Með bréfum, dagsettum 12. apríl 2016, hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur Ríkisendurskoðunar: Ársskýrslu Ríkisendurskoðunar 2015, Þjónustusamninga við öldrunarheimili, skýrslu um eftirfylgni, og Stofnanir sem þjóna einstaklingum með skerta færni, skýrslu um eftirfylgni.
Virðulegi forseti. Í ljósi pólitískrar stöðu og þess ástands sem varir á Íslandi tel ég rétt að óska eftir svörum hæstv. forseta við tilteknum spurningum sem lúta að túlkun þingmanna á reglum um hvernig skrá skuli hagsmuni þingmanna. Það liggur fyrir í samfélagsumræðunni, í fjölmiðlum og af hendi ýmissa ráðamanna hér, bæði forustufólki í ríkisstjórninni sjálfri og í þingflokkum stjórnarflokkanna, að skilningurinn er mismunandi. Ég spyr hæstv. forseta hvernig hann hyggist bregðast við mismunandi túlkun þingmanna á reglum um það hvernig skrá skuli hagsmuni þingmanna. Í öðru lagi hvort forseti telji að reglur hafi verið brotnar þegar fyrrverandi forsætisráðherra kaus að skrá ekki eignarhlut sinn í Wintris þegar hann var kosinn á þing 2009. Í þriðja lagi hvort forseti telji að fjármálaráðherra hafi brotið reglur þegar hann skráði ekki eignarhlut sinn í Falson, en hann hefur gegnt þingmennsku eins og kunnugt er frá árinu 2003.
Forseti vill af þessu tilefni segja að hann getur ekki kveðið upp úr um síðari tvær spurningar hv. þingmanns varðandi hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, þó að forseti komi nú ekki auga á það að þessar reglur hafi verið brotnar, en kýs að fara yfir þessi mál betur. Hitt er hins vegar hárrétt og er kjarni máls að við höfum orðið vör við það á síðustu vikum að uppi er mismunandi skilningur einstakra hv. þingmanna og fleiri aðila á því nákvæmlega hvað reglurnar um hagsmunaskráninguna þýða. Vandi forseta í þessu máli hefur verið af ýmsum toga, m.a. að þegar reglurnar voru settar á sínum tíma í forsætisnefnd fylgdi þeim í sjálfu sér engin greinargerð til útskýringar á einstökum atriðum sem hægt væri að styðjast við. Þess vegna eru það áform forseta að yfir þessi mál verði sérstaklega farið. Það er auðvitað ekki gott að málin séu í þeirri stöðu að uppi sé mismunandi skilningur á því hvað reglurnar um hagsmunaskráningu þýða í raun. Ein ástæða hagsmunaskráningarinnar er auðvitað að við viljum hafa þessa hluti í lagi til að þingmenn sjálfir geti verið alveg vissir um það hvernig þeir eigi að bregðast við ýmsum álitamálum sem kunna að koma upp varðandi hagsmunaskráningu. Þess vegna er það ásetningur forseta að yfir þessi mál verði farið, m.a. til þess að skýra reglurnar þannig að öllum hv. þingmönnum og öðrum sé ljóst hvað þær þýða í raun og veru. Varðandi hagsmunaskráninguna að öðru leyti vill forseti segja að það er undir þingmönnum sérstaklega komið með hvaða hætti þeir umgangast hagsmunaskráninguna, að öðru leyti en því að þeim ber auðvitað að fylgja þeim reglum. Það er hins vegar óhægt um vik varðandi eftirlit í þessum efnum. Það blasir til dæmis við varðandi eitt atriði, sem er þó auðvitað ekki eitt af því stærsta sem hefur verið nefnt í þessu sambandi, en forseti tekur eingöngu í dæmaskyni, en það er að eitt af því sem okkur þingmönnum er ætlað að gera er að skrá ferðir, boðsferðir, þ.e. ferðir sem greiddar eru af öðrum aðilum en Alþingi eða hinu opinbera. Það er hlutur sem er mjög erfitt fyrir þingið að fylgjast með. Þó að þingið hafi einhverjar hugmyndir um það stundum að þingmenn séu erlendis er það ekki augljóst mál að þingið geti gengið eftir því í hvert skipti og spurt þingmenn um það hvort þeir séu að fara á eigin vegum, á vegum hins opinbera eða með hvaða hætti. Þetta verða þingmenn auðvitað að eiga líka við sjálfa sig. Þingmenn eru í mjög sérstakri stöðu. Þingmenn sækja sitt umboð, sitt vald, til almennings og eiga þess vegna að standa reikningsskil gagnvart almenningi. Að þessu sögðu vill forseti árétta að það er ásetningur hans að fara yfir málin að þessu gefna tilefni en telur hins vegar að það sé tilefni fyrir okkur með almennari hætti að fara yfir þessa hluti. Það er til dæmis athyglisvert og kemur nú upp í huga forseta að þessum orðum sögðum, að forseti hefur ekki fram undir þetta fengið ábendingar eða spurningar, a.m.k. hefur þeim ekki verið beint að forseta sjálfum, um það hvernig beri að túlka þau atriði sem hafa verið hvað mest í umræðunni. Hins vegar vill forseti sömuleiðis segja að hann hefur viljað ýta því að þingmönnum að þeir séu vakandi yfir því að þeir sjálfir skrái réttar upplýsingar í hagsmunaskráninguna. Þingmenn rekur kannski minni til að það kom tölvupóstur frá forseta og skrifstofu Alþingis til alþingismanna fyrir allnokkrum vikum, ef ekki mánuðum, þar sem þingmenn voru hvattir til þess að fara yfir hagsmunaskráningu sína. Það var ekki að neinu sérstöku gefnu tilefni að öðru leyti en því að forseti hefur sjálfur áttað sig á því að menn þurfa hver um sig að fylgjast nákvæmlega með hagsmunaskráningu sinni. Breytingar á fjárhagslegum högum og öðrum högum þingmanna gera líka að verkum að þingmenn verða að vera mjög vakandi yfir skráningunni. Þetta er orðið lengra svar en forseti hafði hugsað sér í upphafi, en þegar farið er að ræða um þessa hluti koma jafnóðum upp í koll þeirra sem um þau ræða, líka koll forseta, ýmis atriði og vildi hann nýta þetta tækifæri sem hér gafst til að koma þeim á framfæri. Um leið, og það verða lokaorðin í þessari atrennu að minnsta kosti, vill forseti segja hv. þingmönnum að hyggja að eigin hagsmunaskráningu, þetta er mælt af góðum hug forseta, hyggja að sinni eigin hagsmunaskráningu, og leita þá upplýsinga á skrifstofu Alþingis sem er reiðubúin til þess að aðstoða við það og hefur það raunar komið fram í hvatningu forseta fyrr á þessum vetri.
Hæstv. forseti. Ég hef ekki viljað taka til máls undir þessum lið undanfarið þar sem efnislegar umræður hafa farið fram og því hefur það dregist að ég þakki forseta heils hugar fyrir að koma mér til varnar hér fyrir nokkrum vikum, líklega þremur vikum síðan, þegar það var gert að umræðuefni að mér fjarstöddum að ég væri staddur í New York á kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og spurt hverju það sætti. Nú var það ekki ætlan mín á þeim tíma að upplýsa alla þjóðina um að ég væri þar á eigin reikning og konan mín með mér, en fyrst að þessi fyrirspurn kom fram af hendi hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur er sjálfsagt að ánýja það að svona var málið vaxið. Það er svo að þetta hafði komið fram á þingflokksformannafundi, líklega mánudaginn áður en ferðin átti sér stað. Ég veit að það er ekki sem best samkomulagið í Samfylkingunni um þessar mundir en ég hélt nú samt að farið væri yfir helstu mál sem þingflokksformenn ræddu. Ég vil að endingu segja að það var upplifun að vera á þessari ráðstefnu. Ég var [[Forseti hringir.]]eini þingmaður Íslendinga þarna og ég vil beina því til þingmanna sem hafa brennandi áhuga á því málefni að það er alveg þess virði að eyða svolitlu af peningum sínum til að vera þarna og taka þátt í því merka starfi sem þar fer fram.
Virðulegi forseti. Ég kem upp í þennan ræðustól á eigin kostnað og vil ræða það hér að enn sé verið að starfa í þinginu án þess að fyrir liggi hvenær verði kosið. Hér var sagt í síðustu viku að það væri nauðsynlegt að núverandi ríkisstjórn héldi áfram til að ekki lamaðist allt í stjórnsýslunni og skapaðist mikið óvissuástand í stjórnmálunum. Mér heyrðist í gær á svörum frá til dæmis hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni í umræðum um fundarstjórn forseta að stjórnarflokkarnir væru ekki búnir að ákveða hvort kosið yrði í haust eða hvort það yrði jafnvel í vor eða hver staðan væri. Mér finnst á störfum þingsins þessa dagana að það sé mikil óvissa og allt stopp, í raun og veru viti enginn hvaða mikilvægu mál eigi að klára. Ég velti fyrir mér, virðulegur forseti, hversu lengi það óvissuástand, sem [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnin hélt áfram til að koma í veg fyrir að það skapaðist, á að vera áður en við fáum að vita hvenær á að kjósa og hvaða mál á að klára fyrir þann tíma.
Forseti vill aðeins út af þessu segja að það er út af fyrir sig alveg rétt að það er ekki gott að það sé einhver óvissa um störf þingsins. Forseti hefur reynt að leggja sitt af mörkum varðandi þá dagskrá sem var sett fram bæði í gær og í dag í því skyni að við gætum að minnsta kosti haldið áfram að ræða mál sem í fyrsta lagi eru mál sem kallað hefur verið eftir og forseti telur ástæðu til að ætla að geti orðið samstaða um og í öðru lagi þau mál sem nefndir hafa viljað flytja, þá sameiginlega, eða mál sem hafa verið afgreidd sameiginlega út úr þingnefndum. Með þessu leggur forseti þá fyrst og fremst áherslu á að þau mál séu á dagskrá núna sem hann telur að geti orðið samstaða um eða hefur verið kallað eftir með einum eða öðrum hætti.
Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka forseta fyrir að mörgu leyti ágætissvar og ágæta yfirferð yfir þessa stöðu og hvatningu til okkar þingmanna að því er varðar hagsmunaskráningu. En vegna þess hversu alvarlegt tilefnið er þá ætla ég að boða það hér að ég muni leggja fram skriflega fyrirspurn um þessi mál þannig að forseti geti þá farið betur yfir það á þingskjali. Þar tel ég rétt að verði einnig spurt hvort forseti Alþingis eigi að breyta reglum um hagsmunaskráningu þingmanna og skrá víðtækari upplýsingar en nú er gert. Þannig að það liggi þá algjörlega fyrir hver afstaða forseta er til þessa því að um þetta er verulegur ágreiningur. Ekki bara ágreiningur um okkur flest heldur ágreiningur um þá ráðherra sem er að finna í Panama-skjölunum.
Virðulegi forseti. Nú erum við enn að hefja þingstörf án þess að fyrir liggi af hálfu ríkisstjórnarinnar dagsetning um þær kosningar sem boðaðar hafa verið og lofað hefur verið. Þetta er náttúrlega mjög ankannalegt að við skulum ganga hér til starfa dag eftir dag og það skuli ekki vera upplýst inn á þennan vettvang hvenær standi til að efna loforðið sem almenningi var gefið um kosningar. Vegna orða hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar hér áðan þar sem hann lýsti því yfir að hann hefði farið á eigin vegum á kvennaþing Sameinuðu þjóðanna í New York og vildi svara því hér að hann hefði gert það á eigin reikning þá var nú þingmaðurinn skráður á vefsíðu ráðuneytisins sem fulltrúi Alþingis. Það var nú kannski það sem ég var að gera athugasemdir við á sínum tíma, þ.e. hvernig þingið hefði staðið að tilnefningu síns fulltrúa á kvennaþing Sameinuðu þjóðanna, því forseti upplýsti hér [[Forseti hringir.]]af því tilefni að þingið væri ekki í færum til að senda fulltrúa á það þing, en samt var þingmaðurinn skráður sérstakur fulltrúi þingsins. Forseti mætti þá kannski svara því hvernig því vék við.
Forseti getur engu svarað um skráninguna því að eins og fram kom í svari forseta þegar þessi mál bar hér á góma var hv. þingmaður ekki á vegum Alþingis og Alþingi hafði þar af leiðandi engan atbeina að því með hvaða hætti hv. þingmaður var skráður. Því miður, forseti getur ekki upplýst þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég vil bæta við það sem ég sagði áðan, vegna þess að menn eru líka að ræða hér um hagsmunaskráningu þingmanna, að það er engu líkara, og það er sú hugmynd sem kviknar í kolli manns, en að stjórnvöld séu ef til vill að bíða eftir því að sjá hvað komi út úr áframhaldandi umfjöllun upp úr Panama-skjölunum, að menn séu einhvern veginn upp á von og óvon að sjá hvað verði þar til að geta brugðist við því þegar þar að kemur. Ég vona auðvitað að svo sé ekki vegna þess að ég held að menn viti að það er von á frekari umfjöllun upp úr þeim pappírum öllum. Það er þá tækifæri fyrir þingmenn og stjórnmálamenn sem það vilja, þá væntanlega fram að þeim tíma, til að leggja öll spil á borðið. Ég velti fyrir sér hvort menn hafi gert það. Eru menn búnir að setja allt upp á borðið í þessum efnum? Er verið að bíða eftir því að eitthvað komi í ljós sem kannski enginn veit um? Það er nokkuð sem við mundum gjarnan vilja fá að vita vegna þess að það hefur svo sannarlega ekki verið þannig í aðdraganda þeirrar umræðu og orrahríðar sem við höfum gengið hér í gegnum [[Forseti hringir.]]að menn hafi verið með beinlínis allt uppi á borðum sem varðar kjósendur. Ég vil bara fá að segja að lokum, virðulegur forseti, ég vona að mér fyrirgefist að fara aðeins yfir tímann, að auðvitað [[Forseti hringir.]]eiga menn að skoða þessi mál þannig að það sé kjósendum í vil, að setja fram meiri upplýsingar en minni og vera ekki alltaf að reyna að passa upp á sjálfa sig.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Róberti Marshall sem talaði um að við eigum að gefa meira upp en minna. Ástæðan er sú að orðið hefur gríðarlegur trúnaðarbrestur sem náði nýjum hæðum í síðustu viku millum þessarar stofnunar hér og kjósenda. Hvernig ætlum við að reka þetta samfélag með slíkum trúnaðarbresti á milli þessara mikilvægu aðila, þ.e. almennings í landinu og síðan fulltrúa hans á löggjafarsamkomunni? Við eigum núna að gera hlé á þessum fundi og setjast yfir það hvernig við getum breytt þessu með því að auka hér upplýsingagjöf þegar kemur að þingmönnum og auka kröfur á okkur um upplýsingar og síðan hvenær verði þá kosið þannig að flokkarnir geti endurnýjað umboð sitt frá kjósendum. Það er ekki hægt að segja eitt í síðustu viku, koma svo í vikunni þar á eftir og vonast til þess að menn geti beðið þetta af sér. [[Forseti hringir.]]Þannig byggjum við ekki upp traustið aftur, að bíða hlutina af okkur. Við gerum það með því að taka forvirkt á málinu.
Forseti. Mig langar, í ljósi þess að það er kominn miðvikudagur, að spyrja hvort forseti hyggist halda fund með þingflokksformönnum til að ræða þá staðreynd að ekki er komin dagsetning eða málaskrá til þess að fá upplýsingar um framvindu mála, hvernig gangi hjá ríkisstjórnarflokkunum að ná saman þeim upplýsingum. Mig langar líka að beina því til þingflokksformanna meiri hlutans að þrýsta á að þessi málaskrá fari að koma fram. Mér skildist á þessum fundi með forsætisráðherra að það lægi í höndunum á þingflokksformönnum og þingmönnum að meta stöðuna í málum o.s.frv. Mig langaði bara að þrýsta á þá og þrýsta á að stöðufundur verði með þingflokksformönnum og forseta áður en gengið verður inn í helgina.
Forseti vill segja að hann er alltaf reiðubúinn til þess að eiga fundi með þingflokksformönnum og stendur ekkert á því. Forseti vill hins vegar upplýsa að fundur verður í forsætisnefnd á morgun, meðal annars til að reyna að átta sig á stöðunni. Það er forsætisnefnd sem fer með stjórn þingsins með forseta. Ekki var fundur fyrr í þessari viku, forseti taldi ekki ástæðu til þess vegna þeirrar óvissu sem hann mat að væri uppi í þinginu en hyggst halda fund í hádegishléi á morgun.
Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp einmitt til þess að ræða fundarstjórn forseta og það sem ég greini sem nýjan tón í fundarstjórn forseta og mér finnst einstaklega jákvætt og ætti að vera til eftirbreytni. Forseti leggur sig fram við að svara þeim spurningum sem koma upp undir þessum lið fyrir sinn hatt, eins langt og það nær og samkvæmt vitneskju sinni. Svona á auðvitað að gera þetta. Ég vona að stjórnarliðar og allir aðrir sem fylgjast með sjái að þetta er í hinum almennu kringumstæðum sem við erum í í pólitíkinni eina rétta leiðin; að reyna að tala skýrt, svara spurningunum, eiga samtalið. Það má líka telja hæstv. nýjum forsætisráðherra það til tekna að eitt það fyrsta sem hann gerði var að halda fund með formönnum flokkanna. Ég vona að þetta sé vísbending, og ég vil vera hvetjandi í ummælum mínum í ræðustól, um að menn séu að átta sig á því í þessum kringumstæðum: Ekki fara [[Forseti hringir.]]þessa leið sem hefur svo oft verið farin á kjörtímabilinu að pakka bara saman einhvers staðar, tala ekki við neinn, [[Forseti hringir.]]láta ekkert ná í sig og skapa óvissu. Tölum saman. Svörum spurningum. Eyðum óvissu.
Forseti vill þakka jákvæð orð í sinn garð en líka segja að það sé dálítil tilbreyting fyrir forseta að hér fara fram umræður um fundarstjórn forseta sem beinast eiginlega mest að forseta; forseti kann vel við þessa nýbreytni.
Hæstv. forseti. Í kjölfarið á orðum hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur áðan vil ég upplýsa að eftir því sem ég best veit er gefinn út þátttakendalisti yfir þá sem sækja kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í New York sem er vinnuskjal fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum sem, nota bene, stóð sig og hefur staðið sig gríðarlega vel í því að búa menn undir að koma þarna, veita þeim upplýsingar o.s.frv. Inn á þennan lista rata öll nöfn þeirra sem koma þarna vestur til að líka sé hægt að útvega þeim aðgang að aðalstöðvum Sameinuðu þjóðanna o.s.frv. Á þessum lista voru, ef ég man rétt, í síðustu viku eða þar áður ein 27 nöfn, mest frá frjálsum félagasamtökum, m.a. Kvenréttindafélagi Íslands, einnig ráðherra félagsmála með fylgdarliði. Listi þessi er sem sagt vinnugagn sem er gefinn út til að létta þeim sem [[Forseti hringir.]]sækja þessa ráðstefnu störfin og skipulag sitt meðan á ráðstefnunni stendur.
Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka forseta fyrir góð svör varðandi hagsmunaskráninguna og fyrirheit um að farið verði yfir hana til þess að skýra hana ef efni standa til. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að tilburðir til að túlka reglurnar á þann veg að staðið hafi til að gera greinarmun á því hvort hagsmunir manna lægju í félögum í atvinnurekstri eða fjárfestingum eða eignarhaldsstarfsemi séu fráleitir. Í öðru lagi vil ég segja að það hlýtur að vera þannig að ef upp koma rökstuddar grunsemdir um brot á réttri skráningu þá verður að taka það til alvarlegrar skoðunar, rannsaka það, því að annars væru reglurnar merkingarlausar - ef það gerðist ekkert - ef fyrir lægi að þingmenn, ég tala nú ekki um ráðherrar, hefðu ekki sinnt réttri skráningu. Þessar reglur eru í eðli sínu lágmarksreglur. Það liggur í hlutarins eðli. Það er ekkert sem bannar þingmönnum að veita ítarlegri upplýsingar eins og við þingmenn VG höfum gert frá byrjun, frá stofnun þess flokks. Á heimasíðu flokksins höfum við birt miklu ítarlegri upplýsingar um tekjur okkar, eignir og hagsmunatengsl. Að lokum um óvissuna, herra forseti. [[Forseti hringir.]]Þessi ríkisstjórn sem taldi mikilvægt að hún starfaði áfram í einhverja mánuði til þess að eyða óvissu - það er óðum að snúast upp í andhverfu sína. Óvissan hefur aldrei verið meiri en eftir að hún tók til starfa.
Virðulegi forseti. Mér finnst það mjög súrrealískt að standa hérna og sjá dagskrá á borðinu og að menn séu bara að fara að ganga til dagskrár eins og ekkert hafi í skorist. Á sama tíma erum við í þeirri stöðu að alger trúnaðarbrestur hefur orðið millum kjósenda og þeirra sem hér sitja og ekki síst ríkisstjórnarinnar vegna Panama-skjalanna. Ég tel að við þurfum að láta það verða forgangsverkefni að setjast niður og reyna að átta okkur á því hverju við ætlum að svara fólkinu hér úti sem kallar eftir kosningum. Það þýðir ekki að segja eitt í síðustu viku og hætta svo við í þessari viku. Við breiðum ekki sængina yfir haus og bíðum þetta af okkur. Ég vil því ítreka spurningu mína til forseta, hvort ekki komi til greina að gera hlé á fundi og reyna að fá botn í það hvenær á að ganga til kosninga þannig að við getum einhent okkur í að fara að ljúka þeim málum sem við þurfum að ljúka fyrir þann tíma.
Forseti tekur undir það að mikilvægt er að fá botn í þá hluti sem hv. þingmaður nefndi en telur ekki ástæðu til að gera hlé á þessum fundi. Forseti hefur gert grein fyrir því hvað liggur til grundvallar þeirri dagskrá sem hann hefur lagt fram, bæði í gær og í dag.
Virðulegi forseti. Um leið og ég árétta að það er eiginlega alveg út í hött að við séum að hefja hér þingstörf einn daginn enn án þess að kosningadagsetning liggi fyrir vildi ég aðeins árétta líka annað vegna orðaskipta okkar hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar. Hann vísaði í lista yfir þátttakendur þar sem nafn hans hefði komið fram, en það er ekki málið. Málið er einfaldlega það að Alþingi þarf að eiga formlegan fulltrúa á samkundu eins og kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Það er ekki nægjanlegt að einstaka þingmenn með brennandi áhuga kaupi sér flugfar á eigin reikning af því að þá langar, heldur þarf Alþingi sem löggjafarsamkunda og þjóðþing að eiga formlegan fulltrúa á þessari kvennaráðstefnu. Það var auðvitað megininntak míns máls þegar ég tók þetta upp fyrir nokkrum vikum. Þeirri fyrirspurn var ekki beint persónulega gegn hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, að [[Forseti hringir.]]sjálfsögðu ekki, ég fagna jafnréttisáhuga hans og hvet hann til dáða í þeim efnum sem öðrum.
Virðulegur forseti. Í allri umræðunni um að allt sé í kaldakoli er rétt að fara lauslega yfir niðurstöður sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem dvalið hefur hérlendis síðustu vikurnar og kynntar voru í gær. Þar segir að ótvíræður árangur hafi náðst í efnahagslífinu, viðlíka hagvöxtur hafi ekki mælst síðan fyrir bankakreppu en hvíli nú á mun styrkari stoðum. Til grundvallar liggi fjölgun ferðamanna sem styðji við hagvöxt og skapi gjaldeyristekjur. Afnám hafta af slitabúum gömlu bankanna var nýlega framkvæmt af leikni, eins og AGS orðar það, þar sem tókst að verja gjaldeyrisvarasjóðinn, lágmarka lögfræðilega áhættu og skapa um leið hvalreka fyrir ríkissjóð. Kjöraðstæður hafi skapast fyrir ný skref í afnámi fjármagnshafta. AGS segir að útlit sé fyrir áframhaldandi góðan árangur í efnahagslífinu og að hagvöxtur stefni í 2,5% til meðallangs tíma. Mesta áhættan gæti verið önnur kollsteypa eftir ofþenslu. Þannig er eindregið varað við auknum útgjöldum ríkissjóðs þrátt fyrir þrýsting fjölmargra hópa í þjóðfélaginu þar um. Það geti leitt til vaxtahækkana og skaðað samkeppnishæfni landsins. AGS bendir á að heildstæð lög um opinber fjármál komi á heppilegum tíma til að viðhalda aga í ríkisfjármálunum. Ekki má hvika frá ákvörðun um að leggja til hliðar framlög slitabúanna. Yfirlýsing Alþjóðagjaldeyrissjóðsins staðfestir það sem stjórnarflokkarnir og ráðherrar þeirra hafa alltaf haldið fram, staða þjóðarbúsins hefur sjaldan verið betri, verðbólga er í sögulegu lágmarki, atvinnuleysi er mjög lítið, skuldastaða ríkissjóðs hefur ekki verið betri í hálfa öld og hagvöxtur er meiri en í flestum vestrænum löndum. Ríkisstjórnin stendur sterk þrátt fyrir fullyrðingar um annað. 38 þingmenn greiddu atkvæði gegn vantrausti á föstudag. [[Gripið fram í.]]Samkvæmt nýjustu skoðanakönnun Félagsvísindastofnunar frá 8. apríl sem er nýjasta könnunin [[Forseti hringir.]]sem gerð hefur verið hafa stjórnarflokkarnir ekki einu sinni tapað fylgi síðustu viku, þ.e. frá því að stóra málið kom upp. [[Gripið fram í.]]Þvert á móti hafa stjórnarflokkarnir aukið við fylgi sitt. Það eru staðreyndir málsins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Kliður í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Það er ljóst að uppljóstrun svokallaðra Panama-skjala mun hafa margvíslegar afleiðingar í för með sér, vonandi til góðs fyrir samfélag okkar og víða um heim og það til framtíðar. David Cameron, forsætisráðherra Bretlands, ákvað að mæta gagnrýni á tengsl sín við skattaskjól með því að birta skattskýrslu sína sex ár aftur í tímann. Í umræðum í breska þinginu sagði hann að hann teldi að forsætisráðherra, fjármálaráðherra og þeir sem gegna sambærilegum hlutverkum fyrir stjórnarandstöðuna ættu að gera skattskýrslur sínar opinberar í framtíðinni. Þetta er athyglisvert sjónarmið og það er nauðsynlegt að ræða hér á landi hvaða upplýsingagjöf við viljum fá frá stjórnmálamönnum, þ.e. meira en núverandi hagsmunaskráning gerir ráð fyrir. En þær ánægjulegu fréttir hafa borist að fulltrúar skattyfirvalda í 38 ríkjum hafi fundað í París um Panama-skjölin í dag. Þetta er fundur sem hefur haft stuttan aðdraganda. Það er verið að fjalla um aðgerðir vegna þessara uppljóstrana. Fundinn sitja fulltrúi embættis ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og fulltrúi fjármálaráðuneytisins fyrir Íslands hönd. Það er mjög ánægjulegt að heyra. Í dag hefur komið fram að fullur vilji er meðal þessara aðila til að standa saman í baráttunni gegn skattsvikum. Manni þykir nóg um þá skattbyrði sem lögð er á fólk í þessu landi og augljóslega væri hún miklu lægri, eins og Sjálfstæðisflokkurinn berst fyrir, ef menn væru ekki í stórum stíl að koma sér undan því að axla sínar byrðar gagnvart samfélaginu, fara á svig við skattalög, fá frítt far. Ég á erfitt með að skilja hvaða hugarfar býr hér að baki.
Virðulegi forseti. Undirstaða lýðræðisins er opin og frjáls umræða sem byggir á tjáningarfrelsi. Þetta eru réttindi sem eru varin í 73. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir líka að ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi megi aldrei í lög leiða. Nú hafa borist spurnir af því að verið sé að knýja á um nýjar siðareglur starfsmanna Ríkisútvarpsins og hnykkja þar á hlutleysiskröfu til frétta- og dagskrárgerðarmanna, sem er í sjálfu sér af hinu góða því að allir frétta- og dagskrárgerðarmenn vilja ástunda hlutleysisregluna, hún er viðurkennt viðmið í alþjóðasiðareglum blaðamanna. En það sem er verra er að í þeim drögum sem nú liggja fyrir er bannað að tjá skoðanir opinberlega og starfsmönnum skylt að tilkynna yfirmanni ef misbrestur er á þeirri starfsreglu. Það er með öðrum orðum verið að banna tjáningu skoðana og banna fólki að eiga líf utan vinnustaðar. Þetta er mikið áhyggjuefni, virðulegi forseti. Það er eitt að heimta hlutleysi í vinnubrögðum, sem er sjálfsagt mál, en það er annað að taka mannréttindi af fólki. Það finnst mér að megi ekki líðast í lýðræðisríki og mannkynssagan sýnir okkur að það er ekki til góðra hluta fallið að bæla skoðanir og kúga þær. Við skulum líka hugleiða í hvaða andrúmslofti þessar siðareglur verða til. Það er andrúmsloft áralangs fjársveltis og árása sem starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa orðið fyrir, m.a. af þingmönnum [[Forseti hringir.]]í þessum sal. Það er í því andrúmslofti sem starfsmenn finna sig knúna [[Forseti hringir.]]til að leggja fram tillögur [[Forseti hringir.]]sem skerða stjórnarskrárvarin mannréttindi. Af því er ástæða til að hafa áhyggjur, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur sem kom hér áðan upp í fundarstjórn forseta og gerði að umtalsefni reglur um hagsmunaskráningu þingmanna. Ég vil líka þakka hæstv. forseta fyrir þau svör sem hann veitti, sérstaklega hvað það varðaði að forsætisnefnd yrði að fara yfir þessi mál. Hér ræðum við störf Alþingis undir þessum lið og við erum búin að eiga dálítið einkennilegt samtal þar sem ríkisstjórnin hefur stigið fram, framkvæmdarvaldið hefur stigið fram, og sagt að ekki sé hægt að efna til kosninga fyrr en einhverjum tilteknum, óskilgreindum, stórum málum sé lokið. En ég held að öllum sem hér sitja, hv. þingmönnum, hljóti að vera það morgunljóst að fyrir Alþingi Íslendinga er það stórt mál að við tökum á til að mynda þessu máli, endurskoðun reglna um hagsmunaskráningu þingmanna. Það sem við sjáum núna er að ýmsar kröfur eru uppi um hvernig hún eigi að líta út. Ýmsir þingmenn og hæstv. ráðherrar eru að taka frumkvæði í birtingu upplýsinga, sem er hið besta mál, en Alþingi Íslendinga er ekki að taka á málinu sem stofnun. Ég held að það eigi að vera eitt af stóru málunum og það eigi að vera Alþingi sem setji það mál á oddinn. Við sem störfum á þingi eigum ekki að bíða eftir því að framkvæmdarvaldinu þóknist að birta einhvern lista yfir hvað því finnst mikilvægast að ræða á þingi áður en allra náðarsamlegast er hægt að halda kosningar eins og sumir hv. þingmenn í stjórnarliðinu tala. Forseti Alþingis á að hafa forgöngu um að þessar reglur verði endurskoðaðar út frá því sem tíðkast í okkar nágrannalöndum og út frá þeim kröfum sem eru uppi í samfélaginu um eðlilegt aðgengi almennings að upplýsingum um hv. þingmenn annars vegar og hins vegar um þá sem gegna embættum hæstv. ráðherra sem hafa að auki skyldur embættismanna en ekki aðeins kjörinna fulltrúa. Þetta, herra forseti, er mál [[Forseti hringir.]]sem á að ljúka áður en þingi lýkur. Til að hægt sé að ljúka því þarf að setja í það smá vinnu og ég treysti hæstv. forseta til að standa fyrir því.
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég fagna því að hefðbundin þingstörf séu hafin að nýju. Í ljósi ummæla hv. þingmanns sem talaði hér á undan mér, hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, treysti ég því að það komi bara jákvæðir hlutir út úr samtali forustumanna ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar. Þeir eru að tala saman og þangað til einbeitum við okkur að því sem við erum að gera hér og erum ráðin til. En í orrahríð atburða síðustu viku á vettvangi stjórnmálanna fór margt athyglisvert fyrir ofan garð og neðan og ég ætla að koma aðeins inn á það. Ég nefni sem dæmi ársfund Samtaka atvinnulífsins sem oft áður hefur fengið meiri athygli en þar voru haldin mörg athyglisverð erindi. Ég vil vekja athygli á erindi prófessors Jóns Daníelssonar, prófessors í hagfræði við Lundúnaháskóla. Hagfræðingurinn kom þar inn á að hávaxtastefnan á Íslandi gæti fremur ýtt undir sveiflur en dregið úr þeim og hvatt til aukins vaxtamunar viðskipta, svona í ljósi þeirrar framvindu sem við horfum til um losun fjármagnshafta. Hann sagði vaxtahækkanir í raun ganga gegn meginmarkmiði sínu um að slá á þenslu og virka þveröfugt og auka fremur verðbólgu og þenslu í hagkerfinu. Það er því skoðun hagfræðingsins að reyna eins og unnt er að vera sem næst vaxtastigi nágrannaþjóða okkar. Til þess að eiga við eftirspurnaraukninguna megi beita öðrum tækjum. Ég vona, virðulegur forseti, að Seðlabankinn taki þessum athugasemdum hagfræðingsins vel og hafi til hliðsjónar nú og í samhengi aflandskrónuútboða og losunar hafta sem fram undan er.
Hæstv. forseti. Á morgun fer væntanlega fram aðalfundur Landsbanka Íslands. Mig langar aðeins til að drepa á niðurstöðu Bankasýslu ríkisins sem fram kom fyrir nokkrum vikum síðan en hefur fallið í skuggann af bæði páskahaldi og öðrum atburðum. Ég ætla að vitna hér og þar í þetta bréf, með leyfi forseta, en þar segir meðal annars: „Í tilfelli sölunnar á Borgun telur stofnunin“ - þ.e. Bankasýslan - „hins vegar rökstuðning bankans ófullnægjandi. Þannig bendir margt til þess að bankinn hafi dregið rangar ályktanir af samskiptum sínum við Samkeppniseftirlitið varðandi mögulega fresti og svigrúm til að selja eignarhlut sinn í félaginu.“ Aðeins seinna segir: „Telur Bankasýsla ríkisins jafnframt að Landsbankinn sem stærsta fjármálafyrirtæki landsins geti ekki borið fyrir sig grandleysi annarra kaupenda á eignarhlutum í Borgun. Bankasýslan telur það jafnframt gagnrýnisvert að bankinn skuli hafa komið sér í þá stöðu að eini viðsemjandinn hafi verið hópur fjárfesta sem innihélt meðal annars stjórnendur Borgunar. Jafnframt verði að gera þá kröfu til bankans að viðhafa sérstaka aðgæslu við mat á rekstraráætlunum, sem gerðar eru af aðilum innan kaupendahópsins“, eins og fram kemur í svarbréfi bankans. „Að síðustu hafa svör bankans við gagnrýni sem salan hefur hlotið ekki verið sannfærandi.“ Svo segir í lokin, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Landsbankinn endurheimti traust eigenda sinna, viðskiptavina og fjárfesta sem og almennings í landinu.“ Og það segir hér: Eftir athugun Bankasýslu ríkisins á sölumeðferð Landsbankans á eignarhlut í Borgun er það niðurstaða stofnunarinnar að sölumeðferðin hafi varpað verulegum skugga á árangur Landsbankans og að fagleg ásýnd bankans og stjórnenda hans hafi beðið hnekki. Með vísan til þess telur Bankasýsla ríkisins að bankaráð Landsbankans verði að grípa til viðeigandi ráðstafana til að endurheimta það traust og þann trúverðugleika sem þessi sölumeðferð á hlutum í Borgun hefur kostað bankann. Þetta segir það að Bankasýsla ríkisins hefur sagt A. Ég treysti því að á morgun segi þeir bankaráðsmenn sem [[Forseti hringir.]]Bankasýsla ríkisins hefur skipað Landsbankanum til stjórnar B og það verði skipt um yfirstjórn bankans.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að reifa neitt sem viðkemur síðustu viku heldur ætla ég að fjalla um allt annað. Þann 9. apríl síðastliðinn voru samstöðumótmæli fyrir utan pólska sendiráðið. Fólk kom með vírherðatré og bjó til úr því skúlptúr. Ástæðan fyrir því var að verið er að mótmæla því að í Póllandi er fyrirhugað allsherjarbann gegn fóstureyðingum. Nú þegar þrengir mjög að rétti kvenna þegar kemur að því að sækja sér þessa oft nauðsynlegu læknisaðstoð. Nú á að leggja blátt bann við því að konur geti sótt sér þessa nauðsynlegu læknisaðstoð þegar þær þurfa. Aðgengi að fóstureyðingum er spurning um líf og dauða kvenna alls staðar að í heiminum. Ástæðan fyrir því að allir komu með vírherðatré var sú að vírherðatré er algengasta leiðin til þess að framkvæma fósturlát þar sem fóstureyðingar eru bannaðar. Mig langar til þess að nota tækifærið og biðla til þingheims, ekki síst þingkvenna, um að hjálpa mér að reyna að finna út einhverja leið til þess að vekja athygli pólska þingsins á því hvers lags mannréttindabrot það mun fremja ef löggjöfin verður að veruleika. Ég held og ég trúi því að það sé okkar hlutverk, í heimi sem virðir mannréttindi og kvenréttindi, að standa vörð um það. Ég biðla til þingheims um að hjálpa mér til að finna leið til þess að gagnrýna það hvernig pólsk stjórnvöld ætla að taka fram fyrir hendur á sjálfsákvörðunarrétti kvenna þar í landi.
Hæstv. forseti. Undanfarna daga hefur verið hávær krafa um kosningar til Alþingis, um að þær eigi að fara fram strax. Þessa kröfu hefur meðal annars mátt sjá í mótmælum hér á Austurvelli undanfarna daga og í ræðu og riti hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar. Í síðustu viku lögðu hv. þingmenn stjórnarandstöðu fram vantraust á núverandi ríkisstjórn og tillögu um þingrof. Skemmst er frá því að segja að sú tillaga var felld með miklum meiri hluta hér á Alþingi. Nokkrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa haldið því fram að við sem greiddum atkvæði gegn vantrausti og þingrofi séum heilaþvegin og kúguð. Því hefur jafnframt verið haldið fram hér í ræðustól Alþingis að hv. stjórnarliðar séu ekki að fylgja sannfæringu sinni með þessum gjörðum. Þeir sem halda þessu fram hafa rangt fyrir sér. Það var með glöðu geði sem ég ákvað að fella þessa tillögu stjórnarandstöðunnar. Ástæðan er meðal annars sú að nú liggja fjöldamörg mál fyrir þinginu sem brýnt er að klára. Þar má nefna afnám hafta, húsnæðismálin, afnám verðtryggingar og samhliða því er mikilvægt að taka á því vaxtaumhverfi sem við búum við. Það þarf að koma fram með þingmál sem hjálpar ungu fólki að kaupa sér fasteign og festa þar með í sessi hvata til húsnæðissparnaðar og laga til regluverk í kringum þau skilyrði sem sett eru fram um greiðslumat. Sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins taldi það jafnframt jákvætt fyrir efnahagslífið að pólitískur óstöðugleiki síðastliðinnar viku hefði ekki sett allt í stopp. Taldi beinlínis að þingrof hefði getað haft neikvæð áhrif. Að lokum vil ég taka undir orð hv. þm. Karls Garðarssonar samherja míns um að ríkisstjórnin standi sterk þrátt fyrir fullyrðingar um annað. 38 þingmenn greiddu atkvæði gegn vantrausti á föstudaginn. Samkvæmt nýjustu skoðanakönnun hafa stjórnarflokkarnir ekki einu sinni tapað fylgi þrátt fyrir umrót síðustu daga. Þetta eru staðreyndir þrátt fyrir öll stóru orðin.
Herra forseti. Enn einu sinni eru málefni framhaldsskólanna í uppnámi hjá hæstv. ráðherra Illuga Gunnarssyni. Skólameistari Verkmenntaskólans á Akureyri hefur stigið fram og sagt frá stöðu skólans sem er grafalvarleg. Verkmenntaskólinn á Akureyri hefur, eins og margir aðrir framhaldsskólar, glímt við erfiðan rekstur og virðast allflestir framhaldsskólar deila við ráðuneytið um útreikning vegna launabóta í tengslum við kjarasamninga. Ef ríkið semur um launahækkanir þurfa stofnanir að fá viðeigandi fjármagn til að geta greitt umsamdar hækkanir, það er alveg morgunljóst. Verkmenntaskólinn á Akureyri stendur frammi fyrir því að vera með uppsafnaðan halla frá árinu 2014–2015. Án þess að fá nokkrar aðvaranir er þeim nú gert að borga upp hallann áður en ráðuneytið greiðir skólanum rekstrarframlag. Það þýðir að skólinn safnar dráttarvöxtum en skilaboð ráðuneytisins voru að króna verði ekki greidd í rekstrarfé fyrr en í sumar. Er hægt að halda uppi skólastarfi ef ekki er hægt að greiða rafmagn og hita eða ef tækjabúnaðurinn er orðinn algerlega úreltur? Því verður ráðherrann að svara og ekki bara að svara, hann verður að grípa til aðgerða. Það er mjög bagalegt eins og virðist því miður oft vera, og við höfum talað um hér áður, að ítrekað er reynt að fá samtal við fulltrúa ráðuneytisins en því er bara ekki ansað. Hvers lags framkoma er það, bæði við nemendur og starfsfólk framhaldsskólanna? Næstkomandi haust ætluðu framhaldsskólarnir fimm á Norðurlandi, Verkmenntaskólinn á Akureyri, Menntaskólinn á Akureyri, Menntaskólinn á Tröllaskaga, Framhaldsskólinn á Laugum og Framhaldsskólinn á Húsavík, að hefja víðtækt samstarf sem nú er í uppnámi. Hluti af því var að Menntaskólinn á Akureyri mundi færa sitt skólaár til samræmis við hina fjóra en það verður ekki gert næsta haust vegna þess að ríkið er ekki tilbúið til að veita skólanum þá viðbótarfjármuni sem þarf til að geta farið í þessar breytingar. Í lokin er vert að minnast þess að ráðherrann, sem hefur mikið talað um brottfall nemenda, ætlar að redda því með því að stytta nám til stúdentsprófs eins og kunnugt er. Verkmenntaskólinn á Akureyri brást hins vegar skynsamlega við með því að bjóða upp á sálfræðiþjónustu sem hefur svo sannarlega skilað sér margfalt [[Forseti hringir.]]en hana þarf jú að skera niður núna. Á hverjum bitnar það fjársvelti skólanna yfirleitt? Jú, auðvitað á nemendum. Ráðherrann þarf að gyrða sig í brók og sjá til þess að skólarnir fái það fjármagn sem þeir þurfa og verði starfhæfir.
Herra forseti. Sjálfstæðisflokkurinn auglýsir í skugga Panama-hneykslisins, ríkisstjórnarskipti eiga sér stað, að ótvíræður árangur hafi náðst í efnahagslífinu. Sendinefnd AGS er hér stödd og segir sjóðurinn að rétt sé að stíga skref til afnáms hafta með því að leysa út aflandskrónurnar. Því eru allir sammála. Sú vinna hófst á síðasta kjörtímabili. Í yfirlýsingu sjóðsins segir að til grundvallar núverandi hagvexti liggi fjölgun ferðamanna sem er auðvitað stóra breytan í þessu öllu, en að margar breytur geti leitt til að hlutirnir geti farið á verri veg og hætta sé á ofþenslu. Við þekkjum líka áhrifavald eins og lækkun olíuverðs. Ríkisstjórnin lætur eins og sá árangur sem nú hefur orðið sé sér að þakka sem er auðvitað bara langt í frá. Ríkisstjórnin hefur afsalað sér tekjum upp á 40, 50 milljarða að lágmarki og einskiptisaðgerðir eins og stöðugleikaframlagið, tímabundinn skattur á þrotabúin og arður frá bönkunum, eru ekki tekjur sem eru fastar í hendi. Aftur á móti hefur ríkisstjórnin veikt velferðarkerfið og lagt miklar álögur á almenning. Matarskatturinn, eru menn búnir að gleyma honum? Gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu, lægri barnabætur, lægri vaxtabætur, brotið á launþegum með styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins svo eitthvað sé nefnt. Það er uppsafnaður vandi í samfélaginu. Innviðirnir eru sveltir. Samgöngubætur eru látnar sitja algjörlega á hakanum. Heilbrigðiskerfið er svelt. Framhaldsskólarnir sveltir. Síðan koma menn hér og hrósa sér og láta eins og það sé bara best að fá sem flesta skandala og hneyksli, við það styrkist ríkisstjórnin. Eru menn í raunheimi eða hvar eru menn staddir í þessari veröld? Nei, það er ekki allt sem sýnist. Það er engin innstæða fyrir að hreykja sér af efnahagsárangri sem byggist á því að veikja velferðarkerfið [[Forseti hringir.]]og ganga hart að kjörum almennings í landinu.
Hæstv. forseti. Störf þingsins hafa eðli málsins samkvæmt verið í nokkurri upplausn eftir það sem á undan er gengið með upplýsingum um að ráðherrar eigi félög í skattaskjólum, mestu fjöldamótmæli í Íslandssögunni, afsögn forsætisráðherra og stjórnarskiptum. Lofað hefur verið að stytta kjörtímabilið um eitt löggjafarþing en ekkert togast upp úr hæstv. ríkisstjórn um hvenær ganga eigi til kosninga. Talað er um mikilvæg mál sem þurfi að klára en málaskráin virðist samt ekki vera til. Alþingi er því í raun haldið í gíslingu framkvæmdarvaldsins. Þingið vantar forustu og verkstjórn en ekki loðin fyrirheit. Meðan á þessu gengur þá gengur þjóðfélagið samt sinn gang. Ég vil nefna sem dæmi að í fréttum hefur komið fram að stórt land að Jökulsárlóni verði á næstu dögum slegið hæstbjóðanda. Jökulsárlón er án nokkurs vafa einhver frægasta og vinsælasta náttúruperlan okkar. Eignarhald á þessu landi er því mikið hagsmunamál bæði vegna ferðamannaiðnaðarins en þó enn frekar vegna náttúruverndar. Bæjaryfirvöld á Hornafirði hafa lýst miklum áhyggjum af því að nýir eigendur muni þrýsta á mikla uppbyggingu sem spillt gæti svæðinu. Síðast í gær hvatti bæjarstjórinn til þess að ríkið eignaðist landið. Hér þarf að vinna hratt. Það þarf að meta hvort ekki sé hreinlega réttast að taka landið eignarnámi til að mynda á grunni 43. gr. náttúruverndarlaga, sem segir að ráðherra sé heimilt að taka eignarnámi lönd til að framkvæma friðlýsingu. Stefna okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er í það minnsta skýr. Náttúruperlur eiga að vera almannaeign eftir því sem við verður komið.
Herra forseti. Eitt af hlutverkum þeirra sem gera stjórnmál að vettvangi starfs síns er að hlusta jafnt á máttugar sem vanmáttugar raddir almennings, enduróma skoðanir og hugsanir einstaklinga í samfélaginu. Ég ætla að gera það og deila með ykkur pistli sem kona skrifaði og sýn hennar á það ástand sem ríkir á Íslandi. Hún sagði, með leyfi forseta: „Enn er ég hugsi. Nú lofa menn bót og betrun, reglum til að hindra stofnun aflandsreikninga, lofa að lesa betur reglur um skráningu eigna og lofa að setja reglur sem loka okkur öll inni, algjörlega háð því fólki sem hefur rakað til sín meiri hluta eigna og auðlinda sem til eru á Íslandi og láta enn greipar sópa. Ég er að hugsa um hvort ekki væri ráð að opna allt frekar en að loka, opna fyrir að ég og þú sem eigum ekki við það vandamál að stríða að eiga allt of mikið af peningum gætum fengið lán í erlendum bönkum og greitt upp verðbættu íslensku lánin, opna fyrir að við gætum tryggt hjá hvaða tryggingafélagi sem er í heiminum í stað þess að vera rígbundin íslensku tryggingafélögunum sem eru í eigu fólks sem sólundar bótasjóðum í útlöndum og mokar arði í stígvélin sín. Þannig losnum við frá samtryggingabandalagi ríkra á Íslandi sem greinilega raðar sínum mönnum í efstu sæti stjórnmálaflokkanna. Ég hef alltaf trúað því að ég eigi að styðja við íslenskt samfélag og hef verslað við íslenska aðila, en ég er efins eftir að hafa séð hvernig íslensk fyrirtæki hafa hlaupið með peningana mína til útlanda, en ég sit eftir með skitna krónu og borga hæstu vexti í Norður-Evrópu og hamast eins og hamstur á hjóli við að vinna fyrir hverri krónu til að láta enda ná saman og borga lánið, tryggingar og fleira sem fer í vasa þeirra sem hafa enga samvisku gagnvart íslensku samfélagi.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Þessi rödd talar eflaust fyrir munn margra sem hafa áttað sig á því að þau eru bara hamstrar á hjóli fyrir þá sem eiga peninga á Íslandi. Þessu verðum við að breyta í sameiningu og byggja upp samfélag sem byggir á jöfnum tækifærum fyrir alla en setur ekki fólk í tvo hópa eins og er svo sannarlega núna. Til þess að við getum gert það þá verðum við að ganga til kosninga og endurnýja [[Forseti hringir.]]umboð okkar sem starfa á Alþingi því það hefur algjör trúnaðarbrestur orðið í samfélaginu.
Virðulegi forseti. Það er eitt þingmál sem við ættum að vera að ræða hér en það hefur ekki verið tekið fyrir af neinni alvöru á kjörtímabilinu. Það er ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands grundvölluð á frumvarpi stjórnlagaráðs. Umræðan um hagsmunaskráningu og vanhæfi þingmanna og ráðherra er ekki ný. Hún átti sér ekki stað í fyrsta sinn í seinustu viku eða vikum. Hún átti sér stað á sínum tíma í kjölfar efnahagshrunsins þegar traust almennings til þessarar stofnunar og fleiri stofnana í samfélaginu brast mjög mikið. Sú umræða stöðvaðist ásamt umræðu um margt það góða sem er að finna í frumvarpi stjórnlagaráðs. Ástæðan fyrir því að fólk mótmælir hér fyrir utan og ástæðan fyrir því að fylgi stjórnarflokkanna hefur verið lítið þrátt fyrir efnahagslega velsæld er sú að fólk vill meira en bara efnahagslega velsæld. Það vill fá grundvallarbreytingar í því hvernig lýðveldið Ísland virkar sem lýðveldi. Sú umræða átti sér stað en hún stöðvaðist. Við eigum að taka hana upp aftur. Mér þykja atburðir seinustu vikna sýna það ásamt fleiri atburðum sem hafa átt sér stað frá því að þeirri umræðu var sleppt. Í 50. gr. frumvarpsins sem var lagt fram á Alþingi kemur fram um hagsmunaskráningu og vanhæfi, með leyfi forseta: „Alþingismanni er óheimilt að taka þátt í meðferð þingmáls sem varðar sérstaka og verulega hagsmuni hans eða honum nákominna. Um hæfi þingmanna skal nánar mælt fyrir í lögum. Vanhæfi þingmanns hefur ekki áhrif á gildi settra laga. Í lögum skal kveðið á um skyldu alþingismanna til að veita upplýsingar um fjárhagslega hagsmuni sína.“ Í 2. mgr. 86. gr. kemur fram, með leyfi forseta: „Geti ráðherra ekki fjallað um mál eða sinnt starfi sínu að öðru leyti vegna vanhæfis eða annarra ástæðna felur forsætisráðherra öðrum ráðherra staðgöngu. Forsætisráðherra ákveður með reglum fyrirkomulag staðgöngu þurfi hann sjálfur að víkja sæti eða geti ekki gegnt störfum tímabundið.“ Virðulegi forseti. Við höfum enga afsökun fyrir því að vera að ræða þetta fyrst núna þegar svo er í pottinn búið. Við áttum aldrei að hætta að ræða þetta til að byrja með. [[Forseti hringir.]]
Heyr, heyr.
Virðulegur forseti. Í lok gerningaviku stjórnmálanna í síðustu viku hlotnaðist mér sá heiður að fá að sitja Leiðarþing Átaks – félags fólks með þroskahömlun. Þar lofaði ég þeim hópi að ég vildi stoltur vera málsvari hans á Alþingi. Mér er það bæði ljúft og skylt. Af því tilefni langar mig til að lesa ályktun fundarins, með leyfi forseta: „Leiðarþing fólks með þroskahömlun og aðalfundur Átaks álykta um aðgengi að samfélaginu á fundi. Að hafa aðgang að samfélaginu er mikilvægt fyrir alla. Að lifa sjálfstæðu lífi og taka þátt eru mannréttindi. Á Íslandi er þetta ekki við lýði og fatlað fólk nýtur ekki þeirra lífsgæða að hafa fullan aðgang að samfélaginu. Ferðaþjónustan er takmarkandi, val um búsetu ekki til staðar fyrir alla, þjónustan skert, bætur eru litlar og við fáum ekki að eiga val um hvar við búum eða með hverjum. Þjónustan er oftar skert og oft sett á án samráðs við okkur. Því hvetjum við stjórnvöld, ríki og sveitarfélög til þess að virða og framfylgja sáttmálum, lögum og reglum sem eiga að veita okkur sömu réttindi og öðrum sem búa á Íslandi. Veita á fötluðu fólki stuðning sem getur leitt til aðgangs að samfélagi fyrir alla. Í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks kemur skýrt fram að aðildarríkin skuli gera viðeigandi ráðstafanir í því skyni að gera fötluðu fólki kleift að lifa sjálfstæðu lífi og taka fullan þátt í samfélaginu á öllum sviðum, þ.e. ráðstafanir sem miða að því að tryggja fötluðu fólki aðgang til jafns við aðra að hinu efnislega umhverfi, að samgöngum, að upplýsingum og samskiptum, þar með talið upplýsinga- og samskiptatækni og kerfi þar að lútandi, og að annarri aðstoð og þjónustu sem almenningi er opin eða látin í té bæði í þéttbýli og dreifbýli. Þetta er ekki það sem við upplifum og því krefjumst við úrbóta, að stjórnvöld leggi sig fram við að innleiða og fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks hér á landi og virði mannréttindi fatlaðs fólks. [[Forseti hringir.]]Ekkert um okkur án okkar eru orð sem við viljum að stjórnvöld og þeir sem fara með okkar mál virði alltaf þegar verið er að fjalla um okkar mál. Kallið okkur að borðinu. Við erum fullgildir borgarar og viljum að komið sé fram við okkur sem slík. Það eitt eykur aðgengi okkar að samfélaginu og veitir okkur réttarstöðu til jafns við aðra. Leiðarþing Átaks – félags fólks með þroskahömlun.“ Ég tek undir þessar kröfur og óskir [[Forseti hringir.]]og hvet alþingismenn hvar í flokki sem þeir standa að gera það sömuleiðis.
Virðulegur forseti. Mig langar í ljósi umræðna áðan um setu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar á kvennaþingi Sameinuðu þjóðanna að beina þeim tilmælum til forseta þingsins að nú, þegar gengið verður til fjárhagsáætlunar fyrir þingið, geri forseti þingsins ráð fyrir því að héðan frá Alþingi fari ein kona úr hverjum stjórnmálaflokki sem sæti á á Alþingi á kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna [[Gripið fram í.]]og að fjárhagsáætlun Alþingis taki mið af því. Þetta er kvennaráðstefna, hv. karlþingmenn, og þar af leiðandi er ég að tala fyrir hönd kvenna. Ég skora á hæstv. forseta að taka þá beiðni sem fram kom á þingflokksformannafundi ekki alls fyrir löngu og skoða með hvaða hætti hægt sé að tryggja að svo verði. Ísland hefur löngum státað af því að standa framarlega í kvenfrelsisbaráttu og jafnréttisbaráttu allri og það hljómar hálfhjákátlega að við skulum ekki sem Alþingi Íslendinga senda þangað kvenfulltrúa. Þetta voru mín orð, hæstv. forseti, í þessari umræðu um störf þingsins vegna þess að mér finnst þetta heyra undir þingið og við eigum að sammælast um að svo geti farið.
Virðulegi forseti. Hér er verið að biðja um að hæstv. innanríkisráðherra láti gera heildræna úttekt á því hvort nauðsynlegt sé að leggja nýjan fjarskiptastreng til landsins og um hagræn áhrif gagnavera hér á landi. Nágrannaþjóðir okkar, bæði Norðurlandaþjóðirnar og Írar, hafa lagt mikið á sig til að skapa þar umhverfi sem hentar fyrir þessa starfsemi meðan kröfuharðari viðskiptavinir og þeir aðilar sem á þessum málum hafa áhuga hafa ekki valið Ísland. Það hefur skilað sér í því að til dæmis á Írlandi hafa Microsoft, Amazon, Apple, Google og Facebook fjárfest eða upplýst um áform um að fjárfesta í gagnaverum sem samsvarar 60–120 milljörðum. Gagnaver og innviðir þeirra eru undirstaða hátækniiðnaðar, netverslunar og netþjónustu. Ég vil vekja athygli á því [[Forseti hringir.]]af því að við ræðum oft minni mál að hér er um að ræða undirstöðu fyrir hátækniiðnaði og ég vona að við fáum góða skýrslu og góða umræðu um hana.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna þessu máli og þakka hv. flutningsmanni fyrir að leggja það fram. Margir á Íslandi hafa talið að við stöndum sérstaklega vel þegar kemur að gagnaverum sem er tilfellið þegar kemur að rafmagni. Hins vegar hefur verið til vandræða að hér eru nettengingar við umheiminn ekki eins og þær þurfa að vera til að Ísland verði sá aðlaðandi kostur sem við viljum öll að það sé. Ég fagna aftur þessu máli og býst fastlega við að í kjölfarið komi fram gögn og leiðir fyrir okkur til að gera glæsilega hluti í þessum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum þeim sem komu að gerð þessarar þjóðaröryggisstefnu og þakka fyrrverandi ráðherra, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, og hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem komu þessu af stað í upphafi og öllum öðrum þingmönnum í sjálfu sér sem komu að þessari vinnslu, utanríkismálanefnd fyrir góða vinnu og að klára þetta verkefni og að sjálfsögðu líka starfsmönnum utanríkisráðuneytisins sem komu mikið að þessari vinnu. Það er gott að þetta er að komast í hús. Við tekur hins vegar frekari vinna við þjóðaröryggisstefnuna, að fara í þær tillögur sem þar eru lagðar fram samkvæmt þingsályktunartillögu o.s.frv. Ég vona að áfram verði jafn góð samvinna og samstarf um framhaldið.
Herra forseti. Þetta er sögulegt augnablik á Alþingi. Hér er verið að samþykkja fyrstu þjóðaröryggisstefnuna í sögu lýðveldisins Íslands. Það hefur tekið þrjú ár að vinna hana. Sú vinna hefur farið fram með frábærum hætti í alla staði. Þrír utanríkisráðherrar hafa komið að málinu. Einn lagði stefnuna fram, annar hjó á mikilvægan hnút sem á málið kom og það mun koma í hlut þess þriðja að leggja fram frumvarp sem hrindir stefnunni til framkvæmdar. Það sem skiptir kannski mestu máli er að það skapaðist mesta hugsanlega sátt um málið miðað við hina pólitísku stöðu. Auðvitað gera einstaka flokkar verulegan ágreining um tiltekna þætti, en eigi að síður er málið lagt fram með stuðningi fulltrúa allra flokka í utanríkismálanefnd. Þetta er til marks um það hvernig Alþingi getur unnið erfið verkefni og [[Forseti hringir.]]staðið saman og með málefnalegum hætti að niðurstöðunni.
Virðulegur forseti. Ég vil líkt og þeir hv. þingmenn sem hafa talað á undan fagna því að við séum komin á þann stað að vera að samþykkja í fyrsta sinn þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Það er mikilvægt og stórt skref. Eins og nefnt var á undan mér skiptir miklu máli hvernig það hefur verið unnið. Ég vil þess vegna nota tækifærið og fá að þakka hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, núverandi hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, fyrir hvernig hann hefur haldið á málinu og hélt á því, og núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, fyrrverandi utanríkisráðherra, fyrir hvernig þeir hafa leitt málið fram og ekki síður hv. utanríkismálanefnd og félögum mínum þar, en þar tókst eftir talsverða vinnu, bæði á þessu þingi og þinginu á undan, að leiða þetta mál þannig að nefndarálitið er flutt af fulltrúum allra flokka þrátt fyrir að það greini auðvitað afstöðumun hjá flokkum þegar kemur að stórum grundvallarspurningum. Það er ekkert nema eðlilegt. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni þegar hann sagði: Svona er hægt að vinna mál þegar menn leggja sig fram við það. Þetta er risastórt og rammpólitískt mál sem Alþingi er að klára hér með miklum sóma.
Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum þær breytingartillögur sem hv. utanríkismálanefnd leggur til, enda eru þær allar til þess fallnar að þjóðaröryggisstefna fyrir Ísland sé byggð á víðum grunni og horfi til margra og ólíkra þátta sem stefnt geti öryggi þjóðar í hættu, svo sem náttúruvár, farsótta og fæðuöryggis. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur þó frá upphafi vinnu að þjóðaröryggisstefnu haldið þeirri stefnu hreyfingarinnar til haga að við teljum öryggi Íslands best borgið utan allra hernaðarbandalaga og að varnarsamningnum við Bandaríkin verði sagt upp. Hreyfingin getur því ekki stutt ákvæði í þjóðaröryggisstefnu sem ganga í aðra átt en það og af þeim sökum munum við sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. En við styðjum eins og ég segi þær góðu breytingartillögur sem nefndin leggur til í sínu nafni.
Herra forseti. Ég tek undir fögnuð annarra hv. þingmanna og hæstv. ráðherra yfir þessari vinnu og þakklæti til allra þeirra sem hafa komið að henni á löngu tímabili og mörgum kjörtímabilum. Þetta er mjög gott dæmi um hvernig getur tekist til þegar allir eru kallaðir að borðinu og vinna sameiginlega að verkefni. Það er mikilvægt fyrir Ísland að eiga þjóðaröryggisstefnu. Við erum um margt sér á parti, við rekum ekki her sem þýðir að stór hluti af okkar þjóðaröryggi er í höndum þriðja geirans, almannasamtaka á borð við björgunarsveitir. Það kemur fram í tillögunni að stefna stjórnvalda í almannavarna- og öryggismálum verði hluti af þjóðaröryggisstefnu. Það er mikilvægt og það er ástæða til að fagna þessu og þeirri réttarbót sem mun af leiða.
Forseti. Það er gott að við erum að fá hér í gegn þjóðaröryggisstefnu en í áliti utanríkismálanefndar kemur fram: „Í tillögunni felst að þjóðaröryggisstefna verði byggð á þeim skuldbindingum sem felast í stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og hafi grunngildi þjóðarinnar að leiðarljósi, lýðræði og virðingu fyrir réttarríkinu og alþjóðalögum, mannúð og verndun mannréttinda, jafnrétti allra og sjálfbæra þróun, afvopnun og friðsamlega lausn deilumála. Grundvallarforsenda stefnunnar er staða Íslands sem fámennrar eyþjóðar sem hvorki hefur burði né vilja til að ráða yfir her og tryggir öryggi sitt og varnir með virkri samvinnu við önnur ríki og innan alþjóðastofnana.“ Hér kemur líka fram að við viljum vera kjarnorkuvopnalaust land. Það sem skýtur skökku við er að það getum við ekki verið út af alþjóðasáttmálum eða alþjóðasamvinnu og því finnst mér mjög brýnt þegar þetta verður endurskoðað á fimm ára fresti að við höldum áfram þeirri vinnu að hafa raunverulega kjarnorkuvopnalaust land og landhelgi.
Forseti. Líkt og aðrir á undan mér fagna ég því að við erum komin hér að leiðarlokum að því að samþykkja þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland sem margir hafa komið að og unnið gott verk. Ég get hins vegar ekki sagt annað en að ég vildi óska að ríkt hefði annað andrúmsloft í þjóðfélaginu þegar við tökum þennan mikla áfanga en nú er. Öryggi byggir fyrst og fremst á trausti og við hér í þessum sal njótum ekki trausts. Vonandi verða fljótt kosningar í landinu þannig að hér geti setið fólk sem nýtur trausts. Ég fagna því að þessi stefna er í höfn en ég óska okkur öllum hins, að við getum endurnýjað okkar traust til að vera í þessum sal. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Þessar breytingar á ýmsum lögum eru af ólíkum toga og áhrif einstakra tillagna á afkomu ríkissjóðs eru þó nokkuð mismunandi og mun ég í umfjöllun um hverja breytingartillögu gera nánari grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi er lækkun á almennu tryggingagjaldi. Fyrst ber að nefna þessa almennu lækkun og það að hún kemur í framhaldi af áherslum sem ríkisstjórnarflokkarnir kynntu til sögunnar í stjórnarsáttmála og lögfestu þá þegar um haustið 2013 þegar ákveðið var að lækka tryggingagjaldið um samtals 0,34% á komandi árum. Hér er lagt til að almennt tryggingagjald verði lækkað um 0,5 prósentustig til viðbótar frá 1. júlí næstkomandi að telja. Tryggingagjaldið var hækkað í kjölfar efnahagshrunsins, bæði til að standa straum af greiðslum vegna aukins atvinnuleysis og í tekjuöflunarskyni fyrir ríkissjóð. Tryggingagjaldið fór úr 5,34% á árinu 2008 í 8,65% á árinu 2010. Lækkunarferli tryggingagjaldsins hófst 2012 og með þeirri lækkun sem hér er boðuð verður tryggingagjaldið 6,85%. Það fór sem sagt hæst í 8,65% og er með þessu að lækka niður í 6,85%. Gert er ráð fyrir því að með þessu lækki tekjur ríkissjóðs um 3,1 milljarð kr. árið 2016, þ.e. þetta hálfa ár á árinu 2016 sem um er að ræða, en á ársgrundvelli á árinu 2017 um 6,8 milljarða kr. Þessi fjárhæð hækkar síðan í takt við forsendur fjármálaáætlunar til 2021 um launaþróun og verður hún þannig orðin 8,6 milljarðar kr. á árinu 2021 að öðru óbreyttu. Á móti vega áhrif af auknu svigrúmi fyrirtækja til að hækka laun og þar með eykst tekjuskattur einstaklinga, auk þess sem tekjuskattsstofn fyrirtækja sem rekin eru með hagnaði hækkar sem nemur lækkun tryggingagjalds. Þessi hliðaráhrif koma fyrst fram á árinu 2017 þar sem þau eru metin jákvætt upp á 500 millj. kr. og fara síðan hækkandi og nema 1,4 milljörðum kr. á árinu 2021. Tryggingagjaldið leggst þungt á lítil og meðalstór fyrirtæki, fyrirtæki með hátt launahlutfall og mikinn innlendan virðisauka. Gera má ráð fyrir því að þær breytingar sem hér eru lagðar til hafi jákvæð áhrif á gang efnahagslífsins og hyggjast stjórnvöld beita sér fyrir frekari lækkun tryggingagjalds á komandi árum. Eftir því er mjög ákveðið kallað af hálfu atvinnurekenda í landinu og það er mikilvægt að fram komi að áform stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, stjórnarflokkanna, um þessi skref á kjörtímabilinu voru einn lykilþátturinn í því að það tókst að halda frið á vinnumarkaði þegar samningar voru framlengdir fyrr á þessu ári. Sú tillaga sem hér er lögð fyrir þingið er því í beinum tengslum við frið á vinnumarkaði. Hér mæli ég fyrir fleiri ákvæðum eins og fram er komið og ég ætla að víkja að næsta atriði sem er brottfall ákvæðis um skattskyldu verðbréfa- og fjárfestingarsjóða sem breytt er í hlutafélag. Sú breyting var gerð með lögum nr. 124/2015 að ef verðbréfa- eða fjárfestingarsjóði er breytt í hlutafélag skal sú breyting hvorki hafa í för með sér skattskyldar tekjur hjá eigendum verðbréfa- eða fjárfestingarsjóðsins né félaginu sjálfu, enda hafi eigendur sjóðsins eingöngu fengið hlutabréf í félaginu sem gagngjald fyrir eignarhluti sína í þeim sjóði sem slitið var. Komið hefur í ljós að samkvæmt lögum nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði, er ekki heimilt að breyta verðbréfa- eða fjárfestingarsjóði í hlutafélag. Ákvæðið hefur því ekkert gildi og er lagt til að það verði fellt brott. Eins og gefur að skilja mun sú breyting því ekki hafa nein áhrif á afkomu ríkissjóðs. Samsköttun milli skattþrepa er þriðja atriðið í þessu frumvarpi. Lagt er til að fallið verði frá þeim áformum að heimila hjónum og sambýlisfólki samsköttun sem gildir þegar annar aðilinn er skattlagður í þriðja þrepi en hinn ekki, jafnframt því sem hinn tekjulægri á ónýttan rétt í öðru þrepi, frá 1. janúar 2017, við brottfall miðþreps tekjuskatts einstaklinga. Þeir sem náðu að fylgja þessari skýringu eftir hafa væntanlega áttað sig á því - hér gefa merki þingmenn úr efnahags- og viðskiptanefnd sem þekkja málið mjög vel - að hér erum við að ræða um lagabreytingu sem ákveðin var undir lok síðasta árs en á að taka gildi í upphafi næsta árs, varðandi samsköttun milli skattþrepa hjá hjónum og sambýlisfólki. Það má segja í stuttu máli að þessi tillaga sé fram komin annars vegar eftir nánari skoðun á málinu og þá sérstaklega með það í huga hvernig stjórnarflokkarnir vilja forgangsraða því svigrúmi sem kann að vera til staðar. Þá kemur til sögunnar sú mikla lækkun sem ég hef hér farið yfir og fylgir lækkun tryggingagjaldsins en það má segja að hér sé verið að leggja til í einu og sama málinu að góðum hluta af lækkun tryggingagjaldsins sé mætt, að lækkunin sé fjármögnuð, með því að falla frá þessari breytingu sem enn er ekki komin til framkvæmda. Þessi tilfærsla er einungis heimil milli tveggja efri þrepanna í gildandi kerfi og því rökrétt að við fækkun skattþrepa í tekjuskatti einstaklinga frá árinu 2017 úr þremur í tvö verði þær breytingar sem af þessu leiðir. Það er fleira sem mætti nefna hér sem nánar er farið út í í greinargerð með málinu en öll þau sjónarmið sem hafa mætti á lofti um kosti þess og galla að gera þessa breytingu frá upphafi næsta árs ætla ég ekki að fara nánar út í, ég vísa í frumvarpið sjálft. Af hálfu fjármálaráðuneytisins verður gerð grein fyrir þeim sjónarmiðum sem eru margvísleg fyrir efnahags- og viðskiptanefnd ef nánar verður óskað eftir því. Tekjuáhrif á ríkissjóð árið 2018 vegna áforma um að fallið verði frá framkvæmd þessari eru talin verða jákvæð um 3 milljarða kr. á ári. Þetta byggir á framreiknuðum forsendum um laun, þrepamörk og tekjuskattskerfisbreytinguna eins og hún var lögfest síðastliðinn desember. Þessi áhrif hefðu ekki komið fram fyrr en á árinu 2018 þar sem þá verða innheimtar tekjur vegna ársins 2017 eins og skattframkvæmdin kemur út hjá okkur hér á landi. Þessi áhrif eru enn lengra fram í tímann áætluð um það bil 3 milljarðar fram til ársins 2021. Þarna hafa menn þá tölurnar, þetta eru 3 milljarðar í þessu máli á móti tæpum 7 milljörðum á ársgrundvelli í tryggingagjaldinu. Í fjórða lagi er um að ræða lagabreytingu sem varðar skyldu rekstraraðila til þess að leggja fram með skattframtali sínu ársreikning ásamt sundurliðunum og skýringum. Í tilefni af breytingum á ársreikningalögum þar sem dregið er úr upplýsingagjöf sem lítil félög þurfa að láta fylgja ársreikningi í skýringum er lagt til að tekinn verði af allur vafi um skyldu rekstraraðila til að leggja fram með skattframtali sínu ársreikning sem innihaldi rekstrar- og efnahagsreikning ásamt sundurliðunum og skýringum. Það hefur sýnt sig við yfirferð skattframtala þessara aðila að greinargóðar upplýsingar á þessu stigi hafa flýtt fyrir yfirferð skattframtala og komið í veg fyrir tafir, bréfaskriftir og óþarfaumstang fyrir framteljendur. Hér er um að ræða nauðsynlega breytingu sem mun styrkja framkvæmdina og auka réttaröryggi án áhrifa á afkomu ríkissjóðs verði hún óbreytt að lögum. Í fimmta lagi eru lagaskil vegna breytinga sem gerðar voru á undanþágu fólksflutninga frá virðisaukaskatti. Með lögum nr. 125/2015 var bætt við nýju ákvæði til bráðabirgða við lög um virðisaukaskatt vegna gildistöku ákvæðis í lögum nr. 124/2014. Með lögum nr. 124/2014 voru gerðar viðamiklar breytingar á undanþágu fólksflutninga frá virðisaukaskatti. Frá 1. janúar 2016 urðu fólksflutningar virðisaukaskattsskyldir aðrir en almenningssamgöngur, ferðaþjónusta fatlaðs fólks, akstur skólabarna og leigubifreiðaakstur. Einnig voru viðamiklar breytingar gerðar á virðisaukaskattsumhverfi ferðaþjónustunnar þar sem ferðaþjónustan var færð undir skattskyldusvið virðisaukaskatts frá sama tíma. Í kjölfar gildistöku laga nr. 25/2015 vöknuðu lagaleg álitaefni um hugsanlega afturvirkni ákvæðisins. Í ljósi þessa er nú lagt til að orðin ,,eða greiðsla farið fram þá að hluta eða fullu“ í fyrrnefndu bráðabirgðaákvæði verði felld brott úr ákvæðinu. Af þessari breytingu leiðir að afhending skattskyldrar vöru og þjónustu fyrir gildistöku ákvæða laga nr. 124/2014, þ.e. fyrir 1. janúar 2016, skuli vera undanþegin virðisaukaskatti. Með breytingunni verður þannig skýrt að seljendum vöru eða þjónustu sem gáfu út sölureikning fyrir 1. janúar 2016 eða greiddu fyrir fram inn á vörukaup eða þjónustukaup fyrir þann tíma vegna kaupa á vöru og þjónustu sem lög nr. 124/2014 taka til, hafi ekki borið að skila virðisaukaskatti vegna þeirra viðskipta enda telst afhending þá hafa farið fram samhliða útgáfu reiknings eða vegna fyrirframgreiðslu, þ.e. fyrir 1. janúar 2016. Lagt er til að breytingin taki gildi miðað við 1. janúar 2016. Sjötta atriðið í þessu máli er að tollskrárnúmerum sem innihalda bjór er bætt við viðauka virðisaukaskattslaga. Í frumvarpinu er lagt til að bætt verði við ákvæði virðisaukaskattslaga tollskrárnúmerum sem taka til öls sem gert er úr malti og inniheldur meira en 2,25% vínanda að rúmmáli. Við breytingu á lögum nr. 125/2015, um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga, var áfengi fært úr almennu þrepi virðisaukaskatts í neðra þrep virðisaukaskatts, þ.e. 11%. Samhliða þeirri breytingu var áfengisgjaldið hækkað um leið. Við breytinguna sem tók gildi 1. janúar 2016 var tollskrárnúmerum í tilteknum áfengum drykkjarvörum bætt við viðauka laga um virðisaukaskatt. Þau tollskrárnúmer sem innihéldu öl voru þó ekki tilgreind sérstaklega. Þrátt fyrir að almennar athugasemdir laganna, jafnræðisregla og fyrri framkvæmd ákvæðis laga um virðisaukaskatt beri það með sér að skattleggja beri öl í neðra þrepi virðisaukaskatts þykir rétt að skjóta sterkari stoðum undir þá framkvæmd og tilgreina sérstaklega þau tollskrárnúmer sem innihalda öl. Það er í samræmi við þá lagabreytingu sem gerð var með lögum nr. 125/2015, þar sem áfengum drykkjarvörum í tilteknum tollskrárnúmerum var bætt við viðauka laganna og tilgreindar sérstaklega í viðauka við lög um virðisaukaskatt. Þar sem sú breyting sem hér er lögð til er ívilnandi er lagt til að gildistaka ákvæðisins verði afturvirk og taki gildi 1. janúar 2016 samhliða gildistöku þeirra ákvæða sem breytt var með lögum nr. 125/2015 þegar áfengi var fært úr almennu þrepi í neðra þrep virðisaukaskatts. Þessi breyting er fyrst og fremst hugsuð til þess að styrkja framkvæmd og auka réttaröryggi og mun ekki hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Í sjöunda lagi er mælt fyrir um breytingar sem varða gjalddaga fjársýsluskatts utan staðgreiðslu. Í lögum um tryggingagjald er að finna ákvæði um gjalddaga gjaldsins utan staðgreiðslu. Sambærilegt ákvæði er ekki að finna í lögum um fjársýsluskatt. Skattstofninn er sá sami í báðum tilvikum eða allar tegundir launa eða þóknana fyrir starf, hverju nafni sem nefnist. Því þykir rétt að kveðið verði á um að gjalddagi ógreidds fjársýsluskatts og fjársýsluskatts utan staðgreiðslu verði 1. nóvember ár hvert hjá lögaðilum og eindagi mánuði síðar í samræmi við ákvæði laga um tryggingagjald. Hér er um að ræða nauðsynlega breytingu sem mun styrkja og skýra framkvæmdina og auka réttaröryggi án áhrifa á afkomu ríkissjóðs. Í áttunda lagi vil ég nefna hér afmörkun og aðgengi að komuverslunum hvað sölu á vörum varðar. Í frumvarpinu er lögð til breyting á því ákvæði tollalaga sem kveður á um heimildir til sölu úr tollfrjálsum verslunum sem hafa starfsleyfi samkvæmt lögunum. Í tollalögum kemur fram sú meginregla að eingöngu sé heimilt að selja farþegum og áhöfnum millilandafara á leið úr landi vörur úr tollfrjálsri verslun. Tollstjóra er hins vegar heimilað að víkja frá meginreglunni og heimila lögaðila sem fengið hefur leyfi til að reka tollfrjálsa verslun að selja farþegum og áhöfnum millilandafara við komu til landsins vörur úr tollfrjálsri verslun, þ.e. verslun sem í daglegu tali er kölluð komuverslun. Heimildin til rekstrar komuverslunar er þrengd í lögunum þar sem segir efnislega að komuverslun skuli vera sérstaklega afmörkuð og eingöngu aðgengileg fyrir farþega og áhafnir sem koma til landsins. Krafa laganna um sérstaka afmörkun og takmarkað aðgengi að komuverslun á rót sína að rekja til þess að um undantekningu frá meginreglu laganna er að ræða en gert er ráð fyrir að vöruúrval slíkra verslana sé takmarkað. Til að jafna stöðu innlendra verslana gagnvart komuverslunum er lagt til að kveðið verði með skýrari hætti á um afmörkun og aðgengi að komuverslunum hvað sölu á vörum varðar. Af þessu leiðir í reynd að óheimilt verður að reka pöntunarverslun í komuverslun eins og hefur verið gert. Það fyrirkomulag hefur sætt nokkurri gagnrýni. Á móti koma sjónarmið um að þeir sem hafa starfsleyfið og vilja sinna sínum rekstri vel benda á að þjónustan hefur verið nokkuð vinsæl og ánægja með hana, en ég tel að í þessu efni verði að horfa til þess að hér er um að ræða félag sem ríkið í reynd á og rekur, dótturfélag Isavia. Þegar ríkið kemur sér fyrir á verslunarsviðinu eins og gert hefur verið í þessu tilviki tel ég að við eigum að takmarka umsvifin eins og hægt er og lágmarka árekstra eftir því sem hægt er án þess að þrengja um of að tilganginum með versluninni, lágmarka árekstra við einkaaðila sem versla með sömu vörur í frjálsri samkeppni. Með þessu er ég í reynd að segja að ef ríkið hefði valið þá leið að bjóða einfaldlega út svæðið þar sem komuverslunin er rekin, fela einkaaðilum á einhverjum skilgreindum forsendum að annast um rekstur verslunarinnar, mætti mögulega segja að einhver önnur sjónarmið ættu við, enda hefði þá verið ákveðið að halda útboð og hleypa mönnum að rekstrinum á fyrir fram gefnum forsendum. En þar sem hér er um að ræða ríkisfélag tel ég að önnur sjónarmið eigi við og ríkið sé að seilast of langt miðað við aðstæður með því að bjóða þjónustu með póstverslun - ekki póstverslun, afsakið, það er ekki rétta hugtakið, eins konar pöntunarverslun þar sem hægt er að gera ráðstafanir fyrir fram svo varan sé tilbúin og jafnvel fyrir fram greidd þegar komið er í flughöfnina. Þetta ætti að hafa lítils háttar neikvæð áhrif á skil komuverslunar til ríkissjóðs. Þegar allt er lagt saman er gert ráð fyrir að nettóáhrif tillögunnar verði óveruleg fyrir ríkissjóð. Í níunda lagi er lagabreyting sem snertir með nokkru komuverslunina en þó ekki eingöngu. Hér er að lokum lögð til breyting á ákvæðum laga um gjald af áfengi og tóbaki. Af lögunum má leiða þá meginreglu að þeim sem flytja inn áfengi til landsins sé skylt að greiða áfengisgjald við innflutninginn. Í gildandi ákvæðum er vikið frá meginreglunni á þann hátt að áfengisgjald er fellt niður að ákveðnu leyti við innflutning ákveðinna aðila. Nánar tiltekið er kveðið á um það í lögunum að áfengisgjald skuli fellt niður eða endurgreitt þegar um er að ræða tiltekið magn áfengis sem ferðamenn, skipverjar á íslenskum skipum eða skipum í eigu íslenskra aðila og flugverjar hafa meðferðis til landsins. Framangreind ákvæði eru nokkuð flókin í framkvæmd og hefur umtalsverðum tíma verið varið í að veita leiðbeiningar um gjaldfrjálsan innflutning, einkum til ferðamanna, en eflaust kannast flestir við að hafa þurft að leita sér leiðbeiningar um það hvaða reglur gilda í þessu efni, t.d. í flugstöðinni í Keflavík, í Leifsstöð. Með það fyrir augum að einfalda og auka skilvirkni framkvæmdarinnar, þ.e. leiðbeiningagjafar og eftirlits, er lagt til að tekið verði upp viðmiðið „eining“ um gjaldfrjálsan innflutning ferðamanna, skipverja og flugverja á áfengi, sem hefur skírskotun til algengra stærða sölueininga, einkum hvað varðar léttvín og öl. Með einingu er þá átt við hverja 0,25 lítra sterks áfengis, hverja 0,75 lítra af léttvíni, sem jafngildir einni hefðbundinni léttvínsflösku, og hverja 3 lítra af öli. Þannig mun eins lítra flaska af sterku áfengi innihalda fjórar einingar en algengt er að sterkt áfengi sé selt í eins lítra umbúðum í þessum verslunum og annars staðar. Fjórar flöskur af léttvíni verða þá fjórar einingar og sex flöskur eða dósir sem innihalda 0,5 lítra af öli teljast ein eining. Ferðamenn munu geta flutt inn gjaldfrjálst sex einingar, skipverjar 11 einingar séu þeir lengur en 15 daga á ferð en annars sex einingar eins og ferðamenn. Flugverjar geta flutt inn fimm einingar séu þeir lengur en 15 daga en annars þrjár einingar. Verði breytingin samþykkt munu þeir aðilar sem eru undanþegnir gjaldskyldu fá meira svigrúm til að velja á milli ólíkra samsetninga áfengis við innflutning. Að auki er fyrirsjáanlegt að eftirlit tollyfirvalda með innflutningi verði að nokkru leyti einfaldara. Verði breytingartillagan að lögum er hún talin geta haft nokkur áhrif á tekjur ríkissjóðs af áfengisgjaldi vegna aukinnar sölu í komufríhöfn í stað kaupa innan lands. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir yfirstandandi ár eru áætlaðar tekjur af áfengisgjaldi 15,9 milljarðar. Sé gert ráð fyrir að áfengiskaup innan lands minnki um 1–2% gætu tekjur af áfengisgjaldi lækkað um um það bil 200 millj. kr. árlega, en eins og gefur að skilja er um þessar áætlanir feikimikil óvissa. Skil á 10% áfengisgjaldi komuverslunar í ríkissjóð ættu að óbreyttu að aukast vegna aukinnar sölu og vega á móti lægri skilum ÁTVR og annarra aðila sem selja áfengi þannig að það kæmi þá hvort eð er einnig á móti. Þegar á heildina er litið virðist mega áætla að tekjuáhrif af þessari breytingu séu mjög óveruleg í stóra samhenginu. Þetta er einföldunarregla sem gefur meira valfrelsi og ætti að draga úr þeirri miklu leiðbeiningarþörf sem hefur verið áberandi við núverandi framkvæmd. Ekki verður annað séð en að verði frumvarpið óbreytt að lögum ætti það að hafa jákvæð áhrif á almannahagsmuni og hagsmunaaðila. Áhrif þess á stjórnsýslu ríkisins og stofnanir eru talin hverfandi. Á hinn bóginn mun ríkissjóður verða af tekjum til skemmri tíma litið sem veikir afkomu hans, en þau áhrif ættu að mestu að jafnast út þegar litið er yfir lengra tímabil. Heildaráhrif frumvarpstillagnanna á afkomu ríkissjóðs eru neikvæð um 3,1 milljarð á þessu ári, 6,3 milljarða á árinu 2017, 3,3 milljarða kr. árið 2018 og 3,5 milljarða árið 2021 verði frumvarpið óbreytt að lögum. Afkoma heimila og fyrirtækja ætti því almennt séð að batna, en ekki er unnt með góðu móti að skipta áhrifunum milli heimila og fyrirtækja að þessu leytinu til. Langstærsti einstaki áhrifaþátturinn á afkomuna er þær breytingar sem boðaðar eru á tryggingagjaldinu. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hér er verið að gera ýmsar lagabreytingar, m.a. á lögum sem voru samþykkt 2015 sem gátu ekki tekið gildi út af einhverjum öðrum lögum 2011. En ég ætla ekki að spyrja um það. Hér er líka verið að gera breytingar á virðisaukaskatti varðandi fólksflutninga og áfengisgjaldi. Þessi þrjú atriði benda til þess, virðulegi forseti, að vinna við þessar breytingar á sínum tíma hafi ekki verið nógu góð og það hafi verið einhverjar gloppur í þeim lögum sem við höfum sett. Það harma ég mjög. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra við flutning frumvarpsins snýr að þessu: Hér er boðuð lækkun tryggingagjalds sem ég held að allir séu sammála um og var m.a. lofað við gerð kjarasamninga og annað slíkt. Hér hefur verið sett fram hvernig tryggingagjald var hækkað við efnahagshrunið m.a. til að fjármagna atvinnuleysisbætur o.s.frv. En ég tók eftir því, virðulegi forseti, að hér er boðað að breyta lögum sem heimila hjónum og sambýlisfólki samsköttun milli tveggja skattþrepa frá 1. janúar 2017 og áhrif á tekjur ríkissjóðs eru jákvæð um 3 milljarða kr. Ef ég skil þetta rétt eru þetta tekjur upp á 3 milljarða. Þá er spurningin þessi: Er verið að fjármagna lækkun tryggingagjalds með því að hækka skatta á þá einstaklinga sem njóta þess í skattalögum í dag?
Virðulegi forseti. Nei, það er ekki verið að fjármagna lækkun tryggingagjaldsins með því að breyta lögum sem gilda í dag. Hér var um að ræða breytingu sem var afgreidd á Alþingi fyrir síðustu jól og átti að taka gildi í upphafi næsta árs. Hún hefur aldrei komið til framkvæmda en hún hefði eins og ég rakti í máli mínu haft áhrif á tekjur ríkissjóðs til lækkunar á árinu 2018. Þeir sem falla undir þessa lagabreytingu, þeir sem hefðu kannski einkum getað nýtt sér að þá hefði verið hægt að færa milli skattþrepa með þeim hætti sem kveðið var á um, eru þeir sem eru í efsta þrepinu í dag og verða þá í efra þrepinu þegar breyting á skattþrepum verður komin að fullu til framkvæmda næstu áramót. Það má segja að þetta hefði verið skattalækkun sem einkum hefði nýst efri millitekjuhópi og þeim sem eru með hærri tekjurnar. Það sem við erum að gera hér er að segja að það geti ekki verið í forgangi núna að klára þetta mál, heldur verði svona breytingar að fá frekari skoðun. Til að ná markmiðum okkar í ríkisfjármálum um heildarafkomu og tekjuþróun ríkisins setjum við þetta aftar í forgangsröðina og hættum við þessa breytingu sem ekki er enn komin til framkvæmda en leggjum þeim mun meiri áherslu á tryggingagjaldið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör um skattaákvæði sem ekki er komið til framkvæmda við samsköttun hjóna eins og hér hefur komið fram. Í svörum hans við spurningu minni þykist ég hafa fengið þá staðfestingu að árið 2017 hefðu almennir skattgreiðendur í landinu sem hefðu fallið undir þetta sjónarmið greitt 3 milljörðum minna í skatt, færi þessi lagabreyting ekki í gegn. Þá er verið að taka þessa áætluðu skattalækkun sem ég hef engar sérstakar skoðanir á, hvort hún sé rétt eða röng, ég bara stoppaði við þegar ég heyrði þetta áðan, og ég vil leyfa mér að halda því fram enn þá, virðulegi forseti, að þarna sé ríkissjóður að hætta við að lækka skatta hjá þessu fólki um 3 milljarða og taka skattinn inn, þannig að það kemur á móti eins og hæstv. fjármálaráðherra segir til að minnka tekjuáhrif vegna tryggingagjaldsins. Þá er verið að hækka skatt árið 2017 um 3 milljarða á þeim sem hefðu fallið undir þessi ákvæði skattalaga. Það er því verið að fjármagna lækkun tryggingagjalds með því að leggja meira en áætlað var árið 2017 á þá einstaklinga sem falla hér undir. Nóg um það. Það er þá komið skýrt fram. Hitt atriðið sem mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í - ég verð að játa að ég hef ekki áttað mig á því hvort hér er um nýmæli að ræða - er að ég tek eftir því að ekki er hefðbundið kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins aftast í frumvarpinu eins og maður hefur getað farið í gegnum, heldur er það liður númer 7 í mati á áhrifum. Það getur vel verið að í efnahags- og skattanefnd geti menn farið í gegnum þetta til að sjá breytingar og tekjuáhrif og hvaða áhrif þetta hefur í plús og mínus fyrir ríkissjóð, en ég spyr hæstv. fjármálaráðherra alveg eins og í fyrri spurningu minni, hvort [[Forseti hringir.]]við séum ekki sammála um þessa lækkun eða hækkun, um þetta atriði, hvort hér sé um nýmæli að ræða.
Virðulegi forseti. Jú, við erum alveg sammála um það. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ef við mundum láta lögin standa óbreytt hefðu skattarnir lækkað um 3 milljarða hjá þeim hópi sem er með efri meðaltekjur og hærri tekjurnar, það hefði einkum nýst honum. Við erum að segja að slíkar breytingar fari aftar í forgangsröðun og við leggjum meiri áherslu á tryggingagjaldið, við lækkum það um tæpa 7 milljarða á meðan þessi breyting hefði lækkað tekjur um 3 milljarða. Ég held því jafnframt til haga að tekjuskatturinn lækkar líka um næstu áramót samkvæmt þegar lögfestum breytingum. Það gerist með því að miðþrepið fellur út um næstu áramót að óbreyttum lögum og skatturinn lækkar aftur. Við lækkuðum tekjuskattinn í tveimur þrepum, á þessu ári og upphafi næsta árs. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er miður að við höfum þurft að gera lagfæringar á áður samþykktum lögum. Við tökum ábyrgð á því í fjármálaráðuneytinu, en auðvitað hefur málið líka fengið nákvæma skoðun í þinginu og er miður að okkur skyldi ekki saman hafa tekist að átta okkur á þessu. Ein breytingin er í sjálfu sér alveg með öllu meinlaus vegna þess að hún hafði ekkert raunhæft gildi, það er bara lagahreinsun að því að fella hana út. Annað hafði skapað vissa óvissu sem við vildum eyða. Varðandi fólksflutningana og virðisaukaskattinn sem ég hef verið að fara yfir þá skiptir líka máli að skerpa línur. En ég verð líka að segja alveg eins og er að við höfum verið að gera feikilega miklar breytingar á virðisaukaskattskerfinu sem mjög mikil vinna hefur farið í og heilt yfir hefur það allt saman gengið mjög vel. Þetta eru minni háttar lagfæringar sem maður gat svo sem gert ráð fyrir að þyrfti að grípa til.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fjármála- og efnahagsráðherra ágætt frumvarp. Það er margt gott þarna á ferðinni, að ég tali nú ekki um lækkun tryggingagjalds sem margir eru búnir að sakna og hafa beðið lengi eftir. En það er eitt atriði hérna sem mig langar til að velta upp sem ég verð að viðurkenna að veldur mér aðeins vonbrigðum. Það er að falla frá samsköttun hjóna í efsta þrepinu. Ég velti fyrir mér hvaða hópar eru þarna helst undir. Jú, mér dettur helst í hug sjómenn. Eru það ekki helst sjómenn sem eru í hærri tekjum og þar sem makinn getur ekki unnið úti þar sem sjómaðurinn er ein fyrirvinnan? Nú vitum við að sjómenn eru í samningaviðræðum og horfir ágætlega í þeim málum. Er hæstv. ráðherra ekkert hræddur við að þetta verði ekki til að liðka til í þeim viðræðum? Nú vitum við að aðrir hópar eins og flugmenn og flugfreyjur sem eru við svipaðar aðstæður, þar sem er óreglulegur vinnutími og annar aðilinn vinnur utan heimilis, hafa skattfrjálsa dagpeninga, en sjómenn fá fæðispeninga greidda og þurfa að borga af þeim fullan skatt. Það er nýbúið að taka af þeim sjómannaafsláttinn. Er hæstv. ráðherra ekkert hræddur um að þetta auki á óánægjuna þar og spilli kannski fyrir samningaviðræðum milli sjómanna og útvegsmanna?
Herra forseti. Að undanskildu frumvarpi um brottfall undanþágu fyrir slitabú fallinna fjármálafyrirtækja frá bankaskatti þá minnist ég þess ekki að hafa verið að mæla hér fyrir breytingum á lögum sem leiddu til hækkunar skatta. Vissulega höfum við látið krónutölugjöld á skatta fylgja verðlagi sum árin, en að uppistöðu til hef ég haft ánægju af því að koma hér í ræðustól og mæla fyrir skattalækkunum á fyrirtæki og almenning fyrst og fremst og umfram allt annað. Við höfum náð verulegum árangri í því. Þessi tiltekna breyting sem við erum að ræða og hv. þingmaður spyr um hefur margt með sér og er ágæt. Þetta eru allt mjög gild sjónarmið sem eru hér færð fram. Við stöndum frammi fyrir því að þurfa að forgangsraða. Við náum ekki öllum okkar markmiðum í einu. Þegar við fórum að forgangsraða því hvernig við vildum skapa svigrúm fyrir einstök mál og ráðstafa því svigrúmi komumst við að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að breytingin hefði margt ágætt með sér, enda fékk hún meirihlutastuðning í þinginu eftir að hafa komið upp í störfum efnahags- og viðskiptanefndar og fengið góðan stuðning þar, hún var samþykkt á Alþingi fyrir ekki mörgum mánuðum, væri rétt að forgangsraða með öðrum hætti við þær aðstæður sem eru uppi núna í þjóðfélaginu, gríðarlega mikil kaupmáttaraukning, ekki síst hjá þeim sem mundu hafa notið góðs af þessari breytingu, þar með talið sjómönnum, og skapa svigrúm í ríkisfjármálaáætluninni fyrir lækkun tryggingagjaldsins. Þetta er ekki hafið yfir gagnrýni frekar en annað og sjálfsagt að ræða það frekar hvort einhver [[Forseti hringir.]]fleiri sjónarmið ættu erindi inn í umræðuna.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara að gera lítið úr skattalækkunum sem hæstv. ráðherra hefur staðið fyrir og ég hef stutt eindregið, er alveg með honum í því. En mig langaði bara til að benda á þetta af því að ég veit að það situr í sjómönnum að það er ekki lengra síðan en á síðasta kjörtímabili, hvort það var ekki þá, að sjómannaafslátturinn var tekinn af þeim. Þetta er svolítið sálrænt, þetta voru ekki góð skilaboð og fóru illa í menn sem og sú staðreynd að aðrir sambærilegir hópar fá ákveðna ívilnun vegna dagpeninga meðan þeir fá ekki neina ívilnun á sambærilegar greiðslur, sem eru fæðispeningar. En ég hvet nefndarmenn til að skoða þessi mál. Ég held að það séu flestir sammála um að þetta bitnar á sjómönnum, að geta ekki samskattað, þess vegna var mjög ánægjulegt að samþykkja síðastliðið haust að til stæði að gefa þessum aðilum kost á því að nýta skattafslátt hjá maka. Þannig að ég skora á hv. nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd að taka þetta til athugunar og treysti því að ráðherra sýni þeim skilning.
Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það var margt sem mælti með sérstökum sjómannaafslætti á sínum tíma. Mér finnst sjálfsagt að það sé ákveðinn sveigjanleiki í skattkerfinu, en á sama tíma hef ég verið þeirrar skoðunar að best sé að vera með lága skatta og sem einfaldasta og sem fæstar undanþágur. Við sjáum það til dæmis af þessu dæmi hér að ef við vildum ná sérstaklega til sjómanna með því að hafa þessa millifærslu heimila mundum við í leiðinni ná til miklu stærri hóps. Við sjáum það líka að þó að góð rök séu fyrir því að taka tillit til þess hversu sérstakt eðli sjómannsstarfið hefur og þá einkum hjá þeim sjómönnum sem eru langtímum saman frá landi, þá má alveg finna aðrar stéttir sem það sama gildir um og hafa ekki notið sérstaks afsláttar. Þess vegna hef ég verið að færast á þá skoðun að við ættum að reyna að fækka undanþágum sem mest, þótt ég haldi því til haga að það kunni að þurfa að hafa einhverja sveigju í kerfinu, hafa skattana lága og leggja það einfaldlega á atvinnurekendur að greiða þau laun sem þarf og á með réttu að gera miðað við það álag og þá vinnu sem fylgir viðkomandi störfum. En það er ekkert svart/hvítt í þessu eins og gildir með svo mörg önnur mál hér.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum til að styðja við fjármögnun og rekstur nýsköpunarfyrirtækja og smærri fyrirtækja í vexti. Þessar breytingar eru af ólíkum toga og áhrif einstakra tillagna á afkomu ríkissjóðs eru þó nokkuð mismunandi og mun ég í umfjöllun um hverja breytingartillögu gera nánari grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi er skattlagning á kauprétti hlutabréfa. Fyrst ber að nefna að í frumvarpinu er lagt til að sú breyting verði á skattalegri meðferð tekna vegna kaupa manns á hlutabréfum samkvæmt kauprétti, sem hann hefur öðlast vegna starfa fyrir annan aðila, að þær verði skattlagðar við sölu bréfanna í stað afhendingardags eða innlausnar eins og nú er. Verði frumvarpið að lögum mun því starfsmaðurinn hvorki greiða skatt af kauprétti sínum á samningsdegi né þegar hann leysir bréfin til sín. Skattlagningu er frestað þangað til bréfin eru seld og mun mismunur á kaupverði samkvæmt kaupréttarsamningi og söluverði teljast til launatekna. Í dag á skattlagning sér stað við nýtingu og innlausnarverð, sem lagt var til grundvallar við launaskattlagningu kaupaukans, þá talið sem stofnverð við síðari sölu, og hagnaður af sölunni þannig talinn til fjármagnstekna í hendi seljanda. Þetta er breyting sem mikið er kallað eftir. Mér fannst athyglisvert að sjá í fréttum í dag frá Svíþjóð að stjórnendur þess fyrirtækis sem rekur þann vinsæla tónlistarvef Spotify bentu á að gallar í skattalögum í Svíþjóð varðandi einmitt þetta atriði, kaupréttinn, valdi fyrirtækinu vandkvæðum. Hérna er um að ræða ákvæði sem varðar það bara, eins og ég hef hér rakið, hvenær skattlagningin fer fram. Í öðru lagi er skattlagning breytanlegra skuldabréfa. Hagnaður eiganda breytanlegra skuldabréfa sem breytt er í hlutabréf á lægra verði en gildir almennt á markaðnum er í dag skattlagður við nýtingu breytiréttarins. Sé eigandinn einstaklingur þarf hann því að standa skil á fjármagnstekjuskatti þótt hann hafi ekki selt nein bréf með hagnaði. Hlutafé er eðli málsins samkvæmt áhættuhlutafé og því sá möguleiki alltaf fyrir hendi að það tapist að fullu og hefur þá eigandinn greitt skatt af einhverju sem á endanum varð mögulega ekkert nema tap. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að skattlagningunni verði frestað fram að sölu hlutabréfanna, í tilviki einstaklinga, en slíkt myndi gera þennan fjármögnunarkost mun meira aðlaðandi fyrir fjárfesta auk þess sem skattlagningin verður sanngjarnari. Gert er ráð fyrir því að fjárhagsleg áhrif tillagna um breytta skattlagningu kaupréttar og breytanlegra skuldabréfa verði innan tekjuramma fjárlaga til framtíðar séð þótt einhver tilfærsla kunni að eiga sér stað í tekjuskattsgreiðslum milli ára. Í þriðja lagi er skattlagning erlendra sérfræðinga. Í frumvarpinu er að finna tillögu til skattaívilnana til handa erlendum sérfræðingum sem byggð er á sænskri fyrirmynd. Tillagan hvetur til þess að fyrirtæki komi á fót hágæðastarfsemi innan lands og gerir þeim auðveldara fyrir að fá til sín aðila sem búa yfir nauðsynlegri þekkingu og hæfni svo ekki þurfi að fara með viðkomandi starfsemi úr landi. Koma erlendra sérfræðinga styrkir einnig kennslu, tækni, rannsóknir, þróun og nýsköpun í landinu, mál sem öll lönd keppast við að sjá lifna við eða skjóta rótum og dafna á sínu heimasvæði. Erlendir sérfræðingar sem dvelja hér á landi í takmarkaðan tíma geta ekki notið til fulls þeirrar opinberu þjónustu sem fjármögnuð er með sköttum. Þeir sem standa utan EES og sækja um atvinnu- og dvalarleyfi á Íslandi þurfa til að mynda að verða sér úti um eigin sjúkratryggingu. Auk þess nýta erlendir sérfræðingar ekki opinberar atvinnuleysis- eða örorkutryggingar þar sem dvalarleyfi þeirra eru veitt á grundvelli atvinnu. Þá hafa erlendir sérfræðingar sótt sér menntun í skólum erlendis og hið opinbera hefur því ekki borið neinn kostnað vegna menntunar þeirra. Þetta má segja að sé alveg algild meginregla þó að hægt sé að finna einstaka undantekningar á henni. Mikil verðmæti geta verið fólgin í því að fá sérfræðiþekkingu til landsins þar sem þekking er af skornum skammti á einstaka sviðum. Vegna þessa hafa lönd eins og Danmörk, Svíþjóð, Noregur, Finnland, Holland og Kanada sett reglur um nákvæmlega þetta, skattalega hvata til að laða til sín erlenda sérfræðinga, og eru þær mikilvægur liður í að tryggja samkeppnishæfni í viðskiptaumhverfi viðkomandi landa. Ísland er eina Norðurlandaþjóðin sem ekki hefur lögfest ákvæði sem ætlað er að bæta umhverfi erlendra sérfræðinga, svo sem sérfræðinga í rannsóknum og þróun, framleiðslu, stjórnun, skipulagningu, markaðssetningu, verkfræði, fjármálum, upplýsingatækni, samskiptatækni og kennslu, svo eitthvað sé nefnt. Þeir erlendu sérfræðingar sem munu nýta sér heimildina verða einungis skattskyldir af 75% tekna sinna en 25% þeirra verða skattfrjálsar og undanþegnar staðgreiðslu fyrstu þrjú árin frá ráðningu í starf. Eftir sem áður eru tryggingagjald og lífeyrisiðgjöld greidd af heildarlaunum án tillits til frádráttarins. Hið sama gildir um greiðslur barna- og vaxtabóta. Gert er ráð fyrir stofnun sjálfstæðrar nefndar sem fari yfir skriflegar umsóknir og staðfesti eða hafni að tiltekinn erlendur sérfræðingur uppfylli skilyrði ákvæðisins fyrir frádrætti frá tekjuskattsstofni. Bein áhrif skattaívilnana til handa erlendum sérfræðingum á afkomu ríkissjóðs eru afar óljós. Halda má því fram að þau verði jákvæð þar sem viðkomandi sérfræðingur hefði ella ekki orðið íslenskur skattþegn. Það sem fyrst og fremst er óljóst er hvaða áhrif innflutningur erlendra sérfræðinga undir formerkjum skattalegra hvata mun hafa á innlendan vinnumarkað þegar eftirspurn eftir vinnuafli er eins mikil og nú er. Í ljósi þessarar óvissu er ekki reiknað með ávinningi eða kostnaði af þessari aðgerð fyrir afkomu ríkissjóðs að svo stöddu. Hér er nærtækt að vísa til þess að önnur lönd, öll þau lönd sem ég hef hér nefnt og ekki síst Norðurlöndin, hafa séð ástæðu til að innleiða og viðhalda ákvæðum af þessum toga. Í fjórða lagi er skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa. Í frumvarpinu er að finna breytingartillögu sem tekur til álagningar opinberra gjalda á næstum þremur árum, á árunum 2017, 2018 og 2019, vegna fjárfestinga á árunum 2016, yfirstandandi ári, 2017 og 2018, og felur það í sér að komið verði á fót nýju skattafsláttarkerfi fyrir einstaklinga varðandi hlutafjárkaup. Einstaklingar sem bera takmarkaða og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi og sem fjárfesta í félögum sem uppfylla skilyrði ákvæðisins munu geta dregið frá tekjuskattsstofni sínum að viðbættum fjármagnstekjum 30% af fjárfestingunni á hverju ári. Við það er miðað að lögin taki til fjárfestinga á árinu 2016 að uppfylltum skilyrðum ákvæðisins að öðru leyti. Markmið tillögunnar er að stuðla að nýsköpun og fjölgun starfa með því að hvetja fjárfesta sem stunda fjárfestingar í nokkrum mæli til að leggja fyrirtækjum í vexti til nýtt hlutafé. Undirliggjandi er sú staðreynd að óskráð fyrirtæki sem eru komin af sprotastiginu og í þann mund að byrja að vaxa hafa oft takmarkaðan aðgang að viðbótarfjármögnun í formi lánsfjár eða hlutafjáraukningar enda yfirleitt um áhættufjárfestingar að ræða. Á hinn bóginn getur vöxtur slíkra fyrirtækja leitt til aukinnar hagsældar fyrir samfélagið í heild til lengri tíma litið. Verði frumvarpið að lögum mun það leiða til þess að lítil fyrirtæki geti aukið hlutafé sitt fyrir tilstuðlan fjárfestinga af hálfu einstaklinga í tilviki aukningar á hlutafé í hlutafélögum og einkahlutafélögum. Í frumvarpinu koma fram þau skilyrði sem bæði einstaklingar og félög þurfa að uppfylla svo slík fjárfesting geti talist frádráttarbær frá tekjuskattsstofni einstaklinganna. Til að eiga rétt á frádrætti þarf einstaklingur að fjárfesta í félagi fyrir að lágmarki 500 þús. kr. á almanaksári. Ekki er veittur frádráttur vegna heildarfjárfestinga umfram 10 milljónir á ársgrundvelli. Þá er gerð krafa um að einstaklingur geti sýnt fram á að fjárfesting hafi að fullu verið greidd. Með því er tryggt að greitt hafi verið fyrir hlutafé einstaklingsins fyrir úthlutun hlutabréfanna og slíkt leiði jafnframt til eðlilegrar hlutafjáraukningar í félaginu. Þá er það einnig skilyrði að fjárfesting sé til komin vegna hlutafjáraukningar í félagi og nær fjárfestingin ekki til frekari hlutafjáraukningar í félaginu í kjölfarið. Félagið skal jafnframt hafa skilað lista til ríkisskattstjóra um þátttakendur hlutafjáraukningarinnar og aukningin skráð í hlutafélagaskrá. Til að geta fjárfest í félagi má einstaklingurinn sem fjárfestir ekki vera tengdur félaginu eða félagasamstæðum þess á ákveðnu tímabili, þ.e. tveimur árum fyrir og þremur árum eftir skráða hlutafjáraukningu. Hér er ég búinn að rekja skilyrðin sem snúa að þeim sem fjárfestir en varðandi félögin sem fjárfest er í eru líka ákveðin skilyrði. Í fyrsta lagi þarf félagið að vera stofnsett á Íslandi. Fjárfesting tekur þó einnig til félaga sem stofnsett eru í öðrum EES-ríkjum, EFTA-ríkjum eða Færeyjum ef þau eru með fasta starfsstöð á Íslandi. Í öðru lagi tekur ákvæðið einungis til fjárfestinga í félögum sem eru ekki með fleiri en 25 starfsmenn og félagið er með árlega veltu undir 650 millj. kr. og/eða efnahagsreikning undir 650 millj. kr., en miða þarf við samþykktan ársreikning síðasta reikningsárs. Í þriðja lagi þarf greiðslum á öllu lágmarkshlutafé vegna stofnunar félags að vera lokið og félag sé þar af leiðandi ekki lengur á frumstigi starfsemi sinnar heldur á vaxtarstigi. Í fjórða lagi tekur ákvæðið ekki til félaga sem eru skráð eða hafa verið skráð á hlutabréfamarkað, þar með talið markaðstorg fjármálagerninga. Í fimmta lagi tekur ákvæðið ekki til félags sem hefur frá tímamarki upphaflegu hlutafjáraukningarinnar verið starfandi á markaði lengur en fjögur ár frá fyrstu sölu þess í viðskiptalegum tilgangi, þ.e. frá þeim tíma sem hvers kyns vara/þjónusta þess var seld í fyrsta sinn í viðskiptalegum tilgangi á vöru- eða þjónustumarkaði fyrir utan takmarkaða sölu til að prófa markaðinn. Í sjötta lagi þarf félagið að vera rekið í hagnaðarskyni, þ.e. með það að markmiði að stuðla að hagnaði, og í því samhengi þarf að vera um að ræða skattskyldan lögaðila sem ekki er undanþeginn skattskyldu samkvæmt ákvæðum tekjuskattslaga. Í sjöunda og áttunda lagi falla félög sem eiga í fjárhagsvanda utan gildissviðs ákvæðisins og það sama gildir um félög sem íslenska ríkið á útistandandi endurgreiðslukröfu á vegna ólögmætrar ríkisaðstoðar. Í níunda lagi gerir frumvarpið ráð fyrir að félög hafi skilað ársreikningi innan tilskilins frests og í tíunda lagi að andvirði hlutafjáraukningarinnar verði notað í þágu viðskiptastarfsemi þess eða í undirbúning á slíkri viðskiptastarfsemi. Í ellefta lagi er kveðið á um það að heildarhlutafjáraukning í félagi geti numið 2 milljörðum kr. og ef félagið er hluti af félagasamstæðu nái þetta hámark til þeirrar samstæðu í heild. Í tólfta lagi er kveðið á um að hægt sé að nýta sér skattafslátt samkvæmt frumvarpinu ef félagið hefur hlotið staðfestingu ríkisskattstjóra um að það uppfylli skilyrði ákvæðisins á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður og getur hann krafið félagið um þau gögn sem hann telur nauðsynleg. Ákvörðun ríkisskattstjóra má skjóta til yfirskattanefndar eftir ákvæðum laga um yfirskattanefnd. Jafnframt er kveðið á um eftirlit ríkisskattstjóra og upplýsingaskyldu gagnvart almenningi, en augljós nauðsyn er á því að einstaklingum sé um það kunnugt fyrir fram hvort fyrirhuguð kaup á tilteknum hlutabréfum verði talin falla undir reglur laganna um frádrátt. Með frumvarpinu er ekki farin sú leið að einskorða skattafsláttinn við fjárfestingar í nýsköpunarfyrirtækjum, enda afar erfitt að afmarka með skýrum hætti hvaða félög teljist nýsköpunarfyrirtæki. Farin er sú leið að félög í ákveðinni starfsemi sem ekki er talið nauðsynlegt að styðja sérstaklega við með sérstökum skattafslætti falla utan gildissviðs ákvæðisins. Hér er úr dálítið vöndu að ráða en þegar gert er upp á milli ólíkra leiða þykir ekki alveg úr vegi að horfa til eðlis starfseminnar. Ólíkar ástæður búa að baki því að ekki er talin ástæða til að hvetja til og styrkja fjárfestingar í þessum tilgreindu atvinnugreinum sem fram koma í frumvarpinu og er nánari grein gerð fyrir þeim sjónarmiðum í greinargerð frumvarpsins. Nefna má að starfsemi sem felst í viðskiptum með fasteignir og útleigu fasteigna eða lausafjár fellur ekki hér undir; starfsemi eignarhaldsfélaga fellur ekki undir lögin, starfsemi sem felst í útseldri þjónustu og ráðgjöf sérfræðinga og starfsemi sem felst í kvikmyndaframleiðslu, en eins og allir vita nýtur kvikmyndageirinn á Íslandi sérreglna í stórum stíl. Ef einstaklingur selur bréf sín í félagi innan þriggja ára er gert ráð fyrir því að bakfæra skuli frádráttinn enda er skattafslátturinn ekki hugsaður vegna skammtímafjárfestinga. Hið sama gildir ef einstaklingur gerist tengdur félaginu eða ef félagið eða starfsemi þess uppfyllir ekki lengur skilyrði ákvæðisins eða fellur ekki undir ákvæðið, t.d. ef félagið skráir sig á hlutabréfamarkað innan þriggja ára frá því að fjárfestingin fór fram. Það á þó ekki við á þriggja ára tímabilinu eftir hlutafjáraukninguna ef félaginu er slitið á grundvelli raunverulegra, viðskiptalegra ástæðna. Nýttur frádráttur skal færast til tekna á söluári viðkomandi hlutabréfa. Gert er ráð fyrir því að ef skattafslátturinn er hærri en tekjuskattsstofn skattaðila að viðbættum fjármagnstekjum á almanaksári færist það sem umfram er milli ára þar til hann er fullnýttur en þó ekki lengur en næstu þrjú ár. Það sem er ónýtt af frádráttarheimildinni að þremur árum liðnum fellur niður. Þá er gert ráð fyrir heimild ráðherra til að setja reglugerð þar sem nánar er kveðið á um framkvæmd ákvæðisins. Það skattafsláttarkerfi sem hér er lagt til getur fallið innan laga hópundanþágureglugerðar ESB, um aðstoð vegna áhættufjárfestingar, nr. 651/2014, sem tók gildi þann 1. júlí 2014. Kerfið þarf því ekki að tilkynna sérstaklega til ESA og fá samþykki fyrir því áður en það tekur gildi. Varðandi mat á áhrifum þessa nýja fjárfestingarkosts á tekjuskatt einstaklinga er rennt algjörlega blint í sjóinn, ekki síst í ljósi þess að um er að ræða áhættufjárfestingu eins og fyrr segir en ekki almennt sparnaðarform fyrir einstaklinga. Hér er farin sú leið að hreinlega giska á að 1.200 einstaklingar muni nýta sér afsláttinn á gildistíma afsláttarins, þ.e. þessi næstu þrjú ár, [[Gripið fram í.]]þó ívið færri fyrsta árið. Þetta er allt gert í þágu þess að draga upp einhverja sviðsmynd til að byggja undir umræðu um áhrif málsins á tekjur ríkissjóðs. Á grundvelli þessara forsendna er áætlað tap ríkissjóðs á tekjuskatti einstaklinga 300 milljónir fyrsta árið, 400 milljónir síðari árin tvö. Það skal áréttað að hér er um bein skammtímaáhrif að ræða sem ættu að jafnast út til lengri tíma litið vegna þess að ef breytingin nær markmiðum sínum munu fleiri fyrirtæki vaxa og dafna og að sjálfsögðu skila tekjum til baka þannig að hugsunin með frumvarpinu er að sjálfsögðu að vera jákvæð til lengri tíma litið fyrir tekjuöflun ríkisins. Í fimmta lagi er hækkun viðmiðunarfjárhæða frádráttar vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar nýsköpunarfyrirtækja. Í frumvarpinu er lagt til að núgildandi skattaívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja sem er að finna í lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki verði hækkaðar verulega. Annars vegar er lagt til að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði til almennrar viðmiðunar á frádrætti hækki úr 100 millj. kr. í 300 millj. kr. og hins vegar að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði til viðmiðunar frádrætti hækki úr 150 millj. kr. í 450 millj. kr. þegar um aðkeypta rannsóknar- og þróunarþjónustu er að ræða frá ótengdu fyrirtæki, háskóla eða rannsóknastofnun. Það er stefna stjórnvalda að auka stuðning og efla rannsóknir við tækniþróun á Íslandi og er þessi hækkun viðmiðunarmarka mikilvægur áfangi á þeirri braut. Við álagningu opinberra gjalda á fyrirtæki, fyrir árið 2015 miðað við rekstur ársins 2014, námu þessar ívilnanir 1,2 milljörðum kr. Rétt er að taka fram að litið er á þessa fjárhæð sem beinan ríkisstyrk og er hún sem slík færð sem fjárfestingaútgjöld hjá ríkissjóði en ekki sem lækkun á tekjuskatti félaga. Að mati stjórnvalda hafa þessar reglur stuðlað að arðbærum rannsóknum og þróun fyrirtækja á undanförnum árum í takt við stefnu stjórnvalda og þar af leiðandi talið eðlilegt að hækka þær nokkuð umfram verðlagsþróun á tímabilinu. Báðar þessar viðmiðunarfjárhæðir hafa staðið óbreyttar frá því að lögin tóku gildi og því orðið tímabært að hækka þær. Eins og ég nefndi nam þessi ívilnun samtals 1,2 milljörðum kr. á árinu 2015 vegna útgjalda á árinu 2014. Gert er ráð fyrir að sú fjárhæð geti hækkað um um það bil 1 milljarð kr. á ársgrundvelli en vissulega er erfitt að spá nákvæmlega fyrir um það. Í sjötta lagi er leiðrétting á veltuviðmiði við skilgreiningu lítilla fyrirtækja og tilvísun í nýja reglugerð. Að lokum er lögð til leiðrétting á veltuviðmiði við skilgreiningu lítilla fyrirtækja og tilvísun í nýja reglugerð í lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki og lögum um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi. Samkvæmt reglugerð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins er miðað við að árleg velta lítilla fyrirtækja sé undir 10 milljónum evra og/eða efnahagsreikningur undir 10 milljónum evra en ekki 2 milljónum evra eins og gildandi lög tiltaka. Því er lögð til leiðrétting á fjárhæðunum, auk þess sem rétt þykir að breyta tilvísun í reglugerð framkvæmdastjórnarinnar þar sem ný reglugerð hefur leyst þá eldri af hólmi. Ekki verður séð að þessi leiðrétting muni hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Samanlögð áhrif frumvarpsins, verði það samþykkt óbreytt, verða í einhverjum mæli neikvæð til skamms tíma litið. Sem dæmi má nefna að hlutabréfaafslátturinn mun fyrst hafa áhrif á álagningu tekjuskatts hjá einstaklingum til lækkunar árin 2017–2019 eins og ég hef áður lýst. Þá mun aukinn stuðningur við fyrirtæki sem eru að fjárfesta í rannsóknum og þróun hækka fjárfestingaútgjöld ríkissjóðs og því hafa neikvæð áhrif á afkomuna til skemmri tíma litið. Til lengri tíma litið ættu hins vegar áhrifin að vera þau að við sjáum jákvæða þróun á tekjuhlið ríkisfjármálanna enda tilgangur breytinganna allra að stuðla að aukinni hagsæld til framtíðar. Ég hef ekki rakið það sérstaklega en tímamörkin varðandi skattafslátt vegna hlutabréfakaupa eru með sínum hætti hugsuð til þess að við metum stöðuna þegar fram í sækir. Það hefur verið vinna í mörg ár að setja saman nákvæmlega þessar tillögur. Eins og menn hafa tekið eftir eru í tilfelli hlutabréfakaupanna í fyrirtækjum í vexti ótal skilyrði, bæði varðandi kaupandann og félögin sjálf, sem þarf að uppfylla svo reglurnar gildi og afslátturinn komi til framkvæmda. Um nákvæmlega þessi efni hafa reglur Evrópusambandsins tekið nokkrum breytingum á undanförnum árum en við höfum fundið fyrir því í þessari ríkisstjórn á þessu kjörtímabili að það er verulega þrýst á um það frá þeim sem starfa á þessum vettvangi, við að hlúa að fyrirtækjum sem eru að komast upp af sprotastiginu yfir á vaxtarstigið, að betur verði gert í að laga regluverkið og auka samkeppnishæfni Íslands þegar kemur að því að tryggja á Íslandi þessi framtíðarstörf og þessa framtíðarstarfsemi. Hér er komið til móts við þetta og ég vil taka það fram að við höfum átt gott samtal og ágætissamráð um öll þessi atriði við þá sem starfa á vettvangi þessara mála. Ég tel að okkur hafi tekist vel til við að mæta þeim sjónarmiðum sem þarf að líta til. Eins og svo oft má hafa skoðun á útfærslunni en sú útfærsla sem hér birtist hefur fengið mikla rýni í langan tíma og ég vil þakka öllum þeim sem hafa átt samstarf við okkur um þessa útfærslu og lagt gott til málanna. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir þetta frumvarp sem ég held að sé gríðarlega mikið framfaraskref fyrir íslenskt atvinnulíf og nýsköpun í landinu. Hér eru nokkur ákvæði sem eru ákaflega mikilvæg og ég fagna þeim öllum, ekki síst held ég að muni skipta miklu máli hækkun á þakinu varðandi frádráttarbæran rannsóknar- og þróunarkostnað. Ég hefði viljað spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í tvennt, í fyrsta lagi afslátt frá skatti vegna fjárfestingar í hlutabréfum. Þetta eru gríðarlega mörg skilyrði og sum vekja spurningar, sem væntanlega munu skýrast í meðförum nefndarinnar, eins og t.d. sjöunda skilyrðið, að félagið eigi ekki í fjárhagsvanda. Hvað er félag í fjárhagsvanda? Það getur verið óljóst, sérstaklega á þessu sviði. Ég hef komið að rekstri nýsköpunarfyrirtækja sem voru öll í fjárhagsvanda fyrstu tíu árin en eru samt orðin stærstu og mikilvægustu fyrirtæki landsins. Það væri sorglegt ef þetta yrði túlkað þannig að slík fyrirtæki mættu ekki afla sér hlutafjár undir þessum merkjum. Einnig er sagt í fimmta skilyrði að ekki megi gera þetta eftir að fjögur ár eru liðin frá fyrstu sölu félagsins. Ég held að það sé eitthvað á misskilningi byggt. Hugsanlega er þetta einhver krafa frá Evrópusambandinu. Eins og oft eru lögin þar samin að stórfyrirtækjum en ekki litlum sprotafyrirtækjum. En ég mundi halda að það væri ekki góður hvati í þessu ákvæði. Hvað er átt með skráningu á hlutabréfamarkaði? Er það líka markaður fyrirtækja af aðallista? Er það líka um hinn markaðinn sem er fyrir smærri fyrirtæki? Svo hefði ég viljað koma upp í seinna andsvari og ræða aðeins um skattafslætti til sérfræðinga, en læt þetta duga í bili.
Herra forseti. Ég tek undir að það skiptir verulega miklu máli að skilyrðin séu skýr og það verði ekki skilið eftir mjög mikið rými til þess að túlka þau til eða frá þannig að það geti komið í bakið á fólki, eða að löggjöfin teljist einfaldlega ekki nægilega skýr. Þetta atriði sem snýr að félögum í fjárhagsvanda er augljóslega sett fram vegna félaga sem eru í slíkum fjárhagsvanda að þau virðast ekki eiga sér viðreisnar von og sú hlutafjárhækkun sem fyrirhuguð er sé einhver vanhugsuð björgunaraðgerð sem engar líkur eru á að komi félaginu á réttan kjöl. Ég nefni þetta sem dæmi en reynsla hv. þingmanns mun vafalítið gagnast mjög við að rýna skilyrði af þessum toga. Sama á við í raun og veru um skilyrði sem þarna var vísað til. Varðandi skráninguna er væntanlega verið að vísa til þess að menn nýti sér ekki skattafslátt skömmu fyrir augljósa skráningarmöguleika vegna þess að félög sem eru skammt frá því að fá skráningu eru kannski ekki eins líkleg til að þurfa innspýtingu af þeim toga sem við ræðum hér. Ég vek aftur athygli á því að við erum að tala um að skattafslátturinn getur ekki tekið til minni fjárfestingar en 500 þús. kr., en að hámarki nýtist skattafslátturinn vegna 10 milljóna. Svo verður líka að horfa á þetta út frá því sjónarhorni að þetta eru þegar upp er staðið tilraunir til að skilja stóru sterku félögin frá. Þar er dálítið vandasamt að miða bara við starfsmannafjöldann vegna þess, eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu, að allur meginþorri, [[Forseti hringir.]]yfirgnæfandi fjöldi fyrirtækja á Íslandi er með fáa starfsmenn.
Virðulegi forseti. Ég skil það sem svo að það eigi þá að túlka þennan fjárhagsvanda frekar þröngt. Ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið íhugað að í stað þess að hafa frádráttinn 30% af þeirri fjárhæð sem fjárfest er, og menn gætu þá í mesta lagi dregið 3 milljónir frá ef þeir kaupa fyrir 10 milljónir - það er ekki á allra færi að kaupa fyrir 10 milljónir. Það hefði kannski verið sanngjarnara gagnvart þeim sem eiga ekki mikið fé til að leggja í svona að hafa frádráttinn frekar 50% eins og er í Svíþjóð af kannski lægri fjárhæð til þess að tryggja að fleiri gætu tekið þátt. Varðandi það að útiloka starfsmenn frá þessu finnst mér ekki gott. Oft er það mikilvægt fyrir starfsmenn að geta notið þess að vera meðþátttakendur í fyrirtækinu. Ég mundi gjarnan vilja vita hvort hægt væri að breyta út frá þessu eða hvort þetta sé líka krafa frá ESB. Að lokum vildi ég nefna ákvæði varðandi sérfræðinga sem nú á samkvæmt þessu að gefa 25% afslátt frá sköttum í þrjú ár hafi þeir fram að færa einhverja þekkingu sem ekki er til hér nema í litlum mæli. Ég veit að þetta er gert annars staðar á Norðurlöndunum. Mér hefur alltaf þótt þetta orka mjög tvímælis. Vissulega er mikilvægt að fá góða þekkingu til landsins, en það er þá bara í höndum þeirra fyrirtækja sem sjá sér hag í því að gera það. Ríkið á ekki að taka að sér að niðurgreiða það með þessum hætti. Það að sérfræðingar sitji hlið við hlið, báðir með sjaldgæfa þekkingu og vinni í íslensku þekkingarfyrirtæki, og annar greiði 25% lægri skatta, mér finnst það ekki gott. Það mundi kannski vekja þau viðbrögð hjá hinum sérfræðingunum að drífa sig til Norðurlandanna til að njóta sömu fríðinda þar. Við gætum í rauninni verið að opna hér ormadós. Ef við viljum draga hingað til þekkingu, væri það ekki frekar þannig að við mundum draga hana frá ríkjum sem eru með góða menntun en bjóða kannski lág laun eins og kannski Indlandi þar sem er mjög vel menntað fólk sem mundi örugglega vilja koma hingað [[Forseti hringir.]]án þess að gera kröfur um skattafslátt?
Herra forseti. Þetta eru allt atriði sem ég vænti að menn fari vandlega yfir. Þetta eru að sjálfsögðu alltaf matsatriði. Þetta með 10 milljónirnar reiknast svona eins og hv. þingmaður segir, 30% af því eru 3 milljónir. Það er þá um þær 3 milljónir sem skattstofninn lækkar og eiginleg skattalækkun er þá prósentan af 3 milljónunum. Hefði átt að miða við hærri prósentu og lægri heildarfjárhæðir? Mér finnst þetta nú ekki komið í sjálfu sér upp í neinar risafjárhæðir þó að það sé rétt sem hv. þingmaður segir að ekki hafa allir 10 milljónir til fjárfestinga, en þá er alveg hægt að benda á að það er farið alveg niður í hálfa milljón sem er eins og ein meðallaun á Íslandi, mánaðarmeðallaun. Það var reynt að horfa til þess að það væri ágætt jafnvægi í þessu. Varðandi erlendu sérfræðingana höfum við fundið fyrir því að margt hefur skort í umgjörð fyrir alþjóðlega fyrirtækjastarfsemi á Íslandi. Ég lít þannig á að þetta sé bara eitt púsl í stærri mynd sem við þurfum að klára. Ég nefni sem dæmi: Við þurfum að leggja meiri áherslu á að hér byggist upp alþjóðlegir skólar fyrir börn starfsfólks sendiráða og annarra alþjóðlegra starfsmanna sem koma til landsins. Það er einn hluti þeirrar heildarmyndar sem verður að vera í lagi. Varðandi það hversu sanngjarnt eða ekki sanngjarnt þetta er, þá finnst mér skynsamlegt af okkur að hlusta eftir því sem kallað er eftir á þessu sviði og horfa til fordæma sem reynst hafa vel annars staðar og láta á það reyna. Það mun þá bara koma í ljós hversu mikið ákvæðið verður nýtt. Ef við sjáum að það muni skila miklum árangri þá munum við fá þau skilaboð frá atvinnulífinu. Ef ákvæðið skilar ekki árangri til lengri tíma litið, virðist ekki vera það sem þurfti til þess að auka fjölbreytnina í sérfræðiþekkingu á Íslandi, þá dagar það einfaldlega uppi. [[Forseti hringir.]]En mér finnst engin ástæða til að slá það út af borðinu. Þetta er eitt af þeim atriðum sem menn kalla eftir að verði lagað til að gera Ísland [[Forseti hringir.]]að betri stað fyrir alþjóðlega starfsemi.