Ráðgert er 20 mínútna hlé á þessum fundi, að afloknum umræðum um 1. dagskrárliðinn, þ.e. störf þingsins. Er það fyrir þingflokka til að undirbúa sig fyrir atkvæðagreiðslur.
Virðulegi forseti. Í gær skilaði starfshópur sem unnið hefur síðustu mánuði af sér hvítbók um framtíðarsýn og stefnu fyrir fjármálakerfið. Við fyrstu sýn eru þar margar góðar og nauðsynlegar tillögur til framtíðar. Þar er m.a. lögð áhersla á lækkun skatta á fjármálafyrirtæki. Það eru fáir sem tengja það við skoðun sína um hve mikilvægt sé að draga úr vaxtamun á íslenskum fjármálamarkaði, en það að vilja lægri vexti en ekki lækka bankaskattinn er þversögn og sýndarmennska. Það er stærðarhagkvæmni sem að miklu leyti veldur minni vaxtamun erlendis. Hvernig tengist það sértækum sköttum? Jú, við þurfum ekki að líta langt til að sjá að skattar á fjármálastarfsemi hér á landi eru margfalt hærri en í öðrum löndum, t.d. 11 sinnum hærri en í Danmörku og tæplega átta sinnum hærri en í Noregi, Svíþjóð, Bretlandi og svo mætti áfram telja. Í hvítbókinni er þetta sett í nauðsynlegt samhengi. Fyrirhuguð lækkun bankaskatts mun skila fjármálafyrirtækjum álíka lækkun í rekstrarkostnaði og nemur 15% fækkun starfsfólks bankanna. Það jafngildir 400 stöðugildum hjá bönkunum þremur, 400 starfsmönnum. Íslenskur fjármálamarkaður verður að búa við sömu reglur og skilyrði og önnur fjármálafyrirtæki sem starfa á hinum sameiginlega evrópska markaði. Áður en fólk fer að öskra af húsþökum hve mikil bilun það sé að lækka bankaskatt væri ágætt að það skoðaði stærri myndina en notaði ekki bankann sem óvin landsmanna. Stærðarhagkvæmni vegur þungt í bankarekstri og skýrir vaxtamun íslensku bankanna og norrænna. Skattarnir eiga stóran þátt í háum kostnaði neytenda. Það er ekki að ástæðulausu sem tillaga nefndarinnar sem skilaði þessari hvítbók sé um hraðari lækkun sértækra skatta en ráðgert er nú. En þar er einnig lögð áhersla á að draga úr víðtæku eignarhaldi ríkisins á bönkunum og það er einnig nauðsynlegt því að fjölbreytt eignarhald, rétt eins og fjallað er um í hvítbókinni, er til þess fallið að ná sátt og draga úr áhættu. Nú fer málið í umsagnarferli og ég hlakka til að sjá tillögurnar verða að veruleika en fá hér einnig málefnalega umræðu í þingsal.
Herra forseti. Eins og þingheimur veit er kolefnisbinding hátt skrifuð. Hún fer auðvitað fram með því að stækka gróðurlendi, laga skemmt land og græða upp auðnir eða endurheimta votlendi, jafnvel með niðurdælingu, eins og nú er orðin staðreynd. Það er til vel reynd leið í þessu sem er svokallaður Kolviður þar sem fyrirtæki hafa getað jafnað kolefnisnýtingu sína með skógrækt. En í þessu öllu saman eru hlutverkin ólík, ríkið stendur straum af kostnaði við kolefnisbindingu, vissulega. Það styður með ýmsu móti við hana, hvetur og liðkar til fyrir henni. Fyrirtæki, sveitarfélög, félagasamtök og einstaklingar bera hins vegar mesta þungann í heild ef við horfum til langs tíma. Varðandi fyrirtæki er þekkt að framlög eru ekki tekin út fyrir sviga. Það er engin sérstök skattaívilnun í gangi. Ég hef nú lagt fram til skrifstofu þingsins tillögu ásamt nokkrum meðflutningsmönnum um breytingu á lögum um tekjuskatt þannig að það er heimilt að nýta allt upp í 0,85% af tekjum í kolefnisbindingu í gróðri án þess að greiddur sé tekjuskattur af framlögunum. Eins og gefur augaleið geta fyrirtækin þá haft samvinnu við Kolvið og nýtt sér skógrækt eða t.d. tekið þátt í endurheimt votlendis með votlendissjóði sem er tiltölulega ungur. Stærðargráðan er ekki mikil, komnar eru 6–10 milljónir í votlendissjóð á þessum sjö mánuðum. Það er svipað hjá Kolviði á þessum tíma þannig að þó að þetta muni aukast með slíkri ívilnun verður það ekki stór byrði á ríkissjóði en gríðarlegur ávinningur í loftslagsmálum og þá í takt við markmið ríkisstjórnarinnar um kolefnishlutlaust Ísland fyrir 2040. Ég vona að hv. þingmenn fagni þessu tiltæki.
Forseti. Við Píratar lögðum fram breytingartillögu við fjárlög sem fól í sér aukningu til málefna öryrkja í þeim tilgangi að afnema krónu á móti krónu skerðingar. Sú tillaga, sem var felld, var hluti af frumvarpi um afnám krónu á móti krónu skerðingar sem hefur verið til umfjöllunar í velferðarnefnd. Í frumvarpinu er kveðið á um að gildistaka skuli vera 1. janúar 2019 en í ljósi þess að breytingartillaga við fjárlög var felld og að nokkur kostnaður mun hljótast af samþykkt frumvarpsins lagði ég til að gildistöku yrði frestað til 1. janúar 2020. Þar með gefst nægt svigrúm árið 2019 til að gera nauðsynlegar breytingar á fjármálaáætlun og fjárlögum til að taka tillit til kostnaðar við lagabreytinguna. Það voru því mikil vonbrigði í gær þegar ég lagði fram tillögu um að afgreiða frumvarpið úr velferðarnefnd og meiri hlutinn felldi tillöguna. Ég lagði fram bókun sem ég les hér upp, með leyfi forseta: „Á fundinum var lögð fram tillaga um að afgreiða úr nefnd mál nr. 54, um afnám krónu á móti krónu skerðinga. Meiri hluti nefndarinnar felldi tillöguna á þeim grundvelli að ekki væri tímabært að taka málið úr nefnd þar sem nú stæði yfir vinna samráðshóps um breytt framfærslukerfi almannatrygginga og faghóps um mótun og innleiðingu starfsgetumats sem heyra undir velferðarráðuneytið. Afgreiðsla þess máls sem hér um ræðir er þó óháð þeirri vinnu sem fram fer á vegum ráðuneytisins. Hvorki samráðshópurinn né fagnefndin sem nú starfa hefur fengið það verkefni að afnema krónu á móti krónu skerðingar. Þá er það hlutverk Alþingis sem handhafa löggjafarvalds að setja lög og breyta gildandi lögum. Það að lýsa því að vinna framkvæmdarvaldsins komi í veg fyrir að Alþingi sinni stjórnarskrárbundnu hlutverki sínu er ótækt. Búið er að taka á móti umsögnum og gestum í málinu og því fullar forsendur fyrir því að afgreiða málið úr nefnd.“ Forseti. Hér er meiri hlutinn að halda málum minni hlutans í gíslingu til þess eins að þurfa ekki að taka afstöðu til þessa mikilvæga máls í þingsal. Slík vinnubrögð eru svo sem ekki ný af nálinni, en það veldur mér miklum vonbrigðum að ríkisstjórn undir forystu Katrínar Jakobsdóttur, sem hefur ítrekað lofað nýjum vinnubrögðum, skuli viðhalda þeim. Forseti. Það eru engin ný vinnubrögð að sjá hér. [[Forseti hringir.]]Tillaga um afnám krónu á móti krónu skerðinga skal svæfð í nefnd.
Virðulegur forseti. Þegar maður er orðinn gamaldags finnst manni hefðir og formfesta skipta miklu máli. Ég hef velt því fyrir mér, frá því að ég kom inn í þingið, hvernig hafi staðið á því að á þinginu 2009–2013, einhvern tíma á því bili, hafi bindisskylda þingmanna í þingsalnum verið afnumin. Ég hef velt því fyrir mér hvort slík tilslökun verði ekki til þess að við förum að slaka á almennt í klæðnaði hér í þingsal.
Virðing þingsins.
Mér finnst klæðaburður skipta mjög miklu máli. En auðvitað eru skiptar skoðanir um það. Mér finnst það eðlilegt. Í þessari góðu bók, Háttvirtur þingmaður, stendur: „Löng hefð er fyrir formlegum og snyrtilegum klæðnaði þingmanna við þingstörfin, í þingsalnum og á fundum þingnefnda.“ Ég held að þetta sé t.d. mjög illa brotið af okkur þingmönnum. Reglan hefur verið að karlmenn séu í jakka en meiri fjölbreytni hefur verið í klæðnaði kvenna. Ég held að þessi tilmæli hér innihaldi það ekki að við klæðumst ekki gallabuxum í þingsalnum sem mér finnst afar óviðeigandi. Ég legg til, svo að við förum ekki öll í jólaköttinn, að við tökum okkur taki og hugum að klæðnaði í þingsal, að við komum þannig hingað inn að það sjáist að við berum virðingu fyrir þeirri sögu sem tilheyrir þessu húsi og virðingu fyrir því starfi sem við erum að sinna og að við sýnum það með framkomu okkar og klæðnaði að við séum á hv. Alþingi.
Virðulegi forseti. Málefni eldra fólks, biðlistar, heilsufar, hjúkrunarheimili o.fl. hafa verið nokkuð til umræðu að undanförnu, m.a. í þingsal. Ég er einn þeirra sem hafa vakið athygli á því opinberlega að ef við ætlum að notast áfram við sömu aðferðir við þjónustu við eldra fólk og gera ráð fyrir sömu þjónustuþörf eftir því sem þjóðin eldist munum við ekki ráða við þann reikning sem fylgir. Hér þurfum við að horfa lengra fram í tímann og hugsa fyrir því hvernig við breytum hugsunarhætti og lífsháttum, hvernig við nálgumst það sem samfélag og einstaklingar að eldast. Nýlega birtist vísindagrein eftir vísindamenn við Ball State háskólann í Indiana í Bandaríkjunum um áhrif ævilangrar hreyfingar á líkamlega heilsu. Þar kemur fram að fólk á miðjum áttræðisaldri sem hefur hreyft sig alla ævi er með lungnastarfsemi og vöðvauppbyggingu sem svipar til fólks á fimmtugsaldri. Það sem skiptir hins vegar meira máli er að vísindamennirnir komast að þeirri niðurstöðu að röskleg ganga í 30–45 mínútur á dag geti dugað til að ná umtalsverðum ávinningi með tilliti til heilsufars. Þetta skiptir máli í lýðheilsulegu tilliti. Þetta þýðir að það að ganga eða hjóla í vinnuna eða eftir vinnu getur skipt sköpum fyrir afdrif okkar síðar á ævinni og þetta ítrekar enn mikilvægi þess að við sem samfélag leggjum alla áherslu á að uppfræða börnin okkar og barnabörn um mikilvægi hreyfingar, að við notum öll skólastig til að kenna börnum og ungmennum þessi aðalatriði. Þótt hreyfing hafi kannski ekki alltaf úrslitaáhrif á t.d. tilurð veikinda eða hvort við veikjumst er löngu sannað að með því að hreyfa okkur reglulega erum við betur undir það búin að takast á við veikindi síðar á ævinni. Það er meðfæddur réttur fólks að hafa tækifæri til að taka þátt í samfélaginu, hvar sem það er statt á lífsleiðinni, og við sem samfélag eigum og þurfum að auðvelda fólki að taka ábyrgð á eigin heilsu því að lengi býr að fyrstu gerð. Þannig tökumst við á við þá áskorun sem felst í breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar og heilbrigðisþjónustu 21. aldarinnar.
Hæstv. forseti. Hv. þingmenn. Ég var að lesa Fréttablaðið fyrir nokkrum dögum og þar kom fram að sykurhátíðin væri handan hornsins. Það er nokkuð til í því og þess vegna vil ég ræða hér um jólin, hátíð sem svo oft er nefnd hátíð ljóss og friðar. Ég vil ræða um mataræði og samskipti og líðan fólks. Við viljum að öllum líði vel um jólin, allir verði mettir og fái gjafir. Það er gaman að halda í hefðirnar en þó er rétt að temja sér hóf, sérstaklega hvað varðar reyktan mat, sykrað gos og annað sætmeti svo að dæmi sé tekið. Rannsóknir sýna að neysla sykurs hefur slæm áhrif á heilsuna og því miður leynist viðbættur sykur í margvíslegum matvælum þar sem lítið ber á honum, eins og t.d. í ýmsum sósum. Könnun á mataræði Íslendinga 2010–2011 sýnir að offita og ofþyngd verða æ algengari en tæplega 59% fólks á aldrinum 18–80 ára eru yfir kjörþyngd og 21% flokkast með offitu en árið 2002 var hlutfall þeirra 13,1%. Það er betra að hemja átið en nú eigum við Íslendingar víst enn Norðurlandametið í sykuráti og hér á það ekki við að segja: Geri aðrir betur. Neysla á sykruðum gosdrykkjum hefur sem betur fer minnkað umtalsvert og því ber að fagna en ungt fólk sem drekkur sykrað gos oftar en tvisvar í viku fær mun meira af viðbættum sykri en ráðleggingar segja til um. Svo eru það samskiptin og líðanin. Við höfum öll miklar væntingar til jólanna þar sem við viljum oft að allt sé svo fullkomið. Þess vegna skiptir ekki síður máli að kunna að setja sig í spor annarra og reyna það og sýna samúð þeim sem minna mega sín, hvort sem þeir hafa sjálfir komið sér í þá stöðu eða ekki.
Virðulegi forseti. Í síðustu viku gagnrýndi ég frekar harðlega orðræðu sem birtist m.a. í ræðu hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar. Sem fyrr greinir var sú ræða smekkfull af rangfærslum um samkomulag sem Ísland skrifaði blessunarlega undir nýlega sem fjallar um hvernig þjóðir heimsins geti tekið höndum saman um eitt af stóru og stækkandi málefnum samtímans, farendur, þ.e. fólk sem flytur á milli landa af einni eða annarri ástæðu. Í gær spurði sami hv. þingmaður hæstv. forsætisráðherra ágætra spurninga um téð samkomulag. Fyrst vil ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýr svör en þau ættu að taka af öll tvímæli um samkomulagið og sefa allar áhyggjur sem nú heyrast svo víða hátt í samfélaginu. Þó langar mig líka til að þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni í þetta sinn fyrir mikilvægt atriði sem kom fram í fyrirspurn hans en það varðar umræðuna sjálfa. Það er hætt við því að ef málefni innflytjenda og sér í lagi flóttamanna og hælisleitenda eru ekki rædd opinskátt, upphátt og heiðarlega eigni öfgaöfl sér málaflokkinn. Það er sérstök hætta á því þegar honum er þvælt saman við ættjarðarást en úr því getur myndast heldur eitraður og öflugur kokteill sem hefur valdið ómældum skaða í mannlegu samfélagi í gegnum tíðina, ekki bara á fyrri hluta 20. aldar þótt þaðan fáum við frægustu dæmin. Fólk hefur alltaf verið hrætt við útlendinga, sér í lagi þegar það sér miklar samfélagsbreytingar samhliða mikilli fjölgun þeirra. Það er eitthvað sem við þurfum að geta rætt um opinskátt. Nú er svo komið að ég fæ mikið af skilaboðum um téð samkomulag sem undantekningarlaust innihalda sambærilegar rangfærslur og birtust í téðri ræðu. Þótt mér sé skylt en þó óljúft á allan hátt að leiðrétta rangfærslurnar vil ég samt taka undir með hv. þingmanni um að veruleg hætta sé á því að ef fólk upplifir þöggun í umræðu um útlendingamál spili það í hendurnar á öfgaöflunum. Sú umræða snertir á alls kyns óþægilegum en mikilvægum málefnum eins og trúarbrögðum, hefðum, siðum, menningaratriðum og landslögum. Ég lýsi mig algjörlega reiðubúinn til að ræða þau mál opinskátt, heiðarlega og hreinskiptið, ítrekað og ítarlega. Manngreinarálitið er óþarft, staðreyndir og rök trompa bábiljur og rökvillur. Myrkur er ekkert nema skortur á ljósi. Ljósið sigrar myrkrið.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði síðast í morgun að kaupmáttur eldri borgara og öryrkja hefði stórlega aukist. Einnig talaði hann um að enginn gæti stutt skattalækkanir. Sjálfstæðisflokkurinn talar alltaf um að það þurfi að lækka skattana. Ég er viss um að hver einasti þingmaður hérna inni er tilbúinn að styðja við það að færa tímavélina aftur til 1988 þegar lífeyrislaun og lág laun voru skattlaus. Það er skrýtið að halda því fram á sama tíma og gengið hefur sigið og hækkanir dunið á eldri borgurum og öryrkjum að kaupmáttur þeirra sé í góðu lagi. Kauphækkun sem á að koma um næstu áramót er heil 3,6%. Það dugir ekki til að auka kaupmátt. Það dugir ekki einu sinni til að halda í við hækkanir á verðlagi og öðru sem hafa dunið yfir. Hið rétta væri, og hefur verið ítrekað hér, að hækka þessa prósentu um 9,6%. Launaskriðið á þessu tímabili er 6% og það skýrt í lögum að það á að fylgja launaskriði. Síðan getum við bent á það að til öryrkja sem hefur 113.000 kr. úr lífeyrissjóði skila sér 20.000 kr. 93.000 kr. af þessu eru skattar og skerðingar. Á sama tíma erum við að tala um lögþvingaðan eignavarinn sparnað sem er verið að ræna af þeim sem síst skyldi.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða hvað framlög okkar til þróunarsamvinnu geta haft mikil áhrif og á marga, að hafa aðgang að því sjálfsagða. Á einungis fimm árum hafa 67.000 manns í sex héruðum í Sambesíu-fylki í Mósambík fengið aðgang að hreinu vatni og 60.000 nemendur við 145 skóla hafa aðgang að hreinu vatni og bættri salernisaðstöðu í gegnum íslenska þróunarsamvinnu. Ísland hefur fjármagnað að stórum hluta vatns- og salernisverkefni í Mósambík frá árinu 2014 og heldur UNICEF utan um verkefnið í samstarfi við yfirvöld í Sambesíu-fylki. Þetta er gríðarlega mikilvægt heilbrigðismál, en á hverju ári deyja um 37.000 manns í Mósambík vegna skorts á hreinu vatni og lélegri eða engri salernisaðstöðu. Í þessu fátækasta fylki í Mósambík búa tæpar 5 milljónir manna og bara 1/3 hefur aðgang að hreinu vatni og tæp 90% hafa ekki aðgang að viðunandi salernisaðstöðu. Í Sambesíu eru u.þ.b. helmingur barna með mikla vaxtarskerðingu vegna vannæringar og skorts á hreinu vatni og hreinlætisaðstöðu. Sá stuðningur sem Ísland veitir verður til þess að reistir verða nokkrir vatnspóstar í Pebane-héraði sem hefur þau áhrif að börn og konur sem oftar en ekki sjá um vatnsöflun þurfa ekki lengur að ganga tvo til þrjá kílómetra á hverjum degi til að sækja vatn í mengaða á. Það hefur jákvæð áhrif á heilsu allra í þorpinu, ekki síst barnanna. Svipaða sögu er hægt að segja í Buikwe-héraði í Úganda, en þar verða um 50.000 manns komnir með aðgang að hreinu vatni, ómenguðu neysluvatni, þegar öðrum áfanga í vatnsverkefni Íslands í héraðinu lýkur á næsta ári. Nýverið undirritaði Unnur Orradóttir Ramette, sendiherra Íslands í Kampala, samning við Water Mission Úganda um áframhaldandi samstarf. Þegar þeim áfanga lýkur verður búið að byggja um 25 vatnsveitur fyrir íslenskt þróunarfé sem dreifa vatni í rúmlega 100 vatnspósta í tæplega 40 fiskimannaþorpum við strendur Viktoríuvatns. Því til viðbótar er verið að byggja 150 salernisbyggingar til almenningsnota í sömu þorpum, eitthvað sem okkur Íslendingum þykir sjálfsagt að hafa aðgang að. Ég verð að benda fólki á sannargjafir.is hjá UNICEF þar sem við getum keypt lífsnauðsynleg hjálpargögn fyrir bágstödd börn.
Virðulegur forseti. Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna var 70 ára í gær. Staða mannréttindamála á Íslandi er mjög góð en því miður er það ekki svo á allt of mörgum stöðum í heiminum. Einn sá hópur sem hefur búið við mjög svo skert mannréttindi er flóttafólk og farendur. Sameinuðu þjóðirnar hafa á síðustu misserum unnið að yfirlýsingu um málefni flóttafólks og farenda. Markmiðið með þeim samþykktum er einmitt að tryggja mannréttindi þess fólks og bæta viðbrögð alþjóðasamfélagsins við fólksflutningum, bæði flóttafólks og farenda, í ljósi þess ört vaxandi fjölda fólks sem nú er á flótta og á faraldsfæti. Við hljótum öll að geta tekið undir mikilvægi þess. Í umræddum yfirlýsingum er lögð áhersla á sameiginlega ábyrgð alþjóðasamfélagsins í málefnum þessa fólks og undirstrikuð er skylda aðildarríkja til að vernda þá sem eru á flótta, styðja þau ríki sem hýsa mikinn fjölda flóttafólks, ásamt því að styðja þau ríki sem kljást við fólksflótta. Samþykktirnar eru ekki lagalega bindandi en þær skapa samvinnugrundvöll ríkja heimsins um framkvæmd þeirra skuldbindinga sem samþykktar voru í New York yfirlýsingunni. Einnig skipta þeir miklu máli fyrir framgang heimsmarkmiðanna. Á Íslandi búum við við gott lagaumhverfi þegar kemur að mannréttindum, bæði þeim sem hér búa og þeirra sem hingað koma af mismunandi ástæðum. Þó að við getum eflaust bætt ýmislegt enn frekar í þeim efnum, þá eru þessar ágætu yfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna ekki til þess fallnar að þröngva Íslandi í slíkt, heldur er það alltaf ákvörðun hins fullvalda ríkis Íslands að breyta slíku. Yfirlýsingin sem nú er samþykkt í Marrakess felur ekki í sér að Ísland þurfi að breyta lögum eða þeim aðferðum sem við höfum hingað til notast við. Í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna segir: „Allir eru bornir frjálsir og jafnir öðrum að virðingu og réttindum. Allir eru gæddir skynsemi og samvisku, og ber að breyta bróðurlega hverjum við annan.“ Mannréttindi eru ekki afstæð. Þau eru algild. Með því að setja mannréttindi í forgang, frelsi og jafnrétti allra, erum við um leið að vinna að friði og stöðugleika í heiminum gagn. [[Forseti hringir.]]Þann slag verðum við alltaf að vera tilbúin að taka. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég er enn að reyna að kyngja gallbragðinu sem ég hef fundið eftir að ég sá þessi yfirlýstu frábæru fjárlög sem í engu auka kaupmátt eða getu eldri borgara, öryrkja og þeirra sem höllustum fæti standa í samfélaginu, ekki um eina einustu krónu. Því til rökstuðnings ætla ég að vísa í grein sem ég hef ítrekað vísað í, 69. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, þar sem stendur skýrum stöfum: „Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 63. gr. og fjárhæðir skv. 22. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni.“ Númer eitt: Það er nákvæmlega það sem var verið að gera í fjárlögunum, það var verið að breyta þessu, samanber 69. gr. almannatryggingalaganna, bara lögbundið. Þetta var bara einföld vísitöluleiðrétting sem var líka röng vegna þess að í síðari málslið greinarinnar kemur: „Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Hvort skyldi hafa verið hærra núna, virðulegi forseti, launaþróun í landinu 2018 eða vísitala neysluverðs? Launaþróunin. Þar munaði heilum 6%. En það er ekki bara að það sé jólagjöfin í ár í sambandi við þessi fjárlög að gera ekkert í að bæta kjör þeirra sem höllustum fæti standa hér heldur er núna það nýjasta að eiga að þeyta í gegnum þingið á einhverjum ljóshraða veggjöldum fyrir alla. Á hverjum bitna veggjöldin helst? Þeim sem hafa varla efni á salti í grautinn. Nú á að láta þá sitja heima og komast helst aldrei út úr borginni vegna þess að það mun verða þeim algjörlega um megn. Það er í raun skömm að því hvernig við leynt og ljóst ráðumst á þá sem síst skyldi í samfélaginu í dag og þessi jólagjöf, að þetta skuli vera að koma inn í þingið núna ofan á allt annað, er algjörlega ofar mínum skilningi og er hann nú þokkalega góður fyrir.
Virðulegi forseti. Í gær minnti hæstv. forsætisráðherra okkur á að það eru liðin 70 ár frá því að mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna var undirrituð. Heimsstyrjöldin síðari var nýlokið og heimurinn vildi gera betur. Helsti hvatamaður hennar var Eleanor Roosevelt, stjórnmálakona og forsetafrú Bandaríkjanna. Hún var hvatamaður að stofnun Sameinuðu þjóðanna og hún var einnig fulltrúi sendinefndar Bandaríkjanna þar inni. Innan Sameinuðu þjóðanna barðist hún fyrir mannréttindum og réttindum flóttafólks sem hraktist frá heimkynnum sínum í styrjöldinni. Já, það er annar hljómur sem berst nú frá Hvíta húsinu. Mannréttindayfirlýsingin lýsir markmiðum og er ekki lagalega bindandi. Hún kveður á um mannréttindi sem allir eiga jafnt tilkall til án tillits til kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúar, skoðana o.s.frv. Sameinuðu þjóðirnar eru nú að vinna að tveimur mannréttindasamþykktum sem snúa að annars vegar að málefnum flóttafólks og hins vegar að málefnum farenda. Við erum svo heppin hér á Íslandi að stjórnvöld geta tekið þátt í og samþykkt slíkar yfirlýsingar þar sem þær fara saman við yfirlýsta stefnu núverandi stjórnvalda og stór hluti þjóðarinnar getur í hjarta sínu kvittað upp á þau mannréttindi. Því er það beinlínis sorglegt að hlýða á þann málflutning sem er hér í boði Miðflokksins. Hann elur á tortryggni, andúð og beinlínis hroka. Nú skal blása lífi í skoðanakannanir og tala til atkvæða sem eru á flökti, það er líklega sama hvaðan gott kemur. Ég vil ganga svo langt að kalla þetta sparðatínslu. Með aðkomu að samþykktum SÞ um málefni flóttafólks tökum við þátt í alþjóðlegum mannréttindaviðurkenningum og getum fylgt okkar sjálfdæmi um eigin innflytjendalöggjöf og stefnu í málefnum innflytjenda. Um þá gagnrýni sem snýr að því að umræða um þessi mál séu kæfð eða þokukennd og stjórnvöld vilji ekki ræða þessi mál, vil ég segja að við getum litið svo á að þetta sé einmitt sá grunnur sem umræðan á að byggja á.
Virðulegur forseti. Ég hef fengið tækifæri til að setjast á þingbekk í nokkra daga. Mér finnst það skemmtilegt og ekki síst að fá tækifæri til að koma hingað sem fulltrúi eldri borgara því að ég þykist eiga nokkurt erindi til ykkar. Stofnaður var starfshópur um málefni eldri borgara síðasta vor. Því miður hefur sá hópur ekki enn skilað neinum niðurstöðum. Í staðinn höfum við tillögur fjárlaganefndar sem fela í sér 3,6% hækkun á ellilífeyri frá almannatryggingum. Fólkið sem lítið eða ekkert hefur nú á milli handanna fær 239.500 kr. frá almannatryggingum og svo er rukkaður skattur til baka. Þetta eru upphæðir sem eru langt fyrir neðan framfærsluviðmið. Þetta er ellilífeyririnn til þess fólks sem býr við fátækt, veikindi, einangrun og tómleika. Nú er ég ekki kominn hingað til að rífast eða skammast vegna þess að ég þykist vita að langflest ykkar hér á Alþingi eru velviljuð og eruð mér sammála um að taka þurfi til höndum og bjóða eldri borgurum upp á lífsgæði og áhyggjulaust ævikvöld. Elsta kynslóðin má ekki og á ekki að verða út undan. Kæru þingmenn og -konur. Ég kem í þennan gamla góða ræðustól til að skora á ykkur að standa vörð um lífsgæðin og sinna því fólki sem komið er til ára sinna. Þótt ég sé sjálfur komin til aldurs og elli er erindið af minni hálfu hingað í þingsalinn [[Forseti hringir.]]það eitt, hvar í flokki sem þið standið, að sameinast um að aldraðir fái lifað og dáið með reisn. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er oft sem maður sér kastað til höndunum í asa hér í þinginu, sérstaklega rétt fyrir þingfrestun, en það er ekki oft sem maður sér vinnubrögð eins og nú virðist eiga að viðhafa varðandi samgönguáætlun. Hér eru að fæðast í þessum töluðu orðum það sem er ekki hægt að kalla annað en nýja samgönguáætlun, samgönguáætlun sem væri þá sennilega full ástæða til að senda aftur til umsagnar í ljósi þeirra umfangsmiklu breytinga sem þar eru á ferðinni. En nei, það á ekki að gerast, það á að afgreiða þetta í miklum flýti. Það er reyndar erfitt að sýna minni hlutanum hvað stendur nákvæmlega til því að það er ekki tilbúið. Það á samt að vera klárt til að ljúka umræðu og atkvæðagreiðslu um þetta mál fyrir helgi. Hér er verið að tala um tugmilljarða framkvæmdir á ári. Það er ekki minnsta tilraun gerð til þess að meta t.d. þjóðhagsleg áhrif eins og vera ber, t.d. í takt við lög um opinber fjármál. Í raun og veru er afskaplega lítið um það að finna hvað nákvæmlega eigi að gera eða hvernig. Mér sýnist staðan vera nokkurn veginn svona: Suðvesturhornið, höfuðborgarsvæðið, fær ekki neitt nema þeir borgi aukalega fyrir það með veggjöldum. Þau veggjöld á jafnframt að nota til að fjármagna framkvæmdir annars staðar á landinu. Þetta er flutt af sama hópi og lagðist þversum gegn hugmyndum um að hækka kolefnisgjöld um 1.200 millj. kr. á ári og hér er skyndilega kominn listi upp á 75 milljarða sem á að fjármagna á næstu árum með veggjöldum. Ég held að það sé um að lágmarki fertugföld sú hækkun sem stefnt var að með kolefnisgjöldunum á sínum tíma. Tvískinnungurinn er nú ansi myndarlegur í þessu. Þetta eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð. Þetta er rassvasabókhald um tugmilljarða framkvæmdir. Þingið á að sýna sjálfu sér þá virðingu að taka sé örlítið betri tíma í að móta þessar hugmyndir til enda. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Mig langar að ræða um samgönguáætlunina sem nú er verið að breyta í eiginlega nýja samgönguáætlun með því að þetta er þingsályktunartillaga sem er búin að vera í vinnslu. 71 aðili, bæjarfélög og sveitarfélög um allt landið, er búinn að senda inn athugasemdir, allir aðilar máls, og í nefndaráliti er alveg á lokametrunum bætt inn nýrri þingsályktunartillögu um hvernig gjaldtökunni skuli háttað. Ætla menn þá ekki að fara hringinn aftur og spyrja til að gera það faglega: Hvað finnst mönnum um þessar gjaldtökuhugmyndir? Það er það sem meiri hlutinn virðist ekki ætla að gera. Þá skulum við horfa á hvernig þetta gæti spilast. Ef meiri hlutinn ákveður að gera það ekki vita allir að þetta er gríðarlega ófaglega unnið og það getur enginn sætt sig við svona vinnubrögð. Þjóðin mun ekki sætta sig við svona vinnubrögð. En meiri hlutinn gæti gert það með fimm, þvingað málið út úr nefndinni. Þá situr það hjá forseta Alþingis sem hefur dagskrárvaldið. Ef hann setur það á dagskrá, svona illa unnið í svona mikilli ósátt við þjóðina sem er ekki hrifin af þessum veggjöldum, er það bara stríðshanski inn á þingið á lokametrum. Hvað á minni hlutann að gera annað en að segja: Þetta getum við ekki leyft? Hvað höfum við þá? Við höfum ekkert annað en heimild okkar til að tala í málinu. Auðvitað þurfum við að tala í málinu og bíða umsagna frá sveitarfélögum, hagsmunaaðilum og fólkinu í landinu um þetta mál. Auðvitað þurfum við að bíða og tala þangað til við fáum þær upplýsingar. Við værum aum ef við hleyptum þessari þingsályktunartillögu inni í þingsályktunartillögu á lokametrum án þess að landsmenn fái að segja sitt og þeir sem málið varðar. Það er grundvallarlýðræðiselement að allir eiga rétt á að koma að ákvörðun sem þá varðar og það er verið að þverbrjóta hér ef menn ætla að halda í þessa göngu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp um veiðigjald, frumvarp sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn veit að skapar hvata til bókhaldsbrellna og skattundanskota samþættra útgerða en kýs samt sem áður að láta verða af, sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn veit að verður þess valdandi að ríkissjóður verður af u.þ.b. 4 milljörðum í tekjur á næsta ári og sem ríkisstjórnin veit að hefði mátt vinna talsvert betur í samráði við minni hlutann. Það var algjör óþarfi að þröngva þessu í gegn í þetta sinn en það mun að sjálfsögðu gerast í boði meiri hlutans á þinginu.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um veiðigjöld eftir 3. umr. Hér er verið að afkomutengja veiðigjöld í rauntíma og tryggja þjóðinni sanngjarna auðlindarentu af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Við erum einnig að koma til móts við litlar og meðalstórar útgerðir með því að styrkja frítekjumarkið mjög mikið sem dregur úr áframhaldandi samþjöppun aflaheimilda og eflir sjávarbyggðirnar. Málið hefur fengið mikla og góða umfjöllun í atvinnuveganefnd hjá fjölda gesta og farið í umsagnarferli. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur kynnt málið vítt og breitt um landið. Ég tel því að við séum komin á góðan stað að afgreiða veiðigjöldin sem eru, að ég tel, mikil framför frá þeim veiðigjöldum sem verið hafa þar sem við erum að breyta um og fá ríkisskattstjóra til að vinna þetta [[Forseti hringir.]]sem best má vera.
Herra forseti. Samþykkt þessa frumvarps fæli í sér mjög sérkennilega og jafnvel nöturlega afstöðu til hugmynda um réttlæti. Á sama tíma og við horfum upp á hópa sem hafa átt bágt og erfitt á löngum uppgangstíma og fengu væntingar um einhverja bót við framlagningu fjárlagafrumvarps, sem var svo dregið til baka af því að forsendur fjárlaganna brugðust þegar íslenska krónan seig, greiðum við atkvæði um frumvarp þar sem að létta á álögum vissulega af fyrirtækjum sem búa við rekstrarerfiðleika en líka fyrirtækjum sem hafa verið að borga sér svo mikinn arð á síðustu árum og á síðasta ári að fæst okkar skilja þá upphæð. Ég mun ekki samþykkja þessi veiðigjöld.
Herra forseti. Ríkisstjórnin er að ná í gegn helsta baráttumáli sínu. Hér fellir hún grímuna. Ríkisstjórnin var gerð afturreka með lækkun veiðigjalda í vor en lagði þau fram aftur nú í haust og keyrir þau í gegn í bullandi pólitískum ágreiningi. Ekki er minnsta tilraun gerð til að ná einhverri sátt um þetta mál. Hér sést hin pólitíska forgangsröðun ríkisstjórnarflokkanna. Hér eru veiðigjöld lækkuð um 4 milljarða á sama tíma og ekki er unnt að fjármagna kaupmáttaraukningu eldri borgara, á sama tíma og ekki er heldur unnt að fjármagna vegakerfið með neinum sóma, eins og við sjáum í umræðu í þinginu í dag, á meðan skorið var niður milli umræðna í fjárlagafrumvarpi mjög víða í velferðarkerfinu. Þetta er grímulaus sérhagsmunagæsla þessara ríkisstjórnarflokka. Ég segi nei við þessu máli.
Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um veiðigjöld. Ég er algjörlega ósammála síðasta ræðumanni um að ekki hafi verið haft fullt samráð við alla aðila um þetta mál. Við héldum 13 fundi, það komu 100 gestir fyrir nefndina og samráðið var mikið, talað við alla og minni hlutinn fékk öll þau tækifæri sem þurfti. Það komu engar breytingartillögur í nefndinni og kom fram í greinargerð með áliti minni hlutans að hann gerði engar athugasemdir við þetta. Ég segi að við séum að afgreiða niðurstöðu sem sátt er um. Gjöldin eru há miðað við afkomu greinarinnar eins og staðan er í dag, en það er reynt að koma til móts við það eins og formaður nefndarinnar sagði áðan, verið að veita afslætti sem hækka mjög verulega frá síðustu lögum. Ég segi já við þessu frumvarpi.
Herra forseti. Við erum nú að leiða til lykta mál sem varðar mikilvæga atvinnugrein í landinu, varðar landsmenn alla. Það er ekki gott þegar stór mál eru afgreidd út í miklum ágreiningi. Samráð hefur a.m.k. ekki verið haft á Alþingi við alla flokka sem þar sitja. Þetta er sérstaklega sorglegt vegna þess að í stefnuskrám flestra flokka sem sitja á þingi eru sameiginlegir þræðir sem hægt hefði verið að flétta svo miklu betur saman og ná almennari sátt. Það er leiðinlegt og alvarlegt að stjórnvöld geri ekki betri tilraun til að ná þessu samkomulagi sem er okkur öllum svo mikilvægt, ekki síst greininni sjálfri og svo sem landsmönnum [[Forseti hringir.]]öllum. Ég get ekki stutt þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Áherslur í frumvarpinu um innheimtu veiðigjalda koma fram í nýjum reiknistofni gjaldsins sem byggður er á afkomu. Veiðigjöldin miðað við 33% gjaldhlutfall. Áfram er unnið með frítekjumark og kemur til móts við minni útgerðir vítt um landið. Hér skal miða við almanaksár, stjórnsýslunni er breytt, ákvarðanir eru færðar nær tíma og dregið úr tímatöf við meðferð upplýsinga. Innheimtan er í samræmi við tíma, við afkomu í greininni og fyrirtækjanna um allt land. Allt er það þættir í tengslum við innheimtu veiðigjalds sem átt hafa mikinn hljómgrunn í gegnum tíðina og ljóst að vinnan grundvallast m.a. á þeirri kröfu og viðleitni til að ná meiri sátt um innheimtu veiðigjalda. Ég styð þetta mál.
Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmálanum segir að við endurskoðun laga um veiðigjöld þurfi að hafa það að meginmarkmiði að tryggja þjóðinni réttlátan hlut af arðsemi auðlindarinnar. Ég velti fyrir mér hver réttlátur hlutur þjóðarinnar er í þessu frumvarpi, hann er a.m.k. minni í krónum talið. Í frumvarpinu er sérstaklega talað um að veiðigjaldið eigi að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir. Hérna erum við með ófjármagnað hafrannsóknaskip upp á 3 milljarða sem óbreytt veiðigjöld myndu auðveldlega fjármagna. Þetta tvennt er mjög athyglisvert. Réttlátur hlutur þjóðarinnar er minni en ef ástandið héldist óbreytt og við værum með fjármagnað hafrannsóknaskip ef ástandið héldist óbreytt.
Virðulegi forseti. Hér er talað um afkomutengingu útgerðarinnar. Auðvitað verðum við að huga vel að henni en staðreyndin er sú að á árinu 2018 hefur krónan fallið gríðarlega. Við erum að horfa upp á 20% í sambandi við útflutning, þ.e. 20% aukning og viðbótargróði útgerðarinnar af útflutningi. Þannig að ég segi: Er ekki ástæða til að bíða og doka við og sjá til hvert við erum að fara, hvort við erum að koma eða fara? Það er búið að greiða út sjálfsagt hátt í 80 milljarða í hreinan arð síðan 2010. Það er að meðaltali um 9 milljarðar á ári í arðgreiðslur út úr sjávarútveginum. Það er verið að lækka veiðgjöldin beint fyrir framan nefið á okkur um 4,3 milljarða, hvað sem þeir segja. Það er staðreynd að greiddir voru um 11 milljarðar inn í ríkissjóð í fyrra af sjávarauðlindinni. Núna verða þeir 7. Við gætum gert ýmislegt, virðulegi forseti, með þessa 4 milljarða kr. ef ríkisstjórnin liti kannski pínulítið í baksýnisspegilinn og forgangsraðaði einhvern tímann í þágu þeirra sem mest þurfa á aðstoð að halda.
Virðulegi forseti. Hér er verið að lagfæra augljósa meinbugi sem eru í núverandi og núgildandi innheimtu veiðigjalda. Það er ekki verið að lækka veiðigjald. Gjaldhlutfallið er óbreytt. Verið er að færa gjaldið til í rauntíma þannig að útgerðin greiði á hverjum tíma sem næst afkomu sinni. Það er ekki verið að lækka gjaldið. Og hér er heldur ekki verið að ræða eða greiða atkvæði um fiskveiðistjórnarkerfið sjálft. Það er mér algjörlega óskiljanlegt að þrátt fyrir öll önnur sjónarmið sem menn kunna að hafa uppi um fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi megi ekki lagfæra það sem augljóslega er úr lagi gengið. Að sjálfsögðu mun ég styðja þetta framfarafrumvarp.
Herra forseti. Nei, það er ekki verið að tryggja þjóðinni sanngjarna rentu af auðlind hennar. Þvert á móti er verið að skerða enn frekar sanngjarna rentu þjóðarinnar af auðlind hennar. Ríkisstjórn Vinstri grænna, Framsóknar og Sjálfstæðisflokks ákveður að gera þetta á sama tíma og rekstrarumhverfi útgerðar vænkast mjög, á sama tíma og leggja á aukna skattbyrði í formi veggjalda á allan almenning, á sama tíma og ekki er mögulegt að fara í nauðsynlegar kjarabætur fyrir eldri borgara og fyrir öryrkja. Herra forseti. Þetta er 4 milljarða kr. jólagjöf ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur til útgerðarinnar, á kostnað alls almennings í landinu.
Herra forseti. Það er kúnstugt að hlusta á þennan málflutning í ljósi þess að fulltrúar flestra, ef ekki allra flokka, hafa talað fyrir því að veiðigjöld eigi að endurspegla afkomu, að fulltrúar flestra ef ekki allra flokka hér á þingi hafa talað fyrir því að það sé eðlilegt að miðað sé við að álagning sé nær í tíma en verið hefur. Og hér er verið að gera einmitt það, að færa álagninguna nær í tíma og miða hana við afkomu. Um það er búið að fjalla á 13 fundum í hv. atvinnuveganefnd og fá fjölda gesta, en þá er talað eins og þetta sé óvænt hugmynd sem keyrð sé í gegn. Ég ætla að nota tækifærið hér til að þakka hv. atvinnuveganefnd og formanni hennar fyrir að hafa einmitt fjallað ítarlega og vandlega um þetta mál sem skiptir máli. Hér er verið að leggja til 33% gjaldhlutfall plús viðbótarálag á uppsjávarfisk. Þegar afkoman batnar mun það skila sér í hærri veiðigjöldum og þegar afkoman versnar mun það skila sér í lægri veiðigjöldum. Þetta er satt að segja grunnhugmynd sem ég taldi vera allgóða samstöðu um [[Forseti hringir.]]á Alþingi eftir að hafa fylgst með þessari umræðu allt frá árinu 2012 þegar við settum fyrst sérstaka veiðigjaldið á. Herra forseti. Ég tel að þetta sé mikið framfaraskref og að góð vinna hafi farið fram, bæði af hálfu ráðherra og atvinnuveganefndar í þessu máli.
Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um veiðigjöldin. Þetta frumvarp sem liggur frammi byggir á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að endurskoðun laga um veiðigjöld þurfi að hafa það að meginmarkmiði að tryggja þjóðinni réttlátan hlut af arðsemi auðlindarinnar og að þau taki tillit til afkomu fyrirtækjanna. Gögnin sem eru notuð eru færð nær í tíma og reiknistofn veiðigjaldsins endurspeglar væntanlega afkomu betur og hætt verður að byggja á Hagtíðindum. Nú er gert ráð fyrir að gögnin sem verða lögð til grundvallar verði byggð á gögnum frá ríkisskattstjóra og þá skattskýrslum fyrirtækjanna. Mönnum hefur orðið tíðrætt um að við séum að lækka veiðigjöldin og að afkoma sjávarútvegsfyrirtækjanna sé að hækka. Þá getum við vonandi líka tekið undir að það sé raunin og því megi það verða til þess að skila okkur hærri veiðigjöldum til ríkisins, ekki satt?
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að þessu máli er að ljúka og í góðu lagi þótt það gerist ekki í sátt. Stundum eru mál þannig vaxin að ekki verður um þau einhugur í þinginu. Þetta er mál sem kom fram í september, það var mælt fyrir því þá. Samt er talað hér eins og það hafi ekki verið haft neitt samráð. Menn sem leggjast gegn málinu segja að ríkið verði af réttlátum hlut en í málflutningi þeirra sem tala þannig er alveg augljóst að þeir ætla að skammta ákveðna krónutölu sem hefur ekkert með afkomu útgerðarinnar að gera. Það á bara að vera einhver föst krónutala sem ávallt á að skila af sér. Um slíkt verður aldrei nein sátt. Það er sanngjarnt og eðlilegt að gjaldið endurspegli afkomu greinarinnar og með þessum lögum mun gjaldið gera það betur en á við í dag vegna þess að gjaldið endurspeglar betur rauntímaafkomu. Besti mælikvarðinn á það hvort þetta mál er gott mál og til framfara borið saman við gildandi lög og reglur verður þessi hér: Mun einhverjum detta í hug að hverfa aftur til gamla kerfisins? Svarið við því er augljóst: Nei.
Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um veiðigjöld, ekki fiskveiðistjórnarkerfið eins og flestallar tillögur minni hlutans snerust um við 2. umr., fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur skapað okkur þá stöðu með sjávarútveg okkar í heiminum að hann er í fararbroddi. Umræðan á Íslandi allt frá árunum 2010/2011 hefur verið um það hversu miklar álögur við getum sett á sjávarútveginn á meðan í allflestum öðrum löndum, jafnvel stórum sjávarútvegslöndum eins og Noregi, snýst umræðan um hversu mikið þarf að greiða með sjávarútveginum. Ég hef tekið þátt í þessari umræðu frá upphafi. Ég lagði fram frumvarpið sem var úrelt að mínu mati þegar ég lagði það fram. Okkur vantaði hins vegar upplýsingar til að geta sett þetta fram í rauntíma. Ég fullyrði að frumvarpið sem við erum að fara að samþykkja hér, og ég hvet alla til að gera það, er framfaraskref. Það er skynsamlegt, það tekur á afkomunni. Við þurfum að hafa samkeppnishæfa útgerð hringinn í kringum landið. Gjaldið er að stærstu leyti greitt, yfir 80%, af landsbyggðinni. Mörg fyrirtækin þar þola ekki [[Forseti hringir.]]hærra gjald. Hér getum við haldið áfram að auka samkeppnishæfni þjóðarinnar, útgerðarinnar og haldið uppi byggð í landinu. Ég segi já.
Herra forseti. Ég fagna því að við séum komin á þann stað að vera að afgreiða málið á þann hátt að um það hafi náðst niðurstaða sem við getum staðið keik með. Ég skal ekki dylja að ég hefði viljað ganga lengra í því að lækka þessar álögur. Ég ætla að minna á og ég dró það fram í umræðu um bæði fjárlögin og þetta mál að sveitarfélög í Norðvesturkjördæmi hafa með mjög vönduðum og ítarlegum hætti látið greina afkomu sjávarútvegsfyrirtækja innan kjördæmisins. Ég vil minna á það við þessa atkvæðagreiðslu og hvetja hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. formann atvinnuveganefndar til að gefa þeim útreikningum gaum. Ég er hræddur við þá þróun sem er að gerast í kjördæmi mínu, við það hvernig þessi gjöld leggjast á mikilvæg fyrirtæki fyrir byggðina. Það er full ástæða fyrir okkur til að halda vöku okkar en þetta er góður áfangi og ég fagna honum.
Virðulegur forseti. Það frumvarp sem við greiðum atkvæði um sníður marga meinbugi af innheimtu á veiðigjöldum og þess vegna mun ég geta stutt það. Það verður aldrei hægt að sníða alla meinbugi af því sem innheimtir aukaskattlagningu á þessa atvinnugrein en ég held þó að við séum á réttri leið varðandi fyrirkomulagið. Sá stóri meinbugur er enn þá á að gjaldið er of hátt. Það getur vel verið að hagur nokkurra stórra sjávarútvegsfyrirtækja sé að lagast en öll hin mörg hundruð litlu og meðalstóru sjávarútvegsfélögin sem skapa þjóðinni arðsemi með starfsemi sinni í byggðum landsins standa ekkert of vel. Þess vegna verðum við að fylgjast með þeim áhrifum sem þetta háa gjald hefur, svo að arðsemin dragist ekki saman hjá íslenskri þjóð af auðlindinni, af því að öflugur sjávarútvegur skilar mestu arðseminni. Það skulum við hafa á hreinu. Það er ekki verið að lækka veiðigjöldin, sama hvernig þetta er reiknað út. Ef það væri reiknað út eftir hag veiða og vinnslu fyrir árið 2017 yrðu veiðigjöldin á næsta fiskveiðiári 2,5 milljarðar.
Herra forseti. Síðastliðinn fimmtudag féllu tveir dómar í Hæstarétti sem setja strik í reikninginn í málflutningi ríkisstjórnarinnar í þeirri veiðigjaldaumræðu sem hefur átt sér stað hér. Það voru þegar sterk rök fyrir frestun málsins á grundvelli jákvæðra áhrifa gengisbreytinga á útflutningsgreinar, vegna skorts á samráði við stjórnarandstöðuna og vegna lækkunar fjárveitinga til heilbrigðis- og velferðargeirans á milli fjárlagaumræðna. Mikið hefur verið rætt um það en því miður fyrir daufum eyrum ríkisstjórnarinnar. Nú hafa þessir dómar bæst í sarpinn og þau rök sem þar eru fyrir frestun vega ekki minna en fyrri rökin. Mig langar til að nefna líka að við höfum enn þá tækifæri til að bæta í lögin brýningu á eignarrétti þjóðarinnar, brýningu á því að það er fólkið í landinu sem á þessa auðlind. Það er enn þá tækifæri til að bæta í lögin tímabindingu á þeirri heimild sem útgerðarfyrirtæki hafa, heimild til 20–25 ára, [[Forseti hringir.]]eins og velflestir flokkar á þingi hafa mælt fyrir á einum eða öðrum tíma. Það er enn þá tækifæri til að laga þessa hnökra.
Herra forseti. Það veldur mér áhyggjum og vonbrigðum hvernig sumir þingmenn hér, sem ég hélt að hefðu skilning og innsýn inn í atvinnulífið, tala um veiðigjöld, að verið sé að lækka þau, þegar staðreyndin er t.d. sú að árið 2017 lækkaði afkoma íslenskra fiskveiða um 79%. Samkvæmt gildandi lögum um veiðigjöld, sem nú verður breytt, þá þurrkast þetta ár út. Það kemur aldrei til innheimtu veiðigjalda á grunni þessa hroðalega árs 2017, sem hefði leitt til liðlega 2 milljarða veiðigjalda að óbreyttu. Þvert á móti er hér verið að taka skynsamlegt skref, færa álagninguna að afkomu fyrirtækjanna nær rauntíma.
Herra forseti. 33%. Hvaðan kom sú tala? Hver ákvað hana? Og hvers vegna? Af hverju átti sér ekki stað samtal og samráð um hversu hátt hlutfall arðs af auðlindinni þjóðin ætti að fá? Hvers vegna er fiskvinnslan tekin út úr gjaldstofni veiðigjalds þrátt fyrir augljósar hættur sem því fylgja? Samtalið og samráðið um þessi atriði hefðu mátt hefjast á þessum spurningum: Hver ætti hlutdeild þjóðarinnar af arði af auðlind hennar að vera? Við fengum aldrei að taka þátt í slíku samtali. Það var ákveðið fyrir okkur. Þetta er nú samráðsleysið sem við erum að kvarta yfir. Það er heldur ekki skrýtið að maður álykti út frá þessu að ríkisstjórnin hafi gefið sér einhverja ákveðna tölu sem hún vildi fá í veiðigjöld og reiknað sig svo til baka út frá því, því að engar [[Forseti hringir.]]haldbærar skýringar hafa fengist á þessari prósentutölu. Skoðun okkar á henni var ekki fengin áður en þetta var lagt fram.
Herra forseti. Það er svolítið kúnstugt að hlusta á sér í lagi þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala um hið hræðilega ár 2017 og hversu slæm afkoma greinarinnar hafi verið þá og það sé gott að það komi ekki til gjalda. Það er ágætt að hafa það í huga að greinin fór í gegnum langt verkfall á þeim tíma. Ég hygg að hv. þingmenn hljóti að vera mér sammála um að það er ekki hlutverk ríkisins að niðurgreiða verkfallskostnað atvinnulífsins með skattalækkunum, hvað þá veiðigjaldalækkunum.
En tekjuskatt?
Samráðsleysið í þessu máli stendur eftir. Ríkisstjórnin lagði af stað með þessa aðferðafræði ein og óstudd. Það er ekki einu sinni til útreiknings á næsta ári því að slumpað er á einhverja tölu fyrir næsta ár og síðan byggt á meingölluðum mælikvörðum sem margir hverjir eru áætlaðar stærðir og tölur inn í framtíðina. Þetta er það sem ríkisstjórnin hrósar sér yfir og óttast um leið mjög hið einfaldasta í stöðunni, að láta markaðinn ráða, að leyfa fyrirtækjunum að bjóða í þessar veiðiheimildir og verðleggja þannig veiðigjöldin sjálf. En það má auðvitað ekki hugsa til svo róttækra breytinga hjá þessari afturhaldsstjórn.
Virðulegi forseti. Þegar ég var fyrir mörgum árum að lesa um íslenskar bókmenntir við Háskóla Íslands var þar eitt hugtak sem var algengt, það voru smælingjasögur. Við lásum margar smælingjasögur. Þær fjölluðu yfirleitt um einstæðing sem enginn var góður við og hraktist á milli alls staðar og átti ekkert og fékk ekkert. Þetta voru mjög sorglegar sögur, en þó verð ég að segja að þær voru ekki jafn átakanlegar og smælingjasagan sem maður fær að heyra á Alþingi um hag útgerðarinnar og hvernig við séum að rétta hlut þessa vesæla smælingja og hrakta einstæðings sem útgerðin á Íslandi sé. Í því sambandi er allt í lagi að rifja upp að á síðasta ári greiddi útgerðin sér arð upp á 23 milljarða. [[Gripið fram í.]] Sagt er að hér sé ekki verið að lækka veiðigjöld. Það má vel vera að ekki sé verið að lækka veiðigjöld. Það er hins vegar verið að grípa til aðgerða sem munu leiða til þess að veiðigjöld lækka.
Virðulegi forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka atvinnuveganefnd fyrir mjög góða vinnu og formanni hennar sérstaklega fyrir verkstjórnina á því vandaverki sem liggur fyrir þinginu að afgreiða í þokkalega góðri sátt að mínu mati. Hér er kallað eftir upplýsingum og spurt m.a. að því, vegna þess að gjaldhlutfallið er óbreytt, hvaðan koma þessi 33%? Ef menn lesa gildandi lög, 9. gr. núverandi laga um veiðigjöld, er reiknigrunnur botnfisks 33% af gjaldstofni, fyrir uppsjávarfisk 33% af gjaldstofni. Menn skulu bara lesa og þá kemur samfellan í það sem hér er lagt fram. Þetta mál er til stórra bóta. Það er verið að færa álagninguna nær í tíma þannig að hún endurspegli afkomu greinarinnar betur en hingað til hefur verið gert. Það kann vel að vera að þetta leiði til lækkunar á veiðigjöldum. Þá endurspeglar það verri afkomu greinarinnar. Ég vona svo sannarlega að veiðigjöldin [[Forseti hringir.]]hækki vegna þess að það mun þá bera vott um það að þessi grundvallaratvinnugrein býr við betri hag en hún hefur gert hingað til.
Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að hafa eitt á hreinu. Það er akkúrat verið að taka út verkfallsárið 2017 með nýju lögunum. Það er ekki verið að niðurgreiða vinnudeilur eins og hér var látið liggja að áðan og kemur mér á óvart að menn skuli tala á þann hátt. Eins kemur það mér á óvart að menn haldi því fram að það séu einhverjar gríðarlegar arðgreiðslur í sjávarútvegi þegar staðreyndirnar eru þær að sjávarútvegurinn hefur greitt sér minna í arð en aðrar atvinnugreinar, 21% á móti 31% á árunum 2010–2016. Þetta eru staðreyndirnar. Þetta eru ofsaarðgreiðslur í sjávarútvegi. Hann er hófsamari heldur en aðrar atvinnugreinar þegar kemur að arðgreiðslum. Menn skyldu hafa það í huga.
Virðulegur forseti. 33% skerðing eða skattur á útgerðina og þá ríkustu meðal ríkra sem hafa efnast langmest, græða mest. Setjum það í samhengi við 73% til yfir 100% skerðingu á lífeyrislaun þeirra sem þurfa mest á því að halda. Er þetta sanngjarnt? Ég segi nei. Við eigum að snúa þessu algjörlega við. Prófum 73–100% á þá sem eru ríkastir og hjálpum svo hinum til að fá 33%. Ég hugsa að lífeyrisþegar í dag yrðu ánægðir með 33% skerðingu.
Herra forseti. Hér hafa verið látin falla orð um að málið sé þrátt fyrir allt afgreitt í sátt og sett fram í sátt. Sú sátt er a.m.k. ekki í þessum sal, ég held að það sé greinilegt af umræðunni. Ég ítreka enn og aftur að það er sorglegt að menn skuli ekki leggja meira á sig til að reyna að ná þó þeirri sátt sem ég tel að væri alveg hægt að nálgast ef þeir gæfu sér tímann. Annað er líka svolítið sérkennilegt í umræðunni. Því er haldið fram að eingöngu sé verið að færa gjöldin til í tíma en síðan stíga aðrir stjórnarliðar upp og segja: Því miður, það hefur ekki verið nóg að gert í því að lækka veiðigjöldin. Ég átta mig ekki á því, hvort er verið að færa þau nær í tíma eða lækka þau? [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Eftir afkomu.]]Það er þá einhver misskilningur hjá hv. þingmönnum í stjórnarliðinu sem sögðu alveg skýrt og greinargott: Það er ekki gengið nógu langt í því að lækka veiðigjöldin. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Bara til áréttingar, þar sem þetta var svona skelfilegt ár í fyrra hjá útgerðinni, þá greiddu íslensk sjávarútvegsfyrirtæki út hærri arðgreiðslur á árinu 2017 en þau hafa nokkru sinni gert áður. Alls fengu eigendur sjávarútvegsfyrirtækja 14,5 milljarða kr. greiddan í arð á árinu vegna frammistöðu ársins á undan, og með leyfi forseta, í lokin: „Frá árinu 2010 hafa arðgreiðslur sjávarútvegsfyrirtækja til eigenda sinna numið 80,3 milljörðum króna. Frá hruni hefur eiginfjárstaða sömu fyrirtækja batnað um 341 milljarða króna, og þar af batnaði hún um 41 milljarð króna í fyrra“ á þessu skelfilega og ömurlegu ári. Maður spyr sig: Hvenær er það sem við eigum að líta inn á við og skoða t.d. að verðmæti útflutnings hefur aukist um 20% á árinu 2018? Hvernig er það verjandi að halda því fram að útgerðin eigi í vök að verjast? Það er alrangt og eins og venjulega er forgangsröðunin algjörlega standandi á haus.
Virðulegur forseti. Þetta er breytingartillaga frá minni hluta um að viðhalda efnislega óbreyttum ákvæðum við útreikning veiðigjalda á næsta ári meðan leitast verði við að ná fram víðtækari sátt um málið. Í ljósi þess sem hefur ítrekað komið fram í umræðu um þetta mál er einmitt svo ánægjulegt að sjá að hagur sjávarútvegs batnar verulega á þessu ári þegar kemur til greiðslu á veiðigjöldum næsta árs. Það er því ekkert að óttast í afkomu greinarinnar, að hún standi ekki undir óbreyttu reikningsfyrirkomulagi. Því leggjum við til að því verði viðhaldið á næsta ári og tíminn nýttur til að reyna að ná víðtækari sátt í þingsal til að skapa stöðugleika fyrir þessa grein til lengri tíma litið, þannig að hér sé ekki rifist um reikningsfyrirkomulag veiðigjalda á hverju ári. Því segi ég já.
Herra forseti. Við ræðum breytingartillögu Samfylkingarinnar, Viðreisnar, Pírata og Flokks fólksins. Þó að stjórnarmeirihlutinn vilji meina annað komu fram alvarlegar efnislegar athugasemdir við málið, bæði frá stjórnarandstöðu og ekki síst í þeim fjölmörgu umsögnum sem bárust um málið. Ranglega er látið líta svo út að hlutfallið af auðlindarentunni feli í sér óbreytt ástand og gefið í skyn að það sé eðlilegt. Horfið er frá því að vega hagnað fiskvinnslunnar inn í ákvörðun veiðigjaldsins og myndast þar með freistnivandi fyrir útgerðirnar til að færa hagnað frekar yfir á vinnslu og hafa þannig áhrif á að veiðigjöldin lækki. Þá er fasti kostnaðurinn ónákvæmur, svo að fátt eitt sé nefnt. Við hvetjum því til að þessar fyrirliggjandi breytingartillögur verði samþykktar og gerum við það svo sannarlega.
Herra forseti. Með þessari tillögu gefum við þinginu tækifæri til að fara yfir ýmsa annmarka sem við höfum vakið athygli á í þingsal og til að gefa okkur tækifæri til að bæta úr þeim. Sömuleiðis erum við að færa ríkisstjórninni u.þ.b. 4 milljarða til að taka á hinum ýmsu vandamálum sem hún hefur þurft að fresta að taka á vegna einhvers fjárskorts eða viljaleysis til að afla sér tekna hingað til. Þar mætti m.a. skoða hvers vegna sú leið er farin að taka vinnsluna út úr samþættum útgerðum, eitthvað sem hefur ekki verið útskýrt með afgerandi hætti. Vonandi getur hæstv. ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála komið hingað upp og bent mér á frekari lesefni í þeim málum, mögulega til að útskýra hvaðan sú breyting kemur vegna þess að það eina sem ég finn í greinargerð frumvarpsins hvað það varðar er einhver hallærislegasti bleikþvottur sem ég hef á ævi minni séð. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég vona að það hafi komið skýrt í ljós að við í Viðreisn erum mótfallin því frumvarpi sem ríkisstjórnin leggur fram. Við komum með þessa breytingartillögu í samfloti með félögum okkar í Flokki fólksins, Samfylkingunni og Pírötum. Hér hefur komið skýrt fram gagnrýni á þá orðræðu að þetta mál sé unnið í hinni mestu sátt í atvinnuveganefnd og að þar hafi bæði umsagnaraðilar sem nefndarmenn verið sammála um málið. Þvert á móti komu fram ákveðnar efnislegar athugasemdir sem eru m.a. grundvöllurinn fyrir þeirri kröfu okkar að gengið verði frá breytingartillögu þannig að ráðrúm gefist í eitt ár, að þetta verði framlengt óbreytt og að gefinn verði tími til að fara yfir málin, svara þessari gagnrýni og leggja meiri vinnu í efnislega útreikninga á þeim kostnaði sem kemur til frádráttar áður en gjaldið er lagt á. Síðast en ekki síst nefni ég aftur nýgenginn dóm Hæstaréttar sem kollvarpar ákveðnum hugmyndum og [[Forseti hringir.]]heggur undan þau rök að ekki eigi að ræða veiðigjöld samhliða fiskveiðistjórninni. Þetta er efnislega samofið og er fullkomlega eðlilegt að þetta sé rætt saman vegna þess að það sem hér liggur undir er eignarréttur íslenskrar þjóðar.
Virðulegur forseti. Það eru mér mikil vonbrigði að sjá að hv. stjórnarandstöðuflokkar skuli heykjast á því að færa veiðigjöld nær í tíma og gera þau afkomutengdari, eins og ég hélt að væri samstaða um eftir að hafa fylgst með umræðu um þessi mál síðustu ár. Það eru mér enn meiri vonbrigði að hv. stjórnarandstöðuflokkar og þingmenn þeirra telji enga ástæðu til að bregðast sérstaklega við vanda lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Hér er beinlínis lagt til að þær breytingartillögur sem meiri hluti hv. atvinnuveganefndar náði saman um, um að koma sérstaklega til móts við þann viðkvæma útgerðarflokk, séu lagðar til hliðar og óbreytt gjald verði. Ég er pínulítið hissa að sjá þingmenn í kjördæmum þar sem fjöldi þessara fyrirtækja starfar sem standa illa, hvernig ætla þeir að útskýra fyrir þeim að það þurfi einfaldlega ekki að taka tillit til lítilla og meðalstórra fyrirtækja? Ég segi nei við þessu.
Herra forseti. Rétt í þessu var gerð lokatilraun til að ná meiri sátt í þessu stóra mikilvæga máli. Það var svo sem ekki við því að búast að ljá máls á frekara samtali, enda ekki í anda þessarar ríkisstjórnar. Það er greinilegt að þetta mál þolir ekki bið. Verið er að lækka veiðigjöld. Sumir stjórnarliðar hefðu gjarnan viljað lækka þau meira. Ég segi: Þetta er vont mál, það hefði alveg þolað bið. Útgerðin í landinu hefði ekki farið á hliðina þó að málið hefði frestast um ár og verið unnið betur og reynt að ná betri niðurstöðu til hagsbóta fyrir alla.
Herra forseti. Ég kem eiginlega bara upp til að svara þeirri rangfærslu sem hér var fleygt inn í salinn, að þetta mál snerist um að koma til móts við versnandi afkomu lítilla og meðalstórra útgerða. Það hafa nefnilega engin gögn verið lögð fyrir þingið um það og raunar hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra þvert á móti staðið hér í þingsal og sagt berum orðum að hann hafi engin slík gögn undir höndum. Staðreyndin er sú að til eru vel rekin og illa rekin sjávarútvegsfyrirtæki af öllum stærðum og gerðum. En að reyna að blekkja þingheim með því að halda því fram því að hér sé aðkallandi þörf að búa til einhvern sérstakan afsláttarflokk fyrir smærri útgerðir vegna þess að afkoma þeirra sé svo miklu verri en afkoma stærri útgerða - sú staðhæfing er einfaldlega röng og það eru engin talnaleg gögn sem styðja hana.
Virðulegur forseti. Hér er verið að breyta því tæki sem við höfum og notum til að tryggja þjóðinni sanngjarna hlutdeild fyrir nýtingu sameiginlegrar auðlindar sinnar. Það er verið að færa þetta nær í tíma. Það er verið að afkomutengja þetta. Það er vel og er mjög í takt við það hvernig hefur verið talað um þau mál í pólitík síðustu árin, þó að sumir tali öðruvísi núna. Ég er mjög ánægður með þá samstöðu sem náðist innan meiri hluta hv. atvinnuveganefndar um að koma sérstaklega til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Það er þannig að þegar reksturinn er minni skipta 2 millj. kr., svo dæmi sé tekið, eða 2,4 millj. kr., gríðarlega miklu máli í rekstrinum, upphæð sem skiptir stærri fyrirtæki litlu sem engu. Hér er því sérstaklega komið til móts við viðkvæm fyrirtæki sem eru mjög víða um landsbyggðina. Ég er mjög ánægður með að okkur hefur tekist að ná því ákvæði inn. Ég segi já.
Herra forseti. Þá lýkur þessu máli. Það hefði mátt eiga sér stað talsvert betra samtal og samráð um það. Hv. stjórnarþingmenn koma hér upp hver á eftir öðrum og hreykja sér af fjöldamörgum fundum og fjöldamörgum gestum sem tóku þátt í meðferð málsins. Það er alveg rétt og við kunnum þeim góðar þakkir fyrir að koma og ræða við okkur sín sjónarmið um þetta mál, öllum þeim gestum sem komu fyrir nefndina, en það sem er líka mikilvægt í samráði er að hlusta og hafa eitthvert vit á því að bregðast við og kannski byrja á því að spyrja í upphafi hvert við eigum að stefna. Því skal haldið til haga að þjóðin var ekki spurð hversu hátt hlutfall hún vildi fá af arði auðlindar sinnar. Ég veit ekki hvort sjómenn hafi verið spurðir hvort þeim líkaði að vinnslan yrði tekin út úr gjaldstofni veiðigjalds á samþættum útgerðum. Þegar athugasemdir um þetta komu fram sá ég ekki betur en að það hafi einmitt ekkert verið hlustað. Í samráði þarf slíka hlustun og hún átti sér ekki stað í þessu máli.
Forseti. Hér er að mínu mati verið að bregðast við vanda sem orðið hefur til vegna kvótasetningu á notendastýrðri persónulegri aðstoð. Réttast væri að tryggja aðgang allra að NPA-þjónustu og tryggja þannig öllu fólki sjálfstætt líf áður en opnað er á að koma fólki í stofnununarúrræði, sem hentar í fæstum tilvikum þeim aldurshópi sem verið er að opna á aðgengi fyrir. Samkvæmt 19. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er okkur skylt að tryggja fötluðu fólki sjálfstætt líf. Samþykkt þessa frumvarps er skref aftur á bak í baráttu fatlaðs fólks og þess vegna styð ég það ekki.
Herra forseti. Það er ýmislegt jákvætt í þessu frumvarpi. Mig langar til að koma hingað upp og vekja athygli á því að þetta er einkennilegur tímapunktur núna, að standa hér og ræða þetta mál, að samþykkja dagdvöl í hjúkrunarrýmum fyrir þá sem eru yngri en 67 ára, ef þörf krefur vegna heilsufars, á sama tíma og gríðarleg þörf er fyrir uppbyggingu hjúkrunarrýma, á sama tíma og nýsamþykkt fjárlög kveða á um 1 milljarðs niðurskurð í uppbyggingu hjúkrunarrýma. Skal haldið því til haga að þar er um að ræða hálfs milljarðs hreinan niðurskurð, en hálfur milljarður er jú hugsaður sem niðurskurður á milli fjárlagaútgáfa. Ég hef áhyggjur af því að verði þetta samþykkt muni það hafa áhrif til hins verra fyrir þann fjölda fólks sem fyrir aldurs sakir og vegna heilsubrests vegna aldurs bíður vistar eftir hjúkrunarrýmum. Ég hefði óskað þess [[Forseti hringir.]]að heyra fjallað um þetta mál í stóru myndinni.
Herra forseti. Það er ekki svo langt síðan þetta þing samþykkti samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við erum hins vegar því miður komin allt of skammt í lögfestingu þessa mikilvæga samnings. Ég lít á þetta úrræði, þessa breytingu, sem afturför í lögfestingu þessa mikilvæga samnings. Ég vil af þessu tilefni hreinlega árétta að á sama tíma og Alþingi samþykkti að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks ætlaði það sér líka að samþykkja viðaukabókun við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem myndi gefa fötluðu fólki tækifæri á að leita til sérfræðinefndar ef brotið væri á réttindum þess samkvæmt samningnum. Það er ekki búið að gera það enn þá. Gerum það alla vega sem fyrst svo fatlað fólk geti borið það undir þessa nefnd hvort þessi löggjöf og önnur löggjöf, sem ekki er til samræmis við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sé virkilega þannig.
Herra forseti. Við greiðum í dag atkvæði um hvort þeir sem eru yngri en 67 ára geti, ef þeir óska þess sjálfir, fengið þjónustu í dvalarrýmum og dagdvölum. Því er ekki um neina afturför eða þvinganir að ræða heldur erum við að rýmka réttindi sem þegar eru til staðar til að mynda hvað varðar hjúkrunarrýmin. Hér verður aldrei um almennt úrræði að ræða enda hefur þingið þegar lýst yfir afstöðu sinni með lögum um NPA sem við samþykktum síðastliðið vor. Breytingin er hins vegar nauðsynleg til að bregðast við vanda tiltölulega lítils hóps sem sannarlega þarf á þjónustu að halda.
Virðulegur forseti. Ég fagna því frumvarpi sem við greiðum nú atkvæði um af því að það eykur sveigjanleika í kerfinu, og fjölgar þar af leiðandi úrræðum. Þá er frekar hægt að bregðast við vanda hvers og eins eftir hagsmunum hvers og eins. Það er mikilvægt fyrir okkur, ef við höfum það í huga þegar við fjöllum um þessi kerfi, að við látum félagslegu úrræðin spila sem mest saman þannig að við getum boðið upp á úrræði og aðstæður fyrir hvern og einn sem hentar honum best. Þess vegna fagna ég þessu frumvarpi og mun að sjálfsögðu styðja það.
Virðulegur forseti. Með þessu litla frumvarpi, sem lætur svo sem ekki mikið yfir sér, felst mikilvæg yfirlýsing. Með því er lagt til að einstaklingum yngri en 67 ára verði veitt heimild til að sækja um dagdvöl og dvalarrými. Raunar er verið að staðfesta í lög framkvæmd sem verið hefur við lýði um langt skeið. Eins langt og það nær er þessi breyting eðlileg og nauðsynleg. En stjórnvöld boða áfram óbreytta hugmynda- og úrræðafátækt í stað þess að snúa við blaðinu og fara að vinna af kappi að fjölbreyttari búsetuvalkostum og stuðningi, bæði gagnvart eldra fólki og einstaklingum með fötlun. Nauðsynlegt er að koma til móts við þarfir einstaklinga með miklu markvissari hætti. En það gerir þetta frumvarp ekki. Það er ekkert í boði annað en óbreytt stefna. Steinrunnin stofnanavæðing sem gengur ekki lengur upp. Það gengur ekki upp fyrir nýja tíma, það gengur ekki upp fyrir nýja kynslóð.
Virðulegur forseti. Við erum að tala um dvalarrými fyrir ungt fólk. Það er engin takmörkun í sjálfu sér hversu ungt fólk gæti farið þar inn. Við getum spurt okkur sjálf: Ef við værum í þeirri aðstöðu, myndum við vilja dvelja á dvalarheimili fyrir aldraða þegar við erum undir 67 ára aldri? Svarið er einfaldlega: Nei. Þess vegna verðum við að tryggja að það fari enginn þarna inn þvingaður vegna þess að hættan er sú að litlu sveitarfélögin geti nýtt sér þetta. Þess vegna verðum við að segja nei við þessu og við verðum að finna önnur úrræði. Það á ekki að bjóða upp á þessa aðstöðu.
Virðulegur forseti. Ég kom aðeins inn í þessa umræðu í gærkvöldi og horfði þá á hana með gleraugum landsbyggðarkonu. Það er nú bara þannig, ég þekki það þar sem ég kem úr litlu byggðarlagi, að oft eru ekki önnur úrræði í boði, nema að flytja hreppaflutningum, en þau að fólk þurfi að fara inn á dvalarheimili. Við viljum að sjálfsögðu öll að yngra fólk eigi kost á og hafi annað val en það sem er í boði. En þegar um er að ræða dreifða byggð eins og á Íslandi er jafnvel ekki til mannskapur til að sinna, hvorki heimaþjónustu fyrir hönd sveitarfélaganna né notendastýrðri persónulegri aðstoð, þannig að við þurfum líka að horfa á þetta heildstætt. Það er ekki bara um að ræða mjög fatlaða einstaklinga, þetta getur auðvitað verið fólk sem hefur ekki tök á því að búa eitt heima heldur þarf það að fá daglega aðstoð sem því nemur. Þá er þetta kannski eina úrræðið. Mér finnst svolítið horft fram hjá því sem hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson kom inn á áðan, [[Forseti hringir.]]að þetta er val. Þetta er viðbótarval við það sem maður hefur. Öll myndum við vilja að ungt fólk gæti dvalið þar sem því hentaði best og við stefnum auðvitað þangað. En gleymum því ekki að sveitarfélög eru mismunandi í stakk búin og öll viljum við vera sem næst fólkinu okkar.
Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa yfir nokkrum áhyggjum af því að hér við 2. umr. og atkvæðagreiðslu skuli enn vera svona mikill misskilningur á ferð um hvað málið snýst. Að vel upplýstir og vel meinandi þingmenn skuli halda því fram að hér sé um afturför að ræða og að við horfumst ekki í augu við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Mér er nokkuð brugðið, verð ég að segja alveg í fullri einlægni, vegna þess að hér er verið að tryggja lagastoð undir ákveðna framkvæmd sem verið hefur í gangi. Verið er að tryggja að fleiri valkostir séu raunverulega í boði. Það verður enginn settur nauðugur inn í rými af þessu tagi. Við erum einmitt að tala um að viðkomandi geti sjálfur óskað eftir því ef það er mat þeirra sem best þekkja til að þessi þjónusta henti viðkomandi. Það er slíkur sveigjanleiki sem við verðum að hafa í samfélagi sem gerir ráð fyrir því að allir fái þjónustu við hæfi [[Forseti hringir.]]þar sem þá þjónustu er helst að fá. Hér er að mínu mati um framfaramál að ræða en ekki afturför. Ég bið hv. þingmenn um að hugsa um þann vilja sem liggur að baki þessu máli.
Herra forseti. Hér hafa komið fram sjónarmið um að á landsbyggðinni séu jafnvel engin önnur úrræði fyrir fatlaða einstaklinga en að fara í dvalarrými. Ég velti fyrir mér hvers konar frjálst val felist í því að hafa það eina úrræði að setjast að í dvalarrými fyrir aldraða og hvers konar val það teljist eiginlega ef viðkomandi vill vera áfram í sínu byggðarlagi. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks segir líka mjög skýrt að ekki megi mismuna fötluðu fólki á grundvelli búsetu og þar með talið hvers konar þjónustu þeir eiga rétt á og því að þeir eigi rétt á að lifa sjálfstæðu lífi. Valfrelsi, gerhæfi fatlaðra einstaklinga ætti að vera í hávegum haft. Ég virði það við hæstv. heilbrigðisráðherra að ekki eigi að stíga yfir mörk þegar kemur að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, en okkur greinir á um þessi efni. [[Forseti hringir.]]Þess vegna vil ég hvetja ríkisstjórnina og þingið allt til dáða til að samþykkja þessa valfrjálsu bókun. Þar fáum við sérfræðinefnd sem getur skorið úr um hvor okkar hefur rétt fyrir sér.
Virðulegi forseti. Hér göngum við til atkvæðagreiðslu um frumvarpið með langa nafninu frá félags- og jafnréttismálaráðherra. Markmið frumvarpsins er m.a. að draga úr áhrifum á ávinnslu lífeyrisréttinda hjá þeim einstaklingum sem hverfa tímabundið af vinnumarkaði og nýta sér rétt sinn til greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna atvinnumissis, Fæðingarorlofssjóði vegna fæðingarorlofs eða ríkissjóði vegna umönnun langveikra og alvarlega fatlaðra barna eða vegna líffæragjafar. Þykir nauðsynlegt að bregðast við fyrrnefndu samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins með því að hækka til samræmis við samkomulag það hlutfall af greiðslum sem vinnumarkaðstengdum framfærslugreiðslum er ætlað að greiða um lögbundið mótframlag í lífeyrissjóð. Nefndin beinir því sérstaklega til fjármála- og efnahagsráðherra að hraða endurskoðun á heildarlöggjöf um iðgjald til lífeyrissjóða og almennum lögum um lífeyrissjóði.
Forseti. Mig langaði til að koma upp og lýsa yfir stuðningi við þetta fína þingmál, þetta frumvarp, og beina því til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í leiðinni, þar sem svo virðist vera að hann dragi lappirnar þegar kemur að þessari heildarendurskoðun, að fara að klára það mál sem allra fyrst.
Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um mikilvægt frumvarp er lýtur að því efla enn frekar rannsóknir, tækniþróun og nýsköpun hér á landi. Það var einhugur í nefndinni um mikilvægi þessa frumvarps og að samþykkja það. Umsagnir sem bárust um málið voru jákvæðar og gekk nefndin jafnvel enn lengra en ráðherrann hafði gert með því að opna á að stjórnarmenn fái jafnframt þann skattafslátt þegar þeir fjárfesta í fyrirtækjum, nýsköpunarfyrirtækjum. Jafnframt nemum við úr gildi tímalengdina á aðstoð við nýsköpunarfyrirtæki, þ.e. niðurgreiðslur, til að tryggja að þessi fyrirtæki sjái svolítið fram í tímann hvað þetta varðar. Ég held að við þingheimur getum verið ánægð með að samþykkja þetta mikilvæga frumvarp, enda stendur ríkisstjórnin og þingheimur allur, að ég held, fyrir því að efla nýsköpun hér á landi. Það skiptir okkur öllu máli. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er nú gaman að segja frá því að fyrstu lögin um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki voru samþykkt árið 2009 í tíð núverandi forseta Alþingis sem fjármálaráðherra. Þessi lög hafa síðan tekið margvíslegum umbótum á þeim tíma sem er liðinn síðan þá, á níu árum. Það er sérstaklega ánægjulegt, eins og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir nefndi hér, að sjá þá miklu samstöðu sem er um þetta mál. Verið er að auka ívilnanir til fyrirtækja sem sinna rannsóknum og þróun. Það er í raun og veru eitt stærsta efnahagsmál okkar Íslendinga að hlúa betur að nýsköpun, rannsóknum og þróun því að þar liggja tækifæri framtíðarinnar. Þar liggur efnahagslíf framtíðarinnar og það skiptir alveg gríðarlegu máli, ekki síst á þeim tímamótum sem við erum stödd á þegar kemur að tæknibreytingum í samfélaginu, að við gerum það vel og að við stöndum vel að því að byggja upp nýsköpunarumhverfi þannig að hér geti orðið vöxtur framtíðarinnar. Þess vegna er ég sérlega ánægð að sjá þá samstöðu [[Forseti hringir.]]sem skapast hefur á Alþingi um þetta mikilvæga mál sem mun reynast farsælt fyrir þjóðina.
Virðulegi forseti. Fulltrúi Samfylkingarinnar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, Oddný G. Harðardóttir, er fjarverandi í dag í störfum á vegum þingsins. Hún stendur að þessu máli og styður það nema hvað að við höfum farið fram á sérstaka atkvæðagreiðslu um c-lið 1. gr. þar sem hún gerir fyrirvara. Hv. þingmaður telur að betur hefði þurft að kanna og taka afstöðu til sjónarmiða sem mæla gegn því að starfsmanni standi til boða að nýta afsláttarúrræði sem kveðið er á um í b-lið 1. mgr. 30. gr. laga um tekjuskatt við kaup á hlutabréfum í félagi sem hann starfar hjá. Um þennan lið munum við í Samfylkingunni sum sé sitja hjá.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að lýsa stuðningi þingflokks Pírata við þetta ágæta mál. Hv. þm. Smári McCarthy er í útlöndum á vegum þingsins, en ég veit að hann stendur heils hugar að baki þessu máli og fagnar því að það sé nú á leiðinni í gegnum þingið. Það gerum við öll í Pírötum enda styðjum við við nýsköpun og þróun. Ég tek undir orð hæstv. forsætisráðherra: Nýsköpun og þróun er lykillinn að framtíðinni og við verðum að hlúa vel að þessum greinum ef við ætlum að standa okkur vel inn í komandi tíma.
Virðulegi forseti. Af því að hæstv. forsætisráðherra talar svo skemmtilega um nýsköpun langar mig að benda á hvað mikið hefur gerst síðan 2009 og 2010. Bara frá 2010 erum við búin að hækka stuðning við rannsóknir og þróun í nýsköpun úr 100 millj. kr. í 600 millj. kr. annars vegar og hins vegar úr 150 millj. kr. í 900 millj. kr. Við þurfum aðeins að átta okkur á því hversu stór skref við tökum hér til stuðnings við nýsköpunarfyrirtæki, sem stuðlar að arðbærum rannsóknum. En fyrst og fremst styðjum við það að fjölga stoðum íslensks atvinnulífs þar sem nýsköpun er grundvallaratriði, og styrkjum þá verðmætasköpun sem er í íslensku samfélagi. Með því styrkjum við hagsæld til framtíðar.
Herra forseti. Það er ánægjulegt að sjá hversu góð samstaða er í þingsal um þetta mál og vonandi náum við að stíga enn frekari skref í þessa veru með því að afnema þakið með öllu, sem ég held að öll rök hnígi til, þ.e. ef við höfum trú á því að nýsköpun skili jákvæðum afrakstri fyrir þjóðarbúið allt og þar með ríkissjóð. Þá eru engin rök fyrir því að hafa þak á þessu til lengdar. Að því sögðu lýsi ég því að ég styð þetta mál heils hugar og fagna þeirri þverpólitísku samstöðu sem hér er um það. Ég vildi óska þess að það væri jafn góð þverpólitísk samstaða um mesta bölvaldinn fyrir nýsköpun á Íslandi, sem er íslenska krónan. En það er annað mál.
Virðulegi forseti. Hér er mikið réttlætismál sem 1. flutningsmaður, Silja Dögg Gunnarsdóttir, leggur fram og við Framsóknarmenn flykkjumst að baki henni. Frumvarpinu er ætlað að koma til móts við þann hóp barna sem vegna sérstakra aðstæðna nýtur ekki framfærslu tveggja foreldra. Í greinargerð með frumvarpinu er talað um að á Íslandi séu um 900 börn sem hafa misst foreldri. Þá er tekið fram að einstæðir foreldrar geti sótt um barnalífeyri í stað meðlags ef ekki er hægt að feðra barn vegna sérstakra aðstæðna. Frumvarpinu er ætlað að koma til móts við þennan hóp barna og einstæðra foreldra sem ekki geta sótt sérstök framlög til meðlagsskylds foreldris á grundvelli barnalaga. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. velferðarnefnd fyrir samvinnuna um þetta mál sem hefur skilað því að við höfum öll sem eitt fylgt því úr garði hingað í atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Mér finnst mikilvægt að koma hérna upp. Klukkan er farin að halla í fjögur og þetta er fyrsta tækifærið sem ég hef til að vera jákvæð í dag þannig að ég ætlaði að lýsa yfir ánægju minni með þetta mál. Ég þakka hv. þingflokki Framsóknarflokksins fyrir að leggja þetta mál fram og lýsi yfir ánægju minni með einhug í velferðarnefnd og þá vinnu sem þar átti sér stað, sem endaði í ákveðinni útvíkkun á málinu þannig að það nær til enn fleiri en upphaflega. Ég lýsi yfir ánægju minni með að fá að vera á þessu frumvarpi sem áheyrnarfulltrúi í velferðarnefnd og er samþykk því.
Forseti. Það er til mikilla bóta að þetta mál fái framgöngu á þinginu. Skert réttindi þeirra sem misst hafa maka sína og foreldri barna sinna miðað við þá sem hafa hreinlega ákveðið að slíta samvistum, hafa verið átakanleg. Auðvitað á ríkið að taka þátt í greiðslu á tilfallandi kostnað við barnauppeldi, alveg eins og þeir foreldrar sem greiða meðlag. Í mörgum tilvikum hefur þessi hópur enga aðstoð, ekkert bakland og engan stuðning nema þann sem ríkið veitir. Hér er mál sem allir þingmenn mega vera stoltir af að hafa léð brautargengi. Þetta er gott mál.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp sé komið til atkvæðagreiðslu og verði að lögum. Það fjallar um hag og velferð barna og þá vil ég sérstaklega nefna þann hóp barna sem misst hefur foreldri sitt. Það er hópur sem taka þarf vel utan um og huga þarf að svo breytingar og inngrip við þann alvarlega atburð að missa foreldri hafi ekki meiri áhrif en þarf. Það mun fylgja þeim alla tíð. Það er margt sem þarf að laga og þetta er einn liður í því, sem ég fagna að þingið taki fyrir. Við höfum verið að laga eitt og eitt atriði og þurfum að halda áfram á þeirri braut, að huga að þessum hópi barna og tryggja velferðarkerfið og stuðninginn við þau sem best við getum.
Herra forseti. Það er sérstakt fagnaðarefni að þetta mál sé komið til atkvæða. Hér er á ferðinni eitt af miklum réttlætismálum. Við bætum hag tiltölulega lítils og afmarkaðs hóps sem orðið hefur fyrir áföllum í lífinu eða á undir högg að sækja af öðrum ástæðum. Það er mikið fagnaðarefni að þingið skuli sýna samstöðu og er ástæða til að fagna því að hv. velferðarnefnd skuli hafa náð fullri samstöðu í þessu góða máli.
Virðulegur forseti. Þetta er mikið réttlætismál og ég fagna því mjög að þetta mál sé komið í gegn. Það sýnir líka hvað við getum gert ef við sýnum samstöðu, ef við stöndum saman, þá getum við tekið svona mikil réttlætismál og komið þeim í gegn, eins og t.d. þegar við hættum að skatta bílastyrki og aðra styrki. Það eru nokkur mál sem taka þarf á og þetta sýnir að við erum á réttri leið. Við eigum að einbeita okkur að því að taka slík mál fyrir og koma þeim í gegn.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að við séum komin á þennan stað og að við getum sýnt þá samstöðu að við ætlum að standa saman að þessu mikla réttlætismáli. Hér tökum við utan um lítinn og afmarkaðan hóp sem á undir högg að sækja, börn sem eru í erfiðri og þungri stöðu. Við getum og eigum að halda utan um þann hóp. Ég vil þakka ykkur, ágæti þingheimur, fyrir að taka svona vel í þetta góða mál.
Virðulegur forseti. Ég fagna þessu frumvarpi. Það er einfalt og skýrt, þetta er réttlætis- og sanngirnismál. Við erum að vinna í samræmi við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna þegar við vinnum að því. Við vinnum gegn mismunun barna og það er auðvitað í anda okkar gömlu, góðu stjórnarskrár, sem við viljum þó fyrir alla muni endurnýja og fá nýja. [[Hlátur í þingsal.]]Þetta er í anda stjórnarskrár sem hafnar mismunun. Vonandi fær það framgang til loka hér í þinginu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]