Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar á þskj. 71 og breytingartillögur fylgja á þskj. 72. Nefndarálitið er um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2018 sem við köllum, svona okkur til hægðarauka, bandorm. Nefndin hefur reynt að fara eins vel yfir frumvarpið og hægt er og fengið til þess aðstoð ýmissa gesta eins og kemur fram í nefndarálitinu. Við gerum tillögu um nokkrar breytingar á frumvarpinu. Ég ætla að vekja athygli hv. þingmanna á þeim sem helstar eru. Nokkrar eru tæknilegar, en það er þó fyrst að nefna að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar telur rétt að samhliða því að skatthlutfall fjármagnstekna er hækkað úr 20% í 22% verði frítekjumark hækkað úr 125 þús. kr. í 150 þús. kr. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið frá ríkisskattstjóra felur þessi breyting í sér að skattgreiðslur meginþorra fólks af vaxtatekjum lækka þrátt fyrir að skatthlutfallið sé að hækka. Þetta á fyrst og fremst við um fólk sem á einhvern örlítinn sparnað og nýtur þar af leiðandi vaxtatekna; einstaklingur 400 þúsund, hjón 800 þúsund, þau eru þá jafnsett. Þeir sem eru með lægra eru þá aðeins betur settir. En allir aðrir greiða töluvert hærra. Þetta teljum við að sé skynsamlegt enda ekki ætlun ríkisstjórnar að íþyngja venjulegu launafólki með breytingum af þessu tagi. Samhliða því er nauðsynlegt að hækka og gera breytingar á 1. mgr. 2. gr. laga um tekjuskatt til að samræma skattprósentu í tekjuskatti. Það á við um aðila sem stunda starfsemi hér. Þetta á líka við um samlagsfélög og fleira. Þannig að það myndist ekki skattalegt hagræði að vera t.d. með samlagsfélag. Þess vegna er lagt til að skattprósenta sé hækkuð úr 36% í 37,6% eins og skýrt er í nefndarálitinu. Við gerum líka tillögu um að í 2. mgr. 3. gr. laga um vörugjöld af ökutækjum komi inn að ökutæki knúin með metani verði jafnsett og þau sem eru með metanóli. Þessi breyting er í rauninni í samræmi við þingsályktun um aðgerðaáætlun um orkuskipti sem samþykkt var 31. maí sl. þar sem bent var á, og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Bifreiðar verði að mestu knúnar metanóli af endurnýjanlegum uppruna ...“ og svo koma tækniorð þar. Þess vegna leggjum við þetta til, smávægilega breytingu sem hefur lítil sem engin áhrif á tekjur ríkissjóðs. Varðandi frítekjumark atvinnutekna hjá almannatryggingum þegar kemur að eldri borgurum er verið að hækka það verulega, eða úr 25 þús. kr. í 100 þús. kr. samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar fagnar þessu. En við beinum því um leið jafnt til fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem velferðarráðuneytis að skoðað verði að æskilegt sé að til frambúðar verði frítekjumark lífeyrisgreiðslna og atvinnutekna það sama. Að það sé verkefni hérna, vonandi strax á komandi ári þegar við tökum til við gerð fjárlaga 2019, að hækka frítekjumörk lífeyrisgreiðslna með svipuðum hætti og við erum að gera núna þegar kemur að atvinnutekjum. Þetta er réttlætismál. Þetta er hins vegar aðgerð sem felur í sér töluvert aukin útgjöld hjá ríkissjóði en er til þess að gæta jafnræðis milli eldri borgara. Við erum líka með ábendingu um að huga þurfi að skattalegum hvötum þegar kemur að vistvænum almenningssamgöngum. Það er aftur líka í samræmi við áðurnefnda aðgerðaáætlun um orkuskipti. Við töldum ekki að tök væru á að breyta ákvæðum í frumvarpinu hvað þetta snertir, en við teljum hins vegar mikilvægt að þetta sé skoðað strax á komandi ári og þannig byggður upp hvati til að stuðla að vistvænum samgöngum í almenningssamgöngum en einnig þegar kemur að ferðaþjónustu. Einnig er vert að vekja athygli á því að í umsögn Viðlagatryggingu Íslands er bent á að Viðlagatryggingu er gert, samkvæmt gildandi lögum, að greiða fjármagnstekjuskatt sem öðrum er ekki gert að gera, öðrum stofnunum okkar, svo sem Byggðastofnun, Íbúðalánasjóði o.s.frv. Þetta rýrir auðvitað stöðu Viðlagatryggingar sem við öll vitum hversu mikilvæg getur verið, þótt við biðjum þess öll að við þurfum ekki að láta reyna á viðlagatryggingar en þá gerist það, því miður. Það er nauðsynlegt að breyta þeim lögum að mati meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og einnig þarf að skoða í framhaldi hvernig staðið er að ákvörðun í gjaldskrá Fjármálaeftirlitsins þannig að gjaldskráin endurspegli með betri hætti en nú er það umfang sem eftirlitið þarf, sem fólgið er í eftirlitinu gagnvart einstökum fyrirtækjum. Þetta á t.d. við um Viðlagatryggingu Íslands, sem er tiltölulega einfalt fyrirtæki og kallar ekki á mikla vinnu hjá Fjármálaeftirlitinu og kann að vera að skynsamlegra væri að það sé frekar föst krónutala sem slíkum stofnunum væri gert að greiða heldur en með þeim hætti sem gert er í dag. Ég vil líka vekja athygli á því að nú um áramótin, að óbreyttu, mun falla úr gildi 1. mgr. 57. gr. b-liðar laga um tekjuskatt, þar sem eru sett takmörk á heimildir lögaðila til að draga frá skattskyldum tekjum vaxtagjöld og afföll vegna lánaviðskipta tengdra aðila. Við teljum að nauðsynlegt sé að gera breytingar til að koma í veg fyrir að fyrirtækjasamstæður verði fyrir auknum kostnaði eða óhagræði vegna þessa. Þetta hefur ekkert með skatttekjur ríkisins eða skattgreiðslur viðkomandi fyrirtækja að gera. Þetta er aðeins um það að þegar móðurfélag ákveður að taka lán, efna til skuldabréfaútboðs eða hvaða háttur er hafður þar á, geti dótturfélag sem er starfandi á Íslandi, þetta eru fyrirtækjasamsteypur starfandi innan lands, dregið frá vaxtatekjurnar. Ef ákvæðið fellur úr gildi og ekki neitt kemur í staðinn verða þessar vaxtatekjur skattskyldar hjá móðurfélaginu. Það er óeðlilegt og er ekki tilgangur löggjafans, og er til þess að fyrirtæki munu beita öðrum og óhagkvæmari aðferðum við fjármögnun til samsteypunnar í heild. Dótturfélag fer þá sjálft út á markað í stað þess að móðurfélagið í krafti samsteypunnar geri það og nái hagstæðari kjörum. Þetta er eðlilegt og við bíðum eftir því að taka málið upp á milli 2. og 3. umr. í efnahags- og viðskiptanefnd og eigum von á að leggja fram breytingartillögu þegar 2. umr. hefst svo þingheimur viti af því. Síðan eru nokkrar tæknilegar breytingar sem við leggjum til. Menn geta kynnt sér þær betur í nefndarálitinu. Herra forseti. Svo það sé sagt hefur sá er hér stendur aldrei verið sérstakur talsmaður þess að hækka skatta, hefur nú fremur talað fyrir því að ríkisvaldið slaki aðeins á klónni, lofi launafólki að halda aðeins meiru eftir í launaumslaginu en það gerir. Hér er verið að leggja til nokkrar skattahækkanir, m.a. fjármagnstekjuskatt, sem er auðvitað mjög kvikur skattstofn og menn þurfa að fara mjög varlega þegar þeir hreyfa skattprósentuna þar. Á móti kemur að mikil og góð samstaða var í meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að vinna aðeins á móti þessari hækkun með því að hækka frítekjumarkið þannig að a.m.k. langflest venjulegt launafólk yrði ekki fyrir búsifjum vegna þessa. Í raun leiðir það til þess að skattbyrðin lækkar örlítið, ekki mikið en örlítið. Síðan eru kolefnisgjöldin hækkuð samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir, ekki eins mikið og fyrri ríkisstjórn ætlaði að gera og ég mótmælti þeirri hækkun í ræðustól, ef ég man rétt 15. september sl. En það er nú þannig að í stjórnmálum þarf maður stundum að gera málamiðlanir og átta sig á hvernig maður getur þokað sínum áherslumálum áfram. Ég segi: Það er þó búið að gefa okkur loforð í stjórnarsáttmálanum um að lækka tekjuskatt í neðra þrepi, vonandi á komandi ári, sem tæki þá gildi 2019. Og síðan er spurningin um að halda áfram að lækka tryggingagjaldið sem skiptir auðvitað verulega miklu máli. Ég hef hins vegar fullan skilning á að menn þurfi að sjá hvernig staðan verður á nýju ári varðandi niðurstöður kjarasamninga. Mér finnst rétt að taka þetta fram í framsögunni þótt þetta sé framsaga meiri hluta. Það er ljóst að betra hefði verið fyrir okkur að gera allar þær skattkerfisbreytingar sem við höfum hug á að gera kannski í einu lagi, en það eru hvorki aðstæður né sanngjarnt að ætlast til þess að það sé gert á þeim tíma sem við höfum núna. Herra forseti. Ég tel að það sé að öðru leyti ljóst og liggi fyrir afstaða meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og þær breytingartillögur sem hér eru gerðar. Þær sem ég hef ekki farið yfir eru fyrst og fremst tæknilegar en ég vil þó vekja athygli á að verið er að gera ákveðnar breytingar á gjaldskrá Útlendingastofnunar, sem kemur í ljós að eru í einhverjum tilfellum nokkru hærri en verðlag. Það eru skýringar þar að baki. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar telur ekki ástæðu til að gera athugasemdir við það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn lýsti því áðan að hann væri ekki mjög hrifinn af skattahækkunum. En er það ekki svo að þegar við höfum verið á leiðinni upp á topp hagsveiflunnar hafi skattar verið lækkaðir? Hins vegar var því ekki sinnt að byggja nægilega vel undir innviðina. Þess vegna erum við í þessum vanda núna. Við erum öll sammála því við þurfum að byggja upp innviðina. Við erum á toppi hagsveiflunnar. Er þá ekki nauðsynlegt til að halda hér stöðugleika að hækka einmitt skatta á móti? Er það ekki eitruð blanda að ætla sér að lækka skatta og auka útgjöld einmitt í þeirri stöðu sem við erum? Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann ekki áhyggjur ef gera á þær breytingar á skattstofni fjármagnstekjuskattsins sem talað er um - nefnt hefur verið að skattleggja bara raunávöxtun - verði það til þess að ríkið verði af þeim tekjum sem þó er gert ráð fyrir í frumvarpinu? Ég vil líka spyrja hv. þingmann: Er sú breyting ráðleg á neðra þrepi tekjuskattskerfisins á toppi hagsveiflunnar þegar verið er að gefa mikið í í útgjöldum? Ég vil biðja hv. þingmann að útskýra fyrir mér af hverju það er góð breyting og af hverju það muni ekki geta valdið tjóni og verið hagstjórnarmistök á þessum tímum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Nú erum við komin í pólitík. [[Gripið fram í.]]Loksins, það er rétt. Ég tel mig geta fært rök fyrir því að við séum á toppi hagsveiflunnar, en samt sem áður sjáum við slakna á hagkerfinu, það er að verða til slaki á vinnumarkaði. Ég trúi því að það sé skynsamlegt einmitt á þessum tímapunkti að slaka á þegar kemur að skattinum, til þess að jafna út þá niðursveiflu sem er að verða til og að það muni til lengri tíma skila meiri tekjum í ríkissjóð. Ég bendi á að þegar t.d. tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður úr 50% í 18% fjórfölduðust tekjur ríkisins af tekjuskatti fyrirtækja, lögaðila. Þannig að ég er þeirrar skoðunar að hófsemd í skattheimtu leiði til meiri tekna ríkissjóðs og meiri hagsældar. Ég er þeirrar skoðunar. Ég tel mig hafa rök fyrir þeim skoðunum. Varðandi skattstofn fjármagnstekjuskattsins og hugmyndir um að endurskoða hann tek ég undir áhyggjur þingmannsins að því leyti að ég held að það kunni að vera mjög varasamt að taka upp einhvers konar verðbreytingarfærslur inn í þennan skattstofn. Ég á eftir að sjá útfærsluna og sé ekki hvernig menn ætla að útfæra þetta. Skynsemin í fjármagnstekjuskattinum núna er þó sú að skattstofninn er skýr og skattprósentan liggur fyrir.
Herra forseti. Pólitíkin liggur nefnilega í skattkerfinu. Við jafnaðarmenn lítum ekki síður á mikilvægi jöfnunarhluta skattkerfisins en tekjuöflunarhlutverk þess. Það þarf að vega saman. Þess vegna gagnrýnum við harðlega að þau stýritæki sem stjórnvöld hafa til að vinna gegn ójöfnuði í samfélaginu séu ekki nýtt. Reyndar eru þau enn veikt og haldið áfram á þeirri braut sem tvær fyrri ríkisstjórnir hafa farið. Það er miður. Við munum leggja fram breytingartillögu til þess að reyna að reisa þessi jöfnunartæki við. Ég vil spyrja hv. þingmann út í vörugjöld á bílaleigubílum. Núna eru bráðum að koma áramót, örfáir dagar. Þá áttu að taka gildi lög sem afnámu ívilnanir til bílaleigufyrirtækja. Fyrirtækin höfðu fengið að vita það með góðum fyrirvara og væntanlega búin að taka til greina þá lagabreytingu inn í rekstraráætlanir sínar. Hvað vakir þá fyrir hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmönnum að leggja til að gefa enn afslátt af vörugjöldum til bílaleigufyrirtækja? Getur hv. þingmaður rökstutt þá ákvörðun? Má ekki leiða að því líkur að sú ákvörðun muni vinna gegn markmiðum um að vinna gegn loftslagsvánni? Að með því sé verið að ýta undir að hér verði fleiri bílar sem eru mengandi [[Forseti hringir.]]með því að gefa þennan afslátt. Þetta er ekki grænn skattur, þetta er andstæðan.
Herra forseti. Það er alveg ljóst að með þeim tillögum sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar stendur að þegar kemur að fjármagnstekjuskattinum er akkúrat verið að fara þá leið. Við tryggjum að þeir sem hafa hæstu fjármagnstekjurnar muni borga meira núna, en þeir sem eiga bara sinn venjulega, hefðbundna sparnað koma betur út en undir núverandi kerfi. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður hlýtur að fagna því. Það er meira að segja ekki nógu langt gengið í því efni. Ég væri til í að ræða að hækka frítekjumarkið enn frekar. Það var um þetta. Varðandi ívilnanir á bílaleigur er það svo, og menn geta haft mismunandi sjónarmið í því, að við teljum skynsamlegt að gefa þessum fyrirtækjum afslátt sem byggja að hluta viðskiptamódel sitt á honum. Afslátturinn hefur verið ein forsenda þess að þau hafa endurnýjað bílaflota sinn töluvert hratt á seinasta ári, og hefur það meðal annars orðið til þess að keyptir hafa verið hagkvæmari, sparneytnari og umhverfisvænni bílar. En þessi afsláttur hverfur síðan í lok næsta árs. Það er bara spurningin um hvort við gerum það núna um næstu áramót eða höfum aðlögunina aðeins lengri en þá ekki jafn mikla ívilnun. Við ætlum að helminga hana núna og henni lýkur síðan í lok næsta árs. Það er nú allur galdurinn. Ég hef hins vegar lagt til að huga eigi að því að taka upp vegtolla eða veggjöld sérstaklega á bílaleigubíla fyrir hvern sólarhring, og alla bílaleigubíla sem koma til Íslands til skemmri tíma. Ég held að við ættum að ræða að gera það með einhverjum skynsamlegum hætti.
Virðulegi forseti. Ég ætla að freista þess að ræða hér smávegis um pólitík en líka efnahagspólitík. Ég hef mikinn áhuga á því hvernig hið svokallaða vinstri og hið svokallaða hægri bregst misjafnlega við þróun hagkerfisins. Við pólitíkusar erum náttúrlega með misjafnar skoðanir í þeim efnum, bæði eftir því hvar við stöndum í pólitík en eins hefur mér sýnst svolítið eftir því hvað stendur til að gera. Ég velti fyrir mér þessu með topp hagsveiflunnar. Það er eitt af því sem við fengum aldrei færi á að ræða í nefnd. Það er svo sem líka meira við hæfi að við ræðum það hér. Ef við erum á toppi hagsveiflunnar núna, og ég geri ráð fyrir ákveðnum keynesisma án þess að vilja fara út í allar pælingar þess ágæta manns, þurfum við þá ekki að bregðast við núna eins og við séum komin í niðursveifluna? Þurfum við ekki núna að huga að hlutum eins og t.d. að hækka persónuafslátt? Það var ein af tillögunum sem komu frá mínum flokki í kosningabaráttunni, með þeim fyrirvara að allar svona ákvarðanir eru háðar aðstæðum, eins og við tilgreindum skýrt þá. Það var ekki kosningaloforð, það voru kosningatillögur og eru til umræðu. Þess vegna finnst mér mikilvægt að við ræðum þær hér. Allir virðast vera sammála um að við séum á toppi hagsveiflunnar. Þess vegna finnst mér skrýtin varnaðarorð um að ef við aukum núna útgjöld og hækkum persónuafslátt eða eitthvað slíkt séum við að auka þensluna. Er ekki tíminn til þess núna? Ég spyr vegna þess að ég er ekki viss. Er ekki tíminn til þess núna að fara út í slíkar aðgerðir til að þær hafi áhrif þegar niðursveiflan hefur tekið við af þeim toppi sem virðist óumdeilt í fljótu bragði að við séum á núna?
Frú forseti. Að stórum hluta held ég að við hv. þingmaður séum samstiga í mati okkar á því hvað er skynsamlegt að gera og hvað ekki. Ég ætla bara að bæta aðeins við. Ég held að það sé rétt og óumdeilanlegt að við erum á toppi hagsveiflunnar, eins og hv. þingmaður benti á, og ég held að það sé einmitt skynsamlegt núna að fara að huga að því hvernig við getum slakað á og gefið efnahagslífinu vítamínsprautu, m.a. með því að draga úr skattheimtu, m.a. með því að lækka tekjuskatt í neðra þrepi, sem kemur auðvitað fyrst og fremst þeim sem eru með meðaltekjur og lægri til góða. Ég trúi því ekki að nokkur maður í þingsal sé á móti slíku. Ég held líka að það sé mjög skynsamlegt að fara að huga að umfangsmiklum innviðafjárfestingum í samgöngum og öðru sem eru arðbærar. Við verðum að fara að gera þá kröfu að þær séu arðbærar. Ég held að það sé á hinn bóginn jafn óskynsamlegt að taka ákvörðun um að efna til rekstrarútgjalda sem við bindum okkur með til lengri tíma í núverandi sveiflu. Við tökum ákvörðun um það að óbreyttu að auka ríkisútgjöld á komandi ári, fyrir utan fjármagnstekjur, um 54 milljarða frá því sem áætlað er að útkoma verði á yfirstandandi ári. Það er alveg ótrúlegur vöxtur ríkistekna. Á sama tíma og við ræðum það og tökum ákvörðun um slíkan vöxt ríkisútgjalda hugum við ekki að því hvernig þessir fjármunir eru nýttir, hvaða þjónustu við fáum til baka. Við erum ekki með mælikvarðana til að mæla gæði [[Forseti hringir.]]þeirrar þjónustu sem við erum sammála um að við viljum að ríkið og við öll veitum sameiginlega.
Virðulegi forseti. Mig langar satt best að segja að heyra aðeins meira eða fá skýrari svör um það hvers vegna aukin ríkisútgjöld eiga þá að vera varhugaverð núna. Ef við erum öll sammála um að við séum á toppi hagsveiflunnar ættum við að vera sammála um að aukin ríkisútgjöld væru af hinu góða. Ég ætla ekki að gera að orðum hv. þingmanns allt sem skoðanasystkini hans segja en mér hefur heyrst úr hægri áttinni að menn þar vilji alltaf lækka skatta og alltaf hafa hemil á útgjöldum ríkisins. Svo er mismunandi eftir því hvaða skatta við erum að tala um, eins og t.d. að hækka fjármagnstekjuskatt. Ég sé ekki fyrir mér, kannski einfeldningslegt, að það myndi hjálpa mikið til við að draga upp hagsveifluna að lækka fjármagnstekjuskattinn samanborið við t.d. að lækka tekjuskattinn. Ég held ekki. Ef við tökum fyrir tekjuskattinn myndi ég halda að besta leiðin til að nýta skattalækkanir til að ýmist milda niðursveiflu eða komast upp úr henni væri að hækka persónuafsláttinn. Ég myndi halda að það að hækka persónuafsláttinn væri fyrsta valið ef markmið skattalækkunarinnar er að gefa í í hagkerfinu, þ.e. ýmist að dempa niðursveiflu eða halda henni þar sem hún er. Það virðist vera fyrsti kosturinn en mér hefur fundist óþarfaáhersla á skatta eins og fjármagnstekjuskatt sem, eins og ég segi kannski einfeldningslega, ég tel ekki hafa sambærileg áhrif. Er ekki persónuafslátturinn það fyrsta? Þetta eru þá í raun tvær spurningar: Hvers vegna er andstaða eða hik við aukin útgjöld? Og: Er ekki persónuafsláttur fyrsta tækið sem við ættum að nýta til að milda niðursveifluna?
Frú forseti. Svo það sé alveg á hreinu er ég ekki kategórískt á móti því að hækka ákveðin útgjöld ríkissjóðs. Ég held að það sé hægt að færa fyrir því skynsamleg rök og hef raunar haldið því fram, bæði hér og í skrifum, að það þurfi aukið fjármagn í heilbrigðiskerfið. Ég held að enginn deili um það. Ég óttast hins vegar að við séum að taka ákvörðun um að auka t.d. útgjöld í heilbrigðiskerfið án þess að fylgja því eftir með kröfum um þá þjónustu sem við viljum að sé veitt, að við séum ekki með réttu mælikvarðana á gæði þjónustunnar, hvorki í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu né nokkru öðru. Ég vara við því að verið sé að auka rekstrarútgjöld ríkisins bara til þess að ýta undir einhverja hagsveiflu. Það skiptir verulega miklu máli í hvað fjármunirnir fara. Það er skynsamlegt núna að ráðast í arðbærar innviðafjárfestingar. Öll hagfræðileg rök benda til þess að það sé skynsamlegt, ég tala nú ekki um ef það er aðeins fyrir utan höfuðborgarsvæðið þar sem þenslan er einna mest. Það er hins vegar líka viðurkennt að það að hækka eða lækka fjármagnstekjuskatt hefur auðvitað veruleg áhrif, m.a. á sparnað og sparnaðarhneigð og fjárfestingar. Lægri skattur kallar á hærri fjárfestingar. Lægri skattur kallar líka á aukinn sparnað og lægra vaxtastig. Það er þannig og það örvar efnahagslífið. Hvar hins vegar ballansinn er og hvar skynsamlegt er að setja prósentuna, hvort það er í 10, 15, 20 eða 22%, er önnur umræða. [[Forseti hringir.]]Við getum tekið hana. Ég er ekki viss um að 22% sé akkúrat rétta talan.
Virðulegi forseti. Ég hefði viljað halda áfram smáandsvarasyrpu frá seinustu ræðu, hún var mjög skemmtileg. Ég legg sem sé fram þetta álit 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar við málið og vil byrja á að fara stuttlega yfir það. Ég ætla að reyna að þreyta fólk ekki mikið með nöldri yfir þessu en auðvitað er staðan sú að við erum í alveg hrikalegri tímaþröng og í raun tímaþröng sem fyrirbyggir að mínu mati að það sé hægt að ganga sómasamlega frá máli jafn stóru og þetta er. Ég held að það gildi um alla og það er auðvitað vegna aðstæðnanna sem við erum í, við fórum aftur í kosningar í október og aftur var þessi tímapressa nema enn verri en í fyrra. Mér finnst mikilvægt að við séum alveg meðvituð um það því að það er almenn tilhneiging á Alþingi til að flýta sér, að flýta öllum hlutum. Fólk vill gera hlutina strax og þá setur það gjarnan pressuna á aðra. Ég held að það sé sérstaklega mikil tilhneiging frá ríkisstjórn til minni hluta Alþingis að setja pressuna þangað og þá er rosalega lítill skilningur á þeim aðstæðum. Það er lítið gefið fyrir þá staðreynd að við höfum almennt of lítinn tíma á Alþingi til að standa vel að þeim verkefnum sem almenningur krefst af okkur að við stöndum okkur vel í. Þetta er almennt óþolandi vandamál, í þetta sinn bjó ég við þann lúxus að bjóða mig fram til þessa starfs vitandi þetta fyrir fram en kvörtunin stendur og ég ítreka að ég álít þetta staðreyndir sem er engin ástæða til að þræta fyrir. Mér finnst hins vegar vanta að fólk horfist í augu við þær, viðurkenni vandann og lýsi sig reiðubúið til þess raunverulega að gera eitthvað til að mæta honum. Núna eru aðstæðurnar enn verri en venjulega og það setur óhjákvæmilega mark sitt á þetta mál en ég held að tvær mínútur dugi í að tuða yfir þessu. Fyrsti minni hluti getur auðvitað ekki tekið afstöðu til alls málsins eða þeirra hluta sem komu fram í því. 1. minni hluti getur ekki tekið afstöðu til allra þeirra atriða sem koma fram í umsögnum. Ég hef rennt yfir margar þeirra, nokkrar þeirra, ég veit ekki einu sinni hvaða orð ég á að nota, og fengið hjálp við að greina þær eitthvað en tíminn er einfaldlega ekki nægur þannig að þetta er ekki tilbúið á þessu stigi að mínu mati, svo sannarlega ekki af minni hálfu. Hins vegar eru hérna umræðuefni sem ég treysti mér til að gera tillögu við og ég ætla að fjalla aðeins um þær. Í fyrsta lagi er það að í 14. tölulið bráðabirgðaákvæðis laga um almannatryggingar er tilgreint frítekjumark öryrkja vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar. Þetta frítekjumark er umtalsvert hærra en það er í lögunum sjálfum eins og þau eru skoðuð án tillits til bráðabirgðaákvæðis, margfalt hærra. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki alveg söguna á bak við hvers vegna þetta frítekjumark er í bráðabirgðaákvæði. Ég geri fastlega ráð fyrir að tímaskortur hafi gert það að verkum og hef heyrt að enn og aftur sé endurskoðun í gangi sem eigi að taka tillit til þess. Burt séð frá ástæðunum heyrði ég kvartanir á sínum tíma, sem og í ár, frá öryrkjum í þeirri stöðu að þeir hafi áhyggjur af því að þetta verði ekki framlengt. Þeir hafa áhyggjur af þessu á hverju einasta ári og velta fyrir sér: Ætla stjórnmálamenn að hlusta á mig í þetta skiptið? Svarið við þeirri spurningu er venjulega: Nei. Það er óþarfi að vera sífellt að láta fólk velta fyrir sér hvort það verði fyrir þessum tekjumissi, á þessum árstíma í þokkabót, þannig að hér er lagt til að í stað þess að hafa þetta frítekjumark í bráðabirgðaákvæði verði það í lögunum sjálfum og bráðabirgðaákvæðið fellt út. Ég nefndi þetta á nefndarfundi og þá var því svarað til að nú væri einhvers konar endurskoðun í gangi einhvers staðar. Gott og vel, það má vera en ég geri þá fastlega ráð fyrir að afurð þeirrar endurskoðunar geti alveg eins komið fram í þeirri tillögu að breyta lögunum eins og þau eru frekar en að afnema bráðabirgðaákvæðið. Ég sé ekki að það séu rök gegn því að gera þetta, þetta er engin efnisbreyting á lögunum sjálfum og enginn kostnaðarauki fyrir ríkissjóð eða kostnaðarbreyting að neinu leyti. Þetta er einfaldlega gert til þess að á næsta ári þurfi öryrkjar ekki að velta fyrir sér hvort þetta verði framlengt eða ekki, þeir geti gengið að því sem vísu þar til það er ákveðið sérstaklega að breyta þessu til baka. Í öðru lagi leggur 1. minni hluti til afnám skerðinga ellilífeyris almannatrygginga vegna atvinnutekna. Nú er ég feginn að fá smáræðutíma sem mig vantaði fyrr í dag. Hinn ágæti Flokkur fólksins hefur lagt fram frumvarp sem er efnislega samhljóða og er það vel en ég ætla fyrst aðeins að fara yfir forsendurnar fyrir þessu. 25. október 2016 voru samþykktar allmiklar breytingar á ellilífeyrishluta almannatryggingakerfisins. Kerfið var einfaldað afskaplega mikið sem í sjálfu sér er jákvætt. Hátt flækjustig almannatryggingakerfisins er ein af rótum vandans að mínu mati. Það er erfitt fyrir fólk að átta sig á réttindum sínum. Ég held að stundum sé erfitt fyrir Tryggingastofnun að reikna þetta rétt. Það er erfitt fyrir okkur stjórnmálamenn að reyna að laga eitthvað þar sem það tekur langan tíma að komast inn í þetta. Sér í lagi ef maður hefur ekki persónulega reynslu af því að eiga við þetta kerfi er maður mjög lengi að átta sig á því hvernig það virkar og hreinlega lengi að trúa því hversu mikið óréttlætið er. Ég þurfti að heyra sömu setninguna aftur og aftur áður en ég skildi hana vegna þess að svona óréttlæti passar ekki alveg inn í hausinn á manni, eins og króna á móti krónu skerðingin. Það virkar svo vitfirrt að maður trúir því ekki að hún sé þarna en hún er þarna hjá öryrkjum. Hún var fjarlægð með þessari breytingu, sem eitt og sér er gott líka, þ.e. fyrir ellilífeyrisþega, ekki fyrir öryrkja. Skerðingin stendur enn fyrir öryrkjana. Það voru misjafnar reglur fyrir misjafna tekjuflokka, misjafnar reglur fyrir atvinnutekjur, lífeyrissjóðstekjur og fjármagnstekjur á sínum tíma, með misjöfnum frítekjumörkum, misjöfnum skerðingarhlutföllum og hvaðeina. Þetta var einfaldað þannig að það var einfaldlega talað um tekjur, gallinn sá að í leiðinni var stungið upp á að frítekjumarkið yrði afnumið alfarið. Í upprunalega frumvarpinu sem varð síðar að lögum var ekkert frítekjumark skilgreint yfir höfuð. Það var byrjað að skerða 45% af fyrstu krónunni sem ellilífeyrisþegi myndi vinna sér inn óháð uppruna tekna. Auðvitað tók fólk eftir þessu. Reyndar mælti þáverandi hæstv. ráðherra með því að nefndin skoðaði þetta sérstaklega. Hæstv. ráðherra áttaði sig alveg sjálfur á því að þetta þyrfti skoðunar við. Ég reiknaði út á sínum tíma að til þess að breytingarnar sem voru gerðar 2016 kæmu ekki með neinum hætti niður á atvinnutekjum fólks þyrfti 40.000 kr. frítekjumark yfir allt saman. Ég man ekki nákvæmlega hver talan var, 110.000–120.000, eitthvað svoleiðis, til að aðstaða einskis myndi versna við breytingarnar sem voru gerðar 2016. Kostnaðurinn við slíkar breytingar er ofboðslega mikill. Við erum þó svo heppin að hafa hv. 11. þm. Reykv. s., Björn Leví Gunnarsson, og hann lagði fram fyrirspurn um hvernig kostnaður færi með afnám á skerðingum í almannatryggingakerfinu. Hann bað um sundurliðun og fékk mjög gott og ítarlegt svar sem gefur okkur góða leiðsögn um hvað hægt sé að gera hvar og fyrir hversu mikla peninga. Þar kemur fram, sem er mjög áhugavert, að það að hætta að skerða almannatryggingar alfarið er einfaldlega of dýrt, því miður. Þá erum við að tala um marga tugi milljarða, man ekki hvort það eru 45 eða 48 á ári, einhvers staðar á þeim skala. Óheyrilegt magn af peningum. Hins vegar kom líka í ljós að afskaplega lítill hluti þessa var vegna atvinnutekna. Reyndar kom fram að hægt væri að hætta alfarið að skerða ellilífeyri almannatrygginga vegna atvinnutekna fyrir tæpa 2,5 milljarða á ári. Það er afskaplega lág tala í samhengi við almannatryggingar og sér í lagi í samhengi við fjárlög. Ég held að það hafi verið 5,6 milljarðar eða svo ef öryrkjar hefðu verið teknir með en vegna þess að verið var að einfalda þetta kerfi á sínum tíma, og mér skilst að til standi að einfalda einnig öryrkjahlutann af almannatryggingakerfinu, hefur verið ákall um að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna aftur upp í það sem það var fyrir þessa breytingu, 109.000 kr. Í þessu frumvarpi er stungið upp á að það verði 100.000, 9.000 kr. lægra en það var. Meðan ég man, eins og kom fram fyrr í dag, hafa 109.000 kr. verið óbreyttar í þó nokkuð langan tíma þannig að hlutfallslega miðað við verðbólgu er það mjög slakt líka. Burt séð frá því kemur einnig fram í fjárlagafrumvarpinu að útgjöld ríkissjóðs muni aukast við þetta 100.000 kr. frítekjumark um 1,1 milljarð. Þá er munurinn á því að hafa 100.000 kr. frítekjumark og að afnema skerðingar ellilífeyris vegna atvinnutekna spottprís, 1,4 milljarðar á ári. Það er líka mjög lág upphæð, með þeim lægri sem maður sér í almannatryggingakerfinu. Það eru nokkrar röksemdir fyrir því að gera þetta. Þetta virðist kannski róttæk hugmynd en hún er það ekki. Það kom fram í nefnd þegar við spurðumst fyrir um þetta að það hafi víst verið gert í nefnd í Noregi nú þegar. Ég hef ekki enn fengið það staðfest en okkur var sagt það í nefndinni. Eins og ég hef rakið hér er kostnaðurinn við þetta ekki áhyggjuefni fyrir ríkissjóð og það er þó nokkuð líklegur ávinningur. Kannski er erfitt að reikna fyrir fram hversu miklar tekjur ríkissjóður fengi á móti í skatttekjum með aukinni atvinnuþátttöku aldraðra, og kannski er erfitt að spá fyrir um hversu mikil sú aukning yrði. Ég veit það a.m.k. ekki. Ég veit hins vegar að árið 2007 var það skoðað. Á þeim tíma, athugið að það var undir öðru kerfi og öðru verðlagi, sögðust 29% eldri borgara myndu taka þátt í atvinnulífinu ef ekki væri fyrir skerðingarnar sem þá voru. Ég hygg að þessi tala hljóti að hafa hækkað síðan þá. Í fyrsta lagi hefur fjöldi eldri borgara aukist. Í öðru lagi held ég að það að hafa 25.000 kr. frítekjumarkið núna sé mun meira letjandi en kerfið var þá. Ég geri ráð fyrir því, hef svo sem ekki spurt neinn að því. Þarna er hópur eldri borgara sem vill alveg taka þátt í atvinnulífinu en gerir það ekki vegna skerðinganna, skiljanlega að mínu mati. Atvinnuþátttaka snýst ekki bara um að ríkissjóður fái skatttekjur eða að eldri borgarar leggi eitthvað harðar að sér, hún snýst líka um að fólk hafi tækifæri til að taka þátt í mannlífinu. Atvinnuþátttaka er hluti af mannlífinu fyrir mjög margt fólk þannig að þetta snýst líka um hluti eins og heilsu og því um líkt. Eins og kom fram í ágætri ræðu hv. 8. þm. Reykv. s., Ingu Sæland, hér fyrr í dag er vel hugsanlegt að ríkissjóður yrði einfaldlega ekki fyrir neinum kostnaðarauka af þessari breytingu. Það er bara vel hugsanlegt og núna er tækifæri til að mæla það. Við höfum þó nokkuð margar tölur í kringum þetta. Það er býsna vel haldið utan um upplýsingar um málaflokkinn. Ef við gerum þessa breytingu núna getum við mælt aukninguna á atvinnuþátttöku, mælt ýmsa hluti í kringum þetta og jafnvel gert frekari kannanir ef við svo kjósum þannig að ég lít á þetta sem tækifæri til að prófa nýjar hugmyndir. Aukakostur við þessa aðferð er að hún einfaldar að mínu mati kerfið meira en að hækka frítekjumarkið í 100.000. Að hækka það upp í 100.000 fyrir einn tekjuflokk flækir það aftur, svolítið andstætt markmiðinu með setningu laganna í fyrra, en þótt ég hugsi að það flæki það eitthvað pínulítið að afnema frítekjumarkið er það aldrei þannig að það innihaldi flóknari reikninga. Ég myndi halda að í það minnsta einfaldaði það kerfið út frá þeim breytingum að hækka frítekjumarkið í 100.000. Jafnvel einfaldar það kerfið í heild sinni. Ef skerðingarnar eru afnumdar hindrar það í þokkabót eða gerir í það minnsta yfirvöldum erfiðara að hringla með frítekjumarkið eða leyfa verðlagsþróun að draga hlutfallslega úr því miðað við aðrar tekjur. Það er nokkuð sem ég veit að öryrkjar hljóta að vera komnir með miklu meira en nóg af, það hvernig hringlað er með hlutina. Það veldur óöryggi, ófyrirsjáanleika og öllum afleiddum vandræðum sem af geta hlotist en ef skerðingarnar eru einfaldlega afnumdar þurfa yfirvöld að ganga miklu lengra til að setja aftur skerðingar á þennan tiltekna tekjuflokk. Það yrði væntanlega uppi hávær umræða og það yrði erfiðara en að skrúfa eitthvað smávegis, stokka upp eða láta verðlagsþróun éta það upp. Það er gott að Flokkur fólksins hefur lagt þetta mál fram sem sjálfstætt frumvarp þótt það komi fram hér sem breytingartillaga. Við greiðum væntanlega atkvæði um þessa breytingartillögu fyrir helgi en þetta er atriði sem þarf miklu meiri umræðu. Ég held að fólki finnist þetta róttæk hugmynd en hún er það ekki. Ég bind vonir við að Flokkur fólksins fái sitt frumvarp samþykkt eftir nánari umræðu á Alþingi um þetta atriði því að þetta er svo einstakt tækifæri til að prófa nýja hluti sem kannski í fyrstu líta ekki út sem mjög skynsamlegar hugmyndir en eru það þegar betur er að gáð. Í þessu samhengi verð ég að nefna eitt, þó án þess að ég vilji blanda skoðunum Flokks fólksins í það vegna þess að ég hreinlega þekki þær ekki á því tiltekna umræðuefni, borgaralaunum. Það er önnur hugmynd sem virðist oft mjög róttæk. Hún felur í sér að fólk fái einfaldlega skilyrðislaust greitt úr ríkissjóði. Ef það hljómar eins og brjáluð hugmynd er margt fólk sammála hv. áheyrendum. Það er verið að gera alls konar tilraunir í þessum efnum víða um heim og borgaralaun eru sér í lagi hugsuð sem einhvers konar undirbúningur fyrir framtíðina þegar vélarnar, tölvurnar, eru farnar að taka við það mörgum störfum að atvinnuþátttaka almennt verði bara frekar lítil. Hér erum við með hóp, eldri borgara, þar sem atvinnuþátttaka er eðlilega lág. Við erum með miklar upplýsingar um kerfið sem við erum með núna og við getum mælt aukningu atvinnuþátttöku þar, við getum tekið einhvers konar skref í að prófa og sjá hvað gerist. Þetta er einnig tækifæri til þess. Þetta eru algjör bónusrök með því sem á undan er sagt. Ég styð ekki þetta mál út af borgaralaunasjónarmiðum í sjálfu sér. Mér finnst bara vera hér vinkill sem á saman við það umræðuefni. Ég held að þetta sé hagnýtt fyrir þá umræðu en án alls tillits til borgaralauna held ég að þetta sé mjög skynsamleg breyting - enda er ég að leggja hana fram. Ég held að ég hafi klárað þann þátt í bili. Þá þarf ég að fjalla hérna aðeins um fjármagnstekjuskatt. Í frumvarpinu er lagt til að fjármagnstekjuskattur verði hækkaður úr 20% í 22%. Gott og vel, það hljómar ekkert sérstaklega brjálað. Á sama tíma og tilkynnt var um þessa fyrirætlan voru hins vegar einnig tilkynntar fyrirhugaðar breytingar á undirliggjandi fjármagnstekjuskattskerfinu sjálfu og þá sér í lagi hver skattstofninn yrði, hvort það yrðu nafnvextir eða raunvextir. Þar á er grundvallarmunur. Ég veit ekki alveg hversu miklum tíma ég á að verja í að útskýra muninn á því nákvæmlega. Ég hef lent í því sjálfur að hlusta á þingræður og skilja ekki hvað ræðumaðurinn er að segja en hann gæti útskýrt það í stuttu máli. Ég er ekki viss um að ég geti útskýrt það í fljótu bragði en ætla að reyna. Nafnvextir eru teknir af verðbótum líka. Þegar verðbólgan er há er fjármagnstekjuskattur af nafnvöxtum skattur af því sem bætist ofan á með verðbólgunni einni saman, þ.e. verðtryggingunni. Þegar um er að ræða raunvexti hins vegar - það er hægt að orða þetta óvarlega þannig að þetta sé einhvers konar verðtryggingarlausn fyrir fjármagnstekjuskatt. Eftir því sem ég kemst næst er sú hugmynd einsdæmi og ég ítreka bara að hún liggur ekki fyrir en hún hefur verið rædd og var rædd í nefndinni. Sennilega er það sú breyting sem var rædd hvað mest í nefndinni. Þess vegna styður 1. minni hluti þessa hækkun en með þeim fyrirvara að auðvitað væri miklu betra ef við ræddum þetta allt saman. Það er skrýtið að vera að ræða 2 prósentustiga breytingu þegar sú prósentutala hlýtur að fara ofboðslega mikið, ef ekki alfarið, eftir því hvernig undirliggjandi skattkerfi er. Þegar rosalega róttækri kerfisbreytingu er í hálfkæringi kastað fram meðfram svona smáskrúfun á fjármagnstekjuskattsprósentunni þvælir það umræðunni svolítið mikið. Það er hugsanlegt að þessi tillaga komi aldrei til og þá erum við búin að eyða allmiklum tíma í að ræða hana án tilefnis og það eitt og sér er ákveðin tímasóun í versta falli. Að því sögðu kallar 1. minni hluti eftir því að hæstv. fjármálaráðherra eða önnur öfl í ríkisstjórninni, hver sem þau eru, geri sínar fyrirætlanir skýrar sem fyrst vegna þess að það að hringla með þetta eins og hvað annað veldur í eðli sínu líka kostnaði. Breytingar á skattprósentunni sjálfri valda kostnaði í samfélaginu, hvað þá breytingar á því hvernig skatturinn er reiknaður. Allt þetta kostar. Breytingarnar sjálfar kosta, jafnvel þótt þær séu góðar. Það hefði farið betur á því að segja einfaldlega fyrir fram: Þetta er breytingin sem við ætlum að gera, hækka skattinn í 22%, og kannski er hægt að rífast um prósentuna sjálfa og frítekjumarkið sem er reyndar alveg náskylt hugtak og þarf þá líka að rökræða meðfram, breytingu sem ég styð, þ.e. að hækka frítekjumarkið. Hvernig sem á það er litið væri betri bragur á því eins og maður segir hér á þingi ef þetta væri allt rætt saman þegar hugmyndirnar eru fullmótaðar og helst komnar niður á blað þannig að það sé eitthvað skriflegt til að ræða. Að lokum ætla ég aðeins að fara út í álit meiri hlutans. 1. minni hluti styður með fyrirvara um frekari umræðu kafla úr meirihlutaáliti nefndarinnar um frítekjumark vaxtatekna, skattlagningu metanólbifreiða og skattalega hvata í þágu vistvænna almenningssamgangna, kaflann um Viðlagatryggingu Íslands, það var með mest sannfærandi skjölum sem ég hef lesið úr umsögnum, og síðan kaflann Annað sem varðaði aðallega tæknileg atriði eins og gildistökuákvæði og því um líkt. Það er engin ástæða til að ræða það sérstaklega. Síðan styður 1. minni hluti í fljótu bragði tillögur Samfylkingarinnar með þeim fyrirvara að hafa ekki haft tíma til að setjast almennilega yfir þær en í fljótu bragði virka þær skynsamlegar og rökréttar. Alveg að lokum geri ég einnig ráð fyrir því að fleiri breytingartillögur komi fram, hvort sem er frá þeim þingmanni sem hér stendur eða öðrum, enda hefur varla neinn teljandi tími fengist til að ræða þetta mál sökum aðstæðna og þess hvernig Alþingi almennt vinnur.
Virðulegur forseti. Ég styð alveg málflutning hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar í sambandi við þessi mál, sérstaklega í sambandi við frítekjumörk. Ég bendi á að í því samhengi er dr. Haukur Arnþórsson búinn að vinna rosalega góða greinargerð fyrir eldri borgara í Reykjavík. Sú greinargerð er til á heimasíðu eldri borgara og sýnir þar eiginlega svart á hvítu að þetta mun ekki kosta neitt. Í þjóðfélagi þar sem vantar vinnuafl hlýtur að vera mjög skrýtið að segja við ákveðinn hóp að hann megi eiginlega ekkert vinna. Það er stórfurðulegt og eiginlega óskiljanlegt. Annað sem hann kom inn á snýst um enn ljótari hluti, frítekjumörk öryrkja. Þau eru kapítuli út af fyrir sig, kapítuli sem er gjörsamlega óskiljanlegur vegna þess að það hefur svo áhrif á margar aðrar tekjur, veldur þvílíkum keðjuverkandi skerðingum að það er með ólíkindum að svoleiðis kerfi hafi verið fundið upp. Það að refsa veiku fólki og slösuðu með svona undarlegu kerfi er stórfurðulegt. Þess vegna er mjög gott að einfalda kerfið. Það var einfaldað hjá eldri borgurum og það þarf auðvitað að gera líka hjá öryrkjum. Ég styð að mörgu leyti borgaralaun. Ég er að skoða hugmyndina, er ekki alveg búinn að ná utan um hana. Það er verið að gera tilraunir með hana og ég er búinn að vera að reyna að fylgjast með þessu. Það er bara flott. Síðan í sambandi við verðtryggingu eða skatta á vaxtatekjur finnst mér það allt í lagi en ég get aldrei skilið að ef maður er með lága vexti er maður kannski að tapa, eiginlega ekki að fá neina vexti. Af hverju eru ekki bara vextirnir fyrir utan verðbólguna?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrri hlutann sem mér heyrðist meira vera meðsvar. Hvað varðar vaxtatekjurnar er þetta ástæðan fyrir því að fyrst þegar ég heyrði um þær hugmyndir að taka fjármagnstekjuskatt af raunvöxtum frekar en nafnvöxtum fannst mér það í fljótu bragði, eftir að hafa kynnt mér það pínulítið, frekar rökrétt vegna þessara áhrifa sem hv. þingmaður nefnir. Ef skatturinn er tekinn af nafnvöxtum eins og er núna og verðbólgan er há getur raunvirði innstæðunnar, ef við ímyndum okkur innstæðu á verðtryggðum reikningi, minnkað beinlínis vegna skatta. Það finnst mér mjög skrýtið. Mér finnst það vera það óþægilega við að nota nafnvexti sem skattstofn. Eins og kom fram í nefndinni er aftur á móti ansi flókið að nota raunvextina sem skattstofn. Áður fyrr var notað eitthvað sem nú er dottið úr mér hvað var kallað, það var bókhaldsaðferð sem gerði ráð fyrir verðlagsbreytingum, og það þótti víst erlendum fjárfestum mjög skrýtið, alveg galið í raun og veru. Mér skildist í nefndinni að það þyrfti í raun að fara í einhverjar slíkar æfingar til að láta þetta ganga upp. Ég ítreka að ég er ekki á móti verðtryggingu en mér finnst mikilvægt að það sé ekki skylda heldur val. Samt fylgja lausnum eins og verðtryggingarhugsuninni óheyrilegar flækjur. Það er það sem ég hef mest út á verðtryggingu á íbúðalán að setja. Þetta er svo flókið að lántakandinn skilur oftast ekki alveg nákvæmlega hvað hann er að gera og það er sjálfstætt vandamál. Ég hugsa að þetta sé mjög flókin breyting. Ég er ekkert viss um að það vegi endilega upp á móti þeim áhrifum sem hv. þingmaður nefnir. En áhrifin eru raunveruleg ef það verður til mikil verðbólga. Nú hef ég ekki meiri tíma til að fara nánar út í þetta [[Forseti hringir.]]en kem kannski nánar að því í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég skil það en verðtryggingin bitnar yfirleitt á eldri borgurum sem taka örugga fjárfestingu sem gefur minnst og lenda þar af leiðandi langverst í henni. Hitt sem ég myndi vilja átta mig á er hvernig þið viljið útfæra hugmyndina. Þú talar um borgaralaun, hvernig viltu útfæra þau? Þessi umræða þyrfti að vera um það. Ég myndi vilja fá að vita hversu viðamikið þetta á að vera og hvernig þú hugsar það. Eins og ég segi varðar þetta helst eldri borgara. Hugsið ykkur, það er gerð krafa til eldri borgara og öryrkja um hver áramót um að þeir áætli verðbólguna fram í tímann. Það er eiginlega gerð krafa á okkur um að við séum snillingar í fjármálum vegna þess að við eigum að vita um raunhækkun fram í tímann hjá okkur til þess að við fáum réttan útreikning og fáum ekki skerðingar 1. júlí sem var áður 1. ágúst, skerðingardaginn mikla. Ef það er gerð krafa til okkar um að reyna að reikna þetta út skil ég ekki að þeir sem eru í þessu dagsdaglega, eins og bankar og aðrar stofnanir, geti ekki reiknað þetta út og ríkið bara einn, tveir og þrír. Það er undarlegt að við eigum að geta þetta ef þeir geta það ekki.
Virðulegi forseti. Ég hef lært það að þótt einhver klæðist jakkafötum og sé vel máli farinn er ekki víst að viðkomandi kunni að reikna allar þær tölur sem eru nefndar í samtalinu. Hv. þingmaður spyr hvernig við viljum gera þessi borgaralaun. Stutta svarið er: Ég veit það ekki. Stefna Pírata fjallar um það að skoða þennan möguleika. Sömuleiðis höfum við áður lagt fram þingsályktunartillögu um að þetta verði kortlagt og skoðað. Hugmyndin er í sjálfu sér ekki raunhæf eins og staðan er í dag. Það yrði í raun og veru frekar einfalt að reikna borgaralaun þannig út að þau gætu haldið manneskju uppi en það er ekki raunhæft í dag miðað við tölur úr ríkissjóði og fólksfjölda. Það er ekki mjög erfitt að reikna það út í grófum dráttum. Hins vegar erum við frekar að hugsa það inn í framtíðina því að núna stöndum við frammi fyrir því að tölvur og tæki munu halda áfram að gera manneskjur óþarfar í alls konar vinnu sem þær hafa hingað til þótt algjörlega nauðsynlegar í. Dæmi eru þýðingar, túlkanir og þannig lagað, nokkuð sem fáum hefði dottið í hug fyrir tveimur eða þremur áratugum að yrði nokkurn tímann tími þar sem við þyrftum ekki manneskju holdi klædda til að sinna því starfi – en tæknin er að gera þetta. Hún er að taka yfir ótrúlegustu fög og það verður bara framhald á því. Spáin er sú að atvinnuþátttaka verði í framtíðinni mjög lítil. Það er ekkert víst að sá spádómur gangi eftir, en ef hann gengur eftir er mjög mikilvægt að við höfum þegar kannað þessa kosti. Það er stefna okkar núna, að við séum núna stödd í fortíð framtíðarinnar og verðum að kanna kostina núna til að vita hvort þetta gangi upp í framtíðinni ef og þá þegar sú staða kemur upp.
Frú forseti. Ég stóðst ekki mátið að koma upp eftir ágæta ræðu hv. þingmanns. Hann fór inn á borgaralaun sem auðvitað geta aldrei orðið markmið en geta hins vegar falið í sér lausnir á því vandamáli eða þeirri breytingu sem við erum að horfast í augu við, þ.e. hvernig við bregðumst við þeim brjálæðislegu tæknibreytingum sem verða í hinum stafræna heimi. Þekking og uppfinningar vaxa núna með veldishraða og störfum mun fækka. Menn hafa auðvitað velt fyrir sér nokkrum leiðum sem geta þá komið til, borgaralaun eru þar á meðal. Milton Friedman talaði um neikvæðan tekjuskatt. Það eru ýmsar leiðir og ég er sammála því að það þarf að skoða þetta og velta því fyrir sér. Ég er hins vegar ekki viss um að við séum komin á þann tímapunkt að við eigum að ráðast í þetta bara til að gera einhverjar tilraunir. Af því að við erum m.a. að ræða skattbreytingar held ég að það sé miklu brýnna að hugsa um með hvaða hætti skattar verða innheimtir í framtíðinni. Ef störf hverfa úr fyrirtækjum, ef fólk vinnur ekki í framtíðinni 40 tíma á viku heldur kannski bara fimm eða tíu eða enga, er alveg klárt að við þurfum að finna aðra tekjustofna. Þess vegna hafa ýmsar þjóðir, t.d. Bandaríkjamenn og Bretar, farið að velta fyrir sér hvort menn eigi hreinlega að fara að innheimta skatt frekar af framleiðslueiningu, af róbótunum sjálfum. Ég held að mikilvægasta áskorun okkar sé að fylgjast með, ekki gera neinar tilraunir heldur fylgjast með hvað er verið að skrifa og gera í þessum málum úti um allan heim. Það er eina leiðin sem við höfum til að tryggja að hið opinbera geti svo staðið undir samneyslunni og þá borgaralaunum sem afleiðingu.
Virðulegi forseti. Ég vil bara hafa það alveg á hreinu, eins og ég nefndi í ræðu minni, að þetta eru eins og ég kallaði það bónusrök. Þetta er ekki ástæðan fyrir því að ég aðhyllist þá breytingu sem ég legg til, heldur bara að þetta hentar vel til þess að rétt dýfa tánni ofan í vatnið til að sjá hvað gerist. Við erum í góðri aðstöðu til að prófa það og mæla en helstu rökin voru sögð þar áður, og ég vísa aftur í nefndarálitið fyrir rökunum fyrir því að gera þessa breytingu, þ.e. afnema skerðingar ellilífeyris almannatrygginga vegna atvinnutekna. Ég nefni ekki borgaralaun í nefndaráliti mínu og það var meðvituð ákvörðun. Það er alltaf erfitt að spá fyrir um framtíðina, sérstaklega þegar við lifum á tímum þar sem við vitum ekki einu sinni alveg hvað börnin okkar munu gera þegar þau verða komin á okkar aldur. Við vitum ekki einu sinni hvaða starfssvið verða til. Við vitum ekkert hvaða þekking og hvaða menntun verður þar langmikilvægust. Við getum giskað á það. Sennilega verður stærðfræði alltaf klassísk. Sennilega verður heimspeki alltaf mjög gagnleg. Sennilega munum við þurfa að kunna að lesa og skrifa. Við getum gefið okkur örfáa hluti en um leið og við erum komin í sérhæfingu erum við komin á mjög hálan ís þegar við ætlum að fara að spá fyrir um hvernig starfsstéttir framtíðarinnar munu líta út. Það er líka spurning hvernig hagkerfið sjálft þróast. Þetta allt saman er það sem þarf að kortleggja, það er það sem tillaga okkar snýst um, þ.e. að kortleggja og skoða þessa möguleika. Ef vélar taka yfir þessi störf segir það sig sjálft að eitthvert fólk mun eiga þessar vélar. Með öðrum orðum, ef þessi þróun mun eiga sér stað lítur það í fljótu bragði út eins og það myndi valda gríðarlegu eignaójafnvægi og í raun og veru að eignarhald yrði þungamiðja hagkerfisins frekar en atvinna. Það er í raun og veru sú grundvallarbreyting sem ég sé fyrir mér að í óbreyttu peningakerfi myndi fjármagna einhverjar lausnir á borð við borgaralaun. Hagkerfið sjálft þyrfti að breytast, það er alveg rétt, enda eru borgaralaun hugsuð sem viðbrögð við þeim möguleika.
Frú forseti. Kærar þakkir fyrir þetta. Þú endaðir í rauninni á því sem ég var að velta fyrir mér, við vitum ekkert hvernig breytingin verður en við vitum að hún verður gríðarleg. Við þekkjum fyrstu iðnbyltinguna þar sem var líka veldisvöxtur í tækni með gufuvélinni. Við höfum séð ótrúlegar þjóðfélagsbreytingar, á einni öld fluttust nánast allir íbúar Bandaríkjanna í borgir úr sveitum. Við vitum líka núna að þessi vöxtur í stafræna heiminum er á veldishraða. Við erum komin í kúrfu sem fer bara lóðrétt upp þannig að við höfum ekki einu sinni mjög mikinn tíma til að velta fyrir okkur hvernig þetta verður og við verðum að vera á tánum, ég er sammála því. En mig langar að biðja hv. þingmann að halda aðeins áfram þar sem hann endaði. Ég er sammála því að við þurfum að fara að velta fyrir okkur hvað verður skattlagt í framtíðinni. Hver á að verða réttmætur ágóði eigenda fyrirtækjanna? Hvað á að taka mikið af þeim til að geta borgað laun, borgaralaun eða annað, hvernig sem við tölum um það? Finnst hv. þingmanni ekki nauðsynlegt að við förum að ræða þessa hluti núna? Þessar breytingar gerum við ekki eftir á, það er alltaf erfiðara að gera afturvirkar breytingar og taka eitthvað af fólki sem það kannski hefur réttmætar væntingar um og telur sig geta átt.
Virðulegi forseti. Mér er ljúft og skylt að halda áfram með þessa umræðu. Eitt þykir mér alveg víst, fólk mun skapa hluti, fólk sem þarf ekki að vinna tekur samt að sér verkefni, það gerir alls konar hluti. Ég hugsa stundum til sjálfs mín, hvað ég myndi gera ef ég þyrfti ekki að vinna mér inn tekjur. Ég er forritari sjálfur þegar ég er ekki á þingi, nýt þess mjög mikils og hef verið alla mína fullorðinsævi og reyndar þorrann af unglingsárunum líka. Ef ég þyrfti ekki að hafa neinar áhyggjur, ef ég hefði t.d. borgaralaun myndi ég samt forrita. Ég myndi sennilega forrita alveg jafn mikið, hugsanlega meira, en ég myndi forrita hluti sem enginn myndi endilega vilja borga mér fyrir, það væri ekki beinlínis einn viðskiptavinur sem hefði einhverja tiltekna viðskiptalega hagsmuni af því. Ég myndi forrita hluti eins og kerfi til að auka við lýðræðið, kerfi til að greina opinber gögn og setja þau upp í falleg gröf með litum og svoleiðis. Ég myndi alltaf nýta krafta mína í eitthvað skapandi. Þetta er það sem fólk gerir í mínum iðnaði þegar það hefur það gott eða selur fyrirtæki sitt og hefur það gott eftir það. Fólk heldur áfram að gera eitthvað skapandi. Eins og ég segi og ítreka eru þetta bónusrök ofan á hitt sem ég sagði í sambandi við afnám skerðinga á ellilífeyri almannatrygginga. Punkturinn er sá að þarna er fólk sem vill vinna og getur unnið, vitaskuld langt í frá allir eldri borgarar, en það er þarna hópur sem er fastur í þessu kerfi og „má ekki vinna“. Ég velti fyrir mér hvers konar sköpunarkraft við værum að leysa úr læðingi. Þarna er tækifæri til að prófa það á einn hátt á einum stað, dýfa tánni í vatnið, sjá hvað gerist. Það er ekkert víst að það klikki. Það er reyndar víst að það klikkar ekki vegna þess að upphæðin sem við þurfum til að prófa þetta, jafnvel þótt aukin atvinnuþátttaka eldri borgara yrði engin, er ekki það há að það borgi sig ekki að prófa.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta, en hann skipar fulltrúi Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd. Annar minni hluti vill í upphafi lýsa vonbrigðum með það fyrirkomulag sem viðhaft hefur verið við afgreiðslu nefndarinnar og Alþingis í heild á frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar samhliða frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2018. Með því að veita fagnefnd Alþingis örfáa daga til að fjalla um jafn viðamikil og -mikilvæg mál er faglegum vinnubrögðum kastað fyrir róða og aðkoma þingsins að vinnunni, einkum stjórnarandstöðuflokkanna, veikt og nánast að engu höfð. 2. minni hluti telur þennan hátt með öllu óforsvaranlegan og lýsir eindreginni andstöðu við vinnubrögðin. Frú forseti. Mér þykir mjög mikilvægt að segja þetta hér. Vissulega gerðum við þingmenn saman samkomulag um að gera tilraun til þess að afgreiða þessi stóru mál fyrir áramót vegna þess að aðstæður væru sérstakar. Reynsla okkar núna sýnir að þetta er eitthvað sem við eigum ekki að gera. Við skulum sjá til þess komi aftur sú staða upp að ný ríkisstjórn tekur við seint á árinu verðum við að finna einhverja aðra leið til að vinna þau stóru mál sem skipta svo miklu máli fyrir líf fólksins í landinu. Alþingi er ekki bara stimpill fyrir framkvæmdarvaldið, fyrir ríkisstjórnina, fyrir tillögum meiri hlutans. Hlutverk stjórnarandstöðunnar er sannarlega eitthvað annað en að afgreiða á færibandi stór frumvörp eins og við erum að gera núna. Frú forseti. Af tillögum í frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2018 má sjá að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hyggst ekki beita skatta- og bótakerfinu til að vinna gegn vaxandi ójöfnuði í samfélaginu. Ójöfnuður hefur aukist hratt hér á landi undanfarin ár. Núna er nettóeign þeirra 5% landsmanna sem mest eiga jafn mikil og samanlögð eign 95% landsmanna svo sláandi dæmi sé tekið. Á árunum fyrir efnahagshrunið jókst ójöfnuður hér á landi mikið og mun meira en annars staðar á Vesturlöndum en minnkaði síðan í hruninu. Um þetta er m.a. fjallað í bókinni Ójöfnuður á Íslandi sem kom út á dögunum eftir þá Stefán Ólafsson og Arnald Sölva Kristjánsson. Þar kemur fram að um tveir þriðju aukins ójafnaðar fyrir hrun skýrist af miklum vexti fjármagnstekna í efri hluta tekjustigans. Stærsti hluti þess þriðjungs sem eftir stendur skýrist af breyttri stefnu stjórnvalda í skatta- og bótamálum. Eftir hrun snerist þetta algjörlega við því þá skýrðist vaxandi jöfnuður að einum þriðja hluta af stefnu stjórnvalda í skatta- og bótamálum en að tveimur þriðju hlutum af minnkandi fjármagnstekjum. Nú hefur sú þróun sem varð fyrir efnahagshrunið hins vegar hafist aftur og aðgerðir ríkisstjórnarinnar ýta undir vaxandi ójöfnuð líkt og aðgerðir hinna tveggja ríkisstjórnanna sem starfað hafa eftir hrun. Stjórnvöld búa yfir stýritækjum sem geta í senn mildað og magnað ójöfnuðinn í skiptingu tekna og eigna í samfélaginu. Spurningin er aðeins hvort eða hvernig þau beita þeim stýritækjum. Ljóst er að stefna ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur er að ekki eigi að beita stýritækjunum til að auka jöfnuð á árinu 2018. Miðstjórn ASÍ bendir í ályktun sinni um fjárlagafrumvarpið á að rannsókn hagdeildar ASÍ á skattbyrði sýni að skattbyrði launafólks síðastliðin 20 ár hafi aukist og þeim mun meira eftir því sem tekjurnar séu lægri. „Það eru því mikil vonbrigði að ekki sé brugðist við þessari þróun í fjárlagafrumvarpinu heldur þvert á móti haldið áfram á sömu braut með því að lækka útgjöld til barnabóta, vaxtabóta og húsnæðisbóta. Tekjuójöfnuður mun halda áfram að aukast þar sem dregið er enn frekar úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins,“ segir í ályktuninni. Skattstefna stjórnvalda segir til um hvernig þau vilja búa að almenningi og hvernig stjórnvöld vilja sjá samfélagið þróast. Jöfnunarhlutverk skattkerfisins og áhrif þess á eignamyndun og tekjudreifingu eru ekki síður mikilvæg en tekjuöflunarhlutverk þess. Franski hagfræðingurinn Thomas Piketty er sama sinnis og leggur til í metsölubók sinni sem kom út árið 2014 að komið verði á þrepaskiptum fjármagnsskatti til að auka jöfnuð í heiminum. Hann telur að skattkerfið sé langáhrifamesta tæki samfélagsins til að ná því markmiði að jafna kjör fólks. OECD, Efnahags- og framfarastofnunin, birti í desember 2014 skýrslu þar sem vitnað er til rannsókna sem sýna að aukinn ójöfnuður dregur úr hagvexti. Þær rannsóknir og fleiri virtar rannsóknir sýna að meiri jöfnuður leiðir til sanngjarnari samfélaga og styrkir hagkerfi og hagsæld. Breytingar síðustu ára hér á landi á barna- og vaxtabótakerfinu, húsnæðisbótum, virðisaukaskatti og tekjuskatti ásamt afnámi auðlegðarskatts hafa allar haft neikvæð áhrif á tekjujöfnun. Niðurstöður alþjóðlegra rannsókna, sem sýna neikvæð áhrif ójafnaðar á samfélög ásamt íslenskum og erlendum greiningum sem sýna skýr áhrif tekjujöfnunaraðgerða ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, ættu að vera stjórnarmeirihlutanum næg rök fyrir því að hverfa frá stefnu ójafnaðar síðastliðinna ára og ætti meiri hlutinn að forðast að róa aftur á mið vaxandi misskiptingar. Annar minni hluti er hlynntur hækkun á fjármagnstekjuskatti. Hlutur fjármagnstekna af heildartekjum hátekjuhópa hefur vaxið umtalsvert eftir hrun. Frá árinu 2012 til ársins 2016 var samanlögð raunhækkun launatekna um 24% en hækkun fjármagnstekna um 58%. Annar minni hluti gagnrýnir hins vegar að hækkunin er smávægileg og verður ekki til þess að þeir sem mestar fjármagnstekjurnar hafa nýti sér skattahagræði með því að greiða sér arð frekar en laun. Hækkunin frá neðra þrepi tekjuskattskerfisins er aðeins 0,66 prósentustig en 8,64 prósentustig eru enn upp í hærra tekjuskattsþrepið. Auk þess gagnrýnir 2. minni hluti það að um leið og tilkynnt var um hækkun fjármagnstekjuskattsins var einnig greint frá áformum um að breyta skattstofninum. Sérstaklega yrði skoðað hvort skattleggja ætti raunávöxtun fjármagnstekna en ef það verður niðurstaðan þýðir breytingin sennilega tekjutap fyrir ríkissjóð en bætta stöðu þeirra sem mestar hafa fjármagnstekjurnar. Frú forseti. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til hækkun á frítekjumarki fyrir fjármagnstekjuskattinn. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Óli Björn Kárason, benti á það í andsvari við mig fyrr í dag að jafnaðarmenn ættu að vera ánægðir með þá breytingu þar sem þar væri verið að beita jöfnunartæki skattkerfis. Þegar ég er að tala um að stjórnvöld eigi að beita stýritækjunum sem þau eiga til þess að auka jöfnuð í samfélaginu þá er ég að tala um að bæta stöðu þeirra sem eru með börn á framfæri á við hina sem ekki eru með börn á framfæri, bæta stöðu fátækra fjölskyldna, þannig að þeir geti t.d. séð til þess að börnin þeirra taki þátt í tómstundastarfi, að ég tali nú ekki um fari í tónlistarskóla eða eitthvað slíkt. Ég er ekki að tala um að beita jöfnunartækjunum aðeins til að sjá til þess að þeir sem eiga inni á bankabók 7–8 milljónir þurfi ekki að borga fjármagnstekjuskatt. Það getur verið ágætt í sjálfu sér, en ekki forgangsröðun sem við jafnaðarmenn viljum sjá. Það er skattbreytingin og það sem hv. formaður nefndar efnahags- og viðskiptanefndar telur að sé tæki til jöfnunar. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur leggur til nákvæmlega sömu krónutölu til barnabóta og ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar gerði, en viðmiðum til úthlutunar barnabóta er lítillega breytt. Foreldrar með minna en 242 þús. kr. í mánaðarlaun fá óskertar barnabætur í stað 225 þús. kr. í ár. Greiðslur með fyrsta barni hækka aðeins um 1.447 kr. á mánuði og greiðslur hækka um 1.758 kr. á mánuði fyrir hvert barn eftir það. Það er allt og sumt og ótrúlega rýrt í ljósi þess að barnabætur hafa dregist saman um 23% að raunvirði frá árinu 2008. Þeim fjölskyldum sem njóta barnabóta hefur fækkað um 12 þúsund frá árinu 2013. Og enn er verið að veikja kerfið. Á Norðurlöndum og víða í Evrópu hefur ríkt mikil sátt um gildi stuðnings til barnafjölskyldna en hér hafa hægri stjórnir dregið úr vægi þeirra og þeirri stefnu á að halda áfram í ríkisstjórn undir forystu Vinstri grænna. Barnabætur á Norðurlöndum eru föst upphæð á barn á meðan stuðningur á Íslandi er háður fjölda og aldri barna, tekjum foreldra og hjúskaparstöðu. 2. minni hluti leggur til að þróuninni verði snúið við og barnabætur lagaðar að norræna kerfinu þar sem barnabætur hafa það hlutverk að jafna lífskjör fólks með svipaðar tekjur en mismunandi framfærslubyrði. Í bókinni Ójöfnuður á Íslandi eftir Stefán Ólafsson og Arnald Sölva Kristjánsson er fjallað um áhrif barnabóta og þeirra viðmiða sem eru notuð við úthlutun bótanna. Raunin er sú að mikil skerðing barnabóta strax við lágar tekjur, líkt og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur leggur til, stuðlar að meiri fátækt meðal vinnandi fólks. Hjón sem bæði eru í launaðri vinnu en á lágum launum fá litlar barnabætur hér á landi og það er ein af ástæðunum fyrir því að fátækt meðal barnafjölskyldna er meiri en hjá barnlausum fjölskyldum. Þetta er þekkt staðreynd og engra frekari greininga er þörf. Ríkisstjórnin þarf ekki að bíða með aðgerðir og ætti að hækka barnabætur strax og breyta viðmiðum úthlutunar. 2. minni hluti leggur til breytingar sem miða að því að skref verði tekið í átt til hækkunar barnabóta. Fyrsta skrefið verði breytingar á viðmiðunartölum í 3. málslið 4. mgr. a-liðar 68. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þrengri fjárhagsleg staða ungs fólks og veiking barnabóta- og vaxtabótakerfisins hefur vafalaust haft áhrif á það að barneignum hefur fækkað hér á landi. Lífskjör ungs fólks eru nú verri en foreldrar þess bjuggu við og staða ungs fólks á húsnæðismarkaði hefur versnað. Minnkandi stuðningur stjórnvalda til barnafjölskyldna er því risastórt skref aftur á bak. Samhliða skuldaleiðréttingunni svokölluðu á þarsíðasta kjörtímabili lækkuðu stjórnvöld vaxtabætur, létu barnabætur tapa verðgildi sínu og gerðu tekjuskerðingar bótanna þar að auki grimmari. Fólk sem á rétt á vaxtabótum sér afborganir sínar lækka lítillega en vaxtabæturnar lækka miklu meira þar sem fasteignaverð hefur hækkað umtalsvert. Mörg heimili sitja vegna þessa eftir með mun minna ráðstöfunarfé en áður. Nú segja menn þegar jafnaðarmenn gagnrýna þetta: Já, en fólk á miklu meira í húsunum sínum, á miklu meira í íbúðunum sínum. En það er ekkert að fara að selja þessar íbúðir. Það er ekkert að fara að kassa gróðanum. Bara venjulegt fólk sem þarf að sjá fyrir sér og sínum. Með því að rýra húsnæðisbótakerfið og stuðning við lágtekjufólk og meðaltekjufólk og rýra vaxtabæturnar, og um leið er fasteignaverð að hækka, þá minnka ráðstöfunartekjurnar. Þetta er ekki flókið dæmi. Það er ekki flókið að breyta þessu heldur. Hugmyndin með vaxtabótum er að auka ráðstöfunarfé þeirra sem eru með lágar tekjur og meðaltekjur og taka þátt í þeim mikla vaxtakostnaði sem lagður er á fólk með þeirri ákvörðun að halda úti minnsta sjálfstæða gjaldmiðli í heimi, íslensku krónunni. Þetta jöfnunartæki vill ríkisstjórnin veikja enn frekar. Það telur 2. minni hluti mikið óráð og alls ekki til hagsbóta fyrir fólk með lágar tekjur eða meðaltekjur og leggur til breytingar. Annar minni hluti varar við þeim áformum ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur sem felast í því að lækka skatta og auka útgjöld í senn á toppi hagsveiflunnar. 2 minni hluti telur nauðsynlegt að bregðast við mikilli þörf fyrir innviðauppbyggingu en hana þarf að fjármagna með varanlegum tekjum í stað óreglulegra tekna. Fjármálaráð, hagdeild ASÍ og fleiri hafa bent á að rekstur ríkisins er í járnum ef litið er fram hjá áhrifum hagsveiflunnar. Óábyrg hagstjórn mun valda almenningi tjóni í formi versnandi kjara. Frú forseti. Íslenskt samfélag stendur frammi fyrir gríðarlegum áskorunum sem felast í loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra á umhverfi og samfélag. Það er forgangsverkefni að setja hagstjórnina í samhengi við breyttar aðstæður í heiminum, endurskoða hagræna mælikvarða og koma á loftslagsbókhaldi í ríkisrekstrinum. Ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar sem féll í haust lagði nokkra áherslu á græna skatta en ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur fellur frá áformum hennar um tvöföldun kolefnisgjalda. Nú er lagt til að þau verði hækkuð um 50%. Áætlað er að ríkissjóður verði af 2 milljörðum kr. miðað við áform fyrri ríkisstjórnar vegna þessa. Hvatinn til að skipta yfir í vistvænar samgöngur minnkar sem því nemur og fjárhæðin sem fer í samneysluna minnkar að sama skapi. Enginn vafi er á því að ef góður árangur á að nást í baráttunni gegn hlýnun jarðar verður að minnka útblástur. Til að samstaða náist um græna skatta þarf að skoða þá í samhengi við aðrar skattbreytingar. Ganga verður þannig frá málum að grænir skattar leggist ekki þungt á viðkvæma hópa og að ekki sé gefið með annarri hendi en tekið með hinni. Áform ríkisstjórnarinnar um að gefa áfram afslátt af vörugjöldum til bílaleiga er aðgerð sem vinnur gegn markmiðum um að draga úr losun koltvísýrings. Alþingi hefur samþykkt og gefið góðan fyrirvara um að afslátturinn falli niður 1. janúar 2018. Nú nokkrum dögum fyrir gildistöku þeirra laga er lagt til að framlengja helming afsláttarins í eitt ár til viðbótar. Þetta er tillaga sem stenst enga skoðun enda bílaleigur væntanlega löngu búnar að gera ráð fyrir lagabreytingunni í áætlunum sínum um rekstur næsta árs. Áleitnar spurningar vakna einnig um skattastyrki til atvinnugreina almennt og áhrif styrkjanna á samkeppnisstöðu greinanna. Því hefur verið haldið fram úr þessum ræðustól í dag að þessi afsláttur af vörugjöldum hvetji bílaleigur til að kaupa vistvæna bíla, en það er rangt vegna þess að vörugjöld eru ekki greidd af rafmagnsbílum og vistvænum bílum. Með þessum afslætti er einmitt verið að hvetja til þess og minnka líkurnar á því að bílaleigur fari frekar út í það að bjóða viðskiptavinum sínum upp á rafmagnsbíla. Annar minni hluti lýsir, að framangreindu virtu, andstöðu við frumvarpið. Þá boðar 2. minni hluti að lagðar verði fram breytingartillögur í samræmi við það sem í áliti þessu greinir við 3. umr. þar sem ekki hefur unnist tími til að afla forsendna tillagnanna. Það er einfaldlega vegna þess, frú forseti, að hér er allt unnið á methraða. Til að gera breytingartillögu við viðmið barnabóta og gera breytingartillögu við viðmið þeirra við útreikninga á vaxtabótum þá þarf að ígrunda tölurnar og fá útreikning frá ráðuneytinu um hvoru tveggja. Sú vinna er í gangi og verður væntanlega tilbúin að öllu leyti, bæði fyrir vaxtabætur og barnabætur, fyrir 3. umr. Breytingartillögurnar varðandi viðmiðin bíða þess tíma. Hins vegar leggur Samfylkingin og fulltrúi hennar í fjárlaganefnd fram breytingartillögur á gjaldahliðinni sem munu síðan rýma við þessar viðmiðunarbreytingar sem koma fram við 3. umr. sem ég vænti að verði samþykktar vegna þess að þær eru skynsamlegar og góðar og munu bæta kjör fólksins í landinu og stuðla að árangri í baráttunni gegn loftslagsvánni.
Frú forseti. Ætli megi ekki líta á frumvarpið sem við ræðum hér sem fyrstu innborgun, fyrstu greiðslu Sjálfstæðisflokksins til Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs fyrir afnot af fimm ráðherrastólum í fjögur ár. Að minnsta kosti verður ekki mikið vart við þá stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað fyrir, og var að maður taldi stofnaður um, í þessu frumvarpi. Það snýst nefnilega allt um hækkanir á sköttum og gjöldum. Ég hef ekki náð að telja hversu margar hækkanir þetta eru, það er erfitt að gera sér grein fyrir því, en þær eru býsna margar. Og ekki ein lækkun, ekki ein skattalækkun í því frumvarpi sem Sjálfstæðisflokkurinn undir forystu hæstv. fjármálaráðherra hefur kynnt og við ræðum í dag. Til viðbótar við þær hækkanir, sem ég mun fara stuttlega yfir hérna á eftir, vekur það sérstaka athygli að það er staðfest með frumvarpinu að ekki stendur til af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að standa við þau fyrirheit sem hann gaf og undirritaði í janúar 2016 og voru liðir í því að hægt væri að ná kjarasamningum þá, fyrirheit um lækkun tryggingagjalds. En tryggingagjald er eins og menn vita í hæstu hæðum og hefur verið haldið þar þrátt fyrir að verulega hafi dregið úr atvinnuleysi svo ekki sé meira sagt og núverandi hæstv. fjármálaráðherra sem var þá fjármálaráðherra líka á þeim tíma gaf formlegt fyrirheit um að gjaldið myndi lækka í skrefum á ákveðinn hátt, m.a. með lækkun sem átti að eiga sér stað í byrjun þessa árs, ársins 2017, sem ekki varð. Og nú sjáum við að það stendur ekki til að bæta úr því á nýju ári. Áður en ég vík aftur að tryggingagjaldinu ætla ég að rekja stuttlega áform ríkisstjórnarinnar um hækkun hinna ýmsu gjalda og skatta. Það vekur athygli að kolefnisgjald verður hækkað um 50%, herra forseti, 50% í einu skrefi og látið fylgja sögunni að það sé bara byrjunin, það muni hækka aftur og væntanlega enn aftur og einnig séu menn að skoða möguleika á því að finna upp fleiri nýja græna skatta og hækka þá grænu skatta sem þegar hafa verið fundnir upp. Þetta er auðvitað ótrúlega stórt stökk, 50% hækkun, svona hlutfallslega að minnsta kosti. En þá bendir ríkisstjórnin á að þetta sé nú ekki svo mikið vegna þess að síðasta ríkisstjórn hafi ætlað að hækka þetta um 100% og þetta sé eiginlega lækkun frá því sem kynnt var í fyrri útgáfu fjárlagafrumvarps fyrir árið 2018, sem er auðvitað röksemdafærsla sem heldur ekki vatni. Það sem eftir stendur er að hér er ríkisstjórn, hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, að kynna hækkun á einu tilteknu gjaldi um 50% milli ára. Það er náttúrlega bara toppurinn á ísjakanum, því að í frumvarpinu er talinn upp fjöldinn allur af gjöldum og sköttum sem stendur til að hækka. Það eru skráningargjöld, þau hækka. Eftirlitsgjöld hækka. Leyfisgjöld hækka. Útvarpsgjald hækkar. Loftslagsgjald hækkar. Olíugjald hækkar. Eldsneytisgjöld hækka. Kílómetragjald hækkar og auðvitað gjöld á áfengi og tóbak. Og alls konar hlutir aðrir. Allt hækkar þetta. Þetta er sagt gert til að vega upp verðlagsáhrif, þ.e. hækkanir verðlagsvísitölu, á árinu 2017. Með því heldur áfram sú hringavitleysa sem við höfum horft upp á núna um áratugaskeið og við, að því er ég taldi, ætluðum að reyna að komast út úr, þar sem ríkisvaldið og hið opinbera er að taka þátt í því að viðhalda keðjuverkandi verðlagshækkunum, keðjuverkandi verðbólgu. Á árinu 2014 var skipaður hópur um að finna leiðir til að sporna við sjálfvirkum vísitöluhækkunum eins og það hét. Þetta var liður í vinnu þáverandi ríkisstjórnar um afnám verðtryggingar. Þessi tiltekni liður var unninn í forsætisráðuneytinu en flestir liðirnir voru unnir í fjármálaráðuneytinu þar sem þeir eru enn í vinnslu, vonandi, ef þeir hafa ekki bara farið í pappírstætarann um leið og tækifæri gafst til. En þessi liður var alla vega kláraður og kynnt stefna og leiðir til að draga úr sjálfvirkum vísitöluhækkunum, komast út úr þessari keðjuverkandi verðbólgu. Liður í því, stór liður og mikilvægur, átti að felast í því að hið opinbera tæki ekki þátt í að viðhalda verðbólgunni heldur reyndi þvert á móti að halda aftur af hækkunum verðlags. Hér er algjörlega horfið frá því. Farið er í að hækka alla þessa krónutöluliði, hækka allt sem hægt er að hækka. Og hver verður afleiðingin? Afleiðingin verður auðvitað sú að verðlag hækkar og lán heimilanna, verðtryggð lán heimilanna hækka og það hefur svo margfeldisáhrif út í verðlag. Ég skal nefna eitt dæmi, frú forseti. Eitt dæmi sem þegar er komið í ljós er hækkun á sérstöku gjaldi, flutningsgjaldi, sem lagt er á mjólkurbændur og kúabændur. Þeir greiða gjald fyrir söfnun mjólkurinnar. Það gjald hefur verið 4,70 kr. Nú er búið að tilkynna að það hækki í 5,10 kr., umtalsverð hækkun hlutfallslega. Hún er afleiðing af þessum hækkuðu gjöldum, einkum kolefnisgjaldinu og öðrum gjöldum á eldsneyti, svoleiðis að þarna skerðast kjör bænda. Ætli þeir þurfi þá ekki að hækka verðið á mjólkinni eða fá verðhækkun til mótvægis við þetta o.s.frv., frú forseti. Ríkið er hér að gefa tóninn á nýju ári. Allar þessar gjaldahækkanir munu að sjálfsögðu, eins og formaður nefndarinnar, hv. þm. Óli Björn Kárason, þekkir ágætlega bara velta áfram út í hagkerfið og hækka verð á hinum ýmsu vörum til viðbótar við þessar gjaldskrárhækkanir ríkisins. Svo eru það skattahækkanirnar. Þar hefur mest verið rætt um hækkun fjármagnstekjuskatts, 10% hækkun þess skatts. Það er sagt gert, eins og það er orðað í stjórnarsáttmála, með leyfi forseta, til að „gera skattkerfið réttlátara óháð uppruna tekna.“ Merkingin væntanlega sú að skatthlutfall eigi að vera jafnara óháð því hvernig tekjurnar verða til. Þar virðist algjörlega hafa gleymst að reikna þetta dæmi til enda eða þá að þeir sem skrifuðu þennan stjórnarsáttmála hafi ekki alveg verið meðvitaðir um hvernig þessi skattur virkar. Því að þeir sem hafa lifibrauð af fjármagnstekjum á einu eða öðru formi greiða ekki bara fjármagnstekjuskatt af þeim tekjum, hann leggst ofan á aðra skatta. Það er enginn - og þetta var rætt sérstaklega í nefndinni og staðfest þar af gestum - sem hefur tekjur, hefur lifibrauð ef svo má segja af fjármagnstekjum á einu eða öðru formi sem greiðir bara 20% skatt. Tökum sem dæmi þann sem rekur lítið fyrirtæki, er jafnvel bara einyrki með lítið fyrirtæki um sinn rekstur, iðnaðarmaður til dæmis. Viðkomandi reiðir sig hugsanlega á að reksturinn skili afgangi, skili hagnaði og þannig fái viðkomandi tekjur, sem sagt taki út tekjur í formi hagnaðar af rekstrinum. Hvað greiðir þá viðkomandi í skatt af þeim tekjum? Er það bara 20%? Nei, hann greiðir nefnilega fyrst 20% tekjuskatt fyrirtækis, svo leggst 20% fjármagnstekjuskatturinn ofan á það. Heildarskatthlutfallið er þá 36%, en eftir þessa boðuðu hækkun fer það upp í 37,6% sem viðkomandi greiðir í skatt af þessum tekjum. Vel að merkja - þetta er þá einstaklingur sem hefur tekið verulega áhættu og ekki á vísan að róa hjá honum að hann hafi hagnað af rekstrinum. Svoleiðis að þrátt fyrir áhættuna og þrátt fyrir að hafa komist í gegnum það og náð árangri þá yrði viðkomandi engu að síður að greiða 37,6% skatt. Svo getum við tekið dæmi af eldri borgara sem lifir á ævisparnaði sem viðkomandi hefur sjálfur lagt fyrir. Hvert er þá endanlegt skatthlutfall, raunverulegt skatthlutfall? Það fer auðvitað eftir því hverjir vextirnir eru og hver verðbólgan er. Það þarf reyndar að vera með töluvert stóran höfuðstól til þess að geta lifað af vaxtatekjum. En búum til dæmi. Segjum að eldri hjón hafi átt einbýlishús og náð að greiða af því á 40 árum og eignast það að fullu, litið á það sem lífeyrissjóð. Þau selja húsið og eiga eftir 100 milljónir. Gefum okkur að vextir séu 5% en verðbólga á sama tíma 3%. Þá eru raunverulegar tekjur, rauntekjur viðkomandi 2 milljónir á ári. En 20% fjármagnstekjuskatturinn er greiddur af 5 milljónum. Það er sem sagt ekki tekið tillit til þess að viðhalda þurfi höfuðstólnum. Eins mætti taka dæmi af fólki sem ætti enn húsið en leigði það út og hefði tekjurnar þannig. Af þessum 2 millj. kr. er 1 milljón greidd í skatt, af þessum 2 millj. kr. tekjum er 1 milljón greidd í skatt. Í þessu tilviki er í raun fjármagnstekjuskattur 50%. Eftir hækkun ríkisstjórnarinnar yrði hann 55% í þessu dæmi. Ef verðbólgan fer á skrið getur þetta allt saman breyst mjög hratt. Í raun getur fjármagnstekjuskattur við þessar aðstæður farið yfir 100%. Menn geta lent í því að greiða yfir 100% skatt. Fjallað var um það í vinnu nefndarinnar hvernig þessi skattur hefði verið hugsaður í upphafi þegar hann var settur á. Við fengum áhugaverða yfirferð þar sem gerð var grein fyrir því og hvers vegna hefði verið ákveðið á sínum tíma að hafa skatthlutfallið ekki nema 10% ólíkt ýmsum öðrum löndum þar sem hlutfallið er hærra. Það er vegna þess að hér var ákveðið að fara þá leið að hafa einfalt fyrirkomulag og enga frádráttarliði ólíkt því sem er í þeim löndum þar sem skatthlutfallið er hærra. Kom á daginn að þetta lægra hlutfall skilaði hlutfallslega meiri tekjum til ríkisins en sams konar skattur í öðrum löndum þar sem hlutfallið er jafnvel miklu hærra, en alls konar flækjur, alls konar frádráttarliðir og flækjur sem gerðu þetta mun ómarkvissara. Þetta er í samræmi við það sem hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður nefndarinnar, lýsti sem skoðun sinni eða trú hér áðan að hófsemi í skattheimtu leiði til meiri tekna fyrir ríkissjóð. Þá veltir maður fyrir sér í hvaða stöðu hv. þingmaður er lentur nú, að vera að boða breytingar, tala um frumvarpið sem virðist ganga gegn því sem hann telur rétt og skynsamlegt. Ég hvet því þá þingmenn í meiri hlutanum sem eru sammála mati hv. þm. Óla Björns Kárasonar til að vinna að því með mér og fleirum milli umræðna að ná fram meiri skynsemi í þetta frumvarp, svoleiðis að tekjurnar fyrir ríkissjóð verði jafnvel meiri en ella og í öllu falli verði staða þeirra sem standa undir skattgreiðslunni, hvort sem það eru eldri borgarar eða einhverjir sem eru að reyna að búa til eitthvað nýtt, stofna fyrirtæki, verði sanngjarnari, svo við styðjumst við orðalag stjórnarsáttmála að viðkomandi greiði réttlátari, var orðið, skatt óháð uppruna teknanna, en lendi ekki í því að vera refsað fyrir annaðhvort sparsemi eða að fjárfesta og búa til eitthvað nýtt. Maður veltir því nefnilega fyrir sér, það er eiginlega gegnumgangandi, það er svona meginniðurstaða þessara breytinga allra, að með þessu er ekki beinlínis verið að rétta hlut þeirra sem vilja byggja upp eitthvað nýtt, standa í því sem kallað er nýsköpun. Nógu oft notaði ríkisstjórnin orðið nýsköpun í stjórnarsáttmálanum. En það er nú eins og með margt annað sem var kynnt í þessum sáttmála og við myndun ríkisstjórnarinnar að eitt er sagt en svo er annað gert. Sjáið bara dæmið um nýsköpunarmanninn hvernig hann fer út úr þeim breytingum sem hér er verið að boða. Viðkomandi leggur allt undir til að skapa eitthvað nýtt, starf fyrir sjálfan sig og kannski fleiri, greiðir sjálfum sér ekki meira út úr fyrirtækinu en reksturinn stendur undir, en lendir í því að skattur á tekjurnar hækkar og á sama tíma þarf viðkomandi að standa undir auknum framlögum í lífeyrissjóð en er svikinn um þá leiðréttingu sem lofað hafði verið á tryggingagjaldinu. Ekki bara það, heldur er tryggingagjald líka lagt ofan á viðbótargreiðslurnar, viðbótarlífeyrissjóðsgreiðslurnar. Viðkomandi lendir í raunhækkun á því sem hann þarf að greiða í tryggingagjald, sem er auðvitað eins og menn þekkja skattur á störf. Á sama tíma hækka öll gjöldin sem hann eða hún þarf að greiða, ekki bara gjöldin sem þarf að greiða ríkinu fyrir allt þetta sem ég rakti hér áðan, áritunargjöld og leyfisgjöld og eftirlitsgjöld og skráningargjöld og loftslagsgjöld og olíugjöld og kílómetragjöld og allt þetta, heldur líka verðlag, því að eins og ég gat um veltist þetta út í verðlagið. Á öllum vígstöðvum er verið að refsa fólkinu með þeim breytingum sem við ræðum hér. Er það til þess fallið að ýta undir nýja verðmætasköpun, ýta undir það að hér spretti upp eitthvað nýtt og fjölbreytileg störf? Ég hefði haldið að það hefði einmitt þveröfug áhrif. Ég hef grun um að hv. nefndarformaður sé sammála mér um það. Svo er það að lokum, frú forseti, sú hætta sem felst í því að skattahækkanirnar, rétt eins og gjaldahækkanirnar, veltist áfram út í hagkerfið og hafi þar neikvæðar afleiðingar. Þar er ég að tala um þá hættu sem er mjög raunveruleg og menn hafa rætt áður að hækkun fjármagnstekjuskattsins leiði til vaxtahækkunar. Vextir eru eins og menn segja stundum verð á peningum. Það er greitt ákveðið markaðsverð ef svo má segja. Vextir eru markaðsverð á peningum. Með þessu inngripi er verið að ýta undir hækkun þess verðs rétt eins og þegar skattar eru hækkaðir á öðrum vörum, t.d. matvöru, þá veltir það út í verðið. Væri ekki skynsamlegra, frú forseti, að vextir yrðu einfaldlega lægri? Ég held að vandinn liggi einmitt í því að vextir hafa verið allt of háir á Íslandi. Ef hér væru eðlilegir vextir þyrftu menn ekki að hafa áhyggjur af því að einhverjir væru með of miklar vaxtatekjur, en með þessu móti er ríkið í raun að ýta undir hækkun vaxta. Þá á væntanlega á móti að auka vaxtabætur og úr verður hin undarlegasta hringrás, sem hv. nefndarformaður getur hugsanlega útskýrt fyrir mér hvernig hann sér fyrir sér að muni virka ef hann kemur hingað upp í andsvar. Er hugmyndin sú að ef vextir hækka vegna hækkandi skatta á verð á fjármagni, hækki menn vaxtabætur á móti og þessi hringrás haldi áfram, ríkið taki tekjur af skatti sem ýtir undir vaxtahækkanir sem neyðir ríkið til að greiða hærri vaxtabætur? Það er eins og þær aðgerðir sem við ræðum hér hafi ekki verið hugsaðar til enda, frú forseti. Eitt í viðbót áður en ég læt þessu lokið að sinni - frítekjumark lífeyrisþega sem fleiri hafa nefnt í umræðunni. Tillagan er sú að það miðist við 100 þús. kr. Við munum, eins og við boðuðum reyndar í kosningabaráttu, beita okkur fyrir því að þetta hámark verði afnumið og að atvinnutekjur skerði ekki lífeyrisgreiðslur. Mér heyrist við hafa bandamenn í því, m.a. í nefndinni og vonandi nógu marga á þinginu til að samstaða geti náðst um það. Loks ítreka að það sem ég nefndi fyrr, ég vona að nefndarformaður og aðrir sem kunna að deila með mér áhyggjum af áhrifum þessara breytinga fáist til að endurmeta þær í þeirri vinnu sem fram undan er.
Herra forseti. Það var áhugavert að hlusta á ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar formanns Miðflokksins. Ég get um margt verið sammála því sem hann sagði. Það sem hins vegar vefst fyrir mér, hæstv. forseti, er að það liggur fyrir að hv. þingmaður er á móti því frumvarpi og þeim breytingum sem verið er að leggja til. Látum það gott heita. Það sem ég átta mig hins vegar ekki á og hef ekki áttað mig á frá því Miðflokkurinn varð til og síðan í kosningabaráttunni, það hefur ekki breyst og hefur ekki neitt gerst hér í þingsal sem hjálpar mér til þess, er stefna Miðflokksins í skattamálum. Þess vegna þætti mér vænt um að fá svar við því, þannig að við getum haldið áfram að ræða hér um skattstefnu almennt og hver hún eigi að vera: Hver er stefna Miðflokksins í skattamálum? Hver er t.d. stefna Miðflokksins þegar kemur að skattprósentu fjármagnstekna? 10, 20, 15%? Hvað leggur hv. þingmaður til og flokkurinn? Hvernig vill hv. þingmaður haga tekjuskattskerfinu? Hvernig á samspil vaxtabóta og barnabóta við tekjuskattskerfi einstaklinga að vera? Er þingmaðurinn yfir höfuð hlynntur því að það séu einhverjir skattalegir hvatar í kerfinu til að stuðla að orkuskiptum, til að orkuskiptaáætlun sem flestir eða margir þingmenn sem nú eru hér tóku þátt í að samþykkja, nái fram að ganga? Er hv. þingmaður t.d. hlynntur slíku?
Herra forseti. Ég hafði nú vonast til þess að hv. þingmaður myndi útskýra það hvernig hann teldi að hægt væri að samrýma það sem hann boðar hér þeirri stefnu sem hann hefur staðið fyrir og ítrekaði meira að segja í ræðu sinni áðan, en í staðinn getum við rætt um stefnu Miðflokksins, það er allt í lagi ef hv. þingmanni finnst það þægilegra við þessar aðstæður. Hún er mjög skýr. Stefna Miðflokksins í skattamálum eins og öðrum málum er skynsemisstefna. Þar byggjum við á skynsemishyggju en ekki einhverri forskrift úr bókum eða kennisetningum frjálshyggjumanna eða sósíalista. Þannig er hægt í hverju tilviki að meta aðstæður og hvað skili mestu í formi tekna ríkissjóðs og í hvötum um leið, hvar við náum besta jafnvæginu. Það má kannski segja að hlutir eins og Laffer-kúrfan sem hv. þingmaður þekkir vel nýtist við slíkt mat. Á einhverjum stað náum við hámörkun, hámörkun á heildarhagsmunum, heildaráhrifum, hámörkun á lífsgæðum almennings í landinu, hvort sem þau lífsgæði eru tryggð með því að hafa nægt fjármagn sem þarf til þess að standa undir þeirri heilbrigðisþjónustu sem við viljum sjá o.s.frv., eða hafa hvatana til verðmætasköpunar. Það sem er best, herra forseti, í öllu og hv. þingmaður veit þetta, er að þetta þarf ekki að takast á. Við þurfum ekki að fórna endilega heilbrigðisþjónustu til þess að hafa hvatana. Eins og hv. þingmaður benti á í ræðu sinni: Ef vel er að verki staðið, ef við beitum skynsemishyggjunni í skattlagningu þá getur það orðið til þess að auka tekjur ríkisins þó að hlutfallið lækki. Það er sem sagt hægt að ná þessu á sama tíma, bæði þessum jákvæðu hvötum, og hámörkun tekna ríkissjóðs.
Herra forseti. Með fullri virðingu fyrir hv. þingmanni þá er ég engu nær varðandi skattstefnu Miðflokksins nema hún er bara skynsemisstefna. Jú, jú, ég held að við öll í þingsalnum reynum að telja okkur sjálfum a.m.k. trú um það að við séum sæmilega skynsöm og okkar stefna sé skynsemisstefna. En látum það liggja milli hluta. Ég er bara að spyrja einfaldra spurninga. Telur hv. þingmaður, t.d. ef við tölum um Laffer-kúrfuna, að skattprósenta fjármagnstekjuskatts eigi að vera töluvert lægri? Að við eigum að lækka hana niður í 10%? Ef ég fæ svar við slíkum spurningum þá getum við kannski átt samtalið áfram vegna þess að við eigum eftir að vinna þetta frumvarp áfram milli 2. og 3. umr. Mér finnst líka mikilvægt að fá að vita hver stefna Miðflokksins þegar kemur að skattalegum hvötum þegar við erum að reyna að hrinda í framkvæmd orkuskiptaáætlun sem var mikil samstaða um hér síðastliðið vor og var talið mjög mikilvægt að við myndum ná. Er það skynsemisstefna að beita slíkum skattalegum hvötum? Ef svo er, af hverju er þá óskynsamlegt að hækka kolefnisgjald t.d. um 50%? Ég hef mína skoðun. Ég hef lýst þeim efasemdum. En ástæðan fyrir því að ég tel að hægt sé að gera þetta er sú að ég treysti því og trúi að við munum líka lækka skatta á komandi árum, m.a. neðsta þrep eða neðra þrep tekjuskattsins. En aftur, herra forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sem ég virði mikils og er oftar sammála en ósammála, ég óska í einfeldni minni eftir svörum við einföldum spurningum: Hver á skattprósentan að vera í fjármagnstekjuskatti? Hvernig á tekjuskattskerfi einstaklinga að vera? [[Forseti hringir.]]Hvernig á það að spila saman við vaxtabætur og barnabætur? Hvernig á að beita eða [[Forseti hringir.]]á yfir höfuð að beita skattalegum hvötum þegar kemur að því að hrinda orkuskiptaáætlun í framkvæmd?
Herra forseti. Ég er sannarlega til í þá vinnu með hv. þingmanni að reyna að reikna eða giska á, það verður aldrei annað en ágiskun, hina bestu prósentu fjármagnstekjuskatts og reyna það sama með aðra skatta. Ég aðhyllist ekki þá frjálshyggju sem ég tel að hv. þingmaður aðhyllist í raun og felur í sér að alltaf sé betra að lækka skatta. En í sumum tilvikum er betra að lækka skatta til þess að ná þeim heildaráhrifum sem ég rakti hér áðan. Í þessu tilviki virðist mér ljóst að þessi hækkun sé til tjóns, skili ríkinu ekki endilega meira fjármagni, jafnvel minna, eins og var rakið ágætlega í vinnu nefndarinnar þar sem farið var yfir hvernig þessi skattur hefði verið hugsaður í upphafi. Hann sé á sama tíma ósanngjarn og letjandi, neikvæður hvati gagnvart greiðendum. Talandi um hvata, því hv. þingmaður spurði sérstaklega um þá: Ég er svo sannarlega hlynntur jákvæðum hvötum í skattkerfinu. En ég er ekki eins hlynntur neikvæðum hvötum eins og hér eru kynntir. Ég tel að þeir virki ekki eins vel. Mér líst t.d. ágætlega á áform um að framlengja skattafslátt vegna umhverfisvænna bíla, fyrst við erum að tala um umhverfismálin í þessu samhengi. Það er jákvæður hvati. En að refsa fólki fyrir að keyra bíl sem mun hvort eð er þurfa að gera það áfram held ég að sé í rauninni ekkert annað en skattahækkun. Það eru auknar álögur á almenning, álögur sem bitna hlutfallslega verst á þeim sem hafa lægri tekjur því að þeir þurfa líka að komast leiðar sinnar og bitnar hlutfallslega verr á íbúum landsbyggðarinnar því að þeir þurfa að jafnaði að keyra um lengri veg. Slíkir neikvæðir hvatar eru að mínu mati til tjóns. Ég held að hv. þingmaður sé sammála mér um það eins og eitt og annað sem hann nefndi hér áðan.
Virðulegi forseti. Það hefur reynst mér ágætlega að hlusta á hv. þingmann þegar hann er í stjórnarandstöðu. Ég hegg eftir því í nefndaráliti hv. þingmanns, 3. minnihlutaálitinu, með leyfi forseta, þar stendur: „Þriðja minni hluta þykir sæta furðu að á tímum fordæmalausrar uppsveiflu í efnahagsmálum gangi ríkisstjórnin fram með eintómum skatta- og gjaldahækkunum og auknum álögum án þess að á móti komi nokkur einasta lækkun.“ Ég velti fyrir mér hvort ég sé að skilja þetta eitthvað vitlaust. Ég hef skilið hlutina þannig að þegar það er vöxtur - þetta er ákveðin kenning sem fólk aðhyllist mismikið - og hagsveiflan er upp á við, eigi maður ekki að lækka skatta. Þegar hagsveiflan fer niður eigi maður ekki að hækka skatta heldur þvert á móti lækka þá. Hækka þá þegar hún fer upp. Ég gagnrýndi nú á sínum tíma svolítið skattalækkanir þegar uppsveiflan var hvað mest, þegar ég var síðast á þingi, á kjörtímabilinu 2013–2016. En núna þykir ljóst, og ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála því, að við séum á toppi hagsveiflunnar. Ég hugsa að hv. þingmaður sé sammála mér um að þá beri einmitt að lækka skatta eða í það minnsta að gera eitthvað til að örva hagkerfið, hvort sem er með auknum ríkisútgjöldum eða öðru. Svo myndum við auðvitað þræta um það hvernig skattalækkanir hann myndi vilja fara í. Ég myndi sjálfur vilja sjá hækkun á persónuafslætti. En mér finnst þetta skrýtin lína því mér finnst hún gefa í skyn að maður eigi ekki að hækka skatta þegar það er fordæmalaus uppsveifla í efnahagsmálum. Ég hefði haldið að það væri akkúrat öfugt. Það er einmitt þá sem maður á að hækka skatta. Við ættum kannski að vera að lækka skatta núna vegna þess að við erum ekki lengur í fordæmalausri uppsveiflu heldur komin á þennan topp. Ég velti fyrir mér viðhorfum hv. þingmanns gagnvart þessu.
Hæstv. forseti. Ég verð bara að viðurkenna að þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Ég tók eftir þessu sjálfur áðan þegar ég var að undirbúa mig fyrir ræðuna, að ég hefði kannski ekki orðað þetta alveg nógu vel. Ábending hans er hárrétt, en einnig sá skilningur sem hann bauð upp á í lokin. Það sem þarna er átt við er að þær aðstæður sem kölluðu á hækkun ákveðinna skatta, til að mynda sérstaklega tryggingagjaldsins, til að standa undir erfiðleikum í rekstri ríkisins og einkum og sér í lagi á vinnumarkaði væru ekki lengur til staðar heldur væri staða ríkisins þvert á móti orðin allt önnur og betri og réttlætti fyrir vikið ekki lengur þessa miklu hækkun sem kom til sögunnar til að takast á við vanda sem nú er hjá liðinn. Eins það sem hv. þingmaður nefnir sérstaklega með að við séum á toppi hagsveiflunnar eða rétt komin yfir toppinn, líklega, og farið að halla undan fæti. Það er líka rétt. Við þær aðstæður er að mínu mati æskilegt að stjórnvöld hlutist til um að mýkja lendinguna ef svo má segja.
Herra forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga. Það er að ýmsu að huga þegar kemur að umræðu um fyrrgreint frumvarp og fjárlagaumræðunni almennt. Það er auðvitað hér sem efnahagsstefna stjórnvalda birtist hvað skýrast, þ.e. í þeim útgjalda- og tekjuráðstöfunum sem er að finna í þessum frumvörpum. Íslensk stjórnvöld hafa mjög lengi verið gagnrýnd fyrir aðhaldsleysi í ríkisfjármálum sérstaklega á tímum sem þessum, á tímum mikillar þenslu í efnahagslífinu. Það er ágætt til upprifjunar að muna það að í uppgjöri ríkisfjármálanna á árunum 2005–2007 var aðhaldið miklu meira en núna, miklum mun meira. Afgangur af ríkissjóði nam á þeim árum á bilinu 5–6% af vergri landsframleiðslu. Hér erum við að tala um rétt liðlega 1% afgang á næsta ári ef að líkum lætur. Engu að síður voru stjórnvöld gagnrýnd fyrir allt of mikið aðhaldsleysi, algjöran skort á ráðdeild í ríkisútgjöldum við þær kringumstæður, enda kom á daginn að það þurfti að skera verulega niður í þjónustu við borgara landsins þegar kreppti að. Vissulega var það óvenju djúp niðursveifla á árunum sem fylgdu í kjölfarið, en það var alveg ljóst að ríkissjóður hafði veitt loforð sem hann gat ekki staðið við nema í hápunkti hagsveiflu. Það virðast því miður ætla að vera endurtekin mistök í hagstjórninni núna að þrátt fyrir öll þessi varnaðarorð í kjölfar reynslunnar af árunum 2005–2007, þrátt fyrir allar þær skýrslur sem hafa verið skrifaðar af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, af Seðlabanka, af aðilum eins og Samtökum atvinnulífsins, Viðskiptaráði, Samtökum iðnaðarins, Alþýðusambandinu, svo mætti áfram telja, erum við enn og aftur að endurtaka sömu mistök. Það er athyglisvert í því samhengi hversu litla athygli þetta ábyrgðarleysi stjórnvalda vekur í fjölmiðlaumræðu og er ágætt að rifja upp að fjölmiðlar gagnrýndu einmitt harðlega stjórnvöld á þeim tíma, þ.e. eftir á, fyrir aðhaldsleysið og vísuðu m.a. til aðvarana fyrrgreindra aðila, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, OECD og ekki síst Seðlabanka. Þá var því borið við að þessar aðvaranir, kannski ekki síst aðvaranir Seðlabanka sem gjarnan talar undir rós, hefðu verið óljósar og óskýrar, þess vegna hefði kannski stjórnvöldum verið að einhverju leyti vorkunn að bregðast ekki við þeim. Seðlabankinn hefur tekið til máls aftur í þessu samhengi. Vissulega jafn varfærið, jafn óljóst, jafn loðið myndi einhver segja og fyrr, en þó er vert að hafa í huga orð hans og, með leyfi forseta, vitna ég í Peningamál bankans frá því núna í nóvember eða desember að ég hygg: „Minna aðhald mun því óhjákvæmilega hafa í för með sér að vextir og gengi krónunnar verða hærri en ella hefði orðið.“ Kannski ekki löng setning, en þetta þýðir einfaldlega að bankinn boðar vaxtahækkanir, sem þýðir aftur að líkur eru á því að gengi styrkist sem grefur síðan undan útflutningsatvinnugreinunum sem við viljum einmitt byggja efnahagslegan viðgang okkar á til lengri tíma litið, ekki hvað síst tækni- og sprotafyrirtæki sem við viljum búa til öflugt og gott starfsumhverfi fyrir. Það er ágætt að hafa það í huga að í umsögn Seðlabankans um fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar er jafnframt varað við því að aðhaldsstig ríkisfjármálanna sé að minnka verulega frá því sem bankinn áður taldi og gerði ráð fyrir í sínum spám sem eykur enn frekar á þessa hættu. Það er líka vert að hafa í huga að frá því að fjármálaáætlun, sem enn er í gildi, var samþykkt í vor hafa hagvaxtarforsendur heldur styrkst, enda er hér verið að ráðstafa í fjárlagaumræðunni núna töluverðum tekjuauka frá því sem þá var gert ráð fyrir. Það fer að sjálfsögðu allt í útgjöld sem þýðir að það er enn mikilvægara en áður að sýna ráðdeild og aðhaldssemi í ríkisrekstrinum. Það verður því að telja afar gagnrýnisvert að ný ríkisstjórn nálgist mikilvægt hlutverk ríkisfjármálanna í hagstjórn af svo mikilli léttúð. Nú er það þannig að sýn okkar á umfang skattheimtu, umfang ríkislögmálanna er misjöfn. Um það snýst pólitíkin. Ég er enginn sérstakur aðdáandi hárra skatta, hvað þá skattahækkana. Það er alveg ljóst að skattar á Íslandi eru háir í alþjóðlegu samhengi. Það væri full ástæða til að nýta svigrúm til þess að lækka skatta hér. En staðan okkar er líka erfið því að skuldir okkar eru enn talsvert háar. Við skuldum liðlega 900 milljarða að líkum í árslok í beinum skuldum ríkissjóðs, en í þessu samhengi gleymist líka að gera ráð fyrir 600 milljarða lífeyrisskuldbindingu ríkissjóðs sem hefur vaxið mjög hratt á undanförnum árum. Þrátt fyrir að myndarlega hafi verið greitt inn á hana t.d. í tíð síðustu ríkisstjórnar þá er það enn svo að við erum með 600 milljarða skuldbindingu. Hún vex ár frá ári þrátt fyrir allar innborganir. Það er mér raunar enn hulin ráðgáta hvernig við ætlum að vinna bug á 600 milljarða lífeyrisskuldbindingu með því að hósta inn á hana 5–7 milljörðum á ári. Í öllu falli er alveg ljóst að við kjöraðstæður sem nú eru í efnahagslífinu er rík ástæða til þess að forgangsraða í niðurgreiðslu skulda og skuldbindinga til þess að það sé svigrúm í ríkisfjármálunum þegar kreppir að aftur til að sinna grunnþörfum samfélagsins. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Síðan eru auðvitað flokkar sem myndu kjósa einfaldlega hærra skattstig og þá hærra stig samneyslunnar. Það er góð og gild pólitík sem getur í sjálfu sér alveg farið saman með ábyrgri fjármálastjórn svo lengi sem útgjöld ríkissjóðs eru fjármögnuð með varanlegum hætti til lengri tíma litið. Ég er ekki sammála þeirri pólitík, en hún getur alveg staðist mál ábyrgrar ríkisfjármálastjórnar. Vandinn er hins vegar sá að hér eru í ríkisstjórn flokkar sem eru ekkert sammála um þessa grundvallarpólitík þegar kemur að ríkisfjármálunum. Hér eru flokkar sem vilja mun meiri ríkisútgjöld en eru í dag og hér eru flokkar sem myndu gjarnan vilja lækka skatta. Þessir flokkar eru að reyna að sameina þessa gerólíku pólitísku sýn sína með því að gera hvort tveggja, sem er stórhættulegt. Það hefur verið reynt áður og fór ekki vel, svo það sé enn og aftur ítrekað. Þetta er hætta í ríkisfjármálum sem við verðum einfaldlega að taka alvarlega. Það er full ástæða til þess að hraða niðurgreiðslu opinberra skulda við þessar kringumstæður. Við erum að greiða þriðju hæstu vexti OECD-ríkjanna þrátt fyrir góðan árangur í niðurgreiðslu og lækkun ríkisskulda á liðnum árum. Það gefur augaleið að ríkissjóður sem greiðir liðlega 70 milljarða í vexti á ári hefur minna svigrúm en ella til að bregðast við ef hallar undan fæti í hagkerfinu á nýjan leik. Það er ágætt að hafa í huga í þessu samhengi að Samtök atvinnulífsins hafa tekið saman í umsögn sinni um fjárlagafrumvarpið hversu brothætt ríkisfjármálin eru í raun og veru. Bara það eitt að ekki yrði hagvöxtur á næsta ári, við værum á núlli, myndi þýða að ríkissjóður yrði að óbreyttu rekinn með 10 milljarða halla. Örlítill samdráttur, 1% samdráttur í landsframleiðslu, myndi þýða 25 milljarða halla. Svo mætti áfram telja. Það þarf ansi lítið að gerast til þess að það sé engum afgangi af ríkisfjármálunum til að dreifa. Þess vegna leggur 4. minni hluti á það áherslu að við gætum okkar við þessar kringumstæður, að við höldum áfram að sýna varkárni á þessu sviði, að við höldum áfram að leggja alla höfuðáherslu á að lækka skuldir eins hratt og við getum við núverandi kringumstæður. Við höfum býsna góð tækifæri til þess. Til þess þarf auðvitað að halda aftur af útgjaldaþenslunni, nú eða ef ríkisstjórnin er áfram um að auka útgjöld verulega frá því sem nú er þá verður hún einfaldlega að horfast í augu við þann veruleika að þá þarf hún líka að hækka skatta og fjármagna útgjöldin til lengri tíma litið. Annars er hún í raun og veru bara að ganga á varasjóði ríkissjóðs og ætlar þá næstu ríkisstjórn að takast á við að fjármagna þau útgjaldaloforð sem þessi ríkisstjórn er að veita. Í því felst engin ábyrgð. Þegar kemur að einstökum liðum þessa frumvarps þá langar mig að staldra fyrst við áform um hækkun fjármagnstekjuskatts. Það hefur lengi verið löstur á íslensku skattkerfi hvað við breytum því ört og með litlum fyrirvara yfirleitt. Því miður er það svo að pólitísk stefnumótun í skattkerfi virðist fyrst og fremst markast af fjármögnunarþörf ríkissjóðs á næsta ári þannig að framkvæmdarvaldið sest niður að hausti þegar fjárlög liggja fyrir og hugar að því hvernig það eigi nú að fjármagna það sem það er búið að lofa í útgjöld á næsta ári. Þá koma skattbreytingar gjarnan fram í desember sem taka eiga gildi 1. janúar á næsta ári með mánaðarfyrirvara fyrir þá sem fyrir þessum skattbreytingum verða. Í hinu stóra samhengi mætti segja að 2% hækkun á fjármagnstekjuskatti sé kannski ekki ýkja mikil, en það má líka spyrja sig að því, þegar jafnframt er boðuð grundvallarendurskoðun á gjaldstofni fjármagnstekjuskattsins, hvort ekki væri nær lagi að bíða með ráðstöfunina þangað til að búið er að ákveða hver gjaldstofninn á að vera. Því í þessu getur allt eins falist skattalækkun til framtíðar ef við veitum t.d. heimildir til skattfrádráttar eða vaxtafrádráttar á móti, eða ef áform eru um eins og ný ríkisstjórn hefur látið skína í að skattleggja raunvexti með einhverjum hætti. Það gefur augaleið eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson benti á í fyrri ræðu að það þarf afskaplega litla verðbólgu til þess að lækka verulega tekjur ríkissjóðs af nýrri skattprósentu, 22%. 2–3% verðbólga sem er nú tiltölulega hófleg í okkar samhengi myndi einfaldlega þýða að tekjur ríkissjóðs af þeim skatti myndu lækka verulega. Ég held að það væri miklu meira í anda vandaðra vinnubragða að taka ákvarðanir sem þessar í tíma, slá þessari áformuðu hækkun einfaldlega á frest og klára vinnuna, ljúka endurskoðun á gjaldstofninum og hvernig eigi þá að standa að framtíðarskattlagningu fjármagnstekna til lengri tíma litið. Ég held að sé vert að hafa í huga tvennt a.m.k. við þá endurskoðun. Hvers kyns áform um að reyna að skattleggja raunvexti þýðir í raun og veru að verið er að endurvekja verðbólgureikningsskil á Íslandi sem við sögðum skilið við fyrir að verða tveimur áratugum síðan. Þetta þýðir að einstaklingar og fyrirtæki þurfa að halda utan um einhvers konar raunverðmætisþróun á eignum sínum jafnvel mörg ár aftur í tímann. Þetta mun flækja skattkerfið alveg gríðarlega. Þetta kann að hljóma einfalt þegar á að skattleggja vexti á innlánsreikningi. Það er alveg rétt, þar verður uppgjörið sjálfsagt tiltölulega einfalt, en þegar kemur að söluhagnaði skuldabréfa eða hlutabréfa, hvernig eigi að meðhöndla arðgreiðslur, söluhagnað af fastafjármunum og svo mætti áfram telja, mun þetta flækja utanumhaldið verulega. Þess vegna held ég að það sé algjört óráð að horfa til áforma um skattlagningu á raunávöxtun. Hins vegar er það alveg rétt sem ítrekað hefur verið bent á að raunskattlagning okkar á fjármagnstekjur er býsna há í alþjóðlegu samhengi þrátt fyrir að við höfum tiltölulega lága skattprósentu t.d. í norrænu samhengi. Það stafar einfaldlega af því að annars staðar á Norðurlöndum eru heimildir til miklu meiri frádráttar frá fjármagnstekjum en tíðkast hér á landi. Þar væri ágætt, sér í lagi fyrir heimilin í landinu, að horfa til heimildar til þess að draga vaxtakostnað heimilanna, m.a. vegna húsnæðisskulda, frá fjármagnstekjum þeirra og, til að gæta jafnræðis, einnig frá atvinnutekjum. Húsnæðisstuðningur okkar gæti þá falist í skattfrádrætti frekar en beinum vaxtabótum eins og er í dag og sem hefur rýrnað mjög að raungildi og ég kem að nánar aðeins síðar. Að þessu held ég að þurfi að gæta. Ég held að við þurfum að hafa í huga þegar áformað er að hækka fjármagnstekjuskatt að þegar fjármagnstekjuskattur var ákvarðaður 10% á sínum tíma var það einmitt út af sögulega hárri verðbólgu hér á landi. Þá var reynt að koma til móts við sjónarmið um skattlagningu raunávöxtunar með lágri skattprósentu. Þarna væri vert að horfa frekar til sambærilegs fyrirkomulags, þ.e. að nafnávöxtun væri skattlögð til einföldunar, en horft frekar til skattprósentunnar og heimildar til frádráttar til þess að tryggja einfaldleika kerfisins áfram og sanngirni þess, ekki síst gagnvart heimilunum. Í ljósi þessa leggur 4. minni hluti til að þessari breytingu verði einfaldlega frestað og tekist verði á um þetta þegar endurskoðun gjaldstofns er lokið. Standi áform um hækkun fjármagnstekjuskatts óbreytt styður 4. minni hluti tillögu meiri hlutans um að hækka frítekjumark fjármagnstekna úr 125 þús. kr. í 150 þús. kr. Ég held að það sé mjög mikilvæg ráðstöfun til þess að tryggja það að hið hefðbundna heimili verði ekki fyrir verulegum skattahækkunum enda er það líka í samræmi við loforð Vinstri grænna fyrir kosningar sem töluðu um engar skattahækkanir á almenning. Þá kemur að vaxtabótum. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að tímabundnar útreikningsreglur og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta verði framlengdar um eitt ár. Það er ágætt að hafa í huga í þessu samhengi að með þessu orðalagi er talað um að koma í veg fyrir lækkun á vaxtabótum. En þetta bráðabirgðaákvæði er orðið ansi úr sér gengið í raun og veru frá því að það var upprunalega sett. Ef horft er á viðmiðunarfjárhæðir þá held ég að þær hafi ekki verið verðbættar með sömu samviskusemi og krónutölutekjur ríkissjóðs hafa verið verðbættar í gegnum tíðina. Það má horfa á þetta í einföldustu mynd þannig að á árinu 2008 áður en kreppan skall á af fullum þunga var kostnaður í fjárlögum fyrir árið 2008 af vaxtabótakerfinu um 5,8 milljarðar á verðlagi þess árs, sem samsvarar u.þ.b. 9,3 milljörðum á verðlagi ársins 2017. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2018 er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs vegna vaxtabóta verði 4 milljarðar. Hér er ekki verið að rugla saman sérstökum vaxtabótum sem gripið var til á tímum kreppunnar heldur einfaldlega það hvernig kerfið virkaði sem stuðningur við fasteignakaupendur áður en hrunið skall á. Það sést líka ágætlega í einföldu dæmi sem ég setti upp um hjón sem bæði hafa meðaltekjur, í þriðju tekjutíund, sem samsvarar um 460 þús. kr. á mánuði fyrir hvort um sig, þannig að heildartekjur þeirra eru tvöfaldar sem því nemur. Þau eiga lágmarkseignarhlut í hóflegri fjögurra herbergja íbúð, segjum að hún sé 110 fermetrar. Meðalverð á slíkum fasteignum er í kringum 45 milljónir í dag. Þessi hjón samkvæmt reiknivél ríkisskattstjóra fá 44 þús. kr. í vaxtabætur á ári með vaxtakostnað upp á 2 milljónir. Þetta vaxtabótakerfi þjónar ekki einu sinni tekjulágum einstaklingum lengur. Þess má geta að einstætt foreldri sem má færa rök fyrir því að þurfi að búa í sambærilegu húsnæði og fyrrgreind hjón, kannski með tvö börn, fjögurra herbergja íbúð, fær ekkert. Það fær ekki krónu í vaxtabætur út úr þessu kerfi. Það er alveg augljóst að það er búið að slátra þessu vaxtabótakerfi með því að láta það hægt og rólega éta sig innan frá með því að færa ekki upp viðmiðunarfjárhæðir. Eitt af því sem slær mig sérstaklega í þessu samhengi er að í þessu dæmi er gert ráð fyrir því að þessi hjón eða einstætt foreldri eigi 20% eignarhlut í þessari íbúð. Það eru eignarviðmiðin sem eru að slá út vaxtabæturnar. Þessi hjón fengju ekki fjármögnun fyrir meiru. Þannig að þau eru með lágmarkseignarhlut í hóflegri íbúð og það eru eignarviðmið vaxtabótakerfisins sem slá þau út. Þess vegna held ég að sé orðið brýnt að endurskoða þessi eignarviðmið. Þau eru í krónum talið umtalsvert lægri en þau voru árið 2008, samt hefur fasteignaverð u.þ.b. tvöfaldast á sama tíma. Þess vegna leggur 4. minni hluti til að eignarviðmið verði hækkuð í vaxtabótakerfinu um 5 millj. kr. í báðum tilvikum, hvort sem er fyrir einstakling, einstæða foreldra eða hjón, og þá væri í það minnsta verið að stíga fyrsta skref til að endurreisa þetta kerfi. Nú getur vel verið að önnur stuðningskerfi gætu nýst okkur betur eins og t.d. að efla notkun séreignarsparnaðar til stuðnings við fyrstu kaup o.s.frv., en í það minnsta meðan verið er að vinna að slíkum endurskoðunum er mjög mikilvægt að þessi stuðningskerfi virki fyrir þá hópa sem þeim er ætlað að virka fyrir, sem eru tekjulægstu hóparnir í samfélaginu. Þau gera það ekki. Þess vegna held ég að sé mjög brýnt að grípa strax til ráðstafana hvað þetta varðar. Þá um álagningu vörugjalds á bílaleigubíla, framlengingu ívilnunar. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það. Mér finnst þetta skjóta skökku við, talandi um fyrirvaralitlar breytingar á skattkerfi. Hér var tekin ákvörðun á árinu 2015 um að afnema þessa ívilnun í áföngum. Fyrir því voru góð og gild rök, þ.e. að ívilnunin sem slík ynni gegn markmiðum um innflutning á umhverfisvænni bifreiðum auk þess sem vöxtur og viðgangur ferðaþjónustunnar sýndi að það væri kannski ekki eins rík ástæða og áður var til niðurgreiðslu af hálfu hins opinbera fyrir jafn stóra og stönduga atvinnugrein. Síðan þá hefur vöxtur ferðaþjónustunnar verið meiri en gert var ráð fyrir. Okkur hefur gengið betur en við þorðum að vona að markaðssetja Ísland sem heilsársáfangastað. Því fæ ég ekki séð að það standi nein rök til þess að hið opinbera sé að niðurgreiða atvinnugreinina með þessum hætti. Við höfum haft ágætisreglu um það að reyna að forðast að niðurgreiða undirstöðuatvinnuvegi okkar. Mér sýnist miðað við þær tölur sem fjármálaráðuneytið hefur sýnt um afkomu hjá bílaleigum að þær ættu fyllilega að standa undir þessari breytingu. Þess vegna leggur 4. minni hluti til að áform um að framlengja þessa ívilnun sem átti að falla úr gildi núna um áramótin verði einfaldlega tekin til baka. Þá kemur að umhverfis- og auðlindasköttum sem hafa verið ræddir hérna aðeins út frá góðum eða slæmum hvötum í skattkerfinu. Fyrri ríkisstjórn áformaði að hækka kolefnisgjald um 93% og hlaut umtalsverða gagnrýni fyrir. Mig langar aðeins til að byrja með að setja þetta í heildrænt samhengi. Fyrir það fyrsta er alveg ljóst að ef við náum ekki markmiðum okkar í loftslagsmálum þá bíður okkar handan við hornið, eftir rúman áratug eða svo, ansi hár reikningur til þess að kaupa losunarheimildir sem við þurfum að afla okkur ef við náum ekki þessum markmiðum. Ég hef kallað eftir upplýsingum frá umhverfisráðuneytinu um það hvernig þessi skuldbinding standi í dag miðað við áætlanir um árangur. Nefndar hafa verið tölur upp að 150–200 milljörðum sem ríkissjóður gæti þurft að punga út fyrir heimildum. Þess vegna tel ég að það sé mjög brýnt að við breytum skattkerfinu til þess að draga úr losun. Ef við horfum til áforma fyrri ríkisstjórnar um 93% hækkun kolefnisgjalds, sem er vissulega mjög mikil skattbreyting, ég get alveg tekið undir með þeim þingmönnum sem hafa rætt þetta hér að það er mikil breyting, þá kostar hún í rekstri bifreiðar sem ekið er 15.000 kílómetra á ári og eyðir um sjö lítrum á hundraðið, u.þ.b. 450 kr. á mánuði. Það eru útgjöldin sem felast í þessum kolefnisgjöldum. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp úr áliti 4. minni hluta brot sem verður að viðurkennast að er stolið úr minnihlutaáliti Vinstri grænna fyrir ári síðan og játa ég á mig þennan óforskammaða ritstuld hér með: „Bent hefur verið á að kolefnisgjald sé áhrifamesta skattlagningin til að draga úr notkun óendurnýjanlegra orkugjafa, m.a. af framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem telur að kolefnisgjald sé mun skilvirkari aðferð til þess heldur en markaður með losunarheimildir eins og er innan ESB. OECD hefur bent á að kolefnisgjald og skattar á bensín, dísilolíu og olíu til upphitunar séu almennt lægri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum. OECD hefur enn fremur bent á að gjald sem ýmsar þjóðir hafa lagt á útblástur koltvísýrings sé um það bil 80% of lágt til þess að það nýtist sem skyldi til að verja loftslag jarðarinnar.“ Stuldi lýkur, getum við sagt hér. Ég skil ekki hvers vegna Vinstri græn sem studdu fyrir ári síðan umtalsverða hækkun á kolefnisgjaldi styðja núna að áform fyrri ríkisstjórnar séu helminguð, sér í lagi þegar áhrifin á dæmigerðan akstur eru ekki meiri en raun ber vitni. Við verðum líka að horfast í augu við það að þessir hvatar hafa virkað ágætlega. Það eru beinlínis neikvæðir hvatar í þessu samhengi af hálfu Evrópusambandsins sem hafa virkað hvað best á bílaframleiðendur til að framleiða bifreiðar með vélum sem eyða minna. Skyndilega eftir að þau ákvæði tóku gildi áttu bifreiðaframleiðendur hannaðar vélar sem eyddu 50% minna en við höfðum áður þekkt. Við fögnum því að sjálfsögðu enda dregur það verulega úr kostnaði okkar. En það er ágætt að hafa það í huga þegar við tölum um neikvæða hvata sem þessa að þeim er einmitt ætlað að eyða gjaldstofninum sem þessir skattar eru lagðir á, að hvetja til umhverfisvænni samgangna, ýta undir orkuskipti. Fá þjóðfélög ef nokkur hafa meiri tækifæri en við til orkuskipta, að því marki sem við getum. Við vitum að það á ekki við um alla og tæknin er ekki enn þá komin t.d. varðandi lengri akstur, en akstur á þéttbýlissvæðum er fyllilega raunhæfur á rafmagni í dag. Við eigum að nýta þá hvata sem við getum til þess að styðja við þá breytingu. Því leggur 4. minni hluti einfaldlega til að hætt verði við lækkun á áformum fyrri ríkisstjórnar og þau standi óbreytt, þ.e. að kolefnisgjöld verði hækkuð um 93%. Það eru fjölmargir aðrir þættir sem vert er að taka til í þessu. Það er svo sem margt ágætt í áformum meiri hlutans eins og hvað varðar frítekjumark eldri borgara, að hækka frítekjumark á atvinnutekjur í 100 þús. kr. er jákvætt skref. Ég held að langtímastefnan eigi að vera sú að lífeyrisgreiðslur eldri borgara úr almannatryggingum séu ekki skertar vegna atvinnutekna, að við leyfum fólki einfaldlega að njóta ávinnings af því sem það getur drýgt tekjur sína með, sér í lagi á fyrstu árum lífeyristöku en raunin er sú að það er fyrst og fremst á aldursbilinu 67–75 ára sem fólk treystir sér eða kýs að vinna. En þá á fólk að njóta góðs af. Það er hins vegar annað sem er slæmt hvað varðar málefni eldri borgara, það er að haldið er áfram að rýra verulega getu Framkvæmdasjóðs aldraðra til uppbyggingar á hjúkrunarrýmum. Það gengur í raun og veru þvert á stefnu þessarar ríkisstjórnar um að gera þar stórátak. Ég hygg að tveir þriðju hlutar þess fjármagns sem sjóðurinn hefur til ráðstöfunar á hverju ári renni í rekstur og/eða leigu. Það er ágætt að hafa það í huga hvað varðar hina svokölluðu leiguleið sem farin var í kreppunni að þar virðist ríkissjóður hafa valið að láta framkvæmdasjóðinn borga líka framlag ríkisins í uppbyggingu hjúkrunarheimilanna. Samanlagt framlag framkvæmdasjóðs og ríkis er 85% af byggingarkostnaði, mismunurinn greiddur af sveitarfélögum, en það virðist sem Framkvæmdasjóður aldraðra greiði 85% en ríkið hafi látið það vera að greiða sinn hlut. Það er mjög slæmt. Ég held að sé mjög brýnt að endurreisa sjóðinn þannig að hann geti sinnt hlutverki sínu sem er að byggja hjúkrunarheimili, ekki að reka hjúkrunarheimili. Hér hefur verið rætt um sjálfvirkar hækkanir á krónutölugjöldum ríkissjóðs. Ég held að það væri ákaflega gott ef ríkissjóður hætti þessari verðbólguhugsun sinni, hætti að líta á það sem sjálfsagðan hlut að gjaldskrár af hvaða tagi sem er séu alltaf verðbættar. Þetta er verðbólgusýkt hugsun sem veldur því að við náum aldrei almennilega tökum á verðbólgunni ef við hugsum alltaf svona. Það eru afskaplega fá fyrirtæki sem geta leyft sér að hækka gjaldskrár sínar í takt við verðlagshækkanir á hverjum tíma. Við verðum auðvitað að horfa fram á við en ekki aftur. Við erum að leggja í verðbólgu komandi árs með þessum hugsunarhætti, ekki að bregðast við verðbólgu liðins árs. Það á að vera hluti af aðhaldskröfu ríkissjóðs að huga að því hvernig við getum bætt reksturinn til þess að mæta verðlagshækkunum sem þessum en draga auðvitað úr umfangi þeirra eins og við frekast getum. Það eru líka ákveðin vonbrigði að sjá að það er ekki gripið til neinna ráðstafana nú vegna endurgreiðsla vegna rannsóknar- og þróunarstarfsemi í tæknifyrirtækjum. En ég treysti því miðað við yfirlýsingar ríkisstjórnar að úr því verði bætt á næsta ári.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir ræðu hans. Ein spurning sem kom upp undir ræðunni. Hv. þingmaður talaði um tillögu sína að hækkun fjármagnstekjuskatts úr 20 í 22% verði frestað vegna þess að, ef svo má segja, mótleggurinn er ekki tilbúinn, ekki er búið að útfæra þær tillögur sem tilkynnt hefur verið að komi fram varðandi breytingu á gjaldstofninum. Nú er hv. þingmaður fulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd. Var þetta rætt í nefndinni og hverjar voru viðtökur annarra nefndarmanna við þessari nálgun hv. þingmanns, ef hann lýsti þeim í nefndinni? Ég hef heyrt hv. þingmann tala áður með þessum hætti hér þingsal. Sjálfur lagði ég þetta til í umræðu um fjárlög. Mér leikur forvitni á að vita með hvaða hætti umræður hafa spunnist sérstaklega hvað varðar þetta atriði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það verður að segjast eins og er að á þeim hlaupum sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur verið í að afgreiða þetta mál hefur ekki gefist mikill tími til að ræða mögulegar breytingartillögur minni hluta. Þessi sjónarmið hafa vissulega verið reifuð. Ég hygg að ég eigi nú stuðningsmenn við þessa hugsun í meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, hvernig svo sem þeir myndu kasta atkvæði sínu þegar þar að kæmi. En auðvitað snýst þetta í einfaldleika um það að vera ekki að fikta í skattkerfinu í einhverju hálfkáki heldur ljúka endurskoðunarvinnunni áður en einhverjar breytingar eru lagðar fyrir þingið. Hér er einfaldlega verið að koma og segja: Það hljómar eins og niðurstaðan hafi verið að við verðum að hækka einhverja skatta á móti öllum þessum útgjöldum sem við erum að leggja hér til, við skulum skutla fjármagnstekjuskattinum upp um einhver 2%, svo tölum við bara fallega um það hvernig við ætlum að endurskoða þetta einhvern tímann. Þetta eru auðvitað engin vinnubrögð. Það er langskynsamlegast að ljúka til enda endurskoðunarvinnu á fjármagnstekjuskattskerfinu hvernig gjaldstofninn eigi að vera og hver skattprósentan eigi þá að vera til að skila þeim tekjum sem meiri hlutinn er að sækjast eftir, ekki vera að hringla í kerfinu núna með einhverjum smáskammtalækningum. Við þekkjum það svo sem ágætlega frá tíð ríkisstjórnarinnar frá 2009–2013 þar sem skattbreytingar náðu nánast fjölda daga í ári, það var engin leið að hafa tölu á öllum þeim breytingum sem þar var verið í á hverju einasta ári. Ég held að miklu skynsamlegra sé að vanda til verka, ljúka endurskoðuninni og taka svo ákvörðun um það hver skattprósentan eigi að vera á þeim grunni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta kemur svo sem ekki mjög á óvart, það sem fram kom í svarinu. Sá sem hér stendur upplifir það þannig að ýmsum í meiri hlutanum sé uppálagt þessa dagana að kyngja skattahækkunum strax til að friða ákveðna hópa. Maður gæti gefið sér ýmis nöfn hv. þingmanna sem líður ekki vel með þetta, en skattanálgunin virðist gegnumgangandi vera sú, út frá þeim stjórnarsáttmála sem nú liggur fyrir, að skattahækkanir skuli ganga í gegn strax, skattalækkanir skulu skoðaðar á kjörtímabilinu.
Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að mér finnst þetta vera mjög óljóst. Það er svo sem ekki það eina sem mér finnst mjög óljóst í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, ég get ekki sagt annað. En það er æðimargt sem mætti endurskoða í skattkerfinu okkar. Þrátt fyrir að margt í okkar skattkerfi sé blessunarlega nokkuð einfalt í alþjóðlegum samanburði þá er líka margt sem mætti skerpa á og einfalda verulega umfram það sem nú er. Þar mætti taka t.d. þætti eins og hvernig við viljum stýra jöfnunarhlutverki skattkerfisins og gera það aðeins sveigjanlegra varðandi það jöfnunarhlutverk sem við ætlum því hverju sinni. Núverandi kerfi er nokkuð stirt í þessum efnum. Tekist hefur verið á um það árum saman hvernig eigi að breyta því. Það er erfitt að hreyfa persónuafsláttinn vegna þess hversu kostnaðarsamt það er. En ég sé ekki að þessi ríkisstjórn ætli sér í neina slíka endurskoðun heldur boðar tiltölulega einfalda nálgun á að lækka bara lægri prósentuna, sem er góðra gjalda vert. En ég held að hægt væri að hanna slíkar skattbreytingar mun betur, t.d. til að styðja við tekjulægstu hópana í samfélaginu með því að ráðast samhliða því í einföldun kerfisins fyrir þá 15 milljarða sem það kostar að lækka lægri tekjuskattsprósentuna um 1% og væri hægt að gera ýmislegt til þess að styrkja jöfnunarhlutverk skattkerfisins frá því sem nú er sér í lagi einmitt gagnvart þessum allra lægstu tekjuhópum. Það kemur sér ekki bara vel fyrir fólk á vinnumarkaði, það kemur sér líka gríðarlega vel fyrir eldri borgara og öryrkja sem greiða tiltölulega háan skatt af mjög lágum tekjum.
Herra forseti. Vinna við gerð fjárlaga og tekjuöflunar fer fram við nokkuð sérstakar aðstæður annað árið í röð. Í fyrra var ríkisstjórn landsins starfsstjórn þar sem ekki hafði tekist að mynda ríkisstjórn og reiddi sig þess vegna ekki á neinn sérstakan meiri hluta á þingi. Þess í stað var reynt að vinna málið í þverpólitískri sátt í nefndinni og lappa upp á frumvarpið. Nú er aftur verið að samþykkja fjárlög í miklu kapphlaupi en að þessi sinni er frumvarpið lagt fram af meirihlutastjórn Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar. Stjórnin hefur ekki haft mikinn tíma og það þarf að taka tillit til þess, en að sama skapi má segja að tími minni hlutans til að kalla eftir upplýsingum og kafa ofan í þær hafi líka verið naumur. Þetta eykur að sjálfsögðu hættu á mistökum. Frumvarpið sem hér um ræðir er lagt fram samhliða fjárlögum og þó að ljóst sé að ríkisstjórnin muni í vor leggja fram nýja fjármálaáætlun gefa stjórnarsáttmálinn, fjárlögin og þetta frumvarp sterkar vísbendingar um við hverju má búast. Að mati Samfylkingarinnar er þörf á meiri fjárfestingu í heilbrigðis- og menntakerfi, samgöngum og víðar. Þrátt fyrir að viðleitni birtist reyndar til þess að styrkja þessa hluti nokkuð dugar hún skammt. Það sem Samfylkingunni finnst sérstaklega alvarlegt er sá algjöri skortur á viðleitni til að mæta þeim sem búa við kröppustu kjörin og fullkomin afneitun á mikilvægi þess að jafna kjör landsmanna. Ríkisstjórnin tekur lítið mark á nýjum og margítrekuðum niðurstöðum helstu stofnana og sérfræðinga heimsins um þau samfélög sem farnast best. Það eru þau samfélög sem búa við jöfnuð. Jöfnuður er með öðrum orðum drifkraftur hagvaxtar og framfara og jöfnuður einkennir einnig þau samfélög sem helst er horft til í heiminum. Hér á landi búa allt of margir við verulegan skort. Bilið milli þeirra sem eiga mest og hinna sem eiga ekkert er allt of mikið. Það mun ekki gera neitt nema aukast. Það er ömurlegt, nú þegar svona vel árar. Ábata síðustu ára er ekki skipt jafnt. Í dag eiga t.d. 5% þjóðarinnar jafn miklar nettóeignir og hin 95%. Á milli áranna 2014 og 2015 jukust hreinar eignir ríkustu 5% um meira en 100 milljarða. Á sama tíma jukust hreinar eignir ríkasta 1% landsmanna um rúma 50 milljarða. Eignir ríkasta 0,1% jukust um 20 milljarða. Um þessa skiptingu gæðanna og vaxandi þróun misskiptingar verður aldrei sátt. Því er brýnasta verkefni íslenskra stjórnvalda að ná tökum á þessari þróun, tryggja að auðnum sem verður til vegna harðduglegs fólks og tækniframfara verði skipt af sanngirni. Engin skref í þessa átt er að finna í nýjum stjórnarsáttmála, svo ekki sé talað um fjárlögin og þann bandorm sem hér er ræddur. Þess vegna eru vonbrigði okkar í Samfylkingunni svona mikil. Barnabætur hækka ekkert frá fyrra fjárlagafrumvarpi. Hið sama má segja um fæðingarorlofið. Það er engin aukning til vaxtabóta og þær dragast raunar saman um 2 milljarða milli ára. Húsnæðisbætur til leigjenda eru óbreyttar, en þetta er viðkvæmur hópur sem hefur ekki notið þeirra gríðarlegu hækkana á húsnæðismarkaði sem verið hafa að undanförnu. Óbreyttri upphæð er varið til íbúðauppbyggingar þrátt fyrir að húsnæðisframboð á viðráðanlegu verði sé af skornum skammti og þetta sé eitt brýnasta úrlausnarefni stjórnvalda. Þetta ástand heldur mjög mörgu fólki, ekki síst ungu, í erfiðri stöðu. Það er ekkert gert fyrir þá öldruðu sem geta ekki unnið, en 40% þeirra ná ekki framfærsluviðmiðum. Allt of margir í þeim hópi sem hér er nefndur og er vanræktur í nýja fjárlagafrumvarpinu búa sem sagt við óboðlegar aðstæður og lifa við eða á mörkum fátæktar. Það væri auðvelt að fjármagna þessi brýnu verkefni með því að auka tekjur ríkisins á fordæmalausu hagvaxtarskeiði eins og Samfylkingin og raunar Vinstri græn boðuðu fyrir kosningar. Það væri skynsamlegt núna á toppi hagsveiflu ef menn ætla á annað borð að leggja í útgjaldaaukningu, sem allir flokkar eru sammála um að sé þarft, að fjármagna hana með innheimtu og tekjuöflun í stað þess að kroppa af afgangi. Það vekur býsna mikla furðu hversu lítil merki um stefnubreytingu eða sérstakar tillögur eru í þessa veru sem ætla mætti að kæmu til vegna áhrifa velferðarflokks innan ríkisstjórnarinnar. Mín skoðun er sú að innkoma Vinstri grænna í ríkisstjórn og áhrif þeirra á ríkisfjármálin séu bara allt of takmörkuð og undir væntingum. Herra forseti. Í málflutningi og stefnuskrám Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna birtist líka gjörólík sýn á hlutverk skattkerfisins. Fyrrnefndi flokkurinn álítur hlutverk skattkerfisins einungis að standa fyrir nauðsynlegri tekjuöflun og talar gjarnan um einföldun þess á meðan hinn síðarnefndi hefur talað um þrepaskipt skattkerfi og vill að það sé einnig hugsað til verulegrar tekjujöfnunar. En það er ekki nóg að skrifa stefnu og gefa loforð fyrir kosningar, við framlagningu á slíku frumvarpi birtast nefnilega raunverulegar áherslur flokka. Þar kemur gleggst fram hvernig samfélag menn treysta sér til að byggja upp og hvernig þeir vilja búa að borgurunum, hver á að vera skipting eigna, tekna og með hvaða hætti byrðar eru lagðar á hvern og einn. Það þýðir ekkert að skýla sér ævinlega á bak við nauðsynlegar málamiðlanir ólíkra flokka. Vinstri græn og Framsókn völdu að starfa með Sjálfstæðisflokknum þrátt fyrir að annað væri í boði. Þessir flokkar verða einfaldlega að bera ábyrgð á því. Það þýðir heldur ekkert að vísa til þess að í vor muni þetta allt lagast í nýrri fjármálaáætlun. Í fyrsta lagi þurfa þá veikir hópar að þreyja þorrann áfram allt árið 2018, auk þess sem boðuð er frekari eftirgjöf á tekjum í fjármálaáætluninni. Það kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Það var fróðlegt hérna fyrir kvöldmat þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson talaði mikið um skattahækkanir, skattahækkanir, skattahækkanir sem birtust í fjárlögum. Ég skildi ekki alveg hvað hann var að tala um vegna þess að nettóeftirgjöf tekna í fjárlögunum frá fjárlögum Benedikts Jóhannessonar er um 15 milljarðar og það á að gefa frekar eftir. Það er ekki trúverðugt að ganga endalaust á afgang ríkissjóðs. Seðlabankinn og fleiri aðilar hafa bent á þetta. Við getum ekki veðjað á eilífan efnahagsvöxt. Það er ekki skynsamlegt í mikilli hagsæld, auk þess sem reynslan sýnir okkur að það er ekki á vísan að róa í íslensku efnahagslífi. Samfylkingin leggur áherslu á að breytingar verði gerðar á sköttum og gjöldum þannig að raunverulegt svigrúm myndist til að endurreisa heilbrigðiskerfið, menntakerfið, bæta samgöngukerfið og löggæslu, en ekki síst til þess að jafna kjörin og koma til móts við þá sem búa við erfiðustu kjörin. Samfylkingin og reyndar Vinstri græn líka töluðu mikið um þetta fyrir kosningar, töluðu um að efla félagslegan stöðugleika, viðhalda efnahagslegum stöðugleika og auka jöfnuð í samfélaginu. Það væri besta leiðin til að bæta lífskjör í landinu og stuðla að friði á vinnumarkaði. Það er ekki gert í þessum frumvörpum Reyndar eru óljós og ófjármögnuð loforð um að spýta í í velferðinni gefin í stjórnarsáttmálanum og það er notað sem skiptimynt til að róa vinnumarkaðinn. Í því sambandi var býsna áhugavert að hlusta á Sigurð Bessason, formann Eflingar, á morgunvakt Rásar 2 sl. mánudag. Hann fullyrðir að ríkisstjórnin sýni engan lit í velferðarmálum og getur sér þess einmitt til að það eigi að nota þessar áherslur sem skiptimynt inn í komandi kjarasamninga. Hann talar um að á hinum Norðurlöndunum myndu stjórnmálamenn finna til ábyrgðar gagnvart velferð íbúanna og ekki nota hana sem skiptimynt í kjarasamningum í þeim mæli sem hér hefur í rauninni tíðkast. Hann heldur áfram og segir að þetta séu gömul og gamaldags vinnubrögð hjá ríkisstjórn Katrínar og finnst skrýtið að VG skuli ekki vilja sýna vinstri áherslur strax í fjárlagafrumvarpinu heldur fallast frekar á að láta verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur draga velferðina út með töngum. Vinstri græn gáfu sem sagt eftir í velferðarmálum. Í staðinn hafa þau vegið töluvert að umhverfisáherslum í stjórnarsáttmálanum. Þær eru margar góðar en glansmyndin lekur að mestu leyti af þegar frumvörpin eru skoðuð. Síðasta ríkisstjórn lagði raunverulega áherslu á græna skatta þótt ýmislegt hafi vantað upp á áherslur hennar varðandi jöfnuð og velferð, en nú er t.d. fallið frá áformum um tvöföldun kolefnisgjalds. Nú á að ganga helmingi skemmra en síðasta ríkisstjórn áformaði og það kostar væntanlega 2–3 milljarða. Í staðinn eru settar 20 milljónir í heildarvinnu vegna loftslagsmála. Mér finnst það einfaldlega ekki trúverðugt. Hvati til að skipta yfir í vistvænar samgöngur minnkar sem þessu nemur og peningar sem fara í samneysluna minnka auðvitað líka, peningar sem hefði verið hægt að nota í umhverfismál, en ef það þarf ekki þá a.m.k. í mál sem tengd eru fátækasta fólkinu. Við vitum að ef góður árangur á að nást í baráttunni gegn hlýnun jarðar verðum við að minnka útblástur og þá verðum við einfaldlega að bæta við grænum sköttum. Undir það hljóta flestir hér að geta tekið. Til að samstaða náist um græna skatta þarf að skoða þá í samhengi við aðrar skattbreytingar. Það verður að ganga þannig frá málum að þeir leggist ekki þungt á viðkvæma hópa og geri kannski að engu þær kjarabætur sem hópnum eru tryggðar með millifærslu að öðru leyti, t.d. í formi barnabóta eða húsnæðisstuðnings. Upp á það vantaði hjá síðustu ríkisstjórn. Getuleysi þessarar ríkisstjórnar til að afla tekna ógnar þess vegna ekki bara félagslegum stöðugleika heldur líka efnahagslegum stöðugleika. Nú er gengið á boðaðan afgang og Seðlabankinn fjallar um þessar afleiðingar í riti sínu, Peningamálum. Þar segir, með leyfi forseta: „Minna aðhald í ríkisfjármálum mun því óhjákvæmilega hafa í för með sér að vextir og gengi krónunnar verða hærri en ella hefði verið.“ Skilaboðin verða sennilega ekki skýrari. Það er áfram kynt undir óæskilegum sveiflum sem munu koma eins og áður harðast niður á almenningi og jafnvel líka þekkingarfyrirtækjum sem starfa á alþjóðlegum markaði. Ég get ekki fjallað um þetta frumvarp án þess að lýsa því aðeins, herra forseti, hversu skammarlegt fyrirkomulag barnabóta er í dag. Hjón sem eru bæði í vinnu og hafa tekjur við neðri fjórðungsmörk fá samanlagt 3.000 kr. á mánuði í barnabætur sem eiga að styðja við fjölskyldufólk þegar mikið reynir á fjárhagslega. Bætur til ungs fólks sem er að koma sér upp húsnæði og stíga jafnvel sín fyrstu skref á vinnumarkaði hafa breyst í fátæktarstyrk og þetta finnst mér þinginu til skammar. Tekjuskerðingarmörk barnabóta sem hafa lítið hreyfst frá 2013 á sama tíma og launavísitala hefur hækkað um 40% hækka reyndar aðeins, en það held ég að séu um 20.000 kr. Það er bara ekki nógu mikið. Munum að á Íslandi búa núna meira en 6.000 börn við skort eða fátækt. Við verðum að gera eitthvað fyrir þennan hóp. Þá finnst mér metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum líka ömurlegt. Fyrsta mál Samfylkingarinnar snýr að byggingu 5.000 almennra leiguíbúða á grundvelli laga þar um sem samstaða var um árið 2016. Það er bara eitt af því sem þarf að gera, það þarf að gera miklu meira en það, en þetta er verðugt fyrsta skref. Það ætti að fjármagna þessa uppbyggingu með greiðslu stofnstyrkja, eins og lög kveða á um, en fyrir kosningar var mikil umræða um alla þá peninga sem eru til í bankakerfinu, mikið af fjármagni sem væri nauðsynlegt að ríkið notaði af kostgæfni. Það væri hægt að nota þetta fé einmitt í einskiptisaðgerðir. Þar er uppbygging leigufyrirtækja án hagnaðarkröfu sennilega skynsamleg ráðstöfun. Vel heppnuð uppbygging mun nýtast í baráttunni gegn fátækt um ókomin ár og líka jafna sveiflu á íslenskum húsnæðismarkaði sem ekki er vanþörf á. Síðan mætti væntanlega hugsa sér að nota aðrar einskiptisaðgerðir til að fjármagna samgönguáætlun, framkvæmdir úti á landi og jafnvel borgarlínu hér. Einhverjir stjórnarliðar munu e.t.v. kalla þetta eintómt innstæðulaust raus þingmanns í minni hluta, þingmanns sem er bitur og varð fyrir vonbrigðum með að hann skyldi ekki vera í ríkisstjórn frá miðju til vinstri, stjórn sem tæki raunverulega á vaxandi misskiptingu og fátækt en einnig spillingu, leyndarhyggju og frændhygli eins og margir flokkar töluðu um. Og það eru vissulega vonbrigði. Eins og ég sagði áðan völdu Vinstri græn og Framsókn að starfa til hægri og leggjast flöt fyrir hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins. En þetta er varla alveg innstæðulaust raus því að langflestir hagsmunaaðilar sem hafa komið fyrir fjárlaganefnd hafa verið frekar neikvæðir eða mjög neikvæðir í garð frumvarpanna. Miðstjórn ASÍ sendi frá sér ályktun um fjárlagafrumvarpið í gær og ég ætla að leyfa mér að ljúka ræðunni með því að lesa stutt brot úr henni, með leyfi forseta: „Bilið milli ríkra og fátækra eykst Í rannsókn hagdeildar ASÍ á þróun skattbyrði launafólks síðastliðin 20 ár kemur skýrt fram að skattbyrði launafólks hefur aukist og þeim mun meira eftir því sem tekjurnar eru lægri. Það eru því mikil vonbrigði að ekki sé brugðist við þessari þróun í fjárlagafrumvarpinu heldur þvert á móti haldið áfram á sömu braut með því að lækka útgjöld til barnabóta, vaxtabóta og húsnæðisbóta. Tekjuójöfnuður mun halda áfram að aukast þar sem dregið er enn frekar úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins.“ Aðeins framar segir að fjárlagafrumvarpið dugi ekki til að leggja grunn að því samráði og samstarfi við aðila vinnumarkaðarins um efnahagslegan og félagslegan stöðugleika sem boðað var með kynningu stjórnarsáttmálans. Herra forseti. Það er því óhætt að fullyrða að þessi ríkisstjórn fer bara ekkert sérstaklega vel af stað.
Herra forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um nefndarálit meiri hlutans og nokkur mál sem að því snúa. Það er vissulega mikilvægt sem kemur fram í þessu frumvarpi og nefndarálitinu að við erum að hækka fjármagnstekjuskattinn upp í 22% en jafnhliða því er farin sú leið að hækka frítekjumark vegna fjármagnstekna lítið eitt sem gagnast fremur þeim sem eiga lægri innstæður en þeim sem hafa mestar tekjur af fjármagni. Þetta er mikilvægt. Ég tek líka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Óla Björns Kárasonar áðan vegna þeirrar umræðu sem menn hafa velt upp um að það eigi að fara að breyta forsendum fjármagnstekjuskatts sem einhverju nemur. Ég held að það geti verið afar flókið og erfitt að ætla að breyta því, t.d. að fara út í rauntekjuviðmið eða hvað menn myndu vilja kalla það, vegna þess að það er ekki það fyrirkomulag sem við erum með á öðrum tekjum. Ég held að það fari best á því að halda sig við að hafa prósentuna þar sem hún er, a.m.k. akkúrat í bili. Það má skoða síðar þrepaskiptingu eins og kom fram áðan eða frekari breytingar á henni til hækkunar. Í frumvarpinu og því sem kemur fram í nefndaráliti er einnig mikilvægt að við erum að fara þá leið að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna. Eins og komið hefur fram hjá öðrum ræðumönnum hér í kvöld og líka hjá umsagnaraðilum færi vel á því að næstu skref í breytingum á tekjumörkum elli- og örorkulífeyrisþega lægju í því að jafna að einhverju leyti þann mun sem er á milli lífeyristekna og atvinnutekna. Atvinnutekjurnar eru eðli málsins samkvæmt fyrst og fremst möguleiki þeirra sem eru við góða heilsu og á tiltölulega ungum aldri í eldri aldurshópnum og þess vegna eðlilegt að horfa til þess að hinir sem eru ekki lengur í færum til að afla sér aukatekna hafi líka möguleika á einhvers konar frítekjumarki, til að mynda í lífeyristekjum. Meiri hluti nefndarinnar kemur aðeins inn á þetta í nefndaráliti, m.a. í því að beina því til fjármála- og efnahagsráðuneytisins að skoða með hvaða hætti verði hægt að bregðast við þessu, þá væntanlega í tengslum við fjármálaáætlun og svo væntanlega næstu fjárlög. Það er eitt mál enn í nefndarálitinu, herra forseti, sem mig langar að útskýra betur. Það varðar 38. gr. frumvarpsins þar sem er fjallað um hækkanir á gjöldum vegna ýmissa mála hjá Útlendingastofnun. Við fyrstu sýn gat virst sem þarna væri um að ræða hækkanir töluvert umfram verðlag. Nefndin fékk minnisblað frá dómsmálaráðuneytinu og útreikninga á þessum gjöldum til staðfestingar á því að það væri rétt að þrenn þessara gjalda hækkuðu að einhverju leyti umfram verðlag en í skýringum dómsmálaráðuneytis kemur fram að breytingarnar sem á þeim verða eigi sér eðlilegar skýringar, m.a. í því að þarna er um að ræða gjöld vegna flýtimeðferðar. Sú vinnuregla hefur verið viðhöfð að meira er rukkað fyrir hana en hefðbundna meðferð. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en vil að lokum segja að það er búið að vera mjög fróðlegt að vinna að þessum bandormi á methraða á örstuttum tíma sem nýr í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég verð eiginlega að segja að ég er þegar farinn að hlakka til vinnunnar á næsta ári sem ég vona að verði á skikkanlegri tíma og við skikkanlegri aðstæður.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í nefndaráliti 3. minni hluta að tryggingagjaldið væri ekki lækkað í þessum tillögum. Ég trúði því varla þannig að ég fletti aðeins og það virðist vera rétt, að það sé ekki lækkað. Ég hugsaði þá með mér að í kosningabaráttunni hefði verið talað svo mikið um að lækka tryggingagjaldið og mig langar aðeins að fjalla um það, sér í lagi í samhengi við svokölluð kosningaloforð. Mig langar hins vegar ekki endilega til að gagnrýna aðra flokka fyrir að standa ekki við sín kosningaloforð eins og er stundum kallað heldur langar mig frekar að gagnrýna aðeins fyrirbærið sjálft. Í seinustu kosningabaráttu gerðum við Píratar ákveðna tilraun. Við tókum fjárlagafrumvarpið eins og það lá fyrir í október, settum það inn í töflureikni, skoðuðum það og breyttum tölum eftir okkar áherslum, eftir því sem okkur langaði að leggja til. Markmiðið með þessu var í fyrsta lagi að sýna fram á hvað okkar tillögur myndu kosta og hvernig við myndum fjármagna þær en sömuleiðis að bjóða upp á samtal við aðra flokka, við almenning og hvern sem er, enda vorum við tiltölulega skýr eða ég vona að við höfum verið eins skýr og mögulegt er. Þetta voru hins vegar ekki kosningaloforð, þetta voru tillögur til umræðu háðar breytingum eftir aðstæðum o.s.frv. Við gáfum okkur ákveðnar forsendur. Við gáfum okkur t.d. þá forsendu að það yrði slaki í hagkerfinu á næstunni. Það virðist vera að rætast, en sú forsenda hefði getað breyst og ég vona að við höfum verið alveg skýr með þetta. Eitt af því sem ég man að kom til umræðu á stórum fundi þar sem við stóðum nokkrir píslarvættir úr hinum ýmsu flokkum fyrir framan hóp af fólki var lækkun tryggingagjalds. Við vorum eðlilega öll spurð að þessu. Allir úr öðrum flokkum á þessum tíma voru spurðir: Vilt þú lækka tryggingagjaldið? Viðkomandi sagði alltaf: Já, ég vil lækka tryggingagjaldið, þar á meðal þeir flokkar sem þá voru í ríkisstjórn. Allir voru til í þetta nema Björt framtíð svaraði eitthvað óskýrt eins og ég upplifði það á þessum fundi og ég sömuleiðis vegna þess að ég hafði gert ráð fyrir því, í einfeldni minni, að lækkun tryggingagjalds væri í frumvarpinu sem við vorum að tala um. Við höfðum gert okkar breytingartillögur við það frumvarp og ég gerði því ráð fyrir að innifalið í okkar breytingum væri lækkun tryggingagjalds. Svo kom frétt í Viðskiptablaðinu og annars staðar um að allir vildu lækka tryggingagjaldið nema Píratar. Ég fer að reyna að leiðrétta þetta og kemst að því í samtali við blaðamann - hálfkjánalegt, en svona er það stundum - að það var engin lækkun á tryggingagjaldinu boðuð í frumvarpinu þrátt fyrir að allir stjórnmálamenn vildu það. Ég vissi ekki hvað ég átti að segja þessum ágæta blaðamanni. Gott og vel, ætli fréttin sé þá ekki sönn eftir allt saman, en þá vekur forvitni mína að sjá ekki núna í þessu frumvarpi lækkun tryggingagjalds. Ég hugsaði með mér: Heyrðu, ég bara legg þetta til sjálfur, og fór að reikna aðeins og komst að því að það er óheyrilega dýrt að lækka tryggingagjaldið, hvort sem það er almenna eða atvinnuleysistryggingaliðinn, samkvæmt mínum mjög frumstæðu útreikningum um 7,4 milljarðar fyrir 0,5%. Það er svakaleg upphæð. Ég fór að velta fyrir mér að stinga kannski upp á 0,1%. Svo velti ég fyrir mér: Nei, bíddu, við lofuðum þessu ekki, við sögðumst ekkert ætla að gera þetta. Allir hinir sögðust ætla að gera það, ekki við. Svo átti ég samtal við nokkra samþingsmenn hérna niðri og þeir bentu mér réttilega á að kannski ættum við frekar að einbeita okkur að því að reyna að fá meiri pening í heilbrigðiskerfið og eitthvað svona. Auðvitað er það alveg rétt. Þetta minnti mig á það þegar ég stóð fyrir framan þvöguna af fólki sem heimtaði lækkun tryggingagjalds, það er svo auðvelt að segja bara: Já. Það er svo auðvelt fyrir stjórnmálamanninn að segja: Já, auðvitað vil ég lækka tryggingagjaldið. En það er ekki í þessum tillögum. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gagnrýndi það réttilega í minnihlutaáliti sínu. Ég er ekki alveg með það á hreinu sjálfur hvort ég er að gagnrýna eða ekki en mér finnst alveg þess virði að tala um þetta vegna þess að þegar við erum í kosningabaráttu og erum spurð svona spurninga verðum við að mínu mati að geta sagt kannski bara ekki, kannski ætla ég ekki að lækka tryggingagjaldið. Þetta er meira hugvekja en gagnrýni. Við erum að nálgast lok 2. umr. og þetta mál heldur væntanlega áfram í nefnd á milli 2. og 3. umr. Ég geri ráð fyrir að í það minnsta komi breytingartillögur, það er ekki útséð með það. Mér fannst þess virði að nefna það að þegar kemur að þessum málum eigum við í kosningabaráttu ekki að freistast til þess að segja hluti sem við vitum ekki hvernig við eigum að standa við. Það er heili punkturinn á bak við það sem við gerðum í okkar kosningabaráttu. Við tókum gögn sem þegar voru til og breyttum þeim í samræmi við okkar vilja og lögðum þau fram sem tillögur, ekki loforð heldur tillögur, út frá einhverju sem annað fólk gat þá skoðað og gagnrýnt eða komið með breytingartillögur við eða hvaðeina. Þetta var fyrsta tilraun. Kosningabaráttan var eins og byrjunin á þessu kjörtímabili, öll á milljón. Hún átti sér stað með stuttum aðdraganda og var öll gerð í óttalegu óðagoti, held ég, hjá öllum flokkum. Það útskýrir ýmislegt sem fór úrskeiðis þar en þetta er tilraun sem ég er þó stoltur af að við höfum gert. Ég veit að Viðreisn fór í svipaðan leiðangur. Ég sá aldrei töflureiknisskjal frá þeim, en ég vona að það hafi komið út einhvern tímann. Það eru vinnubrögðin sem ég tel að við eigum að tileinka okkur í framtíðinni þegar við erum að ræða við hóp af fólki um hluti sem er auðvelt að segja já við, hóp sem heimtar eitthvað, að við séum með tölurnar fyrir framan okkur, staðreyndirnar, og getum sýnt fram á um hvað við erum að tala þannig að spurningin sé ekki lengur: Vilt þú lækka tryggingagjaldið? heldur: Hvert er tryggingagjaldið í tillögunum? Nú, tryggingagjaldið er hérna í tillögunum. Ókei. Hvað með að hafa það svona eða hinsegin? Og þá er hægt að segja: Já, þá þurfum við að gera hitt eða þetta. Þá er hægt að halda áfram einhverju vitrænu samtali um þær breytingar sem við viljum gera. Það væri miklu ábyrgari kosningabarátta að mínu mati. Að þessu leyti er ég stoltur af þessari tilraun þrátt fyrir, eins og ég segi, óðagoti og ýmsan misskilning sem átti sér stað af minni hálfu gagnvart fjárlögum í kosningabaráttunni. Mér finnst að við eigum að fara meira í þessa átt og minna í það að tala um fjármál ríkisins eins og þau séu bara háð vilja hvers og eins þingmanns. Sem betur fer er það ekki þannig að hver og einn þingmaður eða hver og einn formaður eða viðmælandi hvers og eins flokks ráði því hvernig útgjöld ríkisins verða. Auðvitað á það aldrei að vera þannig. En ef við ætlum að sýna ábyrgð í hinum svokallaða loforðaflaumi gagnvart kjósendum þurfum við líka að sýna hvernig við ætlum að axla hana. Það getur falist í þeirri ábyrgð að segja stundum: Nei, eða: Ég veit það ekki, eða: Hérna er það sem ég er með, gefið mér tillögur eða eitthvað því um líkt, frekar en einfaldlega að kinka kolli og segja alltaf: Já.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar á þskj. 74 um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Efnahags- og viðskiptanefnd stendur einhuga að því. Tilgangur frumvarpsins er að framlengja bráðabirgðaheimild Fjármálaeftirlitsins til að grípa til sérstakra ráðstafana við ákveðnar aðstæður til að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Sambærileg heimild var upphaflega veitt Fjármálaeftirlitinu með neyðarlögunum svokölluðu frá árinu 2008, en saga þessa ákvæðis er rakin nánar í greinargerð frumvarpsins. Gildandi ákvæði til bráðabirgða VI í lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, fellur að óbreyttu úr gildi um komandi áramót. Við ákvörðun þess tímamarks var miðað við það að innleiðing tilskipunar 2014/59, svokölluð BRRD-tilskipun - þess má geta að við erum hægt og bítandi í efnahags- og viðskiptanefnd að læra allar þessar skammstafanir sem koma frá Evrópusambandinu og tilheyra fjármálakerfinu og regluverki þar í kring - yrði innleidd í íslenskan rétt fyrir lok þess tíma sem tilskipunin kveður á um og þar með væru komnar inn í íslensk lög álíka heimildir og þetta bráðabirgðaákvæði felur í sér. Það hefur hins vegar reynst viðameira verk fyrir Evrópusambandið og aðila innan Evrópska efnahagssvæðisins að innleiða þessa tilskipun og því er ljóst að framlengja þarf bráðabirgðaákvæðið. Nú er stefnt að því að ljúka innleiðingunni með tveimur frumvörpum sem verði lögð fram á yfirstandandi þingi og því næsta að því er segir í greinargerð. Þess vegna er lagt til að gildistími þess ákvæðis sem um ræðir framlengist um þrjú ár, til 31. desember 2020. Ég ætla að öðru leyti ekki að vitna í nefndarálitið en undir það skrifa Óli Björn Kárason, formaður og framsögumaður, Þorsteinn Víglundsson, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 80/2016, með síðari breytingum. Það fjallar um dvalarleyfi vegna iðnnáms og er frá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég vil segja í upphafi að að baki nefndarálitinu stendur nefndin öll. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Berglindi Báru Sigurjónsdóttur, Bryndísi Helgadóttur, Ívar Má Ottason og Lilju Borg Viðarsdóttur frá dómsmálaráðuneyti, Tönju Ýri Jóhannsdóttur frá Útlendingastofnun og Elísabetu Pétursdóttur og Ólaf Grétar Kristjánsson frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Frumvarpið felur í sér breytingar á lögum um útlendinga, nr. 80/2016, og er þess efnis að annars vegar er lögfest heimild til að veita útlendingi dvalarleyfi hér á landi vegna iðnnáms eða annars viðurkennds starfsnáms á framhaldsskólastigi, en hins vegar er felld út skilgreining á hugtakinu nám í orðskýringarákvæði í 3. gr. laganna, en þess í stað verður skilgreining á námi takmörkuð við skýringu sem fram kemur í 1. mgr. 65. gr. laganna. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að tilgangur þess sé að færa framkvæmd varðandi dvalarleyfi vegna náms til fyrra horfs, eða þess sem í gildi var í eldri lögum um útlendinga, nr. 96/2002, þannig að heimilt verði að veita dvalarleyfi til nema sem hyggjast stunda hér iðnnám eða viðurkennt starfsnám á framhaldsskólastigi. Í því frumvarpi sem varð að lögum um útlendinga, nr. 80/2016, er ekki að finna skýra vísbendingu um að fella iðnnám sérstaklega úr skilgreiningu laganna á námi. Má því kannski segja að hér sé um ákveðna leiðréttingu að ræða því að það hafi ekki verið meðvitaður vilji til þess að fella þessa heimild úr lögunum. Við meðferð málsins í nefndinni var fjallað um hvort skilgreining á námi í frumvarpi þessu, sem nefndarálitið fylgir með, væri fullnægjandi, sérstaklega er varðar iðnnám og viðurkennt starfsnám á framhaldsskólastigi. Fram kom að slíkt nám þurfi að skilgreina í námskrá og ráðherra að samþykkja. Nefndin leggur áherslu á að gætt verði samræmis milli laga um útlendinga, nr. 80/2016, og þeirra laga og reglna sem gilda annars um nám. Nefndin fór líka yfir fyrirkomulag sem gildir um dvalarleyfi barna námsmanna og rétt þeirra til að dvelja hér á landi á grundvelli dvalarleyfis foreldra þeirra. Núgildandi lög kveða á um að aðeins maki, sambúðarmaki og börn þeirra námsmanna sem stunda framhaldsnám á háskólastigi, doktorsnám og rannsóknir hér á landi á grundvelli 65. gr. laga um útlendinga, geti með umsókn fengið dvalarleyfi, samanber 1. mgr. 69. gr. laganna. Nefndin telur að þetta fyrirkomulag feli í sér mismunun eftir tegund náms. Það verður ekki séð hver nauðsyn þess er að undanskilja börn eða maka námsmanna í öðru námi sem 65. gr. laga um útlendinga tekur til, þ.e. að undanskilja iðnnám og grunnnám á háskólastigi. Nefndin telur mikilvægt að iðnnám og grunnnám á háskólastigi sé að þessu leyti metið til jafns við framhaldsnám á háskólastigi og doktorsnám. Nefndin telur að núverandi fyrirkomulag geti stuðlað að misrétti kynjanna til náms. Þannig gætu konur með börn síður átt möguleika á að sækja hingað í nám ef réttindi barna þeirra eða þeirra barna sem hér kunna að fæðast eru ekki tryggð með viðunandi hætti. Nefndin ræddi þetta og skoðaði nokkuð ítarlega, en það reyndist dálítið snúið og hér höfum við ekki ótakmarkaðan tíma. Það varð því úr að nefndin beinir því til ráðuneytisins að leggja til úrbætur við næstu endurskoðun laganna sem boðað hefur verið að verði í upphafi eða snemma árs 2018. Nefndin telur mikilvægt að skoða löggjöfina með hliðsjón af löggjöf Finnlands, Noregs og Svíþjóðar í þeim efnum sem og almennt reglur um dvalarleyfi barna. Þar virðist sem dvalarleyfi til náms sé ekki takmarkað við ákveðna tegund af námi líkt og tíðkast hefur hér og í Danmörku. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að þetta fyrirkomulag verði skoðað með hliðsjón þessara landa og brýnir mikilvægi þess að tryggja jafnrétti og rétt barna til samvista við foreldra sína. Þá sé rétt að samræmi sé við alþjóðasamninga um réttindi barna. Við meðferð málsins í hv. allsherjar- og menntamálanefnd var einnig fjallað um starfsnám sem er ótengt námi á háskólastigi. Í 4. mgr. 65. gr. laga um útlendinga er kveðið á um að heimilt sé að veita útlendingi dvalarleyfi samkvæmt ákvæði þessu að uppfylltum skilyrðum a-liðar 2. mgr. vegna náms sem fram fer á vinnustöðum hér á landi enda hafi verið veitt tímabundið atvinnuleyfi á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum um útlendinga segir að 4. mgr. 65. gr. sé nýmæli þar sem um sé að ræða heimild sem hægt sé að veita útlendingi til að stunda nám á háskólastigi sem fram fer á vinnustöðum. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að skoða hvort tilefni sé til breytinga vegna þessa og hvort starfsnám sem er ótengt námi á háskólastigi geti einnig veitt rétt til dvalar hér á landi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Nefndin bendir á að eftir gildistöku laga um útlendinga, nr. 80/2016, hafa verið gerðar nokkrar breytingar á lögunum. Nefndin leggur áherslu á mikilvægi þess að vandað sé til verka við samningu laga þegar um persónuleg réttindi einstaklinga er að ræða. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en hún skrifar undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Eins og ég sagði í upphafi er þetta samhljóða niðurstaða hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa ásamt þeirri sem hér stendur Páll Magnússon, formaður, Guðmundur Andri Thorsson, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Ármannsson, Jón Steindór Valdimarsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Eins og kom fram í máli mínu fjallaði nefndin um og ræddi ýmislegt í tengslum við þá breytingu sem frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga gerir ráð fyrir, en komst að þeirri niðurstöðu að það er ansi snúið að finna hið hárnákvæma orðalag sem þarf til að lögin nái nákvæmlega yfir það sem við viljum ná til en opni ekki eða hreyfi við einhverju öðru eða hreyfi til eitthvað annað. Þess vegna varð nefndin sammála um að leggja ekki til frekari breytingar við frumvarp það sem hér er, en beinir því hins vegar til ráðuneytisins að skoða ýmsa hluti. Það liggur fyrir að það mun þurfa að gera fleiri breytingar á lögum um útlendinga og þá held ég að ágætt sé að við séum búin að fara í gegnum þá umræðu sem fylgir þessu tiltekna frumvarpi. Þegar um stór mál er að ræða, eins og löggjöf sem varðar útlendinga, held ég að það sé alveg eðlilegt að við þurfum alltaf að skoða lögin, bæði með hliðsjón af reynslunni og svo auðvitað bara eftir því hvernig við sem samfélag erum að þróast. Við leggjum sem sagt til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og ég er bjartsýn á að það verði það sem gerist hér næst með þetta mál. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Mig langar til þess að taka til máls um þetta mál. Í fyrsta lagi, eins og frumvarpið liggur fyrir og hv. allsherjar- og menntamálanefnd styður í heild sinni, þá er hér um að ræða leiðréttingu á leiðum mistökum eða misskilningi sem varð þar sem iðnnám féll einhvern veginn milli skips og bryggju við síðustu endurskoðun. Ég ætla ekki að ætla neinum neitt í því, en það er okkur áminning um að það er fleira nám en háskólanám og það er mikilvægt að við pössum upp á það. Við erum ágætlega stolt af iðnnámi okkar, a.m.k. tölum við gjarnan um að íslenskir iðnaðarmenn séu ágætir og vandvirkir og höfum talað um að þeir séu allra iðnaðarmanna bestir. Það er ágætt iðnnám hérna. Ég held að við eigum að vera stolt af því. Það er mjög gott ef fólk vill koma og læra hér. Ég vil taka undir það sem framsögumaður nefndarinnar sagði um umræðuna í nefndinni, sem var ágæt. Sá sem hér stendur greip tækifærið þegar þetta mál var til meðferðar og hvatti nefndina til að skoða aðstöðumun sem gerður er eftir námi varðandi rétt barna til þess að fylgja foreldrum sínum. Það vakti athygli þegar málið var til umræðu. Undirritaður hafði gert sér vonir um að geta komið þessu í gegn. Svo varð ekki, en umræðurnar í nefndinni urðu mjög góðar og málefnalegar. Ég vil þakka nefndarmönnum fyrir að taka þessa umræðu. Ég held að hún hafi verið mjög gagnleg, líka að því leyti að ég held að nefndarmenn, án þess að ég vilji gera mönnum of mikið upp, hafi almennt verið þeirrar skoðunar að þarna þyrfti að gera bragarbót í samræmi við það sem texti nefndarálitsins segir til um. Ég held að við höfum um leið komið þessum skilaboðum býsna ákveðið á framfæri með þessu áliti og svo sem í samtölum við gesti fyrir nefndina. Ég er sannfærður um að málið fær framgang fljótt og vel. Ég trúi því og treysti að nefndin muni fylgja málinu eftir ef það verður dráttur á því. Að minnsta kosti mun sá sem hér stendur gera það. Ég vil líka nota tækifærið, af því að þetta kemur almennt inn á rétt barna til þess að fylgja foreldrum sínum og alþjóðlegum skuldbindingum því tengdu, og minna á að við þingmenn Viðreisnar höfum lagt fram frumvarp um breytingu á útlendingalögum um rétt barna til þess að fylgja foreldrum hingað til lands sem hafa dvalarleyfi. Þegar maður les þennan lagabálk er dálítið brotakennt hvernig því er farið og þarf að gera á því bragarbót. Hitt er alveg rétt að þessi mál eru allflókin og þarf að vanda til verka. Það er ég viss um að við getum gert. Ég hef fulla trú á því að hv. allsherjar- og menntamálanefnd muni vinna ötullega að þessum málum og vera samstiga í þeim.
Herra forseti. Ég er skrifuð á nefndarálit allsherjar- og menntamálanefndar í þessu máli og styð því afgreiðslu þess með þeim hætti, en kaus að stíga hér upp til að koma kannski nokkrum punktum að í umræðunni áður en henni lýkur hvað varðar þessi blessuðu útlendingalög sem við erum alltaf að bútasauma hér og hvernig yrði best að því staðið. Nú stendur til að setja þverpólitíska nefnd til að skoða hvort mögulega þurfi að endurskoða lögin. Ég held að þessi endalausi bútasaumur sýni okkur svo ekki verði um villst að það þurfi að endurskoða þau. Það er ekki spurning um að skoða hvort það þurfi kannski. Það er bara þannig. Eitt sem við getum ekki skoðað, og það er nú það sem ég vildi kannski helst koma að hér af því að hérna hef ég alla vega tækifæri til að segja það, eitt sem við getum ekki endurskoðað, nema við förum að skoða hlutverk ráðherra gagnvart útlendingalögunum, sem mér finnst einmitt fullt tilefni til að þessi nefnd skoði, þ.e. valdheimildir ráðherra í þessum málaflokki. Kannski þyrftum við að fara að þrengja þær, alla vega þegar við horfum upp á ráðherra sem er tilbúinn að setja reglugerð sem skerðir framfærslu hælisleitenda og íhugar að svipta þá jólauppbótinni en hættir svo við. Í þeim tilfellum myndi ég halda að mögulega sé núverandi ráðherra ekki treystandi fyrir þeim valdheimildum sem hún hefur til að setja reglur um líf og afkomu hælisleitenda hér á landi. Þegar þessi þverpólitíska vinna fer af stað og þessi bútasaumur verður vonandi eitthvað aðeins lagaður hjá okkur þá legg ég það til við hv. þingmenn að við skoðum líka hversu langt við viljum að vald ráðherra nái yfir lífi og heilsu flóttamanna og hvort við viljum ekki mögulega taka okkur aðeins meira vald en það að leyfa því að gerast að ráðherra geti með einu pennastriki svipt flóttamenn lífsviðurværinu á meðan þeir bíða þess að vera sendir úr landi. Spurning til að skilja eftir hérna á aðventunni.
Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið erum við hér að leiðrétta mistök sem urðu við heildarendurskoðun útlendingalaga, sem var stórt og flókið verkefni. Þó að þau lög séu ný og sú heildarendurskoðun hafi verið gerð fyrir stuttu síðan eru nýju lögin nær því að vera eins og gamalt bútasaumsteppi sem var strengt á nýjan ramma. Undir liggja lög sem hafa þróast í áranna rás og hefur verið bætt við þau. Þau sjónarmið sem hér hafa komið fram varðandi börn og maka útlendinga sem fá hér dvalarleyfi eru gott dæmi um samræmingu sem aldrei hefur átt sér stað af því að þar er einn bútur um dvalarleyfi á grundvelli sérfræðiþekkingar, þ.e. fólk sem fær að hafa með sér börn og maka, og annar bútur þar sem íþróttafélög fá að kalla til sín erlenda leikmenn og þeir fá dvalarleyfi sem nær yfir maka og börn. En svo eru aðrir hópar þar sem sú tiltekna lagagrein kemur af einhverjum öðrum ástæðum mögulega inn í lagasafnið, þá fylgir einhvern veginn ekki sami fríðindapakki því dvalarleyfi. Hér er nokkur vinna óunnin. Í nefndarálitinu beinum við því til ráðuneytisins að taka saman og skoða hvernig væri hægt að stíga best til jarðar í þeim málum. Ég treysti því, eins og við tökum fram í nefndarálitinu, að það gerist hið fyrsta eftir áramót. Ég fagna því að við þm. Jón Steindór Valdimarsson munum ganga hönd í hönd inn í næsta ár og takast á við þetta verkefni og sauma saman þessa búta sem eru aðeins trosnaðir á nýja blindrammanum.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um dómstóla og fleiri lögum, setning og leyfi dómara, áfrýjun einkamála, lögmannsréttindi o.fl. Þetta er á þskj. 82. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Þorvald Heiðar Þorsteinsson frá dómsmálaráðuneyti, Benedikt Bogason frá dómstólasýslunni, Sigurð Tómas Magnússon frá réttarfarsnefnd, Áslaugu Björgvinsdóttur, Kolbrúnu Garðarsdóttur frá Félagi kvenna í lögmennsku, Stefán Andrew Svensson frá Lögmannafélagi Íslands og Ingibjörgu Þorsteinsdóttur frá Dómarafélagi Íslands. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um dómstóla, nr. 50/2016. Í fyrsta lagi er um að ræða tímabundna heimild til að setja dómara og varadómara við Hæstarétt, í öðru lagi tímabundna heimild ráðherra til að veita skipuðum dómara við Landsrétt leyfi ef sérstakar ástæður þykja til, í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi öflunar málflutningsréttinda fyrir Hæstarétti og í fjórða lagi er að finna í frumvarpinu ákvæði sem skerpa á atriðum er varða kærur og áfrýjanir einkamála til Hæstaréttar og ákvæði er stuðla að aukinni hagkvæmni í störfum réttarins. Með frumvarpinu er lagður til breytingar sem eru nauðsynlegar vegna þeirra breytinga sem felast í nýrri dómstólaskipan sem tekur gildi núna í ársbyrjun 2018. Á fundum nefndarinnar var fjallað um reglur um setningu dómara og varadómara. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að gagnsæi þyrfti að ríkja við setningu dómara sem og að gæta þyrfti jafnræðis og málefnalegra sjónarmiða. Einnig kom fram að stjórnvöld hafa fengið tilmæli frá alþjóðlegum stofnunum, svo sem Sameinuðu þjóðunum, um að grípa til sértækra aðgerða til að fjölga konum í Hæstarétti. Í skýrslu mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna frá 30. júní 2015, UN resolution on Independence of judges and lawyers, er lögð rík áhersla á að kynjajafnvægi sé ein af forsendum sjálfstæðs og hlutlauss dómsvalds. Þá komu fram sjónarmið um hvort færa ætti þær tímabundnu heimildir um setningu dómara sem lagðar eru til í frumvarpinu til samræmis við ákvæði laga um dómstóla, nr. 50/2016, sem taka gildi núna um áramótin, og kveða á um að gæta þurfi að málefnalegum sjónarmiðum, gagnsæi og jafnræði við setningu dómara en fram kom að ákvæði frumvarpsins byggist að hluta til á eldri reglum vegna hagkvæmnissjónarmiða. Nefndin tekur undir mikilvægi þess að sjónarmið um að gagnsæi og jafnræði við setningu dómara eigi að vega þyngra en hagkvæmnissjónarmið. Nefndin leggur því til breytingar til að tryggja þetta gagnsæi og skilvirkni við setningu dómara í samræmi við það fyrirkomulag sem kveðið er á um í nýjum lögum um dómstóla, nr. 50/2016. Nefndin tekur fram að ákvæði frumvarpsins sem snýr að setningu varadómara er í samræmi við fyrirkomulagið sem kveðið er á um í hinum nýju lögum. Í frumvarpinu er lögð til sérstök tímabundin heimild fyrir ráðherra til að veita dómara við Landsrétt leyfi ef sérstakar ástæður standa til þess, til allt að þriggja mánaða, óski dómari slíks leyfis fyrir 1. janúar 2018. Fram kom á fundi nefndarinnar að þar sem lög um millidómstig taka ekki gildi fyrr en í janúar 2018 hefur enginn, að óbreyttu, heimild til að veita dómara við Landsrétt þetta leyfi fram að þeim tíma og tekur nefndin undir nauðsyn þess að slík heimild sé til staðar til að bregðast við þeim aðstæðum. Við meðferð málsins í nefndinni kom fram að fella þyrfti brott tilvísun í 2. mgr. 198. gr. laga um meðferð sakamála í 6. mgr. g-liðar 68. gr. laga um breytingar á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála, nr. 49/2016, þ.e. um millidómstig, er varðar heimild til að áfrýja dómi Landsréttar til Hæstaréttar eftir að áfrýjunarfrestur er liðinn þar sem í 2. mgr. 198. gr. er kveðið á um skilyrði fyrir áfrýjun héraðsdóms til Landsréttar. Nefndin leggur því til að tilvísunin verði felld brott, m.a. til að gæta samræmis við lög um meðferð einkamála. Til viðbótar framangreindum breytingartillögum leggur nefndin til breytingu sem kveður skýrt á um að eldri reglur um áfrýjunarfrest gildi hafi málsaðili áfrýjað héraðsdómi til Hæstaréttar fyrir 1. janúar 2018 og verður honum þá einungis áfrýjað, eða eftir atvikum gagnáfrýjað, af öðrum málsaðilum til Hæstaréttar. Hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Nefndin öll leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 4. gr. a. Í stað orðanna „tillögu réttarins“ í 1. efnismálslið komi: tillögu nefndar samkvæmt III. kafla. b. Á eftir 1. efnismálslið komi nýr málsliður, svohljóðandi: Settur dómari skal þá koma úr röðum fyrrverandi dómara en sé það ekki unnt þá úr röðum annarra sem fullnægja skilyrðum til að hljóta skipun í embætti hæstaréttardómara, sbr. 2. og 3. mgr. 13. gr. 2. Á eftir 6. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Orðin „fullnægt skilyrðum 2. mgr. 198. gr. og“ í 6. mgr. g-liðar 68. gr. laganna falla brott. 3. Við 7. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Nú hefur einn málsaðila áfrýjað héraðsdómi til Hæstaréttar fyrir 1. janúar 2018 og verður honum þá einungis áfrýjað, eða eftir atvikum gagnáfrýjað, af öðrum málsaðilum til Hæstaréttar. Gildir þá áfrýjunarfrestur samkvæmt eldri lögum. Undir þetta rita allir nefndarmenn í allsherjar- og menntamálanefnd, þ.e. sá sem hér stendur, Guðmundur Andri Thorsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Ármannsson, Jón Steindór Valdimarsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.
Frú forseti. Aftur kem ég hingað upp til þess að leggja nokkur orð í belg um nefndarálit sem ég er sannarlega samþykk, enda var komið til móts við allar mínar athugasemdir hvað varðar akkúrat þessa lagabreytingu. Þetta er líka annað dæmi um bútasaumslöggjöf sem við höfum verið að laga í þinginu. En öfugt við bútasaumslöggjöfina sem ég vísaði í í fyrri ræðu um útlendingamál stendur ekki til að stofna neina þverpólitíska nefnd um dómstólalögin. Þó tel ég vera alveg ágæta ástæðu til þess að skoða þau lög og almenn hegningarlög og almennt refsirammann sem við höfum hjá okkur og þær reglur allar saman. Ég tel fulla ástæðu til þess að skoða þau lög betur sem snúa að Landsrétti. Nú erum við enn eina ferðina að laga lög og laga hluti í kringum Landsrétt og laga reglur í kringum skipanir við Landsrétt. Og enn og aftur fer ég að hugsa um hvort valdheimildir ráðherra séu endilega æskilegar í því tilfelli, þ.e. þó að það sé engin þverpólitísk nefnd um lög um dómstóla myndi ég gjarnan vilja hafa hana. Ég myndi vilja fara yfir hvort við ættum að veita dómsmálaráðherra heimild til þess að skipa dómara við Landsrétt, það hefur nú ekki gefist vel hingað til. En kannski er það einfaldlega af því að ég treysti ekki núverandi hæstv. dómsmálaráðherra fyrir því að skipa dómara í Landsrétt rétt eins og ég treysti ekki núverandi hæstv. dómsmálaráðherra til þess að huga vel að lífi og heilsu hælisleitenda. Kannski þarf ekki að breyta lögum um útlendinga og heimildum dómsmálaráðherra til þess að „víla og díla“ um líf flóttamanna, eða að breyta lögum um dómstóla og heimildum dómsmálaráðherra til þess að skipa dómara í Landsrétt. Mögulega þarf bara að breyta um dómsmálaráðherra.
Virðulegur forseti. Það frumvarp sem hér um ræðir tekur á mjög afmörkuðum hluta dómsmálalaganna, í rauninni bara tæknilegum úrlausnarefnum, við standsetningu Landsréttar. Þær breytingar sem allsherjar- og menntamálanefnd leggur til snúa nánar tiltekið að því hvernig eigi að haga því að manna Hæstarétt í þeim önnum sem fyrirséðar eru meðan verið er að vinna niður verkefnahala sem verður til þar við að mál flytjist yfir til Landsréttar. Sá hali verður unninn niður á einu til einu og hálfu ári. Allan þann tíma verður á að giska einn dómari starfandi aukreitis við Hæstarétt þannig að það skiptir miklu máli sem nefndin leggur til, að við val á þeim dómurum, sem fá þar með mjög dýrmæta reynslu á ferilskrána, sé farið eftir sömu faglegu aðferðum og við skipan dómara almennt, þ.e. að farið sé í gegnum dómnefnd um hæfi dómara. Það sem mig langar hins vegar að nefna er atriði sem við komum að í nefndarálitinu sem þetta mál snertir í rauninni ekki á, það er ekkert lagaákvæði um það, þ.e. kynjahlutföll í Hæstarétti. Ef til þess kemur að þessir afleysingadómarar, varadómarar, verði ekki valdir úr hópi fyrrverandi hæstaréttardómara þá er um að ræða að skipaðir verði tímabundið dómarar við Hæstarétt sem munu í framtíðinni hafa forskot við umsóknir um stöður hæstaréttardómara. Því ætla ég að vona að fólkið, sá hluti afleysingadómara sem ekki velst úr hópi fyrrverandi dómara, verði jafnt karlar og konur þannig að næst þegar opnast föst staða við Hæstarétt standi kvenkynsumsækjendur jafnfætis körlum þegar kemur að því að meta hæfnisskilyrði, þegar skoðuð verður reynsla af dómstörfum við Hæstarétt. Þannig gætum við jafnvel horft fram á bjartari tíð þar sem fólk þarf ekki að bíða í tvo áratugi á milli þess að kona er skipuð hæstaréttardómari.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar á þskj. 52 um frumvarp til laga um breytingu á lögum um mannvirki, nr. 160/2010, með síðari breytingum. Það er rétt að nefna í byrjun að þetta er dagsetningarmál eins og þau eru oft kölluð og að allir nefndarmenn eru með á álitinu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, ásamt því að fara yfir þær umsagnir sem nefndinni bárust. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting á 2. tölulið ákvæðis til bráðabirgða í lögum um mannvirki, nr. 169/2010, að frestur Mannvirkjastofnunar og byggingarfulltrúa til að afla sér faggildingar í samræmi við ákvæði 19. gr. laganna verði framlengdur. Er þannig brugðist við athugasemdum Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags byggingarfulltrúa sem bent hafa á nauðsyn framlengingarinnar í ljósi þess að undirbúningur embætta byggingarfulltrúa til að afla sér faggildingar er skammt á veg kominn og að alvarleg staða myndi skapast fyrir byggingariðnað og stjórnsýslu byggingarmála vegna skorts á lögbærum aðilum til að annast verkefni sem krefjast faggildingar yrði fresturinn ekki framlengdur. Nefndin leggur áherslu á að um bráðabirgðalausn er að ræða og gengur út frá þeirri forsendu að ekki muni koma til frekari framlenginga en þeirra sem lagðar eru til í frumvarpinu. Þess í stað verði kappkostað að tryggja grundvöll þeirra breytinga sem felast í faggildingarkröfunum, samanber 19.–20. gr. laganna, og að undirbúningi fyrir breytt fyrirkomulag verði lokið áður en hinir framlengdu frestir renna út. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að málið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita sá sem hér stendur, Bergþór Ólason, Ari Trausti Guðmundsson, Hanna Katrín Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997, með síðari breytingum. Þetta er á þingskjali 53. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Laufeyju Helgu Guðmundsdóttur og Hafstein Pálsson frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti og Sigrúnu Karlsdóttur frá Veðurstofu Íslands. Nefndinni barst jafnframt umsögn um málið frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Tilgangur frumvarpsins er að framlengja gildistíma bráðabirgðaákvæðis II í lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997, sem heimilar notkun fjár úr ofanflóðasjóði til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða. Núverandi heimild rennur út 31. desember 2017 en með frumvarpinu er lagt til að hún verði framlengd til 31. desember 2022. Nefndin styður og sýnir skilning mikilvægi þeirra verkefna sem kostuð hafa verið eftir þeirri heimild sem hér stendur til að framlengja. Þó vill nefndin einnig benda á mikilvægi þeirra verkefna sem ofanflóðasjóði er ætlað að sinna lögum samkvæmt og leggur áherslu á að þau verkefni sitji ekki á hakanum vegna þessarar heimildar heldur verði fjárheimildum sjóðsins ráðstafað þannig að framgangur þeirra verka sé tryggður. Rétt er að taka fram að hér er um dagsetningarmál að ræða svo það liggi fyrir. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að málið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta ritar sá sem hér stendur, Ari Trausti Guðmundsson, Hanna Katrín Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni fatlaðs fólks og lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þetta mál, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmönnum sé kunnugt um, er framlenging á bráðabirgðaákvæði vegna NPA þjónustu, notendastýrðri persónulegri aðstoð. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti, m.a. frá velferðarráðuneytinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, velferðarsviði Reykjavíkurborgar, Landssamtökunum Þroskahjálp, NPA-miðstöðinni og Öryrkjabandalaginu. Með frumvarpinu er kveðið á um næstu skref í lögfestingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar sem hefur verið rekin sem tilraunaverkefni frá árinu 2012 á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða IV í lögum um málefni fatlaðs fólks, nr. 59/1992. Ég ætla ekki að lesa nefndarálitið frá orði til orðs, en nefndin hefur rætt ítarlega um málið, farið m.a. yfir það vegna þeirra tafa sem hafa orðið á því að klára lagasetninguna hér á þinginu. Við erum nú stödd þar í ferlinu að myndast hefur töluverð uppsöfnuð þörf fyrir fjármagn fyrir nýjum samningum. Þess vegna er það vel að í fjárlagafrumvarpinu sem liggur fyrir er gert ráð fyrir auknu fjármagni til fleiri samninga, en nefndin leggur á það áherslu, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að þar verði gert betur, að við beinum því til fjárlaganefndar og þingheims alls þar með að tækifæri í fjármögnun verði á næsta ári til að gera betur en þarna er kveðið á um og fjölga samningum upp í allt að 100 en ekki bara 80 eins og hafði verið gert ráð fyrir áður. Nefndin telur einnig afar mikilvægt að sérstakt fjármagn sé hugsað í þann þátt notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar sem snýr að öndunarvélum og öndunarvélaþjónustu í heimahúsum. Sem betur fer er þar ekki um stóran hóp einstaklinga að ræða en afar viðkvæman. Ljóst er að þjónustan og þjónustuálagið sem hlýst af umönnun sem snýst í kringum öndunarvélar er mun umfangsmeira og kostnaðarsamara eðli málsins samkvæmt en ella væri. Því er ekki nema sanngjarnt að það sé sérstaklega gert ráð fyrir því að til þessara verka sé ætlað aukið fjármagn umfram það sem mætti kalla venjulega NPA-samninga. Nefndin gerir þess vegna í áliti sínu sérstaklega orð að þessu þar sem farið er yfir mikilvægi þess að á því máli sé tekið sérstaklega. Við hv. nefndarmenn viljum að sá hópur fái sérstaka tilhliðrun þegar kemur að fjármagni til þessara samninga og að það sé hugsað í rauninni þannig að fjármunir séu nánast eyrnamerktir til þessara verka sérstaklega. Það er mikilvægt að hér komi fram í þingsal að hv. velferðarnefnd er einhuga í þessu máli. Það er algjör samstaða í nefndinni um mikilvægi þeirra mála sem hér eru rædd. Nefndin talaði sig í sameiningu niður á lausn í málinu og þess vegna treysta allir nefndarmenn í hv. velferðarnefnd sér til að skrifa undir nefndarálitið og senda það frá sér sameiginlega. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt, þ.e. frumvarpið um framlengingu á NPA-ákvæðinu. Og í rauninni ekki meira um það að segja en lesa nöfn nefndarmanna sem eru: Halldóra Mogensen, Ólafur Þór Gunnarsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Andrés Ingi Jónsson, Ásmundur Friðriksson, Guðjón S. Brjánsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Forseti. Nú erum við enn og aftur að samþykkja bráðabirgðaákvæði um NPA-þjónustu. Því miður er ekki með þessu frumvarpi verið að festa NPA varanlega í lög, en með endurskoðun laga um málefni fatlaðs fólks og laga um félagsþjónustu sveitarfélaga verður það gert. Það er sameiginlegur skilningur allra flokka að sú vinna verði sett í forgang. Eins og kemur fram í áliti velferðarnefndar er fyrirhugað að þau lög taki gildi 1. júní 2018 og með þeim verði notendastýrð persónuleg aðstoð lögfest endanlega. Eins og kemur fram í bráðabirgðaákvæðinu er gert ráð fyrir 286 millj. kr. fjárheimild til samninga um notendastýrða persónulega aðstoð í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2018. Fjárheimildin er aukin um 70 millj. kr. frá árinu 2017 í því skyni að unnt verði að fjölga samningum um 25, eða úr 55 samningum í 80 samninga. Eins og fram kemur í nefndaráliti var það niðurstaða nefndarinnar að þessi aukning væri ekki nægileg til að svara eftirspurn. Það hefur komið skýrt fram frá málsvörum fatlaðra sem og í þeirri greiningarvinnu sem hefur farið fram að þörf er á fleiri en 80 samningum. Í umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar um fjárlagafrumvarpið 2018 er fjallað um þessa aukningu samninga úr 55 í 80 og kemur fram, með leyfi forseta: „Notendastýrð persónuleg aðstoð er þjónustuform sem mætir mjög vel þeim skuldbindingum sem ríki hafa samkvæmt samningi SÞ um réttindi fatlaðs fólks til að laga þjónustuna að þörfum þeirra sem í hlut eiga og að tryggja fötluðu fólki tækifæri til sjálfstæðs og eðlilegs lífs og virkrar þátttöku í samfélaginu. Þessi ráðagerð um litla fjölgun samninga lýsir litlum metnaði á þessu sviði almennt og sérstaklega í ljósi þess að ætla má að stór sveitarfélög séu tilbúin til samstarfs um mun meiri fjölgun NPA-samninga.“ Samkvæmt þeim samtölum sem ég hef átt er það rétt að stór sveitarfélög eru tilbúin til samstarfs um mun meiri fjölgun NPA-samninga. Sé ég þess vegna ekki ástæðu til að bíða með þetta. Ég hef sagt það áður og mun segja það aftur að fjárhagsáætlanir eiga ekki að vera notaðar til þess að takmarka réttindi fólks. Þetta kemur fram í almennum ábendingum nefndar Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og ætti að vera öllum augljóst. Það að einhver einstaklingur hafi ekki aðgang að þeirri nauðsynlegu þjónustu sem tryggir honum sjálfstætt líf vegna þess að ekki er svigrúm innan fjárlaga er ólíðandi. Nú hefur borist breytingartillaga til fjárlaganefndar þess efnis að fjárheimild til samninga um notendastýrða persónulega aðstoð verði aukin um 70 milljónir til viðbótar. Það er því komið í hendur þingsins að samþykkja aukna fjárheimild til þessa málaflokks. Þetta er ekki stór upphæð sem þarf og vona ég svo innilega að þingmenn sjái sóma sinn í því að samþykkja þessa aukningu.
Frú forseti. Við höfum nú til 2. umr. brýnt og langþráð frumvarp þótt við séum einkum að fjalla um bráðabirgðaákvæði enn um sinn. Hér er um mannréttindamál að ræða sem mun stuðla að miklum breytingum í daglegu lífi þjónustuþega og gera mörgum kleift að hefja nýtt líf, öðlast frelsi og sjálfstæði. Þetta á að vísu við um þá sem verða svo lánsamir að fá samning um NPA, svokallað. Það verða ekki allir fyrsta kastið, því miður, en velferðarnefnd leggur til við fjárlaganefnd, félagsmálaráðherra og við ríkisstjórn að samningum verði fjölgað mjög hratt og að þeir verði ekki færri en 100 á árinu 2018, en við höfum væntingar um að hin nýju lög verði fljótt að veruleika. Til þess að svo geti orðið þarf að bæta við að lágmarki 70 millj. kr. við verkefnið árið 2018, eins og fram kom hjá formanni velferðarnefndar fyrir stundu. Mikil sátt er um að fella í skorður þjónustu við einstaklinga sem þurfa sólarhringsmeðferð í öndunarvél og að eyrnamerktir séu sérstaklega peningar í þennan þátt. Hér er um að ræða fyrst og fremst sérhæfða umönnun og hjúkrun sem hvílir af fjárhagslegum þunga á herðum sveitarfélaga fyrst og fremst, eins og kom fram hjá hv. framsögumanni. Ég hvet og brýni stjórnvöld til að fallast á þær áherslur sem fram koma í nefndaráliti velferðarnefndar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Síðan horfum við til framtíðar með það fyrir augum að notendastýrð persónuleg aðstoð verði meginform þjónustunnar við fatlað fólk. Væntingarnar eru auðvitað þær að svo verði sem fyrst og enn áréttað að innleiðingu NPA verði flýtt með kröftugum hætti og hraðar en bráðabirgðaákvæðið segir til um, þannig að faglegt mat sem gert var í ársbyrjun 2017 um þörfina fyrir samninga á árinu 2018 væri 136, að það náist fram eða tefjist ekki nema um skamma hríð.