Hæstv. forseti. Í pólitísku umróti liðinna daga er oft gott að leita í grunninn og spyrja grundvallarspurninga. Hvað er okkur mikilvægast? Ég get svarað þessu svo til að fólk hafi vinnu og þak yfir höfuðið. Auðvitað er þetta ekki svo einfalt en fræðilega viðurkennt að til útskýringa er einfaldleikinn oft góður. Þá finnst mér hollt þegar ákall um breytingar er sterkt að velta fyrir mér andstæðu breytinga og hversu mikilvægur stöðugleikinn sé. Það er staðreynd að hér hefur náðst markverður efnahagslegur stöðugleiki allt kjörtímabilið með batnandi hag á mörgum sviðum og að atvinnuástand er með besta móti þar sem skráð atvinnuleysi í mars síðastliðnum samkvæmt Hagstofunni var 2,7% og hefur farið jafnt og þétt lækkandi. Fleiri og fleiri hafa vinnu og atvinnutækifæri. Það sem er einkar ánægjulegt er að atvinnulausum hefur fækkað í öllum landshlutum. Ég held því ekki fram að þingkosningar raski endilega stöðugleika, þær eru alla jafna á fjögurra ára fresti, en það er viss hætta á að við gleymum okkur í því kappi sem fylgir. Kosningafjárlög sem við þekkjum í sögunni eru kannski besta dæmið um það. Stöðugleikinn er hreint ekki sjálfgefinn og það hefur náðst mikill árangur á því sviði. Mikilvægast er að við höldum áfram að vinna að því að bæta þau tæki og tól sem geta áfram tryggt efnahagslegan stöðugleika. Við höldum áfram að bæta hér umgjörð peningastefnunnar, vinnum ábyrga ríkisfjármálaáætlun sem rammar inn fjárlög og látum þessi tvö hagstjórnartæki vinna saman. Vinnumarkaðurinn verður að fylgja í takt með launaþróun og hækkunum í takt við framleiðnivöxt og getu hagkerfisins á hverjum tíma. Virðulegi forseti. Breytingar í formi þróunar eru æskileg framvinda, en stöðugleikinn er okkur nauðsynlegur.
Herra forseti. Ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um það hvort þær kröfur yrðu gerðar til allra einkarekinna heilsugæslustöðva að arður yrði ekki greiddur af rekstrinum, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tilkynnt að verði gert og áskilið í rekstri þriggja nýrra stöðva sem hann hefur ákveðið að bjóða út til einkarekstrar. Skriflegt svar hæstv. heilbrigðisráðherra barst, allsnubbótt, þar sem einfaldlega stendur, með leyfi forseta: „Sömu kröfur verða gerðar til allra einkarekinna og opinberra heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu.“ Þetta er snubbótt svar og ég hefði kosið að hæstv. ráðherra hefði verið til svara í þessari viku til að útskýra það. Ég fæ ekki betur skilið út frá svarinu en að hæstv. heilbrigðisráðherra hyggist væntanlega taka fyrir arðgreiðslur út úr þeim einkareknu heilsugæslustöðvum sem eru þegar í rekstri á höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt frétt sem birtist um þessi mál í Stundinni nýlega kemur fram að út úr rekstri Salastöðvarinnar hafi verið greiddar 194 milljónir í arð á árunum 2008–2014 og að úr hinni einkareknu heilsugæslustöð við Lágmúla hafi verið greiddar 122 milljónir á árunum 2002–2011. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur kosið í svari sínu að fara ekki inn í efnisatriði málsins en segir einfaldlega í því að allar sömu kröfur verði gerðar til opinberra og einkarekinna heilsugæslustöðva. Ég lít svo á, þó að mér hafi fundist svarið snubbótt og fundist ástæða til að gera athugasemd við það þegar ráðherrar svara með þeim hætti að það þarf bókmenntafræðing, hið minnsta, til að lesa út úr svörunum hvað nákvæmlega sé átt við, að hæstv. ráðherra hafi fyrirhugað að öðrum einkareknum heilsugæslustöðvum verði bannað að greiða út arð. Það eru mikil pólitísk tíðindi í þessu svari. Ef þetta er ekki ætlun hæstv. ráðherra er það kannski ákveðin ábending til hans að svara þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar í þinginu [[Forseti hringir.]]með skýrum og afgerandi hætti. Það liggur fyrir að ef þetta er réttur [[Forseti hringir.]]skilningur á svari hæstv. ráðherra eru það veruleg pólitísk tíðindi sem ég held að sé full ástæða til að ræða og hvort þá sé [[Forseti hringir.]]ekki ástæða til að fara í lagabreytingu og það verði bannað að greiða arð út úr opinberri heilbrigðisþjónustu. Ég bíð spennt eftir því hvenær hæstv. ráðherra verður næst til svara svo hann geti útskýrt hvað hann nákvæmlega á við í þessu svari.
Hæstv. forseti. Við Íslendingar stærum okkur af því að hér sé jafnrétti meira en víðast hvar annars staðar og þá er ég að tala um jafnrétti kynjanna. Við stærum okkur af því að staða kvenna sé óvíða betri en á Íslandi. Víst er það svo að þegar maður sækir alþjóðaráðstefnur, eins og ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna, sér maður að vissulega höfum við náð langt og erum framarlega. Það eru samt tvær fréttir sem hafa heyrst á Íslandi á síðustu vikum sem valda mér ugg og áhyggjum, í fyrsta lagi frétt um að fjöldi heimilisofbeldismála sem komu til kasta lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu meira en tvöfaldaðist á milli áranna 2014 og 2015. Tvö heimilisofbeldismál koma til kasta lögreglu á degi hverjum. Hin fréttin varðar það að kynferðisbrotum fjölgar og kærum fækkar. Fjöldi kynferðisbrotamála hjá Stígamótum hefur aukist á milli síðustu tveggja ára en af 468 málum sem komið hafi til kasta Stígamóta hefur einungis 41 verið kært. Vissulega eru báðir þessir brotaflokkar mjög erfiðir. Það vill svo til að ég held að á Alþingi liggi enn fyrir þverpólitískt mál um að stemma stigu við heimilisofbeldi. Það væri góðu heilli gjört að koma því í gegnum Alþingi á þeim tíma sem við höfum til stefnu. Ég held enn fremur að hugarfarsbreyting þurfi að verða í þjóðfélaginu, sérstaklega meðal karlmanna, hvað þessi mál varðar. Karlmenn eru gerendur í langflestum þessara tilvika. Það þarf að senda þau skilaboð inn í þennan hóp að slík framkoma í garð kvenna [[Forseti hringir.]]líðist ekki og muni ekki líðast. Við þurfum að gera gangskör í því að taka á þessum málum.
Virðulegur forseti. Mig langar undir liðnum um störf þingsins að ræða þjóðgarðinn á Þingvöllum sem er hvað varðar menningarminjar og náttúruvernd á heimsminjaskrá UNESCO. Okkur hefur þótt tilhlýðilegt að fella tré sem hafa verið gróðursett í þjóðgarðinum af því að þau tengjast ekki uppruna hans eða því sem var á svæðinu í upphafi tíðar. Hins vegar hefur okkur líka þótt í lagi að hleypa inn í þjóðgarðinn atvinnustarfsemi sem á ekkert skylt við menningarminjar eða náttúruvernd. Þar er ég að vísa í köfunarfyrirtækin í Silfru. Ekki alls fyrir löngu skrifaði Jónas Haraldsson lögfræðingur ágæta grein í eitt af dagblöðunum þar sem hann ræddi akkúrat þetta verkefni, verktakafyrirtækin í Silfru sem bjóða upp á köfun í þeirri náttúruperlu sem Silfra er, og hvort það samræmdist því sem þjóðgarðurinn hvað varðar menningarminjar og náttúruvernd stendur fyrir þegar hann kemst á heimsminjaskrá UNESCO. Ég vil því beina því til þeirra þingmanna í allri vinsemd sem sitja í nefnd um þjóðgarðinn að þeir velti þessu fyrir sér og skoði hvort þetta fellur að þjóðgarði sem er á heimsminjaskrá hvað varðar menningarminjar og náttúruvernd og ef ekki, að gera þá breytingar þar á.
Virðulegi forseti. Þessa dags gæti orðið minnst sem svarts dags í sögu Reykjanesbæjar. Væntanlega munu menn á bæjarstjórnarfundi kl. 17 í dag hengja upp hvítt handklæði og óska eftir því að eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga yfirtaki rekstur sveitarfélagsins. Þetta gerist þrátt fyrir að tvær síðustu ríkisstjórnir Íslands hafi lofað stuðningi við innviðauppbyggingu í Helguvík eins og gert hefur verið á öðrum sambærilegum stöðum. Nærtækasta dæmið er Húsavík. Í dag, þegar mest ríður á, stendur enn á efndunum. Fyrir ári var keyrt í gegnum þingið viðbótarframlag til Húsavíkur upp á 2 milljarða vegna vanáætlunar Vegagerðarinnar í gangagerð við hafnarframkvæmdirnar. Á næstu dögum verður lagt fram frumvarp um smíði á nýrri Vestmannaeyjaferju upp á 5 milljarða og verður það væntanlega keyrt í gegnum þingið á nokkrum dögum. Ég velti fyrir mér loforðum okkar, sex þingmanna og tveggja ráðherra, sem höfum lofað íbúum Reykjanesbæjar að við mundum koma til hjálpar. Mér finnst miður þegar ég heyri þingmenn tala um að verið sé að gera einhverjar víxlareddingar í Reykjanesbæ í þessu alvarlega máli. Mér finnst að við þurfum að biðja íbúa Reykjanesbæjar velvirðingar á fálæti og getuleysi okkar þingmannanna til að aðstoða þá. Íbúarnir í Reykjanesbæ eiga allt annað skilið en þetta af okkar hálfu.
Virðulegur forseti. Ég tel fullt tilefni til þess að vekja athygli á niðurstöðum verkefnisstjórnar um rammaáætlun, sem birtast í tillögum verkefnisstjórnar sem eru nú til kynningar og farið er yfir á fundum úti um allt land. Það sem vekur mesta athygli mína í þessum niðurstöðum eru tillögur nefndarinnar um að færa virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár og Skrokkölduvirkjun í nýtingarflokk. Ég spurði formann verkefnisstjórnar, við kynningu á þessu, hvort einhverjar nýjar upplýsingar hefðu komið fram frá því að hv. atvinnuveganefnd hafði þetta til umfjöllunar. Hann sagði svo ekki vera. Þetta hefði ekkert verið skoðað frekar og þetta væri niðurstaða nefndarinnar. Þetta ætti að vekja okkur til umhugsunar um þá málsmeðferð sem fór fram hér á þinginu, eins ómálefnaleg og ódrengileg og hún var, þegar við vorum hér að ræða sérstaklega þessa þrjá virkjunarkosti. Afleiðingar þess fyrir þjóðarbúið blasa við, virðulegur forseti, að við skulum ekki geta haldið áfram þessu mikilvæga verkefni við uppbyggingu og eflingu byggða í landinu. Eitt áhugaverðasta verkefni sem hefur komið í orkutengdum iðnaði, í vindinum, er sólarkísilverksmiðja á Grundartanga, mengunarlaus verksmiðja með mikla verðmætasköpun. Það hefur komið fram hjá forsvarsmönnum hennar að þeir eru núna að athuga tilboð frá Noregi og jafnvel frá öðrum Norðurlöndum, vegna þess að Landsvirkjun getur ekki gert raforkusamning við þá verksmiðju upp á þau 40 megavött sem upp á vantar. Ég tel ábyrgð þingmanna mikla í þessu máli og ekki síst ábyrgð þingmanna kjördæmisins. Ef menn leggjast á eitt hefur þingið möguleika á því að kippa þessu í liðinn fyrir vorið, hverfa frá þeirri ómálefnalegu og ódrengilegu málsmeðferð sem hér var í gangi og samþykkja í sátt þessa augljósu [[Forseti hringir.]]virkjunarkosti þannig að Landsvirkjun og önnur orkufyrirtæki, og þeir sem vilja byggja upp á grundvelli þeirra, geti haldið áfram störfum sínum.
Virðulegur forseti. Forsetakosningar nálgast og mig langar að minna á mál sem við í Bjartri framtíð lögðum fram sem snýr að því að breyta fyrirkomulagi við forsetakosningar þannig að sá sem er kjörinn forseti verði að hafa meiri hluta gildra atkvæða á bak við sig. Þetta þýðir að annaðhvort þarf að hafa tvær umferðir þannig að tveir efstu fara í seinni umferð og kosið er á milli þeirra, eða það er hægt að nota aðferð sem stjórnlagaráð lagði til og notuð er á Írlandi þar sem er bara ein umferð en það er einhvers konar forval, maður setur númer við þá forsetaframbjóðendur sem manni líst best á. Sú aðferð tryggir eins og hin þar sem eru tvær umferðir að atkvæðin nýtast sem best, þ.e. forseti getur ekki unnið með kannski 20% atkvæða eins og gæti stefnt í. Mér finnst áhyggjuefni að þingið skuli ekki vera löngu búið að breyta þessu. Það þarf að breyta stjórnarskránni. Við erum í raun bara eitt af fáum löndum þar sem forseti eða þjóðarleiðtogi er kosinn með þessum hætti. Við þekkjum að í Frakklandi til dæmis eru tvær umferðir. Ég vona að sú staða sem er uppi núna verði til þess að gengið verði í þetta mál. Annað sem við þyrftum líka að skoða er hvort ekki eigi að setja einhver tímamörk á setu forseta eins og er gert í Bandaríkjunum þar sem forseti má ekki sitja lengur en átta ár. Mér finnst raunverulega þurfa að skoða þetta og tilefni til þess núna. Það gerir það enginn nema þeir 63 þingmenn sem sitja hér hverju sinni. Annað mál sem ég var að reyna að leggja fram einhvern tímann sneri að því að handhafar forsetavalds fengju ekki laun [[Forseti hringir.]]forsetans þegar hann væri í útlöndum. Því var ekki hægt að koma við vegna þess að það er bundið í stjórnarskrá. [[Forseti hringir.]]Mér finnst þetta sýna mikilvægi þess að við förum í stjórnarskrárbreytingar, sérstaklega á forsetakaflanum.
Virðulegi forseti. Þar sem undirrituð er að stíga í ræðustól í fyrsta sinn frá því að Wintris-málið og Panama-skjölin komu upp langar mig að gera ástandið í samfélaginu að umtalsefni. Eins og við vitum öll ríkir verulega sérkennilegt ástand í íslensku samfélagi um þessar mundir. Við búum við það að þingið er varla starfhæft, nánast ekki með nein mál á dagskrá og þingfundafall eins og varð síðasta föstudag. Hér lofuðu forustumenn ríkisstjórnar Íslands fólkinu í landinu því fyrir tæpum tveimur vikum að þeir mundu virkja lýðræðið en geta svo alls ekki gefið almenningi svör við því hvenær ganga skal til kosninga og bera því fyrir sig að þar skipti málalisti öllu máli, málalisti sem hvergi hefur komið fram nema í undarlegum skeytaflutningi á milli hæstv. ráðherra Bjarna Benediktssonar og Sigurðar Inga Jóhannssonar í fjölmiðlum. Í rúmlega tvær vikur hafa þessir virðulegu herramenn ekki viljað koma fram með dagsetningu á kosningum því að þeir og þeirra fólk þráttar um mál sem ríkisstjórnin ætlar sér að afgreiða. Þetta er í gangi þegar 16 fundadagar eru til þingloka. Ríkisstjórnin sem hrökklaðist frá völdum var verklausasta ríkisstjórn frá upphafi en þessi nýja gerir alls ekki neitt nema að þrátta um málalista og stefnir kannski þar með óðum í að toppa síðustu ríkisstjórn í verkleysi. En á meðan afkáraleg störukeppni stjórnarflokkana stendur yfir flykkist fólk hingað á Austurvöll og mótmælir ítrekað með friðsamlegum hætti spillingu, leyndarhyggju, hagsmunapólitík og krefst kosninga strax. Það er líka uppi krafan um endurheimtingu á trausti og trúverðugleika sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar verða að sýna í verki að þeir séu að hlusta á. Það er nefnilega ekki traustvekjandi að láta næstum fjórar vikur líða frá viðtalinu við Sigmund Davíð Gunnlaugsson um þátt hans í Wintris-félaginu og gera ekkert af hálfu ríkisstjórnarinnar til að upplýsa almenning og lágmarka skaðann út á við þegar stjórnmálalegar jarðhræringar og almennt skipbrot Íslands þegar kemur að orðspori og trúverðugleika voru í uppsiglingu. Það var nefnilega nákvæmlega ekkert gert af hálfu ríkisstjórnarinnar til að undirbúa upplýsandi viðbrögð, enda ákvað hæstv. fjármálaráðherra að flatmaga í sólinni á Flórída. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það verður að endurheimta traust hér á landi, traust á milli þjóðarinnar og grunnstofnana landsins, [[Forseti hringir.]]á milli þjóðar og ráðamanna, og endurheimta traust Íslands á alþjóðavettvangi. [[Forseti hringir.]]Ég trúi því að það sé eitt forgangsmála ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Í síðustu viku kom fram í fréttum - sú frétt sneri að hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, sem ég ætla að eiga orðastað við, sem sagði aflandsfélagseign forsætisráðherrahjóna til fyrirmyndar og leiðir nú átak gegn skattaskjólum. Ég vil tala um þetta mál vegna þess að mér finnst gæta ákveðinnar hræsni og ekki trúverðugleiki á ferð þegar hv. þm. Frosti Sigurjónsson á að leiða vinnu um átak gegn skattaskjólum. Við þekkjum það, þingmenn sem tókum þátt í þessari umræðu fyrir fall hæstv. forsætisráðherra, að við vorum gagnrýnd harðlega fyrir málflutning okkar og að við skyldum taka þetta mál til umræðu í þingsal þegar við kölluðum eftir upplýsingum frá hæstv. forsætisráðherra, og stjórnarliðar brugðust hart við. Ég ætla að vitna í hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, með leyfi forseta: „Undanfarna daga hafa nokkrir þingmenn reynt að gera eignir maka forsætisráðherra tortryggilegar í þeirri von að grafa undan trausti á pólitískum mótherja. Lágkúran gæti vart verið meiri. Ýjað er að því að hér sé ólöglegt að eiga eignir erlendis. Það er bara alveg löglegt. Það er líka fullkomlega löglegt að eiga eignir í erlendum aflandseyjum, Bresku Jómfrúreyjunum ef því er að skipta,“ sagði Frosti. Þá sagði hann liggja fyrir hvernig eignirnar væru til komnar og að allir skattar hafi verið greiddir af þeim og það væri það sem skipti máli. Já, löglegt en siðlaust. Það er nefnilega stóra málið að það virðist ekkert hafa breyst í huga þessara hv. þingmanna, stjórnarliða. Mönnum finnst það vera allt í lagi. Menn hafi bara verið nappaðir og bara æ, æ. Nú á hv. þingmaður að leiða verkefni gegn skattaskjólastarfsemi. Ég bara spyr um trúverðugleika samstarfsmanns fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra sem hefur talað með þessum hætti; að menn geti bara skipt algjörlega um forrit og telji sig tilbúna til [[Forseti hringir.]]að leiða þessa vinnu. Mér finnst það bara ekkert í lagi. Ég tel að aðrir eigi að leiða þessa vinnu sökum þess sem á undan er gengið. [[Forseti hringir.]]Ég bendi á tillögu Vinstri grænna um rannsókn á þessum málum, að hún fari fram opinberlega.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að gefa mér tilefni til að skýra í þingsal afstöðu mína til skattaskjóla. Afstaða mín til skattaskjóla er algjörlega skýr. Ég er andvígur þeirri starfsemi og ég tel nauðsynlegt að Ísland verði í fararbroddi í alþjóðlegri starfsemi skattaskjóla. Skattundanskot grafa undan velferðarsamfélaginu og þeim jöfnuði og sanngirni sem ég vil standa vörð um. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir rifjaði upp að ég kom forsætisráðherra til varna fyrir páska þegar þingmenn fóru að ræða aflandsfélag konu hans undir liðnum fundarstjórn forseta. Þótt það sé mín skoðun að fyrrverandi forsætisráðherra hefði átt að upplýsa fyrir fram um tengsl sín við aflandsfélag og hagsmuni félagsins gagnvart föllnu bönkunum þá fannst mér líka mikilvægt að því væri haldið til haga í umræðunni að það væri alls ekki ólöglegt að eiga aflandsfélög, að staðfesting endurskoðanda lægi fyrir um að sköttum hefði verið skilað í samræmi við lög og að gera þyrfti greinarmun á þeim aðilum sem töpuðu á falli bankanna og hinum, hrægammasjóðunum, sem keyptu kröfur til að græða á falli bankanna. Ég benti einnig á að fyrrverandi forsætisráðherra barðist fyrir því að kröfuhafar föllnu bankanna tækju á sig verulegar afskriftir og í því efni hefði hann fyrst og fremst borið hagsmuni þjóðarbúsins fyrir brjósti og að mér þætti ómaklegt ef ýjað væri að nokkru öðru. Þessum atriðum kom ég á framfæri, en með því var ég alls ekki að mæla starfsemi skattaskjóla bót á nokkurn hátt. Ég er einlæglega og alfarið andvígur starfsemi skattaskjóla og fagna þessu tækifæri til að árétta þá afstöðu mína hér. Ég tel afar mikilvægt að Ísland sýni gott fordæmi og frumkvæði í því að setja lög gegn starfsemi skattaskjóla og er reiðubúinn að vinna að því markmiði í góðri sátt og samstarfi við hv. þingmenn allra flokka. [[Gripið fram í.]]
Forseti. Stærstu mótmæli sögunnar voru hér fyrir utan fyrir tveim vikum síðan og kallað var eftir kosningum. Það var ekki kallað eftir kosningum í haust, það var kallað eftir kosningum strax. Fólk kallaði ekki eftir því að forsetinn héldi áfram að vernda óbreytt ástand, það kallaði einmitt eftir breytingum. Ríkisstjórnin brást við með því að lofa kosningum í haust, samt kveður hún ekki upp úr um hvenær þær eigi að fara fram. Það er þess vegna ekki alveg laust við að kona óttist að einhver ómöguleiki sé eina ferðina enn að skjóta sér upp í ríkisstjórninni, ómöguleiki sem gerir ríkisstjórnarflokkunum ómögulegt að standa við loforð sín. Við sem hér sitjum þurfum að átta okkur á því að við gerum það í umboði fólksins. Þegar fólk kallar eftir kosningum af slíkum krafti sem nú er gert á að verða við því. Það ber að hafa að leiðarljósi vilja þeirra sem við störfum fyrir en ekki hvort það hentar okkur hverju og einu eða stjórnmálaflokkunum, eða herra forsetanum á Íslandi. Virðulegur forseti þingsins sagði í fréttum í hádeginu að ekki léki vafi á því að kosningar yrðu í haust. Ég vil skora á hann, virðulegi forseti, að beita sér af öllu afli til að knýja ríkisstjórnina til að kveða upp úr um hvenær það á að vera og hvaða málefni ríkisstjórnin hyggst hafa í forgangi. Jafnframt vil ég minna á að krafan er ekki um kosningar í haust, krafan er um kosningar strax. Krafan er um breytingar í þessu þjóðfélagi en ekki það þjóðfélag sem forseti Íslands hefur staðið vörð um undanfarið.
Virðulegur forseti. Ísland er kraftmikið samfélag og þegar tekst að ná fram samtakamætti þjóðarinnar er ótrúlegt hvað við afrekum. Þetta gerðist við stofnun lýðveldisins, útfærslu landhelginnar, þetta sáum við í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Alþingi er mikilvægur þáttur af íslensku samfélagi, íslenskri stjórnskipan. Þetta er löggjafarvaldið á Íslandi og við höfum séð að Alþingi getur unnið vel saman. Hér voru neyðarlögin sett sem voru upphafið að endurreisn landsins eftir hrunið. Fyrir skemmstu samþykktum við ný náttúruverndarlög í breiðri sátt. Við eigum von á nýjum útlendingalögum inn í þingið sem hafa verið unnin í breiðri sátt. Þetta er hægt. Mér varð hugsað til þess í gær þegar hæstv. fjármálaráðherra svo gott sem hvæsti á þingið að það kæmi stjórnarandstöðunni ekki við hvenær yrði kosið í haust. Ný ríkisstjórn hefur séð ástæðu til þess að tilkynna að kjósa eigi í haust en alla vega ekki enn þá ákveðið að tilkynna okkur hvenær kjördagur verður. Þetta „ég á þetta, ég má þetta“-hugarfar veldur mér hugarangri vegna þess að það er merki um að völdin skipti meira máli en heildin. Íslenskt samfélag er í sárum eftir það sem hefur gerst og komið fram síðustu vikur. Það er ekki tími valdsmannsins og þess sem á heldur tími almennings alls, þjóðarhags. Þess vegna segi ég að [[Forseti hringir.]]við á Alþingi verðum að sjá kjördag, við verðum að sjá þessa mikilvægu málaskrá sem ríkisstjórnin þarf að leggja fram því að þangað til er þetta Alþingi verklaust og engum til gagns.
Virðulegur forseti. Þetta er að verða vandræðalegt. Í gær tilkynnti forseti Íslands, m.a. með vísan til þess umróts og óvissu sem er í landinu, að hann gefi kost á sér til fjögurra ára setu enn, enda er auðvitað verkefni æðstu stjórnar ríkisins að eyða óvissu og skapa festu í samfélaginu. Ríkisstjórnin hins vegar og þingmeirihlutinn gerir ekkert annað þessa dagana en að auka á óvissuna um stjórn landsins. Hún fæst enn ekki til þess að sýna þau mál sem hún telur nauðsynlegt að afgreiða í þinginu. Það er þess vegna algjör óvissa um hvaða mál eigi að gera að lögum á næstu mánuðum, ef ekki missirum. En ekki bara það. Hún kveður heldur ekki skýrt upp úr um það hvenær kosningar eigi að vera í landinu sem til þessa hefur nú þótt grundvallaratriði um stjórnfestu í einu landi, að það liggi fyrir hversu lengi ríkisstjórn hyggist sitja. Tregða hennar við að gefa upp dagsetningu á haustinu gefur ástæðu til að ætla að menn á þeim bæ séu jafnvel að velta því fyrir sér að reyna að sitja áfram til vorsins. Eykur það enn á óvissu alla um landsstjórn. Við það bætist síðan, virðulegur forseti, að ekki er alveg ljóst um það hver hefur forustu fyrir öðrum ríkisstjórnarflokknum í landinu. Það verður að segja eins og er að ríkisstjórnin vanrækir í þessum efnum öllum höfuðskyldu sína, höfuðskyldu hverrar landsstjórnar að skapa festu, stöðugleika og vissu um landsstjórn. [[Forseti hringir.]]
Herra forseti. Þann 15. mars var samþykkt á Alþingi þingsályktunartillaga mín og okkar talsmanna barna á þingi þess efnis að Alþingi ályktaði að fela innanríkisráðherra í samráði við mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að 20. nóvember, dagurinn sem barnasáttmálinn var samþykktur, yrði ár hvert helgaður fræðslu um mannréttindi barna í skólum landsins. Þetta var einstaklega ánægjulegur dagur og markar vonandi þáttaskil í fræðslu barna á réttindum þeirra og skyldum. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna markaði mikil tímamót í baráttunni fyrir réttindum barna þar sem sáttmálinn felur í sér alþjóðlega viðurkenningu á því að börn séu sjálfstæðir einstaklingar með fullgild réttindi óháð réttindum fullorðinna. Sáttmálinn hefur að geyma ýmis grundvallarréttindi og tryggir öllum börnum að 18 ára aldri sérstaka vernd og umönnun. Sömuleiðis endurspeglar sáttmálinn nýja sýn á hlutverk og stöðu barna og tekur fram að öll börn eigi rétt á því að vera fullgildir þátttakendur í samfélaginu. Nú hefur UNICEF á Íslandi undir stjórn Hjördísar Evu Þórðardóttur unnið að og er að hrinda í framkvæmd afar spennandi verkefni sem þau kalla Réttindaskóla. Þetta er vinnulíkan sem hefur verið framkvæmt með frábærum árangri í Bretlandi, Kanada og fleiri löndum, en það leiðbeinir skólum og frístundaheimilum við að innleiða barnasáttmálann á einfaldan hátt. Öll börn og starfsfólk fá ítarlega fræðslu um réttindi barna og réttindin eru samofin öllu skólastarfi. Skólar sem vinna eftir þessu fá síðan viðurkenningu frá UNICEF á Íslandi fyrir að vera réttindaskólar. Þetta tilraunaverkefni fer af stað hér á landi í haust með þremur skólum, tveimur frístundaheimilum og einni félagsmiðstöð. Herra forseti. Þetta er vonandi aðeins byrjunin á enn frekari innleiðingu á inntaki barnasáttmálans í íslenskt samfélag og að innan fárra ára verði allt skólastarf samofið þessum mikilvægasta mannréttindasamningi mannkynssögunnar. Það samfélag sem ræktar heiðarleika, kærleika, réttlæti og ábyrgð ásamt hófsemd og auðmýkt og virðir mannréttindi og setur málefni barna sinna í forgang lendir ekki í hruni.
Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt að það þarf að halda áfram að tala um atburði undanfarinna daga og tíðindi gærdagsins sem fólust í því að núverandi forseti landsins ákvað að gefa áfram kost á sér. Nokkuð óttablandinn fannst mér nú vera sá rökstuðningur sem notaður var til þess að réttlæta áframhaldandi setu til 24 ára. Við erum hins vegar með þing þar sem enn sitja tveir ráðherrar sem koma við sögu í svokölluðum Panama-skjölum. Þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi sett eitthvað á blað varðandi fjárfestingu sína í Falson & Co. er það engan veginn ásættanlegt vegna þess að þar kemur ekki fram hvort ársreikningum eða öðru hafi verið skilað. Björn Þórarinsson lagaprófessor taldi svo, þegar þetta allt saman átti sér stað, þ.e. þegar þingrofi var neitað, að forseti Íslands hefði tekið að sér að vera gæslumaður ríkisstjórnarinnar. Það lítur eiginlega svolítið þannig út núna þegar nýjustu tíðindi eru skoðuð. Meira að segja í ofanálag var forseti þjóðþings okkar boðaður á fund forseta Íslands án þess að hafa hugmynd um til hvers væri ætlast af honum á slíkum fundi enda hefur það ekki verið alvanalegt. Það eru fleiri sem hafa haft skoðun á þeim ástæðum sem forseti Íslands gefur til þess að halda áfram störfum. Mig langar að vitna í hádegisfréttir hjá RÚV þar sem var viðtal við Ragnhildi Helgadóttur þar sem hún segir m.a., með leyfi forseta: „Það sem hefur gerst er allt saman eðlileg og lögleg viðbrögð við aðstæðum sem koma upp. Við þeim aðstæðum að það sé ekki lengur traust eða nauðsynlegt sé talið að flýta kosningum. Og þetta er allt í samræmi við reglur. Og ég held að við þurfum að muna þarna, að festa í stjórnskipuninni, hún á að vera í regluverkinu, ekki því að það séu sömu einstaklingarnir.“ [[Forseti hringir.]] Þetta snýst sem sagt ekki um forseta Íslands og persónu hans vegna þess að miðað við það sem hann segir þurfa helst allir að hafa verið forsetar til þess að geta sinnt því sem þarf að sinna. Þetta snýst um regluverkið og það þurfum við að muna.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að eiga þessa sérstöku umræðu um aðgerðir gegn skattaskjólum og viðbrögð stjórnvalda við þeim. Eins og við vitum sem höfum tekið þátt í umræðunni á Alþingi undanfarna daga og umræðunni í samfélaginu virðist hafa komið mörgum Íslendingum á óvart hversu mörg aflandsfélög í skattaskjólum eru tengd Íslendingum, ef marka má þær fréttir sem hafa borist okkur í gegnum Panama-skjölin. Mikið hefur verið rætt um eðli þessara félaga að undanförnu. Eins og kunnugt er snúast þau ekki eingöngu um að komast hjá skattgreiðslum heldur geta verið ýmsir aðrir kostir í því fyrir þá sem eiga eignir í slíkum aflandsfélögum og kannski fyrst og fremst þeir að það hvílir leynd yfir eignarhaldi og félögin eru staðsett í allt öðru regluverki en á við til dæmis á Íslandi. Þeir sem tala fyrir skattaskjólum úti í heimi, ef maður kynnir sér hina alþjóðlegu umræðu, benda sumir hverjir á, fylgjendur skattaskjóla, að þau geti verið liður í því að auka samkeppnishæfni vestrænna fyrirtækja, en þeir sem berjast gegn þessu, og það eru æ fleiri, segja að þetta grafi undan velferðarsamfélögunum, þetta grafi undan heilbrigðu atvinnulífi í heimalandinu. Það eru æ fleiri á alþjóðlegum vettvangi sem hafa skorið upp herör gegn skattaskjólum. Barack Obama hefur gert það, OECD hefur gert það, Ísland hefur þar skrifað undir skuldbindingar um að berjast gegn skattaskjólum. Norræna ráðherranefndin hefur lýst þessu yfir. Og af hverju? Jú, af því að skattaskjólin snúast ekki aðeins um að koma sér hjá skattgreiðslum, þau snúast líka um að ekki allt atvinnulíf er látið lúta sömu reglum, sömu kröfum og það skekkir auðvitað líka samkeppnisstöðuna í heimalandinu. Ég held að mjög mikilvægt sé að við reynum að ræða þessi mál á Alþingi, hvað við erum reiðubúin að gera og hvað við getum gert til að taka virkan þátt í þessari baráttu. OECD hefur sett fram áætlun sem er kölluð BEPS-aðgerðaáætlun og stendur það fyrir Base Erosion and Profit Shifting og snýr að aðgerðum gegn rýrnun skattstofns og tilfærslu hagnaðar. Þetta er mjög aðgerðamiðuð áætlun í mörgum aðgerðum. Ísland hefur skrifað undir að það vilji taka þátt í þessu. Hér hafa verið innleiddar CFC-reglur, hér hafa verið gerðir 44 upplýsingaskiptasamningar sem snúast um að flæði upplýsinga sé eðlilegra um fjármagnið. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í er hvort hann telur að þetta mál eigi að hljóta meiri forgang í stefnumótun stjórnvalda, aukinn forgang í ljósi mikillar umræðu á alþjóðavettvangi, hvort hann hyggst standa fyrir aðgerðum af hálfu stjórnvalda á innlendum vettvangi og hvaða aðgerðum stjórnvöld hafa tekið þátt í á alþjóðlegum vettvangi, hvað hæstv. ráðherra finnst um þá tillögu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram um að við á Alþingi stöndum fyrir rannsókn á aflandsfélögum í eigu Íslendinga og skattaskjólum og tökum málið þannig upp á það plan sem til dæmis hefur verið boðað í Frakklandi af hálfu forseta Frakklands, François Hollandes, sem hefur sagt: Þetta mál er svo umfangsmikið að það er mikilvægt að við tökum á því, ekki einungis innan stofnanakerfisins heldur líka á hinum pólitíska vettvangi, því að almenningur þarf að geta treyst því að stjórnmálin ætli að takast á við þennan vanda. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann telur að þurfi að gera, hvað sé hægt að gera til að breyta löggjöfinni. Nú hefur skattrannsóknarstjóri bent á að ýmislegt sé hægt að gera, t.d. gefa rýmri heimild til að áætla tekjur ef fullnægjandi gögn eru ekki lögð fram, þannig að embætti hafi í raun rýmri heimildir til að bregðast við því ef fullnægjandi gögnum er ekki skilað, að það séu jafnvel sett inn refsiákvæði ef fullnægjandi gögn eru ekki lögð fram, að fyrningartími endurákvörðunar sé lengdur og það sé líka sett refsiákvæði vegna ráðgjafarþjónustu í ljósi þess að aðilar sem nú veita ráðgjöf eða hafa milligöngu um stofnun aflandsfélaga kunni að gildandi lögum að bera refsiábyrgð. Hugsa má sér að það mætti skerpa á því ákvæði þannig að þessum ráðgjöfum verði gert skylt að skila skattrannsóknarstjóra upplýsingum um þá ráðgjöf sem þeir veita, en ekki bara að skattrannsóknarstjóri hafi núna heimild til að krefjast upplýsinga frá þeim. Það liggur nefnilega fyrir að þó að margt hafi verið gert, bæði á alþjóðavettvangi og hér innan lands, er hægt að gera mun betur í því að berjast gegn þessu. Þar skiptir máli hvað við gerum heima og líka í alþjóðlegu samhengi. Ég held hins vegar að það sem mestu skipti í þessu sé að við fáum um það skýr, pólitísk skilaboð að Alþingi Íslendinga sé alvara í því að berjast gegn skattaskjólum, að Alþingi Íslendinga taki afstöðu, taki þessi mál til raunverulegrar [[Forseti hringir.]]umræðu og taki þannig raunverulegan þátt í þeirri umræðu sem á sér staða annars staðar á Vesturlöndum. Þetta snýst um það hvernig við rekum okkar vestrænu lýðræðis- og velferðarsamfélög.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að ræða þessi mál í þinginu og tek undir með hv. þingmanni um að þingið verður að sjálfsögðu að bregðast við því ákalli sem er skýrt um að stjórnvöld taki alvarlega þeim vanda sem um er að ræða, skattsvikunum, og hyggist bregðast við. Hér er lagt upp með þá spurningu hvað íslensk stjórnvöld hafi gert eða hyggist gera. Það er mikilvægt að halda því til haga sem gert hefur verið nú þegar. Minnst var á OECD-staðalinn. Við erum meðal þeirra þjóða sem undirrituðu hann fyrst allra og verðum í hópi þeirra þjóða sem innleiðum hann fyrst allra í svokallaðri, á enskunni, Early Adopters Group. Við höfum gert upplýsingaskiptasamninga, síðast í London 12. þessa mánaðar sem byggir á samstarfi Norðurlandanna um gerð slíkra samninga. Við höfum einnig tekið þátt í BEPS-áætluninni sem vísað var til þar sem áherslan er á að breyta reglum um milliverðlagningu og herða þær, lögfesta reglur um þunna eiginfjármögnun og uppfæra CFC-reglurnar sem jafnframt var vísað til. Fyrr í þessum mánuði, 13. apríl, tóku fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins þátt í fundi í París á vegum vinnuhóps OECD, svokallaðs JITSIC-hóps, og þar voru teknar ákvarðanir um framhald þess samstarfs. Í fyrsta lagi verður útfærð sameiginleg aðgerðaáætlun þar sem verkefnið er að samstilla aðgerðir ríkjanna varðandi enn frekari upplýsingaöflun og í öðru lagi að vinna þétt saman með það að markmiði að hámarka þann ávinning sem fæst af samstarfinu og breyta eða beita gildandi löggjöf einstakra aðildarríkja til hins ýtrasta til að vinna að því markmiði. Það verður einnig skoðað að fara nýjar leiðir og brjóta upp vinnuhópana í smærri einingar til að vinnan geti gengið hraðar fyrir sig. Loks var það áberandi á fundinum fyrr í þessum mánuði á vettvangi OECD að margir fundarmanna töldu vera ávinning í því að fara þá leið sem starfshópur lagði til á sínum tíma á Íslandi, starfshópur sem ég kom á laggirnar, þar sem ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri og fleiri aðilar úr stjórnkerfinu lögðu til frumvarp sem ég lagði á endanum inn til efnahags- og viðskiptanefndar. Á þessu kjörtímabili höfum við verið mjög virk. Við höfum gengið frá aðild okkar að OECD-staðlinum. Við kláruðum nýverið fleiri upplýsingaskiptasamninga. Við höfum keypt gögnin sem skattrannsóknarstjóri hefur haft til meðferðar sem var einstök aðgerð. Það hefur vakið mikla athygli á alþjóðlegum vettvangi að Íslendingar skyldu hafa stigið það skref langt á undan mörgum öðrum. Þessi gögn eru til staðar og munu gagnast í vinnunni fram undan. Frá því að þessi gögn komu úr fjármála- og efnahagsráðuneytinu höfum við haft samband við helstu stofnanir á þessu sviði, boðið fram frekari stuðning og kallað eftir ábendingum um hvaðeina sem við getum gert á sviði löggjafar eða stjórnsýslu til að styðja frekar við rannsókn þessara mála og til að ná betur í höfn þeim markmiðum sem við höfum sameiginlega sett okkur, að uppræta skattsvik og þola þau ekki í íslensku samfélagi. Þessi umræða er víðfeðm. Það hefur ekki farið mikið fyrir umræðunni um það á Íslandi að aflandsfélögin koma mjög víða við sögu. Það er til dæmis alveg öruggt að lífeyrissjóðum landsmanna er að einhverju marki varið í fjárfestingar sjóða sem eru skrásettir á lágskattasvæðum, svokölluðum aflandssvæðum. Það er nokkuð víst. Alþjóðlegir bankar eru vanir að setja upp sjóði sem eru markaðssettir fyrir lífeyriskerfin í hinum ýmsu löndum og eru á endanum skrásettir á svona svæðum. Þannig eru margir lífeyrisþegar á Íslandi óbeinir eigendur að sparnaði sem er vistaður í þessu umhverfi. Hér er vakin athygli á því að það gæti verið sjálfstæður skaði af samkeppninni sem þessi svæði veita öðrum löndum, eins og Evrópusambandslöndunum. Það er alveg rétt en ég held að við ættum fyrst og fremst að beina sjónum að svikahröppunum, að því að ná í upplýsingarnar, uppræta leyndina og koma í veg fyrir skattsvikin. Síðan getum við dýpkað umræðuna og velt fyrir okkur hvernig Ísland getur staðsett sig í samfélagi þjóða þannig að við getum stundað heilbrigða samkeppni á heilbrigðum forsendum vegna þess að það er [[Forseti hringir.]]enginn að tala fyrir því í raun og veru að útiloka samkeppni ríkja í milli í tilefni af þeim upplýsingum sem hafa komið fram á aflandssvæðum þó að þau geti í vissum tilvikum verið skaðleg í sjálfu sér. Við höfum tekið til baka verulegan hluta ávinningsins af því að koma þessu þar fyrir með CFC-löggjöfinni.
Virðulegur forseti. Þetta er ekki mjög flókið. Við eigum einfaldlega að banna það að menn geymi fjármuni sína á þessum stöðum. Stjórnarráðið hefur fram að þessu haft efasemdir um að við gætum það vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, en nú er það yfirlýst af ESA að ekkert komi í veg fyrir að við bönnum þetta einfaldlega í okkar lögum. Það eigum við að gera. En við eigum líka að kosta kapps að ná öllum þeim upplýsingum sem við getum um þá sem hafa skotið sér undan sköttum og skyldum. Meðal annars eigum við náttúrlega að ná í þær upplýsingar inn í bankana okkar af því að það er bara þannig að upplýsingar um það hverjir sendu peninga út á þessar eyjar er að finna í bönkum okkar hér heima. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann ætli ekki að beita sér fyrir því að menn sæki þær upplýsingar inn í bankakerfið. Ég hlýt líka að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort honum finnist eðlilegt að hann sé í fyrirsvari fyrir þetta mál eftir það sem á undan er gengið. Hvort hann telji að það sé trúverðugt að hann standi í ræðustól Alþingis Íslendinga sem fjármála- og efnahagsráðherra og yfirmaður skatteftirlits í þessum málefnum eftir að upplýsingar sem hann sjálfan vörðuðu lágu ekki fyrir við síðustu alþingiskosningar og hvort hann sjái það ekki, sem augljóst má vera hverjum manni eftir það sem upp hefur komið í þessum málum, að óhjákvæmilegt er að rjúfa þing og ganga til kosninga þegar í stað þannig að þeir sem hér starfa geti sótt sér umboð og þann trúnað sem fyrirsvarsmenn í þessum málefnum þurfa að hafa beint frá kjósendum.
Virðulegur forseti. Skattalöggjöfin á að vera réttlát og ekki of íþyngjandi og síðan á fólk að greiða skatta á Íslandi ef það býr hér. Þetta á ekki að vera flókið. Þetta blasir við. Ég ætla ekki að gera neinum upp aðrar skoðanir í þessum efnum, en hins vegar verður ekki fram hjá því litið að maður hefur ríka ástæðu til að tortryggja stjórnarflokkana þegar kemur að þessum einföldu málum. Í aðdraganda hrunsins var talað þannig, af hálfu stjórnarflokkanna, sem þá fóru með völdin á Íslandi, að hér væri bara einhvers konar partí. Svona hátterni var talað upp, að fara með auðinn til útlanda í aflandsfélög. Menn drógu lappirnar í því að setja nauðsynlega regluumgjörð og lagaumgjörð um þessa starfsemi alla til þess að reyna að tryggja að sköttum væri skilað. Það er ein ástæða tortryggninnar. Ég held að það sé hollt fyrir stjórnarflokkana að horfast í augu við þetta. Svo er það sem hefur gerst á undanförnum vikum. Hvað gerðist hérna? Í fyrsta lagi þarf hæstv. fjármálaráðherra að útskýra kirfilega að allt sé á hreinu í hans málum áður en hann nýtur fulls trausts til þess að fara með þessi mál fyrir hönd þjóðarinnar. Svo er það hitt að þáverandi forsætisráðherra varð uppvís að því að geyma fjölskylduauð sinn í aflandsfélagi, í skattaskjóli. Af því tilefni voru aðrir þingmenn kallaðir þingmenn lágkúrunnar vegna þess að þeir vildu vekja máls á þessu, hvort þetta væri virkilega í lagi. Hæstv. forseti leit svo á að það þyrfti ekki að ræða þetta hér í þingsal. Núverandi forsætisráðherra sagði þóttafullur að einhvers staðar þyrftu peningarnir að vera og að það væri flókið að eiga peninga á Íslandi. Öll þessi ummæli, sem voru þýdd á heimsins tungumál, eru auðvitað þannig að það er mjög eðlilegt [[Forseti hringir.]]að maður standi hérna og tortryggi það alveg frá dýpstu sálarrótum og spyrji hvort núverandi stjórnarflokkar telji þetta aðkallandi verkefni og á einhvern hátt alvarlegt [[Forseti hringir.]]að takast á við það að sumir vilja geyma peninginn sinn í skattaskjólum þar sem mjög auðvelt er að komast undan því að borga skatta.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um viðbrögð stjórnvalda við skattaskjólum og þær upplýsingar sem hér hafa þegar komið fram. Að mínu mati á Ísland að vera í fremstu röð ríkja í baráttunni gegn starfsemi skattaskjóla. Ekki síst í ljósi þess hve Ísland kemur víða við sögu í gögnum Mossack Fonseca. Leyndin sem skattaskjól bjóða fyrirtækjum upp á hefur verið misnotuð í margvíslegum tilgangi, t.d. til þess að komast hjá skatti, til að sneiða hjá reglum á fjármálamarkaði um flöggunar- og yfirtökuskyldu, til að falsa eigið fé fjármálastofnana og til að fela illa fengið fé. Fjölþjóðleg fyrirtæki hafa notfært sér skattaskjól til að færa hagnað frá þeim ríkjum þar sem hin raunverulega starfsemi á sér stað til lágskattasvæða og þannig forðast að greiða skatta til samfélagsins. Undanskot frá sköttum grafa undan velferð og jöfnuði í samfélaginu og því ætti það að vera forgangsmál stjórnvalda á öllum tímum, ekki síst í ljósi nýfenginna upplýsinga um umfang vandans, að berjast gegn starfsemi skattaskjóla. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur kallað til fundar við sig fulltrúa frá ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra, Fjármálaeftirliti og Seðlabanka. Þessir fundir hafa verið opnir fjölmiðlum og þingmenn hafa fengið tækifæri til þess að spyrja spurninga, kynnast því hvaða sjónarmið þessar stofnanir eða talsmenn þeirra hafa til málsins og hvaða tækifæri eru til að gera lagabreytingar. Nefndin hefur einnig fengið til sín fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og hefur boðið Samtökum fjármálafyrirtækja atvinnulífsins og endurskoðenda að senda sér minnisblöð um málefnið. Fundirnir og minnisblöðin hafa nýst til þess að upplýsa nefndarmenn um umfang vandans og hvaða úrræði mætti skoða nánar til að sporna við honum. Sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar tel ég afar mikilvægt að nefndin haldi áfram að afla sér þekkingar á vandanum og mögulegum úrræðum. Ég tel víst að nefndarmenn muni vera fúsir til að vinna hratt að stjórnarfrumvörpum sem miða að því að [[Forseti hringir.]]hindra starfsemi skattaskjóla og jafnvel að nefndarmenn og nefndin hafi frumkvæði að því að flytja slík mál.
Virðulegi forseti. Við erum hérna komin til þess að ræða viðbrögð stjórnvalda gagnvart skattaskjólum. Það verður að segjast eins og er að undanfarnar tvær, þrjár vikur hafa viðbrögð stjórnvalda einmitt ekki verið sérstaklega skýr. Það er erfitt að eiga peninga á Íslandi. Einhvers staðar verða peningarnir að vera. Þetta minnir svolítið á Íslendingasögurnar eða biskupasögurnar gömlu. Það er ekki hægt að sjá að þjóðarleiðtogar okkar hafi komið skýrt og skilmerkilega fram eins og t.d. Erna Solberg, forsætisráðherra Noregs, sem sagði að bankar þyrftu að stunda samfélagslega ábyrga bankastarfsemi og það væri óboðlegt fyrir norska banka að vera í einhverju svona aflandsdóti. Angela Merkel og François Hollande hafa bæði fagnað tilkomu Panama-skjalanna. Ekki hafa verið einhver sérstök viðbrögð frá fyrrverandi forsætisráðherra eða frá fjármálaráðherra um að það séu góðar fréttir að við séum komin með þetta upp á borð. Þetta snýst ekki bara um skattsvik, að fólk sé að svíkja undan skatti. Við eigum ekki að taka þessa umræðu sem bara spurninguna um skattsvik eða ekki. Þetta snýst líka um siðferði og hvernig samfélag við viljum byggja og hvernig bankakerfið og hvernig samfélagið á að vera rekið. Mér finnst hæstv. fjármálaráðherra einblína um of á skattsvikahliðina á þessu öllu saman, þegar ég held að mun betra væri að tala meira um siðferðið sem liggur þarna að baki og það siðrof sem varð árin fyrir hrun sem varð til þess að fólk stofnaði bankareikninga á aflandseyjum trekk í trekk. Að lokum legg ég einnig til að hæstv. ríkisstjórn ákveði kjördag sem fyrst.
Virðulegi forseti. Við ræðum aðgerðir stjórnvalda gegn skattaskjólum á innlendum og erlendum vettvangi, enda er það svo að fyrir tilstuðlan skattaskjóla verður Ísland árlega af 30–50 milljörðum kr. að sögn sérfræðinga og miðað við þær upplýsingar sem ég hef undir höndum. Þann 29. mars, fimm dögum áður en Wintris-þáttur Kastljóss var sýndur, skrifaði hæstv. ráðherra fjármála og efnahagsmála eftirfarandi á Facebook-síðu sína, með leyfi forseta: „Það eiga allir að skila sínu til sameiginlegs rekstrar samfélagsins. Langflestir fylgja þessari sjálfsögðu reglu. Ég mun láta einskis ófreistað til að ná til hinna, sem fara á svig við lög og reglur og vilja fá frítt far með samborgurum sínum sem halda uppi lífsgæðunum á Íslandi.“ Ég velti fyrir mér og varpa þeirri spurningu til hæstv. ráðherra fjármála hvers vegna síðan þá, í tæpar þrjár vikur, hafi engar sérstakar ákvarðanir eða yfirlýsingar um sértækar aðgerðir í ljósi mála komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra um hvernig hann ætlar sér að láta einskis ófreistað til að ná til þeirra sem fara á svig við lög og reglur eins og hann orðaði það. Til hvaða aðgerða ætlar fjármálaráðherra að grípa við að reisa við fjárhagslegt orðspor Íslands og sýna í verki að við sem samfélag höfum engan áhuga á að vera heimsmeistarar í skattundanskotum? Hvaða skilaboð ætlar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að senda umheiminum þegar kemur að því að sýna að hér verði tekið af festu á þeim málum sem komið hafa upp tengd viðskiptahagsmunum Íslendinga í skattaskjóli? Er hæstv. fjármálaráðherra sá sem best er til þess fallinn í ljósi stöðu sinnar til að lýsa því yfir og sýna í verki að Ísland umberi með engu móti skattundanskot til skattaskjóla af þeirri stærðargráðu sem Panama-skjölin hafa leitt í ljós? Ef einhvern tímann hefur verið þörf á því að sýna festu í viðbrögðum og aðgerðum þegar kemur að [[Forseti hringir.]]því að stórefla baráttu gegn skattaskjólum er það nú. Ætlar hæstv. fjármálaráðherra að krefjast þess í ljósi yfirlýsinga sinna fyrir þremur vikum, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, að standa hér fyrir sértækum aðgerðum [[Forseti hringir.]]í ljósi mála?
Virðulegur forseti. Það kom fram á opnum fundi hv. efnahags- og viðskiptanefndar í síðustu viku að skattrannsóknarstjóri telur að í þeim gögnum sem hann hefur séu um það bil 600 félög í hinum svokölluðu aflandslöndum sem tengjast um það bil 400 Íslendingum. Mér fannst áhugavert að heyra að af þessum 600 félögum tengdum 400 Íslendingum væru það einungis um 30 mál sem væru í sérstakri skoðun og að ákæra kynni að verða gefin út í einhverjum þeirra mála. Þessar tölulegu upplýsingar eru vísbending um að í þessari umræðu er mikilvægt að velta því fyrir sér af hverju menn hafa leitað með félög sín til hinna svokölluðu aflandslanda. Þar eru ýmsar ástæður að baki. Í einhverjum tilfellum getur verið um einhvers konar skattaskjól að ræða. En í því sambandi er líka rétt að hafa í huga að til dæmis á árunum fyrir bankahrunið var fjármagnstekjuskattur ekki svo ýkja hár hér á Íslandi. Ég er ekki sjálf svo viss um að það hafi endilega verið ástæðan í þessum málum. Dulið eignarhald, að menn hafi leitað eftir því að fela eignarhald og þar fram eftir götunum - í mörgum tilfellum er um lögmætar og málefnalegar ástæður að ræða. Mér finnst mikilvægt að menn hafi það í huga. Áður en gengið er í róttækar lagabreytingar með tilheyrandi boðum og bönnum, eins og mér heyrist menn hér vera að kalla eftir, [[Forseti hringir.]]þá held ég að það sé algjört grundvallaratriði að menn greini ástæður þess að menn hafa stofnað félög í aflandslöndum.
Herra forseti. Orðstír Íslands hefur beðið hnekki og ásýnd Íslands er löskuð. Ástæðan er notkun íslenskra stjórnmálamanna á skattaskjólum og afhjúpun á eignum hæstv. ráðherra í slíkum skatta- og krónuskjólum til lengri eða skemmri tíma. Sá sem nýtir sér skattaskjól gerir það í ákveðnum tilgangi. Tilgangurinn er að leyna fjármunum og komast undan því að greiða skatta; komast hjá því að leggja sitt af mörkum til samfélagsins, svo sem í vegi, sjúkrahús, menntakerfi og löggæslu. Notkun stjórnmálamanna á skattaskjólum gefur þá ímynd að þeir séu til í að láta aðra bera sinn hlut í ríkisrekstrinum. Á Íslandi á sú ímynd við um sjálfan fjármálaráðherrann. Segja má að afhjúpun Panama-skjalanna á leynimakki hæstvirtra ráðherra hafi verið eins konar vendipunktur í íslensku samfélagi. Almenningur mótmælti spillingunni og krafðist breytinga með fjölmennustu mótmælum í sögu landsins. Ég tek undir þá kröfu, herra forseti. Við þurfum að rannsaka hverjir hafa nýtt sér skattaskjólin og komast að því hvað undanskotin hafi kostað íslenskt samfélag og velferðarkerfið með töpuðum skatttekjum. Við verðum að styrkja embætti skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóra svo að þau geti sinnt hlutverki sínu hvað þetta varðar. Við eigum að vinna með öðrum þjóðum í baráttunni gegn notkun skattaskjóla og gegn skattundanskotum og smíða lög sem banna notkun skattaskjóla. Herra forseti. Við verðum að ganga ákveðin til verks og koma í veg fyrir að notkun skattaskjóla haldi áfram að grafa undan samfélaginu, hvort sem er fjárhagslega eða siðferðislega.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa þörfu umræðu. Mér finnst áhugavert við þetta mál að það er ekki eins og við höfum ekki vitað af þessum raunveruleika, en þegar þúsundum skjala er lekið og það eru komin nöfn á eigendur þessara aflandsfélaga verður krafan um aðgerðir mjög sterk, aðkallandi og úti um allan heim. Ég verð að taka undir með sumum sem hafa talað hér, ég hef ekki haft á tilfinningunni að sú ríkisstjórn sem nú situr og sú sem sat hér fyrir tveimur vikum hafi mikinn áhuga á að uppræta skattsvik yfir höfuð. Ég kallaði eftir sérstakri umræðu um þetta mál. Ég sendi hæstv. atvinnuvegaráðherra fyrirspurn fyrir tveimur mánuðum, spurði einnar einfaldrar spurningar, þær voru reyndar tvær en þær voru einfaldar, um það hvað stjórnvöld hefðu gert til að sporna gegn kennitöluflakki eins og kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum. Það eru tveir mánuðir síðan og ég hef ekki enn fengið svar. Hversu flókið er þetta? Þó að hæstv. fjármálaráðherra hafi komið í umræður um skattsvik og annað hefur mér ekki fundist hann tala mjög afgerandi í þeim málum. Ég veit að við erum hér að ræða aflandsfélögin, en ég vil setja þetta allt undir sama hatt. Það skiptir ekki máli með hvaða hætti skattsvikin eiga sér stað. Stjórnvöld verða alltaf að setja þá stefnu að skattsvik séu ekki í boði. Þau eru ólíðandi. Hér leggur fólk sitt til samfélagsins og við gerum það öll sem eitt. Ég var að skoða framlög til skattrannsóknarstjóra. Hann fékk 290 milljónir árið 2013, 300 milljónir 2014, svo lækkuðu framlögin árið 2015 niður í 297 milljónir og hækkuðu aftur í 322 milljónir 2016. Mér sýnist hækkunin frá árinu 2013 varla hanga í launaþróunarvísitölu þannig að fyrir mér hafa [[Forseti hringir.]]stjórnvöld ekki sett þá stefnu og markað þá sýn að skattsvik séu með öllu ólíðandi. Mér finnst kominn tími til aðgerða af hálfu stjórnvalda.
Hæstv. forseti. Uppljóstrun Panama-skjalanna hefur kallað á alheimsviðbrögð. Það besta í þessu er gildislæg viðhorfsbreyting og samstillt átak á alþjóðavísu til þess að deila upplýsingum og gera aflandsfélögum ómögulegt að fela eignarhald og skjóta sér undan réttmætum sköttum. Ég fagna viðbrögðunum og ég fagna jafnframt viðbrögðunum í samfélagi okkar og nauðsynlegri viðhorfsbreytingu. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir þessa umræðu sem er hluti af því að fara í gegnum aðdragandann að aðgerðum sem verða að fylgja. Hæstv. ráðherra þakka ég greinargóða yfirferð yfir þau viðbrögð og aðgerðir sem íslensk stjórnvöld hafa farið í á undanförnum árum gegn slíkri starfsemi. Það verður að halda því til haga; OECD-staðall, CFC-reglur, upplýsingaskiptasamningar, einstök aðgerð í gagnakaupum o.s.frv. Í heimi þar sem frjálst flæði fjármagns er talið æskilegt er eðli máls að peningar leiti til hávaxtasvæða eða lágskattasvæða. Leynd, ógagnsæi og skattundanskot eiga hins vegar ekki að líðast. Verkefnið er að afhjúpa leyndina þannig að slík félög geti ekki komist upp með að skjóta sér undan sköttum. Nú hefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd tekið frumkvæði í þessari vinnu og meðal annars haldið tvo opna og mjög gagnlega fundi með ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra og annan með Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu. Á þessum fundum og í framhaldinu hafa komið fram mjög gagnlegar ábendingar og tillögur sem nefndin getur unnið áfram og [[Forseti hringir.]]komið með aðgerðir til þess að styrkja löggjöf í baráttunni gegn slíkri starfsemi.
Virðulegi forseti. Undirliggjandi tónn í þessari umræðu kemur stundum fram, um það að skattaskjól séu á einhvern hátt lögmæt eða að það séu á einhvern hátt lögmætar ástæður fyrir því að vera með félög í skattaskjólum. Þá er stutt í röksemdafærslur um það að ríki eigi að keppa í skattalöggjöf. Ég skil rökin um að keppa í skattalöggjöf, en það er eitt að keppa við önnur ríki eins og Norðurlöndin og annað að keppa við ríki eins og Bresku Jómfrúreyjarnar. Annað er mögulegt, hitt er ekki mögulegt. Við munum aldrei sigra skattaskjól í samkeppni um skattalöggjöf nema með því að verða skattaskjól. Að því gefnu að við ætlum ekki að verða skattaskjól þá geri ég ráð fyrir því að sú samkeppni sé ekki möguleg, og þá eigum við ekki að leitast eftir henni. Við eigum miklu frekar að reyna að finna leiðir til þess að koma í veg fyrir að fólk noti þessi skattaskjól yfir höfuð, vegna þess að, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson kallar þau stundum, þau eru upplýsingasvarthol og það eitt og sér er vandamál. Óháð því í hvaða tilgangi menn eru að fara með félög sín til þessara staða þá eru þessi svæði upplýsingasvarthol. Það er erfitt að fá upplýsingar þar, ef það er mögulegt yfir höfuð. Það er eitt af stóru vandamálum við þau. Það þýðir að lögmætur tilgangur eins og eins aðila sem fer þangað með starfsemi hjálpar okkur ekki í baráttunni við þetta og getur ekki gert það. Þess vegna eigum við ekkert að vera að daðra við hugmyndir um samkeppni við svona ríki eða svona löggjöf. Það er annar undirliggjandi tónn, sem fíllinn í herberginu, að mínu mati, en það er einfaldlega trúverðugleiki ríkisstjórnarinnar. Við verðum að halda til haga viðbrögðum sem komu upp. Hér voru nú aldeilis gífuryrðin látin fjúka á hinu háa Alþingi þegar mál hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra kom upp. Þá var talað um skítaleiðangur, virðulegi forseti. Það eru ekki mín orð. Það eru orð hæstv. utanríkisráðherra um þetta mál. Skítaleiðangur, virðulegi forseti. Fyrirgefið orðbragðið, mér finnst bara mikilvægt að halda þessu til haga. Það er orðræðan sem kom upp. Sú sama ríkisstjórn á að hafa trúverðugleika til þess að takast á við þessi mál. Ég held ekki, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Hæstv. ráðherra talaði um að skattsvikin væru aðalmálið, hins vegar þyrfti að vera heilbrigð samkeppni á markaði í þessum málum eins og öðrum. En er eitthvað heilbrigt, hæstv. ráðherra, við skattaskjól þar sem við horfum á leynd og ógagnsæi eins og hefur verið bent á og allt annað regluverk en við höfum sjálf kosið að smíða okkur hér ásamt öðrum þeim ríkjum sem við vinnum með? Um þessa leynd og ógagnsæi vil ég segja að baráttan gegn skattaskjólum snýst líka um þá baráttu. Ég get tekið undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa lýst vonbrigðum með viðbrögð, eða a.m.k. fyrstu viðbrögð, hv. þingmanna og hæstv. ráðherra núverandi stjórnarflokka þegar upp komst um Panama-skjölin. Ég hefði kosið að fá viðbrögð á borð við þau sem við sáum t.d. hjá François Hollande sem ég vitnaði til áðan, sem sagði: Þetta er mikilvægt. Við þurfum að rannsaka það, því að tilvist skattaskjóla og aflandsfélaga er ógn við okkar kerfi, hvernig við byggjum okkar kerfi. Það snýst ekki einungis um skattskil. Það snýst líka um regluverk og heilbrigða samkeppni, ekki óheilbrigða samkeppni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra. Ég spurði hann sérstaklega áðan um tillögu okkar um rannsókn á aflandsfélögum og skattaskjólum, að Alþingi lýsi pólitískum vilja sínum og ráðist í slíka rannsókn. Hér hafa menn rætt mikið um þau mál sem á eftir að klára fyrir kosningar. Ég held að þetta sé eitt af málunum sem við eigum að klára, herra forseti, og að Alþingi ætti að taka það í sínar hendur og segja: Það er pólitískur vilji til að taka á þessum málum. Hann snýst ekki einungis um skattsvik sem slík, hann snýst líka um tilvist þessara félaga, því að það er umræðan sem á sér stað úti í hinum stóra heimi. Okkur Íslendingum var kippt inn í þá umræðu með því að skyndilega varð þetta mál svo fjarskalega áþreifanlegt í sölum þingsins og í samfélaginu. [[Forseti hringir.]] En trúverðugleiki Alþingis [[Forseti hringir.]]snýst um að við sýnum að við getum og ráðum við það sem samfélag að takast á þegar svona alvarleg mál koma upp.
Virðulegi forseti. Hér er ítrekað vegið að trúverðugleika ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég hef rakið að löngu áður en þetta mál kom upp vorum við virk í alþjóðlegu samstarfi um að uppræta rót vandans, sem er upplýsingaskorturinn, með þátttöku okkar á vettvangi OECD og víðar. Við höfum sett fjármuni í að kaupa gögn af þeim toga á síðasta ári til þess að stofnanir okkar, sem hafa það sérstaka hlutverk að ná í skottið á svikurunum, hefðu tækin og tólin og stuðning stjórnvalda til að sinna hlutverki sínu. Þetta eru skýr merki um forgangsröðun ríkisstjórnar sem ætlar ekki að sætta sig við skattsvik. Þetta eru mál sem við vorum búin að afgreiða og grípa til löngu áður en þetta mál kom upp. Hafi menn ekki heyrt mig segja það hér þá hef ég margítrekað látið það koma fram í verkum, t.d. með samskiptum ráðuneytis míns við þær stofnanir sem vinna á þessu sviði, að við ætlum að nýta gögnin, öll tækifæri sem við getum haft og fengið til okkar til að sinna þeim hlutverkum betur. Mér finnst menn slá dálítið úr og í varðandi það hvert verkefnið er. Menn vilja taka umræðuna á mjög breiðum grundvelli. Menn vilja setja á sömu hilluna þá sem hafa gert hreint fyrir sínum dyrum, hafa ekkert að fela, hafa fylgt íslenskum lögum og reglum og hina sem eru að fela sig og reyna að komast undan sanngjarnri skattlagningu. Þetta finnst mér ómerkilegt. Ég ætla að taka það fram. Hér er spurt: Eigum við ekki að banna mönnum að geyma peninga eða vera með einhverja starfsemi á aflandssvæðum? Hvað haldið þið að það þýði að banna fólki sem af ásetningi svíkst undan og gefur ekki sitt upp? Hvað haldið þið að þýði að fara að banna það? Það er þegar bannað að gefa ekki upp skattana sína. Það er þegar bannað að gefa ekki upp tekjur og koma ekki til baka hingað með skattgreiðslur af svona starfsemi. Það er þegar bannað. Ég held að frekari bönn við því séu ekkert sérstaklega líkleg þegar við eigum við fólk sem af ásetningi kemur sér undan lögum. Svo er ágætt í þessari breiðu umræðu sem menn hafa aðeins verið að efna til hér um samkeppni landa í [[Forseti hringir.]]skattamálum að minna á það að við erum fyrir ýmsa starfsemi ágætisskattaskjól. Eigum við að nefna kvikmyndaiðnaðinn þar sem við borgum 20% til baka [[Forseti hringir.]]af öllum innlendum kostnaði, stefnum [[Forseti hringir.]]að 25%, eða varanlegan afslátt af sköttum til stóriðjufyrirtækja [[Forseti hringir.]]sem var afgreiddur á síðasta ári o.s.frv.? Lönd verða áfram í samkeppni um skattamál. Aflandsmálin eru sérstakt viðfangsefni. Þar er alþjóðlega [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]samstarfið algerlega kjarnaatriði fyrir árangur okkar á því sviði. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Mig langar að kalla eftir svari við fyrirspurn sem ég sendi fyrir tveimur mánuðum á hæstv. atvinnuvegaráðherra. Ég geri mér grein fyrir að oft erum við með flóknar spurningar eða kallað er eftir tölulegum gögnum. Ég hef aldrei verið með vesen yfir því að fá ekki svör á réttum tíma. Ég veit að stjórnsýslan er oft undirmönnuð. En þetta voru afar einfaldar spurningar um kennitöluflakk. Tvær spurningar sem ráðherra gæti raunverulega svarað sjálf í tölvunni sinni á leiðinni úr ráðuneytinu hingað í þingið. Þetta er ekki flókið og mig er farið að lengja eftir svari. Ég vil biðja forseta að kalla eftir því að það berist helst í dag og ekki seinna en á morgun.
Forseti vill greina frá því að forseti og skrifstofan minna ráðuneytin reglulega á að svara spurningum sem ekki hefur verið svarað á tilsettum tíma. Stundum er það þannig að um getur verið að ræða efnislegar spurningar af þeim toga að það tekur lengri tíma að svara þeim en ætlunin var og gert er ráð fyrir í þingsköpum. Eins og hv. þingmenn hafa tekið eftir er nokkuð reglulegt að forseti les af forsetastóli tilkynningar frá ráðuneytum um að þau hafi ekki getað svarað spurningum á tilsettum tíma. Hvað varðar fyrirspurn hv. þingmanns, sem forseti kann ekki skil á, ætlar hann auðvitað að fylgja því eftir eins og öðrum spurningum sem ástæða er til að biðja ráðuneytin að hraða svörum við. Forseti telur líka í því sambandi áhugavert að draga saman upplýsingar almennt um fjölda fyrirspurna á þessu þingi til skriflegs svars.
Herra forseti. Ég vil þakka forseta fyrir þau orð sem hann fór með nú síðast úr ræðustóli. Mig langar að gera eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir og kvarta yfir drætti á fyrirspurnum. Ég lagði inn fyrirspurn, eða henni var dreift hér, 17. febrúar til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um bónusgreiðslur Íslandsbanka meðal annars og svör hafa ekki borist. Það var 17. febrúar. Það er ekki flókið, held ég, að svara slíkum tölulegum upplýsingum sem ráðuneytið ætti að hafa aðgang að. Ég óska eftir því að fá svör sem fyrst.
Forseti mun sömuleiðis árétta þetta. Eins og forseti nefndi áðan eru forseti og skrifstofa Alþingis stöðugt að reyna að ýta á eftir þessu, en forseti hefur auðvitað skilning á því að það kunni að vera um að ræða töluvert mikið vinnuálag við svör á ýmsum spurningum.
Virðulegi forseti. Mér finnst ég verða að nota tækifærið og kvarta undan því að hafa núna beðið í hálft ár eftir svari við frekar einfaldri og sjálfsagðri fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðuneytis. Í stuttri ræðu sem hæstv. fjármálaráðherra hélt í gær um dugnað þessarar ríkisstjórnar við að svara fullyrti hann, samkvæmt mínum skilningi, að þessi ríkisstjórn hefði svarað fleiri fyrirspurnum en sú síðasta. Ég tók saman tölur og tók saman skjöl sem eru merkt með tegundinni svar frá síðasta kjörtímabili og til 18. apríl 2012. 18. apríl 2012 voru 778 skjöl merkt sem svar en voru í gær og eru í dag 769. Svarfjöldinn er því sambærilegur en aðeins minni núna en var á sama tíma á síðasta kjörtímabili. Mig langaði að halda því til haga fyrst menn nefndu staðreyndir í þessu samhengi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um samgönguáætlun, loksins, fyrir árin 2015–2018. Samkvæmt lögum nr. 33/2008, um samgönguáætlun, skal innanríkisráðherra á fjögurra ára fresti leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun til 12 ára þar sem mörkuð er stefna og markmið fyrir allar greinar samgangna. Núgildandi samgönguáætlun tekur til áranna 2011–2022. Samhliða skal leggja fram verkefnaáætlun til fjögurra ára sem endurskoðast á tveggja ára fresti. Sú samgönguáætlun sem hér er kynnt er því verkefnaáætlun fyrir annað tímabil gildandi 12 ára samgönguáætlunar og fyrsta tímabil nýrrar stefnumótandi áætlunar fyrir tímabilið 2015–2026, sem verið er að leggja lokahönd á. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að áætlunin fái vandaða umfjöllun og afgreiðslu í þinginu, eins og ég er viss um að verði, þannig að við getum starfað eftir samþykktri samgönguáætlun. Samgönguáætlun fyrir árin 2013–2016 var lögð fram í tvígang á Alþingi en fékkst ekki afgreidd. Þá var tillaga um samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018 lögð fram á síðastliðnu vorþingi, en eins og kunnugt er náðist ekki að ljúka umfjöllun um hana fyrir þinglok. Samgönguráð hafði yfirumsjón með gerð tillagna áætlunarinnar, en eins og þingheimur þekkir er gerð samgönguáætlunar í mjög föstum skorðum og það er í samræmi við stefnu þeirrar samgönguáætlunar sem í gildi er, tímabilið 2011–2022, áherslur ríkisstjórnar, ráðherra og aðrar áætlanir hins opinbera sem er mikilvægt að séu til grundvallar. Samgönguáætlun er eitt af þeim plöggum sem lifir kjörtímabil og er mjög langtímastefnumarkandi fyrir Ísland þegar kemur að uppbyggingu samgöngumannvirkja. Þingsályktunartillaga sú sem hér er lögð fram er endurskoðuð með tilliti til fjáraukalaga 2015 og á grundvelli fjárlaga fyrir árið 2016. Eftir margra ára niðurskurð tímabilsins, sem við þekkjum öll, í kjölfar falls bankanna, sem kom niður á nýframkvæmdum og viðhaldi, varð markverður viðsnúningur í framlögum á síðasta ári. Árin 2011–2014 voru framlög til nýframkvæmda liðlega 7 milljarðar á hverju ári en fóru upp í tæpa 10 milljarða árið 2015. Viðbótarframlög sem samþykkt voru í fjáraukalögum 2015 námu samtals 3 milljörðum, þar af var 500 millj. kr. varið til brýnasta viðhalds á umferðarmestu vegum á höfuðborgarsvæðinu og hringvegi ásamt ástandsmati Vegagerðarinnar, en 1.300 millj. kr. til framkvæmda við mikilvægar ferðamannaleiðir; Dettifossveg, Kjósarskarðsveg, Uxahryggi og Kaldadal. Þá var bætt við 1.139 millj. kr. við þjónustulið Vegagerðarinnar til að mæta auknum kostnaði við vetrarþjónustu í kjölfar snjóþungra vetra og aukinna hálkuvarna. Auk þess komu viðbætur við ríkisstyrkt innanlandsflug og 50 millj. kr. til hafna, t.d. vegna nauðsynlegrar dýpkunar á Höfn. Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hafði einhvern veginn gripið það í mig, sem er eiginlega alveg undarlegt, að ég hefði lengri ræðutíma en raunin er, þannig að ég þarf að stytta verulega mál mitt með einhverjum ráðum. Vegna þess ætla ég að byrja á því að fara í það sem helst stendur upp úr og geyma aðra þætti og sjá svo hvað tímanum líður. Fjárframlög til vegamála hafa aukist verulega. Í fjárlögum árið 2016 er gert ráð fyrir varanlegri 300 millj. kr. fjárveitingu til almenningssamgangna, strætó bæði innan höfuðborgarsvæðisins og úti á landi, til ferja og innanlandsflugs. Þá er ráðgert að bjóða út nýja Vestmannaeyjaferju sem allra fyrst á þessu ári. Ferjan verður veruleg samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga, eins og við þekkjum, og mun auka öryggi og þjónustu í siglingum til Vestmannaeyja. Á árunum 2017 og 2018 verður samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar bætt 3 milljörðum við framlög hvors árs til vegagerðar frá fyrri tillögu. Því framlagi skal fyrst og fremst varið til að auka öryggi vegfarenda. Ráðstafað verður 1 milljarði kr. í viðhald, en víða er ástand vega varasamt og vaxandi umferð þungra hópferðabíla í ferðaþjónustu hefur aukið þar á. Þá er 1 milljarði kr. aukið til að flýta framkvæmdum við mislæg gatnamót á Reykjanesbraut við Krýsuvíkurveg og 350 millj. kr. fara til endurbóta á gatnamótum Hafnarfjarðarvegar við Vífilsstaði sem anna ekki lengur árdegisumferð. Mikilvægt er að byggja upp grunnnet stofnvega með fullu burðarþoli og bundnu slitlagi og breikka umferðarmikla vegi og aðskilja akstursstefnur, fækka einbreiðum brúm á fjölförnum vegum og grafa jarðgöng í samræmi við jarðgangaáætlun. Þá verður að tryggja fullnægjandi viðhald svo ekki glatist þau verðmæti sem þegar eru bundin í vegum, brúm og jarðgöngum og öðrum mannvirkjum. Gert er ráð fyrir að á tímabilinu verði varið 26 milljörðum í viðhald og rúmum 44 milljörðum í framkvæmdir við stofn- og tengivegi, þar af fara nær 14 milljarðar til jarðgangagerðar. Stærstu framkvæmdir á tímabilinu eru gerð Norðfjarðarganga sem verða opnuð haustið 2017, breikkun umferðarþyngsta hluta Suðurlandsvegar, Vestfjarðavegur frá Eiði í Kjálkafjörð um Gufudalssveit, Bjarnarfjarðarháls á Strandavegi, hringvegur um Hornafjarðarfljót og loks hringvegur í Berufjarðarbotni auk fjölda smærri verka. Á höfuðborgarsvæðinu á að bæta umferðarflæði með smærri verkefnum til að útrýma flöskuhálsum, bæta forgang almenningssamgangna og auka umferðaröryggi, auk þeirra sem fyrr hafa verið nefnd vegna viðbótarframlags ríkisstjórnar. Stefnt er að því að framkvæmdir við Dýrafjarðargöng hefjist árið 2017 og taki við af Norðfjarðargöngum. Þá er rannsóknum vegna Seyðisfjarðarganga haldið áfram á tímabilinu en framkvæmdum við iðnaðarsvæðið á Bakka við Húsavík, sem eru vistaðar í samgönguáætlun þótt forræðið sé á hendi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, lýkur á tímabilinu. Sundabraut kemur aftur inn í áætlun en leitað verður leiða við fjármögnun þeirrar framkvæmdar í samstarfi við einkaaðila. Vart þarf að taka fram hversu mikilvæg sú framkvæmd er fyrir samgöngukerfi höfuðborgarsvæðis og öryggi borgarbúa. Þrátt fyrir að ekki sé að finna fleiri stórframkvæmdir á þessu tímabili verður tímanum varið í að leita leiða til fjármögnunar slíkra verkefna í samstarfi við einkaaðila þannig að flýta megi stærri framkvæmdum sem miklu skipta fyrir öryggi og búsetugæði. Samgöngur hafa mikil áhrif á umhverfið. Samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum okkar í loftslagsmálum þarf að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda, ekki hvað síst frá samgöngum. Því er áfram stutt við framkvæmdir og verkefni sem stuðla að orkuskiptum, orkusparnaði og notkun innlendra orkugjafa í samgöngum, svo sem rafmagns. Í tillögunni eru áherslur á fjölbreytta ferðakosti og stutt við vistvænan samgöngumáta; almenningssamgöngur, göngu- og hjólreiðar, sem bæta einnig lýðheilsu og draga þannig úr kostnaði heilbrigðiskerfisins. Þá skiptir máli að stilla mismunandi ferðamátum ekki upp hverjum gegn öðrum heldur þarf að byggja á fjölbreytni í ferðavali og tryggja að þjóðvegakerfið okkar, sem og stofnbrautir í þéttbýli, geti sinnt þeirri umferð sem á því hvílir. Á tímabilinu 2015–2018 verður áfram stutt við almenningssamgöngur um allt land sem tengja byggðir, tryggja aðgengi að opinberri þjónustu, auka öryggi og lækka samgöngukostnað heimila í samstarfi og samkvæmt samningum við landshlutasamtök sveitarfélaga. Til almenningssamgangna er varið 11,5 milljörðum kr. Þar af renni 4 milljarðar til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu, um 6,5 milljarðar til ferja og almenningssamgangna á landsbyggðinni og loks nema styrkir til áætlunarflugs innan lands 1.239 millj. kr. Samkvæmt ferðavenjukönnun Vegagerðarinnar njóta fjölbreyttir ferðamátar vaxandi vinsælda í þéttbýli og velur um fjórðungur íbúa höfuðborgarsvæðisins að vera hjólandi, gangandi eða með strætó að sumri til. Því verður áfram stutt við gerð hjólreiða- og göngustíga, göngubrýr og undirgöng, til að bæta öryggi og styrkja heilsubætandi ferðamáta. Kröfur um þjónustu í vegakerfinu aukast stöðugt og mun sú þróun verða áfram, ekki hvað síst með ört vaxandi fjölda erlendra ferðamanna. Góð þjónusta er forsenda greiðra og áreiðanlegra og öruggra samgangna. Upplýsingamiðlun Vegagerðarinnar á skiltum, vef og um síma og snjalltæki er til fyrirmyndar og njóta allir landsmenn góðs af því að geta kannað veður og færð á vegum rafrænt í öflugu upplýsingakerfi. Vegna óhagstæðs veðurfars og vaxandi þjónustukrafna síðustu ár hefur safnast mikill halli í vetrarþjónustunni. Því er bætt við fjárveitingar til þjónustu þannig að hægt sé að mæta öðrum þjónustuþáttum, svo sem með því að mála miðlínur og vegkanta. Gert er ráð fyrir að 18 milljörðum kr. verði varið til þjónustu við vegakerfið á tímabilinu. Markmið hafnahluta áætlunarinnar er að tryggja sem fyrr innviði fyrir sjávarútveg og samgöngur. Hafnargerð, sjóvarnir og rekstrarverkefni vegna siglinga hafa nú flust til Vegagerðarinnar. Gert er ráð fyrir að um 6,2 milljörðum verði varið til siglingamála á tímabilinu. Þar af renni 4,3 milljarðar til hafnarframkvæmda og 464 millj. kr. til sjóvarna, m.a. til brýnna verkefna í Vík í Mýrdal. Til vaktstöðvar siglinga verður varið 900 millj. kr., en vaktstöðin er rekin í samstarfi við Landhelgisgæslu og Neyðarlínu. Til viðhalds og reksturs vita og leiðsögukerfa renna 450 milljónir. Að auki verður varið fé til rannsókna og þróunar þar sem auk hefðbundinna rannsókna verður unnið að verkefnum sem stuðla að betri hönnun og endingu mannvirkja og rannsókn á endurnýjanlegum orkugjöfum með það að markmiði að auka orkusparnað og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá skipum. Önnur verkefni sem snúa meðal annars að öryggis- og eftirlitsmálum, þar með talinn Slysavarnaskóli sjómanna, hafa nú flust til Samgöngustofu. Gert er ráð fyrir að á tímabilinu verði varið 1,3 milljörðum til framkvæmda við Landeyjahöfn, m.a. til rannsókna og framkvæmda sem eiga að draga úr sandburði til frambúðar, árlegrar dýpkunar og uppgræðslu við hafnarsvæðið. Þá er, eins og ég vék að áðan, gert ráð fyrir að ný Vestmannaeyjaferja verði boðin út sem allra fyrst. Flugmálahluti samgönguáætlunarinnar fjallar um áherslu, verkefni, rekstur og framkvæmdir, auk flugleiðsögu sem Isavia ohf. annast samkvæmt þjónustusamningi við ríkið sem nú er í endurskoðun, enda rann hann út í lok árs árið 2015. Keflavíkurflugvöllur er að sjálfsögðu megingátt landsins og heyrir undir evrópska ríkisgátt og samkeppnisreglur. Flugvöllurinn er orðinn sjálfbær og standa þjónustugjöld undir rekstri flugvallar og flugstöðvar að undanskilinni þjónustu við ríkisflug og hluta af vopnaleit. Farþegum sem fara um völlinn hefur fjölgað hratt. Er gert ráð fyrir rúmlega 6,6 milljónum farþega á þessu ári. Spár gera ráð fyrir áframhaldandi fjölgun farþega sem tryggir rekstrargrundvöll vallarins, en gerir líka kröfu um gríðarlega uppbyggingu sem Isavia vinnur að. Áætlanir fyrirtækisins gera ráð fyrir að kostnaður vegna uppbyggingarinnar hlaupi á tugum milljarða og gangi spár eftir muni fjölgun flugvéla og farþega um völlinn standa undir fjármagnskostnaði. Í innanlandskerfinu eru allir flugvellir og lendingarstaðir sem Isavia rekur samkvæmt þjónustusamningi. Samtals nema fjárveitingar til verkefna sem fyrirtækið sinnir samkvæmt þjónustusamningi 8,5 milljörðum á tímabilinu. Áætlunarflug er til 11 áfangastaða, þar af njóta sex flugleiðir beinna ríkisstyrkja en hinar eru reknar á markaðslegum forsendum. Allt viðhald, framkvæmdir og 2/3 hlutar af rekstrarkostnaði í innanlandskerfinu er fjármagnað með framlögum úr ríkissjóði samkvæmt þjónustusamningi og vitað er að veruleg fjárfestingarþörf er uppi í flughluta áætlunarinnar. Aðrar tekjur, svo sem lendingargjöld og farþegagjöld, standa undir því sem upp á vantar eða 1/3 af rekstrarkostnaði. Af þessum 8,5 milljörðum fara ríflega 3/4 í rekstur en fjórðungur til viðhalds og framkvæmda, sem er auðvitað ekki viðunandi, en langstærstur hluti þess fer til viðhalds flugbrauta og búnaðar á alþjóðaflugvöllunum á Akureyri, Egilsstöðum og í Reykjavík. Stöðug fjölgun er á flugvélum sem fara um íslenska flugleiðsögusvæðið. Um 145 þús. flugvélar fóru um svæðið árið 2015 og fjölgaði um 11% milli ára. Flugleiðsögusvæðið er afar stórt en Isavia stýrir einnig flugumferð yfir Grænlandi samkvæmt samningi þar um. Samgöngustofa hefur orðið vör við vaxandi ferðaþjónustu og hefur hún haft mikil áhrif á starfsemi hennar, en hún annast skráningu á og eftirlit með öllum farartækjum sem nýtt eru fyrir ferðamenn. Miklar alþjóðlegar kröfur eru gerðar til flugrekstrar, flugverndar og flugöryggis, þar með talið eftirlit með flugtengdum rekstri og starfsleyfum einstaklinga, enda er mikið í húfi. Nú fljúga um 25 flugfélög til Íslands að sumri til og níu allt árið um kring. Eftirlit með innlendum og erlendum aðilum í flugi hefur því verið vaxandi að umfangi, þar með talið skyndiúttektir á erlendum flugvélum sem hafa það að markmiði að tryggja öryggi. Markmið öryggisáætlana er að auka öryggi í samgöngum og fækka slysum. Áhersla er á að skrá atvik og slys til að læra megi og fyrirbyggja endurtekin slys og óhöpp. Í umferðaröryggisáætlun eru sett fram markmið um að auka meðvitund ökumanna um hættur í umferðinni, fækka slysum og draga úr fjölda alvarlega slasaðra og látinna. Markmiðið er að fjöldi látinna í umferðinni á hverja 100 þús. íbúa verði ekki meiri en það sem lægst gerist hjá öðrum þjóðum og verulega dragi úr þeim fjölda sem slasast alvarlega. Það er mikið áhyggjuefni hversu mörgum lífum við höfum tapað í umferðinni á síðustu missirum. Við getum aldrei sætt okkur við það. Umferðaröryggisáætlun er ekki fjármögnuð sérstaklega á þessu ári en Vegagerðin, Samgöngustofa og ríkislögreglustjóri munu engu að síður verja 430 millj. kr. til margvíslegra aðgerða á sviði umferðaröryggis á árinu með breyttri forgangsröðun verkefna, af því að það er óumflýjanlegt og grundvallaratriði af minni hálfu að peningar séu til reiðu í umferðaröryggismál. Virðulegi forseti. Það er farið að þrengja að með tímann og ræðan er allt of löng, en við skulum sjá. Hjá samgöngustofnunum er einnig unnið að rannsóknum og ýmsum þáttum samgangna, svo sem varðandi umhverfismál og öryggi, en 600 millj. kr. renna til rannsókna á tímabilinu sem margar hverjar skila góðum arði í nýjungum og nýtingu, auk þess sem niðurstöður renna oft betri stoðum undir stefnumótun og ákvarðanatöku. Það er afar brýnt að við höldum áfram að veita fé til rannsókna og höldum líka áfram að horfa á samgöngumál langt fram í tímann. Flestum almennum samgönguverkefnum sem skilgreind voru í samgönguáætlun 2011–2022 er nú lokið svo og færslu almenningssamgangna til landshlutasamtaka sveitarfélaga og gerð félagshagfræðilegrar greiningar á mikilvægi innanlandsflugs. Ný verkefni hafa og eru að líta dagsins ljós. Meðal annars er unnið að greiningu á vinnusóknarsvæðum og verkefnum sem bæta nýtingu umferðarmannvirkja. Markmið þeirra flestra er að rannsaka þætti í uppbyggingu og viðhaldi og notkun mannvirkja en ekki hvað síst að afla haldgóðra gagna um upplýsingar sem leggja grunn að góðri stefnu í samgöngumálum, sem er auðvitað það sem við erum að stefna að. Virðulegi forseti. Ég hef hlaupið hér á þeim atriðum sem eru í þessari tillögu [[Forseti hringir.]]að samgönguáætlun. Ég legg áherslu áð að þingið fái málið loksins, eins og ég segi, til meðferðar og ég hlakka til að eiga samskipti við þingið vegna þess og óska Alþingi góðs í því að fjalla um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég segi eins og hæstv. ráðherra: Loksins er samgönguáætlun komin fram. Og ábyggilega eftir erfiða fæðingu í stjórnarflokkunum. Við erum viss um að nú séu uppgangstímar í þjóðfélaginu og því veldur þessi samgönguáætlun mér miklum vonbrigðum, vegna þess hve lítið er í henni. Hún er mjög samhljóða þeirri áætlun sem lögð var fram á síðasta þingi. Þá tók meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar sig til og breytti áætluninni töluvert og jók við framkvæmdir og fjárútlát vegna þess að ekki var vanþörf á. Þá gerðist það sem maður vonaði að mundi ekki gerast. Stjórnarherrarnir, væntanlega leiðtogar ríkisstjórnarinnar, tóku sig til og sögðu: Ekki meir, ekki meir. Áætlunina dagaði uppi vegna þess að fulltrúar meiri hlutans í nefndinni viðurkenndu að það væri ekki neitt í þeirri áætlun og hún væri ekki ásættanleg miðað við þarfir; þeir bættu við, en þá dagaði hana uppi. Fyrri spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Er hætta á að eitthvað svipað geti gerst nú? Seinni spurningin er kannski mikilvægari. Ég þekki það frá fyrri tíð að þegar maður leggur fram samgönguáætlun getur maður orðið fyrir vonbrigðum, en maður getur líka verið stoltur og ánægður með áætlanir. Ég var það með mínar áætlanir á erfiðleikatímum. Seinni spurning mín til hæstv. ráðherra er: Er hæstv. ráðherra stolt og ánægð með þá samgönguáætlun sem hún leggur hér fram?
Virðulegi forseti. Í ríkisfjármálunum eins og hv. þingmaður veit mætavel er alltaf verið að togast á hvert við viljum stefna og hvert við viljum fara í tilteknum málum. Við höfum líka verið að forgangsraða töluvert mikið í þágu velferðarmála í ríkisstjórninni. Sem betur fer höfum við líka verið að setja aukið fjármagn í kjarasamninga sem við fögnum öll og erum ánægð með. Við sem erum áhugamenn um samgöngumál getum ekki sagt að við getum fengið allt sem við viljum og það veit hv. þm. Kristján Möller, fyrrum samgönguráðherra, mætavel. Þótt hann hafi verið stoltur af áætlunum sínum, þá er það alltaf svoleiðis að í þessum málaflokki erum við að tala um 13.000 kílómetra af vegum, það er óskaplega erfitt að leggja fram áætlun sem allir eru ánægðir með, það liggur alveg fyrir. Varðandi spurningarnar þá hefur það verið mín skoðun, það er nú kannski þess vegna sem þetta kemur svona óskaplega seint fram, að samgönguáætlun þurfi að vera í tengslum við raunveruleika ríkisfjármálanna. Mér finnst því ekkert gott fyrir samgönguráðherra hvers tíma að vera með samgönguáætlun, sem er stefnumótandi plagg, og þegar hann er búinn að fjalla um hana og er ánægður með hana þá kemur að fjárlagagerð og þá kemur einhver allt annar raunveruleiki í ljós eins og við þekkjum. Ég hef viljað forðast það. Þess vegna er þessi samgönguáætlun aðlöguð að þeim raunveruleika sem maður sér fyrir sér að geti orðið. Vegna orða hv. þingmanns um áætlunina síðasta vor þá finnst mér líka að þingið, sem hefur fjárveitingavaldið, þurfi að tryggja fjármunina sem eiga að fylgja með ef það ætlar að gera breytingar á samgönguáætlun. Það er ekkert gagn að samgönguáætlun þar sem öllu fögru er lofað ef fjármunirnir fást ekki í fjárlagagerðinni. Þetta er samhengi hlutanna. Þarna viðurkenni ég, hv. þm. Kristján Möller og hæstv. forseti, [[Forseti hringir.]]að bjartsýnin bar mig ofurliði þegar ég hélt að það væri raunverulega hægt að ná þessum árangri. Ég held að það sé ekki hægt, þess vegna erum við meira að fara í þessa stefnumarkandi átt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og skil hana mætavel. Þingsályktunartillaga um samgönguáætlun er staðfest af ríkisstjórn og þar með ákveðið að stoðum verði skotið undir hana í fjárlögum hvers árs. Þetta er stefnumótandi áætlun fram í tímann. Nú eru menn farnir að gera áætlun til lengri tíma. Ég verð að segja eins og er að það litla sem er í áætluninni tekur mið af því sem ríkisstjórnin hefur ákveðið, ég trúi því þess vegna ekki að þingmenn stjórnarflokkanna ætli að samþykkja hana eins og hún er. Ég tek eitt dæmi vegna þess að þingmenn ræða auðvitað um sín svæði, svæði sem þeir þekkja best: Árið 2017 eru á svokölluðu norðursvæði veittar 200 millj. kr. á allt það landflæmi. Árið 2018 eru það 150 millj. kr. Hér sitja nokkrir þingmenn Norðausturkjördæmis og meðal annars úr stjórnarflokkunum, þar á meðal [[Forseti hringir.]]hv. 1. þm. Norðaust. sem nú er; og ég held að hann verði lengi hjá okkur. Ég spyr hann: Er hann ánægður með þetta? Ég segi fyrir mitt leyti og segi við ráðherra: Þetta er algjörlega óásættanlegt. Stefnumörkun um að veita 1 milljarð [[Forseti hringir.]]í almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu var skilyrt á þann veg að draga mundi úr framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. En sú er ekki raunin. Mestu framkvæmdirnar verða eftir sem áður á höfuðborgarsvæðinu.
Virðulegi forseti. Það verður alltaf þannig að við förum aðeins að togast á milli landshluta í þessu. Við þurfum þá að hliðra til ef við ætlum að gera breytingar. Ég legg tillöguna fram með það til hliðsjónar hvaða fjármuni ég held að ég fái í verkið. Þannig er það náttúrlega. Það er svarið við spurningunni. Þess vegna er áætlunin kannski ekki eins útbólgin og hún væri af því að ég sjálf hef ekki endilega trú á því að það muni birtast í fjárlagagerðinni. [[Gripið fram í.]]Þannig er það og þetta eru ekkert ný sannindi, þetta eru gömul sannindi og ný, eins og sagt er. Ég verð reyndar að leiðrétta eitt, virðulegi forseti: Ég sagði að það væru 13.000 km af vegum í landinu. Ekki gleyma því, ágætu þingmenn Norðausturkjördæmis, sem ég var nú einu sinni hluti af, að þar eru töluverðar jarðgangaframkvæmdir í gangi, töluvert fé hefur farið þangað þó að ég geti alveg skilið að menn vilji fá meira í sín héruð. Við erum alltaf að togast á um það hvert fjármunirnir eigi að fara. [[Forseti hringir.]]Það verður að setja fram forgangsröðun. Þetta er sú forgangsröðun sem hér er lögð til. Ég skora á þingið því að ég er viss um að menn vilji fá aukið fé til samgöngumála: Gerum það þannig að við getum staðið undir því.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara í kjördæmaumræðu um það hvar þörfin sé brýnust. Við vitum að þörfin er brýn um allt land. En hæstv. ráðherra talaði um forgangsröðun og sagði að ríkisstjórnin hefði sett peninga í heilbrigðismálin, að það hefði verið forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Ég vil minna á að ríkisstjórnin forgangsraðaði þannig að hún setti 80 milljarða í skuldaniðurfellingu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Var það að hennar mati góð forgangsröðun eftir mikil niðurskurðarár, þegar gríðarleg þörf var á uppbyggingu innviða - líka í ljósi ferðamanna sem hingað hafa komið í áður óþekktum mæli, þetta snýst ekki lengur um okkur í kjördæmunum sem þurfum að keyra á vegunum, heldur líka um ferðamennina - að setja 80 þús. milljónir í skuldaniðurfellingu sem dreifðist þannig að fullt af fólki fékk peninga sem það hafði ekkert með að gera? Er það forgangsröðun sem hæstv. ráðherra er ánægð með? Mundi hún ekki vilja hafa einhverja milljarða til að setja í uppbyggingu á vegum, taka hættulegustu vegina, t.d. einbreiðu brýrnar og annað sem er aðkallandi? Ég sé líka, á því fé sem veitt hefur verið í samgöngumálin undanfarin átta ár, að við erum ekki að taka nein stökk upp á við. Þetta eru hóflegar upphæðir og hækkunin er ekki mikil á milli ára. Ég hefði því haldið að forgangsröðunin ætti að vera öðruvísi. Hún hefði átt að vera í þágu uppbyggingar innviða en ekki tilraunakenndar útgreiðslur til fólks með eina tegund af lánum eins og raunin varð. Ég upplifi þetta sem kosningaloforð Framsóknarflokksins í boði Sjálfstæðisflokksins. Þannig upplifði ég þessa skuldaniðurfellingu.
Virðulegi forseti. Ég held reyndar að það hafi verið allt í lagi með þá aðgerð. Það er nú þannig að hver og einn málaflokkur í ríkisrekstrinum er mikilvægur. Samgöngumálin eru svo sannarlega mikilvæg. Ég held að ég hafi, frá því að ég settist í þennan stól ráðherra, reynt að tala eins og ég hef frekast getað um nauðsyn þess að bæta þar í. Ég satt að segja held að enginn ágreiningur sé um það holt og bolt, hvorki við þann ráðherra sem hér stendur né almennt. Ég held að almennt vilji menn gera miklu betur í þessum málum. Menn eru smátt og smátt að reyna að fikra sig í þær áttir. Við skulum taka eftir þeim peningum sem þó eru settir í þetta og reyna að nýta þá eins vel og hægt er. Það er það verkefni sem innanríkisráðherra á hverjum tíma stendur frammi fyrir. Ég er alveg eindregið þeirrar skoðunar að við eigum að gera miklu meira af því, og það er það sem við erum að reyna að gera í þessari áætlun, að setja peninga í viðhald. Þeir peningar nýtast afar vel. Auðvitað þurfum við að fara í ákveðnar nýframkvæmdir. Það segir sig sjálft og við vitum að það er slysahætta hér og þar á vegunum. Hv. þingmaður nefndi réttilega einbreiðar brýr sem eru í hennar kjördæmi stórhættulegar, á austursvæðinu þar og víðar um landið. Við höfum stundum gælt við það að gaman væri að fara í átak til að útrýma algjörlega einbreiðum brúm. Til þess þarf verulega forgangsröðun í þá átt. Við höfum líka ákveðið það, sem ég vil endilega minna menn á, að geyma alltaf töluvert stóran hluta samgöngufjár í jarðgangaframkvæmdir. Á hverju einasta ári verjum við 3–3,5 milljörðum fast í jarðgöng. Þeir peningar eru ekkert nýttir í neitt annað á meðan. Við höfum haft það þannig hér að hvert jarðgangaverkefni tekur við af öðru. Þetta er auðvitað mjög stór hluti af því fjármagni sem við erum að tala um hérna. Þannig að við erum alltaf í einhvers konar forgangsröðun í samgöngumálunum. Auðvitað er ekki auðvelt að ákveða hvaða verkefni eigi að fara í, en þetta eru ekki hlutir sem eru fundnir upp á einum eða tveimur mánuðum, þetta er margra ára samtal sem á sér stað milli allra stjórnmálaflokka og annarra.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé alveg rétt að við erum sammála um að þetta er brýnt og vildum örugglega öll sjá meiri peninga í málaflokkinn. Samkvæmt þessu á ekki, ef ég skil rétt, að hækka framlagið á milli 2017 og 2018, eða hvað?
Jú.
Ekki svo mikið.
Um 3 milljarða.
Milli 2017 og 2018. Það eru tæpir 24 milljarðar 2016, tæpir 29 milljarðar og svo aftur tæpir 29 milljarðar. Menn eru að stíga varlega til jarðar í þessum efnum og of varlega gætum við sagt. Eins og hæstv. ráðherra sagði vantar auðvitað fé í ýmsa málaflokka, heilbrigðismálin, menntamálin og þar fram eftir götunum. Annað sem við höfum verið að glíma við er líka vetrarþjónusta, hvernig hún hefur farið fram úr áætlun og hvernig við þurfum að bregðast við þegar koma snjóþungir [[Forseti hringir.]]vetur. Ég vil bara ítreka það sem ráðherra sagði: Þetta snýst um forgangsröðun. Og forgangsröðunin var að setja 80 milljarða í skuldaniðurfellingu til heimila. Það er bara þannig.
Virðulegi forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður nefndi vetrarþjónustuna. Það er auðvitað áhyggjuefni að á henni hefur verið halli. Við höfum verið að reyna að vinna þann halla niður undanfarið og við þurfum að gera það á næstunni. Ég hygg að þjónustukrafan í vetrarþjónustu muni bara aukast. Ég held að það verði eiginlega enginn sem treystir sér til þess að draga úr þjónustunni þar. Það er ekkert grín að gera áætlanir þegar kemur að vetrarþjónustunni. Við búum við þannig árferði á Íslandi, það er þannig. En ég vil halda því til haga í ljósi umræðu um vetrarþjónustu að langmestu fjármunirnir sem fara í vetrarþjónustu eru vegna þeirra stofnæða sem liggja út úr höfuðborginni. Það er mjög dýrt að halda Reykjanesbrautinni opinni, sem hún verður auðvitað að vera, og öðrum stofnæðum út úr höfuðborginni. Ég held að ágætt sé að hafa það í huga af því að það vill oft verða þannig að þegar við förum að tala um vetrarþjónustu fara menn að tala um fjallvegi og þá sem fjær búa. [[Forseti hringir.]]Staðreyndin er hins vegar sú, sem kannski liggur í augum uppi þegar menn fara að hugsa um það, að [[Forseti hringir.]]meginþungi fjármunanna sem þarf að veita í hana rennur til stofnvega út úr höfuðborginni.
Frú forseti. Þetta er að verða svolítil norðausturumræða. Mig langaði að ræða aðeins við ráðherra um nokkur atriði í samgönguáætlun, sem er allt of seint fram komin. Þótt maður fagni því að sjálfsögðu þegar hún kemur fram eru, eins og hefur komið fram, ekki nægir fjármunir sem fylgja henni. Það er forgangsatriði. Sveitarstjórnarfólk víða um land, eins og hæstv. ráðherra þekkir og hefur væntanlega fengið inn á borð til sín líka, kallar mikið eftir því að þetta sé eitt af stóru forgangsmálunum, heilbrigðismál og samgöngumál. Mig langar að spyrja ráðherrann. Nú hefur bensín eða olíuverð lækkað töluvert. Hefði ekki mátt ýta mörkuðu tekjunum eitthvað upp á þeim grundvelli, þ.e. án verðhækkana fyrir neytendur og ríkissjóð? Hvað telur hún í því sambandi? Það sem maður sér hér er að þessi hlutdeild í vegamálunum dugir varla nema rétt til að halda í við verðlag, sýnist mér, það sem hér er boðað. Mig langar að spyrja hana um það. Í andsvari þegar samgönguáætlun var lögð fram síðast og við ræddum hana var spurt um fjármunina, m.a. mörkuðu tekjurnar og annað. Þá sagði ráðherra að hún hefði ákveðið af þessu tilefni, þ.e. hversu fjárframlögin hefðu rýrnað til Vegagerðarinnar á grundvelli skiptingarinnar, að setja af stað vinnu við þetta tiltekna atriði og það yrði ekki gert á vegum innanríkisráðuneytisins eins og sér heldur þyrfti að koma til samstarfs við fjárveitingavaldið. Ég spyr: Var þetta gert? Ef svo er, hvar er vinnan stödd núna? Ég tel mjög mikilvægt að við hugum að mörkuðu tekjustofnunum sem Vegagerðin hefur til umráða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma inn á þetta atriði. Þeir fjármunir sem hugsunin var alltaf að færu til vegamála á grundvelli markaðra tekna, ég hygg að það muni 8 milljörðum á því sem núna er og því sem þá væri. Þetta er náttúrlega umræða sem maður þarf að eiga við fjármálaráðuneytið og aðra aðila. Þingheimur þekkir að það hafa verið skiptar skoðanir á því hvers konar markaðar tekjur þetta eru. Reyndar er þessi umræða orðin úrelt núna út af lögunum um opinber fjármál. Vinnan sem ég vísaði til fyrir ári síðan fór af stað og er í gangi. Ég á von á því að við munum fá að sjá eitthvað í það fyrir sumarið. Ég held að alla vega sé það ásamt öðrum tillögum sem liggja fyrir - við vitum af tillögum sem voru unnar í ráðherratíð hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Það er ágætt að hafa í huga að ýmislegt hefur verið gert og ágætisefniviður til að halda áfram með það hvernig við viljum fjármagna samgöngukerfið. Ég vil bæta við að þótt mönnum finnist 12 ára áætlun töluvert langur tími þá langar mig stundum að segja: Eigum við ekki að horfa bara 50 ár fram í tímann? Ég veit að hv. þingmaður spurði ekkert að því en ég verð einhvern veginn að koma því að að það getur vel verið að við þurfum að horfa á það sem þyrfti að gera hér og fara að ræða hvort við getum séð fyrir okkur að setja tvöfalda þjóðvegakerfið á ákveðnum svæðum, hvort við munum einhvern tímann vera reiðubúin til að tala um það vitandi að það verður ekki fyrr en eftir nokkuð langan tíma. Ákveðin svæði af þjóðvegakerfinu eru þess eðlis að full ástæða er til þess að vegir séu breiðari. Eða eigum við kannski að fara að ræða það hvort hægt sé að breikka vegina þannig að það séu að minnsta kosti axlir á þeim? Ferðamannastraumurinn er svo mikill og við þekkjum það að menn stoppa bara á miðjum þjóðvegi. Eigum við að fara að ræða hvernig við getum brugðist [[Forseti hringir.]]við því þótt við vitum að það verður ekki í þessari áætlun og ekki á næsta spátímabili heldur? Er ástæða [[Forseti hringir.]]fyrir okkur til að fara enn þá lengra upp þegar við ræðum um samgöngumál?
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Ég get alveg tekið undir að áætlanir í innviðum okkar eiga að vera til mjög langs tíma. Þegar við tölum um auðlindir okkar eða náttúruna eða annað tel ég mjög skynsamlegt að við hugsum til langs tíma. Það sama á við um þjóðvegakerfið, sem tengir okkur saman úti um allt land. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það væri mjög skynsamlegt. Við þekkjum aðstæður sem víða má bæta, hvort sem þarf að tvöfalda eða eitthvað annað og meira að segja burt séð frá ferðamönnunum. Ég tek undir það. Nú stöndum við frammi fyrir því að það er neikvætt bundið eigið fé á höfuðstól Vegagerðarinnar. Hæstv. ráðherra vitnaði í nýju lögin um opinberar fjárreiður og mig langar að spyrja hana hvort það sé eitthvað sem verður fellt niður og dregið saman, sambærilega, miðað við það. Svo er ein pínulítil hérna í restina. Á bls. 51 kemur fram varðandi viðbót í fjárlögum fyrir árið 2016 [[Forseti hringir.]]að til athugunar sé að skoða lagfæringar á vegi vegna færslu [[Forseti hringir.]]á skíðasvæði á Siglufirði. Mig langar að vita hvað þarf til, af því að hér eru lagfæringar á Tindastólsvegi, [[Forseti hringir.]]eða er eitthvað vitað um það?
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvort af því verði. Þetta mál með skíðasvæðið á Siglufirði er margslungið. Eins og hv. þingmaður veit, en ég vil upplýsa þingheim um, þarf að færa skíðalyftu og þá þarf að koma með nýjan veg upp að lyftunni. Það er líka ágreiningur um það hver eigi að borga fyrir færsluna á skíðalyftunni. Ég veit að sumir vilja meina að þetta sé slíkt ástand að leita eigi til sjóða sem eru í landinu, sem eru ætlaðir í annað. Það mál held ég að sé einhvers staðar uppi á skeri, sá hluti málsins. Eftir stendur vegamálið. Ég hef samt viljað tengja þetta saman þannig að við skulum færa lyftuna og þá þarf náttúrlega að koma vegur að lyftunni. Þetta mál er pínulítið eins og hænan og eggið, við vildum að það kæmi hér fram. En við erum ekki búin að finna restina, við vitum ekki hvort hænan eða eggið er á undan eða hvort þau geta verið samferða þarna þannig að hægt sé að renna sér á skíðum á Siglufirði.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að bregða út af þeirri venju að taka til máls þegar samgönguáætlun er lögð fram og fjalla um hana. Það sem kom fram í stuttu andsvari mínu áðan, í þeim tón sem ég talaði þar, var óánægja, áhyggjur af því hversu lítið fé er veitt til samgöngumála yfir höfuð í þessari samgönguáætlun. Það er vissulega rétt að það var mikið gert og hefur mikið verið gert. Ég hef áður sagt að ég held að við höfum slegið Íslandsmet á hrunárinu og árin þar á eftir í samgönguframkvæmdum. Það var að vísu gott fyrir þann samgönguráðherra sem þá var, sem hér stendur nú, að hafa stöðugleikasáttmála aðila vinnumarkaðarins að leiðarljósi þar sem mjög var hvatt til þess að gefa í m.a. í samgönguframkvæmdum til að efla atvinnu í landinu og skapa vinnu og verk fyrir verktaka, sem fóru þó margir úr landi og náðu sér í verkefni annars staðar. Við sjáum í dag hvað það eru fáir verktakar sem bjóða í verk, samkeppnin er minni. Allt voru þetta góð verk sem unnin voru, sem voru m.a. til að skapa nútímaveg til byggðarlaga. Ég get tekið sem dæmi Vopnafjörð, Hófaskarðsleiðina á norðausturhorninu, veginn til Raufarhafnar eða jarðgangaframkvæmdir sem heldur betur hafa skilað árangri hvað það varðar, sem er alltaf tilgangurinn, annars vegar að auka umferðaröryggið og hins vegar að styrkja innviði viðkomandi byggðarlaga. Ég segi oft, og held að ég sé ekki neitt að grobba sem Siglfirðingur eða fyrrverandi samgönguráðherra í því, að nægjanlegt sé að líta til byggðanna sem nú mynda Fjallabyggð, Ólafsfjarðar og Siglufjarðar, til að sjá hvers konar viðsnúningur varð í framhaldi af því að Héðinsfjarðargöng voru opnuð í október 2010. Það hefur orðið algjör viðsnúningur og ég hef stundum sagt að ég held að það skipti sköpum fyrir vöxt og viðgang þessara sveitarfélaga og sama mætti segja um mörg önnur sveitarfélög. Það má taka sem dæmi að menn þora núna að keyra frá Ísafirði til Bolungarvíkur um Bolungarvíkurgöng þar sem þeir þorðu ekki um Óshlíð og ýmsa aðra vegi sem fólki datt ekki í hug að fara á, sem voru lélegir malarkaflar. Þá kemur að því hversu mikið fé á að veita til samgönguframkvæmda. Að mínu mati er það sem hér er inni allt of lítið, þótt það sé hárrétt sem ráðherra sagði að kjördæmin takast á um hvernig eigi að skipta fjárveitingum. Það er sannarlega rétt. Sú aðgerð sem farið var í í tíð síðustu ríkisstjórnar, að veita 1 milljarð á ári með samningi til tíu ára til að efla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu, var mjög gott verk. Ég held að við sjáum algjörlega í dag að það hefur skilað árangri. Fólk notar almenningssamgöngur meira, sem ekki var vanþörf á. En með því fylgdi að menn ætluðu þá ekki að vera í miklum og stórum framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu á sama tíma. Ég held mig við vegarkaflann í þessari tíu mínútna ræðu vegna þess að það er eins með okkur þingmenn og hæstv. ráðherra að þetta er ótrúlega stuttur tími. Ég hugleiddi að biðja um tvöfaldan tíma til að ræða málið en hætti við það. Ég taldi enga þörf á því að eyða lengri tíma í að ræða það við fyrri umr. vegna þess hversu lítið er lagt í. Á suðursvæði og því sem kallað er suðursvæði II, Reykjavík og suðvesturhornið, er meginhluti framkvæmda eða tæpir 3 milljarðar á árinu 2017 og einir 3 eða 4 milljarðar árið 2018. Á sama tíma eru einungis 200 millj. kr. á norðursvæðinu, og ég vek athygli á því að það er svolítið breytt uppsetning á þessu núna, og þar af eru 50 millj. kr. í hefðbundinn undirbúning verka utan áætlunar, sem Vegagerðin hefur til að gera kannanir um vegarstæði, rannsóknir og annað slíkt, 100 millj. kr. í öryggisaðgerðir á Akureyri, væntanlega til að breyta umferðarljósum sem varla sjást og gera þau stærri og sýnilegri, og svo 50 millj. kr. í Jökulsá á Fjöllum og Skjálfandafljót. 200 millj. kr. samtals. Árið á eftir, þ.e. árið 2018, lækkar það í 150 millj. kr. Virðulegi forseti. Til að setja þetta í samhengi held ég að það dugi til að leggja 1,5–1,6 km af nýjum vegi á þessu ári. Það er allt og sumt. Þar eru mörg verkefni sem bíða, eins og annars staðar, og sama má segja um austursvæðið, ef ég leyfi mér að halda mig við að tala um það svæði sem ég þekki best. Þar er þó aðeins meira fé veitt eða 1.430 millj. kr. 2017 og 1.820 árið 2018. Ég geri það stundum að ræða um annað og ég get alveg farið yfir á vestursvæðið, á Vestfirðina, vegna þess að ég er sammála þeirri áherslu sem hér kemur fram, það er sannarlega þörf á að koma þar inn af miklu meiri krafti en hefur verið gert hingað til. Ég segi það hins vegar að í þeim samgönguáætlunum sem ég stóð að stóð ekki á fjárveitingum til þess svæðis. Framkvæmdirnar í Gufudalssveit, við þekkjum þá sorgarsögu. Það var kært og tapaðist málið í Hæstarétti vegna þess að þáverandi umhverfisráðherra, sem úrskurðaði í málinu, mátti ekki taka tillit til umferðaröryggis. Þegar ég las þann dóm var það það eina sem felldi það mál. Það voru ekki vatnaskiptin í Gufufirði eða Djúpafirði, nei, það var ekki það eða framkvæmdin sem slík heldur þetta atriði. Nú hefur þessu mikið verið breytt og er í formlegu ferli og vonandi lýkur því á þann hátt að Vegagerðin fær leyfi til að hefja framkvæmdir, ekki í gegnum Teigsskóg heldur ofan við hann, og eftir þeim formúlum sem búið er að setja inn svo að það verði lágmarksrask á svæðinu, með öðrum orðum að allt efni verði keyrt að en ekki tekið á þessu viðkvæma svæði. Sem betur fer er veitt fé í þetta árið 2017 og 2018 og vonandi verður þá búið að koma því í gegn og komið leyfi til þess. Það mætti tala um margt fleira á Vestfjörðum hvað þetta varðar. Hér eru áætlanir settar inn til að mynda um nauðsynlega framkvæmd á Dynjandisheiði. Ef menn ætla að fara í Dýrafjarðargöng, og komið hefur fram að framkvæmdir eiga að hefjast árið 2017, og vinna hálft árið þar er auðvitað nauðsynlegt að byggja upp Dynjandisheiði vegna þess að ef hún er ófær er ófært að göngunum í nokkra mánuði á ári, það gætu verið fimm mánuðir og enginn keyrir þá um. Þarna er talað um að sú framkvæmd kosti 4,5 milljarða en einungis 850 millj. kr. varið í það árin 2017 og 2018. Við sjáum miðað við þessa yfirferð, ásamt því sem ég get nefnt úr kjördæmi mínu, ýmsar framkvæmdir þar, að þetta er allt of lítið. Virðulegi forseti. Það er hluti af vandamálinu að markaður tekjustofn Vegagerðarinnar hefur ekki haldið í við verðlagsþróun. Ég las skýrslu Vegagerðarinnar og hvet þingmenn til að kynna sér þau gögn vegna þess að þau eru frábær, ársskýrsla Vegagerðarinnar fyrir hvert og eitt ár. Ég er með skýrsluna frá 2014 og þar er talað um að ef tekjustofnarnir hefðu haldið eða verðlagshækkanir á bensíni og olíu hækkað í takt við það sem átti að vera væri ekki verið að veita 15 milljarða kr. árið 2014 heldur 21 milljarð. Það vantaði 6 milljarða upp á. Það skýtur svolítið skökku við að þegar við höfum hækkað álögur á bensín og eldsneyti hafa fjármálaráðherrar yfirleitt gert það þannig að það er eingöngu á þeim hluta gjaldsins sem rennur beint í ríkissjóð en ekki á þeim sem á að viðhalda eða byggja upp vegakerfi landsins. Þetta er hlutur sem við stöndum frammi fyrir og verðum að fara að átta okkur á. Ég segi fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að undanfarið, miðað við 75% lækkun á heimsmarkaðsverði á olíu sem er einn af stærstu þáttunum í efnahagsbata á Íslandi ásamt fjölgun ferðamanna, hefði verið svigrúm til að láta Vegagerðina fá meira út úr bensín- og olíugjaldi en hún fær í dag. Þá hefðum við, ég og hæstv. ráðherra, verið ánægð með að hafa úr meira fé að spila til að setja í brýn verkefni vítt og breitt um landið. Það er alveg sama hvort það eru nýframkvæmdir á ákveðnum svæðum, til þess að koma vegagerð í takt við árið 2016 en ekki 1950 eða 1960, vetrarviðhald sem hefur aukist vegna þess að snjór er minni og miklu meiri hálka, plús viðhald á vegum, sem sannarlega minnkaði á hrunárunum vegna þess að við vorum meira í nýframkvæmdum, eða aukið slit með stórauknum fjölda ferðamanna og meiri umferð um vegi landsins. Virðulegi forseti. Alls staðar komum við að því að það vantar meira fé inn. Þetta hefði verið skjótvirkasta leiðin að mínu mati og ef ekki hefði verið svigrúm eftir þá miklu heimsmarkaðslækkun á olíuverði sem er í dag - [[Forseti hringir.]]sem er enn verið að staðfesta, sem betur fer koma olíuríkin hjá OPEC sér ekki saman um framleiðslutakmörkun þannig að ég held að við munum áfram búa við lágt orkuverð, þess vegna er tækifærið til að gefa í og láta Vegagerðina fá meira. [[Forseti hringir.]]Þarna er ég að benda hæstv. ráðherra á leið til að fá meira fjármagn til vegagerðar og samgöngumála.
Virðulegi forseti. Ég heyri oft í kringum þessa umræðu uppnefnt það hlutverk þingmanna að tala fyrir hagsmunum síns fólks, og það kallað kjördæmapot. Mér þykir það uppnefni og rangt orð yfir það sem er að mínu algjörlega sjálfsagt að gera, kerfið er hugsað til þess að tryggja að þingmenn gæti hagsmuna umbjóðenda sinna. Hægt væri að halda langa ræðu um það í sjálfu sér og mismunandi útfærslur á því. Eitt af því sem ég tók eftir, vegna þess að faðir minn á heima á Siglufirði, er hvað Héðinsfjarðargöng hafa breytt lífinu á Siglufirði til hins betra. Siglufjörður er eftir því sem ég fæ best séð í miklum blóma núna og sömuleiðis önnur sveitarfélög þar í kring geri ég ráð fyrir. Mér þykir svolítið mikilvægt að halda því til haga. Ég er þingmaður Reykv. n. og hv. þm. Kristján L. Möller er þingmaður Norðaust., þess háttvirta kjördæmis. Því hef ég áhuga á öllum hugmyndum um hvernig göng geta breytt mannlífinu til hins betra og sér í lagi hvernig hv. þingmaður álítur að haga beri forgangsröðun í þeim efnum. Vegna þess að þótt göng séu almennt góð að mínu mati þarf greining alltaf að eiga sér stað, sem ég veit að hv. þingmanni er mjög umhugað um. En ég hefði áhuga á að vita meira úr kjördæmi hv. þingmanns um hvar hann mundi sjá nauðsynlegast eða best að koma fyrir göngum, hvar slík tæki gætu hjálpað til við að aðstoða eða jafnvel bjarga sveitarfélögum. Allt sem hv. þingmaður getur sagt mér í þeim efnum mun ég hlusta á mjög vandlega.
Hæstv. forseti. Ég er algjörlega sammála því sem kemur fram í samgönguáætlun um að Dýrafjarðargöng verði næstu jarðgöng. Hér er boðað að framkvæmdir hefjist um mitt næsta ár og unnið verði af fullum krafti hálft árið og þaðan í frá og það mikla mannvirki klárað. Bendi þó á það sem ég sagði áðan um Dynjandisheiði. Síðan er kafli sem við tölum stundum um. Að mínu mati eru það tvö til þrjú sveitarfélög á landinu sem búa ekki enn við almennilegar, varanlegar og nútímalegar vegabætur í vegamálum, það er Seyðisfjörður sem þarf að tengja með jarðgöngum og sunnanverðir Vestfirðir sem er þá framkvæmdin á sunnanverðum Vestfjörðum og ég gerði að umtalsefni líka Gufudalssveit, sem er inni sem betur fer. Þegar þeim framkvæmdum lýkur held ég að við getum verið mjög stolt með vegakerfið gagnvart öllum þéttbýlisstöðum á landinu. Hv. þingmaður spyr mig út í Héðinsfjarðargöng, af því að ég gerði það að umtalsefni áðan, og þann viðsnúning sem hefur orðið í þeim sveitarfélögum eftir að göngin voru opnuð árið 2010, sem er í raun og veru eins og svart og hvítt. Byggðarlögin eru að taka við sér. Þetta er kannski besta dæmið um innviðaspýtingu, ef svo má að orði komast, um það sem ríkið á að gera, að styrkja innviði, svo kemur einkaframtakið og atvinnulífið og klárar hitt, og íbúarnir. Það er alveg hárrétt. En af því hv. þingmaður kemur stundum á Siglufjörð, sem betur fer, og keyrir þar um slæman veg um svokallaða Almenninga þar sem mikið jarðsig er, þá tel ég að við verðum að hugsa í mörgum árum fram í tímann, líkt og innanríkisráðherra sagði. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, og það er kannski ágætt að segja það undir þessum lið, að á næstu dögum mun ég ásamt mörgum öðrum þingmönnum leggja fram þingsályktunartillögu um að Vegagerðin hefji rannsóknir og skoðanir á framtíðartengingu frá Siglufirði í Fljót. Það eru, eins og ég hef séð, lítil snotur jarðgöng upp á 4,7 kílómetra á 10 kílómetra vegi, það er að vísu framkvæmd upp á 7 milljarða sem við skulum hugsa í náinni [[Forseti hringir.]]framtíð, 10 eða 15 ár eða eitthvað svoleiðis, ég ætla ekki að dæma um það. Það mundi [[Forseti hringir.]]gjörbreyta svæðinu þar og mundi þá ljúka þeim samgönguframkvæmdum og bótum á Tröllaskaganum til að styrkja svæðið enn frekar [[Forseti hringir.]]og losna þá við þennan erfiða og hættulega veg sem er um Almenningana.
Hæstv. forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Mig langaði í stuttri ræðu að fara örlítið yfir nokkur atriði, en ég vil byrja á að lýsa ánægju minni yfir að samgönguáætlun sé komin fram og fari til efnislegrar meðferðar í þinginu. Ég ætla að fara í stuttu máli yfir þær framkvæmdir er snúa að því kjördæmi sem ég vinn í og ræða þær aðeins. Einnig ætla ég að koma inn á framkvæmdir við Sundabraut sem fjallað er örlítið um í þessari tillögu og um Kjalarnes ef tími gefst til. Þrátt fyrir að hvorki Sundabraut né Kjalarnes séu innan Norðvesturkjördæmis sýna nýlegar tölur að umferð frá Akranesi og nærliggjandi sveitarfélögum um Hvalfjarðargöng og suður eftir er tæplega 2 þús. bílar allt í allt á hverjum einasta degi. Fjöldi fólks fer til vinnu í höfuðborginni frá Akranesi og nágrannasveitarfélögum og til skóla. Ég ætla að byrja að ræða aðeins um Vestfjarðaveg en eins og flestum er kunnugt um hefur verið mikil óvissa undanfarin ár um það hvaða leið sé hægt að fara til þess að fara í vegaumbætur um Vestfjarðaveg vegna fyrirhugaðra vegaframkvæmda á svæðinu um Ódrjúgsháls og Hjallaháls vegna Teigsskógar. Það er mjög jákvætt að sjá að veittir eru fjármunir í að hægt verði að laga veginn um Vestfjarðaveg nr. 60 og stefnt sé að því. Þetta óvissuástand hefur varað í of langan tíma og hefur áhrif á sveitarfélög og byggðarlög á sunnanverðum Vestfjörðum. Það er of oft sem við heyrum fréttir og vitum um einstaklinga sem komast ekki með verðmæti að sunnan og vestur eða af Vestfjörðum og suður. Það skiptir verulegu máli fyrir þá sem búa þar varðandi uppbyggingu ferðaþjónustu og áframhaldandi uppbyggingu ferðaþjónustu á þessu svæði og verðmætasköpun á svæðinu að þessi vegur verði lagaður. Mig langaði að velta upp í ræðu minni, vegna þeirrar óvissu sem verið hefur um ákveðinn kafla í kringum Teigsskóginn, hvort hægt væri að bjóða út þann kafla leiðarinnar sem sátt ríkir um, þ.e. að þvera kannski Gufufjörð og Djúpafjörð, þannig að Vestfirðingar, aðallega á sunnanverðum Vestfjörðum, mundu losna fyrr við Ódrjúgsháls, hvort hægt væri að byrja á þeim vegarkafla með útboði sem fyrst. Þegar niðurstaða og sátt fengist í málið um hvaða leið ætti að fara um Teigsskóg væri hægt að halda áfram með verkefnið. Þetta er hugmynd sem mig langaði að leggja inn í umræðuna en það er mikilvægt að einhver hluti þessa kafla komist af stað. Auðvitað má heldur ekki gleyma því að það hafa orðið miklar vegaumbætur á Vestfjarðavegi. Það er búið að þvera firði, það er búið að stytta leiðina og laga erfiða kafla þar sem mikil snjóflóðahætta var á innri fjörðum. Það er verulega gott að svo sé. Auk þess sé ég í þessari tillögu að fjármunir eru áætlaðir í Bjarnarfjarðarháls og Veiðileysuháls og það er mjög gott því að leiðin þar um er oft erfið á köflum. Mig langar að nefna að kallað hefur verið eftir því úr Árneshreppi og á því svæði að samráð sé haft við íbúa svæðisins vegna þeirrar vegalagningar því að það eru jú þeir sem þekkja best aðstæður á svæðinu. Ég veit að það hefur verið haft samband þangað. Það er afar ánægjulegt að Dýrafjarðargöng séu á dagskrá og séu næstu göng sem við förum í. Það eru mikil tækifæri í atvinnulífinu á Vestfjörðum en sunnanverðir og norðanverðir Vestfirðir eru sem eylönd stóran hluta ársins. Þess vegna ber að fagna að Dýrafjarðargöng séu komin inn á áætlun og að samhliða eigi að fara í veginn um Dynjandisheiði. Ég held að hv. þm. Kristján L. Möller hafi fjallað um það áðan í ræðu sinni að það þýðir ekkert að fara í Dýrafjarðargöng ef við komumst ekki að þeim um Dynjandisheiðina. Það er því mjög mikilvægt að Dynjandisheiðarvegur verði lagaður samhliða. Auk þess langar mig til að velta því upp hvort hægt væri að skoða samlegðaráhrif af því ef farið væri í Álftafjarðargöng í framhaldi af Dýrafjarðargöngum og menn mundu nýta sér að tækin væru fyrir vestan og hvort það gæti jafnvel verið sparnaður fyrir ríkið að fara í þau í beinu framhaldi. Það eru fjármunir í áætluninni í snjóflóðavarnir við Súðavíkurhlíð. Mig langaði bara að velta þessu upp í þessari stuttu ræðu. Ég get ekki annað en fagnað þeim fjármunum sem veittir eru til þessara svæða því að Vestfirðingar margir hverjir hafa beðið í mjög langan tíma eftir því að sjá að áherslan sé lögð á þau svæði og miklar vonir eru bundnar við að þessar framkvæmdir verði að veruleika. Ég verð að nýta þann litla tíma sem ég á eftir af ræðu minni í að ræða það að í tillögunni er fjallað um að leitað verði leiða til að fjármagna Sundabraut með aðkomu einkaaðila. Í þessu samhengi langar mig að minnast á þingsályktunartillögu sem ég lagði fram í haust og lesa markmið hennar sem hljómar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að hefja viðræður við Reykjavíkurborg, Mosfellsbæ, sveitarfélög á Vesturlandi, Vegagerðina, samgönguráð og aðra hlutaðeigandi aðila um nauðsynlegar vegabætur á Vesturlandsvegi. Í viðræðum við framangreinda aðila verði stefnt að sameiginlegu átaki og áætlanagerð varðandi framkvæmdir á næstu árum við Vesturlandsveg um Kjalarnes, fyrirhugaða Sundabraut og hvernig bregðast skuli við vaxandi umferð í Hvalfjarðargöngum. Í framhaldi af viðræðum aðila verði lögð fram tímasett áætlun um framkvæmdir og fjármögnun þessara verkefna.“ Nú er það svo og það hefur líklega ekki farið fram hjá neinum að það eru oft og tíðum uppi háværar raddir um það meðal íbúa norðan Hvalfjarðarganga, í nágrannasveitarfélögunum, að þeim finnst vera á sér svokölluð skattlagning vegna veggjalda um Hvalfjarðargöng. Því langar mig að segja að það er mjög mikilvægt, ef einkaaðilar koma að þessu verkefni, að gjaldtaka verði hófleg ef hún verður einhver. Þetta er ákveðin gjaldtaka og kostnaður sem sveitarfélögin bera og þeir íbúar sem sækja vinnu til höfuðborgar eða skóla sem búa norðan Hvalfjarðarganga, þar sem þetta er eina leiðin út úr höfuðborginni þar sem tekið er gjald af þeim sem fara þar fram og til baka. Mig langar í því samhengi að velta upp hvort hægt sé að vera með einhverjar mótvægisaðgerðir í þeim efnum. Vísa ég þá, með leyfi forseta, í þingsályktunartillögu sem ég hef lagt fram um að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt um að þeim sem fari langan veg til og frá vinnu, innan ákveðinna skilgreindra atvinnusvæða innan lands, verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Þetta er hugmynd sem á rætur sínar að rekja til m.a. Norðurlandanna og unnið út frá þeirri fyrirmynd að mikilvægt sé að horfa til slíkra þátta þegar um gjaldtöku er að ræða, sérstaklega af einni leið út úr höfuðborginni sem felur í sér kostnað fyrir ákveðinn hluta íbúa landsins umfram aðra í þessum efnum. En ég vil fagna því að samgönguáætlun sé komin fram og vona að hún hljóti góða efnislega meðferð í þeirri hv. nefnd sem hún fer til.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, þingmanni Norðvesturkjördæmis, fyrir ræðu hennar um samgönguáætlun í þessar tíu mínútur sem við höfum. Eðlilega ræðir hún mest um það svæði sem hún kemur frá og þekkir, sem mér finnst ágætt og við hin hlustum og annað slíkt. Ég get alveg tekið undir margt sem hv. þingmaður talaði um, möguleika á einkaframkvæmdum og gjaldtökum sem er liður í því að fara svipaða leið og Norðmenn hafa gert í mörg ár, að hafa það misjafnt eftir því hvort vegur er á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi hvað varðar kostnaðarþátttöku almennings. Það strandaði því miður á síðasta kjörtímabili og var ekki gert, að mínu mati, vegna þess að ýmsir sveitarstjórnarmenn höfðu ekki kjark til að styðja við þá hugmynd. Það væri margt öðruvísi í dag ef það hefði verið gert. En nóg um það. Ég ætla að spyrja hv. þingmann. Hún fagnar framkvæmd við Dýrafjarðargöng og talar svo um Dynjandisheiðina og allt það og það sem ég ræddi, sem eru litlar fjárveitingar til vegaframkvæmda á þessu áætlunartímabili. Spurning mín til hv. þingmanns er ósköp einföld: Er hv. þingmaður ánægður með þessa samgönguáætlun eins og hún liggur fyrir? Mun hún styðja hana eða telur hún að nefndin þurfi að bæta töluvert í áður en hún kemur til síðari umr.?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir andsvarið. Það var rétt sem þingmaðurinn fjallaði um í andsvari sínu að ég fagna fyrirhuguðum framkvæmdum, m.a. á Vestfjörðum. Mun ég styðja þessa tillögu? Já, ég mun styðja hana vegna þess að í tillögunni sjáum við að það á að fara í stórar framkvæmdir, m.a. í því kjördæmi sem ég kem frá. Þetta eru framkvæmdir sem fólk hefur verið að bíða eftir víðast hvar. Auðvitað er það svo að maður vill alltaf sjá meira í hlutunum. En hér tel ég að verið sé að stíga mjög mikilvæg skref í mikilvægum samgönguumbótum, m.a. í Norðvesturkjördæmi, og ég mun styðja það.
Hæstv. forseti. Miðað við það sem hv. þingmaður segir, að hún sé ánægð með áætlunina eins og hún er og að innan stjórnarliðsins verði ekki barist fyrir því að fá aukið fé í framkvæmdir, þá stöndum við frammi fyrir því á Vestfjörðum að framkvæmdir um Gufudalssveit, ef þær verða samþykktar, eru með 2,4 milljarða í samgönguáætlun 2017 og 2018 en það er óvíst, eins og stendur í áætluninni, hvað þetta mun kosta. Þá er það 2019 og síðar sem peningur kemur inn til að klára það. Það tel ég ekki nægjanlegt. Hvað varðar Dynjandisheiði, og hv. þingmaður talar um að það sé ásættanlegt, er áætlað að framkvæmdir þar kosti 4,5 milljarða en einungis 850 milljónum er varið í þær árin 2017 og 2018. Þá vantar að minnsta kosti um 3,8 milljarða til að klára verkið. Þá stendur það þannig að nokkur ár verða í að framkvæmdir við Dynjandisheiði klárast, ef áætlun um Dýrafjarðargöng gengur þannig eftir að þau verða opnuð eigi síðar en á haustdögum 2019, ef gefið yrði í og veittir meira en 3,5 milljarðar það ár svo að sú framkvæmd kláraðist. Ég segi fyrir mitt leyti, af því að ég hef miklu meiri metnað fyrir því hvað þarf að gera og hef talað fyrir því sem þarf að gera á Vestfjörðum en það hefur sannarlega setið eftir af ýmsum ástæðum, m.a. hæstaréttardómum og öðru sem ég hef gert að umtalsefni, að ég mundi ekki vera ánægður með það og ég mundi sem stjórnarliði berjast fyrir því að aukið yrði í samgönguáætlun. Það er sannarlega þörf á því, eins og ég hef bent á. Það sem er gert á Vestfjörðum er að hefja verk en þau eru ófjármögnuð.
Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu vill maður alltaf sjá meira fjármagn í verkefni en eins og ég sagði jafnframt er ég ánægð með þau skref sem við sjáum. Við sjáum að við erum að fara í stór verkefni sem hefur verið beðið eftir í fjölda ára og hefur ekki verið farið í. Við sjáum skýr merki um að fara eigi í þau verkefni og ég hef enga trú á öðru en að verkefnin verði kláruð. Þessi áætlun nær til 2018 og það er fjármagn í henni til 2018 til þeirra verkefna. Ég hef því fulla trú á því að verkefnin verði kláruð og fjármagn sett í þau. Ég treysti hv. umhverfis- og samgöngunefnd til góðra verka og trúi því að allir þeir hv. þingmenn sem þar vinna leggist á eitt við að gera nauðsynlegar umbætur á þessari tillögu svo að hún megi verða sem allra best. Við sjáum hvernig málið mun skila sér inn í síðari umr. í þingsal. Ég er ánægð að sjá þau skref sem stigin eru hér og ég hef heyrt ánægjuraddir víða með að þessi verkefni séu á dagskrá. Ég bind miklar vonir við að þau verði að veruleika og verði kláruð.
Frú forseti. Ég ætla líka að taka þátt í þessari stuttu umræðu sem er um samgönguáætlun hverju sinni. Ég hef oft velt því fyrir mér hvers vegna svona rosalega mikilvægt mál fær í raun svo skamman tíma til umræðu og lagt fram í þessu formi, af hverju það sé ekki bara hefðbundið að lengri umræða sé um samgönguáætlun eins og aðrar stórar áætlanir. En ég verð að segja það, eins og hér hefur komið fram, að við sem tilheyrum minni hlutanum á þingi erum ekki sátt við þessa áætlun og finnst hún frekar rýr og lítið betri, held ég, en sú sem lögð var fram á síðasta vori. Ég hefði viljað, eins og ég sagði við ráðherra áðan, sjá það gerast að lækkandi olíuverð og annað gæti komið hér inn til þess að hækka meðal annars mörkuðu tekjurnar fyrir Vegagerðina. Hæstv. ráðherra svaraði ekki nema hluta af spurningunni minni í seinna skiptið enda lítill tími, en staðan er auðvitað sú að við erum ekki farin að fullu að vinna eftir nýjum lögum um opinber fjármál, þau taka gildi í tilteknum áföngum og einhverjar markaðar tekjur hanga inni og aðrar ekki. Vegagerðin hefur verið með það sem kallast neikvætt bundið eigið fé. Nú man ég ekki nákvæmlega hvað það er mikið núna, en það er spurning hvort Vegagerðin þarf að greiða það með lækkandi framlögum eða hvort tekin verði ákvörðun í ríkisstjórn um að það verði fellt niður. Þetta skiptir máli. Ráðherrann nefndi sjálfur meðal annars vetrarþjónustuna sem við vitum að bara vex og vex og er gjarnan meira tengd landsbyggðinni en höfuðborgarsvæðinu. Mér þótti ágætt að það kom fram af því að ég held að það séu oftast landsbyggðarþingmenn sem kvarta yfir snjómokstrinum, þá er eins og það fari svo gríðarlega miklir fjármunir í hann sérstaklega. Vissulega fara miklir peningar í snjómokstur en það er lágmarkskrafa að vera með vegina opna nokkuð reglubundið þannig að fólk geti sótt þjónustu vegna þess að þróunin hefur verið sú að hún hefur verið gerð mjög miðlæg í ansi hreint mörgu, hvort sem það er heilbrigðisþjónusta eða annað. Það eykur kröfur um að samgöngukerfi okkar sé vel rekið. Eins og ég sagði áðan þá er það þetta sem sveitarstjórnarfólkið hefur mikið verið að tala um við okkur þegar við höfum farið til þeirra í kjördæmavikum og þegar við höfum fengið það á fund fjárlaganefndar og annað, þá hefur aðalmálið verið að fá þessa hluti í lag. Eins og ég sagði þá er það helst þrennt, það er heilbrigðiskerfið, það eru samgöngurnar og það er ljósleiðarinn eða hvað annað sem gæti komið í stað hans til að bjarga þeim tengingum. Það skilur maður alveg því að fólk sem býr í dreifðum byggðum upplifir á eigin skinni hvað það skiptir miklu máli að hafa þessa hluti í lagi og staðan er allt önnur en t.d. á stórhöfuðborgarsvæðinu. Svo einfalt er það nú. En mig langaði aðeins til þess að ræða betur, svo ég snúi aftur í mörkuðu tekjurnar, að þær hafa ekki hækkað í takt við verðlag. Það sem Vegagerðin hefur verið að ræða við okkur í fjárlaganefnd er að allir samningar hennar eru bundnir verðlagsuppfærslum. Það er auðvitað bagalegt þegar annar aðilinn er bundinn af því að greiða með slíkum hætti en fær það kannski ekki bætt á móti, sem þýðir auðvitað að hann þarf að draga úr framkvæmdum einhvers staðar annars staðar. Mig langaði líka til að koma inn á flugið en talað er um það hér að framlög til innanlandsflugs hækki en það er þá aðallega til að mæta uppsöfnuðum halla og þjónustan breytist voðalega lítið. Nú hefur umræðan um innanlandsflug verið töluvert mikil og hér var stofnaður hópur sem taldi að í samgönguáætlun væri ekki, hvorki síðast né núna, verið að mæta þeim kröfum, eða hvað á ég að segja, tillögum sem þar voru lagðar fram til þess að bæta aðstöðu fólks um allt land. Við höfum heyrt sláandi tölur hjá fólki, sérstaklega af Austfjörðum mundi ég nú segja og hugsanlega af Vestfjörðum. Fyrst og fremst hafa Austfirðingar verið duglegir að láta í sér heyra varðandi það að þetta hamlar því að fólk geti nýtt sér hluta af þeirri miðlægu þjónustu sem ég var að tala um áðan og svo bara að rækta samskipti og annað slíkt vegna þess að flugið er svo brjálæðislega dýrt. Auðvitað á flugið að vera hluti af almenningssamgöngukerfinu bæði í verði og aðstöðu. Ég verð eins og fleiri að lýsa vonbrigðum mínum með að verkefni skuli ekki vera kláruð. Það er kannski það sem við stöndum frammi fyrir þegar lítið fé er veitt til samgönguáætlunar og uppsafnaður vandi er svona gríðarlega mikill. Það er vert að muna að það kostar líka mikla peninga að fresta svo rosalega miklu eins og búið er að gera, í framkvæmdum og viðhaldi og öllu slíku. Áherslan hefur verið á að greiða niður ríkisskuldir sem er ágætt, mesta áherslan hefur kannski verið lögð á það, en það er spurning hvort það hefði mátt gera eitthvað hægar og nýta féð í innviðina vegna þess að það getur sparað peninga til lengdar að fresta ekki um of ákveðnum framkvæmdum. Hæstv. ráðherra talaði um að horfa 50 ár fram í tímann og það er akkúrat það sem ég held að við þurfum að gera, að horfa langt fram í tímann. Núna stöndum við frammi fyrir að hluta til ánægjulegum staðreyndum sem er auðvitað ferðamannaaukningin en á móti erum við með innviði sem anna þessum fjölda engan veginn og allir litlu bílarnir og allar stóru rúturnar og allt sem keyrir hér um er fljótt að skipta máli. Svo er það aðstöðumunur svæðanna. Dettifossvegur fær smotterí núna og eftir verður ákveðinn kafli. Þetta er eitt af því sem ég setti gult við þegar ég var að fletta í gegnum áætlunina. Það er einhvern veginn þannig að við klárum ekkert. Við setjum alltaf eitthvert smotterí hér og þar af því að við viljum friða sem flesta. Líklegast er hugsunin svolítið þannig í staðinn fyrir að reyna að taka stærri skref eða setja meiri fjármuni í tiltekin verkefni og ljúka þeim á skemmri tíma. En það er auðvitað bara pólitísk ákvörðun út af fyrir sig að gera það, við stöndum frammi fyrir því að taka ákvörðun um slíkt. Það er mikill þrýstingur núna, af því að ég hef tekið undir það sem hér hefur verið rætt um Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng. Ég er afskaplega ánægð með það hvernig okkur hefur tekist að halda á spöðunum við jarðgangagerð á Íslandi hin síðari ár, við höfum haft það þannig að ein göng taka við af öðrum. En það er líka mikilvægt að ekki sé keyrt beint út á einhvern gamlan malarveg úr Dýrafjarðargöngum í framhaldi af því að gera þau flott og fín. Það er eitt af því sem við þurfum að gæta að. Nú er ég búin að gleyma hverju ég ætlaði að enda á, það er nú eins og það er. En í sjálfu sér held ég að ég hafi komið flestu að sem mig langaði að segja í þessu fyrsta slotti á meðan maður er að horfa yfir stóru myndina. Jú, mig langaði í restina að segja að það er mikill þrýstingur, það var það sem ég var að byrja að segja áðan, og ég las það framan á Morgunblaðinu síðast að það hefði verið komið að máli við einhverja í fjárlaganefnd varðandi útboð á Herjólfi. Ég sé að í þessari áætlun hefur verið ákveðið að leggja ekki áherslu á það núna og ég hef aðeins áhyggjur af því að það eigi að reyna að þrýsta því í gegn með einhverjum baktjaldaleiðum. Ég er ekki sátt við þá áætlun, að slíkt sé gert, og spyr þá ráðherra að því þegar hún tekur hér saman umræðuna á eftir hvort hún mundi styðja við það ef það kæmi öðruvísi fram [[Forseti hringir.]]eða hjá einhverri nefnd eða eitthvað slíkt.
Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir við þessa umræðu fagna því að þessi þingsályktunartillaga er komin fram. Ég mun nota tíma minn í að ræða um það svæði sem ég þekki best, Suðurkjördæmi. Síðan ætla ég að fara í ákveðnar framtíðarhugmyndir sem eru mjög nálægar í tíma. Mig langar að byrja á uppsetningu á þessu ferli sem samgönguáætlun er, sérstaklega þessu ferli sem fer í gegnum Alþingi sem mér finnst ágætt að velta upp og þætti gott ef einhverjir mundu ræða við mig um. Það er þannig að áætlun sem þessi byrjar hjá samgönguráði. Samgönguráð fer vítt og breitt um landið; fær áherslur hjá landshlutasamtökum og sveitarfélögum, örugglega sérfræðingum, öllum sem vilja leita til samgönguráðs, hefur innan sinna vébanda Vegagerðina sem hefur gríðarlega þekkingu á þessu máli og smíðar síðan tillögu sem kemur fyrir þingið með samþykki ráðherra, smíðar tillöguna sem við erum að fjalla um. Síðan ræðum við þingmenn um þessa tillögu og við segjum hvað okkur finnst. Svo fer málið til nefndar. Þá köllum við kannski alla þessa sömu gesti aftur á fund og fáum sjónarmið þeirra á því hvað eigi að bæta og hvað sé vel gert í áætluninni. Kannski gleymdist eitthvað eða kannski sýnist okkur ástæða til að bæta við. Þegar við erum búin að afgreiða þetta í þeirri nefnd sem ég sit í, umhverfis- og samgöngunefnd, oftast með ákveðnum breytingum sem bæta í fjárhæðirnar, þá er ferillinn hér í þinginu ekki búinn. Þá á málið eftir að fara fyrir fjárlaganefnd og í fjárlagaumræðu og eins og við sáum á síðasta þingi gerði fjárlaganefnd fleiri breytingar. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé eitthvað hægt að breyta þessum fleti; að við þingmenn séum í tveimur nefndum að breyta þessu faglega plaggi, vil ég segja, þannig að við getum gert þetta einhvern veginn markvissara og að við séum ekki alltaf að karpa um eina og eina framkvæmd í þingsal. Þá er ég að hugsa til rammaáætlunar, að samgönguáætlun gæti verið eins konar listi, númeralisti, og síðan mundi þingið ákveða hve miklir fjármunir fara í þetta og þá mundi saxast á listann. Ég vil líka sjá að við setjum ekki fjármuni í þennan lista án þess að vera búin að fullfjármagna allt viðhald. Ég fagna þeirri áherslu sem ráðherra boðar nú að setja 3 milljarða auka árin 2017 og 2018, á næsta og þarnæsta ári, og sérstaklega milljarð í viðhald; ég fagna því gríðarlega. En hugmyndinni að þessum ferli vildi ég varpa upp hér fyrir þingið til þess að ræða og fjalla um og eiga skriflega. Hæstv. forseti. Ég hélt að ég ætti meiri tíma aflögu en ég verð þá að koma í aðra ræðu hér á eftir. Mig langar að nýta síðustu mínúturnar mínar í að fjalla um ákveðna framtíðarsýn sem ég hef örlítið nefnt áður. Það eru svokallaðir sjálfkeyrandi bílar. Það er mjög stutt í að slíkir bílar gætu verið komnir á markað fyrir almenning. Ég veit að seint á síðasta ári keyrði sjálfkeyrandi bíll um Ísland. Hann kunni að sjálfsögðu ekki allar merkingar. Hann kunni til dæmis ekki að keyra um hringtorg. En þessi bíll var með gervigreind. Eftir að hafa keyrt nokkrum sinnum í gegnum hringtorg með aðstoð ökumanns þá lærði hann það. Eftir ákveðið mörg skipti kunni bíllinn líka að keyra í gegnum hringtorg. Þeir sem eru að vinna í þessum geira og þekkja vel til segja að tækniþróunin í þessum málum sé alveg gríðarlega hröð og sé miklu hraðari en við áttum okkur á. EuroRap er að kortleggja núverandi vegi og það nýtist fyrir sjálfkeyrandi bíla, þannig að þeir geti skilið yfirborðsmerkingar og jafnvel lesið á skilti. Ég sé fyrir mér að sjálfkeyrandi bílar gætu orðið nýtt almenningssamgöngukerfi, að nógu margir bílar væru í kerfinu, rafmagnsbílar í snjallkerfi. Gerð hefur verið úttekt á þessu hjá KPMG fyrir borg í Ástralíu og Gautaborg í Svíþjóð, þ.e. á hagkvæmni og stærðarhagkvæmni. Mér sýnist, af þeim gögnum, að slíkt muni henta stærð höfuðborgarsvæðisins ágætlega og hugsanlega Akureyri; en alla vega höfuðborgarsvæðinu. Bílar eru þá ekki lengur bílar. Þeir yrðu eins konar snjallsímar á hjólum af því að þeir tala hver við annan. Ef einn bíll í röðinni hægir á sér vita allir hinir bílarnir það. Vissulega þarf ýmislegt að gerast áður en slíkir bílar geta keyrt á götum borgarinnar og ég held að það sé ekki síðar en núna að fara að huga að því. 5G-tæknin er lykilþáttur í því að þetta samskiptakerfi geti átt sér stað og það er mjög stutt þangað til að sú tækni kemur. Það þarf líka að uppfæra löggjöf, m.a. umferðarlögin, álitaefni um persónuupplýsingar og fleira í þeim dúr. Ég hvet þingheim til að skoða þetta með opnum huga og sjá hvað önnur ríki eru að gera í þessum efnum. Mjög margir bílaframleiðendur horfa til þessarar tækni í kringum sjálfakandi bíla og mikill hluti af tækninni er kominn í ákveðnu bútaformi - bíllinn leggur í stæði fyrir mann, alls konar hjálpartæki eru komin, hægir jafnvel á og skynjar aðra umferð. Virðulegur forseti. Ég hef innan við eina mínútu núna þannig að ég held að það taki því ekki fyrir mig að byrja á nýrri efnisgrein. Ég fæ að koma í aðra ræðu hér á eftir.
Virðulegi forseti. Ég á við sama vanda við að stríða og hv. þingmaður og það er tímaskortur í ræðu hans. Ég hefði viljað hafa hana lengri. Mér þótti hún mjög áhugaverð og hann fór inn á atriði sem við höfum ekki rætt mikið í samhengi við samgönguáætlun og það eru sjálfkeyrandi bílar, rafbílar og því um líkt, sem eru atriði sem við eigum að vera að ræða meira. Ég hélt að ég yrði fyrsti maðurinn til að ræða þá á eftir en ég hyggst halda ræðu um rafbíla og nýsamþykkta stefnu Pírata. Mig langaði að heyra meira frá hv. þingmanni um það hvernig hann sér fyrir sér að bæta megi ferlið við gerð samgönguáætlunar. Það er ekkert leyndarmál að þetta er á pólitískum grunni. Það er beinlínis minnst á kjördæmi í tillögunni, enda í sjálfu sér ekkert óeðlilegt með hliðsjón af því að auðvitað er það hlutverk þingmanna að gæta hagsmuna umbjóðenda sinna. Hins vegar væri betra og minna vesen fólgið í því almennt, bæði pólitískt held ég og hvað varðar verklagið, ef það væri til eitthvert faglegt ferli í kringum það hvernig samgönguáætlun er gerð. Vissulega eru faglegir þættir og fagaðilar sem koma að málunum en á endanum verður þetta alltaf mjög pólitískt og menn gantast með það þegar þeir sjá landsbyggðarþingmenn raðast inn á mælendaskrána í umræðu um samgönguáætlun í hinu svokallaða kjördæmapoti, sem ég tel ekki vera gott orð yfir það að þingmenn gæti hagsmuna umbjóðenda sinna í því fyrirkomulagi sem við vinnum eftir eins og er. En ég hefði mikinn áhuga á að heyra hugmyndir hv. þingmanns um það hvernig megi bæta, og taka meira af pólitíkinni út úr samgönguáætlun, ef ég skil hv. þingmann rétt, eða öllu heldur vinna hana þannig að hún sé kannski meira á grundvelli jafnræðis og faglegra sjónarmiða en það lítur út fyrir í það minnsta þegar kemur að kjördæmaspurningum og hagsmunavörslu þingmanna gagnvart umbjóðendum sínum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni tækifærið til að ræða þetta aðeins betur. Hugmyndir mínar eru ekki fullmótaðar eða ég er ekki tilbúinn til að leggja fram neinar konkret tillögur. Ég kalla eftir samræðum og samtali. Minn útgangspunktur í þessu er öryggi í samgöngumálum. Við höfum stillt flugi þannig upp að okkur finnst óásættanlegt að einhver deyi í flugi. Við höfum gert átak í því á sjónum og okkur finnst óásættanlegt að einhver deyi á sjó. Ég held að það sé kominn tími á að við vinnum okkur í áttina að því að okkur finnist líka óásættanlegt að einhver deyi á landi, að einhver deyi í bílslysum eða í umferðarslysum. Eitt af því sem nefnt hefur verið í mín eyru er að pólitíkin slíti oft í sundur eða reyni að slíta í sundur verkið. Pólitíkin er kannski að reyna að hafa áhrif á það hvort varið sé minni peningi í ákveðinn veg þannig að hann verði 2+1 í staðinn fyrir 2+2, bara sem dæmi. Mér finnst að það eigi ekki að vera umræðan hjá okkur. Við eigum ekki að gefa afslátt af örygginu af því að með því getum við kannski sett í þennan veg á þessum stað líka, slegið af kröfunum á einum stað og sett smáklípu á annan stað í staðinn. Það er þannig sem ég mundi vilja nálgast þessa umræðu, að öryggið væri númer eitt, tvö og þrjú og við settum ekki fjármuni í þennan veg af því að við fáum svo og svo mörg atkvæði fyrir það heldur færum eftir því hvar þörfin er mest út frá öryggissjónarmiði.
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það og við verðum að taka undir það, vissulega. Ég velti fyrir mér hversu stóran hlut sjálfkeyrandi bílar í framtíðinni gætu átt í því að gera umferðina dauðsfallalausa. Mér þykir það mjög spennandi framtíðarsýn. Ég hef alltaf haft mínar efasemdir um tölvur vegna þess að ég hef unnið svo lengi við þær að ég hef lært að treysta þeim ekki. Það er stundum sagt: Aldrei treysta tölvu sem þú getur ekki hent út um gluggann. Það er svo sem önnur saga. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti frætt okkur meira um það hversu langt slík verkefni eru komin á leið og hversu stóran þátt, ef einhvern, þau koma til með að eiga í því að draga úr áhættunum sem felast í umferðinni. Maður hefði haldið að ef sjálfkeyrandi bílar eru orðnir nógu góðir geti þeir tekið fyrir hið mannlega vandamál, sem er margþætt en einkennist m.a. hreinlega af lélegri dómgreind á vondum tíma. Það væri eitthvað sem tölvur ættu að geta tekið fyrir, gerir maður ráð fyrir, ef maður kennir þeim rétt og ef tæknin þróast nógu vel til að fara með okkur á þann stað að við getum verið með dauðsfallalausa umferð. Það væri frábært ef þetta mundi leiða okkur þangað. En mér þætti vænt um ef hv. þingmaður geti frætt okkur meira um það hvernig hann sér þátt sjálfkeyrandi bíla í því að gera umferðina dauðsfallalausa.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að fá að segja frá því sem ég hef kynnt mér í þessum málum. Þeir sem hanna þessi kerfi og bifreiðar segja að svarið sé tvímælalaust já, það muni draga úr slysum. Í fyrsta lagi er það af því að bílarnir tala saman. Svo getur maður nefnt annað og það er að alvarlegustu slysin verða þegar umferðarljós klikka, þegar eitthvað gerist með þau. Ég sé fyrir mér að þau gætu verið hluti af þessu kerfi þannig að bílarnir viti ef eitthvað er að umferðarljósunum. 99%, plús/mínus, ég veit ekki með hversu mörgum aukastöfum, alvarlegra slysa í umferðinni verða vegna mannlegra mistaka. Bílarnir eru orðnir það fullkomnir í dag. Ég veit ekki hvað það tekur langan tíma fyrir okkur, hvort sem það kemur með fyrstu kynslóðum eða seinni kynslóðum af sjálfkeyrandi bílum, að verða sátt við umferðaröryggi, að við getum sagt að dauðsfall verði í einu af milljón tilvika, eða ég veit ekki hvaða viðmið við munum setja okkur. Þetta er eitthvað sem mér finnst að þingið eigi eftir að ræða. Eitt praktískt sem ég lærði í verkfræðinni er að viðbragðstími ökumanna við áreiti eða því sem gerist í umferðinni er 2,5 sekúndur. Á 90 km hraða eru það 60 metrar. Þann tíma er klárlega hægt að stytta, að mínu mati.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Við sitjum saman í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og þar hefur þau sjónarmið borið á góma sem hv. þingmaður vék að í ræðu sinni og í andsvörum við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, hvað varðar umferðaröryggismálin. Hér hefur verið vikið að fjölda látinna í umferðinni sem eru sannarlega allt of háar tölur fyrir okkur. Ekki síður er fjöldi alvarlega slasaðra í umferðinni áhyggjuefni og svo, eftir því sem ég fæ best séð, vaxandi hlutfall ferðamanna í þeim tölum. Ég vil því spyrja hv. þingmann um þá áherslu sem lögð er í umferðaröryggisáætlun á gerð námsefnis og upplýsinga sem komið er á framfæri við erlenda ökumenn og heimasíðu Samgöngustofu. Telur hv. þingmaður nóg að gert í þeim málum? Væntanlega mun hann svara því svo að alltaf sé hægt að gera betur, það er sígilt svar. En ég held að þetta sé verulega stórt umfjöllunarefni fyrir okkur hér með vaxandi fjölda ferðamanna. Kannski erum við ekki að hugsa nógu mikið í þá veru. Ég vil líka aðeins nefna það sem kom fram í samskiptum hv. þingmanna rétt áðan um að gæta hagsmuna umbjóðenda sinna. Ég tel að það orðalag eigi engan veginn við vegna þess að það er náttúrlega verkefni okkar allra að gæta að góðu samgöngukerfi alls staðar á Íslandi; ekki bara í okkar kjördæmum, eins og gjarnan er rætt, vegna þess að það varðar hagsmuni alls samfélagsins. Ég kem að síðari hluta spurningar minnar í seinna andsvari.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir spurningarnar og andsvar hennar hér áðan. Mitt svar er á þann veg að alltaf sé hægt að gera betur. Það er alltaf hægt. Ég held að það sé verið að vinna ágæta vinnu hjá Samgöngustofu í því að ná til erlendra ferðamanna. Samt sjáum við alvarleg slys gerast, sérstaklega á undirlendi Suðurkjördæmis. Eins og réttilega var nefnt einblínum við kannski of mikið á tölu látinna. Ég hef aðeins skoðað þann gagnagrunn sem flokkar slysin eftir alvarleika og held að það sé ógerningur fyrir þingmenn að fara að flokka kosti eftir þeim upplýsingum, annað en það sem kemur frá samgönguráði og sérfræðingum. Ég vil helst að við krukkum, ef ég má nota það orð, sem minnst í svona áætlun. Mér sýnist á þessari áætlun að verið sé að taka á stærstu verkefnunum. Ég tek líka undir það sem aðrir hafa sagt að auðvitað vill maður sjá meiri fjármuni. Ég ætla að leyfa mér að rifja hér upp, af því að hv. þingmaður er í andsvari við mig, tillögu hennar um útskot eða áningarstaði fyrir ferðamenn. Ég held að það væri mjög gagnlegt að setja þannig útskot upp. Samt mun fólk alltaf [[Forseti hringir.]]stoppa á annarlegum stöðum. Ég man eftir einum stað í Skíðaskálabrekkunni; það var ferðamaður í snjóbyl, stoppaði í miðri brekku, ekkert útskot hefði getað bjargað honum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin og sérstaklega fyrir að vekja athygli á þingmáli um áningarstaði Vegagerðarinnar. Ég held að það sé okkur brýning til þess að taka það mál til skoðunar í nefnd þar sem það er statt núna. Ég held að við ættum að skoða það því að það er gott mál og ætti að geta verið þverpólitískt mál. Mig langar til að spyrja hv. þingmann í seinna andsvari um áherslu á að útrýma einbreiðum brúm sem eru sérstakt áhyggjuefni en mér skilst að á þjóðvegum landsins sé meira en helmingur allra brúa einbreiður og meðalaldur þeirra brúa um 50 ár. Ég vil spyrja hv. þingmann um þetta. Þarna er um að ræða mjög mikilvæg umferðaröryggissjónarmið og ekki síst þegar við erum komin með aukinn fjölda af fólki á þjóðvegina sem kann hreinlega ekki á þessi fyrirbæri, enda eru slíkar aðstæður mjög annarlegar fyrir fólk sem er kannski vant hraðbrautum í öðrum samfélögum. Ég vil síðan spyrja hv. þingmann um umhverfismálin. Það er afar lítill kafli hér, sem mér telst til að séu einar átta línur á bls. 70 í greinargerð með áætluninni, sem fjallar um umhverfismál. Eitt af okkar stærstu sóknarfærum í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda er einmitt í samgöngum og það kemur aðeins inn á það sem hv. þingmaður sagði um rafbíla og vistspor og losun gróðurhúsalofttegunda. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að við eigum, þó að það sé ekki gert að þessu sinni, að freista þess í náinni og fjarlægri framtíð að meta slíkar áætlanir eins og samgönguáætlun með hliðsjón af Parísarsamkomulaginu og markmiðum okkar varðandi samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stórar en mjög þarfar spurningar. Ég hefði helst viljað fá lengri tíma til að fá að svara þeim því að þær eru mikilvægar. Einbreiðar brýr hafa verið sérstakt áhugamál hjá mér og ég skal viðurkenna að það eru ákveðin vonbrigði að ekki skuli meira vera sett í að útrýma þeim eða fækka þeim. Ég ætla þó ekki að gera lítið úr því að setja eigi peninga í að breikka Skeiðarárbrú. Ég er hér með tölur frá Vegagerðinni um að 39 einbreiðar brýr séu á hringveginum. Ég nefni þetta af því að á hringveginum er 90 km hámarkshraði og ég held að þetta sé ein mesta umferðarvá hringvegarins, þessar einbreiðu brýr. Ég hvet Vegagerðina til þess að setja að minnsta kosti upp tilmælaskilti eins og eru í Kömbunum, þar sem tilgreindur væri æskilegur hámarkshraði; 30, 50, 70. Það skilja það allir á öllum tungumálum þannig að það vita allir að hætta er á ferð. Ég segi þrjú skilti af því að fólk er að keyra á Íslandi í öllum veðrum og gæti misst af einu. Það skilja allir þessi skilti. Sá sem missir af 70 en sér 30 og 50 veit að það er eitthvað fram undan og að hann ætti að hægja á sér. Hvað varðar umhverfismál og umhverfisspor í svona áætlun þá tek ég undir það að það væri að sjálfsögðu betra ef slíkar upplýsingar lægju með. Ég mun fagna öllum þeim hugmyndum og þeim auknu framlögum sem munu auka hlut gangandi og hjólandi í þessari áætlun sem og því að við ætlum að reyna að vinna að hlut rafbílanna.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér loksins fram komna samgönguáætlun. Hér eru nokkur atriði sem ég vil vekja máls á, náttúrlega í von um breytingu til hins betra síðar meir. Fyrst aðeins um hafnir og hafnarframkvæmdir. Nokkrar hafnir eru staðsettar þannig hringinn í kringum landið að jökulár renna til sjávar þar sem þær eru. Besta dæmið um þetta er Landeyjahöfn. Það er óumdeilt að þaðan þarf að dæla umtalsvert af sandi. Önnur er síðan höfnin á Höfn, en hún er inni í þessari áætlun. Svo er það höfnin á Kópaskeri sem ég vil gera aðeins að umtalsefni. Þar er ekki viðurkenndur sá vandi, sem er engu að síður augljós, að í Öxarfjörð rennur mikill framburður með Jökulsá á Fjöllum. Það er sannarlega eitthvað sem þarf að skoða betur og ríkið verður að taka þátt í því, því að ég held að við séum sammála því að sveitarfélög geta ein og sér ekki staðið undir þeim kostnaði sem fellur til við að dýpka hafnir. Ég leyfi mér þá að spyrja hvort Landeyjahöfn væri ekki lokuð árið um kring ef sveitarfélagið Rangárþing eystra þyrfti sjálft að standa straum af kostnaði. Þarna eru náttúrlega einhverjir prósentureikningar og ég held að það sé rétt hjá mér, það verður þá leiðrétt, að hlutföllin í því séu ýmist 40, 60 eða 85. En ég vildi vekja máls á því að í höfninni á Kópaskeri er gríðarlegur framburður fram í Öxarfjörð með Jökulsá á Fjöllum. Af því að ég er staddur á þessu svæði þá vil ég gera Dettifossveg að umtalsefni, demantshringinn svokallaða. Það eru bara 0 kr. í hann á næsta ári. Það getur ekki verið ásættanlegt að það séu 0 kr., ekki einu sinni plástur eins og verið hefur. Þetta hefur verið þannig síðustu ár að menn hafa verið að plástra sig áfram, en nú ber svo við að það fara 0 kr. í þetta og enginn nýr vegur frá Vesturdal upp að Dettifossi. Þannig að einstaklingur, ferðamaður, hver svo sem hann er, sem ætlar að fara frá Dettifossi eftir sæmilegum vegi niður í þjóðgarð í Ásbyrgi, þarf að keyra upp á þjóðveg 1, niður í Mývatnssveit, niður til Húsavíkur, út fyrir Tjörnes og út í Öxarfjörð aftur. Þetta er að sjálfsögðu ekki í lagi. Þetta er verkefni sem við eigum að klára. Það er óásættanlegt að þeir peningar sem áttu að fara í Dettifossveg hafi verið teknir í eitthvað annað og ekki settir þangað aftur. Þá ætla ég að fara aðeins ofar, inn í landið. Á sínum tíma var settur peningur í brú við Grímsstaði yfir Jökulsá á Fjöllum. Ég veit ekki betur en að nokkur sátt hafi verið um þá framkvæmd. Brúin yfir Jökulsá á Fjöllum, en þar er nú einbreið brú, var inni á áætlun að ég best veit en er nú hvergi að sjá. Nú er engin ný brú yfir þjóðveg 1 á þessum stað. Það getur ekki verið ásættanlegt. Nú erum við komin frá Dettifossi, erum búin að keyra í gegnum Mývatnssveit og við ætlum að keyra niður til Húsavíkur. Þá ætla ég að keyra veg sem er vægast sagt mjög slæmur, svokallaður Kísilvegur, sem var á sínum tíma inni á áætlun en af einhverri ástæðu, ég veit ekkert hvort það var vegna pólitíkur eða embættismanna eða út af einhverju öðru, hvarf sá vegur hreinlega út af áætlun sem er heldur ekki ásættanlegt. Hann þyrfti sannarlega að komast inn í samgönguáætlun. Ef ég ætla að staldra við og ætla jafnvel að renna til Akureyrar í leiðinni og keyra svo til Húsavíkur þá þarf ég að fara yfir enn eina einbreiðu brúna sem er Skjálfandafljótsbrú, neðsta, sem er byggð árið 1935. Hún er byggð fyrir seinni heimsstyrjöld. Hún er í áætluninni á öðru eða þriðja tímabili, ég bið ráðherra um að leiðrétta mig ef svo er ekki, en þetta er framkvæmd sem þyrfti sannarlega að klára. Svo langar mig að nefna Melrakkasléttu. Á sínum tíma þegar menn fóru í veginn yfir Hólaheiði og Hófaskarðið og aflögðu veginn um Melrakkasléttu, þann hræðilega veg, gerðist það að umferð um hann jókst, þ.e. ferðamönnum fór að fjölga mjög. Mér skilst að það hafi meira að segja orðið aukning í viðgerðum bíla þarna á svæðinu vegna þess að þessi vegur er vægast sagt ónýtur. Ráðherrann nefndi áðan í ræðu sinni að fara einhverjar einfaldari leiðir og ég held að ef menn vilja fara í þennan veg væri mjög einföld leið að vera ekkert endilega að moka upp allan veginn og finna nýtt vegstæði, heldur ættu menn að nota bara þennan veg því að nú er eiginlega allt lag úr veginum farið og malbika beint ofan á veginn. Ég held að hann sé fullfær og burðugur til þess. Þetta er nokkuð einföld útfærsla á þessu. Yfir í flugið. Það vekur sérstaka athygli að í samgönguáætlun er Húsavíkurflugvöllur ýmist inni í grunnnetinu eða ekki inni í grunnnetinu. Það er bæði fjallað um hann sem flugvöll utan grunnnetsins og í grunnnetinu. Ég vil fá það á hreint að hann sé inni í grunnnetinu. Hann á ekki að vera utan þess og ég bið ráðherra að leiðrétta mig ef svo er ekki. Þegar flett er í gegnum þessa tillögu vekur náttúrlega furðu að minnst fé er veitt í, ég verð að segja þetta, Norðausturkjördæmi, það er bara þannig. Það er svolítið sérstakt og vekur eiginlega svolitla furðu að áberandi minnst fé sé veitt til þess landsvæðis, hins týnda landsvæðis, Kópaskers og Raufarhafnar - menn muna aðeins eftir Þórshöfn, svo muna nokkrir eftir Bakkafirði. Þetta er svæði sem við þurfum að hlúa betur að. Þetta er hið gleymda norðausturhorn. En þarna eru sannarlega brothættar byggðir eins og Kópasker og Raufarhöfn. Ég held að ég láti þessu lokið í bili og vona að ráðherra svari eða leiðrétti mig hafi ég farið með rangt mál.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 1. þm. Norðaust., um leið og ég býð hann formlega velkominn til þings að sjálfsögðu, fyrir skörulega ræðu og að fara yfir það svæði sem hann kemur frá og fór ágætlega í gegnum. Það er sannarlega þannig að ég get tekið undir margt sem hann sagði í ræðu sinni, til dæmis það sem snýr að framkvæmdum við Dettifossveg. Fyrri hlutinn var gerður í tíð síðustu ríkisstjórnar, alveg frá þjóðvegi og niður að fossi, og með glæsibrag. Seinni hlutinn átti að vera inni á áætlun með 2.400 millj. kr. til að klára þá 30 kílómetra sem eftir voru, en síðan gerðist það í tíð fyrrverandi innanríkisráðherra, hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, að peningar sem þar voru inni voru teknir úr Dettifossvegi og færðir yfir í viðhald malarvega með þeim orðum að fjárveiting kæmi inn á næstu fjárlögum þar á eftir í viðhald malarvega sem yrði þá skilað inn til Dettifossvegar. Nú var það ekki gert. Það gekk ekki eftir. Þess vegna erum við í smáplástrum á Dettifossvegi núna, eins og hv. þingmaður ræddi um, á um 3 kílómetrum, ef ég man rétt, sem lýkur þá væntanlega á þessu ári. En síðan verður bara ekkert þar árin 2017 og 2018. Ég spyr þingmann hvort hann sé ánægður með slíka áætlun. Hitt atriðið er framkvæmdir við Jökulsá á Fjöllum og Skjálfandafljót. Í langtímaáætluninni var gert ráð fyrir að Jökulsá á Fjöllum fengi 950 milljónir til framkvæmda á því framkvæmdatímabili sem þessi stutta áætlun fjallar um, en það er dottið út. Sama má segja um brúna á Skjálfandafljóti. Þar áttu að vera 430 milljónir á öðru tímabili, en það er líka dottið út. Ég vek athygli hv. þingmanns á því [[Forseti hringir.]]að Jökulsá á Fjöllum er þarna inni og Skjálfandafljót með þrisvar sinnum 50 [[Forseti hringir.]]milljónir en ekki er gert ráð fyrir neinu þar á eftir. Þá er spurningin þessi: Styður hv. 1. þm. Norðaust. [[Forseti hringir.]]slíka áætlun sem gerir ekki ráð fyrir meiru en hér er talað um?
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir árnaðaróskir til mín, að vera staddur hér í þessari pontu, [[Sem 1. þm. Norðaust.]]1. þm. Norðaust. Ég veit að hv. þm. Kristján Möller langaði lengi vel til að verða það en úr varð ekki.
Nei, nei.
Fyrst aðeins að Dettifossvegi. Það skiptir mig engu máli hvenær hann verður gerður, en augljóst er að peningarnir sem áttu að fara í þann veg fóru eitthvað annað og ekki er búið að skila þeim, eða hvernig sem við viljum orða það. Þeir eru ekki komnir á þann stað sem við viljum, og ég held að hv. þingmaður deili þeirri skoðun með mér að þeir eiga að sjálfsögðu að vera á þeim stað að klára Dettifossveg. Það er alveg rétt. Ég er sammála því. Það eru tæplega 3 kílómetrar, held ég, sem er verið að fara í núna, sem er bara plástur. Að sjálfsögðu eiga menn bara að klára þetta, þennan Dettifossveg, þennan hringveg, tengja saman þjóðveg 85 upp á þjóðveg 1. Ég held að við deilum algjörlega þeirri skoðun. Ég stend hér einmitt í þeirri von og þeirri trú að þar verði breyting á. Hvort ég styðji ályktunina í heild sinni, eins og ég segi stend ég hér í þeirri von að breyting verði á þessari áætlun þannig að menn geti að sjálfsögðu samþykkt hana.
Hæstv. forseti. Þarna er skörulega mælt, að hv. 1. þm. Norðaust. styðji ekki þá áætlun eins og hún liggur fyrir, heldur þurfi að gefa í og það þurfi að gera. Því er ég innilega sammála. Ég benti í ræðu minni á leiðir til þess að auka tekjur fyrir þeim framkvæmdum sem ég held að sé alveg sjálfsagt að fara í. Það kom fram hjá hv. þingmanni að plástursaðgerðir væru á umræddu svæði. Þetta er í raun og veru mjög lítill plástur, hann er ekki stór, hann þekur ekki mikið svæði eins og fram kemur, alveg sama hvort um er að ræða Dettifossveg, brýrnar eða annað sem þarna er inni, en miðað við langtímaáætlunina sem samþykkt var 2012, ef ég man rétt, er dálítill munur hér á. Það er fyrst og fremst út af því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að skera niður í framkvæmdum hvað þetta varðar. Í umræðum um samgönguáætlun hefur eðlilega, og hefur alltaf gerst, mest verið rætt um vegamálin og framkvæmdir í vegamálum, viðhald og þjónustu og allt það. Við höfum ekkert farið inn á flugmálin og hafnamálin en ekki er mjög mikið sett í hafnamálin. Ég bendi líka á að verið er að vinna eftir lögum sem var breytt í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem átti að gera það að verkum að hafnirnar væru sjálfbærar og ríkið hætti afskiptum af því, ég ætla nú ekki að lengja í þar. Ég fagna því að hv. þingmaður ætlar ekki að styðja þessa plástursgerð.
Hæstv. forseti. Það getur vel endað svo að sjálfsögðu að maður samþykki ályktunina, þess vegna stend ég hér í þeirri von að þar verði breyting á. Ég hefði ekki komið fram með þessa gagnrýni áðan nema af því að ég gagnrýni forgangsröðunina. Ég er bara ekki sammála þeirri forgangsröðun sem birtist í þessari samgönguáætlun og vona að sjálfsögðu að þar verði breyting á.
Frú forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018; það hefur verið beðið nokkuð lengi eftir henni. Eins og fram hefur komið tókst ekki að afgreiða samgönguáætlun sem var lögð fram fyrir ári og nú höfum við í höndunum það plagg sem á að marka stefnuna til næstu ára, til 2018. Því miður verð ég að lýsa miklum vonbrigðum yfir því hve rýr þessi samgönguáætlun er. Maður hefði ætlað að miðað við þær miklu tekjur sem eru af ferðamönnum - ferðamannageirinn er orðinn meira gjaldeyrisskapandi en sjávarútvegurinn í landinu - þá hefði nú verið borð fyrir báru að spýta verulega í samgöngumálin, innviðauppbyggingu í samfélaginu. Manni finnst forgangsröðunin hjá þessari ríkisstjórn með ólíkindum, að setja ekki meira fjármagn til samgöngumála heilt yfir miðað við hve brýn og mikil þörf er á því að styrkja innviði landsins og bæta vegakerfið, bæði til þess að þjóna íbúum landsins og líka til þess að mæta þeim mikla fjölda ferðamanna sem ekur um vegi landsins en víða skapa vegir virkilega slysahættu eins og komið hefur í ljós. Þess vegna verð ég í upphafi að undirstrika vonbrigði mín yfir því að ekki hafi náðst meiri fjármunir inn í það verkefni að styrkja innviði í samgöngum. Ég hlustaði á mál hæstv. innanríkisráðherra hér áðan. Mér fannst á máli hennar að það væri verið að laga samgönguáætlun að þeim raunveruleika sem lægi fyrir, að ekki fengist meira fjármagn til þessa málaflokks. Það er auðvitað mjög dapurlegt ef baráttunni fyrir meira fjármagni í þennan málaflokk er lokið og því vísað til þingsins að menn verði að sýna það í verki í fjárlögum að menn leggi meiri fjármuni í það og skipti kökunni öðruvísi þegar fjárlög liggja fyrir. Samgönguáætlun sú sem þá lá til grundvallar gerði ráð fyrir 23 milljörðum í þennan málaflokk, en útkoman var um 20 milljarðar. Miðað við það sem lagt er upp með þá treystir maður því ekki einu sinni að fjármunir fylgi því sem gert er ráð fyrir í þessari áætlun. Ég ætla, eins og aðrir þingmenn hér á undan mér, að skoða aðeins það svæði sem tilheyrir mínu kjördæmi, Norðvesturkjördæmi. Þar sé ég að Dýrafjarðargöngin eru inni. Auðvitað er maður ánægður með það, en maður spyr sig líka: Hve hratt verður farið í þær framkvæmdir? Verða þau ekki boðin út fyrr en á næsta ári? Þau kosta 9 milljarða. Fyrir árin 2017–2018 eru áætlaðir 5 milljarðar. Það er ekkert í hendi, eins og komið hefur fram hjá hæstv. ráðherra, fyrr en samningsbundin verkefni liggja fyrir, útboðið, og búið er að semja við viðkomandi verktaka. Á meðan það er ekki hefur hæstv. ráðherra sagt að þau verkefni væru í hættu og ekkert öruggt í þeim efnum. Maður er ekkert öruggur með framkvæmdir við Dýrafjarðargöng fyrr en útboð hefur farið fram og búið er að skrifa undir af hálfu ríkisins. Í hendur við það helst uppbygging Dynjandisheiðar og hér kemur fram að sá kostnaður eigi að vera 4,5 milljarðar. Miðað við fjármagn er næstu tvö árin reiknað með 850 millj. kr. í það verkefni. Ef áætlað er að Dýrafjarðargöngum eigi að ljúka 2019 þá verður Dynjandisheiðin ekki tilbúin á sama tíma en það helst í hendur að hægt sé að nýta þær framkvæmdir og að Dynjandisheiðin verði þannig úr garði gerð að hægt sé að nýta hana allt árið um kring. Minnst hefur verið á framkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum. Ég vona að hægt verði að fara af stað fyrr þó að allt liggi ekki endanlega fyrir varðandi veglínu í Teigsskógi og fara í þær framkvæmdir í Gufudalssveit sem eru óumdeildar og byrja á því sem fyrst og helst á þessu ári. Þarna er Bjarnarfjarðarháls inni og reiknað er með að framkvæmdum við hann ljúki á næsta ári. En Veiðileysuhálsinn, það verkefni ýtist fram í tímann. Kostnaður við hann er um 700 millj. kr. og það er ekki fyrr en 2018 sem lagðar eru 200 millj. kr. í það verkefni. Við þekkjum öll einangrun þess svæðis og það er mjög slæmt að því sé ýtt svona inn í framtíðina. Norðvesturkjördæmi - ég held að ég fari með rétt mál, þar er mestur fjöldi kílómetra í óbundnu slitlagi. Við þekkjum uppsveitir í Borgarfirði og víðar í kjördæminu, bæði á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra og á Vesturlandi - þar er bæði mikið um einbreiðar brýr og vegi sem ekki eru í fullri breidd og malarvegi. Mikið er rætt um að reyna að dreifa ferðamönnum um landið. Það er óásættanlegt að ekki sé lagt meira fjármagn í að flýta uppbyggingu héraðs- og tengivega og lagfæra þá vegi sem mundu verða til þess að auðveldara væri fyrir ferðaþjónustufyrirtæki að starfa og draga til sín ferðamenn inn á þetta svæði. Tíminn flýgur áfram og ég vil aðeins koma inn á fjármagn til flugvalla. Ég er nýbúin að fá skriflegt svar frá hæstv. innanríkisráðherra um nýtingu á Ísafjarðarflugvelli og Þingeyrarflugvelli. Þingeyrarflugvöllur hefur verið skilgreindur sem varaflugvöllur fyrir Ísafjarðarflugvöll. Það kemur fram í svarinu að Þingeyrarflugvöllur hefur verið lokaður síðastliðna þrjá vetur og sumarið 2014 var aðeins lent í tvö skipti og sumarið 2015 í eitt skipti. Flugvellinum hefur verið lokað yfir vetrartímann vegna þess að þar voru skemmdir, frostsprungur í burðarlagi, og ekki hægt að lenda nema settir væru fjármunir í að laga burðarlagið á vellinum. Það kemur fram í svari hæstv. innanríkisráðherra að ekki er reiknað með að setja neina fjármuni, og það sést í þessari samgönguáætlun, í það verkefni að laga burðarlagið á Þingeyrarflugvelli svo að hægt sé að nýta hann sem varaflugvöll. Það er talið, og það kemur fram í svarinu, að nýta hefði mátt Þingeyrarflugvöll yfir vetrartímann í 9–15% tilfella þegar ekki var hægt að lenda á Ísafjarðarflugvelli. Þetta fjársvelti er algjörlega óásættanlegt fyrir þennan fjórðung. Flugið skiptir gífurlega miklu máli og er í raun hluti af almenningssamgöngum við svæðið. Það hefur áhrif á ferðaþjónustufyrirtæki, á atvinnulífið og íbúa þessa svæðis að flugið sé jafn ótryggt og það er og ekki sé hægt að nýta Þingeyrarflugvöll þegar ekki er hægt að lenda á Ísafjarðarflugvelli. Þetta er eitthvað sem mér finnst að verði að kippa í liðinn og er algjörlega óásættanlegt. Ég vísa því til stjórnarmeirihlutans og til umhverfis- og samgöngunefndar að taka þennan lið til skoðunar, því að ekki er hægt að bjóða þessum fjórðungi upp á að flugið sé með svo ótryggum hætti sem raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018, vissulega nokkuð sérkennilegt á árinu 2016. Eins og ég hef áður sagt úr þessum ræðustól skipta samgöngur miklu máli og hafa áhrif á alla. Þær eru stærsta byggðamálið en jafnframt heilbrigðismál, menntamál, velferðarmál, atvinnumál, umhverfismál og menningarmál. Bættar samgöngur eru því áhugamál flestra Íslendinga og örugglega allra þingmanna. Við hefðum því öll viljað sjá meira fjármagni varið í samgöngur nú eins og ávallt áður, en ég fagna sérstaklega þeirri 3 milljarða viðbót sem gert er ráð fyrir á áætluninni fyrir árin 2017 og 2018, ef ég skil rétt. Ég fagna því líka að hér skuli lögð fram áætlun og legg jafnframt mikla áherslu á að hún verði afgreidd á þessu þingi. Það er með öllu óviðunandi að láta lengri tíma líða án þess að fyrir liggi áætlun samþykkt af Alþingi um ráðstöfun þess fjármagns sem ætlað er í uppbyggingu samgöngumannvirkja. Það er staðreynd að fyrir mörg byggðarlög ráða samgöngur miklu um möguleika til uppbyggingar og þróunar. Þegar ekki liggur fyrir áætlun veldur það óhjákvæmilega áhyggjum, óöryggi og óvissu íbúa þessara byggðarlaga. Óvissa um hvað er fram undan í samgöngumálum getur oft og tíðum leitt til óþarfaóeiningar í samfélaginu. Skýr stefna í samgöngumálum til lengri tíma er mikilvægur liður í sátt og sameiginlegri framtíðarsýn. Ég ætla því að ítreka mikilvægi þess að Alþingi afgreiði samgönguáætlun á þessu þingi og tek undir það með hæstv. innanríkisráðherra að mikilvægt sé að þingsályktunartillagan sé í samræmi við fjárlög og raunveruleikann. Ég get tekið undir margt af því sem þegar hefur komið fram í þessari umræðu og hef fullan skilning á nauðsyn fjölbreyttra framkvæmda, en mun aðeins tæpa á nokkrum atriðum hér. Ég gleðst mjög yfir þeim stóru jarðgangaframkvæmdum sem nú standa yfir í Vaðlaheiðargöngum og við Norðfjarðargöng, sem nú sér fyrir endann á; þau verða væntanlega tekin í notkun sumarið eða haustið 2017. Að sama skapi er ég ánægð með að Dýrafjarðargöng eru í áætluninni, ásamt áframhaldandi fjármagni til rannsókna við Seyðisfjarðargöng, en vil beina því sérstaklega til umhverfis- og samgöngunefndar að fara vandlega yfir hversu mikið fjármagn þarf til rannsókna vegna Seyðisfjarðarganga þannig að tryggt verði að sem fyrst liggi fyrir nauðsynlegar upplýsingar til að mögulegt sé að taka ákvarðanir varðandi framhald undirbúnings næstu gangaframkvæmda á Austurlandi. Við sjáum loks fram á að lokið verði við að malbika þjóðveg 1 þar sem gert er ráð fyrir að framkvæmdir í Berufjarðarbotni fari fram á árunum 2017 og 2018. Er sérstök ástæða til að fagna því en skipulag liggur fyrir vegna þeirra framkvæmda. Síðan er stefnt að því að framkvæmdir fari fram í Skriðdal til að tengja frá Skriðuvatni upp að Öxi á árinu 2018. Ég vil jafnframt, þar sem þarna næst áfangi með hringveginn, vekja athygli á allt of mörgum kílómetrum af ómalbikuðum stofnvegum á Héraði, í Þingeyjarsýslum og í Eyjafirði, svo að ekki sé talað um aðra vegi fyrir utan stofnvegina. Eins og hv. þm. Kristján Möller kom inn á í dag eru ekki orðnir margir þéttbýlisstaðir sem ekki hafa þokkalega greiðar samgöngur, en einn af þeim sem eftir er er Borgarfjörður eystri. Þangað er ekki hægt að fara. Hann er einn af örfáum þéttbýlisstöðum sem ekki er hægt að sækja heim án þess að fara um malarveg. Það eru kannski mín stærstu vonbrigði í þessari samgönguáætlun að ekki eigi að hefjast handa við lagfæringu á þeim vegi fyrr en árið 2018. Þetta er vegur sem bæði þjónar mörgum ferðamönnum og íbúum sem þar búa. Fyrst rætt er um malarvegi þá eru enn töluvert margir sveitabæir víða um land sem standa við býsna umferðarþunga malarvegi og eru í stöðugum rykmekki allt sumarið. Þetta er eitt af því sem mætti bæta úr án allt of mikils tilkostnaðar. Aðeins að einbreiðu brúnum. Ef ég fer sem leið liggur heim til mín þá fer ég um tæplega 40 einbreiðar brýr á þeirri leið, á þjóðvegi 1 og Suðurfjarðarvegi. Það er mikilvægt að gera átak til að fækka þessum brúm. Það mætti hugsanlega byrja með því að horfa á þær stystu, ég vil kannski beina því til umhverfis- og samgöngunefndar að skoða það; það eru líka oft þessar stystu brýr sem eru hvað hættulegastar því að það ber mjög lítið á þeim. Það ber lítið á vatnsföllunum sem þær liggja yfir og lítið á brúnum sjálfum. Þær eru einar 10 eða 15 af þessum hátt í 40 brúm. Það er mikilvægt að byggja endurbætur á vegakerfinu á öryggissjónarmiðum, en við það þarf að horfa bæði á slysatíðni á einstöku stöðum í vegakerfinu og líka á tíðni slysa miðað við umferðarþunga. Því langar mig að nefna sérstaklega hér veg sem reyndar hefur verið unnið í hægt og sígandi á síðustu árum, en það er Suðurfjarðarvegur í sunnanverðum Fáskrúðsfirði; þar eru enn eftir kaflar, ekki svo langir, þar sem verulega væri hægt að bæta öryggið. Ég vil jafnframt fagna því að sérstaklega er gert ráð fyrir því að bæta úr öryggi á vegum í kringum Akureyri. Almenningssamgöngur eru verkefni sem hefur verið í mikilli þróun á síðustu árum. Þar tel ég mikilvægt að horfa á almenningssamgöngur í heild, ferjur, flug og strætó eða fólksflutningabíla. Það er enn svo að ekki eru almenningssamgöngur hringinn um landið, það er eitt af því sem er mikilvægt að bæta úr. Kannski kemur það samhliða því að þjóðvegurinn verður malbikaður í Berufjarðarbotni, að þá takist líka að fylla upp í gatið sem þar er í almenningssamgöngunum. Ég er mjög ánægð með að bætt sé í fjármagn til viðhalds. Við erum með vegakerfi sem hefur verið að vaxa að umfangi og umferðarþungi vex mjög hratt. Á suðaustursvæðinu hafa tölurnar til dæmis farið mjög hratt upp á við bara á þessu og síðasta ári. Vegagerðin hefur skilgreint þjónustuþörfina út frá umferðarþunga og vaxandi notkun. Það þýðir að við verðum að tryggja fjármagn til þess að standa undir þjónustuviðmiðum í samræmi við notkun kerfisins og þarfir íbúanna til að sækja þá opinberu þjónustu sem við höfum skipulagt víða miðað við að samgöngur séu alltaf til staðar. Aðrir þingmenn hér á undan mér hafa rætt sérstaklega um norðausturhornið. Ég held að fullt tilefni væri til að taka það fyrir sem sérstakt verkefni. Ef við erum að tala um norðausturhornið frá Húsavík til Hornafjarðar, norðan við þjóðveg 1, þá erum við að tala um 8–10% af heildarstærð landsins. Þetta er svæði sem er mjög illa tengt samgöngum en býður kannski upp á mjög ólíka möguleika í ferðaþjónustu en á öðrum svæðum; þarna er ferðaþjónustan komin svo skammt á veg og því tækifæri til að skipuleggja hana á annan hátt en þar sem ferðaþjónustu hefur verið sinnt lengur. Ég hefði eins og aðrir hér viljað koma inn á margt fleira í þessari ræðu. Ég átta mig til dæmis ekki alveg á þeirri umræðu sem hefur farið fram um markaðar tekjur, en ég held að það sé mjög mikilvægt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd taki það fyrir í umfjöllun sinni um málið hvort tækifæri séu til að auka tekjur sem sérstaklega eru ætlaðar til samgangna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Spurning mín er einföld því að hér er um að ræða sögulega rýra samgönguáætlun. Hún er þó kannski á pari við þá sem lögð var fram í fyrra og náði ekki fram að ganga. Hún kemur seint eins og hæstv. ráðherra hefur komið að í ræðu sinni. Þegar hv. umhverfis- og samgöngunefnd var með tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun til meðferðar fyrir réttu ári fór meiri hlutinn í þá vegferð að leggja til töluverðar breytingar á henni. Þær eru listaðar upp í sérstöku skjali um breytingartillögur og líka í sérstakri samantekt aftast í nefndaráliti hv. meiri hluta í júní 2015. Af þessum sökum og ekki síst vegna þess að hér kemur fram, hjá hv. 1. þm. Norðaust. Hjálmari Boga Hafliðasyni, að hann sjái ekki fyrir sér að samþykkja tillöguna eins og hún er lögð fram heldur vilji sjá á henni umtalsverðar breytingar, þá vil ég spyrja hv. þingmann, sem einnig er þingmaður Framsóknarflokksins og í sama kjördæmi, Norðausturkjördæmi, sem er kjördæmi hv. formanns umhverfis- og samgöngunefndar, hvort hún sé sömu skoðunar, þ.e. að bæta þurfi í samgönguáætlun eins og hún er lögð fram af hæstv. ráðherra og jafnvel þá heilum milljarði eins og gert var fyrir ári.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur andsvarið. Eins og ég kom inn á hefði ég viljað sjá meira fjármagn í þessa samgönguáætlun. Mér finnst samt mjög margt þarna mikilvægt. Ég er tilbúin að styðja þessa áætlun þó að ég vilji að sjálfsögðu fara fram á að hv. umhverfis- og samgöngunefnd fari vel yfir hana og skoði hvort einhverjir möguleikar séu til breytinga. Mér finnst, eins og ég kom inn á í upphafi míns máls, afskaplega mikilvægt að samgönguáætlun sé afgreidd og að hún liggi fyrir. Það er hluti af þeirri framtíðarsýn sem við þurfum að hafa, hvort sem við störfum á hv. Alþingi, í stjórnsýslunni eða á sveitarstjórnarstiginu. Mér finnst það vera afskaplega truflandi fyrir margt annað, margs konar áætlunargerð, þegar samgönguáætlun liggur ekki fyrir og hefur ekki legið fyrir í jafn langan tíma og raun ber vitni nú. Mér finnst líka mikilvægt að við horfum, um leið og fjallað er um samgönguáætlun, lengra til framtíðar og förum þá yfir ýmis mál sem reifuð hafa verið í dag eins og framtíðarsýn varðandi til dæmis uppbyggingu atvinnu á norðausturhorninu, hvernig við sjáum fyrir okkur þróun almenningssamgangna og hvernig rafbílavæðing gæti haft áhrif á það hvernig við viljum byggja samgöngukerfið okkar upp. Það er svo ótal margt fleira sem við þurfum að horfa á en okkur hefur gefist tækifæri til að koma inn á í þessum umræðum í dag.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það liggur fyrir, og því hefur ekki verið andmælt í þessari umræðu, að hér eru allt of lágar upphæðir í heildina. Þjóðhagslega er þessi áætlun langt undir öllum viðmiðum og samanburður er nánast á öllum tímum óhagstæður. Mig langar að biðja hv. þingmann að staðfesta þann skilning minn að hún sé reiðubúin til að samþykkja þessa rýru samgönguáætlun óbreytta.
Virðulegi forseti. Já, ég ítreka það svar. Ég væri tilbúin til þess, en ég vonast samt sem áður eftir því að jákvæðar breytingar verði á henni frá mínu sjónarhorni. Það er ekkert víst að það séu þær sömu breytingar og eru jákvæðar frá sjónarhóli annarra. Mig langar að nota tækifærið fyrst ég hef smátíma núna og koma inn á tækifæri til hringtenginga. Það er eitt af því sem horfa þarf á í samhengi við uppbyggingu á ferðaþjónustu. Þar höfum til dæmis nokkur tækifæri á hinu umtalaða norðausturhorni, sem eru hátt í 10% alls landsins, þar sem eru Dettifoss og Ásbyrgi, tækifærin sem felast í því að nýta Dettifossveg til að mynda hringtengingu. En það er líka leiðin út fyrir Melrakkasléttu sem getur myndað einn hring. Síðan er það þjóðvegurinn með ströndinni, frá Þórshöfn til Vopnafjarðar, þar sem enn eru eftir ómalbikuð svæði. Ég fagna reyndar sérstaklega umfjöllun í áætluninni þar sem gert er ráð fyrir að leggja á þann veg slitlag án þess að fara í viðamikinn kostnað við uppbyggingu, í raun bara uppbyggingu miðað við reiknaðan umferðarþunga þar. Ég held að það séu tækifæri til þess víðar að bæta verulega úr án þess að leggja út í ýtrasta kostnað. Það hefur til dæmis komið fram, á ferðum okkar þingmanna um Norðausturkjördæmi, að á veginum um Melrakkasléttu er traust undirlag sem mætti bæta mikið með því einfaldlega að setja á slitlag. Ég vil líka vekja athygli á sérstökum áhuga þingmanna Norðausturkjördæmis á þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu. Samgöngumálin eru eitt mikilvægasta málið í samfélagi okkar, eitt af því sem við köllum grunnþjónustu og skiptir miklu máli fyrir gang þjóðfélagsins á margan hátt. Ég lýsti því yfir í þessum ræðustól áðan að samgöngumál séu eitt stærsta heilbrigðismálið, að þau skipti miklu máli upp á það hve mikið er að gera í heilbrigðiskerfinu. Ef samgöngumálin ganga vel upp höfum við líka úr meiru að spila fyrir heilbrigðiskerfið. Það skiptir miklu máli hvernig við framkvæmum samgönguáætlun, hvernig við forgangsröðum fjármunum í hana og hvernig við forgangsröðum þeim fjármunum sem í hana fara. Ég vil byrja á því að gera verklagið að umtalsefni. Við höfum frekar stutt lög um samgönguáætlun sem segja til um það hvernig hún eigi líta út og hvað eigi að vera í henni. Það er kannski byrjunin að fara yfir það, en það eru flugmál, vegamál og siglingamál. Þar inni eru almenningssamgöngur, hafnamál, sjóvarnir, öryggismál og umhverfismál, allt eru það samgöngumál. Þetta er mjög stór málaflokkur þannig að þegar búið er að forgangsraða fjármunum í samgöngumálin þurfum við að ákveða hvernig við ætlum að nýta þá fjármuni og forgangsraða þeim innan þessa stóra og fjölbreytta málaflokks. Þá er hér líka smáleiðarljós í því hvernig samgöngur eigi að vera, þ.e. greiðar samgöngur, hagkvæmar samgöngur, öruggar samgöngur og þá eiga samgöngur að vera umhverfislega sjálfbærar og stuðla að jákvæðri byggðaþróun. Þarna eru komnir nokkrir mælikvarðar á það hvernig þetta eigi að vera. Það er kannski það sem mér finnst við ekki vera að uppfylla í þessari umræðu hér og í því sem við erum að gera. Við erum með fjögurra ára samgönguáætlun en einnig er gert ráð fyrir 12 ára samgönguáætlun. Tólf ára áætlunin er þá kannski meiri stefnumótun og sýnir betur framtíðarþörfina í hverjum samgöngumáta fyrir sig; stöðu mála, hversu miklir fjármunir eru hugsaðir í þennan málaflokk til framtíðar litið og hver helstu verkefnin eru til að ná þeim markmiðum sem ég fór í. Í fjögurra ára framkvæmdaáætlun er farið nánar í verkefnin og nær núinu. Ég vil þá velta þeirri spurningu upp hvort það sé eðlilegt að við séum hér í þinginu, eftir alla þá miklu vinnu sem farið hefur fram í samgönguráði og þeim stofnunum og fyrirtækjum innanríkisráðuneytisins sem koma að samgöngumálum - þar hefur gríðarleg greiningarvinna farið fram við að uppfylla þessi markmið og leggja áætlun fram alveg niður í þessar framkvæmdir - að fara að ræða það hér í þinginu hvort þessi vegur sé farinn eða hinn flugvöllurinn byggður upp eða annað slíkt. Eigum við ekki að vera búin að búa til kerfi og hafa þá allar upplýsingarnar uppi á borðum um það hvernig við forgangsröðum þessum verkefnum út frá þeim markmiðum sem ég nefndi áðan? Mér finnst að þannig eigi þetta að vera en ekki miðast við það hver er frekastur fyrir sitt kjördæmi eða annað slíkt. Þegar samgönguáætlun kemur fram hefur gríðarlega mikil vinna farið fram, vinna sveitarfélaganna, okkar þingmanna á hverjum stað, íbúanna, annarra hagsmunaaðila, við að vera í sambandi við þessar samgöngustofnanir ráðuneytisins til að meta þörfina og þjóðhagslegan ávinning af framkvæmdunum. Eftir það samtal treysti ég því að samgönguráð nýti þær upplýsingar til að búa til þessa áætlun sem við höfum. Ég vil að þessi umræða í framtíðinni snúist þá um það hvar er þjóðhagslega hagkvæmast að fara í framkvæmdir eða viðhald. Þá legg ég áherslu á mælikvarða sem er númer eitt í öllu þessu, og þannig mun ég horfa á þetta skjal hér, og það er umferðaröryggi. Hvernig tryggjum við öryggi? Það er samfélagslega mjög dýrt, bæði tilfinningalega og fjárhagslega, að búa við öll þau umferðarslys sem hér verða. Algengustu banaslys á Íslandi eru í umferðinni og hún tekur hvað mestan toll. Í öllum öðrum kringumstæðum, þar sem jafn margir mundu látast í þessu samfélagi, yrði talað um hamfarir og almannavarnaástand. Það er hamfaraástand þegar 200 manns á ári láta lífið eða slasast alvarlega og við þurfum að fara að ræða það hér hvernig við ætlum að ná þessari tölu niður. Þess vegna hef ég spurt innanríkisráðuneytið hvar áhættumestu vegarkaflarnir séu og hvar flestu slysin. Ég bíð eftir svari við spurningunni til að við getum lagt á það mælikvarða hvernig við getum forgangsraðað fjármagni til að draga úr slysum í samgöngukerfinu. Við þurfum að hafa þetta til hliðsjónar, allar stofnanir ríkisins, hvernig við drögum úr umferðarslysum. Það er svo margt hægt að gera. Það er hægt að bæta úr með öruggum mannvirkjum, með nýframkvæmdum, merkingum, forvörnum, eftirliti, fræðslu og bættu námi og reglum og hverju sem er. Það er allt þetta sem við verðum að gera. Þetta er númer eitt, tvö og þrjú. Auðvitað þurfum við líka að taka á því hvað er jákvæð byggðaþróun og hvað er þjóðhagslega hagkvæmt til að nýta fjármunina sem best og til að skapa meiri framleiðslu og tekjur í samfélaginu þannig að við höfum þá meira til að standa undir því þegar samfélagið er að stækka og vaxa með atvinnulífinu. Þá þarf að taka þetta inn. Við þurfum að hafa gagnsætt kerfi þannig að allar þessar rannsóknir og greiningar og útreikningar liggi fyrir. Ég efast ekki um að unnið sé eftir þessu faglega ferli hjá viðkomandi stofnunum en það bara birtist okkur ekki. Við erum ekki með þessar rannsóknir, við erum ekki með þessa útreikninga, við erum ekki með þessar tölur í skjölunum. Þær liggja ekki fyrir. Ég er viss um að unnið er eftir faglegu ferli en það er það sem við viljum sjá. Við viljum fá að sjá stefnumörkun, hver sé forgangsröðunin, hver sé þörfin. Út frá því getum við forgangsraðað hvað við setjum mikið í samgöngumál, heilbrigðismál, menntamál og annað slíkt. Það er það sem er hlutverk þingsins, við verðum að vinna út frá slíkum reglum. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt - það er eitt af því jákvæða í þessu, það er fullt af jákvæðum málum í þessu plaggi þó að gera megi betur - að meira verði sett í rannsóknir. Það hjálpar okkur að auka gagnsæið. Eins og flestir þingmenn sem hafa tekið til máls hafa komið inn á þá er svo margt sem hægt er að ræða í þessu, hvernig samgöngukerfið er búið undir framtíðina, hvernig við fjármögnum þennan málaflokk, hvernig við skipuleggjum hann á sem hagkvæmastan máta, hvernig við náum umhverfismarkmiðunum og annað. Ég hef ákveðið að leggja áherslu á það í mínu máli núna hvernig aðferðafræðin er við þetta. Þess vegna ætla ég ekki að fara að tala um einstakar framkvæmdir hér eða hafnamál eða samgöngumál eða flug eða annað slíkt. Það er þannig sem ég mun líta á málin í vinnunni hér. Ég hef komið að fjölda verkefna í samvinnu við sveitarfélög og aðra hagsmunaaðila, við Vegagerðina, og mun halda því áfram. Ég vona að við getum farið að horfa á heildarmyndina í þessari umræðu. Það er vissulega margt sem ég hefði viljað sjá öðruvísi í þessari samgönguáætlun en mér finnst, eftir þá vinnu sem á undan er gengin, erfitt fyrir okkur að fara að hreyfa við svona niðurnjörvuðu skjali og einstaka framkvæmdum í þingnefnd. Ég vona að við getum sammælst um það hér í þinginu að setja umferðaröryggið á oddinn.
Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann segir að samgöngumál séu stærsta heilbrigðismálið. Af því tilefni langar mig til að gera þau orð hans, áhyggjur hans af umferðaröryggi, að umtalsefni og heyra skoðun hans á því. Hann gerir að umtalsefni að hann hefði kannski viljað sjá meiri fjármuni veitta í þennan málaflokk sem tengist umferðaröryggismálunum. Mig langar einfaldlega að fá fram hjá hv. þingmanni hugmyndir hans um aukið fjármagn til umerðaröryggismála og hugmyndir hans um hvernig þeir fjármunir yrðu veittir og sér í lagi út frá því að hann er flutningsmaður frumvarps um smásölu á áfengi í verslanir. Eins og við vitum hefur hluti þeirra umsagna sem borist hafa um það frumvarp snúist um öryggismál. Ég velti fyrir mér hvort áhyggjur hv. þingmanns tengist þessu frumvarpi hans.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar. Til er fjöldi leiða til að auka fjármagn í það. Það á ekki bara við varðandi framkvæmdir í samgöngukerfinu. Gerð var verkfræðileg úttekt á því 2004, áður en núverandi kerfi varðandi umferðaröryggisáætlun var sett af stað, og farið yfir allar helstu leiðir til að auka umferðaröryggi og fækka umferðarslysum fyrir sem minnst fjármagn sem hraðast. Hægt væri að koma í veg fyrir fjögur af hverjum fimm banaslysum í umferðinni með því að auka eftirlit lögreglu með hraðakstri og ölvunarakstri. Hv. þingmaður kom líka inn á ölvunarakstur en gerð var verkfræðileg úttekt, eftir samtal allra hagsmunaaðila, og það var talin eðlilegasta leiðin. Þar eigum við náttúrlega að bæta í. Þá komum við að frumvarpi um smásölu áfengis. Þar er einmitt gert ráð fyrir þessu; í staðinn fyrir að nota boð og bönn til að draga úr áfengisneyslu og afleiðingum hennar að fara leiðir sem er sýnt að virka og reyna að auka fjármagn til lögreglunnar til að koma í veg fyrir ölvunarakstur. Ég starfaði sjálfur í lögreglunni og skrifaði ritgerð um ölvunarakstur, það var lokaritgerð mín í mastersnámi í lögfræði. ÁTVR setur allar sínar verslanir við stofnbrautir vegna þess að það er auðveldara fyrir fólk að koma á bíl. Það harmónerar við umsögn Reykjavíkurborgar um það mál og það eru margar aðrar leiðir, sem ég get farið í gegnum síðar, til að koma í veg fyrir ölvunarakstur samkvæmt ritgerð minni.
Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þær upplýsingar sem fram komu í svari hans. Mig langar líka til að heyra skoðun hv. þingmanns á því hvers vegna uppbygging samgangna og nauðsynlegt viðhald samgöngu- og vegakerfisins hefur mátt mæta viðlíka fjársvelti sem raun ber vitni á þessu kjörtímabili og fram kemur í þeirri áætlun sem hér er lögð fram af hæstv. ráðherra. Ég velti því líka fyrir mér hvort hann sem hv. þingmaður Suðurkjördæmis telji nógu mikla fjármuni setta í samgönguúrbætur í hans eigin kjördæmi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir spurningarnar og kem að fjármögnuninni. Hver er ástæðan fyrir því að ekki er meira fjármagn þarna? Ég skil að meðan uppgangur er í samfélaginu og fyrirtæki og atvinnulífið í miklum framkvæmdum sé erfitt fyrir ríkið að stíga inn í of mikla opinbera fjárfestingu og á sama tíma meðan okkur gengur ekki betur en raun ber vitni að draga saman í rekstri ríkisins. Ég held að það sé eitt það mikilvægasta núna að við forgangsröðum þannig að við getum dregið tekjurnar saman annars staðar í rekstri ríkisins eða rekið ríkið á hagkvæmari hátt. Þá höfum við meira svigrúm til að fara í þessar mikilvægu framkvæmdir. Það er eitt af því sem ég skil. Ég er mjög sáttur við margt sem er í mínu kjördæmi í þessu en ég horfi á það út frá umferðaröryggi og segi: Það vantar töluvert mikið fjármagn upp á til að geta tryggt nægilegar framkvæmdir í mínu kjördæmi til að fækka einbreiðum brúm hraðar. Í þessari áætlun verði þeim fækkað um fjórar á leiðinni austur. Það þarf að gera miklu betur í því. Svo er sérstakt fjárframlag fyrir utan það til að fækka einbreiðum brúm sem ég geri ráð fyrir að fari í fleiri brýr. Gert er ráð fyrir því að aðskilja akstursstefnur og breikka Suðurlandsveginn alveg að Selfossi sem er gríðarlega mikilvægt. Það er gert eins hratt og hægt er. En við þurfum að klára Reykjanesbrautina í báða enda en þarna er byrjað á því með því að gera gatnamót við Reykjanesbraut og Krýsuvíkurveg. Þetta eru mikilvægustu umferðaröryggisatriðin. Svo er líka jákvætt að það er verið að aðskilja akstursstefnur á Vesturlandsvegi og það er gríðarlega mikilvægt. Það hefur sýnt sig. Frá því að byrjað var að tvöfalda Reykjanesbrautina [[Forseti hringir.]]árið 2004, hefur enginn látið lífið þar. Á sama tíma hafa 15 látið lífið á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir ræðuna. Ég er að mörgu leyti sammála honum og hvernig hann setur þetta upp. Það hefur líka vakið athygli mína að þessari samgönguáætlun er raðað niður eftir kjördæmum. Þetta er kannski keppni landsbyggðarþingmanna um að ná í fjármagn í sín kjördæmi. Ég mundi segja að þingmenn Suðurkjördæmis hafi kannski ekkert verið allt of duglegir á síðustu árum, alla vega ef maður horfir á þær framkvæmdir sem hafa verið í öðrum kjördæmum. Ég er líka sammála honum í því að það mætti kannski setja þetta upp einhvern veginn öðruvísi og forgangsraða og þar fram eftir götunum. Hv. þm. Rósa Björk Brynjólfsdóttir tók eiginlega frá mér spurninguna sem ég ætlaði að beina til hv. þingmanns um umferðaröryggi og fjármagn, í ljósi þess að í okkar kjördæmi, Suðurkjördæmi, sem við hv. þingmaður erum báðir í, er einhver almesta umferð sem um getur á Íslandi. Ef við skoðum bara tölur frá síðasta ári þá voru sex af þeim 16 sem létust í umferðarslysum í okkar kjördæmi og töluvert margir útlendingar. Mig langar að spyrja hann: Hvernig sér hann fyrir sér komandi ár í kjördæminu miðað við það að lögreglan er fjársvelt og umferðaröryggi er mjög ábótavant? Það hafa komið til tals allar þessar einbreiðu brýr sem eru náttúrlega fáránlega margar og nægir að nefna síðasta slys við einbreiða brú yfir Hólá. Maður upplifir það sjálfur þegar maður keyrir í kjördæminu að það er bara eins og að fara í óvissuferð að keyra austur fyrir fjall. Það er bara þannig. Ég velti fyrir mér hvernig þingmaðurinn sjái fyrir sér að við náum að auka öryggi í umferðinni á því ári sem er að líða núna miðað við það fjármagn sem við höfum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég er ánægður með að fá slíkar spurningar af því að það er akkúrat mitt uppáhald að fá að ræða þetta. En hvernig verður komandi ár? Ég hef miklar áhyggjur af komandi ári. Eins og ég lýsti áðan er um að ræða almannavarnaástand og ég veit að lögreglustjórar í kjördæmi okkar hafa miklar áhyggjur af þessu, sem og víðar um landið. Eins og ég sagði áðan um samgönguáætlun er byrjað á þeim stærstu verkefnum sem eru komin inn í áætlunina og við erum farin að sjá framan í þau verkefni. Það er ekki allt gert strax og það er líka út af deilum við landeigendur og öðru að ekki er hægt að hefja framkvæmdir strax þannig að ég hef líka áhyggjur af því. Það er ekki bara fjármagnið sem skortir. Helstu samgöngumannvirki sem við þurfum að laga í okkar kjördæmi er að klára Reykjanesbrautina, Suðurlandsveginn og einbreiðu brýrnar alveg austur, veginn um Hornafjarðarfljót og víðar. Þannig getum við stóraukið umferðaröryggi. Svo erum við náttúrlega að tala um uppsveitir Árnessýslu líka þar sem er gríðarlegur ferðamannastraumur. Þar þarf að klára Skeiða- og Hrunamannaveg, breikka brýr þar og vegi og byggja upp. En varðandi það hvernig við getum brugðist við í sumar með það fjármagn sem við höfum þá fer ég aftur í svarið til hv. þm. Rósu Bjarkar Brynjólfsdóttur, um lögregluna. Nú þegar hefur ríkisstjórnin samþykkt minnisblað frá Stjórnstöð ferðamála um hvernig hægt er að auka eftirlit lögreglunnar eftir greiningu lögreglunnar á Suðurlandi á umferðarmagni og hvernig eigi að tryggja öryggi ferðamanna, sem er náttúrlega öryggi allra vegfarenda. Það er gert með því að auka eftirlit í uppsveitum og á söndunum þar sem einbreiðu brýrnar eru og annað slíkt. Ég tel gríðarlega mikilvægt að það minnisblað komist í framkvæmd á næstu dögum til að tryggja öryggi og koma í veg fyrir umferðarslys þar í sumar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þau voru góð eins langt og þau náðu og ég er sammála honum um að auka þarf löggæslu. Það er gríðarlega mikilvægt til þess að auka öryggi í umferðinni. Maður finnur það sjálfur þegar maður keyrir um vegi landsins að ef lögreglan er á staðnum þá er hraðinn minni og hættan minni. En ég er líka á því að það sé ekki nóg vegna þess að vegir landsins eru nánast ónýtir. Það er nánast sama hvar maður keyrir um landið, þjóðvegir landsins eru, mér liggur við að segja, í rúst. Hv. þingmaður veit það jafn vel og ég sem keyrir Reykjanesbrautina og Grindavíkurveginn sem er að verða einn fjölfarnasti vegur landsins að þetta er ekki boðlegt. Ef ekki verða gerðar miklar endurbætur og lagðir miklir peningar í að laga þetta þá verða stórslys þarna á næstunni. Það segir sig sjálft. Mér er minnisstætt það sem einn þingmaður úr Norðausturkjördæmi sagði við mig þegar hann þurfti að keyra Grindavíkurveginn í vetur í rigningu og roki og dimmu: Bíddu, hvernig farið þið að því á hverjum einasta degi að keyra þennan veg? Það segir meira en margt um þetta. Það er alveg ljóst að ef við ætlum að fækka slysum þá þarf úrbætur. Það kemur til dæmis fram í skýrslu Samgöngustofu um umferðarslys árið 2015 að einn hættulegasti og versti vegurinn á Íslandi var á hringveginum við Þrengslaveg. Eftir að farið var í gagngerar endurbætur á honum og hann lagaður þá hrundi slysatíðnin þar niður. Það segir okkur að við verðum að leggja peninga í að laga vegina, breikka þá og ég tala nú ekki um í Suðurkjördæmi. Maður finnur það bara þegar maður ferðast um kjördæmið og hittir sveitarstjórnarfólk að þetta er mál númer eitt, tvö og þrjú hjá því. Það er gríðarleg umferð upp í Biskupstungur og um allt Suðurland er gríðarleg umferð sem hefur ofboðsleg áhrif á samfélagið. Þetta verður að laga og fyrr en seinna. Við þurfum fjármagn til þess. Hvernig sér hv. þingmaður að við náum í fjármagn í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur afsalað sér tekjum upp á fleiri tugi milljarða sem hefðu getað farið í þessi mál?
Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem er hér og þeirri kröfu frá þingmönnum að fara í meiri fjármögnun og það verði að bregðast við. Þá kalla ég líka eftir því að þeir fylgi því eftir alla leið, að hér og í fjölmiðlum og alls staðar verði ekki bara krafa um aukið fjármagn í heilbrigðiskerfið eins og hefur heyrst hæst, ég vil líka fá þessa umræðu fram, að hér sé ekki bara krafa um aukið fjármagn til Ríkisútvarpsins, sem ég vil frekar að fari í samgöngumál og umferðaröryggismál, ég tala bara hreint út um það. Við þurfum að taka þetta alla leið. Ég er alveg sammála ykkur, þetta er eitt alvarlegasta málið sem blasir við og við þurfum að forgangsraða í það. Fjármunir eru takmarkaðir og við getum ekki aukið á þensluna og við þurfum bara að ákveða: Ætlum við að setja þetta í Ríkisútvarpið eða einhverjar aðrar stofnanir ríkisins, í samgöngumál, heilbrigðismál, menntamál, þróunaraðstoð - hvert ætlum við að setja peninginn? Þetta er allt undir. Við þurfum að ræða þetta. Hv. þingmaður nefndi Grindavíkurveginn og Reykjanesbrautin. Þar er ég alveg sammála. Þarna er umferðin að margfaldast. Fjöldi ferðamanna er að margfaldast og fiskflutningar eru að margfaldast á þessum vegi. Hann er búinn að vera vanbyggður frá upphafi, hann var bara vitlaust byggður í upphafi, allt of þröngur, og hver vetur skemmir hann meira. Ég vil ekki þurfa sem íbúi í Grindavík og þingmaður þeirra að fara að berjast fyrir þessum vegi og segja hvernig þetta er - auðvitað berst ég fyrir veginum, en mér finnst bara að um leið og umferðin eykst svona og hættan eykst þá eigi þetta að fara sjálfkrafa í forgangsröðun. Það á ekki að þurfa kjördæmapot til að laga veg og byggja hann upp til þess að tryggja öryggi vegfarenda, tryggja að einn stærsti atvinnuvegur landsins fari þarna öruggur um - reyndar tveir stærstu atvinnuvegir landsins, sjávarútvegur og ferðamennskan sem fara um þennan veg. Þetta á að gerast sjálfkrafa í faglegu ferli. Það er þannig sem það á að vera. Það er aukið fjármagn til viðhalds vega í áætluninni, aukið um milljarð, og ég vona að það fari í þessa fjölförnu vegi og þangað þar sem þörfin er mest. Ég treysti Vegagerðinni til þess.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að Alþingi taki samgönguáætlun til umræðu. Ég hef verið ein af þeim hv. þingmönnum sem hafa kallað eftir því að þessi áætlun verði lögð fram og fannst það mjög slæmt að hér væri verið að útdeila fjármunum í fjárlögum síðasta árs án þess að fyrir lægi samþykkt samgönguáætlun. Mér fannst óþægilegt að þar var verið að taka út vegaframkvæmdir og samgönguframkvæmdir án þess að við hefðum tekið stefnumótandi umræðu sem hv. þingmenn hafa auðvitað ólíka sýn á hvernig á að fara fram. Mig langar að nefna til að byrja með sérstaklega þau markmið sem eru tilgreind í greinargerð með samgönguáætluninni, ólík markmið samgönguáætlunar. Þar eru undir lið 4.3 Markmið um umhverfislega sjálfbærar samgöngur. Ég held að það dyljist engum að losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum er gríðarlega veigamikill þáttur í baráttu okkar gegn loftslagsbreytingum. Það er lykilþáttur að dregið verði úr losun í samgöngum ef við ætlum að reyna að ná að uppfylla þau markmið sem núverandi stjórnvöld hafa skrifað upp á, hvað þá ef við eigum að setja fram róttækari markmið sem ég held hins vegar að sé í raun mikilvægt, sem er að Ísland verði kolefnishlutlaust í nánustu framtíð, 2040 eða 2050 eða hvernig sem við sjáum það. Til þess að gera það þarf að taka stórstíg skref þegar kemur að losun frá samgöngum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera hér því að mig langar að spyrja hana sérstaklega út í þetta. Það var gert samkomulag 2011 að mig minnir um eflingu almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Í staðinn var ákveðið að fresta stórum samgönguframkvæmdum, vegaframkvæmdum. Hluti af því er að ná þessum umhverfismarkmiðum. Samkomulagið hefur haldið sér en eigi að síður er það svo að maður hefði viljað sjá frekari viðbætur koma við þetta samkomulag. Ef við horfum bara á okkar dreifbýla land þá eru langmestu tækifærin til þess að draga úr losun í samgöngum í þéttbýlinu. Það held ég að sé fyrsta skref. Ef við ætlum að taka raunhæf skref til þess að fara til dæmis í rafvæðingu samgangna, sem ég held að sé eitthvað sem við eigum að stíga stór skref í, þá eru innviðirnir til þess bestir á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hún geti upplýst okkur um það hvaða skref verði stigin í rafvæðingu samgangna. Við fljóta yfirferð á samgönguáætlun sé ég ekki nákvæmlega að neinir fjármunir séu áætlaðir í það. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um að hér var samþykkt tillaga um skoðun á léttlestasamgöngum innan höfuðborgarsvæðisins sem og lestarsamgöngum til Keflavíkurflugvallar, samþykkt á Alþingi og samþykkt að innanríkisráðuneytið mundi fara í að meta slíka uppbyggingu. Þær niðurstöður áttu að liggja fyrir fyrir mitt ár 2016 og gætu verið mjög í takt við þau markmið sem við erum búin að setja, að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Þessi tillaga er líka algjörlega í takt við nýsamþykkt svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins sem miðar að því að byggja upp einhvers konar léttlestakerfi eða hraðvagnakerfi þannig að við getum aukið þátt almenningssamgangna í almennum samgöngum. Ég sé þessa ekki stað í samgönguáætlun þegar rætt er um suðursvæðið. Hins vegar er talað um að leitað verði leiða til að fjármagna Sundabraut með aðkomu einkaaðila. Það eru engir fjármunir settir í Sundabraut. Mér finnst þetta vekja upp spurningar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún geti upplýst okkur um hvar vinnan stendur við að meta þetta. Hvernig ætla stjórnvöld að vinna með höfuðborgarsvæðinu að því að breyta samgöngumynstrinu? Eins og ég segi þá eru á þessu landsvæði í raun stærstu tækifærin til að draga úr losun frá samgöngum. Það er hér sem við getum virkilega nýtt okkur almenningssamgöngur og svo auðvitað hjól og aðrar samgönguleiðir. En vitandi hvernig veðurfar er á þessu ágæta landi þá held ég að við komumst ekkert hjá því að horfa til almenningssamgangna annars vegar og hins vegar rafvæðingar í samgöngukerfinu. Við munum sjá miklar framfarir fram undan í rafvæðingu, en til þess að hún geti fest rætur á Íslandi þarf uppbyggingu innviða. Við þurfum uppbyggingu innviða, annars vegar í þéttbýlinu og svo hins vegar víða um land. Þetta er það sem fólk vill og eftirspurnin er vaxandi eftir þessum ökutækjum. Mér finnst þarna vera tvennt sem þarf að skoða. Það er almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu og efling þeirra í takt við samþykkt Alþingis um það og í takt við nýsamþykkt svæðisskipulag og hins vegar hvernig við breytum orkugjöfunum. Hér eru talin upp ákveðin markmið um orkugjafa sem miða að því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og að samgöngutæki nýti orku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. En eru einhverjir fjármunir til að byggja upp þessa innviði? Hvar eru fjármunirnir sem við þurfum til að byggja upp innviði? Ef við ætlum að ná alvörulausnum í loftslagsmálum þá verðum við að sætta okkur við að það kostar. Við getum hins vegar verið mjög ánægð með að við höfum einstakt tækifæri, verandi auðugt land af auðlindum, að gera þetta. Við gætum orðið frumkvöðull í því að draga úr losun frá samgöngum ef við þorum að horfa til lengri framtíðar og fjárfesta í þessum innviðum, almenningssamgöngunum annars vegar og rafvæðingunni hins vegar. Ég held að þetta skipti miklu máli fyrir bæði höfuðborgarsvæðið en líka fyrir landsmenn alla og alþjóðasamfélagið og þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist. Þetta er það sem brennur á mér og miðað við stóra samhengið, þegar við horfum á loftslagsbreytingarnar sem eru auðvitað stóra málið sem við þurfum að takast á við, þá hefði ég viljað sjá ríkari áherslu á þetta í þessu plaggi. Síðan tel ég að hv. umhverfis- og samgöngunefnd þurfi að skoða þessi mál. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason sem talaði hér á undan mér nefndi að það væri kannski ekki rétta leiðin að við værum að skoða þetta, þingmenn einstakra kjördæma. Mér finnst mikilvægt af því að ég er nú þingmaður Reykjavíkur að nefna vegaframkvæmdir víða um land. Ég vil til dæmis nefna sérstaklega hringveginn og veginn um Öxi. Ég veit að það er umdeilt mál í ljósi þess að búið er að malbika fjarðaleiðina en ekki hringveginn um Öxi sem oft er lokaður. En þetta er stórmál fyrir landsmenn alla. Þetta er ekki bara einkamál Norðausturkjördæmisins frekar en samgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst mikilvægt að við reynum að nálgast það dálítið heildstætt þegar við ræðum framkvæmdirnar og hvað skipti máli. Það liggur alla vega fyrir að þessu leyti að mér hefur sýnst skynsamlegast að klára hringveginn og bæta veginn um Öxi. Ég veit að það eru önnur sjónarmið uppi, þeirra sem vilja færa hringveginn í raun og veru niður í fjarðaleiðina. En þetta finnst mér vera dæmi um pólitíska ákvörðun sem þarf að taka opna umræðu um. Ég vil líka nefna að það eru margar vegaframkvæmdir sem maður vildi sjá ganga hraðar. Ég get nefnt vegi í nágrenni höfuðborgarsvæðisins á borð við endurgerð á þjóðvegi 42. Mér sýnist vera kílómetri eftir þar. Maður hugsar að það sé ansi freistandi að ljúka slíkum smáframkvæmdum. Ég nefni veg nr. 48, ég nefni fjögurra kílómetra kafla á vegi nr. 30 til þess að klára slíkar framkvæmdir. Það er mjög freistandi að horfa til þess að við séum ekki í þessum bútasaumi. Hæstv. ráðherra sér að ég hef mikinn áhuga á því að mæla kílómetra sem eru eftir í bundnu slitlagi. Það liggur fyrir. En þarna finnst manni að það væri svo gott að geta lokið við einhver lítil skott sem eru eftir þar sem maður keyrir um á malbikuðum vegi og lendir svo skyndilega á einhverju þvottabretti í einn kílómetra. Við erum að hugsa um öryggi ferðamanna. Hér hafa margir hv. þingmenn gert umferðaröryggi að umtalsefni og það snýr auðvitað að því líka að klára slíkar umbætur. Nú þekki ég ekki hversu mikið þær kosta. En manni finnst þetta vera stuttir spottar sem eru eftir. Það síðasta sem ég næ að nefna, en hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir gerði að umtalsefni hér á undan, eru auðvitað Dýrafjarðargöng sem þurfa að komast fyrr á dagskrá. Þau tengjast samgöngumálum á Vestfjörðum almennt sem er enn þá svæði sem við þurfum að skoða sérstaklega. Ég átta mig á því að það eru ekki til endalausir fjármunir til samgangna en ég vil sem þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður og hafandi keyrt um alla Vestfirðina segja að þarna sjá allir sem fara um að það skiptir máli að við séum með einhverja heildarsýn. Ég veit að Vestfirðingar eru orðnir mjög langeygir eftir umbótum og ekki síst Dýrafjarðargöngum og síðan þjóðveginum um Dynjandisheiðina. En stóru spurningarnar sem mig langar að beina til hæstv. ráðherra, ef hún getur svarað mér, snúa að loftslagsmarkmiðum, snúa að almenningssamgöngum og þeirri tillögu sem var samþykkt hér um léttlestakerfi á höfuðborgarsvæðinu og að meta hagkvæmni þess út frá umhverfislegum, efnahagslegum og samfélagslegum þáttum. Þetta eru risavaxin mál sem tengjast líka rafvæðingu samgangna og hvernig við getum í heild náð árangri í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Virðulegi forseti. Ég get sennilega ekki í stuttu andsvari tekið á öllu sem hv. þingmaður nefndi en ég mun vonandi gera því betri skil í lokaræðunni. Í fyrsta lagi út af því umræðuefni sem hv. þingmaður kemur hér með - það er afar mikilvægt, ég vil byrja á að segja það - þá er ég sjálf þeirrar skoðunar, ég ætla bara að deila því með þingheimi, að við getum gert miklu betur í því að breyta umferðarmenningu á höfuðborgarsvæðinu. Ég hygg hins vegar að það muni taka ákveðinn tíma. Ég veit að hv. þingmaður hefði viljað sjá stærri skref í þessari áætlun. Ég vil samt segja það hér að þarna er þó verið að leggja þá áherslu á málið að það er klárlega val við annað, þ.e. þá getum við líka alveg eins sagt að bílaumferðin sé val við þetta. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur, þegar við horfum til lengri tíma, að vera ekki að stilla þessum þáttum hvorum á móti öðrum, ég held að hv. þingmaður hafi ekki verið að gera það. Einhverjir munu ferðast um á bílum, það þarf að gera ráð fyrir því. Aðrir vilja hjóla, það þarf að gera ráð fyrir því. Ég held að við eigum að stíga miklu stærri skref þegar kemur að öðrum orkugjöfum. Þessar ívilnanir gagnvart rafmagnsbílum hafa áhrif, en það hefur líka áhrif á fjármögnun vegakerfisins. Við erum alltaf að fara eftir þessum eldsneytisgjöldum; þótt þeir peningar komi síðan ekki allir til baka inn í vegakerfið þá er það hugsunin. Ég held að sú breytta mynd sem við sjáum, og ég held að við ættum að horfa dálítið fram í tímann í því, kalli líka á það að við fjármögnum vegakerfið allt upp á nýtt. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég held að við getum stigið miklu stærri skref. Það væri svolítið gaman ef við gætum sameinast um stór skref lengra inn í framtíðina. Af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um léttlestaþingsályktunartillöguna þá er að sjálfsögðu verið að vinna að henni í innanríkisráðuneytinu í samstarfi við sveitarfélögin. Það er hluti [[Forseti hringir.]]af því - nú kemst ég ekki lengra með þetta - sem þarf til þess að við getum haldið áfram með þetta mál. Þess vegna er ekki gengið lengra en að nefna það. Öll ákvarðanataka er eftir. Allur grundvöllurinn er eftir. Við þurfum að fá það fram svo að við getum rætt þetta.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég ætlast ekki til þess að hún fari að ræða sérstaklega einstaka vegaframkvæmdir sem ég gerði að umtalsefni. Það sem mér finnst mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra eru stóru línurnar. Hún nefndi það sem snýr að orkuskiptum í samgöngum, en þar eru óteljandi viðfangsefni sem krefjast líklega innviðafjárfestingar. Það er ekki sjálfgefið að þeir sem vilja skipta yfir í rafbíla - þar hafa ívilnanirnar vissulega skipt máli - hafi til þess aðstæður hvar sem þeir búa, t.d. til að hlaða slíka bíla. Það þarf helst að vera með slíkt aðgengi heima hjá sér ef það á að duga svo að dæmi sé tekið. Það er skortur á þessum innviðum ef við horfum á það. Ég vil líka nefna með almenningssamgöngurnar. Auðvitað þurfa þær ekki að útiloka annars konar samgöngumáta, en til þess að geta verið góður og raunhæfur valkostur, segi ég sem notandi almenningssamgangna, þá skiptir máli að við tryggjum tíðar ferðir. Það sem mestu skiptir eftir því sem ég þekki þessi mál, hæstv. ráðherra hefur vafalaust lesið margar rannsóknir um það, í samfélagi nútímans er tíminn, að samgöngurnar séu tíðar og komi manni á staðinn eins fljótt og mögulegt er. Það er það sem við sækjumst eftir í nútímasamfélagi og það kostar auðvitað fjármuni. Ég held að hvort tveggja skipti máli til þess að ná metnaðarfullum markmiðum. Ég fagna því að verið sé að vinna að þeirri þingsályktunartillögu sem ég nefndi áðan um léttlestakerfi í samvinnu við sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég lýsi því aftur að ég held að þarna sé málaflokkur sem við eigum að fjárfesta í. Það skiptir máli fyrir hið stóra samhengi hlutanna, það skiptir ekki bara máli fyrir greiðar og öruggar samgöngur heldur líka fyrir loftslagsmarkmiðin. Þar held ég að Íslandi eigi mikil sóknarfæri. Ég vonast til þess að hv. umhverfis- og samgöngunefnd skoði þetta sérstaklega í samvinnu við ráðuneytið, ég tala nú ekki um ef við gætum [[Forseti hringir.]]fengið einhverjar vísbendingar um niðurstöður athugunar á hagkvæmni sem ég nefndi hér áðan áður en umfjöllun um þetta mál lýkur á vegum þingsins.
Virðulegi forseti. Ég þori ekki að fara með það hvort svo sé, ég held að menn séu enn að fjalla um grundvöll í þessu máli. Ég segi bara eins og er að mér finnst skynsemi fólgin í því að hafa fjölbreytt val um það hvernig menn haga samgöngum sínum, hver og einn. Hv. þingmaður nefndi rafbílana og tengingar og allt þetta, það er mál sem snertir marga, sveitarfélögin, þetta tiltekna ráðuneyti, önnur ráðuneyti, skattlagningu, iðnaðaruppbyggingu að hluta til þegar litið er til rafvæðingar. Ég hygg því að menn þurfi að líta í mörg horn þegar menn ræða þetta. Í mínum huga er skynsemi fólgin í því að menn hafi val um það hvernig þeir haga sínum samgöngum. Ég vil líka taka undir það með hv. þingmanni, út af almenningssamgöngum og strætisvögnum, að ég held að við getum verið sammála um það að alls staðar í heiminum þar sem það kerfi gengur hvað best þá eru ferðirnar mjög tíðar. Menn geta stólað á það að strætó kemur eftir örskamma stund. Að sama skapi kostar almenningssamgöngukerfið töluvert. En það getur vel verið að það þurfi líka að kenna fólki á það með því að hjálpa til í upphafi. Kannski höfum við ekki gengið nógu langt í því. Þarna erum við auðvitað farin að tala um mál sem eru að vissu leyti á forræði sveitarfélaganna. Ef við ætlum að sjá strætó virka eins og við sjáum best þá þarf aðra tímatöflu en við erum vön og höfum ráð á eins og staðan er, alla vega eins og þetta hefur verið undanfarin ár. Ég vil að lokum segja, út af öðru sem hv. þingmaður nefndi: Það er eðlilegt, þegar við erum að ræða samgönguáætlun, að menn togist svolítið á á milli kjördæma, en ég vil endilega biðja menn um að horfa upp af því að þetta varðar okkur öll. Vegspottar úti á landi varða líka okkur öll. Hv. þingmaður nefndi að menn væru ekki að klára hlutina og við erum [[Forseti hringir.]]dálítið í bútasaumi, það verður nú bara að viðurkenna það. Oft eru það deilur sem valda því að einn kílómetri verður eftir hér og þar, deilur sem geta þess vegna varað í ótrúlega langan tíma. Það flækist líka inn í þetta.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég ítreka það að svona stór mál kalla á samhæfða stefnumótun ólíkra ráðuneyta og ólíkra stofnana. Ég tel það forgangsmál fyrir Ísland að við grípum til raunhæfra aðgerða í loftslagsmálum. Það á að vera markmið óháð kjördæmum af því að við höfum dálítið rætt um það. Ég hef áhuga á umbótum í samgöngumálum í öllum kjördæmum og mér finnst að allir þingmenn í öllum kjördæmum eigi að hafa áhuga á því hvernig við getum dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda. Sem þingmaður Reykjavíkur horfi ég á það að líklega eru einföldustu tækifærin til að byrja hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég legg því mikla áherslu á almenningssamgöngurnar. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umræðu að sinni en vona að við munum sjá úrbætur á áætluninni í meðförum þingsins og sérstaklega í þá átt sem ég nefndi hér.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er kannski frekar mættur hérna til að hlusta en að tala um þetta efni. Píratar hafa einungis þingmenn í Reykjavíkurkjördæmi norður, Reykjavíkurkjördæmi suður og Suðvesturkjördæmi. Við höfum engan þingmann á landsbyggðinni þannig að það er margt í þessum málum sem er kannski meira fyrir okkur til að hlusta á en að predika um. Ég verð þó að segja, alla vega fyrir sjálfan mig, að ég er almennt mjög hlynntur úrbótum sem þykja umdeildar, nefnilega jarðgöngum. Ég man vel hvað breytti þeirri skoðun minni því að ég var áður fyrr meira á þeirri línu að þetta væri kannski óhóflega kostnaðarsamt miðað við ávinninginn, miðað við fólksfjölda og svoleiðis, en síðan sér maður til dæmis Siglufjörð og hvernig hann verður fyrir gríðarlega jákvæðum áhrifum og svæðið þarna í kring af jarðgöngum sem voru auðvitað umdeild eins og öll jarðgöng á sínum tíma. Ég er mikill stuðningsmaður jarðganga og áhugasamur um að koma þeim við þar sem það reynist skynsamlegt. Ég vil meina að það sé oft skynsamlegt, mjög gott fyrir byggðarlögin sem eru nálægt þeim. Ég kem hingað helst til að kynna efni sem er ekki að finna í tillögunni sjálfri en það eru nokkur orð um rafbílavæðingu. Píratar samþykktu nýlega með yfirgnæfandi meiri hluta stefnu um rafbílavæðingu og mig langar til að kynna hana í stuttu máli til að fara yfir það sem við gætum þurft að velta meira fyrir okkur í framtíðinni og legg það fram til umhugsunar fyrir jafnt þingmenn og leikmenn. Ég ætla að byrja á því að lesa stefnuna í heild sinni, með leyfi forseta: „1. Stefna skuli að rafbílavæðingu Íslands. 2. Beita skuli fjárhagslegum ívilnunum til að auka hlutfall rafbíla. 3. Sem hluta af almennri orkumála- og umhverfisstefnu skuli ríkið huga að innviðum, setja markmið um rafbílavæðingu og gera nauðsynlegar ráðstafanir til að ná þeim markmiðum.“ Nú er ákveðin klemma í sambandi við rafbílavæðingu sem hefur verið nefnd áður. Hún er sú að það þarf að hafa innviðina til að fólk sjái sér hag í því að versla sér rafbíla en hins vegar þurfa rafbílarnir að vera til staðar til að það sé markaður fyrir innviðina. Þarna er ákveðin klemma sem ég tel þess eðlis að það þurfi að stíga inn í út frá einhverju öðru en einföldum markaðslögmálum fyrir utan það að ég tel í grundvallaratriðum að orkuskipti, sem ég met að séu óhjákvæmileg, einungis spurning um hvenær og hversu hröð þau verði, krefjist aðkomu yfirvalda og opinbers fjármagns vegna þess að ég held ekki að markaðurinn virki þannig að hann geti leyst svoleiðis vandamál á eigin spýtur. Af því leiðir að ég styð mjög þessa stefnu um rafbílavæðingu og álít hana óhjákvæmilega þróun sem við verðum þó að byrja að stuðla að sem fyrst. Nú les ég upp úr stefnunni og hef hana sem leiðsögn í þessu. Hér er listi yfir ívilnanir sem gilda á Íslandi fyrir rafbíla bæði hjá ríki og Reykjavíkurborg. Það eru engir tollar og engin vörugjöld á rafbílum. Þetta er varanlegt í þeim skilningi að það þarf að breyta lögum til að það breytist. Enginn virðisaukaskattur er af fyrstu 6 millj. kr. af hverjum rafbíl sem fluttur er til landsins. Hann má samt ekki vera eldri en þriggja ára. Þessi niðurfelling á virðisaukaskatti gildir bara eitt ár í senn, þ.e. til áramóta. Á hverju ári þarf að leggja fram frumvarp til að framlengja þetta ákvæði um eitt ár. Það skapar að sjálfsögðu óvissu. Frítt er að leggja í stæði í Reykjavík í einn og hálfan tíma í senn en gildir ekki ef rafbíllinn er á nagladekkjum. Síðan eru lægri bifreiðagjöld. Til samanburðar er hér yfirlit yfir ívilnanir í Noregi fyrir rafbíla. Þar eru engir tollar og engin vörugjöld á rafbílum, enginn virðisaukaskattur á rafbílum. Frítt er að leggja í stæði, frítt í gegnum göng og í ferjur. Heimilt er að aka á forgangsakreinum fyrir strætisvagna og leigubíla. Bifreiðagjöld eru lægri, það er afsláttur af tekjuskatti einstaklinga ef einstaklingurinn hefur aðgang að fyrirtækjabíl og enginn virðisaukaskattur á rafbílum sem eru teknir á leigu hjá fjármögnunarfyrirtækjum. Þetta hef ég bara upp úr þessari stefnu, ég verð að viðurkenna að ég fór ekki í rannsóknarvinnu til að fá allt þetta staðfest fyrir sjálfan mig en þetta er alla vega í stefnunni og mér þykir hún verðugt innlegg í umræðuna. Í grunnáætlun kemur fram að móta stefnu um rafbílavæðingu Íslands og kynna hana rækilega, setja á fót vinnuhóp sem fylgir stefnunni eftir og kynna áætlun um uppsetningu hleðslukerfis fyrir rafbíla um allt land. Í greinargerð stefnunnar kemur fram, með leyfi forseta: „Ein helsta hindrunin fyrir því að almenningur kaupi sér rafbíl, er skortur á hleðslustöðvum. Engin áætlun er fyrir hendi hvað varðar uppsetningu hleðslustöðva hvorki frá stjórnvöldum og ekki heldur frá fyrirtækjum sem gætu séð sér hag í að setja upp hleðslustöðvar. Fyrirtæki og frumkvöðlar eru ekki að fara að leggja í mikinn stofnkostnað þegar stefna stjórnvalda er ómarkviss og ívilnanir einungis til eins árs í senn. Meðan engin stefna er til staðar, þá er ekki líklegt að neinn sjái sér hag í því að setja upp kerfi hleðslustöðva á landinu, sem aftur hefur það í för með sér að fólk er hikandi við að kaupa sér rafbíl.“ Eins og ég sagði áður tel ég einsýnt að þessi þróun muni ekki eiga sér stað sjálfkrafa fyrr en það er í rauninni orðið of seint. Það eina sem gæti hugsanlega valdið því væri að mínu mati ægileg verðhækkun á bensíni. Hún hefði auðvitað sínar afleiðingar og við þurfum að vera búin að bregðast við fyrir þann tíma að mínu mati. Við höfum nýlega upplifað að það var ægilega hátt olíuverð og það hafði ýmsar vondar afleiðingar alls staðar um heim, ekki bara vegna þess að bensín er dýrt heldur er olía auðvitað þess eðlis að hún er takmörkuð auðlind og sífellt þarf að finna meira. Þegar hana fer að þrjóta erum við í vondum málum. Sömuleiðis erum við í vondum málum ef við notum of mikið af henni vegna þess að brennsla olíu hefur áhrif á heimshlýnun sem er stórt vandamál sem markaðurinn mun ekki heldur leysa á eigin spýtur. Það eru alveg hreinar línur. Það er líka alveg hárrétt sem hæstv. innanríkisráðherra sagði áðan um rafbíla, að rafbílavæðing krefst aðkomu margra, svo sem sveitarfélaga og annarra ráðuneyta. Hún krefst reyndar að mínu mati líka þátttöku almennings og eldmóðs af hálfu almennings við það að taka þetta upp. Það er ekki nóg að ríkið leggi einfaldlega fram svona stefnu. Það þarf að vera þátttaka meðal almennings, það þarf að vera metnaður fyrir því meðal almennings að taka þátt í verkefni um orkuskipti. Vel á minnst, orkuskipti, virðulegi forseti. Í umræðu um rammaáætlun og hvað skuli virkja og hvað ekki man ég mjög vel að ég var eiginlega þeirrar skoðunar sjálfur að það væri munur á því hvort maður mundi styðja virkjun eins og fallvatnsvirkjun eftir því í hvað orkan væri notuð. Ef við nýttum orkuna markvisst og meðvitað með stórfelldum hætti til orkuskipta held ég að það mundi hjálpa til við verkefnið sem er rafbílavæðingin sjálf en sömuleiðis hjálpa umræðunni um virkjanir sem oft og tíðum er mjög hatrömm og ég tel stundum að óþörfu. Að því sögðu þar sem ég er í meginatriðum búinn að kynna þessa stefnu mæli ég eindregið með því að fólk kynni sér hana sjálft á x.piratar.is, þar er að finna stefnu um rafbílavæðingu, og það taki þátt í umræðunni um að gera þennan kost að raunhæfum möguleika. Þá langar mig sérstaklega að nefna sérlega áhugaverða ræðu sem var flutt af hv. 8. þm. Suðurk., Haraldi Einarssyni, sem fjallaði um öryggi og benti á það sem við hugsum kannski ekki nógu oft um sem er að við höfum ákveðið sem samfélag að dauðsföll í flugi séu óásættanleg. Við ætlum bara ekki að leyfa því að gerast. Við tökum sama pól í hæðina þegar kemur að sjómennsku. Hins vegar viðgengst í umferðinni einhvern veginn sú skoðun í samfélaginu að dauðsföll séu hluti af lífinu. Mér þykir áhugaverð og augljóslega eftirsóknarverð sú sýn að við værum jafn hissa á því að það yrði dauðsfall í umferðinni og ef það yrði dauðsfall í flugi og gerðum sömu kröfur til þess að fólk væri öruggt í umferðinni eins og við gerum í flugi. Það er áhugaverð sýn sem mér finnst alveg þess virði að velta fyrir mér. Ég hvet fólk eindregið til þess að hlýða á stórgóða ræðu hv. þingmanns. Sömuleiðis fjallaði hv. þingmaður um sjálfkeyrandi bíla og gerði það með slíkum brag að ég tel mig ekki geta gert betur og ætla því ekki að fjalla um það að þessu sinni, en geri ráð fyrir því að hv. þingmaður fari kannski eilítið meira inn á það stórgóða umræðuefni þar sem ég sé að hann er á mælendaskrá.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir hlý orð í minn garð. Við deilum augljóslega skoðunum í þessum málum. Ég hef stuttan tíma núna þannig að ég ætla ekki að dvelja við þau atriði sem ég ræddi í minni fyrri ræðu. Mig langar að renna örsnöggt yfir nokkur atriði sem mér finnst þurfa að tæpa á. Mig langar að benda á það sem mér finnst stærstu línurnar í þessari áætlun og hvert mér finnst liggja beinast við að peningarnir fari. Það er annars vegar í nýframkvæmdir á Vestfjörðum. Ég er mjög ánægður með að þeir fari þangað þar sem er mikil þörf fyrir nýframkvæmdafjárfestingu. Hins vegar tel ég vanta mikið viðhaldsfé í Suðurkjördæmi, sérstaklega í kringum náttúruperlurnar okkar og þar sem við fáum gríðarlega marga ferðamenn. Þá er ég bæði að tala um tengivegi og líka hættulega kafla eins og Selfoss–Hveragerði, en það verkefni á að hefjast núna á þessu ári og Hellisheiðin klárast í ár. Ég er mjög hrifinn af þessu. Mér finnst hins vegar ekki nógu mikið gert í hafnamálum. Ég hef nefnt það áður og nefni það aftur að ég held að við þurfum að bæta í hafnirnar. Hafnirnar eru landinu mjög mikilvægar, þær eru mikilvægar fyrir ýmsar atvinnugreinar, og ég vil nefna sérstaklega höfnina í Þorlákshöfn sem er líklega þjóðhagslega arðbærasta samgöngumannvirkið sem við gætum ráðist í. Síðan hef ég gríðarlegar áhyggjur af Landeyjahöfn. Hún var lokuð, a.m.k. fyrir Herjólfi, frá desember fram yfir páska. Ég legg til að ráðherra skoði það að setja af stað einhvers konar rannsóknarvinnu um hvernig við getum haldið þessari höfn opinni. Nýtt skip, sem vonandi kemur fljótlega, getur aukið öryggi Vestmannaeyinga og atvinnustarfsemi þar. Virðulegur forseti. Ég hef ekki mjög mikinn tíma í viðbót en ætla þó að nefna eitt atriði sem því miður hefur ekki borið á góma í umræðunni í dag, Hvalfjarðargöngin. Afhending Hvalfjarðarganganna frá Speli til ríkisins gæti orðið eftir um tvö ár og þá mun ríkið fá þessi göng í fangið. Rekstur þeirra mun kosta ríkið um 200–250 milljónir á ári. Ætlum við að halda áfram með gjaldtöku? Ætlum við að hætta með gjaldtöku? Ætlum við að undirbúa ný göng? Ég held að við þurfum að fara að taka þessa umræðu mjög fljótlega því að það tekur þrjú til fjögur ár að byggja ný gögn ef við ætlum að ráðast í þau. Gert er ráð fyrir að dagsspá fyrir göngin muni ná hámarki í kringum 2020–2021. Ég held að það sé virkilega þörf umræða fyrir okkur að fara að taka ákvörðun um hvort við ætlum að takmarka umferð um göngin þegar þetta gerist og beina fólki þá um Hvalfjörð, eða ætlum við að stefna að því að gera önnur göng við hliðina og hvernig tökum við ákvörðun í því máli?
Forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun. Ég held að það sé okkur til umhugsunar sem erum hér í verkum á Alþingi, þingflokksformenn, forsætisnefnd o.s.frv., að við þurfum að endurmeta hversu lengi fólk fær að tala í þessari umræðu. Það væri auðvitað hægt að tala hér tvöfaldan ræðutíma, ég held að það sé fullt tilefni til þess. Þetta er óþægilega stuttur ræðutími, tíu mínútur, þar sem efnið snýst ekki bara um prinsipp í málinu heldur líka upptalningu á tilteknum landshlutum, vegarspottum o.s.frv. Eðli málsins samkvæmt þarf lengri ræðutíma, en ég ætla ekki að eyða þessum stutta ræðutíma í að tala um lengri ræðutíma. Það væri undarlegt. Nokkur atriði langar mig til að ræða, forseti, í fyrsta lagi það sem hér hefur aðeins verið drepið á og olli mér nokkrum áhyggjum þegar ég kom ásamt hv. umhverfis- og samgöngunefnd í heimsókn á Samgöngustofu þar sem allt starf er með miklum ágætum og til mikillar fyrirmyndar. Þar hefur til að mynda samruni stofnana gengið vel og verið unnið afar gott starf. Áhyggjumál var hversu lítið rými í umræðu dagsins loftslags- og umhverfismál hafa. Ég held að þar sé á ferðinni ákveðin tímaskekkja því að við höfum viljað vera brött á alþjóðavísu þegar þessi málaflokkur er annars vegar, þ.e. umhverfismálin og loftslagsmálin. Þar eru samgöngumálin alltaf mjög miðlæg, sérstaklega í samgöngukerfum eins og okkar þar sem af landfræðilegum ástæðum og ýmsum öðrum ástæðum, menningarlegum o.s.frv., er tiltölulega mikið um einkabílinn. Við höfum unnið í því að breyta þeim hlutföllum á undanförnum árum en við erum tiltölulega þungbíluð þjóð og bílarnir okkar eru tiltölulega neyslufrekir. Það hversu mikið við nýtum af jarðefnaeldsneyti fyrir bílaflota okkar er áhyggjuefni vegna þess að þar er um að ræða töluverða losun á gróðurhúsalofttegundum. Allar áætlanir og greiningar sem við höfum verið að vinna í þeim efnum hafa snúist um bílaflota heimamanna fyrst og fremst og þar hefur kannski lítið verið horft til þeirrar staðreyndar að eknum kílómetrum ferðamanna á bílaleigubílum fer fjölgandi, nánast í veldisvexti, frá ári til árs. Þar erum við líka að tala um töluverða aukningu í losun gróðurhúsalofttegunda. Ég vil beina þeirri hugsun til hæstv. ráðherra, af því að hún er stödd við umræðuna, að farið verði yfir það sérstaklega með Samgöngustofu með hvaða hætti væri hægt að þyngja þessi sjónarmið. Ég spurði hæstv. umhverfisráðherra í fyrirspurn um samspilið við samgönguyfirvöld og það var mjög veikt svar sem ég fékk frá umhverfisráðherra um þau mál. Ég tel að ef við ætlum að standa undir nafni að því er varðar Parísarmarkmiðin og sýn okkar í þessu máli þurfum við að gera miklu betur að því er varðar stefnumótun og skýrar aðgerðir í þágu þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Í öðru lagi langar mig að nefna tvö sjónarmið sem ég tel vera lykilatriði í uppbyggingu samgönguinnviða. Í fyrsta lagi er það skýrara samstarf við ferðaþjónustuna og ráðuneyti ferðamála þegar horft er til mismunandi umferðar og mismunandi aðdráttarafls einstakra ferðamannastaða og síðan nýsamþykkt áætlun um innviði á ferðamannastöðum sem var mál flutt af hæstv. umhverfisráðherra. Mér varð að orði þegar við vorum að ræða þau mál að nær væri að byrja á uppbyggingu vegakerfisins vegna þess að mikilvægustu innviðir ferðaþjónustunnar er hreinlega samgöngukerfi hvers samfélags. Þar erum við líka eftir á. Ég er að tala um að ná dampi í því að áætlanir okkar endurspegli hinar öru breytingar í atvinnulífi okkar og uppbyggingu. Í þriðja lagi langar mig að nefna það atriði sem ég hef viljað orða sem svo að samgöngumál eru velferðarmál fyrir okkar dreifðustu byggðir. Þá vil ég taka undir orð þeirra sem hér hafa talað og hafa viljað árétta það að við sem erum þingmenn kjördæmanna erum auðvitað þingmenn alls landsins í öllum málum og eigum að vera það í öllum málum. Við eigum að láta okkur varða Langanes og Öxi og Dýrafjarðargöng og Hvalfjarðargöng og Miklubraut. Öll. Annað er ekki faglegt og okkur er ekki sæmandi annað en að nálgast umræðuna með þeim hætti. Ég fagna því sérstaklega sem kom fram hjá hv. þm. Haraldi Einarssyni sem vildi horfa á samgönguáætlun meira með augum þess sem vill draga úr slysum með öryggissjónarmiðin að leiðarljósi. Mér finnst það ákveðinn galli við uppsetningu áætlunarinnar að hún er enn gamaldags að því leytinu til að hún hangir mikið á þessari kjördæmaskiptingu þannig að tilhneigingin er sú að hver þingmaður lesi sinn kafla og standi sína vakt í þingsalnum. Það er ekki gott af því að hér erum við að tala um gríðarlegar upphæðir og við erum að tala um svo mikilvægan þátt í uppbyggingu og framtíðarsýn að því er varðar byggð í landinu, bæði samgöngur innan svæða - og hér hefur verið talað um hringtengingar - og samgöngur út úr svæðum og inn á svæði, þá erum við að tala um í tengslum við nýjar atvinnugreinar eins og fiskeldi eða aðrar greinar sem gera kröfu til örari og tíðari samgangna en við höfum getað boðið upp á. Svo ekki síður eru það alls konar aðrar breytingar á atvinnuuppbyggingu og síðan einfaldlega það að fólk komist til og frá vinnu, að það komist til og frá að því er varðar heilbrigðisþjónustu, menntakerfi o.s.frv. Fyrir fólk í strjálustu byggðunum snúast áhyggjurnar ekki fyrst og fremst um það hvort það verði lagður nýr vegur heldur einfaldlega það hvort vegurinn sem fyrir er sé í lagi, að honum sé sinnt, hann sé mokaður og ruddur eftir atvikum. Þá dettur manni auðvitað í hug Árneshreppur eða slík sveitarfélög, þar sem býr fólk sem borgar líka skatta eins og við hin og ætti auðvitað að njóta þeirrar lágmarksþjónustu að búa við ásættanlegt samgöngukerfi. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir fór nokkuð yfir mál sem lúta að almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu og auðvitað almenningssamgöngum úti um allt land sem er gríðarlega mikilvægt hagsmunamál fyrir íbúa og mikilvægt umhverfismál og mikilvægt mál að því er varðar líka viðhald og uppbyggingu á vegum úti. Ég staldraði við það í andsvari áðan að hér í áætluninni er lítil lína um umferðaröryggismál eða umferðarfræðslu til ferðamanna. Ég held að það sé þáttur þar sem við þurfum að gera umtalsvert betur. Það fer vaxandi að ferðamenn ferðist á eigin vegum, að þeir séu ekki endilega í rútum eða skipulögðum ferðum á vegum innlendra aðila. Þar er um að ræða fólk sem fer út á vegina með litla eða takmarkaða þekkingu á umferðarmenningu hér eða bara yfirleitt því að aka um einbreiðar brýr eða malarvegi. Eins og við sjáum því miður í okkar tölum, bæði alvarlegum slysum og dauðsföllum, tekur þessi veruleiki allt of stóra tolla í samgöngukerfi okkar. Það er þáttur sem skiptir máli. Virðulegi forseti. Nú er einmitt það að gerast sem kemur fyrir okkur öll í þessari umræðu, að tíminn líður allt of hratt. Einhverjum þingmanni varð að orði hérna frammi og fullyrti að tíminn liði tvöfalt hraðar í þessari umræðu en öllum öðrum umræðum því að einhvern veginn væri ræðutíminn búinn fyrr en maður áttaði sig á. Mig langar alveg að lokum að nefna að hér er í heildina um að ræða allt of lágar upphæðir. Þessi áætlun er þjóðhagslega langt undir öllum öðrum viðmiðum á öllum öðrum tímum og hér er ekki brugðist við stórauknum ferðamannastraumi eða stóraukinni þörf fyrir öflugar samgöngur með viðhlítandi hætti. Það skyldi þó aldrei vera að það yrði hlutskipti nýrrar ríkisstjórnar enn eina ferðina að koma skikk á þessi mál.
Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög áhugavert að fylgjast með umræðunni hér í dag um þingsályktunartillögu um fjögurra ára samgönguáætlun. Ísland er tiltölulega stórt land og tiltölulega strjálbýlt og ekki nóg með það heldur erum við líka svolítið fá sem gerir það að verkum að það er mjög dýrt að reka almennilegt samgöngukerfi, alveg sama hvað það er. Það sem ég hef hins vegar tekið eftir á ferðum mínum um landið, af því að þrátt fyrir allt fer ég líka stundum út fyrir 101, þótt það komi ekki oft fyrir, er að vegirnir á Íslandi eru langt fyrir neðan allt annað sem ég hef kynnst. Ég hef ferðast víða upp í fjöll í Kákasus í Georgíu þar sem vegirnir voru jafnvel aðeins skárri en á Vestfjörðum. Ég hef keyrt um pólska vegi sem voru byggðir á tímum sósíalismans og voru töluvert skárri en þeir vegir sem liggja í gegnum borgina. Ég hef keyrt í gegnum vegi í austurhluta Tyrklands þar sem maður hefði ekki haldið að væru vegir sem væri eitthvað til að tala um, en jafnvel þar voru hinir prýðilegustu vegir sem voru breiðir með góðum öxlum og þokkalega öruggir. Mér finnst svolítið vanta upp á þetta á Íslandi. Kannski líðum við einmitt svolítið fyrir það að við erum stórt og strjálbýlt land með tiltölulega fátt fólk. Það á hins vegar ekki að vera afsökun þannig lagað séð. Þetta er kannski ástæða fyrir því að þetta getur verið svolítið erfitt, en ég held að það eigi samt ekki að verða til þess að sumir landshlutar standi út fyrir boxið, að þeir fái ekki að vera með. Við sjáum að sumir vegir, bæði á Austurlandi og á Vestfjörðum sérstaklega, hafa í raun aldrei verið uppfærðir. Við erum að tala um að margir slóðar voru upphaflega göngu- og hestaslóðar sem bundið slitlag var sett ofan á. Það er varla fyrir stóra bíla að keyra á þeim í dag en þeir gera það samt. Það er alveg með ólíkindum að fólk komist lífs af. Ég hef ekki farið þarna oft yfir, en ég var með lífið í lúkunum allan tímann og ég keyrði ekki sjálf. Það sem hefur einkennt samgöngupólitík á Íslandi er hið eilífa kjördæmapot. Það kemur bersýnilega í ljós í þessari samgönguáætlun, þá sér í lagi þegar kemur að höfnunum. Öllu er raðað upp eftir kjördæmum. Mér þykir það skýrasta dæmi um það hversu hápólitískt þetta plagg er. Þess vegna er líka rosalega mikilvægt að það sé þverpólitísk samstaða um þetta á þinginu. Best væri ef þingið gæti í einhverri þverpólitískri sátt tekið þátt í að móta þetta mál mun meira en gert hefur verið hingað til þar sem áætlunin á náttúrlega að ganga út fyrir hvert kjörtímabil. Með samgönguáætlun og með öll stór og viðamikil langtímaplön gerist ekki allt saman á fjórum árum. Þessir víðfrægu 38 þingmenn sem ráða hér ríkjum í dag verða kannski ekki þeir sem ráða ríkjum eftir fjögur ár. Það er svolítið erfitt að fá yfirsýn. Þetta er nákvæmlega það sem hefur verið gagnrýnt með Ísland, það að ekki er hægt að ganga út frá því að stefnur haldist. Það er dýrt að leggjast í framkvæmdir hjá hinu opinberlega einfaldlega af því að einhverjum gæti dottið í hug að hætta við eftir pólitískum vindum. Það er nokkuð sem má ekki bitna á samgöngum. Það þarf að vera þverpólitísk sátt um það að alls staðar séu vegir öruggir. Það á ekki að vera í boði að leiðin frá Patreksfirði til Reykjavíkur eða til Ísafjarðar sé ómalbikuð á einhverjum vegpunkti eða stórhættuleg af því að þetta er stórhættulegt eins og staðan er í dag. Það er eitt sem ég hef ekki skilið við íslensk samgöngumannvirki enn sem komið er, það að þótt kominn sé nýr vegur er ekkert endilega búið að búa til nýja brú. Á mörgum fallegum, breiðum vegum víðs vegar um landið eru enn einbreiðar brýr. Tveir erlendir ferðamenn létust þegar þeir keyrðu á einbreiða brú fyrr í haust á fínum og breiðum vegi. Þegar vegurinn er betri og breiðari en brúin er erfiðara fyrir bílstjórann að bregðast fljótt við. Við hjá Pírötum höfum oft talað um nethlutleysi. Mér finnst alveg hægt að draga línu þegar kemur að vegakerfinu og þeim samgöngum sem við erum með og hún er sú að allar leiðir eigi að vera greiðar. Það á ekkert að vera sem hindrar. Við eigum að hafa einhvern standard um það hvað er góður vegur. Það er alveg sama hvort vegurinn er í Reykjavík eða Neskaupstað. Slæmur vegur er slæmur vegur, alveg sama hvar hann er. Við hljótum að geta verið sammála um það og þá þarf vegurinn að vera uppfærður. Það er alveg sama hvort tíu manns fara um hann á dag eða hundrað, ef við ákveðum að hafa almennilegt vegakerfi sem við getum farið um þurfum við bara að gera það að raunveruleika. Ég vil meina að samgöngukerfið okkar sé ákveðið net, netið okkar allra sem við eigum að vinna stöðugt að. Þetta á ekki að vera eitthvert deilumál. Þetta á að vera eitthvað sem við getum verið sammála um, sama hvað. Þess vegna finnst mér svo sérstakt að sjá þegar ég rýni í samgönguáætlunina að þetta er gamaldags kjördæmapot. Það er kannski liðin tíð eða ég vona að þetta verði bráðum liðin tíð. Eftir því sem ég hef komist næst hefur þetta breyst mjög mikið á undanförnum árum, samgönguáætlun fyrr á tíð var miklu meira kjördæmaskipt. Mér finnst það ekki sérstaklega fræðileg nálgun á því hvernig eigi að skipta vegum eða samgöngumannvirkjum til að stuðla að betra samgönguneti fyrir Ísland, kjördæmin eiga ekki að ráða úrslitum um það. Mér finnst einnig slæmt að þetta plagg komi í aðdraganda kosninga, það verður að segjast, af því að þetta er mikið hitamál fyrir mjög marga Íslendinga. Það eru mjög margir sem komast ekki til vinnu eða ekki til læknis í Reykjavík af því að það er ófært eða af því að vegurinn er svo slæmur. Þetta er nokkuð sem allir tengja við. Mér finnst ekki góður bragur á því að þetta komi svona seint inn í þingið, rétt fyrir boðaðar kosningar. Ég verð að segja að það væri hægt að vinna svona lagað í miklu meiri þverpólitískri sátt á opnum nefndafundum eða vinnufundum þar sem fólk gæti komið og útskýrt þetta fyrir okkur. Við gætum þá gert þetta að einhverju tilraunaverkefni. Svona þverpólitísk vinna hefur reyndar verið unnin áður, en þetta er alveg dæmi um eitthvað sem við eigum að vinna miklu frekar saman að þar sem þetta er nokkuð sem kemur okkur öllum við.
Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Sú áætlun er í samræmi við heildaráætlun, samanber lög nr. 33/2008, og rammar áætlunina inn sem gildir fyrir árin 2011–2022 þar sem stefna og markmið eru sett fyrir allar greinar samgangna á 12 ára tímabili. Mig langar aðeins að vísa í þá áætlun og held að afar gagnlegt sé að gefa sér tíma til að skoða þessar áætlanir samhliða. Þar segir: Unnið skuli að samgöngumálum í samræmi við áætlun sem felur í sér stefnumótun í samgöngumálum og helstu markmið sem vinna skal að, skilgreiningu á grunnneti samgöngukerfisins sem nær til alls landsins og er ætlað að tryggja landsmönnum greiðar samgöngur, áætlun um fjáröflun til samgöngumála, yfirlit um útgjöld til allra helstu þátta í rekstri samgöngustofnana, svo og viðhalds öryggismála og nýframkvæmda á sviði siglingamála, flugmála og vegamála. Í þeirri áætlun sem er til umræðu eru áætlaðar greiðslur úr ríkissjóði til næstu fjögurra ára. Ég vil merkja þar mikilvægar úrbætur í samgöngumálum og fjárfestingu í þess konar formi innviða. En hún er jafnframt varfærin, ég held að það sé vel, þar sem þetta eru nokkuð jafnar fjárhæðir á fjögurra ára tímabili. Ég ætla að líta til þeirra markmiða sem eru tilgreind, vegna þess að þetta er áætlun og stefnumótandi sem slík. Þarna eru markmið um greiðar samgöngur sem eru auðvitað mjög mikilvægar fyrir allt mannlíf og atvinnulíf og allt almennt aðgengi svo að kerfið virki og fólks- og vöruflutningar gangi eðlilega fyrir sig og samgöngur innan svæða og milli svæða. Slíkar samgöngur þurfa að vera hagkvæmar í byggingu, í rekstri kerfa og viðhaldi, en þess má sjá stað í áætluninni. Við einblínum gjarnan á vegina vegna þess að við notum þá daglega, bæði til að komast í og úr vinnu og hvað annað sem tilheyrir daglegu lífi okkar. Það er víða þörf á úrbótum, það hefur komið ágætlega fram í þessari umræðu, og við gerum jafnframt kröfu um að komast hratt og örugglega á milli staða. Í þriðja lagi er í áætluninni talað um öryggi og mikilvægi þess að bregðast við því aukna álagi sem ferðamannafjöldi og umferð til landsins og um landið hefur lagt á samgöngukerfi okkar. Að lokum þarf uppbygging samgangna að stuðla að jákvæðri þróun byggðar. Þar er kannski mikilvægast að horfa til framtíðar og huga að framlagi landshlutanna til atvinnulífs og nýtingar auðlinda með það að markmiði að bæta lífskjör allra landsmanna. Á undan mér töluðu hv. þm. Svandís Svavarsdóttir og hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir og gagnrýndu uppsetningu áætlunarinnar sem er kjördæmaskipt, ef svo má segja. Við ættum að gera okkur far um að horfa til landsins alls, ég tek undir það, ég ætla hins vegar ekki að gagnrýna þetta í áætluninni því að mér finnst einmitt gagngert horft til landshlutanna. Það er reyndar ekki oft sem við þingmenn á höfuðborgarsvæðinu og suðvesturhorninu höfum tækifæri til þess að merkja okkur í kjördæmi okkar, en mér finnst samgönguáætlunin fullt tilefni til þess. Ég ætla að nota tækifærið og fagna mjög mikilsverðum úrbótum þar sem umferðarþunginn er mikill, eðli málsins samkvæmt, á suðvesturhorninu. Farið er mjög vel yfir svokallað skilgreint suðursvæði II, Reykjavík og suðvestursvæði, og þær úrbætur sem liggja fyrir á tímabilinu. Í fyrsta lagi er áætlun um að tvöfalda vegarkafla milli Langatanga og Skarhólabrautar í þéttbýli Mosfellsbæjar, en sá vegur er í dag þrjár akreinar án miðdeilis og miðjuvegriðs. Þá er stefnt að framkvæmd hringvegar um Kjalarnes með 2+1 braut árið 2018. Eins og komið hefur fram í umræðunni, og þá með tilliti til þess að við horfum til breyttrar umferðarmenningar og aukinnar notkunar almenningssamgangna, myndast oft umferðaröngþveiti víða á höfuðborgarsvæðinu snemma á morgnana og síðla dags þegar fólk er að fara í og úr vinnu, milli átta og níu á morgnana og fjögur, fimm, sex á daginn. Það eru fyrirhugaðar framkvæmdir til að bregðast við slíku. Til að mynda má nefna vegamót Hafnarfjarðarvegar og Vífilsstaðavegar, en full þörf er á að bregðast þar við. Lagt er upp með að vegamótin verði þrjár akreinar í hvora átt. Ég ætla að fagna því að komin sé niðurstaða í uppgjör við Kópavogsbæ um framkvæmd við undirgöng um Lindir. Mislæg gatnamót eru gríðarlega aðkallandi öryggisframkvæmd. Síðast þegar við ræddum samgönguáætlun ræddum við um Krýsuvíkurafleggjara og er áætlað að farið verði í það verk 2017. Ég vil svo nefna Kjósarskarðsveg en sá vegur var lengi látinn víkja til hliðar fyrir öðrum aðkallandi verkefnum. Sá vegur er orðinn býsna slæmur með tilliti til öryggis, bæði vegna mikillar aukningar almennrar umferðar og þungaflutninga sem ekki komast um Hvalfjarðargöng. Hér er lagt til að haldið verði áfram við endurgerð og endurbætur Kjósarskarðsvegar. Það er vel, virðulegi forseti. Ég er viss um að hreppsnefnd Kjósarhrepps fagni því eftir áralanga baráttu fyrir úrbótum. Að lokum vil ég nefna að haldið verður áfram framkvæmdum við Arnarnesveg þar sem kaflinn frá Reykjanesvegi að Fífuhvammsvegi verður kláraður á næsta ári. Þetta er mikilvæg samgönguframkvæmd, ekki síst fyrir íbúa efri byggða Kópavogs. Talað er um að hátt í 20 þús. bílar fari um Fífuhvammsveg á dag og það geti myndast, og ég hef upplifað það sjálfur þar sem ég bý ekki langt frá, langar bílaraðir, öngþveiti þegar umferðin er mest. Þessi framkvæmd mun vafalítið létta á umferðinni um Fífuhvammsveg. Það hafa margir þingmenn komið inn á hvernig ræðutíminn flýgur frá manni. Ég upplifi það sama. Sjálfbærni og samgöngur eru í raun og veru alveg sjálfstætt viðfangsefni og markmiðið með sjálfbærum samgöngum er mikilvægt horft til framtíðar. Ég ætla að vitna í 12 ára áætlunina, kafla 1.3, þar sem segir að áætlun um sjálfbærar samgöngur verði unnin í samvinnu við sveitarfélög með aukna áherslu á almenningssamgöngur, göngu og hjólreiðar með þau markmið að leiðarljósi að draga úr umhverfisáhrifum, samgöngukostnaði og auka nærþjónustu við borgarana. Með áætluninni verði dregið úr mikilvægi einkabíla ásamt því að draga úr orkuþörf samgangna og breyta ferðavenjum. Ég hlustaði af athygli á samtal hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur og hæstv. ráðherra Ólafar Nordal um þetta efni og tek undir að gera þurfi betur og bæta umferðarmenningu til lengri tíma og horfa til almenningssamgangna, rafbílavæðingar og allra orkusparandi aðgerða í þeim efnum. Ég vil að lokum þakka fyrir þessa áætlun og það að hún sé komin til umræðu, það er full þörf á því. Ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með ágætisáætlun.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. innanríkisráðherra til hamingju með samgönguáætlun. Mikið hefur verið kallað eftir henni hér í þingsal á undanförnum mánuðum og árum og missirum. Það er mjög gleðilegt að hún sé komin þó að hún uppfylli kannski ekki alveg allar væntingar. Það er nú eins og það er, víða vantar fjármagn þrátt fyrir góðæri að sögn ríkisstjórnarinnar. Það er einhvern veginn þannig að við erum alltaf að tala um það sama hér í ræðustól. Við ræddum hér í síðustu viku um sjúkratryggingar og greiðsluþátttöku sjúklinga. Þar kom fram að það vantar fjármagn til þess að uppfylla allt það sem við mundum vilja í því. Ég hef áhyggjur af ástandi vega- og samgöngumála á Íslandi. Ég kom að því, í andsvari við hv. þm. Vilhjálm Árnason, að ég væri sammála honum í því hvernig þetta væri kjördæmaskipt, að það væri ljóður á samgönguáætlun að hægt væri að kalla þetta samkeppni; keppni þingmanna um hver væri duglegastur í kjördæmapotinu. Það mætti alveg skoða það á síðasta kjörtímabili þegar Vaðlaheiðargöng voru samþykkt. Menn deildu mjög á þá ákvörðun. Þó að lítið sé hægt að gera við því í dag hefði ég frekar viljað sjá þá fjármuni fara í styrkingu vegakerfis á sunnanverðum Vestfjörðum þar sem menn hafa mátt bíða áratugum saman eftir vegabótum og þannig mætti lengi telja. En svona er þetta og við verðum að búa við það. Þetta var ákveðið, við því er ekkert að gera, við verðum að lifa með því. En það er alveg ljóst að Vaðlaheiðargöng munu verða mikil samgöngubót á Norðurlandi eystra eins og öll göng. Þetta eru stærstu byggðamálin í dag; samgöngur og fjarskipti eru stærstu byggðamál í samfélögum í dag. Ég var staddur í Færeyjum á síðasta ári en Færeyingar eru að fara að ráðast í gríðarlega jarðgangagerð frá Austurey til Straumeyjar. Aðalmarkmiðið er að halda stöðum í byggð á Austurey, Rúnavík og Götu og víðar, að það sé algjör forsenda þess að þarna dafni byggð. Þetta er alveg gríðarlega mikilvægt. Samkvæmt skýrslu um umferðarslys á Íslandi 2015 var síðasta ár mjög slæmt hjá okkur í umferðinni. 16 manneskjur létust í umferðinni sem er fjórföldun frá árinu þar á undan, en þá létust fjórir. Það skýrist kannski líka af því að hér hefur ferðamönnum fjölgað gríðarlega. Í mínu kjördæmi, fyrst við erum að tala um kjördæmi, létust til dæmis sex af 16 og það létust sjö útlendingar í umferðinni á síðasta ári. Maður sér það sjálfur þegar maður keyrir um landið, og ekki síst í Suðurkjördæmi, að það er alveg gríðarleg umferð. Ég lýsti því hér áðan að það væri eins og að fara í óvissuferð að keyra inn í kjördæmið því að umferðin er alveg gríðarleg. Ég fór á fund í Vík í Mýrdal um vegamál. Ólafur Guðmundsson hélt þar fyrirlestur um vegamál í því kjördæmi, en þau hafa verið í umræðunni. Þegar ég keyrði heim um kvöldið í mígandi rigningu og roki var ég með lífið í lúkunum alla leiðina aðallega út af blessuðum ferðamönnunum á bílaleigubílunum sem lækka ekki ljós og víkja sjaldan; þeir kunna bara ekki að fara um vegi á Íslandi ef ég á að segja alveg eins og er, eða mjög takmarkað. Ég hef áhyggjur af fjármögnuninni. Það hefur komið fram í ræðum í dag að mikið fjármagn vantar inn í þetta dæmi. Ég horfi með töluverðum ugg til sumarsins. Ef allar spár ganga eftir, um að ferðamönnum fjölgi um 500.000, þá segi ég bara: Guð hjálpi okkur. Mér hefur líka orðið ljóst á ferðum mínum um kjördæmið að það vantar gríðarlega mikla peninga til löggæslumála. Ef það er eitthvað sem tryggir öryggi umfram annað þá er það hert löggæsla og sýnileiki lögreglu á vegum úti. Það þarf vissulega líka að laga vegi. Það kemur fram í skýrslu frá Samgöngustofu að langversti vegarkafli landsins var á sínum tíma á Þrengslavegi. Síðan var farið í gagngerar bætur á honum, það hefur gert að verkum að tíðni slysa hefur hríðminnkað sem segir okkur að það er gríðarlega mikilvægt að fara í að laga vegi landsins. Þeir eru skelfilegir, það er eina orðið yfir það. Ég bý til dæmis á Suðurnesjum og keyri Reykjanesbrautina á hverjum einasta morgni í vinnuna. Það er lítið tilhlökkunarefni að leggja af stað á morgnana. Ég bý í Grindavík en Grindavíkurvegur er einn mest keyrði vegur landsins, eins og komið hefur fram í umræðunum. Ég hef upplifað það að mæta átta rútum á 8 km kafla, frá afleggjaranum inn í Bláa lón niður í Stapa. Það segir allt sem segja þarf um það. Það verður að fara í gagngerar endurbætur. Við verðum að fá peninga til þess. Það er líka það sem maður leiðir hugann að. Hvernig náum við í peninga? Þessi ríkisstjórn hefur lækkað skatta markvisst frá því að hún komst að. Hún lagði 80 milljarða í skuldaleiðréttingu. [[Gripið fram í: Sem tókst vel.]]Það má deila um það hvort hún hafi tekist vel. Það eru peningar sem hefðu betur farið í að styrkja innviði samfélagsins. Ég er ekki endilega á því að hér eigi að skattleggja allt undir drep, en á síðasta kjörtímabili voru gerðar miklar breytingar á sköttum. Skattar voru hækkaðir og skattkerfið lagað og var það til mikilla bóta, tel ég. Ég held að ríkisstjórnin hefði ekki átt að hrófla neitt við því alla vega til að byrja með því að það hefur komið í ljós að það er skortur á fjármagni í samfélaginu. Það er sama hvort um er að ræða samgöngukerfið, menntakerfið, löggæsluna, heilbrigðisþjónustuna - þetta er allt á sömu bókina lært, það vantar peninga til að reka þetta. Í umræðum í síðustu viku nefndi ég sjúkratryggingar af því að hér hefur farið fram mikil umræða um aflandsfélög og skattaskjól; talið er að þar liggi um 600 milljarðar í eigu Íslendinga sem að mínum dómi ættu að skammast til að koma með þá heim og taka þátt í uppbyggingu samfélagsins. 80 milljarða svíkja menn undan skatti. Ég skil ekki hvernig fólk getur með góðri samvisku keyrt hér um og búið á Íslandi með það á bakinu að hafa svikið peningana undan skatti, mér er gjörsamlega fyrirmunað að skilja að þannig fólk sé til á Íslandi; fólk sem hugsar ekki um neitt nema sjálft sig og er skítsama um samfélagið. Það er ekki hægt að nefna þetta öðruvísi en að segja að þessu fólki sé skítsama um íslenskt samfélag. [[Gripið fram í.]]Nei, og við eigum ekki að sætta okkur við það. Sem betur fer er samgönguáætlun komin fram, og því ber að fagna, en það vantar í hana fjármagn. Það vantar fjármagn í íslenskt samfélag. Við þurfum að vinna að því sameiginlega að fá fólk til að taka þátt í samfélaginu svo að við getum sinnt þessum málum af festu og þannig að sómi sé að. Skattar eru gjaldið fyrir að búa í siðuðu samfélagi. Við þurfum að finna út úr því hvað við eigum að hafa þá háa. Við þurfum að fara í samræður við þá sem hafa aðgang að auðlindinni okkar, hvað þeir telja sanngjarnt gjald fyrir aðgang að þeirri auðlind. Það er eitt af því sem hefur lækkað stórkostlega á þessu kjörtímabili og hefði ekki átt að gerast því að aldrei fyrr í sögu Íslands hefur sjávarútvegur gengið jafn vel, sem betur fer. Við eigum að vera stolt af því. En þeir sem hafa aðgang að því að veiða úr auðlind okkar eiga líka að vera stoltir af því að borga til samfélagsins svo að við getum rekið samfélag sem við getum verið stolt af. Við höfum allt til þess að bera, Íslendingar, það vantar ekkert upp á það. Enn og aftur segi ég: Ég horfi með ugg til sumarsins en vona það besta því að við eigum öflugt fólk í löggæslunni og við eigum gott fólk í vegagerðinni. Ég vona svo sannarlega að okkur takist að koma betri upplýsingum inn um ástandið á vegunum. Sem íbúi í Suðurkjördæmi og þingmaður þar hef ég ferðast mikið um kjördæmið. Hið gríðarlega álag á vegum er eitt helsta áhyggjuefni þeirra sem búa í kjördæminu og sveitarstjórnarmanna. Í mínu kjördæmi er líka Landeyjahöfn sem er eilífðarverkefni, virðist vera, sem við þurfum að takast á við á næstu árum. Vonandi mun nýr Herjólfur breyta miklu þar og gera samgöngur til Eyja betri því að þetta er þeirra þjóðvegur. Hann verður að vera í lagi. Ég ætla enn og aftur að óska hæstv. innanríkisráðherra til hamingju með að hafa lagt samgönguáætlun fram. Vonandi náum við að vinna úr þessu samhent í framtíðinni.
Hæstv. forseti. Ég tek undir heillaóskir til hæstv. innanríkisráðherra fyrir að samgönguáætlun er komin fram. Það liggur í hlutarins eðli að samgönguáætlun verður aldrei ánægjulestur okkur öllum meðan mörg verkefni bíða. Það verður aldrei ánægja með samgönguáætlun meðan fólk býr innilokað bak hárra fjalla eins og til dæmis á Seyðisfirði eða Vestfjörðum. Meðan fólk býr við skertar samgöngur vegna hafnleysis eins og í Vestmannaeyjum og fólk á höfuðborgarsvæðinu er 50 mínútur á milli hverfa á hverjum degi verður sennilega aldrei mikil ánægja með áætlunina vegna þess að okkur þykir ekki skila nógu vel fram. Samt sem áður eru í þessari áætlun margir mjög jákvæðir hlutir. Það er til dæmis mikið ánægjuefni að við sjáum nú í bókstaflegri merkingu fyrir endann á Norðfjarðargöngum. Eftir að hafa búið á Eskifirði í 11 ár veit ég að þegar þau verða tekin í notkun verður þau bylting fyrir fólkið sem þar býr hvað varðar sameiginlega skóla, vinnusvæði, menningu og annað. Það er líka gleðiefni að við sjáum hilla undir að framkvæmdir við Dýrafjarðargöng hefjist árið 2017. Þar erum við náttúrlega, á Vestfjörðum, í bullandi varnarbaráttu og erum í raun að tryggja að byggð á Vestfjörðum leggist ekki af. Ég er mikill unnandi Vestfjarða og hef verið þar eiginlega á hverju ári síðan ég komst á fullorðinsár og hef dáðst að fólki sem þar býr. Ég hef eiginlega beðið þess á hverju sumri þegar ég fer þangað að menn gefist ekki upp og þrauki einn vetur enn vegna þess að möguleikar þess landshluta eru þannig að okkur öllum er til vansa að samgöngur eða skortur á þeim skuli halda aftur af byggðaþróun og atvinnuþróun þar. Ég vil geta þess að það eru nokkur ánægjuefni hvað varðar mitt kjördæmi, Suðvesturkjördæmi. Þar er gríðarlega ánægjulegt að í Arnarnesvegi skuli vera unnið fyrir 380 milljónir á þessu ári og að það sjái fyrir endann á framkvæmdum þar á því næsta. Það er líka ánægjuefni, ekki bara ánægjuefni, það er feginleiki sem grípur mann þegar maður veit að það verður farið í mislæg gatnamót sunnan Hafnarfjarðar árið 2017 og tvöföldun Reykjanesbrautar suður eftir vegna þess að í raun og veru eru þau gatnamót, eins og segir í Ameríku, slys sem bíða eftir að verða. Ég vona sannarlega að við sleppum þangað til mislægu gatnamótin eru komin. En það vantar enn upp á vegna þess að Reykjanesbrautin er fjölfarnasti vegur á Íslandi og sá vegur sem flestir ferðamenn sem hingað koma aka um og væntanlega fyrsti vegur sem þeir aka á Íslandi, annaðhvort í rútu eða á eigin bíl, bílaleigubíl. Það ríður á miklu að Reykjanesbrautin sé í góðu standi og verði öll tvöfölduð alla leið. Það er líka þyngra en tárum taki að svo virðist sem Vegagerðin hafi verið svo blönk undanfarin missiri að það logar ekki nema á öðrum hverjum ljósastaur á leiðinn suður eftir þannig að í sjálfu sér er lýsingin eiginlega verri en ef hún væri ekki. Á þessu þarf náttúrlega að ráða bót vegna þess að sá kostnaður getur ekki sett Vegagerðina á hliðina. Þegar við horfum á þá gríðarlegu umferð sem þarna er og það öryggi sem lýsingin er verðum við náttúrlega að bæta í. Það má líka lýsa ánægju með að tvöfalda eigi í Mosfellsbænum árið 2018 og síðan á Kjalarnesi því að þetta mun náttúrlega auka öryggi þeirra sem þarna fara um og spara mönnum drjúga ergju. Það er eitt líka sem ég vil eindregið mælast til við þá sem koma að bæði umhverfis- og samgöngunefnd og fjárlaganefnd. Nú liggur fyrir hugmynd að nýjum Herjólfi og ég hvet menn til að fara varlega þegar ákveðin verður hönnun og bygging þess skips, sem kostar ef ég man rétt rúma 4 milljarða, vegna þess að það ríður á miklu að skipið dugi. Ég held að við komum til með að búa við það næstu árin, ég sé að minnsta kosti enga breytingu þar á, að við verðum með Landeyjahöfn lokaða í þrjá til fjóra mánuði á ári og þá verðum við að hafa bæði öflugt skip og hraðskreitt þannig að menn finni ekki eins fyrir því að þurfa að fara til Þorlákshafnar þegar þannig viðrar. Hins vegar sé ég ekki í fljótu bragði að það verði einhver lausn á Landeyjahöfn yfir höfuð þannig að ég veit ekki nema menn eigi að taka sér þann tíma sem þeir þurfa til að vera þá með nógu hraðskreitt skip til að sigling til Þorlákshafnar taki ekki lengri tíma en svo að menn geti unað við. Það er eitt sem ég hef tekið eftir í þessari umræðu, og þykist hafa fylgst þokkalega með henni, ég hef ekki heyrt nokkurn einasta mann minnast á Reykjavíkurflugvöll og mér finnst það undarlegt. Það kemur í ljós að í þessari annars ágætu áætlun er ekki gert ráð fyrir einni krónu í framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli. Ég verð að viðurkenna líka að ég hef reyndar áhyggjur af framtíð Reykjavíkurflugvallar. Eins og málin standa í dag er samkomulag milli ríkis og Reykjavíkurborgar um átta eða níu ár. Að þeim tíma liðnum vitum við ekki neitt. Framkoma Reykjavíkurborgar í málefnum Reykjavíkurflugvallar og hvernig hún hefur hagað sér í sambandi við enda neyðarbrautarinnar er náttúrlega hneyksli. Ég vona að innanríkisráðherra haldi málaferlum til streitu í því máli vegna þess að það gengur ekki að hagsmunir fárra eignamanna sem vilja byggja stórt við endann á þessari braut komi til með að skerða öryggi flugvallarins fyrir alla aðra. Það gengur einfaldlega ekki. Síðan er annað líka sem mér hefur ekki fundist vera tekið mikið á í þessari umræðu, málefni Keflavíkurflugvallar. Nú er illt að Ríkisendurskoðun skuli ekki hafa skilað skýrslu um rekstur Isavia. Sá sem hér stendur og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir báðu fyrir rífu ári síðan um úttekt á rekstri þess félags vegna þess að við teljum að þar megi betur halda á. Við vitum hins vegar ekki hvort skýrslan staðfestir það eður ei af því að hún er ekki komin fram. Hins vegar hefur komið fram að þar er verið að byggja upp og þarf að byggja upp fyrir nokkra milljarðatugi á næstunni. Ég er búinn að sjá áætlanir Isavia um lagfæringar á flugbrautum Keflavíkurflugvallar sem eru dýrt spaug en nauðsynlegt. Sjálfur hef ég meiri áhyggjur af þeim hlutum á Keflavíkurflugvelli sem tilheyra ekki samgönguáætlun. Ég hef áhyggjur af þeim hlutum sem ríkið kemur beint að. Ég hef meðal annars áhyggjur af löggæslu á Keflavíkurflugvelli. Ég hef áhyggjur af tollgæslu á Keflavíkurflugvelli. Við höfum byggt upp þarna mjög margt gott til að greiða fyrir flæði farþega. Við höfum tekið á öryggismálum. Þó að ég hafi áhyggjur af slökkviliðinu á vellinum höfum við tekið á öryggismálum á Keflavíkurflugvelli en það sem snýr beint að ríkinu hefur setið á hakanum. Í ljósi nýorðinna atburða mjög nálægt okkur í Evrópu gengur ekki að fyllsta öryggis sé ekki gætt á Keflavíkurflugvelli. Það gengur einfaldlega ekki. Þótt ég viti að það tilheyri ekki þeirri áætlun sem við erum að ræða hér verðum við einfaldlega að bæta þar í til þess að tryggja öryggi fólks sem á leið um völlinn, til að tryggja að hingað inn flæði ekki ólögleg efni eða efni sem varða öryggi þjóðarinnar. Ég treysti því að hæstv. innanríkisráðherra taki þar á. Ég mun styðja hana í því efni alveg til enda því að þetta var vinnustaður minn til 11 ára og ég veit hvernig uppbyggingin var árið 2006 þegar þarna var gerð uppbyggingaráætlun til 2025, með bjartsýni, svartsýni og því sem menn bjuggust við. Mig minnir að bjartsýnustu spár fyrir árið 2015 hafi verið komnar á árið 2011 þannig að þetta er ekki einfalt verk. Það er ekkert auðvelt að taka þátt í svona uppbyggingu og það er ekkert auðvelt að skipuleggja hana en við verðum að gera það vegna þess að annað er ekki í boði. Að þessu sögðu ítreka ég þakkir mínar til hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram þessa áætlun og ég vona að við getum afgreitt hana með sóma.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið alveg ljómandi góð. Margt í henni er kunnuglegt þegar samgönguáætlun er til umræðu í þinginu. Fjögurra ára áætlun er í raun verkefnaáætlun og þá er eðlilegt að menn fari að ræða einstök verkefni og skiptingu slíkra hluta, auðvitað er það þannig og hefur verið allan þann tíma sem ég hef verið hér. Ég hygg að það hafi ávallt verið svo að mönnum finnst aldrei nóg að gert þegar kemur að samgöngumálum, þess eðlis er málaflokkurinn. Mig langar hins vegar aðeins til þess að fjalla um nokkra þætti sem hafa verið nefndir hérna. Mér finnst umræðan kannski hafa snúist um tvennt, menn eru annars vegar að ræða einstök verkefni og hins vegar hitt sem er í raun og veru grundvöllur áætlunarinnar sjálfrar, þ.e. samgöngumála almennt, tilgangur þeirra nánast og hvað eigi að vera í svona áætlun. Samgöngumál eru auðvitað öxull í öllu þjóðfélaginu. Þau snúa að öllu sem við gerum. Þau fara inn á öll svið okkar daglega lífs, allt okkar skipulag, þannig að að sjálfsögðu er þetta umfangsmikill málaflokkur. En fjögurra ára samgönguáætlunin sem hér er til umræðu er náttúrlega órofa tengd 12 ára áætlun sem er í gildi. Fjögurra ára samgönguáætlun er sem sagt verkefnaáætlun 12 ára áætlunarinnar. Því er að vissu leyti dálítið vandmeðfarið að ræða hana án þess að vera með 12 ára áætlunina inni í myndinni af því að hún endurspeglar hana náttúrlega. Samgönguáætlunin er líka í eðli sínu áætlun sem fer þvert á kjörtímabil, gengur yfir langt tímabil, og er í sjálfu sér áætlun sem er að því leytinu til unnin þvert á allt. Þannig að ég held að mikilvægt sé að hafa í huga að þegar ráðherra á hverjum tíma leggur áætlunina fram þá endurspeglar hann í henni umræðu sem hefur átt sér stað í mörg, mörg ár, þótt að sjálfsögðu koma ákveðin áherslumál alltaf fram. Þetta skiptir mjög miklu máli. Ég hef hins vegar hugsað mikið um það frá því að ég kom að þessu máli núna hvort framsetning áætlunarinnar eigi að vera með einhverjum öðrum hætti. Við erum oft að tala um hluti sem eru kannski vaxandi í umræðunni og er erfitt að setja fram með skýrum hætti í samgönguáætlun og það er í raun og veru samstarfið á milli málasviða þegar kemur að samgöngumálum. Hér hafa verið nefnd t.d. öryggismál sem eru gríðarlega mikilvæg. Við höfum lagt aukna áherslu á þau, bæði öryggi almennt og síðan ekki síst út af hinum mikla ferðamannastraumi sem við erum auðvitað þakklát fyrir því að hann hefur mikil og jákvæð áhrif fyrir þjóðarbúið, en krefst töluverðs af okkur. Samgönguáætlun endurspeglar þetta kannski á óljósan hátt þótt að þetta sé undirtónn í henni. Ég vil líka taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur að þótt við séum að reyna að gera betur í því að herða á samtalið á milli t.d. ráðuneytis ferðamála og ráðuneytis samgöngumála þurfum við að vinna þetta miklu nánar. Kannski þyrfti að breyta framsetningu samgönguáætlunarinnar eitthvað með hliðsjón af því. Ég nefndi í fyrri ræðu minni í dag að þótt mönnum finnist 12 ára tímabilið frekar langt þá er það stutt þegar það kemur að fjárfestingum í samgönguinnviðum. Ég hefði áhuga á því að við gætum komist á það stig að okkur tækist að tala um samgöngumál áratugi fram í tímann. Þess vegna nefndi ég í dæmaskyni til dæmis þjóðvegakerfið. Hér hefur verið talað um að sumir kaflar í þjóðvegakerfinu séu afar gamlir og það má taka undir að sá kafli á þjóðvegakerfinu sem nú er undir, þ.e. Vestfjarðavegur 60, það sem við erum að reyna að takast á við þar, er að hluta til fyrsta kynslóð þjóðvegar á Íslandi og að sjálfsögðu er hann allt öðruvísi en það sem við eigum að venjast í dag. Við erum að sjálfsögðu að taka utan um svona þætti. Mér finnst skipta mjög miklu máli að þetta komi fram. Við í innanríkisráðuneytinu höfum verið að reyna að opna fyrir þessa umræðu og við settum þess vegna af stað svokallaða hvítbókarvinnu í samgöngumálum til þess að reyna að ná utan um þá þætti sem okkur finnst að eigi að hafa áhrif á umræður um samgöngumál í dag. Ég nefndi áðan öryggismálin, en umhverfismálin eru að sjálfsögðu hluti af þessu og aðrir atvinnuvegir eins og ferðamennskan og fleira. Allt þetta skiptir máli. Svo vil ég líka láta það koma fram, af því að menn hafa verið að tala um uppsetninguna á áætluninni, að þetta er auðvitað allt mjög í föstum skorðum og gert að lögum. Ráðherra er skylt að leggja tillöguna fram. Þetta er lagaskylda. Það er ekkert val um það af hálfu ráðherra, fyrir utan að það er ómögulegt fyrir samgönguyfirvöld í landinu að ekki séu í gildi fjögurra ára áætlun. Það verður að vera framkvæmdaáætlun í gildi svo vel sé. Það vekur tortryggni gagnvart samgönguyfirvöldum ef menn hafa ekki samgönguáætlun í gildi, þannig að það skiptir gríðarlega miklu máli. En það er samt þannig, og þetta er meira, virðulegi forseti, curiosum en eitthvað annað, að sú skipting sem er í áætluninni er reyndar ekki eftir kjördæmum. Hún er eftir starfssvæðum Vegagerðarinnar og lýtur ekki kjördæmaskiptingunni. Ef menn skoða áætlunina grannt þá sjá menn að hún fer ekkert eftir því. En af því framsetningin er með þessum hætti þá gerist það alltaf að menn fara að togast á milli kjördæma. Ég hef svolítið verið að kalla eftir því að menn lyfti sér aðeins upp yfir það og geri nákvæmlega þetta, hafi skoðun á samgöngumálunum í heild sinni, hvort sem um er að ræða eitthvað sem er á höfuðborgarsvæðinu eða einhvers staðar annars staðar. Bjarnarfjarðarháls á Ströndum er ágætisdæmi um framkvæmd sem varðar kannski ekki stóran hóp Íslendinga en er afskaplega merkileg og ætti að vera áhugasvið hjá öllum, finnst mér. Þannig að mér finnst gott að hugsa þetta svona. Mér finnst líka mjög mikilvægt að þingmenn höfuðborgarsvæðisins sem hafa einmitt verið að ræða þessi mál í dag, fjalli um mikilvægi þess að líka sé farið í framkvæmdir úti um land. Það veit ég að menn skilja afar vel. Mig langaði bara til að nefna þetta í tengslum við þetta mál. Meginþráðurinn í umræðunni hefur síðan verið sá að menn vilja auðvitað sjá aukna fjármuni í samgöngumál. Eins og ég sagði í upphafsræðu minni eru engir loftkastalar í þessari áætlun af því að það er mín skoðun að maður þyrfti að sjá eitthvað fyrst í fjármögnun, þannig að það verður að minnsta kosti ekki meðan ég stend hér sem slíkar áætlanir verða lagðar fram. Það komu örfáar athugasemdir. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir spurði um niðurfellingu á skuldum og neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar og almennt um fjárhag Vegagerðarinnar og hvort ríkisstjórnin hefði tekið sérstaklega á því. Það er ekki búið að botna þá umræðu þannig að ég svari þingmanninum með það. Hún nefndi líka Dettifossveg og óskaði þess að hægt væri að klára hann á tímabilinu. Dettifossvegurinn er gömul saga og er náttúrlega óheyrilega dýr framkvæmd, við vitum það öll, en við ákváðum í fyrra að reyna að setja fókus á þá framkvæmd með því að veita sérstakt fjármagn í hana, þannig að það fékkst að minnsta kosti og við höldum áfram með það, þótt ég skilji ósköp vel að þeir sem búa á þessu svæði séu orðnir þreyttir á því að bíða eftir því að þessari framkvæmd ljúki. Ég ræddi áðan um almenningssamgöngur og aðra orkukosti. Ég held að það sé mikilvægt að hafa í huga þegar við tölum um rafvæðingu að um leið og mikið þarf að gera í ákveðnum innviðum eins og sagt er til þess að hægt sé að hlaða inn á rafmagni þá er það líka bara þannig að við hvert einasta hús í landinu þyrftu menn að geta hlaðið bílana. Ég held að þarna sé um að ræða eitt af þeim málum sem við getum ekki fundið nógu mikið rúm fyrir í þessu þrönga kerfi sem áætlunin er í eðli sínu. Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að við náum einhvern veginn að lyfta umræðunni örlítið upp og mér finnst að það hafi gengið ágætlega í dag. Ég óska þess að þinginu farnist vel í umræðum um samgöngumál í umhverfis- og samgöngunefnd og hlakka til að sjá afraksturinn af því.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um rannsóknarnefndir. Frumvarpið flyt ég fyrir hönd forsætisnefndar Alþingis. Með því eru lagðar til breytingar á lögum um rannsóknarnefndir. Tilefnið er sú reynsla sem hefur fengist af framkvæmd laganna og skipan þeirra tveggja nefnda sem hafa starfað á grundvelli þeirra. Eins og fram hefur komið var það sérstaklega gagnrýnt hversu langan tíma rannsóknirnar tóku og sá kostnaður sem af þeim hlaust. Á sumarfundi forsætisnefndar í ágúst 2013 var fjallað um reynsluna af skipun rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir erfiðleika og falls sparisjóðanna og rannsóknarnefndar um Íbúðalánasjóð o.fl. Það varð niðurstaða forsætisnefndar að skrifstofa Alþingis tæki saman í greinargerð upplýsingar um reynsluna af framkvæmd gildandi laga um rannsóknarnefndir. Þeirri vinnu lauk í lok árs 2014. Í greinargerð skrifstofunnar í janúar 2015 eru dregin saman þau atriði sem telja verður að máli skipti við undirbúning og skipun rannsóknarnefnda samkvæmt lögum um rannsóknarnefndir. Er þar sérstaklega horft til þess hvernig rannsóknarnefndunum var komið á fót og aðkomu forseta Alþingis og skrifstofu Alþingis að þeim undirbúningi og gerðar tillögur til úrbóta. Sú tiltölulega stutta reynsla sem er af framkvæmd laga um rannsóknarnefndir og sú gagnrýni sem hefur komið fram um að störf þeirra taki of langan tíma, séu of dýrar og skili litlum árangri er að mörgu leyti í samræmi við gagnrýni sem hefur komið fram á störf rannsóknarnefnda í Danmörku og framkvæmd þarlendra laga um rannsóknarnefndir. Í Danmörku hefur verið gagnrýnt að rannsóknarnefndir séu kostnaðarsamar, störf þeirra taki langan tíma og þær séu þungar í vöfum. Er gerð grein fyrir þeirri gagnrýni og umræðu um önnur úrræði í greinargerð lagaskrifstofu Alþingis. Frá því að greinargerðin lá fyrir í janúar 2015 hafa málefni rannsóknarnefnda og önnur möguleg rannsóknarúrræði verið til frekari umræðu í Danmörku og þá hvernig megi á sem hagkvæmastan hátt mæta þörfum þingsins um upplýsingar og gögn um málefni sem snerta störf ráðherra eða stjórnsýslu á hans sviði. Beinar tillögur stjórnvalda þar í landi hafa þó ekki enn komið fram til úrbóta. Markmið frumvarpsins sem hér er verið að ræða er að skapa skýrari grundvöll fyrir skipun rannsóknarnefnda þar sem lögð er áhersla á markvissari aðkomu forseta Alþingis að faglegum undirbúningi skipunarinnar. Með þeim hætti er stefnt að því að fyrir Alþingi liggi sem bestar upplýsingar áður en ákvörðun er tekin um skipun rannsóknarnefndar. Jafnframt verði skýrlega greint á milli ákvörðunar Alþingis um skipun rannsóknarnefndar og þeirrar stjórnsýslu sem fram fer í þágu Alþingis, auk þess sem sett verði skýrari ákvæði um verkefni rannsóknarnefnda og um ábyrgð á fjárreiðum þeirra. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á gildandi lögum nr. 68/2011, um rannsóknarnefndir, þar sem brugðist er við ábendingum og tillögum sem fram hafa komið um skipun og störf rannsóknarnefnda. Er þar að meginstefnu til byggt á greinargerð lagaskrifstofu Alþingis. Í fyrsta lagi miða breytingarnar að því að styrkja frekar undirbúning við skipun rannsóknarnefnda og framkvæmd ályktana Alþingis. Er lagt til að við undirbúning tillögu til þingsályktunar um skipun rannsóknarnefndar verði aflað umsagnar forseta Alþingis um hana, en mikilvægt er að nýta þá þekkingu og reynslu sem skrifstofa þingsins hefur af starfsemi slíkra nefnda. Að auki verði forseta Alþingis heimilt við undirbúning umsagnarinnar að leita eftir umsögn ríkisendurskoðanda og umboðsmanns Alþingis um málið, en þessir eftirlitsaðilar á vegum Alþingis búa yfir mikilsverðri þekkingu á störfum stjórnvalda. Með slíkum undirbúningi gefst betur færi á að leggja mat á tilefni rannsóknar, hvort um sé að ræða mikilvægt mál sem varðar almenning, mögulegt umfang og kostnað rannsóknar, hvort önnur úrræði séu tiltæk og þær kröfur sem rétt er að gera til nefndarmanna og kveða nánar á um réttarstöðu þeirra sem taka sæti í rannsóknarnefnd. Líta má á slíka málsmeðferð sem eins konar forathugun á því hvort skipa eigi rannsóknarnefnd og hvert geti verið verkefni slíkrar nefndar. Til að tryggja að slík athugun fari fram er forseti Alþingis þinginu til ráðgjafar. Það er síðan þingið sjálft sem ákveður hvort skipuð verði rannsóknarnefnd. Með þessum breytingum er leitast við að skýra betur hlutverk forseta Alþingis, en það verður síðan í hans verkahring að fylgja eftir ályktun Alþingis með því að skipa nefndarmenn og útvega nefndinni aðstöðu og búnað. Í öðru lagi er leitast við að skýra nánar með hvaða hætti rannsóknarnefnd skuli fjalla um ábyrgð einstaklinga eða lögaðila. Er við það miðað að fela megi rannsóknarnefnd að gefa álit á því hvort til staðar séu lögfræðileg atriði sem geta varpað ljósi á hvort tilefni sé til þess að þar til bær stjórnvöld kanni grundvöll ábyrgðar einstaklinga eða lögaðila. Lagt er til að fram komi með skýrum hætti að rannsóknarnefndin fjalli ekki um ábyrgð ráðherra samkvæmt lögum nr. 4/1963, um ráðherraábyrgð, en orðalag 7. mgr. 5. gr. laga um rannsóknarnefndir gefur slíkt ekki skýrlega til kynna. Til að fyrirbyggja mögulegan misskilning er gert ráð fyrir því að rannsóknarnefnd geti þó vakið athygli nefndar þeirrar sem fer með eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu, sem er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, á málsatvikum sem kunna að gefa Alþingi tilefni til að kanna grundvöll ábyrgðar ráðherra. Af lokamálsgrein 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. laga um þingsköp Alþingis leiðir að það er í verkahring stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, á grundvelli þeirra málavaxta sem rannsókn hefur leitt í ljós, að gera tillögur um frekari aðgerðir þingsins. Lýsing rannsóknarnefndar á tilteknum málavöxtum, þar með talið störfum ráðherra, getur þannig leitt til þess að Alþingi láti á grundvelli niðurstöðu rannsóknarnefndar kanna sérstaklega grundvöll málshöfðunar á hendur ráðherra, samanber 14. gr. stjórnarskrárinnar. Slík könnun færi þá fram á vegum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í þriðja lagi er lagt til að kveðið verði skýrar á um skyldur rannsóknarnefndar til að veita forseta Alþingis upplýsingar um framgang og útgjöld rannsóknarnefndar. Jafnframt því verði kveðið skýrar á um fjármál rannsóknarnefnda, þar með talið reikningslegt uppgjör á störfum þeirra og um ábyrgð á þeim. Í fjórða lagi eru áréttuð almenn sjónarmið um meðalhóf við beitingu rannsóknarheimilda rannsóknarnefndar. Í fimmta lagi er lagt til að kveðið verði skýrar á um aðgang að gögnum rannsóknarnefndar í þeim tilfellum þegar rannsóknarnefnd hefur tilkynnt ákæruvaldi um grun um að refsiverð háttsemi hafi átt sér stað þar til ákæruvald hefur lagt mat á slíkt mál og ákveðið hvort af saksókn verði. Í sjötta lagi eru lagðar til breytingar sem lúta að orðalagi og samræmi í texta laganna. Loks er í sjöunda lagi lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem kemur fram að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skuli þegar lög þessi hafa verið samþykkt fjalla um ályktun Alþingis frá 7. nóvember 2012, um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., í því skyni að tryggja að afmörkun og umfang rannsóknarinnar verði í samræmi við ákvæði laga þessara. Herra forseti. Ég tel afar mikilvægt að þessi athugun nefndarinnar fari fram til að tryggja að undirbúningur rannsóknarinnar fari fram í samræmi við ákvæði 1. gr. frumvarpsins. Ég legg til, hæstv. forseti, að mál þetta gangi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að lokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Það er gaman að fá þetta frumvarp loksins inn í þingið og þessar breytingar. Það sem mig langaði til að spyrja um er hvort sérstaklega hafi verið litið til þess að rannsóknarnefndir eigi að skila tilteknum blaðsíðufjölda af þeim skýrslum sem rannsóknarnefnd skilar af sér. Í Evrópuþinginu er mjög strangt tekið fyrir að of löngum rannsóknarskýrslum sé skilað inn, of löngum skýrslum yfir höfuð. Þá er oft meiri samvinna milli þingmanna og þeirra sem sjá um rannsóknina. Ég heyrði að hv. þingmaður talaði bara um danska þingið og þær rannsóknarnefndir sem hafa verið þar. Það eru rannsóknarnefndir annars staðar í öðrum þingum og þar sem ég þekki best til, á Evrópuþinginu, stýra þingmennirnir sjálfir rannsókninni og hún fer að miklu leyti fram fyrir opnum tjöldum. Að sama skapi langar mig líka til að spyrja hv. þingmann hvort þá sé ekki hægt að setja meiri kröfu á að þegar nefndir taka fyrir einstök málefni á opnum nefndarfundum og rannsaka þau ofan í kjölinn, sem gerðist með Borgunarmálið, vátryggingastarfsemina og fleira í þeim dúr, þá skili þær skýrslu. Það sem þá á sér stað er að opinber rannsókn þingsins felur ekkert endilega í sér rannsóknarnefnd. Mér þætti samt gaman ef nefndin þyrfti að skila einhverju af sér sem afrakstri þeirrar nefndarvinnu eins og hefur gerst í fjárlaganefnd með Borgun og fleira í þeim [[Forseti hringir.]]dúr. Ég vona að þú skiljir spurningu mína.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar sem eru að mínu mati mjög mikilvægar. Í fyrsta lagi spurði hv. þingmaður hvort hér væri gert ráð fyrir því að fyrir fram væri ákveðin stærð eða umfang þessara skýrslna. Því má kannski svara þannig að það sem þetta frumvarp gengur mjög mikið út á er að reyna í upphafi áður en skýrsluvinnan, athugunin eða rannsóknin hefst að afmarka viðfangsefnið. Við sem kunnum eitthvað fyrir okkur í aðferðafræði, eins og okkur er kennd hún í háskólum, gerum okkur grein fyrir því að þetta atriði er gríðarlega mikilvægt. Ég hygg að með sanngirni megi segja að þetta sé kannski eitt af þeim atriðum sem við lærðum svolítið af þeim fyrri skýrslum sem gerðar hafa verið, að við höfðum kannski ekki alveg hugsað málið til enda þegar við fórum út í þessa vinnu. Kannski má segja að við höfum verið að feta alveg nýja slóð. Þess vegna er lagt svo mikið upp úr því í þessu frumvarpi að áður en við hefjumst handa fari stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mjög nákvæmlega yfir afmörkunina, búi til rannsóknarspurningar sem eru síðan lagðar til grundvallar og að forseti Alþingis fari með skrifstofu þingsins og eftir atvikum bæði Ríkisendurskoðun og umboðsmanni yfir málið til að tryggja að sú vinna sem ætlunin er að hefja nái örugglega því markmiði sínu að fjalla nákvæmlega um þau atriði sem þingið vill að séu sérstaklega skoðuð. Það má kannski segja sem svo: Nei, það er ekki verið að segja að þetta megi bara vera ákveðið blaðsíðutal, við erum hins vegar að reyna að afmarka viðfangsefnið. Varðandi það að einstakar þingnefndir skili skýrslum er það auðvitað ákvörðun hverrar þingnefndar fyrir sig. Hér erum við eingöngu að fjalla um þetta afmarkaða viðfangsefni rannsóknarnefndir sem eru sérstaklega settar á laggirnar. Þá skulum við ekki gleyma því að við göngum út frá því að rannsóknarnefndir séu ekki settar á laggirnar nema önnur úrræði séu tæmd. Í fyrsta lagi geta ýmsar þingnefndir auðvitað rannsakað mál og í öðru lagi höfum við bæði Ríkisendurskoðun og umboðsmann. Ég hygg að við þurfum þá strax að velta fyrir okkur [[Forseti hringir.]]hvort við teljum ekki hægt að ná einhverjum árangri með því að nota önnur úrræði en rannsóknarnefndir.
Virðulegi forseti. Já, ég er sammála hv. þingmanni um að rannsóknarnefndir eigi að vera síðasta úrræðið okkar. En til þess að svo sé held ég að við þurfum líka aðeins að endurhugsa hvernig nefndir geta sinnt rannsóknarhlutverki sínu almennilega, m.a. með því að þurfa að skila skýrslum ef það eru opnir nefndafundir sem snúast um rannsókn á tilteknum afmörkuðum málum. Eitt af því sem ég þurfti að gera í vinnu minni á Evrópuþinginu var að skrifa það sem kallaðist „working paper“. Það mátti einungis vera átta blaðsíður að lengd og átti að útlista rannsóknarspurninguna og þau vandamál sem fælust í einu ákveðnu afmörkuðu sviði. Eftir það þurfti að kynna það fyrir nefndinni áður en sá Evrópuþingmaður sem ég var að vinna fyrir fékk að halda áfram með rannsóknina. Ég held að eitthvert svona fyrirkomulag - ég held að við getum lært mikið af Evrópuþinginu. Það er mjög stórt, viðamikið og fjölþjóðlegt þannig að þetta hefði þurft að ræða mjög ítarlega þegar því var komið á fót. Ég hefði viljað sjá meira rannsóknarvinnu á bak við þetta. Það er ekki alltaf slæmt að takmarka blaðsíðufjölda, stundum er það nauðsynlegt, einfaldlega af því að það þarf að vera mögulegt fyrir manneskju að lesa skýrsluna og komast að kjarnanum. Ég hef lesið helminginn af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda bankahrunsins, fjögur bindi, og það verður að segjast að mikið af þessu efni var aukaefni sem hefði ekki þurft að vera í lokaskýrslunni þó að þetta séu rosalega góð gögn. Nú tala ég bæði sem sagnfræðingur og líka einhver sem hefur bara áhuga á að vita hvað gerðist. Það er helsta vandamálið. Þess vegna held ég að það að hafa skýrari vinnureglur og það að skýra ábyrgðarreglur, m.a. með að þurfa fyrst að skila inn vinnuskjali, [[Forseti hringir.]]yrði ábyggilega þinginu til bóta.
Herra forseti. Ég held að þetta sé mikilvægur þáttur sem hv. þingmaður nefnir hérna, sú þróun sem við höfum aðeins séð verða í þinginu upp á síðkastið að þingnefndir taki upp að eigin frumkvæði einstök mál, mál sem hafa komið upp í þjóðmálaumræðunni, mál sem kannski komu upp vegna upplýsinga sem viðkomandi þingnefnd hefur aflað sér af öðru tilefni, sem getur þá gefið sérstakt tilefni til þess að fara nánar ofan í það mál. Þingnefndir hafa heimildir og svigrúm samkvæmt þingsköpum til að taka slík mál upp. Mér sýnist grilla í að þróunin hafi verið í þá áttina að þingnefndir eru einmitt að taka upp slík mál og fjalla um þau. Að einhverju leyti er þetta síðan birt í formi nefndarálits, en það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að eitt af því sem væri áhugavert fyrir þingið að velta fyrir sér er hvort það ætti í meira mæli að taka upp þau vinnubrögð að skila einhverri skriflegri afurð sem væri þá eftir atvikum hægt að ræða í þinginu. Þetta kallar væntanlega á jafnvel meiri aðstoð við þingnefndir sem er auðvitað bara hluti af þeirri umræðu sem við höfum viljað halda á lofti, að auka faglega aðstoð við þingið. Það hefur miðað í rétta átt í þeim efnum ef maður skoðar þetta í einhverju samhengi. Þetta eru áhugaverðir hlutir þótt þetta mál út af fyrir sig taki ekki á því vegna þess að það fjallar eingöngu um rannsóknarnefndirnar. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á er hins vegar fullt tilefni fyrir okkur í þessu samhengi til að velta fyrir okkur hvernig við viljum þróa það í framtíðinni.
Forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp liggur fyrir. Það hefur tekið nokkurn tíma að koma hingað og þess vegna hefur orðið seinkun á vinnu rannsóknarnefnda. Það er alveg hárrétt að vinna þeirra rannsóknarnefnda sem hér hafa rannsakað Íbúðalánasjóð og sparisjóðina virðist hafa farið nokkuð úr böndum og orðið miklu umfangsmeiri en fólk bjóst við. Það er mín skoðun, virðulegi forseti, að þingið hefði getað sett stífari ramma en gert var, en gott og vel með það, það er kannski bara mín prívatskoðun, en þá er það komið hér í form. Í frumvarpinu er lagt til að þingið geti sett ramma utan um störf slíkra nefnda. Það er mjög nauðsynlegt að þetta sé komið og það er gott vegna þess að við þurfum að hafa tækifæri til að setja á stofn þessar rannsóknarnefndir. Mig langaði til að spyrja forseta, flutningsmann frumvarpsins, hvort það sé rétt skilið hjá mér að sú rannsókn sem bíður, um það sem við höfum kallað einkavæðingu bankanna, sé talin klár í þessari tillögu. Er nokkuð verið að ýta því til hliðar? Sú rannsókn þyrfti þá að fylgja þeim lögum sem hér eru sett. Er það rétt skilið hjá mér?
Virðulegi forseti. Það er rétt að rekja þetta aðeins sögulega. Sumarið 2013, þegar nýr meiri hluti varð hér til, var eitt af því sem ég beitti mér fyrir sem þingforseti að við reyndum að átta okkur á því hvar við værum stödd varðandi rannsóknarnefndirnar. Umfang rannsóknanna virtist verða meira en við höfðum áformað sem birtist okkur meðal annars í því að þetta var dýrt og tók miklu lengri tíma en við hugðum. Ég taldi mjög mikilvægt að við reyndum að læra af reynslunni og það höfum við reynt að gera. Danir, frændur okkar, hafa lent í svipuðum erfiðleikum. Við sendum fulltrúa til þeirra til að reyna að læra með hvaða hætti þeir tækju á slíkum málum, læra af þeirra reynslu líka. Þegar þar var komið sögu varð það niðurstaða okkar í forsætisnefnd að einboðið væri að bíða eftir nýju frumvarpi sem vonandi yrði að lögum sem ég vona svo sannarlega að eigi við um þetta mál. Farið yrði með þá samþykkt, sem Alþingi hafði áður gert og hv. þingmaður vísaði til, í gegnum það nýja nálarauga. Við skoðuðum með öðrum orðum þessa samþykkt í ljósi þessarar lagasetningar og ef það leiddi til þess að gera þyrfti breytingar vegna þessara nýju laga, gera meiri kröfur um afmörkun viðfangsefnis o.s.frv., yrði það gert enda hefði verið sérkennilegt að við værum að hefja endurskoðun á lögunum um rannsóknarnefndir en hefðum síðan hleypt af stað vinnu við rannsóknarnefndir á grundvelli gömlu laganna. Hér er ekki verið að koma í veg fyrir það með neinum hætti að farið verði í þá rannsókn sem þarna er verið að stofna til. Það er eingöngu verið að segja að það sé eðlilegast að hafa þetta mál í þeim ramma sem verið er að búa til þannig að þegar af þessari rannsókn verður [[Forseti hringir.]]verði hún afmörkuð með sama hætti og gert er ráð fyrir í frumvarpinu.