Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hugleiðingar hans. Hann spurði hvað mér fyndist um nýjar hugmyndir eða hugmyndir um djúpboranir og þá líklega í þeim tilgangi að beisla einhverja orku sem þar er að finna, líklega hita eða varma. Ég verð að viðurkenna það og játa að ég hef enga þekkingu á djúpborunum, bara ekki nokkra, en ég hef einhverjar hugmyndir um hvað fer fram neðan jarðar, þ.e. það hitnar sífellt eftir því sem neðar dregur í jarðskorpunni og ég geri mér grein fyrir að þar er næsta takmarkalítil hitaorka sem mannkynið gæti kannski í framtíðinni leitað til til að fá orku og beislað hana og ég get ekki séð annað en að það sé bara hið besta mál. Ég geri mér ekki grein fyrir hvort það séu einhverjar sérstakar afleiðingar af því að leita eftir slíkri orku, ég átta mig ekki á hvað það gæti verið. En það má vera að það sé eitthvað. Ef við náum að þróa tækni það mikið að það sé hægt þá held ég að víða sé hægt að leita fanga í jarðskorpunni, bæði eftir hita og orku sem hægt er að breyta í rafmagn og aðra hluti. Þannig að framtíðin virðist björt eftir því sem tækninni fleygir fram. En ég vil líka benda á aðra möguleika á öflun orku eins og t.d. sjávarfallaorku og vindorku og ég hef kynnt mér það örlítið meira en djúpboranir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ástæðan fyrir að ég nefni þetta er einmitt sú - og ég fer nánar í þessa grein hér síðar í umræðunni - að þess er getið að áhyggjur manna á Íslandi séu þær að þetta geti hækkað rafmagnsverð til neytenda, þ.e. þessi útflutningur á orku sem verið er að ræða um. Það er talað um þessi miklu tækifæri sem Ísland hefur, talað um að þessar djúpboranir eigi að byrja á næsta ári, 2020. En það er líka tekið fram að gæta þurfi fyllsta öryggis við þessar boranir, því að Ísland sé eldfjallaeyja og menn vilji ekki koma af stað einhvers konar jarðhræringum með því að bora svona djúpt í jarðskorpuna. En þetta er mjög athyglisverð grein [[Forseti hringir.]]og mér þótti rétt að nefna hana vegna þess að hv. þingmaður var með mjög gott sögulegt yfirlit yfir orkuöflun okkar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ábendingar, sem ég vil kallað svo, um djúpboranir. Það væri fróðlegt að kynna sér það betur og sjá hvað það gæti haft í för með sér. Hann minntist á að það gæti haft einhverja hættu í för með sér varðandi eldvirkni, ef ég skildi hann rétt, og það má vel vera. Ég man samt ekki eftir því að hafa heyrt að mannanna verk gætu leitt til eldsumbrota, ég er þó ekki alveg viss, en það væri gaman ef einhver gæti bent á slíkt. Ég tel að þetta sé nú kannski minni háttar áhætta. Hann minntist einnig á að útflutningur á orku héðan gæti hækkað verð til neytenda innan lands og þá áhættu sem væri tekin með því. Jú, vissulega tek ég undir það að það gæti gerst og hefur gerst að mér skilst annars staðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ræðu sína. Þetta er skemmtilegt samhengi og áhugavert að heyra þá sögu sem þarna er samantekin um þróun virkjana í landinu öllu. Mig langar í þessu samhengi til að heyra sjónarmið þingmannsins gagnvart þeirri miklu sókn sem er nú um stundir í leyfi til að byggja upp svokallaða vindmyllugarða, þá sérstaklega á vestanverðu landinu, og mikinn fjölda smávirkjana sem eru skilgreindar minna en 10 MW. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki með fjöldann á hreinu, en hann er allnokkur. Ég spyr hvort þingmaðurinn hafi reynt að setja þetta í samhengi, það uppsetta afl samkvæmt þeim hugmyndum sem nú eru uppi í vindmyllum annars vegar og smávirkjunum hins vegar samanborið við þá upptalningu sem hann fór yfir hér áðan, hversu mikið afl er mögulega í pípunum út frá þessum nýju verkefnum í vindmyllugörðunum ef af verður og síðan smávirkjunum. Er þetta magn sem samsvarar mögulega drjúgum hluta allrar þeirrar uppbyggingar sem átti sér stað á meginhluta síðustu aldar? Miðað við þá viðbót sem hefur orðið síðan um aldamót segir mjög grófur hugarreikningur mér að með þeim nýju verkefnum sem eru í undirbúningi í þessum tveimur geirum, eða á þessum tveimur sviðum, séum við að bæta [[Forseti hringir.]]umtalsvert við orkuframleiðslugetuna og ítreka ég að ég er ekki andsnúinn raforkuframleiðslu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir hugleiðingarnar og spurninguna. Það er alveg ljóst af umræðunni hér og upptalningu hv. þingmanns að Ísland er auðugt land af orku; hún virðist hvarvetna vera. Hann minntist á vindorkuna og vindmyllugarða. Ef við tökum Fljótsdalsvirkjun, sem er 690 MW, þarf 350 vindmyllur af þeirri stærð sem við sjáum á Búrfellsheiði hér austur frá - þar eru tvær vindmyllur - til ná sama afli, herra forseti. Ég held að það yrði ansi mikil sjónmengun af því. Þær eru bæði háar og visst bil þarf að vera á milli þeirra þannig að það tæki yfir ansi stórt landsvæði ef þú ætlar að ná afli á við Fljótsdalsvirkjun út úr slíkum vindmyllugarði. Nú fleygir tækninni fram og vindmyllurnar stækka, þær hækka. Það er þá kannski hægt að ná þessu afli út úr færri vindmyllum en hærri. Það er alveg ljóst að það verður alltaf mjög mikil sjónmengun af þessu og þess vegna þarf að vanda til verka núna þegar þessar vindmyllur eru ekki komnar hingað að neinu ráði og eftirsókn eftir þeim er ekki alveg byrjuð. Þess vegna þurfum við að vanda til verka og setja hér á Alþingi, á löggjafarsamkomunni, lagaumhverfi áður en þetta hellist yfir okkur en ekki eftir á.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir svarið. Skildi ég það rétt að hv. þingmaður væri undir lok andsvars síns að benda á það sem ýmsir hafa bent á í greinaskrifum, og einhverjir eflaust í ræðum fyrr í þessari umræðu, að orkustefnuna vanti hér hjá okkur sem auðvitað ætti að vera grundvöllur þess hvernig á öllum málum, m.a. þeim sem hér er fjallað um, er haldið? Það væri áhugavert að heyra sjónarmið hv. þingmanns í þessum efnum, hvort slíkt grunnplagg ætti að vera til grundvallar ákvarðanatöku, grunnplagg sem við höfum ekki unnið í stjórnkerfinu eða pólitíkinni. Ég vildi gjarnan fá að heyra afstöðu þingmannsins til þess hvort ég hafi skilið hann rétt að það væri í raun það sem hann væri að kalla eftir og benda á að vantaði sárlega.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Spurt er hvort orkustefnuna vanti að þessu leyti til - ég myndi frekar vilja kalla þetta andvaraleysi. Nokkuð hefur orðið vart við pressu varðandi uppsetningu vindmylla. Áhuginn er mjög vaxandi, sérstaklega síðustu missiri, þannig að þetta er að verða að veruleika. Ég hef átt samræður við hæstv. ráðherra um þessa hluti og kallað eftir því að sett verði heildarlög um efnið. Ég hef ekki séð þau. Ég vona að þau séu væntanleg þannig að hægt sé að útbúa lagaumhverfi um málið áður en þetta verður að veruleika en ekki eftir á. Sama á við um aðra hluti eins og sjávarfallavirkjanir. Einnig á það sama við um virkjun ölduafls, því að eins og þetta er í dag þá gæti fólk, ef það ætti landið og jörðina, bara sett þetta upp.
Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að hjakka áfram í þessu, ég ætla að nota orðið andvaraleysi, ég heyrði það orð í ræðu fyrir stuttu. Ég hef held ég ekki notað það orð í mínum ræðum, en ég held að óhætt sé að segja eða velta fyrir sér hvort ákveðið andvaraleysi sé hér á ferðinni hjá stjórnarmeirihlutanum varðandi það sem koma skal í innleiðingum á orkupökkum eða reglum Evrópusambandsins og er ég þar að sjálfsögðu að vísa til fjórða orkupakkans. Nú hefur enginn stjórnarþingmaður stigið í pontu í svolítinn tíma og svarað neinu af því sem við höfum velt hér fram, eins og t.d. þeim spurningum varðandi fjórða orkupakkann sem ég hef haft hér uppi. Hafa þingmenn stjórnarmeirihlutans fengið einhverja kynningu á því hvað felst í fjórða orkupakkanum? Hafa þeir verið upplýstir um hvort í honum sé framhald á þróun þessarar ACER-stofnunar eða líkra stofnana? Er einhver þróun varðandi þau völd eða markmið sem þessi ACER-stofnun á að fylgja eftir? Þarf að hafa einhvern sérstakan vara á sér um stjórnskipuleg álitamál varðandi fjórða orkupakkann o.s.frv.? Ástæðan fyrir því að ég tel þetta mikilvægt er sú að við sjáum t.d. frá Noregi að þar bíða menn spenntir eftir því, sumir hverjir í það minnsta, að Ísland klári þessa innleiðingu á þriðja orkupakkanum til að geta hafist handa við þann fjórða sem er í einhvers konar kynningu eða hefur verið kynntur í það minnsta fyrir stjórnvöldum þar. Nú vitum við að lagt var af stað með fjórða orkupakkann árið 2016. Það er búið að vinna töluvert í honum. Þetta eru átta gerðir og búið er að ljúka ferli innan Evrópusambandsins með a.m.k. fjórar af þessum átta. Hinum verður væntanlega lokið fljótlega. Er ekki ástæða til að staldra við og kynna sér hvað í þessum pakka felst áður en farið er áfram og þriðji pakkinn innleiddur, ég ætla að segja fyrirvaralaust vegna þess að fyrirvarinn sem er gerður er til heimabrúks, er ekki gagnvart Evrópusambandinu eða þessum innleiðingum því að við erum að fara að innleiða gerðirnar að fullu? Er það virkilega þannig að þingmenn stjórnarmeirihlutans ætla sér að loka augum og eyrum fyrir því að handan við hornið bíður framhald á innleiðingunum og þær liggja fyrir í öllum megindráttum? Fjórði orkupakkinn liggur fyrir í öllum megindráttum. Skiptir það þessa þingmenn engu máli hvað kann að vera í þeim pakka? Skiptir það engu máli hvort þá sé framhald á valdaframsali Íslands? Skiptir engu máli að sá pakki kunni að reisa enn alvarlegri spurningar varðandi stjórnarskrána, valdaframsal? Er það virkilega þannig að enginn stjórnarþingmaður hafi áhuga á að fá þennan fjórða orkupakka krufinn? Ég veit að meðal stjórnarþingmanna eru einstaklingar sem líta það mjög alvarlegum augum ef um er að ræða eitthvert framsal á valdi. Er ekki um að gera að þeir setjist nú niður með sínu fólki að segi: Er ekki rétt að við skoðum málið aðeins betur? Það er ekki þannig að það sé eitthvert leyndarmál með þennan fjórða orkupakka, alls ekki. Það kemur fram í svörum utanríkisráðuneytisins við spurningum mínum að einhvers konar kynning fyrir hagsmunaaðilum hefur verið sett í gang, í það minnsta er búið að mynda sérstakan starfshóp um hagsmunagæslu og samráð varðandi innleiðingu fjórða orkupakkans. Er ekki eðlilegt og í sjálfu sér ábyrgt af þingmönnum stjórnarmeirihlutans að setjast niður og segja: Við skulum fara þá leið að fá heildarmyndina áður en við samþykkjum þennan þriðja orkupakka þannig að heildarmyndin liggi fyrir, hver þróunin er varðandi þennan sameiginlega orkumarkað, þær reglur sem okkur ber að taka upp og þá þróun sem við munum þá vera neydd til að taka þátt í.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég geri enga athugasemd við það að hann haldi áfram að hjakka aðeins í þessu máli, eins og hann orðaði það. Ég held að við séum ekki að hjakka í einu eða neinu hér, það er bara verið að reyna að kryfja málin til mergjar, reyna að finna lausnir eða möguleika á því að hægt sé að gera þetta í sátt við þing og þjóð. Hv. þingmaður varpaði fram spurningunni hvort það væri virkilega svo að stjórnarliðar ætluðu að loka augum og eyrum fyrir því hvað sé í farvatninu, hvað sé handan við hornið, hvað felist í því sem kemur á eftir orkupakka þrjú. Menn greinir á um það í þessum sal hvað felst í honum og ekki höfum við náð neinu samtali við stjórnarliða um það hvað felist í þeim fjórða, þar sem þeir hafa hlaupið frá þessari umræðu, og hvað þá þeim fimmta sem nú er í smíðum. Við hljótum að þurfa að velta því mjög alvarlega fyrir okkur hvort um sé að ræða framsal á valdi og hvort í orkupakka þrjú felist einhver þau skref við innleiðingu hans sem fyrirbyggja að við getum hafnað einhverju sem síðar kæmi í fjórða orkupakka, þ.e. að ekki sé hægt að snúa af leið síðar meir. Mig langar til að varpa því fram sem mögulegum leiðum til sátta og fá hugleiðingar hv. þingmanns um það hvort mögulegar leiðir út úr þessu máli sem við sitjum yfir í dag væru þrjár, þ.e. frestun á þessari innleiðingu, algjör höfnun á að innleiða þriðja orkupakkann eða að taka málið og vísa [[Forseti hringir.]]í sáttameðferð hjá sameiginlegu EES-nefndinni. Á þessu er ákveðinn eðlismunur.
Hæstv. forseti. Það eru kannski tvær meginspurningar sem þingmaðurinn bar upp, í fyrsta lagi hvort við séum að innleiða eitthvað sem gerir að verkum að ekki væri til baka snúið, þ.e. það verði erfitt að staldra við síðar. Ég held að svo sé, já, ég held að verði af þessari innleiðingu verði enn þá erfiðara fyrir okkur að staldra við orkupakka fjögur eða það sem kemur í framtíðinni vegna þess að við erum þá áfram að innleiða og innleiða með réttum hætti og gera það að fullu í samræmi við okkar skuldbindingar án þess að fá undanþágur sem skipta einhverju máli. Já, það verður því erfiðara að segja: Heyrðu, við getum ekki haldið lengra áfram. Það er að mínu mati núna sem slíkt þarf að gerast. Varðandi einhvers konar málamiðlun í þessu er vitanlega hið eina rétta samkvæmt ferlinu og samkvæmt samningnum að segja einfaldlega, sem væri heiðarlegt, að of mikill ágreiningur sé um þetta mál á Íslandi og því þurfi að leita annarra leiða og lausna og vísa þurfi málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er hin lögformlega eðlilega leið og það er enginn neyðarréttur sem felst í því. Það er ekkert sem er skrifað inn að notist bara einu sinni á 25 ára fresti, þetta er skrifað í samninginn. Til vara held ég að það væri betra að fresta málinu og fá betri yfirsýn yfir það sem koma skal. Það kann að leiða til þess að annaðhvort verður auðveldara að samþykkja allt heila klabbið eða þá að augu opnast fyrir því að við þurfum að fá frekari undanþágur, fá skýrari frestun eða undanþágur frá heildarpökkunum, þ.e. þrjú og fjögur. Ef við höfnum þessu alfarið held ég að það fari bara í sameiginlegu EES-nefndina, ég held að það sé það sem gerist.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Kannski er ástæða þess að ég setti þetta fram á þennan hátt að við höfum leitað leiða til að ná einhvers konar sambandi við fylgismenn þessa orkupakka og höfum reynt að ná til þeirra á þann hátt að hér séu uppi álitamál sem séu þess eðlis að við getum ekki annað en fjallað um þau á einn eða annan hátt. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu var að á gerðunum, frestun, höfnun eða vísun, er eðlismunur. Ef við frestum því að taka umræðuna og klára hana væri það í meðförum okkar hér. Algjör höfnun er kannski svolítið stíft þar sem við höfnum algjörlega einhliða þriðja orkupakkanum með öllu og það myndi að sjálfsögðu enda hjá sameiginlegu EES-nefndinni, en vísun væri þá raunverulega tilboð, þ.e. verið væri að bjóða upp í dans. Það er kannski það sem ég var að höggva eftir [[Forseti hringir.]]hvort hægt væri að bjóða stjórnarliðum upp á að ræða við okkur um.
Hæstv. forseti. Ég held að höfnun á þessu sé ekki fær leið. Ég held að hin rétta leið sé að vísa þessu aftur til EES-nefndarinnar. Ástæðan er sú að við erum í þessu sambandi, þ.e. við erum í EES-samningnum og inn í hann eru skrifaðir ákveðnir ferlar, lög og reglur um hvernig fara eigi með mál. Ég held að það væri ekki rétt af okkur að brjóta þann samning með því að beita einhverjum ráðum sem eru ekki heimil eða leyfileg samkvæmt samningnum. Þess vegna held ég að eina rétta leiðin sé að vísa þessu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Við getum að vísu reynt að fresta málinu og þá fáum við skammir fyrir að vera ekki búin að þessu o.s.frv. en við erum ekki búin að hafna því að taka upp málið. Ég hef hins vegar áhyggjur af, ég veit ekki hvernig á að orða þetta, að upplifa aftur tíma þar sem stjórnarþingmenn voru búnir að ákveða að hlutirnir væru í lagi, og fóru þangað. Það minnir mig á Icesave.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég rakst á, í Morgunblaðinu í dag, grein eftir Bryndísi Haraldsdóttur, þingmann Sjálfstæðisflokksins, undir yfirskriftinni: Vönduð málsmeðferð um þriðja orkupakkann. Ef ég gríp aðeins niður í greinina, með leyfi forseta, þar sem verið er að tala um innleiðingu þriðja orkupakkans, segir: „… heldur eru reglur hans til hagsbóta fyrir Íslendinga vegna aukinnar neytendaverndar og reglna sem stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila, sem ætti almennt að stuðla að lægra verði.“ Þetta er einmitt það sem stjórnarþingmönnum hefur orðið svolítið tíðrætt um, þessi neytendavernd og að þetta sé allt til hagsbóta fyrir okkur. Nú hef ég hér töflu sem er yfirlit yfir hækkun raforkuverðs frá janúar 2013 til janúar 2017. Í þessari töflu eru talin upp ein sex raforkufyrirtæki eða raforkusalar og meðaltalshækkun þessara fyrirtækja á þessu tímabili er 19,6%. Á sama tíma hefur vísitalan hækkað um 9% þannig að við sjáum að hér fer hv. þingmaður bara með rangfærslur. Svo höfum við, þingmenn Miðflokksins, verið sakaðir um að fara með rangfærslur. Ég vil fá álit hv. þingmanns á framsetningu eins og birtist okkur hér.
Hæstv. forseti. Nú verð ég að viðurkenna að ég hef ekki lesið þessa grein og er nú farinn að hallast að því að ég eigi ekkert að gera það miðað við þær lýsingar sem hafðar hafa verið uppi í ræðustól um innihald hennar. Margt virðist benda til þess að greinin sé fyrst og fremst skrifuð til að friða þann sem skrifar hana, ekki til þess að fara með rök fyrir okkur hin sem höfum efasemdir um að rétt sé að innleiða þennan pakka eins og hann lítur út í dag. Hv. þm. Birgir Þórarinsson bendir hins vegar réttilega á þá verðþróun sem orðið hefur á rafmagni og hefur þingmaðurinn áður í ræðustól bent á eigin upplifun af því þegar orkupakki tvö var innleiddur hér á landi, hvaða áhrif það hafði á reikninginn á hans heimili suður með sjó, í Vogum á Vatnsleysuströnd, hvernig rafmagnskostnaður heimilisins hækkaði verulega eftir þá innleiðingu. Þingmaðurinn er ekkert einn um að hafa nefnt þetta við okkur aðra alþingismenn, það hafa fleiri á landinu gert. Hvort sem það er orkuverðið sjálft eða flutningurinn sem hefur hækkað hefur heildarreikningurinn hækkað, það er engin spurning um það. Þeir sem halda öðru fram eru vitanlega ekki - ja, við skulum orða það þannig að það sé þá verið að skauta létt yfir sannleikann í þessu öllu saman. Ég held að það sé mikilvægt að við reynum að fá hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur í þingsalinn og í ræðustólinn til að geta spurt hana út í þessa grein. Hv. þingmaður sem ritar svona grein hlýtur að vilja koma hingað og rökstyðja mál sitt frekar. Þá væri e.t.v. hægt að spyrja þingmanninn út í það hvort hún hafi kynnt sér framhaldið af orkupakka þrjú, hvort greinin sem hún muni skrifa eftir orkupakka fjögur verði nákvæmlega sú sama, að þetta sé svo æðislegt og yndislegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek undir það með honum að það er nauðsynlegt að hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, sem ritaði áðurnefnda grein, svari þeim spurningum sem liggja fyrir og reyni með einhverjum hætti að leiðrétta þetta ef hægt er. Ég get ekki séð að hægt sé að leiðrétta þetta, það liggur fyrir svart á hvítu að hækkanir á raforku eru mun meiri en hækkun á neysluvísitölu, svo að dæmi sé tekið. Í greininni segir hv. þingmaður að þetta ætti að stuðla að lægra verði, að þetta sé til hagsbóta fyrir neytendur og að þetta sé neytendavernd. Ég minni á að þegar ég ræddi það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi hér, að ég þekkti það á eigin skinni að raforkuverð til míns heimilis hækkaði verulega við innleiðingu orkupakka eitt og tvö vegna þess að ég kynti með rafmagni, kallaði hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir [[Forseti hringir.]]úr sal að það væri rangt. Ég held að það sé rétt að hv. þingmaður svari fyrir þetta.
Forseti. Ég held að það sé mikilvægt að þingmaðurinn komi hingað og útskýri þessa grein sem hún skrifaði. Það væri líka ágætt ef hv. þm. Birgir Þórarinsson gæti farið yfir og sýnt henni rafmagnsreikningana, hvernig þeir breyttust, ef hún trúir því ekki. Þannig er að fleiri landsmenn upplifðu sömu breytingu og hv. þm. Birgir Þórarinsson. Ég held því að eðlilegt sé að kalla eftir því að hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir komi í ræðustól og útskýri þetta fyrir okkur. Það er mjög auðvelt að henda einhverjum fullyrðingum fram í blaðagrein og þurfa svo ekki að standa við það í sölum Alþingis. Við köllum því eftir því. Ég hef einnig mikinn áhuga á því að ræða við þann þingmann og fleiri um það sem bíður okkar í orkupakka fjögur en það er svo sem nægur tími til að gera það.
Herra forseti. Hv. þingmaður veltir fyrir sér orkustefnu og röð hlutanna, hvort ekki væri eðlilegt að menn mótuðu orkustefnu áður en þeir innleiddu þriðja orkupakkann - maður skyldi ætla að það væri rétt röð hlutanna. En getur ekki bara verið að menn telji sig annaðhvort ekki þurfa orkustefnu af því að hún verði bara send að utan eða óttist að samþykkja orkustefnu vegna þess að hún muni óhjákvæmilega þurfa að taka mið af hagsmunum samfélagsins og verði þar af leiðandi á skjön við þriðja orkupakkann? Getur ekki verið að þetta sé ástæðan fyrir því að hlutunum er raðað svona upp í öfugri röð? Það er lýsandi fyrir það hve gagnlegt það hefur reynst að halda áfram að kryfja þetta mál að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson benti á það fyrr í kvöld að hann teldi að norski stjórnlagadómstóllinn myndi kveða upp úr um það hvort innleiðing þriðja orkupakkans stæðist norsku stjórnarskrána. Nú skilst mér, virðulegur forseti, og ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti muni taka mið af því, og að við fáum þá svigrúm til að kynna okkur málið til hlítar, að norski stjórnlagadómstóllinn eigi að taka málið fyrir þann 23. september nk. Þá veltir maður fyrir sér hvort það kunni að hafa verið ástæðan fyrir því að hæstv. utanríkisráðherra hafði boðað það, að mér skilst, að málið mætti bíða haustsins, hann hafi ætlað að líta til þess hvað kæmi út úr þessu en svo ákveðið að vera ekkert að því heldur reyna að keyra þetta í gegn áður en norski dómstóllinn kveður upp úr um það. Er þetta ekki annað dæmi um að menn séu að gera hlutina í öfugri röð?
Hæstv. forseti. Jú, röðin er svolítið sérstök í þessu öllu. Ég held að það væri réttara að fara eftir því sem hæstv. utanríkisráðherra sagði hér fyrir nokkru, að það væri rétt að þetta mál biði haustsins. Það er alveg augljóst að verði það þannig að stjórnlagadómstóll í Noregi hafni þessari innleiðingu eða segi að farið hafi verið gegn stjórnarskránni norsku hlýtur það að hafa áhrif á alla innleiðinguna á þessum pakka í heild og þar á meðal hjá okkur. Það er eðlilegt að bíða eftir því. Varðandi orkustefnuna er það nefnilega spurningin um hænuna eða eggið. Hvort kemur orkustefna á undan Evrópuinnleiðingunni eða eftir? Hvort mun hún taka mið af innanlandsþörf eða af þeim skuldbindingum sem við höfum tekið á okkur? Ég óttast svolítið að orkustefnan sem muni líta dagsins ljós verði mjög lituð af því að við tökumst á hendur ákveðna ábyrgð á þessum sameiginlega orkumarkaði Evrópu. Ég hef að sjálfsögðu ekkert fyrir mér í þessu, en ég óttast að svo verði, þ.e. að það muni hafa áhrif inn í orkustefnu landsins. Þá er það vitanlega okkar að bregðast við því. Það er alveg augljóst að orkustefna Íslands sem aðila að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, hluta af hinum sameiginlega orkumarkaði, getur ekki farið neitt á skjön eða í bága við þau markmið sem þar eru. Ég skil ekki alveg hvernig það ætti að ganga upp ef svo væri. Hvernig getur orkustefna Íslands t.d. miðað að því að íslenska ríkið ætli eitt og sér að ráða 80% af orkumarkaðnum áfram, ráða verðlagningu, ráða dreifingu og öllu slíku ef það færi gegn markmiðum Evrópusamstarfsins?
Forseti. Ég get ekki dregið aðrar ályktanir af svari hv. þingmanns en þær að staðan sé einmitt sú að stjórnvöld hér á landi treysti sér ekki til að leggja fram eigin orkustefnu fyrir landið fyrr en þau eru komin í þá stöðu að þurfa að þiggja slíka stefnu að utan. En hvað varðar norska stjórnlagadómstólinn sætir það í fyrsta lagi furðu að menn skuli ekki, eins og hv. þingmaður reyndar nefndi, vilja bíða með innleiðingu og sjá hvað kemur út úr því. Það er einfaldlega, eins og ég nefndi áðan, röng röð hlutanna en pólitískt séð er það líka ákaflega sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þeirra miklu efasemda sem stuðningsmenn allra stjórnarflokkanna hafa gagnvart þessu máli. Maður hefði haldið að stjórnarflokkarnir myndu binda vonir við niðurstöðu norska stjórnlagadómstólsins, þær vonir að hann myndi verja rétt okkar um leið og hann ver rétt Noregs.
Forseti. Mig grunar að ástæðan fyrir þessum flýti, þ.e. að verið sé að hraða þessu máli núna, sé einfaldlega þrýstingur frá Noregi. Ég kannast ágætlega við það að meðan ég var í ráðherraembætti var töluvert mikill þrýstingur frá ákveðnum ráðherrum eða embættismönnum Noregs, sér í lagi viðskiptaráðherra þessa ágæta lands sem þrýsti mjög á að þetta næði allt fram að ganga. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki eftir að utanríkisráðherrann hafi rætt þetta. En hins vegar má líka velta því fyrir sér hvaða þýðingu það hafi fyrir Noreg ef við ákveðum að fresta þessu. Ég held að það hafi í sjálfu sér ekkert stórkostlega þýðingu fyrir þá, ekki að öðru leyti en því að þetta frestast. Þrýstingurinn frá ágætum frændum okkar í Noregi hefur verið mikill um langan tíma en svo virðist sem verið sé að láta undan honum núna.
Herra forseti. Ég vil halda aðeins áfram umfjöllun minni um söluna á Hitaveitu Suðurnesja á sínum tíma. Söluna má rekja til þess að orkutilskipanir Evrópusambandsins, eitt og tvö, voru innleiddar hér. Það greiddi fyrir því að fyrirtækinu var skipt upp og það var síðan selt þrátt fyrir fögur fyrirheit stjórnmálamanna, bæjarfulltrúa í Reykjanesbæ. Sjálfstæðisflokkurinn var í meiri hluta á þessum tíma og seldi fyrirtækið til erlendra einkaaðila, fyrirtæki sem sveitarfélögin á Suðurnesjum höfðu byggt upp með myndarlegum hætti í áraraðir. Í stuttu máli er fyrirtækinu skipt upp í HS Orku og HS Veitur árið 2008, stuttu eftir að samþykktin á þessum orkupakka kemur, þ.e. orkupakka eitt og orkupakka tvö. Hitaveita Suðurnesja var, eins og áður segir, í eigu sveitarfélaga á Suðurnesjum og átti Reykjanesbær um 43% í félaginu en HS Orka endaði að lokum í höndum sænsks skúffufyrirtækis og í dag er HS Orka metin á 72 milljarða kr. Fyrirtækið var selt á sínum tíma fyrir rétt rúma 10 milljarða kr. Eignarhluti Reykjanesbæjar var, eins og áður segir, 43% og svo áttu önnur sveitarfélög á Suðurnesjum hlut í fyrirtækinu. Íbúar í Reykjanesbæ eru um 18.000 og því má segja að hver bæjarbúi hafi átt eign fyrir u.þ.b. 2 millj. kr. í HS Orku ef bæjarfélagið hefði ekki farið í þessa vegferð þannig að fjögurra manna fjölskylda hefði því átt um 8 milljónir í þessu fyrirtæki. Það er gott að setja þetta í þetta samhengi til að sýna hversu háar upphæðir er um að ræða. Þetta hefur að langmestu leyti horfið í vasa erlendra eigenda, þessa skúffufyrirtækis sem síðan reyndist vera frá Kanada en hafði ekki leyfi samkvæmt Evrópurétti til að kaupa í þessu fyrirtæki og þess vegna var það stofnað innan Evrópska efnahagssvæðisins sem nokkurs konar skúffufyrirtæki með aðsetur í Svíþjóð. Þarna var farið á svig við lög og reglur hvað þetta varðar en þeir gengu þarna út með hagnað upp á u.þ.b. 20 milljarða kr. Nú eiga Suðurnesjabúar ekkert orkufyrirtæki og arðurinn af þessu fyrirtæki er á bilinu 2–3 milljarðar á ári og nýtist sveitarfélögunum á þessu svæði ekkert. Í dag er fyrirtækið í eigu lífeyrissjóða sem eiga 46% og svo erlendra aðila sem eiga um 54% hlut. Hvað segir þetta mál okkur? Þetta mál er sannarlega mikilvægt í þessari umræðu vegna þess að það segir okkur, herra forseti, og er gott dæmi um það, hvað getur gerst þegar stjórnvöld ana út í hluti án þess að hafa kannað möguleikana til hlítar, án þess að gera nákvæmar athuganir á þeim áhrifum sem innleiðing þessa orkupakka getur haft fyrir þjóðfélagið í heild sinni. Orkupakki þrjú er einmitt áframhald þessarar vegferðar út í óvissu. Við vitum ekki hvernig þessi mál koma til með að þróast og getur það þá haft mjög slæm áhrif fyrir efnahagslega afkomu þjóðarinnar í náinni framtíð. Þegar að því kemur að sæstrengur verður lagður erum við komin á þennan sameiginlega markað. Það er alveg ljóst í mínum huga að það er verið að undirbúa jarðveginn fyrir það. Ég held að enginn geti neitað því. Það er ástæða fyrir því að fyrirtæki eins og Landsvirkjun og fleiri eru hlynnt því að sæstrengur verði lagður. Forstjóri fyrirtækisins hefur sagt að hann sé nær í tíma en við höldum og ég er alveg sammála forstjóranum í þeim efnum. Á þetta verður að horfa í ljósi þess að þetta er bara eitt skref áfram inn á þennan sameiginlega markað. [[Forseti hringir.]]Þegar sæstrengurinn kemur verður ekkert aftur snúið, þá erum við orðin hluti af þessu og við getum ekki breytt því.
Forseti. Það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í af því að ég veit að hann hefur ákveðna sýn yfir það hvernig samningar ganga fyrir sig, hvernig menn halda samninga og þess háttar: Kannast þingmaðurinn við það eða hefur hann trú á því að aðilar að samningi, líkt og í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, myndu ekki virða lög samningsins, þ.e. reglur hans? 102. gr. hefur að sjálfsögðu ákveðið hlutverk og ég spyr hvort menn hafi slíkt í samningnum án þess að gera ráð fyrir að það sé nýtt. Kannast þingmaðurinn við að einhvers staðar í samningnum sé þessi grein túlkuð sem neyðarbremsa, neyðarhemill, neyðarlúga eða hvað menn kalla þetta? Síðan langar mig að velta því upp og spyrja hv. þingmann hvort hann kannist við að einhver lögspekingur, einhver fræðimaður sem hefur fjallað um málið, hafi lýst því yfir að ef Íslendingar innleiði þessar reglur ekki með beinum hætti, þ.e. ef einhvers konar innleiðingarskekkja er í þessu, sé öruggt að ekki verði rekið dómsmál á hendur Íslendingum. Enginn lögmaður hefur mér vitanlega sagt að sú aðferð sem hér er notuð komi í veg fyrir slíkt. Hins vegar hefur verið á það bent að slíkt gæti komið upp, þ.e. að einhver myndi leita réttar síns ef við förum ekki rétt að þessu. En spurningin sneri aðallega að þessu varðandi samninginn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það eru mjög réttmætar áhyggjur sem hann kemur þarna á framfæri varðandi samninginn, hugsanleg dómsmál o.s.frv. Hvað varðar fyrsta atriðið, neyðarrétt að 102. gr. í EES-samningnum, þá er það þessi lögformlega leið til að fara með málið áfram þegar ágreiningur ríkir milli samningsaðila og annar aðilinn er ekki sáttur, þá er sú leið fær. Ef menn eru að tala hér um einhvern neyðarrétt, að þetta sé einungis notað í neyðartilfelli, væri þess náttúrlega getið í samningum. Ég held að það sé alveg klárt að ef ákvæði eru í milliríkjasamningum sem þessum sem á að nota í sérstökum neyðartilfellum þarf að geta þess sérstaklega og þá þarf að skilgreina nánar hvað í því felst, hver sá neyðarréttur er. Það fer ekkert fyrir slíku í þessum samningum þannig að ég held að það sé alveg óhætt að vísa því á bug. Ég er svolítið hissa á því að þessi álitsgjafi sem utanríkisráðherra og ráðuneytið fékk til starfa, Baudenbacher, áður dómari við EFTA-dómstólinn og núverandi sérfræðingur og verktaki á þessu sviði, skyldi hafa nefnt þetta. Það kom mér og ég veit fleirum verulega á óvart. Hann nefnir þarna ákveðinn neyðarrétt en það er hvergi að finna í þessum samningi sem segir okkur að verið er að koma ákveðnum áhyggjum og jafnvel rangfærslum á framfæri sem menn geta ekki staðfest. Menn geta ekki sett svona fram nema að hafa það 100% á hreinu og það er ekki á hreinu vegna þess að það stendur ekki í samningnum. Það er orðanna hljóðan sem gildir í þessum efnum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Má færa fyrir því rök að Evrópusambandinu dytti í hug að beita samningsaðila, í þessu tilfelli Ísland, einhvers konar ógn, þvingun eða refsingu fyrir að nýta grein þessa samnings, sem er milliríkjasamningur og alþjóðlegur samningur að því leyti til að hann er milli nokkurra aðila? Er það ekki líklegt til að draga úr trúverðugleika Evrópusambandsins varðandi samningagerð yfirleitt þegar ritað er með skýrum hætti hvaða ferli tekur við ef ákveðin staða kemur upp? Ég man ekki eftir því, í öllum mínum viðskiptum við þetta ágæta Evrópusamband, að nokkurn tímann hafi komið upp eitt einasta orð um hótun af neinu tagi, hvað sem við vorum að ræða á þeim tíma við það ágæta fólk.
Herra forseti. Ég held að þetta sé alveg hárrétt. Ef Evrópusambandið færi þá leið að beita einhvers konar þvingunum o.s.frv. í þessu myndi það rýra trúverðugleika þess. Í samningagerð sem þessari skiptir traust milli aðila verulega miklu máli og er í raun lykillinn að svona samningsgerð að samningar haldi og menn séu ekki með hótanir um að segja samningnum upp, að hann geti verið í hættu ef menn nýta sér lagalega leið í samningnum. Það er bara fjarstæðukennt að ætla að slíkir hlutir geti gerst. Þá væri einhvers staðar ákvæði í þessum samningi sem segði það, heimild til endurskoðunar og jafnvel uppsagnar [[Forseti hringir.]]ef ríki færi þvert gegn því sem segir í samningnum. Því er ekki fyrir að fara í þessu þannig að ég tek undir þetta með hv. þingmanni.
Herra forseti. Á sínum tíma fylgdist ég eins og aðrir með því þegar HS Orka var seld útlendingum og harmaði það mjög. Þá var það reyndar þannig að ég veit að íslenskum lífeyrissjóðum var ekki bara boðið, þeir voru eiginlega beðnir um að fjárfesta þar, sem þeir gerðu ekki fyrr en einhverjum mánuðum seinna og keyptu þá hlut í HS Orku af kanadísku eigendunum hærra verði en fyrr hafði verið. Það vill reyndar þannig til að mjög nýlega eignuðust íslenskir lífeyrissjóðir 57% í þessu fyrirtæki þannig að eignarhaldið er í sjálfu sér núna komið að meiri hluta til í íslenskar hendur, þó þannig að meðeigandi lífeyrissjóðanna er breskur vogunarsjóður, sem er hugsanlega skárri kostur en upphaflegi sjóðurinn sem vildi kaupa meiri hluta í fyrirtækinu og átti heima einhvers staðar við Persaflóa. Það skiptir svo sem ekki máli. En það sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann um er sem sagt hinn endinn á fyrirtækinu HS Orku, þ.e. HS Veitur. Nú hefur flogið fyrir að um þessar mundir sé verið að selja það fyrirtæki einnig. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi upplýsingar um hvort þetta séu réttar upplýsingar sem ég hef, þ.e. að HS Veitur séu nú til sölu og þá hugsanlega hverjir séu líklegir kaupendur að þeim hluta HS Veitna eða öllu fyrirtækinu sem sveitarfélög á Suðurnesjum áttu áður. Ég hafði réttara sagt vonað að þar sem t.d. Reykjanesbær virtist vera kominn fyrir vind fjárhagslega yrði ekki þörf á því að selja frekar eignir þarna suður frá. En mig langar til að biðja hv. þingmann um að varpa ljósi á þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek undir með honum að ég fagna því að íslenskir lífeyrissjóðir skuli þó vera komnir þar með meiri hluta í fyrirtækinu. Ég fagna því en minni á að þessir erlendu aðilar hafa hagnast gríðarlega á þessari fjárfestingu sem hefur síðan farið úr landi. Hv. þingmaður spyr um HS Veitur og það er þannig í lögum um veitufyrirtæki að þau verða að vera að lágmarki í 51% eigu opinberra aðila. Á sínum tíma þegar HS Veitur voru seldar var reynt að fara á svig við þetta að því leytinu til að Reykjanesbær selur sinn hlut í HS Veitum og það er einkaaðili sem á þá minni hluta í þessu en reynt var að fara á svig að því leytinu til að gert var svokallað hluthafasamkomulag um að ákvörðunarvaldið verði í raun og veru á endanum í eigu einkaaðila. Þetta var mjög sérstakur gjörningur á sínum tíma og menn höfðu miklar efasemdir um hann, en það má vel vera og kann að vera rétt hjá hv. þingmanni, ég þekki það ekki nákvæmlega, að hlutur einkaaðilans innan fyrirtækisins gangi kaupum og sölum og til standi að selja hann. Ég þekki það ekki, það kann að vera rétt hjá hv. þingmanni. Kjarni málsins er sá að þegar fyrirtækið var selt skilaði það um 400 millj. kr. arði árlega og fyrirtækið var selt fyrir 2 milljarða. Það tók þessa einkaaðila fimm ár að ná kaupverðinu til baka og maður spyr: Hvers vegna í ósköpunum var verið að selja þetta fyrirtæki sem sveitarfélögin áttu? Þau áttu HS Veitur en seldu þennan hluta, sem var heimilað samkvæmt lögum, sem skilaði svona miklum arði til sveitarfélaganna. Maður skilur ekki svona fjármálagjörninga og veltir fyrir sér hvort [[Forseti hringir.]]einhverjir aðrir hagsmunir séu að baki sem hafa ekki komið fram.
Herra forseti. Ég kannast við að hafa séð tölu sem sagði að Kanadamennirnir sem áttu þennan ráðandi hlut í HS Orku hafi tífaldað eignarhlut sinn á þeim tíu árum sem þeir áttu fyrirtækið. Það kemur kannski heim og saman við það að ég las örugglega ekki fyrir löngu að fréttaveitan Bloomberg hefði gefið út að besta fjárfesting á vesturhveli jarðar væri í íslenskri orkuframleiðslu. Það er kannski ekki skrýtið að við heyrum af því að erlendir aðilar vilji reisa vindmyllugarða og/eða hasla sér völl í orkufyrirtækjum á Íslandi. Því spyr ég hv. þingmann hvort ekki sé rétt hjá okkur að stíga varlega til jarðar [[Forseti hringir.]]vegna þess að samþykkt þess orkupakka sem við erum með í höndunum núna greiðir í sjálfu sér leið að því að erlendir aðilar geti haslað sér völl og keypt hluta í orkufyrirtækjunum.
Herra forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni hvað það varðar að við stígum varlega til jarðar. Það er alveg ljóst að margir aðilar, fjárfestar og stór fyrirtæki úr orkugeiranum, eru mjög spenntir fyrir þessum orkupakka vegna þess að hann er að opna leið inn á mjög stórt markaðssvæði fyrir raforku, 500 milljóna manna markað. Við erum hér 350.000 þannig að auðvitað horfa þessir aðilar fram á að geta hagnast af orkusölu. Hv. þingmaður nefndi vindmyllugarða o.s.frv. sem fjárfestar hafa í deiglunni að reisa. Ástæðan fyrir því er ekki sú að selja rafmagn hér innan lands. Ég held að það sé fyrst og fremst hugsað til þess að selja það hæstbjóðendum. [[Forseti hringir.]]Þetta er hrein orka, verðmæt orka, og þeir selja hana inn á þetta markaðssvæði þegar sæstrengurinn er kominn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í því kemur hv. þingmaður inn á að þegar sæstrengurinn kemur verður ekki aftur snúið. Ég held að það hafi verið orðalagið sem hv. þingmaður notaði. Ég skil þá fullyrðingu sem svo að hún sé sett fram á þeim forsendum að ef slíkur strengur yrði lagður, og ég held að allir séu sammála um að ekkert ef sé um það, hann mun koma hér í framtíðinni, yrði það gert á forsendum Evrópusambandsins og EES en ekki á forsendum Íslendinga, þ.e. það verður ekki aftur snúið af því að þetta yrði gert á þeim forsendum. Mig langar til að velta því upp hvort í framtíðinni gæti einnig falist möguleiki sem er þá sá að strengur yrði lagður til annars ríkis sem stendur utan þessa sambands, eins og t.d. Bretlands ef til þess kæmi að Bretland myndi að lokum ganga út úr Evrópusambandinu, Brexit, og að þá yrði gerður eins konar tvíhliða samningur á milli Íslands og Bretlands. Þá yrði sæstrengur sem slíkur eða a.m.k. orkuflutningurinn um hann á forræði Íslendinga og á forsendum Íslendinga. Er það eitthvað sem myndi horfa öðruvísi við en ef slíkur strengur yrði lagður á forsendum yfirþjóðlegrar stofnunar og valds sem við höfum ekki aðkomu að?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek undir það með hv. þingmanni að sæstrengur mun koma. Aðilar sem þekkja mun betur til í þessum efnum, eins og forstjóri Landsvirkjunar, hafa sagt það og að hann sé nær okkur í tíma en við höldum. En ef það eru tveir kostir hvað varðar sæstreng, hvort hann verði gerður með aðkomu ACER innan Evrópusambandsins eða án aðkomu Evrópusambandsins og þá bara í tvíhliða samkomulagi við Breta, hafa þeir sem vel þekkja til í þessum efnum sagt að það sé skárri kostur að gera tvíhliða samning við Breta vegna þess að þá höfum við miklu meira um þetta að segja. Þá erum við ekki búin að afsala okkur forræði yfir þessum málum eins og felst í innleiðingu orkupakkans þegar sæstrengur er kominn. Hins vegar vitum við ekkert hvernig samkomulagið kemur til með að þróast milli Bretlands og Evrópusambandsins. Mér skilst að nú sé meiri hluti Breta, almenningur, á því að vilja vera áfram í Evrópusambandinu. Stjórnvöld í Bretlandi eru algjörlega búin að klúðra þessu ferli og eru orðin að hálfgerðu athlægi þjóða vegna þess hversu illa þau hafa staðið að því máli frá því að það var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Kjarni málsins er að menn vita ekki hvernig þessu sambandi verður háttað og þess vegna gæti náðst einhvers konar samkomulag um það að ef Bretar færu út myndu þeir horfa fram hjá svona mikilvægum streng sem myndi síðan þjóna Evrópusambandinu og hann yrði á forræði Evrópusambandsins. Það vitum við ekki þannig að [[Forseti hringir.]]margir óvissuþættir eru í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég ætla að taka þessa umræðu aðeins lengra varðandi Brexit og þá sneypuför sem hér hefur verið nefnd í þessum sal sem Brexit-vegferðin öll hefur verið. Hún var nefnd í samhengi við það ef við myndum vísa því álitamáli sem hér er uppi til sameiginlegu EES-nefndarinnar, að þetta væri sams konar mál, þ.e. útganga Bretlands úr Evrópusambandinu, og hins vegar það að við myndum vísa þessum stjórnskipulega fyrirvara aftur inn í sameiginlegu EES-nefndina. Mig langar að fá hugleiðingar þingmannsins um það hvort hann telji þetta að einhverju eða öllu leyti sambærilegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vangaveltur hans í þessum efnum. Í mínum huga, og ég hef sagt það áður, er ekkert að óttast við það að vísa þessu máli til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég held að menn sjái að samningurinn sem hefur verið í gildi í 25 ár hefur gengið vel, að samskipti ríkjanna hafa gengið mjög vel hvað þennan samning varðar. Ég held að það sé alveg óhætt að segja. Ef annar aðilinn ætlar að nýta sér þennan lögformlega rétt sem hann hefur í samningnum valdi það einhvers konar uppnámi af hálfu hins aðilans, ég held að það sé bara það sem við köllum hræðsluáróður og ekkert annað. Hvað Breta varðar, Brexit og þá þrautagöngu er það allt alveg með ólíkindum en sýnir kannski að það er mun erfiðara að komast [[Forseti hringir.]]út úr Evrópusambandinu en menn grunar.
Herra forseti. Fyrst langar mig til að spyrja herra forseta hvort það sé ekki alveg klárt að það sé pláss á mælendaskrá kvöldsins, að það sé nóg pláss.
Forseti játar því, það er nóg pláss.
Það gleður mig vegna þess að hér steig á stokk í dag hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og sagði þann flokk sem hér stendur og ræðir orkupakka þrjú hafa hertekið þingsalinn. Ef hv. þingmaður brennur í skinninu fyrir að koma hér og segja skoðanir sínar á orkupakkanum, og/eða þeim voðalegu mönnum og konum sem hér standa og ræða þetta stóra mál á þann hátt sem hv. þingmaður lýsti svo: innantómt, síendurtekið og hjákátlegt sjálfshól, getur hún það. Ef hv. þingmaður hefur hlustað svona vel á það sem fram hefur farið hér og ef athygli hennar hefur verið jafn mikil á því sem hér hefur farið fram í þingsalnum og þeim heimildum sem hún náði sér í þegar hún skrifaði grein sem birtist í Morgunblaðinu í dag fer ég að skilja hversu hvers vegna greinin er eins og hún er. En út af fyrir sig ætlaði ég ekki að tala um einhver smáatriði í þessari ræðu minni heldur ætlaði ég að ræða þá staðreynd að hér hefur verið haldið fram, af fleirum en þessari ágætu hv. þingkonu, að minni hluti þingsins, mikill minni hluti, sé hér alltumlykjandi, allsráðandi og sé að einoka mælendaskrá þingsins og misnota hana. Það leiðir hugann að því að fyrir örfáum dögum, 16. maí, birtist skoðanakönnun frá MMR í Bændablaðinu og hún var gerð dagana 30. apríl til 3. maí. Þar kom berlega í ljós andstaða við þessi áform ríkisstjórnarinnar, þ.e. að innleiða þriðja orkupakka Evrópusambandsins um valdaafsal í orkumálum. Þar voru 50% svarenda mjög eða frekar andvíg, 30% voru frekar eða mjög fylgjandi og 19% tóku ekki afstöðu. Í kosningu eru það hins vegar einungis þeir sem afstöðu taka sem hafa áhrif á endanlega niðurstöðu. Af þeim 81% sem tók afstöðu í könnun MMR voru 62% andvíg og 27% fylgjandi. Það vekur athygli að í hópi þeirra sem afstöðu taka eru 41% harðir í andstöðu sinni en einungis 16% harðir stuðningsmenn orkupakka þrjú. Nú fer maður að skilja allar þær kveðjur og alla þá hvatningu sem sá hópur sem hér hefur staðið vaktina hefur fengið undanfarna daga og vikur í baráttu sinni gegn þessum sama orkupakka. Þetta verður þeim mun skiljanlegra af því að grasrótin, þ.e. hinn almenni flokksfélagi í öllum stjórnarflokkunum þremur, er að meiri hluta til á móti þessum gjörningi. Það gerir það enn undarlegra, a.m.k. í mínum augum, og maður spyr sig: Hvers vegna í ósköpunum ganga þessir þrír flokkar svona rækilega gegn grasrót sinni og almennum félögum? Ætla þessir menn ekkert að halda áfram í pólitík? Á að leggja þessa flokka niður? Ekki það að ég gráti það en ég bara spyr mig. Hvers konar bíræfni er það að halda þessu máli svona fram í þessum flýti, í þessum asa, og það er búið að benda á það í kvöld í mjög góðum ræðum hvaða áhrif þessi asi, þessi flýtir, hefur. Það er búið að benda á dæmi frá Noregi og víðar þar sem menn hafa verið í vandræðum og við erum að sigla í nákvæmlega sömu vandræðin, ef ekki verri. Þetta er það sem ég vildi koma á framfæri, herra forseti, bæði það að þetta er í bullandi andstöðu við þjóðina og að þeir sem saka þann hóp sem hér er um að hertaka þingsalinn hafa pláss á mælendaskrá ef þeir vilja, þora og geta.
Hæstv. forseti. Auðvitað sætir það mikilli furðu að þingmenn stjórnarliðsins, eins og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, skuli leyfa sér að halda því fram að þeir sem lýsa efasemdum um þriðja orkupakkann séu einhver lítill minni hluti í ljósi þeirrar tölfræði sem hv. þingmaður bendir á. Enn undarlegra er þegar aðrir hv. þingmenn leyfa sér að halda því fram að efasemdarmenn um þessa ráðagerð séu hallir undir einhvers konar öfgahyggju. Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þingmann um annað vegna þess að hann kom inn á atriði, sem hann kom reyndar inn á fyrr í kvöld, sem er þróun mála í Noregi. Fyrir mér voru það nýjar upplýsingar þegar hv. þingmaður upplýsti um það að nú stæði til að norski stjórnlagadómstóllinn tæki málið fyrir. Það segir kannski sína sögu um upplýsingagjöf stjórnarmeirihlutans og fylgitungla hans í þessu máli að slíkt grundvallaratriði komi fyrst til umræðu nú að næturlagi eftir talsverða umræðu. Um leið er það þá áminning um mikilvægi þessarar umræðu. En mér skilst að þessi dómstóll muni taka málið fyrir hinn 23. september nk. Og þá spyr ég hv. þingmann sem upplýsti um þetta hér áðan: Hvað getur valdið því að íslensk stjórnvöld ætli ekki að bíða niðurstöðu norska stjórnlagadómstólsins varðandi þetta mál heldur keyra það í gegnum þingið, helst að næturlagi, löngu áður en Norðmenn hafa kveðið upp úr um hvort það standist yfir höfuð stjórnarskrá Noregs?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta andsvar. Ég hef einmitt velt þessu fyrir mér út af þeirri staðreynd að stjórnlagadómstóllinn kveður upp úrskurð sinn nú í haust og sá hópur sem hefur andæft þessum áformum hér heima hefur talað um að skynsamlegra gæti verið að bíða með ákvörðun fram á haustið. Ég hef velt því fyrir mér í hvaða stöðu Íslendingar verði ef svo fer að stjórnlagadómstóllinn í Noregi fellir þann úrskurð að innleiðing orkupakka þrjú í Noregi standist ekki norska stjórnarskrá. Ef við værum þá búin að innleiða þennan sama orkupakka og Norðmenn væru allt í einu úr leik og væru þá í sömu stöðu og við erum núna - hvar stöndum við þá, herra forseti? Þetta atriði út af fyrir sig veldur mér nokkrum áhyggjum og er eitt púsl í viðbót. Eins og hér hefur komið fram undanfarin dægur, og ég hef orðað það nokkrum sinnum, finnst mér þessi umræða, og ég held að við séum fleiri um það, vera að dýpka. Það eru að koma fram ný púsl í þetta mál sem, alla vega að dómi þess sem hér stendur, gera málið enn verra, enn óæskilegra og gerir það enn óskiljanlegra að menn skuli vilja fara með málið í gegnum þingið, að næturlagi eins og hér kom fram, í þessum asa, vitandi t.d. þetta. Ég efast ekkert um að hæstv. utanríkisráðherra og starfsmenn hans og samverkamenn viti af þessu með norska stjórnlagadómstólinn. Samt keyra menn hér fulla ferð með þennan pakka og ætla að fara með hann í gegnum þingið. Mér er þetta óskiljanlegt.
Herra forseti. Það er vissulega margt óskiljanlegt í þessu máli. Það er óskiljanlegt hvernig íslensk stjórnvöld hafa hvað eftir annað lýst vilja sínum til að spila frá sér samningsstöðu Íslands í þessu mikilvæga hagsmunamáli þjóðarinnar. En hvað varðar spurningu hv. þingmanns um það í hvaða stöðu við verðum ef norski stjórnlagadómstóllinn kemst að þeirri niðurstöðu að málið standist ekki stjórnarskrá Noregs þá hlýtur það að teljast niðurlæging fyrir íslensk stjórnvöld hafi þau þvingað málið hér í gegn án þess að huga tilhlýðilega að stjórnarskrárlegum áhrifum hér á landi. Maður getur eiginlega ekki annað en velt fyrir sér hvort íslensk stjórnvöld séu fyrir vikið orðin einhvers konar leiksoppar í þessu máli öllu, að taka það að sér að þvinga málið hér í gegn, þá væntanlega í trausti þess og þeirri von að norski stjórnlagadómstóllinn komist ekki að þeirri niðurstöðu að málið gangi of langt, gangi of mikið á stjórnarskrárvarinn rétt þessara EFTA-ríkja. Við höfum séð margt í þessu máli sem felur í sér öfuga forgangsröðun en það er undarlegt að íslensk stjórnvöld ætli að setja okkur í þá stöðu eða sjálf sig að þurfa að vonast eftir því að niðurstaða norska stjórnlagadómstólsins verði á bandi Evrópusambandsins en ekki þá Íslands og Noregs, sem eru með mjög sambærilegar stjórnarskrár. Það er óskiljanlegt eins og hv. þingmaður segir og það er ekki gott að við séum með ríkisstjórn sem nálgast málin með þeim hætti.
Herra forseti. Þetta er einmitt rétt, það er einnig það að þessi ríkisstjórn skuli með þessum óskiljanlega hætti, þessum flausturslega hætti, þessum óábyrga hætti, keyra í gegn mál sem er sannarlega, samkvæmt þessari ágætu könnun sem ég vitnaði í áðan, í blóra við skoðanir meiri hluta þjóðarinnar. Það á sem sagt ekki að hlusta á meiri hluta þjóðarinnar í þessu máli og ríkisstjórnin ætlar þrátt fyrir þetta - nú geri ég ráð fyrir því að ríkisstjórnin eða fylgifiskar hennar lesi Bændablaðið og hafi séð þessa könnun og viti þess vegna hvernig þessi mál eru vaxin hér á Íslandi. Enn óskiljanlegra verður þetta mál og enn verra vegna þess að stjórnvöld vilja og ætla, virðist vera, að keyra þetta mál í gegnum þingið í þessu flaustri, að næturlagi, óábyrgt, óathugað, með óvissu í Noregi um sambærilegt mál, í andstöðu við íslensku þjóðina, meiri hluta hennar. Maður spyr sig af því að þetta er fráleitt eina málið núna undanfarandi þar sem stjórnvöld hafa gengið fram með mál hér í Alþingi sem eru vissulega í andstöðu við þjóðarvilja, þ.e. meiri hluta þjóðarinnar, og maður spyr: Er ekkert jarðsamband hjá þessari ríkisstjórn? Er hún bara hér í einhverju sílói? Hlustar hún ekki á neinn? Hlustar hún ekki á raddir fólksins? Hlustar hún ekki á fólkið hér fyrir utan þessa múra? Er þessi ríkisstjórn alveg firrt sambandi við þjóðina? Hlustar hún ekki?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem eins og vonir stóðu til var ákaflega góð og gaman að fylgjast með andsvörum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar líka. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson kom inn á ræðu Bryndísar Haraldsdóttur sem haldin var í þessum ræðustól þar sem talað var um hertöku á þingsalnum og innantómt sjálfshól. Þarna hætti ég að hlusta en það var eitthvað meira sem átti sjálfsagt að vera einhverjar pólitískar keilur. Varðandi það held ég að slíkt sé ekki svaravert. Staðreyndin er hins vegar sú að í gær, af því að nú er kominn morgunn, við erum komin fram yfir miðnætti, voru þingmenn frá þrem mismunandi flokkum að ræða þetta mál í þingsal, það er nú allt málþófið og hertakan. Úr þessum ræðustól hefur verið boðið upp á það ítrekað að ef aðrir þingmenn vilji koma í ræðustól og ræða þetta og taka umræðuna við okkur, sem við höfum sannarlega kallað eftir, eru þingmenn Miðflokksins fyrstir til að færa sig neðar á mælendaskrá og hleypa öðrum að til að geta tekið þátt í þeirri umræðu. En mig langar til að spyrja að því sem hv. þingmaður kom aðeins inn á í ræðunni, þessum asa sem einkennir vinnubrögðin í svona risastóru máli: Hverjar geta verið mögulegar ástæður þess að hér sé hlaupið að málinu með látum í stað þess að reyna að stíga varlega til jarðar og gera þetta af skynsemi?
Herra forseti. Það var einmitt vegna þess arna sem ég spurði hæstv. forseta hvort það væri ekki örugglega pláss á mælendaskrá fyrir aðra, vegna þeirra orða um hertöku þingsalarins af hálfu þessara hjákátlegu sjálfshólsmanna sem hér eru. Ég hef ítrekað velt fyrir mér þeirri spurningu og þeim spurningum hvers vegna liggi svona lífið á. Ég hef sagt það áður og hefur komið fram hér í þessum umræðum undanfarin dægur og í síðustu viku og þegar við ræddum þetta mál þar áður og hefur alltaf komið fram í hvert einasta skipti sem við tökum þetta mál til gagngerrar umræðu. Það sýnir í fyrsta lagi nauðsynina á þessari umræðu vegna þess að mér finnst í sífellu koma fram nýjar upplýsingar sem undirbyggja enn frekar þá nauðsyn sem er á því að menn ígrundi þetta mál, að menn gaumgæfi það, að menn fari varlega, eins og hv. þingmaður sagði réttilega, að menn sjái fram fyrir fæturna á sér. Og núna, í ljósi þess sem kom fram hér í kvöld og örugglega var á margra vitorði áður með norska stjórnlagadómstólinn, spyr ég aftur: Hvernig líta íslensk stjórnvöld út og íslenskir hagsmunir ef fulltrúar ríkisstjórnarinnar og landið í heild stendur eitt einhvers staðar úti í eyðimörkinni ef stjórnlagadómstóll í Noregi segir þetta í bága við norska stjórnarskrá? Ég segi bara aftur: Af hverju eru menn viljugir til að taka þá áhættu þegar við erum að tala um örfáa mánuði? Okkur liggur ekkert á í þessu máli að maður veit, nema einhverjir hagsmunir séu þarna á bak við sem okkur eru huldir en gætu þó [[Forseti hringir.]]komið í ljós að þessum pakka samþykktum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Að maður veit, akkúrat. Af hverju er okkur haldið í myrkri? Af hverju er enginn sem tekur umræðuna við okkur? En af hverju þessi asi? var spurning mín til hv. þingmanns og mig langar til að varpa fram kenningu: Nú er þjóðhagsspáin, sem verið er að gefa út um þessar mundir, niður á við og ferðamannaiðnaðurinn sem hefur verið dráttarklárinn fyrir vagninum undanfarið á í erfiðleikum eins og er og hvort tveggja er það að hluta til á ábyrgð núverandi stjórnvalda. Getur verið að nú sjái stjórnvöld tækifæri í því að búa til nýjan spútnik? Okkur Íslendingum hefur tekist ágætlega að búa til eitthvað nýtt sem verður svona glæst eins og t.d. loðdýraeldi eða síldarvinnsla á sjöunda áratugnum. Svo urðum við fjármálaveldi og nú nýlega ferðamannastaður. Af hverju ekki orku- og fiskeldislandið, af hverju ekki að keyra svolítið harkalega á það og keyra svo verklega á það að vel verði tekið eftir og helst þannig að það fari allt til andskotans? Fyrirgefið orðbragðið, herra forseti, og við getum svo fundið upp eitthvað enn annað. Getur verið að menn séu drifnir áfram af einhverjum svona hvötum, að nú þurfi að finna nýjan dráttarklár fyrir vagninn til að halda áfram því að það er alltaf svo gaman í partíinu? Það er alltaf svo gaman í veislunni. Það má aldrei hægja á og gaumgæfa og taka skrefin þannig að maður standi. Það þarf alltaf að vera eitthvað svona í gangi á Íslandi og ég verð að segja að maður skilur ekki hver drifkrafturinn er.
Herra forseti. Víst kann að vera að þetta sé eitthvert hálmstrá sem ríkisstjórnin heldur í eða bindur vonir við. En ég vildi samt benda á að uppbygging í orkugeiranum, eins og hefur svona flogið fyrir, hefur a.m.k. 5–10 ára meðgöngu myndi ég halda. Þá væri kannski nærtækara fyrir stjórnvöld að lagfæra það tjón sem þau ollu að hluta til sjálf með þeim síðustu atburðum sem urðu hér í flugmálum og ferðamannaþjónustunni, fyrir utan það að þrátt fyrir allt og með fyrirsjáanlegan samdrátt núna í ferðaþjónustunni sé ég ekki betur en að við séum samt líkleg til að fá hingað til landsins á þessu ári um 2 milljónir ferðamanna og í sjálfu sér held ég því fram og hef gert það nokkuð lengi að við séum fullhert að taka á móti þeim fjölda. Það eru hins vegar alls konar hlutir sem hægt er að gera til skamms tíma til að auka skilvirknina þar. Til dæmis er fyrirspurn sem hefur verið lögð fram af Miðflokknum um undanskot í Airbnb o.s.frv. enn einu sinni, þannig að hægt er að leiðrétta þessa hluti og laga þá að ýmsu leyti. Eins og hv. þingmaður veit höfum við líka lagt fram fyrirspurnir um flugöryggi á Íslandi. Við viljum að hlúð sé að því fjöreggi sem við þó höfum. Ég sé í sjálfu sér ekki að orkuuppbygging eins og hún er núna í kortunum sem við sjáum sé skammtímalausn fyrir okkur, fyrir utan það að ef hún er á hendi erlendra aðila og/eða innlendra spákaupmanna er hún náttúrlega ekki til þess fallin að skapa ríkinu eða ríkissjóði endilega tekjur, alla vega eins og ég segi í hvellinum, þannig að ég hef svo sem ekki beina trú á því [[Forseti hringir.]]að þetta sé til þess fallið. En auðvitað býr eitthvað að baki sem við vitum ekki hvað er.
Forseti. Ég var byrjaður að fjalla um umræðu um þriðja orkupakkann í Noregi, í norskum stjórnmálum, og þá staðreynd að ákveði Íslendingar að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar gefi það Norðmönnum tækifæri til að leita réttar síns þar eða tryggja þá fyrirvara sem þeir hafa sett einhliða við orkupakkann í EES-nefndinni, þ.e. að fá raunverulegar undanþágur. Svo virðist vera sem einhverjum í Noregi og hér á Íslandi líki ekki að þetta mál fari þar aftur til skoðunar og vilji þá jafnvel ekki að þessir einhliða fyrirvarar Norðmanna öðlist gildi og verði að raunverulegum fyrirvörum. En við skulum líta á hverjir þessir fyrirvarar eru því að það er mjög upplýsandi fyrir okkur á Íslandi með tilliti til umræðunnar hér. Höfum í huga að hér er þó um að ræða, að því er virðist, raunverulega lagalega fyrirvara sem menn sjá engu að síður engin merki um að nokkurt tillit verði tekið til af hálfu Evrópusambandsins. Fyrsti fyrirvarinn er svohljóðandi í lauslegri þýðingu, forseti - eins ótrúlegt og það kann að virðast hafa stjórnvöld, eftir því sem ég fæ best séð, ekki haft fyrir því að þýða þessa fyrirvara og leggja fram með þessu máli, en fyrsti fyrirvari Norðmanna hljóðar einhvern veginn svona: Allt eftirlit með vatnsafli skal vera á hendi ríkis og sveitarfélaga. - Allt eftirlit með vatnsaflsvirkjunum skal vera á hendi ríkis og sveitarfélaga. Þetta er auðvitað í mótsögn við markmið þriðja orkupakkans. Annar fyrirvarinn segir: Almennt eignarhald á norskum vatnsorkuauðlindum skal liggja fyrir og a.m.k. tveir þriðju hlutar skulu vera í eigu opinberra aðila. - Aftur er erfitt að sjá að þetta sé í samræmi við það sem lagt er upp með í þriðja orkupakkanum. Þriðji fyrirvari Norðmanna er svohljóðandi: Norsk, endurnýjanleg orkuframleiðsla skal stuðla að aukinni verðmætasköpun og atvinnu í Noregi og skal skipta út jarðefnaeldsneyti fyrir endurnýjanlega orku. - Enn og aftur erum við komin að fyrirvara sem er þess eðlis að hann varðar íslenska hagsmuni mjög mikið, atriði sem hefur verið töluvert rætt, mikilvægi þess að orkuframleiðsla, í þessu tilviki í Noregi en það sama á við á Íslandi, sé til þess fallin að stuðla að aukinni verðmætasköpun í landinu og atvinnuuppbyggingu. Það er þá væntanlega ekki að ástæðulausu sem Norðmenn sjá ástæðu til að reyna að koma þessum fyrirvara að. Hér hefur því verið haldið fram að fullyrðingar um að við þyrftum slíkan fyrirvara væru ekki á rökum reistar. Fjórði fyrirvari Norðmanna af átta: Norsk stjórnvöld skulu hafa sjálfstætt eftirlit með öllum ákvörðunum sem eru mikilvægar fyrir orkuöryggi í Noregi, þar á meðal ákvarðanir sem tengjast iðnaði og aflgjöfum. Enn og aftur birtist hér einhliða fyrirvari frá Noregi sem virðist vera í andstöðu við markmið þriðja orkupakkans en er til þess fallinn, af hálfu Norðmanna, að reyna að styrkja stöðu þeirra gagnvart þessum þriðja orkupakka og koma til móts við áhyggjur sem við höfum verið að lýsa hér á Íslandi til þess eins að vera sakaðir um einangrunarstefnu og að dreifa upplýsingum sem ekki fái staðist. Fimmti fyrirvari Norðmanna er svohljóðandi - nú sé ég, forseti, að tíminn er að klárast og ég hef ekki einu sinni náð að fara yfir nema helminginn, hef ekki náð að lesa nema helminginn af fyrirvörum norska Stórþingsins við þriðja orkupakkann. En þegar blasir við að þessir fyrirvarar ganga gegn meginstefnunni sem boðuð er í þriðja orkupakkanum og eru til þess fallnir að verjast því sem við erum að reyna að verjast hér á Íslandi, þeim afleiðingum sem blasa við af innleiðingu þess orkupakka.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er athyglisvert hvernig hann hefur verið að fara yfir þá fyrirvara sem norski Verkamannaflokkurinn, ef ég man rétt, hefur sett við orkupakkann í Noregi. Mig langar að eiga orðastað við hv. þingmann um það síðar í umræðunni. Ég rakst á mjög athyglisverða grein á vefmiðlinum Viljinn eftir Hildi Sif Thorarensen verkfræðing þar sem hún veltir fyrir sér þeim ónýtta þjóðarauði sem felist í orkunni okkar og hvað verði um hann verði innleiðing orkupakka þrjú, tilskipunar Evrópusambandsins, að veruleika. Það kemur fram að töluverð umframorka sé í kerfinu, u.þ.b. 10% umframraforka í kerfinu, sem er framleidd af Landsvirkjun, en í greininni segir, með leyfi forseta: „… undanfarna mánuði hefur hver fréttin á fætur annarri birst um aðila sem hafa áhuga á að virkja á Íslandi.“ Greinarhöfundur nefnir áhuga á að setja upp vindmyllur og nefnir norskt fyrirtæki sem er í eigu sveitarfélaga og fylkja og getur þess réttilega að slík fyrirtæki séu ekki í áhættuviðskiptum, það sé alveg ljóst, en engu að síður hafi þau áhuga á að fjárfesta í vindmyllum á Íslandi. Síðan nefnir greinarhöfundur einnig fleiri aðila, að fyrirtækið Arctic Hydro hafi samkvæmt vefnum hjá Orkustofnun sex rannsóknarleyfii fyrir vatnsaflsvirkjunum. Ég vil því spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Má ekki ætla að ástæðan fyrir þessum mikla aukna áhuga tengist þessu máli, þ.e. orkupakka þrjú?
Forseti. Mér finnst blasa við að þessi mjög svo aukni áhugi, sem birtist með ýmsum hætti í þessum vindorkugörðum og fjárfestingu í vatnsréttindum og jafnvel heilu orkufyrirtækjunum eða hlutafé í þeim, tengist þessari meginstefnu Evrópusambandsins og að menn geri þá ráð fyrir að hún nái fram að ganga. Mér finnst blasa við að menn ráðist ekki í þessar miklu fjárfestingar, sem í sumum tilvikum, eins og í tilviki sumra þessara vindorkugarða, virðast ekki líklegar til að bera sig, ef þeir þurfa að selja orkuna samkvæmt þeirri gjaldskrá sem gildir á Íslandi. Þar af leiðandi finnst mér augljóst að þetta snúist um að menn treysti á að geta ráðist í útflutning og fengið hærra orkuverð sem afleiðingu af þessum þriðja orkupakka. Þetta gengur líka í berhögg við margt í fyrirvörum Norðmanna og sýnir að menn taka þá fyrirvara ekki alvarlega, hvað þá þessa svokölluðu fyrirvara hér á Íslandi sem hafa reyndar ekki fundist; menn hafa fundið einhverjar setningar í greinargerð með þingsályktunartillögu, eitthvað slíkt. En jafnvel í Noregi, þar sem menn leitast þó við að leggja fram lagalega fyrirvara, virðist ekkert vera gert með þá og þessir fjárfestar, þessi fyrirtæki, fara sínu fram eins og þeir séu ekki til og skipti engu máli og að markmið þriðja orkupakkans muni ná fram að ganga með tengingu raforkukerfa og hærra orkuverði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er alveg sammála honum í þessu. Það hlýtur að blasa við, þegar umframorka er í kerfinu og menn vilja væntanlega reyna að selja þá orku sem þeir ætla sér að fara að vinna hér á landi, vindmyllugarðar, vatnsaflsvirkjanir o.s.frv., að það er verið að hugsa til útflutnings. Annað bara gengur ekki upp. Að sama skapi hljóta þessir aðilar að vera mjög svo á móti því að fengin verði varanleg undanþága frá þessari tilskipun. Má þá ekki segja að verið sé að kippa stoðunum undan þessum fyrirtækjum ef við fáum varanlega undanþágu því að þá verðum við ekki aðilar að þessu? Með aðferðafræði ríkisstjórnarinnar er verið að halda opnum þeim möguleika að við getum tengst þessu kerfi og stígum þá næsta skref sem felst í sæstrengnum.
Forseti. Ég myndi ganga lengra og halda því fram að ekki sé aðeins verið að halda möguleikanum opnum, heldur beinlínis að senda þau skilaboð að við, íslensk stjórnvöld, ætlum ekkert að þvælast fyrir og mönnum sé óhætt að fjárfesta í þessari grein, jafnvel í vindgörðum, sem hafa kannski ekki verið taldir mjög samkeppnishæfir við vatnsaflsvirkjanirnar eða jarðvarmavirkjanirnar okkar, að mönnum sé óhætt að fjárfesta í slíku í trausti þess að íslensk stjórnvöld ætli ekki aðeins að passa sig á að þvælast ekki fyrir heldur séu beinlínis að stuðla að því að markmið þessa þriðja orkupakka nái fram að ganga og að menn muni fyrr en varir fá tækifæri til að selja þessa orku á hærra verði en gengur og gerist nú og selja hana á allan Evrópumarkað.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna sem er þó ekki lokið. Ég hlakka til framhaldsins vegna þess að það á eftir að fara yfir restina, u.þ.b. helming af þeim fyrirvörum sem Norðmenn hafa sett við innleiðingu orkupakka þrjú. Þessir átta fyrirvarar Norðmanna eru raunverulega merkilegt mál, afar merkilegt mál, og það er merkilegt mál að enginn reki skuli gerður af hálfu íslenskra stjórnvalda til að rýna þessa fyrirvara, til að rýna þá til gagns og ástæður þess að þeir eru fram komnir og rýna til gagns í þá staðreynd að þrátt fyrir að þeir séu fram komnir hafi ekkert hreyfst í því máli í 14 mánuði, þrátt fyrir að kveðið sé á um þessar sex mánaða reglur sem eru gegnumgangandi í gegnum samninginn og eru settar sem viðmið til að leysa ágreining eða einhver vandamál sem upp kunna að koma. Er ekki merkilegt að þeir aðilar sem eiga undir hagsmuni í fjárfestingu á orkumarkaði virðast allir sem einn umgangast þá fyrirvara sem eru settir, norska eða íslenska má einu gilda, á þann hátt að til þeirra muni ekki koma, þ.e. að þeir muni ekki hindra þau markmið og þá stefnu sem felst í orkupökkum Evrópusambandsins? Svo virðist sem menn séu þess fullvissir, í þeim skrefum sem þeir stíga nú í sínum fjárfestingum og í sinni stefnumótun, að umræddir fyrirvarar komi ekki til með að hindra nokkurn skapaðan hlut.
Forseti. Þetta sem hv. þingmaður lýsir réttilega er að mínu mati algjörlega óskiljanlegt, að íslensk stjórnvöld skuli ekki hafa skoðað þessa fyrirvara og tilefni þeirra og tekið mið af því í vinnu við þetta mál. Það væri engin nýlunda að menn litu til Norðurlandanna, eða Noregs ekki hvað síst, og þess sem gerist þar í pólitík. Það líður varla sá dagur hér í þinginu að menn líti ekki til þess hvernig menn túlki hlutina þar eða hvað þeir séu að gera, ekki hvað síst á sviði Evrópusamstarfsins. Það er því óskiljanlegt að í þessu stóra máli sé einfaldlega ákveðið að líta fram hjá þeim miklu deilum sem urðu um málið í Noregi og þeim fyrirvörum sem norska þingið sá ástæðu til að setja fram. En hvað varðar seinni spurningu hv. þingmanns, um viðhorf, m.a. fjárfesta, til hvort sem er norsku fyrirvaranna eða ímynduðu íslensku fyrirvaranna, held ég að óhætt sé að segja að allir vita hvað er að gerast. Það vita það allir nema hugsanlega nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem kusu að trúa, því sem kallað var af fyrrverandi formanni þess flokks, lofsverðum blekkingum, trúa þessum lofsverðu blekkingum sem þessi fyrrverandi formaður og Evrópusinni kallaði svo. Forystumenn í íslensku atvinnulífi hafa skrifað um þetta. Við höfum rætt þetta hér á þinginu. Það hefur heilmikið verið fjallað um þetta í fjölmiðlum og ég sé ekki betur en að nánast allir geri sér grein fyrir því að þessir fyrirvarar séu allir að engu hafandi og átti sig á því í hvað stefni með innleiðingu á þriðja orkupakkanum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni svörin. Ég held að það sé akkúrat málið, að við séum komin á þann stað að óhætt sé að fullyrða að allir viti hvað raunverulega er í gangi hér þó svo að við getum varpað hér upp spurningum og látið sem svo að þetta sé allt á huldu. Svo er auðvitað ekki. Hér er verið að einkavæða raforkukerfi Íslands. Hér er verið að einkavæða raforkukerfi Noregs. Það er verið að einkavæða raforkukerfi Evrópu í auknum mæli umfram það sem nú þegar er og það er verið að keyra í gegn, af mjög mikilli óbilgirni, vil ég segja, orkustefnu Evrópusambandsins á kostnað ríkja sem eiga ekki hagsmuni undir því.
Forseti. Til að ítreka svör mín við spurningum hv. þingmanns bendi ég einfaldlega á yfirlýsingu forstjóra Landsvirkjunar um að það að innleiða ekki þriðja orkupakkann myndi veikja samningsstöðu fyrirtækisins gagnvart stóriðju vegna þess að menn gætu þá ekki farið fram á miklu hærra verð. Forstjórinn gerir með öðrum orðum ráð fyrir tengingu við þennan Evrópumarkað og að hærra verð fylgi í kjölfarið. Sömu stjórnvöld og benda á þessa yfirlýsingu máli sínu til stuðnings reyna á sama tíma að halda því fram að þetta hafi í raun engin áhrif á Íslandi. Þversagnirnar í málflutningi stuðningsmanna þessa orkupakka eru hrópandi og dæmunum um þessar þversagnir fjölgar bara eftir því sem umræðunni vindur fram.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Það sem hann kom inn á strax í byrjun ræðunnar og sneri að þeirri stöðu sem Norðmenn kæmust í yrði niðurstaðan sú að við vísuðum málinu til hinnar sameiginlegu EES-nefndar vakti athygli mína og mig langar að spyrja hv. þingmann örlítið nánar út í það. Framan af málinu, ég held að ég hafi komið inn á það í fyrstu eða annarri ræðu minni við síðari umr. - því hefur verið haldið ítrekað fram og alveg ótrúlega oft og af mörgum meintum málsmetandi aðilum að andstaðan við þriðja orkupakkann væri fyrst og fremst keyrð áfram og studd af einhverjum norskum hagsmunum. Ég kom inn á það í minni fyrstu eða annarri ræðu að ég kannaðist svo sem ekki við þá málafylgju Norðmanna, en ég get ekki talað fyrir hönd allra efasemdarmanna um orkupakkann ef við horfum til þess að það er rétt um helmingur landsmanna. Það sem vekur athygli mína núna eru vangaveltur hv. þingmanns um að staða Norðmanna myndi opnast hvað það varðar að koma sínum átta fyrirvörum inn til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem þeim tókst ekki í fyrstu atrennu. Og hvort hann telji þá að m.a. þessi mikla pressa sem virðist vera frá ríkisstjórnarflokkunum á að keyra þetta mál óbreytt í gegn með sem minnstri umræðu eigin flokksmanna tengist því einhvern veginn að menn séu að aðstoða norsk stjórnvöld við að finna sig ekki í þeirri óþægilegu stöðu að koma málinu inn til sameiginlegu EES-nefndarinnar [[Forseti hringir.]]svolítið gegn þeirra vilja í augnablikinu.
Forseti. Vinstrihreyfingin – grænt framboð er til að mynda lent í því núna að reyna að aðstoða norsku hægri stjórnina við að komast hjá því að þurfa raunverulega að standa frammi fyrir þeim fyrirvörum sem ég var byrjaður að rekja hér áðan. Hv. þingmaður vísaði til, ég myndi orða það sem svo, óútfærðrar kenningar, svo maður sé kurteis, hæstv. utanríkisráðherra um að andstaðan við þetta kæmi fyrst og fremst frá Noregi. En hvaðan frá Noregi kemur sú andstaða? Það er að sjálfsögðu ekki rétt, og mikilvægt að ítreka það, að einhverjir Norðmenn stýri þessari umræðu hér. En hvaðan kæmi hún þá? Hún kemur til að mynda frá hinum ýmsu norsku stjórnmálaflokkum, þar með talið Verkamannaflokknum norska. Hún kemur frá norsku verkalýðshreyfingunni og hún kemur frá norskum almenningi sem hefur sömu áhyggjur og íslenskur almenningur hefur af innleiðingu þessa orkupakka. Þar í landi eru menn byrjaðir eða kannski löngu búnir að átta sig á því hversu lítið hald er í þeim fyrirvörum sem voru notaðir þar, rétt eins og menn nota sína sérkennilegu útgáfu af fyrirvörum á Íslandi, til að koma málinu í gegnum þingið. Svo eru þessir fyrirvarar sendir á Evrópusambandið, sendir til Brussel, og það berst ekkert svar. Einn mánuður líður, tveir mánuðir, þrír mánuðir, fjórir mánuðir, tíu mánuðir, 11 mánuðir, 12, 13, 14 mánuðir eru liðnir. Það er ekki komið svar, einfaldlega vegna þess að menn taka ekkert mark á þessu og Norðmenn eru búnir að átta sig á því og sjá kannski tækifæri í því að málið fái að komast aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar [[Forseti hringir.]]svo að þeir geti fengið sínar undanþágur eins og við.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er einmitt það sem virðist alltaf vera að koma betur og betur í ljós eftir því sem umræðunni vindur fram, að það virðast fleiri en við hafa hleypt málinu lengra en kannski æskilegt hefði verið og fleiri en við virðast finna sig í þeirri stöðu - þegar ég segi við er ég að tala um Ísland, íslenska stjórnsýslu og íslensk stjórnmál - það virðast fleiri en við vera í þeirri stöðu að æskilegt væri að fá annan séns, ef svo má segja, til að eiga það samtal sem nauðsynlegt er að eiga hvað undanþágur og fyrirvara varðar og á þeim vettvangi sem til þess er ætlaður, sem er þá sameiginlega EES-nefndin. Það blasir þannig við manni, mér hið minnsta, að Norðmenn hljóti að vera áfram um að það tækifæri opnist að þeir fái [[Forseti hringir.]]möguleika á að taka málið upp við sameiginlegu EES-nefndina. Sér hv. þingmaður eitthvað sem er andsnúið hagsmunum Norðmanna hvað það varðar að það tækifæri opnist?
Forseti. Aldeilis ekki, en hugsanlega telja einhverjir í norsku ríkisstjórninni eða einhverjir norskir Evrópusinnaðir embættismenn að það væri verra að fletta ofan af málinu, ef svo má segja, með því að vísa því aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það sem blasir við þegar maður skoðar fyrirvara norska Stórþingsins er hvað hagsmunir Íslendinga og Norðmanna liggja saman í málinu. Það er í rauninni með stökustu ólíkindum að þessir fyrirvarar Stórþingsins og sú staðreynd, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson benti á áðan, að nú væri beðið niðurstöðu norska stjórnlagadómstólsins, að þetta skuli fyrst nú vera að komast til umræðu hér í tengslum við þennan þriðja orkupakka og að íslensk stjórnvöld, að því er virðist, hafi einfaldlega viljað stinga þessum staðreyndum undir stól og forðast að þær kæmu inn í þessa umræðu, þessar staðreyndir sem þó varða hana gríðarlega miklu.
Virðulegur forseti. Mig langar í þessari ræðu minni að halda áfram með þann hluta af ræðum mínum sem ég kýs að kalla: Og hvað svo? Hvað tekur við, annaðhvort strax við innleiðingu reglnanna eða við lagningu sæstrengs þegar þar að kemur? Það sem mig langaði að koma inn á í ræðunni er fyrirsjáanleg þróun verðlags á innanlandsmarkaði. Þarna koma nokkrir þættir til, að hluta til koma til atriði strax við innleiðingu, svo sem hækkað eftirlitsgjald sem er kannski ekki stóri kostnaðarpósturinn en samt ástæða til að nefna því að hann, eins og ég segi, kemur til strax við innleiðingu. Í umsögn Samorku, með leyfi forseta, var rakið sjónarmið Samorku um þessa innleiðingu. Þar segir, með leyfi forseta: „Með þetta í huga getur Samorka ekki tekið undir nauðsyn þess að hækka eftirlitsgjöld samkvæmt 31. gr. raforkulaga í þeim mæli sem lagt er til í 6. gr. frumvarpsins og skiptir þá ekki máli þó gert sé ráð fyrir að hægt verði að varpa umræddum kostnaði út í verð þjónustunnar.“ Það er svo sem heiðarlegt að Samorka sem regnhlífarsamtök, fyrirtæki á orkumarkaði, er ekkert að fara í felur með það að þessum kostnaði verður auðvitað velt út í verðlagið. Það er svo sem einnig fyrirséð með annan kostnað sem af þessu hlýst. En þetta er það sem kemur til strax. Síðan er það sú þróun sem mun verða við tengingu markaðarins, ekki síðar, að við nálgumst eitthvert meðal- eða markaðsverð í Evrópupottinum, og þá erum við komin á stað sem er svo sem óumdeilt að verðlagning verður til fyrirtækja og einstaklinga umtalsvert hærri en það sem við þekkjum á Íslandi. Þá segja margir: Bíddu, er eitthvað athugavert við það að við borgum sama raforkuverð og í Evrópu? Svar mitt við því er: Já, staðan er þannig að það er býsna harðbýlt í þessu fallega landi okkar hérna norður í Atlantshafi og það er margt sem vinnur gegn okkur, sérstaklega þeim fyrirtækjum sem hér starfa og gerir þeim erfiðara í samkeppninni við fyrirtæki á alþjóðavísu. Eitt af samkeppnisforskotum fyrirtækja á Íslandi hefur verið hagstætt raforkuverð og ég held að ef við sjáum fram á að það samkeppnisforskot verði tekið af þeim fyrirtækjum, hvort sem um er að ræða iðnfyrirtæki, stóriðju, grænmetisframleiðendur, annan landbúnað, eða í rauninni hvert sem litið er, munu þau fyrirtæki finna verulega fyrir því að þetta samkeppnisforskot sé tekið af þeim sem hér starfa. Það mun auðvitað ýta undir það að starfsemin mun dragast saman á Íslandi eða flytja að fullu til útlanda, annaðhvort nær mörkuðum eða nær uppsprettu þeirra náttúruauðlinda sem þarf að nota til framleiðslunnar. Nú þekkir maður ágætlega þau miklu áhrif sem stóriðjan hefur á þá geira sem þjónusta þau fyrirtæki og ég held að menn verði að greina almennilega hver langtímaáhrifin verða. Það dugar ekki og er bara ekki sanngjarnt að menn reyni að sleppa svo billega frá þessari umræðu með því að segja: Af hverju ættum við ekki að geta borgað sama verð og fyrirtæki og heimili í Evrópu? Eins og ég segi er ýmis annar kostnaður sem er hærri hér vegna legu og smæðar þjóðarinnar og mér þykir alveg sjálfsagt að við reynum að tryggja þá stöðu að íslensk fyrirtæki og heimili njóti hagstæðs raforkuverðs um fyrirsjáanlega framtíð.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Hann hefur einmitt verið að fikra sig svolítið í gegnum þetta málefni og dýpka aðeins á því í hverri ræðu, þ.e.: Og hvað svo? Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að verð komi til með að þróast á þann hátt að það verði umtalsvert hærra en við þekkjum hér á landi í dag og muni nálgast eða verða eitthvað nálægt meðalverði sem það er í Evrópu. Ég get upplýst það ég vinn með töluverðum fjölda af fólki sem hefur heimilisfesti í Evrópu og hef gert grófan samanburð á því hvað verið er að greiða t.d. fyrir rafmagn til notkunar á venjulegu heimili, til að mynda í 100 m² íbúð, og það er nokkurn veginn tvöfalt á við það sem ég greiði af einbýlishúsi sem telur þrisvar sinnum þá stærð. Við höfum hér undir höndum skýrslu sem gerð var í Noregi og fjallar um staðreyndir Evrópusambandsins, iðnaðinn og orkuverð. Skýrslan heitir á frummálinu, með leyfi forseta: „EUs energiunion, strømprisene og industrien“ og í niðurlagi þeirrar skýrslu er talað um afleiðingar þessarar innleiðingar á orkupökkunum. Mig langar til að varpa þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann viti til þess að hér á landi hafi verið gerð einhvers konar félagsfræðileg og hagfræðileg greining á því hvað slíkar verðhækkanir myndu þýða fyrir íslenskt samfélag.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Mér er ekki kunnugt um slíka félagsfræðilega úttekt þó að það væri vissulega hollt fyrir okkur að hafa aðgengi að slíkri úttekt. Ég held að enginn þurfi svo sem að velkjast í vafa um að áhrif verulegra breytinga á orkuverði munu verða umtalsverð í þeim geirum sem eru sérstaklega háðir raforku. Fylgismenn frumvarpsins eða innleiðingarinnar munu eflaust segja þetta: Þessu verður skilað til baka með einhverjum öðrum leiðum, skattar lækkaðir eða eitthvað annað bætt í staðinn. Í því samhengi hræða sporin einfaldlega. Við sjáum einfalt mál eins og tryggingagjald fyrirtækja sem hefur núna árum saman verið langt yfir því sem forsendur eru til að innheimta af fyrirtækjum og það er sífellt sagt af hendi stjórnmálamanna: Nú lækkum við þetta, nú fer þetta að lækka, nú lækkar þetta - en það lækkar ósköp hægt, þ.e. tryggingagjaldið. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, því miður, í ljósi þeirrar slæmu reynslu af getu eða getuleysi stjórnmálanna til að takast á við það að lækka álögur á atvinnulífið og er hræddur um að bara annar leggurinn yrði kláraður á þessu máli, þ.e. að hækka raforkuverð en það sem ætti að koma á móti kæmi seint og illa. Það væri hægt að nefna mýmörg dæmi um aðgerðir stjórnvalda þar sem kostnaðarliðurinn klárast að fullu en mótvægisaðgerðin [[Forseti hringir.]]bíður betri tíma og oft varanlega.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar til að halda aðeins áfram að ræða niðurlag skýrslunnar sem er ansi merkileg. Í niðurlagi hennar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægustu áhrifin af samþykkt orkupakkanna verða þau að Noregur verður að taka upp markaðsverð sem gildir á sameiginlegum orkumarkaði Evrópu. Innleiðing á orkupökkum 3 og 4 þýða gríðarlegar fjárfestingar í sæstrengjum og öðrum línulögnum (áætlað um 140 milljarðar norskra króna fram til 2040) án tillits til þess hvort umframorka sé fyrir hendi í Noregi …“ Þeir ræða einnig að tugir þúsunda starfa séu í hættu og ég held að það sé eitthvað sem við þurfum að gera okkur mjög vel grein fyrir, hvort undir séu hundruð starfa, þúsundir starfa eru svo afleidd störf sem fylgja því, eða hvaða áhrif þetta hefur á okkur. Við komum þá aftur að þeim punkti [[Forseti hringir.]]að við erum ekki tilbúin. Við þurfum að fá meiri tíma til að skoða þetta mál.
Virðulegur forseti. Já, ég held því miður, eins og hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson ýjar að, að þetta beri allt að sama brunni. Við þurfum meiri tíma til að fara í gegnum þetta mál og greina bæði stöðuna og áhrif sem mismunandi sviðsmyndir eru líklegar til að kalla fram. Ég held að enginn velkist í vafa um að þetta muni hafa áhrif á iðnað og iðnaður hefur hátt hlutfall afleiddra starfa tengd hverju fyrirtæki. Það hefur komið mér á óvart, verð ég að viðurkenna, að formaður Samtaka iðnaðarins var einn af þeim átta fyrirsvarsmönnum atvinnulífs og samtaka sem skrifaði hvatningargrein í þá veru að samþykkja skyldi orkupakkann. Reyndar var farið mjög varlega í orðalagi þeirrar greinar. Ég held að það hafi verið það varlegasta orðaða plagg sem komið hefur fram þannig að ég er ekki viss um að meiningin hafi verið mikil, en stundum er hópþrýstingurinn með þeim hætti að ekki verði við ráðið. Við þurfum ekki annað en að horfa á áhyggjur Félags garðyrkjumanna, svo dæmi sé tekið, Félags bakarameistara og hægt væri að telja áfram hópana þar sem er augljóst að áhrifin verða þannig að menn finna fyrir því eða fyrirtækin, þ.e. að reksturinn finnur fyrir. Ég held, eins og ég sagði í byrjun svars míns, að við hefðum gott af því að fá rýmri tíma til að greina þetta. Þessir hlutir hafa bara ekkert verið greindir, að því er ég best veit, hvað einhverja dýpt varðar. Sjálfur er ég hér að tala út frá tilfinningu fyrir þessum hlutum en ég held að sú nálgun sé eins gott, ef svo má segja, upplýst gisk og hægt er [[Forseti hringir.]]að nálgast á þessu stigi málsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hef áhuga á að spyrja hann aðeins út í skýrslu verkefnisstjórnar sæstrengs til iðnaðar- og viðskiptaráðherra frá því í júlí 2016. Þetta er athyglisverð skýrsla að mörgu leyti og gott innlegg inn í þessa umræðu hér. Á bls. 16 segir, með leyfi forseta: „Landsnet birtir reglulega áætlun sína um uppbyggingu flutningskerfis raforku til næstu tíu ára.“ Rætt er um kerfisáætlun Landsnets 2015–2024. Í skýrslunni er ítarleg umfjöllun um mögulega uppbyggingu meginflutningskerfisins ef sæstrengur verður lagður og áhrif þess. Það kemur fram í þessari skýrslu að búið er að leggja heilmikla vinnu í undirbúning, rannsóknir og annað, sem tengist því að hér kæmi sæstrengur. Rætt er um stækkaðar og nýjar vatnsaflsvirkjanir sem byggðar yrðu vegna sæstrengs og auk þess er rætt um að meta þurfi breyttan rekstur vatnsaflsvirkjana með tilliti til flóðbylgjuhættu sem geti ógnað almannaöryggi. Síðan er rætt um tæknileg atriði er varða hugsanlegan sæstreng til Evrópu og áhrif hans á flutningskerfi raforku. Hér er skýrsla til ráðuneytisins og alveg klárt að búið er að leggja gríðarlega vinnu í þetta verkefni. Nú á að fara að setja hér lög, svokallaða fyrirvara, um að hér verði ekki lagður sæstrengur. Í ljósi allrar þessarar vinnu spyr ég: Er ekki frekar ótrúverðugt [[Forseti hringir.]]að síðan eigi að stöðva þetta með lögum? Verða þessi lög ekki bara afnumin fljótlega eftir að þau verða sett?
Virðulegur forseti. Hvort sem ríkisstjórn er Evrópusinnuð eða hefur það á stefnuskrá sinni að opna fyrir lagningu sæstrengs, þó að slíkt hafi mögulega ekki verið rætt í kosningabaráttu, gæti hún mjög fyrirvaralítið staðið frammi fyrir slíkri stöðu. Á síðasta degi í kosningabaráttunni 2009 staðhæfði formaður VG - nú er ég að segja frá efnislega, ekki orðrétt - að stjórnmálaflokkur formannsins myndi ekki taka þátt í því að sækja um aðild að Evrópusambandinu að kosningum afloknum. Ekki voru liðnar margar vikur áður en ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafði sent aðildarumsókn til Brussel þannig að svona hlutir eru allir breytingum háðir. Sæi maður fyrir sér ríkisstjórn sem samanstæði af Samfylkingu, Viðreisn og Pírötum, svo að ég nefni þá flokka sem virðast áhugasamastir um aðild að Evrópusambandinu, myndi ég telja líklegt að sú ríkisstjórn yrði fljót til að liðka fyrir þeim reglum sem nauðsynlegt væri að breyta til að þetta mál hefði framgang. Skjótt skipast veður í lofti í þessum efnum og í mínu pólitíska minni hafa hlutir aldrei breyst hraðar en frá því daginn fyrir alþingiskosningar 2009 fram að þeim tíma að aðildarumsókn var send hvað varðar aðlögunarviðræður Íslands að Evrópusambandinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt plagg inn í þessa umræðu; hér er sem sagt opinber skýrsla til ráðuneytisins sem fer mjög nákvæmlega ofan í sæstreng og það sem honum fylgir, auknar virkjunarframkvæmdir o.s.frv. Slík skýrsla er að sjálfsögðu gerð að beiðni ráðuneytisins, með vitund og vilja stjórnvalda og kostuð af stjórnvöldum. Síðan ætla þessi sömu stjórnvöld að fara að setja lög sem banna þennan sæstreng þannig að það eru miklar þversagnir í þessu. Ég held að þessi fyrirhugaða lagasetning varðandi sæstrenginn, að hann verði ekki lagður, sé bara, eins og komið hefur fram hér, til að friðþægja grasrót stjórnmálaflokka sem er afar ósátt við framgöngu sinna flokka í þessu máli. Ég nefni grasrót Framsóknarflokksins og grasrót Sjálfstæðisflokksins. Svo nefndi hv. þingmaður réttilega stjórnmálahreyfinguna Vinstri græna og maður setur spurningarmerki við, og maður er sérstaklega hissa á því, að flokkur sem hefur haft umhverfismálin á sinni könnu skuli ekki átta sig á því að þessi innleiðing, og þau skref sem verið er að stíga, kemur til með að þýða auknar virkjunarframkvæmdir, það er alveg klárt, bæði í vindorku og vatnsorku - að menn skuli ekki setja fyrirvara við þessa innleiðingu á þeim forsendum, það vekur mann til umhugsunar.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt að halda því til haga að ég er fylgjandi frekari orkuvinnslu og styrkingu dreifikerfis raforku innan lands þannig að það sé ekki skilið þannig að því sé öfugt farið. Ég veit að óskað var eftir því að kalla samtök eins og Landvernd fyrir utanríkismálanefnd en því var hafnað á síðasta fundi nefndarinnar, á þeim fundi sem málið var tekið út, í ljósi þess að það hafði vakið athygli að samtök eins og Landvernd höfðu ekki einu sinni skilað inn umsögn um málið. Ég þekki það svo sem ekki hver var ástæða þess en það mun eflaust koma fram á næstu dögum, vikum eða mánuðum. Það vakti sérstaka athygli að nokkur samtök skiluðu ekki inn umsögn við þetta risastóra mál. Ég leyfi mér að nefna Landvernd og ýmis umhverfisverndarsamtök. Ég leyfi mér að nefna Samál en mér þótti mjög athyglisvert að þau skiluðu ekki inn umsögn verandi regnhlífafélag stærstu raforkukaupenda landsins. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki enn fengið botn í það. Ég vona að ég fái botn í það einhvern tímann. En það verður spennandi útskýring að heyra að stærstu raforkukaupendur landsins sjái ekki ástæðu til að skila inn umsögn. Samtök eins og þessi skila inn umsögnum um býsna fjölbreytta flóru þingmála: En, nei, ekki stafkrókur um innleiðingu þriðja orkupakkans. Það þótti mér athyglisvert.
Hæstv. forseti. Mig langar til að víkja aðeins að því sem ég myndi vilja kalla fyrirvaraleysi Alþingis við orkupakka þrjú á svolítið öðrum nótum en hingað til hefur verið gert. Fyrirhugað er á næstu dögum að taka afstöðu til boðaðra fyrirvara vegna innleiðingar á orkupakka þrjú. Við þurfum kannski að gera okkur aðeins grein fyrir því hvernig ætlunin er að gera það, hvort fyrirvararnir séu raunverulegir. Í 39. gr. a raforkulaga, nr. 65/2003, sem eru núgildandi lög, segir: „Ráðherra leggur á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Í núgildandi stefnu kemur fram, í þingsályktun nr. 26/148 frá 11. júní 2008, að þingsályktanir - það sem ég vildi segja er að þingsályktanir eru viljayfirlýsingar Alþingis. Þær sæta sérstakri meðferð. Slíkar tillögur eru í ályktunarformi og þær eru ræddar við tvær umræður á Alþingi. Þingsályktunartillögurnar kunna að geyma reglur sem slíkar eða einhver fyrirmæli sem skylda framkvæmdarvaldið til ákveðinna athafna en það er trauðla þekkt að þær geymi bindandi reglur líkt og lög gera. Umfjöllun þingsins og efnismeðferð þeirra á Alþingi er önnur en efnismeðferð frumvarpa. Þó að Alþingi geti samþykkt þingsályktunartillögur og þær geymi einhvers konar bindandi fyrirmæli standa þau skör lægra en lög. Meðferð þingsályktunartillagna er einfaldari en lagafrumvarpa, eins og ég nefndi hér áður. Auk þess á hinn aðili löggjafarvaldsins, sem er forseti Íslands, ekki hlut að setningu þingsályktunartillagnanna, þ.e. lögum verður ekki breytt með þingsályktun. Í fyllingu þess má nefna að í dómi Hæstaréttar 1943 á bls. 92 hefur verið staðfest að einstaklingar geta til að mynda ekki reist rétt sinn á þingsályktun þegar lög mæla fyrir um annað. Framkvæmdarvaldið hefur nú stigið fram og segist ætla að tryggja hagsmuni þjóðarinnar við innleiðingu raforkutilskipunarinnar tengda svokölluðum þriðja orkupakka og áskilja sér að það sé sérstök ákvörðun Alþingis hvort komið verði á tengingu eða raforkuflutningi í gegnum sæstreng og því markmiði á að ná fram með eftirfarandi lagasetningaraðferð, þ.e. með tveimur þingskjölum sem lögð hafa verið fram. Annað er að samþykkja þingsályktunartillöguna sem felur í sér breytingu á þingsályktun nr. 26/148, sem ég nefndi áðan, og með þessu á að bæta í þá þingsályktunartillögu eftirfarandi texta: „Ekki verður ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis. Skal það samþykki liggja fyrir áður en framkvæmdir sem varða slíka tengingu geta farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar. Til grundvallar slíkri ákvörðun Alþingis skal liggja heildstætt mat á umhverfis-, samfélags- og efnahagslegum áhrifum slíkrar tengingar og framkvæmda vegna hennar.“ Ég kom inn á það í andsvari mínu rétt áðan við hv. þm. Bergþór Ólason hvort búið væri að gera slíka greiningu. Ég veit ekki til þess og ekki vissi hv. þm. Bergþór Ólason til þess. Það má vera að hún liggi einhvers staðar en hún hefur alla vega ekki verið kynnt í samhengi við þessa þingsályktunartillögu. Hinn hluti leiðarinnar er að samþykkja breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, sem sagt núgildandi löggjöf, þar sem kemur ný málsgrein í 9. gr. raforkulaga og verður þá 6. mgr. sem segir: „Um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fer samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Hver er sú stefna? Ég sé að ég er runninn út á tíma og komst ekki nándar nærri í gegnum það sem ég ætlaði að segja [[Forseti hringir.]]og bið hæstv. forseta um að bæta mér aftur á mælendaskrá svo að ég geti klárað erindið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mig langar að halda aðeins áfram þar sem frá var horfið þar sem ég vitnaði í áhugaverða grein í vefmiðlinum Viljinn eftir Hildi Sif Thorarensen verkfræðing þar sem hún fjallar um umframorku í kerfinu, þ.e. raforkukerfinu á Íslandi, að hún sé allt að 10% af því sem Landsvirkjun framleiðir á hverju ári en á sama tíma sé ljóst að virkjunum sé að fjölga á Íslandi og leyfum á stórum sem smáum þegar kemur að virkjunum, þannig að áhuginn er allur að aukast. Hún segir að þær framkvæmdir séu í raun og veru ekki í samræmi við orkuþörfina. Talað er um fyrirtæki eins og Íslenska orkumiðlun, fyrirtæki sem var stofnað af Bjarna Ármannssyni fjárfesti, gerði samninga um raforkuviðskipti upp á 65 megavött í byrjun þessa árs samkvæmt frétt sem birtist í Morgunblaðinu og það eru fleiri fjárfestar sem sýna þessu áhuga. Áhuginn er sem sagt að aukast en á sama tíma er umframorka í kerfinu. Þetta segir okkur að menn ráðast ekki í slíkar fjárfestingar nema þeir sjái einhvern ábata af því og hann er þá væntanlega ekki sá að selja orkuna innan lands þegar nú þegar er umframorka í kerfinu. Þá held ég að alveg sé hægt að setja þetta í samhengi við það að þessir aðilar eru að horfa til sæstrengs. Þess vegna langar mig að fá það fram hjá hv. þingmanni hvort það sé ekki alveg ljóst að þeir aðilar hafi mikinn hag af því að sæstrengur verði lagður [[Forseti hringir.]]og þess vegna muni þeir þrýsta á stjórnvöld þegar að því kemur að afnema þennan lagalega fyrirvara um að hér verði ekki lagður sæstrengur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Þessi grein Hildar Sifjar sem birtist í Viljanum er grein sem ég kannast við. Þar er farið svolítið yfir sviðið og það eru ansi áhugaverðar vangaveltur sem birtast í þeirri grein. Þar er því velt upp að hópar fjárfesta, sumir tengdir, aðrir minna, hafa greinilega áhuga á að fjárfesta í kerfi þar sem er umframmagn af vöru umfram eftirspurn. Við fyrstu sýn er ekki rökrétt að þar sé mikils gróða að vænta sem gerir að verkum að maður veltir fyrir sér hvað skyldi þá liggja undir. Það hlýtur þá að vera von um að eftirspurn muni aukast og það svona í fyrirsjáanlegri framtíð. Það gerist trauðla nema á þann hátt að hér verði lagður sæstrengur. En það sem vekur athygli í því er að þeir aðilar sem eiga undir mikilsverða hagsmuni í orkugeiranum, í fjárfestingum, virðast allir umgangast þá fyrirvara sem verið er að setja hér, eða ætlunin er að setja, á þann hátt að þeir komi aldrei til með að stoppa nokkurn skapaðan hlut. Og það er það sem vekur athygli mína, að þeir sem eru djúpt innviklaðir og hafa velt þessum málum mikið fyrir sér vita að hér er verið að einkavæða. Þeir vita að með fjárfestingu á þessum vettvangi muni þeir hafa aðgang að orkulindum Íslendinga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni afar góða greiningu á því sem ég fjallaði hér um. Ég er sammála hv. þingmanni hvað þetta varðar og maður veltir hreinlega fyrir sér í ljósi þessa, að þeir aðilar, þeir fjárfestar sem hafa svo mikinn áhuga á því að koma að orkuframleiðslu á Íslandi, virðast ekki hafa nokkrar áhyggjur af þessum fyrirvörum. Þá er kannski spurningin þessi: Eru þessir fyrirvarar þá ekki bara ákveðin sýndarmennska til að koma málinu í gegn og til að friðþægja grasrót þessara flokka, bæði grasrót Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, þannig að það verði engin óeining þar inni og menn geti bara komið málinu í gegn með tiltölulega lítilli fyrirhöfn? Eina fyrirhöfnin er sú að hér þurfa þingmenn að vera í þinginu til að hlusta á Miðflokkinn andmæla þessum áformum í þeirri von náttúrlega að við Miðflokksþingmenn hættum á endanum þessari umfjöllun, og þá rennur þetta í gegn. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa greiningu. Þetta er mjög skilmerkilega sett fram hjá honum hvað þetta varðar, einfalt og kjarni málsins kemur glögglega fram, að þessir aðilar virðast ekki hafa nokkrar áhyggjur af þessum fyrirvörum, að það komi til með að hindra þá í þeim áformum sínum að flytja raforku út í stórum stíl. Það er tvennt sem vekur áhyggjur manna, fyrst og fremst að raforka til heimila og fyrirtækja í landinu komi til með að hækka og síðan aukin virkjunaráform, [[Forseti hringir.]]þau koma náttúrlega til með að hafa umtalsverð umhverfisleg áhrif.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, áhuginn er mikill og er að aukast og ekki bara á Íslandi, heldur einnig í öðrum löndum eins og Noregi sem hefur komið fram í þessari umræðu, þ.e. í löndum sem eiga mikið af endurnýjanlegri hreinni orku. Ég ætla ekki að standa hér og segja að ég undrist eitthvað þennan áhuga. Ég skil þessa menn vel, þeir eru fjárfestar, þeir standa í fjárfestingum og þeirra vinna er að láta fé vinna fyrir sig, að koma fé í slíkar fjárfestingar að sem best arðsemi komi til. Þessi skiljanlegi áhugi þeirra manna fer hins vegar ekki endilega saman við samfélagslega hagsmuni á svæðum eins og á Íslandi. Það er ekkert endilega svo að markaðsvæðing á þessum þáttum sé almenningi til hagsbóta, eins og reyndar hefur verið sýnt fram á í löndum eins og Svíþjóð þar sem markaðsvæðing var aukin og aðgengi fólks að seljendum orku jókst, þ.e. þeim fjölgaði sem seldu en hagurinn var minni. Þess vegna held ég að það sé gríðarlega mikið atriði á þessum tímapunkti að hér sé farið í þjóðhagslega, samfélagslega og efnahagslega greiningu á áhrifum þessara áforma á samfélagið Ísland.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig rámar í að ég hafi við upphaf þessarar lotu í umræðum um þriðja orkupakkann gert að umtalsefni fyrirvarana sem gerðir hafa verið, eða réttara sagt skort á þeim. Þar sem ég var staddur erlendis og fylgdist með þessum umræðum eins og ég gat sló það mig mjög að það skyldi koma upp í miðri þessari umræðu að menn könnuðust allt í einu ekki við að stærsti fyrirvarinn við það mál sem við erum að fara yfir fannst ekki. Síðan hefur komið í ljós að það á að setja hann eftir á í reglugerð. Fyrirvarinn er ekkert fyrir hendi. Ég drap á það í einhverri ræðu minni hér að fréttaveitan Bloomberg hefði látið það í ljós að bestu fjárfestingartækifæri í hinum vestræna heimi, hvorki meira né minna, væru í raforkukostum á Íslandi. Ég veit ekki hvort ég á að spyrja hv. þingmann hvort þessu fyrirvaraleysi, sem ég vil kalla svo, fylgi hugsanlega andvaraleysi stjórnvalda, hvort það geti verið að þessi skortur á lögformlegum fyrirvörum - ég held að það sé varla hægt að kalla þá fyrirvara sem settir hafa verið, eða boðaðir, lögformlega þannig að þeir haldi. Spurningin er: Getur verið að þarna sé um að ræða andvaraleysi sem er þá eitt atriði í viðbót sem ætti að fella þetta mál sem við erum núna að fjalla um og að þetta andvaraleysi geti verið undirrótin að því að hér sé þessi umframeftirspurn eftir því að virkja?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið og spurninguna sem í því fólst. Hún er mjög áhugaverð. Þar sem regluverki er ábótavant er jafnan þægilegt að hreyfa sig, þar er ágætisrými til að koma sér fyrir og þar fram eftir götunum. Á Íslandi er t.d. ekki heildstæð orkustefna sem hægt er að kalla, sem gerir það kannski að verkum, eins og hv. þingmaður hefur velt upp, að sú umframeftirspurn, sem við höfum rætt hér í kjölfar ræðu minnar, geti verið komin til af þessu andvaraleysi stjórnvalda, að stjórnvöld geri sér ekki grein fyrir því að hér geti, alla vega til skamms tíma og í fyrirsjáanlegri framtíð, orðið eins konar villta vestrið fyrir fjárfesta, að hér geti hálfgert gullgrafaraæði gripið um sig, hér sé hægt að koma niður fótum hafi menn nægt fjármagn til að gera slíkt og tryggja sér verulega mikla hagsmuni til langrar framtíðar í auðlindum landsins - undirliggjandi er þá vonin um tengingu við markaði vegna þess að fyrirvararnir, sem menn hafa ímyndað sér að sé verið að setja, eða skorturinn á þeim eins og við viljum halda fram, gerir það að verkum að ekkert hindri að svo geti orðið.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar en í framhaldi af því dettur mér í hug að það kunni líka að vera, og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann geti verið mér sammála um það, ástæðan fyrir þessum aukna áhuga að þessir ágætu menn sem eru að fjárfesta í orkukostum fylgjast að sjálfsögðu gríðarlega vel með og þeir hafa orðið þess áskynja, rétt eins og við Íslendingar höfum horft upp á, að þeir kanadísku aðilar sem keyptu HS Orku á sínum tíma, fyrir tíu árum, hafa tífaldað fjárfestingu sína. Það er ekki af engu sem Bloomberg kemst að þessari niðurstöðu þannig að ég velti fyrir mér hvort þarna sé samhengi á milli. Síðan höfum við hér öfluga íslenska fjárfesta sem hafa allt frá því árið 2016 eða fyrr lýst yfir eindregnum vilja sínum til að koma á tengingu með sæstreng, öflugir íslenskir fjárfestar. Maður veltir fyrir sér hvort framlagning þessarar þingsályktunartillögu og allur málatilbúnaður - sá asi sem er viðhafður, sá einbeitti vilji að keyra þetta mál í gegn gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar, flaustrið, fyrirvaraleysið, andvaraleysið - beri að sama brunni, að menn séu að bjóða hættunni heim, að menn séu að bjóða því heim að hingað safnist fjárplógsmenn sem ætli sér að framleiða orku á Íslandi við hærra verði en sú orka sem nú er framleidd. Þá er spurningin: Hvað ætla menn að gera við þá orku? [[Forseti hringir.]]Hvert ætla þeir að selja hana? Á að hækka verð innan lands á orku eða sjá menn fyrir sér í hillingum eða við sjóndeildarhringinn að þeir geti selt þessa orku annað? Hvað segir hv. þingmaður um það?
Hæstv. forseti. Ég held að við séum komnir á þann stað í umræðunni, hv. þingmaður, að við getum bara talað um þetta á hreinni íslensku. Ég held að það sé alveg morgunljóst að hér er gróðavon. Ég áfellist menn ekkert fyrir það að vilja græða peninga. Ég held að það sé hið besta mál. En í þeim störfum sem við sinnum hér er okkur ætlað að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Þeir hagsmunir fara, í þessu tiltekna máli, trauðla séð saman við þessar fyrirætlanir. Og, jú, ég held að það sé morgunljóst að í gegnum sæstreng opnist veita til að selja jafnstraum yfir til Evrópu og að með slíkum streng sé hægt að lýsa upp 2 milljónir heimila. Það er ansi mikið. Við getum ímyndað okkur tekjurnar af því á þeirri verðskrá sem er gildandi í Evrópusambandinu, sem er umtalsvert hærri en hér. Að því gefnu held ég að það sé morgunljóst að þeir sem fjárfesta í slíku eiga von á því að geta margfaldað fjárfestingu sína, mögulega tífaldað hana ef það er tilfellið. Ég þekki það ekki nákvæmlega og hef ekki séð tölurnar en tek orð þingmanna sem hér hafa talað um að fjárfestar í HS Orku hafi tífaldað sína fjárfestingu. Ef menn eru að horfa á slíkt er það mjög ríkuleg ávöxtun á tíu ára tímabili í sögulegu samhengi.
Herra forseti. Ég vakti athygli fyrr í þessari umræðu á grein sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir á í Morgunblaðinu í dag, eða í gær reyndar, það er komið fram yfir miðnætti, klukkuna vantar korter í þrjú, þar sem hún fjallar um vandaða málsmeðferð um þriðja orkupakkann. Þegar ég vakti athygli á greininni fyrr í kvöld óskaði ég eftir því að hv. þingmaður kæmi í þingsal og svaraði fyrir ákveðnar staðhæfingar í þeirri grein sem eru rangar. Það er mjög nauðsynlegt að hv. þingmaður komi hingað og ræði þá grein og innihald hennar vegna þess að þessi sami hv. þingmaður, Bryndís Haraldsdóttir, hefur sakað Miðflokkinn, þar á meðal þann sem hér stendur, um að fara með rangfærslur í þessu máli. Málið snýr einkum að hækkunum á raforkuverði til heimila og fyrirtækja í landinu við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Í greininni er hv. þingmaður að tala um orkupakkann og segir, með leyfi forseta: „… heldur eru reglur hans til hagsbóta fyrir Íslendinga vegna aukinnar neytendaverndar og reglna sem stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila, sem ætti almennt að stuðla að lægra verði.“ Hér er um rangfærslur að ræða vegna þess að orkuverð hækkaði við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Hér er t.d. blaðagrein í Vísi frá því í febrúar 2005 og er yfirskrift hennar: Orkuverð hækkar vegna orkulaga. Ég ætla að vitna aðeins í hana, með leyfi forseta: „Orkuverð hækkar víða um land vegna nýrra raforkulaga sem banna ýmis sérkjör sem áður buðust. … Ný orkulög valda hærra orkuverði til nokkurs fjölda neytenda, eins og til að mynda smáfyrirtækja sem áður nutu sérkjara hjá Orkuveitu Reykjavíkur. … Garðyrkjubændur eru einnig fórnarlömb orkulaga sem og fjöldi húseigenda“ - ég legg áherslu á það - „á landsbyggðinni sem nota raforku til kyndingar.“ Jafnframt segir í þessari grein að þáverandi iðnaðarráðherra hafi fullyrt að ekki kæmi til hækkunar á orkuverði vegna nýju laganna. Hins vegar gerist þveröfugt við það sem ráðherra segir. Auðvitað er ámælisvert, herra forseti, að þarna stígur ráðherra fram og segir að orkuverð komi ekki til með að hækka en síðan hækkar það til fjölda notenda. Þess vegna held ég að það sé alveg óhætt að fullyrða hér og nú að fullyrðingar eins og birtast í grein hv. þingmanns koma ekki til með að standast og eru í raun og veru rangar hvað þennan hluta varðar. Fullyrðingar hv. þingmanna sem styðja þetta mál um að orkuverð komi ekki til með að hækka - það tekur þetta ekki nokkur maður trúanlegt, bara í ljósi þess sem gerðist við orkupakka eitt og tvö. Sem dæmi má nefna - ég er hér með töflu, sýndi hana reyndar áðan og ætla að sýna hana aftur núna vegna þess að það tengist því sem ég er að segja - töflu yfir hækkun raforkuverðs frá janúar 2013 til janúar 2017. Meðaltalshækkun hjá þessum fyrirtækjum, sem eru sex raforkusalar, er 19,6%, tæp 20% hækkun á þessu tímabili á sama tíma og vísitala neysluverðs hækkaði um tæp 9%. Fullyrðingar um aukna neytendavernd og lægra orkuverð standast ekki. Ég er sérstaklega minnugur þess að í upphafi þessarar umræðu, sem hefur staðið um allnokkra hríð, vakti ég máls á þessu í fyrstu ræðu minni um þennan orkupakka að orkuverð hefði hækkað til neytenda og þá man ég sérstaklega eftir því að hv. þm. [[Forseti hringir.]]Bryndís Haraldsdóttir kallaði úr sal að það væri rangt hjá mér. Þetta verður bara að ræða hér, herra forseti, við hv. þingmann.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Ég held að þetta sé einmitt hluti af því sem vekur upp áhyggjur hjá fólki sem er að horfa til þess hvaða áhrif þriðji orkupakkinn hefur að aflokinni innleiðingu, bæði núna strax og síðan aftur þegar sæstrengur hefur verið lagður. Flestöll þau gögn sem ég hef hið minnsta séð benda til þess að kostnaðarauki verði þarna á og sagan segir okkur - ég þekki ekki nokkurn einstakling og ekki til nokkurs heimilis þar sem menn upplifa að lækkun hafi verið á raforkuverði samanborið við þróun vísitölu á síðustu 10–15 árum síðan innleiðing fyrsta og annars orkupakkans gekk í gegn. Hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, hefur skrifað grein um að orkuverð hafi lækkað en ég hef ekki lesið grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur í Morgunblaðinu í morgun, en ef ég skildi ræðu hv. þingmanns rétt kom hún fram með kenningu um að fyrirsjáanleg væri lækkun vegna innleiðingar þriðja orkupakkans. Hvernig metur hv. þingmaður trúverðugleika þeirrar spár hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og réttmætar og mikilvægar hugleiðingar hjá honum hvað varðar trúverðugleika stjórnmálamanna þegar þeir setja fram svona fullyrðingar. Ég verð að segja að mér þykir ákaflega dapurlegt hvernig stjórnarliðar og þeir sem eru fylgjandi þessu máli hafa trekk í trekk sakað okkur Miðflokksmenn um að fara með rangfærslur. Hér kom hv. þm. Framsóknarflokksins og sagðist aldrei hafa séð aðrar eins rangfærslur í minnihlutaáliti Miðflokksins í utanríkismálanefnd hvað þetta mál varðar. En hér blasir við svart á hvítu að þingmenn fara með staðlausa stafi þegar kemur að einum mikilvægasta þætti málsins, sem er raforkuverð til almennings í landinu og fyrirtækjanna í landinu. Þetta er það sem veldur mestum áhyggjum hjá fólki, að það að stíga þetta skref áfram inn í þessa markaðsvæðingu komi til með að hækka raforkuverð enn frekar. Sagan segir það, þetta gerðist í orkupakka eitt, það gerðist í orkupakka tvö og öll teikn eru á lofti um að þetta muni einnig eiga sér stað við innleiðingu orkupakka þrjú sem er verið að reyna að keyra í gegn. Ég verð að segja hvað trúverðugleikann varðar að þessir sömu þingmenn hljóta að verða að svara fyrir þetta þegar að því kemur í kosningum, að þeir hafi bara farið með staðlausa stafi í þessum efnum. Þá komum við aftur að því sem varðar stöðu Alþingis gagnvart almenningi, [[Forseti hringir.]]að ekki er þetta til að bæta hana.
Herra forseti. Ég stalst til að taka útprentun á grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur með upp í pontu sem hv. þm. Birgir Þórarinsson hafði meðferðis. Á meðan hv. þingmaður kom hingað í svar las ég í gegnum meginpunkta greinarinnar. Hérna kemur fram alveg makalaus framsetning þar sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hefur farið mikinn um það hvers lags ógæfufólk það er sem hefur efasemdir um innleiðingu þriðja orkupakkans sem virðist vera rétt um helmingur þjóðarinnar og rúmur meiri hluti fylgismanna þess flokks sem hún er á þingi fyrir. Hún segir um þriðja orkupakkann, með leyfi forseta: „… heldur eru reglur hans til hagsbóta fyrir Íslendinga vegna aukinnar neytendaverndar og reglna sem stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila, sem ætti almennt að stuðla að lægra verði.“ Það er engin tilraun einu sinni gerð til að heimfæra þetta til raunheima hvað í þessu regluverki, þessari innleiðingu, ætti almennt að stuðla að lægra verði, eins og segir í greininni. Sem betur fer erum við þó ekki það fjarri raunheimum í umræðunni um málið að þeir eru ekki margir sem ganga svo langt að halda því fram að verð muni lækka vegna innleiðingar þriðja orkupakkans. Ýmsir leyfa sér að fullyrða að verð muni ekki hækka en Samorka tekið af öll tvímæli um það, en að „sem ætti almennt að stuðla að lægra verði“ er alveg ný [[Forseti hringir.]]nálgun í málinu og setur allt annað sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir segir í greininni í annað og tortryggilegra samhengi.
Herra forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni og greiningu hans á þessari grein sem er í raun og veru alveg makalaus og þarf að ræða sérstaklega. Ég hef óskað eftir því að fá að ræða þetta sérstaklega við hv. þingmann og ég ætla að vona að hún verði við þeirri beiðni í þessari umræðu, herra forseti. Það er bara mjög mikilvægt gagnvart almenningi og þeim málflutningi sem stjórnarþingmenn hafa haft í garð okkar Miðflokksmanna þegar kemur að þessu máli. Greinarhöfundur, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, nefnir sérstaklega neytendaverndina og fleiri stjórnarþingmenn hafa nefnt neytendavernd sem einn af þessum stóru mikilvægu kostum við það að undirgangast þennan orkupakka Evrópusambandsins. Hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir hefur einnig haldið neytendavernd á lofti, að hún sé svo mikilvæg, að hægt sé að skipta um orkusala. Ég hef áður nefnt það í umræðunni, herra forseti, að því er nú þannig háttað að sárafáir nýta sér það að skipta um orkusala vegna þess að ávinningurinn er nánast enginn. Afslátturinn sem býðst til að lækka raforkureikninginn er svo lítill að það tekur því varla að standa í því. Það er nú öll þessi blessaða neytendavernd. Ég held að menn ættu bara að halda sig við staðreyndir í þessu máli. Raforkuverðið kemur til með að hækka. Það kemur örugglega til með að hækka vegna þess að orkufyrirtækin eru búin að segja að hækkun á eftirlitsgjaldinu sem er um 45%, sem kemur strax til framkvæmda við innleiðingu þessa orkupakka, fer beint út í verðlagið. [[Forseti hringir.]]Orkufyrirtækin eru búin að segja okkur það þannig að það liggur fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau orð sem hann hafði hér áðan og án þess að ég ætli að fara að gera sérstakt veður út af þeirri grein sem vitnað var til er fyrirsögnin á henni mjög fyndin vegna þess að greinin heitir: Vönduð málsmeðferð um þriðja orkupakkann. Síðan er innihaldið eins og það er, þannig að þetta er í sjálfu sér nokkuð fyndið. Það sem hefur hins vegar valdið mér nokkrum áhyggjum er að fylgjendur orkupakkans virðast almennt ekki upplýstir um hvað hann inniheldur. Ég vil vitna í aðra þingkonu, Silju Dögg Gunnarsdóttur, sem segir að Framsóknarflokkurinn sé ekki einungis með belti og axlabönd heldur með álímdan hártopp og í smekkbuxum og nýjum skóm í þessu máli. Ég ætla að segja eins og Halli og Laddi að mér þætti gaman að sjá það, en svo virðist sem stuðningur þessara hv. þingkvenna og fleiri fylgjenda þessa orkupakka - ég nefni t.d. að hv. þm. Þorsteinn Víglundsson hefur farið hér mikinn um að það sé rangt að orkuverð hafi hækkað, þvert á móti hafi það lækkað. Á móti kemur svo Landssamband bakarameistara og heldur hinu gagnstæða fram og það eru menn sem nota gríðarlega mikið af rafmagni. Ég ætla því aðeins að fara yfir það með hv. þingmanni hvort hann sé ekki frekar áhyggjufullur út af því að þessi mikli stuðningur sem málið hefur hér innan þings, að því er virðist, sé reistur á upplýsingum sem séu ekki réttar eða upplýsingum sem menn hafa kannski ekki alveg skilið kórrétt. Það út af fyrir sig í svona stóru máli er mjög [[Forseti hringir.]]áhyggjuvekjandi og kemur aftur að því sem við höfum verið að ræða hér nokkuð í þessari umræðu, að rétt sé að geyma málið og gaumgæfa og kynna það betur. [[Forseti hringir.]]Samkvæmt þessu þarf líka að kynna það betur fyrir þingmönnum minni hlutans, eða hvað?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir það með honum að auðvitað á að kynna málið miklu betur. Ég veit ekki betur en að hæstv. utanríkisráðherra hafi sagt ekki fyrir svo löngu að hugsanlega yrði þessu máli frestað fram á haustið. Það hefur orðið einhver breyting á í þeim efnum en ég átta mig ekki á hvers vegna það er. En það er alveg klárt mál að fara þarf mun betur yfir málið, upplýsa almenning og fara í ákveðna greiningarvinnu. Það er ekki hægt að fullyrða svona hluti, stjórnmálamenn geta ekki fullyrt að engin breyting verði á orkuverði o.s.frv. eins og gerðist með orkupakka eitt og tvö þegar hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra fullyrti að engin hækkun yrði á raforkuverði. Hvað kom svo á daginn? Heilmiklar hækkanir, bæði til húshitunar með rafmagni á landsbyggðinni, til smáfyrirtækja sem keyptu ódýra orku, ýmsir sérsamningar sem voru, þetta var allt bannað. Stjórnvöld sögðu aldrei frá því í kynningu eða umfjöllun um orkupakka eitt og tvö að sérsamningar yrðu bannaðir. Almenningi var aldrei sagt frá því og ég held, eins og ég rakti reyndar í ræðu í gær, að ef maður skoðar bréfaskriftir úr ráðuneytinu varðandi undirbúninginn að orkupakka eitt og tvö man ég sérstaklega eftir einni setningu sem segir að hugsanlega verði breyting hér á. Þá er átt við þessa sérsamninga sem mönnum buðust á þeim tíma. Vitneskjan var ekki meiri í ráðuneytinu en þetta, menn vissu ekki [[Forseti hringir.]]hverjar afleiðingarnar yrðu.
Hæstv. forseti. Já, þetta er einmitt kannski mergurinn málsins, að það virðist vera að í þessu máli, sem er gríðarflókið og það eru allir sammála um að málið sé gríðarflókið nema náttúrlega þeir sem eru svo helteknir af því að þeir segja að þetta skipti engu máli og þetta sé allt saman í gúddí - afsakið, herra forseti - að við þurfum ekkert að vera að velta þessu fyrir okkur og eigum bara að samþykkja þetta strax. Nú segi ég aftur að mér finnst sem þessi síðustu dægur hafi umræðan um málið dýpkað, að hér hafi komið fram ný atriði sem okkur voru ekki ljós áður, og þá segi ég aftur hvað þá almenningi. Ég skil ekki fyrir mitt litla líf að ríkisstjórnin skuli ekki hafa gert meira til að kynna málið, jafn flókið og það er, kosti þess og galla fyrir almenningi. Ég skil heldur ekki ef það er svona ofboðsleg réttarbót að framkvæma þetta eins og vilji virðist standa til og vera, hvers vegna í ósköpunum menn koma þá ekki fram og telja upp alla þessa kosti og segja þessum 60% sem taka afstöðu á móti samningnum, af hverju koma menn ekki fram með lista af rökum og segja: Þetta er betra, þetta er betra o.s.frv. og færa rök fyrir því og kynna þetta mál? Af hverju menn reyna þá ekki að vinna á sitt band kjósendur sína sem eru á móti þessu af því að ríkisstjórnarflokkarnir eru að troða málinu í gegnum þingið og troða því ofan í hálsmálið á fylgismönnum sínum, þ.e. í síðustu kosningum. Ég efast um að þeir verði fylgismenn í næstu kosningum en [[Forseti hringir.]]það læt ég mér í sjálfu sér í léttu rúmi liggja. En mér finnst í alvöru, herra forseti, að hér þurfi að kynna málið miklu betur fyrir almenningi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég er alveg hjartanlega sammála honum í þessu, það þarf að kynna þetta mál miklu betur og eyða þeim rangfærslum sem hafa verið settar fram og horfa síðan í baksýnisspegilinn og sjá hvaða afleiðingar orkupakki eitt og tvö höfðu á sínum tíma og menn viðurkenni þær staðreyndir en séu ekki að snúa út úr því. Ég hjó sérstaklega eftir því að í kvöldfréttum Stöðvar 2 í kvöld var viðtal við hv. þingmann og formann utanríkismálanefndar, Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, þar sem hún segir að Miðflokkurinn sé hér í málþófi, það sé farið illa með tíma almennings og búið sé að svara öllum spurningum. Þetta er bara rangt hjá hv. þingmanni, það er ekki búið að svara öllum spurningum. Það er ekki búið að svara þeirri spurningu hvers vegna þingmenn stjórnarliðanna koma hér með rangfærslur varðandi hækkun á raforkuverði á orkupakka eitt og tvö og hvers vegna þeir geta sett fram þá fullyrðingu að rafmagn til neytenda, heimila og fyrirtækja í landinu, komi ekki til með að hækka við orkupakka þrjú sem við erum að fara að innleiða núna. Það er bara ábyrgðarhlutur, herra forseti, að þingmenn geti gengið fram fyrir skjöldu með þessum hætti fyrir framan alþjóð í sjónvarpsfréttum og haldið því fram að hér sé búið að svara öllu og að þeir sem séu á móti þessu séu með rangfærslur og fari með staðlausa stafi í þeim efnum. Þetta er ábyrgðarhlutur og ég ætla að vona, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði, að kjósendur þessa fólks, þessara þingmanna, og grasrót þeirra [[Forseti hringir.]]sjái til þess að svona hlutir verði ekki viðhafðir.
Hæstv. forseti. Hægt og hægt er að teiknast upp sú mynd eftir þær umræður sem hér hafa farið fram, bæði í síðustu viku og nú síðustu dægur, að þetta þriðja orkupakkamál er miklu verra mál, vanbúnara og alvarlegra mál en meira að segja við, andstæðingar málsins, héldum. Þetta hefur komið ítrekað fram í þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað undanfarið. Mig langar í þessari ræðu og væntanlega nokkrum þeim næstu að undirbyggja þetta álit mitt enn frekar. Við skulum spóla aftur til upphafs þessarar umræðu þegar menn voru að velta fyrir sér valdframsalinu, þ.e. afsali forræðis, og segir í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af framansögðu er torvelt að líta svo á að framsal ríkisvalds samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 sé vel afmarkað og skilgreint. Virðist fremur verða að líta svo á að valdheimildir ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar yrðu óljósar og háðar túlkun á þeim hugtökum sem að framan greinir.“ Nú er búið að vera að reyna að segja okkur að þeir ágætu fræðimenn, sem að sjálfsögðu hafa reynt að fría sig pólitík eins og hægt er, og það er skiljanlegt og aðdáunarvert - en þá kemur Stefán Már Stefánsson í heimsókn í Kastljós 6. maí og segir fyrst, með leyfi forseta: „Það eru nefnd í dæmaskyni í reglugerðinni hvað þeir geta gert en við teljum að þetta sé ekki tæmandi upp talið og við stöndum svolítið frammi fyrir því að þetta sé óskýrt.“ Stjórnandi Kastljóssins spyr, með leyfi forseta: „Já, í því valdframsali?“ Stefán Már Stefánsson svarar aftur, með leyfi forseta: „Í valdframsali.“ Spyrillinn spyr þá, með leyfi forseta: „Þá er lögð áhersla á það hjá okkur að það sé afmarkað og skilgreint hvaða vald við erum að framselja til stofnana.“ Stefán Már Stefánsson staðfestir þetta, með leyfi forseta, og segir: „Nákvæmlega.“ Síðan bætir hann við örlítið seinna í viðtalinu: „En ef þú hefur óskilgreint vald, þá felst í því að þú getur ekki séð hvar þetta endar.“ Þetta segir þessi ágæti fræðimaður sem ég segi aftur að hann og félagi hans í sinni góðu greinargerð fóru mjög skynsamlega fram hjá pólitík í álitsgerðinni og sínum niðurstöðum sem eru nokkuð öðruvísi en sumir aðrir álitsgjafar gerðu. En efinn er þarna og oft hefur verið sagt við okkur, aftur og aftur: Þið eruð að vaða reyk í þessu máli. Þetta er tómt bull. Það er verið að framkvæma þetta nákvæmlega eins og þessir ágætu menn lögðu til. Þeir hafa reyndar komið fram opinberlega eftir á og sagt: Nei, nei, nei, það er ekki svo. Við vorum ekki að leggja neitt til. Við sögðum bara: Þetta er okkar álit, vegna þess að það var verið að reyna með öllu móti að hneppa þessa ágætu menn í pólitíska fjötra. Þeir börðust á móti, að sjálfsögðu, skynsamlega og fimlega vegna þess að auðvitað vilja menn sem eru þetta miklir sérfræðingar á sínu sviði náttúrlega ekki fórna fræðimannsheiðri sínum til að lenda í einhverri pólitík. Það segir sig algjörlega sjálft. Það að reyna að hneppa menn í slíkt eru ekki góð vinnubrögð. Þetta kemur fram aftur og aftur vegna þess að menn segja að ef þetta mál væri búið núna eins og það var, þá o.s.frv. - en efinn er þarna, alla tíð er hann þarna. Ég hef sagt og segi aftur: Efi eins manns með þessa þekkingu á þessu máli [[Forseti hringir.]]er nóg fyrir mig.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna og þessa þörfu upprifjun á þessu viðtali sem var einmitt mjög merkilegt. Þarna er málið einmitt svolítið að kristallast, að það er verið að reyna að nota álit fræðimanna og okkar bestu sérfræðinga í pólitík. Auðvitað er beðið um álit en þeir hafa gefið það alveg skýrt út að þeir séu ekki að leggja eitt eða neitt til, þeir séu hins vegar að benda á hvað sé fært, hvað sé ófært og hvað felist í hverju, en skilja það svo eftir hjá viðkomandi stjórnmálamönnum að taka ákvarðanir út frá sinni sannfæringu. Það er búið að fara nokkuð vandlega yfir það hér að verið er að innleiða þessar tilteknu reglugerðir inn í íslenskan rétt á hefðbundinn hátt. Ég mun í næstu ræðu minni fara nánar í þetta fyrirvaraleysi stjórnvalda. Það er orðið alveg morgunljóst að það heldur ekki nokkru vatni þannig að við munum innleiða þetta í íslenskan rétt. Þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu í sinni álitsgerð að verði 8. gr. reglugerðar 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt, þ.e. í óbreyttri mynd án þess að senda hana aftur til EES-nefndarinnar og breyta henni, mun það fela í sér valdframsal til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda. Mig langar til að spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]hvort hann sé þeirrar skoðunar að hér sé þá um valdframsal að ræða og kannski bara vinnubrögð sem eru óboðleg.
Hæstv. forseti. Já, það er einmitt svo, hv. þingmaður, og takk fyrir þetta andsvar. Það er í sjálfu sér nákvæmlega þetta sem ég var að segja og í næstu ræðu minni eða ræðum mun ég fara nokkuð gaumgæfilega yfir 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 samkvæmt upplýsingum sem teknar hafa verið saman og ég mun fara betur yfir það og í lengra máli. En í stuttu máli sagt: Já, þarna er um valdframsal að ræða og það var nú orðað þannig í upphaflegu greinargerðinni sem vitnað hefur verið til æ ofan í æ í þessari umræðu, alveg frá byrjun, að menn sögðu: Þetta er mesta valdframsal nokkurrar innleiðingar á EES-gerð á Íslandi, hvorki meira né minna. Síðan koma menn hér í löngum bunum og segja: Heyrðu, þetta skiptir engu máli, þetta er ekkert mál, en þeir vilja samt innleiða þessa reglugerð þó að hún sé ekki neitt neitt og þótt hún skipti engu máli og hafi ekkert í för með sér o.s.frv. Þetta er náttúrlega ekki boðlegur málflutningur og á sama tíma eru þeir sem gjalda varhuga við og vilja einnig hlusta á þjóðina sakaðir um hitt og þetta sem ég nenni ekki einu sinni að hirða um að tína upp, svona rökþrota bull sem æ ofan í æ hefur verið sett framan í þá sem hér eru, síðast í gærmorgun í dæmalausu viðtali við formann Viðreisnar sem setti fram hluti sem eru ekki svaraverðir og henni til þvílíkrar minnkunar að ljóst er að sú góða stjórnmálakona hefur tapað sjálfsvirðingu sinni. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða ummæli hennar. En það er þetta sem er að kristallast, að þeir sem vara við eru kallaðir ónefnum. Dreginn er í efa [[Forseti hringir.]]fræðimannsheiður þeirra sem líka vara við, og reynt að draga inn í pólitík. [[Forseti hringir.]]Þetta mál er vont á alla enda og kanta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir svarið. Vinur er sá er varar. Hér hafa menn staðið, þeir sem lengst hafa staðið, og oftast hafa þeir ekki gert annað en að vara við og hafa boðið upp á sátt í málinu, hafa rétt út höndina og beðið um að hér verði hægt aðeins á og beygt af leið og að málið verði skoðað betur ofan í kjölinn svo betri sátt megi nást, vegna þess að það merkilega í þessu máli er að í þeim stuttu, fáu og í mörgum tilfellum innihaldsrýru ræðum sem hafa verið haldnar af stjórnarliðum og stjórnarandstöðu, sem þó eru fylgismenn þessarar innleiðingar, er eitt sem stendur upp úr og það er að allir nema einhverjir meðlimir Pírata og þá kannski Viðreisnar eru þeirrar skoðunar að það þurfi fyrirvara, að það sé ekki hægt að gera þetta óbreytt. Um það eru nánast allir sammála. Hvernig stendur þá á því að það er alveg útilokað að heyra þá sem hér standa lengst og oftast, taka tillit til þeirra sjónarmiða? Hvers konar stjórnmál eru þetta? Er það ekki einkenni góðra leiðtoga og stjórnmálamanna að nýta samræðulistina? Samræðulist og [[Forseti hringir.]]mælska er ekki það sama og vitna ég þá í Sókrates.
Hæstv. forseti. Miðflokkurinn hefur gefið það út að hann sé flokkur sem hlusti á sjónarmið og ef einhverjir aðrir eigi betri lausnir í flóknum málum en flokkurinn sjálfur taki hann undir að lokinni skoðun á því sem fram er fært, taki tillit til og taki til sín o.s.frv. Þessi eiginleiki virðist ekki vera ríkjandi í hugum þeirra sem fara með valdið í landinu en látum það liggja á milli hluta. Og nú ætla ég að segja eins og hv. fyrrverandi þingmaður, Ögmundur Jónasson, sagði: Þetta mál á ekki að vera flokkspólitískt. Við erum ekki hér, þessi hópur, að berja trommur Miðflokksins í þessu máli eða berja trommu okkar í málinu. Það sem við erum einfaldlega að benda á er að við teljum að málið sé þannig vaxið núna, það sé þannig búið að ekki sé hægt að afgreiða það vegna þess að í afgreiðslunni felist hætta. Það sem við viljum ekki lenda í og kærum okkur ekki um er að segja að einhverjum tíma liðnum: Við sögðum ykkur þetta. Það er ekki það sem fyrir okkur vakir, okkur sem stöndum hér og reynum að vara við þessu máli. Við viljum einfaldlega að skýrasta leiðin, lögformlega leiðin, sé valin. Bent hefur verið á að henni geti fylgt pólitísk óvissa. Þá ætla ég að segja enn einu sinni: Við erum í því starfi að eiga við pólitíska óvissu nánast á hverjum einasta degi [[Forseti hringir.]]en lagalega óvissu getur þjóðin ekki búið við.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Það er enn talað um álitsgerð fræðimannanna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Skotið var að mér lítilli dæmisögu fyrr í dag og auðvitað er hún útúrsnúningur að svolitlu leyti en samt ekki alveg. Fyrir ekki löngu síðan stóðu Vestmannaeyingar í mikilli baráttu um að gerð yrðu jarðgöng til Vestmannaeyja. Sá sem hér stendur þekkir málið dálítið, hann var aðstoðarmaður samgönguráðherra á þeim tíma sem þessi slagur Eyjamanna stóð sem hæst, og fremstur í flokki fór Árni Johnsen, fyrrverandi þingmaður. Ímyndum okkur það dæmi að á meðan á öllu þessu stóð hefðu verið sett lög þess eðlis að Danir, segjum bara danskir dómstólar, hefðu með málefni sem upp kæmu í jarðgöngunum að gera og færu með dómsvald í þeim en aðeins eftir að göngin hefðu verið grafin. Lögin voru sett og taka gildi og virkni um leið og göngin hafa verið grafin. Hvað segir hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, heldur þingmaðurinn að lagasetning sem þessi hefði staðist stjórnarskrá?
Herra forseti. Sá sem hér stendur hefur gaman af nettum útúrsnúningum og beitir þeim gjarnan en stutta svarið við þessari spurningu er: Nei. Við framseljum ekki yfirráð yfir nauðsynlegum grunnstoðum landsins til erlendra dómstóla eða yfirþjóðlegs valds. Við gerum það ekki, en það er það sem lagt er til í þessu máli eins og það er umbúið. Það er kannski stóri slagurinn í málinu, þ.e. akkúrat þetta. Síðan, eins og fram hefur komið í ræðum okkar síðustu dægrin sérstaklega, eftir það sem fyrir lá í upphafi er málið samt sem áður að dýpka og er að breytast aðeins. Sú niðurstaða sem við gengum út frá í byrjun, þ.e. við sem erum á móti og þeir sem styðja málið sögðu að væri vitleysa - það er svo margt sem hefur komið fram núna sem fylgifiskur og fylgifiskar í málinu sem enn byggir undir þá niðurstöðu sem við gengum út frá, þ.e. að hér væri um að ræða valdframsal af óþekktri stærð og að hér væri um að ræða stjórnarskrárlega óvissu. Hvorugum þessara þátta hefur verið hnikað í málinu, heldur hafa þvert á móti komið fram upplýsingar héðan og hvaðan sem púslast upp sem benda til þess að málið er einmitt svona vaxið. Þess vegna höfum við verið að tala um að það sé bara ekki hægt, það er ósæmilegt og óhæfa, að keyra svona mál í gegn [[Forseti hringir.]]sem hefur þessi eftirköst, eða því fylgi þetta, í blóra við vilja meiri hluta þjóðarinnar. Það er það versta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni svarið. Því er m.a. haldið fram að það sé bara verið að fresta hinu stjórnskipulega vandamáli með því að innleiðingarreglugerð verði sett núna sem innleiði reglugerðir nr. 713/2009 og 714/2009 eins og þær liggja fyrir að fullu með hefðbundnum hætti en að síðan verði hinu stjórnskipulega álitaefni frestað fram að þeim tíma er rafmagnsstrengur, sæstrengur, verður lagður frá Íslandi til annars lands til flutnings raforku. Hvert er sjónarmið þingmannsins hvað það varðar að menn fresti vandamálinu, ef svo má segja, með þessum hætti? Þetta slær mig með svipuðum hætti og þegar það þótti mikill sigur í svokölluðu Icesave 1, fyrsta samningnum, að hafa fengið greiðsluskjól í sjö ár þó að menn sæju fram á bráðan bana á áttunda ári miðað við hvernig þeim málum var stillt upp. Mér finnst svipaður keimur af þessu máli, þarna á að fresta þessu stjórnskipulega vandamáli allt til þess að geta klárað innleiðinguna á gerðinni með hefðbundnum hætti í ljósi þessara loftkenndu meintu fyrirvara.
Herra forseti. Það hefur aldrei þótt mikill kostur að ýta vanda á undan sér. Það hefur aldrei þótt góður kostur að vera haldinn ákvörðunartökufælni. Og það hefur aldrei þótt góður kostur að vera ekki fær um að horfast í augu við vandamál sem er fyrir hendi. Það er einmitt kannski allt þetta þrennt sem við höfum verið að benda á hér. Lausnin er til, það þarf bara kjark til að beita henni. Lausnin er í EES-samningnum sem menn trúa svo mikið á en þeir sem eiga þann draum stærstan að komast í kaldan faðm Evrópusambandsins virðast ekki heldur treysta þessum samningi. Það er það sem mér finnst svo undarlegt. Ég efast ekkert um þennan samning, hann er búinn að reynast okkur Íslendingum mjög vel í 25 ár. Það er enginn vilji til þess að fara að offra honum eða fórna á einhvern hátt eða rýra gildi hans eða neitt slíkt. En auðvitað verða menn að treysta á samninginn og menn verða að treysta á að mótaðilinn - þetta er gagnkvæmur samningur, þetta er samningur milli tveggja aðila og annar aðilinn er ekkert rétthærri en hinn. Ef menn treysta ekki á þetta, ef menn treysta ekki á þann samning sem menn hafa haft í höndum í 25 ár og hefur virkað, takk, bærilega þó að það séu náttúrlega áhöld um það hvað við séum búin að gusa hér inn af alls konar dóti sem við hefðum kannski ekki þurft að gera, en allt í lagi, látum svo liggja á milli hluta. En að menn skuli ekki treysta á þessa lausn sem er til, bara af því að einhverjir gaurar hafa komið hér og sagt: Ja, Evrópusambandið fer hugsanlega í fýlu. Olræt, eru líkindi á því að Evrópusambandið [[Forseti hringir.]]eða nágrannar okkar á EES-svæðinu vilji segja upp þessum samningi hvað okkur varðar sem hafa af þessu drjúgan hag? [[Forseti hringir.]]Ég held svei mér ekki.
Virðulegur forseti. Í síðustu ræðu minni undir hlutanum: Og hvað svo? var ég að ræða það samkeppnisforskot sem íslensk fyrirtæki búa við á erfiðum markaði þar sem mótdrægt er auðvitað lega landsins, kostnaður við aðföng, fjarlægð frá stórum mörkuðum og þar fram eftir götunum. Þær áhyggjur sem ég hef af því að þetta samkeppnisforskot, sem er hagstætt raforkuverð, verði mönnum fjötur um fót sé það tekið af fyrirtækjum landsins. Ég hef jafnframt efasemdir um að þó að einhverri dúsu verði veifað á móti er reynslan sú að slíkar mótvægisaðgerðir skila sér seint og illa. Vil ég nefna tryggingagjaldið í því samhengi. En í þessu samhengi langar mig að koma stuttlega inn á umsögn sem barst um málið frá Sambandi garðyrkjubænda. Þetta er prýðilega fram sett, knöpp umsögn þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Samband garðyrkjubænda leggst gegn því að framangreind tillaga til þingsályktunar verði samþykkt og leggur áherslu á eftirfarandi: “ - Og þarna eru ýmis efnisatriði og ég hvet þá sem á hlusta til að fara inn á vef Alþingis og finna umsögnina þar undir málinu. Hún er prýðileg, en ég ætla að fá að halda áfram, með leyfi forseta, og taka út punkt sem skiptir máli í þessu samhengi, sjötta punktinn þar sem segir, með leyfi forseta: „Íslensk garðyrkja þarf að búa við hagfellda innviði og raforkuverð til ylræktar er þegar of hátt. Hækkun á raforkuverði hefði alvarlegar afleiðingar fyrir greinina.“ Öll tvímæli eru tekin þar af um mikilvægi þess að greinin njóti hagkvæms raforkuverðs hér eftir. Síðan halda garðyrkjubændurnir áfram í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Fáum dylst að lagning sæstrengs myndi leiða til verulegra hækkana á orkuverði fyrir almenning og framleiðslufyrirtæki á Íslandi, þar með talið í garðyrkju. Slíkt myndi rýra lífskjör almennings og draga svo mjög úr samkeppnishæfni innlendrar framleiðslu að ætla má að mörg garðyrkjufyrirtæki myndu leggja niður starfsemi. Ótalin eru þá áhrif á aðrar innlendar framleiðslugreinar.“ Þetta er sjónarmið sem ég held að okkur beri skylda til að hafa í huga við afgreiðslu þessa máls á hinu háa Alþingi. Ég ætla að halda áfram og koma inn á tvær málsgreinar til viðbótar í þessari umsögn Sambands garðyrkjubænda, með leyfi forseta: „Það ætti að vera lágmarksskilyrði að ákvarðanir um að tengja Ísland við raforkukerfi annarra landa með sæstreng kæmi til kasta íslensku þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki nægir að Alþingi eitt taki svo afdrifaríka ákvörðun, jafnvel með naumum atkvæðamun.“ Þetta vildi ég nefna, bara til að undirstrika hversu fráleitur sá málflutningur er sem boðið var upp á hér af mörgum af stuðningsmönnum innleiðingar þriðja orkupakkans, að í honum væri bara ekki neitt, þetta skipti engu máli, við ættum að rúlla þessu í gegn, helst nokkurn veginn umræðulaust og það mætti alls ekki gera neinar athugasemdir. Þetta eru raunveruleg hagsmunamál fyrirtækja í landinu og heimila og menn hafa af þessu miklar áhyggjur. Að endingu langar mig til að fá að vitna í niðurlagsmálsgrein umsagnar Sambands garðyrkjubænda þar sem segir, með leyfi forseta: „Það er vandséð hvers vegna íslensk stjórnvöld leggja áherslu á að innleiða evrópskt regluverk vegna orkumála sem einvörðungu er sagt gilda fyrir sameiginlegan orkumarkað, þ.e. gildi í raun ekki fyrir Ísland nema það sé tengt raforkukerfi annars lands. Fyrir því skortir efnisleg rök.“ Þetta er einmitt kjarni málsins. Fyrir þessu skortir efnisleg rök. Það er bara þannig að þann rökstuðning sem okkur hefur verið boðið upp á í þessari umræðu af fylgismönnum innleiðingar þriðja orkupakkans skortir efnisleg rök fyrir því að tengja landið [[Forseti hringir.]]hinum evrópska orkumarkaði með þeim hætti sem lagt er upp með í málsmeðferðinni.
Hæstv. forseti. Mig langar til að þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna í þessari ræðuseríu, ef svo má að orði komast: Og hvað svo? Það er alveg hárrétt og ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni og þá náttúrlega efnislegri umsögn Sambands garðyrkjubænda um að hér vanti alveg efnisleg rök. Hér hafa fylgismenn innleiðingar orkupakkans hlaupist frá verkum og skorast undan því að taka málefnalega umræðu um það. Þó hafa þau rök sem teflt hefur verið fram verið að uppistöðu til hrópandi mótsagnir, þ.e. talað er um að allt frá því að raforkuverð muni ekki hækka í að það muni beinlínis lækka, en fyrir því skortir efnisleg rök. Hér hefur því verið haldið fram að þetta sé algjört núll-mál en núll-málið er samt svo mikilvægt að það hefur forgang á öll önnur mál sem eru algjör þjóðþrifamál þrátt fyrir að núll-málið hljóti að geta beðið ef það er núll-mál. Ég held að það leiði af sjálfu sér. Svo hefur því verið haldið fram að þetta sé algjörlega skothelt því að við séum með svo góða fyrirvara en á sama tíma hefur verið sýnt fram á það með efnislegum rökum og tilvitnun í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að um fyrirvara er bara hreinlega ekki að ræða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé mér [[Forseti hringir.]]sammála í því að það sem hefur verið teflt fram hér séu að uppistöðu til [[Forseti hringir.]]hrópandi mótsagnir hjá fylgismönnum innleiðingar orkupakkans.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Þetta er áhugaverður punktur og spurning og ég held að ekki sé hægt að segja annað en að mótsagnirnar séu úti um allt í málflutningi stuðningsmanna innleiðingar þriðja orkupakkans. Byrjum bara á þeirri augljósu mótsögn, að annars vegar sé ekkert í málinu en hins vegar skuli allt bíða þar til málið er útrætt svo hægt sé að klára það núna og enginn samningsflötur eða samtalsflötur á neinu öðru. Það er eitthvað sem gengur ekki upp í þeirri nálgun. Ef ekkert er í málinu er það ekki þannig að meira að segja sérstök áhugamál Vinstri grænna eins og kynrænt sjálfræði fást ekki rædd á hinu háa Alþingi. Það er eitthvað skrýtið við það. Svo er verðið. Ég er eiginlega ekki enn þá búinn að átta mig alveg á hvort hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir var hreinlega að segja brandara, reyna að gera gys, í Morgunblaðinu í morgun þar sem hún talaði um að allt benti til þess að innleiðing þriðja orkupakkans myndi sennilega lækka raforkuverð. Öll rök bentu til þess. Það setur þetta í allt annað samhengi þegar bunan hefur staðið upp úr þingmönnum eins og hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur um að hér sé ekkert að varast, innleiða skuli þetta hið snarasta og helst skuli taka réttinn af þingmönnum til að tjá sig um málið svo hægt verði að klára málið sem fyrst og taka þá upp umræðu um kynrænt sjálfræði, sem er væntanlega það næsta á listanum. Þó að [[Forseti hringir.]]ég nefni bara þetta tvennt get ég komið inn á fleiri mótsagnakennd atriði í seinna andsvari mínu. Þar er af nógu að taka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir svarið. Ég held að ég sé ekki einn um að hafa skilið efnislegt innihald þessara orða hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur sem svo að hún væri þarna að slá á létta strengi, þetta væri sú tegund af kímnigáfu sem oft hefur verið kölluð kaldhæðni, vegna þess að hún hefur flutt mál sitt á þann hátt að hér eigi að innleiða þriðja orkupakkann með fyrirvörum, einmitt til að koma í veg fyrir að við tengjumst innri markaði Evrópska orkunetsins, til að koma í veg fyrir að við lendum í því að orkan verði seld þangað sem myndi hafa í för með sér hækkandi raforkuverð. Er það gagnkvæmur skilningur hv. þingmanns að [[Forseti hringir.]]í sölum Alþingis og í blaðagreinum og viðtölum sé verið að segja brandara meira en nokkuð annað?
Virðulegur forseti. Ef ekki væri fyrir það að hv. þingmaður og varaforseti Alþingis, Bryndís Haraldsdóttir, virtist hafa sérstakan áhuga á því að svipta okkur, efasemdarmenn um innleiðingu þessa orkupakka, málfrelsinu hér á hinu háa Alþingi væri auðvitað skynsamlegast að líta á þetta sem einhvers lags tilraun til að segja brandara. Í fljótu bragði man ég ekki eftir vel heppnuðum brandara frá hv. þingmanni þannig að ég held að henni sé það ekki eðlislægt og ég held að við verðum að ganga þannig út frá því að hún sé raunverulega að meina það sem hún segir og það sem hún skrifar. Fyrst hvað varðar að hefta málfrelsi okkar, efasemdarmannanna, er það auðvitað forkastanleg afstaða frá varaforseta Alþingis. Horfum næst til þeirrar furðuveraldar sem hún teiknar upp í þessari blaðagrein sinni um að allt bendi til þess að verð muni lækka. Hún er sennilega ein þingmanna í sínu draumalandi, algjörlega úr tengslum [[Forseti hringir.]]við raunveruleikann í þessu máli.
Forseti minnir hv. þingmenn á rétt ávarpsorð þegar vísað er til samþingsmanna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, prýðisgóða ræðu, sem kemur einmitt inn á mikilvægi þess að hv. þingmenn setji ekki fram einhverjar fullyrðingar sem fá ekki staðist. Það á sérstaklega við um hv. þingmann sem við nefndum hér, Bryndísi Haraldsdóttur, og ég sakna þess, herra forseti, ég hef óskað eftir því að hún kæmi hingað og ræddi þetta við okkur en við því hefur ekki verið orðið. Það kemur sérstaklega fram í grein hennar sem ég vitnaði í áðan þar sem hún segir að það sé mikil neytendavernd í þessum orkupakka, og fleiri þingmenn hafa haldið því fram. Hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir hefur haldið því statt og stöðugt fram og auk þess hefur hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, þingmaður Viðreisnar, einnig haldið þessu fram. Þá leggja þær áherslu á að kaupandi geti skipt um orkusala. Það er athyglisvert að skoða skýrslu sem verkfræðistofan EFLA gerði. Í þeirri skýrslu kemur fram að það eru tiltölulega mjög fá heimili sem skipta um orkusala eða söluaðila. Árið 2017 voru það 370 heimili sem skiptu um söluaðila, en í landinu eru 140.000 heimili. [[Gripið fram í: 370?]]370 á móti 140.000. Hér er staðhæfing sem þingmenn halda fram um að þetta sé svo mikil réttarvernd og mikil neytendavernd o.s.frv., en svo er ekkert hægt að nota þetta vegna þess að munurinn er sáralítill. Það er enginn að skipta um orkusala. Við höfum það bara svart á hvítu. Það borgar sig að gera skýrslu um þetta. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvað þetta varðar, að þingmenn skuli setja fram svona staðhæfingar [[Forseti hringir.]]sem eiga ekkert heima í þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að mér hafði ekki dottið í hug að skoða þann fjölda heimila sem nýta sér raunverulega það svigrúm sem er undir núverandi regluverki til að skipta um orkusala, að það séu 370 af sirka 140.000 heimilum í landinu. Ég verð að viðurkenna að það er ekki mikil eftirspurn eftir þessum miklu úrræðum hvað neytendavernd varðar sem er verið að flagga í þessari tillögu sem einu af lykilatriðunum. Þetta er eiginlega bara ja, það jaðrar við að maður geti í samhengi hlutanna sagt að það nýti sér enginn þessar heimildir, þeir eru svo fáir. Þetta er alveg ótrúlegt og áhugavert að hv. þingmaður hafi vakið athygli á þessu. Ég varð svo hissa á þessu að ég er búinn að gleyma spurningunni.
Ja, hún var bara einmitt um að greina þetta nánar…
Já, og síðan þessi framsetning þingmanna að draga þetta fram sem eitt lykilatriði, eitt lykilhagsmunaatriði í málinu, sem kalli á þessa hröðu og klúðurslegu innleiðingu regluverksins, að það sé neytendavernd og gegnsæi, tækifæri til að skipta um raforkusala, sem hér um bil enginn virðist nýta sér. Í hverju felst gegnsæið? Ég veit það ekki. Fleiri reikningum frá fleiri aðilum? Ég þekki það ekki. Það væri kannski ágætt ef einhver þekkir til sem gæti frætt mig um þetta mjög svo merkilega gegnsæi. Ég gef mér ef heimildin til að skipta um raforkusala er stóra málið hvað neytendaverndina varðar þá vona ég að það sé eitthvað burðugra [[Forseti hringir.]]sem snýr að gegnsæisrökunum.
Herra forseti. Þetta eru ótrúlegar tölur. Hér staglast þingmenn á þessu fram og til baka; aukin neytendavernd, hægt að skipta um orkusala. Og svo kemur bara í ljós að það eru örfá heimili í landinu sem nýta sér það vegna þess að ávinningurinn er enginn, það er bara staðreynd. Við verðum að fara að taka þessa umræðu með þeim hætti að hv. þingmenn geti ekki fullyrt svona hluti án þess að þurfa að svara fyrir það með rökum og upplýsingum. Það erum við Miðflokksmenn að gera og höfum verið málefnalegir hvað það varðar. En ég er sammála hv. þingmanni að það skortir allt gegnsæi í þessu líka. Raforkureikningarnir eftir innleiðingu þessara orkupakka til heimilanna eru orðnir [[Forseti hringir.]]alveg ótrúlegur frumskógur. Þetta er orðið nokkrar blaðsíður og er illskiljanlegt. [[Forseti hringir.]]Það vantar allt sem heitir gegnsæi, t.d. bara í raforkureikningunum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég leysi þetta í mínu heimilisbókhaldi með því að borga bölvaða orkureikningana, greini þá ekki mikið, það er betra fyrir sálartetrið. Ég held að það verði áhugavert og kannski svona hluti af því sem við ættum kannski að skoða hér næsta klukkutímann eða tvo ef flötur er á, að reyna að átta okkur á hvað það er í gögnum málsins sem er kallað röksemd fyrir þessu aukna gegnsæi og að hvaða leyti það á að bæta kjör fyrirtækja og einstaklinga og vernda hagsmuni þeirra. Ég verð að viðurkenna að ég hef bara misst af því efnisatriði í framsögu hæstv. ráðherra í upphafi og síðan í nefndaráliti [[Forseti hringir.]]framsögumanns nefndarálits. En það er full ástæða til að skoða [[Forseti hringir.]]hvort þar sé eitthvað sem burður er í.
Herra forseti. Enn bætist í þær upplýsingar sem hér koma fram um þetta mál. Það er alveg makalaust. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni, fyrir þá ræðu sem hann flutti. Ég hef haft nokkrar áhyggjur af þeim efasemdum sem fram hafa komið við orkupakkann í umsögnum. Ég hef tekið mjög alvarlega t.d. afstöðu ASÍ til þessa gjörnings, en ég verð að viðurkenna að ég hef haft einna mestar áhyggjur af samtökum grænmetisbænda, þ.e. garðyrkjubændum. Ég held ég muni rétt að hinn skeleggi formaður þeirra hafi sett fram í viðtali í blaði fyrir nokkrum vikum eða mánuðum að þriðji orkupakkinn sé líklegur til að ganga af garðyrkjunni dauðri. Þá spyr maður: Er það svo að verð á raforku eigi eftir að lækka? Eftir því sem sagt er, sem maður hefur náttúrlega enga trú á. En ég hef miklar áhyggjur af því að þetta mál komi illa við garðyrkju, eins og ég sagði í gær eða fyrradag, þetta rennur svolítið saman, þegar hér var sérstök umræða um vöxt og viðgang garðyrkjunnar og það stóð upp úr öllum, skiljanlega og að góðu, að menn vildu veg garðyrkjunnar sem mestan. En á sama tíma eru menn að keyra í gegn þingsályktun sem mun væntanlega gera mönnum alla vega mjög erfitt fyrir að reka. [[Forseti hringir.]]Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hefur skoðun á því hvernig þetta fer ekki saman?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Það er furðu oft í þessu starfsumhverfi okkar þingmannanna að hljóð og mynd fer ekki saman og í þessu tilviki er það raunin. Ég gerði mér far um að hlusta á obbann af þeim ræðum sem voru fluttar í umræðu um bætta stöðu garðyrkjunnar í byrjun dags í gær, [[Gripið fram í: Í fyrradag.]]- í fyrradag er það væntanlega orðið, einmitt - það er bara eitthvert rof þarna á milli skynjunar á stöðu mála, að sömu þingmenn geti haldið þær ræður sem þar voru fluttar, margar hverjar, en eru síðan alveg fyrirvaralaust áfram um innleiðingu þessa þriðja orkupakka þrátt fyrir m.a. umsagnir Sambands garðyrkjubænda. Og staðreyndin er sú, ég er svo sem ekki búinn að telja, ég hef þetta eftir minni, að meiri hluti umsagna um málið er neikvæður. Umsagnaraðilar um málið eru stór fyrirtæki, hagsmunasamtök, stofnanir, einstaklingar, þannig að það er öll flóran. Meiri hlutinn, held ég treysti mér til að segja, er með miklar eða mjög miklar efasemdir um málið. Það er mjög skrýtið að horfa á hópinn, þingflokka ríkisstjórnarflokkanna þriggja sem meira og minna allir voru andsnúnir þessu fyrir ekki löngu síðan, en ekki kemur á óvart að Samfylkingarflokkarnir þrír séu fylgjandi málinu, við því var að búast, [[Forseti hringir.]]en að stuðningsmenn ríkisstjórnarflokkanna sem töluðu með þeim hætti sem þeir gerðu, [[Forseti hringir.]]séu það og styðji málið, það er mjög athyglisvert.
Herra forseti. Já, í sjálfu sér er það makalaust að menn skuli taka þennan pól í hæðina og af þeirri ástæðu einni, þ.e. af afleiðingum fyrir garðyrkju og fleiri fyrirtæki, held ég að menn ættu að hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé ekki þess virði, að það sé betra að hugsa sig um, taka sér tíma til umhugsunar og fara betur ofan í málið, gaumgæfa það betur, leita meiri upplýsinga og eins og hér hefur komið fram í þessari umræðu, að gera almennilega úttekt á fjárhagslegum afleiðingum þess fyrir land og lýð að taka þetta inn með þeim hætti sem við gerum. En eins og fram hefur komið í umræðunni að þar sem þetta er þingsályktunartillaga þá þarf ekki kostnaðarmat. Þetta er öðruvísi en með lagafrumvarp vegna þess að þar þarf kostnaðarmat. En í þingsályktunartillögu um þetta risavaxna mál þarf ekki kostnaðarmat. En ég ætlaði að spyrja hv. þingmann hvort hann væri mér ekki sammála um að það [[Forseti hringir.]]væri betra að fara sér hægt í þessu máli, taka sér tíma til að gaumgæfa það og gera fjárhagslega úttekt.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að það væri mikið til þess vinnandi að við tækjum eitt, tvö skref til baka og gæfum okkur svigrúm til að gaumgæfa málið betur. Það er nú þannig að hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, lýsti því yfir fyrir ekki löngu síðan að hún sæi fyrir sér að málið gæti dregist fram á haustþing 2019. Þegar ráðherra málaflokksins, sem sagt annar þeirra ráðherra sem fer með málið sem fellur undir þriðja orkupakkann, talar með þeim hætti er orðið alveg augljóst að menn eru ekki í neinu tímahraki. Tjaldið er fallið um leið og yfirlýsing sem þessi kemur fram. Tímahrakið er ekki til staðar. Það sem virðist hafa keyrt málið áfram er að ríkisstjórnarflokkarnir hafi talið illu best af lokið. Þannig horfir það við mér, því miður.
Hæstv. forseti. Þessi ræða mín er framhald af síðustu ræðu þar sem ég byrjaði að fara yfir það sem ég kallaði fyrirvaraleysi Alþingis. Ég endaði síðustu ræðu mína á því að fara yfir þær leiðir sem stjórnvöld hyggjast fara með atbeina Alþingis til að koma þessum fyrirvörum fyrir í lögum um raforku. Hvað felst í þessari lagasetningaraðferð? Það er verið að setja raforkulög, þau hin sömu og mælt er fyrir um í þingsályktunartillögu á fjögurra ára fresti, um stefnu um uppbyggingu flutningskerfis landsins og með þessari tilteknu stefnu stjórnvalda skal með þingsályktun sérstaklega kveðið á um hvort sæstrengur er lagður eða ekki. Með einföldun má því segja að þessi nýja 6. mgr. 9. gr. raforkulaga endurtaki það sem nú þegar er í 39. gr. a sömu laga. Hún gerir það eitt að undirstrika kannski enn frekar að ákvörðunin um sæstreng á Íslandi fari eftir þingsályktun Alþingis um stefnu um uppbyggingu flutningskerfis sem sett er á fjögurra ára fresti. Þá mætti færa rök fyrir því að þessi lagabreyting hér sé í raun og veru óþörf sökum innihaldsleysis. Þessi ræða mín hér og sú fyrri eru að uppistöðu til minnihlutaálit atvinnuveganefndar er varðar þau lög sem verða til umfjöllunar hér. Ef markmiðið er að tryggja Alþingi og löggjafarvaldi þess úrslitavald varðandi ákvörðun um hvort tengja eigi íslenska raforkukerfið við raforkukerfi annarra landa er lágmark að fara fram á það að setja efni þingsályktunartillögunnar í lög og tryggja um leið að með því að báðir aðilar löggjafarvaldsins, þ.e. Alþingi og forseti Íslands, komi að þeirri ákvörðun, sérstaklega þar sem nú á að hafa almannahagsmuni að leiðarljósi, eins og segir í lögskýringargögnunum. Það sem er kannski alvarlegast í þessu er að það er erfitt að sjá að samkvæmt EES-samningnum sé unnt eða heimilt, eins og ég hef farið yfir í fyrri ræðum mínum, að innleiða reglugerð eða tilskipun í landsrétt með fyrirvörum. Ég hef farið nokkuð ítarlega yfir það í fyrri ræðum mínum um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að það gengur trauðlega upp. Það er beinlínis gengið út frá því að það sé ekki gert heldur séu innleiðingar gerðar á þann hátt að það sé búið að leita sátta í sameiginlegu EES-nefndinni. Í framhaldi af því ber að geta þess að það sem íslensk stjórnvöld áforma í þessu er að innleiða þriðja orkupakkann en setja svo í þingsályktun fyrirvara um úrslitavald Alþingis vegna sæstrengsins. Í því samhengi er ekki hægt að horfa öðruvísi á það en að Ísland baki sér þjóðréttarlega skuldbindingu til að innleiða reglugerð, m.a. 713/2009 með þeim undirgreinum sem þar eru og hafa margsinnis verið tíundaðar hér, í landsrétt enda er ætlunin í þessu að innleiða pakkann í samræmi við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, samanber 7. gr. samningsins. Þá komum við að því að einna helst virðast tvær leiðir færar ef ætlun stjórnvalda og löggjafans er að tryggja hagsmuni Íslands með því að forðast stjórnarskrárbrot og yfirþjóðlegt vald, annaðhvort að sleppa innleiðingunni á þessum téðu reglugerðum með það að leiðarljósi að tryggja þá að hið yfirþjóðlega vald, ACER, nái ekki til Íslands og [[Forseti hringir.]]taka þá úr sambandi tengingarnar við tilskipun 72/2009 við reglugerð 713/2009 og 714/2009 eða í annan stað að hafna innleiðingu þriðja orkupakkans.
Herra forseti. Við höfum talað nokkuð í þessari umræðu um þá fyrirvaraleið eða þann skort á fyrirvörum sem er í þessu máli. Mig langar til að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir það með mér hvaða ástæðu hann telji fyrir því að ríkisstjórnin sem ber þetta mál fram vill ekki eða þorir ekki eða kærir sig ekki um að fara auðveldustu leiðina til að fá fram lögformlega fyrirvara, þ.e. að fara með þetta mál til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá þar fyrirvara frá ESB sem virkar, fyrirvara sem er ótvíræður og óumdeildur. Hefur hv. þingmaður skýringu á reiðum höndum um hvers vegna stjórnvöld hafa ekki gert þetta? Fyrirvari sem á eftir að setja í reglugerð, fyrirvari sem er settur með almennum orðum í greinargerð, fyrirvari sem byggist á því að tveir ágætir menn annaðhvort hittust yfir samloku og sódavatni eða kaffibolla og vínarbrauði eða töluðu saman í síma og deildu skilningi á einhverju ákveðnu málefni getur varla talist lögformlegur fyrirvari. Þess vegna ítreka ég þá spurningu til hv. þingmanns hverja hann telur ástæðuna eða ástæðurnar fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki fara þá leið sem er einboðin í þessu máli, þ.e. að vísa málinu aftur til sameiginlegu nefndarinnar og fá þaðan alvörufyrirvara.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir andsvarið. Það er von að menn spyrji hvernig í ósköpunum standi á þessu ef ætlun stjórnvalda er þessi sem ég lýsti í ræðunni, að setja fyrirvara inn í löggjöf sem eigi að halda. Ég er satt að segja farinn að hallast að því af því að það er enginn skortur á lögfræðimenntuðu fólki, hvorki í þessum þingsal, í liði ráðherra né í ráðuneytunum þar sem lunginn af þessari vinnu fer fram, hvort ætlunin sé ekki bara að fara í fulla innleiðingu án þess að það séu nokkrir annmarkar. Er það ekki bara heildarmálið? Er ekki bara tjaldið fallið? Er það ekki það sem stendur til? Ef það væri raunveruleg ætlun stjórnvalda að setja einhvers konar hömlur væri vissulega leiðin sú að fylgja lögum nr. 2/1993, samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, þá einkum 102. gr. þar og með tilvísan í 109., 97. gr. o.s.frv. Allar þær greinar sem ég hef farið nokkuð ítarlega yfir miða að því að þetta sé gert í fullri sátt og að EES-ríkin tali einum rómi, þ.e. að ekki séu settir slíkir fyrirvarar sem gera það að verkum að málsvörn eins ríkis sé ekki [[Forseti hringir.]]samhljóma annars ríkis innan Evrópska efnahagssvæðisins.
Herra forseti. Mér finnst einhvern veginn að í þessum orðum hv. þingmanns kristallist nokkuð það sem fram kom í álitsgerð nokkurra lögspekinga, að þessari aðferð, þ.e. þessari vegferð hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar, fylgdi lagaleg óvissa. Við höfum rætt þetta hugtak nokkuð hér í þessum umræðum og þess vegna verð ég líka að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki ónotaleg tilfinning eða jafnvel óþolandi að það skuli eiga að samþykkja þetta mál á þinginu þegar menn vita að þessari afgreiðslu fylgir lagaleg eða lögfræðileg óvissa. Spurningin hlýtur að vera: Hvað er það sem rekur menn í þessa óvissuferð með hagsmuni landsins og þjóðarinnar í farteskinu? Hvers vegna leggja menn upp í óvissuferð með fjöreggið? Hvað rekur menn til þess? Hvaða nauðsyn er til þess? Hvað liggur á að gera það? Hvers vegna ætti að gera það? Þetta eru nokkrar spurningar sem ég vildi kasta í átt að hv. þingmanni. Eins og fram hefur komið í umræðum okkar þau dægur sem við höfum verið hér virðast fæðast á þessu máli nýir fletir á hverjum degi. Það virðast koma fram nýjar upplýsingar eftir því sem meira er kafað ofan í málið sem gerir [[Forseti hringir.]]enn nauðsynlegra að tekinn sé tími í að afgreiða þetta mál með einhverjum hætti.
Herra forseti. Hér hefur nokkuð ítarlega verið farið yfir það að í þessu felist lögfræðileg óvissa. Hún felst einmitt í því að ef við innleiðum pakkann að fullu geti falist í því stjórnarskrárbrot vegna þess að íslenska stjórnarskráin hreinlega heimili ekki slíka innleiðingu, hún heimili okkur ekki að gera það sem í innleiðingunni felst, að framselja vald að því marki sem þar greinir. Hv. þingmaður talaði um fjöreggið og ég held að við séum alveg klárlega að tala um fjöregg þegar við tölum um orkuauðlindir okkar Íslendinga, alveg eins og aðrar auðlindir, og þá verð ég að minnast á það hér eina ferðina enn að þegar við höfum verið í þeim sporum áður, eins og hvað varðar fiskimiðin okkar, veiðar og vinnslu, settu forvígismenn okkar, sem þá áttu sæti á Alþingi, það inn í g-lið 1. töluliðar XII. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að Íslandi væri heimilt að beita áfram höftum sem eru í gildi við undirritun samnings um eignarrétt erlendra aðila og/eða eignarrétt aðila sem ekki eru búsettir á Íslandi á sviði fiskveiða og fiskvinnslu, þ.e. af því að þarna varðaði þetta gríðarlega mikla og mikilsverða hagsmuni okkar Íslendinga sem við höfum barist fyrir í stríðum settum við það sérstaklega inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið [[Forseti hringir.]]enda hefur aldrei verið nokkur vafi á því að þessi viðauki myndi halda.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var mjög góð og upplýsandi. Það er alveg ljóst að hv. þingmaður hefur sett sig vel inn í þetta mál, sérstaklega hvað varðar afsal á forræði sem er grundvallarspurning í allri þessari umræðu. Það var áhugavert að fylgjast með Kastljóssþætti þar sem formaður utanríkismálanefndar var að ræða valdaframsalið. Í því sambandi er áhugavert að líta á álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar sem hefur oft verið nefnt hér, en þar segir, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af framansögðu er torvelt að líta svo á að framsal ríkisvalds samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 sé vel afmarkað og skilgreint. Virðist fremur verða að líta svo á að valdheimildir ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar yrðu óljósar og háðar túlkun á þeim hugtökum sem að framan greinir.“ Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Er það ekki alvarlegur hlutur ef maður hefur óskeikult vald og getur ekki séð fyrir hvar það endar? Það er óskýrt og óskilgreint, ómögulegt að sjá hvar það endar. Hv. þingmaður er vel að sér í þessu þannig að ég spyr: Er þetta ekki [[Forseti hringir.]]verulegt áhyggjuefni, hv. þingmaður?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni kærlega fyrir andsvarið. Jú, stjórnarskrá okkar Íslendinga er þannig úr garði gerð að hún heimilar ekki með berum orðum að framselja slíkt vald. Eins og tekið er fram í greinargerð þeirra félaga er hún þögul um þessar heimildir og þá ber að líta svo á að valdframsalið sem í þessu felst sé í trássi við stjórnarskrá. Því hefur verið lýst hér af hálfu starfsfólks utanríkisráðuneytisins í samtölum í hliðarherbergjum að þeim fyrirvörum sem ég fór yfir í ræðu minni, eða ræðum, sé ætlað að setja undir lekann í þeim stjórnskipunarvanda að innleiða án þess að brjóta stjórnarskrána. Það verður bara trauðla séð að þau lagarök sem þar er beitt haldi vatni. Það er alveg rétt að ef maður er með óskilgreint vald er enginn rammi utan um það hvar það byrjar og hvar því lýkur. Þeir fara einmitt inn á það, félagarnir, í sinni álitsgerð að þetta vald sé ekki skýrt afmarkað, þ.e. það má áætla að það gangi lengra en tiltekið er nákvæmlega í þeim orðum sem felast í téðum reglugerðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ágætu greiningu. Þarna erum við einmitt komin að kjarna málsins, að ríkisstjórnin er að velja þann kost sem er mjög hæpinn og alls ekki besti kosturinn. Besti kosturinn er að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina eins og hefur verið margnefnt hér, fá þá úr því skorið og fá þá varanlega undanþágu. Hér er verið að taka mikla áhættu sem enginn veit nákvæmlega hvernig kemur til með að enda. Mér fannst einmitt gott hvernig hv. þingmaður skýrði þetta út. Maður veltir fyrir sér hvers vegna stjórnvöld eru tilbúin að taka þessa áhættu. Það er nokkuð sem þarf að svara vegna þess að afleiðingarnar geta orðið verulegar ef síðan kemur í ljós að menn fóru fram úr sér, þetta kemur ekki til með að halda og við horfum fram á valdaframsal sem er verulega alvarlegur hlutur. Maður veltir því fyrir sér hvers vegna stjórnvöld eru tilbúin að taka þessa áhættu og fara leið sem er ekki besti kosturinn. Það finnst mér engan veginn hafa verið skýrt nægilega vel. Jú, það er talað um að menn óttist að EES-samningurinn geti farið í uppnám ef farin verður sú lögformlega leið að óska eftir því að málið verði tekið fyrir í nefnd sem hefur það [[Forseti hringir.]]hlutverk að leysa svoleiðis verkefni. Þetta vekur upp margar spurningar, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið. Talið hefur borist að hræðsluáróðri. Hér hefur verið valin verri leiðin á þeim forsendum að sú sem er lögfræðilega einföld og fyrirsjáanleg valdi pólitísku uppnámi. Þau orð hafa verið látin falla í ræðustól að við verðum ekki tekin neinum vettlingatökum af hálfu Evrópusambandsins ef við kjósum að fara þá leið sem er augljóslega best við lestur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það er gegnumgangandi taktur eða þema í gegnum allan samninginn að leita sátta. Allt miðar að því að ef upp koma einhver álitaefni eða eitthvað sem getur orðið til þess að það steyti á milli aðildarríkja EES eða milli Evrópska efnahagssvæðisins og Evrópusambandsins sé allt gert til þess og allra ráða leitað til að ná sáttum. Engin ákvæði eru um að þá skuli beita refsiaðgerðum, að þess megi vænta að menn verði gerðir brottrækir úr þessu samstarfi, njóti minni réttinda innan þess eða nokkurn skapaðan hlut, enda hef ég kallað eftir því við stjórnarliða sem hafa haldið þessu fram, þar á meðal hv. þingmann, [[Forseti hringir.]]formann utanríkismálanefndar, Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, að upplýsa um það í hverju þessi pólitíska upplausn ætti að felast.
Herra forseti. Mig langar aðeins að beina sjónum að því hvert sambandið sé í raun og veru á milli innleiðingar orkupakka þrjú, tilskipunar Evrópusambandsins, sem við hér ræðum og afkomu almennings. Með orkupakka þrjú verðum við Íslendingar skyldugir til þess að taka upp markaðskerfi Evrópusambandsins hvað raforku varðar þótt það henti engan veginn íslenskum aðstæðum, eins og t.d. Vinstri grænir lögðu áherslu á í sinni umræðu þegar orkupakki eitt og tvö voru innleiddir, og það var rík áhersla Vinstri grænna að þetta hentaði engan veginn íslenskum aðstæðum. Þess vegna kemur það náttúrlega verulega á óvart að þessi sami flokkur, þessir sömu stjórnmálamenn, hæstv. forseti, Steingrímur J. Sigfússon, og fleiri skuli núna ætla að keyra þetta mál í gegn. Það vekur bara furðu, herra forseti, ef ég má orða það þannig. En þessi leið, að fara að innleiða þetta í umhverfi sem hentar ekki, er mjög líkleg til að valda óstöðugleika þegar kemur að verðlagi, jafnvel hættu á orkuskorti og hærra meðalverði þegar kemur að ýmsum þáttum er lúta að raforku. Þetta lýtur að sjálfsögðu að þjóðarhagsmunum. Ef við skoðum það nánar er kjarninn í þessu sá að stjórnvöld mega ekki skipta sér af því hvernig flæði orkunnar kemur til með að vera þegar sæstrengur verður kominn. Innlend fyrirtæki lenda í beinni samkeppni um raforkuna við fyrirtæki í Evrópusambandinu vegna þess að orkan verður seld þeim sem bjóða hæsta verðið. Það er bara lögmál framboðs og eftirspurnar. Við erum því að horfa á að íslenskur iðnaður og íslensk fyrirtæki þurfa að fara að keppa við fyrirtæki í Evrópu um raforku. Við sjáum öll hvert það getur leitt okkur. Síðan hafa stjórnvöld í raun og veru engin úrræði til að reyna að stýra því. Þetta er eiginlega má segja svona vogunarspil eins og sagt er, og það er gríðarleg áhætta fólgin í því, að mínu mati, að treysta því að bann við að hér verði lagður sæstrengur haldi yfir höfuð gagnvart Evrópurétti og síðan verður bara mikill þrýstingur frá þessum hagsmunaaðilum sem vilja selja orkuna og eru að fara í framleiðslu, virkjunarframkvæmdir, uppsetningu á vindmyllugörðum o.s.frv. Það verður mikill þrýstingur frá þeim aðilum að stoppa það ekki að lagður verði sæstrengur. Það eru því svo margir óvissuþættir í þessu. Með þessum orkupakka erum við að taka mjög mikla áhættu hvað varðar afkomu almennings. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Þetta er hins vegar barið áfram, ef svo má að orði komast, með þeim rökum að miðstýring orkumála sé nauðsynleg til að ná tökum t.d. á loftslagsvánni. Þá er náttúrlega verið að hugsa fyrst og fremst um Evrópu vegna þess að þeir hafa mikla þörf fyrir þessa hreinu orku sem við höfum. Ég held einmitt að Evrópusambandið leggi svo mikla áherslu á þetta vegna þess að það hentar þeim. Þá erum við komin að því að við og afkoma almennings á Íslandi verður í öðru sæti í þeim efnum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Það er auðvitað ágætt að þingmaðurinn sé bjartsýnn og telji að hagsmunir Íslands verði í öðru sæti í þessum samanburði öllum. En það gætu einhver sjónarmið komið inn til viðbótar á milli hagsmuna Evrópusambandsins og okkar þannig að við gætum lekið eitthvað aðeins niður listann. Það sem vakti athygli mína í ræðu þingmannsins og mig langar til að koma inn á eru þessar vangaveltur um aðgang að hreinni orku og mikilvægi hennar til frambúðar, þeirrar endurnýjanlegu orku sem við eigum svo mikið af á Íslandi. Það hefur verið orðað þannig að við séum í einhvers lags æfingabúðum hvað það varðar að upplifa að við séum að nýta kjarnorku og kol til ýmissa verkefna sem kalla á raforku í tengslum við það sem stundum er kallað aflátsbréf, sem sagt upprunavottorð, sem raforkuframleiðendur geta selt frá sér til meira mengandi raforkuframleiðenda erlendis. Telur hv. þm. Birgir Þórarinsson að það sé einhver fótur fyrir því að lýsa þessu sambandi, þessu verkefni sem, eins og ég segi, hefur stundum verið lýst sem æfingabúðum í því að aðlaga sig því að nota orku sem er meira mengandi en það sem við erum raunverulega að nota? Þetta slær marga undarlega. Heldur þingmaðurinn að þetta sé raunsönn lýsing á því sem fram undan er á þessum sameiginlega Evrópumarkaði þegar menn eru farnir að kaupa orkuna úr potti þar sem kjarnorka, kol og [[Forseti hringir.]]græn orka eru saman í einum graut?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og einmitt greiningu hans á þessu sem er mjög athyglisverð. Ég held að Evrópusambandið viti nákvæmlega hvað það er að gera í þessum efnum. Þeir þurfa að komast yfir hreina orku. Við sjáum fram á orkuskipti vegna loftslagsbreytinganna og þeirrar alvarlegu stöðu sem er í þeim málaflokki, og þá reyna ríki og ríkjasamband eins og Evrópusambandið að tryggja sig til framtíðar þannig að þau geti brugðist við þeirri vá. Það felst í því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis. Þar sem slík notkun hefur afgerandi áhrif á loftslagsmálin, mengunarkvóta o.s.frv., eins og hv. þingmaður nefndi réttilega í því sambandi, þá er horft til Íslands. Ég hef nefnt hér að búið er að teikna það upp að héðan verði lagður sæstrengur. Það eru til kort þess efnis. Búið er að vinna mikla undirbúningsvinnu. Íslensk stjórnvöld hafa unnið mikla undirbúningsvinnu og bæði innlend og erlend fyrirtæki hafa komið að því verkefni. Við sjáum að búið er að teikna upp streng frá Íslandi til Bretlands og svo á meginland Evrópu. Þetta er allt stimplað í Brussel og að sjálfsögðu gert með samþykki íslenskra stjórnvalda, sem sýnir það að horft er til okkar með þessa hreinu orku. Hún er og verður verðmætasta orkan til framtíðar. Þess vegna eru einmitt þessir aðilar, fjárfestar, að huga að orkuframleiðslu á Íslandi, vindorkugörðum o.s.frv. Þeir vita að í þessu felast verðmætin. Þess vegna er það þeim mjög mikilvægt að sá möguleiki verði ekki stoppaður að hingað verði lagður sæstrengur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir svarið. Hann kom jafnframt inn á í svari sínu atriði sem snýr að uppbyggingu, eða sem sagt iðnfyrirtækjum, ég skildi hann þannig að það væru fyrst og fremst iðnfyrirtæki sem hann hefði í huga. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvort hann hafi áhyggjur af því að á t.d. því svæði sem hann þekkir best til, á Reykjanesi, hvort þar væri ástæða til að hafa áhyggjur. Nú er að hluta til, eftir minni bestu þekkingu þar á, afhendingaröryggi eða flutningskerfi þar á nippinu hvað varðar að afhenda þá orku sem kallað er eftir og auðvitað uppi áform um að bæta þar í og bæta þar úr. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að fyrirtæki á hans heimasvæði gætu fundið sig í vandræðum verði því samkeppnisforskoti, sem hagstæða orkuverðið er og hefur verið um langa hríð, kippt af fyrirtækjum, hafandi í huga að það eru margir þættir í rekstri fyrirtækja á Íslandi sem eru fyrirtækjum í raun óhagstæð; há skattheimta, fjarlægð frá erlendum mörkuðum, dýr aðföng, sem sagt innflutningur á hráefnum og þar fram eftir götunum? Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að verði þetta samkeppnisforskot tekið af fyrirtækjum á heimasvæði þingmannsins, að það gæti haft alvarleg áhrif á einhver fyrirtæki?
Herra forseti. Tvímælalaust er það áhyggjuefni hvaða áhrif þetta kæmi til með að hafa á rekstur fyrirtækja í framtíðinni. Við þurfum ekki annað en að horfa til Noregs í þeim efnum, að þar segir og kemur fram í norskri skýrslu um þetta að iðnaður á náttúrlega mjög mikið undir því að hafa hagstætt orkuverð, eins og t.d. bara pappírsiðnaður og málmiðnaður. Þeir hafa áhyggjur af því að það geti allt að 12.000 störf í Noregi tapast á landsbyggðinni vegna þessa og hliðaráhrifin séu allt að 30.000 störf til viðbótar, þannig að þetta sameiginlega orkukerfi Evrópu sé því veruleg ógn við atvinnulífið í Noregi. Væntanlega erum við að horfa upp á sömu stöðu á Íslandi hvað þetta varðar, að þessi samkeppni um orkuna geti riðið þessum fyrirtækjum að fullu, að þau ráði ekki við það orkuverð sem þeim býðst vegna þess að aðrir bjóði betur fyrir orkuna og þá verði hún seld úr landi sem er náttúrlega mikið áhyggjuefni. Þeir fjárfestar sem hafa mikinn áhuga á að fara hér í orkuvinnslu eru náttúrlega fyrst og fremst að hugsa um að hámarka sinn hagnað og arðgreiðslur. Menn fara ekki í þessa hluti út af einhverri góðgerðarstarfsemi þegar kemur að atvinnumálum á landsbyggðinni. Ég held að það sé alveg ljóst. Ég held líka að við þurfum að hafa í huga störf á landsbyggðinni t.d. í áliðnaðinum, á Austfjörðum sem dæmi, að þegar samningar renna út, raforkusamningar, við það fyrirtæki, hvaða tryggingu höfum við fyrir því að það fyrirtæki [[Forseti hringir.]]hætti ekki starfsemi þegar það fær ekki [[Forseti hringir.]]það orkuverð sem það telur fýsilegt? [[Forseti hringir.]]Það er því margt að varast í þessum efnum og mörg álitaefni.
Herra forseti. Mér fannst þetta mjög áhugaverð ræða hjá hv. þingmanni. Ég þakka kærlega fyrir hana. Þetta er svona ræða sem við höfum rætt stundum hér í salnum: Og hvað svo? Eða þá hvað næst? Og víst er það að við höfum vítin til að varast vegna þess að svo virðist vera í Noregi, þar sem meiri samkeppni er um orkuna og verðið hefur hækkað, að félag iðnrekenda þar hefur kvartað mjög mikið og borið sig illa undan vaxandi kostnaði við raforkuverð. Mér finnst að menn hafi ekki lagt nógu mikla áherslu eða alúð við þetta atriði við undirbúning málsins, þ.e. menn hafa sagt, eins og fram hefur komið í makalausri grein í Morgunblaðinu, að þessi samningur muni lækka orkuverð, sem ég tel persónulega að sé ekki nokkur einasti möguleiki á. Og þá miðar maður ekki síst við þá reynslu sem við þegar höfum af því að hafa innleitt tvo orkupakka áður. Þess vegna hlýtur maður að spyrja í fyrsta lagi: Hefur verið lögð nóg vinna í það að gaumgæfa þau áhrif sem innleiðing þessa orkupakka mun hafa, í fyrsta lagi fyrir heimilin í landinu, í öðru lagi fyrir lítil iðnfyrirtæki og í þriðja lagi fyrir orkufreka starfsemi, eins og t.d. starfsemi garðyrkjubænda? Hefur að mati þingmannsins verið lögð nóg vinna í þetta, þ.e. að reyna að gera sér í hugarlund þau áhrif sem þessi innleiðing mun hafa? Ég vil fá að vita hvað þingmanninum finnst um það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Mjög mikilvæg hugleiðing hjá honum og áhyggjur sem koma fram í andsvari hans. Svo virðist vera hjá okkur Íslendingum, a.m.k. hjá stjórnvöldum, að það er eiginlega vaðið áfram, fyrirhyggju vantar að kanna nákvæmlega áhrif stjórnvaldsaðgerða og í þessu tilfelli innleiðinga. Við þekkjum það frá kjötmálinu svokallaða. Það fór nánast engin greining fram þegar við komum sérstaklega að tollasamningnum við Evrópusambandið um landbúnaðarvörur. Það fór engin greining fram af hálfu stjórnvalda hvaða áhrif sá samningur gæti haft á íslenskan landbúnað, sem hann hefur, mjög víðtæk. En það hlýtur að vera gerð sú lágmarkskrafa gagnvart stjórnvöldum að gerð sé ítarleg greining á áhrifum á atvinnugreinar eins og landbúnaðinn. Sama á nákvæmlega við um þetta mál. Auðvitað á það að liggja nákvæmlega fyrir hvaða áhrif þessi orkupakki hefur á heimilin í landinu, fyrirtækin og matvælaframleiðendur, eins og garðyrkjuna og fyrirtæki sem eru háð orku. Þetta á allt að fara fyrir nefndina. Það er ekki nóg að fá einhver hagsmunasamtök á einn fund sem stendur yfir í hálftíma í nefndinni og láta það duga. Það þarf að gera [[Forseti hringir.]]kerfisbundnar rannsóknir á því hvaða áhrif þetta getur haft. Þessar athugasemdir hv. þingmanns eru mjög réttmætar í þessum efnum.
Herra forseti. Enda hafa einmitt komið fram í umsögnum sem hafa borist utanríkismálanefnd, t.d. frá Hagsmunasamtökum heimilanna, frá Sambandi garðyrkjubænda og frá ASÍ, ótti eða áhyggjur manna af því hvaða áhrif þessi innleiðing muni hafa. Þess vegna finnst manni það orka mjög tvímælis, eigum við ekki að orða það kurteisislega, að ekki skuli hafa verið gerð einhver úttekt á afleiðingunum hjá þeim sem eiga að borga brúsann af þessari innleiðingu, sem eru einmitt fyrst og fremst minni fyrirtæki og heimilin í landinu. Og er það í sjálfu sér þessi skortur á því að reikna þetta út og hafa þetta á hreinu. Getur hv. þingmaður verið sammála mér í því að bara þetta atriði sé nóg ástæða til að taka þetta mál til hliðar, fresta því til haustsins, fara betur yfir þessi atriði, þ.e. áhrif á þolendur í málinu og komast að því með ábyggilegum hætti hvaða áhrif þetta muni hafa? Vegna þess að ef þetta hækkar orkuverð til bæði fyrirtækja og fjölskyldna mun það í sjálfu sér líka spenna upp verðbólgu því að hækkun orkuverðs mun fara út í verðlag, það mun hækka verðtryggingu o.s.frv. Ríkisstjórnin dregur lappirnar í því að henda húsnæðisliðnum út úr verðtryggingarútreikningunum o.s.frv. Er ekki fullkomin ástæða til að leggja þetta mál til hliðar af þessari ástæðu einni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að það sé alveg tvímælalaust rétt hjá honum að full ástæða er til að fresta málinu hið minnsta fram á haustið og reyna að koma öllum þeim upplýsingum að sem eru nauðsynlegar. Hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir sagði í kvöldfréttum Stöðvar 2 í gær að búið væri að svara öllum spurningum, öllum spurningum hafi verið svarað fyrir nefndinni og í nefndarvinnunni og hér væru Miðflokksmenn bara að tefja umræður. Þetta eru náttúrlega alveg makalaus rök, herra forseti, að setja þetta fram með þeim hætti vegna þess að fjölmörgum spurningum er ósvarað. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, auðvitað hefur verkalýðshreyfingin áhyggjur af þessu máli. Hún hefur lýst því yfir í sérstakri umsögn að hún hafi miklar áhyggjur af málinu. Þetta varðar hag heimilanna og verkalýðshreyfingin ber hag heimilanna fyrir brjósti. Þetta gæti haft áhrif á kjarasamninga ef sýnt þykir að raforka muni hækka umtalsvert, sem hún mun gera þegar sæstrengur verður lagður. En það þarf ekki einu sinni til vegna þess að orkupakkinn leggur það til og gerir að verkum að hækka þarf eftirlitsgjald á orkuframleiðendur um ein 45% og því hefur verið lýst því yfir. Það kemur fram í umsögnum fyrirtækja komu fyrir nefndina, að það muni fara beint út í verðlagið. Það er ekkert verið að fela það fyrir almenningi. Það stendur svart á hvítu í umsögnum að þessar hækkanir muni fara beint út í verðlagið og hækka vísitölu á lánum heimilanna o.s.frv. Það er fullkomlega rétt hjá hv. þingmanni að það verður að staldra við. [[Forseti hringir.]]Það verður að fara með málið með þeim hætti að allar upplýsingar liggi fyrir.
Herra forseti. Þegar ég fór að hugleiða efni þessarar ræðu minnar stóð valið eiginlega um tvennt, annars vegar að fara gaumgæfilega yfir þau áhrif sem innleiðing þriðja orkupakkans gætu haft í framtíðinni varðandi uppskipti á Landsvirkjun. Þetta atriði mun ég örugglega taka fyrir í ræðu. En það var hins vegar annað sem mig langar að minnast á, ekki síst núna í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað hér í kvöld og nótt, þ.e. kynningin á þessu máli, sérstaklega gagnvart almenningi og öðrum haghöfum eða hagsmunaaðilum, t.d. fyrirtækjum, garðyrkjubændum o.fl. Af því að hv. þm. Birgir Þórarinsson vitnaði í orð formanns utanríkismálanefndar um að öllum spurningum hefði verið svarað, þá er það samt þannig að sá sem hér stendur hefur lagt fram nokkrar spurningar sem ekki hafa fengist svör við. Þær spurningar sem undirritaður lagði fram lúta að kostnaði utanríkisráðuneytisins vegna innleiðingar orkupakka þrjú. Eins og við öll vitum varð uppi fótur og fit í utanríkisráðuneytinu, menn flugu hingað heim erlendum sérfræðingi, Íslandsvini sérstökum, sem var sendur hingað til Íslands til að hræða okkur með Evrópusambandinu. Ég er sem sagt búinn að leggja fram fyrirspurn um hvaða kostnaður hefur orðið af innleiðingu þessa pakka af álitsgerðum, innlendum og erlendum, hvernig sá kostnaður skiptist, og síðan af almennum kynningarkostnaði. Eins og allir vita hefur hæstv. utanríkisráðherra ferðast nokkuð um landið til að kynna þetta mál. En hann hefur verið að kynna málið nánast eingöngu og eingöngu, ef ég þekki það rétt, fyrir innmúruðum og innvígðum Sjálfstæðismönnum. Í sjálfu sér er ekki gott að henda reiður á hvort hæstv. ráðherra var að kynna orkupakka þrjú eða utanríkisráðherrann sjálfan, svona í ljósi ástandsins innan flokks í Sjálfstæðisflokknum. Það vitum við ekki um. Þess vegna fannst mér óhjákvæmilegt að leggja fram fyrirspurn um það hvað t.d. þessi kynningarferðalög utanríkisráðherrans um landið, til að kynna orkupakkann, hafa kostað. Við verðum að vita um alla þætti þessa máls. Þess vegna er nauðsynlegt að komast að því, fyrir utan það að væntanlega koma fram í svarinu við þeirri fyrirspurn sem lögð hefur verið fram einhverjar upplýsingar um hvernig þeirri kynningu var háttað. Við höfum verið að halda því fram hér, byggt á tilfinningu og öðru, að kynning fyrir almenning hafi verið algerlega ónóg. Við sjáum það ekki síst á því hvað almenningur veit um þetta mál. Auðvitað er það skiljanlegt að fólk sem er ekki innviklað í málið, ef ég get orðað það þannig, skilji ekki til hlítar í hverju málið felst og um hvað það snýst. Ég verð að segja að það hefur líka komið í ljós að ýmsir hv. þingmenn hafa náttúrlega komið fram með þvílíkar yfirlýsingar í málinu að mjög greinilegt er að þar hafa menn ekki kynnt sér málið til hlítar og eiginlega í sumum tilfellum að litlu gagni. Það er til vansa að innleiða mál af þessari stærðargráðu án þess að þjóðinni, sem borgar brúsann og þetta bitnar á, ef ég get orðað það þannig, sé gerð grein fyrir því um hvað það snýst, hver aðalatriði málsins eru og það sé kynnt til hlítar. Þess vegna hljótum við að þurfa að krefjast þess, og það kemur væntanlega í ljós þegar ég fæ þessum spurningum svarað frá utanríkisráðherra, þá fáum við vonandi gleggri mynd af því hvernig þetta [[Forseti hringir.]]mál hefur verið kynnt fyrir almenningi og þá væntanlega jafnvel grundvöll til að [[Forseti hringir.]]við getum farið fram á það að meiri kynning fari fram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir ræðuna, sem var mjög góð vegna þess að hún kemur svolítið inn á þetta. Af hverju í ósköpunum er allt þetta vantraust sem okkur Miðflokksmönnum hefur verið kennt um að valda, meira en nokkrum öðrum? En það vakti einmitt einnig athygli mína að utanríkisráðherra, sem á kjördæmi á suðvesturhorninu, varði talsverðum tíma í að ferðast innan lands til að kynna þennan orkupakka og einkum og sér í lagi var hann að hitta flokksbræður sína, flokksbundna Sjálfstæðismenn, sem eru af þeim meiði að þeir sem eru í flokksstarfi og eru flokksbundnir eru gjarnan fólk sem fylgist mjög mikið með þjóðmálaumræðu og hefur jafnvel mjög sterkar skoðanir á stjórnmálum og er af þeim sökum oft meira inni í slíkum málum. Það er ekki eins og verið sé að kynna þetta fyrir fólki sem ekkert veit eða kynni sér lítið málin en hefur þó áhuga á að fá kynningu ef boðið er upp á hana. Er það ekki bara svo að þetta mál hefur kannski vísvitandi ekki verið kynnt nægjanlega fyrir almenningi í ljósi þess hversu gríðarlega stórt og mikilsvert það er íslenskum borgurum?
Herra forseti. Jú, hv. þingmaður, það er þannig, ekki síst vegna þess að það kom fram hér fyrr í kvöld að 63% þeirra sem afstöðu taka til þessa orkupakka eru á móti honum. Ég held ég muni það rétt að fram hafi komið hjá, ég held hv. formanni utanríkismálanefndar, það verður þá bara leiðrétt við mig, sú staðhæfing eða skoðun að eftir því sem menn hafi kynnt sér þennan pakka meira, þeim mun betur lítist þeim á hann. Mig minnir að ég hafi heyrt eitthvað slíkt. Þá hlýtur maður að spyrja: Er þá ekki akkur fyrir stjórnvöld og stjórnmálamenn að kynna þetta mál vel fyrir almenningi til að fá þá jákvæðari sýn almennings, jákvæðri afstöðu til málsins, ef það er þannig að þeir sem vita meira um málið en aðrir séu jákvæðari gagnvart málinu? Og þegar maður heyrir líka eitthvað svona, að þeir sem hafi kynnt sér málið vel lítist betur á það. En þá snýr maður málinu við og segir: Bíddu, og hverjum er um að kenna ef fólk veit lítið um málið? Ekki er hægt að ætlast til þess þó að það sé náttúrlega mikið upplýsingagildi og jafnvel skemmtigildi á köflum í því fólgið að fylgjast með umræðu eins og hér hefur staðið í nokkur dægur. En það er alveg næsta víst að þeir sem hafa fylgst með henni hafa öðlast meiri þekkingu á málinu. Þetta segi ég í mikilli einlægni vegna þess að við höfum náttúrlega sjálf verið er að kynnast málinu betur með því að fara vel yfir það hér í salnum. Og hvers vegna í ósköpunum leggja menn ekki á það áherslu að kynna málið með nokkrum sóma fyrir almenningi?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég verð að segja að þessar tölur eru náttúrlega nokkuð sláandi, ekki síst í ljósi þess að fylgi þeirra flokka sem eru fylgjandi þessum pakka, ef við lítum á kjörfylgi, er umtalsvert meira en sem þessu nemur, þessum 63%. Þetta er eins og fyrrverandi þingmaður, Ögmundur Jónasson, sagði að þetta er greinilega mál sem gengur þvert á flokka og flokkspólitískar skoðanir. Þessi 63% tala vekur athygli, en einnig vekur 70% talan athygli, 70% þeirra sem komu fyrir hv. utanríkismálanefnd voru mótfallin innleiðingu pakkans eins og hann kom mönnum fyrir sjónir. Maður verður að spyrja sig að því að þeir sem töldu sig hafa kynnt sér pakkann mjög vel voru jákvæðari. En hvaða gögn hefur fólk haft í höndunum til að kynna sér pakkann mjög vel? Hefur pakkinn verið kynntur fyrir fólki og hefur hann verið kynntur fyrir fólki á þann hátt sem við höfum upplifað, kynningu þeirra sem eru fylgismenn pakkans hér á Alþingi? Við höfum aldeilis gert athugasemd við þá kynningu. Hefur það verið mjög góð kynning? Hefur hún verið djúp eða hafa gögn verið greind eða rýnd á þann hátt að við getum sagt að sómi sé að? Mig langar til að spyrja hv. þingmann í hverju hann telji að þessi kynning þeirra sem tjáðu sig í þessari könnun hafi falist og hvort hún hafi að einhverju leyti verið af hálfu opinberra aðila?
Herra forseti. Ég verð að segja, hv. þingmaður, að ég leyfi mér að efast um það og þetta segi ég líka vegna þess að komið hefur í ljós, eða við höfum haldið því fram í þessari umræðu gagnstætt því sem ýmsir aðrir hafa haldið fram, þá segjum við: Þetta mál er flókið. Það er flókið að taka afstöðu til málsins. Það sýnir sig kannski best í því að þeir lögspekingar á Íslandi sem mest eiga að vita um mál af þessum toga eru ekki sammála. Þeir eru ekki á einu máli um hvernig þetta mál er vaxið. Þeir eru ekki á einu máli um áhrif þess. Þeir eru ekki á einu máli um stjórnskipuleg áhrif o.s.frv. Og þá segir maður: Ef það er svo að fremstu sérfræðingar þjóðarinnar eru ekki á einu máli, hvað þá? Stjórnmálamenn eru augljóslega ekki á einu máli og halda fram mjög andstæðum rökum, það eru að vísu ekki mjög mörg rök sem hafa komið úr ranni þeirra sem aðhyllast þennan pakka, heldur hefur orðræðan verið mest um þá sem ræða á móti þeim, ekki sem sagt um málið sjálft. En engu að síður er uppi mikill ágreiningur í pólitískum flokkum. Síðan vitum við samkvæmt upplýsingum sem okkur hafa borist - við vitum náttúrlega um þá kynningu sem var kynnt hér í kvöld, við vitum að í nánast öllum stjórnmálaflokkum, líka samfylkingarflokkunum, er andstaða meiri en jákvæðni gagnvart þessum pakka, og þá komum við enn að spurningunni: Hvers vegna eru stjórnvöld að troða þessu í gegnum Alþingi á methraða, í flaustri og í andstöðu við þjóðina? Ef þetta væri markaðsherferð væri hún það misheppnaðasta sem maður hefði nokkurn tíma séð. Ekki satt?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Það er auðvitað áhugavert að sjá og upplifa að þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi vissulega átt fundi með kommissar orkumála hjá Evrópusambandinu og í kjölfarið birt frétt á heimasíðu utanríkisráðuneytisins um meintan sameiginlegan skilning sem átti að vera einn af fyrirvörunum sem voru kokkaðir upp á handahlaupum virðist hann hið minnsta hvað Sjálfstæðisflokkinn varðar - það eru auðvitað báðir þeir ráðherrar sem fara fyrir þeim málum sem búa til hinn svokallaða þriðja orkupakka, hjá þessum tveimur ráðherrum upplifir maður það sem svo að meiri tími og orka hafi farið í að sannfæra eigið bakland um að þetta sleppi nú allt fyrir horn en orkan sem fór í að tryggja að að allri þeirri varúð væri gætt sem tilhlýðileg er í málinu og að menn nýttu það svigrúm sem EES-samningurinn gefur okkur til að senda mál til baka til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hvernig lítur það út gagnvart - velkomnir á svæðið, herramenn - hv. þingmanni að svona mikil áhersla hafi verið lögð á innri kynningu í staðinn fyrir að ræða málin við fulltrúa Evrópusambandsins?
Herra forseti. Þetta er öndvegisspurning sem hv. þingmaður lagði fyrir mig og ég þakka fyrir hana. Ég hef á tilfinningunni að drjúgur tími ráðherranna tveggja sem bera fram þetta mál að mestu leyti hafi farið í að sannfæra þingflokkinn sinn. Svo hefur staðið bunan upp úr ýmsum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, hverjum á fætur öðrum, sem sögðu: Ég var algjörlega á móti þessu máli en nú er ég frelsaður. Við vitum ekki hvernig það fór fram, en hjá forystumönnum ríkisstjórnarinnar virðist mikil orka og mikill tími hafa farið í, ef ég segi það bara á íslensku, að lemja liðið saman þannig að það gengi í takt. Þegar öll þessi orka er farin bara í það að lemja liðið saman svo það gangi í takt, sinna innvígðum og innmúruðum trúnaðarmönnum hér og hvar um landið, er kannski engin orka eftir til að sinna almenningi í landinu, jafnvel ekki almennum flokksmönnum í hverjum og einum flokki. Þetta á kannski ekki við um Vinstri græn sem við höfum verið í stappi við og orðaskaki í þinginu vegna þess að þeir vilja markaðsvæða orkulindirnar eða þá Framsóknarflokkinn sem er í smekkbuxum og nýjum skóm og með álímdan hártopp og belti og axlabönd. Öll þessi lýsing virðist ekki duga heldur fyrir t.d. Framsóknarflokkinn vegna þess að meiri partur flokksmanna hans virðist vera þver á móti þessum pakka. Eins og ég segi hefur mikil orka farið í bara nánasta baklandið, bara til að halda ríkisstjórninni í [[Forseti hringir.]]sjálfu sér á kili. Þá er ekki mikil orka eftir í alla aðra.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir svarið. Það tekur á og er tímafrekt að smala villiköttum, eins og fyrrverandi forsætisráðherra lýsti því í ríkisstjórninni 2009–2013. Því fer mjög fjarri að ég ætli að líkja þeirri kattasmölun við það sem á sér stað hjá stjórnarflokkunum núna og aldrei myndi ég lýsa þingflokki Sjálfstæðisflokksins með þeim hætti. Þar er reynslan og aginn það mikill að menn haga sér ekki með þeim hætti. En einmitt þess vegna er svo athyglivert hvernig mál þróuðust þar innan dyra frá því að stór hópur þingmanna var alveg þver í málinu og fann því allt til foráttu yfir í það að drjúgur hópur, að því er virðist, skrifaði sömu greinina með nokkrum smávægilegum breytingum, en efnislega sömu greinina, sem virtist hafa það hlutverk að vera haldreipi þegar kom að rökræðum við eigið bakland til að vísa í, eða hanga í réttara sagt, og grípa til. Ég hef ekki haft á tilfinningunni að það sé mikil sannfæring, a.m.k. ekki í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, fyrir því að málið sé gott eins og það er. Menn láta það hins vegar yfir sig ganga, það er eins og gengur. En mig langaði að spyrja hv. þm. Þorstein Sæmundsson út í eitt. Hann er kunnugur staðháttum frá fyrri tíð í Framsóknarflokknum og mér hefur þótt svo athygliverður snúningur þess þingflokks í þessu máli frá því að vera í heild sinni þver á móti [[Forseti hringir.]]yfir í það að vera algerlega grjótharður með.
Hæstv. forseti. Þetta er mjög athyglisverð skýring. Svo ég klári Sjálfstæðisflokkinn fyrst, verandi utanbúðarmaður og ekki þekkjandi vel til, minntu alltaf sinnaskipti þeirra þingmanna sem voru alveg þverir á móti yfir í það að vera harðir með mig eiginlega á áður- og eftirmynd af auglýsingu fyrir flösusjampó, menn voru frekar fúlir og upplitslitlir áður en þeir prófuðu eitthvert nýtt sjampó sem kláraði flösuna og síðan gengu menn borginmannlegir um á eftir. Þetta minnti mig svolítið á það. Hvað Framsóknarflokkinn varðar hefur mér virst, og ekki bara hefur mér virst, ég hef sannfæringu fyrir því, sem núverandi forysta flokksins sé hvorki stefnuföst né með miklar hugsjónir í farteskinu eða mikla sannfæringu. Sú lýsing sem ég beitti hér, í fyrrakvöld held ég, reitti einn hv. þingmann þess flokks til reiði þar sem ég sagði að flokkurinn hefði verið og væri í þessu máli eins og hundur sem eltir skottið á sér. Ég held að ég eigi ekki betri lýsingu. Ég segi þetta líka með fyrirvara um að hundurinn virðist hafa staðnæmst á einhverjum ákveðnum stað, en það er ekki búið að greiða atkvæði um þetta mál þannig að við vitum ekkert hvort þetta kemur til með að breytast. En í sjálfu sér var kannski eitthvað tvennt sem breyttist, og gáum að því að þar er líka bara verið að vinna í þingflokknum, þetta breyttist með tveimur pistlum sem formaður flokksins birti, fyrst um að ekki væri búið að ræða þetta nógu vel við þjóðina - það hefur ekki breyst enn þá - og þetta áttu að vera einhver varnaðarorð og einhverjir hafa örugglega haldið, svo sem baklandið, að nú ætti eitthvað að gera. Svo bara dó það út og menn sögðu: Já, [[Forseti hringir.]]við bara gerum þetta. Þetta lýsir tilvist þess flokks um þessar mundir.
Virðulegur forseti. Ég ætla að halda áfram enn um sinn með ræður sem ég ætla að skilgreina undir flokkinn: Og hvað svo? þ.e. hvaða áhrif innleiðing þriðja orkupakkans hefur annars vegar núna strax við innleiðingu gangi hún eftir og síðan aftur við þegar sæstrengur hefur verið lagður. Mig langar til að vekja athygli á sjónarmiðum og umsögn Landssambands bakarameistara. Núna er ég í rauninni að fara í gegnum þann hluta sem snýr að áhyggjum markaðsaðila af verðþróun og markaðsaðstæðum heilt yfir hvað rekstrarskilyrði varðar. Landssamband bakarameistara sendi hv. utanríkismálanefnd ítarlega umsögn, tvískipta, annars vegar samantekin sjónarmið og hins vegar lengri greinargerð sem er mjög áhugavert að lesa í gegnum. Þarf enginn að velkjast í vafa um áhyggjur þessara hagsmunasamtaka af starfsskilyrðum bakara á landinu. Ég ætla að fá, með leyfi forseta, að vitna stuttlega til ákveðinna atriða í umsögninni þar sem Landssamband bakarameistara byrjar á að lýsa hver áhrif af 2003 gildistökunni á raforkulögum voru. Með leyfi forseta, segir: „Við breytingar á orkulögum var þeim samningum einhliða rift“ - þ.e. samningum um ódýrara rafmagn á álagsminni tímum sem bakarí höfðu notið fram að því - „við það hækkaði raforkuverð til bakaría um allt að 50% og laskaði starfsumhverfi og dró verulega úr samkeppnishæfni þar sem hækkunin óhjákvæmilega hækkaði vöruverð. Þessi ákvörðun á breytingu raforkuverðs var andstætt vilja stjórnvalda, á þeim tíma, um að lækka verð á matvælum og hvatningu orkusala til að koma til móts við óskir bakara um að leita leiða til að lækka orkuverð. Staðhæfingar stjórnvalda síðustu misseri um að þessi breyting með markaðsvæðingu íslensks orkumarkaðar hafi leitt til lægra raforkuverðs eru rangar. Í þessu samhengi er hægt að benda á 5–8% hækkun á milli áranna 2015–2016.“ Landssamband bakarameistara heldur áfram, með leyfi forseta: „Þriðji orkupakkinn snýr einna helst að flutningi og sölu raforku á milli landa. Á það hefur verið bent að með innleiðingu tilskipunarinnar muni það hafa lítil sem engin áhrif hér á landi þar sem Ísland sé með einangrað raforkukerfi sem ekki er tengt við Evrópu. Sú einangrun er engin trygging fyrir því að Ísland muni ekki tengjast innri orkumarkaðnum í framtíðinni með lagningu sæstrengs. Með lagningu sæstrengs er ljóst að innleidd yrðu ný markaðslögmál sem myndu að óbreyttu hækka raforkuverð umtalsvert. Í því samhengi er vert að benda á að niðurstöður starfshóps iðnaðarráðherra frá árinu 2016, sem var meðal annars falið að greina þjóðhagsleg áhrif af lagningu sæstrengs, voru meðal annars þær að með lagningu sæstrengs myndi raforkuverð á Íslandi hækka umtalsvert. Í skýrslunni er tekið fram að meira en helmingur þeirrar kostnaðarhækkunar sem kæmi til yrði borinn af þeim hópum sem eru stærstu raforkunotendur fyrir utan heimili og stóriðju. Raforkuverð til iðnaðar, annars en stóriðju, myndi samkvæmt útreikningum hækka um helming.“ Það munar um það hjá fyrirtækjum sem nota drjúgt rafmagn. Landssamband bakarameistara endar umsögn sína á því að segja, með leyfi forseta: „Landssamband bakarameistara telur að innleiðing þriðja orkupakkans muni leiða til hækkunar á raforkuverði og þar af leiðandi veikja samkeppnisstöðu bakara sem og íslensks iðnaðar. Því leggst Landssamband bakarameistara alfarið gegn því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur á Íslandi.“ Eins og sjá má á mér þykir mér snúðar og annað kruðerí gott og ég ber hagsmuni bakarastéttarinnar fyrir brjósti, og ég veit að fleiri gera það hér inni. Ég held að við verðum að hlusta af svona bærilega mikilli sanngirni á sjónarmið stétta og hópa sem eiga mikla hagsmuni undir í þessu máli. Landssamband bakarameistara talar mjög skýrt um þá hættu sem þeir telja vofa yfir eigin samkeppnisstöðu á þeim markaði sem þeir starfa á.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Mér finnst hv. þingmaður koma inn á mjög mikilvæga punkta hér. Við erum að tala um hinar vinnandi stéttir, umsagnir frá þessum venjulega Íslendingi, þ.e. þeim sem vinna og þeim sem reka lítil og meðalstór fyrirtæki, sem eru burðarásinn í efnahag Íslands, það eru þessir aðilar. Hér fyrr í morgun hélt hv. þingmaður aðra ræðu sem fjallaði að meginefni til um umsögn Félags garðyrkjubænda. Ég kem frá svæði sem kallað er heitt svæði og þar er talsverð ylrækt. Ég ræddi við garðyrkjubónda sem notar lýsingu í sinni ylrækt en mjög lítið miðað við aðra sökum þess hvað hann ræktar. Hann borgar sem sagt heimilistaxta af því að hann er ekki nógu stór notandi. Í hans tilfelli er raforkan um 40% af heildarkostnaði við framleiðslu á því sem hann ræktar. En þeir sem eru stærri notendur og nota lýsingu mjög mikið eru að borga, að mér skilst, um 20% af framleiðslukostnaði í raforku, þ.e. fyrir orkuna, dreifingu og flutning. Mig langar að varpa því til hv. þingmanns hvort hann telji ekki, þar sem ég veit að hann þekkir vel [[Forseti hringir.]]til rekstrarumhverfis fyrirtækja, að þetta sé nokkuð hátt hlutfall kostnaðar og hvort menn megi við því að bætt sé í.
Virðulegur forseti. Ekki er líklegt að aðilum sem standa í fyrirtækjarekstri, og horfa til þess að útgjaldapóstur sem liggur á bilinu 20–40% af heildarútgjöldum geti hækkað um allt að helming, sé rótt á meðan slík breyting á rekstrarumhverfi gengur yfir. Það er líklegt að það fari langleiðina með að slá marga af, myndi ég halda. Það er ekki á vísan að róa með að menn geti velt út í verðlagið kostnaðarauka eins og þarna er um að ræða. Það eru ekki allir sem standa í rekstri sem er eins og sá sem við þingmenn stöndum að einhverju marki í, í tengslum við skattheimtu og ákvörðun þar um, þ.e. að þegar eitthvað vantar í budduna þá seilast menn bara til þess að hækka skattana. Þannig virkar það ekki í almennum rekstri fyrirtækis. Þegar þú ert með útgjaldapóst sem er, eins og ég segi, 20–40% af heildarútgjöldum, og sérð fram á verulega hækkun, þá er það bara högg á reksturinn sem skiptir gríðarlegu máli. Menn eiga ekki að taka því af einhverri léttúð, umræðu um slíkt, og segja bara: Í þessum pakka er ekki neitt, þetta hefur ekki áhrif á neitt. Þetta mun sennilega bara lækka raforkuverð, segja grínararnir. Þetta er auðvitað ekki boðleg umræða. Ég held að þeim aðila sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson vísar til þarna, sem finnur sig í þeirri stöðu að vera með um 40% af útgjöldum sínum tengdum ylræktinni til raforkukaupa, hljóti að vera mjög órótt með þá innleiðingu sem hér er yfirvofandi og þá breytingu á rekstrarumhverfi sem honum verður boðið upp á í kjölfarið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta leiðir hugann að því sem eru afleiður af þessu. Ef þetta hefur þau áhrif, þ.e. hækkunin á raforkuverðinu, að fyrirtæki í þessum rekstri leggi upp laupana, hvort sem það eru nú bakarar sem hætta að baka brauð eða garðyrkjumenn sem hætta að rækta grænmeti, hefur það þau áhrif að við þurfum samt sem áður að fá vöruna. Er þá svarið við því, eins og Evrópusinnarnir halda, að best sé að flytja þetta inn og þeir sem ekki geta framleitt hér verði þá bara að deyja? Við flytjum þetta bara inn frá Evrópu þar sem markaðurinn er. Hvaða áhrif hefur slíkt á kolefnisspor og hvar á að afla gjaldeyristekna fyrir slíku? Þetta leiðir mann að þeirri hugsun að fólk sjái bara ekki heildarsamhengi hlutanna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Þetta er því miður oft hin ískalda staðreynd sem blasir við. Þegar menn eru að tengja þessa raunheima okkar við umræðuna um umhverfismál fer ekki saman hljóð og mynd. Ef innlendir framleiðendur lyppast niður í breyttu rekstrarumhverfi eykst innflutningur með tilheyrandi kolefnisspori og öllu sem því fylgir. Nú minni ég á það sem ég sagði hér fyrr í morgun að samtök eins og Landvernd sendu ekki einu sinni umsögn um þriðja orkupakkann og engin samtök svipaðrar gerðar, þannig að ég held að menn séu bara ekkert að hugsa þetta á neinu leveli málsins, ef svo má segja, að þetta séu afleidd áhrif.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar aðeins að koma inn á þessar greinar sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið að skrifa, bæði í gær og í dag. Nú birtist grein í Fréttablaðinu í dag eftir Vilhjálm Árnason, þingmann Sjálfstæðisflokksins, þar sem hann heldur áfram á sömu braut og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir gerði í grein í Morgunblaðinu í gær, í þá veru að að það sé svo mikill hagur í því að innleiða þennan orkupakka vegna þess að í honum sé fólgin svo mikil neytendavernd. Í grein hv. þm. Vilhjálms Árnasonar segir, hann er að fjalla hér um orkupakkann, með leyfi forseta: „Reglur hans leiða til aukinnar neytendaverndar og stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila, sem alla jafna stuðlar að lægra verði …“. Þetta er nánast orðrétt sama setning og í grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur í Morgunblaðinu í gær. Nú hef ég fyrr í þessari umræðu sagt frá upplýsingum frá EFLU verkfræðistofu þess efnis um 370 heimili hafi skipt um söluaðila - það er neytendaverndin, lægra verðið sem verið er að tala um - árið 2017. Af 140.000 heimilum hafa 370 skipt um söluaðila, herra forseti. Það eru sem sagt 0,3% heimila í landinu sem nýta sér hina svokölluðu neytendavernd sem er svo ríkuleg í þessum orkupakka að áliti þessara hv. þingmanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er þetta ekki farin að verða ámælisverð framsetning af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins og villandi málflutningur?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Jú, ég held að þarna séu menn farnir að mála mynd sem er ekki raunveruleg miðað við efnisatriði málsins. Ég skaust hérna inn í hliðarherbergið og sótti þingsályktunartillöguna eins og hún liggur fyrir. Ég fletti ekki í gegnum nefndarálitið en hvað rökstuðning varðar þá hefur bunan staðið upp úr stuðningsmönnum innleiðingarinnar þess efnis að það sé svo mikil neytendavernd og svo mikið gegnsæi sem hljótist af innleiðingunni að menn þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því sem eftir er, af einhverju sem skiptir engu máli. Greinargerðin er einar 17 síður og ég renndi bara í gegnum millifyrirsagnir. Greining mín á þessu gat ekki orðið ítarlegri á þeim stutta tíma sem hv. þingmaður var í andsvari við mig. Mér sýnist ekki ein einasta millifyrirsögn - og er nú nóg af þeim á þessum 15–17 blaðsíðum - fela í sér orðin „gegnsæi“ eða „neytendavernd“, engin þeirra. Það er því fátt sem bendir til þess að hæstv. utanríkisráðherra hafi þótt ástæða til að hafa einhver sjónarmið sem sneru að gegnsæi og neytendavernd í forgrunni við framlagningu gagna málsins. Ég á vissulega eftir að skoða þetta, ég hugsaði ekki út í þetta atriði fyrr en hv. þingmaður hóf andsvar sitt. Þetta verður því að vera með þeim fyrirvara að ég á eftir að lesa mig í gegnum allan texta greinargerðarinnar aftur. Við snögga yfirferð virðist lítið hafa verið gert með gegnsæi og neytendavernd uppi í utanríkisráðuneyti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tel mjög athyglisvert að gegnsæið og neytendaverndin skuli ekki vera nefnd á nafn í þingsályktunartillögunni. Hins vegar halda hv. þingmenn þessu á lofti eins og þetta sé gríðarlega mikilvægt atriði í þessu öllu saman, í innleiðingu þessa orkupakka. Kjarni málsins er sá að hér höfum við tvo hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins halda fram staðreyndum - og reyndar fleiri þingmenn, ég hjó eftir því að formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, hélt þessu mjög á lofti, bæði í fjölmiðlum og í nefndinni - um að neytendaverndin sé svo rík, að hægt sé að skipta um orkusala. Svo sjáum við að það eru 0,3% heimila í landinu sem nýta sér þetta úrræði, sem þýðir náttúrlega að enginn ávinningur er af því að skipta um orkusala. Ég held að menn verði að átta sig á því að þeir þurfa að koma heiðarlega fram þegar þeir eru að rökstyðja mál sitt og gagnrýna þá aðra í leiðinni.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Til að bæta fyrir allar yfirkeyrslur í tíma skal ég tala örlítið styttra í þessu andsvari mínu. Í annarri yfirferð, sem var aftur snöggur lestur hér úti í sal á meðan hv. þm. Birgir Þórarinsson var í andsvari, komst ég engu nær um að finna sérstakar upplýsingar um gegnsæi eða neytendavernd í tillögu til þingsályktunar sem lögð er fram í þessu máli frá utanríkisráðherra. Þetta er hlutur sem ég held að nauðsynlegt sé fyrir okkur að reyna að átta okkur á, hvort þessi sjónarmið um gegnsæi og neytendavernd hafi fundist á sama tíma og þingmenn stjórnarflokkanna voru að leita að fyrirvörum í öllum hliðarherbergjum í miklu paniki fyrir rúmum tveimur sólarhringum. Ég ætla ekki hafa fleiri orð um þetta í bili.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir hans ágætu ræðu hér áðan. Hann var að tala um umsagnir og nefndi umsögn Landssambands bakarameistara. Ég ætla að beina spurningu minni til hans varðandi einmitt þær umsagnir. Ég renndi nú yfir þessar umsagnir fyrir nokkrum dögum og brá mér inn í efni sumra þeirra en þó ekki allra. Ég ætla ekki að fullyrða um afstöðu hvers umsagnaraðila fyrir sig. Í grófum dráttum má skipta umsögnunum í fjóra flokka. Einstaklingar eru fjölmargir og allflestar eða langflestar umsagnir einstaklinga í þessu máli eru neikvæðar, afar neikvæðar sumar hverjar. Síðan eru það raforkutengd fyrirtæki sem mörg hver eru opinber en þó ekki öll. Þau skiptast í tvo hópa en opinberu raforkufyrirtækin eru yfirleitt fremur jákvæð. Síðan má segja að það séu stofnanir oft á vegum ríkisins; þó nokkuð margar og flestar eru jákvæðar út í það mál sem við ræðum hér. Loks má ræða um sveitarfélög sem eru nokkur og þau gjalda mikinn varhug við þessu, mikinn. Ég beini þeirri spurningu til hv. þingmanns, t.d. um Landssamband bakarameistara, hvort hann sjái einhverja tilhneigingu í þessum umsögnum og þá hjá fleirum en Landssambandi bakarameistara.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir andsvarið. Ég held að ekki sé hægt að svara því öðruvísi en játandi að tilhneigingin í umsögnunum er í þá veru - nú ætla ég að fara út á þunnan ísinn af því að ég hef ekki talið þetta - að raunhagkerfisfyrirtæki hafa áhyggjur af þessu að meiri hluta til, held ég að ég leyfi ég mér að segja, þau sem hafa ekki stofnanaígildi falið í sér. Sveitarfélögin eru mjög efins og ég held að það sé út af nándinni við þessi millistóru og litlu fyrirtæki sem eru alltumlykjandi í sveitarfélögunum og eru kjarnaeining sveitarfélaganna. Síðan er það aftur þessi tenging einstaklinganna við sveitarfélögin. Ég held að þetta sé skýringin. Þeir sem sjá fyrir sér að þeir finni fyrir verðbreytingum á eigin skinni hafa áhyggjur af þessari innleiðingu. Það eru kannski frekar þeir sem standa ekki í beinum rekstri þar sem þetta er áberandi útgjaldaliður sem eru jákvæðir. Þessi greining mín er eflaust töluvert einfölduð en ég held að breiðu línurnar liggi nokkurn veginn þannig.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þegar maður les yfir umsagnir sveitarfélaganna - sem eru a.m.k. fimm, hugsanlega fleiri - þá er það gegnumgangandi að þau vilja vera sannfærð um að tryggt sé að ekki sé um valdframsal að ræða með innleiðingu orkupakkans. Þau gjalda varhug við því og telja líkur á að þetta leiði til hækkunar raforkuverðs. Það eru nokkur sveitarfélög sem telja svo vera og telja líkur á hækkun á verði rarforku, benda á mikilvægi orkuauðlindarinnar og þess að hún sé í höndum íslenskra aðila og Íslendinga. Síðan segir líka að þau telji þennan orkupakka ekki þjóna hagsmunum Íslands. Ég spyr hv. þingmann um tilhneiginguna í þessum umsögnum, eins og hann kom inn á, ef það er rétt að það séu einungis opinberar stofnanir sem eru jákvæðar út í þennan pakka en einstaklingar, sveitarfélög og jafnvel fyrirtæki gjaldi varhug við honum.
Virðulegur forseti. Ég held að það liggi nokkurn veginn þannig með mjög ónákvæmri talningu. Hagsmunasamtök - ég er að tala um Samtök atvinnulífsins, Samtök verslunar og þjónustu og þess háttar aðila - virðast gegnumgangandi vera jákvæð gagnvart þessu. Það kom mér á óvart að Samtök iðnaðarins voru jákvæð gagnvart þessu. Ég er ekki viss um að félagsmenn Samtaka iðnaðarins séu gegnumgangandi lukkulegir. Við verðum að reikna með því að við leggjum við hlustir og hlustum á þessi kjarnafélög sem eru hér úti á örkinni og standa í rekstri, hvort sem það eru millistór eða lítil fyrirtæki eða einstaklingar, því að þeir aðilar finna fyrir þeim breytingum sem eru í vændum.
Hæstv. forseti. Ég ætla að halda stutta ræðu sem tengist efni fundarins en kannski er henni helst ætlað að spara tíma sem annars hefði farið í fundarstjórn. Mig langar til að ræða aðeins störf þingsins, málaskrána og forgangsröðun verkefna í þinginu. Við eyðum ansi miklum tíma hér og honum er ekki illa varið, tímanum sem slíkum, í að ræða þetta mál. Þörfin á því að ræða málið er augljóslega brýn og hér snerta menn á nýjum málum, nýjum vinklum, varðandi þetta mál í hverri einustu ræðu, leyfi ég mér að segja. Hins vegar er tímasetningin á umræðunni kannski ekki alveg rétt að mínu áliti. Ég tel að brýn verkefni bíði í þjóðfélaginu á meðan við sinnum þessari umræðu. Umræðan sem þarf að fara fram um þetta mál getur ekki farið fram að fullu áður en búið er að snerta á ákveðnum hlutum. Hér þarf m.a. að fara fram félagsfræðileg og hagfræðileg greining á áhrifum þessa máls, þ.e. hvaða áhrif það mun hafa á íslenskt samfélag þegar og ef þessi innleiðing á sér stað. Við verðum að spyrja okkur hversu mikilvægt það sé að koma orkupakka þrjú í gegn á þessum tímapunkti. Það myndi hjálpa verulega, það myndi létta róðurinn hjá fylgismönnum orkupakkans, við að þoka þessu máli áfram ef þeir heyrðu það sem hér hefur verið sagt, þ.e. ef þeir kæmu með lögfræðilega greiningu á álitamálunum, kæmu með lögfræðilega greiningu á því hvort þessir fyrirvarar, ef þeir finnast, haldi og hvort þess séu einhver fordæmi að slíkir fyrirvarar hafi verið settir og á þá hafi reynt. Bent hefur verið á fyrirvara sem Noregur hefur sett fram en þau rök hafa verið hrakin hér í fleiri en einni ræðu. Þeir hafa vissulega verið settir fram en bréfi frá Norðmönnum til sameiginlegu EES-nefndarinnar hefur ekki verið svarað sem bendir til þess að þessir fyrirvarar eigi ekki við. Ég tel, hæstv. forseti, að nær væri að eyða þessum síðustu dögum sem eftir eru af þinginu í að ræða gríðarlega mikilsverð mál fyrir samfélagið eins og fjármálaáætlun, samgönguáætlun, stefnu í flugmálum, sem við höfum ekki séð líta dagsins ljós þrátt fyrir fögur fyrirheit, heilbrigðisstefnu íslenska ríkisins og heildstætt mat á umhverfislegum, samfélagslegum og efnahagslegum áhrifum framkvæmdaáætlunar, kerfisáætlunar, í raforkumálum. Mig langar til að drepa aðeins á það að í allri þessari umræðu höfum við orðið varir við gríðarlegar mótsagnir, m.a. hjá utanríkisráðherra. Hann hefur gagnrýnt Miðflokkinn fyrir að standa hér og ræða þennan orkupakka, sagt að við séum að taka við fyrirmælum frá norska Miðflokknum eða öðrum Norðmönnum. Ég hef ekki orðið var við afskipti þeirra af innanríkismálum okkar Íslendinga, þ.e. innleiðingu orkupakka þrjú. Á sama tíma hefur hæstv. utanríkisráðherra ekki haft sömu áhyggjur af afskiptum sendiherra ESB á Íslandi en þau hafa birst á opinberri síðu sambandsins. Þann 8. júní á síðasta ári hélt Michael Mann, fyrrnefndur sendiherra, því fram að orkupakki þrjú væri til hagsbóta fyrir Íslendinga. Hvað veldur þessu, hæstv. forseti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ræðuna og fyrir að taka upp þá stöðu sem hér er varðandi forgangsröðun mála og annað af því tagi. Það eru sannarlega ákaflega brýn mál sem bíða. Hann nefndi fjármálaáætlun, sem er knýjandi í ljósi breyttra forsendna frá því sem lagt var upp með, og heilbrigðisáætlun bíður umræðu, svo að dæmi séu tekin. Menn minnast þess kannski að Ríkisendurskoðun gerði leit að heilbrigðisáætlun fyrir landið og kom tómhent úr þeim leiðangri. Hún reyndist ekki fyrirfinnast. Það er því ákaflega brýnt að sú heilbrigðisáætlun sem hefur verið unnin fái umræðu hér. Staðan er sú, herra forseti, að við ræðum hér mál, þennan þriðja orkupakka, sem er algerlega vanreifað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við Miðflokksmenn höfum sýnt fram á það málefnalega og ítarlega í málflutningi okkar að málið er á mörkum þess að geta talist þingtækt. Það vantar grundvallargögn í þessu máli. Það vantar lögfræðilega greiningu á þeirri leið sem á að fara með þessum svokallaða fyrirvara sem gufaði skyndilega upp síðdegis, upp úr kl. fjögur, 15. maí sl. Það vantar alla greiningu á reynslu Norðmanna og svo mætti áfram telja. Menn sjá það líka, af þeim greinum sem hv. þingmenn eru að skrifa hérna, litla pistla, að menn hafa það hver eftir öðrum og fullyrða gagnvart blaðalesendum að orkupakkinn muni stuðla að lægra raforkuverði í landinu og annað eftir því. Menn sjá í hvaða ógöngum þetta mál er. Auðvitað væri ríkisstjórninni sæmst að taka málið til baka og fresta því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir andsvarið. Ég verð að segja það eins og er að ég gæti vart verið meira sammála. Málið er á mörkum þess að vera þingtækt svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Hér vantar mikið upp á, eins og orðið hefur bersýnilegt í fjölmörgum ræðum hér og líka í viðbrögðum fólks úti í samfélaginu. Fólk telur að verið sé að ganga mun lengra en hægt sé. Þessi lögfræðilega greining, sem hv. þingmaður kom inn á í andsvari sínu, er þess eðlis að lögfræðingar og fræðimenn hafa gefið því gaum að sú leið sem valin er sé raunverulega ekki fær. Auðvitað passa þeir sig á því að blanda sér ekki í pólitíkina, þ.e. í stjórnmálin, sem fylgir umræðu um svona mál. En ég tel að það sé alveg skýrt að þeir hafi lagt það fyrir að þessi ákvörðun, þessi leið, sé vandkvæðum bundin og það sé hreinlega ekki hægt að óbreyttu að fara þessa leið þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi valið að gera það. Rökstuðningurinn sem fylgir þessu heldur ekki vatni, hæstv. forseti. Við höfum sýnt fram á það, með efnislegum og málefnalegum rökum, að þessi leið er sú leið sem ekki hefði átt að velja. Hér höfum við rétt út sáttarhönd og ég tek undir það með hv. þingmanni að ríkisstjórninni væri sæmst að taka málið aftur til sín og endurskoða hug sinn í þessu máli.
Herra forseti. Það liggur við að maður finni til með hv. stuðningsmönnum þessa máls. Þeir eru að skrifa þessar litlu heimaritgerðir sínar í blöðin. Má ég leyfa mér að vitna hér, með leyfi forseta, í grein eftir hv. þm. Vilhjálm Árnason sem birtist í Fréttablaðinu í morgun en þar segir, með leyfi forseta: „Ákvarðanir um ráðstöfun eða nýtingu jarðhitans, vatnsafls eða vindorku verða áfram alfarið hjá Íslendingum.“ Ég ætla ekki að fjalla um málfarið í þessari setningu en vil hins vegar benda á að hér liggur fyrir ítarleg greinargerð, ítarleg lögfræðileg álitsgerð, sem er gerð af lögfræðilegum ráðunautum ríkisstjórnarinnar, hinum virtustu mönnum og traustustu og bestu, sem fjalla sérstaklega um það, í ítarlegu máli, að ekki bara ráðstöfun og nýtingu íslenskra orkuauðlinda heldur líka skipulagi verði þannig komið fyrir að þessum orkupakka samþykktum að erlendar stofnanir hafi, eins og það er orðað, „a.m.k. óbein áhrif varðandi skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda íslensku þjóðarinnar“.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir hans síðara andsvar. Já, það er nú svo að maður veit ekki hvort maður á að gráta eða hlæja. Þetta er komið á þann stað að við sjáum menn þráast við í þessu máli og halda hlutum fram gegn betri vitund. Nú þekki ég fólk persónulega sem hefur skrifað á þennan hátt eins og tilvitnaðan hv. þingmann, ég hef unnið með honum í öðrum málum í nefndum í þinginu og þekki hann ekki nema að góðu einu. Þetta hljómar í mín eyru eins og búið sé að leggja línurnar fyrir fólk, að þetta skuli keyrt í gegn hvað sem það kostar. Henni verði bara haldið þessari línu; þetta verði málflutningurinn, hvort sem hann stenst skoðun eður ei. Þessu verði hreinlega troðið ofan í kokið á fólki og svo verður fólki væntanlega boðið upp á eftirrétt, sem er hráakjötsmálið, skömmu síðar. Það er mál sem er nátengt þar sem settir voru fyrirvarar við innleiðingu sem héldu ekki. Hvernig gengur þetta upp? Hvernig gengur upp að bjóða þjóðinni upp á þetta, hæstv. forseti? Mér er spurn.
Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni mjög athyglisverða grein, nýlega, sem birtist í DV eftir Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, þar sem hann ræðir um orkupakkana og yfirskrift greinarinnar er: Óheillaþróun. Frá orkupökkum ESB til HS Orku. Þar segir, með leyfi forseta: „Í umræðum um orkupakka þrjú er oft sagt að hann skipti litlu máli á meðan ekki er lagður strengur til orkuútflutnings frá Íslandi til Evrópu.“ Og áfram: „Þetta er villandi málflutningur.“ - sem er athyglisvert orðalag í þessu - „Orkupakki þrjú er hluti af lengri tíma þróun skipanar orkumála, sem einkum stefnir að aukinni markaðsvæðingu og einkavæðingu opinberra orkufyrirtækja. Þetta er meðal annars fært í þann búning að um sé að ræða aukna samkeppni sem styrki stöðu heimila og fyrirtækja, sem eigi svo að koma fram í betri og ódýrari þjónustu. Sá hængur er þó á þessari stefnu Evrópusambandsins að einkum er um að ræða gervisamkeppni, sem mun litlum ábata skila til neytenda. Verðhækkanir á orku til almennings eru líklegasta afleiðingin hér á landi.“ Ég held að höfundur hafi þarna hitt naglann nákvæmlega á höfuðið. Hann talar um gervisamkeppni sem skili litlum ábata til neytenda. Það er nákvæmlega það sem gerst hefur á Íslandi. Hér hafa þingmenn, einkum og sér í lagi stjórnarþingmenn úr Sjálfstæðisflokki en einnig þingmenn Viðreisnar - ég nefni Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem hefur haldið því hér á lofti að að þessi virka samkeppni sé svo mikilvæg og neytendaverndin og í því felist lægra orkuverð til neytenda vegna þess að þeir geti skipt um orkusala. Það er nákvæmlega það sem gerist í þessu að það skilar nánast engum ábata. Það höfum við séð með skýrslu sem verkfræðistofan EFLA hefur gert. Ég nefndi fyrr í þessari umræðu að af 140.000 heimilum skiptu 370 um orkusala eða 0,3%, þannig að þetta er ekki að skila neinum ábata. Þetta er gervisamkeppni eins og greinarhöfundur, Stefán Ólafsson prófessor, nefnir réttilega í þessu. Síðan heldur hann áfram í þessari grein sem er mjög athyglisverð. Hann segir, með leyfi forseta: „Hins vegar er mikil ágóðavon falin í þessari stefnu fyrir einkafjárfesta sem fá tækifæri til að eignast hluti í opinberum orkuveitum.“ Og það gerðist. Það gerðist hér suður með sjó þegar Hitaveita Suðurnesja var einkavædd. Áfram segir: „Þegar tilskipun ESB um nýja skipan orkumála frá 1997 var innleidd í lög á Íslandi með raforkulögum árið 2003 voru flestir forsvarsmenn raforkufyrirtækja landsins þeim andvígir. Helstu rökin gegn þessari breytingu voru þau, að samlegðaráhrif myndu tapast, m.a. með tvöföldun yfirbygginga orkufyrirtækja, sem leiddi til aukins kostnaðar og hærra verðs fyrir notendur orkunnar.“ Þetta gerðist nákvæmlega, t.d. suður með sjó. Sama fyrirtækinu, Hitaveitu Suðurnesja, var skipt í tvö fyrirtæki. Það hafði í för með sér aukinn kostnað sem síðan bitnaði á neytendum og þeir báru þann kostnað. Síðan heldur greinarhöfundur áfram: „Fyrstu merki hinnar nýju skipanar hér á landi komu fram í kröfum um uppskiptingu opinberra orkuveitna (t.d. Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur). Mest áberandi í fyrstu var uppskipting Hitaveitu Suðurnesja í HS Orku og HS Veitur. Síðan komu einkafjárfestar að eign HS Orku, með gleiðbrosandi braskgosann Ross Beaty frá Kanada fremstan í flokki. Hann var sagður hafa ætlað að koma með fé inn í reksturinn - sem reyndist blekking.“ Ég mun halda áfram með þetta hér í framhaldinu og óska eftir því, herra forseti, að verða settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hans ræðu. Það er sannarlega mikill munur á því efni sem borið er á borð fyrir lesendur blaða. Hv. þingmaður vitnaði til greinar eftir Stefán Ólafsson prófessor. En við áttum rétt í þessu orðaskipti, ég og hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson, þar sem m.a. bar á góma greinar þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa verið að birtast undanfarna daga, þar af ein í dag eftir hv. þm. Vilhjálm Árnason. Þar er því haldið fram, herra forseti, órökstutt, að reglur orkupakkans, eins og það heitir, muni leiða til aukinnar neytendaverndar. Svo er sagt að þær muni stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila sem alla jafna stuðli að lægra verði og betri þjónustu neytendum til handa. Þetta eru náttúrlega algerlega órökstuddar fullyrðingar og stangast á við þekktar staðreyndir í veruleikanum. Hv. þm. Birgir Þórarinsson hefur til að mynda lagt fram í málflutningi sínum gögn, sem hann þekkir mætavel persónulega, um afleiðingarnar fyrir það byggðarlag þar sem hann á heima, suður með sjó, á Vatnsleysuströnd, hvernig fyrri orkupakkar leiddu af sér hækkun orkuverðs. Það er náttúrlega þekkt að þetta Evrópusamstarf snýst um samræmingu og einsleitni á markaði þannig að ekki er við öðru að búast en að hið tiltölulega lága orkuverð hér á Íslandi, sem heimilin njóta og sem skapar íslenskum atvinnufyrirtækjum ákveðið samkeppnisforskot, muni hækka til samræmis við það sem gerist og gengur í Evrópu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er honum algerlega sammála í þessu og mér finnst einmitt greinarhöfundur sem ég vitnaði hér í, Stefán Ólafsson prófessor, ná að greina þetta mjög vel í þessum skrifum sínum. Hann talar hér um gervisamkeppni sem muni litlum ábata skila til neytenda. Svo bætir hann við að verðhækkanir á orku til almennings séu líklegasta afleiðingin hér á landi. Þetta gekk allt saman eftir. Hækkanirnar voru víða og um allt land, sérstaklega til húshitunar. Þær voru til fyrirtækja. Það voru sérstakir samningar sem fyrirtæki, mörg hver, gerðu, eins og t.d. bakarameistarar um að kaupa orku á nóttunni, hún væri ódýrari. Það voru ýmsir sérsamningar sem voru í gildi. Þeir voru allir bannaðir með þessum orkupökkum þannig að ég skil ekki hvar ábatinn til neytenda er. Ég skil það bara ekki og skil heldur ekki málflutning stjórnarliða í þessu, að halda þessu statt og stöðugt fram. Það er ábyrgðarhluti, þegar þeir sjá að við höldum hér uppi öflugum og kröftugum málflutningi gegn því að innleiða þennan orkupakka, að þá birtir hver stjórnarþingmaðurinn af öðrum, einkanlega frá Sjálfstæðisflokknum, greinar í blöðunum þess efnis að þetta sé svo mikil neytendavernd, að við verðum að innleiða þennan pakka, Íslendingar séu að missa af neytendaverndinni, orkuverð lækki o.s.frv. Þetta eru hreint og beint rangfærslur. Það er ábyrgðarhluti að setja þetta svona fram til að slá ryki í augu almennings hvað þetta varðar. Ég segi, herra forseti: Við þurfum að eiga orðastað við þessa þingmenn hér í þingsal um þessi greinaskrif þeirra og þær rangfærslur sem þeir leggja fram.
Herra forseti. Þetta er til marks um það hve þessi umræða og málatilbúnaður allur hefur ratað í miklar ógöngur. Hér eru að birtast einhverjir pistlar eftir hina ágætustu þingmenn, vil ég segja, úr stuðningsliði þessa orkupakka sem standast enga skoðun, með órökstuddum fullyrðingum, og ég leyfi mér að segja á köflum stóryrðum, eins og til að mynda í grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur sem birtist í Morgunblaðinu í gær. Hún segir að flestum rangfærslum hafi verið svarað og svo ræðir hún um slagorð sem eigi sér enga stoð í raunveruleikanum. Hefur þetta fólk efni á því að hafa uppi svona stóryrði? Þetta mál er vanreifað. Það vantar lögfræðilega greiningu á þeirri leið sem ríkisstjórnin hefur kosið að fara. Það vantar greiningu á fjórða orkupakkanum sem bíður handan við hornið. Það er fráleitt að ætla sér, herra forseti, að fara að samþykkja þennan þriðja orkupakka með þann fjórða í skúffum og uppi á skrifborðum í stjórnardeildum og hjá atvinnuvegasamtökum - alls staðar nema hjá þingmönnum að sjálfsögðu. Það þarf að fara yfir reynslu Norðmanna sem beittu sér fyrir einum sex eða átta, líklega átta, fyrirvörum sem ekkert hefur verið gert með. Þetta mál er vanreifað, ekki þingtækt. Ríkisstjórninni ber að kalla þetta mál aftur.
Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni, mál þetta er vanreifað á fleiri en einu sviði. Í fyrsta lagi, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, hvað varðar þessa fyrirvara og ekki síst er það vanreifað þegar kemur að áhrifum orkupakka þrjú gagnvart neytendum í landinu, heimilum og fyrirtækjum. Við sjáum garðyrkjuna sem dæmi, mjög mikilvæga atvinnugrein sem framleiðir frábæra vöru á heimsmælikvarða og tækifærin eru þar gríðarleg. Í gær var hér í þingsal sérstök umræða um garðyrkjuna og tækifæri sem liggja í henni. Frummælandi var hv. þm. Ásmundur Friðriksson, og umræðan var mjög þörf og góð. Á sama tíma erum við að fara að innleiða hér orkupakka sem getur hreinlega gengið af þessari atvinnugrein dauðri, hvorki meira né minna. Hagsmunasamtök þessara aðila hafa lýst þungum áhyggjum yfir þessum áformum ríkisstjórnarinnar. Það er rétt, hv. þingmaður, þetta mál er vanreifað á mörgum sviðum. Það er fullkomlega eðlilegt að fresta því og fara í þá nauðsynlegu vinnu sem þarf að fara í. Yfirlýsingar formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur, um að öllum spurningum hafi verið svarað, að málið hafi verið rætt í þaula o.s.frv., standast engan veginn. Ég lýsi undrun minni á því að slíkar yfirlýsingar skuli settar fram. Margt fróðlegt hefur komið fram í þessum umræðum hér í þingsal, sem nú hafa staðið alllengi, og fyrst og fremst af hálfu okkar Miðflokksmanna. Það er eins og aðrir þingmenn hafi ekki nokkurn áhuga á að taka þátt í umræðunni og þeir vita sjálfsagt ekkert um hvað hún snýst.
Herra forseti. Ég hef í þremur síðustu ræðum mínum farið í örstuttu máli yfir sögu virkjana hér á landi. Svo sannarlega, herra forseti, var þar um stutt ágrip að ræða og margt þar sem mætti tiltaka miklu nánar og mörgu var sleppt. Þarna stiklaði ég einungis á stóru. Ég gerði þetta þar sem ég tel að við getum margt lært af sögunni og þá helst hvernig saga rafvæðingar og byggingar virkjana tengist mjög framförum í landinu og atvinnuuppbyggingu og er í raun langsamlega besta byggðastefnan. Ég hafði nefnt í fyrri ræðum mínum að allt frá því nýting þessara orkugjafa hófst hér á landi, þegar menn fóru að virkja bæjarlæki og önnur slík fallvötn um aldamótin 1900, voru þar áberandi ýmsir frumkvöðlar eins og Bjarni Runólfsson í Hólmi í Skaftafellssýslu og Jóhannes Reykdal í Hafnarfirði. Ég hafði ekki nefnt að einn af frumkvöðlum þessa var Vestur-Íslendingurinn Frímann B. Arngrímsson en hann átti eflaust eitt sérstæðasta lífshlaup af sínum samtíðarmönnum. Hann fæddist í Hörgárdal 1855 og fluttist til Vesturheims 1874 með fyrsta stóra hópnum af Norðurlandi. Frímann aflaði sér háskólamenntunar fyrstur Vestur-Íslendinga og vann við kennslu og framfaramál í Kanada. Hann stofnaði m.a. blaðið Heimskringlu í Winnipeg 1886 og var hvatamaður til stofnunar íslensks menntaskóla og stuðnings við Ísland, sem ýmis áföll dundu yfir á þeim árum. Síðar fluttist Frímann til Bandaríkjanna og fékk þar mikinn áhuga á því að koma til leiðar rafvæðingu Íslands með hvítu kolunum, sem hann kallaði svo, þ.e. vatnsaflinu. Kom Frímann hingað tvær ferðir þeirra erinda 1894 og 1895, en talaði fyrir daufum eyrum flestra. Aldarfjórðungsbið varð á því að virkjun vatnsfalla hæfist að ráði á Íslandi. Vildi Frímann kenna lítinn árangur sinn því að hann stóð einn, fátækur og ættlítill, gegn íhaldssemi landa sinna og hagsmunum kolakaupmanna. En einnig er greinilegt af heimildum að áætlanir hans þóttu jafnvel bjartsýnustu mönnum óraunsæjar. Herra forseti. Saga orkumála um aldamótin 1900 felur m.a. í sér merkilegar hliðar á samspili milli einkaframtaks annars vegar og ríkis og sveitarfélaga hins vegar. Svo virðist sem einkaframtak bænda og annarra smærri aðila hafi orðið fyrra til en ríkisvald eða sveitarfélög til að nýta sér þessa nýju tækni sem átti eftir að reynast Íslendingum svo vel sem raun ber vitni. Sagan er einnig áhugaverð frá sjónarhóli byggðamála og byggðaþróunar, t.d. vegna þess að Reykvíkingar urðu á þessum árum höndum seinni í rafvæðingunni. Þar veðjuðu menn á annan hest, gasið, sem reyndist síðan ekki henta hér á landi. Ég hef verið að fletta umsögnum í þessu máli, sem eru u.þ.b. 50, og hef tekið eftir ákveðnum tilhneigingum í þeim. Það má flokka umsagnaraðila sem einstaklinga, opinberar stofnanir, samtök atvinnurekenda, samtök orkufyrirtækja og sveitarfélög, þannig að þetta eru nokkrir flokkar. Ég hef tekið eftir því að langflestir einstaklingarnir eru neikvæðir gagnvart þessari þingsályktunartillögu. Flest sveitarfélögin gjalda mikinn varhug við því að innleiða þessar orkutilskipanir sem við köllum þriðja orkupakkann, og hafa efasemdir um valdframsal sem í því getur falist og óttast hækkun raforkuverðs. Orkufyrirtækin eru flest hver jákvæð. Ég spyr mig eftir að hafa rennt stuttlega yfir þetta: Er ekki verið að hlusta? Er ekki verið að hlusta á fólkið í landinu? Mér býður svo í grun þegar einstaklingarnir eru á móti þessu, sveitarfélögin gjalda varhug við þessu, en opinberar stofnanir og fyrirtæki eru jákvæð gagnvart þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir hans ræðu, sem var hin athyglisverðasta. Það eru kannski tvö atriði í henni sem ég vildi staldra við. Annars vegar er það hin sögulega sýn á uppbyggingu raforkukerfisins hér á landi með sérstakri áherslu á frumherja í árdögum í því efni, hún markaðist mjög af einkaframtaki einstaklinga. En auðvitað varð þróunin síðar sú að við eignuðumst stóra stofnun, Landsvirkjun, og raforkuframleiðsla og dreifing raforku varð mestan part í eigu opinberra stofnana, þ.e. í eigu almennings hér á landi. Það er mjög ólíkt því sem gerist og gengur á hinum evrópska orkumarkaði sem þessir orkupakkar eiga að ná utan um og er ætlað að skapa umgjörð utan um. Hitt atriðið sem ég vildi gjarnan staldra við í ræðu hv. þingmanns er greining hans á þeim umsögnum sem liggja fyrir um þetta mál. Hann hefur flokkað þær í eina fjóra flokka sýnist mér, þ.e. einstaklinga, fyrirtæki, atvinnufyrirtæki, orkufyrirtæki og síðan opinberar stofnanir. Ég hef áður í þessum ræðustól vakið máls á því, og spurt að því hversu eðlilegt það sé, hvernig opinberar stofnanir, sem lúta lýðræðislegu valdi, finni sig í því að tjá sig um þjóðfélagsmálefni eins og þær hafi einhverja sérstaka skoðun, rétt eins og að þar væru stjórnmálamenn í því hlutverki [[Forseti hringir.]]að taka ákvarðanir eða kjósendur í því hlutverki að velja fólk til að taka ákvarðanir á sínum vegum. [[Forseti hringir.]]Þetta virkar svolítið sérkennilega á mig og ég vildi gjarnan heyra viðhorf hv. þingmanns í því efni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hugleiðingarnar og spurningarnar. Það vakti athygli mína að munur var á umsögnum í þessu máli. Það vill nú vera þannig, í mjög mörgum lagafrumvörpum sem eru til meðferðar hér á þinginu, að mikill þungi er lagður í umsagnir frá opinberum aðilum, opinberum stofnunum, sem heyra undir ráðuneyti. Kerfið er því oft og tíðum að tala við sjálft sig. Það er að mínu mati frekar skondið, herra forseti, að menn séu svona að senda bréf á milli herbergja. Lagafrumvörpin eru yfirleitt samin í ráðuneytunum. Síðan koma þau hingað inn og berast nefndunum. Umsagnarbeiðnir eru sendar út og flest svörin koma frá undirstofnunum ráðuneytanna og því má eiginlega segja að verið sé að skjótast og sendast þarna á milli herbergja eða hæða, þótt stundum sé nú um lengri veg að fara. Menn eru svona að skrifast á við sjálfan sig oft og tíðum. En svo er hér fjöldi einstaklinga sem hefur lagt inn umsagnir, fólk úti í samfélaginu, fólk sem er að vinna sína vinnu og tekur sér tíma frá störfum sínum til að senda hingað mjög ítarlegar, langar og greinargóðar umsagnir. En þeim er bara svipt af borðinu. Tugir einstaklinga, þeim er bara svipt af borðinu. Það er ekkert hlustað. Yfir 90% þeirra umsagna eru neikvæðar en það er ekkert hlustað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Auðvitað er það mjög vel skiljanlegt að þeir sem eiga að búa við afleiðingar af innleiðingu þessa orkupakka láti í sér heyra. Það eru sérstaklega einstaklingar, heimilin og atvinnufyrirtækin sem hafa a.m.k. til þessa notið góðs af því samkeppnisforskoti sem hið tiltölulega lága raforkuverð á Íslandi hefur skapað þeim. Það að opinber stofnun fari að lýsa því sem einhverju sjálfstæðu áliti á tilteknu máli virkar nánast eins og spaugsemi í mínum eyrum. Hvernig er hægt að búast við því að opinber stofnun - ef hún á annað borð lýsir einhverri skoðun eða áliti, þá hlýtur hún að lýsa áliti sem fer saman við þá skoðun sem ráðherra málaflokksins hefur og þá stefnu sem hann hefur í málinu á hverjum tíma. Það er náttúrlega ekki við öðru að búast. Það er eins og hver önnur firra að halda því að fólki að það hafi einhverja þýðingu að þessi eða hin opinbera stofnunin hafi einhverja sérstaka skoðun og ætlast til að fólk geri eitthvað með slíkar upplýsingar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að varpa því ljósi sem hann gerir á þetta mál með því annars vegar að rekja orkumálin í sögulegu tilliti, eins og hann hefur gert hér í nokkrum ræðum, og sömuleiðis að greina þessar umsagnir. Það mætti örugglega greina þær nánar. En meginlínurnar, eins og hann hefur teiknað þær upp, eru mjög skýrar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir hugleiðingarnar. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram í máli hans. Ég orðaði það svo í fyrra svari mínu að kerfið vildi fremur skrifast á við sjálft sig. Það er einfaldast. Undirmenn stofnana senda inn jákvæðar umsagnir, það er auðvitað miklu þægilegra. Og það eru meiri líkur á að menn séu í meginatriðum sammála. Ég ætlaði að lesa upp nokkrar þessar stofnanir - ég er alls ekki að gera lítið úr áliti forstöðumanna eða stjórna þessara stofnana - til að fá yfirlit yfir þetta: Félag atvinnurekenda skilar jákvæðri umsögn; HS Orka skilar jákvæðri umsögn; Íslensk orkumiðlun er jákvæð; Landsnet jákvætt; Landsvirkjun jákvæð; Náttúrufræðistofnun Íslands jákvæð; Samkeppniseftirlitið jákvætt; Samorka, Samtök orku- og veitufyrirtækja, jákvæð; Samtök atvinnulífsins jákvæð; Samtök iðnaðarins jákvæð; Sterkara Ísland jákvætt - þetta er upptalið. Það eru ekki miklu fleiri jákvæðar umsagnir. Þetta eru langmest fyrirtæki af þeim toga sem ég nefndi. Þá fær maður sýn á það hve allar hinar umsagnirnar, langflestar, sem ég taldi ekki upp, eru neikvæðar. Umsagnir eru yfir 50. Og sveitarfélögin, mörg hver á virkjunarsvæðunum, gjalda varhug við innleiðingu þessa regluverks.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ræðuna. Mér þótti athyglisvert að þetta sjónarmið hans sem snýr að því að menn sem fái - ég gef mér að hv. þingmaður sé að vísa til meðferðar nefndarinnar á málinu, að þar hafi menn ekki verið að hlusta eftir þeim röddum sem málið mun snerta hvað mest hvað budduna varðar í rekstrarlegu tilliti, hvort sem þar er um að ræða heimilisbókhald einstaklinga eða rekstur fyrirtækja þar sem raforkunotkun nær einhverju máli sem heildarútgjaldaliður. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Skynjar hann þetta svona sem meginreglu þegar kemur að innleiðingu EES-gerða, að það sé hlustað meira á kerfið en þá sem þurfa að búa við hið breytta umhverfi? Eða telur hann þetta undantekningu í þessu tilviki? Því að það er auðvitað þannig að ef þeir sem helst verða fyrir breyttum reglum upplifa að þingið taki ekki tillit til þeirra sjónarmiða sem koma fram í málum sem þessum dregur það hratt úr vilja manna til að leggja vinnu í slíkar vandaðar umsagnir annars vegar og hins vegar bætir það ekki úr hvað varðar það langtímamarkmið að auka veg og virðingu löggjafarsamkundunnar. Mér þætti áhugavert að heyra sjónarmið þingmannsins gagnvart því hvað þetta varðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir hugleiðingar hans. Hvort ég hafi tekið eftir einhverri sérstakri reglu í þessu sambandi, það get ég alls ekki sagt og ætla alls ekki að halda því fram. Ég er búinn að vera fremur stutt hér á þingi og ekki séð mörg mál af þessu tagi fara hér í gegn, alls ekki. Ég starfaði lengi í stjórnsýslunni og benti á þá augljósu staðreynd að mjög mörg lagafrumvörp eru samin í ráðuneytunum. Síðan koma þau hingað inn í þingið og til nefnda og óskað er eftir umsögnum. Svo koma umsagnir og eins og ég orðaði það, nánast úr næsta herbergi eða undirstofnunum ráðuneytisins. Það væri óeðlilegt og væri jafnvel fréttnæmt ef þær umsagnir væru harkalega neikvæðar gagnvart frumvarpi eða tillögum sem koma úr ráðuneytum og eru samin þar í kerfinu. Það væri aldeilis fréttnæmt og hefur verið í sumum tilvikum ef undirstofnanir eða einhverjir aðilar mjög tengdir þeim stofnunum væru með afskaplega neikvæðar umsagnir. Ég er bara að benda á hið augljósa. Auðvitað eru þessar umsagnir yfir höfuð jákvæðar af eðlilegum orsökum. Ég tel því að vægi umsagna sem koma frá óháðum aðilum hljóti að vera meira virði og meira virði að hlusta á þær.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir svarið. Það er auðvitað svo að vissulega vekur það athygli, og tökum sem dæmi, ef undirstofnun menntamálaráðuneytisins leggst ákveðið gegn frumvarpi menntamálaráðherra og sama mætti segja um aðrar stofnanir, aðrar undirstofnanir, annarra ráðherra í ríkisstjórn. En það er þannig, og ég er sammála hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni hvað það varðar, að vægi umsagna mætti að ósekju skoða svolítið með hliðsjón þegar ekki er bara verið að gera ábendingar um einhver lagatæknileg atriði heldur þegar raunveruleg pólitík og efnisatriði eru tekin til skoðunar. Og þá ættu að mínu mati, og ég spyr hv. þingmann hvort það horfi eins við honum, umsagnir utanaðkomandi aðila, frá sjálfstæðum fyrirtækjum á markaði eða einstaklingum eða sambærilegum aðilum að fá sérstaka athygli, því að hitt í rauninni skilur okkur eftir á þeim stað að við fáum meira af því sama, meira af færibandinu upp, sérstaklega í þessum innleiðingarmálum, þar sem pólitískar skoðanir virðast fá mjög lítið svigrúm. Ég þori ekki að segja að það fari sífellt minnkandi en upplifun mjög margra er að það sé lítið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdir hans. Já, en að þeim orðum sögðum hjá mér áðan varðandi það að menn væru að skrifast á við sjálfa sig, þá eru oft að sjálfsögðu vinsamlegar ábendingar í þeim umsögnum um það sem betur mætti fara á fremur lágstemmdum nótum. Og auðvitað eru oft vel þegnar vel rökstuddar leiðréttingar og algengt að um það sé að ræða. En minna um svona stefnumarkandi umsagnir sem fari í bága við stefnu stjórnvalda, ég er að meina það. Það er fremur fréttnæmt myndi ég telja og kannski eðlilegt að menn séu ekki að setja sig harkalega á móti stefnu stjórnvalda. Þess vegna hef ég spurt mig í þessu máli þar sem mikill fjöldi einstaklinga lagði fram umsagnir, herra forseti, að langflestar eru afar neikvæðar og fjöldi þeirra umsagna er frá einstaklingum sem eru sérfræðingar á sviði virkjunarmála, orkumála og rafmagnsverkfræði o.s.frv. Þetta fólk sendi oft og tíðum afar ítarlegar umsagnir í málinu. Þess vegna orðaði ég það svo í fyrra andsvari að þessum umsögnum ásamt umsögnum frá fyrirtækjum og sveitarfélögum er svona svipt af borðinu og ekki er verið að hlusta eftir skoðunum og ábendingum um að gjalda varhug við þessu máli og fara þá augljósu leið, [[Forseti hringir.]]sem er sú að leita eftir undanþágu á þeim [[Forseti hringir.]]stað sem við höfum samningsbundinn rétt til að leita til, þ.e. sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Herra forseti. Það er miður að fylgismenn þessa máls skuli ekki fáanlegir til að taka þátt í þessari umræðu en þá er ekki um annað að ræða en að líta á það sem þeir halda fram í greinum í dagblöðum. Fyrr í morgun fjallaði ég um þætti í grein hv. þm. Vilhjálms Árnasonar sem birtist í dag í Fréttablaðinu og í gær vék ég nokkrum orðum að grein sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir ritaði í Morgunblaðið í gær. Svo að ég grípi niður í grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur þá segir hún í fyrri umræðu á Alþingi um orkupakkamálið að mikið hafi farið fyrir gagnrýni á að ekki hafi verið aflað álits á hugsanlegum afleiðingum þess að hafna því að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hún greinir frá því að utanríkisráðuneytið hafi leitað til fyrrverandi forseta EFTA-dómstólsins, Carls Baudenbacher, um slíkt álít. Það er ágætt að leita til þessa ágæta svissneska lögmanns sem áður var dómari við EFTA-dómstólinn en er nú sjálfstætt starfandi lögmaður og ráðgjafi. Ég hafði reyndar tækifæri til að víkja nokkrum orðum að þeim ágæta manni fyrir nokkrum vikum því að viðtal birtist við hann í Morgunblaðinu þar sem hann fjallaði um Icesave-samningana og lýsti því viðhorfi sínu að þeir hefðu verið á pari við, ef ég má leyfa mér að orða það svo, Versalasamningana. Ég þarf kannski ekki að segja meira um það. Það vita allir hvernig þau mál öll voru vaxin. Þannig að þetta var mjög athyglisvert viðtal við við lögmanninn og skarpleg greining. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir segir í sinni grein að Baudenbacher hafi í álitsgerð sinni komist að þeirri niðurstöðu að þótt mögulegt væri að hafna upptöku nýrrar löggjafar ESB í EES-samninginn á lokastigum málsmeðferðar - það kom fram í fréttum, herra forseti, að herra Baudenbacher lýsti því að Íslendingar ættu kost á því að beita 102. gr. EES-sáttmálans - en hún hefur eftir honum, í sinni grein, að þriðji orkupakkinn sé ekki mál af því tagi að réttlætanlegt sé að grípa til slíkra neyðarráðstafana. Ég velti fyrir mér hvort hann hafi notað orðalag af því tagi. Það er hvergi í 102. eða 103. gr., eða þeim lagagreinum sem þarna koma til álita, vikið að neinum neyðarráðstöfunum. Í skýringum með frumvarpinu, þegar EES-samningurinn var lögfestur, er ekki talað um 102. gr. sem neyðarráðstöfun eða öryggishemil eða neitt af því tagi. Þetta er ósköp einfaldlega ákvæði sem fjallar um málsmeðferð á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Síðan er haft eftir doktor Baudenbacher að það gæti teflt aðild Íslands að EES-samningnum í tvísýnu verði þriðja orkupakkanum hafnað. Ég hef ekki séð haft eftir doktor Baudenbacher neinn rökstuðning fyrir þeirri fullyrðingu, ef þetta er rétt eftir honum haft sem ég út af fyrir sig dreg ekki í efa. Auðvitað er mikill fengur að því að fá lögfræðilega greiningu frá manni á borð við hann en að öðru leyti sýnist mér að það sem eftir honum er haft séu einhvers konar pólitískar hugleiðingar. Ég hafði tækifæri til þess í utanríkismálanefnd, þar sem ég sat í forföllum annarra, að spyrja prófessor Davíð Þór Björgvinsson hvort einhverjar heimildir væru fyrir því í EES-samningnum að beita okkur, ef svo bæri undir, ef við myndum leita eftir þessari sáttameðferð, refsi- eða hefndaraðgerðum. Hann svaraði því alveg fortakslaust að engar slíkar heimildir væru fyrir hendi. Þessar hugleiðingar um að það gæti teflt aðild Íslands að EES-samningnum í tvísýnu verði þriðja orkupakkanum hafnað eru því órökstuddar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir ræðuna. Hann rifjaði upp fyrir mér þau orð sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hafði látið falla um álit Baudenbachers, þau hafi verið á þá leið að þetta mál væri ekki af því tagi eða tilefni til að grípa til slíkrar neyðarráðstöfunar, sem væri að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er kannski búið að fara ítrekað yfir þetta, en ég finn mig knúinn til að nefna það í þessari ræðu hvað felst í 102. gr. og reyndar fleiri greinum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þegar kemur að slíkum álitamálum. Ég get farið í það ítarlega og lesið upp úr þeim greinum ef vilji stendur til þess. Það er engin tilvísun í það að þetta sé einhvers konar neyðarráðstöfun af nokkru tagi, heldur akkúrat öfugt, að þetta sé hinn eðlilegi farvegur máls. Ég hef ekki séð eða kynnt mér almennilega orðalagið í áliti þessa manns. Ég verð eiginlega að gera það núna og taka af allan vafa um að þetta sé svona.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að mér þykir hv. þingmaður sem hér hefur verið vitnað til og ritaði grein í Morgunblaðið, sem er út af fyrir sig afar þakkarvert, nálgast málið af svolitlu gagnrýnisleysi. Hún fjallar einmitt um og hefur eftir doktor Baudenbacher að þriðji orkupakkinn sé ekki mál af því tagi að réttlætanlegt sé að grípa til neyðarráðstafana. Bíddu, hvaða mál, ef þetta væri nú yfir höfuð neyðarráðstöfun, sem þetta er ekki heldur bara samningsbundin leið, ætti að vera af því tagi að það mætti nota neyðarhemil? Hér er verið að tala um og farið fram á það við Íslendinga að þeir afsali sér forræði yfir orkuauðlindum sínum, a.m.k. ef marka má hina lögfræðilegu ráðunauta ríkisstjórnarinnar, Friðrik Árna Friðriksson Hirst og Stefán Má Stefánsson, sem segja að erlendar stofnanir muni fá a.m.k. óbein áhrif, á hvað? Á skipulag. Á ráðstöfun orkuauðlinda Íslendinga. Hvaða mál væri af því tagi frekar en þetta sem mætti fara með þessa leið. Þetta er nákvæmlega mál af því tagi að hér rekast á mjög miklir hagsmunir þjóðarinnar í því sambandi sem hér hefur verið fjallað um, þannig að þetta er mjög skrýtið. Síðan er náttúrlega fullkomlega gagnrýnislaust haft eftir doktor Baudenbacher í grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur að það gæti teflt aðild Íslands að EES-samningnum í tvísýnu verði þriðja orkupakkanum hafnað. Hvar á slík fullyrðing sér stoð í þeirri lagaumgjörð sem er utan um þennan samning? Hvar er það í samningnum sem gæti réttlætt slíka fullyrðingu? [[Forseti hringir.]]Það náttúrlega algjörlega gagnrýnislaust að taka þetta upp og það getur varla verið annað en að [[Forseti hringir.]]maðurinn hafi haft um þetta einhverjar nánari útlistanir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er í samantekt sem haft er eftir prófessor Carl Baudenbacher. Hér stendur á enskri tungu, með leyfi forseta: „Although there is the possibility of refusing the incorporation of new EU law into EEA law, the present case is not the appropriate occasion to pull the emergency brake.“ Héðan kemur þetta orð, neyðarhemill, og í næsta punkti segir hann aftur, með leyfi forseta: „Icelands withdrawal from the Third Energy Package could jeopardise its membership in the EEA Agreement.“ Það er að ef við myndum draga okkur út úr þessum þriðja orkupakka og neita að staðfesta hann þá myndi það hafa þessi áhrif. Það myndi setja samninginn um Evrópska efnahagssvæðið í hættu. Það er bara ekkert annað. Hvar finna menn slíkum yfirlýsingum stoð í lögum? Ég spyr mig að því. Ekki er það alla vega að finna í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég viðurkenni að ég er ekki lögfróður maður, ég les þetta sem leikmaður. Engu að síður held ég að hér sé enn ríkari ástæða til að slíkar yfirlýsingar, og ef þetta er það sem ríkisstjórnin hengir hatt sinn á þá sé það stutt einhverjum rökum. Þetta sé þá rýnt af til þess bærum mönnum hvort þessar yfirlýsingar þessa ágæta manns séu hreinlega keyptar til að þær hljómi sem allra verst fyrir þá sem þurfa að taka afstöðu til málsins.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að íslenska er þingmálið og þegar vísað er í enskan texta eða annan útlenskan texta þýði menn hann þá yfir á íslensku.
Herra forseti. Það er ekkert að því að doktor Baudenbacher lýsi því viðhorfi að honum finnist ekki að Íslendingar eigi að nýta þann rétt sem þeir eiga samkvæmt 102. gr. En meðan ekki liggur fyrir rökstuðningur um að þetta mál sé ekki af því tagi að það eigi við og meðan ekki liggur fyrir rökstuðningur fyrir því að þetta gæti sett samstarfið, öllu heldur teflt samstarfinu í tvísýnu, væri kannski ekki mjög mikið gerandi með yfirlýsingar af þessu tagi. Reyndar er meira kjöt á þessum beinum. Fram kemur í Morgunblaðinu 10. maí, haft eftir hinum ágæta prófessor og doktor Baudenbacher, a.m.k. er það lagt þannig út í ritstjórnargrein blaðsins þann dag, að ef marka megi orð Baudenbachers sé Íslandi í raun pólitískt skylt að samþykkja það sem Norðmönnum og ESB dettur í hug að bera á borð hvað sem EES-samningurinn sjálfur segir. Í þeirri ritstjórnargrein er spurt: Ætla þingmenn að láta þvinga sig til samþykkis við þriðja orkupakkann á þessum forsendum? Spurt er: Gefa þeir, þ.e. þingmennirnir, ekkert fyrir sjálfstæði Íslands og fullveldi? Málflutningur í grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur er gagnrýnislaus. Honum er teflt fram eins og hér sé um einhverjar staðreyndir að tefla. Og það eru fleiri gagnrýnislausir. Ég minni á að hv. þingmenn, formenn Samfylkingar og [[Forseti hringir.]]Viðreisnar lýstu því að þau væru reiðubúin að samþykkja þennan orkupakka áður en gögn málsins voru lögð fram á Alþingi, þau [[Forseti hringir.]]lýstu því að þau væru tilbúin að samþykkja orkupakkann óséðan.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu. Það var margt merkilegt sem kom þar fram, m.a. hvernig hann greinir álitsgerð Baudenbachers sem utanríkisráðuneytið fékk til liðsinnis við sig. Það verður nú að segjast eins og er að þessar yfirlýsingar Baudenbachers koma manni svolítið spánskt fyrir sjónir í þeirri vinnu sem hann vann fyrir ráðuneytið og ráðherra, sérstaklega þegar hann víkur að þessum neyðarhemli. Nú er ég ekki með lögfræðilega kunnáttu, herra forseti, en setjum sem svo að í samningnum væri eitthvað sem héti neyðarréttur. Þá þyrfti væntanlega að skilgreina það sérstaklega hvað félli undir neyðarrétt, þann neyðarhemil sem Baudenbacher nefnir þarna. Þarna er komið hugtak sem hvergi er að finna í þessum samningi. Maður veltir fyrir sér, og ég tek undir með hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni hvað það varðar: Var línan lögð áður en vinna við álitsgerðina hófst? Var línan lögð af hálfu ráðuneytisins hvað þetta varðar? Vegna þess að það kemur mjög á óvart að menn geti búið til svona hugtak sem hefur mjög mikla og djúpa merkingu þegar kemur að samningamálum, en það er hvergi að finna í samningnum [[Forseti hringir.]]sjálfum. Gæti hv. þingmaður komið aðeins nánar inn á það, sem [[Forseti hringir.]]hann gerði reyndar vel hér í ræðu áðan?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Ég er einn af þeim sem hvað mest hafa kallað eftir því að lagðar væru fyrir Alþingi lögfræðilegar álitsgerðir um þá leið sem ríkisstjórnin boðar að fara í þessu máli, þ.e. að innleiða þriðja orkupakkann, en með svokölluðum lagalegum fyrirvara sem ekki hefur verið skýrður með fullnægjandi hætti. Það er út af fyrir sig ágætt að kalla til erlendan sérfræðing, en það kom á daginn að það sem hann hafði helst til málanna að leggja voru pólitískar hugleiðingar. Það er ekki það sem vantar. Það vantar grjótharða lögfræðilega greiningu á þýðingarmiklum þáttum í þessu máli. Það vantar engar pólitískar hugleiðingar eða vangaveltur eða bollaleggingar fram og til baka sem sýnast svo vera að verulegu leyti órökstuddar. Það hefur til að mynda ekkert spurst til rökstuðnings varðandi það að þetta ákvæði sé neyðarákvæði. Og það hefur ekki spurst til skýringa á því af hverju það að beita því myndi tefla aðild Íslands að hinum evrópska markaði í einhverja tvísýnu. Þannig að við erum í sjálfu sér engu nær þrátt fyrir sverar fullyrðingar. Okkur vantar ekki þetta. Ég ítreka því óskir mínar um að hér verði lagðar fyrir fullnægjandi álitsgerðir, lögfræðilegar álitsgerðir, þar sem þessir þættir málsins eru greindir og það með fullnægjandi hætti, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég tek undir að það þarf að fá nánari útskýringar á þessu. Hér er þessu háttað þannig að þessi álitsgjafi, sem ríkisstjórnin metur mjög mikils, og ég efa það ekki að maðurinn hefur gríðarlega reynslu - en það læðist að manni sá grunur að ákveðin lína hafi verið lögð. Ríkisstjórnin fékk þennan mann í álitsgerðina. Maður spyr sjálfan sig: Hvað hefði ríkisstjórnin gert ef álitið hefði verið á þann veg að það hefði ekki verið ríkisstjórninni þóknanlegt? Segjum að álitsgerðin hafi bara gengið út á það að við ættum að vísa málinu strax til sameiginlegu EES-nefndarinnar eða hafna þessum pakka algerlega? Hvernig hefði ríkisstjórnin þá brugðist við? Eins og hv. þingmaður nefndi eru pólitískir þættir í álitinu. Búin eru til tvö veigamikil atriði, þ.e. neyðarhemillinn sem álitsgjafinn talar um en sem er hvergi minnst á í samningnum. Hvergi. Það kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir, herra forseti, að hægt sé að álykta sem svo að það sé einhver neyðarhemill í samningi þegar hvergi er minnst á hugtakið neyðarhemil í samningnum. Það verður náttúrlega að rökstyðja þann pólitíska vinkil sem álitsgjafinn tekur, að þetta muni stofna samningnum í uppnám. Ég sé hvergi haldbær rök fyrir því hvað gæti valdið þessu uppnámi. Þetta er bara samningur milli tveggja aðila sem hafa rétt til að fara með þetta fyrir nefnd sem hefur það hlutverk að ná sáttum. Þannig að það er margt sem [[Forseti hringir.]]er ósvarað í álitsgerðinni og þarfnast nánari skýringar við.
Herra forseti. Ég ætla leiða fram vitni í málinu sem var á staðnum og bar öðrum mönnum meiri ábyrgð á því að Íslendingar gerðust aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Vitnið var forsætisráðherra á þeim tíma sem þetta gerðist, Davíð Oddsson, og tel ég öruggt að hann hafi ritað þann texta sem er að finna í Reykjavíkurbréfi í Morgunblaðinu 11. maí síðastliðinn. Með leyfi forseta, ætla ég að gefa vitninu, Davíð Oddssyni, orðið í umfjöllun um þau ummæli um að hér sé eitthvert neyðarákvæði. Vitnið, Davíð Oddsson, segir, í Reykjavíkurbréfi 11. maí, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að fara rækilega yfir það, hvort nokkur maður hafi sagt við umræður um EES-samninginn, að vildu Íslendingar einhverju sinni nota þann rétt sinn til að hafna innleiðingu tilskipana sem þeim hentaði ekki, þá myndi sá samningur riða til falls. Hér skal fullyrt“, skrifar Davíð Oddsson í blað sitt, „að þessar hótanir og hræðsluáróður eru ósannindi. Og þó er þessi hótun eina afsökun ríkisstjórnarinnar fyrir því að keyra þetta varasama mál í gegn. Undirbúningur þess er í skötulíki og engum til sóma sem að því kom.“ Hér talar maður sem veit nákvæmlega um hvað hann er að tala. Hann var á staðnum, hann bar öðrum mönnum meiri ábyrgð á málinu, og hann hefur tekið af öll tvímæli um að allt tal um að hér sé einhver neyðarráðstöfun er náttúrlega bara eins og hver önnur bábilja.
Hæstv. forseti. Allnokkuð hefur verið rætt um samkeppnisþáttinn í þessum þriðja orkupakka. Hér mun myndast samkeppnisumhverfi og því hefur verið haldið fram með nokkrum rétti að hætta sé á að við vissar kringumstæður verði þess krafist að Landsvirkjun verði skipt upp. Við höfum kerfi í dag sem er þannig uppbyggt að Landsvirkjun er með u.þ.b. 70% markaðarins, Orka náttúrunnar eða Orkuveita Reykjavíkur um 20% og HS Orka og HS Veitur með um 10%. Leitt hefur verið að því líkum að þegar hér koma inn fleiri aðilar, sem eru jafnvel minni eða slaga upp í HS Orku eða eitthvað slíkt, muni þeir á einhverjum tímapunkti segja: Hér er ójafnt skipt. Það er ekki virk samkeppni á markaðnum. Það þarf að skipta upp Landsvirkjun. Er ekki er hægt að láta okkur hafa Sultartangavirkjun eða eitthvað slíkt í okkar hlut? Því hefur oft sinnis verið vísað á bug að þetta sé raunveruleg hætta. En það hefur verið tekið saman hvar í orkupakkanum, þ.e. í greinum hans eða grundvelli, sé hægt að finna þeirri staðreynd stað að skipta þurfi Landsvirkjun upp. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að fara hér aðeins yfir nokkrar greinar sem gætu orsakað það að skipta þyrfti Landsvirkjun upp. Í 3. lið í reglugerð 2009/72/EB er kveðið á um, með leyfi forseta: „Þau réttindi sem sáttmálinn tryggir borgurum Sambandsins - m.a. frjálsir vöruflutningar, staðfesturéttur og frelsi til að veita þjónustu - eru einungis möguleg á markaði sem er að fullu opinn, þar sem allir neytendur geta sjálfir valið sér birgi og öllum birgjum er gert kleift að dreifa frjálst til viðskiptavina sinna.“ Í 8. lið í reglugerð 2009/72/EB er kveðið á um, með leyfi forseta: „Til að tryggja samkeppni og afhendingu rafmagns á sem samkeppnishæfustu verði skulu aðildarríkin og landsbundin eftirlitsyfirvöld auðvelda aðgengi nýrra afhendingaraðila raforku, með raforku frá mismunandi orkugjöfum, yfir landamæri og fyrir nýja söluaðila í orkuframleiðslu.“ Einnig segir, herra forseti, í 57. lið í reglugerð 2009/72, með leyfi forseta: „Efling sanngjarnar samkeppni og auðvelds aðgangs að mismunandi birgjum og að stuðla að aukningu í nýrri raforkuframleiðslugetu skal vera forgangsatriði fyrir aðildarríkin til að viðskiptavinir geti notfært sér að fullu tækifæri frjáls innri markaðar á sviði raforku.“ Í 59. lið í reglugerð 2009/72/EB er kveðið á um, með leyfi forseta: „Þróun raunverulegs innri markaðar á sviði raforku, með net sem tengt er um allt bandalagið, skal vera eitt af helstu markmiðum þessarar tilskipunar og stjórnsýsluleg málefni varðandi samtengingar yfir landamæri og svæðisbundna markaði skulu því vera eitt helsta verkefni eftirlitsyfirvalda, í náinni samvinnu við stofnunina eftir því sem við á.“ Í 60 lið. í reglugerð 2009/72/EB er kveðið á um, með leyfi forseta: „Að tryggja sameiginlegar reglur fyrir raunverulegan innri markað og fjölbreytt framboð rafmagns sem er aðgengilegt öllum skal einnig vera eitt af helstu markmiðum þessarar tilskipunar. Í því skyni mun rétt markaðsverð vera hvati að samtengingum yfir landamæri og fyrir fjárfestingar í nýrri orkuframleiðslu og um leið leiða til verðsamleitni til lengri tíma.“ Í 3. gr. 1. málsl. í reglugerð 2009/72/EB er kveðið á um, með leyfi forseta: „Aðildarríkjunum ber að tryggja, á grunni skipulags stofnana sinna og með viðeigandi tilliti til nálægðarreglunnar, að raforkufyrirtæki séu rekin í samræmi við meginreglur þessarar tilskipunar, með fyrirvara um 2. mgr., til að koma á öruggum og umhverfislega sjálfbærum samkeppnismarkaði á sviði raforku, og að fyrrnefndum fyrirtækjum sé ekki [[Forseti hringir.]]mismunað að því er varðar réttindi eða skyldur.“ Svo mörg voru þau orð. [[Forseti hringir.]]Þetta er upplestur á því hvernig hægt er að skipta Landsvirkjun upp eða hvernig væri jafnvel hægt að krefjast þess.
Hæstv. forseti. Það er nokkuð merkilegt sem hér kom fram, þ.e. þessi uppskrift sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson las upp. Þessi uppskrift er svo fullkomin að það er engu lagi líkt. Við höfum nokkrum sinnum á undanförnum klukkustundum komið inn á það að við sjáum fyrir okkur að Landsvirkjun verði skipt upp. Mig langar að velta þessu aðeins meira fyrir mér. Ég gríp niður í umsögn sem Ögmundur Jónasson sendi en hann sér fyrir sér hvernig verið er að markaðsvæða orkuauðlindir hér á landi. Það miðar allt í eina átt. Ögmundur segir, með leyfi forseta: „Í þessari stuttu umsögn vil ég leggja áherslu á félagslegar forsendur málsins og vara við því að einblína um of á þennan tiltekna pakka heldur skoða þá vegferð sem Evrópusambandið boðaði um miðjan tíunda áratug síðustu aldar um markaðsvæðingu raforkunnar. Alltaf hefur legið ljóst fyrir hvert vegferðinni er heitið og eru orkupakkarnir svokölluðu aðeins vörður á þessari leið sem mun enda í samræmdu evrópsku raforkukerfi sem starfar á markaðsvísu undir miðstýrðu eftirliti.“ Hér held ég að verið sé að sýna fram á ákveðna vegferð sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson greip svo áfram með því að bera það upp hvernig Landsvirkjun verður bútuð niður, allt gert til þess að þóknast þessu miðstýrða valdi Orkustofnunar Evrópu. Og ég vil aðeins fá betri sýn inn í frekara framhald frá hv. þingmanni.
Herra forseti. Ég hef áður líkt þessum orkupökkum, þ.e. eitt til þrjú, og bráðum fjögur og fimm, við það að okkur sé gefið inn í teskeiðum eða smáskömmtum. Við erum ekki slegin út af með einu höggi heldur er leitast við að leiða okkur áfram á þessari vegferð. Það er alveg rétt að í upphafi vegar eða mjög fljótt í þessu ferli var orka, sem við Íslendingar höfum ávallt litið á sem auðlind, skilgreind sem vara. Hún var skilgreind sem vara til þess að hægt væri að markaðsvæða hana. Þetta var gert á sínum tíma út af sérstökum aðstæðum sem þá voru í Evrópusambandinu, m.a. í Þýskalandi. Þar voru yfirburða einkarekin orkufyrirtæki, svona nokkurs konar Hagar í raforkuframleiðslu í Þýskalandi, og þýsk samkeppnisyfirvöld og evrópsk, samevrópsk, sáu sér þann kost vænstan, eða nauðsynlegastan, að reyna að brytja þessi fyrirtæki niður til að jafna „samkeppni“ þeirra í milli. Þarna erum við að tala um gjörólíkan þátt vegna þess að hér á Íslandi höfum við hingað til litið svo á að orkuauðlindir séu sameign þjóðarinnar, eða eigi að vera í opinberri eigu. Þess vegna var það ákveðið áfall á sínum tíma þegar HS Orka fór tímabundið í eigu skúffufyrirtækis í Svíþjóð sem átti síðan heimilisfang í Kanada og endaði með því að sá sem keypti á sínum tíma, stálheppinn, tífaldaði sinn hlut á tíu árum eða þar um bil, allt á kostnað raforkukaupenda hér heima. Það er kannski slíkt ástand sem við viljum forðast.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er einmitt þetta sem allt miðar að, þ.e. að hugsa um orkuauðlindir okkar sem vöru. Markaðurinn á að ráða og hæstbjóðandi mun vinna það stríð ef svo má að orði komast. Ég held mig við Ögmund Jónasson og hans umsögn, með leyfi forseta: „En það er lokamarkið sem þarf að horfa á - vegferðina alla - og það er markaðsvæðing og í kjölfarið einkavæðing þessa geira. Samhliða markaðsvæðingunni er síðan ætlunin að tryggja hlut almennings með neytendavernd og refsingum ef samkeppnisskilmálum er ekki fullnægt. Með öðrum orðum allt traust er sett á markaðinn og mekanisma hans.“ Þá koma til aðilar, svokölluð skúffufyrirtæki eins og hv. þingmaður lýsti áðan, og það er ekkert óeðlilegt að við munum sjá enn fleiri slíka aðila koma að borðum. Þá munum við ekkert geta spyrnt við fótum. Þá verðum við bara að kyngja því sem fyrir okkur er lagt. Þess vegna enn og aftur: Við eigum að grípa tækifærið núna. Það er núna sem við eigum að setja þetta til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Er ekki hv. þingmaður algjörlega á því að lögmál markaðarins muni ganga framar því sem við viljum telja að sé eðlilegt, þ.e. að við höldum okkar fyrirtækjum í okkar eigu?
Herra forseti. Ég vil fyrst segja: Þetta er afbragðsandsvar sem ég þakka fyrir. Það eru svo mörg rauð ljós sem kvikna þegar texti eins og sá sem ég var með hér áðan er lesinn, ekki síst þegar manni flýgur í hug vilji nokkurra forustumanna Sjálfstæðisflokksins, sem hefur birst opinberlega, um að rétt sé að selja Landsvirkjun, eða selja hluta í Landsvirkjun. Það hefur verið sagt: Jú, þetta er alveg úrvalsfjárfestingartækifæri fyrir lífeyrissjóðina. Hvernig á svo að fara með það þegar lífeyrissjóðirnir kjósa að innleysa hagnað sinn og selja? Hver er kaupandinn þá, herra forseti? Þetta mál er eins og hliðið að því að geta framkvæmt þessa stærstu drauma, langstærstu drauma, sumra Sjálfstæðismanna. Það er ekki efnilegt þegar slíkt er gert. Það er yfirleitt þannig þegar Sjálfstæðismenn og mestu frjálshyggjupostular í þeim flokki hafa viljað einkavæða eitthvað og komast að eins og svín að trogi að þá velja þeir yfirleitt „erfiðustu verkefnin“. Þeir vilja reka Fríhöfnina í Keflavík og þeir vilja eignast hlut í Landsvirkjun. Það hefur enginn boðist til að reka heilsugæslustöðina á Patreksfirði, svo að ég nefni dæmi. Menn finna lykt af bráðinni og þá flykkjast þau dýr að sem finna blóðlykt og vilja gjarnan „blóði væta góm“, eins og þar stendur. En það er ekki það sem við viljum. Við viljum halda þessum fyrirtækjum okkar í þjóðareign.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð á því hvað gerð 72/2009/EB kveður á um. Ef ég skildi hv. þingmann rétt er hann einmitt að fjalla um að þessar svokölluðu, ég held að hann hafi kallað það smáskammtalækningar eða að taka hlutina inn með teskeið, en hann fjallaði í nokkrum liðum um það hvernig hægt er að fullyrða að verið sé að gera kröfu um að eitt stórt fyrirtæki geti ekki í rauninni starfað og hamlað öðrum á markaði. Í inngangi 3. liðar þessarar gerðar sem þingmaðurinn fór yfir er talað um frjálsa vöruflutninga, staðfesturétt og frelsi til að veita þjónustu o.s.frv. og það sé einungis mögulegt á markaði sem er að fullu opinn þar sem neytendur geta sjálfir valið sér birgi og birgjum sé gert kleift að dreifa frjálst til allra viðskiptavina sinna. Síðan er talað um í 57. lið reglugerðarinnar, með leyfi forseta: „Efling sanngjarnar samkeppni og auðvelds aðgangs að mismunandi birgjum og að stuðla að aukningu í nýrri raforkuframleiðslugetu skal vera forgangsatriði fyrir aðildarríkin …“ Áfram er haldið. Í 59. lið er talað um: „Þróun raunverulegs innri markaðar … skal vera eitt af helstu markmiðum þessarar tilskipunar og stjórnsýsluleg málefni varðandi samtengingar yfir landamæri og svæðisbundna markaði skulu því vera eitt helsta verkefni eftirlitsyfirvalda …“ Við höfum rætt töluvert um eftirlitsyfirvöldin í þessu sambandi, ACER og ESA og hvað þetta heitir nú allt saman. Mig langar að spyrja þingmann: Er einhvers staðar í þessu öllu saman verið að fá undanþágu frá eða aðlögun að reglugerð 72/2009/EB? Erum við ekki í rauninni að taka að okkur að innleiða hana með húð og hári?
Herra forseti. Það sem rak mig í að skoða þessa reglugerð, 72/2009, var kannski það að hún kom ósköp mikið upp hérna í upphafi vega í þessari umræðu, en umræðan snerist kannski mjög mikið um reglugerð 713/2009 vegna þess að hún er svo augljós. En þessi samantekt er náttúrlega mjög gaumgæfilega gerð vegna þess að þetta liggur svo opið, að mér finnst, og með því að taka þetta inn í þessu tilfelli í einni matskeið en ekki í smáskömmtum, þá erum við í raun og veru að gangast undir þessi skilyrði sem hér koma fram í einu vetfangi. Eins og góður maður sagði einu sinni úr þessum ræðustól: Á einu augabragði erum við að taka þetta allt saman inn í okkar löggjöf og eigum ekki leið út. Það er kannski það sem við, sem höfum staðið hér þessa vakt undanfarin dægur og áður, höfum verið að vara við vegna þess að það er alltaf verið að segja okkur: Þið viljið eyðileggja EES-samninginn. Því fer fjarri. Við höfum í góðsemi og í fullri auðmýkt bent á að þegar við erum búin að samþykkja þessa gerð, númer þrjú, orkupakkann, með öllum þessum ranghölum sem hér eru nefndir, þá eigum við enga útleið. Það er ekki hægt að bakka út. Eina leiðin út þá, ef þetta virkar ekki fyrir okkur, er að segja EES-samningnum upp, og það er eitthvað sem ég held að fæst okkar kæri sig um. Þess vegna [[Forseti hringir.]]höfum við varað við þessu.
Forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefur enginn stigið í þennan ræðustól og sagt að hann vilji fórna því ágæta samstarfi sem við eigum með EES-samningnum, en tek undir það að sá hræðsluáróður og þær furðulegu fullyrðingar sem hér hafa verið uppi um að ekki megi hallmæla þeim samningi grefur vitanlega undan honum. Ef þetta er einhliða tilkynning til Íslands, þessi svokallaði samningur, ef má orða það þannig, þá erum við að sjálfsögðu á vondum stað varðandi þetta mikilvæga plagg. Það er hins vegar ekki hafið yfir gagnrýni. Ekkert er hafið yfir gagnrýni af því samstarfi sem við erum í eða um við önnur ríki. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann í ljósi þess að hann fór svo ágætlega yfir 72. gr. tilskipunarinnar, hvort hann kannist við að einhver stjórnarliði sem hlýtur að vita betur en við, varla væru menn annars að ana svona áfram með að samþykkja þetta, hafi komið hingað upp og lýst framhaldinu á þeirri þróun miðað við þessa grein í fjórða orkupakkanum. Hefur hv. þingmaður fengið einhverjar upplýsingar um að til standi í hinum fjórða orkupakka sem liggur nú fyrir, ekki hjá okkur en hann liggur fyrir annars staðar, að halda áfram að þróa þetta orkusamstarf á þeim nótum sem þingmaðurinn fór yfir, þ.e. að gera markaðinn einsleitari, að halda áfram með þetta og gera þetta þannig að erfiðara verði fyrir ríkisfyrirtækin að starfa í einhvers konar einokunarumhverfi - við höfum séð það reyndar frá Evrópu að þar er Evrópusambandið á fullu að berjast gegn stóru ríkisfyrirtækjunum - sem sagt, hvort þingmaðurinn hafi séð einhverja eða heyrt einhvern stjórnarliða koma hingað upp og lýsa þessari þróun sem fram undan er í orkupakka fjögur?
Herra forseti. Í fljótu bragði man ég ekki eftir því. Það er kannski ekki alveg að marka vegna þess að erindi stjórnarliða, og áhangenda þessa samnings í þingsalnum, í þennan ræðustól hefur yfirleitt ekki verið að lýsa samningnum sem slíkum það sem ég hef heyrt. Mestan part hafa þeir komið upp í ræðustól til þess að hallmæla þeim sem eru á móti og efast. Flestir hv. þingmenn sem eru áhangendur þriðja orkupakkans hafa yfirleitt komið hingað upp til að lýsa vandlætingu sinni á þeim hópi sem hefur efasemdir. Og ef ég má að orða það þannig hafa þeir í raun og veru komið upp í stólinn til að skjóta sendiboðann en ekki til að reyna að svara eða útskýra eða til að telja fram kosti. Það er kannski eitt, fyrst hv. þingmaður spyr um þetta, maður hefur eiginlega beðið þess með nokkurri eftirvæntingu að þeir sem brenna mjög fyrir þriðja orkupakkanum myndu koma hingað upp og flytja leiftrandi skilaboð um það hvað er svo dásamlegt við að innleiða þennan pakka. Hvað er svo nauðsynlegt við að gera það? Hvernig mun hann gerbreyta lífi okkar til hins betra? En ég hef bara ekki heyrt þau rök enn þá. Allt það sem hefur verið borið á borð hefur eiginlega enginn nefnt fjórða orkupakkann, og enginn af þessum ágætu stjórnarþingmönnum, ef ég man rétt. Mér finnst umræðan af þeirra hálfu í sjálfu [[Forseti hringir.]]sér lítið hafa snúist um orkupakkann sjálfan og ágæti hans.
Hæstv. forseti. Við höfum farið hér nokkuð vítt yfir sviðið. Það sem stendur upp úr hjá mér er að ACER mun miðstýra orkuflutningum, þ.e. ACER mun sjá til þess að orkan verði flutt frá þeim stað þar sem hún er næg og til þess staðar þar sem skortur er. Það verða sem sagt ekki íslensk stjórnvöld sem stjórna því verði orkupakki þrjú innleiddur. Orkupakki þrjú byggir á því að treysta tengslanet í Evrópu og það er gott og vel, en að taka úr sambandi boðvald ríkisstjórnarinnar, þ.e. að ACER muni sjá til þess að orkan verði flutt þaðan sem hún er, til þess staðar þar sem er skortur á henni, vitum við hvernig endar. ACER mun sjá til þess að sæstrengur verði lagður til landsins Ég kýs að horfa á þetta þannig að við séum ekki aðeins að huga að orðalaginu að sæstrengur verði lagður frá Íslandi heldur að muni ACER sjá til þess að hann verði lagður til Íslands vegna þess að Evrópu vantar hreina orku. ACER-orkustofnunin mun því hafa yfirburðastöðu, nokkurs konar samræmingarvald á þessum sameiginlega evrópska orkumarkaði og sjá til þess að allir séu jafnir. Það mun aðeins þýða eitt hjá okkur; hærra orkuverð. Það sem tengist nefnilega inn í þetta er svokölluð hrein orka sem við höfum hér á Íslandi og það er mikil þörf fyrir hana í Evrópu, ætli Evrópulöndin að standa við það markmið sem þau hafa sett sér um kolefnisminnkun. Eins og staðan er í dag eru orkuauðlindir okkar hluti af orkukerfinu og eign virkjunaraðila. Þannig að miðstýring ACER, evrópsku orkustofnunarinnar, mun ná yfir þær líka. Eins og ég nefndi áðan stefnir allt í orkuskort í Evrópu. Það gerist samfara lokun mengandi orkuvera fyrir kol og olíu. Og ef Evrópusambandinu á að takast það markmið þarf augljóslega að sækja hreina orku hingað til Íslands líkt og við höfum séð gerast í Noregi. Það kemur því ekkert sérstaklega á óvart að sá áhugi sé fyrir hendi sem birtist hér með svona augljósum hætti frá Evrópusambandinu því að íslenska orkustofnunin mun vissulega hafa einhverjar valdheimildir en hún mun þurfa að sækja þær til orkustofnunar Evrópusambandsins, ekki til valdhafa hér á Íslandi. Orkustofnun, sú íslenska, mun sitja við hið evrópska borð en án atkvæðisréttar. Við höfum farið hér yfir það að orkupakki þrjú felur í sér markaðsvæðingu, sem þýðir að ekki verður leyfilegt að greiða niður orku og ekki verður heldur leyfilegt að nýta sér pólitíska stjórn á orkumálum, alla vega ekki íslenska. Markaðurinn mun sjá til þess að orka verði seld hæstbjóðanda, sem útilokar svo aðkomu lýðræðislegra stofnana. Það er ekkert skrýtið að helsta andstaðan við pakkann komi frá bændum. Þeir gera sér vel ljóst í hvað stefnir. Eins getum við bætt því við hvort ekki myndist skaðabótakrafa hagsmunaaðila á hendur íslenska ríkinu ef við innleiðum þetta ferli á rangan máta.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Við höfum verið að kalla eftir því um nokkurt skeið að fá frekari skýringar frá stjórnarliðum, þar á meðal hvað framhald málsins muni þýða fyrir Ísland. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir ákveðin atriði sem tengjast því að sjálfsögðu og við hljótum því að velta því fyrir okkur hvort ekki sé full ástæða til að þeir komi hingað í ræðustól, þingmenn stjórnarflokkanna og þeir sem eru hugsanlega fylgjandi þessu máli öllu saman, og fari með ítarlegum hætti yfir með okkur hvað það þýðir fyrir framhaldið ef við samþykkjum orkupakka þrjú núna, hvaða áhrif orkupakki fjögur mun t.d. hafa á það sem hv. þingmaður las hér upp, sem við þurftum sjálf að finna út úr hér í gærkvöldi og í nótt. Um leið og markmið Evrópusambandsins er nokkuð ljóst er óljóst hvernig það mun tengjast eða hvernig og hvaða áhrif það mun hafa á Ísland og íslenska hagsmuni og íslenska kerfisuppbyggingu, þ.e. um umsýslu með raforkumarkaðnum og hvaða heimildir verða eftir og slíkt. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort ekki sé mjög mikilvægt í framhaldi af þessari ágætu ræðu að fá frekari upplýsingar, fá frekari gögn, lögfræðilegt mat á stjórnskipulegum þáttum og öðru slíku er varðar fjórða orkupakkann áður en áfram er haldið, vegna þess að allt er þetta samtengt. Þegar maður leggur saman orkupakka þrjú og fjögur er maður kominn með gríðarlega stóra summu sem er mjög mikilvægt að hafa yfirsýn yfir og eitthvert mat á breytingum, afleiðingum, [[Forseti hringir.]]plús það hvað við græðum á þessu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni kærlega fyrir. Mér fannst sláandi að heyra talað um álit Carls Baudenbachers hér áðan, vegna þess að það er í rauninni pólitísk reifun hans á því hvað muni hugsanlega gerast ef við höfnum pakkanum, eins og það kallast, þ.e. ef við sendum pakkann til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að rýna betur hvernig við getum innleitt orkupakka þrjú með sem bestum hætti. Það er merkilegt og það er sláandi að heyra það að stjórnarliðar hafa haldið fram nákvæmlega þessum rökum, þ.e. pólitísku áliti einstaklings sem kemur að grunni frá Evrópusambandinu. Mér finnst sláandi að gera mér grein fyrir því að orð eins og neyðarhemill kemur ekki frá Íslandi. Orð eins og aukin neytendavernd er ekki frá Íslandi. Og það er sannarlega ekki frá Íslandi komið að ef við sækjum við okkar lögbundnu, réttu leið, samningsleið, muni EES-samningurinn vera í uppnámi. Þetta er allt farið að skýrast aðeins betur í höfðinu á mér. Ég er sannarlega viss um að ef við stöndum ekki rétt að málum nú þá getur myndast skaðabótakrafa allra þeirra hagsmunaaðila sem lagt hafa þvílíkar fúlgur fjár í þetta ferli allt saman.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Það hefur í sjálfu sér hvergi komið fram, ekki af hálfu neins fræðimanns eða lögmanns, eða þá að stjórnarliðar, fylgjendur málsins hafi treyst sér til að fullyrða að innleiðingin sem hér er, sú aðferðafræði sem nota á við þessa innleiðingu, þessi meinti fyrirvari og allt það sé það vel úr garði gert að komið sé í veg fyrir hættu á málsókn, þ.e. að einstaklingur, annað ríki, annað fyrirtæki, höfði mál gegn íslenska ríkinu fyrir að innleiða tilskipun með röngum hætti eða fyrir að uppfylla ekki skyldur sínar samkvæmt EES-samningnum með einhverjum hætti. Þvert á móti hafa menn sagt, þar á meðal þeir tvímenningar sem orða það gjarnan svo að það sé ekkert sem komi í veg fyrir slíkt, að það þurfi ekkert að fullyrða að menn hafi ekki slíkan rétt. Óskýrleiki kallar alltaf á meiri hættu á því að farið sé í málaferli með einhverjum hætti. Mig langar að spyrja þingmann hvort hún telji ekki fulla ástæðu til að horfa til þess hvort hægt sé með einhverri aðgerð, hugsanlega með því að fresta málinu, að vinna málið betur og tryggja okkur með einhverjum hætti gegn slíkum málshöfðunum. Við sáum hvernig fór fyrir okkur varðandi ófrosna kjötið þar sem við töldum okkur vera í býsna góðum málum. En annað kom í ljós, ekki síst vegna þess að það eru ekki íslenskir dómstólar [[Forseti hringir.]]sem munu fara með þetta mál.
Hæstv. forseti. Það er einmitt heila málið. ACER er ætlað að skera úr um þau álitaefni sem upp koma. Það verða ekki íslensk stjórnvöld sem gera það. Mér finnst umhugsunarvert að yfirlýsingar EFTA og Evrópusambandsins munu einmitt ekki endilega draga úr því að hagsmunaaðilar nýti rétt sinn til að höfða skaðabótamál. Ég get séð fyrir mér, eins og ég nefndi aðeins áðan, að þeir sem lagt hafa töluverða fjármuni í sæstrengshugmyndir, orkufyrirtæki og aðilar sem vilja reisa hér vindmyllugarða, muni sækja rétt sinn ef ekki er rétt staðið að málum. Ég tel engan vafa leika á því. Allt þetta ferli felur í sér lagalegu óvissu. Það er enginn vafi á því. En svo er aftur hitt, að lögaðilar gætu einnig höfðað mál. Höfum við eitthvað skoðað með hvaða hætti það getur birst? Einhverjir hafa sagt að við séum búin að setja upp einhverja fyrirvara sem gagnist Íslandi. Í Noregi var það gert en það gekk ekki eftir. Þá veltir maður fyrir sér: Er það vegna þess að samningurinn er samningur milli landa, á milli þjóða og milli svæða ef út í það er farið? Ef þessir aðilar sitja hver í sínu horni og setja upp einhverja fyrirvara þá gengur samningurinn kannski ekkert eftir. Það er aldrei ætlunin að taka mark á þeim fyrirvörum sem settir eru í hverju landi fyrir sig.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir aldeilis prýðilega ræðu. Það kristallaðist mjög vel í máli hennar sú lagalega óvissa sem færustu sérfræðingar hafa sagt og haldið fram að fylgdi þeirri aðferð sem stjórnvöld hafa ákveðið að nota við innleiðingu orkupakkans. Þetta kom einnig ágætlega fram í fyrri andsvörum hv. þingmanns sem ég þakka fyrir. En það er kannski eitt líka sem við þurfum að hafa í huga hafandi verið mötuð á orkupökkum til þessa með teskeiðum, að orkupakki þrjú er ekki endastöð, fjarri því. Ef við ætlum að taka hann upp án þess að hafa raunverulega fyrirvara, án þess að hafa raunverulega leið til þess að geta sótt rétt okkar með einhverjum hætti, þá erum við náttúrlega berskjölduð fyrir því sem á eftir kemur. Mér þykir mjög athyglisvert það sem hv. þingmaður hefur fært fram um mögulega skaðabótaskyldu vegna þess að ég tel að það sé mjög raunveruleg hætta. Þess vegna var aldeilis prýðilegt að hv. þingmaður skyldi einmitt koma fram og reifa þá hættu mjög gaumgæfilega fyrir okkur öll þannig að við vitum hver áhættan er. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé þá svona sirka sammála okkur, þeim sem höfum verið að segja það hér, að eftir þá umræðu sem fram hefur farið og verið nokkuð góð, hvort ekki sé ráð að leggja málið til hliðar fram á haustið, [[Forseti hringir.]]gaumgæfa það betur og ganga betur um það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir. Að mínu viti halda þessir fyrirvarar ekki. Ég er alveg handviss um það vegna þess að við höfum slíkt dæmi frá Noregi. Þar voru settir átta fyrirvarar til að allt gengi upp sem þar var lagt upp með, allt varðandi orkupakka þrjú. Eina leiðin okkar til að standa rétt að málum þannig að við fáum ekki á okkur einhvers konar skaðabótaskyldu er að vísa þessu til EES. Það er það eina rétta. Það er eina lagalega rétta ferlið sem við eigum að fara í. Það er alveg ljóst að við þurfum að huga vel að því hvað gerist þegar sæstrengur verður lagður hingað, því að eins og ég sagði er það ACER sem mun skera úr um ef koma upp álitamál varðandi hann. Ég get því ekki ítrekað það nógu oft að okkur ber að fara lagalega rétta leið vegna þess að dæmin sanna að yfirlýsingar halda ekki vatni þegar út í ána er komið. Við þurfum að grípa inn í núna.
Herra forseti. Það er einmitt mjög ágætt að hv. þingmaður skuli nefna dæmi frá Noregi vegna þess að komið hefur fram í umræðunni að málaferli eru í Noregi fyrir stjórnlagadómstól um hvort upptaka þessa sama orkupakka þar hafi staðist norska stjórnarskrá. Úrskurður um það efni mun falla eða það mál mun verða tekið fyrir í stjórnlagadómstólnum 23. september næstkomandi. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála því að okkur beri að leggja það mál sem við erum með hér til hliðar þar til séð verður hver úrslit málanna fyrir stjórnlagadómstólnum í Noregi verða, hvort talið verður að upptaka orkupakka þrjú þar standist norska stjórnarskrá, og hún er ekki mikið frábrugðin þeirri sem við búum við. Í annan stað hefur komið í ljós að svo virðist vera að norsk fyrirtæki hafi verið mjög berskjölduð fyrir þeim kostnaðarauka sem hefur orðið við upptöku orkupakka þrjú þar. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann einnig að því hvort ekki sé nauðsynlegt að gera úttekt á fjárhagslegum afleiðingum þess að taka pakkann upp fyrir fólk og fyrirtæki þannig að við vitum nákvæmlega hvað við erum að bjóða fólki upp á og hvað við erum að kalla yfir okkur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir spurninguna. Það er nefnilega ekkert sýnt á spilin. Það er dálítið óþægilegt að vita til þess að samtök hér á landi hafi fengið kynningu á orkupakka fjögur. Við höfum ekki séð neitt af þeim pakka eða fengið upplýsingar um hann. Við vitum ekki hver hugmyndafræðin verður áfram. Við vitum það eitt, verði orkupakki þrjú innleiddur, að við munum ekki geta bannað það að sæstrengur verði lagður hingað. Gefum okkur að sú sýn birtist að sæstrengur komi hingað, þá getum við ekki farið að standa í vegi fyrir því vegna þess að ACER mun segja okkur að nauðsynlegt sé að gera það til að standa vörð um þetta frelsi og til að geta staðið fast á því að skilgreina raforku sem vöru og þar með erum við farin að skilgreina orkuauðlindir landsins sem vöru. Það er ekkert eðlilegt við slíka framtíðarsýn. Ég trúi ekki öðru en að fólk vilji kynna sér málin betur. Því get ég að vissu leyti tekið undir orð hv. þingmanns um að við eigum að fresta málinu ef ekki gengur að taka þá ákvörðun núna að senda orkupakka þrjú fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Það er kannski eina vitið að fresta innleiðingu fram til haustsins í það minnsta, því að eins og fram kom í fyrri ræðum í nótt eru umsagnir ekki allar jákvæðar í garð orkupakka [[Forseti hringir.]]þrjú. Þær eru það fæstar svo það sé sagt.
Virðulegur forseti. Ég neyðist til að gera hér hlé á ræðuröð minni sem ég hef kallað: Og hvað svo? Þar hef ég reynt að koma inn á hver áhrifin á umhverfi okkar verða að aflokinni innleiðingu. Ástæða þess að ég vil skjóta hér inn ræðu um annað efni er sú að ég las enn eina grein stuðningsmanna orkupakka þrjú í Fréttablaðinu áðan en hún var frá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni. Þar var enn einu sinni komið inn á mikilvægi aukinnar neytendaverndar og gegnsæis sem verið væri að innleiða með hinum svokallaða orkupakka þrjú. Þá fór ég að hugsa að ég minntist nú ekki mikillar umræðu um aukna neytendavernd eða gegnsæi í framsöguræðum hæstv. utanríkisráðherra strax í upphafi, né heldur í ræðu framsögumanns meirihlutaálits utanríkismálanefndar, hv. þm. Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur. Ég fór þá í gegnum þingsályktunartillöguna sjálfa og þar er hér um bil ekkert, leyfi ég mér að segja, um neytendavernd eða gegnsæi. Það sama á við um nefndarálitið, þegar maður fer í gegnum það. Það sem fyrst og fremst snýr að neytendatengdum málefnum þar er lýsing á því hvað gerðist við innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans. Hér er ég t.d. með framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og hér er ég með framsöguræðu formanns meiri hluta utanríkismálanefndar, hv. þm. Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur. Í þessum fjórum lykilplöggum sem varða málið er ekkert sem bendir til þess að aukin neytendavernd, umfram það sem innleitt var með fyrsta og öðrum orkupakkanum, eða áhersla á aukið gagnsæi til handa neytendum sé í einhverjum forgrunni. Það er eins og þetta séu bara atriði sem stuðningsmenn innleiðingarinnar hafi fundið til í panikinni sem greip um sig þegar menn áttuðu sig á því að menn vissu ekki hvar í veröldinni meintir fyrirvarar voru. Ég verð að óska eftir því að með einhverjum ráðum hlutist forseti til um að einhver þeirra ágætu stuðningsmanna, helst framsögumaður meiri hluta nefndarálitsins, svari þessu. Óskastaðan væri auðvitað að fá hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaug Þór Þórðarson, á svæðið. Nú veit ég ekki hvort hann er kominn aftur til landsins eður ei. En við þingmenn Miðflokksins sem höfum staðið hér og reynt að komast í gegnum kjarnaatriði þessa máls - okkur er nokkur vorkunn í því að hafa verið, kannski með klókindum, sannfærð um að það væru einhver lykilatriði, einhver kjarnaatriði, sem sneru að aukinni neytendavernd og gegnsæi til handa almenningi í þessu máli. Það virðist vera froðan ein þegar á reynir. Og hvað er þá eftir ef þetta var það sem helstu stuðningsmenn innleiðingar þessa orkupakka höfðu fram að færa þegar spurt var: What's in it for us? Hvers vegna ættum við að innleiða þetta? Hvað er í þessu? Það var neytendavernd, aukin neytendavernd og gegnsæi. Þetta hefur staðið upp úr hverjum stuðningsmanni innleiðingarinnar á fætur öðrum síðan síðari umr. hófst. Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Ég get tekið það á mig að maður hefði átt að lúslesa þetta fyrr með þessi atriði í huga. En það er ekki boðlegt að einhver tilgerð kjarnaatriði séu diktuð upp þegar menn átta sig á að þeir eru lentir í tómum vandræðum með að verja málið. Og nú erum við kominn á núllpunkt hvað þetta varðar. Ég verð aftur að biðja um aðstoð hæstv. forseta. Við verðum eiginlega að fá einhvern til samtals um þetta, því að nú hef ég ekki minnsta grun um hvað í þessu máli er til hagsbóta fyrir íslenskan almenning og þar með neytendur.
Hæstv. forseti. Þetta er eiginlega grátbroslegt. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir góða ræðu sem vakti mig vel, hafi ég verið sofandi, sem ég var ekki. En gott og vel. Það er nefnilega alltaf að skýrast betur og betur að stjórnarliðar virðast byggja sína rökfærslu, sína skoðun, á orðum Carls Baudenbachers, vegna þess að þessi orð eru tekin úr pólitískum hugrenningum hans, þ.e. aukin neytendavernd, aukið gagnsæi. Ég minntist hér fyrr á orðið neyðarhemill og að lokum á það að innleiðum við ekki orkupakka þrjú verði EES-samningurinn hreinlega í uppnámi. Ég get vel tekið undir það að við séum komin á nokkurs konar núllpunkt. Það sem ég vil inna hv. þingmann sérstaklega eftir er: Hver er staðan núna? Ég heyrði að hann kallaði eftir því að hæstv. utanríkisráðherra mætti gjarnan vera með okkur hér. Ég tek undir það. En getur hv. þingmaður bent okkur á mögulegar leiðir héðan í frá?
Virðulegur forseti. Leiðirnar eru í sjálfu sér í öllum meginatriðum þær sömu og hafa legið fyrir frá upphafi 2. umr. Það er í fyrsta lagi sú leið að ríkisstjórnin ákveði að taka málið af dagskrá, að þingið hafni því, og senda það til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er ein leiðin. Önnur leið er að forseti taki málið af dagskrá, tímabundið. Þó að formlegu ferli utanríkismálanefndar sé lokið geri ég ráð fyrir að ekkert sé því til fyrirstöðu að setja málið inn til einhvers lags óformlegrar meðferðar, þá utanríkismálanefndar eða einhverrar blöndu sérfræðinga, þar sem aðilar yrðu kallaðir fyrir og m.a. farið yfir þau sjónarmið og þær áhyggjur sem uppi eru varðandi fyrirvarana, svo að því sé haldið til haga. Þriðja leiðin er sú sem hefur verið lögð upp gagnvart okkur í Miðflokknum, að við verðum látin tala hér þangað til við lyppumst niður. Það er eitthvað sem hæstv. forseti hefur stjórn á með fundarstjórn sinni. Í ljósi þeirra spurninga sem upp eru komnar - ef einhver hefur bent á þetta á fyrri stigum, þá hef ég misst af því - hef ég ekki veitt því athygli að neitt okkar, sem hefur staðið í hinni eiginlegu umræðu, hafi í raun tekið á því atriði [[Forseti hringir.]]sem snýr að neytendaverndinni, gegnsæinu sem átti að vera svo mikið, þegar [[Forseti hringir.]]í ljós kemur að það er, að því er virðist, algjört aukaatriði í málunum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir. Það er alveg ljóst í mínum huga að við þurfum að skoða málið betur. Við þurfum að greina textann sem hefur komið fram. Ég veit alveg hvernig þetta er verandi ný á þingi - pappírar og gögn sem við þurfum að lesa flæða um og EES-gerðirnar eru kannski ekki alveg uppáhaldslesefnið, en ég er þó að fá töluverða þjálfun í þeim efnum. Ég nefndi áðan að margir umsagnaraðilar hefðu ekki verið jákvæðir í garð orkupakka þrjú. Mér finnst það ágætisleið, sem hv. þingmaður nefnir, að vísa þessu máli sem komið er hér í þingsal aftur til nefndar þannig að jafnvel sé hægt að kalla til gesti. Þó svo að gestir hafi komið í fyrri umræðu verður oft við síðari umræður, ég hef nefnt þetta áður, til nýr sannleikur og nýr grundvöllur til að meta stöðuna. Ég held að við séum á þeim tímapunkti núna. Það eina sem ég hef lesið mér til gagns varðandi neytendavernd er að hún felist í því að ég geti skipt um það fyrirtæki sem ég kaupi af þá orku sem ég þarf. En ég sé það fyrir mér að orkan verði jafn dýr alls staðar. Þetta er alveg eins og með bensínstöðvarnar. Við fáum endalaus SMS, fyrst frá einu fyrirtækinu sem selur okkur eldsneyti og nokkrum sekúndum síðar kemur næsta og yfirbýður kannski bara um nokkra aura, þó að ekki sé meira. Þetta verður að vera mun gagnsærra en það er í dag. Við erum alltaf að öðlast nýjan og nýjan sannleika og við verðum að geta skoðað málið betur.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Fyrst vil ég segja við hv. þingmann að samkeppnin og það að geta skipt um birgja er til staðar í dag. Það er minnsta mál að fara þar á milli, það kom inn með fyrsta eða öðrum pakkanum, það hefur ekkert með þennan þriðja orkupakka að gera. En það gerir þetta eiginlega enginn. Innan við 1% landsmanna nýtir sér þessa heimild á ári. En ég gleymdi einu atriðinu áðan, einum möguleikanum í stöðunni, og það er að taka undir með hæstv. iðnaðarráðherra Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur í viðtali sem hún átti við Morgunblaðið 16. nóvember 2018. Þar útilokar hún ekki frekari frestun orkupakka. Aðspurð um það hvort hægt sé að útiloka frekari frestun málsins svarar hún: Það er aldrei hægt að útiloka neitt um þingmál sem er í vinnslu. - Ég hef takmarkaðan tíma til umráða en áður í þessari sömu frétt er texti sem undirstrikar það að með þessu er átt við að fresta málinu til haustþings 2019.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna sem var ansi áhugaverð, bendir okkur á það að hér stappar nærri að fylgjendur orkupakka þrjú hafi hreinlega skautað fram hjá aðalatriði þessa máls í sinni framsögu, rætt mikið um þessa neytendavernd sem svo kannski enginn finnur stað. Hver er þessi neytendavernd? Er hún fólgin í - hverju? Er það í lægra raforkuverði eða er það í því að geta valið að kaupa rafmagn á sama verði og í Evrópu? Er vernd sem felst í því? Er ekki verið að skauta fram hjá aðalatriðum málsins sem eru - hver? Hagsmunir Íslands, myndi ég segja. Er það ekki aðalmálið? Er það ekki ástæðan fyrir því að við stöndum hér og höngum eins og hundar á roði á þessu máli, að við teljum að það sé verið að varpa hagsmunum Íslands fyrir róða? Þetta er þverpólitískt mál. Það á ekki að snúast um flokka, engan veginn. Ég geri ráð fyrir því eftir að hafa lesið mig í gegnum lögfræðiálit eða kannski öllu heldur stjórnmálalegt álit Carls Baudenbachers að það hafi hrætt. Þar stappar ansi nærri hótunum og ofríki. Ég verð að segja, herra forseti, að það á illa við mig að sitja undir slíku ógagnrýndu og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann samsinni mér í því að það stappi nærri hótunum í þessu áliti Carls Baudenbachers.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Í því samhengi langar mig, þó að ég hafi ekki texta þess pistils fyrir framan mig, að vísa í orð fyrrverandi yfirmanns míns frá því fyrir allnokkru, þáverandi samgönguráðherra, Sturlu Böðvarssonar, sem sagði í grein í Morgunblaðinu að greinargerð dr. Baudenbachers væri einn allsherjarhræðsluáróður. Ég held að það sé ekki ofsagt því að þar fer grandvar maður og orðvar. Ég held að það sé ágætt að skilja það svar eftir við þeirri tilteknu spurningu. Varðandi neytendaverndina er heimild almennings til að skipta um orkusala til komin og hefur verið praktíseruð árum saman. Manni sýnist í öllum meginatriðum að verð hafi þróast upp á við, meira að segja umfram vísitölu neysluverðs, á þessu tímabili þannig að umræða um að þetta sé allt í þágu neytenda með það að markmiði að lækka verð til þeirra virðist einhvern veginn ekki hafa náð í gegnum alla innleiðinguna. Það er mikið talað um frelsi almennings til að velja sér orkusala, bæði í greinargerð frumvarpsins og í nefndarálitinu, en það er bara atriði sem er ekkert nýtt. Það er í gangi og hefur verið praktíserað, en það kom á óvart í umræðunni í nótt þegar kom á daginn hversu fáir nýta sér það ef rétt er að á síðasta ári hafi einungis 370 heimili skipt um orkusala. [[Forseti hringir.]]Ef ég greip töluna rétt eru um 140.000 heimili í landinu og ég verð að viðurkenna að ég trúi varla að hlutfallið sé svona lágt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hef ekki reynt hv. þm. Birgi Þórarinsson að öðru en að fara rétt með í ræðustól og geri ekki ráð fyrir því að orð þingmanns hafi verið þannig meint heldur. [[Gripið fram í.]]Ég er að segja að ég tek heils hugar undir að tölurnar sem voru nefndar eru sláandi. Ekkert í því sem hefur komið fram í máli stjórnarliða styður það að á því verði einhver breyting, ekki neitt. Ég held að það sé kominn tími til eftir allar þessar umræður að hér fari að sverfa til stáls í því að nú geri ríkisstjórnin það sem henni væri sæmst, að taka þetta mál af dagskrá, rýna betur í fyrirliggjandi gögn í málinu og taka ákvörðun [[Forseti hringir.]]um að leita sátta vegna þess að ef þetta verður keyrt í gegn hér í trássi við þing og þjóð er ekki góðs að vænta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er sammála því sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson sagði hér undir lokin, það eina skynsamlega í málinu væri að taka málið af dagskrá, hvort sem væri til að taka það tímabundið út og vinna það í óformlegu nefndarstarfi, ef við köllum það, eða þá að fresta því fram á haustið. Ég reikna ekki með að menn séu tilbúnir til að taka ákvörðun um það en sú ákvörðun kemur kannski ef menn átta sig á því og komast að svipaðri niðurstöðu og við í Miðflokknum höfum gert undanfarna daga, að málið sé illa unnið, illa rökstutt og að rökstuðningurinn sneiði hjá kjarnaatriðum málsins. Það er vond tilfinning að svona umfangsmikið, snúið og flókið mál fullt hagsmunum sé jafn illa unnið [[Forseti hringir.]]og illa rökstutt og virðist vera að koma hérna fram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég fór að glugga í umsagnir í ljósi ræðu hv. þingmanns og verð að viðurkenna að í fljótu bragði - mér getur hafa yfirsést - sé ég ekki umsögn frá Neytendasamtökunum um þau þingmál sem tengjast þriðja orkupakkanum. Ég ítreka að mér gæti hafa yfirsést með það nema umsögnin sé hluti af einhverri annarri umsögn, t.d. frá Félagi atvinnurekenda. Ég kann ekki alveg að segja til um það. Hins vegar er Alþýðusamband Íslands búið að senda inn umsögn og vissulega hefur Alþýðusambandið látið allhressilega til sín taka þegar kemur að neytendamálum og því hvort breytingar á markaði séu neytendum í hag. Það er því áhugavert sem hv. þingmaður bar hér upp, að kalla eftir því hvar þessi neytendavernd er svona mikil í þessari innleiðingu. Fyrst þingmenn gera sér far um að skrifa um það, sérstaklega í greinum í landsmálablöðunum, er eðlilegt að biðja þá að benda á hvar það er. Ég man ekki eftir því að aðrir en þingmenn Sjálfstæðisflokks hafi skrifað um málið með þessum hætti. Það kann að vera misminni. Ef neytendavernd felst fyrst og fremst í því að það sé einhvers konar samkeppni, sem er vitanlega ekkert virk á þessum markaði, er býsna langt seilst í að slá því fram að það sé stóri sannleikurinn í öllu málinu, ekki síst á markaði þar sem fákeppni er í rauninni ríkjandi.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt athugað hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, ég held að Neytendasamtökin hafi ekki veitt umsögn um málið. Nú segi ég þetta bara eftir minni, ég man ekki eftir að hafa lesið umsögn frá þeim. Ég man eftir umsögn ASÍ sem hefur málefni hins almenna borgara í miklum forgrunni í sínu mati. Það er skemmst frá því að segja að umsögn ASÍ er mjög neikvæð um þetta mál. Menn verða bara að lesa hana í því samhengi. Ég er ekki búinn að lesa aftur en hef lesið samviskusamlega greinar Sjálfstæðisþingmannanna sem hafa birst undanfarnar vikur eftir að þingflokknum snerist hugur í þessu máli. Eins og ég kom inn á í ræðunni kveikti grein sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason birti í Fréttablaðinu í morgun á þeirri peru hjá mér að það væri ekki neitt samræmi á milli þeirrar áherslu sem stuðningsmenn orkupakkans, meðan þeir sáust enn í þingsal, lögðu á mikilvægi þessa máls hvað neytendavernd og gegnsæi orkumarkaðarins varðar, samanborið við það sem mig minnti að stæði í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra og síðan meirihlutaáliti utanríkismálanefndar né heldur framsöguræðum utanríkisráðherra eða framsögumanns meiri hluta utanríkismálanefndar. Og það stóð heima, það er ekki á neinn máta hægt að lesa það út úr þeim gögnum sem liggja hér fyrir að aukin neytendavernd sé [[Forseti hringir.]]eitthvert kjarnaatriði í þessu máli. Þetta virðist vera röksemdafærsla sem fannst í óðagotinu þegar menn voru að leita að fyrirvörunum fyrir nokkrum dögum.
Forseti. Við nánari eftirgrennslan er ekki umsögn frá Neytendasamtökunum um þetta mál og segir það kannski allt um það hversu mikil neytendavernd er þarna á ferðinni að samtökin hafa ekki séð ástæðu til að senda inn umsögn nema þau séu svo mjög fylgjandi málinu að þau hafi ekki talið þörf á því. Hinn stóri aðilinn á Íslandi sem er sífellt á vaktinni fyrir neytendur, Alþýðusamband Íslands, t.d. varðandi verðkannanir og aðgang að þjónustu og eitthvað slíkt, hefur lýst sig alfarið á móti þessari innleiðingu eins og fram kom hjá hv. þingmanni og gerir það m.a. vegna markaðsvæðingar raforkunnar. Greinar Sjálfstæðisþingmanna eru bara til heimabrúks líkt og fyrirvari þeirra þar sem þeir skrifa þessar greinar til að sannfæra sjálfa sig fyrst og fremst. Við vitum að baklandið hefur risið upp og er mjög gegn því sem þarna á að gera.
Virðulegur forseti. Ég er hræddur um að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi rétt fyrir sér varðandi greinar okkar ágætu félaga í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, að þær séu til helminga til heimabrúks gagnvart baklandinu og að hinn helmingurinn sé haldreipi að grípa í gagnvart þeim sjálfum. Þetta segi ég auðvitað í mestu vinsemd í garð þessara góðu þingmanna en ég verð að viðurkenna að mér þykir dálítið óþægilegt að hafa setið undir því dögum saman að við í Miðflokknum misskiljum, snúum út úr, beinlínis segjum ósatt og ljúgum í pontu þegar manni mætir síðan að kjarnaatriðin í rökstuðningi stuðningsmanna þingsályktunartillögunnar, [[Forseti hringir.]]innleiðingarinnar, halda ekki vatni. Menn ættu að líta í eigin barm.
Hæstv. forseti. Yfirlýsing EFTA og ESB um skilning á að Ísland ætli ekki að ryðja úr vegi hindrunum gegn tengingu yfir landamæri draga sennilega úr líkum málshöfðunar á hendur Íslandi fyrir að sinna ekki þeirri skyldu. Þessar yfirlýsingar skerða þó ekki rétt hagsmunaaðila, til að mynda sæstrengjafyrirtækja eða þeirra sem myndu vilja leggja slíka strengi, t.d. National Grid, Super Atlantic eða fleiri aðila, ef Ísland ryður ekki hindrunum úr vegi sem standa gegn tengingum yfir landamæri. Þessir aðilar öðlast rétt, það er nefnilega svo, samkvæmt tilskipun 72/2009 og reglugerð 713/2009 og gildir þá einu hvort pólitískar yfirlýsingar hafi verið gefnar. Þær binda einvörðungu hendur þeirra sem þær gáfu á pólitískan hátt en ekki að öðru leyti. Það er ekki óþekkt að þeir sem vasast í stjórnmálum gangi á bak orða sinna eða þeim snúist hugur. Orðalagið: Aðildarríkin skulu vinna náið saman og „fjarlægja hindranir“ í vegi viðskipta með orku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum bandalagsins á sviði orku. Getur þetta verið eitthvað skýrara, herra forseti? Í 36. gr. tilskipunarinnar stendur að eftirlitsyfirvald skuli gera „allar viðeigandi ráðstafanir til að ná eftirfarandi markmiðum innan ramma skyldna þeirra og valdsviðs […] að afnema takmarkanir í viðskiptum með rafmagn milli aðildarríkjanna, þar með talið að þróa viðeigandi flutningsgetu yfir landamæri til að anna eftirspurn og auka samþættingu landsmarkaða sem getur auðveldað raforkuflæði innan bandalagsins.“ Samþætta, það þýðir að tengja. Tilskipunin gengur því gegn þessum yfirlýstu markmiðum Íslands um að Alþingi skuli taka ákvarðanir um viðskipti með raforku til annarra landa. Stefna ESB er skýr í þessum efnum. Með samþykkt tilskipunarinnar nr. 72/2009 undirgengst Ísland það eða þá stefnu öllu heldur og Orkustofnun er falið að vinna að þeirri tilskipun og ná fram samkvæmt tilskipuninni þeim markmiðum sem í henni felast. Í þessu felst mótsögn, hæstv. forseti. Hún gengur trauðlega upp. Ég velti þessu upp hér vegna þess að þetta er kjarni málsins. Þetta snýst ekki um neytendavernd, þetta snýst allt um Evrópusambandið og markmið þess og að ná fram markmiðum Evrópusambandsins. Þetta snýst ekki um neytendavernd og hagsmuni neytenda, 350.000 hræða norður í hafi. Ekki á nokkurn hátt. Það sem ég var að fara hér yfir og eru beinar tilvitnanir upp úr þessari innleiðingargerð snýst um þetta. Aðalmálið er: Lögin koma frá Evrópusambandinu, flæða inn í gegnum EES-samstarfið til Íslands. Það virkar ekki á hinn veginn. Það sem við fáum út úr þessu er að við höfum komist inn á markaði með því að innleiða þessi lög. Þetta er grunnurinn og kjarninn í þessu samstarfi okkar og það er margt gott við það, ég dreg ekki dul á það, en ekki allt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Það er tvennt sem mig langar að nefna varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á. Fyrst vil ég segja að Evrópusambandið má þó eiga það, og stofnanir þess, að það er ekki í miklum feluleik með markmiðin. Þau liggja fyrir í gögnum frá Evrópusambandinu og þarf ekki annað en að fara inn á heimasíðu ACER, markmiðin liggja þar býsna skýr fyrir. Síðan er eitt apparat í viðbót sem ég man ekki í augnablikinu hvað heitir það, byrjar á CE og síðan er eitthvað, ég næ kannski að bæta því inn í einhvern tíma seinna. Heimasíða þess eftirlitsapparats er mjög skýr sömuleiðis um þau markmið sem ætlunin er að ná fram. Það er þó kostur í þessu öllu að markmiðin frá þeim endanum séð eru alveg skýr og liggja fyrir og auðveldara er að fá upplýsingar þar en frá stuðningsmönnum frumvarpsins, að því er virðist, og þá sérstaklega kannski frá fulltrúum utanríkisráðuneytisins eða úr utanríkismálanefnd eftir að málið fór þangað inn. Hitt atriðið sem mig langar að nefna og er kannski spurning til hv. þingmanns snýr að þeim vangaveltum hans um mögulega skaðabótaábyrgð. Ég hef sagt það nokkrum sinnum í ræðum í öðru samhengi en ekki í þessu máli, að það virðist vera orðinn sjálfstæður tekjustofn hjá heildsölum landsins að sækja skaðabætur í vasa ríkissjóðs vegna meints tjóns vegna rangrar innleiðingar á hinu og þessu regluverkinu. Deilir hv. þingmaður þeim áhyggjum með mér [[Forseti hringir.]]að slíkt sé yfirvofandi og þá hugsanlega með tölum sem eru í allt öðru samhengi en sem við þekkjum [[Forseti hringir.]]úr matvælamálum ýmiss konar?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Já, það er alveg rétt og ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni að þegar maður les texta sem kemur frá Evrópusambandinu og frá stofnunum þess er alger samfella og samhljómur í þeim textum, hvort sem það er reglugerð sem byggir á lögum eða hvernig sem það er. Það er ekki verið að pukrast neitt með hlutina. Evrópusambandið veit alveg hvað það vill, það veit alveg hvað þarf. Það veit hvaða áskoranir eru að takast á við og það mótar sér stefnu til að takast á við þær áskoranir. Ég get borið virðingu fyrir því, alveg 100%. Varðandi skaðabætur, þær voru reyndar ekki nefndar í ræðu minni en hér hefur verið rætt um að möguleiki sé á að til þeirra komi. Ég held að líkur séu til þess að við innleiðingu á gerðum sem þessum, burt séð frá hinum pólitísku yfirlýsingum, geti staðið til lögmætar væntingar hjá þeim aðilum sem eiga hagsmuni undir. Ef ekki er staðið rétt að innleiðingunni geti krafa myndast á íslenska ríkið. Íslenska ríkið er náttúrlega ekkert annað en skattborgarar sem sitja svo uppi með það að borga brúsann, líkt og í þeim málum sem hv. þingmaður vitnaði til hjá heildsölum eða innflytjendum þar sem innleiðingin var röng í hráakjötsmálinu. Ég held að það hljóti að vera alveg sambærilegt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni svarið. Við virðumst vera komin einhvern veginn á, hvað skal segja, vígvöll sem við höfum ekki mikla reynslu af að slást á þegar kemur að skaðabótum sem eru nú að raungerast út af röngum innleiðingum og kærum sem ríkið verður fyrir frá hagsmunaaðilum sem telja sig geta byggt rétt sinn á Evrópusambandsregluverkinu. Það vakti sérstaka athygli og var kannski ein af bjöllunum sem hringdu þegar það var sérstaklega tilgreint - ég man ekki í hvaða plaggi það var eða hvaða aðstoðarmaður sagði það að menn hefðu mjög litlar áhyggjur af því að skaðabótaskylda skapaðist. Rökstuðningurinn fyrir því var sá að gerðin væri innleidd með hefðbundnum hætti, sem þýddi bara það að þessir fyrirvarar komu þar hvergi nærri. Þessir fyrirvarar, eins og við vitum, eru auðvitað bara til heimabrúks til að gera hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé, sem sýnir okkur þá virðingu að vera hérna með okkur í salnum, velkominn, gaman að hafa hv. þingmann hérna - en stjórnarþingmennirnir eru furðu einróma um að þetta sé allt saman mjög fínt og flott. En því er sérstaklega lætt inn að lítil hætta sé á skaðabótamáli á sama tíma og menn segja: Það eru fyrirvarar alltumlykjandi og allt um kring en telja sig jafnframt vera búnir að tryggja að með því að innleiða þetta alveg [[Forseti hringir.]]nákvæmlega eins og það kemur af kúnni, [[Forseti hringir.]]þá séu fyrirvararnir ekki tengdir því með neinum hætti.
Hæstv. forseti. Já, ég sveikst um að svara annarri af spurningum hv. þingmanns í fyrra andsvari sem var um mat mitt á því hvort upphæðirnar í slíkum skaðabótamálum gætu orðið aðrar og meiri en þær sem við höfum hingað til séð. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að þær yrðu ávallt það í einhverjum tengslum eða hlutfalli við þá hagsmuni sem eru undir. Við að flytja orku í þeim mæli sem hér hefur verið rætt um á milli landa eða við lagningu sæstrengs og þann kostnað sem þar gæti falist við að reisa orkuver eru upphæðirnar í slíkum framkvæmdum náttúrlega stjarnfræðilega háar miðað við að flytja inn kótelettur eða eitthvað slíkt fyrir þessa þjóð. Hv. þingmaður nefndi að hér hefðu menn litlar áhyggjur af skaðabótaskyldunni þar sem innleiðingin væri sú að innleitt væri á hefðbundinn hátt. Ég held að það sé alveg rétt að innleiðingin verður nefnilega þannig og ég sé ekki betur en að málatilbúnaðurinn sé allur þannig úr garði gerður að hér verði orkupakki þrjú innleiddur í heild sinni vegna þess að menn þora hreinlega ekki að standa í lappirnar og láta reyna á það hvort samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé raunverulega samningur eða hvort hann sé einhvers konar einhliða plagg sem okkur ber bara að beygja okkur undir og hlíta.
Forseti. Hún er svolítið sérstök, eins og fram kemur í máli hv. þm. Bergþórs Ólasonar, þessi mikla áhersla á neytendavernd en án þess þó að vísa til þess í hverju hún felist. Mér þykir leitt að flestir þingmenn stjórnarmeirihlutans sem stóðu í dyragættinni áðan eru nú horfnir því að mig langar að biðja þá að vera hér á eftir þegar ég held mína ræðu því að ég þarf að spyrja þá nokkurra spurninga. Þarna er hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason þannig að það væri fínt að hafa hann til að svara á eftir. Varðandi neytendaverndina held ég að það sé eðlilegt, fyrst það er svona mikil áhersla á hana og þingmenn eru farnir að skrifa lærðar greinar í blöð um hana, að við köllum eftir því hvar hún er nákvæmlega. Það er annað líka sem mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef við náum að fá þessu máli vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar - það sló mig aðeins út af laginu að ég var að horfa á rangan þingmann, svona er þetta nú, þetta rennur allt saman. Er eitthvað varðandi neytendaverndina sem kemur í veg fyrir að við getum í sjálfu sér tekið upp lög eða haft sem fyrirmynd lög annarra ríkja eða ríkjasambanda þegar við viljum bæta okkar neytendavernd? Er eitthvað sem kemur í veg fyrir að við einfaldlega afritum góð lög um neytendavernd yfir í íslensk lög og nýtum okkur þau þannig? Ég held að það sé ekkert í þessum málum sem er verið að leggja fram núna sem bæta sérstaklega hag neytenda.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir andsvarið. Þar er áhugaverð hugsun: Er möguleiki fyrir okkur Íslendinga að innleiða lög sem jafnvel eru til einhvers staðar annars staðar og eru að annarri fyrirmynd sem gætu nýst neytendum hér á landi? Ég reikna með og gef mér að hann sé þá að vísa til laga og neytendaverndar um raforku og orkumarkaðinn. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er ákvæði sem leyfir aðildarríkjum að innleiða lög og breyta lögum sem falla þá undir geira þessara laga svo fremi sem það hefur ekki áhrif á samninginn. Þar gæti málið kannski vandast en varðandi neytendaverndina skal ég fyrstur manna éta hatt minn og staf ef neytendaverndin er svo mikil og felst svo ríkulega í þessari innleiðingu sem við ræðum hér að hún trompi allt annað sem hér hefur verið rætt og þær áhyggjur sem við höfum lýst. Ég kalla eftir því að fylgismenn innleiðingarinnar komi hingað og leggi afdráttarlaust á borðið fyrir okkur hvað felist í þessari neytendavernd. Ég hef leitað að því, eins og aðrir þingmenn hér, hvað það sé nákvæmlega, hvort ávinningurinn í því sé að það sé sáluhjálparatriði að vita að maður geti skipt um orkusala jafnvel þó að það sé ekki neinn fjárhagslegur ávinningur í því [[Forseti hringir.]]heldur bara þessi tilfinning að maður sé frjáls. Það má vera að það sé og það má spyrja hvernig við metum það.
Forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Mig langar aðeins að skipta um gír og spyrja hv. þingmann út í það sem kemur fram í áliti Samtaka iðnaðarins um breytingu varðandi þriðja orkupakkann. Ég gríp aðeins niður í álitið en fer nánar yfir það í ræðu minni hér síðar. Samtök iðnaðarins vísa til vetrarpakkans svokallaða, hins fjórða orkupakka. Þar segir, með leyfi forseta: „Að mati Samtaka iðnaðarins eru þar undirliggjandi ýmis hagsmunamál sem hafa frekari skírskotun til hérlendra hagsmunamála og aðstæðna en þriðji orkupakkinn. Á meðan þriðji orkupakkinn hefur takmarkaða skírskotun til hérlendra aðstæðna, umfram það að skerpa á þeim reglum sem þegar hafa verið settar á grundvelli fyrri orkupakka, er boðaður fjórði orkupakki mun víðtækari og því mikilvægt að áhersla verði lögð á að halda þar á lofti hérlendri sérstöðu …“ Þarna er alveg augljóst að Samtök iðnaðarins hafa í það minnsta eitthvert forskot á okkur alþingismenn varðandi innihald hins fjórða orkupakka. Það er ljóst að í honum felast einhvers konar tillögur eða breytingar sem hafa víðtækari skírskotun til aðstæðna á Íslandi en þriðji orkupakkinn, nota bene að þeirra mati. Er þá ekki mikilvægt að við stöldrum við og veltum fyrir okkur, m.a. út frá neytendasjónarmiðum, hvort ekki sé eðlilegt að þessir pakkar, þrjú og fjögur, séu skoðaðar sem ein heild fyrst það er þegar farið að slá varnagla við því sem þar er á ferðinni? Það er sérstakt að stjórnarþingmenn skuli ekki hafa farið fremstir í flokki fyrir því að koma hingað og upplýsa okkur um að þessi fjórði orkupakki þurfi nánari skoðun nú þegar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er hárrétt að álit Samtaka iðnaðarins er ekki mjög afdráttarlaust varðandi orkupakka þrjú. Það er hófstemmt, skulum við segja, hófstemmdara en maður hefði búist við þar sem maður gerir ráð fyrir því að verð á raforku myndi hafa veruleg áhrif á iðnfyrirtæki sem eru meðlimir í þessum samtökum. Það er ánægjulegt að sjá hins vegar að Samtök iðnaðarins virðast hafa lesið sér til og að þau gera sér grein fyrir því að fjórða orkupakkann leiði af þeim þriðja. Hér hefur farið fram nokkur umræða í nótt og fyrrinótt sem menn hafa kosið að kalla: Og hvað svo? Ég held að það sé hárrétt og tek af heilum hug undir með hv. þingmanni að það væri sáluhjálparatriði í því að sjá þá greiningarvinnu sem fyrir liggur á afleiðingum orkupakka fjögur fyrir íslenskan almenning vegna þess að ef við gefum okkur að við séum skuldbundin til að innleiða þetta möglunarlaust verðum við líka að gefa okkur að hið sama muni eiga við með orkupakka fjögur. Ef við getum ekki spyrnt við fótum hér og nú er sjálfsagt hægt að gleyma þeirri hugmynd og þarf ekki einu sinni að ræða svona tillögur í þinginu þegar pakkar fjögur og fimm koma inn. Þá hlýtur það bara að vera gert með einhverri einfaldri tilkynningu, [[Forseti hringir.]]að það verði birt í þingtíðindum eða eitthvað svoleiðis.
Nú háttar svo til að klukkan nálgast óðfluga 9 og þá hefjast fundir í þingnefndum þannig að forseti verður að biðja hv. 3. þm. Suðurk., Birgi Þórarinsson, afsökunar á því að forseti fer fram á að hann fresti því að flytja sína 13. ræðu þar sem við verðum nú að gera hlé á fundi eða fresta og slíta fundi til að ekki skarist nefndarfundir og þingfundir. Forseti vill þakka starfsfólki Alþingis, sérstaklega fáliðaðri þingfundaskrifstofu, sem hefur þurft að leggja mikið á sig til að þetta fundahald mætti fara hér fram. Hér hefur staðið fundur í rúmar 19 klukkustundir.
Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Guðlaugur Þór Þórðarson verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag, þriðjudaginn 21. maí, tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykv. n., Albert Guðmundsson. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.
Herra forseti. Í gær lögðu þingmenn Viðreisnar fram frumvarp um róttækar breytingar á lögum um erfðafjárskatt. Núgildandi lög gera ráð fyrir að af dánarbúi sé greiddur 10% skattur af hreinni eign búsins, að frádregnum 1,5 milljónum króna. Það sem eftir stendur kemur til skipta. Með frumvarpinu er lagt til að horfið verði frá því að líta á dánarbú manns sem andlag erfðafjárskatts. Þess í stað yrði horft til arfs hvers erfingja um sig sem andlags erfðafjárskattsins. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að skattfrelsi miðist framvegis við arfshluta hvers og eins erfingja. Þar með verða skatttekjur ríkisins vegna hvers dánarbús, háðar fjölda erfingja búsins og arfshluta þeirra. Þetta er grundvallarbreyting. Þá er gert ráð fyrir að skattþrep verði þrjú, 10%, 15% og 20%, og ræðst hlutfallið af fjárhæð arfsins. Af fyrstu 15 milljónunum greiðast 10%, af næstu 15 milljónum 15%, og af þeim hluta arðs sem er umfram 30 milljónir greiðast 20%. Þrátt fyrir þessi skatthlutföll skal þó enginn greiða erfðaskatt af fyrstu 6,5 milljónum síns arfshluta. Þessi regla leiðir til þess að stór hluti erfingja mun engan erfðaskatt greiða og lækka hjá talsverðum hluta en mun hins vegar hækka hjá þeim sem mest erfa. Enginn á tilkall til þess að sá sem hann stendur til arfs eftirláti eftir sig eignir í dánarbúi sem komi til skipta milli erfingja. Í lifanda lífi er hverjum og einum frjáls ráðstöfun eigna sinna í samræmi við lög og reglur. Arfur verður því ekki til fyrr en bú hefur verið gert upp. Að vissu leyti má segja að tilviljun ráði hvað kemur til skipta og eykur þannig eignir og tekjumöguleika erfingja. Það er eðlilegt að þeir erfingjar sem mest fá greiði hlutfallslega mest í skatt. Breytingin stuðlar líka að því að draga úr auðsöfnun á fárra manna hendur. Með því að persónubinda afsláttinn fá fleiri í sinn hlut arf án skattheimtu. Þannig dreifist arfur betur til einstaklinga í samfélaginu um leið og erfðafjárskattur lækkar sem kemur í hlut ríkisins við skipti flestra dánarbúa.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða mikilvægi nýsköpunar, rannsókna og þróunar. Við segjum gjarnan að forsenda framtíðarhagvaxtar byggi á nýsköpun í útflutningsháðu, auðlindadrifnu hagkerfi þar sem verðmætasköpun hefur að miklu leyti byggst á nýtingu auðlinda náttúrunnar og stór hluti útflutningstekna kemur frá atvinnugreinum eins og sjávarútvegi og ferðaþjónustu. Náttúruauðlindir eru takmarkaðar og því er okkur nauðsynlegt að byggja undir frekari verðmætasköpun, bæta framleiðni, alþjóðlega samkeppnishæfni og getu atvinnulífsins til gjaldeyrisöflunar og horfa til nýsköpunar og ekki síst rannsókna og þróunar á sviði þekkingar. Hæstv. ríkisstjórn er mjög meðvituð um þessa stöðu og staðreynd og framtíðarsýn eins og stjórnarsáttmálinn ber glöggt vitni um, þar sem segir, með leyfi forseta: „Nýsköpun og hvers konar hagnýting hugvits er mikilvæg forsenda fjölbreytts atvinnulífs, sterkrar samkeppnisstöðu, hagvaxtar og velferðar þjóða, ekki síst í ljósi þeirra þjóðfélagsbreytinga sem vænta má í atvinnu- og menntamálum vegna örra tæknibreytinga.“ Í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem er til umfjöllunar í hv. fjárlaganefnd fylgir hæstv. ríkisstjórn þessu vel eftir með aðgerðum, m.a. í samhengi við áætlanir Vísinda- og tækniráðs þar sem unnið er að því að einfalda starfsumhverfi frumkvöðla- og sprotafyrirtækja, eflingu stoðkerfis, endurgreiðslu kostnaðar vegna rannsókna og þróunar, stofnun fjárfestingarsjóðs sprota- og nýsköpunarfyrirtækja og með auknu fjármagni til þessara verkefna. Þannig er uppsöfnuð aukning til nýsköpunar, málefnasviði 7, á áætlunartímanum 2020–2024, 4.674 millj. kr., eða um 31% aukning á föstu verðlagi 2019. Mér er til efs að nokkur önnur ríkisstjórn hafi fylgt þessari sýn jafn vel eftir, sem flestir hafa þó verið sammála um í gegnum tíðina að sé alger lykill að aukinni framleiðni, atvinnu og framtíðarverðmætasköpun. Öflugt, skilvirkt stoðkerfi nýsköpunar á sem flestum sviðum atvinnulífsins er kjarni stefnumótunarsýnar til 2030 og er vissulega, virðulegi forseti, ein af meginforsendum framtíðarlífskjara.
Virðulegur forseti. Það er frekar skuggalegt bandalagið sem hægri öfgaflokkar hafa myndað í von um að ná undirtökum á Evrópuþinginu í kosningunum sem fara fram nú á fimmtudag. Þetta bandalag er ekki bundið við Evrópu. Yanis Varoufakis, fyrrverandi fjármálaráðherra Grikklands, hefur vísað til hreyfingarinnar, með leyfi forseta, sem „the Nationalist International“, einhvers konar alþjóðlegs bandalags þjóðernissinnaðra. Sumpart má segja að þessir öfgasinnuðu stjórnmálamenn og flokkar þeirra séu með ákveðna greiningu á vandamálinu. Þeir þykjast ætla að græða sviðna jörð alþjóðavæðingarinnar. En mögulegar lausnir sem þeir kynna til sögunnar eru ógeðfelldar. Minnihlutahópar, konur og innflytjendur eru gerð að blórabögglum. Vegið er að borgaralegum réttindum og alþjóðlegri mannréttindavernd og talað gegn menntun, upplýsingu og frjálsri fjölmiðlun. Ábyrgð okkar á loftslagsbreytingum er drepið á dreif eða beinlínis afneitað. Stærstu vandamál samtímans krefjast alþjóðlegrar samvinnu. Loftslagsvandinn er nærtækt dæmi og einnig má nefna baráttuna við ójöfnuð. Við búum við þann veruleika að 1% heimsins hefur yfirráð yfir helmingi efnislegra gæða hans. Ef ekkert verður að gert mun það hlutfall hækka upp í 2/3 hluta á næsta áratug. Hvenær er nóg nóg? Má 1% eiga 70%, 80%, 90%, 100% eða ætti 1% kannski að eiga 1%. Í of ríkum mæli hefur frelsi fjármagnsins verið hafið yfir allt annað heimsins frelsi. Þess vegna má vara við því að smætta mikilvægi alþjóðlegrar samvinnu niður í einfeldningslegar umræður um viðskiptafrelsi. Virðulegur forseti. Þau gildi mannréttinda og jafnréttis sem hér á Alþingi ríkir og talsvert mikill einhugur er um eiga ríkt erindi í heimsumræðuna. Við skulum standa vörð um þau gildi og gera okkar til að efla alþjóðlega samvinnu í þágu mannréttinda og sjálfbærrar þróunar. Oft var þörf en nú er nauðsyn.
Virðulegur forseti. Ég ætla í störfum þingsins að ræða einmitt það, störf þingsins. Hvert erum við eiginlega komin í störfum þessa þings þegar við sitjum uppi með það að einn þingflokkur heltekur nánast þingsalinn og störf hins löglega kjörnu þingmanna? Ég fór ásamt hæstv. forseta í heimsókn til Svíþjóðar í síðustu viku þar sem við kynntum okkur hvernig hlutirnir ganga fyrir sig þar. Þar skrá þingmenn sig daginn áður á mælendaskrá og tala að hámarki í átta mínútur, að algeru hámarki í átta mínútur. Það er nefnilega svo að það málþóf sem verið hefur í þessum sal, bæði síðustu nótt og í síðustu viku, er nær einsdæmi í þjóðþingum. Það að nokkrir þingmenn geti haldið uppi umræðum, farið í andsvör, eða ég leyfi mér frekar að segja meðsvör við sjálfa sig, þar sem þeir halda uppi innantómu síendurteknu hjákátlegu sjálfshóli er engum til sóma. Virðulegur forseti. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé full ástæða til að fara að skoða það að við beitum 71. gr. þingskapa. Það er nefnilega svo að þegar þingmenn hafa haldið fjórar, fimm, jafnvel sex ræður og fjölda andsvara þá kemur bara ekkert nýtt fram í málinu. Hér sat ég undir fjölda ræðna í gærkvöldi og það kom ekkert nýtt fram, ekki neitt. Miðflokkurinn er á móti því að innleiða þriðja orkupakkann. Það er ljóst. Ég segi bara: Næsta mál á dagskrá, takk fyrir.
Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil taka hér til í dag vegna umræðu um þriðja orkupakkann. Hið fyrra er ACER, að gefnu tilefni, sem er sameiginleg orkustofnun og er m.a. ætlað að sjá til þess að kaupendum raforku sé ekki mismunað eða orkan niðurgreidd. Þessi ákvæði orkupakkans taka gildi strax við samþykkt hans en með samþykkt skylda Íslendingar sig til að selja þá orku sem þeir kunna að flytja út í framtíðinni á raforkumarkaði ESB eftir þeim reglum sem ESB setur. Enn fremur taka Íslendingar á sig allan stofnkostnað vegna þessara viðskipta hér á landi og greiða fyrir hærra orkuverð. Þá taka Íslendingar á sig alla markaðsáhættu sem fylgir slíkum viðskiptum innan væntanlegs lagaramma ESB. Í stuttu máli hér er um tæknilega yfirtöku ESB á auðlindum Íslands að ræða. Hitt atriðið er, með leyfi forseta, „National Regulatory Authorities“, stundum nefnt landsreglari, sem verður fulltrúi Íslands þegar Orkustofnun vinnur að lögbundnum verkefnum samkvæmt tilskipun ESB nr. 72/2009. Þau skal vinna óháð öðrum stjórnvöldum, sem sagt íslenskum í þessu tilviki, með það að markmiði að koma fram stefnumálum ESB, svo sem markaðsvæðingu eftir reglum ESB. Embætti mun vera á íslenskum fjárlögum og taka við yfirstjórnunar og eftirlitshlutverki Orkustofnunar. Taka skal fram að landsreglarinn verður fulltrúi Íslands án atkvæðisréttar. [[Gripið fram í.]]
Forseti. Það er ágætt að skýrt var skilið á milli mín og hv. þingmanns sem talaði á undan mér því að ég ætla ekki að halda sjöttu, sjöundu, áttundu, níundu ræðuna mína um þriðja orkupakkann eða hvað það nú var. Ég ætla hins vegar að tala um mun stærri mál á þeim stutta tíma sem ég hef. Í morgun urðu þau ánægjulegu tíðindi að þrír hæstv. ráðherrar, forsætisráðherra, dómsmálaráðherra og félagsmála- og barnamálaráðherra, kynntu sameiginlegar aðgerðir stjórnvalda gegn mansali og félagslegum undirboðum. Hér er á ferðinni mál sem við ættum að gefa mikinn gaum og tíma í þessum sal því að gríðarlega mikilvægt er að efla lagaumgjörð og eftirlitsheimildir til að tryggja viðeigandi aðstoð og vernd fyrir fórnarlömb vinnumansals og nauðungarvinnu. Forseti. Ég fagna því hve alvarlega hæstv. ríkisstjórn tekur þau mál. Þetta hefur á verið á borði margra samtaka aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega verkalýðsfélaga, að efla verði aðgerðir í þá veru. Þess vegna er mjög ánægjulegt að þetta skref skuli vera stigið núna. Í undirbúningsvinnu fyrir það hefur verið vandað mjög vel til verka, m.a. fengin utanaðkomandi ráðgjöf frá Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu þar sem vel er þekkt til slíkra mála og til hvaða aðgerða þarf að grípa til að raunverulega sé hægt að koma í veg fyrir mansal og félagsleg undirboð. Ég hlakka til að sjá hverju sú vinna skilar og til að takast á við þær nauðsynlegu lagabreytingar sem hún mun kalla á.
Virðulegur forseti. Fyrir Alþingi liggur frumvarp um sameiningu Seðlabanka og Fjármálaeftirlits. Málið hefur ekki fengið mikla eða langa umfjöllun í þinginu, mælt var fyrir því fyrir tæpum tveimur mánuðum. Þar er lagt til að ein stærsta og valdamesta stofnun í efnahagslífi þjóðarinnar verði sett á fót. Fyrir efnahags- og viðskiptanefnd hefur komið fjöldi gesta sem eindregið hefur varað við því að að samruna verði staðið með þeim hætti sem hér er lagt til, þ.e. fullur samruni þessara tveggja mikilvægu hornsteina, getum við sagt, í íslensku efnahagslífi. Góð og gild rök eru færð fyrir þeim aðvörunarorðum, þau snúast í raun um ákveðin grundvallaratriði sem við hefðum kannski átt að hafa lært eftir algjört efnahagshrun hér fyrir réttum áratug. Það er einmitt aðgreining valds og að blanda aldrei saman framkvæmd og eftirliti með þeirri sömu framkvæmd innan sömu stofnunar eins og lagt er til að verði gert. Kauphöllin varar mjög eindregið við því að þessi leið verði farin, að Seðlabankanum verði falið eftirlit með sjálfum sér sem einum stærsta markaðsaðila á innlendum verðbréfamarkaði. Því til viðbótar má velta upp öðru sem er að ráðherra hafi í ákveðnum tilfellum neitunarvald hvað varðar ákvarðanir sjálfstæðs seðlabanka, hvað varðar ákvarðanir sem snúa að framkvæmd peningastefnu og þeirra úrræða sem bankinn hefur til að tryggja fjármálastöðugleika. Þá spyr maður enn og aftur um grundvallaratriðin: Er það sjálfstæður seðlabanki sem er háður neitunarvaldi ráðherra undir ákveðnum kringumstæðum? Ég held að það sé algerlega forkastanlegt og ábyrgðarlaust af hálfu Alþingis að ætla að afgreiða í vor þetta mál meira og minna óbreytt með þessi aðvörunarorð á bakinu.
Forseti. Í nýlegu áliti siðanefndar kemur fram að hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir hafi gerst sek um brot á siðareglum þingmanna. Í sama áliti kemur fram að ég hafi ekki gerst sekur á broti á siðareglum að því er virðist af því að siðanefnd skildi mig ekki. Þau orð sem ég lét falla voru efnis- og innihaldslega nákvæmlega þau sömu og hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir var dæmd brotleg fyrir. Vissulega notaði ég ekki nákvæmlega sömu orðin og það getur vel verið að það skipti máli þegar siðanefnd leggur mat sitt á merkingu orðanna. Forseti. Mig langar því að vera eins skýrmæltur og ég get vegna álits forsætisnefndar þegar erindi mínu um endurgreiðslur vegna aksturskostnaðar var vísað frá þar sem kom fram að Ásmundur Friðriksson hafði vissulega fengið endurgreiðslu frá Alþingi vegna þáttagerðar fyrir ÍNN, að hann hafði hann fengið endurgreiðslur fyrir notkun á eigin bíl þrátt fyrir að það væri gegn reglum um slíkar endurgreiðslur og vegna þess að Ásmundur játaði að hafa fengið endurgreiðslur vegna prófkjörsbaráttu í eigin flokki, sem er klárlega ekki hluti af starfi hans sem þingmanns. Þá verð ég að tjá skoðun mína aftur og nota nú orð sem allir skilja, þar á meðal siðanefnd. Nú er rökstuddur grunur um að Ásmundur Friðriksson hafi dregið sér fé, almannafé, og við sjáum ekki viðbrögð þess efnis að verið sé að setja á fót rannsókn á því. Ég segi þau orð með fullri vitneskju um að þau hafi verið dæmd sem brot gagnvart siðareglum þingmanna. Við vitum það hins vegar öll hérna inni að þau eru sönn. Fyrir því liggur játning og staðfesting um frávísun forsætisnefndar. [[Forseti hringir.]]Þess vegna er þetta rökstuddur grunur í allri merkingu þeirra orða. Ef við getum gerst brotleg við siðareglur fyrir að segja satt [[Forseti hringir.]]er voðinn vís.
Forseti telur þessa notkun dagskrárliðarins ekki við hæfi.
Virðulegi forseti. Ég held að ég sé að þokast nær því að átta mig á afstöðu þingmanna Miðflokksins til þriðja orkupakkans. Ég held að þeir séu á móti honum. Ég held að þeir telji að í útlöndum sé ekkert skjól nema náttúrlega skattaskjól. Umræðan um þriðja orkupakkann er knúin áfram af andstæðingum Evrópusambandsins. Sumir þeirra telja að hægt sé að semja á ný um þetta regluverk, ekki síst þeir sem á sínum tíma létu sjálfir alveg undir höfuð leggjast að gera það þegar þeir voru sjálfir ráðherrar. Aðrir vilja ganga svo langt að segja skilið við EES og sjá fyrir sér óljósar hugmyndir um tvíhliða samband við Evrópusambandið þar sem Íslendingar nytu áfram fríðindanna af tengslunum en losnuðu við skyldurnar. Þetta er draumurinn um allt fyrir ekkert. Loks eru þeir sem vilja segja skilið við þetta allt saman undir kjörorðinu: Ísland úr EFTA – kjörin burt. Sjálfur lít ég á Evrópusambandið sem vettvang jafningja, viðleitni fulltrúa almannavaldsins, stjórnmálamanna og stjórnsýslunnar til að koma böndum á fjármagnið, setja því skorður og koma á regluverki sem tryggir samkeppni og hindri einokun með hag neytenda, almennings, að leiðarljósi. Víglínan í Evrópuumræðunni hefur færst. Það er orðinn raunhæfur kostur í augum margra að segja skilið við EES og sjá svo bara til. Rökin eru náttúrlega ekki margbrotin. Þau eru: Þetta sögðuð þið líka um Icesave. Þeir vilja hætta ríkum þjóðarhagsmunum sem við höfum af veru okkar í EES. Þetta er áhættuhegðun af auðmannatagi. Sjálfum finnst mér að við eigum að ganga alla leið inn í Evrópusambandið. [[Forseti hringir.]]Þar hafa Íslendingar margt fram að færa. Þar gætu þeir haft raunveruleg áhrif í stað þess að sitja álengdar og vera á móti [[Forseti hringir.]]tilskipunum og móti reglugerðum í trausti þess að þær fari samt í gegn.
Hæstv. forseti. Í síðustu viku komu hingað til lands um 50 flóttamenn og var þeim búinn dvalarstaður á Blönduósi og á Hvammstanga þar sem heimamenn í samstarfi við ríkið undirbjuggu komu þeirra og tóku á móti þeim. Hér er um að ræða flóttafólk frá Sýrlandi sem hefur dvalið í Líbanon undanfarin ár, níu fjölskyldur og um 30 börn. Ég vil hvetja önnur sveitarfélög til að gera slíkt hið sama. Við eigum að taka þessu fólki fagnandi og nýta okkur komu þeirra og dvöl til að auðga eigin menningu og samfélag, enda er það markmið flestra flóttamanna að snúa aftur til síns heima. Það er í mörg horn að líta hjá litlu samfélagi og mikilvægt að vanda sig, svo sem hvernig íslenskukennslu er háttað. Ef okkur Íslendingum auðnast að vökva framandi menningu og blanda við okkar eigin mun okkur farnast vel. Við búum í samfélagi þjóða, tökum þátt í vaxandi heimi þar sem fjölmenning ryður sér til rúms. Okkur birtust sömuleiðis fyrir skemmstu fréttir um það að aldrei í sögunni hafa fleiri einstaklingar verið á hrakhólum innan eigin landa vegna átaka, ofbeldis eða náttúruhamfara. Samkvæmt nýrri skýrslu voru um 42 milljónir manna á vergangi í eigin landi um síðustu áramót. Útgefendur skýrslunnar eru alþjóðleg samtök sem sérhæfa sig í málefnum fólks á hrakningi innan eigin lands og norska flóttamannaráðið. Fjallað er um málið á vefsíðunni Heimsljós, upplýsingaveitu utanríkisráðuneytisins um þróunar- og mannúðarmál. Spyrjum okkur sjálf eins og Kant gerði: Viljum við að þær lífsreglur sem við setjum okkur verði jafnframt að hinu almenna lögmáli, ekki aðeins fyrir okkar kynslóð heldur líka þá næstu? Ætli stjórnmálamaður dagsins í dag hafi kjark til þess sem þarf? Ég vil nota þetta tækifæri til að bjóða þetta fólk velkomið til Íslands. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Eineltið heldur áfram og ég bið þig að skoða það rækilega fyrir mig. Ég ætla að ræða um Ólaf Eggertsson bónda á Þorvaldseyri og Jón Bernódusson verkfræðing, sem eru með stórar hugmyndir um ræktun á repju. Þeir hafa sagt frá því að með því að rækta 160.000 hektara, sem eru álíka stórt svæði og Sólheimasandur og Mýrdalssandur, sé hægt að framleiða 160.000 tonn af repjuolíu, en allur fiskiskipaflotinn íslenski notar 130.000 tonn. Hver hektari skilar því einu tonni af olíu, sem er ótrúlega hátt afurðargildi, auk þess sem eftir verða tvö tonn af kjarnfóðri. Hver hektari dregur þessi sex tonn af koltvísýringi úr andrúmsloftinu á vaxtartíma plantnanna og við brennslu olíunnar kemur helmingur af því til baka. Því er um verulegan ávinning að ræða. Hér er um einstakt tækifæri fyrir íslenska þjóð að spara sér innflutning á dýrri olíu til fiskiskipaflotans, sem hefur reyndar á ótrúlega góðan hátt minnkað koldíoxíðsútblástur sinn frá því um 1990 til - ja, eiginlega frá síðustu aldamótum og fram undir 2016 um 50% miðað við útfluttar afurðir, sem er gríðarlega góður árangur. Við ættum að gera aðgerðaáætlun um ræktun olíujurta til framleiðslu eldsneytis sem gæti tekið okkur 5–10 ár. Við vinnslu repjunnar eru fræ hennar skilin frá stráum, sem er helmingur lífmassans. Með því að pressa fræin verður einn þriðji olía, eða 160.000 tonn, og tveir þriðju, eða 320.000 tonn af fóðurmjöli sem á að nota til að ala svín, ala nautgripi og í laxeldi. Ávinningurinn er margfaldur fyrir samfélagið og umhverfið. Virðulegur forseti. Við erum að tala um milljarðasparnað í innfluttri olíu og minnkun á kolefnisspori landsins. Eins og ég sagði í ræðu minni í gær um garðyrkjuna [[Forseti hringir.]]þá er lífið núna. Virðulegur forseti. Vöknum og látum ekki þessi tækifæri fram hjá okkur renna.
Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að á föstudaginn næstkomandi verður alheimsverkfall, á þeim góða degi 24. maí. Það vill svo til að Viðreisn er þá þriggja ára, góður dagur. En það er um leið mjög alvarlegt mál sem unga fólkið er að taka upp og það er ákall um tafarlausar aðgerðir stjórnvalda og atvinnulífs í loftslagsmálum. Þá er eins gott að við hlustum núna og hunsum ekki þær raddir og þetta ákall ungs fólks sem hefur verið hér á hverjum föstudegi umliðnar vikur að minna á hve miklu máli skiptir að við sem hér erum tökum alvarlega þá miklu vá sem nú er fyrir dyrum. Hún er alvarleg og þess þurfa að sjást merki að stjórnvöld taki þá hluti alvarlega. Við sjáum að í fjármálaáætlun er ekki endilega farið mjög gaumgæfilega í að berjast gegn loftslagsbreytingum. Við sjáum í samgönguáætlun metnaðarleysi í því að berjast gegn loftslagsbreytingunum. Við sjáum þetta víða. Við verðum að gera strangar kröfur til okkar allra sem hér erum, sama í hvaða málaflokki borið er niður. Ég vil sérstaklega að við tökum eftir þessu og styðjum unga fólkið okkar sem er með ákall um að við vinnum þvert yfir landamæri, þvert á þjóðir. Þetta er gott dæmi um að unga fólkið, eins og í auglýsingunni í gær, kallar eftir því og þrýstir á okkur sem hér erum að starfa saman um allan heim. Þannig tryggjum við öruggari og betri framtíð fyrir ungt fólk.
Herra forseti. Það er oft illa farið með staðreyndir í almennri umræðu. Bæði á Íslandi og annars staðar hefur verið að færast í aukana að stjórnmálamenn og ýmsir aðrir segi hluti sem eru ótvírætt ósannir. Ég er ekki að tala um skoðanir heldur fullyrðingar þar sem hægt er að kanna sannleiksgildi þeirra með slíkum hætti að það fer ekki á milli mála. Þetta fyrirbæri hefur verið kallað falsfréttir þrátt fyrir að ósannindin eigi sér ekki síður uppruna innan stjórnmálanna. Áður fyrr hafði fólk annað orð fyrir vísvitandi ósannindi og það var orðið lygar. Umburðarlyndi fyrir lygum er takmarkað en fólki var refsað áður fyrr fyrir lygar með mannorðsmissi eða útskúfun. Það voru einfaldari tímar þegar heildarmagn upplýsinga sem samfélög höfðu yfir að búa var takmarkað og auðveldara að kanna sannleiksgildi einstakra fullyrðinga. Í dag þarf fólk að fást við slíkt fannfergi af upplýsingum að enginn gæti nokkurn tímann komist yfir að sannreyna það allt saman, jafnvel þótt hann gerði ekki neitt annað. Það sem flækir málið síðan er að okkar blessuðu heilar eru mun móttækilegri fyrir því sem hljómar vel og staðfestir trú okkar en því sem satt er, sérstaklega ef sannleikurinn stríðir gegn sjálfsvitund okkar. Þetta tvennt, upplýsingafarganið og mannlegt eðli, hafa nú niðurrifsöfl í samfélaginu eignað sér til að eitra fyrir umræðum og hrifsa til sín völd. Það er von að fólk spyrji hvað skuli gera í því. Það að leiðrétta rangfærslurnar er gagnslaust þar sem þeim mætir „nei, þú“-andsvörum og ásökunum um hroka. Að hunsa ósannindin skapar þá ímynd að allir séu sammála og að banna lygar skerðir tjáningarfrelsi. Það er í rauninni búið að vopnavæða tungumálið gegn samfélaginu þannig að eftir stendur viðsjárverð tómhyggja. Eftir margra ára pirring á því verð ég að viðurkenna að ég er mát. Ég veit ekki hvað á að gera, en það eru fleiri. Nýlega hrinu mjólkurhristingsárása á stjórnmálamenn öfgahersins verður að skilja í því ljósi. Þegar grunnreglur samfélagsins eru brotnar á bak aftur á þann hátt að enginn siðmenntuð leið er til að sporna við því skal engan undra þegar pirringurinn brýst út [[Forseti hringir.]]með ósiðmenntuðum hætti. Við verðum að finna betri leið gegn falsfréttum og ósannindum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. 350 börn eru á biðlista hjá Þroska- og hegðunarstöðinni, sem býður upp á greiningu á röskun í þroska og hegðun, líkt og ADHD og einhverfu. Biðtíminn er a.m.k. ár og ástandið hefur verið óbreytt síðustu þrjú árin, segir í frétt RÚV í gær. Í frétt um sama mál á RÚV 8. maí sl., eða fyrir 12 dögum, voru 330 börn á biðlista hjá Þroska- og hegðunarstöðinni, allt að 12 mánaða biðtími eftir þjónustunni. Börn sem þurfa að bíða lengur eftir greiningu eru í meiri hættu á að þróa með sér ýmiss konar vandamál. Það þýðir að það fjölgar á biðlistunum um næstum tvö börn á dag, 20 börn á 12 dögum. Árið 2016 var bent á þennan vanda í skýrslu Ríkisendurskoðunar en það skilaði engu. Ekkert aukið fjármagn til að sinna þörfinni, geta greint eða sinnt fleiri börnum, hvað þá að útrýma biðlistum. Nei, það bætast bara fleiri börn á biðlista hjá Þroska- og hegðunarstöðinni. Um 15–20% barna þurfa sennilega á einhverjum tíma á þjónustu að halda, það eru 12.000–16.000 börn. Löng bið getur haft mjög slæmar afleiðingar. Við bið eykst t.d. vandi barna sem eru með ADHD og einhverfu og þróast e.t.v. út í depurð, kvíða og vanlíðan. Að vera á biðlista er óbærilegt ef barnið fær ekki viðeigandi þjónustu. Það á ekki að láta börnin bíða, aldrei. Börn þroskast hratt og að láta þau bíða í ár eða lengur er fáránlegt og okkur hér til háborinnar skammar. Um 30% tilvísana á stöðina koma frá landsbyggðinni þar sem þjónustan hefur dregist saman og hætt var að sinna börnum í heimabyggð þeirra. Og kostnaðurinn. Neita foreldrar sér um að fara með börnin í þessa greiningu vegna kostnaðar? 350 börn á biðlista, fáránlegt. Eitt barn á biðlista er allt of mikið, slíkt á ekki að fyrirfinnast.
Herra forseti. Mig er hálfvegis farið að gruna að hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson vilji ganga í Evrópusambandið, myndi ekki veðja á það, en mér þykir það líklegt. En ég er þakklátur þeim þingmönnum sem hér tóku þátt í þessari umræðu og ræddu þriðja orkupakkann. Vil benda þeim hinum sömu á að dagskrárliður 3 í dag fjallar einmitt um þriðja orkupakkann og það má reikna með því að umræður standi fram eftir degi, þannig að allir komast örugglega að sem þess óska. Hér varð nokkur umræða í gær og í gærkvöldi og inn í daginn. Það vildi þannig til að við sem stóðum í þessari umræðu fengum alls konar skeytasendingar frá fólki sem var að fylgjast með og það virtust vera fleiri almennir borgarar, ef ég get orðað það þannig, sem voru að fylgjast með þessari umræðu heldur en hv. þingmenn, sem er gott, var okkur mikil hvatning og mjög gott. Ég var sjálfur staddur í Svíþjóð í sömu erindagjörðum og hv. þingmaður sem hér talaði á undan. Á Svíþjóð og Íslandi er einn reginmunur. Þar eru ekki stjórnvöld sem reyna að pína í gegn mál í ósætti og það er yfirleitt samkomulag um þau mál sem fara á dagskrá og þess vegna er svokallað málþóf óþarft. Það sem hins vegar í sjálfu sér rak mig upp í þennan stól í dag var það að ég heyrði í fréttunum í hádeginu frásögn af þessum þingdegi í gær, aðra hjá ríkisfjölmiðli sem kostar 4.000 milljónir af skattfé á ári, hina af fjölmiðli sem langar að komast undir pilsfald menntamálaráðherra og fá hlut í fé til síns reksturs. Fréttin fjallaði um það að klukkan hálffjögur í nótt var rædd fundarstjórn forseta. Nú langar mig til að fullvissa hæstv. forseta sem hér situr að ef það kemur í ljós í dag eða einhvern tíma seinna að hér verður gripið í stutta umræðu um fundarstjórn [[Forseti hringir.]]forseta, þá er það eingöngu til þess gert að fréttamiðlar geti fundið eitthvað fréttnæmt og þeir viti það að hér sé ekki slegið slöku við á þingi [[Forseti hringir.]]í umræðum um fundarstjórn forseta.
Hæstv. forseti. Það er ástæða til að taka hv. þm. Þorstein Sæmundsson á orðinu. En hins vegar er tilefni þess að ég tek hér til máls um fundarstjóra forseta alveg ótengt þeim málum sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson var að ræða. Ég heyrði að hæstv. forseti gerði áðan athugasemdir við ummæli hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar hér í ræðustól. Ég tel að ummælin hafi stappað því nærri að vera vítaverð eins og þingsköp kveða á um, ekki eingöngu vegna þess að í þeim fólst endurtekning á aðdróttunum og ærumeiðingum í garð hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar heldur líka vegna þess að það er verið að gera lítið úr þeirri málsmeðferð sem átt hefur sér stað á vegum þingsins, bæði af hálfu hæstv. forsætisnefndar og siðanefndar. Mér finnst afar sérkennilegt að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gangi fram með þeim hætti í ljósi allrar forsögu málsins, hvað það hefur fengið mikla umfjöllun og hvernig þessum ásökunum hans og fleiri hefur verið svarað.
Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan fara eftir settum reglum en það er háð því að ég skilji þær. Ég verð að segja að eftir álit siðanefndar um ummæli hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur veit ég ekki til hvers er ætlast af mér þegar ég þarf að ræða erfið mál sem varða notkun annarra þingmanna á þeim úrræðum sem þeir hafa til þess að fá það fé endurgreitt þeir segjast hafa eytt til þingstarfa. Ég hreinlega veit það ekki. Það er algerlega heiðarlegt þekkingarleysi af minni hálfu. Fullkomnari maður er ég bara ekki, virðulegur forseti. Ég átta mig enn síður á því hvað er við hæfi undir dagskrárliðnum um störf þingsins ef ekki ræða hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar áðan. Virðulegur forseti sagði við ræðu hv. þingmanns orðrétt, með leyfi forseta: „Forseti telur þessa notkun dagskrárliðarins ekki við hæfi.“ Mig langar að inna virðulegan forseta eftir því hvað nákvæmlega hann átti við með því, hvað hafi ekki verið við hæfi og hvernig við eigum þá að nálgast málefnið, sem er það að við veitum þingmönnum aðhald í því hvernig þeir fara með fé.
Það er alveg sjálfsagt mál að verða við ósk þingmannsins og ég þakka honum fyrir að gefa forseta tækifæri á því að tjá sig aðeins um þetta mál. Þannig er að undir liðnum störf þingsins er sérstaklega gert ráð fyrir því að þingmenn geti átt orðaskipti við annan þingmann. Þeir geti beint spurningu eða snúið máli sínu að öðrum þingmanni, formanni þingnefndar eða þess vegna óbreyttum þingmanni. Þá eru það mannasiðir að láta viðkomandi þingmann vita og er hann þá settur á mælendaskrá næstur á eftir þeim sem á orðastað við hann. Þetta gerði hv. þm. Björn Leví Gunnarsson ekki. Hann notaði dagskrárliðinn störf þingsins til að fara mjög ósæmilegum orðum um annan hv. þingmann. Í 93. gr. þingskapa segir að ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umræðuefninu þá getur forseti gripið til þeirra ráða sem þar er nánar fjallað um. Það kaus forseti að gera ekki að þessu sinni og bregðast mildilegar við en það er rétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að það stappaði mjög nærri að í þessu tilviki ætti að beita þessari grein.
Forseti. Í greininni sem forseti vitnaði til er talað um brigslyrði. Það er ágætt að forseti notaði ekki þá grein að kalla þetta vítavert. Þá myndi hann þurfa að rökstyðja hvað af þeim orðum sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson lét falla féllu undir brigslyrði; og brigslyrði eru órökstuddar ávirðingar eða ásakanir á hendur öðrum. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson rökstuddi í máli sínu á hvaða grunni hann væri að tala, að hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefði sjálfur viðurkennt ákveðna hluti, sem Björn Leví Gunnarsson segir að fylgi ekki reglunum. Ef við ætlum að fylgja lögum í þessu landi þá er sannleikurinn alltaf vörn fyrir því að ganga ólöglega gegn mannorði fólks. Sannleikurinn er alltaf vörn og það er ekki verið að taka tillit til þess.
Forseti. Ég þakka forseta fyrir að útskýra alla vega hvers vegna hann lét þessi orð falla, að hann taldi þessa notkun dagskrárliðarins ekki við hæfi. En samkvæmt reglum í þingsköpum varðandi þennan dagskrárlið, störf þingsins, þá kemur fram, með leyfi forseta: „Í allt að hálftíma á fyrir fram ákveðnum þingfundum, að jafnaði tvisvar í hverri heilli starfsviku, sbr. 2. mgr. 10. gr., geta þingmenn kvatt sér hljóðs um störf þingsins, gefið yfirlýsingu eða beint spurningum til formanna nefnda, formanna þingflokka eða annarra þingmanna.“ Því tel ég furðulegt að nálgast þetta á þann máta að þetta hafi ekki verið við hæfi fyrir dagskrárliðinn, því að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson var þarna með yfirlýsingu og var einnig að ræða um störf þingsins. Ég get ekki séð að það hafi neitt verið að því.
Orð forseta standa.
Hæstv. forseti. Það er fagnaðarefni að taka aftur til við að ræða þetta mikilsverða mál sem skiptir okkur öll miklu og mun skipta framtíðarkynslóðir á Íslandi enn meira máli. Í þeirri umræðu sem hér fór fram í gær og fram undir morgun dýpkaði umræðan verulega. Þá leituðu menn ástæðna þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafa nýlega kúvent stefnu sinni í þessu máli. Við fórum í sjálfu sér ágætlega yfir það mál í gær og mig langar aðeins að höggva í þann knérunn. Eins og fram kom í upphafi umræðunnar í gær var ég fjarri góðu gamni þegar hér fór fram góð umræða í síðustu viku um þetta mál. Þess vegna greip ég upp það sem ég vildi kalla gullkorn úr umræðunni, sem hér var í síðustu viku. Ég staldraði við ræðu hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur úr Framsóknarflokki. Hún fór ágætlega yfir það hvers vegna flokkur hennar hefur snúist í marga hringi í þessu máli og hefur numið staðar að sinni. Við vitum ekki hvort það dugar fram yfir atkvæðagreiðsluna. Hún lokaði máli sínu með þessum orðum, með leyfi forseta: „Niðurstaða mín er sú að við höfum búið þannig um hnútana í þessu máli að fyrirvarar muni örugglega halda. Við erum í raun ekki bara komin með belti og axlabönd eins og við í Framsóknarflokknum höfum lagt mikla áherslu á frá upphafi, heldur erum við komin með, ja, hvað skal segja, álímdan hártopp, smekkbuxur og nýja skó.“ Nú er það þannig að sá sem hér stendur vitnar ekki í Björgvin Halldórsson á hverjum degi en Bó hafði skoðun á svona ummælum. Þau eru, með leyfi forseta: „Ný föt, sama röddin.“ Það er hins vegar afskaplega skemmtileg tilhugsun, þessi lýsing á flokknum. Ég vona sannarlega að þeir ágætu menn sem hafa það verkefni sér til lífsviðurværis að teikna myndir sem lýsa stjórnmálaástandinu á Íslandi sjái sér fært að teikna mynd af Framsóknarflokknum í smekkbuxum með álímdan hártopp og í nýjum skóm. Ég held að það væri gott innlegg í baráttuna. Herra forseti. Í gær var vitnað til orða Eyjólfs Ármannssonar sem er lögmaður. Hann hefur goldið varhuga við því að þriðji orkupakkinn verði samþykktur. Hann segir í nýlegri grein í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: „Alþingi ætlar samtímis að samþykkja þriðja orkupakkann og skuldbinda Ísland að þjóðarétti til að innleiða í landsrétt áfanga í orkustefnu ESB og að setja málsgrein inn í „stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku“ sem gengur gegn orkustefnu ESB. Ekki er bæði samtímis hægt að innleiða áfanga í orkustefnu ESB og ákveða stefnu sem gengur gegn henni.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Ég held að það sé óráð að hlusta ekki á menn sem hafa þessa þekkingu og reynslu. Hér hafa líka verið taldir fram aðrir lögmenn og spekingar sem hafa í sjálfu sér talað á líkan veg og Eyjólfur Ármannsson lögmaður. Ég held að við verðum við afgreiðslu þessa máls einfaldlega að taka okkur tíma, annaðhvort að fresta málinu þannig að hægt sé að fara yfir þessar ábendingar og aðrar, ellegar að semja okkur að því að nauðsynlegir fyrirvarar, sem ekki hafa verið settir nú, verði settir með almennilegum hætti [[Forseti hringir.]]að undangenginni umfjöllun hjá sameiginlegu EES-nefndinni.
Virðulegi forseti. Það er heppilegt að hv. þingmaður fer aftur í sömu sálma og hann fór yfir í andsvari við þann sem hér stendur í gærkvöldi þegar við ræddum þetta vegna þess að mig langaði einmitt að rukka hv. þingmann aftur um svar. Í spurningu minni til hv. þingmanns í gær spurði ég hvort það væru einhverjir sérfræðingar sem vildu meina að málið stangaðist á við stjórnarskrá, að það væri nokkur hætta á að það stangaðist á við stjórnarskrá eins og það er núna, eins og það er lagt fram. Hv. þingmaður nefndi ranglega þá tvo hv. fræðimenn sem hafa verið nefndir hérna oftast, Stefán Má Stefánsson og Friðrik Árna Friðriksson Hirst, en hvorugur er þeirrar skoðunar að það sé einhver vafi á að þetta mál, eins og það er lagt fram núna, standist stjórnarskrá. Það er algerlega augljóst að þeirra mati. Mér þætti vænt um ef hv. þingmenn Miðflokksins færu að láta þessa ágætu menn njóta sannmælis hér í pontu og hættu að gera þeim upp skoðanir sem þeir hafa gert algerlega skýrt að þeir hafa ekki. Það er enginn vafi í hugum þessara fræðimanna um að þetta mál standist stjórnarskrá eins og það er lagt fram núna. Hv. þingmaður svaraði hins vegar spurningu minni með öðru nafni, nefndi Eyjólf Ármannsson, lögfræðing hjá LLM, og vitnaði í grein hans í Morgunblaðinu og vitnaði síðan aftur í hana í ræðu sinni áðan Ég tók eftir því að hv. fræðimaður Eyjólfur Ármannsson hafði sent inn umsögn upp á níu blaðsíður og ég sagði í svari mínu í gær að ég myndi kynna mér þessa umsögn sem ég hef nú gert. Ég finn ekki í henni þá fullyrðingu að málið stangist á við stjórnarskrá eins og það er lagt fram núna. Vissulega hefði það gert það hefði það ekki verið lagt fram með þessum fyrirvörum. Þvert á móti sýnist mér málflutningurinn í umsögninni byggja á því að málið sé ekki innleitt í íslenskan rétt með fullnægjandi hætti og þar af leiðandi komi hættan í málið. Hv. fræðimaður Eyjólfur Ármannsson er mjög eindregið á móti málinu og tínir til heilmikið af rökum, að því er hann vill meina en eru að mínu mati mikið til misskilningur, en samt sem áður tínir til ýmis rök gegn málinu. [[Forseti hringir.]]En hvað varðar þetta einstaka atriði, stjórnarskrárlega samhæfingu við málið, finn ég enn þá ekki [[Forseti hringir.]]fræðimann sem er til í að segja að málið eins og það stendur, eins og það liggur fyrir núna [[Forseti hringir.]]með þessum fyrirvörum, stangist á við stjórnarskrá, [[Forseti hringir.]]ég finn það hvorki í áliti hv. fræðimanns Eyjólfs Ármannssonar né annars staðar.
Herra forseti. Ég fagna því mjög að hv. þingmaður skuli stíga á stokk og við getum haldið áfram þeim viðræðum sem við áttum í gær. Mig langar til að vekja athygli hv. þingmanns á greinargerð, dagsettri 19. mars 2019. Þetta er greinargerð eftir þá góðu fræðimenn, Stefán Má Stefánsson og Friðrik Árna Friðriksson Hirst. Undir kaflanum Stjórnskipuleg álitaefni vegna framsals á ríkisvaldi til ESA, á bls. 25, segir svo, með leyfi forseta: „Eins og áður greinir varða flestar reglurnar, sem fela í sér valdframsal til ESA, aðgang að grunnvirkjum yfir landamæri og rekstraröryggi þeirra. Slíkum grunnvirkjum, t.d. sæstreng, hefur ekki verið komið á fót hér á landi. Það breytir því þó ekki að þriðji orkupakkinn verður ekki tekinn upp í íslenskan landsrétt nú nema hann standist stjórnarskrána. Verður ákvörðun Alþingis um hvort aflétta eigi stjómskipulegum fyrirvara Íslands við þriðja orkupakkann og innleiða hann í íslenskan landsrétt að miðast við þá forsendu að grunnvirkjum yfir landamæri verði komið á fót hér á landi, en við þær aðstæður myndi reyna á umrætt valdframsal til ESA, einkum samkvæmt reglugerð nr. 713/2009. Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn. Verður því að telja rökrétt og raunar óhjákvæmilegt að tekin sé afstaða til stjórnskipulegra álitaefna sem tengjast þriðja orkupakkanum nú þegar og það áður en Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann. Verður því að hafna því sjónarmiði að álitaefni tengd valdframsali til ESA skipti ekki máli á þessu stigi þar sem grunnvirki yfir landamæri eigi enn eftir að líta dagsins ljós hér á landi, og því sé Alþingi fært að samþykkja þriðja orkupakkann hvað svo sem líði stjórnskipulegum álitaefnum varðandi valdframsal til ESA.“ Mér finnst þetta sæmilega skýrt sjálfum og ég vona að þetta svari að hluta því sem hv. þingmaður beinir til mín. Ég mun hins vegar bæta um betur í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Ég trúi því eiginlega ekki alveg að hv. þingmaður skilji ekki spurninguna, en þetta álit frá 19. mars sem hv. þingmaður nefnir er frá því áður en málið var lagt fram. Málið var lagt fram 1. apríl. Þá kemur annað álit frá sömu hv. fræðimönnum 10. apríl. Þetta er tímaröðin. Í því áliti kemur fram um málið eins og það er lagt fram - virðulegur forseti, ég veit ekki alveg hvernig ég get verið skýrari. Ég er ekki að tala um þriðja orkupakkann áður en málið var lagt fram. Ég er að tala um þetta mál eins og það er lagt fram. Og um það segja hv. fræðimenn að enginn lögfræðilegur vafi sé á því að sú leið sem þar er farin sé í samræmi við stjórnarskrá. Þetta liggur fyrir, virðulegi forseti, og þetta er staðreynd. Ég nenni ekkert að rökræða þessa leið mikið frekar. Ef hv. þingmaður er eitthvað ósammála henni þarf hann bara að lesa þessa setningu eða heyra það sem ég er að benda á. Þetta er ekki álitamál. Það er staðreynd að þeir skrifuðu þetta 10. apríl eftir að málið er lagt fram og skrifuðu það sem hv. þingmaður vitnaði í 19. mars áður en málið var lagt fram. Þetta hefur komið fram margoft. Það vekur athygli mína að hv. þingmaður virðist ekki ætla að vera ósammála þeirri niðurstöðu minni af yfirlestri á umsögn hv. fræðimanns Eyjólfs Ármannssonar að þar komi einmitt ekki heldur fram nein rök fyrir því að það sé einhver stjórnarskrárlegur vafi uppi. Hann nefnir að hann telji augljóst að stjórnvöld séu sjálf í vafa um lagagrundvöll fyrirhugaðrar innleiðingar, en hann dregur þá ályktun út frá þeirri staðreynd, ef ég skil þetta alveg rétt, að fyrirvararnir eru gerðir, þeir séu til að koma til móts við það. Það er rökstuðningurinn. Ég get ekki reiknað út rökin í þessari umsögn þannig að málið eins og það liggur fyrir núna, hérna, þetta þingmál, þetta hérna þingmál, virðulegi forseti, ég get ekki verið skýrari, [[Forseti hringir.]]standist ekki stjórnarskrá. Ég kem ekki auga á neinn fræðimann á sem hefur sagt að það sé vafi um það, hvað þá mikill.
Herra forseti. Aftur þakka ég hv. þingmanni fyrir að koma hér og halda þessu fram. Það segir m.a. í þeim orðum sem Eyjólfur Ármannsson lögmaður hefur látið frá sér fara, með leyfi forseta: „Alþingi ber að hafna þingsályktunartillögunni og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki aðild að EES-samningnum enda í fullu samræmi við ákvæði hans. Ótti við slíkt er hættulegur samstarfinu. Stór hluti þriðja orkupakkans hefur ekki gildi fyrir Ísland líkt og orkumálastjóri ESB og utanríkisráðherra hafa lýst yfir og mikilvægt er að það komi fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Nefndin færi varla að komast að öðrum skilningi enda sitja þar undirmenn ráðherrans og orkumálastjórans; sendiherrar Íslands, Noregs og Liechtenstein EFTA-megin og fulltrúi framkvæmdastjórnar ESB. Þetta yrði í fyrsta sinn í 25 ára sögu EES-samningsins sem hinn stjórnskipulegi fyrirvari væri nýttur og máli vísað aftur til nefndarinnar, enda í fyrsta sinn sem ætlunin er að færa helstu náttúruauðlind Íslands undir erlent eftirlit og regluverk innri raforkumarkaðar ESB sem landið er ekki hluti af.“ Ef ég man rétt, og hv. þingmaður leiðréttir mig þá, varðandi það sem hann tilgreindi úr aprílversjón þeirra félaga, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, var næsta setning á eftir því sem hann las upp: „Þó er hún ekki gallalaus“, þ.e. þessi aðferð sem hann tilgreindi. Þetta nægir mér, hv. þingmaður, í þeirri vissu [[Forseti hringir.]]minni að það þurfi að gaumgæfa þetta mál betur og vera algjörlega viss um [[Forseti hringir.]]að það sé ekki í blóra við stjórnarskrá íslenska lýðveldisins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ef við skoðum þann mikla fjölda umsagna sem borist hafa utanríkismálanefnd vegna þessarar innleiðingar vekur það okkur óneitanlega til umhugsunar um mikilvægi málsins og hve margir hafa áhyggjur af því. Ég held að um 70% umsagna sem komu fyrir nefndina séu neikvæðar gagnvart innleiðingu þessa orkupakka. Ég vil nefna Samband garðyrkjubænda. Hörð andstaða er meðal garðyrkjubænda gagnvart innleiðingu þessarar orkutilskipunar og það ætti svo sem ekki að koma á óvart. Hér var mjög góð sérstök umræða í gær, að frumkvæði hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, um garðyrkjuna og þau gríðarlegu tækifæri sem hún hefur hér á landi ef rétt verður á málum haldið. Í því sambandi skiljum við mjög vel áhyggjur garðyrkjubænda vegna þess að ef fram heldur sem horfir verða öll sérkjör afnumin þegar búið er að markaðsvæða íslenskan raforkumarkað á hinu stóra Evrópska efnahagssvæði. Mig langar að fá það fram frá hv. þingmanni hvort ekki sé eðlilegt að meta áhrifin í samfélaginu á hinar ýmsu atvinnugreinar, áhrif þessarar innleiðingar.
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi út af fyrir sig hitt naglann á höfuðið akkúrat þarna. Það er ekki einasta að Samtök garðyrkjubænda hafi lýst yfir mikilli andstöðu við þennan orkupakka heldur hafa bakarameistarar og fleiri einnig gert það. Við orðuðum það þannig, fyrir þá sem ekki voru vakandi fram á nótt í gær, að ákveðinn tvískinnungur væri í því fólginn að hér á Alþingi væru menn, þ.e. hv. þingmenn, að mæra íslenska garðyrkju, að hvetja til vaxtar hennar, sem ég tek heils hugar undir, en þetta sama fólk væri með hinni hendinni að vinna að máli sem mun skerða möguleika þeirrar sömu greinar til vaxtar og viðgangs. Mér finnst það í hæsta máta, hvað á ég að segja, óeðlilegt, eða ósmekklegt jafnvel, að menn skuli predika í öðru orðinu að auka beri veg garðyrkjunnar en vera á sama tíma að mola undan henni grunninn með því að innleiða þennan orkupakka. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni að það vantar mikið á. Auðvitað er þetta þingsályktunartillaga. Það er alltaf að koma betur og betur í ljós af hverju menn settu þetta í þingsályktunartillögu en ekki í frumvarp. Menn útiloka forsetann, menn þurfa ekki að kostnaðarmeta o.s.frv., þ.e. samkvæmt þessum lögum sem um framlagningu mála gilda, heldur koma menn bara hér með óljósar hugmyndir um hitt og þetta sem margar hverjar standast ekki skoðun, þar á meðal þetta, að garðyrkjubændur eru skildir eftir með sárt ennið. Það er því mjög nauðsynlegt að fram fari gaumgæfileg úttekt á því hvaða áhrif þetta hefur efnahagslega á hinar ýmsu stéttir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott svar. Það er fullkomlega eðlileg og réttmæt krafa að mikilvægar greinar sem garðyrkjan er fái að vita hvort stuðningur verði áfram heimill. Það liggur ekki fyrir. Um er að ræða grein sem hefur gríðarleg tækifæri, framleiðir frábæra vöru á heimsmælikvarða. Við með alla okkar orku höfum alla burði til þess að verða fremstir þjóða í að framleiða hágæðavöru eins og garðyrkjubændur framleiða. Það er því mikið áhyggjuefni að ekki skuli vera búið að meta áhrifin af þessari tilskipun á grein eins og garðyrkjuna. Maður skilur mjög vel áhyggjur greinarinnar af því. Að sjálfsögðu eigum við að nota innlenda orku í innlenda framleiðslu. Því miður er alveg ljóst að verði áform um sæstreng að veruleika - hann mun koma, það er bara spurning um árafjöldann hvenær hann kemur - mun verðlag örugglega hækka til garðyrkjubænda. Það er lögmál framboðs og eftirspurnar, markaðurinn ræður, að þar sem verðið er hæst þangað leitar varan. Það verður nákvæmlega það sama með garðyrkjuna. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þessa ábendingu hans um að á ferð sé þingsályktunartillaga. Hér er því engin kostnaðarmatsgreining og engin áhrif metin af innleiðingunni sem er náttúrlega verulega ámælisvert.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að veita mér tækifæri til að vekja athygli á hlutum sem ég gat ekki gert í gær þar sem ég tók ekki þátt í umræðunni um garðyrkjuna. En það er hárrétt, sem hv. þingmaður segir, að þar eru möguleikar eiginlega ótakmarkaðir. Það er eitt mál sem ég hefði rætt í gær ef ég hefði tekið þátt í þessari umræðu. Það kom fram í umræðunni í gær að ungir menn hafi haslað sér völl í því að rækta wasabirót, sem er mjög dýr og verðmæt framleiðsla. En það kom líka fram, ekki alls fyrir löngu, herra forseti, að það er uppskerubrestur á vanillu. Hvað þýðir það? Það þýðir að verð á grammi af vanillu er jafnhátt og verð af grammi á silfri. Við höfum sem sagt möguleika á því, Íslendingar, að rækta silfur, eða jafngildi þess, með því að rækta vanillu, ef við hugsuðum djarft og hugsuðum fram á veginn og horfðum fram hjá því að það er fleira grænmeti en paprika, tómatar og gúrkur, með mikilli virðingu fyrir þeim framleiðsluvörum. Ég vil einnig benda á, herra forseti, í þessu samhengi hve mikla áhættu menn eru að taka í að innleiða þennan orkupakka. Nýlega hafa ungir menn líka haslað sér völl í því að flytja út til Danmerkur íslenska gúrku sem selst þar við mjög háu verði. En nú ber svo við að þeir fá ekki nóg, framleiðslan er ekki nógu mikil, þannig að tækifærin eru á hverju strái. En um leið og menn eru að mæra það í einu orðinu þá eru menn að kippa grundvellinum undan þessari framleiðslu með því að hamra inn þennan svokallaða þriðja orkupakka.
Herra forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið í minni síðustu ræðu þar sem ég var að ræða um lagalega fyrirvarann og fleira því tengt og náði ekki að klára. Ég hafði orð á því í þeirri ræðu í nótt að sú gjörð af hálfu íslenskra stjórnvalda að setja lagalegan fyrirvara væri í raun orðin tóm. Maður getur ekki innleitt Evrópureglur á sviði orkumála, í þessu tilviki þriðja orkupakkann, en í hinu orðinu sagt að reglurnar gildi ekki hér á landi. Það er ekki bæði sleppt og haldið. Þú getur ekki bæði átt kökuna og étið hana. Og þó einstök lönd setji einhverja fyrirvara í lög þá falla þau lög um sjálf sig um leið og reynir á þau ef þau ganga í berhögg við Evróputilskipanirnar. Þetta er svipað og ef bæjarstjórn í afskekktu bæjarfélagi ályktaði og samþykkti að umferðarlög tækju ekki gildi í bænum því þar væri enginn vegurinn. Auðvitað virkjast umferðarlögin um leið og bifreið kemst til bæjarins og skiptir þá engu hvaða skoðun bæjarstjórnin hafði um þetta atriði, jafnvel þótt lögreglustjórinn í umdæminu hefði lýst sig sammála bæjarstjórninni að umferðarlögin ættu ekki við í bæjarfélaginu einfaldlega vegna þess að þar væri engin bifreið og hugsanlega enginn vegur. Og jafnvel þótt einhver ráðamaður í ríkisstjórninni heimsækti bæjarfélagið og teldi að umferðarlögin gætu alls ekki átt við þarna vegna þess að þarna væri enginn vegur eins og allir gætu séð, breytir það því ekki að um leið og eitthvert atvik verður í þessu bæjarfélagi sem getur tengst umferðarlögunum, þá virkjast lögin. Um leið og einhver ágreiningur kemur upp, einhverjum dettur í hug að vísa í umferðarlögin í einhverju tilviki, þá uppgötvar þessi bæjarstjórn samstundis að hún getur ekki undanþegið sig þessum lögum. Þá rennur kaldur veruleikinn upp fyrir bæjarbúum, þrátt fyrir þessar yfirlýsingar og samþykkt bæjarstjórnar og góð ummæli hinna ýmsu manna er ekkert undan því vikist að lögin gilda. Um leið og fyrsti bílstjórinn lendir í árekstri þá stoða slíkar viðbárur lítt. Þegar öllu er á botninn hvolft, herra forseti, þá gilda hér engir fyrirvarar. Þeir eru í besta falli spaugilegar yfirlýsingar og einungis til innanlandsbrúks. Í því sambandi veltir maður ýmsu fyrir sér: Af hverju er verið að tala um lagalegan fyrirvara eins og þeir skipti einhverju máli? Af hverju er verið að tala um þetta? Eins og ég hef áður nefnt lítur þetta út sem einhvers konar orðskrúð og þá helst í þeim tilgangi að slá ryki í augun á fólki, að þetta orðalag um lagalegan fyrirvara skipti einhverju máli, sem það gerir ekki í raun. Getur verið að slíkt orðskrúð hafi átt að nota til að troða þessu ofan í þjóðina? Það gerir það ekki. Það gildir ekki í raun því annaðhvort innleiða menn regluverkið eða ekki. Ef það er ekki gert þá er aðeins ein leið fær, herra forseti, að fara með málið að nýju fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Þessi aðferð gengur einfaldlega ekki upp. Hún gengur upp svo lengi sem ekki reynir á hana og enginn ágreiningur verður uppi og enginn ber þetta undir rétt yfirvöld. Á meðan enginn aðhefst neitt. En eigum við að taka þá áhættu, herra forseti? Eigum við bara að bíða og sitja og taka þá áhættu þegar EES-samningurinn, 102. gr., vísar veginn um hvað við eigum að gera í þessu máli? Það er ekki hægt að innleiða regluverkið og segja svo heima við að maður ætli ekki að gera það. Hvers lags trakteringar eru þetta? Og svo er vísað til þess að einhverjir karlar úti í Evrópu skilji okkur voðalega vel og séu sammála um að ekki sé unnt að leiða rafmagn frá Íslandi nema sæstrengur sé til staðar. Þetta er augljós staðreynd. Leiðin til að undanþiggja okkur þessum orkupakka er að sækja um undanþágu fyrir sameiginlegu EES-nefndinni sem er hinn eðlilegasti hlutur í heimi að gera. Það er leiðin og hún er í samningnum. Og svo segja galvaskir stjórnarliðar hérna í nótt og í gærkvöldi að svo sannarlega munum við nota 101. gr. samningsins. Svo sannarlega munum við gera það þegar þörf verður á. Og hvenær er þörf?
Virðulegi forseti. Ég ætla að gera aðra tilraun til að reyna að varpa ljósi á það hvernig þessir fyrirvarar virka. Þeir virka ekki þannig að EES þurfi eitthvað að trúa því að þessir fyrirvarar séu til. Þetta virkar þannig að Alþingi samþykkir, vænti ég, þingsályktunartillögu sem felur ráðherra að innleiða þennan pakka, þessar gerðir, frá Evrópusambandinu. Sú þingsályktunartillaga verður að þingsályktun og það er sú þingsályktun sem hefur gildið. Samkvæmt greinargerð þingsályktunartillögunnar koma þar fram fyrirvararnir og þeir hafa meira að segja komið fram í drögum að reglugerð sem voru kynnt atvinnuveganefnd síðasta föstudag. Þeir eru alveg skýrir. Fyrirvararnir í þeirri þingsályktun og þeirri reglugerð hafa sama vægi og þingsályktunin sjálf. Það er löggjafinn hérna sem ákveður hvort þessir fyrirvarar séu fyrir hendi eða ekki, ekki EES. Þeir snúast um að viðhalda stjórnarskrárlegu samhæfi. Þeir snúast ekki um það hvað EES gerir í kjölfarið. Hvað gerir EES í kjölfarið? Hvað með ef við spyrjum EES? Bíddu, við gerðum það. [[Forseti hringir.]]Og EES sagði að þetta hefði enga þýðingu, sem er augljóst, fyrr en sæstrengur er kominn á Íslandi. Það er ekkert að kæra. [[Forseti hringir.]]Það er engin leið fyrir EES að storka þessum fyrirvörum. Þeir eru fyrir okkar eigið dómskerfi, okkar eigið lagakerfi. [[Forseti hringir.]]Þetta var ekki spurning. Ég var bara að leiðrétta hv. þingmann.
Forseti gleymdi að nefna það að þegar fjórir hv. þingmenn óska eftir að veita andsvör þá styttist tíminn í eina mínútu í bæði fyrra og seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir hugleiðingarnar. Ég tek þetta sem hugleiðingu, ég varð ekki var við að það væri einhverri sérstakri spurningu beint til mín. Ég get ekki séð, miðað við hugleiðingar hv. þingmanns að þegar Alþingi samþykkir þessa þingsályktunartillögu og lofar þar með að íslensk lög muni ekki fara í bága við þetta regluverk sem þriðji orkupakkinn er og síðan kemur einhvers konar lagasetning í kjölfarið, eins og við höfum séð hér og kannski eitthvað meira sem við höfum ekki séð og mér skilst að sé hugsanlega væntanlegt - ef eitthvað í þessum lögum fer í bága við regluverkið, hvað er það annað en óþekkt? Ef við tölum bara íslensku þá er það óþekkt ef við ætlum ekki að innleiða þetta, ef við ætlum að hafa eitthvað [[Forseti hringir.]]í okkar regluverki sem fer í bága við það sem við erum búin að samþykkja að innleiða.
Virðulegi forseti. Ef það væri bannað að mála hús rauð á litinn væri ekki hægt að kæra einhvern fyrir að mála hús rautt á litinn sem er ekki til. Það er ekkert í 7.–9. gr. reglugerðar nr. 713/2009, sem allt þetta havarí snýst um í sambandi við stjórnarskrárlegt gildi og fyrirvarana, sem kemur Íslandi við í eðli sínu nema hingað komi sæstrengur. Þá kemur aftur upp stjórnarskrárspurningin og þá skal ég glaður taka aftur þetta samtal. Þá fer samtalið reyndar að snúast um það hvort þessir fyrirvarar séu yfir höfuð nauðsynlegir, sem ég tel ekki vera. Þeir eru aðallega til þess að koma til móts við áhyggjur íhaldssömustu fræðimanna sem þó byggja sínar ályktanir á túlkun reglugerðarinnar, sem ég er ósammála og get fært rök fyrir því hvers vegna ég sé ósammála og hygg reyndar að þeir myndu sannfærast sjálfir ef þeir fengju þau rök í hendurnar ef þeir hafa ekki gert það nú þegar. En ég ætla svo sem ekki að fara að gera þeim upp einhverjar skoðanir ólíkt hv. þingmönnum Miðflokksins sem hafa gert það hér dögum saman. Eftir stendur að það er ekki sæstrengur á Íslandi og þar af leiðandi er ekkert að kæra í sambandi við 7–9. gr. [[Forseti hringir.]]Það er bara ekki hægt að kæra. Það er ekki hægt að kæra ákvörðun sem er ekki hægt að taka [[Forseti hringir.]]og það er ekki hægt að taka ákvörðun um aðgang að sæstreng sem er ekki til. [[Forseti hringir.]]Þess vegna er hættan engin. Það eru 0% líkur á því að nokkur skapaður hlutur verði kærður í þessu sambandi [[Forseti hringir.]]fyrr en við leggjum sæstreng og þá tökum við samtalið aftur [[Forseti hringir.]]um það sem kemur fram í fyrirvörunum og lagafrumvarpinu.
Forseti vill minna þingmenn á að halda ræðutíma. Þetta er mjög stuttur tími þegar fjórir fara í andsvör, ein mínúta í hvert sinn, en forseti biður menn samt um að virða þau tímamörk.
Herra forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir þessar hugleiðingar. Ég mótmæli því að ég hafi gert hv. þingmanni eða öðrum þingmönnum upp skoðanir. Ég mótmæli því og vil endilega að hann bendi mér á það hvenær ég hef gert honum upp skoðanir [[Fræðimönnunum.]]ef hann telur það. Ég uni honum bara að hafa sínar ágætu skoðanir og hann hefur frelsi hér og hefur lýst þeim margoft í ræðustól og það er auðvitað athyglisvert að hlusta á þær. Við erum einfaldlega ekki sammála að mörgu leyti. Ég vil endurtaka dæmið sem ég tók áðan um eitthvert bæjarfélag sem telur sig ekki þurfa að fara eftir umferðarlögum vegna þess að þar eru engir vegir. En eigum við þá að taka þá áhættu? Vegna þess að hingað hefur enginn sæstrengur verið lagður enn þá, eigum við að taka þá áhættu og gera þann óþarfa að innleiða reglugerðir sem eiga ekki við? [[Forseti hringir.]]Af hverju skyldum við gera það?
…hraðakstri á tunglinu?
Herra forseti. Sá sem hér stendur telur að íhaldssamir sérfræðingar séu gulls ígildi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í hlut sem kemur fram í grein eftir Eyjólf Ármannsson lögmann, þar sem segir: „Í sameiginlegum skilningi utanríkisráðherra og orkumálastjóra ESB kemur fram að vegna sérstöðu Íslands með einangrað dreifikerfi raforku hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans hvorki gildi né raunhæfa þýðingu hérlendis. Vegna aðstæðna á Íslandi segir einnig: „Þess vegna hentar hið sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland, sem sameiginlega EES-nefndin samþykkti, þar sem komist er hjá allri ónauðsynlegri byrði, best fyrir íslenskar aðstæður.“ Óljóst er hvaða „sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland“ nefndin samþykkti en hana er ekki að sjá í ákvörðun hennar.“ Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé einhverju nær um það hvaða sérstaka samkomulag fyrir Ísland er hér um að ræða, í hverju það felist og hvaða áhrif það hafi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir hans fyrirspurn. Hann spyr um sameiginlega yfirlýsingu utanríkisráðherra og orkumálastjóra Evrópusambandsins, sem margoft hefur verið vitnað í hér í umræðum um þetta mál, og spyr hvaða skilning ég leggi í hana. Ég hef komið að því í mínum ræðum hingað til hér í þessum ræðustól að ég tel að þetta sé vinsamleg yfirlýsing og allra góðra gjalda verð, en hún hefur ekkert gildi ef reynir á regluverkið. Hún hefur auðvitað ekkert gildi. Og regluverkið lifir, eins og önnur lög, sjálfstæðu lífi eftir að það hefur verið sett eða innleitt, það lifir sjálfstæðu lífi, alveg sama hvað menn hafa tjáð sig einhvers staðar úti í bæ í einhverjum fréttatilkynningum eða sameiginlegum yfirlýsingum. Það eru í besta falli vinsamleg tilmæli. En þegar reynir á þá lesa menn auðvitað regluverkið. Ef gerðir eru fyrirvarar við regluverkið þá á að gera það á réttum stað en ekki hér innan lands.
Forseti. Það var einmitt þetta sem ég vildi fá fram og ég þakka hv. þingmanni sérstaklega vel fyrir þetta svar. Hann er náttúrlega löglærður maður. Þess vegna bið ég hv. þingmann að taka af öll tvímæli um að þessi sameiginlegi skilningur sem hefur verið ræddur hér, og við ræddum nokkuð í gær hvort hann hefði komið fram í símtali eða yfir samlokum og sódavatni eða kaffi og vínarbrauði einhvers staðar - mig langar til að þýfga hv. þingmann enn frekar um lagalegt gildi slíkrar yfirlýsingar þegar hún er gefin. Víst er hún gefin í góðum anda og af vinsemd en mig langar til að fá það alveg ótvírætt fram hjá hv. þingmanni hvort slík yfirlýsing hefur eitthvert lagalegt gildi og/eða lagastoð og hvort hægt sé að nota hana sem lögskýringu, t.d. ef til málaferla kæmi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þessa spurningu, sem er ansi áhugaverð. Mitt mat er það að þetta hafi ekki lagalegt gildi, það er stutta svarið. Þetta hefur fyrst og fremst pólitískt gildi. Þetta er sett fram til að róa íslenska pólitík og hugsanlega íslenskan almenning og notast í þeim tilgangi. Þegar þessir menn sem stóðu að þessari yfirlýsingu hafa lokið störfum sínum og gengið til annarra starfa í framtíðinni þá hefur þetta ekkert gildi. Og þetta hefur ekkert gildi ef reynir á þessar reglur. Þetta er í mesta lagi léttvægt hliðsjónarplagg ef á skyldi reyna, að einhvern tímann hefði einhver sagt að svona væru hans hugmyndir um þetta ákvæði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og eftirminnilega samlíkingu sem hún hafði að geyma. Orðfæri sem gengur lausum hala í þessari umræðu er „belti og axlabönd“. Haft er eftir hv. þingmanni úr stjórnarliðinu, úr Framsóknarflokknum líklega, ég man ekki hver það var - þar er farið að bæta inn hártoppi og einhverju fleira í öryggisskyni. En að öllu gamni slepptu þá virðist þetta gefa til kynna að ríkisstjórnin og stuðningslið hennar álíti að samfara innleiðingu þessa orkupakka sé þjóðinni ákveðinn háski búinn, það steðji að þjóðinni ákveðin vá sem kalli á öryggisráðstafanir. Mér þykir gæta svolítils ósamræmis í þessu. Mikið kapp er lagt á að fá þennan orkupakka samþykktan, en samt sem áður er talað með þessum hætti, belti og axlabönd og allt hitt, eins og ákveðin hætta sé fyrir hendi. Áttar hv. þingmaður sig á þessu misræmi eða hefur hann fundið leið til að koma þessu heim og saman?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir spurninguna. Ég tel að tíðar yfirlýsingar stjórnarliða, þar sem þeir eru að benda á hvað byggi undir málið í þeirra huga, og tala um belti og axlabönd o.fl., séu merki um óvissu. Eftir því sem fleiri gefa yfirlýsingar, orkumálastjóri og nefndir og fólk innan úr stjórnkerfinu, um að enginn sæstrengur liggi hingað og þetta eigi ekki við hér á landi o.s.frv., þá myndi ég ætla að það byggi undir málflutning þeirra sem segja: Af hverju erum við þá að innleiða þetta ef þetta á ekki við hér? Af hverju eru menn þá sí og æ að tala um belti og axlabönd eins og þeir séu dauðhræddir við afleiðingar gerðarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er annað atriði sem ég vil inna þingmanninn eftir og það varðar þann lagalega fyrirvara sem gert er ráð fyrir. Að vísu stendur eiginlega yfir leit að þessum lagalega fyrirvara og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það ef hann kynni að finnast. En í þingsályktunartillögunni er talað um að hin tilgreinda reglugerð, sem er kannski mest umdeild, 713, verði innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara, og komi ákvæði hennar, sem varðar tengingar yfir landamæri, ekki til framkvæmda fyrr en eftir að ákveðinn atburður hefur átt sér stað. Ég velti fyrir mér þessu orðalagi, af því að hv. þingmaður er nú lögfræðingur að mennt. Það er ekki talað um að ákvæði reglugerðarinnar, sem á að hljóta lagagildi með þessari innleiðingu, taki ekki gildi heldur að þau komi ekki til framkvæmda. Getur hv. þingmaður varpað ljósi á þetta? Er bara eitthvert orðskrúð í gangi hér, kannski til að slá ryki í augu fólks?
Forseti minnir þingmenn aftur á að halda ræðutíma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Þetta er það sem menn hafa kannski einna mest staldrað við, fyrir utan umræðuna um lagalega fyrirvarann, að tiltekin ákvæði eða tiltekinn hluti regluverksins í þriðja orkupakkanum komi ekki til framkvæmda. Þetta er það sem menn hafa legið yfir og velt fyrir sér. En ef regluverkið gildir og er innleitt þá gildir það auðvitað. Svo er margt í regluverkinu sem reynir ekki á fyrr en einhver atvik koma upp. Eigum við þá að taka þá áhættu? Eigum við að taka þá áhættu, með því að innleiða þetta, að upp komi einhver tilvik sem við sjáum alls ekki fyrir í dag? Þá mun reyna á þessar reglur með einhverjum hætti sem við gerum okkur ekki grein fyrir á þessari stundu, hv. þingmaður. En reglurnar hafa verið innleiddar og eru í gildi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var prýðisgóð. Mig langar að koma aðeins inn á skýrslu sem var gerð um sæstreng, þ.e. skýrslu verkefnisstjórnar sæstrengs til iðnaðar- og viðskiptaráðherra frá því í júlí 2016. Þar kemur fram varðandi Noreg, með leyfi forseta: „Áætlað er að lagning sæstrengja frá Noregi til Þýskalands og Bretlands muni hækka rafmagnsreikning meðalheimilis í Noregi um 12 þúsund krónur á ári og á sama tíma munu tekjur sveitarfélaga og ríkisins aukast. Ekki hefur verið farið í sérstakar mótvægisaðgerðir fyrir heimili í Noregi til lækkunar á raforkuverði.“ Ég myndi vilja fá álit hv. þingmanns á þessu. [[Forseti hringir.]]Er ekki nánast alveg öruggt þegar sæstrengurinn kemur að við verðum í sömu sporum og Noregur hvað þetta varðar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Ég er þess alls ekki umkominn að spá fyrir um framtíðina. Ef ég væri það væri ég eflaust í einhverju allt öðru starfi. En það er ekki ólíklegt að álykta sem svo að ef hægt er að selja einhverja vöru dýrum dómi með einföldum hætti í markaðskerfi finnist mönnum ekki við hæfi að selja hana miklu ódýrari til annarra. Samkeppnisreglur Evrópusambandsins banna það beinlínis. Að því leytinu er rétt að það gæti valdið ýmsum árekstrum hér innan lands ef þetta væri raunin. En ég er ekki þess umkominn að sjá fram í tímann að því leyti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé nákvæmlega þetta sem við þurfum að gera. Við þurfum að horfa á reynslu nágrannaþjóðanna hvað þetta varðar. Þar er Noregur nærtækasta dæmið. Hér höfum við það svart á hvítu í skýrslu sem unnin er fyrir iðnaðar- og viðskiptaráðherra árið 2016. Þar segir að sæstrengur hafi hækkað raforkuverð til heimila í Noregi um þó nokkra upphæð. Ég held að alveg ljóst sé að nákvæmlega sama mun verða upp á teningnum hér. Þá segja stjórnvöld: Við þurfum ekkert að óttast. Við erum ekki að fara að leggja sæstreng nema Alþingi heimili það. En kjarni málsins er þessi: Hvort sem okkur líkar betur eða verr mun sæstrengur koma og það er nær okkur í tíma en margan grunar. Það hafa sérfræðingar bent á og Landsvirkjun o.s.frv.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég veit ekki hvernig Norðmenn hugsa um raforkuauðlindir sínar, þ.e. fallvötnin. Ég veit hins vegar og get upplýst hv. þingmann um það að ég veit hvernig Íslendingar hafa litið á þá auðlind síðustu áratugi. Árið 1969 þegar Búrfellsvirkjun var tekin í notkun var uppsett afl hér innan lands aukið fimm- til sexfalt frá því sem áður var og gífurlegar fjárfestingar sem fóru þar fram. Ég myndi ætla að þau viðbrögð sem þetta mál hefur vakið meðal þjóðarinnar séu einmitt vegna þess að fólk hefur sterkar taugar til auðlinda, sterkar taugar til sameignar þjóðarinnar á þessum auðlindum og til þess að við getum notið góðs af þeirri auðlind um ókomna framtíð.
Virðulegur forseti. Fyrr í dag gerði sitjandi forseti og aðalforseti athugasemd við að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson sagði satt hér í pontu: Mér finnst vanta að gerðar séu athugasemdir við það þegar kemur blákaldur óheiðarleiki frá hv. þingmönnum í ræðum um þetta mál, blákaldur óheiðarleiki, sem einungis af tæknilegum ástæðum er ekki alveg hægt að kalla lygi svo að staðreynd sé. En blákaldur óheiðarleiki. Það er allt í góðu að hafa ólíkar skoðanir á þessu, að hafa ólíkar skoðanir á lagatúlkunum og þannig. En þegar hv. þingmenn láta eins og að þeir fræðimenn sem hafa sent inn umsagnir segi annað en þeir segja þá eru þeir óheiðarlegir. Þeir eru að gera mönnum úti í bæ, sem ekki eru hér til að verja sig, upp skoðanir sem þeir hafa sagt algerlega skýrt að þeir hafi ekki. Sömuleiðis með það að þessir fyrirvarar finnist ekki. Þeir bæði finnast í greinargerðinni, eins og hv. þingmenn vita mætavel, og voru sendir. Það voru send drög að reglugerð til atvinnuveganefndar [[Forseti hringir.]]seinasta föstudag eins og hér hefur margoft verið nefnt. Það er allt í lagi að hafa efasemdir um fyrirvara. Gott og vel, ef hv. þingmenn hafa ekki trú á lögmæti þeirra eða lagalegri túlkun eða hvaðeina. En, virðulegi forseti, hv. þingmenn eiga alla vega að segja satt um staðreyndirnar.
Herra forseti. Ég var næstum því búinn að hrósa hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni áðan fyrir að hann væri málefnalegur, eða því sem næst. En mér verður ekki kápan úr því klæðinu að gera það eftir þessa síðustu ræðu. En ef hv. þingmanni liggur eitthvað á hjarta um dagskrármálið - um dagskrármálið - er um að gera fyrir hann að setja sig á mælendaskrá og taka umræðuna þar. Umræðu um það sem hv. þingmaður bar hér fram núna tökum við nefnilega ekki undir liðnum fundarstjórn forseta. Auðvitað á maður í sjálfu sér ekki að standa upp og svara svona skítkasti sem kemur fram undir þessum lið en ég hvet hv. þingmanninn til að setja sig á mælendaskrá og taka efnislega þátt í þessari umræðu sem mun standa hér eitthvað fram eftir degi.
Virðulegi forseti. Ég viðurkenni fúslega að mér er heitt í hamsi. En það er ekkert ómálefnalegt við að benda á það þegar menn fara með ósannindi, bersýnileg ósannindi, sem hægt væri að staðfesta með því að lesa gögn málsins. Ekki trúa mér. Það þarf ekkert að trúa mér. Lesið bara gögnin og hlustið á sjálfa ykkur. - Virðulegur forseti, ég biðst afsökunar á að ávarpa þingmenn beint. Hvað varðar efni málsins þá er ég ekki hér að kvarta undan málinu sjálfu og ég er kominn á mælendaskrá, meðan ég man, og hef tekið þátt í umræðum og hef reynt að vera málefnalegur og halda mig við efnið. Ég fer upp undir fundarstjórnarliðnum vegna þess að mér blöskrar þessi óheiðarleiki. Mér finnst alveg ótrúlegt ef kjósendur Miðflokksins láta bjóða sér að hv. þingmenn þeirra beiti ósannindum og láti menn úti í bæ ekki njóta sannmælis til að koma málstað sínum á framfæri. Það er algerlega til skammar. Það kemur efnisatriði málsins nákvæmlega ekki neitt við. Þess vegna kem ég upp undir þessum lið, fundarstjórn forseta. Já, mér verður heitt í hamsi við þetta. Það er allt í lagi að ræða þetta mál og ég er búinn að segja það hér og segi það aftur: Mér finnst fínt að það sé rætt fjári mikið, geri engar athugasemdir við það. Mér finnst það gott. Þetta er umdeilt mál og þjóðin hefur ekki fullan skilning á því enn vegna þess að umræðan hefur ekki verið næg. [[Forseti hringir.]]Ég ber virðingu fyrir því og þess vegna tek ég þátt í þessari umræðu. Það er ekki við mig að sakast í því. En ég krefst þess að hv. þingmenn komi ekki hingað alveg blákalt og segi kjósendum sínum ósatt. Það er ekki málstað þeirra til framdráttar, ekki þeim sjálfum og ekki þinginu.
Herra forseti. Það er ekki oft sem maður er ásakaður um að vera óheiðarlegur. Ég vil fá að vita hvað það er nákvæmlega sem ég eða við þingmenn sem höfum tekið til máls í þessum málum höfum sagt sem [[Gripið fram í.]]lýsir þeim óheiðarleika. Ég hef verið að hlusta á hv. þingmann og tel að margt það sem hann hefur fram að færa sé athyglisvert. Ef hann telur að hann sjái þetta allt miklu betur en við hinir [[Það er ekki málið.]]verður hann bara að sannfæra okkur, [[Það er ekki málið.]]koma upp í ræðu og færa fram rök fyrir því og leitast við að sannfæra okkur en ekki koma upp í ræðustól og ásaka okkur um óheiðarleika. Við erum að lesa þessi gögn alveg eins og hv. þingmaður, [[Nei, greinilega ekki.]]við erum allan sólarhringinn að reyna að lesa okkur til. Við færum fram ný rök í hverri nýrri ræðu sem við höldum. Ég held því fram, með leyfi, herra forseti.
Forseti hefur fengið þær upplýsingar að fyrst orðum er ekki beint sérstaklega til einstaks þingmanns heyri það betur undir liðinn um fundarstjórn forseta, ef þingmaður er tilbúinn til að sætta sig við það.
Hæstv. forseti. Já, ég er tilbúinn að sætta mig við það. Ég kem í ræðustól til að bera af mér sakir. Ég hef reynt af fremsta megni og öllu megni að halda þessari umræðu á málefnalegum nótum, halda henni þannig að við séum að ræða efnislega um málið. Ég hef reynt að halda mig við að fylgja þeim gögnum sem lögð voru til grundvallar þingsályktunartillögunni og svo öðrum gögnum, sem eru ýmist umsagnir eða athugasemdir aðila sem málið gæti varðað, sem og innsendar greinar um þetta mál. Það getur vel verið að ég sé ekki nógu skýr í því sem ég set fram en ég hafna því alfarið að það sem ég hef sagt og borið fram hér sé á einhvern hátt óheiðarlegt, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég ætlaði að nefna það fyrst og fremst að ég hef átt orðaskipti við hv. þingmann sem mér hefur þótt gagn af, satt að segja, sérstaklega orðaskipti hvað varðar stjórnarskrána og þær hugmyndir sem eru uppi núna og drögin sem liggja inni á samráðsgátt. Mér finnst við því ekki vera að fara hér fram viljandi með ósannindi, alls ekki. Ég tel mig lesa mér til til að geta myndað mér skoðun á málinu. Ég veit að við erum alls ekki sammála en ég vil alls ekki sitja undir því að ég fari með einhver ósannindi eða gangi fram af óheilindum. Það er ekki þannig.
Herra forseti. Ég gleðst yfir því að hv. þingmaður skuli hafa sett sig á mælendaskrá til að hægt sé að fara yfir það sem hann ræðir, að sá hópur sem hér er beiti vísvitandi ósannindum í umræðunni, sem er býsna alvarleg athugasemd. [[Gripið fram í.]] Væntanlega gerir hv. þingmaður grein fyrir því hvar og hvernig og bendir á dæmi þar um og færir einhver rök fyrir máli sínu. Ef svo verður ekki er þetta náttúrlega bara ómerkilegt upphlaup. Það er hins vegar mjög hættulegt þegar stjórnmálamenn lýsa sjálfum sér þannig að þeir séu handhafar sannleikans.
Það var ekki það sem ég gerði.
Við sjáum dæmi þess, m.a. frá Ameríku og víðar, Filippseyjum gæti ég merkt. Það er alltaf hættulegt þegar stjórnmálamenn halda að þeir séu umboðsmenn sannleikans en að aðrir gangi um ljúgandi. [[Forseti hringir.]]En þetta mál allt förum við yfir þar sem það á við, í umræðum um málið en ekki í fundarstjórn forseta, sem er ekki vettvangurinn til þess.
Forseti vill benda á að þessi vettvangur, fundarstjórn forseta, hefur verið notaður í ýmsum tilgangi. Hvort þetta fellur undir hann getur forseti ekki beint dæmt um en sér ekkert, miðað við þau fordæmi sem liggja fyrir, sem bendir til þess að liðurinn hafi verið notaður á óeðlilegan eða óhefðbundinn hátt.
Herra forseti. Skjal sem er hluti af gögnum þessa máls hefur fengið mikla athygli hér. Það er lögfræðileg álitsgerð um stjórnskipuleg álitamál tengd framsali ríkisvalds til stofnana ESB/EFTA vegna þriðja orkupakka ESB. Þessi álitsgerð er dagsett 19. mars 2019 og höfundar hennar eru þeir Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögmaður og Stefán Már Stefánsson, prófessor emerítus. Þessi álitsgerð er allmikil að vöxtum en hún er afar vönduð að því er best verður séð, afar áhugaverð, leyfi ég mér að segja. Er ástæða til að hvetja fólk, til að mynda þá sem eru að fylgjast með þessari umræðu, til að kynna sér hana sem best. Staðan er þessi: Þegar litið er yfir þessa álitsgerð má með hæfilegri einföldun segja að þar sé annars vegar fjallað um hugsanlegan árekstur við ákvæði stjórnarskrárinnar og á hinn bóginn er fjallað um afleiðingar af innleiðingu þeirra gerða, eins og það heitir á evrópuíslensku, og mun ég víkja að þessum tveimur þáttum. Á a.m.k. tveimur stöðum í álitsgerðinni nota höfundar orðalagið „verulegur vafi“ í tengslum við stjórnarskrána. Þeir segja til að mynda í kafla 4.4, með leyfi forseta: „… er það niðurstaða höfunda álitsgerðarinnar að verulegur vafi leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 … rúmist innan ákvæða stjómarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944.“ Sömuleiðis segir í kafla sem er merktur 6.1: „… telja höfundar að [það] leiði til þeirrar ályktunar að verulegur vafi leiki á því hvort umrætt valdframsal til ESA rúmist innan stjórnarskrárinnar.“ Ég geri ráð fyrir því að ákveðin lögmál ríki við ritun álitsgerðar af þessu tagi, þær einkennast af því að orðalag er jafnan mjög hófstillt. Þess vegna vekur það mikla athygli þegar hér standa orð eins og „verulegur vafi“, ekki er látið nægja að tala um vafa heldur verulegan vafa. Sömuleiðis er rétt að vekja athygli á því að höfundar segja, þar sem verið er að fjalla um að hingað liggi ekki sæstrengur: „Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn.“ Ég geri ráð fyrir því að þessum fyrirvara, sem hér er margnefndur, sé ætlað að bregðast við þessu. Varðandi afleiðingar af því sem hljótast myndu af innleiðingu þessa orkupakka þá er í þessari sömu álitsgerð, sem hér hefur verið vitnað til, rætt um að valdframsalið leiði til þess að erlendir aðilar hafi áhrif, a.m.k. óbein, á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Það er í kafla 6.2 sem þetta kemur fram svo að því sé öllu haldið til haga, herra forseti. Það er eðlilegt að margir [[Forseti hringir.]]reki upp stór augu við lestur þessarar álitsgerðar og spyrji: Erum við á réttri leið með því að innleiða þessar gerðir, þennan þriðja orkupakka?
Virðulegi forseti. Eru Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson þeirrar skoðunar að vafi sé um það að það mál sem hér er til umræðu standist stjórnarskrá?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Því er ekki beint að réttum aðila, ég er ekki í aðstöðu til þess að tjá mig um afstöðu þeirra til eins eða neins málefnis. Það sem ég gerði í ræðu minni var að ég vitnaði, með leyfi forseta, í þeirra ágætu, og ég leyfi mér að segja stórmerku, álitsgerð og það getur hver og einn dregið sínar ályktanir af því hver þeir telja að sé eða kunni að vera afstaða þeirra til þeirra efna sem þar er vísað til. Ég leyfi mér að draga mínar ályktanir, en ég geri enga kröfu um að aðrir séu sammála mér í þeim efnum. En mér þykir þetta reyndar liggja nokkuð ljóst fyrir, þessi ummæli þeirra sýnast vera býsna skýr, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ég vek athygli á umsögn sem hv. fræðimenn Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson sendu utanríkisráðherra um þetta mál, dagsett 10. apríl 2009. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi lesið þá umsögn?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að fjalla um þessa umsögn sem hann kallar svo, reyndar er þetta [[Gripið fram í.]]- já, ég hef að sjálfsögðu lesið hana en reyndar er þetta bréf frá þeim tvímenningum til utanríkisráðherra [[Gripið fram í.]]og ég tek eftir því í þessu bréfi, og vek sérstaka athygli á því, að þeir ágætu höfundar tveir nota það bréf til að árétta það sem ég hef leyft mér að kalla hér í nokkrum ræðum og umfjöllun minni um þetta mál aðaltillögu þeirra í tilvitnaðri álitsgerð; þeir nota þetta bréf til að árétta þá tillögu. Sú tillaga felur í sér að leitað verði, á grundvelli ákvæða í EES sáttmálanum sjálfum, eftir sáttameðferð á vettvangi hinnar svokölluðu sameiginlegu EES-nefndar og þannig verði [[Forseti hringir.]]hagsmunir Íslendinga í þessu mikla máli tryggðir í bak og fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir hans ræðu. Ég hjó eftir því að hann talaði um „verulegan vafa“ og var að vitna til orða þeirra fræðimanna sem hér eru mjög til umræðu. Hann talaði um að það gæti haft afleiðingar er varðaði skipulag, ráðstöfun og nýtingu og þá á síðari stigum. Ég velti fyrir mér: Hvað eigum við eftir að sjá? Telur hv. þingmaður að ekki sé allt komið í ljós? Ég er mikið að velta fyrir mér þessum fyrirhuguðu breytingum, eða alla vega drögum að breytingum, á stjórnarskrá sem liggja nú inni á samráðsgáttinni og þess vegna er ég að velta þessu fyrir mér. Í greinargerð fræðimannanna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, segir með leyfi forseta: „Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn.“ Þarna er eru þeir að undirstrika það sem hv. þingmaður sagði áðan. Ég væri til í að fá skýringu á þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Það er svo fjöldamargt sem er áhugavert í þessari álitsgerð. Hv. þingmaður vísaði til þess sem ég dró hér saman, að þeir tefla því fram að með innleiðingu þessa orkupakka fái erlendur aðili aðstöðu til að hafa a.m.k. óbein áhrif, eins og það er orðað, á skipulag, ráðstöfun og nýtingu. Taki menn eftir orðunum, þau eru greinilega valin af kostgæfni: áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu mikilvægrar orkuauðlindar þjóðarinnar. Ef þetta er ekki viðvörun þá veit ég ekki hvað. En þeir telja ástæðu til að viðhafa enn háværari viðvörun. Það gera höfundarnir, með leyfi forseta, þegar þeir fjalla um þetta valdframsal sem lýtur að skipulagi og ráðstöfun á mikilvægri orkuauðlind þjóðarinnar, segja: „Þessu má, með einhverri einföldun, líkja við að ESA væri falið vald til að ákveða leyfilegan hámarksafla ríkja á sviði sjávarútvegs.“ Menn átta sig á því að slíkt er algerlega óhugsandi í hugum Íslendinga. Ég tel að hér séu höfundarnir að minna á að orkuauðlindirnar eru auðlind rétt eins og sjávarauðlindin og það kemur ekki til greina að Íslendingar framselji vald og fullveldisrétt þjóðarinnar yfir þeim auðlindum.
Hæstv. forseti. Ég er að reyna að skilja þetta og þá sérstaklega greinargerð þeirra. Þeir sem tala fyrir pakkanum vitna í þetta. Samt sem áður er ekki alveg ljóst hvert þessi gjörningur leiðir okkur. Í álitsgerðinni, sem var lögð fyrir ríkisstjórn, segir, með leyfi forseta: „Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda.“ Ég velti fyrir mér: Hvað þýðir þetta á mannamáli? Getur hv. þingmaður svarað því?
Herra forseti. Ég álít, a.m.k. les ég það þannig, að þetta þýði það á íslensku að það skýrist best af því dæmi eða þeirri hliðstæðu sem dregin er upp í álitsgerðinni, sem ég vísaði til hér áðan. Það sem er orðað með þessum hætti felur í sér að ákvarðanir sambærilegar málefnum orkuauðlindanna væru fluttar til erlendra aðila með líkum hætti og erlendum aðilum væri falið vald til að ákveða hámarksafla á Íslandsmiðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, það var prýðisgóð ræða. Það sem mig langaði að koma aðeins inn á við hv. þingmann eru þessar fjölmörgu umsagnir, ég hef verið að fjalla svolítið um þær hér, sem hafa borist utanríkismálanefnd um þessa þingsályktunartillögu um að innleiða þriðja orkupakkann. Eins og ég hef nefnt áður eru 70% allra umsagna neikvæð í garð þessarar tilskipunar og innleiðingar hennar. Einn af þeim aðilum sem sendir inn umsögn er Alþýðusamband Íslands. Sú umsögn er á þann veg að Alþýðusambandið telur þetta mál vera afar umdeilt, að það vegi að grunnstoðum samfélagsins, eins og það er orðað, og jafnframt segir að grunnstoðir samfélagsins eins og raforkan okkar, sú mikla auðlind sem við eigum, eigi að vera undanskilin markaðslögmálum. Það sé ábyrgðarhlutur að láta markaðinn véla um slíkar grunnstoðir, það sé samfélagsleg ábyrgð af hálfu stjórnvalda að sjá til þess að svo verði ekki. Verði það að veruleika að þessi tilskipun verði innleidd hér af ríkisstjórninni og þeim flokkum sem styðja hana í þessu, Samfylkingu og Pírötum, hvaða áhrif telur hv. þingmaður að það geti haft á samskipti ríkisins og verkalýðshreyfingarinnar? Nú hefur það t.d. komið fram að [[Forseti hringir.]]Alþýðusambandið er farið að hafa áhyggjur af því að ekki hafi verið staðið við gerða kjarasamninga hvað varðar hlut ríkisins. Ég bið hv. þingmann að koma aðeins inn á þetta, ef hann er tilbúinn til þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Ég er alveg sammála honum um að það sætir miklum tíðindum að Alþýðusamband Íslands - almannasamtök sem hafa víðtæka skírskotun inn í íslenskt samfélag; innan vébanda þess eru hátt á annað hundrað þúsund manns og ég vísa til þeirrar löngu og merku sögu sem Alþýðusambandið á að baki í íslensku samfélagi - skuli taka svo afdráttarlausa afstöðu sem raun ber vitni í þessu þýðingarmikla þjóðfélagsmáli. Hv. þingmaður sagði að 70% umsagna væru neikvæð. Ég geri út af fyrir sig ekkert allt of mikið með það, það er kannski hendingu háð að sumu leyti hverjir skila inn umsögn og ýmislegt af því tagi. Ég tek hins vegar eftir því að þeir sem hafa verið hér í hópi stuðningsmanna þessa orkupakka hafa haft uppi orð um það, eins og það væri einhver atkvæðagreiðsla meðal lögfræðinganna, að það væri bara eitt álit sem hefði umtalsverðar athugasemdir og þar sem miklum áhyggjum væri lýst eins og farið hefur verið yfir varðandi álit þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más. Ég lít ekki þannig á að svona mál séu afgreidd með atkvæðagreiðslu. Ég tel einmitt að það sé höfuðskylda alþingismanna, sem hafa undirritað eið að stjórnarskránni, að þeim [[Forseti hringir.]]beri að sjálfsögðu ekki síst að líta til þeirra sjónarmiða sem fela í sér að sem mest varkárni sé sýnd og að gætilega sé stigið til jarðar. [[Forseti hringir.]]Það er einmitt það sem er gert í áliti Friðriks Árna [[Forseti hringir.]]og Stefáns Más og þess vegna legg ég mjög mikið upp úr því áliti.
Forseti minnir þingmenn á að virða ræðutíma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið, mjög upplýsandi og gott andsvar. Hv. þingmaður er mjög vel að sér í þessum málum, eins og komið hefur fram í hans ræðum, og sérstaklega í þessari álitsgerð sem hann nefndi sem skiptir verulegu máli í allri þessari umræðu. Ég lýsi þessum sömu áhyggjum mínum, varðandi það sem hv. þingmaður sagði, þegar kemur að þessum umsagnaraðilum. Mér finnst ekki hafa verið horft nægilega í það hversu margar umsagnirnar eru og hversu margar þeirra eru neikvæðar í garð innleiðingar þessa orkupakka. Ég nefndi ASÍ. VR er á móti þessu, stór samtök, og tala um ofsafengin viðbrögð hagsmunaaðila við því að vera á móti þessu. Þegar málflutningur gegn þessari innleiðingu komi fram [[Forseti hringir.]]verði vart við ofsafengin viðbrögð hagsmunaaðila sem gefi tilefni til að staldra við og hugsa á hvaða vegferð við séum.
Herra forseti. Já, það er mjög mikilvægt að verkalýðshreyfingin hefur látið þetta mál til sín taka. Það er einu sinni þannig að mál eins og hér um ræðir hafa á sér margar hliðar og það er eðlilegt að menn líti hlutina ólíkum augum. En ég hygg að meginatriðin séu að verða giska skýr. Þessi umræða sem hefur staðið hér yfir að undanförnu hefur líka reynst hafa dýpkað þessa umræðu að mun og ég tel að fjölmörg álitamál séu órædd enn þá. Reyndar er það svo að þetta mál er ekki nægilega vel skýrt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eru fjölmargar spurningar sem eru opnar, eins og til að mynda varðandi þennan lagalega fyrirvara, eins og margoft hefur verið komið að. Það er á mörkunum, herra forseti, að þetta mál sé yfir höfuð þingtækt.
Herra forseti. Ég vil í þessari ræðu minni beina sjónum að Hitaveitu Suðurnesja, fyrirtæki sem var og hét og sveitarfélögin á Suðurnesjum áttu, og hvernig innleiðing orkupakka eitt og tvö varð til þess að sveitarfélögin á Suðurnesjum misstu eignarrétt sinn yfir því fyrirtæki og það fór í hendur einkaaðila. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé einmitt víti til varnaðar, að sú staða geti komið upp, við innleiðingu orkupakka þrjú, að hér á landi yrði stórfelld einkavæðing í orkugeiranum með tilheyrandi afleiðingum fyrir almenning og samfélagslega þættinum þá hreinlega bara sleppt. Hann er mjög mikilvægur í okkar harðbýla og strjálbýla landi, að allir eigi aðgang að ódýrri orku. Ég er líka þeirrar skoðunar, herra forseti, að þetta séu ein dapurlegustu pólitísku mistök sem gerð hafa verið á síðari árum hér á landi þegar Hitaveita Suðurnesja var seld. Það er líka áhugavert að skoða með hvaða hætti þetta var gert og þátt stjórnmálamanna eða sveitarstjórnarmanna í því og hvernig ekki var staðið við yfirlýsingar. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvort sú staða gæti komið upp að við verðum í sömu sporum, að það sem stjórnarliðar segja hér í dag, að almenningur þurfi ekki að hafa áhyggjur af málinu o.s.frv., komi ekki til með að standast og menn séu í raun að segja eitt í þessum efnum og gera annað. Það er sem sagt þarna á árunum um 2003 sem Reykjanesbær byrjar að selja fasteignir sínar og það var í tíð hreins meiri hluta Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórn Reykjanesbæjar. Fljótlega koma fram áhyggjur af því að ráðandi hlutur í hitaveitunni verið einnig seldur en þá stíga bæjarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í Reykjanesbæ fram og fullvissa íbúana um að ekki standi til að selja hlutinn í hitaveitunni. Þetta er 2003. Fjórum árum síðar byrjar sami meiri hluti Sjálfstæðismanna að selja hlutinn í hitaveitunni þrátt fyrir að hafa sagt fjórum árum áður að ekki stæði til að selja hlutinn. Íbúum er sagt að þeir þurfi ekki að hafa áhyggjur af þessu þar sem bærinn muni áfram eiga ráðandi hlut í hitaveitunni. Síðan fara hin sveitarfélögin að selja hluti sína ásamt Reykjanesbæ, það voru miklu minni hlutir, en eins og ég sagði áðan var fyrirtækið í eigu allra sveitarfélaga á Suðurnesjum. Í öllu þessu ferli eru íbúar hvergi spurðir álits. Það er hliðstætt þessu máli, að almenningur er illa upplýstur um orkupakka þrjú, innleiðingu tilskipunar Evrópusambandsins um sameiginlega markaðsvæðingu orkunnar á hinu sameiginlega evrópska markaðssvæði. Almenningur er illa upplýstur um málið og í raun hvergi spurður álits. Það er nákvæmlega það sama og við getum sagt um þetta mál á Suðurnesjum, íbúar hvergi spurðir álits. Það er haldið áfram og alltaf í þeirri trú að verið sé að gera góða hluti og að þetta komi hvergi niður á almenningi. Annað kom á daginn. Það gerist síðan árið 2009 að Reykjanesbær selur allan hlutinn í hitaveitunni og þá er það um sex árum eftir að því var lýst yfir að ekki standi til að selja hlutinn. Við sjáum bara, því miður, hvernig stjórnmálamenn standa ekki við það sem þeir segja. Ég óttast, herra forseti, að við verðum í svipuðum sporum hvað þetta mál varðar, að það sem er sagt hér núna, eins og ég nefndi áðan, komi ekki til með að standast. Ég óska eftir því, herra forseti, að vera settur aftur á mælendaskrá vegna þess að [[Forseti hringir.]]ég ætla að fjalla nánar um þetta mikilvæga mál, þessi umræða á svo sannarlega rétt á sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hans góðu ræðu eins og vænta mátti þegar hann á í hlut. Það stendur þannig á með hv. þingmann að hann hefur að baki nám erlendis í alþjóðlegum samskiptum og þess vegna þykir mér hlýða að inna hann eftir áliti hans á því sem nokkuð hefur borið á í umræðunni, að það sé ekki fær leið að Íslendingar leiti eftir sáttameðferð vegna hinna sérstöku aðstæðna hér. Það stendur þannig á hjá okkur að við erum ótengd við raforkukerfi Evrópu og með sama hætti og ekki er farið fram á það við okkur að við innleiðum gerðir sem lúta að jarðgasi vegna þess að þær eigi ekki við spyr maður sig af hverju sú leið var ekki farin og af hverju sú leið er ekki fær að fara ósköp einfaldlega fram á það á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem er auðvitað hinn rétti vettvangur og í samræmi við EES-sáttmálann sjálfan, að undanþiggja landið frá þessum ákvæðum sem lúta að sæstrengnum og þessari stofnun. En þá er gefið í skyn að samningurinn kunni að reynast vera í uppnámi og þeir miklu hagsmunir sem við höfum af þessu samstarfi - að við myndum þurfa að þola einhverjar afleiðingar vegna þess að við værum að leita eftir ákveðinni framkvæmd með vísan til ákveðinna ákvæða í samningnum sjálfum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir gott andsvar og mjög áhugavert. Ég hef velt þessu mikið fyrir mér sjálfur. Hv. þingmaður nefndi samskipti þjóða á milli, alþjóðasamskipti sem eru mikilvæg fræðigrein á sviði alþjóðastjórnmálanna. Ef maður skoðar ýmis fræðirit tengd alþjóðasamskiptum hefur það verið þannig að lítil ríki sem eru á alþjóðasviðinu og í samskiptum við stærri ríki njóta yfirleitt velvilja. Ég held að það megi fullyrða að gagnvart stóru ríkjunum njóti þau velvilja. Það eitt og sér segir okkur að við eigum að vera algerlega óhrædd við að óska eftir því að málið fari fyrir þessa sameiginlegu EES-nefnd. Í fyrsta lagi er hún lögformleg og samningsbundin, það er náttúrlega mjög mikilvægt atriði í þessu sambandi. En auk þess höfum við það sterkan málstað, þ.e. við erum ekki tengd þessu sameiginlega kerfi og það eitt og sér er mjög rík ástæða og mikilvæg til þess að veita okkur þessa undanþágu. Kjarni málsins er sem sagt sá að ég held að það sé bara rangt stöðumat hjá stjórnvöldum og ríkisstjórninni, hversu góða stöðu við höfum. Það er einhver óttablandin virðing gagnvart samningsaðilanum sem að mínu mati er óþörf. Þá legg ég áherslu á að við erum með þennan samning sem gefur okkur þessi lögformlegu réttindi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég verð að viðurkenna að maður veltir því fyrir sér - líka vegna þess að verið er að minnast þess um þessar mundir að liðin eru 25 ár frá því að þessi samningur var gerður og tók gildi, og í ljósi þess hversu hikandi þeir sem nú ráða fyrir löndum hér á landi virðast vera í þessu máli og í kjötmálinu - hvort þessir aðilar hefðu talið óhætt, þegar EES-samningurinn var gerður, að fara fram á þá miklu og stóru undanþágu sem við höfum gagnvart sjávarútvegshagsmunum okkar. Hefði það verið talið óhætt miðað við þann málflutning sem nú er hafður uppi? Ég ætla að leyfa mér að segja, herra forseti, að ég tel að Íslendingar séu mjög hlynntir þátttöku af Íslands hálfu í alþjóðlegu samstarfi. Við tökum þátt í alþjóðlegu samstarfi, við erum stofnaðilar að Atlantshafsbandalaginu, stofnaðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Alþjóðabankanum. Við gengum í EFTA, við erum í Evrópska efnahagssvæðinu og allt er þetta gert á grundvelli fullveldisréttar þjóðarinnar. Jón Sigurðsson forseti kenndi þjóðinni um gildi frjálsra viðskipta og þann mikla ávinning sem þjóðir hafa af frjálsum viðskiptum. Þetta kunna og skilja Íslendingar. Þess vegna er það mér mjög mikið umhugsunarefni þegar það er gert af hálfu sumra að ala á því að það að Íslendingar standi á sjálfsögðum rétti sínum og gefi ekki eftir fullveldi yfir orkuauðlindum sínum sé nánast eins og því sé haldið að þjóðinni, að ég ekki segi hóta, að mikilvægir viðskiptahagsmunir, eins og við sannarlega höfum af aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu, gætu reynst vera í uppnámi. Ég hef áhuga á því, ekki síst í ljósi menntunar og reynslu þingmannsins fyrr á tíð, að heyra viðhorf hans í þessum efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni afar gott andsvar. Það er einmitt góð og gild spurning í þessari umræðu: Hvað hefði Jón Sigurðsson gert? Það er efni í stóra og mikla grein sem ég hvet hv. þingmann til að íhuga hvort ekki sé rétt að hann skrifi. Hann er afar ritfær, þekktur fyrir góð tök á íslenskri tungu og þekkir söguna vel þannig að þetta er mjög áhugaverður punktur sem ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að koma hér með. Það er mitt mat að hér sé verið að halda fram ákveðnum hræðsluáróðri um það að EES-samningurinn sé í uppnámi. Ég spyr í fyrsta lagi: Hvaðan hafa stjórnvöld þær upplýsingar? Hvaðan hafa þau þær? Þau verða þá að færa einhver rök fyrir því að halda þessu fram þegar í samningi tveggja aðila sem hafa sama rétt til að leita lausna á deilumálum og sá réttur hefur aldrei verið nýttur í 25 ár. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvernig má það vera að svona samningur fari í uppnám þegar menn geta farið þessa lögformlegu leið? Þetta er að mínu mati, herra forseti, bara svona leið til að keyra málið áfram. Þarna eru ákveðnir hagsmunir á bak við. Við þekkjum það, það eru fyrirtæki eins og Landsvirkjun sem leggja ríka áherslu á að þetta fari í gegn. Ég held að stjórnvöld séu allt of mikið undir áhrifum þessara aðila sem hafa hag af því að þessi tilskipun verði að veruleika og óttast einhverra hluta vegna að ef við fáum þessa varanlegu undanþágu sé svolítið búið að kippa stoðunum undan framtíðaráformum þessara fyrirtækja þegar kemur að orkusölu inn í framtíðina.
Virðulegur forseti. Við erum að ræða um orkupakkann. Ég var spurður, eftir mína síðustu ræðu í gærkvöldi, hvort ég væri á móti EES-samningnum og því að vera í EES. Það er ég alls ekki. EES-samningurinn hefur gert okkur mjög gott og það er frábært að vera í þeim samningi. En það sem mér líkar ekki er sú aðferð og sú afstaða sem við höfum tekið gagnvart EES-málum. Fjöldinn er alveg ótrúlega mikill og kannski er það undarlegast í því máli hvenær þingið fær niðurstöðurnar til afgreiðslu. Það er yfirleitt þegar búið er að semja og það er svolítið furðulegt vegna þess að ef rétt væri farið að í svona málum ætti, um leið og EES-samningurinn er byrjaður, t.d. í sambandi við orkupakkann, og verið er að semja um þau málefni, viðkomandi mál strax að koma til utanríkismálanefndar þannig að sú nefnd gæti fylgst með hvað væri í gangi, tekið afstöðu og sagt sitt í málinu. Það er alveg ótækt að þingmenn komi ekki að málunum fyrr en á lokastigi þegar þau virðast vera komin á það stig að engu sé hægt að breyta. Annað sem við erum að glíma við í þessu máli og mér hugnast ekki er að það er eiginlega skýrt að við erum að tala um að orkumál á Íslandi tilheyri innri markaði Evrópu. Því til áréttingar ætla ég, með leyfi forseta, að lesa hér úr 4. gr. um innri markað raforku: „Reglur um viðskipti með orku hafa verið hluti samningsins um Evrópska efnahagssvæðið (EES-samningsins) frá gildistöku hans árið 1994. Orka er skilgreind sem vara og fellur því undir frjálsa vöruflutninga, sem er hluti fjórþætta frelsisins, en bæði innri markaður Evrópusambandsins (ESB) og Evrópska efnahagssvæðið byggja á því. Almennt er því litið á orku eins og hverja aðra vöru sem samkeppnislögmál gilda um. Í því sambandi má vísa til umfjöllunar í greinargerð með frumvarpi til laga sem varð að raforkulögum nr. 65/2003.“ Þarna er hreinlega verið að segja að raforkan sé eins og hver önnur vara. Við framleiðum vöru eins og fisk og flytjum hana á innri markaðinn og þá er hann kominn, með okkar samþykki, á þennan innri markað og er flokkaður sem hver önnur vara. En við höfum ekki flutt raforku á innri markað Evrópu frekar en t.d. gas. Við fáum undanþágur frá gasinu og þá eigum við líka að fá undanþágu frá rafmagninu vegna þess að inn á innri markaðinn höfum við ekkert að gera. Ef við erum einu sinni búin að samþykkja að raforkan sé komin inn á innri markað Evrópu held ég að við eigum ekki séns á að ná henni þaðan út aftur. Hún verður þar og þá er spurningin: Hver ræður yfir þessum markaði? Það er ESA, það fer ekkert á milli mála, þeir ráða yfir þessum markaði þannig að við erum búin að missa völdin um leið og við samþykkjum þetta. Ég held að það skipti engu máli hvort við setjum einn eða hundrað fyrirvara, þeir gilda ekki þegar við erum búin að negla okkur þarna inn á þennan innri markað. Það er talað sérstaklega um að rafmagn sé bara eins og hver önnur vara á markaði. Hvað segir það okkur? Það segir okkur einfaldlega að við ráðum ekki verðinu. Og að halda öðru fram en að raforkuverð á Íslandi muni hækka - það gerir það. Það gerði það við fyrsta og annan pakka og það mun gera það enn þá meira við þennan þriðja, ég tala nú ekki um fjórða eða fimmta. Við verðum líka að átta okkur á að þegar við erum komin á innri markaðinn - ef við lesum áfram í þessari 4. gr., með leyfi forseta, segir þar orðrétt: „Þótt Ísland sé ekki tengt raforkumarkaði annarra EES-ríkja, hefur það ekki sjálfkrafa í för með sér að reglur EES-samningsins um viðskipti með raforku eigi ekki við hér á landi.“ - Þetta er bara skýrt. „Einangruð svæði sem starfrækja raforkumarkað eiga iðulega viðskipti með vöruna raforku sem lúta þarf reglum innri markaðarins. Dæmi eru um að reglur eigi einungis við um tengd svæði eða millilandatengingar og eru þá einangruð svæði undanskilin í gildissviðsákvæðum eða undanþáguákvæðum viðkomandi gerða.“ Þarna áttum við að fá undanþágu, það er bara skýrt, og þá spyr ég: Þeir sem voru að semja fyrir okkur, hvers vegna í ósköpunum stóðu þeir ekki fast á þessu? Þar af leiðandi segir það sig sjálft að við eigum að senda þennan pakka aftur heim til ESB og fá nýjan samning. Það er alveg skýrt að nýr samningur væri sjálfsagður hlutur. Ég get ekki séð að ríki sem vill eiga samskipti vilji ekki semja um eitthvað sem okkur er illa við að fá. Þá skulum við bara benda á að í MMR-könnuninni sem kom um orkupakkann kemur fram að helmingur landsmanna er andvígur þriðja orkupakkanum og 31% fylgjandi. Stuðningsfólk ríkisstjórnarinnar er lítt hrifið af honum og tæpur helmingur þess er hlynntur því að hann verði tekinn upp hér á landi. Hvað segir þetta okkur? Síðan er fjórðungur, 27%, þeirra sem styðja ríkisstjórnina fylgjandi. Rétt einn fjórði af þeim sem styðja hana eru fylgjandi. Þá hlýtur þessi ríkisstjórn líka bara að fagna því að stuðningsmenn hennar fái það fram sem þeir vilja. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er alveg sammála því stuðningsfólki Flokks fólksins sem segist vera andvígt pakkanum vegna þess að það eru 98%, þar af eru 91% mjög andvíg. Þetta á ekki við um Pírata, Samfylkinguna og Viðreisn. Þar eru hlutirnir þannig að jákvæðir eru um 60% og það er ósköp eðlilegt af því að þessir aðilar vilja fara í Evrópusambandið og eru hlynntir því að Evrópusambandið yfirtaki okkur. Við verðum að átta okkur á því. Ég tel að Evrópusambandið hafi verið stofnað í upphafi til að auðvelda viðskipti og ég held að það hafi verið grunnurinn að því á sínum tíma að það væri ekkert að skipta sér af innstu málum þeirra ríkja sem þar eru. En núna eru þeir komnir inn í alla hluti og vilja skýlaus yfirráð yfir öllum. Í sjálfu sér erum við að afsala okkur völdum, ef við færum í ESB, á okkar eigin auðlindum, eiginlega á okkar eigin þjóðþingi, við erum bara smápeð í þeim stóra pakka ef við færum inn í Evrópusambandið og ég held að rödd okkar myndi ekki heyrast neitt þar. Þar af leiðandi yrði okkur ekkert ágengt með það að fá hlutina í gegn. Meðan við erum í EES og eigum samningsrétt gagnvart Evrópusambandinu eigum við að nýta okkur það og samkvæmt öllu er samningur á jafnréttisgrundvelli þannig að við eigum rétt á því að semja á jafnréttisgrundvelli. Þess vegna segi ég alveg skýrt: Þarna er verið að innlima okkur í innri markað Evrópu með rafmagn sem ég er ekki tilbúinn til að kyngja. Ég segi fyrir mitt leyti, eins og maður heyrir talað um, það er alltaf verið að búa til ný orðatiltæki: Ég er með orkuviskubit yfir þessum pakka.
Hæstv. forseti. Mig langar til að þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni kærlega fyrir ræðuna sem var innihaldsrík og áhugaverð. Mig langar til að þakka honum fyrir að taka þátt í umræðunni og kannski að velta því upp hér að við höfum verið sökuð um að standa í málþófi. En þó er það svo að eftir síðustu nótt hafa samt sem áður tekið til máls hér í dag þingmenn þriggja ólíkra flokka og á meðan það er myndi þessi umræða tæplega flokkast sem málþóf. Hv. þingmaður kemur inn á það að hann sé ekki á móti EES-samningnum. Ég held að einhugur sé um það hér í þingsal þó að mönnum hafi verið borið það á brýn að það sé tilgangur okkar sem höfum verið andsnúnir orkupakkanum að grafa undan EES-samningnum. Það er alveg rétt að raforkan er eins og hver önnur vara. Við þekkjum það, eftir innleiðingu fyrri orkupakka, að raforkuverð hefur hækkað. Og það mun vera svo, þó ekki sé á aðra hallað, að hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson hefur hér á Alþingi verið einn helsti málsvari þeirra sem minna mega sín, efnahagslega sérstaklega, í þjóðfélaginu. Hann hefur komið inn á það í ræðum sínum að allar slíkar hækkanir, eins og þær sem við kannski búumst við að fá hér í kjölfar innleiðingar þriðja orkupakkans, muni hafa áhrif á þennan hóp, eins og reyndar alla aðra hópa, en kannski miklu meiri áhrif á þá hópa sem minni hafa tekjurnar, eins og til að mynda öryrkja eða aldraða eða fatlaða einstaklinga. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann muni svona hér um bil hversu mikil áhrif innleiðing fyrri orkupakka hafði á lífskjör eða kaupmátt þessara hópa og hvort hann geti gert sér í hugarlund að ef það raungerist að raforka til heimilisnota hækki - segjum þrefalt, sumir segja meira, en höldum okkur við lægri mörkin - hvers konar áhrif það myndi hafa á þessa hópa.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Landsvirkjun er eign þjóðarinnar og Landsvirkjun skilar gríðarlegum fjármunum. Það sem ég óttast mest er að þeir fjármunir fari og renni í einkavasann. Ég kom hér upp í ræðustól fyrr í dag til að benda á að 350 börn eru á biðlista vegna þess að ekki virðast vera til peningar til að sjá til þess að þau fái þá þjónustu sem þau eiga rétt á - sem er auðvitað rangt, peningarnir eru til en þeir eru bara ekki settir í rétt mál. Það segir sig sjálft að ef raforkuverð á Íslandi þrefaldast verður það fólk sem er þarna úti og á ekki til hnífs og skeiðar í dag, á ekki fyrir mat, lyfjum eða neinu, í enn verri málum. Við verðum að átta okkur á því að það er stór hópur þarna úti sem er á lægstu launum og framfærslu ríkisins sem er langt undir fátæktarmörkum. Þetta fólk býr á svæðum þar sem þarf rafmagnskyndingu. Ég segi bara: Guð hjálpi því fólki. Það hlýtur að vera skelfileg tilhugsun fyrir þá einstaklinga að fram undan séu stórhækkanir á raforkuverði. Við verðum líka að horfa á þetta í samhengi vegna þess að ef raforkan hækkar þá hækka líka aðföng, matur og aðrir hlutir sem tilheyra framleiðslu. Það verða í sjálfu sér miklu meiri hækkanir en eingöngu á raforkunni, keðjuverkandi hækkanir munu verða úti í samfélaginu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Þetta er staðan að fjármunirnir sem eru í Landsvirkjun, og við höfum fjárfest í, eru nú að skila arði, það nemur um 1,5 milljörðum kr. á ári sem Landsvirkjun hefur verið að greiða ríkissjóði í arð. Tilvitnun í forstjóra fyrirtækisins sýnir að hann telur að fyrirtækið gæti hæglega greitt 110 milljarða kr. til ríkissjóðs í arð á árinu 2020–2026, þ.e. við erum komin á þennan tímapunkt að þessi fjárfesting okkar til langrar framtíðar er farin að skila okkur þessum arði. Það er nöturlegt að hugsa til þess að við séum í þeirri stöðu sem hv. þingmaður lýsir, að hér séu hundruð barna sem bíða eftir algjörri grunnþjónustu, að við teljum, með það heilbrigðiskerfi sem við erum með hér. Við erum með unglinga sem hafa verið í sjálfsskaðahættu og þurfa að bíða í sex mánuði eftir sálfræðimeðferð, sex mánuði, verandi í þeim hugleiðingum að skaða sjálfa sig eða taka jafnvel eigið líf. Að hvaða brunni ber þetta? Jú, það vantar peninga í ríkissjóð og það vantar alltaf peninga. En hér erum við að horfa á það að það er ekki einungis þetta. Það er líka samgönguáætlun og það er heilbrigðisstefnan til langs tíma sem raunverulega bara kemst ekki á dagskrá vegna þess að okkur liggur svo á að losa okkur við Landsvirkjun, við fyrirtækið okkar sem er að skila okkur arði. Væri ekki nær, herra forseti, að við tækjum þetta mál og frestuðum því, ellegar að ríkisstjórnin tæki það upp á sína arma aftur og myndi vísa því til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Eða hver er skoðun hv. þingmanns á því?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Jú, það segir sig sjálft að við eigum að forgangsraða málunum í réttri röð. Ég er á mælendalista í heilbrigðisstefnunni, hef ekki komist þar að eftir að það mál var tekið af dagskrá. Það sýnir sig að það er hægt að taka mál af dagskrá. Það væri alveg hægt að taka þetta mál af dagskrá nú þegar ef vilji væri til. En það virðist ekki vera. Það virðist eiga að pína þetta mál í gegn, sama hvernig farið verður að því. 120 milljarðar, við skulum segja að það væru framtíðartekjur sem kæmu frá Landsvirkjun. Það eru tekjur sem við gætum notað til að koma hlutunum í lag í heilbrigðiskerfinu. Ég talaði um börnin, 350 börn á biðlista. Það fjölgar á biðlistunum um tvo á dag, sem er alveg ótrúlegt. Við náum ekki einu sinni að stöðva fjölgun á biðlistunum. En það sem er líka alvarlegt í þessu, þetta á líka við um eldri borgara og fullfrískt fólk sem bíður eftir alls konar bæklunaraðgerðum. Þar er verið að fara alveg gígantískt illa með fólk. Þar virðist vera til nóg af peningum til að dæla í það lyfjum en það virðast ekki vera til peningar til að lækna fólkið. Eins og ég segi, það er verið að búa til lyfjafíkla og það furðulegasta við þetta er að það er líka verið að framleiða öryrkja í boði ríkisins. Það er búið að margsanna að ef þú ert á biðlista í meira en níu mánuði þá eru yfir 90% líkur á því að þú farir aldrei út á vinnumarkaðinn aftur. Við verðum að átta okkur á því að við eigum að fresta þessu máli. Við eigum að gefa okkur betri tíma í það. Við eigum að taka mikilvægari mál á dagskrá og ræða þau vel og vendilega og sjá til þess að þar tökum við vel á þannig að við getum virkilega verið að hjálpa þeim sem við eigum að hjálpa. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni að hv. þingmaður hefur getið sér gott orð í þinginu fyrir að hafa talað fyrir málefnum þeirra sem minna mega sín í samfélaginu, öryrkja; hann hefur gert það vel sem er þakkarvert. Í því sambandi vildi ég einmitt koma inn á það sem menn hafa haldið fram, þeir sem eru fylgjandi innleiðingu þessarar tilskipunar, þ.e. neytendaverndina. Neytendavernd skiptir miklu máli fyrir þá sem eru tekjulágir og jafnvel á örorkubótum, sem eru því miður allt of lágar, og eiga erfitt með að framfleyta sér, erfitt með að ná endum saman um hver mánaðamót. Það skiptir máli að þeir hafi tök á því að reyna að spara sér einhverjar krónur með ýmsum hætti. Það hefur einmitt verið lögð áhersla á það í þessum sal að þessir orkupakkar hafi gert það að verkum að nú geti þeir sem kaupa orkuna skipt um orkusala. Því hefur verið haldið fram að þetta sé svo mikilvægt atriði. En nú er það bara þannig að það svarar varla kostnaði að reyna að skipta um orkusala. Fyrir venjulegt heimili er verðmunurinn sáralítill eða enginn ef ég ætlaði að skipta um orkusala. Það er öll þessi neytendavernd sem þar er á ferðinni. Það sem ég vildi fá frá hv. þingmanni er svar við spurningunni um hvort ekki sé hér verið að reyna að fegra svolítið sannleikann. Er ekki bara verið að reyna að blekkja fólk með því að setja svona fram? Hv. þingmaður þekkir það örugglega. Hans umbjóðendahópur, skjólstæðingar hans - þekkir hann til þess að þeir hafi sparað háar fjárhæðir með því að skipta um orkusala?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina. Nei, það hefur enginn sparað sér þar heldur hefur það verið þveröfugt. Það er búið að búta orkusöluna og orkuflutninginn niður í alls konar parta en það sem hefur valdið langmestu tjóni og fjármagnskostnaði hjá þeim sem síst skyldi er hin ótrúlega tilskipun, sem við tókum alveg þegjandi og hljóðalaust, um skipti á ljósaperum. Það er rosalega kostnaðarsamt og eiginlega út úr korti vegna þess að í sjálfu sér, miðað við það góða raforkuverð sem við höfum þó enn, þótt það hafi hækkað, hefði það kostað mjög lítið fyrir okkur að halda okkar glóperu. Nei, við þurftum að kaupa rándýrar perur sem okkur er sagt að eigi að endast alveg ótrúlega lengi. Ég hef ekki rekist á þá peru sem endist. Engin pera sem ég hef keypt svona rándýra hefur enst lengur en gamla glóperan. Hvað segir það okkur? Þetta er auðvitað tilskipun frá Evrópusambandinu sem við hefðum átt að mótmæla. Þetta sýnir það sem ég var að tala um, að þessi ótrúlegi fjöldi mála frá EES sem við fáum á færibandi og þingið, við, löggjafarvaldið, hefur ekkert um að segja: Við eigum bara að stimpla það. Hvers vegna í ósköpunum erum við ekki búin að breyta þessu kerfi? Á hvaða öld erum við stödd? Ef þetta eiga að vera samskipti og samningar hljótum við í þinginu eða að lágmarki utanríkismálanefnd að fá málin áður en endanlega er gengið frá þeim og á að fá tækifæri til að koma sínu að. Helst myndi ég vilja að það færi þannig að nefndin fengi það, síðan færi það hingað inn í þing og við tækjum málefnalega afstöðu til þess og sendum það út til umsagnar. Síðan færum við að setjast niður og semja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann kom þarna inn á mjög áhugaverðan punkt sem ég held að hafi ekki verið nefndur í tengslum við þessa umræðu fyrr, þá kröfu sem Evrópusambandið gerði um að skipta um ljósaperur. Það hljómar kannski sem einfaldur hlutur en þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni, þetta hefur kostað almenning alveg ótrúlegar upphæðir. Þegar gamla ljósaperan kostaði kannski 200 kr. voru þessar nýju perur - þær voru það a.m.k. en hafa reyndar aðeins lækkað - á 1.500–2.000 kr. Það sér hver maður að þetta voru gríðarlegar hækkanir. Þær áttu að fela í sér orkusparnað sem þær kannski vissulega gera en á móti kemur að orkan á Íslandi er margfalt ódýrari en erlendis, í Evrópu, þannig að áhrifin hvað okkur varðar voru ekki eins mikil og í Evrópu en hins vegar er sá kostnaður sem fylgir því að þurfa að skipta um peru, og nú eru þessar gömlu perur ekki fáanlegar, verulegur og fyrir fólk sem hefur lítið á milli handanna skiptir þetta máli. Þetta er dæmi um það, herra forseti, að við gleypum við öllu sem kemur frá Evrópusambandinu hvað þetta varðar án þess að nokkur almennileg umræða fari fram um það, án þess að gerð sé einhver athugun á hagkvæmni þess og hvaða áhrif þetta kemur til með að hafa fyrir okkur o.s.frv. Þetta eru allt hlutir sem þarf að rannsaka og fara ofan í kjölinn á. Ég nefndi garðyrkjuna í ræðu minni fyrr í dag. Auðvitað þarf að gera rannsóknir og athuganir á því hvaða áhrif þessi innleiðing kemur til með að hafa fyrir þá grein og fleiri greinar. Þetta er allt undirbúningsvinna sem á að vinna áður en við erum komin á það stig að fara að innleiða þessa tilskipun. En það hefur ekki verið gert.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Jú, þetta er einmitt málið með t.d. garðyrkjuna. Auðvitað eigum við að vera búin að ganga frá öllum samningum þar og vera búin að koma hlutunum í lag. Við eigum að vera búin að sjá til þess að þeir sem vilja og hafa áhuga geti t.d. sett upp gróðurhús hvar á landinu sem er og þeir ættu þess vegna að fá niðurfellda tolla og styrki til að gera það. Það veitir ekkert af fjölbreytni hjá bændum og sérstaklega þeim sem eru bara í sauðfjárbúskap og eru á þeim svæðum þar sem mjög erfitt er að halda uppi mannsæmandi tekjum við þann búskap. Svo er líka annað óskiljanlegt í þessu sem er á dagskrá seinna á þinginu. Það er lögfesting samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, að það skuli ekki vera komið inn og hafa fengið forgang á þinginu. Þarna erum við að tala um mestu réttindi fatlaðs fólks sem hægt er að hugsa sér og við eigum að lögfesta samninginn. Við erum loksins búin að fullgilda hann og við eigum að klára svona hluti og löggilda hann. Þetta er mál sem við ættum að setja hér inn strax og afgreiða. Okkur ber skylda til að sjá til þess að fatlað fólk þurfi ekki lengur að bíða eftir sjálfsögðum mannréttindum sem það á rétt á. Það væri alveg kjörið, herra forseti, að fresta þessari umræðu og koma t.d. lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna á dagskrá. Ég er viss um að enginn í þessum þingsal myndi mótmæla því og ég held að flestir taki undir að það væri alveg sjálfsagt mál og frábært mál að fá á dagskrá.
Forseti mun óska eftir því við nefndasvið Alþingis að þeir ferlar sem EES-mál fara í gegnum Alþingi séu sendir á þingmenn. Þingmenn hafa oft fengið þetta hjá nefndum en forseti mun óska eftir því að það sé bara sent á alla þingmenn þannig að við höfum nákvæmlega ferlana fyrir okkur í umræðu sem þessari.
Hæstv. forseti. Ég neyðist til að halda eina leiðinlega ræðu. Ég hef náttúrlega verið afspyrnuskemmtilegur hingað til og þarf því miður að gera að umræðuefni hér samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er búið að ræða þann samning mikið með tilliti til þess efnis sem í honum felst og ég get ekki varist því að ég hef á tilfinningunni að ekki sé endilega fullur skilningur á efni eða innihaldi samningsins, a.m.k. ekki hjá öllum. Um mál sem þetta er einkum fjallað í 7., 4 gr., 97. gr., 102. gr., 103. gr. 104. gr., meðal reyndar annarra, en ég sé mig knúinn til að lesa hér upp nokkrar greinar sem skipta miklu máli til að við áttum okkur á því hvernig er tekið á málum, þ.e. innleiðingarnar. Það er ágætt að hæstv. forseti kom inn á það að fara inn á þá ferla. Hvað þýðir það þegar við innleiðum gerðir? Í 7. gr. segir: „Gerðir sem vísað er til eða er að finna í viðaukum við samning þennan, eða ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, binda samningsaðila og eru þær eða verða teknar upp í landsrétt sem hér segir: a. gerð sem samsvarar reglugerð EBE skal sem slík tekin upp í landsrétt samningsaðila; b. gerð sem samsvarar tilskipun EBE skal veita yfirvöldum samningsaðila val um form og aðferð við framkvæmdina.“ Í 97. gr. segir um tilhögun ákvarðanatöku: „Með fyrirvara um meginregluna um jafnræði, og eftir að öðrum samningsaðilum hafa verið veittar upplýsingar þar um, hefur samningur þessi ekki áhrif á rétt einstakra samningsaðila til að breyta innlendri löggjöf á þeim sviðum sem samningurinn tekur til: ef sameiginlega EES-nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að löggjöf, eins og henni hefur verið breytt, hafi ekki áhrif til hins verra á framkvæmd samningsins“ - þ.e. að ef við setjum í lög, í landsrétt eitthvað eins og t.d. fyrirvara sem hefur áhrif á framkvæmd samningsins, þ.e. eitthvað eins og um grunnvirki yfir landamæri hefur það áhrif; „ef sameiginlega EES-nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að löggjöf, eins og henni hefur verið breytt, hafi ekki áhrif til hins verra á framkvæmd samningsins; eða ef skilyrðum 98. gr. hefur verið fullnægt.“ Í 98. gr. segir: „Breyta má viðaukum samningsins, svo og bókunum 1–7, 9–11, 19–27, 30–32, 37, 39, 41 og 47, eftir því sem við á, með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í samræmi við 93. (2. mgr.), 99., 100., 102. og 103. gr.“ Það eru greinarnar sem koma hér á eftir. Þarna er farið mjög skilmerkilega yfir þetta, hvernig það virkar, sá samningur sem okkur er svo annt um og er verið að tala um að við séum að reyna að grafa undan með því að halda ræður um hér. Í 102. gr. segir, með leyfi forseta: „1. Til að tryggja réttaröryggi og einsleitni EES skal sameiginlega EES-nefndin taka ákvörðun um breytingu á viðauka við samning þennan eins fljótt og unnt er, eftir að bandalagið hefur samþykkt nýja samsvarandi löggjöf bandalagsins, með það að markmiði að unnt sé að beita samtímis þeirri löggjöf og breytingunum á viðaukunum við samninginn. Bandalagið skal í þessum tilgangi tilkynna öðrum samningsaðilum í sameiginlegu EES-nefndinni eins fljótt og unnt er þegar það samþykkir réttarheimild um málefni sem fjallað er um í samningi þessum. 2. Sameiginlega EES-nefndin skal meta á hvaða hluta viðauka við samning þennan þessi nýja löggjöf hefur bein áhrif. 3. Samningsaðilar skulu gera sitt ýtrasta til að komast að samkomulagi um málefni sem samningur þessi tekur til. Sameiginlega EES-nefndin skal einkum gera sitt ýtrasta til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við þegar upp koma alvarleg vandamál á sviðum sem falla undir valdsvið löggjafans í EFTA-ríkjunum“ - sem væri akkúrat þessi gerð af því að hún fellur undir valdsvið EFTA-dómstólsins. 4. „Ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðauka við samning þennan, þrátt fyrir beitingu undanfarandi málsgreinar, skal sameiginlega EES-nefndin kanna alla frekari möguleika á því að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins“ - alla möguleika, þannig að það sé á hreinu - „og taka nauðsynlegar ákvarðanir þar að lútandi, meðal annars að viðurkenna að löggjöf sé sambærileg. Taka verður slíka ákvörðun eigi síðar en við lok sex mánaða tímabils …“ Ég ætla aðeins að fara hratt yfir sögu þó að það sé mikilvægt og ég kannski kem að þessu aftur í seinni ræðu hans vegna þess að þetta er mikilvægt mál.
Þingmaður hefur heimild til að reyna að klára þetta þannig að hann haldi þræði.
Takk fyrir. Þá byrja ég aftur hér: „Taka verður slíka ákvörðun eigi síðar en við lok sex mánaða tímabils, frá því að málinu er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar, eða á gildistökudegi samsvarandi löggjafar bandalagsins ef sá dagur er síðar. 5. Hafi sameiginlega EES-nefndin ekki tekið ákvörðun um breytingu á viðauka við þennan samning við lok frests sem settur er í 4. mgr. skal litið svo á að framkvæmd viðkomandi hluta viðaukans, sem ákveðinn er samkvæmt 2. mgr., sé frestað til bráðabirgða nema sameiginlega EES-nefndin ákveði annað. Frestun af þessu tagi gengur í gildi sex mánuðum eftir lok tímabilsins sem um getur í 4. mgr., þó ekki fyrir þann dag er samsvarandi gerð EB kemur til framkvæmda í bandalaginu. Sameiginlega EES-nefndin skal áfram leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem aðilar geta sætt sig við …“ - Það er lítið þarna að finna um að EES-nefndin eða Evrópusambandið skuli koma á glundroða eða setja allt í háaloft. Þetta miðast allt að því að ná sáttum, að sætta sjónarmið, að koma mönnum á eitthvert sameiginlegt ról um hvað skuli gera og hvað skuli ekki gera svo að draga megi frestunina til baka við fyrsta tækifæri. - „… svo að draga megi frestunina til baka við fyrsta tækifæri. 6. Ræða skal um raunhæfar afleiðingar þeirrar frestunar sem um getur í 5. mgr. í sameiginlegu EES-nefndinni. Réttindi og skyldur sem einstaklingar og aðilar í atvinnurekstri hafa þegar áunnið sér með samningi þessum skulu haldast. Samningsaðilar skulu, eftir því sem við á, ákveða hvaða breytingar þurfi að gera vegna frestunarinnar.“ Í 103. gr. sem er mikilvæg ásamt 104.: „1. Ef ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar getur einungis verið bindandi fyrir samningsaðila eftir að hann hefur uppfyllt stjórnskipuleg skilyrði skal ákvörðunin ganga í gildi á þeim degi sem getið er í henni “ - þarna er ákvæði um að það skuli vera dagur, skuli vera dagsetning þá á þeim lagalega fyrirvara sem náttúrlega mun ekki halda en það þarf að gera þetta rétt - „ef sérstakur dagur er tiltekinn, að því tilskildu að hlutaðeigandi samningsaðili hafi tilkynnt hinum samningsaðilunum fyrir þann dag að stjórnskipuleg skilyrði hafi verið uppfyllt. Hafi tilkynningin ekki farið fram fyrir umræddan dag gengur ákvörðunin í gildi fyrsta dag annars mánaðar eftir síðustu tilkynningu. 2. Hafi tilkynningin ekki átt sér stað sex mánuðum eftir að sameiginlega EES-nefndin tók ákvörðun sína skal ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar gilda til bráðabirgða meðan stjórnskipulegum skilyrðum hefur ekki verið fullnægt, nema samningsaðili tilkynni að slík gildistaka til bráðabirgða geti ekki átt sér stað.“ - Það myndi eiga við í okkar tilviki. - „Í síðara tilvikinu, eða tilkynni samningsaðili að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar hafi ekki hlotið samþykki“ - eins og gæti orðið raunin hér ef við myndum ná að snúa mönnum - „skal frestunin, sem kveðið er á um í 5. mgr. 102. gr., ganga í gildi einum mánuði eftir að tilkynningin fer fram en þó ekki fyrir þann dag er samsvarandi gerð EB kemur til framkvæmda í bandalaginu.“ Í 104. gr. segir: „Ákvarðanir teknar af sameiginlegu EES-nefndinni í tilvikum sem kveðið er á um í samningi þessum skulu vera bindandi fyrir samningsaðila frá og með gildistökudegi þeirra, nema kveðið sé á um annað í þeim, og skulu þeir gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja framkvæmd þeirra og beitingu.“
Nú vill forseti biðja þingmanninn að halda áfram í annarri ræðu til þess að klára þetta þar sem hann er kominn frekar langt fram yfir, sennilega eru meginatriðin komin fram.
Ég þakka kærlega fyrir, ég var akkúrat að ljúka því sem ég ætlaði að fara yfir. Hér er sem sagt komin uppskriftin að þeirri einföldu lagalegu leið sem búið er að leggja til, sem er leið sem mun halda. Ég þakka hæstv. forseta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var afar góð og skilmerkileg. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni með að það er bara ein leið fær í þessu máli, sem er varanleg og kemur til með að halda, það er að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina og fá þá varanlega undanþágu sem skiptir höfuðmáli í þessu öllu saman. En það sem mig langaði að koma aðeins inn á varðandi ræðu hv. þingmanns eru fyrirvararnir sem stjórnvöld hafa sett. Nú hefur verið deilt mjög um þessa fyrirvara í þessum sal. Hér kom hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson upp í pontu undir liðnum fundarstjórn forseta og fór mikinn og sakaði Miðflokksmenn, þingmenn hér, um að fara með rangfærslur í þessum efnum og m.a. hvað fyrirvarana varðar. Hann nefnir þar sérstaklega fyrirvara í greinargerð og að hann sé í gildi. Þá segi ég: Kemur sá fyrirvari til með að gilda gagnvart dómstól ESA? Hvað segir t.d. fræðimaðurinn Baudenbacher sem utanríkisráðuneytið réði til starfa til að gera sérstaka greinargerð um málið? Hvað segir hann um það? Er hann sammála því að þessi fyrirvari haldi? Það eru svo miklar þversagnir í þessu. Það er verið að saka okkur Miðflokksmenn um að fara með rangfærslur og hræðsluáróður o.s.frv. á sama tíma. En eins og hv. þingmaður bendir réttilega á í ræðu sinni er bara ein leið fær. Hins vegar ákváðu stjórnvöld að fara ekki þá leið. Þau taka leið sem ríkir mikil óvissa um. Það vekur náttúrlega upp margar spurningar ef hv. þingmaður gæti kannski komið aðeins inn á það.
Hæstv. forseti. Já, það er nú það. Það er þessi skilningur sem ég gerði að inntaki ræðu minnar hér, þ.e. um að við séum með fyrirvara og þeir séu í gildi. Ég er ansi hræddur um að Carl Baudenbacher sé trauðla sammála því og hann myndi án efa byggja þá álitsgerð - ég ætla kannski ekki að gera manninum upp skoðanir, en ég geri ráð fyrir því að hann sem fyrrverandi dómari við EFTA-dómstólinn myndi dæma eftir Evrópulöggjöfinni. Ég kom einmitt inn á það í yfirferð minni yfir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að þessar gerðir sem innleiddar eru falla undir EFTA löggjöfina sem gildir á þessu svæði og innan þeirra ríkja sem hafa tekið upp gerðir samkvæmt þessum samningi. Ég tel því að það sé alveg einsýnt að það sem við fórum að ræða hér í nótt og þegar við fórum að velta fyrir okkur ástæðum þess að menn virðast vera svo áfram um að gefa út yfirlýsingar um að það sé allt í fínu lagi að hafa þessa fyrirvara, það sé gott og munu ekki gera athugasemd við það - auðvitað gera þeir ekki athugasemd við það vegna þess að þeir hafa akkúrat enga þýðingu. Akkúrat enga þýðingu. Það er lykilatriðið í þessu. Það er ekkert mál fyrir menn sem eru pólitískt bundnir en binda ekki lögaðila eða einstaklinga eða þá sem kynnu að hafa lögvarða hagsmuni innan þessa samnings, vegna þess að þessir heimatilbúnu fyrirvarar hafa bara einfaldlega ekki nokkra einustu þýðingu aðra en þá að friðþægja þá sem eru fylgjandi innleiðingu orkupakkans með fyrirvara í þingsályktunartillögunni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir með honum að þeir fyrirvarar sem stjórnvöld hafa sett við þetta mál til þess að tryggja framgöngu þess og til að friðþægja sitt bakland, eins og t.d. í Sjálfstæðisflokknum, hafa enga þýðingu þegar kemur að því að fara með málið fyrir dóm sem við munum sjálfsagt örugglega þurfa á einhverju stigi málsins að gera, fyrir utan það að óvissan um að þeir hafi einhverja þýðingu, vegna þess að aldrei var reynt á það. Þetta er bara það sem er sambærilegt því sem ég og fleiri hafa nefnt hér úr ræðustól þegar kemur t.d. að kjötmálinu, svo við rifjum það upp aftur, þá innleiðum við matvælalöggjöf Evrópusambandsins 2009 til þess að tryggja að hingað komi ekki hrátt kjöt sem getur þá ógnað okkar hreina landbúnaði og hreinu búfjárstofnum, þá settum við fyrirvara alveg eins og verið að gera núna og sá fyrirvari er bundinn í lög og hann heitir frystiskylda. Allt kjöt sem kemur til landsins skal vera fryst a.m.k. í 30 daga. Og hvað kemur í ljós? Jú, þessi fyrirvari heldur ekki neitt. Hann er lagalegur. Svo halda menn því fram hér að fyrirvari sem er í greinargerð haldi [[Gripið fram í: Og reglugerð.]]- og reglugerð. Það er rétt hjá hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur. En hver var niðurstaðan? Þeir fyrirvarar héldu ekki neitt, ekki lagalegur fyrirvari í kjötmálinu. Halda þeir svo að þessir fyrirvarar komi til með að halda? Nei, ég segi, herra forseti, þetta er bara málflutningur sem ég hélt að menn væru búnir að læra af. Og að fara þessa leið sýnir bara að menn hafa ekkert lært af reynslunni. Það er að sjálfsögðu mjög dapurlegt í svo stóru máli sem þessu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Já, mér finnst svolítið gott að þessi umræða dýpkar og dýpkar og nú erum við að koma að svolítið mikilvægum punkti þegar við ræðum að við munum sjálfsagt á einhverjum tímapunkti þurfa að horfa fram á málshöfðun. Ég átti áhugavert samtal við starfsmann utanríkisráðuneytisins í gær sem fullyrti við mig að löglærðir fulltrúar teldu afar ólíklegt - auðvitað væri ekki hægt að fullyrða það - að vegna þessarar innleiðingar myndum við uppskera málshöfðun. Vegna þess að algengustu málshöfðanirnar sem við horfumst í augu við eru málshöfðanir vegna rangrar innleiðingar eins og í hráakjötsmálinu. Við innleiddum á rangan hátt. Við settum lagalegan fyrirvara sem svo auðvitað mátti ekki gera og hann hélt ekki og við vorum gerð afturreka með það. En af hverju skyldi þessi ágæti starfsmaður segja að það væri mjög ólíklegt að við lentum í málshöfðun? Jú, sennilega vegna þess að við innleiðum gerðina í heild sinni samkvæmt tilskipuninni. Við innleiðum hana bara. Þessir fyrirvarar eru til heimabrúks, hafa akkúrat ekkert gildi, akkúrat ekki neitt. Púslin koma hér og raðast upp fyrir okkur. Það er orðið ljóst að þetta hefur ekkert gildi. Ég skal éta hatt minn og staf ef þetta mál er ekki svona vaxið. Ég verð að segja og ég hef náttúrlega staðið hér áður og sagt að ég skilji það trauðla af hverju menn eru að fara þessa leið en ég skil það núna, menn vilja bara fara inn í málið, taka orkupakkann inn með haus og hala og kyngja honum.
Forseti vill benda á að það svigrúm sem hann heimilaði áðan, um vel rúman ræðutíma, til þess að hlutirnir gætu komist betur til skila fyrst þessi umræða er hvort sem er löng, virðist ekki vera samkvæmt lögum um þingsköp og biður forseti aðra þingmenn afsökunar á því. Það hefði þurft að gerast áður en umræðan hófst, ef einhverju slíku ætti að vera til að dreifa. Ljóst er að það er bara 95. gr. sem gildir og forseti neyðist þar af leiðandi til að hamra á bjölluna eins og hefð og venja er. Að sjálfsögðu er ekki við þingmanninn að sakast. Forseti biðst afsökunar.
Virðulegur forseti. Ég vil þrátt fyrir þetta þakka hæstv. forseta fyrir þá tilraun sem hér var gerð því að mér þótti prýðisbragur á henni, til að tryggja samfellu í framsetningu. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir prýðisræðu og reyndar sérstaklega góða, kannski að hluta til af því að hún fékk að koma fram svona heildstætt í staðinn fyrir að vera slitin í sundur. En mér finnst skína í gegn hjá þingmanninum að hann, eftir að hafa sett þetta efnislega fram, skynji að hinir meintu fyrirvarar séu jafnvel ennú meira til heimabrúks en við höfðum upplifað í byrjun umræðunnar þegar þessi skýra leið sem liggur fyrir og er fær er sett fram með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði og síðan þegar tekið er tillit til þess hvernig málið er rekið. Til er borðspil þar sem eitt af kortunum sem menn gátu dregið ef þeir lentu á vondum stað hét „Get out of jail - freecard“, minnir mig, með leyfi forseta. [[Gripið fram í: Þú færð engan 2000 kall?]]- Einmitt, þú færð engan 2000 kall. Upplifir hv. þingmaður að fyrirvararnir séu fyrir ríkisstjórnarflokkanna einhvers lags „Get out of jail - freecard“ sem er ekki meiri meining í en að vera fyrst og fremst til þess að komast í gegnum næstu hindrun, sem er að innleiða þetta að fullu og án fyrirvara, reglugerðir 713 og 714?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir andsvarið. Já, þetta blasir þannig við mér. Mér þætti afar vænt um ef einhver fylgismanna orkupakkans gæti séð af tíma sínum - þeir eiga nú alltént að vera í vinnu - til að koma hingað í þingsal og andmæla þessu með gildum rökum frá fræðimanni sem hrekur þá þessar greinar samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sem eru lög nr. 103/1993. Þarna eru gerðir fyrirvarar sem því miður eiga bara ekki heima í þessum samningi. Það er bara ekki gert ráð fyrir þeim. Það er ástæða þess að enginn hefur getað komið í allri þessari umræðu í ræðustól og bent á fyrirvara sem settir hafi verið og hafi haldið. Vissulega hafa verið settir fyrirvarar en menn hafa verið gerðir afturreka með þá, eins og við þekkjum mætavel, við Íslendingar. Það er nú svo að flest málin sem við fáum á okkur frá ESA eru vegna rangrar innleiðingar. En ef við innleiðum, eins og sagt er í þingsályktunartillögunni, reglugerðirnar í íslenskan rétt á hefðbundinn hátt erum við ekki að brjóta innleiðinguna. Ef við ætlum hins vegar að fara að beita fyrir okkur þessum fyrirvörum verðum við gerðir afturreka með þá. Það er alveg ljóst. Ég held að það sé kannski meginatriðið í þessu. Ef við skoðum þessar greinar sem eiga við um þessa málsmeðferð komumst við að þeirri niðurstöðu að þessir fyrirvarar eru bara gerðir til þess að friða bakland flokkanna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir svarið. Þetta setur í nýtt ljós þá stöðu sem við höfum verið í hingað til í umræðunni. Þrátt fyrir að hafa beðið stuðningsmenn orkupakkans, innleiðingarinnar, úr ríkisstjórnarflokkunum, að koma til samtals við okkur hefur enginn mætt. Við höfum boðið þeim upp á að þeir fengju hið snarasta að fara fram fyrir alla þingmenn Miðflokksins á mælendaskrá þannig að þeir þyrftu ekki að bíða. En það mætir enginn. Það sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson sagði áðan bendir til þess að nú séu menn komnir á þann stað að vilja ekki láta hanka sig á neinu. Nýjustu fréttir eru þær að utanríkisráðherra sé kominn í leyfi frá þingstörfum, væntanlega í einhverjum erindagjörðum vegna embættis síns erlendis. Ekki er hann væntanlegur, geri ég ráð fyrir. Formaður utanríkismálanefndar hefur ekki komið hingað mjög lengi. Mér er spurn: Deilir hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson þeirri skoðun með mér að hugsanleg skýring á fjarveru þingmanna ríkisstjórnarflokkanna við umræðurnar sé að enginn þeirra vilji raunverulega finna sig í þeirri stöðu að þurfa að tala fyrir þessum meintu fyrirvörum? Ég get sagt fyrir sjálfan mig að ég vildi ekki lenda í þeirri stöðu að þurfa að verja þær lofsverðu blekkingar miðað við þær upplýsingar sem fram eru komnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið, þetta plagg - þessi lög eru sett fram í mjög rökréttri röð. 7. gr., sem ég vitnaði í hér áðan, fjallar um markmið og meginreglur samningsins, hvernig við stöndum að þessum hlutum. Síðan eru hinar greinarnar tilhögun ákvarðanatöku, þ.e. hvernig við tökum ákvarðanir í kjölfarið ef upp kemur deila eða upp kemur ágreiningur. Þar undir falla greinarnar 97/102, 103 og 104 og eftir atvikum fleiri. Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi að stjórnarliðar teldu sig vera komna í þrönga stöðu. Já, vissulega. Hv. þingmaður sagði að hann myndi ekki vilja finna sjálfan sig í þeirri stöðu að vera gerður afturreka. Ég get vel skilið það. En ég segi fyrir mitt leyti að heldur myndi ég vilja vera í þeirri stöðu að vera leiðréttur, og hafa burði og drengskap til að ganga til baka, stíga eitt skref aftur á bak og halda reisninni, en að vaða áfram á þeirri forsendu að ég hafi ekki viljað láta beygja mig. Hér snýst þetta ekkert um að brjóta. Það má beygja menn en ekki brjóta. Þetta snýst ekkert um það hver hafi rétt fyrir sér. Þetta snýst um það hvað er rétt, hvað er rétt fyrir íslensku þjóðina, hvað er rétt fyrir okkur á Alþingi að gera og hvernig við störfum eftir lögunum.
Virðulegur forseti. Ég sagði frá því í þarsíðustu ræðu minni að ég ætlaði að taka næstu ræður í það að reyna að ramma dálítið inn spurningar sem tengjast því að horfa fram á veginn og spyrja: Hvað svo? að þessu regluverki innleiddu. Það er atriði í málinu sem mig langar til að vekja athygli á sem fjallað var um í úttekt Morgunblaðsins þann 18. maí síðastliðinn sem snýr að EES-reglum, regluverki sem uppáleggur þjóðum að fara í útboð á nýtingarrétti. Ég ætla að leyfa mér að vitna stuttlega í þá úttekt Morgunblaðsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Nýtt nýtingarform vatnsfalla í eigu ríkis og sveitarfélaga til raforkuframleiðslu getur haft í för með sér að þar til gerðir nýtingarsamningar fari í útboð þegar samningstíma lýkur. […] Hafa slíkir samningar þegar verið gerðir við einkarekin félög, en samningarnir munu í framtíðinni einnig vera gerðir um nýtingarrétt opinberra raforkufélaga.“ Úttektin heldur áfram: „Árið 2016 barst íslenskum stjórnvöldum tilkynning frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, um að þeim bæri að setja lög sem krefjast þess að greitt sé markaðsverð fyrir nýtingarrétt á náttúruauðlinda í almannaeigu með það fyrir augum að framleiða rafmagn. Var jafnframt kveðið á um að allir gildandi samningar yrðu endurskoðaðir þannig að það sem eftir væri af samningstíma yrðu raforkufyrirtæki að greiða fyrir nýtingarréttinn.“ Við þetta geri ég, hið minnsta, engar athugasemdir. Auðvitað er eðlilegt að fyrirtæki, hvort sem um er að ræða einkafyrirtæki eða opinber fyrirtæki, greiði fyrir þann nýtingarrétt af auðlindum sem þau nota síðan til að skapa verðmæti fyrir sjálf sig. En þá kemur kannski að því atriði sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á og er þá vitnað aftur í úttekt Morgunblaðsins, með leyfi forseta. Þetta snýr að skyldu til útboðs og hefst þá lesturinn: „Þegar nýtingarsamningarnir runnu sitt skeið varð þó deila milli fleiri aðildarríkja og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um hvernig bæri að endurnýja umrædda samninga og tilkynnti framkvæmdastjórnin þann 7. mars síðastliðinn að hún hefði höfðað samningsbrotamál gegn Austurríki, Frakklandi, Þýskalandi, Póllandi, Portúgal, Svíþjóð, Bretlandi og Ítalíu fyrir að hafa ekki farið í opin útboð á nýtingarrétti vatnsfalla og tilheyrandi vatnsaflsvirkjunum.“ - Ég ætla að endurtaka: „… fyrir að hafa ekki farið í opin útboð á nýtingarrétti vatnsfalla …“ Svo haldið sé áfram með úttekt Morgunblaðsins, með leyfi forseta: „Samningsbrotamálið sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur höfðað byggist á þjónustutilskipuninni frá 2006 annars vegar og reglugerð um opinber innkaup frá 2014 hins vegar. […] Leiða má því líkur að því að gildandi samningar um nýtingu vatnsafls við opinber fyrirtæki á borð við Landsvirkjun og Orkuveitu Reykjavíkur verði boðnir út þegar samningstími þeirra rennur út.“ Þessi kærumál eru vissulega grundvölluð á öðru en hinum svokallaða þriðja orkupakka sem við fjöllum um núna. En ég vildi vekja athygli á þessu; stofnanir Evrópusambandsins hafa býsna ríka tilhneigingu til þess að seilast eins langt og þær telja sér fært til að stýra innri markaðsmálum þjóða eins og þarna kemur fram. Ég spyr: Dettur einhverjum í hug að sambærileg nálgun yrði ekki uppi á Íslandi ef við opnum greiðari leið stofnana Evrópusambandsins að orkumarkaðsmálum hér innan lands en þegar er orðið? Ég held að það væri áhugavert að heyra frá stuðningsmönnum, áhugamönnum um innleiðingu þessara reglna, hvernig þeir sjái fyrir sér svarið við þessari spurningu: Og hvað svo? varðandi þessar kröfur um útboð nýtingarréttar. Þannig að allir aðilar komi að með þeim hætti sem hér er lýst. Eru engar áhyggjur sem vakna hjá helstu stuðningsmönnum málsins út af svona framgöngu stofnana Evrópusambandsins?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Það er akkúrat þetta. Þetta er svolítið áhugavert því að upp á enska tungu er stundum sagt: „The devil is in the detail“ eða að djöfullinn liggi í smáatriðunum. Það er akkúrat þetta, opið útboð. Hvað þýðir það? Að við séum skyldug til að fara í opið útboð á virkjunarkostum sem eru í opinberri eigu, þ.e. í eigu þjóðarinnar? Þýðir það að það geti allir komið að útboðinu? Já, mjög líklega. En þýðir það að hið opinbera geti ákveðið að taka hvaða tilboði sem er eða hafna öllum? Mig langar til að biðja hv. þingmann um að velta því aðeins fyrir sér. Felur það í sér að við höfum raunverulega forræði á virkjunarkostum? Hér hefur komið fram að menn hafi áhyggjur af þessu. Við eigum jú auðlindina en höfum við forræði yfir henni? Höfum við forræði eftir að þetta er allt um garð gengið? Ég velti fyrir mér hvort orðalag í löggjöf Evrópusambandsins og þessum samningum sem við störfum eftir, hvort það sé tilviljun ein eða kylfa ráði kasti hvernig stafir detta á blað. Ég hef ekki trú á því. Þetta snýst allt um markmið og stefnu Evrópusambandsins. Ég ætla að koma aðeins inn á þetta í ræðu minni á eftir, einmitt: Og hvað svo? En að svo komnu máli langar mig til að fá vangaveltur þingmannsins um það hvort í þessu opna orðalagi geti falist eitthvað meira en virðist við fyrstu sýn.
Virðulegur forseti. Nú hef ég svo sem ekki látið framkvæma neina greiningu á þessu og það er nú kannski það sem við höfum verið að kalla eftir, við þingmenn Miðflokksins sem höfum staðið í þessari umræðu, að ríkisstjórnarflokkarnir, eða þeir ráðherrar sem fyrir þessum málum fara, láti einmitt vinna frekari úttektir á þeim vafamálum sem uppi eru. Út frá þeirri þekkingu sem ég hef - og held ég því ekki fram að ég sé sterkastur á svellinu í þessum efnum, en þegar höfðað er samningsbrotamál gegn þessum sjö stóru þjóðum fyrir að hafa ekki farið í opið útboð á nýtingarrétti vatnsfalla myndi ég halda að það þýddi í íslensku samhengi að opið útboð ætti við um alla aðila, opinbera og einkaaðila, á öllu EES-svæðinu. Ég sé ekki í fljótu bragði fyrir mér hvernig menn ætli að þrengja það mikið miðað við það regluverk sem fyrir liggur. Ég held því að við séum búin að opna að einhverju marki í þessum efnum. En við eigum að fara í þá vegferð, ef svo má segja, að tryggja að við opnum ekki frekar fyrir þetta en orðið er. En ég er hræddur um að svona hlutir verði alltaf túlkaðir á víðasta mögulegan máta þegar kemur að orkumarkaðsmálum Íslands að aflokinni innleiðingu þriðja orkupakkans.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir svarið. Já, þetta er það sem hefur verið rætt. Það er sem sagt verið að einkavæða og við höfum, eða ég hef alla vega komið inn á það í ræðum mínum að ég skil þá forsendu í Evrópu að regluverkið sem verið er að setja utan um hluti í þriðja orkupakkanum og varða neytendavernd eiga við á meginlandinu þar sem auðlindirnar og virkjunarkostirnir eru í einkaeigu nú þegar. Það er til að koma í veg fyrir óeðlilega samþjöppun á markaði, risafyrirtækja sem eru svokölluð „global“ fyrirtæki og við getum alveg velt því fyrir okkur hér hvort smáþjóð eins og Ísland geti raunverulega keppt við risafyrirtæki, olíufyrirtæki, eins og t.d. Exxon sem hefur m.a. starfsstöðvar í Brussel, sem eru með efnahagsreikning sem er mögulega stærri en efnahagsreikningur íslensku þjóðarinnar. Og það eru fleiri fyrirtæki, orkufyrirtæki, sem eru gríðarlega stór á markaði. Telur þingmaður að það geti verið að við verðum kannski bara í þeirri stöðu að við getum illa keppt í slíkum útboðum og innan tíðar verðum við í þeirri stöðu að búið verði að einkavæða? Þrátt fyrir að talað sé um að hvergi sé stafkrókur um það í þriðja orkupakkanum að við eigum að gera það, þá er kannski ekkert sem segir heldur að það sé ekki hægt að gera. Getur hv. þingmaður kannski komið aðeins inn á það hvort það sé möguleiki?
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Það er einhvern veginn oft þannig að mál sem þessi og úrvinnsla þeirra virðast lenda á einhvers konar færibandi og síðan inn í einhverjum einstefnuloka þar sem allt mallar í sömu átt. Ég hef stundum tekið dæmi um það að árið 2010 hafði ég miklar áhyggjur af því að uppi væru áframhaldi áform um að þrengja verulega að flugvellinum í Vatnsmýrinni og verið væri að stíga skref með það að endanlegu markmiði að losna við hann sem fyrst. Svör traustra manna voru þau að ég þyrfti ekki að hafa neinar áhyggjur af því. Hér væri allt saman nýhrunið, allir bankar landsins, og enginn væri að hugsa um að flytja flugvöll eða byggja hús nokkurs staðar. En á þeim tíma var öll undirbúningsvinnan í gangi, embættismennirnir unnu sín verk og jafnt og þétt nálguðust andstæðingar flugvallarins það markmið sitt að hann yrði sleginn af. Ég held að mál eins og þetta, hvað orkumarkaðsmál og skipulag orkumála varðar, sem sagt einkavæðing versus núverandi fyrirkomulag og þar fram eftir götunum, sé mjög fjarlægt öllum almenningi á löngum köflum. Tilhneigingin er sú að þetta fari svona á sjálfstýringu embættismannakerfisins. Hún er í dag er ég hræddur um að miklu leyti fókuseruð á það að regluverkið verði aðlagað hinu evrópska stórumhverfi. Það er auðvitað þess vegna sem við stöndum í þessum slag hér, Miðflokksmenn og -konur.
Herra forseti. Eftir því sem þessari umræðu vindur fram, þó að meginstefin séu út af fyrir sig þau sömu, koma í sífellu upp nýir fletir svona eins og við séum með marghliða tening. Menn sem hafa mikla reynslu hafa tjáð sig um þessa þróun sem orðið hefur á málinu. Það er mjög eftirtektarvert að í Morgunblaðinu í dag fer ágætur maður, sem hefur manna mest reynslu af pólitískri þróun á Íslandi síðustu áratugina, Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri, yfir það sem hefur verið að gerast og blasir við af hendi þingmanna stjórnarliðsins. Við höfum verið að tala um það nokkuð mikið, þingmenn Miðflokksins, að við könnumst í sjálfu sér ekki við þetta fólk og yfirlýsingar þeirra og flokkanna frá því áður og fyrr. Styrmir segir, með leyfi forseta: „Það er forvitnilegt að fylgjast með þingmönnum stjórnarflokkanna þessa dagana á meðan þeir bíða eftir því að rétta upp hendina með orkupakka 3, margir hverjir gegn eigin samvisku …“ Og áfram segir: „Þingmenn Framsóknarflokksins þegja flestir enda gera þeir sér áreiðanlega ljóst að þeir kunna að vera að rétta upp hendina með því að þurrka flokk sinn út. Þingmenn VG virðast lifa í einhvers konar tómarúmi, sem bendir til að þeir viti ekki lengur hverjir þeir eru eða hvaðan þeir koma.“ Og að lokum segir Styrmir: „Þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru kokhraustari. En háttsemi þeirra bendir til að þeir átti sig ekki á því að það kemur dagur eftir þennan dag. Þeir virðast a.m.k. ekki hafa nokkurn áhuga á því að hljóta endurnýjað umboð frá flokksfélögum og kjósendum. Það er rétt að þeir viti af því að þótt þeir hafi atkvæðin í sínum höndum á Alþingi eru það aðrir, sem hafa þau utan þess …“ Þetta, herra forseti, eru býsna drjúg orð. Þegar menn af þessu kalíberi, ef mér leyfist að nota það orð, herra forseti, taka til máls um jafnstórt mál og hér er undir þá hljóta menn að sperra eyrun, hefði maður haldið. En það er ekki að sjá á þingmönnum stjórnarliðsins, nánast enginn þeirra hefur tekið þátt í þessari umræðu að nokkru marki. Menn hafa skotist hér inn með ólundarleg andsvör við og við en að öðru leyti er nokkurs konar starfsdagur þingsins hjá þessum ágætu hv. þingmönnum. Þeir nota örugglega tímann til að semja greinar og senda tölvupósta á meðan á þessari umræðu stendur hér í þingsal. Fjarvera stjórnarþingmanna frá þessari umræðu, og það er það sem Styrmir er kannski að taka undir og færa fram, bendir hins vegar til þess að menn geri sér ekki grein fyrir vitjunartíma sínum. Því hefur verið haldið fram, herra forseti, að minni hluti þingheims sé búinn að taka þingsalinn yfir. Menn skyldu átta sig á því að að baki þessum minni hluta þingheims, í þessu máli, stendur meiri hluti kjósenda á Íslandi sem vill ekki sjá orkupakka þrjú. Við höfum fundið það síðustu dægrin að það er fjöldi fólks að fylgjast með útsendingum héðan af Alþingi dag sem nótt. Við höfum fengið hvatningarorð hvaðanæva að, um miðja nótt, sem bendir til þess að áhugi kjósenda, almennings í landinu, á þessu máli sé miklu meiri en menn gera sér grein fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir ræðuna sem var innihaldsrík. Ég get ekki varist því að velta fyrir mér því sem hv. þm. Bergþór Ólason kom inn á hér áðan, að nú virðist svo vera að þrátt fyrir að þingmenn séu í húsinu, sé á staðnum, forðist þeir það eins og heitan eldinn að taka hér umræðuna, jafnvel umræðu um mál sem hefur nýlega verið velt upp. Nú hefur steinum verið velt við sem ekki var velt við í fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu; mál sem ekki hafa verið rædd hér í björtu, skulum við segja, á meðan fólk hefur verið í húsi. En nú erum við að tala saman í björtu og fólk er í húsi en fólk er komið á þann stað að sennilega vill það ekki láta spyrða sig við það sem er að gerast meira en orðið er. Ég held að það sé afar miður. Ég held að það væri kannski hægt að búa til einhvers konar japanska hurð í þessu máli, ef svo má að orði komast, þ.e. hurð baka til sem hægt væri að bakka út um. Hún myndi felast í því að þessu máli yrði frestað. Ég held að komin séu fram það góð gögn í þessu máli að ekki verði um villst að svona, eins og til er lagt, megum við ekki gera þetta. Eða hvað telur þingmaður í því? Getur þingmaður komið inn á það hvort hann telji að fólk sé komið í þá stöðu að nú sé stoltið orðið réttmætinu yfirsterkara.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Jú, ég get tekið undir með honum að því leyti til að það er landlægur ósiður á Íslandi, að mér finnst, hvað stjórnmálamenn eiga erfitt með að játa fyrir sjálfum sér og öðrum að þeir séu á rangri leið með eitthvert mál og séu þess vegna til í að fara einhverja aðra leið en þeir eru á hverju sinni. Við sjáum þetta í mjög mörgum myndum. Við sjáum þetta t.d. í þráa þeirra sem vilja með öllu móti byggja Landspítala á kolröngum stað. Það er enginn sem stendur upp og segir: Heyrðu, afsakið gott fólk, þetta voru mistök hjá okkur. Það er vitleysa að halda þessu áfram. Við byrjum upp á nýtt annars staðar. Þetta hefði verið hægt að gera fyrir ári en það er orðið erfiðara núna. Þetta þýðir að við sitjum sífellt uppi, þ.e. almenningur, þjóðin, með dýrkeypt mistök sem ekki er hægt að taka til baka. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þingmenn sem bíða, eins og Styrmir Gunnarsson orðar það svo vel, eftir því að rétta upp höndina með orkupakka þrjú gegn eigin samvisku virðast ekki þora eða geta eða vilja koma fram og segja: Heyrðu, þetta er örugglega bara vitleysa hjá okkur eins og þetta er núna. Við ættum kannski að hugleiða þetta aðeins. Við ættum kannski að fresta málinu. Við ættum að reyna að fá um það dýpri samstöðu. Við ættum að reyna að kynna það betur fyrir þjóðinni sem á eftir að sitja uppi með eftirköstin, eins og ég sagði áðan. Þetta gerir enginn heldur bíða menn, eins og Styrmir segir réttilega, eftir því að rétta upp höndina með samningnum gegn betri vitund og gegn samvisku sinni.
Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, sem ég þakka svarið, hafi ekki verið í þingsal áðan þegar ég hélt leiðinlegu ræðuna mína. Ég las upp úr lögum nr. 2/1993, þ.e. lögum um Evrópska efnahagssvæðið. Í 97. gr. segir, með leyfi forseta: „Með fyrirvara um meginregluna um jafnræði, og eftir að öðrum samningsaðilum hafa verið veittar upplýsingar þar um, hefur samningur þessi ekki áhrif á rétt einstakra samningsaðila til að breyta innlendri löggjöf á þeim sviðum sem samningurinn tekur til: ef sameiginlega EES-nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að löggjöf, eins og henni hefur verið breytt, hafi ekki áhrif til hins verra á framkvæmd samningsins; eða ef skilyrðum 98. gr. hefur verið fullnægt.“ Það er að þessi gjörningur má ekki hafa áhrif til hins verra á samninginn. Samningurinn snýst að sjálfsögðu um orkumál, flæði vöru o.s.frv. Ef við setjum fyrirvara þá hlýtur það að túlkast sem hindrun og það er alveg í fullkomnum stíl við það sem kemur annars staðar fram, að það megi ekki setja viðskiptalegar hindranir. Þessi lagatexti sem Evrópusambandið skrifar er ekkert húmbúkk. Það er ekki tilviljunarkennt hvernig þetta raðast niður. Þetta er alveg í fullkomnu samræmi og marglesið yfir af mjög færum lögspekingum. Ég held að mikilvægt sé að gera sér grein fyrir því að í 98. gr. segir: „Breyta má viðaukum samningsins, svo og bókunum“ - og tilgreindir eru ákveðnir töluliðir - „eftir því sem við á, með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í samræmi við 93. (2. mgr.), 99., 100., 102. og 103. gr.“ Sem eru greinarnar sem fjalla um sáttameðferðina.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að færa þetta hér fram, vegna þess að í mikilli hógværð og auðmýkt finnst mér stundum að þeir sem telja sig mestu stuðningsaðila EES-samningsins, hvað á ég að segja, beri ekki sömu virðingu fyrir honum og við mörg sem höfum talað í þessari umræðu. Við höfum einmitt talað um EES-samninginn, ekki eins og hann sé ósnertanlegt skrín uppi í hillu sem ekki má anda á og ekki pússa heldur, hann er ekki eins og ævaforn skinnhandrit sem ekki má koma við nema með hvítum hönskum. Við lítum ekki á þennan samning þannig. Við lítum á samninginn þannig að hann sé gjörningur, þ.e. samkomulag milli tveggja aðila sem séu jafn réttháir. Þannig að um leið og við heiðrum auðvitað þennan samning og innihald hans þá viljum við líka hafa kjark og þor til þess að nýta þá möguleika sem við höfum, Íslendingar, til að hafa áhrif á það hvernig samningurinn virkar fyrir okkur og mótaðilann. Það er eins og menn skiptist þarna í tvö horn, þ.e. þeir sem eru ekki meðmæltir og svo hinir sem eru meðmæltir samningnum eins og hann liggur fyrir, þ.e. að EES-samningurinn sé eitthvað ósnertanlegt. Þetta er eins og þegar maður var í heimsókn hjá gömlum frænkum í gamla daga þá mátti maður ekki reka sig í postulínið af því að þá hrundi það úr hillunum og gat brotnað. Það er eins og menn líti á samninginn einhvern veginn svona. Um leið og talað er um að beita þessum samningi hrökkva menn til baka og halda að þeir hafi rekið sig í mæðraplatta einhvers staðar uppi á vegg og hann sé á leiðinni í gólfið og allt fari í kássu. Þetta er einmitt mergurinn málsins. Samningurinn er ekkert merkilegri eða ómerkilegri en það að hann er mannanna verk. Hann virkar þannig og við eigum sjálf að vita hvað við viljum fá fram með samningnum. En það er eins og menn séu hræddir við það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hef aðeins tíundað í fyrri ræðum mínum þær fjölmörgu umsagnir sem hafa borist utanríkismálanefnd vegna þessa máls sem sýna að margir hafa áhyggjur af málinu. Um 70% umsagna eru neikvæðar í garð innleiðingar þessa orkupakka, Evróputilskipunar um sameiginlegt markaðssvæði raforku á sameiginlega EES-svæðinu. Það sem vekur athygli mína eru verkalýðsfélögin sem ég hef aðeins nefnt og átt orðastað við þingmenn um það, að þau lýsa áhyggjum sínum yfir þessu. Vilhjálmur Birgisson, formaður Verkalýðsfélags Akraness og varaforseti Alþýðusambands Íslands, sagði, með leyfi forseta: „Ég er sannfærður um að þessir orkupakkar eru vegvísar að því að við sem þjóð missum hægt og bítandi yfirráðarétt okkar yfir okkar mikilvægustu auðlind sem eru orkuauðlindirnar.“ Það er mikið sannleikskorn í þessu frá verkalýðsleiðtoganum vegna þess að verið er að taka þessi skref, eitt skref í einu að þessu sameiginlega markmiði. Næsta skref verður væntanlega sæstrengurinn og þá er nú komið á þann stað að við höfum ekkert um þessi mál að segja. Það sem vekur athygli mína líka varðandi málið er að fyrrverandi ráðherrar hafa lýst áhyggjum sínum yfir þessu og lýsa andstöðu sinni við þetta. Má nefna Davíð Oddsson, Guðna Ágústsson, Hjörleif Guttormsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Jón Bjarnason, Pál Pétursson, Sighvat Björgvinsson, Tómas Inga Olrich og Ögmund Jónasson. [[Forseti hringir.]]Hvað finnst hv. þingmanni um þennan þátt málsins [[Forseti hringir.]]þegar svona margir ráðherrar lýsa áhyggjum yfir málinu?
Hæstv. forseti. Þetta er alveg laukrétt ábending hjá hv. þingmanni og maður skyldi halda að þeir sem nú skipa þá flokka sem eru u.þ.b. að keyra þennan pakka í gegnum þingið myndu hlusta á menn með reynslu, menn sem komu að þessu máli fyrr, menn sem komu jafnvel að því að innleiða orkupakka eitt og tvö. Þessir ágætu menn eru komnir á þennan stað sem ég lýsti hérna áðan að væri svo erfitt fyrir íslenska stjórnmálamenn að tileinka sér, að þeir eru búnir að sjá það sjálfir núna, allir þessir ágætu menn, að það sem þeir gerðu sjálfir áður, þ.e. að innleiða pakka eitt og tvö, virkaði ekki eins og þeir héldu. Þeir sjá eftir því og þeir segja líkt og aldraður lögspekingur sem ég vitnaði til í gærkvöldi eða nótt. Hann sagði: Við skulum horfast í augu við að það að innleiða orkupakka eitt og tvö voru mistök af okkar hálfu, tala nú ekki um að innleiða orkupakka tvö eins og við gerðum það. Þannig að nú er kominn tími til þess að stíga niður fæti og leiðrétta þessi mistök í eitt skipti fyrir öll. Ég held að þeir ágætu heiðursmenn sem þarna voru nefndir séu akkúrat þarna á þessum stað. Ég veit ekki hvort það á að lýsa því sem einhverju, hvað á ég að segja, samblandi af hroka, minnimáttarkennd og vangetu þeirra sem núna stýra þeim flokkum sem þessir ágætu menn voru í, að þeir skuli ekki taka mark á þeim. Þunginn í þessu máli lýsir sér kannski best í því sem Ögmundur Jónasson, fyrrverandi hv. þingmaður og hæstv. ráðherra fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð sagði á Austurvelli á laugardaginn: [[Forseti hringir.]]Þessi flokkur á að heita: Hreyfingin – framboð. Því að það er hvorki vinstri né grænt [[Forseti hringir.]]eftir í þessum flokki. [[Forseti hringir.]]Þetta voru hans orð. Þetta eru þung orð.
Forseti beinir því til hv. þingmanna að virða tímamörk.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og hvernig hann greindi þetta mikilvæga atriði í mínum huga. Það eru fjölmargir fyrrverandi ráðherrar sem lýsa miklum áhyggjum sínum yfir þessu máli og hvernig á því hefur verið haldið. Þar er t.d. fyrrverandi utanríkisráðherra og einn okkar helsti sérfræðingur í EES-samningnum, Jón Baldvin Hannibalsson, sem ætti að vera manna fróðastur um samninginn og hefur nú verið Evrópusinni mikill. Hann lýsir áhyggjum sínum af málinu og lýsir andstöðu við það að innleiða þennan pakka. Mér er það sérstaklega minnisstætt að ég var á fundi þar sem var verið að fara yfir þessi mál þar sem hann var meðal fundarmanna. Hann lagði einmitt áherslu á að það hafi aldrei verið rætt í upphafi þessa EES-samnings að orkumálin ættu eftir að vera hluti af honum. Sama með landbúnaðarmálin, sem sýnir það að EES-samningurinn hefur breyst mjög mikið frá því að til hans var stofnað fyrir 25 árum. Í raun og veru er ekki um sama samninginn að ræða. Það eitt og sér er röksemdafærsla fyrir því að fá varanlega undanþágu innan EES-nefndarinnar og fara með málið þar. Í fyrsta lagi erum við ekki tengd þessum sameiginlega markaði. Það eitt og sér er náttúrlega mjög góð áhersla í því að fá undanþágu og síðan það sem ég nefndi hér, röksemdafærsla númer tvö, að þetta hafi [[Forseti hringir.]]aldrei verið hugsað til þess að vera [[Forseti hringir.]]í samningnum.
Hæstv. forseti. Líkt og ég sagði áðan er óskiljanlegt með öllu að þeir sem skipa þessa stjórnarflokka og fleiri flokka skuli ekki hlusta á gamla forystumenn sína með alla þessa reynslu. Á sama hátt þykir manni ótrúlegt að t.d. þingmenn Sjálfstæðisflokksins skuli ekki hlusta á núverandi og fyrrverandi ritstjóra Morgunblaðsins sem vara eindregið við þessu. Vegna þess að það er í sjálfu sér að koma á daginn að þessi samningur, eins og EES-samningurinn kannski í heild, er svona líkastur seigfljótandi sírópi. Hann leggst yfir og hann breiðir úr sér yfir bæði svið og lönd með einhverjum þeim hætti að það virðist ekki vera hægt að sporna við. Þetta segi ég af því að ég er hérna með kort af Evrópu með þessari ágætu frétt sem ég var að lesa upp úr, þar sem maður segir: Ef þú hellir sírópi í miðja Evrópu þá flæðir það náttúrlega út og yfir án þess að nokkur fái, að því er virðist, rönd við reist. Málið er hins vegar það og það er það sem við höfum haft frammi í þessari umræðu allan tímann. Ef menn vilja fá niðurstöðu sem er hagfelld þeim sjálfum verða menn að hafa kjark til að standa upp fyrir sjálfum sér. Ef menn hafa ekki kjark til þess að standa upp fyrir sjálfum sér þá gerir það enginn annar fyrir þá. Þessi kjarkur er jafn, hvað á ég segja, lítt fundinn núna, ekki vandfundinn, heldur lítt fundinn núna eins og hann var síðast þegar við Íslendingar stóðum frammi fyrir stórri erlendri ásælni þar sem við þurftum að standa upp fyrir [[Forseti hringir.]]sjálfum okkur. Illu heilli þá voru [[Forseti hringir.]]stjórnvöld þess tíma gjörsamlega [[Forseti hringir.]]kjarklaus í því máli.
Virðulegur forseti. Við upphaf síðustu ræðu minnar hafði ég boðað það að næst myndi ég fjalla aðeins um stöðu mála í Noregi er varðaði þriðja orkupakkann og hvaða áhrif það getur haft á stöðu okkar hér. Hins vegar vannst mér ekki tími til að klára að fara yfir umræðuefni þeirrar ræðu, þ.e. þróun orkumarkaðarins í Evrópu, og verð því að nýta þessa ræðu í það en koma inn á stöðuna í Noregi í þeirri næstu. Eins og ég hafði þó nefnt er orkumarkaðurinn í Evrópu og þróun hans eitt af meginforgangsatriðum Evrópusambandsins, ég myndi segja annað af tveimur ásamt því að reyna að vinna úr eftirmálum fjármálakrísunnar og lappa upp á evruna. Hitt eru orkumálin þar sem Evrópusambandið er annars vegar í miklum innviðavandræðum. Þar skortir á að markaðurinn sé tengdur og sé ein heild, sem að mati sambandsins er mjög mikilvægt á nákvæmlega sama hátt er varðar fjármálakerfið. Þeir líta á þetta sem mikið grundvallaratriði í þeim framtíðaráformum sínum að láta þetta allt saman verða eins mikla heild og þeir mögulega geta. En hins vegar þarf Evrópusambandið að standa við yfirlýsingar sínar um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þar hafa menn m.a. fallist á Parísarviðmiðin, sem reyndar verður að segjast, virðulegur forseti, að jafnvel þó að gögn Sameinuðu þjóðanna sjálfra séu skoðuð og allir stæðu við það sem þeir hafa lofað í Parísarsamkomulaginu hefði það sáralítil áhrif á þróun loftslagsmála. En hvað um það, þeir vilja leitast við að standa við fyrirheit sín í þessum efnum. En það er áhugavert í því sambandi að líta til þess að Bandaríkin hafa á undanförnum árum staðið sig ekki síður og raunar mun betur en mörg Evrópulönd í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Því skyldi það nú vera? Jú, fyrst og fremst vegna þess að Bandaríkin hafa í auknum mæli fært sig yfir í að brenna gas til að framleiða orku fremur en kol. Þetta er auðvitað eitthvað sem varðar Ísland, annars vegar vegna þess að við höfum einmitt þegar fengið undanþágu á sviði orkumála. Og um hvað snerist það? Það snerist um jarðgas vegna þess að við vorum ekki að framleiða og flytja út slíkt. Hins vegar eru umtalsverðar líkur á því að jarðgas sé að finna í mjög verulegum mæli í íslenskri lögsögu á Drekasvæðinu. Þær rannsóknir sem hafa verið unnar þar benda til þess að svo geti verið, raunar bæði olía og gas, en mun meira af gasi. Það er ekki óhugsandi að Íslendingar kynnu að verða gasútflytjendur, við skulum segja í fyrirsjáanlegri framtíð. Engu að síður var veitt undanþága hvað varðaði gasið. Því þá ekki að veita sams konar undanþágu varðandi rafmagn sem framleitt er með þeim endurnýjanlegu orkugjöfum sem þegar eru fyrir hendi? Auðvitað óttast maður að Evrópusambandið geri sér ekki grein fyrir mikilvægi þess að færa sig úr kolum yfir í gas, við höfum séð ýmis dæmi um það, en að það sé slík ofuráhersla á að komast í orku sem hægt er að skilgreina sem endurnýjanlega hvar sem hana er að finna að menn hafi ekki viljað veita undanþágu hvað það varðaði. Að minnsta kosti ekki ef íslensk stjórnvöld væru ekki að sækja á um það af festu og þar af leiðandi láti menn sér í léttu rúmi liggja, eða jafnvel hafi dálítið gaman af þeirri aðferð sem íslensk stjórnvöld eru að fara núna með því sem hafa verið kallaðir lofsamlegir fyrirvarar, hinar lofsamlegu blekkingar, af stuðningsmönnum Evrópusambandsins, og sjái fyrir sér að þetta séu einmitt yfirlýsingar til heimabrúks og stóra planið um samtengingu raforkumarkaðanna og tengingu við umhverfisvæna endurnýjanlega orkugjafa geti þar af leiðandi náð fram að ganga. Því að við höfum líka séð að þegar um stór pólitísk markmið Evrópusambandsins er að ræða vill það ná sínu fram. Og jafnvel þó að það séu tiltölulega léttvæg atriði að mati Evrópusambandsins eins og í dæminu um frosna kjötið, þá geti menn í slíkum tilvikum jafnvel farið gegn lagalegum fyrirvörum, raunverulegum lagalegum fyrirvörum, til að vinna að markmiðum sambandsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir afskaplega góða ræðu sem tengist einmitt inn á mína næstu ræðu, það er þessi framtíð sem við sjáum fyrir okkur. En í ræðunni minntist þingmaðurinn á þessa fyrirvara, þessa lofsamlegu fyrirvara. Ég held ég verði eiginlega að koma aðeins inn á þetta mál þar sem tveir þingmenn, sem eru stjórnarliðar, eru í salnum og koma aðeins inn á lög sem heita á íslensku samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er búið að tala um að hér fari allt í uppnám ef við förum þessa leið sem við erum að tala um. En við nánari lestur þessa skjals þá fjallar skjalið í einu og öllu, þegar kemur að meðferð mála, um að þetta sé gert í góðri sátt, jafnvel þó að upp komi ágreiningur og þó að við þurfum að senda það aftur til nefndarinnar, þetta snýst allt um að gera í góðri sátt og ná niðurstöðu sem allir geta unað við, þ.e. að ef við teljum okkur ekki geta innleitt þessa gerð, eins og menn virðast vera sammála um, þá ættum við að gera það samkvæmt þessari leið. Mig langar til að fá aðeins sjónarmið hv. þingmanns á því ef við skoðum 99. gr. í lögum um Evrópska efnahagssvæðið þá segir, með leyfi forseta, í 3. mgr.: „Á þeim tíma, sem líður fram að töku ákvörðunar í ráði Evrópubandalaganna, skulu samningsaðilar, í samfelldu ferli upplýsingaskipta og samráðs, ráðgast hver við annan í sameiginlegu EES-nefndinni að beiðni einhvers þeirra á öllum tímamótum á leið að endanlegri töku ákvörðunar.“ Þannig að það má vísa þessu aftur til nefndarinnar. Það er ekki endanleg ákvörðun [[Forseti hringir.]]um að senda þetta hingað heim í hérað til að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara. Hvert er álit hv. þingmanns á þessu?
Virðulegur forseti. Ég lít á það sem svo að setningin „á öllum tímamótum“ hafi verið ákveðið grundvallaratriði í þessari fyrirspurn, sem kemur reyndar inn á atriði sem ég hugðist ræða nánar í ræðu síðar í dag, þ.e. hvernig við styrkjum EES-samstarfið sem best. En fyrst hv. þingmaður innir mig eftir þessu, eins og eðlilegt er í ljósi orða minna áðan, þá held ég að það sé alveg óhætt að setja hlutina í samhengi með því að benda á að það sama hlýtur að eiga við í samstarfi sem gengur út á samstarf heilu þjóðanna, jafnvel þjóðabandalaga, og svo í sinni smæstu mynd í sambandi tveggja einstaklinga. Ef ágreiningur væri t.d. meðal hjóna um hvernig ætti að túlka tiltekið atriði þá væri ekki skynsamlegt að menn einfaldlega slepptu því að ræða það og litu svo á að nefna það að menn myndu vilja gera hlutina einhvern veginn öðruvísi, það væri til þess fallið að storka sambandinu. Það sama á við um EES-samninginn. Ef við förum að líta á samninginn þannig að hann sé þess eðlis að okkur sé ekki einu sinni óhætt að nota þessi jákvæðu og mikilvægu ákvæði hans um samtal og samstarf og að finna lausn, sáttaferli, ef við förum að líta svo á að það að nýta þessi skýru ákvæði sé á einhvern hátt hættulegt og geti orðið til þess að menn refsi okkur fyrir það, þá erum við fyrst að setja EES-samninginn í verulega hættu og búa til fordæmi til framtíðar um að þegar koma upp ný álitamál þá verði sífellt erfiðara og erfiðara að ræða [[Forseti hringir.]]málin og tala sig inn á lausn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið segir í 93. gr., með leyfi forseta: „1. Sameiginlegu EES-nefndina skipa fulltrúar samningsaðila. 2. Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skulu teknar með samkomulagi milli bandalagsins annars vegar og EFTA-ríkjanna, sem mæla einum rómi, hins vegar.“ Ef ég rýni þessi orð getur það varla verið svo að eitt af EFTA-ríkjunum skuli taka sig út úr og mæla einhverjum allt öðrum rómi. Það er beinlínis áskilnaður í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að þetta sé gert þannig að allir geti við unað. Ég myndi vilja túlka þessa grein sem svo að það sé ófært fyrir okkur að setja þessa fyrirvara, eins og reyndar hefur orðið uppvíst aftur og aftur. Enginn hefur getað komið hingað og bent okkur á að hægt sé að setja fyrirvara sem síðan standist vegna þess að þeir eru bara til heimabrúks. Þessir fyrirvarar sem verið er að setja eru í yfirlýsingum stjórnmálamanna ekki til ama vegna þess að þeir skipta engu máli. Þeir munu aldrei verða ásteytingarsteinn fyrir innleiðingu þessa pakka. Með leyfi forseta, segir í 97. gr.: „Með fyrirvara um meginregluna um jafnræði, og eftir að öðrum samningsaðilum hafa verið veittar upplýsingar þar um, hefur samningur þessi ekki áhrif á rétt einstakra samningsaðila til að breyta innlendri löggjöf á þeim sviðum sem samningurinn tekur til: ef sameiginlega EES-nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að löggjöf, eins og henni hefur verið breytt, hafi ekki áhrif til hins verra á framkvæmd samningsins; eða ef skilyrðum 98. gr. hefur verið fullnægt.“ [[Forseti hringir.]] Ef þetta hefur ekki [[Forseti hringir.]]áhrif á framkvæmd [[Forseti hringir.]]samningsins til hins verra, ergo: Fyrirvararnir eru [[Forseti hringir.]]…
Forseti minnir á tímamörk.
Háæruverðugur forseti. Já, ég skal alveg fallast á þessi rök hv. þingmanns, að í rauninni skipti fyrirvararnir engu máli, séu til heimabrúks, séu jafnvel blekkingar eins og bent hefur verið á. En á móti dreg ég fram fegurðina sem liggur í því sem boðið er upp á til að leysa úr svona málum. Það er eitt af þessu jákvæðasta við EES-samninginn að hann skuli bjóða upp á það sem hv. þingmaður lýsti hér áðan, aðferðir til að leysa ágreiningsmál eða mál sem eru þess eðlis að tiltekin aðildarlönd samningsins telji að innleiðing henti sér ekki. Það er eitthvað mjög öfugsnúið við það þegar stjórnvöld sem í einu orðinu segjast vera að standa vörð um EES-samninginn treysta sér ekki á sama tíma til að nota þessa jákvæðustu þætti hans sem snúa einmitt að því að leysa málin, að tryggja að jafnræði sé milli aðila samningsins en ekki gengið á hlut ákveðins aðila, ákveðins lands. Svo hafa menn sett þetta í samhengi við innbyrðisstöðuna hjá EFTA-löndunum og jafnvel haldið því fram að Ísland þurfi bara að lúta stjórn Noregs í þessum málum, af því að Norðmenn líti á sig sem einhvers konar yfirboðara Íslands í þessu samstarfi. Með því er náttúrlega líka, ef menn ætluðu að viðurkenna það, verið að eyðileggja þetta samstarf, en það er hins vegar engin ástæða til að fallast á slíka túlkun. Enda þrátt fyrir að einhverjir embættismenn í Noregi kunni að vera mjög Evrópusinnaðir og myndu styggjast við að þessi jákvæðu atriði samningsins séu nýtt, séu virkjuð, þá leyfi ég mér að segja að mikill meiri hluti norsks almennings sé þeirrar skoðunar að ef þessi samningur eigi að virka til framtíðar þurfi einmitt að nýta þessi ákvæði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við vitum að það hefur afleiðingar að markaðsvæða orkuna og orkufyrirtækin. Þessi tilskipun gengur út á það að við verðum þátttakendur að þessu sameiginlega markaðssvæði. Þegar sæstrengur kemur þá erum við komin inn á þetta sameiginlega markaðssvæði. Spurningin er þessi: Á þetta við um íslenskar aðstæður? Það er fróðlegt að rifja upp ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Þegar orkupakki eitt var innleiddur á sínum tíma skilaði hann séráliti í utanríkismálanefnd. Í því áliti segir, með leyfi forseta: „Raforkutilskipunin á engan veginn við um íslenskar aðstæður þar sem hér er einangraður orkumarkaður, landfræðilegar aðstæður gerólíkar því sem gerist á meginlandi Evrópu auk þess sem margir fleiri þættir svo sem af félagslegum, sögulegum og umhverfislegum toga gera það að verkum að Íslendingar þurfa að hafa fullt sjálfstæði til að velja sínar eigin leiðir í þessum efnum. Markaðs- og einkavæðing raforkugeirans hefur gefist vægast sagt misjafnlega víða erlendis þar sem slíkt hefur verið reynt.“ Þetta segir í séráliti hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar orkupakki eitt var innleiddur. Maður veltir því fyrir sér, og gott að fá álit hv. þingmanns á því, hvað valdi þessum sinnaskiptum Vinstri grænna í þessu máli? Það er algjör viðsnúningur. Vinstri grænir greiddu atkvæði á móti orkupakka eitt og tvö og voru á móti því að markaðsvæða raforkuna. Síðan gera þeir allt til að koma þessu í kring og að keyra þetta mál í gegn, [[Forseti hringir.]]að við verðum þátttakendur á þessu sameiginlega markaðssvæði. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmaður hefur mikla reynslu í stjórnmálum og væri fróðlegt að fá hugleiðingar hans um það hvað valdi þessum miklu sinnaskiptum hjá þessum flokki.
Forseti minnir enn á tímamörk sem eru tvær mínútur.
Virðulegur forseti. Þetta er afskaplega áhugaverð spurning. Ég held að hún kalli á dálítinn inngang frá mér. Mér þótti einmitt mjög áhugavert að lesa þetta álit núverandi forseta, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, og get tekið undir flest ef ekki allt í því, enda áttu orkumál ekki að vera hluti EES-samningsins eins og sjálfur faðir EES-samningsins, Jón Baldvin Hannibalsson, hefur bent á. Að vísu er minnst á orkumál í fylgiskjölum með samningnum. Mig minnir að það sé í 141. gr. fylgiskjala samningsins, en það var alveg ljóst, eins og Jón Baldvin og miklu fleiri hafa bent á, að ekki var gert ráð fyrir því að þessi samningur tæki til orkumála. Á því og reyndar öðru virðist Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi hv. þingmaður, hafa byggt mat sitt. Við hljótum að bíða spennt eftir að heyra ræðu frá núverandi forseta, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, um þennan þriðja orkupakka. Og hugsanlega verður að finna einhver svör í þeirri ræðu við þeirri spurningu sem hv. þingmaður beinir til mín. En í millitíðinni, á meðan við bíðum þeirrar tímamótaræðu sem hún hlýtur að verða, held ég að það liggi beinast við að ætla sem svo að þetta sé enn ein afleiðing af þessu sérkennilega stjórnarsamstarfi flokka frá hægri til vinstri, sem snerist í raun aldrei um neitt annað en að skipta á milli sín ráðherrastólum, snerist aldrei um einhverja framtíðarsýn eða stefnu, heldur um það hvaða ráðherrastóla hvaða flokkur fengi og fengju þeir sína stóla gætu þeir, flokkarnir, liðsmenn þeirra hér á Alþingi, og að þeirra mati þá flokksmenn líka, vel við unað, algerlega óháð því hvort þessi ríkisstjórn ætlaði að fylgja einhverri stefnu eða boða einhverja framtíðarsýn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni greininguna á þessu. Það er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvað veldur þessum sinnaskiptum. Ég tek undir það með hv. þingmanni að auðvitað á hv. þingmaður og þingforseti, Steingrímur J. Sigfússon, að gera grein fyrir því hvers vegna hann er búinn að skipta um skoðun. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Það er nú mikið rætt um að efla traust almennings á störfum Alþingis og veitir ekki af. Núverandi skrifstofustjóri Alþingis sagði, að mig minnir, fyrir skömmu - þegar hann var spurður um það hvort hann hefði ekki áhyggjur af því að traust til Alþingis væri svona lítið og hvaða leiðir væru færar til að bæta það - að það fælist fyrst og fremst í því að stjórnmálamenn, þingmenn og ráðherrar, stæðu við það sem þeir lofuðu og stæðu við það sem þeir hefðu sagt. Ég held að það sé einmitt kjarni málsins. Það er algjör kúvending í málflutningi hans - og nú tek ég fram að hæstv. þingforseti, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, hefur flutt margar mjög öflugar ræður og er mjög öflugur ræðumaður og sannfærandi - en þessar ræður sem hann flytur í kringum orkupakka eitt og tvö eru meðal hans bestu ræðna. Þess vegna kemur það mjög á óvart hvernig hægt er að skipta svona um skoðun og án þess að skýra það nánar. Það er það sem hv. þingmaður nefndi réttilega. Auðvitað skulda þingmenn og ráðherrar þjóðinni skýringar á svona breytingum í veigamiklum málum.
Virðulegur forseti. Já, það má sannarlega taka undir það en ég bendi hv. þingmanni líka á hversu mikill munur er á því hvernig þeir tala sá hv. þingmaður sem hann nefndi, Steingrímur J. Sigfússon, núverandi forseti Alþingis, og fyrrum bandamenn hans, samherjar í Alþýðubandalaginu og Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, menn eins og Ögmundur Jónasson og Hjörleifur Guttormsson. Nú er munurinn sá að þeir eru utan ríkisstjórnar, þessir tveir síðarnefndu, en ég ætla samt ekki að halda því fram að væru þeir hluti ríkisstjórnarinnar myndu þeir vilja styðja þetta mál. Ég leyfi mér að ætla það, í ljósi þess hversu öflugur rökstuðningur þeirra er og byggður á hugsjónum Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs, sem þeir vísa mjög ítrekað til, að þeir hefðu ekki látið þetta yfir sig ganga. Ég leyfi mér að gera ráð fyrir því að væru þessir menn - og raunar svo miklu fleiri, fyrrverandi stjórnmálamenn, sem þora að tjá sig með opinskáum hætti um þetta mál - í ríkisstjórn nú, myndu þeir ekki láta þetta viðgangast með þessum hætti. Af því að Ögmundur Jónasson er nefndur sérstaklega þá er kannski ekki úr vegi að rifja það upp að hann sannaði það á sínum tíma að hann léti ekki allt yfir sig ganga þrátt fyrir að hann væri í ríkisstjórn og vék meira að segja um tíma úr ríkisstjórn af þeim sökum. Þá var leiðinlegt að heyra ýmsa félaga hans halda því fram, stilla því þannig upp, að Ögmundur Jónasson hefði vikið úr ríkisstjórn af því að hann hefði ekki treyst sér í nauðsynlegt aðhald í heilbrigðismálum. Við vissum nú, held ég, flestir þingmenn, miklu betur á þeim tíma og vissum að þetta var byggt á prinsippafstöðu og það væri óskandi að fleiri núverandi ráðherrar nálguðust málin á sama hátt.
Herra forseti. Í fyrri ræðum í þessu máli, um þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins, hef ég fjallað um nokkur álitaefni, þar á meðal um þann stjórnskipulega fyrirvara sem við Íslendingar settum við innleiðingu regluverksins fyrir sameiginlegu EES-nefndinni og ætlunin er að aflétt verði með þessari þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar. Herra forseti. Einnig hef ég fjallað um þann lagalega fyrirvara, eða kannski er réttara að orða það sem svo að ég hafi fjallað um þá lagalegu fyrirvara, sem stjórnarliðar hafa tínt til að nú þegar séu til staðar eða settir verði í málinu svo við hér á Íslandi verðum ekki bundin af regluverki þriðja orkupakkans, ekki bundin af ákveðnum hluta af þessu regluverki. Einnig hef ég í fyrri ræðum fjallað um hversu fráleitt það sé að innleiða regluverkið en halda því fram á sama tíma að við séum undanþegin því. Þá hef ég fjallað um hvaða tilgangi það þjóni að halda því á lofti við þjóðina að við getum komist undan regluverki sem við samt samþykkjum á sama tíma. Hvaða tilgangi þjónar það? Ég hef einnig leitast við að benda á hversu nýting fallvatnanna sé samofin íslenskri þjóðarsál og ekki síður hversu nýting þeirrar auðlindar hefur verið í raun máttugasta byggðastefnan. Herra forseti. Í þessari ræðu hef ég áhuga á að tengja þetta betur í tíma og einnig að benda á hversu stórstígar framfarir hafa orðið í beinum tengslum við virkjunarsögu okkar Íslendinga. Framfarirnar hafa orðið stórkostlegar, bara á síðustu 50 árum. Um leið og þær staðreyndir eru skoðaðar má hverjum manni verða ljóst hve auðvelt er að benda á samhengi við ekki bara framfarir heldur einnig lifnaðarhætti, bættan almannahag, framfarir, uppbyggingu allra handa innviða og stórstíg skref á öllum sviðum. Því er vert að renna stuttlega yfir virkjunarsögu okkar. Í upphafi síðustu aldar hófust framsýnir menn handa við að virkja vatnsaflið sem alls staðar rann óbeislað fram hjá þeim. Þetta var í upphafi gert af miklum vanefnum hvað varðar tæki og tól og oft og tíðum var langt að sækja þekkingu. En þessir menn gáfust ekki upp. Einna fyrstur til að koma sér upp vatnsaflsstöð var Jóhannes Reykdal árið 1904, en hann átti trésmíðaverkstæði í Hafnarfirði og tengdi rafstraumsrafal við vatnshjólið sem knúði vélarnar og framleiddi þannig rafmagn sem notað var til að lýsa upp verkstæðið hjá honum og á annan tug húsa í nágrenninu. Jóhannes var ekki einn um þetta áhugamál. Margir unnu að því sama í sínum sveitum. Þannig voru Skaftfellingar á undan mörgum öðrum að nýta bæjarlækina. Einn af frumkvöðlum Skaftfellinga var Bjarni Runólfsson í Hólmi, rétt vestan við Kirkjubæjarklaustur. Hann setti upp 31 heimarafstöð á 12 ára tímabili og samtals 116 slíkar á sínum tiltölulega stutta ferli. Var hann athafnasamastur á árunum 1927–1937 en hafði fyrir þann tíma sett upp margar rafstöðvar í Skaftafellssýslum. Þannig var á þeim árum, fyrir 1920, einnig reist rafstöð við Búðará við Húsavík. En fyrsta stóra virkjunin, herra forseti, ef nota má það orð um virkjun sem í dag er næsta örsmá í samanburði við þær stórvirkjanir sem við höfum reist frá þeim tíma, er virkjun Elliðaánna í Reykjavík 1921 sem var 3,2 megavött að stærð, sem var á þeim tíma langstærsta virkjunin. Síðan kemur langt hlé, 16 ára hlé, þar til tekin var í notkun virkjun við Ljósafoss á Suðurlandi og þar var aflið 16 megavött. Var það auðvitað langstærsta virkjun á þeim tíma fyrir stríð. Laxárstöðin á Norðurlandi, sem hefur verið tekin í notkun smám saman, er í dag með 27,5 megavatta afl. Síðan eftir stríð koma margar litlar virkjanir eins og Skeiðsfossvirkjun, Andakíll, Þverárvirkjun, Írafoss sem var stærst á sínum tíma, 1953, með 48 megavött. [[Forseti hringir.]]Og svo má áfram telja og ég held áfram í minni næstu ræðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir fyrirtaksræðu. Í inngangi ræðu sinnar ræddi hann um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og hina margumtöluðu fyrirvara. Ég hef komið nokkuð inn á þá, bæði í einni ræðu og í andsvörum, og er þó ekki búinn. En samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið geymir ansi margt, m.a. er í 3. kafla talað um 3. þátt: Lausn deilumála. Í 111. gr. segir, með leyfi forseta: „1. Bandalagið eða EFTA-ríki getur lagt deilumál er varðar túlkun eða beitingu samnings þessa fyrir sameiginlegu EES-nefndina í samræmi við eftirfarandi ákvæði.“ Í 2. mgr. segir: „2. Sameiginlegu EES-nefndinni er heimilt að leysa deilumálið. Henni skulu gefnar allar upplýsingar sem hún kann að þarfnast til þess að framkvæma nákvæma rannsókn á málinu, með það fyrir augum að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við.“ - Gríðarmikil áhersla, eins og kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar áðan, er lögð á sáttina. - „Í þessum tilgangi skal sameiginlega EES-nefndin rannsaka alla möguleika til að viðhalda góðri framkvæmd samningsins.“ Telur hv. þingmaður einhverjum vafa undirorpið að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið fjalli á mjög eindreginn hátt um að við skulum fara þá leið sem hann kveður á um í málum sem þessum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurningarnar. Maður skyldi ekki ætla að það væri yfir grýttan veg að fara að vísa þessu máli aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Miðað við orðalag sem hv. þingmaður las upp áðan, um að hægt sé að komast að samkomulagi og leitast við að semja um málin, ætti það ekki að vera örðugt. Og sérstaklega ekki miðað við þær yfirlýsingar sem hafa verið að berast og hafa verið fram færðar af stjórnarliðum, að forsvarsmenn og hinir og þessir aðilar úti í Evrópu skilji svo mætavel afstöðu og sérstöðu Íslands í málinu. Þá ætti þetta nú að vera einfaldasta og auðveldasta mál, skyldi maður ætla. Og enn frekar þess vegna skilur maður ekki þennan ótta sem menn hafa af því að fara þessa leið ef fyrir liggur að framkvæmdastjóri orkumála hjá Evrópusambandinu skilji svona vel afstöðu Íslendinga. Af hverju eru menn hræddir við að fara einmitt þangað, færa fram rök sín og mæta þeim skilningi sem mun vera þar til staðar og fá þá undanþágur frá þeim ákvæðum eða reglugerðum sem mest hefur verið deilt á að gangi hugsanlega í berhögg við stjórnarskrána með framsali valds til alþjóðlegra stofnana eins og margoft hefur verið rætt hér um?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Já, nú er það svo að ég hef ekki verið að lesa hér aftur og aftur upp sömu greinina. Það er beinlínis áskilnaður í samningnum um að við förum þessa leið. Hv. þingmaður kemur inn á að rétt væri að við færum þessa leið og að þar myndum við mæta skilningi. Mig langar til að vitna í fylgiskjal IV, g-lið, 1. töluliðar XII. viðauka við samninginn, sem er mjög lýsandi dæmi um það að við höfum mætt mjög miklum skilningi hjá sameiginlegu EES-nefndinni. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir 40. gr. samningsins og ákvæði þessa viðauka er Íslandi heimilt að beita áfram þeim höftum sem eru í gildi við undirritun samningsins um eignarrétt erlendra aðila og/eða eignarrétt aðila sem ekki eru búsettir á Íslandi á sviði fiskveiða og fiskvinnslu.“ Í 2. mgr. segir: „Þessi höft skulu ekki koma í veg fyrir fjárfestingar erlendra aðila eða ríkisborgara sem eru ekki með lögheimili á Íslandi í félögum sem taka aðeins á óbeinan hátt þátt í fiskveiðum eða fiskvinnslu. Þó hafa innlend yfirvöld rétt til að skuldbinda fyrirtæki sem hafa að hluta eða að öllu leyti verið keypt af erlendum aðilum eða ríkisborgurum sem ekki eru með lögheimili á Íslandi til að losa sig við fjárfestingar í starfsemi á sviði fiskvinnslu eða í fiskiskipum.“ Ég verð að segja að ef þetta er ekki dæmi um eindreginn samningsvilja EES um sérstöðu Íslendinga, þá hvað? Þarna er rætt um auðlindina okkar, yfirráð og vinnslu sem er algjörlega sambærilegt við það mál sem við ræðum hér í dag, algjörlega sambærilegt. Menn tala hér um pólitíska óvissuför. Hér er bara lifandi dæmi. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að þetta geti orðið eitthvað skýrara?
Herra forseti. Já, samningsviljinn virðist vera þar fyrir hendi - og ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir þessa hugleiðingar og spurningu. Þetta getur ekkert verið skýrara. Þetta liggur þarna fyrir. Þetta er í samningnum, þetta er í lögunum og augljóst að við eigum auðvitað að fara þessa leið. Ég man ekki eftir öðru máli - ég er ekki með langa reynslu sem þingmaður, en ég man ekki eftir öðru EES-máli síðan við innleiddum samninginn á sínum tíma sem hefur hlotið jafnmikla umræðu á þingi og þetta, en það getur vel verið að það leynist einhvers staðar þó að ég viti það ekki. En þá er tækifærið einmitt núna til að nýta ákvæði samningsins og ekki síður, eins og ég hef margoft bent á, vegna þess að menn halda því fram að þeir mæti miklum skilningi hjá Evrópusambandinu og hjá EFTA-ríkjunum og benda þar t.d. á sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna um að tilteknir hlutar pakkans eða reglugerðanna gildi ekki á Íslandi meðan svona er ástatt, eins og margoft hefur komið fram, að við erum ekki tengd hinum sameiginlega raforkumarkaði Evrópusambandsins. Þess þá heldur að fara með þetta lögbundna leið. Ég vil bara ítreka að menn eiga að gera það. Orð hafa heyrst frá stjórnarþingmönnum um að menn muni svo sannarlega gera það ef þörf verði á. Hvenær er þörf? Það voru orð sem voru sögð hér í gær, að menn myndu ekki hika við að leita þessara leiða ef þörf væri á. Nú teljum við þörf vera á.
Sérlega virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir enn eina góða ræðu. Hann kom aðeins inn á mál sem hann gerði talsvert að umtalsefni í fyrstu ræðu sinni, sem er saga orkumálanna, ekki hvað síst með tilliti til Íslands, og tengsl þeirra við fullveldi landsins. Einhverjir myndu eflaust halda því fram að þetta væri óhófleg rómantík hjá hv. þingmanni og óhófleg þjóðrækni. En ég er ekki sammála því og langar að heyra álit hv. þingmanns á því hvort ekki séu einmitt sterk tengsl milli þeirrar áherslu sem fyrri kynslóðir lögðu á eignarhald á fallvötnum og nýtingu þeirra, framleiðslu orku hér innan lands, og svo efnahagslegs árangurs landsins og þess ótrúlega árangurs sem Ísland hefur náð, fyrir borgara þessa lands, í að bæta lífskjör jafnt og þétt. Saga Íslands á fullveldistímanum er nánast einsdæmi hvað varðar hraða framfara. Getur hv. þingmaður tekið undir það að þessi áhersla fullveldissinna á orkuna og nýtingu hennar hafi einmitt haft mjög verulegt praktískt og raunverulegt gildi en ekki bara rómantískt gildi; og að orkan sé og hafi reynst undirstaða atvinnuuppbyggingar á nánast öllum öðrum sviðum? Enda þarf orku til að knýja atvinnulífið áfram, skapa störf, búa til verðmæti og þar með tryggja betri lífskjör í landinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir hugleiðingarnar og spurninguna. Þetta átti að verða næsta ræða mín, nákvæmlega það sem hv. þingmaður var að spyrja um, þ.e. að tengja þetta betur við samfélagið í gegnum síðustu áratugi, frá því að við hefjum þá vegferð að virkja fallvötnin smám saman til hagsbóta fyrir landsmenn. Það byrjaði smátt en jókst, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni. Ég held því fram, og mun rökstyðja það í seinni ræðum mínum, að sterk tengsl, áþreifanleg tengsl, séu til staðar við byggðasögu landsins og eflingu byggða og raunverulega björgun byggðanna; þ.e. að virkjanirnar og uppbygging dreifikerfisins hafi í raun lagt mjög mikið af mörkum til bjargar byggð í landinu, í hinum dreifðu byggðum. Og einnig varðandi atvinnuuppbyggingu. Við höfum næstum alla lýðveldissöguna haft næga atvinnu, með örfáum undantekningum sem ekki spanna langan tíma. Það er fyrst og fremst, að mínu mati, virkjun fallvatnanna að þakka. Auðvitað hvílir samfélagið á fleiri sterkum stoðum eins og fiskveiðum. En þetta er stór þáttur og kannski höfum við ekki almennilega opnað augun fyrir því hversu stór þáttur þetta er í þessari sögu allri og mætti kannski tengja það enn þá betur.
Virðulegur forseti. Ég er ánægður með að hv. þingmaður skuli fallast á þessa túlkun mína. En er þá ekki óhætt að ætla að aðrir, til að mynda innan Evrópusambandsins sem leggur höfuðáherslu á að bæta úr stöðu orkumála hjá sér, geri sér grein fyrir þessari staðreynd líka, samspilsins milli orkuframleiðslunnar og annarrar verðmætasköpunar? Má þá ekki ætla í framhaldinu að í ljósi þess hve Evrópusambandið hefur gengið hart fram í málum sem eru miklu minni hagsmunamál fyrir sambandið, og nefnd hafa verið dæmi um það í þessari umræðu, að í svona stóru hagsmunamáli, undirstöðu svo margs annars í atvinnulífinu, muni Evrópusambandið sækja á? Og þar af leiðandi sé fráleitt fyrir okkur að kasta frá okkur þeim vörnum sem við höfum, þeim vörnum sem EES-samningurinn tryggir okkur þrátt fyrir allt á meðan við gefum það ekki frá okkur?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinni spurninguna. Jú, það er einmitt það sem ég ætlaði mér með því að færa þetta fram og mun gera það í seinni ræðum. Ég vil einnig benda á þau huglægu tengsl sem ég tel vera þarna á milli. Þegar svona lítil þjóð, sem má nánast kalla örþjóð, ákveður það upp úr 1960, þegar við vorum helmingi færri en í dag, að ganga í stórvirkjun á þeirra tíma mælikvarða, byggja upp dreifikerfi og selja orkuna til stóriðju, þá er það gert í sátt við þjóðina að því leyti til að menn sættust á þetta í því augnamiði að síðar meir, einhverjum áratugum síðar, myndi þetta gagnast þeim kynslóðum sem þá yrðu uppi. Það eru þau huglægu tengsl sem ég vil leiða fram í mínu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, þann sögulega fyrirlestur sem hann flutti okkur varðandi smávirkjanir í Skaftárhreppi og það frumkvöðlastarf sem þar var unnið, sem er mjög merkilegt og sýnir hvað menn hafa verið framsæknir í því ágæta sveitarfélagi og þeim landshluta. Mig langaði að spyrja hv. þingmann í þessu sambandi: Er það ekki áhyggjuefni að nú fjölgar mjög beiðnum og umsóknum um smávirkjanir og virkjunarkosti? Er það ekki áhyggjuefni út frá náttúruverndarsjónarmiðum? Nú kemur það spánskt fyrir sjónir að flokkur sem leiðir þessa ríkisstjórn, Vinstri grænir - eitt af þeirra aðalsmerkjum hefur verið umhverfisvernd og þeir hafa látið umhverfismál til sín taka. Á sama tíma eru þeir að innleiða þessa orkutilskipun sem felst í því að undirbúa jarðveginn fyrir það sem koma skal, þ.e. að við verðum þátttakendur í þessu markaðssvæði Evrópu hvað raforku varðar. Það er verið að stíga eitt og eitt skref og það er verið að stíga nokkuð stórt skref með þessari innleiðingu. Þá er allur jarðvegur tilbúinn varðandi sæstreng þegar hann kemur. Það eitt og sér mun náttúrlega ýta undir það að í landinu verði framleitt meira rafmagn, væntanlega með tilheyrandi umhverfisáhrifum. Mig langaði að velta þessu fyrir mér, af því að hv. þingmaður nefndi smávirkjanir í þessu sambandi, hvort hann telji ekki að það sé áhyggjuefni að virkjunarkostum muni fjölga mjög í framtíðinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hans spurningar og hugleiðingar. Hann spyr hvort mér þyki það áhyggjuefni að smávirkjunum sé hugsanlega að fjölga. Ég myndi ekki svara þeirri spurningu með já eða nei en vil benda á að hv. þm. Ólafur Ísleifsson lagði nýlega fram fyrirspurn fyrir ráðherra um fjölda leyfa sem gefin hafa verið út á vegum Stjórnarráðsins til að rannsaka og reisa og koma upp slíkum virkjunum sem eru undir 10 MW - það eru kannski heldur stórar virkjanir ef þær eru upp að 10 MW vegna þess að þessar smávirkjanir eru flestar einhvers staðar undir 2 MW og jafnvel langflestar undir 1 MW. Ef reisa á slíkar virkjanir mjög víða, litlar virkjanir sem hafa kannski mjög mikil áhrif á umhverfi sitt en skila í raun litlu afli, þá þarfnast það skoðunar í hverju tilviki fyrir sig. Ég myndi kannski helst vilja gjalda varhuga við að slík leyfi séu gefin á fárra hendur. Ég tel of langt seilst ef menn kaupa markvisst upp land í því augnamiði að virkja alla læki og sprænur sem finnast á tilteknu svæði. Það getur auðvitað verið mjög heppilegt fyrir dreifikerfið ef orka kemur inn á vissum stöðum þar sem stutt er í notendur, það getur styrkt dreifikerfi mjög mikið ef slík slíkar virkjanir eru reistar þótt smáar séu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef í sjálfu sér kannski ekki áhyggjur af þessum smávirkjunum, þ.e. þegar verið er að virkja bæjarlækinn eins og hv. þingmaður nefndi. Það eru þessar virkjanir sem eru undir 10 MW og þurfa þá ekki, ef ég skil þetta rétt, að fara í umhverfismat. Þeim umsóknum hefur fjölgað mjög mikið. Fyrirspurn hv. þm. Ólafs Ísleifssonar er mjög þörf og mikilvæg í þessu sambandi. Það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir umhverfisverndarflokk eins og Vinstri græna að mikil aukning komi til með að verða í raforkuframleiðslu, t.d. bara í vindorku en hún hefur mjög sjónræn áhrif í landslagi eins og við þekkjum. Allt skiptir þetta máli. Það er einhver ástæða fyrir því að menn hafa svo mikinn áhuga á þessu núna. Maður hlýtur að tengja það því að hér sé verið að stíga skref í átt að því að hægt verði að selja rafmagn til Evrópu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans seinni spurningu. Hann talar um áhyggjuefni fyrir umhverfissinna. Það er mesta áhyggjuefnið, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er ekki áhyggjuefni að einstakir bæjarlækir eða minni ár séu virkjuð. Það er ekki síður það sem hann nefndi einmitt og það er vindorkan; ef það fer úr böndunum og menn fara að reisa vindmyllur um allar koppagrundir, ef ekki verður haldið utan um það. Ég átti orðastað við hæstv. ráðherra hér fyrr í vetur um þetta og hún taldi ekki þörf á að smíða sérstakt lagaumhverfi um vindorkuver á þessum tíma. Ég tel að mikil þörf sé á því og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Við þurfum að vinna vel að þessu vegna þess að þetta er fyrirsjáanlegt. Stóraukning hefur orðið í Evrópu og við þurfum að búa okkur undir að þetta sé gert með skynsamlegum hætti með tilliti til umhverfisins.
Forseti vill geta þess að eftir fund forseta með formönnum þingflokka er samkomulag uppi um að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um.
Herra forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið í síðustu ræðu minni. Þá ræddi ég afleiðingar þess að orkufyrirtækjum var skipt upp með innleiðingu orkupakka eitt og tvö sem kristallast mjög í fyrirtækinu Hitaveitu Suðurnesja sem síðan var skipt upp í HS Orku og HS Veitur. Í fyrri ræðu minni ræddi ég hvernig að þessu var staðið og hvernig stjórnmálamenn stóðu ekki við það sem þeir lofuðu, sveitarstjórnarmenn í Reykjanesbæ þar sem Sjálfstæðisflokkurinn var með hreinan meiri hluta á þessum tíma. Svo að ég rifji það aðeins upp úr fyrri ræðu minni þá byrjaði Reykjanesbær að selja fasteignir sínar árið 2003 og þá höfðu menn áhyggjur af því að hluturinn í hitaveitunni yrði jafnvel seldur. Sveitarstjórnarmenn fullyrtu að svo yrði ekki gert. Annað kom á daginn og árið 2009 var Reykjanesbær búinn að selja allan sinn hlut í hitaveitunni. Þetta var upprifjun úr fyrri ræðu minni; ég tel þetta mjög mikilvægt inn í þessa umræðu, þ.e. hvaða afleiðingar markaðsvæðingin hefur haft fyrir þjóðina. Sporin hræða í þessum efnum. Það er sem sagt árið 2010 sem kanadískt fyrirtæki sem heitir Magma Energy, með leyfi forseta, er orðið eigandi að Hitaveitu Suðurnesja. Þar var þetta fyrirtæki í eigu sveitarfélaganna á Suðurnesjum byggt upp af þeim frá grunni og hafði mjög mikla þýðingu samfélagslega, t.d. hvað varðar dreifingu á heitu vatni. Þó að ákveðin svæði væru ekki arðbær var heitu vatni engu að síður dreift þangað og síðan rafmagni á vegum þessa sama fyrirtækis; að öðrum kosti hefði það ekki verið framkvæmt af einkaaðila. Þegar búið er að selja hitaveituna er það réttlætt með því að dreifikerfið verði áfram í eigu sveitarfélaganna undir nafninu HS Veitur. Menn þyrftu ekki að hafa áhyggjur af því að HS Veitur dreifikerfið yrði áfram í opinberri eigu. Fyrr var sagt að menn þyrftu ekki að hafa áhyggjur af því að hitaveitan yrði seld. Það stóðst ekki, hún var seld. Nú er komið að HS dreifikerfinu og þá segjast sveitarstjórnarmennirnir á þessum árum, 2010, að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því að það verði selt. Skoðum svo nánar. Árið 2008 er HS Veitur stofnað og það er í eigu sveitarfélaganna og Orkuveitu Reykjavíkur, sveitarfélaganna á Suðurnesjum. Árið 2013 byrjar síðan Reykjanesbær að selja hlut í HS Veitum. Þeir höfðu hins vegar lofað því að það yrði ekki gert og almenningur þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því, dreifikerfið yrði áfram í eigu almennings. Þarna er sem sagt hlutur seldur til einkafélags í einkaeigu. Síðan fylgja hin sveitarfélögin á eftir sem áttu minni hluti. Það sem er athyglisverðast við þetta allt saman er að menn lofa því að þetta komi ekki til með að gerast en það er ekkert staðið við það, bæði hvað varðar sölu á hitaveitunni og síðan dreifikerfinu. Hvort tveggja er selt þrátt fyrir gefin loforð um að það yrði ekki gert. Það er alvarlegur hlutur, herra forseti, þegar stjórnmálamenn koma fram við almenning með þessum hætti. Ég óttast mjög að það sama verði upp á teningnum í þessu máli. Búið er að lofa því að hér gerist ekkert í sæstrengsmálum nema Alþingi taki á því með sértækum hætti, það verði lög sem komi í veg fyrir það. Ég segi: Er ekki mjög líklegt að þessi lög verði afnumin fljótlega eftir að þau verða sett og hér verði ráðist í lagningu sæstrengs. Þá erum við orðnir aðilar að þessu sameiginlega markaðssvæði og þá erum við komnir undir hina sameiginlegu stofnun Evrópusambandsins sem er ACER og kemur til með að hafa ákvörðunarvald í okkar orkumálum. Ég velti þessu upp hér vegna þess að mikill samhljómur er þarna á milli, að mínu mati, og nauðsynlegt að þessi saga verði sögð. Ég mun ljúka henni í ræðu minni síðar í kvöld.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir áhugaverða ræðu sem er svona eins konar sögutenging eða söguskýring og kannski á þeim nótum að þeir sem ekki geta lært af sögunni eru eiginlega nauðbeygðir eða dæmdir til að endurtaka hana. Ég held að það sé hollt í þessu samhengi öllu að við skoðum svolítið söguna og hvernig hefur ræst úr málum þegar við höfum kannski stigið óvarlega til jarðar. Það hefur verið svolítið tilhneiging hjá okkur Íslendingum að verða brattir þegar kemur að nýjum hlutum og flýta okkur inn um gleðinnar dyr af því að það er svo gaman þegar eitthvað nýtt er að gerast. Það má vera að það sé kannski afleiðing þess að við erum alin upp til sjávar og sveita þar sem við öflum þegar fanga er von. Það er rýni í skýrslu í Bændablaðinu frá 12. apríl 2019 um hvað er að gerast í Noregi og hver afleiðingin verður af innleiðingu þessa orkupakka. Ég fór lítillega yfir þá skýrslu í ræðu minni í gær og það er svolítið í samhljómi við það sem hv. þingmaður kom inn á hér, að viðkomandi ríki munu ekki hafa ákvörðunarvald um hvert orkan verði seld. Ég held að það sé einfaldlega svo að ef við förum þessa leið þá er næsta víst að lögin sem verða sett í kjölfarið verði ekki bara afnumin heldur hafi þau raunverulega ekkert gildi þar sem þjóðaréttur stendur framar landsrétti. Mér þætti vænt um að fá smá endurgjöf frá hv. þingmanni á þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé nefnilega mjög mikilvægt að hafa þetta í huga í þessu sambandi og rifja aðeins upp það mál sem ég fjallaði um áðan, þ.e. sölu á Hitaveitu Suðurnesja. Hér var reynt, m.a. úr þessum sal, að tala fyrir því að koma í veg fyrir að þetta fyrirtæki yrði selt einkaaðilum. Stjórnvöld gerðu allt sem þau gátu á þeim tíma til að koma í veg fyrir þá sölu. Mönnum brá náttúrlega við að allt í einu væri stórt orkufyrirtæki, sem hafði verið í eigu almennings, orðið að einkafyrirtæki og þar af erlendra aðila. Þetta hafi aldrei gerst fyrr og auðvitað brá mönnum þegar þetta var orðið að veruleika og reynt var að koma í veg fyrir þetta. Skipuð var sérstök nefnd sem átti að leggja til leiðir o.s.frv. og þá væntanlega með lagasetningu. Hver var niðurstaðan? Það var ekkert hægt að gera og þess vegna segi ég að sú hætta er fyrir hendi að við verðum kannski í sömu sporum innan fárra ára að hér verði lagst í markaðsvæðingu stóru fyrirtækjanna á Íslandi. Menn segja kannski að það sé fjarlægur möguleiki, en ég held það hafi ekki hvarflað að nokkrum manni að Hitaveita Suðurnesja ætti eftir að verða einkafyrirtæki. Það var mikið afrek sveitarfélaganna á Suðurnesjum á sínum tíma að stofna fyrirtækið. En þetta varð að veruleika og þess vegna held ég einmitt að það sama gæti gerst í þessu máli þegar búið er að innleiða það sem þarf til að komast inn á þetta sameiginlega markaðssvæði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Já, ætlunin var að koma í veg fyrir sölu til einkaaðila. Það er ekkert skrýtið að sporin hræði þegar við höfum þessi dæmi ljóslifandi fyrir framan okkur. Á sama tíma er afar áhugavert að horfa til þess og kannski mjög hollt að horfa til þess þegar við höfum þó gert hlutina rétt. Ég kom inn á það áðan í andsvari við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson að í fylgiskjali IV við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið gerðu Íslendingar sérstakan samning þar sem rætt er um fiskveiðar og fiskvinnslu sem varðar eina af okkar stærstu auðlindum. Þar höfðum við vit á því af því að gríðarlega mikilvægt mál var undir. Ég er þeirrar skoðunar að í þessu máli sé auðlindin undir. Þeir sem hafa verið hér í þingsal og fylgst með umræðunni og hafa gefið gaum að þeim ræðum sem haldnar hafa verið um m.a. uppskiptingu orkufyrirtækja og skyldu um opinber og opin útboð í einkavæðingu og einkavæðingarferli á nýtingarrétti á auðlindum, sjá og geta lesið það eins og opna bók að þetta er það sem koma skal. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að það er vissulega svo að þetta mun verða staðan innan skamms tíma og í mjög fyrirsjáanlegri framtíð ef við bregðumst ekki við. Mig langar til að biðja hv. þingmann um að koma með endurgjöf á það [[Forseti hringir.]]hvort það væri ekki rétt að girða sig nú vel í brók með belti og axlabönd og gera þetta almennilega eins og við gerðum [[Forseti hringir.]]varðandi fiskveiðar og fiskvinnslu.
Herra forseti. Ég held að það sé alveg full þörf á því og vel mælt hjá hv. þingmanni að nauðsynlegt sé að fara leið sem komi til með að halda þannig að við þurfum ekki að glíma við einhverja óvissu um hvernig þessum málum verði háttað. Það vekur auðvitað spurningar, og við höfum rætt það hér áður, hvers vegna stjórnvöld vilja ekki fara þá leið sem er fær og er besta leiðin. Þeir álitsgjafar sem hafa gefið álit sitt, sérfræðingar í lögum, bæði fyrir utanríkismálanefnd og á öðrum vettvangi hafa einmitt bent á þetta, að ekki sé verið að fara bestu leiðina. Þá veltir maður fyrir sér, hvers vegna? Hver er ástæðan? Hún hlýtur einfaldlega að vera sú að mikill þrýstingur er frá þessum orkufyrirtækjum og þeim sem hafa í hyggju áform um orkuvinnslu hér á landi, vindorku, virkjanir undir 10 megavöttum o.s.frv. Það hlýtur að vera mikill þrýstingur frá þessum aðilum í þá veru að ekki sé verið að loka fyrir það að við komum til með að verða þátttakendur á þessu sameiginlega markaðssvæði. Því að þá væri verið að kippa stoðunum undan þeim fyrirtækjum, þeim fjárfestum sem hafa þessi áform í hyggju ef þeir sjá fram á það að komin er varanleg undanþága um það að við verðum ekki þátttakendur í þessu. Ég held því að þetta sé kjarni málsins, þ.e. þessi færa leið. En það er einhver ástæða fyrir því að stjórnvöld vilja ekki fara þá leið. Því er haldið fram að það sé vegna þess að menn óttist að EES-samningurinn sé í hættu. Ég held að það sé algjör fyrirsláttur.
Hæstv. forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með þessa umræðu um framtíðarskipan orkumála í Evrópu. Hvers er að vænta? Hvað svo? Hvað gerist í framtíðinni, þ.e. við fjórða, fimmta og jafnvel sjötta orkupakka, eða hversu margir sem þeir verða? Mig langar til að gera að umræðuefni mínu grein eftir Dale nokkurn Keating, sem er fréttaritari Forbes. Í grein sem hann ritaði, þann 9. apríl sl., er farið stuttlega yfir áform núverandi orkumálastjóra Evrópusambandsins sem við þekkjum úr þessari umræðu, Miguel Arias Cañete. Mig langar að fara yfir innihald þessarar greinar í lauslegri þýðingu; ég vona að mér farist þýðingin ekki mjög illa úr hendi en bið menn að virða það við mig þar sem þetta er gert á hlaupum. Í greininni segir að þrátt fyrir að völd hafi stöðugt flætt frá höfuðborgum aðildarríkja Evrópusambandsins til Brussel síðustu tvo áratugi, í Evrópubandalaginu, hafi verið ákveðin lykilmál sem Evrópusambandið hafi ekki getað snert á miðað við þær samþykktir sem eru í gildi. Það snerti m.a. samningagerð, varnarmál, menntamál, heilsugæslu og orku- og skattamál - sérstök áhersla er á orku- og skattamál. Í dag, segir Keating í greininni frá 9. apríl sl., tóku þeir þá áhættu að stíga yfir þessa línu sem varðar þessi atriði, þ.e. að reyna að ná ítökum og stjórn á þessum síðustu tveim atriðum, sem eru skattar og orkumál. Hann ræðir um það í greininni að í samhengi við árlega yfirferð á orkubandalagi sambandsins séu áætlanir uppi um að sameina lönd sem eru ótengd orkukerfi sambandsins. Evrópuráðið hefur haft uppi áform um að hverfa frá kröfunni um að einróma samþykki allra 28 landanna í Evrópusambandinu, um að gera breytingar á orku- og skattalöggjöf, sé ráðandi, þ.e. að einróma samþykki sé forsendan. Í krafti þess gerir tillagan ráð fyrir því að slík kosning myndi færast yfir í meirihlutakosningu sem myndi í grunninn byggja á atkvæðaafli sem byggt væri á fólksfjölda. Það væri fólksfjöldi en ekki aðildarríkin sjálf sem myndi ráða þessu. Þessi ágæti maður, orkumálastjóri Evrópu, Miguel Arias Cañete, talar á blaðamannafundi um að krafan um einróma samþykki sé algjörlega úr sér gengin - þ.e. þetta meirihlutalýðræði sem við þekkjum innan landanna. Hann talar um að koma þurfi á þeirri reglu að sá sem mengi borgi og talar um að Evrópusambandið dæli opinberum fjármunum, upp á 5 milljarða evra á ári, til að vega upp á móti notkun jarðefnaeldsneytis og með því sé hvatt til að nýta betur endurnýjanlega orkugjafa, og að ráðið sé margsinnis búið að reyna að breyta þessu fyrirkomulagi á orkulöggjöfinni og skattamálum og hann telur að best væri að koma því líka til Brussel. Hann talar um að löggjöfin bjóði ekki beint upp á það en notar þýska orðið „Passerelle“ sem er eins konar hengibrú, þ.e. að komast yfir þessa löggjöf [[Forseti hringir.]]um að það þurfi einróma atkvæði með einhvers konar stökki. Þessu er ansi áhugavert að velta fyrir sér. Hvað bíður? Þetta er hluti af þeirri stefnu sem Evrópusambandið er að móta.
Forseti minnir á tímamörk.
Hæstv. forseti. Við höfum um nokkurn tíma kallað eftir ákveðnum skýringum úr þessum ræðustól, sérstaklega þingmenn Miðflokksins. Telur hv. þingmaður að á einhverjum tímapunkti hafi fylgjendur þess að innleiða þriðja orkupakkann í lög á Íslandi svarað með einhverjum hætti því sem þingmaður veltir upp varðandi fjórða orkupakkann og það sem fram undan er? Í ljósi sögunnar er, held ég, nauðsynlegt að velta fyrir sér hvað fleira sé í pípunum þegar kemur að orkumarkaðnum og ekki bara honum heldur ýmsu öðru sem við erum að innleiða. Ástæðan fyrir því að ég segi þetta er að innleiðing orkupakka tvö eða annarrar tilskipunar um orkumál gerði að verkum að Evrópusambandið sá sér ekki fært að veita okkur undanþágu, alla vega ekki á þeim tíma, frá orkupakka þrjú. Þegar við vorum að innleiða orkupakka tvö eða aðra orkutilskipunina hefðum við þurft að vita meira um hvað var í orkupakka þrjú og hugsanlega velta fyrir okkur hvaða afleiðingar það hefði ef við tækjum hann, og svo núna fjórða þegar við erum komin að því að innleiða orkupakka fjögur. Er ekki sanngjarnt, ef hægt er að nota það orð hér í þessum sal, að ætlast til þess að fylgjendur leggi spilin á borðið um hvað er fram undan í frekari löggjöf af hálfu Evrópusambandsins, í það minnsta þeirri löggjöf sem liggur fyrir? Nú höfum við séð að Norðmenn virðast hafa fengið kynningu á orkupakka fjögur sem er meiri en sú kynning sem alþingismenn hafa fengið hér á Íslandi. Nú er spurning hvort ekki sé rétt, hreinlega, að fresta þessari innleiðingu og velta fyrir sér hvað komi í næsta pakka og geta þá tekið ákvörðun sem byggist á heildstæðri yfirsýn yfir það sem er á borðinu og það sem er væntanlegt þannig að menn geti metið málið í heild.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Jú, það er akkúrat málið og til þess er leikurinn gerður með þessari ræðu og reyndar mörgum öðrum sem áður hafa verið fluttar. Ég er að reyna að skyggnast inn í fimmta orkupakkann, ég er að reyna að taka sýnina aðeins lengra. Hér hefur aðeins verið rætt um fjórða orkupakkann og það sem kann að finnast í honum og í þeim þriðja reyndar líka. Hér hefur engin umræða fengist við þá sem eru fylgjendur pakkans um það hvers sé að vænta. Annaðhvort er það vegna þess að menn hræðast umræðuna og vita ekki hvernig þeir eigi að fylgja máli sínu eftir eða að menn hafa hreinlega ekki kynnt sér það. Ég tel það nú ólíklegt vegna þess að hér er mikið og gott val frómra manna og kvenna sem eru vel upplýst í flestum málum. Það fær mann til að velta fyrir sér hvers vegna í ósköpunum fólk vilji ekki - af því að nú höfum við verið í dagsbirtu sem er nýlunda í þessari umræðu, fólk hefur getað verið hér að degi til og tekið þátt í þessari umræðu: Af hverju vill fólk ekki ræða það sem fram undan er? Ég held að það sé alveg hárrétt og ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að auðvitað væri eðlilegt að lögð væru á borð fyrir þingmenn drög að orkupakka fjögur, í það minnsta, svo að við gætum kynnt okkur hvers er að vænta og gætum þá tekið upplýsta ákvörðun um það hvort það sé eitthvað í framtíðinni sem við þurfum hreinlega að taka afstöðu til við afgreiðslu þessa máls.
Hæstv. forseti. Allt frá árinu 2016 hefur Evrópusambandið unnið að þessum fjórða orkupakka og farið í gegnum ákveðið ferli með hann innan sinna raða. Það kemur fram í svari frá utanríkisráðuneytinu, við spurningu sem ég lagði fram, að búið er að afgreiða, held ég, fjórar af átta gerðum sem eru í þessum fjórða orkupakka. Hinar fjórar, ef ég man þetta rétt, eða restin, eru í einhvers konar ferli innan Evrópusambandsins. Líkt og Norðmenn virðast hafa höfum við væntanlega aðgang að þessum gerðum öllum. Er þá ekki rétt að menn staldri við og kynni fyrir þingmönnum hvað er þarna á ferðinni, hvort sem það mun taka einhverjum verulegum breytingum eða ekki? Ég kannast ekki við að í svörunum frá utanríkisráðuneytinu hafi verið minnst sérstaklega á að þessar gerðir hafi tekið einhverjum breytingum. En það er kannski eðlilegt að það komi ekki fram heldur. Það sem ég er að segja er að þessar breytingar sem byrjað var á 2016 eru á fullri ferð inni í kerfinu. Norðmenn virðast vera búnir að fá einhvers konar kynningu á þessu. Það kemur fram hjá utanríkisráðuneytinu, í svari til mín, að búið er að skipa einhvern samráðshóp eða starfshóp til að fara yfir þennan fjórða orkupakka. Ég held að það væri rétt að fá kynningu, áður en lengra er haldið, á því hvað er í pípunum, hvað þessar gerðir sem búið er að samþykkja innihalda og hvað stendur í gerðum sem eru í ferli innan Evrópusambandsins, eða hverju þær muni breyta. Fyrst við vitum að þetta er „tilbúið“ eða er á góðri leið með að verða allt samþykkt er eðlilegt að við óskum eftir því að fá kynningu á þessu samhliða því sem verið er að afgreiða þennan þriðja orkupakka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir andsvarið. Ég held að það sé algjört lykilatriði að við skoðum svolítið betur á hvaða vegferð við erum og hvað er fram undan. Það er mín sannfæring að eftir því sem maður kynnir sér málið betur komist maður að þeirri niðurstöðu að þetta henti okkur engan veginn. Þessi meginlandshugmyndafræði, sem getur vel átt við í Evrópu, hentar okkur Íslendingum ekki. Ég undrast alltaf meir og meir af hverju við erum með þetta mál á dagskrá og eyðum öllum þessum tíma í það þegar það væri leikur einn að fresta því og koma með gögn fyrir þingmenn til að kynna sér, rýna betur í lagatexta, kanna betur hvaða leiðir væri hentugt fyrir okkur að fara. Það væri þá sáttamiðlun í þessu máli. Við Miðflokksmenn höfum lagt það til að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og höfum stutt það góðum rökum. En við gætum sætt okkur við að málinu yrði frestað og lögð yrðu á borðið frekari gögn sem við gætum kynnt okkur og að sjálfsögðu aðrir þingmenn líka, sem yrði þá til þess að við gætum tekið umræðu í breiðari hópi en hér er um þessi mikilsverðu mál sem varða auðlindir okkar allra.
Hæstv. forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með vangaveltur varðandi hinn svokallaða fjórða orkupakka í framhaldi af spurningum eða því sem við vorum að velta fyrir okkur, ég og hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson. Málið snýst að sjálfsögðu um það að nú þegar er ljóst að hinn svokallaði fjórði orkupakkinn, eða hvað við köllum hann, liggur fyrir. Það er að vísu ekki búið að ganga formlega frá honum að öllu leyti innan Evrópusambandsins. En finna má á netinu plagg sem inniheldur líklega um 1.000 blaðsíður af lýsingum á því hvað þessi pakki inniheldur. Við höfum líka haft í höndunum skýrslu eða álit sem unnið var í Noregi um þennan fjórða orkupakka. Ég beindi ákveðnum spurningum til utanríkisráðuneytisins um fjórða orkupakkann og svörin við þeim spurningum eru frekar almenns eðlis. Þetta eru sex, sjö spurningar, m.a. um hvaða helstu breytingar séu í fjórða orkupakkanum, hvaða áhrif þær hafi á íslenskan raforkumarkað. Ég hefði gjarnan viljað að svarað væri nánar um efnisinnihald þessa pakka því það er algerlega ljóst að innihald hans hefur legið fyrir í töluverðan tíma því að árið 2016 er hann í rauninni lagður fram eða vinna hafin við hann. Þar af leiðandi ætti sú stefna sem er í þeim pakka að vera ljós þeim sem hafa kynnt sér hana. Enda kemur fram í svari utanríkisráðuneytisins að sérstakur starfshópur hefur verið settur af stað við hagsmunagæslu og samráð varðandi innleiðingu fjórðu orkupakkans. Við hljótum því að spyrja: Hvers vegna er ekki hægt að upplýsa okkur þingmenn almennilega um hvað er í þessum fjórða orkupakka? Hvaða skref eru tekin þar umfram það sem er í þriðja orkupakkanum sem við erum núna að fjalla um? Hvers vegna eru þessir pakkar ekki teknir saman og horft á þá sem eina heild og þannig komist að því hvort heildarniðurstöðurnar úr þessum tveimur pökkum, þrjú og fjögur, séu þess eðlis að við ættum að staldra við núna? Við eigum að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá þær undanþágur eða leitast eftir þeim sem við mögulega getum. Þetta eru svolítið sérstök vinnubrögð, finnst mér, í ljósi þess að núna er fjórði orkupakkinn í kynningu. Þar af leiðandi hljóta þingmenn - ég velti fyrir mér hvort þingmenn stjórnarmeirihlutans séu búnir að fá einhverja kynningu á fjórða orkupakkanum fyrst þeir eru það áfjáðir í að innleiða þann þriðja. Ég ætla rétt að vona að það sé ekki slíkt kæruleysi í gangi að menn hafi ekki áhuga á að vita hvað er í þeirri viðbót sem þar kemur. Miðað við norsku skýrsluna sem unnin var um þennan fjórða pakka er alveg ljóst að verið er að grípa áfram inn í sjálfsákvörðunarrétt ríkjanna um það hvernig verður farið með orkuna. Það er ekkert sem hefur komið fram - ég held reyndar að enginn hafi haldið því fram að Evrópusambandið ætli sér að eignast með einhverjum hætti yfirráð eða ná yfirráðum yfir jarðhitanum eða fallvötnunum - en hvernig þau eru nýtt, í hvað orkan fer, á hvaða verði orkan er seld, hvert hún fer og annað, er alveg augljóst að það er stefna Evrópusambandsins að hinn sameiginlegi EES-markaður verði ein samfella þegar að þessu kemur. Í norsku skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Í reglugerðinni er mælt fyrir um frekari ákvæði sem skiptir máli fyrir viðskipti yfir landamæri. Markmiðið er að tryggja meginregluna um vel samþættan raforkumarkað. Þetta þýðir að allir þátttakendur í sameiginlega orkuneti ESB verða að hafa jafnan aðgang að mörkuðum. Enn fremur er almennt ákvæði um flutningsgetu og flöskuhálsstjórnun. Þar segir m.a. að innflutningur og útflutningur á raforku megi ekki vera takmarkaður af innlendum þáttum.“ Er hægt að líta svo á að þessir innlendu þættir séu t.d. innviðir eða uppbygging raforkukerfisins?
Virðulegi forseti. Mér þótti ákaflega áhugavert að heyra hv. þingmann nefna sambandið við fjórða orkupakkann og þá staðreynd að því hafi öllu, að því er virðist, verið sópað undir teppið þrátt fyrir að fyrir liggi 1.000 blaðsíðna skýrsla um innihald þess pakka. Þetta er sérstaklega áhugavert og í raun undarlegt í ljósi þess að einn helsti rökstuðningur stuðningsmanna þriðja orkupakkans fyrir innleiðingunni nú er að vísa í svokallaða orkupakka tvö og eitt og að þetta sé eðlilegt ef ekki óhjákvæmilegt framhald af innleiðingu þeirra pakka. Þá skyldi maður ætla að þegar verið er að berjast fyrir innleiðingu fjórða pakkans sem lið í einhverju heildarferli á innleiðingu slíkra pakka myndu menn upplýsa Alþingi um hvers sé að vænta í næsta skrefi, hvað felist í orkupakka fjögur og þeirri innleiðingu á honum sem við megum þó væntanlega gera ráð fyrir að núverandi ríkisstjórn muni rökstyðja á sama hátt og hún rökstyður nú innleiðingu þriðja pakkans. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður hafi haft tækifæri til að lesa allar þær 1.000 blaðsíður, ef til vill gefst tækifæri til þess áður en umræðu lýkur. Miðað við það sem hv. þingmaður hefur séð, hvernig í ósköpunum stendur á því að núverandi ríkisstjórn virðist vilja þagga niður tilvist fjórða orkupakkans og þá staðreynd að hann og svo væntanlega sá fimmti séu væntanlegir innan skamms?
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég held að það sé alveg ljóst að það er ekki í mínum verkahring eða ég hef ekki getu til að útskýra hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir hafa ekki áhuga á að leggja megininnihald þessa fjórða orkupakka á borðið fyrir þingmenn. Mér finnst í rauninni mjög sérstakt ef grandvarir þingmenn stjórnarmeirihlutans ætla að láta þennan þriðja orkupakka fara hér í gegn með þá vitneskju að fyrir liggur plagg sem kallast fjórði orkupakkinn, reyndar stundum kallaður vetrarpakkinn, þar sem útlistuð eru næstu skref varðandi þennan orkumarkað sem Evrópusambandið ætlar að gera einn og samleitan eins og þeir kalla þetta. Ég held því að það sé í rauninni bara skynsamlegt að óska eftir því að gert verði hlé á þessari umræðu þannig að iðnaðarráðherra geti útskýrt og lagt fyrir alþingismenn, bæði stjórn og stjórnarandstöðu, hvað felst í þessum fjórða orkupakka. Miðað við þær lýsingar sem ég vitnaði í áðan úr norsku skýrslunni - nú er það kannski það eina plagg sem við höfum í höndunum núna eða það sem maður hefur náð að kynna sér lítillega - er að þarna er verið að gera býsna stórar breytingar á að ná tökum á því hvernig raforkan er flutt yfir landamæri, hvernig raforkan er flutt innan ríkja, hvaða kröfur eru gerðar til innviða og þess háttar. Ég held því að mjög mikilvægt sé að við stöndum býsna fast á því og höldum því til streitu hér í þessum ræðustól að varpað verði einhverju ljósi á hvað í fjórða orkupakkanum felst áður en næstu skref verða tekin.
Virðulegur forseti. Það er varla hægt að draga aðra ályktun en þá að ríkisstjórnin sé með sínum eigin rökum í umræðu um þriðja orkupakkann að veikja samningsstöðu Íslands, stöðu gagnvart Evrópusambandinu með tilliti til þess fjórða. Þó að ég hafi ekki frekar en hv. þingmenn haft tækifæri til að lesa þessa 1.000 blaðsíðna skýrslu og bíði enn eftir því að stjórnvöld upplýsi okkur um hvers sé að vænta í þessum fjórða orkupakka þá skilst mér að hann feli m.a. í sér að enn lengra sé gengið í því sem stefnt er að með þriðja pakkanum og jafnvel það langt að farið sé að skilgreina landsvæði með tilliti til orkuframleiðslu frekar en lönd. Með öðrum orðum, tekið er enn stærra skref í að setja þjóðríkin út úr myndinni hvað þetta varðar. Það hlýtur að vekja okkur til umhugsunar um hætturnar sem fylgja því að innleiða þriðja orkupakka nú. Eða telur hv. þingmaður þetta rétt mat hjá mér?
Virðulegur forseti. Já, matið er rétt. Hv. þingmaður sagði í fyrra andsvari að það þyrfti að upplýsa hvað felst í þessum fjórða orkupakka. Það er nákvæmlega það sem er eðlilegt að gera vegna þess að það er pínuóhugnanlegt í rauninni, ég ætla leyfa mér að nota það orð, að þingmenn ætli sér hugsanlega að samþykkja innleiðingu á orkutilskipun frá Evrópusambandinu vitandi það að næstu tilskipanir eru tilbúnar, vitandi það að fyrir liggur hvert næsta skref verður, að menn ætli sér að samþykkja það án þess að vita hvað felst í framhaldinu. Mér finnst það býsna óhugnanlegt vegna þess að þá eru menn einhvern veginn að loka á þá staðreynd að upplýsingarnar eru til. Við þurfum hins vegar að fá þær upplýsingar. Við þurfum að geta rýnt þær, við þurfum að fá þær gagnrýndar þannig að menn geti velt fyrir sér hvað þetta þýði nákvæmlega. Ég velti líka fyrir mér hvort einhver von sé til þess að einhver íslenskur fjölmiðill hafi getu til að kynna sér þetta og kafa ofan í þessi mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágæta ræðu. Þarna erum við að nálgast það að einhverju marki sem ég hef kallað: Og hvað svo? Hvað tekur við að innleiddum þriðja orkupakka? Það er þannig að þegar formaður utanríkismálanefndar segir í viðtali að það sé í sjálfu sér ekki annað hægt en að innleiða orkupakka þrjú af því að orkupakki tvö falli úr gildi við innleiðinguna, ef ég skildi formanninn rétt - ég held ég sé ekki að leggja henni efnislega orð í munn, þ.e. hv. formanni utanríkismálanefndar - þá hlýtur að blasa við okkur sú spurning: Erum við komin á einhvers lags færiband, í einhvern einstefnuloka þar sem næst mæta embættismennirnir og flagga framan í okkur pakka fjögur af því að við innleiddum pakka þrjú svo prýðilega vel með hefðbundnum hætti án allra fyrirvara, með þeim rökum að við hefðum staðið okkur svo vel í innleiðingu annars orkupakkans, að það væri engin ástæða til að vera að líta til neinna undanþágna fyrir okkur? Síðan þegar orkupakki fjögur væri kominn, þá kæmi orkupakki fimm hingað inn með sömu rökum. Þetta hljómar auðvitað eins og einhver útúrsnúningur og hræðsluáróður. En er þetta ekki staðan sem blasir dálítið við okkur ef við horfum dálítið köldum augum á málið? Rökin sem lögð eru fyrir þingmenn eru meira og minna þeirrar gerðar að ekki er mikið lagt upp úr því að útskýra fyrir okkur þingmönnum, sem efumst um innleiðinguna, eða almenningi sem fylgist með hvað sé í þessu fyrir okkur. Deilir hv. þingmaður þeirri skoðun með mér, að við séum að því er virðist á einhvers lags færibandi sem mun færa okkur fjórða og fimmta pakkann með sama hætti og þann þriðja?
Hæstv. forseti. Það kom fram í ræðu minni í gær að færibandið er búið að vera í gangi og skammtarinn á spægipylsunni hefur verið býsna virkur. Þegar við innleiddum orkupakka tvö, eða aðra raforkutilskipunina, þá gerðum við það svo glæsilega að eftir því var tekið og svo glæsilega að það voru ein af helstu rökunum hjá Evrópusambandinu gegn því að veita Íslandi undanþágu frá orkupakka þrjú, þ.e. að við hefðum innleitt orkupakka tvö svo glæsilega og gengið jafnvel lengra í þeirri innleiðingu en kröfur voru til. Og jafnframt erum við farin að framleiða það mikið rafmagn að við uppfyllum ekki lengur einhver tilbúin viðmið hjá Evrópusambandinu um hvað telst lítið raforkukerfi. Það sem við vitum hins vegar er að þessir pakkar halda áfram að koma. Nú vitum við að orkupakki fjögur liggur fyrir. Það er búið að birta hann. Hann var í rauninni settur í gang árið 2016, hann er til umfjöllunar hjá Evrópusambandinu. Það er verið að kynna hann hjá hagsmunaaðilum, ef má orða það þannig, í það minnsta virðist norska ríkisstjórnin hafa fengið einhverja kynningu á honum. Því er eðlilegt að við förum fram á það að kafað sé ofan í það hvað er í þessum fjórða pakka fyrst hann er tilbúinn, til þess að við lendum ekki í þeirri stöðu að þegar hugsanlega verði búið að samþykkja orkupakka þrjú þá komi niðurstaða um að við hefðum gert það svo glæsilega og vel að við gætum ekki annað en samþykkt líka orkupakka fjögur. Við í það minnsta getum tekið ákvörðun í dag ef við setjumst yfir þennan fjórða pakka. Þá væri hægt að taka meðvitaða ákvörðun um það hvað yrði í framtíðinni. Hvað er þarna handan við hornið, hvað er það sem Evrópusambandið er við það að ganga frá hjá sér? Við getum gert það ef við stöldrum aðeins við. Ef við gerum það ekki finnst mér það í rauninni svolítið kæruleysi að ætla að fara að samþykkja þetta [[Forseti hringir.]]án þess að kafa ofan í það hvað er í pakka fjögur þegar hann liggur á borðinu.
Herra forseti. Ég held að þetta sé einmitt svona endurómur, orð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, þau endurómi áhyggjur margra þegar hann lýsir því hvernig hann sjái fyrir sér að fjórði og fimmti og síðari pakkar komi hingað inn eins og á færibandi. Það er ekkert í meðförum málsins sem snýr að innleiðingu þriðja orkupakkans sem gefur tilefni til þess að sérstakar varnir verði reistar á síðari stigum umfram það sem gert hefur verið nú þegar gagnvart þriðja orkupakkanum og virðist tiltölulega haldlítið þegar grannt er skoðað. Þekkir hv. þingmaður í ljósi fyrri starfa sinna einhver sambærileg dæmi um að við höfum farið okkur [[Forseti hringir.]]of hægt í að sækja undanþágur, eða þá að þær hafi verið útfærðar með þeim hætti að þær hafi ekki haldið þegar á reyndi?
Virðulegi forseti. Ég held að nærtækasta dæmið sé þetta með ófrosna kjötið, að þar hafi menn haldið að þeir hefðu sterkara land undir fótum en þeir höfðu þegar á reyndi. Það sem ég hef áhyggjur af er: Mun fjórði orkupakkinn leiða af sér t.d. það að krafa verði um frekari markaðsvæðingu raforkunnar? Verður gerð krafa um að verðlagningin verði ákveðin með einhverjum öðrum hætti en í dag? Er framhald á því hverjir sýsla með leyfisveitingar og þess háttar? Ef það er rétt - og nú ætla ég að leyfa mér að segja ef - ef það er rétt að í þessum fjórða orkupakka sé kveðið á um að inn- og útflutningur raforku megi ekki vera takmarkaður af innlendum þáttum, þá þurfum við að fá það á hreint, virðulegi forseti, hvaða innlendu þættir það eru? Eru það innlend lög og reglur? [[Forseti hringir.]]Er það flutningskerfið? Eða hvað er það sem þarna er, því að það hefur komið fram að þetta sé í þeim pakka?
Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði um þennan fjórða orkupakka. Ég er alveg sammála því að við eigum kannski að fara að horfa svolítið til framtíðar - hverjar hugsanlegar afleiðingar geta verið - í stað þess að horfa til orkupakka eitt og tvö. Ég vil þó segja fyrst að norski verkamannaflokkurinn var búinn að samþykkja í þriðja orkupakkanum að settir yrðu átta lagalegir fyrirvarar. Síðan hefur ekkert spurst til þeirra. Ég er að velta fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi hugmynd um hvað varð af þeim. Hitt er svo annað mál að hv. þingmaður ræddi hér að ekki hefðu neinir íslenskir fjölmiðlar veitt fjórða orkupakkanum athygli. Þó er ég hér með grein sem er úr Bændablaðinu, sem fær nú opinbera auglýsingu. Þeir eru þó altént með umfjöllun um fjórða orkupakkann, tala um hann sem kolsvarta skýrslu. Mín spurning í framhaldinu er vangavelta um að ekki er lengur talað um sjálfstæð ríki, þegar við erum tengd, heldur er talað um svæði. Við munum sem sagt tilheyra svæði en við munum ekki vera sem sjálfstætt ríki inni í þessu vöruskiptadæmi, vil ég segja, sem mun eiga sér stað. Ég ætla aðeins að fá hv. þingmann til að varpa ljósi á þetta.
Virðulegur forseti. Ég ætla að biðjast afsökunar á því að hafa ekki nefnt Bændablaðið áðan. Það er alveg hárrétt að Bændablaðið fjallaði um þessa norsku skýrslu og gerði það ágætlega. Það birti, ef ég man rétt, hlekk inn á hana, eða alla vega fann ég þann hlekk einhvers staðar. Það er rétt að það er alla vega einn fjölmiðill sem hefur lagt í að kynna sér þennan fjórða orkupakka. Ég held að við hljótum að biðla til þingmanna að staldra við og afla sér upplýsinga um hvað er í þessum þúsund blaðsíðum sem gæti haft áhrif á Ísland. Það er rétt hjá hv. þingmanni að í þessari skýrslu kemur fram - ég man reyndar ekki vefsíðuna en ég hef séð þetta annars staðar, þar sem talað er um að í orkupakka fjögur sé hætt að tala um ríki heldur svæði. Það er búin til, ef ég man rétt, einhvers konar stofnun, svæðisstofnun, sem sér um umsýslu og þess háttar á því svæði öllu saman. Þróunin í þessum málum heldur greinilega áfram. Spurningin er bara: Viljum við færa þá stöðu - ég veit ekki hvort það er rétt, virðulegur forseti, að nota orðið vígstaða - eða þann stað sem við erum á í dag frá því að geta sent málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar eitthvað fram í tímann þar sem við vitum í raun ekki nógu vel hvað það er sem er í boði. Þá verður væntanlega of seint að bregðast við þessu vegna þess að rökin verða þau sömu og við orkupakka tvö eða raforkutilskipunina, að við séum búin að innleiða og þar með viðurkenna að þetta ferli eigi sér stað. Ég held að það sé mjög mikilvægt, hv. þingmaður, að staldra við og kanna betur hvað felst í þessum svæðisskrifstofum eða stofnunum sem á að setja upp og hvort slíkt hefði áhrif á Ísland. Það er eitt margra atriða sem þyrfti að kanna.
Hæstv. forseti. Þetta er nefnilega býsna áhugavert þegar maður fer að lesa aðeins lengra í þessari grein sem birtist í Bændablaðinu. Fyrir það fyrsta er ACER ætlað að tryggja þetta frjálsa flæði orku og þá sérstaklega frá þeim sem hafa lágt raforkuverð yfir á þau svæði sem hafa hátt. Við getum ímyndað okkur hvernig það endar. Það er einmitt ekki talað lengur um þessi sjálfstæðu ríki. Ég hnaut sérstaklega um það að viðkomandi ríki munu ekki lengur hafa ákvörðunarvald um hvert orkan verður seld. Mér finnst það svolítið alvarlegt, af því að við erum ekki enn búin að setja okkur orkustefnu hér á landi. Við þyrftum eiginlega að setja okkur orkustefnu. Síðan gætum við farið að huga að því hvernig og hvenær við ætlum að senda okkar dýrmætu orku úr landi.
Hæstv. forseti. Sú innleiðing sem á sér stað með orkupakka þrjú - við erum að innleiða þessar gerðir og innleiða um leið viðmiðin, stefnuna, tækin og tólin sem tilheyra þessum gerðum, burtséð frá því hvort við munum einhvern tímann tengjast Evrópu með sæstreng eða ekki. Við erum að innleiða þessar tilskipanir og þeir fyrirvarar sem hér eru nefndir eru, eins og aðrir hafa sagt, fyrst og fremst til heimabrúks. Sama verður að sjálfsögðu með orkupakka fjögur: Ef við innleiðum þær gerðir sem þar bíða okkar erum við að sjálfsögðu að innleiða þá ábyrgð að fylgja þeim eftir og sjá til þess að samningurinn við Evrópska efnahagssvæðið virki eins og hann á að virka, þar á meðal skv. 7. gr. þar sem talað er um að menn eigi að sjá til þess að hann virki sem heild.
Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað fá tækifæri til að eiga orðastað í þessum umræðum, meira en raun ber vitni, við stuðningsmenn þessa máls. Í Morgunblaðinu í dag er grein eftir einn þeirra stuðningsmanna, hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur. Ég tel þessa grein ritaða af heilindum, vandvirkni og samviskusemi og ætla að mér leyfist að fjalla nokkuð um efni hennar. Í upphafi er rakið starf utanríkismálanefndar í þessu máli. Þar segir, með leyfi forseta: „Málsmeðferð þriðja orkupakkans á sér engin fordæmi meðal annarra EES-mála hérlendis hvorki sú mikla vinna sem átti sér stað innan ráðuneytanna né sú umfangsmikla vinna og umræða sem átt hefur sér stað innan þings. Öllum steinum hefur verið velt við við skoðun málsins …“ Ég vil leyfa mér að segja að hér er kannski fullmikið sagt í ljósi þess að ákaft hefur verið kallað eftir því, m.a. af þeim sem hér stendur, að lögð verði fram ítarlegri gögn í þessu máli en fyrir liggja, þar á meðal lögfræðilegt álit um þá leið sem varð ofan á af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. að innleiða orkupakkann með því sem kallað er lagalegur fyrirvari. Reyndar stendur yfir leit að þeim lagalega fyrirvara, eftir því sem best verður séð, og verður fróðlegt að sjá hann þegar hann loks birtist. Þá segir um innleiðingu orkupakkans í íslenskan landsrétt, eins og lagt er upp með, með leyfi forseta: „Innleiðing þriðja orkupakkans í íslenskan landsrétt, á þann hátt sem lagt er upp með, er ekki aðeins hættulaus, heldur eru reglur hans til hagsbóta fyrir Íslendinga vegna aukinnar neytendaverndar og reglna sem stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila, sem ætti almennt að stuðla að lægra verði.“ Hér er nú ekki hægt annað en að gera nokkrar athugasemdir. Í fyrsta lagi er vísað til aukinnar neytendaverndar. Á nefndarfundi sem ég sat - ég reyndar man ekki hvort það var í hv. utanríkismálanefnd, þar sem ég sat nokkra fundi, eða í atvinnuveganefnd, þar sem ég á sæti - voru gestir sem þekkja til inntir eftir þessari neytendavernd. Þá kom það svar að það sem helst vantaði upp á aukna neytendavernd væri aukinn málshraði kærumála á vettvangi raforkumála. Það er kannski eitthvað sem við gætum sem best leyst úr sjálf án þess að innleiða heilan orkupakka og umdeildan mjög. Fullyrðingarnar um aukna samkeppni og jafnræði milli aðila eru ósköp einfaldlega ósannaðar. Ég geri mér grein fyrir því að hér er um að ræða grein í dagblaði en þetta þykja mér nokkuð sverar fullyrðingar. Líka ályktunin þegar segir að þetta ætti almennt að stuðla að lægra verði. Í þessari umræðu hefur hv. þm. Birgir Þórarinsson lagt fram dæmi af eigin reynslu úr sinni heimabyggð suður með sjó, á Vatnsleysuströnd, sem sýna fram á að hann sjálfur mátti sæta mikilli hækkun á raforkuverði. Sömuleiðis er á það að líta að við erum með lægra raforkuverð hér á Íslandi en almennt tíðkast í Evrópu. Með þeirri samræmingu og einsleitni sem samningurinn stefnir að er ekki við öðru að búast, a.m.k. óvarlegt að gera ráð fyrir öðru, en að raforkuverð hér muni hækka til samræmis við það sem gerist og gengur. Þar með myndu leggjast auknar byrðar á íslensk heimili og íslenska atvinnuvegi sem reiða sig á orku á hagkvæmu verði en yrðu fyrir áfalli vegna þessa. Áfram segir, með leyfi forseta: „Í einni álitsgerðinni, þeirra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, var niðurstaðan af öðrum toga, þ.e. að innleiðing þriðja orkupakkans í landsrétt kynni að brjóta í bága við stjórnarskrá.“ Hér er þetta mjög varlega orðað, verður að segjast. Þeir segja a.m.k. á tveimur stöðum að „verulegur vafi“ leiki á því hvort ákvæði í þessum gerðum sem er að finna í orkupakkanum, sérstaklega í reglugerð nr. 713, standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er fleira í þessari grein sem fullkomið tilefni hefði verið til að fjalla um en ég fæ kannski tækifæri til þess síðar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vona svo sannarlega að hann haldi áfram að kryfja þessa grein hv. þm Bryndísar Haraldsdóttur sem birt var í Morgunblaðinu. Það var svolítið sérstakt að heyra þingmanninn lesa upp úr þeirri grein - ég verð að viðurkenna að ég var ekki búinn að lesa hana sjálfur - í ljósi þess að fyrir nokkrum dögum fjallaði blaðamaður Morgunblaðsins, Gunnlaugur að nafni, held ég, um tilskipanir Evrópusambandsins sem innleiddar hafa verið á Íslandi sem gera kröfu um það að útboð fari fram á nýtingarrétti og þess háttar. Það er svolítið sérstakt að nokkrum dögum síðar skrifar þingmaður Sjálfstæðisflokksins grein í blað og blessar það að Evrópusambandið skuli vera að ná enn meiri völdum á íslenskum raforkumarkaði en það hefur þegar í dag. Ég hef í máli mínu ekki fjallað mikið um stjórnarskrána og þann verulega vafa sem hv. þingmaður og sérfræðingarnir bentu á. En hv. þingmaður hefur gert það töluvert og ég ætla að biðja hann að svara mér hvort hægt sé að misskilja þau varnaðarorð sérfræðinganna þegar kemur að stjórnarskránni. Er eitthvað hægt að rangtúlka þessi varnaðarorð? Ég hef áhyggjur af því að það sé það sem hefur svolítið verið gert hér. Hv. þingmaður vitnaði í að þingmaðurinn sem skrifaði greinina hafi sagt að öllum steinum hafi verið velt við. Ég ætla að leyfa mér að draga það mjög í efa að öllum steinum hafi verið velt við í ljósi þess - og ég hef nú hamrað á því hér í kvöld - að hinn svokallaði fjórði orkupakki er tilbúinn. Hann liggur fyrir. Það er ljóst hvað í honum er. Ef það er þannig að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa fengið einhverja sérstaka kynningu á fjórða orkupakkanum, að þeim steinum hafi verið velt við - vegna þess að hann er kannski ekki sjálfstætt en hann er beint framhald af þriðja orkupakkanum - þá sitjum við greinilega ekki við sama borð. Ég vil því inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé sammála þessu, að öllum steinum hafi verið velt við.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er eindregið þeirrar skoðunar og hef marglýst því hér að öllum steinum hafi ekki verið velt við. Ég hef margkallað eftir því að aflað yrði lögfræðilegra álitsgerða um þá leið sem var valin, þ.e. full innleiðing en með því sem heitir lagalegum fyrirvara. Sú leið hefur ekki verið skýrð með fullnægjandi hætti. Það er mjög bagalegt, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, að ekki sé fyrir hendi lögfræðileg greining á þeirri leið, enda er hún ekki reist á ákvæðum samningsins sjálfs, eins og sú megintillaga sem liggur fyrir í álitsgerð tvímenninganna. Reyndar tel ég að þessi álitsgerð sé nánast barmafull af viðvörunarorðum. Þau lúta annars vegar að árekstri við stjórnarskrá lýðveldisins, nr. 33/1944, og svo hins vegar að afleiðingum af innleiðingu. Það eru fjöldamörg dæmi um viðvörunarorð þar sem bent er á að erlendur aðili fái hér íhlutunarrétt, eins og nánar er rakið, varðandi skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Þetta er það sem við blasir. Það er þetta sem við erum að fjalla um og það er þetta sem okkar ágætu samþingsmenn sem styðja þetta fást ekki til að ræða. Fjarvera þeirra er náttúrlega áberandi. Það er líka hárrétt sem hv. þingmaður segir að það er auðvitað mjög sláandi frétt sem hann vísaði til á laugardaginn í Morgunblaðinu varðandi þessa útboðsskyldu. Það sér bara ekki til botns í því máli öllu saman.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kom inn á þau varnaðarorð sem sérfræðingarnir, tvímenningarnir svokölluðu, hafa haft uppi, m.a. varðandi skipulag, ráðstöfun og nýtingu auðlindanna. Það sem ég hef náð að kynna mér varðandi orkupakka fjögur fjallar einmitt áfram um skipulag, ráðstöfun og nýtingu auðlinda. Því er eðlilegt, finnst mér, í það minnsta að álykta sem svo að þessi fjórði orkupakki sé beint framhald af þriðja orkupakkanum líkt og hann var beint framhald af annarri orkutilskipun sem innleidd var hér. Er þá ekki rétt, hv. þingmaður, að staldra við og óska þess að við fáum tækifæri til að kynna okkur innihald þessa fjórða orkupakka, hvaða breytingar hann muni leiða fyrir Ísland? Kann að vera að það sé einfaldlega best að fresta þessu máli til haustsins til að unnt sé að setjast almennilega yfir hvað kemur í næsta pakka þannig [[Forseti hringir.]]að bæði stjórnarþingmenn og stjórnarandstöðuþingmenn séu betur upplýstir.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að full efni eru til þess að aflað verði greinargerða, lögfræðilegra álitsgerða þar á meðal, um efni fjórða orkupakkans, þannig að það sé þáttur í undirbúningi og umfjöllun um þetta mál. Sú tilhugsun að það eigi að fara að samþykkja þennan þriðja orkupakka með þann fjórða handan við hornið, óskoðaðan, ógreindan, órýndan, ókrufinn, er svo sannarlega ekki góð tilhugsun og boðar ekki gott. Og svo glittir við sjóndeildarhring í þann fimmta.
Herra forseti. Í ljósi þess að hv. þingmaður nefndi, hvernig á að orða það, áhugaverða grein, kannski svolítið lýsandi fyrir það hvernig stjórnarmeirihlutinn nálgast málið, grein eftir hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur í Morgunblaðinu í dag, og gat þess að hún væri þar að rekja, sem er rétt hjá hv. þingmanni, það sem að hennar mati væri góð málsmeðferð þessa máls og reynt var að halda því fram að vel hefði verið haldið á málinu og þess vegna ættu þingmenn væntanlega ekki að þurfa að setja út á það, þá getur maður ekki annað en spurt hv. þingmann: Er hægt að hans mati að leyfa sér að halda því fram að hér hafi verið viðhöfð góð málsmeðferð þegar við höfum ekki einu sinni fengið svar við þeirri einföldu grundvallarspurningu hvers vegna ríkisstjórnin sé ekki reiðubúin til að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar í samræmi við ákvæði samningsins? Það er ekki verið að biðja um svör við því hvers vegna menn geri ekki eitthvað sem ekki eru heimildir fyrir. Nei. Það er einfaldlega verið að spyrja í ljósi þess að ríkisstjórnin telur að eitthvað sé að marka þessa svokölluðu lagalegu fyrirvara, sem týndust nú reyndar á meðan á þessari umræðu stóð. En í ljósi þess að ríkisstjórnin heldur því engu að síður fram að þetta muni ekki hafa nein áhrif hér á landi sem heitið getur, hvers vegna geta menn ekki einu sinni svarað spurningunni: Af hverju ekki þá að senda þetta aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar? En þegar menn geta ekki svarað svo einfaldri grundvallarspurningu, geta menn þá á sama tíma leyft sér að halda því fram að málsmeðferðin hafi verið í lagi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það má kannski jafnvel auka í miðað við það sem hann lagði upp vegna þess að það liggur fyrir að orkupakkinn geymir gerðir sem lúta að jarðgasi og það er ekki farið fram á það við okkur Íslendinga að við innleiðum þær gerðir, vegna þess að jarðgas á ekki við hér. Nú stendur þannig á að við erum ótengd við raforkukerfi Evrópu og maður spyr sig í ljósi þess að þetta er málefnaleg ástæða: Af hverju er verið að fara fram á það við okkur að við tengjumst þessari samevrópsku eftirlitsstofnun, ACER, sem svo er kölluð? Það er sömuleiðis ástæða til að spyrja í framhaldi af því sem hv. þingmaður lagði hér upp: Af hverju ekki? Í ljósi þess að háttsettur orkukommissar eða embættismaður sem fer með orkumál í Evrópusambandinu hefur staðið að yfirlýsingu ásamt með hæstv. utanríkisráðherra og lýst ákveðnum skilningi. Og í ljósi þess að fyrir liggur sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna sem sett var fram á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, í ljósi þessa skilnings, í ljósi þessarar samstöðu hefði maður fyrir fram álitið að það mætti gera ráð fyrir að skilningur væri á sérstöðu Íslendinga sem er af landfræðilegum toga fyrst og fremst og í ljósi þess mætti búast við því að málaleitan sem fæli í sér beiðni um undanþágu frá þessum gerðum, sérstaklega 713 og öðru sem er að finna þarna, fengi jákvæðar og góðar undirtektir, enda er hér um að ræða samstarf á milli vinveittra ríkja á friðsamlegum grundvelli.
Virðulegur forseti. Á meðan við fáum ekki svör við þessum einföldu spurningum getum við ekki í rauninni gert annað en að reyna að geta í eyðurnar. Ég er þeirrar skoðunar að miðað við það sem fyrir liggur og þá staðreynd að stjórnvöld treysti sér ekki til að svara spurningunni þá sé tiltölulega einfalt að geta í eyðurnar. Ég bið hv. þingmann að andmæla því ef hann er ekki sammála þessari túlkun minni. En mér finnst blasa við, við þessar aðstæður, að hjá Evrópusambandinu líti menn svo á að þessar almennu yfirlýsingar um að menn viðurkenni það að Ísland sé eyja og einhverjir fyrirvarar í greinargerð með þingsályktunartillögu skipti bara nákvæmlega engu máli í heildarsamhenginu og til lengri tíma, hvað varðar það meginmarkmið Evrópusambandsins og þriðja orkupakkans, að tengja saman raforkukerfi landanna og færa það allt saman undir stjórn sameiginlegar evrópskrar stofnunar.
Herra forseti. Eftir því sem skilningur hefur vaxið á þessu máli, eftir því sem umræðunni hefur fleygt fram og eftir því sem upplýsingar hafa borist, reyndar hafa þær verið ákaflega takmarkaðar og af skornum skammti, þá er ekki annað að sjá en að menn geri sér almennt grein fyrir því, a.m.k. stjórnarmegin í tilverunni, að þessar gerðir, þar á meðal 713 reglugerðin og 714 og tiltekið ákvæði í tilskipun 72 frá 2009, sem vakið hefur verið sérstaklega máls á, að menn verða að horfast í augu við að þetta verður innleitt í íslenskan landsrétt fyrirvaralaust. Fyrirvarinn, lagalegi fyrirvarinn, honum sýnist ætlað að koma til móts við þau sjónarmið sem er að finna í fyrrgreindri álitsgerð um þennan árekstur við stjórnarskrána og að það sé með öllu óheimilt að samþykkja hér einhverjar gerðir í ljósi þess að svo standi á í svipinn að þær eigi ekki við vegna þess að hér sé ekki sæstrengur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég er nokkuð föst í þessum áhrifum af orkupakka fjögur og þeirri grein sem birtist í Bændablaðinu. Mér skilst að búið sé að kynna orkupakka fjögur í Noregi og m.a. hafi komið fram að ACER fái þar meiri yfirráð en áður. Þau áhrif sem eru hvað mest í Noregi eru að orkuverð muni hækka. Í skýrslu sem unnin var segir að orkuverð muni hækka í Noregi, muni stórhækka, og fyrirtæki þar í landi muni þá missa það samkeppnisforskot sem þau höfðu. Fólk er farið að tala um að það séu tugþúsundir sem muni missa vinnuna. Ef maður hugsar nú um Ísland, og við viljum gjarnan hafa atvinnu um allt land, fer ég jafnvel að hugsa um virkjanir, t.d. á Austurlandi, hvort hv. þingmaður hafi gert sér einhverja grein fyrir eða myndað sér skoðun á því hvað muni gerast þegar við erum komin algjörlega í fjórða orkupakka hér á landi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Ég er algjörlega sammála henni og ekki að ófyrirsynju að hún vísar hér ítrekað til fjórða orkupakkans. Ég er eindregið á þeirri skoðun að það sé háskaleikur og ekki í samræmi við þá ábyrgð sem hvílir á löggjafarsamkomunni og alþingismönnum að fjalla um þetta þriðja orkupakkamál öðruvísi en fyrir liggi vönduð greining á innihaldi fjórða orkupakkans og þeim skuldbindingum sem þar kunna að vera sem okkur yrði gert að axla - og þá ekki síst í ljósi þess að við værum komin með þriðja orkupakkann, fullkomlega innleiddan eftir því sem efni standa til. Ég tel blasa við að orkuverð muni hækka hér í framhaldi af samþykkt þriðja orkupakkans og þá ekki síður þess fjórða. Það er ljóst að við erum með mun lægra verð hér en gerist og gengur í Evrópu og þetta samstarf gengur út á samræmingu. Einsleitni er lykilorð í Evrópusamstarfinu og það mun kalla yfir heimilin hækkanir á orkuverði og sömuleiðis munu íslensk atvinnufyrirtæki missa það samkeppnisforskot sem þau búa að í þessu tilliti. Það er hluti af hinum ófullnægjandi undirbúningi þessa máls að ekki skuli liggja fyrir greining á þessum orkupakka. Nú var það upplýst af hálfu eins ráðuneytis á nefndarfundi að orkupakka fjögur, það sem liggur fyrir, hefur verið miðlað til samtaka í atvinnulífinu og þau [[Forseti hringir.]]eru að skoða þetta. En maður spyr sig: Af hverju er þetta ekki sýnt hér á Alþingi?
Hæstv. forseti. Það er dálítið merkilegt að svo virðist vera að margir aðrir en þingmenn hafi séð fjórða pakkann. Ef ég hef skilið það rétt hefur jafnvel farið fram kynning á honum, t.d. til Samorku. Það væri gott ef við gætum fengið slíka kynningu. Sú mynd sem blasir við, að við séum jafnvel að setja störf í hættu, þegar við viljum gjarnan halda störfum um allt land - mér finnst þetta svo vond mynd sem ég hef fyrir augunum. Komandi úr Norðausturkjördæmi finnst mér skipta máli að við höldum í allt sem við getum þar og um allt land ef út í það er farið. Er hv. þingmaður vitandi vits um það hvort það sama muni gerast hér og talað er um að gerist í Noregi með tilliti til starfa?
Herra forseti. Já, hv. þingmaður vísaði til reynslunnar frá Noregi. Greinargerð ætti að liggja fyrir um það atriði, þ.e. um viðleitni Norðmanna til að setja fyrirvara við þriðja orkupakkann og hvernig það tókst allt til. Ekki var reynslan af því góð. Það var ekki síst fyrir baráttu norska Verkamannaflokksins, en systurflokki þess flokks hér á Íslandi, Samfylkingunni, var svo mikið kappsmál að samþykkja orkupakkann að hún lýsti yfir stuðningi við málið áður en það var lagt fram á Alþingi, hún samþykkti málið óséð og það sama gerði Viðreisn. Það er sérkennilegt að horfa upp á það með hve gagnrýnislausum hætti þessir aðilar nálgast þetta viðfangsefni. Maður er þó þakklátur fyrir að þessir aðilar séu ekki með neina ríkisstjórnarábyrgð. Vonandi verður það sem lengst.
Herra forseti. Ég hafði boðað það að næst myndi ég flytja ræðu um stöðu mála í Noregi, ekki hvað síst í norskri pólitík, í sambandi við þennan orkupakka og hvaða áhrif það hefði á stöðuna hjá okkur. Í framhaldi af því ætlaði ég svo að fjalla um Kýpur og tengingu við Kýpur með sæstreng, sem er mjög áhugavert dæmi, dæmi úr raunheimum sem getur útskýrt fyrir okkur hvað Evrópusambandið ætlar sér með þessu öllu saman. En svo brá mér í brún að heyra það í ræðum eða andsvörum rétt áður en ég tók til máls að búið væri að halda kynningar á fjórða orkupakkanum fyrir einhver samtök og hagsmunaaðila úti í bæ á sama tíma og stjórnvöld halda honum leyndum fyrir þinginu, sem á sama tíma er ætlað að afgreiða þriðja orkupakkann sem er boðaður hér sem einhvers konar afleiðing af fyrsta og öðrum orkupakkanum og þar af leiðandi væntanlega undirbúningur fyrir fjórða pakkann. Ég verð því að láta ræðu mína um Noreg og samspil norskra stjórnvalda við þetta allt saman bíða þar til næst, en bið þó hæstv. forseta að setja mig strax á mælendaskrá svo ég geti fjallað um þau mál. Ég get ekki annað en brugðist við því sem við fengum að heyra hér áðan, að í gangi væru kynningar á fjórða orkupakkanum annars staðar en hér í þinginu, annars staðar en gagnvart fólkinu sem ætlast er til að á sama tíma taki ákvarðanir um þriðja pakkann. Þetta rifjaði upp fyrir mér grein, tiltölulega stutta en engu að síður mjög áhugaverða, sem birtist í Morgunblaðinu fyrir skömmu sem skrifuð var sameiginlega af átta forystumönnum íslenskra atvinnurekenda til stuðnings þriðja orkupakkanum. En það sem mér þótti merkilegast við þá grein var að þessir fulltrúar atvinnulífsins voru ekki að reyna að veifa einhverjum ímynduðum fyrirvörum eða halda því fram eins og ríkisstjórnin gerir hér að þetta hafi engin áhrif. Það var eiginlega þvert á móti. Virðulegur forseti. Greinin gekk út á það að útskýra hvers vegna væri mikilvægt að innleiða þriðja orkupakkann til að ná þeim áhrifum sem hann ætti að hafa. Þetta minnti óneitanlega líka á orð forstjóra Landsvirkjunar sem lýsti því að það þyrfti að samþykkja þriðja orkupakkann til að bæta samkeppnisstöðu Landsvirkjunar gagnvart álframleiðendum hvað varðar raforkuverð. Augljóslega taldi forstjóri Landsvirkjunar ekki að orkupakkinn hefði engin áhrif, heldur þvert á móti að hann hefði umtalsverð áhrif og þá væntanlega með tengingu við evrópska raforkukerfið og verðhækkanir af þeim sökum. Þetta var þá meira í ætt við nálgun þessara átta forystumanna úr atvinnulífinu sem lýstu því að þeir teldu mjög mikilvægt að ná fram þeim raunverulegu áhrifum sem þeir greinilega litu svo á að orkupakkinn myndi hafa. Ekki var hægt að lesa annað úr greininni en að þau áhrif væru m.a. þau að tengja saman raforkukerfi Íslands og Evrópu til að við gætum selt orku og hækkað orkuverð og selt íslensku umhverfisvænu orkuna til annarra landa sem einhvers konar, ja, lið í því að berjast við losun gróðurhúsalofttegunda, sem við gerum að sjálfsögðu nú þegar þótt við notum orkuna hér á Íslandi. En ástæðan fyrir því að þetta rifjaðist upp fyrir mér voru þessar staðhæfingar sem ég heyrði hér áðan um að verið sé að kynna fjórða orkupakkann fyrir aðilum úti í bæ, hagsmunaaðilum sem líta þriðja orkupakkann þeim augum sem ég lýsti, telja hann mikilvægan ekki vegna þess að hann hafi engin áhrif, heldur einmitt mikilvægan vegna þess að hann hafi mjög raunveruleg áhrif. Og spurningin er þá hver viðbrögð þeirra hafi verið við fjórða orkupakkanum, hvort þeir telji þau áhrif sem þar er lýst enn frekara fagnaðarefni. Það var a.m.k. að skilja á greininni sem ég vísaði í, þar sem beinlínis var tekið fram að þetta væri liður í þróun sem svo héldi áfram og sú þróun væri mjög eftirsóknarverð. Ég kalla eftir því, virðulegur forseti, að við þingmenn fáum kynningu á fjórða orkupakkanum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðu hans. Það liggur fyrir, leyfi ég mér að segja, að fjórði orkupakkinn er til skoðunar í Stjórnarráði Íslands. Það kom fram á nefndarfundi. Ég geri ráð fyrir að það sé á vettvangi iðnaðarráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins eftir atvikum. Það kom sömuleiðis fram hjá samtökum í atvinnulífinu, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, að þeim gögnum sem fylgja þessum pakka að svo miklu leyti sem hann er tilbúinn, hefur verið miðlað til þessara aðila og þeir hafa þau til skoðunar og hafa haft um einhverra mánaða skeið. Það verður að segjast eins og er að það er afar sérkennilegt að ekki skuli hafa verið talin ástæða til í þessu ferli, þessu undirbúningsferli að því að samþykkja þennan þriðja orkupakka, að þingmönnum væri gerð grein fyrir stöðu þessa máls eins og það liggur fyrir á vettvangi Evrópusambandsins og það lægi fyrir einhvers konar samantekt eða greining á efni þessara gerða að svo miklu leyti sem þær eru tilbúnar. Álitsgerð Friðriks Árna og Stefáns Más færir okkur heim sanninn um það hversu nauðsynlegt það er að slíkar gerðir eins og hér um ræðir, eins og til að mynda við sjáum við greiningu þeirra á einstökum gerðum í þriðja orkupakkanum, ég nefni sérstaklega reglugerð 713 - færir okkur heim sanninn um það hversu nauðsynlegt er snemma á ferlinu að rýna þessi gögn mjög nákvæmlega eins og þeir gera í álitsgerð sinni. Við sjáum hverju það hefur skilað. Það hefur skilað því að þeir hringja viðvörunarbjöllum á rúmlega 40 síðum [[Forseti hringir.]]í álitsgerð sinni.
Herra forseti. Þær upplýsingar sem hv. þingmaður veitir mér hér setja þessi skrif, til að mynda þessara forystumanna úr atvinnulífinu, í alveg nýtt samhengi að mínu mati, eða réttara sagt undirstrikar það að skilningur minn hafi verið réttur, sá skilningur að þeir telji að innleiðing orkupakkans muni hafa mjög raunveruleg áhrif og sé aðeins liður í einhverju sem koma skal í framhaldinu. Og allt þetta er að mati þeirra aðila hið besta mál, en einmitt af ástæðum sem ég tel að gefi tilefni til að við spyrnum við fótum og höfum varann á varðandi þennan orkupakka, ástæðurnar verandi þær að hægt verði að selja raforku á hærra verði, hækka raforkuverð með öðrum orðum, og hægt verði að flytja út umhverfisvæna íslenska raforku til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Eins og nýting slíkrar orku hér á landi geri ekki svipað gagn, nema bara miklu meira gagn fyrir samfélagið? Að heyra svo þessa hluti, að menn séu búnir að skoða þennan fjórða orkupakka lengi án þess að þingið hafi fengið nokkra einustu kynningu á honum, á sama tíma og við lesum grein eftir hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur þar sem hún ber sérstakt lof á málsmeðferð orkupakkans hér í þinginu, er náttúrlega bara enn ein staðfesting þess að það fer ekki saman og oft og tíðum eru í því beinar þversagnir sem stjórnvöld kynna okkur hér og boða almenningi annars vegar um þennan orkupakka og svo hins vegar raunveruleikinn eins og hann birtist, hvort sem það er í grein eftir forystumenn úr viðskiptalífinu, [[Forseti hringir.]]eða grein sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir skrifar.
Herra forseti. Það eru kannski tvö atriði sem ég vildi taka upp við hv. þingmann að þessu sinni, annars vegar að við stöndum frammi fyrir því að við erum að, kannski megi nota orðið sogast, inn í raforkukerfi Evrópu með atbeina svokallaðrar salamí-aðferðar, þ.e. sneið fyrir sneið, þegar frekar ætti auðvitað að meta málið í heildrænu samhengi. Við höfum vikið að orkupökkum fjögur og fimm í því samtali sem hefur átt sér stað hér en það er bara allt of þröngt sjónarhorn að vera að meta þennan orkupakka þrjú einan og sér í því ljósi. Sömuleiðis varðandi þessa málsmeðferð, og því tengt hafa verið að mæta fulltrúar stofnana, opinberra stofnana, sem [[Forseti hringir.]]hafa verið að lýsa afstöðu þeirra stofnana til þessa máls. Hvernig getur ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]haft afstöðu til umdeilds þjóðfélagsmáls? Ég hefði álitið, herra forseti, [[Forseti hringir.]]að fulltrúar ríkisstjórnarinnar ættu að greina og kryfja efni [[Forseti hringir.]]málsins og leggja það fyrir af þingnefndum. [[Forseti hringir.]]En að vera að taka afstöðu til málsins sem [[Forseti hringir.]]kjörnir fulltrúar eiga að vega og meta þykir [[Forseti hringir.]]mér afar sérkennilegt.
Forseti áréttar við hv. þingmenn að þeir virði tímamörk.
Herra forseti. Hvað segir þetta okkur, sú staðreynd að embættismenn, fulltrúar stofnana sem eiga að hafa það hlutverk að framfylgja vilja almennings í gegnum milligöngu lýðræðislega kjörinna fulltrúa á Alþingi eða hjá framkvæmdarvaldi, að þeir skuli beita sér með þessum hætti í þessu máli? Er þetta ekki bara enn ein staðfesting þess að framganga ríkisstjórnarinnar í málinu er afleiðing af því að hún lætur embættismannakerfi, hvort sem það er staðsett á Íslandi, í Brussel eða í Noregi þess vegna, stjórna sér í málinu? Hún er ekki að berjast fyrir innleiðingu þriðja orkupakkans af því það sé einhver sérstök stefna stjórnarflokkanna, ég hefði haldið þvert á móti, a.m.k. miðað við afstöðu stuðningsmanna þeirra. En þetta er bara enn eitt dæmið sem sýnir fram á að það sem við sitjum uppi með á Íslandi er hrein kerfisstjórn.
Forseti. Óvissan um þriðja orkupakkann hefur kannski aukist eftir því sem líður á umræðuna vegna þeirrar vitneskju sem við fáum jafnt og þétt um orkupakka fjögur, þ.e. að sá pakki sem tekur við af þeim sem við fjöllum hér um muni leiða til frekari samþjöppunar, til frekari markaðsvæðingar orkunnar. Það er aftur mjög sérstakt að við séum hér með ríkisstjórn, undir forustu Vinstri grænna, sem beitir sér hart fyrir því að gera orku að enn meiri markaðsvöru en hún hefur verið, en í fjórða orkupakkanum er tekið skref lengra í þá átt. Hv. þingmaður nefndi, ef ég heyrði rétt, skyldur ríkja til að hjálpa öðrum ríkjum til að laga kolefnisspor sitt. Ef fjórði orkupakkinn fjallar um aukna ábyrgð einstakra ríkja á orkumarkaðnum, að hjálpa öðrum að minnka kolefnisspor sitt, er ástæða til þess fyrir Íslendinga að setjast niður og kryfja þennan fjórða orkupakka, tengja hann við þriðja orkupakkann og segja: Heyrðu, hér er heildarlöggjöf, heildarbreyting á orkuumhverfinu, sem við álpuðumst til að taka upp með fyrstu raforkutilskipuninni og svo annarri, hér er heildaryfirlitið komið á pakka þrjú eða fjögur og það er þess eðlis að við þurfum að skoða málið betur. Mér finnst ábyrgðarhluti að stíga það skref sem menn vilja gera hér án þess að hafa hugmynd um hvað það þýðir að stíga svo næsta skref með orkupakka fjögur. Þótt menn tali digurbarkalega úr þessum ræðustól og segi að þá getum við kannski beitt 102. gr. EES-samningsins eru engar líkur á að menn geri það, ekki þegar búið er að taka salamípylsuna hálfa.
Virðulegur forseti. Jú, þetta er alveg sanngjörn gagnrýni hjá hv. þingmanni en ég myndi vilja bæta einu við þetta. Ég vil benda á að orkutilskipanirnar, sem hann kallaði réttilega svo, sú fyrsta og önnur, voru einmitt tilskipanir. En þriðji orkupakkinn snýst um reglugerðir. Hver er munurinn á þessu? Jú, fyrsta og önnur tilskipunin voru í raun ekki kölluð orkupakkar, ekki fyrr en eftir á, ekki fyrr en sá þriðji kom, heldur voru þetta tiltölulega einfaldar tilskipanir í samanburði við reglugerðabunkann sem birtist okkur í þriðja orkupakkanum. Reglugerðir gefa mun minna svigrúm til að hvert og eitt ríki geti lagað þær að sínu umhverfi og veita Evrópusambandinu þar af leiðandi þeim mun meira vald. Það að stjórnvöld, ríkisstjórnin, hafa notað innleiðingu fyrstu og annarrar orkutilskipunar, sem síðar fengu nöfnin orkupakki eitt og tvö, til að rökstyðja innleiðingu þriðja orkupakkans, sem er uppfullur af reglugerðum, hlýtur að segja okkur sína sögu um það hvers sé að vænta, eins og hv. þingmaður kom inn á, þegar orkupakki fjögur, væntanlega uppfullur af reglugerðum, ekki bara tilskipunum, kemur til sögunnar. Ef hægt er að nota tilskipanir úr fyrstu og annarri orkutilskipuninni til að réttlæta innleiðingu á heilum reglugerðapakka er þá sá pakki ekki einmitt til þess fallinn að leggja grunninn að reglugerðapakka með nafninu orkupakki fjögur? Þetta hlýtur að vera til þess fallið að veikja stöðu okkar þegar þar að kemur ætli menn að klára þennan þriðja orkupakka með þeim hætti sem lagt er upp með hér.
Forseti. Fyrir nokkru sendi ég nokkrar spurningar til utanríkismálanefndar og óskaði eftir því að utanríkisráðuneytið myndi svara þeim. Þar á meðal voru spurningar um orkupakka fjögur og fimm. Í svari varðandi orkupakka fjögur segir, með leyfi forseta: „Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði í nóvember 2016 fram tillögur að nýrri löggjöf á sviði orkumála undir yfirskriftinni „hrein orka fyrir alla Evrópubúa“. … Þessi fjórði orkupakki felur í sér endurskoðun löggjafar á sviði orkumála og er samtals átta gerðir.“ Ég hef ekki tíma til að rekja þetta hér, mun gera það í ræðu síðar í kvöld. Jafnframt kemur fram í svarinu að sérstakur starfshópur hefur verið settur af stað vegna hagsmunagæslu og samráðs varðandi innleiðingu fjórða orkupakkans. Það er sem sagt greinilegt að byrjuð er töluverð rýni og vinna varðandi fjórða orkupakkann. Því er ekki úr vegi að spyrja hvort ekki sé einfaldlega best að gera hlé á þessari umræðu, hugsanlega fresta málinu til haustsins - í það minnsta að gera hlé þannig að hægt sé að kafa betur ofan í hvað er á ferðinni í fjórða orkupakkanum.
Virðulegur forseti. Eftir þær upplýsingar sem við náðum að kría út fyrr í dag um fjórða orkupakkanum finnst mér blasa við að eina vitið sé að bíða með afgreiðslu þess þriðja fram á haustið, eins og mér skilst reyndar að hæstv. utanríkisráðherra hafi einhvern tímann boðað að að hann hygðist gera. Svo er allt í einu ákveðið að keyra þetta í gegn og helst að næturlagi. Hvers vegna skyldi það vera? Getur verið að það sé einfaldlega vegna þess að einhverjir telji mikilvægt að festa okkur rækilega í gildrunni áður en farið verður að ræða fjórðu orkupakkann þannig að þar verði engrar undankomu auðið, að menn vilji ekki fá umræðu um fjórða pakkann áður en búið er að afgreiða þann þriðja af því að þá munum við átta okkur á því, þingmenn, að það er einmitt við þriðja orkupakkanum sem þarf að spyrna fótum og segja: Hingað og ekki lengra.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Það kemur fram, þegar um fjórða orkupakkann er að ræða, að raforkuverð muni hækka. Ef maður fer að velta því fyrir sér getum við sagt að orkuverði verði jafnað upp á við, alla vega fyrir okkur hér á Íslandi. Ég get tekið undir það að það er svolítið merkilegt að við höfum ekki enn fengið kynningu á orkupakka fjögur. Ég tek enn fremur undir það að það væri jafnvel nær að fresta málinu til haustsins ef menn ætla ekki að nýta sér þann lagalega rétt okkar að færa málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Talað er um það, í reglugerð við fjórða orkupakkann, að mælt sé fyrir um frekari ákvæði sem skipta máli, sérstaklega þegar við tölum um viðskipti yfir landamæri og þá með það að markmiði að tryggja vel að allur raforkumarkaðurinn verði samþættur. Það þýðir að allir sem eru á þessum sama markaði verða að hafa jafnan aðgang. Það er líka svolítið merkilegt að velta því fyrir sér að þar kemur fram að innlendir þættir megi ekki vera takmarkandi. Þá fer ég að hugsa um þessa orkustefnu sem ekki er búið að setja fyrir Ísland, hvort ekki þurfi einmitt að drífa í því að koma henni á koppinn til þess að við séum búin að girða fyrir það sem verið er að kynna okkur í fjórða orkupakkanum.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta blasa við. Svo skrifar einn hv. stjórnarþingmaður og einn af varaforsetum Alþingis grein í Morgunblaðið til að státa sig af því hvað málsmeðferðin hafi verið góð hér í þinginu. Loks núna erum við að reyna að kría út upplýsingar um hvað sé í þessum fjórða orkupakka sem augljóslega er í beinu samhengi við þann þriðja. Við heyrum af því að fyrir allnokkru sé búið að kynna þennan fjórða orkupakka fyrir hinum og þessum hagsmunasamtökum úti í bæ og lesum á sama tíma að málsmeðferðin hafi öll verið til fyrirmyndar hér í þinginu. Þetta er bara enn ein áminningin um að það sem við horfum upp á er það sem sannfærðir Evrópusinnar kalla lofsverðar blekkingar, en er ekki lofsvert að mínu mati heldur svo sannarlega, eins og kemur betur og betur í ljós, fyrst og fremst blekkingar. Svo rennur upp fyrir manni, þegar maður áttar sig á þeirri stöðu sem er uppi varðandi fjórða orkupakkann, og að hann sé kominn í kynningu hér - byrjaður að leka út, ef svo má segja - að það kunni eitthvað að hafa með það að gera að hæstv. utanríkisráðherra féll frá fyrri yfirlýsingu um að líkur væru á að þriðji orkupakkinn kæmi ekki inn fyrr en nú í haust. Ég fæ ekki annað út úr því en að menn vilji fyrir alla muni þvinga þann þriðja hér í gegn áður en menn lenda í umræðu um það hvað fjórði orkupakkinn inniheldur.
Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar. Ég er enn dálítið hugsandi yfir vöntun á orkustefnu fyrir landið. Meira en tvö ár eru liðin síðan ESA ákvarðaði að endurgjaldslaus nýting gæti falið í sér ríkisaðstoð og verið brot á EES-samningnum. ESA vill sem sagt að ríkið skilgreini hvernig taka skuli gjald fyrir nýtinguna og horfi til þess sem tíðkast á markaði. Þetta finnst mér mjög merkilegt. Og í rökstuddu áliti ESA frá 2015 er sagt að nýtingarrétti skuli úthlutað í valferli þar sem jafnræðis sé gætt og þetta er allt á grunni þess að við séum orðin hluti af þessum sameiginlega evrópska orkumarkaði, eða ég gef mér það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða álit hann hefur á þessu.
Herra forseti. Ég hef mjög afdráttarlaust álit á þessu. Við höfum einfaldlega séð það of oft að ESA, í framgöngu sinni við að framfylgja stefnu Evrópusambandsins, hefur lagst á sveif með hreinni markaðshyggju en oft og tíðum á kostnað þess sem skilgreina mætti sem heildarhagsmuni þjóðarinnar. Sérstaklega hefur það bitnað á landsbyggðinni og myndi gera í mun ríkari mæli ef stefna eins og sú sem hv. þingmaður lýsti hér héldi áfram að festa sig í sessi og verða allsráðandi. Við höfum borið gæfu til þess á Íslandi að geta nýtt þessa umhverfisvænu og tiltölulega ódýru orku til að stuðla að uppbyggingu atvinnulífs í kringum landið og ættum að gera miklu meira af því. En með þessari leið, að láta markaðinn einfaldlega ráða, er komið í veg fyrir slíkt sem mun leiða til meiri samþjöppunar á höfuðborgarsvæðinu á Íslandi en ekki bara það heldur aukinni tilfærslu til annarra landa.
Hæstv. forseti. Eins og mér hefur verið tíðrætt um undanfarið eru engin lög um orkumál í gildi á Íslandi. Það eru engin lög um auðlindastýringu til staðar og undir þeim skilmálum ætlum við að innleiða erlend yfirráð á orkuauðlindum þjóðarinnar. Í reglugerð ESB segir að ekki megi leggja kostnað af innviðauppbyggingu á raforkuverð úr landi og sá kostnaður skal eingöngu greiðast af innlendum notendum. Það segir mér eitt, að verð hér á landi mun hækka. Heimilin í landinu munu þurfa að borga hærra verð. Orkutap vegna tenginga milli landa má ekki leggjast á raforkuverð kaupenda heldur skal það orkutap koma í hlut seljanda orkunnar. Landsvirkjun segist eiga 12% umframorku og tap við flutning á þeirri orku er sirka 10%. Ég velti því fyrir mér hvar Landsvirkjun ætlar að fá orku til þess að selja í gegnum sæstreng. Samkvæmt nýjasta PCI-lista ESB er lagning IceLink sæstrengsins talin það brýn að sambandið hefur ákveðið verkefnið styrkjahæft. Það segir okkur nokkuð um hvað er í húfi. Verklok eru ákveðin árið 2030. Af einhverjum ástæðum er það akkúrat þá sem Þýskaland hefur ákveðið að minnka kolefnisúrgang sinn, á nákvæmlega sama tíma. Ef við lítum á þingsályktunartillöguna eru tveir alvarlegir annmarkar á henni. Í ljósi ákvæða 97. gr. EES-samningsins hefur fyrirvarinn í þingsályktuninni ekkert gildi nema hann uppfylli skilyrði 97. gr. EES-samningsins, þ.e. að hann sé borinn undir sameiginlegu EES-nefndina og samþykktur þar. Það leiðir af sér að ef Alþingi heimilar ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn taka allar þrjár tilskipanirnar gildi. Þá á sér stað meira valdaafsal til erlendra aðila yfir íslenskum hagsmunum á orkusviði en stjórnarskráin heimilar. Það er nefnilega þannig að í þriðja orkupakka Evrópusambandsins verður Evrópusambandið úrskurðaraðili í tilteknum orkumálum. Það verður æðra öllum yfirvöldum Íslands. Þetta leiðir vissulega af sér, ég gef mér það, að stjórnkerfið muni bólgna út og Íslendingar munu þurfa að greiða með beinum eða óbeinum sköttum t.d. hærra raforkueftirlitsgjald, auk þess sem raforkuverð mun hækka. Það er eiginlega svolítið sérstakt að við séum að líta svona til baka, eins og við höfum gert hér í dag, að við séum að velta fyrir okkur hvað það var sem gerði að verkum að við samþykktum orkupakka eitt og orkupakka tvö. Núna fyrst fáum við raunverulega í hendurnar tækifæri til að halda áfram á löglegan máta, vil ég leyfa mér að segja, með því að nýta tækifærið núna og senda þennan orkupakka þrjú inn til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þannig að við getum með sannanlegum hætti sett inn löglega fyrirvara. Það kom hér fram fyrr í kvöld að settir voru fyrirvarar í Noregi. Þeir voru átta talsins og enn hefur ekkert af þeim verið virkjað. Það segir mér eitt, að það virðist vera að þeir skipti bara ekki máli, að þeir séu til heimabrúks, til að fá fólk til að samþykkja það sem hugsanlega, eins og við höfum talað um, kerfið hefur ákveðið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir prýðisgóða ræðu. Hv. þingmanni hefur orðið verulega tíðrætt um fjórða orkupakkann og hann er að einhverju leyti til í drögum, enda þótt þau séu e.t.v. ekki öll fullfrágengin, eins og það heitir. Fróðir menn segja að Evrópusambandið reki vefsíðu þar sem unnt er að öðlast aðgang að þeim skjölum. Ég hefði kannski talið að af hálfu þeirra sem beita sér fyrir þessu máli hvað mest, náttúrlega ríkisstjórnarinnar, hefði verið rétt að standa þannig að málum að þingmönnum væru kynnt þessi drög, efni þessa fjórða orkupakka um leið og aflað væri sérfræðiálita um efni pakkans, þar á meðal af hálfu verkfræðinga og kunnáttumanna í raforkukerfum og að sama skapi að sjálfsögðu lögfræðinga, stjórnskipunarfræðinga og þeirra lögfræðinga sem sérhæfa sig í því sem kalla mætti raforkurétt. Ég vil gjarnan kalla eftir áliti hv. þingmanns á þessum þætti í undirbúningsstarfi sem ætti að vera sjálfsagður og eðlilegur þáttur, að slík álit séu kölluð fram og að slík rýni og greining fari fram löngu áður en kemur að því að fjalla um málið á vettvangi Alþingis.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir andsvarið. Eins og ég skil þetta er fjórði orkupakkinn meira en drög. Ef ég tók rétt eftir er búið að kynna pakkann fyrir einhvers konar samtökum hér á landi og fleiri en einum, þannig að varla er aðeins verið að kynna drög þegar slík kynning á sér stað. Annað er hitt, alla vega ef ég vitna enn og aftur í Bændablaðið góða, að þá er talað svo fallega um að það miði allt að því að það verði frjáls samkeppni. Það er býsna fallegt orð. En ég velti fyrir mér á kostnað hvers? Þess vegna er það það eina sem ég hef í höndunum, þ.e. þessi grein úr Bændablaðinu undir heitinu Kolsvört skýrsla um orkupakka fjögur. Þar er verið að vitna í hvernig þessu hefur verið háttað í Noregi. Ef við eigum einhvers staðar að taka okkur eitthvað til fyrirmyndar þá er það hvernig hlutirnir voru innleiddir þar og þeir búa þó að því að geta sagt okkur hverjar afleiðingarnar hafa verið. Þær eru ekkert svo sérstaklega góðar miðað við það ef lönd missa hreinlega ákvörðunarvald um það hvað verður um þá orku sem til verður í landinu.
Herra forseti. Ég vildi bara hafa vaðið fyrir neðan mig og gera því skóna að að svo komnu máli væri a.m.k. einhver hluti fjórða orkupakkans enn þá í drögum. Það er vafalaust rétt sem hv. þingmaður segir að eitthvað af honum er sjálfsagt fullbúið. Það hefur komið fram að þeim gerðum sem þegar liggja fyrir hafi verið miðlað af hálfu stjórnvalda, eftir því sem best verður skilið, til samtaka í atvinnulífinu, þar voru nefnd Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins, þannig að það er hér á stjórnarskrifstofum og á vettvangi atvinnulífs fjallað um og rýnt og skoðað. En á þeim stað þar sem hin endanlega ákvörðun verður tekin hafa engir slíkir tilburðir verið hafðir uppi og ekki höfð uppi lágmarksviðleitni til að kynna þennan orkupakka eða efni hans fyrir Alþingi [[Forseti hringir.]]og þaðan af síður hefur verið lögð fram nokkur greinargerð um reynslu Norðmanna af þessum þriðja orkupakka, [[Forseti hringir.]]en þeir beittu sér fyrir því að settir yrðu einir átta fyrirvarar [[Forseti hringir.]]en til þeirra hefur ekkert spurst.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Það er merkilegt að þessi skýrsla - hvað ef hún liggur bara fyrir, þá er ég að vitna til skýrslunnar sem gerð var um innleiðingu á orkupakka fjögur í Noregi og skýrslan ber heitið, með leyfi forseta: „EUs energiunion, strømprisene og industrien“. Þetta er rannsókn sem var gerð, býsna vönduð rannsókn, á skjalfestum gögnum og fjölmiðlaumfjöllun, viðtölum og samtölum við fólk í orkugeiranum. Ég veit ekki nema það gæti verið gagnlegt að við hefðum aðgang að þeirri skýrslu þannig að við gætum lesið hana á íslensku, þingmálið er íslenska. Það er held ég góðra gjalda vert að við reynum að ganga eftir því svo við séum ekki að vaða í villu [[Forseti hringir.]]og innleiða pakka þrjú bara til þess eins að innleiða orkupakka fjögur.
Forseti. Hv. þingmaður gerði fjórða orkupakkann og skýrslu þá sem fjallað var um í Bændablaðinu töluvert að umfjöllunarefni í ræðu sinni. Ég ætla að vitna í skrifin um þessa norsku skýrslu. Þar segir, með leyfi forseta: „Í skýrslunni segir m.a. að mótun lagaramma fyrir sameiginlegt orkunet Evrópu sé nú lokið með gerð orkupakka eitt, tvö, þrjú og fjögur. Lauk því ferli í desember 2018 sem samþykkt í ESB. Hefur þessi fjórði pakki verið sendur ríkisstjórn Noregs með það í huga að hann verði felldur inn í EES-samninginn í kjölfar samþykktar Stórþingsins á orkupakka þrjú í byrjun síðasta árs.“ Hér er í raun teiknað upp það ferli sem við erum að ræða - og óttumst aðeins eins og kemur fram í málflutningi okkar. Hér er verið að fjalla um að um leið og orkupakki þrjú verður frágenginn í Noregi, og þá frágenginn á Íslandi líka, vegna þess að innleiðingin þarf að eiga sér stað hér líka, einhendi menn sér í að innleiða orkupakka fjögur. Getur verið að þingmenn stjórnarflokkanna hafi fengið ítarlega kynningu á orkupakka fjögur og þeim breytingum sem þar er að finna, t.d. varðandi eftirlitsstofnanir, framsal valds, frekari markaðsvæðingu orkunnar o.s.frv.? Maður hefði haldið, vitandi að fjórði orkupakkinn er tilbúinn, að þingmenn vildu skoða málið í heild og sjá hver samanlögð áhrif orkupakka þrjú og fjögur verða þegar búið verður að innleiða þá báða. Eins og fram kemur í þessari frétt horfa menn á það í Noregi, í það minnsta þeir sem eru fyrir utan stjórnsýsluna, að þetta sé ein heild.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Þetta er svolítið bratt. Það er eiginlega merkilegt að búið sé að innlima Noreg í þetta sameiginlega orkunet sem varð til með innleiðingu orkupakka eitt, tvö, þrjú og fjögur. Þessu ferli lauk þarna í desember 2018. Það er dálítið ógnvænlegt að velta því fyrir sér af hverju við höfum ekki séð hvert stefndi af því að þetta virðist liggja fyrir. Ég get ímyndað mér að nokkurn veginn sama uppskrift verði notuð hér á landi og notuð var í Noregi. Ég get ekki séð annað en að við þurfum að kalla eftir frekari upplýsingum um það hvað felst í orkupakka fjögur. Við skulum ekki gleyma því að Evrópu skortir svokallaða hreina orku. Þetta hverfist töluvert mikið um þá staðreynd að bæði í Noregi og á Íslandi búum við svo vel að eiga svokallaða hreina orku en Evrópa er ekki svo vel stödd. ESB mun því gera allt sem í þeirra valdi stendur til að koma okkur inn á hinn sameiginlega evrópska orkumarkað.
Forseti. Ég ætla að lesa aftur síðustu setninguna í tilvitnuninni sem ég las áðan. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Það er þó háð því Ísland samþykki einnig innleiðingu orkupakka þrjú.“ Við vitum öll að Noregur getur ekki klárað innleiðingu á orkupakka þrjú fyrr en við höfum gert það. Norðmenn virðast vera á undan okkur, eru búnir að kynna sér orkupakka fjögur, kryfja hann og velta honum fyrir sér. Á meðan erum við, þingmenn á hinu háa Alþingi Íslendinga, engu nær, höfum ekki fengið neina einustu kynningu á því hvað felst í þessum fjórða orkupakka. Við hljótum því að spyrja hvort hluti þingmanna hafi fengið slíka kynningu. Ég trúi því ekki að stjórnarþingmenn séu að taka ákvörðun um að innleiða þriðja orkupakkann vitandi að annar, sem ber númerið fjögur, bíður handan við hornið, án þess að vita hvað í honum felst. Það getur bara ekki verið.
Hæstv. forseti. Ég tek sannarlega undir orð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, líka vegna þess að það eru alls konar hliðaráhrif sem við þurfum að takast á við. Í Bændablaðinu er önnur frétt um að það fylgi innleiðingu orkupakka þrjú að einnig er tekist á við innleiðingu á svokölluðum flutningspökkum. Þeir eru sagðir fela í sér niðurjöfnun á félagslegum undirboðum á vinnumarkaði og það í skjóli EES-samningsins. Við höfum vissulega haft það til umfjöllunar hér í þinginu hvernig við getum tekist á við þetta verkefni en höfum við tekist á við það verkefni í ljósi innleiðingar á því sem við erum að gera í skjóli EES-samningsins? Mér er spurn.
Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir að vekja okkur til umhugsunar um það sem er í vændum og eins að birta okkur þennan samanburð á því hvernig menn hafa fjallað um þessi mál í Noregi, þar sem stjórnvöld eru kannski ekki alveg eins hrædd og hér við að sýna heildarmyndina, og því sem við höfum verið að ganga í gegnum í umræðunni um þriðja orkupakkann. Reyndar höfum við heilmiklar vísbendingar um hvað er í vændum. Þegar eru komnar brýr, ef svo má segja, yfir í fjórða orkupakkann með breytingartillögum við þær greinar þriðja orkupakkans sem við ræðum hvað mest, 713, 714 og 715, sem birtast í reglugerð 347/2013, sem er alveg gríðarlega sláandi reglugerð sem ég hafði hugsað mér að verja einni ræðu í að fjalla um síðar. Ég ætla þess vegna að að láta vera að leita álits hv. þingmanns á því strax. Af því að hv. þingmaður nefndi Bændablaðið þá hefur það einmitt verið duglegt við að leitast við að draga fram þessa heildarmynd og hvað sé í vændum og m.a. bent á að þegar sé verið að undirbúa jarðveginn á Íslandi með sölu þessara svokölluðu aflátsbréfa eða syndaaflausna. Nú er því haldið fram að Íslendingar framleiði einungis 13% orku sinnar úr umhverfisvænum orkugjöfum, 58% með brennslu kola og annars jarðefnaeldsneytis og 29% með kjarnorku, hvorki meira né minna. Er það ekki ein af þessum skýru vísbendingum sem ættu að vekja okkur til umhugsunar um í hvað stefnir? Menn ætla að setja orkuna alla í einn pott og Ísland mun einfaldlega missa samkeppnisforskotið sem það hefur út á að framleiða 100% hreina orku.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir, þetta er nefnilega svolítið sláandi. Það er sláandi að hugsa til þess að við séum komin á þann stað að við séum að ræða um orkuauðlindir Íslands undir þeim formerkjum að verið sé að rugla með þær og halda því fram að við þurfum að fara í viðskipti með þær. Ég trúi því varla, en ég held að það sé satt, að verið sé að skiptast á einhvers konar aflátsbréfum og þau gangi hreinlega kaupum og sölum, enda er það krafan frá Evrópusambandinu að það þurfi hreina orku. Ef ég man rétt eru 70% orkuframleiðslu í Evrópusambandinu svokölluð óhrein orka og það ætlar sér að ná því takmarki árið 2030, ef ég man rétt, að vera með ákveðið hlutfall af svokallaðri hreinni orku. Þetta talar allt saman þó að það sé í raun dálítið erfitt að skilja samhengið og kannski er erfiðast að viðurkenna að við séum að láta draga okkur inn í þennan veruleika. Það á ekkert við að við séum að velta þessu fyrir okkur; það er algjörlega óhugsandi fyrir okkur að 58% orkuframleiðslu byggist á kolum og 29% á kjarnorku.
Virðulegur forseti. Myndi hv. þingmaður segja að það væri of djúpt í árinni tekið hjá mér að kalla það blekkingar þegar því er haldið fram að 29% íslenskrar orku séu framleidd með kjarnorku, 58% með jarðefnaeldsneyti og menn borgi fyrir að fá að beita þessum blekkingum á kostnað íslenskrar orkuframleiðslu? Getur ekki verið að þetta sé enn ein vísbending, hér ber allt að sama brunni, um að menn séu tilbúnir að seilast býsna langt og beita blekkingum, jafnvel blekkingum sem ganga kaupum og sölum, til þess að ná því meginmarkmiði sem þriðja orkupakkanum er ætlað að lýsa? Hvaða vísbending er í því fólgin, þegar menn beita slíkum aðferðum, um hvernig tekið verði á ágreiningsmálum þegar þau rísa þar sem hagsmunir Evrópusambandsins og Íslands kunna að stangast á?
Hæstv. forseti. Það er vissulega hægt að halda því fram að þetta séu blekkingar, þetta eru sannarlega blekkingar gagnvart okkur. Ég velti líka fyrir mér í þágu hvers þetta sé. Hver skyldi hafa hag af því að halda málum svona á lofti eins og gert er? Það leiðir allt að sömu niðurstöðu. Það á að búa okkur undir að verða hluti af þessum sameiginlega evrópska markaði. Hv. þingmaður spurði hver myndi skera úr um ef upp kæmu álitamál. Það verða ekki íslensk stjórnvöld, svo mikið veit ég. Það verður þessi stofnun, sem kallast ACER, sem mun hafa yfirráð, og yfirráð yfir íslenskum stjórnvöldum, þegar kemur að málum sem þarf að skera úr um. Og í hvers þágu starfar sú stofnun? Hún starfar ekki í þágu okkar Íslendinga, hún starfar alfarið í þágu Evrópusambandsins.
Herra forseti. Ég hafði byrjað fyrri ræðu á að fara yfir virkjunarsögu landsins. Ég ætla að halda áfram með þá sögu fyrst ég fæ áfram tækifæri til þess í þessari ræðu. Ég hafði nefnt nokkra framsýna hagleiksmenn sem hófu í upphafi síðustu aldar að smíða, nánast úr engu, tækjabúnað sem var þess megnugur að ná út úr vatnsaflinu orku sem unnt var að nota til að létta undir með mönnum verkin með því að knýja vélar og auðvitað einnig til þess að tendra rafljós. Þótt bæði efni og verkfæri væru af skornum skammti brást þessum mönnum ekki bogalistin og þeir náðu markmiðum sínum sér og sínum til mikilla hagsbóta. Ég nefndi fjölda heimarafstöðva í Skaftafellssýslum sem smíðaðar voru af Bjarna Runólfssyni í Hólmi en alls smíðaði Bjarni 116 slíkar heimarafstöðvar á örfáum árum. Oft var efni til þessara smíða sótt í strönduð skip. Bjarni lagaði svo vélarhlutana með miklum hagleik að verkefninu, sem var smíði rafala, ásamt öllu öðru sem heimarafstöð krafist. Herra forseti. Það voru slíkir menn eins og Bjarni Runólfsson í Hólmi, Jóhannes Reykdal í Hafnarfirði og fleiri slíkir frumkvöðlar sem ruddu brautina sem leitt hefur okkur þá löngu leið til stórvirkjana nútímans og ekki síður til þeirrar hagsældar sem fylgt hefur í kjölfarið. Fyrsta stóra virkjunin, ef nota má það orð um virkjun sem í dag er næsta örsmá í samanburði við þær stórvirkjanir sem við höfum reist frá þeim tíma, er virkjun Elliðaánna í Reykjavík 1921, sem er 3,2 megavött. Eftir virkjun Elliðaánna kemur 16 ára hlé í virkjunarmálum á sviði stærri virkjana þar til Ljósafossstöðin er gangsett 1937 en hún var 16 megavött og var stærsta virkjun til þess tíma. Laxárstöð var gangsett 1939 og með stækkun er hún 27,5 megavött. Þá koma nokkrar smávirkjanir eftir stríð, Skeiðsfossvirkjun, Andakíll og Þverárvirkjun á Vestfjörðum sem eru allar undir 10 megavöttum. Það er ekki fyrr en eftir virkjun Írafoss árið 1953, eftir stríð, sem metið er slegið enn á ný því að sú stöð var með uppsett afl upp á 48 megavött. Þá koma nokkrar minni og stærri virkjanir í aðdraganda Búrfells, Grímsá, Mjólká og Steingrímsstöð, sem er þeirra stærst 1959, 27 megavött. Þegar þarna er komið, um 1960, er búið að virkja samtals 150 megavött, sem er næsta lítið í samanburði við það sem búið er að virkja í dag. Fyrir réttum 60 árum er uppsett afl allra virkjana á landinu u.þ.b. 150 megavött. Athyglisvert er að skoða að næsta virkjun, sem var Búrfell, 1969, er stærri en allt uppsett afl í landinu á þeim tíma og 5–6 sinnum stærri en stærsta virkjun til þess tíma. Búrfellsstöðin skilar 270 megavöttum. Sú virkjun mótar þáttaskil í virkjunarsögu landsins því að orka frá henni var beinlínis ætluð til stóriðju, nánar tiltekið til álbræðslu. Ef gluggað er í heimildir frá þeim tíma, í aðdraganda byggingar virkjunarinnar og stóriðjunnar, þá reiknaðist mönnum til að Íslendingar myndu greiða upp lánin vegna virkjunarinnar og dreifikerfisins á kannski aldarfjórðungi, herra forseti, eða þannig að þjóðin ætti virkjunina og dreifikerfið skuldlaust rétt fyrir eða um aldamótin síðustu. Þetta er mikilvægt að hafa í huga í dag þegar við ræðum um framtíð orkuauðlindarinnar. Eftir þá stórvirkjun, Búrfellsvirkjun, fara menn að verða stórtækari; Bjarnarflag er 3 megavött 1969, um 1970 koma nokkrar stærri á þeim tíma, Lagarfoss 1975, 27 megavött, Svartsengi 1976, 75 megavött, Krafla, sem er reyndar gufuaflsvirkjun eins og í Svartsengi, er gangsett 1977. Þrátt fyrir margháttaða byrjunarörðugleika hefur hún verið að skila 60 megavöttum. Þegar þarna er komið sögu er heildarafl á landinu 1977 einungis 600 megavött, þó ekki séu allt þar vatnsaflsvirkjanir. Ég mun halda áfram með þessa sögu í næstu ræðu minni.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir áhugaverða ræðu og hlakka til að heyra afganginn af henni. Það er nefnilega mjög hollt að rifja upp sögu orkunýtingar á Íslandi. Það eru ekki endilega allir sem gera sér grein fyrir því hvers konar þrekvirki það var í rauninni að koma því af stað að við færum að nýta fallvötnin og síðar jarðhitann á okkar hrjóstruga landi. Það er vel við hæfi að ræða þetta nú þegar við ræðum orkupakka þrjú, og orkupakka fjögur, reyndar svona í framhjáhlaupi, í ljósi þess að innleiðing á orkutilskipunum Evrópusambandsins, allt frá númer eitt, hafa gert að verkum að smám saman erum við að deila, eða missa, forræði yfir nýtingu, verðlagningu og umsýslu með orkuauðlindir okkar. Varla hafa þessir frumkvöðlar farið af stað í slíkar framkvæmdir til að verða hluti af einhverjum risastórum orkumarkaði þar sem verslað er með orkuna líkt og hverja aðra vöru. Kostulegt er að sjá að undir forystu Vinstri grænna sé áfram haldið að markaðsvæða raforkugeirann. Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort ekki sé eðlilegt að staldra við og forðast að taka fleiri skref í átt til markaðsvæðingar raforkunnar með hinum evrópska orkumarkaði og nýta frekar orkuna hér heima. Og hafa verð á orkunni eins og við viljum og teljum rétt að verðið sé til að geta nýtt til atvinnuuppbyggingar og til að styrkja byggð, og hreinlega ef hægt er að bjóða lægra orkuverð til heimila. Markmið frumkvöðlanna á sínum tíma hlýtur að hafa verið að bæta hag þjóðarinnar, bæta hag þeirra sem geta notið orkunnar, og um leið að búa til verðmæti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hugleiðingarnar og spurningarnar. Ég er sannfærður um að þegar menn ráðast í svona stórar framkvæmdir, svona lítil þjóð, upp úr 1960, ákveða að leggja í miklar lántökur til að geta reist langstærstu virkjun til þess tíma, langstærstu, eins og ég nefndi áðan í ræðu minni, og dreifikerfi, línu frá virkjunarsvæðinu og að álverinu, þá hafa menn auðvitað deilt um að leggja í slíka áhættu og slíkar lántökur. Og er hægt að finna heimildir um það. Ég er líka viss um að í huga landsmanna hefur auðvitað verið sú ætlan að þetta bætti hag okkar sem þjóðar og við yrðum að sætta okkur við það að bíða í þessa áratugi, þennan aldarfjórðung eins og menn töluðu um, lánin voru upp á 25 ár, til að sjá betri tíð síðar, með betra dreifikerfi til hagsbóta fyrir almenning, til hagsbóta fyrir atvinnufyrirtækin. Sem og varð. En menn munu ekki sætta sig við þetta. Þess vegna er þessi mikla andstaða við það regluverk sem við ræðum. Þess vegna er þessi mikla andstaða. Það má rekja hana til þess að menn horfa á þetta allt sem sína auðlind og þegar búið er að borga þennan mikla stofnkostnað, sem við erum í óðaönn að gera þessi árin og höfum verið að gera síðustu áratugi, ætlast menn auðvitað til að þessi orka verði veitt landsmönnum og atvinnufyrirtækjum í landinu á lægra verði, þegar ekki þarf að borga stofnkostnaðinn.
Herra forseti. Er þá ekki, hv. þingmaður, mjög undarlegt að við séum ef til vill að stíga skref í þá átt að innleiða hér tilskipanir erlendis frá og opna fyrir frekari innleiðingu - úr orkupakka fjögur þá - á sama tíma og við horfum á orkuna sem okkar framtíðareign? Eign sem við getum nýtt til að bæta hag þegna okkar í stað þess að binda hana, óbeint eða beint, við ákvarðanir sem snúa að allt öðru en hag einstaklinga og fyrirtækja á Íslandi, þ.e. að geta ráðið því að verð eða notkun sé háð einhverjum duttlungum erlendis frá? Ég held að mikilvægt sé að við skoðum málið í heild og horfum til framtíðar með það hvernig við viljum nýta og verðleggja okkar orku.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurningarnar. Hann orðaði það ágætlega þegar hann sagði að þetta væri framtíðareign okkar Íslendinga, sem er vel að orði komist. Ég er handviss um að landsmenn líta þetta þeim augum að þeir eigi þessa auðlind. Ég er líka handviss um að menn muni ekki sætta sig við eða taka í mál að þessi réttur, þessi auðlind verði í stórum stíl einkavædd og seld síðan landsmönnum til framtíðar. Menn ætlast til þess að njóta þeirra ávaxta sem þeir hafa lagt á sig, þ.e. með þeirri sögu sem ég hef rakið, ég er að benda á að þjóðin tekur á sig þær byrðar sem felast í því að taka lán, taka þá áhættu, til að byggja upp [[Forseti hringir.]]til framtíðar. Menn munu ekki líða að þetta verði sett í hendur annarra en þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni kærlega fyrir góða ræðu, góða söguskýringu sem hollt er fyrir okkur að minnast. Það er erfitt að hugsa til þess að þessari uppbyggingu, sem hv. þingmaður lýsti svo vel áðan, verði hreinlega kastað út af borðinu ef við komum til með að samþykkja orkupakka þrjú og í framhaldinu orkupakka fjögur, þar sem hann er nú þegar á teikniborðinu, alla vega hafa margir aðrir en við hér í þessum sal séð þann pakka. Ef svo fer sem horfir að við munum innleiða orkupakka þrjú og síðan verði orkupakki fjögur innleiddur - sú nasasjón sem við höfum þó fengið, þökk sé Bændablaðinu, - velti ég fyrir mér hvort þjóðin verði sátt við veru okkar í EES-samningnum. Ég hugsa þetta vegna þess að nú gefst okkur tækifæri til að senda orkupakka þrjú til sameiginlegu EES-nefndarinnar og mér finnst algerlega nauðsynlegt að við förum þá lagalegu leið sem felst í því að nýta okkur það sáttaferli sem við viljum hefja. Það er jafnvel til að standa, vil ég segja, föst á okkar forsendum. Ég vil að hlutirnir séu gerðir á okkar forsendum og velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti varpað ljósi á þetta.
Herra forseti. Já, Íslendingar vilja halda orkuauðlindinni á forræði þjóðarinnar, það er alveg ljóst. Þessi miklu viðbrögð við þessum orkutilskipunum frá Evrópusambandinu má skýra í því ljósi. Ég er að reyna að benda á það, með ræðum mínum í kvöld, hvar ræturnar liggja í þessu sambandi. Virkjunarsaga okkar Íslendinga hefst í byrjun síðustu aldar og eykst svo stig af stigi fram eftir öldinni, mjög hröðum skrefum á seinni hluta aldarinnar og eftir síðustu aldamót. Þessi saga er greypt í vitund mjög margra og menn horfðu til bjartari framtíðar, ekki bara í þeim skilningi að rafmagnið myndi lýsa okkur og hjálpa okkur heldur vegna þess að við myndum raunverulega eignast þessar virkjanir sem endast og endast. Það þarf ekki að byggja að nýju. Þetta eru eilífðarvélar eins langt og skilgreina má það orð í þessu sambandi. Auðvitað bjuggust menn við því að síðar meir myndu þeir hagnast á þessu í lægra raforkuverði, öllum til hagsbóta, þjóðinni og atvinnufyrirtækjunum. Þessi saga öll er ekki bara samofin þjóðinni og virkjunarsögunni heldur líka velmegun og ekki síst byggðastefnu.
Hæstv. forseti. Það er einmitt þetta, hvernig við getum séð orkuverðið fyrir okkur. Við vitum að orkuverð hækkaði með orkupakka eitt og orkupakka tvö. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhverja hugmynd um það hvernig þróun raforkuverðs verði háttað. Þá er ég að meina bæði í dreifbýli og þéttbýli. Ég hjó eftir því að hann talaði um byggðastefnu og væri áhugavert að heyra hvað hv. þingmaður hefur um það að segja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir spurningarnar. Hún spurði síðast um orkuverðið, að það hefði hækkað. Menn rífast um það hér í þessum ræðustól hvort það sé staðreynd eður ei. Ég skal ekki leggja mat á það. Ég talaði síðast í gær við mann sem er í garðyrkjunni og hann fullyrti, eins og reyndar fleiri hafa gert, að orkuverð hefði hækkað, sérstaklega sá hluti, herra forseti, sem heitir flutningur og dreifing, eftir að við aðskildum þann hluta frá orkureikningunum. Auðvitað eykur það báknið og veldur mjög líklega einhverri hækkun þó að menn geti rifist um hversu mikil hún sé.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir hans ræðu og sögulegu innsýn. Hann starfar greinilega undir kjörorðinu: Að fortíð skal hyggja er framtíð skal byggja. Auðvitað verður manni hugsað til þess, þegar hv. þingmaður mælir hér um orkumál, að stór hluti virkjana er einmitt í hans kjördæmi, Suðurkjördæmi. Hann dregur í raun og sanni fram hið séríslenska skipulag raforkumála þar sem eru stór og öflug fyrirtæki og er það mjög ólíkt því sem gerist og gengur í Evrópu, í því kerfi sem mikil viðleitni virðist vera uppi til að draga okkur inn í. Við höfum byggt eigið dreifikerfi, eins konar sogæðakerfi fyrir raforkuna sem liggur til innstu dala og ystu nesja. Herra forseti. Íslensk raforka, hrein og tær í vatnsföllum og í iðrum jarðar, er þjóðarverðmæti sem við verðum að verja og standa vörð um. Þar fyrir utan eru aðrir orkugjafar sem kunna að falla okkur í skaut. Reyndar er hafin uppbygging á vindorku og við þurfum að ræða það miklu nánar, líka þann erlenda áhuga sem er á því. Svo kann að fara, áður en langt um líður, að unnt verði að virkja sjávarföllin. Þar getum við verið að tala um gífurlegt raforkumagn á komandi tímum. Þannig að við þurfum að verja stöðu okkar í þessum efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir hans hugleiðingar. Hann nefnir að að fortíð skuli hyggja þegar framtíð skuli byggja og ég tek svo sannarlega undir það. Það var einmitt tilgangur minn með því að fara yfir þessa virkjunarsögu sem ég hef ekki enn lokið við, og mun væntanlega ljúka síðar í kvöld eða nótt, og ég tel að við megum mikið af því læra. Hv. þingmaður nefndi hvernig æðakerfi orkunnar virkar, að henni sé dreift um landið og menn hafi haft áhyggjur af því að styrkja þyrfti það kerfi. Auðvitað er nauðsynlegt að byggja virkjanir, þó að ekki séu þær stórar, þar sem veikleikar eru í kerfinu og þar sem atvinnufyrirtæki eru til staðar sem veita þarf orku til, svo að ekki þurfi að færa hana um mjög langan veg með tilheyrandi afföllum af orkunni og veikleikum í kerfinu. Hv. þingmaður vék einnig að ýmsum öðrum orkugjöfum sem við eigum svo sannarlega mikið af, óbeisluðum. Hann nefndi vindorkuna. Þar er svo sannarlega mikið óbeislað en þar sýnum við andvaraleysi. Hver er undirbúningur undir komu vindorkuvera? Hver er undirbúningurinn? Hver er lagagrundvöllurinn? Er búið að byggja hann þannig að við séum viðbúin? Þannig að við séum búin að ræða málið, hvernig við viljum sjá það gerast? Hvernig við viljum byggja það upp? Það hefur ekkert verið rætt. Ég hef kallað eftir því, í ræðum mínum og samræðum við hæstv. ráðherra, en ekki ber enn á að frumvarp þess efnis hafi komið hér inn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er vissulega svo að í orkumálum þarf að hugsa hátt og vítt og marka framtíðarstefnu. Hv. þingmaður gat þess að það er eins og menn hafi nánast skilað auðu varðandi þann tiltekna þátt sem hér var nefndur, vindorkuna. Mig langar til að fá að nefna, fyrst ég hef tækifæri til, að ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um umsóknir um rannsóknarleyfi og virkjunarheimildir fyrir virkjunum allt að 10 MW og sömuleiðis vindorkuvirkjunum. Það er náttúrlega ekki vansalaust að ekki skuli vera mörkuð stefna varðandi skipulag í þessum efnum, hvar þessum vindorkuverum sé valinn staður, m.a. frá skipulagslegu og umhverfissjónarmiði. Að sjálfsögðu verður að gera ráð fyrir því að slíkir vindorkugarðar sæti umhverfismati.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir þessar hugleiðingar. Ég vil nefna fleira. Við höfum verið að virkja fallorkuna og gufuaflsorkuna. Hv. þingmaður nefndi vindorkuna og við erum sammála að því leyti til. Það er fleira, það er sjávarfallaorkan, eins og hv. þingmaður nefndi í fyrra andsvari sínu, og ég held að miklir möguleikar séu víða á landinu, sérstaklega í Breiðafirði. Ég ætla einnig að nefna aðra tegund af orku sem við höfum líka mikla möguleika í og rannsóknum fleygir fram á því sviði - Vestmannaeyingar geta kannski glaðst ef það verður raunin, en það er svokölluð ölduorka, þ.e. að virkja ölduna, öldufallið. Ég held að það sé líka næg orka víða í því veðravíti sem er í kringum Ísland. Framtíðin er því björt á sviði orkumála á Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þær ræður sem hér hafa verið fluttar í kvöld og hlakka til að heyra framhald á ræðu hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar þar sem hann fer yfir þá miklu framfaramenn sem fóru í að nýta orkuna í okkar ágæta landi. Ég ætla í þessari stuttu ræðu að koma aðeins inn á svar utanríkisráðuneytisins varðandi fyrirspurnir mínar, sérstaklega er varðar orkupakka fjögur og mögulega fimm. Fram kemur í svari ráðuneytisins að allt frá árinu 2016 hefur verið unnið að þessum fjórða orkupakka þar sem framkvæmdastjórnin lagði fram tillögu að nýrri löggjöf á sviði orkumála og ég ítreka að hér er um löggjöf að ræða. Síðan stendur í svarinu, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld fylgjast náið með þróun framangreindra mála á vettvangi ESB og í EFTA-samstarfinu. Orkulöggjöfin var á forgangslista ríkisstjórnarinnar um hagsmunagæslu fyrir árin 2016–2017 …“ Þegar gerðirnar hafa verið formlega samþykktar á vettvangi ESB mun vinna hefjast á vettvangi vinnuhópa í EFTA við að skoða og meta löggjöfina. Í svarinu er í rauninni bara verið að lýsa því ferli sem er teiknað inn í innleiðingarferli sem okkur ber að uppfylla þegar kemur að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Nú er það svo að við höfum fengið vísbendingar um og við vitum að þessi orkupakki liggur fyrir, þ.e. orkupakki fjögur. Búið er að kynna hann, að því er virðist, fyrir norskum stjórnvöldum. Það er búið að rýna hann að einhverju leyti í Noregi. Þar kemur fram að sérstakur starfshópur er starfandi á Íslandi, eða settur af stað í það minnsta, um hagsmunagæslu og samráð varðandi innleiðingu fjórða orkupakkans. Fram hefur komið að hagsmunaaðilar hafa fengið upplýsingar um þennan orkupakka en ekki Alþingi. Alþingi á sem sagt að bíða núna eftir því að þetta venjulega ferli, vissulega lögboðið og rétt ferli, fari af stað. Er ekki rétt að staldra við, virðulegur forseti, og spyrja hvað sé í þessum fjórða orkupakka sem hefur bein áhrif eða er í beinu framhaldi af orkupakka þrjú? Er ekki skynsamlegt að þingmenn staldri við og velti fyrir sér hvaða skref er verið að taka ef menn klára þennan þriðja pakka án þess að hafa á hreinu hvað felst í fjórða pakkanum? Er ekki rétt að rýna þennan fjórða pakka og sjá hvort ástæða sé til að staldra við með þennan þriðja núna? Ég held að svo sé. Ég held að best sé að víkja, ekki kannski víkja út fyrir það lögbundna ferli sem við höfum samþykkt varðandi innleiðingar, heldur að nýta þau sóknarfæri sem við höfum til þess að kynna okkur málið áður en ferlið fer af stað. Við höfum oft og tíðum rætt það, og sá sem hér stendur hefur rætt það margoft í ræðustól og beitt sér fyrir því að hagsmunagæsla verði efld í Brussel vegna EES-samningsins. Nú höfum við tækifærið til að fara í raunverulega og beina hagsmunagæslu til að kynna okkur heildarmyndina af þessum tveimur orkupökkum. Ég spyr, virðulegi forseti, hvort þingmenn stjórnarmeirihlutans búi yfir slíkri þekkingu á fjórða orkupakkanum að þeir hafi ekki nokkrar áhyggjur af því að það að samþykkja núna þriðja orkupakka hafi engin áhrif eða sé í rauninni bara undanfari þess sem koma skal. Er það þannig að menn hafi fengið einhverjar kynningar á þessu? Ég kalla eftir því að það sé upplýst hér af hálfu stjórnarmeirihlutans hvort orkupakki fjögur, tengingin við orkupakka þrjú, framhaldið af innleiðingu orkupakka þrjú, hafi verið kynnt fyrir stjórnarþingmönnum, því að það hlýtur eiginlega að vera. Ég trúi ekki að menn séu svo værukærir að ætla að samþykkja þennan þriðja pakka þegar þeir vita að það er meira að koma sem byggir á þeirri innleiðingu. Það er með ólíkindum ef svo er. Í svari ráðuneytisins er þetta í rauninni bara staðlað svar, minnst er á að taka á upp átta gerðir. [[Forseti hringir.]]- Nú er tíminn búinn, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu og hlakka til að heyra framhald hennar. Staðan er þessi: Hér liggur fyrir mál sem er svo hræmulega illa undirbúið að það er á mörkum þess að geta talist þingtækt. Við höfum fyrir framan okkur vandaða álitsgerð þeirra tveggja lögspekinga sem oftast eru nefndir. Þar kemur fram að þeir telja það ekki duga, en segja a.m.k. tvisvar í sinni álitsgerð að verulegur vafi leiki á því að innleiðing þessara gerða standist stjórnarskrá. Þeir rekja það ítarlega hvernig ákvæði í þeim gerðum sem er verið að innleiða hér og gefa hér lagagildi að landsrétti, taka inn í íslensk lög, leiðir af sér að erlendir aðilar fái ítök eða nái því að hafa a.m.k., eins og það er orðað, óbein áhrif og: Á hvað? Á skipulag, ráðstöfun og nýtingu íslenskra orkuauðlinda í eigu þjóðarinnar. Til grundvallar þessari umræðu liggja ekki fullnægjandi gögn. Það liggja engin fullnægjandi gögn um hinn svokallaða lagalega fyrirvara. Hann hefur ekki verið rýndur eða greindur. Ekki liggja fyrir gögn um þennan fjórða orkupakka sem bíður handan við hornið. Ekki liggja fyrir gögn um það hvernig til tókst í Noregi þar sem uppi voru áform um að innleiða orkupakkann, í því landi, með ekki færri en átta fyrirvörum að kröfu Verkamannaflokksins þar í landi.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Í fyrsta lagi held ég að það sé ágætt að það komi fram að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hefur þessum fyrirvörum Noregs ekki verið svarað af hálfu Evrópusambandsins 14 til 15 mánuðum eftir að þeir voru settir fram. Noregur hefur sent bréf eða erindi og óskað eftir svörum og ekki fengið svör við því eftir því sem ég best veit. Hv. þingmaður nefnir gríðarlega stórt mál sem ég hef reyndar ekki mikið komið inn á í mínum ræðum, en það er sá vafi, sá verulegi vafi, sem þeir félagar, tvímenningarnir sem stundum eru nefndir hér, telja að sé fyrir hendi varðandi stjórnarskrána. Það er ekki ásættanlegt að það sé einhver vafi varðandi það. Þess vegna held ég að rétt sé að við fáum þá til þess að rýna fyrirvarann sem kallaður er, sem ég held reyndar að skipti í sjálfu sér ekki stóru máli varðandi innleiðinguna því að við innleiðum þetta hvort sem er. Fyrirvararnir eru meira til að hjálpa okkur hér heima fyrir, eða alla vega stjórnarliðum, til að kyngja málinu. Við þurfum líka að fá þessa tvo ágætu herramenn til þess að rýna og fara yfir þær skuldbindingar sem við tökum á okkur ef við innleiðum orkupakka fjögur. Ég geri mér engar grillur um það að Evrópusambandið muni samþykkja - eða að það verði samþykkt af hinum EFTA-ríkjunum ef þau ákveða að innleiða orkupakka fjögur án undanþágu - að við fáum undanþágur frekar en frá orkupakka þrjú. Það þarf að rýna nú þegar hvaða áhrif þessi pakki nr. fjögur mun hafa á stjórnarskrá okkar, hvort þar eru enn frekari óbein áhrif á skipulag, rekstur eða nýtingu orkuauðlinda okkar. Ekki er hægt að stinga höfðinu í sandinn varðandi þetta, hv. þingmaður, og láta eins og þetta sé ekkert mál.
Herra forseti. Það er að koma berlega í ljós hvernig þetta liggur: Með því að fella brott stjórnskipulega fyrirvarann hefur Ísland axlað þá þjóðréttarlegu skuldbindingu að innleiða þessar gerðir, þar á meðal reglugerð 713 með öllu því sem henni fylgir. Þessi lagalegi fyrirvari breytir engu um það. Hann hefur ekki hið minnsta gildi út frá þjóðarétti og yrði hvergi tekinn alvarlega. Það blasir við. Hann er einhvers konar leiktjöld til að fela það sem segir í álitsgerð tvímenninganna um að það sé heimildarlaust með öllu að taka upp ákvæði hér í ljósi þess að svo standi á í svipinn, eins og þeir orða það í sinni ágætu greinargerð, að ekki sé fyrir hendi tenging við raforkukerfi Evrópu. Þessar gerðir munu því [[Forseti hringir.]]öðlast lagagildi að þessari þingsályktunartillögu samþykktri og svo geta menn þá ornað sér við að hér sé lagalegur fyrirvari sem ekki nokkur maður mundi ansa nokkurs staðar úti í heimi, hvað þá nokkur dómstóll.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að mótmæla neinu af því sem hv. þingmaður sagði í sínu stutta andsvari. Við erum að innleiða þessi lög Evrópusambandsins sem voru samþykkt í sameiginlegu EES-nefndinni í maí 2017, með einhverjum mjög, myndi ég segja, óskýrum aðferðum sem Eftirlitsstofnun ESA á að geta beitt, reyndar alltaf með því að spyrja ACER-stofnunina hvernig ljúka eigi málum. Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði, í fyrra andsvari sínu, að ekkert annað væri í stöðunni en að skoða þetta mál miklu betur og rýna það í samræmi við þær upplýsingar sem við höfum nú þegar uppi varðandi orkupakka fjögur, svo að dæmi sé tekið, þannig að allur vafi sé tekinn af varðandi frekara framsal valds.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Mér verður nokkuð tíðrætt um frétt Bændablaðsins frá 19. apríl sl. þar sem fjallað er um kolsvarta skýrslu um orkupakka fjögur. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi hugmynd um það þar sem norsk yfirvöld hafa ekki ákvörðunarvald um hvert orkan þeirra verður seld og hvort hv. þingmaður telji ekki að það sama muni eiga við hér á landi líka. Mig langar svolítið að bæta við vangaveltum sem ég kom aðeins inn á áðan, þessu með störfin og hvernig við reynum að viðhalda störfum um allt land á Íslandi. Í Noregi er því velt upp að störfum muni fækka, að þar verði störf hreinlega í hættu og þá sérstaklega á landsbyggðinni. Því vil ég inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji ekki að það sama gæti átt við hér á landi.
Virðulegur forseti. Ég man ekki betur en að a.m.k. tvær skýrslur hafi verið unnar um hvaða áhrif útflutningur á raforku um streng myndi hafa á íslenskan orkumarkað. Að minnsta kosti í annarri þeirra var sett á tala, ég man reyndar ekki í svipinn hver talan var, um hversu mikið rafmagn myndi hækka til einstaklinga og fyrirtækja. Sú upplifum sem Norðmenn hafa fengið mun að sjálfsögðu koma fram á Íslandi líka. Í því máli sem við erum með á borðum okkar í dag erum við hins vegar að innleiða hugmyndafræðina. Við erum að innleiða og gefa frá okkur, eins og kom fram áðan, eða leyfa í það minnsta íhlutun á skipulagi raforkumála okkar á nýtingu og þeirri umsýslu sem við teljum að okkur sé svo mikilvægt að halda á sjálf. Ekki munu gilda neinar aðrar reglur um Ísland en önnur lönd þegar við erum búin að innleiða þessar tilskipanir. Sú tveggja stoða lausn sem er skrifuð inn í þetta er að mínu viti ófullkomin og ef fyrirmyndin er algjörlega eins og varðandi fjármálamarkaðinn getum við hugsað hvort við höfum gert mistök þar. Mistök getum við gert og erum sjálfsagt alltaf að gera en það sem ég hef áhyggjur af er að það skref sem hér er verið að taka sé enn eitt skrefið í því að láta erlenda aðila, alþjóðastofnanir og eftirlitsaðila, hafa ítök í íslenskum orkumarkaði og hafa áhrif á hvernig hann þróast.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Mér finnst þetta áhugaverð pæling og langar aðeins að fara lengra með hana. Norska alþýðusambandið, sem líkt og okkar íslenska ASÍ, er á móti orkupakka þrjú þar í landi sem búið er að samþykkja. Sú umræða hefur farið fram þar að hreinlega sé kominn tími til að segja upp EES-samningnum. Ég er ekki endilega að leggja til að við segjum upp EES-samningnum en þeir telja það réttast vegna þess að undirboð hafa átt sér stað, sérstaklega á norskum vinnumarkaði. Þegar þetta er sett saman við það samhengi að störf eru að tapast frá Noregi, þá sérstaklega á landsbyggðinni, finnst mér áhugaverð hugsun hvort þetta sé það [[Forseti hringir.]]sem við stöndum frammi fyrir.
Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, sæmilegur orkumarkaður, samleitni og sömu reglur munu að sjálfsögðu gilda á Íslandi nema einhvers konar varanlegar undanþágur fáist frá reglunum. Við fengum undanþágu vegna jarðgass, við erum ekki tengd Evrópu og hér er ekki unnið jarðgas, ekki enn í það minnsta. Við erum ekki heldur tengd meginlandinu fyrir rafmagn og ættum því að vera á undanþágu frá því líka. Ég er ekki frekar en hv. þingmaður talsmaður þess að menn segi sig frá EES-samningnum. Það verður líkt og um aðra samninga að hafa heimild til að ræða þróun hans, til að ræða kosti og galla og það er enginn að segja að það stofni samningnum í hættu. Þeir sem hins vegar teikna samninginn upp sem einhvers konar ógnarsamning gagnvart Íslandi myndi ég segja miklu frekar að væru að setja inn hættu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðu hans. Ég velti fyrir mér og spyr hv. þingmann aðallega um það sem hann nefndi um fjórða orkupakkann og áhrif þess þriðja sem við fjöllum um núna. Fram kemur í reglugerð 713, sem við höfum í þeirri þingsályktunartillögu sem liggur fyrir, að ætlunin er að innleiða hana og að lög standi ekki í vegi fyrir ákvæðum þeirrar reglugerðar. Nokkur verkefni samevrópsku orkumálastofnunarinnar, ACER, eru þau m.a. samkvæmt reglugerð 713/2009, sem við ætlum að innleiða, að stofnunin hefur málsaðild að dómsmálum í aðildarríkjunum. Stofnunin er sett til að bæta gloppur í löggjöfinni á vettvangi bandalagsins. Stofnunin á að stuðla að skilvirkri starfsemi innri markaða fyrir raforku. Hún á að tryggja samræmi í eftirlitsstarfsemi einstakra aðildarríkja. Eftirlitsstarfsemi einstakra aðildarríkja er hérlendis í höndum Orkustofnunar, skilst mér. Stofnunin á líka að stuðla að framkvæmd viðmiðunarreglna fyrir samevrópsk orkunet og viðleitni til að auka orkuöryggi, stofnunin á einnig að aðstoða eftirlitsaðila á orkumarkaði við beitingu valdheimilda innan ESB. Af þessu tilefni spyr ég hv. þingmann, af því að hann er fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra: Mun þessi stofnun, ACER, eða umboðsaðilar hennar á vettvangi EES-samningsins, ESA - mun koma til þeirra heimilda sem ég nefndi áðan við innleiðingu þessarar gerðar?
Hæstv. forseti. Eins og ég hef skilið þetta mál eins og það liggur fyrir miðað við að við erum í rauninni að fara að innleiða þessar reglugerðir 713 og 714 án þess að hafa eiginlega fyrirvara frá þeim, þá get ég ekki svarað þessu öðruvísi en já. Minn skilningur er sá að þetta gildi hér enda, ef ég man rétt, kemur fram í einu af þeim frumvörpum sem er fyrir atvinnuveganefnd að verið er að færa Orkustofnun ákveðið sektar- eða aukasektarvald eða eitthvað slíkt, ég man ekki nákvæmlega hvernig það er orðað. Í það minnsta er verið að auka heimildina til að beita fyrirtækin einhvers konar viðurlögum. Það skref sem við erum að taka hér er því skref í þá átt að hleypa þessari ACER stofnun beint eða óbeint inn í þessar framkvæmdir eða inn í eftirfylgni á þessum reglum á Íslandi. Nú geta menn komið hingað og sagt að þetta sé ekki rétt vegna þess að það er milliliður sem heitir Orkustofnun eða eftirlitsstofnun ESA þarna sem hefur eftirlit með því að við fylgjum þessu eftir. En þá er það alveg ljóst að þegar ágreiningur er uppi um hvort farið sé eftir reglum og hann rekinn fyrir Eftirlitsstofnuninni er það ACER sem gefur tóninn. Ef ég man rétt stendur í fimmta kafla þessarar samþykktar að menn skuli ná sameiginlegri niðurstöðu um álitaefnið. Aðild að dómsmálum er vissulega áhugaverð því að við getum velt fyrir okkur að einhver einstaklingur eða fyrirtæki fari með íslenska ríkið fyrir EFTA-dómstólinn, að þá virðist sem svo að ACER sé orðinn beinn eða óbeinn aðili að því dómsmáli ef við innleiðum þá gerð sem hér er.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég velti þessu fyrir mér varðandi aðkomu ACER eða ESA í tilviki EFTA-ríkjanna, hver hún er í rauninni. Við erum búin að ræða það og ég ætla ekki að eyða tíma í það hvers lags áhrif ACER getur haft á ákvarðanir ESA. Ég ætla ekki að fara út í það hér, það liggur alveg fyrir í lögfræðiálitum í þessu máli. Ég ætla ekki að eyða tíma í það. Ég spyr bara sjálfan mig að því og hv. þingmann: Hvernig sér hann aðkomu þessara stofnana, ESA, eða eftir atvikum ACER, að þessu, eins og t.d. að tryggja samræmi í eftirlitsstarfsemi einstakra aðildarríkja? Hvernig ætla þessar stofnanir að tryggja þetta hér á landi, ef þetta verður innleitt, eða er þetta einungis tengt þeim löndum sem eru tengd með raforkuvirkjum yfir landamæri? Til hvers er þetta þá í reglugerðinni ef þetta tengist einungis yfir landamæri.
Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst og kemur fram í skýringunum á því hvað ACER á að gera og í rauninni hvað ESA gerir. Þær stofnanir hafa eftirlit með því að reglum, sem samþykkt hefur verið að taka upp í EES-samninginn, þ.e. Eftirlitsstofnun ESA, þær hafa eftirlit með því að EFTA-ríkin framfylgi þeim reglum sem voru teknar upp og ACER hefur eftirlit með því hinum megin frá. Saman hafa þessar tvær stofnanir sameiginlegt eftirlit með því að þetta allt farið fram eftir settum reglum. Ef einhver ágreiningur er á milli þessara aðila höfum við séð að það er ACER sem setur og gefur tóninn fyrir hvernig á að leysa það. Ég held eins og við höfum séð þróunina vera á sameiginlegum markaði Evrópusambandsins og innan EES-svæðisins, þá munu eftirlitsstofnanirnar ekki láta sitt eftir liggja til að tryggja að farið verði að fullu eftir samningnum. Og við erum að fara að innleiða þessar gerðir með húð og hári. Við erum ekkert að fá neinar alvöruundanþágur nema frá einhverju sem skiptir engu máli, þ.e. gasinu.
Hæstv. forseti. Ég hef verið nokkuð hugsi og flutt um það nokkurt mál í dag um þá staðreynd hvernig það virðist sem þingmenn stjórnarflokkanna þriggja séu í engum tengslum við bakland sitt og það lýsir sér með ýmsum hætti. Til dæmis hefur maður í raun og veru þurft að standa í debatti, afsakið, herra forseti, við Vinstri græn til að berjast gegn því að þau markaðsvæði íslenska orku. Ég hélt satt að segja að ég myndi ekki lifa þann dag að ég þyrfti að gera slíkt. En það er nú svo merkilegt að þetta er það sem er að raungerast hér þessa dagana á þingi. Þetta ástand er í sjálfu sér eins eða líkt í Sjálfstæðisflokknum. Við sem höfum staðið þessa vakt hér í nokkurn tíma fáum mjög mikið af skilaboðum og viðbrögð frá fólki, sérstaklega úr Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum, sem er náttúrlega hundóánægt með frammistöðu síns fólks. Það fólk kaus ekki, eftir því sem það segir okkur og skiljanlega, þessa flokka til að afsala sér auðlindum Íslands í hendur annarra. Ein nýleg grein er úr Morgunblaðinu frá því snemma í maí eftir Tómas Inga Olrich. Tómas Ingi Olrich er ekki einhver maður úti í bæ, hann er trúnaðarmaður Sjálfstæðisflokksins. Hann er fyrrverandi alþingismaður og ráðherra þess flokks, fyrrverandi sendiherra Íslands á vegum Sjálfstæðisflokksins. Hann er greinilega búinn að fá sig fullsaddan af því hvernig þessi mál eru vaxin og fer gríðarlega vel yfir það í greininni frá því í maí hvernig þeir sérfræðingar sem mest hefur verið vísað til í þessari umræðu, sem eru vandaðir og merkir fræðimenn, eins og hann segir, „reyna eftir atvikum að láta ekki ýta sér út í stjórnmál.“ Sem er alveg hárrétt hjá þeim ágæta fyrrverandi hv. alþingismanni. Í neðanmálsgrein á blaðsíðu 35 í margumræddri greinargerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar segir, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi„ - þ.e. ef búið væri að leggja hér sæstreng - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið. “ Tómas Ingi lýsir því í nokkrum orðum hvernig hæstv. utanríkisráðherra leitaði nánari skýringa, eins og hann segir mjög kurteislega, hjá skýrsluhöfundunum tveimur sem unnu álitið. Hann segir réttilega: „Í svarinu draga lögfræðingarnir ekki til baka neðanmálsaðvörun sína í álitsgerðinni - með leyfi forseta, er ég að lesa upp eftir Tómas Inga Olrich - „en þeir ganga eins langt og hægt er til að draga úr veikleika þeirrar lausnar sem ríkisstjórnin hefur valið. Þeir telja „ósennilegt“ að eftirlitsstofnun ESA, EFTA/ESA, geri athugasemd við þá leið sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að fara…“. En sérfræðingarnir segja í lokin: „Í áliti okkar lögðum við til aðra leið, að Alþingi hafnaði innleiðingu gerðanna og að málið yrði tekið upp að nýju í sameiginlegu nefndinni með það fyrir augum að Ísland fengi undanþágu.“ Hljómar þetta kunnuglega, herra forseti? Þetta er nákvæmlega sá málflutningur sem við Miðflokksfólkið höfum haldið uppi dögum saman, en félagar hæstv. forseta í Sjálfstæðisflokknum hlusta ekki. Það er ekki von að þeir hlusti á okkur, þeir hlusta ekki á sína eigin kjósendur.
Forseta finnst allt hljóma kunnuglega sem hér hefur komið fram.
Virðulegi og að því er virðist athuguli forseti. Hv. þingmaður kemur inn á mál sem hefur reyndar ekki verið mikið rætt í þessari umræðu. Ég hugðist gera að umtalsefni og hyggst reyndar enn, væntanlega síðar í kvöld, pólitíkina á bak við þetta mál eins og hún hefur spilast. Mér þykir það nefnilega einstaklega óheppilegt að til að mynda forystumenn í ríkisstjórnarflokkunum öllum þremur skuli ekki fylgja pólitík eigin flokka. Það er ekki alltaf þannig, virðulegur forseti, að maður sé að hvetja aðra flokka til að fylgja stuðningsmönnum sínum og sinni stefnu, en það á sannarlega við í þessu tilviki. Í þessu máli vonast ég til þess enn að þingmenn stjórnarliðsins líti til stefnu eigin flokka, til yfirlýsinga eigin formanna á fyrri stigum og framkvæmi í samræmi við það. En það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í, fyrst hann nefnir þetta, er hvort við kunnum að vera hér að horfa upp á enn eina birtingarmynd þess sem ég hef kallað kerfisræði, að í stað þess að menn fylgi stefnu flokka sinna og síns fólks, fylgi þeir leiðbeiningum, jafnvel tilmælum, frá kerfinu, hvort sem um er að ræða innlent stjórnkerfi eða einhverja anga þess eða erlent í Brussel eða í Osló eða hvar sem kerfið kann að vera að ýta þessum málum áfram, vegna þess að maður skilur ekki alveg hvernig menn koma þessari framgöngu nú varðandi þennan þriðja orkupakka heim og saman við stefnu ríkisstjórnarflokkanna allra og fyrri yfirlýsingar þeirra um þessi mál.
Hæstv. forseti. Já, við erum kannski báðir á þeim slóðum, ég og hv. þingmaður sem ég þakka andsvarið, að hugsa einmitt um stefnu þeirra flokka sem nú mynda ríkisstjórn á Íslandi. Það er engu líkara en að þetta samstarf sem stofnað var til með mjög lágum samnefnara og lágum þröskuldum, það virðist vera eins og það hafi flætt á milli, kjölvatnið hafi flætt á milli, þannig að engin leið er að sjá í sumum málum muninn á Vinstri grænum og Sjálfstæðisflokknum. Ég hef sagt það hér áður sem dæmi um það hvernig þetta birtist í hinum ólíklegustu myndum, að Sjálfstæðisflokkurinn er allt í einu farinn að standa á móti því að einkaaðilar í heilbrigðiskerfinu geti starfað eðlilega. Á sama hátt er VG, eins og ég sagði áðan, að stuðla beinlínis og vinna að markaðsvæðingu raforkukerfisins. Og hver hefði trúað því, herra forseti? Ég er einmitt hugsi yfir þessu vegna þess að ég hugsa til þess fólks sem kaus þá flokka í síðustu kosningum og spurningin er: Voru kjósendur Vinstri grænna að kjósa sitt fólk til að markaðsvæða orkukerfið á Íslandi? Ég ætla ekki að trúa því. En það virðist einhvern veginn vera. Til er í dýraríkinu dýrategund sem heitir læmingjar, stökkva hver á eftir öðrum fyrir björg og það er engu líkara en að forystumenn ríkisstjórnarflokkanna séu í einhverri slíkri för, vegna þess að það virðist vera helsta keppikefli þeirra nú um þessar mundir að leggja flokka sína af. Ég er ekki að grenja það sko, ég sé ekki eftir því. En að þessum [[Forseti hringir.]]gjörningi gerðum sem við erum nú að reyna að verjast, þá liggur það alveg fyrir, að ég tel, [[Forseti hringir.]]að pólitískt landslag á Íslandi verður allt öðruvísi. Ég kem kannski nánar inn á það á eftir.
Virðulegur forseti. Ég skal gjarnan viðurkenna að það er heilmikið gott og gagnlegt í öllum stjórnarflokkunum eða sögu þeirra að minnsta kosti. Ég nefni bara sem dæmi áherslu Sjálfstæðismanna á frelsi og sjálfstæði landsins og ákveðin prinsipp réttarríkisins, áherslu Framsóknarmanna á byggðir landsins og auðvitað á sjálfstæði landsins líka. Áherslur Vinstri grænna á umhverfisvernd, þó að ég sé ekki alltaf alveg sammála um hvernig þeir nálgast þau mál, en einnig áherslur Vinstri grænna á mikilvægi sjálfstæðis og að við réðum okkar málum sjálf, Íslendingar. Það er með öðrum orðum, eða var, sterk þjóðleg taug í öllum þessum flokkum. En er ekki bara vandinn sá að þetta ríkisstjórnarsamstarf, í stað þess að leiða fram það besta í öllum flokkunum, dregur fram gallana. Ég ætla ekki að segja það versta, en gallana. Vegna þess að ríkisstjórnin hefur enga sýn, enga stefnu og [[Forseti hringir.]]afleiðingin er sú að hún lætur kerfið um að stjórna sér.
Hæstv. forseti. Ég hygg að þetta sé nokkuð rétt. Þannig vill til að ég var á ferð í Svíþjóð um daginn og var að reyna að útskýra þetta ríkisstjórnarsamstarf fyrir þriðja aðila. Ég lét þess getið í viðtalinu, þetta var náttúrlega kurteisislegt samtal, að í sjálfu sér væri þessi ríkisstjórn ekki svo bölvuð því að hún væri eiginlega ekki að gera neitt, þannig að hún gerði lítið af sér. En með því að segja þetta láðist mér að muna eftir þessu máli hér, vegna þess að með því að gera ekki neitt eða lítið í málinu nema ógagn, þá er ríkisstjórnin, ríkisstjórnarflokkarnir, að gera gríðarlegt ógagn. Það er kannski þess vegna sem fólk, eins og Tómas Ingi Olrich, Ögmundur Jónasson og fleiri málsmetandi menn og konur hafa staðið upp og skilja ekki hvað er að gerast í flokkunum sínum gömlu og skilja ekki á hvaða vegferð þeir eru. Það er enginn [[Forseti hringir.]]vandi að setja sig í þau spor.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á marga gagnlega punkta og ég þóttist geta lesið á milli línanna að hann deilir áhyggjum mínum af því hvert við erum að stefna. Fyrir okkur liggur þessi þriðji orkupakki og í framhaldinu orkupakki fjögur, sem ég gef mér að sé býsna stór og mikill að umfangi miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið, að hann sé um 1.000 blaðsíður. Við höfum fengið það upplýst hér í dag að sá pakki muni fjalla um orkunýtingu og endurnýjanlega orku og einnig muni vera fjallað um hönnun raforkumarkaðarins sem er býsna flókið fyrirbæri. Ég gef mér að í öllu þessu ætli Evrópa að ná sér í svokallaða kolefnisminnkun, sem hefur áhrif á gas og kol á orkumarkaði og slíka hluti, í skiptum fyrir fljótandi lífeldsneyti í flutningagreinum og fyrir endurnýjanlega orkugjafa til hitunar sem við þekkjum hér á landi. Ég vil líka leggja áherslu á að þessi tími er passandi og mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða skoðun hann hefur einmitt á þessari tímasetningu. Getur það skipt máli að nú sé enn og aftur verið að ræða úrgöngu Breta úr ESB og að allt þurfi þetta að hanga saman, sér í lagi ef ná á þessari kolefnisminnkun og hvernig Bretland getur leikið stórt hlutverk í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Evrópusambandið virðist að hluta til vera eins og risastór kóngulóarvefur; sá sem lendir í þeim vef á eiginlega enga útgönguleið. Við sjáum það af síðustu fréttum í Bretlandi, þar sem menn virðast ætla að taka upp kosningafyrirkomulagið í Brussel, þ.e. að kosið verði þar til rétt niðurstaða fæst. Nú virðist vera ljóst að endurtaka eigi þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að úrslit hinnar fyrri hugnuðust ekki menntaelítunni. Það eiga væntanlega að vera einhverjir einangrunarsinnar, jafnvel popúlistar, sem kusu með Brexit. Það hefur kannski verið Landssamband bakarameistara í Bretlandi, þekktir þjóðernispopúlistar, sem hefur kosið með því að Bretland fari úr Evrópusambandinu. Nú stendur það kannski til bóta. En jú, ég held að þessi tímasetning sé ekki tilviljun. Ég held að það sé heldur ekki tilviljun að svo virðist sem þeir orkupakkar sem við höfum hingað til opnað og tekið inn á heimili okkar, þ.e. sá fyrsti og annar - það er verið að gefa okkur í teskeiðum það sem Evrópusambandið vill að við kyngjum að lokum. Í öðrum pakkanum vorum við að skipta fyrirtækjunum okkar upp í framleiðslu og dreifingu. Nú er verið að ganga frá því og enn fremur á að setja okkur undir yfirþjóðlega stofnun sem hefur gríðarlega víðtæk völd eftir því regluverki sem hefur verið opnað hér. Síðan, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, koma næstu pakkar sem eiga að stuðla [[Forseti hringir.]]að því að Evrópusambandið keyri meira, ef maður getur orðað það þannig, á endurnýjanlegri orku, [[Forseti hringir.]]sem er vart til innan Evrópusambandsins. Hvar á þá að ná í hana? Þá þarf að seilast eitthvað út fyrir landamærin.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir andsvarið. Já, það er eitthvert plan sem við erum ekki alveg upplýst um. Ég hnaut um grein í dag þar sem gefið var í skyn að skortverð sé meginhugsun framkvæmdastjórnar ESB. Þess vegna er þeim í mun jafnvel að halda Bretlandi inni til að auka þessi áhrif. Segjum að skortverð sé meginhugsunin og það þýðir þá að raforkuverð mun hækka. Evrópusambandið vill gjarnan vera eins stórt og mögulegt er til þess að vera með stór raforkusvæði þannig að þeir geti nýtt sér yfirburðastöðu gagnvart löndum eins og Noregi og Íslandi. Ég spyr hv. þingmann hvort hann geti ekki skilið hvers vegna ég velti þessu upp: Hvað er það sem kveikir á þessu öllu saman sem snýr að Bretlandi og Brexit?
Herra forseti. Eins og ég sagði áðan virðist það vera á áætluninni að halda áfram að kjósa í Bretlandi þangað til rétt niðurstaða fæst þannig að Bretland fari hvergi. Marghertur forsætisráðherra Bretlands, sem búið er að hæða og spotta á allan hátt og ganga mjög nærri, virðist vera að bogna undan pressunni og ætlar nú að grípa til þeirra úrræða, virðist vera, eða opna á þann möguleika, að kjósa á ný þar til þóknanleg niðurstaða fæst. Þó að EES-samningurinn sé í orði kveðnu samningur milli tveggja aðila þá virðist svo sem ákvæði hans - og það kannski skýrir hræðslu núverandi ríkisstjórnarflokka við þennan samning - séu í sjálfu sér einhliða, þ.e. í þágu [[Forseti hringir.]]Evrópusambandsins en á kostnað þeirra sem gera sjálfstæða samninga við það bandalag.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á ótrúlegan viðsnúning flokkanna og þá sérstaklega þeirra sem eru fylgismenn þingsályktunartillögunnar sem hér um ræðir. Það er með ólíkindum að fylgjast með því að engin almennileg umræða hefur átt sér stað hér, engin umræða fylgismanna við okkur sem höfum staðið á móti þessu. Það er engu líkara en að menn hlaupi frá málinu í trausti þess að Miðflokkurinn verði í lok dags flautaður út af vellinum, að þetta verði keyrt í gegn án þess að tillit sé tekið til þess sem við höfum fram að færa hér og án þess að leitað sé sátta við þá sem eru andvígir þeirri leið sem hér hefur verið valin, og án þess að leita sátta í sínu baklandi. Það er deginum ljósara að það sem hér á að gera nýtur ekki fylgis úti í þjóðfélaginu. Ég tek undir með orðum hv. þingmanna sem stóðu hér í ræðustól á undan mér: Maður harmar það ekki að fylgi hrynji af þeim sem eru andstæðingar manns í stjórnmálum, en þetta mál er hafið yfir flokka, hafið yfir flokkslínur og pólitíska drætti. Þetta er risastórt hagsmunamál þjóðarinnar. Ég myndi vilja velta því aðeins fyrir mér, [[Forseti hringir.]]og bið hv. þingmann um að skoða það líka, hvort þingmenn sem fylgja þessu máli eftir séu komnir úr tengslum við kjósendur sína.
Herra forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og í grunninn er ég honum algjörlega sammála. Þetta mál er svo stórt að það ætti í sjálfu sér ekki að vera bundið af flokkslínum. Auðvitað skilur maður að það eru flokkar á þingi sem vilja fara í náðarfaðm Evrópusambandsins með allt sem hér er, og ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði þó að ég sé því algerlega ósammála. Það er alla vega heiðarlegt að koma þannig fram. En flokkar sem segjast vilja tryggja sjálfstæði og sjálfræði Íslands en koma fram eins og ríkisstjórnarflokkarnir hafa gert, í blóra við kjósendur sína og fylgismenn, það er kannski svolítið alvarlegra mál. Eins og ég sagði í ræðu minni er það eitthvað sem maður hefði ekki trúað að maður myndi standa frammi fyrir. Og þegar við fáum, eins og við höfum fengið Miðflokksfólkið, fullt af sendingum, skeytasendingum, frá fólki sem er hálförvilnað yfir þessu, þ.e. stuðningsfólk þessara ríkisstjórnarflokka, þá skilur maður enn síður þennan einbeitta vilja til að innleiða hér gerð sem engin leið er út úr að henni samþykktri. Það er engin leið til baka nema þá að segja upp EES-samningnum í heild. Það er ekki það sem við höfum rætt hér að okkur langi til að gera, alls ekki. Við höfum hins vegar lagt á það áherslu, og það kom reyndar fram í þessari greinargerð sem ég las stuttlega upp úr í ræðunni minni áðan, að það er réttur okkar Íslendinga að ganga að þessum EES-samningi eins og hann er lagður upp, að ganga að honum öllum, að nýta allar hans greinar. Þar eru ákvæði um að senda ákvörðun eins og þessa [[Forseti hringir.]]til sameiginlegu nefndarinnar sem ekki virðist vera kjarkur til að gera af hálfu þeirra sem nú fara með stjórn í landinu. Og það er mjög alvarlegt mál.
Hæstv. forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Segja upp EES-samningnum, sagði hv. þingmaður. Hér hefur ekki nokkur maður minnst á það utan einn og það er hæstv. utanríkisráðherra, sem ég sakna mjög úr umræðunni um þetta mál. Hann taldi sig þess umkominn að brigsla öðrum þingmönnum um fjarveru úr þingsal jafnvel þótt þeir væru í störfum fyrir þingið erlendis, en hann taldi það þrautavara við beltið og axlaböndin að segja upp samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er hárrétt, sem hv. þingmaður benti á, allar þær greinar í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem farið hefur verið yfir í ræðum fjalla um sátt og að tala einu máli sama hvað tautar og raular. Er ekki svolítið skrýtið að við stöndum hér nú og [[Forseti hringir.]]það eigi að troða ofan í kokið á okkur þeim rökum að eina [[Forseti hringir.]]og rétta leiðin sé að fara ekki eftir samningum? Á sama tíma er okkur brigslað um að vilja grafa undan [[Forseti hringir.]]samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið.
Forseti áréttar við hv. þingmenn að þeir virði tímamörk eins og þau eru kynnt.
Herra forseti. Þetta er laukrétt. Þeim sem eru á móti þessari gjörð er legið á hálsi fyrir að vilja eyðileggja EES-samninginn, eins og það er sagt, með því að nýta tvær greinar úr honum, nr. 102 og 103, með því að fara þá sjálfsögðu leið að beina þessu máli aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem er hin rétta lögformlega leið. Nei, menn vilja ekki gera það, menn vilja keyra áfram fulla ferð. Og menn vilja fara svo langt með þetta mál að eina leiðin til baka sé einmitt þetta sem hæstv. utanríkisráðherra viðraði hér í upphafi umræðu um þetta mál, þ.e. að segja þessum samningi upp. Það er hins vegar ekki vilji þeirra sem eru að berjast á móti þessum gjörningi. Það sem vakir fyrir okkur [[Forseti hringir.]]er það að farin sé lögformleg leið [[Forseti hringir.]]að því að gera þennan samning eins góðan fyrir Ísland og hægt er.
Virðulegur forseti. Nú er mér nokkur vandi á höndum. Ég var búinn að boða að ég flytti hér ræðu um stöðu mála í Noregi og tengsl við stöðuna hér á Íslandi og ég verð að standa við það fyrst ég er búinn að fresta henni einu sinni. En svo hefur svo margt gerst í millitíðinni. Þessi ótrúlega umræða sem upp hefur komið um fjórða orkupakkann kallar náttúrlega á nánari greiningu. Og svo rétt í þessu barst mér í hendur sjóðandi heit skýrsla um einmitt fjórða orkupakkann frá „Oxford Institute for Energy Studies“. Ég veit að virðulegur forseti vill að við tölum íslensku hér, en ég veit ekki hvort þessi stofnun hefur íslenskt nafn, ég myndi þýða þetta lauslega sem Rannsóknarsetur Oxford-háskóla um orkumál, en það verður þá að bíða næstu ræðu. Svoleiðis að ég vil biðja virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá því að ekki má gleyma ræðunni um Kýpur og tengingu Kýpur með sæstreng sem getur varpað, að mínu mati, nýju ljósi á þetta allt saman. Það sem ég ætlaði að ræða var staða mála í Noregi. Því var haldið fram af hæstv. utanríkisráðherra í upphafi þessarar umræðu, eða áður en hún hófst réttara sagt í fjölmiðlum, að við Miðflokksmenn og væntanlega Sjálfstæðismenn og fleiri sem hafa efasemdir um þennan orkupakka gerðum það sem einhvers konar handbendi norska Miðflokksins. Það er ekki rétt, virðulegur forseti. Norski Miðflokkurinn hefur ekki verið að keyra þetta mál áfram en hefur hins vegar fjallað mjög vel og ítarlega um það í Noregi, en það hafa miklu fleiri flokkar gert líka. Þetta var nefnilega mjög erfitt mál í norskum stjórnmálum og erfitt fyrir ríkisstjórnina að koma því í gegnum þingið. Það tókst á endanum með því að samhliða yrðu samþykktir átta lagalegir fyrirvarar. Þá er ég ekki að tala um ímyndaða fyrirvara eins og menn hafa verið að leita að hér í húsinu undanfarna daga, stjórnarliðar, og talið sig finna einhvers staðar í orðalagi í greinargerð eða einhverju slíku. Nei, það var krafa norskra þingmanna að settir yrðu átta raunverulegir lagalegir fyrirvarar. Og ég er með þá fyrirvara, virðulegur forseti. Mér sýnist ég ekki hafa tíma til að rekja þá í þessari ræðu en það þarf að gera þeim skil. En það sem er hins vegar mjög merkilegt við þessa fyrirvara, lagalega fyrirvara, að mati norska þingsins, er að liðnir eru 14 mánuðir, hafi ég reiknað það rétt, frá því að þingið sendi þessa fyrirvara til Evrópusambandsins til að fá staðfestingu á því að þeir hefðu eitthvert gildi, en bréfinu hefur ekki verið svarað enn. Og hvers vegna skyldi það vera? Getur ekki verið, mér finnst það reyndar liggja í augum uppi, að þeir sem tóku við þessu bréfi í Brussel hafi sett það í stóra fælinn. Og hvað á ég við með stóra fælnum? Þegar ég vann sem fréttamaður á Ríkisútvarpinu bárust þangað ýmis erindi á hverjum degi og vaktstjórarnir skoðuðu þau erindi og sum þeirra, reyndar býsna mörg, kannski flest, voru sett í stóra fælinn, sem þýddi að þeim var hent beint í ruslakörfuna. Enda er það ljóst að afstaða Evrópusambandsins er sú að það sé ekkert til sem heiti einhliða fyrirvarar við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þess vegna hafa menn væntanlega talið þetta, að þeirra mati, einhvers konar lofsamlegar blekkingar til að fá norska þingið til að innleiða, eða talið þetta vera fyrirvara til heimabrúks, svo stuðst sé við orðalag úr umræðunni á Íslandi. En þetta sýnir okkur svo ekki verður um villst hversu lítið hald er í þessum svokölluðu íslensku fyrirvörum. En þá að áhrifum Noregs á hugsanlega endurvísun til sameiginlegu EES-nefndarinnar. - Nú er ég lentur í vandræðum. Virðulegur forseti skammtar mér svo naumt tíma að ræðutíminn er búinn og ég er ekki hálfnaður með þessa ræðu um norsku tenginguna. Ég veit reyndar að virðulegur forseti getur ekki skammtað [[Forseti hringir.]]lengri tíma í senn, en ég bið forseta fyrir vikið að skrá mig aftur á mælendaskrá.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur séð eða fengið sömu ábendingar og sá er hér stendur um að hinir svokölluðu lagalegu fyrirvarar í Noregi, átta talsins, sem Evrópusambandið hefur ekki gert neitt með fram til þessa, hafa heldur ekki verið innleiddir í norsk lög. Það hafa ekki verið lögð fram frumvörp að mér er sagt í norska þinginu með þessum fyrirvörum til að gera þá að lögum í Noregi. Maður spyr sig þá væntanlega: Er það ekki enn ein sönnunin fyrir því að þetta er allt eitthvað svona, hvað kallaði fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins það, sjónhverfingar, já, eitthvað slíkt, sem átti sér stað í Noregi. Það er líka áhugavert að hugsa til þess að það gæti farið svo að ef við verðum svo ólukkuleg á Alþingi að samþykkja þennan orkupakka þá muni hann væntanlega taka gildi á Evrópska efnahagssvæðinu áður en norsku fyrirvararnir fá einhver gildi eða að þeim sé svarað og fjórði orkupakkinn byrjar strax að tikka, þ.e. að innleiðing fjórða orkupakkans hefst væntanlega í Noregi um leið og við erum búin að afgreiða þetta hér, og þá eru þeir staddir á þeim stað að hafa ekki fengið neina fyrirvara eða spurningum svarað sem þeir settu á sínum tíma við þriðja orkupakkann, blessaðir Norðmennirnir. Er ekki mikilvægt fyrir okkur Íslendinga og ekki síst þingmenn stjórnarmeirihlutans að setjast niður og segja: Heyrðu, við verðum að vita hvað er í þessum fjórða orkupakka. Við verðum að sjá heildarmyndina af þrjú og fjögur. Við getum ekki haldið svona áfram. Við getum ekki lokað augunum fyrir því að mögulega er þarna um mikið framsal valds að ræða. Við verðum að fresta þessu máli, taka það aftur upp í haust og klára það ef niðurstaðan er sú að fjórði orkupakkinn er með þeim hætti að hann er ásættanlegur og við fáum þær undanþágur þriðja orkupakkans sem við þurfum.
Forseti. Hv. þingmaður kom í andsvari sínu aðeins inn á atriði sem ég ætlaði að fjalla um í framhaldsræðu minni um norsku tenginguna, það er að staðan hjá Norðmönnum er sú að þeir eru í algerlega í lausu lofti með þessa fyrirvara. Þeir hafa, eins og hv. þingmaður bendir á, ekki verið færðir þar í lög og engin svör hafa borist frá Evrópusambandinu. Það er líka þekkt staðreynd að innan norska embættismannakerfisins og raunar jafnvel þingsins líka er mikill stuðningur við aðild landsins að Evrópusambandinu og það þrátt fyrir að yfirgnæfandi hluti Norðmanna sé því alfarið andvígur. Raunar held ég að það sé hærra hlutfall en á Íslandi jafnvel sem er andvígt aðild að Evrópusambandinu. Það sem maður óttast er að tengslin í alþjóðaembættismannakerfinu hafi fundið það út að hættulegt sé að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar vegna þess að með því móti geti Norðmenn líka varið sinn rétt og farið fram á þá fyrirvara sem norskir þingmenn og norskur almenningur telja svo mikilvægt að fá. Þess vegna keyri menn þetta mál svona áfram. Það sé ekki bara vegna þess að þeir vilji ekki að Ísland fari með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, heldur vegna þess að þegar það gerist þá um leið fá Norðmenn tækifæri til að huga að sínum hagsmunum og fara fram á raunverulegar undanþágur. Þá er planið um að keyra í gegn þriðja orkupakkann til að vísa veginn fyrir þann fjórða í raun fallið um sjálft sig. Vegna þess að þá öðlast þessir fyrirvarar Norðmanna raunverulegt gildi og það setur svo sannarlega strik í reikninginn hvað varðar framhaldið miðað við það sem við höfum heyrt af þessum fjórða orkupakka.
Herra forseti. Án þess að láta þessa ræðu eða þetta kvöld snúast endilega um norsk stjórnmál þá er það vitanlega rétt hjá hv. þingmanni að mikill meiningarmunur er á milli embættismannakerfisins í Noregi og pólitíkurinnar í rauninni og svo íbúa Noregs um hvert skal stefna varðandi Evrópusambandið. Það kæmi mér ekki á óvart þó að ekki væri alveg einhugur milli stjórnmálamanna og embættismanna um hvaða leið á að fara varðandi þennan orkupakka. Við munum reyndar eftir því, ætli það hafi ekki verið síðasta sumar þegar fréttamyndir birtust af tveimur utanríkisráðherrum úti á túni einhvers staðar á Íslandi þar sem þeir voru að skoða heyrúllur. Ég man ekki hver afsökunin var, hvort það var eitthvað varðandi varnarmál eða ferðamál, en augljóst var hins vegar að norski ráðherrann var hingað kominn til að reyna að beita Íslendinga þrýstingi til að innleiða þennan orkupakka, enda tilheyrir ráðherrann flokki sem er mjög undirgefinn Evrópusambandinu.
Herra forseti. Já, ég og hv. þingmaður vitum hvernig þetta gengur fyrir sig. Það er iðulega þrýst á stjórnmálamenn hér á landi og væntanlega í öðrum EES-ríkjum að vera duglegir að innleiða. Og af því að hv. þingmaður nefndi heimsókn norska ráðherrans og samtal við heyrúlluna get ég, bara til að nefna eitt dæmi, sagt frá því þegar við fórum ásamt norskum þingmönnum og raunar þingmönnum frá Sviss, Liechtenstein og fleiri löndum til að skoða Gullfoss. Í rútunni notuðu menn tækifærið og settust í kringum mann til að reyna að þrýsta á um að ég beitti mér í því að við færum að verða duglegri að innleiða eitt og annað sem þessir tilteknu Norðmenn vildu sjá okkur klára.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Hann minntist í ræðu sinni á þá lagalegu fyrirvara sem Norðmenn hafa gert við innleiðingu þriðja orkupakkans og bréfið sem hafði verið skrifað og sent til Evrópu en ekki verið svarað 14 mánuðum eftir að bréfið var sent. Ég hygg að samgöngur séu í ágætu lagi á milli Noregs og annarra hluta Evrópu og bréfið ætti að hafa borist. Þetta er ekki samgöngum að kenna. Líklegra er að bréfið hafi verið sett í stóra fælinn eða í stóru möppuna, jafnvel bara í pappírstætarann, og ætti ekki að taka til skoðunar. Ég held að við ættum ekkert að undrast þótt svo væri vegna þess að svona bréf eiga akkúrat ekkert erindi við sameiginlegu EES-nefndina, eða Evrópusambandið ef því er að skipta, nema það sé tekið upp á vettvangi nefndarinnar og að þar sé talað einum rómi. Í 93. gr. laganna um Evrópska efnahagssvæðið stendur alveg skýrum stöfum að sameiginlega EES-nefndin sé skipuð fulltrúum samningsaðila. Svo segir, með leyfi forseta: „Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skulu teknar með samkomulagi milli bandalagsins annars vegar og EFTA-ríkjanna, sem mæla einum rómi, hins vegar.“ Það þýðir einfaldlega að við sendum ekki svona heimatilbúið efni á bréfformi og ætlumst til þess að tillit sé tekið til þess. Hins vegar er áhugavert að hér heima er haldið áfram og bætt í og sagt að við höfum fengið í síðustu viku senda yfirlýsingu sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem vilyrði er fyrir því að við getum haft inni þessa fyrirvara okkar [[Forseti hringir.]]og að það sé ígildi samnings. Hvað finnst hv. þingmanni um það?
Virðulegur forseti. Varðandi þetta síðasta hvet ég hv. þingmann til að skoða orðalag þeirrar tilkynningar sem segir í rauninni ekki neitt annað en að viðurkenna að Ísland sé eyja og ekki tengd með sæstreng nú þegar. Sú áminning sem barst frá hv. þingmanni í andsvarinu er einmitt eitt af skýrari dæmunum um gagnsemi og mikilvægi þess að ræða þetta mál í þinginu. Þarna hefur hv. þingmaður dregið fram ákveðið grundvallaratriði, og ekki bara grundvallaratriði í þessu máli heldur líka grundvallaratriði sem stangast algjörlega á við það sem stjórnvöld hafa haldið að okkur í þinginu og almenningi á Íslandi. Staðreyndin er nefnilega, eins og hv. þingmaður lýsir, að ekki er gert ráð fyrir svona vinnubrögðum, því að menn tilkynni í greinargerð, eða jafnvel ekki, eins og Norðmennirnir með þó lagalegum fyrirvörum, sína eigin túlkun eða fyrirvara á EES-samningnum, heldur þarf slíkt að gerast eftir formlegum leiðum í samræmi við það sem kemur fram í samningnum á þar til gerðum fundum. Það er mjög áhugavert að skoða þessa átta fyrirvara Norðmanna. Þó að við bendum á að það sé líklega lítið hald í þeim er samt samanburðurinn við íslensku fyrirvarana dálítið sláandi. Þetta er miklu ítarlegra, gerir miklu betur grein fyrir því hvar Norðmenn telja að sínum hagsmunum sé hugsanlega ógnað, aftur vegna þriðja orkupakkans, og hvar þeir telji sig þurfa fyrirvara en íslenska leiðin í þessu tilviki var sú að skrifa eitthvað um að menn ætluðu að líta svo á að þetta hefði ekkert mikið að segja á meðan Ísland væri ekki tengt með sæstreng.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að þarna sé hv. þingmaður kominn akkúrat að kjarna málsins, vinnubrögðunum. Hvernig stendur á því að við Íslendingar, eins frábær þjóð og við erum á margan hátt og í mörgu tilliti, hneigjumst svo oft til að fara styttri leið eða flýta okkur þegar kemur að málum sem virkilega þarf að vanda sig við? Það er alveg rétt, það vill svo til að ég hef þessa átta fyrirvara undir höndum einmitt líka og renndi yfir þá augum. Þeir eru miklu skilmerkilegar fram settir, jafnvel þó að ég sé þeirrar skoðunar að þeir eigi ekki eftir að halda frekar en okkar fyrirvarar vegna þess að þeir eiga ekkert erindi. En er það ekki svolítið skrýtið að þegar við erum með mál eins og þetta á borðinu skuli þetta allt snúast um að djöfla þessu í gegn, drífa þetta af, jafnvel þótt ekkert liggi á? [[Forseti hringir.]]Er það ekki svolítið skrýtið, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti. Þetta er svakalega skrýtið, sérstaklega í ljósi þess að Alþingi hefur reglulega fengið ákúrur fyrir að vanda ekki nógu vel til lagasetningar heldur drífa mál í gegn án þess að þau væru fullunnin, en maður skyldi ætla að í svona stóru, umdeildu og mikilvægu hagsmunamáli myndu menn skoða hlutina betur. Það segir í rauninni allt sem segja þarf þegar við berum saman þessa norsku fyrirvara sem við erum þó sammála um - og mér heyrist sem Norðmenn séu almennt komnir inn á líka að ekkert hald sé í, að þeir séu þó margfalt betur unnir að því er virðist en þessir ímynduðu fyrirvarar á Íslandi. Ég mun fjalla nánar um þetta í næstu ræðu minni sem ég kýs að kalla norsku tenginguna 2, þetta er vinnuheiti á þeirri ræðu, en fyrir vikið verður dálítil bið eftir ræðu minni um tengingu Kýpur [[Forseti hringir.]]með sæstreng.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Það er einhvern veginn þannig að ég hef „tendens“ til að halda að við Íslendingar eigum að læra af mistökum annarra eða reynslu annarra, ef við getum orðað það þannig, sem okkur hættir til að vilja ekki gera. Nú er það þannig, að mér skilst og mig langar að spyrja hv. þingmann sérstaklega eftir því. Mér hefur skilist að í Noregi sé enn uppi ágreiningur um innleiðingu þriðja orkupakkans þar í landi og að alla vega hluti þess máls sé fyrir norskum stjórnlagadómstól og óútkljáð. Þetta er kannski ein af ástæðum þess að ég hef talið að meðan svo er ættum við Íslendingar að fara okkur hægt í því að innleiða þennan þriðja orkupakka ef í ljós kemur í Noregi, þó að það sé kannski í sjálfu sér ekki alveg sambærilegt lagaumhverfi okkar, að stjórnlagadómstóll kemst að því að innleiðing orkupakkans standist ekki norsku stjórnarskrána, eins og mér hefur skilist að uppi séu álitamál um. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um þetta, hvort hann kannist við þetta ástand og hvort hann sé ekki sammála mér, ef það er raunin að þetta sé svona, um að það sé kannski affarasælast fyrir okkur Íslendinga að flýta okkur hægt, enda liggur okkur ekkert á við að innleiða þennan þriðja orkupakka þar til séð verður hvaða örlög hann fær í stjórnlagadómstól í Noregi. Er ekki rétt að við bíðum aðeins eftir þeirri niðurstöðu, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti. Mér finnst það liggja í augum uppi. Það eru reyndar fjölmargar ástæður fyrir því að við ættum að bíða með þessa innleiðingu. Hér höfum við verið að ræða áhrif fjórða orkupakkans. Ég hef nefnt breytingar á þeim gerðum sem verið er að tala um að innleiða hér, 713, 714, 715, sem þegar liggja fyrir frá árinu 2013. Og þetta dæmi sem hv. þingmaður nefnir frá Noregi er enn ein ástæða þess að við ættum að fara okkur hægt í þessu efni. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp úr frétt Viðskiptablaðsins sem birtist þegar norska þingið var búið að afgreiða þetta mál, en þar segir: „Andstæðingar pakkans færðu rök fyrir því að hann fæli í sér framsal á yfirráðum yfir orkuauðlindum til stofnana ESB, hækkun raforkuverðs og skerta samkeppnishæfni norskrar stóriðju. Stuðningsmenn pakkans færðu hins vegar rök fyrir því að hann hefði ekkert með eignarhald yfir orkuauðlindum eða auðlindastjórnun að gera - það væri einfaldlega hræðsluáróður.“ Er þetta ekki kunnuglegt, virðulegur forseti, og raunar bara nákvæmlega eins og það sem við höfum horft upp á hér? Við höfum ekki frekar en, ímynda ég mér, norskir þingmenn haldið því fram að orkupakkinn snerist um eignarhaldið endilega, nema er lýtur að því að brjóta upp markaðsráðandi fyrirtæki. En þessi leið norskra stuðningsmanna til að gera lítið úr áhyggjum af orkupakkanum í Noregi og kalla þær hræðsluáróður, því miður, endurómar núna í íslenskri umræðu, en fólkið sem sakar okkur um hræðsluáróður er hins vegar ekki tilbúið til þess að skoða málið betur, nýta þá sáttaleið [[Forseti hringir.]]sem gert er ráð fyrir í EES-samningnum sjálfum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er einmitt eitt af því sem ég hef verið að reyna að draga fram í ræðum mínum að hluta til í morgun og að hluta til mjög snemma í morgun, það er þessi útbreiddi ótti sem virðist vera í stjórnarliðinu á Íslandi um vantrú þeirra á EES-samningnum. Það er engu líkara en að forystumenn ríkisstjórnarinnar treysti ekki EES-samningnum og þess vegna þori þeir ekki að fara hina sjálfsögðu leið um að vísa þessu máli sem við erum með núna eða hluta þess til sameiginlegu EES-nefndarinnar eins og ráð er fyrir gert í samningnum sjálfum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í þennan ótta við að standa á rétti Íslands, hvort hann sé mér sammála um þennan svokallaða hræðsluáróður sem er búið að halda fram að við stundum, en síðan eru menn [[Forseti hringir.]]logandi hræddir sjálfir við það að ganga fram eftir því sem samningurinn segir?
Virðulegur forseti. Þetta er bara enn eitt dæmið um tvískinnungshátt af hálfu talsmanna þessa máls og gengur það langt í þessu tilviki að maður verður líklega bara að líta svo á að þetta sé hálfskondið, eiginlega að hafa bara húmor fyrir þessu, þegar fólkið sem er að reyna að hræða fólk með því að það eitt að vilja fylgja ákvæðum EES-samningsins og nýta þau tækifæri sem hann veitir okkur, geti orðið til þess að Evrópusamstarfið flosni upp og við einangrumst og ég veit ekki hvað og hvað, að það fólk á sama tíma bendi í hina áttina og segi: Þið eruð bara með einhvern hræðsluáróður. Við erum einfaldlega að benda á mikilvægi þess að verja þessa grundvallarhagsmuni þjóðarinnar eins og íslensk stjórnvöld hafa leitast við að gera frá upphafi en ekki að finna neinn nýjan hræðsluáróður. Hann kemur allur úr átt stuðningsmanna þessa máls.
Hæstv. forseti. Í dag og í kvöld hafa farið fram ágætisumræður um orkumálin hér og þá sér í lagi orkupakka þrjú og orkupakka fjögur. Aðeins hefur verið tæpt á framtíðarsýn sem er jafnvel handan við hornið með áframhaldandi innleiðingu á orkupakka fimm. Eins og ég skil þetta þá er það á hreinu að innleiðing á orkupakka þrjú leiði til þess að ACER, orkustofnun ESB, nái yfirþjóðlegri stöðu á Íslandi. Það þýðir að regluverk orkupakkans mun sannarlega ganga yfir íslensk lög og standa hærra í lagalegu tilliti. Það felur í raun í sér algjört og mjög víðtækt valdaafsal Íslands í orkumálum. Afleiðingin verður sú að hvaða lög og reglur sem menn kunna að setja hér á landi, t.d. um mögulegt bann við lagningu sæstrengs, verður það ekki pappírsins virði. Ég er nokkuð viss um að sæstrengur verður næsta skref þó svo að fylgjendur orkupakka þrjú segi oft og tíðum að það sé ekkert um sæstrenginn í þessum orkupakka. Íslenska fyrirtækið sem við þekkjum öll, Landsvirkjun, er enn með sæstrengslögn um Icelink til Bretlands á stefnuskrá sinni og eru upplýsingar um það á vefsíðu fyrirtækisins. Slíkur strengur myndi, um leið og hann yrði tengdur við Bretland - þess vegna ræddi ég mikið um Brexit áðan - hafa afdrifarík áhrif hér á landi. Því hefur meira að segja verið haldið fram af Landsvirkjun að slíkur strengur muni leiða til betri nýtingar á svokölluðu launafli í íslenska orkukerfinu og það kann að vera rétt. En umtalsverður hluti af slíku launafli sem færi inn á strenginn myndi tapast og verða svokallað orkutap. Þá er yfirleitt ekkert talað um að strengurinn verði mjög dýr og verði ekki lagður nema tryggt sé að stöðugt orkuflæði verði um hann og þar af leiðandi frá Íslandi. Það segir okkur, miðað við þær tölur sem forsvarsmenn Landsvirkjunar hafa sett fram, að hér þurfi að byggja sem svarar einni Kárahnjúkavirkjun eða þremur Blönduvirkjunum til þess eins að fóðra strengina hreinni raforku. Ég efast um að samstaða náist um slíkt meðal núverandi stjórnarflokka og því hlýtur sú spurning að vakna hvort hið yfirþjóðlega vald, sem felst í því að undirrita orkupakka þrjú, geti hreinlega yfirunnið mögulegar íslenskar laga- eða reglugerðahindranir sem stæðu þá í veginum. Það er nefnilega þannig að lítill hluti orku Evrópulandanna er af endurnýjanlegum uppruna. Samkvæmt tölum Eurostat voru aðeins 12,5% allrar orku í löndum ESB af endurnýjanlegum uppruna árið 2010. Markið var sett á 20% árið 2020 en hlutfallið hækkaði ekki nema um 0,7% fram til 2016 og var þá komið í 13,2%. Ef takast á að ná þessum markmiðum, um endurnýjanlega orku, þarf augljóslega að sækja hluta af hreinni orku eitthvað annað og hann dugar ekki til lengdar blekkingarleikurinn sem við ræddum hér fyrr í dag með pappírslegum tilfærslum á hreinni orku frá Íslandi í formi syndaaflausna eða hreinleikavottorða. Það er nokkuð ljóst á hvaða vegferð við erum og ég tel réttast að staldra við og fá álit sameiginlegu EES-nefndarinnar á því hvort við getum sett raunverulegan lagalegan fyrirvara á þá mynd sem blasir við öllum þeim sem vilja sjá.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn fór ágætlega yfir þau plön sem Landsvirkjun virðist hafa varðandi mögulegan útflutning á raforku. Við höfum heyrt hér í þessum ræðustól, og líklega lesið í fréttum eða í tilkynningum, að Ísland sé ekki lengur á listum Evrópusambandsins um sæstreng. Sá er hér stendur þekkir það af eigin raun að það getur tekið töluverðan tíma að fá Evrópusambandið til að taka svona lista í gegn og hreinsa. Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki einfaldlega þannig að skipunin um að taka Ísland af listanum sé ekki komin alla leið niður pípurnar. En það er ekki stóra málið. Spurningin sem ég velti fyrir mér hér er að hv. þingmaður ræddi, eins og ég skildi það, að reglur Evrópusambandsins, sem það mun setja og ACER fylgja eftir, muni ganga framar íslenskum lögum og reglum. Hv. þingmaður nefndi fyrr í kvöld skýrslu um Noreg og fjórða orkupakkann. Í ágætri úttekt Bændablaðsins og þýðingu upp úr þessari skýrslu segir að innflutningur og útflutningur raforku megi ekki vera takmarkaður af innlendum þáttum. Er það þá þannig, varðandi þær áhyggjur sem hv. þingmaður lýsti hér af íslenskum reglum og lögum versus það sem Evrópusambandið vill sjá, að þessi setning varðandi fjórða orkupakkann sé mögulega staðfesting á því að svo verði litið á að ekki megi takmarka aðgang að markaðnum með innlendum hindrunum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir andsvarið. Segjum að strengurinn sé ekki enn á lista - þá eru menn alls ekkert að flýta sér að taka hann af lista, þá má bara segja það þannig. Það er alveg ljóst að mínu viti að ACER mun ganga framar íslenskum reglum og lögum ef því er að skipta. Það er svolítið svakaleg mynd sem birtist okkur í þessari kolsvörtu skýrslu, eins og nefnt var í Bændablaðinu, vegna orkupakka fjögur. Nú erum við með okkar Landsvirkjun í eigu ríkisins, og gefum okkur að sveitarfélög séu með eitthvað á sinni hendi, þá er okkur sagt, alla vega í þessari grein sem er túlkun á þessari skýrslu, að það muni ekki skipta máli ef ACER hefur þá skoðun að okkar hreinu orku þurfi að nýta til einhverra hluta í Evrópusambandinu. Við munum ekki geta sett upp þessar hindranir og þess vegna bendum við enn og aftur á að senda eigi orkupakka þrjú til sameiginlegu EES-nefndarinnar þannig að við getum fengið það algerlega skýrt og skorinort hver staða okkar verður.
Forseti. Ef skilningur okkar er réttur, þ.e. að við innleiðingu þeirra gerða sem við erum að innleiða séum við með beinum eða óbeinum hætti að hleypa þessari eftirlitsstofnun, ACER - sem enn er í þróun og mótun, svo að það sé nú tekið fram - inn á okkar orkumarkað, er þá ekki þeim mun mikilvægara að sjá hver næstu skref verða varðandi þróun þeirrar stofnunar og þeirra verkefna sem stendur til að fela henni eða hvernig stendur til að breyta henni í framtíðinni? Nú kann einhver að segja að við vitum ekkert um framtíðina. Það er rangt í þessu tilviki. Við vitum að fjórði pakkinn liggur fyrir. Þó að hann sé í formlegu ferli liggur hann fyrir og virðist vera kominn einhvers staðar í hús á Íslandi þar sem verið er að skoða hann þó að við höfum ekki fengið að sjá hann. Þá veltir maður fyrir sé hvort ekki sé mikilvægt að staldra við og segja: Bíddu, erum við með þessu að opna fyrir enn frekara framsal út af því að fjórði orkupakkinn mun breyta og innleiða enn harðari lög sem við þurfum að fylgja eftir hér á Íslandi varðandi þessa stofnun? Hv. þingmaður, það er líka spurning sem við þurfum að spyrja okkur: Viljum við endilega taka þátt í frekari framþróun á sameiginlegu raforkukerfi Evrópu? Er ekki allt í lagi að viðurkenna að það hafi hreinlega verið mistök af okkur að innleiða orkupakka tvö á sínum tíma, eða aðra orkutilskipunina, og segja að við getum ekki haldið áfram og verðum þess vegna að fá varanlegar undanþágur frá framhaldinu? Við munum ekki bakka, við munum standa við það sem við höfum gert fram að þessu en við getum hins vegar ekki haldið svona áfram.
Hæstv. forseti. Það er töluvert vald falið í því að viðurkenna mistök. Ég tek undir að það væri æskilegt að endurskoða þá leið sem við erum á. Mér dettur Landspítalinn í hug í þessu sambandi en ég hef gjarnan talað um að það sé akkúrat núna sem við eigum að endurskoða áformin um að halda áfram með Landspítala við Hringbraut. En gott og vel. Þegar verið er að tala um raforkuverð og hvernig raforka og allt sem henni tengist muni þróast í framhaldinu gef ég mér að ekki yrði áfram sama fyrirkomulag með Landsvirkjun, sem nú hefur yfirgnæfandi samkeppnisstöðu, ef við getum sagt sem svo, á okkar markaði. Það er alveg ljóst að með innleiðingu á orkupakka þrjú bryti það í bága við regluverk ESB. Þar yrði krafa um að Landsvirkjun yrði bútuð niður í smærri einingar vegna þess að ekki yrði leyfilegt að halda áfram með svo yfirgnæfandi samkeppnisaðila á þessum stóra markaði. Ég sé fyrir mér að við munum síðan tengjast í þessi svæði og öll jafnast upp á við, þ.e. verð raforku mun hækka. Ég sé ekki hvernig þetta getur endað vel og ítreka það enn og aftur, sem við erum sammála um, að nú er tími til að líta til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá úr því skorið hvert við eigum að stefna og í hvað við erum tilbúin á okkar forsendum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún fór nokkuð víða yfir sviðið en ég staðnæmdist við ákveðinn hluta ræðunnar þar sem hún varpaði fram þeirri spurningu hvort ekki væri rétt að fá álit hjá sameiginlegu EES-nefndinni um hvort við getum sett lagalega fyrirvara. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sem er sá samningur sem er grundvöllur sameiginlegu EES-nefndarinnar, segir í 111. gr., í þriðja þætti um lausn deilumála, með leyfi forseta. „1. Bandalagið eða EFTA-ríki getur lagt deilumál er varðar túlkun eða beitingu samnings þessa fyrir sameiginlegu EES-nefndina í samræmi við eftirfarandi ákvæði. 2. Sameiginlegu EES-nefndinni er heimilt að leysa deilumálið. Henni skulu gefnar allar upplýsingar sem hún kann að þarfnast til þess að framkvæma nákvæma rannsókn á málinu, með það fyrir augum að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við. Í þessum tilgangi skal sameiginlega EES-nefndin rannsaka alla möguleika til að viðhalda góðri framkvæmd samningsins.“ Ég hef hér fyrir fram mig innsent álit Jóns Baldvins Hannibalssonar, fyrrverandi þingmanns, ráðherra og sendiherra, sem varðar akkúrat þetta sama. Hann er eldri en tvævetur í stjórnmálum og hefur víða komið við og er reyndar einn af, ef svo má að orði komast, feðrum þessa samnings og hann hefur komist að sömu niðurstöðu. Ég varpa því fram til hv. þingmanns: Getur verið að við ættum kannski að hlusta á sameiginlegu EES-nefndina og þá sem hafa farið fyrir okkur og þekkja betur til?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Það er nefnilega það sem er þó hægt að segja að við segjum mjög oft hér í þingsal núna undanfarna sólarhringa. Við erum hreinlega með ákall um að senda orkupakka þrjú út til sameiginlegu EES-nefndarinnar til þess að við getum fengið sannarlega lagalega fyrirvara á því sem við viljum innleiða og á okkar forsendum. Við höfum fengið að vita það á umliðnum árum að klagað hefur verið yfir því hversu illa við höfum farið eftir því að innleiða ýmsa þætti er snúa að EES-samstarfinu. Það er þá rétt núna þegar við bendum ítrekað á það, að í þetta sinn viljum við gera hlutina rétt. Mér finnst stórmerkilegt að þessi andstaða sem birtist hér innan þingsins er sannarlega ekki endilega meðal allrar þjóðarinnar, en mér finnst merkilegt að fólk skuli setja sig upp á móti því í ljósi þess að það hefur verið sett út á það hversu illa við höfum staðið okkur í því að innleiða þessa þætti. Mér finnst einmitt þegar við heyrum mann eins og Jón Baldvin Hannibalsson setja þessa fyrirvara og sína umsögn svona skýrt fram, eins og raun ber vitni, þá beri okkur að hlusta á það og jafnvel að taka mark á því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og í svari hv. þingmanns notaði hún orðalagið óvéfengjanlega fyrirvara. Mig langar til að lesa upp, með leyfi forseta, svar Jóns Baldvins Hannibalssonar við einni af þeim fjórum spurningum sem hann lagði til grundvallar í umsögn sinni sem send var inn til nefndarinnar í umfjöllun um þetta mál. Spurningin hljóðar svo: „Mun höfnun á lögleiðingu 3. orkupakkans hér á landi setja EES-samninginn í uppnám?“ Hann svarar sjálfur: „Svarið við þessari spurningu er ótvírætt: Nei. EES-samningurinn tryggir aðildarríkjunum óvéfengjanlegan rétt til að hafna innleiðingu löggjafar á tilteknu málasviði, ef hún á ekki við eða þjónar ekki hagsmunum viðkomandi ríkis. Fyrir þessu eru mörg fordæmi. Höfnun innleiðingar hefur ekki í för með sér nein viðurlög. Afleiðingin er sú, að málinu er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þar sem samið er um málið. Þar með fást þeir einu fyrirvarar, sem öruggt hald er í.“ Sem segir okkur það, eins og hv. þingmaður sagði, að maður eins og Jón Baldvin Hannibalsson, sem þekkir mjög vel til og sennilega betur en margir og flestir hér á landi, gefur okkur leiðbeiningar um það hvernig best sé að standa að málum. Er ekki eitthvað öfugsnúið við það að hér sé barist um á hæl og hnakka og allt gert til að gera öfugt við það sem okkur eldri og reyndari menn leggja til?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Þetta er nefnilega stórmerkileg staða sem við erum í núna. Við viljum gjarnan að hér verði staldrað við og farin verði hin lögbundna rétta leið. Það er merkilegt að þau stjórnvöld sem standa að innleiðingu þriðja orkupakkans hafni því og segi að þau séu búin að gefa út, ég vil kalla það yfirlýsingar. Það eigi að vera nóg, þegar við höfum hlýtt á ræður í dag og í kvöld sem segja okkur þvert á móti, ef við lítum t.d. til þess sem var sett fram í Noregi með þessa átta fyrirvara sem áttu að halda og ekkert hefur til þeirra spurst. Það er líka merkilegt því að nú erum við með þá sem eru reynslumiklir í að fást við þessa hluti, menn eins og Jón Baldvin Hannibalsson, að ekki sé hlustað á varnaðarorð hans og ekki bara það, hann bendir líka á leiðirnar og það finnst mér alltaf skipta svolitlu máli, að setja ekki bara út á, heldur að benda einmitt á lausnir og betri leiðir og það muni verða til þess að við séum örugglega að framkvæma það sem okkur ber á réttan máta. Þess vegna finnst mér undarlegt að upplifa þessa andstöðu og ég vil segja eins og einhver sagði í dag, að keyra á málið í gegn. Við fáum ekki að sjá hvað fylgir með í framhaldinu þó svo að aðilar úti í bæ, eins og það kallast, hafi fengið að sjá hvað felst í orkupakka fjögur, kannski er þetta allt bara litað svona ljósrautt þannig að fólk sé sátt við vitleysuna sem er í gangi.
Hæstv. forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið í fyrri ræðu minni í kvöld. Þar gerði ég að umtalsefni blaðagrein eftir fréttaritarann Dave Keating sem hann ritaði fyrir Forbes og fjallar um blaðamannafund þar sem orkumálastjóri Evrópusambandsins fór mikinn, sá sami orkumálastjóri og hefur átt fundi með hæstv. utanríkisráðherra Íslands. Ég ætla að þýða þessa grein lauslega héðan úr pontu, þar sem hún er á ensku, en ég var búinn að fara yfir hluta af henni hér. Hún fjallar um það, fyrri parturinn af henni, að nú hafi Evrópusambandið í fyrsta sinn stigið yfir rauða línu, stigið yfir strikið, þar sem farið er fram á að orkubandalag sambandsins verði gert, hvað eigum við að segja, heildstæðara og að ótengd kerfi innan sambandsins verði tengd við ákvörðun Evrópusambandsins. Hann talar um að gríðarlega mikil völd hafi flætt til Brussel síðustu tvo áratugi en það séu ákveðnir hlutir sem hafi ekki flætt og það sé óásættanlegt. Það séu „diplomacy“, upp á enska tungu, með leyfi forseta, eða samningagerð, varnarmál, heilsugæsla, menntun, orka og skattar. Síðan er vikið sérstaklega að þessum tveimur síðustu efnisatriðum, þ.e. orku og sköttum, og orkumálastjóri Evrópu gerir alvarlega athugasemd við að einróma samþykki allra Evrópuríkja þurfi til að breyta orku- og skattareglum sambandsins. Hann vill setja fram ályktun eða tillögu sem gerir ráð fyrir að slík lausn myndi færast yfir í meirihlutakosningu sem tæki tillit til atkvæðavægis sem byggist á fólksfjölda. Það myndi þá verða þannig að ríki sem væri skilgreint innan þessa svæðis og hefði marga íbúa myndi alltaf trompa ríki sem hefði færri íbúa. Hann gerir sérstaka athugasemd í þessari grein við Pólland sem hafi raunverulega þvælst fyrir, þ.e. að aðlögunin sem krefur um þessa skilyrðislausu samþykkt eða „unanimity“, eins og það heitir upp á enska tungu, er nú stöðvuð af Póllandi. Það er eitthvað sem menn sætta sig ekki við þarna niðri í Evrópu. Þetta er smáinnsýn inn í það sem koma skal í fimmta orkupakkanum sem nú er í smíðum. Hann kallar þetta kerfi sem við, innan okkar ríkis, köllum lýðræði - og að einróma samþykkt allra ríkjanna skuli þurfa fyrir því að breyta þessum reglum - fornaldarkerfi. Hann segir orðrétt upp á enska tungu: „We cant have the most ambitious framework to develop an energy union, and at the same time have a palaeolithic energy taxation system“ - „he fumed,“ ritar fréttaritari. Þetta þýðir: Við getum ekki verið með metnaðarfyllstu umgjörð um þróun orkubandalags í heiminum en á sama tíma haft fornaldarskattkerfi. Með öðrum orðum: Nú er Evrópa farin að kalla á það, eftir að vera búin að moka um 5 milljörðum evra inn í þetta kerfi til að að hamla jarðefnaeldsneytisnotkun og skipta yfir í endurnýjanlega hreina orku, að komast í skattkerfið og fá til baka. Við getum velt því fyrir okkur hvers sé að vænta þar fyrir okkur Íslendinga.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki örugglega þannig að þetta sé hinn sami orkumálastjóri og sagði Íslendinga ekki þurfa að hafa áhyggjur, af því að það væri alveg sameiginlegur skilningur á sérstöðu Íslands. Maður veltir fyrir sér hvort einhver önnur ríki Evrópu hafi talið sig hafa einhvers konar sérstöðu fyrir nokkrum árum þegar þetta sameiginlega markaðstal byrjaði. Hvort einhver ríki hafi talið að þetta myndi aldrei eiga við þau af því að þau væru svona og svona samsett og lega þeirra o.s.frv. Þróunin hefur hins vegar verið önnur. Það er mjög áhugavert sem hv. þingmaður bendir á að stjórarnir í Brussel telji mjög mikilvægt að horfa til þess hvernig skattar spila með orkumarkaðnum í rauninni. Væntanlega eru þeir þá að horfa til þess að jafna út orkuverð með einhverjum hætti, jafnvel í gegnum skatta eða þá að verið sé að horfa til þess að niðurgreiðsla á orku verði jöfnuð út með einhverjum hætti. Vitað er að mörg ríki, Pólland er ágætisdæmi um það þar sem mjög miklar niðurgreiðslur eru til heimila og fyrirtækja, t.d. á kolum og hefur það verið þyrnir í augum Evrópusambandsins um langa tíð. Maður má reikna með því að þarna sé orkumálastjórinn að vísa til þess að ef menn ætla að ná árangri í orkumálum og loftslagsmálum í Evrópu þá verði að berjast gegn þessu. Þar vill hann gjarnan nota skattkerfið. Erum við þá ekki í rauninni hér í dag, þegar við erum að innleiða sameiginlegar reglur á þessum markaði, við erum að innleiða ákveðið inngrip frá þessari svokölluðu ACER-stofnun, að taka skref í þá átt að tengjast þeim markaði sem orkumálastjórinn er þarna að tala um?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, þetta er einmitt sá sami orkumálastjóri og vitnað var í, sem átti fund með hæstv. utanríkisráðherra nýverið og þessi blaðamannafundur átti sér einnig stað nýverið og greinin var skrifuð 9. apríl síðastliðinn. Það er akkúrat málið. Maður getur skilið, eins og ég hef oft lýst í ræðum, þessa meginlandshugmyndafræði á meginlandinu og Evrópusambandið hefur barist fyrir því að minnka notkun jarðefnaeldsneytis og hefur verið að reyna að búa til hvata til að ná fram þeim markmiðum, en núna virðist vera komið annað hljóð í strokkinn að því leyti að þeir telja að nú sé Evrópusambandið búið að leggja nokkuð mikið af mörkum, talar um 5 milljarða evra, sem er varið í þessi mál. Ég myndi sjá fyrir mér, ef þetta nær fram að ganga og með í raun og veru þessari ACER stofnun, þá verði framlag okkar Íslendinga í þessu máli kannski ekki endilega á þann hátt að við yrðum skattlögð til að greiða niður óhreina orku eða orku sem framleidd er með jarðefnaeldsneyti, heldur að við myndum framleiða hreina orku og kannski meira en það sem við þurfum akkúrat hér innan lands til að knýja heimili og þann iðnað sem hér er innan lands, heldur yrðu settar kvaðir í þessum fimmta orkupakka um að við nýtum þær auðlindir á þann hátt að sem best geti þjónað heildarhagsmunum sambandsins, enda er stefna sambandsins heildarstefna.
Hæstv. forseti. Þetta er svona undirstrikun sem hv. þingmaður hefur sagt okkur hér í kvöld í ræðu sinni, þetta undirstrikar það sem við höfum verið að segja í umræðunni núna um töluvert skeið, að Evrópumarkaðurinn, þ.e. orkumarkaðurinn og þær reglur og kröfur sem Evrópusambandið gerir eru í sífelldri breytingu, breytist sífellt. Ég held að hv. þingmaður hafi nefnt það í ræðum sínum að þetta væri í rauninni allt saman eins og lifandi markaður, lifandi plagg, þessar gerðir Evrópusambandsins um orkumarkaðinn. Það er vitanlega vegna þess að Evrópusambandið hefur markað sér ákveðna stefnu til 2030, ef ég man rétt, og svo 2050, um að ná ákveðnum markmiðum og til að ná þeim munu reglur taka ákveðnum breytingum. Því er í rauninni kannski ekki óeðlilegt í ljósi markmiðanna að orkumálastjórinn sé farinn að horfa til þess að það þurfi að grípa inn í skattkerfið til að hafa einhver áhrif á skattkerfið eða ná tökum á því til að hafa áhrif á framþróun og þann árangur sem Evrópusambandið vill ná með þessum settu markmiðum sínum. Þess vegna er mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því eins vel og við mögulega getum hvað framtíðin ber í skauti sér. Sumt getum við ekkert spáð fyrir um, það vitum við, en það er óþarfi að horfa fram hjá því sem við getum séð nú þegar og þurfum ekkert að spá fyrir um, heldur í rauninni bara að átta okkur á þýðingu og afleiðingum, og þar er ég að tala um fjórða orkupakkann sem liggur fyrir og það væri því nauðsynlegt fyrir okkur að sjá hvaða breytingar hann hefði, m.a. í þá átt sem hv. þingmaður talar um hér.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Já, það er akkúrat málið að samningurinn, þ.e. bæði samningurinn innan Evrópusambandsins og síðan EES-samningurinn, eru lifandi gögn eða lifandi plagg. Það er kannski ekki gott íslenskt orð. Það er alveg rétt. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er ekki óeðlilegt í ljósi stefnunnar sem bandalagið hefur sett sér að horfa til betri leiða og ekki síst í ljósi þess að bandalagið hefur varið, eins og kemur fram í þeirri blaðagrein sem ég gerði að umtalsefni, fimm milljörðum evra árlega til að vega upp á móti jarðefnaeldsneytisnotkun. Komið er inn á það að Juncker, sem er „kommissar“ í Brussel, hafi gefið það út að hann hafi náð fram að búa til orkubandalag í sinni valdatíð, en það væri enn um langan veg að fara og að hann hafi haldið þegar hann hóf þá vegferð í sinni valdatíð að það yrði seint eða aldrei jafnvel hægt að ná svo miklu fram innan hans valdatíma. En hann tekur sérstaklega fram að Evrópa horfi fram á margvíslegan vanda. En þrátt fyrir þann vanda sem Evrópa horfist í augu við nú, þá hafi þeir búið til samevrópskt orkubandalag og það hafi í raun og veru mætt lítilli andspyrnu eða mótspyrnu í Evrópuþinginu og -ráðinu. Ég held að það segi okkur að hvað sem kemur hér í framtíðinni verður á þennan veg, þ.e. við munum sjá [[Forseti hringir.]]Evrópska efnahagssvæðið og Evrópubandalagið færast lengra í þessa átt sem hér er lýst.
Herra forseti. Ég hafði í mínum tveimur fyrri ræðum hafið yfirferð yfir virkjunarsögu landsins og ætla að halda áfram með þá sögu, enda tel ég að við getum margt af henni lært, eða eins og segir í máltækinu: „Að fortíð skal hyggja, er framtíð skal byggja.“ Ég hafði nefnt í fyrri ræðum nokkra frumkvöðla á sviði smíði rafstöðva á fyrri hluta síðustu aldar sem smíðuðu úr nánast engu tækjabúnað sem var þess megnugur að beisla vatnsaflið til að létta verkin með forfeðrum okkar og færa yl og ljós inn á heimili landsmanna. Þá má einnig fljóta hér með að margir töldu þessa virkjunarsmíði á þessum bernskuárunum rafvæðingarinnar óvinnandi, þar sem mjög lítil og ófullnægjandi verkfæri voru til staðar, en þær raddir þögnuðu smám saman þegar í ljós kom að gripirnir skiluðu því sem til var ætlast. Enda segir sagan að vinna frumkvöðlanna, eins og t.d. Bjarna í Hólmi í Skaftafellssýslu, hafi þótt í alla staði mjög vandasöm og einkennast af mikilli útsjónarsemi þar sem hugsjón skipaði stóran sess. Herra forseti. Ég fór yfir fyrstu virkjanirnar og þá staðreynd að sífellt voru byggðar stærri virkjanir og oft hver ný virkjun stærri en þær sem fyrir voru og jafnvel uppsett afl nýrrar virkjunar stærra en allt uppsett afl til þeirra tíma sem hún var byggð. Þannig var fyrsta stóra virkjunin næsta örsmá í samanburði við þær stórvirkjanir sem síðar komu til og þótt virkjun Elliðaánna í Reykjavík 1921 virtist stór á þeirra tíma mælikvarða, 3,2 megavött, varð hún fljótt lítil í samanburði við það sem síðar kom. Þannig var Ljósafossstöðin sem byggð var 16 árum síðar, eða 1937, margfalt stærri en Elliðaárstöðin, eða 16 megavött. Það met var slegið 16 árum síðar með byggingu Írafossstöðvarinnar 1953, sem var 48 megavött, eða þrisvar sinnum stærri en Elliðaárnar. Árið 1960 var uppsett afl allra virkjana komið í samtals 150 megavött. Næsta virkjun eftir þetta markaði tímamót, þar á ég við Búrfellsvirkjun um 1969, en sú stöð var fimm eða sex sinnum stærri en þær sem áður höfðu verið byggðar, en afl hennar var 270 megavött, sem var meira en allt það afl sem áður hafði verið beislað. Orka Búrfellsvirkjunar var beinlínis ætluð til stóriðju, nánar tiltekið til álbræðslunnar í Straumsvík. Var það nýlunda. Það sést glöggt að menn áætluðu að greiða upp kostnað við virkjunina og dreifikerfið á aldarfjórðungi þannig að landsmenn litu svo á að það væri áhættunnar virði að þjóðin myndi eignast virkjunina og dreifikerfið skuldlaust rétt fyrir eða um síðustu aldamót. Þetta er mikilvægt að hafa í huga, herra forseti, í dag þegar við ræðum framtíð auðlindarinnar, þá staðreynd að þjóðin sameiginlega hefur byggt upp raforkukerfi landsins. Upp úr miðjum áttunda áratugnum er beislað heildarafl á landinu orðið tæp 600 megavött, og ekki eru þó allar vatnsaflsvirkjanir. Þá eru til komnar líka gufuaflsvirkjanir. Þar á eftir, um 1978, komu nokkrar stærri virkjanir, Sigalda 150 megavött, Hrauneyjafoss 210 megavött. Síðan líða níu ár þar til næsta stóra virkjun leit dagsins ljós og þá komu tvær nokkuð stórar virkjanir, sem voru Nesjavellir 120 megavött og Blanda á Norðurlandi 150 megavött árið 1991. Um og fyrir aldamótin komu síðan enn tvær nokkuð stórar virkjanir, Sultartangi 120 megavött og Vatnsfellsstöð 90 megavött. Þegar þarna var komið, um aldamótin, var heildaraflið í virkjunum landsmanna komið í 1.300 megavött og athyglisvert að sjá að í dag er aflið helmingi meira en um síðustu aldamót. Mikill atgangur var í virkjunarmálum rétt eftir aldamótin. Var virkjað af krafti á þeim árum. Reykjanesvirkjun 2006, 100 megavött, Hellisheiðarvirkjun 303 megavött, sem var nýtt met frá tíma Búrfells. Á svipuðum tíma var komið að langstærstu virkjun okkar Íslendinga og áður en hún var tekin í notkun höfðum við virkjað 1.800 megavött, en Fljótsdalsvirkjun 2007, ein og sér hafði uppsett afl 690 megavött og var langstærsta virkjun sem hér hefur verið tekin í notkun og er það enn í dag, 690 megavött. Allan þennan tíma hafa nokkrar minni virkjanir verið teknar í notkun [[Forseti hringir.]]án þess að ég nefni þær sérstaklega.
Herra forseti. Ég er ákaflega hrifinn af því hvernig hv. þingmaður skoðar heildarsamhengi hlutanna út frá reynslu sögunnar. Það var gaman að heyra hann nefna frumkvöðlana í Skaftafellssýslum. Ég man eftir að hafa heyrt margar sögur af þeim snillingum sem nýttu í rauninni afgangsparta, hluti sem flestir hefðu talið rusl, til að virkja og rafvæða. Þar voru heimamenn á ferð. Og það má raunar segja líka að þegar við ferðumst yfir í stóru virkjanirnar, sem hv. þingmaður nefndi, hafi líka verið heimamenn á ferð þó að það hafi verið í stærra samhengi, það hafi verið Íslendingar að beisla þetta afl til að byggja upp atvinnu og framleiðslu á Íslandi öllu. Það sem ég hef áhyggjur af, eitt af mörgu reyndar, varðandi þennan þriðja orkupakka og ég vil heyra álit hv. þingmanns á, er hvort með honum sé að myndast veruleg hætta á því að þessi auðlind og verðmætin sem í henni liggja færist frá heimamönnum, hvort sem það er heima í héraði eða heimamenn í skilningi þess að Íslendingar séu að byggja upp atvinnulíf hér á landi, til erlendra fyrirtækja og arðurinn fyrir vikið streymi út og atvinnusköpunin eigi sér ekki stað á Íslandi. Nú skilst mér t.d. að Evrópusambandið sé búið að höfða samningsbrotamál gagnvart 12 ríkjum sambandsins, ef ég man rétt, vegna þess að virkjanir þar hafa ekki farið í útboð. Maður getur þá velt því fyrir sér að ef Ísland verður orðið hluti af þessum heildarmarkaði og virkjunarkostir hér skoðaðir í [[Forseti hringir.]]því samhengi, hvort sá arður sem hv. þingmaður lýsti og byggði upp atvinnulíf á Íslandi geti glatast.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir vangaveltur hans og spurningu. Hann talar um hvort hætta sé á því að þessi auðlind, orkuauðlindin, renni okkur úr greipum. Ég tel að eitt mikilvægasta verkefni stjórnmálanna í dag og í framtíðinni sé einmitt að halda auðlindunum í eigu þjóðarinnar þannig að þjóðin í heild sinni geti notið afraksturs auðlindanna. Ég held að það sé mjög mikilvægt verkefni stjórnmálanna að leyfa ekki nein undanbrögð, ef má orða það þannig, eða gefa afslátt á því eða hleypa inn smám saman, eða í einhverjum bútum eða skömmtum, einhverjum tilslökunum sem geta leitt til þess með tíð og tíma - ég sé kannski ekki fram á að þetta gerist í einhverri skyndingu, en með tíð og tíma ef leyfðar eru tilslakanir sí og æ, eins og ég tel vera hér um að ræða með orkupakka þrjú. Og meira að segja talsmenn pakkans hafa þráfaldlega talað um að hann eigi ekki við hér. Hvers vegna er þá verið að innleiða hann í landið? Hvað hann mun hafa í för með sér er auðvitað ekki á mínu færi að spá, en það er ýmislegt sem hræðir. Maður hræðist ýmislegt í ákvæðum þessa pakka og ekki síður þeirra sem fylgja í kjölfarið og við höfum séð og fengið að líta aðeins í, að alþjóðlegt vald seilist alltaf lengra og lengra og litlar þjóðir eins og Ísland mega sín þá lítils.
Herra forseti. Sjáum við ekki vísbendingarnar nú þegar með stórauknum áhuga erlendra fjárfesta á íslenskum orkufyrirtækjum á vatnsréttindum hér? Og það nýjasta, þessi mikla eftirspurn eftir því að reisa svokallaða vindmyllugarða? Ég hef reyndar ekki verið hrifinn af þessum vindmyllum af ýmsum ástæðum, en góður maður og fróður í Eyjafirði telur að ég eigi nú að gefa vindmyllum tækifæri og þá auðvitað skoðar maður þetta í því ljósi, og alltaf þegar maður fær ábendingar frá skynsömu fólki þá gerir maður það. En hvað sem því líður ber allt að sama brunni. Það er mjög vaxandi áhugi á því að fjárfesta í orkukostum á Íslandi. Er ekki óhætt að álykta sem svo að þeir aðilar geri ráð fyrir verðlagshækkunum og að geta selt á stærri markað fremur en svo að þeir [[Forseti hringir.]]ætli sér að halda sig eingöngu við innlenda markaðinn?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég tel afskaplega mikilvægt að halda Landsvirkjun, sem hefur á hendi langmest af þeirri orku sem er beisluð hérlendis, í eigu þjóðarinnar, ef svo má orða það, að hún fari ekki í hendur einstaklinga eða eins og oft er, auðmanna. Við sáum það fyrir bankahrunið, löngu fyrir bankahrunið, að þegar bankar voru einkavæddir og jafnvel þótt þeir væru með dreifða eignaraðild þá voru hlutirnir ansi fljótir að gerast og eins og hendi væri veifað komnir í eigu örfárra fjársterkra aðila. Ég tel einhlítt að ef við færum þessa leið með orkuna myndi það sama gerast. Þess vegna þurfum við að standa vörð og það er hlutverk okkar stjórnmálamanna að standa vörð um þá auðsuppsprettu sem gæti komið almenningi til hagsbóta eins og orkan er, eins og fiskurinn er, og auðlindir landsins eru. Það er fyrst og fremst okkar hlutverk að standa vörð um það. Það eru nægir til að standa vörð um hagsmuni fjársterkra og við eigum að vera á hinum endanum. Við eigum að hlusta eftir skoðunum almennings og einmitt í þessu máli, vegna ótta almennings við þriðja orkupakkann, herra forseti, við verðum að hlusta eftir honum, í hverju hann er fólginn. Hvað er það sem fólk óttast? Fólk óttast einmitt þetta, að missa tökin á því sem byggt hefur verið upp í landinu. Og við eigum að hlusta. Við eigum ekki að skella skollaeyrum við skoðunum almennings.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún var mjög áhugaverð eins og fyrri ræður hans um þetta efni, þ.e. svona sögulegt yfirlit yfir virkjunarframkvæmdir á landinu. Það er mjög mikilvægt að fá þetta yfirlit í samhengi við þessa umræðu hér. Ég vil aðeins bæta við þessa umfjöllun hans og koma inn á svokallaðar djúpboranir, sem eru þá væntanlega næsta skref í orkuöflun hér á landi. Ég rakst á athyglisverða grein á netinu sem kemur frá fréttaveitunni Reuters. Hún er á ensku þessi grein. En ef ég þýði nokkur atriði jafnóðum segir hér að verkefni sé í gangi á Íslandi, djúpborunarverkefni, undirbúningur að slíku verkefni, sem fjölmargir aðilar koma að í samstarfi við breska aðila og bandaríska og fleiri fyrirtæki frá einum 11 löndum. Ég kem nánar inn á þessa grein á eftir vegna þess að hún er mjög athyglisverð, tiltölulega nýleg grein. Þar segir sem sagt að hugmyndin sé sú að Ísland komi til með að framleiða allt að fimm til tíu sinnum meiri orku með þessum hætti, þ.e. djúpborunum. Djúpboranir eru borholur upp á rúma 2 km ofan í jörðinni til að komast í gríðarlegan jarðhita. [[Forseti hringir.]]Tilgangurinn sé sá að þetta verði undirbúningur að því að flytja út orku frá Íslandi. Ég ætlaði einmitt að spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]út í þetta, hvað honum finnst um þetta í ljósi þess sem hann sagði hér áðan.