Virðulegur forseti. Í desember sl. lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra er varðar Sjúkratryggingar Íslands og persónuvernd. Hæstv. ráðherra svaraði mér um miðjan janúar á þskj. 819 og mér finnst full ástæða til að vekja athygli þingheims á því svari. Ég spurði ráðherra hvaða gögn eða gagnagrunn Sjúkratryggingar Íslands noti og svarið við því er gagnagrunnur þjóðskrár. Þá spurði ég hverjir fengju bréf þegar um væri að ræða málefni barna og hvort þau væru stíluð á báða forráðamenn eða eingöngu á lögheimili barnsins og þá hvern. Svar ráðherra byggir á upplýsingum frá Sjúkratryggingum en það er, og ég bið þingheim að taka eftir, stílað á þann sem skýrir fjölskyldunúmeri barnsins en það er elsti einstaklingur í fjölskyldu samkvæmt þjóðskrá. Með öðrum orðum fær elsti einstaklingur á lögheimili barnsins bréf. Þannig er ekki víst að sá aðili fari með forsjá barns og því fá forsjárforeldrar ekki endilega bréf er varða börn þeirra. Elsti aðili á heimili getur verið fósturforeldri, amma, afi eða bara einhver annar. Virðulegur forseti. Þetta er algjörlega óboðlegt. Þá spurði ég ráðherra hvort slíkt verklag samræmdist persónuverndarlögum, sem ég get engan veginn séð að það geri. Í svarinu kemur í ljós að Persónuvernd hafi gert athugasemdir við framkvæmd Sjúkratrygginga og það fyrir alllöngu. Persónuvernd hefur jafnframt bent á lausnir en í niðurlagi svars ráðherra segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt upplýsingum frá Sjúkratryggingum Íslands hefur stofnunin skoðað lausnir vegna athugasemda Persónuverndar en ekkert hefur verið ákveðið nánar í þeim efnum. Ráðuneytið hefur áréttað athugasemdirnar við Sjúkratryggingar Íslands.“ Virðulegur forseti. Við því verður að bregðast. Það mál sem ég vek hér athygli á er eitt af fjölmörgum vandamálum sem kerfið annaðhvort býr til eða leysir ekki úr þegar um er að ræða sameiginlegt forræði foreldra yfir börnum sínum eftir skilnað. Dæmin og erfiðleikarnir sem foreldrar í þeirri stöðu glíma við eru æðimörg. Af því tilefni hef ég óskað eftir því að eiga sérstakar umræður við hæstv. [[Forseti hringir.]]barnamálaráðherra um málaflokkinn. Virðulegur forseti. Við getum ekki látið sleifarlag sem þetta dæmi sýnir einkenna nálgun okkar á málefni fjölda fjölskyldna í landinu. Því þarf að breyta.
Herra forseti. Síðustu ár hefur verið sívaxandi umræða um mikilvægi þess að bændur geti boðið upp á fjölbreytt vöruframboð. Smekkur neytenda á kjöti er breytilegur. Þótt sumir séu fullkomlega ánægðir með lambalæri af handahófi vilja aðrir geta valið sér lambakjöt sem fengið hefur að hanga ákveðið lengi o.s.frv. og eru jafnvel tilbúnir til að greiða hærra verð fyrir þá vöru. Þó að enginn haldi því fram að hægt sé að leysa vandamál íslenskrar sauðfjárræktar með því einu að gera sauðfjárbændum auðveldara fyrir að slátra heima, eins og ég óskaði eftir svörum um frá ráðherra fyrir jólin, er nýsköpun á borð við örsláturhús hluti af lausninni, ekki síst með tilkomu fleiri ferðamanna. Það sem við stöndum hins vegar frammi fyrir er hið hamlandi regluverk sem er í kringum slátrun. Það er viðamikið og flókið þannig að erfitt hefur verið að fá öll tilskilin leyfi. Lögin um heimavinnslu og slátrun eru flókin og hefur hár heimtökukostnaður hjá mörgum sláturhúsum verið afar íþyngjandi, eins og fram kom í bréfi til okkar þingmanna á dögunum frá bændum í Skagafirði. Sá hái heimtökukostnaður gerir það að verkum að erfiðara er að stunda nýsköpun með vöruþróun. Ég tel að stóru sláturhúsin geri sjálfum sér óleik með slíkri verðlagningu. En stjórnvöld bera líka ábyrgð. Nú stendur yfir vinna við að skipa svokallaða áhættumatsnefnd. Drög að reglugerð voru sett í samráðsgátt stjórnvalda fyrir jól. Slík nefnd hefur það að markmiði að veita vísindalega ráðgjöf um matvælaeftirlit. Það segir sig eiginlega sjálft að eitthvað er brogað í regluverkinu þegar bændum er heimilt að slátra til heimanota en ekki heimilt að selja kjöt. En auðvitað þarf að sjá til þess að neytendavernd sé öflug. Ég fagna því þessari vinnu og tel að hún verði mikilvæg í því að koma þeim málum í betra horf. Í samtali sem ég átti um þetta mál við ráðherra kom fram að verið væri að horfa til Þýskalands þar sem landsbundnar reglur heimila það sem kallað hefur verið örsláturhús. Ég mun fylgja málinu eftir því að það á að vera hlutverk stjórnvalda að greiða götu íslensks landbúnaðar svo að hann geti boðið upp á fjölbreyttara vöruúrval, um leið og hugað er að heilnæmi matar.
Hæstv. forseti. Síðar í dag er síðari umræða um samgönguáætlun, eitt mikilvægasta plagg þingsins. Þegar sagan er skoðuð má sjá að ýmislegt hefur breyst, en einnig má segja að sumt hafi lítið breyst. Árin 1920–1960 lögðu menn áherslu á tengingu byggða, gerð sumarvega og brúun vatnsfalla. Síðan var farið í að byggja vegi upp úr snjó, eins og kallað er, og lögð áhersla á bundið slitlag. Nálgun manna við þessa vinnu hefur eðlilega þróast. Síðan á tíunda áratugnum hefur verið unnið eftir markmiðsáætlun og framkvæmdamarkmið skilgreind. Vinnubrögð eru sífellt markvissari og markmiðssetning skýrari. Markmið samgönguráðs við undirbúning áætlunar nú eru skýr og skilgreind með verkefnum. Má þar nefna markmið um greiðar samgöngur. Þar er horft til samgöngukerfisins sem heildar, hjólreiða, flugleiðsögustefnu, almenningssamgangna, upplýsingagjafar til ferðamanna og fleiri markmiða um öryggi í samgöngum. Raunar eru öryggismarkmiðin yfir og allt um kring því að takist okkur að fækka slysum er miklu náð. Einstaklingar og samfélagið hafa tapað of miklu þar. Markmiði um hagkvæmar samgöngur er vel fylgt eftir. Í dag er sjálfsagt að setja fram markmið um sjálfbærar samgöngur. Það rímar við aðgerðir stjórnvalda í loftslagsmálum. Markmið um jákvæða byggðaþróun eru okkur öllum mikilvæg svo áform um öflugt samfélag um allt land náist. Dæmi um verkefni til að ná því markmiði er skilgreining vinnusóknar- og skólasvæða og niðurgreiðsla flugfargjalda. Hæstv. forseti. Eins og öllum er kunnugt eru verkefnin ærin, en áætlunin sem við ræðum í dag er sett fram á skýrari formi en áður og er tengd öðrum opinberum áætlunum. Annað sem við skulum hafa í huga er að samgönguáætlun 2019–2033 er nú lögð fram fullfjármögnuð og í samræmi við samþykkta fjármálaáætlun. Það er gott. Höldum okkur við fagleg vinnubrögð um leið og við finnum leiðir til að vinna hraðar og framkvæma meira.
Herra forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur verið ákaflega dugleg í mörgum verkum. Unnið er að ferðamálastefnu í fyrsta skipti, fyrir utan að vísir að henni var kominn í Vegvísinum 2015. Í fyrsta skipti í sögu þjóðar er verið að móta flugstefnu sem starfshópar í samgönguráðuneytinu, þrír, fjórir hópar, vinna að. Á sama tíma kemur fram í ríkisstjórnarsáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur að mótuð verði eigendastefna fyrir Isavia. Það er því unnið á þremur stöðum að mismunandi verkefnum sem snúa að ferðaþjónustunni og fluginu, sem er orðið gríðarlega stórt í umhverfi okkar í heild. Í atvinnuháttum okkar 2017 var ferðaþjónustan stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar sem hlutfall af landsframleiðslu. Unnið er að því að móta stefnurnar í mismunandi ráðuneytum. Ferðamálastefnan er unnin í atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu. Fyrsti áfangi þeirrar vinnu kláraðist í haust og síðan á verkefnið að fullu og stefnan að klárast í vor. Flugstefna er unnin í samgönguráðuneytinu og reiknað með að hún klárist í vor og mótun eigendastefnu fyrir Isavia er síðan stórt verkefni í fjármálaráðuneytinu. Ég kalla eftir því við stjórnvöld að ráðuneytin þrjú vinni sameiginlega að því að samþætta stefnu sem snýr að öllum þeim þáttum, þannig að við séum ekki með tvíverknað og það sé sameiginleg stefna með heildarsýn í þeim málaflokkum. Þar tel ég að þessi þrjú verkefni þurfi að koma saman í einni góðri vinnu.
Forseti. Mig langar að nýta þessar tvær mínútur mínar í dag til að rifja upp og fagna skýrslu sem samstarfshópur um undirboð og brotastarfsemi á innlendum vinnumarkaði skilaði núna rétt fyrir mánaðamótin, 31. janúar, ef ég man rétt. Þetta hefur, eins og stundum vill verða í amstri dagsins, ekki farið afskaplega hátt, sem er miður því að þetta er gríðarlega vel unnin vinna og skiptir alveg ofboðslega miklu máli. Ég held að við getum öll, hvar sem við í flokki stöndum, sameinast um þær tillögur sem aðilar vinnumarkaðarins leggja til í þessum samstarfshópi, ásamt fulltrúum stjórnvalda. Hæstv. félags og barnamálaráðherra, Ásmundur Einar Daðason, skipaði starfshópinn og er með skýrsluna í höndunum. Þar er tekið á mjög alvarlegum og mikilvægum málum, eins og kennitöluflakki, því að koma á föstum samráðsvettvangi stjórnvalda og aðila vinnumarkaðar þar sem m.a. verði unnið að aðgerðum gegn brotastarfsemi á vinnumarkaði - og ekki bara að unnið að þeim heldur á líka að vinna að því að fyrirbyggja slíkar aðgerðir í mjög góðu og virku samráði. Ein af tillögum hópsins snýr að því að binda í lög skyldu til keðjuábyrgðar um opinber innkaup, sem er líka mikilvægt mál. Að sjálfsögðu tengist þetta allt okkur, en það er eitt sem við þurfum sérstaklega að huga að hér sem löggjafi: Því er velt upp hvort veita þurfi stjórnvöldum lagaheimildir til að taka á brotastarfsemi. Þá er verið að horfa til þvingunarúrræða og stjórnvaldsviðurlaga. Forseti. Ég geri mér grein fyrir að það eru bara örfáir dagar síðan skýrslan kom út en við hljótum að geta tekið saman höndum um að vinna úr henni, ég treysti því að hæstv. ráðherra sé að gera það, og náð samstöðu um að þessar mikilvægu og góðu tillögur verði að veruleika.
Virðulegi forseti. Síðar í dag munum við ræða samgönguáætlun til næstu ára. Ég heyrði hv. þm. Þórunni Egilsdóttur segja áðan að stefnan hefði aldrei verið skýrari en einmitt nú og hún væri fullfjármögnuð. Það er í rauninni furðulegt því að ég veit ekki betur en að leggja eigi aukaskatta á landslýð eina ferðina enn, eina skattpíndustu þjóð veraldar. Það á að skattleggja hana til þess að bæta samgöngukerfið sem er í molum til lengri tíma litið, ástandið hefur verið að byggjast upp. En hvers vegna? Hvers vegna skyldi þurfa að skattleggja fólkið í landinu eina ferðina enn með þeim álögum sem vegtollar og veggjöld munu verða? Vegna þess að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar hvað varðar almannafé er eins og raun ber vitni, 63% lækkun bankaskatts sem kostar ríkissjóð á árinu 2019 tekjur sem nema um 7 milljörðum kr. ásamt 4,3 milljarða kr. lækkun veiðigjalda, sem nýtist helst stórútgerðum í landinu. Við erum að tala um 11,3 milljarða kr. sem ríkissjóður verður af á árinu 2019 einungis vegna þessara tveggja aðgerða ríkisstjórnarinnar. Þetta er forgangsröðun á fé almennings. Eins og venjulega eru það þau sem hafa hvað veikustu stöðuna í samfélaginu og eru að sligast undan þeim klöfum og skattpíningu okurvaxta og verðtrygginga sem á þau eru lögð sem eiga líka að þurfa að borga skatta sem eru ekki í neinum takti við raunveruleikann. Það mætti gera hlutina á allt annan hátt, einungis með því að forgangsraða fjármunum í þágu þeirra sem á þurfa að halda en ekki öfugt.
Herra forseti. Kynferðislegt ofbeldi og áreitni ásamt kynbundnu ofbeldi er djúpstætt og víðfeðmt þjóðfélagsmein. Nýleg dæmi sýna það glöggt. Í vor sem leið voru samþykktar breytingar á almennum hegningarlögum og nauðgunarhugtakið skilgreint út frá skorti á samþykki. Með breytingunni var stigið mikilvægt skref til að veita kynfrelsi og sjálfsákvörðunarrétti einstaklinga aukna réttarvernd. Hefur í daglegu tali verið talað um samþykkisreglu, þ.e. að samræði eða önnur kynferðismök geta varðað refsingu ef skýrt samþykki til þátttöku í kynferðislegri athöfn liggur ekki fyrir. Ný skilgreining á nauðgun í hegningarlögum var þýðingarmikil fyrir margra hluta sakir. Meðal annars getur vitneskja um að samþykki sé aðalatriðið í kynferðislegum samskiptum vonandi fækkað þessum brotum. Það er auðvitað mikilvægast að koma í veg fyrir brotin. Lögin lifa hins vegar ekki í tómarúmi og breytingunni þarf að fylgja eftir með fræðslu og forvörnum. Gæða þarf lagareglurnar lífi. Sá sem hér stendur hefur þess vegna lagt fram þingsályktunartillögu sem gerir ráð fyrir að tekin verði upp markviss fræðsla um kynjafræði, kynfrelsi, sjálfsákvörðunarrétt og þýðingu samþykkis í kynferðislegum samskiptum, sem nái til sem flestra þátta samfélagsins og að til þess verði varið nægu fjármagni. Tillagan gerir ráð fyrir að fyrstu þrjú árin verði tryggðar a.m.k. 150 millj. kr. til fræðslunnar og þungi lagður í gerð efnis og miðlunar þess. Sjónum verði beint að öllum skólastigum og öllum stofnunum réttarvörslukerfisins. Þá verði sérstök áhersla lögð á að styrkja frjáls félagasamtök, fjölmiðla og stofnanir til miðlunar fræðslu og sérstakra herferða og sjónum verði beint að skilgreindum [[Forseti hringir.]]markhópum samfélagsins enda mikilvægt að styðja við þá sem leggja þessum málefnum lið með mikilvægu starfi og sérþekkingu. Herra forseti. Ég skora á þingheim að veita þessu brýna máli brautargengi.
Herra forseti. Ferðaþjónustan er orðin ein mikilvægasta atvinnugrein landsins og hefur verið drifkraftur hagvaxtarskeiðs þess sem við höfum upplifað á undanförnum árum. Það olli vissulega miklum áhyggjum þegar ljóst var í hversu alvarlegum vanda eitt stærsta flugfélag landsins væri. Þegar tilkynnt var um verulegan niðurskurð á leiðakerfi þess setti vafalítið ugg að fjölmörgum aðilum, ekki síst innan ferðaþjónustunnar sjálfrar. Það var því ákveðinn léttir þegar Isavia birti farþegaspá sína fyrir viku þar sem gert var ráð fyrir að þrátt fyrir þennan mikla niðurskurð í leiðakerfinu yrði aðeins liðlega 2% fækkun í komum erlendra ferðamanna til landsins. Þessi spá er aðeins vikugömul og gerði m.a. ráð fyrir því að komur erlendra ferðamanna í janúarmánuði yrðu nær óbreyttar á milli ára en í morgun birti Isavia síðan farþegatölur sínar fyrir janúarmánuð og kemur í ljós að samdrátturinn er 6%, ekki 0% eins og vikugömul spá félagsins gerði ráð fyrir. Það gefur auðvitað tilefni til að spyrja: Er eitthvað að marka farþegaspá Isavia? Á sama tíma og spáð var óverulegri breytingu á komum ferðamanna til og frá landinu gerði þessi sama spá ráð fyrir því að farþegum um Keflavíkurflugvöll sem millilentu hér myndi fækka um nærri fimmtung. Það verður því að segjast eins og er að þessi spá virðist frekar byggð á óskhyggju af hálfu félagsins en raunsæju mati á stöðu greinarinnar. Það er auðvitað háalvarlegt að ekki sé hægt að treysta betur á gögn frá ríkisfyrirtækinu sem hefur hvað besta mynd af þróun sem á sér stað í ferðaþjónustunni, um hvers megi vænta þar á næstu misserum, og hefur um leið sýnt takmarkaðan vilja til þess að hleypa öðrum aðilum að þeim gögnum. Það er gott að tala um mótun ferðamannastefnu til lengri tíma en það er ekki síður mikilvægt að við vitum hvert við stefnum næstu vikur og mánuði.
Herra forseti. Nýársblað Samfylkingarinnar í Suðurkjördæmi kom út á dögunum. Á meðal efnis er viðtal sem Þorlákur Helgi Helgason, framkvæmdastjóri Olweusar-verkefnisins gegn einelti á Íslandi, tók við Hjalta Tómasson, eftirlitsfulltrúa stéttarfélaganna á Suðurlandi. Viðtalið ber yfirskriftina: Útlendingar eru líka fólk. Þar talar Hjalti opinskátt um að allt of margir á vinnumarkaði séu í vondri stöðu og leggur áherslu á að við gætum að réttindum fólksins sem kemur til landsins til að vinna. Langflestir atvinnurekendur vilja halda samninga en þó megi finna hið gagnstæða sem helst lýsir mansali, það sé ljótasta birtingin á mannlegum samskiptum og áhugaleysi og vanþekking innan stjórnkerfisins sé mikið áhyggjuefni. Hjalti segir, með leyfi forseta: „Mansal er einn af gróðavænlegustu glæpum sem framdir eru á alþjóðlegum vettvangi og líka ein óþverralegasta tegund gróðahugsunarinnar sem hægt er að hugsa sér því auðvitað er það gróðafíknin sem ræður för, gróðafíkn sem gerir þá kröfu að þú leggir manneskjuna í þér til hliðar og lítir á annað fólk sem hluti eða verslunarvöru en ekki manneskjur sem þú getur samsamað þig við.“ Varla finnst betri lýsing á því hugarfari að þykja í lagi að hneppa aðra manneskju í ánauð sjálfum sér til hagnaðar, hvort sem sá hagnaður er af fjárhagslegum, kynferðislegum eða öðrum toga. Halldór Grönvold, aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ, sagði í viðtali á Hringbraut nýlega að allan síðasta áratug hefðu eingöngu þrjú mansalsmál verið kærð og eitt farið alla leið í gegnum dómskerfið, hins vegar sé alveg ljóst að staðan sé miklu alvarlegri en það. Forseti. Staða þessara mála sem er tilkomin vegna græðgi [[Forseti hringir.]]og mannfyrirlitningar er smánarblettur á íslensku samfélagi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Mig langar að segja frá því að á dögunum fór ég í Slysavarnaskóla sjómanna. Ég kynnti mér það starf sem fram fer um borð í Sæbjörginni hér í höfninni við hliðina á okkur. Ég held að það sé gott fyrir okkur þingmenn að kynna okkur það sem fer fram í samfélaginu og ekki síst það sem varðar öryggismál sjómanna. Það er stórmerkilegt að upplifa það sem fer fram um borð í þessu gamla flutningaskipi. Markmið skólans er að efla öryggisfræðslu sjómanna sem uppfyllir íslenska og alþjóðlega staðla. Þar er unnið samkvæmt samþykkt STCW, sem er alþjóðleg viðmiðun. Um borð í Sæbjörgu er fullkomin aðstaða til bóklegs náms og verklegrar kennslu, til að læra undirstöðuatriði í skyndihjálp, sjóbjörgun, eldvörnum og öryggismálum. Það var alveg stórmerkilegt að fá að taka þátt í þessu með fjölda sjómanna, en allir sjómenn á íslenskum fiskiskipum sem eru lögskráðir þar verða að hafa farið í gegnum þennan skóla. Það er mjög merkilegt að þetta er eini skólinn í öllum heiminum þar sem allir nemendur fá reynslu af því að vera hífðir upp í þyrlu. Að því búa aðrir skólar ekki vegna þess að víðast hvar sér herþjónustan um þyrlur og almennir borgarar mega ekki fara þar um. Það sem mér finnst líka mjög merkilegt er hversu hæfir kennarar eru við þennan skóla, reynslumiklir sjómenn sem lent hafa í ýmsu og miðla af þeirri miklu þekkingu sem þeir búa yfir og því sem þeir hafa upplifað. Það er ef til vill þekking sem fæstir kæra sig um að hafa en kemur þeim afar vel sem sækja þennan skóla. Það hefur orðið til þess að hver einasti sjómaður hefur farið þar í gegn og við getum horft mörg ár aftur í tímann þar sem enginn sjómaður hefur látist við störf.
Virðulegi forseti. Formaður Hugverkaráðs Samtaka iðnaðarins sagði í viðtali í liðinni viku að nýsköpun væri spretthlaup. Í þessu spretthlaupi þurfa margir þættir að falla saman en mig langar að draga fram tvo þeirra sérstaklega. Í fyrsta lagi þurfum við að búa til hvata sem halda hátæknifyrirtækjum á Íslandi og hvata sem draga starfsemi alþjóðlegra hátæknifyrirtækja til landsins. Það gerum við með afnámi þaks á endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar. Í öðru lagi verðum við að móta nýsköpunarstefnu í nánu samhengi við atvinnustefnu og ekki síst menntastefnu fyrir Ísland. Þeim til grundvallar þarf að liggja ítarleg færnispá fyrir vinnumarkaðinn til framtíðar. Ég vil því kalla eftir því að ráðherrar nýsköpunarmála og menntamála vinni saman að mótun atvinnustefnu, nýsköpunarstefnu og menntastefnu til framtíðar fyrir Ísland. Við þurfum nefnilega að byggja upp atvinnulíf þar sem störf byggð á hugviti taka við af störfunum sem byggja á auðlindahagkerfinu. En hvers vegna er þetta spretthlaup og hvers vegna liggur svona óskaplega mikið á? Það er vegna þess að hluti þeirra sem eru á vinnumarkaði mun missa vinnuna vegna þess að störf þeirra verða sjálfvirknivædd. Það hefur nú þegar gerst með sjálfvirknivæðingu starfa í landvinnslu í sjávarútvegi. Þetta er að gerast með tilraunum með sjálfvirknivæðingu starfa í bankaþjónustu og er ekkert óeðlilegt við það, það er bara allt í lagi. En þetta mun gerast í mun fleiri atvinnugreinum en við gerum okkur grein fyrir og miklu hraðar en við gerum okkur grein fyrir. Það er því gríðarlega mikilvægt að mótuð verði markviss stefna þar sem horft er sérstaklega til endurmenntunar þess hluta vinnuaflsins sem er að og mun í náinni framtíð missa vinnuna vegna sjálfvirknivæðingar. Ég kalla því eftir mótun sameiginlegrar atvinnustefnu, nýsköpunarstefnu og menntastefnu til framtíðar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Á Kjalarnesi er hafin söfnun undirskrifta meðal íbúa þar sem lýst er gríðarlegum vonbrigðum yfir því að fjármagn til vegabóta á Vesturlandsvegi um Kjalarnes hafi verið skorið niður í vegáætlun og því fyrirsjáanlegt að óskilgreind seinkun verði á því að vegurinn verði endurbættur. Um leið og mótmælt er harðlega er skorað á samgönguyfirvöld að endurskoða áætlanir sínar og hefja strax undirbúning að breikkun vegarins, aðskilja akstursstefnur, og hefja framkvæmdir án frekari tafa, strax á þessu ári. Fyrr í dag bárust fréttir um að þessi mistök hafi verið leiðrétt og að framkvæmdahraði muni ekki raskast. Fagna ég því. Herra forseti. Vegurinn um Kjalarnes er stórhættulegur. Hann er mjór, einbreiður, óupplýstur og í raun handónýtur, sérstaklega vegna djúpra hjólfara sem hafa mælst langt yfir útgefnum öryggismörkum. Slys og óhöpp eru því miður algeng á Kjalarnesi. Vegurinn um Kjalarnes er þriðji fjölfarnasti vegur landsins en samt eina stofnæðin út frá Reykjavík sem ekki hefur verið breikkuð. Vegurinn hefur setið eftir svo áratugum skiptir hvað varðar eðlilegt viðhald og nauðsynlega aðlögun að stóraukinni umferð. Veðurfar á Kjalarnesi er vindasamt og þar mælast á hverju ári vindhviður sem valda stórhættu fyrir vegfarendur. Við slíkar aðstæður er gott veggrip lykilatriði í öryggi vegfarenda. Fólk er almennt hrætt við að aka veginn um Kjalarnes og skynjar hann sem stórhættulegan og óöruggan. Herra forseti. Framkvæmdir á Kjalarnesi á Vesturlandsvegi þola enga bið.
Forseti vill tilkynna að það er einhver truflun á tímaskráningunni.
Herra forseti. Skömmu fyrir síðustu jól síðustu samþykkti Alþingi að veita ohf-i í ríkiseigu, Íslandspósti, 1,5 milljarða að láni. Þetta var gert í því skyni að styðja við lausafjárvanda fyrirtækisins og gera það rekstrarhæft. Lánveitingunni fylgdu engin skilyrði um það hvernig ætti að taka á fjárhagsvanda fyrirtækisins. Ríkisendurskoðun tók undir þá skoðun sem nokkrir þingmenn létu í ljós, að í sjálfu sér væri ekki forsvaranlegt að lána fyrirtækinu 1,5 milljarða úr ríkissjóði, eða rétta því 1,5 milljarða úr ríkissjóði, án þess að fyrir lægi hvernig ætti að nýta þá fjármuni til að bæta úr í rekstri fyrirtækisins. Nú er komið í ljós að í ársbyrjun 2018 fengu allir starfsmenn Íslandspósts launabætur vegna þess að svo vel hafði gengið í rekstrinum árið á undan, réttara sagt um hálfu ári áður en fyrsta lán ríkissjóðs til fyrirtækisins kom fram í fyrra. Það hefur líka komið fram að laun forstjóra fyrirtækisins hafa hækkað um 40% á fjórum árum, stjórnarlaun á sama tíma um 65%. Auðvitað verð ég að fagna því að lán sem ríkissjóður veitir fyrirtækinu komi einhverjum í góðar þarfir. En ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst þetta ekki eðlilegt. Mér finnst þetta rangt og það rennir stoðum undir það sem við höfðum nokkur uppi í fyrra fyrir jólin, að slík lánveiting væri ekki forsvaranleg miðað við þær forsendur sem þá lágu fyrir. Af þeim fréttum sem nú eru að berast hefur því miður komið í ljós að við sem móuðumst við því að þetta yrði gert [[Forseti hringir.]]höfðum rétt fyrir okkur. Mér finnst algjörlega nauðsynlegt á þessum tímapunkti að gerð verði gangskör að því að komast að því hvernig þetta ohf-fyrirtæki ætlar að bæta rekstur [[Forseti hringir.]]sinn á næstunni.
Hæstv. forseti. Ég hef sennilega fengið hugrenningatengsl í ljósi síðustu ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, en ég ætlaði einmitt að greina frá þeim farvegi sem hv. fjárlaganefnd er með málefni Íslandspósts í. Það er mikilvægt að við gerum greinarmun á heimild og lánveitingu. Til upprifjunar þá kom fram tillaga undir lok 2. umr. fjárlaga um að heimila fjármála- og efnahagsráðherra að leggja Íslandspósti ohf. til lánsheimild og hlutafé, viðbót við 5. gr. og 6. gr. Þá lagði meiri hlutinn það til að heimildin yrði afgreidd og samþykkt með þeim skilyrðum að ef til kæmi bæri ráðherrum að upplýsa bæði hv. fjárlaganefnd og hv. umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis um framgang fjárhagslegrar endurskipulagningar og útfærslu á framtíðarrekstrarfyrirkomulagi áður en nýttar væru þær lána- og framlagsheimildir sem gerð var tillaga um. Þannig samþykkti þingið fjárlög. Auk þess lagði nefndin áherslu á upplýsingar um sviðsmyndir um framtíðarhlutverk félagsins, greinargóðar upplýsingar um einstaka starfsemisþætti og yfirlit um hagræðingaraðgerðir og framtíðarsýn. Hv. fjárlaganefnd var áfram um að setja málið í frekari farveg. Í kjölfarið setti formaður nefndarinnar sig í samband við ríkisendurskoðanda, sem er trúnaðarmaður Alþingis við eftirlit með fjármálum ríkisins, um vinnu stjórnsýsluúttektar í samræmi við 6. gr. laga um ríkisendurskoðanda. Þar verði lögð áhersla á að greina m.a. fjárhagslega aðgreiningu, en rekstrinum er skipt í þrjár meginstoðir; einkarétt innan alþjónustu, samkeppni innan alþjónustu og samkeppni utan alþjónustu. Nefndin óskar m.a. eftir að ríkisendurskoðandi leggi mat á aðgreiningu rekstrarins og hvernig fjárfestingar félagsins á undanförnum misserum greinast eftir þessum meginstoðum. Í öðru lagi snýr beiðnin að framtíðarsýn félagsins í því [[Forseti hringir.]]breytta rekstrarumhverfi þar sem einkaréttur verður afnuminn með öllu og alþjónustukvöðin hjá ríkissjóði. Á fyrsta fundi sínum eftir áramót, 15. janúar sl., samþykkti síðan fjárlaganefnd, öll nefndin, formlega þá ákvörðun að ríkisendurskoðandi færi í þessa vinnu [[Forseti hringir.]]og væntum við skýrslu frá honum á vormánuðum.
Forseti. Þann 20. júní 2018 skilaði umboðsmaður Alþingis áliti þar sem hann lýsti því hvernig Tryggingastofnun ríkisins hefði um árabil viðhaldið rangri túlkun á lögum um almannatryggingar og EES-reglugerð um samræmingu almannatryggingakerfa. Ráðuneytið tók undir álit umboðsmanns þann 29. nóvember 2018 og staðfesti þar með að örorkulífeyrisþegar sem hafa verið búsettir í öðru landi innan EES hafi þurft að lifa við ólöglegar búsetuskerðingar í áratug og jafnvel lengur. Hvað þýðir það, forseti, að ríkið hafi skert stóran hóp örorkulífeyrisþega ólöglega? Ríkið braut lög til að skerða enn frekar þær óheyrilega lágu upphæðir sem það greiðir þeim sem búa við örorku. Það er mikilvægt að halda því á lofti að nú, þann 5. febrúar 2019, er enn verið að svíkja öryrkja um þá peninga sem þeir eiga rétt á. Þetta er þá þriðji mánuðurinn sem vísvitandi er verið að svindla á öryrkjum - þriðji mánuðurinn. Og hver eru rökin? Það hefur komið fram að um svo flókna útreikninga sé að ræða að þetta taki tíma. En ég hef fengið það staðfest að verið sé að bíða eftir fjárheimild, þrátt fyrir það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt hér. Og þar held ég að við séum að nálgast sannleikann. Það er ekki fjárheimild fyrir því að greiða lífeyrisþegum samkvæmt lögum. Ef þetta er hin raunverulega ástæða þýðir það að hæstv. fjármálaráðherra stendur í vegi fyrir því að afhenda peningana sem þarf til að greiða þetta samkvæmt lögum. Hæstv. fjármálaráðherra heldur utan um ríkisbudduna og hann hreinlega ætlar ekki að opna hana fyrir öryrkjum. Forseti. Þetta er algerlega ólíðandi framkoma við þennan fátækasta hóp samfélagsins. Ég fer fram á að örorkulífeyrisbætur, örorkulífeyrir, verði greiddar samkvæmt lögum - og það strax.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um fimm ára samgönguáætlun fyrir árin 2019–1923 og tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Þingsályktunartillögurnar um fimm ára samgönguáætlun fyrir árin 2019–2023 og samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033 eru lagðar fram á grundvelli laga um samgönguáætlun, nr. 33/2008. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga gesti eins og fram kemur í yfirliti í meirihlutaálitinu. Gestir voru einróma í þeirri afstöðu að gera þyrfti átak í vegaframkvæmdum um allt land, viðhaldi og nýframkvæmdum á öllum flokkum vega. Uppsafnaður vandi væri mikill og brýnt að framkvæmdahraði yrði meiri en áætlað er í samgönguáætlun. Bent hefur verið á að Ísland er strjálbýlt og vegakerfið umfangsmikið miðað við fólksfjölda og uppbygging þess hefur alla tíð verið á eftir nágrannalöndum okkar. Fjárfestingarþörf er talin vera í heild milli 350–400 milljarðar kr. Það verður einnig að líta til þess fjölda ferðamanna sem nú heimsækir landið á ári hverju, en eins og menn vita hefur þeim fjölgað mjög mikið á síðustu árum. Atvinnusvæði eru orðin stærri og fólki sem býr í dreifbýli og vinnur í þéttbýli fer fjölgandi. Meiri hlutinn telur brýnt að brugðist verði hratt við þeim vanda sem safnast hefur upp síðustu ár og unnið verði markvisst að því að bæta vegakerfið og samgöngur eins hratt og kostur er með tilliti til hagkvæmni, markmiða í loftslagsmálum, jafnræðis og öryggissjónarmiða. Mikilvægt er að leita leiða til að flýta brýnustu samgöngubótum sem mest. Bent var einnig á að hagvaxtarspá gerir ráð fyrir því að það losni núna um framleiðsluþætti og því geti verið að skapast kjöraðstæður til uppbyggingu innviða í samfélaginu. Meiri hlutinn leggur sérstaka áherslu á að ýmsar tillögur í samgönguáætluninni og einnig breytingar á fjármögnunarleiðum tengdum henni eru mikilvægir þættir í skuldbindingum Íslands í loftslagsmálum og liður í orkuskiptum. Styttri ökuleiðir, betri vegir, greiðari akstur með minni orkueyðslu, aukið farþegaflug með sparneytnum flugvélum innan lands á löngum eða örðugum leiðum, styrkar almenningssamgöngur og fleiri framfarir stuðla að minni losun gróðurhúsalofttegunda. Einnig hefur komið fram að tekjur ríkisins af olíu- og bensíngjaldi munu minnka á næstu árum vegna þeirra breytinga sem eru að verða á bílaflota landsmanna og þeirra ráðstafana sem gripið hefur verið til til að auka umferð vistvænni farartækja. Samgönguáætlun er lögð fram fullfjármögnuð í samræmi við samþykkta fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Ljóst er að samgönguáætlun er ætlaðir afmarkaðir fjármunir, eða um 190 milljarðar kr., þar af 160 milljarðar kr. í viðhald og vegaframkvæmdir á næstu fimm árum og taka framkvæmdir og framkvæmdahraði mið af því. Það er mikilvægt að finna leiðir til að hraða framkvæmdum. Samhliða vinnu við samgönguáætlun skipaði samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra þrjá starfshópa á mismunandi stigum vinnunnar. Þeim var ætlað að fjalla um þær áskoranir sem uppi eru í samgöngumálum og koma með tillögur að lausnum. Vinna starfshópanna hefur verið kynnt nefndinni og einnig hafa áskoranir og lausnir verið ræddar fyrir nefndinni. Með hliðsjón af framansögðu leggur meiri hlutinn til breytingu á markmiði 5. töluliðar í kafla 4.3 í fimm ára samgönguáætlun á þá leið að þar komi fram með skýrum hætti að unnið skuli að útfærslu nýrra fjármögnunarleiða og nauðsynlegri frumvarpsgerð á yfirstandandi ári með það að markmiði að flýta framkvæmdum í áætluninni og skapa fjárhagslegt rými fyrir nýjar framkvæmdir. Lykilatriði þar, að mati meiri hlutans, er sú ætlan að jafnt lántaka sem innheimta veggjalda verði á forræði hins opinbera. Vegagerðin hefði eftir sem áður umsjón með framkvæmdum í vegakerfinu og þær yrðu hluti af samgönguáætlun. Beinir meiri hlutinn því til ráðherra að tryggja að tilteknar framkvæmdir verði fjármagnaður með sértækri gjaldtöku sem ráðherra útfæri í samræmi við áherslur meiri hlutans. Meiri hluti gesta sem kom fyrir nefndina tók vel í hugmyndir um gjaldtöku á vegum og samgöngumannvirkjum ef slíkt gæti hraðað framkvæmdum og gjöld væru hófleg og tilgangur þeirra skýr. Meiri hlutinn leggur jafnframt áherslu á að gjaldtöku verði hagað á þann veg að jafnræðis sé gætt milli landsmanna og þeir gestir sem koma til landsins taki þátt í uppbyggingu samgöngukerfisins sem þeir njóta meðan á dvöl þeirra stendur, hvort sem er akandi á einkabílum, bílaleigubílum eða langferðabílum, og þá umfram almenn gjöld af akstri. Með breyttri fjármögnun í samgöngum, bæði á vegum og flugi, skapast svigrúm til að flýta framkvæmdum, auka notkunarmöguleika samgangna, stuðla að stórauknu öryggi í samgöngum og taka jákvæð skref í loftslagsmálum. Umræða um veggjöld eða sérstök notendagjöld sem viðbót við almenna skattlagningu á umferð til að ráðast í eða flýta framkvæmdum er ekki ný af nálinni á Íslandi. Má í því sambandi benda á þá miklu og augljósu samgöngubót sem varð með tilkomu Hvalfjarðarganga, en gjaldtökuleiðin var forsenda þess að hægt var að ráðast í þá framkvæmd á sínum tíma. Göngin hafa nú verið greidd upp að fullu og þeim skilað til ríkisins og líkanið, í þessu tilviki með stofnun sérstaks sjálfstæðs félags, gengið upp. Hið sama má segja um forsendur fyrir byggingu Vaðlaheiðarganga þar sem gjaldtaka er hafin, en hún var einnig forsenda þess að sú framkvæmd komst í gagnið. Þörf fyrir breytt fyrirkomulag skattlagningar eða gjaldtöku af umferð hefur einnig legið fyrir um árabil. Allt frá því að hafist var handa við að hvetja til notkunar umhverfisvænna orkugjafa með skattaívilnun, þ.e. að fella niður eða lækka aðflutningsgjöld af umhverfisvænum bílum og gera koltvísýringslosun að andlagi bæði aðflutningsgjalda og bifreiðagjalda, hefur ný framtíð blasað við í þeim efnum. Eftir því sem bílar knúnir rafmagni, metangasi, vetni eða öðrum vistvænum orkugjöfum verða æ stærri hluta bílaflotans eykst þörf fyrir nýja nálgun varðandi tekjuöflun í almennum gjöldum í þágu uppbyggingar og reksturs vegakerfisins. Samkvæmt aðgerðaáætlun í loftslagsmálum eru orkuskipti í vegasamgöngum tiltekin sem annað af tveimur mikilvægustu verkefnunum í að ná markmiðum stjórnvalda um kolefnishlutleysi árið 2040. Því er stefnt að því að hraða eins og kostur er orkuskiptum í samgöngum og hverfa frá notkun jarðefnaeldsneytis. Það verður ekki lengur undan því vikist að takast á við að afla tekna til viðbótar almennum gjöldum með nýjum hætti; ákvarða notkunargjöld eftir því sem eldra fyrirkomulag skilar minni tekjum til samgöngumála og málaflokka sem þeim tengjast. Meiri hlutinn ítrekar nauðsyn þess að ráðast í heildarendurskoðun almennrar gjaldtöku af umferð enda skal stefnt að því að hætta innheimtu sértækra gjalda þegar framkvæmdir hafa verið greiddar upp. Samkvæmt þingmálaskrá samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra er áætlað að leggja fram frumvarp til laga um gjaldtöku í samgöngum í marsmánuði 2019. Það er hugsað til þess að fylgja eftir stefnu um framtíðarfjármögnun vegakerfisins sem unnin var af starfshópi ráðherra um fjármögnun samgöngukerfisins. Meiri hlutinn telur mikil tækifæri felast í hugmyndum um veggjöld en með þeim megi auka og flýta samgönguframkvæmdum til hagsbóta fyrir samfélagið allt. Nánari útfærslur byggjast á því að viðbótarfjármögnun með veggjöldum nái fram að ganga og samkomulag náist fljótlega milli ríkis og sveitarfélaga um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Útfærslurnar, þar með taldar upphæðir veggjalda, verða unnar eftir samþykkt samgönguáætlunar og með hliðsjón af grunnhugmyndum um frekari fjáröflunarleiðir sem starfshópar samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins leggja fram, m.a. í samvinnu við sveitarfélög. Meiri hlutinn leggur áherslu á að gætt verði meðalhófs í ákvörðun um fjárhæð gjalds og þess gætt í hvívetna að fjárhæð veggjalds verði ekki hærri en svo að notanda verði tryggður ávinningur af nýrri framkvæmd þrátt fyrir veggjald. Þá verði litið til sjónarmiða um magnafslætti, þ.e. að þeir sem nota vegina mikið njóti afsláttarkjara eins og tíðkast hefur til að mynda í Hvalfjarðargöngum en einskiptisútgjöld séu hærri. Gjaldtaka skal einnig vera rafræn og án óþæginda og tafa fyrir umferð. Þá um vegaframkvæmdir fjármagnaðar með gjaldtöku. Meiri hlutinn leggur áherslu á að gjaldtökunni verði háttað með eftirfarandi hætti: Í fyrsta lagi á þremur meginstofnæðum, þ.e. Reykjanesbraut að Keflavíkurflugvelli, Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi, út frá höfuðborgarsvæðinu. Markmið gjaldtöku á þessum leiðum er að flýta framkvæmdum eins og skipulag og undirbúningur leyfa og gera stofnæðarnar enn betur úr garði en núverandi áætlanir gera ráð fyrir, með mislægum gatnamótum og lengri 2+2 köflum. Til að hefja framkvæmdir þarf að tryggja hagstæða lántöku sem greidd verður með veggjöldum. Innheimtu þeirra verði hætt um leið og lánið verður greitt upp að fullu. Í öðru lagi verði skoðað með jafnræði fyrir augum hvort ákveðnar leiðir á landsbyggðinni sem stytta vegalengdir verði fjármagnaðar með blandaðri fjármögnun; að hluta til með fjárframlögum af samgönguáætlun og að hluta til með lántöku sem greidd verði með gjaldtöku. Gjaldtöku verði hætt þegar lán verður greitt upp. Dæmin um framkvæmdir sem gætu fallið í þennan flokk eru auðvitað fjölmörg, en við nefnum hér hringveginn um Hornafjarðarfljót og Axarveg. Í þriðja lagi megi innheimta veggjald í jarðgöngum á Íslandi samkvæmt nánari útfærslu, með undantekningum þar sem svo er ákveðið. Gjaldtöku í jarðgöngum verði ætlað að standa undir þjónustu og rekstri jarðganga, sem er hærri fjárhæð en á samsvarandi löngum stofnvegarkafla, og einnig hlut í nýbyggingum. Gjaldtakan verði liður í nýrri jarðgangaáætlun sem væri hluti af samgönguáætlun með það að markmiði að ekki verði hlé á uppbyggingu jarðganga. Í þeirri áætlun verði jafnframt tilgreint hvaða jarðgöng falla undir gjaldtöku og í hversu langan tíma. Þær framkvæmdir sem meiri hlutinn leggur til að fjármagnaðar verði með gjaldtöku samkvæmt lið 1 koma fram í töflu sem er meðfylgjandi í álitinu. Það er ekki gert ráð fyrir að framlög ríkissjóðs til samgönguframkvæmda lækki vegna gjaldtökunnar, en rétt er að taka fram að verði ríkiseignir seldar er mikilvægt að það svigrúm til samgöngubóta sem myndast nýtist einnig til uppbyggingar innviða, enda þörfin brýn. Við fjöllum í álitinu um ýmsa vegi í vegáætlun. Eins og áður sagði leggur meiri hlutinn til að svigrúm sem myndast í samgönguáætlun næstu ára með fjármögnun stórra framkvæmda með veggjöldum verði m.a. notað til að auka heildarframlög til tengivega og styrkvega. Meiri hlutinn leggur til breytingartillögu þess efnis strax á árunum 2019–2020 og hér eru nefnd verkefni í öllum landshlutum. Meiri hlutinn bendir á að það kann að vera þörf á að bæta umferðartalningu á þessum vegum þar sem breytt hegðun ferðamanna getur breytt umferðarþunga hlutfallslega mikið á stuttum tíma. Þá leggur meiri hlutinn til að flýtt verði sérstaklega framkvæmdum í þágu tveggja jaðarsvæða, þ.e. Árneshrepps á Ströndum og Langanesbyggðar á norðausturhorninu. Samkvæmt samþykktu frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2019 er hagræðingarkrafa á málaflokkinn í heild, málaflokk 11, 535,5 millj. kr. og við því var brugðist við vinnslu samgönguáætlunar. Það eru nokkur verkefni nefnd hér, virðulegur forseti, sem er mikilvægt að fara í og rætt hvernig við uppröðum fjármagni í samræmi við þann niðurskurð sem við stóðum frammi fyrir. Þar kemur fram að framlög skuli lækkuð á þessu ári til verksins um Gufudalssveit, af því að það eru fyrningar til frá síðustu árum í þá framkvæmd, en þetta mun ekki hafa áhrif á verklok á þessum kafla. Ég vil nefna að í ár stendur til að aðskilja akstursstefnur á Grindavíkurvegi. Það kom fram við vinnslu nefndarinnar að vegna niðurrifs Sementsverksmiðju ríkisins eru breyttar aðstæður á Faxabraut á Akranesi sem er skilgreind sem stofnvegur. Sjór gengur yfir veginn og hamlar uppbyggingu á svæðinu þar sem íbúabyggð er fyrirhuguð. Fjárþörf til sjóvarna og vegagerðar er um 550 milljónir. Það er brýnt að ljúka þessu verkefni sem fyrst og við því var brugðist. Við leggjum einnig mikla áherslu á að framkvæmdum við Arnarnesveg verði hraðað eins og mögulegt er þannig að framkvæmdir geti hafist um leið og skipulagi og hönnun verður lokið. Við gerum ráð fyrir að það svigrúm sem myndast við gjaldtökuleiðina verði m.a. nýtt í þau verkefni. Ríkisstjórnin samþykkti 23. nóvember sl. tillögu samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra um eflingu byggðar við Bakkaflóa. Tillögurnar eru settar fram í skýrslu nefndar sem ráðherra skipaði til að fjalla um málefni byggðarinnar. Þar er eindregið lagt til að lagning bundins slitlags á Langanesströnd hefjist árið 2019. Meiri hlutinn áréttar að lokið verði við veg um Langanesströnd á næstu tveimur, þremur árum. Fyrir nefndinni kom fram að nauðsynlegt væri að viðhalda vegum sem nýttir eru til akstursíþrótta. Því næst er hér fjallað um samgöngur á höfuðborgarsvæðinu og þá skýrslu sem kom út um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu til 2033. Það er vinna í gangi á milli samgönguráðuneytisins og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um útfærslu á þessum verkefnum, kostnaðarmat og forgangsröðun. Það kemur fram að borgarlína er lykilþáttur í því að gera almenningssamgöngur að raunverulegum valkosti innan höfuðborgarsvæðisins. Í skýrslunni er borgarlína skilgreind sem hágæða almenningssamgöngukerfi í sérrými. Gert er ráð fyrir því að borgarlína verði í sérrými eða á sérstökum akreinum, en þar með skerðir borgarlínan ekki afkastagetu stofnveganna sem er mikilvægt með hliðsjón af áætlaðri aukningu umferðar bíla. Aukningin er talin verða 24% þrátt fyrir að við myndum ná að breyta ferðavenjum. Í áðurnefndri skýrslu leggur verkefnishópurinn áherslu á að uppbygging stofnleiða fyrir samgöngur á höfuðborgarsvæðinu verði framar í forgangsröð samgönguáætlunar auk þess sem lögð er áhersla á mikilvægi þess að á stofnvegunum Reykjanesbraut frá Sundabraut til Suðurnesja og Vesturlandsvegi frá Reykjanesbraut og norður úr ásamt Suðurlandsvegi frá Vesturlandsvegi og austur úr sé sérstaklega hugað að greiðu og öruggu flæði einka- og þungaumferðar. Meiri hlutinn tekur undir þessi meginsjónarmið sem koma fram í skýrslunni og leggur áherslu á að almenningssamgöngur verði byggðar upp hratt á þeim svæðum þar sem ódýrt húsnæði er til staðar eða uppbygging er fyrirhuguð á næstunni innan og utan höfuðborgarsvæðisins. Komið hefur fram að ríkisstjórnin hefur lýst sig reiðubúna til að fjármagna allt að 50% áætlaðs kostnaðar við uppbyggingu innviða borgarlínu. Í samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033 er gert ráð fyrir borgarlínu en engu fjármagni úthlutað, enda var vinnu verkefnishópsins ekki lokið við framlagningu samgönguáætlana á Alþingi og til þess horft að samgönguáætlun verði endurskoðuð haustið 2019. Þá liggi jafnframt fyrir samkomulag ríkis og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um fjármögnun, samstarf og markmið. Meiri hlutinn telur afar mikilvægt að framkvæmdir við uppbyggingu hefjist sem allra fyrst enda er um að ræða lykilverkefni í því markmiði stjórnvalda að efla almenningssamgöngur sem og að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Leggur því meiri hlutinn til breytingu á fimm ára samgönguáætlun sem ætlað er að tryggja að hafist verði handa þegar á þessu ári við uppbyggingu innviða hágæða almenningssamgangna í náinni samvinnu ríkis og allra sveitarfélaga á svæðinu. Í skýrslunni leggur verkefnishópurinn til að leitað verði nýrra leiða til að afla fjármagns til framkvæmda við endurgerð almenningssamganga. Leggur meiri hlutinn áherslu á að ríki og sveitarfélög komist að niðurstöðu í þeirri vinnu og niðurstaðan rími við frumvarp samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis um gjaldtöku í samgöngum. Framkvæmdir við uppbyggingu borgarlínu taka tíma og þær komast fyrst á fullan skrið árið 2021 samkvæmt skýrslu verkefnishópsins og eru áfangaskiptar. Þá bendir meiri hlutinn á að það færist í aukana að fólk búi í nágrannasveitarfélögum höfuðborgarsvæðisins og sæki vinnu eða skóla til borgarinnar. Í því ljósi leggur meiri hlutinn sérstaka áherslu á tengingar vagnakerfisins og borgarlínu við almenningssamgöngur á landsbyggðinni, jafnt á landi, í legi sem lofti. Í gildi er samningur við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu við uppbyggingu og rekstur almenningssamgangna og markvissar stuðningsaðgerðir í tilraunaverkefni til 10 ára. Í samningnum er kveðið á um frestun umfangsmikilla vegaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu en hann gildir til ársins 2022. Í ljósi þess að nú er lagt til að hefja á ný umfangsmiklar vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu er ljóst að endurskoða þarf samninginn. Hér er fjallað um hjólreiðar og bent á að hlutdeild þeirra í ferðavenjum hafi aukist mjög mikið, úr 4% í 6%, samkvæmt könnun frá 2014. Lögð er áhersla á að byggja upp hjólastíga. Þar er horft sérstaklega til höfuðborgarsvæðisins, en við bendum einnig á nauðsyn hjólastíga á landsbyggðinni. Það er einnig fjallað um almenningssamgöngur utan höfuðborgarsvæðisins og þá þróun sem þar hefur átt sér stað, en á síðasta ári sögðu landshlutasamtökin upp samningum við Vegagerðina og ríkið. Það er unnið að lausn þeirra mála, búið að tryggja rekstur almenningssamgangna út þetta ár og reiknað með því að á næsta ári muni nýr samningur taka gildi þar sem verður búið að tryggja fjármögnun almenningssamgangnakerfisins. Meiri hlutinn telur brýnt að almenningssamgöngur séu fyrir hendi í öllum landshlutum, enda eru þær mikilvægar fyrir atvinnu- og námsskilyrði innan landshlutanna, og að þær séu raunhæfur valkostur fyrir íbúa og ferðamenn. Skýrt kom fram á fundum nefndarinnar hversu mikilvægt innanlandsflugið er fyrir Norðurland, Austurland og Vestfirði. Meiri hlutinn tekur heils hugar undir markmið samgönguáætlunar að íbúar landsbyggðarinnar eigi kost á að komast til höfuðborgarsvæðisins á um 3,5 klukkustunda samþættum ferðatíma, akandi, með ferju og/eða í flugi. Á fundum nefndarinnar kom fram að samráð Vegagerðarinnar við sveitarfélög væri ekki nægilega mikið og náið. Meiri hlutinn áréttar að brýnt er að Vegagerðin eigi í nánu sambandi við sveitarfélög um allt land. Það eru jafnan íbúar svæðisins sem búa yfir mestri þekkingu á staðnum og nota samgöngumannvirkin mest. Meiri hlutinn ítrekar mikilvægi náins samráðs milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna og telur æskilegt að Vegagerðin myndi fastmótaða ferla fyrir samráð við sveitarfélög og landshlutasamtök þeirra svo að það verði markvisst og nýtist sem best. Virðulegur forseti. Í kaflanum Umferðaröryggi skiptir sköpum áréttar meiri hlutinn mikilvægi þess að unnið verði að umferðaröryggismálum. Tollur umferðarslysa er allt of hár á Íslandi í samanburði við þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Á árinu 2017 létust 13 einstaklingar í umferðarslysum og 189 slösuðust alvarlega, en banaslys 2018 voru 15 talsins. Árið 2016 létust 18 einstaklingar og 215 manns slösuðust alvarlega. Fjöldi slasaðra og látinna á hverju ári vegna umferðarslysa er því mikið áhyggjuefni. Það er áætlað að árlegur samfélagslegur kostnaður af þessum slysum sé 40–60 milljarðar kr. Meiri hlutinn telur rétt að hugað verði sérstaklega að úrbótum á vegum og gatnamótum þar sem börn og ungmenni fara um. Þá kom fram að efla þyrfti forvarnir og fræðslu til þeirra sem vegakerfið nota og það næði ekki síst til barna og unglinga og jafnvel erlendra ferðamanna. Vegmerkingar þyrfti að bæta, þær væru víðast hvar víða ófullnægjandi. Vetrarþjónusta er mikilvægur þáttur í umferðaröryggi og í þágu almennings og atvinnulífs er mikilvægt að efla vetrarþjónustu. Fjallað er um flug innan og utan lands og flugvelli landsins og farið yfir þær tillögur, sem nánari grein verður gerð fyrir á eftir, sem hafa komið frá starfshópi um flugvallarmál. Í stuttu máli er þar lagt til að millilandaflugvellirnir á Egilsstöðum, Akureyri og Reykjavík verði færðir undir rekstrarmódel Isavia og það fjármagn sem við það losnar verði notað til að byggja upp aðra flugvelli í landinu. Til þess að standa undir því og þessari samþættingu í flugvallarekstri verði lagt á sérstakt þjónustugjald, svokallað varaflugvallargjald sem var aflagt fyrir nokkrum árum, og það verði notað til að byggja upp þessa mikilvægu þjónustu í vaxandi flugumferð. Það kom fram fyrir nefndinni að það er mikið áhyggjuefni hver staðan er í þeim málum hér á landi. Hér má ekki gefa neinn afslátt, virðulegur forseti. Meiri hlutinn áréttar því að það þoli enga bið að hefja vinnu við aukið flugöryggi og eflingu varaflugvallanna. Það er einnig fjallað um niðurstöður frá sama hópi, sem gerð verður nánari grein fyrir á eftir, um niðurgreiðslu fargjalda í innanlandsflugi eða svokallaða skosku leið. Það segir í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar m.a. að unnið verði að því að gera innanlandsflug að hagkvæmari kosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Nefndin ræddi umhverfisáhrif af auknum farþegafjölda í innanlandsflugi. Í niðurstöðum félagshagfræðilegrar greiningar á innanlandsflugi frá 2013–2014 kom fram að loftslagslegur ávinningur af innanlandsflugi gagnvart vegasamgöngum er umtalsverður. Við tökum því undir tillögu starfshópsins um að útfæra svokallaða skoska leið sem gerir íbúum landsbyggðarinnar, þeirra sem eiga lengra að sækja, kleift að nota almenningsflug sem raunhæfan samgöngumáta í almenningssamgöngum. Í álitinu er einnig komið inn á mikilvægi þess að bæta við fjármögnun hafnarframkvæmda, farið yfir það og nefnd nokkur dæmi. Okkur bárust frekari ábendingar um nauðsynlegar hafnarframkvæmdir víðs vegar um landið og við áréttum mikilvægi þess að þeim verði flýtt eins og unnt er og forgangsröðun verði endurskoðuð við undirbúning næstu samgönguáætlunar. Meiri hlutinn leggur sérstaka áherslu á rafvæðingu hafna og því verði flýtt eins og kostur er með tilliti til umhverfis- og efnahagsmála og bendir meiri hlutinn á að ein aðgerðanna í aðgerðaáætlun um loftslagsmál er orkuskipti í ferjum Þá er ljóst að tryggja verður að ferjur séu búnar með viðeigandi hætti. Smíði Vestmannaeyjaferju er langt komin, en hún mun ganga fyrir rafmagni. Viðbótarkostnaður þess vegna er um 800 milljónir. Það orsakaði að ákveðnar breytingar varð að gera á samgönguáætlun. Það er fjallað um skipulagsmál og mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. Það er bent á nauðsyn þess að vinnsla við aðal- og deiliskipulag sveitarfélaga gangi hratt og vel fyrir sig. Ótækt væri að brýnar framkvæmdir sem eru í samþykktri samgönguáætlun, jafnvel byrjað að undirbúa af hálfu Vegagerðarinnar, tefðust vegna tafa við gerð skipulags sveitarfélaga. Það er einnig bent á mikilvægi þess að vinna að endurskoðun á heildarlögum um mat á umhverfisáhrifum áætlana og framkvæmda, sem nú er í gangi á vegum umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, í því augnamiði að auka gagnsæi og skilvirkni allrar matsvinnu í þessum efnum. Mikill ágreiningur hefur verið gerður, sérstaklega af hálfu sveitarfélaga og framkvæmdaraðila, um það hversu tafsamt þetta kerfi getur verið. Hér er einnig fjallað um rannsóknir, þróun og umhverfismál sem snúa að Samgöngustofu í ákveðnum kafla. Bent er á að við erum með vaxandi umferð stórra skipa um norðurslóðir og í íslenskri efnahagslögsögu. Þetta er verkefni sem er mjög mikilvægt að við hugum að í náinni framtíð. Aðhaldskrafan sem birtist okkur, ég fór yfir hana áðan, 535,5 milljónir, og við gerðum ráðstafanir hennar vegna. Við reiknum með því að ef hlutir ganga fram sem horfir, þ.e. að hér verði gengið frá lagafrumvarpi á vordögum sem snýr að útfærslu á gjaldtökuverkefnum í samgöngum, verði samgönguáætlun endurskoðuð á haustdögum með það að markmiði að samræma hana því svigrúmi sem myndast til öflugra samgönguframkvæmda innan höfuðborgarsvæðisins og úti um land á grundvelli þess. Það fylgir hér breytingartillaga frá meiri hluta nefndarinnar sem snýr að nokkrum þáttum og er of langt að fara í gegnum hana lið fyrir lið. Síðan er hér breytingartillaga sem ég vil leggja fram við þskj. 880, um fimm ára samgönguáætlun, sem varð til út af þeim ágreiningi og kannski ákveðnum misskilningi vegna framkvæmda í jaðri höfuðborgarsvæðisins og uppi á Kjalarnesi. Þar er sem sagt tekið á vegi um Skarhólabraut og Hafravatnsveg uppi í Mosfellsbæ og síðan á Kjalarnesi, þar sem við færum fram fjármuni. Eftir fund með Vegagerðinni í gær þá varð til breytingartillaga sem ætti að geta skapast góð sátt um. Virðulegur forseti. Þetta er langt nefndarálit, þetta er búin að vera gríðarlega mikil vinna á vettvangi nefndarinnar. Það má segja að á þessum þingvetri hafi vinna nefndarinnar snúist nánast eingöngu um samgönguáætlun og það er kannski ekkert óeðlilegt. Þetta er málaflokkur sem er knýjandi um allt land og þar sýnist sitt hverjum. Verði sú stefna að veruleika sem hér er mörkuð þá er það alveg ljóst að við erum að stíga stærri skref í eflingu samgöngukerfisins en stigin hafa verið á Íslandi nokkru sinni áður, að ég tel að hægt sé að fullyrða. Þegar sú leið verður komin í farveg sem hér er farið yfir þá mun fjármagn til nýframkvæmda á ári nánast tvöfaldast. Þetta er auðvitað fyrst og fremst lagt til vegna mikilvægis þess að við búum við öruggara samgöngukerfi. Slysin gera ekki boð á undan sér, virðulegur forseti, og öll erum við mannleg og mannleg mistök verða ekki umflúin, hvorki í þessum efnum né öðrum. Vegakerfið þarf að vera í stakk búið til að mæta þessum mannlegu mistökum. Þannig er það ekki í dag og því er allt of hátt hlutfall alvarlegra slysa í okkar vegakerfi. Það er auðvitað umdeilt að hefja gjaldtöku á þessum forsendum, en það er mikilvægt að horfa til þess hvaða leiðir eigi að fara og hvernig við eigum að fjármagna þetta. Sú staðreynd blasir við að framlög til samgöngumála hafa aukist umtalsvert á undanförnum árum, fyrst 2016, 2017 og 2018 og nú í ríkisfjármálaáætlun fyrir 2019–2022 var aukið svo um munar næstu þrjú ár um 5,5 milljarða til samgöngumála. Þrátt fyrir þetta, virðulegur forseti, eru vonbrigðin mikil og kallað eftir enn hraðari framkvæmdum. Það er engin tilviljun að í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við hafa menn kosið að fara slíka veggjaldaleið til að stíga stór skref í að bæta vegakerfið. Það eru augljósir kostir við hana og m.a. í okkar tilfelli þeir að sú mikla umferð erlendra ferðamanna sem er um vegi landsins verður auðvitað til þess að létta átakið og leggjast á árar með okkur í þessum mikilvæga málaflokki. Það er í senn umhverfismál, öryggismál og hagsmunamál að því leyti að stytta ferðatíma og greiða fyrir umferð. Rúsínan í pylsuendanum er síðan auðvitað sú að við keyrum í öruggu umhverfi, keyrum á vegum sem standast ýtrustu kröfur. Að fara þessa leið gerir okkur kleift að gera skrefin stærri og betri. Þegar ég tala um betri þá á ég við það að í stað þess, af því að við búum við takmarkað fjármagn, að menn séu að útfæra 1+2 lausnir og hringgatnamót, væri hægt að klára tvöföldun strax og fara strax í mislæg gatnamót [[Forseti hringir.]]og vinna þannig fram fyrir okkur um mörg ár og það þarf [[Forseti hringir.]]ekki að koma aftur á svæðið til að efla samgöngukerfið [[Forseti hringir.]]fyrr en að mörgum árum liðnum.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að fara yfir nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Ég tek undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Vonbrigðin eru mikil. Uppsafnaður vandi er öllum ljós, fjárfestingarþörfin í heild 350 milljarðar og það liggur fyrir að þetta er staða vegna pólitískrar ákvörðunar stjórnvalda sem hafa tekið þá ákvörðun að vanrækja algjörlega þann þátt innviða sem er samgöngukerfið. Hér er talað um að samgönguáætlun sé fullfjármögnuð en mig langar eiginlega að velta upp þeirri mynd að hún sé í rauninni vanfjármögnuð vegna þess að það er ekki farið í þær nauðsynlegu aðgerðir sem þarf að fara í. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Er sú staða sem uppi er með það svelta innviðakerfi sem samgöngukerfið okkar er, ekki áfellisdómur yfir stjórnvöldum og fyrri ríkisstjórnum vegna þess hvernig þær hafa hagað málum? Í öðru lagi: [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður það ekki óábyrgt af meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að [[Forseti hringir.]]leggja ekki til nauðsynlegar umbætur til að tryggja öryggi vegfarenda?
Virðulegur forseti. Meiri hlutinn er einmitt að bregðast við því að efla öryggi vegfarenda. Við erum með tillögur til að efla samgöngukerfið og tryggja öryggi vegfarenda. Er búið að vanrækja alveg þennan þátt? Ja, það var nú samgönguráðherra úr flokki hv. þingmanns sem fyrstur lagði fram þessar hugmyndir 2007–2008. Þá virtist Samfylkingin vera á því að þetta væri leiðin til að stíga stór skref. Þó hafði aldrei nokkru sinni verið sett eins mikið til samgöngumála og einmitt á þeim árum. Það er búið að sýna áherslur ríkisstjórnarinnar í þessum efnum núna. Við erum að auka verulega framlögin. Það var rætt heilmikið um fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur komu fram hjá minni hlutanum í aðdraganda fjárlaga fyrir þetta ár. Ég minnist þess ekki að hafa séð eina einustu tillögu um samgöngumál í tillögum minni hlutans.
Herra forseti. Það er leitt að hv. þingmaður hafi ekki gefið sér tíma til að svara spurningum sem að honum var beint. Þá að þeim spurningum sem á eftir koma. Það er varðandi veggjöld á vegum, í göngum og á brúm. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann og biðja hann um að svara alveg skýrt: Er ætlun meiri hlutans að leggja á veggjöld í öll göng á Íslandi, hvort sem þau eru tilbúin eða verða gerð í framtíðinni? Erum við þá að tala um Hvalfjarðargöng, Vestfjarðagöng, Múlagöng, Bolungarvíkurgöng? Við heyrðum hvernig bæjarstjórar bæði í Bolungarvík og Fjarðabyggð töluðu í gær, þeim hugnaðist ekki gjaldtaka í þeim göngum sem þar eru. Það er talað um að hætta innheimtu gjalda þegar upp er greitt og nú er alveg ljóst að Hvalfjarðargöngin eru greidd upp en samt er í farvatninu að leggja aftur gjöld þar. Hvernig fer það saman að tala um orkuskipti [[Forseti hringir.]]og þess vegna nauðsynlega gjaldtöku og hins vegar að leggja af [[Forseti hringir.]]gjaldtöku þegar búið er að leggja einhverja vegi? Það væri gott að fá svör við spurningunum, hv. þingmaður.
Það er auðvitað stórt skref, virðulegur forseti, í umhverfismálum ef umferðin eyðir minna eldsneyti og kemst hraðar yfir. Þar eru auðvitað samlegðaráhrifin í þessu. Stendur til að leggja á veggjöld í öllum göngum, brúm og vegum? Mig langar nánast að varpa þeirri spurningu fram, virðulegi forseti, hvort hv. þingmaður hafi verið sofandi á fundum nefndarinnar [[Nei, það var hv. þingmaður ekki.]]sem hún er þátttakandi í.
Svara …
Þar er margbúið að ræða þetta mál, virðulegur forseti, og það hefur komið ítrekað fram hjá meiri hlutanum, hjá fulltrúum ráðuneytisins og þeim sem við höfum verið að ræða við, að þetta er óútfært og þarna þarf að gæta einhverrar sanngirni. Áform meiri hlutans um tillögu um að leggja á veggjöld víðar á landinu er til að jafna þessar álögur á landsmenn alla. Þetta verður með þátttöku allra íbúa landsins. Þar hafa gjöld verið nefnd í jarðgöng, jafnvel í einstökum verkefnum eins og ég fór hér yfir, [[Gripið fram í.]]sem verða samfjármögnuð úr samgönguáætlun og með veggjöldum. Þetta veit hv. þingmaður mætavel, [[Gripið fram í.]]virðulegur forseti, og er hér að reyna að slá ryki í augu þeirra og eyru þeirra sem á okkur er að hlusta.
Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hv. framsögumanni fyrir hans ítarlegu yfirferð. Ég vil leyfa mér að spyrja hvort hann geti varpað ljósi á þær vendingar sem urðu varðandi framkvæmdir á Kjalarnesi. Fregnir bárust af því að ákveðið hefði verið að flytja til fé með fyrirsjáanlegri seinkun á framkvæmdum á Kjalarnesi. Síðan hafa borist fregnir af því að því hafi verið kippt í liðinn, eins og það heitir. En í millitíðinni setur auðvitað mikinn ugg að fólkinu á Kjalarnesi sem setti af stað undirskriftasöfnun. Byggðaráð Borgarfjarðar var búið að álykta um málið og sjálfsagt fleiri. Ég geri ráð fyrir að fólki á Skaganum hafi ekki orðið vel við þetta. Herra forseti. Ég held að gagnlegt væri ef hv. framsögumaður gæti varpað ljósi á þessa atburðarás.
Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið og vitna til ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar undir störfum þingsins áðan og taka undir með honum um ástandið á þessum vegarkafla á Kjalarnesi og mikilvægi þess að bregðast við. Já, meiri hluti nefndarinnar hafði fengið upplýsingar um að samningar stæðu þannig og staða á hönnun á Kjalarnesi væri með þeim hætti að þrátt fyrir að fjármagnið væri til staðar tækist ekki að fara í þessar framkvæmdir fyrr en áætlað var. Eftir fund með Vegagerðinni í gær var upplýst að menn gætu farið fyrr af stað við mikilvæga hluta í þessari framkvæmd en þær upplýsingar sem við höfðum áður höfðu gefið til kynna. Var því unnið að lausn þeirrar breytingartillögu sem ég kynnti áðan sem gerir ráð fyrir að fyrsti áfangi þessa verks verði boðinn út á seinni hluta þessa árs. Það er síðan verkefnið sem er hugsað inn í gjaldtökuhugmyndina [[Forseti hringir.]]og mun auðvitað geta farið á mjög hraða framkvæmd þegar það mál verður afgreitt.
Herra forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir svarið. Hann varpaði svo sannarlega ljósi á þessa atburðarás og ég vil nota tækifærið og þakka honum fyrir þátt hans í því að fella þetta mál í réttan farveg. Það er sannarlega mikið hagsmunamál fyrir mjög marga. Fólkið á Kjalarnesi hefur lengi beitt sér mjög í þessu máli og hafa sömuleiðis borist fregnir af fjölsóttum fundum á Skaganum og víðar. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir að vísa í ræðu mína undir dagskrárliðnum störf þingsins. Þetta er náttúrlega þriðji fjölfarnasti vegur á landinu. Þetta er þjóðvegur 1 [[Forseti hringir.]]og afar brýnt að þarna verði framkvæmdar þær úrbætur sem svo sannarlega eru nauðsynlegar.
Virðulegur forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég vil líka benda á það í umræðu um þennan mikilvæga veg, og það á reyndar við um margt annað sem verða afleiðingar þeirra breytinga sem fyrirhugaðar eru, gangi hugmyndir meiri hlutans eftir. Í útfærslu Vegagerðarinnar á þessum kafla í dag er unnið eftir því að þarna verði að hluta til 1+2 vegur og hringtorg í stað mislægra gatnamóta. Hugmyndir okkar í meiri hlutanum, sem koma fram í nefndaráliti, og við höfum rætt þær við Vegagerðina og samgönguráðuneytið, ganga út á að verði veggjaldaleiðin farin, sem þessi leið er til að mynda undir, verði tækifærið notað til þess að fullklára hana mörg ár fram í tímann. Það þýðir að leiðin verður tvöfölduð alla leið með mislægum gatnamótum eftir því sem við á. Það er auðvitað gríðarlega mikill áfangi [[Forseti hringir.]]fyrir alla sem um þennan veg fara reglulega og óreglulega að hægt verði að stíga stór skref sem slík.
Virðulegi forseti. Fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans að meiri hluti gesta sem komu fyrir nefndina hafi tekið vel í hugmyndir um gjaldtöku á vegum. Mig langar til að andmæla þeim skilningi. Meiri hluti gesta sem komu fyrir nefndina var samþykkur því að fara í þessar framkvæmdir. Ef nauðsynlega þyrfti veggjöld til, ef það væri eini valmöguleikinn, þá væri það bara þannig. En það eru ýmsir aðrir valmöguleikar í stöðunni. Mig langar til að spyrja hv. framsögumann um þá fullyrðingu að jafnræðis sé gætt milli landsmanna, þ.e. að hann útskýri aðeins betur hvernig hann kemst að þeirri niðurstöðu að verið sé á einhvern hátt að gæta jafnræðis með því að setja gjaldahlið í kringum höfuðborgarsvæðið. Að lokum er í fyrri hlutanum talað um veggjöld í samfélagsþágu þar sem umræða um veggjöld eða sérstök notendagjöld sé ekki ný af nálinni. Þá vísa ég í það sem hv. framsögumaður sagði í sérstökum umræðum árið 2011 þar sem vísað var í þáverandi ráðherra Ögmund Jónasson [[Forseti hringir.]]þar sem hann viðurkenndi í viðtali að um tvísköttun væri að ræða. Við skyldum [[Forseti hringir.]]ekki fara út í neinar aukaálögur á heimilin í landinu, á bifreiðanotkun heimilanna. [[Forseti hringir.]] Er rétt að þá væri um tvísköttun að ræða?
Forseti vill minna þingmenn á að halda ræðutíma.
Virðulegur forseti. Við í meiri hlutanum stöndum við það sem stendur í þessu nefndaráliti, að stór meiri hluti þeirra sem komu fyrir nefndina hafi verið hlynntur því að fara veggjaldaleið ef það mætti verða til þess að flýta framkvæmdum í samgöngukerfinu. Það er alveg rétt það voru kannski ekki neinar aðrar lausnir uppi á borðum og þær eru svo sem vandfundnar. Þó hefur til að mynda verið bent á af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins að fara mætti þá leið að selja eitthvað af eignum ríkisins til að byggja upp í samgönguinnviðum. Við teljum að hér sé um svo brýnt mál að ræða sem bregðast þarf við sem allra fyrst. Ef við værum að horfa á þetta í einhverju öðru samhengi myndum við líkja þessum slysakostnaði við almannavarnaástand. Við stöndum því við álitið. Á fundi nefndarinnar núna í janúar komu fulltrúar allra landshlutasamtaka, sveitarfélaga, og var almennt mjög vel tekið í þessar hugmyndir utan ákveðins efa sem snýr að útfærslunni, sem kemur fram í þingmáli samgönguráðherra síðar.
Virðulegur forseti. Efinn var mun meir en kemur fram í nefndarálitinu, vil ég fullyrða. Ég myndi vilja nefna það sem ákveðnar aðrar hugmyndir að hv. framsögumaður nefndarálitsins talaði um skuldabréfaútboð hér á árum áður í sambandi við nokkurn veginn nákvæmlega sömu verkefnin. Mig langaði einnig að spyrja framsögumann um þær frá 800 milljónum til 1,5 milljarða króna sem fara í niðurgreiðslu flugfargjalda. Hversu mikið kostaði í rauninni að fara í uppbyggingu á einmitt þeirri þjónustu sem sagt er að nauðsyn sé að hafa með flugi á landsbyggðinni? Þessar 800 millj. kr. á ári telja ansi hratt upp í mjög góðar viðbætur við þjónustu. Að lokum myndi ég vilja heyra hv. framsögumann tala aðeins um allar umsagnirnar sem bárust um samgönguáætlun og hvaða mark sé hægt að taka á þeim.
Virðulegur forseti. Við getum verið ósammála um það, ég og hv. þingmaður - og það er svo sem ekkert óþekkt hér í þinginu að menn séu ósammála um túlkun - að efinn hafi verið meiri. Það sem stóð upp úr í allri þeirri umræðu að mínu mati, og get ég talað þar fyrir hönd meiri hlutans, var sú almenna skoðun hversu mikilvægt væri að fara í vegaframkvæmdir. Ef ekki væri önnur lausn á borðinu en að gera það með þessum hætti væru menn sáttir við það, þó að vissulega bíði menn eftir útfærslunni: Hvað kostar þetta? Hver er framkvæmdahraðinn? Hvað þýðir þetta fyrir mig? Virðulegi forseti. Já, ég hef lengi legið yfir þessum málum og tjáð mig um þau. Það er í mínum huga alveg ljóst, og það var engin tilviljun þegar ég setti vinnuna í gang í samgönguráðuneytinu árið 2017, [[Forseti hringir.]]hvert við yrðum að stefna ef við ætluðum [[Forseti hringir.]]að ná þeim árangri sem þjóðin kallar eftir. Við verðum að bregðast við því kalli.
Forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir fína yfirferð yfir álit meiri hlutans. Ég er með tvennt sem mig langar til að hefja aðkomu mína á að umræðunni í dag og spyrja hv. þingmann um. Hvort tveggja tengist veggjöldum. Svolítið hefur verið rætt um umferð ferðamanna í ferðaþjónustunni, að ferðamenn beri stóran hluta af þessum veggjöldum. Það er ekki óviðbúið. Nú hafa aðilar tengdir ferðaþjónustunni brugðist við og eru komnir fram með sínar skoðanir á þessum málum. Í ljósi ákveðinna erfiðleika sem við höfum verið að glíma við undanfarin ár, ég nefni bílastæðagjöld á Þingvöllum og aðra staði þar sem okkur hefur ekki tekist að rukka bílaleigubíla, þ.e. að láta ferðamenn standa skil á sínum hluta af kostnaðinum í gegnum gjöldin, langar mig að [[Forseti hringir.]]spyrja hv. þingmann: Telur hann ekki mikilvægt að við fáum raunverulega úrlausn þessara mála, að það sé nákvæmlega frágengið hvað við ætlum að gera? Menn tala um að hátt í 40% kostnaðar verði greiddur af ferðaþjónustunni. Verðum við ekki að hafa það tryggt? Og því tengt langar mig að spyrja: Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því, sem hefur mikla þekkingu á málum: Kemur það veggjald [[Forseti hringir.]]sem ferðaþjónustan greiðir, í staðinn [[Forseti hringir.]]fyrir á margáætluð gjöld á ferðaþjónustuna?
Forseti minnir þingmenn á að halda ræðutíma.
Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að þetta verða viðbótargjöld á alla þá sem fara þarna um, hvort sem það eru ferðamenn eða landsmenn. Hægt er að velta upp hinni hlið peningsins. Hægt er að horfa á þetta sem kostnað fyrir viðkomandi en síðan er hægt að horfa á hina hlið peningsins sem felur í sér greiðari umferð, minni eldsneytiseyðslu, umhverfisvænni umferð og öruggari vegi. Þegar það er allt saman lagt á vogarskálarnar efast ég ekki um hver ávinningurinn verður og hvar hann mun liggja fyrir íslenskt þjóðarbú, fyrir íslensk heimili og ríkissjóð. Það er mjög mikilvægt, eins og hv. þingmaður nefnir, að útfæra það með góðu samstarfi við ferðaþjónustuaðila, til að mynda hvernig innheimta á bílaleigubílum verður. Það gekk mjög vel í Hvalfjarðargöngum þar sem samstarf var milli Spalar og bílaleigufyrirtækjanna. Þær skoðanir ferðaþjónustunnar sem vitnað er í kem ég kannski inn á í seinna svari.
Ég þakka svarið og bendi á að í þessu samhengi er ekki endilega gott að vísa í Hvalfjarðargöng sem dæmi vegna þess að uppi eru hugmyndir um allt annars konar gjaldtöku eða aðrar gjaldtökuleiðir. Mig langar í seinna andsvari að fara yfir í borgarlínuna, vegna þess að nú liggur fyrir, og kemur fram í áliti meiri hlutans, að tilteknar framkvæmdir við stofnleiðir á höfuðborgarsvæðinu eru hluti af uppbyggingu við borgarlínu. Menn þurfa að hafa það í huga. Ég spyr hv. þingmann: Er það þá þannig að þessi uppbygging stofnleiða sem fjármagna á með veggjöldum verður framlag ríkisins í borgarlínuframkvæmdir?
Virðulegur forseti. Í þessu samhengi vil ég vitna til þeirra viðmiðana sem eru milli samgönguráðuneytisins annars vegar og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hins vegar. Eins og fram kemur í nefndaráliti leggur meiri hluti nefndarinnar áherslu á að áhrifa þeirra framkvæmda sem farið verður í á grundvelli gjaldtöku á höfuðleiðunum inn og út úr borginni muni gæta innan höfuðborgarsvæðisins. Við tölum um leiðina frá Reykjanesbraut alveg inn á Holtaveg. Það þýðir þá mislæg gatnamót við Bústaðaveg og frágang frá Stekkjarbakka að Holtavegi og reyndar uppi í Breiðholti líka. Við teljum það eðlilegt vegna þess að þessi mikilvægi samgöngurás er hluti af meginleið Reykjanesbrautarinnar í gegnum borgina. Að því leyti finnst mér það gefa augaleið að ef menn fara í þær framkvæmdir á grundvelli gjaldtökunnar innan höfuðborgarsvæðisins [[Forseti hringir.]]verði gert ráð fyrir útfærslu borgarlínunnar í tengslum við það [[Forseti hringir.]]eða aukinna almenningssamgangna um leið og við bætum almennar samgöngur annarra [[Forseti hringir.]]farartækja, hjólandi og gangandi, á sama svæði.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um fimm og fimmtán ára samgönguáætlun, annars vegar fyrir árin 2019–2023 og hins vegar 2019–2033. Undir nefndarálitið skrifar, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þm. Viðreisnar Hanna Katrín Friðriksson. Og þá lýsti hv. þm. Pírata Björn Leví Gunnarsson, sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, sig sömuleiðis samþykkan álitinu. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir að hafa vanrækt samgöngukerfi landsins á tíma mikils uppgangs í ferðaþjónustu með fordæmalausri fjölgun ferðamanna og verulega auknu álagi á alla innviði landsins. Gagnrýnir minni hlutinn stjórnvöld fyrir að hafa með ákvörðunum sínum, sínum pólitísku ákvörðunum, vanrækt algjörlega að sinna þessum innviðum á uppgangstímum eftir að tókst að forða ríkissjóði frá gjaldþroti. Tekur minni hlutinn undir raddir allra þeirra gesta sem mættu fyrir nefndina við meðferð samgönguáætlunar og kváðu umtalsvert átak þurfa í vegaframkvæmdum um allt land. Uppsafnaður vandi í samgöngum á Íslandi er mikill og öryggi vegfarenda í hættu verði ekki hafist handa við nýframkvæmdir og lagfæringar samgöngumannvirkja landsins. Fjárfestingarþörfin er óumdeild og tekur minni hlutinn þannig undir þau sjónarmið að brýnt sé að hraða framkvæmdum sem frekast er unnt, hvort tveggja í ljósi áralangrar vanrækslu sem og vegna fjölgunar ferðamanna á vegum landsins. Minni hlutinn telur ótímabæra og skyndilega umræðu meiri hlutans um veggjöld hafa komið í veg fyrir faglega vinnu nefndarinnar við samgönguáætlun til fimm og fimmtán ára. Skyndilegar hugmyndir meiri hlutans breyttu þeirri vinnu sem nefndin var í og laut að því að kanna afstöðu landshluta og sveitarfélaga til framkvæmda og forgangsmála á svæðunum. Sú vinna sem staðið hafði yfir í um tveggja mánaða skeið virðist engu hafa skilað í afstöðu meiri hlutans eins og hún birtist í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Telur minni hlutinn það miður því að gestirnir töluðu skýrt varðandi þau verkefni sem nauðsynlegt er að verði farið í, ýmist með því að þau verði færð framar eða komist á áætlun. Fyrir liggur að vinna stendur yfir hjá stjórnvöldum er lýtur að útfærslu veggjalda og vegaskatta og því var sú stefnubreyting með öllu ótímabær sem meiri hlutinn gerði skyndilega undir lok vinnu samgönguáætlunar, en hún laut að því að endurraða verkefnum og taka ákvörðun um mögulega fjármögnun í formi veggjalda. Hugmyndir meiri hlutans reyndust óútfærðar, hvort heldur er varðar almenna vegaskatta vegna orkuskipta í samgöngum eða veggjalda vegna einstakra framkvæmda. Telur minni hlutinn þá vinnu þurfa að vera vel ígrundaða, m.a. með rannsóknum á samfélagslegum áhrifum slíkrar skattheimtu á íbúa landsins og ekki síður jafnræði á meðal íbúanna. Lýsir minni hlutinn því yfir ánægju með að meiri hlutinn hafi fallið frá ótímabærum breytingum á samgönguáætlun vegna nýrra fjármögnunarleiða en lýsir þó um leið yfir undrun vegna þess umfangs sem sú umræða fær þó í nefndaráliti meiri hlutans, enda um framtíðarvinnu stjórnvalda að ræða sem væntanlega mun koma fram í þinginu einhvern tíma á næstu misserum. Jafnvel árum. Minni hlutinn telur mikilvægt að nýjar framkvæmdir og aðrar sem settar verða framar í forgangsröðun verði fjármagnaðar úr ríkissjóði, enda sé slíkt mjög brýnt af öryggisástæðum. Telur minni hlutinn ekki tækt að bíða niðurstöðu hugmyndavinnu um álagningu nýrra vegaskatta og veggjalda, enda ólíklegt að henni muni ljúka á næstunni ef slík hugmyndavinna á að byggjast á faglegum rannsóknum og vandaðri vinnu. Telur minni hlutinn einnig ljóst að þeir fjármunir sem skapast myndu af slíkri innheimtu séu ekki af þeirri stærðargráðu að ekki sé hægt að fjármagna framkvæmdir með öðrum hætti, til dæmis með álagningu auðlindagjalda, hækkun veiðigjalda, komu- og/eða brottfarargjalds á ferðamenn, minni afgangi ríkissjóðs eða einfaldlega með því að taka tillit til þjóðhagslegs ábata þeirra framkvæmda sem um ræðir. Ábatinn mun, samkvæmt bráðabirgðatölum, borga upp framkvæmdirnar á innan við áratug, á meðan gert er ráð fyrir að veggjöld borgi upp framkvæmdirnar á tveimur áratugum. Þannig myndu þeir landsmenn sem veggjöldin leggjast hvað harðast á greiða aukinn skatt eftir að framkvæmdirnar hafa borgað sig sjálfar. Minni hlutinn telur þannig brýnt að stjórnvöld fari af festu í uppbyggingu samgöngumannvirkja á landinu. Talið er að rekja megi fjölda umferðarslysa til ófullnægjandi aðstæðna á vegum, hvort tveggja í dreifbýli og þéttbýli, og er kostnaður samfélagsins af því áætlaður um 50 milljarðar kr. á ári hverju. Dæmi sýna að uppbygging og nauðsynlegt viðhald samgöngumannvirkja dregur verulega úr umferðarslysum. Það mun því borga sig fljótt upp að leggja fjármuni í þessar framkvæmdir og spara þannig ríkissjóði umtalsvert fjármagn vegna umferðarslysa. Minni hlutinn telur því ljóst að ekki sé nauðsynlegt að fara í þessa miklu skattlagningu samhliða átaki í samgöngumálum vegna þess að endurbætur og nýframkvæmdir muni borga sig upp á mun skemmri tíma en með álagningu veggjalda. Með því að tvöfalda vegi, fækka einbreiðum brúm á fjölförnum stöðum og ekki síður minnka umferð einkabíla í þéttbýli með auknum almenningssamgöngum muni slysum fækka verulega með tilheyrandi lækkun kostnaðar samfélagsins af umferðarslysum. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í samgönguáætlun endurspeglar ekki rökstuðning hennar fyrir nauðsyn þess að flýta framkvæmdum vegna umferðaröryggis. Þau verkefni sem þar liggja undir eru samfélagslega kostnaðarsöm vegna slysahættu en í stað þess að forgangsraða í þágu umferðaröryggis kveður meiri hlutinn öryggi einungis tryggt með álagningu veggjalda. Ekki verður annað séð en að ríkisstjórnin sé þarna viljandi að setja öryggislega nauðsynlegar vegaframkvæmdir aftar í samgönguáætlun til þess að geta síðan flýtt þeim með veggjöldum og vegasköttum. Fjármögnunarvandamál þessara framkvæmda er því algerlega heimatilbúið. Minni hlutinn styður þær tillögur meiri hlutans að forgangsröðun sem birtast í köflunum Vegaframkvæmdir fjármagnaðar með gjaldtöku og Ýmsir vegir á vegáætlun, um nýjar framkvæmdir og flýtingu tilgreindra framkvæmda um landið, vegna þess að þær komu jú frá Vegagerðinni, þ.e. um mögulegar framkvæmdir og mögulega flýtingu framkvæmda. Minni hlutinn tekur þó ekki undir nauðsyn þess að innheimta veggjöld til þess að fjármagna þær framkvæmdir. Leggur minni hlutinn til breytingar á samgönguáætlun sem miði að því að tryggja að ráðist verði í þessar brýnu framkvæmdir sem fyrst og þær verði fjármagnaðar að fullu úr ríkissjóði. Þá telur minni hlutinn einnig nauðsynlegt að án tafar verði lagt til fjármagn í Arnarnesveg sem stjórnvöld ætla enn að fresta. Samkvæmt fyrirliggjandi samgönguáætlun eiga framkvæmdir við Arnarnesveg ekki að hefjast fyrr en á öðru tímabili áætlunarinnar. Meiri hlutinn hefur þar að auki lagt áherslu á að þær framkvæmdir verði algerlega tengdar innheimtu veggjalda. Þannig að verði ekki veggjöld verði ekki vegur, ef marka má það sem stendur í meirihlutaáliti. Í nýrri brunavarnaáætlun Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins voru tekin af öll tvímæli um nauðsyn þess að Arnarnesvegur yrði lagður, enda væri það svo að einungis 26% íbúa Kópavogs teldust nú búa í ásættanlegri fjarlægð við slökkvistöð. Framkvæmdir á Arnarnesvegi eru því brýnt öryggisatriði sem setja verður fremst í forgangsröð framkvæmda. Þær geta ekki beðið eftir mögulegri álagningu veggjalda í framtíðinni. Minni hlutinn leggur áherslu á að þessum verkefnum verði flýtt og þau fjármögnuð úr ríkissjóði þannig að öryggi landsmanna sé tryggt. Leggur minni hlutinn því til breytingar á samgönguáætlun til fimm og fimmtán ára þessu til samræmis. Minni hlutinn telur brýnt að hugsað verði til framtíðar þegar kemur að úrlausnum mála. Þar skipta almenningssamgöngur öllu máli því að þær taka á margvíslegum viðfangsefnum samfélagsins, svo sem efnahag landsmanna, búsetuvali, umferðarþunga, öryggismálum og síðast en ekki síst loftslagsmálum sem eru eitt stærsta og mikilvægasta verkefni allra ríkisstjórna. Minni hlutinn lýsir undrun sinni á metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í uppbyggingu almenningssamgangna landsins, á höfuðborgarsvæðinu sem og á landsbyggðinni. Gestir sem mættu fyrir nefndina lýstu því einróma að almenningssamgöngur um allt land væru í uppnámi, enda hefðu öll sveitarfélög landsins sagt upp samningi sínum við ríkið um rekstur almenningssamgangna. Hafa þau nú gert bráðabirgðasamning til eins árs, út árið 2019, á meðan reynt er að finna þessum flokki stað. En engin merki má sjá í áliti meiri hlutans að nokkur áhugi eða stefna sé í málaflokknum um átak eða framtíðarsýn er varða almenningssamgöngur. Er í nefndarálitinu nefnt að stefnt skuli að hallalausum rekstri út árið 2019, en engin stefna virðist vera um þá nauðsynlegu uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað. Engir viðbótarfjármunir eru ætlaðir almenningssamgöngum um allt land á fimm og fimmtán ára áætlun sem nú skal samþykkja, heldur er eingöngu fjallað almennt um mikilvægi þess að almenningssamgöngur séu fyrir hendi í öllum landshlutum. Þá er sagt að huga verði að aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, en hvorki eru lagðar fram hugmyndir né er nokkur framtíðarsýn í þeim málum af hálfu meiri hlutans. Minni hlutinn telur þær aðstæður sem nú eru í samgöngumálum kalla á skjóta úrlausn. Fyrir liggur að gera verður stórátak í eflingu almenningssamgangna um allt land; á höfuðborgarsvæðinu, í nágrannasveitarfélögum sem vegna nálægðar við höfuðborgarsvæðið sækja þangað þjónustu, störf og nám og um allt land. Leggur minni hlutinn því til að á árinu 2019 verði hafin vinna við undirbúning um að niðurgreiða almenningssamgöngur til þeirra sem daglega þurfa að ferðast milli sveitarfélaga til og frá vinnu og skóla sem og til þeirra sem sækja þurfa nauðsynlega heilbrigðisþjónustu á svæðið. Þá leggur minni hlutinn til að farið verði án tafar í vinnu við að þróa nútímalegt kerfi almenningssamgangna með þeim hætti að þjónustan verði aukin til muna svo notkun þessa samgöngumáta verði raunverulegt val í daglegu lífi landsmanna. Þá leggur minni hlutinn einnig til að stjórnvöld leggi til aukna fjármuni í eflingu almenningssamgangna innan höfuðborgarsvæðisins svo sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og í nágrannasveitarfélögum geti aukið verulega þjónustuna og hvatt verði til notkunar almennings á þessum ferðamáta. Leggur minni hlutinn áherslu á að þeir fjármunir sem lagðir verða í þetta átak muni ekki dragast frá öðrum nauðsynlegum framkvæmdum á svæðinu, eins og áður var ákveðið í samningi ríkis og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um uppbyggingu og rekstur almenningssamgangna og markvissar stuðningsaðgerðir, en samningurinn gildir til ársins 2022. Minni hlutinn telur að engum dyljist að framkvæmdaþörf í samgöngukerfi höfuðborgarsvæðisins sé umtalsverð og því sé brýnt að bregðast við án tafar. Umferð íbúa og ferðamanna hefur aukist töluvert á undanförnum áratug og annar samgöngukerfi höfuðborgarsvæðisins engan veginn þeirri umferð sem þar fer um. Minni hlutinn lýsir yfir áhyggjum af áhugaleysi meiri hlutans á því brýna verkefni á sviði almenningssamgangna sem kynnt hefur verið á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. borgarlínu. Borgarlína er samvinnuverkefni allra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sem þvert á flokkspólitík hafa sammælst um þetta nauðsynlega verkefni. Verði ekki farið af stað í þetta stórátak er ljóst að samgöngukerfi svæðisins mun ekki á nokkurn hátt ráða við fjölda einkabíla í umferðinni né heldur munu íslensk stjórnvöld nálgast það markmið sem þau hafa skuldbundið sig til að stefna að í loftslagsmálum. Fyrir liggur að verði ekkert að gert mun umferð einkabíla aukast um 40% til ársins 2030, sem er eftir 11 ár, herra forseti. Á næstu 11 árum mun umferðin hér á höfuðborgarsvæðinu aukast um 40%. Mun það leiða til fleiri umferðarslysa, frekari umferðartafa og meiri losunar koltvísýrings. Hin boðaða stórsókn stjórnvalda í loftslagsmálum rímar þannig illa við það áhugaleysi sem er á raunverulegri aðkomu stjórnvalda við uppbyggingu borgarlínu. Því að þótt stjórnvöld hafi undirritað viljayfirlýsingu verður að segja að ákvörðun um að setja einungis 800 millj. kr. í verkefnið á næstu 15 árum dugir skammt. Ekkert er fjallað um frekara fjármagn í áliti meiri hlutans né heldur um að samningur ríkis og sveitarfélaga segi til um að ríkið fjármagni helming kostnaðar við línuna. Í áliti meiri hlutans kemur fram að tilteknar framkvæmdir í áætluninni séu í raun hluti af byggingu borgarlínu og stofnleiða á höfuðborgarsvæðinu. Þeim sé unnt að flýta með veggjöldum á stofnleiðum. Minni hlutinn gerir alvarlegar athugasemdir við það sem lesa má út úr þessu, þ.e. að framkvæmdir sem meiri hlutinn gerir ráð fyrir að íbúar höfuðborgarsvæðisins fjármagni sjálfir með greiðslu veggjalda séu þannig hluti af framlagi ríkisins til þessa nauðsynlega verkefnis. Ríkið ætlar þá ekki að borga þetta heldur á almenningur á svæðinu að borga. Ríkið ætlar að líta á það sem sitt framlag. Miðað við upplýsingar frá stjórnvöldum er gert ráð fyrir 16,3 milljörðum kr. í heildarkostnað á fyrsta tímabili, 15,4 milljörðum kr. á öðru tímabili og 9,9 milljörðum á því þriðja. Minni hlutinn styður tillögur meiri hlutans um 300 millj. kr. framlag á árinu 2019 en leggur til að á árunum 2020–2023 verði árlegt framlag ríkisins til verkefnisins 2 milljarðar kr. Þá leggur minni hlutinn til breytingu á samgönguáætlun 2019–2033 þannig að gert verði ráð fyrir nauðsynlegum kostnaði á öðru og þriðja tímabili samgönguáætlunar. Í skýrslu um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu til 2033 leggur verkefnishópur áherslu á að uppbygging stofnleiða fyrir samgöngur á höfuðborgarsvæðinu verði framar í forgangsröð samgönguáætlunar. Kom fram í viljayfirlýsingu ríkis og sveitarfélaga frá síðastliðnu hausti að á grundvelli skýrslunnar yrðu gerðar tillögur að breytingum á samgönguáætlun. Minni hlutinn leggur því til að á það verði hlustað og farið verði án tafar í það verk að forgangsraða framkvæmdum með tilliti til uppbyggingar borgarlínu. Aðeins varðandi hugmyndir um flugsamgöngur. Minni hlutinn leggur áherslu á að sá tími sem er til stefnu fram að því að ný og endurskoðuð samgönguáætlun, sem boðuð hefur verið mögulega næsta haust, verði nýttur til þess að fara ofan í kjölinn á tillögum starfshóps samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra um leiðir til að ná fram hagkvæmni í rekstri innanlandsflugvalla og lægri flugfargjöldum. Sérstaklega þykir minni hlutanum brýnt að þessar tillögur verði unnar áfram í samhengi við úrbætur í almenningssamgöngum um allt land. Því að flug er almenningssamgöngur. Áherslur og markmið í loftslagsmálum þurfa að vera áberandi í þessari vinnu. Annað er óásættanlegt, hvort heldur litið er til skuldbindinga Íslands á alþjóðavettvangi eða ábyrgðar íslenskra yfirvalda gagnvart komandi kynslóðum. Eins og áður hefur komið fram stóðu að þessu nefndaráliti minni hluta sú sem hér stendur og hv. þm. Viðreisnar Hanna Katrín Friðriksson, og styður áheyrnarfulltrúi Pírata í nefndinni, hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, álit þetta. Herra forseti. Mig langar í framhaldinu að fara aðeins ofan í þá þætti aðra sem ég tel mikilvægt að vekja athygli á. Í fyrsta lagi vek ég athygli á að breytingartillögur meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar taka alls ekki, ekki á nokkurn hátt, á þeirri háværu gagnrýni sem barst nefndinni frá öllum landshornum. Virðist meiri hlutinn ætla að réttlæta það með því að önnur samgönguáætlun sé væntanleg, kannski í haust eða næsta vetur. Hér verður að vekja athygli á því að á sama tíma og talað er um ófremdarástand á öllum vegum, um það öryggisleysi sem vegfarendur þurfa að þola, það hættuástand, má velta fyrir sér hvort það séu boðleg vinnubrögð. Það er alveg ljóst að við verðum að fara í nauðsynlegar bráðaaðgerðir vegna þeirrar pólitísku ákvörðunar ríkisstjórnar og fyrri ríkisstjórna að svelta þetta kerfi, tryggja ekki innviði okkar. Um það eru allir sammála. Þetta gerist á sama tíma og hagsæld er mikil í landinu og ráðamenn stæra sig af því. Ástand vega er ekki eitthvað eitt. Við erum að tala um að víða um land eru einbreiðar brýr sem eru stórhættulegt fyrirbæri. Við erum að tala um að vegir eru ófullnægjandi með tilliti til umferðarþunga. Vegir eru líka ófullnægjandi með tilliti til þess að leggja þarf tvíbreiða vegi þannig að umferð, jafn mikil og hún er, gangi greiðlega í báðar áttir. Vegir eru ófullnægjandi vegna þess að undirlagið er ekki nógu gott fyrir þungaflutninga sem á vegum eru. Vegir eru líka ófullnægjandi vegna þess að það er ekki einu sinni bundið slitlag um allt land og eru heilu byggðarlögin enn með malarvegum. Þar keyra skólabílarnir dansandi með skólabörnin innan borðs. En það er ekki bara svo, herra forseti, heldur er samgöngukerfið okkar ófullnægjandi vegna þess að það er hættuástand í fjallshlíðum og á fjallvegum. Þess vegna er nauðsynlegt að halda áfram veggangauppbyggingu. Þetta er hættulegt ástand. Þetta er pólitísk ákvörðun stjórnvalda, að svelta kerfið til að geta hafið nýja skattheimtu á almenningi í stað þess að nota þá skatta sem við borgum nú þegar til að tryggja þessa innviði okkar. Það er dýrt að svelta innviðina svona. Það er grundvallarþekking; ef við hugsum ekki um innviðina, pössum ekki upp á það sem við eigum saman, mun það kosta okkur miklu meira í framtíðinni. Við horfum líka upp á hlýnun jarðar, við horfum upp á mjög miklar loftslagsbreytingar. Þar er það einkabíllinn sem mengar mest. Ef við gerum ekkert, förum ekki í stórkostlega sókn í uppbyggingu almenningssamgangna um allt land, munum við ekki standa við skuldbindingar okkar í loftslagsmálum. Það mun líka kosta okkur umtalsverða fjármuni. Við getum ekki staðið hér í dag og hent alltaf reikningnum á framtíðina, á komandi kynslóðir. Það er alveg kominn tími á að ríkisstjórnin hverju sinni beri ábyrgð á nútímanum og ábyrgð á framtíðinni. Vegna þess að loftslagið er ekki okkar einkamál. Það varðar allan heiminn. Almenningssamgöngur eru líka nauðsynlegar til að greiða leið almennings í þéttbýli. Þar skilar meiri hlutinn líka auðu. En meiri hlutinn skilar ekki auðu þegar kemur að hugmyndum um vegaskatta og veggjöld. Þar er af nægu að taka og virðast vera nægar hugmyndir. Vegaskattur sem á að koma í staðinn fyrir bensíngjöld og olíugjöld, vegaskattur vegna orkuskipta. Hvernig er það þá, munu þeir sem aka um á bensín- og olíudrifnum bílum greiða hvort tveggja; vegaskatt fyrir ekna kílómetra og bensín- og olíugjöld? Hér kinkar hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson kolli. Hann er í meiri hlutanum þannig að það er greinilega búið að ákveða að það verði tvöföld skattheimta þar. En vegatollar? Gjarnan er vísað í hið frábæra verk Hvalfjarðargöng, en á fundi mínum með íbúum á Akranesi og í nágrenni kom fram að þeir telja sig þar vera búna að borga Hvalfjarðargöngin og ætli ekki að fara að borga þau aftur. Eða borga aftur í Hvalfjarðargöngin til að greiða önnur gjöld, eins og nú virðist vera hugmynd um af því að þá þarf skyndilega að gæta jafnræðis. Í fjölmiðlum í gær kom fram að bæjarstjóri Fjarðabyggðar og bæjarstjórinn í Bolungarvík leggjast eindregið gegn því að lögð verði veggjöld á þau göng sem þar eru vegna þess að göngin eru komin. Ég held að meiri hlutinn og ríkisstjórnin þurfi að fara að vera svolítið hreinskilin í þessari umræðu. Rætt var um það í nefndinni og sú hugmynd viðruð að leggja veggjöld á öll göng á Íslandi, hvort sem þau væru komin eða ekki. Sú hugmynd var líka viðruð að leggja veggjöld á öll göng, en ekki Strákagöng, Múlagöng og Héðinsfjarðargöng. En að leggja mætti veggjöld á Bolungarvíkurgöng, Vestfjarðagöng og Hvalfjarðargöng. Hvar er jafnræðið, ágæti meiri hluti? Hvar er jafnræðið, kæra ríkisstjórn? Það virðist ekki vera neitt samhengi milli þess hvort maður á möguleika á annarri leið eða ekki. Íbúar í Bolungarvík geta vissulega farið sjóleiðina frá Bolungarvík ef þeir kjósa að aka ekki í gegnum göngin. En þá þarf líka að tryggja slíkar almenningssamgöngur frá höfninni í Bolungarvík. Ætlar ríkisstjórnin að gera það? Það held ég að sé ekki inni í myndinni. Tilbúnir vegir eða ekki? Að sjálfsögðu verða veggjöldin felld niður þegar vegirnir eru tilbúnir. En bíddu, hvað erum við þá að tala um í sambandi við þá vegi sem nú þegar eru komnir? Hvað erum við þá að tala um varðandi þau göng sem þegar eru komin? Að fella niður, hvenær? Þetta er umræða sem meiri hlutinn verður bara að fara að viðurkenna að er algerlega ósvarað. Þegar maður kemur hér eftir kynningu á meirihlutaálitinu er bara snúið út úr með tómum skætingi í staðinn fyrir að svara einföldum spurningum þeirra þingmanna sem koma hingað upp. Það eru önnur verkefni sem gætu verið tilvalin í veggjöld, en þá erum við að tala um verkefni þar sem er önnur leið. Nefnum t.d. Sundabraut. Það má alveg hugsa sér að það sé góð hugmynd að leggja á veggjöld um Sundabraut því að maður getur jú farið aðra leið. En því er ekki fyrir að fara ef maður ætlar að komast frá höfuðborgarsvæðinu til Keflavíkur, í Ölfus eða á Vesturland. Þá er ekki um neinar aðrar leiðir að ræða. Það þarf líka að tala upphátt um þær hugmyndir sem heyrst hafa í nefndinni og eru í skýrslu samgönguráðuneytisins um álagningu veggjalda sem lúta að því að setja veggjöld við Fitjar upp að Keflavíkurflugvelli, við Grindavíkurafleggjara, við aðkomuna inn á höfuðborgarsvæðið og út og suður og hér um allt. Þegar formaður þeirrar nefndar, um álagningu veggjalda, var spurður: Erum við bara að tala um veggjöld á þremur stöðum í kringum borgina eða á mörgum leiðum? svaraði hann að verið væri að tala um veggjöld á mörgum leiðum. Hann svaraði líka að um væri að ræða tvenns konar skatt. Hann sagði einnig að það yrði aldrei þannig að sett yrðu veggjöld á veg og þau notuð til að fjármagna eitthvað annað. Þótti honum það alveg fráleit hugmynd. En þetta er því miður það sem við horfum upp á. Þetta virðist vera ansi hreint loðið eftir því hvaða fulltrúi ríkisstjórnarinnar mætir í viðtal í það og það skiptið. Við í minni hlutanum leggjum til að farið verði í þær nauðsynlegu framkvæmdir sem lagðar hafa verið fram tillögur um. Sem Vegagerðin hefur sagt að við verðum að fara í til að tryggja öryggi vegfarenda. Við getum ekki beðið árum saman eftir þessum aðgerðum. Það er ekki hægt. Hvernig ætlum við að fjármagna þetta? Það eru margvíslega leiðir til þess. Við getum nýtt betur þau gjöld sem þegar eru greidd. Núna er fyrirhugað að nota 32 milljarða á næsta ári, í fyrra fóru 28 milljarðar í vegi en 45 milljarða tekjur voru af bifreiðum. Það eru 62%. Getum við tekið ákvörðun um það í sameiningu að nota þessa peninga bara í þetta í einhver ár? Getum við verið sammála um að sleppa því að lækka veiðigjöld um 3 milljarða á ári? Lækka bankaskatt um 7 milljarða á ári? Getum við verið sammála um að hækka kolefnisgjaldið eða tekjutengja auðlegðarskatt til þess að byggja upp þessa innviði okkar? Það eru hugmyndir sem við leggjum til. Umferðarslysin eru okkur dýr. Þau kosta okkur 40–60 milljarða á ári. Með því að fara í þessa uppbyggingu fljótt og vel mun sá peningur sparast. Ég hvet þingmenn til að kynna sér minnihlutaálitið vel.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðu sem kallar á fullt af spurningum. Ég ætla að reyna að takmarka mig við fáar. Það sem var jákvætt við fimm ára áætlunina að mínu mati var hún var fullfjármögnuð og byggð á mjög traustum grunni fjármálaáætlunar og fjármálastefnu. Ég tók umræðu í gær við einn af stuðningsmönnum minnihlutaálitsins, Björn Leví Gunnarsson, þingmann Pírata. Það kom mér mjög á óvart að sjá minnihlutaálitið þar sem um 57 milljarðar eru settir út um gluggann og algjörlega óskilgreint hvernig þeir eigi að verða til og samgönguáætlun algerlega ófullfjármögnuð. Á sama hátt er ég sammála hv. þingmanni að ríkisstjórnir hafa í langan tíma sett of lítinn pening í samgöngumál, ekki síst ríkisstjórn hv. þingmanns, Samfylkingin, á árunum 2010–2013, þar sem var eintómur niðurskurður. Ég man ekki eftir því [[Forseti hringir.]]að Samfylkingin hafi á síðustu árum komið fram með hugmyndir í fjárlögum um sérstakt átak í samgöngumálum. Ég man ekki eftir því en hv. þingmaður leiðréttir mig ef svo er.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra kærlega fyrir orðin, því að engri spurningu var beint til mín. Ég get ekki tekið undir að það sé jákvætt að svelt samgönguáætlun sé fullfjármögnuð. Það er einmitt það sem við stöndum frammi fyrir, ekki er sett nægt fé til að tryggja öryggi landsmanna á vegum úti, hvorki landsmanna né ferðamanna, vegfarenda. Vandinn er að ríkisstjórnin stærir sig af því að samgönguáætlun sé fullfjármögnuð en hún sýnir okkur algerlega svelt kerfi. Þið eruð að brjóta niður innviðina okkar, samgöngukerfið okkar, vegina okkar, þannig að við erum í hættu þegar við erum á vegum úti. Það kostar okkur, hæstv. ráðherra, [[Forseti hringir.]]40–60 milljarða á ári að taka þá pólitísku ákvörðun að svelta innviðina.
Virðulegur forseti. Ég tók undir að þetta hefði verið gert í mjög langan tíma. Þess vegna er nauðsynlegt að horfa út fyrir boxið. Áætlunin er fullfjármögnuð og ekki hafa verið settir í hana jafn miklir fjármunir mjög lengi, sennilega aldrei hlutfallslega, og núverandi ríkisstjórn gerir og meiri hlutinn leggur til. Þess vegna langar mig að spyrja um þær upphrópanir um að hér sé skyndileg og ótímabær umræða um veggjöld. Hv. þingmaður notaði nánast meira en helminginn af sínum tíma í þá umræðu. Í nefndinni var umræðan látlaus í allt haust. Við ræðum samgönguáætlun þar sem talað er um heimild til útfærslu á veggjöldum sem á síðan að taka til umræðu í þinginu í vor og til 2. umr. í haust. Hvenær verður sú umræða tímabær og ekki skyndileg? Hún hlýtur að vera akkúrat á réttum stað, enda heyrðist mér hv. þingmaður taka fullan þátt í henni. Og að lokum þessi spurning: Er hv. þingmaður sammála borgarstjóra og meiri hlutanum í Reykjavíkurborg um að nauðsynlegt sé að leggja á svokölluð borgargjöld [[Forseti hringir.]]til að standa undir og breyta hegðun fólks, [[Forseti hringir.]]ýta undir almenningssamgöngur og byggja upp samgöngukerfi borgarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir. Ég verð þó leiðrétta að umræðan um veggjöld var ekki látlaus í allt haust. Umræðan um veggjöld byrjaði skyndilega eftir mánaðamótin nóvember/desember og var ætlunin að keyra þá hugmynd í gegn á einni viku eða svo af því að þinghlé var áætlað 14. desember. Það er því ekki rétt að sú umræða hafi verið í gangi í allt haust. Vissulega voru gestir spurður að því hvernig þeim litist á álagningu veggjalda á einstaka vegum. En það var ekki alvarlegri umræða en svo að hvorki gestir né nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd áttuðu sig á því að um væri að ræða hina einstöku samgönguáætlun þingmanna Sjálfstæðisflokksins og nefndarmanna Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]í nefndinni. Þeir voru að ræða þá samgönguáætlun, [[Forseti hringir.]]en ekki þá samgönguáætlun sem hæstv. samgönguráðherra hafði lagt fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. [[Forseti hringir.]]Aðrir nefndarmenn áttuðu sig ekki á því hvaða umræða var á ferðinni.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Helgu Völu hvar þau í minni hlutanum ætli að finna fjármuni til að fylgja breytingartillögum sínum eftir um að stórefla samgöngur á höfuðborgarsvæðinu, bæði almenningssamgöngur og vegaframkvæmdir sem eru í töflu og breytingartillögu. Ég man ekki betur en að allar þær tillögur sem þau nefna um hvernig mögulegt sé að finna fjármagnið í ríkissjóði eigi líka að nýta til að auka almannatryggingar og nýsköpun og efla menntakerfið, miðað við umræðu um bæði fjármálaáætlun og fjárlög. Mig langar spyrja minni hlutann hvort hann ætli að nota peningana í það eða í vegakerfið. Eða geta flokkarnir sem þau leggja til borgað þetta allt saman?
Forseti minnir þingmenn á að ávarpa þingmenn fullu nafni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina. Hvar ætlum við að finna fjármunina? Eins og sú sem hér stendur kom inn á í ræðu sinni og lesa má í áliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar eru lagðar til ýmsar leiðir til fjármögnunar. Við erum að tala um 13 milljarða á ári á fimm ára tímabili. Hvar getum við fundið þá fjármuni? Við getum t.d. ákveðið að hætta við lækkun veiðigjalda á útgerðir.
Átti það ekki að borga …?
- Átti? Það var ekki samþykkt. Var það samþykkt? Nei. Það var nefnilega samþykkt að lækka veiðigjöld. Ríkisstjórnin og meiri hluti þingmanna í salnum ákváðu að lækka veiðigjöld um 3 milljarða á ári. Ríkisstjórnin og meiri hluti þingmanna, stjórnarþingmenn, [[Forseti hringir.]]ákváðu að lækka bankaskattinn um 7 milljarða á ári. [[Forseti hringir.]]Þarna erum við komin [[Forseti hringir.]]í 10 milljarða á ári, hv. þingmaður. Við erum að tala um að umferðarslys [[Forseti hringir.]]muni heldur betur borga þetta upp þó að við gerðum ekkert annað á tíu árum. [[Forseti hringir.]] Ég verð að fá að klára svarið í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Ég spyr aftur: Á sem sagt hækkun veiðigjalda að borga tillögur minnihlutaflokkanna um aukin framlög til eldri borgara, aukin framlög til öryrkja, aukin framlög í menntakerfið og aukin framlög í vegakerfið, til að svara þessum 13 milljörðum? Eða er minni hlutinn búinn að gefast upp á að leggja fram aukin framlög af veiðigjöldum í þá málaflokka og orðinn sammála um að það eigi allt að fara í vegakerfi til að fjármagna þá 13 milljarða? Mig langar líka að taka fram að ekki var samþykkt að lækka veiðigjöldin, þau voru frekar hækkuð ef eitthvað var. Það var verið að afkomutengja þau. Ég spyr hv. þingmann hvaða framkvæmdir voru teknar fram fyrir þær framkvæmdir sem minni hlutinn leggur til og segir að ríkisstjórnin hafi viljandi ekki forgangsraðað í þágu umferðaröryggis. Hvaða framkvæmdir eru framar þeim mikilvægu framkvæmdum í forgangsröð? Ég vil fá lista yfir þær.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir seinna andsvar. Við erum að fjalla um samgönguáætlun. Það sem við leggjum til að verði farið í, umfram það sem samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar segir til um, eru þær framkvæmdir sem Vegagerðin telur nauðsynlegt að farið verði í. Þann lista má finna í nefndaráliti minni hlutans en einnig í nefndaráliti meiri hlutans, vegna þess að meiri hlutinn telur það upp sem framkvæmdir sem megi borga með álagningu skatts á almenning í landinu. Ef við horfum á þær tekjur á síðasta ári, ekki á þessu ári heldur á síðasta ári, sem ríkissjóður fékk vegna notkunar á bílum í formi bifreiðaskatts og bensínskatts eru bara þar, ef við myndum fullnýta það í vegina, 17 milljarðar, hv. þingmaður. Getum við verið [[Forseti hringir.]]sammála um að á næstu fjórum árum [[Forseti hringir.]]munum við nota þá fjármuni í þetta verkefni, [[Gripið fram í.]]sem er algerlega nauðsynlegt? [[Gripið fram í.]]Við erum að tala [[Forseti hringir.]]um að við getum gert það auk þess [[Forseti hringir.]]að hætta við lækkun veiðigjalda o.s.frv., eins og ég var búin að segja áður.
Forseti minnir þingmenn á að halda ræðutíma. Þessi bjölluhljómur var í boði Helgu Völu Helgadóttur, þingmanns Samfylkingarinnar. Fólki heima finnst þetta mjög óþægilegt.
Herra forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins í umræðuna. Það er tvennt til andsvara. Það eru annars vegar loftslagsmál og orkuskipti. Nú er það þannig að öruggara og greiðara flæði umferðar minnkar mengun og svo er það líka þannig að ef það verða veggjöld greiða bensínbílaeigendur eldsneytisgjöld og vegtoll. Rafbílaeigendur greiða engin orkugjöld en vegtoll. Er það þá ekki hvatning til að skipta um bíl? Hitt sem mig langar að spyrja um er það sem kom fram hjá hæstv. samgönguráðherra. Rætt er um svæðisgjöld, stokkagjöld, mengunargjöld innan Reykjavíkur til þess að geta raunverulega fjármagnað 90 milljarða borgarlínu og stjórnað flæði og minnkað mengun í borginni. Það eru gjöld sem leggjast jafnt á alla. Hver er munurinn á þeim gjöldum og veggjöldum?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni kærlega fyrir andsvarið og svara því til að jú, ætli það sé ekki hvatning til þess að skipta um bíl og skipta algerlega um ferðamáta ef skattlagning verður það há að almenningur ræður ekki við hana. Ég held að það sé alveg ljóst og kannski er það það sem við viljum, af því að við stefnum öll að betra lífi á jörðinni. Það er kannski hugmyndin hjá hluta meiri hlutans en ég er ekki viss um að meiri hlutinn tali þar einum rómi. Þetta eru einhvern veginn ekki alveg nógu mótaðar hugmyndir. Það virðist sem á einhvern hátt sé hvatt til þess að skipta um og fara úr bensín- og olíubílum en líka til almenningssamgangnanotkunar. [[Forseti hringir.]]Það er a.m.k. það sem við erum að gera. En þá þarf líka að vera slíkt kerfi til að taka á móti. Ég verð að svara seinni spurningu í seinna andsvari.
Herra forseti. Það er þá þannig að veggjöld geta liðkað til fyrir orkuskiptum, það er ágætt. En hver er munurinn á kolefnisgjaldi og veggjaldi? Ef það má leggja á kolefnisgjöld sem leggjast flatt á alla, af hverju má þá ekki að leggja á veggjöld? Sama spurning, ég vil heyra þetta. Borgarlína? Já, takk. Ég vil gjarnan fá svar við því og eins hvort ekki sé raunverulega rétt þegar verið er að vinna saman um borgarlínuna, Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og ríkisins, að vera búin að setja 7,1 milljarð í fyrsta tímabil og bíða síðan eftir samkomulaginu um það hvernig eigi að fjármagna afganginn á öðru og þriðja tímabili. Það samkomulag er enn þá í deiglunni í nefnd sem þarna er til staðar. Viljayfirlýsingarnar eru mjög klárar. Ég get ekki séð að það sé nein tortryggni í gangi varðandi það að ríki og borg munu klára borgarlínuna en með hugsanlegum svæðisgjöldum, [[Forseti hringir.]]eða hvað við köllum það, innan borgarmarkanna eða höfuðborgarsvæðisins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir seinni spurningu. Varðandi svæðisgjöld, stokkagjöld, tafargjöld og þess háttar, sem eru í umræðunni innan höfuðborgarsvæðisins, verð ég eiginlega að segja að mér brá svolítið að heyra hæstv. ráðherra tala um þau sem tekjulind fyrir ríkissjóð. Maður veltir fyrir sér hvort sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu séu meðvituð um að ríkissjóður ætli sér að leggja það til af sinni hálfu þegar kemur að uppbyggingu borgarlínu. Svo langar mig að lýsa undrun minni á tölunni sem hv. þingmaður nefndi sem framlag ríkisins í borgarlínu, 7,1 milljarður. Ég átta mig ekki alveg á henni. Ég veit ekki betur en það sé ekki króna í borgarlínu á samgönguáætlun og meiri hlutinn hafi lagt til breytingartillögu [[Forseti hringir.]]um 800 milljónir.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur farið yfir nefndarálit minni hluta og farið víða. Stundum finnst mér eins og hv. þingmaður gleymi því að til grundvallar allri umræðunni eru tillögur til þingsályktunar sem voru lagðar fram í haust og eru býsna ítarlegar. Þar er m.a. rætt að nefnd fjalli nú um gjaldtöku af umferð á vegum, bæði almenna gjaldtöku og sértæka af einstökum mannvirkjum. Því átta ég mig ekki á því hvað er skyndilegt við umræðu um gjaldtöku í samgöngum í umfjöllun hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Hins vegar langar mig að ítreka þá spurningu sem hæstv. sveitarstjórnar- og samgönguráðherra bar fram áðan: Er hv. þingmaður sammála því sem borgarstjóri hefur [[Forseti hringir.]]lagt fram í umræðum um að nýta einhvers konar [[Forseti hringir.]]borgargjöld til að breyta hegðun á vegum borgarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur kærlega fyrir fyrirspurnina. Ég hafði ekki áttað mig á því að það væri grundvöllur þingsályktunartillögu um samgönguáætlun til fimm og 15 ára að leggja ætti á veggjöld, eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég sá eingöngu örlítið um það rætt í þeirri þingsályktunartillögu. Ekki er lagt til í tillögunni að ákveðnir vegir séu alfarið byggðir upp og fjármagnaðir með veggjöldum. Það kemur alveg skýrt fram að þetta sé eitthvað sem verið sé að skoða í ráðuneytinu, en eins og hv. þingmaður veit fullvel fór vinna nefndarinnar í desembermánuði [[Forseti hringir.]]algerlega á hliðina vegna þeirra hugmynda [[Forseti hringir.]]að koma inn með ákveðnar breytingar. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmaður var þar, alveg eins og sú sem hér stendur, og það má líka sjá í umfjöllun í fjölmiðlum, [[Forseti hringir.]]þegar lagðar voru til miklar breytingar á samgönguáætlun vegna fjármögnunar [[Forseti hringir.]]með veggjöldum.
Forseti minnir þingmenn aftur á að halda ræðutíma. Það skemmir ræðuna hvort sem er og skemmir fyrir þeim sem heima sitja að hlusta á ræðurnar. Þegar forseti fer yfir 15 sekúndna markið hamrar hann ansi hart sem skemmir fyrir öllum. Pössum ræðutímann.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur svarið en ítreka enn spurninguna um borgargjöld á vegum sveitarfélaga til að stýra umferð. Mig langar að snúa mér að almenningssamgöngum og ætla að byrja á því að spyrja hvort ég hafi tekið rétt eftir því að hv. þingmaður hafi nefnt að flug væri hluti af almenningssamgöngum. Í því sambandi spyr ég: Hvað telur þingmaðurinn að sé ásættanlegur tími fyrir íbúa landsins til að sækja ýmsa þjónustu sem eðli málsins vegna verður aldrei í boði utan höfuðborgarsvæðisins?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir seinna andsvar. Varðandi borgarlínu, stokkagjöld, tafargjöld og hvaðeina verð ég að segja að það getur að mörgu leyti verið sniðugt tæki til að stýra umferð og er brúkað víða til þess einmitt að stilla umferðina þannig að ekki myndist ofboðslegir tappar á sama tíma. Sú umræða sem á sér stað á höfuðborgarsvæðinu um þetta er á sama stað og hugmyndir í samgönguráðuneytinu um möguleg veggjöld. Ef við horfum á hvernig það var t.d. í Noregi tók eiginleg vinna við útfærslu veggjalda ekki minna en þrjú ár og það var eftir að farið var á fullt í undirbúninginn. Umræðan sjálf var í gangi um fimm ára skeið eða lengur. [[Forseti hringir.]]Það sem var á ferðinni hér var að afgreiða [[Forseti hringir.]]ákvörðun um veggjöld, álagningu skattsins, á alla á innan við viku. Því mótmælum við svo sannarlega.
Herra forseti. Við ræðum samgönguáætlun og opnun á veggjöld sem er vægast sagt mjög umdeilt mál. Það er ekki góð byrjun, finnst mér, í þessari umræðu þegar menn byrja að velta því fyrir sér hvenær byrjað var nú að svelta innviði landsins. Var það í hruninu sjálfu eða á árunum eftir það eða voru það einhverjar af þeim þremur ríkisstjórnum sem voru á undan þessari núverandi? Innviðirnir höfðu vissulega skaðast stórlega og þegar farið var að endurreisa þá eða berja í brestina var heilbrigðiskerfið sennilega látið ganga fyrir. Menn geta jú deilt um það hvernig var staðið að þessum endurbótum. Ég ætla ekki að blanda mér í þá umræðu. Ég hef sjálfur notað orðið „svelta“ hér í ræðustól, en aðalmálið er kannski það að núna fyrst, kannski í tíð síðustu ríkisstjórnar að einhverju leyti þar á undan, ég skal ekki um það segja, er slíkt borð fyrir báru að menn reyna virkilega að spýta í. Hvað veit ég hvað heilbrigðiskostnaður á ári er kominn upp í í kerfinu, 230–250 milljarða? Aðalmálið fyrir mér er það að við erum með 12.000 km af því sem við getum kallað vegakerfi og ástandið er þannig að ekki er til svokallaður þriggja stjörnu vegur á Íslandi að evrópskri fyrirmynd nema einhverjir fáeinir kílómetrar hér og hvar. Það bíður okkar að gera t.d. hringveginn þannig. Það hafa verið lagðar fram tölur, hagtölur, sem sýna að það kostar hundruð milljarða að koma kerfinu í það horf að við getum talað um þriggja stjörnu vegi. Inn í þetta blandast svo hugmyndir um leiðir í þessum efnum, hvort það eigi að nota skattkerfið til að koma þessu áleiðis. Menn deila um hvað eru skattar og gjöld. Einhvern veginn virðast menn hafa gleymt gamla Keflavíkurveginum sem var eins konar þjóðarátak, liggur við að megi kalla, að koma gamla malarveginum út og steyptum vegi í staðinn með tollhliðum þar sem þeir borguðu sem notuðu. Ég er búinn að gleyma þessu dálítið sjálfur en mér skilst að veggjöldin hafi lækkað eftir því sem leið á tímabilið, úr 200 kr. í 50 kr., þetta eru gamlar krónur, en þetta tókst og ég hef ekki heyrt nokkurn mann gagnrýna það fyrirkomulag núna. Samgönguáætlun sem er lögð fram er fullfjármögnuð fyrstu fimm árin og tekur á gríðarlega mörgu en það hefur komið fram bullandi gagnrýni á hana. Það er ekki nóg að gert. Fjármögnunin hingað til hefur verið m.a. í gegnum bifreiðaskatta og eldsneytisgjöld. Það hefur verið gagnrýnt að það fari ekki allt í vegina. Meðaltalan, við höfum fengið það mjög vel útreiknað, er í kringum 65%, hefur gert það, þ.e. eldsneytisgjöldin öll og hluti bifreiðaskatts. Hvert hafa hin 35% farið? spyr fólk. Það getur svarað því sjálft að nokkru leyti. Það hefur auðvitað farið í heilbrigðiskerfið, í löggæslukerfið, menntakerfið eða eitthvað annað. Svo geta menn rifist um hvort það sé bara yfir höfuð leyfilegt eða ekki. En þá kemur að þessum innviðabresti sem hefur verið, hann skýrir það kannski að hluti af slíkum sköttum eða gjöldum fari ekki 100% í það sem þeir eru kallaðir, bifreiðaskattur o.s.frv. Uppsafnaður vandi er orðinn þannig að gagnrýnin er óvægin og ofan í þetta kemur svo þessi skelfilega tala, 50 milljarðar að meðaltali í tjón og slys. Þess vegna er til umræðu lausn sem við köllum veggjöld. Mér finnst mjög sérkennilegt að heyra að það eru deilur um það hvenær það sé tímabært að hefja annars vegar þessa umræðu og hins vegar að reyna að útfæra gjöldin, telji menn pólitískt rétt að fara út í þau. Það má gagnrýna þá pólitík en ekki tímapunktinn. Sú lausn sem er til umræðu er ekki fjármögnun samgönguáætlunar sem slíkrar heldur flýting á þeim framkvæmdum sem þar er. Við getum alveg eins kallað þetta flýtigjöld ef við viljum. Það er sem sagt verið að taka framkvæmdir á þremur tímabilum 15 ára áætlunar og færa þau til, flýta framkvæmdunum. Við getum alveg sleppt veggjöldum og látið aðrar leiðir eiga sig og þá fengjum við þessa samgönguáætlun eins og hún er, eins og til var lagt, eða við getum farið í það, eins og stjórnarandstaðan telur rétt, að leita að peningum einhvers staðar annars staðar. Aðalmálið er að það þarf að flýta þessum framkvæmdum og mér heyrist menn almennt vera sammála um það. Af hverju er það? Jú, það er út af öryggismálum og þessu ákalli. Ég get alveg fullyrt það. Við erum gjörn á að segja hvað okkur var sagt í samgöngunefnd almennt séð. Við erum ekki að fara út í einstaklinga, eins og hv. þingmaður var að fara út í, hvað formaður verkefnishópsins sagði um eitt og annað á fundi þingnefndar, en við tölum almennt um það og ég get alveg fullyrt að landshlutasamtökin og sveitarfélög sem þarna komu voru jákvæð í garð veggjalda að uppfylltum einum og öðrum skilyrðum. Sumir sögðu hjáleið, aðrir sögðu eitthvað annað. En sem sagt: Það er ekki þannig að þetta ákall sé ekki til staðar. Það er almennt í samfélaginu. Annað sem hefur breyst er auðvitað ferðaþjónustan. Landflutningar hafa líka aukist og ferðaþjónustan ber ekki skarðan hlut frá borði með þeim gjöldum sem hún þegar greiðir, sem eru þá eldsneytisgjöldin, og ef þar bættust veggjöld ofan á af þeirri stærðargráðu sem við erum að tala um, þá get ég ekki séð að hún beri skarðan hlut frá borði, það væri þá frekar ferðamennirnir sjálfir. En þetta eru upphæðir af þeirri stærðargráðu að fólk sem er að leggja út í 100, 200, 300 þús. kr. ferðalög á Íslandi og ekur vegi fer ekki á límingunni yfir að þurfa að gera það sama og það gerir, segjum í Austurríki, segjum í einhverjum öðrum löndum. Síðan eru það almenningssamgöngurnar. Svokölluð vegaflýting, framkvæmdaflýting, gagnast mjög almenningssamgöngum vegna þess að flestir vegir eru þannig, sérstaklega á landsbyggðinni, að þeir eru ekki bjóðandi fólki eða skólabörnum á leið í skóla eða annað slíkt vegna þess hversu erfiðir þeir eru, sérstaklega á veturna, vegna hola þar sem eru malarvegir og vegna þess að þeir eru óöruggir. Auðvitað þekkjum við áhyggjur fólks út af vondum vegum alls staðar á landinu. Það er búið að leysa bráðavanda almenningssamgangna þetta árið með samningum milli Vegagerðarinnar og annarra og síðan er hafist handa um að leysa heildarskipulagningu þessa fyrirkomulags til lengri framtíðar á þessu ári. Vonandi tekst það eða í allra síðasta lagi á næsta ári. Þá kemur annað inn í þetta sem ég verð að fá að nefna, það er flugið og hafnirnar sem koma líka inn í samgönguáætlun. Það er mjög kúnstugt að menn skuli ekki fagna því almennt séð, allir, að nú á að opna Isavia ef við orðum það þannig. Þeir taka við rekstri og viðhaldi á þremur varaflugvöllum, Reykjavík, Egilsstöðum, Akureyri. Það verður til þess að fé losnar til að laga aðra flugvelli á landinu, Ísafjörð, Húsavík, Höfn, Vestmannaeyjar o.s.frv. og jafnvel aðra flugvelli sem eru mikilvægir, hvort sem er fyrir einkaflug eða flugkennslu. Ásamt með skosku leiðinni sem verið er að tala um, þar sem menn fá sennilega átta leggi fyrir hálfvirði, er þetta allt vel til þess fallið að auka þátt flugsins í almenningssamgöngum. Um leið er alveg öruggt mál að með þessum nýju flugvélum sem nú eru notaðar er í mjög mörgum tilvikum, upp í kannski tvo farþega í bíl, loftslagsvænna að nota flug á löngum leiðum en einkabíl eða bíla. Það er mikilvægt að þetta komi fram. Þá aðeins frekar um veggjöldin. Ég hef verið að svara gagnrýni á veggjöldin og fólk vill spyrja: Hver verður upphæðin? Erum við að borga 1.500 kr. fyrir einhvern legg eins og í Vaðlaheiðargöngum? Þá er því til að dreifa að verkefnishópur sem við höfum rætt um hefur notað ákveðnar forsendur og komið fram með þá niðurstöðu - þá miðar hann við meðaltal gjalda í Hvalfjarðargöngum - að stærðargráðan sé einn sjötti til einn þriðji af þeirri upphæð. Við erum þá að tala um veggjöld sem gætu legið á bilinu einhverjir tugir króna, tiltölulega sjaldgæft, á stystu leggjum, upp í 100, 200, kannski 300 kr. á legg. Þá erum við að tala um langa leggi með hærri upphæðirnar og stutta leggi með hinar. Þessi upphæð verður að skoðast í samhengi við eitthvað. Það þýðir ekkert að gera eins og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson gerði, sem lagði út á sinni heimasíðu eða hvar það nú var hálfgerða auglýsingu eftir áliti á veggjöldum og spurningin var: Ertu með eða á móti veggjöldum? Það komu 1.100 svör eða eitthvað álíka. Það var ekkert verið að spyrja um hvað væri innifalið í þessum veggjöldum. Og nú ætla ég að reyna að útskýra það. Raunkostnaður við akstur bíls er til og er af stærðargráðunni 60, 70, 80 upp í 110, 120, jafnvel 130 kr. á hvern kílómetra, þ.e. 100 km gætu verið 6.000 kr. í raunkostnað eða 12.000 kr. í raunkostnað. Það þarf að máta það við veggjöld ef þau eru þannig að þau minnka bensíneyðslu, flýta akstri og spara okkur slysa- og tjónakostnað. Segjum að sá sem ekur leiðina, alveg sama hvort hann gerir það einu sinni í viku eða fimm sinnum í viku eins og hann hefur gert, þurfi nú allt í einu að fara að greiða gjöld. Ég tók einhvern tímann reiknistokkinn og reiknaði út 10.000 km akstur og alltaf á veggjöldum og 150 kr. gjald. Ég var kominn upp í 15, 20, 30 þús. kr. á ári, sem leggst ofan á upphæð sem er 1 milljón fyrir rekstur bíls. En ábatinn, hver er hann þá? Nákvæmlega sá sem ég var að lýsa. Maður ekur veginn með 70% minni áhættu vegna slysa og sparar hálfan lítra af bensíni sem er nokkurn veginn það sem maður greiðir í veggjöld. Þannig verður að ræða allt þetta; raunkostnað bíls, hugsanlegar upphæðir þessara gjalda og síðan ábata. Þetta er ekki skattur. Þetta er gjald sem fer í viðkomandi framkvæmd. Það er gjörólíkt því sem við köllum skatta sem fara bara í hítina, eins og menn segja. Þetta er munurinn á bifreiðaskatti og eldsneytisgjöldum. Aðeins að borgarlínunni. Þar hafa menn fyrir sér í raun og veru fyrirkomulagið í Ósló, ég fullyrði það. Þar eru svæði á höfuðborgarsvæðinu sem heita Akershus og Ósló. Þar eru veggjöld á stofnæðum inn á höfuðborgarsvæðið. Þetta módel held ég að sé í raun og veru það sem menn eru að tala um. Þessir 90 milljarðar, gætu orðið meira, verða ekki hristir fram úr erminni öðruvísi en með þátttöku okkar sjálfra á þennan máta, að við tökum þátt í veggjöldunum á stofnæðunum inn í borgina og við sem búum hér sem keyrum á milli svæða og þurfum að borga 50 eða 100 kr. eða hvað það nú er. Það er hægt að kynna sér þetta í Ósló. Það tók þá 15 eða 20 ár að byggja upp þetta kerfi. Og til hvers var það byggt upp? Til að bæta umferðarflæði í borginni, til að minnka umferðina í borginni, minnka mengun í borginni og til þess að borga almenningssamgöngur, þ.e. byggja þær almennilega upp með upplýsingum í rauntíma og það eru þrjár, fimm, sjö mínútur á milli í kerfinu, sem þar er þrefalt. Þetta kostaði 144 milljarða norskra króna og tók allan þennan tíma. Þeir byrjuðu að setja 15% í almenningssamgöngurnar. Svo voru þeir komnir upp í 50% og núna í síðustu áætluninni, þriðja Óslóarpakkanum, eru þetta 70%. Þetta tel ég að sé raunveruleikinn. Í þeirri hugmynd sem við leggjum hér fram, bæði samgönguáætluninni sjálfri og veggjaldahugmyndinni, eru stofnæðarnar fimm. Það eru fimm stofnæðar sem liggja inn í borgina, sem eru þá veggjaldaháðar með þessar lágu upphæðir sem ég var að tala um, og síðan koma svæðisgjöldin alveg örugglega fram. Við getum kallað þetta stokkagjöld eða tafagjöld eða mengunargjöld. Ég vil kalla þetta svæðisgjöld. Síðan þarf að byggja upp sjálft kerfið. Það kostaði milli 4 og 6% eftir árum í Ósló að byggja upp sjálft kerfið, þ.e. að fjárfesta í búnaðinum. Nú er ég ekki að tala um veggjöld út á þjóðvegunum, ég er að tala um veggjöld inn á höfuðborgarsvæðið í Ósló og þetta rauntímabatterí allt saman o.s.frv. Menn sjá af þessu að með nútímalegum rafrænum aðferðum þá er þetta ekki óyfirstíganleg upphæð, og sennilega gildir þetta líka fyrir uppbygginguna úti á þjóðvegunum. Þetta eru ekki 20, 30% eða eitthvað slíkt, það er miðað við þúsund bíla árdegisumferð og kostnaðurinn við uppbyggingu sjálfs kerfisins gæti legið á þessu bili. Í álitinu kemur fram 7,1 milljarður sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir sagði að ég hefði eignað ríkinu. Nei, nei, þetta eru auðvitað 50:50 skipti, 800 milljónir frá hvorum í undirbúning og svo aftur 2,75 milljarðar. Það er á fyrsta tímabili samgönguáætlunar. Önnur fjármögnun, fullfjármögnun eins og menn kalla eftir, verður ekki til fyrr en að borgin og ríkið eru búin að ná samkomulagi um skiptingu ef hún á að vera önnur en 50:50 og hvernig þessar upphæðir muni skiptast þannig að 90 milljarða náist á þessum árum sem um er rætt. Ég get ekki með nokkru móti séð að ekki sé rætt nægilega vel um borgarlínu í þessu nefndaráliti. Þvert á móti. Það er líka rangt að ekki sé rætt nægilega um almenningssamgöngur og þýðingu þeirra og að þær skuli tryggðar í þessu sama nefndaráliti. Ég ætla aðeins að fjalla svo um umdeilt atriði, sem eru áhrifin sem þessi flýting hefur. Nú skulum við bara segja að hvort sem við myndum afla fjár einhvers staðar í skattkerfinu eða nota veggjöld, þá gerist það þegar samgöngum er flýtt innan þessa 15 ára tímabils að það losnar um fé. Það er ekkert að því í samfélagslegu tilliti að þeir milljarðar sem þannig losna séu nýttir í framkvæmdir úti á landi sem ekki eru veggjöldum háðar. Menn geta býsnast yfir því að það fari 500 milljónir einhvers staðar frá suðvesturhorninu yfir á Vestfirði. Ég segi bara: Já, takk. Það er mjög mikilvægt að innviðauppbætur falli líka til landsvæða utan höfuðborgarinnar án þess að þau þurfi að greiða veggjöld, fyrir nú utan það að margir af þeim vegum eru ekki veggjaldabærir vegna lítillar umferðar. Menn tala um jarðgöngin. Ég skora á menn að lesa kaflann um jarðgöngin í álitinu áður en þeir segja margt vegna þess að það er opnað á að það verði innheimt gjald í einhverjum göngum. Það er ekki sagt hverjum. Það er sagt að það verði að vera samkomulag um það milli landshlutanna og ríkisins. Og hvers vegna? Jú, það kemur í ljós að það að viðhalda 5 km af jarðgöngum er miklu dýrara eða verulega dýrara en að viðhalda 5 km af einhverjum vegi. [[Forseti hringir.]]Það er ein hugsunin hér að baki sem er ekki fráleit.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minnast á umsagnirnar sem voru sendar inn, en framsögumaður svaraði ekki spurningum mínum um það hvað hægt væri að lesa úr þeim, eða hvaða mark væri hægt að taka á þeim. Hérna er vefsíðan sem ég bjó til. Þar eru tveir hnappar og þar stendur: Ég andmæli áformum um veggjöld eða: Ég styð áform um veggjöld. Þá opnast tölvupóstur þar sem hægt er að fylla meira inn. Þar fyrir neðan eru mjög nánar útskýringar og texti úr minnisblaði nefndarinnar, nákvæmar útskýringar á því um hvað málið snýst. Til kynningar á þessu voru skrifaðar greinar í Morgunblaðið, dreift á fjölmarga hópa á fésbók, frjálshyggjuhópinn m.a. Það var engin hlutdrægni varðandi það hvernig leiðbeiningum um það hvernig fólk gæti sent inn umsagnir var dreift. Ég skrifaði grein í Morgunblaðið, hv. þingmaður. Það sést mjög vel á umferðartraffíkinni [[Forseti hringir.]]að seinni greinin í Morgunblaðinu var sú sem skilaði inn flestum umsögnum. Mér þætti því vænt um að hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]færi yfir það af hverju ekki er hægt að taka mark á þessum umsögnum.
Herra forseti. Ef ég væri spurður hvort ég væri á móti eða með veggjöldum og fengi rök einhvers þingmanns - sem sennilega væri í stjórnarandstöðu, ef ég væri stjórnarþingmaður - þá vantar mig hin rökin. Var það útskýrt hvað býr að baki og hver gagnsemin væri? Var farið í ábatann? Var farið í gegnum það hvers vegna við teljum þessi veggjöld snjalla lausn við að flýta þessu öllu? Það stórefast ég um. Að þessu leyti getum við fengið þúsund manns til að segja: Ég er á móti veggjöldum á forsendum hv. þm. Björns Leví Gunnarssonar - en ekki á mínum forsendum.
Virðulegur forseti. Eins mikið og mig langar að fara í muninn á bifreiðaskatti og eldsneytisgjöldum og orðhengilshætti í kringum gjöld og skatta ætla ég aðeins að halda þessu áfram með umsagnirnar. Í bréfinu kemur fram að ég andmæli áformum um álagningu veggjalda eins og þau koma fram í forsendum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Þar var minnisblaðið birt fullum fetum. Fólk er að taka afstöðu til orða meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, ekki minna orða. Fólk sem gefur þessar umsagnir gefur þær í sínu nafni og ber væntanlega ábyrgð á því sem það sendir frá sér, ekki satt? Er ekki neitt að marka þeirra eigin orð?
Herra forseti. Ég ætla að viðurkenna að þetta orðalag, „að taka ekki mark á“, er óheppilegt. Ég bið hv. þingmann afsökunar á því. En það breytir því ekki að erfitt er að draga ályktanir af umsögnum þúsund manns sem hafa þær forsendur en engar þeirra sem ég get sett fram sjálfur, engar röksemdir aðrar en þær sem eru á þessu minnisblaði - fyrir utan það að við þurfum þá að tryggja að allir lesi þetta minnisblað og við skulum ganga út frá því að allir hafi gert það. Ég er alveg sannfærður um að þessar umsagnir hafa ekki breytt neinu um það hvert ákallið er um þessa flýtingu né þessa lausn.
Herra forseti. Á árunum eftir hrun, frá árinu 2013 og fram til dagsins í dag má segja, var tekin sú pólitíska ákvörðun að nýta ekki vaxtarskeiðið til að efla innviðina og þar á meðal vegakerfið. Það var pólitísk ákvörðun að lækka skatta á auðmenn, að rétta þeim húsnæðisstyrk sem þurftu ekkert á því að halda í stað þess að fara frekar í innviðauppbyggingu. Nú talar hv. þingmaður mjög eindregið fyrir því að við segjum við almenning: Viljið þið vegabætur, viljið þið öryggi á vegum? Þá þurfið þið að borga, þá þurfið þið að greiða veggjöld. Finnst hv. þingmanni þetta vera sanngjarnt? Ætti ekki fyrst að nýta skattkerfið og nýta það þá til tekjuöflunar og jöfnunar? Hækka veiðigjöld, fresta lækkun bankaskatta, leggja auðlegðarskatt á þá allra ríkustu? Aðeins þetta [[Forseti hringir.]]þrennt myndi dekka flýtingu sem nefnd er af meiri hluta samgöngunefndar.
Herra forseti. Pólitísk ákvörðun - já, það er sennilega alveg hárrétt. Ég átti ekki aðild að henni og ég er sannfærður um að því hefði mátt haga á annan hátt. Ég get ekki svarað því öðruvísi. Það þarf að afla fjár til þessarar flýtingar sem við erum öll sammála um að þurfi að eiga sér stað. Ég sem vinstri maður styð skattkerfi til jöfnunar en ef við förum í það sem hv. þingmaður talaði um þá bíður fullt af öðrum verkefnum. Hvað af þeim eigum við að velja? Ef ég geri grein fyrir ábatanum af þessu, fólk keyrir þessar leiðir hvort eð er, tel ég að með því lága gjaldi sem þarna er talað um sé um að ræða betri og skilvirkari leið en að fara út í [[Forseti hringir.]]skattkerfisbreytingar sem ekki er einu sinni meiri hluti fyrir í þessari [[Forseti hringir.]]ágætu ríkisstjórn. Ég held að við séum þeir einu, Vinstri grænir, hér á þinginu sem viljum t.d. hækka tekjuskatt í þrepum.
Herra forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að skattstefna Samfylkingarinnar er einmitt í þá átt að fjölga skattþrepum þannig að þar eiga Vinstri grænir hauk í horni. Þeir hafa hins vegar ákveðið að vinna með öðrum. Gerðar voru skattkerfisbreytingar sem gáfu 500 kr. umfram lögbundnar hækkanir á persónuafslætti. Hverjir þurfa að borga 500 kr. mörgum sinnum á mánuði í veggjöld til að komast leiðar sinnar? Ef maður les þessar hugmyndir, sem stundum er sagt að búið sé að ákveða og stundum ekki - ég er ekki í þessari nefnd en ég verð mjög rugluð þegar stjórnarliðar eru að útskýra fyrir mér hvernig þetta á að vera. En allir eru þó sammála um að það eru íbúar Suðurkjördæmis sem eiga að bera hitann og þungann, af þessum veggjöldum. [[Forseti hringir.]]Það er Reykjanesbrautin og Suðurlandsvegurinn. Síðan eru það öll hliðin inn í höfuðborgina. Þetta mun leggjast ójafnt á landsmenn [[Forseti hringir.]]og þetta er ósanngjarn skattur á almenning að fyrirmynd Sjálfstæðismanna, sem ég er mjög hissa á að hv. þingmaður skuli vera svo innblásinn af.
Herra forseti. Ég ætla að biðjast afsökunar, ég gleymdi Samfylkingunni í skattamálum. En það er ekki nóg, við myndum ekki ná saman um ríkisstjórn, Vinstri græn og Samfylking. 500 kr. allt of hátt svo það sé nú sagt, en hvað um það. Við hækkuðum fjármagnstekjuskatt, svo að menn gleymi ekki öllum sköttum sem hér eru. En það er jú þannig að það eru fjölförnustu vegirnir sem bera veggjöld. Það er ósköp einfalt. Þess vegna eru þessar þrjár stofnleiðir, sem eru líka þær óöruggustu í landinu, undir. En enn og aftur: Menn verða að muna eftir ábatanum, þ.e. hvað fæ ég sem keyri þennan veg einu sinni enn fyrir 200 kr. sem ég borga. Ég taldi þetta allt upp áðan. Ég skil það ekki að kalla þetta álögur, [[Forseti hringir.]]að borga 200 kr. og fá eitthvað sem er 300 kr., 500 kr., 1.000 kr. virði.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ara Trausta Guðmundsson. Á bls. 12 í stjórnarsáttmálanum er fjallað um samgöngur og fjarskipti. Þetta er frekar framarlega í stjórnarsáttmálanum og segir alveg í byrjun, í fyrstu málsgreininni, með leyfi forseta: „Brýn verkefni blasa við í innviðauppbyggingu um land allt.“ Svo er haldið áfram: „Þar má nefna verkefni í samgöngum.“ Nokkur atriði eru talin upp, brýn verkefni í innviðauppbyggingu. Þetta kemur fram alveg fyrst í samgöngu- og fjarskiptakaflanum. Síðan segir: „Svigrúm er á næstu árum til að nýta eignatekjur ríkisins í slík verkefni og tryggja þannig þá traustu innviði sem eru forsendan fyrir fjölbreyttu og kröftugu atvinnulífi um land allt.“ Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson var að segja mér að eignatekjur ríkisins væru í kringum 33 milljarðar en ríkið ætlar að nota 30 af þeim til að greiða upp skuldir. [[Gripið fram í: Arðgreiðslur.]]Það eru bara arðgreiðslurnar, já, það eru fleiri eignatekjur. Síðan ætlar ríkið að nota 30 milljarða til að greiða upp skuldir ríkissjóðs og taka lán til að setja í samgöngur. Er þingmaðurinn sammála því að þetta sé nokkurn veginn staðan og hvernig réttlætir hann það?
Hæstv. forseti. Þetta eru þungar spurningar. Ég er kannski ekki óskaplega snjall í fjármálum en skuldir ríkisins hljóta að bera háa vexti eða vera erfiðar í endurgreiðslu, en ég reikna með að lán sem fáist til þessara framkvæmda séu með þeim hagstæðustu sem hægt er að hugsa sér. Kannski að það svari spurningunni að einhverju leyti. Þegar rætt er um að setja jafnvel eignarhluti ríkisins í innviðauppbyggingu erum við líka að forgangsraða. Forgangsröðunin núna er sú að heilbrigðiskerfið er númer eitt. Menn geta svo deilt um hvort menntakerfið sé númer tvö eða þrjú eða hvort vegirnir komi þar í milli. Það er auðvitað pólitísk ákvörðun. Þess vegna held ég að sú lausn sem þarna er sé alveg verjandi.
Herra forseti. Ríkið getur alveg tekið lán fyrir framkvæmdunum án þess að rukka landsmenn síðan fyrir. Ríkið getur notað eignatekjur sínar til að greiða upp skuldir og svo tekið önnur lán og notað þau til að fara strax í að byggja upp samgönguáætlun. Þannig væri tryggt öryggi og lífsgæði landsmanna hvað varðar tíma, stress o.s.frv. Þetta er hægt að gera. Ég veit að það eru líklega 80 einstaklingar í flokksráði Vinstri grænna sem samþykktu stjórnarsáttmálann og þar segir að nota eigi eignatekjur ríkisins í þau verkefni, í að byggja upp samgöngur. Það er ekki verið að nota allar eignatekjur ríkisins í það.
Arðgreiðslur.
Það er verið að setja á ákveðna tekjuöflunarleið og þá langar mig að spyrja um jafnræði. Það á að setja þetta á þrjá staði á leið út úr höfuðborginni, til að borga fyrir alls konar samgöngur. Hefur þingmaðurinn eitthvað horft til þess [[Forseti hringir.]]að kannski væri hægt að taka greiðslu með því að láta lesa af mælum bílanna? Það væri algjört jafnræði í því að greiða bara fyrir það sem maður notar. Er þingmaðurinn hlynntur því, í staðinn fyrir að aðeins sá sé rukkaður sem er á leiðinni inn og út úr höfuðborginni?
Herra forseti. Hv. þingmaður sagði: Taka lán án þess að rukka fyrir það. Ég veit að það kom eitthvað meira þarna á eftir en okkur [[Gripið fram í.]]vantar fjármagnið. Við getum tekið það með því að fara út í skatta og gjöld, eins og það heitir. Á endanum er þetta alltaf spurning í hvað við setjum það, eins og ég var að reyna að segja áðan. Og það sem meira er, þó að þetta standi í ríkisstjórnarsáttmálanum býst ég við að ríkisstjórnin sé sammála um að fara aðrar leiðir. Það væri skrýtin ríkisstjórnarsáttmáli á fimm árum sem hvergi mætti hvika frá ef ríkisstjórnin væri sammála um það. Ég ber einfaldlega fyrir mig að svo sé. Mig langar að benda á eitt. Veggjöld sem leggjast á meginvegi eru þekkt alls staðar í heiminum. Tekjurnar sem af þeim koma eru stundum prívat. Stundum er þetta ríkið. En þær fara í vegaframkvæmdir, ekki bara viðkomandi vegar heldur í annan. Þetta er þekkt leið um allan heim.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir prýðisgóða ræðu hans hér áðan. Það eru tvö atriði sem mig langar til að koma inn á varðandi ræðu hv. þingmanns. Annars vegar vil ég lýsa ánægju minni með nálgun hans á það að vegfarendur nytu vissulega einhvers ábata af þeim framkvæmdum sem gengið verður til, hvort sem það er á grundvelli þess sem fjármagnað er með þeim peningum sem áður voru áætlaðir til samgönguáætlunar eða viðbótarfjármunum sem gætu fengist með vel útfærðu flýtiteknafrumvarpi, ef má orða það þannig. Hins vegar langar mig að spyrja hv. þingmann um það sem hefur nokkuð komið fram hjá fyrri ræðumönnum hér, að veggjöld hafi lítið verið rædd fyrr en í desember. Það er ekki upplifun mín af umræðunum í nefndinni og spurning hvort hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson deili þeirri skoðun minni að umræður um veggjöld hafi komið til [[Forseti hringir.]]mun fyrr en við mánaðamótin nóvember/desember.
Herra forseti. Þetta með ábatann er auðvitað lykilatriði og viðmiðið sem um var rætt, 1/6 til 1/3 af 600 kr., byggir á ákveðnum forsendum og verður að vera með í þessari umræðu. Ábatinn er þannig að veggjöldin mega ekki vera hærri en svo að ábatinn sé meiri eða jafn hár og veggjöldin. Það var ég að reyna að rekja hér áðan. Ég held að veggjaldaumræðan hafi í raun og veru verið í gangi í mörg ár. Þetta hefur komið upp aftur og aftur. En ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég get ekki svarað fyrir það hvenær hún hófst í haust. Hann getur kannski upplýst þetta betur sjálfur. Ég var of upptekinn í mínum fjórum nefndum til að muna þetta allt saman. Innan nefndarinnar [[Forseti hringir.]]fengum við töluvert miklar heimsóknir. Ætli nefndin hafi ekki fengið 100–150 manns á fund sinn? Þar urðu umræður og upplýsingar sem þingmenn geta hagnýtt sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er aulagangur af þeim sem hér stendur að hafa ekki verið búinn að fletta því upp hvenær sérstök umræða átti sér stað í nefndinni en ég veit tryggilega að það var fyrir mánaðamótin nóvember/desember - ákveðinna hluta vegna. Ég vil fá að bæta við spurningu til hv. þingmanns sem mér þykir skipta máli vegna ræðu hans áðan. Hún snýr að samanburði á útblæstri frá farþegaflugvél við útblástur hjá þeim sem ferðast á eigin bíl, einn til tveir saman eins og algengast er eins og við þekkjum. Mér þóttu þetta áhugaverðar upplýsingar og ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki skoðað þetta sérstaklega en er ánægður með að heyra að innanlandsflugið standist þessi viðmið ágætlega.
Herra forseti. Ég er sérstakur áhugamaður um flug og mér því skylt að svara fyrir þetta. Þessi verkefnisnefnd sem hefur verið að vinna þetta fékk þær upplýsingar fyrst að það væri miðað við alveg fullsetna Fokker 50 flugvél. Það var frá Reykjavík til Akureyrar. Ef farin væri sú leið með 1–2,7 farþega í bíl hefðu þeir minna eða svipað kolefnisspor og þessi flugvél. Ég hafði samband aftur við Samorku til að fá upplýsingar um nýju vélarnar, Bombardier-vélarnar, og þær menga þriðjungi minna en aðrar sambærilegar 50–70 manna flugvélar. Ef eitthvað er hefur þessi tala hækkað. Svo er það þannig að ef bíll er fullsetinn, fjórir, fimm farþegar, er þetta ekki þannig en flestar ferðir eru öðruvísi á milli þessara staða.
Herra forseti. Við ræðum samgönguáætlun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknar, áætlun sem nokkur styr hefur staðið um síðustu vikur, fyrst og fremst vegna nálgunar stjórnarmeirihlutans og vinnulags við þær grundvallarbreytingar sem hafa verið kynntar til sögunnar í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Það er ekki nógsamlega áréttað hversu mikilvægt er að vinna jafn viðamiklar breytingar og eru í farvatninu á faglegan hátt. Sú ruglingslega mynd sem hefur verið dregin upp af stöðunni hefur staðið í vegi þess að hagsmunaaðilar hafi fengið færi á að koma með gagnlegar athugasemdir. Það er ekki gott. Það hefur til að mynda frá upphafi umræðunnar verið óljóst í hugum margra, t.d. gesta sem boðaðar hafa verið til fundar í umhverfis- og samgöngunefnd og hagsmunaaðila, hvort með títtnefndum veggjöldum sé átt við tímabundin gjöld til að fjármagna einstakar framkvæmdir eða hvort um er að ræða ný langtímagjöld sem vegfarendur greiða í stað núverandi skattlagningar eða hvort tveggja. Þetta skiptir augljóslega miklu máli. Almenningur, notendur samgöngukerfisins, greiðir nú vörugjöld, bensíngjöld, olíugjöld, kolefnisgjöld og bifreiðagjöld. Með aukinni umferð ökutækja sem nýta ekki jarðarefnaeldsneyti liggur fyrir að tekjur ríkisins af bensíni og olíugjaldi dregst saman og bregðast þarf við því. Í tillögum starfshóps samgönguráðherra um fjármögnun samgöngukerfisins eru ýmsar leiðir nefndar til sögunnar, svo sem að útvíkka skattkerfið með hækkun bifreiðagjalda, taka upp tímagjöld á vegum eða notkunargjöld, t.d. með álestri á kílómetramælum bifreiða eða staðsetningarkerfi í bílum. Þær hugmyndir eru hins vegar ekki til umræðu í samgönguáætlun heldur tengjast boðuðu frumvarpi samgönguráðherra í mars varðandi fjármögnun í samgöngum, ef ég skil málið rétt. Ég vísa þar í umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um málið þar sem segir, með leyfi forseta: „Einnig bendir meiri hlutinn á að fyrirkomulag almennra gjalda af umferð þarfnast heildarendurskoðunar þegar fram í sækir og orkuskiptum hefur fleygt fram. Er sú vinna þegar hafin á vegum stjórnvalda.“ Engu að síður hefur reynst erfitt að vinda ofan af þeim misskilningi fjölmargra að með boðuðum veggjöldum sé verið að mæta nýrri framtíð með orkuskiptum í samgöngum, að veggjöldin komi í stað eldsneytisgjalda. Það er ekki svo, herra forseti, en það er hins vegar miður að svo illa hafi tekist til með kynningu á málinu að jafnvel hagsmunaaðilar sem komu á fund umhverfis- og samgöngunefndar í upphafi þessa árs til að ræða þær nýju hugmyndir virtust ekki nægjanlega upplýstir um þetta. Sú staðreynd að samgöngur eru lífæðar þjóða á ekki síst við í okkar fámenna og strjálbýla landi. Þrátt fyrir það liggur fyrir að yfirvöld hafa um árabil vanrækt það hlutverk sitt að sinna almennri uppbyggingu og viðhaldi á vegum landsins. Þegar við bætast nýjar áskoranir vegna gríðarlegrar fjölgunar ferðamanna síðustu árin er ljóst að aðgerða er þörf. Sú staðreynd endurspeglast vissulega í þeim breytingum sem orðið hafa á samgönguáætlun í meðferð meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, bæði í breyttri nálgun og í tillögum í nefndaráliti og í breytingartillögum. Í áliti minni hlutans sem og í breytingartillögum er brugðist við sömu knýjandi þörf en á annan hátt. Hæstv. samgönguráðherra mælti fyrir samgönguáætlun á þingi í lok september á síðasta ári. Í kjölfarið tók umhverfis- og samgöngunefnd þingsins við málinu eins og venja er og sendi áætlunina út til umsagnar. Nefndin sendi málið til umsagnar 112 aðila en þegar upp var staðið voru innsendar umsagnir alls ríflega 1.500 talsins. Munar mest í þeim fjölda um hvatningu hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar til áhugasamra um að láta í sér heyra, ekki síst vegna fyrirhugaðra veggjalda á suðvesturhorni landsins. Í október og nóvember, eftir að hæstv. samgönguráðherra lagði fram áætlun sína, fékk umhverfis- og samgöngunefnd til sín fjölda gesta og safnað viðamiklum og verðmætum upplýsingum auk óska um breytta forgangsröðun, meira fjármagn, betra samstarf o.fl. Þær upplýsingar var nefndin að vinna með þegar meiri hlutinn, og ekki síst hæstv. samgönguráðherra, kúventi í nálgun sinni á málið, a.m.k. opinberlega. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar telur skyndilega og ótímabæra umræðu meiri hlutans um veggjöld hafa sett strik í reikninginn í þeirri vinnu sem nefndin var komin vel á veg í varðandi það að ná utan um afstöðu landshluta og sveitarfélaga til framkvæmda og forgangsmála á svæðunum í takt við framlagða samgönguáætlun. Það vekur jafnframt undrun að þau skilaboð sem nefndinni bárust þar að lútandi sjást að mjög litlu leyti í umsögn meiri hlutans en þeim mun meiri áhersla er lögð á hugmyndina um veggjöld til að fjármagna sérstakar framkvæmdir. Í ljósi frumvarps um fjármögnun í framkvæmdum sem boðað hefur verið og þeirra upplýsinga sem umhverfis- og samgöngunefnd hefur viðað að sér varðandi óskir um forgangsröðun og framkvæmdir hefði að mínu mati og okkar sem stöndum að áliti minni hlutans verið æskilegra að þess sæi stað í nefndaráliti núna og að vinna við veggjaldahugmynd yrði betur útfærð áður en lengra yrði haldið, m.a. með tilliti til samfélagslegra áhrifa og jafnræðis meðal íbúa þessa lands. Þegar tekið er tillit til þess hversu brýnt það er að hefja tilteknar framkvæmdir, ekki síst á umferðarþungum svæðum á suðvesturhorni landsins, og þess hve vinna við útfærslu veggjalda er stutt á veg komin, m.a. með tilliti til praktískra mála hvað varðar framkvæmd og atriði á borð við samfélagsleg áhrif og mikilvægi jafnræðis, er tillaga minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar að þær framkvæmdir sem um ræðir og eru tilteknar í breytingartillögu minni hlutans verði fjármagnaðar úr ríkissjóði. Enda er ekki óeðlilegt að fjármögnun framkvæmda sem fyrst og fremst varða öryggi landsmanna sé á borði ríkisstjórnar í gegnum ríkissjóð. Það spilar líka inn í að þær framkvæmdir sem þrátt fyrir allt eru í tillögunum eru ekki af þeirri stærðargráðu að ógerlegt sé að fjármagna þær öðruvísi en með slíkri sérstakri skattlagningu ofan á aðra skattlagningu á þorra almennings. Má meðal annarra fjármögnunarleiða nefna álagningu auðlindagjalda, hækkun veiðigjalda, einhvers konar útfærslu á sérstökum gjöldum eða skatti á ferðamenn, sem svo oft hefur verið ræddur, jafnvel reyndur, sölu ríkiseigna eða hreinlega með minni afgangi ríkissjóðs í ljósi aðstæðna. Þegar þeir kostir, og ýmsir fleiri sem ég hef ekki nefnt en ímynda mér að einhverjir kynnu að hafa í huga, eru skoðaðir mætti jafnhliða hafa í huga þann efnahagslega ábata sem hlýst af mikilvægum framkvæmdum á stofnvegunum. Kostnaður samfélagsins vegna umferðarslysa vegna ófullnægjandi aðstöðu á vegum í dreifbýli og þéttbýli er áætlaður um 50 milljarðar kr. á ári hverju. Efnahagslegur ábati af þeim framkvæmdum sem um ræðir, þ.e. þremur stofnvegum inn og út úr höfuðborginni, myndi samkvæmt bráðabirgðatölum borga framkvæmdirnar upp á innan við áratug á meðan gengið er út frá því að veggjöld borgi framkvæmdirnar upp á tveimur áratugum, þ.e. í töluverðan tíma eftir að framkvæmdirnar hafa raunverulega borgað sig upp sjálfar. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar styður tillögu meiri hlutans um forgangsröðun eins og þær birtast í köflunum, vegaframkvæmdir fjármagnaðar með gjaldtöku og ýmsir vegir á vegáætlun. Við styðjum einnig tillögur um nýjar framkvæmdir og um flýtingu tilgreindra framkvæmda um landið, enda liggur þar faglegt mat Vegagerðar undir. Með þeim rökum sem ég hef rakið tekur minni hlutinn þó ekki undir nauðsyn þess að innheimta veggjöld til að fjármagna þær framkvæmdir. Leggur minni hlutinn til breytingar á samgönguáætlun sem miði að því að tryggja að ráðist verði í þær brýnu framkvæmdir sem fyrst og þær fjármagnaðar á annan hátt, eins og ég hef rakið. Því til viðbótar leggur minni hlutinn til og telur nauðsynlegt að án tafar verði lagt fjármagn í Arnarnesveg, vegaframkvæmdir sem stjórnvöld ætla enn og aftur að fresta. Þar að auki hefur meiri hlutinn lagt áherslu á að þær framkvæmdir verði tengdar innheimtu veggjalda. Framkvæmdir á Arnarnesvegi eru einfaldlega brýnt öryggisatriði fyrir stóran hluta þjóðarinnar sem þarf að setja fremst í forgangsröð framkvæmda og er óásættanlegt að stilla þannig upp að þær séu háðar niðurstöðu um veggjöld á íbúa suðvesturhornsins. Það er rétt að taka fram að þótt nálgun og útfærsla meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar varðandi hugmyndir um veggjöld sem leið til að flýta einstaka brýnum samgönguframkvæmdum sé hafnað af augljósum ástæðum sem ég hef rakið er það ekki staðfesting af minni hálfu að ég telji slíka leið með öllu ófæra, þvert á móti. Ég tel einmitt að við tilteknar aðstæður geti verið jákvætt að fara þá leið að setja á veggjöld, t.d. þegar vegfarendur geta valið aðrar leiðir, þegar fagleg niðurstaða á samfélagslegum áhrifum svo umfangsmikilla framkvæmda liggur fyrir, þegar ekki er bókstaflega verið að tala um allar leiðir inn og út af höfuðborgarsvæðinu og síðast en ekki síst þegar þess er gætt að jafnræði gildi meðal íbúa og skattgreiðenda landsins. Þær aðstæður eru ekki til staðar eins og málið er sett fram af hálfu meiri hlutans. Herra forseti. Mig langar að ræða jafnræði áfram. Það er ljóst að hlutur stórhöfuðborgarsvæðisins í heildarfjárframlagi ríkissjóðs til samgöngumála er mun minna en hlutfall skatttekna ríkissjóðs af ökutækjum á því sama svæði. Það er eitt af þeim málum sem einfaldlega ríkir samfélagsleg sátt um og skilningur á því að ef málum væri ekki hagað svona yrði næsta lítið um brýnar framkvæmdir í hinum dreifðari byggðum. En nú er gengið mun lengra í álögum á íbúa stórhöfuðborgarsvæðisins með skattlagningu. Ég kalla þetta skattlagningu vegna þess að eins og málið er kynnt er það allt undir sem í slíkri skilgreiningu felst. Fram kemur í umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að ekki er gert ráð fyrir að fjárframlag ríkissjóðs til samgönguframkvæmda lækki vegna gjaldtöku á þeim framkvæmdum sem nefndin leggur til að verði fjármagnaðar með veggjöldum, þ.e. meginstofnæðarnar þrjár út frá höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar segir að þar sem þetta verði ekki lengur fjármagnað úr ríkissjóði, eins og áætlun gerir ráð fyrir að hluta, heldur með veggjöldum verði það svigrúm nýtt annars staðar. Tekið er til tengivega og til ferðavega úti á landi o.s.frv., vissulega ekki nákvæmlega útfært en þannig er það. Svigrúmið er þá það sem er í fjárframlögum ríkissjóðs núna vegna framkvæmda við meginstofnbrautirnar þrjár, svo koma vegatollar inn, íbúar suðvesturhornsins munu bera hitann og þungann af því og svigrúmið fer annað. Þetta er ekkert annað en viðbótarskattlagning á íbúa suðvesturhornsins. Sama má segja um þá fyrirætlun að taka vegina alla fyrir í einu þannig að allar leiðir inn og út úr borginni verði háðar veggjöldum og íbúar hafi ekki aðrar leiðir um að velja, hafi þeir á annað borð hug á að búa hér. Það er skattlagning. Og nánari skilgreining: Þetta er svæðisbundin skattlagning, herra forseti. Það er af ýmsu að taka. Ég hef áhuga á því að koma að almenningssamgöngum í annarri ræðu sem ég í bjartsýni minni taldi mögulegt að yrði aftur í dag eða kvöld en mér sýnist að það þurfi að frestast um sinn. En ég ætla að taka borgarlínuumræðu. Borgarlínan er samvinnuverkefni allra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sem þvert á flokkapólitík hafa sammælst um það nauðsynlega verkefni, það mikilvægasta í hinum mjög svo brýna almenningssamgangnamálaflokki. Ef vel ætti að vera myndu almenningssamgöngur á landsvísu skipa heiðurssæti í samgönguáætlun stjórnvalda, hvort sem er til fimm eða 15 ára. Ástæðan er augljós og nefna má atriði á borð við áhrif á búsetuval, samgöngumáta, þar með bæði umferðarþunga og umferðaröryggi, og síðast en ekki síst loftslagsmál, sem er eitt stærsta og mikilvægasta verkefni sem ríkisstjórnir okkar tíma standa frammi fyrir hvar í heimi sem er. Án stórátaks á borð við borgarlínu verða þau markmið ekki að veruleika. Þau munu ekki nást. Samgöngukerfi höfuðborgarsvæðisins mun t.d. ekki ráða við fjölda einkabíla í umferðinni né munu íslensk stjórnvöld nálgast skuldbindingar sínar í loftslagsmálum. Og hverjar eru þá skuldbindingar stjórnvalda í málefnum borgarlínu? Raunveruleg aðkoma felst í því að setja samtals 800 millj. kr. í verkefnið, í samgönguáætlun til næstu 15 ára, þ.e. á næstu tveimur árum, og ekki meira, raunveruleg aðkoma. Í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar kemur fram að tilteknar framkvæmdir í áætluninni séu í raun hluti af byggingu borgarlínu og stofnleiða á höfuðborgarsvæðinu. Þeim hluta sé unnt að flýta með fyrirhuguðum veggjöldum á stofnleiðum. Gera má alvarlegar athugasemdir við það sem lesa má út úr því, að framkvæmdir sem meiri hlutinn gerir ráð fyrir að íbúar höfuðborgarinnar fjármagni sjálfir með veggjöldum séu innlegg ríkisstjórnarinnar í borgarlínu. Mér þætti vænt um að fá leiðréttingu ef það er misskilningur, mislesið út úr tillögunum. Minni hlutinn styður tillögu meiri hluta nefndarinnar um 300 millj. kr. framlag á þessu ári en leggur síðan til að á árunum 2020–2023 verði árlegt framlag ríkisins til verkefnisins 2 milljarðar á hverju ári svo að tryggja megi að verkefnið verði að veruleika hið fyrsta. Eins leggjum við til breytingu á samgönguáætlun 2019–2033 þannig að gert sé ráð fyrir nauðsynlegri fjármögnun á öðru og þriðja tímabili samgönguáætlunarinnar. Hvað varðar flugsamgöngur telur minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar rétt að sá tími sem er til stefnu fram að því að ný og endurskoðuð samgönguáætlun verður lögð fram næsta haust, eins og boðað hefur verið, verði nýttur í að fara ofan í kjölinn á tillögum starfshóps samgönguráðherra um leiðir til að ná fram hagkvæmni í rekstri innanlandsflugvalla og lægri flugfargjöldum. Sérstaklega er brýnt að þær tillögur verði unnar í samhengi við úrbætur í almenningssamgöngum um land allt og það er ekki síst skortur á sýn í þeim hluta sem gerir að verkum að brýnt er að nota næstu vikur og mánuði í að vinna þetta mál áfram. Áherslur og markmið í loftslagsmálum þurfa að vera áberandi í þeirri vinnu, annað er óásættanlegt, hvort sem litið er til skuldbindinga Íslands á alþjóðavettvangi eða ábyrgðar íslenskra stjórnvalda gagnvart komandi kynslóðum. Í því samhengi má t.d. nefna staðsetningu miðstöðvar innanlandsflugs í hjarta Reykjavíkur en úrbætur þar á geta leikið lykilhlutverk í því að ná fram settum markmiðum hvað varðar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu, jafnt flæði umferðar sem öryggi, dreifingu ferðamanna um landið og loftslagsmál. Herra forseti. Fyrirliggjandi samgönguáætlun er efnismikil. Margt af því sem þar kemur fram hefði verðskuldað ítarlegri umfjöllun á lokaspretti vinnu umhverfis- og samgöngunefndar, líkt og hún gerði í fyrri hlutanum. Aðkoma, skoðanir og tillögur þeirra fjölda hagsmunaaðila sem svöruðu kalli nefndarinnar, sendu inn umsagnir og mættu á fundi hennar hefðu mátt fá meira vægi í lokaniðurstöðu. En gott og vel, aðrir hlutir þóttu mikilvægari. Ófullkomnar hugmyndir um mögulegt framtíðarskipulag fjármögnunar, sem hvort sem er á dagskrá eftir tvo mánuði eða svo, leiddu til þess að samgönguáætlun var lögð fram eins og við sjáum hana hér og álit meiri hlutans með þeim áherslum sem það hefur. Vinnu umhverfis- og samgöngunefndar varðandi mikilvæg samgöngumál, varðandi fjármögnun og forgangsröðun í einstaka landshlutum í takt við óskir og vilja og þarfir þeirra sem þar hafa komið fram er slegið á frest. Ég vona að niðurstaðan verði sú að við fáum tækifæri til að fara vel ofan í þau mál og vinna þau vel, hlusta á óskir aðila þegar kemur að því að fara yfir nýja boðaða samgönguáætlun hæstv. ráðherra næsta haust, vegna þess að á fundunum komu sannarlega fram margar góðar ábendingar, ekki síst um vinnulagið, um samstarfið, um hvernig betur væri hægt að vinna saman að því að ná niðurstöðu í forgangsatriði, sem snýst sannarlega ekki alltaf um krónur og aura heldur það að hlusta á þá sem næst standa framkvæmdum hverju sinni. Ég óska þess að við berum gæfu til að fara í þá vegferð hið allra fyrsta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð yfir hennar sýn á samgönguáætlun. Það voru alla vega ekki notuð jafn stór orð og voru í minnihlutaáliti sem hv. þingmaður skrifar undir, þar sem fjallað er m.a. um ótímabæra og skyndilega umræðu meiri hluta nefndarinnar um veggjöld. Þá vildi ég bara minna á að í samgönguáætlun sem lögð var fram í haust, á bls. 36, er fjallað um afnotagjöld. Í fyrri umr. sem fór fram í þingsal tóku allir þingmenn allra flokka þátt í þeirri umræðu og ræddu m.a. um að hugsa út fyrir boxið um afnotagjöld, um veggjöld og voru reyndar flestallir frekar jákvæðir. Ég er svolítið undrandi á afstöðu minni hlutans í þessu samhengi og langar að fá aðeins útskýringar frá hv. þingmanni á þessari stefnubreytingu. Það er jafnframt fjallað um í nefndarálitinu að það hafi verið of lítið gert og ég er sammála því. Hér er verið að bregðast við því, hafa aldrei verið settir meiri peningar. Hv. þingmaður var í ríkisstjórn í eitt ár. Þá komu ekki fram neinar hugmyndir um stórfellda aukningu í samgöngumálum og þess vegna spyr ég: Hvað hefur breyst?
Já, nú get ég ekki gert mikið í því á tveimur mínútum ef hæstv. samgönguráðherra sér ekki muninn á því að ræða veggjöld sem mögulegt innlegg í vinnu og því að boða frumvarp um breytta fjármögnun í samgöngumálum í mars, sem er mögulega vísbending um að það sé þá sem málið eigi að ræðast, og síðan hinu, að kollvarpa með viðbótarskattlagningu, eins og ég fór yfir áðan, nálgun í samgöngumálum á þéttbýlissvæðinu, í höfuðborginni. Í því liggur munurinn og ég hef margoft frá því að málið kom upp lýst því yfir að það sé rétt að ræða þetta. Ég hef jafnframt farið yfir það í máli mínu nokkuð ítarlega af hverju ég tel að sú aðferðafræði sem notuð er sé ekki rétt og svo því að ég vona að við náum sameiginlegri niðurstöðu í þetta mál vegna þess að það þarf eitthvað að koma til. Þetta er ein leiðin, að gera þetta svona bratt, eins og menn hafa talað um hér, veggjöld á allar stofnleiðir með þessum hraða og taka í þokkabót fjármagn úr samgönguáætlun, [[Forseti hringir.]]þessari fullfjármögnuðu eins og sem hæstv. ráðherra nefndi, og setja í eitthvert annað. Ég hef ekki nokkurn tímann kvittað upp á það. Ég kem að því hvað hefur breyst síðar.
Virðulegur forseti. Þetta er auðvitað mjög áhugavert vegna þess að mitt sjónarmið er að hér hafi verið lagt af stað með það í upphafi umræðu um samgönguáætlun að hugsa út fyrir boxið vegna þess að það væri svo mikil eftirspurn eftir því að byggja hraðar upp, þrátt fyrir að við værum með fjármagn sem aldrei fyrr hefur verið sett svo mikið í samgönguáætlun. Það var nákvæmlega umræðan sem var í þinginu. Núna er verið að afgreiða samgönguáætlun með heimild til framkvæmdarvaldsins til að útfæra þessar hugmyndir. Á þingmálaskrá minni í haust voru hugmyndir um að í mars kæmi frumvarp um þetta mál. Nú erum við að ræða um að það muni skýrast í vor með fjármálaáætlun þannig að umræðan er fullkomlega eðlileg. Hún er hvorki skyndileg né ótímabær, hún er á réttum stað. Svo höldum við áfram að ræða þetta í mars og vonandi við framlagningu samgönguáætlunar næsta haust þegar við sjáum hvernig þetta spilar saman. Eitt af því sem hefur verið rætt, af því að hv. þingmaður hefur talað um svæðisbundna gjaldtöku, eru hugmyndir sem meiri hlutinn í borginni, sem hv. þingmaður og hennar flokkur á aðild að, er með sérstakar óskir um að fá að [[Forseti hringir.]]taka gjöld á höfuðborgarsvæðinu til að byggja upp almenningssamgöngur og stofnbrautir og koma að rekstri eins og gert er í mörgum borgum. Er hv. þingmaður ekki sammála þeirri leið eða er það eitthvað sem heitir svæðisbundin skattlagning í augum þingmannsins?
Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Við erum þá búin að komast að þeirri niðurstöðu að við erum ósammála um það hvernig að þessum málum er unnið. Ég bind enn þá vonir við að við verðum minna ósammála um endanlega útkomu. Það er alltaf hægt að vona. Varðandi það hvort ég sé ósammála hugmyndum borgaryfirvalda um einhvers konar gjaldtöku innan borgarmarkanna fer það í fyrsta lagi eftir nánari útfærslu, svo lengi sem aðrir samgöngumöguleikar eru í boði. Þá kalla ég enn og aftur á hluti eins og borgarlínu, aðrar almenningssamgöngur eða bara aðrar leiðir sem ekki krefjast gjaldtöku. Þá erum við að tala um allt annan hlut. Þá erum við að tala um skilgreiningu á gjaldtöku. Þessi hugtök skipta einfaldlega máli. Þannig að nei, ég er ekki endanlega og algjörlega ósammála því, tel meira að segja að það geti verið fín leið, en að uppfylltum sömu skilyrðum og ég hef lýst eftir að séu til staðar þegar við tölum um veggjöld í samgöngumálum á landsvísu, en ekki svæðisbundna skattlagningu.
... bæði tímabær og nauðsynleg.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann svipaðrar spurningar og ég spurði hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur sem skrifar einnig undir nefndarálit minni hlutans. Hvernig leggja þau raunverulega til að 13 milljarðar á ári næstu fjögur til fimm árin verði fjármagnaðir? Hvar ætla þau að fá þá fjármuni? Sjáum við í alvörunni hér nefndarálit minni hlutans þar sem eru engar konkret tillögur um hvernig eigi að bregðast við fjármögnun á tillögum um hvernig megi efla samgöngur á höfuðborgarsvæðinu eingöngu?
Ég þakka andsvarið sem er eins og, ef ég heyrði rétt, það sem kollegi minn og annar fulltrúi minni hlutans á álitinu fékk. Því er til að svara að við teljum upp ákveðnar leiðir. Það eru ákveðnar tillögur. Sumar þykja mér fýsilegri en aðrar. Ég nefndi í ræðu minni t.d. sölu ríkiseigna sem er ekki á álitinu einfaldlega vegna þess að ekki er fullkomin samstaða um það meðal okkar, ekki frekar en ég ímynda mér að sé meðal ríkisstjórnarflokkanna. Ég er ekki ráðandi hér, ég er ekki í meiri hluta. Ég ræð því ekki hvaða leið er farin. En þetta eru alla vega þær tillögur sem eru uppi á borðinu. Í ljósi þess að mér þykir leiðin með veggjöldin, eins og ég lýsti í ræðunni og aftur í andsvari við hæstv. ráðherra áðan, ekki ganga upp, ekki allar leiðirnar í einu, ekki á sama tíma og tekinn er peningur út úr fjármögnun ríkissjóðs til þessa sama svæðis og settur annað, tel ég það einnar messu virði að fara í aðra þætti. Þetta eru þrátt fyrir allt [[Forseti hringir.]]háar fjárhæðir. Þetta eru samt 13 milljónir sem má auðveldlega sækja í einhverja af öðrum tillögum, jafnvel sambland.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að samkvæmt þingskapalögum er reiknað með að forseti sé ávarpaður í byrjun ræðu.
Virðulegi forseti. Ef ég skildi orð hv. þingmanns rétt er í lagi þar sem hún er í minni hluta að leggja fram tillögur sem ganga ekki alveg upp eða eru ekki útfærðar. Það verður þá svo að vera. [[HFK: Hlusta.]] Þá langar mig að spyrja út í eftirfarandi setningu úr minnihlutaálitinu, með leyfi forseta: „Ekki verður annað séð en ríkisstjórnin sé viljandi að setja öryggislega nauðsynlegar vegaframkvæmdir aftar í samgönguáætlun til þess að geta síðan flýtt þeim með veggjöldum.“ Því spyr ég: Hvaða framkvæmdir settum við framar öðrum? Hvaða framkvæmdir hér eru á undan öryggislega nauðsynlegum vegaframkvæmdum?
Herra forseti. Hvað varðar fyrri hlutann spyr hv. þingmaður hvort ég telji í lagi sem fulltrúi minni hlutans að leggja fram ófullbúnar hugmyndir. Má ég vísa í orð þingmanna meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem ítrekað hafa lýst því yfir að hugmyndir um veggjöld séu ófullkomar. Það eina sem setja þarf upp er að fara eigi í framkvæmdirnar. Fullkomlega ófullkomið og ófullbúið. Fullkomlega óljósar hugmyndir um svæðisbundna skattlagningu á íbúa suðvesturhornsins. Herra forseti. Ef eitthvað er tel ég meira bit í tillögu minni hlutans hvað það varðar. Ég er orðin svo reið að man ekki seinni hlutann.
Hvaða framkvæmdir …
Takk fyrir. Þá er því til að svara að frá upphafi hefur verið talað um að forgangsröðun í samgönguáætlun sé á þann veg að þær framkvæmdir sem mest eru knýjandi vegna öryggisatriða séu fremstar. Engu að síður eru þær komnar aftur í röðina og verða ekki fjármagnaðar nema með veggjöldum.
Hverjar eru fyrir framan?
Þær sem eru fjármagnaðar … [[Forseti hringir.]]- Ég hef ekki tíma, herra forseti er farinn að berja í bjölluna og ég er orðin hrædd við hann. - Þetta er komið aftur fyrir [[Forseti hringir.]]í samgönguáætlun, sjáðu til. [[Gripið fram í.]]Það er … [[Gripið fram í.]]- Úr samgönguáætlun, [[Forseti hringir.]]sem eru fjármagnaðar í samgönguáætlun.
Nú fór illa hjá forsetanum. Það geta fleiri orðið reiðir, hann sullaði niður.
Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að spyrja á svipuðum nótum og hv. þingmaður sem var í andsvari næst á undan og vil því spyrja: Kom einhver gestur fyrir nefndina með þá tillögu að færa einhverja tiltekna framkvæmd sem er á áætluninni aftur fyrir, lengra fram í tímann, eftir því hvað við meinum? Eru einhverjar framkvæmdir að mati hv. þingmanns sem ekki uppfylla markmiðið um að það sé verið að mæta öryggissjónarmiðum?
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Ég óttast að mér dugi ekki tvær mínútur til að annars vegar skilja spurningu hv. þingmanns og hins vegar að svara henni. Það sem við erum að tala um í þessu áliti er að samgönguáætlun er talin af þeim sem hana leggja fram, samgönguyfirvöldum, ekki bara fullfjármögnuð heldur sé þar forgangsraðað með tilliti til öryggisþátta. Þar inni eru ekki þessar stofnleiðir á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að þær koma inn með veggjöldum. Hvað þýðir það? Að þær eru af samgönguyfirvöldum ekki taldar jafn brýnar í öryggismálum og þær sem eru í samgönguáætlun. Þetta er punkturinn. Ég sé það á andliti hv. þingmanns að annaðhvort skilur hún mig ekki eða er ósammála. Ég legg bara til að við sem nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd setjumst yfir málið. Þetta er okkar nálgun í þessu máli. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki bæði hægt að hrósa sér af því að setja þau verkefni sem eru brýnust með tilliti til öryggismála fremst í fullfjármagnaða samgönguáætlun og ætla síðan íbúum höfuðborgarsvæðisins að fjármagna framkvæmdir með veggjöldum, sem eru líka rökstuddar með því að þær séu brýnustu öryggisframkvæmdirnar. Það erum við að tala um.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það auðveldar mér mjög að skilja hvað hv. þingmaður er að fara, en hins vegar er ég algjörlega ósammála vegna þess að það hefur ekki verið hreyft við þessum framkvæmdum. Meiri hlutinn hefur ekki lagt fram neina tillögu um það. Hins vegar segir meiri hlutinn: Það er ekki ásættanlegt að fara í þessar framkvæmdir á þeim hraða sem fyrir liggur miðað við þá samgönguáætlun sem lögð fram. Þess vegna þurfum við að finna leiðir til að flýta þeim. Þá langar mig að snúa mér að öðru. Lítur hv. þingmaður á samgöngukerfið sem eina heild? Ég hef haft tilhneigingu til að líta á það sem eina heild, hvort sem það er í umsjá ríkisins eða sveitarfélaga, en lykilatriðið er að við horfum á það sem eina heild. Svo ætla ég að lokum að koma aðeins inn á það sem ég ætlaði að nefna í upphafi, að ég gleðst yfir því sem kom fram í máli hv. þingmanns um ákveðna hluti sem við erum sammála um þar sem hún tók undir forgangsröðun í áliti meiri hlutans.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið og spurninguna. Ég tek undir að við þurfum bara að halda áfram að vera ósammála um hina nálgunina en best væri þó að við ynnum þetta áfram. Til þess erum við kosin, að sinna þessu verkefni. Varðandi það hvort ég liti á almenningssamgöngukerfið sem eina heild … [[Allt samgöngukerfið.]]Já, fyrirgefðu, samgöngukerfið sem eina heild, það geri ég sannarlega. Það breytir því ekki að menn hafa mismunandi ábyrgð á því að láta það virka. Það koma inn sveitarfélög, það kemur inn ríkið, það er fjármagnað á mismunandi hátt, eftir mismunandi samningum, ef hv. þingmaður er að leita eftir því hvernig ég lít á fjármögnunina. Það er alveg ljóst hvar ábyrgð ríkisins liggur í samgöngumálum, t.d. uppbyggingu almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu og samgöngumálum almennt þar þó svo að borgaryfirvöld sé sterk og hafi til þessa að borgað brúsann í mun hærra hlutfalli en ýmsir myndu segja að væri sanngjarnt. En sannarlega er það ein heild og þess vegna er mikilvægt að við vöndum vel til verka og reynum að ná samstöðu um þessi mál.
Herra forseti. Ég veiti því athygli í lokakaflanum í áliti minni hluta Viðreisnar og Samfylkingarinnar sem er fjórar síður, að í kaflanum eru átta línur sem snúa að flugsamgöngum í landinu. En það er ekkert minnst á flugöryggi eða umsagnir sem komu, alvarlegar umsagnir um flugvallakerfið, uppbyggingu þess til að tryggja flugöryggi í landinu. Það væri ágætt að fá fram eitthvað um það hvers vegna það vantar inn í álitið. Kannski er spurning líka hvort hv. þingmaður sé sammála mér að flugið á Íslandi, innanlandsflugið, sé hluti af almenningssamgöngum í landinu. Og aftur, hvort það séu endilega líkindi til þess að íbúar landsbyggðarinnar, segjum á Akureyri, þar sem tekur sjö klukkustundir og 15 mínútur að fara með strætó á milli og kannski 12–14 klukkustundir að fara með almenningssamgöngum, strætó, til Egilsstaða frá Reykjavík. Hvar liggja þau mörk að við getum talað um almenningssamgöngur með strætó, þannig að við getum einhvern tímann reiknað með að það verði einhverjar almenningssamgöngur?
Herra forseti. Ég þakka andsvarið frá hv. þingmanni. Hressandi að fá flugið inn í umræðuna. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður var hér inni þegar ég ræddi áðan um flugið og talaði um, í ljósi þess hve mikil áhersla hefur farið á veggjaldaumræðu og stofnbrautir og þá brýnu þörf sem þar er að spýta í lófana, að jafnframt þyrfti að gera það vel. Þá óskaði ég eftir því að á sama tíma og hér yrði unnið vel og náið með helstu hagsmunaaðilum að uppbyggingu almenningssamgangna um allt land, þá væri jafnframt farið ofan í saumana á tillögum þeirrar nefndar eða starfshóps, sem hv. formaður gegnir forstöðu, sem skilaði fínum tillögum. Vegna þess að ég tel að þær hafi ekki fengið nægilega athygli. Það var ýmislegt annað sem þótti brýnna að ræða. Og í ljósi þess að samgönguáætlun verði tekin aftur upp í haust óska ég eftir því að við förum í frekari vinnu til að vinna þetta saman; þéttriðið net, almenningssamgöngur og innanlandsflug.
Herra forseti. Stuttur tími er sem við höfum til að ræða þessi mál. Ég spurði spurninga: Hvaða tíma getum við talað um sem almenningssamgöngur í strætó? Sjö klukkustundir og 15 mínútur til Akureyrar, 12–14 klukkustundir frá Reykjavík til Egilsstaða með strætó. Er það eitthvað sem við getum byggt á þegar við erum að tala um almenningssamgöngur í landinu? Þetta er nauðsynlegt að fá fram vegna þess að mér finnst umræðan í þingsal oft vera þannig að það eigi allir að vera brunandi um þjóðvegi landsins í strætó. Er líklegt að það verði einhvern tímann þannig? Ekki erum við að fá lestarkerfi, ég held að það sé nokkuð ljóst. Ég vil fá svar við spurningunum. Ég tók alveg eftir umræðunni um flugmálin hjá hv. þingmanni, hún var stutt og knöpp. Og um Reykjavíkurflugvöll. Ég er ósammála mörgu sem þar var sagt. Er hv. þingmaður sammála því að við eigum að miða við það, eins og kemur aftur fram í áliti umhverfis- og samgöngunefndar, að allir íbúar landsins eigi kost á því að komast til Reykjavíkur hvaðanæva af landinu á 3,5 klukkustundum? [[Forseti hringir.]]Það væri fínt að fá svar líka við því. [[Gripið fram í.]]Að allir íbúar landsins eigi að komast til Reykjavíkur af landsbyggðinni á 3,5 klukkustund til Reykjavíkur.
Ég er sammála því.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Ég hef engan sérstakan áhuga á því að það taki mig 12 klukkutíma að komast og sækja nauðsynlega þjónustu, ég tala nú ekki um þá þjónustu sem ég get gert kröfu um að stjórnvöld afhendi mér í ljósi þess að ég borga mína skatta og skyldur. Þannig að ég er alveg sammála hv. þingmanni að þarna þurfi að gera úrbætur. Ég líkt og aðrir í Viðreisn, við lítum á samgöngukerfið sem eina heild, loftumferðina þar á meðal, en ef hv. þingmaður er að reyna að fá mig til að taka afstöðu til skýrslunnar hér og nú, þegar ég er búin að lýsa því yfir að ég vilji fá meiri tíma til að skoða hana í samhengi við uppbyggingu almenningssamgangna, [[Gripið fram í.]]þá getum við ekki - [[Gripið fram í.]]Það kemur við uppbygginguna - tel ég að 12 tímar heyri til almenningssamgangna? Vegna þess að ég skildi ekki spurninguna. Ég vil að þetta sé stytt. Ég vil að allir eigi þess kost að nýta almenningssamgöngukerfi okkar og ég tel að mjög mikilvægt sé að það sé unnið í samhengi.
Herra forseti. Ég vil fyrst þakka framsögumanni málsins, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, fyrir framsögu hans hér í upphafi þessarar umræðu. - [[Tveir þingmenn taka sér stöðu hjá ræðupúlti með húfur sem á stendur FO.]]Ég er á þessu nefndaráliti þannig að ég leyfi mér að segja að í meginatriðum komi þau sjónarmið sem ég stend fyrir fram í nefndarálitinu. Ég tek undir þau, vil taka það sérstaklega fram. Ég vil byrja á að reyna að ramma inn og setja í samhengi hvaða skilaboð voru send út til þjóðarinnar með framlagningu samgönguáætlunar samgönguráðherra hér í byrjun haustþings. Það var m.a., má segja, að Reykjanesbrautin yrði ekki kláruð fyrr en eftir 15–20 ár. Suðurlandsvegurinn til Selfoss yrði ekki kláraður fyrr en eftir 15–20 ár. Vesturlandsvegurinn upp í Borgarnes yrði ekki kláraður fyrr en eftir 15–20 ár. Ég held að við sem hér erum inni getum öll verið sammála um að þau skilaboð voru engum boðleg. Í því felst engin gagnrýni á hæstv. samgönguráðherra. Samgönguráðherra var sniðinn þessi stakkur með fjármálaáætlun sem var samþykkt hér á síðasta vorþingi, ef ég man rétt í fyrstu viku júní 2018. Umræðan sem er í gangi í dag endurspeglar að nokkru marki það sem ég leyfi mér að kalla áhugaleysi sem samgöngumál líða oft fyrir. Ég gerði nokkra könnun á því - hún var ekki nægjanlega djúp, mér gafst ekki tími til þess - hversu margir þingmenn hefðu haft áhyggjur af fjárveitingum til samgöngumála og uppbyggingar samgöngukerfisins þegar verið var að vinna þessa fjármálaáætlun og ræða hana. Þeir voru ekki margir. Ég hélt það sem ég taldi sjálfur innblásna ræðu um mikilvægi þess að bæta í fjárveitingarnar en það voru sáralítil viðbrögð. Þetta er upplifunin sem ég hef haft af umræðu um samgöngumál allt of lengi. Ég verð þó að segja að hv. þm. Jón Gunnarsson hefur haft mikinn áhuga á þessum málum, en hann er 1. varaformaður umhverfis- og samgöngunefndar, og hv. þm. Vilhjálmur Árnason má eiga það að í hvert skipti, leyfi ég mér að segja, sem hann kemur hér upp, sama hvert málefnið er, talar hann um ástandið á vegakerfi landsins sem almannavarnaáhættu og það er auðvitað þannig með öll þau slys sem verða á þjóðvegunum og það niðurbrot vegakerfisins sem við höfum upplifað á síðustu árum. Nú er ég búinn að fara yfir það andrúmsloft sem samgöngumálin mæta gegnumgangandi í umræðum hér á þingi. Það er auðvitað ágætt að þessi umræða vakni upp í kringum afgreiðslu samgönguáætlunar en persónulega þætti mér miklu betra ef umræðan og áhuginn væri jafnari og skilningur á nauðsyn fjárveitinga stöðugri. Því staðreyndin er sú - aftur: úttekt mín var kannski ekki vísindaleg og ég skoðaði ekki hverja ræðu í grunninn - að ég hef ekki séð hv. þingmenn, sem segja að nú skuli bara ganga til þess verks að framkvæma öll þau brýnu verkefni sem tilgreind eru í meirihlutaálitinu og fjármagna það úr ríkissjóði, tala fyrir því hingað til að það sé sjálfsagt mál og einfalt og þurfi að ganga í að finna þeim verkefnum stað hvað fjármögnun varðar innan úr ríkissjóði. Það er áhugavert og ágætt að þetta komi fram núna. En það hefur ekki gert það á fyrri stigum, sannarlega ekki. Við erum með gríðarlegan uppsafnaðan vanda í samgöngukerfinu. Það má segja að það sé svolítið eftir því hvernig talið er, en ég held að heildartalan, heildarvandamálið ef svo má segja, liggi á bilinu 200–350 milljarðar í uppsafnaðri nýframkvæmdaþörf og uppsafnaðri viðhaldsþörf. Við sem hér erum inni þekkjum auðvitað öll að viðhaldið hefur verið látið sitja á hakanum mjög rækilega undanfarinn rúman áratug. Við þekkjum auðvitað ástæður þess að hluta til. En ég held að því miður hafi þær svo sem ekki haldið allan þennan tíma. Ég leyfi mér að vísa í áhugaleysi, því miður - það er best að segja hlutina bara eins og þeir eru, a.m.k. eins og ég upplifi þá. Það er gegnumgangandi áhugaleysi á fjárveitingum til samgöngumála þegar kemur að umræðu um skiptingu ríkisfjármuna. Ég ætla aðeins að fara aftur í skilaboðin sem voru send í samgönguáætluninni sem var lögð fram í byrjun haustþings af samgönguráðherra. Ég er búinn að fara í gegnum þann tímaramma sem upplýst var um og sýn ríkisstjórnarinnar. Að því er virtist hefði verið ásættanlegt að Reykjanesbrautin yrði ekki kláruð, Suðurlandsvegurinn ekki kláraður og Vesturlandsvegurinn ekki kláraður. En það er bara svo miklu meira en þetta. Umræðan í dag hefur að mestu leyti spunnist um þessar stofnæðar inn til höfuðborgarinnar en við erum að tala um að þessi áætlun - og aftur: Í þessu felst ekki gagnrýni á það hvernig samgönguráðherra raðaði niður þeim takmörkuðu fjárveitingum sem honum voru veittar í fjármálaáætlun. En verkefnin sem voru eftir: Menn horfðu fram á það að Vestfirðingar væru enn á stofnbrautavegum, sem væru malarvegir og mætti jafnvel túlka sem moldarvegi á köflum, eftir 15–20 ár. Ástandið er þannig á ýmsum vegum vestur á fjörðum að flutningabílstjórar þurfa að setja keðjur á bílana hjá sér að sumri til ef það rignir svo að þeir renni ekki niður drullubrekkurnar. Það er auðvitað ekki boðlegt ástand. Þetta er alveg galið. Ég leyfi mér að fullyrða að ekki nokkur þingmaður hefði leyft sér að samþykkja samgönguáætlunina eins og hún var lögð fram hér í haust. Það hefði alltaf orðið einhvers lags átak. Ein af þeim leiðum, og sú sem er fremst í þessari vinnu, er útfærsla sem snýr að því að innleiða kerfi hóflegra veggjalda til að spýta mjög rækilega í lófana. Í því samhengi hef ég alltaf haldið því til haga, og ég held að ég leyfi mér að segja mjög margir aðrir - og hv. þm. Karl Gauti Hjaltason er með fyrirvara á nefndaráliti meiri hlutans, sem segir efnislega að menn verði auðvitað, og þessarar skoðunar er ég, að stíga til baka með þessa almennu gjaldtöku á umferð. Ég leyfi mér að fullyrða að enginn hafi haldið fleiri ræður í þessum sal síðan ég kom inn á þing en ég um það að ökumenn landsins og umferð almennt er skattpíndur póstur. Þrátt fyrir að við tökum virðisauka algjörlega út úr myndinni, ef við horfum á þær skatttekjur sem ríkið hefur af ökutækjum og umferð, fer innan við helmingur til uppbyggingar og viðhalds vegakerfisins. Þerra er auðvitað ákvörðun. Þetta gerðist ekki bara í einu vetfangi. Þetta hefur þróast með þessum hætti yfir langt tímabil. Ég hefði orðið fyrstur manna til að segja: Heyrðu flott, semjum bara um það að allar skatttekjur af ökutækjum og umferð fari til vegakerfisins og samgöngukerfisins í fimm ár, tíu ár. Þá náum við í skottið á okkur viðhaldslega. Við getum byggt upp þær stórframkvæmdir sem nauðsynlegt er að grípa til og við getum komið tengi- og safnvegum í forsvaranlegt ástand á sama tíma og við styðjum við innanlandsflugið og almenningssamgöngur þar sem það er nauðsynlegt. En það er bara engin stemning fyrir þessu hér inni. Við sáum það bara í frágangi - ég sé að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson setur upp svip sem ég veit að ég yrði ánægður með í svona umræðum. En þegar ég tala um að það sé ekki stemning fyrir þessu leyfi ég mér að fullyrða að við fengjum ekki meiri hluta í þingsal fyrir slíkum tillögum þó að ég væri fylgjandi þeim. Þá erum við á þeim stað að við verðum að leita lausna. Við erum þannig í sveit sett hvað þetta varðar að veggjöldin sem lagt er upp með í þessu meirihlutaáliti eru útfærsla sem getur leyst stóran hluta þess vanda sem við stöndum frammi fyrir. En það eru líka fleiri kostir sem koma til skoðunar þegar þetta frumvarp hæstv. samgönguráðherra kemur hér inn í mars eða apríl eða hvenær sem það kemur, nú á vorþinginu. Ég og hv. þm. Sjálfstæðisflokksins Óli Björn Kárason höfum talað fyrir því að eignasala ríkisins gæti gengið inn í fyrirtæki eins og þetta, sem stofnfjár- eða eiginfjárframlag eftir því hvernig litið er á það. Ég skildi minnihlutaálit nefndarinnar þannig - hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson leiðréttir mig ef ég er að misskilja það - en í minnihlutaálitinu, á bls. 2 undir Öryggismálum, þar sem talað er um þann sparnað sem náðst geti fram með því að koma vegakerfinu á þann stað sem við erum að horfa til í þessum tilvikum, segir m.a., eftir umræðu um mögulegar fjármögnunarleiðir, með leyfi forseta: „… eða einfaldlega með því að taka tillit til þjóðhagslegs ábata þeirra framkvæmda sem um ræðir. Ábatinn mun, samkvæmt bráðabirgðatölum, borga upp framkvæmdirnar á innan við áratug …“ Þessu er ég alveg sammála. Ég ætla að leyfa mér að lesa inn í það sem hv. þingmenn sem eru á áliti minni hlutans eru að segja þarna: Þetta er útfærsla af skuggagjöldum sem þýðir í raun að tekið er tillit til þess í öðrum fjárveitingum ríkisins að sparnaður náist fram með þessum hætti. Það væri þá nærtækast að þessar fjárveitingar gengju inn til þess opinbera félags sem héldi á framkvæmdunum með fjárveitingum, annaðhvort úr almannatryggingakerfinu eða heilbrigðiskerfinu, þ.e. sparnaðurinn kæmi fram þar. En af því að við búum nú öll í raunheimum þá er ólíklegt að það verði niðurstaðan. Það er ólíklegt að fólk almennt gúteri það að fjárveitingar til almannatryggingakerfis eða heilbrigðiskerfis verði dregnar saman um einhverja par milljarða á ári, þó að auðveldlega sé hægt að sýna fram á að sparnaðurinn komi fram þar af þessum stórbættu vegtengingum, sérstaklega hér í námunda við höfuðborgina. En ég vildi bara segja þetta til að menn hefðu í huga að hún kemur úr mörgum áttum, sú hagræðing og sá sparnaður sem næst. Það er tekjuskapandi að ganga til þessara verkefna. Fremst í röðinni í mínum huga er auðvitað nauðsyn þess að komast af stað, bara skipta um takt hvað nýframkvæmdir varðar, skipta algjörlega um takt. Því að það sem var lagt upp með í fimm ára fjármálaáætluninni, þar sem áætlað var að 13,5 milljarðar færu til nýframkvæmda fyrstu þrjú árin og síðan 7,8 á ári fjögur og fimm, er fjarri því að vera nægjanlegt og ég ætla ekki að endurtaka ræðurnar sem ég hef haldið um það. Til viðbótar við það stórbætta umferðarflæði og aukna öryggi hér á suðvesturhorninu sem ávinnst með þessu hangir margt annað á spýtunni hvað framkvæmdir varðar. Ég ætla að leyfa mér að lesa hér upp, með leyfi forseta, þá vegarkafla sem meiri hluti nefndarinnar sér ástæðu til að tilgreina sem vegarkafla þar sem svigrúm mun myndast til að fara mun fyrr í framkvæmdir en annars hefði verið. Sums staðar eru rökin þau að skólabörn skoppi um í skólabílum daginn út og daginn inn. Ég leyfi mér að nefna Vatnsnesveginn í því samhengi. En á bls. 7 í nefndarálitinu er talað um að helst megi nefna, með leyfi forseta: „… Skógarstrandarveg, Laxárdalsveg, Vatnsnesveg, Jökuldalsveg, Gilsá–Arnórsstaðamúla, breytta legu vegar við Hrafnagil í Eyjafirði, Garðskagaveg, Garður–Sandgerði, Þingvallaveg, Skógarhóla, veg um Borgarnes og Innstrandaveg.“ Þetta eru svona nokkrir vegir þar sem svigrúm skapast, hafi þingið, ef svo má segja, kjark til þess að stíga þetta skref núna, sem ég held að yrði gæfuspor. Síðan nefnum við jafnframt tvo staði þar sem við teljum að svigrúm skapist til að bæta aðkomu verulega í því sem myndu teljast brothættar byggðir. Með leyfi forseta leggur meiri hlutinn til: „…að flýtt verði sérstaklega framkvæmdum í þágu tveggja jaðarsvæða, þ.e. Árneshrepps á Ströndum og Langanesbyggðar á norðausturhorninu, með vegi um Veiðileysuháls annars vegar og endurbætur á vegi um Langanesströnd ásamt uppbyggingu vegar um Brekknaheiði hins vegar.“ Þetta eru mál sem skipta gríðarlegu máli fyrir þau svæði sem þarna eru og við hér inni vitum að til þessara framkvæmda verður ekki gengið á forsendum umferðartalna eða neins þess háttar. Það er bara pólitísk ákvörðun að styðja við þessi svæði en hún verður ekki tekin nema fjármunir séu til staðar til að ganga til verksins. Mig langar aðeins, í þessari fyrstu ræðu minni, að koma inn á umræður í nefndinni og það hvernig gjaldaumræðan snýr að mér. Það er mikill misskilningur í umræðunni að við séum í þessari umræðu að klára útfærslu á veggjöldunum, það er ekki þannig. Við erum að opna á - þetta er prinsippákvörðun - annars konar fjármögnun en fjármögnun úr ríkissjóði og hún er þeirrar gerðar að hún þarf að eiga sér stað fyrst. Síðan kemur útfærslan á þessu sem þarf að eiga sér stað í góðri sátt og samvinnu. Ja, ég er kannski of bjartsýnn að tala um góða sátt, menn geta örugglega haft mismunandi skoðanir á þessu, en alla vega í góðri samvinnu hér innan þingsins. Inn í þá umræðu koma auðvitað hlutir eins og hvort rétt sé að umbreyta eignum sem ríkið á í dag í innviðafjárfestingu, hvort við ættum, eins og ég skil hv. þingmenn sem eru á minnihlutaálitinu, að horfa til þess að útfæra skuggagjaldaleið á grundvelli þess hagræðis og þess sparnaðar sem næst fram með þessari nýju nálgun. Sú vinna er eftir. Umræða um veggjöld hefur lengi verið í gangi. Hún var í gangi þegar sá sem hér stendur var aðstoðarmaður samgönguráðherra 2003–2006 og hún hefur verið í gangi, held ég, alla tíð síðan. Framsögumaður meirihlutaálitsins, hv. þm. Jón Gunnarsson, nefndi hér áðan að fyrrverandi hæstv. ráðherra, Kristján Möller, hefði verið með þessa vinnu í gangi þegar hann var samgönguráðherra á tímabilinu 2007–2009. Þetta hefur því verið gegnumgangandi umræða lengi, hvernig best verði á þessu haldið. Ég held að það sem skipti mestu máli sé að notendur vegakerfisins finni sig ekki í þeirri stöðu að þessi veggjöld, verði þau niðurstaðan, og þá útfærð með skynsamlegum hætti, verði hrein viðbótargjaldtaka. Ég held að við þurfum að horfa til þess að lækka á móti almennu gjaldtökuna, almennu skattlagninguna á umferðina, því að hún er gríðarlega mikil. Sérstaklega bítur hún hjá þeim sem þurfa að nota samgöngukerfið mikið. Af því að hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson horfir nú á mig er það auðvitað þannig að kostnaðurinn - hv. þingmaður kom hér inn á það áðan að hún teldi að hærra hlutfalli tekna sem af þessu kæmi yrði varið úti á landi en hér á höfuðborgarsvæðinu. [[Gripið fram í.]]Já, en það er auðvitað þannig að landsbyggðin ber töluverðan kostnað, umtalsverðan, af því að sækja alla miðlæga þjónustu sem er byggð upp hér á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf því að horfa á þetta heildstætt og ég held að við verðum ekki í neinum vandræðum með að vinna það áfram í nefndinni. Það eru nokkur atriði til viðbótar sem mig langar að nefna. Tíminn fer að styttast í annan endann hjá mér og ég reiknaði með að taka fleiri þætti í næstu ræðu. En ég vil bara örsnöggt hér í lokin lýsa yfir mikilli ánægju minni með flugkafla þessa nefndarálits. Flugmálin hafa á köflum verið, afsakið orðalagið, utanveltu í þessum efnum. Áhuginn hefur legið á vegamálunum þegar hann hefur vaknað. Ég held að þetta nefndarálit dragi fram mikilvægi flugsins, byggt á ágætri skýrslu sem stýrirhópur sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson var formaður fyrir vann; og aftur umræða um styrkingu innanlandsflugsins og fleira slíkt. Ég held að þetta álit meiri hlutans og sú breyting sem verður á samgönguáætluninni með því eigi eftir að verða fluginu, sérstaklega innanlandsfluginu, mjög til góðs og ég vil lýsa yfir sérstakri ánægju minni með það. Þá ætla ég, til að gleðja hæstv. forseta, að ljúka ræðu minni hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ágæta framsögu þar sem hann fór vítt og breitt yfir sýn sína á málið. Hv. þingmaður talar um að við séum að opna á umræðu um veggjöld og það sé óútfært, eins og hefur komið fram. Sæi hv. þingmaður fyrir sér að sú opnun gæti falist í einhvers konar blandaðri fjármögnun í stað þess að fjármagna allar leiðirnar þrjár inn og út af höfuðborgarsvæðinu eingöngu með veggjöldum, eins og vissulega er talað um í ófullkomnu tillögunum? Er einhver af þeim hlutum sem við höfum nefnt inni í myndinni, t.d. sala ríkiseigna, minni afgangur ríkissjóðs sem á móti yrði studdur með hinum efnahagslega ábata, því hann kemur vissulega skýrt inn í bækurnar, [[Forseti hringir.]]eins og hv. þingmaður fór yfir, sú skuggafjármögnun? Sér hann fyrir sé að næstu vikur og mánuðir yrðu nýttir til að ræða hlutina þannig?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það hafi alveg komið skýrt fram í umræðunni að ætlað er að frumvarp samgönguráðherra um veggjöld verði lagt fram. Tímasetningin mars hefur verið nefnd. Ég lít svo á að sú prinsippákvörðun sem við verðum að taka núna sé í rauninni forsendan fyrir því að sú vinna geti átt sér stað og verið af einhverju viti. Ég held að það sé mjög spennandi kostur að horfa á umbreytingu ríkiseigna, sem dæmi sölu Íslandsbanka. Hluti af afrakstri slíkrar sölu gengi inn í, við skulum kalla það Spöl 2, bara til að búa til konsept utan um opinbera hlutafélagið. Ég held að það væri mjög áhugaverð staða að skoða. Það gæti þá bæði komið til þess að auka framkvæmdagetuna og minnka veggjaldaþörfina á móti. Skoðun mín á skuggagjöldum er þeirrar gerðar að ég væri mjög áhugasamur um útfærslu á þeim en ég held að það verði snúið innan þingsins.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Aðeins á sömu nótum: Það kom skýrt og vel fram í ræðu hv. þingmanns mikilvægi þess að við sem hér erum horfum á allt landið sem heild og tökum tillit til mismunandi þarfa og mismunandi stöðu. Það er það sem er verið að reyna að gera. Síðan bera menn kannski hagsmuni mismunandi aðila misjafnlega mikið fyrir brjósti, en það er eins og gengur og gerist. Mér þætti áhugavert að heyra sjónarmið hv. þingmanns. Við höfum tekist á um hvort þetta séu veggjöld, þ.e. notendagjöld, eða skattlagning. Ég hef í máli mínu fært rök fyrir því að um skattlagningu sé að ræða ef búið verður þannig um hnútana, ef það verður niðurstaðan, að allar stofnleiðirnar þrjár verði fjármagnaðar með veggjöldum þannig að menn komist hvorki lönd né strönd inn eða út úr borginni án þess að greiða, ekki séu aðrar leiðir færar, og á sama tíma sé dregið úr hlutfalli skatttekna af ökutækjum inn í þetta sama svæði. Mig langar í alvöru að fá að heyra álit hv. þingmanns á því. Þetta er eitt af því sem menn bítast um.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir annað andsvar. Ég held að nauðsynlegt sé að nálgast þetta út frá því að allar stofnbrautirnar séu undir á sama tíma. Varðandi það hvort þær séu að fullu fjármagnaðar með veggjöldum vísa ég í fyrra andsvar mitt. Það getur alveg komið til ef niðurstaðan verður sú að setja einhvers lags stofnfjárframlag eða eiginfjárinnspýtingu inn í það opinbera hlutafélag sem á heldur. Þá kemur það alveg til greina í mínum huga. Það var annað atriði sem hv. þingmaður kom inn á.
Hvort þetta sé skattlagning, er búið að búa svo um hnútana að eini valkosturinn …
- Akkúrat. Ég verð að viðurkenna að ég hef síðan ég kom inn á okkar háa Alþingi greitt atkvæði gegn öllum skattahækkunum sem hanteraðar hafa verið til okkar í tengslum við fjárlagaumræðu. Ég lít þannig á að hér sé um flýtigjald að ræða. Sá sem borgar nýtur beins ábata af. Ég er alveg til í að rökræða það aðeins áfram [[Forseti hringir.]]en að lítt hugsuðu máli er ég ekki alveg til í að stimpla þetta sem skatt, ekki enn sem komið er. Ég gæti þó alveg komist að þeirri niðurstöðu að betur íhuguðu máli.
Virðulegur forseti. Nokkuð hefur verið rætt um það í umræðunni hve málinu hafi verið mjög svo hraðað fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Hv. þingmenn hafi tekið, eins og hv. þm. Helga Vala Helgadóttir orðaði það áðan, ákvörðunina á einni viku og átti að þrýsta því í gegn án nokkurs undirbúnings. Hv. þingmaður er formaður umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis og var það í haust þegar þau mál voru til umræðu. Mig langar að fá staðfestingu fram hjá honum á því að sá skilningur minn sé réttur að þó nokkur umræða hafi farið fram um þetta mál, alveg sérstaklega á milli þingmanna minni hlutans, á þeim tíma og að almennur stuðningur hafi verið við að halda áfram með málið. Ég hafi hreinlega fengið þau skilaboð til að færa hæstv. umhverfis- og samgönguráðherra að land væri meðal [[Forseti hringir.]]minni hlutans til að ná samstöðu um þetta mikilvæga mál.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Umræðan var, eins og ég kom inn áðan, búin að vera gegnumgangandi. Ég held að veggjöld eða einhvers lags flýti- eða notendagjöld hafi verið rædd í einni eða annarri mynd á öllum þeim fundum þar sem samgönguáætlunin var rædd yfir höfuð. Það var sérstök kynning á hugmyndum hv. þingmanns og hv. þm. Vilhjálms Árnasonar haldin 20. október, ef ég man rétt, þannig að það lá alveg fyrir í nefndinni. Ég get staðfest að ég bar hv. framsögumanni, Jóni Gunnarssyni, þau skilaboð að ég teldi af samtölum mínum að í nefndinni gæti náðst full eða svo til full sátt um þessa útfærslu eða nálgun. Ég get staðfest það.
Virðulegur forseti. Þetta er mjög mikilvægt innlegg í umræðuna vegna þess að hér hefur allt öðru verið haldið fram. Það er mjög bagalegt, þrátt fyrir að við virðum að trúnaður ríki um það sem sagt er og gert er, alla vega sagt, af einstaklingum á nefndarfundum, að fólk kannaðist ekki við þetta. Ítrekað hefur komið fram í ræðum þess að þetta hafi verið með mjög skömmum fyrirvara og átt að eyðast út. Annað sem hefur verið rætt er réttlæting gjaldtökunnar ef til er önnur leið, eins og til að mynda í Hvalfjarðarleiðinni. Ég man að ég og hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar ræddum á sínum tíma hversu langt væri að fara fyrir Hvalfjörðinn af Vesturlandi, sem valkost við Hvalfjarðargöngin, og hvort það jafnaðist ekki á við það ef þú værir að fara af Suðurnesjum eða á Suðurlandi að fara Suðurstrandarveginn og Krýsuvíkurleiðina. Er ekki þar með annar valkostur [[Forseti hringir.]]jafngildur í þeirri umræðu eins og var um Hvalfjarðargöngin á sínum tíma?
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Ég hef litið þannig á að umræðan um að önnur leið þurfi nauðsynlega að vera til staðar sé á nokkrum misskilningi byggð. Ég hélt ræðu í fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra, ef ég man rétt, fyrir einhverjum mánuðum síðan þar sem ég fór yfir að ég teldi skilgreininguna á því alltaf lenda á villigötum. Farið var á ökutækjum til Hafnar í Hornafirði áður en hringvegurinn var kláraður. Það er alltaf önnur leið. Hver ætlar að draga línuna? Hversu margir kílómetrar þurfa að vera undir til að önnur leið sé til? Fyrir þá sem búa á Akranesi t.d og vinna í Reykjavík er ekki valkostur um aðra leið að keyra Hvalfjörðinn á hverjum degi með því takmarkaða viðhaldi sem hann hefur notið og þeirrar takmörkuðu vetrarþjónustu sem þar er yfir hörðustu vetrarmánuðina. Það [[Forseti hringir.]]eru mjög fáir sem komu inn á þetta [[Forseti hringir.]]á nefndarfundum. Ég held að þetta sé ekki lykilatriði.
Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að hér sé verið að vinna að kerfisbreytingum í samgöngumálum þjóðarinnar sem aldrei fyrr, hvort sem litið er til vegsamgangna í landinu eða til flugvallanna og í flugi almennt í landinu, sem er geysilega mikilvægt. Þessi ríkisstjórn hefur oft verið gagnrýnd fyrir að gera ekki kerfisbreytingar. Það er þusað og tuðað yfir því hér dagana langa, en í þessari umræðu talar enginn um þær gríðarlegu kerfisbreytingar sem er verið að gera til að styrkja samgöngukerfi landsins og hvaða leiðir menn eru að fara til að ná þeim markmiðum í þeirri stöðu sem við erum og hvernig eigi að fjármagna þetta í gegnum notendagjöld. Það er raunverulega leiðarstefið í öllu þessu máli. Er hv. þingmaður sammála því að hér séum við að fara í kerfisbreytingar þar sem við byggjum á notendagjöldum og horft sé til lengri tíma?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég var einmitt að reyna í ræðu minni að útskýra m.a. þá kerfisbreytingu sem er horft til í þessari vinnu. Eins og ég kom jafnframt inn á þá entist mér ekki tími til að fara yfir flugmálin, ég geri það í næstu ræðu minni. Ég hef auðvitað mikinn áhuga á þeim, en 20 mínúturnar eru fljótar að líða. Ég gæti auðvitað komið einhvern útúrsnúningsbrandara núna um að þessari ríkisstjórn, sem oft er sagt að gangi fyrst og fremst út á það að verja stólana og sé lítt áhugasöm um breytingar, hafi loksins tekist þetta undir formennsku Miðflokksmanns í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég sé að þingmaðurinn er ánægður með þetta svar. En hvað spurninguna varðar þá er þetta sannarlega kerfisbreyting. Það sem er mikilvægast er að hér erum við flestöll inni að því er virðist sammála um að það þurfi að gera mikið átak í samgöngumálunum. Síðan er ég, [[Forseti hringir.]]eins og ég lýsti yfir í ræðu minni áðan, mjög ánægður með þá [[Forseti hringir.]]vinnu og þá afstöðu sem liggur fyrir í tengslum við umhverfi flugsins.
Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um almenningssamgöngur og skilgreiningu á þeim, hvaða hugmyndir hann hefur um það hvernig við skilgreinum almenningssamgöngur til að þjónusta þær byggðir sem lengra eru frá Reykjavík. Ég kom inn á það fyrr í dag; strætó til Akureyrar 7 klukkustundir og 15 mínútur, til Egilsstaða og frá Reykjavík eru 12–14 klukkustundir. Hver er tilfinning hv. þingmanns fyrir þeirri umræðu um almenningssamgöngur sem snúa að þessum þætti? Við sjáum það í áliti minni hlutans að þá virðast almenningssamgöngur vera lykilorðið einhvern veginn en maður fær ekki almennilega fram hver skilgreiningin er hjá hv. þingmanni á almenningssamgöngum. Ég held að við þurfum ítarlegri skilgreiningar og fara kannski í gegnum þetta hér á þingi, hvar menn ætla að setja mörkin þegar talað er um alvörualmenningssamgöngur. Er það þegar tekur 7 eða 12–14 stundir að fara milli staða í strætó?
Frú forseti. Því er auðvitað fljótt til að svara, það að vera í 12–14 tíma frá Reykjavík til Egilsstaða og hvað sagði hv. þingmaður, níu tíma til Akureyrar?
7 og 15.
Það eru auðvitað almenningssamgöngur sem fæstir sætta sig við, svo ég orði það varlega. Það er auðvitað eitt af markmiðum samgönguáætlunar og hefur verið það alveg síðan 2005, held ég að það sé, ég gæti þurft að leiðrétta það ártal en ekki um mörg ár, að fólk eigi að eiga þess kost að komast til höfuðborgarinnar þar sem öll miðlæg þjónusta er byggð upp á 3,5 tímum með mismunandi samgöngumátum. Það byrjar á að keyra, t.d. þeir sem fljúga frá Egilsstöðum, keyra einhvers staðar af fjörðunum upp á Egilsstaði, fljúga til Reykjavíkur og það er miðað við að þessi tími sé að hámarki 3,5 klukkustundir. Almenningssamgöngur þar sem það tekur [[Forseti hringir.]]12–14 tíma að komast landið á enda með strætó eða rútu, er auðvitað eitthvað sem fæstir sætta sig við.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir prýðisræðu og efnið í þeirri ræðu. Þetta er mér mikið hjartans mál, samgöngur. Nú verður það alltaf mikið hitamál þegar við ræðum samgöngumál, eðlilega. Hver vegur að heiman er vegurinn heim hjá okkur öllum sem búum í þessu landi. Núna er það hitamál sérstaklega vegna kostnaðarins, gjaldtökuleiðinnar og hvaðan peningarnir koma. Þá langar mig að inna þingmanninn eftir því, því að það er mikill óróleiki í almenningi yfir því hvernig kostnaðurinn verður greiddur af þessum framkvæmdum sem verið er að hugsa um hérna, hvernig við róum þann óróleika [[Forseti hringir.]]til að komast að meiri sátt um framkvæmdina. Mínúta er allt of fljót að líða.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir andsvarið. Sannarlega rétt að mínúta er fljót að líða, en núna hef ég sem betur fer tvær einhverra hluta vegna. [[Gripið fram í: Já.]]Þar fór það. Ég held að það sé nauðsynlegt að horfa til þess, eins og ég kom inn á í ræðu minni, og á þeim nótum var efnislega rætt í nefndinni og kemur fram í fyrirvara hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar, að menn horfi til þess að stíga skref til baka hvað almennu gjaldheimtuna varðar á umferð sem er mjög mikil í okkar samfélagi. Ég held annars vegar að það sé svarið, hins vegar mögulegar lausnir á útfærslu á umbreytingu ríkiseigna eins og til að mynda ég og hv. þm. Óli Björn Kárason höfum talað fyrir að verði skoðað. Lykilatriðið er alla vega að gjaldtakan verði mjög hófleg og útfærð þannig að magnafslættir séu til staðar fyrir þá sem nota mörg gjaldhlið t.d. á hverjum degi [[Forseti hringir.]]og þar fram eftir götunum, og að ábatinn verði alveg [[Forseti hringir.]]greinilegur og áþreifanlegur fyrir þá sem vegakerfið nota.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Það er nefnilega málið að við þurfum að tala mjög skýrt í þessu til þess að minnka þennan óróleika. Við þekkjum alveg söguna um umræðuna um samgöngumálin. Það hefur verið þannig í gegnum árin að það hefur verið útdeilt einhverjum peningum og síðan fara menn að rífast um hvaða vegi eigi að fara í. En það sem slær mig vel í þessari hugmynd er að þetta er heildstæð áætlun og það verður farið eftir einhverjum tímaramma í hverja aðgerð fyrir sig, þannig að óróleikinn í dag snýr aðallega að kostnaðarhliðinni. Það sem þingmaðurinn kom inn á, afslættir og annað slíkt í gjaldtöku, hljómar mjög vel í mínum eyrum. Ég held að reynsla okkar af [[Forseti hringir.]]Hvalfjarðargöngum og öðru slíku hafi verið mjög góð. Ég tel mikilvægt að það sé mjög skýrt talað í þessum undirbúningi þannig að [[Forseti hringir.]]fólkið í landinu verði rólegra yfir þessu þegar að framkvæmdum kemur.
Frú forseti. Ég held að þetta sé hárrétt hjá hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni, það eru þó ákveðin takmörk fyrir því hversu skýrt er hægt að tala bara út af því að frumvarpið, sem ætlað er að ramma þetta inn, kemur ekki fram fyrr en í mars ef það tímaviðmið er notað sem hæstv. samgönguráðherra kom fram með fyrr í dag og hefur svo sem verið kynnt umhverfis- og samgöngunefnd þannig að við miðum við það. Ég get sagt fyrir sjálfan mig að nú hef ég keyrt árum saman um Hvalfjarðargöng og það fyrirtæki sem ég var framkvæmdastjóri fyrir áður borgaði drjúgan vegskatt þar í gegn eða gjald. Menn verða að upplifa að hagurinn af þessu sé umtalsverður. Í þessu samhengi er það bæði tímasparnaður, eldsneytissparnaður, öruggari vegir og betra flæði þannig að það er margþætt, en lykilatriðið er að menn upplifi ekki að þetta sé hrein viðbótargjaldtaka ofan á þegar mjög skattpíndan hóp ökumanna.
Forseti vill átelja framkomu hv. þingmanna Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur og Björns Levís Gunnarssonar við upphaf ræðu hv. þm. Bergþórs Ólasonar hér áðan. Jafnframt vill forseti minna á orð fyrrverandi forseta þingsins sem sögð voru við álíka tilefni í þingsal í nóvember 2012 þegar hann sagði að atvik af þessum toga væru ekki við hæfi og að í þessum sal tjáðu menn sjónarmið sín og viðhorf úr ræðustóli.
Frú forseti. Ég kem upp til að bera af mér sakir. Hv. þingmenn hafa kosið að fara í einhvern sérkennilegan leiðangur, annars vegar að væna þá sem hér stendur um að sofa á nefndarfundum svo að eftir er tekið í málgagni hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem og að hafa ekki fylgst með á fundum í allt haust þegar hin nýja samgönguáætlun Jóns Gunnarssonar og félaga var kynnt í nefndinni í byrjun október. Sú sem hér stendur ritar fundargerð mjög ítarlega á hverjum fundi en hangir ekki í símanum, öfugt við suma þingmenn, eða dottar, eins og aðrir þingmenn án þess að maður nefni nein nöfn. Vil ég því bera þær sakir af mér að ég hafi annars vegar sofið og hins vegar ekki tekið eftir þegar hin mjög svo sjálfstæða samgönguáætlun hv. þm. Vilhjálms Árnasonar og hv. þm. Jóns Gunnarssonar var kynnt í nefndinni þann 20. nóvember sl.
Virðulegur forseti. Að gefnu tilefni vil ég nefna að ég notaði þetta orðalag áðan vegna spurninga hv. þingmanns til mín í kjölfar ræðu minnar og framsögu á nefndaráliti meiri hlutans um samgöngumál. Spurningarnar voru þess eðlis að þær bentu til þess að hv. þingmaður hefði alls ekki verið að fylgjast með á þeim fundum sem voru nýlega haldnir í nefndinni. Svörin við þeim spurningum og útúrsnúningarnir sem fólust í spurningunum gátu ekki bent til annars. Já, ég lagði spurningu fyrir hv. formann nefndarinnar áðan um málsatvik við umfjöllun um þetta mál, að gefnu tilefni, vegna orða hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, um að þetta hefði verið borið upp og átt að afgreiðast í gegn á einni viku, hvort það væri rétt að mér hefðu verið færð þau skilaboð til að færa hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]að ákveðinn grundvöllur væri í minni hlutanum til að ljúka málinu á þeim tillögum sem voru búnar að vera til kynningar [[Forseti hringir.]]og umræðu. Það var staðfest af hv. formanni þannig að [[Forseti hringir.]]það liggur í augum uppi að hv. þingmaður var að tala gegn betri vitund.
Frú forseti. Ég vil byrja á að koma upp til að greina hv. þingmanni frá því að það virðist sem þingmenn meiri hlutans séu alls ekki sammála um hvernig eigi að haga málum þegar þeir kinka kolli sitt á hvað eftir því hver er spurður er hvort leggja eigi á veggjöld í öll jarðgöng á Íslandi eða ekki, sem og þegar þeir eru spurðir hvort bæði eigi að leggja á vegaskatt vegna orkuskipta og veggjöld vegna ákveðinna framkvæmda. Það fer eftir því við hvern er talað í meiri hlutanum hvaða svör maður fær. Það er bara óvart þannig og hefur verið allan tímann og svona hefur þetta líka verið í nefndinni. Varðandi það hvað formaður nefndarinnar hefur mögulega sagt í tveggja manna tali - ég óska eftir að hv. þingmaður hlusti á það sem hér er sagt - segir formaður nefndarinnar í tveggja manna tali. Ég get ekki borið ábyrgð á því. Ég get hvorki borið ábyrgð á orðum hans við aðra þingmenn né annað fólk úti í bæ. [[Forseti hringir.]]Það er alveg ljóst að það var ekkert samkomulag minni hlutans um eitt eða neitt. [[Forseti hringir.]]Þetta er ósatt. Hann verður að eiga það við sig. [[Forseti hringir.]]Það er kannski ágætt að hv. þingmaður fari og ræði við aðra þingmenn í staðinn fyrir að … [[Forseti hringir.]]
Frú forseti. Ég vil örsnöggt segja, af því að hv. þm. Helga Vala Helgadóttir kom upp og tilgreindi að kynning hefði átt sér stað í nefndinni þann 20. nóvember, að ég hef mig grunaðan um að hafa sagt að hún hefði átt sér stað þann 20. október og ég staðfesti að kynningin var haldin 20. nóvember. Það breytir því þó ekki að sú kynning sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason fór yfir í nefndinni var ekki haldin á síðustu metrum þingsins. Eins og ég segi er ég augljóslega ekki búinn að hlusta á eigin ræðu en hef mig grunaðan um að hafa sagt 20. október, sem átti að vera 20. nóvember. Ég vildi bara koma því á framfæri.
Frú forseti. Að gefnu tilefni finn ég mig knúna til að koma hingað upp og hafna því að hér sé rætt á þann veg að formanni umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Bergþóri Ólasyni, hafi verið falið að bera þau skilaboð til meiri hlutans að minni hlutinn væri sammála þessari vegferð og að hann sé yfir höfuð þess umkominn að bera slík skilaboð á milli. Mér þykir þetta verulega sérkennilegt í ljósi þess að það á ekki að vera hv. þm. Jóni Gunnarssyni neitt leyndarmál hvernig hugur minni hlutans, a.m.k. hluta hans, hefur verið til þessa máls síðustu vikur. Það hefði verið hægur leikur þegar hann mætti á fundi að spyrja nánar um það ef það hefur verið eitthvert vafaatriði. Ég óska hér með eftir því að fá sjálf að flytja mín eigin skilaboð, sé eftir þeim óskað á annað borð og ætlunin sé að koma hingað upp og bera það fram hvað mér finnst um ákveðið mál. Þessi kynning, gott að það er búið að koma fram og leiðrétta það, átti sér stað 20. nóvember. Það var umbeðið vegna þess að okkur þótti orðið ansi hjákátlegt að á sama tíma og nefndin sat og ræddi samgönguáætlun [[Forseti hringir.]]ráðherra voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins í nefndinni á ferð um landið að kynna sínar hugmyndir. Við báðum því einfaldlega um að fá þessa kynningu [[Forseti hringir.]]til að vita um hvað væri rætt þar. [[Gripið fram í: Hárrétt.]]
Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmenn eru farnir að koma hér og tala um að aðrir séu með dylgjur um þá eða að segja ósatt finn ég mig knúinn til að mótmæla því að í hv. umhverfis- og samgöngunefnd hafi verið rædd einhver önnur samgönguáætlun en við ræðum hér í dag. Ég sé hvergi þingskjal um aðra samgönguáætlun. Það eru engin þingskjöl til um það. Ég kannast ekki við að hafa lagt fram neina aðra samgönguáætlun þannig að þetta eru náttúrlega ekkert nema dylgjur frá þeim sem saka aðra um dylgjur, svo það sé algerlega á hreinu. Það er hins vegar rétt að ég hef talað fyrir vissum hugmyndum. Ég hef verið með vissar kynningar og fór með þær fyrir umhverfis- og samgöngunefnd og ekkert nema sjálfsagt. En ég vil líka benda á það, fyrst þetta snýst um hvenær umræðan hófst í nefndinni, að hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra skipaði starfshóp í upphafi síðasta árs, fyrir um ári, um veggjöld. Stuttu síðar kom [[Forseti hringir.]]formaður nefndarinnar, Eyjólfur Árni Rafnsson, og kynnti tillögur hennar fyrir umhverfis- og samgöngunefnd þannig að það er ár síðan umhverfis- og samgöngunefnd byrjaði að ræða þessi mál.
Virðulegi forseti. Eftir því sem ég las í vinnu nefndarinnar var ekkert í hendi eða neitt um einhver veggjöld fyrr en drög að nefndaráliti meiri hlutans bárust minni hlutanum. Fram að því voru það einmitt bara hugmyndir Sjálfstæðismanna - ókei, tæknilega séð ekki um samgönguáætlun en í daglegu tali er hún nefnd það og ekkert að því að hafa það þannig. Það var ekki fyrr en þá, í desember, kannski að einhver muni nákvæma dagsetningu, ég veit að ég er með dagsetninguna 11. desember á nefndaráliti en það gæti hafa verið aðeins fyrr. Það var í rauninni þá sem við vissum að það væri einhver alvara á bak við veggjöld í tengslum við samgönguáætlun. Það byrjaði þá og kom okkur algjörlega í opna skjöldu. Hitt eru bara almennar umræður um hvað okkur finnst um veggjöld, sem er mjög áhugavert, en það var engin alvara á bak við það fyrr en nefndarálitið barst. Þá þurftum við að fara að hefja umræður og kalla eftir umsögnum um þá útfærslu.
Frú forseti. Það er öllum landsmönnum ljóst að ef það á að fara að setja vegskatt, vegtolla eins og verið er að leggja til í þessu nefndaráliti, þarf umræðu um það. Allir landsmenn vilja geta tekið þátt í þeirri umræðu. Allir aðilarnir sem sendu inn umsagnir við þetta vissu ekkert hvernig þessi útfærsla hjá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar var. Þeir vissu bara ekkert um það, vissu ekkert um endanlegar útfærslur. Minni hlutinn vissi það ekki heldur þannig að þetta er bara klassísk frekjupólitík í anda hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem situr hérna í salnum. Þetta gerðist líka á síðasta eða þarsíðasta kjörtímabili, þá var hann formaður atvinnuveganefndar, fær þingsályktunartillögu um virkjunarkosti, einn kost, breytingu, og treður fullt af öðrum inn í þingsályktunartillöguna. Það er kannski hægt að segja að það sé sama þingsályktunartillagan en hann treður bara nýjum virkjunarkostum inn í. Í þessu tilfelli fær hann samgönguáætlun og treður algjörlega nýjum útfærslum á gjaldheimtu, sköttum eða gjöldum á landsmenn inn í [[Forseti hringir.]]sína meirihlutatillögu sem á síðan að fara hérna í gegn. Þetta er klassísk frekjukallapólitík hjá Jóni Gunnarssyni.
Virðulegi forseti. Hér fer fram síðari umr. um samgönguáætlun sem hefur verið lengi til umfjöllunar í nefnd. Fyrir liggur ítarlegt nefndarálit ásamt breytingartillögu frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og það álit og breytingartillögu styð ég. Þá styð ég einnig og tók þátt í að vinna breytingartillögu er hv. þm. Jón Gunnarsson lagði fram í dag og fyrir liggur á þskj. 890. Nefndarálitið er um tillögu til þingsályktunar um fimm ára samgönguáætlun fyrir árin 2019–2023 og er það aðgerðaáætlun. Síðan fjallar nefndarálitið um tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033 og það er 15 ára áætlunin. Ég ætla að byrja á því að drepa á ýmis atriði, bæði í nefndarálitinu og í tillögunum eins og þær voru lagðar fram í haust. Í stuttu máli felst afgreiðsla meiri hluta nefndarinnar í því að lagðar eru fram minni háttar breytingartillögur sem hafa áhrif á framkvæmdir fyrir árin 2019 og 2020 og leiða fyrst og fremst af breytingum sem hafa orðið á framvindu verka í umsjá Vegagerðarinnar. Auk þess er svo lögð fram tillaga um að haldið verði áfram að vinna að útfærslu gjaldtöku í samgöngum. Engin tillaga um útfærsluna liggur fyrir, sem er það sem ég ætlaði að byrja á að lesa upp en verð að gefa mér aðeins meiri tíma til að finna. Ég vil leyfa mér að furða mig á þeim misskilningi sem kom fram í máli sumra sem tóku til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þó að verið sé að setja meiri peninga í samgöngur en nokkurn tíma áður bar gestum sem komu fyrir nefndina saman um að það væri ekki nóg. Ef við eigum að komast á ásættanlegan stað varðandi öryggi, umhverfismál, greiðar samgöngur og tengingu byggða verðum við að finna leiðir til að flýta framkvæmdum á næstu árum. Það þýðir að skoða þarf aðrar fjármögnunarleiðir en þær sem nú eru fyrir hendi. Eins og ég hef áður sagt úr þessum ræðustól þreytist ég ekki á að tiltaka að samgöngur skipta miklu máli og hafa áhrif á alla. Þær eru stærsta byggðamálið og jafnframt heilbrigðismál, menntamál, velferðarmál, umhverfismál, menningarmál og atvinnumál. Það að við höfum í áratugi lagt áherslu á að bæta samgöngur jafnt og þétt um allt land tel ég eina af mikilvægum ástæðum þess að við höfum borið gæfu til að byggja upp þá velferð sem við búum við hér á landi. Áætlunin sem við ræðum var og er fullfjármögnuð í fjármálaáætlun og meira fjármagn er áætlað til vegakerfisins en nokkru sinni áður. Samt er niðurstaða af samtölum við gesti nefndarinnar að allt of mörg ár séu þar til við náum á ásættanlegan stað í viðhaldi og nýframkvæmdum í vegakerfinu. Það er í rauninni sama til hvaða landshluta, landsvæðis eða vegflokks er litið. Vinna vetrarins hefur kennt mér að við verðum að finna leiðir til að fara hraðar í samgönguframkvæmdir en svigrúm í fjármálaáætlun gefur okkur færi á og til þess eru vissulega fleiri en ein leið. Þegar samgönguáætlun var lögð fram kynnti samgönguráðherra m.a. að unnið væri að heildarendurskoðun á gjaldtöku í vegakerfinu og að áætlað væri að frumvarp um gjaldtöku í samgöngum yrði lagt fram í vor. Við þá stefnumótun er mikilvægt að horft sé á heildarmyndina, áhrif orkuskipta, leiðir til að flýta framkvæmdum og stýra umferð. Við erum á ákveðnum tímamótum og mikilvægt er að umræða um þær leiðir fari fram samtímis. Í útfærslunni er svo mikilvægt að horft verði til jafnræðis og gagnsæis í gjaldtöku og nýtingu fjármuna, auk tæknilegra útfærslna. Þá er mikilvægt að almenn og mögulega sértæk gjaldtaka, eins og veggjöld, auki ekki álögur á einstaklinga umfram þann ábata sem einstaklingarnir njóta af betri vegum. Yfir það fór hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson mjög vel áðan. Þegar endurskoðun gjaldtöku er lokið þarf að leggja fram nýja samgönguáætlun og flýta framkvæmdum, sem nú eru á öðru og þriðja tímabili samkvæmt forgangsröðun í 15 ára áætlun, og þegar framkvæmdum tengdum borgarlínu hefur verið forgangsraðað, bæði þeim sem þegar eru í áætlun og þeim sem kunna að bætast við. Í nefndarálitinu tekur meiri hlutinn undir markmið samgönguáætlananna, þ.e. markmiðið um að samgöngur séu greiðar, öruggar, hagkvæmar og umhverfislega sjálfbærar og skýr markmið um jákvæða byggðaþróun, enda kom ekki fram fyrir nefndinni gagnrýni á þau markmið. Gestir sem komu fyrir nefndina voru einróma um þá afstöðu að átak þyrfti í vegaframkvæmdum og viðhaldi í öllum flokkum vega. Uppsafnaður vandi væri mikill og brýnt að framkvæmdahraði yrði meiri en áætlað væri. Ísland er strjálbýlt og vegakerfið umfangsmikið miðað við fólksfjölda og uppbygging þess hefur alla tíð verið nokkuð á eftir nágrannalöndunum. Fjárfestingarþörfin nú í heild er 350–400 milljarðar kr. Þá verðum við auðvitað að horfa til þess að fjöldi ferðamanna hefur margfaldast á síðustu árum auk þess sem þróun og uppbygging atvinnulífsins krefst meiri nýtingar á vegakerfinu. Atvinnusvæði fara stækkandi og fólkið sem býr í strjálbýli og vinnur í þéttbýli fer fjölgandi. Ég tel þess vegna brýnt að brugðist verði hratt við þeim vanda sem safnast hefur upp síðustu ár og unnið markvisst að því að bæta vegakerfið og samgöngur eins hratt og mögulegt er með tilliti til hagkvæmni, markmiða í loftslagsmálum, jafnræðis- og öryggissjónarmiða. Þá hefur verið bent á að samkvæmt hagvaxtarspá Hagstofu Íslands dregur úr hagvexti strax á þessu ári. Það eru því að skapast kjöraðstæður til að fara í innviðauppbyggingu og með því byggja undir framfarir í samfélags- og efnahagsmálum í landinu. Ég ætla að geyma frekari umfjöllun um vegakerfið og snúa mér að almenningssamgöngum og byrja þar á borgarlínunni. Eins og fram er komið stöndum við á tímamótum. Við erum að leggja drög að miklum breytingum í samgöngum og eins og vel kom fram í sérstakri umræðu um borgarlínu í síðustu viku hefur staðið yfir umfangsmikið samráð ríkisins og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu til að móta áætlanir um framtíðaruppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu. Ákveðnum áföngum hefur verið náð í samstarfinu og viljayfirlýsing liggur fyrir, en frekari vinna er fram undan. Fram hefur komið að takist að breyta ferðavenjum þannig að fleiri noti almenningssamgöngur, hjóli eða gangi aukist bílaumferð samt sem áður um 24% til 2033. Takist ekki að breyta ferðavenjum verði umferðaraukningin miklu meiri, eða allt að 40%. Það er því mikið í húfi fyrir alla sem ferðast um höfuðborgarsvæðið að það takist að byggja upp samgöngukerfi sem tryggir greiða og örugga umferð með sem minnstum umhverfisáhrifum, hvaða ferðamáta sem menn kjósa. Til þess þarf að skilgreina og efla samgönguleiðir þar sem áhersla er á greiðar almenningssamgöngur, göngu- og hjólastíga, auk bílaumferðarinnar. Allar þær leiðir þurfa að vera vel tengdar milli svæða og við stofnleiðir út fyrir höfuðborgina. Almenningssamgöngur í landinu verða að mynda eina heild á landi, í lofti og á sjó. Borgarlínan er grunnur að raunverulegum valkosti í almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. að til sé hágæðakerfi aðgreint frá annarri umferð. Í breytingartillögum meiri hluta við samgönguáætlun er tryggt að hægt verði að fara í þá skipulagsvinnu og útfærslu sem þörf er á á árunum 2019 og 2020 þannig að það samstarf geti skilað nánari skilgreiningum á verkefninu, sett verði sameiginleg markmið og fjármögnun útfærð til að hægt verði að fara í frekari forgangsröðun framkvæmdanna, sem þá yrði tilbúin áður en kæmi að endurskoðun samgönguáætlunar síðar á þessu ári. En svo að almenningssamgöngum utan höfuðborgarsvæðisins. Fram kom fyrir nefndinni að miklir hnökrar hafi verið á framkvæmd almenningssamgangna innan og milli landshluta. Að mínu áliti hefur það ástand varað eins lengi og elstu menn mun, frá því að við reyndum að koma á almenningssamgöngum. Árið 2012 tókust samningar milli Vegagerðarinnar fyrir hönd ríkisins við landshlutasamtökin um að þau fengju þá fjármuni sem áður var ráðstafað í sérleyfi á svæðunum til að skipuleggja almenningssamgöngur í sínum landshluta. Verkefnið fór víðast hvar vel af stað og óx farþegafjöldi víða um tugi prósenta. Þarna urðu miklar framfarir en samt fór fljótt að bera á hnökrum í rekstrinum og þeir hafa farið vaxandi. Farþegum hefur fækkað í kjölfar skorts á fjármagni og ýmis vandkvæði hafa komið upp, m.a. þar sem sérleyfi hafa ekki haldið og aðrir rekstraraðilar hafa í rauninni fleytt rjómann af umferðinni og vantað hefur samfellu í kerfið um land allt. Öll samtökin hafa því sagt upp samningunum, en gengið hefur verið frá tímabundinni lausn út árið 2019 og nú er unnið að mótun heildstæðrar stefnu sem næði til samgangna á landi, í lofti og á sjó. Það er lykilatriðið og liður í því að byggja upp framtíðarfyrirkomulag. Einn möguleikinn sem landshlutasamtökin hafa verið að skoða er að kanna fýsileika þess að stofna eitt sameiginlegt félag til að halda utan um almenningssamgöngur í landshlutunum. Stefnt er að því að nýtt fyrirkomulag taki gildi um næstu áramót. Skýrt kom fram á fundum nefndarinnar hversu mikilvægt innanlandsflugið er fyrir Norðurland, Austurland og Vestfirði. Meiri hlutinn tekur heils hugar undir það markmið samgönguáætlunar að íbúar landsbyggðarinnar eigi þess kost að komast til höfuðborgarsvæðisins á um þriggja og hálfrar klukkustunda samþættum ferðatíma. Þá ætla ég aðeins að koma inn á samskipti sveitarfélaga og Vegagerðarinnar. Ítrekað kom fram á fundunum að koma þurfi samskiptum Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna í fastara form þannig að komið verði á ákveðnum verklagsreglum til að tryggja náið samráð milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaga til þess að forgangsraða framkvæmdum, undirbúa skipulags- og framkvæmdaáætlanir, samráð varðandi kröfulýsingar fyrir t.d. þjónustu, svo sem snjómokstur, hálkuvörn og dýpkunarframkvæmdir í höfnum og fleira mætti telja. Hluti af því sem þarna hefur komið fram er að vegþjónusta í mesta strjálbýlinu séu í rauninni ekki í takt við það að þar sæki fólk orðið undantekningarlaust atvinnu inn til þéttbýlisins. Mikið er rætt um umferðaröryggi í tengslum við forgangsröðunina en umferðaröryggi er auðvitað út af fyrir sig sérstakt mál og fær umfjöllun í nefndaráliti meiri hlutans. Mig langar að koma inn á sjónarmið um umferðaröryggi ungmenna sem við fengum sérstaka kynningu á, að vert væri að huga að þeim leiðum sem ökumenn sem eru að stíga sín fyrstu skref í umferðinni fara um á leið til framhaldsskóla. Á þeim leiðum eru víða einstakir hættustaðir þar sem ungmennin hafa verið að safnast saman. Við fengum til okkar ungmennaráð á Suðurnesjunum sem fór yfir þau mál með okkur og var það mjög athyglisverð umræða. Þar á meðal kom skýrt fram að vetrarþjónustan er lykilþáttur í umferðaröryggi þessa hóps, auk þess að snerta alla aðra hópa í umferðinni. Meiri hlutinn tekur undir sjónarmið um umferðaröryggi. Mig langar einnig að taka undir það markmið í 15 ára áætluninni að tryggja rétta og samræmda skráningu samgönguslysa, sem ég held að sé töluvert ábótavant. Það er mikið eftir en ræðutíminn styttist. Ég held að ég fari næst í flugið. Flugstarfsemi á Íslandi hefur margfaldast á fáum árum og þess vegna hefur flugöryggið aldrei verið mikilvægara og ýmislegt fleira í því sem skiptir okkur miklu meira máli en fyrir örstuttu síðan, svo sem aðstaða til kennsluflugs þar sem vaxandi hópur starfar við flug á Íslandi. Mikil uppbygging hefur átt sér stað á Keflavíkurflugvelli en aftur á móti hefur dregið verulega úr framlögum til uppbyggingar á öðrum flugvöllum. Það er þess vegna mjög brýnt að bæta net millilandaflugvalla til að tryggja getu þeirra til að þjóna sem varaflugvellir fyrir vaxandi flugumferð til og frá landinu með fullnægjandi hætti. Í byrjun desember 2018 skilaði starfshópur ráðherra skýrslu. Hópnum var falið að setja fram tillögur að breyttu rekstrarformi flugvalla innan lands með það að markmiði að ná fram hagkvæmari rekstri á innanlandsflugi og skilvirkari rekstri flugvalla, sem skilar sér til neytenda. Jafnframt átti að móta tillögu um að gera innanlandsflugið að hagkvæmum kosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar og að almenningssamgöngur verði áfram byggðar upp um land allt. Í stuttu máli tekur nefndin undir þær tillögur sem starfshópurinn lagði fram og leggur fram breytingartillögur í þá átt að þeim verði hrint í framkvæmd. Þær felast í að millilandaflugvellirnir, Keflavíkurflugvöllur, Reykjavíkurflugvöllur, Akureyrarflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur, verði skilgreindir sem kerfi flugvalla með sameiginlegan kostnaðargrunn og Isavia falin fjárhagsleg ábyrgð á rekstri, viðhaldi og uppbyggingu þeirra. Með því geti Isavia lagt á og innheimt þjónustugjöld í samræmi við kostnað félagsins af rekstri kerfisins. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið skuli hefja viðræður við Isavia um breytingar á þjónustusamningi sem taki tillit til hins nýja fyrirkomulags og þeirra ráðstafana sem nauðsynlegar eru, svo sem að auka tekjustreymi flugvallakerfisins um leið og nauðsynlegu þjónustustigi er viðhaldið. Samhliða verði hafnar viðræður á milli samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins um mótun eigandastefnu Isavia eins og stjórnarsáttmálinn kveður á um. Þá nálgun tel ég mjög mikilvæga. Samhliða þarf nýtt rekstrarfyrirkomulag þessara flugvalla að leiða til þess að þeir fjármunir sem ætlaðir voru til viðhalds og endurnýjunar á árunum 2020–2023 færist til eflingar á innanlandsflugvallakerfinu og annarra flugvalla í grunnneti þar sem viðhald og endurnýjun er orðin aðkallandi, m.a. með hliðsjón af öryggissjónarmiðum. Þá er mikilvægt að finna leiðir innan þjónustusamningsins við Isavia til að bregðast við þörf á yfirborðsviðhaldi og þörf fyrir að auka móttöku farþega í millilandaflugi til Akureyrar. Við því þarf að bregðast strax í ár. Þá er í nefndarálitinu áréttað það sem raunar kemur fram í áætluninni eins og hún var lögð fram, að Reykjavíkurflugvelli þurfi að viðhalda og byggja upp að því marki að hann sinni því hlutverki sem hann skipar á öruggan og viðunandi hátt þar til sambærileg fullbúin lausn finnst, flytjist flugvöllurinn úr Vatnsmýrinni. Þá er, eins og áður kom fram, mikilvægt að tengja flugvöllinn öðrum almenningssamgöngum. Uppbygging innanlandsflugvallar getur stuðlað að aukinni dreifingu ferðamanna um land allt. Það bætir aðstöðu til kennslu, tryggir öryggi á margvíslegan hátt, svo sem með aðstöðu fyrir sjúkraflug og á ýmsa aðra vegu. Komið er að lokum ræðutíma í þessari umferð. Í næstu ræðu mun ég m.a. fjalla um niðurgreiðslu á innanlandsflugi og um vegaframkvæmdir.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Það er eitt og annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í. Ég byrja á að spyrja hv. þingmann hvort hún kannist við að þann 4. desember síðastliðinn, á fundi umhverfis- og samgöngunefndar, hafi hún lagt til, ásamt öðrum nefndarmanni, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, að einhverjir fulltrúar í minni hlutanum færu með þeim upp í ráðuneyti til að vinna að útfærslu á breytingum á samgönguáætlun eða útfærslum á hugmyndum um veggjöld. Kannast hún við að það hafi átt sér stað á fundinum og að sú sem hér stendur hafi ekki getað farið með í þá vinnu vegna þess að hún þurfti að sinna öðrum störfum sem formaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd daginn eftir, en þar var skipulagður fundur. Vegna orða hv. þingmanns um að farþegum í almenningssamgöngum hafi fækkað í kjölfar skorts á fjármagni langar mig að spyrja: Hefur meiri hlutinn einhverja sýn varðandi framtíð almenningssamgangna um Ísland? Ég greini það ekki í nefndarálitinu, ég sé bara að talað er um að almenningssamgöngur á landinu standi undir sér árið 2019. Varðandi mikilvægi almenningssamgangna, hafa þau einhverja sýn varðandi það hvernig efla má almenningssamgöngur? Hvernig líst hv. þingmanni á tillögur minni hlutans um að efla almenningssamgöngur í nágrannasveitarfélögum þannig að þeir sem þurfa að fara á höfuðborgarsvæðið á hverjum degi vegna náms og starfs geti þá fengið niðurgreiðslu á almenningssamgöngum? Þá langar mig líka að spyrja aðeins út í álagningu veggjalda. - Ég geymi þá spurningu fram í seinna andsvar. Mig langar að spyrja um sýn hv. þingmanns og meiri hlutans varðandi almenningssamgöngur.
Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu hef ég og aðrir í meiri hlutanum sýn á almenningssamgöngur. Unnið er að útfærslunni, eins og ég fór yfir, í samstarfi Samtaka sveitarfélaga og ríkisins. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það sé lykilatriði að það sé gert í samstarfi þessara aðila. En á sama hátt var ég mjög ósammála því á sínum tíma að hver landshluta ætti í rauninni að útfæra sitt kerfi án þess að horft væri á heildarmyndina. Ég held að það hafi verið einn af stóru göllunum í upphafi. Vissulega hafa unnist miklir sigrar og heilmiklar jákvæðar breytingar hafa orðið, en það er langt í land að ná þessari heild, að tengja saman samgöngur á landi, lofti og legi. Það er stóra verkefnið. Í áætluninni sjálfri var ákveðin umfjöllun eins og hún var lögð fram, sem er hluti af minni sýn á málið, ég var bara ekki búin að fletta því upp áður en ég kom í ræðupúltið. En ef við förum til baka til fundarins 4. desember sl. þá voru á þeim fundi umræður um hvernig unnið skyldi að því að ljúka verkefninu, umfjöllun um samgönguáætlun. Fóru fram umræður milli þeirra þingmanna sem þar voru staddir um hverjir væru tilbúnir og hefðu áhuga á að koma að því að útfæra tillögur og nefndarálit. Það sneri ekki sérstaklega að veggjöldum, það sneri að öllu því sem fyrir lá.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en ítreka spurningu mína: Hvernig líst hv. þingmanni á tillögur minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar er varðar það að niðurgreiða sérstaklega farmiða eða kort í almenningssamgöngur á landi fyrir þá sem þurfa daglega að sækja vinnu, nám eða heilbrigðisþjónustu í næsta byggðarlag, ef svo má segja? Við horfum auðvitað svolítið mikið á suðvesturhornið, þ.e. á Suðurland, Suðurnes, Vesturland, af því að íbúar þar þurfa að sækja þessa þjónustu á höfuðborgarsvæðið, þetta er eitt atvinnusvæði. Hvernig líst hv. þingmanni á þær tillögur að fara í svolítið kröftuga innspýtingu hvað varðar almenningssamgöngur? Svo er það spurning mín varðandi það að leggja veggjöld í jarðgöng á Íslandi. Þá langar mig aðeins að spyrja hvaða regla eigi að gilda, hvernig tryggja eigi jafnræði milli íbúa landsins. Hvers vegna á að undanskilja einhver jarðgöng og önnur ekki ? Og hvers vegna kemur ekki fram í nefndaráliti að þau eigi að falla niður, heldur að veggjöld í jarðgöngum eigi að vera viðvarandi? En talað er sérstaklega um að veggjöld á vegum eigi að leggjast af þegar búið er að greiða eitthvað upp. Mig langar aðeins að fá útskýringu frá hv. þingmanni á því: Hver er munurinn á vegi og göngum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur andsvarið. Ef ég byrja á almenningssamgöngunum þá eru þær auðvitað niðurgreiddar nú þegar. Um það snýst framlag ríkisins. Það snýst um að niðurgreiða almenningssamgöngur. Að því leyti er ég er hlynnt því. Hins vegar er það eitt af því sem verið er að útfæra í þessu samstarfi, hvort það verður einhver breyting á því og hvernig hlutfallið af rekstrarkostnaðurinn skiptist á ríki og sveitarfélög. Eitt af því sem olli landshlutasamtökunum vandræðum var að það var verulega niðurgreitt fyrir tiltekna hópa, sem voru eldri borgarar, öryrkjar og námsmenn, og svo á endanum var það þannig að það var eini hópurinn sem nýtti samgöngurnar. Það er hluti af vandræðunum sem það verkefni rataði í. En að jarðgöngunum á Íslandi. Ef ég les bara upp textann úr nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Innheimta megi veggjald í jarðgöngum á Íslandi samkvæmt nánari útfærslu, með undantekningum þar sem svo er ákveðið. Gjaldtöku í jarðgöngum verði ætlað að standa undir þjónustu og rekstri jarðganga,“ - þjónusta og rekstur eru viðvarandi og ekki endanleg - „sem er hærri fjárhæð en á samsvarandi löngum stofnvegakafla, og einnig hlut í nýbyggingum. Gjaldtakan verði liður í nýrri jarðgangaáætlun sem væri hluti af samgönguáætlun með það að markmiði að ekki verði hlé á uppbyggingu jarðganga. Í þeirri áætlun verði jafnframt tilgreint hvaða jarðgöng falla undir gjaldtöku og í hversu langan tíma.“ Þarna náttúrlega er bara verið að leggja grófu línurnar. Öll útfærslan en svo eftir. Hún byggir á jafnræði og gagnsæi, þannig að að hluta til ræðst það af því hvernig hægt er að haga [[Forseti hringir.]]gjaldtöku til þess að stuðla að jafnræði og gagnsæi í heildarmyndinni.
Virðulegi forseti. Ég hef mjög mikinn áhuga á nefndaráliti meiri hlutans og vil þakka sérstaklega hv. þingmönnum Vilhjálmi Árnasyni og Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrir að hafa unnið vel að þeim breytingartillögum sem koma þarna fram, um flýtingu framkvæmda o.s.frv., þrátt fyrir að þær hafi komið dálítið seint fram. Það var kannski helsta vandamálið, það var mjög seint í rassinn gripið að reyna að toga okkur þarna inn í byrjun desember til að koma að þeirri vinnu að bæta þessum framkvæmdum við. Mig langar að spyrja hv. þingmann um kaflann Vegaframkvæmdir fjármagnaðar með gjaldtöku, og þá veggjöldin - þá kafla sem þetta hefur snúist um síðan þá: Er nauðsynlegt að hafa þessa kafla í nefndarálitinu? Í nefndarálitum beinir nefnd vissulega mjög oft ýmsum tilmælum til ráðherra en á mjög almennum nótum. Þessi kafli þarna, um vegaframkvæmdir fjármagnaðar með gjaldtöku, er mjög nákvæmur og þar eru leiðbeiningar til ráðherra um það hvernig haga eigi fjármögnun þessara viðbótarframkvæmda. Þetta er mjög nákvæmt og í raun ígildi þingsályktunartillögu, að mínu mati. Þetta er það viðamikið. Í staðinn mætti segja að meiri hluti nefndarinnar hvetji ráðherra til að koma með þessar framkvæmdir til viðbótar og fjármagna samkvæmt stefnu stjórnvalda eða eitthvað því um líkt. En hér eru einhvern veginn að koma frá þinginu og frá meiri hluta nefndarinnar leiðbeiningar um það hvernig eigi að gera þetta. Ég velti fyrir mér hvort nauðsynlegt sé að hafa það í nefndarálitinu hvernig ráðherra eigi að framkvæma og fjármagna þessar viðbótarframkvæmdir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni andsvarið. Ég vil byrja á því að segja að ég hef aldrei tekið þátt í afgreiðslu máls, verið framsögumaður eða tekið þátt í að vinna nefndarálit, sem hefur verið jafn mikið og lengi í vinnslu eða umfjöllun nefndar. Það er bara staðreynd. Hins vegar er spurningin um hvort nauðsynlegt hafi verið að hafa þessa umfjöllun um veggjald svona ítarlega. Vissulega er það alltaf matsatriði og það er ákvörðun sem við tókum þegar skrif nefndarálitsins hófust, að kannski væri skynsamlegt að hafa þetta ítarlegt því að þrátt fyrir að fjallað væri um gjaldtöku í samgönguáætlun, eins og hún var lögð fram, hlaut hún í raun ekki mikla umræðu eða athygli umsagnaraðila. Að því leyti held ég að það sé mjög gagnlegt fyrir framvindu þeirra verkefna sem nú eru hjá stjórnsýslunni að þessi mikla umfjöllun hafi farið fram, það skilar verkinu áfram. Nú er ég hér með tillöguna sem meiri hlutinn leggur fram, fellur undir markmið um hagkvæmar samgöngur og hljóðar svo: „Unnið verði að útfærslu nýrra fjármögnunarleiða og nauðsynlegri frumvarpsgerð með það að markmiði að flýta framkvæmdum á áætluninni og skapa fjárhagslegt rými fyrir nýjar framkvæmdir.“ Þetta er sú viðbót sem lögð er fram við þá umfjöllun sem nú þegar er í samgönguáætlun um breytingu á fjármögnun. Ég held að ég sé búinn að svara þessu.
Virðulegur forseti. Mig minnir einmitt að einungis á tveimur stöðum sé minnst á veggjöldin. Annars vegar er sagt á bls. 10: „… að leitað verði leiða til að fjármagna tvöföldun Hvalfjarðarganga í samstarfi við einkaaðila …“ En í kaflanum Markmið um hagkvæmar samgöngur segir: „Skoðaðar verði leiðir til fjármögnunar stærri framkvæmda, m.a. í samstarfi við einkaaðila, þ.m.t. verkefni þar sem ríkið leggi fram fé til að tryggja arðsemi. Í þessu tilliti verði innheimta veggjalda könnuð þar sem slíkt er mögulegt.“ Það er bara hluti, held ég, af réttu ferli. Ef tillaga kemur um það frá ráðherra í formi frumvarps eða því um líkt þá fær það bara þinglega meðferð. En í nefndarálitinu hér er ígildi þingmáls, að því er ég tel, þingsályktunartillaga til ráðherra, um að haga a.m.k. þeim framkvæmdum sem þar eru taldar upp með gjaldtöku og svo ýmis önnur verkefni eins og jarðgöngin. Skiljanlega vakti það ekki mikla athygli umsagnaraðila miðað við hvernig veggjaldaáætlanirnar í samgönguáætlunni sjálfri voru orðaðar, því að það var bara framtíðarvandamál, en ekkert um það að endurskoða þurfi samgönguáætlun strax á næsta hausti, það var ekkert í hendi um neitt svoleiðis. Þannig að það var kannski búið að vinna að þessu nefndaráliti mjög lengi. En nei, við fengum ekkert að vita af því fyrr en í upphafi desember um hvað málið snerist, að í raun væri verið að vinna þingsályktunartillögu, að mínu mati, til ráðherra um nákvæma tilhögun veggjalda fyrir ákveðnar framkvæmdir. Ég tel að svona nákvæm tilmæli til ráðherra eigi ekki heima í nefndaráliti, heldur eigi þau heima í sérþingmáli. Það er í raun spurning mín hvað þetta varðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni seinna andsvar. Ég er ekki lögfræðimenntuð og ætla því ekki að túlka það hvaða stöðu nefndarálit hefur að öðru leyti en því að í því eru ýmis tilmæli frá nefndum. Í nefndarálitum eru tilmæli frá nefndum til stjórnsýslunnar. Það er svo vissulega ráðherra að vinna úr því sem hér kemur fram ásamt ýmsu því sem hlýtur að koma fram í vinnu þess starfshóps sem vinnur að útfærslunni. Það kæmi mér ekkert á óvart þó að allt sem fram kemur í frumvarpinu, sem lagt verður fyrir síðar á þessu þingi, verði ekki í 100% samræmi við það sem stendur í þessu nefndaráliti vegna þess að útfærsla yfir í það sem er framkvæmanlegt þarf að ráðast nær vettvangi en í þingnefnd.
Frú forseti. Við ræðum samgönguáætlun til næstu fimm ára samhliða áætlun til lengri tíma. Ekki er ofsögum sagt að samgöngumál brenni á þjóðinni því að öllum er augljóst að vegakerfið í landinu er komið að fótum fram. Eftir samdráttarskeiðið 2009–2013 þegar öllum meiri háttar framkvæmdum var slegið á frest byrjaði að halla undan fæti, en sannleikurinn er einnig sá að samdráttarskeiðið sem þarna hófst í vegamálum stóð að mestu óslitið allt þar til á síðasta ári. Ástand vegakerfisins stafar því af áralangri vanrækslu í þessum efnum og að einhverju leyti af skiljanlegum orsökum. Viðhaldsþörfin er orðin æpandi. Ástandið væri kannski ekki eins knýjandi ef ekki hefðu samtímis komið til ýmsir ytri þættir sem hafa valdið því að álagið á vegakerfið er orðið miklu meira en var fyrir tíu árum. Ferðamannastraumurinn og uppgangur síðustu ára hefur valdið því að álagið á vegakerfið hefur margfaldast á stuttum tíma sem kemur fram í aukinni viðhaldsþörf og ekki síður aukinni þörf fyrir nýframkvæmdir. Löngu er kominn tími til að láta hendur standa fram úr ermum. Það voru því mikil vonbrigði þegar samgönguáætlun leit dagsins ljós með þeim viðbótum sem ríkisstjórnin lagði í vegagerð því að staðreyndin lá í augum uppi að hér væri farið af stað af miklum vanefnum. Í umhverfis- og samgöngunefnd heyrðum við á gestum hvaðanæva að að þörfin væri svo miklu meiri en áætluninni var gert að uppfylla. Alls staðar er þörf á úrbótum, ekki síst á vegum í kringum höfuðborgarsvæðið. Að ætla vegfarendum, jafnvel næstu 15 árin, að aka eftir mjóum vegum án aðskilinna akstursstefna inn og út úr borginni, þar sem umferðin er orðin svo mikil sem raun ber vitni, er hreinlega ekki viðunandi og það er öllum ljóst. Frú forseti. Venjulega er það þannig á hinu háa Alþingi að flest mál koma fullburða frá ráðuneytunum þar sem þau hafa verið samin. Í nefndum Alþingis er farið höndum um málin, stundum gerðar viðbætur. Síðan fer lagafrumvarpið eða ályktunin í gegnum þingið, í flestum tilfellum lítið breytt. Í raun og veru stafa frumvörp og ályktanir frá framkvæmdarvaldinu, ráðherranum og embættismönnum í ráðuneytunum. Á Alþingi fer þannig fram nokkurs konar yfirlestur á afurðum úr ráðuneytunum. Á þetta hef ég deilt og gerði það fyrst í jómfrúrræðu minni hér á þingi í desember 2017. Ég tel að efla beri frumkvæði Alþingis við lagasetningu og að löggjafarvaldið þurfi að hafa meiri burði til að koma með skilvirkari hætti að gerð lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna. Í því ljósi verð ég því að lýsa ánægju minni með það verklag sem umhverfis- og samgöngunefnd þingsins hefur viðhaft í þessu tiltekna máli. Vonandi eru þessi vinnubrögð vísir að því sem koma skal, nefnilega að nefndir Alþingis komi með virkum og afgerandi hætti að samningu lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna frá upphafi og móti þá stefnu sem þar kemur fram. Þannig á það að vera. Því fagna ég þessum vinnubrögðum. Frú forseti. Við þær aðstæður sem ég hef farið yfir stóðum við frammi fyrir því að láta vegakerfið reka á reiðanum áfram og sætta okkur við að ýmsar brýnar samgöngubætur, svo sem að ljúka tvöföldun Reykjanesbrautar úr Hafnarfirði og upp að flugstöð, ljúka Vesturlandsvegi úr Reykjavík um Kjalarnes og alla leið upp í Borgarnes, aðskilja akstursstefnur á Selfoss og byggja nýja Ölfusárbrú og margar fleiri brýnar framkvæmdir mætti nefna, yrðu látnar bíða. Við sáum fram á að þetta yrði allt látið bíða og mörg ár yrðu þar til við fengjum að sjá þeim framkvæmdum lokið. Að vegfarendur yrðu að bíða árum saman og jafnvel upp í 15 ár eftir að gengið yrði í þau brýnu verkefni var hreinlega ekki inni í myndinni. Því skrifaði ég undir nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar með fyrirvara um nokkur atriði sem ég fer yfir hér á eftir. Fyrirvari minn er svohljóðandi: Ég styð nefndarálitið í megindráttum með þeim fyrirvara að í fyrsta lagi tel ég nauðsynlegt að kveða skýrt á um fjárhæð veggjalda og útfærslu afsláttarkjara og leggja sérstaka áherslu á lækkun gjalda á bifreiðaeigendur samhliða upptöku veggjalda. Þá tel ég að nota eigi fjármagn sem fyrirhugað er að renni í væntanlegan þjóðarsjóð að hluta til að kosta framkvæmdir í samgönguáætlun og nefni þar t.d. langþráða Sundabraut. Þá tel ég einnig í mínum fyrirvara að forðast beri margfeldisinnheimtu veggjalda af þeim sem þurfa að fara um mörg veggjaldahlið til að sækja til að mynda þjónustu til höfuðborgarinnar. Heilt yfir tekið: Það verður að grípa til raunhæfra aðgerða til að flýta brýnum úrbótum í samgöngumálum. Hæstv. forseti. Það er í raun svo að umhverfis- og samgöngunefnd beinir þeim tilmælum til ráðherra í ítarlegu máli að útfæra nánar, á tiltekinn hátt, í stórum dráttum, þá stefnu sem nefndin hefur mótað, þ.e. að flýta framkvæmdum í samgönguáætlun með því að leggja til að þau verði fjármögnuð með veggjöldum. Ástæðurnar eru þekktar og nánast óþarfi að fara yfir þær. Ég hef nefnt knýjandi þörf á framkvæmdum í vegamálum með tilheyrandi auknu öryggi fyrir alla vegfarendur. Stóraukning umferðar, ekki síst með margföldun ferðamannastraums á örfáum árum, veldur því að öryggi á vanbúnum vegum landsins snarversnar mjög hratt. Við það verður ekki búið mikið lengur. Einnig kemur fleira til. Áætlað er, og er þar stuðst við tölur á innheimtu veggjalda úr Hvalfjarðargöngum, að erlendir gestir muni greiða u.þ.b. 40% af kostnaðinum við slíkar framkvæmdir, að því gefnu að straumur ferðamanna verði áfram hingað til lands óbreyttur. Þá ber að hafa í huga orkuskipti á bifreiðaflota landsmanna á næstu árum og fyrirsjáanlega fjölgun rafbifreiða sem mun verða til þess að tekjur af bensíni og olíu munu lækka umtalsvert, jafnvel innan skamms tíma. Við þessu verður að bregðast. Fyrirsjáanleg stöðvun í jarðgangagerð eftir að Dýrafjarðargöngum er lokið er eitthvað sem mun koma harkalega niður á mörgum byggðarlögum úti á landi. Þarf ekki að nefna annað en göng til Seyðisfjarðar sem eru lífsnauðsynleg fyrir eflingu byggðar, stækkun atvinnusvæðis og öryggi fyrir íbúa á Seyðisfirði og gesti sem þar koma til landsins. Bráðnauðsynlegri jarðgangagerð verður að halda áfram. Margar brýnar framkvæmdir sem eru aftarlega á samgönguáætlun verði færðar fram í tíma og svigrúm myndast við vegabætur um allt land. Hér mætti nefna fjölmargar framkvæmdir sem allt of langt er í miðað við óbreytta áætlun. Ætla ég ekki að þreyta hlustendur á að telja þær allar upp en vil nefna t.d. nýja Ölfusárbrú. Ekki þarf að skýra það út fyrir íbúum á Selfossi og ferðafólki sem á leið um brúna yfir Ölfusá að afkastageta hennar á álagstímum er beinlínis hættuleg þar sem lögregla og viðbragðsaðilar komast þar ekki um með góðu móti. Ég hef nefnt Reykjanesbraut og ég get endurtekið það, sem yrði kláruð fyrr en áætlanir gera ráð fyrir. En einnig mætti nefna marga fleiri vegarkafla sem opnast möguleiki á að fara fyrr í. Í nefndarálitinu er einnig rætt um styttingu leiða þar sem möguleiki opnast á að fjármagna, a.m.k. að hluta til, þær framkvæmdir með gjaldtöku. Það eru mörg svæði sem gætu hugsanlega notið góðs af því. Ég vil nefna Húnavatnssýslu, Húnavallaleiðina. Ég vil nefna Mýrdalinn sem blandast kannski einnig inn í jarðgangagerð. Með þessu opnast tækifæri til að koma til móts við kröfur íbúa og vegfarenda hér á landi um að í þessar framkvæmdir verði farið fyrr, vegakerfið verði öruggara, það verði fjármagnað allt að helmingi af gestum sem sækja landið heim. Örlítið meira um fyrirvara minn við nefndarálitið, til að skýra það örlítið betur út. Fyrirvarinn gengur út á það að ég legg áherslu á að í tillögu ráðherra, þar sem útfærslan á málinu mun birtast í frekari smáatriðum síðar á þessu ári, verði tekið tillit til nokkurra atriða eins og þeirra að komist verði hjá margfeldisinnheimtu veggjalda, eins og ég orða það: Hvað þurfa vegfarendur sem aka um langa leið, t.d. frá Höfn í Hornafirði eða frá Bolungarvík, að greiða við mörg veggjaldahlið? Ég hef áhyggjur af því og ég vil sjá þetta betur útfært. Ég tel þetta eiga líka við um íbúa í þéttbýlinu. Tilraunina þarf að útfæra þannig að gjaldtökunni verði stillt í hóf á hvern og einn vegfarenda. Þá er í fyrirvara mínum talað um fjárhæð veggjalda og útfærslu afsláttarkjara. Þetta brennur auðvitað á mörgum. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið í nefndinni gætu algeng veggjöld fyrir þá notendur sem fara oft um veggjaldahlið orðið undir 200 kr. og jafnvel allt niður í 150 kr. Það finnst mér ásættanlegt ef af verður. En að teknu tilliti til þess sem ég nefndi um margfeldisinnheimtuna verðum við að fara gætilega í þetta, eins og t.d. innan höfuðborgarinnar. Ef vegfarendur fara í gegnum fleiri en eitt, tvö eða jafnvel fleiri hlið innan höfuðborgarsvæðisins þá tel ég kannski heldur mikið í lagt. Það verður líka að vera alveg skýrt, og það er reyndar í álitinu minnst á það, að fjárhæð veggjalda verði ákveðin og innheimtu þeirra verði lokið þegar uppgreiðslu lýkur. Ég tel mjög mikilvægt að samhliða álagningu veggjalda verði gjöld á bifreiðaeigendur lækkuð. Það verði loforð um lækkun almennra gjalda á bifreiðaeigendur. Það er auðvitað ekki boðlegt, ef við horfum nokkur ár fram í tímann, fyrir þá sem eiga kannski bensínbíl að borga þetta tvöfalt, ef svo má að orði komast, þ.e. að borga þessi venjulegu bifreiðagjöld, bensínskatta, olíuskatta, aðflutningsgjöld o.s.frv., og greiða síðan líka þungar álögur í formi veggjalda. Þetta þarf að jafna út að mínu mati þannig að um leið og veggjöldin verða tekin upp verði þessar föstu álögur lækkaðar þannig að útkoman verði, ef ég má nefna það, fyrir fólk sem fer kannski lítið, fer sjaldan og fer jafnvel stutt, að ekki verði auknar álögur á því fólki. Það þarf að koma því þannig fyrir að álögur aukist ekki á þá sem ferðast innan höfuðborgarsvæðisins, t.d. til og frá vinnu. Þau verði þá lækkuð til jafns við önnur gjöld. Ég nefndi það líka í fyrirvara mínum að það fjármagn sem menn ætla, og menn eru ansi stóreygir í þeim efnum, að leggja til hliðar gífurlegt fjármagn í svokallaðan þjóðarsjóð sem uppi eru hugmyndir um að setja á stofn, að hluti af því fé verði í upphafi þess sjóðs notað til brýnna samgöngubóta, eins og t.d. þeirrar samgöngubótar sem við erum búin að bíða eftir í áratugi, svonefnda Sundabraut. Mér finnst það tilvalið. Þurfum við að leggja fé til hliðar í einhvern sérstakan þjóðarsjóð? Er ekki ríkissjóður nægilega tryggur til að geyma slíkt fé? Hvernig væri að taka fyrstu greiðslurnar í svona mjög svo brýnt verkefni innan höfuðborgarsvæðisins? Ég ætla ekki að ljúka máli mínu án þess að nefna eitt atriði í viðbót, hina svokölluðu skosku leið, sem ég fagna ákaflega. Álit meiri hluta nefndarinnar, sem ég skrifa undir með fyrirvara, tekur einnig undir tillögu starfshóps um upptöku skosku leiðarinnar sem gengur út á að niðurgreiða tiltekinn fjölda flugfargjalda fyrir íbúa sem búsettir eru í mikilli fjarlægð frá höfuðborginni. Þessi tilmæli í nefndarálitinu eru til komin vegna þess að mörg undanfarin ár er það svo að vægi höfuðborgarinnar er sífellt að aukast hvað alla þjónustu varðar. Má fyrst nefna mestöll stærri sjúkrahús og læknisþjónustu, sem nú er að meginstefnu til staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Að ónefndri stjórnsýslunni sem hrúgast í síauknum mæli á þetta horn landsins. Hér eru öll ráðuneyti landsins og við sem erum í lagasetningarvaldinu. Herra forseti. Hér er um grundvallarstefnubreytingu að ræða við fjármögnun vegakerfisins og því þarf nauðsynlega skýra vegvísa til ráðuneytisins. Ég tel að í álitinu sé svo. Þar er um marga skýra vegvísa ræða sem ættu að hraða vinnu í ráðuneytinu meira en ella.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Hann gat um hina langþráðu Sundabraut og gerði hana ítrekað að umtalsefni í efnismikilli ræðu. Nú er það svo að það sýnist ekki ofarlega á forgangslista borgaryfirvalda að ráðast í gerð Sundabrautar. Önnur málefni sýnast hafa fangað athygli þar á bæ. Fullyrt er að ýmsar lóðir í Vogunum séu komnar í hendur einkaaðila með sölu af hálfu borgarinnar sem fækki kostum í því efni og geri framkvæmdina að ýmsu leyti erfiðari og dýrari en ella. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, sem jafnframt er nefndarmaður í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, hvernig hann sjái fyrir sér að unnt væri að ýta á eftir því brýna máli í ljósi þeirra hamlandi þátta sem ég hef getið um.
Herra forseti. Meiri hlutar í sveitarstjórnum og jafnvel á Alþingi eru ekki eilífir, eins og hv. þingmaður veit. Þetta er ekki eilíft ástand. Auðvitað kemur Sundabraut og það má færa hana til þótt byggt sé á einhverjum stöðum. Ég sé kannski ekki í fljótu bragði svarið við þeirri spurningu hv. þingmanns, sem ég þakka fyrir, hvernig eigi að ýta á eftir því. Alþingi getur með ýmsu móti ýtt á eftir slíku en skipulagsvaldið er í höndum sveitarfélaga. Við þurfum að bíða á meðan ekki eru viðbrögð þaðan að fá. Tilkoma Sundabrautar, hvenær sem það verður nú, er til þess að efla atvinnusvæðið í heild sinni. Eins og hv. þingmaður veit eru þarna fjölmenna byggðir, uppi á Kjalarnesi og í Mosfellsbæ, og síðan mun hún að sjálfsögðu auka öryggi og stytta allar ferðaleiðir, bæði upp á Akranes, Borgarnes og norður í land. Þetta er mjög mikilvæg framkvæmd og eitthvað sem allir hagnast verulega á ef hún verður að veruleika, fyrr eða síðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það var annað atriði í máli hans sem vakti athygli mína. Ég er sammála honum um að eðlilegt er þegar talað er um þá miklu framkvæmdaþörf sem er svo rækilega rakin í þeim gögnum sem liggja til grundvallar umræðunni, þar á meðal í hinu ágæta nefndaráliti sem er í vissum skilningi tímamótaplagg í þeim efnum, að ræða verður um það fé sem fyrirhugað er að renni af hugmyndafræðilegum ástæðum, eins og það er útskýrt af hæstv. fjármálaráðherra, í svokallaðan Þjóðarsjóð. Svo er verið að ræða veggjöld. Ég tek eftir því að hv. þingmaður hefur vissa fyrirvara í nefndarálitinu varðandi þau efni. En ef við tengjum saman þá tvo þætti myndi það kannski að einhverju leyti tempra nauðsyn á veggjöldum til að geta komið fram þeim stóru og brýnu málum sem hafa verið nefnd. Þá erum við að tala bæði um vegakerfið, hafnir, flugvelli, minnug þess að millilandaflugið hefur ekki viðunandi varaflugvöll o.s.frv. Ég vil gjarnan inna hv. þingmann eftir því hvernig hann sér þetta samhengi fyrir sér varðandi veggjöldin og þjóðarsjóðinn. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að að svo miklu leyti sem tillagan um þjóðarsjóðinn kynni að eiga rétt á sér leyfi ég mér að setja spurningarmerki aftan við tímasetningu á því verkefni núna þegar við höfum [[Forseti hringir.]]þurft að horfa upp á að innviðirnir hafa grotnað niður, sumpart fyrir vanrækslu og sumpart [[Forseti hringir.]]af því að við urðum fyrir efnahagslegu áfalli.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir spurningarnar. Hann ræðir um þjóðarsjóð sem ég kom inn á í máli mínu og er í fyrirvara mínum. Hvers vegna skyldi það ekki vera upp á teningnum þegar um mjög brýnar og afmarkaðar framkvæmdir er að ræða að fé úr slíkum sjóði, sem er ekki orðinn að veruleika enn þá og ekki féð heldur, verði á næstu árum fært yfir í tilteknar framkvæmdir eins og Sundabraut, sem ég nefndi, en hún er þjóðhagslega mjög hagkvæm og sparandi og tengir atvinnusvæði miklu betur en nú er. Ég tek undir með hv. þingmanni um að nefndarálitið sé að vissu leyti tímamótaplagg. Ég hef ekki lesið sögu Alþingis svo vel að ég viti hvort áður hafi komið jafn ítarlegt álit sem fer gegn upphaflegu tillögunni, breytir verulega frá upphaflegu horfi og tekur allt aðra stefnu. Ég veit ekki hvort það hefur gerst áður í jafn miklum mæli og í þetta skiptið, en ég er alveg sammála hv. þingmanni að þetta er tímamótaplagg í augum samtímans.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og ferska sýn hans á eitt og annað. Þar á meðal tek ég undir suma af fyrirvörum hans, tilmælum til samgönguráðherra. Mig langar þó aðeins að stoppa við loftslagsmálin, vegna þess að ég veit að þau eru honum hugleikin. Gagnrýnt er af hans hálfu að við værum að leggja tvö gjöld á þá sem keyra bensín- og olíubíla ef veggjöldin væru kominn, en ekki á þann sem ekur rafbíl. Er eitthvert réttlæti í því? Þá segi ég já og ætla að spyrja hvort hann sé ekki sammála því vegna þess, og ég gerði grein fyrir því áðan, að í því felst hvatning til orkuskipta. Það er mjög mikilvægt að við gerum þetta með kolefnisgjöldum og sennilega seinna meir með ýmsu öðru móti. Við munum sennilega leggja kílómetragjald á rafbíla þegar fram í sækir. Einhvern veginn verða þeir að koma inn í minnkandi gjöld til vegamála. Svo ég spyr: Er þetta ekki rétt hjá mér? Er ekki vistvænt að gera það svona? Menn geta kallað það þvingun eða óréttlæti en við erum að horfa til loftslagsmála og vitum að allt sem hvetur til orkuskipta er jákvætt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir þá spurningu hvort ég sé sammála honum. Ég ætla hvorki að svara henni játandi né neitandi en vil nefna að það eru gífurlegar álögur á bifreiðaeigendur. Slíkar álögur eru minni á rafbíla nú þegar. Það er einnig sérstakt gjald lagt inn í eldsneytið, svokallað kolefnisgjald, sem var hækkað ekki fyrir löngu síðan. Það eina sem ég er að tala um í fyrirvörum mínum er að þeir sem eiga bensínbílana séu ekki rukkaðir tvöfalt, heldur að þeir borgi veggjöldin eins og hinir og síðan standi öll hin gjöldin óbreytt. Við erum að tala um fjöldann allan af gjöldum. Ég er að tala um að við komum á móts við þá bifreiðaeigendur þannig að þeir borgi ekki, sérstaklega ekki þeir sem ferðast lítið, meira en áður. Ég er ekki að tala um að ekki eigi að hvetja til orkuskipta, alls ekki, en ég tel muninn vera nægan sem stendur. Það er næg hvatning nú þegar til að skipta yfir á rafbíl.
Herra forseti. Aðeins aftur að málinu. Ef við lækkum bifreiðaskatta eða eldsneytisgjöld á bensín- og olíubíla erum við náttúrlega að lækka framlög í samgönguáætlun, sem er undirstaðan undir öllu saman. Ég ætla að taka smá dæmi, stærðargráðuna. Tökum 10.000 km akstur á eintómum gjaldaliðum, á bíl sem kostar 100 kr. að keyra á kílómetra, eins og Subaru-bifreiðin mín. Það verður þá 1 milljón á ári fyrir 10.000 km. Nú skulum við setja veggjöldin á þá upphæð sem hv. þingmaður nefndi, 150 kr. að meðaltali á ferð. Eftir 200 ferðir verða það 30.000 kr. Þetta er stærðargráðan. Ég er ekki að biðja ykkur um að taka hana bókstaflega en þetta er samt stærðargráðan fyrir 10.000 km akstur, miðað við að ég eyði í 10.000 km akstri, milljón krónum í afskriftir og tryggingar og eldsneyti og allt það. Svo er það ávinningurinn, við skulum búa til hálfan lítra af bensíni, við skulum búa til 7 mínútna styttingu á aksturstíma, 10% minni útblástur, og akstur á vegi sem er miklu öruggari en hinn. Það er ávinningur af því að borga þessar 30.000 kr. Þetta eru ekki álögur, heldur ávinningur. Þannig verður maður að horfa á það. Þetta segir mér að miðað við aksturskostnað í reynd er ekki um að ræða upphæðir sem skipta gríðarlegu máli, þær skipta máli en ekki gríðarlegu máli. Er hv. þingmaður sammála því?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir spurninguna og gátuna, því að þetta var hálfgerð gáta sem hann kom með. Hann er greinilega búinn að reikna þetta allt saman í þaula. Það er fagnaðarefni ef við getum farið að spara bifreiðaeigendum akstur um landið. Auðvitað fagna ég því með hv. þingmanni. En ég vil ekki taka eins djúpt í árinni og þingmaðurinn og segja að upphæðin skipti engu máli, hún sé það lág. Ég tel að mörgum finnist bifreiðagjöldin alveg nógu há á bensínbifreiðum. Ég tel þau vera nógu há nú þegar. Ég er eingöngu að tala um að þau verði lækkuð til samræmis með upptöku veggjalda, að ef menn borgi kannski tvisvar á ári 30.000 kr. í bifreiðagjöld verði sú upphæð lækkuð til samræmis. Þannig myndu útgjöld meðalvegfaranda, sem ekur um 50 veghlið eða eitthvað slíkt, ekki aukast. En ég tek undir með hv. þingmanni að vissulega getur hann sparað á styttingu ferða sinna og minni eldsneytiskostnaði á sömu leið. Ég tek undir það og sé það líka.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á tilvitnun úr ríkisstjórnarsáttmálanum: „Svigrúm er á næstu árum til að nýta eignatekjur ríkisins í slík verkefni“, en þá er átt við samgöngur, fjarskipti, veitukerfi og ýmiss konar mannvirkjagerð. Það var boðuð ákveðin stórsókn í samgöngum í upphafi kjörtímabils og þegar maður heyrir orðið stórsókn þá býst maður kannski við því að í samanburði við önnur ár þá sé sett meira í hlutina. Í umsögn Samtaka iðnaðarins m.a. og annarra sem voru með sameiginlega umsögn til umhverfis- og samgöngunefndar um samgönguáætlun kom fram að framlög til samgöngumála 2019 væru vel undir meðaltali sl. 20 ára, 0,54% en ekki 0,7% eins og meðaltalið var á þeim árum þrátt fyrir hrunárin. Þegar maður hugsar um stórsókn í því tilliti þá hlýtur maður að byrja alla vega á meðaltalinu og bæta síðan við það. Þegar ég sé það sem er sett fram í stjórnarsáttmálanum, að það eigi að fara í stórsókn, þá skil ég það svo að við byrjum í meðaltalinu og stórsóknin er síðan umfram það, drifin áfram af eignatekjum. Eins og hv. þm. Vilhjálmur Árnason kom á framfæri áðan í andsvari við hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, þá eru tekjur oft margtaldar en ég sé ekki betur en að eignatekjurnar séu einmitt líka dálítið margtaldar. Mig langar að fara yfir nokkur atriði hvað það varðar. Í fjármálaáætlun 2016 er gert ráð fyrir 20 milljörðum í arðgreiðslur á hverju ári, 2019, 2020 og 2021. Í fjármálaáætlun 2019, um þremur árum seinna, þá eru arðgreiðslur hins vegar komnar í 33 milljarða eða svo á ári. Ég geri mér að svigrúmið sé u.þ.b. þetta sem er vegna eignatekja, þessir 10–13 milljarðar, sem verða notaðir í ýmiss konar viðfangsefni. Það fóru 5,5 milljarðar í þessa samgönguáætlun en þeir duga samt ekki til að ná upp fyrir meðaltalið sem talað var um í umsögn Samtaka iðnaðarins. Ég tel þetta til. Það liggur fyrir þinginu frumvarp um þjóðarsjóð og þar er gert ráð fyrir um 10–20 milljörðum á ári í nýjar eignatekjur sem verði notaðar í þjóðarsjóðinn og til bráðabirgða er gert ráð fyrir að lágmarki 10 milljörðum þangað. Það er af eignatekjum líka sem gert er ráð fyrir. Eitthvað minnka þær þá á móti. Ekki nóg með það heldur segir í fjármálaáætlun 2019, á bls. 52, með leyfi forseta: „Heildarskuldir ríkissjóðs samkvæmt skuldareglu verði a.m.k. komnar undir 25% af VLF í árslok 2019 …“ Síðan segir að óreglulegt fjárstreymi vegna félaga í ríkiseigu verði nýtt til niðurgreiðslu skulda. Þar er talað um að til falli tæplega 120 milljarðar á árunum 2018, 2019, 2020 og 2021, á fjögurra ára tímabili, sem er u.þ.b. 30 milljarðar á ári. Það eru þá 30 milljarðar þar, 10 milljarðar í þjóðarsjóð, arðgreiðslurnar eru áætlaðar um 30 milljarðar, en þá er ég kominn með meira af óreglulegu tekjustreymi en gert er ráð fyrir. Ég velti því fyrir mér: Á að nota svigrúm vegna eignatekna til stórsóknar í samgöngumálum eða á að nota það í þjóðarsjóð eða á að nota það í niðurgreiðslu skulda? Þegar ég tek saman þessar tölur þá eru eignatekjurnar nokkurn veginn horfnar í þessa hluti og vel umfram það. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig þetta á að summast upp og ég kallaði einmitt eftir skýringum á þessum margtöldu eignatekjum. Það hefur verið fjallað hér um ýmislegt og aðalmálið í umræðunni var það atvik í byrjun desember á síðasta ári þar sem meiri hlutinn kom í nefndaráliti með þau tilmæli til ráðherra að útfæra fjármögnun aukinna samgönguframkvæmda með veggjöldum. Síðan þá hefur afstaða til veggjalda verið könnuð í skoðanakönnunum og þar eru rúmur meiri hluti, 54% rúmlega, mjög eða frekar andvígur, 32% eru frekar hlynnt eða mjög hlynnt og svo kemur það hlutfall sem veit ekki eða vill ekki svara. Til viðbótar við þetta þá bárust 1.466 umsagnir sem tóku tillit til áforma meiri hlutans um veggjöld, ekki almennt um veggjöld heldur áforma meiri hlutans sérstaklega, útfærslu hans á veggjöldum sem er að loka höfuðborgarsvæðinu með veggjöldum; Selfoss, Reykjanesbær og Borgarnes, nokkur gjaldahlið. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar áðan þá er kannski lítill kostnaður við hvert hlið en safnast þegar saman kemur og ef maður fer alla leiðina þá er maður búinn að borga kannski fimm sinnum á leiðinni frá Reykjanesbæ og í bæinn, nokkra túskildinga í hvert skipti. Það er því erfitt að horfa bara á eitt gjald í þessari útfærslu, það verður líka að horfa á heildarmyndina og summa upp liðina. Umsagnirnar sem bárust voru þetta margar, 1.466 minnir mig, og 1.406 voru á móti og andmæltu þessum áformum meiri hlutans, á meðan 60 voru með. Þannig að 95% þeirra sem sendu umsögn sögðu nei, einfalt og þvert nei. Ég hef spurt fólk áður í umræðunni: Hvaða mark er hægt að taka á þessu? Jú, það eru nokkrar leiðir fyrir fólk til að hafa áhrif á störf Alþingis. Að sjálfsögðu í kosningum, með atkvæði sínu, og svo umsögnum, formlegum umsögnum um mál í vinnslu nefnda. Það voru næstum því 1.500 manns sem nýttu sér þetta tækifæri að koma fram undir nafni, sem er miklu meira en skoðanakönnun gerir, og láta skoðanir sínar í ljós fyrir vinnu nefndarinnar. Vissulega er úrtakið kannski eitthvað hlutdrægt, þeir sem eru á móti eru greinilega, miðað við skoðanakannanir, líklegri til þess að láta skoðun sína í ljós sem lýsir kannski mun meiri skoðanahita þeirra aðila. Óháð því þá verðum við samt að taka tillit til umsagnanna, þær þýða eitthvað. Þetta eru skoðanir fólks sem lætur okkur þær í té, kjörnum fulltrúum, til að taka ákveðna samviskuákvörðun um það hvernig eigi að fara með þessi mál á þingi. Þegar 95% þeirra sem senda umsögn segja nei þá hljótum við að þurfa að stoppa aðeins og endurhugsa málin. Það hlýtur að vera. Í umræðunni hefur oft verið talað um annars vegar almenn veggjöld og hins vegar sértæk veggjöld til að fjármagna þær framkvæmdir sem liggja undir í áliti meiri hlutans. Það kemur skýrt og greinilega fram þar að þau veggjöld fjármagna í raun og veru fleiri framkvæmdir en liggja þar undir því fjármagnið færist úr þeim sem á að flýta yfir í aðrar framkvæmdir. Í staðinn fyrir að veggjöldin bætist við það framkvæmdafé sem þegar er búið að áætla, og þar af leiðandi gæti veggjaldið verið lægra eða framkvæmd greidd upp á styttri tíma, þá þarf að fjármagna allar þær framkvæmdir og hliðra fjármagninu til annarra framkvæmda einhvers staðar, m.a. Arnarnesveg eins og er talað um í nefndarálitinu. Það þýðir í rauninni að veggjöldin borga fleiri framkvæmdir en bara þær sem liggja þarna undir. Annars fengju þær það samgöngufé sem þeim er skammtað, það myndi ekki vera tekið til hliðar til viðbótar við veggjöldin. Þetta er, eins og hefur oft verið talað um, dálítið öðruvísi en þau dæmi sem við höfum um veggjöld í Hvalfjarðargöngum og Vaðlaheiðargöngum og kannski á Reykjanesbrautinni í gamla daga til ákveðinnar uppbyggingar þar. Fólk fór venjulega Hvalfjarðargöngin, hafði möguleika á að fara styttri leið með því að greiða veggjöld. Með áætluðu fyrirkomulagi keyrir fólk núna venjulega Reykjanesbrautina en hefur möguleika á að fara lengri leið til þess að sleppa við veggjöldin. Þá fer það ekki lengur venjulegu leiðina. Hún verður allt í einu núna með veggjöldum. Það er verið að bæta við kostnaði fyrir fólk sem fer sömu leið og það hefur alltaf farið. Að mínu mati er augljóslega hægt að kalla þetta skattheimtu. Þetta eru ekki notkunargjöld, alls ekki. Reykjanesbrautin t.d., Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur eru stofnæðar sem eru algjörlega nauðsynlegar og er ekki hægt að undanskilja sem einhverjar styttingar eða þjónustuviðbætur eða eitthvað svoleiðis. Umsagnaraðilar frá t.d. Suðurnesjum töluðu um að viðbót við það sem teldist nauðsynlegt gæti verið flokkuð sem einhver aukagæði sem væri þá hægt að rukka veggjöld fyrir, en þá bara þann hluta sem væri umfram nauðsyn. Ef lagt væri til að gera 2+1 veg en Alþingi myndi stækka þá framkvæmd upp í 2+2, þá er mismunurinn veggjaldahluti, þar sem væri enn meira öryggi. Við sjáum að í samgönguáætlun eins og hún er, óbreyttri, er þeim framkvæmdum sem allir segja að séu algjörlega lífsnauðsynlegar raðað aftast. Samt eru þær lífsnauðsynlegar. Okkur er sagt: Gjörðu svo vel, þið fáið lífsnauðsynlegar framkvæmdir með því að borga fyrir þær. Þið fáið þær bara ef það eru veggjöld. Það eru ekki nein önnur fjármagnsúrræði. Við fáum ekki að velja um neitt annað. Það finnst mér ekki vera mjög góð vinnubrögð. Mig langar að fara stuttlega í umhverfismálin eins og aðrir hafa gert hérna. Það er til skýrsla sem heitir Milljón tonn – Sviðsmynd til 2030, frá október 2017 þar sem er talað um að við þurfum að ná um 500.000 tonnum af koltvísýringi frá samgöngum. Aðgerðaáætlun þar miðar við að það þurfi um 100.000 útblásturslausa bíla í flotann árið 2030, en nýskráningar fólksbíla er á bilinu 10.000–20.000 á ári eða voru það árið 2017, hefur væntanlega fjölgað eitthvað, en það eru einungis um 2.000 hreinir rafbílar. Það þyrfti sem sagt að vera þannig til að ná þessu markmiði að jafnvel allir seldir bílar á þessu tímabili til 2030 væru rafbílar, hreinir rafbílar. Á þeim nótum þarf að sjálfsögðu að tala um almenn gjöld, ekki endilega veggjöld, kannski þungaskatt eða rafbílaskatt eða eitthvað svoleiðis eða kílómetragjald eins og það var, sem kæmi í staðinn fyrir eldsneytisgjaldið. Það er algerlega til hliðar við tillögur meiri hlutans og ráðherra um veggjöld fyrir sértækar aðgerðir, eins og er sagt, en þær eru ekki mjög sértækar. Þær ná yfir fleiri framkvæmdir líka. Það er erfitt að skilja þarna á milli. Eins og komið hefur fram hérna voru umsagnaraðilar pínulítið ruglaðir yfir því hvort það væri verið að tala um almenn veggjöld eða sértæk veggjöld. Þetta er í rauninni hvorugt. Þetta eru að hluta til almenn veggjöld því þau ná yfir fleiri framkvæmdir en rukkaðir eru vegtollar fyrir, en eru ekki sértæk einmitt af sömu ástæðum. Við búum nefnilega við ákveðið vandamál eftir hrun bankanna, og ég hef komið að þessu í öðrum ræðum, sem ég hef kallað innviðaskuld. Það er búið að greiða að mestu leyti upp peningalega skuld sem varð til við yfirtöku á bankakerfinu með bankaskatti og uppgjöri þrotabúa og ýmsu slíku. En við stöndum uppi með innviðaskuldina. Hver á að borga innviðaskuldina? Það er fólkið hérna úti með vegtollum. Það er einfaldlega þannig. Það eru þær framkvæmdir sem hér eru taldar veggjaldaverðar, að þær beri veggjöld eða eitthvað því um líkt. Af hverju er ekki hægt að setja veggjöld út um allt? Þó að þau muni ekki borga upp vegi annars staðar þá væru þeir að hluta til fjármagnaðir með veggjöldum, t.d. veggjaldalánum, 20% eða eitthvað svoleiðis, á sama verði og væri á höfuðborgarsvæðinu. Það væri jafnræði eins og talað er um í áliti meiri hluta nefndarinnar. Tillagan sem er núna sett fram felur ekki í sér jafnræði. Það væri jafnræði ef öllum leiðum inn og út á Akureyri, Egilsstöðum, Hornafirði, Ísafirði og fleiri stöðum yrði lokað með veggjöldum á sama hátt og á höfuðborgarsvæðinu. Það væri jafnræði. Það sem er stungið upp á í áliti meiri hlutans er ekki jafnræði þó að sagt sé að það sé jafnræði. Eitt í viðbót a.m.k. Við fengum skýrslu í fjárlaganefnd sem var líka vísað til umhverfis- og samgöngunefndar varðandi viðhald á vegum. Í þeirri skýrslu kemur fram, með leyfi forseta: „Almennt talað eru það nánast eingöngu þyngstu bílarnir sem valda niðurbroti veganna með tíma. Að vísu slíta fólksbílar efsta lagi slitlags vegna nagladekkjanotkunar.“ Viðhaldskostnaðurinn sem hefur vaxið mjög mikið í samgönguáætlun er því eingöngu þyngstu bílunum að kenna en ekki eru þeir að borga sína hlutdeild. Það varðar einmitt veggjöldin og vegtollana og svo eru náttúrlega allir að borga þetta í eldsneytisgjaldinu o.s.frv. Ef bílarnir væru ekki nema einu tonni léttari - jú, það myndi valda ákveðnum flutningskostnaði en það væri jafnvel ódýrara að styrkja einfaldlega á móti það flutningstap, fyrir fleiri ferðir eða eitthvað svoleiðis. Það myndi minnka álagið á vegina um a.m.k. helming. Ef tekið væri frá sérstakt tímabil, t.d. þegar það eru leysingar og settar enn meiri þyngdartakmarkanir, eins og ég held að sé að vísu gert en það væri kannski hægt að framfylgja því betur, þá væri hægt að minnka viðhaldskostnað enn meira. Hann telur rosalega mikið í þessari samgönguáætlun og þá er hægt að fara í mun fleiri nýframkvæmdir, t.d. þær sem lagt er til að séu fjármagnaðar með veggjöldum. Ég velti aftur fyrir mér, eins og ég gerði í andsvörum áðan við hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur: Af hverju þarf þessa heimild til veggjalda í áliti meiri hlutans? Er ekki nóg að beina til ráðherra að Alþingi vilji forgangsraða þessum framkvæmdum, sem eru taldar upp, mun framar í samgönguáætlun og samgönguráðherra gert að koma með tillögur um mögulegar úrlausnir eða fjármögnun á því í fjármálaáætlun eins og gengur og gerist? Nei, meiri hlutinn tiltekur það sérstaklega að það verður að gera þetta með veggjöldum og ekki bara veggjöldum heldur veggjöldum inn og út úr Reykjavík, á stórhöfuðborgarsvæðinu. Þannig á að fjármagna það, ekki á neinn annan hátt. Ekki með því einmitt að minnka álag á vegi, ekki með því að reikna með þeim samfélagslega sparnaði sem við græðum með minni slysatíðni. Ekki með því að reikna það inn. Nei, við fáum þann sparnað og við þurfum líka að borga veggjöld. Það er svo margt annað sem hægt er að gera með þessar framkvæmdir en að rukka veggjöld. Niðurstaðan getur ekki verið önnur en sú að þetta sé bara einfaldlega aukin skattheimta fyrir stórhöfuðborgarsvæðið á suðvesturhorninu.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð yfir þetta mál. Það eru margir áhugaverðir fletir sem hv. þingmaður veltir hér upp. En þar sem ég veit að þingmaðurinn situr einnig í fjárlaganefnd er mér svolítið hugleikið að vita meira um þessi áform. Þau eru reyndar fjarska lítið útfærð og mjög óljós í öllu, nema það er ljóst að það á að reiða sig á einhverja óskilgreinda gjaldtöku í framtíðinni, en samt sem áður eru gefin fyrirheit um talsvert umfangsmiklar opinberar framkvæmdir. Um leið sækir meiri hluti nefndarinnar sér skjól hvað það varðar að sinna ekki nauðsynlegum nýframkvæmdum, t.d. hér á suðvesturhorninu, í því að í þær verði ráðist síðar með öðrum hætti og þær fjármagnaðar af öðru fé. Var einhver umræða í nefndinni um það hvernig þetta rímaði við lög um opinber fjármál, hvernig þetta rímaði við þá áætlun sem ríkisstjórnin hefur þegar sett fram, þ.e. fjármálaáætlunina? Aftur og aftur er klifað á því í ræðum hv. þingmanna meiri hlutans að hér um sé að ræða fullfjármagnaða og forgangsraðaða samgönguáætlun, sem mér finnst alveg ágætur brandari út af fyrir sig. En var einhver umræða í nefndinni um það hvernig þetta rímar við áætlunina og hvernig búa þarf um hnútana í svona viðbótarframkvæmdum? Stefnan virðist vera að stofna eitthvert opinbert hlutafélag, setja þar inn umtalsverðar fjárhæðir í opinberum skuldum til að ráðast í opinberar framkvæmdir, sem hvergi er minnst á einu orði í gildandi fimm ára fjármálaáætlun eða fjármálastefnu þessarar ríkisstjórnar.
Virðulegur forseti. Það var örlítið minnst á það, mig rámar í umsögn frá gestum sem hljóðaði eitthvað á þann veg að verið væri að skoða hvernig þetta passaði við lög um opinber fjármál. Síðan þá höfum við ekki fengið neinar nákvæmar greiningar á því. Eitthvað var minnst á þetta í fjárlaganefnd, þ.e. að ef hið opinbera tæki ákvörðun um framkvæmdina þá væri þetta opinber framkvæmd sem þyrfti að lúta lögum um opinber fjármál og líka passa inn í fjármálastefnuna - það er mikilvægt að hafa hana þar inni, þar koma lánin fram og hlutföllin á lánunum - og fjármálaáætlunina. Nei, ekki hefur komið fram greining á því hvaða áhrif þetta hefur á fjármálaáætlunina og fjármálastefnuna, ef einhver. Upphæðirnar? Þetta er í 57 milljörðum, gerist á nokkrum árum, hefur einhver áhrif. Ég giska á að það hefði ekki mikil áhrif á prósentutölu eða prósentustig. En eins og ég segi: Skilaboðin voru þau að það væri verið að skoða það. Það er vissulega áhugavert að ekki sé komin niðurstaða í það nú þegar við erum í síðari umr.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér þykir þetta einmitt dálítið áhugavert af því að markmið laganna um opinber fjármál var einmitt að færa aukna festu í fjármálastýringu ríkisins og ríkissjóðs, að fyrirsjáanleiki yrði meiri, vandvirkni og fagmennska í kringum fjármálastýringuna. Hér er verið að tala um tæpa 60 milljarða. Mér reiknast til, miðað við þær tölur sem ég hef séð, að sennilega þyrfti fjárhæð veggjalda að lágmarki að nema 5–7 milljörðum á ári til að borga upp það umfang sem hér er verið að tala um, sennilega eitthvað meira þegar bætt er við rekstrarkostnaði félagsins, myndavélabúnaði og öðru því sem þyrfti til að reka innheimtukerfin sjálf. En látum það liggja á milli hluta. Þetta er einhvers staðar á bilinu 5–8% af umfangi ríkisins og munar um minna. Mér þætti áhugavert að heyra hvað hv. þingmanni, sem nefndarmanni í fjárlaganefnd, finnst um vandvirknina, fyrirsjáanleikann og festuna í þessu. Hér er ætlast til þess að við klárum þetta í þinginu - væntanlega verður þrýst á um atkvæðagreiðslu um samgönguáætlun í þessari viku - með algerlega óútfærð markmið um það hvernig sinna eigi bráðnauðsynlegum framkvæmdum hér á suðvesturhorninu, sem allir eru sammála um að séu hvað brýnustu verkefnin í þessu samhengi þegar horft er til umferðarþunga og umferðaröryggis, ferðatíma og svo mætti áfram telja. En við fáum í raun bara óútfylltan tékka á að það sé enn í skoðun hvernig þetta verði fjármagnað og hvort það standist lög um opinber fjármál.
Virðulegi forseti. Í óundirbúnum fyrirspurnum í gær vakti ég einmitt athygli hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra á hringlandahætti í stefnu stjórnvalda hvað þetta varðar. Til að byrja með á ekki að fara í veggjöld, það var búið að taka það út af borðinu. Það á samt að fara í stórsókn, sem er síðan ekki stórsókn af því að hún er undir meðaltali á þessari öld. Svo allt í einu eru veggjöld komin upp, bara rétt áður en á að afgreiða samgönguáætlun. Það er, samkvæmt grunngildum í lögum um opinber fjármál, ekki merki um festu eða stöðugleika, hvað þá fyrirsjáanleika, ef þetta er að detta í kjöltuna á okkur allt í einu. Ég get þó kannski glatt hv. þingmann með því að í skýrslu sem kom um veggjaldaáætlunina 2017, minnir mig að hafi verið - Sundabrautin var inni í þeim framkvæmdum, það var í kringum 90 milljarðar eða eitthvað því um líkt - var gert ráð fyrir tæpum 5 milljörðum í tekjur af veggjöldum. Miðað við tæpa 60 milljarða núna þá er þetta væntanlega 2/3 af því, þannig að það yrði aðeins minna sem þyrfti að kosta af veggjöldunum á hverju ári. Þá erum við komin í 3 til 4% eða eitthvað því um líkt, 5%. Jú, það telur. En eins og ég sagði áðan vitum við ekki hvað það telur mikið. Ég hefði haldið að í þessu ferli, þar sem sett er stefna, markmið og því um líkt, ættum við að vera að detta í þann hring. Þessi tilmæli meiri hluta nefndarinnar, að vísa þessu til ráðherra á þennan hátt, ríma að einhverju leyti [[Forseti hringir.]]inn í þennan hring, þannig að í fjármálaáætlun nú í vor kæmi væntanlega betri útfærsla á því sem er [[Forseti hringir.]]þá jákvætt. En við erum dálítið í limbói akkúrat eins og er.
Virðulegi forseti. Ég fagna því enn og aftur að fá að ræða þetta velferðarmál númer eitt sem samgöngumálin eru. Það gefur augaleið, sérstaklega ef við tölum um umferðina þar sem umferðarslys kosta samfélagið um 50 milljarða á ári, að það er þjóðhagslega hagkvæmt að efla samgöngur. Þannig dregur úr umferðarslysum, unnið er að umhverfismálum og greiðari samgöngum og dregið úr sóun. Allar samgöngubætur, hver einasta ein, meira að segja Vaðlaheiðargöngin, auka hagvöxt í landinu og efla atvinnusvæði, atvinnusóknarsvæði og atvinnulíf. Það gagnast okkur. Aukinn hagvöxtur gagnast okkur beint í velferðarmálunum. Fyrir utan það að við drögum úr kostnaði og þeirri miklu sorg sem fylgir umferðarslysum drögum við líka úr álagi á öll okkar kerfi, eins og löggæslu og aðra viðbragðsaðila, sjúkraflutninga, slökkvilið, björgunarsveitir og svo slysadeildirnar, sjúkrahúsin, endurhæfinguna, almannatryggingar og lengi mætti telja. Þetta er augljóst. Þá er best að fara aðeins yfir sögu málaflokksins undanfarin ár á þinginu. Það verður að segjast eins og er að hann hefur ekki fengið athygli í samræmi við hversu mikilvægur hann er og hversu miklu hann skiptir okkur í velferðarmálum, sem við erum alltaf að ræða og þarf að finna lausnir til að auka fjármagn í og finna leiðir til að draga úr vexti þar, af því að við viljum auka velferðina. Málaflokkurinn hefur ekki fengið verðskuldaða athygli, ekki í fjárlögum, ekki í fjármálaáætlunum og ekki í störfum þingsins. Þótt mikil og háleit markmið komi fram á tyllidögum var síðast í fjárlögum það dregið saman sem átti að auka í samgöngurnar um 400 milljónir í vegina, 500 milljónir í samgöngurnar í heild sinni. Það hefur gengið mjög hægt að auka fjárframlögin til samgöngumála gegnum fjárlagavinnuna á Alþingi, það verður að segjast eins og er. Flestar breytingartillögur við fjárlögin og í umræðum í lok desember, þegar við ræddum fjárlögin á lokametrunum, voru einhvers staðar annars staðar en í samgöngumálum. Það bættist ein og ein samgöngutillaga við en fókusinn virðist ekki vera á þeim málum. Það eru margar aðrar leiðir sem hægt er að fara í málaflokkinum. Í tengslum við umræðuna um þjóðarsjóð hefur verið talað um hvort þeir fjármunir sem eru þar ættu að fara í innviðina. Mikið hefur verið talað um sölu eigna og ég styð heils hugar þá leið að við reynum að losa um eignir ríkisins til að fara í þjóðhagslega mikilvæga innviðauppbyggingu. Svo er það forgangsröðun fjármuna sem ég kom inn á áðan. Það sem við setjum í samgöngur núna er í notkun einhvers staðar annars staðar, þannig að eitthvað hlýtur undan að láta ef við aukum í samgöngur. Miðað við stöðuna og hvað allt hefur gengið erfiðlega er ég nokkuð sáttur með þessa vinnu, samgönguáætlun og meirihlutaálitið með henni. Í nefndarálitinu er komið með lausnir á mörgum vandanum í samgöngumálum, til að mynda hvernig hægt sé að stórauka uppbyggingu vegakerfisins, sem hefur verið a.m.k. áratugum á eftir hinum norrænu löndunum og öðrum löndum sem við berum okkur saman við. Frá því árið 1980 höfum við verið áratug á eftir í uppbyggingu samgöngukerfis okkar, sem er kannski ekkert skrýtið þar sem við erum fámenn þjóð í stóru landi. En við verðum að auka viðhald vega. Við verðum að auka nýframkvæmdir til að bregðast við auknum umsvifum í vegakerfinu. Það fylgir því líka heilsársferðaþjónusta, stærri atvinnusvæði, breyttir búskaparhættir. Það þarf aukna þjónustu á vegunum. Það skiptir gríðarlegu máli. Eins og ég kem betur inn á eftir erum við með lausnir í þeim málum, kannski ekki draumalausnir en fundnar hafa verið leiðir út úr vandanum sem geta komið tiltölulega hratt til framkvæmda. Flugstarfsemi hefur aukist gríðarlega hér á landi undanfarin ár sem hefur orðið til þess að flugöryggi er ógnað. Í nefndarálitinu er komið með lausnir á þeim málum, sem ég tel mjög mikilvægar. Ég held að innanlandsflugið sé mikilvægast. Flestir einstaklingar nýta sér það. Það eru stærstu almenningssamgöngurnar með tilliti til fjölda notenda. Þarna eru einnig lausnir í innanlandsfluginu, til að efla það. Svo er líka fjallað um það sem ég tel vera tímamótasamkomulag, sem er komið áleiðis á milli samgönguyfirvalda og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu varðandi hvernig við byggjum upp samgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Þar er margt undir og þá vil ég nefna skipulagsmálin, hvernig hægt er að greiða umferð í gegnum höfuðborgina, milli landsvæða, hvernig hægt er að klára skipulagsmál til að koma Sundabraut af stað og hvernig hægt er að klára skipulagsmál til að bregðast við aukinni umferð og byggja upp fjölbreyttan samgöngumáta, hjólaumferð, gangandi vegfarendur, almenningssamgöngur. Þarna er ekki verið að ræða bara eina lausn heldur heildarlausn og samkomulag milli aðila um hvernig þeir fari saman í þau verkefni. Mikið er fjallað um mikilvægi hafna. Farið er yfir ferjur og uppbyggingu þeirra og þar er rafvæðing og allt það og svo sjóvarnirnar, sem eru enn þá mikilvægari. Þetta sýnir hvað samgöngumálin er fjölbreytt. Allt sem við fjöllum um tengist líka umhverfismálum og loftslagsmálum. Álitið er langt og viðamikið og komið inn á gríðarlega marga þætti, auk þess sem það eru markmið um umferðaröryggi og greiðar og umhverfisvænar samgöngur. Ég verð því að segja að ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum með minnihlutaálitið sem fjallar eingöngu um mjög afmarkaða þætti og er ekki komið inn á fjölbreyttar samgöngur um allt land. Þetta eru að mestu afmarkaðir þættir á höfuðborgarsvæðinu. Í álitinu eru einhverjar gamlar tillögur sem eru notaðar í hverjum einasta málaflokki sem er vesen með og minni hlutinn notar til að berja á stjórnendum, þ.e. að hægt sé að fjármagna þetta með veiðigjöldum og minnka afganginn og ábatinn af því verði svo mikill að ríkið eigi að setja pening í það. Það segja líka allir að ábatinn sé gríðarlegur við að hækka bætur almannatrygginga þegar við fáum það til baka í skatttekjum. Það segja allir að hagvöxturinn aukist töluvert ef við setjum meira í menntamálin. Sú umfjöllun hefur ekki gengið upp í þinginu en þetta eru einu lausnirnar sem minni hlutinn fjallar um í álitinu, þær sem hefur sýnt sig að ganga ekki upp. Ég skrifaði hjá mér sem athugasemd við minnihlutaálitið að landsbyggðin væri gleymd. Við þurfum að hugsa um samgöngurnar heildstætt, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi, að þær gagnist alltaf öllum landsmönnum. Það hefur löngu sannað sig að byggir upp byggð í landinu. Þá ætla ég að fara í lausnirnar hverja fyrir sig. Fyrst eru það veggjöldin. Af hverju förum við þá leið? Eins og ég sagði áðan er það ekki endilega draumaleiðin en þetta er sú leið sem þeir gestir sem koma til landsins og nota vegakerfið með okkur þekkja hvað best frá heimalandi sínu. Sú leið eykur þátttöku þeirra og um leið hjálpar okkur, fámennri þjóð, að byggja upp vegakerfið. Allt að 50%, miðað við reynsluna sem við höfum af Hvalfjarðargöngunum, geta komið frá gestunum okkar sem nota má í uppbyggingu vegakerfisins. Svo skipta atvinnusvæðin á höfuðborginni og í nágrenni við hana og annars staðar á landsbyggðinni því með sér. En landsbyggðarfólk mun ekki síður greiða veggjöld þar sem það þarf að kom reglulega til höfuðborgarinnar til að sækja alla stjórnsýslu, heilbrigðisþjónustu, menningu og annað. Hér erum við að fjalla um á hvaða forsendum Alþingi Íslendinga er tilbúið að fjalla um veggjöldin. Svo er framkvæmdarvaldinu falin frekari útfærsla á því. Allflestir gestir sem komu fyrir nefndina voru sammála um að ekki væri hægt að bíða lengur eftir frekari samgöngubótum og voru hlynntir því að fyrst ekki hefði tekist að fara neinar aðrar leiðir undanfarin ár yrðu skoðaðar nýjar leiðir, eins og veggjöld, til að flýta fyrir. Þá voru það einmitt forsendurnar sem skiptu máli. Við erum að tala um forsendur sem svipar að mörgu leyti, ef ekki flestu leyti, til þess hvernig Hvalfjarðargöngin voru byggð upp, sem sagt að gjöldin sem verða innheimt fari í það að flýta framkvæmdum á ákveðnum stað, gera framkvæmdina betur úr garði gerða en hefði ella orðið, fjármögnuð beint af samgönguáætlun. Þannig eykst umferðaröryggi og ábati skapast fyrir vegfarendur með styttri ferðatíma, minni eldsneytisneyslu og auknu öryggi. Það þarf að taka mið að því, að ekki sé verið að auka álögurnar á þá sem aka um vegina og að gjaldtökunni verði hætt þegar viðkomandi umferðarmannvirki hefur verið greitt upp að fullu. Við þá vinnu þarf að vera skilvirkni og gagnsæi og nýjustu tækni beitt svo að ekki sé tafið fyrir umferð og rekstrarkostnaðurinn verði ekki of mikill. Við höfum verið að taka slík gjöld í formi bílastæðagjalda í þjóðgörðunum okkar, í Vatnajökulsþjóðgarði og Þingvallaþjóðgarði. Ég hef ekki orðið var við annað en að ferðamenn séu almennt sáttir við það, þekkja slíkt fyrirkomulag og greiða það og hafi töluverðan greiðsluvilja. Það fyrirkomulag er með myndavélainnheimtu, þannig við höfum einhverja reynslu af slíku og hefur það gengið nokkuð vel. Ég var að tala um fjármögnunina áðan og þá kemur alltaf upp spurningin: Af hverju setjum við ekki fjármunina sem við erum að innheimta í vegakerfið? Það er einmitt það sem við gerum. Í stuttu máli voru ákveðin gjöld, bensíngjöld, olíugjöld og bifreiðagjöld, eyrnamerkt vegaframkvæmdum, 42% eða 19 milljarðar á þessu ári eiga að vera eyrnamerktir vegagerð. Samkvæmt samgönguáætluninni sem við erum að samþykkja hér fara 33 milljarðar í nýframkvæmdir, viðhald og þjónustu vega, sem sagt 14 milljörðum meira en lögin gerðu ráð fyrir. Hin almennu gjöld, sem voru aldrei eyrnamerkt vegagerð, nýtast samt í samgöngukerfið. Eins og ég sagði áðan er það fjölbreytt og fer í sjóvarnir, hafnir, flug og almenningssamgöngur, en ekki síst í eftirlit lögreglu á vegunum og til viðbragðsaðila, slökkviliðs, sjúkraliðs og bráðaþjónustu sem og almannatrygginga. Fjármunirnir skila sér klárlega og ef við ætlum að taka meira af þeim fjármunum þurfa þeir að fara annað. Ég vil koma aftur inn á flugið en gríðarlega mikilvægt er að fundnar séu lausnir til að hraða uppbyggingu varaflugvalla til að tryggja öryggi í millilandaflugi og vinna að loftslagsmálum. Ef við tryggjum ekki það öryggi að flugvélar í millilandaflugi geti skráð íslenska flugvelli sem varaflugvelli þarf að nota mun meira eldsneyti en eins og staðan er núna eru íslensku varaflugvellirnir, miðað flugumferð, of litlir til að taka við slíkri umferð. Þess vegna eru þær lausnir sem við kynnum hér mikilvægar, svokölluð farþegagjöld eða þjónustugjöld og það að færa Reykjavík, Akureyri og Egilsstaði inn í efnahag Isavia. Við höfum ekki tíma til að fresta því frekar. Við verðum að senda skýrar línur til samgönguyfirvalda um hvernig þau eiga að vinna að þessu. Með flugstarfsseminni en er líka komið inn á mikilvægi þess, aftur með öryggið í huga, að opna fyrir lendingu minni flugvéla í millilandaflugi á flugvöllum í Hornafirði, Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Hefur rannsóknarnefnd flugslysa t.d. bent á það. Mikilvægt er að við styðjum almenningssamgöngur með skosku leiðinni, eins og var mikið rætt í dag. Við verðum að byggja innanlandsflugvellina upp á nýtt. Við komum sérstaklega inn á að laga þarf yfirlagið á mörgum stöðum, eins og í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Annars þarf að skerða þjónustu á þeim stöðum. Það eru ein mestu lífsgæðin í hverju sveitarfélagi í vissri fjarlægð frá höfuðborginni að hafa tvö flug á dag til sín. Það eru forsendur ákveðinna lífsgæða. Svo þurfum við líka að ræða uppbyggingu Isavia og hvaða áhrif hún hefur á innviði í nærumhverfi sínu, en ég hef ekki tíma til að fara að yfir það núna. Ég vil líka tala um það sem ég kom inn á áðan, samgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Í þessu samkomulagi er gert ráð fyrir að hægt sé að hefja uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu, þá á ég við almenningssamgöngur, einkabílaumferð, þungaflutninga og einnig hjólandi og gangandi vegfarendur, þannig að hægt sé að fara frá Vesturlandi yfir á Reykjanesið og frá Suðurlandi yfir á Vesturland án þess að lenda í umferð höfuðborgarinnar, að fara á mislægum samgöngurásum í gegn. Gríðarlega mikilvægt er að farið sé af stað með það. Við ræddum mikið mikilvægi hafna. Ein mestu útflutningsverðmætin okkar í sjávarútvegi eru í Landeyjahöfn og mikilvægt að hún virki. Hún er grunnurinn að atvinnustarfsemi í mörgu á landi, þótt mikið af framkvæmdunum séu undir sjávarmáli, og eru ferðaþjónustan, fiskeldin og fleiri nýir útflutningsaðilar í íslensku efnahagslífi farnir að nýta sér hafnirnar. Huga þarf að skipulagsmálum. Ef áform um veggjöld ganga eftir og við getum farið í átak í samgöngumálum er mikilvægt að Vegagerðin og sveitarfélögin séu tilbúin með skipulag og hönnun þannig að hægt sé að fara hraðar í framkvæmdir. Einnig þurfum við að hafa í huga að fara þarf í umhverfismat og annað slíkt. Ef framkvæmdir eru komnar inn á samgönguáætlun og taldar þjóðhagslega mikilvægar mega skipulagsmálin ekki tefja fyrir. Það skal hafa í huga við endurskoðun á lögum um mat á umhverfisáhrifum. Í álitinu fjöllum við um samskipti Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna, sem komið var inn á áðan. Þau skipta miklu máli af því að það eru sveitarfélögin sem hafa sérþekkingu á aðstæðum sínum. Undir lokin langar mig að nefna að þetta snýst allt um að auka umferðaröryggi. Þess vegna var mjög gaman að fá til okkar fulltrúa unga fólksins, ungmennaráð Grindavíkur sem hafði haldið ráðstefnu um umferðaröryggismál og boðið fleiri ungmennaráðum til sín. Það er góður kafli á blaðsíðu 12 í nefndarálitinu um þetta mál og bið ég fólk að kynna sér hann. Ef við erum að fara í mikla uppbyggingu á vegakerfinu verðum við að ákveða hvernig það verður gert, setja það upp í umferðarmódel. Við verðum að ákveða hvaða stöðlum við viljum fara eftir, hvaða tegund af vegum við viljum byggja upp til að tryggja öryggi og fara þá eftir svokölluðum EuroRAP-stöðlum, alla vega þannig að þeir uppfylli kröfur EuroRAP. Umferðaröryggi skapar svo miklu betri lífsgæði og meiri uppbyggingu í þeim tækifærum sem við höfum. Ég kom inn á flugið og ætla á lokasekúndunum að nefna uppbyggingu flugnáms á Íslandi. Það er að byggjast mikið upp og þá þurfa að vera flugvellir og aðstaða fyrir flugnámið, þannig að við getum sinnt því, svo að við getum fylgt þeim vexti eftir sem við sjáum í ferðaþjónustunni og í þeirri mikilvægu atvinnugrein sem flugið er.
Virðulegur forseti. Í umræðum fyrr í vetur um fjárlög fyrir nýhafið ár, og reyndar síðastliðið vor í umræðu um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, varð mér tíðrætt um þá einföldu staðreynd að útgjaldagleði ríkisstjórnarinnar myndi leiða til óhjákvæmilegra skattahækkana. Það væri alveg ljóst að ekki væri hægt að auka útgjöld jafn mikið og stefnt var að í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar öðruvísi en að hækka skatta. Því var sífellt neitað, raunar var því haldið fram að til stæði að lækka skatta. Hér er auðvitað ekki verið að tala um annað en að fjármagna samgöngubætur með skattahækkunum. Við getum öll verið sammála um mikilvægi samgöngubóta. En ríkisstjórnin er að auka útgjöld um 25% á fjögurra ára tímabili. Var ekki hægt að forgangsraða þessu með öðrum hætti, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti. Jú, það var alveg hægt að forgangsraða með öðrum hætti. Ég hef lagt mig í líma við að tala um það og mikilvægi þess að forgangsraða í samgöngumál, þar sem þau eru velferðarmál númer eitt. Ég hef gert það síðan ég kom inn á þing fyrir tæpum sex árum. Ég hef bara gert það. Ég vil þá spyrja hv. þingmann hvort það sé þá hluti af tillögum minni hlutans, sem skrifað var undir, að forgangsraða öðruvísi. Og hvernig á þá að forgangsraða þeim tugmilljarða breytingartillögum sem minni hlutinn er með í nefndarálitinu? Á að taka það í formi skattahækkana á atvinnulífið, t.d. útgerðina? Ég tek alveg undir að það hefði verið hægt að forgangsraða í öðru, en ég fór inn á það í ræðu minni að það hefur ekki verið vilji Alþingis undanfarin ár til þess, þó að sumir hefðu viljað.
Forseti. Þessi málflutningur meiri hlutans eru alltaf kómískur, því að verið er að auka, samkvæmt fjármálaáætlun, ríkisútgjöld um 190 milljarða, þegar við notum árið 2017 sem viðmiðun út árið 2021. Og það á að segja okkur að í því sé ekki hægt að koma fyrir 5–7 milljarða viðbótarútgjöldum í samgöngumál með réttri forgangsröðun. Það er augljóst að óráðsía ríkisstjórnarinnar í útgjöldum ríkissjóðs er algjör. Það er að koma á daginn sem fullyrt var hér af hálfu þó nokkurra þingmanna í minni hlutanum, að ekki væri hægt að standa við þau loforð án þess að ráðast í skattahækkanir. Við erum að sjá fyrsta dæmið um slíkar skattahækkanir með þá kólnun sem er að eiga sér stað í hagkerfinu þessa stundina, og er þetta alveg örugglega ekki síðasta skattahækkunin sem við munum sjá frá núverandi ríkisstjórn, því að vilji hennar til að leita leiða til að bæta ríkisreksturinn með einhverjum hætti virðist ekki vera nokkur.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að benda á að ég tel þetta ekki sem beina skattahækkun þar sem það er lagt upp í forsendunum með þessu, að það sé einhver ábati fyrir þann sem greiðir veggjöldin, að hann dragi úr kostnaði sínum og annað slíkt. Ef vel tekst til verður minni þrýstingur á að hækka iðgjöld og annað, fyrir utan svo bónusinn að fá betra umferðaröryggi og annað þegar á að eyrnamerkja þetta hvað með öðru. Hv. þingmaður talar um að það hlyti að vera hægt að forgangsraða fyrir 5–7 milljarða á ári í svona mikla útgjaldaaukningu. Það eru einmitt það sem hefur verið gert. Bætt var við 5 milljörðum í samgöngumálin núna, en ákallið fyrir samfélögin er 15 milljarðar á ári, ofan á þá 5 sem við vorum að bæta við. Það segir sig sjálft að ef við ætlum að forgangsraða öðruvísi verður eitthvað undan að láta á stærstu útgjaldasviðum ríkissjóðs.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kom inn á áhugavert atriði í lok ræðu sinnar um EuroRAP. Ég ætla aðeins að geyma það þar til í seinna andsvari eða síðar í þessu. Ég spyr um þær eignatekjur sem á að nýta í samgöngumál og þjóðarsjóð, niðurgreiðslu skulda og guð má vita hvað. Því eftir því sem ég tel þetta upp þá þurrka niðurgreiðslur skulda upp arðgreiðslurnar sem gert er ráð fyrir í þeim hluta af eignatekjum. Eftir eru vaxtatekjurnar sem hafa farið mjög lækkandi miðað við fyrri fjármálaáætlanir. Ef eitthvert svigrúm á að vera, sem var að myndast varðandi eignatekjurnar, þá velti ég því fyrir mér hvaðan það á að koma, ef það á líka að fara í þjóðarsjóðinn. Örstutt varðandi EuroRAP í lokin, ef ég næ því. Það kom í ljós á fundum nefndarinnar að u.þ.b. helmingur veganna sem eru flokkaðir samkvæmt flokkunarkerfi EuroRAP, t.d. C8-vegur, eru í raun C7-vegur, af lægri gæðum. Þannig að í heildina [[Forseti hringir.]]erum við í miklu meiri vandamálum varðandi samgöngukerfið en lítur út fyrir á bókunum.
Virðulegi forseti. Við erum að tala um það hér að eignatekjurnar, með því að selja eignir eða fá arðgreiðslur og annað slíkt, eru mjög fjölbreyttar. Við erum með gríðarlega háa eignarhluti í bönkunum. Við erum með eignarhluti í Isavia. Við erum að fá arðgreiðslur af auðlindunum okkar og annað slíkt. Það á eftir að ráðstafa þessu þannig að við getum sagt: Hluti af þessu á að fara í innviði, annað að fara í að greiða niður skuldir og með því að greiða niður skuldir spörum við vaxtakostnað sem er þá aftur hægt að nota í innviði eða setja í eitthvað af þessu. Við erum að benda á að það er ástæðan fyrir því að við erum að leggja veggjöldin til. Veggjöldin eru sértæk gjöld sem fara beint í að byggja upp vegakerfi, ekki neitt annað. Þau þurfa ekki að fara í gegnum þessa umræðu. Og eignatekjurnar eiga eftir að fara í gegnum töluverðar umræður hér á Alþingi og ég tel að við höfum ekki tíma til að bíða eftir því. Veggjöldin eru þá skásti kosturinn af því að hann kemur fyrst til framkvæmda. Það er auðveldast að stýra þeim fjármunum beint í vegaframkvæmdir frekar en að fara að ræða í hvað við eigum að forgangsraða fjármununum.
Virðulegi forseti. Þetta er alveg gríðarlega áhugavert. Hvað gerist þegar eignatekjurnar fara að rýmkast til? Þær eiga sem sagt ekki að fara í samgöngur því að fólk verður farið að borga veggjöld fyrir að fara þessa vegi. Á þá að nýta eignatekjurnar í eitthvað annað? Eða á umsvifalaust að borga niður þessar samgöngubætur, þau lán, þannig að fólk hætti að borga veggjöldin þegar búið er að ákveða hvernig ráðstafa á þessum eignatekjum? Aftur aðeins að EuroRAP, spurning sem ég vil fá svar við. Þegar verið var að pæla í vegaframkvæmdum á Vestfjörðum, hvaða leið ætti að fara o.s.frv., var hluti af aðalleiðinni samkvæmt heimamönnum C7-vegur, en hann er skráður C8-vegur, hann þyrfti að fara í uppfærslu til þess að anna eftirspurninni og álaginu ef orðið hefði af R-leiðinni. Og þegar Vegagerðin var spurð um þetta sagði hún að u.þ.b. helmingurinn af þeim vegum sem væru á skrá hjá þeim væru í raun verri vegir en skráningin segir til um. Það er mjög áhugaverð fullyrðing, [[Forseti hringir.]]verð ég að segja, og setur samgöngukerfið okkar jafnvel í enn verra ástand en menn vilja vera láta.
Virðulegi forseti. Innviðaþörfinni verður alls ekki svarað með veggjöldum einum, svo að það sé sagt. Veggjöldin eru bara til að fara í mikilvægustu og brýnustu framkvæmdirnar. Fjárfestingarþörf í samgöngukerfinu er örugglega um 400 milljarðar, þannig að við höfum fulla þörf fyrir að fá eitthvað úr eignatekjunum inn í samgöngurnar þrátt fyrir veggjöldin. Svo höfum við líka miklu fleiri innviði sem við þurfum að byggja upp hér eins og hjúkrunarheimili, dreifikerfi raforku og lengi mætti telja. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir um vegakerfið og öryggi þess. Þess vegna er ég að tala um hversu mikilvægt það sé og það sé hluti af innviðaþörfinni í samgöngukerfinu, þ.e. uppfærsla veganna. Við þurfum að uppfæra vegakerfið. Hvort það er C8-vegur eða C7-vegur - þó að um sama vegflokkinn sé að ræða getur það dugað misvel eftir því í hvaða aðstæðum vegurinn er, hvernig landslagið er, hver umferðarþunginn er og annað. Þannig að það allt skiptir svo líka máli.
Herra forseti. Þetta eru búnar að vera áhugaverðar umræður í kvöld og í dag. Við höfum rætt aðeins um lög um opinber fjármál síðustu mínúturnar. Í fjármálaáætlun til næstu fimm ára, sem við samþykktum sl. vor, er reiknað með 338 milljörðum í framkvæmdir og fjárfestingar á vegum ríkisins á fimm ára tímabili. Sú upphæð sem við vorum að tala um í veggjöld er um 15% af því. Í samhengi hlutanna er þetta svipuð tala og Isavia hefur dregið úr framkvæmdum í Keflavík næstu fjögur árin. Þetta er nákvæmlega sama talan. Þar var gert ráð fyrir 130–150 milljörðum, en það er búið að draga það niður í 86 milljarða næstu fjögur árin. Mér finnst þetta áhugavert og ég er sammála þingmanninum. Ég spyr hann kannski frekar: Er hann sammála mér um að það hafi verið dregið allt of mikið úr fjárveitingum til samgöngumála undanfarin ár? Þurfum við ekki að gera miklu betur og er [[Forseti hringir.]]þetta leiðin til að leysa þau vandamál sem standa þar fyrir dyrum?
Virðulegur forseti. Þetta er mjög áhugaverður punktur sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kemur með hér, hvað eitt fyrirtæki á einum stað hefur verið í miklum framkvæmdum. Nýframkvæmdir Isavia á Keflavíkurflugvelli hafa slagað upp í það að vera jafn miklar á einu ári og í öllu vegakerfinu á Íslandi, allar nýframkvæmdir í vegakerfinu á Íslandi. Í veggjöldunum erum við ekki að tala um neitt svo háa upphæð. Þetta eru um 60 milljarðar á fimm til sex ára tímabili eða 10–15 milljarðar á ári. Það eru öll ósköpin, af um 400 milljarða kr. fjárfestingarþörf í samgöngukerfinu, þannig að ég get ekki séð hvernig þetta á að setja lög um opinber fjármál á hliðina.
Herra forseti. Mér fannst rétt að koma inn á þetta í framhaldi af umræðunni áðan um lög um opinber fjármál vegna þess að þegar maður hefur bent á þetta hér í þingsal og í fjárlaganefnd og víðar hafa menn ekki sömu tilfinningu fyrir framkvæmdum á vegum Isavia miðað við þjóðhagslega stærð, áhrif á ríkið og annað, eins og menn líta greinilega á þetta mál. En þetta er nákvæmlega sami hluturinn. Ég vil bara árétta að menn tali heildstætt um þessi mál og í einhverju samhengi en séu ekki að taka út eitt og eitt atriði, hugsa frekar í stóru myndinni. Og þá er rétt að hafa þetta í huga. Það hefur enginn talað neitt sérstaklega um þetta, framkvæmdir Isavia í heildarsamhengi hlutanna og fjárfestingu ríkisins sem ohf. Það er rétt að þetta komi mjög sterkt hér fram.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er svolítið áhugavert að sjá hvernig umræðan þróast oft og verður stór um einhver minni mál. Svo þegar málin eru virkilega stór og eiga kannski að hafa áhrif er umræðan hvað minnst um þau. Þá vil ég benda á að þingmenn, sérstaklega í hv. fjárlaganefnd og hv. efnahags- og viðskiptanefnd, ættu að hafa meiri áhyggjur af því þegar stórar og miklar framkvæmdir eru á einum stað en af framkvæmdum eins og þeim sem við ræðum um í samgönguáætlun sem dreifast um allt land. Þær framkvæmdir sem Isavia stendur fyrir við Keflavíkurflugvöll hafa bein áhrif á samgöngukerfið. Reykjanesbrautin er löngu sprungin og allir innviðir í kringum flugvöllinn. En vegaframkvæmdum getur verið dreift út um allt land og það eru fjölbreyttari verktakar sem koma að því og annað slíkt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir yfirferð hans og sýn á þau verkefni sem liggja fyrir. Það var fróðlegt að heyra þingmanninn staðfesta að þeim verkefnum sem meiri hlutinn lítur svo á að séu þau brýnustu sé ekki raðað fremst í samgönguáætlun heldur látin bíða niðurstöðu umræðna um veggjöldin. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta. Við vöktum athygli á þessu í nefndaráliti minni hlutans, hvernig forgangsröðuninni hefur einhvern veginn verið snúið á hvolf og þau brýnustu verkefni sem rætt hefur verið um hafa verið tekin út og ætlað að framkvæma þau og fjármagna með öðru. Þá langar mig líka að spyrja hv. þingmann út í þann viðsnúning sem hefur orðið á þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, sem sögðu allir fyrir rúmu ári að þeir væru á móti veggjöldum í umræðuþætti hjá Ríkisútvarpinu. [[Forseti hringir.]]Hvað hefur gerst síðan þá? Nú var Sjálfstæðisflokkurinn með samgönguráðuneytið á þeim tíma og því vel kunnugur því ástandi sem var á vegum landsins.
Virðulegi forseti. Ég vil benda á að forgangsröðunin í þessu er samkvæmt umferðaröryggi. Það þarf að laga vegi um allt land. Það er það sem samgönguáætlunin gerir, lagar vegi um allt land þar sem mikið er um umferðarslys og líka miðað við umferð miklar líkur á umferðaróhöppum. Þess vegna erum við sammála þeirri forgangsröðun sem birtist í samgönguáætluninni. En allflestir, ef ekki allir, þeir vegir sem við leggjum til að veggjöldin komi á, sem liður í fjármögnun og flýti framkvæmdum, eru nú þegar fremst í samgönguáætlun; Reykjanesbraut, Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur, en það þarf bara miklu meira til að klára þá vegi og það tekur alltaf langan tíma að klára þá. Það er vandamálið sem við erum að leysa með þessum veggjöldum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Mátti skilja það þannig að það sem þingmaðurinn hafði sagt áður að væru brýnustu verkefnin séu það þá ekki lengur? Það eru ekki brýnustu verkefnin sem ætlunin er að fjármagna með veggjöldum. Þá langar mig líka að spyrja hv. þingmann hvort það skipti einhverju máli í hans huga að vegfarendur hafi möguleika um aðra leið en þá sem lögð eru á veggjöld, eins og t.d. fyrir þá sem búa í námunda við hv. þingmann á Suðurnesjum, þ.e. að þeir eigi möguleika á annarri leið til höfuðborgarsvæðisins til að komast hjá veggjöldum. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann út í skosku leiðina. Ef ég man rétt kostar sú hugmynd 1,5 milljarða á ári, það sem verið er að ræða þar. Hvar ætlar þingmaðurinn að finna þá peninga?
Virðulegur forseti. Ég reyni að svara þessum spurningum á einni mínútu. En jú, brýnustu verkefnin eru akkúrat þau sem fjármögnuð eru með veggjöldunum, enda er þeim forgangsraðað fremst í samgönguáætlun. Þau verða bara ekki kláruð í þessari samgönguáætlun.
Af hverju ekki?
Þau verða kláruð á allt of löngum tíma af því að litlir fjármunir eru til skiptanna og þess vegna hefur ekki tekist að klára. Við erum að reyna að finna lausn á því, m.a. með því að fá gestina okkar sem nota vegakerfið til að hjálpa okkur við að byggja upp vegakerfið, eins og stóriðjan hjálpar okkur við að byggja upp dreifikerfi raforku og annað slíkt. Við þurfum að fá aðstoð við að byggja þetta upp af því að við erum fámenn þjóð í stóru landi. Önnur leið er vissulega kostur, en það sem skiptir mestu máli er að það sé ábati fyrir þann sem nýtir samgöngumannvirkið. Það styttir ferðatímann, eykur öryggi, dregur úr eldsneytisneyslu og sparar tíma, sem er mjög hagkvæmt. Það er aðalatriðið. Varðandi skosku leiðina eru það byggðasjónarmið. Svo [[Forseti hringir.]]er líka verið að endurraða þeim fjármunum sem eru í almenningssamgöngum og rekstri flugvalla eins og er í dag.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir ítarlegt minnihlutaálit umhverfis- og samgöngunefndar. Þótt auðvitað sé ýmislegt ágætt í þessari samgönguáætlun og ýmsar framkvæmdir sem við ættum að geta sameinast um ætla ég fyrst og fremst að ræða um hvernig á að reyna að fjármagna hana og hvaða leiðir við gætum farið í því. Við erum auðvitað öll sammála um að það þarf að gera stórátak í samgöngumálum. Vegir okkar standa langt að baki samgönguneti samanburðarþjóðanna og það er bara pólitísk ákvörðun um að byggja jafnt og þétt upp og láta ekki innviðina grotna niður eins og raun ber vitni. Í gríðarlegri uppsveiflu síðustu ára létum við algerlega vera að gangast við þeirri ábyrgð, bæði þegar tekjur ríkissjóðs voru meiri og eins þegar við höfðum skýrari og betri möguleika til að sækja gjald, t.d. af ferðamönnum, en nú þegar fer að síga á verri hlið. En allt er þetta auðvitað spurning um öryggi. Það eru auðvitað allt of mörg óþarfaslys sem eiga sér stað og kosta samfélagið gríðarlegar upphæðir, svo að ekki sé talað um þá harmleiki sem þau hafa í för með sér. Sérfræðingar hafa metið það svo að efnahagslegur kostnaður samfélagsins við slys sé um 40–60 milljarðar á ári. Það er margföld sú upphæð sem við þurfum til að bæta í og laga það sem upp á vantar. Þá er ótalin sú lífæð sem vegirnir og samgöngurnar um allt land eru, bæði til að tryggja að við komum vöru á milli staða, til að við getum byggt upp öruggt og gott atvinnulíf, og ekki síst til þess að fólkið geti sótt nauðsynlega þjónustu. Þessu er ekki síst mikilvægt að halda til haga í mjög stóru en fámennu landi. Ísland býr nefnilega við þá sérstöðu, ásamt þremur til fjórum löndum í heiminum, að hér búa um 70% allra landsmanna á mjög afmörkuðu svæði, suðvesturhorninu. Það þarf að finna lausn og vanda sig við leiðir sem tryggja þéttbýlasta svæði landsins nauðsynlegar og góðar samgöngubætur um leið og hinar dreifðu byggðir búa líka við öryggi og ásættanlegar samgöngur. Vegtollar og veggjöld geta auðvitað verið ágætisaðgerðir til að ráðast í einstakar framkvæmdir. Það má hugsa sér flýtiframkvæmdir til að stytta leið. Það má líka hugsa sér að setja slíkt á til þess að vera með einhvers konar aðgangsstýringu af umhverfisástæðum eða til að greiða fyrir samgöngum. En hér á að bjóða upp á allt annan hlut. Hér er verið að tala um vegaskatta. Um þá gilda aðeins önnur lögmál. Það er sem sagt verið að innheimta skatta á afmörkuðum stöðum, án tillits til þess hvert fjármagnið rennur. Þegar slíkar hugmyndir dúkka upp þarf að ráðast í alvarlega greiningu, m.a. á því á hvaða hóp skattheimtan leggst þyngst, á hvaða landshluta, á hvaða aldurshóp og ekki síst á hvaða tekjur. Sundabraut er ágætisdæmi um góða framkvæmd sem hægt væri að kosta með gjöldum af því að þar er önnur leið; en ýmsir aðrir staðir á landinu, litlir bæir sem lokaðir eru af með háum fjöllum og sjó, eru kannski verra tilfelli. Nú er líka rétt að minnast á að það getur verið og er misvægi í samgönguáætlun hvað varðar uppbyggingu eftir landshlutum, eftir kjördæmum. Ég kallaði fyrstu áætlun hæstv. ráðherra Sigurðar Inga Jóhannessonar frá því í haust: Alltaf gleymist Austurland. Þar var gert ráð fyrir, og mér sýnist enn þá, um 3,3 milljörðum á meðan hans eigið kjördæmi, Suðurkjördæmi, fær 15. Þetta eru allt hlutir sem þarf að skoða. Það að stjórnvöld síðustu ára hafi vanrækt það verkefni, jafnvel á stórkostlegum uppgangstíma, afsakar það engan veginn að ætla að hrista fram úr erminni óljósar hugmyndir sem þjóðin hefur ekki haft tækifæri til að tala um, sem þingið hefur ekki heldur getað rætt nægilega mikið um og sem stjórnarmeirihlutinn virðist ekki átta sig á til fulls heldur og er býsna reikull og ósammála þegar verið er að spyrja út í einstakar hugmyndir. Enda eru tillögurnar ekkert útfærðar heldur á að samþykkja samgönguáætlun með ákveðnum hlut en restina, nauðsynlegar framkvæmdir, á svo að fjármagna með einhverjum óljósum hugmyndum sem útfæra á uppi í ráðuneyti án þess að við höfum neina tryggingu fyrir því að náðst geti góð lausn í því máli sem landsmenn allir geta sætt sig við. Ef ráðast á í slíka grundvallarbreytingu sem hér er til umræðu þarf hún að byggja á faglegum rannsóknum og vandaðri vinnu sem tekur tíma og miklu lengri tíma en okkur hefur verið skammtaður hér. Hana þarf síðan að ræða á þinginu og ræða nógu lengi til þess að sem breiðust sátt náist. Þetta leiðir nefnilega umræðuna að öðru sem heitir samráð. Í fyrsta lagi er beinlínis talað um það í stjórnarsáttmálanum að auka skuli veg þingsins og samtal milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þá hefur hæstv. forsætisráðherra beinlínis oft í ræðum talað um að mál sem varði mikla sameiginlega hagsmuni og séu hugsuð til langs tíma þurfi að vinnast í breiðri sátt. Er hægt að tala um eitthvað svoleiðis í þessu máli, herra forseti? Ég held ekki. Í aðdraganda síðustu kosninga töluðu þar að auki flestir flokkar, ekki síst stjórnarinnar, og ábyggilega hæstv. samgönguráðherra skýrt gegn vegasköttum og veggjöldum. Þess vegna var það ekkert óvænt síðasta haust, þegar hæstv. ráðherra lagði fram samgönguáætlunina, að ekkert var vikið að þessu. Raunar var sú áætlun um margt afleit og hana hefði þurft að ræða. Hún mismunaði landshlutum og gerði ekki ráð fyrir nægilegu fé. En Samfylkingin og fleiri flokkar hér hafa þó bent á möguleika til að afla tekna í það. Skýringin á þessu í haust var auðvitað bara vangeta ríkisstjórnarinnar til að afla tekna og a.m.k. viðhalda tekjustofnum sínum, sem ekki hefur tekist eða ekki verið vilji til. En á meðan þessi umræða fór fram túraði hluti af Sjálfstæðisflokknum, með hv. þm. Jóni Gunnarssyni fremstum í flokki - hann stóð fremst á sviðinu með míkrófóninn og talaði niður hugmyndir ráðherra - og bauð upp á annars konar lausn, sem er að miklu leyti núna, ef ég skil rétt, grunnurinn að umræðu dagsins. Það hlýtur að vera einsdæmi í íslenskri pólitík að óbreyttur stjórnarliði velti nánast ráðherra sínum, ráðherra samstarfsflokks, úr sessi og taki sjálfur tímabundið við krúnunni. Hæstv. samgönguráðherra birtist hér og virðist vera einhvers konar ráðherra að nafninu til. En það er verið að stýra málum annars staðar að en úr ráðuneyti hans. Það er auðvitað ágætt að þingið taki til sín einhver völd en það er býsna sérkennilegt þegar þessi átök birtast innan stjórnarmeirihlutans. Er þá nema von að ekki sé hægt að uppfylla stjórnarsáttmálann um meiri samvinnu þegar svo er í pottinn búið að stjórnarliðar geta ekki einu sinni verið sammála? En að því slepptu er Samfylkingin á því að nauðsynlegt sé að ráðast í umbætur og fjármagna til fulls það plagg sem við höfum verið að ræða. Við viljum setja framkvæmdir sem Vegagerðin telur að eigi að vera í forgangi fremst á dagskrá, að þær verði fjármagnaðar úr ríkissjóði, enda er það brýnt af öryggisástæðum. Þar getum við nefnt Kjalarnesveg, hættulegasta veg landsins. Við getum nefnt Reykjanesbraut, Arnarnesveg og Vesturlandsveg. Ég held að þjóðhagslegur ábati af þessum framkvæmdum myndi örugglega borga sig upp á áratugum. Á meðan er gert ráð fyrir að veggjöld borgi þetta upp á tveimur áratugum, ef ég skil rétt. Samfylkingin vill auk þess að ráðist sé í mikla og nauðsynlega uppbyggingu um allt land af því að það er líka mikilvægt. Þar höfum við lagt áherslu á almenningssamgöngur vegna þess að þær skipta gríðarlega miklu máli. Þær taka á mjög mörgum þáttum okkar samfélags. Þær snerta efnahag landsmanna - samgöngukostnaður Íslendinga er óvenjuhár - búsetuval, umferðarþunga, öryggismál og ekki síst loftslagsmál, sem ég hélt að væri höfuðáhersla þessarar ríkisstjórnar. Það er auðvitað eitt mikilvægasta og stærsta verkefni sem við og heimurinn stendur frammi fyrir í dag. Þá hlýt ég að lýsa sérstökum áhyggjum af metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar þegar kemur að borgarlínu, sem er forsendan fyrir farsælli byggðaþróun á höfuðborgarsvæðinu til lengri tíma. Hún mun spara stórkarlaleg, úr sér gengin og gamaldags samgöngumannvirki sem kosta gríðarlega fjármuni. Borgarlínan er ekki síst forsenda fyrir því að Ísland geti staðið við loftslagsmarkmið sín. Samgöngur fyrir almenning eru auk þess mjög mikilvægt kjaramál. Við verðum að fara að gera fólki kleift að lifa án þess að eiga og nota einkabíl. Átakshópur í húsnæðismálum, sem starfaði á vegum ríkisstjórnarinnar, undirstrikaði í tillögum sínum mikilvægi þess að flýta uppbyggingu borgarlínu. En samgönguáætlunin gerir einungis ráð fyrir 800 milljónum í verkefnið á næstu árum, sem er bara brotabrot af því sem til þarf. Árið 2008 var fyrsta ár í sögu mannsins þar sem áætlað er að jafn margir byggju í borg og í sveit. Spár gera ráð fyrir því að árið 2050 muni um 70% allra jarðarbúa búa í borg. Við Íslendingar höfum löngu náð þessu marki án þess að bregðast við. Þessi flutningur úr sveitum í þéttbýli á 20. öldinni varð til þess að flestar borgir hafa á síðustu árum þróast með algjörlega óásættanlegum hætti og ósjálfbærum. Þær hafa byggst upp á forsendum einkabílsins og hinnar bandarísku bílaborgar sem byggir á flokkun og aðgreiningu; gisnir og dýrir innviðir þar sem erfitt er að byggja upp almenningssamgöngur. Þetta, herra forseti, gengur einfaldlega ekki lengur. Vaxi höfuðborgin áfram á sömu forsendum og hún hefur verið að gera verður hún aldeilis ósjálfbær. Við skulum bara muna að loftslagsmál verða eitt af meginviðfangsefnum næstu kynslóðar. Hlýnun jarðar er löngu orðin okkur ljós og þar eru sóun og orkunotkun mannsins langstærsti hluturinn. Við þurfum þess vegna að hugsa fyrir nýjum og vistvænum orkugjöfum og við getum farið í orkuskipti og við getum við reynt að ýta öllum yfir í rafbíla en það mun ekki leysa nema hluta af vandanum. Stóra leiðin sem við getum gripið til hér til að bæta úr eru bættar almenningssamgöngur í höfuðborginni og á höfuðborgarsvæðinu. Við köllum hana borgarlínu. Með skynsamlegri uppbyggingu á þéttbýli eigum við nefnilega líka okkar stærstu tækifæri í baráttu fyrir bættu loftslagi. Borgirnar eru megindrifkraftur efnahagslegs vaxtar flestra vestrænna ríkja og það er mjög mikilvægt að þær byggist upp með hagkvæmum og góðum hætti. Öflug borg hefur áhrif langt út fyrir borgarmörkin þannig að þetta er ekki deila á milli landsbyggðar og höfuðborgar. Öflug borg þarf á öflugri landsbyggð að halda - en öflugar landsbyggðir þurfa nefnilega líka á skilvirkri og góðri höfuðborg að halda. Þess vegna þurfum við, þó að það sé ekki viðfangsefni þessa frumvarps, að þétta byggð og við þurfum að byggja minna og við þurfum að nútímavæða innviðina til að gera þá skilvirkari. Öflugasta leiðin eru almenningssamgöngur sem hindra brjálæðislega, ónauðsynlega, óskynsamlega útþenslu borganna. Ég ítreka: Þetta er ekki hagsmunir borgarinnar eingöngu. Þetta eru hagsmunir alls landsins og þess verður að sjá stað að vilji sé til þess að fjármagna þennan hlut í samgönguáætlun. Herra forseti. Nú hef ég eytt talsverðum tíma í að tala um höfuðborgina og þær aðgerðir sem þurfa að fá fjármagn þar. Það er einfaldlega vegna þess að þar búa langflestir landsmenn. Það var hins vegar tekin pólitísk ákvörðun um það fyrir 120–140 árum að sökum fámennis í stóru landi borgaði sig að byggja upp miðlæga, sterka þjónustu á einum stað, spítala, stjórnsýslu, skóla og annað. Þess vegna þurfum við auðvitað líka, til þess að halda byggð í landinu og til að gæta sanngirni, að efla samgöngur um allt land, Austurland, Vestfirði og Suðurland. Og það eigum við að geta. Við eigum ekki að detta ofan í deilur um einstök byggðarlög, um einstaka landshluta. Við eigum hér inni öll að geta náð sátt um að smíða samgönguáætlun sem allir geta sæst á. Það höfum við áður gert þó að við höfum stundum gert það án þess að ná að fjármagna hana. En Samfylkingin bendir þó á að það er mögulegt, jafnvel við núverandi aðstæður, að fjármagna þessa hluti. Niðurfelling bankaskatts, lækkun veiðigjalda og ýmislegt fleira sem við getum tínt til gæti allt tryggt þessa 13–14 milljarða kr. sem nægðu til þess að fullfjármagna alla áætlunina eins og hún er. Það skulum við svo sannarlega að gera. Það skiptir máli. Þó að það sé eðlilegt að það kosti að reka bíl, að þeir borgi einhvern hluta af því sem eiga hann, skulum við líka horfa á það að við erum búin að byggja upp land, við erum búin að byggja upp borg og bæi, sem gera þér ekki kleift að lifa öðruvísi en að eiga einkabíl. Þá þurfum við líka að hugsa til þeirra sem hafa minnstu peningana og á hvern við erum að leggja mestu álögurnar. Í þessu dæmi, eins og því er stillt upp, er það klárt að þetta leggst þyngst á efnaminna fólk eða fólk sem hefur sótt í ódýrt húsnæði í nágrannabyggðarlögum höfuðborgarinnar og þarf að koma til vinnu á hverjum degi. Okkur ber beinlínis skylda til að hugsa um þennan hóp. Síðan þegar við höfum byggt upp innviði um allt land sem gera ráð fyrir því að við getum nýtt okkur almenningssamgöngur og þurfum ekki að reiða okkur á einkabílinn - þá skulum við endilega gera það bara mjög óhagkvæmt að eiga hann. En þá þarf að hafa valkost. Í dag hefur fólk ekki valkost. Þú getur ekki sagt við fólk: Seldu bílinn þinn. Það er ekki hægt. Það er ekki hægt í landi sem er svona dreifbýlt og ekki hægt í borg sem hefur teygst miklu lengra út en eðlilegt og nauðsynlegt hefði verið - og hefði verið ef við hefðum byggt á hinu evrópska líkani blandaðrar byggðar sem á rætur að rekja til þeirrar tíðar þegar einkabíllinn var ekki til. Hann er auðvitað upphaf og endir á þeirri stöðu sem við erum í. En fyrst þurfum við að byggja upp alvörualmenningssamgöngur áður en við getum sagt fólki að leggja bílnum. Meðan við getum ekki sagt fólki að leggja bílnum verðum við að taka tillit til þess hverjir geta borgað og hverjir geta það ekki. Öflugar almenningssamgöngur snúast ekki bara um krónutölur sem fara á milli ólíkra sviða hér á þingi og upp í ráðuneyti. Þær snúast um efnahagsleg og félagsleg tækifæri fólksins í landinu, um atvinnusköpun, um öryggi, um framþróun, um sjálfbærni. Við verðum einfaldlega að vanda okkur betur þegar við erum að fjalla um þetta verkefni.
Herra forseti. Ég hjó eftir því hjá hv. þingmanni að hann talaði um að minnihlutaálitið væri ítarlegt. Þetta eru fjórar síður. Átta og hálf lína að lokum um innanlandsflugið og flugvallakerfi landsins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hverjar hans hugmyndir eru varðandi innanlandsflugið. Við höfum rætt almenningssamgöngurnar. Það tekur 7 klukkustundir og 15 mínútur að taka strætó til Akureyrar, 12–14 klukkustundir að taka strætó til Egilsstaða frá Reykjavík. Ég hefði áhuga á að fá nánari sýn á þessi mál hjá hv. þingmanni þar sem það er mjög lítið um þetta í minnihlutaáliti umhverfis- og samgöngunefndar. Kannski gæti ég fengið ítarlegri sýn frá hv. þingmanni á nákvæmlega þessa þætti.
Herra forseti. Ég legg ekki alltaf þá merkingu í orðið „ítarlegt“ að efninu sé dreift á sem flestar síður. Ég hef séð álit, bara nýlega, meirihlutaálit frá sömu samgöngunefnd, þar sem voru 3,5 blaðsíður um ekkert. Hvort hv. þingmaður kalli það ítarlegt eða ekki verður hann að svara. Ég hef talað um að vegna þess að við höfum ákveðið að byggja hér upp mjög miðlæga þjónustu, sem hefur verið skynsamlegt, held ég, þegar það var hugsað í upphafi, þá verðum við líka að tryggja að allir landsmenn eigi aðgang að höfuðborginni. Þess vegna hef ég ekki verið andsnúinn því að skoða með einhverjum hætti stuðning við fólk til að komast sem hraðast til höfuðborgarinnar, hvort sem það er með flugi eða með strætóleiðum. Það búa ekki allir á Akureyri eða Egilsstöðum þar sem flugvellirnir eru. Það verður að hugsa hlutina miklu ítarlegra en það. Og svo þurfum við auðvitað ekki síst að skoða þetta alla leið og taka tillit til loftslagsmála og ýmissa hluta sem þarf að ræða.
Herra forseti. Það er ágætt að tala um loftslagsmálin í þessu samhengi. Það er minni koltvísýringur sem fer í loftið í innanlandsfluginu en þegar fólk keyrir á milli staðanna. Það er búið að fara í gegnum þetta. Þetta er mikilvægt atriði og rétt að það komi hér mjög skilmerkilega fram. Það sem ég kvarta líka yfir í þessu minnihlutaáliti er að það er ekkert um flugöryggismál í landinu. Það er ekki minnst á þau, uppbyggingu flugvallakerfisins, sem hefur verið veigamikill þáttur í vinnu samgöngunefndar síðan í haust. Umsagnir sem hafa borist fyrir nefndina eru mjög ítarlegar og lýsa hversu alvarlegt ástandið er í þessum málum. Mér þykir ansi hratt yfir farið þegar menn minnast ekki á það í þessu ítarlega plaggi upp á fjórar síður. Þetta er nefnilega ekkert sérstaklega ítarlegt þegar svona þættir eru teknir frá sem hefur verið mikil umræða um í samfélaginu síðustu ár og margar umsagnir við samgönguáætlun taka sérstaklega á. Ég er bara ekki sammála þingmanninum um að þetta sé sérstaklega ítarlegt.
Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í rifrildi við um hv. þingmann um hvað sé ítarlegt og hvað ekki. Mér fannst þetta prýðilegt álit. Hann virtist vera búinn að gefa sér hvað ég segði vegna þess að hann svarar út í hött. Ég hef ekki sagt að ég sé endilega andsnúinn því að skoða hugmyndir sem lúta að því að greiða styrki til fólks með flugi. Ég sagði hins vegar að það þyrfti að leggjast yfir það og reikna. Það er ekki hægt að leggja það á borð fyrir okkur svona eins og hv. þingmaður gerir, að það sé búið að reikna það út. Það fer væntanlega allt eftir því hvað eru margir í bílnum.
Var ég búinn að gera þér þetta upp? Þessa skoðun?
Við erum opin fyrir ýmsu í þessu. Það sem ég sagði í upphafi ræðunnar og ætla bara að halda mig við í lok þessa andsvars er að ég er hér að ræða um fjármögnun eða skort á fjármögnun og æðibunuganginn í stjórnarliðum sem virðast ætla að kasta út í loftið einhverjum hugmyndum án þess að vita nokkurn skapaðan hlut um hvernig á að fjármagna þær.
Þú ert ekkert að svara spurningunni.
Herra forseti. Hv. þm. Logi Einarssyni verður tíðrætt um skattahækkanir. Ég vil kalla þetta sem við erum að tala um markaðar tekjur með ábata fyrir þann sem borgar. Ég bendi á t.d. bílastæðagjöld sem leggjast jafnt á alla notendur. Ávinninginn er hægt að skoða samfélagslega eða af ökumannsins hálfu. Þetta eru ekki skattar heldur gjöld. Ég ætla að leggja einfalda mynd af inntaki veggjalda fyrir hv. þingmann. Það er maður nokkur sem ekur 50 km leið 200 sinnum á ári vegna vinnu. Það eru 10.000 km. Veggjaldið er komið, 150–200 kr., margfaldað með 200 ferðum, það eru 30.000–40.000 kr. á ári. Aksturinn, hinn raunverulegi akstur, kostar manninn 100 kr. á km, það gerir milljón. Þá sjáum við hverjar álögurnar eru. Og ábatinn? Styttri aksturstími, hálfs lítra sparnaður af bensíni, lengri líftíma bíls, aukið öryggi, minni útblástur. [[Forseti hringir.]]Bara bensínssparnaðurinn er um 12.000 kr. Hvar eru þá þessar voðalegu álögur, herra þingmaður?
Herra forseti. Ég ætla bara að ítreka það sem ég sagði áðan: Á meðan þú hefur enga valkosti, ekkert val um það hvort þú eigir einkabíl eða notar almenningssamgöngur, þarf að búa umhverfið þannig að það leggist ekki margfalt þyngra á þá sem eru með fáa aura í veskinu. Af því að hv. þingmaður var svona hugvitssamur að láta sér detta í hug samanburð við bílastæðagjöld þá er það nú almennt þannig að ef maður leggur hérna í miðbænum og borgar fyrir það bílastæðagjald veit maður líka að það er til þess að halda þeim við en ekki að borga bílastæði á Vestfjörðum eða Austurlandi eða Suðurlandi. Þannig að þetta er bara algjörlega óskylt dæmi og ónothæft. Ég hef almennt verið frekar jákvæður út í að maður borgi fyrir einstaka framkvæmdir, enda sé hægt að keyra aðra leið og þetta verði þá til þess að stytta leiðina. Í því getur falist töluverð umhverfisvernd. En dæmið sem hv. þingmaður kom með er algerlega út í hött og ég náði nú ekki að fylgja reikningsdæminu.
Herra forseti. Við ræddum loftslagsmálin fyrr í dag og þá var hv. þingmaður ekki hér. Því miður missti hann af því öllu saman. En ég ætla að ræða aðeins um tekjutengd bensíngjöld. Væri það ekki ágætt? Eigum við að gera það? Eða tekjutengdan bifreiðaskatt? Aðalmálið er þetta: Við erum að gera þetta í þessum tilgangi. Og af því að menn hafi rætt hér um hjáleiðir, bæði hv. þm. Helga Vala Helgadóttir og hv. þm. Logi Einarsson, þá eru hjáleiðir í þessum tilvikum: Keflavík – Selfoss: Suðurstrandarvegur; Selfoss – Reykjavík: Suðurstrandarvegur og Krýsuvíkurvegar. Hugsanlega eitt tiltölulega ódýrt tollahlið þegar menn aka inn í Hafnarfjörð. Reykjavík – Borgarnes? Jú, Þingvellir, Kjósarskarð, Hvalfjörður. Þetta er því ekki stóra málið. En ég vil benda á að leiðirnar eru með í þessari mynd. Og auðvitað er það þannig og reynslan sýnir að menn aka ekki þessar löngu hjáleiðir heldur fara þar sem kemur þeim best.
Herra forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að ég missti nú aldeilis ekki af þessari loftslagsumræðu fyrr í dag vegna þess að hér eru nefnilega staðsett sjónvörp víða í húsinu svo hægt er að fylgjast með. Maður getur meðtekið ýmsan fróðleik og annað sem manni finnst kannski síður merkilegt. Ég hélt að við hv. þingmaður værum almennt þeirrar skoðunar að skattkerfi okkar væri í rauninni til að afla nauðsynlegra tekna til að standa undir þjónustu en líka mjög mikilvægt tæki til jöfnunar. Þá hefði mér þótt nærtækara að leggja álögur á þá sem virkilega geta borið þær og hlífa hinum sem ekki geta það. Það er auðvitað hægt að gera líka í almenna skattkerfinu. Það væri t.d. hægt að taka undir með ASÍ og skoða fjögur þrep. Það væri kannski hægt að leggja á hærri veiðigjöld, um nokkra milljarða. Það væri kannski tímabundið hægt að fresta því að fella niður bankaskatt.
Virðulegi forseti. Af máli hv. þm. Loga Einarssonar mátti skilja að í tillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fælust breytingar á forgangsröðun frá áherslum Vegagerðarinnar. Ég óska eftir að hv. þingmaður útskýri í hverju þær felast og hvar sú tillaga liggur fyrir. Auk þess langar mig að velta upp spurningu: Í hverju felst samráð? Væri meira samráð falið í því að afgreiða samgönguáætlun án þess að ræða um gjaldtöku í samgöngum og bíða eftir að frumvarp verði lagt fyrir þingið og ræða það einungis þá?
Herra forseti. Nú hef ég ekki setið á öllum þessum fundum umhverfis- og samgöngunefndar en eins og ég skil þetta er a.m.k. ekki búið að fjármagna með öruggu fjármagni allt það sem ráðast á í. Verið er að vísa sumu inn í framtíðina með væntingum um óljósa gjaldtöku. Er það ekki rétt, hv. þingmaður? [[Gripið fram í: Jú.]] Ja, nú er sá sem hér talar í töluverðum vanda vegna þess að öðrum megin við mig stendur hv. stjórnarþingmaður sem hristir hausinn og hinum megin stjórnarandstöðuþingmaður sem kinkar kolli. Nú er kannski best að þær útkljái þetta á fundi á morgun. [[Hlátur í þingsal.]] En þetta eru þær upplýsingar sem ég hef. Ég spyr þá: Af hverju er verið að vísa einhverjum gjaldtökuhugmyndum upp í ráðuneyti fram á vorið ef búið er að finna peninga í þetta allt saman?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni svarið. Í haust var samgönguáætlun lögð fyrir Alþingi með forgangsröðun Vegagerðar, samgönguráðs og ráðherra málaflokksins. Ekki hefur verið lögð fram nein formleg breytingartillaga við hana, nema sem varðar minni háttar frávik vegna stöðu í framkvæmdum hjá Vegagerðinni. Hins vegar hefur verið fjallað um að fjármagn vanti til að breyta forgangsröðuninni. Ef tekst að útfæra ýmsar hugmyndir um aukið fjármagn til framkvæmda verði mögulegt að breyta forgangsröðun. Eins langar mig að spyrja: Hv. þingmaður lét að því liggja að ekki væri samstarf um borgarlínu og engu fjármagni yrði varið til borgarlínu. Eru fjárveitingar til gatnamóta við Bústaðaveg, bætts umferðarflæðis, umferðarstýringar, öryggisaðgerða á höfuðborgarsvæðinu, algerlega ótengdar borgarlínu? Ég bara spyr.
Herra forseti. Það liggur hreinlega fyrir að mörgum af brýnustu verkefnunum er vísað inn í framtíðina. Hægt er að nefna verkefnin Arnarnesveg, Reykjanesbraut, Vesturlandsveg. Svo er ekki stafur um það með hvaða hætti eigi að koma nógu myndarlega að almenningssamgöngum á öllu landinu, en líka borgarlínunni, til að hægt sé að standa við þær skuldbindingar sem við þurfum að gera, bæði í loftslagsmálum en einnig til að hér sé bara lífvænlegt. Ég ítreka á lokasekúndunum að almenningssamgöngur eru kjaramál, þær snúast um að við getum öll búið hér án þess að þurfa að notast við einkabílinn. Það er eitt brýnasta verkefnið. Við stöndum frammi fyrir því og við skulum sameinast um að finna peninga í það.
Forseti. Mér fannst þetta góð ræða hjá hv. þingmanni. Ég var sammála honum um framtíðarsýnina. Hann bauð upp á samtal um hana og mig langar að reyna að eiga það við hv. þingmann án skens og hefðbundins kýtings milli stjórnar og stjórnarandstöðu, og þá um tvennt, annars vegar framtíðargjaldtöku og hins vegar borgarlínu. Mig langar að fá hv. þingmann á einni mínútu - ég veit að það er hálfósanngjarnt - til að velta því fyrir sér með mér hvernig við sjáum fyrir okkur framtíðargjaldtöku, þá er ég ekki að tala um í einstök verkefni heldur til framtíðar, þegar við sjáum fyrir okkur að við höfum náð því takmarki okkar að afnema gjaldstofninn bensín- og olíugjöld. Því að ýmsar leiðir eru til í því. Í minnihlutaáliti er talað um að nýta skatttekjur ríkisins. Góðra gjalda vert, en það er ákveðin breyting að við erum þá ekki að taka [[Forseti hringir.]]sérstakar tekjur og láta þá borga sem nota, heldur erum við að taka þetta af skattstofni. Mig langar að ræða það við hv. þingmann í þessa einu mínútu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta. Ég held að það sé einmitt hlutur sem við þurfum að fara að ræða. Almennt er ég á því að við núverandi ástand þar sem við höfum ekki byggt upp nauðsynlegt grunnkerfi - við erum að leggja til minni peninga sem hlutfall af vergum þjóðartekjum en nágrannaþjóðir okkar. Samt eru þær fyrst og fremst að viðhalda sínu kerfi á meðan við erum að byggja það upp. Við höfum ekki almenningssamgöngukerfi sem er í líkingu við það sem borgir annars staðar hafa. Við erum í þeirri stöðu að fólk þarf að eiga bíl og þá er eðlilegt að það noti samneysluna, noti almenna skattkerfið, til að greiða þá uppbyggingu. Þegar við erum komin á þann stað í lífinu að fólk geti átt val um að eiga bíl eða tekið lest eða strætó, þá skulum við fara að leggja miklu harðari álögur á bíleigendur af því að það er þá orðið óþarfi. Þar hafa t.d. Svíar verið að horfa til þeirrar leiðar að leggja á einfalt kílómetragjald.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Af því sem hv. þingmaður segir leiðir: Er þá ekki bara réttast að leggja af bensín- og olíugjöldin strax? Án þess að ég sé að leggja það til. En það hlýtur að falla að hugmyndafræði hv. þingmanns. En það er aukaatriði. Ég er bara að velta hugmyndafræðinni fyrir mér. Hitt sneri að borgarlínunni. Ég held að við hv. þingmaður séum hjartanlega sammála um mikilvægi hennar og við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma henni á. Ég játa það að ég hef skilið það þannig að verkefni séu þar tengd og heiti kannski ekki endilega öll borgarlína - en að í haust, þegar endurskoðuð samgönguáætlun komi, sé alveg sérstaklega horft til framkvæmda sem tengjast borgarlínunni. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Ef það er skoðun stjórnvalda, bæði ríkisstjórnar og eins bæjarstjórna á höfuðborgarsvæðinu, að það ætti mögulega að fara í einhverja [[Forseti hringir.]]sérstaka gjaldtöku, veggjöld, tafa- og mengunargjöld, hvað við köllum þau, til að byggja upp borgarlínuna strax í haust í samgönguáætluninni, hvort hv. þingmaður telji þá of skammt liðið. Því að hann talar um að upp verði að vera komnar hágæðaalmenningssamgöngur áður en við förum að leggja á veggjöld.
Herra forseti. Ég átta mig á að afla þarf peninga til að byggja upp kerfið, en ég er að segja að á meðan við erum ekki búin að byggja það upp eigum við að gera það með almenna skattkerfinu. Hvað með að fella niður bensíngjöld? eins og hv. þingmaður spurði. Ég spyr á móti: Finnst hv. þingmanni sanngjarnt, eins og blasir við í gögnunum, að hugsanlega eigi að leggja á bæði bensíngjöld og veggjöld? Ég spyr að lokum: Hvaða einstaklingar í samfélaginu eru það sem munu síðastir hafa efni á að fara yfir í umhverfisvænni bíla? Eins mikilvægt og það er, að við förum öll yfir í rafmagnsbíla, þurfum við líka að velta fyrir okkur meðan staðan er þessi: Hvaða einstaklingar í samfélaginu verða þeir sem síðastir kaupa sér rafmagnsbíla? Það er fátækasta fólkið.
Herra forseti. Við ræðum hér um þingsályktunartillögu um samgönguáætlun, þessa stóru áætlun til hagsbóta fyrir samgöngukerfi okkar, enda hefur hún verið til umfjöllunar hjá umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis í allt haust. Gestir hafa komið fyrir nefndina hvaðanæva af landinu og því miður hafa langflestir lýst lélegu ástandi vega í sínu nærumhverfi. Lái þeim hver sem vill. Fjármögnun samgöngubóta hefur ekki verið fullnægjandi síðustu ár og hvorki í takt við væntingar né uppsafnaða þörf. Hér er gerð góð bragarbót á ýmsu og góðum samgöngubótum komið til framkvæmda og því er hægt að fagna. Þó svo að aldrei sé hægt að gleðja alla, líkt og í lífinu sjálfu, er hægt að fagna því að rúmlega 192 milljörðum alls er varið í samgöngur næstu fimm árin. Það hljóta því allir að sjá að hér ræðum við eina umfangsmestu áætlun sem sett er fram af ríkisstjórn hverju sinni. Að því sögðu, út frá stærð og umfangi samgönguáætlunar, ætti að sjálfsögðu að koma meðfram henni úttekt á þeirri góðu og ágætu áætlun út frá markmiðum okkar í loftslagsmálum. Það er tilefni til að fagna þeim áherslum sem fram koma í áætluninni á almenningssamgöngur, hjólreiðastíga og framkvæmdir við borgarlínu en þegar kemur að fjármögnun þessara atriða hefði ég að sjálfsögðu viljað sjá mun meiri fjármuni lagða í þau. 300 millj. kr. framlag ríkisins á þessu ári og 500 millj. kr. framlag á því næsta í borgarlínu, með skilyrði um sama framlag sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, mætti kalla of lítið á tímum þegar við höfum undirgengist markmið Parísarsamkomulagsins. Ég hefði svo gjarnan viljað sjá metnaðarfyllri fjármögnun borgarlínu af hálfu ríkisins. En vonum að þetta verði eitt af atriðunum sem verða endurskoðuð í haust í samgönguáætlun eins og boðað er að fari fram, út frá markmiðum okkar í loftslagsmálum, enda er aðgerðaáætlun í loftslagsmálum hugsuð sem helsta tæki stjórnvalda til að tryggja að Ísland nái markmiðum Parísarsamkomulagsins til 2030. Í því samhengi má minna á, líkt og gert er í umsögn Reykjavíkurborgar við samgönguáætlunina, að í aðgerðaáætlun ríkisins í loftslagsmálum sem kynnt var í september sl., segir m.a.: „Þá er efling á almenningssamgöngum og efling hjólreiða og göngu sem samgöngumáta mikilvægur þáttur í því að draga úr losun. Huga þarf að samgöngumiðuðu skipulagi sem gerir aðra ferðamáta en einstaklingsbíla að raunhæfum valkostum. Samtímis er mikilvægt að breyta ferðavenjum, gera þær fjölbreyttari með öflugum almenningssamgöngum, deilihagkerfislausnum og styrkingu innviða fyrir gangandi og hjólandi.“ Í aðgerðaáætluninni er vísað til mótunar samgönguáætlunar með aðgerðum á borð við eflingu innviða fyrir rafhjól og reiðhjól og eflingu almenningssamgangna og deilihagkerfis í samgöngum. Við verðum líka að taka til okkar umsögn Reykjavíkurborgar þar sem farið er hörðum orðum um fyrirliggjandi tillögu að samgönguáætlun til ársins 2033, hún sýni ekki að ríkið ætli að taka aðgerðaáætlun sína í loftslagsmálum alvarlega. Alls er gert ráð fyrir um 4,6 milljörðum kr. í uppbyggingu göngu- og hjólastíga á landinu öllu á næstu 15 árum. Fjármunir til eflingar hjólreiða og göngu verða samkvæmt tillögunni um 300 millj. kr. á ári fyrir landið í heild. Því til samanburðar hefur Reykjavíkurborg lagt 450 millj. kr. árlega í hjólastíga síðustu árin. Það er rétt sem meiri hlutinn bendir á í sínu nefndaráliti að hjólreiðar hafa aukist mjög á örfáum árum og samkvæmt könnun á ferðavenjum haustið 2017 þá jókst hlutdeild hjólreiða úr 4% í 6% frá könnun 2015. Það eru skýrar vísbendingar um að stígaframkvæmdir hafi skilað verulegum árangri í því að stuðla að vexti hjólreiða. Mig langar líka að geta þess sem Reykjavíkurborg minnir á í sinni umsögn sem er áætlun umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um loftgæði sem ráðuneytið setti fram í fyrra. Þar kemur fram að ein helsta uppspretta loftmengunar í þéttbýli séu samgöngur. Í áætlun ráðuneytisins eru sett fram nokkur markmið sem tengjast loftgæðum og væri hægt að tengja tvö þeirra beint við samgönguáætlun og þar með draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum bílaumferðar á heilsu fólks, sem er frábært, en líkt og segir í umsögn Reykjavíkurborgar enn og aftur þá virðist það hafa misfarist við gerð tillögu að samgönguáætlun að tilgreina hvaða aðgerðir samgönguyfirvöld ætla að fara í til að ná fram markmiðum áætlunar ríkisins um loftgæði. Þessa þætti þarf að taka alvarlega, herra forseti, því að hér er ekki einungis um að ræða alvarleg umhverfisáhrif heldur líka neikvæð heilsufarsleg áhrif samgangna sem við verðum að sporna við. Ég tek að sjálfsögðu undir það sem sagt er í meirihlutaáliti nefndarinnar að það er brýnt að almenningssamgöngur séu fyrir hendi í öllum landshlutum, enda eru þær mikilvægar fyrir atvinnu- og námsskilyrði innan landshlutanna og þurfa að vera raunhæfur valkostur fyrir íbúa og ferðamenn. Þar verði sérstaklega að horfa til tíðni ferða, upphæðar fargjalda og leiðakerfis. Í þessu efni verður einnig að horfa til aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum, sem ég hef áður minnst á, þar sem mikil áhersla er lögð á eflingu almenningssamgangna. Um mikilvægi og eflingu almenningssamgangna verðum við að sameinast öll sem eitt enda er ekki annað í boði. Það er allt of mikið í húfi þegar kemur að því að stuðla að róttækum og öflugum kerfisbreytingum til að sporna við loftslagsbreytingum. Í því skyni eru breytingar á ferðavenjum okkar lífsnauðsynlegar. Ég vil líka vekja athygli á áherslum meiri hlutans í öðru sem tengist bráðnauðsynlegum orkuskiptum sem ræðufólki hefur verið tíðrætt um hér í kvöld. Það er rafvæðing hafna sem meiri hlutinn telur að þurfi að flýta eins og kostur er með tilliti til umhverfismála. Nú þegar ég hef rætt áherslur og umhverfissjónarmið er kominn tími til að orða það sem ég set fyrirvara um í nefndarálitinu, virðulegi forseti, en það er umfang gjörbyltingar í fjármögnun almennra samgönguframkvæmda með veggjöldum. Flest ræðufólk í þessari umræðu hefur rætt þessa fjármögnunarhugmynd enda ekki að undra, hér er um glænýja leið að ræða til að fjármagna almennar samgönguframkvæmdir. Það verður að segjast eins og er að það kom verulega á óvart að þegar aðeins nokkrir dagar voru eftir af haustþingi komu inn í nefndina nýjar og óræddar tillögur frá ráðuneyti samgöngumála um veggjöld eða sérstakan vegaskatt til að fjármagna almennar framkvæmdir í samgönguáætlun. Þessar tillögur um vegaskattinn eru algjör umbylting á fjármögnunarhugmyndum almennra samgönguframkvæmda og hvergi að finna í sáttmála ríkisstjórnarinnar. Þó að hér hafi nefndarmenn í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þráttað um það hversu vel eða illa nefndin hafi rætt um vegaskatta þá er það staðreynd að lítið hefur verið rætt um þá skattlagningu í umhverfis- og samgöngunefnd þingsins þó svo að kynningar hafi átt sér stað nú í janúar um niðurstöður starfshóps hæstv. samgönguráðherra um þessa fjármögnunarleið. Mér hefur fundist satt að segja ansi bratt af hálfu nefndarmanna að fullyrða og staðhæfa í fjölmiðlum að full sátt sé um þessar fjármögnunarleiðir þegar við erum í raun og veru að ræða þær hugmyndir fyrst núna, en þingleg meðferð tillagna um vegaskatt er eftir. Það sem er mikilvægara er að öll útfærsla vegaskatta, sem skiptir höfuðmáli í ákvarðanatökunni, er eftir. Það er ljóst í mínum huga að hugmyndir starfshóps samgönguráðherra snúast um að höfuðborgarbúar greiði að uppistöðu til vegaskatt í landinu því að flestar hugmyndir um innheimtu hans eru í kringum höfuðborgarsvæðið. Það er kannski skiljanlegt því mesta umferð á landinu er á höfuðborgarsvæðinu en íbúar höfuðborgarsvæðisins verða að fá mun skýrari mynd en nú er lögð fram í samgönguáætlun um hvað þetta þýði nákvæmlega. Vegaskattur er svokölluð fallandi skattlagning en skemmst er að minnast þess að landsfundur Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs ályktaði gegn veggjöldum enda í takt við stefnu hreyfingarinnar í skattamálum sem hefur beitt sér fyrir réttlátari og fjölþrepaskiptri skattlagningu og gegn flatri og fallandi skattlagningu því hún leggst hlutfallslega þyngra á þá tekjulægri en minna á þá efnameiri. Þá er hægt að spyrja: Á ekki uppbygging grunnvegakerfisins að vera fjármögnuð og viðhaldið með sameiginlegum sjóðum frekar en sérstökum vegaskatti? Það skiptir máli að þær tölur sem um er að ræða séu nákvæmar og útfærðar á þann hátt að almenningur geti myndað sér skoðun á málinu með upplýstum hætti og að við öll getum lagt raunverulegt mat á það hvernig veggjöld eða vegaskattar leggjast misjafnt á fólk. Hér finnst mér satt að segja, herra forseti, að byrjað sé á öfugum enda og út frá öfugum forsendum þegar við ákveðum að setja vegaskatt eða veggjöld án þess að vera með endanlega útfærslu tilbúna. Það er eitthvað sem við þurfum að ræða almennilega þegar hæstv. samgönguráðherra leggur fram sitt boðaða frumvarp um veggjöld seinna í vor og jafnvel ræða þetta mun ítarlegar þegar ný samgönguáætlun verður lögð fram fyrr en að þremur árum liðnum, eins og boðað hefur verið. Ef við ætlum að sveigja af þeirri fjármögnunarleið samgöngukerfisins sem hefur verið viðhöfð um áratugaskeið og ákveða að vegakerfið okkar og umbætur á því verði fjármagnaðar með sérstakri skattheimtu veggjalda, til að mynda ef markmiðið er að draga úr umferð í þágu umhverfisins, þá þarf að útbúa skýra heildarstefnu um almenningssamgöngur og skýrari grænni samgöngustefnu en nú er. Vegaskattar geta ekki bara runnið í að fjármagna fleiri jarðgöng, flýta samgönguframkvæmdum og auka umferðarflæði sem býður upp á hraðari og meiri umferð einkabíla. Ef vegaskattur á að þjóna grænum umhverfisvænum markmiðum á borð við skilyrta umferðartöf til að draga úr bílaumferð þá þarf að vera skýrt að þeir fjármunir sem munu safnast við þá skattlagningu renni í eflingu almenningssamgangna, flýti framkvæmdum við borgarlínu og áframhaldandi vinnu við hjólastíga og efli til muna möguleika gangandi fólks til að komast á milli staða með öruggum hætti. Þetta mun vonandi breytast í meðförum þingsins. Til þess að tryggja framgang á nýrri fjármögnunaraðferð samgönguframkvæmda sem eiga að þjóna grænum markmiðum þarf líka að vinna að því með mun meiri sátt, samvinnu og með samtölum því það er ljóst að afstaða umsagnaraðila við samgönguáætlun, þegar kemur að veggjöldum og vegaskatti, er afar blendin og jafnvel algerlega ómótuð líkt og fram kemur í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem er nú einn af mikilvægustu umsagnaraðilunum. Í umsögn sambandsins kemur fram, með leyfi forseta: „Samband íslenskra sveitarfélaga hefur ekki mótað stefnu um veggjöld til að fjármagna uppbyggingu samgönguinnviða. […] Forsenda slíkrar gjaldtöku í öðrum löndum er þó jafnan að vegfarendur hafi val um aðra leið, án gjaldtöku, og er eðlilegt að við það verði einnig miðað hér á landi.“ Óskar Samband íslenskra sveitarfélaga eftir því að haft verði samráð við fulltrúa sambandsins um þróun slíkra hugmynda. Ég tel það afar brýnt og í raun bráðnauðsynlegt að hafa í þessu máli, umbyltingu í fjármögnun almennra samgönguframkvæmda, mikið og gott samráð við sem flesta og hvet ég hæstv. samgönguráðherra til þess. Annað sem ég vil nefna, sem ég set fyrirvara við í nefndaráliti, er sú fyrirætlan að niðurgreiða flugfargjöld landsbyggðarfólks til Reykjavíkur, sem er ein af niðurstöðum starfshóps samgönguráðherra um innanlandsflug og flugvelli. Sú fyrirætlan er að mínu mati afskaplega brött aðgerð en áætlað er að niðurgreiða allt að átta leggi fram og til baka frá landsbyggðinni til Reykjavíkur. Að því sögðu geri ég mér fyllilega grein fyrir því að kveðið er á um það í sáttmála ríkisstjórnar að unnið verði að því, með leyfi forseta, „að gera innanlandsflug að hagkvæmari kosti fyrir íbúa landsbyggðanna“. Þessu geri ég mér fulla grein fyrir. Sú niðurgreiðsla sem nú er fyrirhuguð og boðuð bætist við núverandi niðurgreiðslu á innanlandsflugi og hljóðar upp á allt að 1 milljarð á ári til viðbótar við þá niðurgreiðslu. Það er á tímum þegar við höfum undirgengist Parísarsamkomulagið um að draga úr útblæstri til að sporna við hlýnun loftslags og við vitum að flug er einn af orsakaþáttum loftmengunar. Ef þessar niðurgreiðslur á flugi eru hugsaðar sem styrkur til íbúa landsbyggðarinnar væri þá ekki nær að nýta þennan tæpan milljarð á ári í langþráðar umbætur í vegakerfinu á landsbyggðinni eða jafnvel til að bæta innviðaþjónustu á landsbyggðinni? Hvað um að efla almenningssamgöngur enn frekar í þágu umhverfisins? Af því að í þessu samhengi hefur iðulega verið vísað í svokallaða skoska leið þá má minna á það að í Skotlandi hefur skoski græningjaflokkurinn verið afar gagnrýninn á afsláttinn. Í skýrslu um stöðu loftslagsaðgerða og loftslagsmála í Skotlandi frá árinu 2017, í kaflanum um samgöngur, er talað um hversu mikið útblástur frá flugi hefur aukist síðastliðin ár, sérstaklega auðvitað í millilandaflugi en þó er talað um innanlandsflugið í Skotlandi. Þar kemur einnig fram að frá því að skattafslátturinn var tekinn upp hafi útblástur aukist og ef hann verður aukinn, eins og sumir þingmenn í Skotlandi vilja með því að fjölga svæðum á borð við allra afskekktustu svæði Skotlands, muni útblástur frá innanlandsflugi aukast um 5%. Í Skotlandi hefur líka verið haldið uppi afar harðri gagnrýni af umhverfisverndarsamtökum á skattafsláttinn sem flugfélögin njóta þar í landi. Ekki nóg með það heldur er staðan líka þannig að Skotar hafa lent í vandræðum vegna þess að þeir hafa ekki enn fengið útfært hvort og þá hvernig þetta stangist á við ríkisaðstoð við flugfélög. Svo að ég ætla nú bara að varpa þeirri djörfu hugmynd fram hér hvort við værum þá kannski til í að niðurgreiða flug fyrir höfuðborgarbúa til að fljúga út á land til að njóta einstakrar náttúru sem landsbyggðin hefur upp á að bjóða. Það er kannski eitthvað sem við gætum rætt í þessu samhengi. Herra forseti. Þar með hef ég tæpt á þeim fyrirvörum sem ég hef varðandi samgönguáætlun og árétta að lokum að við verðum að taka upp skýrari stefnu um hagkvæmari og vistvænni samgöngur, gefa í fjárfestingar í samgönguinnviðum fyrir almenningssamgöngur eins og svo margir þingmenn hafa tæpt á hér í kvöld í þessari umræðu. Þá er verið að tala um sem fjölbreyttastan máta, hvort sem það er gangandi eða hjólandi umferð eða almenningssamgöngur. Samgönguáætlun okkar allra á að taka til fjáröflunar og útgjalda allra greina samgangna, okkur öllum til heilla.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðisræðu. Ég velti einmitt fyrir mér því sem hv. þingmaður kom að í ræðu sinni varðandi mat á grundvallarbreytingu á fjármögnun vegakerfisins og á hvaða hópa sú fjármögnun leggst hvað þyngst. Ég velti fyrir mér hvort einhver umræða hafi orðið í umhverfis- og samgöngunefnd hvað þann þátt varðar. Það ætti t.d. að liggja nokkuð ljóst fyrir, miðað við þær hugmyndir sem uppi eru um að leggja veggjöld meira og minna á allar stofnæðar að og frá höfuðborgarsvæðinu, að við erum hér með ansi stóran hóp og stækkandi sem hefur í húsnæðiskreppu höfuðborgarsvæðisins flust búferlum í nágrannabyggðirnar, Árborgarsvæðið, Akranes, Reykjanesbæ, þar sem við sjáum að mikil fólksfjölgun hefur orðið á stuttum tíma. Þetta er oft og tíðum, að ætla mætti, tekjulægri hópur sem sækist fyrst og fremst í ódýrara húsnæði vegna hás íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu en sækir áfram vinnu daglega á höfuðborgarsvæðið sjálft, og væntanlega að stofninum til á einkabíl. Þá mætti spyrja: Fór fram einhver umræða um það í umhverfis- og samgöngunefnd hvers konar áhrif hugmyndir sem þessar kynnu að hafa á þann hóp og í raun þá grundvallarforsendubreytingu sem gjaldtökuhugmyndir sem þessar hafa í för með sér fyrir búsetuákvörðun þessa tekjulægri hóps sem leitar í hagstæðara húsnæðisverð til að draga úr framfærslukostnaði sínum en er síðan mætt með stórauknum skattálögum á ferðalög sín með þessum áformum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrirspurnina. Þetta eru ákaflega áhugaverðir punktar sem hv. þingmaður kemur inn á, þ.e. hvort einhver úttekt á lýðfræðilegum eða félagslegum áhrifum veggjalda hafi átt sér stað eða komið fram í nefndarstarfinu. Slíkar úttektir hafa ekki borist okkur í nefndinni. Þær hugmyndir sem kynntar hafa verið fyrir nefndinni eru afrakstur af vinnu starfshóps hæstv. samgönguráðherra en engin úttekt var gerð á því á hvaða hópa þessar álögur leggjast þyngst. Ég vil líka vekja athygli á því sem hv. þm. Jón Gunnarsson, þá starfandi formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hafði uppi í fjölmiðlum þegar hann viðraði hugmyndir um að stórneytendur fengju ákveðinn afslátt af þessu gjaldi. Þá velti ég því fyrir mér hverjir það eru sem borga fyrir þann afslátt til stórneytenda, hvort það séu ekki akkúrat einstaklingar. Þá heggur það nær þeim hópum sem hafa minna á milli handanna.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér þykir þetta einmitt bera með sér þessa krónísku óvandvirkni okkar þegar kemur að lagasetningu og stefnubreytingu hjá hinu opinbera. Við höfum á einhverjum vikum kúvent frá því að vera með fullfjármagnaða samgönguáætlun í núverandi skattheimtu í samgönguáætlun sem byggist á algerlega óútfærðum og órannsökuðum hugmyndum um nýja fjármögnunarleið. Umfang hennar er þvílíkt að ekki er hægt að orða það öðruvísi en að það sé grundvallarbreyting á fjármögnun á samgönguframkvæmdum. Það leiðir reyndar hugann að öðru mjög áhugaverðu sem kom fram í máli hv. þingmanns, sem er einmitt umræðan um skosku leiðina sem við ræðum hér líka, og áhrifin á útblástur eða losun frá innanlandsflugi. Þegar við lækkum ferðakostnað, aukum tíðni með einhverjum hætti eða gerum ferðina aðgengilegri hlýtur fjölgun ferða að fylgja í kjölfarið, ferðir verða fleiri en ella. Þó svo að hinn þrengri samanburður segi að mögulega sé hægt að sjá, í einhverjum tilvikum alla vega, að flugið sé þá útblástursminna en akstur - mögulega einn maður í bíl um langan veg - þá velti ég fyrir mér hvort umræða hafi orðið um áhrifin af þessu í nefndinni. Hvað þýðir það ef við lækkum ferðakostnað með innanlandsflugi, hvaða áhrif hefur það á ferðatíðni og þar með heildarlosun frá innanlandsfluginu?
Já, eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson bendir á varðandi gagnrýni mína á niðurgreiðslu á innanlandsflugi, ofan á þá sem fyrir er, verður í þeim tillögum sem væntanlega á eftir að móta enn frekar að gera ráð fyrir fjölgun flugferða. Í niðurstöðum starfshóps samgönguráðherra um þessar tillögur var einmitt kveðið á um fjölgun ferða en engar áætlanir gerðar um tölur eða tíðni o.s.frv. Ég er sammála hv. þingmanni um að þegar við erum að leggja til breytingar viðlíka og þessa, sem kalla á mikil fjárútlát hins opinbera, verður að sjálfsögðu að fara í mjög góða greiningarvinnu á niðurstöðum þeirra aðgerða og útkomunni. Þess vegna held ég að þessi svokallaða samþætting áætlana, eins leiðinlega og það hljómar, verði í raun að vera leiðarljós okkar þegar eins viðamiklar áætlanir og samgönguáætlun eru lagðar fram. Samgönguáætlun snertir okkur öll, hún kveður á um gríðarlega fjármuni og hún á líka að gilda mörg ár fram í tímann. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að hafa alla þessa greiningarvinnu tilbúna og eins líka þegar kemur að orkuskiptunum, að við séum tilbúin með alla þá undirbúningsvinnu sem við þurfum til að geta tekið ákvörðun. Í dag erum við til að mynda að horfa á það að rafbílar eru einungis 1% af bílaflota Íslendinga. Við erum kannski líka að átta okkur á því að þessi tekjumissir, sem okkur hefur orðið tíðrætt um þegar við erum að tala um veggjöldin, gerist í stærri tímaramma en margir hafa viljað halda fram. Því miður.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun. Auðvitað er mjög margt búið að koma fram og ég ætla að reyna eins og kostur er að endurtaka ekki í sífellu það sem sagt hefur verið hér en vekja athygli á þeim málum sem mér finnst hvað brýnust. Markmið samgönguáætlunar á auðvitað að vera að samgöngur séu greiðar, öruggar, hagkvæmar og umhverfislega sjálfbærar og sett séu markmið um skýra og jákvæða byggðaþróun. Þær hugmyndir sem hafa kannski fengið hvað mesta umræðu eru um gjaldtökuna, skiljanlega. Það er hægt að segja að þetta nefndarálit gangi að mörgu leyti út á það, breytta gjaldtöku og breytta sýn á það hvernig við sjáum fyrir okkur uppbyggingu samgöngumannvirkja. Ég tek heils hugar undir þessa hugmynd og er henni hliðholl. Ég bendi líka á það sem kemur fram í nefndarálitinu, að mikilvægt sé að flýta brýnustu samgöngubótum. Ég heyri ekki annað en að við hér í þingsal séum í öllu sammála um það. Það er bent á að hagvaxtarspá Hagstofunnar gerir ráð fyrir að það dragi úr hagvexti og þess vegna ætti tíminn núna kannski að vera góður til að fara í slíkar framkvæmdir. Við vitum að á síðustu misserum hafa opinber útboð gjarnan farið fram úr kostnaðaráætlun en það lítur út fyrir að næstu misseri geti verið betur til þess fallin að fara í stórtækar framkvæmdir á samgöngumannvirkjum. Þá langar mig að benda á það sem meiri hlutinn segir í nefndaráliti sínu, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að við endurskoðun almennu gjaldanna, þ.e. olíu- og bensíngjalds og bifreiðaskatts, þarf að tryggja að sértæk gjaldtaka eins og veggjöld auki ekki álögur á bifreiðaeigendur, umfram ábata af greiðara og öruggara umferðarflæði og bættu umhverfi.“ Ég held að þetta sé svolítil lykilsetning í þessum efnum. Þrátt fyrir að fólk kunni að hafa mismunandi skoðanir á gjaldtökunni, hvort við séum búin að ræða hana nóg eða útfæra hana nægjanlega og allt það, held ég að flestir geti tekið undir að það sé mikilvægt að flýta þessum samgöngubótum. Það er til hagsbóta fyrir samfélagið allt. Þetta eru samfélagslega mikilvæg verkefni, samgöngur eru einn af grunninnviðum hvers samfélags og skipta okkur öll gríðarlega miklu máli, hvort sem er út frá öryggissjónarmiðum og lýðheilsu, loftslagsmálum, efnahagsmálum eða félagsmálum. Þær koma inn á alla þessa þætti. Mig langar líka að benda á að meiri hlutinn leggur áherslu á að gætt verði meðalhófs við ákvörðun fjárhæðar gjalds og þess gætt í hvívetna að fjárhæð veggjalds verði ekki hærri en svo að notanda verði tryggður ávinningur af nýrri framkvæmd þrátt fyrir veggjald. Þá verði litið til sjónarmiða um magnafslætti en einskiptisgjöldin verði hærri. Gjaldtaka skuli vera rafræn og án óþæginda eða tafa fyrir umferð og auðvitað þurfi að huga að persónuverndarsjónarmiðum í hvívetna. Þá nefnir meiri hlutinn það líka í nefndaráliti sínu að huga þurfi að því að gjaldtöku verði svo hætt þegar búið er að greiða upp framkvæmdina. Ég stoppa aðeins við það og velti því fyrir mér hversu raunhæft það er. Við vitum að þótt gjaldtöku hafi til að mynda verið hætt í Hvalfjarðargöngum felst enn þá umtalsverður kostnaður í viðhaldi þeirra. Eitt er stofnframkvæmd vegna mikils umferðarmannvirkis en við vitum að viðhaldið er líka mikilvægur þáttur. Þess vegna held ég að það þurfi að velta því fyrir sér með hvaða hætti staðið verði að því. Þá finnst mér líka ástæða til að draga fram þessa setningu, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að fjárframlög ríkissjóðs til samgönguframkvæmda lækki vegna gjaldtökunnar.“ Það held ég að sé lykilþáttur. Og einnig segir hér: „Rétt er að taka fram að verði ríkiseignir seldar er mikilvægt að það svigrúm til samgöngubóta sem myndast nýtist einnig til uppbyggingar innviða, enda þörfin brýn.“ Ég held að við megum líka velta fyrir okkur hvort við ættum að umbreyta ákveðnum eignum ríkisins yfir í t.d. samgöngumannvirki. Ég tek undir áherslurnar um að framkvæmdum við Arnarnesveg verði hraðað. Eins segir í nefndarálitinu er gert ráð fyrir að það sé mögulegt að framkvæmdir geti hafist um leið og skipulag og hönnun verði lokið og þá er nefnt næsta ár í þeim efnum. Ég get ekki annað en staldrað sérstaklega við almenningssamgöngur. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hefur komið fram hér, við vitum öll að umferð á höfuðborgarsvæðinu mun aukast töluvert í ljósi þess að á næstu árum mun okkur fjölga. Það er meira að segja með breyttum ferðavenjum, umferðin eykst engu að síður. Við munum alltaf þurfa að huga að samgöngumannvirkjum okkar. En við erum bara algerlega úti á túni og út úr korti ef við förum ekki í eflingu almenningssamgangna. Þá verðum við bara í einhverri bílasultu eða -stöppu allan daginn með tilheyrandi mengun, tímaeyðslu og skertum lífsgæðum íbúa og þeirra sem fara um höfuðborgarsvæðið. Ég trúi því varla að nokkur mæli á móti mikilvægi þess að við förum í eflingu almenningssamgangna, enda eru öll borgarsamfélög sem við viljum bera okkur saman við á nákvæmlega þeirri vegferð. Þá verð ég að minnast á að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafa unnið gríðarlega mikla vinnu í þessum efnum. Þar hefur ríkt samstaða meðal sveitarstjórnarmanna í ólíkum flokkum um mikilvægi þessara framkvæmda. Fólk getur haft ýmsar skoðanir á orðinu borgarlína og nákvæmlega hvað það þýðir. En eftir ítarlega vinnu þá held ég að búið sé að skilgreina mjög vel hvað átt er við í dag þegar talað er um borgarlínuverkefnið. Það er átt við hágæða almenningssamgöngur eins og það hefur verið kallað, en það eru í rauninni bara sérakreinar fyrir strætisvagna sem geta verið af stærri gerðinni. Þeir geta keyrt beint upp að stoppistöðinni og þar af leiðandi þarf fólk ekki að stíga upp. Það gerir aðgengi auðveldara fyrir barnavagna, hjólastóla og fólk sem á erfitt með gang. Biðstöðvar eru einnig af veglegri gerðinni og hægt að gera ráð fyrir því að á biðstöð sjái maður hvenær næsti vagn kemur. Með þessu, að vagninn keyri í sérrými, sparast umtalsverðir fjármunir. Mesti kostnaðurinn hjá Strætó bs. er mannskapurinn, eins og í flestum fyrirtækjum á Íslandi. Þegar við sjáum strætisvagn fastan í umferðartöf, ég tala nú ekki um þegar þeir koma nokkrir í röð, getum við mjög hæglega reiknað út hvað það kostar að hafa vagn fastan í umferðartöfum. Rekstrarkostnaðurinn verður þannig minni, þ.e. við getum veitt þessa þjónustu með hagkvæmari hætti þegar vagninn kemst í sérrými. Þá er frátalinn sá mikli kostur sem myndast auðvitað fyrir neyðarakstur á höfuðborgarsvæðinu og ég held að fólk sem er fast í umferðartöfum hljóti að sjá mikilvægi þess, með Landspítalann hér á vestasta odda höfuðborgarsvæðisins, að neyðarakstur komist greiðlega til og frá byggðum og að Landspítalanum. Það myndast að sjálfsögðu með því að vera með sérakreinar fyrir strætisvagna eða borgarlínu eins og það hefur verið kallað. Þá vil ég fagna þeirri breytingartillögu frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þar sem bætt er við lið, þ.e. að unnið verði að samningi við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu þar sem lögð verði áhersla á nauðsynlegar úrbætur í núverandi almenningssamgöngum, uppbyggingu og rekstur hágæða almenningssamganga, úrbætur á stofnvegum og gerð hjóla- og göngustíga. Mig langar líka að koma inn á það að í nefndarálitinu er farið mjög vel yfir þá skýrslu sem unnin hefur verið um borgarlínu og um almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu og unnin var af Vegagerðinni í samstarfi við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Ég get ekki betur séð en að meiri hlutinn taki undir niðurstöðuna í þeirri skýrslu. En þá kemur auðvitað að fjármögnuninni. Hvernig eigum við að fjármagna bæði innviðauppbyggingu svo og rekstur á borgarlínu? Ég hef sagt áður í ræðum að það er auðvitað samstarfsverkefni bæði ríkis og sveitarfélaga. Þannig er það alls staðar í kringum okkur, almenningssamgöngur eru ekki bara reknar af sveitarstjórnarstiginu heldur kemur ríkið yfirleitt líka að og/eða fylki þar sem um þrískiptingu stiganna er að ræða. Það er eitt að tala um almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu en allt annað að tala um almenningssamgöngur á landsbyggðinni. Mér hefur stundum þótt skorta á umræðu um almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu því að við verðum svo upptekin af því að þá þurfum við líka að ræða um almenningssamgöngur á landsbyggðinni. En þetta eru bara tvö mjög ólík verkefni. Þess vegna held ég að við eigum að nálgast þau þannig. Þau eru mjög ólík og eins mikilvæg og þau kunna að vera á báðum stöðum eru aðferðirnar sem þarf að beita til að ná árangri mjög ólíkar. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hefur nefnt hér strætósamgöngur við Akureyri eða Egilsstaði, hvað það taki langan tíma að komast á milli í strætó. Auðvitað geta flestir tekið undir að það er ekki boðleg þjónusta. Þá getum við velt fyrir okkur: Er fjármunum ríkisins vel varið í þessa vagna þegar ferðin tekur 7,5 tíma - var það ekki frá Akureyri? - og um 12 tíma frá Egilsstöðum, ég man nú ekki alveg tölurnar en þær voru á þessum nótum. Er þá ekki þeim fjármunum betur varið í að niðurgreiða til að mynda flug frá landsbyggðinni fyrir þá sem eru fjærst staddir? Ég er algerlega tilbúin að skoða þær hugmyndir og bendi á að við erum líka að tala um þetta sem loftslagsmál. Ef við erum að keyra tóma vagna út um landsbyggðina eða fljúga tómum flugvélum erum við alveg örugglega ekki að ná árangri í loftslagsmálum. Við hljótum að þurfa að samþætta þetta þannig að við náum árangri og opinberu fjármagni sé varið með skynsamlegum hætti. Þá get ég ekki látið hjá líða að minna á að það eru í rauninni engin lög um almenningssamgöngur. Við höfum ekki falið sveitarfélögunum það verkefni að reka almenningssamgöngur. Ég tel ákveðna lagaumgjörð skorta í kringum þetta. Hér er einmitt minnst á þau vandræði sem hafa verið vegna samninga við landsbyggðina um almenningssamgöngur þar sem þeir samningar hafa ekki staðið undir sér, það hefur ekki verið um hallalausan rekstur að ræða. Það fjármagn sem kemur frá ríkinu í almenningssamgöngur til þessara landsvæða hefur ekki dugað fyrir rekstrinum. Ég er ekki að tala gegn því að við setjum opinbert fé í almenningssamgöngur á landsbyggðinni, ég vil alls ekki að orð mín séu túlkuð með þeim hætti, en mér finnst nauðsynlegt að horfa þá til samanburðar á það að almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu eru kostaðar meira og minna af sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu eða skattgreiðendum sem hér búa. Þannig eru tekjur Strætó bs. árið 2017 1,9 milljarðar í fargjöld, farþegarnir sjálfir, 3,2 milljarðar eigendurnir eða sveitarfélögin og 0,9 ríkið, sem sagt sirka 15% af þessum tekjuþáttum. Og ég tek ekki ferðaþjónustu fatlaðra inn í þetta sem myndi auðvitað lækka hlutfall ríkisins enn frekar. Mér finnst nauðsynlegt að horfa á þetta í þessu ljósi. Þegar talað er um í nefndarálitinu að það þurfi að skoða samkomulagið sem gert var við sveitarfélögin um tilraunaverkefni um almenningssamgöngur, í ljósi þess að ákveðið hefur verið að ráðast í borgarlínu og að það eigi að fara í frekari uppbyggingu samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu, er það allt í góðu lagi og full ástæða til að skoða þann samning og yfirfara. En mikilvægi þess að ríkið taki þátt í þeirri mikilvægu þjónustu sem almenningssamgöngur eru má ekki gleymast. Það hlýtur að eiga að vera ákveðin verkaskipting á milli ríkis og sveitarfélaga. Hana þurfum við að skýra frekar. Þá held ég að besta leiðin sé að vinna þetta í sátt og samstarfi við sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu sem hafa um það ákveðna stefnu. Ég verð líka aðeins að koma inn á hjólreiðar. Það má nefnilega ekki gleymast þegar við erum að ræða um samgöngur á höfuðborgarsvæðinu að hjólreiðar skipta alltaf meira og meira máli. Þetta er ekki bara sport eða bara samgönguleið einhverra ótrúlegra furðufugla sem hjóla í hvernig veðri sem er - og lít ég þá á einn ákveðinn hv. þingmann. Nei, það er nefnilega ekki svo. Hjólreiðar hafa aukist mjög mikið hlutfallslega og alls staðar í kringum okkur er unnið með þetta í borgarsamfélögum, þ.e. virka samgöngumáta, að fólk geti gengið, hjólað eða nýtt sér almenningssamgöngur. Ég fékk senda frá formanni Landssambands hjólreiðamanna ágæta grein um að Evrópusamtök hjólreiðamanna, sem í eru 54 lönd í Evrópu, eru komin með ákveðna stefnumörkun og áætlun um hvernig þau ætla sér að tvöfalda hlutfall þeirra sem nýta sér hjólreiðar. Ég tel fulla ástæðu til þess að við gerum sérstaka áætlun í kringum hjólreiðar og mikilvægi þeirra. Það er rætt í nefndarálitinu og hefur verið stefna líka að því fjármagni sem hefur komið frá Vegagerðinni í hjólreiðastíga, þ.e. svokallaða stofnstíga, eigi líka að verja í stofnstíga á landsbyggðinni. Ég hef fullan skilning á því. Á mörgum stöðum er hreinlega hættulegt þegar hjólað er á vegunum, ef vegaxlirnar eru ekki nægjanlegar breiðar myndi maður svo sannarlega vilja frekar sérstaka hjólreiðastíga. En þá vil ég minna á að stór hluti af þessu er reksturinn. Hver ætlar að reka hjólreiðastíga sem ganga í gegnum mörg sveitarfélög? Hver ætlar að moka þá eða sjá til þess að þeir verði í lagi eftir nokkur ár þegar Vegagerðin er búin að kosta framkvæmdina? Það er mikilvægt að það gleymist ekki. Hér á höfuðborgarsvæðinu er sveitarfélögunum falið það og hér erum við þó með stærri og öflugri sveitarfélög en víðast hvar á landsbyggðinni. Það þarf að huga að þessum þætti. Þetta er allt of lítill tími. En ég get ekki hjá líða að minnast líka á hina breytingartillögu meiri hlutans. Hún er reyndar skráð sem breytingartillaga frá Jóni Gunnarssyni en ég hygg að alla vega meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar, og ég vona reyndar öll umhverfis- og samgöngunefnd og þingið, geti sameinast um þessa breytingartillögu er lýtur að því að lagfæra það sem hafði verið gert ráð fyrir á Kjalarnesinu og á Vesturlandsvegi. Um þetta segir í greinargerðinni: „Við breytingar á samgönguáætlun er það ekki ætlun meiri hlutans að seinka verklokum framkvæmda né að draga verulega úr framkvæmdahraða. Því er hér lagt til að fallið verði frá því að lækka fjárframlög til vegarins Skarhólabraut–Hafravatnsvegur um 400 millj. kr. árið 2019 þannig að því verki geti lokið í ár.“ Þarna erum við að tala um stuttan kafla, sérstaklega kafla frá Skarhólabraut að Langatanga eða frá slökkvistöðinni í Mosfellsbæ að Framhaldsskólanum í Mosfellsbæ þar sem er 2+1-vegur og ekki aðgreindar akstursstefnur, liggur í miklum halla og öryggi er ekki ásættanlegt. Þess vegna er algjörlega nauðsynlegt að sú framkvæmd verði boðin út strax í vor og henni verði lokið á þessu ári. Vil ég þakka nefndinni fyrir að hafa brugðist hratt við því að þarna var augljóslega um einhver mistök að ræða, að það rataði ekki inn í nefndarálitið í upphafi að þessu skyldi breytt. Þá ætla ég að nota síðustu mínúturnar í að nefna það sem kemur fram á bls. 17 í nefndarálitinu, um skipulagsmál og mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. Ég hef orðað það svo að mér finnst lagaumgjörð okkar, hvort sem það er um mat á umhverfisáhrifum með skipulagslögunum okkar, ekki í nógu góðu horfi. Það er ekki hægt að brýnar og algerlega nauðsynlegar framkvæmdir fyrir samfélagið, hvort sem það eru línulagnir, vegir eða eitthvað annað, liggi undir því að hægt sé kæra þær á öllum stigum, umhverfismatið gildi stutt, hvert og eitt sveitarfélag þurfi að fara í gegnum aðalskipulagsbreytingu og deiliskipulagsbreytingu og svo erum við með svæðisskipulag þar ofan á. Ég hef velt því upp og ætla að gera það hér enn og aftur hvort ákveðnir þættir svona skipulagsmála sem teygja sig yfir mörg sveitarfélög eigi hreinlega heima í einhverju sem heitir landsskipulag. Ég velti því mjög fyrir mér hvort ferlið sé eðlilegt t.d. við færslu á einni rafmagnslínu einhvers staðar á Þingvallaheiði og inn í Hafnarfjörð sem fer í gegnum fjögur eða fimm sveitarfélög, er á svæðisskipulagi, er til umhverfismat yfir, er veitt framkvæmdaleyfi fyrir og það er hægt að kæra það hjá hverju einasta sveitarfélagi og þannig stoppa mjög mikilvæga framkvæmd. Þetta heldur t.d. Hafnarfirði í heljargreipum hvað varðar uppbyggingu á íbúðasvæðum þar. Við getum líka að sjálfsögðu tekið sem dæmi veginn um Teigsskóg. Nú kem ég úr sveitarfélagageiranum, hef verið þar lengi, starfað að skipulagsmálum, var formaður skipulagsnefndar í Mosfellsbæ í 10 eða 12 ár og finnst sjálfstæði sveitarfélaganna mikilvægt og að skipulagsvaldið liggi þar. En þegar um svona stórar og mikilvægar framkvæmdir er að ræða held ég að við verðum að átta okkur á því að einhvers staðar eru mörk og í einhverjum tilfellum þarf að horfa í stærra og heildstæðri ljósi á svona framkvæmdir en hægt er að gera í einstaka sveitarfélagi fyrir sig. Ég læt þetta verða lokaorðin, ég nýtti meira að segja ekki allan tímann en held að ég hafi komist yfir flest sem ég ætlaði að segja.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðisræðu, margt mjög áhugavert sem komið var inn á. Mér er hugleikin spurningin um vandvirkni við lagasetningu, að við sýnum fyrirhyggju þegar ráðist er í umfangsmiklar breytingar á gjaldheimtu og skattheimtu og fyrirkomulagi fjármögnunar á framkvæmdum í umferðinni - hvernig það talar saman við önnur markmið okkar, náskyld. Mig langar í fyrra andsvari að nefna tvennt. Það er spurningin um hvernig áherslan á veggjöld fer saman við áherslur okkar varðandi orkuskipti, varðandi stefnu okkar í loftslagsmálum og varðandi framtíðarfyrirkomulag gjaldheimtu á umferð sem mér sýnist að ekki sé tekið á í þessum þáttum. Auðvitað vitum við að eftir því sem okkur miðar áfram í markmiðum okkar í orkuskiptum munum við þurfa að skipta núverandi gjaldtökufyrirkomulagi út. Ég sé ekki að þessi veggjaldahugmynd rími sérstaklega vel við þær hugmyndir sem þar hafa verið viðraðar um einhvers konar samspil kílómetragjalda og kolefnisgjalda. Það væri áhugavert að heyra sjónarmið hv. þingmanns hvað það varðar, hvort þetta hafi að hennar mati verið skoðað nægilega vel. Hv. þingmaður gerði markmiðið með borgarlínu að umtalsefni en það veldur vonbrigðum, þegar við ræðum samgönguáætlun til 15 ára, að ekki sé búið að svara þeirri spurningu hvernig ríkisstjórnin ætli að koma að fjármögnun þessa gríðarlega mikilvæga verkefnis, ekki hvað síst fyrir höfuðborgarsvæðið. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sátt við aðkomu ríkisstjórnarinnar að [[Forseti hringir.]]því mikilvæga verkefni og þá 800 milljarða sem heitið er til þess af hálfu ríkissjóðs.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Fyrirhyggja og vandvirkni þegar kemur að gjaldtöku, skattheimtu og opinberum fjármálum - ég get svo sannarlega tekið undir þau orð, þau eru mjög mikilvæg. Ég hef skilning á því að það gæti ákveðinnar hræðslu, ef það er rétta orðið, hjá þingmönnum og landsmönnum þegar við ræðum nýjar hugmyndir í gjaldtöku eins og veggjöldin eru svo sannarlega. Við vitum að breytingar eru alltaf erfiðar og við þurfum að taka okkur tíma í að ræða okkur í gegnum þær. Ég hef skilning á því að mörgum finnist eins og sú umræða hefði þurft að taka enn meiri tíma. Þá vil ég samt minna á að þetta hefur dúkkað upp reglulega í umræðunni og ég held að í öllum flokkum finnist fólk sem hefur tekið undir það að þetta geti verið góð hugmynd, sé spurning um útfærslu, tímasetningu og annað þess háttar. Ég lít svo á að hér sé þingið að senda mjög skýr skilaboð til framkvæmdarvaldsins um að þetta sé sú leið sem við sjáum fyrir okkur til að flýta þeim mikilvægu framkvæmdum sem flestir eru, held ég, sammála um að þurfi að fara í. Hv. þingmaður spyr hvernig mér finnist þetta ríma við aðrar hugmyndir um gjaldtöku í ljósi orkuskiptanna og mér finnst þetta einmitt ríma vel við þær. Ég og hv. þingmaður sitjum bæði í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem við höfum einmitt fengið kynningu á því. Þrátt fyrir mikilvægi orkuskiptanna og mikilvægi þess að við séum með ákveðnar ívilnanir, eins og við erum með, til þess að hvetja fólk til að skipta yfir í umhverfisvænni bíla, þá vitum við öll, og líka þeir sem fjárfesta í slíkum bílum, að á einhverjum tímapunkti þurfum við að afla ríkinu fjár til að standa undir samgöngumannvirkjum. Þetta er ein hugmynd að því. Þetta er líka hugmynd að því að flýta þessum framkvæmdum sem ég tel mikilvægt. Mér þykir þetta ríma vel saman. En ég verð að koma að borgarlínunni í öðru andsvari.
Herra forseti. Það er einmitt þetta með vandvirkni og að við skoðum hlutina gaumgæfilega. Auðvitað er staðreyndin varðandi hugleiðingar um veggjöld að tveir af þremur ríkisstjórnarflokkum lýstu hreinni andstöðu við veggjöld fyrir kosningar. Það er ekki orð um þau í stjórnarsáttmála og við höfum ekki rætt þau af neinni alvöru fyrr en þau dúkka upp í tengslum við umræðu um samgönguáætlun nú. Raunar er orðin hálfgerð kúvending á yfirstandandi þingvetri. Þess vegna veltir maður fyrir sér: Væri ekki skynsamlegt að gefa sér betri tíma? Við erum öll sammála um þann brýna vanda sem er í samgöngukerfinu okkar og mikilvægi þess að lyfta grettistaki, sérstaklega hér í kringum höfuðborgarsvæðið þar sem umferðin hefur þyngst mjög mikið, slysatíðni er há og mjög brýnt að ráðast í nauðsynlegar úrbætur. Miðað við þær fjárhæðir sem um er að ræða, og hér er talað um 50–60 milljarða í brýn verkefni á næstu árum, veltir maður því fyrir sér hvort ekki væri miklu skynsamlegra að losa um ríkiseignir eins og í bönkunum og nota þær til að fjármagna þessar framkvæmdir.
Virðulegur forseti. Ég hygg að ég og hv. þingmaður séum sammála um ýmislegt, enda hygg ég að við höfum verið sammála, þegar við störfuðum saman í ríkisstjórn fyrir stuttu, um að veggjöld gætu verið mjög skynsamleg hugmynd. Ég get líka verið sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að losa eignarhlut ríkisins, til að mynda í bönkum sem starfa á samkeppnismarkaði. En ég ítreka það sem ég sagði áðan: Umræðan hefur verið töluverð. Hvort hún hefði átt að vera meiri eða vara í lengri tíma? Ég veit það ekki. Við stöndum frammi fyrir gríðarstóru verkefni núna sem er mikilvægt að leysa. Þetta er augljóslega ein leið til að leysa það verkefni. Mér hugnast hún ágætlega. Við munum hafa lengri tíma til að ræða þetta - áttið ykkur á því að við erum ekki, virðulegur forseti, að útfæra allt hvað veggjöld varðar hér í þessu ágæta nefndaráliti heldur munum við fá frumvarp frá hæstv. ráðherra síðar þar sem við getum haldið áfram að ræða þetta. En borgarlínan - nú er ég að renna út á tíma: Ég hef alltaf í ræðum mínum lagt áherslu á mikilvægi hennar. Ég er mjög ánægð með að hún fær aukið vægi hér í nefndaráliti [[Forseti hringir.]]meiri hlutans. Mikilvægasti hluturinn er auðvitað, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, virðulegi forseti, að þetta verði unnið í samstarfi við sveitarfélögin, sem er nákvæmlega það sem segir í stjórnarsáttmálanum. Þar þarf ríkið að sjálfsögðu að taka sinn hluta af kostnaðinum, það er alveg ljóst.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir hennar ræðu. Það var margt mjög áhugavert í henni. Mig langar kannski að einblína á tvö til þrjú atriði. Þingmaðurinn talaði nokkuð um skipulagsmál og ræddi um þann vanda sem getur skapast þegar verið er að vinna verkefni sem ná yfir mörg sveitarfélög. Þá kemur kannski að því sem mig langar að ræða við hana, þ.e. að því sem snýr að skipulagi á höfuðborgarsvæðinu með tilliti til tveggja þátta - annars vegar með tilliti til umferðarflæðis, þ.e. að sveitarfélögin þurfi í svæðisskipulagi að koma sér saman um skipulag sem stuðlar að umferðarflæði, þar með talinni borgarlínu, en hins vegar að skipulag innan sveitarfélaganna og innan hverfa mæti þeirri kröfu að fólk geti gengið og hjólað í þjónustu í nærumhverfi sínu, að það geti raunverulega tileinkað sér lífsstíl sem er nær því að vera umhverfisvænn en einkabílisminn. Mig langar síðan að biðja þingmanninn, ef hún hefur tíma, að ræða aðeins nánar þetta með lögbindingu almenningssamgangna, þ.e. með hvaða hætti þingmaðurinn sjái það fyrir sér. Þetta yrði væntanlega að einhverju leyti hlutverk sveitarfélaganna en eins og þingmaðurinn kom inn á í ræðu sinni telur hún a.m.k. að þetta yrði líka hlutverk ríkisins. Mig langaði aðeins að heyra frekari vangaveltur um með hvaða hætti þetta kynni að verða gert því mér þykir þetta áhugaverð hugmynd.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann kom í byrjun inn á svæðisskipulagið. Í raun er ekki hægt að skipuleggja byggð öðruvísi en að gera ráð fyrir umferð. Það er einmitt þess vegna sem hugmyndin að borgarlínu er sprottin úr svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins. Það gengur auðvitað ekki að hvert og eitt sveitarfélag geri ráð fyrir því að byggja fyrir 1.000 manns hér eða 400 manns þar eða eitthvað og svo er enginn að spá í hvernig fólk eigi að komast á milli. Þetta verður að vinna saman. Þess vegna er borgarlína bara grunnhugmynd í svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins. Þá er líka ágætt að nefna að höfuðborgarsvæðið er eina svæðið sem lögum samkvæmt þarf að vera með svæðisskipulag. Á öðrum svæðum eins og á Reykjanesi og víðar er það valfrjálst. Það er ekki bundið í lög að þess þurfi. Þá kemur hv. þingmaður inn á það sem hefur oft valdið vandræðum þegar sveitarfélögin horfa bara á sín mörk og göngustígarnir ganga ekki á milli eða vegir, hjólreiðastígar. Ég hygg af reynslu minni af því að vinna innan svæðisskipulags höfuðborgarsvæðisins að ötullega sé verið að vinna að því að breyta því. En allir þurfa að vera með opin augun fyrir því að samgöngur ganga auðvitað þvert á sveitarfélög. Þá verð ég líka að fá að minnast á það sem ég náði ekki að nefna hér áðan: Borgarlínan snýst ekki bara um almenningssamgöngur og bætt lífsgæði þeirra sem eru til að mynda að fara frá Mosfellsbæ og Kópavogi niður í bæ. Þær eru líka, held ég, eina raunhæfa leiðin til þess að við byggjum upp atvinnusvæði á höfuðborgarsvæðinu öllu. Sveitarfélögin í kringum Reykjavík hafa verið að berjast fyrir því í tugi ára að fá til sín stofnanir og fá til sín fyrirtæki. Það hefur gengið mjög misjafnlega vel. Með þessu erum við að tryggja að þeir sem byggja upp í tengslum við borgarlínu, hvort sem það er atvinnuhúsnæði eða íbúðarhúsnæði, séu staðsettir þar sem umferðarflæðið er gott. Þetta eykur möguleikana á því að við nýtum innviðina í báðar áttir þannig að atvinnusvæði dreifist betur yfir höfuðborgarsvæðið og við hættum algerlega þessari svefnbæjarhugsun, [[Forseti hringir.]]að fólki þurfi að fara langar leiðir í vinnu. Við verðum auðvitað að sjá betri dreifingu í þessu.
Herra forseti. Mig langar í síðara andsvari að koma aðeins inn á það sem má næstum líta á sem fyrirvara hv. þingmanns í umræðunni um gjaldtöku á flýtiframkvæmdum. Hún nefndi í ræðu sinni að það gæti verið skynsamlegt að gera ekki fyrir fram ráð fyrir því að allri gjaldtöku yrði hætt af einhverjum tilteknum framkvæmdum, til að mynda í göngum þar sem mikill viðhaldskostnaður væri til lengri tíma og fyrirsjáanlegur kannski í einhverjum öðrum framkvæmdum. Þá langar mig að inna þingmanninn eftir því hvort hún er þá að hugsa um að þessi gjaldtaka, ef af yrði, væri með einhverjum öðrum hætti, hvort hún væri lægri, hvort við værum að hugsa hana á öðrum forsendum eða hvort jafnvel mætti hugsa sér annað form, hreinlega eitthvert allt annað form, en þessa hefðbundnu gjaldtöku.
Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að svara því sem hv. þingmaður spurði mig um áðan varðandi lög utan um almenningssamgöngur. Ég benti á þetta því að við fjölluðum hér 2016–2017 um lög um farþega og farmflutninga, ég held að þau lög hafi heitið það. Þá ræddum við þetta sérstaklega, öryggisatriði allra sem stunda slíka flutninga. Sveitarfélögin eiga fyrst og fremst að sinna þjónustu sem þeim er falin samkvæmt lögum, þó að þau megi að sjálfsögðu veita annars konar þjónustu sem er til hagsbóta fyrir íbúana. En það er enginn sem segir hver eigi að sinna almenningssamgöngum og það er spurning hvort ekki sé þörf á því að til séu lög sem lögbinda hreinlega það hlutverk að sjá um almenningssamgöngur og kveða á um hver eigi að gera það. Ef það eru sveitarfélögin er auðvitað eðlilegt að ríkið greiði hluta af því. Varðandi gjaldheimtuna er ég kannski meira að vísa til þess sem hv. þm. Þorsteinn Víglundsson spurði mig út í hér áðan, að við sjáum fram á breytingar í því hvernig við þurfum að fjármagna gatnakerfið okkar. Ég velti því fyrir mér hvort það sé raunhæft að tala um að við munum rukka tímabundið fyrir að aka viðkomandi vegi eða viðkomandi göng eða hvort viðhaldskostnaður og annar kostnaður við gatnakerfið kalli á að framlengja þurfi það með einhverjum hætti, þó að gjaldið kunni að vera lægra. En ég sæi alltaf fyrir mér að við værum að nota sama kerfið. En þetta er einmitt fegurðin við það að við erum ekki búin að klára þessa umræðu. Við munum hafa tækifæri til að ræða þetta mál áfram og þetta er auðvitað eitt af því sem við getum hugað að í þeim efnum, t.d. útfærslan á því hvernig við ætlum að standa að gjaldtöku til lengri tíma litið.
Í ljós hefur komið að það voru fjórir hv. þingmenn sem óskuðu eftir að veita andsvar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, margt áhugavert sem þar kom fram. Ég er þeirrar skoðunar og trúi því og held að það sé rétt hjá mér, að hv. þingmaður er með reynslumeiri fyrrverandi sveitarstjórnarmönnum hér á svæðinu. Mig langar því að beina alla vega fyrra andsvari mínu að borgarlínunni og velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti verið mér sammála í því að taka undir þær óskir sem hafa komið fram frá Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um að samhliða þessum hugleiðingum um veggjöldin liggi fyrir skýrt og fjármagnað samkomulag um borgarlínuna. Að ákveðnu leyti eru sveitarfélögin - nú er ég að reyna að hugsa ekki hugtakið á ensku heldur á íslensku - að treysta þessum fyrirætlunum án þess að hafa nokkuð fyrir sér beinlínis í því, það eru viljayfirlýsingar um þetta samkomulag. Ég er að tala um að pakkinn, borgarlínan sé fjármögnuð með skýru og bindandi samkomulagi. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti ekki skilið þá ósk að þetta þurfi að fara saman, vegna þess að það er eiginlega ekki hægt að skilja þetta í sundur. Sú tilhugsun að farið sé í þessa vegferð með veggjöldin og núverandi módeli eins og við þekkjum sé hleypt upp og síðan ýtist borgarlínan aftar - hún er einfaldlega óhugsandi fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins. Samhliða því þá velti ég fyrir mér hvort það sé ekki líka eðlilegt að Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafi einhverja aðkomu að útfærslunni á veggjöldunum og hafi eitthvað um það að segja, m.a. í samhengi við eigin stefnu um umferðaröryggi, um [[Forseti hringir.]]grænar áherslur, stýringu umferðar o.s.frv.
Virðulegur forseti. Jú, ég get heils hugar tekið undir það. Ég leit reyndar svo á að breytingartillagan sem ég las hér upp áðan frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar tryggði einmitt þetta, en hún hljóðar svo: „Unnið verði að samningi við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu til ársins 2033 þar sem lögð verði áhersla á nauðsynlegar úrbætur í núverandi almenningssamgöngum, uppbyggingu og rekstur hágæða almenningssamgangna, úrbætur á stofnvegum og gerð hjóla- og göngustíga.“ Ég tek heils hugar undir það og það kom margoft fram í ræðu minni, við verðum að vinna þetta með sveitarfélögunum hérna á svæðinu. Þau hafa lagt mjög mikla vinnu í þetta. Ég myndi jafnvel vilja ganga það langt að velta því upp hvort við ættum að vera með vegagerð höfuðborgarsvæðisins eða samgönguáætlun höfuðborgarsvæðisins, ef út í það er farið. En ég tek heils hugar undir þetta. Það er auðvitað ekki hægt að fara í þá umbreytingu sem hér um ræðir öðruvísi en að við séum búin að tryggja það hvernig við ætlum að fara í hana, m.a. með borgarlínu en líka aðrar nauðsynlegar stofnvegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Samstarfshópur á vettvangi SSH er að vinna að þessu með Vegagerðinni. Ég er frekar óþolinmóð, virðulegur forseti, hef starfað í töluverðan tíma á vettvangi er lýtur að svæðisskipulagi og skipulagsmálum á höfuðborgarsvæðinu og myndi gjarnan vilja sjá borgarlínu verða að veruleika á morgun, en ég átta mig á því að þetta getur tekið svolítinn tíma. Ég hefði gjarnan viljað að hlutirnir hefðu gerst hraðar, en við erum þó alla vega komin hingað og ég fagna því mjög. Ég mun hér eftir sem hingað til leggja áherslu á það að þetta verði unnið í samstarfi við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Þá langar mig líka að minnast á það sem hv. þm. Logi Einarsson talaði um í ræðunni sinni. Nú er hann formaður Samfylkingarinnar en hann er líka þingmaður landsbyggðarinnar. Mér fannst einmitt mjög gaman þegar hann talaði um mikilvægi þess að landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið ynnu saman og hvað það skipti miklu máli fyrir landsbyggðina að höfuðborgarsvæðið væri öflugt, alveg eins og það skiptir miklu máli fyrir okkur á höfuðborgarsvæðinu að landsbyggðin sé öflug. Þannig að borgarlína og samgöngumannvirki á höfuðborgarsvæðinu eru ekki bara mál íbúa á höfuðborgarsvæðinu heldur mál landsbyggðarinnar [[Forseti hringir.]]allrar og auðvitað öllum þeim sem heimsækja okkur, ferðamönnunum.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Líklegast liggur meiningarmunurinn hjá okkur í því að ég tel óásættanlegt að á sama tíma og hér verði þessi gerbreyting í fjármögnun á stofnframkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu þá verði farið eftir orðalaginu „unnið verði að“ fjármögnun á borgarlínu. Ég tel að þetta þurfa fara saman, menn vinni að hlutunum sameiginlega og klári þau sameiginlega. Þá liggur það fyrir. Mig langar í seinni umferð, hef styttri tíma, til að beina athyglinni að því sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni, fagnaði breytingartillögu meiri hlutans varðandi Arnarnesveg og kom inn á að það væri gleðilegt að þessi vegur væri inni í hugmyndum meiri hlutans. Ég bendi hins vegar á að hann er þar ef svigrúm næst með veggjöldum. Nú er breytingartillaga minni hlutans á annan veg. Hún er einfaldlega sú að við göngum í að klára þennan veg vegna þess að það er ótækt að sú staða sé uppi að jafn fjölfarinn [[Forseti hringir.]]vegur á jafn fjölförnu svæði sem hefur slík áhrif, gerir slíkar kröfur á slökkvilið og veldur því að fleiri til þess bærir aðilar eru farnir að gera alvarlegar athugasemdir, það kemur ákall [[Forseti hringir.]]frá bæjarstjóra, sé látinn hanga á því að hér klárist vinna við sérstök [[Forseti hringir.]]veggjöld og menn hliðri til framkvæmdum hér á höfuðborgarsvæðinu. Í ljósi [[Forseti hringir.]]öryggismála getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér í því að þessa framkvæmd [[Forseti hringir.]]þarf að fara í?
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort það sé mikill meiningarmunur hjá mér og hv. þingmanni um það hversu mikilvægt er að klára samkomulag við sveitarfélögin um uppbyggingu borgarlínu og þá að sjálfsögðu líka hvernig kostnaðinum verður skipt. Í áliti meiri hlutans er einmitt boðað að frumvarp komi frá hæstv. ráðherra um þessar tillögur, þ.e. veggjöldin, það er áætlað í mars. Ég veit að hópur er að störfum, fulltrúar SSH eru að vinna með Vegagerðinni að útfærslu á þessu varðandi borgarlínuna. Ég geri kröfu um að það liggi fyrir þegar við förum í þetta, hvernig við ætlum að fara í þá mikilvægu innviðauppbyggingu sem borgarlínan er, eins og ég sagði áðan, fyrir landsbyggðina alla. Ég held að hv. þingmanni hafi eitthvað misheyrst þegar ég var að vísa í Arnarnesveginn. Ég var annars vegar að vísa í breytingartillögu varðandi Vesturlandsveg og Skarhólabrautina, en ég nefndi líka mikilvægi þess að í nefndarálitinu leggur meiri hlutinn áherslu á að framkvæmdum við Arnarnesveg verði hraðað eins og mögulegt er þannig að framkvæmdir geti hafist [[Forseti hringir.]]um leið og skipulagi og hönnun verði lokið. Ég tek heils hugar undir það. Þarna er um risastórt öryggismál að ræða. [[Forseti hringir.]]Það átti auðvitað aldrei á sínum tíma að taka Arnarnesveginn út af samgönguáætlun, það voru mistök og hefði aldrei átt að gera og ég hefði að sjálfsögðu viljað sjá það rata inn, [[Forseti hringir.]]en treysti því að farið verði í þann mikilvæga veg von bráðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna, enda var mjög skýrt og skilmerkilega farið yfir mjög fjölbreytt svið sem bjó til tengingu hjá mér sem ég hafði ekki áttað mig á áður. Fjallað hefur verið um að þetta séu brýnustu samgöngumannvirkin öryggislega séð, umferðarþungalega séð o.s.frv. Það eru allir sammála um að fara verður í þær samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu, það er enginn ágreiningur þar um og ekki að ástæðulausu. Það hefur fleira verið sagt í umræðunni, og hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson mætti hlusta núna, en eins og hv. þingmaður hefur talað er forsendan fyrir því að veggjöldin verði sett á að það verði einhver ávinningur fyrir þann sem borgar veggjöldin, þ.e. að kostnaðurinn sem hann sparar í rauninni komi að einhverju leyti til baka í veggjöldunum en það sé samt heildarsparnaður við að borga veggjöld inni í því. - En hérna var tengingin sem ég gerði við ræðu hv. þingmanns: Í yfirferð okkar yfir borgarlínumálin er sú sviðsmynd sett upp að umferðaraukning með eða án borgarlínu sé alltaf í plús, þ.e. það er alltaf meiri umferðarþungi, hvort sem við förum í borgarlínu eða ekki. Samkvæmt VSÓ-ráðgjöf og greiningu verður 25% aukning á heildarferðatíma þótt farið verði í 100 milljarða framkvæmdir, sem þýðir að fólk sparar hvorki í ferðatíma, eldsneytiskostnaði né öðru. Fólk sparar ekki neitt við að borga veggjöld.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er örugglega að vísa í það sem ég las upp úr nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur mikil tækifæri felast í hugmyndum um veggjöld en með þeim megi auka og flýta samgönguframkvæmdum til hagsbóta fyrir samfélagið allt. Nánari útfærslur byggjast á því að viðbótarfjármögnun með veggjöldum nái fram að ganga og samkomulag náist fljótlega milli ríkis og sveitarfélaga um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu.“ Þegar við tölum um umferð á höfuðborgarsvæðinu til framtíðar höfum við annaðhvort horft til ársins 2030 eða ársins 2040. Árið 2040 er áætlað að 70.000 fleiri búi á höfuðborgarsvæðinu en nú. Það er Hafnarfjörður, Garðabær og næstum því Mosfellsbær líka. Þegar fólki fjölgar svona mikið verður augljóslega meira álag á stofnvegum okkar. Allir umferðarútreikningar sýna að ef við förum ekki í borgarlínu verðum við endalaust í biðröðum og í mengunarskýjum og öllu því en með því að fara í borgarlínu eykst umferðin þó ekki nema um 24%, eitthvað svoleiðis. Að sjálfsögðu hagnast þeir sem keyra um höfuðborgarsvæðið á því að farið sé í mikilvæga innviðauppbyggingu, bæði borgarlínu og stofnvegaframkvæmdir. Það er ekki hægt að líta bara á aðra hvora leiðina, við verðum að fara í þær báðar. Þess vegna held ég að þetta sé mikilvæg samfélagsleg bót. Hvort sem við reiknum það út í krónum og aurum í spöruðu bensíni, í minni mengun, bættri lýðheilsu, auknu umferðaröryggi eða betra borgarsamfélagi held ég að ágóðinn sé alltaf til staðar. Þess vegna hef ég fulla trú á þeirri leið og því að hún færi okkur mikilvægar framkvæmdir fyrr en ella.
Virðulegur forseti. Það eru allir sammála um að fara þurfi í framkvæmdirnar fyrr en ella, einmitt út af þeim ástæðum sem voru raktar. Staðreyndin er hins vegar sú fyrir þá sem eru í umferðinni að heildarumferðartíminn kemur til með að aukast. Kostnaður þeirra við að vera í umferðinni kemur því til með að aukast, bæði af því að umferð verður meiri og út af veggjöldum. Þeir sem eru í umferðinni munu ekki spara neinn tíma með vegaframkvæmdunum, þær bara verða að gerast. Það er ekki um annað að ræða. En þrátt fyrir samgöngubætur mun umferðartíminn lengjast og þar af leiðandi mun enginn spara tíma eða eldsneyti á því að ferðast um hin nýju umferðarmannvirki, það mun frekar kosta þá meira, meiri tíma, meira eldsneyti eða meira rafmagn, og fólk borgar líka vegtolla. Það er því enginn sparnaður, eins og t.d. kom fram í máli hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar, að þarna yrði sparnaður í tíma og eldsneyti [[Forseti hringir.]]sem kæmi í mínus á móti veggjöldunum og þýddi nettósparnað fyrir þann sem keyrði.
Virðulegur forseti. Ég er að spá hvort það sé orðið of áliðið kvölds fyrir svona pælingar en ég skil ekki alveg röksemdafærslu hv. þingmanns, ég verð að viðurkenna það. Ég held að mjög mikilvægt sé að taka þá umræðu við almenning að þegar við ræðum borgarlínu og bættar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu erum við ekki að ræða hlutina eins og þeir eru í dag, því að við í þessum sal eigum auðvitað alltaf að vera að horfa til framtíðar og það þurfum við að gera. Við þurfum að tryggja að árið 2040, þrátt fyrir að 70.000 fleiri íbúar verði á höfuðborgarsvæðinu og fjöldi ferðamanna hafi örugglega tvöfaldast frá því sem er í dag, geti fólk samt sem áður komist ferða sinna tiltölulega greiðlega með nokkuð öruggum hætti án þess að við mengum okkur í drasl, ef svo má að orði komast. Með því að fara þær leiðir sem hér eru lagðar til náum við að fara í þær framkvæmdir sem eru algjörlega nauðsynlegar til að svo verði.
Herra forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun, tvær samgönguáætlanir samtals til ársins 2033. Ég vil í upphafi umræðunnar þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í þetta, bæði meiri og minni hlutanum og báðum þeim hópum fyrir nefndarálit sín. Eins og glöggt hefur komið fram í umræðunni eru þau skoðanaskipti sem við eigum hér í dag gríðarlega mikilvægur undirbúningur fyrir áframhald umræðunnar og til að hnýta þá enda sem þó eru ekki hnýttir í þessari áætlun, til að mynda nákvæmlega hvernig við ætlum að fara að því að fjármagna samgöngukerfið, hvernig við ætlum að hugsa þetta kerfi okkar til frambúðar og hvernig við ætlum að ná þeim markmiðum sem við sem samfélag höfum skuldbundið okkur til að ná í loftslagsmálum og skuldbindingum okkar almennt gagnvart umheiminum. Mikið af umræðunni í dag og raunar undanfarna daga, og mér finnst einhvern veginn undanfarnar vikur og mánuði, hefur farið í veggjöld, bæði veggjöld í þeim skilningi að við þurfum að finna kerfi sem geti fjármagnað samgöngukerfið til langrar framtíðar, þegar við förum út úr kolefniskerfinu sem við erum í núna, og einnig veggjöld til að flýta framkvæmdum - þetta eru í raun tvær mismunandi leiðir. Mér finnst kannski fulllítið hafa verið talað um þessa grundvallarhugsun. Við höfum haft umtalsverðar tekjur undanfarin ár og áratugi af olíu- og bensíngjöldum. Við sem samfélag, eða a.m.k. við sem stjórnmálahreyfing, þ.e. Vinstri græn, höfum lýst því yfir að við viljum ekki þessi gjöld. Við viljum ekki að peningar streymi í ríkissjóð af þessum gjöldum. Við viljum sem sagt komast út úr kolefniskerfinu. Þá skuldum við okkur sjálfum að taka þá umræðu. Og hvað þá? Ætlum við þá að neita okkur um þennan tekjustofn alfarið, þ.e. tekjustofn af umferð, og fjármagna samgöngur algerlega með almennu skattfé? Eða ætlum við í raun að halda okkur við sama módelið og við höfum haldið okkur við undanfarin ár, þ.e. að þeir sem kaupa bensín og olíu á bílana sína borgi veggjöld? Það er þannig í dag. Út úr þessu kerfi viljum við komast en við viljum líka fá inn peninga til að fjármagna kerfið. Þetta er ákveðið, hvað á maður að segja, tvist í þessari umræðu. Hvernig getum við látið þetta tvennt ganga upp? Það er augljóst að sumar framkvæmdir munu aldrei „standa undir sér“, og við þurfum líka að ræða það, með vegatollum, veggjöldum eða hvað við köllum það, hvort sem það eru flýtiframkvæmdir eða einhver gjöld til langs tíma. Þær framkvæmdir eru engu að síður afar mikilvægar. Vegna þess að við trúum því í alvöru að það þurfi að vera hægt að búa alls staðar í landinu, það þurfi að vera hægt að komast alls staðar um og að við sem þjóð getum komist þangað sem við viljum með tiltölulega skynsamlegum hætti. Fjölmargir þingmenn hafa komið inn á þetta í dag. Í því sambandi er mikilvægt að taka fram að það er nákvæmlega jafn mikilvægt fyrir höfuðborgarbúa að komast út á land eða ferðamenn að komast um landið og það er fyrir fólk í dreifbýli að komast til borgarinnar eða á milli staða í dreifbýli. Þetta eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra. Ég vil geta komist til Akureyrar með tiltölulega öruggum hætti og á skikkanlegum tíma, alveg eins og íbúinn á Akureyri gæti viljað koma til Reykjavíkur - eða Kópavogs, svo að maður tali nú ekki um það. Nokkurt púður hefur farið í að ræða um það hverjir borga og að veggjöld séu ósanngjörn skattlagning eða ósanngjarnari skattlagning en einhver önnur, eða álagning á fólk. Það er í raun nákvæmlega sama fyrirbærið í mínum huga og á við þá sem kaupa olíu eða bensín á bílana sína - þeir borga sem nota, þetta er nákvæmlega sama konseptið. Ég er alveg til í að taka þá umræðu með einhverjum þingmönnum hvort við eigum að komast algerlega út úr því módeli en þá ætlast ég til að þeir sömu þingmenn séu tilbúnir með tillögur um almennar skattahækkanir sem ég er til í að ræða af fullri hreinskilni. Ég er ekki viss um að almennur hljómgrunnur sé fyrir því hér í þessum sal að fara í almennar skattahækkanir til að ná inn fjármagni til að fjármagna vegakerfið. Við skulum átta okkur á því að tekjurnar sem ríkið hefur af eldsneytissölu eru ekki bara bensín- og olíugjöld heldur líka virðisaukaskattur. Hann myndi væntanlega líka detta út. Við erum því að tala um mjög mikla peninga. Í umhverfislegu tilliti er mjög mikilvægt að muna að við höfum gengist undir tilteknar skuldbindingar, við ætlum að gera Ísland kolefnishlutlaust árið 2040. Þá þurfa allir að taka saman höndum og þá þurfum við að horfa til þess að umferðin, þar sem hún er mest, þar sem flestir keyra, verði umhverfisvænni en hún er í dag. Þá er ég fyrst og fremst að tala um höfuðborgarsvæðið. Hér eru flestir bílarnir, hér er mest keyrt og við þurfum að finna leið til þess að breyta því. Borgarlínan er í mínum huga augljós kostur eða stórkostleg efling almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Það er gleðilegt sem nú er lagt upp með, að þetta verði samvinnuverkefni ríkis og sveitarfélaga. Eins og kemur fram í nefndaráliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar - ég man náttúrlega ekkert á hvaða blaðsíðu - er í grundvallaratriðum gert ráð fyrir að þetta sé samvinnuverkefni ríkis og sveitarfélaga og fjármagnað til helminga af báðum. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Aðeins hefur verið minnst á flug í samhengi við almenningssamgöngur. Þá komum við aftur að því hve það er mikilvægt að byggð sé alls staðar í landinu, a.m.k. að mínu viti. Við vitum að það er engin sanngirni í því að ef við ætlum að vera hér með samfélag þar sem allir eiga að geta notað þjónustu, þar sem allir eiga að geta leitað þjónustu, til að mynda hingað á höfuðborgarsvæðið sem er kannski, alla vega í sumum tilfellum, eini staðurinn þar sem tiltekin þjónusta er í boði, þá verðum við að tryggja að íbúar landsins alls staðar að geti komist á skikkanlegum tíma til höfuðborgarinnar. Það verður aldrei akandi frá ystu annesjum eða með almenningssamgöngum, eða í strætó frá Langanesi. Það verður því miður ekki, eða úr Árneshreppi. Þá verðum við með einhverju móti að hugsa til þess hvort við getum fundið einhverja leið til að niðurgreiða aðrar samgöngur eins og til að mynda flug. Ég held að sú hugmynd sem menn hafa verið að ræða hér í dag, og hefur verið velt upp í þessari samgönguáætlun, sé ágæt og það eigi að reyna að útfæra hana betur - hún hefur verið kölluð skoska leiðin, eitthvað þess háttar. Það hefur líka verið rætt um öryggismál í þessu sambandi. Það er ekki hægt að ýkja það hversu mikilvæg þau eru í samgöngumálum. Það eru því miður hundruð Íslendinga sem lenda í alvarlegum slysum á hverju einasta ári á þjóðvegunum og við vitum að hluti þeirra og jafnvel stór hluti þeirra slysa sem verða stafa af því að vegakerfið okkar er ekki nægilega undir það búið að taka við þeirri umferð sem við ætlumst til. Við ætlum að vera ferðamannaland og við ætlum að halda áfram að hafa tekjur af ferðaþjónustu. Þá verðum við að geta boðið upp á kosti fyrir þessa sömu ferðamenn sem eru öruggir og tryggir og það verður ekki gert með öðru en því að fólk komist um landið með skikkanlegum hætti. Í því sambandi langar mig líka að nefna ferðamáta sem örfáir þingmenn hafa tæpt á í dag, ekki nógu margir, en það eru hjólreiðar. Það er gríðarlegur vöxtur í hjólreiðatúrisma í heiminum, líka á Íslandi. Það skelfilega á Íslandi er að hjólreiðamenn er í auknum mæli að reyna að feta sig eftir þjóðvegi eitt í stórhættulegum aðstæðum fyrir reiðhjól, fyrir hjólandi vegfarendur, Hér á höfuðborgarsvæðinu finnum við það að þar sem stofnstígar hafa verið gerðir þar eru hjólreiðar liðugar. Það sýnir sig að með því að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafa gert stórátak í að búa til hjólreiðastíga, gera hjólreiðar greiðari og auðveldari samgöngukost, hafa hjólreiðar aukist. Ég held a.m.k. ekki að hjólreiðar hafi aukist eitthvað sérstaklega vegna þess að veðrið hafi skánað svo mikið eða vegna þess að minna rok sé á höfuðborgarsvæðinu en áður var. Veðrið er nákvæmlega eins og það var en hjólreiðar hafa aukist verulega. Ef eitthvað er að marka mælingar þá fara álíka margir eða heldur fleiri ferða sinna nú á reiðhjóli en með almenningssamgöngum. Það er umhugsunarvert. Það er raunverulegur fjöldi eins og einhver kom inn á, það eru ekki bara einhverjir kverúlantar sem hjóla, það er alls konar fólk. Mig langar aðeins að ræða um kjördæmið mitt, kjördæmið sem ég er þingmaður fyrir, Suðvesturkjördæmi. Við erum náttúrlega hluti af höfuðborgarsvæðinu og við erum, eins og kom fram í andsvörum við hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur hér áðan, hluti af svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins, öll þessi sveitarfélög. Þess vegna skipta allar samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu íbúa kjördæmisins mjög miklu máli. Arnarnesvegur er, eins og einhverjir þingmenn hafa komið inn á, eitt af slysunum í gömlum samgönguáætlunum, þ.e. hann var felldur út. Ég held að ég muni það rétt að það var einhvern tímann á tímabilinu 2013–2016 sem síðasti búturinn af Arnarnesvegi datt einhverra hluta vegna út af samgönguáætlun og það var mikið slys. Nú er hv. umhverfis- og samgöngunefnd hálfgert að leggja til að framkvæmdum við Arnarnesveg verði hraðað. Ég tel það afar mikilvægt. Ég held að það sé grundvallaratriði, ekki bara til að bæta umferðarflæði heldur er það líka stórkostlegt öryggismál, fyrir efri byggðir Kópavogs til að mynda, að þessi vegstubbur, sem ég vil kalla, sem er alls ekki löng leið, verði kláraður. Þá vil ég taka undir með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur um vegstúfinn milli Skarhólabrautar og Langatanga í Mosfellsbæ sem er hluti af þjóðvegi eitt, þann bút þarf náttúrlega að klára. Mig langar í lok ræðunnar að koma aðeins inn á með hvaða hætti við eigum að nota flýti-/tafasvæðisgjöld til þess að stuðla að bættri umferðarmenningu eða annarri umferðarmenningu á höfuðborgarsvæðinu sem ég tel afar mikilvægt. Nokkrir hv. þingmenn hafa nefnt Ósló sem ákveðna fyrirmynd í því. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að líta þangað, nota þau tafa- eða svæðisgjöld sem eru rukkuð til að bæta almenningssamgöngur, nota fjármagnið til þess, og tryggja þannig að með því að rukka „óþarfa umferð“ inn í borgina, sem gæti farið eftir öðrum leiðum, aukum við líkur á að þeir sem raunverulega þurfa að komast með bifreiðum um svæðið geti gert það á tiltölulega greiðan hátt. Ég nefni þar til að mynda neyðarbíla og þess háttar. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir sagði um borgarlínuna með tilliti til neyðaraksturs. Það er einmitt mjög mikilvægt öryggisatriði á höfuðborgarsvæðinu af því að við höfum öll einhvern tíma séð neyðarbíla nánast fasta í umferð á forgangsljósum og lítið eða ekkert gerist. Herra forseti. Ég held að ég hafi klárað þá punkta sem mig langaði að ræða sérstaklega. Ég hlakka mjög til áframhaldsins á þessari umræðu og ég lít svo á að það sé annars vegar í framlögðu frumvarpi sem væntanlega kemur frá hæstv. samgönguráðherra í mars eða apríl um fjármögnun samgöngukerfisins og síðan umræðu um samgönguáætlun sem væntanlega, eins og boðað er, verður aftur á haustmánuðum.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hans yfirferð yfir þetta margslungna mál. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður kom aðeins inn á stefnu síns flokks, Vinstri grænna, og vísaði í landsfundarsamþykkt um að flokkurinn væri á móti álagningu veggjalda. Maður veltir fyrir sér hvernig þetta rími við það sem nú er verið að leggja til, þ.e. að lögð verði á veggjöld ýmiss konar, bæði vegna orkuskipta og vegna framkvæmda á einstaka vegum og við jarðgöng. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann út í þá hugmyndafræði sem gjarnan hefur verið kennd við frjálshyggju, að best sé að þeir borgi sem noti, á meðan a.m.k. við jafnaðarmenn höfum frekar aðhyllst þá stefnu að þeir borgi sem geti. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson sagðist líka alveg vera til í að fara í almennar skattahækkanir. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í hvernig honum lítist á þær tillögur sem eru í áliti minni hlutans um að fara í nauðsynlegar framkvæmdir, þær brýnustu framkvæmdir sem Vegagerðin leggur til að verði raðað fremst í forgangi vegna öryggissjónarmiða, og hvernig hv. þingmanni lítist á þær fjármögnunartillögur sem minni hlutinn leggur til, þ.e. að hætta við að lækka veiðigjöld, sem kostar ríkissjóð 3 milljarða á ári, hætta við lækkun bankaskatts, sem kostar t.d. 7 milljarða á ári, og leggja á komu- og brottfarargjöld á erlenda ferðamenn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir andsvarið og spurningarnar. Ég minnist þess ekki að hafa nefnt landsfundarsamþykktir VG í ræðu minni en eins og einhver annar þingmaður sagði hér fyrr í kvöld: Það er áliðið og ég man það ekki. Ég held samt að ég muni það. En það kann að vera að mig misminni herfilega. Þessi mótsögn sem er hjá þeim stjórnmálasamtökum sem ég stend fyrir er sú að annars vegar viljum við halda áfram að fjármagna samgöngukerfið með svipuðum hætti og hefur verið gert en á hinn bóginn erum við sá flokkur sem vill ganga einna lengst í því að hverfa frá olíu- og bensíngjöldum, þ.e. með því að fólk hætti að kaupa bensín og olíu. Þarna er vandinn. Þess vegna er hugmyndin um veggjöld í mínum huga fyrst og fremst stigsmunur en ekki eðlismunur. Það er áfram verið að halda sig við þessar hugmyndir, þeir sem nota mest bensín og olíu varpast yfir í þá sem nota mest vegina og þeir borgi. Það má að vissu leyti segja að mengunarbótareglan sé þarna, við getum ekki lengur treyst á að leggja mengunargjöld á gjaldstofna sem eru hverfandi og sem við viljum að hverfi. Það þarf einhvern veginn að bregðast við því. Varðandi almennu skattahækkanirnar og tillögur minni hlutans er einna helst að segja að mér hefur sýnst að það sé búið að nota þessa peninga alloft, [[Forseti hringir.]]í þeim tillögum sem a.m.k. Samfylkingar … [[Forseti hringir.]]
… voru ekki samþykktar.
Menn hafa stungið upp á að þeir peningar sem kæmu með því að hækka veiðigjöldin yrðu notaðir til að hækka barnabætur, [[Forseti hringir.]]nú á að nota þá í að fjármagna vegi o.s.frv. Það er ekki hægt að nota sama peninginn tvisvar.
Forseti biður hv. þingmenn um að virða knöpp tímamörk.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Það er kannski rétt að árétta að tillögur Samfylkingarinnar, þegar kom að afgreiðslu fjárlaga, voru ekki samþykktar. Tillögur til að koma í veg fyrir að það væri sérstaklega verið að færa útgerðaraðilum 3 milljarða voru ekki samþykktar og þess vegna voru ekki heldur samþykktar tillögur Samfylkingarinnar um hvernig ætti að nýta þá fjármuni. Bara svo því sé haldið til haga þá felldi ríkisstjórnin tillögur Samfylkingarinnar. En mig langar aðeins að halda áfram með þessa spurningu. Hv. þingmaður talar um að í staðinn fyrir bensín- og olíugjöld komi núna veggjöld. Skilur hv. þingmaður tillögur stjórnarþingmanna og meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þannig að maður borgi annaðhvort olíu- og bensíngjöld eða veggjöld og vegaskatt? [[Forseti hringir.]]Það er ekki það sem má lesa úr nefndarálitinu.
Herra forseti. Nei, það er ekki þannig. Til þess að ýta undir það að fólk velji umhverfisvænni farartæki erum við að tala um annars vegar að á fallanda fæti haldi menn áfram að borga bensín- og olíugjöldin [[Og borga bæði þá?]]og borgi þá bæði meðan það er. Það eigi þá að vera hvatinn til að fá fólk til að skipta um orkugjafa eða halla sér meira að almenningssamgöngum. Það er mikilvægt líka að taka fram að nú er hv. þingmaður að ræða um tillögur Samfylkingarinnar í skattamálum sem voru lagðar fram fyrir jól. Þær tillögur voru, eins og þingmaðurinn kom réttilega kom að, felldar þannig að þeir peningar sem hv. þingmaður er að tala um að við eigum að nota í vegakerfið eru ekki til reiðu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður. Það er ekki einu sinni hægt að nota peninginn einu sinni ef hann er ekki innheimtur. Veggjöld eru ósanngjörn skattlagning, kom fram í máli hv. þingmanns, og þeir borgi sem nota. Í umsögn Félags íslenskra bifreiðaeigenda var þetta einmitt gagnrýnt. Nei. Veggjöld eru einmitt ekki þau sem þeir borga sem nota á sama hátt og þau veggjöld sem eru innheimt við pumpuna, eins og hv. þingmaður gerði ákveðna samlíkingu við, líka. Því að tvö hús hlið við hlið, t.d. í Grindavík, þar sem annar íbúanna keyrir oft í bæinn, einu sinni á dag, á meðan hinn keyrir einu sinni í viku - og þeir skiptast oft á afsláttarkjörum. Það veldur því að það er mismunandi gjald við pumpuna fyrir þá sem borga veggjöld því að annar sem keyrir oft borgar miklu minni veggjöld fyrir að fá afsláttarkort meðan hinn gerir það ekki, eða hefur ekki efni á því, af því að hann hefur ekki efni á að punga út 70 þúsundum fyrir árskort, 100 ferða kortum eða einhverju því um líku og borgar mun hærra. Einmitt við dæluna. Munurinn núna á eldsneytisgjöldum, eins og er, er að það er enginn að fá neinn sérstakan afslátt af því sem verið er að dæla úr eldsneytispumpunni. Meðan það er mjög misskipt hvernig veggjöld eru greidd miðað við afsláttarkjör og ýmislegt annað. Mér þætti því áhugavert að heyra álit hv. þingmanns á þessum samanburði aftur því að ég fékk hana ekki alveg til að passa saman, þessa samlíkingu við það að eldsneytisgjöld væru líka veggjöld. Ég skil það, en eldsneytisgjöld eru ekki á sama hátt borga-sem-nota og veggjöld eru, út af afsláttarkjörum.
Herra forseti. Ég verð nú að játa að ég náði ekki alveg að fylgja röksemdafærslu hv. þingmanns en tel þó að það sem hann átti við sé að vegna þess að það væru engin afsláttargjöld til þeirra sem væru stórnotendur á bensíni og olíu væri það ekki sambærilegt við þá sem fengju stórnotendaafslátt af meintum veggjöldum. Já, það kann vel að vera að þetta sé svona. En er þá þingmaðurinn að leggja til í sambandi við stórnotendur á bensíni og olíu að við reynum að finna upp eitthvert slíkt kerfi til að jafna þetta?
Það er engin sanngirni í því.
Ég kveiki ekki alveg á þeirri peru. Það kann hins vegar að vera að ákveðin sanngirnisrök séu í því að það sé gert og þau sanngirnisrök séu síðan notuð í sambandi við veggjöldin, ef við förum út í það kerfi, sem reyndar hefur ekki verið ákveðið. En ég er ekki alveg viss um að ég skilji hvað hv. þingmaður er að fara. Málið er samt það og það sem hefur verið rætt mjög í umræðunni er að einhverjir tilteknir aðilar myndu borga mest í veggjöldum versus að þeir þurfi ekki að borga neitt núna. En þetta er sami hópurinn.
Virðulegi forseti. Rétt í lokin hérna. Ef átt er við ferðamenn eru þeir tvímælalaust að borga sinn skerf eins og er, því að þeir borga eldsneytisgjöldin eins og allir aðrir við pumpuna, borga þar veggjöldin. En aðeins að bankaskattinum og veiðigjöldunum og tillögum minni hlutans hvað það varðar. Þá erum við í því ástandi núna eftir hrun að ríkið tók á sig fall bankanna og ýmislegt svoleiðis og líka í rauninni mjög mikinn niðurskurð sem leiddi af sér þessa innviðaskuld sem við búum við núna, þetta niðurdrabbaða vegakerfi. Við erum búin að borga niður þau lán sem við fórum í vegna yfirtöku þrotabús bankanna o.s.frv., með bankaskattinum og að loka þrotabúunum, en við erum ekki búin að klára innviðaskuldina. Af hverju ættum við að hætta við bankaskattinn áður en við erum búin að klára innviðaskuldina? Það sama með veiðigjöldin. Þar eru þungaflutningarnir mjög mikill hluti af því hversu mikill peningur fer í viðhald á samgöngukerfinu, þannig að það er mjög eðlilegt að það sé jafnvel [[Forseti hringir.]]greitt í gegnum veiðigjöldin.
Herra forseti. Já, það er rétt. Ferðaþjónustan mun væntanlega skila einhverjum peningum þarna inn og reyndar gerir hún það núna og hún mun líka gera það af veggjöldum. Varðandi bankaskattinn kannski sérstaklega. Auðvitað er það alltaf spurning hvenær á að ákveða að byrja að lækka bankaskattinn. Það geta verið alls konar sjónarmið í því. Eitt sjónarmiðið er að með því að - eða vonandi gerist það með lækkun bankaskattsins, að vextir almennt í landinu lækki. Við skulum gera ráð fyrir því að neytendur muni njóta þess í einhverju. Það getur skipt verulegu máli fyrir alla landsmenn, líka þá sem borga veggjöld. Það eru mjög margir fletir á því. Ég held að við verðum að finna leið til að halda áfram að fjármagna vegakerfið. Það hefur alla vega enginn í þessari umræðu bent á einhverja betri.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð. Rétt er að taka fram í upphafi í umræðu um veggjöld að sjálfur er ég ekki mótfallin veggjöldum en tel hins vegar mjög mikilvægt að þau séu skynsamlega og rétt útfærð. Ég hef ákveðnar efasemdir um að búið sé að ígrunda þau mál nægilega vel. Það kemur mér líka á óvart hversu hratt Vinstri græn hafa hlaupið frá mjög skýrum kosningaloforðum sínum um að þetta kæmi alls ekki til greina. Ég ætla svo sem ekkert að kvarta yfir því frekar en þeirri yfirlýsingu hv. þingmanns rétt áðan að hann væri dálítið hrifinn af lækkun bankaskatts, sem ég styð eindregið. En það er eitt sem ég velti fyrir mér og langar að spyrja hv. þingmann um í fyrra andsvari: Hvernig leggst veggjald sem þetta á einstaklinga og þá mögulega með mismunandi hætti? Þegar við fjármögnum vegakerfið okkar í dag með eldsneytisgjöldum borga eyðslufrekustu, stærstu bílarnir hlutfallslega eða krónulega séð mest á ekinn kílómetra meðan eyðslugrennri, ódýrari bílar borga minna. Þetta er líka spurning um vegalengdir. Við höfum rætt aðeins fólk sem hefur leitað sér að hagstæðara, ódýrara húsnæði, t.d. flust af höfuðborgarsvæðinu austur á Selfoss en sækir vinnu á höfuðborgarsvæðið daglega. Mér sýnist að ef einstaklingur ætti t.d. lítinn bíl sem eyðir fimm til sex lítrum á hundraðið og eigandinn þyrfti að borga veggjald, sem ég hef heyrt nefnt að verði um 300 kr. hvora leið, yrði það 50% hækkun á ferðinni fram og til baka fyrir viðkomandi. Það er vissulega mjög íþyngjandi fyrir einstakling sem er að reyna að bæta lífskjör sín og lækka framfærslukostnað sinn með því að flytja austur og sækja áfram vinnu á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna velti ég fyrir mér með flokk eins og Vinstri græn: Hafið þið skoðað vandlega hvernig veggjöld af því tagi leggjast sérstaklega á tekjulægri hópa sem hafa um langan veg að fara til að sækja vinnu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni andsvarið. Hann kvartaði í upphafi andsvars síns yfir því að Vinstri græn hefðu fallið hratt frá sannfæringu sinni í málinu. Ég hef fyrir mitt leyti velt því fyrir mér í mörg ár hvernig væri hægt að halda áfram að fjármagna vegakerfið. Eftir mjög ítarlega umræðu í haust hef ég komist að þeirri niðurstöðu, og raunar fleiri af félögum mínum, að þetta sé sú leið sem sé minnst breyting frá því kerfi sem við erum með í dag, þ.e. að falla frá olíugjaldinu, af því að við viljum það, og detta þá yfir í veggjald. Þingmaðurinn spurði hverjir myndu borga mest. Í dag er það þannig að þeir sem keyra mest borga mest, að öðru óbreyttu. Það heldur áfram að vera þannig. Þeir sem keyra mest halda áfram að borga mest. Ég get alveg séð fyrir mér að við gætum að einhverju leyti farið sambærilega leið og Norðmenn hafa gert en þeir hafa lægri veggjöld á umhverfisvænni bílum og voru a.m.k. um tíma með lægri veggjöld á bílum sem notuðu minni kolefnisorkugjafa. Ég væri algerlega til í að skoða slíkar leiðir í umhverfisvænum tilgangi.
Virðulegur forseti. Það er ekkert óeðlilegt að þeir borgi mest sem aka mest. Þó verður að hafa í huga, sérstaklega þegar verið er að tala um stofnæðar til og frá höfuðborgarsvæðinu, að íbúum jaðarbyggða höfuðborgarsvæðisins, þ.e. á Reykjanesi, Akranesi, í Borgarnesi og á Árborgarsvæðinu, hefur fjölgað um þúsundir á undanförnum árum. Fólk er gjarnan að leita sér að hagstæðara húsnæði og lækkar þannig framfærslukostnað. Þetta mun hafa veruleg áhrif á fólk sem sækir daglega vinnu á höfuðborgarsvæðið. Ég fagna hugmyndum hv. þingmanns um að mögulega ættu umhverfisvænni bílar að greiða minni veggjöld en það leiðir hugann aftur að spurningunni hvort ekki hefði allt eins mátt ná sama markmiði um aukið fjármagn í vegakerfið með kolefnissköttum og ýta enn frekar undir markmið okkar í loftslagsmálum og orkuskiptum. Maður hefur áhyggjur af því í því samhengi að hér sé beinlínis verið að draga úr biti kolefnisgjaldsins í hlutfalli [[Forseti hringir.]]af heildarkostnaði við akstur og í raun vinna gegn markmiðum okkar í orkuskiptum og loftslagsmálum. [[Forseti hringir.]]Það er einmitt svo mikilvægt þegar við ræðum hugmyndir eins og veggjöld að eitthvert samræmi sé við stefnu okkar í öðrum málum, til að mynda í orkuskiptum og loftslagsmálum, [[Forseti hringir.]]að þetta vinni með okkur en sé ekki hlutlaust eða vinni jafnvel gegn okkur.
Herra forseti. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson spurði hvort kolefnisskattarnir væru ekki skynsamlegri leið. Ef við horfðum á punktstöðuna í dag og tryðum því að kolefnisgjöld yrðu áfram umtalsvert andlag skattheimtu kann vel að vera að við ættum að skoða það eitthvað frekar, en við erum ekki að fara þangað. Við erum að fara frá kolefnisorkukerfinu.
Á talsvert löngum tíma.
Ekki svo löngum tíma, hv. þingmaður. Ég hef séð spár þar sem talað er um að á næstu fimm til tíu árum geti tekjur ríkisins af bensíni og olíu lækkað um allt að helming. Ég veit að hv. þingmaður vonar alveg eins og ég að tekjur ríkisins af þessum gjöldum verði horfin fyrir árið 2040. Þá verðum við að vera búin að hugsa næstu skref. Ég tel að við séum við að byrja á því.
Hæstv. forseti. Hér ræðum við samgönguáætlun við síðari umr. Hún hefur fengið mikla og góða umfjöllun í þinginu. Mælendaskrá dagsins sýnir að þetta umfjöllunarefni er okkur nánast öllum mjög hugleikið, því greiðar og góðar samgöngur eru jú grunnur öflugs framsækins nútímasamfélags. Hér birtist stefnumótun stjórnvalda og Alþingis í samgöngumálum nú í fyrsta skipti til fimm og 15 ára. Áður hafa verið lagðar fram fyrir áætlanir til fjögurra og 12 ára en hér er um tímamót að ræða þar sem í fyrsta sinn er lögð fram samgönguáætlun til 15 ára til samræmis við lög um samþættingu og samræmingu áætlana. Framsetningin er einfaldari og skýrari og markmiðum fylgja hugmyndir að aðgerðum. Markmið samgönguráðs við undirbúning áætlunar eru skýr og skilgreind með verkefnum. Þar má nefna markmið um greiðar samgöngur og þar er horft til samgöngukerfisins sem heildar, til hjólreiða, flugleiðsögustefnu, almenningssamgangna, upplýsingagjafar til ferðamanna og fleira. Sett eru markmið um öryggi í samgöngum og raunar eru öryggismarkmið yfir og allt um kring því takist okkur að fækka slysum er miklu náð. Einstaklingar og samfélag hafa tapað of miklu þar. Markmiði um hagkvæmar samgöngur er einnig fylgt eftir með verkefnum. Markmið um sjálfbærar samgöngur er sjálfsagt að setja fram í dag. Það rímar við aðgerðir stjórnvalda í loftslagsmálum. Markmið um jákvæða byggðaþróun eru okkur öllum mikilvæg svo áform um öflugt samfélag um allt land náðist. Dæmi um verkefni til að ná því markmiði er skilgreining vinnusóknar- og skólasvæða og niðurgreiðsla flugfargjalda. Fimm ára áætlunin er framkvæmdaáætlun sem nú er lögð fram fjármögnuð og í fullu samræmi við opinber fjármál. Það er í sjálfu sér stór og mikilvægur áfangi sem sýnir ábyrga fjármálastjórnun og framtíðarsýn. Þetta verklag er mikilvægt svo hægt sé að horfa til framtíðar og leggja fram plögg sem hald er í. Hér er ekki um óskalista ræða heldur raunhæfa fjármagnaða áætlun. Það er mikilvægur áfangi. Hæstv. forseti. Samgöngur eru grunnstoð efnahagskerfisins. Góðar samgöngur leggja grunn að samkeppnishæfni þjóðarinnar og lífsgæða í landinu. Eins og fram kemur í greinargerð tillögunnar til 15 ára eru góðar samgöngur og fjarskipta- og upplýsingatækni forsendur þess að hér búi sjálfstæð nútímaþjóð. Sýnt hefur verið fram á með rannsóknum að þróun byggðar í landinu og þróun samgöngukerfisins haldast í hendur og hafa áhrif hvor á aðra. Samgöngukerfið er lífæð þjóðarinnar og verður seint ofmetið því samgöngur snúast ekki eingöngu um flutning fólks og farms á landi, sjó og í lofti heldur hefur samgöngum líka alltaf fylgt flutningur upplýsinga og hugmynda. Mikil bylting hefur átt sér stað á því sviði og mun upplýsingatæknin ráða miklu um þróun samgangna í framtíðinni. Hæstv. forseti. Aðdragandi þess að samgönguáætlun er lögð fram er langur og felst í samráðsferli og samtali svo að hægt sé að forgangsraða og vinna faglega að framlagningu hennar. Samgönguáætlun tekur til fjáröflunar og útgjalda allra greina samgangna, þ.e. flugmála, vegamála, siglingamála, þar með talið almenningssamgangna, hafnamála, sjóvarna, öryggismála og umhverfismála samgöngugreina. Sviðið er vítt og snertir í raun alla þætti þjóðfélagsins og þar með alla íbúa landsins. Því er samtal og samráð um þessi mál mikilvægt. Sú sem hér stendur hefur fengið að veita samgönguráðið forystu og starfa með því. Í skipunarbréfi ráðsins frá ráðherra stendur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Mikilvægt er að stuðla að samþættingu samgöngukerfisins sem heildar með það að markmiði að það þjóni íbúum landsins, ferðamönnum og atvinnulífi með skilvirkum hætti. Áfram skal leita fjölbreyttra leiða til að styrkja núverandi samgöngukerfi og þróa með hliðsjón af þörfum almennings og atvinnulífs og því margháttaða þjónustu- og öryggishlutverki sem samgöngukerfið gegnir.“ Þung áhersla er á öryggi og byggðasjónarmið, þ.e. að auka staðbundin búsetugæði og styrkja atvinnuuppbyggingu. Samgönguráð sem hefur það hlutverk að leggja grunn að samgönguáætlun átti ellefu formlega fundi og fundaði með rúmlega 300 aðilum. Auk þessara formlegu funda með landshlutasamtökum sveitarfélaga, sveitarstjórnarfulltrúum, Samtökum atvinnulífsins, fulltrúum frjálsra félagasamtaka og ferðaþjónustunni var haft víðtækt samráð við aðra aðila sem koma að opinberri áætlanagerð. Horfa þarf til fjarskiptaáætlunar, byggðaáætlunar og áætlunar um landsskipulag, ferðamálastefnu, lýðheilsustefnu, aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum og fleira. Samráðsferlinu lauk með lögbundnu samgönguþingi sl. sumar. Niðurstöður samráðsfunda eru þessar helstar: Alls staðar lögðu menn mikla áherslu á öryggi. Kallað er eftir auknu sýnilegu eftirliti og lækkun hámarkshraða þar sem þarf. Það að lækka hámarkshraða getur verið öflug leið til að fækka slysum sem eru allt of mörg og taka mikinn toll. Við þessu hefur þegar verið brugðist eins og fram hefur komið í fréttum. Menn vilja fækka einbreiðum brúm og setja bundið slitlag á héraðs- og tengivegi en það er athyglisverð staðreynd að innan við helmingur af vegakerfinu er með bundið slitlag. Galið en satt, því miður. Það má lesa úr niðurstöðum að menn vilja forgangsraða nýframkvæmdum þannig að áhersla verði lögð á þau svæði sem setið hafa eftir. Ljóst er að flestir vilja halda jarðgangagerð skipulega áfram. Ánægja er með áform um bættar almenningssamgöngur og áherslu á styrkingu innanlandsflugs sem hluta af því. Kallað var eftir að efla þyrfti Hafnabótasjóð og styrkja flutningsleiðir. Ferðaþjónustu vilja menn styrkja með föstu millilandaflugi á fleiri staði en nú er og bent var á að mikilvægt væri að varðveita upplifun ferðamanna á hálendinu með t.d. óbrúuðum ám svo eitthvað sé nefnt. Eitthvað þarf að fá að vera eins og það er, um leið og aðkallandi er að bæta samgöngur almennt og alls staðar. Þá er ekki annað að heyra á íbúum landsins en að þeir séu tilbúnir til að skoða fjölbreyttar fjármögnunarleiðir og fara samvinnuleið í því þar sem það á við. Ekki hefur farið fram hjá þeim sem fylgst hafa með umræðunni hér að mönnum verður tíðrætt um fjármögnunarleiðir en hér ræðum við samgönguáætlun sem er fjármögnuð og með skýr markmið þar sem öryggissjónarmið er í forgrunni. Í meðförum nefndarinnar hafa einungis verið gerðar lítils háttar breytingar á verkefnum. Þær breytingar stafa af verkefnastöðu hjá Vegagerðinni og eðlilegri tilfærslu verkefna vegna framvindu þeirra. Meðfram þessu höfum við rætt um möguleika á breyttum fjármögnunarleiðum. Við verðum hreinlega að hugsa út fyrir boxið svo mögulegt verði að flýta framkvæmdum og ná því markmiði fyrr að byggja upp grunnnet samgangna. Hæstv. forseti. Samgönguáætlun tekur mið af og er hluti af heildstæðri samþættri stefnu í samgöngumálum, fjarskiptamálum, byggðamálum og málefnum sveitarfélaga. Hún er í samræmi við samþykktar áætlanir á vegum Alþingis og ríkisstjórnar. Samgönguáætlun sem nú liggur fyrir þinginu sýnir breytt og bætt vinnubrögð í áætlanagerð. Í fyrsta skipti er hún í samræmi við væntanlegar fjárveitingar sem samþykktar voru af Alþingi með fjármálaáætlun 2019–2023. Samgönguáætlun er raunhæft plagg um framkvæmdir sem hægt er að ráðast í á næstu árum. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að ríkisstjórnin vilji hraða uppbyggingu í vegamálum og öðrum samgönguinnviðum, bæði með nýframkvæmdum og viðhaldi. Strax var farið í þessa vinnu og hefur viðhald á vegakerfinu aldrei verið meira en á liðnu ári. Brugðist var við brýnum viðhaldsverkefnum og uppsöfnuðum vanda undanfarinna ára. Á liðnu ári voru 12 milljarðar veittir til brýnna úrbóta til að tryggja umferðaröryggi sem best. Áætlunin miðar við að auka framlög til viðhalds í 10 milljarða kr. á ári frá árinu 2019. Í heildina er gert ráð fyrir að 160 milljörðum verði varið í viðhald og framkvæmdir í vegakerfinu næstu fimm árin. Hæstv. forseti. Við komumst langt með þessa upphæð en hún hrekkur þó ekki til að mæta uppsöfnuðum vanda eins hratt og við flest vildum. Því hefur ráðherra samgöngumála bent á þann möguleika að hægt er að tvöfalda þessa upphæð með samvinnuleið í fjármögnun á ákveðnum mannvirkjum. Þann kost þurfum við að skoða vel og nýta þar sem við á svo hægt sé að flýta aðkallandi og mikilvægum verkefnum. Sú mikla umræða sem átt hefur sér stað undanfarið um fjölbreyttar fjármögnunarleiðir hjálpar okkur fram veginn og eykur líkur á því að við tölum okkur til niðurstöðu. Samtalið leiðir okkur áfram. Eitt af markmiðum samgönguáætlunar felst í áætlun um jákvæða byggðaþróun og að auka búsetugæði, þ.e. að samgöngur séu eins greiðar, áreiðanlegar og öruggar og kostur er með sérstakri áherslu á landshluta og byggðakjarna innan þeirra. Ekki ætla ég í þessari ræðu að tiltaka sérstök verkefni en í þessu sambandi má nefna verkefni eins og Langanesströndina sem vissulega er mikilvæg í byggðalegu sjónarmiði og í raun forsenda áframhaldandi uppbyggingar í því samfélagi sem hún tilheyrir. Öll samfélög eru mikilvægir hlekkir í byggðakeðju landsins. Líta þarf á samgöngukerfið sem heild með það að markmiði að það þjóni íbúum og atvinnulífi með skilvirkum hætti. Allar aðgerðir lúta að því að hámarka öryggi, vernda mannslíf og standa jafnfætis þeim þjóðum sem fremst standa í öryggismálum. Við lok 15 ára áætlunarinnar er markmiðið að hafa byggt upp grunnnet samgöngukerfisins. Það er stórt markmið sem þarf að stefna markvisst að með öryggissjónarmið að leiðarljósi við forgangsröðun. Þessu má flýta með breyttri fjármögnun. Það gerist með samtali og samvinnu. Hæstv. forseti. Aðkallandi er að tryggja öryggi allra landsmanna og gesta okkar um allt land. Markmið um öruggar samgöngur er mikilvægur þáttur og lögð á það áhersla að öryggi sé haft til hliðsjónar við allar ákvarðanir, áherslur og aðgerðir í samgönguáætlunum óháð ferðamáta. En markmið þeirra er að vernda mannslíf og að Ísland standi jafnfætis þeim ríkjum sem fremst standa í öryggismálum. Hæstv. forseti. Verkefnin sem blasa við eru svo fjölbreytt að haf og himinn er á milli þeirra þegar horft er til umfangs. Þau snúa ekki eingöngu að vegakerfi landsins heldur flugvöllum og höfnum líka. Gert er ráð fyrir auknu fjármagni í viðhald flugvalla en gera þarf betur ef duga skal. Stefnt er að breyttri rekstrartilhögun flugvallakerfis landsins svo tryggja megi betur rekstur og viðhald þess. Ég tek undir tillögu meiri hlutans og áherslur er lúta að fluginu. Mikilvægt er að hefja vinnu við aukið flugöryggi með eflingu varaflugvallanna og ná fram áhrifum af breyttu fyrirkomulagi eins fljótt og auðið er. Flugstefna landsins mun birtast innan tíðar og vonandi eigi síðar en á næsta ári þegar flug á Íslandi á 100 ára afmæli. Flug er mikilvægur hluti samgöngukerfisins og þegar það verður raunhæfur kostur með tilkomu niðurgreiðslu í anda skosku leiðarinnar bætum við vissulega lífsgæði og búsetuskilyrði. Svo vil ég nefna líka einn þátt sem meiri hlutinn bendir einnig á í sínu nefndaráliti. Það er mikilvægi þess að tryggja að hér sé aðstoð við flugnám og æfingaflugvöllur sé til staðar. Það hlýtur að vera grunnur að því að hér haldi áfram að vera til öflug stétt fólks sem vinnur á því sviði. Hafnir landsins þurfa einnig viðhald en margar þeirra eru komnar á þann stað að sinna þarf miklu viðhaldi. Mörg þilin í höfnunum eru komin algjörlega á síðasta snúning og það þarf að gera stórátak. Þess vegna hefur framlag til Hafnabótasjóðs aldrei verið meira og samgönguáætlun miðar að því að á fyrsta tímabili verði unnið að siglingastefnu fyrir Ísland sem miðar að auknum hagvexti og atvinnusköpun í siglingum og tengdum greinum. Það hlýtur að vera eyþjóð mikilvægt. Samgöngur snerta daglegt líf okkar allra og ákvarðanir stjórnvalda skipta okkur miklu máli. Þó að nú sé verið að setja meiri peninga í samgöngur en nokkurn tíma áður þá kemur fram hjá fulltrúum í nefndinni að öllum gestum sem komu fyrir nefndina bar saman um að það væri ekki nóg. Ég heyri heldur ekki annað á því fólki sem ég ræði við. Við erum öll notendur að þessu kerfi og berum því hag þess fyrir brjósti og þetta skiptir líf okkar miklu máli. Ef við eigum að komast á ásættanlegan stað varðandi öryggi, umhverfismál, greiðar samgöngur og tengingu byggða, þá verðum við að finna leiðir til að flýta framkvæmdum á næstu árum. Það þýðir að skoða þarf aðrar fjármögnunarleiðir eins og margoft hefur verið komið að. Þær þurfa að vera aðrar en þær sem eru nú fyrir hendi. Samgöngur, eins og fram hefur komið, hafa áhrif á okkur öll. Þær eru í rauninni stærsta byggðamálið um leið og þær eru líka heilbrigðismál, menntamál, velferðarmál, umhverfismál, menningarmál og atvinnumál. Það að við skulum hafa borið gæfu til að byggja þó upp það kerfi sem við höfum er grunnurinn að því að við búum við þá velferð sem við höfum á þessu landi. Við eigum eftir að ræða margt varðandi þessi mál. Þetta skiptir okkur öllu máli. Ef við ætlum að byggja upp allt landið áfram og ætlum að nýta öll tækifæri, efla atvinnulíf, tengja byggðakjarna, efla menntakerfið, geta sagt að við höfum heilbrigðisþjónustu um allt land, þá verða samgöngurnar að vera í lagi. Þær hanga með öðrum innviðum sem eru ljósleiðaratengingar um allt land og það er mjög ánægjulegt að sjá fyrir endann á því verkefni sem einhvern tímann hét „ljós í fjós“, og skýrir náttúrlega alveg fyrir hvað það stendur. Það skiptir máli hvernig við tökum á þessu öllu saman. Það hefur verið mjög ánægjulegt að fylgjast með umræðunni hér í dag. Okkur er ekki sama um þessi mál. Við höfum öll skoðanir á þeim og þess vegna þurfum við að ætla okkur tíma í samtal um þessi mál og við þurfum að finna leiðirnar. Auðvitað höfum við ólíka sýn á þetta allt, það er bara eðlilegt, en öll viljum við setja öryggið á oddinn. Við þurfum að líta á samgöngukerfið sem eina samfellda heild sem þjónar öllum íbúum og atvinnulífi sem best. Það er eitt af yfirmarkmiðum í samgönguáætlun. Þessi áætlun er sett fram að mörgu leyti með öðrum hætti en fram að þessu hefur verið. Hún er sett fram á einfaldari máta, á skýrari máta. Það eru eingöngu tilgreind allra stærstu verkefnin. Undir þeim eru svo nafngreind önnur verkefni. Það er því margt sem er fram á veg hjá okkur. Það er ágætisþróun í þessu og það hefur verið gaman að fá að koma að þessari vinnu og fá sjónarmið fólks um allt land. Ég þori að fullyrða að ekki hefur komið fram nein gagnrýni á meginmarkmiðin sem sett voru fram. Þau standast tímans tönn, standa fyrir það sem þau segja. Við erum öll sammála um að öryggi þarf að vera efst og yfir og allt um kring. Við þurfum líka að horfa til annarra sjónarmiða eins og byggðasjónarmiða, réttlætismála og annars af þeim toga eins og ég sagði oft á mörgum fundum samgönguráðs. Verkefnin eru æpandi og aðkallandi hér þar sem mesti umferðarþunginn er, flest fólkið er, en það eru svo mörg önnur verkefni. Fjöldamörg börn um allt land ferðast daglega með skólabílum á stórhættulegum vegum. Þau eru alveg jafn mikilvæg og allir aðrir. Við þurfum að finna leiðina áfram og þess vegna vona ég að við berum gæfu til þess að flýta þessu öllu saman þannig að við getum byggt upp grunnnetið okkar og getum sagt að það sé tilbúið og þá getum við farið að horfa á þetta frá öðru sjónarhorni. Við getum farið að vinna t.d. að því að búa til ýmsa hringvegi sem myndu styrkja atvinnulíf og ferðaþjónustu um allt land og getum í alvörunni farið að búa til ákveðið kerfi á vissum svæðum og tengingar sem við höfum kannski ekki bolmagn til að fara í núna en myndu virkilega styðja atvinnulífið. Með skýrri framtíðarsýn og fastri eftirfylgni þá munum við ná þessum mikilvægu markmiðum og þannig styrkjum við búsetu um allt land og aukum möguleika okkar til áframhaldandi uppbyggingar samfélagsins. Mig langar bara til að þakka fyrir þessa góðu umræðu sem hefur átt sér stað hérna í dag. Það hefur verið virkilega gaman að fylgjast með henni og hún mun líklega halda áfram á morgun, hæstv. forseti, og áfram mun ég fylgjast með full áhuga og athygli.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Mig langar að fara dýpra í eitt af umræðuefnunum sem hún bryddaði upp á, sem er viðhald á vegakerfinu og aukinn viðhaldskostnaður út af aukinni umferð. Eins og kemur fram í umsögn Vegagerðarinnar til fjárlaganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar má aðallega rekja það slit til þungrabifreiða, ekki fólksbíla. Maður verður að velta því fyrir sér hvort vegirnir þoli til að byrja með slíka umferð. Það kom einnig fram hjá Vegagerðinni fyrir nefndinni að mjög margir vegir eru ekki rétt merktir gæðalega séð, samkvæmt EuroRAP stöðlum. Ýmsir vegir sem eru merktir C8 í gögnum Vegagerðarinnar eru bara C7-vegir samkvæmt öllum ströngustu stöðlum og bera þannig séð ekki eins mikla umferð og mikinn þunga. Er samgöngukerfið í rauninni verr statt en það lítur út fyrir að gera á pappír, sérstaklega með tilliti til greiningar Samtaka iðnaðarins um hversu mikil bæði nýbyggingarþörf er í samgöngukerfinu og viðhaldsþörf þar ofan á? Hvaða hlutverk spila auknir þungaflutningar þegar kemur að álaginu og kostnaði, sem í raun ætti dreifast á flutninga í stað almenna farþegans eða þess sem keyrir daglega á litla fólksbílnum sínu og veldur ekki sliti.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir ágætisandsvar. Það hefur svo margt breyst í samfélagi okkar. Kröfurnar hafa breyst gríðarlega. Við viljum alltaf geta komist á milli staða, sem eykur álagið. Það eru ekki bara við á litlu sætu smábílunum sem förum um vegina heldur við öll, auk þess sem aukning ferðamanna hefur mjög mikil áhrif. Þeir hafa bæst við og kostnaður fylgir slíkri þróun, sem er þó að öðru leyti mjög jákvæð. Þungaflutningar fóru allir á land fyrir nokkrum árum. Það er ekki langt síðan þungaflutningarnir fóru strandleiðina, fólk nýtti sér hana. Nú er það gjörbreytt með breyttum atvinnuháttum og öðru slíku, ferskum flutningi og ferskri matvöru. Kröfur eru um að allt komist sem hraðast á áfangastað og þá er þessi leið farin. Við skulum ekki gleyma því að borgaður er aukaskattur, þungaskattur, af þungaflutningabílum. Þeir borga meira en litlu bílarnir og það má ekki horfa fram hjá því. Það er því bæði breytt samfélagsgerð, breyttar kröfur og breyttar áherslur. Það er ekkert langt síðan fólk fór ekkert yfir vetrarmánuðina því að það var allt ófært. Þar sem ég þekki best til á norðausturhorninu varð ófært á haustin. Þá fórum við kannski ekki neitt. Það var rutt einu sinni og þá var tækifærið notað. Það er alveg undarlegt stutt síðan það var. Aukin umferð kallar náttúrlega á meira viðhald. Þetta kostar allt. Merkingar kostar líka, kröfur um auknar merkingar. Ég mynd vilja ræða það betur í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Vissulega kosta þungaflutningar meira vegna þungaskatts og ýmislegs annars, en kosta þeir 10.00 sinnum meira en fólksbílar? Nei, það er ekki heldur raunin varðandi veggjöld. Samkvæmt greiningu Vegagerðarinnar á ákveðnum þunga bíla valda stærstu bílarnir u.þ.b. 10.000 sinnum meira álagi en venjulegir fólksbílar. Þá veltir maður fyrir sér: Ættu þeir ekki að borga 10.000 sinnum meira? Mögulega væri líka hægt, af því að það er ákveðinn ferningskostnaður eða álag með tilliti til þyngdar stórra bíla, miðað við að keyra á léttari bílum, að hafa hvata til að vera með léttari flutningabíla eða léttari rútur. Þannig væri hægt að spara tvöfalt, með minna álagi sem þýddi minna viðhald. Það væri t.d. hægt að leggja til styrki eða eitthvað því um líkt til þess að frekar væri farið um á minni og léttari bílum, sérstaklega í kringum ákveðna álagspunkta eins og vorleysingar þegar vegirnir er einstaklega viðkvæmir. Það kostar meira að fara tvær ferðir á tveimur léttari bílum en viðhaldskostnaðurinn gæti samt borgað sig. Við erum kominn í það mikinn viðhaldskostnað. Í staðinn fyrir að vera með 10 milljarða á ári í viðhaldskostnað gætum við verið með 5 milljarða á ári. Það eru 5 milljarðar til að styrkja jafnvel einhvers konar framkvæmdir til að létta álag á vegum.
Hæstv. forseti. Þetta er skemmtilegt sjónarmið sem þingmaðurinn kemur fram með. Það má líka horfa á málið frá öðru sjónarmiði. Hvað leggja slíkir flutningar til samfélagsins? Tökum fiskflutningabílana með fullan farm af dýrmætri vöru, fjárflutningabílana og þá sem flytja kjötið og allt annað sem við framleiðum. Þetta má reikna út frá ýmsum hliðum, eftir því hvaða sjónarmið við höfum. Ég hef ekki þekkingu eða kunnáttu til að segja til um hvort hægt sé að hafa léttari bíla eða léttari vöru, en þurfum við ekki að horfa á einhver öryggissjónarmið? Er léttari bíll sem tekur á sig meiri vind í hálku upplögð hugmynd? Ég veit það ekki. Ég velti því fyrir mér. Þetta má skoða frá öllum hliðum. Ef við erum að tala um veggjöld er jafnvel hægt að stýra því eitthvað í gegnum þau. Ég held að það sé punktur sem sé vel hægt að skoða. Ég vona að þingmaðurinn taki undir það. En þetta er gott, við komumst áfram, fáum fleiri hugmyndir og getum rætt málin á víðari grundvelli. Ég kom inn á áðan kröfur um aukna þjónustu í vegakerfinu en þær eiga ekki aðeins við um beint viðhald á vegunum sjálfum heldur líka kröfur um auknar merkingar, auknar leiðbeiningar. Einhvern tímann heyrði ég að einn sandstormur á Suðurlandinu skemmdi vegmerkingar og skilti og að töluverður kostnaður væri við að halda því öllu í lagi. Þetta er að breytast hratt. Við erum í örri þróun, sem er gott og jákvætt og við ætlum að halda áfram, en við þurfum að hafa kjark og þor til að mæta henni og finna leiðir.
Herra forseti. Ég hef aðeins verið að velta fyrir mér í andsvörum í kvöld ákveðnum sinnaskiptum hjá bæði Vinstri grænum og Framsóknarflokki þegar kemur að veggjöldum. Ég hef tekið það skýrt fram sjálfur að persónulega er ég ekki andvígur veggjöldum en tel þó mjög mikilvægt að það sé vandlega skoðað hvernig þeim er beitt og hvar þau eru viðeigandi. Flest erum við sennilega sammála um að Hvalfjarðargöng séu dæmi um vel heppnaða einkaframkvæmd sem fjármögnuð var með veggjöldum. Hér erum við að tala um hugmyndir um að fjármagna opinberar framkvæmdir með veggjöldum á núverandi stofnæðum til og frá höfuðborgarsvæðinu og ég held að við þurfum að skoða vandlega hver áhrifin af því eru. Mig langar í fyrra andsvari aðeins að velta því fyrir mér að flokkur hv. þingmanns var mjög andvígur á sínum tíma hugmyndum um hækkun á kolefnisgjaldi sem settar voru fram af hálfu fyrri ríkisstjórnar. Þá var talað um að hér væri um landsbyggðarskatt að ræða. Það er auðvitað mjög misjafnt hversu mikið einstaklingar aka en bent hefur verið á að að meðaltali er ekki sjáanlegur munur á heildarakstri landsbyggðar á móti höfuðborgarsvæðisins. Hér væri töluvert mikill akstur dagsdaglega meðan vissulega væru eknar lengri vegalengdir inn á milli á landsbyggðinni en þær eru styttri í daglegum akstri til og frá vinnu. Þar sem virðist þó óhjákvæmilegt í þessu samhengi er að horfa sérstaklega til þess hóps sem sækir hingað vinnu frá nágrannabyggðarlögum um þessa sömu stofnæðar til höfuðborgarsvæðisins. Það er hópur sem keyrir mjög mikið. Við sjáum það bara í hópi þingmanna, þetta er kannski sá hópur þingmanna sem ekur hvað mest yfir árið, mikil tíðni á löngum leiðum. Ég velti fyrir mér helstu [[Forseti hringir.]]röksemdafærslum Framsóknarmanna fyrir því af hverju þeim hugnist þessi gjaldtaka betur, sem virðist lenda með [[Forseti hringir.]]talsverðum þunga á talsvert þrengri hópi, en hækkun kolefnisgjaldsins eins og hún var rædd í upphafi.
Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni þetta andsvar. Eins og ég kom inn á áðan þá eru breyttir tímar og við þurfum að mæta breyttum áskorunum. Það er allt á fljúgandi ferð hjá okkur. Það sem ég held að við þurfum að vera virkilega opin fyrir er hvernig við getum fjármagnað þetta kerfi okkar. Við stöndum bara frammi fyrir því. Við þurfum að finna leiðir til framtíðarfjármögnunar en það þarf að gæta jafnræðis við greiðslu gjaldanna. Markmiðið þarf að vera að sem flestir taki þátt og gjaldið deilist á okkur sem jafnast og á sem flesta. Þá erum við líka að tala um að ferðamennirnir greiði. Þeir auka álagið á vegakerfið hjá okkur. Ég treysti því að við finnum réttláta leið, þetta komi ekki óréttlátt niður á okkur. Það er vissulega áskorun sem við stöndum frammi fyrir en það er ekkert annað í boði en að mæta þessu og leysa það. Markmiðið með þessum flýtiframkvæmdum er líka að auka umferðaröryggi og skilvirkni í umferðinni og fækka slysum. Það er mesti ábatinn af þessu öllu saman, það er að fækka slysum og minnka kostnað, bæði í mannskaða, mannslífum og kostnaðinn hvað það varðar hjá einstaklingunum og samfélaginu. Við erum bara opin fyrir því að skoða það allt saman.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt og tek undir orð hv. þingmanns. Ég fagna þessari umræðu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við vöndum okkur mjög vel við þessar breytingar á gjaldtöku. Ég held við eigum að vera heiðarleg og tala um þetta eins og þetta er. Þetta er auðvitað aukin gjaldheimta á umferð, það telst skattahækkun, sama hvaða nafni við kjósum að nefna það. Við eigum að bera hana saman við aðra mögulega gjaldheimtu og núverandi gjaldheimtu af umferðinni eins og eldsneytisgjöld og kolefnisgjöld. Þau eru að mörgu leyti fallandi gjaldstofn samhliða áherslum okkar í orkuskiptum en ekki síður hefur hluti af árangrinum við að draga úr losun frá bifreiðum verið sá að þær eru orðnar sparneytnari. Um leið má auðvitað færa rök fyrir því að eftir því sem eyðsla bifreiða minnkar, meðaleyðsla flotans minnkar, þá dregur úr þessu biti sem eldsneytisgjöldin og kolefnisgjöldin hafa, sem hvati þannig að fólk skipti yfir í algerlega jarðefnaeldsneytislausar samgöngur eins og rafmagnsbifreiðar eða vetni ef það verður raunin síðar meir. Hver veit. Það er alveg rétt og við erum öll sammála um að þessi verkefni verða ekki fjármögnuð án einhverra aðgerða. Það er nauðsynlegt að ráðast í átak í uppbyggingu vega. Á sama tíma og við gefum okkur tíma í að skoða framtíðarfjármögnunarkerfi á umferð og hröpum ekki að neinum niðurstöðum þar, væri ekki skynsamlegt og mætir það einhverri andstöðu t.d. af hálfu Framsóknarmanna að nýta eignasölu ríkissjóðs, t.d. að selja hluta af bönkunum, til þess að fjármagna þá 50, 60 milljarða sem hér er verið að tala um í sérstök átaksverkefni á næstu árum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir þetta andsvar. Við erum alveg sammála um það að við stöndum frammi fyrir miklum áskorunum. Það eru breytingar. Þeir tekjustofnar sem við höfum núna eru að dragast saman. Við erum líka með áform um breytingar á öðrum sviðum í sambandi við orkuskiptin og breyttar áherslur í þeim efnum þannig að þetta er bara sameiginlegt verkefni okkar allra núna. Ég tel mikilvægt að við skoðum þessar leiðir áfram, að við finnum réttláta leið sem við getum flest tekið þátt í að fjármagna. Auðvitað verður það þannig að þeir sem aka mest, þeir borga mest. Þannig er það í dag. Það verður alltaf þannig. Allt tal um að gjöldin séu bara hér í kringum Reykjavík; þetta er leiðin sem við öll þurfum að fara einhvern tímann. Allir sem búa úti á landi þurfa að koma til Reykjavíkur til að sækja sér þjónustu og þeir þurfa að fara þessar leiðir líka. Ég treysti og vil trúa því að við finnum út úr þessu eitthvað sem við getum sæst á. Þetta hlýtur alltaf að vera í þróun en það sem er jákvætt núna er að þessi samgönguáætlun sem við erum með til umfjöllunar núna og liggur fyrir þinginu er fjármögnuð. Það er staður sem er svo gott að vera á, við höfum ekki komist þangað áður. Allt tal um að hér sé eitthvað minna en var í einhverjum öðrum samgönguáætlunum - við skulum hafa það í huga að það voru áætlanir sem aldrei urðu að veruleika. Nú erum við með raunhæft plagg sem við getum farið eftir og við skulum fara í það. Við skulum framkvæma það, koma okkur af stað og áfram með það. Á meðan finnum við aðrar leiðir, ræðum okkur til niðurstöðu í því og byggjum upp almennilegar samgöngur okkur öllum til heilla. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]