Hæstv. forseti. Við erum enn að ræða þetta mál um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns. Mig langaði að koma aðeins inn á það að við erum hér að ráðstafa 5,3% af heildaraflanum í íslenskum sjávarútvegi. Það er umtalsvert þó að það sé ekki verðlagt hér í þessari þingsályktunartillögu. En það sem mér finnst truflandi þegar maður veltir þessum málum fyrir sér er að þeim aðgerðum er ætlað að hafa atvinnu-, félagsleg og byggðaáhrif. En það sem í ljós kemur þegar maður setur sig inn í þessi mál og skoðar þau er að byggðakvótinn, þessi almenni, virðist ekki hafa áhrif til aukinnar byggðafestu á þeim stöðum sem Byggðastofnun skoðaði sérstaklega út frá sínum sérstaka byggðakvóta, á meðan sérstaki byggðakvótinn virðist hafa mun jákvæðari áhrif. En samt sem áður er verið að úthluta í almenna byggðakvótann fjórðungi af þessum 5,3% sem er 1,25% af heildaraflanum í einhvers konar félagslegri byggðaaðgerð sem samt er einhvern veginn ekki ljóst hvort skili einhverjum árangri. Mér finnst svo skrýtið í svona lögum, eins og lögum um fiskveiðistjórn, sem eru ítarleg og með svona mikilli stýringu að það sé ekki miklu betra og heildstæðara kerfi sem fylgir því eftir að ráðstöfun á slíkum gríðarlegum verðmætum nái markmiðum sínum. Það sem kemur fram þegar maður les sig til hérna í línuívilnuninni er að ætlunin sé „að gera úttekt eftir sjávarbyggðum á því hvar línuívilnun hefur afgerandi áhrif sem atvinnu-, félags- og byggðaaðgerð“. Það er reyndar verið að draga úr línuívilnun lítillega en hún er samt 19,91% af þessu, verður reyndar það sama og á yfirstandandi ári en dróst þá saman. Í reglugerð um línuívilnun er kveðið á um að beita þurfi línuna á landi eða stokka upp og ekki séu önnur veiðarfæri um borð í bátnum, en nú á að fara að leita leiða til að leyfa beitningarvélar í bátunum en koma þá með einhvers konar vinnsluskyldu á línuívilnunaraflann til að styrkja byggðaáhrif línuívilnunarinnar. Ég vildi bara koma hingað upp til að lýsa því að þetta er auðvitað gamalgróið kerfi og þetta er leið til þess að mæta sjávarbyggðum sem hafa mátt þola það að kvótinn sópaðist frá þeim í einu vetfangi og það er mjög lögmætt markmið. En það er mjög truflandi þegar við erum að tala um önnur eins verðmæti eins og ríflega 5% af heildarafla sjávarútvegsins að ekki liggi betur fyrir hver áhrifin af þessum aðgerðum eru. Og þegar verið er að gefa ráðherra gríðarleg völd í formi reglugerða þá hefur maður áhyggjur af því að það sé kannski ekki verið að setja þetta á rétta staði eða til réttra aðila og maður veltir þá líka fyrir sér hvað ræður því að það fer á einn stað umfram annan og einn aðila umfram annan án þess að fyrir liggi einhver almennileg úttekt á því hver áhrifin verði eða hafi verið. Ég held að fara þurfi vel ofan í saumana á þessu til frambúðar og aðeins að viðra skúffurnar í skrifborði sjávarútvegsráðherra.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Vinnulag nefndarinnar er rakið í nefndarálitinu sjálfu og ég vísa til þess en með þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands sem fela í sér almenna heimild ráðherra til að ákveða aðsetur undirstofnana og til að setja á fót starfseiningar og ráðuneytisstofnanir innan ráðuneytis. Lagt er til að við flutning stjórnarmálefna milli ráðuneyta skuli flytja fjárheimildir og starfsmenn milli ráðuneyta. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins um heimild til flutnings á starfsfólki milli stjórnvalda án þess að störfin séu auglýst laus til umsóknar. Einnig er lagt til að ávallt skuli vera starfandi ráðherranefndir um ríkisfjármál og efnahagsmál auk þess sem lagðar eru til breytingar á útfærslu á skyldum ráðherra til að bera mikilvæg stjórnarmálefni upp í ríkisstjórn og reglum um skráningu samskipta og funda. Þá er lagt til að ákvæði um skipun og starfrækslu samhæfingarnefndar um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna verði felld brott auk afleiddra breytinga á upplýsingalögum. Nefndin fjallaði um frumvarpið á fundum sínum og þá sérstaklega um 1. gr. frumvarpsins þar sem lögð er til almenn heimild ráðherra til að kveða á um staðsetningu stofnana sem undir hann heyra, nema á annan veg sé mælt í lögum. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að heimild ráðherra til að ákveða staðsetningu stofnana sem undir hann heyra sé eðlilegur hluti af stjórnunarheimildum ráðherra. Í kjölfar dóms Hæstaréttar í svokölluðu Landmælingamáli um að flutningur Landmælinga Íslands til Akraness hafi verið ólögmætur var lögfest almenn heimild ráðherra til flutnings stofnana sem undir hann heyra þótt tilteknar stofnanir skyldu vera í Reykjavík. Fram kemur að við síðustu endurskoðun á lögunum hafi ákvæðið fallið á brott en ekki getið um það í athugasemdum við frumvarpið og Alþingi hafi því ekki getað tekið afstöðu til breytingarinnar. Á fundum nefndarinnar komu fram sjónarmið um að ekki væri sjálfgefið að opinberar stofnanir væru staðsettar í Reykjavík, sérstaklega með hliðsjón af tækniþróun þar sem landfræðilegar staðsetningar og fjarlægðir hefðu minna vægi en áður. Þá komu fram sjónarmið um að ekki væri sjálfgefið að ráðherra gæti ákvarðað staðsetningu opinberra stofnana einhliða. Um væri að ræða mikilvægt atriði fyrir rekstur stofnunar og óvissa í þessum efnum kæmi niður á festu í lífi starfsfólks og gæti takmarkað möguleika opinberra stofnana í samkeppni um starfsfólk. Einnig var bent á að niðurstaða Hæstaréttar í Landmælingamálinu væri ekki einungis byggð á 2. mgr. 13. gr. stjórnarskrárinnar heldur einnig á kröfum meginreglna stjórnsýsluréttar um ákvörðunartöku stjórnvalda, m.a. kröfum um undirbúning ákvarðana og að þær séu teknar á grundvelli málefnalegra sjónarmiða. Meiri hlutinn telur að með hliðsjón af almennum stjórnunarheimildum ráðherra sé rétt að lögfest verði almenn heimild ráðherra til að ákveða staðsetningu opinberra stofnana. Meiri hlutinn telur engu að síður nauðsynlegt að við slíkar ákvarðanir verði að gæta að reglum um málefnalega stjórnsýslu og hann vísar í því sambandi til niðurstöðu umboðsmanns Alþingis vegna kvörtunar starfsmanna Fiskistofu vegna áforma um fyrirhugaðan flutning stofnunarinnar frá Hafnarfirði til Akureyrar. Nefndin fjallaði einnig um 6. gr. frumvarpsins um skipulag ráðuneyta en þar er lagt til að heimilt verði að setja á fót sérstakar starfseiningar og ráðuneytisstofnanir sem verði starfræktar sem hluti af ráðuneyti. Í athugasemdum kemur fram að ákvæðinu sé ætlað að auka svigrúm við skipulagningu ráðuneyta með það að markmiði að ná fram hagkvæmni í rekstri og einföldun á stjórnkerfinu. Ein af meginniðurstöðum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna árið 2008 að því er varðar stjórnsýsluna var sú að styrkja þyrfti ráðuneytin og mannauð þeirra. Sérstakar starfseiningar og ráðuneytisstofnanir innan ráðuneyta væru því til þess fallnar að auka mannauð og þar með sérþekkingu og sveigjanleika til að bregðast við nýjum aðstæðum og verkefnum. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og telur mikilvægt að auka mannauð innan ráðuneyta og telur að breytingin sé vel til þess fallin og geti styrkt ráðuneytin faglega, m.a. með aukinni sérfræðiþekkingu. Nefndin fjallaði einnig um b-lið 10. gr. frumvarpsins þar sem lögð er til breyting á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins um flutning opinberra starfsmanna í starfi. Um er að ræða útvíkkun á heimild í gildandi lögum sem tekur til flutninga starfsmanna milli ráðuneyta þannig að hún nái til flutninga á starfsmönnum milli annars vegar ráðuneyta og stofnana og hins vegar milli stofnana. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að fyrirhuguð breyting auki möguleika til að nýta mannauð og bregðast við tímabundnu álagi. Markmiðið sé ekki síst að veita starfsmönnum fleiri og fjölbreyttari tækifæri til aukinnar þekkingaröflunar og framþróunar í starfi og breytingin sé einnig líkleg til að stuðla að aukinni samvinnu ríkisaðila. Þá er bent á góða reynslu af flutningi starfsmanna milli ráðuneyta frá því að slík heimild var lögfest árið 2011 og að um sé að ræða eðlilega framlengingu á þeirri heimild. Í frumvarpinu er lögð áhersla á að lokaákvörðun um flutning milli stjórnvalda sé hjá starfsmanninum sjálfum. Á fundum nefndarinnar var enn fremur fjallað um 4. gr. frumvarpsins þar sem lögð er til sú breyting á 11. gr. laganna að í stað þess að kveðið sé á um skyldu til að halda skrá um formleg samskipti og fundi verði vísað til mikilvægra samskipta og funda. Til samræmis er í 10. gr. frumvarpsins lögð til breyting á 2. mgr. 27. gr. upplýsingalaga um að skrá eigi mikilvægar upplýsingar um samskipti stjórnvalda við almenning og önnur stjórnvöld með sama hætti og aðrar mikilvægar upplýsingar. Fyrir nefndinni kom fram að nokkurt misræmi væri í framkvæmd á skráningu upplýsinga hjá ráðuneytum sem þyrfti að samræma. Þá komu einnig fram ábendingar um að mikilvæg samskipti, í stað formlegra samskipta, sé of matskennt hugtak sem gæti leitt til þess að ákvarðanir um skráð formleg samskipti og fundi kynnu um of að verða háðar duttlungum eða huglægu mati þeirra sem eiga að skrá. Um væri að ræða viðkvæmt efni þar sem of ítarlegar skilgreiningar gætu aukið líkur á því að mögulegt væri að sniðganga reglur um skráningu samskipta. Meiri hlutinn tekur undir ábendingar um að tryggja þurfi sem besta skráningu upplýsinga sem máli geta skipt og leggur því til að ákvæðið verði enn ítarlegra, þ.e. að færa skuli skrá um formleg samskipti og fundi, sem og óformleg samskipti ef þau teljast mikilvæg, milli ráðuneyta Stjórnarráðsins sem og við aðila utan þess. Nefndin fjallaði um ákvæði frumvarpsins um siðferðileg viðmið þar sem gert er ráð fyrir því að sérstök samhæfingarnefnd verði lögð niður en að forsætisráðuneytið muni taka að sér verkefni hennar. Fyrir nefndinni kom fram að í ljósi reynslu af starfi nefndarinnar sé ekki lengur talin þörf á sérstakri lögbundinni nefnd til að sinna þessu hlutverki þótt mikilvægt sé að því verði áfram sinnt, m.a. til að tryggja að siðareglur þróist áfram eins og eðlilegt er. Meiri hlutinn tekur undir það og telur breytinguna eðlilega. Í 7. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 21. gr. laganna um tilhögun á flutningum starfsmanna við flutning stjórnarmálefna milli ráðuneyta. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að markmiðið sé að tryggja að flutningur stjórnarmálefna hafi ekki í för með sér aukinn kostnað heldur flytjist með þeim fjármagn og, þar sem við á, stöðugildi. Í ákvæðinu er lagt til að viðkomandi ráðuneyti skuli gera með sér samkomulag um flutning fjárheimilda og starfsmanna milli ráðuneyta, en takist það ekki innan tveggja vikna frá því að forsetaúrskurður samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna er gefinn út skeri forsætisráðherra úr. Á fundum nefndarinnar kom fram að af fenginni reynslu sé nauðsynlegt að um það gildi skýrar reglur hver skeri úr um það. Meiri hlutinn tekur fram að markmiðið með breytingunum sem lagðar eru til í frumvarpinu séu meðal annars að auka sveigjanleika framkvæmdarvaldsins til að skipuleggja störf sín betur, auka hagkvæmni og virkja mannauð auk breytinga sem þörf er talin á í ljósi reynslu frá því að ný lög um Stjórnarráð Íslands voru sett árið 2011. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 4. gr. orðist svo: 1. mgr. 11. gr. laganna orðast svo: Færa skal skrá um formleg samskipti og fundi, sem og óformleg samskipti ef þau teljast mikilvæg, milli ráðuneyta Stjórnarráðsins sem og við aðila utan þess. Að meirihlutaálitinu standa Brynjar Níelsson, Karl Garðarsson, Vigdís Hauksdóttir, Willum Þór Þórsson og Sigríður Á. Andersen.
Hæstv. forseti. Enda þótt þetta mál sé nú að heita má á forræði stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og við höfum hér framsögu um málið af hálfu meiri hluta og minni hluta þeirrar nefndar, er þetta ríkisstjórnarmál, komið frá hæstv. forsætisráðherra, sem er talsmaður þess og við hæfi að hann sé hér viðstaddur umræðuna og ber að þakka að orðið skuli hafa verið við óskum okkar þar að lútandi. Hv. þm. Brynjar Níelsson hefur gert grein fyrir áliti meiri hluta nefndarinnar en ég er framsögumaður minni hlutans. Undir þeirri regnhlíf eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Helgi Hjörvar, Valgerður Bjarnadóttir og Brynhildur Pétursdóttir, sem er áheyrnarfulltrúi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og er samþykk áliti okkar. Ég ætla að lesa meginþættina úr nefndaráliti minni hlutans, það er stutt, og fara síðan í einstakar greinar frumvarpsins. Við skiptum áliti okkar í þrjá kafla, fjöllum fyrst um heimildir ráðherra til flutnings stofnana, í öðru lagi víkjum við að hreyfanleika starfsmanna innan stjórnsýslunnar og að lokum fjöllum við um siðferðisviðmið. Hér segir í áliti okkar, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur að við endurskoðun eldri laga um Stjórnarráð Íslands og setningu gildandi laga hafi í reynd verið tekin ákvörðun um að fella brott ákvæði um almenna heimild ráðherra til að kveða á um aðsetur stofnana sem undir hann heyra. Fyrir liggur að aðsetur skiptir miklu máli þegar stofnun hefur fest rætur á ákveðnu svæði, hvort sem litið er til starfsemi eða starfsmanna. Þá hefur þetta áhrif á samkeppnishæfni stofnunar um starfsfólk. Annað gildir þegar komið er á fót nýrri stofnun sem ekki er byggð á sameiningu stofnana eða eldri stofnunum þótt ætíð þurfi að sjálfsögðu að byggja á skýrum málefnalegum rökum. Minni hlutinn tekur undir sjónarmið sem fram koma í umsögnum um að ákvörðun sem ráðherra kynnti um flutning Fiskistofu sýni fram á mikilvægi þess að aðsetur stofnana eigi að vera ákveðið með lögum. Fyrir liggur að mikil þekking hefur þegar glatast þar sem margir starfsmenn hafa hætt. Þá getur óvissa um staðsetningu stofnunar einnig haft áhrif á möguleika til að ráða hæfa starfsmenn. Minni hlutinn telur að heimild til handa ráðherra til að flytja stofnanir að eigin geðþótta án málefnalegs rökstuðnings, fjárhagslegrar og faglegrar úttektar sé óeðlilegt framsal á valdi löggjafans. Heimildin er til þess fallin að styrkja framkvæmdarvaldið á kostnað löggjafarvaldsins og telur minni hlutinn varhugavert að stuðla að slíkri þróun þegar reynslan sýnir að ætíð sé nauðsynlegt að takmarka vald framkvæmdarvaldsins. Jafnframt tekur minni hlutinn undir sjónarmið um að þörf sé á mun ríkari umræðu um tilgang og markmið slíkrar lagabreytingar en frumvarpið felur í sér. Minni hlutinn tekur fram að þótt vald til flutnings á stofnunum hins opinbera sé háð samþykki löggjafans eigi slíkur flutningur að sjálfsögðu að vera gerlegur. Aðkoma löggjafarvaldsins dregur hins vegar úr hættu á duttlungastjórnun og er líklegri til að stuðla að faglegum, ábyrgum og sanngjörnum vinnubrögðum. Minni hlutinn tekur undir sjónarmið umsagnaraðila um að rýmkun heimilda til flutnings starfsmanna innan stjórnsýslunnar sem lögð er til í b-lið 10. gr. frumvarpsins sé til þess fallin að minnka gagnsæi við slíka ákvarðanatöku. Minni hlutinn bendir á að gagnsæi er grundvöllur þess að almenningur geti veitt stjórnvöldum fullnægjandi aðhald. Meginreglan um að auglýsa beri öll opinber störf er m.a. byggð á sjónarmiðum um gagnsæi. Í henni felst einnig að gæta skuli að jafnræði meðal umsækjenda og tryggja að hæfasti umsækjandinn sé ætíð ráðinn til starfa. Hún felur því í sér að einstaklingar skuli metnir að verðleikum og vinnur þannig einnig gegn staðalímyndum um hverjir eigi að gegna opinberum störfum. Í framangreindu ákvæði er lagt til að auka heimildir til flutnings starfsmanna milli ráðuneyta og stofnana eins og hentar, enda liggi fyrir samþykki viðkomandi forstöðumanns fyrir flutningnum og starfsmannsins sjálfs en samkvæmt gildandi ákvæði er heimilt að flytja starfsmenn milli ráðuneyta. Í umsögnum til nefndarinnar kemur fram gagnrýni á ákvæðið frá fulltrúum launþega. Hún felur m.a. í sér að reynsla af flutningum starfsmanna samkvæmt gildandi lögum sé ekki góð og einnig að starfsmenn séu sjaldan í raunverulegri aðstöðu til að neita slíkum flutningum. Minni hlutinn vekur athygli á þessum sjónarmiðum. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að gætt hafi verið að lögbundnu samráði við samtök stéttarfélaga starfsmanna ríkisins. Fyrir nefndinni kom hins vegar fram að fulltrúar launafólks væru þeirrar skoðunar að ekki hefði verið gætt að þeirri samráðsskyldu sem kveðið væri á um í 52. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Minni hlutinn telur alvarlegt að ekki sé gætt að samráðsskyldunni og telur mikilvægt að breytingar á starfskjörum og öðrum réttindum tengdum vinnu séu ætíð unnar í fullu samráði við samtök launafólks. Samkvæmt 25. gr. laga um Stjórnarráð Íslands skal starfa samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna. Í frumvarpinu er lagt til að hún verði lögð niður en forsætisráðuneytið muni taka að sér verkefni hennar. Minni hlutinn hefur um þetta ríkar efasemdir og vísar til þess að fyrir nefndinni kom fram að rökstuðningur í frumvarpinu væri takmarkaður og ekki væri ljóst hver ætlunin væri með breytingunni. Minni hlutinn telur því að þennan þátt málsins þurfi að skoða mun betur.“ Hæstv. forseti. Svohljóðandi var álit okkar sem stöndum að minnihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Þegar ég tek að fjalla um einstaka þætti frumvarpsins ítarlegar en við gerum hér, ætla ég að byrja á 25. gr. núgildandi laga, en henni er breytt samkvæmt 8. gr. þessa frumvarps. Mig langar til að lesa greinina eins og hún er nú í gildandi lögum um Stjórnarráð Íslands. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra skipar til þriggja ára í senn samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna. Í nefndinni eiga sæti formaður, skipaður án tilnefningar, einn samkvæmt tilnefningu Félags forstöðumanna ríkisstofnana, fulltrúi ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins, tveir fulltrúar Samtaka ríkisstarfsmanna og tveir aðrir valdir á grundvelli sérþekkingar sinnar á stjórnsýslu og siðfræðilegum efnum. Forsætisráðuneytið sér nefndinni fyrir starfsaðstöðu. Helstu verkefni samhæfingarnefndarinar eru: a. Að stuðla að því að siðferðileg viðmið séu í hávegum höfð í opinberum störfum og veita stjórnvöldum ráðleggingar um ráðstafanir til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og spillingu. b. Að veita umsögn um drög að siðareglum á grundvelli laga þessara og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og gefa stjórnvöldum ráð um túlkun þeirra. c. Að beita sér fyrir upplýsingaöflun og fræðirannsóknum á málefnasviði nefndarinnar. d. Að stuðla að því að brugðist sé með samhæfðum hætti við ábendingum eftirlitsembætta Alþingis og öðrum tiltækum upplýsingum um brot á siðareglum eða hættu á spillingu hjá ríkinu. e. Að taka þátt í samstarfi við félagasamtök, stofnanir og embætti hér á landi og erlendis sem vinna gegn spillingu í opinbera geiranum. f. Að gefa forsætisráðherra árlega skýrslu um starf sitt þar sem komi fram, ef ástæða þykir til, tillögur til stjórnvalda um frekari aðgerðir til að efla traust á stjórnsýslu ríkisins, draga úr hættu á spillingu og vanda betur til verka í stjórnsýslunni. Skýrslan skal lögð fyrir Alþingi. Til þess að tryggja samræmi við störf umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar skal samhæfingarnefndin hafa reglulegt samráð við þau embætti.“ Þetta er núgildandi 25. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Hún verður nú samkvæmt nýju frumvarpi numin brott og í staðinn kemur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Forsætisráðuneytið gefur stjórnvöldum ráð um túlkun siðareglna þegar eftir því er leitað, stendur fyrir fræðslu um þær innan Stjórnarráðsins og fylgist með að þær nái tilgangi sínum. Til þess að tryggja samræmi við störf umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar skal ráðuneytið hafa reglulegt samráð við þau embætti.“ Punktur. Hér kom talsmaður meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og vísaði í rannsóknarskýrslur Alþingis og hve nauðsynlegt það væri að bregðast við þeim ábendingum sem þar hefðu komið fram. Hvers eðlis eru þær ábendingar? Þær er m.a. að finna í 25. gr. laga um Stjórnarráð Íslands sem nú liggur fyrir tillaga um að nema brott og færa allt vald til forsætisráðuneytisins sem á að hafa frumkvæði og alla þræði í sinni hendi. Í greininni eins og hún stendur í lögunum núna skal haft víðtækt samráð innan stjórnkerfisins við forstöðumenn, við starfsfólk, við stéttarfélögin, þaðan áttu að koma tveir fulltrúar, og við aðila utan stjórnkerfisins í háskólaumhverfinu. Efnt var til málfundar ekki alls fyrir löngu á vegum Háskóla Íslands um nákvæmlega þetta efni. Þar fór fram ágæt umræða í kjölfar fróðlegra yfirlitserinda og menn veltu því fyrir sér hvers virði lagareglur af þessu tagi væru. Niðurstaðan fannst mér liggja í loftinu og vera sú að kannski væri smíðavinnan mikilvægari en sjálfur smíðisgripurinn, að það væri mikilvægt að við hefðum innan stjórnsýslunnar og innan stjórnmálanna viðvarandi vinnu þar sem við kölluðum aðskiljanlega aðila að borði til þess að ræða með hvaða móti við gætum eflt traust á stjórnsýslunni með innihaldsríku samráði af því tagi sem gert er ráð fyrir í 25. gr., sem nema á brott með lögum, og færa þetta inn í steingeldan lagatexta, sem er þó að vísu ekki geldari en svo að öll völd og allir þræðir eiga að liggja hjá forsætisráðherra og í forsætisráðuneytinu. Finnst mönnum það virkilega vera skref fram á við? Að sjálfsögðu ekki. Og þó að frumvarpið fjallaði ekki um annað en þetta eina atriði væri ástæða til þess að staðnæmast vel við. Ég hvet til þess að fram fari mjög ítarleg umræða um þetta mál. Hyggilegast væri að láta málið í salt og bíða í sumar og fram á haustið þangað til við höfum náð að gaumgæfa það betur, eða ætlar stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi að greiða um það atkvæði á næstu dögum að nema þessa lagagrein brott, afrakstur af vinnu rannsóknarnefnda Alþingis og ábendingar sem þaðan hafa komið? Hæstv. forseti. Ég er byrjaður að fjalla um eina grein, en það er ekki sú grein sem menn hafa helst staðnæmst við. Vík ég nú að henni. Í upphafi þessa frumvarps segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ráðherra kveður á um aðsetur stofnunar sem undir hann heyrir, nema á annan veg sé mælt í lögum.“ Þessi setning var til í gömlu stjórnarráðslögunum. Hún var numin brott við endurskoðun laganna 2011, vegna þess að það voru ýmis dæmi sem menn horfðu til, flutninginn á Landmælingum, sem dæmdur var ólöglegur. En það var ekki bara það, heldur hitt að mönnum þótti það óeðlilegt vald sem fært væri í hendur ráðherra. Eru menn nokkuð búnir að gleyma umræðunni sem fram fór í þessum sal um breytingar á Stjórnarráði Íslands, þar sem þáverandi stjórnarandstöðu þótti við í þáverandi stjórnarmeirihluta ganga of langt í að færa vald til breytinga á Stjórnarráðinu í hendur ráðherra og þá ekki síst forsætisráðherra. Muna menn ekki eftir því?
Jú. …
Hver var málamiðlunin út úr þeirri miklu umræðu? Hún var sú að því aðeins væru slíkar breytingar heimilar að áður hefði komið fram þingsályktunartillaga samþykkt í þinginu um þetta efni. Hvers vegna í ósköpunum ætti hið sama ekki að eiga sér stað þegar um er að ræða stofnanir á vegum ríkisins? Það er enginn að tala um að það eigi að vera bannað að flytja stofnanir. Menn geta deilt um það og menn deila um það hve heppilegt það er að rífa stofnanir upp með rótum og flytja þær landshluta á milli. En hitt þarf að vera alveg kýrskýrt, að við höfum vettvang fyrir þær deilur, og hann er Alþingi. Ágreiningurinn milli meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og minni hlutans stendur um það hvort slíkar ákvarðanir eigi að fara fyrir þingið eða ekki. Og menn ganga reyndar lengra í þessu frumvarpi vegna þess að í því er kveðið á um vald til handa ráðherra, sem ekki var fyrir hendi áður. Ég ætla að leyfa mér að lesa 6. gr. frumvarpsins, en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ráðherra skal skipuleggja aðalskrifstofu ráðuneytis með því að skipta henni upp í fagskrifstofur og skal hverri skrifstofu stýrt af skrifstofustjóra undir yfirstjórn ráðuneytisstjóra. Jafnframt er heimilt að setja á fót sérstakar starfseiningar og ráðuneytisstofnanir sem eru starfræktar sem hluti af ráðuneyti. Slíkum starfseiningum stýrir embættismaður, í skilningi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, undir yfirstjórn ráðuneytisstjóra.“ Þarna er kveðið á um víðtækar heimildir stjórnsýslunnar eða stjórnenda innan stjórnsýslunnar og þá ráðherra til skipulagsbreytinga. Á síðasta þingi lagði ég fram tillögur um breytingar á spilakassaumhverfinu, ég vildi setja lög um það umhverfi og setja á fót stofnun til að hafa eftirlit með spilaiðnaðinum. Ekki er vanþörf á, um er að ræða starfsemi sem veltir tugum milljarða. Stofnunin sem ég vildi setja á fót átti að heita Happdrættisstofa og annast þetta eftirlit fyrir hönd samfélagsins. Það mætti mikilli andstöðu í þinginu og málið náði ekki fram að ganga. Hefði ég átt að hafa vald til þess sem ráðherra að fara mínu fram og setja þessa stofnun á fót án umræðu í þinginu? Finnst mönnum það eðlilegt? Hefði mönnum fundist það eðlilegt? Mér hefði ekki fundist það eðlilegt. Mér finnst að umræður um skipulag opinberrar starfsemi eigi heima í þessum sal og það á ekki að svipta þingið rétti sínum til aðkomu að slíkum ákvörðunum. En ég fæ ekki betur séð en að með þessu frumvarpi, hefði það verið orðið að lögum, hefði ég getað farið mínu fram. Jú, jú, ég hefði náð mínum markmiðum, hugsanlega tímabundið, þar til nýr ráðherra hefði sest í stólinn og hann þá væntanlega snúið þessari ákvörðun til baka. Við viljum meiri festu í stjórnsýsluna en þetta býður upp á. Hvernig tryggjum við hana? Við tryggjum hana m.a. með því að fram fari lýðræðisleg umræða um málið, að fram fari umræða á löggjafarsamkundunni um mál af þessu tagi. Í frumvarpinu eru aðrar breytingar sem ýmsir telja eflaust að séu til mikilla bóta en ég leyfi mér að hafa efasemdir um. Í 9. gr. laga um Stjórnarráð Íslands er kveðið á um svokallaðar ráðherranefndir og segir í greinargerð með frumvarpinu að þær hafi reynst afskaplega vel, en það sem skorti á sé að fá ítarlegri lagareglur um með hvaða hætti þær skuli starfa. Hæstv. forseti. Ég ætla nú að leyfa mér að setja fram ákveðnar efasemdir um þessar ráðherranefndir. Mér finnst eðlilegt að settar séu á fót nefndir sem starfi tímabundið að tilteknum málefnum en ekki að ríkisstjórnin skiptist í einingar þar sem teknar eru veigamiklar ákvarðanir. Haldið var inn á þessa braut á síðasta kjörtímabili, ég tel reynsluna af því ekki góða og nú ætla menn að halda áfram þessari vegferð. Lærdómur minn af þessari reynslu er ekki sá að við eigum að gera þetta gagnrýnislaust. Þetta er enn eitt málið sem þarfnast meiri umræðu, við þurfum að taka meiri umræðu um það. Það er í sjálfu sér óflokkspólitískt mál með öllu. Það snýr að góðum stjórnarháttum sem við erum væntanlega öll að keppa að. Mín skoðun er sú að þegar teknar eru veigamiklar ákvarðanir í efnahagsmálum innan ríkisstjórnar eigi ríkisstjórnin öll að sitja þar við borð en ekki skipta sér niður í einingar þar sem hluti ríkisstjórnarinnar einn kemur að máli. En menn ætla sem sagt að festa þetta í sessi og staðhæfa í greinargerð með frumvarpinu að þetta hafi orðið mjög til góðs. Það er ein breytingartillaga sem meiri hlutinn í stjórnskipunarnefnd leggur til á frumvarpinu sem við erum samþykk og er runnin frá IMMI-stofnuninni og við skrifum upp á sem erum í minni hluta nefndarinnar. Hæstv. forseti. Ég held að þegar málið er skoðað í heild sinni þá kemur í ljós að það er víðtækt, það tekur á mörgum grundvallarþáttum í stjórnsýslu okkar. Það eru gerðar grundvallarbreytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Farið er aftur á bak í ýmsum efnum, það er styrkt miðstjórnarvald forsætisráðuneytisins og forsætisráðherra, sem gagnrýnt var mjög á síðasta kjörtímabili. Ég furða mig á að sömu menn og héldu þessari gagnrýni hæst á lofti hér fyrir fáeinum missirum síðan skuli nú komnir með tillögur sem ganga einmitt í þá átt sem þeir höfðu gagnrýnt; efling á miðstjórnarvaldi forsætisráðherra samhliða því að dregið er úr völdum og aðkomu Alþingis að málinu. Ég hvet til þess að þetta frumvarp fái mikla umræðu í þinginu, og ég hvet þingmenn almennt til að kynna sér málið mjög vel. Við eigum ekki að hleypa þessum breytingum í gegn umræðulaust. Það á ekki að vera háð duttlungavaldi einstakra ráðherra hvernig farið er með stofnanir stjórnsýslunnar. Ég gagnrýni það líka harðlega að virtar séu að vettugi skyldur sem hvíla á stjórnvöldum lögum samkvæmt, að hafa samráð við stéttarfélögin um breytingar á vinnuumhverfi og breytingar sem snúa að réttindum og skyldum starfsmanna. Það hefur ekki verið gert sem skyldi við smíði þessa frumvarps. Og í ofanálag er það svo, eins og ég hef gert grein fyrir í ræðu minni, að dregið er úr aðkomu stéttarfélaganna, stjórnsýslunnar, forstöðumanna ríkisstofnana, þegar kemur að því að setja siðferðileg viðmið innan stjórnsýslunnar. Við tryggjum aldrei siðferði eða kurteisi með lagasetningu. Það er nokkuð sem menn þróa með sjálfum sér. En það er mergurinn málsins að við erum að reyna að finna farvegi sem efla og styrkja viðleitni í þá veru að skapa traustari siðferðilegan grundvöll undir stjórnsýsluna og undir stjórnmálin í landinu.
Með bréfum, dagsettum 22. og 26. maí sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslur Ríkisendurskoðunar um Náttúruminjasafn Íslands annars vegar og hins vegar stöðu barnaverndarmála á Íslandi.
Virðulegi forseti. Nú er ekki í gangi nein starfsáætlun hjá þinginu, það er heldur ekki í gangi fundatafla hjá nefndum heldur er þingið í einhvers konar lausu lofti. Þegar við erum komin inn í það ástand tekur hv. þm. Höskuldur Þórhallsson þá ákvörðun í nefnd í morgun sem nefndarformaður að rífa út mál sem snýr að því að taka skipulagsvaldið af þremur sveitarfélögum, Reykjavík, Egilsstöðum og Akureyri. Við fáum þetta mál gerbreytt, þetta snerist upphaflega um Reykjavíkurflugvöll en við fáum það inn gerbreytt kl. 8.13 í morgun í pósthólf okkar. Kl. 8.25 ákveður þingmaðurinn að rífa það út úr nefnd með fulltingi þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Virðuleg forseti. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Við í minni hlutanum mótmæltum þessu og óskuðum eftir því að fulltrúar þessara sveitarfélaga og fulltrúar ráðuneytisins kæmu fyrir nefndina til að fara yfir áhrif breytinganna með okkur og því var hafnað. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Ég verð að koma þessum mótmælum á framfæri við forseta [[Forseti hringir.]]vegna þess að við viljum iðka vönduð vinnubrögð og þessi vinnubrögð eru það ekki.
Virðulegi forseti. Það var mikið fagnaðarefni að við skyldum ná að taka þetta mikilvæga mál út úr nefnd í morgun ásamt tveimur öðrum frumvörpum. Það er fullrætt að mínu mati og jákvæðar umsagnir bárust, bæði frá Akureyrarbæ og Fljótsdalshéraði. Sú hugmynd sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kynnti hér áðan var kynnt í fjölmiðlum og sagt að yrði væntanlega að veruleika, að minnsta kosti yrði hún lögð til og meiri hluti nefndarinnar leggur þetta til. Þetta snýr að því að allir landsmenn fái að eiga fulltrúa við það borð sem ákveður um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Þetta er eina leiðin til að koma þessu mjög svo erfiða máli úr þeim vonda farvegi sem það hefur verið í undanfarin ár. Þetta þýðir að við fáum vonandi að greiða um það atkvæði á Alþingi. [[Forseti hringir.]]en ég ítreka að það er mikið fagnaðarefni að okkur skyldi hafa tekist að taka þetta mjög svo mikilvæga mál út úr nefnd í morgun.
Virðulegi forseti. Það hefur auðvitað vakið athygli þetta undarlega mál hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar um að taka skipulagsvaldið af Reykjavík. Það er ótrúlegt að það skuli gerast hér á nokkrum mínútum í nefnd að skipulagsvald sé tekið af sveitarfélögum sem fá ekki einu sinni að bera hönd fyrir höfuð sér, á Akureyri og Egilsstöðum. Það er nú ósköp einfaldlega þannig að það hefði verið eðlilegt að kalla fulltrúa þessara sveitarfélaga til. Það er stjórnarskrá í landinu, hún tryggir sveitarfélögum sjálfsákvörðunarrétt. Ég hlýt að biðla enn einu sinni til hæstv. forseta um að fara nú að reyna að hafa stjórn á þeim formdólgum sem vaða hér uppi í þinginu og brjóta allar reglur holt og bolt. Það er stjórnarskrá í landinu sem mælir fyrir um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það er ekki hægt að taka vald af sveitarfélögum án þess að leyfa þeim einu sinni að tjá sig, á nokkrum mínútum, án umræðu í þingnefnd. Virðulegi forseti. Forustufólk á Akureyri hefur mátt þola það undanfarin ár, það hefur til dæmis verið ágreiningur þar um línulagnir. [[Forseti hringir.]]Hvaða fordæmi er verið að skapa hér núna ef þingið stekkur til og tekur skipulagsvaldið af sveitarfélagi?
Virðulegur forseti. Nú þegar við förum vonandi að sjá fyrir endann á þessu þingi og menn eru frekar að reyna að vanda sig í samskiptum milli stjórnar og stjórnarandstöðu kemur þetta forkastanlega mál hér og er rifið út úr nefnd með fulltingi manna sem ekki hafa verið í umræðu um málið á neinu stigi þess. Ekki er nóg með það að það sé tekið skipulagsvald af þremur sveitarfélögum í stað eins, eins og málið var lagt út til umsagnar um eitt sveitarfélag, Reykjavíkurborg, sem fékk bæði að setja inn umsagnir og mæta á fund nefndarinnar, heldur fær nefndin það nú til umfjöllunar á tíu mínútum að tveimur sveitarfélögum sé bætt við. Og hvert á skipulagsvaldið að fara, virðulegur forseti? Á það að fara til ráðherra skipulagsmála? Nei, það á að fara til innanríkisráðherra. Mér þætti fróðlegt að heyra hvort hæstv. innanríkisráðherra sé meðvituð um það að hún sé í þann veginn að fara að búa til sérstaka skrifstofu um skipulagsmál á flugvöllum á Íslandi.
Virðulegur forseti. Það sem gerðist á fundi umhverfis- og samgöngunefndar í morgun var pólitískt reginhneyksli. Það er rétt að ég fari yfir atburðarásina þegar menn eru farnir að halda svona á málunum. Boðað er til fundar í nefndinni klukkan átta í morgun og þegar 21 mínúta er liðin af ætluðum fundartíma nefndarinnar hefur formanni nefndarinnar tekist að safna saman af göngum nefndasviðs nægilega mörgum þingmönnum til þess að geta tekið málið út með meiri hluta. Þannig er það gert. Verið er að taka ekki bara skipulagsvaldið af Reykjavíkurborg, heldur líka af tveimur sveitarfélögum til viðbótar með tíu mínútna umfjöllun, ekki með neinum gestum, ekki með neinum umsögnum. Hvers lags vinnubrögð eru þetta eiginlega? Og að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson skuli koma hingað upp í ræðustól og hrósa sjálfum sér fyrir að hafa tekist að taka málið úr nefnd í morgun, eins og það sé afrek út af fyrir sig að taka mál úr nefnd, er auðvitað bara hlægilegt. Það er hlægilegt að verða vitni að svona [[Forseti hringir.]]vinnubrögðum.
Forseti. Ég hef af því þungar áhyggjur hvert við erum að stefna með þetta Alþingi. Ramminn var tekinn út af dagskrá til að hér yrði boðað til fundar til þess að reyna að finna einhverja lausn á því máli, en enginn fundur hefur átt sér stað, forseti, ekki neinn. Síðan kemur þetta mál hér í morgun sem er alveg ótrúlega óforskammað og ófaglegt í alla staði og á sama tíma hafa formenn flokkanna ekki boðað einn einasta fund með stjórnarandstöðunni. Það er greinilegt að þeir sem hér eru við völd hafa algjörlega misst tökin á atburðarásinni. Ég held að það sé nauðsynlegt að formenn flokkanna ræði við þingmenn sína sem setja þingið í uppnám trekk í trekk, í staðinn fyrir að kenna stjórnarandstöðunni um að standa í vegi fyrir því níði sem á sér stað innan veggja Alþingis. Skömmin er ykkar sem berið ábyrgð á þessu ástandi.
Virðulegi forseti. Þetta mál snýst að mestu leyti um vinnubrögð og hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni tekst að láta hv. þm. Jón Gunnarsson meira að segja líta vel út í samanburðinum í þessu máli. Þetta er það mikið níðingsverk sem hér átti sér stað í morgun. Menn vinna bara ekki svona, koma ekki með endurskrifað frumvarp kl. 8.13, þetta er allt til, tímasett í okkar tölvum, og rífa málið út kl. 8.25. Ég hef verið frekar fylgjandi því að flugvöllurinn sé í Vatnsmýrinni á meðan ekki fæst annar viðunandi staður fyrir hann, en svona vinnubrögðum er ég ekki til í að taka þátt í. Þetta er eins og hv. þm. Róbert Marshall sagði reginhneyksli, þetta er þinginu ekki sæmandi og við eigum að henda þessu máli aftur inn í nefndina og fá að tala við þessi sveitarfélög og ráðuneyti sem í hlut eiga.
Virðulegi forseti. Hér er verið að búa til fárviðri úr engu. [[Gripið fram í.]]Þetta mál er búið að vera á dagskrá nefndarinnar undanfarnar vikur, var á dagskrá nefndarinnar nú í morgun [[Ekki …]]þannig að menn máttu algjörlega vita að það stæði til að taka þetta mál út enda var gestakomum lokið. Hér er fullyrt að það hafi ekki verið gestir í þessu máli. [[Gripið fram í.]]Þeim var algjörlega lokið, öllum gestakomum, og ég varð meira að segja við öllum þeim óskum sem bárust frá stjórnarandstöðunni um aukagestakomur. Það er bara ekki rétt sem haldið er fram hér í dag, það er fullyrt að verið sé að taka allt skipulagsvald af sveitarfélögum. Það er rangt. Það er verið að taka það af í þessu undantekningartilviki sem snýr að alþjóðaflugvöllum í landinu og heyra undir mikilvægustu samgönguinnviði landsins, mál sem snýr augljóslega að þjóðarhagsmunum. Hér er svo fullyrt að þetta brjóti gegn stjórnarskránni. Ég bið menn að lesa 78. gr. sem segir að sjálfsákvörðunarvaldið sé hjá sveitarfélögunum nema Alþingi ákveði annað. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Varðandi það að skipulagsnefndin [[Forseti hringir.]]eigi að fara til innanríkisráðherra, að sjálfsögðu, hún fer með umsjón mála varðandi skipulagsnefnd Keflavíkurflugvallar og hún fer með samgöngumálin í þessu landi. Þetta er samgöngumál, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Það er komið upp alvarlegt ástand á þinginu. Við verðum vitni að ég vil meina fullkomnu stjórnleysi. Við vörðum maímánuði í það að deila um þá fyrirætlun hv. þm. Jóns Gunnarssonar að troða nokkrum virkjunum inn í þingsályktunartillögu á milli umræðna á skjön við öll lagaákvæði um það hvernig á að taka svoleiðis ákvarðanir. Eigum við núna að fara að eyða júnímánuði í að reyna að stoppa þá fyrirætlun hv. þm. Höskulds Þórhallssonar að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögum [[Gripið fram í.]]og fara þá inn í annað deilumál sem er nú líka svolítið heitt, sem er Reykjavíkurflugvöllur og hvar hann á að vera staðsettur? Það mál er í ákveðnu ferli. Ég ætla ekki að taka þátt í því að leyfa hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að taka einfaldlega ákvörðunarvaldið af Reykjavík í þessu risastóra máli. [[Gripið fram í.]]Hefur hæstv. forseti einhverja stjórn á þinginu? [[Forseti hringir.]]
… efnislega umræðu.
Forseti er að reyna að hafa stjórn á þinginu og hefur sérstaklega talað um það hvað eftir annað að hv. þingmenn sem vilja ræða þessi mál geri það yfir ræðustól Alþingis en ekki úr sætum sínum í samtölum eða frammíköllum af því tagi.
Virðulegi forseti. Eins og okkur hafi vantað enn eitt deiluefnið um hvernig Alþingi virkar eða öllu heldur virkar ekki. Nú finnst mér algjör óþarfi að fara í einhverja efnislega umræðu um tillöguna hér og nú vegna þess að það sem stingur í stúf eru vinnubrögðin sjálf, það eru vinnubrögðin.
Það er ekkert að þeim.
Það er ekkert að þessum vinnubrögðum, segir hv. þingmaður. [[Gripið fram í.]]Trúði hv. þingmaður því raunverulega að þetta mundi ekki valda úlfúð?
Að sjálfsögðu.
Trúði hann því virkilega þegar hann henti inn breytingartillögu af þessari stærðargráðu sem hann lætur síðan að sé ekkert stórmál, gefur mönnum einhverjar mínútur til þess að fara yfir breytingarnar, tekur síðan málið út og fær að sögn inn menn frá öðrum fundum til þess að gera það? Svona á þetta ekki að virka, virðulegi forseti. Aðeins um ástandið eins og það hefur verið hérna upp á síðkastið. Það er auðvelt fyrir almenning að hneykslast á Alþingi þegar hann sér það sem á sér stað hérna í beinni útsendingu. En ef almenningur upplifði vinnubrögð meiri hlutans sem eiga sér ekki stað í þessari pontu yrði almenningur mun hneykslaðri á vinnubrögðum meiri hlutans en minni hlutans, það fullyrði ég alveg blákalt. Þetta gengur ekki, virðulegi forseti. Þetta gengur ekki. Við verðum að reyna að vinna saman [[Forseti hringir.]]alla vega að því hvernig við ætlum að vinna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég vil spyrja forseta: Er það undir sameinuðu flaggi þingflokka stjórnarliða og ríkisstjórnarinnar að tekin er ákvörðun um að viðhalda stríðsástandi í þinginu? Var það ákveðið? Var farið yfir það á ríkisstjórnarfundi í morgun að mikilvægt væri að viðhalda ófriðnum í þinginu? [[Gripið fram í.]]Maður veltir því fyrir sér þegar inn kemur tillaga af þessu tagi sem er afgreidd svo hratt að maður hefur sjaldan séð annað eins. Það væri áhugavert ef við gætum birt hérna á veggnum „track changes“-skjalið sem við fengum [[Gripið fram í: Já.]]klukkan 13 mínútur yfir átta í morgun. Það var algjörlega blátt því að það voru svona 12–14 orð eftir af fyrra máli, eitthvað svoleiðis, fyrirsagnir og eitthvað smotterí, en annað var gjörbreytt því að þetta er annað þingmál. Svo segir formaður nefndarinnar: Þetta [[Forseti hringir.]]er alvanalegt, þetta hefur viðgengist [[Forseti hringir.]]hér árum saman. [[Forseti hringir.]]- Ergo: Við ætlum að halda áfram að vinna illa. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Maður hlýtur að spyrja hæstv. forseta: Er þetta forgangsmál ríkisstjórnarinnar? Vill stjórnarmeirihlutinn eyða tíma í þetta? Við erum með beiðni frá hæstv. umhverfisráðherra um að fresta náttúruverndarlögunum annað árið í röð vegna þess að umhverfis- og samgöngunefnd hefur ekki getað lokið málinu. Við eigum að fara að fjalla um það hér á síðustu dögum að fresta þeim aftur annars taka gömlu lögin við 1. júlí. Við erum með samgönguáætlun sem fór í umræðu á föstudaginn og á að afgreiðast sem fjögurra ára lögboðin samgönguáætlun og á að fjalla um í nefndinni. Þessu máli er kippt inn. Við sitjum í nefndum og eigum að vera í allsherjar- og menntamálanefnd, velferðarnefnd og ég sem varamaður í umhverfis- og samgöngunefnd, allt á sama tímanum. Eigum við ekki að loka þessu þingi í nokkra daga og reyna að sortera hvað við ætlum að klára? [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Við klárum þetta ekkert fyrr en í september. Við klárum þetta ekki núna, það er útilokað. Þessi vinnubrögð eru stríðsyfirlýsing. Ég er einn af þeim sem hafa verið stuðningsmenn þess að hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni, en ég er aldrei stuðningsmaður [[Forseti hringir.]]þess að fara fram með ofbeldi af þessu tagi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Virðulegur forseti. Ég vil bara taka það fram að þess var óskað sérstaklega af okkur í minni hluta samgöngu- og umhverfisnefndar að Ragna Árnadóttir, sem leiðir hina svokölluðu Rögnunefnd sem á að fjalla um framtíðarstaðsetningu flugvallarins, yrði fengin til þess að koma á fund nefndarinnar. Það gerðist ekki.
Það var reynt að ná í hana.
Já, ég veit að hv. þingmaður reyndi að ná í hana [[Hún var erlendis.]]og hún var erlendis, [[Já, hún var erlendis.]]Og hvað ef fleiri gestir eru erlendis? Hvað ef fleiri umsagnaraðilar komast ekki á fund nefndarinnar? Eru mál þá bara samþykkt af því að það eru einhverjir í útlöndum? [[Gripið fram í.]]Ætlar hv. þingmaður að segja það við bæjarstjórnina á Akureyri og Egilsstöðum: Já, við tókum af ykkur skipulagsvaldið, því miður, þið voruð í útlöndum á meðan. Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Það á ekki að afgreiða meiri háttar breytingar með þessum hætti. Þegar hv. þingmaður heldur því fram að gestakomur hafi verið með eðlilegum hætti þá er það alveg rétt þegar kemur að Reykjavíkurflugvelli, [[Forseti hringir.]]en breytingin sem kynnt var í morgun [[Forseti hringir.]]sem var þannig að það sást [[Forseti hringir.]]ekki í skjalið fyrir „track changes“, [[Forseti hringir.]]það hefur enginn fjallað um þær breytingar, engir gestir, engar umsagnir, bara geðþóttaákvörðun meiri hluta nefndarinnar.
Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að stjórnleysi ríkti í þinginu. Mér sýnist að í skjóli þessa stjórnleysis séu einstaka þingmenn farnir að beita hér fordæmalausum bolabrögðum til að koma í gegn eigin málum og vaða inn á gríðarlega viðkvæm svið deilumála sem eru í ferli annars staðar. Það verða allir að bera virðingu fyrir því. Það verða líka allir að bera virðingu fyrir því hvernig mál eru unnin í nefndum. Þau eru ekki unnin eins og var gert í morgun. Ég segi stjórnleysi vegna þess að við höfum fjallað um það hér áður að það ríkir ekki starfsáætlun núna í þinginu. Þegar það er engin starfsáætlun ætti nú að reyna á það að við sem förum fyrir flokkunum á þingi mundum alla vega vera kölluð á fund til að fara yfir það hvernig væri best að ljúka þessu, [[Forseti hringir.]]hvað ætti að setja í forgang og hvernig við ættum að haga [[Forseti hringir.]]okkur undir þessum kringumstæðum.
Forseti. Mikið hefði verið gagnlegt ef það hefði verið bein útsending frá þessum nefndarfundi í morgun. Mikið væri gagnlegt ef almenningur fengi að sjá hvað gerist á þessum vinnustað fyrir utan þessa pontu. Maður hefur ítrekað reynt að verja þingið og þá gjörninga sem hér eiga sér stað með því að segja að nefndarstarf sé gott. Það hefur ekki verið það undanfarið. Ég hef áhyggjur af stöðu Alþingis, forseti, og ég skora á forseta að bregðast við því ástandi sem hér er nú og kalla saman þingflokksformenn og fara yfir stöðuna. Ég trúi því ekki að þingflokksformenn meiri hlutans séu sáttir við svona vinnubrögð, ég trúi því ekki. Ég trúi því ekki að formenn flokkanna séu sáttir við svona vinnubrögð, ég trúi því ekki, forseti. Er enginn áhugi á að finna faglega ferla þar sem við getum unnið saman, sameiginlega, að málefnum sem skipta þjóðina máli? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ég kom inn í vinnuna bara frekar jákvæð í morgun og þetta er það fyrsta sem blasir við og maður fer í fullkomið ójafnvægi [[Forseti hringir.]]af því hvernig sumir þingmenn meiri hlutans taka sér ægivald.
Herra forseti. Það er búið að taka starfsáætlunina úr sambandi. Það er engin nefndatafla í sambandi. Það hafa engir fundir verið haldnir um framhald þingstarfa. Ég var erlendis í fjóra daga og þegar ég kem heim er eins og tíminn hafi hreinlega ekki liðið, það hefur ekkert gerst, enginn talað saman. Ætlar hæstv. forseti að halda svona áfram? Ætlar hæstv. forseti að halda áfram með þingið í upplausn? Nefndir funda ekki, stöðug ný deilumál að koma upp á yfirborðið og engin tilraun er gerð til að fara yfir hvaða mál nákvæmlega eiga að vera í forgangi hjá hæstv. ríkisstjórn þannig að við getum sest niður og farið yfir hvernig við ætlum að ljúka þinghaldinu einhvern tíma. Ég segi „einhvern tíma“, því að ég hef að sjálfsögðu ekki hugmynd um það. Ég hef ekkert á móti því að við fundum áfram inn í júní, en þá verður að vera skipulag á hlutunum. Þessi ímynd þingsins sem fólk fær í gegnum beina útsendingu á stóran þátt í því litla trausti [[Forseti hringir.]]sem fólk hefur á Alþingi sem stofnun, þar sem fólk getur ekki einu sinni komið sér saman um vinnulag eða hvernig dagurinn eigi að líta út. Þetta gengur ekki, herra forseti. Ég legg til að hæstv. forseti geri hlé á þingfundi þangað til við verðum búin að ákveða hvernig t.d. vikan á að líta út.
Virðulegi forseti. Þegar meiri hlutinn kemur fram með breytingartillögur í hv. allsherjar- og menntamálanefnd eru þær breytingartillögur jafnan ræddar. Þær eru ræddar í þeim tilgangi að reyna að öðlast einhverja sátt um það eða alla vega hafa á hreinu hvar fólk stendur. Hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar virðist ekki leggja nokkurn metnað í það einu sinni að ræða málin nema í nokkrar mínútur og taka síðan málið út með öllum breytingunum. Hins vegar held ég að ég sé búinn að átta mig á því hvert planið er hjá hv. þingmanni. Planið er að koma í fjölmiðla sem riddari landsbyggðarinnar [[Gripið fram í.]]og bjarga Reykjavíkurflugvelli frá vondu, vondu Reykjavík. Ég held að það sé planið hjá honum og að hann reyni beinlínis að skapa ósætti hér til að slá sjálfan sig til riddara í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég biðst forláts en ég verð aðeins að segja að ég er hlynntur því að hafa flugvöllinn áfram í Reykjavík. Þetta er efnisleg umræða, [[Gripið fram í.]]þess vegna biðst ég afsökunar á þessu. Vinnubrögðin á Alþingi þurfa að samræmast [[Forseti hringir.]]einhverju sem eitthvert smá vit er í.
Virðulegi forseti. Hæstv. forseti hefur ítrekað kallað eftir því í vetur að ríkisstjórnin komi snemma með mál. Afleiðingin af því er engin, mál koma fram seinna en nokkru sinni fyrr. Hæstv. forseti er búinn að fella starfsáætlun úr gildi, það er enginn tími lengur fyrir nefndafundi. Samt er verið að vinna í nefndum að hálfköruðum málum ríkisstjórnarinnar og enginn veit hvað er forgangsmál og hvað ekki. Þessi vinnubrögð ganga ekki lengur og forseti verður að horfast í augu við það að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna hafa ákveðið að niðurlægja hæstv. forseta, grafa undan verkstjórn hans í þinginu og nú eru húskarlar meiri hlutans farnir að hlaupa til og nýta sér ringulreiðina í þinginu. Forseti á núna að boða hlé á þessum fundi og krefjast þess að forsætisráðherra landsins boði fund formanna flokkanna sem hefur ekki verið boðaður um framhald þingstarfa. Svona verður ekki haldið áfram. Hæstv. forseta ber að átta sig á því að hann getur ekki sætt sig við það að formenn stjórnarflokkanna niðurlægi hann með þessum hætti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Núna þegar starfsáætlun er ekki lengur í gildi virka þessi vinnubrögð hjá formanni umhverfis- og samgöngunefndar og meiri hluta þeirrar nefndar eins og stríðshanski hingað inn. Það er þannig. Við höfum ekki fengið að sjá forgangsmál ríkisstjórnarinnar en hljótum að leiða að því líkum að þetta sé eitt af þeim og forustumenn ríkisstjórnarinnar séu búnir að fara yfir það með formönnum nefnda hvaða mál eigi að afgreiða hratt út úr nefndum og þetta sé eitt af þeim málum. Ég vil spyrja forseta hvort hann hafi hugsað sér að nýta þá stöðu sem er núna í þinginu, en við erum með alla formenn flokkanna í þingsal eða í þinghúsinu. Ég vil biðja forseta að nýta sér það tækifæri og fara fram á það við forsætisráðherra að hann kalli saman [[Forseti hringir.]]formenn flokkanna til að ræða stöðuna sem hér er.
Hæstv. forseti. Það er ekki að sökum að spyrja hvað fólk í stjórnarmeirihlutanum lætur sér detta í hug að gera hér á vettvangi þingsins. Eftir stórundarlega og forkastanlega afgreiðslu umhverfis- og samgöngunefndar í morgun tel ég að forseti eigi að fara yfir það með þingflokksformönnum hvernig hægt verður að fresta hér þingi sem fyrst. Ég held að þetta sé orðið ágætt og legg til að áður en við lendum í enn meiri vanda með löggjafarsamkunduna verði fundin einhver snyrtileg leið til að fresta hér þingi. Svo þurfum við væntanlega að koma saman út af stöðugleikaskattinum, ef hann kemur þá fram eftir margboðaða framlagningu, en þetta getur ekki gengið svona. Ég tek undir orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem talaði á undan mér; forseti ætti að kalla til formenn stjórnmálaflokkanna og reyna að finna snyrtilega lendingu fyrir Alþingi Íslendinga.
Forseti greindi frá því á þingflokksformannafundi í morgun að hann gerði ráð fyrir því og vænti þess að fundur yrði með formönnum flokkanna í dag.
Klukkan hvað?
Nú hefur verið boðaður slíkur fundur kl. 16 í dag.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, utanríkisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Fyrir helgi kynnti ríkisstjórnin aðgerðir sem fyrirhugað væri að gripið yrði til við gerð kjarasamninga. Það er jákvætt að sjá að verkalýðshreyfingin hefur náð að þvinga ríkisstjórnina til ýmissa góðra verka, svo sem úrbóta í húsnæðismálum og skattalækkana, en við eigum þó eftir að sjá endanlega útfærslu ýmissa þessara þátta áður en unnt er að sjá nákvæmlega hvort þar er um fullnægjandi úrræði að ræða. Það sem vekur mesta athygli er að þessar skattaaðgerðir eru útfærðar með þeim hætti að helmingur landsmanna fær lítið sem ekkert út úr þeim. Þeir sem eru með miðgildi launa eða þar fyrir neðan fá innan við 1 þús. kr. út úr þessum aðgerðum. Það er líka ljóst að aldraðir eiga að sitja eftir, öryrkjar eiga að sitja eftir og atvinnulausir eiga að sitja eftir. Efnisröksemdin fyrir 300 þús. kr. lágmarkslaunum er sú að þau séu nauðsynleg til þess að fólk nái að sjá sér farborða, að þau sé grunnforsenda framfærslu. Það hlýtur þá að gilda líka um aldraða og aðra sem reiða sig á framlög frá hinu opinbera í gegnum grunnframfærslu almannatrygginga til að sjá sér farborða. Lægstu bætur eru nú undir 200 þús. kr. Hvernig hyggst ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]tryggja að aldraðir, [[Forseti hringir.]]öryrkjar og atvinnulausir fái líka notið 300 þús. kr.?
Virðulegur forseti. Það er orðin lenska hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, þegar tilkynnt er um miklar aðgerðir sem koma mörgum til góða, að reyna að finna einhverja sem þær tilteknu aðgerðir taka ekki til og virðist þá vera ríkjandi skoðun hjá þingmönnum stjórnarandstöðunnar að það eigi aldrei að ráðast í neinar aðgerðir nema þær aðgerðir nái til allra á sama tíma. Hér er verið að grípa til aðgerða sem munu gagnast langflestum landsmönnum beint og öllum óbeint. Það er raunar ekki rétt sem hv. þingmaður heldur fram, að þeir sem eru með miðgildi launa fái bara 1 þús. kr. út úr þeim aðgerðum sem kynntar hafa verið sem framlag stjórnvalda í kjarasamningum. Þvert á móti eru þetta fjölbreytilegar aðgerðir sem munu hafa víðtæk og mikil áhrif fyrir landsmenn alla, eins og ég segi, stærstan hluta þeirra beint og alla óbeint. Það er hins vegar alveg ljóst að í þessum aðgerðum er ekki verið, frekar en öðrum aðgerðum stjórnvalda, að leysa öll mál samtímis. Það mun að sjálfsögðu áfram þurfa að ræða stöðu öryrkja, stöðu eldri borgara og ýmislegt annað sem þarf að leysa og bæta. Eins og hv. þingmaður sér þá kynnir ríkisstjórnin jafnt og þétt aðgerðir og lausnir sem ná til mjög stórra hópa og bæta stöðu þeirra. Þannig verður þetta áfram í tíð þessarar ríkisstjórnar svoleiðis að hv. þingmaður á að leyfa sér að gleðjast yfir því að hér er enn ein stóraðgerðin á ferð sem réttir stöðu mjög stórs hluta landsmanna beint og gagnast samfélaginu öllu óbeint.
Virðulegi forseti. Ég þarf ekkert að reyna að finna einhverja sem njóta ekki þessarar aðgerðar. Það er gríðarlegur fjöldi. Hæstv. forsætisráðherra ætlar bara einhvern tímann seinna að ræða aðstæður aldraðra og öryrkja. Á þessu kjörtímabili hafa bætur almannatrygginga einungis hækkað í samræmi við verðlag en ekki í samræmi við launaþróun. [[Gripið fram í.]]Það hefur orðið verulegur munur á milli launaþróunar og verðlagsþróunar launaþróuninni í hag. Nú stendur fyrir dyrum að launin hækki enn meira. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að svara þeim gríðarlega fjölda aldraðra sem reiðir sig á lágmarksbætur almannatrygginga hvernig eigi að tryggja öldruðum mannsæmandi framfærslu. Ef það er orðið grundvallarviðmið í samfélaginu að mannsæmandi framfærsla sé 300 þús. kr. eiga aldraðir rétt á því sama og öryrkjar sem hafa ekki valið að geta ekki unnið eiga rétt á því sama. Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að tryggja það núna, ekki seinna? Hann hefur nefnilega ekki enn efnt það sem hann sagðist ætla [[Forseti hringir.]]að efna einhvern tímann seinna [[Forseti hringir.]]hvað varðar úrlausnir fyrir skuldug heimili.
Virðulegur forseti. Mikið er þetta sérkennileg nálgun, að það sé núna orðið áhyggjuefni hvað laun hafa hækkað mikið og séu að fara að hækka mikið. Hv. þingmaður hlýtur að átta sig á því að í þessum aðgerðum eins og öllum öðrum aðgerðum eru menn að reyna að nálgast ákveðna hópa á þann hátt að það skili sem mestu til þeirra. Það er þar af leiðandi ekki skynsamlegt að ætla með einni og sömu aðgerðinni að leysa öll vandamál heimsins. Nei, það gera menn með því að finna lausnir í hverju tilviki fyrir sig og þar hefur þessi ríkisstjórn skilað þeim árangri að hv. þingmaður á ekki að þurfa að bregðast við með þessum hætti. Þessi ríkisstjórn hefur til að mynda ráðist í allar þær aðgerðir sem boðaðar voru í skuldamálum heimilanna og afnumið allar þær skerðingar sem síðasta ríkisstjórn innleiddi á öryrkja og eldri borgara. Gríðarlegar skerðingar frá árinu 2009 voru allar afnumdar. [[Forseti hringir.]] Það er rétt að kjör þessa fólks mega svo sannarlega batna og við getum [[Forseti hringir.]]vonandi unnið áfram að því.
Herra forseti. Mig langar að ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra um stöðuna á Landspítalanum og auðvitað víðar í heilbrigðiskerfinu. Ég held að við öll sem erum hér inni hljótum að hafa þungar áhyggjur af þeirri stöðu, nú þegar verkfallsaðgerðir BHM hafa staðið í allnokkurn tíma og síðan eru hafnar verkfallsaðgerðir hjúkrunarfræðinga. Mér telst til þegar ég skoða tölur að um 40% af starfsmönnum Landspítalans eins séu í einhvers konar verkfallsaðgerðum, þ.e. um 1.500 hjúkrunarfræðingar og hátt í 500 starfsmenn innan vébanda BHM. Þetta gerist á tíma þar sem við horfum fram á að það verður æ meiri þörf í framtíðinni fyrir heilbrigðisstarfsfólk af einföldum lýðfræðilegum ástæðum þ.e. það verður meira álag á heilbrigðiskerfinu og við erum þegar farin að finna fyrir því innan heilbrigðiskerfisins, þyngri eftirspurn eftir hjúkrun. Hverjar eru tölurnar? Jú, við horfum fram á að á næstu þremur árum komast um það bil 900 hjúkrunarfræðingar á þann aldur að geta hafið töku lífeyris, en við erum að útskrifa 450 hjúkrunarfræðinga. Við horfum því upp á það að hér gæti orðið verulegur skortur á starfsfólki innan heilbrigðisþjónustunnar. Það virðist vera allt í hnút, herra forseti, í þessari kjaradeilu sem snýst meðal annars, og nú tek ég fram að ég sit ekki við borðið en fylgist auðvitað með fréttum eins og aðrir hv. þingmenn, um kynbundinn launamun, en hjúkrunarfræðingar hafa bent á að verulegur munur sé á kvennastéttunum innan BHM og karlastéttunum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ástæðu til að fara út fyrir rammann, og ég minni á tillögu sem við í stjórnarandstöðunni lögðum fram þegar læknaverkfallið stóð yfir, og skipuð verði sáttanefnd með aðkomu deiluaðila og ríkissáttasemjara til að reyna að leysa málið. [[Forseti hringir.]]Mig langar líka að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra [[Forseti hringir.]]og vonast eftir [[Forseti hringir.]]neikvæðu svari, hvort hann telji mögulegt að setja lög á þetta verkfall.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég vil byrja á því að svara þeirri spurningu sem til mín er beint hvort það sé mögulegt að setja lög á svona deilu. Auðvitað er það mögulegt. Svarið við þeirri spurningu er já, það hlýtur að vera mögulegt. Fordæmi eru fyrir því, það hafa verið sett lög á kjaradeilur. Í þeirri stöðu sem uppi er þá vil ég ekki útiloka neinn möguleika í dag, kemur einfaldlega ekki til greina, til þess er ástandið allt of alvarlegt, það þokar ekkert, samninganefndirnar ná ekki saman. Ég er meðvitaður um þá stöðu sem hv. þingmaður lýsir og er uppi í íslensku heilbrigðiskerfi varðandi sérhæft starfsfólk, en það er ekki einsdæmi. Það er ekki einsdæmi. Þetta er í rauninni staðan og þetta er verkefni sem heilbrigðiskerfi víðast hvar á Vesturlöndum glíma við, mönnun heilbrigðisþjónustunnar. Við erum ekki eyland í þessu efni. Þegar nefndar eru þær launakröfur sem uppi eru og tekist er á um og vísað til þess að eitt af þeim atriðum sé m.a. kynbundinn launamunur, þá spyr maður sig líka hvernig því er mætt. Það eru rétt um tvö ár síðan gert var sérstakt átak í því að jafna kynbundinn launamun innan heilbrigðisstétta. Það var síðasta ríkisstjórn sem hafði forgöngu um það verkefni.
Fyrsta skrefið.
Þrátt fyrir það erum við enn með þessa kröfu uppi. Var þá ekki gengið nægilega langt?
Það var fyrsta skrefið.
Hvers vegna í ósköpunum treystu menn sér þá ekki til að ganga alla leið? Ég fullyrði að sú aðgerð gerði ekkert annað en að ýta undir og kynda undir átökum stétta, ekki bara í heilbrigðiskerfinu, heldur víðar í þjóðfélaginu um þau kjör sem boðin voru af opinberum aðilum. Þetta var algjörlega misheppnuð aðgerð, svo það sé sagt.
Herra forseti. Ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann teldi hugsanlegt að það yrði skipuð sérstök sáttanefnd eins og við lögðum til í læknadeilunni og hann kaus að svara því ekki, en nefndi í fyrsta lagi í löngu máli að auðvitað væru lagaheimildir til að setja lög á verkfallsaðgerðir. Ég var að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, og hefði kannski mátt vera nákvæmari í orðalagi, hvort hann teldi það líklega aðgerð, því ótti minn í þessum efnum, herra forseti, er sá að lagasetning á verkfallsaðgerðir muni ekki gera annað en að ýta undir það sem hæstv. ráðherra kom að í sínu svari, þ.e. að heilbrigðisstarfsfólk menntað hér á landi, Íslendingar, flytji annað, því það er eftirspurn eftir þessu fólki alls staðar. Við þekkjum það bæði ég og hæstv. ráðherra að þetta er fólk sem hefur verið að fara annað af því að sjálfsögðu er vandinn hér ekki einsdæmi. Það sagði ég ekki heldur, hæstv. heilbrigðisráðherra, svo það sé sagt. Og að halda því fram að aðgerðir til að jafna launamun kynjanna kyndi bara undir ólgu á vinnumarkaði - á ég að skilja [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra sem svo að við eigum bara að gefast upp fyrir kynbundnum launamun af því það ýti undir ólgu á vinnumarkaði? Ég [[Forseti hringir.]]biðla til hæstv. ráðherra að koma hér og blása okkur einhverja von í brjóst því við höfum öll þungar [[Forseti hringir.]]áhyggjur. Ég óska eftir málefnalegum svörum.
Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu til þess, svo ég svari þeirri spurningu sem ég komst ekki að í fyrri samskiptum okkar hv. þingmanns, að horfa út fyrir rammann ef viðræður skila okkur ekki neinu. Ég vil ekki með neinum hætti loka á einhverja tillögu til lausnar í þeim efnum að reyna að ná saman deiluaðilum. Ef einhvers konar útgáfa að sáttanefnd getur orðið til þess skal ég glaðastur manna ræða það, klárlega. Allt sem getur orðið til þess og horfir til þess að greiða úr þeirri deilu sem þarna stendur er til góða. Ég fagna því að stjórnarandstaðan og hv. þingmaður varpi fram ákveðinni hugmynd til umræðu, sjálfsagt mál að fara í gegnum það. En ég vek athygli á því að sú staða sem þarna er uppi er þess eðlis að hún getur ekki gengið til lengdar. [[Forseti hringir.]]Með einhverjum hætti verðum við að leita leiða [[Forseti hringir.]]til þess að höggva á þann hnút sem þarna er, því [[Forseti hringir.]]svona getur þetta ekki gengið öllu lengur að mínu mati þó svo ég sé ekki tilbúinn til þess að nefna einhverja ákveðna dagsetningu.
Virðulegur forseti. Ég hef fyrr í morgun viðrað þá skoðun mína að þingið sé stjórnlaust. Nú langar mig að viðra þær grunsemdir mínar að efnahagslífið sé stjórnlaust líka og það ríki lausatök á stjórn efnahagsmála. Því miður æxluðust mál þannig á Íslandi að hér urðu og eru enn þá miklar kjaradeilur. Þær eru að leiða til umtalsverðra launahækkana og maður verður bara að vona að atvinnulífið standi undir þeim, en svo er verið að boða skattalækkanir og mjög umfangsmiklar tollalækkanir sem eru auðvitað ein og sér að mörgu leyti ágæt mál. Þetta kemur ofan í umhverfi skuldaniðurfellingar sem er mjög umdeild aðgerð upp á 100 milljarða plús sem aðallega snerist um að mínu viti að deila út fjárhæðum til tekjuhárra. Það eru boðaðar byggingar félagslegra íbúða sem er mjög umfangsmikil og dýr aðgerð ofan á það að byggingariðnaðurinn er á fullu að byggja hótel og íbúðir af öðru tagi og sveitarfélögin hafa ýmis áform um byggingar líka. Hér er rætt um að fara í mjög umfangsmiklar virkjunarframkvæmdir. Og svo kemur afnám hafta inn í þetta umhverfi allt saman. Ég ítreka að þessir liðir einir og sér eru margir hverjir og flestir góðir, en þegar allt er saman tekið þá finnst mér við vera að horfa á þann möguleika að við séum að fara að endurtaka mistökin frá 2005 sem enduðu í hruni 2008. Ofþensla. Mig langar einfaldlega að spyrja hæstv. ráðherra: [[Forseti hringir.]]Hefur hann áhyggjur af því að við séum að sigla inn í stjórnlaust tímabil [[Forseti hringir.]]ofþenslu, of hárra vaxta og viðskiptahalla þegar allt er saman tekið?
Herra forseti. Það er full ástæða til þess að ræða efnahagsmálin í þessu samhengi, hvert stefni í heildarsamhengi hlutanna. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að launahækkanir af þeirri stærðargráðu sem menn hafa samið um til þessa munu setja einhvern verðbólguþrýsting, þó finnst mér að við séum að fá niðurstöðu í þau mál sem er þó nokkuð vægari eða mildari hvað varðar verðbólguáhrif en margt af því sem maður heyrði í umræðunni undanfarna mánuði og óttaðist að yrði á endanum niðurstaðan. Hvernig fara skattalækkanir saman við þessar launabreytingar? Við erum að hrinda í framkvæmd skattalækkunum til þess að styðja við gerð kjarasamninga og við látum þær taka gildi yfir lengri tíma þannig að ég held að þær styðji vel við gerð kjarasamninga og þetta tvennt eitt og sér sé ekki til trafala. Tollalækkanir á föt og skó munu færa verslun aftur inn í landið og það er í mínum huga ekki til þess fallið að raska þessu jafnvægi. En ef við skoðum efnahagslífið og stígum aðeins frá þeim kjaradeilum sem hafa verið og skoðum hvað er undirliggjandi, hvað er að gerast, þá erum við núna ef vel spilast úr hlutunum að upplifa lengsta samfellda hagvaxtarskeið seinni tíma, það er mjög jákvætt. Það er meiri vöxtur í kortunum á Íslandi en víðast hvar annars staðar. En hvernig okkur mun ganga í glímunni við verðbólguna er kannski stóra spurningin. Þá er líka mjög mikilvægt þegar upp verður staðið að menn segi ekki: Þetta var á endanum allt saman krónunni, íslensku krónunni, um að kenna. Vinnumarkaðurinn verður að standa með og vinna með stjórnvöldum ef það á að halda aftur af verðbólgu og ná niður vöxtum. Við höfum verið að bjóða upp á slíkar leiðir. Vinnumarkaðurinn hefur sett óvenjumikinn þrýsting sem þó er [[Forseti hringir.]]vægari en í stefndi, en ég tel að allar aðstæður séu til þess að [[Forseti hringir.]]það spilist með farsælum hætti úr þessum stóru stærðum.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé erfiðara að stjórna efnahagsmálum á uppgangstímum en í kreppu. Ég held að stærstu mistök Íslendinga við stjórn efnahagsmála hafi verið gerð á góðæristímum og þetta lýtur að tímasetningu, að gera einhvern veginn allt gott í einu, skattalækkanir, launahækkanir, efla byggingariðnaðinn og þar fram eftir götunum, og að henda svo inn kannski virkjunum líka, vonandi ekki. Það leiðir einfaldlega til þess að við fáum ofþenslu, við fáum ásigkomulag þar sem við verðum aftur með ríkjandi viðskiptahalla, háa vexti, innstreymi á fjármagni og það kemur öllum illa, sérstaklega þeim sem sitja eftir í þessum aðgerðum eins og bent var á hér fyrr í dag. Það er ástæða til að hafa uppi varnaðarorð. Ég sakna þess að ekki sé lögð meiri áhersla á langtímahugsunina. Við sjáum mjög innihaldsrýrar þjóðhagsspár, samráð á ýmis konar vettvangi hefur nánast verið lagt af. Við erum með lög um opinber fjármál í vinnslu. Hvernig samrýmist sú nálgun á ríkisfjármálin sem við höfum séð undanfarna daga ákvæðum þeirra laga? Þarf ekki að efla langtímahugsunina, [[Forseti hringir.]]samráðið, með það að augnamiði að fá fjölbreytni í atvinnulífinu, meiri arð af auðlindunum og meiri verðmætasköpun [[Forseti hringir.]]og aukna framleiðni í samfélaginu til þess að standa undir þessu öllu [[Forseti hringir.]]saman? Þetta þarf að vera sjálfbært.
Herra forseti. Mér finnst þessi ræða sem hér var flutt kallast ágætlega á við hinar ræðurnar sem snúa að ríkisstjórninni við forsætisráðherra rétt áðan og við aðra ráðherra um að nú verði að ganga að kröfum hjúkrunarfræðinga um tugprósenta hækkanir á ári ár eftir ár, þ.e. ef við fengjum fleiri svona ræður yrði kannski aðeins minna um hinar ræðurnar. Ég stóð hér og varði það á sínum tíma að við semdum ekki við lækna sem stilltu fram 50% launahækkunarkröfu á nokkrum árum. Ef við næðum saman um að reyna að taka út ávinninginn sem svigrúm er fyrir í hagkerfinu hægt og rólega, það væri sígandi lukka sem gilti og hún væri best, þá held ég að við næðum miklum árangri. Meginmeinsemdin í dag eins og þetta blasir við mér er sú að vinnumarkaðurinn er allt of tvístraður, hann stendur ekki með stjórnvöldum og efast um að stjórnvöld standi með honum. Við þurfum að endurbyggja traust í samskiptum stjórnvalda og vinnumarkaðar og það er ekki eitthvað sem hefur gerst á liðnu ári [[Forseti hringir.]]eða liðnum tveimur, fimm árum, það er miklu lengri saga, áratugalöng saga þar að baki. Það þarf að endurskrifa algjörlega rammann utan um vinnumarkaðinn á Íslandi [[Forseti hringir.]]og taka höndum saman um að verja lága verðbólgu, ná niður vöxtum [[Forseti hringir.]]og komast að samkomulagi um það hvernig við skiptum svigrúminu sem er til staðar hverju sinni. Við erum enn og aftur í þeim sporum að reyna að taka út meira en innstæða er fyrir.
Forseti. Þann 21. maí síðastliðinn lokaði lögreglan í Feneyjum íslenska skálanum á Feneyjatvíæringnum, innsetningunni Moskan. Um er að ræða verk listamannsins Cristoph Büchel í Santa Maria Della Misericordia-kirkjunni í Feneyjum. Í tilkynningu frá Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar kemur fram að borgaryfirvöld í Feneyjum hafi frá upphafi sýnt mikla tortryggni í garð framlags Íslands og reynt að leggja stein í götu þess frekar en að greiða fyrir því að það geti gengið áfallalaust. Þá segir í tilkynningunni, með leyfi forseta: „Síðustu mánuði hefur Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, listamaðurinn og allt sýningarteymið unnið hörðum höndum að því að svara fyrirspurnum frá borgaryfirvöldum Feneyja, en í hvert sinn sem þeim hefur verið svarað hafa komið nýjar fyrirspurnir. Aðalágreiningsmál borgaryfirvalda og Kynningarmiðstöðvarinnar hefur falist í því hvort verkið sé listaverk eða ekki, þrátt fyrir að framlag íslenska skálans sé opinbert framlag Íslands á sýningunni.“ Haft er eftir Eiríki Þorlákssyni, formanni stjórnar Kynningarmiðstöðvar íslenskrar myndlistar, með leyfi forseta: „Með lokun íslenska framlagsins í Santa Maria della Misericordia-kirkjunni er jafnframt ljóst að Feneyjatvíæringurinn í myndlist, sem hefur verið einn helsti alþjóðlegi samfögnuður myndlistar um áratuga skeið, er ekki vettvangur frjálsrar listsköpunar, þar sem listamenn geta með list sinni vakið athygli á málefnum líðandi stundar. Listamenn sem valdir eru til þátttöku á Feneyjatvíæringnum virðast nú aðeins mega fjalla um viðfangsefni sem eru stjórnvöldum þóknanleg, eða sem að minnsta kosti eru talin hættulaus.“ Ég vil vegna þessa máls spyrja hæstv. utanríkisráðherra með hverjum hann og íslensk stjórnvöld standa í þessu máli, hvað hafi verið aðhafst af hálfu íslenskra stjórnvalda vegna lokunarinnar, hvort utanríkisþjónustan hafi komið listamanninum og aðstandendum sýningarinnar til aðstoðar með einhverjum hætti, hvort utanríkisþjónustan og íslensk stjórnvöld hafi á einhvern hátt leitast við að leiðrétta rangfærslur sem hafðar hafa verið í frammi um íslenska framlagið, og í síðasta lagi hvort íslensk stjórnvöld hafi beitt sér fyrir því að íslenskir listamenn sem koma fram fyrir hönd þjóðarinnar njóti grundvallarmannréttinda [[Forseti hringir.]]eins og þess tjáningarfrelsis sem nýtur verndar stjórnarskrár okkar.
Virðulegi forseti. Fyrst er frá því að segja að mál þetta hefur ekki með nokkrum hætti ratað inn á borð utanríkisráðuneytisins eða utanríkisþjónustunnar. Ég kannast ekki við að sérstaklega hafi verið óskað eftir aðkomu þjónustunnar að málinu, ef ég má orða það þannig. Við höfum líka í gegnum tíðina ekki talið rétt að blanda okkur beint inn í aðferðir eða þegar önnur ríki, erlend ríki beita fyrir sig mögulega sinni löggjöf og öðru slíku. Þá er það þannig í þessu tilfelli að þarna er vissulega um að ræða viðburð á erlendri grundu þar sem gilda ítölsk lög og ítalskar reglur. Ég hef í rauninni bara fylgst með þessu í gegnum fréttir, málið hefur ekki komið inn á mitt borð, eins og ég segi, og ég hef ekki séð ástæðu til þess að grípa inn í það með sérstökum hætti. Verk þetta, eins og ég segi aftur þá þekki ég það út frá fréttaflutningi, er ákvörðun KÍM eða þeirrar skrifstofu sem fer með þetta verkefni og er í rauninni á þeirra ábyrgð. Ég hygg að það sé þeirra að svara fyrir það hvers vegna þetta verk fór út og allt það og hvort það hafi verið til þess fallið að vekja upp einhverjar spurningar og eitthvað þess háttar. Ég hef ekki heldur séð að einhvers konar ógn hafi staðið að listamanninum eða eitthvað slíkt, [[Gripið fram í.]]ég hef ekki séð það. Hv. þingmaður kallar hér fram í: Tjáningarfrelsinu. Tjáningarfrelsið er okkur mjög dýrmætt á Íslandi að sjálfsögðu. Ég veit ekki hvernig Ítalir líta á tjáningarfrelsið eða hver þeirra lög og reglur eru þegar kemur að því, þannig að þetta mál hefur einfaldlega ekki komið inn á mitt borð og ég hef því ekki séð ástæðu til þess að grípa neitt inn í það.
Forseti. Ég er eiginlega pínu orðlaus því að það kom mjög skýrt fram þegar ég bað um að eiga orðastað við ráðherrann um hvað málið ætti að vera og mér hefði því fundist tilefni til þess að ráðherra setti sig aðeins inn í málið, ef ég má lýsa vanþóknun minni á því að ráðherrann hafi ekki gert það. Það er alveg ljóst að þarna er vegið að tjáningarfrelsi, ekki bara íslenskra listamanna á Ólympíuleikum listamanna í heiminum, heldur er líka vegið að tjáningarfrelsislöggjöf sem er til á Ítalíu. Helstu rökin fyrir því að loka moskunni hafa verið margvísleg. Ræðismaður Íslands í Feneyjum hefur svo sannarlega beitt sér gegn þessu máli, sem er til vansa og því hlýtur þetta að heyra undir utanríkisráðherra að því leytinu til. Ég vil benda ráðherranum á að það er mjög mikilvægt að standa með framlagi Íslands á svona stórri sýningu, sem telst til, eins og ég sagði áðan, Ólympíuleika listarinnar. Því vekur það furðu mína að ráðherra hafi ekki sett sig neitt inn í málið þó svo að aðstandendur sýningarinnar hafi ekki sett sig í samband við viðkomandi ráðherra. [[Forseti hringir.]]Reynt hefur verið að ræða við menntamálaráðherra og hann hefur algjörlega hunsað beiðnir listamanna og aðstandenda sýningarinnar.
Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan þá hefur þetta mál ekki komið inn á borð mitt í utanríkisráðuneytinu, og ekki hefur verið kvartað yfir ræðismanninum til mín. Ég kann ekki tjáningarfrelsislöggjöf Ítala og hv. þingmaður getur lýst vanþóknun sinni á ráðherranum eða hverju sem er mín vegna. Ég hef líka ýmislegt til að lýsa vanþóknun á hv. þingmanni og hennar framkomu. En ef þetta mál kemur inn á mitt borð þá mun ég að sjálfsögðu taka á því.
Herra forseti. Nú er þingi lokið miðað við starfsáætlun og útspil ríkisstjórnarinnar líta samt sem áður ótt og títt dagsins ljós, m.a. til liðkunar kjarasamningum, eins og hér hefur verið farið yfir. Þó hefur ekki verið sýnt fram á hvernig fjármunirnir eiga að koma til til að fjármagna þessar aðgerðir. Í ljósi þess er aðgerð ríkisstjórnarinnar, hin stærsta, heimsmetið svokallaða, skuldaniðurgreiðslan, hluti af því sem hefur verið fyrir fram fjármagnað af þeim tekjum sem ráðherra hefur hér farið yfir. Mig langar til þess núna að spyrja hvort hæstv. ráðherra hyggst svara þeim spurningum sem við Katrín Jakobsdóttir höfum lagt fyrir og hafa beðið síðan í nóvember þar sem var meðal annars spurt hvernig heildarupphæðin af skuldaleiðréttingunni skiptist til lækkunar verðtryggðra fasteignalána einstaklinga milli höfuðstólslækkunar og frádráttarliða. Spurningarnar voru mjög margar. Þær voru einar 15 frá Katrínu, það er búið að svara fimm að mér sýnist. Ég var síðan með aðrar fjórar. Það átti að koma skýrsla á vordögum, á vorþingi. Nú er vorþingi formlega lokið þó að við séum hér enn. Því er vert að spyrja hvort hæstv. ráðherra sjái það fyrir sér að hann komi hingað inn á þeim dögum sem hann telur að séu eftir af þinginu og svari þeim spurningum sem við höfum beðið ansi lengi eftir um þá umdeildu aðgerð sem skuldaleiðréttingin er.
Herra forseti. Fyrst varðandi fjármögnun þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hyggst beita sér fyrir. Það er ljóst að með hækkandi tekjum landsmanna mun ríkið njóta hærri skattgreiðslna og hefur svigrúm til þess að gefa eitthvað eftir af þeim sköttum, auk þess sem við höfum sagt að fyrri áform um lækkun tryggingagjalds þurfi að bíða á meðan við leggjum áherslu á lækkun tekjuskattsins. Um það var ágætissamráð við Samtök atvinnulífsins og aðila vinnumarkaðarins almennt, en í ríkisfjármálaáætlun sem liggur fyrir þinginu var ráð fyrir því gert á tekjuhliðinni að tryggingagjaldið mundi lækka í áföngum um allt að 5 milljarða á ári. Það kemur þá til móts við tekjutap af tekjuskattslækkuninni, en áætlanir um tekjutap af slíkum aðgerðum eru mjög ónákvæm vísindi. Við erum að skoða þær tölur í raun algjörlega í tvívíðum heimi og berum saman: Ef við erum með þennan launastokk og setjum þennan skatt, hvað kemur út úr því? - Ef við lækkum skattinn, hvað kemur þá út úr því? Þannig eru tölurnar fundnar út. Í raunheimum þar sem við lifum gerast hlutirnir ekki alveg með svona einföldum hætti heldur verða tekjur eftir hjá heimilunum og fara aftur inn í hagkerfið og skapa tekjur fyrir ríkið, t.d. í virðisaukaskattskerfinu og annars staðar, og jafnvel er fólk tilbúið til þess að leggja meira á sig við lægri skattprósentu sem mun líka skila sér til baka. Varðandi skýrsluna, svörin, þá hef ég verið að spyrjast fyrir um það hvort við séum komin með fullnægjandi upplýsingar í kerfunum hjá okkur til þess að veita [[Forseti hringir.]]þessi svör og það er verið að vinna í því að taka [[Forseti hringir.]]þau saman. Ég á eftir að fá endanlegt svar við því hvort það þurfi að bíða eftir álagningu ríkisskattstjóra, en [[Forseti hringir.]]ég hygg að við séum með betri upplýsingar núna en ég hafði á þeim tíma sem fyrirspurnirnar bárust þinginu.
Herra forseti. Ég þakka ráðherranum svarið. Það kemur einmitt í ljós enn frekar að hér var farið út í risavaxna aðgerð án þess að menn hefðu fyrir framan sig afleiðingar hennar, þ.e. hvernig hún skiptist, hverjum hún kæmi best. Það hafa verið afar skiptar skoðanir um það. Það er vel ef ráðherrann telur að hann geti komið fram með þetta en eins og hann segir, ef bíða þarf álagningar, erum við þá að tala um að þessi skýrsla verði ekki flutt fyrr en á haustdögum? Þá verður liðið næstum því ár frá því að fyrirspurnin var lögð fram og svolítið langt síðan að aðgerðin fór í loftið. Það má væntanlega spyrja sig, virðulegi forseti, í sambandi við þessa 5 milljarða sem hæstv. ráðherra vísaði í vegna lækkunar tryggingagjalds í ríkisfjármálaáætluninni, hvort það sé búið að ákveða að tryggingagjaldið verði ekkert lækkað á því fjögurra ára tímabili sem ríkisfjármálaáætlunin nær yfir. Ég vænti þess svo að ráðherrann komi á fund fjárlaganefndar og kynni þær aðgerðir [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórnin var að [[Forseti hringir.]]spila út því það var ekki eins og það væri [[Forseti hringir.]]verið að tala um eitthvert smáræði. Það var verið að sveifla út húsnæðisstuðningi sem jafnast á við sveitarfélag mitt í formi fjölda íbúa.
Herra forseti. Varðandi tryggingagjaldið þá lít ég þannig á að við séum að fresta lækkun þess. Ég tel enn, eftir sem áður, að mikilvægt sé að vinna að lækkun tryggingagjaldsins. Hins vegar játa ég það á sama tíma að ég hef spurt mig að því þegar atvinnurekendur hækka laun jafn mikið og raun ber vitni undanfarin ár og eru núna að semja um mjög miklar launahækkanir, hversu íþyngjandi þetta 0,5–1% er sem verið er að kalla eftir að tryggingagjaldið lækki um þegar menn geta á sama tíma hækkað launin um 6% eins og gert var í fyrra. Er þá vöntunin á 1% lækkun það sem er að kæfa þá? Eflaust kemur þetta mismunandi út fyrir einstök fyrirtæki og eflaust er þetta verst fyrir mannfrek lítil fyrirtæki. Varðandi upplýsingarnar þá vil ég minna á að þegar skuldaaðgerðirnar voru kynntar þá voru mjög ítarlegar upplýsingar birtar, [[Forseti hringir.]]óvenju ítarlegar reyndar, um það hvernig [[Forseti hringir.]]þetta mundi dreifast fyrir einstakar tegundir heimila [[Forseti hringir.]]eftir fjölda og heimilisgerð. En frekari upplýsinga er að vænta.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. - Er óskað atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? [[Gripið fram í: Já.]]
Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan er búið að leggja af fundartíma fyrir þingnefndir þannig að þær eru í óðagoti að grautast í málum á morgnana án þess að nokkur viti hvernig forgangslisti ríkisstjórnarinnar lítur út. Við erum síðan með mál til umræðu í þinginu en það er ekki búið að tala um með hvaða hætti þingstörfum verði lokið á þessu vori. Starfsáætlun er úti, hún er búin, og við þær aðstæður þarf samþykki allra í þessum sal fyrir því hvernig haldið verður áfram. Það er algjörlega fráleitt að boða til kvöldfunda og sýnir ekki mikinn samtalsvilja af hálfu stjórnarmeirihlutans að efna til kvöldfunda við þessar aðstæður þegar menn hafa ekki séð sóma sinn í því að setjast niður og ræða framhald mála. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra loksins ákveðið að láta svo lítið að reyna að tala við aðra formenn flokka. Það mun gerast í dag og eigum við ekki bara að taka stöðuna eftir það?
Herra forseti. Eins og ég kom að áðan í ræðu minni finnst mér hálfgert upplausnarástand ríkja á þinginu. Það er engin starfsáætlun, það er ekki búið að setja niður neinn ramma, við vitum ekki hvenær eldhúsdagurinn er settur niður og nefndataflan er ekki í gangi. Það er fullkomin óvissa, þingmenn eru væntanlega að endurraða lífi sínu jafnóðum eftir því sem deginum vindur fram því að það er ekki hægt að gera neitt skipulag. Ef við ætlum að vera eitthvað áfram inn í sumarið, sem ég ítreka að ég hef ekkert á móti, er mjög mikilvægt að það sé gert með skipulegum hætti. Ég skil hreinlega ekki, af því að nú hefur verið ákveðið að boða til fundar um framhald þingstarfa, af hverju við stefnum hér í kvöldfund, af hverju við reynum ekki bara að halda einhverju málamyndaskipulagi og störfum samkvæmt hefðbundnum starfsreglum á meðan við reynum að setja niður einhvern ramma um það hvernig við ætlum að halda áfram. Ég leggst gegn þessu, herra forseti.
Virðulegur forseti. Það er ekkert vit í því að setja núna á lengdan þingfund þegar búið er að boða fund með formönnum flokkanna. Hér er verið að viðhalda ófriðarástandinu. Eigum við ekki að gera ráð fyrir að sá fundur skili einhverju? Eigum við ekki að gera ráð fyrir því að fólk sé að fara að setjast saman niður til að forgangsraða málum ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans hér? Eigum við að gera ráð fyrir því að áfram verði uppákomur eins og hjá hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni í morgun? Er það það sem við eigum að gera ráð fyrir eða vill ekki forseti reyna að sýna að minnsta kosti á þau spil að hann vænti þess að friður sé um næstu skrefin í stöðunni en ekki ófriðarástand og upplausn eins og staðan gefur til kynna? Veruleikinn er sá að hér er ekkert í gangi, þ.e. starfsáætlun er úti og nefndataflan er úti. Það eru engin plön í lagi og það að leggja til að lengja þingfund í dag er algjörlega á skjön við það að vilja í raun og veru leysa stöðuna.
Virðulegi forseti. Komi forseti hingað með einhverja áætlun um það með hvaða hætti við ætlum að ljúka þessu þingi eða um það með hvaða hætti við ætlum að starfa hér næstu vikurnar er ég til í að ræða það að lengja þingfund en ekki undir þeim kringumstæðum sem við búum við núna, það að engin nefndatafla er í gangi, engin starfsáætlun, það er verið að boða fundi í fyrramálið í flestum nefndum, þvert ofan í hverja aðra, og það er algjört kaos í gangi hérna, fullkomið stjórnleysi. Þá er komið með ósk um að hér verði lengdur þingfundur. Ég er algjörlega á móti því og ekki síst í ljósi þeirrar uppákomu sem átti sér stað hér í morgun þegar ljósar urðu ákvarðanir stjórnarmeirihlutans um að vinna áfram með þeim hætti að taka ákvarðanir í jafn miklu ósætti og raun ber vitni og gera það með jafn ófaglegum og óvönduðum vinnubrögðum og við höfum ítrekað orðið vitni að. Í því andrúmslofti [[Forseti hringir.]]getum við ekki samþykkt að halda hér áfram inn í kvöldið eins og ekkert hafi í skorist vegna þess að það er stjórnarmeirihlutinn sem hefur sagt stríð á hendur þessu þingi.
Virðulegur forseti. Það rifjast upp fyrir mér mynd frá síðasta kjörtímabili þegar þáverandi hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir stóð í pontu og var að fjalla um einhver þingmál og hæstv. núverandi forsætisráðherra Sigmundur Davíð sat þar sem hv. þm. Árni Páll Árnason situr núna - það styttist í að hann taki aftur sæti þar - að þá hrópaði hann ítrekað fram í fyrir hæstv. forsætisráðherra: Það er engin starfsáætlun í gildi. Það voru ítrekuð frammíköll frá þáverandi hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni: Engin starfsáætlun í gildi. Hvað er núna? Grafarþögn í sæti hæstv. forsætisráðherra. Engin starfsáætlun í gildi, þingið í fullkominni upplausn og við erum að fara að taka ákvörðun um að halda kvöldfund, búið að boða til fundar með formönnum en það er einhvern veginn eins og sá fundur hafi tapast. Er fyrir fram búið að ákveða að það verði enginn árangur af þeim fundi?
Forseti biður hv. þingmenn að nefna aðra þingmenn fullu nafni.
Hæstv. forseti. Í morgun ákvað meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar að taka skipulagsvaldið af Egilsstöðum, Akureyri og Reykjavík. Hér er á dagskrá mál um Stjórnarráð Íslands þar sem ríkisstjórnin ætlar að taka sér vald yfir því hvar stofnanir ríkisins eru staðsettar án samráðs við Alþingi og hér er líka á dagskrá ríkisfjármálaáætlun sem var vonlaus fyrir en er algjörlega gagnslaust plagg eftir yfirlýsingar varðandi kjarasamninga. [[Gripið fram í.]] Ég legg til að ef hæstv. forseti vill að við verðum við þingstörfin á kvöldin leggi hann fram áætlun um skipulag þingstarfanna og við getum þá nýtt kvöldin til nefndafunda. Ekki virðist veita af. Það fást varla tímar á þessum stuttu morgnum sem eru til umráða fyrir nefndafundi, auk þess sem við vitum ekki frá degi til dags hvenær þingfundur á að hefjast. Við getum ekki stutt þetta við þessar aðstæður, [[Forseti hringir.]]herra forseti.
Sá fundur sem boðaður hefur verið í dag með formönnum flokkanna er auðvitað liður í því að auðvelda forseta að setja fram trúverðuga áætlun um störf þingsins.
Ég hef trú á því.
Hæstv. forseti. Hér erum við enn og aftur að taka málin fyrir í kolrangri röð. Við eigum að fara að greiða atkvæði um það hvort fundur skuli standa til miðnættis á sama tíma og hæstv. forseti hefur boðað til fundar kl. 16 með formönnum stjórnarflokkanna til að ræða framhald þingstarfanna. Er ekki langeðlilegast að við greiðum þá atkvæði um það hvernig þessum þingfundi skuli háttað að þeim fundi loknum? Þar af leiðandi get ég ekki á þessari stundu stutt það að þingfundur standi hér til miðnættis og mun greiða atkvæði gegn því hér og nú.
Forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa gagnrýnt það að við tökum hlutina í rangri forgangsröð. Því get ég ekki stutt kvöldfund nema að því tilskildu að þegar við ræðum hið mjög svo umdeilda mál sem kemur verulega á óvart að sé sett hér á dagskrá, Stjórnarráðið, verði forsætisráðherra hér og taki fullan þátt í þeim umræðum, sama hversu lengi þær standa. Ég geri ráð fyrir því að þær umræður haldi áfram svo lengi sem meiri hlutinn ákveður að við eigum að vera hér í kvöld. Ég tek líka undir áhyggjur af því að ekki sé starfsáætlun í gildi og ekki nægilegur tími til að fara yfir mál í nefndum. Ég hefði til dæmis talið farsælt að hafa nefndafundi í kvöld. Ég vona að það komi eitthvað út úr þessum fundi með formönnum og þakka forseta fyrir að hafa komið þeim fundi á.
Virðulegi forseti. Þessi staða er einkenni þess sem er að Alþingi, einkenni þess að hér er alltaf meiri hluti á móti minni hluta á þessum tíma ársins. Þetta er einkenni þess að minni hlutinn er valdalaus með öllu nema með því að nýta málfrelsi sitt hvað mest. Þetta er einkenni þess að meiri hlutinn virðist ekki sýna mikinn vilja til að reyna að ráða bót á því máli. Auðvitað hafa komið fram hugmyndir um að skerða málfrelsi þingmanna og svoleiðis. Ég verð að leggja til enn og aftur að til að finna út úr þessum vanda þingsins eigum við að flytja valdið nær þjóðinni þannig að þjóðin geti beitt sér þegar svo ber undir og sömuleiðis minni hluti þingmanna. Þá þyrftum við ekki að vera hér sífellt að karpa um fundarstjórn og lengd þingfundar eins og núna. Þessi árstími þyrfti ekki að vera svona bölvanlegur. Við gætum gert miklu betur. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég bið forseta í fullri einlægni að draga þessa tillögu til baka, halda fundinn með formönnum flokkanna kl. 16 og ef ekki næst neitt saman þar geta menn bara komið hér saman aftur og fjallað um þessa tillögu að nýju. Mér finnst ekki góðs viti að fara inn í samtal millum formanna flokkanna með það að hafa tekið ákvörðun í ófriði um að halda hér kvöldfund. Ég ætla að biðja hæstv. forseta náðarsamlegast að gera þetta og sýna þannig góðan vilja til að hér nái menn saman seinni partinn í dag um það með hvaða hætti fram skuli haldið með þetta Alþingi en láti af þessum ófriðartillögum sýknt og heilagt.
Virðulegi forseti. Stjórnleysið hérna er algjört. Forseti getur ekki sagt okkur neitt um þingfundi næstu daga. Forseti getur ekki sagt okkur neitt um nefndatöfluna, hvað er í gildi og hvað ekki, hvenær nefndir eiga að funda og hvenær ekki. Forseti getur ekki sagt okkur neitt um forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Hvernig er hægt að rökstyðja kvöldfund án þess að kvöldfundur eigi stoð í einhvers konar innihaldi um það hvert við erum að fara með Alþingi næstu daga og vikur?
Dagskráin liggur fyrir.
Það er algjörlega með ólíkindum að leggja þetta upp með þessum hætti, algjörlega órökstutt, og ég biðla til virðulegs forseta um að reyna að minnsta kosti að stilla hér umræðuna þannig af að við séum ekki að fara beinlínis í ófriði inn í þann fund formanna sem búið er að boða hér kl. 16 þannig að við séum ekki með stríðshanskann á gólfinu þegar sá fundur hefst. Það er mikilvægt að það liggi fyrir að það sé raunverulegur vilji forseta til að ná niðurstöðu í málið.
Það er raunverulegur vilji forseta að fundurinn í dag skili sem mestum árangri.
Virðulegi forseti. Ég styð heils hugar þá tillögu að hafa hér kvöldfund. Mér hefur reyndar fundist forseti vera með allt of stutta fundi á þingi. [[Gripið fram í.]]Ég hef fylgst með því. Ég hef verið í útlöndum og ekki getað tekið þátt, því miður. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður, þið fáið örugglega orðið um frekari fundarstjórn ef hv. þingmenn [[Forseti hringir.]]stjórnarandstöðunnar vilja, en mig langar hins vegar að minna á að það þarf að nýta tímann vel. Ég er svolítið sammála stjórnarandstöðunni um að það þarf að skýra hvaða tíma við ætlum að vera hérna. Ég man eftir því að þegar fyrrverandi forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og þáverandi forseti þingsins tilkynntu að hér yrði sumarþing vegna þess að það þyrfti bara að vinna. Þá var ekki verið að tala um að það yrði sumarþing út júní eða út júlí, það yrði bara sumarþing, engar dagsetningar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hafa þing í sumar meðan við klárum þau brýnu mál sem bíða okkar. Ef ég man rétt vorum við hér sumarið 2009 og líklega sumarið 2010 til að klára þau mál sem þáverandi ríkisstjórn var með á sínu borði og lagði áherslu á. [[Kliður í þingsal.]]Ég held að það sé full ástæða til þess. Og annað, virðulegi forseti, það er líka annað. Nú hafa hv. þingmenn [[Gripið fram í.]]Pírata boðað málþóf. [[Forseti hringir.]]Bæði hv. þm. Birgitta Jónsdóttir og hv. þm. Helgi Hrafn boðuðu málþóf þannig að það er full ástæða til að hafa fund til morguns í kvöld. Þú ættir að hætta, virðulegi forseti, að vera með þessa linkind. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti biður hv. þingmenn að nefna aðra þingmenn fullu nafni.
Herra forseti. Þeim í ríkisstjórninni er einkar lagið að stilla til friðar. Sérstaklega kunna framsóknarforkólfarnir það ágætlega, það er ekki ofsögum sagt. Mér sýnist sem hæstv. forseti ætli að fara fram með þessa atkvæðagreiðslu en ég hvet hann til að nýta sér ekki þá heimild sem hann væntanlega fær hér af hálfu stjórnarmeirihlutans sem ég vænti að komi ekki til með að taka þátt í umræðum í kvöld nema þá að afar litlu leyti. [[Gripið fram í: Hvaða, hvaða.]]Ég hefði hins vegar gjarnan viljað að sem flestir úr þingheimi sýndu smáþjóðaleikunum þá virðingu að mæta á setningarathöfn kl. 19.30. Ég spyr hvort ekki væri hægt að gera eitthvert smáhlé rétt á meðan sú athöfn gengi yfir og við gætum þá mætt til þings aftur ef forseta er mikið í mun að hafa okkur hér fram eftir nóttu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Hér er ekki samvinna, hér er ekki verið að tala saman og það sem við erum að upplifa er kostnaðurinn við það. Það er skortur á samráði sem birtist með þessum hætti í þingsalnum, því miður. Þegar sambærileg staða var komin upp á fundi með forseta á fimmtudaginn tókst okkur einfaldlega að semja um hvernig við ættum að klára þingstörf þann daginn. Þá leit út fyrir að við mundum funda til kl. 20 og flestir voru sáttir við það. Fundi lauk kl. 18. Það er það sem menn fá út úr því að ræða saman. Auðvitað er hægt að fagna því að sjá svo þéttskipaðan ráðherrabekk í dag til að taka þátt í atkvæðagreiðslu um þetta. Þetta er eins og hverjir voru hvar í pólitískum vandræðagangi [[Hlátur í þingsal.]]en auðvitað eigum við bara að funda um þetta og komast að sameiginlegri niðurstöðu. Við eigum ekki að vera að þessu.
Hæstv. forseti. Ég ætlaði að gagnrýna röðina hér vegna þess að það er augljóst af hverju atkvæðagreiðslan fer fram núna. Það er vegna þess að hæstv. forseti treystir sér ekki til að ná stjórnarmeirihlutanum í hús seinna í dag. [[Gripið fram í.]]Auðvitað væri eðlilegast að funda með stjórnendum og fara yfir það fyrst. Ef það fer allt í vitleysu og menn telja sig þurfa að beita meirihlutavaldi geta þeir kallað saman til atkvæðagreiðslu seinna í dag. Eins og hér hefur komið fram höfum við líka verið í atkvæðagreiðslum í síðustu viku og menn hafa fylgst með afgreiðslu einstakra mála. Þrír til fjórar ráðherrar af þeim níu sem hafa atkvæðisrétt hafa verið við atkvæðagreiðslurnar. Það sem mér finnst þó athyglisverðast í þessari umræðu um atkvæðagreiðsluna er að nú er hæstv. ráðherra Gunnar Bragi Sveinsson búinn að finna sér fyrirmynd. Ég ætla að biðja hann um að nota þá fyrirmynd oftar, [[Gripið fram í.]]að Jóhanna Sigurðardóttir sé leiðtogi lífs hans varðandi stjórn í þinginu og í samfélaginu. Ég skal gefa honum góð ráð hvað það varðar. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Með sumarþing?]] [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðherra að sá sem hér stendur hafi boðað málþóf. Ég er að benda á það sem hæstv. ráðherra veit og þingheimur veit og allir sem fylgjast með á þinginu vita, hvernig hlutirnir virka hérna, en ekki í dag, ekki í þessum málum. Það er fullt af málum á dagskrá í dag sem enginn ágreiningur ríkir um og þetta er einn af þeim dögum sem ég mundi ekki búast við málþófi, ef ég á að segja alveg eins og er, af nokkrum síðustu vikurnar. Hæstv. ráðherra veit nákvæmlega hvernig þetta virkar. Það eru engin rök, nú er ég að segja þetta í milljónasta skipti, að benda á seinustu ríkisstjórn og tala um hvað hún hafi verið vond og endurtaka sama leikinn, það er algjör vitleysa. Þetta eru hann byrjaði-rök, þetta er þvæla. Við eigum hins vegar að vera hreinskilin um hvernig hlutirnir virka hérna til að það sé hægt að hefja umræðuna sem hefur sem betur fer hafist um það hvernig sé hægt að laga vandann sem Alþingi er. Til að útskýra lausnirnar á þeim vanda þurfum við að ræða vandann hreinskilnislega. Það hef ég gert. Ég hef ekki boðað neitt málþóf hér og frábið mér þær ásakanir. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað til að ítreka þá afstöðu þingflokks Samfylkingarinnar að við erum mótfalllin því að hér verði haldinn sérstakur kvöldfundur, sérstaklega þegar ég hef áður farið yfir gagnsleysi þeirrar dagskrár sem liggur fyrir. Það var mikið að hæstv. utanríkisráðherra kom sér til þings og ég vara hæstv. forseta við að stilla sér upp með hæstv. ráðherra sem þorir ekki að koma með málin sín fyrir þingið heldur sniðgengur það með vandræðalegum bréfasendingum. Ég óska eftir því að hæstv. forseti sýni okkur í minni hlutanum meiri virðingu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég geri þá ráð fyrir því að þeir sem greiða atkvæði með þessari tillögu ætli að vera hér í samtali við okkur í minni hlutanum sem höfum meira og minna haldið þessum kvöldfundum uppi, fjallað um mál, reynt að gera það efnislega og málefnalega án þess að fá nokkurt einasta samtal, viðbrögð eða skoðun frá stjórnarmeirihlutanum. [[Gripið fram í.]]Ég geri þá ráð fyrir því að menn ætli að vera hér og hæstv. forsætisráðherra ætli að ræða við okkur um breytingar á Stjórnarráðinu og fleiri mál og þingmenn almennt. Svona gengur þetta ekki og ég segi það enn og aftur að forseti hefur með þessari tillögu ásamt því sem gerðist í morgun í umhverfis- og samgöngunefnd kastað ófriðarhanska inni í þingsal. Núna er tekið undir það hér og það staðfest með stjórnarmeirihlutanum. Þetta er ekki gott veganesti inn í samtal um framhaldið.
Virðulegi forseti. Örstutt framhald af seinustu ræðu minni. Hér var krísuástand 2009–2010 sem ekki ríkir nú nema kannski um þau umræðuefni sem ekki eru rædd hér, svo sem kjaramálin. Burt séð frá því greiði ég atkvæði gegn því að lengja þingfund, einfaldlega vegna þess að það er ekki fyrirséð hversu langur hann yrði. Hér hótaði hæstv. ráðherra því að hann ætti að vera til morguns. Ég þarf að mæta í hv. allsherjar- og menntamálanefnd í fyrramálið til að ræða höfundalög sem eru Pírötum mjög mikilvæg þannig að ég get ekki greitt atkvæði með ótímabundnum þingfundi. Ég hugsa að ég byrji að kvarta upp úr kl. 11 eða 12. Ég greiði atkvæði gegn tillögunni fyrst og fremst af þeim sökum og sömuleiðis þeirri að ég er á móti því að við látum þetta einkenni vandamálanna sífellt þvælast fyrir okkur. Það eru til lausnir á þessum vanda sem við stöndum frammi fyrir núna hvað varðar störf þingsins. Við eigum að vera að ræða þær lausnir miklu alvarlegar en við gerum núna. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Ég verð að taka undir orð hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar um það að við eigum að reyna að finna lausnir saman. Það að setja á fund sem er ótímasettur eru mjög skringileg vinnubrögð. Hvergi annars staðar væru slík vinnubrögð álitin heilbrigð eða til þess fallin að ná sáttum um eitthvað. Það er bara veruleikinn. Það er mjög vont að koma inn í svona stríðsandrúmsloft trekk í trekk. Hingað eru komnar mjög skarpar fylkingar og tillaga um að setja á ótímabundinn kvöldfund er ekki til þess að liðka fyrir. Það er bara þannig. Mér finnst það skrýtið, og það mundi örugglega mörgum öðrum finnast það skringilegt, að þeir þingmenn sem greiða atkvæði um að við séum í kvöld að ræða til dæmis mjög umdeilt mál greiði atkvæði með því en séu svo ekki til staðar þegar umræðan um málið á sér stað. Mér finnst það undarleg vinnubrögð [[Forseti hringir.]]og öllum öðrum í samfélaginu finnst það undarleg vinnubrögð. Við þurfum að breyta þessu.
Virðulegi forseti. Ég er verulega hugsi yfir orðum hæstv. ráðherra Gunnars Braga Sveinssonar sem ber linkind upp á forseta þingsins. Hann ber linkind upp á forseta þingsins úr ræðustóli Alþingis og er þar með að endurspegla afstöðu, ekki bara sjálfs sín sem ráðherra til Alþingis sem hefur ítrekað komið fram hér með bréfaskriftum og sniðgöngu annarri, heldur því miður í allt of ríkum mæli ríkisstjórnarinnar í heild gagnvart Alþingi. Það verður ekki við það unað að ráðherra úr ríkisstjórn Íslands beri linkind upp á forseta þingsins. Ég sit ekki undir því fyrir hönd forseta og fyrir hönd Alþingis að framkvæmdarvaldið tali með þessum hætti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við það sem og við það að með þeim hætti lætur hæstv. ráðherra eins og Alþingi sé undir hælnum á ráðherra og ríkisstjórninni. Það er sannarlega að endurspeglast með þessari atkvæðagreiðslu hér. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Á þessum árstíma, úr því að þingið hefur ekki þegar lokið störfum, væri ekkert óeðlilegt við það að hér þyrfti kvöldfund. Ég er hins vegar á móti því að ákveða kvöldfund í upphafi dags meðan allt lítur út fyrir að það verði í hreinu tilgangsleysi. Ef eitthvað jákvætt kemur út úr fundi forustumanna flokka í dag er auðvitað hægt að greiða atkvæði um það eftir hann hvort menn þurfi fund í kvöld inn í það skipulag sem þá væri kannski komið á. Komist ekkert skipulag á held ég að slíkur fundur fari fyrir lítið. Ef eina ástæðan fyrir atkvæðagreiðslunni núna er sú að það þarf að hleypa stjórnarliðum heim og ekki má teppa þá í hugsanlegri atkvæðagreiðslu seinni part dagsins hef ég ósköp litla samúð með því sjónarmiði, virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra vill sumarþing. Mér sýnist allt stefna í að honum verði að ósk sinni. En ég minni menn á að jafnvel hið mesta fundahald langt inn í sumarið skilar ekki endilega miklu ef algjört upplausnarástand ríkir. Það ætti núverandi meiri hluti, a.m.k. sumir í honum, vel að þekkja miðað við lífsreynslu sína á síðasta kjörtímabili.
Hæstv. forseti. Ég mun greiða atkvæði með þessu, en takið eftir að hér erum við að fá inn mál sem gat verið komið inn fyrir tveimur, þremur mánuðum. Það er ekkert sem réttlætir það að vera að koma með þetta núna þegar komið er fram í júní. Þetta er hluti af vandanum sem við erum að glíma við, þrátt fyrir að upphafsræða núverandi hæstv. forseta hafi snúist um að koma málum fyrr inn í þingið þannig að við gætum bætt vinnubrögð þingsins hef ég sjaldan séð þau koma seinna og fleiri á síðustu stundu en akkúrat á þessu þingi. Sum eru enn ekki komin. Það er verið að boða þau og þau hafa í sífellu verið boðuð í næstu viku. Það kemur alltaf ný vika, en þá er spurning hvort við getum ekki hætt þinginu og tekið þá bara vikuna í byrjun september sem þarf til að ná þessu máli. Ég styð þetta vegna þess að ég tel að þetta mál þurfi að fá afgreiðslu en vek athygli á þessum vinnubrögðum.
Forseti. Ég greiði atkvæði gegn málinu, ekki af því að ég sé á móti því heldur er ég á móti þessum vinnubrögðum. Því var lofað þegar við hófum störf á þessu kjörtímabili, á þessu þingi og því síðasta, að mikið kapp yrði lagt á að tryggja að mál kæmu inn á réttum tíma og ef þau gerðu það ekki ættu þau hreinlega ekki að fá afgreiðslu, ekki nema það væri sérstök tímasetningarmál og eitthvað sem þyrfti að bregðast við. Hæstv. ráðherra hefur haft nægan tíma til að vinna að þessu máli og koma því inn í þingið á tilsettum tíma. Það er svona agaleysi hjá framkvæmdarvaldinu sem er grundvallarástæða þess að við erum í miklum óefnum á Alþingi. Þetta er ekki til að stuðla að virðingu Alþingis, forseti, svo mikið er víst.
Hæstv. forseti. Ég held að það væri gott ráð að láta þetta mál liggja. Varnaðarorð hafa borist frá embætti landlæknis og í þinginu hafa komið fram sjónarmið í þeirri umræðu sem fram hefur farið um málið mér sem hafa vakið spurningar í hugum margra um ágæti þessa máls. Það gengur út á það að samræma þær reglur sem gilda um auglýsingar í prentmiðlum annars vegar og sjónvarpi hins vegar. Menn vilja samræma þetta og leyfa auglýsingar í sjónvarpi en fyrir hvern er verið að samræma? Auglýsendur? Framleiðendur? Neytendur? Varla. Auglýsing í sjónvarpi er annað en auglýsing í prentmiðli. Þar koma menn fram ábendingum og varnaðarorðum [[Gripið fram í.]]sem er líklegra að þeir geri ekki í hughrifsauglýsingum í sjónvarpi. Það er eðlismunur á þessu tvennu. Þó að fjármálaráðherrann hlæi að þessu og finnist hallærislegt að vilja ekki leyfa lyfjaauglýsingar [[Forseti hringir.]]í sjónvarpi held ég að í samfélaginu almennt hafi menn áhyggjur af þessari þróun. Ég legg til að þetta mál verði látið liggja.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að lýsa því yfir að þingflokkur Samfylkingarinnar mun styðja þetta mál í þessari atkvæðagreiðslu en við munum hins vegar kalla málið inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. í ljósi þess að í umræðum um málið sem urðu alllangar og ítarlegar kom fram mismunandi túlkun þingmanna á breytingum á 14. og 16. gr. laganna. Við teljum nauðsynlegt að farið verði yfir málið í nefndinni á milli umræðna svo það verði vel skýrt hvernig heimildum til auglýsinga á lausasölulyfjum sem og lyfseðilsskyldum lyfjum í tímaritum heilbrigðisstétta verði hagað í framtíðinni.
Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir þetta nefndarálit með fyrirvara en eftir þær miklu og góðu umræður sem urðu í þingsal við 2. umr. er ég mjög hugsi og tel að málið þurfi betri skoðunar við. Ég ætla því að sitja hjá og ekki greiða atkvæði við þessa umræðu en treysti því að nú þegar málið hefur aftur verið kallað til nefndar muni hún taka málið til rækilegrar og enn betri skoðunar.
Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu er ekkert út á það að setja að lausasölulyf séu auglýst í sjónvarpi, það er kannski ekkert eðlilegt að gera upp á milli miðla, en mér fannst í umræðunni ekki vera alveg skýrt hvort seljendum sé gert skylt að upplýsa um aukaverkanir lyfja. Mér finnst mjög mikilvægt að neytendur fái þær upplýsingar vegna þess að staðreyndin er sú að seljendur halda jákvæðum eiginleikum á lofti en segja minna um þá neikvæðu, ef nokkuð. Mér finnst það algjört grundvallaratriði og mér finnst að hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að hafa sérstaklega í huga að upplýsa almenning betur um aukaverkanir lyfja. Ef verið er að auglýsa lyf á að sjálfsögðu að telja upp þrjár til fimm algengustu og alvarlegustu aukaverkanirnar. Mér finnst það eðlilegt. Ég ætla að sitja hjá eins og aðrir sem hafa komið í ræðustólinn en tek fram að það hefur ekkert með það að gera hvar er auglýst. Það eru upplýsingarnar til neytandans sem ég er að hugsa um.
Virðulegi forseti. Ég hyggst greiða atkvæði með frumvarpinu og breytingartillögunni. Mér finnst þetta mjög verðug umræða og það er rétt að aukaverkanir þurfa að vera skýrar. Lyf eru öll þess eðlis að þau ber að nota í samráði við lækni og notendum ber að vera meðvitaðir um aukaverkanir en upplýsingar um þær eiga auðvitað að fylgja með lyfjunum sjálfum. Hvað varðar sjónvarpsauglýsingarnar, vegna þess að við erum að ræða þær hér, er sjónvarp ekki lengur að mínu mati áhrifamesti auglýsingamiðillinn. Internetið er það. Ég held að við náum mjög seint stjórn á því, sem betur fer, og mun því greiða atkvæði með þessu frumvarpi og breytingartillögu en að hluta til á þeim forsendum að þetta verði aftur rætt milli 2. og 3. umr. til þess að reyna að finna út úr því sem eftir stendur að mati sumra hv. þingmanna.
Forseti. Ég mun sitja hjá í þessum umgangi út af þeim ábendingum sem hafa komið fram um einhverja hnökra sem þarf að laga á milli umræðna. Ég tek undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, það þarf að koma fram í auglýsingum ef aukaverkanir eru. Mér finnst það mjög brýnt. Ég hef tekið eftir því að í öðrum löndum, m.a. í landi frelsis o.s.frv., Bandaríkjunum, eru lögin orðin þannig að það heyrist nánast ekki neitt í auglýsingunni um ýmis lyf af því að það er svo mikill texti eða svo mikill hluti auglýsingarinnar er um skaðlegar aukaverkanir. Ég held að sé mjög brýnt að við skoðum hvernig önnur lönd gera þetta áður en við tökum fullnaðarákvörðun, en set mig að öðrum kosti ekki upp á móti þessu frumvarp. Ég ætla að sitja hjá á milli umferða.
Herra forseti. Ég fann mig knúna til að koma hér upp af því að það er vissulega munur á auglýsingum í prentmiðlum annars vegar og hljóð- og myndmiðlum hins vegar. Hljóð- og myndmiðlar nýtast talsvert betur fyrir það sem við getum kallað ímyndarauglýsingar. Mér finnst í þessu máli að hv. þingmenn ættu að hlusta eftir varnaðarorðum landlæknisembættisins þar sem bent er á að tilgangur með þessum auknu auglýsingum er að sjálfsögðu að auka lyfjanotkun í landinu sem er nú ærin fyrir. Ég held að hv. þingmenn ættu að velta fyrir sér hver tilgangurinn er nákvæmlega með því að hleypa kynningum á lyfjum með þessum hætti inn á þennan markað og hlusta eftir þeim sem vara við, þeim sem eru sérfræðingar í þessu máli.
Virðulegi forseti. Mér finnst í grundvallaratriðum mikilvægt að þegar fólk notar lyf eða aðrar vörur lesi það fylgiseðla, lesi það efni sem fylgir þeim lyfjum, hvort sem það eru lausasölulyf eða önnur lyf, að það sé meðvitað um það. Mér þætti ágætt og ég vænti þess að á milli umræðna verði farið ítarlega í það hvernig hægt sé að koma því við að upplýsingar um aukaverkanir komi fram meðfram auglýsingum. Þar sem ég hef búið erlendis tók ég eftir því að auglýsingarnar voru einfaldlega þannig orðaðar að lyfin gætu valdið rosalegum aukaverkunum - og fólk hætti að taka eftir því. Ég held að það sé miklu mikilvægara að impra á því að fólk eigi að vera meðvitað um hvaða lyf það notar almennt. En aftur, ég treysti því að nefndin muni sinna sínu góða starfi milli umræðna.
Herra forseti. Mér finnst við vera með mál í höndunum sem við eigum að nálgast út frá því að ekki sé allt þannig að það sem er ekki bannað eigi að leyfa. Við eigum til dæmis að byrja á því að gefa okkur að það sé í lagi að auglýsa lausasölulyf með sama hætti og alls konar náttúrulækningajurtir sem eru stanslaust auglýstar í sjónvarpinu. Eftir sem áður byggjum við á því að það sé bannað að auglýsa lyfseðilsskyld lyf í miðlum, en þegar við í þessum þingsal nálgumst svona viðfangsefni út frá því með hvaða hætti einstakir miðlar geta náð betur markmiði sínu segi ég fyrir mitt leyti að miðlarnir eru til að koma upplýsingum til fólks. Þetta eru ekki hættulegir kraftar í samfélaginu sem við þurfum að verja almenning fyrir. Það er bara röng hugsun í svona málum. Í þessu máli eigum við að ganga út frá því að það sé í lagi að koma upplýsingum um lausasölulyf til neytenda og að það þurfi einhverja sérstaka réttlætingu til að viðhalda banni sem í mínum huga er orðið úrelt. Það er ekki hægt að réttlæta það með því að það sé svo mikill munur [[Forseti hringir.]]á ljósvakamiðlum og prentmiðlum. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Mér finnst stundum gleymast í umræðum um auglýsingar almennt að þær hafa líka jákvæðan tilgang, þær hafa þann tilgang að koma upplýsingum á framfæri til neytenda. Í tilviki lausasölulyfja, lyfja sem eru leyfð í lausasölu, getur verið mikilvægt fyrir neytendur að vita einfaldlega af tilvist þessara lyfja sem geta mögulega gert líf þeirra á einhvern hátt betra, gert fólki kleift að fást við einhverja kvilla. Það getur verið ágætt að fá þessar upplýsingar, og auglýsingagerð er liður í því að koma þeim upplýsingum á framfæri. Það er ýmiss að gæta. Eins og kom fram í máli hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur er mjög mikilvægt að aukaverkanir séu skýrt fram settar í þessum auglýsingum. Við í þingflokki Bjartrar framtíðar erum almennt jákvæð í garð málsins þó að einstakir þingmenn í okkar röðum geri þennan fyrirvara sem verður vonandi brugðist við í meðferð málsins á milli umræðna.
Hæstv. forseti. Breytingarnar sem við erum að ræða um á lyfjalögum eru tvíþættar. Þær snúa annars vegar að auglýsingum lyfja sem beint er að heilbrigðisstéttum og hins vegar er um að ræða auglýsingar lausasölulyfja þar sem núgildandi lög banna sérstaklega auglýsingar slíkra lyfja í sjónvarpi. Þá þykir í senn ekki nægilega tryggilega frá því banni gengið í núgildandi lögum þannig að þann vafa þarf að taka af og svo er hitt að ekki er hægt að mismuna þannig á milli miðla þó að slíkur greinarmunur hafi átt sér stað á sínum tíma. Ég styð þau sjónarmið sem fram komu í umfjöllun velferðarnefndar og nefndaráliti og jafnframt þau rök sem færð eru þar fyrir breytingunum og lúta meðal annars að tilvísun í markaðsleyfishafa og samantekt á eiginleikum lyfja. Ég segi því já, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég hef ekki orðið þess var að ónógt lyfjaát væri vandamál á Íslandi. Þvert á móti veit ég ekki betur en að þjóðin sé heimsmeistari í því að bryðja ýmis lyf. Ég er því svolítið hissa á þeirri umræðu sem hér er og snýr að því að menn eigi að vilja rýmka reglur til að auglýsa lyf sem er vandasamt fyrirbæri. Ég held að aukin fræðsla um lyf og þar á meðal aukaverkanir þeirra, hollt mataræði og hreyfing sé það sem þurfi að leggja áherslu á frekar en að greiða götu þess að menn geti troðið meiri lyfjum inn á fólk. Ég er á móti því að fella niður takmarkanir á auglýsingum í sjónvarpi á lyfjum og ég er algerlega andvígur því að slakað verði á skyldum lyfsöluaðila til að upplýsa skilmerkilega um aukaverkanir lyfja. Að uppistöðu til finnst mér að kynning og umfjöllun um lyf eigi að vera í fagtímaritum heilbrigðisstétta.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi. Hér er verið að koma til móts við sveitarfélög í skipulagsmálum á landi sem eru undir fimm hekturum. Jafnframt er verið að tryggja hér aðkomu landbúnaðarráðherra um land sem er gott til landbúnaðarnota, að það verði áfram í landbúnaðarframleiðslu. Jafnframt bind ég vonir við að með þessu frumvarpi skapist grundvöllur til að leysa áralangan ágreining milli bænda og Landgræðslu ríkisins um land sem Landgræðslan hefur tekið að sér að rækta upp og þann ágreining þegar Landgræðslan er að skila því landi til baka.
Virðulegi forseti. Ég vil síst standa í vegi fyrir því að veiðifélög eða önnur félög hér á landi hafi arð af starfsemi sinni. Ég er hins vegar ekki sannfærð um að þessi breyting á lögum um lax- og silungsveiði eins og hún er orðuð samræmist fyllilega sjónarmiðum um skylduaðild að veiðifélögum. Eins og hún er orðuð, segi ég, og ég nefni það að þarna er gert ráð fyrir að veiðifélögum sé heimilt að ráðstafa eignum til skyldrar starfsemi. Ég tel að það þurfi að vera hafið yfir allan vafa að ráðstöfun slíks sé í fullkomnu samræmi við 1. gr. laga um lax- og silungsveiði, þ.e. í samræmi við sjálfbæra nýtingu fiskstofna í ferskvatni. Ég greiði því ekki atkvæði með þessu máli á milli umræðna.
Virðulegur forseti. Það mál sem hér er á ferðinni er ágætismál sem ég mun styðja, en engu að síður með breytingartillögu við 12. gr. málsins sem felur í sér að frá og með 2020, eftir fimm ár, verði óheimilt að kveikja í sinu. Það er bannað, en leyft með undanþágum. Það eru engin vísindaleg rök sem styðja þá heimild. Þeir vísindamenn og fræðimenn sem hafa komið á fund nefndarinnar sögðu okkur að það hefði ekkert aukið næringargildi fyrir gróðurinn, hann verður að vísu grænni fyrr, en þetta er klassískt mál þar sem reynir á rétt hinna mörgu gegn rétti hinna fáu vegna þess að það eru mjög fáir sem sækja um þessa undanþágu og gera þetta en þetta hefur áhrif á mjög marga. Verði breytingartillaga mín ekki samþykkt mun ég engu að síður styðja málið.
Virðulegi forseti. Ég styð málið og tel að það sé vel útbúið af hendi nefndarinnar og sé mikilvægt í mörgum skilningi. Þó hefði ég viljað sjá meiri áherslu á það sem kom fram í athugasemdum Veðurstofunnar varðandi það að tengja þessa umfjöllun almennt umfjöllun um náttúruvá. Breytingartillaga sú sem hv. þm. Róbert Marshall gerði hér grein fyrir og snýst um að banna bruna á sinu með öllu frá 1. janúar 2020 er breytingartillaga sem ég tel vera af hinu góða, styð hana þannig fram komna og tel að sú samþykkt verði málinu til góðs með þeim rökum sem komu fram í atkvæðaskýringu hv. þingmanns, þ.e. að sinubruni er ekki neinum til góðs. Það má eiginlega segja að hér sé um að ræða einungis menningarlegt mál og það sé málefnalegt að gefa þessi fimm ár til aðlögunar til að leggja sinubruna af á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég ætla að styðja þetta mál þó að ég telji málið algjörlega óþarft. Þetta er eitt af þeim málum sem eru sett í gegnum þingið og taka tíma frá þingmönnum og ráðuneytinu. Það er vitað að sinubruni er ólöglegur eins og er og það þarf að sækja um leyfi. Ég tel það nóg. Ekki er nóg með að kveðið sé á um fortakslaust bann, heldur er jafnframt verið að refsivæða sinubruna hér á landi. Oftast er þetta þannig að ung börn eru að leik og það getur enginn gert við því þó að það kvikni í hér og þar. En hér er lagt til að refsing við því að kveikja sinueld sé allt að tvö ár. Virðulegi forseti. Það er verið að beina refsingunni að röngum aðilum og ekki nóg með það heldur er verið að gera refsingu lítilfjörlega með því að refsivæða þetta atriði með þessum lögum. Ég læt mig hafa það að greiða atkvæði með þessu en vísa til þess að þetta er eitt af þessum óþarfamálum [[Kliður í þingsal.]]sem er verið að fara með í gegnum þingið. [[Kliður í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]
Forseti biður frammíkallara líka að stilla orðum sínum í hóf.
Virðulegi forseti. Hér er um gott mál að ræða og ég fagna þeirri samstöðu sem hefur verið um það, ekki bara í nefndinni heldur vonandi í þingsal. Ég ímynda mér að það sé góð samstaða um þetta. Sannleikurinn er sá að sinueldar eru mjög á undanhaldi en það er nauðsynlegt að takmarka það enn frekar. Ég tók eftir því að hv. þm. Róbert Marshall hafði lagt fram breytingartillögu sem ég hafði ekki kynnt mér en get því miður ekki stutt. Ég vonast þó til að hún verði rædd hér á seinni þingum vegna þess að það getur vel komið að því á einhverjum tímapunkti að það sé nauðsynlegt að banna. Ég mæli hins vegar ekki með það verði gert hér og nú og mun því ekki styðja þá breytingartillögu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að benda á þetta. Í 10. gr. eru viðurlög við því að brjóta þessi lög og reglugerðir settar samkvæmt þeim. Brot varða sektum eða fangelsi allt að tveimur árum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum sem eru síðan tiltekin. Þetta sama ákvæði er í lögum um fólksflutninga á landi í atvinnuskyni. Þar er verið að setja inn fangelsisákvæði, ég veit ekki hvort það er eftir tvö eða þrjú ár. Ég er einmitt með breytingartillögu við það mál um það að við þurfum virkilega að skoða hvort það eigi að vera að setja fangelsisrefsingar inn í svona lög, fólksflutninga á landi í atvinnuskyni og sinubruna. Ég vil að þetta verði sérstaklega vel skoðað í nefndinni á milli 2. og 3. umr. Við þurfum virkilega að gjalda varhuga við því að setja fangelsisrefsingar við svona brotum og ég vil að það verði sérstaklega skoðað.
Forseti vill áður en lengra er haldið minna á að þeir sem óskuðu eftir að taka til máls um og gera grein fyrir atkvæði sínu eftir að atkvæðaskýringar hófust komast ekki að samkvæmt þingsköpum.
Virðulegur forseti. Hafa menn ekki heyrt lagið? Ástin er eins og sinueldur. Ástin er segulstál. Af litlum neista verður oft mikið bál. Breytingartillögunni sem hér er flutt er einmitt ætlað að koma í veg fyrir slík bál. Þar að auki hefur sinueldur, bruni sinu, ekkert vísindalegt gildi. Það hefur ekki verið sannað með neinum hætti að hann hafi jákvæð áhrif á gróður. Hann hefur hins vegar mjög versnandi áhrif á loftgæði allra. Við eigum að byggja ákvarðanir okkar hér á vísindalegum rökum og bestu fáanlegu þekkingu. Hér er ekki verið að gera það.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 1362, sem er 775. mál, um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla skv. 5. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Tillagan byggist á breytingu á 5. mgr. 8. gr. áðunefndra laga um stjórn fiskveiða sem samþykkt var á Alþingi á 143. löggjafarþingi, en þar segir að ráðherra skuli eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun um meðferð aflamagns til sérstakra ráðstafana í atvinnu-, byggða- og félagslegu skyni til næstu sex ára. Tillagan sem hér liggur fyrir er unnin í samstarfi við fulltrúa þingflokka sem eiga sæti í atvinnuveganefnd. Vil ég hér sérstaklega þakka þeim öllum fyrir þá góðu vinnu sem þeir lögðu í þetta verkefni. Með tillögunni eru lagðar til nokkrar breytingar á núverandi skipan mála og eru þær helstar þessar: Í tillögunni er gert ráð fyrir að ráðstöfun til atvinnu-, félags- og byggðatengdra verkefna verði hlutfall af því magni sem til ráðstöfunar verður en ljóst er að dregin verða 5,3% af úthlutun aflamagns allra kvótasettra tegunda til þessara verkefna. Heildarmagn verður ekki ljóst fyrr en ákvörðun um leyfilegan heildarafla liggur fyrir sem er ekki fyrr en í byrjun júlí að venju. Lagt er til að strandveiðiheimildir verði sambærilegar og á yfirstandandi fiskveiðiári, þ.e. um 8.600 tonn. Skel- og rækjubætur verði lækkaðar um þriðjung, úr 2 þús. tonnum í 1.400 tonn, og stefnt að því að þær falli niður á næstu þremur árum. Lækkunin gangi til aukningar á byggðakvóta Byggðastofnunar. Heimildir til hefðbundins byggðakvóta verði einnig lækkaðar en í staðinn, líkt og áður sagði, verði aukið við aflamark Byggðastofnunar og aukningin verður alls um 1 þús. þorskígildistonn. Hefur Byggðastofnun þá til ráðstöfunar um 3.900 þorskígildistonn í verkefnið Brothættar byggðir sem skilað hefur góðum árangri. Aflaheimildir til línuívilnunar eru óbreyttar frá yfirstandandi fiskveiðiári. 300 tonnum af þorski verður ráðstafað til frístundaveiða og reglur um þær verða óbreyttar. Hætt verði að ráðstafa heimildum til áframeldis á þorski þar sem ljóst þykir að þróun í fiskeldi hnígur ekki í þá átt. Þær makrílheimildir sem til ráðstöfunar eru verði seldar til veiða á grunnslóð og 800 tonnum af síld verði ráðstafað til smábáta undir tiltekinni stærð en til þess þarf tilheyrandi breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Að lokum nefni ég að ráðuneytið hefur gengið frá samkomulagi við Háskólann á Akureyri um að vinna skýrslu um framangreindar aðgerðir og leggja mat á hagkvæmni þeirra með tilliti til atvinnu-, byggða- og félagslegra þátta. Gert er ráð fyrir að skýrsla þessi liggi fyrir næsta vetur. Að henni fenginni geri ég ráð fyrir að lögð verði fram ný þingsályktunartillaga um þetta efni til næstu sex ára. Það er mín trú að nauðsynlegt sé að fara áfram vel yfir þessar ráðstafanir til að heimildunum sé ráðstafað þangað sem þær gera mest gagn. Ég vísa að öðru leyti til þeirra athugasemda sem fylgja þingsályktunartillögunni en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni hennar. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv atvinnuveganefndar.
Hæstv. forseti. Þetta mál er loksins komið fram og mun ég fara betur yfir það í ræðu á eftir en ég vil nota þetta andsvar til að spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga sem snúa að makríl. Hvað getur hann sagt okkur um afdrif makrílfrumvarpsins? Ég á sæti í atvinnuveganefnd og ég held að við höfum ekki rætt makrílfrumvarpið í hátt í þrjár vikur. Í öðru lagi er hér í 8. lið þessarar tillögu, bæði a- og b-lið, fjallað um makríl til handa smábátum og þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hversu mikið magn eigi að vera þar á ferðinni. Í þriðja lagi er í þessum a- og b-lið fjallað um hvernig þessu tiltekna magni af makríl verði úthlutað til smábáta og ég spyr hvað hæstv. ráðherra segi um það að menn mundu kannski nota einhvern ákveðinn hundraðshluta, bæði til smábáta og eins til stærri skipa, til að bjóða makrílinn upp á frjálsum markaði til að stíga það skref. Það má líka kalla það tilraun með uppboð á fisktegundum í staðinn fyrir að leigja það út og taka sérstakt gjald eins og hér er fjallað um.
Virðulegi forseti. Varðandi makrílfrumvarpið almennt er það auðvitað ekki beint til umræðu hér en það tengist þó því og eins í þeim lið sem hv. þingmaður spurði eftir með hvaða magni. Það er háð því að makríll verði kvótasettur þannig að 5,3% af þeim heimildum sem makríllinn er með séu þá fær til að fara inn í þessar aðgerðir. Annars er hann það ekki eins og þingmenn þekkja. Og 5,3% af 160 eða 165 þús. tonnum getur þingmaðurinn reiknað út að eru væntanlega 8.000–8.500 tonn. Hvernig síðan á að færa það til þessara veiða á grunnslóð er lýst í a- og b-lið 8. liðar, eins og hv. þingmaður minntist á, þar sem fjallað er um að þær verði seldar á ákveðnu kílóverði til báta undir 30 brúttótonnum að stærð til veiða á grunnslóð og meðal annars eigi útgerð þess kost að fá úthlutað fyrir hvert skip gegn greiðslu gjalds allt að 20 lestum af makríl í senn. Þetta er sama aðferð og hefur verið notuð við síldveiði smábáta á Breiðafirði sem verður síðan opnuð líka. Þess vegna vitum við ekki hvert síldin kemur í framtíðinni. Ástæðan fyrir því að ekki er hér ákveðið kílóverð er meðal annars sú að ekki er búið að klára frumvarpið um makríl og því ekki hægt að ákveða verðið í þessu hér fyrr en nokkurn veginn liggur fyrir hvernig menn ætla að enda makrílfrumvarpið. Það tengist nokkuð og það er núna í ferli hjá nefndinni. Það er einnig talað um að 20% af þeim verði til ráðstöfunar gegn sama verði vegna umsókna sveitarstjórna til staðbundinna veiða. Það er verið að bregðast við því þegar makríll gengur skyndilega í miklu magni á grunnslóð á ákveðnum svæðum og til að geta komið til móts við það. En til að tryggja að þær heimildir sem ekki hafa gengið út 1. september 2015 verði nýttar [[Forseti hringir.]]verða þær síðan boðnar stærri skipum til kaups.
Hæstv. forseti. Ég þakka það svar sem hæstv. ráðherra gefur hér, svo langt sem það nær. Hér segir hann að á meðan makrílfrumvarpið er ekki klárt sé ekki hægt að taka ákvörðun. Má þá segja að við verðum að afgreiða makrílfrumvarpið eða einhvern hluta af því áður en við getum klárað þessa þingsályktunartillögu? Annars vegar gagnvart aflaheimildum í makríl til smábáta sem hæstv. ráðherra talar um, 5,3% af 160 þús. tonnum eru í kringum 8 þús. tonn, en á þessum óformlega samráðsvettvangi sem við vorum í vorum við að tala um 15 þús. tonn sem kæmu til smábáta. Ég ítreka spurningu mína vegna þess að hér eru settar inn ákveðnar leiðir sem eru kannski svolítið ólíkar því sem gengur og gerist, t.d. að heimildir þessar verða ekki færanlegar milli báta. Það er nýtt að mínu mati og má segja þarna að við séum ekki með framseljanlegt. En líka verða eftirhreyturnar 1. september boðnar öllum skipum til kaups í sambærilegu ferli. Þarna er í raun verið að stíga skref til uppboðs. Í lokin ítreka ég spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvort ekki væri alveg einnar messu virði að skoða það með einhvern hluta af þessum aflaheimildum í makríl að setja þær á uppboð og sjá hvað út úr fengist. Mikið er talað um frjálst uppboð aflaheimilda og með þessu skapast að mínu mati mjög kærkomið tækifæri til að prófa þessa leið. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra hvað þetta varðar og spyr jafnframt líka: Er ekki alveg klárt að makríllinn verður ekki minna en 15 þús. tonn til smábáta?
Virðulegi forseti. Varðandi magn til smábáta fer það auðvitað eftir því hvernig menn afgreiða frumvarpið um makrílinn. Þar var lagt til að 5,3% færu til smábáta sem eru 8.000–8.500 tonn miðað við rúmlega 160 þús. tonna heildarafla. Þessi 5,3% sem þá kæmu til ríkisins við kvótasetninguna eru hugsuð til þess að þau gætu nýst við línu- og handfæraveiðar á grunnslóð. Tilgangurinn er auðvitað sá en ekki vitum við fyrir fram hvort makríll gangi á grunnslóð á hverjum tíma. Það er líka sett inn trygging og þá er hægt að nýta þær heimildir um heildarafla sem við gefum út. Það er auðvitað mikilvægt í samningum við önnur ríki að við stöndum að því að veiða allan þann afla sem við teljum eðlilegt að falli Íslandi í skaut. Varðandi það hvort hægt sé að finna einhverja leið til að ákveða verð á makríl í þessum hluta höfum við haft núna um nokkurra ára skeið þá aðferð að festa í sessi ákveðna krónutölu verðandi síldina. Hún hefur verið um 16 kr. Það er spurning hvort það sé hægt að fara einhverja aðra leið til að finna það gjald varðandi makrílinn. Það er sjálfsagt að það verði rætt í nefndinni, en það er ekki lagt til í þessari þingsályktunartillögu.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýra og gagnyrta framsögu í þessu máli. Ég tek fram að ég hef ekki lesið málið, en mér fannst hann skýra meginatriði þess nokkuð vel. Hæstv. ráðherra veit að ég ber hag strandveiðiflotans mjög fyrir brjósti. Á sínum tíma var það mjög umdeilt að fara þá leið en ég tel að hún hafi sannað gildi sitt. Ég tel að strandveiðarnar skipti töluverðu máli fyrir hinar dreifðu strandbyggðir og að þar sé komin leið til þess að skapa atvinnu og færi fyrir menn að stunda sjó með ríkari hætti en þeir hugsanlega gátu áður. Ég tók eftir því að í framsögu sinni sagði hæstv. ráðherra að skel- og rækjubætur yrðu minnkaðar og mundu hverfa inn í sólarlagið á þremur árum. Hann sagði jafnframt að þeim hluta hygðist hann bæta við hinn hefðbundna byggðakvóta. Ég spyr hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Er hann mér ekki sammála um að strandveiðarnar hafa reynst vel og heldur betur eftir því sem fram hefur undið tíma? Í öðru lagi: Telur hann ekki koma til greina að nýta þær bætur sem falla niður vegna skeljar og rækju í jöfnum hlutföllum á milli strandveiðiflotans og hefðbundna byggðaflotans? Telur hann ekki að minnsta kosti einnar messu virði að skoða það?
Virðulegi forseti. Það er ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni, eða hæstv. ráðherra hefur ekki verið nægilega skýr í máli, að sá hluti sem lækkar skel- og rækjubætur fari inn í hefðbundna byggðakvótann, hann fer til byggðakvóta Byggðastofnunar. Þetta kerfi hefur reyndar ekki varað lengi en það eru vísbendingar um að það sé okkar besta aðferð til þess að auka byggðafestu, auka atvinnu og koma til móts við félagsleg réttindi ýmissa byggða að fara þann veg og þess vegna er hinn almenni byggðakvóti líka lækkaður til að færa auknar heimildir til Byggðastofnunar, byggðakvótans getum við kallað. Við þurfum hins vegar að fá skýrari niðurstöður í skýrslu sem Háskólinn á Akureyri er að vinna um það áður en við göngum lengra til verks. Það var almennt rætt í þessum hópi að byggðakvótinn sem slíkur sé ekki að virka sem skyldi og þess vegna þurfi það að virka. Varðandi strandveiðarnar er ég sammála hv. þingmanni um að þær hafa fært líf í hafnirnar. Hins vegar eru líka allir sammála um að þær eru ekki mjög arðsamar í samanburði við aðrar veiðar og þegar menn kalla stundum hárri röddu eftir því að hér eigi að bjóða upp heimildir þar sem öllum sé frjálst að veiða, strandveiðarnar, er ég ekki viss um að menn væru tilbúnir að borga til dæmis mikið fyrir þær heimildir. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að þær hafa skipt máli í að halda lífi yfir sumartímann og reyndar að tryggja ákveðinn afla að landi fyrir sumar vinnslur. Þetta er það helsta sem ég held að ég geti svarað hv. þingmanni.
Frú forseti. Það kann vel að vera að ég sé eins og hæstv. ráðherra svolítið rómantískur í nálgun minni gagnvart þessu atriði. Hæstv. ráðherra orðar það svo að líf hafi færst í hafnirnar. Sannarlega hefur færst líf í hafnirnar, en strandveiðiflotinn hefur líka skapað atvinnu sem skiptir máli bæði fyrir þá sem sækja sjóinn á þessum litlu bátum, en sömuleiðis fyrir þá sem vinna aflann í landi. Þetta hefur mælst ákaflega vel fyrir, held ég, hjá flestum. Í upphafi töldu menn að það mætti finna að meðferð aflans. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef hafa menn gert reka að því að bæta það. Ég er ekki alveg viss um að strandveiðiflotinn sé honum fullkomlega sammála um að þessi tegund veiða sé ekki nægilega afgæf, en það kann vel að vera að skýrslur sýni annað þegar þær koma fram. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi eftir föngum að reyna að finna leiðir til að ýta undir þennan part af flotanum. Það er ekki bara af rómantískum hvötum sem ég geri það, ég tel að það skipti máli fyrir þessar byggðir. Þess vegna tek ég svona að endingu líka undir það sem mér heyrðist hv. þm. Kristján L. Möller vera að tala um áðan. Þegar kemur að makríl er það mín skoðun að smábátarnir eigi að fá meira til sín af honum. Ég vildi bara koma þeirri skoðun minni á framfæri til að spara hæstv. ráðherra það að þurfa að hlusta á langar og kannski ekki mjög skemmtilegar ræður af minni hálfu um þau mál síðar í dag.
Virðulegi forseti. Varðandi strandveiðarnar og atvinnuna hefði þessi fiskur auðvitað verið veiddur hvort sem var þannig að spurningin er þá bara hverjir hafa atvinnu af honum. Er það þjóðhagslega hagkvæmast? Það er umræða sem við getum [[Gripið fram í.]]tekið og það er bent á það af hagfræðilegum úttektum að það sé ekki mikil arðsemi af þessum strandveiðum. Hins vegar held ég að við séum öll sammála um að þær séu komnar til að vera á því formi sem þær eru. Þær eru skynsamlegt innlegg í það hversu mikið á að fara til þeirra. Ég tel og það var mat starfshópsins að þetta væri í ákveðnu jafnvægi. Það voru skiptar skoðanir. Sumir vildu að þarna yrði aukið meira við, en það er komið ákveðið jafnvægi, m.a. vegna veiða smábátanna, handfæraveiða, á makríl og síld. Menn geta ekki verið allir í öllu þannig að það er komið ákveðið jafnvægi þarna á. Þær hófust í 6 þús. tonnum. Síðan var bráðabirgðaákvæði sem jók þær í 8.600 og við erum að viðhalda því ástandi í þessari þingsályktunartillögu. Ég held að þarna á sé nokkuð gott jafnvægi. Varðandi smábátaflotann fer það auðvitað eftir því hvort makríllinn gangi á grunnslóð hvort það verði hægt að nýta annars vegar þau 5% sem eru í frumvarpinu og hugsanlega þessi 5,3%. En það er mjög mikilvægt að við höfum líka tryggingu til að það verði nýtt af þjóðinni til þess að við stöndum betur að vígi eða höldum stöðu okkar gagnvart öðrum ríkjum í samningaviðræðum um makrílinn.
Hæstv. forseti. Loksins er komin fram tillaga til þingsályktunar um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamarks sem dregið er frá heildarafla skv. 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Eins og fjallað er um í þingsályktunartillögunni var ákveðið samráð í gangi þar sem ráðuneytið leitaði til fulltrúa allra flokka, sem voru fulltrúar úr atvinnuveganefnd, og áttu þeir nokkra fundi í ráðuneytinu um þessi mál. Hér er lögð áhersla á að ekki var um formlegan samráðsvettvang að ræða né formlegan starfshóp. Um þetta vil ég segja að það er alveg hárrétt sem þarna er sett fram, en ég vil líka segja að mér finnst þetta samráð til eftirbreytni og fyrir fleiri ráðherra að fara eftir. Þarna settust menn niður og skiptust á skoðunum, þótt ekki væri þar með sagt að allir yrðu sammála um niðurstöðuna eða það sem kom fram. Rætt var við fulltrúa til að mynda frá Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, Landssambandi línuveiðibáta, Sjómannasambandinu, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Samtökum smærri útgerða og stjórn Samtaka sjávarútvegssveitarfélaga og auk þess, eins og ég sagði áðan, við fulltrúa stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi. Menn skiptust á skoðunum, lögðu gott til málanna. Að sumu leyti var tekið tillit til þeirra, kannski ekki allra. Ég ítreka að það er ekki þannig að menn stimpli þetta hér og nú. Mér finnst þetta hins vegar gott vinnulag. Ég lét jákvæða punktinn koma fyrst fram en verð svo því miður að segja að það að málið skuli koma fram 1. júní er allt of seint. Nú þarf það að ganga til nefndar, nefndin þarf að kalla til gesti og fá umsagnir o.s.frv. og við vitum ekki hversu mikið er eftir af þinginu. Þetta er auðvitað gagnrýnivert. Það hefði verið hægt að leggja málið fram fyrr. Þarna er vitnað í skýrslu sem Vífill Karlsson hefur verið að taka saman, og er ágætisrit, en inn í hana vantar nokkra þætti, eins og til dæmis um afkomu strandveiðibáta o.fl. og ýmisleg fleiri atriði sem sá ágæti maður er að vinna frekar að og verður þá notað til. Í lögunum segir að eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti skuli leggja fram þingsályktun um þessa ráðstöfun og hún sé til sex ára. Það kemur hins vegar skýrt fram í þessu, vegna þessa verklags og vegna þess hversu seint málið er komið fram, í ljósi þeirra ákvæða að gera tillögur til ráðstöfunar heimilda næsta fiskveiðiárs eingöngu, að við þurfum að hafa í huga að þetta kemur aftur fram á næsta þingi og verður þá væntanlega gert til lengri tíma. Þetta er um það sem við köllum sérstök atvinnu-, félags- og Byggðastofnunarúrræði, sem ekki veitir af. Við sjáum af því sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar, sem er of lítið miðað við þörf byggðarlaga í vanda, að þetta skilar góðum árangri og það er það sem þarna kemur fram, því er úthlutað til nokkurra ára í senn. Virðulegi forseti. Ég þreytist ekki á að segja frá því þegar við nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar áttum fund með ágætisfyrirtæki í fundaferð okkar á Húsavík fyrir kannski ári síðan. Þar var okkur sýnt fram á að með svo og svo miklum kvóta frá Byggðastofnun, að mig minnir um 400 tonnum, var búið til plan um fiskvinnslu á Raufarhöfn, þeim ágæta stað sem hefur átt í vanda vegna þess að stór hluti af kvótanum, eða megnið af honum, er farinn í burtu. Þar var gerð áætlun, sem ég hef aldrei séð áður, um að ef þessi kvóti kæmi plús annað sem viðkomandi aðilar legðu fram væri búið að búa til vinnsluplan í fiskvinnslu fyrir 35–40 manns í 11 mánuði á ári, eðlilega er tekið sumarfrí og viðhaldshlé og annað slíkt en ég hef aldrei séð slíkt plan áður fyrir Raufarhöfn og þannig má gera fyrir fleiri staði. Við getum nefnt Djúpavog sem lenti í miklum hremmingum eftir að Vísir í Grindavík ákvað að fara þaðan með allt sitt hafurtask. Þar voru miklir erfiðleikar í framhaldi af því og 400 tonn inn í þau 4.000 tonn sem voru að fara er auðvitað ekki neitt neitt, en þarna er möguleiki á að breyta því. Ég gerði að umtalsefni 8. lið um aflaheimildir í makríl sem geta orðið allt að 15 þúsund tonn. Talað um að hann verði seldur á ákveðnu kílóverði. Ég vil segja að ég er efins um að Alþingi geti framselt þetta vald svona til ráðuneytisins. Ég held að þarna þurfi að setja inn á hvað á að selja þetta, í krónum á kíló, eins og gert er með síldina. Það hefur komið fram að Alþingi getur ekki framselt ákvörðunarvald á þennan hátt og þess vegna held ég að finna eigi tölu á vettvangi nefndarinnar. Ég gerði jafnframt að umtalsefni það sem eftir er af makrílkvóta 1. september. Þá er hann boðinn öllum skipum til kaups í sambærilegu ferli og ráðherra falið að setja reglugerð um hvernig að því verður staðið. Ég ítreka það sem ég sagði í andsvari. Ég held að þetta sé kærkomin leið til að taka ákveðinn hundraðshluta af kvóta og prufa uppboðsleiðina. Með því er ég að segja að greiðslur á kvótagjaldinu falli niður og kemur þá auðvitað fram í útboðsupphæðinni sem þarna verður. Virðulegi forseti. Í tíu mínútna ræðu um þetta stóra mál er ekki hægt að dvelja lengi við hvern lið. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hefði viljað sjá, eins og hefur komið fram hjá fleirum, að kvótinn í strandveiðunum yrði aukin og ég er hugsi yfir því. Af hverju notum við ekki tækifærið þegar það er gott ástand í hafinu og útlit fyrir að kvóti verði aukinn mikið? Af hverju tökum við ekki ákveðinn hundraðshluta og sendum meira þarna inn? Af hverju segi ég þetta? Jú, vegna þess að þetta ásamt því að leggja á hófleg veiðigjöld og ýmislegt fleira á að vera liður í frekari sátt um sjávarútveginn, sem við erum alltaf að leita að á Alþingi og verður einhvern tíma að nást vegna þess að við getum ekki haft þessa höfuðatvinnugrein þannig að í raun og veru sé aðeins rekstrarskilyrði til eins árs í senn, eins og það er í dag. Skel- og rækjubætur eru færðar niður um 600 tonn og ráðherra sagði að þær mundu detta alveg út á þremur árum. Það var alveg skýrt í byrjun að um tímabundna ráðstöfun væri að ræða og það var ákveðið í upphafi að upphaflegur tími og tímalengdir væru fallnar úr gildi en síðan hefur þetta verið framleitt árlega. Þarna eru tekin 600 tonn og færð yfir í byggðapottinn, sem er sérstakur byggðakvóti Byggðastofnunar. Jafnframt er byggðapotturinn sem slíkur, sá hefðbundni, lækkaður um að mér sýnist 698 tonn, þannig að úr því kemur lækkun upp á 1.298 tonn sem er ráðstafað annars staðar, svo 1.198 tonnum í sérstakan byggðakvóta Byggðastofnunar til að bregðast við vanda smærri byggðarlaga, eins og ég hef getið um. Ég nefni til dæmis Grímsey í því sambandi. Þar er verið að vinna að lausn á þeim mikla vanda sem er þar vegna of mikillar skuldsetningar nokkurra sjávarútvegsfyrirtækja. Grímsey hlýtur að koma til álita hjá Byggðastofnun, að setja inn einhver hundruð tonna til Grímseyjar sem lið í þeirri endurreisn, til að viðhalda þeirri byggð. 100 tonnum er svo varið í frístundaveiðarnar en áframeldi á þorski er tekið niður um þau 500 tonn sem voru þar einhvern tíma og það kemur auðvitað til út af því að upplýsingar eru komnar fram um að þetta gangi ekki og að fyrirtæki sem voru í þessu séu að fara út úr því. Einnig hefur komið fram, sem er dapurlegt, að þetta var misnotað þannig að það var ekki smáfiskur sem var tekinn og settur í kvíar og gefið heldur eru upplýsingar um að stór fiskur hafi verið settur þar í og jafnvel tekinn daginn eftir. Það er ekki áframeldi á þorski að mínu mati ef þetta er eingöngu gert til að ná í pottinn sem þarna var. Það eru óljósar upplýsingar sem komu fram um þetta mál. Í lokin er talað um hvað á að gera við peningana sem fást fyrir sölu á þessum heimildum og talað er um að þeir renni til byggðatengdra verkefna samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur. Ég er hlynntur því að þetta sé tekið frá og til dæmis sett í sóknaráætlun landshluta, en ég velti fyrir mér hvort Alþingi þurfi ekki að koma að því og einnig er ég hugsi yfir því, vegna þess að þetta er þingsályktunartillaga, að ekkert mat hefur verið lagt á það [[Forseti hringir.]]hvaða upphæð gæti verið um að ræða. Þetta eru mín fyrstu orð á þeim 10 mínútum [[Forseti hringir.]]sem okkur er ætlað til að ræða um þingsályktunina. Eins og fram hefur komið sit ég í atvinnuveganefnd og þar verða menn að bretta upp ermar og vinna þetta frumvarp vegna þess hversu seint það er fram komið. Það er það sem ég gagnrýni hvað harðast í þessu máli.
Frú forseti. Það er gott að þessi tillaga er komin fram. Hún hefði auðvitað mátt koma fram miklu fyrr. Nú þegar stuttur tími er eftir af þessu þingi er knappur tími til að ræða þetta mikilvæga mál um ráðstöfun þess afla sem fer til félagslegra og byggðalegra aðgerða. Ég hef talað fyrir því frá því að ég settist á þing að mikilvægt sé að hækka hlutfallið af úthlutuðum aflaheimildum. Hlutfallið er 5,3% í dag en ég tel að það þyrfti að vera miklu hærra og ráðstafað með öðrum hætti. Í því frumvarpi sem var hér til umfjöllunar í lok síðasta kjörtímabils var settur á leigupottur af hálfu ríkisins og átti hann að stækka og auka möguleika manna á að komast inn í greinina og auka þannig nýliðun í greininni, sem ég tel vera mjög brýnt. Það er ómögulegt að komast sem nýliði inn í sjávarútveg í dag nema vera með fullar hendur fjár og gott aðgengi að fjármagni hjá fjármálastofnunum sem venjulegt fólk hefur ekki. Í upphafi síðasta kjörtímabils var strandveiðum hleypt af stað með opnun sem skilaði góðum árangri að ég tel. Ég er alltaf að fá meiri og meiri vissu fyrir því að það var hárrétt ákvörðun. Menn urðu sáttari við það kerfi þó að sú sátt væri langt í frá til staðar að fullu, þá var þó einhver sátt í kjölfar þess að strandveiðar fóru í gang. Ég var að ræða við einn trillukarl, eins og maður kallar oft sjómenn sem stunda veiðar á minni bátum, um helgina. Hann rökstuddi hve brýnt það væri að auka við í strandveiðum og nefndi sem dæmi að við hvert starf á strandveiðum dygðu 15 tonn til að skapa þokkalegar tekjur þann tíma sem strandveiðar eru leyfðar, þ.e. fjóra mánuði, en það þyrfti um 200 tonn til að skapa sambærilegar tekjur fyrir háseta um borð í skuttogara. Mér finnst þetta vera umhugsunarvert í því samhengi að oft og tíðum er verið að tala niður strandveiðar, að þær séu ekki hagkvæmar. Vissulega eru þær öðruvísi. Menn skapa sér vinnu sem einstaklingar en auðvitað eru einhver margfeldisáhrif í þjónustu í landi. Strandveiðum fylgir sáralítill útgerðarkostnaður. Þetta eru umhverfisvænar veiðar og auka möguleika í veikari byggðum til að skapa betri byggðafestu og möguleika á að menn geti búið á þessum stöðum áfram. Ég er ósátt við að það sé ekki aukið neitt við strandveiðar og það sé bara látið standa eins og verið hefur og ekki tekið tillit til umsagna sem hafa komið frá bæjarfélögum eins og Vesturbyggð og Ísafjarðarbæ um hve mikilvægt sé að auka strandveiðar. Landssamband smábátaeigenda hefur einnig bent á það. Eins og komið hefur fram er þessi þingsályktunartillaga eingöngu til eins árs. Það á að fara fram miklu betri greining á hvernig skiptingin á því magni sem þarna er til ráðstöfunar hefur nýst. Ráðherra kom inn á að skel- og rækjubætur ættu að fjara út á þrem árum og það ætti að taka úr hefðbundnum byggðakvóta og færa yfir í aflamark Byggðastofnunar. Ég tel að það sé rétt ákvörðun. Sú greining sem hefur verið gerð á aflamarki Byggðastofnunar hefur leitt í ljós að það er góð ráðstöfun og hefur gagnast vel í byggðarlögum sem ég þekki ágætlega til eins og á Þingeyri, Flateyri, Suðureyri og í fleiri byggðarlögum, Tálknafirði. Þar hefur aflamark Byggðastofnunar nýst vel og líka á öðrum stöðum eins og nefnt hefur verið, á Raufarhöfn og fleiri stöðum. Ég held að það þurfi að fara þá leið í þessari skoðun að stokka upp hinn hefðbundna byggðakvóta. Ég held að hann sé orðinn barn síns tíma sem þurfi að endurskoða og leita annarra leiða, bæði til að styrkja strandveiðar og hafa möguleika á aðgengi að aflamarki Byggðastofnunar. Nú þegar miklir erfiðleikar eru í minni sjávarbyggðum þá þarf það að vera til staðar svo að hægt sé að grípa strax inn í aðstæður með forvörnum. Við þingmenn Vinstri grænna höfum lagt fram þingsályktunartillögu um að skoðaðir yrðu í þessu samhengi möguleikar á að byggðafesta aflaheimildir. Ég mun halda áfram að tala fyrir því. Hér er talað um að línuívilnun verði óbreytt. Ég veit að línuívilnun skiptir mörg byggðarlög miklu máli, en ég tel samt að við þurfum að horfa á þetta allt í heildarsamhengi þegar við tökum stærri ákvarðanir um að stokka þessa hlutdeild upp. Þá þarf að horfa til þess hvort við séum kannski að hefta að einhverju leyti atvinnuþróun. Nú eru menn að smíða beitningarvélar í minni báta svo að hægt sé að stokka upp um borð. Auðvitað viljum við ekki gera ráðstafanir sem hefta tæknilega þróun í minni bátum þar sem er mögulegt að hafa beitningarvélar um borð. Það er ekkert keppikefli í sjálfu sér að beitt sé í landi. Við þurfum að horfa til þess að fjölga störfum í sjávarbyggðum með tæknina að leiðarljósi. Ég held að við þurfum að skoða þetta allt í því samhengi. Það er enginn að tala um að eitthvað verði rifið frá mönnum án þess að þeir sjái þá fram á að annað komi í staðinn til að styrkja viðkomandi byggðir og sjávarútveg á svæðum vítt og breitt um landið sem hafa fyrst og fremst notið góðs af ráðstöfun á þessum hluta aflaheimilda, þessum 5,3%. Eins og hefur komið fram þá áttum við þingmenn stjórnarandstöðunnar nokkra fundi með ráðuneytinu og starfsmönnum ráðuneytisins. Vissulega höfðum við tækifæri til að koma okkar sjónarmiðum á framfæri. Ég vil samt undirstrika að þetta var ekki eins og ég lít á samráð þar sem tekið er tillit til sjónarmiða og tillagna frá minni hlutanum. Það var upplýst að fundirnir væru fyrst og fremst hugsaðir til upplýsingar. Menn hlustuðu á sjónarmið okkar sem vorum þarna í minni hlutanum en ekki var gefið í skyn að tekið yrði tillit til þeirra. Mér finnst sá munur á samráði og upplýsingafundi að í samráði vilja menn að tekið sé tillit til skoðana minni hlutans og þær finnist líka í þeim tillögum sem verið er að vinna og undirbúa. Við munum ræða þetta mál betur í atvinnuveganefnd í framhaldinu.
Frú forseti. Hv. þingmaður talaði um að það væri hennar skoðun samkvæmt reynslu nýliðinna ára að sá kvóti sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar sem sérstakan byggðakvóta nýttist vel. Ég er henni sammála um það, en almennt hefur mér fundist að hinn almenni byggðakvóti hefði ekki haft þær jákvæðu afleiðingar í öllum tilvikum, ekki verið nógu hnitmiðaður eins og menn vildu. Í frumvarpinu er verið að lækka almenna byggðakvótann um 600 tonn og verið er að auka sérstaka byggðakvótann um næstum 1.200 tonn sýnist mér og það er jákvætt. En mig langar til að spyrja hv. þingmann: Miðað við mismunandi reynslu sem við þingmenn teljum okkur hafa, og landsmenn og byggðarlögin, af þessum tveimur tegundum byggðakvóta er þá ekki bara ráðlegt að draga enn meira úr hinum almenna kvóta og setja sem því nemur í auknum mæli yfir í sérstakan byggðakvóta sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar? Hvað segir hv. þingmaður um það? Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að ýta eigi undir strandveiðiflotann. Ég tel að hann hafi skipt miklu máli. Þar er um að ræða oft og tíðum litlar fjárfestingar. Þeir bátar eru til og þetta hefur skipt mjög miklu máli eins og hæstv. ráðherra sagði fyrir lífið og fjörið í höfnunum í mörgum plássum, en það hefur líka skapað atvinnu og gert mönnum kleift að stunda sjó að sumarlagi. Hvað segir hv. þingmaður um þá hugmynd að nú þegar blasir við að vegna góðrar stöðu í hafinu verður að öllum líkindum aukið við þorskinn í kvóta, hvað segir hún um þá hugmynd að hluti af því verði tekinn til að auka það sem strandveiðiflotinn má veiða og stefna að því í framtíðinni að auka umfram þessi 8.600?
Frú forseti. Ég væri mjög hlynnt því að sú væntanlega aukning sem við sjáum fram á í þorski skilaði sér í hlutfalli í strandveiðipottinn. Mig minnir að í því frumvarpi sem var á síðasta kjörtímabili til umræðu hér í lokin hafi verið ákveðið að nokkur prósent færu alltaf í aukningu sjálfkrafa inn í strandveiðar. Ég held að það væri mjög gott að tengja það þannig aukningu, að það yrði sjálfkrafa aukning inn í strandveiðihlutann. Eins og hv. þingmaður nefndi hafa strandveiðarnar skipt mjög miklu máli. Sveitarfélög eins og Ísafjarðarbær og Vesturbyggð hafa fundið það á sínu atvinnusvæði hve miklu þetta hefur skipt, bæði fyrir hafnirnar og að fækka á atvinnuleysisskrá og möguleikum manna á að skapa sér vinnu á móti annarri vinnu hluta úr ári. Auðvitað eru margir líka með kvótalitla báta sem eru þá að róa yfir veturinn en geta farið á strandveiðar á sumrin, þetta sameinast því vissulega þannig. En ég hefði viljað stokka þetta enn meira upp. Mér finnst að þessi hefðbundni byggðakvóti sé orðinn barn síns tíma. Hann hefur farið finnst mér allt of oft í hendur þeirra sem þurfa í rauninni ekkert á honum að halda og hefur ekki nýst sem skyldi, en styrkja eigi þetta sérstaka aflamark Byggðastofnunar, það hefur reynst vel, en mér finnst að reyna eigi að koma þessum byggðakvóta í öflugan leigupott ríkisins sem færi vaxandi til að auka möguleika á nýliðun greininni og það væri mikil styrking fyrir umræddar byggðir og sem mundi beinast frekar í rétta farveginn.
Herra forseti. Hv. þingmaður er mér miklu framar að því er varðar skilning á gildi þessara veiða fyrir lítil byggðarlög. Hún kemur sjálf frá einu slíku og getur því trútt um talað. Mér finnst það merkilegt og fagna því að tilfinning hennar fyrir nytsemd hins almenna kvóta er mjög svipuð og mín. Ég hef í gegnum árin heldur orðið krítískari á hann og hef bent á að hann hefur í mörgum tilvikum ekki nýst með þeim hætti sem menn ætluðu. Ég skal viðurkenna það líka að ég var ekki viss um að þessi sérstaka aflahlutdeild sem færð var til Byggðastofnunar mundi ganga upp eða þjóna tilgangi sínum betur en hinn almenni kvóti, en reynslan á stuttum tíma er sú að það hefur gerst. Mér finnst að við eigum að taka mið af þeirri reynslu og við eigum hugsanlega að velta fyrir okkur að auka þá hlutdeild sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar með þessum hætti. Við þekkjum það öll sem höfum fylgst með sjávarútvegi lengi að á kvótakerfinu, hvað sem mönnum finnst um það, eru bæði jákvæðar og neikvæðar hliðar. Skuggahliðin er auðvitað sú sem við höfum séð til dæmis birtast í kjördæmi hv. þingmanns aftur og aftur, þar sem kvóti hefur flust með eigendunum í burtu og skilið eftir sviðna jörð, skilið eftir byggðarlag í rúst, og mér hefur ekki fundist sem hinn almenni kvóti hafi með nokkru móti getað tekið rækilega, alla vega ekki nægilega á slíkum kringumstæðum sem upp koma. Ég held því að við séum sammála um þetta. En hitt er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að skoða ber þá leið að nýta tækifærin sem kunna að vera fram undan núna með stækkandi stofni til að búa til almennilegan leigupott sem hægt væri að sækja í og auka þannig nýliðun og tök manna á því að sækja sjó. Það er eitt af því sem við höfum bæði barist fyrir.
Frú forseti. Ég er alveg inni á því að mjög ódýr byggðaleg aðgerð og atvinnuaðgerð við að skapa störf sé að efla leigupott ríkisins og vera með þær aflaheimildir, eins og núna makrílinn. Það er auðvitað skref í þá átt þótt hann sé ekki framseljanlegur. Mér finnst gott að sjá að þannig sé um það búið hér og tel að það ætti að vera fyrirmynd að öðru að við setjum einhverjar aflaheimildir sem færu síðan vaxandi í hlutfalli við aflaaukningu og mundi styrkja mjög þessar byggðir. Það þarf oft ekki mikið til en menn eru oft hræddir við að hrófla eitthvað við þessu niðurnjörvaða kvótakerfi því það ógni þá eitthvað þeim stóru og sterku, en þetta mun ekki gera það. Svo ég vitni áfram í útgerðarmenn og trillukarla fyrir vestan sem ég hitti á helginni þá heyrði ég hjá einum öflugum útgerðarmanni með stórt fyrirtæki að það væri ekkert gaman að vera eina tréð eftir í skóginum. Og það er svolítið mikið til í því. Ef minni útgerðir hafa engan grundvöll og engir möguleikar eru á nýliðun og greinin bara eldist og hverfur eða það að hinir stóru og sterku séu með leiguliða til að gera út sína báta, það er ekki það sem ég vil sjá í framtíðinni, heldur að menn geti á eigin forsendum gert út sína báta en þurfi ekki að vera leiguliðar hjá hinum stóru og sterku. Miðað við reynslu af strandveiðum tel ég að setja eigi fasta daga inn í hvern mánuð og þá yrðu veiðarnar miklu hagkvæmari frekar en að menn séu að pressast í hundleiðinlegu veðri við að fara rétt út fyrir fjarðarkjaftinn og komi svo með lítinn afla í land.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Nú ætla ég að byrja á því að segja að ég er almennt ekki hlynnt mörkuðum tekjum en þær hafa reynst nauðsyn í ýmsum tilfellum af því að löggjafinn treystir ekki sjálfum sér til að hugsa til langs tíma og standa við fyrirætlanir sínar. Hér er dæmi um slíkt, í 11. lið þingsályktunartillögunnar, þar sem segir: „Tekjur sem fást af ráðstöfun aflaheimilda á grundvelli þessarar þingsályktunar renni til byggðatengdra verkefna samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur.“ Ég er algerlega sammála þessari áherslu. Ég held að það sé mjög eðlilegt að tekjurnar af þessu, fyrst við erum með fyrirkomulag markaðra tekna, renni til byggðanna og er sammála því markmiði. En málinu er dreift seint og það er tekið inn með afbrigðum og ég er að reyna að fóta mig í þessu; þetta er nú ekki sú löggjöf sem ég kann hvað best í lagasafni Íslands, en þar er þetta reglugerðarheimild en ég sé hvergi vísan í reglugerð. Nú kann að vera, hefði ég haft lengri tíma, að ég hefði fundið einhverja reglugerð um það hvernig ráðherra á að gera þetta. Mig langaði að spyrja þingmanninn, þetta er kannski ekki alveg sanngjörn spurning því að þetta er umfangsmikill lagabálkur, hvort hún viti hvort þessi reglugerð sé til og hvort hún þekki til hennar. Ég ætla að segja það líka sem leikmaður að það er mjög erfitt fyrir mig að átta mig á hvaða fjármuni við erum að tala um hérna. Því vil ég spyrja þingmanninn hvort hún viti hvort þessi reglugerð sé til. Ef hún veit um hana, spyr ég hvort hún sé sammála markmiðum hennar. Ég vil líka spyrja hvort hún sé ekki sammála því sem fram kom í ræðu hv. þm. Kristjáns L. Möllers að það væri best að setja þessa fjármuni í sóknaráætlanir.
Frú forseti. Nú er ég ekki orðin sjávarútvegsráðherra en kannski kemur að því, ekki enn. En eins og ég skil þetta þá er þessi reglugerð ekki til en hæstv. ráðherra hefur trúlega heimildir í lögum til að setja slíka reglugerð á og ég reikna með því að búið sé að tryggja það. Ég er sama sinnis og hv. þingmaður og hv. þm. Kristján L. Möller hvað það varðar að mjög brýnt sé að eitthvað af þessum tekjum renni til sveitarfélaga. Í því frumvarpi sem ég hef vitnað til hér, um þessi mál, frá síðasta kjörtímabili, var reiknað með að hluti af tekjum, sem kæmu inn vegna leigupotts ríkisins á aflaheimildum, færi til landshlutasamtaka. Þá lít ég þannig á að það mundi nýtast í sóknaráætlun og í uppbyggingu sem þar er á ferð. Í mínum huga hafa sóknaráætlanir verið ein besta byggðaaðgerð sem farið hefur af stað og það tæki sem hefur gagnast vel. Auðvitað eru allt of litlir fjármunir áætlaðir í sóknaráætlun. Ég tel að það væri gott mál að þessir fjármunir, sem reiknað er með að komi inn vegna útleigu á makríl og fleiri tegundum, mundu nýtast og fara í gegnum sóknaráætlun því að þar eru menn með puttann á púlsinum, hvað brennur á mönnum á viðkomandi svæðum og í sveitarfélögunum. Ég tel að það eigi að skoða þann farveg því að ég held að hann sé bara mjög góður og aðkoma margra lýðræðislegra fulltrúa sveitarfélaga á þeim vettvangi.
Hæstv. forseti. Ég þakka svörin. Eins og ég tók fram áðan þá var þetta kannski ósanngjörn spurning því að þetta er ekki aðgengileg löggjöf og það er ansi mikið af reglugerðum og millivísunum í önnur lög um enn smásmugulegri útfærslu varðandi þessi mál. Ég er ánægð að heyra þetta með sóknaráætlanirnar því að ég er mjög hlynnt byggðastefnu og byggðaaðgerðum. En ég er andsnúin byggðaaðgerðum sem felast í ívilnunum til einstakra fyrirtækja eða einstaklinga sem ráðherra hefur sjálfdæmi til að taka ákvörðun um. Ég held að sóknaráætlanirnar séu hin raunverulega leið til jákvæðrar byggðaþróunar þar sem sveitarfélögin og íbúarnir á svæðinu taka sameiginlegar ákvarðanir um það sem brýnast sé á hverju svæði til að efla það til framtíðar. Ég vona að þetta verði skoðað sérstaklega í atvinnuveganefnd. Síðan ætla ég bara að óska eftir því við þingmanninn, og þarf engin sérstök svör um það, að atvinnuveganefnd reyni líka að slá tölu á það fyrir okkur þingmenn hvaða tekjur við erum að tala um fyrir ríkissjóð af þessum úthlutunum.
Frú forseti. Jú, það hlýtur að skýrast, þegar við förum að ræða þessi mál í atvinnuveganefnd, hvaða tekjur er hugsanlega um að ræða, sem gætu nýst til uppbyggingar vítt og breitt um landið í sjávarbyggðum. Ég tel að hugsa þurfi til blandaðra leiða. Eins mikið og ég hef talað fyrir eflingu sjávarbyggða á forsendum sjávarútvegs, bæði til lands og sjávar, og möguleika á nýliðun; að það fólk sem byggir sjávarbyggðirnar hafi möguleika á að lifa sjálfbæru lífi miðað við þær auðlindir sem eru allt í kringum þessar sjávarbyggðir. Þá er líka mikilvægt að horfa til fjölbreytni í atvinnulífi og möguleika á að styrkja fjölbreyttari vinnu svo að ég held að þær tekjur sem koma inn með slíkum hætti eigi að miðast við að horfa til þess að auka möguleika á fjölbreytni í atvinnulífi og styrkja þær frumgreinar sem eru á þessum svæðum eins og sjávarútveg. Ferðaþjónustan hefur verið að byggjast upp víða og líka í þessum minni sjávarplássum. Þá hefur það spilað saman, sjávarútvegur og ferðaþjónusta, eins og í sjóstangveiðifyrirtækjum sem hafa gengið mjög vel og eru að eflast mjög á þessum stöðum. Þetta þarf allt að haldast í hendur. Ferðaþjónustuaðilar á þessum minni stöðum segja mér að það að öflugar strandveiðar séu yfir sumarið geri mjög mikið fyrir ferðamenn sem heimsækja þessa staði og sjá að þetta eru ekki einhver söfn og sýningar heldur er þarna lifandi byggð sem blómstrar og lifir af því sem landið og sjórinn gefa.
Virðulegur forseti. Það kom fram í morgun að fyrirhugaður væri fundur með formönnum flokkanna kl. 16 í dag. Ég vil rétt eins og aðrir sem um það hafa fjallað þakka fyrir atbeina forseta sem hefur leitt til þeirrar niðurstöðu. Mig langar til að biðja forseta að tryggja að gert verði hlé á þingfundi meðan á fundi formanna flokkanna stendur. Ég óska jafnframt eftir stuttum fundi fyrir þingflokka eftir það. Hann þarf ekki að vera langur en við þurfum að fá ráðrúm til að taka stöðuna að afloknum formannafundi til að vita hvernig næstu skref eiga að vera í þinghaldinu og hvort fundurinn hafi skilað einhverju. Loks vil ég árétta það sem áður hefur komið fram hér í umræðunni. Við höfum sýnt því skilning að sjávarútvegsráðherra er farinn af landi brott en hér erum við að ræða mál sem hann mælti fyrir og ég óska eindregið eftir því að sá ráðherra sem fer með málaflokkinn á meðan sjávarútvegsráðherra er fjarri sitji umræðuna. Ég bið forseta að gera gangskör að því.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og beini því til hæstv. forseta að gert verði hlé á þingfundi á meðan fundur formanna flokka með þingforseta á sér stað. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við förum að koma dagskránni og umgjörð starfsins hér næstu daga í fastar skorður. Ég tel þess vegna mikilvægt að hlé verði gert á fundinum meðan á þessum fundi stendur. Ég vil jafnframt taka undir ósk um að gefið verði ráðrúm til að halda stuttan þingflokksfund að loknum þessum fundi því að ég tel mjög mikilvægt upp á farsælt starf í framhaldinu að allir þingmenn verði upplýstir og fái strax greinargóðar upplýsingar um það sem gerist á þessum fundi.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þessa bón, mér finnst hún skynsamleg. Við vitum öll hérna hvernig umræðan hefur þróast á hinu háa Alþingi. Ég held að það sé best fyrir alla, ekki síst virðingu þingsins vegna, að hér verði fundarhlé þar til formenn flokkanna hafa rætt saman svo að við sjáum hvernig þessi dagur mun þróast og vonandi hvernig næsti dagur mun verða vegna þess að umræðan hér litast óhjákvæmilega öll af því, hvort sem fólki líkar það betur eða verr og jafnvel hvort sem fólk ætlar sér það eða ekki. Þegar allt er óljóst og enginn sér fram á veginn og veit hvað kemur næst þá verður ekki fram hjá því litið að á næstunni eru alla vega örfá umdeild mál. Ég held að það geti haft mikla þýðingu hvað kemur út úr fundum milli meiri hlutans og minni hlutans þannig að ég tek undir óskir þeirra hv. þingmanna sem töluðu hér áðan.
Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið hér undir fundarstjórn forseta og fagna för hæstv. sjávarútvegsráðherra til Færeyja. Þar gefst honum gott tækifæri til að kynna sér uppboðsleiðina í kvótamálum. En meðan á fjarveru hans stendur er nauðsynlegt að staðgengill ráðherrans sé við umræðuna og ég kalla eftir því. Einnig er jákvætt að boðað hafi verið til fundar formanna flokkanna. Það er jafn eðlilegt að gert sé hlé á fundinum á meðan það samráð fer fram. Auðvitað er líka nauðsynlegt að kostur gefist á því, að loknum samráðsfundi formanna flokkanna, að halda þingflokksfundi svo að formennirnir geti kynnt þingflokkum sínum hvernig fundurinn gekk og hvaða hugmyndir menn hafa um framhaldið og geti ráðfært sig um það áður en lengra er haldið í þinghaldinu. Ég óska eftir því við virðulegan forseta að við þessu verði orðið.
Frú forseti. Nú erum við að ræða hér mikilvægt mál, skiptingu aflahlutdeildar til atvinnu- og byggðaráðstöfunar og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er ekki í salnum. Ég óska eftir því að við fáum einhvern staðgengil hans hingað því ég veit að hann er að sinna öðrum erindum og er farinn til Færeyja, en ég tel brýnt að það sé einhver ráðherra sem taki við af honum á meðan og svari þeim spurningum sem vakna í þessari umræðu. Ég tel líka rétt að á meðan fundi formanna kl. 4 stendur og eftir hann verði gert hlé til að fara yfir það sem kemur út úr þeim fundi sem er vissulega mikilvægur og við þurfum að ræða.
Virðulegur forseti. Nú háttar svo til um þá dagskrá sem fyrir þessum fundi liggur að menn hafa ekki náð að setjast niður og fara yfir stöðuna eins og hún er. Því miður líður hver helgin á fætur annarri og þingfundarhlé án þess að menn reyni eftir fremsta megni að ræða saman og komast að einhverri lendingu. Ég fagna því auðvitað að formenn flokkanna ætla að hittast í dag en mér þætti eðlilegt að gefið yrði ráðrúm bæði meðan á þeim fundi stendur og auðvitað eftir fundinn til að þingflokkar og þingflokksformenn geti farið yfir stöðuna og ákveðið næstu skref.
Virðulegi forseti. Ég vil fá að taka undir þessa ósk af því að mér finnst eðlilegt að á meðan formenn funda verði gert hlé á þessum fundi og síðan verði gefið ráðrúm fyrir þingflokka á eftir. Þá vil ég líka nefna að mér finnst skipta máli að hér sé staðgengill ráðherra. Þetta er 1. umr. málsins, þetta er mikilvægt mál og ég tel að menn vilji fá það afgreitt út úr þinginu fyrir þinglok, þá skiptir máli að hér sé staðgengill ráðherra í fjarveru hans svo málið geti fengið almennilega efnislega umræðu við 1. umr. málsins. Ég óska eftir þessu og ég geri ráð fyrir því að hæstv. forseti sé að gera ráðstafanir þannig að staðgengill sjávarútvegsráðherra komi hingað og sé við þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að tilkynna þingheimi, ef það hefur farið fram hjá einhverjum, að ég er tengdur sjávarútveginum bæði í aflamarks- og krókaaflamarkskerfinu og synir mínir ásamt eiginkonu eiga strandveiðibát. Ég get tekið undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað að ég hefði viljað sjá þetta mál koma fyrr þannig að það hefði getað hlotið hér ítarlegri og meiri meðferð. En hinu ber að fagna að það samtal sem átti sér stað í þeim vinnuhóp þar sem tilnefndir voru fulltrúar úr öllum flokkum var málefnalegt. Það mætti hafa þennan háttinn á í fleiri málum. Auðvitað voru það ákveðin vonbrigði að píratar skyldu ekki telja ástæðu til að taka þátt í þeirri vinnu. Hópurinn hafði til grundvallar skýrslu Vífils Karlssonar um mat á framkvæmd aflamarks Byggðastofnunar þar sem frumathugun gefur sterklega til kynna að þessi tilhögun hafi meiri byggðafestuáhrif en hefðbundinn byggðakvóti þar sem báðum úrræðum hefur verið beitt. Þetta er í takt við þá tilfinningu sem ég hef og það sem ég heyri úti í samfélaginu [[Gripið fram í: Og hér í þessum sal.]]og hér í þessum sal og víðar. Það var nánast samdóma álit í umræðunni um ráðstafanirnar að vonir eru bundnar við aflamark Byggðastofnunar. Ég vitna í tillöguna, með leyfi forseta: „… meiri jákvæðni er til þess verkefnis og þeirrar langtímahugsunar sem í því felst. Nokkur gagnrýni var aftur á móti á almenna byggðakvótann. Það er ljóst að fleiri sjávarbyggðir eiga undir högg að sækja og mikilvægt að auka við þetta úrræði sem mótvægisaðgerð. Að öðru leyti vísast til umfjöllunar um einstök atriði og þær breytingar sem gerðar eru frá yfirstandandi fiskveiðiári eru litlar.“ Við byrjum á strandveiðunum. Það segir reyndar í ritinu Hagur veiða og vinnslu að arðsemi af veiðunum sjálfum sé neikvæð og því sé sérstaklega mikilvægt að horfa til úttektar á atvinnu- og byggðaáhrifum strandveiða í þeirri úttekt og þeirri vinnu. Ég fagna þeirri sátt sem er í rauninni um strandveiðarnar og heyri ekki annað en að mikil sátt sé um þær. Eftir að menn gerðu sér grein fyrir því að strandveiðarnar væru komnar til að vera og ekki átti að fara að úthluta eftir einhverri reynslu þá minnkaði stressið og panikkið sem var í upphafi þegar menn héldu að þeir væru að vinna sér inn einhverjar aflaheimildir. Strandveiðarnar eru því komnar til að vera. Það er ekki gerð tillaga um breytingu á þeim núna. Í töflu sem fylgir fóru 28,92% á strandveiðar fiskveiðiárið 2012/2013, þá er ég að miða við þennan pott, 30,22% fóru fiskveiðiárið 2013/2014 og 31,85% fiskveiðiárið 2014/2015. Það hefur því verið hlutfallsleg aukning. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir sömu prósentutölu sem þýðir þá 8.600 tonn upp úr sjó en ef við gerum ráð fyrir aukningu, sem allt bendir nú til, vonandi verður hún sem mest, þá mun hún skila sér í strandveiðum eins og öðrum veiðum. Ef við förum svo í skel- og rækjubætur þá er gert ráð fyrir að þær verði skertar og afnumdar á næstu þremur árum. Varðandi skel- og rækjubæturnar verð ég að segja að í vinnu hópsins komu ekki fram og við fengum ekki upplýsingar um tilurð þessara bóta. Þetta eru tiltölulega fá fyrirtæki og þröngt svæði þar sem þessi skerðing verður þannig að ég skora á þessa aðila að leggja fram gögn. Ef það er tilfellið að þeir hafi þurft að láta 30% af þorski á móti þessum heimildum og að aðeins frá Stykkishólmi hafi farið 2 þúsund tonn af þorski á móti þá verð ég að segja að nefndin verði að skoða þetta aðeins betur. Hvaða sanngirni er í því? Það jákvæða við skelveiðarnar er að margt bendir til þess að þær muni glæðast á næstu árum. Í lið nr. 3 er byggðakvótinn, þessi almenni. Gert er ráð fyrir því í þessum tillögum að hann lækki. Það er í takt við þessa skýrslu þótt hún sé aðeins á frumstigi, hún styður það sem maður heyrir, að það sé markvissara til að efla byggð í landinu. Í rauninni er grunnmunurinn á almenna byggðakvótanum og hinum sérstaka byggðakvóta frá Byggðastofnun sá að sérstaki byggðakvótinn til Byggðastofnunar úthlutast á fiskvinnslur en hinn kvótinn úthlutast á skip. Oft og tíðum er sá kvóti ekki unninn á staðnum en byggðastofnunarkvótinn - þar eru samningar við fiskvinnslur til lengri tíma, frá þremur og upp í sex ár minnir mig að megi semja um. Það eru þá bæði vinnslan og veiðarnar sem skila sér til þeirra samfélaga. Línuívilnunin er dálítið umdeild. Það eru kostir og gallar við línuívilnun. Í hópnum heyrðust þær raddir og menn voru á því að það þyrfti að tengja línuívilnun einhvern veginn við byggðirnar ef hún ætti að vera byggðaaðgerð. Meginþemað var hvernig væri hægt að tengja línuívilnun við byggðirnar. Það var ákveðið að leggja ekki til breytingar á henni núna heldur bíða ítarlegri gagna um hverju hver flokkur skilar til byggðamála. Frístundaveiðarnar verða 300 tonn eins og þær voru í hittiðfyrra. Þær voru færðar niður í 200 tonn á þeim forsendum að þær voru ekki nýttar en það bendir allt til að þær verði nýttar núna þannig að þær fara aftur upp í 300 tonn. Áframeldi á þorski er tekið af. Það er einfaldlega vegna þess að það þótti ljóst að þróun í fiskeldi er ekki til áframeldis á þorski og kynbætur hafa ekki orðið að veruleika þannig að aleldi sé fram undan. Mönnum þótti ekki ástæða til að úthluta í það. Makríllinn. Það er reynd ný leið í makrílveiðum. Það er alveg tvöföldun á þeim potti sem er áætlaður til smábáta í dag og verður honum að hluta til úthlutað á einhverjum byggðalegum forsendum. Liður nr. 9 eru aflaheimildir í síld. Það eru 800 tonn sem er ráðstafað til smábáta undir 300 tonnum. Ég vil benda mönnum á, þótt það hafi ekki verið gert núna, og ég geri athugasemd við það að krókaaflamarksbátar mega ekki veiða síld í lagnet eins og aldagömul hefð er fyrir. [[Forseti hringir.]]Krókaaflamarksbátar mega veiða grásleppu í net. Ég get ekki séð að það sé neitt því til fyrirstöðu að krókaaflamarksbátar veiði síld í lagnet eins og [[Forseti hringir.]]hefð er fyrir.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni fyrir skýra og mjög fróðlega ræðu. Ég tók eftir því í máli hans að hann er algerlega sammála því viðhorfi sem ég og fleiri tjáðum hér fyrr í þessari umræðu í dag um að þeim kvóta sem ráðstafað er til að auka byggðafestu, eins og það heitir í dag, sé greinilega betur varið í gegnum hina sérstöku aflahlutdeild sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar fremur en með hinum fyrra hætti í gegnum hinn almenna kvóta. Munurinn á þessu tvennu er sá að þessum sérstaka kvóta, sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar, úthlutar hún til fiskvinnslu eða tekur tillit til fiskvinnslu. Þetta er aðferð sem margir hafa verið að velta fyrir sér í gegnum tímann til að festa veiðiheimildir frekar við byggðirnar og hugsanlegt er að í árdaga hefði verið betra að fara þá leið til að koma í veg fyrir ýmsar hörmungar sem leitt hafa af því sem ég hef stundum kallað bakhlið eða skuggahlið kvótakerfisins. En spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Nú þegar flestir virðast vera þeirrar skoðunar að skammvinn reynsla af þessari tegund byggðakvóta sé mun betri en sú leið sem við höfum verið að nota, sem hefur falið í sér að ráðuneytið úthlutar á skip eftir umsóknum - þýðir það þá ekki að við eigum bara að slá af jafnvel þennan almenna kvóta og láta allt saman í gegnum þessa leið Byggðastofnunar? Er það bara ekki miklu farsælla til að vinna gegn þeim óæskilegu áhrifum sem við sjáum stundum brjótast fram og jafnvel ryðja burt helftinni á heilum byggðarlögum? Hvað segir hv. þingmaður um það?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er gott að heyra það og ég held að flestir séu sammála því að það er líklegra að úthluta til fiskvinnslu en til skipa. Ég hef stundum nefnt það að kannski væri bara sniðugt að lita þetta upp í ákveðin svæði svipað og við gerðum í ljósleiðaramálinu, að við getum verið með markaðsheft svæði og markaðssvæði. Ég hefði getað ímyndað mér að við mundum lita til dæmis Strandirnar og mjög afskekkta staði, þar sem ekki er í raun hægt að fara fram á að fiskur sé unninn - á slíkum svæðum fengju staðir úthlutað byggðakvóta án veiðiskyldu en á stærri stöðum, þar sem grundvöllur er fyrir fiskvinnslu, væri þetta nýja kerfi þar sem það væri skylda að vinna aflann á staðnum. Varðandi það hvort við eigum að gera þetta með allan afla þá er það allt í lagi en við getum ekki bæði farið fram á hæstu veiðigjöld - ef við ætlum að fá sem mestan arð út úr auðlindinni þá þurfum við að gefa fyrirtækjum kost á því að hagræða hjá sér og vinna þetta í nútímahátæknifrystihúsum, sem gefa mestan arðinn, og veiða þetta á sem hagkvæmastan hátt, nýta fjárfestingarnar sem best. Ég get alveg séð fyrir mér að við séum með 90% af veiðiheimildunum í því á meðan við erum með um það bil 5–10% í einhverjum byggðaaðgerðum.
Frú forseti. Ég var ekki að leggja til að allar veiðiheimildirnar yrðu teknar með þessum hætti. Það gleður mig hins vegar að hv. þingmaður, sem er talsmaður Framsóknarflokksins í sjávarútvegi, virðist alla vega vera til viðtals um að nánast tvöfalda það sem fer í byggðaaðgerðir. Mér heyrist það á þessum allra síðustu orðum hans hér áðan og það er vel. En það er tvennt annað sem ég vildi gjarnan ræða við hv. þingmann. Ég hef margoft tekið þátt í því að spyrna fótum gegn viðleitni manna til að afnema línuívilnunina. Það var hér sérstaklega á árum fyrri, það voru stöðugar atlögur að línuívilnuninni. Slíkt er ekki í gangi núna en hv. þingmaður velti því upp að kannski væri með einhverjum hætti betra að tengja þau hlunnindi, þær ívilnanir, frekar við byggðirnar; og hvernig vill hann gera það og af hverju? Hefur ekki akkúrat línuívilnunin verið talin partur af þeim „byggðaaðgerðum“ sem hafa heppnast hvað best? Ég tek undir þær efasemdir sem komu fram í máli hv. þingmanns varðandi rækju- og skelbætur. Mér fannst dálítið merkilegt að hlusta á hv. þingmann, sem sat í þessum samráðshópi sem fór rækilega yfir þessi mál. Hann upplýsir það hér að hann hafi ekki með nokkru móti getað tosað fram í þeirri vinnu nokkrum gögnum sem réttlættu það að verið sé að halda áfram þessum kvótum. Ég spyr hv. þingmann: Þetta er töluvert mikið sem þarna er veitt og vissulega er það svo að það er verið að taka af 600 tonn, ef ég man rétt, og gert er ráð fyrir sólarlagi eftir þrjú ár. En hvers vegna ekki að stíga skrefið til fulls og gera það núna allt saman og nota það sem eftir er með öðrum og miklu skynsamlegri hætti? Er hann mér ekki sammála um það? Mér heyrist hv. þingmaður hafa heilbrigðar efasemdir um þetta eins og ég hef margoft viðrað hér.
Virðulegi forseti. Varðandi tvöföldun á pottunum þá er það einfaldlega þannig, ég er ekki að tala um neina aukningu. Hver 5% sem þú setur í byggðakvóta kallar á önnur 5% á móti að minnsta kosti þannig. Þá erum við komnir með 10% því til að nýta byggðakvótann er gerð krafa um að landað sé öðru eins þannig að þar er í raun búið að tvöfalda það. Það er í rauninni það sem ég átti við með því. Varðandi það að réttlæta bæturnar, þessar skelbætur, þá var þetta alltaf bráðabirgðaákvæði, það var alveg ljóst. Það sem ég á við er að þegar þessum skelbótum var úthlutað þá fórnuðu einhverjir, sumir og aðrir ekki, veiðiheimildum á móti. Það er það sem ég á við með því sem ekki lá alveg ljóst fyrir. Ef menn geta sýnt fram á það að þeir hafi lagt fram á - og það er sjálfsagt til, ég geri ráð fyrir að það séu einhverjir reglugerðir til um þetta þannig að þetta eigi að liggja einhvers staðar ljóst fyrir alla vega er hægt að sannreyna að komi það í ljós - að þeir aðilar sem hafa fórnað á móti þessum skelkvóta þá er ég alveg tilbúinn að skoða það en til þess þarf maður að sjá eitthvað alveg svart á hvítu. Línuívilnunin er náttúrlega bara þjóðhagslega óhagkvæm eins og hún er því að hún er að koma á marga staði sem hafa ekki þörf á því, sem eru bara ágætlega staddir. Ef við ætlum að hafa þetta sem byggðaúrræði þá þurfum við bara að meta það. Að því leytinu til er ég alveg til í að skoða það.
Frú forseti. Það verður að teljast nokkur ágalli hversu seint þetta mál er fram komið. Það er 1. júní í dag, það eru þrír dagar liðnir frá því að Alþingi átti að ljúka störfum og þá erum við fyrst að taka til fyrri umræðu þessa tillögu, sem er mjög mikilvæg. Hún varðar bæði umtalsverða hagsmuni, ráðstöfun á verulegum veiðiheimildum upp á 5,3% af heildarveiðiheimildum á Íslandsmiðum, og viðkvæma og vandasama byggðahagsmuni. Það var óskað eftir að minnsta kosti staðgengli hæstv. sjávarútvegsráðherra eða starfandi sjávarútvegsráðherra, í ljósi þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson er erlendis hlýtur að vera einhver sem gegnir fyrir hann. Þannig er búið um okkar stjórnskipun að um leið og ráðherra yfirgefur fósturjörðina ber að færa ábyrgðina yfir á herðar annars sem er til staðar í landinu og ég hefði talið það kost ef sá hæstv. starfandi sjávarútvegsráðherra hefði verið mættur til umræðunnar. Það verður varla talin óbilgirni af hálfu stjórnarandstöðunnar ef hún sættir sig ekki við að umræðunni verði fram haldið án þess að hér sé nokkur ráðherra eða formaður atvinnuveganefndar eða yfir höfuð nokkur til að svara fyrir málið, en þannig sýnist mér ástandið vera í þingsalnum. Í þriðja lagi, og það hefði verið áhugavert að hafa ráðherra til að svara fyrir það, er í greinargerð með tillögunni á bls. 3 rökstutt að vegna þess að frekari úttektir vanti og af fleiri ástæðum hafi eins og þar segir, með leyfi forseta: „Í ljósi þessa var ákveðið að gera tillögu að ráðstöfun heimildanna til næsta fiskveiðiárs eingöngu.“ Þá skyldi maður ætla að tillagan væri þannig fram sett að það væri ljóst að hér væri eingöngu verið að leggja til ráðstöfun þessara veiðiheimilda á tilteknum grunni til eins árs, en þannig er tillagan ekki úr garði gerð, frú forseti. Tillagan hefst með þessum orðum, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar með vísan til 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum, að á fiskveiðiárunum 2015/2016 til 2020/2021 skuli því aflamagni sem dregið er frá heildarafla …“ - O.s.frv. Tillagan gengur út frá að ganga frá þessu í fjögur eða fimm ár og er þar af leiðandi ósamræmi milli tillögugreinarinnar og greinargerðarinnar. Það er tillögugreinin sem að sjálfsögðu ræður þannig að hér hefur einhver handvömm átt sér stað ef við eigum að taka það gilt að það sé hins vegar efnislega það sem menn ætli sér sem stendur í greinargerðinni, að ganga eingöngu frá þessu til eins árs, en þá verður auðvitað að endurskrifa tillöguna að því leyti. Hún kann að vera arfur úr eldri pappírum þar sem menn voru enn með metnað til að ganga frá þessu til fleiri ára. En nú er sem sagt það boðað í greinargerð með tillögunni, og ég hygg í framsöguræðu ráðherra, að meiningin sé að ganga aðeins frá því til eins árs en engu að síður er tillagan þannig að því væri lokað til og með fiskveiðiárinu 2020/2021 ef þetta yrði samþykkt óbreytt. Í fjórða lagi vil ég að sjálfsögðu fagna því að strandveiðarnar eru þarna áfram með um það bil óskertan hlut af þessari ráðstöfun, þ.e. það er þá miðað við töfluverkið hér um 8.600 tonn upp úr sjó eða rúm 700 þorskígildi sem til strandveiða verður varið á næsta fiskveiðiári. Það er gott vegna þess að við vitum auðvitað af áformum eða áhuga á sjónarmiðum í stjórnarflokkunum, a.m.k. öðrum þeirra, að hjóla í strandveiðarnar, sem ég teldi stórslys, ég tel að þær hafi sannað gildi sitt og vel það og þvert á móti er það þannig að það berast okkur ályktanir frá sveitarstjórnum um að auka verulega við strandveiðarnar og menn færa fyrir því ágæt og gild rök. Ég held að þeir sem eru í sjávarbyggðunum séu dómbærastir á það hversu mikilvægar þær hafa verið í raun og veru á strandlengjunni hringinn í kringum landið, því að það finnst varla löndunarstaður eða útgerðarstaður þar sem eru ekki a.m.k. einn eða nokkrir strandveiðibátar og upp í tugir þar sem vinsælast hefur orðið að gera út. Á fjölmörgum litlum stöðum þar sem satt best að segja var orðið ákaflega dauflegt í höfnunum, sást kannski bátur einu sinni í viku eða jafnvel ekki það, er núna talsvert líf og það hefur margt í för með sér. Menn eru hér að vitna í hagfræðiskýrslur um að arðsemin sé ekkert sérstaklega mikil. Ég bið menn að hafa ekki of miklar áhyggjur af því, frú forseti. Það neyðir enginn nokkurn mann til að fara á strandveiðar en menn gera það samt, væntanlega vegna þess að þeir hafa a.m.k. í sig og á, skapa sér atvinnu og tekjur og eru ekkert endilega að biðja um mikið meira. Menn eru ekki endilega á höttum eftir einhverjum stórgróða à la stórfyrirtæki. En að geta stundað sjóinn og haft til þess frelsi, eins og þarna er boðið upp á, er mjög dýrmætt af mörgum ástæðum. Ég bendi á það að þetta er opið lag neðst í útgerðinni. Það er opið. Það getur hver sem er, sem hefur leyfi til að fara með bát og kemur sér honum upp, farið á strandveiðar og það mun stjórna sér sjálft. Ef fjöldinn verður of mikill dregur auðvitað úr magninu til hvers og þá verður ásóknin minni að ári o.s.frv. Sama gildir um arðsemina. Ef hún verður ekki mjög eftirsóknarverð nema fyrir þá sem ná bestum tökum á þessu þá dregur væntanlega úr sókninni og hagur hinna vænkast, sem ná tökum á því og halda áfram. Það liggur í eðli máls að þetta mun stjórna sér sjálft, regúlera sig sjálft og þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Það er meira okkar hlutverk að leggja mat á það hversu mikið þarf að vera í þessum potti til að þetta gagnist í þeim skilningi sem því var ætlað að gera. Þetta er líka gríðarlega mikið frá sjónarhóli þess að þarna eru vissir gluggar inn í greinina. Þetta getur verið fyrsta skrefið í átt að endurnýjun og uppeldi nýrra sjómanna og nýrra útgerðarmanna, eins og slíkir hafa yfirleitt alltaf í Íslandssögunni vaxið upp, þeir hafa byrjað smátt og stækkað við sig ef vel gengur. Þannig hefur uppeldið yfirleitt verið og þannig á það að vera. Ég tel því að ef eitthvað er, og tek undir það sem kom aðeins fyrr fram í umræðunni, mætti leita leiða til að auka betur í strandveiðarnar. Þá vil ég sérstaklega fagna því að það er aukið nokkuð svigrúm Byggðastofnunar til að ráðstafa byggðafestukvóta í byggðarlög í vanda, í brothættar byggðir eða í sjávarbyggðir í vanda í því skyni að treysta þar byggð og skjóta stoðum undir fiskvinnslu og útgerð. Um 1.000 þorskígildi bætast þá við í svigrúm Byggðastofnunar og það er efnað í það með annars vegar því sem tekið er niður í rækju- og skelbótum og hins vegar hinum hefðbundna byggðakvóta eins og við þekkjum hann og höfum þekkt á umliðnum árum. Ég tel að reynslan af byggðafestukvóta Byggðastofnunar sé góð. Ég veit að það er þörf fyrir hann víðar, því miður, og brýn þörf á ákveðnum stöðum, þannig að það leiðir ekki af því að þetta svigrúm, ef eitthvað er, þyrfti ekki jafnvel að vera meira, þótt auðvitað séu 1.000 þorskígildi umtalsverð framför. Það þýðir að afli upp úr sjó fer úr um 3.400 í 4.600–4.700 tonn, sem er verulega jákvætt. Að því þarf síðan að hlúa með því að standa vel við bakið á Byggðastofnun í starfrækslu þeirra verkefna og það er auðvitað brýnt að þessi tillaga fái svo framgang hér, því að það styttist í upphaf næsta fiskveiðiárs. Það er líka mikilvægt að Byggðastofnun til dæmis viti að hverju hún gengur í þeim efnum strax í upphafi næsta fiskveiðiárs, þannig að hún geti notað tímann fram á haustið til að leggja drög að þeim verkefnum sem hún væntanlega bætir þá við í sarpinn á næstunni. Þá vil ég aðeins nefna hefðbundna byggðakvótann sem því miður hefur dregist úr hömlu að endurskoða. Það er algerlega ljóst að hann nær ekki tilgangi sínum í allt of ríkum mæli. Vissulega er það þannig að sums staðar hefur tekist vel til að spila úr honum og í ágætissamstarfi, án þess að nefna nöfn þekki ég dæmi um staði þar sem menn hafa samþykkt að nota byggðakvótann fyrst og fremst innan viðkomandi sveitarfélags til að hlúa að nýjum aðilum í útgerð. Í öðrum tilvikum hafa menn breytt honum í raun í uppbóta- og landaðan afla til vinnslu í viðkomandi sveitarfélagi, þannig að menn hafa eftir á fengið hlutdeild í byggðakvótanum gegnum það að hafa lagt upp og landað afla til vinnslu og það er auðvitað gott fyrirkomulag. En í of mörgum tilvikum fer þetta aðra leið, að menn fá undanþágu frá löndunarskyldunni og byggðakvótinn breytist í kapphlaup um að fá að veiða hann og aflanum er síðan ráðstafað í allt öðrum tilgangi en menn hefðu helst viljað sjá. Að lokum skiptir svo máli hvað verður til ráðstöfunar í þessar byggðalegu og félagslegu hliðarráðstafanir í kerfinu. Það er að sjálfsögðu framför ef litið er nokkur ár aftur í tímann að við höfum núna tryggar 5,3% af heildarveiðiheimildunum. Þökk sé breytingum sem urðu á síðasta kjörtímabili er þetta miklu meira magn en var þar á undan og munar þar miklu að strandveiðarnar hafa í heild sinni bæst þarna við auk þess sem kvótinn hefur verið aukinn til dæmis í byggðakvóta. En ég tel að til framtíðar litið sé þetta hlutfall enn of lágt og það sé engin goðgá að 8–10% af heildarveiðiheimildunum [[Forseti hringir.]]séu teknar til hliðar og þeim ráðstafað með þessum hætti og að mínu mati gæti það lagt grunn að mun meiri og breiðari samstöðu um þetta kerfi en er í dag.
Forseti. Hv. þingmaður vék nokkuð að því atriði sem ég ætlaði að impra á hérna við hann og hann útskýrði ágætlega það sem ég kem að og má kannski segja að góð vísa sé aldrei of oft kveðin. Það varðar strandveiðarnar. Það kemur fram í greinargerð með tillögunni að arðsemi af veiðunum sjálfum sé neikvæð samkvæmt úttekt Hagstofunnar sem birt er í ritinu Hagur veiða og vinnslu og því sé sérstaklega mikilvægt að horfa til úttektar á atvinnu- og byggðaáætlun strandveiða í þeirri úttekt sem verið er að vinna. Auðvitað hlýtur það að vera þannig, þegar um er að ræða atvinnugrein þar sem stendur skýrum stöfum, eins og hér, að ekki sé arðsemi af greininni, að fólk hrökkvi í kút. Ég hrekk að minnsta kosti svolítið í kút. Mér fannst hv. þingmaður útskýra þetta þannig að það gerði ekki mikið til vegna þess að menn hefðu hvort sem er í sig og á og síðan mundi þetta regúlerast af sjálfu sér. Mig langar í framhaldi af þessu að spyrja. Ég hef heyrt að aflinn frá strandveiðibátunum sé oft og tíðum ekki jafn góður eða fari á lægra verði en af öðrum veiðum. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann hvort hann geti sagt [[Forseti hringir.]]mér hvort hann þekki til þess. Það hlýtur að koma arðseminni eitthvað við líka.
Frú forseti. Varðandi meðferð aflans þá bar vissulega á umræðu um það, sérstaklega á fyrsta árinu sem strandveiðarnar hófust. Þær hófust með skömmum aðdraganda, þeim var hrint af stað vorið 2009 og í einhverjum mæli voru menn vanbúnir, höfðu ekki komið sér upp nægjanlegum búnaði til þess að geta kælt aflann, ísað hann o.s.frv. En það er alveg samdóma álit manna að það hafi snarlagast og ég hef ekki heyrt mikla umræðu síðastliðin tvö, þrjú ár um að strandveiðiaflinn að breyttu breytanda gefi nokkuð eftir öðrum afla sem er veiddur á þessum árstíma og upp við ströndina. Auðvitað getur verið að einstöku sinnum sé fiskurinn sem tekinn er af grunnmiðunum ekki alveg af sömu gæðum og sá sem er tekinn dýpra úti, en það er þá ekki bundið við strandveiðar heldur almennt þá sem veiða á grunnslóðum. Þetta hefur stórlagast. Varðandi arðsemina eins og hún er reiknuð þá velta menn náttúrlega fyrir sér ávöxtun eigin fjár og ávöxtun á þeim stofnkostnaði og búnaði sem er í greininni. Strandveiðarnar eru tiltölulega ungar. Í einhverjum mæli hafa menn verið að fjárfesta og koma sér upp búnaði til að stunda þær, þar af leiðandi er ekki líklegt að arðsemin verði mikil og ávöxtun þeirra fjármuna allra fyrstu árin. Í þriðja lagi er þetta stundum búnaður sem menn eiga eða vilja nota hvort sem er til annars. Einhverjir af þessum bátum eru á grásleppuveiðum yfir veturinn. Það skiptir þá máli að geta haldið áfram og haft launatekjur af sumarveiðinni jafnvel þó að þeir hafi ekki mikið út úr því í viðbót við þær. Þetta er einyrkjastarfsemi, eigandi bátsins verður að vera um borð, það er eitt af skilyrðunum, og í raun og veru eru menn sæmilega sáttir ef þeir hafa sæmilegt kaup og ætlast ekkert endilega til mikillar ávöxtunar á fjármunum sem þeir eiga bundna í litlum báti, ég tala nú ekki um ef þeir nota hann til annarra hluta líka. Svo svara menn bara með fótunum ef svo má að orði komast. Menn mundu ekki vera að þessu ef þeir stórtöpuðu á því. Ég set því [[Forseti hringir.]]örlítið spurningarmerki við arðsemisútreikningana í ljósi þess hversu margir fara ár eftir ár á strandveiðar.
Forseti. Við erum hér að tala um þingsályktunartillögu sem snýst um það að 5,3% af heildaraflanum verði ráðstafað sérstaklega. Hv. þingmaður sagði að þetta hefði reynst vel og hann vildi jafnvel að aflamagnið yrði aukið og talaði um 8–10%. Virðulegi forseti. Getur þingmaðurinn deilt með mér þeirri hugsun hvernig við eigum að ákveða hve mikið fer í þetta? Ég er sjálf alltaf svolítið hrædd við það þegar stjórnmálamenn taka svona ákvarðanir um að 10% fari í þetta og 8% í hitt. Ég veit að stundum verðum við að gera það, en hvaða aðferð er best? Af hverju er þetta 5,3%? Af hverju væri betra ef þetta væri 8%? Hvernig eigum við að finna út hvaða tala kemst næst því að vera best og hagkvæmust fyrir okkur í þessu tilfelli?
Frú forseti. Ég held að 5,3% sé mjög nálægt því að vera reikningsleg niðurstaða því að menn skoðuðu það magn sem komið var í hliðarráðstafanir inn í kerfinu, í strandveiðar, í skel- og rækjubætur, í byggðastofnunarkvóta, í hefðbundinn byggðakvóta, í línuívilnun, frístundaveiðar o.fl. Á árum áður var þetta tekið til hliðar af bolfiski eingöngu, þorski, ýsu og ufsa. Svo sáu menn að það var ekki sanngjarnt að láta allar félagslegu ráðstafanirnar hvíla bara á tilteknum greinum þannig að menn færðu þetta yfir í að taka tiltekið hlutfall af öllum úthlutuðum veiðiheimildum, sem er óumdeilanlega sanngjarnara og eðlilegra fyrirkomulag. Til þess að ekki þyrfti að skerða byggðakvóta, skel- og rækjubætur, línuívilnun eða annað þá þurfti um það bil þetta magn til að framkvæma kerfið í þessari nýju mynd, að einhver X hlutdeild af öllum úthlutuðum veiðiheimildum rynni í pott til að standa undir þessum jöfnunaraðgerðum. Þannig gerðist það hér um bil. Er það vísindalega útreiknað? Nei. Þarf það að vera meira? Já, að mínu mati þarf það að vera það. Þar nefni ég alveg sérstaklega leiðir til þess að auka byggðafestu. Ég held að með því að rýmka þetta upp í eitthvað, eins og 8–10%, þá væri hægt með byggðafestukvóta að stöðva að mestu leyti frekari uppflosnun sjávarbyggða á Íslandi, með því að festa nægjanlegt magn veiðiheimilda sérstaklega í minni sjávarbyggðunum þannig að sá grunnur væri alltaf þar, óframseljanlegur og færi aldrei, jafnvel þó að það yrðu áföll og einhverjir sem væru þar í rekstri lentu í erfiðleikum þá væri hægt að byggja upp aftur og byrja á grunninum sem staðurinn ætti, sem byggðin ætti. Þannig hefði kvótakerfið þurft að vera frá byrjun. Ef menn hefðu borið gæfu til þess 1983 að festa einhvern hluta veiðiheimildanna við byggðarlögin en ekki úthluta öllu á útgerðirnar þá væri margt öðruvísi umhorfs á Íslandi í dag.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðuna um þingsályktunartillögu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem lögð er til áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamarks sem dregið er frá heildarafla, samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, en samkvæmt lögunum skal ráðstafa 5,3% af leyfilegum heildarafla til sérstakra atvinnu-, félags- og byggðaráðstafana. Mig langar í fyrra andsvari að staldra við meginmarkmiðin. Þar segir að ráðherra beri að ákvarða hvernig þessum aflaheimildum verði ráðstafað með það að markmiði að hámarka atvinnu-, félags- og byggðaáhrif af ráðstöfun heimildanna. Ef við skoðum þetta sérstaklega út frá markmiðinu, spyr ég hvort hv. þingmaður meti það svo út frá heildarpottinum sem er 5,3% - hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hann mætti vera 8–10% - að það sé nægjanlegt og nálægt því að uppfylla þær kröfur sem má lesa út úr meginmarkmiðunum. Í því samhengi má velta því fyrir sér hvort ráðstöfunin mætti vera með öðrum hætti. Þá spyr ég að því - í samhengi við skoðun hv. þingmanns, út frá tilgangi og markmiðum sem hv. þingmaður kom vel inn á í ræðu sinni, þ.e. að réttlæta mætti auknar strandveiðar - hvort hann sjái fyrir sér breytt hlutföll í ráðstöfuninni, annars vegar út frá meginmarkmiðum um 5,3%, og hvað það mætti vera, og svo breytingar á ráðstöfuninni.
Frú forseti. Ég fer ekkert í launkofa með það að það sem ég teldi mjög æskilegt væri að stærri hluti þessara heimilda, og helst stærri pottur, færi annars vegar í byggðafestukvóta - þá í gegnum farveg Byggðastofnunar eins og hann er núna eða með öðrum leiðum sem menn fyndu til að auka byggðafestuna í kerfinu - og svo í strandveiðar, eða einhvers konar veiðar smærri báta á grunnslóðinni, hlúa að því sérstaklega. Auðvitað þarf að gera allar slíkar áherslubreytingar yfirvegað. Ég er ekki að tala fyrir neinni byltingu í þessu. Ég er alveg sáttur við stefnuna sem í þessu er, sérstaklega hvað varðar það að auka svigrúm Byggðastofnunar. Það hefði glatt mig enn meira ef ég hefði séð strandveiðarnar fá hlutdeild líka þó að vissulega megi segja að ef myndarleg aukning verður í þorskkvótanum þá komi það til góða þessum hluta veiðanna eins og öðrum, þ.e. af því að 5,3% af hverri tegund fara í pottana. En það gengur auðvitað frekar hægt ef það er bundið við aukninguna eina og hún er ekki endilega í hendi um alla framtíð. Ég tel að menn eigi jafnframt að hafa til skoðunar, til lengri tíma litið, þetta 5,3% viðmið og það er ekkert náttúrulögmál á bak við það. Ég spyr á móti: Ef við kæmumst nú að því - eftir vandaða kortlagningu og yfirlegu með hinum vísustu mönnum, Byggðastofnun og öðrum - að með 8% og þá tæpum 3% í viðbót, sem við værum að fá inn í þessar ráðstafanir, gætum við verulega aukið byggðafestuna í sjávarbyggðunum hringinn í kringum landið. Með því að festa í öllum minni og viðkvæmari sjávarbyggðum einhvern frumburðarkvóta þannig að menn hefðu á einhverju að byggja, jafnvel þótt gengi á ýmsu með stórútgerð og stærri [[Forseti hringir.]]rekstur á viðkomandi stöðum, væri það þá ekki til nokkurs vinnandi? Ættum við þá ekki að hugleiða það, þingmenn, að mjaka þessu kannski í áföngum á nokkrum árum úr 5,3% upp í 8%?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mér fannst heildarstefnumiðið í þessari ályktun mjög jákvætt. Við erum sammála um að auka svigrúm Byggðastofnunar í þessu samhengi og 5,3% er þá ágætisviðmið. En hv. þingmaður kom með athyglisverðan punkt í upphafi ræðu þar sem hann benti á handvömm milli greinargerðar og tillögunnar sjálfrar. Það tengist þeim rannsóknum sem við erum að bíða eftir, og kemur fram í greinargerð, á nánari útfærslu ráðstafana á kvóta. Mig langar því að biðja hv. þingmann að gefa álit sitt á slíkri úttekt og þeirri ákvörðun sem hér er tekin, samkvæmt greinargerð, og greint frá, að bíða þeirrar úttektar og greiningar áhrifa áður en frekari ákvarðanir eru festar til lengri tíma litið, en svo er í upphafi tillögunnar talað um sex ár. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Er skynsamlega að farið, samkvæmt greinargerðinni, ef við höldum okkur við hana, að taka þetta bara eitt ár í senn meðan við bíðum þessarar tillögu? Þá langar mig jafnframt að spyrja hv. þingmann, og þá í tengslum við hans miklu þingreynslu og reynslu sem ráðherra atvinnumála, um þann samráðsvettvang sem skapaður var og má lesa um í ályktuninni að sé reyndar ekki formlegur heldur til þess að kalla fram sjónarmið. Það hefur komið fram í máli [[Forseti hringir.]]hv. þingmanna að það hafi gagnast mjög vel. Ég bið hv. þingmann að gefa álit sitt á því hvort þetta er ekki til fyrirmyndar [[Forseti hringir.]]og hvort þetta er ekki æskilegt fyrirkomulag.
Herra forseti. Varðandi það að ganga frá þessu til eins árs núna þá er ég alveg sammála því, ég held það hefði verið óráðlegt að fara að festa það til lengri tíma og í raun ekki forsendur til þess. Þá er ég ekki bara með það í huga að menn ætli að bíða frekari greininga á því hvernig þessar ráðstafanir, hver um sig, virka í viðbót við það sem komið er eins og úttekt á verkefninu Brothættar byggðir. Ég bendi líka á að meðan engin heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða hefur náðst í gegn þá er kannski svolítið óeðlilegt að fara að gefa sér hvernig þetta verði fest ein sex ár fram í tímann. Að vísu hefur alltaf staðið til að rúlla einhverri endurskoðun á því á þriggja ára fresti, ef ég man rétt, og það er kannski aðallega einn þáttur í þessu sem þarf að vera fyrirsjáanleiki í, það er aflamark Byggðastofnunar. Það væri hægt að ganga þannig frá þessu að menn segðu sem svo: Þetta er til ársins, en þó er það þannig að Byggðastofnun mun að lágmarki hafa þetta aflamark næstu þrjú til fimm árin, hún þarf að vita það af því byggðafestukvótinn byggir á því að hægt sé að festa hann inn í samninga til þriggja til fimm ára þar sem menn eru að styðja við bakið á fiskvinnslu í erfiðleikum o.s.frv. Það þyrfti kannski að huga að því í meðförum nefndarinnar hvort að einhverju leyti yrði, með yfirlýsingu eða með einhverjum hætti, sköpuð meiri festa og fyrirsjáanleiki varðandi þann þátt. Samráðið - að sjálfsögðu er alltaf gott að menn tali sem mest saman og undirbúi hlutina í samstarfi. Veruleikinn er nú sá að þrátt fyrir gríðarleg átök oft hér um sjávarútvegsmál og fiskveiðistjórn þá hefur nú gengið mun betur þegar komið hefur að því að bræða saman samkomulag um útfærslur á þessum hliðarráðstöfunum. Eins og ég les í það hafa þær deilur ekki verið eins harðar. Þá hafa togast á hagsmunir og menn hafa ekki alltaf verið allir sáttir, en í aðalatriðum hefur það kerfi - strandveiðarnar, byggðakvótinn, Byggðastofnunarkvótinn núna - þroskast í sæmilegum friði hérna og á að geta gert áfram. Af því að allir sem til þekkja [[Forseti hringir.]]viðurkenna þörfina þar. Úttektir hagfræðinga og skýrslur eru fínar. En svo hefur maður talsvert tilfinningu líka fyrir þessu sjálfur bara með því að fylgjast með framganginum í einstökum sjávarbyggðum.
Virðulegur forseti. Ég vil lýsa vonbrigðum með að á fundi með formönnum flokkanna nú áðan komu talsmenn ríkisstjórnarflokkanna tómhentir til fundar og lögðu ekki fram neinn lista yfir forgangsmál af sinni hálfu. Þegar svo er komið sem nú er í þingstörfum og við glímum við það að mál hafa komið seint fram, eru illa unnin í nefndum og komið er fram á sumar er brýn þörf á því að ríkisstjórnin ráði við það að stjórna landinu og sýni það með því að axla ábyrgð á stöðunni og setja fram forgangsmál sín og taka helstu ágreiningsmálin til hliðar eða leita samninga um þau. Mér finnst afskaplega sorglegt að sjá að ríkisstjórnin virðist ekki ráða við það og mér finnst þjóðin og þingið eiga betra skilið. Ég verð að gera athugasemdir við það að á meðan svona háttar til í þingstörfum sé áfram haldið með þingfundi endalaust og verið að funda í þingnefndum án þess að nokkur viti hvernig stefnan [[Forseti hringir.]]er um framhald þingstarfa. Ég óska eftir að forseta geri nú hlé á þessum fundi [[Forseti hringir.]]og þessari umræðu í framhaldinu og að skilaboðum verði komið til formanna þingnefnda um [[Forseti hringir.]]að halda aftur af boðun þingnefndafunda að svo komnu.
Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst hér upp til að lýsa áhyggjum mínum. Ég hafði bundið vonir við að fundur formanna flokkanna mundi boða það að við gætum náð saman um hvernig ljúka ætti þinghaldi. Við vitum öll hvernig þessi staða hefur skapast og hér hafa verið stór og umdeild mál til umræðu, mál þar sem ekki er bara deilt um innihald heldur einnig um form og vinnubrögð. En því miður er ég ekki bjartsýn eftir þennan fund þannig að ég vil ítreka við virðulegan forseta að ábyrgð hans gagnvart því hvernig við höldum hér áfram er rík. Það skiptir máli að hv. þingmenn hafi einhverja hugmynd um hvernig við reynum að haga vinnulagi okkar þó að óvissan sé mikil því að það er mikilvægt að við berum virðingu fyrir starfsáætlun Alþingis. Þegar starfsáætlun Alþingis er á enda runnin er ekki hægt að koma hér og ætlast til þess að öll mál stjórnvalda verði afgreidd á einhverri hraðferð. Það er algjört virðingarleysi við þingræðið [[Forseti hringir.]]í landinu og þannig getum við ekki unnið, herra forseti.
Virðulegur forseti. Það er mér í raun og veru ráðgáta að allir formenn flokkanna skuli ekki átta sig á því að á þessum tímapunkti þegar við erum komin fram yfir starfsáætlun og nefndirnar eru í strögli vegna þess að það er engin tímatafla í gildi fyrir nefndirnar og þær hafa einfaldlega ekki lokið yfirferð á mjög umfangsmiklum málum og stór mál eru ekki einu sinni komin inn í þingið, hafa bara verið boðuð, að það þarf auðvitað að forgangsraða við slíkar aðstæður. Það þarf að hafa einhverja áætlun og eitthvert plan um hvað við ætlum að klára. Það þarf að meta hvaða mál er óraunhæft að klára út frá því hversu mikill ágreiningur er um þau og setja þau mál þá í annan farveg. Ég hefði haldið að sú vinna blasti við. Þess vegna var fundur formanna stjórnmálaflokkanna mér vonbrigði áðan. [[Forseti hringir.]] Að lokum legg ég til að fundir formanna stjórnmálaflokkanna séu alla jafna opnir. [[Hlátur í þingsal.]]
Forseti. Ég legg til og mæli með því að forseti taki þennan lista, forgangslista ríkisstjórnarinnar, sem inniheldur, nota bene, öll málin sem eru á Alþingi, og skeri hreinlega úr honum það sem forseti telur raunhæft að klára fyrir 17. júní. Forseti hefur dagskrárvaldið, og ég legg til að forseti beiti dagskrárvaldi sínu, til þess hefur hann umboð okkar þingmanna, allra, hvar í flokki sem við stöndum. Það er ekki boðlegt að bjóða okkur upp á að boða ekki til fundar fyrr en tími starfsáætlunar þingsins var á enda runninn og koma síðan með lista með öllum þingmálum. Ég er alveg viss um að forseti þekkir það hvernig reka á fyrirtæki. Ef maður mundi reka fyrirtæki á þennan hátt væri það löngu komið á hausinn, eða eins og fyrrverandi hv. þm. Þór Saari sagði: Ef Alþingi væri spítali væru allir sjúklingarnir dauðir.
Herra forseti. Það er ljóst af því sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa lýst hér á undan að þessi fundur með formönnum flokkanna hefur ekki skilað miklum árangri. Okkur berast tilkynningar um nefndafundi, það eru nefndafundir í alls konar nefndum og margir þingmenn eru boðaðir á tvo, þrjá fundi. Ég skil ekki hvernig við eigum að fara að vinna í nefndum og láta eins og ekkert sé þegar ekki er búið að forgangsraða málum. Ég átta mig ekki á því. Við verðum að fá að vita hvaða mál eru forgangsmál og við skulum síðan fara yfir þau og sjá hvað af þeim við getum afgreitt á sumarþingi. Starfsáætlunin er náttúrlega farin úr skorðum og er ekki í gildi. Við þurfum að fá forgangsmálin og vita hvað við eigum að gera í nefndunum og vinna þar markvisst.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta allt eiginlega orðið hálfhallærislegt ef ég á að segja alveg eins og er. Það að menn skuli á þessum tíma leyfa sér að fara í einhvern leik með því að mæta með lista með öllum málum, meira að segja lista þar sem eru ókomin mál, mál sem ekki eru einu sinni komin inn í þingið, sem ekki eru komin til 1. umr. og eru með rammann þarna inni líka, segir mér bara að þeir tóku þennan fund ekki alvarlega. Menn ætluðu sér ekki að ná neinum árangri eða niðurstöðu á þessum fundi. Þarna er auðvitað líka verið að veifa framan í okkur einhverju sem ekki getur orðið neinn grundvöllur sátta eða samkomulags á meðan menn hafa til dæmis enn þá rammaáætlun á listanum. Virðulegi forseti. Ég legg til að gerð verði önnur atlaga að þessu og forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna verði gert að koma með alvöruforgangsmálalista þannig að við getum betur áttað okkur á því [[Forseti hringir.]]hvað það er sem við þurfum að ná saman um og undirbúið okkur undir það. [[Forseti hringir.]]Ég legg til að á meðan verði gert hlé á þessum þingfundi. Það er undarlegt og ekki til neins að ræða hér um einhver mál meðan þetta er óleyst.
Virðulegi forseti. Það er væntanlega barnaskapur að halda áfram að vera hissa á forustumönnum ríkisstjórnarinnar, maður á náttúrlega ekki að búast við neinu af þeim. Maður heyrir það hér eftir þennan fund að þeir hafi lagt fram lista með öllum málum sem eru í þinginu, jafnvel málum sem ekki er búið að mæla fyrir og eiga eftir að fara í nefndir, og sagt: Já, þetta er það sem við þurfum að klára, helst fyrir helgi, eða eitthvað álíka. Þetta er óskaplega - hvað á ég að segja - ófagmannlega gert af þessum stjórnmálamönnum sem þykjast stýra og vilja stýra landinu, þeir eru auðsjáanlega algerlega óhæfir til þess. Ég legg til að þeir leggist undir feld í hálftíma eða svo og komi svo með þann lista sem þeir vilja að við ræðum hér á þessum dögum.
Virðulegi forseti. Í þessari stöðu er auðvitað ekkert annað að gera en að fresta fundi og kalla menn aftur að borðinu. Það sem fram fór í dag á milli formanna flokkanna var ekki á nokkurn hátt samningafundur til að leysa erfiða stöðu sem upp er komin heldur í raun og veru bara tímaferðalag aftur til septembermánaðar, til upphafs þessa þingvetrar, vegna þess að þingmálalistinn sem forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar lögðu fram er bara sá þingmálalisti sem lagður var fram í upphafi þings. Nú erum við komin fram yfir starfsáætlun, henni lauk síðastliðinn föstudag, og það er ekki hægt að segja neitt annað en að það sé einhvers konar rof á milli skynjunar og veruleika hjá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Þetta er ekki það sem mun gerast hér í þinginu, að menn séu að fara að ljúka öllum málum ríkisstjórnarinnar og líka þeim sem hafa staðið [[Forseti hringir.]]stórkostlegar deilur um, það mun ekki gerast.
Virðulegi forseti. Ég velti því upp hvort hæstv. forseti hafi vitað það fyrir fram að til stæði að halda einhvern grínfund. Vissi hæstv. forseti að það stæði til að forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna kæmu með lista þar sem efst stæði: Forgangsmál, og á listanum væru 70 mál, öll mál ríkisstjórnarinnar? Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst að forseti þurfi líka að gæta að virðingu sinni og virðingu þingsins. Stendur til að halda því fram að þetta sé tækt fundarefni? Þarf ekki virðulegur forseti að setjast niður með forsvarsmönnum ríkisstjórnarflokkanna og segja sem svo: Það er lágmark að við séum með fundarefni sem er þess vert að ræða það. Þetta er algerlega fyrir neðan allar hellur. En á þessum lista vakti áhuga minn forgangsmál ríkisstjórnarinnar, samkvæmt nýjustu fréttum: brennivín í búðir. Ég legg til, virðulegi forseti, ef menn ætla að halda þessu gríni áfram, að setja það þá bara fyrst á dagskrá, það er mikilvægasta málið sem þarf að ræða, brennivín í búðir, [[Forseti hringir.]]það er forgangsmál ríkisstjórnarflokkanna og þeirra sem eru þar í forustu.
Einhver misskilningur er í gangi hvað varðar það sem hv. þingmaður nefndi hér í lokin. Aðkoma forseta að þessum lista var sú að búa til lista yfir mál sem nefndir flyttu annars vegar og hins vegar mál sem afgreidd hefðu verið úr nefndum. Þar var tiltekið þingmannamál, var þar um að ræða mál frá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, hv. þm. Björt Ólafsdóttur, hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni og ef til vill fleirum. Forseti var að reyna að halda utan um málin og gera sem best grein fyrir því hver staða mála væri hér í þinginu. Forseti harmar ef það hefur orðið til þess að flækja þetta mál því að það var ekki ætlun forseta, ætlun forseta var einfaldlega að þessi mál lægju sem gleggst fyrir hv. þingmönnum og forustumönnum flokkanna þegar farið væri að ræða öll þessi mál svo taka mætti afstöðu til þeirra.
Hæstv. forseti. Hæstv. forseti verður að gefa aðeins betri skýringar. Er þetta þannig að það eina sem kom fram á fundinum var listi frá hæstv. forseta um þingmál sem voru í þinginu og allir geta skoðað á netinu? Var það það eina sem kom fram á fundinum? Var tekin einhver ákvörðun um framhaldið? Þetta virkar á mig eins og við séum komin í þá stöðu að hér sé einræðisstjórn. Við höfum um þrennt að velja. Í fyrsta lagi að standa hér og berjast gegn einræði og berjast fyrir því að minni hlutinn hafi eitthvað að segja í þessu samfélagi - með 50% fylgi þarf hann að hafa áhrif. Í öðru lagi á að hætta að mæta í nefndir og leyfa meiri hlutanum að ganga bara sjálfum frá þessu þingi. Það yrði mikill sómi að því, eða hvað? Í þriðja lagi, sem ég held að sé langbesti kosturinn, þá skora ég á hæstv. forseta að hætta þingfundum og segja við formenn stjórnarflokkanna: Það verður ekki þingfundur fyrr en búið er að ganga frá lista. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]Þá væri hæstv. forseti farinn að taka völdin og bæta ásýnd Alþingis. [[Forseti hringir.]]… í kvöld bara til þess að við getum haldið hér uppi málþófi til að verja rétt minni [[Forseti hringir.]]hlutans, lýðræðislegan rétt sem er barist fyrir um allan heim [[Forseti hringir.]]en á að afnema á Íslandi.
Forseti vil árétta það sem hann sagði um aðkomu sína að gerð þess lista sem hér hefur verið vísað til. Forseti hefur eingöngu látið taka saman upplýsingar um mál sem búið var að afgreiða út úr nefndum og eru oft kölluð þingmannamál og hann taldi sig hafa gert grein fyrir hér áðan og sömuleiðis mál sem fyrir liggur að ætlunin er að nefndir flytji. Forseti harmar það aftur ef tilraun hans til að reyna að varpa sem skýrustu ljósi á stöðu mála með því að leggja fram þessi gögn hafi orðið til þess að flækja málið með [[Gripið fram í.]]einhverjum hætti. Að öðru leyti lögðu hæstv. forustumenn ríkisstjórnarflokkanna fram sín forgangsmál skilmerkilega eins og hér hefur verið sagt.
Sem var sami listinn?
Án þess að ætla að fara hér í umræður finnst forseta þetta vera óskaplega einfalt. Þetta er þannig að forustumenn ríkisstjórnarinnar lögðu hér fram tiltekinn forgangslista. Forseti ákvað síðan óháð honum að leggja fram þær upplýsingar sem hann er þegar búinn að gera grein fyrir, en tilraun forseta til að reyna að varpa betra ljósi á þetta mál virðist hafa valdið hér ruglingi.
Herra forseti. Friðardúfan Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, eða kannski öllu heldur friðarspillirinn því að það er varla hægt að tala um hann sem mann friðar, leggur ekkert af mörkum frekar en fyrri daginn, heyrist manni, í þessa umræðu til að bæta það ástand sem hér er. Ég tek undir það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði að hér beri að hætta þingfundum, leggja fram þann lista sem menn vilja ná fram af hálfu meiri hlutans og koma svo saman þegar það liggur fyrir. Þeir eru ekki alveg glærir í pólitík, einhverjir þeirra og þessir forustukólfar ríkisstjórnarinnar voru a.m.k. á síðasta kjörtímabili. Þeir vita hvað svona fundir ganga út á eins og hér var haldinn í dag. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þeir eru staddir á svona fundi, nema þegar þeir boða til hans sjálfir þegar þinghaldi á að vera lokið. Í alvöru talað, virðulegi forseti, að ætla okkur að sitja nefndarfundi þar sem á að afgreiða fleiri mál til þess að lengja málalistann enn frekar en orðið er, það er til háborinnar skammar að ætlast til þess að þingmenn fari í þann farveg. Það á að fresta þingi.
Herra forseti. Það verður að viðurkennast að það biðu allir með svolítilli eftirvæntingu eftir formannafundinum fyrr í dag. Það lagði vöffluilm um húsið og menn gengu með vöfflur og rjóma og sultu og fínerí hérna, fjármálaráðherra og fleiri, og allir brostu út í annað af því að menn héldu að þetta væri eins og í Karphúsinu, það lægi eitthvað í loftinu og nú væri eitthvað að gerast, að þessi fundur væri þýðingarmikill. Svo kemur annað á daginn. Það er engin innstæða fyrir neinum vöfflum í dag. Listinn sem var lagður fram er bara listi yfir það sem er í nefndunum og allir vissu fyrir, allt undir. Ég hélt að við værum komin fram yfir starfsáætlun og við værum farin að forgangsraða. Það er auðvitað í höndum stjórnarmeirihluta hverju sinni þegar menn eru komnir á þennan stað að fara að forgangsraða. Nú verður hæstv. forseti að fara að taka á sig rögg og láta menn vinna eins og þeir eiga að gera í stjórnarmeirihluta hverju sinni, hvort sem hæstv. ráðherrar heita Sigmundur eða Bjarni Ben.
Forseti vill biðja hv. þingmenn að nefna aðra hv. þingmenn fullu nafni.
Virðulegur forseti. Það er til nokkurrar einföldunar að forseti hefur gert grein fyrir því að síðasta blaðsíðan í þessari forgangsmálaskrá eigi ekki heima þar og hafi ekki verið forgangsmál af hálfu ríkisstjórnarinnar, brennivín í búðir og hvað það var af málum. Þá er hægt að henda þeirri síðu og horfa á hinar síðurnar. En það er nú eins og hér hefur fram komið býsna sérstakt og lýsir því auðvitað hvernig ástatt er um stjórn landsins að ríkisstjórn Íslands skuli ekki vita í júní hvernig hún ætlar að ljúka þingi sem átti að enda í maí síðastliðnum. Og dapurlegt að við skulum ekki sjá hér forgangsmálalista. Ég vil óska eftir því við virðulegan forseta vegna þess að Íþróttasamband Íslands hefur boðið þingmönnum til þess að vera við opnunarhátíð smáþjóðaleikanna klukkan 19.30, að ganga úr skugga um að okkur verði gefið tækifæri til þess að sinna því boði og þeim þingmönnum sem það hafa þekkst og [[Forseti hringir.]]hér verði gert stundarhlé vegna þess alþjóðlega viðburðar.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram að það er mjög óþægilegt að vinna núna þegar allt er í ruglingi. Það eru nefndafundir hægri vinstri. Við í fjárlaganefnd erum til dæmis að vinna mál um opinber fjármál. Hvað gengur það út á? Jú, að ná agaðri og vandaðri vinnubrögðum með því að horfa fram í tímann, plana, vita hvert við stefnum til að útkoman verði betri. Á sama tíma og hæstv. fjármálaráðherra leggur málið fram og talar fyrir því, það sé svo mikilvægt að auka aga og sýna ábyrgð, hvað gerir hann svo sem annar stjórnarherranna? Er ekki að sama skapi mikilvægt að við í þinginu vitum hvert við stefnum og hvað við erum að gera og til hvers við erum að mæta á fundi og hvaða mál liggja fyrir og hvað maður er að gera á fimmtudaginn klukkan þrjú og þar fram eftir götunum? Þetta er ekki í lagi. Ég lýsi vonbrigðum mínum með sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra sem ég hélt að hefði meira bein í nefinu og mundi þá geta tekið málin í sínar hendur ef það er hæstv. forsætisráðherra sem er að þvælast fyrir. Ég vil [[Forseti hringir.]]biðla til hæstv. forseta að taka málin í sínar hendur [[Forseti hringir.]]og útbúa þennan margumtalaða lista sem við viljum fá að sjá.
Virðulegi forseti. Svo ég leggi nú mitt lóð á vogarskálarnar til að útskýra hvaða listar voru í gangi þarna þá skil ég þetta þannig að annars vegar var svokallaður forgangslisti sem innihélt bara öll mál sem ríkisstjórnin er með í þinginu og jafnvel mál sem eiga eftir að koma, mér taldist svo til að það væru um 70 mál. Hins vegar er listi yfir þingmál, mörg ágæt, sem eru þó komin úr nefndum og eru á vegum þingmanna og sum þeirra eru fín, en hann hafði ekki fyrirsögnina forgangsmál. Sko. Þetta er bara svona. Ef við ætlum að vera hérna án áætlunar og án nefndatímatöflu, margar nefndirnar eiga mjög mikið eftir til að geta klárað mjög viðamikil mál, þá skulum við vera alveg hreinskilin með það að okkur mun ekki einu sinni endast sumarið til að klára þetta, jafnvel þótt menn nýti rétt sinn hóflega til þess að tala í þessum málum. Sumarið með lögbundnu fríi mundi ekki endast í það. Það er bara staðan. Þetta er bara týpísk staða þar sem þarf að setjast niður og forgangsraða [[Forseti hringir.]]og fara yfir hvaða mál er raunhæft að klára. [[Forseti hringir.]]Ég vil taka undir með öðrum sem hafa beint því til forseta [[Forseti hringir.]]að taka sér nú vald í þessum efnum [[Forseti hringir.]]þar eð starfsáætlun er á hans ábyrgð og virðing þingsins.
Hæstv. forseti. Ég velti því fyrir mér áður en til formannafundarins kom hvort það mundi virkilega vera þannig að ég þyrfti að koma hér upp í ræðustól og lýsa vonbrigðum mínum. En vonbrigði eru eiginlega ekki nógu sterkt orð yfir það sem er að gerast núna. Mér finnst það alveg forkastanlegt að í raun hafi ekki neitt komið út úr fundinum og að ekki hafi komið neinn alvörulisti með alvöruforgangsmálum sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að verði kláruð á þessu þingi. Ég veit ekki hvort það þarf að endurtaka það enn einu sinni að starfsáætlunin er runnin úr gildi. Það eitt og sér hrópar auðvitað á að það þarf að gera nýtt plan og á þessum tímapunkti þarf það plan að innihalda forgangsröðun. Ég vil því beina því og biðla til hæstv. forseta að hann slíti fundi og kalli aftur saman formenn til þess [[Forseti hringir.]]að setjast niður og ganga frá áætlun.
Virðulegi forseti. Ég er með tvær athugasemdir. Ef þessi doðrantur af málum er forgangslisti ríkisstjórnarinnar velti ég fyrir mér hvernig hún hafi hugsað sér að hún mundi koma þessum málum í gegnum þingið í kringum janúar eða febrúar. Og hvernig þeim datt í hug að sóa tveimur og hálfri viku af tíma þingsins í breytingartillögu hv. þm. Jóns Gunnarssonar? Mér þykir útilokað, virðulegi forseti, að þetta sé raunverulegur forgangslisti. Það segir ákveðna sögu. Hitt er síðan það, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti réttilega á, ef við ætlum að ræða þetta að jafnvel þótt þingmenn spöruðu sig þó nokkuð mikið mundum við ekki komast yfir það, held ég, í sumar. Þetta eru það mörg mál af þvílíkri stærðargráðu. Hvað er þetta, virðulegi forseti? Hvað erum við að gera með þetta blað? Þetta er bara eitthvert bull.
Virðulegur forseti. Það er ekki alveg einfalt að átta sig á því þegar þrjú blöð eru heftuð saman í horn og á fremstu síðunni stendur „forgangslisti“ að það gildi aðeins um tvær fremri blaðsíðurnar en ekki þá síðustu. Ég þakka því virðulegum forseta fyrir að leiða okkur í allan sannleik um hvað það þýddi. Vil ég þá aftur spyrja hæstv. forseta hvort hann hafi áttað sig á því fyrir fundinn að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna ætluðu að bjóða stjórnarandstöðunni upp á það að koma með lista með öllum sínum málum, 70 málum, og halda að slíkur fundur væri til einhverrar lausnar á stöðunni. Ég skora á virðulegan forseta að freista þess sjálfur í krafti embættis síns að taka utan um þessa stöðu, að taka utan um þessi mál, koma skikki á störf nefnda, koma skikki á störf þingsins og koma skikki á forustu ríkisstjórnarflokkanna og leiða þeim fyrir sjónir að það er ekki hægt annað ef menn láta eins og eitthvað heiti forgangslisti en að það sé þá listi [[Forseti hringir.]]yfir það sem er í forgangi.
Virðulegur forseti. Er ekki augljóst að það næsta sem þarf að gerast í stöðu mála í þinginu er að fundi verði frestað og að þingflokksformenn hittist og fari yfir stöðuna? Ég held að það sé óhjákvæmilegt til þess að menn séu einfaldlega á sömu blaðsíðu gagnvart því sem hér hefur gerst, vinni með sömu lista og séu búnir að átta sig á því hvort menn eru að tala um að trimma þetta einhvern veginn niður, vegna þess að annað er óhjákvæmilegt. Það var í rauninni ekki beðið eftir því að menn af hálfu ríkisstjórnarinnar kæmu og hittu stjórnarandstöðuna til þess að rétta henni lista yfir þau mál sem þeir hafa lagt fram eða hafa í hyggju að leggja fram. Það er búið að kynna það. Við hefðum alveg getað flett því upp á internetinu. Við erum með aðgang að því. Ég held því að eðlilegt næsta skref sé að við gerum hlé á þessum fundi og fundum.
Virðulegi forseti. Við tölum stundum um virðingu Alþingis og við viljum gjarnan auka hana og bæta menninguna hér og annað slíkt. Þetta er gjarnan sagt á tyllidögum og þessi stjórnarmeirihluti meinar augljóslega ekkert með því sem hann segir. Til dæmis eru boðaðir nefndarfundir sem byrja klukkan átta í fyrramálið með gestum, það er verið að kalla til gesti til að ræða mál eldsnemma að morgni og það liggur ekki einu sinni fyrir hvort þau mál verði yfir höfuð afgreidd á þessu þingi. Mér finnst þetta bagalegt og mér finnst þetta illa farið með fólk, ef ég má svo að orði komast. Við eigum ekki að draga hópa af fólki inn í þetta leikrit sem hér stendur yfir. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, að áður nefndarfundirnir byrja, vegna þess að það er fundað snemma í fyrramálið í öllum nefndum nema stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, öllum nefndum þingsins, eigi þessir málalistar að liggja fyrir, svo að við séum ekki [[Forseti hringir.]]að kalla fólk til að óþörfu eða til taka þátt í leikriti stjórnarmeirihlutans.
Herra forseti. Ég vil hvetja Vestfirðinginn Einar K. Guðfinnsson, hæstv. forseta, að taka þessi mál í sínar hendur. Við erum komin á þann stað að við verðum að fara að vinna sameiginlega að niðurstöðu um þinglok. Þarna eru mál sem stjórnarandstaðan er tilbúin til að greiða götu fyrir, en þarna eru líka mál sem vitað er að eru í miklum ágreiningi. Þau mál fara aldrei hér í gegn ef ekki næst einhver samstaða um að draga til baka mjög umdeild mál sem við vitum hver eru. Stjórnarmeirihlutinn verður að fara að sýna á þau spil. Við getum ekki verið í þessu þrátafli endalaust og ég tala nú ekki um þegar menn koma ekki með neitt nýtt þegar boðað er til formannafundar sem miklar væntingar [[Forseti hringir.]]eru bundnar við.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að skýra þetta út með þessa óskalista, en hvet hann um leið til þess að birta þá lista, það er ágætt að ríkisstjórnin sýni þessi 70 mál sem hún hefur í forgang og óskar eftir að verði afgreidd. Ég var búinn að heita mér því þegar ég kom í stjórnarandstöðu á þessu þingi að við mundum aldrei fara í þann leik að stöðva mál sem hefðu verið afgreidd samhljóða út úr nefndum. Það var leikið á síðasta kjörtímabili. Þess vegna sátum við uppi með fjöldamörg EES-mál sem höfðu farið í gegnum umsagnir, hlotið sameiginlega afgreiðslu, en fengust svo ekki afgreidd að lokum vegna þess að þá sögðu stjórnarandstöðuformennirnir: Þið megið fá sjö mál í gegn. Þá voru 70, 80 á lista. Við ætlum ekki að gera þetta svona. Við ætlum að fara í gegn með þau mál sem er samstaða um. En ef menn eiga von á því að á milli umræðna, hvort sem um er að ræða þingsályktunartillögur eða lagafrumvörp, komi bara alltaf breytingar, menn séu að lauma einhverju með, henda svo öllu á borðið og segja að þetta verði allt að fara í gegn, þá sé ég ekki nokkurn einasta tilgang fyrir stjórnarandstöðuna að vera hér. Það er eitthvað sem hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir hæstv. forseta.
Forseti. Forseti gat þess margoft sjálfur í vetur að hann hefði áhyggjur af því að mál kæmu seint inn í þingið, það væri slæmt vegna þess að miklu máli skipti að standa við starfsáætlun þingsins. Svo fór að lokum að hann gat ekki staðið við þessar fyrirætlanir sínar. Ég hef áður í ræðustól lýst samúð minni með forseta þingsins að þurfa að vinna með forustumönnum ríkisstjórnarinnar sem eru bara í einu orði sagt ómögulegir. En mig langar til að leggja til eins og margir þingmenn hér á undan mér að forseti fresti fundi og knýi út úr forustumönnum ríkisstjórnarinnar lista um það sem þeir vilja afgreiða og forgangslisti á aldrei, aldrei að vera lengri en tíu atriði og helst ekki nema fimm.
Hæstv. forseti. Þér hafið allmikla þingreynslu og þekkið af eigin raun að hér er alsiða að fjöldi mála komist ekki til afgreiðslu í lok þings. Það er eitthvað sem hefur meira að segja valdið því að hér hefur verið rætt um að mál fái að lifa á milli þinga því það hefur þótt erfiðleikum háð að þurfa að fjalla um mál oftar en einu sinni og jafnvel oftar en tvisvar. Hæstv. forseti. Nú er kominn 1. júní. Það eru sárafá mál í þinginu sem þola ekki bið og sárafá dagsetningarmál. Svo er allnokkuð um mál sem hafa verið afgreidd í sátt og samheldni og það ætti að vera lítið mál að setjast yfir þetta og koma skikki á hlutina. Til þess hefur hæstv. forseti heila nefnd sér til fulltingis. Væri ekki tilvalið að fresta nú fundi og halda eins og einn fund í forsætisnefnd og ræða dagskrána sem sú nefnd ber einmitt ábyrgð á?
Forseti. Þetta er eiginlega fáránlegt leikrit sem við erum í, mér finnst þetta óboðlegt. Enn eru í gangi mjög alvarleg verkföll sem hafa mjög mikil og alvarleg áhrif í samfélaginu. Á meðan boða formenn flokkanna til fundar, loksins, eftir að starfsáætlun lýkur, og bjóða okkur upp á ekki neitt. Ekki neitt, nema lista með öllum málum. Eins og hv. þm. Róbert Marshall benti á þá höfum við þingmenn aðgang að internetinu og við kunnum að prenta sjálf út svona lista. Ég legg til að forseti hirti aðeins þá pilta sem stjórna landinu og hafa ekki sýnt þinginu þann sóma að koma með boðlega tillögu að því hvernig við leysum úr þeim vanda sem þingið er í í dag. Ég legg til að forseti taki sér það vald sem forseta ber að gera þegar í svona óefni er komið.
Hæstv. forseti. Ég gerði það að umtalsefni í morgun, undir þessum lið um fundarstjórn forseta, að mér þætti hlutirnir teknir fyrir í vitlausri röð. Við byrjuðum á því að greiða atkvæði um lengd fundar og svo var ákveðið að hafa fund formanna síðar á dagskránni. Ég taldi eðlilegast að byrjað yrði á formannafundinum. Þegar þessi atkvæðagreiðsla, um lengd þingfundarins, fór fram var nokkuð þétt setið í salnum og hv. þingmenn og ráðherrar stjórnarmeirihlutans greiddu atkvæði um að haldinn skyldi ótímabundinn kvöldfundur. Þegar ég bað um orðið núna var einn hv. þingmaður meiri hlutans hér í salnum. Þeim hefur nú fjölgað og eru þrír auk hæstv. forseta. Ég spyr: Ætlum við að fara inn í kvöldið, [[Forseti hringir.]]nú er klukkan rúmlega sex, stjórnarandstaðan að tala við sjálfa sig? Væri ekki nær, hæstv. forseti, að slíta fundinum?
Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að þegar þingstörfin eru komin í svona mikið rugl verðum við að taka það alvarlega og setjast niður og reyna að finna út úr málunum. Nú kom samgönguáætlun inn í þingið, allt of seint. Það er verið að boða fólk til fundar utan af landi og það svarar þinginu og segir: Þetta er ekki boðlegur fyrirvari, við getum ekki mætt með svona stuttum fyrirvara. Fólk frá Austurlandi og Norðurlandi sem á hagsmuna að gæta í þessu máli. Og það þarf mikið til, held ég, að fólk svari svona, því að almennt eru allir tilbúnir að koma og greiða fyrir störfum þingsins. En þetta sýnir bara í hvers konar rugl við erum komin hérna. Við getum ekki verið að boða fólk á nefndarfundi með sólarhringsfyrirvara, fólk sem býr hinum megin á landinu. Virðulegi forseti. Það er ástæða fyrir því að við höfum formenn nefnda, það er til að einhver stýri fundunum, haldi utan um málin. [[Forseti hringir.]]Hæstv. forseti getur tekið sér það vald að stýra þinginu og er maður sátta og ég vil hvetja hann til dáða í þessu máli vegna þess að stjórnarherrunum er ekki til þess treystandi.
Virðulegur forseti. Það er um Alþingi eins og um landið okkar, Ísland, að það er engin áætlun í gangi. Þar er við sömu forustuna að sakast, ríkisstjórnarforustuna, sem virðist vera algjörlega ófær um að gera áætlanir og fylgja þeim. Starfsáætlun þessa þings rann út í síðustu viku. Engin önnur áætlun hefur litið dagsins ljós og ríkisstjórnin hefur ekki hugmynd um hvaða mál hún vill fá afgreidd héðan úr þinginu. Það getur út af fyrir sig verið skemmtilegt að skiptast á skoðunum við stjórnarmeirihlutann hér í þingsalnum fram eftir sumri, en það væri þá óskandi, virðulegur forseti, að stjórnarþingmenn væru þá viðstaddir og kannski ástæða til að hafa reglulegar atkvæðagreiðslur til að tryggja að þeir séu hér í húsi hið minnsta.
Herra forseti. Landið er stjórnlaust, það er alveg morgunljóst að svo er. Við erum hér með fýlukall sem forsætisráðherra sem leyfir sér að rjúka á dyr og sýna engan samningsvilja, hafandi komið á svona fundi áður. Eins og ég sagði áðan þá situr hann ekki í fyrsta skipti formannafund, hann veit til hvers þeir eru þegar komið er að lokadögum þings. Þá mætir maður ekki með ekki nokkurn skapaðan hlut í höndunum og heldur að allt sem mann langi til að fá í gegn gerist. Haftafrumvarpið verður ekki lagt fram á morgun. Það er orðið opinbert. Eins og hér kom fram er verið að boða fólk til fundar alls staðar utan af landi vegna hinnar umdeildu ákvörðunar út af flugvallarmálinu. Ég velti því fyrir mér hvort virðulegur forseti telji þessi vinnubrögð vera þinginu til sóma. Svo spyr ég hæstv. forseta aftur hvort hann ætli að gera hér fundarhlé á meðan setningarathöfn smáþjóðaleikanna fer fram í kvöld.
Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta orðavals í ræðustól Alþingis.
Ég skal gera mitt besta í því, virðulegur forseti. Þetta þarf ekki að vera neitt óskaplega flókið. Staðan er sú að við erum með nokkur mál, kippu af málum sem eru dagsetningarmál og þingið þarf að afgreiða. Það þarf að afgreiða hérna heimildir til að leggja á veiðigjöld á næsta ári, annars verður ríkið af tekjum. Sjávarútvegsráðherra þarf heimildir til að ráðstafa veiðiheimildum úr pottum. Samgönguráðherra þarf helst samgönguáætlun og fjármálaráðherra ríkisfjármálaáætlun. Síðan eru önnur mál sem búið er að leggja mikla vinnu í, bíða tilbúin með sameiginlegum nefndarálitum og snúast einfaldlega um að bjarga uppskeru í hús og vinnu sem annars verður ónýt. Í þriðja lagi eru svo umdeild mál, lítt unnin eða flókin mál sem mundu bíða sér til bóta og skiptir ekki sköpum hvort verða afgreidd í byrjun eða lok sumars, í júní eða september. Í fjórða lagi gætu verið á leiðinni inn einhver ný mál. Það þarf að vinna svona greiningu á þessu ástandi, þrátt fyrir hina reynslulausu formenn stjórnarflokkanna. Ég hvet forseta til þess að fara í þetta verk. Þá er þetta ekkert óskaplega flókið, en að einhverjir frekjukallar komi hingað [[Forseti hringir.]]inn mörgum dögum eftir að starfsáætlun er útrunnin og heimti allt, það gengur bara ekki þannig fyrir sig.
Virðulegi forseti. Ég velti svolítið fyrir mér hvað ég mundi gera ef ég væri í stöðu virðulegs forseta. Gleymum því augnablik að gamni okkar hvernig Alþingi virkar raunverulega - þessi margumrædda togstreita milli meiri hlutans og minni hlutans, valdaleysi minni hlutans og svo auðvitað hið margnefnda málþóf - og látum eins og þetta sé listinn sem við ætlum að vinna með hérna. Telur forseti mögulegt að fara í gegnum þennan lista á sumarþingi? Þetta eru ábyggilega hátt í 70 mál eða meira. Hvernig telur forseti að þetta samræmist því að við verðum nokkurn tíma búin á þessu sumarþingi? Ég velti því fyrir mér.
Forseti. Já, það er svolítið skrýtið að vera með þetta mál hér til umfjöllunar núna í fyrri umr. 1. júní, miðað við það að þingi átti að ljúka 29. maí. Það hefði auðsjáanlega þurft að klára þetta mál áður en þingið færi heim því að það á að gilda um úthlutun 5,3% af heildarafla á fiskveiðiárinu sem byrjar 1. september nk. Það er því alveg ljóst að það er ekki seinna vænna að taka þetta mál til umræðu, en það er kannski dæmigert einmitt fyrir það hversu illa ríkisstjórninni hefur tekist að skipuleggja starf sitt og þau mál sem lögð eru fyrir Alþingi og eru nú að hleypa hér öllu í hin mestu vandræði, virðulegi forseti. Við erum sem sagt að fjalla hér um hvernig á að úthluta 5,3% af heildarafla og mér fannst það koma fram í andsvörum fyrr í dag og skýringum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í andsvari við mig - ég velti fyrir mér af hverju 5,3%. Af hverju ekki eitthvað annað? Hann þekkir þessi mál náttúrlega mjög langt aftur í tímann, ég held að ég fari rétt með efnislega þegar ég hef eftir honum að þetta væri í raun samsafn af alls konar aðgerðum sem hefðu verið gerðar í byggðamálum. Þarna að baki liggja svo sem engir vísindalegir útreikningar og sumir eru á því að þetta hlutfall megi vera hærra. En mér finnst eiginlega sorglegt að ekki skuli liggja að baki þessu einhverjar vísindalegri ákvarðanir en samsafn pólitískra ákvarðana. Það er náttúrlega afleiðing af því hvernig fiskveiðistjórnarkerfið er rekið hérna. Það hefur vissulega leitt til þess að hér rekum við mjög hagkvæman sjávarútveg og það er gott vegna þess að sjávarútvegur er grunnatvinnugrein hér og þess vegna verð ég að skjóta því hér inn að mér finnst alltaf svolítið kúnstugt þegar menn segja að sjávarútvegur sé ekki ríkisstyrktur eins og til dæmis í Evrópusambandinu, segja menn. Auðvitað er ekki hægt að líkja þessu tvennu saman vegna þess að hjá okkur er þetta grunnatvinnugrein. Hvað sem okkur annars finnst um kvótakerfið hefur það þó stuðlað að því að hér er rekinn mjög hagkvæmur sjávarútvegur. Svo við tökum áfram þessi 5,3% sem við stjórnmálamenn ætlum núna að úthluta vil ég ekki gera lítið úr því að það þarf að grípa inn í kvótakerfið og það þarf að vera með byggðaráðstafanir. Mér finnst ekki nógu miklar rannsóknir á bak við þetta og síðan held ég að það mætti nota uppboð meira til að skipta á milli hinna ýmsu þátta. Við ætlum sem sagt að ákveða hér að af heildinni, 5,3%, ætlum við að skipta á að giska 31,85% til strandveiða, 5,18% til rækju- og skelbóta og 24,65% til stuðnings byggðarlögum. Það er kúnstugt hvernig að við ætlum í þingsal að taka ákvarðanir um þessar prósentur. Auðvitað er þetta byggt á einhverri reynslu en mér finnst það ekki liggja nógu vel fyrir. Mig langar til að nefna sérstaklega makrílinn. Hérna kemur fram að 80% af makrílnum sem á að úthluta á grundvelli umsókna verður úthlutað á skip. 20% á að úthluta samkvæmt umsóknum frá sveitarfélögum. Það á að taka fyrir þetta gjald, en það kemur hvergi fram hvað það á að vera hátt eða hvernig á að ákveða það. Það á væntanlega að gera það með því að setja fingurinn upp í loftið og athuga hvaðan vindurinn blæs. Það er alveg ótrúlegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli ekki leggja til að nota þó þetta til að reyna uppboðsleiðina, að í stað þess að menn sæki um bjóði menn í. Þá kæmi í ljós hvað menn eru tilbúnir að borga fyrir að veiða makrílinn. Þess ber að geta að síðan á líka að greiða fyrir sumargotssíldina, en þess er þó getið hérna að það eru 16 kr. sem á að greiða fyrir kílóið en ekkert er gefið upp um upphæðina fyrir makrílinn. Mig langar aðeins til að minnast hér á það sem kallað er aflamark eða sérstakur byggðakvóti Byggðastofnunar þar sem verið er að byggja þetta upp og mér skilst að það sé kannski í þriðja skiptið núna sem þessi sérstaki byggðakvóti Byggðastofnunar er lagður til. Hann er sem sagt frábrugðinn almenna kvótakerfinu en mér skilst að það hljóti að verða úthlutað til fiskvinnslustöðva. Það er að minnsta kosti úthlutað til bæjar- eða sveitarstjórna eða bæja og þorpa. Það hefur komið fram í umræðunni að menn segja: Þetta er sniðugt, vegna þess að þá verður kvótinn eftir í þorpinu eða bænum en útgerðarmenn geta ekki farið með hann burt eins og því miður hefur tíðkast. Virðulegi forseti. Eftir því sem ég best veit og reyndur maður og vitur sagði mér var þetta þannig í upphafi kvótakerfisins. Til dæmis var skelfiskinum úthlutað þannig að fiskvinnsluhúsin fengu honum úthlutað. Þetta var í nokkur ár en síðan var þetta afnumið kviss bang eins og gjarnan er gert þegar fjallað er um þennan mikla atvinnuveg okkar og þessu úthlutað til skipanna. Þetta mun sem sagt ekki vera nýtt og hafði tíðkast áður fyrr með skelfiskinn. Mig langar aðeins til að koma inn á línuívilnunina. Þegar hún var sett á í upphafi, ég verð að segja að mér þótti ekki mjög gáfulegt ef ég má nota það orð, gekk hún út á að þá máttu menn ekki nota beitningarvélar. Menn urðu að handbeita. Skilyrði fyrir því að fá kvóta í línuívilnun var að menn hyrfu aftur til aðferða sem voru ekki jafn hagkvæmar og best gerist. Svo kemur reyndar fram í þessu áliti núna að það eigi að greina leiðir til að línuívilnun færist í einhverjum mæli yfir á báta með beitningarvélar án þess að hafa veruleg neikvæð áhrif á þær byggðir þar sem úrræðið skiptir mestu máli. [[Forseti hringir.]]Ég átta mig ekki á því hvort þetta eigi að gera svona líka kviss bang eða hvort það eigi að verða einhverjar rannsóknir á bak við hvernig þá ætti að breyta til í þessu efni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú hefur oft verið til umfjöllunar hvernig mögulegt sé að komast inn í þessa grein, inn í fiskveiðistjórnarkerfið, fyrir nýliða, fyrir þá sem ekki hafa fullar hendur fjár eða greitt aðgengi að fjármálastofnunum og geta veðsett. Ég spyr hvort hv. þingmanni þyki strandveiðarnar vera leið til að hafa möguleika á að stækka og eflast. Þá horfi ég til þess að strandveiðarnar eru oft ekki eingöngu það sem þeir sem eiga bát gera út á, heldur eru bátar oft með lítinn kvóta og geta róið eitthvað yfir veturinn en hafa þennan möguleika að róa yfir sumarið. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji að þetta sé opnun inn í greinina og greinin geti þá eflst ef aukið er við strandveiðar eða hvort hann sjái aðra leið. Í umræðunni er oft sagt að allir geti byrjað í kerfinu í dag. En ef þú kaupir um 10 tonn af þorski til að geta farið að róa og bát að auki - miðað við að kílóið kosti um það bil 2.500 kr. væru 10 tonn af varanlegum þorski 25 milljónir og að auki verð á bát. Þá ertu kannski kominn upp í 50 milljónir til að starta og 10 tonn duga ansi skammt til að hafa lífsviðurværi af allt árið. Mig langar að heyra aðeins viðhorf hv. þingmanns gagnvart þessum möguleikum til nýliðunar og hvort hægt sé að bæta það sem verið er að skipta þarna til annarra aðgerða en að deila út til þeirra sem hafa kvóta í dag.
Forseti. Nei, það er bara tilbúningur þeirra sem verja kvótakerfið og vilja halda því eins og það er og fyrir sig, að allir geti komist inn. Það geta ekki allir komist inn ef þú þarft að kaupa þér kvóta fyrir 25 milljónir, kaupa af öðrum. Að mínu mati er það bara setning þegar sagt er: Já, þetta er opið fyrir alla, það geta allir keypt sig inn. Þess vegna er strandveiðifyrirkomulagið, finnst mér, gott. Hættan við það er hins vegar sú að menn fjárfesti of mikið, það getur verið hættan við strandveiðarnar. Það kemur líka fram að það hefur verið reiknað út að þær séu ekki arðsamar. Og hvað þýðir það? Jú, ekki er greiddur arður af þeim. En ná þær því að greiða fyrir fjárfestinguna? Þá segja menn kannski: Ja, fjárfestingin nýtist annars staðar og þar fram eftir götunum. Ég held að við þurfum að vera mjög á verði yfir því að ýta ekki um of undir óarðsaman atvinnurekstur hér landi. Við verðum alla vega að átta okkur á því af hverju við gerum það. Jú, þá erum við að því, eins og kemur fram í nefndarálitinu, vegna þess að hliðaráhrifin eru góð. [[Forseti hringir.]]En við þurfum mjög að vera á verði gagnvart því að ýta undir óarðsemi í atvinnurekstri.
Herra forseti. Því er einmitt oft haldið á lofti að strandveiðar séu óhagkvæmar og ekki er sama hvaða viðmið eru höfð þar. Ég hef fengið að heyra ýmislegt í þeim efnum þó að ekki séu fræðilegir útreikningar þar á bak við. Þar á meðal er það að einn einstaklingur sem er með strandveiðibát í fjóra mánuði og veiðir kannski á hann 15 tonn skapi sér með því ágætistekjur til að greiða af fjárfestingu sinni. Einstaklingur á togara þyrfti hins vegar að hafa á bak við sig 200 tonn til að ná sömu tekjum á fjórum mánuðum. Ég ætla ekki að selja þetta dýrara en ég keypti, en mér finnst mjög fróðlegt ef menn bera þetta svona saman. Í fámennari byggðarlögum, þar sem ekki er neinn möguleiki á að gera út togara eins og var hér áður fyrr, eru þetta oft einu möguleikar einstaklinga til að gera út fyrirtæki á eigin vegum og geta skapað sér vinnu. Við vitum að mjög lítill rekstrarkostnaður er af svona litlum einingum sem á ekki við þegar stórir togarar eru annars vegar; það er gífurleg gjaldeyriseyðsla því að gífurleg olía fer á togara í hverjum túr. Þegar allt er til tekið og þetta reiknað saman þá er spurning, þegar upp er staðið, hvað það kostar að skapa eitt starf á togara á móti einu starfi sem skapast með þessum hætti. Það breytir líka hvort við miðum við ýtrustu kröfur fjármálafyrirtækja um ávöxtun á eigin fé frekar en að ganga út frá því að hægt sé að framfleyta sér sómasamlega af þessum tekjum eins og er í venjulegri vinnu sem menn stunda.
Forseti. Ég hef ekkert á móti einkarekstri eða því þegar fólk bjargar sér svona eins og mér fannst hv. þingmaður vera að lýsa, með því að gera út bát á strandveiðar og komast þannig af. Ég er á því að í atvinnulífinu eigum við að hafa sem flest blóm sem blómstra. Þess vegna finnst mér hugsunin, eins og virðist vera, á bak við strandveiðarnar, mér finnst hún flott. En við þurfum hins vegar að taka vara á því að þá verður það einfaldlega að vera þannig að þeir sem gera út á strandveiðarnar að þeir séu þá sáttir við það að þeir hafi ekki meira upp úr því en raun ber vitni, og kannski er það nóg. Þá er það alveg gott og blessað. Við verðum að vara okkur á því að þegar við erum með svona mismunandi rekstur þá eigum við að leyfa því að blómstra hverju á sinn hátt en líka gæta þess að fara ekki að greiða of mikið með annarri tegundinni. Kannski viljum við gera það, kannski viljum við greiða eitthvað með, en við verðum að vita að við séum að því. Ég held að allir, líka þeir sem gera út á strandveiðar, ættu að vita hvað þeir þurfa að greiða fyrir fiskinn upp úr sjó, og það sé betra en að við séum að ákveða veiðigjald hér á Alþingi og þess vegna tel ég að það ætti bjóða aflann upp á markaði.
Virðulegur forseti. Enn og aftur eru hér til umræðu aðgerðir til þess að plástra kerfi sjávarútvegs með einhverjum hætti, enn erum við að ræða mál tengt þessum málaflokki þar sem einhvers staðar í tillögutextanum stendur: Það tókst ekki. Það eru í rauninni að verða einkunnarorð núverandi ríkisstjórnar að mörgu leyti, ef það er ekki „það tókst ekki“ þá er það „hefði átt“ eða „gerðum það ekki“. Hér stendur í tillögunni, með leyfi virðulegs forseta: „Vonir stóðu til þess að fyrir gerð þingsályktunartillögunnar yrði lokið greiningu á þeim ráðstöfunum sem nú eru við nýtingu þeirra 5,3% leyfilegs heildarafla sem ætlaður er til atvinnu-, félags- og byggðaráðstafana. Það tókst ekki.“ Það mál sem hér liggur fyrir er engu að síður mál sem verður að klára í aðdraganda næsta fiskveiðiárs og eitt sem ég vil nefna hér, sem er sambærilegt því sem fram kom í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur áðan, að hér gefst mönnum kjörið tækifæri til þess að bjóða upp aflaheimildir í makríl, reyna þá aðferð, því að hér er gert ráð fyrir því að aflaheimildir í makríl verði seldar á ákveðnu kílóverði til báta undir 30 brúttótonnum og að 80% af því magni verði ráðstafað á grundvelli umsókna. En það væri í raun og veru góður kostur að prófa uppboð á þessum heimildum. Ég vil á þeim stutta tíma sem ég hef til ráðstöfunar gera grein fyrir stefnu míns flokks í þessum efnum. Það er okkar skoðun að markaðslausnir í sjávarútvegi eigi að miða að því að hámarka arðinn af fiskveiðiauðlindinni til hagsbóta fyrir eiganda hennar, þ.e. allan almenning á Íslandi. Þess vegna vill Björt framtíð nota markaðslausnir í sjávarútvegi ávallt þegar þær þjóna hagsmunum almennings. Að mati okkar eru uppboð á fiskveiðikvótum til nokkurra ára mjög góð leið til þess í stað þess að úthluta þeim til lokaðs hóps útgerða ár eftir ár, og reyna að leggja á eitthvert gjald sem alltaf verður mjög umdeilt og aldrei í samræmi við raunveruleg verðmæti réttarins til að veiða fiskinn og afkomu greinarinnar. Slíkt gjald verður ávallt of eða van og skilar því ekki sanngjarnri niðurstöðu og skekkir rekstrargrundvöll. Uppboð mæla best hvað útgerð treystir sér til að greiða fyrir nýtingarréttinn og þannig fær eigandi fiskveiðiauðlindarinnar, þ.e. almenningur í landinu, það sem honum ber fyrir auðlind sína. Björt framtíð telur því að þegar kvótar og fiskveiðistjórnarkerfi eru nýtt til að fást við félagsleg viðfangsefni, svo sem erfitt atvinnuástand í einstökum byggðum eða á landsvæðum sem hafa verið og eru mjög háð sjávarútvegi, verði að vera mjög vel tryggt að þau félagslegu markmið náist og að þau séu svo mikilvæg að það réttlæti að slegið sé af ýtrustu kröfum hvað varðar arðsemi af auðlind þjóðarinnar. Það verður með öðrum orðum að vera eðlilegt hlutfall milli félagslega ávinningsins og þess sem hann kostar í mögulega minni arðsemi af nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar sem þjóðin á og á rétt á að fá í sinn hlut. Byggðakvóta og strandveiðar þarf að skoða og meta vel í þessu ljósi. Við verðum að læra af reynslunni og því sem mistekist hefur og því sem vel hefur gefist. Hvoru tveggja, þ.e. byggðakvóti og strandveiðar, getur vel átt rétt á sér ef tryggt er að mikilvæg byggðamarkmið eða önnur mikilvæg félagsleg markmið náist með þeim, sem ekki má ná með öðrum aðferðum. Það þarf þó að vera tryggt að um raunverulegar langtímalausnir með skýrum og raunhæfum markmiðum sé að ræða en ekki skyndireddingar eða hjakk í sama fari. Slíkt hjálpar engum en lengir bara í hengingarólum, kostar mikið en skilar litlu. Það er mjög mikilvægt að leita allra leiða til að styðja þannig við íbúa í brothættum byggðum að þeir sem þar vilja búa geti haft arðbær störf og notið ásættanlegra lífskjara. Það hlýtur að vera meginmarkmið að byggðirnar verði sjálfbærar í atvinnulegu tilliti til lengri tíma litið. Mér finnst þó frekar hæpið að tala um að byggðir hafi rétt, en er mjög sammála því að fólk í tilteknum byggðum hafi rétt sem taka á tillit til í þessu sambandi. Spurning er þó hvort ekki sé betra, að minnsta kosti til lengri tíma litið, að gera það með því að hámarka arðinn af fiskveiðiauðlindinni sem allir landsmenn eiga saman og láta svo fólk í sjávarbyggðum fá sérstakan hluta af honum til ráðstöfunar til að byggja upp ýmsa þjónustu og atvinnutækifæri í sjávarútvegi eða öðrum greinum sem kunna að henta í viðkomandi byggð. Sú aðferð sé vænlegri en að byggðatengja kvóta með tilheyrandi óhagkvæmni og þar með minni mögulegum arði af auðlindinni sem og ógagnsæi hvað varðar kostnað af byggðastuðningi auk þess að draga þar með úr líkum á að aðrar atvinnugreinar en sjávarútvegur nái fótfestu í byggðunum. Í mínum huga er það mikið réttlætismál að fólk sem býr í byggðum sem hafa verið mjög háðar sjávarútvegi en eiga nú undir högg að sækja vegna samdráttar í útgerð og fiskvinnslu fái drjúgan hluta af þeim arði sem fiskveiðiauðlindin skilar til að styrkja samfélög sín, atvinnu og grunnþjónustu. Ég vil alls ekki fullyrða að byggðatengingar veiðiheimilda geti ekki í einhverjum tilvikum verið góð leið eða að minnsta kosti sú skásta sem völ er á. En að fenginni reynslu hef ég hins vegar verulegar efasemdir um að byggðakvótar og byggðatengingar aflaheimilda séu almennt góðar aðferðir til að styrkja byggðir þannig að þær verði burðugar til lengri tíma litið. Það þarf einnig að gæta að því að tækniframfarir hafa þegar leitt til þess að mun færra fólk þarf til veiða og vinnslu sjávarafla en áður var. Sú þróun er í fullum gangi og mun halda áfram og við hvorki getum né eigum að koma í veg fyrir hana því að þessi tækniþróun getur aukið verulega arðinn sem hafa má af nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar. Það sé alls ekki víst og raunar frekar ólíklegt að byggðatengingar veiðiheimilda skapi mjög mörg störf við veiðar og vinnslu í framtíðinni. Ég held því að við ættum að hugleiða mjög vel hvort ekki sé vænlegra til árangurs til lengri tíma litið að leita leiða, m.a. með uppboðum á fiskveiðikvótum ávallt þegar það er mögulegt, til að hámarka þann arð sem þjóðin getur haft af fiskveiðiauðlindum sínum og tryggja jafnframt að stærsti hluti þess arðs fari til eigandans, þ.e. almennings í landinu. Þannig getum við fengið fé til samfélagslegra verkefna frekar en að byggðatengja kvótann með óhagkvæmni sem af því getur leitt og þar með minni mögulegum arði af auðlindinni sem og ógagnsæi hvað varðar kostnað af slíkum byggðastuðningi. Stuðningur við fólk í brothættum byggðum er eitt þeirra mikilvægu samfélagslegu verkefna. Sá stuðningur hlýtur að felast í því að gera íbúunum kleift að skjóta sem flestum og margbreytilegustu stoðum undir atvinnulíf sitt og efnahag sem og til að bæta ýmsa mikilvæga samfélagsþjónustu. Sjávarútvegur getur að sjálfsögðu verið ein þeirra atvinnustoða en það má alls ekki láta hann einan stjórna hugsuninni of mikið og framkvæmdunum. Lífið er nefnilega miklu meira en bara saltfiskur. Ef fólkið í byggðunum fær sjálft tækifæri og fjárhagslegan stuðning og svigrúm til að byggja upp byggðarlög sín til framtíðar á sem flestum atvinnustoðum er auðvitað best að það ráði sem mestu um hvað er gert og beri sem mest sjálft ábyrgð á því að gera byggðir sínar sjálfbærar í atvinnulegu tilliti til lengri tíma litið. Þetta er grunnhugsun okkar í Bjartri framtíð. Hún er hugsuð sem aðferð til að byggja á þessari sameiginlegu auðlind okkar til eins langs tíma og mögulegt er, hverfa af þessari braut skyndilausna sem síðan eru framlengdar frá ári til árs. Það má nefna í því samhengi skelbæturnar sem eru í þessari tillögu. Þær voru settar á til þess að bregðast við skyndilegum samdrætti í skelfiskveiðum á Breiðafirði fyrir mörgum árum, örugglega meira en tíu árum ef ég man rétt, ég man ekki nákvæmlega hversu langur tími hefur liðið síðan þær voru settar á. Menn mundu ætla að byggðarlagið væri búið að jafna sig eftir þann aflabrest, en þær eru framlengdar ár eftir ár. Strandveiðarnar voru settar á á síðasta kjörtímabili og voru umdeildar, en þær hafa að mörgu leyti sannað sig að því leytinu til að vegna þeirra hafa orðið til í mörgum byggðarlögum, sem hafa einmitt átt undir högg að sækja, fjölmörg afleidd störf. Þetta eru ekki kannski full störf, en þetta eru að minnsta kosti hlutastörf sem skapað hafa verðmæti og fjölbreytni í byggðum. Auðvitað þurfa menn á þessum tímapunkti og ávallt að vera tilbúnir til þess að skoða þetta og velta fyrir sér hvort þetta sé gott kerfi til langs tíma og hvort það þjóni þessum byggðum til lengri tíma litið.
Herra forseti. Það hefur verið mikið í umræðunni að bjóða upp aflaheimildir og hámarka þannig hagnaðinn af sjávarútvegi á Íslandi og síðan sé hægt að deila þeim afrakstri til byggðanna í einhverju formi og koma til móts við þær byggðir sem gjalda fyrir mikla samþjöppun af útboði aflaheimilda. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta. Nú vitum við að byggðir vítt og breitt um landið byggðust vegna hagkvæmni og góðs aðgengis að gjöfulum fiskimiðum. Þó að tímarnir hafi breyst og tæknin hafi rutt sér til rúms í sjávarútvegi sem og öðrum greinum þá er niðurstaðan samt alltaf sú að þessar byggðir eru til staðar. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess og hvort hann telji það ekki vera til góða þegar minni sjávarbyggðir geta verið sjálfbærar og þurfi ekki að treysta á úthlutun fjármuna í einhverju formi á hverju ári til uppbyggingar heldur hafi þann grunn til að byggja á að geta treyst því að hafa aðgengi að fiskimiðunum upp að einhverju lágmarki eins og hugsunin er t.d. með því að styrkja frekar byggðatengingu aflaheimilda og skoða möguleika á því að auka byggðafestu. Er það ekki uppbyggilegra en það hlutskipti fólks að þurfa að vera þiggjendur á svæðum sem njóta þess að vera nálægt auðlindum, í þessu tilfelli sjávarauðlindum? Aðrir hafa heitt vatn og geta verið með gróðurhús og ýmiss konar atvinnustarfsemi [[Forseti hringir.]]hefur þróast í kringum annars konar auðlindir sem menn njóta [[Forseti hringir.]]góðs af.
Virðulegur forseti. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það jafn vel og ég hvernig er að vinna í fiski og hversu mikil breyting hefur orðið á slíkum vinnustöðum á aðeins tveimur, þremur áratugum. Það er ekki svipur hjá sjón miðað við það sem áður var þegar maður kom sem unglingur inn í fiskivinnslustöðvar í Vestmannaeyjum. Það er ekki sami mannaflinn og það er miklu meiri tækni, miklu færri störf og í sjálfu sér miklu meiri verðmæti sem verið er að skapa. Það sem við erum einfaldlega að segja er að þegar verið er að úthluta byggðakvóta til smærri byggðarlaga þá nýtist kvótinn að mjög litlu leyti allri byggðinni. Hann nýtist auðvitað þeim sem starfa við fiskvinnsluna, þeim sem sækja sjóinn og þeim sem eru með útgerðir. Hugsanlega væri hægt að byggja undir þessar byggðir með öðrum hætti. Hugsanlega mundu þær vilja ákveða að hafa atvinnuuppbyggingu sína öðruvísi. Það er margt sem hægt er að gera í þeim efnum. Maður sér marga jákvæða hluti verða til vegna þess að menn hafa einfaldlega aðgang að háhraðanettengingu og geta fjölgað stoðum undir sína atvinnugrein. Ég nefni dæmi eins og lýðháskólann LungA á Seyðisfirði og byggðir eins og Eyrarbakka og Stokkseyri þar sem er blómlegt menningarlíf. Það eru fleiri hlutir sem geta gerst í þessum byggðarlögum ef byggðirnar sjálfar fá einfaldlega styrki, fá hlutdeild af eign sinni í þessari auðlind til að gera það sem þær vilja. Það er hugmyndafræðin sem við í Bjartri framtíð leggjum frekar áherslu á og við teljum að hún sé áreiðanlegri til lengri tíma litið og sjálfbærari.
Herra forseti. Ég þekki sjávarbyggðir ágætlega á Vestfjörðum þar sem ég hef búið í 57 ár. Ég veit að hugsun þess fólks sem býr í sjávarbyggðum er þannig að menn vilja vera sjálfbærir og geta bjargað sér á eigin forsendum. Þær breytingar sem hafa orðið við tækniframfarir og aukna menntun skila sér líka út í þessar byggðir og þar er fjölbreytni að aukast í atvinnutækifærum. Tækniþróunin er til góða. Ég held að það sé hættulegt að þjappa aflaheimildum allt of mikið saman og fara þá leið að horfa til þess að byggðirnar hafi enga möguleika á að stunda útgerð eða vinnslu, þó að þær geti það, vegna þess að þá er verið að gera þessa flóru svo óspennandi og ófjölbreytta að fólk sækist ekki eftir að búa á þessum stöðum. Líka þegar verða kannski um átta stórir togarar á Íslandsmiðum sem sækja allan afla þá verður [[Forseti hringir.]]þessum afla ekið mjög óhagkvæmt þvers og kruss um landið [[Forseti hringir.]]frekar en ef hægt væri að vinna hann í nærumhverfi þeirra hafna þar sem fiskurinn [[Forseti hringir.]]veiðist.
Virðulegur forseti. Ég talaði við menn sem voru á strandveiðum fyrir vestan í dag. Þar voru menn að sækja sinn rétt uppi í fjörugrjóti í 15 metrum á sekúndu. Það er ekki glæsilegt hráefni sem kemur í land við þær aðstæður, þar að auki eru menn að sækja þennan afla við dálítið illan leik. Menn verða að velta þessu fyrir sér. Nú tek ég það fram að ég var mikill stuðningsmaður strandveiðanna og er enn. Mér finnst það þurfa að vera réttlætanlegt frá byggðarlegu sjónarmiði að grípa til sérstakra ráðstafana. Við þurfum að finna línuna á milli þess að við sem eigendur þessarar auðlindar reynum að fá eins mikið fyrir hana og mögulegt er og þess að hún sé nýtt þannig að sem mest verðmæti skapist vegna þess að við eigum að taka hlutdeild af hagnaðinum sem af þessu verður að mínu mati. Þess vegna viljum við að hagnaðurinn verði eins mikill og mögulegt er. [[Forseti hringir.]] Þegar við grípum til félagslegra aðgerða [[Forseti hringir.]]eða menningarlegra eins og strandveiðarnar eru þá þarf það að vera réttlætanlegt út frá öllum þessum mismunandi hagsmunum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og skýra yfirferð. Það er auðheyrt að það er samhljómur hjá Bjartri framtíð með stefnu Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum þó að áherslur hvað varðar útfærslur séu að einhverju leyti ólíkar. Ég ætla að segja það að ég er mjög hlynnt markaðslausnum í sjávarútvegi, en ég lít þó svo á að það sé nöturlegt að koma í sjávarbyggðir sem hafa byggst upp í kringum sjávarútveg og engin útgerð sé þaðan. Það er hluti af bæjarbragnum, það er hluti af sjálfsmynd íbúanna. Það er mikilvægt þegar við höfum valið að fara inn í kerfi eins og við erum í núna, sem er um margt gott kerfi þó að verðlagning aflaheimilda sé til vandræða og ýmsir skavankar á kerfinu, að þegar við förum í svona mikla hagræðingu í greininni þá verðum við líka að muna að markaðurinn er þjónn en ekki herra. Mig langar í því ljósi að spyrja hv. þingmann um þetta, nú hefði hann væntanlega eftir því sem mér skilst á hans máli viljað hafa þetta með öðrum hætti. En ég er að tala um 11. punktinn í þingsálykunartillögunni þar sem talað er um að tekjur sem fáist af ráðstöfun aflaheimilda á grundvelli þingsályktunarinnar renni til byggðatengdra verkefna samkvæmt reglugerð sem ráðherra setji. Mér finnst þetta óþægilegt ákvæði því að mér finnst það óeðlilegt þegar við vitum ekki um hve miklar fjárhæðir er að ræða. Ég er algjörlega sammála því að byggðirnar fái notið þessa í kerfi þar sem við erum með markaðar tekjur enn sem komið er. En ég vil spyrja þingmanninn, að því gefnu að tillagan verði samþykkt með þessum hætti, hvort hann sé ekki sammála mér í því að þetta ætti frekar að renna í sóknaráætlanir en að vera ákveðið við skrifborðið hjá ráðherra.
Virðulegur forseti. Jú, ég get ekki verið annað en sammála hv. þingmanni um að það er auðvitað mjög óeðlilegt og óheppilegt að þessum fjármunum verði ráðstafað með reglugerð sem ráðherra setur. Auðvitað þarf þetta að vera eitthvað sem á að koma til umfjöllunar í þinginu og verða rætt hérna áður en ákvörðun er tekin, a.m.k. sé ákvörðunin blessuð hér í þinginu. Ég vil bara ítreka þann punkt sem var meginefni ræðu minnar í þessum efnum. Það er hægt að styðja byggðirnar og það er auðvitað eitthvað sem við þurfum að velta fyrir okkur í þessu samhengi, hvort ekki sé ástæða til þess t.d. þegar við horfum til strandveiðanna að leggja meiri áherslu á þær byggðir þar sem ekki er önnur tegund útgerðar, þ.e. þar sem stóru útgerðirnar hafa horfið frá og hvaðan kvótinn hefur horfið á síðustu árum og áratugum. Það er auðvitað alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það er átakanlegt að verða vitni að því í þessum byggðum hvernig útgerðin hefur horfið og í staðinn hafa gjarnan komið söfn sem sýna atvinnusögu og heldur hnignandi atvinnusögu þessara byggða. Ég held að möguleiki margra þessara byggðarlaga sé mikill ef menn horfa til þess að reyna að byggja upp fjölbreytta atvinnumöguleika. Og þá eru auðvitað ýmsir þættir sem skipta miklu máli eins og t.d. aðgangur að háhraðaneti, góðar samgöngur o.s.frv. og við eigum að nýta fjármuni sem við eigum að fá af þessari auðlind okkar í þessi verkefni.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svarið og við erum algjörlega sammála um að það er mikilvægt að stuðla að byggðaþróun sem höfðar til nútímafólks og er líkleg til þess að auka vilja fólks til þess að búa á staðnum eða flytja þangað. Ég vil taka dæmi af Ísafirði, sem er ekki svipur hjá sjón hvað útgerð varðar. Kerfið hefur tekið sinn toll af því bæjarfélagi. Þar er vissulega smábátaútgerð en sáralítil útgerð. En þar eru nokkur fyrirtæki sem laða til sín starfsfólk og eru í mikilli verðmætasköpun og þau byggja á sjávarafurðum. Einhver þeirra búa til plástra úr fiskroðum svo dæmi sé tekið. Það er líka mikilvægt að horfa til þess að sveitarfélög eða svæði og bæir fái að þróast í samhengi við sína [[Forseti hringir.]]sögu, ég held að það sé mikilvægt fyrir sjálfsmynd og menningu og svo fylgir ýmislegt annað með.
Virðulegur forseti. Það er auðvitað alveg rétt að margar þessar byggðir eru mjög ólíkar því sem áður var. En ég minni líka á þá staðreynd að hér komu inn í landið 303 milljarðar á síðasta ári vegna komu erlendra ferðamanna til landsins. Það er að eiga sér stað ekki hljóðlát, heldur mjög hávær og áberandi bylting og breyting á atvinnuháttum þjóðarinnar, þ.e. að meginstoðir atvinnulífs okkar eru mjög breyttar. Þetta skapar auðvitað tækifæri, þetta gefur okkur rými til þess að hugsa. Hugsanlega hafa byggðir meira að gera við að fá fjármagn í að byggja nýjan leikskóla eða nýjan grunnskóla eða bæta lífsskilyrði með einum eða öðrum hætti í byggðarlögunum [[Forseti hringir.]]en að fá beinlínis kvóta sem nýtist mjög afmörkuðum þætti byggðarlagsins, þó að sá þáttur sé auðvitað jákvæður.
Herra forseti. Sá stjórnmálaflokkur sem ég tilheyri, Samfylkingin, hefur mótað sér stefnu í sjávarútvegi sem byggir á markaðslausnum, alveg eins og stjórnmálaflokkurinn Björt framtíð, þannig að ég og hv. þm. Róbert Marshall erum mjög á svipuðum blaðsíðupörtum í því efni. Jafnvel þó að maður sæi fyrir sér kerfi þar sem væri beitt uppboðum, eins og ég vildi gjarnan að væri gert til þess að dreifa aflaheimildum, er eigi að síður í því kerfi hægt að sjá fyrir sér, eins og í núverandi kerfi, svipaðar hamfarir og við höfum séð gerast. Skuggahliðar kerfisins eru þannig að einmitt vegna markaðar er hægt að sjá fyrir aðstæður þar sem í einu vetfangi eru kannski keyptar burtu eða fluttar burtu aflaheimildir í byggðarlagi sem hefur löngum stundum byggt á sjávarútvegi. Og jafnvel þótt menn vindi sér í það að byggja upp annars konar atvinnugreinar og atvinnu til þess að búa til störf á staðnum þá tekur það tíma. Reynslan sýnir að það hefur verið mjög erfitt, það er kannski hægt en það tekur tíma. Þá er það spurningin: Hvernig á að bregðast við þegar slíkar aðstæður skapast? Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að það sé fyllilega réttlætanlegt að hafa form, við getum kallað það byggðakvóta, þar sem hægt sé að grípa til til þess að brúa bilið á millum mjög þungbærrar nútíðar og yfir í einhverja framtíð. Spurning mín til hv. þingmanns, af því að ég var ekki algjörlega klár á því í hans ágætu ræðu áðan, er hvort hann telur að réttlætanlegt sé að byggja slíkt inn í kerfið eða hvort hann er á móti því. Og ef hann er með því hvaða form hann telur heppilegast, t.d. það form sem menn hafa tekið upp núna á síðustu tveimur árum og felst í að veita Byggðastofnun heimild til þess að úthluta sérstökum kvóta?
Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að vera til fjármagn og að þjóðin fái fjármagn af auðlind sinni til þess að geta brugðist við vá sem upp kann að koma. Það sem er hér á ferðinni, án þess að ég sé að gera lítið úr þessu máli sem er á ferðinni og þeirri lausn sem verið er að leggja til og átta mig á því að það er nauðsynlegt að afgreiða það hérna, er ein af fjölmörgum skyndireddingum á kerfi sem við ættum í raun fyrir löngu að vera búin að leggja niður fyrir okkur í sæmilegri sátt á milli stjórnmálaflokka, milli landshluta, landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, þannig að það ríkti góð sátt um þennan grunnatvinnuveg. Því miður hefur okkur ekki tekist það, við höfum rifist um þennan málaflokk í áratugi. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson átti sæti í ríkisstjórn sem tók við árið 2007, algjörlega grunlaus um hremmingar sem biðu nokkrum mánuðum síðar. En þá var líka mikill aflabrestur og samdráttur í aflaheimildum í þorski, ef ég man rétt, og ríkisstjórnin sem hv. þingmaður átti aðild að þá greip til margvíslegra ráðstafana. Þær voru ekki allar fólgnar í því að úthluta kvóta heldur í að byggja upp innviði, að setja fjármagn í samgöngubætur og þar fram eftir götunum. Það er þannig sem ég held að ríkið, samfélagið eigi að vera í stakk búið, til að geta brugðist við þegar svona kemur upp, vegna þess að bættar samgöngur, bætt lífsskilyrði á allan hátt auka möguleikann á fjölbreyttara atvinnulífi, auka möguleikann á því að vera ekki með öll eggin í sömu körfunni, [[Forseti hringir.]]þannig eru menn betur í stakk búnir til þess að bregðast við áföllum.
Herra forseti. Ég bý í veruleikanum og til þess að taka dæmi úr honum, taka dæmi um það sem ég er að hugsa, nefni ég Flateyri. Þar gerðist það nánast á einni nóttu að það uxu fætur á kvótann og hann gekk í burtu, hann hvarf á einni nóttu. Eftir stóðu atvinnutækin, þ.e. húsin og vélarnar o.s.frv., og fullt af fólki án atvinnu. Við erum tala um kerfið eins og það er í dag, þetta frumvarp sem við ræðum varðar kerfið eins og það er í dag og ég velti fyrir mér: Telur hv. þingmaður ekki að við slíkar aðstæður sé réttlætanlegt á einhvern hátt að grípa til aðgerða eins og að úthluta byggðakvóta? Ekki förum við í að búa til einhverja nýja innviði eða nýja atvinnugrein einn, tveir og þrír, það þarf með einhverjum hætti að brúa bilið. Ég er þeirrar skoðunar að sú aðferð sé réttlætanleg sem menn hafa tekið upp á síðustu tveimur árum, með því að taka upp þennan sérstaka kvóta í gegnum Byggðastofnun, sem hefur reynst miklu betur en almenni kvótinn. [[Forseti hringir.]]Ég sé ekki betri leið til þess að bjarga því sem er kannski neyðarástand. Hv. þingmaður getur kallað það eina af fjölmörgum reddingum, en þetta er eina reddingin sem bjargar þessari stöðu.
Virðulegur forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum ekkert ósammála um nauðsyn þess að ríkið geti brugðist við í tilfellum eins og með Flateyri. Málið er að menn gera þetta á hverju einasta ári. Menn hafa gert þetta mjög langt aftur í tímann með alls konar reddingum. Það er auðvitað alveg rétt, og það kom ég inn á í ræðu minni, að slíkar ráðstafanir þurfa að vera réttlætanlegar með tilliti til meginmarkmiðs okkar með umgengni við auðlindina. Það þurfa að vera að vera góð byggðaleg og félagsleg rök fyrir slíkum ráðstöfunum og menn þurfa að vera að búa til eða stefna að kerfi þar sem byggðir eru sjálfbærar, þar sem þær eru stöndugar, standa undir sér. Það er þannig sem hlutirnir þurfa að vera.
Hæstv. forseti. Hér ræðum við þingsályktunartillögu um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla. Tillagan kom hér inn í þingið í gær og þurfti fyrst að fá atkvæðagreiðslu um afbrigði vegna þess að málið hefði átt að berast fyrir 1. apríl síðastliðinn, það kemur sem sagt rúmum tveimur mánuðum of seint, síðan þurfti aftur afbrigði til þess að taka það á dagskrá í dag. Þetta er svona dæmigert mál sem því miður hefur einhverra hluta vegna tafist í allri vinnunni í hv. ráðuneyti og óskir hæstv. forseta Alþingis um að mál kæmu hér fyrr inn hafa brugðist illilega hvað þetta mál varðar. Hér er ekki um að ræða mjög flókið mál miðað við sjávarútvegsstefnuna undanfarin ár. Hér er verið að úthluta því sem dregið er frá heildarafla, en það er ákvæði um að aflahlutdeildum er úthlutað á skip og síðan er tekinn ákveðinn hluti af því og lagður í sameiginlega potta, eins og það hefur stundum verið kallað, og honum skipt niður til ákveðinna verkefna. Það varð sú breyting varðandi þessa úthlutun þegar menn voru að fjalla um þetta á síðasta ári ef ég man rétt, frekar en þar á undan, að það var tryggt að stefnan í þessum málum kæmi fram í þingsályktunartillögu og hún yrði lögð fyrir þingið. Þess vegna er mikilvægt að fá svona tillögu og fá tækifæri til þess að fjalla um hana og ræða hana, fá umsagnir og leiðbeiningar frá aðilum allt í kringum landið og leiðbeiningar um það hvernig best er að gera þetta. Nú skilst mér að þetta sé gert í svolitlum flýti og það þurfi jafnvel að koma með nýja þingsályktunartillögu strax í haust sem er auðvitað mikill galli. Það að hugsa stefnuna til lengri tíma er gríðarlega mikilvægt og við þurfum að taka slíkt vinnulag upp sem víðast þótt það gangi nú í þveröfuga átt í augnablikinu. En einmitt það að málið berst svona seint er tilfinnanlegt því nú hefur oft verið rætt um að óvissa í sambandi við sjávarútveg sé óþægileg og hafi áhrif á fjárfestingar, minnki áhuga á þeim og af hverju hafa menn þá ekki þetta í lagi? En ég ætla ekki að eyða meiri tíma í það. Þetta er mál sem við studdum að yrði tekið inn með afbrigðum einfaldlega vegna þess að það verður að afgreiða það. Kvótaárið hefst 1. september og það verður að ljúka þessu áður en kvótaárið hefst og það er mikilvægt að fá umfjöllun um málið. Ég ætla að vona að hv. atvinnuveganefnd fái tækifæri til þess að ræða það vel inni í nefnd. Hér eru sem sagt ýmsar byggðaráðstafanir eins og ég kalla í þessu pottakerfi og félagslegar lausnir og er miðað við 5,3% af heildarafla. Þessi tala, 5,3%, er mjög umdeilanleg og það er líka fróðlegt að skoða hana í samhengi við það ef það verður enn og aftur aukning á kvóta, m.a. í þorski og jafnvel ef ýsan fer að koma sterkar inn aftur. Þá er spurning hvort það eigi að halda sig við þessa prósentu og hvaða áhrif það muni hafa á þær tölur sem hér eru lagðar fram þegar þessar aukningar koma inn í framtíðinni. Það hefur orðið töluverð umræða í þessum sal, t.d. hjá síðasta ræðumanni og fleirum, hvernig eigi að bregðast við vandræðum í sambandi við kvóta í einstökum byggðum. Þar hefur komið þessi nýja lausn sem er að í stað almenns byggðakvóta, sem er skertur í þessum tillögum, sé fært inn í sameiginlega pott sem Byggðastofnun fær, þ.e. sérstakan byggðakvóta til að styrkja brothættar byggðir. Þar er kvóti upp á 1.200 tonn sem menn fá til ráðstöfunar, hann er sóttur í almenna byggðakvótann að hluta og skerðingar á rækju- og skelbótum. Í umræðunni um það hvernig eigi að bregðast við vandamálum í einstökum byggðum þá hafa menn eiginlega ekki fundið neina viðunandi lausn og menn hafa verið í vandræðum með forkaupsrétt á kvóta, hann má ekki vera á kvótanum sjálfum, hann verður að vera á skipum, en ef kvótinn á skipinu er aðskilinn þá hefur sveitarfélagið enga vörn eins og mér sýnist vera að gerast í Vestmannaeyjum. Við höfum líka verið með þá tillögu í þinginu að þessar byggðir fái töluverðan hluta eða allt að 25% af veiðigjaldinu til þess að byggja upp og skapa fjölbreyttari atvinnu. En ég held að alveg sama hvaða hugmyndir við höfum hvað þetta varðar þá sé gríðarlega mikilvægt að styðja við sjávarútveg á þessum stöðum eftir sem áður. Þannig hefur strandveiðin, sem fær óbreytt magn í þessari tillögu, haft mikilvægu hlutverki að gegna við að skapa líf í höfnunum úti um land. Það er ákveðinn hópur sem er alinn upp við það að veiða fisk og hefur haft þau tækifæri í gegnum árin og það er mjög mikilvægt fyrir þennan hóp að eiga tækifæri til þess að fara til veiða og skila fiski að landi. Strandveiðarnar eru líka farnar að skipta verulegu máli á einstökum stöðum, t.d. staðir eins og Patreksfjörður sem hefur getað haldið frystihúsinu opnu yfir sumartímann vegna strandveiðanna. Ég hefði viljað að strandveiðarnar væru auknar meira en hér er reiknað með. Einnig vegna umræðu um að það getur verið erfitt að sækja fiskinn á þeim dögum sem opnað er fyrir strandveiðina, þetta eru ólympískar veiðar í byrjun mánaðar, hefði ég viljað breyta fyrirkomulaginu þannig að ráðstafað væri til eins mánaðar og menn gætu þá ráðið hvenær þeir færu út til að sækja aflann. Flutt hafa verið frumvörp um það, m.a. af fyrrverandi hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og fleirum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að skoða þau mál áfram. Formið með sérstakan byggðakvóta eða byggðakvóta til brothættra byggða hefur líka falið í sér þá breytingu að úthlutað er til þriggja ára. Þar af leiðandi geta menn gert áætlanir og skoðað málið til lengri tíma en bara til ársins. Ég styð sem sagt að meginhluta þær breytingar sem hér koma fram þótt það þurfi að fara yfir einstök atriði og skoða skiptinguna. Ég hefði þó viljað sjá aukningu á þessum hlut samfara auknum aflaheimildum með batnandi lífríki í sjónum og stækkandi fiskstofnum. Hér er fjallað um makrílinn og makríl til smábáta. Það er mjög forvitnilegt að skoða þessa þingsályktunartillögu í samhengi við frumvarpið sem kom inn um makríl vegna þess að þetta stangast hreinlega á. Hér er úthlutað með allt öðrum hætti en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þarna er verið að tala um 15 þús. tonn sem er góð aukning á smábátana. Það á að taka gjald en það liggur ekki fyrir hversu hátt það á að vera, einhverjar getgátur um að það taki mið af síldinni eða á það að vera bundið við veiðigjaldshugmyndina, 10 krónur, eða hvað annað? Þarna hefði náttúrlega verið miklu eðlilegra að menn hefðu blandað saman úthlutun á bátana og síðan 20%-viðbótinni sem fer til ráðuneytis og á að selja, og látið það fara á kvótaþing, jafnvel þótt menn mundu svæðisbinda það að einhverju leyti. Þá hefðu menn að minnsta kosti tækifæri til að sjá hvert verðið er. Hér á að afgreiða ráðstafanir til smábáta í gegnum umsóknir til ráðuneytisins. Þær heimildir sem verða ónýttar í lokin verða síðan settar á markað eða boðnar til kaups, en það eru engar reglur, stendur ekkert um hvernig eigi að fara með það. Ég hefði viljað sjá að menn gerðu tilraunir með kvótaþingið sem hefur verið töluvert til umræðu og hefur verið býsna mikil sátt um þá hugmynd að það sé til opinber markaður sem taki inn aflaheimildir sem ekki eru nýttar og komi þeim aftur til þeirra sem vilja veiða þær á því verði sem þeir eru tilbúnir að borga fyrir það. En það er mikilvægt að það sé opinberi markaðurinn, ekki sé selt af smábátunum. Hér er til dæmis gert ráð fyrir því að veiðist ekki fiskur þá færist hann ekki, það megi ekki framselja hann yfir á aðra báta. Það mátti í hinum tillögunum. Þannig að þessu leyti er þessi tillaga miklu skárri og vonandi ávísun á að búið sé að kæfa þá hugmynd, hún sé andvana fædd, þ.e. tillagan um sex ára úthlutun og allar þær fáránlegu hugmyndir sem fylgdu henni. Í heildina vil ég segja að Samfylkingin hefur ítrekað lagt fram tillögur um sjávarútvegsstefnu og þar hafa markaðslausnir að megingrunni verið lagðar til grundvallar. Það hefur nú oft borist í tal að svokölluð sáttanefnd hafi skilað ákveðnum hugmyndum um samninga, en ég minni á tillögu frá Samfylkingunni, plagg sem var unnið m.a. af þingmönnum Samfylkingarinnar á þeim tíma en fyrst og fremst Þorkatli Helgasyni og Jóni Steinssyni, um það hvernig markaðsumhverfi væri hægt að búa til. Sem betur eru fleiri og fleiri að sjá að það hefði verið skynsamlegt að skoða það. Auðvitað verður að setja ýmsar reglur í kringum það kerfi, en það er eina leiðin til þess að finna út hvað útgerðin þolir að borga fyrir aðgang að auðlindinni.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og langar að spyrja hann út í það sem við vinstri græn höfum velt töluvert fyrir okkur. Hann kom aðeins inn á reglurnar um meðferð og mismun á milli svokallaðs makrílfrumvarps og meðferðarinnar sem þetta frumvarp leggur til, að það stangist á. Okkur er tíðrætt um minni byggðirnar. Mér er þetta úrræði Byggðastofnunar hugleikið og langar að velta því upp með þingmanninum. Það kemur fram í þessu frumvarpi, þar sem talað er um áherslur, að mun meiri jákvæðni sé gagnvart byggðakvótanum sem fer í gegnum Byggðastofnun og úthlutun hans en til hins hefðbundna almenna byggðakvóta sem við þekkjum svo vel. Hv. þingmaður talaði um uppboðsleiðina sem Samfylkingin hefur talað um. Við höfum aðeins horft til annarra leiða. Þá langar mig að velta því upp með þingmanninum hvort hann sjái fyrir sér að tekjurnar af þessum aflaheimildum, sem til dæmis kæmu af makríl eða hverju það væri, eins og kemur fram í lið nr. 8 á forsíðu þingsályktunartillögunnar, yrðu nýttar í byggðatengd verkefni til þess að auka fjölbreytni í byggðinni, í hinum litlu byggðum sem byggjast fyrst og fremst á útgerð. Mætti að einhverju leyti sjá fyrir sér, hvort sem það væri í gegnum sóknaráætlanir eða á annan hátt, að hægt væri að nýta [[Forseti hringir.]]fjármunina til uppbyggingar á stöðunum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Hvað varðar brothættar byggðir og Byggðastofnun og það hvernig kvótanum er úthlutað held ég að meginmunurinn hafi verið sá að forsenda þess að fá úthlutað kvóta er að það hafi átt sér stað ákveðið ferli áður, þ.e. menn eru búnir að greina að þarna er staður sem hefur tapað aflaheimildum og á í erfiðleikum þess vegna, það er reiknað með því að farið sé með heimaaðilum og öllum aðilum sem þarna koma að málum yfir það hvaða lausnir koma til greina. Fyrst þegar sú aðferð var notuð ræddu menn þetta hreinskilnislega: Viljið þið vera, viljið þið fara? Það skiptir auðvitað miklu máli að svona byggðarlag sé ekki í þeirri stöðu að allir séu að reyna að verða ekki síðastir í burtu úr byggðarlaginu og sitja þá uppi með eignir sem eru verðlausar o.s.frv. Þetta hefur orðið til þess að þarna hefur Byggðastofnun komið inn, fólkið hefur valið hvaða leiðir eru farnar. Það er einhugur um að nýta aflann í heimabyggðinni þannig að það gagnist heimabyggðinni. Þess vegna hefur verið miklu meiri jákvæðni á bak við þetta. Ég mæli eindregið með að sú leið sé notuð í auknum mæli í staðinn fyrir að vera setja smákvótaúthlutanir á stærri sveitarfélög sem hafa minna við það að gera. Þegar talað er um að okkur og vinstri græna greini á varðandi kvótaþing þá er kvótaþing töluvert annað en uppboðsmarkaður. Við höfum talað um tilboðsmarkað sem þýðir að menn geta verið á markaðnum í töluverðan tíma, fylgst með verðunum og metið hvað þeir treysta sér til þess að sækja aflaheimildir og það er hægt að setja alls konar reglur í kringum það. Aðalatriði er að þetta sé ríkisrekið kvótaþing og því sé stýrt þar, það séu ekki hagsmunaaðilar sem hagnast á því að selja o.s.frv. Varðandi byggðatengsl við [[Forseti hringir.]]tekjurnar tek ég undir að það væri mjög æskilegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Aukin byggðafesta er meðal annars það sem við vinstri græn höfum lagt til. Hér liggur fyrir tillaga sem þrír þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram til að mynda til eflingar brothættra byggða, sem tekur á byggðafestu aflaheimildanna. Ég held að það sé eitt af því sem hefur skort á í þessu. Ég kem úr sveitarfélagi þar sem hinn almenni byggðakvóti hefur farið á stærri aðilana og þeir minni ekki notið góðs af og gjarnan hefur staðið styr um það og ýmsar kærur og annað og hefur þurft að breyta og bæta í því. Mig langar í síðara andsvari mínu að ræða aðeins um strandveiðarnar. Það er svolítið um það deilt hvort þetta sé nægjanlegt til þess að strandveiðarnar geti haldið áfram að blómgast, þannig að það geti verið upphafið fyrir nýja aðila sem vilja fara að róa, að þeir geti í rauninni byggt á því, þetta sé hluti af undirstöðu þeirra. Ég held að hv. þingmaður hafi eins og ég séð hvernig það er með kvótalitla báta sem hafa fengið kvóta í gegnum strandveiðarnar, þetta hefur aukið möguleika á nýliðun. Svo er það líka vinnan, menn geta starfað við þetta allan ársins hring. Einnig er það ferðaþjónustan, og ég sé það í mínum heimabæ, en það er gjarnan talað um að lífið hafi færst í hafnirnar og þetta skiptir máli fyrir ferðaþjónustuna, sérstaklega útlendingum þykir gaman að þessu. En mig langaði sem sagt að spyrja hv. þingmann hvort hann telur þá hlutdeild sem hér er lögð til nægjanlega til þess að halda við strandveiðum og byggja undir [[Forseti hringir.]]nýliðun, eins og hér er lagt til, og ef ekki hvað hann telur þá að við gætum þurft til viðbótar.
Hæstv. forseti. Ein leiðin til að tryggja afkomu getur einmitt verið byggðafesta. Ég vil þó halda því til haga að ég er einn af þeim sem hafa talað um að við rekum gríðarlega hagkvæman og öflugan sjávarútveg og megum ekki missa það niður, við megum ekki fara að gera þetta að byggðapólitísku máli, að senda þetta hingað og þangað, þetta verður að vera markaðslögmál. Við erum að berjast við alþjóðlegan markað og margt af þessu er orðið þvílíkt flott framleiðsla, jafnvel strandveiðafiskurinn er þannig að menn semja um það hvar hann fer á markað innan tveggja, þriggja daga. Það er búið að velja nákvæmlega; þessi fiskur fer í þessa verslun og hann fer þessa leið í gegnum kerfið o.s.frv. Við megum alls ekki missa þetta, það má ekki vera nein rómantík í því. En ég er algjörlega á þeirri skoðun að strandveiðin hafi orðið ánægjuleg viðbót og það þurfi að auka þær meira. Samtímis verðum við að vera mjög skýr í því að þetta er kerfi sem þrífst við hliðina á kvótakerfinu og má aldrei fara í kvótann, vegna þess að ef það gerist einu sinni enn að menn fara að kvótafesta strandveiðiafla erum við komin í sömu vitleysuna og hefur að minnsta kosti verið farið tvisvar sinnum í gegnum hér áður. Ég held að það skipti mjög miklu máli að þetta sé það sem það er. Þetta gerir mönnum mögulegt að lifa með þann litla kvóta sem fyrir er, getur líka verið mögulegt bara með sumarvinnu, getur verið viðbót til að bjarga fólki gegnum ákveðið tímabil á árinu. Fyrst og fremst er þetta það sem færir líf í byggðarlögin. Ég tel því að þetta sé of lítið, en ég sé alls ekki fyrir mér að það eigi að stækka það nein ósköp og alls ekki að setja það í kvóta.
Hæstv. forseti. Ég er næst á mælendaskrá og verð að lýsa furðu minni á því að hér sé ekki staddur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Nú virðist hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra vera staðgengill hans. Ég vona að hún komi og rökræði þetta mál við mig í anda róttækrar rökhyggju. Ég lýsi furðu minni á því að hér höfum við í minni hlutanum tekið þátt í því að afgreiða mál hæstv. sjávarútvegsráðherra með afbrigðum til að greiða fyrir því að það kæmist á dagskrá. Ég veit ekki betur en hann hafi greitt atkvæði með því að hafa lengri þingfund hér í dag til þess eins að hverfa síðan af landi brott. Það hlýtur að vera fyrst hann er hér með staðgengil sinn. Er það virkilega rétt, hæstv. forseti, að hæstv. sjávarútvegsráðherra telji þetta mál ekki svo mikilvægt að hann geti ekki verið á landinu á meðan það er í 1. umr. og að hann hafi í þokkabót ætlað okkur að vera hér í kvöld á meðan hann væri í burtu?
Forseti. Ég vil byrja á að harma það að forseti hafi ekki svarað minni einföldu spurningu. Henni var hægt að svara með einu orði, já, eða flóknari skýringum ef svarið var nei. Nú að málinu. Þetta mál er hér lagt fram, málið sem kallast litli pottur. Hér erum við á grundvelli laga um fiskveiðistjórn að fjalla um þingsályktunartillögu um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla, samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða. Það var ansi gott að því var komið til leiðar af atvinnuveganefnd að ráðherra þyrfti að koma með þingsályktunartillögu um skiptingu þessa aflamagns. Myndaður var starfshópur sem vann ágætlega að því að skipta þessu niður á hinar ýmsu tegundir. Hér er 5,3% af heildaraflanum ráðstafað á grundvelli ýmissa greina laganna um fiskveiðistjórn. Þeim er skipt niður til strandveiða, rækju- og skelbóta, stuðnings byggðarlögum, aflamarks Byggðastofnunar til línuívilnunar og til frístundaveiða. Svo er hér verið að ræða um aflaheimildir í makríl og aflaheimildir í síld og ýmislegt fleira. Ég kem hingað upp, hæstv. forseti, því að það eru nokkur atriði sem ég hef athugasemdir við. Eins og alþjóð veit er Samfylkingin hlynnt markaðskerfi á útdeilingu aflaheimilda, en við erum jafnframt þeirrar skoðunar að það þurfi að tryggja að áfram verði hægt að stunda í einhverjum mæli sjávarútveg í þeim byggðum sem hafa misst aflaheimildir í gegnum kvótakerfið og eins verði hægt út frá byggðasjónarmiðum um brothættar byggir að koma til móts við þau byggðarlög. Það sem vekur ekki síst furðu mína eru aflaheimildir í makríl sem á að selja á ákveðnu kílóverði til báta undir 30 brúttótonnum að stærð til veiða á grunnslóð. Þetta á að selja og það má ekki færa á milli báta. Svo er farið yfir hvernig 80% af þessu á að fara á grundvelli umsókna, 20% á að fara eftir umsóknum sveitarstjórna og þær heimildir sem ekki hafa gengið til tilgreindra báta í samræmi við þetta kerfi verða boðnar til kaups í sambærilegu ferli. Þetta er mjög furðulegt. Við erum að tala um allmikið magn af makríl, en við vitum ekkert um hvaða verð er verið að tala. Markaðurinn á ekki að ákveða það verð, hæstv. forseti, og ekki þingið þó að ég hafi efasemdir um aðkomu þingsins að því - nei, ráðherra á bara að taka ákvörðun um það. Í tillögunni kemur ekki fram hvaða fjárhæðir við erum að afsala okkur fjárveitingavaldi á til ráðherra. Í 9. lið tillögunnar er hins vegar talað um sumargotssíld og úthlutanir á henni. Þar segir að selja eigi til báta undir 30 brúttótonnum heimildir til síldveiða á grunnslóð og kveðið á um að verðið skuli vera á 16. kr. kílóið. Nú verð ég að segja að lög um fiskveiðistjórn eru ekki sérstaklega einföld ef maður er ekki þeim mun betur að sér í þeim. Þar er ansi mikið fjallað um með hvaða hætti ráðherra gefur út reglugerðir og skiptir og dírigerar. Það er eiginlega skrifborð ráðherra og skúffurnar í því sem eru meginuppistaðan í því kerfi sem við erum að tala um í þessari þingsályktunartillögu. Ég vil í þessu samhengi benda fulltrúum atvinnuveganefndar á 8. liðinn í yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga, sem heitir eftirlit með atvinnustarfsemi. Þar er einmitt talað um að endurskoða skuli löggjöf sem hefur áhrif á atvinnulífið, draga úr reglubyrði og einfalda samskipti við opinbera aðila. Ég held að fiskveiðilöggjöfin sé hreinlega frábær byrjunarreitur í þeim efnum. Hana má heldur betur einfalda og auka hlutdeild almennings í arðinum af auðlindinni með því að bjóða upp heimildirnar. Nú skal ég ekki segja að þetta eigi við í öllum tilfellum. Hér er verið að beita sértækum aðgerðum. En það er ágætt að það verð sem notað er taki mið af því markaðsverði sem ætti að finnast á markaði með eðlilegu uppboði aflaheimilda. Það er nefnilega þannig, hæstv. forseti, að við treystum þeim sem stunda sjávarútveg til þess að skipta á milli sín tegundum sem þurfa þó að vera jafngildar hvað þorskígildi varðar. Við treystum þeim alveg til þess að eiga þau viðskipti sín á milli. Markaðurinn virðist alveg ráða við það. Útgerðin veit alveg hvað hana vantar af tegund inn í aflamark sitt til að geta náð sem bestum og hagkvæmustum rekstri, geri ég ráð fyrir. Ég mundi halda að útgerðin væri betur til þess fallin að meta hvaða verð hún treystir sér til að greiða fyrir aflann en ráðherra með útgáfu reglugerðar. Varðandi þessa reglugerð þá hef ég töluverðar áhyggjur af því að hún virðist byggð á algildri tillögu í 8. gr. Í næstsíðustu málsgrein hennar segir, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að kveða nánar á um framkvæmd ákvæða greinarinnar í reglugerð.“ Við vitum að ráðherra á að gera þetta með tilliti til byggðatengdra verkefna, en í raun og veru vitum við ekkert mikið meira. Ég vil fara þess á leit að eftir umfjöllun atvinnuveganefndar - ég sit ekki þar þannig að ég beini þessu til nefndarmanna, það er nú eingöngu einn hér í salnum þannig að ég treysti á hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur - fáum við upplýsingar um hvaða fjármunir eru þarna í húfi. Hvert er virði þeirra aflaheimilda sem hér er verið að tala um úthlutun á? Hvert er virði þeirra aflaheimilda sem ráðherra ætlar að endurráðstafa með reglugerð til byggða út frá byggðasjónarmiðum? Mér er til efs að okkur sé heimilt að afsala okkur fjárveitingavaldinu með þessum hætti. Ég legg til að gerðar verði breytingar á þessu þannig að á meðan við búum við kerfið eins og það er þá verði þeir fjármunir sem ráðherra vill ákveða sjálfur með reglugerð settir í sóknaráætlanir landshluta. Þá væru það byggðirnar sjálfar, á grundvelli byggðasjónarmiði og byggðastefnu sem samkomulag væri um í landshlutanum, sem ákvörðuðu með hvaða hætti þær ráðstöfuðu þessum fjármunum. Hitt gefur eingöngu ástæðu til að ætla að það gæti orðið tilefni til spillingar því að þetta er svo loðið og falið, auk þess sem [[Forseti hringir.]]reglugerðin sem þetta á að grundvallast á liggur [[Forseti hringir.]]ekki fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar ræðu. Hún talaði, eins og fleiri í Samfylkingunni og Bjartri framtíð, fyrir svokölluðum markaðsleiðum en tekur samt fram að hún telji að taka eigi tillit til byggðasjónarmiði. Nú er þessi hluti af úthlutuðum aflaheimildum, 5,3%, kannski ekki nægur og mörgum þykir sem auka þyrfti hann miðað við það sem hann er í dag. Restin af kerfinu er óheft markaðskerfi í raun eins og hv. þingmaður kom inn á. Aflaheimildir ganga kaupum og sölum á milli aðila og hægt er að fara með þær á einni nóttu út úr byggðarlögum og ekkert er skilið eftir annað en íbúarnir og fjárfestingar sem þeir hafa lagt í og menn standa berskjaldaðir. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart afleiðingum og svörtum hliðum óheftrar markaðshyggju í þessu sem svo mörgu öðru þar sem við teljum að horfa verði til ýmissa annarra sjónarmiða en þess eins að ná hagkvæmni út úr greininni. Hagkvæmni fyrir hverja? er þá spurt. Fyrir hluthafa stórra fyrirtækja? Arðurinn rennur þá kannski í vasa þeirra að mestu í stað þess að dreifast um landið og til íbúa sjávarbyggða sem hafa byggt upp heimili sín og fyrirtæki og annað í kringum sjávarútveginn en hafa ekkert vald yfir því hvernig fjármagnið stjórnar ferðinni varðandi aflaheimildir þegar þær ganga kaupum og sölum. Ég veit að kannski er stórt spurt. En hvað telur hv. þingmaður að hægt sé að gera til að tryggja eitthvert jafnvægi í þessum efnum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og minni á að 94,7% af aflaheimildum á Íslandsmiðum eru í óheftu markaðskerfi, eru í kerfi sem er á lokuðum innri markaði. Þeir sem hafa fengið úthlutað aflaheimildum geta verslað með þær; ekki fullkomlega að vild, en geta fengið umtalsverðan arð út úr því, arð sem ætti að umtalsverðu leyti að lenda hjá ríkinu, okkur sem saman myndum þetta ríki, en endar í vösum þeirra sem á grundvelli veiðireynslu og forréttinda hafa fengið þessu úthlutað endurgjaldslaust. Þetta lokar auðvitað atvinnugreininni, því að þeir sem síðan bjóða í þessar aflaheimildir greiða mjög hátt verð fyrir þær, enda er markaðurinn lítill, því að það er eingöngu ákveðið hlutfall aflaheimildanna sem lýtur þessum lögmálum. Ef þær væru þarna allar væri auðveldara fyrir aðila að komast inn í greinina. Við gætum búið til miklu betra markaðskerfi þar sem allir væru undir sömu reglur settir og þar sem við, í krafti ríkisvaldsins, stjórnuðum þeim markaði. En ég tók það líka fram í ræðu minni að ég er hlynnt því að hluti kerfisins, eins og kveðið er á um hér, lúti öðrum lögmálum. Markaðurinn á ekki að vera herra heldur þjónn og mikilvæg sjónarmið, önnur en arðsemi, kunna að þurfa að liggja til grundvallar við úthlutun á aflaheimildum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Á síðasta kjörtímabili lá hér fyrir frumvarp um stjórn fiskveiða. Hluti af því var að setja aflaheimildir ríkisins á leigumarkað og stækka þann pott til að auka möguleika á nýliðun í greininni, sem er mjög erfið í dag og nær óaðgengileg, og er þá fyrst og fremst í gegnum strandveiðar eins og komið hefur fram. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess að til verði leigupottur sem hægt verði að leigja og hann mundi vaxa og þá yrði einhver möguleiki til að komast inn í greinina. Ef allar aflaheimildir, nú eru það 94,7%, færu á uppboð mundi hv. þingmaður telja rétt að þar væri einhver flokkun varðandi stærð útgerða, hvort þetta væri eingöngu einn pottur, hvort skipta ætti landinu upp í einhver svæði miðað við smærri byggðarlög og stór og öflug svæði sem hafa mikinn uppsjávarfisk í dag og mikið umleikis; að það yrði einhver aðgreining þar varðandi uppboðið, einhverjar girðingar, eða hvort þetta yrði algjörlega óheft. Ég tel rétt að skoða blandaða leið. En ef þetta er algjörlega opið og óheft þá sé ég ekki annað en þeir sem nú eru í þessum stóra potti, minni útgerðir og þær sem eru ekki eins fjársterkar, mundu fljótt verða undir í þeirri samkeppni sem þar yrði vegna þess að hinir stóru og sterku hafa mikið forskot varðandi aðgengi að fjármagni og eru stórir og öflugir fyrir í greininni.
Hæstv. forseti. Nei, ég er ekki hlynnt því að það sé fullkomlega opið og óheft. Það má setja mjög skýrar reglur um hámarksaflahlutdeild og slíkt um slíkan markað rétt eins og við höfum í dag. Margar atvinnugreinar búa við það að þurfa að bjóða í aðföng sín á markaði ef um er að ræða einkaleyfi af einhverju tagi. Það hlýtur að vera markmiðið að það sé einhvers konar ballans á milli þess að hámarka arðsemi okkar af þeim auðlindum sem við eigum á móti því að koma í veg fyrir óeðlilega samþjöppun í greininni og óeðlilega stöðu í samkeppni; rétt eins og á matvörumarkaði þar sem ákveðnar verslanir hafa í krafti stærðar og dreifingar getað náð lægra vöruverði en eru síðan komnar í þannig markaðsráðandi stöðu að geta farið að stjórna vöruverði, og það ekki endilega neytendum til hagsbóta. Þar koma samkeppnisyfirvöld inn í og löggjafinn. [[Gripið fram í.]] Ef til þess kemur, sem ég ætla rétt að vona, að við breytum þessu kerfi þannig að auðlindir landsins verði lýstar þjóðareign í stjórnarskrá og fyrir notkun þeirra komi fullt verð þurfa samkeppnisyfirvöld að vera þar viðloðandi og ríkisvaldið að setja skýrar leikreglur á þeim markaði.
Herra forseti. Ég ætla að koma inn í umræðuna um þingsályktunartillögu um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla og byrja á því að segja að málið er allt of seint fram komið, eins og of margt annað frá ríkisstjórninni, og ljóst að hér þarf vilja til til þess að hægt sé að taka málið inn til nefndar og afgreiða það. Ég ætla aðeins að rúlla yfir helstu atriðin, það er margt ágætt í þingsályktunartillögunni og annað sem við vinstri græn hefðum viljað sjá öðruvísi. Ég ætla að byrja þar sem talað er um áherslurnar en í upphafi og inngangi tillögunnar kemur það fram sem hæstv. ráðherra byrjaði á því að afsaka, því að gert var ráð fyrir að lokið yrði við greiningu á þeirri ráðstöfun sem nú er við nýtingu þessa 5,3% leyfilega heildarafla sem á að fara í sérstakar atvinnu-, félags- og byggðaráðstafanir en það tókst ekki. Maður veltir því fyrir sér, því að hætt hefur verið við að leggja fiskveiðistjórnarfrumvarpið fram, hvað verið er að vinna innan ráðuneytisins ef ekki tekst að sinna þessu verkefni og taka út það sem þarf að taka út. Það er jákvætt í sjálfu sér fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að þessi þingsályktunartillaga er ekki til sex ára heldur aðeins til eins árs, þannig að það þarf að koma fram með þetta aftur næsta haust eða vor. Það var bent á í dag að það stangaðist á og væri væntanlega villa það sem kemur fram í upphafi en talað er um fiskveiðiárin 2015/2016 til 2020/2021, sem eru sex ár en hér er verið að tala um eitt ár. Það er vitnað töluvert í skýrslu Vífils Karlssonar sem heitir Mat á framkvæmd aflamarks Byggðastofnunar og var lögð fram í janúar á þessu ári. Þar er gengið út frá því að færa meira úr hinum almenna byggðakvóta yfir í þann sértæka sem Byggðastofnun hefur haft með höndum og að í því sambandi megi gera ráð fyrir meiri byggðafestuáhrifum en í hinum hefðbundna afla, byggðakvóta, sem við þekkjum mörg hver. Í mörgum sveitarfélögum hafa úthlutanir oft verið erfiðar og kærur fram og til baka og ekki allir sáttir við hvernig það hefur virkað eða ekki virkað. Ég tel því að það sé mun betri leið að nýta þetta í gegnum Byggðastofnun, enda kemur fram að það sé jákvæðara viðhorf til þess að gera það þannig en á þann hefðbundna hátt sem við þekkjum, vegna þess að því miður, og það er m.a. afleiðing kvótakerfisins, eru fleiri sjávarbyggðir sem eiga undir högg að sækja og þurfa á aðstoð að halda. Því er mjög brýnt að við reynum að lagfæra kvótakerfið sem hefur komið allt of illa við margar byggðir og það er kannski hluti af því sem við erum að fjalla um. 1. liðurinn hér eru strandveiðar og ég get glaðst yfir því að það var í tíð síðustu ríkisstjórnar sem strandveiðikvótanum var komið á. Hann fór af stað með svolitlu írafári en ég held að það sé komin nokkur ró yfir það. Við vinstri græn teljum þó að auka þurfi enn frekar í þann þátt og sérstaklega í ljósi þess að það getur hjálpað til við nýliðun í greininni. Ég sé það í mínu byggðarlagi að þetta hefur skipt máli þar sem aukið líf færist í hafnir og heils árs vinna hefur skapast hjá þeim litlu smábátasjómönnum sem annars gátu ekki gert út nema hluta úr ári. Þetta styrkir alla vega atvinnurekstur þeirra, enda hefur það komið frá hinum veikari byggðum, og sérstaklega fyrir vestan, þar sem hefur verið mikil krafa um það gagnvart stjórnvöldum að auka í strandveiðarnar. Maður sér einmitt á sumrin hvað erlendum ferðamönnum þykir stórkostlegt að geta staðið á bryggjunni og beinlínis tekið þátt í því þegar trillukarlar koma í land með fiskinn og jafnvel gera að. Það er talað um skel- og rækjubætur. Þær eiga að lækka um þriðjung. Fulltrúi okkar í atvinnuveganefnd, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, hefur vakið athygli á því að ástæða sé til að hverfa frá þessum rækjubótum en kannski þurfi að huga örlítið að skelinni þar sem líkur eru á því að hún sé að gefa sig aftur, sérstaklega í Stykkishólmi, og því ástæða til að hugsa um þetta í tvennu lagi en ekki í einu eins og gert er hér, enda komi þetta til hvort á sínum tímanum. Ég var búin að tala svolítið um byggðakvótann. Hér er talað um að fara ítarlega yfir viðmið og skilgreiningar sem gilda um verkefni og ég tel að ástæða sé til að gera það gagnvart sjávarþorpunum. Við sjáum til dæmis í Grímsey að það er ekki endilega það lögmál að afli sé unninn í landi, þ.e. á þeim stað þar sem byggðakvótinn er, heldur getur þurft að leita annarra leiða til að hægt sé að halda byggð á svona stað, það er ekki endilega best að það sé vinnsla heldur t.d. að ferjusiglingar verði auknar þannig að hægt sé að koma aflanum reglubundið í land. Það er miklu frekar það sem eyjaskeggjar standa frammi fyrir, vegna þess að það er hæpið að arðbær vinnsla allan ársins hring sé það sem gildir þar. Það er ekki hægt að taka allar byggðir eða sjávarþorp sem eru í vanda og setja undir sama hatt. Við ættum að huga svolítið að því. Varðandi frístundaveiðarnar er líka mikilvægt að þær nýtist sjóstangaveiðigeiranum en ekki endilega að byggðakvótinn sem slíkur fari í það, að nýttur sé hluti af hinum hefðbundna kvóta til að setja í það og það ekki tekið af byggðakvótanum. Hvað varðar makrílinn er í lið nr. 8 á forsíðu þingsályktunartillögunnar talað um að aflaheimildir í makríl verði seldar á ákveðnu kílóverði til báta undir 30 brúttótonnum til að veiða á grunnslóð og að heimildirnar verði ekki færanlegar á milli báta. Svo er farið yfir það í tveimur liðum hvernig eigi að ráðstafa því. Við vinstri græn erum hlynnt því að þær séu fengnar til leigu og að aflinn sé ekki framseljanlegur. Á síðasta kjörtímabili var lagt fram frumvarp um þetta þar sem meðal annars var talað um að setja á stóran leigupott ríkisins, sem gert var ráð fyrir að mundi stækka eftir auknum heildarafla. Ég held líka að mjög mikilvægt sé að tekjur sem verða til vegna þessa afla verði nýttar til byggðatengdra verkefna. Ég nefndi Grímsey áðan og þá dettur manni í hug að þar sem eru veikari byggðir þurfi kannski að efla eitthvað annað en bara sjóinn og reyna að auka fjölbreytnina, þannig að við stöndum ekki frammi fyrir einhverju sambærilegu eftir örfá ár. Við horfðum á eftir fyrirtæki hverfa frá Djúpavogi, frá Þingeyri, þar sem starfsemin var tekin eða kvótinn fluttur í burtu. Lítill kvóti eins og sá sem Byggðastofnun hefur til umráða dugar ekki í slíkum tilfellum og hvað viljum við þá gera? Við hljótum að vilja auka kvótann þannig að hægt verði að koma til móts við slík fyrirtæki eða gera eins og gert var á Djúpavogi. Þar voru unnar miklar og góðar tillögur um það hvað væri hægt að gera til að fjölga störfum eða koma til móts við þessa skerðingu og þá getum við sem þing auðvitað komið til móts við það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég kem hingað og spyr hana út í sérstakt hugðarefni mitt sem er 11. liður þingsályktunartillögunnar um að tekjurnar sem fást fyrir aflaheimildir á grundvelli þessarar tillögu renni til byggðatengdra verkefna samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur. Þessi ráðstöfun á 5,3% af heildaraflanum er til þess fallin að styrkja byggðir sem hafa lent í vandræðum annaðhvort vegna þess að kvótinn hefur horfið þaðan eða vegna annarra tímabundinna erfiðleika. Mér finnst sjálfsagt, fyrst við erum með kerfi með mörkuðum tekjum, að tekjurnar renni í byggðatengd verkefni en mér finnst ekki sjálfsagt að úthlutun þeirra sé gerð á grundvelli reglugerðar sem ráðherra setur með mjög opinni heimild í lögunum. Við fáum enga frekari skýringu á því hvert markmiðið með úthlutuninni á að vera aðra en þá að það eigi að vera byggðatengt. Við vitum ekki hvort það gæti mögulega farið til ákveðinna einstaklinga eða fyrirtækja. Til hvaða fyrirtækis á það þá að fara? Á það að fara í uppbyggingu? Á hverju? Á einhverjum innviðum eða mennta- og heilbrigðiskerfinu á staðnum? Þetta er mjög opið. Því vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hún teldi ekki skynsamlegra að fjármagnið rynni til sóknaráætlana út frá einhverju ákveðnu kerfi sem íbúar svæðanna gætu sjálfir forgangsraðað innan hvernig féð nýttist sem best í þágu byggðaþróunar.
Herra forseti. Jú, ég tek heils hugar undir það. Ég komst ekki yfir það í ræðu minni að klára lið 11. Ég tek nefnilega heils hugar undir það að við færum ráðherrum opnar heimildir í allt of miklum mæli í gegnum reglugerðarheimildir og ákvæði þannig að eðli málsins samkvæmt geta þeir í rauninni úrskurðað eftir sinni pólitík eða hvað það er hverju sinni sem ræður því hvernig sú reglugerð er útfærð. Ég vona að atvinnuveganefnd taki þetta til sín og ræði það og reyni annaðhvort að breyta þessu ákvæði eða draga fram hvað það er nákvæmlega sem ráðherra hyggst gera og með hvaða hætti. Sóknaráætlun er ein leið til að fara með þetta og af því að við erum alltaf að tala um byggðastefnu, sem á að sjást hvernig lítur út fram í tímann, þá eiga þeir sem eru að byggja upp veikari byggðir að geta haft eitthvað í höndunum til lengri tíma en bara frá hausti til hausts eða frá vori til vors. Ég tek undir það og held að það sé mjög mikilvægt að þetta verði útfært betur. Eins og ég sagði í ræðu minni eru svo mörg verkefni sem þeir staðir sem standa veikir hafa sjálfir komið fram með. Ráðherra hefur á borðinu hugmyndir, vilji hann nýta sér þær, í gegnum sóknaráætlun sem unnar hafa verið fram til þessa og sem heimamenn sem voru falin þessi verkefni á sínum tíma vilja halda áfram að vinna með þannig að það væri kjörið til að setja þetta þar inn eða inn í Byggðastofnun með einhverri tiltekinni útfærslu þar, þá gæti þetta komið þar undir. En í öllu falli er ég sammála því að það þarf að afmarka þetta með einhverjum hætti en ekki hafa þetta opið fyrir ráðherra.
Hæstv. forseti. Ég þakka svarið. Í þessari þingsályktunartillögu eru 11 liðir. Svo eru gefnar ágætisskýringar, misgóðar, en 11. liður er einna rýrastur. Í skýringu á honum er bara endurtekið það sem stendur í liðnum sjálfum. Það er engin frekari afmörkun. Það sem meira er, þetta er reglugerð sem á eftir að smíða og ekkert er sagt um markmiðið. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er ein af vöskum fulltrúum minni hlutans í fjárlaganefnd, hvort það samræmist í raun og veru fjárveitingavaldi Alþingis í fyrsta lagi að gefa út óútfylltan tékka á fjármuni úr ríkissjóði, því að það kemur ekkert fram hvaða fjármunum við eigum að veita hæstv. ráðherra leyfi til að úthluta, og í öðru lagi að við vitum ekkert í hvað hann ætlar að úthluta fénu nema byggðatengd verkefni sem er gríðarlega vítt hugtak. Það eru sem sagt þessi tvö atriði sem eru furðuleg, þ.e. fjárhæð sem við þekkjum ekki fer til markmiða sem við þekkjum ekki nema með mjög víðri skilgreiningu. Er ekki svolítið einkennilegt að við sem fjárveitingavald eigum að heimila þetta? Þetta eru 5,3% af heildarafla á Íslandsmiðum. Þótt einhverjum finnist ekki nóg að gert þá eru þetta engin smáræðisverðmæti. Það er ekki haft fyrir því að kasta tölu á hvað þetta gætu verið miklir fjármunir og við fáum ekki að vita í hvað þeir eiga að fara. Samræmist þetta fjárveitingavaldi okkar?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég veit ekki hvort þetta samrýmist fjárveitingavaldinu en við getum í það minnsta sagt að þetta sé ekki góð fjárstjórn. Í ljósi þess að við erum að fjalla um ríkisfjármálaáætlun og opinber fjármál, sem er nýja frumvarpið um fjárreiður ríkisins snýst um, þá er alveg óhætt að segja að mikið hefur verið talað um fyrirsjáanleika og að allir eigi að geta séð nokkuð fram í tímann hvernig fjármunum verður varið, að það liggi ljóst fyrir. Það er óhætt að segja að svo er ekki miðað við það að ráðherra, eins og hér var sagt, geti verið með óútfylltan tékka - í hvað? Auðvitað er það ekki góð stjórnsýsla. Það hlýtur að þurfa að koma fram með hvaða hætti ráðherrann hyggst nýta þessa fjármuni sem þarna skapast. Hvert er verðmætið, eins og hv. þingmaður velti upp? Um hvaða krónutölur erum við að tala? Það kemur ekki fram. Auðvitað gætu þeir sem eru afskaplega talnaglöggir og telja sig kunna sjávarútvegspólitíkina upp á tíu fingur eflaust slegið á fjárhæð. Ég get það ekki. Mér fyndist áhugavert ef það kæmi inn í umræðuna þannig að við gætum gert okkar í hugarlund hvort það kæmu fjármunir héðan. Yrði það skerðing á einhverju öðru ef þetta færi inn í byggðatengd verkefni? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að fara með þetta? Er þetta hrein viðbót við önnur byggðatengd verkefni eða er þetta hluti af því sem hann hyggst leggja til? Rennur þetta inn í sóknaráætlun, eins og hér var bent á, eða eitthvað annað?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hennar góðu ræðu og ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér töluðu áðan, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og Bjarkeyju Gunnarsdóttur, um að auðvitað verða menn að hafa einhverja hugmynd, það hlýtur að vera hægt að finna út að minnsta kosti efri og neðri mörk á því hvað út úr þessu gæti komið, menn geta ekki rennt algerlega blint í sjóinn með þetta. Ég held að við höfum fullan skilning á því að það gætu verið einhverjir óvissuþættir en menn eigi að geta gefið okkur einhverja grófa mynd af því hvað gæti í minnsta lagi og að minnsta kosti komið. En það var ekki það sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann að heldur hafði ég áhuga á því að spyrja hana um lið 4 í þessari ályktun, þ.e. 17,3% til aflamarks Byggðastofnunar. Þar er verið að miða þeim hluta til hinna svokölluðu brothættu byggða, en á síðasta kjörtímabili hófst mikil vinna við að reyna að koma til móts við þær og lyfta undir og reyna að stuðla að því að þær styrktust. Það voru margar ólíkar aðgerðir settar fram sem eiga að ná þeirri niðurstöðu að þessar byggðir styrkist og þetta er ein áhugaverð leið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún viti hvernig þetta hafi gengið, þ.e. hvaða áhrif hún telji að þetta hafi haft á brothættar byggðir. Ég tel að hér sé um mjög áhugaverða nálgun að ræða og fyndist áhugavert að heyra hvort hv. þingmaður þekkir til þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég kem nú úr kjördæmi þar sem þessi aðgerð nánast hófst, þ.e. skemmst er að minnast Raufarhafnar þar sem síðasta ríkisstjórn setti af stað verkefni árið 2012 og það hefur heldur betur sýnt sig að stuðningur Byggðastofnunar hefur skipt þar máli. Verkefnið hefur orðið til þess að það hefur örlítið hægt á fólksfækkun og þar er komin t.d. upp fiskvinnsla sem hóf störf í haust minnir mig. Þar kom fram þegar ég fór þangað í heimsókn að menn voru afskaplega ánægðir með akkúrat þetta verkefni. Svo bættust auðvitað fleiri sveitarfélög inn í, Bíldudalur og Breiðdalshreppur. Svo kom Skaftárhreppur inn, á öðrum forsendum að vísu en inn í þessar brothættu byggðir sem Byggðastofnun hélt utan um. Þessi kvóti var hluti af því verkefni. En við Vinstri græn viljum leggja áherslu á að það þurfi að auka þennan hlut, þetta þurfi að vera meira. Ég tók einmitt dæmi áðan af Djúpavogi þar sem við þekkjum að Vísir fór með ansi stóran afla og einnig Þingeyri, Húsavík þar sem þetta allt skiptir máli. Ef við viljum koma inn þar eingöngu með kvóta eða fisk þá þarf þetta að vera mun stærra. En svo er líka vert að hafa í huga að það er hægt að leggja það til með öðrum hætti að einhverju leyti en það er auðvitað fátt sem kemur í staðinn fyrir það þegar 3–4 þúsund tonn hverfa með öllu úr byggðarlagi og vinnsla leggst af og íbúum á litlum stöðum fækkar mjög mikið. Ef þetta á að vera alvöruaðgerð þá held ég að við þurfum að taka mun stærri hlut inn í þetta og ráðstafa þá fjármunum sem gætu af þessu komið í önnur verkefni.
Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta. Hv. þingmaður þekkir vel til þessara mála veit ég, verandi þingmaður í kjördæmi þar sem er töluvert af hinum brothættu byggðum. En mig langar aðeins að spyrja um annan þátt og hann snýr að makrílnum. Ég þarf ekki að taka fram hver afstaða okkar jafnaðarmanna er gagnvart því hvernig eigi að standa að úthlutun makrílkvótans og þá er ég ekki síst að vísa til þess frumvarps sem núna er í atvinnuveganefnd, hins vægast sagt umdeilda frumvarps þar sem ætlunin er að gefa makrílkvótann eina ferðina enn og sagan er að endurtaka sig hvað varðar það hvernig þeir flokkar sem nú sitja við stjórnvölinn hafa gert þetta í gegnum tíðina. Við jafnaðarmenn erum afar andsnúin því, við viljum að þetta verði boðið upp til að við getum fengið á þetta rétt verð, þ.e. þjóðin sem er eigandi þessarar auðlindar. Hér í lið 8 í þessari þingsályktunartillögu er fjallað um það að aflaheimildir í makríl verði seldar á ákveðnu kílóverði til báta undir 30 brúttótonnum og þá innan ársins. Það kemur líka fram að þessar heimildir verði ekki færanlegar á milli báta. Það fær mann til að velta því fyrir sér hvers vegna svo sé vegna þess að í makrílfrumvarpinu svokallaða eru aflaheimildirnar framseljanlegar, en í þessum hluta eru þær það ekki, þ.e. til minni báta. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvers vegna hún telji að þessi mismunur sé á aðferðafræðinni, þ.e. hjá minni bátum séu heimildirnar ekki framseljanlegar en hjá hinum stærri séu þær framseljanlegar, hvort hún átti sig á því hvers vegna þessi mismunur sé.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Þetta hefur einmitt komið fram, þessi ólíka nálgun, annars vegar í makrílfrumvarpinu og hins vegar í þessari tillögu. Við erum miklu hlynntari því sem er í þessari tillögu og styðjum það, þ.e. bæði að minni bátarnir geti fengið aflaheimildir til leigu og auðvitað stóra atriðið að þær eru ekki framseljanlegar. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan þá er vert að rifja upp frumvarpið sem við lögðum hér fram á síðasta kjörtímabili þar sem við vildum setja 20 þús. tonna leigupott til ríkisins sem við vildum svo stækka með auknum heildarafla. Það er mjög sérkennilegt að þeir sem geta kannski ekki keppt við stóru útgerðirnar, þ.e. litlu aðilarnir með 30 tonna báta og minni, megi ekki gera þetta, en auðvitað viljum við helst hafa þetta þannig að það verði ekki kvótasett gagnvart stórútgerðunum eins og hitt frumvarpið kveður á um og við höfum talað gegn í 1. umr., þar erum við eins og hv. þingmaður benti á að gefa frá okkur auðlindina. Hæstv. ráðherra vildi ekki gangast við því en auðvitað er það ekkert annað en það, þegar ekki á að kvótasetja heldur láta menn hafa heimildir til sex ára sem framlengjast árlega - nota bene, þetta á að framlengjast sjálfkrafa árlega. Það getur ekki verið hægt að lesa öðruvísi úr því en að þar með sé hægt að fastsetja það til viðkomandi útgerða til langs tíma. Menn eru því ekki alveg samkvæmir sjálfum sér sem setja þessi tvö mál fyrir okkur á þinginu og það væri auðvitað vert að spyrja ráðherrann að þessu, það er synd og skömm að hann skuli ekki vera hér. Þetta mál hefði auðvitað átt að bíða þangað til að hann gæti staðið hér og svarað fyrir það því ég er ekki viss um að staðgengill hans, sem situr nú vissulega hér á kantinum í hliðarherbergi, geti svarað akkúrat þessu þótt ég fullyrði ekki að svo sé.
Herra forseti. Við höfum átt ágætisumræðu um þetta mál sem er ráðstöfun á þeim hluta sem ekki er kvótasettur í aflamarkskerfinu, þeim 5,3% sem er eins konar mótvægi við það markaðsdrifna kerfi sem við búum við í dag, svokallað kvótakerfi sem hefur lengi verið gagnrýnt mikið. Ég tel að þetta hlutfall þyrfti að vera stærra, en þar með er ég ekki að skrifa upp á það að ég sé ánægð með þetta kvótakerfi eins og það er. Mér finnst það hafa sýnt að það hefur leikið margar byggðir illa og ekki verið endilega þjóðhagslega hagkvæmt þegar upp er staðið vegna hliðarafleiðinga sem það hefur haft og kostað mörg byggðarlög gífurlega fjármuni. Menn gleyma því oft þegar horft er í það að reyna að ná sem mestum arði út úr þeirri auðlind sem við, þjóðin, eigum, þ.e. fiskimiðunum okkar, að það er kannski ekki alveg sama hvernig gæðunum er skipt og í hvaða hendur arðurinn rennur þegar upp er staðið. Ég held að við eigum að horfa til þess þegar við ræðum leiðir við að úthluta nýrri tegund eins og makrílnum að fara ekki út í óhefta markaðshyggju í uppboðsleið, eins og hefur svo sem verið minnst á hér. Við eigum að reyna að finna einhverja aðra leið, blandaða leið sem hefur möguleika á því að greinin verði opnari fyrir nýliðun og möguleikum fyrir fleiri, ekki bara stærstu útgerðir, heldur millistærðir af útgerðum og minni útgerðum, þannig að einhver sátt skapist um nýtingu fiskimiðanna og fleiri hafi möguleika á að hafa aðgengi og tekjur af fiskimiðunum. Þegar talað er um sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar og að ná eigi sem mestum arði og fullu gjaldi hugsa ég oft um jarðhitann á Íslandi. Ég tel að slík auðlind sé líka eitthvað sem við sem þjóðarsamfélag eigum að fá að njóta góðs af þótt það sé misskipt milli landshluta hvar jarðhitinn er, við gætum alveg eins sagt að við ættum að bjóða upp þá auðlind og reyna að ná sem mestum arði og nýta hann síðan í framhaldi af því til upphitunar húsa fyrir almenning í landinu. En við höfum kosið að nýta þá auðlind fyrir okkur sem samfélag til að almenningur í landinu fái ódýra kyndingu eða upphitun á húsum sínum og ódýrara rafmagn og til dæmis almenningssundlaugar. Svo mætti áfram telja. Ég tel að hægt sé að sameina arðsemissjónarmið og réttlátt kerfi hvort sem það er í þessu eða öðru og ég tel að við eigum að horfa til þeirrar reynslu af fiskveiðistjórnarkerfinu þegar við horfum til byggðaaðgerða og með hvaða hætti við getum gert byggðirnar sjálfbærar. Ég held að það sé svo mikilvægt að byggðirnar verði ekki einhverjir bónbjargarmenn sem þurfi að leita til ríkisvaldsins á hverju ári til að fá stuðning í formi fjármuna til að leita að öðrum leiðum til að skapa atvinnu í byggðarlagi sínu. Við þurfum að auka fjölbreytni í atvinnu, vinna að því og nýta fjármunina sem eru afrakstur af nýtingu sjávarauðlindarinnar svo að hægt sé að nýta þá í þessum byggðum og byggja upp fleiri stoðir. En við þurfum að hafa þennan grunn sem er sjávarútvegurinn í þeim minni byggðarlögum sem hann hefur verið uppspretta þess að þar er byggð yfir höfuð. Þar er fjölmargt fólk sem hefur ekki haft neitt um það að segja þegar lífsbjörgin er tekin af því. Ef fólk er skilið slyppt og snautt eftir og þarf að fara frá eignum sínum og í aðra landshluta til að reyna að byggja sig upp með ekkert í höndunum, þá er ekki boðin nein 110%-leið eða neinn stuðningur af hendi stjórnvalda til þessa fólks. Ég held því að að mörgu sé að hyggja þegar við ræðum þessi stóru og brýnu mál.
Herra forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir býr að langri reynslu af sjávarútvegi og talar hér af skyggnu mannviti svo ég kveði nú ekki fastar að orði. Mér er hugleikið það sama og henni, þ.e. þessi sérkennilega staða sem kemur upp og við höfum séð gerast svo oft á síðustu áratugum þegar lífsbjörgin er nánast tekin af fólki á einni nóttu, þá á ég við þegar einhver sem er handhafi töluverðra aflaheimilda gefst upp eða ákveður að hætta, selur sig út og tekur inn þá eign sem hann á í krafti kvótans og fer. Við höfum dæmi um það, hv. þingmaður þekkir það betur en við því að verstu dæmin eru úr kjördæmi hennar, að slíkt gerist og eftir er byggðarlag í sárum. Ég vil að kerfið búi yfir einhvers konar ráðum til að geta veitt smyrsl til að líkna þær þrautir. En það er ákveðin þverstæða í mínu viðhorfi. Ég er þeirrar skoðunar að hægt væri að reka kvótakerfið þannig að það haldi áfram að skila miklum arði í sennilega samkeppnishæfasta sjávarútvegi í heimi, en á hinn bóginn vil ég líka koma í veg fyrir að það geti gerst sem ég var að reifa hér áðan. Nú vill svo til þó það hafi farið hljótt að ein af þeim breytingum sem hefur orðið á kerfinu síðustu árin er akkúrat byggðakvótinn sem núna er í höndum Byggðastofnunar. Um hann er farið öðrum höndum en byggðakvótann almennt. Þá rek ég mig aftur til upphafsins þegar við vorum hér upp úr 1990 að reyna að laga það sem voru verstu skavankarnir, þá var alvarlega til umræðu að tengja einhvern hluta aflaheimildanna við fiskvinnsluhús vegna þess að ekki er hægt að flytja þau á milli héraða. Ég spyr hv. þingmann, ekki bara út frá þessari þingsályktunartillögu sem við erum að ræða heldur almennt, er það kannski leiðin til að koma í veg [[Forseti hringir.]]fyrir að höggið ríði jafn bylmingsfast og sagan sýnir að það gerir stundum þegar kvótinn fer?
Herra forseti. Ég held að þessi sérstaki byggðakvóti Byggðastofnunar sé tæki sem við getum haldið áfram að nýta enn betur og eigum að beina hinum hefðbundna byggðakvóta fremur inn í þann farveg og þá tengi ég það möguleikum á að auka byggðatengingar, byggðafestu aflaheimilda með einhverjum hætti til að fólkið í þeim byggðum hafi einhvern fyrirsjáanleika. Þegar verið er að tala um að endurskoða kvótakerfið er alltaf talað um að útgerðirnar þurfi að hafa svo mikinn fyrirsjáanleika, gera samninga til 20 og eitthvað ára, en hvaða fyrirsjáanleiki er hjá þeim íbúum sem eru ekki með á sinni hendi rekstur þessara útgerða og fyrirtækja? Það er ekki nokkur fyrirsjáanleiki. Auðvitað má kannski segja að enginn heilvita maður fari að byggja hús eða kaupa hús á slíkum stað. En fólk hefur nú samt gert það. Það sem mér finnst vanta er að einhver festa og öryggi sé líka til staðar í þeim sjávarbyggðum, að þetta óhefta markaðskerfi sem er núna í gangi ráði ekki eitt för. Ég er ekki endilega að segja að við eigum að hafa einhverja, hvað má segja, neyðaraðstoð sem heldur áfram að vaxa og vaxa. Við eigum að reyna að gera þessar byggðir sjálfbærar. Það held ég að eigi alltaf að vera markmiðið. Þess vegna verður þetta sérstaka aflamark Byggðastofnunar auðvitað mjög kvikt og lifandi og fer á milli staða, en að Byggðastofnun hafi samt þetta tæki af því að hún hefur það verkefni að horfa til byggðalegra sjónarmiða og við eigum að reyna að beina sem mestum aflaheimildum eða að minnsta kosti eins og þörf er á hverju sinni til þeirra aðgerða.
Herra forseti. Næst eða næstnæst okkur í sögu liðinna áratuga er auðvitað Flateyri. Við munum öll hvað gerðist þar og hversu erfitt var að skjóta stoðum á nýjan leik undir hið mannlega samfélag þar. Yfir vofði á síðustu missirum svipuð örlög á Djúpavogi, Þingeyri og Húsavík, þó að það högg sem maður taldi að mundi slæmast á þau byggðarlög hefði orðið minna en í upphafi virtist. En ef maður reynir að skyggnast inn í framtíðina, kannski 20 ár, er hægt að sjá þrjá, fjóra staði þar sem var hægt að spá því fyrir að töluverðar líkur væru á að þegar viðkomandi fjölskylda sem fer með handhöfn kvótans eða útgerðarmaður bara gefst upp eða hættir fyrir aldurs sakir og vill losa sig út úr greininni þá er byggðarlagið í hættu. Þetta blasir við og við vitum það. Og miðað við þau tæki sem við höfum núna eru þau heldur klén til að reyna að lina það högg. Ég er sammála hv. þingmanni og mér finnst hún tala af skynsemd þegar hún segir: Það þýðir ekkert að ætla sér að taka sífellt stærri hluta heildaraflamarksins í neyðaraðgerð af þessum toga. En þegar svona gerist í byggðarlagi, þá er tvennt sem þarf að gerast. Í fyrsta lagi þarf að koma einhvers konar langtímaáætlun um uppbyggingu viðkomandi staðar. En það þarf líka að vera möguleiki á að grípa til einhvers konar skyndiaðgerða, við getum kallað það plástra eða hvað sem er til að hjálpa byggðarlaginu að komast yfir þann hjalla sem verður þá á vegi. Það vill svo til að við höfum séð það af þessum sérstaka kvóta, sem er tengdur fiskvinnsluhúsum, og fer í gegnum Byggðastofnun að það er miklu betra tæki en almenni kvótinn. Þess vegna hef ég verið að velta því upp hér í örstuttum andsvörum í dag, hvers vegna förum við ekki þá leið að nota allan almenna kvótann í gegnum þann farveg? Yrði það ekki miklu happasælla og mundi hjálpa okkur til að bregðast við í svona aðstæðum?
Ég tel að vinna eigi að því að nýta þennan almenna byggðakvóta með öðrum hætti, bæði til þessara aðgerða og líka til að auka strandveiðar vegna þess að ég tel að það skili sér vel til byggðanna. Í vetur átti ég góðan fund með heimamönnum á Flateyri og á Þingeyri þar sem þessi tvö sjávarpláss stóðu frammi fyrir miklum erfiðleikum. Í dag er búið að ná samningum við aðila sem hafa sett af stað aftur vinnslu á Þingeyri og það hefur allt verið unnið með Byggðastofnun og þessu sérstaka aflamarki. Ég tel að það hafi heppnast vel, en ekki er enn þá alveg frágengið hvernig niðurstaðan verður á Flateyri. Ég tel mjög mikilvægt, þegar verið er að vinna með þessum hætti að því að styrkja byggðirnar til sjálfsbjargar í framtíðinni, að þetta verði líka eitthvað sem skilur eitthvað eftir sig á stöðunum til uppbyggingar og þá þarf að reyna að fá heimamenn með í það, að það séu ekki einhverjir utanaðkomandi aðilar sem fari bara einn daginn og þá standi sjávarplássið jafn illa sett og það gerði þegar einhver svona aðgerð var gerð með aðstoð Byggðastofnunar. Ég held að við verðum að læra af þeim mistökum sem hafa verið gerð í þeim efnum, að reyna að vinna að því að einhver arður og uppbygging verði á þeim stöðum en ekki sé eingöngu verið að styrkja utanaðkomandi aðila sem koma inn með vinnslu eða veiðar og fari svo einn góðan veðurdag og þá þurfi allt að fara á byrjunarreit. Ég tel að Byggðastofnun sé að vinna þetta öðruvísi en verið hefur og tel það af hinu góða. En ég tel að það sé svo margt sem við höfum lært af reynslu þessa kvótakerfis að við ættum að hafa nóg í handraðanum til að breyta og gera betur.
Virðulegi forseti. Ég ætla að hoppa inn í umræðuna þar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hóf hana og hv. þm. Lilja Rafney var að enda hana. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í það hvernig best sé að haga þessu kerfi þannig að sem minnst þörf sé á aðgerðum sem séu háðar því að verið sé að bæta upp annmarka á kerfinu sjálfu. Ég spyr sérstaklega vegna þess að mig langar að fá álit hv. þingmanns á því sem hefur verið kallað fyrningarleiðin eða uppboðshugmyndir í kringum kvótakerfið, hvernig hv. þingmaður sjái það fyrir sér og þá einkum með hliðsjón af lausnum eins og byggðakvóta og þvíumlíku. Ég veit að hv. þingmaður kemur úr kjördæmi þar sem kvótakerfið hefur verið hvað umdeildast, ef ég skil rétt. Mörg sjávarpláss þar hafa farið mjög illa út af þeim atburðum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsti hér áðan. Það var á þeim forsendum sem mér skilst að Framsóknarflokkurinn, sællar minningar, hafi náð árangri sínum á sínum tíma. En það er kannski helst af þeim ástæðum sem ég sæki í hv. þingmann hvað það varðar hvernig hægt sé að bæta kerfið sjálft. Ef kvótakerfið gengur út á það að kvótinn sjálfur sé háður einhvers konar eignarrétti flækist málið heilmikið að mínu mati. Ef 34. gr. frumvarps stjórnlagaráðs væri komin til, um auðlindir og nýtingu á þeim, held ég að það væri aðeins einfaldara að sjá fram á hvaða lausnir væri hægt að setja fram í þeim efnum. Þar sem hv. þingmaður býr yfir þekkingu á málunum hef ég mikinn áhuga á að heyra það sem hv. þingmaður hefði viljað segja hefði hún haft meiri tíma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að ekkert kerfi dugi mikið lengur en 20 ár og þetta kvótakerfi er orðið eldra en það og gott betur. Ég held að við þurfum stundum að hugsa á þann veg að við séum með hreint borð. Hvernig vildum við gera hlutina ef við værum með hreint borð, hvernig vildum við þá ráðstafa þessari auðlind? Við Vinstri græn höfum lagt það fram, í okkar málefnavinnu á landsfundi, fyrir því eru landsfundarsamþykktir, að við vildum skipta þessu upp í þrjá hluta, aflaheimildum á Íslandsmiðum; að 1/3 hluti þeirra yrði byggðatengdur, 1/3 yrði á leigumarkaði og síðan hefðu sveitarfélögin ráðstöfunarrétt yfir 1/3. Þannig væri hægt að tryggja, með slíkri blandaðri leið, aðgengi að fiskveiðiauðlindinni með eins jöfnum hætti og hægt er að hugsa sér. Þar til viðbótar kemur auðlindarentan og veiðigjöldin sem rennur þá í ríkiskassann og deilist út til samfélaganna. Við erum ekki alveg á byrjunarreit í þessu en ég tel að ýmislegt sé hægt að gera til að lagfæra núverandi kerfi þó að ég vildi helst af öllu henda öllum peningunum upp og byrja upp á nýtt. Stundum er heilbrigðast að gera það frekar en að vera að stagbæta ónýtt kerfi. Varðandi síðasta frumvarp, sem var lagt fram í lok síðasta kjörtímabils, hefði ég aldrei samþykkt það ef ekki hefði verið þessi öflugi leigupottur sem átti að fara stækkandi sem jók aðgengi að greininni; nýliðar áttu þá auðveldara með að komast inn í greinina.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Vandinn eins og ég sé hann er einmitt sá að við komumst ekki á hreint borð úr því sem komið er. Kvótakerfið er mjög fast í sessi eins og er og það varðar ýmis réttindi eins og eignarrétt manna og þvíumlíkt. Þess vegna er afskaplega erfitt, ef ekki hreinlega ómögulegt, að taka burt þetta kerfi og setja upp nýtt í staðinn. Það er því tvennt sem mér þykir mjög mikilvægt að hafa huga. Þegar við leitum að varanlegum lausnum, eða langtímalausnum í það minnsta, þurfum við að huga að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég hefði áhuga á að heyra meira frá hv. þingmanni um viðhorf hans til auðlindaákvæðisins í frumvarpi stjórnlagaráðs. Mér líst mjög vel á það sjálfum og það er stefna okkar að taka það upp og jafnvel stjórnarskrána í heild sinni. Það er í fyrsta lagi sú grundvallarbreyting, sem mér sýnist vera nauðsynleg, stjórnarskrárbreyting, til að taka á því erfiða viðfangsefni sem er réttmæt tilætlan þeirra sem eiga kvótann til að halda eignum sínum í samræmi við mannréttindin eignarrétt. Við þurfum síðan að íhuga hvort hægt sé að móta kerfið þannig að á þeim tíma, á meðan við erum að finna langtímalausnir, sé hægt í það minnsta, ef ekkert annað, að haga kerfinu á þann veg að við festum okkur ekki í einhverju sem við komumst aldrei aftur út úr. Í þessu sambandi er oft nefnt þetta með sex árin, að menn vilja skuldbinda ríkið í sex ár til að tryggja fyrirsjáanleika - jafnvel í makrílnum þar sem enginn náttúrulegur fyrirsjáanleiki er til staðar, ef út í það er farið. Þar lendum við í vandræðum og menn reyna að finna lausnir til að festa okkur ekki í þessu kerfi þannig að við getum aldrei breytt því. Við þurfum, að mínu mati, að forðast slíkt. Fyrst og fremst þurfum við að huga að stjórnarskrárbreytingu í auðlindamálum til að geta tekist á við spurninguna um eignarrétt þeirra sem þegar eiga kvóta.
Herra forseti. Ég er svo sannarlega hlynnt því að auðlindaákvæði verði sett í stjórnarskrá. Það er forsenda þess að við getum tryggt að arðurinn af auðlindinni renni til þjóðarinnar og að þjóðin hafi umráðarétt yfir auðlindinni. Það er það sem mér finnst að þurfi að undirstrika, að forræðið sé á höndum þjóðarinnar. Ríkið er þá sá aðili sem fer með það forræði. Ég tel ekki að eignarréttur hafi myndast. Þegar við vorum að skoða þessi mál á síðasta kjörtímabili fengum við lögfræðinga og hæstaréttarlögmenn til að skoða það. Í þeim álitum sem við fengum var það skýrt að ekki hefði myndast eignarréttur. Auðlindinni er úthlutað til árs í senn með hlutfalli af heildarafla í svokölluðu aflamarki. Það hefur vissulega myndast atvinnuréttur en ekki eignarréttur. Þjóðin á auðlindina og við eigum að vera ófeimin við að tala á þeim nótum. Ef svo færi að það færi fyrir dómstóla og annað kæmi í ljós, er þá bara ekki eins gott að á það reyni? En ég tel að það sé sama hvað við gerum, sama hvernig við förum út úr núverandi kerfi - gerum breytingar á því eða gerbreytum því og byrjum algerlega upp á nýtt - þá sé mjög eðlilegt að einhver aðlögun sé í því gagnvart þeim sem fyrir eru í greininni. Ég hef verið sanngjörn í þeim viðhorfum að það sé eðlilegt að það sé einhver aðlögun. En útgerðaraðilar í landinu eiga ekki þessa auðlind, þeir eiga ekkert eignarréttarlegt tilkall til hennar. Það er þjóðin sem á auðlindina og við þurfum að styrkja það með því að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá sem fyrst.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég óska hæstv. sjávarútvegsráðherra góðrar farar til Færeyja en tek ekki undir með þeim sem telja að það sé mikilvægt að hafa hann hér til að svara þeim spurningum sem vaknað hafa í umræðunni vegna þess að ég treysti fullkomlega starfandi sjávarútvegsráðherra, hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttur, sem dvelur hér í afherbergi og kannski hlýðir ekki á mál mitt þar sem hún situr nánast sveipuð tígrisfeld sínum. En þetta hafa verið fróðlegar umræður og sú þingsályktunartillaga sem hér liggur undir í umræðunni er ekki sú versta tillaga sem hefur verið sett fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er ýmislegt í henni sem horfir til jákvæðrar áttar og þótt ég hefði viljað sjá sumt öðruvísi þá fagna ég ýmsu því sem þar kemur fram. Eitt af því sem hefur runnið í gegnum þessa umræðu hjá svo að segja öllum sem hafa kvatt sér hljóðs er ánægja með strandveiðikvótann. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sem er talsmaður þingmanna Framsóknarflokksins í þessari umræðu sem jafnan lýsti mikilli ánægju með strandveiðarnar. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að fyrri ríkisstjórn sem með ærnu erfiði tókst að koma þessari nýbreytni í framkvæmd sætti þungum árásum út af því. Það var talað um að með þessu væri verið að skerða möguleika annarra sem stunda útgerð sem hafa þurft að ganga í gegnum þrengingarskeið, þarna væri verið að taka af þeim. Það er algerlega hárrétt. Þarna var verið að taka af öðrum en það var gert til að reyna að jafna hlut strandbyggðanna. Það var mér gleðiefni að heyra það sagt hér af hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni sem er kunnáttumaður á þessu sviði að hann teldi að þetta hefði verið mjög jákvætt. Sömuleiðis var það gleðiefni fyrir okkur sem var ekki alltaf endilega klappað hlýlega af Framsóknarflokknum þegar við vorum að koma þessu í gegnum Alþingi á síðasta kjörtímabili að heyra hæstv. sjávarútvegsráðherra taka í svipaðan streng. En það sem umræðan hefur hverfst um og er auðvitað merkilegt og sýnir stöðu sjávarútvegsins í dag og kristallar kannski óánægju manna með kvótakerfið eða skafanka þess er að við höfum fyrst og fremst verið að ræða um það sem eru opnanir og einu opnanirnar sem eru í kerfinu í dag eru einmitt í strandveiðiflotanum, það er eini opni flokkurinn. Sömuleiðis hafa menn velt fyrir sér út frá ákveðnum ákvæðum í þessari tillögu með hvaða leiðum væri hægt að dreifa þeim 15 þús. tonnum af makríl sem strandveiðiflotinn á að fá. Og það er eftirtektarvert að í þessari tillögu er ekki gert ráð fyrir neinu sérstöku verði fyrir makrílinn þó að þvert á móti komi fram ákveðið verð gagnvart síld sem er líka í þessum flokki. Sú hugmynd hefur komið fram m.a. hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að hugsanleg leið til að ákvarða verðið væri að bjóða upp tiltekið hlutfall af þessu. Það mundi þá setja verðið fyrir afganginn af makrílnum gagnvart strandveiðiflotanum. Þessu skylt er síðan hugmynd sem minn flokkur og reyndar fleiri hafa sett fram um makrílinn sem er kannski eitt umdeildasta mál sem tengist sjávarútveginum nú um stundir, að fara leið markaðslausnarinnar sem felst í uppboði. Það má kannski segja það út af umræðum sem urðu fyrr í dag að það er rétt að rifja það upp, akkúrat á þessum tímamótum, að Samfylkingin á sínum tíma þegar hún var stofnuð markaði einmitt markaðslausnir í sjávarútvegi. Hún var fyrsta hreyfingin til að gera það. Raunar finnst mér það nokkurs virði að rifja það upp að fyrsta málið sem Samfylkingin sem nýstofnaður flokkur markaði stefnu í var einmitt um það að fara þessa leið og af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon stendur þarna í gættinni, alinn upp undir handarjaðri þess höfðingja sem við vorum sum okkar að bera til grafar þessa helgi, Skúla Alexanderssonar, en það var hann sem innan Samfylkingarinnar var frumkvöðull að þessu. Í þessari umræðu hafa menn velt því fyrir sér hvernig hægt er að treysta festuna í byggðunum í gegnum þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Hún gengur öll út á það að plástra með einhverjum hætti þá skafanka sem fylgja kvótakerfinu. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson spurði hér svo sem eins og upphátt hvernig væri hægt að gera það. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir greindi frá tillögu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð er að vinna með innan sinna vébanda. Þá er rétt að rifja upp að á fyrstu dögum kvótakerfisins þegar menn voru að velta fyrir sér að bæta kerfið þannig að það svaraði betur þörfum fólksins í landinu og líka sjávarbyggðanna, meðan enn var talinn flötur á því að ná samstöðu um það, þá ræddu menn ákveðnar leiðir. Þá rifja ég upp verk og tillögur sem voru ræddar í frægri tvíhöfða nefnd sem Vilhjálmur Egilsson og Þröstur Ólafsson veittu forstöðu á sínum tíma og sú leið sem menn ræddu en var síðan varpað burt var sú að festa kvótann að einhverju leyti við fiskvinnsluhúsin. Ég held að eina leiðin, svo ég svari beint þeirri spurningu sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson varpaði fram, til að draga úr skaðsemi kerfisins þegar höggið kemur, þegar kvótinn er fluttur úr byggðarlagi, væri með einhverjum hætti að breyta kerfinu þannig að hluti af aflaheimildunum væri tengdur við fiskvinnsluhús. Ég held að það mundi að minnsta kosti draga verulega úr þunga höggsins. Þá munu menn segja gegn því að það vinni gegn skilvirkni kerfisins og það er út af fyrir sig alveg hárrétt. En er það ekki gert nú þegar? Eru ekki þegar ákveðnar skorður reistar gegn samþjöppun innan kerfisins? Jú. Ef við ætluðum að hafa kvótakerfi sem ynni bara að því að skapa sem mest verðmæti úr sjávarauðlindinni og tæki ekkert tillit til samþjöppunar þá hefðum við auðvitað ekki sett lög sem við gerðum á sínum tíma og förum eftir sem mæla svo fyrir að samþjöppunin má ekki verða meiri en sem nemur ákveðnu hlutfalli í hverri grein. Ella er hætt við því, ef þessar skorður væru ekki reistar, að ég mundi í hvert skipti sem ég horfi út um gluggann minn, bý við Ánanaustin, horfa á þrjú, fjögur fyrirtæki sem væru búin að eignast allan kvótann, eitt uppi á Akranesi og annað úti í Örfirisey. Það er auðvitað eðli kerfisins að þjappa sér saman eins og hægt er til að auka hagræðinguna. En við höfum reist skorður við því nú þegar með því að setja ákveðið hámark sem LÍÚ hefur árum saman heldur mælt í gegn vegna þess að það vinnur gegn hámarksafrakstri af kerfinu. Þá horfum við til þess sem skiptir auðvitað máli að við lítum svo á að við þjóðin eigum auðlindina öll saman og við eigum að njóta afrakstursins og við getum notið hans í gegnum meira en bara þann arð sem hún gefur fyrirtækjunum, eigendum þeirra eða ríkinu í gegnum skattinn. Það skiptir líka máli að hún verði til að skapa störf úti í hinum dreifðu sjávarbyggðum. Þá geta menn sagt sem svo: Er það bara ekki einhver rómantík að draga þannig úr hámarksafrakstri kerfisins með því að halda þeim í byggð? En við höfum þeim ákveðna skuld að gjalda. Það var þar sem sjávarútvegurinn byggðist upp. Hér í þessari umræðu hafa menn farið mjög rækilega yfir það og ég er þeirrar skoðunar að kvótakerfið hafi náð að verulegu leyti þeim markmiðum sem því voru sett sem voru í upphafi einkum tvö: Að draga úr óhagkvæmni kerfisins sem birtist í allt of stórum skipastól og hins vegar að vernda stofnana gegn ofveiði. Hvoru tveggja hefur náðst. Sömuleiðis hefur náðst það markmið að reka íslenskan sjávarútveg með mjög mikilli hagkvæmni. Í dag er hann langhagkvæmasti sjávarútvegur sem rekinn er í heiminum. Við sáum það nú bara á nýlegri sjávarútvegsráðstefnu sem haldin var í síðustu viku þar sem kom í ljós að segja má að framleiðni á hvert kíló sem tekið er upp úr sjó á Íslandi er 40% betri en í Noregi, og þar eru engir aukvisar í sjávarútvegi. Herra forseti. Það sem ég held að við þurfum að gera er að finna leiðir sem draga úr því að skyndilegar breytingar í krafti kvótakerfisins geti í reynd slæmt stoðum undan heilum byggðarlögum eins og við höfum séð gerast en draga um leið sem minnst úr hagkvæmni kerfisins. Það eru leiðir til þess þó ég treysti mér ekki til að fara með þær á þeim tólf sekúndum sem eru hér eftir. Um margt er þessi tillaga samsafn af plástrum sem á að nota til að setja á þau sár sem skuggahlið kvótakerfisins stundum getur leitt til. [[Forseti hringir.]]Ég verð að segja það hæstv. ráðherra til hróss að það eru framfarir í þessari tillögu frá því sem áður var þó að hægt væri að gera hana miklu betri.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir kröftuga ræðu. Ég veit að hjarta hans slær með landsbyggðinni eins og fleiri þingmanna. Hann talar um að hægt sé að skoða að tengja aflaheimildir með einhverjum hætti við byggðarlögin og festa kvóta við fiskvinnsluhúsin. Ég vil benda á að oftar en ekki eru fiskvinnsluhúsin og útgerðirnar í eigu sömu aðila svo að því miður gengur það ekki alltaf, þó að ég sé alveg hreint á því að það sé rétt að skoða allar leiðir. Þetta með hið mikla frelsi sem hefur verið, hv. þingmaður talar um að hann sé stuðningsmaður núverandi óhefts framsals í kvótakerfinu þó að hann sjái vissulega að það hafi haft margar afdrifaríkar afleiðingar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér að hægt verði að mæta þeim alvarlegu búseturöskunum sem hafa fylgt þessu óhefta markaðskerfi, sem hefur verið hér við lýði frá því upp úr 1990, og hvort hann sjái fyrir sér að það verði sama óhefta markaðskerfið í nýrri fisktegund, þ.e. makrílnum, hvort við höfum ekki lært eitthvað af reynslunni. Mig langar að benda á það sem haft var eftir forsvarsmanni sjómannasamtaka í Noregi. Hann varaði við íslensku leiðinni í kvótakerfi, þeirri óheftu samþjöppun sem hefði orðið á Íslandi og sagði að það mætti ekki gerast við Noregsstrendur þar sem stórir aðilar væru að reyna að kaupa upp kvóta við strendur Norður-Noregs. Hann sagðist hafa horft til Íslands og varaði við því sem hefði gerst þar.
Herra forseti. Í sporum Norðmanna mundi ég líka skoða íslenska kerfið mjög vel áður en ég tæki það upp hrátt. Eins og ég var að reyna að segja í ræðu minni áðan þá væri hægt að hugsa sér kerfi sem alla vega svaraði þörfum sjávarbyggðanna betur en núverandi kerfi ef menn væru að byrja upp á nýtt. Ef menn mundu skilja á milli veiða og vinnslu og tengja hluta af aflaheimildunum við húsin þá held ég að það væri nokkur vörn. Sömuleiðis er ég dálítið upptekinn af því, á meðan við höfum þetta kerfi óbreytt, með hvaða hætti við getum búið til tæki sem hjálpa okkur til þess að svara þeim skyndilegu aðstæðum sem við sem stjórnmálamenn höfum nokkrum sinnum staðið frammi fyrir. Hvaða meðul eru til þess? Eitt af meðulunum eru náttúrlega strandveiðarnar sjálfar. Þær skipta verulega miklu máli. Ég meina, strandveiðarnar eru ekkert annað en dreifing í reynd á aflamarki. Þeim var komið á í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þær hafa verið auknar upp í 8.600 tonn og það er verið að auka makrílhlutdeildina verulega til þeirra. Ég fagna því mjög. Ég og hv. þingmaður höfum hér í dag átt drjúga samræðu yfir þetta púlt um hvernig væri hægt að nýta litla pottinn, byggðakvótann, betur í þessu skyni. Mér hefur virst að við séum sammála um að almenni byggðakvótinn hafi ekki gefið góða raun. Við höfum hér í dag verið að velta því fyrir okkur hvort það mætti kannski setja meira af honum í gegnum Byggðastofnun af því að það hefur gefið betri raun. En kannski gæfi bestu raunina að láta stærri hluta af þessum litla potti í strandveiðiflotann. Ég held að það sé að minnsta kosti einnar messu virði að skoða það.
Herra forseti. Við erum stödd á sama stað, ég og hv. þingmaður, að telja að aukning í strandveiðihlutann geti skipt miklu máli fyrir þessi byggðarlög. Talandi um strandveiðar, ég heyrði í dag í strandveiðisjómanni frá Súðavík sem hafði farið á fyrsta degi strandveiðitímabilsins í júní á veiðar í hundleiðinlegu veðri vegna þess að menn eru að reyna að ná því sem til er. Það eru auðvitað mjög mismunandi veðursvæði innan sömu hólfa. Það getur verið allt annað veður á Breiðafirði en er fyrir utan norðanverða Vestfirði. Menn eru að keppast um þann hluta sem er í pottinum á hverju svæði. Ég hef talað fyrir því og fleiri að það eigi að skoða að festa ákveðinn dagafjölda innan hvers mánaðar. Sumir hafa líka talað hér um óhagkvæmni strandveiða. Ég tel að við mundum slá tvær flugur í einu höggi með því að festa einhvern X fjölda daga. Það þyrftu ekkert að vera fleiri dagar en til dæmis tíu í hverjum mánuði. Menn hefðu þá frjálsar hendur að fara í góðu veðri, gætu farið eitthvað lengra út, sótt verðmætari afla og gætt fyllsta öryggis. Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns á þessum hugmyndum sem ég mun halda áfram að tala fyrir vegna þess að ég hef heyrt í fjölda strandveiðimanna sem eru hlynntir þeim. Ég þekki alveg mótrökin, að hætta sé á því að þá verði þetta kvótasett, en má ekki með sömu rökum segja að þá sé hægt, ef vilji stjórnvalda liggur til þess að kvótasetja, að horfa aftur í tímann, taka eitthvert meðaltal og deila upp fjölda báta og finna út [[Forseti hringir.]]eitthvert aflamagn á hvern bát og kvótasetja ef vilji er fyrir því? Ég er auðvitað alfarið á móti því að strandveiðar [[Forseti hringir.]]verði kvótasettar.
Það gleður mig mjög að hv. þingmaður hefur notið ráðgjafar frá Súðavík í dag vegna þess að hún er hér að tala við gamlan togarasjómann sem var frá Súðavík líka, þ.e. mig. Um þetta mál segi ég: Í fyrsta lagi hef ég vonda reynslu af því að vera á móti sjónarmiðum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur þannig að bara af þeim sökum er ég til í að skoða þetta. Í öðru lagi á maður alltaf að hlusta á sjónarmið sjómanna. Þau hafa reynst vel. Í þriðja lagi er öryggi sjómanna. Það hefur alltaf ráðið miklu um afstöðu okkar þingmanna þegar við höfum verið að ræða ýmislegt sem varðar smábáta og smábátasókn. Þetta þarf allt saman að vega mjög vel á móti þeim rökum sem hv. þingmaður taldi upp af ærleika síns hjarta. Það er skref í áttina að kvótasetningu. Þegar við vorum á sínum tíma að ræða strandveiðarnar og koma þeim á með erfiðismunum í gegnum þingið þá var eitt af því sem var hugsað mest um og menn ræddu hvað skýrast hér að menn vildu ekki að þetta yrði kvótasett. Það var alltaf tilhneiging til þess. Ég er alveg reiðubúinn til að skoða það. Það sem mig langar aðeins í blálokin að drepa á er þetta: Við erum hérna með 5,3% af aflamarkinu og það á að nota í þessum tilgangi. Spurningin er: Er hægt að nota það betur en við erum að gera í dag til þess að gilda stoðirnar undir byggðarlögunum? Já, ég held að það sé hægt. Ég held að það eigi að taka það sem er núna sett í skel- og rækjubætur og taka almenna kvótann og skoða hvort það skili sér betur í gegnum Byggðastofnun og í gegnum strandveiðiflotann. Ég held að það væri alla vega einnar messu virði fyrir hv. þm. Pál Jóhann Pálsson að beita sér til dæmis fyrir því [[Forseti hringir.]]að skoða það í nefndinni þar sem hann ræður því sem hann vill, eins og reynslan [[Forseti hringir.]]hefur sýnt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu eins og honum einum er lagið. Ég er ekkert að erfa það við hv. þingmann og búinn að fyrirgefa honum það þótt hann hafi hlaupið á sig hér í bræði þegar illa lá á honum að líkja mér við eða uppnefna mig sem einhvern hryðjuverkamann. Ég er ekkert að erfa það. Ég er svo sem vanur því af sjónum að menn missa ýmislegt út úr sér en ég er ekkert að erfa það. Við erum um margt sammála og ég heyri að hjartað slær hjá okkur flestum hér fyrir því að verja byggðir og alltaf togast þetta á, hvað við eigum að verja miklu af aflaheimildum til þess að verja byggðirnar og hvernig við eigum að hafa þetta þannig að þjóðin hljóti sem mestan arð af greininni. Ég heyri það á talsmáta hv. þingmanns í dag að hann er mjög hlynntur byggðakvóta Byggðastofnunar og það kemur líka fram í skýrslunni frá Vífli Karlssyni að sérstaki byggðakvóti Byggðastofnunar sem veittur er á vinnslurnar hefur virkað betur. Mig langar að spyrja hann, kem kannski betur að því í síðari spurningu, hvar hann hefði helst borið niður til þess að efla þann kvóta Byggðastofnunar. Við höfum úr mörgu að spila hérna. Við erum með línuívilnun, skel- og rækjubætur og svo almenna byggðakvótann eins og hann var. Hvar mundi hv. þingmaður helst bera niður?
Ég get huggað hv. þingmann með því að hann er ekki eini maðurinn í þessum sölum á síðustu 20 árum sem ég hef kallað talíbana. En hv. þingmaður er gamall sjómaður og veit að stundum í hita leiksins, án þess að því fylgi nein sérstök bræði sem er nú ekki neitt sem hægt er að tengja við mig, tala menn stundum við hver annan með tveimur hrútshornum. Það gleður mig hins vegar og ég sef betur yfir því að vita það að hv. þingmaður kippir sér ekki upp við smáræði. Hvar mundi ég bera niður? Á tveimur stöðum. Ég hef haft efasemdir um skel- og rækjubæturnar og ég tel að það ætti að vera búið að leggja þær af. En það sem er jákvætt við tillöguna er að það er sólarlag varðandi þetta. Síðan er ég svolítill tæknikrati. Þegar sérfræðingar meta málin og komast að niðurstöðu þá hef ég tilhneigingu til þess að mæla ekki í gegn þeim. Þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að þó að reynslan af þeirri aflahlutdeild sem Byggðastofnun hefur forsjá fyrir sé lítil, skammvinn, þá er hún mjög jákvæð. Hvers vegna þá ekki að fara að því? Ég segi ekki að almenni byggðakvótinn hafi verið mér þyrnir í augum en ég hef bara séð það í gegnum árin að hann hefur stundum nýst mjög illa. Stundum hefur hann nýst ágætlega en hann hefur stundum nýst illa. Leiðin sem er farin þarna er leið sem menn veltu mjög fyrir sér og ræddu mjög mikið á árunum fyrst eftir að ég kom á þing, sem var að tengja einhvern hluta við húsin og það hefur sína galla líka. Síðan nefni ég það til þess að gleðja hv. þingmann að ég er þeirrar skoðunar að það verði aukið töluvert mikið við þorskaflann á komandi sumri. Mér fyndist bara allt í lagi að hluti af því mundi renna í þetta og til þess að auka strandveiðarnar, [[Forseti hringir.]]restina ætti auðvitað að setja á uppboð. Ég veit að hv. þingmaður í hjarta sínu er mér sammála um það.
Virðulegi forseti. Það er gott ef þetta kvöld verður til þess að hv. þingmaður sefur betur. Varðandi markaðslausnina þá spyr ég hv. þingmann hvort hann sé virkilega ekkert hræddur við að það muni bara leiða til þess að þeir fáu og sterku verði ofan á. Ef eitthvað á að bjóða þá eru það alla vega þeir sterkari sem munu verða ofan á í þeim slag. Við erum sammála um að tengja þetta við fiskvinnsluna og það sé svona framtíðarlausnin. En fyrirsjáanleiki er líka mikilvægur og menn voru sammála um það í þessum hóp að vera ekki að breyta þessu mjög mikið, ekki kúvenda á einni nóttu, við erum ekki mikið fyrir það þarna í atvinnuveganefndinni. [[Hlátur í þingsal.]]Við viljum hafa varann á en við gefum aðeins tóninn, gefum tóninn og í álitinu er imprað aðeins á því að þetta stefni þangað. Varðandi skel- og rækjubæturnar þá langar mig að fá álit hv. þingmanns varðandi það sem ég nefndi áðan, hvort í þeim tilfellum þar sem útgerðir létu af hendi þorskkvóta á móti skelbótum sé ekki einhver sanngirni í að þeir njóti þess að fá þá ekki alveg sömu skerðingu og aðrir. Er ekki hv. þingmaður sammála um það? Þetta er ekki þingsályktun til þriggja ára, það er tekið eitt ár núna en gefur tóninn þannig að næsta ár verður kannski farið lengra. [[Forseti hringir.]]Þar sem reynslan af þessu fyrirkomulagi er nú stutt er gott að við notum það áfram [[Forseti hringir.]]og þegar reynslan verður orðin meiri þá höfum við meira fyrir okkur.
Herra forseti. Ég orða það þannig að ég mundi ekkert tapa svefni yfir því þó að menn vildu gefa þessu meiri tíma. En það er ekki mjög oft sem menn detta niður á lausnir sem virka kannski betur en menn áttu von á, vegna þess að þetta var lausn sem var slegin af þegar menn voru að ræða hana sem leið til þess að draga úr bylmingshöggi sem menn sáu auðvitað fyrir strax í upphafi að gæti gerst. Allt gekk það eftir. Varðandi skelbæturnar þá eru tíu, tólf ár, ef ég man rétt, frá því að þær hófust. Og það er ekki hægt að ætlast til þess, eða er það, hv. þingmaður, að ef einhver útgerðarflokkur sætir búsifjum, þegar auðlind hverfur kannski eins og má segja að hafi gerst í þessu tilviki að þá sé skaðinn bættur áratugum síðar? Ég lít svo á, og það hefur komið fram í mínu máli, að sá pottur sem við ræðum hér um hafi tvíþætt hlutverk, annars vegar að slá betur stoðum undir þessi litlu, dreifðu samfélög á ströndinni og hins vegar að gefa okkur tækifæri til þess að koma til aðstoðar þegar það verða skyndileg áföll. Jú, það var skyndilegt áfall með skelina, fyrirvaralítið, mig minnir meira að segja að fiskifræðingar eða þeir sem fylgdust með hafi ekki alveg séð það fyrir hvernig þetta gerðist. Og þá er um að ræða skyndilegt áfall. Þá kemur kerfið með sinn alabastursbuðk og við rjóðum smyrsli á sárið. En við gerum það ekki endalaust og þetta er kannski búið að ganga dálítið lengi. Þar að auki fann ég á máli hv. þingmanns í dag að hann hefur skoðað þetta mál og hann er ekki alveg viss um að andlagið sé rétt alls staðar. Ég er bara að segja að þarna voru kannski einhverjar útgerðir sem ekki áttu að slæðast með í þennan hóp.
Virðulegur forseti. Það er gaman að heyra hv. þm. Pál Jóhann Pálsson slá hér á rétta strengi nú þegar líður á kvöldið og fjalla um hófsemi meiri hlutans í atvinnuveganefnd í tillöguflutningi í þinginu. Það er ástæða til að færa fram þá frómu ósk við meiri hlutann í atvinnuveganefnd að þetta ágæta þingmál komi ekki fram með breytingartillögu um fjórar eða fimm virkjanir hér á milli umræðna eins og síðasta þingsályktunartillaga sem var til meðferðar í hv. meiri hluta atvinnuveganefndar, enda er eins um þessa þingsályktun og þá sem stóð hér föst í þinginu í átta daga og átta nætur að hún er nú af hendi ráðherrans að mörgu leyti ágæt. En áður en við förum í efnisatriði tillögunnar eru önnur atriði sem vert er að ræða lítils háttar, því að um leið og ýmislegt í efni tillögunnar er ágætt þá er hreint hraksmánarlegt með hvaða hætti tillagan kemur inn í þingið og hvernig umbúnaðurinn um hana er. Ráðherranum ber að leggja þingsályktunina fram fyrir þingið. Honum ber að gera það eftir lögunum eins og þeim var breytt hér í þinginu og honum bar að gera það á yfirstandandi þingi. Það er algerlega skýrt að frestur til framlagningar mála hér á hverjum vetri er ekki 1. júní heldur 1. apríl. Það er góð ástæða fyrir því að sú dagsetning var sett inn. Hún er til að tryggja að hér í þinginu sé vönduð málsmeðferð. Það héldum við að menn hefðu verið sammála um þvert á stjórnmálaflokka í þinginu. Eftir hrunið og eftir hina lærdómsríku skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um hversu gríðarlega mikilvægt það er að vanda málsmeðferð hér í þinginu, að hafa til hennar nægan tíma, leita til færustu aðila um umsagnir og ábendingar um það sem betur má fara. Þess vegna er algerlega óboðlegt að lögbundin þingsályktunartillaga um jafn mikilvægan hlut og byggðaaðgerðir í sjávarútveginum komi inn svona seint. Og í raun og veru er enn hörmulegra að ráðherrann sjálfur sem flytur tillöguna skuli ekki einu sinni vera í færum til að fylgja eftir sinni eigin tillögu við 1. umr. í þinginu. Það sýnir bara hvers konar handvömm það er af hálfu ráðherrans að koma svona seint fram með málið að hann getur ekki fyrir vikið verið viðstaddur 1. umr. um sitt eigið mál, jafn mikilvægt mál og það er nú, þar sem hann þurfti að sinna opinberum erindum í Færeyjum, ef ég hef skilið það rétt. Það er auðvitað ástæða til þess að hvetja hæstv. forseta til að láta ráðherra ríkisstjórnarinnar finna að hann hafi meint eitthvað með setningarræðu sinni á setningarfundi Alþingis síðastliðið haust þegar það var sérstaklega brýnt fyrir ráðherrum að þeir þyrftu að koma tímanlega inn með mál ef þeir ætluðust til að fá þau afgreidd. Þá skýtur því nokkuð skökku við að hér sé rudd dagskráin til að hraða inn málum sem allir vissu að leggja ætti að fram, sem lögskylt er að leggja fram, til að þau geti fengið hér einhverja flýtimeðferð í þinginu eftir að starfsáætlun er lokið og þingið ætti að vera farið í frí. Þetta vinnulag nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Um leið varðandi form málsins er það ánægjulegt og í rauninni fagnaðarefni að atvinnuveganefnd skyldi festa það í lögin hér við fyrri umfjöllun um þessi mál að ráðherra fái tillöguvaldið í þessum efnum, þ.e. að leggja til ráðstöfunina á þessum 5,3% aflaheimildanna sem verja á í þágu byggðanna eða landsbyggðarinnar í þessu efni, en hann hafi ekki alræðisvald um það eða geti ákveðið það bara einn við sitt skrifborð í ráðuneytinu heldur þurfi hann að koma með tillöguna inn í þingið og hann þarf líka að koma með tillögu um ráðstöfun til lengri tíma eins og atvinnuveganefndin bjó um hnútana. Ég held að það sé til fyrirmyndar hjá nefndinni að hafa tryggt það að þingið hafi aðhald, eftirlit og aðkomu að endanlegri aðkomu að endanlegri ákvörðun í jafn mikilvægum málum og þetta eru, en að ekki sé verið að auka á ráðherraræðið í þessu efni. Það má auðvitað velta því fyrir sér svona í grunninn hvort þessi 5,3% sé hæfilegur hlutur fyrir þær byggðir sem eiga á brattann að sækja fyrir strandveiðarnar og fyrir aðrar aðgerðir sem í þessum potti eru, en miðað við að ekki sé meira til ráðstöfunar en það. Þá vil ég segja að það er ýmislegt jákvætt efnislega í þeim tillögum sem ráðherrann hefur komið með hér inn. Ég vil nefna þar flutninginn úr stóra byggðakvótanum yfir til Byggðastofnunar. Ég held að það sé jákvætt að þar er verið að verja hluta af þessum heimildum sérstaklega til að styðja við það sem við köllum brothættar byggðir, byggðir sem eiga sérstaklega í vök að verjast, og að hægt sé að ráðstafa heimildum til lengri tíma en eins árs í senn, því að það vita allir að þegar byggð er komin í vanda þarf að vinna að því að leysa úr honum á lengri tíma en 12 mánuðum. Þess vegna er gott að hægt sé að gera áætlanir til þriggja ára í senn. Einnig er jákvætt að Byggðastofnun komi með sínu faglega mati að þeim ráðstöfunum. Það sýnist mér vera framfaraskref frá því sem er í núverandi verki. Einnig finnst mér horfa til framfara það sem gert er varðandi rækju og skel, það eru út af fyrir sig svipaðar tillögur og voru uppi af hálfu fyrri stjórnarmeirihluta eða síðasta stjórnarmeirihluta, ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, um að þessar rækju- og skelbætur, sem áttu að vera tímabundnar, verði látnar fjara út á nokkrum árum í áföngum þannig að það komi ekki of bratt á þá sem þeirra njóta í dag, en það er eðlilegt og sjálfsagt að það sem átti að vera tímabundið fjari út á nokkurra ára tímabili. Ég hefði þó kosið að sjá gerðar ákveðnar breytingar í strandveiði. Ég held bæði að sú jákvæða reynsla sem við höfum af strandveiðinni og sá mikli og almenni stuðningur sem er við það að gefa mönnum kost á því að stunda strandveiðar hér við Ísland eigi að gefa okkur tilefni til að velta því fyrir okkur hvort ekki þurfi að auka nokkuð hlut þeirra í heildaraflamarkinu og kannski væri ástæða til að auka hlutfallið úr 5,3% og eitthvað upp á við. En ég held líka að það væri full ástæða til að endurskoða fyrirkomulagið þannig að ekki sé kapphlaup um veiðarnar fyrstu dagana í hverjum mánuði heldur sé þessu hagað og skipulagt með einhverjum skynsamlegri hætti, og ég vísa þar til tillagna sem hv. þm. Lilja Rafney hefur sett fram og einnig hv. varaþingmaður og fyrrverandi hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir. Þá vil ég nefna að hin aukna hlutdeild í makrílnum sem ráðherra leggur til er vissulega jákvæð en maður veltir fyrir sér hvort ekki mætti nota tilboðsleiðina [[Forseti hringir.]]eða uppboðsleiðina til að úthluta henni fremur en það sem hér er lagt til.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langar aðeins að eiga orðastað við hann um nokkra hluti. Hann talaði meðal annars um strandveiðarnar, hvað þær hefðu gert fyrir minni báta. Ég get tekið undir það með honum að það væri vert að huga að því hvort ástæða væri til að bæta þar í upp að einhverju hámarki. Ég tel að það geti enn frekar stuðlað að nýliðun í greininni, í þessari smábátaútgerð, frekar en ef þetta væri ekki. Ég þekki það heiman að frá mér að líf hefur aukist í sjávarbyggðunum og ferðamennirnir hafa gaman af því að fylgjast með þegar bátar koma að landi og verið er að gera að. Ég held því að við getum verið ánægð með að hafa komið þessu á. Eins og hv. þingmaður nefndi þá er komið ákveðið jafnvægi í veiðarnar. Þær byrjuðu svolítið með trukki og dýfu en með því að kerfið var bætt þá hefur það lagast svolítið. Hv. þingmaður nefndi makrílinn í lok máls síns og mig langaði að spyrja hann aðeins út í það. Í frumvarpinu, sem hefur legið frammi og verið til umræðu, í hinu svokallaða makrílfrumvarpi, var verið að tala um framsal, þar var verið að tala um kvótasetningu, þó að hæstv. ráðherra vildi kannski ekki kannast við það. Þessi úthlutun til sex ára sem framlengdist ár hvert - hvort hv. þingmanni finnist það ekki undarlegt í ljósi þess að hér er lagt til, sem ég er reyndar mjög hlynnt, að 30 tonna bátar hafi færi á að leigja afla og hann er ekki framseljanlegur. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki að þetta stangist á, þessi tvö mál sem hér eru til umfjöllunar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Um strandveiðarnar - jú, sannarlega var það jákvætt skref hjá okkur á síðasta kjörtímabili að hleypa þeim af stokkunum. Þær hafa að mörgu leyti, að ég ekki segi flestu leyti, gefið góða raun þó að ástæða sé til að endurskoða skipulagið þannig að menn séu ekki að veiða þetta allt fyrstu dagana í mánuðinum. Um leið og við þurfum að íhuga það að auka magnið í strandveiðunum, meðal annars í því ljósi að síðasti fiskurinn á Íslandsmiðum verður ekki veiddur á handfæri, tel ég mikilvægt að við gætum þar sérstaklega að tveimur þáttum sem mér finnst helst vera ástæða til að hafa áhyggjur af í strandveiðunum. Það eru annars vegar öryggismálin, öryggismál þeirra sjómanna sem nýta þessa leið, og hins vegar gæði vörunnar. Ég held að gæðin hafi raunar farið talsvert batnandi en það má alltaf auka þau í því sem við erum að gera. Það sem þingmaðurinn nefndi um makrílfrumvarpið og hvernig þetta frumvarp stangast í raun á við prinsippin í hinu málinu þá er það alveg hárrétt athugað. Ég held að ríkisstjórnin og ráðherrann hljóti að vera fallin frá því að úthluta til 6 ára, það er víðtæk andstaða við það í samfélaginu. Þó að hugsanlega megi réttlæta það að úthluta hluta heimildanna, kannski fjórðungi eða svo, til þeirra sem öfluðu okkur þessara réttinda held ég að langstærstum hluta þeirra heimilda eigi að ráðstafa með því að bjóða þá einfaldlega upp á tilboðsmarkaði.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Mig langar að fara aðeins út í það sem hér er talað um, þ.e. byggðafestuáhrif vegna byggðakvótans og millifærslu úr þessum almenna byggðakvóta og yfir í þann sértæka hjá Byggðastofnun, að það skipti máli. Þingmenn Vinstri grænna hafa lagt fram tillögu um aukna byggðafestu veiðiheimilda og ég styð það sem fram kemur í frumvarpinu og varðar það að til þess gæti komið. Vegna afleiðinga kvótakerfisins eru mörg sjávarþorp því miður ekki nógu vel stödd. Mig langar til að velta tvennu upp hér með hv. þingmanni sem kemur fram í lið 11 og fjallar um tekjur sem fást við sölu aflaheimilda. Ég spyr hvort hann gæti séð það fyrir sér að þær tekjur mætti nýta til byggðatengdra verkefna, til að fjölga stoðum á litlum stöðum og styrkja byggðirnar að öðru leyti en eingöngu í gegnum fiskinn. Ég spyr hvort hann gæti séð það fyrir sér að það gæti farið í gegnum sóknaráætlanir eða einhverja aðra leið þannig að byggðirnar sjái fyrir sér tilteknar fjárhæðir til lengri tíma. Það er tvennt til viðbótar sem ég vil nefna. Annars vegar eru ekki neinir útreikningar um það hve mikla fjármuni gæti verið um að ræða en í lið 11 í frumvarpinu er bara talað um þessi byggðatengdu verkefni samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur. Þar kemur ekkert fram um það hvernig það verður gert. Ráðherra er algerlega í sjálfsvald sett að gera það. Ég spyr þingmanninn hvort hann telji að það sé ásættanlegt. Í annan stað spyr ég hvort hann telji að þetta séu tekjur sem þyrftu að koma fram, krónur og aurar svona um það bil, með einhverjum frávikum, og hvort við ættum að nýta þetta í gegnum sóknaráætlanir.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég held að það sé mikilvægt að byggðirnar njóti hluta í þessu. Ég held að það hafi verið jákvætt, þegar við settum strandveiðarnar á á síðasta kjörtímabili, að strandveiðigjaldið renni til hafnanna, það eru þá tekjur sem verða þar eftir. Mér finnst koma sterklega til greina að nota tekjur af makrílnum að hluta á svipaðan hátt til byggðanna og þá kannski helst í gegnum sóknaráætlanirnar. Um leið held ég að almennt í auðlindamálunum - af því að það bar nú hér á góma hjá flokksfélaga hv. þingmanns fyrr í umræðunni, og sneri að orkuauðlindunum sem eru hér suðvestanlands og kannski ekki síst jarðhitanum - í gjaldtöku af auðlindum og útdeilingu á tekjum af þeirri gjaldtöku, sé mjög mikilvægt að gæta jafnræðis. Ég hef alltaf litið svo á að hluti af sátt um auðlindasjóð, sem við höfum talað fyrir í Samfylkingunni fyrir Ísland, svipaðan og olíusjóðurinn er fyrir Norðmenn, hljóti að byggja á því að það sé ekki bara fiskveiðiauðlindin sem skili tekjum inn í hann, og landsbyggðin þá í ríkari mæli en höfuðborgarsvæðið, heldur komið það líka af hitaveitustarfseminni og öðrum auðlindum sem við eigum og bæði í innheimtu á auðlindarentu og í útdeilingu á þeim tekjum sé gætt jafnræðis milli byggðanna í landinu.
Herra forseti. Þessi þingsályktunartillaga sem við ræðum hér er að mörgu leyti jákvæð og hún slær stoðum undir smærri byggðir við sjávarsíðuna og með öðrum tillögum er líka leitast við að grípa inn í þegar sjávarbyggðir hafa orðið fyrir áföllum. Mig langar að ræða aðeins 8. liðinn þar sem fjallað er um aflaheimildir í makríl og þær verða seldar á ákveðnu kílóverði o.s.frv., það er farið yfir þetta í tillögunni í tveimur liðum, a- og b-lið. Þarna finnst mér vera upplagt tækifæri til að fara tilboðsleið eða uppboðsleið með þann hluta eða gera að minnsta kosti tilraun í þá átt. Þess vegna vil ég að fulltrúar í atvinnuveganefnd hafi með sér til að fjalla um þetta mál stefnu Samfylkingarinnar þegar kemur að úthlutun auðlinda þjóðarinnar. Við höfum nefnilega undanfarið verið hressilega minnt á það að í stjórnarskránni okkar er ekkert ákvæði um þjóðareign á auðlindunum og hvergi stafur um að þjóðinni sé tryggt fullt gjald fyrir afnot af auðlindunum. Það er sömuleiðis ekkert sem segir að ákveðinn fjöldi kjósenda geti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu. Makrílkvótafrumvarpið sem nú er í atvinnuveganefnd og er þar til umræðu hefur sannarlega ýtt við okkur hvað þetta varðar. Auðvitað er ég ekki að bera makrílkvótafrumvarpið saman við þá þingsályktunartillögu sem við ræðum hér en hins vegar er ákveðið prinsipp sem er rétt að ræða þegar kemur að auðlind þjóðarinnar. Þeir flokkar sem nú sitja við stjórnartaumana, Framsókn og Sjálfstæðisflokkur, börðust einmitt gegn því að slík breyting á stjórnarskrá næði fram að ganga á síðasta kjörtímabili og ég held að þeir hafi ekki gert það að ástæðulausu. Það er skortur á því ákvæði sem gerir þeim núna kleift að úthluta makrílkvótanum eins og þeir hafa hug á að gera. En í stefnu Samfylkingarinnar um stjórnarskrármál er lögð megináhersla á að áfram verði unnið að nýrri stjórnarskrá og til grundvallar þeirri vinnu verði lögð niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslu frá því í október 2012, en þá var þjóðin spurð þessarar spurningar: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?“ Þá sögðu já 84.760 kjósendur eða 83% þeirra sem tóku þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Nú hafa menn sagt: Það er ekkert að marka þetta vegna þess að kjörsóknin var svo lítil. Staðreyndin er hins vegar sú að jafnvel þó að kjörsóknin hefði verið 70% og allir þeir sem bættust við hefðu sagt nei við spurningunni þá hefði niðurstaðan samt verið sú að þeir sem sögðu já hefðu verið fleiri en þeir sem sögðu nei. Þessi niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslunni var því mjög eindregin og ég hef ekki orðið vör við að fólkið í landinu hafi skipt um skoðun. Það ætti að vera krafa okkar allra að á næstu dögum komi fram tillögur til breytinga á stjórnarskránni, það er sannarlega ástæða til þess, og þar verði talað um þjóðareign á auðlindunum með eignarhald almennings og sjálfbæra nýtingu í huga og ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu á grundvelli undirskrifta eða samkvæmt kröfu minni hluta þingmanna. Þetta er ákaflega mikilvægt og ástandið núna og ný frumvörp kalla hreinlega á að við tryggjum þetta. Í atvinnustefnu okkar í Samfylkingunni er rætt um sóknarfæri og sérstöðu íslensks atvinnulífs og að við ættum að nýta auðlindaarðinn til uppbyggingar. Það er vísað í skýrslu auðlindastefnunefndar frá árinu 2012 sem varðar veginn að sátt um okkar mikilvægu auðlindagreinar. En kjarninn í stefnunni er samræmd umsýsla auðlinda hvað varðar þætti á borð við úthlutun auðlinda, nýtingartíma og sanngjarna skiptingu auðlindaarðsins þannig að auðlindagreinarnar sjálfar fái að vaxa og dafna og hagræða og skila hámarksverðmætum. Og það er einnig bent á að sátt náist ekki um t.d. upphæð veiðigjalds fyrr en það verði ákvarðað á markaðslegum forsendum. Tímalengd nýtingarleyfa er rædd í stefnu Samfylkingarinnar og bent á að þar vegist á sjónarmið um rekstraröryggi annars vegar og samkeppni og lýðræðisleg réttindi hins vegar og því þarf að skoða eiginleika hverrar greinar fyrir sig með eðli fjárfestinga í huga. Þar sem ákveðin landsvæði taka á sig fórnir vegna auðlindanýtingar eða eru sérstaklega háð henni er mikilvægt að þau njóti stærri hluta auðlindaarðsins en önnur landsvæði og það er ein forsenda sáttar í auðlindamálum og er í anda sjálfbærrar þróunar þar sem samfélagslegi þátturinn er einnig metinn mikils. Það má taka dæmi um sjávarbyggðir þar sem íbúar hafa tekið á sig afleiðingar og kostnað vegna hagræðingar í sjávarútvegi og það hlýtur að teljast sanngjarnt að sveitarfélög fái hluta auðlindaarðsins til atvinnuþróunar. En á sama hátt og jafnaðarmenn vilja að arður af sameiginlegum auðlindum skiptist á réttmætan hátt á milli þjóðar og nýtingaraðila þarf að tryggja réttláta skiptingu arðs af þjóðarauðlindunum milli kynslóða og það þýðir að nýting auðlinda hvort sem er til lands eða sjávar þarf að vera í samræmi við skilyrði sjálfbærrar þróunar. Í stefnu Samfylkingarinnar er fjallað um allar sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar og hvernig fara á með þær og hvað fiskveiðistjórn varðar er fjallað um það mikilvæga verkefni að skapa heilbrigðar leikreglur í framtíðarskipan með atvinnufrelsi, jafnræði og nýliðunarmöguleika að leiðarljósi. Virðulegi forseti. Tíminn hleypur frá mér en mig langar í lokin að telja upp nokkra kosti tilboðsleiðarinnar sem ég vona að atvinnuveganefnd leggi til að farin verði, a.m.k. í 8. lið þingsályktunartillögunnar. Einn af kostum tilboðsleiðarinnar er að leigugjaldið sem greitt er fyrir aflahlutdeild sveiflast sjálfkrafa með arðsemi veiða og dregur úr líkum á pólitískum inngripum um ákvörðun leiguverðs. Þannig byggist upphæðin ekki á matskenndum ákvörðunum og eigendur auðlindanna, fólkið í landinu, getur treyst því að ekki sé verið að hygla einum umfram annan. Útgerðin ákveður gjaldið sjálft, það gjald sem hún telur sér fært að greiða fyrir aðgengi að auðlindinni með tilboðum á markaði, og það kemur líka í veg fyrir brask með kvótann. Einnig styrkir tilboðsleiðin rekstrarumhverfi sjávarútvegsins til lengri tíma vegna þess að duttlungar stjórnmálamanna ráða ekki með ófyrirséðum breytingum á milli kjörtímabila. Svigrúmið innan kerfisins verður meira með tilboðsmörkuðum og nýliðun möguleg sem veitir best reknu fyrirtækjunum aukin tækifæri hvort sem þau eru gömul eða ný. Í útfærslu tilboðsleiðar er auðvelt að taka tillit til byggðasjónarmiða, koma í veg fyrir samþjöppun og virða sérstöðu minni útgerða. Reynslan af tilboðsleiðum til úthlutunar auðlinda er víðtæk um allan heim og auðvelt væri að leita í smiðju nágrannaþjóða eftir góðum fyrirmyndum. Ef rétt er á málum haldið leiðréttir tilboðsleiðin óréttlæti sem felst í því að ávinningurinn af hagræðingunni innan útgerðarinnar renni í vasa fárra en að íbúar sjávarbyggða beri kostnaðinn. Virðulegi forseti. Ég kynnti mér um daginn sjávarútvegsstefnuna sem stjórnmálaflokkar í Færeyjum eru núna að bera fram en það verður kosið í Færeyjum í haust. Menn eru að draga upp stefnuna og allir flokkar í Færeyjum vilja tilboðsleið þegar úthluta á veiðiheimildum. Systurflokkur Vinstri grænna hefur til dæmis haldið því fram í tíu ár að það sé einmitt besta leiðin. Það er einn flokkur, þ.e. Fólkaflokkurinn sem vill ekki fara þá leið. En Færeyingar hafa áttað sig á mikilvægi þess fyrir eigendur auðlindarinnar að útgerðin bjóði í kvótann og það er veiðigjaldið sem þjóðin fær. Síðan gerir útgerðin sér mat úr þeim kvóta sem hún hefur boðið í. Virðulegi forseti. Þetta var mest um stefnu Samfylkingarinnar í auðlindamálum en minna um þá tillögu til þingsályktunar sem við ræðum hér, en hv. þingmenn í atvinnuveganefnd taka vonandi mið af stefnu Samfylkingarinnar og finna út úr því hvernig þeir geta nýtt sér hana til að þingsályktunartillagan gefi sem mest til sjávarbyggða í landinu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á þjóðaratkvæðagreiðslur og auðlindaákvæði í stjórnarskrá sem hljómaði eins og tónlist í mínum eyrum. Ég er sammála hv. þingmanni að því er mér sýnist að öllu leyti. Ég er samt að velta fyrir mér einu sem mér finnst stundum ekki alveg vera skýrt í umræðunni þegar kemur að auðlindaákvæði í stjórnarskránni. Nú er yfirleitt krafan sú að í stjórnarskrá eigi að vera ákvæði sem kveði á um að auðlindirnar séu í þjóðareign. En ég fór á einhverjum tímapunkti að taka eftir að margir stjórnarliðar sem eru þó hlynntir kvótakerfinu í núverandi mynd þótti það bara allt í lagi. Að mínu mati er lykilatriði að það sé ekki bara auðlindin sjálf sem sé í þjóðareign heldur einnig að réttindi tengd nýtingu hennar myndi ekki varanlegan eignarrétt. Þetta er eitthvað sem kemur fram í 34. gr. frumvarps stjórnlagaráðs sem snýr að stjórnarskrá. Þar held ég að liggi aðalatriðið á bak við það hvernig auðlindaákvæðið ætti að vera til lengri tíma. Það er ekki bara um að ræða auðlindina heldur líka kvótann, eða eins og það er kallað í fyrrnefndu frumvarpi, réttindi tengd auðlindinni. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður sjái þennan aðskilnað milli annars vegar kvótans og hins vegar auðlindarinnar sjálfrar. Að mínu mati er þetta ekki alveg það sama. Ef einhver getur haft eignarrétt á kvótanum þá skiptir í sjálfu sér ekki endilega miklu máli að auðlindin sé í þjóðareign Margir lögspekingar sem ég hef talað við segja að það sé þýðingarlaust að setja auðlindina sjálfa í þjóðareign. Það að setja hins vegar kvótann undir það skilyrði að hann myndi ekki varanlegan eignarrétt gæti [[Forseti hringir.]]verið það sem við erum að leita að. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um það.
Virðulegi forseti. Ég er fylgjandi útfærslu sem stjórnlagaráðið lagði fram. Það er ekki víst að ég skilji hv. þingmann nákvæmlega, hann kemur þá bara með ítarlegri spurningu í næsta andsvari, en það sem mér finnst skipta máli er að í stjórnarskrá verði lýst ævarandi þjóðareign á náttúruauðlindunum og þar sé áskilið að nýtingarrétti verði aðeins úthlutað á jafnræðisgrundvelli til hóflegs tíma gegn fullu gjaldi og með gagnsæjum og hlutlægum hætti. Og það á enginn nýtingarleyfi, það er ekki hægt að mynda eignarrétt, en það er hægt að veita leyfi til hóflegs tíma og gegn fullu gjaldi. Við hljótum að ganga út frá því þegar við leggjum áherslu á að setja auðlindaákvæðið í stjórnarskrána. Ákvæðið er ágætlega útfært af stjórnlagaráði og ég vona svo sannarlega að sú nefnd sem er að vinna núna með stjórnarskrána komi með tillögur sem byggja á þeirri vinnu og að við getum síðan kosið um þetta um leið og við kjósum forseta á árinu 2016.
Virðulegi forseti. Spennan magnast sennilega á næsta ári, svo mikið er víst. Þar sem ég hef sennilega ekki komið þessu alveg nógu skýrt frá mér þá langar mig til skýringar að lesa upp úr 34. gr. frumvarps stjórnlagaráðs, ekki í heild sinni að vísu en þetta er grundvöllurinn að því sem ég er að reyna að koma að hérna, með leyfi forseta: „Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda eða annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.“ Það sem mér finnst svo miklu sterkara í þessum texta en í hugmyndinni um það eitt að auðlindin sé í þjóðareign er að þarna sýnist mér afskaplega skýrt að ekki myndist eignarréttur, sé ekki kvótakerfi þar sem handhafar kvótans hafi einhvers konar varanlegan nýtingarrétt og geti kært ríkið ef þessu er einhvern veginn ráðstafað öðruvísi, að það myndist ekki þessi meinti varanlegi eignarréttur. Nú deilir fólk um það að mér heyrist hvort kvótasetningin eins og hún liggur fyrir núna skapi varanlegan eignarrétt, þ.e. hvort ríkið yrði skaðabótaskylt ef það ákvæði skyndilega - ég er ekki að leggja til að það geri það hér og nú - að hætta einfaldlega að úthluta kvóta til manna, þá væri það bundið lagalegum vandkvæðum, sem hv. fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins gæti kannski útskýrt fyrir okkur í ræðu seinna, hver veit. Það er þessi eignarréttur yfir kvótanum, ekki auðlindinni heldur kvótanum, yfir nýtingarheimildunum sem ég velti fyrir mér hvort ekki sé mikilvægt að tekið sé á í stjórnarskrárákvæði líka, frekar en að hafa einfaldlega það sem er þegar í gildi og stendur í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða.
Herra forseti. Það er einmitt út af því sem hv. þingmaður nefnir sem er mikilvægt að þetta ákvæði fari í stjórnarskrá. Það eru margir sem segja og það hefur verið sagt í þessum sal að það sé alveg nóg að í lögum um stjórn fiskveiða standi í 1. gr. að auðlindin sé eign þjóðarinnar. En síðan deila menn um, eins og mér skilst að deilan hafi verið á milli stjórnarflokkanna - nú má vera að það sé ekki rétt hjá mér og þeir stjórnarliðar sem eru í salnum, það er að vísu bara einn akkúrat núna, geta þá komið hér á eftir í ræðu og leiðrétt mig ef ég fer með rangt mál - en mér skildist að þegar ákveðið var að koma ekki með breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu eða stóra fisk hér inn í þingið hafi það verið vegna deilna á milli stjórnarflokkanna um hver réði yfir auðlindinni. Þeir voru sammála um að þjóðin ætti hana en hún réði kannski ekki alveg yfir henni af því að aðrir væru komnir með einhverja hefð, einhver hefð væri komin á það að útgerðarmenn réðu yfir henni. Það er út af svona málum sem það er brýn nauðsyn á að koma skýru auðlindaákvæði í stjórnarskrána sem ég vona að verði í anda stjórnlagaráðs þar sem þetta er allt saman tiltekið.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að velta einu hér upp því að hún talaði aðeins um makrílinn. Eitt af því sem maður rekur augun í þegar maður les þetta og ég er ánægð með er að aflaheimildir í makríl fyrir 30 tonna báta og minni verði hægt að fá leigðar en ekki verði hægt að framselja þær. Á síðasta kjörtímabili settum við á fót 20 þúsund tonna leigupott ríkisins sem átti að stækka eftir auknum heildarafla. Það sem vekur mann til umhugsunar núna er að í makrílfrumvarpinu svokallaða, sem við höfum rætt hér eina umferð, er í rauninni framsal leyfilegt. Það er ekkert annað en kvótasetning þegar talað er um að festa veiðiheimildir til sex ára og svo framlengist þær á hverju ári o.s.frv. Ég hefði að minnsta kosti viljað líta á það þannig. Mér finnst algerlega ótækt að þær séu kvótasettar. En af því að hv. þingmaður talar svolítið um tilboðsleiðina þá hef ég haft örlítinn fyrirvara á henni og hef velt því aðeins upp hvort við getum farið blandaða leið. Ég hef áhyggjur af því að þeir sem eru litlir í greininni og jafnvel þeir sem eru nýir og ekki komnir með mjög styrkar stoðir geti því átt erfitt uppdráttar þegar þeir fara í samkeppni við hina stærri, ef við förum eingöngu uppboðsleiðina. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún fallist á að það geti verið heppilegt að fara einhvers konar blandaða leið en ekki bara eitthvert annaðhvort eða.
Herra forseti. Mér finnst í rauninni ekki þörf á því að fara blandaða leið en ég vil frekar fara blandaða leið en sleppa því að fara tilboðsleiðina. Ég held að tilboðsleiðin sé í rauninni eina leiðin sem getur kallað fram sátt um hvað þjóðin eigi að fá fyrir auðlindina. Tilboðsleiðin er best. Næstbest er að eitthvert hlutfall umfram auðlindarentu renni í ríkissjóð. Það sem er allra verst er að stjórnmálamenn ákveði verðið. Ég tek eftir því í lið nr. 8 í þessari þingsályktunartillögu að talað er um gjald fyrir makrílinn en það er ekki ákveðið. Ég held að þarna skapist tækifæri til að gera smátilraun með þennan litla bút af makrílkvótanum. Hins vegar er talað um verð fyrir sumarsíldina, 16 kr. Það er eitthvað þarna á bak við sem hv. atvinnuveganefnd þarf að fara betur yfir. Kosturinn við að prófa tilboðsleiðina við makrílinn er að þar er ekki nein saga á bak við eins og á bak við þorskinn og fleiri fisktegundir. Ef við ætlum núna að gefa kvótann eða ákveða að stjórnmálamenn ákveði bara eitthvert veiðileyfagjald þá held ég að það sé mikið glapræði. Við eigum að spyrja útgerðina: Hvað eruð þið tilbúin til að borga? Við eigum auðvitað að fá sérfræðinga til að setja byggðagirðingar í tilboðsleiðir, jafnvel er möguleiki að setja nýliðunargirðingar. Það er líka möguleiki að taka tillit til sérstöðu smærri [[Forseti hringir.]]útgerða en nýta kosti tilboðsleiðarinnar til að ákveða arðinn [[Forseti hringir.]]sem þjóðin á að fá.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Með girðingum er pólitíkin farin að skipta sér svolítið af. Það er auðvitað hægt að miða við eitthvert hlutfall af verði aflaverðmæta undanfarinna mánaða eða meðaltal einhvers X tíma. Við erum ekki alveg sammála um að tilboðsleiðin sé hin eina sanna leið. Ég mundi heldur vilja sjá einhverja blandaða leið. Mig langar að ræða 11. lið í tillögunni, þann síðasta sem fjallar um tekjur sem fást við sölu aflaheimilda. Nú sitjum við báðar í fjárlaganefnd og þar er talað um að gert sé ráð fyrir að tekjurnar sem fást af ráðstöfun aflaheimilda á grundvelli tillögunnar, þá annars vegar af síldinni og hins vegar af makrílnum sem er ekki verðsettur hér, renni til byggðatengdra verkefna samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur. Þetta er algerlega opið upp á gátt og í rauninni kemur ekki neins staðar fram í hvaða verkefni eða með hvaða hætti úthlutunin verði. Í fyrsta lagi finnst mér þetta vera of opið. Ég mundi vilja heyra að þetta yrði sett í sóknaráætlun, í einhver tiltekin byggðaverkefni, í Byggðastofnun eða eitthvað slíkt. Ég velti fyrir mér hvort það væri eðlilegt að við í fjárlaganefnd fengjum þetta til umræðu við gerð fjárlaga þegar ljóst verður um hvað við erum að tala til ráðstöfunar því að maður veit það ekki. Er þetta viðbótarfjárhæð við það sem sett er í byggðatengd verkefni eða dregst þetta frá því sem áður hefur verið lagt fram o.s.frv.? Væri eðlilegt að þetta kæmi til umfjöllunar þar? Hvað finnst hv. þingmanni um það?
Herra forseti. Mér mundi lítast ágætlega á það. Mér mundi hugnast betur að þessir fjármunir rynnu beint í sóknaráætlun landshluta. Byggðakvóti er mjög verðmætur. Það eru tugir milljóna þarna undir. Sumar sjávarbyggðir hafa sagt: Við viljum frekar fá peninginn - það er verið að úthluta verðmætum og við viljum frekar að það sé bara boðið í þau og við fáum peninginn til atvinnuþróunar á svæðinu. Mér finnst það líka vera hugmynd til að skoða frekar en að fara þessa hefðbundnu byggðakvótaleið. Það er önnur ástæða sem styður að mikilvægt sé að setja þetta í sóknaráætlanir. Landbúnaðarsveitarfélög, sveitarfélög sem fá ekki aðstoð í formi byggðakvóta, gætu þá líka notið stuðnings í gegnum þetta fyrirkomulag. Það er mismunun þarna á milli. Það er brugðist við áföllum í sjávarbyggðum með byggðakvóta sem er mjög verðmætur og skiptir auðvitað miklu máli en landbúnaðarbyggðirnar sem eru í vanda fá ekki slík verðmæti upp í hendurnar. Mér finnst sjálfsagt að setja þetta í sóknaráætlun landshluta og deila síðan þaðan út eftir þeim reglum sem eru þar undir.
Hæstv. forseti. Ég ætla að nýta hér síðari ræðu mína til að fara aðeins yfir strandveiðarnar. Það er búið að úthluta strandveiðileyfunum eða það er búið að setja reglugerð um strandveiðar þessa sumars. Hún var sett 15. apríl þannig að það sem við erum að fjalla um núna er það sem á að gera fyrir næsta sumar, árið 2016. Þess vegna undrar mann svolítið hvernig þetta er keyrt á hraðanum hér núna. Það eru að vísu lagaákvæði um það en menn hafa boðað breytingar strax í haust á þessari þingsályktunartillögu þannig að við megum þá eiga von á nýrri þriggja ára áætlun strax í haust. Það sem mig langaði aðeins að ræða hér er það sem tengist strandveiðunum og hvernig við getum þróað þetta form áfram. Það hefur verið lagað mjög mikið, settar reglur um hverjir mega vera í strandveiði o.s.frv., það er býsna mikil sátt um það í sjálfu sér, en það sem hefur verið tekist töluvert á um er svæðaskiptingin þar sem skipt er í fjögur svæði. Þar er A-svæðið frá Eyja- og Miklaholtshreppi yfir í Súðavíkurhrepp, gríðarlega stórt svæði enda með mestar aflaheimildir. Það hefur komið í ljós að þar eru langflestir bátarnir og þeir klára alltaf sitt tímabil fyrstir. Veiðin er á sjö til átta dögum í hverjum mánuði ef það viðrar vel. Við höfum fylgst með því í fréttum þegar tilkynnt er að það sé verið að loka viðkomandi svæði. Sumir hafa gert tillögur um að það megi bæta við með því að ákveða dagafjöldann og leyfa mönnum að veiða frjálst innan þess tíma. Nefndir hafa verið 12 dagar. Ég heyrði þá hugmynd í dag. Það mundi þýða viðbótarkvóta upp á um 2 þús. tonn en ég held að við þurfum að taka þessa umræðu og átta okkur á því hvernig hægt er að gera þetta. Ég vitnaði í fyrri ræðu minni í frumvarp til laga um strandveiðar sem þáverandi hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Mörður Árnason og Skúli Helgason voru meðflytjendur á. Það var tillaga um að deila út veiðiheimildunum fyrir sumarið þannig að það deildist niður á mánuðina og menn réðu síðan hvenær þeir færu á sjó, m.a. til að tryggja að menn væru ekki að fara út í vitlausu veðri í ólympískum veiðum, keppast um að nýta tímann og komast þá miklu styttra, jafnvel óhagkvæmara hvað varðar fiskgæði og annað slíkt. Ég held að það sé mikilvægt að taka þetta til umræðu í hv. atvinnuveganefnd og kem því hér á framfæri við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur sem er varaformaður nefndarinnar. Ég held að það sé mikilvægt að taka þessa umræðu vegna þess að þarna erum við að skipuleggja okkur aðeins fram í tímann. Ég sagði líka í fyrri ræðu minni, og vil ítreka það hér, að það er mjög mikilvægt ef maður notar svona aflamark eða leyfir mönnum að veiða og ráða dögunum að það sé óheimilt að flytja það á milli báta, að fénýta þetta með nokkrum hætti. Það þarf að vera alveg skýrt að ekki stendur til að kvótasetja bátana til lengri tíma vegna þess að þá erum við bara komin með enn einn innganginn inn í varanlega kvótakerfið sem enginn áhugi er á. Við viljum að þessar strandveiðar séu viðbótarmöguleiki sem kemur að hluta til á móti hugmyndum um frjálsar veiðar við strendur Íslands. Það er millileið, leið sem þó væri mjög vert að skoða sem væri að innan við ákveðna fjarlægð frá landi væri heimilt að veiða frjálst. Í því samhengi hef ég alltaf haft gaman af að vitna í að í raun er öllum heimilt að veiða við Íslandsstrendur sér til manneldis og sinnar fjölskyldu. Það er ekki þannig að menn megi ekki veiða sér til matar. Það er heimilt í kerfinu í dag. Það er mikilvægt að gleyma því ekki. Ég vildi bara í seinni ræðu minni draga þetta fram og biðja hv. atvinnuveganefnd að skoða þessi mál alveg sérstaklega. Það er tími til stefnu, við náum ekki að breyta þessu fyrir sumarið eins og ég segi, reglugerðin liggur fyrir, og þá skiptir mjög miklu máli að menn gefi sér tíma til að skoða þetta og þá er kannski hægt að skoða það betur í haust ef það er tilfellið að það eigi að flytja tillögu aftur strax á haustþinginu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og að koma inn á svæðaskiptingu strandveiðanna. Eins og við þekkjum bæði hafa verið deildar meiningar um það hvort rétt sé gefið í þeim efnum. Innan hvers svæðis eru mjög ólík veðurfarsleg svæði og það spilar líka inn í að það getur verið gott veður á Breiðafirði þegar það er leiðinlegt veður fyrir utan norðanverða Vestfirði og öfugt, út af Patreksfirði og á því svæði. Þetta eru mismunandi veðursvæði. Upp hafa komið hugmyndir um að reyna að mæta þessu bæði með því að taka til samanburðar einhver ár og skoða skiptingu á milli svæða, hve margir bátar eru innan hvers svæðis og hvað hefur skilað sér á hvern bát. Mér finnst rétt að það sé haldið áfram að skoða þann samanburð til að bæta þetta kerfi. Þetta kerfi er gott en það er ekkert sem segir að það megi ekki skoða það í ljósi reynslunnar. Eins þarf að horfa til öryggissjónarmiða, hvernig hægt er að koma með sem best hráefni í land og auka hagkvæmni þessara útgerða innan strandveiðihlutans. Sú sem hér stendur lagði hugmyndir í þessum efnum inn í vinnu sem var unnin á síðasta kjörtímabili um að skoða jafnvel að það yrðu fastir dagar innan hvers mánaðar. Þá gætu menn farið þegar vel viðraði og farið lengra út á miðin og næðu í betra hráefni. Hvernig líst hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]á þá útfærslu?
Hæstv. forseti. Nákvæmlega eins og hv. þingmaður nefndi snýst þetta um öryggissjónarmið, þetta snýst um hagkvæmni og þetta getur snúist að einhverju leyti um gæði fisksins. Ég held að sú hugmynd að setja fasta daga, þ.e. fjölda daga innan hvers mánaðar, sé einn af möguleikunum og fullkomlega skoðunarinnar virði, samanber þá hugmynd sem ég nefndi sem dæmi, að menn færu í 12 daga og tækju svo bara fjöldann sem kæmi út úr því. Einhvern veginn verða menn svo hugsanlega að stýra bátafjöldanum, að þá komi ekki einhver ósköp af viðbótarbátum enda mega menn ekki hreyfa sig á milli svæða nema eftir ákveðnum reglum. Ég skora á hv. þingmann að taka þetta upp í atvinnuveganefnd og óska eftir því að þetta verði skoðað, ef ekki klárað núna. Maður veit svo sem ekki hve mikil pressa verður á að ljúka þingi, en ef við höfum hvort sem er allt sumarið verður nægur tími til að skoða þetta, en skoða þá fleiri möguleika. Eins og hv. þingmaður sagði líka verður þá ástæða til að gera úttekt á því hvernig þetta hefur dreifst. Það kemur nákvæmlega fram ef maður skoðar veðurfarið bæði á sunnan- og norðanverðu Snæfellsnesi, það er mjög ólíkt beggja vegna þar. Ef maður fer inn á Patreksfjörð og svo aftur yfir í Bolungarvík er þetta gríðarlega fjölbreytt svæði og geta verið mjög ólík tækifæri til að sækja sér fisk í byrjun hvers mánaðar. Það er alltaf áhætta í því ef menn fara í vitlausu veðri eða taka einhverja áhættu til að ná fiski vegna þess að annars missa þeir af honum. Ég held að þetta séu allt saman hlutir sem þarf að skoða. Aðalatriðið er að strandveiðin á að vera hluti af þessu kerfi, á að vera með ákveðið magn. Það er vaxandi og ég fagna því. Það má hækka enn þá meira en síðan þarf að passa að þetta verði ekki nýtt kvótakerfi.
Herra forseti. Ég held að öllum sé orðið ljóst, hvort sem þeir eru hlynntir kvótakerfi eða ekki, að ef strandveiðarnar eiga að lifa verður að halda þeim utan kvótakerfisins. Annars er þetta tæki til að opna á nýliðun orðið dautt. Mig langar aðeins að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessa mótvægis, 5,3%, í byggðalegar aðgerðir eða ráðstöfun aflamarks með öðrum hætti en aflamarkið er í hinum hlutanum, stóra pottinum, 94,7%. Telur hv. þingmaður þetta hlutfall nægjanlegt? Nú hefur verið togast á um það og nú eru verið að greiða af fleiri tegundum inn í þennan sameiginlega pott sem nýtist í þetta kerfi en telur hv. þingmaður að þá megi tengja hugsanlega strandveiðarnar, aflaaukninguna? Við sjáum fram á aflaaukningu í þorski. Mætti tengja það með einhverjum hætti beint þannig að strandveiðar fengju þá alltaf eitthvert hlutfall? Ég nefni 1–2% af þeirri aflaaukningu sem verður og þannig sveiflist potturinn til eða frá. Hann þyrfti auðvitað líka að taka á sig skerðingu ef við þyrftum að skera niður þorskkvóta á Íslandsmiðum. Væri rétt að gera það svona og efla þannig þennan pott, að hann nyti góðs af alveg eins og þeir sem eru í aflamarkskerfinu? Er þetta hlutfall, 5,3%, ekki of lítið? Í því frumvarpi sem var til umræðu á síðasta kjörtímabili og náði ekki afgreiðslu fyrir þinglok vorum við að tala um að það yrði stærri hlutur en 5,3% í þessar hliðarráðstafanir með samningum sem komu á móti til langs tíma.
Hæstv. forseti. Við erum sammála um að strandveiðin á að vera utan kvótakerfisins. Það sem mig langar að ræða eru einmitt þau 5,3% sem þarna eru lögð saman í potta eða byggðaaðgerðir og dregin af heildarafla. Ég fagnaði því á sínum tíma þegar ákveðið var að taka allar kvótasettar tegundir undir þetta að það var dregið af heildaraflanum hjá öllum. Ég held að það hafi verið mikil réttarbót fyrir þá sem voru í þorskinum og þá sem voru á móti þeim sem voru í uppsjávarfiskinum. Ég hef svarað því áður að ég tel að það sé ekki, ég held að það eigi að fara í hærri tölu. Það sem mér finnst skipta líka miklu máli núna, við fengum ekki stóra frumvarpið frá ráðherra, er að nú er þessu skipt algerlega í aflahlutdeild. Upphaflega var þetta miðað við þriggja ára veiðireynslu eins og frægt er orðið. Ef hér verður þorskaukning sem nemur tugum þúsunda tonna finnst mér eiginlega alveg út úr kortinu að þar fylgi alla leið upp alltaf sama prósentan til sömu skipanna. Einhvers staðar geta menn sett þak, jafnvel þótt þeir vilji taka tillit til þess að menn lentu í niðurskurði 2007, misstu 30% af kvótanum, sumir nýbúnir að fjárfesta í honum og allt það. Það er hægt að hafa einhvern aðlögunartíma en það er útilokað að menn elti þetta og jafnvel í nýjum tegundum eins og hér hafa verið hugmyndir um. Það finnst mér ekki koma til greina. Mér finnst skipta miklu máli að menn setji einhver efri mörk og úthluti viðbótinni með öðrum hætti og hugsanlega taki eitthvað meira í strandveiðina eða byggðaaðgerðir eins og hér er talað um í sambandi við byggðir. Við erum alltaf í vandræðum með sama hlutinn. Við skulum bara taka Bolungarvík, hvernig getum við tryggt að stærsti kvótaeigandinn þar fari ekki þaðan á morgun? Fórnardýrið er ekki bara sjálf útgerðin, það er öll byggðin sem verður undir. Við erum búin að prófa þetta á Vestfjörðum og þá getum við sagt: Ókei, við getum keypt kvótann en þá verða skuldirnar á greininni á viðkomandi svæði [[Forseti hringir.]]eins og gerðist með Flateyrarkvótann á sínum tíma. Útgerðin verður að borga það niður og peningarnir fara út úr greininni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en hefði reyndar óskað þess að hún væri lengri. Ég verð að viðurkenna að ég er mestmegnis að læra um sjávarútvegsmálin með því að díla við þau mál sem koma inn á þing, en ég hef alltaf tekið eftir því að í þessum málaflokki er afskaplega mikil reiði hjá svo mörgum að mér hefur fundist erfitt að gera greinarmun á hugmyndum til umbóta sem endurspegla þessa reiði og þeim hugmyndum sem eru til umbóta raunverulega til að bæta kerfið á einhvern skynsamlegan máta. Ég er svolítið ringlaður í því ef ég á að segja alveg eins og er. Mig langar að fá umræðu hérna um tilteknar hugmyndir sem ég er ekki alveg viss um hversu galnar séu. Ein af þeim sem ég hef heyrt er sú að gera strandveiðar frjálsar með öllu. Fleiri en einn og fleiri en tveir sem ég hef talið að þekktu nokkuð vel til hafa nefnt þetta við mig. Ég veit ekki hversu raunhæft eða hversu skynsamlegt það er og inni því hv. þingmann eftir vangaveltum hans um þann þátt. Síðan eru þessi 5,3%, þessi byggðakvóti. Með hliðsjón af eðli hans, því að hann er gerður til að bæta fyrir margt af þessum hræðilegu afleiðingum kvótakerfisins sem fólk talar svo mikið um, velti ég fyrir mér hvers vegna enginn hafi, a.m.k. ekki svo ég hafi heyrt hingað til, stungið upp á því einfaldlega að hann sé rosalega hár, að byggðakvótinn sé hreinlega 20–30% eða einhver svakaleg tala. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður mundi bregðast við þeirri hugmynd. Aftur ítreka ég að ég veit ekki hversu raunhæfar þessar hugmyndir eru og þess heldur er ástæða til að ræða þær. Í þessum málaflokki gætir kynslóðaskipta. Kynslóðin sem ég tilheyri og sú sem er yngri upplifði ekki það sem gerðist á fyrri hluta níunda og tíunda áratugar 20. aldar og eftir stendur ofboðslega hatrömm og erfið umræða sem einkennist mikið af reiði og þá er erfitt að átta sig á því hvað [[Forseti hringir.]]af þessu er raunhæft og hvað ekki.
Hæstv. forseti. Það er rétt að aðdragandinn varðandi kvótakerfið verður ekki ræddur í stuttum andsvörum. Það er rétt að þessi reiði kom mikið til af því að ákveðnum aðilum var úthlutað kvóta miðað við þriggja ára veiðireynslu. Það er aflahlutdeild, ákveðin prósenta af viðkomandi fiskstofnum. Seinna kom framsalið sem þýddi að viðkomandi gátu selt kvótann öðrum aðilum. Þeir gátu fengið peninginn fyrir það og jafnvel farið út úr greininni með peninginn en skuldirnar sátu eftir. Um leið var kerfinu meira og minna lokað sem þýddi að þeir sem vildu vera á smábátum eða öðru og höfðu ekki nægilegan kvóta urðu að sækja sér kvóta til þeirra sem áttu meira af honum. Fénýtingin á kvótanum var frá öðrum en þeim sem eiga auðlindina. Þetta er það sem veldur þessari reiði og óánægju og er viðkvæmasti hlutinn í kvótakerfinu, en hefur aldrei tekist að snúa ofan af, enda er búið að færa þetta út í allt samfélagið einu sinni með því að búa til verðmæti, með því að búa til markað um þennan óveidda fisk í sjónum. Þá kemur deilan um hvernig við getum náð því inn aftur, breytt skipulaginu og gert þetta öðruvísi. Það er það sem hefur verið togast á um. Upp hafa komið ýmsar tillögur, m.a. um að þetta sé atvinnuréttur sem þurfi aðlögun. Á síðasta kjörtímabili varð umræða hér um að búinn yrði til pottur, þ.e. hluti, sem yrði leigumarkaður sem væri allt að 20% aflaheimilda þar sem menn gætu farið inn á markaðinn og leigt, tekið sérstaklega fram, fengið nýtingarrétt bara fyrir það ár eða til tiltekins skamms tíma og nytjað þá fiskinn. Þar var fyrst og fremst verið að tala um nýtingarleyfi af auðlind sem þjóðin á. Þannig get ég alveg hugsað mér að þetta hafi þróast eins og ég var að tala um áðan, að þegar aftur kæmi aukning inn í kerfið færu menn að feta sig í þessa átt. Sú leið sem við í Samfylkingunni höfum verið með sem tillögu hefur aftur á móti verið um að taka gjöldin í gegnum [[Forseti hringir.]]tilboðskerfið. Ég get komið inn á það í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ég á reyndar eina hetjusögu af mér í þessum málaflokki. Það var þegar ég var farinn að skilja heil ósköp sem ég hafði aldrei skilið áður og fékk ég hugmynd sem síðan kom í ljós að var meira eða minna hugmynd Samfylkingarinnar þannig að mér líst ágætlega á hana, þessa uppboðsfyrningarhugmynd. Hins vegar velti ég fyrir mér leigumarkaðnum. Ég heyrði hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur áðan fara stuttlega út í útfærslu þar sem þriðjungur kvótans væri í leigu. Ég velti fyrir mér hver mundi þá eiga kvótann undir því fyrirkomulagi og sömuleiðis verður maður að spyrja: Hvers vegna höfum við hann ekki allan í leigu ef það er leiðin sem menn vilja fara? Ef menn vilja fara burt úr því kerfi að það megi selja kvótann, sem ég geri ráð fyrir að menn sem aðhyllast þessa hugmynd vilji, hvers vegna þá ekki að ganga alla leið? Öllu heldur: Hvað misskil ég með spurningunni ef hún er ekki alveg rökrétt? Það má vel vera, ég er eftir allt saman að læra ýmislegt. Eftir stendur spurningin: Hvers vegna 5,3%? Hvers vegna ekki 20% í byggðakvóta burt séð frá því hvort það er einhvers konar leigukerfi eða hvað? Kannski hv. þingmaður varpi betra ljósi á það hvort hann sjái leigukerfið þá sem hluta af einhvers konar byggðakvótastefnu. Sömuleiðis velti ég þessu fyrir mér með strandveiðarnar, hvort þær megi ekki bara vera frjálsar, hvort það sé í raun og veru hægt að ganga of langt á fiskinn með strandveiðum einum og sér. Ég hef svolítið saknað umræðu um það vegna þess að mér er algerlega óljóst hversu vitfirrt sú hugmynd á að vera. Mörgum mönnum sem ég hef heyrt í finnst hún ekkert galin. Aðrir segja: Jú, hún er svolítið óábyrg. Að hvaða leyti er hún óábyrg? Og hversu langt getum við leyft okkur að ganga í þeim efnum?
Hæstv. forseti. Ég nefndi einmitt í ræðu minni að mér finnst alveg koma til greina að gera tilraunir með frjálsar strandveiðar. Fluttar hafa verið tillögur um það og þá miðað við ákveðin mörk hversu langt má sækja. Að vísu verðum við líka að hafa í huga að einhver réttur fylgir jörðunum upp við landið sem má þá ekki fara inn að. Þetta er réttur sjávarjarða. Þetta er eitt af því sem mér finnst full ástæða til að skoða. Menn hafa sagt að það sé engin áhætta fólgin í þessu, þetta sé ekki það mikið magn og þarna nái menn ákveðnum fiski sem þeir ná ekki öðruvísi o.s.frv. Viðreisn hefur talað um tiltekna hugmynd eins og hún sé ný en hún er bókstaflega í sáttatillögunum í skýrslu sem er mjög þykk og liggur á borðinu hjá mér. Eitt af fylgiskjölunum er tillaga Samfylkingarinnar um kerfi sem miðar að því að þegar maður fær 100 tonn skilar maður alltaf 5% inn á markað. Það er gjaldtakan fyrir að fá að nota. Ef maður vill halda þeim rétti þarf maður að kaupa á markaði, fá sem sagt leiguréttinn, og þannig endurnýjast alltaf á hverju ári. Það fara aldrei nema 5% inn á markaðinn en það ætti að duga til að þá verði komið eðlilegt og sjálfsagt veiðigjald sem útgerðin teldi sig ráða við. Hins vegar hefur aldrei mátt ræða þessa hugmynd. Það byggir kannski á því að menn fengu 100% úthlutun í aflahlutdeild. Síðan kom upp að vera með línuívilnun og alls kyns smærri hluti og það hefur komist upp í 5,3%. Það eru ekki meiri vísindi á bak við þessi 5,3% en svo þannig að það er ekkert betri tala en hver önnur. Þegar við erum að tala um leigumarkað hef ég talað um að það verði að vera kvótaþing eða opinber markaður. Í dag er markaður með aflaheimildir en hann er á vegum útgerðarinnar, hann kaupir af útgerðinni. Það er að vísu lítið framboð vegna þess að þeir þurfa að veiða mjög mikið sjálfir, en þangað sækja smábátarnir og þá eru menn að borga allt upp í [[Forseti hringir.]]100–200 kr. fyrir þorskígildið á sama tíma og menn eru að deyja af því að borga 10–20 kr. í veiðigjald.
Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu mikið, enda get ég það svo sem ekki með fimm mínútna ræðutíma. Hér hafa verið frjóar og ágætar umræður og margar góðar hugleiðingar um það hvernig mætti vinna með þennan pott eftir atvikum, hvort hann þyrfti ekki að vera eitthvað stærri o.s.frv., og það er margt til að moða úr í þeim efnum. Ég var búinn að benda á það misræmi sem er milli greinargerðar tillögunnar og tillögugreinarinnar sjálfrar og þarf svo sem ekkert að orðlengja um það. Ég geri ráð fyrir að hv. atvinnuveganefnd muni lagfæra það þannig að samræmi verði milli áformanna samkvæmt greinargerð um að ganga frá þessu aðeins til eins árs í senn og tillögugreinarinnar sem hins vegar neglir þetta niður í sex ár. Þannig á það væntanlega ekki að vera, annaðhvort verður að blíva. Ég fjallaði aðallega í máli mínu um strandveiðarnar og aflamark Byggðastofnunar og er á svipuðum slóðum áfram. Það eru þeir þættir sem mér finnast áhugaverðir til framtíðar og ég hefði viljað sjá styrkjast. Það gera þeir vissulega, þ.e. sérstaklega Byggðastofnunarkvótinn. Ég fagna því sérstaklega að aukið er svigrúm Byggðastofnunar til að styðja við bakið á brothættum byggðum og veikum sjávarbyggðum með byggðafestukvóta til nokkurra ára, það er vel, um 1.000 þorskígildi eða svo og verður þarna afli upp á 4.670 tonn upp úr sjó sem er orðið þó nokkuð og eitthvað sem munar um. Hins vegar þarf að huga að því, bæði í tillögunni sjálfri og jafnvel í lögunum, ef einhverjar breytingar fara í gegn á lögum um stjórn fiskveiða á þessu vori, að það er algerlega nauðsynlegt að það sé fastara land undir fótum með þann hluta pottanna sem ákveðið er að verja til Byggðastofnunar þannig að fyrirkomulagið um að festa kvótann til þriggja til fimm ára, það séu innistæður fyrir því á hverjum tíma og megi ekki vera sólarlagsákvæði í bráðabirgðaákvæðum eða lögum sem rýra trúverðugleika þess að verið sé að skapa þannig byggðafestu með þessu. Ég minni svo á þörfina fyrir að endurskoða byggðakvótann sem slíkan og í heild. Menn misstu smátt og smátt böndin af því. Upphaflega var það stuðningur við minni sjávarbyggðirnar, alveg eins og Byggðastofnunarkvótinn, en síðar komu upp aðstæður þar sem menn vildu mæta tilfallandi vanda í stærri byggðarlögum og íbúamörkin voru færð upp í skrefum þangað til þau voru komin í 2.000 íbúa, ef ég man það rétt. Það er varla hægt að tala lengur um það sem einhverja litla brothætta sjávarbyggð. Þetta og margt fleira þarf að taka til skoðunar í sambandi við byggðakvótann, hinn hefðbundna og gamla. Varðandi strandveiðarnar hafa menn rætt ýmislegt í þeim efnum. Það sem ég legg fyrst og fremst áherslu á af minni hálfu, og mér er málið nokkuð skylt, er að strandveiðarnar verði opið neðsta lag í greininni. Áhyggjur mínar sem tengjast öllum hugmyndum um að festa þetta í dögum eða magni tengjast því að hætta byrjar þá að myndast á að menn fari að líta á þetta sem eitthvað sem þeir hafa fast í hendi ár frá ári og vilji fá því úthlutað. Ekki endilega kvótasetja það í hefðbundnum skilningi þess orðs en ef menn ætla að varðveita þetta element, að þetta sé opið lag fyrir nýliðun og uppeldi í greininni, neðst inn í greinina, þá verður að varðveita þau element með einhverjum hætti. Er þá samt ekki hægt að mæta sjónarmiðum til dæmis um öryggi og ég skal vissulega viðurkenna að ég var með og hef oft verið með hnút í maganum yfir því að það væri auðvitað áhætta tekin ef kappið bæri menn ofurliði í því að sækja í rysjóttum veðrum á upphafsdögum hvers mánaðar. Að sjálfsögðu tekur svona kerfi ekki ábyrgðina af skipstjórnendum og gerir það aldrei. Í hvaða fiskveiðistjórnarkerfi sem er róið þá hvílir sú ábyrgð á þeim sem fara með skipið að tryggja öryggi og taka ekki áhættu en þarna getur myndast þrýstingur, það þýðir ekki að neita því. Það er hægt að hugsa sér ýmsar leiðir, og sumar mjög einfaldar, til að mæta því án þess að hrófla í raun og veru við uppbyggingu kerfisins að neinu öðru leyti. Það einfaldasta. sem ég tel að væri mjög auðvelt að gera, og hv. nefnd má svo sem skoða þann möguleika, er einfaldlega að í upphafi hvers mánaðar þegar tiltekinn bátahópur er tilkynntur inn á svæðið og ef er nú rysjótt veður á fyrsta degi eða þriðja degi þá geti minni bátar eða bátar frá þeim svæðum þar sem er vont í sjóinn einfaldlega tilkynnt sig inn og sagt: Þennan dag viljum við fá að geyma því að það er ekki sjóveður fyrir okkur í dag héðan. Þannig gætum við geymt einn, tvo, þrjá daga af þessum sex, níu sem eru opnir í hverjum mánuði þangað til síðar í mánuðinum þegar viðrar betur. Þá gerist þetta aftur upp innan mánaðarins og raskar ekki neinu og það eina sem er er að það eru möguleikar til að velja sér betra sjóveður síðar í mánuðinum. Þá gætu menn þess vegna haft heimild til að landa meðalafla viðkomandi mánaðar per bát á svæði og þá ættu menn þann rétt geymdan þar til betur viðrar. Ég trúi þessu ekki, herra forseti. Eru fimm mínútur búnar? Þetta er ekki neitt.
Og gott betur, hv. þingmaður.
Herra forseti. Sú hugmynd sem hv. þingmaður varpar hér fram kann vel að vera ómaksins virði, það kann að vera að í henni felist lausn á þeim vanda sem við höfum verið að ræða hér í dag varðandi strandveiðiflotann og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir lýsti hér mjög vel í dag. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki hins vegar að með þessu væru menn kannski að fikra sig svolítið nálægt því sem einhvern tíma gæti leitt til þess að menn mundu freistast til þess að kvótasetja veiðar þessa flota. Það er önnur hugmynd sem mig langaði til þess að spyrja hv. þingmann um af því að ég komst ekki í það að reifa hana í fyrri ræðu minni í kvöld. Við erum með 5,3% af heildaraflamarki sem fara í það sem við höfum kallað hér og er kallaður litli pottur. Tilgangur hans er kannski tvíþættur, í fyrsta lagi að bæta stoðir undir dreifðum sjávarbyggðum víðs vegar við ströndina og í öðru lagi að veita okkur tækifæri til þess að koma til aðstoðar ef einhvers konar bráð nauðsyn kallar á, eins og þegar byggðarlag verður fyrir þeim skelli sem felst í því að kvóti er í stórum mæli skyndilega og fyrirvaralaust fluttur af svæðinu. Menn hafa talað hér um nauðsyn þess að hafa fjármagn til þess að byggja upp á slíkum svæðum og velt fyrir sér hvaðan það ætti að koma. Hvað segir hv þingmaður við þeirri hugmynd að við mundum setja á markað þessi 5,3%? Það mundi auka nýliðun, það mundi skapa fjármagn og það fjármagn yrði allt sett í að byggja upp innviði eða setja í sóknaráætlanir á þeim svæðum sem brothættust eru.
Herra forseti. Varðandi þær hugmyndir sem ég var að nefna hér, svona enn ein í púkkið, þá held ég að með einhverri slíkri ráðstöfun innan mánaðar, að menn gætu geymt einn, tvo eða jafnvel fleiri daga lengra inn í mánuðinn ef ekki væri almennilegt sjóveður í byrjun, sé minnsta hættan tekin gagnvart öllum hugmyndum um að þar með séum við komnir með einhverja úthlutun. Þetta er bara það að þú ert í hópnum, það er pottur, og menn keppast við að fá sína hlutdeild í honum, en þú átt samt rétt til þess að tilkynna þig inn og segja: Ég treysti mér ekki á sjó núna, það er of rysjótt veður, ég vil fá að geyma minn dag. Og jafnvel þótt að ég verði að sætta mig við meðaltalsafla úr róðri í mánuðinum eða mánuðinum á undan þá vil ég það frekar en að berjast á sjó í vitlausu veðri. Þetta er algjörlega lágmarksröskun á fyrirkomulaginu að öðru leyti, gert upp innan mánaðarins og hefur ekki í sér neinn vanda gagnvart yfirfærslu milli mánaða eða neitt slíkt. Varðandi það að setja 5,3%, allar hliðarráðstafanirnar í kerfinu, á markað, þá er ég um það bil eins 100% andvígur því og nokkur getur verið vegna þess að þessar félagslegu, byggðalegu, umhverfislegu ráðstafanir eru einmitt algjör andstaða þess að hugsa þetta út frá markaðslausnum. Þetta er pólitískur, skilgreindur stuðningur í tilteknu skyni, til að hlúa að veikum sjávarbyggðum, til að ná fram atvinnumarkmiðum eða byggðamarkmiðum og það er herra markaður ekki bestur í að leysa, það veit ég. Hitt er allt annað mál að það er ekki ósanngjörn og ágæt hugsun, enda hefur hún oft verið á blaði, að einhver hluti teknanna sem af auðlindanýtingunni sprettur gangi til þróunarstarfs á svæðunum. Ég væri alveg til í að eyrnamerkja 5% af tekjum af veiðigjöldum í heild sóknaráætlunum landshlutanna. Þá væru þær komnar með myndarlegan tekjustofn og menn gætu farið að gera eitthvað í því verkefni. Það væri alveg eins hægt eins og að afla teknanna með sértækri leigu á [[Forseti hringir.]]veiðiheimildum, sem á hvort sem er að nota í annað.
Herra forseti. Hvað fyrra atriðið varðar sem við hv. þingmaður eigum orðastað um þá er það vísast rétt hjá honum að þetta er hugsanlega háskaminnst fráhvarf frá núverandi kerfi. En óttast hann samt sem áður ekki, svo ég bara velti upp því sem kann að vera krítískt við þetta, að þar með sé stigið skref til þess að menn fari í framhaldinu að krefjast þess að það væri jafnvel hægt að kaupa dagana, framselja þá? Hver veit? Þetta eru hugmyndir sem strax hafa heyrst, það er einfaldlega þannig. Varðandi pottinn og tækifæri okkar til þess að nota það sem í honum er til þess að létta undir með þeim sem lenda í hrakningum út af kvótakerfinu, hvað segir hv. þingmaður þá um reynsluna af almenna byggðakvótanum? Hún hefur ekkert verið neitt sérstaklega góð og við hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir höfum verið meira og minna sammála um það. Mætti ekki að minnsta kosti íhuga það að taka hann allan eins og hann leggur sig [[Forseti hringir.]]og setja hann inn í kvótann sem tengdur er Byggðastofnun með þeim umbúnaði sem þar er og miklu betri, allir sammála um það sem hér hafa talað í dag.
Herra forseti. Ég óttast það nú ekki að þótt við byggðum út svona fyrirkomulag um að menn gætu tilkynnt sig inn og geymt einhverja daga út af óveðri mundi það fara langt í áttina að því að þetta væri orðin einhvern veginn einstaklingsbundin úthlutun, því að menn yrðu að nýta sinn eigin geymda dag sjálfir. Munum eftir því hvernig strandveiðikerfið er uppbyggt og hugsað. Þetta er einyrkjakerfi, eigandinn verður að vera á bátnum, hver eigandi má aðeins tengjast útgerð eins strandveiðibáts og það er sótt í þennan sameiginlega pott innan hvers svæðis. Og þótt menn reru ekki fyrsta dag mánaðarins eða þriðja dag mánaðarins heldur biðu fram í næstu viku og tækju út þann róður á sjöunda eða átjánda degi mánaðarins skipti það ekki öllu, menn yrðu að nota hann innan mánaðarins o.s.frv. Varðandi það að ganga lengra í að færa meira af þessum heimildum yfir til Byggðastofnunar eða í svipað byggðafestukerfi þá segi ég já. Ég held að það eigi að þróa kerfið í þá átt. Það er nú barasta alls ekki ný hugsun undir sólinni því að í sjávarútvegsstefnu Vinstri grænna hefur í langan, langan tíma, um árabil verið sú stefna að það eigi að bakka meiru af [[Forseti hringir.]]veiðiheimildurnum til byggðanna og tengja þær þar, byggðatengja meira af veiðiréttindum.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi í síðari ræðu sinni vítt og breitt um strandveiðikerfið, eins og gert hefur verið í dag af ýmsum öðrum þingmönnum þar sem rætt hefur verið um hvernig hægt er að koma til móts við þá sem eru á litlum bátum og geta ekki sótt veiðar eins stíft og þeir sem eru á stærri bátum. Mér skilst að þetta komi til meðal annars vegna dæmis sem gerðist í dag vestur á fjörðum þar sem menn fóru á litlum bátum út á eftir þeim stóru til að nýta dagana. Þetta var því ansi fróðleg, mikil og góð umræða um það sem hefur oft skotið upp kollinum og er rætt við okkur þingmenn, sérstaklega þingmenn landsbyggðarkjördæmanna, þegar verið er að ræða strandveiðar og sitt sýnist hverjum. En margt hefur fæðst í þeim umræðum manna á milli, þeirra sem vinna við greinina, strandveiðimannanna sjálfra. Þeir hafa oft á tíðum mjög margar og góðar hugmyndir um hvernig betra væri að útfæra þetta. Eins og ég sagði áðan hef ég fylgst af athygli með þessari umræðu sem er um hvort hægt væri að úthluta einhvers konar dögum þar sem aðilar gætu nýtt sér að geyma daginn ef veður eru válynd, vegna þess að við megum ekki hafa þetta þannig, þessar ólympíuveiðar, að allir keppist við að fara út eins og er í dag, og við getum þakkað fyrir að engin slys hafa orðið. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í, og kem ég nú að sjálfri spurningunni sem er aðeins meiri útvíkkun á því atriði sem ég gerði hér að umtalsefni og mikið hefur verið rætt um í dag, eins og ég áður sagði, það er hvort við ættum að hugsa það, og hvernig hv. þingmaður sæi kosti og galla við það, að við byrjuðum ekki öll svæðin á sama tíma eins og er í dag, 1. júní, flaggað, allir hefja veiðar. Væri hugsanlegt að [[Forseti hringir.]]fyrsta svæðið byrjaði í dag og annað eftir fimm daga og svo koll af kolli? Væri það til bóta að mati þingmannsins?
Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið held ég að fyrirkomulag með þessa geymdu daga, sem ég hef verið að velta fyrir mér, væri það einfaldasta og það sem er í raun bara minnsta lágmarksfrávikið frá gildandi reglum sem hafa sína kosti. Ég skoðaði heilmikið á árinu 2012 möguleikann á því að menn gætu valið á milli þess að keppa í pottinum og velja fastan dagafjölda innan mánaðar, kannski 4/5 af áætluðum fjölda daga á viðkomandi svæði í mánuðinum, menn hefðu eitthvert hagræði af því að geta þá valið virkilega góða veðurdaga til að róa og minni bátarnir mundu þá kannski gera það. Einhverjar slíkar leiðir eru vissulega færar en ég hallast að þeirri sem ég hef gert að umtalsefni í kvöld af því að hún hefur þessa miklu kosti að vera algjört lágmarksfrávik frá kerfinu. Að menn byrji ekki allir á sama tíma, það er tvennt í því. Annars vegar skil ég alveg rökin fyrir því að hlaða ekki alltaf veiðinni fyrstu daga hvers mánaðar út af markaði og öðru slíku. Það er alveg rétt, það mætti alveg hugsa sér að þetta væri ekki bundið við sama upphafsdag á hverju svæði. En það er annað sem mætti náttúrlega líka skoða og það er að þetta byrjaði ekki endilega á sama tíma á árinu alls staðar. Við sjáum alveg hver þróunin er, að veiðin er mest á fyrri hluta tímans, í maí, júní, á vestursvæðinu, vestur- og norðvestursvæðinu, en svo meiri á seinni hluta sumarsins og haustsins á norður- og austursvæðinu. Kannski eru rökin þau að við gætum að hluta til leyst jöfnunarvandamálið, að í staðinn fyrir 1. maí byrjuðu menn ekki fyrr en 15. maí fyrir norðan og austan og þá væri þessu deilt að minnsta kosti í tvær blokkir sem töluðu svolítið saman, og þá stæði veiðin líka 15 dögum lengur inn á haustið á norðaustursvæðinu, og það er einfaldlega fiskigengdin, hún fellur mjög vel að því. Það er svona hálfur til einn mánuður sem í rauninni eru alveg efnisleg rök fyrir að byrja seinna fyrir norðan og austan með nákvæmlega sama hætti og landið er hólfað gagnvart grásleppuveiðunum, þær byrja fyrst á norðausturhorninu, síðast í Breiðafirðinum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið, sem mér líkar vel að heyra. Þetta er kannski svolítið í takt við það sem ég var að spyrja um, útfærsluna á því að eitthvert svæði byrjaði 15. maí, þetta er í raun og veru svona af sama meiði, spurningin hvernig ætti að útfæra það. Ég sagði á einum fundi um strandveiðarnar og nefndi það að allir mundu ekki byrja á sama tíma, einmitt út frá því sem hv. þingmaður sagði en ég sagði ekki og hafði ekki tíma til í ræðu minni, út frá markaðnum. Í dag hefur mikið farið inn á markað frá 600, 700, 800 strandveiðibátum, allt frá fyrsta degi og verður núna í nokkra daga, sem þýðir auðvitað að það verðfellur, sjómenn fá minna, útgerðarmennirnir fá minna fyrir sinn snúð, en það er eiginlega alltaf svoleiðis, og þá græða hinir meira sem kaupa, fiskverkendur o.s.frv. með því að fara þá leið sem ég var tala hér um. Hitt atriðið sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í, [[Forseti hringir.]]ég veit að hann þekkir það vel, er um afkomu veiða og vinnslu sem Hagstofan gefur út hvað varðar litlu bátana, sem hefur verið gert svo mikið að umtalsefni að væru óarðbærar veiðar. Er það svo í raun og veru?
Herra forseti. Varðandi þetta áform með markaðina og dreifingu á þessum afla yfir tíma held ég að það sé eitthvað sem sé upplagt fyrir hv. nefnd að skoða, hún hefur kannski stuttan tíma núna en það má glíma við það. Hvað varðar mælingar um afkomu og litla framlegð eða lítinn arð af strandveiðunum sjálfum þá hvet ég menn til að huga að mörgu í þeim efnum. Í fyrsta lagi er það þannig að menn eru kannski ekkert að sækja í þetta vegna þess að þeir ætli sér út úr því einhvern stórkostlegan gróða. Ég held að margir telji sig bara ágætlega stadda ef þeir ná að hafa sæmilega góð laun, skapa sér starf, viðurværi, með þokkalega góðum launum yfir sumarið. Þetta eru jafnvel tæki sem menn nota til annarra veiða líka, grásleppu eða annað því um líkt, þannig að menn eru ekki endilega að sækja í það að strandveiðarnar sem slíkar skili þeim mikilli ávöxtun á fjármunum sem þar eru bundnir samkvæmt einhverri ársgreiðslureglu eða öðru slíku. Þær skila miklum óbeinum arði, þær skapa umsvif og líf, tekjur til hafna, [[Forseti hringir.]]menn kaupa kost o.s.frv. þannig að þjóðhagslega held ég að strandveiðarnar séu í öllu falli hagkvæmar. Þetta er einföld og ódýr aðgerð til að sækja aflann á grunnslóðina, og ég hef ekki áhyggjur af því að þjóðhagsreikningarnir séu neikvæðir í þessu sambandi.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því hjá hv. þingmanni áðan að hann er hvað skeptískastur á markaðslausnir. Mér finnst alveg þess virði að íhuga viðhorf okkar til markaðslausna þegar kemur að kvótamálum almennt og fiskveiðistjórn. Eins og ég sé þetta þarf að vera einhver í menginu sem sér sér hag í því að verðmeta rétt, það er jú heila hugmyndin á bak við markaðinn eins og ég skil hann. Markaðurinn getur hins vegar verið arfalélegur í því að finna lausnir á hlutum eins og umhverfisvandamálum og þvíumlíku fyrir utan það að það er ekkert í markaðnum sem tryggir sanngirni. Þegar kemur að kvótamálum almennt hefur mér sýnst að það séu í raun og veru tvö meginvandamál sem veki úlfúð út í kvótakerfið, ég sé ekki að það sé í grunninn það að það séu markaðslögmál í gangi, ekki í grundvallaratriðum, heldur er það tvennt. Það er annars vegar það hvernig staðið var að úthlutun upprunalega á seinni hluta 20. aldar, og síðan það hversu erfitt er fyrir nýliða að kaupa sig inn á markaðinn, og í raun og veru hefur þetta tilhneigingu til þess að staðna hvað varðar eignarhald. Auðvitað hefur maður heyrt gagnrýni á þetta frjálsa framsal en það er sennilega sá hluti af kvótakerfinu sem mér finnst einhvern veginn - og ég bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef ég hef rangt fyrir mér í þeim efnum - ekki valda ósanngirninni í sjálfu sér heldur úthlutunin og það að kerfið geri ekki ráð fyrir endurnýjun, eitthvað á borð við það sem Samfylkingin hefur stungið upp á hvað varðar fyrningarleið, sem vinnur í gegnum uppboð, hugmynd sem ég er persónulega mjög áhugasamur um, mér finnst hún rökrétt í fljótu bragði. Ég velti svolítið fyrir mér hvernig hv. þingmaður sér sérstaklega hugmyndir Samfylkingarinnar í þessu samhengi, sem er markaðslausn með ýmsum fyrirvörum.
Herra forseti. Þetta er nú dálítið strembið að glíma við í örstuttu andsvari. Staðreyndin er sú að íslenskur sjávarútvegur er að sumu leyti fullkomlega markaðsvæddur og Íslendingar hafa gengið lengra í því en flestar ef ekki allar aðrar þjóðir. Við höfum leyft mönnum að kaupa og selja veiðiheimildir, aðgang að auðlindinni, sín í milli. Um tíma leyfðum við nánast hömlulaust að menn mættu leigja þær frá sér, aðganginn að þessari sameiginlegu auðlind. Við höfum leyft mikla samþjöppun í greininni, menn tala um það sem hagræðingu. Það er markaðurinn sem er þar að verki. Við höfum leyft mönnum að samþætta fullkomlega veiðar og vinnslu, ekki gert kröfur um aðskilnað þar, og veldur nú talsverðum deilum, samanber verðlagningu til sjómanna. Og við höfum leyft mönnum að mynda samsteypur í sjávarútvegi. Það eru því ekki bara veiðar og það er ekki bara vinnsla heldur sölumálin líka og jafnvel dótturfélög á erlendri grund, allt innan sömu samstæðunnar. Íslendingar hafa því heldur betur leyft markaðnum að taka til hendinni í íslenskum sjávarútvegi - eða er það ekki? Og hvað eru þær hliðarráðstafanir sem við erum hér að tala um? Þær eru viðleitni til að vinna gegn neikvæðustu áhrifum þessa markaðar, þær eru það. Það þarf nú dálítið til að sannfæra mig um að við eigum að bjóða þær upp líka, það er nú bara þannig. Ég er ekkert á móti því að nota markaðinn þar sem hann er brúklegt tæki en hann á aldrei að vera einhver herra yfir okkur. Það er alveg hægt að hugsa sér að vera til dæmis með virkan leigumarkað, sem er þá nægjanlega djúpur og með nægjanlega mikið magn veiðiheimilda til að mynda viðmiðunarverð, þannig að við sjáum til dæmis hvað menn væru tilbúnir til að borga í leigu fyrir veiðiheimildir. Að vísu er alltaf vandinn að þar getur verið um einhvers konar jaðarkostnaðarverð að ræða, það er svo ódýrt að bæta aðeins meiru við sig í viðbót við það sem þú hefur, þannig að slíkur markaður þarf að vera býsna djúpur til þess að gefa raunveruleg skilaboð um hver greiðslugetan er. Það má alveg hugsa sér að nota markaðinn að einhverju leyti til að fá upplýsingar í gegnum það að bjóða út eitthvað af veiðiheimildum og þá sérðu að minnsta kosti hvert jaðarkostnaðarverðið er. [[Forseti hringir.]]En hann á ekki að stjórna þessu. Ég sé ekki fyrir mér byggð við sjávarsíðuna á Íslandi þannig að markaðurinn yfirtaki þetta að öllu leyti.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að markaðurinn er vissulega ekki góður húsbóndi, jafnvel ömurlegur húsbóndi. En það er, eins og hv. þingmaður segir, ágætt að nota markaðinn þar sem hann er brúklegur, og eins og ég sé þetta þá er markaðurinn fyrst og fremst til þess að finna út úr því hvert er rétt verð. Hugtakið rétt verð er svolítið rangnefni vegna þess að það er ekki til neitt rétt verð. Verð og verðmæti er afstætt og það er þess vegna sem það þarf einhverja náttúrulega dýnamik til að útkljá það hvers virði eitthvað sé. Til þess að mínu mati þarf einhvers konar markað, en ekki algjörlega óhindraðan markað, ekki markað sem við trúum á eins og einhvern guð heldur markað sem þjónar því tiltekna hlutverki að ákvarða verðið. Þess vegna langar mig svolítið að heyra meira, og kannski þarf lengri ræðutíma til þess, um muninn á því að hafa leigumarkað sem ég geri ráð fyrir að væri þá með opinberu eignarhaldi í grunninn - hv. þingmaður leiðréttir mig ef það er rangt hjá mér; en leigumarkaðinn annars vegar og hins vegar einhvers konar uppboðsleið. [[Forseti hringir.]]Í fljótu bragði sýnist mér uppboðsleið miklu skynsamlegri leið en að fara að velta þessu á einhverja leigu.
Herra forseti. Aðeins í viðbót við það: Hvernig væri ástandið í íslenskum sjávarútvegi ef ekki væru þau þök á samþjöppun sem sem betur fer voru þó sett inn í lögin og hefðu mátt vera skýrari, þ.e. að ekkert eitt fyrirtæki eða tengd fyrirtæki mega eiga meira en 12% heildarveiðiheimildanna, 10% í þorski o.s.frv.? Ef engin þök af þessu tagi hefðu verið sett inn í kerfið og menn hefðu mátt sameina og kaupa upp og stækka eins og þeir vildu - ja, væri þá ekki líklegt að við værum komin með gamalkunnugt íslenskt mynstur í þessa grein eins og fleiri? Það væru hérna þrír markaðsráðandi risar sem skiptu þessu í aðalatriðum á milli sín og svo nokkrar trillur. Jú, ég held nefnilega að það hefði tiltölulega fljótt getað orðið niðurstaðan ef markaðurinn hefði einn fengið að leika lausum hala. Varðandi leigu eða uppboð þá getur það verið svolítið eftir því hvernig menn nálgast það. Ef þú byrjar að stýra leigu eða uppboði á takmörkuðu magni veiðiheimilda - að enginn megi kaupa nema visst magn - þá ertu strax farinn að grípa aðeins inn í það. [[Forseti hringir.]]Vandinn er alltaf sá að þú getur ekki bara sagt A. Ef þú ferð út í það að bjóða upp og vilt fá hæsta verð þá verðurðu líka að segja B. Þá verðurðu að láta hæstbjóðanda fá.
Hæstv. forseti. Ég vil á þeim fimm mínútum sem ég hef til ráðstöfunar til að fjalla um þingsályktunartillöguna í seinni ræðu minni aðeins hnykkja á fleiri þáttum en ég komst yfir í dag þegar ég ræddi tillöguna eftir flutning ráðherrans. Mín nálgun á þessum fiskveiðistjórnarmálum hefur oft verið á þann veg að spyrja og reyna að leggja mitt af mörkum til að meiri samstaða náist um þennan mikilvæga atvinnuveg hér á landi, meiri samstöðu en er í dag þar sem greinin býr í raun og veru við það að hafa úthlutun til aðeins eins árs í senn. Í raun er þess vegna hægt að breyta öllu. Það er ekki gott fyrir eina atvinnugrein að hafa óvissuna svona mikla. Þess vegna vil ég segja það í upphafi máls míns, eins og ég hef sagt margsinnis áður, að númer eitt er að ná samkomulagi um að binda það í stjórnarskrá að auðlindirnar í hafinu séu sameign þjóðarinnar líkt og gert er í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Númer tvö er að komast að einhverju ákveðnu samkomulagi um hvað verði mikið sett í það sem við höfum kallað stóra kerfið og hvað verði sett í minna kerfið, svipað og við erum að tala um í dag, þ.e. skiptinguna á þessum 5,3%, og hvað það eigi að vera mikið. Á það að vera 5,3% eða á það að vera 10% eða hvað? Númer þrjú er að ákveða veiðileyfagjald í framhaldi af því sem búið er að gera og leggja á hóflegt veiðileyfagjald sem allir flokkar eru sammála um. Það er okkar hér að útfæra það. Það voru stór og mikil skref stigin á síðasta kjörtímabili með því að setja sérstaka gjaldið. Almenna gjaldið er búið að vera miklu lengur. Þá er spurning: Hvað er hóflegt veiðileyfagjald og hver á stofninn að vera? Þar er verið að þróa það áfram í betra kerfi en við höfum í dag, m.a. er byggt á tölum úr Hag veiða og vinnslu frá Hagstofunni sem eru alltaf tveggja ára gömul gögn. Við þurfum líka að geta komist að niðurstöðu um einhvers konar þrepaskiptingu sem er þannig núna að 25–50 stærstu útgerðirnar eru vel aflögufærar og borga það sem þær borga í veiðileyfagjald. Má ég minna á það sem sagt var á aðalfundi Granda, gott ef það var ekki Kristján Loftsson sjálfur stjórnarformaður sem sagði að þeir væru sáttir við að greiða sitt veiðileyfagjald. Sá stofn sem lagður er getur verið mjög íþyngjandi fyrir smærri útgerðir. Ég get ekki hugsað til þess, virðulegi forseti, að veiðileyfagjöld virki þannig að þau auki á samþjöppun í þessari atvinnugrein. Síðan er spurning með veiðileyfagjaldið hvernig við ráðstöfum tekjunum í einhvers konar auðlindasjóð sem allir þegnar þessa lands njóta góðs af. Eins og ég segi tókst á síðasta ári að koma því til leiðar, þegar ráðherrann hafði hug á þessum 5,3% og vildi skipta þeim sjálfur niður, að breyta því í meðförum atvinnuveganefndar Alþingis þannig að það verður að leggja fram þingsályktunartillögu og þess vegna er hún komin hingað núna. Þær breytingar sem hér er verið að gera eru litlar, við skulum segja fyrstu skref og eins og ég sagði líka í dag, en boðað er að það komi önnur þingsályktunartillaga í haust. Hér hefur mikið verið rætt um strandveiðar og það allt saman í sambandi við smáu bátana. Menn tala stundum um að þessar veiðar séu ekki nógu arðbærar. Það getur vel verið að þær séu ekki eins arðbærar og hjá einhverri útgerð með eitt skip og fleiri þúsund tonn af kvóta en þær eru nauðsynlegar sem liður í þeirri sáttargjörð sem ég talaði um í byrjun. Ef maður fer yfir Hag veiða og vinnslu frá Hagstofunni þá er þar tölfræðileg skipting sem er búin að vera í tugi ára og það er hún sem er svo erfitt að vinna út frá. Eins og bátar undir 10 brúttótonnum sem eru rúmlega þúsund talsins - þar er sagt að hreinn hagnaður, eða EBITDA, sé í mínus 299 milljónum. Síðan eru teknir bátar 10–200 brúttótonn sem eru 280 talsins og sagt að þeir séu með hreinan hagnað upp á 4,5 milljarða. Þannig er hægt að nálgast þetta, en það sem ég er einfaldlega að segja er að það er svo erfitt að brjóta þetta niður út af þessari gömlu tölfræði sem var, eins og Hagstofan segir, aldrei hugsuð sem einhver álagningarstofn fyrir veiðileyfagjald eða eitthvað slíkt. [[Forseti hringir.]]Það er hægt að nýtast við þessi gögn til að bera saman frá ári til árs en okkur vantar að vita meira um einstaka útgerðarflokka og það er það sem ég vona [[Forseti hringir.]]að hagtölur muni sýna á komandi árum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Mig langar aðeins að halda áfram að ræða strandveiðar. Þær hafa verið mikið í umræðunni og menn viðrað ýmsar útfærslur í þeim efnum, sem ég tel mjög gott og gott innlegg í vinnu atvinnuveganefndar að skoða hvort dagar geti komið til móts við gagnrýni strandveiðisjómanna eða það að menn tilkynni sig við upphaf veiðidags, þeir fari ekki á sjó vegna veðurs og eigi þá inni dag. Þetta allt finnst mér mega skoða. Skipting milli hólfa hefur líka verið gagnrýnd, að það magn sem er í hverju hólfi og fjöldi báta í hverju hólfi sé ekki nægjanlega sanngjarnt. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því, hvort hann telur að eitthvert samspil eigi að vera á milli þess aflamagns sem er í hverju hólfi og fjölda báta, hvort það eigi til dæmis að vera ákveðinn grunnur í öllum hólfum en síðan viðbót og tekið tillit til þess hversu margir bátar eru í hverju hólfi. Í lok strandveiðitímabilsins í ágúst er svo hægt að deila þannig að menn brenni ekki inni með afla sem er ætlaður til strandveiða, hægt væri að deila því inn á hólfin til að allir gætu nýtt sér það. Telur hv. þingmaður að það ætti að vera einhver lágmarksgrunnur en svo tæki rest mið af því hversu margir bátar væru í hverju hólfi?
Hæstv. forseti. Það kann að reynast mjög erfitt fyrir mig að tjá mig um þetta síðasta sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir beindi til mín í andsvari sínu, þ.e. um skiptingu milli svæðanna og fjölda báta. Ef ég man rétt var það eins og það var gert í upphafi og það er þá komin reynsla á það, reynsla í fjögur heil fiskveiðiár. Síðan er það auðvitað það sem hefur verið að gerast á svæðunum. Hvers vegna fjölgar bátum á svæði A? Er það meðal annars vegna þess að aðilar á öðrum svæðum flytja báta sína þangað, taka þátt í veiðum þar vegna þess að þar eru kannski bestu veiðarnar, mesti aflinn, tekur fæsta daga að veiða hann o.s.frv? Þar getur svo blandast inn í veður. Í stuttu svari get ég því ekki úttalað mig um það hvernig þessi skipting er. En eins og ég sagði áðan er ákaflega athyglisvert og nauðsynlegt fyrir þingmenn þegar þeir fara niður á bryggju á útgerðarstöðum og ræða við karlana sem stunda veiðarnar og eru í þessu kerfi og hafa séð kosti og galla, að hlusta á þá og reyna að betrumbæta kerfið miðað við reynslu þeirra, en þeir búa oft og tíðum yfir bestu vitneskjunni um þetta. Þar á meðal er atriðið sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í andsvari. Það verður líka að segjast að ég hef heyrt mest af þessu þegar ég fer í heimsókn vestur á firði.
Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að mikið hefur verið kvartað vestur á fjörðum. Kannski er það líka tilkomið af því að það svæði hefur ekki uppsjávarfisk á sínu svæði og horft er til strandveiða sem góðrar búbótar miðað við það sem svæðið hefur misst frá sér. Nú ætla ég að koma með alveg splunkunýja spurningu til hv. þingmanns og hún snýr að gagnrýni fiskmarkaða á það að afli af strandveiðum og byggðakvóta sé nú orðið mikið í beinum viðskiptum, það sé ákveðin tilhneiging til þess að þrýsta byggðakvóta og strandveiðiafla inn í bein viðskipti. Það hefur mikil áhrif á fiskmarkaði, sem ég held að við séum öll sammála um að við viljum sjá halda áfram að dafna og að til staðar sé markaður fyrir fiskvinnslur að versla við og bæta við hjá sér hráefni þegar þörf er á því. Hvað telur hv. þingmaður að hægt sé að gera í þeim efnum? Er hægt að stýra þessu á einhvern hátt eða er þetta eitthvað sem er einfaldlega orðið svona og þrýstingur frá fiskvinnslum í landi á að fá þetta hráefni til sín og líka frá þeim útgerðaraðilum, að það sé launað að landa þessu hjá ákveðinni fiskvinnslu, sem við höfum auðvitað talað fyrir? En það er ákveðin hætta ef þetta veldur því að fiskmarkaðir hörfa og missa frá sér mikið hráefni frá þessum hluta, þeim 5,3% sem þarna eru á ferðinni.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður, sem á sæti með mér í atvinnuveganefnd, gerir að umtalsefni það sem fulltrúar frá fiskmörkuðum á Íslandi ræddu við okkur á fundi í atvinnuveganefnd um daginn. Það var ákaflega fróðlegt spjall þar sem þeir sögðu frá reynslu sinni og því sem er að gerast á mörkuðunum. Það má líkja því saman við það sem ég sagði áðan um það sem strandveiðisjómenn segja við okkur þingmenn um hverju þurfi að breyta og hvað þurfi að laga. Þarna tjáðu fulltrúar frá fiskmörkuðum okkur skoðanir sínar og áhyggjur af því hvernig minna og minna fer inn á fiskmarkaðina, fer fram hjá þeim. Auðvitað blandast inn í þetta það sem við höfum heyrt frá aðilum um endurvigtun. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hef miklar áhyggjur af framtíðinni og þróun á fiskmörkuðum hvað varðar það að minna og minna fer þangað inn. Ég hef líka áhyggjur af því og spyr sjálfan mig til hvers þurfi að hafa þetta endurvigtunarleyfi. Af hverju er ekki hægt að hafa það þannig að þegar bátur kemur að landi er annaðhvort vigtað á hafnarvoginni og það er það sem gefið er upp til Fiskistofu eða það sem fer í gegnum fiskmarkað eða jafnvel að fiskmarkaður reki hafnarvogina og það séu hinar opinberu tölur? Síðan er þetta vigtað og fer inn í fiskvinnslur sem eru með endurvigtunarleyfi og þar er það vigtað seinna og þannig hefur þetta áhrif koll af kolli. En sem svar þá deili ég sömu áhyggjum og hv. þingmaður af fiskmörkuðunum. Ég er þeirrar skoðunar að hið frábæra kerfi sem þeir eru með og það hvernig þetta er stundað og gert sé til eftirbreytni og að frekar ætti að efla það en gera eitthvað sem gerir það að verkum að minna og minna kemur inn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu og eins og svo margar ræður fyrr í kvöld hefði hún að mínu mati gjarnan mátt vera lengri. Hv. þingmaður fór aðeins inn á strandveiðarnar og nefndi að þær væru ekki svo arðbærar en samt mikilvægt mótvægi til að ná sátt um þetta kerfi. Ég er svolítið að velta fyrir mér varðandi strandveiðar hvort ekki sé skynsamlegast að gera þær einfaldlega frjálsar. Í fyrsta lagi þarf ekki að pæla í þessum svæðum og það mundi leysa að miklu leyti þau vandamál sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir talaði hér um. Ég velti fyrir mér, sérstaklega með hliðsjón af því að þær eru ekki arðbærar, hvort það geti hreinlega verið vegna þess að þær eru ekki frjálsar, að menn þurfi að nota búnaðinn sinn og geti því ekki notað hann eins mikið og þeir gætu gert ef þær væru frjálsar. Hvort það að þær eru ekki arðbærar sé ekki hreinlega til marks um að það séu of miklar takmarkanir. Í öðru lagi, ef svo er ekki, ef þetta er ekki arðbært með frjálsum veiðum, gerir þá nokkuð til að strandveiðarnar verði gerðar frjálsar vegna þess að þær verða aldrei arðbærar? Væri þá nokkur hætta á því að menn mundu ganga svo langt að það yrði ofveiði? Síðast en ekki síst velti ég fyrir mér hvort hægt sé að finna einhvers konar jafnvægi á milli þessara tveggja punkta þannig að veiðarnar gætu orðið miklu frjálsari en um leið arðbærari með því að auka þær töluvert. Í fljótu bragði virðist það gilda einu hvort það væri gert með því að auka hlutdeildina sem strandveiðarnar fá úr litla potti - heitir hann það ekki? [[Hlátur í þingsal.]]- eða með því að gera þetta allt saman miklu frjálsara. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um þessar vangaveltur.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kemur alltaf með dálítið skemmtileg andsvör og skemmtilega sýn á hlutina og nálgast þá á svolítið annan hátt en þeir sem verið hafa hér lengur og eru kannski búnir að vera nokkur þing eða ansi mörg þing í nefndum sem fjallað hafa um fiskveiðistjórnarkerfið. Hv. þingmaður ræðir meðal annars um hvort gera eigi veiðar strandveiðibáta frjálsar. Fyrir kannski fimm árum, jafnvel sex til átta árum, hefði ég sagt: Já, vafalaust væri það betra og það hefðu menn átt að gera. En núna, í hinum harða heimi sem gerir miklar kröfur til sjálfbærni og umhverfisvænna veiða, sérstaklega hvað varðar sjálfbærni og alls konar kröfur sem gerðar eru til okkar sem og annarra þjóða - þó að kannski förum við meira eftir þeim en ýmsir aðrir, ég held að við göngum betur um fiskimiðin en ýmsar nágrannaþjóðir okkar - þá stundum við það sem við köllum sjálfbærar veiðar. Það sem ég óttast við frjálsa sókn er að samtök sem berjast fyrir sjálfbærum veiðum og hafa áhyggjur af því að menn stundi ofveiði mundu taka upp baráttu gegn okkur jafnvel þó að það væru umhverfisvænar veiðar á krók. Þess vegna er svarið við því núna: Ég held að sá tími sé liðinn að frjálsar veiðar smábáta á einhverjum ákveðnum svæðum verði gerðar frjálsar. Ég spyr: En hvernig gætum við stöðvað einhvern í að gera það? Við getum það ekki. Það yrðu allir að sitja við sama borð hvað það varðar og þannig gæti orðið óheft aðgengi. Þess vegna held ég, og það er svar mitt, að það sé betra að efla strandveiðihlutann og vinna þá betur að útfærslu á því kerfi, eins og ég gerði að umtalsefni áðan í andsvari við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnismikið og fræðandi svar og tek það sem gott og gilt. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann varðandi veiðigjöld og það sem hann sagði um að þau mættu ekki leiða til samþjöppunar. Ég get alveg tekið undir það. Ég hef alltaf séð veiðigjöld sem einhvers konar uppbót fyrir það að við höfum ekki búið til kerfi sem skilar því sem fólki finnst vera sanngjarn arður til þjóðarinnar af nýtingu auðlindarinnar. Þá velti ég fyrir mér hvort það sé í sjálfu sér einhver þörf á veiðigjöldum og þess konar lausnum ef farin væri leið eins og fyrningarleiðin eða sem sé þar sem ákveðinn hluti er settur á uppboð árlega. Þá væri markaðurinn nýttur til að finna rétta verðið og þá væri væntanlega auðveldara fyrir nýliða að komast inn í greinina, geri ég ráð fyrir, hv. þingmaður leiðréttir það kannski ef það er ekki réttur skilningur hjá mér. En sömuleiðis væri ákveðinn fyrirsjáanleiki svo lengi sem menn eru reiðubúnir til að borga það verð sem markaðurinn setur upp. Það hefur mér einhvern veginn fundist vera sanngjarnasta lausnin. Ég geri ráð fyrir að hún mundi skila umtalsverðum tekjum vegna þess að sá hluti markaðarins sem vill eiga kvótann, þótt það yrði auðvitað tímabundin eign, þyrfti alltaf að borga rétt markaðsverð. Þá sé ég ekki alveg hvernig veiðigjöld ættu að gera þóknunina til þjóðarinnar sanngjarnari eða nauðsynlega. Reyndar sýndist mér í fljótu bragði að hún mundi þvælast fyrir af þeim ástæðum sem hv. þingmaður nefndi, að það mundi hvetja til samþjöppunar. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé dæmi sem þurfi að vera „annaðhvort eða“ frekar en „hvort tveggja“, þ.e. bæði einhvers konar uppboðsfyrningarleið og einnig veiðigjöld.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar um veiðigjöld og uppboðsleið. Veiðigjöld eru þau gjöld sem er búið að setja á - nú man ég ekki almennilega hvenær almenna gjaldið var sett á í tíð sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Það var greitt í ákveðinn langan tíma og var hækkað úr 8 kr. í 9,50 kr. á síðasta kjörtímabili. Einu sinni var stór hluti af því felldur niður við mikinn samdrátt í aflaheimildum o.s.frv. Það sem er verst við veiðigjöldin í dag er að nota sömu aðferð, reikna út frá meðaltali, þess vegna á 2–3 tonna trillu vestur á fjörðum eða hátísku nýjasta uppsjávarveiðiskipi Venus NS 150, sem gert er út frá Vopnafirði. Tekið er eitthvert meðaltal og það getur ekki gengið upp. Mér þótti merkilegt að heyra frá aðalfundi HB Granda þar sem stjórnarformaðurinn sagði að þeir væru bara sáttir við veiðigjöld sín. Margar stórútgerðir eru það, það er liður í því að reyna að skapa frið og festu. En þá er það spurning: Hvernig deilum við þessu út? Til dæmis munu veiðigjöld á næsta fiskveiðiári hækka, eins og verið er að ræða í atvinnuveganefnd. Sama aðferð er notuð og áður nema viðmiðunarárið er ekki lengur 2012 heldur 2013. Þá batnaði heildarafkoman hjá öllum veiðum og vinnslu talsvert og þess vegna hækka gjöldin. Hvað varðar uppboðsleiðina, jú, það tala margir um þá leið. Hún væri auðvitað þannig að það væri ekkert veiðileyfagjald heldur færi bara ákveðinn hundraðshluti á uppboð og svo mundu menn að bjóða í líkt og gerist á fiskmörkuðum. Akkúrat. Þá er það hæsta verðið sem boðið er en það er ekki alltaf þar með sagt að það sé besta leiðin, til dæmis gagnvart því að miðla afla á milli svæða. Það getur alveg gerst að einhverjir ákveðnir landshlutar yrðu bara út undan og fengju ekki neitt. Það væri auðvitað mjög slæmt.
Virðulegur forseti. Það hefur ekki verið tilefni til að ræða fundarstjórn forseta frá því í dag, enda töldum við að samkomulag væri um framhald fundarins en það eru einhver áhöld um það. Nú er klukkan að detta í miðnættið og þótt ég viti að nóg er nóttin fyrir drauga þá er það þannig að nefndarfundir hefjast kl. 8 í fyrramálið og þingmenn hér í hópnum sem þurfa vitaskuld að undirbúa sig undir þá fundi og komast til síns heima og þaðan aftur í tæka tíð fyrir fundina. Ég ætlaði einfaldlega að kalla eftir því að forseti láti hér nótt sem nemur.
Virðulegi forseti. Hér voru greidd atkvæði um kvöldfund í dag og klukkan er nú að nálgast miðnætti. Margoft hefur verið gerð athugasemd við það að ekki sé nein nefndatafla í gangi og ekkert plan um það hvernig þinghaldinu vindur fram. Við höfðum þó gert okkur vonir um að við værum að lenda því hvernig við ætluðum að klára yfirstandandi sólarhring og þá í þokkalegum friði að því er varðar málsmeðferðina. Það er fjöldinn allur af þingmönnum sem á að mæta á nefndarfundi kl. 8 í fyrramálið þannig að ég held að það sé komið nóg, virðulegur forseti. Ég held að við ættum að láta þetta duga fyrir daginn, því að við viljum væntanlega að þingmenn séu þokkalega stemmdir þegar þeir mæta á nefndarfundi snemma í fyrramálið til að ræða mikilvæg mál. Ég vil að minnsta kosti biðja hæstv. forseta að svara okkur því hvernig hann hyggst halda þessum þingfundi áfram, því að mér sýnist hann sannarlega ekki á réttri leið.
Hæstv. forseti. Ég tek undir spurningar þingflokksformanna Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Ég hefði áhuga á að vita hversu lengi þessi fundur á að standa. Ég vil jafnframt lýsa furðu minni á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem kom með þetta mál og fékk á dagskrá með afbrigðum, hafi horfið af landi brott eftir að hafa greitt því atkvæði að við yrðum hér á kvöldfundi. Meiri hluti atvinnuveganefndar hefur heldur ekki sést mikið í dag, þótt þau hafi greitt atkvæði með lengd þingfundar. Sá eini sem nú er í salnum er hæstv. forseti og ég geri ráð fyrir því að það sé af því að hann er á vakt sem forseti en ekki sem fulltrúi meiri hluta atvinnuveganefndar. Mér finnst lágmark að ríkisstjórn sem er með allt niður um sig og dagskrána úr gildi sitji þá kvöldfundi sem hún greiðir atkvæði um og óska eftir svörum um það hversu lengi á að halda þessu áfram.
Virðulegi forseti. Ég sagði fyrr í dag við atkvæðagreiðslu að ég mundi sennilega kvarta undan þessu um ellefu- eða tólfleytið, einmitt vegna þess að á morgun er nefndarfundur í hv. allsherjar og menntamálanefnd og þar eru til umræðu höfundalög, sem eru ær og kýr okkar pírata. Það er mjög mikilvægt fyrir mig að komast þangað eftir að hafa fengið alla vega einhvern svefn. Að því sögðu skemmti ég mér konunglega yfir þeim umræðum sem við höfum átt hérna í kvöld og mér þykja samræðurnar mjög gagnlegar, en við þurfum að vita hvenær virðulegur forseti telur líklegt að hann ljúki fundi svo að við getum skipulagt okkur, til að mynda til þess að ég geti hringt í aðra hv. þingmenn Pírata og spurt þá hvort þeir geti tekið við keflinu á meðan ég fer heim og sef til að vera vel stemmdur fyrir fund í hv. allsherjar- og menntamálanefnd í fyrramálið. Ég bið ekki um meira, virðulegur forseti, en að fá að vita það. Hér eru engar kröfur gerðar, ég er ekkert að grenja yfir því að vera hér svo seint, eins og ég segi finnst mér þetta ágætt, en við verðum að fá að vita það.
Herra forseti. Ég ætla að taka undir það með félögum mínum og hv. þingmönnum sem hér hafa talað að auðvitað er nauðsynlegt að fá að vita og fá svör við því hversu lengi við eigum að halda áfram og ég er nú þannig stemmd að ég læt mér enn um sinn þetta ekki duga. Ég mundi vilja fá eitthvað fastara í hendi en það. Ég þarf að mæta á tvo fundi í fyrramálið, bæði í fjárlaganefnd og í allsherjar- og menntamálanefnd, en það er eins og með annað, það er ekkert í gildi. Formaður fjárlaganefndar hafði gert ráð fyrir að fundur stæði jafnvel til hádegis, þannig að það er ekkert utanumhald um dagskrá þingsins. Það er auðvitað algerlega ólíðandi að ríkisstjórnin geti ekki einu sinni haft samráð við formenn sinna nefnda til að hægt sé að setja niður einhverja dagskrá hér næstu daga varðandi nefndir. Þess utan er svo alveg ótækt að afgreiða einhver mál í nefndum þegar fyrirséð er að hér liggja, hvað voru það, 70 og eitthvað mál sem ríkisstjórnin kom með á [[Forseti hringir.]]fund formanna í dag og ætlaðist til að væru afgreidd. Svo á að bæta við þann lista. Þetta er óboðlegt, virðulegi forseti, við þurfum að fara að ljúka hér dagskrá svo fólk geti farið heim og verið undirbúið undir morgundaginn og lesið [[Forseti hringir.]]þau nefndarálit sem til þarf.
Virðulegi forseti. Hér er allt í tómu rugli. Síðastliðinn föstudag þegar átti að vera samkvæmt starfsáætlun síðasti þingdagurinn var hér verið að mæla fyrir samgönguáætlun, samgönguáætlun sem tók stjórnarflokkana tvo mánuði að afgreiða úr þingflokkum. Í dag er verið að mæla fyrir því máli sem við erum hér að ræða og við höfum líka beðið eftir því í allan vetur, og hæstv. sjávarútvegsráðherra fer bara af landi brott. Þetta er allt saman dálítið lýsandi fyrir stöðuna sem við erum í á þessu þingi í boði stjórnarflokkanna. Menn vita ekkert hvað þeir vilja gera og þeir geta ekki klárað málin. Það er enn þá þannig að við gerum ráð fyrir því að ljúka þessu þingi á málum sem eru ókomin hingað inn. Það er ekki hægt að bjóða okkur síðan upp á það að láta okkur standa hér fram eftir nóttu á fundum þegar við eigum síðan að fara á nefndarfundi morguninn eftir þegar staðan er svona. Þessir stjórnarflokkar ráða bara ekkert við verkefnið. Það er svo einfalt.
Herra forseti. Hér hafa hv. þingmenn komið upp og spurt forseta hversu lengi eigi að halda áfram þessum þingfundi en forseti hefur ekki svarað þeirri spurningu. Er möguleiki að þeirri spurningu verði svarað? Hversu lengi ætlum við að halda áfram inn í nóttina með þennan þingfund? Það eru mjög margar nefndir sem eru með fundi í fyrramálið. Ég þarf að vera mætt í fjárlaganefnd kl. 8.30 og fleiri nefndir verða að störfum snemma. Þingmenn geta ekki sætt sig við það að forseti svari því ekki hversu lengi á að halda áfram með þennan fund. Við þurfum að fá að vita það svo við getum þá skipt með okkur verkum í nótt.
Virðulegi forseti. Það eru eilíf vonbrigði hér í þessum þingstörfum. Núna eina ferðina enn líður að miðnætti og forseti hefur ekki sagt okkur hvað þessi fundur á að halda áfram lengi. Eins og komið hefur fram í máli þingmanna eru nefndarfundir á morgun og meira að segja þannig dagskrá, að mér skilst, að sumir þingmenn eigi að vera á tveim fundum samtímis sem er nú ekki auðvelt. Þetta er allt saman út af því að þingið eins og allt annað sem þessi ólánsríkisstjórn kemur nálægt er bara í tómu rugli, engin dagskrá, engar fyrirætlanir, ekki neitt. Það er náttúrlega alveg ófært að bjóða okkur upp á það eina ferðina enn.
Hæstv. forseti. Eflaust eru þau til sem halda því fram að það sé við stjórnarandstöðuna að sakast að tafir verði á þinghaldinu en það vill svo til að við erum að ræða núna í kvöld lagafrumvarp sem allir eru sammála um að verði að fá umfjöllun Alþingis, lagafrumvarp sem kom fram frá ríkisstjórninni eftir að þinghaldi átti að vera lokið. Þetta er staðreynd. Ég held að menn hefðu getað náð samkomulagi í dag ef vilji væri til þess og værum við þá komin lengra í dagskránni en við erum núna. Ég ætlaði ekki að fara í umræðu um það frumvarp sem nú er til umræðu en ég hef ákveðið að gera það vegna þess að ég mun ekki sætta mig við það [[Forseti hringir.]]að umræða um frumvarp um Stjórnarráð Íslands fari fram hér í skjóli nætur. Við höfðum fallist á [[Forseti hringir.]]að hefja umræðu um málið, framsögumaður meiri hluta og minni hluta. Ef það verður ekki upp á teningnum þá munum [[Forseti hringir.]]við ræða um fiskveiðimálið í alla nótt og til morguns.
Heyr, heyr!
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Það er nú einhvern veginn orðið þannig að ef menn fá rólega stund yfir daginn þá þurfa þeir að finna eitthvert bölvað klúður, oft í byrjun dags og nú vilja þeir gera það í lok dags. Við erum búin að vera hér í allan dag að ræða áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamarks sem dregin er frá heildarafla, þ.e. svokallaðir pottar í fiskveiðistjórnarkerfinu. Þeirri umræðu hefur undið mjög vel fram og verið býsna fróðleg og margt nýtt komið fram í sambandi við þá umræðu sem er gott veganesti í atvinnuveganefnd. Síðan á að fara að ræða hér Stjórnarráð Íslands, eitt af þeim frumvörpum sem sett eru fram um hugmyndir að forsætisráðherra sé bæði bæjarstjóri og forsætisráðherra, ef ekki forseti, og stjórni meira og minna með einokun. Það á að ræða fram á nótt. Það er kannski við hæfi. Er þá ekki vel við hæfi að hæstv. forseti óski eftir því að við séum ekki við umræðuna svo að menn fái að gera þetta í friði? Þetta er eintóm [[Forseti hringir.]]valdbeiting. Ég ætla að vona að menn hafi vitkast. Mér sýnist vera hreyfing hér í salnum [[Forseti hringir.]]og eitthvað sé að gerast því að þetta er alveg óþolandi [[Forseti hringir.]]framgangsmáti.
Virðulegi forseti. Við höfum áður talað um að það séu engar nefndatöflur í gangi. Ég vil geta þess við virðulegan forseta að í fyrramálið verður þetta viðfangsefni okkar þingmanna að glíma við. Kl. 8 hefst fundur í umhverfis- og samgöngunefnd, kl. 8:30 í efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd en þar er gert ráð fyrir að fundur standi til kl. 12. Í velferðarnefnd hefst fundur kl. 8.30 en kl. 10.30 í allsherjar- og menntamálanefnd og einnig í atvinnuveganefnd. Það eru fleiri en einn og fleiri en tveir sem lenda í því að þurfa að vera á tveimur stöðum í einu. Þetta gengur ekki. Ég bið forseta að búa til drög að einhvers konar bráðabirgðafundatöflu fyrir þá daga sem fram undan eru meðan ekki liggur betur fyrir hvað við erum að gera hér, sem er náttúrlega óþolandi. Það alger óþarfi að sitja uppi með það klúður að nefndarfundir séu þannig boðaðir að formenn nefndanna hafi sjálfdæmi um það klukkan hvað þeir eru boðaðir og hvenær þeim lýkur.
Forseti vill taka fram eftir þessa umræðu að staðgengill hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið hér við umræðuna og forseti hyggst halda áfram fundi nokkra hríð enn.
Hæstv. forseti hyggst halda áfram fundi hér um nokkra hríð. Ég ætla rétt eins og aðrir þingmenn á nefndarfund - er ég í ræðu, herra forseti? [[Gripið fram í: Já. …]] [[Gripið fram í: … ræðu …]] [[Gripið fram í: Ég var búin að biðja um fundarstjórn.]]Ég var búin að biðja um fundarstjórn. [[Gripið fram í.]]
Forseti fékk þau skilaboð að menn hefðu fallið frá því orði en ef það er misskilningur þá biðst forseti velvirðingar á því og biður hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur að taka til máls um fundarstjórn forseta ef það er hennar vilji.
Ég skal halda áfram. Ég ítreka það hér sem nefndarformaður að fá einhvers konar yfirlit yfir hvenær hægt sé að halda nefndarfundi og það verði þá farið í það að nýta kvöldin til nefndarfunda í stað þessara þingfunda nema stjórnarliðar treysti sér ekki til að vera hérna á kvöldin. Okkur í minni hlutanum er það algerlega að meinalausu en við teljum kvöldin betur fallin til nefndarstarfa.
Virðulegi forseti. Ég get eiginlega ekki horfið héðan í kvöld nema taka fram að mér finnst með öllu óboðlegt hvernig unnið er hérna og hvernig boðað er til nefndarfunda í fyrramálið. Það er verið að setja stórmál á dagskrá sem mælt var fyrir fyrir helgi eins og samgönguáætlun. Verið er að boða gesti utan af landi með engum fyrirvara og biðja þá um að koma á fundi áður en fyrsta vél frá viðkomandi landsvæði lendir hér í borginni. Þetta eru vinnubrögðin núna og þetta er það sem stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að viðhafa. Mér finnst þetta með öllu óboðlegt og ég verð að segja það að núna þurfa stjórnarflokkarnir að taka sig saman í andlitinu og taka einhverja ákvörðun um hvaða málum eigi að ljúka hér og hverjum ekki vegna þess að fram að því reikum við hér stefnulaust um í nefndunum og verið er að draga hingað gesti frá hinum ýmsu landshornum algerlega án þess að menn viti hvort viðkomandi mál verða afgreidd út eða ekki. Þetta er þinginu til vansa og er þessum stjórnarflokkum til skammar.