Hæstv. forseti. Í gær kom Bankasýsla ríkisins fyrir hv. fjárlaganefnd og staðfesti það sem fram kemur í bréfi sem stílað er á hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, að forsvarsmönnum bankans hafi ekki tekist að svara gagnrýni og að fagleg ásýnd bankans hafi beðið hnekki. Bankasýslan gerir þá kröfu á bankaráð Landsbankans að bregðast við með viðeigandi hætti. Ég ætla ekki að ráða í það hér hvaða ráðstafanir bankaráðs eru viðeigandi svo traust megi endurheimta. Það er sannarlega vandmeðfarið, eins og segir í grein í Kjarnanum um þetta verkefni, en þar segir jafnframt að við stjórnmálamenn verðum líka að líta í eigin barm þegar kemur að uppbyggingu fjármálamarkaðarins. Þar segir jafnframt að þrátt fyrir að margt hafi tekist mjög vel, meðal annars við uppbyggingu Landsbankans, verðum við stjórnmálamenn að taka til okkar þá ábyrgð sem við berum á traustari ramma, jafnræði og lagaskyldum og opnu og gagnsæju söluferli á eignum og afskriftum skulda. Höfum við gert nóg eða gætt nægjanlega að þeim sjónarmiðum? Um það verðum við að spyrja okkur. Svar Kjarnans við því er: Nei. Því miður er Borgunarmálið staðfesting á því. Það er augljóst að við verðum að læra og gera betur. Nýlegt dæmi um slíkt viðfangsefni og ábyrgð er sú lagalega umgjörð sem nauðsynlegt er að búa umsýslu fjár og eigna sem komið er til vegna stöðugleikaframlags fjármálafyrirtækja. Þar hefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd lagt sig í líma við að tryggja skýra lagalega umgjörð og áréttar að þar skuli stofnað fyrirhugað félag undir fjármála- og efnahagsráðuneyti við fullnustu og sölu verðmæta sem leggi áherslu á gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni þar sem ákvæði stjórnsýslu- og upplýsingalaga liggja til grundvallar og í fullu samræmi við 45. gr. laga um opinber fjármál. Sýnir það dæmi að við erum meðvituð um þá ábyrgð og viljum gera betur.
Virðulegur forseti. Á Íslandi er börnum mismunað í heilbrigðiskerfi okkar. Þeim er mismunað eftir því hvers konar sjúkdóma þau hafa, hvort þeir eru líkamlegir, sem kallað er, eða andlegir. Ef barn meiðir sig eða fær sjúkdóm af slíku tagi er almenn heilsugæsla fyrir hendi í landinu og til staðar er stórglæsilegur barnaspítali með þjónustu að mörgu leyti á heimsmælikvarða. Ef sjúkdómurinn er hins vegar af andlegu tagi, geðheilbrigðisvandi, er engin almenn heilsugæsla að heitið geti fyrir þessi börn. Það er ekki bráðaþjónusta í heilbrigðiskerfinu heldur bíða biðlistar þessara barna. Það var enn staðfest á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun þegar farið var yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar um geðheilbrigðisþjónustu við börn á Íslandi. Það er ekki bara þannig að geðheilbrigðisþjónusta við börn á Íslandi sé ekki í lagi. Hún er í verulegu ólagi. Við hér í þinginu þurfum að taka saman höndum þvert á flokka og gera verulegar breytingar og beita okkur fyrir viðhorfsbreytingum í þessu efni. En það var líka áréttað sem við vitum öll, að þessi mismunun er ekki bundin við börn í heilbrigðiskerfinu heldur er það þannig að í heilbrigðisþjónustu okkar almennt mismunum við fólki eftir því hvort það á við almenn heilbrigðisvandamál að stríða eða geðheilbrigðisvandamál. Geðheilbrigðisþjónustan er einfaldlega miklu lakari en önnur heilbrigðisþjónusta í landinu. Það er [[Forseti hringir.]]okkur til vansa og á því verðum við að taka.
Virðulegi forseti. Nú fara fram umræður um það einu sinni enn hvar við eigum að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús. Auðvitað höldum við áfram þeim framkvæmdum sem stefnt hefur verið að og hafnar eru á Landspítalalóðinni. Við megum engan tíma missa því að það eru svo mörg ár og áratugir sem hafa farið í súginn hjá okkur. Annað er hreint glapræði. En við eigum að hugsa stærra. Ég legg því til að við gerum hvort tveggja, að við byggjum og endurreisum eins og hægt er á Landspítalalóðinni og reynum að gera það á sem allra skemmstum tíma og förum að gera áætlanir strax um sjúkrahús sem á að taka við af LSH í framtíðinni. Þetta er algerlega tímabært og ekki nema skynsemi í því fólgin að byggja duglega undir helstu velferðarstoð þessa þjóðfélags, snúa af braut þar sem við erum annars flokks og koma okkur aftur í fremstu röð. Núverandi ríkisstjórn hefur gefið hressilega í í heilbrigðismálum en kerfið er svo langt leitt að það nægir ekki. Við Íslendingar erum stórhuga og vorum það þegar við reistum Landspítalann árið 1930. Við ætlum að verða það á ný. Mál númer eitt, tvö og þrjú núna er að koma allri þjónustu við bráðveika og bráðarannsóknum undir eitt þak eins fljótt og örugglega og hægt er. En við verðum að hugsa lengra eins og fleiri hv. þingmenn hafa talað um hér í þessum ræðustól og í fjölmiðlum. Við eigum að hugsa til framtíðar. Við Íslendingar verðum að byggja annað sjúkrahús innan fárra áratuga. Það er skýr krafa almennings í landinu sem vill eyða meiru af opinberu fé í heilbrigðismál. Þjóðarbúið hefur sjaldan eða aldrei staðið betur. Við skulum taka höndum saman í þessu máli, hætta að karpa um þetta. Flest bendir til þess að hér verði þjóðfélag með aldurssamsetningu og kröfur um heilbrigðisþjónustu í framtíðinni sem við þurfum að mæta vel og vandlega.
Virðulegi forseti. Mig langar, eins og aðrir hafa gert í þessum þingsal, að vekja athygli á einu atriði í Borgunarmálinu. Mig langar að taka það til umræðu hverjir hinir raunverulegu hagsmunir í málinu eru. Hinir raunverulegu hagsmunir eru þeir að almenningur tapaði ekki bara verulegum fjármunum heldur ótrúlega miklum fjármunum, svo að hleypur á milljörðum króna. Í bréfi Bankasýslunnar til bankaráðs Landsbankans kemur fram að hafi Landsbankinn athugasemdir við upplýsingagjöf af hálfu annarra aðila í tengslum við sölumeðferð á eignarhlut í Borgun eigi bankinn að leita réttar síns, ef hann telur tilefni til. Ég held nefnilega að hér sé einmitt komið það tilefni. Ég bendi á grein sem birtist í Viðskiptablaði Morgunblaðsins eftir hæstaréttarlögmanninn Hauk Örn Birgisson. Þar bendir hann á ákvæði í samningalögum, nr. 7/1936, sem heimila í vissum tilvikum endurskoðun á viðskiptum aðila, jafnvel ógildingu; að það sé með öðrum orðum hægt að ógilda þennan samning og ná þessum fjármunum til baka. Hann vísar í dómafordæmi þar sem Hæstiréttur hefur bent á að sé verðmætið margfalt meira en endurgjaldið sé hægt að færa rök fyrir því að samningagerðin hafi verið byggð á brostnum eða röngum forsendum, og hægt sé að ógilda hana á grundvelli 36. gr. samningalaga. Ég tel einboðið að Landsbankinn höfði mál, geri það hið allra fyrsta. Ég vil líka hvetja Bankasýsluna, vegna þess að hún fer með eignarhlut ríkisins, til að hafa forgöngu í málinu, að höfðað verði dómsmál og allra leiða leitað [[Forseti hringir.]]til að ná þessum fjármunum aftur. Þó að kostnaður við dómsmál geti hlaupið á einhverjum milljónum þá eru það smámunir [[Forseti hringir.]]miðað við þá gríðarlegu hagsmuni sem hér eru í húfi fyrir almenning í landinu.
Herra forseti. Efnahagsbati hér á Íslandi hefur verið meiri en hjá mörgum öðrum þjóðum sem glímt hafa við kreppu. Því ber að fagna og það ber ekki að vanmeta þátt ferðaþjónustunnar í þeim efnahagsbata, þ.e. þá miklu fjölgun ferðamanna sem hingað koma, bæði vegna öflugs starfs íslenskra ferðaþjónustuaðila, íslenskra stjórnvalda, sem fóru af stað með markaðsátak á sínum tíma, en líka vegna utanaðkomandi aðstæðna. Líklega hefur eldgosið í Eyjafjallajökli ekki síst þjónað sem auglýsing á Íslandi fremur en hindrun í því að hingað komi fólk. Það er því dapurlegt að margir virðast líta á þessa þróun sem ekkert sérstaklega jákvæða, jafnvel með neikvæðum hætti. Hér á Alþingi lýsa menn jafnvel talsverðum áhyggjum af vexti ferðaþjónustunnar. En við þurfum ekki að hafa áhyggjur. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur ef við hefðum skýra sýn á það hvernig við ætluðum að standa að þætti stjórnvalda í því að byggja upp eðlilegt umhverfi fyrir þennan gríðarlega mikilvæga atvinnuveg þjóðarinnar. Hér var á síðasta þingi hætt við og horfið frá hugmyndum um náttúrupassa sem ég fagna og var mjög andvíg og taldi stangast á við allar okkar hugmyndir um almannarétt í landinu. Þá var rætt um að vinna þyrfti að því að skapa þverpólitíska samstöðu um það hvernig við eigum að fjármagna og standa undir innviðauppbyggingu í ferðaþjónustu. Það var til dæmis rætt um hækkun gistináttagjalds sem er mjög lágt á Íslandi. Það var rætt um að því þyrfti að skipta milli ríkis og sveitarfélaga. Það var rætt um að jafnvel þyrfti að taka upp komugjöld á einhverjum hluta ársins og á móti styrkja innanlandsflugið til þess að það gæti haldið sér. Ýmsar leiðir komu upp til þess að hægt væri að standa myndarlega að uppbyggingu innviða ferðaþjónustunnar. Í staðinn var farin sú leið að veita fjármuni á fjárlögum, of seint til að þeir gætu nýst, í uppbyggingarsjóð ferðamannastaða. Við horfum fram á enn eitt sumarið þar sem við sjáum fram á enn meiri fjölgun ferðamanna og við vitum ekki enn hver stefna stjórnvalda er önnur er sú sem kom fram í viðtali við hæstv. ráðherra í gær um að safna þurfi saman öllum aðilum að borðinu. Ég spyr bara: Hversu stóru landi búum við í ef við erum enn á þeim stað [[Forseti hringir.]]að fara að safna öllum aðilum að borðinu, að við séum enn ekki tilbúin með áætlun í þessu máli?
Virðulegur forseti. Ég er sammála síðasta ræðumanni um að við eigum ekki að tala illa um ferðaþjónustuna. „Þegar allir horfa í sömu átt standa líkur til að hætta sé á ferðum.“ Þessi orð eru tekin upp úr athyglisverðri grein í Morgunblaðinu í morgun. Þar er viðtal við Gunnar Gunnarsson, forstöðumann áhættustýringar Creditinfo, sem bendir á hið augljósa, að margir séu að veðja á ferðaþjónustuna í dag. Hótel spretta upp eins og gorkúlur um land allt, þjónusta tengd ferðamennsku dreifir úr sér eins og lúpína. Gunnar segir að slík hjarðhegðun geti kallað á áhættu sem menn verði að hafa í huga. Þegar markaðurinn fer allur í eina átt ber okkur að staldra við. Fyrir hrun var áhættan tengd lánum í erlendri mynt á meðan menn höfðu tekjur í íslenskum krónum. Núna er áhættan ekki síst tengd gríðarlegum vexti og uppbyggingu í ferðaþjónustu þó að það kunni að hljóma undarlega. Hér má til dæmis nefna gríðarlega mikla fjölgun hótela. Það þarf ekki annað en að fara í smágöngutúr um miðborgina til að sjá hvað er að gerast. Fjölgun ferðamanna er fagnaðarefni en hvað gerist og hver fær reikninginn að lokum ef illa fer í uppbyggingu? Fyrir hrun var ekki nægilegur fókus á áhættuþættina. Það sama gildir núna. Forstöðumaður áhættustýringar Creditinfo segir að til dæmis verði að leggja mat á áhrif mögulegrar fækkunar ferðamanna á fasteignaverð hérlendis. Þar liggi áhætta, bæði hjá bönkum og lífeyrissjóðum. Það er full ástæða til að taka undir þessi orð, þeir sem starfa í ferðaþjónustunni, bankar, lífeyrissjóðir og aðrir verða að staldra við. Rauðu ljósin fara brátt að blikka ef menn halda svona áfram. Vonandi hafa menn lært eitthvað af því sem gerðist hér árið 2008. Setjum ekki öll eggin í sömu körfuna.
Forseti. Hér hefur fengið að þrífast allt of lengi víðtækur ótti við að styggja ríkjandi öfl, hvort heldur það eru öfl á hinum frjálsa markaði eða ríkisvaldið. Þessi ótti kom mjög skýrt fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og mikið var rætt um þetta í kjölfar hrunsins. Allt sem fólk hafði lagt traust sitt á til að tryggja að hér á landi væri upplýst lýðræðissamfélag hafði brugðist en ákveðið var að fara í víðtækar aðgerðir til að læra af reynslunni á mismunandi stigum samfélagsgerðar okkar. En hvert erum við komin í þessari vegferð? Hvar er þetta nýja Ísland sem átti að rísa upp úr öskustónni? Mér sýnist að við séum komin nánast á nákvæmlega sama stað á svo mörgum sviðum og fyrir hrun. Viðvörunarljósin blikka ótt og títt og ég get ekki orða bundist. Í gær birti Ketill Sigurjónsson meðal annars eftirfarandi á Orkublogginu sínu, með leyfi forseta: „Það var athyglisvert að um mitt ár 2014 hafði samband við mig þaulreyndur framkvæmdastjóri hjá einu af stærstu íslensku fjármálafyrirtækjunum. Og sagði mér að forstjóri Norðuráls væri að hringja í stjórnendur fyrirtækisins og kvarta yfir samstarfi þeirra við mig. Þetta þótti mér auðvitað merkilegt, enda nokkuð undarlegt að fyrirtæki úti í bæ sé að skipta sér af einstaklingum með þessum hætti. Það var svo í júní á liðnu ári, 2015, að einn af bankastjórunum í íslenska bankakerfinu hafði samband við mig. Og varaði mig við því að Norðurál væri að undirbúa herferð gegn mínum málflutningi. Og væri að reyna að ráða almannatengla til verksins. Og viðkomandi bætti við þessum skemmtilegu orðum: „Þeir ætla sér að eyðileggja þig“. Þetta þótti mér líka fróðlegt að heyra. Því með þessu fékk ég í reynd staðfest að ég var að birta upplýsingar sem stóriðjan vill ekki að almenningur viti af. Hér er líka vert að minna á blekkingaleikinn sem átti sér stað árið 2009 og sýnir vel hversu sterkur áróður stóriðjunnar er. En nú var sem sagt orðið augljóst að ég var orðinn upplýsingabrunnur sem stóriðjan vildi kæfa.“ Virðulegi forseti. Inngrip stóriðjufyrirtækja á faglegar umfjallanir sem þeim hugnast ekki á ekki að líðast nú sem áður. Ég skora á þingmenn að beita sér fyrir því að hér fái að ríkja [[Forseti hringir.]]samfélag þar sem opin umræða fær að vera í friði.
Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég missti aðeins fótanna í umræðunni um Landspítalann fyrr á þessum fundi. Það sem margir héldu að væri kannski hefðbundið upphlaup af hálfu forsætisráðherra eins og hann er nú þekktur fyrir, að setja hvert málið á fætur öðru í uppnám reglulega með framgöngu sinni, virðist ekki hafa verið svo í þessu Landspítalamáli. Það hefur komið fram og kom fram hjá þingmanni Framsóknarflokksins í gær að þetta mál hefði verið til umræðu innan þingflokks Framsóknarflokksins, þ.e. að hætta við að byggja nýjan Landspítala við Hringbraut og byggja hann heldur einhvers staðar annars staðar, og um það væri full samstaða í þingflokknum. Þingflokkurinn stæði heill að baki forsætisráðherra sínum í þessu máli. Það hefur meira að segja gengið svo langt að forsætisráðherra hefur sett sig í samband við erlenda arkitektastofu sem segist vera tilbúin til að skreppa hingað yfir á eyjuna og hjálpa honum við að hanna nýjan spítala einhvers staðar. Þetta hefur ekki verið rætt í þingflokki Sjálfstæðisflokksins að öðru leyti en því, ef er að marka hæstv. heilbrigðisráðherra sem ég ætla bara að trúa hér og nú, að í gær hafi verið rætt að standa áfram að þeim ákvörðunum sem hafi verið teknar og lög hafi verið sett um á Alþingi um byggingu Landspítala. Þá kemur þingmaður Sjálfstæðisflokksins núna rétt áðan og leggur til að það verði byggðir tveir spítalar. Einhvers konar málamiðlun. Byggjum eitthvert smotterí við Hringbraut, klárum eitthvað þar, byggjum svo einhvers staðar annars staðar. Það hefur komið fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að þetta mál hefur ekki verið rætt í ríkisstjórn, jafn mikilvægt og það nú er. Það eru fordæmi fyrir því hvernig afdrif slíkra mála hafa verið þegar mikilvæg mál eru ekki rædd í ríkisstjórn af hálfu forsætisráðherra. Því spyr maður sig: Hefur náðst einhver málamiðlun? Það var ríkisstjórnarfundur í dag. Hafa menn náð einhverri málamiðlun um að byggja tvo spítala? Einn við Hringbraut og einn að vali Framsóknarflokksins? Hvers konar vitleysa er þetta að verða, virðulegi forseti? Þessi hringlandaháttur með Landspítalann og [[Forseti hringir.]]heilbrigðiskerfið í landinu er óboðlegur. Ég tek undir með hæstv. heilbrigðisráðherra sem sagði í fjölmiðlum í morgun, þetta er óboðlegt, og þetta ógnar heilbrigðiskerfinu í landinu.
Virðulegi forseti. Mig langar til þess að leiðrétta misskilning sem kemur oft upp þegar ákveðin tillaga er rædd sem er sú að ráðherrar sitji ekki jafnframt sem þingmenn. Þessu er oft ruglað saman við annað fyrirbæri sem er þegar ráðherrar eru ekki kjörnir fulltrúar yfir höfuð. Þetta kemur oft upp í umræðum í kringum samþykkta stefnu Pírata um samskipti ráðherra og Alþingis þar sem kemur fram að Píratar skuli ekki eiga aðild að ríkisstjórn þar sem ráðherra sitji jafnframt sem þingmenn. Sú gagnrýni hefur komið fram í samtölum, jafnvel við aðra þingmenn, og vissulega í opinberri umræðu að menn viti þá ekkert hverjir verði ráðherrar. Mér þykir mikilvægt að hafa það alveg á hreinu að tillagan felur ekki í sér að þingmenn megi ekki verða ráðherrar, þeir mega bara ekki vera ráðherrar og þingmenn á sama tíma. Þannig að ef þingmaður ætlaði að vera ráðherra þyrfti hann að segja af sér þingmennsku og fá inn varamann í staðinn. Um það snýst hugmyndin. Hugmyndin snýst ekki um að fjarlægja allt lýðræðislegt umboð frá ríkisstjórninni. Að því sögðu er fínt að fólk ræði þetta og jafnvel hugmyndir sem sumum finnst ágætar sem ganga enn þá lengra í aðskilnaði framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, hugmyndir sem ég tel mjög mikilvægt að við ræðum og með það að markmiði að gera breytingar, vegna þess að samkrull löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins á Íslandi er ekki nógu gott. Þótt það sé engin galdralausn á öllum þeim vandamálum að ráðherrar þurfi að segja af sér þingmennsku meðan þeir eru ráðherrar væri það vissulega skref í rétta átt og mundi væntanlega, trúi ég og yfirþyrmandi meiri hluti Pírata, breyta í það minnsta svokallaðri dýnamík, eða þeirri menningu, sem ríkir í samskiptum milli þingflokks og ríkisstjórnar. Ég tel alla umræðu í þá veru mjög holla og mikilvæga og nauðsynlega til þess að við náum að bæta lýðræðið hér á landi.
Herra forseti. Ráðaleysi stjórnvalda í uppbyggingu innviða í landinu er algjört eins og heyra mátti á ráðherra ferðamála í Kastljósinu í gær. Fram undan er 40% aukning á fjölda ferðamanna til landsins. Greinin hefur aflað gjaldeyris svo hundruðum milljarða skiptir. Gjaldeyrir vegna ferðaþjónustunnar hefur aukist um 100 milljarða á síðustu tveimur árum. Stjórnvöld hafa sýnt algjört andvaraleysi að mínu mati og skilningsleysi varðandi fjármögnun innviða og á samgöngum almennt í landinu. Hvar er samgönguáætlunin? Hversu lengi á að bíða eftir samgönguáætlun? Það bólar ekkert á henni. Er hún ekki eitt af þeim verkfærum sem við þurfum til að byggja upp innviðina? Í Kastljósinu í gær vísaði hæstv. ráðherra bara á aðra ráðherra þegar hann var spurður út í ýmis verkefni. Ráðherra ferðamála vísaði á fjármálaráðherra varðandi gjaldtöku af ferðamönnum. Varðandi svæðið í kringum Gullfoss var vísað á umhverfisráðherra. Síðan var vísað á einkaaðila varðandi til dæmis Reynisfjöru og Geysi. Er þetta í lagi? Það er algjörlega óboðlegt að ríkisstjórn og ráðherra ferðamála sem hefur verið við völd í þrjú ár skuli ekki enn vera búin að koma sér niður á það hvernig eigi að rukka ferðamenn vegna innviðauppbyggingar og gjaldtöku af þeim og nota það fé til að byggja upp góða innviði í landinu. Það er ekki enn komin niðurstaða um hvernig eigi að vinna með ferðaþjónustunni sjálfri og sveitarfélögum í landinu að innviðauppbyggingu. Þessar afsakanir eru ekki boðlegar hjá hæstv. ráðherra ferðamála þremur árum eftir að hann tók við því embætti. Það eina sem hægt var að státa sig af í þessu viðtali var Stjórnstöð ferðamála, enn ein [[Forseti hringir.]]stofnunin sem enginn veit hvaða verkefni á að hafa. Það er ekki hægt að moka endalaust inn ferðamönnum án þess að landið láti á sjá og ímynd þess.
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur þar sem hún talaði rétt áðan um þau áhrif sem fjölgun ferðamanna hefur á innviðauppbygginguna. Ég verð að taka undir það að ríkisstjórnin hefur ekki gert sitt besta þegar kemur að því að fjármagna uppbygginguna sem þarf til að taka á móti öllum þessum ferðamönnum. Í fréttum í morgun kom fram að 48% fleiri erlendir ferðamenn hefðu slasast alvarlega eða látist í umferðarslysum á Íslandi miðað við árið á undan. Þetta var 68% aukning árið 2015 miðað við meðaltalið fimm ár þar á undan. Það er mjög margt sem við þurfum að laga hérlendis, m.a. að útrýma einbreiðum brúm, steypa almennilega vegi og gera umhverfið þannig að það sé ekki beinlínis hættulegt ferðamönnum. Við þurfum ekki að leita langt yfir skammt til að finna leiðir til að fjármagna þetta. Við erum með virðisaukaskatt. Erlendir ferðamenn greiða hann til dæmis af hótelgistingu sem er núna í lægra skattþrepi. Það væri hægt að hækka það í hærra skattþrep. Það eru mestmegnis ferðamenn sem nota hótelgistingu og gistirými. Það er hægt að byrja að setja virðisaukaskatt á veiðileyfi. Sömuleiðis er enginn virðisaukaskattur af íþróttaviðburðum eða tónleikum þannig að þar eru tekjumöguleikar. Enn fremur er hægt að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti til erlendra ferðamanna úr 15% niður í 12–13% eftir því hvernig því er háttað. Þá strax fengjum við meira fé inn í ríkissjóð sem væri komið beint frá ferðamönnum. Þetta snýst um að gera hlutina almennilega og ekki leita langt yfir skammt.
Virðulegi forseti. Nýliðinn febrúar var sá heitasti sem um getur frá því veðurmælingar hófust og var fimmti mánuðurinn í röð þar sem slegin voru hitamet. Þessar tölur eiga við um jörðina alla. Ef aðeins er horft til norðurhvelsins er hlýnun enn meiri. Sérfræðingur segir að þetta séu að öllum líkindum mestu hlýindi sem verið hafa á þessum slóðum síðustu þúsund árin. Loftslagsbreytingar af mannavöldum eru staðreynd og ég held að enginn deili um það lengur, alla vega er fólk ekki mikið að segja það upphátt. Þetta er svo grafalvarlegt að við getum einfaldlega ekki ýtt þessum vanda á undan okkur. Það er mjög margt sem hver og einn getur gert og sem við getum gert sem þjóð, að ekki sé nú talað um alþjóðasamfélagið, en snýst kannski fyrst og fremst um að hver og einn líti í eigin barm. Eitt af því sem ég gæti nefnt er til dæmis að sóa minni mat. Við eigum í rauninni bara ekkert að vera að sóa mat. Annað sem hefur verið svolítið í umræðunni eru plastflöskur. Hér á Íslandi erum við jafnvel að selja vatn í plastflöskum og drekka vatn úr plastflöskum. Við erum með hreint og gott vatn úti um allt land, beint úr krananum. Svo eru brögð að því líka að verið sé að selja saklausum ferðamönnum vatn í flöskum á þeirri forsendu að vatnið hérna sé ekki nógu gott. Mér finnst mjög mikilvægt að við komum þeim upplýsingum skýrt og skilmerkilega til okkar gesta sem eru orðnir fjölmargir að hér drekkum við bara vatn úr krananum. Ég get jafnvel séð viðskiptatækifæri í þessu. Ef ég væri ekki á þingi mundi ég hanna einhverja mjög flotta flösku sem mundi halda heitu og köldu sem ferðamenn mundu kaupa við komuna til landsins og vera með á sér í ferðinni og fylla á hana hér og þar. Mér finnst líka að við eigum að skoða það þegar við erum á fundum og ráðstefnum að vera ekki alltaf með þessar vatnsflöskur [[Forseti hringir.]]á borðum heldur eigum við að vera með könnur og glös. Þetta eru kannski ekki stór atriði en mjög einföld og eitthvað sem við getum byrjað á strax í dag.
Herra forseti. Nú eru fimm ár liðin frá upphafi stríðsins í Sýrlandi. Eins og alltaf bera valdagráðugir leiðtogar sem meta líf almennings einskis langmesta ábyrgð á þeim skelfilegu þjáningum sem þeir kalla yfir saklaust fólk. Eins og alltaf eru þjáningar þeirra mestar sem berskjaldaðastir eru. Stríð leggja ekki aðeins líf barnanna í rúst. Þau eitra sálarlíf þeirra og ræna þau tækifærum til þroska og menntunar og leggja þannig framtíð þjóðarinnar allrar í rúst. Öll börn í heiminum eru börn okkar allra og á ábyrgð okkar allra. Engin siðleg persóna vill víkja sér undan því. Stjórnmálamenn sem þrífast á lágkúru, fordómum, sundrungu og hatri eru langmesta ógnin við friðinn og lífið og lífsgæði fólks. Þeir leiða ógæfu, ofbeldi og dauða yfir samfélög og fjölskyldur og svipta börnin bernskunni og framtíðinni. Gleymum ekki Hitler, Stalín, Maó og öðrum einræðisherrum illskunnar. Sýnum saklausum fórnarlömbum þeirra þá virðingu að læra af sögunni, því að það eru blikur á lofti. Stjórnmálamenn sem þrífast á þröngsýni og fordómum eru að ná árangri við að hræða allt of margt fólk til að styðja sig. Donald Trump í Bandaríkjunum og stuðningurinn sem flokkur Frauke Petry fær nú í Þýskalandi eru skýr dæmi um þá óhugnanlegu strauma. Eina móteitrið sem virkar á illskuna er mannúð og mannréttindi. Herra forseti. Ég er enginn trúboði og tek enn síður undir með þeim sem halda því fram að trúarbrögð þeirra séu merkilegri en trú eða trúleysi annarra. En mér finnst kjarni málsins hafa verið vel orðaður af þeim sem margir hér á landi segjast mest taka mark á þegar hann sagði, með leyfi forseta: Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra. Og hann sagði: Það allt, sem þér gjörðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gjört mér. Herra forseti. Það er ekki nóg að játa þessu. Við þurfum líka að breyta samkvæmt þessu.
Virðulegur forseti. Það virðist vera orðið sjálfstætt og æðisérstakt vandamál að hæstv. forsætisráðherra virðist vera kominn með „fótósjopp“ í tölvuna sína og virðist verja dálítið miklum tíma í að hanna upp á eigin spýtur alls konar byggingar og hús og reyna að selja okkur hinum það að þetta séu skynsamlegar teikningar og skynsamleg skipulagning. Hæstv. forsætisráðherra er þegar búinn að kynna pælingar sínar af þessu tagi um spítalabyggingar í Efstaleiti og núna nýlega spítalabyggingar á Vífilsstöðum. Ég er líka með „fótósjopp“ í minni tölvu og get vel brokkað hér fram með alls konar teikningar þar sem ég lýsi því yfir að skynsamlegt væri að byggingarnar væru á Bessastaðatúninu, í Elliðaárdal, í Hvassahrauni eða hvar sem er. Það er ekkert mál - en ég kem hér upp til að vekja athygli á því að blessunarlega störfum við ekki svona í pólitík. Við tökum ekki veigamiklar ákvarðanir svona í pólitík. Í þessu máli er búið að fara yfir það í 15 ár hvar spítalinn á að vera. Það er búið að gefa út að minnsta kosti fjórar mjög vandaðar greiningar á því hvar spítalinn verði best byggður. Í öllum þeim skýrslum hafa komið þær niðurstöður út frá fjölmörgum þáttum að spítalinn verði best hafður og byggður upp við Hringbraut. Og nú verða stjórnmálamenn og aðrir að láta af öllum hvötum sínum til að vera „besservisserar“ í þessu ferli og einfaldlega viðurkenna að greiningarnar hafa farið fram vegna þess að hagsmunamálið er stórt. Það ríkir neyðarástand í húsnæðismálum spítalans. Það þarf að drífa í þessu. Nú þurfum við að hætta að draga þetta ferli í efa og hefja, eins [[Forseti hringir.]]og raunar er hafið, byggingu nýs spítala við Hringbraut og svo koma því í kring að hæstv. forsætisráðherra fái annað forrit í tölvuna sína.
Forseti. Það vakti að vonum gríðarmikla athygli þegar lögreglan upplýsti um mansalið í Vík fyrir skömmu. Nú er komið í ljós og Kastljós greindi frá því í gær að íslenska ríkið og kerfið í kringum þessi mál gerði vont verra í allri málsmeðferð því að fórnarlömb mansalsins þurftu frá að hverfa aftur heim til yfirboðara og kvalara sinna því að ráðuneytið og allt stoðkerfið hérna brást algjörlega. Þetta er svo ömurlegt að ég næ ekki utan um þetta. Hvernig getum við brugðist svona fólki? Hvernig getum við með afskiptaleysi og seinagangi sent það aftur í þrældóm? Ég kalla eftir ábyrgð í þessu máli og ég vil fá að vita hver innan framkvæmdarvaldsins ætlar að axla hana. En ég kem hérna upp til að fjalla um störf þingsins. Á dagskrá er þingsályktunartillaga frá iðnaðarráðherra um stefnu í nýfjárfestingum. Við í Bjartri framtíð lýsum miklum vonbrigðum með hana. Fyrir það fyrsta er hún óljós og óskýr. Hún leggur ekki til markmið og leiðir að settum markmiðum. Umsagnaraðilar skilja hana mjög ólíkt en meiri hlutinn sem er skipaður öllum gömlu flokkunum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki, Samfylkingunni og VG, leggur sinn skilning í stefnuna sem er sá að hér beri að styðja við orkufrekan iðnað umfram annan, það eigi að ívilna þannig fyrirtækjum sérstaklega umfram önnur fyrirtæki. Þessir flokkar leggja lykkju á leið sína til að sjá svo til að stefnan nái ekki yfir landið allt. Þeir undanskilja höfuðborgarsvæðið með öllu, það er eina svæðið sem á ekki að vera í þessari stefnu um nýfjárfestingar. Við í Bjartri framtíð leggjum áherslu á að það á að styrkja allt umhverfi til nýfjárfestinga en það á að gera með almennum leiðum. Það á ekki að ívilna sumum en ekki öðrum. Ívilnanir eru þannig að [[Forseti hringir.]]það er alltaf einhver annar sem borgar og það eru önnur fyrirtæki og skattgreiðendur.
Hæstv. forseti. Ég neyðist til að kveðja mér hljóðs undir þessum lið, fundarstjórn forseta, til að gera mjög alvarlegar athugasemdir við svar hæstv. fjármálaráðherra við 12 spurningum mínum í fyrirspurn til skriflegs svars sem ég lagði fram 26. janúar sl. sem fjallaði um söluferli á eignarhlut Landsbankans í Borgun. Meðal annars spurði ég út í ákvarðanir stjórnar Landsbankans. Síðan gerist það rétt fyrir lok þingfundar í gær að dreift var svari sem mér finnst algjörlega óboðlegt og fyrir neðan allar hellur. Eftir þennan langa tíma og frest ráðuneytisins er svarið sett upp með spurningunum mínum 12, nokkrum línum um lög varðandi Bankasýslu og fleira, síðan fæ ég tvö ljósrit, annars vegar fylgiskjal I um eitthvert bréf Bankasýslu til fjármála- og efnahagsráðherra og svo er hitt ljósritið [[Forseti hringir.]]nokkrar síður um Landsbankann. Virðulegi forseti. Ég verð að gera mjög alvarlegar athugasemdir við þetta og beini því til forseta [[Forseti hringir.]]að réttur minn sem þingmanns, bæði samkvæmt stjórnarskrá og þingsköpum, verði virtur og þetta svar eða ímyndaða svar verði sent [[Forseti hringir.]]til fjármálaráðherra og þess krafist að það komi svar við spurningum mínum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Með bréfi til Bankasýslu ríkisins hef ég óskað eftir því að allt það sem varðar það mál sem spurt er um verði dregið fram í dagsljósið og um það upplýst. Nú liggja viðbrögð Bankasýslunnar fyrir og við bíðum viðbragða frá stjórn Landsbankans. Mér finnst aðalatriði þessa máls hér, sem mér finnst eðlilegt að og hef fullan skilning á að þingmaðurinn óski upplýsinga um, vera það að upplýsingarnar komi fram. Ég held að engum geti dulist hugur um að ég hef gert mitt ýtrasta til að fá fram upplýsingar um málið með því sem ég hef þegar beitt mér fyrir en þingmaðurinn verður að gæta þess að gera ekki sjálfan sig að aðalatriði málsins og einstakar spurningar, hvernig þær eru orðaðar o.s.frv. Er ekki aðalmálið að allt verði dregið fram í dagsljósið sem varðar þetta tiltekna mál? [[Forseti hringir.]]Eða er það nákvæmt orðalag spurninga frá hv. þingmanni sem er orðið aðalatriðið? Við skulum ekki snúa þessu máli algjörlega á hvolf. Málið er enn í skoðun og ég hlýt, eins og hv. þingmaður, [[Forseti hringir.]]að bíða eftir endanlegu svari frá bankaráði bankans til að komast betur að raun um hvernig í því liggur.
Forseti. Ég mótmæli því að sá sem spurði spurninganna og fékk ljósrituð svör til baka, svör sem er hægt að finna á vefnum, í stað þess að fjármálaráðherra svari spurningunum eða komi að minnsta kosti með þær skýringar sem hann er að reyna að bera fram hérna í svarinu - ráðherra á ekki að bregðast svona við. Hvernig í ósköpunum datt ráðherranum í hug að láta senda þetta til þingsins í gær eins og það var? Eftir að kvartað hefur verið yfir því að svör hafi ekki borist í tvo mánuði er hent í þingið [[Gripið fram í.]]einhverjum ljósritum. Virðulegi forseti. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum ráðherrans en bíð, eins og hann, spennt eftir að sjá hvað kemur [[Forseti hringir.]]út úr skoðuninni á Borgun og treysti því að hann muni ganga á eftir því eins og honum ber skylda til.
Herra forseti. Ég er ekki hissa á því að hv. þingmaður sé óánægður með svörin sem hann fær frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði áðan. Ef hæstv. ráðherra vildi koma því á framfæri sem hann sagði úr ræðustól rétt áðan þá átti hann að skrifa það sem svar eða hafa samband við hv. þingmann og segja honum að hann sé ekki tilbúinn með svör við þessum einföldu spurningum sem eru skýrt orðaðar. Auðvitað þurfa svör við þeim að berast til okkar. Við eigum ekki að þurfa að lesa þau út úr skýrslum, hvorki frá Landsbankanum né Bankasýslunni. Hæstv. ráðherra á að svara spurningum sem þingmenn bera fyrir hann.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir þá gagnrýni sem hér er komin fram. Fyrirspurn hv. þingmanns var lögð fram í lok janúar. Eftir sjö vikna bið er dreift í flýti rétt fyrir lok þingfundar í gær plaggi upp á þrjár málsgreinar plús tvö ljósrit úr opinberum gögnum. Þessar þrjár málsgreinar sem eiga að heita svar við sundurliðaðri 12 atriða fyrirspurn þingmannsins fjalla um formlega samskiptahætti eins og allir geta lesið af opinberum vefsíðum stjórnsýslunnar. En hin efnislegu svör sem lúta að verðmati, málsmeðferð og fleiru komu ekki fram. Þetta hjálpar ekki opinni umræðu, virðulegi forseti. Þetta er að sjálfsögðu ekki í anda gagnsæis. Það er ekki hægt að draga neina ályktun aðra en þá að ráðherrann veigri [[Forseti hringir.]]sér við að veita þessi svör opinberlega og ræða þau við þingið. En þetta [[Forseti hringir.]]er auðvitað algjörlega óásættanlegt [[Forseti hringir.]]með vísan til stjórnarskrárvarins réttar þingmanns til að krefjast svara. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Manni brá töluvert við að sjá þau svör sem hv. þm. Kristján L. Möller fékk við spurningum sínum. Honum voru send tvö ljósrit af opinberum skjölum eins og hér hefur komið fram. Hver er réttur þingmanna og hvers vegna er hann ekki varinn af forseta þingsins? Hvers vegna er þessu hleypt hér í gegn, svona svarleysi? Síðan, virðulegi forseti, versnar bara málið þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur hingað upp og reynir að réttlæta þennan gjörning og segir að þingmaðurinn megi ekki fara að láta málið snúast um hann sjálfan. Virðulegi forseti. Hann er að biðja um svör við fullkomlega eðlilegum spurningum um mál sem þarf að upplýsa. Ég hélt að það væri vilji ríkisstjórnarinnar og þess ráðherra sem sendi þessi tvö ljósrit til að upplýsa um þetta mál. Hvers vegna er það þá ekki gert eða komið hreint fram með það hvers vegna þingmanninum er ekki svarað? Þetta er bara dónaskapur. Og það hvernig svör hann fær frá [[Forseti hringir.]]ráðherranum, það er ekki boðlegt og forseti á að taka til varnar fyrir þingmenn.
Hæstv. forseti. Í hugum almennings snýst Borgunarmálið um hvort þar sé á ferðinni gróft spillingarmál og þar er um að ræða ríka fjárhagslega hagsmuni ríkisins. Hv. þm. Kristján L. Möller ber upp 12 spurningar til fjármálaráðherra. Fjármálaráðherra svarar bréfum sem varða sannarlega málið en svarar ekki spurningunum með beinum hætti og varar svo við því að hv. þingmaður fari að láta þetta snúast um sjálfan sig eða krefjast svara við akkúrat þessum spurningum. Það er það sem fyrirspurnir til ráðherra ganga út á, herra forseti. Herra forseti á að gæta þess að þeim sé svarað en ekki hent í okkur efni sem þessu. Hv. þingmaður spurði meðal annars: Hvar og hvenær voru eignarhlutir Landsbankans í Borgun hf. og Valitor hf. auglýstir til sölu? [[Forseti hringir.]]Það getur ekki verið flókið að svara svo beinni spurningu auk 11 annarra.
Forseti. Varðandi það sem var nefnt hér síðast í síðustu ræðu, lesin upp ein spurning - ef menn kynna sér svarið og fylgiskjöl þess er svarið að finna þar.
Svaraðu …
Hluturinn var ekki - ef ég mætti aðeins halda áfram án þess að síðasti ræðumaður sé í samskiptum við mig hér - auglýstur til sölu. Það kemur fram í svarinu eins og menn sjá ef þeir hafa ekki í bræðiskasti sleppt því að lesa svarið. Það sem liggur núna fyrir er að ég hef sem ráðherra farið fram á að allt sem varðar sölu Landsbankans á hlutnum í Borgun verði dregið fram og upplýst. Þingmenn hafa verið með stjórn Bankasýslunnar og framkvæmdastjóra á fundum í fjárlaganefnd og fengið að rekja úr þeim garnirnar um allt það sem hægt er að fá upplýsingar um og snertir þau atriði sem hér er verið að spyrja um. [[Forseti hringir.]]Hættið nú þessu leikriti, hv. þingmenn, sem koma hér upp og láta sem það sé verið að reyna að draga dulu yfir þetta mál. Því er þveröfugt farið. Það er beinlínis búið að fara fram á að allt verði dregið fram og málið er enn í ferli. [[Forseti hringir.]]Lesið svo fylgigögnin vegna þess að þar er að finna upplýsingarnar sem menn þykjast vera að leita svara við.
Virðulegi forseti. Ég held að þeir sem hafa hlustað á hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar dragi þá ályktun að hér sé verið að setja einhvern leyndarhjúp yfir þetta mál. Því er akkúrat öfugt farið. Hverjir hafa haft forgöngu um að upplýsa um allt sem þarf að upplýsa um í þessu máli? Jú, það eru hv. þingmenn í fjárlaganefnd og hæstv. fjármálaráðherra. Ég hvet hv. þm. Kristján Möller til að kynna sér það sem fer fram á vettvangi hv. fjárlaganefndar. Nákvæmlega þau gögn sem koma fram í svarinu varpa ljósi á allt það sem hv. þingmaður er að spyrja um. Ef hv. þingmaður þarf einhverjar fleiri upplýsingar er þingmaður fyrir Samfylkinguna í hv. fjárlaganefnd. Það að leggja hér mál upp með þessum hætti er fyrir neðan allar hellur. Ef einhverjar upplýsingar vantar fundum við reglulega með Bankasýslunni í hv. fjárlaganefnd [[Forseti hringir.]]til að upplýsa þetta mál. Það er gott ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar vilja vera með okkur á þeirri vegferð. Við fögnum því.
Forseti. Það er alveg ljóst að skoðanir eru mjög skiptar um það hvort upplýsingagjöf sé viðeigandi og viðunandi. Þingmenn upplifa oft að þeir hafi ekki fengið svör við fyrirspurnum sínum, það er alls ekki neitt nýtt. Þegar maður fær svör við fyrirspurnum er oft augljóst að ekki er reynt að svara á sem ýtrastan hátt. Ég held að það sé bara mjög mikilvægt að þingmaðurinn sem óskar eftir svörum og upplifir að hann hafi ekki fengið tilhlýðileg svör fái þá bara þau svör sem hann vantar. Ég legg líka til ef það eru fundir um þetta mál í fjárlaganefnd og öðrum nefndum séu þeir ávallt opnir og aðgengilegir öllum, hvort sem það eru þingmenn, almenningur eða blaðamenn.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að harma að menn bregðist hér við með bræðiskasti þegar embættisfærslur þeirra eru gagnrýndar. En ég kem hér upp, herra forseti, til að árétta að hæstv. forseti gæti þess að fyrirspurnum þingmanna til hæstv. ráðherra sé svarað. Þegar við leggjum fram ákveðnar fyrirspurnir á að sjálfsögðu að svara þeim en ekki leggja fram efni þar sem lesa má fram svarið með greiningu á efni þess. Tilgangur fyrirspurnanna er að þar sé beinum spurningum svarað. Síðan er það til fyrirmyndar þegar hæstv. ráðherrar birta bréf - þetta voru reyndar opinber bréf þannig að hv. þm. Kristján L. Möller gat nálgast og var búinn að nálgast þau með öðrum hætti - og skýrslur. Það er sjálfsagt mál. [[Forseti hringir.]]Ég árétta, hæstv. forseti: Viltu gæta hagsmuna okkar þingmanna hér þannig að hæstv. ráðherrar komist ekki hjá því að svara spurningum okkar.
Herra forseti. Svör hæstv. ráðherra eru ekki efnisleg. Það að vísa í fundargerðir og bréf eru ekki svör við fyrirspurn. Það er ágætisítarefni til að styðja efnisleg svör, ef upp á þau er boðið, en það er bara ekki gert í þessu tilviki. Að vísa til samræðna sem eiga sér stað í þingnefndum er ekki boðlegt heldur vegna þess að það kemur ekki í staðinn fyrir þingfund. Ef þingið vill, að viðstöddum 63 þingmönnum, taka mál til umræðu er ekki hægt að vísa til þess að málið hafi komið til tals í tiltekinni þingnefnd. Þingið á að geta rætt mál utan við nefndir. Þetta Borgunarmál er þannig vaxið að um það hafa menn miklar skoðanir úti í samfélaginu og hér í þinginu. [[Forseti hringir.]]Þetta mál á auðvitað að ræða líka hér á opnum vettvangi í þingsal. Ég tek undir það, virðulegi forseti, það á að gæta hagsmuna þingmanna varðandi það að fá svör við spurningum.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvað hv. þingmenn eru að biðja um hérna. Það hlýtur að vera eðlileg krafa til hv. þingmanna að þeir fylgist með því hvað er að gerast í þinginu. [[Gripið fram í: Það er ekki hægt.]]Hér kemur hv. þingmaður og segir: Lágmarkið er þá að fundir hv. fjárlaganefndar séu opnir öllum. Þeir voru opnir öllum. Hv. þingmenn segja: Það vantar svör. Það kom skýrsla frá Landsbankanum með svörum við spurningum Bankasýslunnar upp á 126 síður. Ég renndi í gegnum spurningar hv. þingmanns. Ég gat ekki séð annað en að þetta væri allt saman í skýrslunni. Er eðlilegt að við gerum þá kröfu að við þurfum ekki að kannast við það hvað er að gerast í þinginu? Hv. fjárlaganefnd er búin að kryfja þetta mál. Hæstv. fjármálaráðherra hefur beitt sér í því að upplýsa um allt í þessu máli. Svo koma hv. þingmenn og þykjast ekkert vita af því og segja bara: Ég fæ ekki það sem ég vil nákvæmlega núna. Er ekki alveg [[Forseti hringir.]]lágmarkið að hv. þingmenn fylgist aðeins með því hvað er að gerast hjá hv. Alþingi? Þessir fundir, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, eru galopnir.
Hæstv. forseti. Ég kýs að fyrirgefa hæstv. fjármálaráðherra þau orð sem hann segir hér, að ég eigi að hætta að láta þetta mál snúast um mig sjálfan eða að ég hafi í bræðiskasti ekki lesið svarið eða að við þingmenn í salnum skulum hætta þessu leikriti. Ég geri það vegna þess að mér hefur fundist hæstv. fjármálaráðherra, ólíkt ýmsum öðrum ráðherrum, oft sinna þingskyldum sínum við okkur þingmenn, líka sem ráðherra. En ég kalla beinlínis eftir því frá forseta hvort ég geti ekki treyst því að þetta algjörlega ófullkomna svar verði sent til fjármálaráðherra til baka og óskað eftir því að hann svari fyrirspurnunum lið fyrir lið án þess að svara með tveimur ljósritum sem ég gat séð á veraldarvefnum í gær. Þetta er ekkert svar. Þetta er ekki boðlegt. Að mér læðist [[Forseti hringir.]]sá grunur að hér sé verið að fela óþægileg svör við þessum spurningum. Ég minni líka á að spurning mín til munnlegs svars hefur heldur ekki komið fram og er enn frestað og nú eru komnar fimm vikur fram yfir frest. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]að fá úrskurð um þetta áður en þessari umræðu lýkur. Ég mun ekki sætta mig við þetta svar.
Forseti hefur ekki skoðað þetta svar þannig að hann hyggst gefa sér einhvern frest í því.
Herra forseti. Við greiðum nú atkvæði um þetta frumvarp. Mig langar að nota tækifærið og þakka velferðarnefnd fyrir mjög vel unnin störf þegar við ræddum frumvarpið, og ekki síst langar mig að þakka framsögumanni málsins, sem var hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Strax myndaðist mikill einhugur um málið og reyndar var gerð málamiðlun þar sem þetta er ekki fullt fæðingarorlof en það er lengt um helming. Þetta virðist ekki vera stórt mál en það er stórt og mun gleðja marga í samfélaginu. Mig langar að lokum til að tileinka samþykkt þessa frumvarp þeim foreldrum sem gengið hafa í gegnum þá sáru reynslu að eignast andvana barn, og ekki síst þeim hjónum, Einari Árna og Guðmundu Guðlaugu, sem komu þessu máli af stað eftir að Anna Lísa dóttir þeirra fæddist andvana eftir fulla meðgöngu. Herra forseti. Ég þakka þingheimi.
Herra forseti. Nú í ár eru liðin 27 ár frá því að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna, barnasáttmálinn eins og hann er oftast nefndur, var lagður fyrir allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna til undirritunar og fullgildingar af hálfu ríkja. Nánast öll ríki heims hafa fullgilt þennan mikilvæga mannréttindasamning. Barnasáttmálinn markaði mikil tímamót í baráttunni fyrir réttindum barna. Barnasáttmálinn var fullgiltur af íslenska ríkinu árið 1992 og lögfestur hér á landi 20. febrúar 2013 og er nú hluti af íslenskri löggjöf. Eitt af meginverkefnum stjórnvalda eftir fullgildingu og enn frekar eftir lögfestingu samningsins var að kynna sáttmálann og innihald hans fyrir börnum og ekki síst fullorðnum. Margir telja að það hafi ekki tekist nógu vel. Þá tillögu sem við leggjum fram, talsmenn barna á þingi, teljum við mikilvægt skref í þá átt að barnasáttmálinn sé lagður til grundvallar öllu starfi skólasamfélagsins og geri það að verkum að börn átti sig á réttindum sínum en ekki síður ábyrgð sinni og skyldum gagnvart meðborgurum sínum. Ég vil líka að lokum þakka allsherjar- og menntamálanefnd fyrir vel unnin störf í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að lýsa stuðningi við þessa þingsályktunartillögu og þakka hv. þingmanni fyrir að hafa flutt hana ásamt öðrum talsmönnum barna í þinginu. Ég vil líka þakka honum fyrir frumvarpið sem við samþykktum áðan. Ég vildi líka koma hérna upp til að segja að ég held að það séu fá fordæmi fyrir því í þingsögu Íslands að þingmaður í stjórnarandstöðu fái tvö mál samþykkt sama daginn. Ég óska hv. þm. Páli Val Björnssyni til hamingju með þann áfanga og þakka honum fyrir að standa vörð um hagsmuni barna á Íslandi.
Virðulegi forseti. Já, ég tek svo sannarlega undir það og kveðjur til hv. þm. Páls Vals Björnssonar um mikilvægi þessa máls. Frá og með þessum degi hefur verið ákveðið á Alþingi að dagur verði helgaður fræðslu barna um mannréttindi sín. Þetta er mjög sögulegt vegna þess að þetta er fyrsta mál þverpólitísks hóps um málefni barna og ungmenna, sem hefur verið starfræktur á Alþingi um eins árs skeið, sem fer í gegn á þessu þingi. Ég óska Páli Val og öðrum í þessum hópi sérstaklega til hamingju með þetta og tel þetta líka upphafið að því að Alþingi láti málefni barna og ungmenna í þessu landi til sín taka sérstaklega vel og mynduglega.
Forseti. Ég vil byrja á að hrósa og þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir mjög skelegga vinnu varðandi málefni barna á Alþingi, bæði innan og utan veggja þingsins. Ég fagna því að við séum að fara að samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Ég man eftir því að fyrir óralöngu, árið 1996 eða 1997, gerði ég vef fyrir umboðsmann barna þar sem við settum upp barnasáttmálann. Ég þekki hann vel en því miður eru allt of mörg börn og unglingar sem þekkja hann ekki. Nú skora ég því á alla þingmenn sem eiga börn eða barnabörn að eyða deginum þegar þeir koma heim í að lesa barnasáttmálann fyrir börnin í sínu lífi.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Frumvarp þetta er hluti af þeirri heildarendurskoðun á löggjöf á sviði fjármálamarkaðar sem farið hefur fram hér á landi allt frá hruni fjármálakerfisins haustið 2008. Frumvarpið er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu, með aðstoð nefndar sem skipuð var til þess að yfirfara íslensk lög með hliðsjón af nýjum alþjóðlegum reglum á sviði fjármálamarkaðar, nánar til tekið svonefndu CRD IV/CRR regluverki Evrópusambandsins. Með lögum nr. 57/2015 sem samþykkt voru á síðasta löggjafarþingi var stigið fyrsta skrefið í þá átt að aðlaga íslenska löggjöf að nýju bankaregluverki Evrópusambandsins og með því nýjum Basel III staðli. Með frumvarpi þessu er tekið annað skref í þá átt að innleiða næsta þátt regluverksins í íslenska löggjöf og tryggja þannig að hún sé í samræmi við löggjöf á innri markaði Evrópusambandsins og EES-ríkjanna. Meginmarkmið reglnanna er að gera fjármálafyrirtæki betur í stakk búin til þess að mæta tapi í rekstri sínum án aðstoðar hins opinbera eða áfalla fyrir efnahags- og fjármálakerfið og tryggja með því fjármálastöðugleika. Allar breytingartillögur frumvarpsins byggja á CRD IV/CRR regluverkinu að undanskildum tveimur. Þær breytingar koma til vegna úttektar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á fylgni Fjármálaeftirlitsins við kjarnareglur Basel-nefndarinnar um skilvirkt bankaeftirlit. Með frumvarpinu eru meðal annars lagðar til breytingar á reglum um eigið fé fjármálafyrirtækja, könnunar- og matsferli og starfsumhverfi verðbréfafyrirtækja. Jafnframt er lögð til ný regla um vogunarhlutfall en markmið þeirrar reglu er að draga úr skuldsetningu banka. Ákvæði laganna sem inniheldur skilgreiningar hefur einnig sætt endurskoðun með hliðsjón af þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu og má þar finna ný hugtök eða nýjar skilgreiningar á hugtökum, eins og „venslaðir aðilar“, „veltubók“, „óbeinn eignarhlutur“, „krosseignarhald“ og „gervieignarhlutur“. Markmið þeirra breytinga sem lagðar eru til á reglum um eigið fé er bæði að auka magn þess eigin fjár sem fjármálafyrirtæki ber að halda og einnig er hugað að gæðum þess. Eiginfjárkafli laganna hefur sætt heildarendurskoðun með frumvarpinu. Virðulegur forseti. Mun ég nú víkja að helstu efnisþáttum frumvarpsins í nokkrum orðum. Í gildandi lögum er í 84. gr. kveðið á um skilgreiningu eigin fjár, eiginfjárgrunns, áhættugrunns, eiginfjárþætti og upplýsingagjöf. Þá mælir 85. gr. laganna fyrir um frádrátt frá eigin fé. Með frumvarpinu er lagt til að í stað þessara tveggja ákvæða komi átta greinar sem taka með mun ítarlegri hætti á eigin fé og eiginfjárútreikningi fjármálafyrirtækja. Þá er lagt til að sérstakt ákvæði komi í lögin sem tekur á upplýsingagjöf varðandi eigið fé o.fl. Með frumvarpinu er lagt til að vikið verði frá þeirri hugtakanotkun sem ríkt hefur varðandi þá eiginfjárþætti sem mynda eiginfjárgrunn. Þannig er lagt til að ekki verði áfram talað um eiginfjárþætti A eða B, heldur þátt 1 og þátt 2 og jafnframt lagt til að jafn margar greinar laganna fjalli um tiltekna þætti eigin fjár. Auk þess er kveðið á um reglur sem gilda um almennar kröfur vegna eiginfjárgrunns, áhættugrunns, veltubók og lágmarkskröfur vegna hæfs fjármagns verðbréfafyrirtækja sem bera takmarkaðar starfsskyldur eða rekstrarfélög verðbréfasjóða. Ákvæði frumvarpsins ná einnig til ólíkra gerða fjármálafyrirtækja og eru þær kröfur sem gerðar eru til eigin fjár þeirra mismunandi eftir tegundum fjármálafyrirtækja. Þannig eru gerðar þær kröfur til lánastofnana og verðbréfafyrirtækja að eiginfjárgrunnur og ólíkir þættir hans uppfylli skilyrði laganna. Hins vegar eru gerðar þær kröfur til verðbréfafyrirtækja - sem bera takmarkaðar starfsskyldur og rekstrarfélaga verðbréfasjóða - að svonefnt hæft fjármagn þeirra uppfylli skilyrði laganna. Útreikningur á áhættugrunni fjármálafyrirtækja er að sama skapi útfærður með ólíkum hætti eftir mismunandi tegundum fjármálafyrirtækja, þ.e. eftir því hvort um er að ræða lánastofnanir eða verðbréfafyrirtæki. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði ítarlegar kröfur til þessara eiginfjárgrunnsgerninga, til að mynda um frádráttarliði. Með þessum skilyrðum og þeim kröfum sem gerðar eru til gerninga sem heimilt er að telja til eiginfjárgrunns verða gæði eigin fjár fjármálafyrirtækja aukin. Þá er lagt til að reglur um innramatsferli fjármálafyrirtækja og könnunar- og matsferli eftirlitsaðila verði teknar upp í lögin. Ferlar um innramatsferli fjármálafyrirtækja og könnunar- og matsferli eftirlitsaðila tilheyra svonefndri stoð 2 sem kemur fram í Basel II staðlinum. Þessir ferlar eiga að stuðla að sterkari tengslum á milli áhættustefnu fjármálafyrirtækis, áhættustýringar þess, mildunaraðgerða og eigin fjár. Umræddar reglur er að hluta til að finna í núgildandi 84. og 85. gr. laganna og í reglum sem Fjármálaeftirlitið hefur sett. Sú gagnrýni hefur þó komið fram að ferlið sé ógagnsætt og óskýrt en á grundvelli þessa ferlis hefur Fjármálaeftirlitið víðtækar heimildir til að gera tilteknar kröfur, t.d. um aukna eiginfjárbindingu. Með því að kveða á um þetta ferli í lögunum skapast meiri skýrleiki og gagnsæi í beitingu ákvæðanna þar sem skýrara verður hvaða heimildir Fjármálaeftirlitið hefur á grundvelli laganna og hvaða skyldur fjármálafyrirtæki bera samkvæmt lögum. Óhófleg skuldsetning fjármálafyrirtækja var einn af þeim þáttum sem taldir eru hafa leitt til alþjóðlegu fjármálakreppunnar. Þegar fjármálakreppan stóð sem hæst myndaðist þrýstingur á fjármálafyrirtæki til að draga úr skuldsetningu sem ýtti undir frekari lækkun á eignaverði. Þegar fjármálafyrirtæki drógu úr skuldsetningu jókst kerfisáhætta sem leiddi til frekara taps í rekstri þeirra. Eigið fé fyrirtækjanna dróst saman og með því framboð lánsfjármagns með verulega neikvæðum afleiðingum fyrir efnahagslíf margra ríkja. Tilgangur nýrrar reglu sem lögð er til í frumvarpinu um svonefnt vogunarhlutfall er að koma í veg fyrir eða draga úr líkum á að þetta geti endurtekið sig. Reglan leggur þá skyldu á fjármálafyrirtæki að þau uppfylli á hverjum tíma tiltekna kröfu um hlutfall vogunar. Með kröfu um vogunarhlutfall er komið í veg fyrir of mikla skuldsetningu innan fjármálakerfisins og þannig dregið úr hættu á neikvæðum hliðarverkunum innan fjármála- og efnahagskerfisins þegar aðstæður krefjast þess að dregið sé úr skuldsetningu innan þess. Krafa um vogunarhlutfall felur einnig í sér viðbótarvörn til þess að styrkja reglur um útreikning eigin fjár. Hæstv. forseti. Í frumvarpinu er einnig að finna fjölda annarra breytingartillagna og önnur nýmæli. Þannig eru lagðar til ýmsar breytingar á starfsumhverfi verðbréfafyrirtækja og verðbréfamiðlana. Hugtakanotkun laganna er færð til samræmis við lög um verðbréfaviðskipti. Þá er lagt til að sérstakt starfsleyfi til að starfa sem verðbréfamiðlun verði lagt niður en í stað þess verði slík fyrirtæki sérstök tegund verðbréfafyrirtækja sem bera takmarkaðar starfsskyldur. Lagt er til að reglur um minni verðbréfafyrirtæki verði einfaldaðar, þar með talið hvaða varúðarkröfur gilda um slík fyrirtæki, t.d. hvað varðar eigið fé, vogunarhlutfall og lausafjárkröfur. Að mínu mati munu þessar breytingar hafa jákvæð áhrif á minni fjármálafyrirtæki hér á landi og dregið er úr því að lagaumhverfið setji öll fjármálafyrirtæki undir sama hatt óháð stærð þeirra, starfsemi eða kerfislegri áhættu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn framkvæmdi fyrir skemmstu mat á því hvernig starfsemi Fjármálaeftirlitsins, eftirlitsheimildir og fjármálalöggjöf hér á landi samræmdust kjarnareglum Basel-nefndarinnar um skilvirkt bankaeftirlit. Með frumvarpi sem varð að lögum nr. 57/2015, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, var að hluta til brugðist við ábendingum sem komu út úr þessu mati en þá var sett armslengdarregla um viðskipti fjármálafyrirtækis við tengda aðila. Með frumvarpi þessu er komið til móts við eina af þeim ábendingum sem kom út úr þessu mati, þ.e. að gera frekari ráðstafanir þannig að löggjöf hér á landi sé í betra samræmi við 20. meginreglu kjarnareglnanna sem kveður á um viðskipti við tengda aðila. Við þessum tilmælum er brugðist með því að skilgreina „venslaða aðila“ sem svo eru nefndir samkvæmt lögunum og er í skilgreiningu vísað til þess að slíkir aðilar séu skilgreindir í reikningsskilastöðlum, nánar til tekið IAS 24 sem er alþjóðlegur reikningsskilastaðall. Þá eru gerðar breytingar á tveimur ákvæðum laganna sem fjalla um lánveitingar til tengdra aðila og eftirlitsheimildir FME vegna slíkra viðskipta sem er í samræmi við nýja skilgreiningu. Þessu til viðbótar ætla ég að nefna nokkur atriði sem koma fram einnig í frumvarpinu: 1. 1. gr. a laganna sem fjallar um skilgreiningar hefur nánast sætt heildarendurskoðun. 2. Lagðar eru til breytingar á 14. gr. laganna sem fjallar um stofnframlag fjármálafyrirtækja. Er lagt til að ákvæðinu verði skipt upp í tvennt og annað fjalli um viðskiptabanka og sparisjóði en hitt um minni fjármálafyrirtæki, þar með talið verðbréfafyrirtæki og rekstrarfélög verðbréfasjóða. Þetta er gert til þess að einfalda regluverkið. 3. Lagt er til að upplýsingaskylda vegna stoðar 3 samkvæmt Basel II staðlinum komi fyrir í sérstöku ákvæði, þ.e. í 18. gr. laganna. Á grundvelli ákvæðisins er FME heimilt að ákveða tíðni upplýsingagjafar fjármálafyrirtækis, þar á meðal hvenær, hvar og hvaða upplýsingar fjármálafyrirtæki beri að upplýsa um. 4. Lagðar eru til breytingar á starfsheimildum rekstrarfélaga verðbréfasjóða. 5. Lagðar eru til breytingar á ákvæðum 29. gr. b, d og e sem fjalla um verðbréfun og útlánahættu vegna verðbréfunar þannig að ráðherra sé veitt heimild til þess að taka upp nýjar Evrópureglur um verðbréfun með reglugerð. Verði frumvarp þetta samþykkt verður íslensk fjármálalöggjöf að stærstum hluta orðin í samræmi við Basel III staðalinn og CRD IV/CRR regluverkið. Þá stendur einungis eftir að yfirfara lög um fjármálafyrirtæki með hliðsjón af nýjum reglum um útibú og þjónustustarfsemi á milli landamæra og samstæðueftirlit með hliðsjón af CRD IV/CRR regluverkinu en vinna við það er þegar hafin í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Frumvarpið er eins og áður segir nánast að öllu leyti byggt á ákvæðum þessa regluverks en það er þó ekki enn orðið hluti EES-samningsins. Þrátt fyrir að regluverkið hafi ekki verið tekið upp í EES-samninginn er það vilji stjórnvalda að íslensk lög og reglur á þessu sviði endurspegli þær reglur sem gilda í nágrannalöndum Íslands. Með því er stefnt að auknu trausti á íslenskum fjármálamarkaði. Má nefna að Norðmenn sem eru í sömu stöðu og við varðandi þetta og hafa þegar tekið regluverkið upp í löggjöf sína. Ástæða þess að regluverkið er ekki orðið hluti af EES-samningnum er ný uppbygging fjármálaeftirlits innan Evrópusambandsins sem samræmist ekki stjórnarskrám Íslands og Noregs án aðlögunar. Sá hluti er í sjálfu sér þess vegna fyrir utan þetta. CRD IV/CRR regluverkið inniheldur meðal annars ákvæði sem vísa í evrópskar fjármálaeftirlitsstofnanir Evrópusambandsins. Þess skal þó sérstaklega getið að þau ákvæði sem vísa í stofnanir ESB eru ekki tekin upp í íslenska löggjöf með þessu frumvarpi heldur einungis efnisákvæði regluverksins. Það sem við erum að gera er að við erum að innleiða efnisreglurnar og laga okkur að þeirri staðreynd að regluverkið er ekki að fullu orðið hluti af EES-svæðinu eða -samningnum en það breytir því ekki að við teljum rétt að taka efnisbreytingarnar upp hér á landi til að tryggja samræmdar reglur að því marki sem hægt er miðað við aðstæður. Þau ákvæði sem vísa í evrópsku eftirlitsstofnanirnar bíða um sinn og verða tekin upp eftir atvikum þegar umræddar gerðir hafa verið aðlagaðar EES-samningnum og uppbyggingu hans að tveggja stoða eftirlitskerfi. Í heild er frumvarpinu ætlað að bæta umgjörð fjármálafyrirtækja hér á landi þannig að þau verði rekin á hagkvæman og skilvirkan hátt og með því reyna að koma í veg fyrir að atburðirnir sem hér urðu á árinu 2008 geti endurtekið sig. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að aflokinni þessari umræðu og svo til 2. umr. hér í þinginu.
Herra forseti. Mörg merkileg frumvörp hefur hæstv. fjármálaráðherra lagt fram sem miða að því að koma í veg fyrir að atburðirnir 2008 geti endurtekið sig, en ég held að þetta sé það allra merkasta. Þetta er mjög gott frumvarp að flestu leyti þó að ég geti gert athugasemdir við einstaka skrýtilegt orðalag sem þar er að finna. Ég gæti náttúrlega notað tækifærið og spurt hæstv. fjármálaráðherra hvenær hann hyggist leggja fram frumvarp til dæmis um það sem hann nefndi hérna sérstaklega áðan, aðlögun Íslands að eftirlitsstofnununum á grundvelli tveggja stoða kerfisins. Það kom ekki fram í máli hans en það er lykilatriði eigi að síður. Sömuleiðis leikur mér mikill hugur á að fylgja eftir spurningum mínum frá síðasta ári um hvenær megi vænta þess að frumvarp um uppljóstranir komi líka. Ég ætla að láta það bíða. Mig langar til að spyrja ráðherrann um eftirfarandi. Ég tel að hæstv. ráðherra sé hér á mjög góðri leið og saman hafi þingið og framkvæmdarvaldið náð miklum árangri í því að reisa skorður innan kerfisins til að koma í veg fyrir að atburðirnir frá árinu 2008 geti endurtekið sig. Þegar þetta verður frá verðum við búin að innleiða a.m.k. tvo þriðju á Basel III og þar með reglugerðinni og tilskipun frá 2013 sem byggir á því. Því langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: Þegar við erum búin að taka síðasta skammtinn af þessu þá virðist mér sem ekkert í reynd sé eftir að gera af hálfu framkvæmdarvalds og löggjafans til þess að setja frekari lög. Mig langar til að spyrja hann um eitt því að ég sé enn þá eina hættu, sem eru vaxtamunarviðskipti. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji að einhvers konar lagaleg tæki þurfi eða að veita þurfi Seðlabankanum frekari heimildir til þess að geta tekið þar í taumana [[Forseti hringir.]]ef þarf. Við vitum að það voru þau viðskipti sem bjuggu til töluvert af þeim eldsmat sem fuðraði [[Forseti hringir.]]upp í bálinu 2008.
Virðulegur forseti. Ég ætla að koma inn á þau atriði sem hv. þingmaður velti hér upp. Ég þakka góð orð um að löggjöfin sé til bóta fyrir fjármálakerfið.
Þó það nú væri.
Í fyrsta lagi var komið inn á innleiðingu á breyttu regluverki hvað viðvíkur eftirlitsstofnunum. Það er mál sem enn er í vinnslu, það hefur tekið langan tíma. Það hefur breyst úr því að vera skilyrðislaus krafa Evrópusambandsins um að við beygðum okkur undir eftirlitsstofnanir þess, sem við eigum enga aðild að, yfir í skilning á því að ekki sé það bara í andstöðu við stjórnarskrá EFTA-ríkjanna heldur brot á grundvallarþætti þess samstarfs sem stofnað var til með EES-samningnum, þ.e. tveggja stoða kerfinu. Samtalið hefur frá því að þetta var viðurkennt af Evrópusambandsins hálfu snúist um það hvernig við getum byggt eftirlitsþáttinn á tveggja stoða kerfi. Ég tel að þar séu lausnir sem við getum fellt okkur við komnar fram og er vongóður um að úr þessu leysist á komandi mánuðum. Örstutt varðandi uppljóstrara. Það er mál sem við erum að vinna að í ráðuneytinu. Það hefur þó þurft að víkja fyrir öðrum stærri málum, en unnið er að því. Ég tel varðandi vaxtamunarviðskiptin að óumflýjanlegt sé fyrir stjórnvöld að bregðast við þeirri hættu sem við stöndum frammi fyrir vegna möguleikans á vaxtamunarviðskiptum og það muni þurfa breytingu á lögum, reglum eftir atvikum, en ég ætla að láta það fylgja að þó að það komi til með að koma að gagni þá er ekki hægt að hafa væntingar um að það muni leysa þann vanda [[Forseti hringir.]]endilega með öllu. Það [[Forseti hringir.]]er hins vegar í mínum huga [[Forseti hringir.]]alveg nauðsynlegt að gera það sem hægt er.
Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. fjármálaráðherra að hann láti sér ekki nægja að lúta bara að hv. þm. Birgi Ármannssyni til þess að fá upplýsingar um hvar það mál varðandi aðlögun að tveggja stoða kerfinu er statt vegna þess að við höfum miklu fyllri upplýsingar um það en hæstv. fjármálaráðherra virðist hafa í þessu svari og við höfum fengið þær í utanríkismálanefnd. Það er á góðu róli eins og hæstv. ráðherra sagði. Ég fagna því hjá hæstv. ráðherra að hann segir það algjörlega skýrt að hann lítur svo á að vaxtamunarviðskiptin séu ógn við okkar fjárhagslegu framtíð. Með öðrum orðum, hann segir það alveg skýrt að breyta þarf lögum til þess að við getum spornað við þeim viðskiptum. Þau áttu að verulegu leyti upptökin að þeim vanda sem steyptist yfir okkur árið 2008. Það er algjörlega brýnt að við tökum á þeim málum. Það er ekki nóg að hæstv. ráðherra komi og segi að það þurfi að gera það sem þarf að gera. Við getum jú verið sammála um það. En þetta er að gerast núna. Samkvæmt síðustu fréttum hafa slík viðskipti aukist um, ja orðið að marki [[Forseti hringir.]]um 70–90 milljarðar. Á sama tíma er hæstv. ráðherra með aðstoð Seðlabankans að ráðast í að nudda út 230 milljörðum sem er afgangur af slíkum viðskiptum frá fyrri áratug. Vandamálið er til staðar, [[Forseti hringir.]]það er brýnt og við verðum að nálgast það í þessari umræðu.
Herra forseti. Það sem ég átti við í svari mínu var að ég tel að lög og reglur geti komið að gagni hér. Ég tel að við eigum að setja reglur að því marki sem þær koma til með að duga. Það er margt annað sem þarf líka að horfa til. Við getum til dæmis ekki gengið út frá því í framtíðinni að þrátt fyrir slíkar reglur muni þetta vandamál ekki horfa við okkur eða blasa við okkur ef við höfum vaxtamun á milli Íslands og annarra ríkja of ríkan. Það er ýmislegt hægt að gera til að koma vaxtastiginu á Íslandi niður. Ef menn haga sér með þeim hætti á Íslandi að vextir leita alltaf upp á við þá eru menn að kalla á þennan vanda. Þá breytir engu hvort menn hafa smíðað einhver tól og tæki til að eiga við hluta vandans. Menn eru ekki að fást við rót vandans, sem er of hátt vaxtastig. Þar kemur margt inn, sambandið og samtalið við vinnumarkaðinn, ábyrg ríkisfjármálastefna, o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Það eru hlutir sem geta fært vaxtastigið á Íslandi niður og eitt og sér án reglna og nýrra laga tekið á þessum vanda.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsögu hans. Ég var raunar á svipuðum slóðum og hv. þingmaður á undan mér sem vildi ekki spyrja sérstaklega um uppljóstranirnar. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra sem sagði að unnið væri að því máli en ákveðin vinna eftir í því: Eru einhver sérstök álitamál uppi hvað varðar innleiðingu tilskipunarinnar, hvað varðar uppljóstranirnar? Eigum við von á því að við getum klárað þann þátt málsins á þessu þingi? Hér kemur fram að reiknað sé með því að málið verði lagt fram fyrir lok þessa þings. Eru einhver sérstök álitamál uppi um það? Í fyrsti áfanga í innleiðingu á Basel III gerði hv. efnahags- og viðskiptanefnd breytingar á bónusum sem þá voru til umræðu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það verði einhverjar frekari breytingar lagðar til á því í þessu frumvarpi, hvort unnið sé að því, eða hvort sú lausn sem Alþingi sammæltist um þar verði látin standa. Í þriðja lagi. Það umræðuefni sem hér er rætt, þ.e. tveggja stoða kerfi, er áhugavert og við höfum fengið að fylgjast með hvernig stendur. Er ráðherra inni í því hver næstu skref í því máli eru á vettvangi Evrópusambandsins annars vegar og EFTA hins vegar? Er málið komið á þann stað að við getum farið að tímasetja hvenær einhver lausn liggur fyrir eða er enn verið að senda hugmyndir á milli aðila til að ná einhverri lokalausn?
Frú forseti. Ég átti fund með forsætis- og fjármálaráðherra Liechtenstein fyrri skemmstu þar sem við ræddum mikilvægi þess að botn fengist í þessi mál. Ég kynnti mér þá stöðu málsins. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það er ágætisgangur í þessu máli, en síðast þegar ég spurði við höfðum samt sem áður ekki fengið endanlegt svar við því af hálfu framkvæmdastjórnarinnar hvort þær tillögur sem EFTA-löndin hafa komið sér saman um væru samþykktar og gætu orðið grundvöllur fyrir afgreiðslu málsins. Ég er samt sem áður vongóður um að það gerist og vonandi sem allra fyrst. Ef aðstæður leyfa kem ég fram með það mál á vorþingi. Ég fann fyrir því í heimsókn minni til Liechtensteins að allt kapp er lagt á að ryðja úr vegi hindrunum fyrir því að menn hafi það sem stundum var kallað á mannamáli evrópska bankapassann, enda þykir þeim í því landi vera einkennilegt að vera eins og sakir standa með verri aðgang að Evrópu fyrir fjármálastarfsemi en nágrannar þeirra í Sviss sem ekki eru þátttakendur í innri markaðnum. Varðandi uppljóstraramálið er mér ekki kunnugt um að það sé neitt sérstakt þar. Það mál hefur einfaldlega verið rætt í starfshópi og er í vinnslu í ráðuneytinu. Ég sé það fyrir mér að frumvarp fæðist á þessu ári. Það eru engin áform um breytingar hvað varðar bankabónusa. Það mál var tiltölulega nýlega til umræðu hér í þinginu. Ég tel að næsta stóra skref sé að klára það mál. Varðandi það sem snýr að regluverkinu og í bankamálunum almennt erum við [[Forseti hringir.]]í framhaldi af því að fara að takast á við hluti sem [[Forseti hringir.]]tengjast nýfengnu eignarhaldi ríkisins á fjármálafyrirtækjum.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er gott að heyra þessi tíðindi af tveggja stoða kerfinu. Þó að að sjálfsögðu hefði maður kosið að það hefði jafnvel getað gengið hraðar fyrir sig þá hefur öll sú þróun verið í rétta og jákvæða átt og því ber að fagna. Mig langar að lokum að spyrja hæstv. ráðherra um mál sem varðar ekki beinlínis efnis þessa frumvarps. Ég hef spurt fulltrúa ráðuneytisins um skoðun á hugsanlegum aðskilnaði viðskipta- og fjárfestingarbanka, af því að hæstv. ráðherra nefndi bankamálin almennt. Við höfum fengið þau svör að málið hafi vissulega verið í skoðun í ráðuneytinu, við erum auðvitað líka með tillögu fyrir þinginu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er málið í raunverulegri skoðun í ráðuneytinu? Telur hæstv. ráðherra koma til greina að stíga þau skref sem hafa víða verið til mikillar umræðu bæði í Evrópu og vestan hafs?
Frú forseti. Varðandi fjárfestingarbankastarfsemi annars vegar og það sem við köllum viðskiptabankastarfsemi hins vegar vil ég segja að eins og ég met stöðuna eru allir sammála um að við þurfum að girða fyrir hættuna á því að menn spilli áhættu á milli þessara tveggja sviða í bankarekstri á Íslandi. Það er tilefni í sérstaka umræðu, en ég mundi í mjög grófum dráttum segja að það séu tveir skólar um þetta atriði; annars vegar sá sem segir: Það er langbest að vera með einfalda lausn og kljúfa starfsemina upp í tvö ólík fyrirtæki sem sinna hvoru um sig. Hins vegar er sá sem segir: Það er hægt að koma í veg fyrir að áhættan smitist þarna á milli með tilteknum kvöðum og reglum sem koma í veg fyrir þessa hættu. Hér skiptir líka máli hvernig menn fara með hugtök, hvað fellur undir hugtakið fjárfestingarbankastarfsemi, vegna þess að margt af því [[Forseti hringir.]]sem fellt hefur verið undir það hugtak í umræðum um þessi mál er ekki eiginleg fjárfestingarbankastarfsemi heldur bara fjárfestingar sem líkjast [[Forseti hringir.]]rekstri áhættusjóða og eiga í sjálfu sér ekkert skylt við hefðbundna bankastarfsemi. [[Forseti hringir.]] Já, ég er með þetta mál til alvarlegrar skoðunar og hallast að því að reyna að finna lausn sem kemur í veg fyrir að kljúfa þurfi fjármálafyrirtækin alveg í tvennt.
Virðulegi forseti. Ég vil aðeins fá tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra út í nokkur atriði hvað varðar þetta mál, sem nefndin mun að sjálfsögðu skoða vandlega og efnislega. Það er kannski lítið atriði sem ég vildi spyrja út í núna. Á allmörgum stöðum í frumvarpinu eru fjárhæðir í evrum, til dæmis hvað skuli vera lágmarkshlutafé eða stofnframlög í verðbréfafyrirtækjum eða lánastofnunum. Í öllum tilfellum er miðað við að lágmark innborgaðs stofnframlags skuli vera jafnvirði 5 milljónum evra í íslenskum krónum o.s.frv. Þetta er á allmörgum stöðum í frumvarpinu og væntanlega er markmiðið að tryggja að einhvers konar samræmi sé á innri markaðnum, þessum sameiginlega markaði. Og það er sjónarmið út af fyrir sig. En í ljósi þess hve evran hefur verið óstöðug og gengi hennar fallvalt - hún hefur misst 30% af kaupmætti sínum gagnvart dollara á mjög stuttum tíma. Ef við lítum í hina áttina, horfum til baka, hefði það aukist um 50%. Þetta eru miklar sveiflur fyrir þá sem þurfa að viðhalda eiginfjárkröfum eða inngreiddu hlutafé. Krónan hefur líka sveiflast mikið gagnvart evrunni þannig að þetta er ekki beinlínis gott viðmið fyrir okkur út frá sjónarmiðum um fjármálastöðugleika hér innanlands. Stofnanir eiga í sjálfu sér ekki viðskipti að meginstofni til í evrum heldur í krónum. Við viljum standa vörð um fjármálalegan stöðugleika innan Íslands og það hlýtur að vera sjónarmið að gæta að einhvers konar samræmi og samkeppni á Evrópska efnahagssvæðinu. En það hlýtur að vera neðar í röðinni en að hér geti menn gengið að því vísu með einhverjum fyrirsjáanleika hver krafan er um hlutafé hér á Íslandi. Það er óásættanlegt, finnst mér, að menn þurfi stöðugt að vera að fletta upp í einhverjum daggengistöflum til að kanna hvort þeir séu orðnir brotlegir við hin eða þessi ákvæði þessara nýju laga, sem mér líst bara mjög vel á flest, að öðru leyti en þessu.
Frú forseti. Þetta er alveg gilt sjónarmið varðandi innlenda markaðinn, en það togast á við samræmingu á Evrópska efnahagssvæðinu og í sumum atvikum lágmarks- eða hámarkskröfur sem færðar eru fram í evrópska efnahagssamstarfinu um einstök atriði. Það sem ég mundi segja almennt um þetta er að mér finnst alveg sjálfsagt að menn hafi fjárhæðir, þegar það skiptir ekki máli, í krónum og það eigi að vera meginreglan. Þegar við bjóðum hins vegar heim hættunni á því að innleiðing á evrópureglum geti stangast á við skuldbindingar út af gengissveiflum og það kalli síðan aftur á lagabreytingu til að uppfæra fjárhæðina þá finnst mér við vera að gera okkur þetta fullerfitt. Ef við setjum okkur í þá stöðu að setja inn krónutölur þar sem um einhverjar hámarks- eða lágmarksfjárhæðir er að ræða en höfum undirgengist að innleiða einhverja tiltekna viðmiðun í evrum, þá getum við lent í þeirri aðstöðu að þurfa að koma hingað inn í þingið með lagabreytingar til að uppfæra fjárhæðirnar jafnvel þótt mest lítið hafi breyst, eins og hv. þingmaður er einmitt að segja, í okkar íslenska veruleika. Það er þá bara einhver alþjóðleg skuldbinding sem togar í hina áttina. Mér finnst þetta vera atriði sem við þurfum að finna praktíska lausn á án þess að fórna efnislega markmiðinu sem er réttilega tilgreint hér, þ.e. fjármálalegur stöðugleiki.
Forseti. Ég vil bara þakka fyrir þessi orð og heyri að hæstv. ráðherra er að velta þessu fyrir sér eins og ég. Auðvitað er kannski engin góð leið í þessu, en í fyrsta lagi er það góð leið að innleiða aldrei erlenda mynt sem viðmiðun inn í íslenskan lagatexta nema það sé algjörlega skylt og óhjákvæmilegt. Það hlýtur að vera fyrsta regla. Ég er ekki viss um að það sé krafa í þessum tilskipunum að þetta sé innleitt með þessum hætti. Ég gæti vel trúað að þeir hafi fullan skilning á því að hér er lögeyririnn króna enn sem komið er. Sömuleiðis er sænsk króna í Svíþjóð og þeir þurfa að taka tillit til þess. Hér getur það valdið ýmsum óþægindum fyrir þá sem eiga að fylgja lögunum ef ekki er alveg ljóst hvað er í gildi af þessu af því að breyting hefur orðið í Evrópu á gengi evrunnar, sem er okkur óviðkomandi innan þessa hagsvæðis sem er að nota krónuna. Ég held að það væri þá lítið ómak fyrir okkur, þessa 63 starfsmenn sem hér erum, að setja lög árlega og fara yfir þær tölur í lögunum sem hugsanlega þyrfti [[Forseti hringir.]]nauðsynlega að uppfæra. Ég held að það væri sjálfsögð þjónusta við það fólk sem þarf að fara eftir þessu.
Frú forseti. Það er að mínu viti örugglega rétt hjá hv. þingmanni að við höfum ekki skyldu til að tilgreina á hverjum tíma evrufjárhæðina, en skuldbindingin snýr að umreikningi yfir í evrur. Hér þarf að hafa í huga að við erum, með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, að opna á braut sem gengur í tvær áttir. Þetta er braut sem tryggir samræmingu á regluverkinu fyrir Evrópska efnahagssvæðið gagnvart Íslandi, þannig að menn geta stundað sína starfsemi á grundvelli sama regluverks hér og eins geta íslenskir aðilar stundað, á grundvelli regluverksins, sem hefur verið blessað af báðum aðilum, starfsemi utan landsteinanna. Við getum því að mínu áliti ekki horft á þessi mál eingöngu út frá íslenskum hagsmunum þegar um er að ræða fjórfrelsismál. [[Forseti hringir.]]Eins og ég rakti í fyrra andsvari áðan þá held ég að við þurfum að gæta okkar á því að innleiða málin ekki á þann hátt að við lendum í því að þurfa að gera lagabreytingar út af fjárhæðarviðmiðum reglulega.
Virðulegi forseti. Síðla hausts eða snemma vetrar, hvort heldur maður tekur til, héldu samtökin Snarrótin, samtök um borgaraleg réttindi, stórmerka ráðstefnu undir heitinu „Krefjumst friðar í fíknistríðinu“. Þar talaði fólk úr ýmsum áttum, lögreglumaður frá Baltimore sem nú er framkvæmdastjóri löggæslumanna gegn vímuefnabanni, samtaka þar, lögmaður sem vinnur með útigangsfólki í Kaupmannahöfn, ráðgjafi alþjóðanefndar um fíkniefnastefnu, sænskur félagsfræðingur sem hefur sérstaklega rannsakað hagi útigangsfólks, portúgalskur embættismaður úr portúgalska heilbrigðisráðuneytinu - en í Portúgal hefur fíkniefnaneysla verið afglæpavædd - og loks var þarna umdæmisstjóri vímuefnastefnu í Colorado þar sem kannabis hefur nú verið leyft. Þá vil ég taka fram að það er allt annað að leyfa fíkniefni eða afglæpavæða það að hafa fíkniefni til neyslu í fórum sínum. Forvígismaður ráðstefnunnar, Pétur Þorsteinsson, lýsti þessu svo fyrir mér að við fengjum að heyra um ástandið eins og það er, um fræðin og rannsóknir á vandamálinu, loks um framtíðina og hvað þeir framsæknu í þessum efnum vildu reyna til að leysa þetta mikla þjóðfélagsvandamál. Öllu þessu fólki sem þekkir þessi hluti gjörla bar saman um að þær aðferðir sem almennt eru notaðar í stríðinu við fíkniefnavandann skili engum árangri og bitni á þeim sem minnst mega sín, þ.e. þeim sem eiga við fíkniefnavanda að stríða. Á meðan athyglinni er beint að neytendunum sleppa glæpamennirnir. Glæpamennirnir eru þeir sem stýra dreifingunni og flutningi á milli landa. Þeir hagnast bæði á þeim sem ánetjast fíkniefnum og einnig á hinum sem þeir gera út til að smygla efnunum heimshluta og landa á milli. Neðanjarðarhagkerfið hér á landi sem fylgir þessari ólöglegu starfsemi er sagt stórt og þar eru nefndar fjárhæðir allt upp í 10 milljarða, jafnvel hærri. Í mínum huga skipta fjárhæðirnar þó ekki meginmáli. Það sem skiptir máli er að þessar aðferðir skila engum eða litlum árangri og geta þess utan valdið skaða. Auk þess eru beinlínis brotin mannréttindi á fíklum, því fólki sem verst er farið. Það kom glögglega í ljós í máli sérfræðinganna á ráðstefnunni sem ég minntist á í upphafi máls míns. Í Hollandi hefur sala kannabisefna verið háð litlum takmörkunum um margra ára skeið en neysla þeirra þar er minni en í mörgum Evrópulöndum og neysla sterkari efna er minni þar en í öðrum Evrópusambandslöndum. Árið 2001 ákváðu stjórnvöld í Portúgal að afnema refsingu fyrir vörslu neysluskammta af kannabis og kókaíni. Hver hefur árangurinn verið? Neysla efnanna hefur ekki aukist, öðru nær, hún hefur dregist saman. Könnun sem gerð var árið 2006, þ.e. fimm árum eftir breytinguna, sýndi að neysla portúgalskra ungmenna á aldrinum 15–19 ára dróst saman á efnum eins og kannabis, kókaíni, heróíni, e-töflum og ofskynjunarsveppum. Nú er svo komið að í Portúgal eru 50% og í sumum tilfellum 75% minni líkur á því að fólk á aldrinum 15–64 ára neyti kannabis en í flestum öðrum löndum Evrópusambandsins. Á 143. þingi var samþykkt þingsályktunartillaga frá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, og henni var beint til heilbrigðisráðherra, um að stofna starfshóp sem átti að gera úttekt á gildandi lagaumhverfi, líta til löggjafar annarra ríkja þar sem horfið hefur verið frá refsistefnu tengdri neyslu ólöglegra vímuefna og loks að skapa heildstæða stefnu sem leggi höfuðáherslu á mannúðlega nálgun og vernd mannréttinda. En ég vil beina sjónum mínum sérstaklega að þætti innanríkisráðuneytisins í þessum efnum og spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort hún deili skoðun minni um að við ættum að huga að því að hætta að hundelta fólk sem er beinlínis veikt og snúa okkur að því að hjálpa þeim sem verst eru farnir til að geta lifað sem skástu lífi í þeim aðstæðum sem þeir eru í. Í framhaldi af því spyr ég hvort einhver vinna sé unnin á vegum ráðuneytis hennar til að gera breytingar í þá veru.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Við höfum nokkuð rætt þetta málefni á þessum þingvetri í fyrirspurnatímum. Þetta er mikilvæg umræða. Ég held að í upphafi sé gott að fara aðeins yfir þær reglur sem gilda um refsingar við fíkniefnabrotum og framkvæmd þeirra. Það er bæði fjallað um þessi brot í almennum hegningarlögum og lögum um ávana- og fíkniefni. Við erum með almenn hegningarlög á ábyrgðarsviði innanríkisráðuneytisins en lög um ávana- og fíkniefni eru á ábyrgðarsviði heilbrigðisráðherra. Þarna er því um ákveðið samspil að ræða milli þessara tveggja ráðuneyta. Í 173. gr. almennra hegningarlaga er fjallað um refsingu við fíkniefnabrotum. Ákvæðið er í þeim kafla laganna sem fjallar um brot sem hafa í för með sér almannahættu og er þar með í hópi brota sem valda almannahættu, svo sem breiða út alvarlega sjúkdóma og/eða valda eldsvoða sem getur haft í för með sér almannahættu. Þannig er þessu fyrir komið í lögunum í dag. Í lögum um ávana- og fíkniefni er einnig kveðið á um refsingar við fíkniefnabrotum en brot á þeim lögum geta varðað allt að sex ára fangelsi. Þar er líka að finna upptalningu á þeim efnum sem teljast ávana- og fíkniefni. Þegar upp koma fíkniefnabrot hefur ýmist verið ákært fyrir brot gegn almennum hegningarlögum eða lögum um ávana- og fíkniefni. Í framkvæmd hefur mótast sú regla að ákært er fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni í smærri fíkniefnabrotum en fyrir brot gegn almennum hegningarlögum í stórum fíkniefnabrotum. Til grundvallar því hvort um stórfellt eða minni háttar brot er að ræða liggur fyrst og fremst magn þeirra efna sem um er að ræða hverju sinni. Þannig er ýmist ákært fyrir brot gegn ákvæðum almennra hegningarlaga eða laga um ávana- og fíkniefni eftir því hve mikið magn er undir. Því er yfirleitt ákært fyrir brot gegn ávana- og fíkniefnalöggjöfinni ef um er að ræða smærri skammta, eins og hér eru til umræðu, eða ef um er að ræða skammta til eigin neyslu. Þá reynir á lög um ávana- og fíkniefni sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Það er mikilvægt að þetta samhengi hlutanna sé skýrt þannig að um leið og beint er spurningu til innanríkisráðuneytisins, sem er rétt að gera á grundvelli almennra hegningarlaga, skiptir máli að hafa í huga að það eru ekki einungis heilbrigðismálin sem varða heilbrigðisráðherra heldur beinlínis þessi tiltekna löggjöf. Ég vil líka benda á það, og ég held að það sé mjög mikilvægt þegar við lítum til smærri skammta sem hér eru ræddir, að þegar kemur að refsingum vegna fíkniefnabrota eru fyrir hendi fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 2/2009, þar sem er heimild til að ljúka málum með lögreglusátt. Í þessum fyrirmælum þar sem fjallað er um brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni er kveðið á um heimild til að ljúka málum er varða kaup efna til eigin nota með sekt. Þessari heimild er beitt í framkvæmd þegar það á við og er þekkt að þetta á oft við um vörslu neysluskammta. Þá reynir á þessi fyrirmæli ríkissaksóknara um lögreglustjórasátt. Það þarf að hafa þetta heildarsvið allt í huga. Óskað er eftir upplýsingum um hvort þær aðferðir sem hér eru notaðar hafi skilað árangri og hvort þær bitni kannski mest á þeim sem minnst mega sín. Ég get ekki svarað því í dag hvernig það er. Við höfum ekki sérstakar rannsóknir í þessum málaflokki sem ég hef á takteinum um það hvernig það hefur nýst öðruvísi en að við vitum að sættir hafa mikið verið notaðar í tengslum við þessa hluti. Ég vil samt líta á þetta sem heilbrigðismál líka þótt það sé að sjálfsögðu líka félagslegt vandamál. Þetta er á þeim mörkum. Það varðar bæði það fólk sem leiðist út í neyslu og líka samfélagið í heild. Þannig að ég er þeirrar skoðunar að það sé víðs fjarri að þetta snúist aðeins um refsipólitík. Hv. þingmaður nefndi starfshóp heilbrigðisráðherra. Það þarf ekki að staldra meira við hann. Við höfum náttúrlega verið að bíða eftir að hann ljúki störfum. Það er mín skoðun að mikilvægt sé að sú niðurstaða liggi fyrir þegar við tökum næstu skref í þessum málum. Mér skilst að sá hópur sé faktískt á lokametrunum með að klára. Vinna þar hefur gengið þokkalega vel og menn hafa reynt að ná samkomulagi um breiðar línur. Ég held að þegar þeirri vinnu er lokið sé alveg ljóst að hefja þurfi samtal á milli ráðuneytanna um hvort gera eigi breytingar á refsilöggjöfinni og skoða refsipólitíkina betur. En enn og aftur, ég legg áherslu á það, eins mikilvægur og þáttur hegningarlaganna er í þessum málum, að þegar kemur að þessu tiltekna máli sem hv. þingmaður nefnir [[Forseti hringir.]]þá reynir mjög verulega á samspil milli heilbrigðissjónarmiðanna, sem að mínu mati eiga að vega mjög þungt, og síðan refsiramma og refsipólitíkur.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og held að það sé gagnlegt að við eigum um þetta málefnaleg skoðanaskipti. Þetta er mál sem mikið ber á góma og hefur svo sem gert um skeið, spurningin um nálgunina í þessum efnum. Ég verð í fyrsta lagi að viðurkenna að ég á svolítið erfitt með þá yfirskrift að þetta snúist um afglæpavæðingu neysluskammta af fíkniefnum. Ég lít ekki svo á að menn hafi litið á þetta sem meiri háttar glæp. Eins og ég skil nálgunina hér snýst þetta um að gera það refsilaust að hafa undir höndum litla skammta af annars ólöglegum fíkniefnum og þá til eigin neyslu. Það finnst mér mikilvægt að sé skýrt. Hvað erum við að tala um? Við erum að tala um að það verði refsilaust að hafa slíka skammta undir höndum og til eigin neyslu en áfram saknæmt og refsivert að flytja inn, framleiða, selja eða halda í stórum stíl ólögleg vímuefni. Þetta finnst mér vera hin málefnalega nálgun og ég er alveg tilbúinn í umræður um hana. En ég er ekki stuðningsmaður þess, hef að minnsta kosti ekki verið það enn þá, að lögleiða fleiri ávanabindandi fíkniefni. Miðað við það sem ég hef kynnt mér hefur það ekki gefist vel og er mjög blendin reynsla af því hjá þeim þjóðum sem hafa farið alla leið í þeim efnum. En vel má finna dæmi um að það að gera það refsilaust að hafa undir höndum neysluskammta hafi gefist ágætlega enda sé það hluti af því að færa ábyrgðina með skýrari hætti yfir á þá sem efnin selja eða eru að gera út sölumenn dauðans og dreifa efnunum í stórum stíl. Að því leyti má segja að þetta sé svolítið hliðstætt því sem hér var gert með vændi, að færa ábyrgðina yfir á kaupandann en af þolandanum í þeim tilvikum. Ég er sem sagt algjörlega [[Forseti hringir.]]tilbúinn til og tel það tímabært að ræða refsiþátt málsins hvað þetta varðar í því samhengi sem ég hef gert grein hér grein fyrir, en ég er ekki talsmaður tilslakana að öðru leyti í þessum efnum frekar en ég er stuðningsmaður þess að fara með brennivín í búðir.
Virðulegur forseti. Ég fagna umræðunni. Ég er nokkuð á öðru máli en hv. þingmaður sem hér talaði á undan mér um þessi mál. Ég hef lýst því yfir í ræðustól í orðaskiptum við hæstv. innanríkisráðherra að mér mundi finnast skynsamlegt að lögleiða kannabisneyslu, fara þar að fordæmi margra fylkja í Bandaríkjunum og margra ríkja, ég horfi líka til þróunar í Kanada undanfarið og þróunar í Portúgal eins og framsögumaður málsins nefndi. Ég er því augljóslega mjög jákvæður gagnvart því að afglæpavæða neysluskammta af vörslu neysluskammta á fíkniefnum. Mér finnst mjög mikilvægt að taka það skýrt fram að þegar maður er þessarar skoðunar þá er maður ekki að mælast til þess að rosalega margir fari að neyta fíkniefna eða að draga úr því eða gera lítið úr því hversu skaðleg fíkniefni eru. Mér finnst bara og mér sýnist margir málsmetandi aðilar í þessum málum í heiminum vera komnir á þá skoðun að það sé algjörlega röng stefna að hafa þessa neyslu í svörtustu afkimum samfélagsins, háða einhverjum lögmálum glæpaheima þar sem er svart hagkerfi og þrífst alls konar viðbjóður. Fyrst og fremst er hér fólk að verða sjálfu sér að skaða og það eru miklir harmleikir. Við eigum að reyna að fá þessi mál sem mest upp á yfirborðið og gera þau að heilbrigðismáli, höndla þau þannig. Mér sýnist að oft sé ákveðin undirliggjandi grunnvilla í þessari nálgun, að þegar eitthvað er bannað samkvæmt lögum er eins og fólk telji að það eigi sér þá ekki stað. Við bönnum vissulega neyslu fíkniefna, en neyslan á sér stað [[Forseti hringir.]]og hún er undir engu eftirliti og hún er skelfilegt vandamál. Ég held að við mundum höndla það miklu betur með því að horfast í augu við það og gera um það lagaumgjörð.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, fyrir að koma hér mikilvægu en flóknu máli á dagskrá. Ég vil í upphafi leggja áherslu á að á hverjum tíma þarf samfélagið að gefa skýr skilaboð um skaðsemi fíkniefna og vinna þarf markvisst að forvörnum. Ég vil því nota þetta tækifæri og fagna sérstaklega fræðslu- og forvarnavefnum kannabis.is þar sem fagfólk fjallar um áhrif kannabis á líkamann. Það er mikilvægt að ungt fólk og þeir sem vinna með ungu fólki hafi aðgang að staðreyndum eins og þar eru settar fram því á það hefur skort á síðustu árum á meðan mikið framboð er á ýmiss konar áróðri sem hvetur til neyslu. Á síðustu árum höfum við náð árangri við að draga úr neyslu yngri aldurshópanna og það skiptir verulegu máli varðandi heildarneyslu til lengri tíma litið. Ég þekki hins vegar ekki tölfræðina varðandi aðra aldurshópa en það væri áhugavert ef aðrir hér þekkja til hennar. Að þessu sögðu er mikilvægt að viðmót samfélagsins gagnvart fólki í fíkniefnavanda stuðli að því að vernda þann hóp og styðja til að ná tökum á vanda sínum. Þessi mál þarf því að nálgast með lausnir í huga þar sem ýtt er undir ábyrgð einstaklingsins og markmiðið má ekki vera að refsa heldur að ná tökum á vandanum. Hins vegar getur verið varhugavert að afnema refsingar að öllu leyti gagnvart þessum hópi þar sem mikilvægt er að samfélagið fái þau skilaboð, m.a. frá Alþingi, að neysla fíkniefna sé alvarlegur hlutur sem geti stefnt lífi og heilsu neytandans og annarra í hættu. Ég tek undir að mikilvægt er að leita nálgunar í þessum málaflokki þar sem horft er til forvarna, uppbyggingar einstaklinga og ábyrgðar þeirra og þess hvernig réttarvörslukerfið getur unnið að þeim markmiðum. Ég er ekki viss um að við eigum eins langt í land og sumir vilja halda fram.
Virðulegi forseti. Ég þyrfti klukkutíma til að tjá mig fyllilega um þessi mál og það er ekki víst að það mundi duga. Að mínu mati eigum við að heimila neyslu allra vímuefna. Ekki vegna þess að þau eru skaðlaus heldur vegna þess að þau eru hættuleg. Ég held að það sé ótímabært að ræða dreifingarfyrirkomulagið af nokkurri dýpt fyrr en það er komið á hreint, þótt það sé sjálfsagt að vekja máls á þeim tilraunum sem eiga sér stað út um allan heim. Það er miklu mikilvægara að heimila neysluna fyrst vegna þess að löggjöfin er hvað ósanngjörnust þegar kemur að því hvernig farið er með neytendur. Dópstríðið eins og það er stundum kallað er kallað dópstríð vegna þess að bandarísk yfirvöld lýstu því þannig á sínum tíma og þau hafa beitt sér sérstaklega fyrir því að mjög hart sé tekið á vímuefnamálum alls staðar í heiminum. Íslensk yfirvöld hafa ekki kallað þetta stríð að mér vitandi en sama viðhorf endurspeglast hins vegar í löggjöf landsins. Vímuefnaneytendur verða fyrir aðkasti og fordómum alls samfélagsins, hvort sem þeir eiga við vímuefnavandamál að stríða eða ekki, frá almenningi, frá fjölmiðlum, frá heilbrigðiskerfinu, frá lögreglu og bara öllu samfélaginu í heild sinni. Það sem gerist þegar vandamálið er nálgast með stríðshugarfari er að maður leyfir sér leiðir sem maður mundi annars aldrei leyfa sér. Stríð eru þess eðlis að fólk gengur mun lengra en gengur upp í siðmenntuðu samfélagi. Það eru vímuefnamálin, það eru alltaf vímuefnamálin sem eru langfyrirferðarmest þegar kemur að inngripum inn í frelsi og réttindi borgaranna. Það eru vímuefnamál sem gera það að verkum að hleranir eru jafn tíðar og sjálfsagðar og raun ber vitni. Það er vegna vímuefnamála að leitir á fólki og í tjöldum þess og híbýlum þykja svo sjálfsagðar sem raun ber vitni. Nýlega var lagt fram frumvarp um spilahallir þar sem sambærilegir fordómar koma fram. Ég er ekki að álasa hv. framsögumanni, þessir fordómar eru mjög útbreiddir alls staðar í samfélaginu. Ég hef nokkrar sekúndur til að ljúka máli mínu, virðulegi forseti. En fólk fer á sakaskrá fyrir neyslubrot. Það fær mjög háar sektir. Það sætir leitum og áreiti af hálfu yfirvalda. Þetta eru vandamál sem við bjuggum til hér á Alþingi og það er okkar að leysa þau.
Frú forseti. Ríkjandi stefna í fíkniefnamálum er refsistefna. Frá því að henni var komið á fót fyrir ríflega hálfri öld hefur sáralítið áunnist í baráttunni gegn fíkniefnaneyslu. Þetta svokallaða stríð gegn fíkniefnum, sem hefur verið háð bæði hérlendis og á heimsvísu, hefur ekki orðið til þess að neysla ólöglegra fíkniefna eða framboð þeirra hafi minnkað. Þvert á móti hefur neysla og framboð aukist jafnt og þétt á heimsvísu. Þessi stefna hefur kostað gríðarlega fjármuni og samfélagslegar fórnir sem hafa sáralitlu skilað til að ná því markmiði sem lagt var upp með, þ.e. að vinna gegn neyslu ólöglegra fíkniefna. Þetta mál er auðvitað ekki nýtt af nálinni í þinginu. Ég minni á þingsályktunartillögu, sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var 1. flutningsmaður að vorið 2013 og ég var meðflutningsmaður ásamt fleirum, sem gekk út á afnám refsinga fyrir vörslu neysluskammta og að unnið skyldi gegn fíkniefnaneyslu á forsendum heilbrigðis og félagslega kerfisins en ekki með því að refsa fársjúkum fíklum og meðhöndla þar með sjúklinga sem glæpamenn. Í þeim löndum þar sem refsingar hafa verið aflagðar fyrir vörslu neysluskammta fíkniefna hefur neysla fíkniefna minnkað í langflestum tilfellum. Það er tímabært, virðulegi forseti, að horfast í augu við staðreyndir og ráðast að rót vandans, opna umræðuna og kasta fyrir borð aðferðum sem reynslan sýnir að hafa ekki virkað. Fíkniefnamisnotkun er margslungið samfélagslegt málefni sem verður ekki leyst eingöngu á vettvangi löggæslu og dómstóla. Þetta er heilbrigðisvandamál öðrum þræði og slíkan vanda leysum við ekki með refsingum.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Það er mikilvægt að við þorum að taka umræðuna og reynum að hafa hana sem málefnalegasta þegar við erum með svona viðkvæmt og umdeilt mál í höndunum. Það sem við eigum að hafa fyrst og fremst í huga er náttúrlega skaðaminnkun af þessum efnum, fíkniefnum. Því miður er staðreyndin sú að okkur hefur ekki tekist vel í skaðaminnkun heldur höfum við frekar með því kerfi sem við höfum og svokallaðri refsistefnu sem við höfum farið eftir, verið að stækka vandann. Við erum farin að heyra núna um týnda fólkið sem er falið vegna fordóma og vegna þess hvernig kerfið útilokar það. Við getum ekki nálgast þetta fólk til að aðstoða það. Þessu þurfum við að breyta. Samfélagið þarf að byggja aftur upp traust hjá þessu fólki svo það þori að koma til okkar og leita sér aðstoðar og annað slíkt. Við erum ekki bara að tala um fíklana, við erum líka að tala um ungt fólk sem fer kannski af slysni inn í þetta. Við megum ekki festa það þar með því að útiloka það frá vinnu og öðru sem eru kannski bestu útgönguleiðirnar úr þessu. Þess vegna er þetta mál mjög mikilvægt. Og ég vil biðja ykkur að hugsa aðeins um eitt, því ég tel þetta góða byrjun að tala um neysluskammtana: Hvað ef við mundum lögleiða fíkniefni, hverjir yrðu mest á móti því? Hverjir eru mestu andstæðingar þess að leyfa fíkniefni? Það eru dílerarnir sjálfir, sölumennirnir. Þá er allur fjárgróðinn þeirra farinn, þá yrði markaðssetningin minni og annað slíkt. Þannig að við þurfum aðeins að hugsa þetta, velta fyrir okkur hverjir hafi hagsmuna að gæta í þessu. Það er ekki að ástæðulausu sem Sameinuðu þjóðirnar eru farnar að taka þetta upp og ræða þetta. Ég held að það sé mikilvægt að við byrjum kannski smátt hér en fylgjum svo Sameinuðu þjóðunum. Það er örugglega ekki gott ef eitt land [[Forseti hringir.]]stekkur til og fer að lögleiða allt ef nágrannaríkin gera það ekki. Þá getum við verið að færa vandann til. Það þarf að taka heildstætt á þessu máli og við skulum gera það.
Virðulegi forseti. Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann sem talaði hér á undan mér að ég er ekki fylgjandi lögleiðingu fíkniefna. Og ég er ekki díler þrátt fyrir það. Þetta er bara mín skoðun og álit mitt sem ég byggi á minni lífsreynslu, eins og ég hef kynnt mér þessi mál. Ég er andsnúinn lögleiðingu fíkniefna í grunninn. Umræðuefnið hérna er afglæpavæðing neysluskammta, þ.e. að fíklum sé ekki refsað fyrir að nota sjálfir fíkniefni til að komast í gegnum daginn. Það er í rauninni umræðuefnið, þ.e. hvernig við færum til refsirammann og hvert við færum til refsirammann. Í stað þess að gera það refsivert tökum við á því með öðrum hætti, þ.e. fyrst og fremst frá sjónarhorni mannréttinda og heilsu og refsum ekki fólki fyrir að vera veikt af fíkn, hvort sem það er af eiturlyfjum eða áfengi eða öðru, það beri ekki að refsa fólki fyrir að vera sjúkt af neyslu. Það þýðir ekki, eins og hér hefur reyndar mikið verið komið inn á í umræðunni, að með því að færa til refsirammann færumst við í raun og veru nær því að lögleiða fíkniefni. Það er ekki tekið fram í þessari umræðu um hvers konar fíkniefni við erum að ræða um. Erum við að tala um öll fíkniefni? Eru einhver þar undanskilin eða ekki? En umræðan færist yfir í það hvort rétt sé að lögleiða öll fíkniefni, þá sé auðveldara að taka á vandanum. Vandinn er veikt fólk, ekki satt? Hugmyndin og umræðan hér [[Forseti hringir.]]snýst um það hvort við eigum að refsa veiku fólki. Ég vil það ekki. Ég er andsnúinn því. Við eigum að sinna veiku fólki með þeim ráðum sem við kunnum og taka á þeim málum út frá mannréttindasjónarmiðum og heilsufarssjónarmiðum, [[Forseti hringir.]]en ég er andsnúinn lögleiðingu fíkniefna þrátt fyrir það.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka umræðuna. Yfirferð hv. þingmanns sem hana hóf var mjög góð. Það gleður mig að heyra hvað fólk hérna virðist vera sammála. Það er bara stutt síðan að hér var lögð fram einhver ályktun um vímuefnalaust Ísland 20/20 ef ég man rétt. Ef við horfum á hana núna í baksýnisspeglinum held ég að við mundum ekki leggja sömu áherslur eða leiðir að markmiðum og þar voru settar fram. Það sem ég er að segja er að við og auðvitað fólk í öðrum löndum, ekki bara við, erum að læra aðeins inn á það hvernig þarf að nálgast þetta viðfangsefni. Ég er glöð með að fólk hér virðist vera sammála um það. Það að banna og refsa í þessum málum eins og í fjölmörgum öðrum málum, er einhvern veginn svo léleg lausn. Það er ekki lausn á erfiðum samfélagsmeinum eins og stórfelldri fíkniefnaneyslu og þeim glæpahringjum sem tengjast henni. Við höfum séð það, við höfum lært það. Þá þurfum við að fara aðrar leiðir. Við þurfum að skoða refsilöggjöfina. Í því sambandi finnst mér að við eigum að skoða refsilöggjöf og hegningarlög algerlega upp á nýtt. Ekki bara í fíkniefnamálum heldur öllum öðrum málum. Það að refsa og banna virkar ekkert voðalega vel. Það er ekki góð leið í að betra fólk eða beina því á réttar brautir. Þá þurfum við að fara að gera eitthvað annað. Og ég vona svo sannarlega [[Forseti hringir.]]að þingið taki það til sín og fari að gera það. Ég veit að það er verið að skoða það í allsherjar- og menntamálanefnd og [[Forseti hringir.]]ég hvet ráðherra og nefndina, í vinnu við frumvarp um fullnustu refsinga sem sú nefnd er að fjalla um, að fara betur ofan í þessi mál þar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir að hefja þessa umræðu um afglæpavæðingu vörslu neysluskammta af fíkniefnum. Mér finnst við oft hér vera að kljást við orðin og orðalagið og jafnframt í umræðunni. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að fara yfir refsilöggjöfina vegna þess að afar mikilvægt er og augljóst að það þarf að afmarka þetta viðfangsefni lagalega, áður en við getum farið að fullyrða um stefnuna, og á sama tíma að átta okkur á því hver raunverulegur vandi er. Almennt get ég sagt um þetta mál að ég er fremur fylgjandi meðferðarúrræðum, forvörnum og fræðslu og því að aðstoða fólk í vanda en að stefnan birtist í refsibundnum hótunum í löggjöf. Við þurfum auðvitað að haga lögunum og refsiákvæðum laganna þannig að tryggt sé að þeir sem eru raunverulega í vanda og eru sjúkir fái meðferð í sínum málum og áherslan sé ekki að refsa þeim til betrunar heldur að aðstoða þá. Við verðum á sama tíma að huga að þeim skilaboðum sem við erum að gefa. Þegar ég tala um það að kljást við orðin þá er hér ekki verið að tala um að lögleiða eitt eða neitt heldur það hvernig við aðstoðum fólk í vanda og að við áttum okkur um leið á því hver vandinn er, hver stefnan er og hvernig hún birtist í löggjöfinni. Ég held að það sé afar mikilvægt að við áttum okkur á því. Ég fagna því og bíð spenntur eftir því að sjá niðurstöður starfshóps sem hæstv. ráðherra kom inn á.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka fyrir þá góðu umræðu sem hefur skapast hér á þingi um það hvort ríkja eigi refsistefna gegn vímuefnaneytendum á Íslandi eða ekki. Þegar maður íhugar hvað það þýðir í raun að hafa refsistefnu í fíkniefnamálum eða vímuefnamálum þá þýðir það bara að verið er að leita á fólki, fólk kemst á sakaskrá. Fólk er sektað eða jafnvel sett í fangelsi fyrir að neyta fíkniefna eða vímuefna. Það er alveg óháð því hvort fólk á við fíknivanda að stríða eða ekki. Ekki eiga allir sem neyta vímuefna við djúpstæðan fíknivanda að stríða. Það er framboð á öðrum vímuefnum sem eru lögleg og má kannski helst nefna tóbak og áfengi. Það er út af því að við getum ekki bannað það. Við getum ekkert frekar bannað þau fíkniefni sem eru hér í umferð, hvort sem um er að ræða krókódíl eða kannabis eða kókaín. Það að lögleiða ákveðin fíkniefni eða vímuefni er fyrst og fremst heilbrigðismál. Það er til þess að takast á við þann fíknivanda sem sumir ánetjast en ekki síst til þess að efnin sem fólk neytir nú þegar séu örugg. Mörg af þeim slæmu málum sem við heyrum af stafa einfaldlega af því að þau efni sem fólk neytir almennt, hvort sem um er að ræða unglinga eða eldra fólk, eru einfaldlega ekki örugg til neyslu. Þannig að það eru mörg heilbrigðissjónarmið sem spila inn í. Svo að ekki sé minnst á að þegar neyslan er gerð ólögleg þá lifa þeir sem ánetjast þessum fíkniefnum utan við ramma laganna og líta fyrst og fremst á yfirvöld sem sinn helsta óvin. Ég er ekki viss um að það sé endilega hollt né gott fyrir samfélagið í heild.
Forseti. Ég þakka þessa umræðu og tek undir með þeim þingmönnum sem telja að hér sé allnokkur samhljómur. Mér sýnist að það sé samhljómur hvað það varðar að ekki eigi að refsa fólki fyrir að vera með neysluskammta í fórum sínum. Við skulum samt sem áður vara okkur á því að fara ekki út í mikla orðaleiki, ræða um það hvort við notum orðin „refsilaust“ eða „afglæpavæðing“ eða annað; stundum hendir það okkur nefnilega. Við þurfum að beina athyglinni að vandamálinu. Vandamálið er það að þeir sem eru glæpamenn í fíkniefnaheiminum sleppa jafnvel frekar en litli neytandinn sem er veikur fíkill og það þarf að gæta hans frekar en að refsa honum. Mér fannst ráðherrann fara vel yfir tenginguna á milli hegningarlaganna og refsilöggjafarinnar, heilbrigðislaganna, og fólk þarf að átta sig á því. En fyrst og síðast þarf að gera eitthvað. Starfshópurinn sem ráðherra bíður eftir og við bíðum örugglega öll eftir að skili af sér var stofnaður á 143. þingi, held ég að sé rétt. Nú er 145. þing og því er nokkurn veginn að verða lokið. Það þýðir að þetta hefur varað í tvö ár. Það er það sem ég legg áherslu á. Það er ekki nóg að tala og hugsa. Það er ekki nóg að við séum öll nokkurn veginn á sömu línu. Starfshópurinn [[Forseti hringir.]]þarf að skila og það þarf að taka afstöðu til þess sem kemur frá honum sem ég vona að verði jákvætt í þá veru sem við höfum rætt hér í dag.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Eins og eðlilegt er var hún á breiðu línunum. Við erum ekki að tala um, ef maður leyfir sér að segja það, hæstv. forseti, konkret atriði í dag af því að við erum að bíða eftir tilteknum gögnum. En ég ítreka það sem ég sagði áðan vegna starfshópsins að það er minn skilningur, og ég hef leitað eftir því að það sé raunverulega þannig, að mjög stutt sé í niðurstöðuna og að menn hafi verið að reyna að ná saman um tiltekna hluti. Það hefur tekið tiltekinn tíma. Þetta er efni þess eðlis að það vekur enga furðu að það geti tekið töluverðan tíma að ná utan um það. Mig langar rétt aðeins að nefna þetta. Við þurfum svolítið að sortera þessa umræðu, hvað við erum að tala um. Um leið og við gerum það er þetta allt samofið. Við erum að tala hér um heilbrigðismál númer eitt, tvö og þrjú í þessari umræðu. Það er enginn að tala um glæpahringinn eða glæpastarfsemina sem við sjáum líka í fíkniefnaheiminum og allir eru sammála um, að ég hygg, að eigi að vera refsiverð. Við erum að tala um þessa smáu neysluskammta númer eitt, tvö og þrjú, þannig að við þurfum að setja umræðuna í þann farveg. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér áðan að það er verið að beita lögreglusáttum í þessum málum. Vegna orða hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar vil ég nefna að reglur um sakavottorð eru líka til. Við komumst ekki hjá því í þessari umræðu, það endar alltaf með því að maður þarf að byrja að skilgreina hlutina til að komast áfram með þá. Mér finnst ekkert ólíklegt að við skoðum þessa þætti reglnanna þegar kemur að samspilinu á milli lögreglusáttar og skammta og síðan sakavottorðsins, að kanna hvort efni séu til að gera breytingar þar á. Mér finnst þó, til þess að umræðan skili því sem við viljum að hún geri og við náum að ræða þetta á réttan hátt, að okkur vanti tiltekin gögn sem koma frá heilbrigðisyfirvöldum. Ég á von á því að þegar sú skýrsla liggur fyrir munum við ræða hana hér í þinginu. Þá er það bara framhaldið, í framhaldi af því reynir á alla löggjöfina undir innanríkisráðuneytinu og síðan heilbrigðismál.
Virðulegi forseti. Ég vil bara koma að kvörtun sem ég kem stundum með í lok sérstakra umræðna sem er sú að mér finnst þær allt of stuttar. Mér finnst ég ítrekað lenda í því að ekki sé nægur tími til að ræða málin og ég vildi leggja til að þessi tími yrði tvöfaldaður í það minnsta og sömuleiðis að við gætum haft einhvers konar mjög sérstakar umræður sem væru þá jafnvel enn lengri. Mér finnst við oft festast í að tala um tiltekin mál sem eru til umfjöllunar á þingskjölum. Mér finnst alveg þess virði að við ræðum hérna hvert við annað og sérstaklega með þessu sniði þar sem allir flokkar taka að jafnaði þátt. Mér þykir mjög vænt um þetta form og ég vildi óska þess að það væri meira af því og að ræðurnar væru lengri og fleiri.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar en málið var tekið að nýju inn í nefnd milli umræðna og rétt að vekja athygli á því að undir þetta álit skrifar öll nefndin en með fyrirvara eru hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Helgi Hrafn Gunnarsson. Þeir þingmenn sem skrifa undir álitið án fyrirvara eru sú sem hér stendur og hv. þingmenn Líneik Anna Sævarsdóttir, Karl Garðarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Við fjölluðum um nokkur atriði milli umræðna, í fyrsta lagi um betrun og betrunarstefnu. Nefndin er sammála um að betrun geti skilað miklum árangri, bæði fyrir framtíð þeirra sem afplána dóma og einnig fyrir samfélagið í heild. Við leggjum til að hugtakið betrun verði eitt af meginmarkmiðum laganna og leggjum einnig fram skilgreiningu á hugtakinu þannig að öllum sé ljóst hvað við er átt. Það er í rauninni það að betrun eigi að miða að því að gera fanga kleift að auka færni sína og lífsgæði og sporna þannig við frekari brotastarfsemi og endurkomu í fangelsi. Þá fjölluðum við talsvert um nám fanga og leyfi þeirra til að starfa utan fangelsisins. Álit nefndarinnar er að það sé rétt að ráðherra menntamála og innanríkisráðherra, sem fer með fangelsismálin, ræði saman og fjalli um hvort og hvernig er hægt að styrkja þau úrræði sem standa til boða. Við nefnum hér einnig að nauðsynlegt sé að auka sveigjanleika og vonumst til að þessi vinna ráðherranna tveggja fari af stað og skili árangri. Við fengum milli umræðna nýja umsögn frá Félagi heyrnarlausra sem barst ekki í tæka tíð fyrir vinnu nefndarinnar fyrir 2. umr. Við tókum á móti gestum vegna þeirrar umsagnar, mjög athygliverðrar og vandaðrar umsagnar sem ég veit að hefur nú þegar vakið athygli í innanríkisráðuneyti og er verið að skoða hana þar. Við ræddum réttarstöðu fanga sem eru heyrnarlausir og við teljum mikilvægt að tryggt verði ákveðið svigrúm til mats á því til hvaða sérstöku ráðstafana þurfi að grípa áður en heyrnarlaus fangi hefur afplánun og meðan á henni stendur. Við beinum því til innanríkisráðuneytisins að tryggja að þessum atriðum verði haldið til haga og þau skoðuð nánar. Við fjölluðum einnig talsvert um rafrænt eftirlit. Í fyrra nefndaráliti okkar kom fram að við vorum með ákveðna breytingartillögu um bráðabirgðaákvæði. Við kölluðum það ákvæði til baka til 3. umr. og leggjum það hér fram að nýju í talsvert breyttri mynd, öllu heldur einfaldaðri mynd. Við leggjum hér til að ráðherra setji á laggirnar starfshóp til að endurskoða fyrirkomulag rafræns eftirlits við afplánun refsinga. Starfshópurinn skal greina hvaða afleiðingar það kunni að hafa á framkvæmd fullnustu refsingar samkvæmt gildandi lögum að fangi eigi þann kost að sæta rafrænu eftirliti í stað afplánunar í fangelsi, sé hann dæmdur til refsivistar í styttri tíma, með hliðsjón af varnaðaráhrifum refsinga, betrun og lækkaðri endurkomutíðni. Starfshópurinn skal skila ráðherra skýrslu um málið ásamt lagafrumvarpi eigi síðar en 1. júní 2016. Á haustþingi munu koma fram frumvörp frá ráðherra vegna þess að það kom fram fyrir atkvæðagreiðslu við 2. umr. að jafnframt er unnið að aukinni útfærslu á samfélagsþjónustunni og með hvaða hætti megi nýta það mikilvæga úrræði í meira mæli. Við samþykktum þá einnig að vísa máli Helga Hjörvars um samfélagsþjónustu, sérstaklega ungra brotamanna, til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu. Nú haldast þessar tvær mikilvægu athuganir í ráðuneytinu í hendur og ég vonast til að sjá frumvarp um þetta í haust. Þá fjölluðum við talsvert um innheimtu sekta. Það kom fram við 2. umr. að formaður fjárlaganefndar taldi mikilvægt að lögfesta nú þegar úrræði til að bæta innheimtu sekta. Það er rétt að taka fram að við vísum í áliti okkar til umræðu í meirihlutaálitinu en við fjölluðum að sjálfsögðu um þetta atriði í yfirferð okkar við 2. umr. Við erum öll sammála um að það er mikið áhyggjuefni að innheimta sekta og sakarkostnaðar er afleit hér á landi. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2009. Við erum því með tillögu um bráðabirgðaákvæði þess efnis að settur verði á laggirnar starfshópur til að endurskoða úrræði yfirvalda til innheimtu sekta og sakarkostnaðar með það að markmiði að bæta innheimtuhlutfall. Þessi starfshópur á að skila skýrslu til ráðherra ásamt frumvarpi til laga eigi síðar en 1. október 2016. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem fjallar um eftirlit með innheimtu sekta og sakarkostnaðar að kanna þurfi hvort lögfesta beri heimild til að draga sektarfjárhæðir frá launum, hvort úrræði innheimtuaðila til að kanna fjárhagsstöðu sektarþola séu fullnægjandi og hvort þörf sé á öflugri lagalegum úrræðum til að hindra að eignum eða fjármunum sé skotið undan þegar sakfelling liggur fyrir og háar fjársektir blasa við. Hæstv. forseti. Nú sé ég að ekki eru í salnum allir þeir hv. þingmenn sem eru með fyrirvara. Það getur verið að þeir séu á mælendaskrá en ég tel mér samt skylt að vekja athygli á því að þess er getið í nefndarálitinu um hvað fyrirvarinn snýst. Í tilviki hv. þingmanna Guðmundar Steingrímssonar, Helga Hrafns Gunnarssonar og Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur er álitið undirritað með fyrirvara um heildarsamhengi frumvarpsins. Í tilviki hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur er undirritað með sama fyrirvara og ég var að lesa upp en jafnframt er fyrirvari um innheimtu sekta og sakarkostnaðar.
Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á aðstæðum þeirra fanga sem afplána í fangelsinu á Akureyri og eru af Norðurlandi. Ég hef rætt það áður að til þess að mega afplána dóm með rafrænu eftirliti er gerð sú krafa að fangar fari á áfangaheimili sem Fangelsismálastofnun samþykkir, en slíkt áfangaheimili er bara í Reykjavík, þ.e. Vernd. Fangar afplána þá frekar allan dóminn í öryggisfangelsinu á Akureyri til þess að vera í námunda við fjölskyldu sína og fara svo þaðan á rafrænt eftirlit og hafa þá í rauninni ekki fengið það millistig að afplána á heimili eins og Vernd þar sem hægt er að stunda vinnu eða nám að uppfylltum ákveðnum skilyrðum; mætingu í kvöldmat og þar fram eftir götunum. Þó segir í greinargerðinni með 33. gr. þar sem fjallað er um þetta úrræði og að það sé mikilvægt þá segir hér orðrétt, með leyfi forseta: „Markmið þessa úrræðis er meðal annars að þeim gefist kostur á því að aðlagast samfélaginu smám saman áður en til reynslulausnar kemur. Er þetta afar mikilvægt fyrir fanga þar sem þeir geta stundað vinnu eða nám og verið í nánum tengslum við fjölskyldu og vini meðan á dvölinni þar stendur.“ Þá fær maður sterklega á tilfinninguna að frumvarpið sé samið í Reykjavík vegna þess að það eru auðvitað fangelsi á Akureyri og fangar sem búa á Norðurlandi. Þeir eru þá að sjálfsögðu ekki í nánum tengslum við fjölskyldu og vini á meðan þeir afplána, eða á meðan þeir eru á Vernd. Ég get ekki séð að allir séu jafnir fyrir lögum hvað þetta varðar. Fangar eiga að vera jafnir fyrir lögum eins og aðrir. Ég hef áhyggjur af því að ekki sé hægt að sníða einhver úrræði ef fangi uppfyllir öll hin skilyrðin í 33. gr. Ég vil vekja athygli á þessu og vona að menn finni einhverja lausn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu vegna þess að þetta er mikilvægt mál. Við höfum þessi tvö stóru fangelsi, eins og þingmaðurinn sagði, Litla-Hraun og fangelsið á Akureyri, en fangar koma auðvitað alls staðar að af landinu og þurfa þess vegna flestir, sem ekki búa annaðhvort á Akureyri eða á Suðurlandi og á stór-Suðurlandssvæðinu - við getum talið höfuðborgarsvæðið þar með - að vera langdvölum fjarri fjölskyldu. Það er auðvitað slæmt. Við spurðum talsvert um þetta í nefndinni og ég mundi segja að stór hluti tíma nefndarinnar við meðferð málsins hafi farið í að ræða rafrænt eftirlit. Nefndin er á þeirri skoðun að endurskoða eigi fyrirkomulag rafræns eftirlits. Það sem kemur þar til skoðunar eru skilyrðin, þ.e. hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að komast í þetta úrræði. Meginreglan er sú núna, og verður einnig eftir lögfestingu þessa frumvarps, að maður þarf fyrst að fara á heimili - eina heimilið sem Fangelsismálastofnun er með samning við er Vernd þannig að hér er bara um Vernd að ræða eins og staðan er núna - áður en mögulegt er að leyfa rafrænt eftirlit nema eitthvað sérstakt komi til. Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að þessar sérstöku aðstæður varði tilfelli þegar Vernd neitar að taka á móti einstaklingi. Er þar sérstaklega talað um ákveðinn hóp, þ.e. þá sem framið hafa kynferðisbrot gegn börnum og þá einnig ef það er allt fullt á heimilinu og ekki hægt að taka á móti fleirum. Ég get verið alveg sammála hv. þingmanni að þetta er þröngt enda hef ég þá skoðun að útvíkka eigi úrræði um rafrænt eftirlit. [[Forseti hringir.]]Ég vísa hér í bráðabirgðaákvæðið sem við leggjum til að verði samþykkt.
Virðulegi forseti. Ég treysti því að þegar farið verður í þá vinnu sem boðuð er verði þetta atriði tekið inn í hana. Mér skildist að niðurstöðu ætti að skila núna í sumar, í júní 2016. Mér finnst mjög gott að menn ætli að fara í málið af krafti. Ég legg bara áherslu á að þetta atriði verði skoðað. Þegar ég var að skoða lagaákvæðið í 5. mgr. 33. gr. fannst mér þetta vera svolítið opið og fangelsisyfirvöldum gert kleift að meta ástæður að einhverju leyti. Það geta verið einhverjar ástæður sem fanginn hefur engin áhrif á. Hann getur sannarlega ekki haft áhrif á hvar meðferðarheimili er staðsett. Auðvitað koma fangar alls staðar að af landinu og það vill nú þannig til að upptökusvæðið í kringum Akureyri er það stærsta á landsbyggðinni. Ég veit að nú afplána þrír fangar dóm fyrir norðan. Það eru fangar sem eiga fjölskyldur á Norðurlandi, á Akureyri eða í nágrenni. Þeim er mikið í mun að fara ekki suður. Þeir munu ekki fara suður vegna þess að þeir fara ekki frá fjölskyldu sinni. Þeir sitja þá frekar áfram í öryggisfangelsi á kostnað ríkisins, klára allan sinn dóm og geta síðan farið í rafrænt eftirlit. Ég velti fyrir mér: Gætu þeir ekki setið aðeins lengur í fangelsinu, þ.e. þeir færu ekki á Vernd en þyrftu eftir sem áður að gera grein fyrir sér með einhverjum hætti og færu svo í rafrænt eftirlit? Þeir verða að sjálfsögðu að uppfylla öll hin skilyrðin sem fram koma í 33. gr. En mér sýnist að við séum sammála um þetta, ég og hv. formaður. Ég vona að þessu verði kippt í liðinn af því að mér finnst þetta ekki standast jafnræði.
Virðulegi forseti. Ég ætla örstutt að taka til máls við 3. umr. til að fagna þeirri breytingu sem komið var inn á í frumvarpi milli 2. og 3. umr. Hún felur í sér að hugtakinu „betrun“ er bætt við í markmiðslýsingu frumvarpsins og sömuleiðis er þar skilgreining á því. Mér þykir líka gott að hinar breytingarnar hafi verið gerðar sem eru í nefndaráliti hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Ég var eins og ýmsir aðrir með á því nefndaráliti með fyrirvara um heildarsamhengi frumvarpsins vegna þess að þótt hér sé mjög ríkur samhugur meðal flestra ef ekki allra þingmanna um hvert stefna skuli er pínulítið ólík sýn á það nákvæmlega hvernig útfæra á hvert og eitt atriði og sömuleiðis hversu langt á að ganga í ýmsum efnum. Mér sýnist þó vera ríkur vilji til staðar meðal allra til að bæta þessi mál. Mér finnst ágæt sú leið sem farin er í bráðabirgðaákvæði um að koma á fót starfshópum til að skoða frekar ýmis álitamál, eins og fram kom í ágætri umræðu sem átti sér stað áður en ég tók til máls. Mér finnst gott að koma hér og gera stuttlega grein fyrir afstöðu minni. Sömuleiðis geri ég ráð fyrir að áhrifin af því að setja betrunina í markmiðslýsingu og skilgreiningu geri það að verkum að fangelsismálayfirvöld og yfirmenn fangelsa hafi meira svigrúm til að nýta betur úrræði sem þeir telja sig annars ekki endilega hafa fullt svigrúm til að beita. Það er enn fremur von mín að með því að hafa orðalagið með þessum hætti þarna inni sé meiri fókus á það í framtíðinni. Allnokkuð var gagnrýnt við frumvarpið á sínum tíma að hvergi væri notað orðið „betrun“ nema í greinargerð, og þá mjög sjaldan, það væri hvergi að finna í frumvarpstextanum sjálfum, þ.e. í lagagreinum frumvarpsins. Því var ítrekað svarað, og að einhverju leyti með réttu, kannski miklu leyti, að þótt orðið sjálft væri ekki notað væri þarna ákveðin sýn að baki sem miðaði að betrun. Enginn er á móti betrun svo ég viti. Það er góðra gjalda vert. En ég held hins vegar að það skipti máli að það komi skýrt fram, jafnvel ef það er bara til þess að losna við gagnrýnina. Þá er alla vega skýrt að allir eru sammála um það og þá þarf ekki að rökræða það frekar hvort það er markmið frumvarpsins eða laganna eða ekki að stuðla að betrun. Þá er það bara skýrt og menn geta haldið áfram að ræða hvernig best sé að stuðla að betrun. Auðvitað eru misjöfn sjónarmið þar uppi. Ég hlakka mikið til að sjá fleiri frumvörp um málið eftir að starfshóparnir taka til starfa og koma með tillögur, vegna þess að þá munu væntanlega koma áhugaverðar hugmyndir. Ég geri ráð fyrir því með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem reifuð hafa verið af hæstv. ráðherra og þeim þingmönnum sem fjallað hafa um málið að fullur samhugur sé um að stíga í átt til betrunar eins og mögulegt er. Auðvitað kemst ég ekki hjá því að nefna það rétt í lokin að eitt af stóru vandamálunum sem þessi málaflokkur á við að etja er ekki endilega það að lögin eru gölluð. Þótt þau séu gölluð að ýmsu leyti að mínu mati er stór hluti vandans hreinlega afleiðing fjárskorts. Auðvitað er þetta tilfellið hjá sennilega flestum málaflokkum sem ríkið heldur utan um. En það er ágætt að halda því til haga að einfaldlega með því að auka fjármögnun í málaflokkinn væri hægt með núverandi fyrirkomulagi og samkvæmt gildandi lögum að stuðla að meiri betrun en tilfellið er nú. Það er eins og það er og auðvitað er það umræða sem á frekar heima í umræðum um fjárlög þegar allt kemur til alls. En það er þess virði að nefna það að það er grundvallarvandamál hversu illa málaflokkurinn er fjármagnaður. Það hefur bitnað verulega á starfsemi og jafnvel öryggi fanga og fangavarða, segja mér menn. Síðan kemst Hólmsheiðarfangelsi í gagnið og þá mun vonandi flest fara í jákvæða átt í því efni. Oft er Hólmsheiðarfangelsi haft sem vonarglæta á móti allri gagnrýninni. Ég skil það mætavel enda er þar um stórstökk fram á við að ræða. En ég efast hins vegar um að þegar Hólmsheiðarfangelsi kemst í notkun að það leysi öll þau vandamál sem menn hafa nefnt það sem lausn við. Ég held að það leysi ákveðin vandamál, en mjög mörg vandamál verða ekki leyst nema með stefnubreytingu og/eða auknu fjármagni. Að því sögðu fagna ég enn og aftur því viðhorfi sem oft kemur fram hér þótt ágreiningur sé um hversu langt eigi að ganga, í hvaða átt. Auðvitað er misjafnt hvernig fólk vegur og metur hin ýmsu gildi og rök og staðreyndir sem takast á. En mér þykir gleðilegt að sjá hversu mikill samhugur er meðal fólks á hinu háa Alþingi og auðvitað hjá hæstv. innanríkisráðherra um að þessi mál séu í þeim farvegi að við horfum sem minnst á eiginlega refsingu og sem mest á eiginlega betrun. Sjálfsagt er refsing stundum hluti af því, en fókusinn á að vera sá að stuðla að betrun. Það er langt í land en ég held að við séum þó á leið í rétta átt.
Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um fullnustu refsinga. Eins og fram hefur komið bæði við 1. og 2. umr. um málið er hér um að ræða gríðarlega yfirgripsmikið mál og í mjög fjölbreyttum skilningi er um mikla réttarbót að ræða í þessum viðkvæma og mikilvæga málaflokki þar sem mannréttindi hljóta að vera í öndvegi í öllum ákvörðunum sem teknar eru. Það er spurning hvort við ættum einhvern daginn að taka okkur tíma í lengri og kannski heimspekilegri umræður um hvort refsingar séu yfirleitt til bóta, bara það grundvallaratriði hvort það sé einhvern tíma vit í því að loka fólk inni. En miðað við þær forsendur sem íslenska réttarríkið býður okkur upp á og þann grundvallarramma og grundvallarhugsun sem við leggjum hér í grunninn tel ég að málið sé allt til bóta. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, sem er fulltrúi í allsherjar- og menntamálanefnd, á þess ekki kost að taka þátt í umræðunni að þessu sinni. Hún er að sinna öðrum verkefnum. En mig langar í fyrsta lagi að fagna málinu í heild og þeim breytingum sem orðið hafa á milli 2. og 3. umr. þó að auðvitað hefði mátt gera enn þá betur að því er varðar betrunargrunninn og þau grundvallarsjónarmið og grundvallarhugmyndafræði, liggur mér við að segja, sem þarna er höfð að leiðarljósi og þræðir sig í gegnum frumvarpstextann allan. Mig langar sérstaklega að geta þess að hér hafa orðið ein tíðindi við nefndarálit milli 2. og 3. umr. sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd skrifar öll undir. Það er sérstakur texti um réttarstöðu fanga sem eru heyrnarlausir, þ.e. um fanga sem nota táknmál sem móðurmál. Hér er um að ræða afar viðkvæman hóp með tilliti til samskipta og hættu á einangrun og þarf þess þá sérstaklega að sjást staður í lagaumhverfinu, að minnsta kosti í lögskýringargögnum og þar með í nefndaráliti, að horft sé sérstaklega til réttarstöðu þessa hóps. Það gefur augaleið að hér er ekki um gríðarlega stórt málsamfélag að ræða. Hér er kannski um að ræða 200–300 manns þegar allt er talið. Þess vegna er sem betur fer ekki algengt að fangi sem reiðir sig á táknmál til samskipta sé í fangelsi. Þó er óásættanlegt annað en að þess sé getið með einhverju móti hvernig tekið yrði á slíkum tilvikum. Hér áréttar nefndin mikilvægi þess að tryggt verði ákveðið svigrúm til mats á því til hvaða sérstöku ráðstafana þurfi að grípa áður en heyrnarlaus fangi hefur afplánun og meðan á henni stendur. Í því sambandi þurfi sérstaklega að líta til samskipta á táknmáli, táknmálstúlkunar og þeirra atriða sem af þeim sökum varða vistunarstað, meðferðaráætlun, vinnu fanga, náms- og starfsþjálfun og svo framvegis. Ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd sérstaklega fyrir að gefa þessum atriðum gaum. Mér er kunnugt um að Félag heyrnarlausra hafi komið á fund nefndarinnar og haldið þessum málum til haga af myndarskap frammi fyrir nefndinni og að nefndin hafi af þeim sökum tekið mið af þeim málflutningi hér í nefndaráliti. Ég fagna því sérstaklega vegna þess að hér er viðkvæmur hópur á ferð sem við þurfum að gæta sérstaklega að í allri okkar löggjöf, ekki síst vegna þess að samkvæmt lögum um stöðu íslenskrar tungu og íslensk táknmáls á íslenskt táknmál að hafa sambærilega stöðu við íslenska tungu. Ætti þá sérstaklega að vera um það að ræða þar sem við fjöllum um svona viðkvæma stöðu einstaklings sem byggir sitt daglega líf á samskiptum á íslensku táknmáli.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar í þessu máli. Að meginstefnu til má segja að hér sé um fjögur atriði að ræða sem verið er að breyta í löggjöfinni. Í fyrsta lagi er verið að leggja til breytingar á almennum hegningarlögum og lögum um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir, um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, nr. 25/1975, svo að fullgilda megi samning Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi. Í öðru lagi er lagt til að bætt verði í XXIII. kafla almennra hegningarlaga sérstöku ákvæði um ofbeldi í nánum samböndum og heimilisofbeldi og sú tegund ofbeldis sé þar með gerð að sérstöku broti. Í þriðja lagi er bætt við í nauðungarákvæði í 225. gr. nýrri málsgrein um þvingaða hjúskaparstofnun, sem geri það sérstaklega refsivert að neyða annan mann til að ganga í hjúskap eða gangast undir aðra sambærilega vígslu, þó að hún hafi ekki gildi að lögum. Að lokum felur frumvarpið í sér breytingar á lögsögu- og fyrningarreglum laganna. Stærsta breytingin, og sú sem við fjölluðum kannski mest um í vinnu nefndarinnar, varðar 4. gr. frumvarpsins eða hina nýju 218. gr. b í hegningarlögunum um heimilisofbeldi. Nú hefur allsherjarnefnd á þessu kjörtímabili margoft fjallað um heimilisofbeldi og þörfina á því að setja sérstakt ákvæði í almenn hegningarlög varðandi það. Við höfum kallað eftir því að ráðuneytið setti af stað vinnu til að smíða slíkt ákvæði og ég verð að lýsa yfir sérstakri ánægju með að við séum nú komin á þann stað að þetta frumvarp er komið til 2. umr. og verður vonandi gert að lögum seinna á þessum þingvetri. Það er mjög mikilvægt. Meginefni þessa nýja ákvæðis er það að ofbeldi í nánum samböndum verður sérstaklega lýst refsivert. Við fjölluðum talsvert um það hverjir eiga að njóta réttarverndar samkvæmt ákvæðinu. En í greinargerðinni segir að „sambúðarmaki í skilningi ákvæðisins verður ekki túlkað svo þröngt að nauðsynlegt sé að sambúð hafi formlega verið skráð hjá yfirvöldum svo ákvæðið komi til skoðunar“. Það kemur jafnframt fram að réttarvernd ákvæðisins nái einnig til annarra sem búa með geranda á heimili eða eru í hans umsjá. Við ræddum þetta nokkuð á fundum nefndarinnar og fram komu ábendingar og vangaveltur um það hvort þetta ákvæði næði til aðila sem væru í parasambandi sem hefði staðið í einhvern tíma, eins og til dæmis er fjallað um í dómi Hæstaréttar nr. 312/2015. Við áréttum það í nefndaráliti okkar, og það er mjög mikilvægt, að við beitingu ákvæðisins sé rétt að líta til tengsla þolanda og geranda og þess rofs á trúnaðarsambandi og trausti þeirra á milli sem í háttseminni felst. Hins vegar sé ljóst að ávallt munu koma upp takmörkuð tilvik og geta dómstólar í einhverjum tilvikum þurft að meta það hvort samband aðila sé svo náið að það teljist falla undir þau sjónarmið sem að baki búa. Í 34. gr. Istanbúl-samningsins er ákvæði sem lýtur að umsáturseinelti. Við fengum til okkar gesti sérstaklega til að fjalla um það hugtak og hvað það þýðir. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að ekki var talin þörf, á grundvelli Istanbúl-samningsins, á að lögfesta sérstakt ákvæði um það í almenn hegningarlög, þ.e. samningurinn sjálfur kallaði ekki á sérstakar breytingar á íslenskri löggjöf. En það komu umsagnir til okkar þar sem bent var á að gildandi lög um nálgunarbann og brottvísun af heimili hefðu ekki náð því markmiði að tryggja öryggi þolenda heimilisofbeldis og umsáturseineltis. Það skýrðist meðal annars af tregðu dómstóla til að staðfesta ákvarðanir lögreglustjóra um nálgunarbann í ákveðnum tilvikum eða vegna þess að sú löggjöf gengi ekki nægilega langt. Við ræddum þetta talsvert vegna þess að við vorum ekki sammála því að þetta væri brot, þ.e. að íslensk löggjöf verndaði þolendur nægilega eða á fullnægjandi hátt. Það er mat okkar í nefndinni að rétt sé að setja sérstakt lagaákvæði um umsáturseinelti í íslenska refsilöggjöf en jafnframt sé mikilvægt að draga ekki úr þeirri réttarvernd sem til staðar er. Það eru önnur ákvæði í almennum hegningarlögum sem grípa ákveðna þætti sem hér er fjallað um en þeir eru ekki fullnægjandi. Það var ánægjulegt að það kom fram á fundum nefndarinnar að til standi að hefja slíka vinnu af hálfu ráðuneytisins, að smíða slíkt ákvæði, og við vonumst til þess að sú vinna skili sér til Alþingis í formi frumvarps í haust. Fram komu ábendingar í nefndinni um að taka þyrfti afstöðu til þess hvar ákæruvaldið vegna brota á þessari nýju 218. gr. b í hegningarlögunum lægi. Við teljum eðlilegt að lögreglustjóri fari að meginstefnu til með ákæruvald í málum sem þessum og leggjum til breytingu þar að lútandi. Ég vil að lokum þakka nefndinni fyrir gott starf. Nefndin skrifar öll undir þetta nefndarálit. Ég vonast svo sannarlega til að við sjáum frumvarpið hljóta samþykki hér í þinginu enda gríðarlega mikilvægt og nokkurra ára baráttumál hjá allsherjar- og menntamálanefnd að fá frumvarpið fram, en það var að sjálfsögðu unnið í góðri sátt og af fullum krafti í innanríkisráðuneytinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirferðina og tek undir fögnuðinn sem kom fram í orðum hennar að því er varðar styrkta löggjöf í þessum mikilvæga málaflokki. Hér kemur fram að töluverð umræða hafi orðið í nefndinni, annars vegar um stöðu löggjafarinnar og það regluverk sem við búum yfir í þessu efni þegar við erum að tala um kynbundið ofbeldi og heimilisofbeldi þá sérstaklega og hins vegar stöðuna í framkvæmdinni sjálfri. Ég minnist þess að hv. þingmaður hefur talað fyrir því hér áður, gott ef það var ekki einhvern tíma undir liðnum um störf þingsins, að það þyrfti að gera betur í framkvæmdinni, þ.e. að forgangsraða í þágu þessa málaflokks. Þá erum við væntanlega að tala um hjá lögregluembættunum vítt um land og hjá öðrum þeim aðilum sem hafa með þennan málaflokk að gera. Mig langar að biðja hv. þingmann á þessum tímapunkti, þegar nefndin er búin að fjalla sérstaklega um það frumvarp sem hér er undir, um hennar mat á þessari stöðu. Þegar ég tala um aukna forgangsröðun hjá lögregluembættunum eða saksókninni eða hvar það er í þessu umhverfi er ég líka að tala um mikilvægi þess að fara í sí- eða endurmenntunarátak hjá starfandi lögreglumönnum, dómurum o.s.frv. Við höfum oft orðið þess áskynja að mál af þessu tagi, sem varða kynbundið ofbeldi, verða úti eða afvelta á leiðinni og virðist sem í einhverjum tilvikum sé um að kenna skorti á því að menn hafi tileinkað sér nútímaleg viðhorf í þessum málaflokki frekar en að löggjöfinni sé um að kenna.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Það er mikilvægt að ræða þessar spurningar í samhengi við akkúrat þetta mál. Það er rétt að ég hef þá skoðun að ekki séu allar lausnir í því fólgnar að breyta lögum. Alls ekki. Nú tel ég að ramminn sé orðinn ágætur. Við þurfum auðvitað alltaf að vera tilbúin að betrumbæta enn frekar en þetta snýst um vilja, áherslur og forgangsröðun á embættunum. Ég vek sérstaka athygli á þeirri vinnu sem farið hefur fram hjá tveimur lögregluembættum, fyrst hjá lögreglustjóranum á Suðurnesjum og nú hjá lögreglunni í Reykjavík, varðandi þessi mál, heimilisofbeldi. Sigríður Björk Guðjónsdóttir lögreglustjóri hefur leitt bæði þessi embætti og hefur ásamt Öldu Hrönn Jóhannsdóttur aðstoðarlögreglustjóra farið fyrir þeim hópi sem er að reyna að breyta verklagi. Það tekur tíma, það þarf að mennta starfsfólk og einhvern veginn að innleiða þá menningu að málum sé fylgt eftir á ákveðinn hátt. Önnur embætti eru að sjálfsögðu á fullu við að tileinka sér breytt verklag en það þarf alltaf að huga að fjármagninu. Ég vonast til þess að eftir nokkur ár getum við í allsherjarnefnd, eða sú allsherjarnefnd sem þá starfar, óskað eftir skýrslu frá ráðherra um það hvernig þetta allt saman hefur gengið. Það tekur nokkur ár. Varðandi dómstólana er rétt að taka fram að ég hef talað fyrir því að menn eigi ekki að vera feimnir við að setja á fót endurmenntunarprógramm þegar fram koma nýir málaflokkar. Nú erum við að setja inn nýtt ákvæði og ég bind miklar vonir við að þegar við förum að fjalla hér í þinginu um frumvarp til laga um millidómstig getum við tekið upplýsta [[Forseti hringir.]]umræðu um meðal annars þessi atriði hjá dómstólum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í síðustu viku sendi nefnd Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum tilmæli til íslenskra stjórnvalda sem fjallaði meðal annars um þessi mál sem við hv. þingmaður erum að ræða hér. Í pappír sem Sameinuðu þjóðirnar senda íslenskum stjórnvöldum er aðallega tvennt nefnt, annars vegar að stjórnvöld samþykki tafarlaust aðgerðaáætlun gegn kynferðisofbeldi og heimilisofbeldi sem taki tillit til þarfa kvenna með fötlun og kvenna af erlendum uppruna og tryggi fjármagn og mannafl til að lögregluembætti úti um allt land geti tekið upp verklag lögreglunnar í Reykjavík í ofbeldismálum, sem hv. þingmaður nefnir hér og er til sérstakrar fyrirmyndar, ég tek undir það. Hins vegar kemur fram í tilmælunum til íslenskra stjórnvalda - ég tel rétt að nefna þau þó að það sé ekki beinlínis undir í umræðunni hér hjá okkur en það fellur undir verksvið hv. allsherjar- og menntamálanefndar - að þessi nefnd Sameinuðu þjóðanna um afnám mismununar nefnir að íslensk stjórnvöld þurfi að grípa tafarlaust til aðgerða, jafnvel sértækra aðgerða eins og kynjakvóta, til að fjölga hratt konum innan lögreglunnar, í Hæstarétti og í háttsettum stöðum innan utanríkisþjónustunnar. Þá er væntanlega verið að tala fyrst og fremst um stöðu sendiherra. Ég tel að við hv. þingmaður séum efnislega sammála þeim áherslum sem koma fram hjá nefnd Sameinuðu þjóðanna og spyr hana hvernig hún telji að þingið geti haft forgöngu um það að verða við þessum tilmælum og koma þessum áherslumálum á dagskrá, þá væntanlega einhvern veginn í samráði við framkvæmdarvaldið. Er ekki rétt að allsherjar- og menntamálanefnd taki frumkvæði í því að verða við þessum ábendingum hér og koma þeim í uppbyggilegan farveg?
Hæstv. forseti. Jafnréttismálin eru á könnu allsherjarnefndar sem hefur mjög vítt starfssvið. Varðandi fyrra atriðið, brot gegn fötluðum, hefur formaður nefndarinnar, sú sem hér stendur, lýst því yfir að fyrsta skref okkar til að fara inn í það mál sé að kalla á okkar fund einstaklinga sem starfa hjá lögregluembættinu á Suðurlandi þar sem innleiddar hafa verið sérstakar verklagsreglur þegar um er að ræða brot gegn fötluðum einstaklingum. Við erum einfaldlega ekki komin þangað en það er það næsta sem við ætlum að gera í því og það er þá vonandi fyrsta skrefið sem leiðir okkur inn á einhverjar nýjar brautir sem ég get ekki sagt til um akkúrat núna hvernig enda. En varðandi jafnréttið og hlutfall kvenna í til dæmis Hæstarétti hefur komið skýrt fram hjá þeirri sem hér stendur að það er óviðunandi að ekki gangi hraðar í þá átt að fjölga konum í Hæstarétti. Ég bind miklar vonir við að sú vinna sem fer brátt í gang í þinginu þegar frumvarp innanríkisráðherra um millidómstigið kemur inn muni skila okkur tækjum í þá átt að við sjáum fljótt árangur í þá veru. Það er það sem þingið getur gert í þeim efnum. Varðandi hlutfall kynjanna hjá utanríkisþjónustunni er þar um að ræða gríðarlega stórt og vandasamt verkefni. Utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, hefur með verkum sínum sýnt að hann leggur mikla áherslu á jafnréttismál og jafnrétti kynjanna. Hins vegar er honum sá vandi á höndum að það eru afskaplega margir með titilinn sendiherra. Við erum alltaf að spara og þess vegna mun ganga hægt að snúa þar við hlutföllunum. Við eigum engu að síður að setja okkur markmið og ég trúi því að þegar hæstv. ráðherra Gunnar Bragi Sveinsson klárar sitt kjörtímabil í starfi, a.m.k. að þessu sinni, verði málin [[Forseti hringir.]]komin í öruggari farveg hvað kynjajafnrétti varðar.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um landsáætlun um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum. Mig langar að lesa upp, áður en ég hef lestur við nefndarálit, markmiðsgrein laganna, en markmið laganna er að móta og samræma stefnu um uppbyggingu, rekstur og viðhald innviða í þágu náttúruverndar og til verndar menningarsögulegum minjum vegna álags af völdum ferðamennsku og útivistar. Það skal gert með stefnumarkandi landsáætlun til tólf ára og þriggja ára verkefnaáætlun sem er hluti af og innan ramma tólf ára áætlunarinnar. Nefndin hefur fengið fjölmarga góða gesti á sinn fund og ég ætla ekki að telja þá alla upp hér. Einnig barst nefndinni fjöldi umsagna. Málið er endurflutt frá síðasta þingi og tekið hefur verið tillit til breytingartillagna frá nefndinni sem hún lagði til við afgreiðslu á síðasta þingi, auk nokkurra annarra breytinga. Í almennum athugasemdum við frumvarpið er vikið nánar að þeim breytingum sem gerðar voru á frumvarpinu sem eru í grundvallaratriðum tvenns konar. Annars vegar verður þriggja ára verkefnaáætlun ekki í formi þingsályktunar heldur unnin af ráðherra í samráði við ráðherra ferðamála, þjóðlendumála og ráðherra menningarminjamála og kynnt fyrir umhverfis- og samgöngunefnd áður en hún öðlast gildi. Hins vegar er um að ræða breytta samsetningu á verkefnisstjórn sem verður fámennari en lagt var til í fyrstu en jafnframt lögð til ráðgjafarnefnd þar sem aðilar frá opinberum stofnunum, félagasamtökum og öðrum hagsmunaaðilum munu koma að vinnu við framtíðarsýn málaflokksins og verða verkefnisstjórn til ráðgjafar og samráðs við undirbúning stefnumarkandi landsáætlunar til tólf ára. Á því tæpa ári sem liðið er frá því að málið var til umfjöllunar í nefndinni hefur ferðamönnum enn fjölgað hér á landi og fyrirséð að sú þróun haldi áfram. Samkvæmt nýlegum tölum Ferðamálastofu voru ferðamenn um 30% fleiri árið 2015 en árið á undan. Rétt er að nefna að nýlegar spár Isavia, um fjölda ferðamanna árið 2016, munu verða miklu hærri eða allt að 40%. En þessi aukni ferðamannastraumur kallar á frekari uppbyggingu allra helstu innviða samfélagsins. Auk ferðamannastaða og ferðamannaleiða, sem það frumvarp sem hér er til umfjöllunar tekur til, þarf að huga að uppbyggingu samgöngukerfisins sem gegnir lykilhlutverki í öryggismálum og við að dreifa ferðamönnum betur um landið. Of stór hluti ferðamanna sem kemur hingað til lands fer á fáa ferðamannastaði og eru margir þeirra farnir að láta á sjá. Þá verður að bregðast skjótt við. Þannig kunna ýmis brýn verkefni, sem mikilvægt er að ráðist verði í sem allra fyrst, að hafa mikil áhrif á það hvernig landsmönnum tekst að byggja upp og viðhalda innviðum sem gera ferðaþjónustunni kleift að vaxa og skila aukinni arðsemi. Fyrirkomulag ferðamála í stjórnkerfinu er frekar flókið. Margar stofnanir sinna mörgum verkefnum og flækjustigið er mikið og samhæfing er erfið. Á haustmánuðum var sett á laggirnar Stjórnstöð ferðamála sem hefur það meginhlutverk að samhæfa aðgerðir ólíkra aðila sem allir vilja koma að ferðamálum með einum eða öðrum hætti, því að eins og áður kom fram hefur álagið á helstu innviði samfélagsins aukist mikið. Stjórnstöð ferðamála hefur gefið út Vegvísi í ferðaþjónustu með lista yfir helstu aðgerðir sem ráðast þarf í sem allra fyrst og þola litla bið. Stjórnstöðin er hins vegar tímabundið verkefni og þegar komist verður yfir erfiðasta hjallann á þessu og næsta ári er mikilvægt að horft verði til framtíðar og mótuð framtíðarsýn í ferðamálum sem tekur tillit til þess hvernig landið skuli markaðssett fyrir ferðamenn, hvernig náist að dreifa ferðamönnum jafnar um landið, hvernig gætt verði að þolmörkum varðandi innviði samfélagsins, sátt milli atvinnugreinarinnar og ferðamanna og ekki síst að ferðaþjónustan verði í sátt við náttúruna og að unnið verði á grundvelli náttúruverndarsjónarmiða. Uppbygging innviða á ferðamannastöðum er aðeins eitt þeirra verkefna sem mikilvægt er að ráðist verði í svo að ferðaþjónustan geti dafnað til framtíðar. Það frumvarp sem hér er til umfjöllunar er mikilvægt fyrir heildstæða skipulagningu á uppbyggingu innviða til lengri tíma svo að komast megi úr þeim viðbragðsfasa sem einkennt hefur uppbyggingu á ferðamannastöðum undanfarin ár. Frumvarpið hefur fengið jákvæðar umsagnir og umfjöllun gesta nefndarinnar jafnt á þessu þingi sem og því síðasta. 1. minni hluti telur ástæðu til að árétta mikilvægi þess að frumvarpið er aðeins einn þáttur af mörgum sem þarf að vinna í við framtíðarfyrirkomulag ferðamála. Það er ekki mögulegt að hafa alla nauðsynlega þætti undir í einu en hins vegar er ljóst að samhæfing fjölda stofnana sem og sveitarfélaga sem koma að málaflokknum er mikilvæg. Eitt mikilvægt atriði í frumvarpinu, sem horfir til framtíðar og mun nýtast á breiðum grunni, er kortlagning og rannsókn á þörfinni á uppbyggingu innviða á hverjum stað. Innviðir eru í frumvarpinu skilgreindir mjög vítt og geta samkvæmt 2. gr. frumvarpsins verið hvaðeina sem gerir kleift að taka á móti ferðamönnum og draga úr skemmdum eða öðru álagi á náttúruna, svo sem göngustígar, pallar, göngubrýr, áningarstaðir, merkingar, salerni, varsla, umgengnisreglur o.fl. Þannig þurfa innviðir ekki endilega að vera mannvirki heldur geta til dæmis verið landvarsla, vöktun og annað því um líkt. Þeir þættir eru enn mikilvægari á þeim stöðum þar sem ekki þykir rétt að byggja upp innviði í formi mannvirkja. Líkt og fram kom í áliti meiri hluta nefndarinnar á síðasta þingi er mikilvægt að innviðir í náttúrunni séu í sátt við sitt nánasta umhverfi, falli vel að náttúrunni og auki gæði hennar en rýri hana ekki. Vanda þarf vel hönnun allra mannvirkja sem eiga að vera af miklum gæðum með sjálfbæra þróun að leiðarljósi og því mikilvægt að undirbúningi sé vel háttað en ein af undirstöðum þess að það sé hægt er raunhæf áætlun um uppbyggingu innviða til lengri tíma. Ég held að allir séu sammála um að við viljum síður sjá skúra eða gáma til að byggja upp eða bregðast við á ferðamannastöðunum okkar. Þá áréttar 1. minni hluti mikilvægi þess að fjárveitingar til uppbyggingar innviða taki mið af þeirri miklu þörf sem til staðar er, en líkt og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið mun fjármögnun verkefna í landsáætlun vera á fjárlögum hvers árs. Við umfjöllun nefndarinnar um málið var vikið nokkuð að því að skilgreiningar frumvarpsins í 2. gr. væru í samræmi við önnur lög og að ferðamannastaðir væru til að mynda ekki sérstaklega afmarkaðir í skipulagsáætlunum sveitarfélaga á grundvelli skipulagslaga. Líkt og reifað hefur verið er áætluninni ætlað að vera afar rúm og taka til að mynda til allra þeirra staða sem hafa aðdráttarafl fyrir ferðamenn enda er skilgreiningu ferðamannastaða einnig þannig háttað. Það fer hins vegar eftir hverjum og einum stað hvað telst heppileg uppbygging innviða, hvort um göngustíga er að ræða, eða önnur stærri mannvirki, hvort um landvörslu, vöktun eða til dæmis öryggiseftirlit er að ræða. Til að áætlunin nái utan um sem flesta staði og að þannig verði hægt að marka raunhæfa framtíðaráætlun á þeim grundvelli þarf skilgreining á ferðamannastöðum að vera rúm en í því skyni er ekki nauðsynlegt að um sérstaklega afmarkaða staði í skipulagsáætlunum sveitarfélaga sé að ræða. Það er hins vegar ljóst að í einhverjum tilvikum þarf framkvæmdaleyfi eða byggingarleyfi til að hægt sé að ráðast í framkvæmdir vegna innviðauppbyggingar en það er ekki algilt. Þá er heldur ekki þörf á því að staðfest deiliskipulag sé fyrir hendi svo að hægt sé að veita leyfi. Það fer einfaldlega eftir því um hvers konar innviði er að ræða og á hvernig stað. Mikilvægt er að ekkert eða sem minnst falli utan gildissviðs frumvarpsins og þar með áætlunarinnar svo að móta megi heildstæða stefnu. Þegar ég var að undirbúa framsetningu þessa álits fletti ég upp í reglugerð um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og bar það saman við það sem stóð í frumvarpi sem kom á síðasta þingi. Ég held að það sé til mikilla bóta að búið sé að breyta mótframlagi úr 50% niður í að mig minnir 20% núna. Ég fann heldur ekki regluna um að úthlutað skuli til eins árs en að vísu er það í orðanna hljóðan að þegar löggjafinn samþykkir fyrir hvert ár fjárframlög þá held ég að það verði alla vega komin mótun á þeirri framtíðarsýn að hægt sé að skipuleggja fjárþörf lengur en til eins árs. Með vísan til framangreinds og umfjöllunar nefndarinnar á síðasta þingi leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Elín Hirst og Ásta Guðrún Helgadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Í fylgiskjali við nefndarálit þetta er álit nefndarinnar frá því á fyrra þingi. Undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur, Haraldur Einarsson, Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar, Birgir Ármannsson og Vilhjálmur Árnason.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um landsáætlun um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum. Það liggur fyrir að mikil þörf er á skýrri stefnumótun stjórnvalda um uppbyggingu á innviðum á ferðamannastöðum. Því tekur 2. minni hluti undir þau meginsjónarmið og mikilvægi þess að vel verði staðið að málum varðandi þá uppbyggingu sem fram undan er í viðkvæmri náttúru Íslands og að horft verði ávallt til verndarsjónarmiða á þeim svæðum sem það á við. Við erum sammála markmiðum frumvarpsins en við teljum að fara þurfi betur yfir það og gera á því ákveðnar breytingar sem snúa m.a. að skýrari verkferlum og betra samspili stofnana, áætlana og annarrar löggjafar sem fjalla um sömu mál. Þetta á allt eins við núna og á síðasta þingi þegar málið kom fram. Það er, hvað á ég að segja, ekki mjög verkglöð stemning yfir því að samþykkja málið óbreytt vegna þess að nefndin fékk til sín gríðarlegan fjölda gesta og mjög margir voru á því að hér þyrfti meiri samræmingar og meiri samstillingar við. Ég sjálf er þeirrar skoðunar að málið sé vanbúið af hendi ráðherra og það hefði þurft að stilla saman strengi betur áður en að málið kom til þingsins. Við hefðum í ljósi þess átt að minnsta kosti að freista þess að gera meira mál úr þessu, vandaðra og yfirgripsmeira mál, ekki síst í ljósi þess hversu mikilvægur málaflokkur er undir og mikilvægir þættir. Það komu athugasemdir fram sem 1. minni hluti brást ekki við með neinum hætti og lutu m.a. að því að nýta betur löggjöf og stofnanir, sjóði og áætlanir o.s.frv. sem eru þegar fyrir hendi og snúa að ferðamannastöðum, þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum. Í umsögn Skipulagsstofnunar segir m.a. að ljóst sé að efni það sem hér er fjallað um sé í raun og veru verkefni skipulagsáætlana sveitarfélaganna nú þegar. Sama eigi við um þriggja ára verkefnaáætlun sem feli í sér samkvæmt 4. gr. frumvarpsins að framkvæmd verkefna landsáætlunar verði nánar útfærð í henni. Það sé því ljóst að efni verkefnaáætlunarinnar varði framtíðarnotkun lands sem skipulagsáætlanir fjalla óhjákvæmilega um án þess að samspil sé með nokkru móti skilgreint eða að minnsta kosti ekki með nægilega skýrum hætti. Í umsögnum kom líka fram að óskýrt væri hvert samspil frumvarpsins væri til að mynda við rauðlista Umhverfisstofnunar, en Umhverfisstofnun hefur sent frá sér lista allt frá árinu 2010, ef mig minnir rétt, þar sem er listuð upp staða viðkvæmra svæða og friðlýstra svæða. Græni listinn er yfir þau svæði sem eru hólpin miðað við álagið eins og það er núna. Gulu svæðin eru í verra ástandi, appelsínugulu í enn þá alvarlegra ástandi og rauðu svæðin eru í raun og veru í þeirri stöðu að grípa þarf tafarlaust inn í. Þessi forgangsröðun hefur verið fyrir hendi mjög lengi að því er varðar ráðstöfun fjár af hendi Umhverfisstofnunar og þeirrar sýnar sem þar hefur verið. Einnig er óskýrt samspil við Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, sem er eitt verkfæri í þessum málum, og við Stjórnstöð ferðamála sem nýlega hefur verið kynnt til sögunnar. Við getum líka nefnt verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs sem er stundum kölluð verndar- og stjórnunaráætlun og er ætlað að lista upp verkefni og forgangsröðun þeirra af hendi stjórnar þjóðgarðsins sem fer með vald sitt samkvæmt lögum og á að kalla eftir athugasemdum og forgangsröðun frá svæðisráðunum og gera síðan sína forgangsröðun sem ráðherra staðfestir svo í formi verndar- og stjórnunaráætlunar. Hún hefur þar með reglugerðargildi og er í raun og veru þar með orðin réttarheimild. Það er skýr og skilgreind forgangsröðun verkefna sem Vatnajökulsþjóðgarður hefur þá fullbúið í hendur ráðherra og þar með þeirra sem þjóðgarðsins njóta. Einnig má nefna stefnumörkun Þingvallaþjóðgarðs, en svo vill til að allnokkrir fulltrúar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd eru líka í stjórn Þingvallaþjóðgarðs, m.a. sú sem hér stendur. Þar er líka þjóðgarður sem samkvæmt lögum setur saman sína stefnu og forgangsröðun verkefna og áherslur o.s.frv. Viðeigandi stjórnvöld hafa þá sett fram þessa forgangsröðun og áherslur á hverjum tíma. Það er ekkert vikið að því í frumvarpinu með hvaða hætti þessar áætlanir eiga að spila saman, hvort að þær eigi að víkja í einhverjum skilningi eða fléttast inn í. Hver er staða svæðisráða Vatnajökulsþjóðgarðs til að mynda frammi fyrir þessu samráði um innviði til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum sem ætti að fara í gang samkvæmt frumvarpinu? Í umsögn frá Vatnajökulsþjóðgarði um málið á síðasta þingi þá er þetta ósamræmi milli áætlana tekið saman á mjög skýran hátt með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „Ekki er ljóst hver staða þriggja ára framkvæmdaáætlunar er gagnvart þeim stofnunum sem nú forgangsraða sjálfar framkvæmdum á ferðamannastöðum í opinberri eigu, þ.e. Vatnajökulsþjóðgarði, Umhverfisstofnun, Þjóðgarðinum á Þingvöllum, Skógræktinni og Landgræðslunni.“ Það eru fleiri stofnanir ríkisins sem hafa með höndum rekstur og utanumhald einstakra svæða en hér hafa verið taldar upp, þ.e. þjóðgarðarnir og Umhverfisstofnun, en sum svæði eru á snærum Skógræktar ríkisins og Landgræðslunnar. Þar er auðvitað yfirstjórn og forstöðumenn, skógræktarstjóri og landgræðslustjóri o.s.frv. sem forgangsraða sínum svæðum á grundvelli fjárhags síns. Þá má benda á að í mjög mörgum umsögnum með þessu máli er lýst áhyggjum yfir því að fjármögnun verkefnanna sé óskýr og lögð áhersla á mikilvægi þess að fjármögnunin sé skýr áður en farið er af stað. Við tökum heils hugar undir þetta, ekki síst í ljósi þess að nú hafa áform iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa runnið út í sandinn án þess að samstaða hafi náðst um neina aðra fjármögnunarleið. Ef marka má viðtal við hæstv. ráðherra í Kastljósi í gærkvöldi hefur hæstv. ráðherra lagt þetta verkefni algjörlega á hilluna, hefur bara lagt það til hliðar og telur það ekki vera á dagskrá ráðuneytis síns. Úr því að þessi leið varð afvelta hér með sögulegum hætti telur ráðherrann að hún þurfi ekki að sinna því verkefni frekar sem er náttúrlega mjög óvenjuleg nálgun þess ráðherra sem utan um málaflokkinn heldur. Við ræddum það nokkuð í 1. umr. þessa máls að til væru þó nokkrar áætlanir sem Alþingi hefði samþykkt og lagt fram en vandi þeirra væri fyrst og fremst skortur á fjármagni. Sumar áætlanir eru svo illa settar að þær hafa ekki einu sinni komið fyrir þingið þó að lögboðið sé að leggja þær fram. Þar má fyrst fræga telja samgönguáætlun sem er ekki enn þá komin. Það væri kannski stærsta einstaka verkefnið í þágu innviðauppbyggingar fyrir ferðaþjónustu á Íslandi að koma einfaldlega fram með myndarlega samgönguáætlun og leggja til hennar fé, bæði í nýframkvæmdir í vegagerð en ekki síður í viðhald vegakerfisins. Innviðir vegakerfisins eru löngu sprungnir og álagið sem hefur hlotist af aukinni umferð ferðamanna er slíkt að það kallar á miklu öflugra og stöðugra viðhald en við sinnum núna. Það að þetta mál, frumvarp um landsáætlun um uppbyggingu innviða, skuli ekki fjalla um samgöngumál með neinum hætti lýsir því mjög vel að það er í raun og veru sett fram í tómarúmi. Eins og hér hefur komið fram bólar ekki neitt á breyttum hugmyndum hæstv. iðnaðarráðherra og hún bendir jafnvel á aðra ráðherra þegar rætt er um þann vanda sem upp er kominn og telur að það sé á verksviði fjármálaráðherra að fjalla um gistináttagjald og þá verksviði umhverfisráðherra að fjalla um þjóðgarða og friðlýst svæði [[Gripið fram í: Og Reynisfjöru.]]og Reynisfjöru. Það er vandséð að mikið sé orðið eftir á verkefnalista hæstv. ráðherra því að ekki kemur þetta henni við eins og málin standa akkúrat núna. Einskiptisframlag er auðvitað það sem við sáum á síðasta þingi. Þá kom myndarlegt framlag til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum og jafnframt til afmarkaðra og skilgreindra samgönguverkefna í fjáraukalögum. Nú lítur út fyrir það, virðulegi forseti, við erum farin vonandi að nálgast vordaga, að við sjáum sambærilegar tillögur í sumar, þ.e. tillögur um einskiptisframlag í þágu uppbyggingar á ferðamannastöðum og einskiptisframlag fyrir tiltekna og skilgreinda vegbúta um landið. Að því er varðar samgönguáætlun er staðan óboðleg. Við, þ.e. löggjafinn, höfum fyrir margt löngu komið okkur saman um með hvaða hætti samgönguáætlun á að koma til þingsins og ráðherranum, framkvæmdarvaldinu, ber að koma þessu plaggi til þinglegrar meðferðar. Það er náttúrlega forkastanlegt að það skuli ekki gerast heldur telji ráðherrann sér sæmandi að koma fram með lista af einhverjum fjórum eða sex vegaspottum sem eru fjármagnaðir eftir öðrum leiðum en samgönguáætlun segir til um, þ.e. í gegnum samgönguráð. Einskiptisframlag leysir ekki þann vanda sem kominn er upp og er í raun og veru skortur á langtímastefnumörkun þar sem fjármagn er tryggt innan ramma viðkomandi stofnana og í þá sjóði sem með málin fara. Svona einskiptisframlagaleið er auðvitað ákveðin leið sem tekur úr sambandi alla eðlilega stjórnsýslu og eðlilega úrvinnslu mála þar sem einhvers konar pólitískur geðþótti veldur því að ein leið er farin frekar en önnur en ekki beitt þeim aðferðum sem við höfum komið okkur saman um, löggjafinn, á grundvelli lýðræðislegra leiða. Stefnumörkun er markmið þessa frumvarps og það er nauðsynlegt að fjármagn verði tryggt til lengri tíma. Það má velta fyrir sér hver staða þessara laga verður ef staða laga um samgönguáætlun er ekki sterkari en raun ber vitni. Ferðaþjónustan leggur auðvitað til umtalsverðar fjárhæðir nú þegar í ríkissjóð, fjárhæðir sem fara vaxandi. En með hvaða hætti þeir peningar eru síðan eyrnamerktir uppbyggingu innviða er óútfært. Í ljósi þess sem hér hefur verið talið upp telur 2. minni hluti að hætta sé á því að kerfið sé orðið of flókið að því er varðar verkferla. Hér sé bara verið að setja nýtt lag yfir þetta allt saman, samráð og ákvarðanatöku. Við þekkjum það sem höfum verið framkvæmdarvaldsmegin að það er gríðarlega mikið um mismunandi samráðshópa og stundum er engu líkara en fólk þurfi meira og minna að teppaleggja dagatal sitt með samráði við sama fólkið undir mismunandi yfirskriftum. Hér er verið að kalla til samráðs með því fólki sem er meira og minna að tala saman hvort sem er. Að okkar mati er þörf á heildarskipulagi og framtíðarsýn fyrir málaflokkinn, en þessi málaflokkur er svo blautur á bak við eyrun og við erum í raun og veru svo vanbúin til þess að takast á við hann að svona verkefni kallar á þverpólitískt samráð. Þetta kallar á þá nálgun sem er viðhöfð varðandi frumvarp til nýrra útlendingalaga þar sem kallaðir eru til fulltrúar allra þingflokka. Vonandi sjáum við það frumvarp koma hér til þingsins þótt ég sé orðin nokkuð langeyg eftir því. Hér erum við að tala um atvinnugrein sem tekur sífellt meira rými eftir því sem árin líða og það eru tugprósenta aukning milli ára í þessari atvinnugrein, hvernig sem litið er á, hvort sem litið er til fjölda ferðamanna eða til þess fjármagns sem kemur inn í hagkerfið með einhverju móti. Þegar svona stórir þættir í samfélaginu eru undir er ekki mikill bragur á því að ætla sér að nálgast það með svona klaufalegum hætti bak við luktar dyr í einhverjum ráðuneytum og svona frumvörpum. Við erum jafnframt að tala um grundvallarbreytingu á uppbyggingu íslensks atvinnulífs. Þar þurfum við stefnumörkun sem lifir af kosningar og breytingar á meiri hluta á Alþingi og á ekki að vera undirseld einhvers konar kúvendingum eða sviptingum. Það er komið að ögurstundu varðandi nokkra fjölsótta ferðamannastaði. Skemmst er að minnast stöðu mála í Reynisfjöru og fleiri slíkum stöðum. Fjöldinn eykst ár frá ári og ágangurinn eykst að sama skapi. Auk þess er greinilega komið svo að öryggi ferðamanna á Íslandi er stefnt í hættu. Það er þörf bæði á bráðaaðgerðum og sýn til lengri tíma til þess að vernda þessa staði, þjóðgarða og friðlýst svæði, ekki bara á forsendum ferðaþjónustunnar heldur ekki síður, og það er auðvitað grunntónninn í máli hæstv. ráðherra, á forsendum náttúrunnar sjálfrar og náttúruverndarinnar. Um leið og svæðin tapa verndargildi sínu þá tapa þau aðdráttaraflinu og þar með er orðið stutt í að orðsporið, sem er í raun og veru það eina sem er á að byggja, bíði hnekki. Það verður að segjast eins og er að það eru mikil vonbrigði að ekki skuli horft heildstætt á málaflokkinn. Við eyddum töluverðum kröftum og tíma í að fjalla um málið á síðasta þingi og reyndum að freista þess að ná sameiginlegum tóni. Við sendum málið aftur til ráðuneytisins. Ráðuneytið vann málið lítið milli þinga og mér finnst eins og meiri hlutinn hafi hreinlega ekki haft döngun í sér til þess að setja tíma og vinnu í að setja saman burðugra mál. Við höfum sýnt það, umhverfis- og samgöngunefnd, að við höfum getað unnið í stórum málum og fært þau til betri vegar með því að eyða í þau vinnu eins og var með ný náttúruverndarlög. Það tók tíma og það voru fundir á tímum sem maður hefði gjarnan viljað vera annars staðar. En það skilaði sér í löggjöf sem við vorum sammála um að væri til framfara. Það er mitt mat og okkar í 2. minni hluta að vinna þyrfti þetta mál betur til þess að styrkja verkferlana svo að þessi verðugu og góðu markmið náist betur. Í ljósi þess sem framan er greint teljum við, 2. minni hluti, að málið sé ekki fullbúið og ekki ljóst hvernig það mun vinna með annarri löggjöf og áætlunum. Við hefðum viljað sjá betri vinnu nefndarinnar og að við hefðum, nefndin í heild, tekið þann tíma sem þyrfti til að samþætta þessa löggjöf við fyrrgreinda þætti. Við munum því ekki taka þátt í afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit ritar sú sem hér stendur, hv. þm. Róbert Marshall og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir.
Frú forseti. Það er óþarfi að ég fari að rekja í löngu máli öll þau atriði sem við í minni hluta umhverfis- og samgöngunefnd gerum við málið í kjölfar þeirrar ræðu sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir flutti áðan. Það er ósköp dæmigert fyrir pólitískt verksvit núverandi ríkisstjórnar hvernig á þessu máli er haldið og hvernig það er borið fram. Það er engin tilviljun að þegar gerð er könnun á trausti til ráðherra í ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, eru tveir af hverjum þremur, sem spurðir eru, sem treysta sér ekki til að nefna neinn ráðherra. Hér er byrjað á að þurrka áður en búið er að vaska upp. Það má eiginlega segja að frekar sé búið að raða leirtaui upp í skápa án þess að vaska upp og þurrka. [[Gripið fram í.]]Það er ekki þannig að menn séu á móti því að gengið sé frá leirtauinu upp í skápa og hillur, það þarf bara að gera ákveðna hluti fyrst. Í þessu máli er byrjað á öfugum enda. Það væri til fyrirmyndar ef unnið væri með þeim hætti sem frumvarpið boðar, að menn væru að búa til áætlanir til langs tíma, en þá þarf auðvitað að taka til í stofnanastrúktúrnum áður og vera búið að skipta verkum, ákveða verkferla og vita hverjir gera hvað. Það er ekkert í þessu máli sem segir okkur hvernig verkefni sem nú er verið að inna af hendi á ákveðnum stöðum færast yfir í þessa áætlunargerð. Þar fyrir utan verðum við sem sitjum í umhverfis- og samgöngunefnd vitni að því að engin virðing er borin fyrir því af hálfu ríkisstjórnarinnar sem nú situr, þ.e. því verklagi sem svona áætlunargerð boðar. Ef svo væri þá værum við búin að afgreiða fyrir um tveimur árum samgönguáætlun hér í þinginu, en það bólar ekkert á henni. Maður veltir fyrir sér hvort samgönguáætlun núverandi ríkisstjórnar hafi verið send norska Stórþinginu og sé til umfjöllunar þar fyrir misgáning, eða hafi farið til einhvers annars lands, og maður veltir fyrir sér á sama tíma eftir hvaða verkáætlun Vegagerðin er að vinna núna. Er það bara eitthvað sem er skrifað aftan á umslag í forsætisráðuneytinu? Því miður er ekki hægt undir þessum kringumstæðum og með þessu verklagi að styðja málið. Það er allt á sömu bókina lært hjá núverandi ríkisstjórn, það gengur ekkert undan henni. Það sama er uppi á teningnum þegar kemur að máli sem nú er til umfjöllunar í atvinnuveganefnd og er sams konar tillöguflutningur um þingsályktun um nýfjárfestingar sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra flytur. Maður veltir fyrir sér: Hvað kemur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, eða hæstvirtum ráðherrum, það til að fara að flytja ályktanir fyrir þinginu ef þær eru ekki í samræmi við áætlunargerð á borð við fjarskiptaáætlun eða samgönguáætlun sem reyndar kemur ekki hingað? Af hverju framkvæmir ráðherra í ríkisstjórn Íslands ekki bara það sem hann langar að framkvæma? Af hverju ræðst hann ekki í þau verk sem hann langar til að ráðast í? Er nauðsynlegt að koma hérna fram með einhverja áætlun, einhverja þingsályktunartillögu um nýfjárfestingu? Er ekki hægt að ganga í verkin, láta verkin tala, láta hendur standa fram úr ermum? Það þýðir ekki fyrir hæstv. núverandi ríkisstjórn að vera í sífellu að koma með mál inn í þingið til að þykjast vera að gera eitthvað, til að láta líta út fyrir að verið sé að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin. Það stefnir í fjölgun ferðamanna upp á 40% á þessu ári og það er akkúrat ekkert í þessu máli um uppbyggingu innviða ferðamannastaða sem mun breyta þeirri stöðu á komandi ári. Það er ekkert í því sem snertir á þeim vanda sem við blasir. Þegar maður spyr fulltrúa ríkisstjórnarinnar, ráðherra í henni, hvað verið sé að gera gagnvart þeim fjölda ferðamanna sem hingað koma, þegar kemur að því að byggja upp ferðamannastaðina þannig að þeir séu ekki skemmdir, þegar kemur að því að tryggja öryggi ferðamanna, þá er ekki fátt um svör, það eru engin svör. Það er ekkert verið að gera. Það er ekkert verksvit í ríkisstjórninni og hún er verklítil, kannski sem betur fer, vegna þess að hún gerir ekki vel það sem hún á annað borð gerir. Þess vegna er þetta eins og það er. Við í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar buðumst til þess, alveg eins og við vorum tilbúin til að gera þegar kom að náttúruverndarlögunum, að setjast yfir málið, fara yfir stjórnsýsluþættina, eyða tíma í að búa þau þannig úr garði að hægt væri að byggja á þessu þegar búið væri að ganga frá lausum endum sem í málinu eru. Því var hafnað vegna þess að það liggur mikið á hjá þessari ríkisstjórn að þykjast vera að gera eitthvað.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar. Undir það álit skrifa allir nefndarmenn og það er vegna tillögu til þingsályktunar um greiningu á sameiginlegum ávinningi af vestnorrænum fríverslunarsamningi og vestnorrænu viðskiptaráði. Hv. utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið, gerði það á tveimur fundum, fékk á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Ingu Dóru Markussen, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins, Vilborgu Ásu Guðjónsdóttur, alþjóðaritara Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og á síðari fundi Högna S. Kristjánsson, Bergþór Magnússon og Ragnheiði Harðardóttur fá utanríkisráðuneyti, Sigurberg Björnsson frá innanríkisráðuneytinu og Sigurgeir Þorgeirsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Eins og þingheimur þekkir er með tillögunni lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að skipa ásamt landsstjórnum Færeyja og Grænlands vinnuhóp sérfræðinga sem fengi það verkefni að greina sameiginlegan ávinning sem yrði af vestnorrænum fríverslunarsamningi og vestnorrænu viðskiptaráði. Á fundi hv. utanríkismálanefndar fór formaðurinn, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, vel yfir liðina í þessari tillögu og mikilvægi þess og nauðsyn þess sem kemur fram hjá Vestnorræna ráðinu að fjallað sé um og greindir kostir og gallar þess að gera slíkan vestnorrænan fríverslunarsamning eða tvíhliða samninga milli landanna. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að hún er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins í Færeyjum 12. ágúst 2015. Þar kemur einnig fram að Vestnorræna ráðið hefur fjallað um möguleika á auknum viðskiptum og samstarfi landanna þriggja frá árinu 2007 á fundum sínum og telur að aukin viðskipti yrðu til hagsbóta fyrir löndin þrjú með auknum atvinnutækifærum og hagvexti og telur að það fyrirkomulag sem lagt er upp með í þessari tillögu væri hagfellt hvað það varðar. Tillagan er einnig í samræmi við afstöðu Vestnorræna ráðsins sem fram kom á þemaráðstefnu þess í byrjun árs þar sem ráðið komst að þeirri niðurstöðu að þörf væri á frekari greiningu á umræddum sameiginlegum hagsmunum landanna og jafnframt þyrfti að draga fram þau svið þar sem ekki er grundvöllur fyrir slíku samstarfi. Loks taldi ráðið þörf á greiningu á mögulegum sameiginlegum ávinningi af vestnorrænum fríverslunarsamningi og viðskiptaráði. Hv. utanríkismálanefnd er sammála þessu og telur jákvætt að unnið verði að greiningu á sameiginlegum ávinningi vestnorrænu landanna þriggja, Íslands, Færeyja og Grænlands. Eins og þingheimur þekkir gerðu Færeyingar og Íslendingar fríverslunarsamning árið 2005, svokallaðan Hoyvíkur-samning, og á milli Íslendinga og Grænlendinga er gamall fríverslunarsamningur frá árinu 1972. Fyrir nefndinni kom fram vilji stjórnvalda til að uppfæra þessa samninga og voru menn sammála um það sem komu sem gestir á fund hv. utanríkismálanefndar vegna málsins að með því sköpuðust tækifæri til að auka fríverslunartengsl milli landanna. Nefndin telur því tillögu þessa geta orðið til að styrkja slík tengsl, svo og efnahag hinna vestnorrænu landa. Sú greining sem tillagan kveður á um ætti að vera mikilvægt skref í þá átt að tryggja aukna fríverslun við Grænland og Færeyjar sem og milli vestnorrænu landanna þriggja. Niðurstaðan er sú að hv. utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt eins og hún var flutt hér. Hv. þm. Elín Hirst var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Frosti Sigurjónsson var einnig fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir þetta rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Valgerður Bjarnadóttir.
Frú forseti. Ég átti þess ekki kost að taka þátt í umræðu um þessa tillögu þegar hún var rædd hið fyrra sinni á hinu háa Alþingi og ég var líka fjarverandi í erindum Alþingis þegar hún var afgreidd í utanríkismálanefnd. En ég kem hér aðallega til að lýsa yfir fullum stuðningi við tillöguna. Ég er eins og þingheimi er kunnugt um mikill áhugamaður um að efla samstarf þjóða sem eiga lönd og höf að norðurskautinu. Sér í lagi tel ég að það sé mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að tryggja sem best öll vensl við Grænland og Færeyjar. Ég er líka fríverslunarmaður í merg og blóð. Ég er þeirrar skoðunar að fátt stuðli betur að góðum samskiptum þjóða en frjáls verslun þeirra á milli og í kjölfar frjálsrar verslunar fylgja alltaf aukin samskipti á menningarlegum sviðum og öðrum sviðum. Eins og hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir gat um hér áðan gerðu Íslendingar á sínum tíma mjög merkilegan fríverslunarsamning við Færeyjar undir forustu Davíðs Oddssonar sem þá var forsætisráðherra. Það er víðfeðmasti utanríkisviðskiptasamningur sem Íslendingar hafa gert við nokkra þjóð. Í þeim samningi er að finna ákvæði sem gerir það mögulegt fyrir Grænland að gerast aðili að Hoyvíkur-samningnum. Lengi vel voru Íslendingar þeirrar skoðunar að það yrði mjög farsælt að fara þá leið til þess að ná auknum fríverslunartengslum við Grænland. Íslendingum er sárt um þennan samning sem kenndur er við Hoyvík vegna þess að hann er mjög gifturíkur fyrir Ísland, hann skapar margvísleg tækifæri fyrir okkur, meðal annars fer stór hluti af útflutningi okkar á lambakjöti í gegnum þennan samning til Færeyja. Það verður að segjast eins og er að samkvæmt minni reynslu af þeim samningi þá er hann töluvert einhliða. Færeyingar hafa ekki líkt því eins mikið upp úr honum og við. Það hefur leitt til þess að málsmetandi stjórnmálamenn í Færeyjum hafa á síðustu missirum farið opinberlega fram með þá afstöðu að endurskoða eigi samninginn. Ég get ekki annað en sagt að ég hafi ákveðinn skilning á því viðhorfi. Á sama tíma gerist það að við Íslendingar viljum fá aukin tækifæri til fríverslunar við Grænland. Það hefur líka komið mjög skýrt fram að Grænlendingar vildu mjög gjarnan tengjast okkur fríverslunarböndum. Sömuleiðis liggur það nú fyrir að vinir okkar í Grænlandi hafa um nokkurra ára og missira skeið velt þessu fyrir sér og hafa komist að mjög afdráttarlausri niðurstöðu. Þeir telja að það sé þeim ekki hallkvæmt að fara þá leið að notfæra sér ákvæði í Hoyvíkur-samningnum til þess að koma inn í hann. Þeir vilja fara varlega og hafa lýst því yfir að þeir vilji stíga sem smæst skref í upphafi. Ég hef skilið Grænlendinga svo og forustumenn þeirra að þeir vilji frekar fara leið tvíhliða samninga. Sú tillaga sem hér er undir útilokar ekki tvíhliða samninga eins og kom skýrt fram hjá hv. formanni nefndarinnar. Tillagan leggur til að þessar þrjár þjóðir ráðist í að gera greiningu á þeim möguleikum sem fælust í slíkum vestnorrænum fríverslunarsamningum. Það er alveg prýðilegt skref og sjálfsagt að gera það, en ég er samt þeirrar skoðunar að í þessari stöðu ættu Íslendingar að taka frumkvæði að því að efna til fríverslunarsamninga við Grænland með það fyrir augum að ná þar tvíhliða fríverslunarsamningi. Ég held að Grænlendingar séu fúsir til þess og það spillir í sjálfu sér ekkert fyrir hinum stærri áformum sem gætu verið til lengra tíma litið, þ.e. að gera einn samning fyrir löndin öll þrjú. Ég tel að þetta væri lítið skref, mundi ekki skipta mjög miklu máli fyrir okkur, en það þættir þjóðirnar betur saman. Við skulum heldur ekki gleyma því að það eru mjög vaxandi utanríkisviðskipti millum landanna tveggja. Í framhaldi af því væri síðan, því að það tekur miklu lengri tíma, hægt að stefna að sameiginlegum vestnorrænum fríverslunarsamningi. Ég hefði áhuga á að heyra hvort hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir hefur skoðun á þessu máli, en þó ekki enn síður áhuga á því að heyra í hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, sem hefur af miklum skörungsskap, leyfi ég mér að segja, rifið Vestnorræna ráðið upp og gert það að hálfgerðu stórveldi hér á norðurslóðum á síðustu árum. Þetta eru mál sem það hefur margsinnis fjallað um. Ég hefði áhuga á að heyra hvort hv. þingmaður er sammála þessari nálgun minni eða telur hana hagfellda fyrir okkur og Grænlendinga, þ.e. í fyrsta lagi að Íslendingar hefðu frumkvæði að því að hefja viðræður við Grænlendinga um tvíhliða fríverslunarsamning og í öðru lagi að samhliða yrði ráðist í þá úttekt og könnun sem sú tillaga fjallar um sem hér liggur fyrir og þegar niðurstöðurnar liggja fyrir að ráðast í fyllingu tímans í viðræður um sameiginlegan fríverslunarsamning þessara þriggja þjóða. Ég er þeirrar skoðunar að það muni taka allnokkur ár að ná slíkum samningi, sér í lagi ef hann á að vera þannig að Færeyingar gætu fellt sig við hann. Þeir vilja eins og við gjarnan hafa slíkan samning sem víðfeðmastan, en ég hef skilið Grænlendinga þannig að þeir vilji flýta sér hægt í þessum efnum og fara fetið frekar en að brokka í upphafi máls. Að öðru leyti segi ég það, frú forseti, að þessi tillaga er fín og með allra bestu tillögum sem komið hafa frá Vestnorræna ráðinu. Ég tel sjálfsagt að þingið samþykki hana.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þingmanninum fyrir hlý orð í garð ráðsins og þeirrar sem hér stendur. Það er mikilvægt að fólk með reynslu af utanríkismálasviðinu komi að því að ræða þessi mál hér í þinginu. Því ber að fagna. Varðandi Hoyvíkur-samninginn og Færeyjar þá er rétt að það hefur verið ákveðið og ráðist í að skoða hvort endurskoða beri samninginn og þá með hvaða hætti. Samningurinn er mjög víðfeðmur. Þegar ég var formaður Hoyvíkur-nefndarinnar, þingmannanefndarinnar um Hoyvík, átti ég fundi með fulltrúum úr atvinnulífinu í Færeyjum vegna þess að þessar efasemdarraddir, sem stundum heyrast í færeyskum þingmönnum, um ágæti samningsins, eru kannski það eina sem heyrist í fjölmiðlum. Þess vegna ákvað ég þegar ég leiddi nefndina síðast að funda með þeim sem nota samninginn; ég fundaði með fulltrúum atvinnulífsins í Færeyjum þegar ég var þar stödd. Saga þeirra er einfaldlega sú að samningurinn sé mjög góður, mjög víðtækur og nýtist færeysku samfélagi mjög vel. Ég hvet því alla þingmenn sem hér eru og hitta Færeyinga sem eru óánægðir með Hoyvíkur-samninginn - það eru bara þingmenn sem segja það - til að segja þeim að kynna sér nú málið aðeins betur og ræða við sitt fólk, þá sem nota samninginn. Hins vegar er alveg rétt að fara yfir samninginn, hann er 10 ára gamall, og kanna hvort eitthvað megi betur fara. Varðandi Grænland þá lýst mér ágætlega á þá nálgun sem hv. þingmaður leggur hér fram. Grænlendingar vilja fara sér hægt. Þeir hafa engan áhuga á því að ganga inn í Hoyvíkur-samninginn, vilja að sjálfsögðu byrja með hreint borð og fara yfir það hvað þeir vilja. Þeir eru hins vegar ekki komnir þangað að þessar samningaviðræður séu næstar á dagskrá. Þess vegna væri mjög gott ef Ísland mundi leiða það að bjóða Grænlendingum heim til viðræðna um fríverslunarsamninga.
Það gleður mig að hv. þingmaður hefur komist að raun um það, með eigin rannsókn í Færeyjum, að Færeyingar séu glaðir með Hoyvíkur-samninginn. Þegar ég var utanríkisráðherra fékk ég nokkrar sendinefndir frá Færeyjum beinlínis til þess að kvarta undan honum. Ég hafði ákveðinn skilning á því að Íslendingar legðu sig ekki nægilega fram um túlkun á ákveðnum ákvæðum samningsins til þess að Færeyingar hefðu eitthvað til jafns við okkur, alla vega eitthvað í þá áttina, varðandi ávinning af samningnum. En það er gott að heyra þetta. Að því er Grænland varðar þá er ég þakklátur hv. þingmanni fyrir að vera þeirrar skoðunar að sú varfærnislega nálgun sem ég er að reifa hér sé kannski rétt sem fyrsta skref. Ég kannast við viðhorf Grænlendinga. Ég hef átt viðræður við forustumenn grænlensku stjórnarinnar, bæði á þessu kjörtímabili og líka hinu síðara. Mér heyrist að tónninn sé sá sami. Menn eru til í að skoða hlutina, menn vilja nánari tengsl við Ísland, en þeir vilja fara sér hægt. Ég er þeirrar skoðunar að ekkert sé að því að Íslandi taki frumkvæði og bjóði til slíkra viðræðna. Það mun taka töluverðan tíma, hugsanlega fleiri ár en við gerum okkur grein fyrir, að ganga frá því. Eins og kom fram hjá hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur erum við með húðgamlan samning síðan 1972, allar götur frá því Grænland fór í reynd úr Evrópusambandinu - það var gamli samningurinn við Danmörku sem var fyrirmyndin að því og við höfum búið við það síðan. Síðan hafa viðskipti við Grænland líkast til hundraðfaldast frá þeim tíma. Þau eru að verða dálítið mikilvæg fyrir okkur og ekki síður fyrir þá. Ég held að við eigum að skoða þetta og hvet þær hv. þingkonur sem hér hafa talað til að beita sér fyrir því innan meiri hlutans og þrýsta aðeins á um það að hæstv. utanríkisráðherra fari í þessa ferð. Við eigum, eins og áður hefur komið fram í umræðum um fríverslun, [[Forseti hringir.]]aldrei að láta segja nei takk við okkur í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Við í Vestnorræna ráðinu fundum reglulega með ráðherrum ríkisstjórna landanna þriggja. Næsta slíka fundalota verður væntanlega á Grænlandi í tengslum við Arctic Circle Forum, sem verður haldin í Nuuk um miðjan maí. Ég vonast svo sannarlega til að eiga þar kost á að eiga orðastað við utanríkisráðherra Grænlands, sem við höfum margoft hitt, til að kanna hvort málin hafi þokast eitthvað áfram þar um slóðir frá því okkar síðasti fundur var fyrir um ári. Það er rétt að hlutirnir munu kannski ganga hægt, en ég er þess fullviss að þeir muni ganga vel og þeir muni á endanum skila árangri. En sú greining sem hér er verið að leggja til er í raun það sem vantar núna. Hvað mundi ávinnast af slíku sameiginlegu verkefni? Þá er fólk komið með eitthvað í hendurnar til að nota sem grunn. Það er auðvitað mikilvægt.
Virðulegur forseti. Ég þarf svo sem ekki að lengja umræðuna mikið, en vegna þess að til mín var beint ákveðnum spurningum þá tek ég undir með túlkun þeirra tveggja sem hér hafa talað, þ.e. frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Ég halla mér nú frekar upp að þekkingu þeirra hvað þetta varðar og tel að sú leið sem mælt er fyrir um í tillögunni sé farsæl. Sú útfærsla sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi er í fullu samræmi við það sem fram kom í máli formanns Vestnorræna ráðsins á fundum utanríkismálanefndar og eins í máli embættismanna, þ.e. þessi varfærna leið sérstaklega hvað varðar Grænland. Ég held að það sé alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að sú vegferð getur auðvitað tekið lengri tíma en við áætlum kannski núna, en hún er vel þess virði að hún sé samt reynd og farin og staðan sé greind. Ég vil einnig taka undir með hv. þingmanni, sem fer nú að verða hálfgerður kyndilberi fríverslunarsamninga á þessum vettvangi, þ.e. hvað varðar mikilvægi þess að þjóð eins og Ísland fari þá leið. Ég segi líkt og hann að við eigum að vera óþreytandi í því að banka á þær dyr sem við teljum skipta máli fyrir Ísland í því sambandi og í því samhengi. Við erum nýkomin frá Japan, þó að það tengist ekki vestnorræna svæðinu, þar sem við fórum með þá tillögu þingsins héðan að við viljum fríverslunarsamning við það stóra land. Því var bara nokkuð vel og ágætlega tekið. Ég held því að þetta sé farsæl og góð leið fyrir Ísland.
Ég er viss um að það gleður frú forseta að ekki er ósamkomulaginu fyrir að fara í utanríkismálanefnd um má segja hvert stórmálið sem rekur annað og alls staðar er eindrægni og samstaða. Það er hins vegar mikilvægt að samstaða sé um þetta meðal þingmanna. Það er líka mikilvægt að þingmenn geri sér grein fyrir að þeir hafa töluvert stærra hlutverk að leika í þessum efnum gagnvart Færeyjum og Grænlandi en mörgum öðrum löndum. Ástæðan er sú að við hittum þingmenn þeirra þjóða miklu oftar en flestra annarra. Við eigum feikilega gott og jákvætt samband við þá. Ég held að þingmenn sem undanfarar í þessu máli, eins og hefur verið til dæmis af hálfu þingmanna Vestnorræna ráðsins, séu ákaflega gagnlegir. Þess vegna held ég að þessi för íslenska þingsins til Japans hafi skipt máli. Að öðru leyti segi ég um það að ég er náttúrlega fríverslunarmaður eins og svo mörg í þessum sal, en það er akkúrat núna þessi missirin og þessi árin sem skiptir máli að menn setji svolitla drift í þau mál. Ástæðan er sú að um langt skeið var mjög lítið að gerast í fríverslunarsamningum í heiminum vegna þess að allir voru að bíða eftir næstu umferð í Doha, þ.e. næstu umferð GATS-samninganna, sem ég er fyrir löngu orðinn úrkula vonar um að skili nokkru sem skiptir máli einfaldlega vegna þess að við sjáum að stærsta ríkið, það sem skiptir langmestu máli, er að verða einangrunarsinnaðra, sjáum það í Bandaríkjunum að þar þarf alltaf að fresta öllum næstu skrefum í þessum stóru samningum af því að kosningar eru á næsta leiti í Bandaríkjunum. Þær eru alltaf á næsta leiti í Bandaríkjunum, alltaf á tveggja ára fresti eru einhverjar kosningar sem þarf að bíða eftir. Núna er heimurinn að snúast í fríverslunargír. Innan skamms fara allar þjóðir sem vettlingi geta valdið í það að gera fríverslunarsamninga hver við aðra. Ísland, þótt lítið sé, má ekki láta sitt eftir liggja og við megum ekki lenda aftast í þeirri biðröð. Það er sem sagt rosalega mikil gerjun í fríverslun í heiminum í dag.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndarálit utanríkismálanefndar um tillögu til nefndar um greiningu á möguleikum þess að móta sameiginlega langtímastefnu fyrir samgöngur og innviði á Vestur-Norðurlöndum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Ingu Dóru Markussen, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins, Vilborgu Ásu Guðjónsdóttur, alþjóðaritara Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Högna S. Kristjánsson, Bergþór Magnússon og Ragnheiði Harðardóttur frá utanríkisráðuneyti, Sigurberg Björnsson frá innanríkisráðuneyti og Sigurgeir Þorgeirsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að vinna ásamt landsstjórnum Færeyja og Grænlands greiningu með það að markmiði að kanna möguleika þess að móta sameiginlega langtímastefnu á sviði samgangna og innviða á Vestur-Norðurlöndum til að svæðið sem heild standi betur að vígi í vaxandi alþjóðlegri samkeppni á norðurslóðum. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að hún er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 2/2015 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins í Runavík í Færeyjum 12. ágúst 2015. Þar segir einnig að fyrir vestnorrænu löndin sé gagnkvæmur ávinningur af því að vinna saman að málefnum norðurslóða. Löndin geti styrkt samkeppnishæfni sína og aukið hagsæld á svæðinu með því að vinna saman. Einnig kemur þar fram að vestnorrænu löndin séu í lykilstöðu til að hafa áhrif á málefni svæðisins enda er markmiðið að íbúar norðurslóða hafi sem mest áhrif þar á. Líkt og fram kemur í tillögugreininni er henni ætlað að tryggja að vestnorrænu löndin standi betur að vígi í vaxandi alþjóðlegri samkeppni á norðurslóðum. Sameiginleg stefna í samgöngum á svæðinu og tilheyrandi samgöngubætur hafa þó einnig jákvæð áhrif á samstarf landanna og skila sér í aukinni hagkvæmni. Þannig hafa t.d. bættar samgöngur milli Færeyja og Íslands þegar orðið til þess að bæta samstarf landanna, m.a. á sviði heilbrigðismála þar sem Færeyingar nýta í auknum mæli heilbrigðisþjónustu hér á Íslandi. Landspítalinn hefur fengið sértekjur vegna þessa og ávinningur Færeyinga er einnig mikill enda styttra að sækja læknisþjónustu til Íslands en til Danmerkur og þar af leiðandi hagkvæmara. Í greinargerð tillögunnar kemur fram að gagnkvæmur ávinningur sé af því fyrir vestnorrænu löndin að vinna saman að norðurslóðamálum og áréttar nefndin að mikilvægi norðurslóða hefur aukist mjög og mun halda áfram að aukast á komandi árum. Brýnt er að Ísland, Grænland og Færeyjar verði í stöðu leiðandi þjóða í norðurslóðamálum þegar hin svokallaða norðurleið opnast enda liggja þar mikil tækifæri samfara aukinni skipaumferð og má nú bæta við sömuleiðis mögulegar hættur. Vestnorrænu löndin eiga þar ríkra hagsmuna að gæta og staða þeirra styrkist með sameiginlegri langtímastefnu fyrir samgöngur og innviði á svæðinu. Utanríkismálanefnd er samhljóma um að leggja til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Elín Hirst var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Aðrir fulltrúar í nefndinni skrifa undir nefndarálitið og það eru auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Hanna Birna Kristjánsdóttir, Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Valgerður Bjarnadóttir.
Virðulegi forseti. Ég þakka framsögumanni ræðu hans áðan og vil fagna þessari þingsályktunartillögu. Ég held að mjög mikilvægt sé að fara í greiningu á möguleikum þess að móta sameiginlega langtímastefnu, fyrir samgöngur og innviði á Vestur-Norðurlöndum. Ég fagna því sérstaklega að verið sé að huga að langtímastefnu, ekki bara fyrir okkur Íslendinga heldur er nefnt hér sérstaklega aukið samstarf við vini okkar í Færeyjum og á Grænlandi. Af því að ég er nú formaður samgöngunefndar þá held ég að það sé líka mikilvægt þegar við reynum að styrkja þá innviði sem lagt er til að séu styrktir, að við horfum til landsins í heild sinni. Við höfum verið að ræða um möguleika á umskipunarhöfn á norðausturhluta landsins. Ég held að gríðarlega mikil tækifæri séu fólgin í því þegar ísinn á norðurskautinu hopar, og hann hopar enn meira, að hægt verði að sigla þar eins og vonir standa til. Það eru gríðarlegir hagsmunir í húfi fyrir Íslendinga. Ég lagði fram tillögu þess efnis á sínum tíma að þessi möguleiki yrði skoðaður og benti á að prófessor í Harward-háskóla hefði sagt að svona umskipunarhöfn hefði kannski jafn mikil þjóðhagsleg áhrif og Hoover-stíflan hafði á sínum tíma í Bandaríkjunum. Menn geta rétt ímyndað sér hvað mikið er í húfi. Bandaríkjamenn horfa mikið til eyjunnar St. Pauli í Kyrrahafi sem umskipunarhöfn þeirra og svo yrði önnur á Íslandi. Mér finnst ég greina það líka í þingsályktunartillögunni að verið sé að tala um innviði í samgöngum í víðara samhengi en eingöngu í gegnum Keflavíkurflugvöll. Við sjáum þörfina á því núna að dreifa ferðamönnum víðar um landið. Náttúruverndarsamtök hafa verið að mæla mjög sterkt með því að það sé gert til að vernda náttúruna. Ferðaþjónustan hefur kallað eftir því, jafnvel ferðaþjónustuaðilar á Suðurlandi sem hafa áhyggjur af of miklum fjölda ferðamanna á tilteknum ferðamannastöðum. Náttúruperlur eru hringinn í kringum landið og ég held að það sé þjóðhagslega hagkvæmt ef okkur mundi takast að byggja innviði eða gera þá þannig úr garði að ferðamenn mundu dreifast betur um landið. Ég ætla ekki að hafa þetta langt, ég vil bara fagna þessari þingsályktunartillögu. Við í Norðurlandaráði lögðum okkur fram um aukið samstarf við Vestur-Norðurlöndin eins og þau eru kölluð. Þegar ég gegndi embætti forseta Norðurlandaráðs beitti ég mér fyrir því að sambandið yrði styrkt og að Vestnorræna ráðinu yrði lyft og að samskipti við Norðurlandaráð yrðu aukin. Það varð allt að veruleika, þannig að ég fagna þessu og vonast til að þingsályktunartillagan verði að veruleika.
Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson er mikill áhugamaður um að byggja upp innviði sem geta treyst samgöngur á okkar parti norðurslóða, og hefur lagt þar fram tillögur, þá vil ég leggja nokkrar hugmyndir í púkk míns góða vinar. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að við eigum, að því er varðar flugsamgöngur, líka að hugsa vestar á bóginn og velta því fyrir okkur hvort ekki sé hægt að tengja betur flugsamgöngur alla leið yfir í norðurhéruð Kanada. Ég bendi á að flugfélag sem hefur heimastöð í höfuðborg hans kjördæmis er nú þegar farið að sinna nánast öllu rannsóknarflugi sem tengist ísarannsóknunum, og rannsóknir á þessum svæðum Kanada munu stóraukast á næstu árum þannig að þetta skiptir máli. Þarna er líka 100 þús. manna flugmarkaður, höfum það í huga. Í öðru lagi verður Ísland alltaf á einhvern hátt hliðið að austurströnd Grænlands. Ef Grænlendingar kjósa að nýta jarðefni á þeim slóðum verður það tæpast hægt öðruvísi en í gegnum hlið sem heitir Ísland. Í þriðja lagi. Ef hv. þingmaður er jafn mikill áhugamaður um umskipunarhöfn á Norðausturlandi og margoft hefur komið fram í tillöguflutningi hans, þá bendi ég honum á eftirfarandi: Það eru þrjár leiðir sem þar er hægt að fara, norðausturleiðin, sem opnast mjög seint út af straumum og þykkum ís sem þar hrannast upp; svo er það leiðin sem liggur meðfram Rússlandi, sem þeir eru að byggja upp, en hvorug þessara leiða er líkleg til að leiða til þess að Ísland verði umskipunarhöfn; þriðja leiðin, sem fáir mæla fyrir, en verður íslaus fyrst, er miðleiðin, hún skiptir máli. Þá er Ísland hinn náttúrulegi endapunktur. Hv. þingmaður á að beita sér fyrir því innan stjórnarliðsins [[Forseti hringir.]]og gagnvart sínum góða vini hæstv. utanríkisráðherra að henni sé lyft miklu meira en mér finnst vera gert nú um stundir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar góðu ábendingar og mun hafa þær í púkkinu. Fyrst aðeins varðandi Kanada. Það er alveg rétt að við Íslendingar eigum að vera útvörður Norðurlandanna gagnvart Kanada og treysta tengslin þangað. Það væri gríðarlega gott og mikilvægt fyrir okkar ágæta land að við gætum komið því þannig fyrir að Ísland væri sterkari milliliður í flugsamgöngum þangað. Varðandi Akureyri sem einhvers konar flughöfn þá hef ég ásamt fleirum verið að berjast fyrir því að flughlaðið verði stækkað. Ég nefni það vegna þess að það er hluti af þeim nauðsynlegu innviðum sem þurfa að vera fyrir hendi. Norlandair hefur til dæmis talað fyrir því að byggja upp og stækka. Ef flughlaðið verður að veruleika fyrr en seinna þá sé ég ýmsa möguleika. Það er kannski grunnástæðan fyrir því að ég tel mjög mikilvægt að við nýtum það efni sem kemur úr Vaðlaheiðargöngunum til að byggja þarna. Svo þegar við fáum samgönguáætlun fyrr en seinna í samgöngunefnd þá verður þetta allt á áætlun. Varðandi austurströnd Grænlands tek ég bara undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að Ísland verður alltaf útvörðurinn gagnvart Grænlandi. Það er rétt. Að lokum mun ég hugsa þetta með miðleiðina. Ég hafði séð það fyrir mér að ýmislegt væri fólgið í því að ísleiðin mundi opnast eða norðurheimskautsleiðin hvaða leið sem yrði farin, vegna þess að Ísland er mjög vel [[Forseti hringir.]]staðsett á milli Ameríku og Evrópu. Ég sá það ekki fyrir mér að það skipti öllu máli, en ég hlusta að sjálfsögðu eins og alltaf á minn ágæta vin hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Virðulegi forseti. Ég þakka utanríkismálanefnd fyrir góða vinnu og fyrir að taka svona jákvætt í þessi mikilvægu mál. Það er mjög mikið atriði fyrir okkur að halda góðu sambandi við næstu nágrannaþjóðir okkar. Á þemaráðstefnu sem haldin var í Grindavík var haldið menningarkvöld og þessar þjóðir, Grænlendingar og Færeyingar, kynntu menningu sína fyrir bæjarbúum. Það var mjög þarft framtak og tókst mjög vel og vakti mikla lukku hjá bæjarbúum. Þingsályktunartillaga er á leiðinni fyrir þingið þar sem Vestnorræna ráðið fer fram á að ríkisstjórnin styðji umsókn þess um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu. Við teljum mjög mikilvægt að þær þjóðir fái þó ekki væri annað en áheyrnaraðild. Það gefur augaleið að hafið hér við norðurskautið skiptir miklu máli fyrir þær. Þessar þjóðir þurfa því að fylgjast vel með og vera vel á varðbergi varðandi það hvað fram undan er á því svæði. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir frábært samstarf [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]þegar hann var forseti Norðurlandaráðs. Hann lagði sig mjög fram þar um samvinnu við þessa nefnd og þessar þjóðir. Annars ætla ég ekki að hafa þetta lengra og treysti á að utanríkismálanefnd taki jafn vel á næstu þingsályktun sem kemur.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar vegna tillögu til þingsályktunar um að styrkja samstarf við Grænland og Færeyjar um sjávarútvegsmál. Nefndin hefur fjallað um málið á tveimur fundum og fengið á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Ingu Dóru Markussen, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins, Vilborgu Ásu Guðjónsdóttur, alþjóðaritara Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins. Á síðari fund nefndarinnar til umfjöllunar um þessi mál voru fengnir aðilar úr stjórnkerfinu; Högni S. Kristjánsson, Bergþór Magnússon og Ragnheiður Harðardóttur frá utanríkisráðuneytinu, Sigurbergur Björnsson frá innanríkisráðuneytinu og Sigurgeir Þorgeirsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Líkt og fram kemur í tillögunni sjálfri er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að styrkja samstarf við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um sjávarútvegsmál til að nýta til fulls þá sérstöðu sem Vestur-Norðurlönd hafa augljóslega á þessu svæði og við þekkjum svo vel hvað varðar sjávarútveg. Lagt er til að kannað verði hvernig löndin geti aukið samstarf sitt á sviði sjávarútvegsmála og að ríkisstjórnir landanna leggi niðurstöðurnar fram í sameiginlegri greiningu sem send verði til Vestnorræna ráðsins. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að hún sé lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var á ársfundi ráðsins í Færeyjum ágúst 2015. Þar kemur einnig fram að Ísland, Grænland og Færeyjar séu í margvíslegu samstarfi á sviði sjávarútvegsmála, bæði á vegum opinberra aðila og aðila er tengjast atvinnulífi og sjávarútvegi í þessum löndum. Löndin ráði yfir einu stærsta fiskveiðisvæði heims en hafi ekki sameiginleg landfræðipólitísk markmið um hvernig þau nýti auðlindir hafsins. Vestnorræna ráðið telur að þessi þrjú lönd geti styrkt efnahag sinn til lengri tíma litið með því að hefja aukið samstarf, þar á meðal á sviði sjávarútvegs. Á fundi hv. utanríkismálanefndar kom fram að Vestnorrænu löndin þrjú vinni nú þegar á mörgum sviðum sameiginlega varða sjávarútveg, til að mynda á sviði hafrannsókna, sem auka þekkingu þjóðanna. Einnig kom fram á fundum nefndarinnar að vilji er hjá íslenskum stjórnvöldum til að auka og styrkja samstarf milli landanna á þessu sviði og kom fram í máli allra þeirra er komu frá þeim ráðuneytum er ég taldi upp áðan að tillagan væri í góðu samræmi við þá vinnu sem unnin væri á vettvangi stjórnsýslunnar. Það væri mikilvægt að efla samstarfið og jafnframt ákjósanlegt og hagkvæmt. Vestnorrænu löndin eiga það sameiginlegt að hafa mikilla hagsmuna að gæta á á sviði sjávarútvegs og sameiginleg stefna og aukið samstarf um þessi mál var af öllum þeim er komu fyrir nefndina talið styrkja samningsstöðu þeirra við önnur lönd og svæði. Þess vegna leggur utanríkismálanefnd til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Elín Hirst var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Aðrir hv. þingmenn undirrituðu það nefndarálit sem sú sem hér stendur hefur nú kynnt, þ.e. Hanna Birna Kristjánsdóttir, Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Valgerður Bjarnadóttir.
Frú forseti. Hér erum við að ræða eitt af merkustu frumvörpum sem hafa komið fyrir þetta þing, þ.e. breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Þar leggur hæstv. fjármálaráðherra til ýmiss konar breytingar sem allar hníga að því marki að reyna að draga úr því að áföll verði aftur á fjármálamarkaði í líkingu við það sem hér varð árið 2008. Ég átti í dag myljandi góðar umræður við hæstv. fjármálaráðherra, m.a. um vaxtamunarviðskipti sem ég tel að sé einn helsti váboðinn sem steðjar að íslenska efnahagskerfinu í dag. Það er í tengslum við þetta frumvarp sem ég vil gjarnan halda þeirri umræðu áfram og spyrja hæstv. ráðherra jafnframt nokkurra spurninga sem varða ýmislegt annað sem hann sagði í dag. Hæstv. ráðherra féllst á það með mér í umræðunni í dag að vaxtamunarviðskipti fela í sér ákveðinn háska. Þar kom sögu í samskiptum okkar fyrr í dag að hæstv. ráðherra sagðist telja að mikilvægt væri að það yrði með einhverjum hætti búin til tæki innan réttarkerfisins sem færðu stjórnvaldinu heimild til þess að stemma stigu við þessum viðskiptum. Hann talaði um að nauðsynlegt væri að gera það með einhvers konar lögum og reglum. Það er mjög mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra taki svo skýrt til orða. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hefur áður komið fram í umræðum um þetta mál og önnur frumvörp, eins og t.d. frumvarp sem síðar varð að lögum nr. 57/2015 á síðasta ári, að hæstv. ráðherra standi sig mjög vel ásamt starfsmönnum sínum í því að draga lærdóma af bankaáfallinu 2008. Ég er þeirrar skoðunar að fyrri ríkisstjórnir og þessi ríkisstjórn hafi sameiginlega dregið lærdóma af hruninu sem við erum smám saman að sjá koma fram í þinginu í gervi ýmiss konar tillagna. Ég tel að í fyrra hafi verið stigið stórt skref til þess að koma í veg fyrir frekari áföll í kerfinu í framtíðinni þegar við samþykktum frumvarp sem meðal annars fól í sér fimm tegundir af eiginfjáraukum sem mætti grípa til við sérstakar aðstæður til þess að gera kröfur til fjármálastofnana um að þau væru betur bólstruð til að takast á við aðsteðjandi vanda. Með þessu frumvarpi stígum við síðan enn eitt skrefið og það er ákaflega mikilvægt skref. Það er bókstaflega verið að taka á flestum öðrum hliðum málsins, t.d. eru settar reglur um vogunaráhættu sem skiptir feikilega miklu máli til þess að koma í veg fyrir stöðu eins og við sáum hér á markaði. Þar þurftu skuldunautar bankanna að afsetja eignir sínar með miklum hraði sem leiddi til þess að það varð verðhrun á eignum, sem aftur leiddi til margvíslegs vanda þeirra og fjármálastofnana sem þau áttu viðskipti við. Þetta er mjög af hinu góða. Í frumvarpinu er líka verið að færa til dæmis Fjármálaeftirlitinu töluvert ríkari valdheimildir en það hefur í dag, ekki síst til þess að meta sjálft þær áætlanir og þau álagspróf sem fyrirtæki gera sjálf á eigin vegum. Þetta var mjög gagnrýnt á sínum tíma, að Fjármálaeftirlitið þyrfti ekki að taka það út, en hér er verið að reisa skorður við því og bæta úr þeim ágalla. Sömuleiðis og ekki síst er verið að gera miklu ríkari kröfur til fyrirtækja á markaði um að veita upplýsingar um eigin stöðu og í nægan tíma og Fjármálaeftirlitið fær margvíslegar ríkar heimildir til þess að gefa þeim fyrirmæli um það hvernig þau eigi að gera það. Þetta er mjög jákvætt. Ég hrósaði hæstv. fjármálaráðherra og þá verður líka að koma skýrt fram að kannski ætti ég að því er þennan pakka varðar að hrósa honum fyrir að vera þó viðbragðssnöggur, vegna þess að efni þessa frumvarps er að meira og minna leyti tekið upp úr tilskipun og reglugerð frá Evrópusambandinu sem settar voru í gang af framkvæmdastjórninni 2013 og byggðust á hinni svokölluðu III. stoð Basel. III. stoð Basel eða Basel III er í reynd samsafn breytinga sem seðlabanki seðlabankanna, sem er einmitt staðsettur í Basel þar sem núverandi seðlabankastjóri okkar Íslendinga var á sínum tíma aðstoðarseðlabankastjóri, dregur saman allan þann lærdóm sem menn töldu að mætti heyja sér úr bankahrunum sem varð ekki bara á Íslandi heldur annars staðar líka. Þetta er fært hér samviskusamlega fram. Þetta er mjög ítarlegt frumvarp, tekur á mörgum hlutum. Ég gæti gert aðfinnslur um ýmislegt orðalag sem kemur þar fram, svo sem eins og að í greinargerðum er allt í einu farið að túlka ýmiss konar mikilvæg ákvæði með þeim hætti að sagt er t.d.: Þetta ákvæði ber að túlka þröngt. Á öðrum stað er sagt: Þetta ákvæði ber að túlka rúmt. Það varðar einmitt eigið fé. Maður setur því spurningarmerki við það að löggjafinn skuli líka gefa svona fyrirmæli um túlkanir. En það er aukaatriði máls á þessu stigi við 1. umr. Niðurstaða mín varðandi þetta frumvarp og það frumvarp sem varð að lögum í fyrra er að við erum komin mjög langt áleiðis með það að reisa varnarmúra innan kerfisins gagnvart því að svona áföll geti ekki gerst aftur. Það er vel og sjálfsagt að óska hv. fjármálaráðherra og okkur til hamingju með það. Ég tel að til dæmis við vinnslu frumvarpsins í fyrra hafi tekist mjög gott samstarf með þinginu og framkvæmdarvaldinu. Ég vek eftirtekt hæstv. ráðherra á því, af því ég er stundum að nuddast í honum í þessum málum, að ég hef einungis stundað hér uppbyggilega gagnrýni en alltaf veitt honum stuðning míns atkvæðis í þeim málum. Ég tel mjög mikilvægt að samstaða sé um þessi mál. Þá er ég þeirrar skoðunar að þegar áfanginn sem við náðum í fyrra að samanlögðu þessu frumvarpi og því til viðbótar þriðja pakkanum sem hæstv. ráðherra boðaði í dag séum við eiginlega, þegar búið er að samþykkja það - og ég skildi hæstv. ráðherra þannig að sá pakki sem eftir er mundi a.m.k. sjá dagsins ljós sem frumvarp fyrir lok þessa þings. Ekki skal ég segja hvort okkur auðnist að samþykkja það líka, en við gerum það þá á næsta þingi. Um það þarf að vera samstaða. Við þurfum sem sagt að ljúka þessu kjörtímabili þannig að við höfum breytt lögum til samræmis við alla þá lærdóma sem við og erlendar stofnanir gátu og hafa dregið af hruninu. Þá tel ég með réttu eða röngu að kerfið sjálft sé komið í mjög gott horf og reiðubúið til þess að takast á við áföll. Þegar við bætist að óskuldsettur gjaldeyrisforði Seðlabankans er núna með allra mesta móti, nálægt 600 milljónum, þá er Ísland í góðu lagi. Eða hvað? Það er einn váboði. Það er sá váboði sem ég spurði hæstv. fjármálaráðherra um í dag. Það er vaxtamunarviðskiptin. Við skulum ekki gleyma því að það voru vaxtamunarviðskiptin sem langt fram eftir upphafi þessarar aldar lögðu grunninn að þeim óskaplegu atburðum sem urðu hér 2008. Á sínum tíma held ég að þau hafi flutt inn í landið næstum því 800 milljarða. Við og hæstv. fjármálaráðherra erum ekki búin að bíta úr nálinni með þá upphleðslu af gjaldeyri eða fjármunum sem hingað streymdu inn. Enn þá á hæstv. fjármálaráðherra eftir eitt mikilvægt skref við undirbúning að afnámi gjaldeyrishafta sem felst í því að nudda burt aflandskrónum, sem eru leifar þessara viðskipta hinna fyrri, þar sem ég held að standi í dag í 230 milljörðum eða svo. Ég gæti haft skoðanir á röðinni á atburðakeðjunni hjá hæstv. ráðherra. Ég hefði kannski gert þetta öðruvísi. Það skiptir ekki máli núna. En það sem ég sé fyrir mér sem váboða í dag, frú forseti, er það að vaxtamunarviðskiptin eru hafin aftur. Á síðasta ári voru fast að 60 milljarðar sem með þessum hætti byrjuðu að streyma inn í íslenskt samfélag. Í dag birti greiningardeild Arion banka skýrslu eða greiningu sem sýndi að bara á því sem liðið er af þessu ári eru 20 milljarðar komnir inn, 12–20 milljarðar komnir inn í landið á þennan hátt. Ef allt fer sem horfir verða það að minnsta kosti 60 milljarðar á þessu ári, en aukningin getur orðið mjög hröð, breytingin getur orðið mjög hröð. Við skulum ekki gleyma því að það eru sérstakar aðstæður í heimsbúskapnum núna. Hvað er það sem einkennir hann? Það er alveg hrikalega lágt vaxtastig í útlöndum. Hverjar eru síðustu fréttirnar frá Japan? Jú, þar þurfa bankar að borga 0,25% til þess að fá seðlabankann til þess að taka við sínu fé. Síðustu fréttir frá Bandaríkjunum eru að þar eru vextirnir komnir niður í 0. Á sama tíma búum við hér við mjög hátt vaxtastig og þessi þróun erlendis eykur sogkraftinn. Ef maður á fullt af peningum og vill ávaxta, hvert fer maður með þá? Maður fer með þá til Íslands. Og svona meðal annarra orða og í botnlanga, hvers vegna ættu þeir sem eiga núna 230 milljarða inni á reikningum í seðlabankanum frá vaxtamunarviðskiptunum hinum fyrri að fara út núna? Fá þeir einhvers staðar betri ávöxtun en hérna? Og hæstv. fjármálaráðherra þar að auki búinn að lofa þeim því, eða ég skil hann þannig, að innan tíðar verði gjaldeyrishöftum aflétt í þeim mæli að menn geta þokkalega frjálsir ferðast með fjármuni milli landa. En spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra í dag var þessi: Þarf ekki að láta stjórnvaldið fá einhvers konar tæki með því að breyta lögum og reglugerðum til þess að geta tálmað þessum viðskiptum? Hæstv. ráðherra sagði jú. Síðan flutti hann ágæta ræðu um það að við þyrftum að bæta grunninn og talaði um vinnumarkaðinn. Ég er honum algjörlega sammála um það, en hæstv. ráðherra er eldri en tvævetur og hann veit að menn gera það ekki eins og að smella fingrum. Það sem ég er að tala um eru kannski næstu tíu mánuðir. Ég er að tala um út þetta ár. Ég er ansi hræddur um að þótt hæstv. ráðherra sé vaskur maður þá breyti hann þessu ekki, m.a. vegna þess að vinnumarkaðurinn er búinn að læsa okkur inn í ákveðna stöðu. Við munum ekki breyta vaxtastiginu í einu vetfangi. Þótt hæstv. ráðherra kynni að lokum að verða bestur allra fjármálaráðherra sem hér hafa starfað þá mun hann ekki ná því í tíma, að ég tel. Það er þess vegna sem ég held að við þurfum að verða okkur út um tæki. Þau kunna að vera með þeim hætti að það sé ekki bara Alþingi sem þarf að leggja þau til, en þetta veit hæstv. ráðherra betur en ég. Þess vegna ætla ég að spyrja hann aftur út í þetta mál. Í fyrsta lagi. Með hvaða hætti eigum við að breyta lögum, fyrst hann tekur svo afdráttarlaust til orða eins og í dag? Hvernig telur hann að eigi að breyta lögum og reglum til þess að færa seðlabankanum, eftir atvikum honum eða stjórnvaldinu, vopnin í hendur? Í öðru lagi. Hann taldi sjálfur að það væri ekki nóg og þá spyr ég hann: Eru einhverjar aðrar leiðir til þess en þær sem hæstv. ráðherra nefndi í dag, lög og reglur? Svo langar mig í lok ræðu minnar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ég hafi ekki misskilið hann. Þegar við töluðum um tveggja stoða breytingar og aðlögun að því fyrr í dag þá talaði hæstv. ráðherra um að það væri aukinn skilningur hjá Evrópusambandinu gagnvart því hvernig við mundum laga okkur að yfirþjóðlegum stofnunum og hæstv. ráðherra gerði það í tengslum við nýlega för sína til Liechtensteins og Evrópu. En er það ekki öruggt að það er þannig að við munum eigi að síður þurfa að laga okkar kerfi að útgáfunni sem við getum kallað tveggja stoða lausnina af þessum þremur eftirlitsstofnunum sem búið er að setja upp? Þá langar mig líka undir lokin að spyrja hann: Hvenær telur hann að það muni koma til okkar kasta? Þá er ég að tala um löggjafans, vegna þess að ég er auðvitað að hugsa til þess að þetta eru viðamikil mál. Þetta eru kannski stærstu málin sem við höfum verið með að því er varðar að minnsta kosti samskipti okkar við Evrópusambandið hin seinni ár, eftir bréfið fræga. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi einhvers konar fullvissu um að við gætum beðið með það mál fram yfir þetta kjörtímabil, því að mér er satt að segja til efs ef hæstv. ráðherra er ekki kominn lengra en mér skildist á honum í dag að þetta sjái dagsins ljós á þessum þingvetri. Það þarf að minnsta kosti einn þingvetur til að koma þessum málum frá í gegnum þingið, þetta eru nefnilega viðurhlutamikil mál. Þau eru alveg á jaðri stjórnarskrárinnar. Ég ætla ekki að þreyta hæstv. ráðherra með skoðun minni á þessu, þetta fullnægir ekki þörfum mínum fyrir hönd stjórnarskrárinnar, en það er önnur saga. Ég hef beint til hans spurningum um vaxtamunarviðskiptin og jafnframt um það hvort hann hyggist koma fram með frumvarp [[Forseti hringir.]]á þessu kjörtímabili sem varðar [[Forseti hringir.]]aðlögun okkar að tveggja stoða kerfinu í tengslum við yfirþjóðlegu stofnanirnar.
Frú forseti. Ég þakka fyrir andsvör sem ég hef fengið í dag og það innlegg sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur komið með. Í því beinir hann til mín nokkrum spurningum. Fyrst varðandi aðlögunina að nýju regluverki eftirlitsstofnana Evrópusambandsins er það réttur skilningur hjá hv. þingmanni að við munum í öllu falli ávallt þurfa að spegla eftirlitskerfi Evrópusambandsins með okkar stoð. Nú get ég einfaldlega ekki fullyrt neitt um það hvenær við verðum komin svo langt í því samtali við Evrópusambandið að við getum lagt fyrir þingið frumvarp, en við höfum fengið okkar hæfustu sérfræðinga til að meta þá útfærslu sem hefur verið til skoðunar og hún er talin standast stjórnarskrárkröfur. Það verður sannarlega eitt af viðfangsefnum þingsins að leggja mat á það. Ef niðurstaðan verður sú þegar upp er staðið að það standist ekki kröfur stjórnarskrárinnar að fara þá leið sem unnið hefur verið með, þá yrði það mikið áfall fyrir allt þetta ferli. En sé það eindregin skoðun þingsins að þessi útfærsla sé ófullnægjandi, séð út frá stjórnskipunarrétti okkar, þá á þingið engan annan kost en að hafna lausninni. Þá þurfum við að fara aftur að teikniborðinu og velta fyrir okkur hvernig við komumst af þeim stað. En málið hefur verið unnið í þeirri trú að sú útfærsla sem er kynnt á vegum utanríkisráðuneytisins í samstarfi við Noreg og Liechtenstein gagnvart framkvæmdastjórninni og á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar, muni þegar upp er staðið vel standast kröfur stjórnarskrárinnar. Við höfum sem sagt bæði tekið það skref að fara frá upphaflegum kröfum Evrópusambandsins um að við þyrftum hreinlega að lúta boðvaldi stofnana sem við eigum ekki aðild að. Það var krafa sem í mínum huga var óskiljanleg og ég rakti aðeins fyrr hér í dag, en við höfum sem sé komist með samtalið af þeim stað og við höfum þróað útfærslu sem við teljum að gangi upp gagnvart stjórnarskránni. Það er mat okkar bestu sérfræðinga. Ég hef enn vonir um að okkur takist síðar á þessu ári að leggja fyrir þingið frumvarp um þessi efni. Það væru vonbrigði ef það tækist ekki fyrr en á næsta ári, eftir atvikum eftir kosningar. Úr því sem komið er hefði ég vonast til þess, og ég vonast til þess, að það takist síðar á þessu ári. Sjáum til hvað gerist með það. Varðandi vaxtamunarviðskiptin vil ég segja að þau mál eru til skoðunar. Mikilvægt er að gera mun á þeim vaxtamunarviðskiptum sem nú eiga sér stað og því hvernig hlutirnir atvikuðust í aðdraganda þess að fjármálakerfið féll vegna þess að við erum núna að taka gjaldeyrinn sem streymir inn í landið til hliðar. Þau vaxtamunarviðskipti sem áttu sér stað á sínum tíma og hér er vísað til voru að langmestu leyti til að styrkja gengi krónunnar. Í millitíðinni höfum við sett gjaldeyrishöft og Seðlabankinn hefur farið þá leið að taka móti þeim gjaldeyri sem streymir inn í landið, selja krónur á móti og með þeim hætti, vissulega ekki án kostnaðar, taka gjaldeyrinn til hliðar. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að ef þessir fjármunir mundu skyndilega vilja leita aftur út úr hagkerfinu hefur sá gjaldeyrir verið tekinn til hliðar og hægt væri að mæta þeim viðskiptum með þeim sjóði. Innlegg mitt varðandi þetta mál, eins og vísað var til, var að benda á það í fyrsta lagi að við Íslendingar þyrftum að hætta að reyna að finna leiðir til þess að lifa með vandanum endalaust og takast frekar á við rót vandans. Rót vandans í mínum huga eru óþarflega háir vextir á Íslandi sem er að langstærstum hluta til heimatilbúið ástand. Ég rifja það stundum upp í tengslum við þá umræðu að langstærstan hlutann af uppvaxtarárum mínum var verðbólga á Íslandi yfir 20%. Ef ég man rétt var það um það bil þannig að þegar ég var um þriggja ára gamall fór verðbólga yfir 20% og var yfir 20%, oft 30%, stundum 50%, í eina tíð 100% innan mánaðar og yfir því, en var aldrei undir 20% fyrr en ég var að verða 20 ára gamall. Nær samfellt í tvo áratugi var verðbólgan þetta há. Það var ekki fyrr en með þjóðarsáttarsamningunum að okkur tókst að koma böndum yfir það ástand og verðbólga og þá í kjölfarið vextir fór að koma aftur niður. Síðan hefur hér að langmestu leyti til verið ríkjandi stöðugleiki. Við höfum þó séð nokkur skot í tengslum við það þegar við fleyttum genginu og þegar netbólan sprakk og síðan að sjálfsögðu í hruninu við fall fjármálafyrirtækjanna komu verðbólguskot, en verðbólgan hefur verið mild í samanburði við þetta fyrra tímabil og vextirnir mun lægri. Engu að síður tel ég að við getum gert betur. Það sem við höfum verið að gera á undanförnum árum, ekki bara með breytingum á regluverki fjármálamarkaðarins, heldur til dæmis með nýsettum lögum um opinber fjármál þar sem horft er yfir allt sviðið, sveitarfélagastigið tekið með og einstök ríkisfyrirtæki og fjárfestingar og umsvif þeirra tekin með í myndina, þá erum við að leggja áherslu á að horfa yfir allt svið opinberra fjármála og gera áætlanir til lengri tíma, koma á fót fjármálaráði og leggja mat á það með hlutlægum hætti hvernig opinberu fjármálin styðja við stöðugleika og stöðugt verðlag. Samspil opinberu fjármálanna og framkvæmdar peningamálastefnunnar annars vegar og síðan sátt við vinnumarkaðinn hins vegar eru þeir þrír þættir, þ.e. samspil milli þessara þriggja þátta er lykillinn að frekari stöðugleika í landinu og forsenda þess að vextir geti farið að lækka. Mér finnst mikilvægt að koma þessu að í umræðu um vaxtamunarviðskipti eða háa vexti yfir höfuð á Íslandi. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að við höfum sjaldan haft ástæðu til jafn mikillar bjartsýni í þessum málum og við höfum í dag þar sem við höfum séð SALEK-samkomulagið verða að veruleika, undirritað af miklum meiri hluta aðila vinnumarkaðarins um að þróa vinnumarkaðsmódelið á næstu árum meira í átt til norræna módelsins þar sem hefur tekist að koma á góðri sátt um með hvaða hætti menn komast að niðurstöðu um svigrúm til launahækkana í hagkerfinu. Ef við komumst þangað með nýjan ramma fyrir vinnumarkaðinn að skapa breiðari sátt um hvernig kauphækkanir eru leiddar fram og hvernig svigrúminu í hagkerfinu er skipt á vinnumarkaði höfum við unnið gríðarlega mikinn áfanga og mikinn sigur og SALEK-samkomulagið gefur okkur ástæðu til að ætla að við séum að minnsta kosti komin áleiðis þó að ekki sé enn tilefni til þess að fara að fagna neinni niðurstöðu. Við skulum ekki gleyma því að ekki er nema rúmt ár síðan hér voru allar heilbrigðisstéttir í verkfalli. Það er ekki nema rúmlega hálft ár síðan við þurftum að fá niðurstöðu gerðardóms í kjaramálum. Það er ekki langt síðan hér var almennur órói á vinnumarkaðnum. Það hvernig talað var í þeirri umræðu af hálfu margra forustumanna var kannski ekki beinlínis til þess fallið að auka manni bjartsýni á að hægt væri að halda áfram af fullum krafti með þetta SALEK-samkomulag, en það tókst samt sem áður skömmu eftir að öllum samningum hafði verið lokað. Ég nefni þetta vegna þess að ég tel að þetta sé algjört grundvallaratriði þess að auka hér stöðugleika og þar með fá vextina niður. Takist okkur ekki að lækka vaxtastigið í landinu vegna viðvarandi spennu, vegna viðvarandi sveiflna, vegna viðvarandi vaxtar í einkaneyslu sem leiðir af kauphækkunum sem er langt umfram framleiðnivöxt, þá þýðir lítið að kvarta undan því að við höfum ekki búið til réttu tólin til að taka á vaxtamunarviðskiptum, vegna þess að við erum þá beinlínis að kalla yfir okkur vaxtamunarviðskipti. Tólin til að taka á vaxtamunarviðskiptum geta verið hvort sem er í formi einhvers konar skatta eða einhvers konar þvingunarúrræða til að binda fé, hleypa því ekki hratt inn og hratt aftur út. Það eru fleiri en ein leið og þær eru þekktar víða um lönd og þær eru allar til skoðunar í stjórnkerfinu hjá okkur í dag, en ég nefni þessar tvær kannski fyrst og fremst. Slík tæki eða slík tól geta aldrei verið nema lóð á vogarskálarnar. Séu vextir hér fimm, sex, sjö prósentum yfir vaxtastigi í nágrannalöndunum erum við búin að skapa hættuna á því að menn sæki hingað með ávöxtun fjár, og slík tæki ein og sér munu ekki geta dregið með öllu úr flæði fjármagns inn í landið, ekki nema menn vilji hreinlega fara bara að loka fyrir frjálst flæði fjármagns með öllu. Það er væntanlega enginn, vona ég, að kalla eftir því. Það er því í þessu stóra samhengi hlutanna sem ég held að við verðum að nálgast þennan vanda. Í augnablikinu erum við með ákveðnum hætti að kaupa okkur vörn með því að taka gjaldeyrinn til hliðar. Við erum með opinberu fjármálin í nýrri lagaumgjörð með lögum um opinber fjármál. Við erum með virkt samtal á vinnumarkaðnum um að færa okkur inn á nýjar brautir með ramma vinnumarkaðarins í heild sinni. Þetta eru allt vísbendingar um að okkur takist smám saman að eiga betur við þessi verkefni. En við skulum ekki gleyma því að þetta er ekki séríslenskt viðfangsefni. Af ýmsum ástæðum hafa menn í gegnum tíðina verið að sækjast eftir að komast í viðskipti með einstaka gjaldmiðla, eins og með svissneska frankann, vegna þess að hann þótti á sínum tíma góður staður til að geyma peningana, og til Japans á sínum tíma vegna þess að þar voru mjög lágir vextir. Þær þjóðir hafa þurft að grípa til sérstakra ráðstafana, meira að segja Japan með sinn gjaldmiðil og Svisslendingar á sínum tíma, til að verjast of mikilli styrkingu gjaldmiðilsins, þurftu að grípa til mjög róttækra ráðstafana til að koma í veg fyrir áföll við það að menn færu of hratt inn eða út, eða eins og átti við í svissneska dæminu, þeir þurftu hreinlega að grípa til ráðstafana svo að svissneski frankinn mundi ekki styrkjast um of. Menn þekkja það að Svisslendingar fóru þá leið að tengja frankann við gengi evrunnar og ætluðu ekki að láta frankann styrkjast meira en gengi evrunnar var að gera á þeim tíma og tengdu gengi gjaldmiðlanna saman með feikilega miklum kostnaði. Síðan þegar sú tenging var aftur tekin úr sambandi varð afar mikil styrking á svissneska frankanum sem hefur gert útflutningsgreinunum í Sviss mjög erfitt fyrir. Ég er bara að rekja þessi dæmi til að minna á að það er ekki einfalt jafnvel fyrir miklu, miklu stærri myntsvæði að stýra gjaldmiðilsmálum sínum. Það geta verið ýmiss konar kraftar að verkum sem geta bjagað myndina og valdið áföllum eða gert mönnum erfitt fyrir að ná langtímamarkmiðum sínum. Ég held að þetta hafi verið fín umræða. Hún hefur teygt sig aðeins út fyrir hreint efni frumvarpsins í sjálfu sér. En það er gott fyrir okkur að fara vítt og breitt yfir sviðið. Ég fagna því að tekið er með jákvæðum hætti í þær breytingar sem frumvarpið boðar.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ákaflega málefnaleg svör. Það er líka mjög hollt fyrir þingið að fá að skyggnast inn í hugarheim hæstv. fjármálaráðherra, hvað hann er að hugsa varðandi það sem við, að minnsta kosti sumir þingmenn, teljum að séu váboðar. Út af fyrir sig skýrðu svör hæstv. ráðherra málið að ýmsu leyti. Í fyrsta lagi þykja mér mikil tíðindi að hæstv. ráðherra lýsi því yfir að hann stefni að því að leggja fram frumvarp fyrir lok þessa þings þar sem er að finna aðlögun okkar gegnum tveggja stoða kerfið, eða speglun eins og hæstv. ráðherra kallaði það, að hinum nýju tilskipunum varðandi eftirlitsstofnanir. Það er mjög merkilegt. [[Gripið fram í: Fyrir lok kjörtímabilsins.]]- Fyrir lok kjörtímabilsins, gott og vel, jafnvel það væri hetjulegt af hæstv. ráðherra, ég skal ekkert segja um það hverjar lyktir verða hér, en ég hef efasemdir um þetta fyrir hönd stjórnarskrárinnar. Að því er varðar vaxtamunarviðskiptin þá get ég alveg fallist á það hjá hæstv. ráðherra að þetta er draumurinn, þetta er framtíðin. Vonandi ná einhverjir fjármálaráðherrar framtíðarinnar að skapa aðstæður sem eru að þessu marki hagfelldar fyrir okkur. En þangað til þurfum við að vera við öllu búin. Hæstv. ráðherra bendir réttilega á að Seðlabankinn prentar peninga, prentar krónur og kaupir gjaldeyri og leggur hann til hliðar. En hvað getur hann gert það lengi? Fyrsta spurning til hæstv. ráðherra: Getur hann það á næsta ári? Getur hann haldið því áfram? Önnur spurning: Af hverju er þá einfaldlega ekki betra að koma þessu fyrir með þeim hætti að leyfa lífeyrissjóðunum að fara út með þá viðbót sem kemur í þeirra handraða á hverju ári? Ella er hættan sú að gengið fari upp og þetta er svo lítið hagkerfi að hér getur allt snúist á einni krónu. Við vitum alveg hvaða áhrif það hefði til dæmis strax á ferðaþjónustu. [[Forseti hringir.]] Þetta eru þær tvær spurningar sem ég kemst að með núna. En þangað til þetta gerist þurfum við þá ekki að hafa þennan [[Forseti hringir.]]neyðarhemil sem hæstv. ráðherra nefndi hér, tvenns konar? Ég spyr hann: Hyggst hann leggja fram frumvarp um þetta tvennt?
Frú forseti. Ég tel mikilvægt að við mætum þessum veikleika í lagaumgjörð okkar og framkvæmd peningastefnunnar sem birtist í hættunni af því að hingað leiti það sem stundum er í fjármálaheiminum kallað „heitir peningar“ eða „kvikar krónur“ sem staldra stutt við og einungis á meðan einhvers ákveðins vaxtamunar nýtur við og eru svo farnar aftur þegar aðstæður breytast eða betra tækifæri býðst annars staðar - og einmitt vegna þess að þetta er lítið hagkerfi. Staðan sem við stöndum frammi fyrir núna er sú að sá hluti snjóhengjunnar sem við höfum kallað aflandskrónuvandann hangir enn yfir okkur. Hann er af þeirri stærðargráðu að það er tómt mál að tala um að fara að afnema höft og hleypa lífeyrissjóðum í stórum stíl út úr landi fyrr en við höfum fengið botn í það hvernig leysa eigi úr aflandskrónuvandanum. Það sem við höfum boðað er útboð þar sem einhvers konar fjárfestingarkostir verða boðnir fyrir handhafa þessara krónueigna sem eru í ýmsu formi, kannski að mestu leyti í skuldabréfum, og valkosturinn við að taka þátt í útboðinu verði sá að vera bundinn hér vaxtalaust og fara mjög aftarlega ef ekki aftast í röðina þegar að því kemur að vera laus undan höftunum. Þegar þessi hluti vandans hefur verið leystur þá er orðið tímabært, og ég tek undir það, að losa höft af raunhagkerfinu [[Forseti hringir.]]hér heima fyrir og það er alveg augljóst að lífeyrissjóðirnir munu þá leika stórt hlutverk í því að vinna á móti þessu innflæði.
Frú forseti. Þetta voru að minnsta kosti mjög skýr og afdráttarlaus svör hjá hæstv. fjármálaráðherra. Hann segir það algjörlega skýrt að forsenda þess að hægt sé að lyfta gjaldeyrishöftum í þeim mæli að lífeyrissjóðir komist út með sitt fjármagn að einhverju marki sé að vel takist til með útboðið á þeim stabba aflandskróna sem eftir er í Seðlabankanum. Við skulum vona að vel takist til. Ég lýsti efasemdum um atburðaröðina hjá hæstv. fjármálaráðherra. Ég óska honum góðs gengis. Það skiptir máli fyrir okkur öll. En hvað sér ráðherra þá gerast ef ekki tekst nægilega vel til? Ég ætti kannski ekki að spyrja því að auðvitað þarf hæstv. ráðherra að hafa fulla trú á því sem hann er að gera. Ég sleppi því kannski að spyrja um plan B. Varðandi stöðuna eins og hún er núna þá er það einfaldlega þannig að gjaldeyririnn sem kemur umfram inn í landið er tekinn til hliðar, það er borgað fyrir hann með peningum sem Seðlabankinn prentar og þar hleðst upp gjaldeyrisforði. Hann er orðinn ansi hár, en hann er nægur til þess að standast þá áreynslu ef þessum vaxtamunarviðskiptum - sem nú eru sennilega komin nálægt 80 milljörðum og jafnvel meira - ef þeim skyndileg sleppir og þessir peningar vilja út. Gott og vel. Svona getur þetta ekki gengið til eilífðar. Við þurfum að vera með eitthvert plan varðandi það hvernig við tökum á þessum vaxtamunarviðskiptum. Við erum hér með Seðlabanka sem bókstaflega lýsir því yfir að líkur séu á vaxtahækkunum. Við sjáum að verðbólgan er að aukast sem eykur líkur á vaxtahækkunum. Til skamms tíma sýnist mér nú allt hníga í þá átt og miðað við þróun erlendis í Japan og Bandaríkjunum að hér sé sogkraftur sem sogi hingað [[Forseti hringir.]]peninga. Við verðum þá að hafa einhver tæki í handraðanum sem einhvers konar neyðarráðstafanir [[Forseti hringir.]]ef til stykkisins kemur. Hér talar stjórnmálamaður sem var á vellinum þegar þetta gerðist og er brenndur upp á herðablöð af þessu.
Frú forseti. Það er mjög mikilvægt mál sem hér er tekið upp í tilefni af framlagningu þessa frumvarps. Svörin við vaxtastefnunni og vaxtamunarviðskiptunum geta í sjálfu sér aldrei verið mjög einföld. Í augnablikinu erum við óbeint að kaupa okkur tryggingu fyrir þessum vanda og við borgum hátt iðgjald fyrir þá tryggingu, vegna þess að við borgum vexti af krónunum sem verið er að binda á móti. Það er hárrétt að eftir því sem sá hluti vex sem við þurfum að binda með þeim hætti þeim mun dýrara verður það fyrir okkur og þeim mun verr hlýtur manni að lítast á það sem einhverja viðvarandi lausn að kaupa einfaldlega allt innstreymið. Þess vegna segi ég enn og aftur: Ég er sammála þingmanninum um að það skiptir máli að koma með varúðartæki, en þau verða, þegar allt kemur til alls, bara ein leiðin til að takast á við þetta. Það þarf hvað að styðja annað. Það hvernig við afgreiðum fjárlög hefur áhrif. Það hvernig við stillum upp okkar langtímaáformum í [[Gripið fram í.]]opinberum fjármálum hefur áhrif. Hvort vinnumarkaðurinn spilar með eða ekki hefur áhrif; þetta hefur allt áhrif. Seðlabankinn getur líka gert mistök á þessu sviði. Ef menn hækka vexti um of að óþörfu þá hefur það líka áhrif. Ég er þeirrar skoðunar að einhvers staðar sé að finna efri mörk þess sem hægt er að hækka vexti á Íslandi umfram það sem gerist í öðrum löndum. Það eru til efri mörk til að ná þessum klassísku lögbundnu markmiðum. En fari menn yfir þau efri mörk þá fara menn að kalla yfir sig aðra krafta sem setja af stað innflæði sem við getum óskaplega lítil áhrif haft á að öðru leyti. Þá er [[Forseti hringir.]]betra að fá yfir sig verðbólguna sem menn voru að reyna að berjast við með vaxtahækkuninni en vandann [[Forseti hringir.]]sem gæti fylgt vaxtamunarviðskiptum. En þessi umræða getur haldið áfram hér síðar og margt á eftir að gerast á næstu missirum vegna þessa.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um landsskipulagsstefnu fyrir árin 2015–2026. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga aðila sem ég ætla ekki að telja upp en samráð við aðila var nokkuð gott, ætla ég að leyfa mér að fullyrða, og gott að geta klárað málið þannig. Tillagan er endurflutt frá síðasta þingi. Nefndin fjallaði þá einnig um tillöguna með gestum en ekki tókst að afgreiða hana. Til að útskýra í stuttu máli hvað landsskipulagsstefna er og hvernig hún hefur áhrif á aðrar opinberar áætlanir vil ég segja að þegar skipulagslögin voru samþykkt á sínum tíma var mikið talað um valdmörk sveitarfélaga gagnvart ríkinu. Í raun var það þannig að skipulagsvaldið var alfarið hjá ríkinu en það lá í augum uppi að hagkvæmt væri að sveitarfélög færu með málefni í sínu nærsamfélagi. Þegar lögin frá 1999 voru samþykkt var talað um að setja á fót svokallað landsskipulag sem veitti ríkinu heimild til að setja stóru myndina, en í raun hefur aldrei myndast sátt um slíkt fyrirkomulag sem er miður. Tekist hefur verið á um þessi valdmörk. Einhverjir hafa fullyrt að skipulagsvald sveitarfélaganna sé heilagt, en það er nú ekki þannig og stjórnarskráin segir mjög sterkt til um það að þó að sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaganna sé hjá þeim geti löggjafinn breytt því með almennum lögum og engar sérstakar takmarkanir fyrir því. Landsskipulagsstefna varð ofan á en hún hefur þann helsta tilgang að setja fram samræmda stefnu um landnotkun sem byggist á almennri stefnumörkun ríkisins á ýmsum sviðum. Landsskipulagsstefnu verður fyrst og fremst framfylgt í gegnum skipulagsáætlanir sveitarfélaga en samkvæmt skipulagslögum skulu sveitarfélög byggja á landsskipulagsstefnu við gerð aðal- og svæðisskipulags og taka almennt mið af henni við gerð skipulagsáætlana. Samkvæmt 4. mgr. 10. gr. skipulagslaga skulu sveitarstjórnir samræma skipulagsáætlanir sínar landsskipulagsstefnu innan fjögurra ára frá samþykkt hennar. Telji sveitarstjórn að henni beri ekki að taka mið af samþykktri landsskipulagsáætlun skal hún gera rökstudda grein fyrir því og skal rökstuðningurinn fylgja með tillögu að skipulagsáætlun þegar hún er send Skipulagsstofnun. Telji Skipulagsstofnun að synja beri staðfestingu á skipulagsáætlun vegna ósamræmis við landsskipulagsstefnu, og fellst þar með ekki á rökstuðning sveitarfélags, skal stofnunin senda tillögu um það til ráðherra innan fjögurra vikna frá því að tillaga að skipulagsáætlun barst henni. Tillögunni skal fylgja rökstudd greinargerð og skal ráðherra leita umsagnar sveitarfélags eða svæðisskipulagsnefndar í tilviki svæðisskipulags áður en ákvörðun er tekin í málinu, samanber 5. mgr. 25. gr. og 4. mgr. 32. gr. skipulagslaga. Nefndin bendir hér á að sveitarstjórn skal þegar að loknum sveitarstjórnarkosningum meta hvort ástæða sé til að endurskoða gildandi aðalskipulag, samanber 35. gr. skipulagslaga. Að framansögðu áréttar nefndin að um stefnumörkun er að ræða sem er ekki beinlínis bindandi fyrir sveitarfélög við gerð skipulagsáætlana heldur ber sveitarfélögum að taka mið af henni. Að öðru leyti vísast til athugasemda með tillögunni þar sem fjallað er um framfylgd hennar í skipulagsáætlunum sveitarfélaga. Að sama skapi fjallaði nefndin nokkuð um það hvernig samræma skuli landsskipulagsstefnu og aðrar opinberar skipulagsáætlanir. Lýstu nokkrir umsagnaraðilar yfir áhyggjum af þeim þáttum en nefndin bendir á að í 10. gr. skipulagslaga, sem og í þeim sérlögum sem um aðrar opinberar áætlanir gilda, eru ákvæði um reglulega endurskoðun áætlana og þannig gefst tækifæri til að laga þær að öðrum áætlunum ef þær eru ekki taldar í innbyrðis samræmi. Það sem mér finnst skipta mestu máli hér er að þegar búið er að setja landsskipulagsáætlun þá er um að ræða mildari útgáfu frá því sem ég nefndi áðan um hið svokallaða landsskipulag, það er eingöngu talað um landsskipulagsáætlun. En aðalatriðið er að sveitarfélögum ber að taka mið af henni. Þeim er ekki algjörlega í sjálfsvald sett hvort þau fylgja því eða ekki vegna þess að ef svo er ekki gert þá skal hún send Skipulagsstofnun og það ber að synja staðfestingu á skipulagsáætlun vegna ósamræmis við landsskipulagsstefnu, þ.e. að ef Skipulagsstofnun fellst ekki á röksemdir sveitarfélags, um að víkja frá landsskipulagsstefnu, verður tillaga um það send til ráðherra innan fjögurra vikna. Þetta ferli er ítarlegt og því eru gerð mjög góð skil. En ég tel að þetta muni gera að verkum að landsskipulagsstefna verður mjög mótandi hjá sveitarfélögum. Þannig mun okkur takast að búa til heildræna stefnu í þessum mjög svo mikilvæga málaflokki, til dæmis þegar kemur að skipulagi á miðhálendi Íslands, samgöngum og samgöngumannvirkjum og öðru. Mig langar að fara aðeins yfir skipulag á miðhálendi Íslands vegna þess að það tengist umræðu um þjóðgarð og annað sem hefur verið ofarlega á baugi í umræðu á Íslandi að undanförnu, Reykjavíkurflugvelli til dæmis. Hverra er það að taka ákvörðun um hvort Reykjavíkurflugvöllur verður áfram þar sem hann er? Ég hef verið þeirrar skoðunar að fulltrúar allra landsmanna eigi að taka slíkar ákvarðanir, alveg eins og það eru fulltrúar allra landsmanna sem taka ákvörðun um samgönguáætlun, en sitt sýnist hverjum í þessum málaflokki. Í 1. kafla landsskipulagsstefnu er fjallað um skipulag á miðhálendi Íslands. Eins og áður hefur komið fram mun kaflinn taka við af svæðisskipulagi miðhálendisins verði tillagan samþykkt. Í því felst að sveitarfélögum á miðhálendinu ber að gæta að því að skipulagsáætlanir þeirra séu í samræmi við ákvæði landsskipulagsstefnu sem varðar skipulag á miðhálendinu. Í kaflanum eru settar fram ákveðnar meginreglur og leiðarljós sem fylgja skuli við gerð skipulagsáætlana sem taka til miðhálendisins og tiltekin nokkur verkefni sem stjórnvöldum beri að vinna að. Í fyrsta lagi kemur fram sú stefnumörkun að staðinn skuli vörður um náttúru og landslag miðhálendisins vegna náttúruverndargildis og mikilvægis fyrir útivist og að uppbygging innviða á miðhálendinu taki mið af sérstöðu þess. Nefndin leggur áherslu á mikilvægi verndunar miðhálendisins og að öll uppbygging innviða, hvort sem það er í þágu nýtingar, verndunar eða vegna ferðaþjónustu, verði í sátt við náttúru og umhverfi og þannig að það falli vel að umhverfinu og sýni því virðingu og að vandað verði til verka í allri hönnun. Hið sama gildir um vegaframkvæmdir. Í því sambandi er vert að nefna þá umræðu sem er uppi um að gera miðhálendið að einum þjóðgarði, eins og ég kom inn á áðan. Nefndin tekur ekki afstöðu til þeirrar tillögu við afgreiðslu þessarar þingsályktunartillögu en í ljósi umræðunnar bendir nefndin á að hugmyndin um þjóðgarð á miðhálendinu felur ekki í sér skilyrðislaust bann við framkvæmdum og starfsemi heldur er um ákveðið stjórntæki að ræða sem hægt er að nota til að ákveða hvernig verndun náttúru miðhálendisins verði háttað og hvar og undir hvaða kringumstæðum sé viðeigandi að ráðast í framkvæmdir eða starfsemi. Grunninntak hugmyndarinnar um þjóðgarð felur þó í sér sterka náttúruvernd sem er leiðarstef fyrir skipulag á miðhálendinu samkvæmt 1. kafla landsskipulagsstefnu. Í köflum 1.1.3 og 1.1.4 er fjallað um umhverfisverndun víðerna og viðkvæmra svæða og kortlagningu víðerna, en í síðarnefnda ákvæðinu er Skipulagsstofnun og Umhverfisstofnun falið að hafa forgöngu um að uppfærð séu kort af umfangi og þróun víðerna á miðhálendinu og í því verkefni felist að ákveða viðmið fyrir mat á umfangi víðerna út frá skipulagssjónarmiðum og að hafa kort sem eru uppfærð reglulega um umfang víðerna aðgengileg fyrir skipulagsvinnu sveitarfélaga og annarra aðila. Nefndin bendir á að í athugasemdum við ákvæðið í greinargerð tillögunnar er vísað til skilgreiningar á óbyggðum víðernum í náttúruverndarlögum sem voru afgreidd í sátt og samlyndi úr umhverfis- og samgöngunefnd síðastliðið haust þar sem samstaða náðist um þennan mikilvæga málaflokk, málaflokk sem hafði verið í miklum ágreiningi um margra ára skeið. Ég tel að þau náttúruverndarlög skapi góðan grunn fyrir okkur Íslendinga til margra ára. Í 19. tölulið 5. gr. náttúruverndarlaga, nr. 60/2015, eru óbyggð víðerni skilgreind þannig að þau séu svæði í óbyggðum sem eru að jafnaði að minnsta kosti 25 ferkílómetrar að stærð eða þannig að hægt sé að njóta þar einveru og náttúrunnar án truflunar af mannvirkjum eða umferð vélknúinna farartækja og í að minnsta kosti 5 km fjarlægð frá mannvirkjum og öðrum tæknilegum ummerkjum, svo sem raflínum, orkuverum, miðlunarlónum og uppbyggðum vegum. Nefndin leggur áherslu á að gætt sé samræmis við vinnuna og að til grundvallar henni verði lögð framangreind skilgreining á óbyggðum víðernum í náttúruverndarlögum. Önnur mikilvæg verkefni sem stjórnvöldum er falið í landsskipulagsstefnu varðandi miðhálendið eru meðal annars kortlagning mannvirkja og þjónustu, samanber kafla 1.2.2, sem ber heitið Mat á þörf fyrir uppbyggingu ferðaþjónustumannvirkja, samanber kafla 1.2.3, og að halda kortagrunn um vegi, samanber kafla 1.3.2. Nefndin leggur til breytingu á köflum 1.3.1, 1.3.2, 2.6.3 og 2.6.4 sem allir fjalla um kortagrunn yfir vegi, annars vegar á miðhálendinu og hins vegar í dreifbýli. Í 32. gr. náttúruverndarlaga er ákvæði um skrá yfir vegi í náttúru Íslands. Í 1. mgr. ákvæðisins kemur fram að Vegagerðin skuli halda skrá í stafrænum kortagrunni um vegi aðra en þjóðvegi í náttúru Íslands þar sem umferð vélknúinna ökutækja sé heimil og samkvæmt 2. mgr. skulu sveitarfélög gera tillögu að vegum í skrána innan sinna marka við gerð aðalskipulags og hljóti tillagan samþykkt samhliða afgreiðslu aðalskipulags eða breytinga á aðalskipulagi. Tillagan er háð samþykki Umhverfisstofnunar, eða annarra stjórnvalda þegar við á, á landsvæðum sem liggja innan friðlýstra svæða og þjóðgarða. Sveitarfélög skulu hafa samráð við Umhverfisstofnun og önnur stjórnvöld eftir því sem við á og auk þess samtök útivistarfélaga, náttúru- og umhverfisverndarsamtök, Bændasamtökin og Samtök ferðaþjónustunnar. Nefndin leggur til breytingu á framangreindum köflum til samræmis við ákvæði 32. gr. náttúruverndarlaga. Það er mjög mikilvægt að nefndin hafi náð í þessu að leggja góðan grunn að gerð landsskipulagsáætlunar. Ég tel að þau orð sem koma fram í þessu áliti séu góður grunnur fyrir sveitarfélög þegar kemur að því að vinna svæðisskipulag á grundvelli þessarar landsskipulagsstefnu. En landsskipulagsstefnan nær einnig til skipulags í dreifbýli. Í 2. kafla landsskipulagsstefnu er fjallað um skipulag í dreifbýli. Þar er það sett fram að meginviðmið að skipulagi í dreifbýli skuli gefa kost á fjölbreyttri nýtingu lands, svo sem til ræktunar, ferðaþjónustu og útivistar, í sátt við náttúru og landslag. Eru í kaflanum sett fram önnur meginviðmið um skipulagsgerð í dreifbýli, meðal annars um sjálfbærni, auk verkefna stjórnvalda. Þau verkefni eru meðal annars flokkun landbúnaðarlands, samanber kafla 2.3.2, og um skrá yfir vegi, samanber kafla 2.6.4. Nefndin bendir á mikilvægi þess að fjarskipti verði tryggð í dreifbýli enda eru góðar samgöngur og trygg fjarskipti forsenda byggðar í hinum dreifðu byggðum landsins, samanber kafla 2.7. Í þessu tilviki skipta miklu máli þær tillögur sem nú liggja fyrir um að ljósleiðaravæða landið. Þar eru tillögur um að enginn bær, hvar sem hann er, sé skilinn eftir útundan heldur sé reynt að tryggja fjarskipti og internetþjónustu hringinn í kringum landið. Í 3. kafla stefnunnar er fjallað um búsetumynstur og dreifingu byggðar og tekur kaflinn til skipulags í þéttbýli. Þetta er mjög mikilvægur kafli að mínu mati. Þar er í upphafi sett fram það viðmið að skipulag byggðar stuðli að sjálfbærri þróun þéttbýlisstaða með þéttri, samfelldri byggð, endurskipulagningu vannýttra svæða og eflingu nærsamfélags og að uppbygging íbúðar- og atvinnuhúsnæðis verði í samræmi við þarfir samfélagsins á hverjum tíma og til framtíðar. Meðal verkefna stjórnvalda samkvæmt kaflanum eru greining á vinnusóknar- og þjónustusvæðum á hendi Skipulagsstofnunar í samstarfi við önnur stjórnvöld og samtök sveitarfélaga, samanber kafla 3.1.2, að bæta upplýsingaskráningu, miðlun og greiningu upplýsinga um húsnæðismál með tilliti til skipulagsákvarðana, sem verður á höndum Þjóðskrár í samstarfi við Skipulagsstofnun og samtök sveitarfélaga, samanber kafla 3.2.3, og að hafa forgöngu um úrlausn ágreiningsmála um innviði, samanber kafla 3.5.3. Í kafla 3.5 er fjallað um sjálfbærar samgöngur. Kemur þar fram að skipulag byggðar og landnotkunar eigi að fela í sér samþætta stefnu um byggð og samgöngur með áherslu á greiðar, öruggar og vistvænar samgöngur og fjölbreyttan ferðamáta. Í kafla 3.5.1 kemur fram það markmið að við skipulag byggðar og samgangna verði miðað við að sem flestir íbúar komist til næsta meginkjarna á innan við einni klukkustund og í kafla 3.5.4 kemur fram að við mótun samgönguáætlunar verði tekið mið af áherslum landsskipulagsstefnu varðandi sjálfbærar samgöngur í þéttbýli. Ég held að það sé mjög mikilvægt og nefndin leggur mikla áherslu á það að samgöngur á milli þéttbýliskjarna verði greiðar og hagkvæmar fyrir allan almenning í landinu. Þess vegna höfum við ákveðið að setja sérstakt ákvæði um innanlandsflug vegna þess að það er ljóst að innanlandsflug skiptir meginmáli í tengingu höfuðborgarsvæðisins við stærstu byggðakjarna á Vestur-, Norður- og Austurlandi. Reykjavíkurflugvöllur í Vatnsmýrinni gegnir í þessu sambandi lykilhlutverki og nefndin telur brýnt og ástæðu til að hnykkja á því að í samgönguáætlun eru skilgreindir alþjóðaflugvellir í grunnneti og eru það Reykjavíkurflugvöllur, Akureyrarflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur. Eins og áður hefur verið fjallað um eru í landsskipulagsstefnu samþættar áætlanir opinberra aðila um samgöngur, byggðamál, náttúruvernd, orkunýtingu og aðra málaflokka sem varða landnotkun. Innanlandsflug gegnir mikilvægu hlutverki varðandi samgöngur og byggðamál og miðstöð innanlandsflugs er á Reykjavíkurflugvelli í Vatnsmýri. Þar sem í samgönguáætlun eru sett fram markmið stjórnvalda í samgöngumálum þarf landsskipulagsstefna að taka mið af henni. Ég vil aðeins nefna hvað það þýðir ef þessi landsskipulagsstefna verður samþykkt. Það þýðir að sveitarfélög í landinu þurfa að breyta svæðisskipulagi sínu eða aðallega deiliskipulagi sínu í samræmi við stefnu stjórnvalda og þá stefnu sem kemur fram í landsskipulagsstefnu. Það skiptir gríðarlega máli að ef sveitarfélög hafa það á stefnu sinni að rjúfa þetta sterka samgöngukerfi, þetta mikilvæga samgöngunet, og hrófla með einhverjum hætti við okkar mikilvægustu samgöngumannvirkjum, eins og Reykjavíkurflugvelli, þá verður það ekki gert nema að undangengnu viðamiklu ferli þar sem Skipulagsstofnun verður að koma inn í og ráðherra verður að vera með í ráðum. Ég tel að við séum þarna að tryggja að Reykjavíkurflugvöllur verði áfram í Vatnsmýrinni. Með þessari tillögu um landsskipulagsstefnu tel ég að stjórnvöld séu enn á ný að segja að það gangi ekki að eitt sveitarfélag taki ákvörðun sem fari þvert á vilja meiri hluta landsmanna, meiri hluta Reykvíkinga, og að við séum með landsskipulagsstefnu þar sem við viljum samræma okkar góða samgöngukerfi, viljum hafa það til framtíðar. Við minnum ítrekað á mikilvægi þess að samgöngukerfið sé gott og traust og að ekki sé hróflað við því nema allir landsmenn komi að því. Þetta er enn eitt skrefið sem umhverfis- og samgöngunefnd stígur. Ég vil af þessu tilefni benda á frumvarp sem ég hef lagt fram ásamt þingflokki Framsóknarflokksins sem fjallar um að skipuð verði sérstök nefnd sem fjalli um skipulagsmál á Reykjavíkurflugvelli. Það er verið að gera þetta með sambærilegum hætti, þó ekki eins, og gildir um Keflavíkurflugvöll. Það sér hver maður í hendi sér að það á alls ekki að vera hlutverk sveitarstjórna á Reykjanesi að hlutast til um skipulagsmál Keflavíkurflugvallar. Þetta er okkar millilandaflugvöllur og við viljum styrkja hann og efla þó að við viljum að sjálfsögðu reyna að dreifa ferðamönnum um landið og byggja upp millilandaflug á öðrum stöðum eins og á Akureyrarflugvelli og Egilsstaðaflugvelli. Þetta er líka til samræmis um það fyrirkomulag sem gildir um þjóðgarða. Þá nefni ég Vatnajökulsþjóðgarð. Í minni tillögu um Reykjavíkurflugvöllinn er gert ráð fyrir því að fulltrúar Reykjavíkurborgar hafi greiðan aðgang, sambærilegan og á svipaðan hátt og sveitarstjórnir á suðausturhorni landsins og víðar hafa aðkomu að ákvörðunum sem eru teknar um Vatnajökulsþjóðgarð. Það hefur verið minnst á stefnu sem Svíar hafa tekið upp. Þeir náðu að tryggja að mikilvægir flugvellir líkt og Bromma-flugvöllur yrðu ekki fjarlægðir. Það var ákveðið á þjóðþingi að fela stofnunum og öðrum að móta góða stefnu um þessa mikilvægu innviði. Allt fer þetta saman og sýnir kannski þann vilja sem gildir og ríkir hjá stjórnarliðum. Það er ágætissátt um þetta og er hluti af þeim sáttmála sem gildir á milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um að miðstöð innanlandsflugs verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Á þeim tíma sem ég á eftir vil ég örstutt fjalla um náttúruvernd í landsskipulagsstefnunni en hún skipar eðli málsins samkvæmt mikinn sess í skipulagsmálum hér á landi. Náttúruvernd og sjálfbær þróun eru ákveðin leiðarstef í flestum köflum landsskipulagsstefnunnar og þá sérstaklega í köflunum um skipulag á miðhálendi Íslands, skipulag í dreifbýli og skipulag á haf- og strandsvæðum. Nefndin telur rétt að árétta að með gildistöku nýrra náttúruverndarlaga, eins og ég kom inn á hér áðan, sem voru samþykkt síðastliðið haust, urðu ýmsar breytingar á skilyrðum þess að náttúruminjum sem njóta verndar samkvæmt lögum verði raskað vegna framkvæmda. Skilyrðin voru hert og tiltekið að brýn nauðsyn verði að vera til að raska megi náttúruminjum sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt 61. gr. laganna og náttúruminjum í náttúruminjaskrá samanber 37. gr. laganna. Þá var varúðarreglan lögfest í fyrsta sinn í íslenskri löggjöf en reglan er ein af meginreglum umhverfisréttar, samanber 9. gr. laganna. Reglan kemur einnig fyrir í 13. gr. skipulagslaga og 13. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010. Reglan hefur þannig með beinum hætti áhrif á skipulagsmál sveitarfélaga. Í stuttu máli felst í henni að ef óvissa ríkir um afleiðingar framkvæmdar á náttúru skuli leitast við að koma í veg fyrir mögulegt og verulegt tjón sem annars kunni að verða. Í því sambandi má einnig nefna regluna um fyrirbyggjandi áhrif sem lög um mat á umhverfisáhrifum eru að öðrum þræði byggð á. Nefndin áréttar því að lög um náttúruvernd og þær kröfur um málsmeðferð sem þar er gert ráð fyrir gilda vegna framkvæmda sem kunni að raska náttúru eða náttúruminjum sem njóta verndar samkvæmt þeim lögum. Hafa ber það í huga þegar almennur texti landsskipulagsstefnu er rýndur nánar. Að lokum er kafli um umhverfismat skipulagsáætlana en samkvæmt 3. mgr. 11. gr. skipulagslaga skal unnið umhverfismat fyrir landsskipulagsstefnu samkvæmt lögum um umhverfismat áætlana nr. 105/2006. Ég ætla mér ekki að hafa umfjöllun um þessa tillögu til þingsályktunar um landsskipulagsstefnu fyrir árin 2015–2026 lengri. Ég vek athygli á því að öll nefndin var sammála í málinu. Náðst hefur góð og mikil samstaða um mikilvæg mál í umhverfis- og samgöngunefnd og það er ánægjulegt að slík sátt skuli nást í jafn mörgum stórum málum. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli þegar mál eru afgreidd að þau hafi yfirbragð samvinnu og að leitað hafi verið umsagna og álits allra þeirra sem hafa eitthvað um málaflokkana að segja. Undir nefndarálitið ritar sá sem hér stendur, Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar og framsögumaður nefndarálitsins, Katrín Júlíusdóttir, með fyrirvara, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Ásta Guðrún Helgadóttir, með fyrirvara, Svandís Svavarsdóttir, með fyrirvara, Róbert Marshall, með fyrirvara, og Vilhjálmur Árnason, með fyrirvara. Mér skilst að þessir fyrirvarar séu almennir og beinist ekki að neinu sérstöku atriði. Það er gott þegar nefnd getur komið fram og skilað einu nefndaráliti. Eins og ég sagði í ræðu minni þá tel ég að með þessari tillögu að landsskipulagsstefnu sé verið að móta grunn að því hvernig við sjáum skipulag fyrir okkur á öllu landinu, að þarna verði ekki bara leiðarvísir fyrir sveitarfélög til að fara eftir heldur beri þeim, ef þau vilja víkja frá henni, að skila rökstuddum athugasemdum fyrir breytingum. Það eru líka aðrar takmarkanir á því vegna þess að Skipulagsstofnun þarf að fara yfir málið og svo ráðherra eins og ítrekað hefur komið hér fram. Að því sögðu vil ég þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir mikla og góða vinnu í þessu brýna máli. Ég vonast til þess að Alþingi og allir þeir þingmenn sem sitja hér í þingsal samþykki þá tillögu sem hér liggur fyrir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um siðareglur fyrir alþingismenn. Þingsályktunartillagan kom fram fyrr á þessu þingi og var borin fram af eftirtöldum hv. þingmönnum: Einari K. Guðfinnssyni, Kristjáni L. Möller, Silju Dögg Gunnarsdóttur, Valgerði Gunnarsdóttur, Steingrími J. Sigfússyni, Þorsteini Sæmundssyni, Róbert Marshall, Helga Hrafni Gunnarssyni, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, Ásmundi Einari Daðasyni, Helga Hjörvar, Svandísi Svavarsdóttur, Brynhildi Pétursdóttur og Birgittu Jónsdóttur. Þáverandi forsætisnefnd þingsins og formenn þingflokka bera málið fram. Með öðrum orðum ríkti um málið mjög breið samstaða frá upphafi. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sendi málið til umsagnar og bárust umsagnir frá nokkrum aðilum, Gagnsæi, samtökum gegn spillingu, Lögmannafélagi Íslands og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Fulltrúar allra þessara stofnana komu á fund nefndarinnar sem hélt allmarga fundi um málið. Auk þessara aðila komu að sjálfsögðu einnig sérfræðingar Alþingis að málinu. Ég ætla í máli mínu að vísa nokkuð í það sem fram kemur í nefndarálitinu, og stundum orðrétt, en við rekjum það hvernig hafi við meðferð málsins í nefndinni verið rætt um aðdraganda að samningu siðareglna fyrir þingmenn. Í júní 2011 voru samþykktar breytingar á lögum um þingsköp Alþingis þar sem kveðið var á um að leggja skyldi fram þingsályktunartillögu um siðareglur fyrir alþingismenn. Í alþjóðasamfélaginu, segir í nefndarálitinu, hafa komið fram kröfur um aukið gagnsæi í störfum þjóðþinga og alþjóðastofnana. Í tengslum við úttekt á starfsemi þjóðþinga sem GRECO-nefndin hefur unnið að hefur hún hvatt þingmenn til að setja sér siðareglur, þar á meðal í þjóðþingum Norðurlanda, og var slíkum tilmælum beint til Alþingis í skýrslu hennar frá 22. mars 2013. Umrædd GRECO-nefnd starfar á vegum Evrópuráðsins. Nefndin telur mikilvægt að auka gagnsæi í störfum Alþingis og bendir á að alþingismönnum er nú þegar skylt að gera opinberlega grein fyrir fjárhagslegum hagsmunum sínum og trúnaðarstörfum utan þings. Nefndin tekur fram að setning siðareglna fyrir alþingismenn sé af þessum sama meiði. Á fundum nefndarinnar var fjallað um stöðu þingmanna sem þjóðkjörinna fulltrúa og almenna þýðingu þess að þeir setji sér siðareglur. Í 48. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að alþingismenn séu eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum. Fyrirmynd þess ákvæðis var 59. gr. tilskipunar um endurreisn Alþingis sem ráðgjafarþings þar sem kveðið var á um að sérhver alþingismaður mætti í störfum sínum einungis „fylgja samvizku sinnar sannfæringu um það, er verða megi almennings heill til eflingar, má hann ekki binda sig við neinar fyrirsagnir kjósenda“. Ekki er ætlast til þess að þingmenn séu hlutlausir í störfum sínum. Þvert á móti er það hlutverk Alþingis - á grundvelli sannfæringar meiri hluta þingmanna í hverju máli - að velja hvaða hagsmuni á að leggja áherslu á og veita framgang í löggjöf, eftir atvikum á kostnað annarra hagsmuna. Það er því á valdi þingmanna að ákveða hvaða hagsmunir skuli teljast almannahagsmunir sem stjórnvöld eiga að vinna að í störfum sínum. Við það val eru þingmenn ekki bundnir af öðru en sannfæringu sinni og ákvæðum stjórnarskrár. Nefndin tekur fram að þingmenn eru meðal annars kjörnir út frá því fyrir hvaða hagsmunum þeir beita sér. Nefndin telur mikilvægt að sjálfræði þingmanna í starfi sé virt og að setning siðareglna eigi ekki að breyta þeirri staðreynd. Nefndin telur að setning siðareglna sé mikilvægur liður í að efla traust almennings á störfum Alþingis, m.a. þar sem gert er ráð fyrir að upplýsingar um hagsmunatengsl þingmanna verði aðgengilegar. Nefndin leggur áherslu á að það er grundvallaratriði að vel takist til með framkvæmd reglnanna. Í nefndinni var rætt um möguleg álitamál sem upp gætu komið við framkvæmd siðareglnanna, m.a. að því er varðar tjáningu og framkomu alþingismanna. Samkvæmt 2. mgr. 49. gr. stjórnarskrárinnar verður enginn alþingismaður krafinn reikningsskapar utan þings fyrir það sem hann hefur sagt í þinginu nema Alþingi leyfi. Á ummælum sínum utan þings bera alþingismenn ábyrgð sem aðrir. Nefndin bendir á að tilgangur siðareglnanna sé að efla gagnsæi í störfum alþingismanna, svo og tiltrú og traust almennings á Alþingi. Þær mæla fyrir um afmörkuð hátternisviðmið sem til þess eru fallin. Nefndin telur ljóst að þingmenn verði að hafa svigrúm til að tjá sig um störf þingsins og í almennri stjórnmálaumræðu og undirstrikar að siðareglur fyrir þingmenn geta ekki takmarkað stjórnarskrárvarið málfrelsi þeirra. Í nefndinni var rætt um gildi siðareglna fyrir alþingismenn í ljósi ákvæða stjórnarskrár og annarra fyrirmæla í lögum um hátterni þingmanna. Í 47. og 48. gr. stjórnarskrárinnar felst að alþingismenn skuli vinna drengskaparheit að stjórnarskránni og að þeir séu eingöngu bundnir við sannfæringu sína og ekki af fyrirmælum frá kjósendum sínum. Þá njóta alþingismenn víðtæks málfrelsis sem tryggt er í 2. mgr. 49. gr. stjórnarskrárinnar. Nefndin undirstrikar að siðareglur eru til fyllingar þeim ákvæðum í stjórnarskrá og almennum lögum sem gilda um störf þingmanna og eru fyrst og fremst skráning á viðteknum siðferðilegum viðmiðum. Nefndin fjallaði nokkuð um eftirlit með framkvæmd siðareglna en í tillögunni er lagt til að forsætisnefnd skipi þriggja manna nefnd til fimm ára í senn, siðareglunefnd, sem taki til meðferðar erindi um meint brot á siðareglunum. Nefndin telur með hliðsjón af því að forsætisnefnd fer með úrskurðarvald í þessum málum og að þriggja manna nefndinni er einungis ætlað ráðgefandi hlutverk gagnvart forsætisnefnd sé rétt að áherslan sé á það hlutverk og leggur því til breytingar þannig að reglurnar taki mið af því. Nefndin lítur svo á að hlutverk hennar sé meðal annars að gaumgæfa álitamál, að beiðni forsætisnefndar, sem varða hugsanleg brot á þeim siðareglum sem þingmenn hafa sett sér, t.d. hvað varðar fjárhagslegt gagnsæi. Nefndin leggur áherslu á að þingmenn geta einnig skotið slíkum álitamálum til nefndarinnar ef þeir telja sig til dæmis borna röngum sökum. Nefndin leggur áherslu á að þessi ráðgefandi aðili hefur ekki úrskurðarvald með höndum og að forsætisnefnd fjallar um niðurstöðu nefndarinnar þegar hún liggur fyrir og tekur ákvarðanir um framhald ef tilefni þykir til. Nefndin leggur til nokkrar orðalagsbreytingar í samræmi við ábendingar sem eru til þess fallnar að einfalda og skýra reglurnar. Þá leggur nefndin til að siðanefnd verði þriggja manna ráðgefandi nefnd, en auk þess leggur hún til að þingmenn skuli staðfesta með undirskrift sinni að þeir hafi kynnt sér reglurnar og einnig að í stað þess að skilgreina fjárhæðarviðmið í reglum sem lúta að fjárstyrkjum og risnu verði vísað til reglna um skráningu á fjárhagslegum hagsmunum alþingismanna og trúnaðarstörfum utan þings. Nefndin leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Helgi Hjörvar var fjarverandi en skrifar undir álitið með vísan til 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda. Birgitta Jónsdóttir skrifar undir álitið með fyrirvara. Undir þetta álit skrifa auk mín hv. þingmenn Brynjar Níelsson, Birgitta Jónsdóttir, með fyrirvara sem áður segir, Helgi Hjörvar, Höskuldur Þórhallsson, Birgir Ármannsson, Elsa Lára Arnardóttir, Árni Páll Árnason og Willum Þór Þórsson. Hæstv. forseti. Ég hef fyrst og fremst stuðst við nefndarálitið, reyndar lesið það að uppistöðu til, og ætla ekki að hafa fleiri orð um málið, a.m.k. ekki að sinni.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um stefnu um nýfjárfestingar. Það er frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Við fjölluðum ítarlega um málið og fengum á fund okkar Þórð Hilmarsson frá Íslandsstofu, fulltrúa frá Landsvirkjun, Samtökum iðnaðarins og Viðskiptaráði Íslands. Einnig bárust okkur umsagnir um málið frá Bandalagi háskólamanna, Byggðastofnun, Íslandsstofu, Landsvirkjun og Náttúruverndarsamtökum Íslands, sem einnig komu á fund nefndarinnar, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Seðlabanka Íslands og Viðskiptaráði. Í tillögunni eru tilgreind verkefni sem lögð verði áhersla á til að efla nýfjárfestingu í íslensku atvinnulífi og að auki kemur fram að markaðs- og kynningarstarfsemi stjórnvalda taki mið af þeirri áherslu. Tilgangur þingsályktunartillögunnar er að tilgreina ákveðin viðmið sem endurspegli áherslu stjórnvalda hvað nýfjárfestingar varðar. Í athugasemdum með tillögunni kemur fram að með nýfjárfestingum sé átt við fjárfestingar sem auka fjölbreytni atvinnulífsins, koma með nýja þekkingu og tækni og efla samkeppnishæfni landsins. Þau nýmæli felast í tillögunni að stefnan beinist jafnt að innlendri fjárfestingu sem erlendri auk þess sem lögð er áhersla á aukna fjölbreytni og afleidda innlenda starfsemi. Meiri hlutinn fagnar tillögunni og bendir á að flestir þeirra sem skiluðu umsögn til nefndarinnar lýstu ánægju með hana. Þó var bent á að orðalag tillögunnar sé fremur almennt og mögulega hætta á að fyrirheit hennar gangi ekki eftir. Meiri hlutinn telur mikilvægt að stefnunni verði fylgt skipulega eftir verði hún afgreidd frá þinginu og tekur undir ábendingar sem fram komu fyrir nefndinni um að oft nái fyrirheit ekki fram að ganga í stjórnsýslunni. Meiri hlutinn hvetur til þess að samstarf stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins verði eflt með það fyrir augum að þáttur þeirra síðarnefndu við framkvæmd stefnumörkunar verði aukinn m.a. á vettvangi Íslandsstofu. Við umfjöllun um málið kom fram að Ísland standi frammi fyrir miklum tækifærum hvað varðar fjárfestingar innlendra sem erlendra aðila á fjölbreyttu sviði atvinnulífsins. Meiri hlutinn fjallaði sérstaklega um landsbyggðina og stöðu hennar samanborið við þéttbýl svæði, t.d. á suðvesturhorninu. Meiri hlutinn telur mikilvægt að í stefnu stjórnvalda verði sérstaklega horft til uppbyggingar fjölbreyttra atvinnutækifæra á landsbyggðinni og telur það grunn að byggðafestu framtíðarinnar. Meiri hlutinn bendir m.a. á heimild stjórnvalda til að veita sérstakan byggðastuðning samkvæmt lögum um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi, nr. 41/2015. Meiri hlutinn telur ljóst að t.d. sjávarútvegur og landbúnaður muni ekki að óbreyttu gegna því lykilhlutverki við að tryggja byggðafestu sem verið hefur undanfarna áratugi og því sé mikilvægt að skjóta fjölbreyttari stoðum undir þær greinar sem og aðrar. Samkvæmt byggðakorti ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, er heimilt að veita byggðaaðstoð á tilteknum svæðum hér á landi, þ.e. í Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæmi. Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á aukin atvinnutækifæri á landsbyggðinni og aðgerðir sem stuðli að byggðafestu vítt og breitt um landið. Telur meiri hlutinn vert að kanna fýsileika þess að taka upp annars konar byggðakort hér á landi eða innanlandsstefnu sem byggðist til að mynda á því að með aukinni fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu gæti stuðningur orðið meiri. Þá bendir meiri hlutinn á að brýnt er að styrkja dreifikerfi raforku og efla flutningsgetu þess til að tryggja nægjanlegt framboð raforku um allt land. Fram hefur komið að fyrir utan Suðvesturland og hluta Norðausturlands eru takmarkaðir möguleikar til uppbyggingar á aðstöðu fyrir verkefni sem krefjast teljandi orku. Meiri hlutinn leggur því til að sérstaklega verði horft til þess að efla uppbyggingu innviða í dreifi- og flutningskerfi raforku. Fram kom fyrir nefndinni að greina þyrfti á milli annars vegar orkuiðnaðar og hins vegar stóriðju. Með orkuiðnaði er almennt átt við fyrirtæki sem þurfa t.d. um 5–50 megavött fyrir rekstur sinn og var í því sambandi t.d. minnst á rafvæðingu hafna en allt að 10 megavött eru nauðsynleg fyrir stærri hafnir. Nægur aðgangur að orku gefur mikil tækifæri m.a. við að efla nýsköpun og þekkingariðnað á tækni- og vísindasviðinu. Glöggt dæmi um þetta eru áhugaverð verkefni sem hafa skapast á vettvangi Sjávarklasans í þróun á fullvinnslu afurða. Þá hefur fjölbreytt starfsemi, sem segja má að sé einstök á heimsmælikvarða, skapast í tengslum við orkuvinnslu í Auðlindagarðinum á Suðurnesjum. Ýmis tækifæri liggja í upplýsingatækni hér á landi og er brýnt að mati meiri hlutans að stuðla að ódýrari gagnaflutningi milli Íslands og annarra landa þar sem verð á slíkum flutningi er 5–10 sinnum dýrari hér en í samkeppnislöndum. Til að lækka verðið þarf kaupendur að miklu flutningsmagni sem aftur leiðir til hagkvæmari rekstrar á flutningsleiðum. Meiri hlutinn hvetur því til þess að farið verði í sérstakt átak í samvinnu opinberra aðila og atvinnulífsins til að fá hingað til lands stórnotendur á þessu sviði. Samhliða því verður að stórefla innviði fjarskipta um land allt með aukinni útbreiðslu ljósleiðaratenginga. Stefna ber að því að 99,9% landsmanna hafi aðgang að tengingum sem eru a.m.k. 100 Mb/s. Í tillögugreininni er gegnumgangandi vísun í þekkingariðnað og nýsköpun sem er sá iðnaður sem lýtur að því að skapa eitthvað nýtt eða bæta það sem þegar er til. Í stefnunni er t.d. lögð áhersla á nýfjárfestingar sem stuðla að aukinni fjölbreytni og afleiddri innlendri starfsemi, sem ýta undir vöxt alþjóðlega samkeppnishæfs þekkingariðnaðar og sem styðjast við nýjustu og bestu fáanlegu tækni og umhverfisviðmið. Jafnframt er talað um samstarf við íslensk fyrirtæki og fjárfestingar í íslenskum nýsköpunarfyrirtækjum. Mikilvægt er að markmið Íslands varðandi losun gróðurhúsalofttegunda séu höfð til hliðsjónar í uppbyggingu atvinnutækifæra í framtíðinni. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að Íslendingar hafa fleiri tækifæri en margar aðrar þjóðir til sjálfbærrar nýtingar endurnýjanlegra orkugjafa. Við stefnumörkun og ákvarðanatöku skal heildarmyndin um losun gróðurhúsalofttegunda höfð til hliðsjónar þegar kemur að uppbyggingu í atvinnulífi m.a. með tilliti til skuldbindinga Íslands á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í desember 2015. Meiri hlutinn leggur til viðbót við 4. tölulið 1. mgr. tillögugreinarinnar í þá veru að vísa til skuldbindinga Íslands á loftslagsráðstefnunni. Með þeirri skuldbindingu gengu íslensk stjórnvöld til liðs við framsæknustu þjóðir heims um minni losun gróðurhúsalofttegunda. Þessar skuldbindingar skulu hafðar að leiðarljósi við mat á umhverfislausnum nýrra fjárfestingarverkefna og fléttast inn í mat á nýjum fjárfestingarverkefnum. Það verður ekki gert öðruvísi en með því að skoða rækilega hvernig fyrirtæki leysa umhverfismál sín, einkum losun gróðurhúsalofttegunda, sem er inntak 4. töluliðar. Ef loftslagsliðurinn verður tekinn úr því rökrétta samhengi er hætt við að hann standi eftir sem innantóm orð. Hvað loftslagsmarkmiðin varðar og íslenskt atvinnulíf almennt telur meiri hlutinn að forðast eigi að stilla atvinnugreinum hverri upp á móti annarri. Nefna má sem dæmi að mikið er rætt um kolefnislosun stóriðju en benda má á óhjákvæmilega kolefnislosun vegna flutnings ferðamanna til og frá landinu. Meiri hlutinn bendir á að sérstaða Íslands liggur m.a. í framleiðslu og dreifingu á grænni orku. Á öðrum sviðum er samkeppnisstaða Íslands erfiðari, svo sem hvað varðar samgöngur, fjölbreytta reynslu og viðeigandi menntun starfsfólks og er þar einkum átt við skort á iðn- og tæknimenntuðu fólki hér á landi. Mikilvægt er að sérstök áhersla verði lögð á þessa þætti við framkvæmd stefnunnar. Líkt og framar er getið felast í tillögu þessari ákveðin viðmið sem endurspegla áherslu stjórnvalda hvað nýfjárfestingar snertir. Meiri hlutinn telur að stöðugt þurfi að leita eftir því að hér á landi verði sköpuð fjölbreytt starfstækifæri. Að mati meiri hlutans er það í samræmi við stefnuna að í framtíðinni verði einkum horft til iðnaðaruppbyggingar sem er smærri að umfangi en ef til vill hefur verið hingað til og sem krefst hæfilegrar orku. Meiri hlutinn leggur áherslu á að sköpuð séu skilyrði hér á landi til að ungu fólki bjóðist fjölbreytt og vel launuð störf. Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir þingsins. Lilja Rafney Magnúsdóttir ritar undir álit þetta með fyrirvara og leggur áherslu á mikilvægi þess að hraða allri uppbyggingu innviða hér á landi til að mæta kröfum nútímasamfélags um meiri verðmætasköpun, góð búsetuskilyrði og aukna möguleika til nýfjárfestinga. Enn fremur leggur hún ríka áherslu á þingsályktun um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi sem var samþykkt á Alþingi í mars 2012 með öllum greiddum atkvæðum, mikilvægi skapandi greina, nýsköpun, rannsóknir og þróun atvinnugreina, fjölbreytni og hvetjandi rekstrarumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Páll Jóhann Pálsson ritar undir álit þetta með fyrirvara og leggur áherslu á að líta þurfi hnattrænt á loftslagsmál þegar tekin er ákvörðun um staðsetningu tiltekinnar starfsemi. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 4. tölulið 1. mgr. tillögugreinarinnar bætist: m.a. með tilliti til skuldbindinga Íslands á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í desember 2015. Undir álitið skrifa, eins og áður hefur komið fram, Lilja Rafney Magnúsdóttir, með fyrirvara, Páll Jóhann Pálsson, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Virðulegi forseti. Það hlýtur að vekja ákveðna athygli þegar svo stór hluti atvinnuveganefndar kemur sér saman um texta, svo róttækan texta í nefndaráliti sem raun ber vitni. Því ber að fagna. Það er auðvitað mikið ánægjuefni að við skulum í raun hafa svo sameiginlega sýn á framtíðina sem endurspeglast í nefndarálitinu. Hjá okkur var mikið til umræðu staða landsbyggðarinnar og möguleikar landsbyggðarinnar til að byggja sig upp á næstu árum og áratugum til að snúa við þeirri byggðaþróun sem við höfum orðið vitni að á síðastliðnum áratugum. Ég held að það sé sameiginlegt markmið okkar allra, eitthvað sem við getum sameinast um að sé mjög brýnt. Við sjáum vissulega víða tækifæri vera að skapast á landsbyggðinni. Við sjáum víða þær aðstæður vera að skapast að húsnæðismál eru farin að valda vandræðum, það þarf að fara að byggja nýtt íbúðarhúsnæði víða um land til að geta svarað þeirri þörf sem þegar er fyrir hendi. Athygli vakti skoðanakönnun sem Viðskiptablaðið var með einhvern tímann í kringum áramótin, fljótlega eftir áramót, ef ég man rétt, þar sem ungt fólk var sérstaklega spurt hvort það gæti hugsað sér að búa úti á landi. Um 75% af ungu fólki sögðust geta hugsað sér að búa úti á landi, þ.e. ef ákveðin lífsgæði væru fyrir hendi. Þau lífsgæði þurfum við að skapa. Þær atvinnugreinar sem við höfum einkum horft til á síðustu árum og áratugum þegar kemur að því að skapa byggðafestu í landinu eru sjávarútvegur og landbúnaður. Með nýjum búskaparháttum og örri þróun í breytingu á búskaparháttum er alveg ljóst að landbúnaður mun ekki gegna því hlutverki að sama marki og verið hefur. Þróunin hefur verið mikil og hröð. Við getum bara séð það að á síðustu 15–20 árum hefur kúabúum fækkað úr 1.800 í 650. Sú þróun mun halda áfram. Þetta þýðir að færri jarðir verða í byggð. Það verða færri sem hafa beina atvinnu af landbúnaði, bæði í þeim byggðakjörnum sem byggjast upp í kringum landbúnað og í sveitum landsins. Það sama á við í sjávarútvegi. Í sjávarútvegi er að innleiðast ný tækni í raun á hverjum tíma. Við Íslendingar höfum náð því að vera í forustuhlutverki í innleiðingu á nýrri tækni þegar kemur að verðmætasköpun í sjávarútvegi. Á vef Sjávarklasans sem ég var að lesa um daginn kom fram að á Íslandi getum við reiknað með að hafa um 60% meiri verðmæti út úr hverjum þorski en frændur okkar Norðmenn, sem í dag eru farnir að horfa mjög til bæði þess fiskveiðistjórnarkerfis sem við höfum og einnig þeirrar vinnslutækni sem við beitum til að auka verðmætasköpun nú þegar þeir standa frammi fyrir lækkandi olíuverði. Sú tækni sem verið er að innleiða í t.d. vinnslu á fiskflökum er byltingarkennd. Þetta mun leiða af sér að færri fiskvinnslur verða í landinu en eru í dag og þær verða stærri og afkastameiri og þær skapa meiri verðmæti. Það er út af fyrir sig mjög jákvæð þróun. En ef við ætlum ekki að horfa upp á það að þetta muni að stærstum hluta verða til þess að hafa áhrif á landsbyggðinni þá verðum við að bregðast við. Þróun í ferðaþjónustu er okkur auðvitað mjög mikilvæg og skiptir gríðarlega miklu máli, ekki bara fyrir þjóðarbúið heldur líka fyrir einstök landsvæði og það jafnvel á ársgrundvelli sums staðar. Við sjáum í raun ekkert annað í pípunum þar en að sú aukning muni halda áfram. Auðvitað verður það markmið okkar allra að láta það ganga fram að aukningin muni skila sér meira um hinar dreifðu byggðir. En ég held að það sé óskhyggja ef einhverjir halda að það muni verða stóra tækifærið víða um land til að treysta byggðafestu. Auðvitað mun þetta hafa áhrif mjög víða, en víðast takmörkuð. Við getum séð fyrir okkur svæði kannski á Suðurlandi, Suðvesturlandi, jafnvel nær Vesturlandinu og jafnvel einhvers staðar fyrir norðan þar sem þetta mun skipta máli og mun auka byggðafestu á þeim svæðum og gefa fjölbreyttari tækifæri. En það mun eitthvað annað þurfa að koma til. Eftir því var kallað hjá umsagnaraðilum sem nefndin er að reyna að svara í nefndaráliti sínu. Við leggjum mikla áherslu á uppbyggingu fjarskiptanetsins. Grundvöllur að uppbyggingu atvinnustarfsemi er að góður netaðgangur fáist sem víðast á landinu. Það markmið sem núverandi stjórnvöld hafa sett sér og sú vinna sem er komin í gang miðar að því að 99,9% heimila muni ná þeirri háhraðatengingu. Það verkefni er komið af stað og ekki annað að sjá en að því muni á fáum árum ljúka. Annað er uppi á teningnum þegar kemur að raforkuframleiðslu og flutningskerfi raforku. Fyrir nefndina komu fulltrúar frá Landsvirkjun. Þeir bentu okkur á og það kom fram í máli þeirra að þeir geta að mjög litlu leyti svarað mörgum fyrirspurnum sem þeim berast í dag um afhendingu á raforku til smærri iðnaðar. Fram kom í máli þeirra, nefndin tekur undir það og er sammála því, að stóriðja eins og hún hefur verið orðuð, og þá erum við að tala um álver eða eitthvað í þeim stærðarflokki sem þarf jafnvel mörg hundruð megavött, jafnvel upp í 500–600 megavött, að það sé ekki það sem við þurfum að leggja áherslu á í dag. Það var nauðsynlegt á sínum tíma vegna þess að dýr uppbygging megindreifikerfis raforku hefði verið allt of dýr til að gera það með fáum og smáum kaupendum. Þessir stóru kaupendur gerðu okkur kleift að byggja upp megindreifikerfið, báru af því kostnað og við sjáum afleiðingar þess birtast í raforkureikningum landsmanna sem eru þeir lægstu í þeim löndum sem við berum okkur saman við og sennilega þeir lægstu í heimi. Það er vegna þess að stórnotendurnir greiddu niður þetta dýra dreifikerfi í stóru landi. En nú er öldin önnur. Með þessu hafa skapast tækifæri fyrir okkur til að horfa til fjölbreyttari og smærri rekstrar. Það hentar okkur mjög vel í byggðatengdu tilliti. Því miður eru dæmi um það núna úti um land að fyrirtæki hafa sýnt áhuga á að byggja upp fjölbreyttari starfsemi en orðið frá að hverfa af því að þau fá ekki orku sem nemur kannski 10 eða 20 megavöttum. Það hefði einhverjum þótt sérstakt í landi sem hefur öll þau tækifæri til grænnar orkuframleiðslu að slík staða skuli vera uppi. Það er auðvitað algjörlega óþolandi ástand að byggðarlög, stór byggðasvæði úti um land, skuli búa við svona skert samkeppnisskilyrði þegar kemur að því að efla byggð með fjölbreyttari framleiðslu- og atvinnutækifærum. Það er ekki nema rétt hér á suðvesturhorninu og á Norðausturlandi í kringum Þeistareykjavirkjun sem er núna í byggingu við Mývatn og Kröfluvirkjun þar sem það er einhver möguleiki. Önnur landsvæði eru bara út undan. Þar erum við að tala um svæði sem eru í mikilli þörf fyrir að fá aukna fjölbreytni í atvinnustarfsemi sína til að treysta byggð. Ég tel því að þetta sé algjört grundvallaratriði. Við tökumst gjarnan á hér í þinginu þegar kemur að því hvernig á að afla orku til þeirrar mikilvægu starfsemi. Það verður auðvitað til lítils að byggja upp öflugt dreifikerfi ef ekki verður til orka til að flytja eftir dreifikerfum. Það er annað mál sem við munum þurfa að taka fyrir hérna. Ég vona að við í atvinnuveganefnd séum að slá þann tón í þessu máli að við getum sest niður og átt sómasamlega og málefnalega umræðu um þetta mikilvæga atriði vegna þess að það verður að fylgja. Við verðum að sýna ábyrgð í því að skapa þær aðstæður í landinu. Það gerist ekki nema við náum saman um einhverja stefnu. Nú er farið fram með hugmyndir um hálendisþjóðgarð. Það er vissulega áhugavert mál sem ég er algerlega tilbúinn að ljá eyra. En það þarf auðvitað að gerast á grundvelli málamiðlunar, málamiðlunar á milli náttúruverndar og nýtingar. Ég hef fulla trú á því, virðulegi forseti, að við getum náð saman um það mikilvæga mál. Það vill stundum bregða við að menn horfa sér nær þegar kemur að slíkum málum. Það er allt í lagi að fara í verkefni sem standa hjartanu nær eða þeirri byggð nær sem maður er frá. Við verðum að víkja frá slíkum hugsunarhætti og hugsa um heildina. Þannig hefði örugglega orðið meiri ágreiningur en raun ber vitni um uppbyggingu á stóriðju, ef hægt er að kalla það stóriðju á Bakka, að reisa þar kísilmálmver. Það er vissulega stóriðja, tugmegavatta framkvæmd ef horft er til raforkunnar. Það hefðu örugglega orðið um það meiri deilur ef ekki hefði verið fyrir það að menn voru að líta sér nær, voru tilbúnir að styðja það verkefni þar. Það væri líka ákveðinn ágreiningur, er ég alveg klár á, ef til stæði að byggja Hvalárvirkjun einhvers staðar annars staðar. En ég held að við getum náð sátt um þá virkjun vegna mikilvægis þess fyrir byggðina á Vestfjörðum. En Hvalárvirkjun er í jaðri friðlands á Vestfjörðum, á Ströndum, mjög viðkvæms friðlands. Fara þarf með línur frá þeirri virkjun yfir viðkvæm svæði. Þetta á við annars staðar á landinu líka. Við verðum að vera opin fyrir því að leita málamiðlunar í þessu alveg eins og við gerðum við vinnslu þessa máls þar sem við horfðum með skýrum hætti til allra þessara þátta. Við erum öll sammála um það, virðulegur forseti, að okkur ber að leggja aukna áherslu á umhverfismálin. Okkur ber að leggja aukna áherslu á loftslagsmálin. Undir það höfum við skrifað. Um það erum við öll sammála að leggja okkar lóð á vogarskálarnar eins og hægt er í þeim efnum. Við erum fyrirmynd margra annarra þjóða þegar kemur að þessum mikilvæga málaflokki. Eða hvað? Við erum ekki að brenna olíu, gasi eða kolum til að kynda húsin okkar til að mynda, eða til að framleiða rafmagnið okkar. Í þessu felast mikil tækifæri eins og fram kemur í nefndaráliti okkar með þingsályktunartillögunni. Ég var á ferðamálaráðstefnu í dag hjá Samtökum ferðaþjónustunnar og mjög áhugaverð erindi voru flutt þar. Mönnum var tíðrætt um þetta samspil sem við þurfum að taka svo mikið tillit til í framtíðinni. Ferðamenn sækja Ísland mest út af náttúru landsins og öllum þeim tilbrigðum sem hún býður upp á, hvort sem það er landslag eða norðurljós, og eflaust eru tækifæri til að efla þetta enn frekar. En gleymum því samt ekki í þeirri umræðu og tökum fullt tillit til þess hvernig við stöndum einmitt að orkuöflun okkar, hvernig við kyndum húsin okkar og hvernig við framleiðum rafmagnið. Það vekur ekki síður athygli ferðamanna. Þegar við tölum um hálendið og ásókn ferðamanna í þau víðerni, þá er það staðreynd, virðulegur forseti, að fleiri ferðamenn heimsóttu virkjanir okkar á síðasta ári, og skoðuðu þær af miklum áhuga, en fóru upp á hálendið. Það er líka áhugavert fyrir ferðafólk hvernig við stöndum að þessum málum. Við erum fyrirmynd annarra þjóða í þeim efnum. Okkur þingmönnum ber að haga máli okkar þannig að við tökum tillit til allra þessara hagsmuna en séum ekki með einstrengingshátt þegar kemur að öðrum þætti. Þetta á líka við þegar rætt er um kolefnislosun atvinnugreina. Allt of oft dettum við í þann pytt að bera saman atvinnugreinar, að segja ferðaþjónustan frekar en iðnaður eða eitthvað slíkt. Af hverju þurfum við að fara þá leið? Af hverju horfum við bara ekki á hverja grein fyrir sig og hugsum með okkur: Hvernig getum við eflt þessa atvinnugrein jafnframt því að efla allar hinar til að styrkja stoðirnar undir íslensku samfélagi? Þannig eigum við að mínu mati að nálgast umræðuna. Þegar komið er að kolefnislosun atvinnugreina er alveg ljóst að flutningur á ferðamönnum til og frá landinu, í því felst meiri kolefnislosun en frá allri stóriðju í landinu. Það er aldrei nefnt í umræðunni af hálfu þeirra sem út frá náttúruvernd telja sig þurfa að leggjast gegn uppbyggingu í orkufrekum iðnaði. Er það þá kannski næst á dagskrá, ef þeir ná fullnaðarsigri á öðrum vængnum, að fara þá í eitthvað annað næst? Það þarf að fjalla um þessi mál af ábyrgð og ég treysti því að við getum staðið undir þeirri ábyrgð. Við erum í mörgu tilliti á ákveðnum tímamótum í þessu. Umræðan hefur þroskast mikið og við erum miklu meðvitaðri um þær áherslur sem okkur ber að leggja inn í framtíðina í þessum málum. Ég treysti því að um það geti náðst samstaða, ekki bara hér á þingi heldur líka í samfélaginu. Fjölmiðlar hafa auðvitað veigamiklu hlutverki að gegna þegar kemur að þessari umræðu. Allt of oft eru einfaldar fullyrðingar sem að mínu mati krefjast spurninga látnar fljóta inn í fjölmiðla án nokkurrar gagnrýni. Ég skal taka dæmi. Á blaðamannafundi sem Andri Snær Magnason og Björk Guðmundsdóttir héldu um loftslagsmál fyrir ekki svo löngu fullyrtu þau að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra ætluðu sér að byggja 32 virkjanir uppi á hálendi landsins og ætluðu í raun, eins og það var orðað, að rústa hálendinu. [[Gripið fram í.]]- Nú fer þetta fyrir brjóstið á hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem vaknaði hér í hliðarsal og það kemur auðvitað við kauninn á honum þegar talað er um þetta með þessum hætti. Var einhver einn blaðamaður á þeim blaðamannafundi, virðulegi forseti, sem lét sér detta í hug að spyrja einnar spurningar um hvort þetta væri rétt, hvar þetta væri að finna, hvar þessa stefnu væri að finna? Ekki einn. Ekki einn fjölmiðlamaður var þar, heldur var þetta tekið eins og heilagur sannleikur og birt þjóðinni og sagt frá því með þeim hætti. Við hér á þinginu og þeir aðilar sem láta sig málið varða í samfélaginu, félagasamtök, fyrirtæki og stofnanir bera mikla ábyrgð, en þá er ábyrgðin ekki síður hjá fjölmiðlum landsins að stuðla að opinni og málefnalegri umræðu þegar kemur að þessu mikilvæga máli, sem ég held og ég er þeirrar skoðunar að skipti okkur grundvallarmáli þegar kemur að því að byggja landið okkar upp til framtíðar, skapa hér þau tækifæri fyrir ungt fólk, fyrir þau 75% ungs fólks sem geta hugsað sér að flytjast búferlum út á land, jafnvel til heimahaganna í mörgum tilfellum, og búa þar góðu lífi. Dóttir mín er alin upp á mölinni. Hún fæddist reyndar í sveitinni meðan ég var bóndi fyrir norðan en hún flutti á Siglufjörð, eins og ég veit að sá sem nú er í forsetastóli þekkir vel, giftist meira að segja frænda hans, það er kannski aukaatriði. En það var heilmikið átak, heilmikil ákvörðun fyrir ungt fólk sem hefur kannski ekki kynnst þessu nema að litlu leyti, en ég get alveg sagt það í dag að reynslan er mjög góð. Ég held að miklir kostir fylgi því að mörgu leyti að búa úti á landi og ala upp börn úti á landi, en það krefst þess að lífsgæðin séu fyrir hendi, að þar sé heilbrigðisþjónusta, þar séu fjarskipti, góðar samgöngur og menntunarmöguleikar, þannig að við getum boðið fólki góð skilyrði þegar kemur að þeim mikilvægu þáttum. Þessi þingsályktunartillaga og sérstaklega nefndarálitið, virðulegi forseti, svara öllum þeim spurningum sem kunna að vakna í kringum það.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um hvað hann væri glaður yfir því hvað fólk væri sammála um þessa tillögu. Það er þannig að allir flokkar sem sæti eiga í atvinnuveganefnd eru á því nefndaráliti sem hv. þingmaður las upp áðan nema sú sem hér stendur. Ég skal játa að ég þurfti að lesa þingsályktunartillöguna mjög oft því að ég þurfti að átta mig á hvað í henni stæði því að hún er mjög almenn og mjög óljós og svona hingað og þangað og fjallar mikið um alþjóðageirann. En eftir því sem ég las hana oftar sá ég að alþjóðageirinn og þau fyrirtæki sem við þekkjum sem nefnd eru í tillögunni, eins og Marel, Actavis, Plain Vanilla og fleiri, áttu að fá brauðmolana af gnægtarborðinu. Það sem liggur fyrir er að nýfjárfestingin í orkufrekari iðnaði átti að nýtast alþjóðageiranum svo vel. Það er það sem ég les út úr tillögunni. Það vantar skýrar áherslur og markmið um hvað eigi nákvæmlega að gera. Nefndarálitið hjá meiri hlutanum skýrir það auðvitað svolítið og leggur meiri áherslu á orkuna og segir að hana þurfi, svo hitt megi koma fram. Mig langar að hamra á því að þetta er ástæðan fyrir því að ég er ekki með á álitinu [[Forseti hringir.]]og mér þykir miður að við ræðum ekki í þessum efnum, þ.e. nýfjárfestingum, um aðra hluti en þessa gamaldags stóriðju eða, fyrirgefið, orkufrekan iðnað.
Virðulegur forseti. Mér finnst þegar ég heyri í hv. þingmanni að það sé einhver reginmisskilningur hér á ferð og bið hana helst um að lesa aðeins betur. Út frá því sem ég fór yfir í ræðu minni og sem ég las upp úr nefndarálitinu þá skil ég ekki hvernig hægt er að skilja það sem áherslur á orkufrekan iðnað. Við komum einmitt inn á greinarmuninn sem gerður er í þessu og mikilvægt er að gera sér grein fyrir því hvenær við tölum um stóriðju og hvenær tölum við um orkutengdan iðnað? Áherslan er lögð á orkutengdan iðnað. Við setjum mörkin við 5–50 megavött. Orkufrekur iðnaður eins og stóriðja, eins og við höfum skilgreint hana í þessum álverum sérstaklega og kísilmálmverksmiðjum, eru jafnvel nokkur hundruð megavött. Þarna liggur mikill munur. Ég fór sérstaklega inn á það að við værum ekki að horfa í þá átt. Það eru allir sammála um það. Við erum að horfa til nýsköpunar, til aukinnar fjölbreytni, þeirra tækifæra sem í því liggja. Það hentar ekki landsbyggðinni að taka á móti álverum í hvern fjörð. Ég hef til dæmis haft verulegar efasemdir uppi um byggingu álvers nálægt Skagaströnd. Ég held að það sé útilokað og bara vitleysa. Ég held að við eigum að fara í eitthvað allt annað þar, en við verðum að fara í eitthvað þar. Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þm. Björt Ólafsdóttur, sem átt hefur mjög gott samstarf með okkur í atvinnuveganefndinni, að kíkja aðeins betur á þetta. Ég veit ekki hvað þingsköp leyfa í þeim efnum, en ég vona að hún smelli sér á nefndarálitið með okkur hinum öllum og komi í liðið. Í því felst björt framtíð.
Virðulegi forseti. Maður smellir sér ekkert á svona álit eða þingsályktunartillögu sem manni líkar ekki. Það er stundum þannig að hlutirnir eru settir óskýrir fram til þess að geta svo sagt - og það er það sem ég óttast varðandi þessa tillögu, því að væntanlega verður hún samþykkt í þinginu og væntanlega með miklum meiri hluta af því að hér eru allir aðrir flokkar en Björt framtíð á blaði. Landsvirkjun vildi í umsögn sinni fá skýrar fram viðbætur við tillöguna, sér í lagi í athugasemdum sem lúta að nýfjárfestingum og málefnum tengdum orkuiðnaði. Meiri hlutinn brást við því og lýsti skilningi sínum á sérstöðu Íslands, sem tíunduð er í þingsályktunartillögunni, og leggur þar áherslu á að nýta þá orku sem hér er að finna og hægt er að virkja. Þess vegna segi ég: Ég hef áhyggjur af því að ef sú tillaga sem hér liggur fyrir verður samþykkt geti hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnin öll sagt: „Sjáið til, hér hefur þingið staðfest þingsályktunartillögu sem segir að til þess að við fáum fleiri fyrirtæki hingað til lands þurfum við meiri orku.“ Ég er ekki til í það eða að leggja nafn mitt við það og það mun ég aldrei gera. Þess vegna tel ég tillöguna varhugaverða.
Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort ég á að skilja orð hv. þingmanns þannig að hún sé andvíg því að aflað sé meiri orku í landinu. Hún sagði það beint að hún gæti ekki sett nafn sitt við að afla frekari orku. Það er nú eins og að berja hausnum við steininn að horfast ekki í augu við þann vanda sem er að skapast á þeim vettvangi miðað við þá almennu aukningu á raforkunotkun sem er að verða í landinu. Ég hef heyrt þennan fulltrúa þessa sama flokks tala um að við eigum að auka rafvæðingu í samgöngumálum hjá okkur, auka rafvæðingu bíla. Hvaðan á að koma orka í það? Og þannig get ég lengi talað. Eru menn á móti því að við tengjum hafnir landsins raforku þannig að skipaflotinn þurfi ekki að brenna dísilolíu þegar skipin eru í höfn, þ.e. að hægt sé að tengja þau við landrafmagn? Það er ekki hægt í dag. En það kostar upp í 10 megavött hjá stærstu höfnunum, sérstaklega þar sem skemmtiferðaskipin koma. Ég held að menn þurfi nú aðeins að setjast niður og fara að gera upp við sig hlutina, hvernig þeir ætla að vera og horfa aðeins á staðreyndir máls og segja þá bara skýrt hvað þeir vilja. Í nefndaráliti okkar við þingsályktunartillöguna segir, með leyfi forseta: „Fram kom fyrir nefndinni að greina þyrfti á milli annars vegar orkuiðnaðar og hins vegar stóriðju. Með orkuiðnaði er almennt átt við fyrirtæki sem þurfa t.d. 5–50 megavött fyrir rekstur sinn og var í því sambandi t.d. minnst á rafvæðingu hafna, en allt að 10 megavött eru nauðsynleg fyrir stærri hafnir. Nægur aðgangur að orku gefur mikil tækifæri m.a. við að efla nýsköpun og þekkingariðnað á tækni- og vísindasviðinu.“ Glöggt dæmi um þetta eru áhugaverð verkefni sem sést hafa á vettvangi Sjávarklasans og á vettvangi auðlindagarðsins á Suðurnesjum. Við þurfum orku til allra þessara verkefna hvort sem þau eru stór eða smá. Það er einfaldlega þannig. [[Forseti hringir.]]Ef við getum ekki flutt hana til þessara dreifðu byggða í fyrsta lagi verða þær bara út undan í byggðaþróun á næstu árum.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit minni hlutans sem samanstendur af mér sjálfri og þingflokki Bjartrar framtíðar sem sagt. Ég ætla að lesa það upp og fara svo aðeins yfir það. Björt framtíð leggur mikla áherslu á að styrkja umhverfi til nýfjárfestinga á Íslandi og að slíkar aðgerðir séu almenns eðlis. Mikilvægt er að aðgerðir séu í anda sjálfbærni og langtímauppbyggingar og þar eru skapandi greinar mikilvægur þáttur sem ekki má verða út undan í stefnumótun sem þessari. Við stefnumörkun er mikilvægt að leggja upp með hvaða markmiðum á að ná fram. Því er mikilvægt að kynna og færa rök fyrir því hvernig stefna um nýfjárfestingar muni ná umræddum markmiðum. Til þess þarf að vera ljóst hvaða leiðir á að fara við innleiðingu stefnunnar. Verða aðgerðir hennar almenns eðlis eða sértækar? Hafa þær í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð eða sveitarfélög? Hvernig rímar nýfjárfestingastefnan við meginstoðir í íslensku mannlífi, umhverfi og efnahag? Er horft til jafnræðis, samkeppnissjónarmiða, náttúruverndar o.s.frv.? Björt framtíð hafði frumkvæði að því á síðasta kjörtímabili að þingið samþykkti metnaðarfulla fjárfestingaráætlun. Í henni var fjármagn aukið verulega til samkeppnissjóða á sviði skapandi greina, í rannsóknir, nýsköpun og þróun og uppbyggingu græns iðnaðar. Þessi stefna byggðist á ítarlegum greiningum á sóknarfærum í nýfjárfestingum á Íslandi og lykilatriðið var að fjármagn fylgdi stefnunni. Því er ekki að heilsa í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Minni hlutinn telur að í tillögunni skorti alveg að skýra hvað liggur fyrir. Af því leiðir að rökstuðningi er ábótavant. Flestir sem skiluðu umsögn til nefndarinnar voru jákvæðir fyrir því að efla nýfjárfestingar en gagnrýnt var að orðalag væri almennt auk þess sem talið var að skýrar tillögur skorti. Minni hlutinn telur ljóst að almennt orðalag tillögunnar leiði til þess að umsagnaraðilar skilji hana á ólíkan hátt. Minni hlutinn bendir á að Viðskiptaráð fagnar því að alþjóðageiranum sé gert hærra undir höfði. Viðskiptaráð kýs að skilgreina alþjóðageirann á sama hátt og gert er í svonefndri McKinsey-skýrslu, þ.e. sem öll íslensk fyrirtæki sem starfa í alþjóðlegri samkeppni og byggja ekki starfsemi sína á nýtingu takmarkaðra náttúruauðlinda. Í þessu ljósi fagnar Viðskiptaráð tillögunni og hvetur stjórnvöld til að einbeita sér að því að skapa hagfelld almenn skilyrði fyrir fjárfestingu í öllum atvinnugreinum í stað þess að veita tilteknum atvinnugreinum eða fyrirtækjum forskot umfram aðra. Þetta er skilningur Viðskiptaráðs og þetta vill Viðskiptaráð sjá. Í umsögn Byggðastofnunar er kallað eftir því að þingsályktunartillagan verði skýrari. Jafnframt er þar bent á skilgreiningar laga um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi, nr. 41/2015, en stofnunin telur þær ná yfir efni tillögunnar. Í þeim lögum er gert ráð fyrir því að einstök fyrirtæki fái ívilnanir umfram önnur. Umsögn Landsvirkjunar og nefndarálit meiri hlutans eru allrar athygli verð. Landsvirkjun fagnar tillögunni og segist gjarnan vilja sjá viðbætur við tillöguna, sér í lagi í athugasemdum við hana, sem lúta að nýfjárfestingu og málefnum tengdum orkuiðnaði. Meiri hlutinn bregst við þessu með því að lýsa skilningi sínum á sérstöðu Íslands og leggur þar áherslu á að nýta þá orku sem hér er að finna og hægt er að virkja. Þar sem þingsályktunartillagan er óskýr koma fram skýrari línur og aðgerðir í áliti meiri hlutans. Ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að það þykir mér ágætt. Ég vil að fólk tali skýrt. Það er fínt að meiri hlutinn geri það. En þar ber hæst frekari stuðningur við orkufrekan iðnað á landsbyggðinni. Minni hlutinn og við í Bjartri framtíð tökum heils hugar undir með meiri hlutanum um að mikilvægt sé að efla flutningskerfi raforku og að ljósleiðaravæða landið allt. En við viljum vekja athygli á því að þau brýnu mál eru nú þegar í vinnslu og ályktanir þar að lútandi hafa fyrir nokkru verið afgreiddar frá Alþingi. Þeir flokkar sem standa að áliti meiri hlutans kjósa að einblína á landsbyggðina hvað stefnu um nýfjárfestingu varðar. Lagt er til að stuðst verði við byggðakort ESA um ívilnanir sem undanskilur höfuðborgarsvæðið með öllu. Meiri hlutinn bætir um betur og telur vert að kanna fýsileika þess að taka upp annars konar byggðakort hér á landi eða innanlandsstefnu sem byggist til að mynda á því að með aukinni fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu geti stuðningur orðið meiri. Björt framtíð telur nauðsynlegt að stefna um nýfjárfestingar eigi við um landið allt. Slík stefna þarf að styðja við allar byggðir landsins þar með talið höfuðborgarsvæðið. Til þess að ná tilætluðum áhrifum þarf stefnan um nýfjárfestingar að tryggja að aðgerðir séu almennar, ekki sé verið að veita sumum en ekki öðrum, og stuðli að sjálfbærri langtímauppbyggingu. Þetta síðasta, virðulegi forseti, er ákveðið leiðarstef hjá okkur í Bjartri framtíð. Við vorum ein flokka sem vorum á móti og greiddum atkvæði gegn þeim rammasamningi sem Byggðastofnun vitnar í í umsögn sinni, nr. 41/2015, sem eru lög um ívilnanir til nýfjárfestinga, af því að okkar pólitík er sú að við viljum ekki sérhagsmuni. Við viljum ekki að fyrirtæki geti komið að máli við þingmenn og þeir styðji við ákveðin verkefni í kjördæmi sínu, eins og hefur því miður oft verið raunin. Núna hefur það verið fært svolítið inn í ráðuneytin líka og það er ágætt að það sé einhver umsagnarnefnd þar. Okkar pólitík er sú að berjast fyrir því að hér séu almenn skilyrði, almenn skattaleg skilyrði til þess að nýfjárfesting og fyrirtæki geti þrifist og að það eigi ekki sumir að fá umfram aðra. Það er þannig, þrátt fyrir að margoft hafi verið sagt í þessum sal að ívilnanir kosti ekki neitt, að með ívilnunum er fyrirtækjum gefinn afsláttur af sköttum og gjöldum hjá ríki og sveitarfélögum og skattar og gjöld eru auðvitað notuð til einhvers. Það eru aðrir sem borga skatta og gjöld og það er notað til þess að byggja upp innviði, byggja upp t.d. raflínur, eins og við höfum rætt hér, byggja vegi. Þetta er það sem við gerum fyrir skattpeningana. Það að sumir þurfi ekki að vera með þýðir auðvitað aukinn kostnað fyrir aðra. Þá er það kostnaður fyrir þann aðila sem hefur borgað skattana sína. Það er því ekki hægt að segja að ívilnanir kosti ekki neitt. Mér þótti mjög athyglisvert að umsagnaraðilar skilja þessa þingsályktunartillögu á mismunandi hátt. Það kemur mér þó ekki á óvart því að eins og ég sagði í andsvari áðan við hv. þm. Jón Gunnarsson þurfti ég sjálf að lesa tillöguna mjög oft til þess að ná utan um hana. En það teiknast upp fyrir manni hvað verið er að leggja upp með. Það finnst mér vera nýfjárfestingar í ákveðnum stórum iðnaði. Kenningin er sú að ef leyfðar eru ívilnanir í því njóti annað góðs af því í leiðinni. Það getur vel verið en ég er ósammála þeirri stefnumörkun og vil að við leggjum meiri áherslu á smærri fyrirtæki, skapandi greinar, þekkingariðnað. Ég vil ekki að þessi fyrirtæki komi einhvern veginn með í leiðinni, með því að við gefum þessum stærri, ég ætla ekki að segja stóriðju af því að ég veit að meiri hlutinn hefur tekið stóriðju út úr nefndaráliti sínu eða fjallar ekki um hana, en við erum samt að fjalla um orkufrekan iðnað. [[Gripið fram í: Tengdan.]]Orkutengdan eða orkufrekan iðnað. Ég vil aðrar áherslur. Ég hef eiginlega farið yfir það sem ég vildi segja í ræðu minni um þessa tillögu til þingsályktunar. Nú erum við í atvinnuveganefnd að fjalla um tvö mál frá hæstv. iðnaðarráðherra, einungis tvö mál og þetta er annað málið. Eins og ég sé þetta hefði hún ekkert þurft að leggja þetta fram af því að þessi þingsályktunartillaga snýst um ívilnanir og hún er búin að koma í gegn rammalöggjöf um ívilnanir. Af hverju er verið að eyða tíma okkar í þetta? Kannski af því að það er ekkert annað sem liggur fyrir frá hæstv. ráðherra. Það er alla vega ljóst, virðulegi forseti, að þau fyrirtæki sem eru nefnd í þingsályktunartillögunni sem dæmi um alþjóðageirann, sem eru Íslensk erfðagreining, Actavis, Nox Medical, Mentis Cura, Marel, Plain Vanilla, 66°N, eiga að fá að njóta með á einhvern hátt. Það er hugmyndin, að alþjóðageirinn njóti góðs af því að stærri orkutengd fyrirtæki, stærri fyrirtæki sem þurfa mikla orku, fái ívilnanir. Mér finnst að það þurfi að segja þetta mjög skýrt svo að fólk skilji hvað er um að vera. Svo hefur meiri hlutinn gert það að verkum með áliti sínu, af því að þau hafa sett fókusinn algjörlega á landsbyggðina og lagt lykkju á leið sína til þess að útiloka höfuðborgarsvæðið, Stór-Reykjavíkursvæðið, út úr þessum pakka, þá er það alveg ljóst að með stefnu í nýfjárfestingum erum við ekkert að ræða t.d. fyrirtæki eins og Plain Vanilla sem er staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Við erum ekkert að ræða það. Það er ekki efni þessarar þingsályktunartillögu nema kannski óbeint, ef hagvöxtur bara … Ég vil fókus á þennan þekkingargeira. Ég er svo oft í þessum þingsal miklu meiri hægri manneskja en nokkur sjálfstæðismaður hér inni, og það þykir mér athyglivert, af því að ég vil ekki sjá ívilnanir til sumra. Ég vil sjá almenn góð skattaleg skilyrði fyrir fyrirtæki svo að þau geti þrifist hérna. Þegar ég kom á þetta þing hélt ég að það væri eitthvað sem sjálfstæðismenn vildu en ég hef aldrei séð þá afgreiða neina tillögu í þá átt, ekki lögin sem við vorum að tala um áðan, um ívilnanir til nýfjárfestinga. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Við í Bjartri framtíð munum greiða atkvæði gegn þessari þingsályktunartillögu á þeim grundvelli sem ég hef farið yfir hér.
Virðulegur forseti. Ég er að reyna að ná utan um skoðanir hv. þingmanns sem telur sig vera hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn þegar kemur að því að skapa góð skattaleg skilyrði. Sjálfstæðisflokkurinn hefur þó auðvitað í þessari ríkisstjórn sýnt að hann vinnur mjög í þá átt. Það hefur til dæmis verið mjög mikilvægt fyrir alla verslun og þjónustu í landinu að fella hér niður öll vörugjöld og flesta tolla, svo dæmi sé tekið. Og að standa fyrir samningum sem landbúnaðarráðherra hefur gert við Evrópusambandið um aukinn aðgang að mörkuðum fyrir matvælaframleiðslu landsins, svo eitthvað sé nefnt. Ég vil aðeins taka umræðu við hv. þingmann sem féll enn og aftur í þá gryfju sem ég var að reyna að vara við í ræðu minni áðan, að rangtúlka málin þegar kemur að umræðu um orkutengdan iðnað. Hún talaði ítrekað um orkufrekan iðnað. Í nefndaráliti meiri hlutans er skýrt tekið á þessu. Við gerum einmitt þetta að sérstöku umtalsefni, virðulegur forseti, hversu mikilvægt það er að gera greinarmun á orkufrekum iðnaði og orkutengdum iðnaði. Við drögum mörkin einhvers staðar á 5–50 megavöttum, auðvitað eru þau matskennd. En í hinum tilfellunum erum við að tala um eitthvað sem er þá stærra en það, sem er þá orðinn orkufrekur iðnaður. Ég vil fá hv. þingmann til að svara mér því hvort hún skilur þetta ekki á sama hátt og meiri hluti nefndarinnar, að við leggjum alls ekki áherslu á orkufrekan iðnað. Við leggjum [[Forseti hringir.]]áherslu á allt hitt, þekkingariðnaðinn, nýsköpunina, afleiddar greinar út úr grunnatvinnugreinum okkar. En allt þarf þetta orku og verður þar með orkutengdur iðnaður.
Ég get ekki annað en brosað út í annað af því að hv. þingmaður þekkir vel hvernig málið og umræður um það voru í hv. atvinnuveganefnd við vinnslu þessa nefndarálits. Ég ætla ekkert að fara út í það af því að það er eitthvað sem gerðist á fundum og mér finnst ekki mitt að segja frá því. En ég var ósammála nefndarmönnum þar. Ég var ósammála meiri hluta hlutanum um þær áherslur sem áttu að fara í þetta meirihlutaálit og við vitum hvernig það var rætt. Svo endaði það kannski aðeins mildar, þetta nefndarálit meiri hlutans og það er gott. En ég segi bara að skoðanir mínar samræmast ekki þeim skoðunum sem mest bar á. Ég ítreka enn og aftur að stefna um nýfjárfestingar er ofboðslega mikilvæg og það er svo mikið tækifæri til að lýsa nákvæmlega hvernig við ætlum að styðja við fjölbreyttan atvinnuveg, fjölbreytta þróun í því hvernig við byggjum upp allar stoðir hérna. Og ég varð fyrir miklum vonbrigðum með það að síðast á blaði voru skapandi greinar og það sem átti að fá að koma með.
Virðulegi forseti. Umræðan í nefndinni var mjög málefnaleg og góð. Það komu fram sjónarmið um að auka vægi loftslagsráðstefnunnar. Það náðist algjör samstaða um það, að við værum að fylgja eftir þeirri stefnu sem stjórnvöld hafa mótað, meðal framsæknustu þjóða heims eins og við orðuðum það í nefndarálitinu. Ég held að umræðan hafi verið mjög málefnaleg og góð. Það komu auðvitað fram drög að nefndaráliti og svo var skipst á skoðunum og við náðum saman, þ.e. fyrir utan Bjarta framtíð sem ég sakna að skuli ekki vera með okkur í þessari vegferð. Björt framtíð er að skapa sér einhverja sérstöðu í þessu máli sem mér finnst snúa að hluta að því sem hv. þingmaður ræddi áðan og mig langar að spyrja hana aðeins út úr. Það eru þessar ívilnanir. Ég get að mörgu leyti tekið undir með þeim skoðunum sem hafa komið fram hjá hv. þingmanni um að skattumhverfi okkar eigi bara að vera það aðlaðandi að við þurfum ekki ívilnanir. Ég sakna þess að Björt framtíð skuli þá ekki hafa lagt fram hugmyndir sínar í tillögum í þeim efnum. Hvernig skattumhverfi hjá fyrirtækjum, rekstrarumhverfi, vill Björt framtíð sjá til þess að skapa þær aðstæður að það þurfi ekki sérstakar ívilnanir? Það er ágætt að nefna Írland í þeim efnum sem hefur lengst þjóða í Evrópusambandinu gengið í því að vera með lágan skatt á atvinnurekstur. Þar er skattur á atvinnurekstur 12%. Það breytir því ekki að Írland er með einhvern stærsta ívilnunarpakka sem boðinn er. Enda laða þeir til sín fjölbreytta erlenda atvinnustarfsemi, hafa náð mestum árangri allra Evrópuþjóða í því. Þrátt fyrir þetta almenna skattumhverfi eru þeir með mjög sterka ívilnunarpakka. Staðreyndir er sú, virðulegur forseti, að við erum í miklu samkeppnisumhverfi þegar kemur að því að laða [[Forseti hringir.]]fjölbreyttan iðnað til landsins. Nýjasta útspil ríkisstjórnarinnar í því kemur frá iðnaðarráðherra, sem hún hefur greint frá, en það stendur til að hækka endurgreiðslur gagnvart kvikmyndagerð á Íslandi í 25%. Það er einmitt til þess að svara þessari samkeppni, að við stöndum framar öðrum þjóðum og verðum valin fyrir þennan mikilvæga vettvang í atvinnulífinu.
Virðulegi forseti. Ég veit alveg að við hv. þingmaður erum sammála um ýmislegt. Það sem við erum sammála um, ef ég skil hann rétt, er að best væri að ekki þyrfti veita neinar ívilnanir. Ég sakna þess að það komi þá ekki fram hjá þeim flokkum sem stjórna hér. Hv. þingmaður er formaður heillar nefndar á þessu þingi og ætti að geta beitt sér í þeim málum. Það hefur komið skýrt fram að Björt framtíð vill til dæmis lækka tryggingagjald. Það eru engar nýjar fréttir.
Það er komin áætlun um það.
Áætlun er ekki það sama og að gera hlutina. Það þýðir ekkert að tala, það verður að gera hlutina. [[Gripið fram í.]] Það þarf að einfalda alla umgjörð í kringum það að reka fyrirtæki á Íslandi. Það er til að mynda allt of dýrt að stofna félög. [[Gripið fram í: Kennitöluflakk.]]Kennitöluflakk, já, það væri þá ágætt að hæstv. iðnaðarráðherra mundi beita sér eitthvað í þessu kennitöluflakki en hún ætlar ekki að gera það. Ég sakna þess að það komi ekki einhverjar aðgerðir fram um það sem hv. þingmaður segist vera sammála mér um. Ég vildi frekar sjá það en þennan ívilnunarpakka.
Herra forseti. Við fjöllum um þingsályktunartillögu um stefnu um nýfjárfestingar. Hér hafa orðið ágætisumræður um þingsályktunartillöguna og sitt sýnist hverjum eins og gengur í þeim málum. Fram hefur komið að ágætissamstaða náðist í nefndinni um nefndarálitið með breytingartillögu, utan fulltrúa Bjartrar framtíðar eins og hv. þm. Björt Ólafsdóttir hefur gert grein fyrir. Í nefndinni urðu vissulega miklar umræður um þingsályktunartillöguna sem ég held að sé það almennt orðuð að stærstu leyti að flestir geti tekið undir það sem þar kemur fram þó að alltaf megi segja að bæta megi við og ég lagði það til í nefndinni varðandi loftslagsmarkmiðin. Það náðist fram og erum við vinstri græn mjög ánægð með að hafa náð þeim fram. Í nefndarálitinu kemur fram svohljóðandi breytingartillaga: Við 4. tölulið 1. mgr. tillögugreinarinnar bætist: m.a. með tilliti til skuldbindinga Íslands á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í desember 2015. Ég tel það vera mjög ánægjulegt að tekið var vel í að bæta þessu við og því gerð ítarleg skil í nefndarálitinu, sem ég tel að geri vægi þingsályktunartillögunnar um nýfjárfestingar miklu meira en annars hefði verið. Ég skrifa undir nefndarálitið vissulega með fyrirvara og tíunda fyrirvara mína í því eins og kemur fram þar, að ég leggi áherslu á mikilvægi þess að hraða allri uppbyggingu innviða í landinu til að mæta kröfum nútímasamfélags um meiri verðmætasköpun, góð búsetuskilyrði og aukna möguleika til nýfjárfestinga. Enn fremur legg ég ríka áherslu á þingsályktun um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi sem var samþykkt á Alþingi í mars 2012 með öllum greiddum atkvæðum, mikilvægi skapandi greina, nýsköpun, rannsóknir og þróun atvinnugreina, fjölbreytni og hvetjandi rekstrarumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Ég vildi undirstrika þessi sjónarmið í stórum dráttum og áherslur okkar vinstri grænna varðandi atvinnuuppbyggingu og hvernig við sjáum fyrir okkur atvinnuuppbyggingu, nýfjárfestingar og aðkomu opinberra aðila að þeim, þ.e. hvernig við viljum sjá að sú þróun verði til framtíðar. Það er alveg hárrétt sem kemur fram í álitinu og kom fram í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar, formanns atvinnuveganefndar, að tími stóriðju er í raun og veru liðinn og við þurfum að horfa til annarra atvinnutækifæra, vissulega atvinnutækifæra sem nýta orku, það verður erfitt að komast hjá því, en eru miklu smærri orkunotendur en sá orkufreki iðnaður sem hefur vissulega verið sá iðnaður sem nýfjárfestingar umliðinna ára hafa snúist um og er tímabært að snúa af þeirri braut og horfa til umhverfisvænna minni orkunotenda og skapandi greina. Skapandi greinar hafa verið drifkraftur í íslensku atvinnulífi í þó nokkuð langan tíma og þær greinar eru alltaf að eflast. Ég tel að við þurfum að horfa virkilega til þeirra í nýfjárfestingum í framtíðinni, að allt umhverfið, öll grunngerð samfélagsins sé þannig að möguleikar skapandi greina séu góðir, að möguleikar til uppbyggingar séu sem bestir. Ég tel að allt sem kemur fram í þingsályktunartillögunni styðji við slíkt, en auðvitað er þetta allt undir því komið að fjármagn fylgi og aðgerðaáætlun stjórnvalda og fjárfestingaráætlun fylgi til framtíðar til stuðnings slíkri þingsályktunartillögu, því að hversu góð sem svona þingsályktunartillaga er þá hefur hún auðvitað ekki það vægi nema stjórnvöld fylgi henni virkilega eftir í verki með aðgerðaáætlun og fjármagni. Í því sambandi vil ég vekja athygli á þeirri fjárfestingaráætlun sem var samþykkt á síðasta kjörtímabili og var fjármögnuð. Þar var horft til öflugrar uppbyggingar í þjóðfélaginu, bæði hjá opinberum aðilum og einkaaðilum varðandi uppbyggingu í skapandi greinum og stuðning við nýsköpun og þekkingariðnað og í innviðauppbyggingu eins og samgöngum og öðru því um líku. Ég vil líka vísa til græna hagkerfisins eins og ég nefndi í fyrirvara mínum. Þar lögðum við mikla áherslu á að efling græna hagkerfisins væri forgangsverkefni í atvinnustefnu íslenskra stjórnvalda. Ég tel það vera eitt sem núverandi stjórnvöld hafi ekki gert nein skil og þurfi virkilega að horfa til þess. Ég sé í sjálfu sér ekkert í þessari þingsályktunartillögu eins og hún liggur fyrir að verið sé að vinna gegn eflingu græna hagkerfisins en það hefði verið gott að sjá að menn hefðu sett það sérstaklega í forgang miðað við loftslagsmarkmið Sameinuðu þjóðanna og þá skyldu sem hvílir á okkur sem byggjum þennan heim í dag að vinna að eflingu græns hagkerfis og sjálfbærni til að auka hagsæld í heiminum sem er auðvitað mjög brýnt. Ég ætla að nefna nokkra punkta varðandi tillögurnar sem lágu undir í eflingu græna hagkerfisins í því sambandi og kem hér að tillögu um að vistvæn orkunýting verði skilgreind sem sérstakt áherslusvið í eigendastefnu opinberra orkufyrirtækja og verði þannig grundvallaratriði við val á orkukaupendum að uppfylltum kröfum um arðsemi. Ég held áfram. Settur verði á fót grænn samkeppnissjóður sem deild í Tækniþróunarsjóði sem styrki verkefni á sviði umhverfisvænnar nýsköpunar með sérstöku tilliti til skilgreininga Sameinuðu þjóðanna. Og áfram: Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins verði falið að vinna að stofnun og rekstri græns fjárfestingarsjóðs í samstarfi við innlenda og erlenda fjárfesta. Hlutverk sjóðsins verði að fjárfesta í umhverfistækni og umhverfisvænni starfsemi. Sem á nú vel við það mál sem við erum að fjalla um núna. Efnt verði til fimm ára átaksverkefnis til að auka erlendar fjárfestingar í grænni atvinnustarfsemi, m.a. með því að nýta heimild í 15. gr. laga nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Við val á verkefnum verði skilgreiningar á grænum störfum lagðar til grundvallar. Átakið feli m.a. í sér hagræna greiningu á græna hagkerfinu á Íslandi, val áherslusviða, kortlagningu vænlegra fjárfesta, kynningu og markaðssetningu. Undir þessu máli, um eflingu græna hagkerfisins, voru 48 tillögur, allt mjög góðar tillögur, sem eiga vel við og ég vænti þess að stjórnvöld horfi til þeirra tillagna við framkvæmd þessarar þingsályktunartillögu um nýfjárfestingar. Það er gífurlega mikilvægt að nýta sér þá vinnu sem innt var af hendi við gerð þeirrar þingsályktunartillögu, þar sem almenningur og sérfræðingar úr öllum áttum komu að þeirri vinnu sem var mjög góð, og samþykkt var með öllum greiddum atkvæðum eins og ég nefndi. Í fyrirvara mínum kem ég inn á kröfur um grunngerðina og innviðauppbyggingu í nútímasamfélagi. Rætt var svolítið um það í máli hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur að of mikil áhersla væri lögð á atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni, og eins og ég skildi hv. þingmann, kannski á kostnað höfuðborgarsvæðisins. En þannig er það nú bara í dag að stórhöfuðborgarsvæðið hefur gífurlegt forskot á landsbyggðina. Landsbyggðin er auðvitað margar byggðir. Þær eru náttúrlega ekki allar eins. Sumar þeirra, kannski á Eyjafjarðarsvæðinu, eru betur settar og í kringum það svæði sem nú er að byggjast upp í kringum Húsavík. En landsbyggðina vítt og breitt vantar þessa grunngerð og þá innviði til að eftirsóknarvert sé að koma inn á svæðin með nýfjárfestingar. Þess vegna þykir mér gott að sá vilji sé vel undirstrikaður sem kemur fram í þingsályktunartillögunni og er undirstrikaður mjög vel í nefndarálitinu að líta verði til innviðauppbyggingar og grunngerðar á landsbyggðinni svo að hægt sé að vera samkeppnisfær um tækifæri til að koma inn á svæðið með nýfjárfestingar. Þá er að mínu mati og ég misskil ekki nefndarálitið þannig, eins og mér fannst hv. þm. Björt Ólafsdóttir gera, að við værum enn og aftur að tala um stóriðju í því sambandi þegar við tölum um iðnað eða atvinnustarfsemi sem nýtir minni orku. Þegar við tölum um orkufrekan iðnað erum við auðvitað að tala um stóriðju en þegar við tölum um minni orkunotendur erum við að horfa til, eins og nefnt hefur verið, 10 megavatta og kannski allt upp í 50 megavött. En það verður síðan allt að ráðast í framhaldinu hvernig þeir hlutir þróast. Við höfum verkfæri, rammaáætlun, sem flokkar í vernd, nýtingu og biðflokk. Við förum auðvitað aldrei nokkurn tíma að mínu mati út fyrir þann ramma sem við setjum okkur í þeim efnum. Svo horft sé bara á innviðauppbygginguna - mér finnst í raun og veru vanta inn í þingsályktunartillöguna hvað við erum stödd aftarlega á merinni varðandi innviðauppbyggingu. Þá er ég að tala um t.d. flutningskerfi raforku í landinu sem er komið til ára sinna. Þó að endurnýjun sé í gangi þá gengur það bara allt of hægt. Þar þurfum við virkilega að hraða uppbyggingu. Og líka hvað varðar háhraðatengingar til að mæta fyrirtækjum sem vilja koma og setja á stofn fyrirtæki sem snúa að upplýsingaiðnaði og skapandi greinum. Allt þetta krefst góðra háhraðatenginga í landinu og öflugs flutningskerfis sem hefur líka öfluga flutningsgetu. Ekki má gleyma því. Nýbúið er að halda fund á Ísafirði um stöðu og framtíðarhorfur raforkumála í þeim fjórðungi. Þar eru þau mál ekki í góðu lagi. Afhendingaröryggi rafmagns er slæmt, mikið af ótryggu rafmagni fer inn á svæðið til fyrirtækja og þarf að skerða það og keyra varaaflsstöðvar til að mæta því þegar ótryggt rafmagn, skerðanlegt rafmagn, er tekið af. Þess vegna er mjög mikilvægt að efla afhendingaröryggið þar, tryggja gott flutningskerfi og koma á hringtengingu. Þar hefur verið horft í virkjunarkost eins og Hvalá sem nota bene er í nýtingarflokki. Þar hafa menn verið að horfa til umhverfisvænnar uppbyggingar í afleiddum greinum, í auðlindum sem fyrirfinnast á svæðinu hvort sem það eru kalkþörungar sem hafa verið til umræðu í þeim efnum eða uppbyggingu í kringum laxeldi og afleiddar greinar bæði í sjávarútvegi og landbúnaði. En til að efla slíkar afleiddar greinar og uppbyggingu sem byggist á auðlindum þess svæðis þurfa innviðirnir að vera í lagi. Þess vegna ítreka ég enn og aftur að það er mjög slæmt hve stjórnvöld hafa dregið lappirnar varðandi innviðauppbyggingu, eins og samgöngur, og að enn skuli ekki liggja fyrir samgönguáætlun. Við höfum fjölda greina sem krefjast ekki mikillar orku. Ég legg mikla áherslu á að horft sé líka til þeirra greina, skapandi greina, hvort sem við horfum til kvikmyndaframleiðslu, sem hefur nú aldeilis verið að auka við sig og fjölga störfum og skapa mikinn gjaldeyri, eða til fyrirtækja eins og CCP í þekkingariðnaði og önnur hliðstæð. Eða til tónlistarinnar. Á Íslandi hefur tónlistargeirinn verið að skapa mjög miklar gjaldeyristekjur. Hægt er að minnast á tónlistarhátíðina Iceland Airwaves sem hefur velt gífurlega háum fjárhæðum undanfarin ár og er gjaldeyrissköpun varðandi þá hátíð alltaf að aukast. Við eigum fullt af flottu tónlistarfólki sem hefur verið að gera góða hluti og hefur skilað miklum og bættum hag til þjóðarinnar og gjaldeyrissköpun. Til slíkra greina þurfum við að horfa þegar við horfum til nýfjárfestingarstefnu til framtíðar á Íslandi og allra þeirra greina sem ég nefndi og aðrar umhverfisvænar greinar sem eru með bestu fáanlegu tækni til að menga sem minnst. Ég tel að þetta mál sé þannig vaxið að við, sem betur fer, höfum getað náð saman úr ólíkum áttum en gerum kannski grein fyrir ólíkum áherslum í máli okkar í umræðunni. En að meginmarkmiði erum við samt að nálgast sama stað, sem ég held að sé mjög gott - kannski hvor sinn endinn á umhverfissinnum og stóriðjusinnum - að við teljum að tími stóriðjunnar sé liðinn og við verðum að horfa til annars konar atvinnustarfsemi og uppbyggingar á Íslandi til framtíðar.