Virðulegi forseti. Í fyrirspurnatíma í gær var hæstv. forsætisráðherra spurður um viðhorf sitt til forvirkra rannsóknarheimilda. Þótt ræða hans hafi byrjað ágætlega með orðum um að það þyrfti að stíga varlega til jarðar o.s.frv., lauk þeim samskiptum með hætti sem veldur mér ugg. Hann sagði hluti eins og, með leyfi forseta: „… hér er ekki verið að tala um það að gefa einhverja opna heimild til að fylgjast með borgurunum. Nei, það mun alltaf þurfa úrskurð þar til bærra yfirvalda, dómsvaldsins í flestum tilvikum, um heimild til slíks eftirlits.“ Virðulegi forseti. 99,31% beiðna lögreglunnar um að hlera eru samþykktar. Það þýðir að í reynd veita dómstólar lögreglunni ekkert aðhald þegar kemur að hlerunum. Það er rétt að minna á að þessi tala mældist rúm 98% í Moldóvu og það þykir svo hátt að Sameinuðu þjóðirnar kölluðu það ekkert aðhald yfir höfuð. Dómsúrskurður er því engin réttarvernd fyrir borgarann á Íslandi, hvorki nú né áður með sama skilyrði fyrir forvirkum rannsóknarheimildum. Á blaði líta reglur um leit á fólki ágætlega út, þ.e. einstaklingur getur hafnað leit á sér en hins vegar ekki án þess að greiða í leiðinni götu fyrir handtöku. Afleiðingin er sú að lögreglan hótar einfaldlega tilhæfulausri handtöku ef hún fær ekki að leita á þeim sem henni sýnist. Í stuttu máli er lögreglu og dómstólum ekki einu sinni treystandi fyrir þeim heimildum sem þegar eru til staðar. Í mínum huga er það ekki ábyrgðarverk að taka umræðu um auknar heimildir undir þessum kringumstæðum, hvað þá forvirkar rannsóknarheimildir, heldur þvert á móti fullkomið ábyrgðarleysi. Ég tel ekki við hæfi að þær komi til umtals, hvorki forvirkar rannsóknarheimildir né auknar heimildir lögreglu yfir höfuð, fyrr en í fyrsta falli þegar þessi alvarlegu vandamál hafa verið leyst. Þá fyrst er kominn umræðugrundvöllur, ekki sekúndu fyrr, sérstaklega ekki ef ógnin er mikil og raunveruleg. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Gulir strætóar aka nú um strætin með svart yfirvaraskegg. Mottumars er hafinn. Þriðji hver karlmaður getur búist við að fá krabbamein einhvern tímann á lífsleiðinni og algengustu krabbamein karla eru í blöðruhálskirtli, ristli og lungum. Jón Gunnlaugur Jónasson, yfirlæknir krabbameinsskrár og prófessor í meinafræði við læknadeild Háskóla Íslands, hefur rannsakað ristilkrabbamein í mörg ár. Í viðtali í Fréttatímanum fyrir helgi segir hann að flestar rannsóknir bendi til þess að mikla aukningu ristilkrabbameins megi rekja til vestræns mataræðis, offitu og hreyfingarleysis. Jón vill að hafin verði skipuleg leit að ristilkrabbameini og haldið verði utan um allar niðurstöður með miðlægri skráningu. Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu á liðnu vorþingi um að hefja skimanir á blöðruhálskrabbameini, en einnig er mikilvægt að hefja skimun á ristil- og endaþarmskrabbameini sem fyrst. Sýnt hefur verið fram á að slík skimun lækki dánartíðni hjá körlum um 73% og hjá konum um 82%. Rannsóknir sýna að leit að ristilkrabbameini er hagkvæm forvarnaíhlutun. Þessum sömu aðferðum beita heilbrigðisyfirvöld víða í vaxandi mæli þegar teknar eru ákvarðanir um forgangsröðun í heilbrigðismálum. Árlega kostar tæplega 1,5 milljarða að greina og meðhöndla þá rúmlega 130 einstaklinga sem greinast með ristilkrabbamein. Þá er ótalinn sá kostnaður sem fellur til vegna vinnutaps, minni þjóðfélagslegrar framleiðni einstaklinga og afleiðna þess fyrir þjóðfélagið. Árlegur kostnaður við skimun hjá skilgreindum aldurshópum hér á Íslandi hefur verið áætlaður um 100 millj. kr. 1,5 milljarðar á móti 100 millj. kr., það er dágóður munur. Heilbrigðisráðherra vinnur nú að gerð krabbameinsáætlunar sem verður kynnt á næstu missirum. Ég vona að skimun [[Forseti hringir.]]á ristil- og endaþarmskrabbameini verði hluti af þeirri áætlun.
Hæstv. forseti. Reykjavíkurborg kynnti í gær afar áhugavert tilraunaverkefni sem ég tel að við hér á Alþingi eigum að fylgjast vel með. Það fjallar um styttingu vinnuvikunnar án launaskerðinga. Þegar ég segi að „við hér á Alþingi“ ættum að fylgjast vel með því er ég ekki að tala í hinu þrönga samhengi um okkur á Alþingi sem vinnustað heldur hefur það mun víðari skírskotun, þ.e. þau samfélagslegu áhrif sem styttri vinnutími kann að hafa. Markmiðið með tilraunaverkefninu er að kanna áhrif styttri vinnutíma á vellíðan og starfsanda starfsmanna sem og áhrifin sem það kann að hafa á starfsstaðina sem valdir voru fyrir tilraunaverkefnið, bæði með tilliti til gæða þjónustunnar sem þar er veitt sem og hagkvæmni. Íslendingar vinna að jafnaði nokkrum klukkustundum lengur en aðrir Norðurlandabúar í hverri viku og það er vel þekkt að fjölskylduvænt samfélag og langur vinnutími fara ekki saman, auk þess sem sýnt hefur verið fram á að starfsánægja og afköst starfsfólks aukast hlutfallslega með styttri vinnutíma. Styttri vinnutími getur því aukið framleiðni og þannig verið öllum til hagsbóta. Talsvert hefur verið talað um styttingu vinnuvikunnar á undanförnum árum en lítið hefur gerst í þeim málum. Það þarf talsverðan kjark til að prufa að láta starfsmenn vinna færri klukkustundir en fá sömu laun. Reykjavíkurborg sýnir nú þann kjark að prufa í þeirri viðleitni að koma á fjölskylduvænna samfélagi og tryggja aukinn jöfnuð og lífsgæði og það er það sem ég tel að við hér á Alþingi eigum að fylgjast vel með og sjá hvort við getum lært eitthvað af þessu tilraunaverkefni og þá jafnvel tekið upp í vinnu okkar hér.
Herra forseti. Nú á dögunum kom fram að stjórn Byggðasamlags Vestfjarða um málefni fatlaðra á Vestfjörðum og Fjórðungssamband Vestfirðinga fyrir þeirra hönd hafa óskað formlega eftir því að ríkið taki aftur við þjónustu vegna málefna fatlaðra. Er ástæðan skortur á fjármagni til að ráða við þá þjónustu sem lögum samkvæmt er skylt að veita. Samþykkt fjárhagsáætlun Byggðasamlags Vestfjarða um málefni fatlaðra fyrir árið 2015 gerði ráð fyrir 404 millj. kr. í þetta verkefni, en jöfnunarsjóður mat útgjaldaþörfina rúmar 286 millj. kr. Það hefur verið staðfest af innanríkisráðherra. Þetta er auðvitað gífurlegur mismunur upp á 118 millj. kr. Hvernig á að brúa hann? Það er eðlilegt að menn spyrji að því og beri það undir velferðarráðuneytið. Þessir erfiðleikar á Vestfjörðum eru ekki eingöngu bundnir við það svæði, heldur hafa álíka áhyggjur komið upp annars staðar á landinu. Nú er að störfum samráðshópur til þess að meta útgjaldaþörf sveitarfélaganna miðað við þá reynslu sem komin er á þetta verkefni. Ég tel mjög brýnt að sá hópur skili af sér sem fyrst því ég tel mjög mikilvægt að verkefnið sé áfram hjá sveitarfélögunum. Ef hið svokallaða SIS-mat hefur þau áhrif að svona mikið misræmi í útgjaldaþörf sé á milli svæða þá þarf auðvitað að endurskoða slíkt. En fötluðum hefur fjölgað mikið frá árinu 2011. Það þarf líka að taka tillit til þess. Ég held að það sé sameiginlegt verkefni ríkisvaldsins og sveitarfélaga að finna flöt á málinu svo þetta góða verkefni verði áfram í nærumhverfinu hjá [[Forseti hringir.]]sveitarfélögum.
Herra forseti. Verkstjórn eða verkleysi ríkisstjórnarinnar var hér tilefni umræðna í gær af hálfu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Það verður að segjast að hæstv. forsætisráðherra brást ekkert sérstaklega vel við, taldi málflutning þingmannsins furðulegan, sakaði hann um að æpa hér, þótt hv. þingmaður væri tiltölulega rólegur virtist mér vera í ræðustólnum, en þannig upplifði hæstv. forsætisráðherra hann og reyndar taldi svo afrek sinnar ríkisstjórnar algerlega ómæld þótt hann gæti ekki nefnt dæmi um frumkvæðismál sem hún hefði komið fram með. Ég verð að vísu að gera þá játningu að ég er miklu meira feginn yfir verkleysi ríkisstjórnarinnar en að ég sé ósáttur við það. Það er ósköp einfaldlega vegna þess að ég held að margt af því sem hún hefur ætlað sér að gera sé ekki endilega til framfara. Minnsta áhyggjuefnið er þó auðvitað hvort hún hafi komið færri en fleiri af frumvörpum sínum fram. Mesta áhyggjuefnið er óheppileg blanda aðgerða og aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar sem hefur skapað t.d. úti í samfélaginu mjög snúnar aðstæður hvað varðar möguleikann á að hér náist kjarasamningar. Það blasir við hverjum manni. Báðar hliðar á vinnumarkaði kvarta sáran undan því að ýmislegt í áherslum ríkisstjórnarinnar torveldi þeim að ná saman sín í milli, það bætist svo við að oddvitar ríkisstjórnarinnar tala alveg skýrt, annar í austur og hinn í vestur, þegar kemur að áherslum í aðdraganda kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Það dylst engum manni. Það er eitt dæmið af mörgum þar sem oddvitar ríkisstjórnarinnar tala í kross og er ekki góð staða. Satt best að segja, virðulegur forseti, finnst mér merkilega lítið rætt um það hversu mikil gjá virðist núna vera á milli aðila vinnumarkaðarins og útlitið dökkt í að hér náist kjarasamningar án verulegra átaka og [[Forseti hringir.]]fórna þeim samfara.
Hæstv. forseti. Í dag vil ég gera íslenskan landbúnað og störf bænda að umræðuefni mínu. Síðastliðinn sunnudag var ég ásamt mörgum öðrum við glæsilega setningu búnaðarþings. Þar kom berlega fram að það er hugur í íslenskum bændum sem nú halda þing sitt undir kjörorðinu Opinn landbúnaður. Ein af ástæðum þess að þingið er haldið undir þessum kjörorðum er að með framþróun í tækni og vinnulagi skapast færri tækifæri til að taka fólk í sveit eins og tíðkaðist áður. Af þeim sökum fækkar í þeim hópi sem hefur góða innsýn í dagleg störf íslenskra bænda. Því hafa bændur víða um land opnað bú sín, tekið á móti gestum og frætt þá um starfið og hvernig maturinn verður til. Markmið landbúnaðarkerfisins falla öll í þá átt að tryggja landsmönnum heilnæm matvæli í hæsta gæðaflokki sem uppfylla ýtrustu skilyrði um aðbúnað dýra. Við eigum ekki að slá af þeim kröfum okkar og það stendur ekki til. Það er hverri þjóð mikilvægt að framleiða matvæli sín að því marki sem raunhæft er og það sýnir sig að það er almenn skoðun þar sem einungis 10% af landbúnaðarframleiðslu heimsins eru flutt á milli ríkja. Nú hefur matarhátíðin Fæði & fjör staðið yfir og er gaman að sjá íslenskar landbúnaðarafurðir þar í aðalhlutverki, auk þess sem matarmarkaður í Hörpu síðastliðna helgi sýndi fjölbreytileika í framleiðslu og framsetningu. Mönnum hefur orðið tíðrætt íslenska hönnun og hugvit, tölum líka um íslenskan landbúnað og allar afurðir hans í því samhengi. Formaður Bændasamtaka Íslands sagði frá verkefninu Dagur með bónda við setningu búnaðarþings og þá rann upp fyrir mér að auðvitað gæti ég tekið þátt og lagt mitt af mörkum. Kæra samstarfsfólk. Ef þið hafið löngun til að kynna ykkur daglegt starf og vinnuskilyrði bænda er ykkur meira en velkomið að koma með mér heim á Hauksstaði, ræða málin og taka þátt í daglegum störfum.
Virðulegur forseti. Í umræðum í gær undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir var hæstv. forsætisráðherra spurður um þingmál sem ríkisstjórnin hefði lagt fram að eigin frumkvæði og upp úr þingmálaskrá eða verkáætlun ríkisstjórnarinnar og gat hann ekki nefnt eitt dæmi um það. Þá ber svo við að hann ásakar hv. þm. Guðmund Steingrímsson sem bar fram spurninguna um að æpa hér í ræðustól. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðherra gerir þetta þegar hann fær á sig gagnrýnar spurningar í umræðunni. Hann hefur ítrekað ásakað hv. þm. Helga Hjörvar um að æpa og garga hér í ræðustólnum þegar hann spyr hann gagnrýnna spurninga. Nú er það auðvitað þannig að þingmenn ákveða sjálfir hversu hátt þeim liggur rómur í ræðustól. Ég kann reyndar afskaplega vel við það ef menn tala hátt og skýrt þannig að það heyrist vel um allan salinn. En það getur varla talist í verkahring hæstv. forsætisráðherra að sitja á ráðherrabekk og gefa mönnum einkunnir fyrir ræðustíl þegar þeir spyrja gagnrýninna spurninga um störf ríkisstjórnarinnar. Það hlýtur að vera sjálfsögð krafa að menn fái efnisleg svör við spurningum sem eru bornar fram með afar kurteislegum hætti, að vísu mishátt, og menn séu ekki að snúa út úr með svona skætingi. Það er einfaldlega þannig að undir þessum lið er gert ráð fyrir því að menn geti fengið efnisleg svör við sínum spurningum og séu ekki í einhvers konar einkunnagjöf frá verkstjóra ríkisstjórnarinnar. Það vill einfaldlega svo til að það gengur afskaplega lítið undan þessari ríkisstjórn. Auðvitað er það óþægilegt fyrir ríkisstjórnina að heyra það, en hún verður þá einfaldlega að taka á sig rögg og standa sig betur.
Hæstv. forseti. Ég kem hér til að lýsa yfir áhyggjum af stöðu barnshafandi kvenna á Vestfjörðum, Ísafirði, en okkur berast fregnir af því að sú ljósmóðir sem sinnt hefur ómskoðun fyrir barnshafandi konur hefur sagt upp störfum, hefur reyndar ekki komist vestur mikið undanfarið vegna veðurs, og því hefur þessi þjónusta verið í uppnámi og verður um ófyrirséðan tíma eða í að minnsta kosti ár til eitt og hálft ár, því að langan tíma tekur að þjálfa ljósmæðurnar á staðnum upp í þessi verkefni vilji þær taka þau að sér. Herra forseti. Þjónusta við barnshafandi konur og fæðandi er grunnþjónusta. Það hefur þurft að draga úr fjölda þeirra staða þar sem hægt er að fæða af öryggisástæðum af því það eru einfaldlega ekki nógu margir sem búa á staðnum til að hægt sé að hafa þar þjálfað starfsfólk í tengslum við barnsfæðingar. En varðandi almenna þjónustu við fæðandi mæður þá er það algjörlega ólíðandi að til séu ómskoðunartæki á staðnum en konur séu sendar fljúgandi á milli landshluta til að fara í sónar. Ég ætlaði að lýsa því yfir að ég mun leggja fram fyrirspurn til skriflegs svars til heilbrigðisráðherra varðandi þjónustu við barnshafandi konur á heilbrigðisstofnunum um landið og á starfsstöðvum heilbrigðisstofnananna, hvaða þjónusta er í boði og hvernig fjárstyrk er þá varið ef konur þurfa að sækja þjónustu út fyrir svæðið. Mér skilst að það sé þannig í dag að það gangi á annan kvóta, styrkirnir til að fara í þessa ómskoðun, og það er náttúrlega algjörlega óviðunandi. Það þarf að fara yfir þessi mál, enda er þetta grundvallaröryggismál fyrir íbúa landsins.
Hæstv. forseti. Ég kem hér í dag upp í störfum þingsins til þess að vekja athygli á máli sem varðar úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Til er samþykkt um störf þessarar nefndar frá árinu 2000 sem er í meira lagi óheppileg fyrir ábyrgðaraðila og veðsala sem leitað hafa réttar síns gagnvart þessari nefnd. Á vefsíðum allra fjármálafyrirtækja er vísað í þessa nefnd. Málskotsgjaldið er frá 5 þús. kr. upp í 15–30 þús. kr., það er tiltölulega ódýrt að fara með mál lengra ef maður er ósáttur með samskipti sín við fjármagnsstofnanir. Nú ætla ég að gera þingheimi örstutt grein fyrir því hvernig staðan er raunverulega. Eins og við vitum og eins og rætt hefur verið í þingsölum eru mjög margir með lánsveð; foreldrar, afar og ömmur, vinir og ættingjar, sem lánað hafa veð t.d. í fasteignunum sínum til skuldara. Hægt að kæra niðurstöður til úrskurðarnefndar. Frá því árið 2011 hafa fjölmörg mál unnist í þeirri nefnd en það er mjög sérstakt að úrskurður nefndarinnar er ekki bindandi fyrir fjármálafyrirtækið. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp 12. gr. í samþykkt fyrir úrskurðarnefnd fyrir viðskipti um fjármálafyrirtæki. Þar segir: „Hafi úrskurður nefndarinnar veruleg útgjöld í för með sér fyrir viðkomandi fjármálafyrirtæki eða fordæmisgildi er fjármálafyrirtæki heimilt innan þess tímafrests sem tilgreindur er í 2. málsgr. 11. gr.“, sem er samkvæmt 4. gr. fjórar vikur, „að tilkynna nefndinni og viðkomandi aðila það að hann sætti sig ekki við úrskurðinn og muni ekki greiða bætur nema að undangengnum dómi.“ Þetta er mjög sérstök úrskurðarnefnd. Ég vonast til þess að þessu verði breytt hér á Alþingi.
Hæstv. forseti. Það hefur færst í vöxt undanfarin ár að fyrirtæki og stofnanir séu færð armslengd frá pólitíkinni og mynduð annaðhvort hlutafélög eða svokölluð ohf., opinber hlutafélög, einmitt til þess að minnka áhrif stjórnmálanna og stjórnmálamanna á rekstur þeirra. Eflaust hefur þetta verið góðu heilli gert á sínum tíma, en ég held við þurfum að spyrja okkur um árangur af þessu og hvernig þetta hefur reynst vegna þess að nýlegar fréttir sem við höfum haft af sölu Landsbankans á stórum eignarhlutum án þess að útboð fari fram, nýlegar fréttir sem við höfum af launahækkunum stjórnenda Landsbankans, ekki bara núna heldur síðastliðin nokkur ár, benda til þess að þarna sé eitthvað sem þurfi að athuga betur. Ég get líka nefnt nýlegar fréttir af launakjörum stjórnenda Íslandspósts sem virðast vera mjög rífleg þrátt fyrir bágan rekstur þess fyrirtækis. Síðan verð ég að viðurkenna, herra forseti, að það tók nú eiginlega steininn úr þegar ég las um daginn að Isavia sem er nú vel rekið fyrirtæki, hefði kostað til 16 millj. kr. í tónlistaratriði á árshátíð félagsins. Nú er það fjarri mér að sjá eftir peningum sem fara til íslenskra tónlistarmanna, en ég veit ekki hvað réttlætir það að fyrirtæki í almannaeigu fari svona með fé sem því er treyst fyrir. Ég efast satt að segja um að þetta sé í samræmi við það sem segir um rekstur þessara félaga þar sem talað er um að beita eigi vönduðum stjórnarháttum. Ég held að þau dæmi sem ég rakti hér að framan hljóti að hvetja okkur til þess, herra forseti, að láta athuga rekstur þessara félaga sérstaklega.
Hæstv. forseti. Í svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn hv. þingmanns Helga Hrafns Gunnarssonar um sendingu sönnunargagna með tölvupósti kemur fram að ekki hafi þótt ástæða til þess að setja sérstakar verklagsreglur innan lögreglunnar um afhendingu á sönnunargögnum með tölvupósti. Í ljósi úrskurðar Persónuverndar varðandi mál Tony Omos var vakin athygli á að lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefði ekki notað neina dulkóðun við sendingu persónuupplýsinga. Það er því ljóst að víða er pottur brotinn í stjórnsýslunni þegar kemur meðhöndlun persónulegra upplýsinga og frjálslega farið með slík gögn á tölvutæku formi. Forseti. Það eru til leiðir til þess að dulkóða bæði viðhengi og innihald tölvupósta og það ætti að vera forsenda fyrir því að persónulegar upplýsingar séu sendar manna á milli með tölvupósti frekar en bréfleiðis. Í svari dómsmálaráðherra kemur fram, með leyfi forseta: „… aðferðin sem notuð er í þeim tilvikum verður ekki reifað hér með vísan til öryggissjónarmiða.“ Hér verð ég að gera athugasemd þar sem það er mikilvægt að ljóst sé hvernig dulkóðun er háttað innan lögreglunnar og hjá öðrum opinberum stofnunum. Það er nauðsynlegt að við fáum að vita hver dulkóðunin er svo hægt sé að senda viðkomandi stofnun dulkóðaða tölvupósta og að stofnanir, svo sem lögreglan, geti átt samskipti bæði sín á milli og við borgara landsins á öruggan máta. Því legg ég til að stjórnvöld móti sér stefnu um örugg samskipti á internetinu með því að taka upp t.d. eina af þeim dulkóðunaraðferðum sem byggja á gagnsæi og reynslu.
Virðulegur forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson var ekki kjörinn til ársins 2030. Þegar hann gefur yfirlýsingar um allt að 15 ára samninga við landbúnaðinn vekur það þess vegna ákveðnar spurningar um fyrirætlanir ráðherrans. Það er ástæða til að árétta að núverandi ríkisstjórn hefur ekki lýðræðislegt umboð til að festa óbreytta landbúnaðarpólitík í sessi til 15 ára. Allir samningar þar að lútandi verða að vera bundnir þeim skýru skilyrðum að fjárveitingavaldið á hverjum tíma þurfi að koma þar að því að það þarf að fara fram lýðræðisleg kosning á fjögurra ára fresti um landbúnaðarpólitíkina. Samningar um niðurgreiðslur hafa raunar verið til of langs tíma að mínu mati hingað til. Þær hafa verið fram yfir einar alþingiskosningar og má nánast segja að með því hafi lýðræðið að hluta verið tekið úr sambandi. Menn hafa í raun og veru þurft að sigra í tvennum alþingiskosningum í röð til að geta komið fram lýðræðislegum breytingum á því atriði. En þegar menn eru farnir að tala um tollverndina í langtímasamningum vakna áhyggjur vegna þess að tolla geta menn ekki samþykkt á einu þingi mörg kjörtímabili fram í tímann. Jafnvel þó að þeir fyndu leið til þess að lögum er það ekki í neinu samræmi við lýðræðishefð okkar og þá ríku áherslu sem við höfum lagt á að fjárveitingavaldið á hverjum tíma er hjá Alþingi. Nýr meiri hluti sem nýir kjósendur kjósa í næstu alþingiskosningum þarf að hafa frjálsar hendur til að gera breytingar á þeim áherslum sem áður hafa verið lagðar. Til þess höfum við kosningar á fjögurra ára fresti og allir 15 ára samningar verða að taka mið af því.
Virðulegi forseti. Daglega fáum við fregnir af því að í tilteknum löndum Afríku sé stúlkum og drengjum rænt af heimilum sínum og úr skólum. Mörgum hundruðum barna er rænt og þau kúguð og notuð í hrottafenginn stríðsrekstur fylkinga vígamanna í Mið- og Miðaustur-Afríku. Vígasveitir Boko Haram í Nígeríu hafa rænt hundruðum stúlkna úr skólum, nauðgað þeim og myrt og nú síðast fáum við fregnir af því að þessar ungu stúlkur eru líka notaðar kerfisbundið til sjálfsmorðsárása fyrir hryðjuverkasamtökin. Þær eru sendar á fjölfarna staði með sprengjur innan klæða og þeim fórnað til þess að geta drepið sem flesta. Nú er svo komið að stúlkur eru tortryggðar á fjölförnum stöðum og þær hafa verið myrtar af múg af hræðslu við að þær beri með sér sprengjur. Afleiðingin er sú að samfélagið allt er farið að líta á stúlkur og konur sem ógn og þeim hefur verið meinaður aðgangur að mörkuðum og öðrum fjölförnum stöðum. Eins var hundruðum ungra drengja rænt í Suður-Súdan fyrir tveimur vikum. Talið er að þeir hafi verið notaðir í hernað en nú berjast hátt í 12 þús. börn í borgarastyrjöldinni sem þar ríkir samkvæmt upplýsingum frá Unicef. Samkvæmt Fréttablaðinu í dag er það vígasveit hliðholl stjórnvöldum sem er sögð hafa rænt börnunum en stjórnvöld í Suður-Súdan segjast ekki hafa tekið þátt í ráninu og hafna öllum ásökunum hvað það varðar. Virðulegi forseti. Þessu þarf að ganga á eftir og fá úr skorið. Það er morgunljóst að yfirvöld í Nígeríu eru algjörlega máttlaus í að vernda stúlkubörn í sínu landi fyrir ofsóknum Boko Haram. Við getum ekki setið hér og lokað augunum fyrir þessum hryllingi. Okkar rödd skiptir máli á alþjóðavettvangi og það er skylda okkar að taka þessi mál upp og hafa uppi við hvert tækifæri. Ég skora á íslensk stjórnvöld að gera það.
Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni það sem ekki er oft rætt hér í þessum stól en helst rætt í sjávarplássum um þessar mundir en það eru aflabrögðin. Nánast sama hvar er á landinu, alls staðar er landburður af fiski, aðallega boltaþorski sem æskilegastur er til hrygningar að mati fiskifræðinga en einnig smár þorskur ef leitað er sérstaklega. Ekki þykir það fréttnæmt þótt smábátar tvíhlaði sama daginn og gildir það jafnt á netum eða línu, togarar og stóru línuskipin liggja í landi einn til tvo daga með fullfermi og bíða löndunar, rétt eins og loðnubátarnir. Fiskur á hverjum krók uppi í fjöru við Suðurnesin, úti á banka, úti í dýpunum og úti í kanti. Jökuldýpið, Jökultungan, Flákinn, Víkurállinn og norður úr, Húnaflóinn, Skagagrunn og austur úr, Austfirðir eins og þeir leggja sig og suður í Hornafjarðardýpi og grunn og kantar vestur fyrir Eyjar, allt fullt af fiski. Sú var tíðin að kostnaðarsamt var fyrir fiskiskipaflotann að leita uppi þorskinn og allt of mörg skip voru um þá fáu fiska sem fundust. Þess vegna var brugðist við með miklum niðurskurði og skömmtunarkerfið sett á, kvótakerfið. Nú er vandamálið að fá ekki of mikið í einu og mestur tími fer í að velja réttar tegundir og réttar stærðir eftir því sem markaðurinn kallar á. [[Gripið fram í.]]Við síðustu mælingu á þorskstofninum komu fram vangaveltur hjá fiskifræðingum um að skortur væri á fæði fyrir þann þorsk sem var að vaxa og að hver einstaklingur þyngdist ekki nóg. Í vetur mældist mikið af loðnu og útbreiðslan nánast hringinn í kringum landið þannig að nú hlýtur að vera nóg æti fyrir stóran þorskstofn til að moða úr. En hvað með ýsuna? Nú er mikil niðursveifla í ýsustofninum og þá mætti draga þá ályktun að vandamálið væri að finna ýsuna eins og þorskinn forðum, en því miður eða öllu heldur sem betur fer, er því öfugt farið og mestur tími hjá flotanum fer í að forðast ýsu. Ýsan veiðist á svæðum sem hún sást ekki á fyrir nokkrum árum, t.d. fyrir Norðurlandi. Fyrir tveimur árum var nóg að [[Forseti hringir.]]fara niður fyrir 90 faðma, þá vorum við lausir við ýsuna. Nú er tækifæri til að nýta tæknivæddan [[Forseti hringir.]]sjávarútveg til að skapa meiri verðmæti fyrir land og þjóð.
Hæstv. forseti. Það eru margir einstaklingar sem standa í ströngu og eiga í mikilli baráttu við fjármálastofnanir og ýmis fjármögnunarfyrirtæki. Flest þessara mála varða gengistryggð lán og vafa á lögmæti þeirra þrátt fyrir að sams konar lán, með sömu lánaskilmálum, hafi verið dæmd ólögmæt fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Það er í of mörgum tilvikum sem fjármálastofnanir og ýmis fjármögnunarfyrirtæki hunsa þá dóma sem hafa fallið og það er að öllu leyti óásættanlegt. Margir þeirra einstaklinga sem standa í þessum sporum eiga erfitt með að sækja rétt sinn, það er bæði kostnaðarsamt og einnig getur það verið mjög flókið. Það er alltaf einhver hópur einstaklinga sem sækir ekki mál sín vegna þessara þátta. Virðulegi forseti. Í haust eru liðin sjö ár frá því að hrunið átti sér stað með öllum þeim ömurlegu afleiðingum sem það hafði í för með sér fyrir einstaklinga og heimili í landinu. Er ekki kominn tími til að liðka fyrir ýmsum þáttum sem gera einstaklingum og heimilum landsins mögulegt að fá vissu í sín mál? Ef við reynum að skoða lausnir í þeim málum væri mögulegt að endurskoða þau skilyrði sem sett eru fram um gjafsókn mála. Væri ekki gagnlegt til dæmis að hækka þau mörk sem sett eru fram um tekjur? Nú er það svo að einstaklingur má ekki hafa meira en 2 millj. kr. í heildarárstekjur fyrir skatt og hjón mega ekki hafa meira en 3 millj. kr. í heildarárstekjur fyrir skatt ef þau eiga að uppfylla öll skilyrði fyrir að fá gjafsókn. Hvernig má það vera að þeir sem eru á atvinnuleysisbótum eða á lægstu launum í landinu, eru of tekjuháir fyrir þetta ferli? Þetta þarf að hugsa upp á nýtt. Því má fagna að á kjörtímabilinu hefur fyrningarfrestur hefur verið lengdur í málum sem varða endurupptöku á því að kanna hvort lán séu ólögmæt eða ekki. Við þurfum þó að halda áfram og jafnvel hugsa upp á nýtt hluti sem munu auðvelda einstaklingum og heimilum landsins að sækja rétt sinn.
Virðulegur forseti. Ég átti sæti í allsherjar- og menntamálanefnd og var á fundi nefndarinnar á föstudaginn var. Ég er mjög hugsi eftir þann fund og ég sakna þess að heyra ekki afstöðu hæstv. forseta til þess sem þar gerðist, því þar var tekið út úr nefndinni frumvarp til laga um breytingu á lögum um áfengi og tóbak. Málunum háttaði þannig að formaður nefndarinnar hafði setið um tækifæri til þess að ná málinu út þegar stóð þannig á spori. Mér finnst hæstv. forseti þurfa að taka afstöðu til þess og leiðbeina okkur sem hér erum um hvað er þinginu samboðið og hvert er hlutverk og verkefni formanns þingnefndar að því er varðar virðingu þingsins í þessum efnum. Þarna er bæði um að ræða ámælisverð vinnubrögð og verklag sem er ekki byggt upp af trausti og samstöðu, þannig að ég mundi vilja biðja hæstv. forseta að fjalla um þá stöðu sem þarna kom upp með einhverju móti til þess að leiðbeina okkur þingmönnum um það hvort þessi vinnubrögð teljist ásættanleg.
Virðulegur forseti. Það er kannski ekki síður ástæða til að heyra hvaða réttlætingar formaður nefndarinnar hefur á þessum óvenjulegu vinnubrögðum. Nú er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja að það eru fleiri dæmi þess úr þingsögunni að menn hafi reynt að nýta sér innkomu varamanna, m.a. til þess að fella meiri hlutann 1980–1983, en þeir fengu þó ekki vélað varamanninn inn í það því að hann hefur takmarkað umboð í slíkum tilfellum. Ég held að þó að það sé ekki skráð í reglur þingsins, enda kannski erfitt að skrá það nákvæmlega, hljóti það að vera okkur öllum nokkuð umhugsunarefni hvort það geti verið þannig að haldnir séu aukafundir og mál sett á dagskrá á síðustu stundu sem taki mið af því að einhver þingmaður sé kannski bundinn við skyldustörf eða jarðarför eða í öðrum persónulegum og nauðsynlegum erindagjörðum og geti þess vegna ekki verið á nefndarfundi og [[Forseti hringir.]]þá sæti menn lagi og reyni að skáka inn varamanni. Eiga [[Forseti hringir.]]þingmenn almennt að búa við það að það sé starfsumhverfið í nefndum þingsins?
Forseti vill vegna þeirra óska sem beindist að honum taka það fram að forseti gekk úr skugga um það að farið var í hvívetna að öllu lögum og reglum, bæði þingsköpum og því sem snýr að starfsemi nefndanna. Hér var um að ræða fund á reglulegum fundartíma nefndarinnar. [[Gripið fram í: Nei.]]Það er ljóst mál að boðað var til þessa fundar með löglegum hætti og það dagskráratriði sem um var að ræða var á dagskrá nefndarinnar. Forseti gerir því ekki athugasemd við afgreiðslu nefndarinnar.
Herra forseti. Það er sjálfsagt að menn óski eftir því að það sé tekið til skoðunar af forseta eða eftir atvikum skoðað í forsætisnefnd hvernig starfsháttum er hagað í nefndum þingsins en ég hygg að þeir sem tekið hafa hér til máls viti betur en þeir láta í skína. Þeir vita ósköp vel að fullmannaðar nefndir geta afgreitt mál. Varamenn sem taka sæti aðalmanns eru fullgildir nefndarmenn á þeim fundum sem þeir sitja og það er alþekkt í þingsögunni að menn sem þurft hafa að víkja af fundi af tillitssemi við flokka sína hafa kallað aðra inn fyrir sig. Hversu mörg dæmi gæti maður nú nefnt um að orðið hafi breytingar þegar þurft hefur að greiða atkvæði í nefndum til þess að taka upp nefndarálit eða fá afgreiðslu? Aðalatriði málsins sem hér er verið að taka á dagskrá er efni þess, þ.e. sú spurning hvort gera á þá efnisbreytingu sem felst í frumvarpinu. Eigum við ekki bara að fara að ræða það í stað þess að hanga í formsatriðum um það hvernig málið komst úr nefnd?
Hæstv. forseti. Ég vil tala um sama mál og benda hæstv. fjármálaráðherra á að þetta snýst ekki um að heimilt sé að kalla inn varamenn í nefndir. Þetta snýst um það hvernig það er gert og að við stöndum allt í einu uppi eftir mikla vinnu þar sem ákveðnir þingmenn sem barist hafa heitt gegn málinu fá ekki tækifæri til að vera á nefndarálitinu vegna þess að málinu er kippt út án samþykkis þeirra. Við erum að tala um mál sem hlaut stuðnings tveggja aðalmanna af níu. Bara nefndarálitið frá þeim sem eftir eru - það eru fimm þingmenn á nefndarálitinu. Hvernig ætla menn að bóka það? Ég hef verið með tvær alvarlegar athugasemdir sem varða þingmannamál almennt. Það liggur ekkert fyrir um kostnaðarmat í þessu máli. Fjármálaráðuneytið vinnur ekki kostnaðarmat á þingmannamálum og Alþingi hefur ekki burði til þess. Við erum að tala um frumvarp sem varðar milljarða kostnað, bæði fyrir Áfengis- og tóbaksverslunina og líka fyrir samfélagið í heild. Ætlum við að henda þessu máli hér í gegn með slíkri afgreiðslu? Það er [[Forseti hringir.]]gagnrýnisvert.
Herra forseti. Ég harma niðurstöðu forseta á skoðun á þessari afgreiðslu, að þetta sé löglegt en siðlaust, vil ég leyfa mér að segja. Hér eru nefnd dæmi um að þingmenn víki úr nefndum til þess að meiri hluti flokka þeirra fái ráðið. Hér er ekki um slíkt að ræða. Hér voru þingmenn í góðri trú þegar þeir áttuðu sig á því að nýta átti fjarveru þeirra til þess að smygla út málum. Fyrir okkur sem störfum hér sem þingmenn er þetta spurning um hvers konar menningu við viljum hafa á þessum vinnustað. Hér gengur oft ýmislegt á, það er tekist á og allra handa vinnubrögð eru viðhöfð, en klækjastjórnmál af þessu tagi við eigin samherja eins og í þessu tilfelli eru ólíðandi. Forseti verður að endurskoða hug sinn og afstöðu [[Forseti hringir.]]í þessu máli.
Herra forseti. Ég ætla af virðingu við hæstv. forseta, sem ég dái umfram flesta aðra menn í þessum sölum, ekki að hafa skoðun á því sem hann sagði um þetta framferði. Hins vegar ætla ég að hafa skoðun á því sem hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins sagði hér. Hann fullyrti beinlínis að það væri alsiða að menn nýttu færi eins og þessi. Ég mótmæli því harðlega og storka honum til þess að nefna eitt einasta dæmi um það. Þetta er allt annað en það sem hæstv. ráðherra sagði hér, þ.e. það sem gerist þegar menn senda hugsanlega inn varamann af tillitssemi við sterkan meiri hluta í sínum flokki til að vilji meiri hlutans komi fram. Það var aldeilis ekki það sem gerðist hér. Það sem um var að ræða var að í þingflokki þar sem 16 manns eru á móti frumvarpinu, að ég tel, var sætt færis þegar svo vildi til að hægt var að smygla inn tveimur varamönnum sem fylgja málinu. Það eru ekkert annað en klækir. Það er ekki sæmilegt fyrir [[Forseti hringir.]]formann Sjálfstæðisflokksins, góðan dreng, að koma hingað [[Forseti hringir.]]og láta eins og það sé allt í lagi, hvað þá [[Forseti hringir.]]heldur að fara með blekkingum.
Herra forseti. Það er mjög athyglisvert að þegar þetta mikla hugðarefni Sjálfstæðisflokksins, brennivín í búðirnar, á í hlut þá sprettur hæstv. fjármálaráðherra upp og fer á bólakaf í umræður um þingstörfin í þingnefndum. Þá hefur hann skoðun á málunum þegar þetta sérstaka forgangsmál á í hlut. Það er allt afbrigðilegt við það hvernig að þessu máli hefur verið unnið, allt. Þetta er eina þingmannamálið, eina þingmannatillagan sem hreyft hefur verið við af einum 17 til dæmis í þessari viðkomandi þingnefnd. Það lá svo mikið á að efnahags- og viðskiptanefnd var ætlað að skila áliti í desember í miðjum önnum skattamálanna. Þá var rekið á eftir því af hálfu formanns nefndarinnar eins og lífið lægi við. Svo er beitt bellibrögðum og klækjum til að ná málinu úr nefnd. Það hefur ekki heillavænleg áhrif á trúnaðarsamstarf í þingnefnd ef menn geta ekki treyst því að þeir megi ekki bregða sér af bæ, ekki bregða sér fram, því að þá sé sætt færis til þess að mynda annars konar meiri hluta en er í nefndinni á grundvelli fastamanna. Það er það sem hér var gert. Það er andstætt þeirri [[Forseti hringir.]]venju að sómakærir formenn í þingnefndum virði óskir þingmanna um að afgreiða ekki mál út [[Forseti hringir.]]nema tryggt sé að allir séu viðstaddir.
Herra forseti. Við stóðum frammi fyrir mjög vondum vinnubrögðum í hv. atvinnuveganefnd fyrir stuttu. Nú er það að ske aftur hér með allsherjar- og menntamálanefnd í þessu máli, menn leita færis að ná máli út þegar aðalmenn eru ekki viðstaddir. Ég tel þetta nokkuð sem hæstv. forseti ætti virkilega að fara að taka upp, grípa inn í og koma í veg fyrir að svona gerist. Það er líka með ólíkindum að þetta sé svo mikið forgangsmál. Það urðu umræður um það hér á dögunum að hæstv. forsætisráðherra gæti ekki nefnt eitt einasta mál sem ríkisstjórnin hefði komið fram. Er þetta það forgangsmál að menn ætla að leggjast flatir fyrir því að ná því út úr nefnd með öllum ráðum? Meiri hluti nefndarinnar ætti að kalla málið inn aftur og láta þá menn sem eru aðalmenn í nefndinni fara betur yfir það og skoða það sem hefur komið upp varðandi [[Forseti hringir.]]kostnaðargreiningar og annað hvað þetta [[Forseti hringir.]]þýðir fyrir ríkissjóð.
Hæstv. forseti. Nú er ég í sömu sporum og langflestir þeirra sem hér hafa talað, ég á ekki sæti í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og veit þess vegna ekki nákvæmlega hvernig málin fóru fram þar. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst þau viðbrögð sem birtast í þingsalnum út af þessu máli harla sérkennileg í ljósi þess að þetta mál fer auðvitað ekkert lengra nema það sé meiri hluti fyrir því í þinginu. Það sem á að ráða úrslitum varðandi afgreiðslu mála á Alþingi er ekki staða tímabundinna eða varanlegra í einstökum nefndum heldur staðan í þessum þingsal. Ef það er meiri hluti fyrir þessu máli í þessu þingi meðal þingmanna fær málið framgang. Ef það er ekki meiri hluti fyrir því stoppar það á næsta stigi. Eru þeir þingmenn sem bregðast svona harkalega við í þessu máli hugsanlega þeirrar skoðunar að eini möguleiki þeirra til að drepa þetta mál sé í nefnd en ekki í þingsal?
Herra forseti. Ég vakti eingöngu athygli á því í minni fyrri ræðu um þetta að það er alþekkt að varamenn komi í stað aðalmanna og reyndar er það þannig að þeir koma alltaf úr sama flokknum. Þetta tek ég fram fyrir þá sem eru að hlusta og hafa kannski ekki glöggvað sig á umræðunni. Það kemur alltaf varamaður úr sama flokki og sá er sem ekki getur mætt. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmenn sem byrja umræðuna vita þetta ósköp vel og eru að setja á svið eitthvert mikið leikrit vegna þess að þeir þola ekki að málið komi til efnislegrar umræðu. Það er kannski eitthvað tengt því að þessir flokkar hafa verið og eru í þessu máli alveg ótrúlegt afturhald. Það er bara þannig. Það er erfitt að taka umræðu þegar það birtist fólki jafn augljóslega og mun gera í þessari umræðu, fyrir þessa flokka, en það verður bara að vera þannig, menn verða að þola að taka umræðuna í þingsalnum, því miður. Það er eiginlega gaman að því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skuli hafa komið hingað og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon [[Gripið fram í.]]líka sem sömdu um það sín í milli þegar þeir voru í erfiðleikum [[Forseti hringir.]]með eitt mál fyrir ekki löngu síðan að þeir skyldu víkja [[Forseti hringir.]]hvor sínum ráðherranum úr hvorum flokknum fyrir sig til [[Forseti hringir.]]þess að greiða fyrir framgangi málsins.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er kominn á mjög undarlegt spor, verð ég að segja, í þessari umræðu, en það er áhugavert að hann brennur svo mikið fyrir málinu að hann er til í að ganga hér fram fyrir skjöldu þegar menn eru í fullri alvöru að tala um að hér séu vinnubrögð fyrir neðan allar hellur. Af hverju er það? Vegna þess að þetta er slíkt forgangsmál Sjálfstæðisflokksins að hann er til í það með óbeinum hætti að kalla Framsóknarflokkinn afturhald. Hann kallar Framsóknarflokkinn afturhald, samstarfsflokk sinn í ríkisstjórn, [[Gripið fram í: Ótrúlegt.]]það er það sem hann er að gera. Það er meira, hann er ótrúlegt afturhald, Framsóknarflokkurinn. [[Gripið fram í: Þið eruð þannig.]]Já, já, af sjálfu leiðir, virðulegur forseti, af sjálfu leiðir. Við skulum þá bara taka öll þingmannamál inn í þingsal og ræða þau, en við skulum reyna að forðast vinnubrögð Sjálfstæðisflokksins sem eru svo lágkúruleg að hæstv. fjármálaráðherra er til í að verja hér [[Forseti hringir.]]umsátur á vegum hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur þar sem hún situr um sína eigin aðalmenn í nefndinni til að koma þessu mikla hugðarefni út úr nefnd sem raunar, [[Forseti hringir.]]eftir því sem ég best veit, er ekki meiri hluti fyrir í þingsal.
Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra talar eins og þingmenn hér í sal þori ekki í efnislega umræðu um málið. Var þetta ekki mál sem var hér í efnislegri 1. umr. í þrjá eða fjóra daga? Það var mjög löng umræða. Ég held að þingmenn treysti sér mjög vel í efnislega umræðu. Hann þarf ekki að hafa áhyggjur af neinu öðru. Hv. þm. Birgir Ármannsson segir glaðhlakkalega að það sé bara meiri hlutinn sem ráði og þar af leiðandi þurfi ekki að beita sæmilega siðuðum aðferðum í störfum þingnefnda þar sem góð venja er að formaður í samráði við aðra nefndarmenn setji dagskrá og afgreiði út mál en ekki í einhverju offorsi. Ef Sjálfstæðisflokkurinn hefur áhyggjur af því að þetta hjartans mál hans komist ekki á dagskrá hefur hann vald til að kalla málið út úr nefnd ef meiri hluti nefndarinnar vill ekki afgreiða það út. Það er sú aðferð sem sjálfstæðismenn eiga að beita en ekki klækjum eins og gert var hér.
Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að hér þurfi að fara fram efnisleg umræða. Það er eins og hann hafi misst af þeim klukkutímum og raunar dögum sem teknir voru í 1. umr. um þetta frumvarp. Í öðru lagi talar hann um afturhald hjá ákveðnum flokkum. Þetta mál hefur ekki verið keyrt flokkslega.
Ég skal fara yfir lista …
Þetta er ekki andstaða Samfylkingarinnar eða Framsóknarflokksins eða Bjartrar framtíðar. Við höfum tekið málefnalega afstöðu hvert fyrir sig. Það voru þingmenn Framsóknarflokksins sem gátu ekki verið á fundinum. Er verið að nota sér það?
Hverjir komu í staðinn?
Það komu aðrir framsóknarmenn með aðra skoðun. [[Gripið fram í: Já.]]Þá sniðganga menn það að þeir aðilar sem hafa unnið mest að málinu fá ekki tækifæri til að vera á nefndarálitinu. Það er það sem við erum að tala um, að drepa mál í þingnefnd. Ég ætla að biðja hæstv. fjármálaráðherra að svara því frekar: Ætlar hann að mæla með því að þingmannamál sem kostar til eða frá einhverja milljarða króna fari út án kostnaðarmats? [[Gripið fram í.]]Ætlar hann að mæla með því að hér komi til umræðu tap vegna Áfengis- og tóbaksverslunarinnar [[Forseti hringir.]]eða þjóðfélagsleg áhrif sem er sannarlega búið að reikna út í öðrum löndum? Á að kasta þessu hér [[Forseti hringir.]]í gegn án umræðu? Það finnst mér [[Forseti hringir.]]merkilegt af hæstv. fjármálaráðherra.
Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra bætir nú í og hefur hér fræðslu fyrir okkur um það að varamenn komi inn úr sama stjórnmálaflokki og aðalmaðurinn sem forfallaðist. Þetta eru alveg stórmerkilegar og mikilvægar upplýsingar inn í þessa umræðu. Það er gagnlegt að hæstv. fjármálaráðherra skuli vera svona liðtækur í þessum [[Gripið fram í.]]efnum. Vandinn er sá að brennivín í búðirnar kemur blóðinu á hreyfingu í Sjálfstæðisflokknum, þar slær hjartað, þá loksins vaknar flokkurinn til lífsins. Það er komið að hugsjóninni sjálfri, koma brennivíninu út um allt og sem víðast. [[Gripið fram í.]]Það sem hér var til umræðu var einfaldlega það alvörumál að það liggur í valdi meiri hluta nefndar að kveða upp úr um það hvenær mál sé fullrannsakað og hvenær tækt til afgreiðslu. Ef meiri hluti fastanefndar, samanstandandi af þeim aðalmönnum sem hafa unnið að málinu, er þeirrar skoðunar að svo sé ekki hljóta allir að sjá út á hvaða spor menn eru farnir ef svo er kippt inn varamönnum sem hafa alls ekki [[Forseti hringir.]]tekið þátt í vinnunni til að afgreiða málið út í andstöðu við raunverulegan [[Forseti hringir.]]meiri hluta nefndarinnar. [[Kliður í þingsal.]]
Herra forseti. Þetta mál snýst líka um traust, hverjir eru aðalmenn viðkomandi fastanefnda og hvaða traust er á milli formanns og annarra nefndarmanna í þessu máli. Þegar vitað var að aðalmenn nefndarinnar voru ekki tilbúnir að taka málið út leitaði formaður nefndarinnar færis að taka það út þegar aðalmenn höfðu lögleg forföll. Það finnst mér alvarleiki málsins. Hitt er það að menn ætla að fara að taka þetta umdeilda mál upp á þingi, setja það í forgangsröðun og leggja undir það dýrmætan tíma þingsins sem eftir er fram að lokum þings í vor. Er þetta virkilega það sem menn ætla að leggja allt kapp á að ná í gegn? Hvað er afturhald og íhald? Ég held að menn ættu að líta í eigin barm í þessum málum og horfa til [[Forseti hringir.]]lýðheilsusjónarmiða en ekki vinna fyrir stuttbuxnaliðið [[Forseti hringir.]]í Sjálfstæðisflokknum.
Hæstv. forseti. Hér kemur til lokaafgreiðslu frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, jöfnunargjald. Þetta eru fögur fyrirheit en ég hef sagt það áður, virðulegi forseti, og afstaða mín kom fram við 3. umr. þessa máls sem og í breytingartillögu, að ég held að enn einu sinni hafi hæstv. iðnaðarráðherra valið verstu leiðina alveg eins og gert var með náttúrupassann sem er nú sem betur fer dauður og mun taka miklum breytingum. Því miður hefur stjórnarmeirihlutinn ekki fallist á að lagfæra tekjuöflunarhliðina hvað þetta varðar og ætlar að halda sig við það að leggja skatt á almenna raforkukaupendur í þéttbýli til að greiða niður í dreifbýli. Eins og ég sagði áðan eru það fögur fyrirheit að jafna orkukostnað en aðferðafræðin við að ná í þessar 950 milljónir er kolröng. Við í minni hlutanum lögðum til að hálfur raforkuskattur sem á að leggjast af um næstu áramót yrði tekinn í þessar [[Forseti hringir.]]jöfnunaraðgerðir, en því miður hefur stjórnarmeirihlutinn fellt þær tillögur. Þess vegna munum við þingmenn Samfylkingarinnar sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Að öllu jöfnu ætti maður að hrópa húrra fyrir að þetta mál sé komið svona langt en því miður eru stórir gallar á því þar sem vandinn færist bara til. Það er verið að lækka kostnað hjá dreifbýlinu en vandinn færist yfir í þéttbýlið úti á landsbyggðinni. Orkureikningar hækka mikið þar sem orkuverð er hátt fyrir eins og hjá fjarvarmaveitum. Tillaga mín og hv. þm. Kristjáns L. Möllers var að fara í þetta með öðrum hætti, að nýta raforkuskatt sem nú er á stórfyrirtæki til helminga til að jafna að fullu dreifingu á raforku og jöfnun húshitunarkostnaðar. Það hefði verið hægt að ganga alla leið strax með því að stórnotendur tækju þátt í þessari samfélagslegu aðgerð. Hún var felld og þess vegna tel ég að við göngum alls ekki eins langt og við hefðum getað gert. Við hefðum getað gert það miklu betur og þess vegna munum við Vinstri græn sitja hjá í þessu máli og vona að menn [[Forseti hringir.]]nái einhverjum áttum í þessu öllu saman.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp og segi: Húrra, loksins, loksins, eftir mjög mörg ár sem menn hafa strögglað við að viðurkenna að auðlindin sem við búum til raforkuna úr sé sameign þjóðarinnar. Ísland er eitt land og [[Gripið fram í.]]dreifikostnaðurinn ætti að vera jafn alls staðar, hvort sem er í þéttbýli eða dreifbýli. Þó að menn hafi farið út af því spori einhvern tímann er ég glaður yfir að hér og nú sé verið að jafna dreifikostnað í landinu þar sem allir landsmenn sitja við sama borð. Við búum í einu landi og erum að nýta þessa sameiginlegu auðlind og því segi ég: Húrra, loksins, loksins.
Virðulegi forseti. Markmiðið er gott, það er gott markmið að jafna kostnað við dreifingu raforku, en aðferðin sem hér er valin er afleit. Hún er þannig að fyrirtækin í þéttbýli eru skattlögð til að borga niður fyrir aðra. Það er ekki rétt sem hæstv. sjávarútvegsráðherra segir, að við séum að jafna kostnað. Þéttbýlið er að borga meira fyrir dreifbýlið, það er þannig. Hér leggur Sjálfstæðisflokkurinn, flokkur atvinnulífsins hefur hann kallað sig, aukinn skatt [[Gripið fram í: Nýja skatta.]]á atvinnulíf í þéttbýli svo við höfum það á hreinu. Við sitjum hjá við þessa afgreiðslu af því að við erum ekki sammála þessari aðferðafræði.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mikið réttlætismál. Það gengur út á að allir landsmenn sitji við sama borð. Ég hef heyrt marga í stjórnarandstöðunni flytja langar og góðar ræður um hversu mikið sanngirnis- og réttlætismál þetta er. Og ég bara trúi því ekki að stjórnarandstaðan á þingi sé svo harðvítug að hún geti ekki greitt atkvæði með þessu máli. Að sjálfsögðu segi ég já. Ég fagna þessu frumvarpi, ég fagna því að það sé komið til atkvæðagreiðslu og ég er virkilega stoltur af því að fá að taka þátt í því á Alþingi að jafna raforkukostnað um allt land.
Herra forseti. Ég fagna þeim áfanga sem við erum að ná í dag. Ég fagna því sérstaklega þessi leiðrétting sé að verða að veruleika. Við getum sagt að áður hafi verið vitlaust gefið en að í dag sé verið að leiðrétta það og færa til betri vegar. Þetta snýst um það að við erum að hækka … [[Gripið fram í.]]- Já, því miður, og ég hef samúð með þeim sem fá 150 kr. hækkun á mánuði í þéttbýlinu en ég fagna með þeim í dreifbýlinu sem fá 900 kr. lækkun á mánuði. Ég fagna því sérstaklega að við séum að afgreiða þetta mál á þessum degi þegar búnaðarþing stendur yfir því að þetta er eitt heitasta baráttumál búnaðarþings til margra ára, að jafna dreifingarkostnað á rafmagni milli sveita og milli þéttbýlis.
Hæstv. forseti. Ég tek undir fögnuð þeirra sem hér fagna. Þetta er gríðarlegt réttlætismál sem við erum að afgreiða hér. Þetta er skref í rétta átt, þetta er fyrsta skrefið sem við erum að stíga og vissulega getur það verið þungbært fyrir þá sem reikningurinn hækkar hjá um 150 kr. á mánuði, en ég samgleðst með hinum sem reikningurinn lækkar hjá um mun hærri upphæð.
Hæstv. forseti. Það er mikið réttlætismál og baráttumál að jöfnun verði á dreifikostnaði raforku og jöfnun á húshitunarkostnaði í landinu. En hvernig það tókst að búa til úr því ágreining, eins og hér hefur komið fram, þar sem menn setja þrefalt hærri upphæð á almenna notendur til að hlífa stóriðjunni við að taka þátt í verkefninu er mér óskiljanlegt. Við hefðum getað tekið allt skrefið í einu ef við hefðum gengið fram eins og hugmyndir og tillögur voru um frá þverpólitískri nefnd sem gerði tillögur um hvernig jafna ætti húshitunarkostnað í landinu. Það er það sem við erum að segja með atkvæði okkar með því að sitja hjá, að við missum þarna tækifærið að stíga miklu stærra skref með auðveldari hætti fyrir heimilin í landinu en hér er valið að stíga. Það er það sem þetta snýst um. Við erum sammála um markmiðin um jöfnun húshitunarkostnaðar og dreifingarkostnaðar.
Forseti. Ég lýsti afstöðu minni til þessa frumvarps við 1. umr. og sá ekki ástæðu til að lengja þingstörfin með því að endurtaka skoðanir mínar við 2. umr. Kannski hefði ég átt að gera það. Samandregið byggist andstaða mín við frumvarpið á því að mér finnst hin nýja umgjörð, sem ég veit að leysir aðrar lagareglur af hólmi, einkennast um of af ráðstjórnarlegum tilburðum. Það er fyrirkomulag sem mér hugnast almennt ekki og síst af öllu í menningarmálum. Ég mun því greiða atkvæði gegn frumvarpinu líkt og ég gerði við afgreiðslu þess við 2. umr.
Virðulegi forseti. Mig langar við þetta tækifæri til að fagna því sérstaklega að við séum að afgreiða frumvarp um örnefni sem hefur verið lengi í vinnslu. Það hefur áður verið lagt fram á þinginu án þess að það hlyti fullnaðarafgreiðslu. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum þeim sem tekið hafa þátt í umræðu um málið og komu að vinnunni í allsherjar- og menntamálanefnd.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Frumvarpið er hluti af heildarendurskoðun á löggjöf fjármálamarkaðarins og er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu með aðstoð nefndar sem skipuð var til að fara yfir löggjöfina hér á landi með hliðsjón af nýjum alþjóðlegum reglum á sviði fjármálamarkaðar og nýju regluverki Evrópusambandsins fyrir Evrópska efnahagssvæðið. Í nefndinni sátu fulltrúar frá Fjármálaeftirlitinu, Seðlabanka Íslands og Samtökum fjármálafyrirtækja. Markmiðið frumvarpsins er að bæta íslenska löggjöf á sviði fjármálamarkaðar og er með því tekið fyrsta skrefið í þá átt að tryggja að íslensk löggjöf sé í samræmi við löggjöf í nágrannaríkjunum og í samræmi við alþjóðlegan Basel III staðal og nýtt CRD IV bankaregluverk Evrópusambandsins. Basel-staðallinn inniheldur meðal annars nýjar og strangari reglur um eigið fé fjármálafyrirtækja og reglur sem eiga að styrkja bæði innra og ytra eftirlit með fjármálafyrirtækjum. Meginmarkmið reglnanna er að gera fjármálafyrirtæki betur í stakk búin til að mæta tapi í rekstri sínum án aðstoðar hins opinbera eða áfalla fyrir efnahags- og fjármálakerfið og tryggja með því fjármálastöðugleika. CRD IV regluverk Evrópusambandsins er auk þess heildarendurskoðun á umgjörð og starfsemi fjármálafyrirtækja og eftirlits með þeim á Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta er viðamesta endurskoðun sem fram hefur farið á vettvangi Evrópusambandsins á sviði fjármálamarkaðar. Nýju regluverki er ætlað að bregðast við þeim vanda sem einkennt hefur evrópska og alþjóðlega fjármálamarkaði undanfarin ár með því að bæta úr vanköntum á eldra regluverki á sama sviði. Frumvarpið byggir á frumvarpi sem lagt var fram á Alþingi á seinasta löggjafarþingi og var á þskj. 883, 522. mál þingsins. Þó nokkrar breytingar hafa þó verið gerðar á málinu og ný ákvæði hafa bæst við. Helstu breytingar og nýmæli sem lögð eru til í frumvarpinu eru þessi: 1. Lagðar eru til breytingar á ákvæðum um starfsleyfi og eftirlitskerfi með áhættu, þar á meðal þeim áhættuskuldbindingum er geta leitt til afturköllunar starfsleyfis. 2. Breytingar á reglum um virka eignarhluti ásamt starfskjarastefnu fjármálafyrirtækja og breytileg starfskjör starfsmanna þeirra. 3. Lagðar eru til breytingar á reglum um stórar áhættuskuldbindingar og kveðið á um nýja eiginfjárauka. 4. Í frumvarpinu er að finna heimild fyrir ráðherra til þess að taka upp reglugerð nr. 575/2013 í íslenskan rétt frá Evrópusambandinu sem og heimild fyrir ráðherra og Fjármálaeftirlitið til að taka upp tæknilega framkvæmdastaðla og tæknilega eftirlitsstaðla Evrópsku bankaeftirlitsstofnunarinnar í íslenskan rétt og breytingar á viðurlagakafla laganna til samræmis við framangreindar breytingar. Eiginfjáraukarnir sem lagt er til að lögfestir verði með frumvarpinu eru fjórir og hafa þeir misjöfnu hlutverki að gegna. Eiginfjáraukar eru þjóðhagsvarúðartæki sem ætlað er að minnka kerfisáhættu og styðja við fjármálastöðugleika. Slík tæki hafa fengið aukið mikilvægi á alþjóðavísu eftir áföll á fjármálamörkuðum undanfarin ár. Gert er ráð fyrir að fjármálastofnanir noti sérstaka eiginfjárauka til að bæta eiginfjárstöðu sína og séu þannig betur í stakk búnar til að takast á við áföll í rekstri sínum eða mæta sveiflum í hagkerfinu. Með hærra eiginfjárhlutfalli verða áföll í rekstri í auknum mæli borin af eigendum fyrirtækjanna. Einn eignfjáraukanna er viðvarandi sem þýðir að fjármálafyrirtæki ber að viðhalda honum á hverjum tíma með aukinni eiginfjárbindingu en hinir þrír fela í sér heimildir sem heimilt verður að grípa til til þess að bregðast við ákveðinni áhættu sem annaðhvort er til staðar eða er að myndast í fjármálakerfinu. Sá eiginfjárauki sem er fastur og viðvarandi er verndunaraukinn, en hann mun kveða á um viðvarandi skyldu fjármálafyrirtækja til að viðhalda aukalega eigin fé sem nemur 2,5% af áhættuvegnum eignum fjármálafyrirtækis. Ef fjármálafyrirtæki brýtur gegn þessari skyldu munu heimildir fjármálafyrirtækis til útgreiðslu arðs til hluthafa, greiðslu breytilegra starfskjara til starfsmanna auk annarra útgreiðslna verða takmarkaðar. Verndunaraukanum er ætlað að stuðla að því að eigendur og stjórnendur fjármálafyrirtækis ráðstafi meira af þeim verðmætum sem rekstur félagsins skapar til eigin fjár. Þannig virkar eiginfjáraukinn einnig sem aukinn öryggisventill fyrir eiginfjárgrunn fjármálafyrirtækisins. Aðrir eiginfjáraukar sem fela í sér heimildir til beitingar þeirra á álagstímum eru sveiflujöfnunarauki, eiginfjárauki vegna kerfisáhættu og eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki. Ef fjármálafyrirtæki brýtur gegn skyldu til þess að viðhalda eiginfjáraukunum munu heimildir fjármálafyrirtækis til greiðslna úr sjóðum félagsins takmarkast með svipuðum hætti og gildir með verndunaraukann. En auk þess getur alvarlegt brot fjármálafyrirtækis gegn skyldu til þess að viðhalda eiginfjárauka vegna kerfisáhættu leitt til starfleyfissviptingar ef aðrar aðgerðir eru ekki taldar duga. Sveiflujöfnunaraukinn felur í sér heimild til þess að kveða á um aukna eiginfjárbindingu fjármálafyrirtækja verði vart við aukna útlánaáhættu í fjármálakerfinu í heild. Þessi eiginfjárauki getur numið allt að 2,5% af áhættuvegnum eignum fjármálafyrirtækis og í undantekningartilfellum orðið hærri og skal meta hvort tilefni sé til þess að beita heimildinni ársfjórðungslega. Ákvörðun um beitingu sveiflujöfnunaraukans tekur mið af stöðu lánsfjársveiflunnar, áhættu vegna of mikillar þenslu útlána og sérkennum efnahags- og fjármálalífsins hérlendis. Meginmarkmið aukans er að styrkja eiginfjárstöðu fjármálafyrirtækis þegar vísbendingar eru um útlánaþenslu. Á sama tíma er mögulegt, sé aukanum beitt með nægilegri forsjálni, að aukin eiginfjárbinding dragi úr framboði á lánsfé og dempi þar með útlánaþensluna. Verði efnahagssamdráttur getur lækkun kröfu um eiginfjárbindingu fjármálafyrirtækja unnið gegn honum. Eiginfjárauka vegna kerfisáhættu er ætlað að koma til móts við aðra áhættu í fjármálakerfinu en þá sem ræðst af hagsveiflunni. Slík áhætta getur falist í mörgu öðru en beinni útlánaáhættu sem sveiflujöfnunaraukanum er ætlað að koma til móts við. Stærð fjármálakerfis í hlutfalli við landsframleiðslu og samþjöppun innan fjármálakerfisins eru meðal þátta sem valdið geta innbyggðri kerfisáhættu og er eiginfjárauka vegna kerfisáhættu ætlað að koma í veg fyrir eða milda langtímaáhrif þessarar áhættu á fjármálakerfið. Hægt er að beita heimildinni gegn tilteknu fjármálafyrirtæki eða öllum fjármálafyrirtækjum á markaði vegna áhættu sem talin er steðja að fjármálamarkaði eða raunhagkerfinu. Fjórði eiginfjáraukinn sem kveðið er á um í frumvarpinu er eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki. Fjármálafyrirtæki geta vegna eðlis síns eða stærðar talist sérstaklega mikilvæg fyrir fjármálakerfið í heild sinni. Verði slíkt fjármálafyrirtæki fyrir áföllum kunna afleiðingar þess á aðra aðila kerfisins eða almenning að vera miklar. Stjórnvöld geta farið fram á að slík fyrirtæki hafi yfir að búa eiginfjárauka vegna kerfislegs mikilvægis síns og getur hann numið allt að 2% af áhættuvegnum eignum fjármálafyrirtækis. Hér skal þess getið að eiginfjárstaða stærstu fjármálafyrirtækja landsins er mjög sterk um þessar mundir og með því að beita heimildinni er ekki gert ráð fyrir að eiginfjárstaða þeirra muni breytast þar sem umrædd fjármálafyrirtæki eiga nú þegar nægt eigið fé til að mæta auknum kröfum. Virðulegur forseti. Í frumvarpinu er einnig að finna breytingar á lagareglum sem gilda um starfskjarastefnu og breytileg starfskjör fjármálafyrirtækja. Breytingarnar byggja á nýjum Evrópureglum en kveðið er á um þær í tilskipun 2013/36/ESB sem innleidd er með þessu frumvarpi. Við vinnslu frumvarpsins hafa sérfræðingar í fjármála- og efnahagsráðuneytinu skoðað sambærilegar reglur annars staðar á Norðurlöndunum, þ.e. í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, en ríkin breyttu reglum sínum á síðasta ári við innleiðingu CRD IV regluverksins í landsrétt sinn. Stærsta breytingin í frumvarpinu á reglum um starfskjarastefnur og breytileg starfskjör fjármálafyrirtækjanna er breyting á gildissviði reglu um hámarkshlutfall breytilegra starfskjara en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hámarkshlutfallið gildi einungis um þá starfsmenn fjármálafyrirtækis sem hafa veruleg áhrif á áhættusnið fjármálafyrirtækisins. Núgildandi reglur taka hins vegar til allra starfsmanna fjármálafyrirtækja, bæði almennra starfsmanna og stjórnenda, burt séð frá því hvort umræddur starfsmaður hafi nokkuð með ákvarðanatöku fyrir hönd fyrirtækisins að gera eða sinni áhættumiklum fjárfestingum fyrir hönd fyrirtækisins. Samkvæmt nýrri reglu nær gildissvið reglunnar nú einungis til yfirstjórnar, lykilstarfsmanna, starfsmanna eftirlitseininga og annarra starfsmanna sem njóta sambærilegra heildarstarfskjara og yfirstjórn og lykilstarfsmenn, en með yfirstjórn er átt við framkvæmdastjóra, aðstoðarframkvæmdastjóra og aðra stjórnendur fjármálafyrirtækis sem heyra beint undir framkvæmdastjóra eða eftir atvikum stjórn fjármálafyrirtækis. Gildissviðið er það sama annars staðar á Norðurlöndunum og engin sérstök rök er að finna fyrir því að annað eigi að gilda um það efni hér á Íslandi. Þá er lagt til að lögfest verði sú regla að fresta skuli greiðslu á 40% af breytilegum starfskjörum til starfsmanns í að minnsta kosti þrjú ár til að tryggja að starfsmaður hugi að langtímahagsmunum fjármálafyrirtækisins. Samkvæmt núgildandi lögum og reglum hér á landi um starfskjarastefnu og kaupaukakerfi fjármálafyrirtækja skal hlutfall breytilegra starfskjara af föstum starfskjörum starfsmanna ekki vera hærra en 25%. Allar Norðurlandaþjóðirnar miða við að hlutfallið geti verið 100% af föstum starfskjörum og í landsrétti ríkjanna er að finna heimild fyrir hluthafafund fjármálafyrirtækis til þess að hækka hlutfallið með ákvörðun hluthafafundar í 200%. Í frumvarpinu er lagt til að hlutfallið verði óbreytt, 25%, eins og gilt hefur samkvæmt reglum Fjármálaeftirlitsins fram til þessa dags. Í frumvarpi um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, sem ég lagði fram á Alþingi fyrir ári en varð ekki útrætt, var tillaga um að hlutfall kaupauka af föstum árslaunum yrði 25% og hluthafafundur fengi heimild til að hækka hlutfallið upp í 100%. Frumvarpið nú gerir að þessu leytinu til ráð fyrir veigaminni breytingum í þessum efnum en áður var lagt til, m.a. með hliðsjón af þeirri umræðu sem fram fór um þessi mál á vegum þingsins. Ég tel hins vegar fulla ástæðu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að taka þetta atriði til sérstakrar skoðunar og að í þinglegri meðferð frumvarpsins komi áfram fram þau sjónarmið sem mæla með og á móti því að breyta þessu hlutfalli, annaðhvort í lagatextanum sjálfum eða með mögulegri heimild til hluthafafundar til að færa þessi hlutföll með sérstakri ákvörðun hluthafafundar. Í því sambandi er rétt að fram komi að í nefndinni sem vann að gerð frumvarpsins komu fram þau sjónarmið að lágt hlutfall breytilegra starfskjara sé íþyngjandi fyrir fjármálamarkaðinn vegna þess að hætt er við að stærri hluti starfskjara verði með því í formi fastra launa sem ekki taka mið af árangri starfsmannsins í starfi eða fyrirtækisins. Reglan bitni þannig helst á minni fyrirtækjum, en þau eru útsettari fyrir sveiflum í rekstri og því hentar þeim betur að bjóða starfsmönnum lægri föst starfskjör og hærri breytileg starfskjör. Þannig taka bæði fyrirtækið og umræddur starfsmaður á sig lakari afkomu þegar verr árar í rekstri. Stór fjármálafyrirtæki eru á hinn bóginn betur til þess búinn að mæta sveiflum í rekstri. Samkeppnisstaða minni fjármálafyrirtækjanna er því verri ef hlutfall breytilegra starfskjara er of lágt. Bent hefur verið á að mjög strangar íslenskar sérreglur geti skert samkeppnisstöðu íslenskra fjármálafyrirtækja. Þetta eru þau sjónarmið sem fram komu í nefnd hjá nefndarmönnum sem unnu að gerð þessa frumvarps og ég vek athygli á þessum sjónarmiðum til að þau fljóti áfram með í frekari þinglega meðferð málsins. Í frumvarpinu er svo að finna frekari útfærslur á reglum um breytileg starfskjör, reglur um frestun, hlutfall á greiðslum þeirra í hlutafé eða sambærilegum gerningum og reglur um afturköllun og endurgreiðslu þeirra ef eiginfjárstaða fjármálafyrirtækja versnar. Allir þessir liðir taka á þeim óæskilegu hvötum sem var að finna á fyrirkomulagi á greiðslu breytilegra starfskjara til starfsmanna fjármálafyrirtækja fyrir hrunið. Núgildandi reglur banna algerlega greiðslu breytilegra starfskjara til starfsmanna eftirlitseininga en annars staðar á Norðurlöndunum eru slíkar greiðslur heimilaðar með sérstökum viðmiðum. Í frumvarpinu er lagt til að hið sama gildi hér á landi en Fjármálaeftirlitið skal setja reglur á grundvelli laganna sem innihalda viðmið um greiðslu breytilegra starfskjara til eftirlitseininga og munu reglurnar taka mið af norrænu reglunum. Evróputilskipun 2013/36 mælir fyrir um að í landsrétti aðildarríkjanna skuli vera til staðar heimild fyrir fjármálafyrirtæki til þess að afturkalla, í heild eða að hluta, frestuð ógreidd breytileg starfskjör ef staða fyrirtækisins hefur versnað verulega eða útlit er fyrir að staða þess muni versna verulega og á sama við ef fyrirtæki þarf nauðsynlega að byggja upp eiginfjárstöðu sína. Þá skuli einnig vera heimild til þess að endurkrefja starfsmann um þegar greidd breytileg starfskjör ef í ljós kemur að hann var þátttakandi í eða bar ábyrgð á framferði sem olli fjármálafyrirtækinu verulegu tjóni eða brást starfsskyldum sínum verulega. Það sama á við hafi starfsmaður ekki fylgt lögum, reglum, stjórnvaldsfyrirmælum eða innri reglum fjármálafyrirtækisins. Slíkar reglur geta styrkt viðbrögð fyrirtækjanna og hins opinbera við fjárhagslegum erfiðleikum ef hluti heildarstarfskjara er breytilegur með þeim kvöðum sem ég hef hér fjallað um. Frumvarpið gengur því út frá því að slíkar reglur verði að finna í lögunum. Virðulegur forseti. Margar breytingar sem gerðar eru á lögunum með frumvarpinu eiga að styrkja og auka vægi áhættustýringar hjá fjármálafyrirtækjum. Með Evróputilskipun 2013/36 eru settar auknar skyldur á fjármálafyrirtæki þannig að þau hafi yfir að ráða virkri áhættustýringu og geti á fullnægjandi hátt metið áhættu í starfsemi fjármálafyrirtækis og veitt stjórn fyrirtækisins yfirlit yfir raunverulega áhættu og fullnægjandi aðstoð við að skilja áhættuna. Tilskipunin setur einnig þær auknu skyldur á stjórnarmenn og stjórn fyrirtækisins í heild að þeir geti skilið áhættu í starfsemi fjármálafyrirtækis og tekið ákvarðanir á grundvelli þeirrar áhættu sem starfsemi fyrirtækisins felur í sér. Meðal breytinganna má nefna aukið vald og sjálfstæði áhættustýringar innan fyrirtækja og með því trygga aðkomu áhættustýringar að ákvarðanatöku um frekari aðkomu að stjórn fjármálafyrirtækis enda skal starfsfólk áhættustýringar taka virkan þátt í mótun áhættustefnu og hafa aðkomu að viðameiri ákvörðunum um áhættustýringu. Samhliða þessum breytingum er lagt til að stjórn fjármálafyrirtækis samþykki áhættustefnu, áhættuvilja og framkvæmd áhættustýringar viðkomandi fjármálafyrirtækis. Auk þess er lagt til að fjármálafyrirtæki starfræki sérstaka áhættunefnd sem hefur meðal annars það hlutverk að sinna ráðgjafar- og eftirlitshlutverki fyrir stjórn fyrirtækisins. Þá er lagt til að níu ný ákvæði bætist við lögin sem skilgreina helstu áhættuþætti í rekstri fjármálafyrirtækja og kveðið á um að eftirliti sé háttað með því að fjármálafyrirtæki fari eftir þeim kröfum sem gerðar eru til þeirra. Breytingar eru gerðar á ákvæðum laganna um stjórn fjármálafyrirtækja og miða þær að því að bæta ákvæði um hæfi stjórnarmanna. Ásamt því eru lagðar til breytingar á ákvæði um verkaskiptingu stjórnar og framkvæmdastjóra. Gerðar eru breytingar á 29. gr. a laganna sem fjallar um lánveitingar til stjórnarmanna, framkvæmdastjóra, lykilstarfsmanna og eigenda virkra eignarhluta og tengdra aðila. Um er að ræða séríslenska reglu sem sett var í kjölfar bankahrunsins. Þó nokkur gagnrýni hefur komið fram á regluna, enda getur hún verið afar takmarkandi fyrir smærri fjármálafyrirtæki og önnur fyrirtæki sem starfa á fjármálamarkaði án augljóss ábata fyrir fjármála- eða hagkerfið. Með nýjum viðbótum við ákvæðið er meðal annars ítrekað að armslengdarsjónarmið eigi að ráða för vegna viðskipta eigenda virkra eignarhluta, stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og lykilstarfsmanna þegar þeir stunda viðskipti við fjármálafyrirtæki. Í frumvarpinu eru lagðar fram tvær breytingar um heimild Fjármálaeftirlitsins til að hafa viðvarandi eftirlit með hæfi eigenda virkra eignarhluta og stjórnendum fjármálafyrirtækis og heimildir til að grípa til ráðstafana ef óhæfur aðili fer með eignarhlut í fjármálafyrirtæki eða stjórnarmaður verður af einhverjum orsökum óhæfur til að gegna stjórnunarstöðu innan þess eða á fjármálamarkaði. Í frumvarpinu er einnig að finna heimild fyrir ráðherra til að taka upp í íslenska löggjöf reglugerð ESB nr. 575/2013, um varfærniskröfur vegna starfsemi lánastofnana og fjárfestingarfyrirtækja sem nefnd er CRR. Innleiðing Evrópusambandsins á CRD IV regluverkinu felst ekki einungis í tilskipun 2013/36, heldur einnig reglugerð 575/2013. Báðar gerðirnar eru óaðskiljanlegir hlutar sama regluverks enda vísa þær á mörgum stöðum hvor í aðra. Ítrekað er þó að ákvæði reglugerðarinnar sem veita evrópsku eftirlitsstofnununum valdheimildir eða aðkomu að ákvarðanatöku hér á landi verða ekki tekin upp í íslenskan rétt með frumvarpinu eða reglugerð sem fyrirhugað er að ráðherra setji. Í október 2014 náðist pólitískt samkomulag milli fjármálaráðherra Evrópska efnahagssvæðisins um hvernig innleiða megi reglugerðirnar í EES-samninginn þannig að þær rúmist innan heimilda stjórnarskrár Íslands og Noregs. Unnið er að tæknilegri útfærslu samkomulagsins. Gert er ráð fyrir að umræddar reglugerðir verði teknar upp í EES-samninginn á þessu ári og í kjölfarið verða tilskipun 2013/36 og reglugerð nr. 575/2013 teknar upp í EES-samninginn. Stefnt er að því að leggja fram annað frumvarp á næsta löggjafarþingi sem inniheldur þau ákvæði úr CRD IV regluverkinu sem ekki verða lögfest með þessu frumvarpi og er stefnan sett á að allt regluverkið verði komið í löggjöf hér á landi í byrjun árs 2016. Þrátt fyrir að þessar gerðir hafi ekki enn verið teknar upp í EES-samninginn birtist með þessu frumvarpi sá vilji íslenskra stjórnvalda að íslensk lög og reglur á þessu málefnasviði endurspegli þær reglur sem gilda í nágrannalöndum Íslands hverju sinni. Jafnframt er það vilji íslenskra stjórnvalda að löggjöf á sviði fjármálamarkaða sé á öllum tímum í sem mestu samræmi við þær lágmarkskröfur sem gilda á innri markaðnum. Slíkt er jafnframt til þess fallið að skapa aukið traust á íslenskum fjármálamarkaði. Virðulegi forseti. Að lokum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að aflokinni þessari umræðu og svo til 2. umr. í þinginu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög vandað frumvarp og góða greinargerð í þessari ræðu. Ég hef nokkrar spurningar sem ég vildi beina til hæstv. ráðherra. Það er í fyrsta lagi hvort í 18. gr., þar sem fjallað er um viðvarandi mat og hæfi eigenda virkra hluta, hafi verið velt upp þeim möguleika að girða fyrir að menn settu upp sýndarfyrirtæki til að setja upp svokallað sýndarhæfi til að eiga virka hluti; eins og gæti verið í gangi einmitt núna þar sem eigendur nýju bankanna eru milliliðir í eigu eigenda sem eru væntanlega ekki hæfir þar sem þeir eru ekki fjárhagslega í lagi, með heilbrigð fyrirtæki. Ég vildi líka velta því fyrir mér hvort komið hafi til greina að gera svokölluð smálánafyrirtæki leyfisskyld um leið og verið var að velta þessu fyrir sér með rafeyrinn. Ég er með tvær spurningar í viðbót sem ég kem að á eftir.
Frú forseti. Varðandi eignarhaldið er það mikið grundvallaratriði að gegnsæi sé um það hvernig það er raunverulega. Ég hygg að þetta sé unnið þannig hjá Fjármálaeftirlitinu að það dugi mönnum ekki að koma með einhverja skel sem á að meta varðandi hæfið heldur þurfi að ganga skrefinu lengra og gera grein fyrir því hverjir eru hinir raunverulegu eigendur sem að viðkomandi lögaðila standa. En með ákvæðinu er verið að bregðast við því sem er ákveðið vandamál í núverandi löggjöf og birtist í því að þetta mat fer bara fram á ákveðnum tímapunkti þegar viðkomandi eigandi eignast hlutinn eða óskar eftir að komast í þá stöðu að verða með virkan eignarhlut. Það skiptir máli að Fjármálaeftirlitið geti haft viðvarandi eftirlit með þessari stöðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og er með aðra spurningu varðandi kaupaukakerfið. Ég spyr hvort komið hafi til álita að skilja á milli stórra og smárra fyrirtækja í þessu þar sem það eru aðallega aðgerðir stóru fjármálafyrirtækjanna, og þá þeirra allra stærstu, sem geta haft miklar afleiðingar, þ.e. ef áhættutaka þar er mikil og ef starfsmenn eru hvattir til að taka áhættu. Ég spyr í fyrsta lagi hvort sú leið hafi verið skoðuð að skilja einfaldlega milli stórra og smárra fyrirtækja og gera ríkari kröfur til stærri fyrirtækja en minni kröfur til þeirra smærri og einnig hvort það sé rétt skilið að það sé engin krafa að til dæmis sölumaður hjá fjármálafyrirtæki eða gjaldkeri geti ekki verið með allt að 100% af starfskjörum sínum í formi kaupauka, samkvæmt þessum nýju lögum, 100% álag ofan á föst laun.
Frú forseti. Það var einnig spurt um smálánafyrirtækin. Það var ekki sérstaklega tekið til skoðunar við gerð þessa máls en varðandi kaupaukakerfin þá er staðan þessi: Við erum eingöngu með reglur í þessu efni hvað snertir fjármálafyrirtæki á Íslandi. Að öðru leyti leggja lög engar kvaðir á fyrirtæki á Íslandi hvað snertir kaupaukann. Við höfum síðan í dag gildandi reglu, sem er sú langstrangasta sem fyrirfinnst á Norðurlöndum. Sumir mundu segja: Það er bara ágætt. Hér er í sjálfu sér ekki lögð til breyting hvað það snertir, en það er gildissviðið sem við erum að breyta. Þannig munu þessar ströngu reglur ekki gilda um aðra en lykilstarfsmenn. En það er til dæmis eftirtektarvert, þegar við horfum til starfskjara sem eru opinber núna, að hér erum við að leggja upp með það að 25% reglan sé sú sem eigi áfram að gilda og það megi þá bætast við allt að 25% af árlegum starfskjörum með breytilegum starfskjörum. En svo sjáum við það af opinberum tölum að starfskjör frá einu fjármálafyrirtæki til annars eru þannig hjá forstjórunum að þau eru kannski þreföld í einu fyrirtæki umfram það sem er hjá öðrum.
Herra forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra skýrði út fyrir mér og þingheimi hver hans raunverulega stefna er og vilji varðandi það sem hér er kallað breytileg starfskjör en venjulegt fólk kallar bónus. Það var ekki alveg ljóst hvort hann var í reynd að lýsa andstöðu sinni við eigið frumvarp að þessu leyti. Hann var svona fannst mér að reyna að fá þingið til að hafa þetta aðeins upp. Ef hæstv. ráðherra gæti skýrt afstöðu sína aðeins betur. Hitt vil ég segja að þetta er hið ágætasta frumvarp en mér finnst að mörgu leyti að það sé laust í reipunum. Þetta er mjög mikilvægt fyrir framhald og framvindu okkar efnahagslífs. Mig langar að taka dæmi af áhættunefnd sem er held ég 29. eða 30. gr. Ekki er gert ráð fyrir því að í stórum fjármálafyrirtækjum komi einn maður utan fyrirtækisins í áhættunefndina en til dæmis af þriggja manna nefnd mega tveir vera úr stjórninni. Stjórnin tekur ákvörðun um breytileg starfskjör út frá því hvernig hún getur hámarkað hagnað fyrirtækisins. En þessir sömu stjórnarmenn eiga líka að vera í áhættunefndinni til að reyna að koma því svo fyrir að það stofni ekki fyrirtækinu í háska. [[Forseti hringir.]]Mér finnst að þetta sé freistnivandi, sé ekki nægilega vel hugsað. Hvað segir hinn ágæti hæstv. fjármálaráðherra um þetta?
Frú forseti. Ég hafna því að málið sé laust í reipunum. Þetta er í öllum meginatriðum byggt á því regluverki sem verið er að innleiða á Evrópska efnahagssvæðinu en við höfum tekið þá þætti sem heyra undir stofnanaþáttinn og látum þá bíða þess að við útfærum það samkomulag sem náðst hefur á Evrópska efnahagssvæðinu um þann þátt sem byggir á tveggja stoða kerfinu. Að öðru leyti erum við að taka upp meginefni þeirra breytinga sem nú eiga sér stað á Evrópska efnahagssvæðinu varðandi fjármálafyrirtæki. Varðandi starfskjarastefnuna finnst mér mikilvægt að það atriði verði ekki slíkt bitbein hér í þinginu að hinar breytingarnar, sem snerta eiginfjáraukana, bíði eða strandi einhvern veginn í þinginu. Það er ekkert hitamál fyrir mér hvernig við gerum þær breytingar. Mér finnst hins vegar rétt að taka þann kaleik af Fjármálaeftirlitinu og færa það í lög. Mér finnst betra að það standi í lögum. Hér leggjum við upp með óbreytta 25% reglu en ég velti því hér upp við þingið - mér finnst það ekkert aðalatriði en mér finnst sjálfsagt að við ræðum það, ég er svolítið opinn hvað það snertir - hvort við eigum að heimila hluthafafundi að hækka það hlutfall, að hluthafafundur, eigendur félagsins, geti ákveðið að miða við hærra hlutfall. Og jafnvel þó það yrði 100% þá væri það brotabrot af því sem við sáum í kaupaukum fyrir hrun.
Hæstv. forseti. Ég ber fyllstu virðingu fyrir hæstv. ráðherra. Ég verð að segja alveg eins og er að það fer svolítill hrollur um mig þegar hann talar svona. Ég tel að bónuskerfið hafi verið partur af því sem næstum því fór með okkur til fjandans í hruninu. Ég dreg það heldur ekki í efa, þegar hæstv. ráðherra segir að þetta sé allt saman miðað við regluverkið sem kemur utan frá. Það getur vel verið en ég gæti nefnt fleiri dæmi vegna þess að ég var í hruninu, ég var í ríkisstjórn þá þannig að ég tek þessi mál alvarlega og ég hef lesið þetta frumvarp. Ég er búinn að sitja hér í 25 ár. Ég er ekki hagfræðingur og er með engar gráður í því en í ýmsu öðru. Það er dálítið erfitt að skilja þetta frumvarp. Þar eru notuð orð, hæstv. ráðherra notaði til dæmis orð sem eru ekkert skýrð í orðskýringum, koma hvergi fram skýringar á, eins og „sveiflujöfnunarauki,“ „áhættumyndandi þættir“. Af hverju er þetta ekki skýrt frekar í frumvarpinu? Ég gæti til dæmis, fyrir utan þetta með áhættumatsnefndina, sem ég tel að sé freistnivandi fyrir hendi, rætt greinina sem fjallar um það hvernig á að takmarka áhættuaukningu lána til starfsmanna, stjórnarmanna eða eigenda virkra eignarhluta. Mér finnst það orðalag vera ansi laust. Það eru vítin sem á að varast vegna þess að þau brenndu okkur á sínum tíma.
Frú forseti. Ég get vel tekið undir það með hv. þingmanni að það eru mörg víti að varast frá því sem gerðist hér fyrir hrunið. Um þessi tilteknu atriði, breytileg starfskjör eða kaupaukakerfi, þá er hér verið að leggja upp með ströngustu reglur sem hægt er að finna í Evrópu. Það er ekki hægt að finna strangari reglur en þessa. Við erum með brot af heimild til að vera með kaupauka borið saman við Norðurlöndin. Þar er almenna reglan sú að menn geta verið með 100% ofan á laun í kaupauka. Hér er lagt upp með 25%, sem sagt ¼ af því sem þar er, og það er heldur ekki lagt til hér að hluthafafundur geti hækkað þetta þak en þar er lagt til og er lögfest að menn geti farið í 200%. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það ber að fara afskaplega varlega þegar við liðkum aftur fyrir heimildum fyrir fjármálafyrirtæki til að byggja starfskjarastefnu sína á kaupaukum. Um þetta held ég að sé ágætur sameiginlegur skilningur. Það er hins vegar spurning hvar við eigum nákvæmlega að draga mörkin og hvað við eigum að leyfa hluthafafundi að ákveða þó að almenna viðmiðið sé fest með þessum hætti.
Frú forseti. Ég held að við eigum síðar í þessari umræðu að láta það eftir okkur að ræða hugmyndafræðina sjálfa á bak við bónusa og kaupauka og hvað í ósköpunum réttlæti það yfir höfuð að í þessari einu starfsgrein geti menn ekki unnið vinnuna sína fyrir föst laun og verði að hafa einhverjar gulrætur, einhverja bónusa. En ég mun koma inn á það í ræðu minni. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því, af því að nú er ráðherra samkvæmt frumvarpinu að afla sér heimilda til að taka upp reglugerð nr. 575/2013, um varúðarniðurfærslurnar, staðlana o.fl. en geyma heitu kartöfluna um stöðu hinna yfirþjóðlegu stofnana og valdheimildir þeirra hér á landi og hlutdeild í ákvörðunum sem hafa virkni hér á landi. Hvað er unnið með því að skipta þessu upp, ef þetta væri bara hálft ár eða eitt ár? Er ekki alveg eins hyggilegt að taka þann pakka í einu lagi þegar hann kemur? Í öðru lagi langar mig að inna hæstv. ráðherra eftir því, af því að það hefur gildi hér, hvar er vinnan stödd varðandi undirbúning að nýrri löggjöf um slit fjármálafyrirtækja og verður í þeirri löggjöf að finna einhvern frekari aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka?
Frú forseti. Um það sem spurt var síðast, um aðskilnaðinn, þá liggja ekki fyrir neinar ákvarðanir um það. Það eru kostir og gallar og lönd hafa farið ólíkar leiðir, en þær reglur kallast á við aðrar reglur, t.d. um meðferð virkra eignarhluta, og ég tala nú ekki um reglur um hvernig eigendur mega eiga viðskipti við eigin fjármálafyrirtæki. Það má alveg velta fyrir sér hvenær við eigum að stíga þetta skref. Ég hef byggt á þeirri hugsun að það sé til nokkurs að vinna að hefja þessa innleiðingu nýja regluverksins, að það sé í sjálfu sér ekki eftir neinu að bíða jafnvel þótt kvöðin sé ekki komin á okkur. Þetta verða gríðarlega miklar breytingar, þær birtast í þessu lagafrumvarpi og það munu koma fleiri sem fela í sér innleiðingu á breyttu regluverki Evrópusambandsins. Mitt sjónarmið er það að okkur veitir ekkert af því að byrja að stíga þessi skref og fara að velta þessu fyrir okkur, og þó að við klárum þetta mál þá er nóg eftir.
Frú forseti. Það eru að sönnu nokkuð góð rök en þetta er svo umfangsmikið verk að það er að sumu leyti freistandi að kaflaskipta því, ég viðurkenni það. Þetta er alveg nógur doðrantur eins og þetta er hér og er þó ekki nálægt því allt komið miðað við það sem ráðherra upplýsir og fram kemur í frumvarpinu. En á hinn bóginn er það þó svolítill bútasaumur inn í gildandi lög um fjármálafyrirtæki og maður fer auðvitað að velta fyrir sér; þarf ekki í raun og veru á endanum að leggja fram nýtt heildarfrumvarp til endurskoðunar og nýrra laga um fjármálafyrirtæki? Þau eru orðin býsna tætt og stöguð og talsvert af bráðabirgðaákvæðum og fleiru slíku, þannig að það er líka sjónarmið í þessu efni hvort kannski bara eitt heildarfrumvarp með öllum pakkanum væri skipulegra verklag. Mig langar þá aðeins að inna fjármálaráðherra eftir öðru í byrjun umræðunnar og það er afstaða hans til þess í hve ríkum mæli á Ísland að nýta sér eiginfjáraukana, ég er þá sérstaklega að hugsa um eiginfjáraukana vegna kerfislegra mikilvægra fyrirtækja eins og stóru bankarnir okkar þrír hljóta að geta talist. [[Forseti hringir.]]Þeir eru mjög sterkt fjármagnaðir í dag. Er ekki freistandi að nýta þær heimildir þar með strax í ríkari mæli en minni?
Frú forseti. Það er kannski einkum það sem snýr að eiginfjáraukanum sem mér finnst mæla með því að við drífum þetta frumvarp hingað inn í þingið og látum á það reyna hvort meiri hluti getur myndast fyrir því að gera þessa breytingu svona, að kaflaskipta verkinu. Við stefnum að því að afnema fjármagnshöftin og það liggur fyrir að við getum ekki búið við núverandi eignarhald á fjármálakerfinu, þ.e. tveir stóru bankarnir eru í óviðunandi eignarhaldi. Það þarf að leysa þann þáttinn og til þess ásamt með öðru sem við höfum verið að gera, stöðugleikaráði og öðrum breytingum, þá vinnum við með eiginfjáraukanum að auknum fjármálastöðugleika í landinu. Það er yfirmarkmiðið með þessu öllu saman, að auka við fjármálastöðugleikann í landinu. Ég tek undir með hv. þingmanni, mér finnst það alveg vera gild rök og ég ýjaði að því í máli mínu áðan, að jafnvel þótt við nýttum verndunaraukann vegna kerfisáætlunar [[Forseti hringir.]]mundi það ekki vera þannig íþyngjandi fyrir fjármálafyrirtækin að þau þyrftu að bæta við eigin fé sitt heldur hefðu þau svigrúmið, [[Forseti hringir.]]en hin hliðin á þeim peningi er sú að eftir því sem við leggjum meiri eiginfjárkvaðir á félögin, þeim mun erfiðara verður fyrir þau að ná ávöxtun.
Forseti. Eins og komið hefur fram er þetta stórt og mikið og veigamikið mál. Ég skal fúslega játa að ég hef verið að lesa í gegnum það og langar að spyrja einfaldrar spurningar af því að við erum annars vegar að tala um tilskipunina sem er nr. 36, minnir mig, og hins vegar um reglugerð nr. 575. Eins og við vitum er sá eðlismunur á tilskipunum og reglugerðum að tilskipunin er eiginlega forskrift fyrir það hvernig gera á hlutina, innan hvaða marka má gera þetta og innan hvaða marka má gera hitt, en reglugerðin er reglugerð og hana ber að þýða orðrétt. Bara svo maður geti lesið þetta betur, er það þá rétt skilið hjá mér að við þurfum bara hugsa um [[Forseti hringir.]]reglugerðina í 42. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Ráðherra skal setja reglugerð sem innleiðir …“, [[Forseti hringir.]]og að í hinum köflunum öllum sé verið að vísa til [[Forseti hringir.]]tilskipunar?
Frú forseti. Já, það mun ekki kalla á lagabreytingar að innleiða reglugerðina þannig að hana er hægt að innleiða án þess að þessi lög verði tekin upp en hér er sem sagt farin sú leið að lögfesta strax heimild ráðherrans til að gera það og það getur gefið þinginu þá tilefni til að ræða reglugerðina eða innihald hennar en hvorugt er þar statt í innleiðingunni að við séum að brenna á einhverjum tímafresti eða eitthvað slíkt. Frumvarpið byggir á því að við vitum að þetta er það sem er að fara inn í EES-samninginn. Það hefur tekið lengri tíma út af stofnanastrúktúrnum og stjórnarskrárfyrirvörum að finna leið til að láta það gerast hvað snertir fjármála- og bankaeftirlitsmálin en þau mál eru sem sagt í farvegi. Núna erum við að leggja upp með að efnisreglurnar verði leiddar í lög þrátt fyrir að þær séu ekki þegar orðnar hluti af EES-samningnum.
Virðulegi forseti. Á bls. 33 í þessum kafla stendur, með leyfi forseta: „Á sama hátt og gildir um tilskipun 2013/36/ESB er það vilji íslenskra stjórnvalda að löggjöf á sviði fjármálamarkaða sé á öllum tímum í samræmi við þær lágmarkskröfur sem Evrópusambandið setur fjármálafyrirtækjum á innri markaði.“ Það er ljóst af andsvörunum hérna áðan og því sem fram kom í ræðu ráðherrans að við erum með mun strangari kröfur hvað varðar kaupaukann eða breytileg starfskjör, mun strangari. Þetta eru því ekki lágmarkskröfur Evrópusambandsins heldur miklu strangari kröfur. Mig langar því að spyrja: Gerum við á fleiri stöðum strangari kröfur en lágmarkskröfur Evrópusambandsins, án þess að ég nefni neitt ákveðið? Það hefur stundum verið sagt að við hefðum nú betur gert það hér á árum áður.
Frú forseti. Ég hygg að það sé þó nokkuð víða svigrúm í þessu regluverki til að innleiða með mismunandi hætti. Augljósasta dæmið um að við gerum strangari kröfur en nauðsynlegt er samkvæmt regluverkinu er til dæmis um lánveitingar til virkra eigenda, stjórnarmanna og annarra tengdra aðila. Þar eru þó nokkuð strangar kröfur í núgildandi reglum og þeim er aðeins verið að breyta hér eins og ég vék að í framsöguræðu minni. Það mætti síðan almennt vísa í verndunaraukana, hvernig þeir eru innleiddir, en þar værum við til dæmis með reglur sem mun meira samræmi er í varðandi innleiðingu einstakra aðildarríkja, þ.e. það stefnir í að það verði miklu meiri einsleitni [[Forseti hringir.]]hvað slíka þætti varðar en um einstök útfærsluatriði eins og lánveitingar til stjórnarmanna.
Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um þetta frumvarp sem er mikið að vöxtum og efnismikið. Það hefur lengi verið beðið eftir því sem kallað hefur verið CRD IV og er alþjóðlegt regluverk búið til til að bregðast við afleiðingum fjármálakreppunnar á alþjóðlegum vettvangi. Eins og fram kom áðan í máli hæstv. ráðherra þá kalla þessar reglur að sumu leyti á beitingu alþjóðlegra eftirlitsaðila á þvingunarúrræðum gagnvart fjármálafyrirtækjum í þeim löndum sem reglurnar taka til og það hefur reynst okkur allnokkur hausverkur að láta þann þátt regluverksins ganga upp miðað við stjórnarskrá lýðveldisins. Það er þáttur sem við eigum enn eftir að ræða og á eftir að koma hér inn í þingið í haust eftir því sem hæstv. ráðherra segir. Það er mjög mikilvægt að slá strax þann varnagla að við eigum eftir að fara yfir það í þinginu hvort sú útfærsla sem hæstv. ráðherra hefur samið um á alþjóðlegum vettvangi stenst, að áliti þingsins, áskilnað stjórnarskrárinnar um að vald verði ekki framselt úr landi. Ég hef lýst efasemdum um það og skiptir miklu máli að ganga vandlega úr skugga um það á hausti komanda. Það er ekki þannig að í stjórnarskrá Íslands sé almenn heimild til að fela erlendum aðilum völd yfir íslenskum borgurum eða íslenskum fyrirtækjum. Það var talið að EES-samningurinn á sínum tíma væri algerlega á mörkum þess sem stjórnarskráin leyfði í því efni. Beint ákvörðunarvald alþjóðlegra eftirlitsstofnana gagnvart innlendum fyrirtækjum á innlendum markaði í innlendri starfsemi er auðvitað annars eðlis og yfirgripsmeira en það eftirlitsvald sem talið var samrýmast stjórnarskránni þegar EES-samningurinn tók gildi 1994. Fyrst vil ég segja að frumvarpið er mikið að vöxtum og það er gagnlegt og felur í sér margháttaðar leiðir til að draga úr áhættu í fjármálakerfinu, auðvelda eftirlit með fjármálafyrirtækjum og draga úr þeirri áhættu að vanfjármögnuð fjármálafyrirtæki sem illa eru í stakk búin til að takast á við áföll séu starfandi á markaði. Það er sérstök ástæða til að vekja athygli á ákvæðunum í 30. gr. frumvarpsins. Þar er fjallað um fjölbreyttar tegundir eiginfjárauka sem kveðið er á um í sex nýjum greinum sem eiga að heita 84. gr. a til f. Verða lögin nú hálfilllæsilegur og illvinnanlegur bastarður eftir að þessum ósköpum hefur verið klastrað með þessum hætti inn í lagatextann og undirstrikar mikilvægi þess að heildarendurskoðun fari fram á lögum um fjármálafyrirtæki sem allra fyrst, þótt ég geti alveg tekið undir með hæstv. ráðherra um að það er ástæða til að bíða ekki með að leggja þessar efnisreglur fyrir Alþingi og setja í íslensk lög. Það sem vekur sérstaka athygli og er mikilvægt að nefna er ákvæðið sem á að verða 84. gr. c í lögum um fjármálafyrirtæki, en það er heimild til Fjármálaeftirlitsins að kveða á um, að undangengnum tilmælum fjármálastöðugleikaráðs, að kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki viðhaldi eiginfjárauka. Fjármálastöðugleikaráð á að skilgreina hvað eru kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki og heimildin til að leggja á eiginfjárauka er 2%. Ég tel að það sé mikilvægt að fara yfir það strax í meðförum nefndarinnar hvort ekki séu efnisrök til að marka einhverja almenna stefnu fyrir fram í þessu efni. Við lendum alltaf í þessari umræðu líka gagnvart innstæðutryggingakerfinu og vegna þeirrar auknu áhættu sem við erum í vegna þess að um 90% af fjármálamarkaðnum er í höndum þriggja banka. Þar af leiðandi eru þrír bankar kerfislega mikilvægir eða geta haft kerfislega víðtæk áhrif. Þess vegna eru full efnisrök til þess í sjálfu sér að bíða ekkert með að marka þennan ramma og þessa umgjörð þar til lögin hafa verið sett og full ástæða til að eiga samræður um það við ráðuneytið í nefndinni hvernig það verður gert. Hér hefur nokkuð verið rætt um starfskjörin. Það er nú ekki langur tími sem maður hefur hér við 1. umr. málsins til að fara yfir þetta efnismikla mál og hefði kannski verið ástæða til að hafa tvöfaldan ræðutíma svo maður gæti vikið að einstökum þáttum. En breytileg starfskjör, eins og kaupaukar heita nú, eru hér mjög til umfjöllunar og það er niðurstaða hæstv. ráðherra við framlagningu frumvarpsins að breyta gildandi regluverki á þann veg að hámarksviðmiðið um 25% sem nú gildir um alla starfsmenn fjármálafyrirtækja gildi bara um afmarkaðan hóp þeirra, þ.e. yfirstjórn, lykilstarfsmenn, starfsmenn eftirlitseininga og aðra starfsmenn sem njóta sambærilegra heildarstarfskjara og yfirstjórn og lykilstarfsmenn. Þetta er ekki auðplokkað út úr texta frumvarpsins en þetta er sem sagt uppleggið. Ég vil aðeins rifja upp hvernig núgildandi lög marka svigrúm kaupaukakerfa í framhaldi af lagabreytingum sem gerðar voru árið 2010 til að bregðast við hruninu. Þá er það þannig að 25% viðmiðið er gilt fyrir alla starfsmenn, sem sagt hlutfall breytilegra starfskjara af föstum starfskjörum má ekki verða hærra en 25% og það gildir um alla, burt séð frá því hvort viðkomandi starfsmenn hafi eitthvað með ákvarðanatöku fyrir hönd fyrirtækisins að gera eða ekki. Það gildir um jafnt stór sem smá fjármálafyrirtæki, jafnt banka sem auðvitað vátryggingafélög. Þessar reglur banna líka algerlega greiðslu breytilegra starfskjara til starfsmanna eftirlitseininga innan bankakerfisins. Breytingarnar sem hér eru gerðar eru því mjög víðtækar. Í fyrsta lagi er aflétt öllum hömlum á allan þorra starfsmanna fjármálafyrirtækja. Í annan stað er innleitt að greiða megi breytileg starfskjör til eftirlitsaðila innan stóru bankanna. Og ég hlýt að auglýsa eftir efnisrökum fyrir því að afnema þá reglu sem sett var árið 2010 um að þeir sem starfa að eftirliti innan bankanna megi ekki hafa breytileg starfskjör, megi ekki fá kaupauka. Í umsögninni um þetta ægir eiginlega öllu saman. Þar er talað um, sem er vissulega rétt, að þetta séu íþyngjandi reglur fyrir minni fjármálafyrirtæki. Maður hefur heyrt dæmi um vátryggingamiðlara og hlýtur auðvitað að hugsa með sér: Af hverju þurfa reglurnar að gilda um þá með sama hætti? Mega þeir ekki vera á prósentum, frekar lágu fastakaupi og svo prósentum eftir því hvernig þeim gengur að selja tryggingar? Það er alveg hægt að færa fyrir því gild efnisrök enda ekki um kerfislæga áhættu að ræða og þeir geta ekki með því að vera duglegir að selja vátryggingar kallað einhverja kerfisáhættu yfir þjóðina. Alveg fín og góð og gild rök. En svo er því blandað saman í umsögninni, neðst á bls. 28 og efst á bls. 30, við önnur sjónarmið, um samkeppnisstöðu fjármálafyrirtækjanna gagnvart öðrum fjármálafyrirtækjum í útlöndum o.s.frv. Ég bið menn að fara varlega í að byrja að marka þá stefnu að sérstök ástæða sé til þess að bæta almennt starfskjör í íslenska bankakerfinu sem er algerlega laust við nokkra alþjóðlega samkeppni eins og staðan er núna og hefur leitt til launaskriðs meðal stærri fyrirtækja á undanförnum missirum, okkur öllum til mikilla vandræða og umræðu um kjaramál í landinu til mikilla vandræða. Ég væri til í að velta því fyrir mér hvort við ættum ekki að segja að minni fjármálafyrirtækin, t.d. sérstaklega vátryggingafyrirtækin, ættu að njóta ríkari heimilda til að nýta bónusa fremur en að fara þá leið að afnema allar hömlur í þessu efni eins og hér er gert ráð fyrir og segja bara: Allir starfsmenn mega fá óhefta kaupauka nema yfirstjórn, lykilstarfsmenn, starfsmenn eftirlitseininga og aðrir starfsmenn sem njóta sambærilegra heildarstarfskjara og yfirstjórn og lykilstarfsmenn. Þeir eru bundnir við 25% markið. Það finnst mér býsna langt farið. Þó svo að menn taki ekki stórfelldar ákvarðanir um umgjörð banka þá getur kúltúrinn í bankanum verið orðinn slíkur að menn vilja áhættusækni og af hverju er það gefið að það sé ekki bundið við þá sem eru í framlínunni, sölumenn, gjaldkera, ráðgjafa? Ef fólkið í framlínunni sem veitir ráðgjöf, ef þjónustufulltrúarnir eru á kaupaukum, hvaða áhrif hefur það á framboð á þjónustu og ráðgjöfina sem veitt er? Af hverju á að binda mörk við kaupaukum bara við þá sem eru í efsta laginu og taka ákvarðanirnar um stóru áhættuskuldbindingarnar? Það eru vissulega margir aðrir sem geta haft áhrif gagnvart neytendum og rétt að velta því fyrir sér út frá sjónarmiðum neytendaverndar að það kann að vera ástæða til að hemja kaupauka. Það er ekki bara til að verja ríkið fyrir áhættu, það er ekki bara til að verjast nýju bankahruni. Það er líka til að verjast óhæfilegri áhættusækni banka og yfirgangi þeirra í garð venjulegs fólks. Ég vil bara slá þennan varnagla. Ég sé engin efnisrök í fyrsta lagi fyrir því að starfsmenn eftirlitseininga innan þessara stóru banka fái yfir höfuð nokkurn tíma kaupauka. Ég sé ekki heldur í annan stað ástæðu fyrir því að létta af öllum starfsmönnum allra fjármálafyrirtækja hömlunum á um 25% og skilja þá eina eftir með 25% hámark sem eru í yfirstjórn og eru lykilstarfsmenn. Aðeins eitt til viðbótar því að ég sé að ég var aðeins duglegri að tala en ég hafði óttast og ég hef þá tíma til að víkja örlítið að breytingum sem verið er að gera á 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki, í 7. gr. Það kemur fram í athugasemdum um 7. gr. að þar er verið að veita heimild til að fylla inn í þá heimild sem komin var í lögin 2010 til Fjármálaeftirlitsins um að setja reglur um hvað teljist eðlilegir og heilbrigðir viðskiptahættir fjármálafyrirtækja. Ég vil víkja að því að mér hefði þótt eðlilegt að nýta tækifærið núna til að styðja við þá heimild, útfæra hana betur. Við höfum margsinnis reynt að nýta hana á undanförnum árum, fyrst þegar við felldum þrotabú fallinna fjármálafyrirtækja undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins - Dróma og allan þann ömurlega óskapnað - og ætluðum Fjármálaeftirlitinu á grundvelli 19. gr. að hafa eftirlit með starfsháttum þeirra. Það reyndist mjög erfitt, mjög torsótt. 19. gr. á að vera raunveruleg tæki til að hemja það sem heitir á enskri tungu „predatory behaviour“ eða rányrkju á markaði og mér finnst full ástæða til að þróa og vinna hana áfram og ætla henni t.d. að vera greinin sem gæti hamið smálánafyrirtæki og aðra þá sem eru í óábyrgri lánastarfsemi eða óábyrgri fjármálastarfsemi án þess að uppfylla kannski skilmála laganna um fjármálafyrirtæki að öðru leyti. Ég hefði kosið að við notuðum tækifærið fyrst hér er verið að opna þessa grein og lögin að styrkja ákvæði 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki, auka enn heimildir Fjármálaeftirlitsins til að hafa eftirlit með aðilum sem ekki eru beinlínis eftirlitsskyldir á grundvelli góðrar viðskiptavenju og ganga ríkar eftir því að góð viðskiptavenja sé virt á fjármálamörkuðum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu um það stóra þingmál sem hér er lagt fram, um þennan mikla bálk. Nú háttar svo til með þetta tiltekna þingmál að hér er byggt á þáttum sem ekki hafa enn þá verið teknir upp í EES-samninginn. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þingmann sem sérfræðing í Evrópurétti, því að það er það sem við ræðum hér, ekki satt? Hvaða bragur finnst hv. þingmanni vera á slíkri nálgun að við erum í raun að taka upp í íslenskri löggjöf þætti sem enn hafa ekki fengið þá yfirferð sem EES-samningurinn kveður á um, því að hér er sannarlega um réttarbót að ræða að einhverju leyti? Það má svo sem leiða líkur að því að eitthvað sem hér er undir sé þeirrar gerðar að við mundum setja það inn í íslenskan rétt að öllu jöfnu. En að því er varðar samspil við EES-samninginn og nákvæmlega það frumvarp sem hér er lagt fram vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað finnst honum um slíka nálgun, þ.e. um formið á því, hvernig frumvarpið ber að, um aðdragandann og vinnuna sem að baki liggur áður en ákvörðun er tekin um að leggja það fram með þessum hætti sem stjórnarfrumvarp?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Svarið er nú ósköp einfalt. Almennt séð held ég að hægt sé að segja að það sé ekki góður bragur að því að innleiða Evróputilskipanir fyrr en þær hafa verið leiddar inn í EES-samninginn með réttum hætti, þ.e. ef menn meina eitthvað með því að við eigum að hafa einhver áhrif á innleiðingarþáttinn, því að hann er að sumu leyti eftir þegar ekki er búið að ganga frá ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og skuldbindingin er orðin þjóðréttarlega bindandi fyrir Ísland. Það er líka hætta á því þegar þessi leið er farin að menn gefi sér það að jafnframt liggi fyrir þegjandi samþykki um þá þætti málsins. Þess vegna tók ég það fram í ræðu minni áðan að þó að ég væri sammála efnisþáttum málsins að mörgu leyti og teldi margt af því til bóta væri það algerlega óljóst í mínum huga enn hvort sú útfærsla sem valin hefur verið af hálfu hæstv. fjármálaráðherra í samvinnu við aðra fjármálaráðherra um eftirlitsvald hinna fjölþjóðlegu stofnana samrýmist stjórnarskrá Íslands. Ég hef um það verulegar efasemdir og get fært fyrir því gild rök og hlakka til að gera það úr þessum ræðustóli í nokkuð löngu máli. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að menn geri því ekki skóna við séum búin að samþykkja þetta og að allar veifur hafðar hér uppi um það, þingið er ekki búið að samþykkja það fyrirkomulag og er ekki skuldbundið að því að samþykkja það. Hins vegar verður þó að segja hæstv. fjármálaráðherra til afbötunar að auðvitað er Alþingi „sovereign“ og getur leitt í lög hvaða vitleysu eða hvaða snilld sem er eftir því sem Alþingi sjálfu þóknast. Þar af leiðandi getur Alþingi auðvitað samþykkt evrópskrar reglur alveg eins og amerískar eða ástralskar reglur eða reglur frá einhverju öðru Langtíburtistan-landi ef það svo kýs, en það hefur enga þjóðréttarlega þýðingu svo fremi sem það hefur ekki verið tekið upp í samninginn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir kristallaðist ágætlega í svari hv. þingmanns og í raun er pólitísk staða valdsins enn þá snúnari en fram kom í svarinu, þ.e. að sameiginlega EES-nefndin hefur ekki fjallað um málið en samt er verið að leggja til að þetta sé tekið inn í íslenskan rétt án þess að um það hafi verið fjallað sérstaklega á vettvangi þingsins eins og gildir að jafnaði um slíkar gerðir. Hér í þinginu hefur einmitt verið innleitt það verklag að þingið kemur að málum á fyrri stigum þegar enn þá er opið fyrir athugasemdir og aðkomu þingsins. En hér er sú leið ekki farin heldur er það í raun fjármálaráðherra sjálfur sem gerir nálgunina að sinni. Það vekur mig til mikillar umhugsunar og ég held að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hljóti að hafa skoðanir á nákvæmlega þessum þætti þar sem hann hefur að mörgu leyti mjög persónulega Evrópustefnu, sérstaklega að því er varðar EES-samninginn og stöðu hans. En ég vil fylgja þessu eftir við hv. þingmann og spyrja: Samræmist þetta tiltekna þingmál, uppleggið og framsetningin af hendi hæstv. fjármálaráðherra, Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar - af því að maður er stundum svolítið á reiki með það hvaða stefna er eiginlega ofan á í þessari ríkisstjórn - þ.e. þeirri stefnu sem lögð var fram af hæstv. utanríkisráðherra og fól í sér mun krítískari aðkomu að EES-samningnum, öflugri aðkomu að efnislegum þáttum áður en kemur að innleiðingu einstakra tilskipana í íslensk lög?
Virðulegi forseti. Svarið við þeirri spurningu er mjög einfalt: Nei, þetta samrýmist ekki þeirri Evrópustefnu. En ríkisstjórninni til afbötunar verð ég þó að segja að ekkert annað sem hún hefur gert síðasta árið samrýmist heldur þeirri Evrópustefnu sem hún setti þó fram. Hún sagði til dæmis að setja ætti aukið afl í hagsmunavörslu á vettvangi EES-samningsins. Við höfum séð að allar fjárlagatillögur sem lúta að eflingu sendiráðsins í Brussel hafa ekki verið samþykktar. Við höfum séð að ekki er neitt gert til að auka möguleika þingsins til að sinna hagsmunavörslu á vettvangi Evrópuþingsins og þannig mætti lengi telja. Sú stefna var því, held ég, bara til að leggja á hana eitthvert raunsætt mat, aðeins veikburða fíkjulauf sem menn breiddu yfir fullkomna nekt ríkisstjórnarinnar í alþjóðamálum eftir að hún var komin með Evrópumálin í uppnám með tillögunni um að draga aðildarumsóknina til baka fyrir ári síðan og eftir að hin raunverulega utanríkisstefna sem hún var mynduð um, sem snerist um ástríkt faðmlag við Pútín og við önnur skringileg, fjarlæg heimsveldi, var komin í algerar ógöngur fyrir réttu ári síðan, eins og menn muna. Það sem maður hefði vænst af ríkisstjórn sem telur sig vilja fylgja skeptískri Evrópustefnu er að menn vönduðu mjög til hagsmunavörslunnar í þessu máli, gerðu mjög ríkar kröfur, sérstaklega um hinn stjórnskipulegan þátt og létu hann þátt ráða framgangnum. Og þegar hinn stjórnskipulegi þáttur væri örugglega í lagi kæmu menn fyrst með efnisreglurnar sem byggja ættu á hinum stjórnskipulega þætti. Hér er komið með efnisreglur og við munum standa frammi fyrir því sem þing að ríkisstjórnin verður með undirlægjuhætti sínum eiginlega búin að selja burtu frumburðarréttinn hvað það varðar að það mun þurfa að framfylgja þessum reglum. Eina spurningin er hversu víðtækt vald til alþjóðastofnananna verður [[Forseti hringir.]]og hvaða feluleikir verða búnir til til að fela það að í rauninni [[Forseti hringir.]]taka alþjóðastofnanirnar ákvarðanir en ekki íslenskar stofnanir.
Frú forseti. Ég vil byrja á að gefa hæstv. forseta skýlaust loforð af minni hálfu að ég ætla ekki að leggja það í vana minn að koma hingað í andsvör við mína eigin flokksmenn. Hins vegar var hv. þm. Árni Páll Árnason með merkilegar vangaveltur sem vörðuðu hin breytilegu starfskjör og snertu einmitt kjarna spurningar minnar til hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag. Skil ég hv. þingmann rétt þegar ég segi að hann sé í reynd að leggja til a) að það verði gert heimilt að beita hugsanlega hærri og rífari breytilegum starfskjörum, lesist: bónusum, innan smærri fjármálafyrirtækja, sem hægt er að skilgreina þannig að hafi ekki kerfislega áhættu, eins og t.d. vátryggingamiðlun, svo ég taki það sem dæmi, og b) er hann að leggja til að fyrir utan það að starfsmönnum sem eru í eftirlitsstrúktúr fjármálafyrirtækja verði meinað að fá breytileg starfskjör eða bónusa? Er hann þá líka sem sagt að leggja til að auk þeirra verði undanþegnir lykilstjórnendur, hugsanlega stjórnarmenn líka? Það er alla vega einnar messu virði að velta því fyrir sér til að koma í veg fyrir það sem átti stóran þátt í falli bankanna, sem var þessi kúltúr, áhættusækni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sem situr í efnahags- og viðskiptanefnd: Er það þetta sem hann á við?
Virðulegi forseti. Já, ég tek spurninguna þannig að hv. þingmaður sé að spyrja hvað ég mundi vilja sjá í þessu. Það er alveg ljóst að hér er verið að opna öll fjármálafyrirtæki og öll vátryggingafélög og eina undantekningin frá því er að yfirstjórnin ein megi vera með 25% bónusa. Í dag er það þannig að allir starfsmenn allra fjármálafyrirtækja og vátryggingafélaga eru bundnir af 25% bónusum. Ég mundi vilja athuga, vegna þess að ég finn alveg þennan tímans þunga nið úr fjármálaráðuneytinu, menn vilja mjög gjarnan losa um þessa bónusa og ég er svolítið næmur fyrir þeirri gagnrýni sem komið hefur fram á þetta kerfi frá fyrirtækjum sem eru ekki kerfislega mikilvæg, eins og vátryggingafélögunum, svo dæmi sé tekið, hvort við gætum fetað okkur í þær áttir að segja ókei, að sum afmörkuð fjármálafyrirtæki geti nýtt sér þetta, en t.d. stóru bankarnir þrír sem eru kerfislega mikilvægir og kasta býsna stórum skugga yfir hið íslenska fjármálalíf hvað varðar tapsáhættu og eru auðvitað þær stofnanir sem hverra fall gæti leitt til verulegrar áfalla fyrir þjóðina í heild, að þar giltu aðrar reglur og þar væri takmarkaðra svigrúm. Ég geri til dæmis greinarmun á því hvort um er að ræða starfsmann í framlínu hjá einum af þremur stóru bönkunum, sem er að selja fólki einhverjar afurðir og gæti þess vegna, ef hann væri á bónusum, viljað selja það sem ber mesta áhættu í för með sér, þó að forstjórinn græði ekki á því þá græðir hann á því, og svo hins vegar vátryggingamiðlara sem kannski er síður í stöðu til að skapa áhættu fyrir samfélagið, þó að það geti auðvitað valdið því að fyrirtækið hans fari á hausinn eða slíkt, þá ylli það sjaldnast stórfelldri áhættu fyrir samfélagið.
Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að þetta viðhorf komi fram í umræðunni. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra sem sagði í dag að það væri nokkurs virði að klára þetta frumvarp meðal annars til að geta komið fram þeim möguleikum sem felast í ákvæðum um eiginfjárauka, en hitt er alveg klárt að hér munu menn slást um starfskjörin breytilegu, þ.e. bónusana. Við sáum alveg hvernig það var hér á síðasta ári. Umræðan hefur öll verið þannig. Það getur vel verið að hægt sé að feta svona stíg í upphafi máls sem hv. þingmaður er að leggja til, hugsanlega næðist sátt um það og síðan gætu menn í ljósi reynslunnar, eins og ég skaut hér að hæstv. fjármálaráðherra áðan þegar þetta kerfi er búið að vera í gildi í 30 ár og ekkert hefur gerst, skoðað þetta aftur. Mér finnst þetta mikilvægar hugmyndir.
Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð rætt í efnahags- og viðskiptanefnd í fyrra í tengslum við annað frumvarp sem hæstv. ráðherra lagði þá fram sem ekki varð útrætt, og ég tel fulla ástæðu til að fara mjög vandlega yfir þetta í nefndinni. Ég er ekki að lofa stuðningi við eina eða aðra útfærslu á breytingum en ég get alveg séð þau rök að gildandi reglur um 25% á alla starfsmenn allra fjármálafyrirtækja, lítilla sem stórra, sé kannski óþægilega strangt. Þá held ég að við ættum bara að byrja að horfa á hvar við gætum víkkað en mér finnst menn ganga óþægilega langt í því efni án frekari umhugsunar með þeirri miklu rýmkun sem er að finna í frumvarpinu, þar sem í reynd er bara sagt að meira að segja sé hægt að borga - af hverju á að vera hægt að borga 25% bónus eftirlitsaðilum innan banka? Ég sé engin efnisrök fyrir því að þeir séu ekki á föstu kaupi og þvert á móti mjög brýnt að þeir séu ekki með kaupauka og græði ekki á virðisauka fyrirtækisins, bara beinlínis, það sé hreinlega girt fyrir það algerlega eins og er í núgildandi lögum. Áður en menn byrja að afnema þessa reglu og horfa til norrænna fyrirmynda og láta eins og við séum raunverulega á samkeppnismarkaði með þrjá allt of stóra banka, eins og hæstv. fjármálaráðherra rakti í morgun ef ég man rétt, að bankarnir væru orðnir allt of stórir, og engan aðgang að alþjóðlegum fjármálamörkuðum þá eigum við ekki að fara að byrja á að búa til starfskjarastefnu sem byggir á þeirri blekkingu að við séum að búa til eitthvert allt öðruvísi fjármálakerfi. Við skulum halda áfram að þróa starfskjarastefnuna í samræmi við þær þarfir sem íslenskt samfélag hefur og taka síðan mið af því sem gerist annars staðar, en fyrst og fremst miða ákvarðanirnar við það sem við teljum eðlilegt og henta íslenskum hagsmunum.
Frú forseti. Það er að vonum að nokkur umræða verði um þetta mál. Þetta er talsverður bálkur. Hér er í frumvarpi upp á 45 lagagreinar og á 24 blaðsíðum verið að fjalla um mjög mikilvæga hluti þar sem eru leikreglurnar og öryggisreglurnar í fjármálakerfinu. Allt er þetta í ljósi nýlega fenginnar og dýrkeyptrar reynslu manna af þessu kerfi, ekki bara á Íslandi heldur víðast hvar á byggðu bóli. Það eru fróðlegir textar t.d. hér í greinargerðinni fyrir áhugasama að lesa þar sem vottar fyrir talsverðri sjálfsgagnrýni eða játningar má kalla það. Að vísu eru það nafnlausir sérfræðingar á vegum Evrópusambandsins sem þar eru færðir til sögunnar af höfundum greinargerðarinnar en þeir gera þó nokkrar játningar um hvernig þetta kerfi hafi bilað. Hér er eins og ágætlega hefur komið fram í framsöguræðu ráðherra og andsvörum verið að taka fyrstu skrefin, taka hluta af þessu nýja regluverki Evrópusambandsins á sviði fjármálamarkaðar sem aftur byggir á hinni alþjóðlegu vinnu kenndri við staðinn Basel í Sviss, Basel III staðlinum um eiginfjárkröfur, áhættumörk o.s.frv. hjá fjármálafyrirtækjum. Það hefur þegar komið fram að hér er verið að leggja til innleiðingu á stórum hluta þessa regluverks áður en þetta hefur verið tekið upp í EES-réttinn. Það er óvenjulegt og kannski sérstaklega í ljósi þess að það er alkunnugt af hverju sú innleiðing hefur tafist. Það er vegna þeirra stjórnskipulegu vandamála sem eru samfara því að hinar evrópsku eftirlitsstofnanir eiga að fá þarna yfirþjóðlegt vald býsna afdráttarlaust og geta tekið ákvarðanir varðandi lögaðila, sem hafa áhrif á lögaðila í einstökum löndum. Það er eða verður algerlega nýtt á Íslandi þrátt fyrir allar teygjur á stjórnarskrárrammanum sem frægar eru allt frá 1994 þegar menn töldu að strekkja mætti á stjórnarskránni til að koma EES-samningnum sjálfum þar inn. Síðan hefur ýmislegt bæst við, Schengen, yfirþjóðlegt vald í flugeftirlitsmálum og mörgu slíku og þetta hefur bankað á rammann. En hér er komið að alveg nýjum vegamótum. Menn telja sig að vísu hafa fundið hjáleið að fara tveggja stoða EES-lausnarleiðina og þar með megi náttúrlega áfram teygja aðeins á rammanum, en ég á eftir að sjá hvernig þessu verður fyrir komið þannig að það teljist ganga upp að evrópskar stofnanir, stofnanir Evrópusambandsins fái yfirþjóðlegt vald á Íslandi og geti tekið ákvarðanir sem hafa bein áhrif á lögaðila. Við erum ekki bara að tala um á ríkið sem slíkt eða löggjöf ríkisins eða réttarbætur til almennings, ívilnandi eða jákvæðar, nei, við erum að tala um ákvarðanir sem gætu verið neikvæðar, sem gætu haft bein neikvæð áhrif á starfsemi fyrirtækja á fjármálamarkaði. Það hlýtur að vera talsverður handleggur að koma því öllu fyrir innan ramma óbreyttrar stjórnarskrár. Hér er um það fjallað hvernig veikleikarnir í regluverkinu hafi væntanlega átt sinn þátt í því að leiða til óhóflegrar og vanhugsaðrar áhættutöku sem aftur hafi leitt til áfalla í fjármálakerfinu og skapað kerfislæg vandamál í Evrópu eins og talað er um á mjög embættislegu máli í greinargerð frumvarpsins. Auðvitað er verið að tala um þá gríðarlegu krísu sem fjölmörg lönd búa við eftir að fjármálakerfið brást meira og minna og kostað hefur óhemjufjármuni skattborgaranna víða um lönd, þar á meðal á Íslandi, að bregðast við því hruni og því tjóni. Sennilega eru engir verr settir fyrir utan Íslendinga hvað það varðar nema ef vera skyldi Írar sem eru sennilega með þjóðhagslegan kostnað af svipaðri stærðargráðu vegna fjármálakerfis sem fór algerlega á hliðina, brást gersamlega með skelfilegum afleiðingum. Og mér finnst einkenna þetta mál, eins og svo mörg önnur viðbrögð, að það er verið að reyna að lappa upp á regluverkið, styrkja einhverja áhættuvarnir og stýringar, draga úr hættulegum hvötum en það er allt innan ramma óbreyttrar starfsemi fjármálafyrirtækjanna. Það er ekki verið að endurskoða lög og leikreglur í grundvallaratriðum, það er ekki verið að stokka þetta kerfi almennilega upp og það er ekki einu sinni verið að fjarlægja að mér finnst með neinum hreinum ásættanlegum hætti bakábyrgð ríkisins, lesist: skattgreiðenda, á því þegar áföll verða. Jú, ég get sagt með jákvæðum vilja að verið sé að draga úr líkunum á því, vonandi verið að minnka reikningana einhvern tíma í framtíðinni þegar næsta áfall gengur yfir. En því miður held ég að við verðum að horfast í augu við það að hér ganga menn ekki svo vasklega til verks að maður geti verið bjartsýnn á að einhverju leyti sambærilegir hlutir komi ekki aftur. Og viðleitni kerfisins til að síga aftur í sama farið er náttúrlega mjög sterk, mjög áberandi og þess gætir á mörgum sviðum. Það er ágætt að taka þaðan stökkið í að ræða starfskjarastefnuna og bónusana, kaupaukana sem heita svo í gildandi lögum en á nú að fara að fela undir þessu nýja fallega hugtaki, breytileg starfskjör. Það er ekki einu sinni talað lengur um laun eða kjarasamninga heldur föst starfskjör og breytileg starfskjör. Það er tæknimálið hér um launastrúkturinn í fjármálaheiminum. Nú er það vissulega rétt og fagnaðarefni að hér er að uppistöðu til eða að talsverðu leyti viðhaldið þeim stífu takmörkunum sem sett voru í lög árið 2010 og undirbyggð síðan með reglum Fjármálaeftirlitsins sem tóku mjög myndarlega á bónusum og öðru slíku í fjármálakerfinu og skárra væri það nú í ljósi þess sem Íslendingar höfðu horft upp á á árinu á undan. En ég vil ræða grundvallarhugsunina á bak við þetta sem slíkt: Af hverju þurfa að vera sérstakir kaupaukar í fjármálakerfinu? Af hverju þarf sérstaka hvata, bónusa til að menn standi sig vel í vinnu þar en ekki við að kenna börnum eða lækna sjúka? Ætlumst við ekki til þess að fagfólk á öðrum sviðum, ýmist með líf okkar eða uppeldi og þroska barnanna okkar í höndunum, vinni sína vinnu vel og af metnaði þótt það fái ekki sérstakan bónus fyrir? Jú, við gerum það. Það er hin almenna regla á vinnumarkaði að reyna að sjálfsögðu að gera vel við fólk og tryggja því góð og umsamin gagnsæ laun sem séu vel rífleg til að lifa góðu, sómasamlegu lífi miðað við verðlag í viðkomandi landi. En ég skrifa einfaldlega ekki upp á þá hugmyndafræði að það að sýsla með pappíra og iðulega alls konar gerninga tengda þeim, þurfi hvata til, að búa út einhverjar afurðir og fínheit sem mjög hélt innreið sína í þennan heim fyrir 15–25 árum þegar framvirkir og afturvirkir samningar og vafningar og stöðutökur fram og til baka urðu að nýjum fjármálaafurðum, ægilega fínt. Það eru ýmsir sem trúa á það að heimurinn muni algerlega stöðvast ef þetta sé ekki allt saman til en sumt af þessu er beinlínis stórkostlega skaðlegt og hefur verið líkt við efnahagsleg gereyðingarvopn af mönnum sem þekkja vel til vegna þess að það gírar upp áhættusæknina í þessu kerfi, magnar uppsveiflur og á ekkert skylt við raunverulega og nauðsynlega fjármálaþjónustu og miðlun fjár milli þeirra sem eru með mikið af því og leggja það inn í banka og hinna sem þurfa tímabundið að fá lánað fé. Það er mjög mikilvægt verkefni, grunnþjónusta fjármálakerfisins sem snýr að því að geyma fé með tryggum hætti og miðla fé, hún er mikilvæg, t.d. milli kynslóða, milli þeirra sem eru á sparnaðarskeiði í sínu lífi eða rekstri og hinna sem eru á fjárfestingarskeiði og uppbyggingarskeiði í sínu lífi og sínum rekstri, það er mikilvæg fúnksjón en hún þarf ekki á þessu öllu að halda. Því miður finnst mér að menn séu ekki bara á Íslandi heldur allt of mikið alþjóðlega að kikna undan því að taka á ýmsum stórhættulegum hlutum sem flestir eru tiltölulega nýir af nálinni og héldu innreið sína með nýfrjálshyggjugræðgiskapítalismanum og sérstaklega þegar hann náði undirtökunum í fjármálaheiminum með þeirri bólumyndunargræðgishvöt sem þar er innbyggð. Hvað er verið að gera? Það er verið að setja þessu öllu saman skorður. Það er viðurkennt að græðgin má ekki ganga of langt. Það er viðurkennt að áhættusýkin má ekki verða of mikil. Það er viðurkennt að það er ekki gott að bankar reki sig fyrst og fremst með skammtímagróða í huga en ekki langtímagróða eins og t.d. er talað um á bls. 28 í greinargerðinni, að það hafi leitt til aukinnar áhættutöku starfsmanna og hvað þá innan fjármálafyrirtækja til skammtímaávöxtunar á kostnað langtímaávöxtunar. Hvernig var þetta? Voru menn ekki að gera upp og skrúfa upp uppgjörin? Og ekki bara á ársfresti, nei, ársfjórðungslega fóru menn í æfingar í íslenska bankakerfinu til að skrúfa upp afkomuna til að hún kæmi betur út á hverjum fjórðungi fyrir sig og auðvitað tengdust síðan bónusarnir þessu og urðu himinháir einmitt árin áður en bankarnir fóru á hausinn. Hæstu bónusarnir voru greiddir 2007, síðasta heila árið sem íslensku bankarnir voru í rekstri. Voru þeir mjög traustar stofnanir þá? Nei. Og er nóg að draga aðeins úr þessum hvötum? Eigum við Íslendingar að vera eitthvað feimnir við það í ljósi okkar reynslu, að setja okkur þarna strangar reglur? Ég segi nei. Þess vegna er ég ekki sáttur við það í hvaða mæli er verið að slaka frá gildandi reglum um kaupauka. Það er verið að rýmka þær með því að þrengja hópinn niður í æðstu stjórnendur bankanna einna sem verða bundnir af reglunum, eingöngu þeir sem koma að ákvarðanatöku sem telst geta tengst áhættu bankanna verða settir undir reglurnar, ekki aðrir starfsmenn. Nú er ég ekki að segja að það sé líklegt að strúkturinn verði þannig í bönkunum að óbreyttir starfsmenn fái hærri bónusa en bankastjórarnir, það væri a.m.k. óhefðbundið, en þannig verður gengið frá þessu ef frumvarpið nær óbreytt fram að ganga. Ég tel líka að við eigum að viðhalda íslenska banninu á það að þeir sem sinna innra eftirliti og áhættueftirliti í bönkunum geti verið á kaupaukum. Það er sjálfsagt að borga þeim góð laun en ég skil ekki hvers vegna menn vilja líka hafa þá inni í einhvers konar hvatakerfi. Það segir sig bara sjálft að það býður hættunni heim og á ekkert erindi þangað frekar en ég tel í reynd að obbinn af þessu eigi inn í lög. Ég er ekkert óskaplega hræddur um að það verði landauðn og fjöldaflótti úr íslenskum bönkum þótt við höfum strangari reglur um þetta en eru t.d. annars staðar á Norðurlöndunum. Og hvort á að hafa forgang, að læra af reynslunni og að taka viðmið á íslenskum vinnumarkaði þegar kemur að launamálum í bönkum eða fjármálafyrirtækjum eða horfa alltaf til útlanda og segja: Þetta er svona hjá milljónaþjóðunum og við verðum að apa eftir því? Þannig er þetta. Réttlætingarnar voru oft og tíðum ekki sterkari en þær að bara allir hinir gerðu þetta. Þess vegna höfum við líka bónusa, en er það nógu gott? Eru það nógu sterk efnisleg pólitísk rök? Ég tel ekki. Langalvarlegasti skavanki þessa kerfis er fólgin í ósköp einföldum hlut og hann er það að kapítalískur nýfrjálshyggjufjármálamarkaður í þróuðum ríkjum hefur byggst upp á þeim forsendum að einkavæða skefjalausan gróða í anda þess að græðgin sé efst boðorða en þjóðnýta töpin. Þannig er móverkið byggt upp í reynd. Það er lærdómurinn af þessu og það er ekki hægt. Það er brjálæðislegasta og óréttlátasta kerfi sem hægt er að hugsa sér að menn geti í góðum árum eða meintum góðum árum skammtað sér gróða algerlega eins og þeim sýnist, mokað kaupaukum í sjálfa sig og hlaupið svo til ríkisins og skattgreiðenda þegar á bjátar og látið þá bera tjónið. Það er sannkallaður kapítalismi andskotans, fyrirgefðu, frú forseti, og slíkt fyrirbæri á ekki að líða. Það verður að fara í miklu róttækari uppstokkun á þessu. Ég átta mig alveg á því að við Íslendingar breytum kannski ekki einir heiminum en a.m.k. eigum við að vera í fararbroddi með það að stíga þau skref sem við teljum skynsamlegustu og líklegust til að fyrirbyggja að það gerist nokkurn tíma aftur á Íslandi sem hér gerðist 2008. Það er bara skylda okkar. [[Forseti hringir.]]Það er skylda okkar við okkur sjálf, núlifandi kynslóð Íslendinga í landinu og kynslóðir framtíðarinnar.
Frú forseti. Ég virði það sjónarmið hv. þingmanns að hann telur að ganga megi lengra, en hér er samt sem áður verið að leiða í lög miklar breytingar sem gera stjórnvöldum kleift að herða mjög að fjármálafyrirtækjum þegar aðstæður kalla á það. Þar vísa ég sérstaklega í eiginfjáraukana auk þess sem almennt er gengið út frá því að eigið fé banka sé að jafnaði mun hærra en gilt hefur fram til þessa. Ef ég man rétt var eiginfjárhlutfall Landsbankans þegar hann var einkavæddur á sínum tíma einhvers staðar rétt innan við 7%. Það er töluvert langt frá því sem á við í dag og lagt er upp með í þessum lagafrumvörpum. En þetta mál ásamt öðrum mun taka á mörgu af því sem hv. þingmaður nefnir og við getum svo haldið áfram að ræða það. Þetta er hvorki upphafið né endirinn á því hverju við þurfum að breyta í fjármálaregluverkinu. Mig langar að koma aðeins inn á það sem hv. þingmaður nefndi, að við framseljum ekki vald til yfirþjóðlegra stofnana sem við eigum ekki aðild að. Það stendur heldur ekki til. Þess vegna var þetta samkomulag gert milli fjármálaráðherra Evrópska efnahagssvæðisins um að sérstakt fyrirkomulag verði fyrir EFTA- og EES-ríkin. Við eigum eftir að fullbúa framkvæmdahlutann af því og ræða það síðan í kjölfarið á þinginu. Ég tel að sú útfærsla sem unnið hefur verið að muni standast íslenska stjórnarskrá og fullnægja þörfum okkar og kröfum en ef við værum undirseld ákvörðunum Evrópska fjármálaeftirlitsins og Evrópska bankaeftirlitsins, hvort sem við ættum aðild að því eða ekki, er alveg ljóst að aðgerð eins og sú sem við fórum í 2008 með setningu neyðarlaganna mundi ekki ná fram að ganga. [[Forseti hringir.]]Þessir aðilar hefðu stöðvað neyðarlögin og framkvæmd þeirra eins og hún var árið 2008. Það sést best á því hvernig þeir skiluðu greinargerðum sínum til EFTA-dómstólsins á sínum tíma.
Frú forseti. Já, sem auðvitað freistar manns til að hefja aðra umræðu og spurningin er um það hversu vel hentar það Íslandi að vera með alla sína löggjöf á sviði fjármálamarkaðar sniðna að þessum evrópsku reglum sem byggja mikið á viðskiptum yfir landamæri og allt öðrum stærðum og stærðargráðum en við eigum að venjast og við að búa. Ég tek orð hæstv. fjármálaráðherra auðvitað gild þar til annað kemur í ljós, að það líti vel út með að hægt sé að finna leiðir, hjáleiðir, til að samrýma þetta stjórnarskránni, að þetta yfirþjóðlega vald og ákvarðanir sem geti komið að lögaðilum komi þá þannig til okkar í gegnum tveggja stoða kerfið að það sé ekki brot á einu eða neinu. En ég hef ekki áttað mig á hvernig Evrópusambandið teldi innleiðinguna fullnægjandi nema þær valdheimildir og það ákvarðanatökuvald væri til staðar í einhverju batteríi. Það verður þá væntanlega einhvers konar EES-stoð sem það gerir. Gott og vel. Vissulega er margt til bóta eins og í eiginfjárreglunum og eiginfjáraukunum í Basel III. Mér dettur ekki í huga að neita því. Ég tel að þar sé t.d. sérstaklega mikilvægt að við höfum svigrúm til að skilgreina hvað við teljum kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki og getum eftir atvikum sett nokkuð þunga eiginfjárauka á þau. Það er augljóst mál að stóru bankarnir þrír á Íslandi eru allir kerfislega mikilvægir fyrir íslenskt hagkerfi og íslenskt efnahagslíf. Þess vegna var ég í andsvari einmitt að spyrja hæstv. ráðherra hvort við ættum þá ekki að sæta færis vegna þess hversu sterkt þeir eru fjármagnaðir í dag og taka inn myndarlegan eiginfjárauka strax, vera ekki endilega að bíða eftir því að aftur verði viðsjárverðir tímar á fjármálamarkaði. Jú, jú, þá munu menn að vísu benda á að erfitt er fyrir bankana að ná hárri ávöxtun á mjög mikið eigið fé sem þeir liggja með, að einhverju leyti yrðu menn þá bara að [[Forseti hringir.]]sættast á það hvað væri ásættanlegt í þeim efnum.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og alveg sérstaklega að það sé kannski sameiginlegt verkefni okkar að finna á þessu góða lausn. Hv. þingmaður talaði um kerfislæga galla. Ber að skilja það svo að kerfislægir gallar séu þá í regluverki Evrópusambandsins sem við erum að taka yfir? Svo talaði hann dálítið mikið um bónusa og annað slíkt. Mér varð nú hugsað til sjómanna sem eru svona nánast eingöngu á bónusum, þeir eru reyndar með einhverja kauptryggingu, hún er svo lág að þeir lenda sjaldan í henni. Vill hv. þingmaður þá leggja til að sjómenn verði bara á daglaunum og fái ekki laun í samræmi við afköst? Síðan það að einkavæða gróðann og þjóðnýta tapið. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að það er ófært kerfi og ætti ekki að vera viðhaft. Þess vegna barðist ég svona mikið gegn Icesave á sínum tíma.
Frú forseti. Hv. þingmaður er þá væntanlega ánægður með að búið er að borga um 85% af Icesave með eignum gamla Landsbankans eins og til stóð allt frá vorinu 2009, enda áttu einstaklingar, líknarfélög, félagasamtök, sveitarfélög, eftirlaunasjóðir og ýmsir slíkir þar inni peninga. Að sjálfsögðu gleður það mann þegar kemur í fréttum að tvö sveitarfélög í Skotlandi hafi nú loksins endurheimt peningana sína sem þau töpuðu eða óttuðust að tapa á íslensku bönkunum. Eiga menn að gleðjast yfir því og fagna, eru menn hetjur ef þeim tekst að koma því þannig fyrir að eftirlaunasjóðir lögreglumanna í Mið-Englandi tapi fé, eða fátæk sveitarfélög í Skotlandi fái á baukinn út af íslenskum bönkum? Er það hetjuljóminn sem hv. þm. Pétur Blöndal vill að svífi yfir Icesave-vötnunum? Verði honum að góðu. Ég er ekki með í því, tek litla gleði og hef aldrei tekið mikla gleði af því að þúsundir og tugþúsundir og hundruð þúsunda af einstaklingum og fyrirtækjum og félögum stórtöpuðu á því að eiga viðskipti við íslenska banka og mörg þúsund milljarðar kr. brunnu upp og urðu að engu og stærsti einstaki reikningurinn þar liggur í Þýskalandi. En við hv. þm. Pétur Blöndal erum sammála um að það sé vont kerfi að einkavæða gróða og þjóðnýta töp. Þá er verkefnið að koma í veg fyrir það. Ég held að það þurfi meira til, þó að viðleitnin sé ágæt sem er að finna í þessu evrópska regluverki og við Íslendingar gætum gert hluti, það er alveg ljóst að við gætum t.d. farið í formlegan, lagalegan aðskilnað viðskiptabankastarfsemi, venjulegrar bankastarfsemi, móttöku innlána og útlána til einstaklinga og það sem við almennt þekkjum öll og skiljum sem bankastarfsemi, og braskið og fjárfestingaræfingarnar, haft það bara annars staðar, algerlega utan nokkurra ábyrgða ríkisins. Vegna þess að það sem alltaf [[Forseti hringir.]]reynist niðurstaðan að menn reyni að bjarga, það eru innstæður almennings þegar erfiðleikar verða í bönkum.
Frú forseti. Ég veit að umræðan um Icesave er dálítið viðkvæm, en það gleymdist að gerðar voru kröfur um vexti, töluvert háa vexti ofan á Icesave. Þeir sem höfðu lagt peninga og átt viðskipti við íslensku bankana í Bretlandi og Hollandi gerðu það vegna þess að þeir vildu græða, þeir vildu fá hærri vexti en voru svona almennt í bankakerfinu þar. Það var græðgi sem olli þessu, þeir fá jú endurgreitt, en ekki með vöxtum. Það er ekki bakábyrgð íslenska ríkisins á þeim kröfum. Hv. þingmaður kom ekki inn á það hvort um væri að ræða kerfislæga galla í öllu kerfinu, sem mér finnst að hv. nefnd sem fær málið til skoðunar þurfi að skoða sérstaklega, og ekki heldur inn á laun sjómanna, bónusa og annað slíkt og þá umræðu af hverju menn skuli ekki bara sætta sig við dagvinnulaun.
Herra forseti. Varðandi bónusa og afkastahvetjandi kerfi sem auðvitað eru þekkt, það er ekki bara aflahlutur sjómanna, heldur vinna í frystihúsum, uppmæling hjá iðnaðarmönnum o.s.frv. Það er vel þekkt og byggir einfaldlega á því að auðvelt er að afmarka og mæla þær einingar sem ráða þá endurgjaldinu til viðkomandi starfsmanns. En þau rök eiga síðan alls ekkert við í margri annarri starfsemi. Þess vegna finnst mér það ekki góð rök fyrir bónusum í bönkum, það skiptir auðvitað máli að sjómenn séu harðduglegir og harðsnúnir við að taka aflann um borð, gera að honum og ísa hann og koma með að landi, sem og það er auðvitað ágætt að hafa duglegan málara í vinnu sem komast yfir marga fermetra, þ.e. svo lengi sem þeir mála vel. En almennt er launavinna ekki byggð á slíkum grunni. Ég nefndi mjög víð svið á vinnumarkaði þar sem engum [[Forseti hringir.]]dettur slíkt í hug, að hafa til dæmis afkastahvetjandi kerfi í kennslu eða [[Forseti hringir.]]í umönnun á sjúkrahúsum [[Forseti hringir.]]eða eitthvað slíkt.
Herra forseti. Ég held að flestir uppi á Íslandi, ef frá eru taldir nokkrir í Sjálfstæðisflokknum, séu nokkuð sammála um að eldsmaturinn sem glaðast logaði á báli bankahrunsins á síðasta áratug hafi einmitt verið risaháir bankabónusar. Ég held sömuleiðis þegar maður skoðar þróunina á Íslandi, bæði fyrir 2010 og líka núna þegar við erum að koma upp úr afleiðingum bankahrunsins, sjáum við að það eru bankabónusarnir sem leiða líka launaskrið og skapa eðlilega ákveðin viðmið. Með tilliti til þess að við erum skermuð af frá hinum alþjóðlega heimi, gjaldeyrishöftin og margt annað leiðir til þess að það er ekki beinlínis sérstök samkeppni erlendis um stjórnendur í íslensku fyrirtækjalífi, ég verð að minnsta kosti ekki var við það, finnst mér að við getum leyft okkur að vera mjög konservatífir, Íslendingar, varðandi bankabónusa. Ég hef átt hér athyglisverðar samræður í dag, bæði við minn eigin formann og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvernig hann vildi sjá þessu fyrirkomið við núverandi aðstæður á Íslandi. Í annan stað langar mig til þess að spyrja hv. þingmann út í þá stjórnskipulegu þætti sem hann reifaði með athyglisverðum hætti. Þó að EFTA-löndin innan EES hafi komið sér upp ákveðnu kerfi og sammælst um það, má draga það mjög í efa, ég hef alla vega gert það úr þessum ræðustól, að eins víðtækt og það er orðið þá standist það stjórnarskrána. Í öllu falli er það þannig að stofnanir munu samkvæmt því kerfi sem hæstv. fjármálaráðherra talar um, hafa vald til þess að hlutast inn í íslensk fjármálafyrirtæki. Þessar stofnanir eru að vísu með Íslendinga innan borðs, en það eru aðrir sem geta fræðilega verið í meiri hluta sem hafa þar völd ef í odda skerst. [[Forseti hringir.]] Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að hægt sé að ganga frá þessu frumvarpi nema Alþingi [[Forseti hringir.]]sé búið að slá hitt í gadda?
Frú forseti. Það er augljós ágalli og því var ég nú að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því. Eins og stendur hef ég ekki annað en bara orð hæstv. fjármálaráðherra fyrir því að það líti vel út varðandi það að það takist að vinna þannig úr samkomulaginu að það verði í lagi gagnvart stjórnarskránni. Það er auðvitað dálítið skrýtin staða, að leggja til að við tökum inn talsvert af þessu regluverki og talsvert af þessum pakka. En þó kann að vera að við mundum að verulegu leyti vilja hafa okkar reglur á fjármálamarkaði hvort sem er, jafnvel þó að hitt strandaði, hvaða afleiðingar sem það hefði svo aftur á stöðu okkar í EES og allt það. Varðandi bankabónusana þá minni ég bara á að það er ekki bara á Íslandi sem almenningur er búinn að fá upp í kok af þessu. Ég hef verið að fylgjast með breskri umræðu, og ég veit að hv. þingmaður gerir það líka oft. Almenningur í Bretlandi er alveg sjóðandi vitlaus núna þegar bankar sem ríkið breska ríkið þurfti að hlaupa undir bagga með sumum hverjum sem ganga nú ekkert allt of vel, eru ekki í glæstum rekstri, eru byrjaðir að moka í sig þó nokkrum bónusum. Það sýnir manni viðleitnina í kerfinu að kúltúrinn hefur ekkert breyst. Og sannið til, hann mun sækja í sömu átt hér og er þegar byrjaður á því. Þess vegna verða menn að gera það upp við sig ekki seinna en núna hvar ætlum við að standa í þessum efnum. Ætlum við að setja þessu skorður til frambúðar þannig að allt sígi ekki aftur í sama farið? Þá svara ég spurningunni: Hvernig vildi ég helst sjá þetta? Það er alveg ljóst. Ég vildi helst enga - enga bónusa. Alla vega vildi ég að þeir væru bannaðir gagnvart þeim yfirmönnum sem véla um áhættusamar ákvarðanir í fjármálafyrirtækjum. Það er sjálfsagt mál að þeir séu á góðum launum en þetta eru engin óskapleg geimvísindi. Menn þurfa ekki tíu ára sérnám til þess að verða bankastjórar eða sviðsstjórar eða skrifstofustjórar í bönkum. Sérgreinaskurðlæknir á margfalt lengra háskólanám að baki en obbinn af þeim mönnum sem eru komnir á margföld laun þeirra og bónusa inni í bönkum. Hvað er svona merkilegt við það að velta milli handa sinna pappírum, hvort sem það eru peningar, verðbréf eða skjöl?
Virðulegi forseti. Ég minni nú samt jarðfræðinginn, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, á að bankarnir létu greipar sópa um alla hina svokölluðu forðafræðinga ýmissa orkufyrirtækja og stofnana á Íslandi vegna þess að þeir höfðu að baki tíu ára nám margir hverjir við að reikna út vatnsforða sem reyndist vera ákaflega heppilegt til þess að reikna út áhættu í íslenska bankakerfinu. Um skeið fannst manni jafnvel að það hefði leitt til þess að það tálmaði nokkuð framþróun ákveðinna rannsókna og jafnvel fyrirtækja á Íslandi. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði er ég honum að mörgu leyti sammála. Í öllu falli finnst mér að þegar hann og hv. þm. Frosti Sigurjónsson fara að véla um þessi mál eigi þeir að skoða hvort ekki sé við hæfi eftir reynslu okkar miðað við stöðuna í samfélaginu að fara sér ákaflega gætilega í þessu. Og í öllum guðs lifandi bænum, af því að hv. þm. Frosti Sigurjónsson kenndi mér nú eiginlega hvað fælist í orðinu freistnivandi þegar við áttum í örlitlum deilum fyrir kosningar - ef það er ekki freistnivandi þegar eftirlitsmennirnir í bankanum eru komnir á bónus, hvað er það þá?
Frú forseti. Nákvæmlega. Þess vegna held ég að höfum að því leyti ratað inn á alveg rétt spor 2010 og eigum bara að halda okkur við það að sú starfsemi sé alla vega klárlega undanskilin. Svo ég svari þessu ítarlegar á þeirri mínútu sem ég hef núna: Já, ég ætla ekkert að fela þá skoðun mína og pólitísku sannfæringu að best væri að þetta væri ekki, að ekki væru neinar árangurstengdar greiðslur þarna inni því að ég tel þær illa eiga heima í þessu umhverfi. Það má færa fyrir því mjög góð rök og reynslan mælir ekki með því. Næstskást teldi ég að kveðið væri á um að einhvers konar ábata af góðu gengi bankans væri deilt út jafnt á alla starfsmenn. Það sem fer hvað mest í taugarnar á mér er að horfa upp á afgreiðslufólk og venjulegt fólk á gólfinu í bönkunum vera á hálfgerðu skítakaupi á sama tíma og topparnir moka í sig háum launum og bónusum. Það svíður mér. Ég vildi gjarnan sjá að slíkur ávinningur deildist jafnt á alla starfsemi. Þriðji besti kosturinn væru reglurnar frá 2010 óbreyttar. Það er svona í fjórða sæti að mínu [[Forseti hringir.]]mati sem hér er lagt til vegna þess að það er því miður þó nokkur rýmkun.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki sem tekur á mörgum ólíkum þáttum laganna, starfsleyfi, áhættustýringu, breytilegum starfskjörum, meðferð eignarhluta og innleiðingu sérstakra eiginfjárauka, svo eitthvað sé nefnt. Þetta er mjög stórt og flókið lagafrumvarp og ljóst að hv. efnahags- og viðskiptanefnd á mikið verkefni fyrir höndum að skoða alla þætti þess. Það hefur margt áhugavert þegar komið fram hér við 1. umr. Hv. þingmenn sem hafa talað og flutt ágætar ræður telja margt í frumvarpinu augljóslega til bóta en hafa líka talað um að sumt þurfi að skoða betur í vinnu nefndarinnar. Það verður sannarlega gert. Menn hafa kastað fram spurningum eins og þeirri hvort í frumvarpinu felist einhvers konar framsal fullveldis. Í greinargerðinni kemur fram að svo sé ekki, alla vega stangist það ekki á við stjórnarskrá, en það er að sjálfsögðu eðlilegt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fái sérstaka kynningu á því álitamáli. Svo maður stikli á stóru um einstaka greinar frumvarpsins þá vil ég gera að meginefni starfskjörin, eiginfjáraukana og neytendavernd en ég get ekki séð að við gerð þessa frumvarps hafi verið haft samráð við Neytendasamtökin eða þá sem eiga að gæta hagsmuna almennings í landinu sem hlýtur að vera aðili að þessu máli. Hins vegar hefur náttúrlega verið haft fullt samráð við Samtök fjármálafyrirtækja sem hafa einnig mikilla hagsmuna að gæta. Það verður að sjálfsögðu hlutverk efnahags- og viðskiptanefndar að fá umsagnir frá hinum ýmsu samtökum sem lúta neytendavernd og gæslu á hagsmunum skattgreiðenda sem að málinu geta snúið. Varðandi þær spurningar sem vakna við lestur frumvarpsins þá er hér grein þar sem fjallað er um viðvarandi mat á hæfi eigenda, þeirra sem eiga virka eignarhluti. Það er hnykkt á því að viðvarandi mat skuli vera á hæfi þeirra. Þetta er í 19. gr. frumvarpsins, sem verður 52. gr. laganna. Ég velti fyrir mér hvort hægt væri að bæta við þessa grein ákvæði til að sporna við því að menn setji upp einhvers konar sýndarmilliliði, sem hafi einhvers konar sýndarhæfi en eru í eigu vanhæfra eigenda. Það gæti verið fullt tilefni til að setja slíkt kirfilega inn í þessi lög. Svo maður víki að breytilegum starfskjörum þá er um að ræða töluverða breytingu í frumvarpinu þó að fram hafi komið að hér sé enn verið að hafa hlutina töluvert strangari en reglugerðir leyfa og strangari en gert hefur verið í innleiðingu annars staðar á Norðurlöndunum. Maður veltir því kannski fyrir sér hvort það sé heppilegt að þetta fordæmi komi einmitt frá Evrópska efnahagssvæðinu eða ESB, þar virðast menn ekki hafa miklar áhyggjur af þessu þó að þeir séu í miklum vanda. Hérna höfum við brennt okkur á því að tekin var ótæpileg áhætta í rekstri íslenskra fjármálafyrirtækja. Það var því að ríku tilefni sem settar voru skorður við því og hámark 25% á föst laun, þ.e. að breytileg starfskjör mættu ekki vera meiri en 25% og það gilti um alla starfsmenn. Um þetta er fjallað í reglugerð nr. 700 frá júní 2011. Þar er farið mjög vel yfir þetta, mjög góð reglugerð og margt úr henni virðist vera tekið inn í þetta nýja frumvarp en þó með ákveðnum breytingum. Eins og fram hefur komið í umræðunni þá er hér verið að víkka út svið breytilegra starfskjara þannig að þeir sem áður áttu að hafa eftirlit með framkvæmd þessara kaupaukakerfa, t.d. stjórnarmenn og þeir sem sinna áhættustýringu, regluvörslu og innri endurskoðun, geta nú komið til greina varðandi breytileg starfskjör og geta fengið allt að 25% kaupauka. Þetta vekur upp ýmsar spurningar eins og t.d. hvort stjórnarmönnum verður falið að fjalla um bónuskerfi sem þeir sjálfir geta notið góðs af. Það þarf að skoða mjög vandlega. Ég hef mínar efasemdir um þetta og þær hafa svo sem verið viðraðar áður í þingræðum. Í nýrri grein sem verður e-liður 57. gr., er fjallað um að ekki skuli greiða út kaupauka nema það sé óhætt, þ.e. ekki sé versnandi útlit um afkomu fyrirtækisins. En hver á þá að standa upp og segja að svo sé? Er það innri endurskoðun? Á hún þá að segja: Við höfum komist að því að við eigum ekki að fá neinn kaupauka í ár vegna þess að útlitið er ekki gott? Það er sagt að ef menn fá greitt fyrir að skilja ekki eitthvað þá sé mjög erfitt að fá þá til að skilja, t.d. að sjá að slæm afkoma sé fram undan ef þeir fá borgað fyrir að sjá það ekki fyrir sér. Þetta eru afskaplega óheppilegir kaupaukar. Einnig gerist það með þessu frumvarpi að almennir starfsmenn, þ.e. aðrir en stjórnendur og stjórnarmenn og þeir sem eru í mikilvægum stjórnunarstöðum, geta verið með allt að 100% til 200% kaupauka ofan á laun sín. Þó að það auki kannski ekki áhættu fyrirtækisins sjálfs þá getur það aukið áhættuna sem neytendum er boðin með því að eiga samskipti við ráðgjafa, gjaldkera og aðra sem selja vörur fjármálafyrirtækja til einstaklinga og neytenda, ef þeir geta haft af því svona mikinn hag að einhverjir ákveðnir hlutir séu seldir umfram aðra. Ég held að þurfi að íhuga það neytendasjónarmið. Hér hefur komið fram að gera mætti greinarmun á stórum kerfislega mikilvægum fjármálafyrirtækjum og smærri fyrirtækjum varðandi kaupaukastefnu og þá hluti. Það er ekki gert í frumvarpinu en ég held að tilefni sé til að skoða það sérstaklega. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að það er sérstaklega hættulegt fyrir skattgreiðendur og samfélagið í heild ef mjög stórar bankastofnanir eða fjármálastofnanir riða til falls, en hið sama gildir ekki um miklu smærri fyrirtæki þó að áfram geti gilt það sem ég nefndi áðan varðandi neytendasjónarmiðin. Ég er ekki talsmaður þess að hafa þetta óþarflega strangt, ég held að slík forsjárhyggja sé ekki góð, en það er engin ástæða til að setja upp hvatakerfi sem leiðir til áhættutöku sem getur haft afleiðingar fyrir samfélagið í heild sinni eða skattgreiðendur með falli stórra fyrirtækja. Við höfum kynnst því. Ef ég heyrði rétt þá sagði hæstv. ráðherra í andsvari fyrr í dag að hann væri einmitt opinn fyrir breytingum á þeim liðum sem lúta að breytilegum starfskjörum. Þá ætla ég að víkja aðeins að eiginfjáraukunum. Þar er margt til bóta. Það er verið að innleiða nokkra nýja eiginfjárauka til þess að styrkja stöðugleika fjármálafyrirtækja og fjármálakerfisins. Ég vil vísa til umfjöllunar á bls. 35 í frumvarpinu og er mjög góð að mínu mati, en þar segir, með leyfi forseta: „Nýlegar hagrannsóknir benda til þess að þjóðhagslega hagkvæmt sé að hlutfall eigin fjár í fjármögnun banka sé ekki aðeins mun hærra en það var fyrir hrun fjármálakerfisins heldur einnig hærra en þau lágmörk sem sett eru í alþjóðlegu regluverki.“ Þetta gæti t.d. þýtt að í stað þess að vera með 12–15% eiginfjárkröfu, ef allir þessir sérstöku eiginfjáraukar eru lagðir saman, ættum við frekar að horfa á 20–30% eins og gerist í venjulegum fyrirtækjum, það sé í raun og veru engin góð ástæða til þess að hafa svona næfurþunnt eigið fé í fjármálafyrirtækjum önnur en sú að auka hagnað þeirra sem stýra þeim og þeirra sem eiga fyrirtækin. Afleiðingin af þeirri stefnu er náttúrlega sú að þegar slík fyrirtæki falla eru það skattgreiðendur sem taka skellinn en stjórnendurnir hafa fengið bónusana og notið uppsveiflunnar. Ég vil, með leyfi forseta, benda á bók sem kom út 2013 sem heitir The Bankers' New Clothes eftir Anat Admati og Martin Hellwig, og hefur vakið mikla athygli og fengið mjög góða umfjöllun, þar á meðal seðlabankastjóra og Nóbelsverðlaunahafa í hagfræði. Bókin fjallar að mestu um eiginfjárkröfur sem gerðar eru til banka og í henni eru færð mjög góð rök fyrir því að þær skuli vera einmitt 20–30%, enda sé hlutafé ekki dýrt og útlán muni ekki minnka og það verður jafn góður aðgangur að lánsfé og áður. Mjög áhugaverð. Það er gerð grein fyrir þessari bók í vefriti Fjármálaeftirlitsins þar sem Guðmundur Örn Jónsson, sérfræðingur á greiningasviði, skrifar útdrátt úr bókinni sem ég get mælt með við þingmenn að þeir kynni sér. Það er hægt að finna vefritið á vefsíðu Fjármálaeftirlitsins, 2. tölublað frá júlí 2014. Svo ég stikli á stóru í útdrætti um bókina og tek saman heildarrökin þá er hrakin sú fullyrðing að hlutafé sé dýr fjármögnun fyrir banka, ef litið er fram hjá þeim hag sem bankar hafa skattalegri meðferð hlutafjár, okkur er náttúrlega sjálfum í lófa lagið að gera breytingar á því. Höfundar segja að ástæða þess hve vextir séu lágir sé að lánardrottnar bankanna hafi ástæðu til þess að ætla að ríkisvaldið greiði skuldir bankanna ef þeir geti það ekki sjálfir eins og gert hefur verið ítrekað í gegnum tíðina. Því sé vaxtakostnaður bankanna í raun niðurgreiddur af ríkisvaldinu sem hvetur bankana til að hafa eigið fé sitt eins lágt og mögulegt er. Af þeim sökum sé eigið fé mun lægra en eigið fé í öðrum atvinnugreinum. Benda höfundar í því sambandi á Apple fyrirtækið sem er algjörlega fjármagnað með hlutafé. Það er mikill misskilningur uppi um að nauðsynlegt sé að taka lán til að geta veitt lán, að sjálfsögðu er hægt að nota líka eigið fé til að veita lán. Eigið fé er ekki aðgerðalaus varasjóður eins og margir vilja halda. Ef svo væri gæti t.d. Apple fyrirtækið ekki gert mikið með 100% eiginfjárhlutfall. Í niðurlagi útdráttar úr bókinni kemur fram að höfundar hennar mæla með því að lágmarkseiginfjárhlutfall nemi 20% og bönkum verði óheimilt að greiða út arð ef hlutfallið er undir 30%. Þetta er það nýjasta og besta og traustasta sem menn eru að velta fyrir sér í kjölfar þeirrar bankakrísu sem hefur geisað í heiminum og við ætlum að leggja til eitthvað um 15%. Það er sérstakt þegar maður skoðar þá eiginfjárauka sem settir eru fram í frumvarpinu, þótt þeir séu vissulega til bóta, að ekki er lagt til að hækka almennu lágmarkskröfuna um eigið fé, hún er áfram 8%. Síðan kemur kerfisáhættuauki sem getur verið 1%, það er ekkert þak á honum en það þarf að færa rök fyrir því að hækka hann upp í 3% eða 5%. Svíar hafa víst farið með hann að ég held upp í 5%. Hér er fjármálakerfið mjög samansúrrað og tengt innbyrðis og kerfisáhættan er mun meiri hér en annars staðar. Kerfisáhættuauki ætti þess vegna að vera hærri hér en víðast annars staðar. Maður getur séð fyrir sér 5% að lágmarki. Svo eru það kerfislega mikilvægu fyrirtækin, það er sérstakt að þar er sett þak á 2% í frumvarpinu, það er hreinlega bannað að setja hærri en 2% sérstakan eiginfjárauka á stærstu og hættulegustu fyrirtæki sem ættu að hafa mest eigið féð. Hver hefur komið því þannig fyrir? Það eru að sjálfsögðu þau fyrirtæki sem ættu að vera með hæsta eigið féð, það eru fyrirtæki sem mega bara alls ekki falla, vegna þess að skattgreiðendur þurfa þá að koma til bjargar. Það eru líka þau fyrirtæki sem njóta mests ávinnings af því að allir vita að innstæðueigendum þeirra verður bjargað og þess vegna geta þau greitt lægri vexti á innstæður sínar en önnur fyrirtæki. Þau fá ríkisábyrgð á allar sínar innstæður og það er ekki settur meira en 2% eiginfjárauki á þau. Svo kemur sveiflujöfnunarauki sem er hugsaður sem tímabundin ráðstöfun til þess að takast á við sveiflur í hagkerfinu. Hann getur verið allt að 2,5% nema fjármálastöðugleikaráð leyfi meira. Svo er verndarauki sem allir eiga að greiða sem er 2,5% af áhættugrunni. Þetta er allt til bóta en ég held að efnahags- og viðskiptanefnd ætti að taka til skoðunar hvort hér þurfi að nauðsynlega að ganga lengra í ljósi reynslunnar. Hvað varðar neytendavernd þá hefur verið komið inn á það í dag að með 7. gr. frumvarpsins, sem verður 19. gr. laganna, er verið að styrkja hana. Það mætti kannski horfa til þess í vinnu nefndarinnar að styrkja hana enn frekar með tilliti til neytendaverndar. Til dæmis má nefna fallin fjármálafyrirtæki, hvort þau ættu áfram að lúta ákveðnum kröfum um viðskiptahætti sem gilda um fjármálafyrirtæki, þannig að þeir sem lenda í því að vera í viðskiptum við fallið fyrirtæki verði ekki fyrir því að þau virði ekki góðar viðskiptavenjur. Hugsanlega mætti skoða það að setja kröfur um að smálánafyrirtæki séu leyfisskyld starfsemi. Það getur verið að það sé ansi stór og flókin spurning, ég treysti mér ekki til þess að leggja mat á það hér, en það er eitthvað sem mér finnst að mætti skoða í leiðinni. Tími minn er á þrotum. Ég ætla ekki að lengja þetta frekar en hlakka til að vinna frekar í þessu ágæta frumvarpi í nefndinni og lýk hér máli mínu.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir alveg sérlega upplýsandi ræðu og ekki síst fyrir þá áherslu sem hann lagði á tvennt: Í fyrsta lagi neytendasjónarmiðin og hins vegar mikilvægi þess, með hliðsjón af reynslu umliðinna ára, að hækka eiginfjárhlutfall bankanna. Hugvekja hans um hið næfurþunna eigið fé sem getur leitt til stórkostlegs háska fyrir samfélagið allt var ákaflega tímabær. Hv. þingmaður benti á það sem ég hafði ekki komið auga á, að fram kemur í greinargerð að höfundar frumvarpsins hafa leitað álits Samtaka fjármálafyrirtækja en ekki Neytendasamtakanna. Þess vegna er áhersla hans sem formaður nefndarinnar á neytendasjónarmiðum ákaflega mikilvæg og mætti svo sem, þótt ég ætli ekki að gera það, spyrja hv. þingmann hvaða ályktun hann telur að draga megi af viðhorfi höfunda frumvarpsins einmitt í ljósi þess. Mig langar til þess að spyrja hann sérstaklega um dæmi til að skýra hvað hann á við þegar hann ræðir um hæfi eigenda, eignarhluta og talar um sýndarhæfi sem birtist í því að það séu einhvers konar, ég hefði kallað það leppa hér í gamla daga, fyrir vanhæfa eigendur. Hann á við eitthvað með því, hafi ég skilið hann rétt. Hann er að tala um að það þurfi skýrari reglur til þess að útiloka slíkt, að vanhæfir eigendur í reynd fari með eignarhlut. Þess vegna er hann að tala um hið virka eftirlit með hæfi þeirra. Mig langar til að taka upp spurningu sem kom fram fyrr í dag. Telur hann ekki miðað við það hversu sterkir íslensku bankarnir eru núna að hugsanlega sé mikilvægt að láta þá þegar taka til óspilltra mála við að skilgreina hluta af sínu eigin fé [[Forseti hringir.]]sem einhverja af þessum fimm eiginfjáraukum? Ég reyndar skil þetta frumvarp [[Forseti hringir.]]svo að það séu engin efri mörk á það. Ég hef skilið það þannig að það séu de facto engin efri [[Forseti hringir.]]mörk þar á.
Virðulegur forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns get ég alveg verið hreinskilinn með það sem vakti mig til umhugsunar um að setja inn í lögin eitthvað sem kæmi í veg fyrir að menn settu upp sýndareigendur að fjármálafyrirtækjum til þess að vera einhvers konar milliliðar á milli vanhæfs eiganda, sem gæti t.d. verið vanhæfur vegna þess að hann er ekki greiðsluhæfur eða er í slitameðferð sjálfur en á hugsanlega mikið af eignum, fullnustueignum, þótt þær séu minni en kröfurnar sem eiga að standa og hann gæti átt ráðandi hlut í fjármálafyrirtæki með milligöngu einhvers fyrirtækis sem væri þá í raun og veru bara skúffufyrirtæki. Ég sé þetta ekki í lögunum, ég er þó ekki búinn að skoða þau nægilega, en hugsanlega er girt fyrir það nú þegar í þeim. Sé ekki svo þarf að skoða það mjög vandlega. Þetta er eitt af því sem við þurfum að skoða í nefndinni. Varðandi sterka eiginfjárstöðu bankanna, sérstaklega þessara stóru, og möguleikana á að nýta tækifærið til að setja hana í lög núna er náttúrlega aldrei rétti tíminn til að setja svona sterkar eiginfjárkröfur að mati bankamanna, þeir telja það alls ekki þurfa þegar það eru góðir tímar og alls ekki hægt þegar það eru vondir tímar. Ég mundi segja að rétti tíminn væri þegar eiginfjárhlutfallið er sterkt, það slagar hátt í 30%, ætli það sé ekki á bilinu 25–30% í stóru bönkunum í dag. Það er því einstakt tækifæri fyrir þingið til þess að gera þetta núna í stað þess að fela embættismönnum að gera það seinna þegar partíið er byrjað aftur og í raun getur það valdið erfiðleikum að setja slíkar kvaðir á seinna. Þetta er eitthvað sem við þurfum að hugleiða alvarlega. Ég treysti mér ekki til að segja af eða á núna. Það hljóta að vera sjónarmið með og á móti. Þetta er eitthvað sem við verðum að skoða.
Herra forseti. Ég skil hv. þm. Frosta Sigurjónsson þannig að það sem hann á við með sýndarhæfi sé í reynd það að þrotabúin, slitabúin svokölluðu sem enn eru til, séu óhæfir eigendur að íslensku bönkunum í dag. Það er það sem hann á við, er það ekki? Ég dreg þá ályktun að hann telji að það yrði skavanki í lögunum ef slíkt er ekki bannað. Hv. þingmaður benti í ræðu sinni réttilega á hlut sem skiptir máli, þ.e. að bónusarnir geti leitt til áhættu fyrir neytendur, fyrir litla fólkið sem er að leita til bankastarfsmanna, til ráðgjafa, sem yfirleitt alltaf hugsa um bónusana sem fela í sér áhættuauka fyrir kerfið allt. Þetta er alveg hárrétt hjá honum. Mig langar til að spyrja hann sérstaklega út í eftirlitsmennina. Er það ekki freistnivandi að sá sem á að hafa eftirlit skuli líka fá kaupauka? [[Forseti hringir.]]
Virðulegi forseti. Ég held að það orki mjög tvímælis, svo ekki sé meira sagt, ef stjórnarmenn í til dæmis fjármálafyrirtækjum, sem þurfa að uppfylla miklar kröfur og sýna fram á mikið hæfi, þurfa einnig að glíma við að setja fyrirtækjum kaupaukakerfi sem á í leiðinni við um þá sjálfa. Það er eiginlega ekki gott og ekki heldur gott fyrir þá sem starfa hjá innri eftirlitseiningum við áhættustýringu, við að sjá til þess að sem skynsamlegust og minnst áhætta sé tekin, ekki meiri en nauðsynleg er. Það þekkja allir að því meiri áhætta sem er tekin því meira geta starfsmenn borið úr býtum, þótt þeir þurfi ekki persónulega að glíma við afleiðingarnar þegar illa fer. Það er því alltaf mjög ógætilegt að setja slík kaupaukakerfi í gang. Ég held að það sé sérstaklega þannig með kerfislega mikilvæg fyrirtæki. Ég tek undir það sem hv. þingmaður var að ræða með neytendurna. Mönnum hefur oft yfirsést hættan sem þar liggur.
Forseti. Kannski fer lengsti tíminn hér í að ræða þessi breytilegu starfskjör, bónusa eða kaupauka eða hvað við eigum að kalla það. Það er kannski ekki furða og ekki síst vegna þess að ég held að það séum ekki bara við í þessum þingsal sem höfum áhyggjur af því heldur einnig hinn venjulegi viðskiptamaður bankanna. Fólk hefur velt fyrir sér, og það geta verið litlir eða stærri viðskiptamenn bankanna sem hafa velt því fyrir sér, hvort bankinn sé að gera það besta fyrir viðskiptamanninn eða það besta fyrir bankann. Það er því ekki furða að þetta sé rætt. Ég skil það þannig að þetta sé í þessum lagabálki vegna þess að almennt er fyrirtækjum ekki bannað að setja kaupauka. Hvaða fyrirtæki sem er, þó það sé ekki í uppmælingu eða sé ekki í þessu, þá geta fyrirtæki sett kaupauka. Þess vegna er þetta sett inn í þetta frumvarp um fjármálastofnanir vegna þess að verið er að setja ramma utan um það. Um þau gilda önnur lög en almennt um kaupauka. Þess vegna ætlum við að segja: Þið megið setja kaupauka upp á 25% en við erum sem sagt að banna þeim að setja meira en það. Ég skil þetta þannig. Ef hv. þingmaður gæti aðeins talað um þetta með mér og svo hitt að ef við viljum enga kaupauka þá bara bönnum við það, þá fer þetta niður í núll og það kemur í raun ekkert málinu við þó að 100% kaupauki sé leyfilegur í Noregi eða Danmörku.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur og spurningar. Það er alveg rétt að kaupaukar tíðkast í öllum fyrirtækjum og það er ekkert aðfinnsluvert við það. Það getur verið mjög gott að hafa kaupauka og jafnvel fyrir starfsmenn sem eiga í samskiptum við neytendur almennt. En kannski þarf að setja mörkin þegar neytandinn er að fara að voga mjög stórum hluta af eign sinni, t.d. að fjárfesta, þá þarf ráðgjöfin að vera mjög vönduð og ekki höll undir áhættutöku. Kannski þarf að gera greinarmun á þessu líka, ekki bara að þetta sé algilt um alla starfsmenn eða eitthvað slíkt. Kannski er í lagi að þeir séu meira og minna á kaupaukum en þó ekki ef þeir veita ráðgjöf um stórar ákvarðanir í fjármálum einstaklinga - smærri ákvarðanir, skiptir kannski engu máli, við ættum ekki að gera svo mikið úr forsjárhyggjunni að ekkert sé hægt að gera. Varðandi seinni spurninguna sem nú er hrokkin úr höfðinu á mér.
… að það kemur málinu ekkert við hvað er leyft annars staðar.
Ég tek alveg undir [[Forseti hringir.]]það sjónarmið. Auðvitað getum við horft til reynslu annarra þjóða og séð hvað þær hafa kosið að gera. Ég held hins vegar að við ættum að reyna að sýna aðgæslu og reyna að læra það sem best hefur tekist en ekki það sem verst hefur verið gert. Ég furða mig á því varðandi Evrópusambandið, ég veit að ég er kannski ekki á sama máli og hv. fyrirspyrjandi, hve kærulaust það er í því að leyfa svona mikla kaupauka til stjórnenda og æðstu stjórnenda sem geta tekið mikla áhættu með stórar fjármálastofnanir án þess að þurfa að taka afleiðingunum. Ég furða mig á því hve menn eru áhyggjulitlir þarna í lagasmíðinni.
Virðulegi forseti. Ég vildi einmitt vekja athygli á þessu. Mig minnir að það hafi verið þannig, þegar þessir kaupaukar komu hér fyrir hrun, að sagt hafi verið að við þyrftum að vera á sama róli og önnur lönd, að þetta þyrfti að vera áþekkt og í öðrum löndum vegna þess að annars færi starfsfólkið annað, það fengi hærri laun annars staðar eitthvað svoleiðis. Mig minnir meira að segja, virðulegi forseti, að starfsmenn Seðlabankans og seðlabankastjórar hafa hækkað í launum upp úr öllu valdi, eins og einhver væri að sækjast eftir þeim, sem ég held nú að hafi samt ekki verið, hér fyrir hrun. En mér finnst þetta þurfa að vera alveg ljóst. Ég er sammála því að ég velti því sannarlega fyrir mér hvort nauðsynlegt sé að hafa nokkra kaupauka í bönkunum. Ég velti því alveg fyrir mér. Ég sé ekki ástæðuna aðra en þá að vera að bera sig saman við fólk í öðrum löndum og ég held að það sé kannski engin sérstök eftirspurn eftir þessu fólki þar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hugleiðingar um þessa kaupauka. Það er alveg ljóst að við þurfum í okkar fjármálafyrirtækjum að hafa á að skipa hæfu fólki sem hugsanlega ætti val um að vinna annars staðar og erlendis. En það eru tvær leiðir að settu marki, það er annaðhvort með góðum mannsæmandi launum, sem er þess virði að keppast um, og gott fólk keppist um að geta fengið slík störf, eða þá með kaupaukum, lægri föstum launum en kaupauka sem ræðst af árangri fyrirtækisins. Í tilfellinu með fjármálafyrirtæki þá er slík árangurstenging eiginlega ávísun á áhættutöku. Það er vandamálið. Þess vegna erum við að ræða þetta hér og þess vegna er tilefni til þess, eins og hv. þingmaður hefur bent á, að skoða þetta og gaumgæfa mjög vel. Ég tek undir það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérlega fyrir ræðuna og lýsi ánægju minni með þau varnaðarorð sem hann hafði hér um eiginfjárhlutfallið. Ég tel hann færa sterk rök fyrir því að gera eigi meiri kröfu en gerð er í frumvarpinu. Ég fagna því þótt heldur mikið beri á því að menn vilji bara spóla aftur til 2006 og láta eins og hér hafi ekkert komið fyrir. Ég held að menn þurfi að draga sínar ályktanir af því sem hér gerðist og setja niður varnir gagnvart því að það hendi aftur. Tengt þessu, af því að þingmaðurinn talaði um að hlutafé væri ekki dýrt þá hefur hagnaður bankanna verið nokkuð í umræðunni og hefur ýmsum þótt hann vera óhæfilegur, ég held að hann sé samanlagt 80 milljarðar fyrir viðskiptabankana þrjá. Dregið hefur verið fram að þar sé um að ræða 14,6% arðsemi á eigið fé í bönkunum og að krafa Bankasýslunnar um langtímaarðsemi eiginfjárhluta ríkisins eigi að vera 14,7%, þess vegna sé hagnaður bankanna í samræmi við arðsemiskröfuna sem Bankasýslan sé að gera og raunar ívið lægri. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann það vera eðlilega kröfu hjá Bankasýslunni? Verða stjórnvöld þá ekki að beita sér fyrir því að lækka arðsemiskröfu Bankasýslunnar ef minnka á hagnaðinn hjá viðskiptabönkunum og lækka álögurnar á viðskiptavinina? Og af því að hv. þingmaður þekkir fjármögnunarkostnað á markaði, er 14,7% krafa ekki býsna dýr kostur ef hlutafé á að vera með þeim verðmiða?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Svarið er í tvennu lagi varðandi hinn mikla hagnað bankanna og háa arðsemiskröfu. Ég verð að játa að ég er ekki alveg viss um að þessi tala, 14,7%, sé ávöxtunarkrafa Bankasýslunnar, ég hef ekki séð gögn um að það hafi verið sett fram með þeim hætti og það kæmi mér verulega á óvart ef hún er svona há. Það er mikilvægt að átta sig á því að eftir því eiginfjárhlutfall fyrirtækis hækkar er áhættutaka þess sem á hlutafé í því fyrirtæki minni og við gerum þá minni arðsemiskröfu eftir því sem eigið féð er sterkara og ættum að gera það. Mér finnst það alveg blasa við. Ég trúi ekki öðru en að Bankasýslan hafi dregið úr arðsemiskröfu sinni eftir því sem eiginfjárhlutfallið hækkaði en ég hef ekki gögn um það hér og nú til þess að svara því. Hafi það ekki verið gert þætti mér mjög eðlilegt að stjórnvöld hlutuðust til um það. Ég held að sem eigendur að stærsta bankanum á markaðnum, Landsbankanum, ættu stjórnvöld og Íslendingar að vera sammála um að sá banki ætti að hafa það að keppikefli að vera leiðandi í því að bjóða gott verð á markaðnum. Þá þyrftu aðrir bankar að fylgja á eftir og það mundi hafa góð áhrif á alla í landinu, bæði að vera með trausta og mikla eiginfjárstöðu. Landsbankinn ætti að vera í fararbroddi og bjóða frábær kjör, betri kjör, þá yrðu hinir bankarnir að sjálfsögðu að fylgja. Það væri náttúrlega það langskynsamlegasta sem við gætum gert. Jafnvel þótt einnig sé skynsamlegt að hugsa um að hámarka virði bankans og selja hann síðan og lækka skuldir ríkissjóðs held ég að hægt sé að nálgast bæði markmiðin af skynsemi.
Virðulegi forseti. Ég hvet formann efnahags- og viðskiptanefndar til að kynna sér kröfu Bankasýslunnar því að heimildir mínar eru úr skrifum fjármálasérfræðings í fjölmiðlum á síðustu dögum. Ég hef ekki rannsakað þær sjálfur en ég heyri að það kemur formanni efnahags- og viðskiptanefndar verulega á óvart ef rétt er að krafan sé 14,7%. Ef svo er þá skil ég það þannig að formaðurinn teldi ástæðu til að sú krafa væri lækkuð. Ég vil spyrja hv. þingmann um annað atriði tengt löggjöf um fjármálafyrirtæki sem ég hef iðulega rætt við fjármálaráðherra og hann hefur tekið býsna vel í, það var upphaflega tillaga frá Tryggva Þór Herbertssyni sem þá var þingmaður. Við þyrftum nauðsynlega að læra það af hruninu að setja skorður við því hve stóran hluta í viðskiptabönkunum einn aðili getur átt. Í Noregi var 10% hámark var í gildi og það var það hlutfall sem hv. þingmaður talaði fyrir og fjármálaráðherra hefur tekið vel í. Ég vil gjarnan heyra álit formanns efnahags- og viðskiptanefndar og forustumanns Framsóknarflokksins í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Þetta er óvenju fjölmennur söfnuður sem ég fæ að messa hérna yfir en ég ætla nú að láta mig hafa það samt að flytja ræðuna. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Þetta er ein breyting til viðbótar við þennan lagabálk sem prentast út á 29 síðum, ef það er reynt. Þetta er breyting sem er sennilega nr. 12–14 frá því 2008, frá því að hér hrundi fjármálakerfi, og er verið að taka á nokkrum þáttum um áhættustýringu og stórar áhættuskuldbindingar, starfskjör og eigið fé o.fl. Ég ætla fyrst af öllu að svara hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og segi einfaldlega að þetta frumvarp er ekki laust í reipunum. Hvað varðar það sem frumvarpið tekur á er nokkurn veginn tekið á því eins og hægt er. Hins vegar er þetta ekki endanleg lausn á öllum vanda fjármálamarkaðarins. Fjármálamarkaðurinn, fjármálafyrirtæki eru í rauninni ekki merkileg starfsemi. Þetta er miðlun á fjármunum í tíma, þ.e. þetta er miðlun frá þeim sem eiga afgang til þeirra sem þurfa á lánum að halda og yfirleitt er þetta miðlun frá heimilum til fyrirtækja. Heimili eru yfirleitt nettóeigendur inneigna í bönkum og fyrirtæki eru nettóskuldarar. Í hópi einstaklinga og heimila eru þá sömuleiðis lífeyrissjóðir. Þessi miðlun getur orðið að geigvænlegu gereyðingarvopni ef illa er að farið. Það sem gerðist hér á árabilinu 2003–2008 hef ég leyft mér að kalla siðrof. Á þeim tíma var beitt nokkuð skipulega skapandi lögskýringum og skapandi reikningsskilum til þess að halda uppi afkomu banka og það hefur komið fram fyrir dómstólum að stunduð var kerfisbundin markaðsmisnotkun á hlutabréfum í bönkum. Það fór margt úrskeiðis. Fyrst af öllu ætla ég að benda á það, og enn og aftur ætla ég að vitna í hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að ég hef í mörg ár talið að löggjöf ætti að fela í sér ítarlegar orðskýringar. Þetta frumvarp tekur á tiltölulega flóknum þáttum og ég tel að það sé æskilegt að í 1. gr. laganna, að sá kafli verði ítarlegri hvað orðskýringar varðar og sérstaklega með þessa eiginfjárauka, sem eru reyndar útskýrðir að nokkru leyti en þarfnast frekari útskýringa til þess að það fari ekkert á milli mála við hvað er átt. Orðskýringar í lögum gefa þeim aukið vægi og gildi og koma í veg fyrir það sem ég nefndi áðan, skapandi lögskýringar, þannig að það liggi fyrir um hvað málið snýst, um hvað lögin fjalla. Annað sem hefur verið mikið til umræðu, eru kaupaukar, kaupaukakerfið. Kaupaukakerfið er annað nafn á breytilegum launum en þessi breytilegu laun virðast eiga að bera með sér lægsta þrep, sem er þá umsamin laun. Síðan er hitt þá á einhvern hátt afkomutengt, afkastatengt. Hér verð ég mjög hugsi eins og ýmsir aðrir, vegna þess að við þurfum að hafa í huga hlutafélagalög. Fjármálafyrirtæki skulu rekin í formi hlutafélags og í hlutafélögum er gert ráð fyrir ákveðinni meðferð á hagnaði. Kaupauki hlýtur að grundvallast á einhvers konar hagnaði og í hlutafélagalögum eru mjög stíf ákvæði um það hvernig ber að meðhöndla hagnað og útdeila hagnaði, þ.e. að hagnaður skal annaðhvort kyrrsettur eða greiddur út sem arður. Ef hann er greiddur út sem arður þá er það stjórnin sem gerir tillögu til hluthafafundar um að greiða hann út til hluthafa í réttu hlutfalli við hlutafjáreign, en hér virðist stjórnin geta tekið ákveðinn hluta af hagnaði og dreift til starfsmanna eftir einhverjum reglum, stundum að vísu fyrir fram ákveðnum, þannig að ég tel að kaupaukakerfi standist ekki alltaf ákvæði hlutafélagalaga. Þetta er eitt af því sem ég vona að efnahags- og viðskiptanefnd, hvar ég á sæti, taki rækilega og til gaumgæfilegrar athugunar því að það sem leiddi til þess sem kallað er hrun, þar sem var hrun fjármálakerfis, var vissulega kaupaukakerfi þar sem allt fór úr böndum og það var mjög illa skilgreint hvað varð til kaupauka hjá starfsmönnum. Ég bendi því enn og aftur á að þetta er umfjöllunarefni fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Þá er komið að eiginfjárkröfum. Eigið fé fjármálafyrirtækja er náttúrlega sá ventill, sá höggdeyfir sem á að koma í veg fyrir að fjármálafyrirtæki fari í gjaldþrot og það hafi möguleika til þess að taka á sveiflum. Í fjármálafyrirtækjum hefur hingað til eða var lengi vel litið svo á að einu töpin sem fjármálafyritæki gætu orðið fyrir væru útlánatöp. Það var varla gert ráð fyrir því að það gæti orðið misferli í fjármálafyrirtækjum en misferli í fjármálafyrirtæki getur leitt til útlánatapa. Fjármálafyrirtæki voru um tíma ekki fjármálafyrirtæki heldur fjárfestingarsjóðir. Með lagabreytingu 2010, ef ég man rétt, var reynt að draga úr þeim möguleika en engu að síður eru enn þá eftir möguleikar til þess að voga fjármálafyrirtæki það rösklega að breytingar á gengi verðbréfa, t.d. vegna vaxtabreytinga, geti leitt til falls og sömuleiðis að í litlu fjármálakerfi, sem samanstendur fyrst og fremst af þremur bönkum og nokkrum smærri fyrirtækjum, geti leitt til falls. En ég minni á það að eiginfjáraukar kunna að leiða til hækkunar á verðlagningu á þeirri þjónustu sem fjármálafyrirtæki veitir, þ.e. á vöxtum. Þá stendur í rauninni eftir hvað er til þess að draga úr áhættu. Það er til dæmis skipulegt og eðlilegt eftirlit og það að auka ekki á áhættu þannig að eiginfjárkrafnanna gerist kannski minni þörf, en þarna takast á annars vegar áhættusækni og hins vegar varúð. Þetta þarf að hafa í huga, hvernig eiginfjárkröfurnar geta leitt til kostnaðarauka, en þær geta líka vissulega dregið úr þeirri arðsemiskröfu sem eigendur fjármálafyrirtækjanna þurfa að gera. Í þessu frumvarpi kemur orðið áhætta alloft fyrir og það er nefnilega nákvæmlega það sem fjármálafyrirtæki snýst um, það er áhættustýring. Ég held að orðið áhætta komi fyrir í núverandi löggjöf og þessari um 90 sinnum, þannig að rekstur fjármálafyrirtækis er fyrst og fremst áhættustýring. Enn og aftur erum við komin að því að draga verður úr áhættu fjármálafyrirtækja til þess að þau haldi og þjóni viðskiptavinum sínum, fjármálafyrirtæki starfi ekki vegna eigin þarfa heldur þarfa viðskiptavinanna. Það skulum við alltaf hafa í huga. Að síðustu ætla ég að koma að því að nokkrir hafa nefnt að Neytendasamtökin hafi hvergi komið að. Það er ekki alls kostar rétt að ekki hafi verið höfð í huga neytendavernd í samningu frumvarpsins. Fjármálaeftirlitið hefur í rauninni ein stofnana lögbundið neytendaeftirlit þannig að Fjármálaeftirlitið og fulltrúar Fjármálaeftirlitsins komu þarna að. Ég vænti þess að þar hafi verið eitthvert neytendaeftirlit og auðvitað er neytendaeftirlit í heilu lagi nauðsynlegt því að fjármálafyrirtæki, eins og ég sagði áðan, starfar fyrir viðskiptavinina. Ég vænti þess að þetta frumvarp komist til efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar og að það nái fram að ganga. Ég tel að það sé að flestu leyti til bóta en það ber að sníða kaupaukakerfinu verulega þröngan stakk, því að eins og komið hefur fram er í rauninni hvergi talað um kaupaukakerfið í nokkru einasta fyrirtæki nema fjármálafyrirtækjum að neinu marki. Það kann að vera í minni fjármálafyrirtækjum, sem hafa breytilegar tekjur, sé hægt að úthluta starfsmönnum laun á þessum breytilegu forsendum. Við erum með annað frumvarp í meðferð núna í efnahags- og viðskiptanefnd, þ.e. lög um miðlun fasteigna, lög um fasteignasölu, og þar er náttúrlega mjög eðlilegt að laun fasteignasala ráðist af því hverju miðlað er. En eins og ég segi, hér er af mörgu að taka. Ég á að vísu nokkrar mínútur eftir af tíma mínum en ég tel ekkert markmið að klára hann. Ég er tilbúinn til þess að taka þetta mál til efnislegrar meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd þegar frumvarpið kemur þangað. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni.
Forseti. Hv. þingmaður talaði bæði um skilgreiningar sem þyrftu að vera í lagatextum, á hugtökum og öðru slíku, og síðan talaði hann um kaupauka eða breytileg starfskjör eða hvað við köllum það. Í þessu frumvarpi er lagt til að leyfð verði breytileg starfskjör og þau eru sem betur fer miklu lægri en hámarkið sem kveðið er á um í tilskipuninni sjálfri. En það er hins vegar sagt að stjórnarmenn, framkvæmdastjórar og lykilstarfsmenn megi ekki fá meira en 25% kaupauka. En hvað er lykilstarfsmaður? Á meðan geta aðrir þá væntanlega farið upp í hámarkið sem sagt er í reglugerðinni. Þá spyr ég: Þjónustufulltrúi, er hann lykilstarfsmaður? [[Forseti hringir.]]Hvað er lykilstarfsmaður? Getur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]hjálpað mér í því?
Virðulegi forseti. Stórt er spurt. Ef ég man rétt var einhvern tíma reynt að útskýra hugtakið „lykilstarfsmaður“. Það er gert hér í 1. gr. laga um fjármálafyrirtæki í 8. tölulið: „Lykilstarfsmaður: Einstaklingur í stjórnunarstarfi, annar en framkvæmdastjóri, sem hefur umboð til að taka ákvarðanir sem geta haft áhrif á framtíðarþróun og afkomu fyrirtækisins.“ Það er því skýrt í lögunum sjálfum nú þegar. Hins vegar varðandi „stjórnarmenn“. Ég dreg það í efa, er það rétt að stjórnarmenn geti haft breytileg starfskjör í stjórnarlaunum? [[Gripið fram í.]]Við skulum fara varlega með það en ef svo er þá er það algjörlega á skjön við venjulega stjórnarhætti. Að öðru leyti get ég ekki svarað, ég er ekki alveg reiðubúinn til að svara á þeim sekúndum sem ég á eftir og tími minn er búinn. Ég hef lokið máli mínu að sinni.
Virðulegi forseti. Þetta er nú svolítið ruglingslegt af því að frumvarpið hefst á þessum orðum: „Eftirfarandi breytingar verða á 1. gr. a laganna.“ - Þess vegna sá ég ekki þessa skilgreiningu á lykilstarfsmanni, sem er í lögunum, vegna þess að frumvarpið varðar bara breytingar á þeim lögum. Það hefur væntanlega ekki verið talað um stjórnarmenn heldur framkvæmdastjóra. Mig langar að spyrja út af eiginfjárhlutfalli, sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson talaði um að mætti vera hærra en það er núna. Ég skildi hv. þingmann á þann veg að það mætti líka gæta sín á því að vera ekki með of hátt eiginfjárhlutfall, það gæti þá farið út í einhverja hegðun hjá bankanum í framhaldi af því. Er það rétt skilið hjá mér, bara svo að ég sé á réttu róli?
Virðulegi forseti. Mér voru afhentar reglur Fjármálaeftirlitsins um kaupaukakerfi fjármálafyrirtækja og þar er skýrt tekið fram að óheimilt er að greiða stjórnarmönnum fjármálafyrirtækja kaupauka. Auðvitað hefur eiginfjárkrafa áhrif á verðlagningu banka, þ.e. á þá vexti sem verið er að veita. Við skulum hafa það alveg skýrt. Við getum gert endalausar kröfur sem leiða til þess að enginn tekur lán, og er það það sem við ætlum að gera? Þess vegna stöndum við alltaf eftir þannig að öflugt eftirlit og við skulum segja áhættufælni í stjórnun bankans er í raun það alvirkasta kerfi sem við getum búið við. Við getum byggt endalausa múra, við getum byggt múra með tryggingakerfi og öllum sköpuðum hlutum, [[Forseti hringir.]]en ekki er þar með sagt að það komi að nokkru gagni ef menn eru áhættusæknir. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég ætla að koma inn á breytileg starfskjör. Ég velti fyrir mér, fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að íslenskar sérreglur sem settar voru eftir hrun séu taldar verulega íþyngjandi gagnvart starfsmönnum fjármálafyrirtækja og meira að segja vildu fulltrúar Samtaka fjármálafyrirtækja afnema algjörlega þessar sérreglur svo þær yrðu væntanlega ekki íþyngjandi fyrir starfsmenn. Ég velti fyrir mér: Hvað er svona íþyngjandi fyrir starfsmenn fjármálafyrirtækja umfram starfsmenn ýmissa annarra fyrirtækja? Bent er á að þessar ströngu reglur geti skert samkeppnisstöðu íslenskra fjármálafyrirtækja. Þá spyr ég hv. þingmann: Er ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri samkeppnisstöðu á meðan við erum um ófyrirsjáanlega [[Forseti hringir.]]framtíð innan fjármagnshafta?
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara fyrir Samtök fjármálafyrirtækja, það er alveg af og frá. Hins vegar kann að vera og má leiða líkur að því að í litlum fjármálafyrirtækjum sem ekki eru með innlán og eru fyrst og fremst í verðbréfamiðlun séu breytileg starfskjör kannski æskileg, þ.e. þar sem einungis er miðlun. En varðandi reglubundin fjármálafyrirtæki þar sem verið er að miðla verðbréfum, ekki fjármagni, fjármálafyrirtæki sem byggja upp efnahagsreikning með skuld og lána á móti, þá get ég bara ekki svarað því. Ég held að það sé álíka nauðsynlegt að hafa breytileg starfskjör af þessu tagi í bönkum og á barnaheimilum. Ég hef lokið máli mínu að sinni, virðulegi forseti.
Ég heyri að ég og hv. þingmaður erum nokkuð sammála þarna. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að í frumvarpinu væri mikið verið að fjalla um áhættu og hvernig hægt er að takmarka áhættu í fjármálastarfsemi eins og hægt er og er það eðlilegt, enda er það starfsemi sem hefur sýnt sig vera svo áhættusækin að hún hefur keyrt um koll heilu ríkin og álfurnar. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort það geti ekki verið verulega áhættusamt að heimila breytileg starfskjör þeirra starfsmanna sem annast eiga regluvörslu og eftirlit, þeirra sem eiga að vera íhaldsöflin innan fyrirtækisins og halda aftur af áhættusækni og gæta þess að farið sé að settum reglum.
Virðulegi forseti. Það er nú verulegur munur þá á því hvort þeir takmarka áhættu eða að takast á við áhættu. Við komumst aldrei hjá því að það verður áhætta í rekstri, en hins vegar þarf að takast á við hana með viðeigandi hætti og draga úr áhættusækni. Það er spurning hvernig deila á út þessum … Er þingmaðurinn að hlusta eða er þingmaðurinn að tala við aðra? Ef þingmaðurinn spyr þá vil ég fá fulla athygli, annars hætti ég, geng bara úr púlti. Ég segi ósköp einfaldlega að mér finnst alveg fráleitt að endurskoðendur og áhættuvöktunaraðilar séu á einhverjum kaupaukum, ekki nema þá kannski að þeir fái sérstök laun fyrir að uppgötva misferli. Ég hef lokið máli mínu.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði að fjármálastofnanir störfuðu ekki vegna eigin þarfa heldur vegna þarfa viðskiptavina sinna. Þannig vildum við vissulega að það væri, en þannig hefur það ekki alltaf verið. Í bland erum við þess vegna að reyna að setja þessum stofnunum ákveðið regluverk. Veruleikinn hefur verið sá að á undanförnum árum og ekki síst í aðdraganda hrunsins var tilhneigingin sú að þessar stofnanir færu að lifa eigin lífi og markmiðin í rekstrinum fóru að samtvinnast hagsmunum eigenda og stjórnenda. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Telur hann að það regluverk sem við erum að setja hér hefði að einhverju leyti komið í veg fyrir þau vandræði sem hentu fjármálakerfið á sínum tíma? Ég vil spyrja sérstaklega út í þá bónusa sem verið er að heimila samkvæmt frumvarpinu til almennra starfsmanna upp [[Forseti hringir.]]upp á 100%.
Virðulegi forseti. Ég tel að þær breytingar sem gerðar voru í tíð síðustu ríkisstjórnar sem og það sem verið er að gera hér, sé nú heldur til að draga úr áhættu á því að svipaðir hlutir gerist aftur. En ef glæpsamlegt sálarlíf stjórnenda nær tökum á rekstri bankanna þá getum við náttúrlega alls ekki við spornað. Hér voru þrír bankar seldir og einkavæddir og svo virðist sem eigendur þeirra hafi nú fyrst og fremst haft það markmið eitt og sér að tæma bankana sjálfir. Þeir nutu við það dyggilegrar aðstoðar stjórnenda sem fengu að vísu greitt hressilega fyrir. Ég tel að undir vissum kringumstæðum en mjög takmörkuðum megi greiða breytileg starfskjör en ég tel að [[Forseti hringir.]]barnaheimili og elliheimili eigi líka að fá það, breytileg starfskjör.
Hæstv. forseti. Þetta var fróðlegt svar og ágætt. Telur hv. þingmaður það hafa verið óheillaspor á sínum tíma að einkavæða alla bankana sem áður höfðu verið í eigu ríkisins? Hefði verið nær að halda alla vega einum banka sem eins konar kjölfestu í fjármálalífi okkar? Hefði það hugsanlega komið í veg fyrir þau hrikalegu áföll sem við urðum fyrir á sínum tíma við hrun bankanna?
Virðulegi forseti. Ég skil stundum ekki þessa spurningaleiki hérna. Þessi spurning varðar ekki beinlínis frumvarpið, ekki efnisatriði frumvarpsins. Ég hef margoft orðið var við það hér í andsvörum að menn hafa farið í alls konar spurningaleiki út fyrir efnið. Ég skal svara hv. þingmanni þessari spurningu hér frammi á gangi, en á meðan þetta varðar ekki beint efni frumvarpsins tek ég ekki þátt í þessum spurningaleik og því svara ég spurningunni ekki. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég lagði á mig þá vinnu að telja hversu oft orðið „áhætta“ kæmi fyrir í frumvarpstextanum eingöngu. 191 sinni, þannig að ef allt verður samþykkt þá fer 191 „áhættu-eitthvað“ inn í lagatextann. Nú er áhætta líkur á því að eitthvað verra gerist en menn reiknuðu með, við erum að tala um líkur. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann að það sé nægilega mikil þekking á líkindafræði í þjóðfélaginu til að eiga við alla þá mismunandi áhættu sem verið er að fjalla um; og allt frumvarpið í reynd og markmið þess er að hindra að mikil áhætta skapist og settar eru upp alls konar varnir gegn því. Telur hv. þingmaður að það sé nægur mannskapur sem kann líkindafræði til að taka á allri þessari áhættu?
Forseti. Svar mitt er nei.
Virðulegur forseti. Hér hafa menn meðal annars rætt um breytileg starfskjör, en það mun vera skrifræðisorðið yfir það sem við köllum bónus eða kannski tilraun til að fjarlægja umræðuna þeim neikvæðu hugrenningartengslum sem kvikna þegar bankar og bónusar eru nefndir í sömu andránni. Bónus held ég að ég hafi fyrst kynnst í Hraðfrystihúsi Dýrfirðinga á Þingeyri þar sem við vorum 15 ára guttarnir við hausarann og bónusinn í línunni, þar sem verið var að verka fisk, réðist býsna mikið af því hversu röskir við strákarnir vorum að rífa þorskinn upp úr kössunum og koma honum á hausarann þar sem þeir voru svo afhausaðir og flakaðir. Þeim mun fleiri þorskar sem voru afhausaðir þeim mun hærri varð bónusinn. Í því tilfelli var það til þess fallið að hvetja menn til að vera röskir við þá iðju. En þegar bankar eru annars vegar er mikilvægt að við hér hugum að því að þar sé ekki bónuskerfi sem stuðli að því að viðskiptavinirnir séu flakaðir eða afhausaðir í samskiptum sínum við bankann. Það verður auðvitað að hafa það býsna vel í huga að þannig var það í stórum stíl á Íslandi fyrir aðeins örfáum árum. Við höfum farið ákaflega varlega í þá umræðu í þjóðfélaginu hvernig að því var staðið, meðal annars vegna þess að þetta er lítið samfélag og náið og ég held að við höfum öll skilning á þeim óförum sem þar urðu og þeim erfiðu aðstæðum sem starfsmenn í mörgum fjármálafyrirtækjum voru settir í. Það breytir ekki þeirri staðreynd að fólki var ráðlagt að grípa til alls kyns ráðstafana sem voru ekki í þess þágu heldur í bankans þágu og starfsfólk hvatt til þess að veita viðskiptavinum slíka ráðgjöf og beita sér við viðskiptavini á þann hátt með alls kyns kaupaukakerfum eða bónusum. Fólk var hvatt til að taka fé út af bankabókum, leggja það inn á einhverja fjármálasjóði þar sem ýmsir töpuðu verulegum verðmætum. Það var líka hvatt til þess að taka út tryggar innstæður sínar og kaupa fyrir hlutabréf, eða grípa með öðrum hætti til ráðstafana í fjármálum sínum sem fyrir þúsundir heimila í landinu hafði algerlega ófyrirsjáanlegar afleiðingar, veðsetja heimili sín til að taka þátt í einhverjum fjármálagjörningum sem viðskiptabankinn þeirra sagði þeim að væru alveg öruggir en reyndust síðan langt í frá vera öruggir. Ég held að það hafi verið alveg rétt af okkur að fara varlega í að ræða þessa sögu. En mikið af þessari sögu varðar hljóðritun, samtöl starfsmanna fjármálafyrirtækja við viðskiptavini sína, skipulagðar úthringingar í fólk sem átti fé á bók eða skuldlausar eignir. Þess vegna er sú skylda mjög rík á okkur, við umfjöllun um þessar tillögur, að við gætum vel og vandlega að því að ekki sé sett upp óhæfilegt bónuskerfi sem hvetji til rangrar ráðgjafar, 100% bónusar hljóma að minnsta kosti í mín eyru býsna mikið, að að ekki sé talað um 200% eins og mér heyrðist hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vera að vísa til að væri heimilað á öðrum Norðurlöndum, að aðalfundir eða hluthafafundir gætu samþykkt. Ég held að það sé að minnsta kosti til þess fallið að skapa verulega aukna hættu á því að fólk fái verri ráðgjöf en það fær núna í viðskiptum sínum við fjármálafyrirtæki. Það er mikilvægt að fólk geti leitað sérfræðiráðgjafar hjá fjármálafyrirtæki sínu því að flest erum við ekki sérfróð á þessu sviði. Ég treysti því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari vandlega yfir þessa þætti og ég tala nú ekki um hvað varðar bónusa fyrir eftirlitsaðilana. Ég held nú að meðal annars í röðum stjórnarþingmanna hafi í raun komið alveg skýrt fram, það sem af er umræðunni, að það séu hlutir sem menn vilji ekki sjá. Við erum hér að fjalla um heildarendurskoðun á lagaumhverfi fjármálafyrirtækja í landinu, fyrsta áfangann í henni. Þá er, held ég, líka mikilvægt að við ræðum stærstu og mikilvægustu efnisatriðin í þeim breytingum sem við þurfum að sjá á fjármálamarkaðnum til þess að hann geti farið að nálgast það að teljast heilbrigður. Því miður er staðreyndin sú að núna, sex og hálfu ári eftir hrun bankanna, er ástandið á fjármálamarkaði fullkomlega óeðlilegt og ekkert bendir til þess að við séum á næstu missirum að fara að sjá neina breytingu þar á. Þar er auðvitað fyrst til að taka það sem nefnt var áðan, í orðaskiptum formanns efnahags- og viðskiptanefndar og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, hygg ég, sem lýtur að hæfi eigenda og eignarhaldi. Það er engin leið til þess að hér séu heilbrigð viðskipti á fjármálamarkaði þegar óhæfir eigendur eru að tveimur af þremur stóru viðskiptabönkunum, að þeir séu enn, sex og hálfu ári eftir bankahrun, í eigu þrotabúa sem enn er ekki fyrirséð með hvaða hætti verði gerð upp og geta á engan hátt talist eðlilegir eigendur fyrir jafn mikilvægar lykilstofnanir í einu efnahagslífi og viðskiptabankarnir Íslandsbanki og Arion banki eru. Það er tómt mál að tala um að innleiða eðlilegt ástand á fjármálamarkaði fyrr en búið er að stinga á þessu kýli, þá ekki síður vegna hins sem skapar þessar venju fremur óvenjulegu aðstæður, sem verið hefur fylgifiskur þessa óeðlilega ástands, sem er yfirlýsing stjórnvalda um að hér sé ríkisábyrgð á öllum innstæðum í öllum viðskiptabönkum, ekki bara í ríkisbankanum, Landsbankanum, ekki bara í þessum þremur stóru viðskiptabönkum, heldur í öllum innlánsstofnunum í landinu. Það er umhverfi þar sem menn eru í raun bara búnir að segja upphátt að ríkið beri alla ábyrgð á rekstri allra þessara fyrirtækja. Annaðhvort þurfa þá að gilda mjög sérstakar reglur um fjármálastarfsemina, meðan þannig háttar til að ríkisábyrgð er á öllum innstæðum í öllum þessum stofnunum, eða að eftirlit þarf að vera margfalt meira en eðlilegt getur talist. En auðvitað þurfum við fyrst og fremst að losna úr því umhverfi að ríkisábyrgð sé á því ef einhverjum fjárfestum hugnast að setja upp fjármálafyrirtæki og hefja áhætturekstur á því sviði. Það ástand má ekki vara öllu lengur, virðulegur forseti, en nú er. Ég veit að það eru einstaka þingmenn sem hafa hafnað því að þessi ríkisábyrgð sé í gildi af því að út af fyrir sig hefur ekkert verið samþykkt um hana formlega. Á endanum er það þingið sem ræður því hvort hún er til staðar, en þó verður ekki litið öðruvísi á, eftir yfirlýsingar stjórnvalda á undanförnum árum, en að þessi sé veruleikinn, að við séum með einkafyrirtæki í rekstri á áhættusömum fjármálamarkaði sem njóti fullrar ríkisábyrgðar án þess einu sinni að borga krónu fyrir það. Hagnaðurinn er hins vegar verulegur af þessari ríkisábyrgðu starfsemi. Í tengslum við þetta vil ég segja, við vitum að óhjákvæmilegt er á okkar fjármálamarkaði að eignarhald á tveimur af stóru viðskiptabönkunum af þremur, þ.e. eignarhaldið á Arion banka og Íslandsbanka, mun taka breytingum, vonandi eftir einhvern tíma, hvort sem það er eitt ár, tvö eða þrjú ár sem við þurfum að bíða þess, en meirihlutaeignin í þeim fyrirtækjum mun fara úr höndum þrotabúanna og í hendur annarra aðila. Þar er mjög mikilvægt að almennar leikreglur gildi um það og að vel sé staðið að því ferli og það sé opið og öllum aðgengilegt og gagnsætt. Við höfum vítin til að varast sem er einkavæðingin á Landsbankanum og Búnaðarbankanum á sinni tíð þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn skiptu þeim bönkum á milli sín með þeim hræðilegu afleiðingum sem sú pólitíska spilling hafði. Ég held að það sé líka mikilvægt að við tökum á ný umræðu, sem þá var nokkur, um mikilvægi dreifðs eignarhalds í þessum stóru viðskiptabönkum. Hér fundu menn upp mikið áróðursbragð til þess að skýla hinni pólitísku spillingu sem helmingaskipti Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins á Landsbankanum og Búnaðarbankanum voru, sem var kjölfestufjárfestirinn. Steininn tók sennilega úr þegar eitt af skilyrðunum var erlendur fjárfestir í kjölfestuhlutanum og hér dúkkaði upp þýskur einkabanki sem aldrei hefur fengist til að upplýsa hver það var sem stóð á bak við þá aðild bankans að tilboðinu. Ég held að það sé mikilvægt að við tökum umræðuna um það hvort ekki eigi að setja skorður við því hvað einn aðili getur átt stóran hlut í viðskiptabanka. Tryggvi Þór Herbertsson tók þetta mál hér upp á síðasta kjörtímabili. Ég hef nokkrum sinnum rætt það við fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktsson. Tíu prósenta mörkin, sem sett voru í Noregi, og áttu auðvitað ekki við um hlut ríkisins - og það kann að vera rétt sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson nefndi að undanskilja ætti fleiri aðila en ríkið slíku hámarki, svo sem eins og lífeyrissjóðina. Það er þá eitthvað sem má ræða, en ég held að það sé ákaflega mikilvægt að við setjum einhverjar slíkar skorður inn í lögin um fjármálafyrirtækin, væntanlega 40. gr. um eignarhald. Við höfum svo bitra reynslu af því þegar það er einn ráðandi eigandi fyrir viðskiptabanka, eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, held ég hafi verið, orðaði það hér áðan, sem virðist hafa það helst að markmiði að tæma þá. Slík ráðandi staða í lykilstofnun, í stórum viðskiptabanka eins og þessir þrír bankar eru, felur í sér svo gríðarleg völd og svo gríðarlega möguleika á að misnota aðstöðu og svo gríðarlegan freistnivanda þegar erfiðleikar steðja að eða fjármálagjörningar eru annars vegar. Þess vegna hvet ég hv. nefnd til að ígrunda þetta atriði og kynni raunar að flytja breytingartillögu sem að þessu lýtur meðan á meðferð málsins stendur. Ég held einnig að við þurfum að taka á spurningunni um aðskilnað viðskipta- og fjárfestingarbanka og ég held að aldrei sé betra tækifæri en nú; kannski, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson nefndi, áður en umhverfið fer að breytast, einmitt vegna þess að fjárfestingabankastarfsemin er tiltölulega lítill hluti af stóru viðskiptabönkunum eins og stendur. Þeir væru skaðlitlir að því að skilið væri á milli á þessu stigi. Það gæti verið miklu erfiðara að gera það síðar.
Herra forseti. Ég nenni ekki að koma inn á þessa síbylju um að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafi skipt með sér bönkunum. Ég minni á að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddsson, fór í einn bankann og tók út spariféð sitt af því að honum hugnaðist ekki stjórnunin. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann um það sem hann sagði um að fólki hafi verið ráðlagt að breyta sparifé sínu í hlutafé. Þetta hefur maður heyrt dálítið mikið um, en ekkert mál hefur komið upp. Nú liggja þessi samtöl fyrir, þau eru hljóðrituð, þau eru til og það ætti að vera auðvelt að sanna að fólki hafi verið ráðlagt að kaupa hlutabréf. En einhvern veginn hefur fólk ekki haft hug eða döngun í sér til að fara í það mál, hlutaféð tapaðist að sjálfsögðu. Það kom í ljós, við skoðun sem ég lét framkvæma þegar ég var formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að 55 þús. heimili töpuðu 80 milljörðum á hlutabréfahruninu, þegar hlutabréf urðu verðlaus, og þá í 12 fyrirtækjum en aðallega í bönkunum þremur. Í einhverjum hluta af þessum tilvikum, vonandi ekki mjög stórum, hafði fólki verið ráðlagt að breyta innstæðum í hlutabréf sem áttu að vera alveg gulltryggð. Nú er það spurning mín til hv. þingmanns: Breytir það einhverju hvort þeir sem ráðlögðu þetta voru á góðum launum eða með bónusa? Var ekki alveg eins hægt að segja við fólkið: Heyrðu, þú færð eftirvinnu í kvöld við að hringja út og fá þennan og hinn gamlingjann til að breyta sparisjóðsbókinni sinni yfir í hlutafé? Eða telur hv. þingmaður að bónusar séu aðalhvatinn á bak við það að menn hafi verið röskari?
Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þingmann sem nefndarmann í efnahags- og viðskiptanefnd einfaldlega til þess að kalla eftir þessum upplýsingum þegar málið er til meðhöndlunar, þessum hljóðritunum sem hann vísar til og segir að séu til. Það er svoddan aragrúi af málaferlum í gangi, ég þekki það ekki hvort stefnt hafi verið vegna slíkra mála. En ástæðan fyrir því að við erum að ræða þetta hér eru bónusarnir. Þingmaður spyr: Skiptir einhverju máli hvort fólk er á góðu kaupi eða hvort það fær bónus? Nú er langt síðan ég hef unnið í bónuskerfi, en það er þannig að ég held að við höfum verið miklu duglegri við að koma þorskunum upp á hausarann af því að við fengum bónus ef við vorum duglegir. Þess vegna hlýtur það að skipta máli um svona bónuskerfi að verið sé að hvetja til réttu hlutanna. Ég held að það hljóti að vera varasamt ef það er, í bónuskerfi hjá starfsfólki sem er að veita viðskiptavinum ráðgjöf, mögulegt að veita starfsmönnunum verulega umbun sem nemur kannski jafn miklu og mánaðarkaupi þeirra, eða jafnvel tvöföldu mánaðarkaupi þeirra, ef þeir ráðleggja viðskiptavininum áhættusamari hegðun en ekki. Ég held að það hljóti að ýta undir það að menn hvetji viðskiptavini sína til að taka meiri áhættu með það fé sem þeir hafa geymt hjá stofnuninni eða eru að ávaxta. Þannig að: Já, ég held að bónuskerfi sé til þess að hvetja til ákveðinnar háttsemi. Þess vegna þurfum við að gæta þess til hvaða háttsemi er verið að hvetja með bónusunum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er ekki alveg sammála því vegna þess að þeir sem vinna eftirvinnu, næturvinnu eða kvöldvinnu, sérstaklega milli kl. 7 og 8, þar sem er fjórfalt dagvinnukaup, geta séð það sem bónus þó að það heiti ekki bónus. Ég held að vandinn sé, og við höfum oft rætt það í efnahags- og viðskiptanefnd, mjög oft, neytendavernd á fjármálamarkaði. Ef ég kaupi gallaða peysu þá hringi ég í Neytendasamtökin og málið er leyst, gallaða þvottavél eða eitthvað slíkt, en ef ég tapa 5 eða 10 milljónum af því að nota spariféð mitt, samkvæmt ráðleggingu, í að kaupa hlutabréf sem tapast í kjölfarið, einhverjum mánuðum seinna, þá virðist engin neytendavernd vera til staðar. Þetta sjáum við allt of oft. Ég legg til að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki á honum stóra sínum og komi neytendavernd á á fjármálamarkaði, almennilegri, þannig að svona hlutir komi ekki fyrir aftur. Ég hef nefnilega grun um að þeir hafi gerst. Hv. þingmaður talaði líka um ríkisábyrgð á innstæðum sem fælist í yfirlýsingu ráðamanna. Ég er dálítill formúlisti í þessu og horfi á stjórnarskrána sem segir að ekki megi greiða fé úr ríkissjóði nema fyrir liggi heimild í fjárlögum eða í fjáraukalögum - ekki einu sinni í lögum, það þurfa að vera fjárlög eða fjáraukalög. Þetta segir stjórnarskráin. Hún er jú undirstaða alls og við höfum svarið eið að henni, allir hv. þingmenn. Ég lít þannig á að meðan ekki er búið að tala um þessa ábyrgð sem ábyrgð í fjárlögum eða fjáraukalögum þá sé ekki ríkisábyrgð á því. Það getur verið að það sé ábyrgð þessara viðkomandi einstaklinga, sjá hvað eignir þeirra duga langt til að borga tap á innstæðum, en það er ekki ríkisábyrgð á því.
Virðulegur forseti. Ég fagna yfirlýsingum hv. þingmanns, sem ég held að ég muni rétt að sé varaformaður efnahags- og viðskiptanefndar, um að tryggja góða neytendavernd á fjármálamarkaði. Ég held að það væri auðvitað mikið fagnaðarefni ef um það tækist þverpólitísk samstaða í nefndinni undir forustu þingmannsins að tryggja góða neytendavernd. Það þýðir hins vegar ekki að okkur sé óhætt að hafa í lykilstofnunum á fjármálamarkaði ótakmörkuð bónuskerfi og veiðileyfi á viðskiptavinina. Við þurfum auðvitað engu að síður að huga að því með hvaða hætti og til hvaða hluta við erum að hvetja á fjármálamarkaði vegna þess að í raun og veru er alveg sama hversu vel við tryggjum rétt neytandans, þá er það því miður þannig að það eru ekki allir neytendur sem leita réttar síns. Það skiptir þess vegna máli að fólk fái eins góða ráðgjöf í viðskiptabanka sínum eins og nokkur kostur er. Það er mikill ábyrgðarhluti að búa til bónuskerfi sem geti aukið verulega launagreiðslur ef það stuðlar að því að auka áhættu fyrir viðskiptavinina, þ.e. úr hópi einstaklinganna. Fagfjárfestar og fyrirtæki eiga auðvitað að taka áhættu og efnafólk svo sem, en við erum í þessu sambandi kannski fyrst og fremst að hugsa um að bónusar, hvað varðar ráðgjöf til venjulegs fólks sem ekki hefur þekkingu á fjármálamarkaði, geta verið varasamir. Við þurfum að gæta okkar vel hvernig þeir eru útfærðir.
Herra forseti. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni og reyndar líka í andsvörum fyrr í umræðunni þá óvenjulegu stöðu sem vissulega er uppi varðandi eignarhaldið á tveimur af þremur stóru bönkunum, þ.e. Arion banka og Íslandsbanka. Það er rétt að því sé til haga haldið í þeirri umræðu að gengið var eins rækilega frá því á sínum tíma og hægt var með eldveggjum milli slitabúsins og sjálfstæðs eignarhaldsfélags sem er undir óháðri stjórn. Þetta er valdað af bæði samþykktum bankans og samningum í millum gömlu og nýju bankanna undir eftirliti FME að á meðan þetta óvenjulega ástand varði væri eignarhaldið bundið inni í sjálfstæðu félagi og ekki er hægt að hrófla við því þaðan nema að um sölu sé að ræða til hæfs framtíðareiganda, „fit and proper“ eiganda eins og menn sletta á því máli. Vissulega er þetta ástand búið að vara lengur en maður reiknaði með og auðvitað er það ekki til frambúðar, ég er sammála hv. þingmanni um það. Við getum velt fyrir okkur hvers vegna menn skorti kjark til að kaupa annan hvorn eða báða þessa banka, t.d. árið 2011, þegar það er nokkuð ljóst að þeir hefðu fengist á tæplega nafnverði eigin fjárins í þeim eins og það stóð þá. Af hverju höfðu ekki íslenskir lífeyrissjóðir eða einhverjir aðrir slíkir þann kjark og þá trú á íslensku hagkerfi að þeir þyrðu? Erlendir aðilar hnusuðu reyndar af bönkunum og þeir hljóta líka að velta fyrir sér hvort þetta hefðu ekki verið reyfarakaup. En hvað um það. Varðandi hitt sem hv. þingmaður nefndi um allsherjartrygginguna á öllum innstæðum er það mikið umhugsunarefni að svo seint sem nú, þegar komið er talsvert inn á árið 2015, er hún enn í gildi. Það hefur ekkert gerst það ég best veit. Ég spyr hv. þingmann: Rekur hann minni til þess að hafa séð þó ekki væru nema einhver skref til dæmis af því tagi sem voru í undirbúningi 2011 og 2012 að byrja að vinda ofan af [[Forseti hringir.]]allsherjartryggingunni með því að gefa það út að hér eftir væru til dæmis innstæður annarra en einstaklinga ekki tryggðar, þ.e. [[Forseti hringir.]]stofnana eða fjárfesta, og sveitarfélög og stórir aðilar væru eftir það eingöngu með þá tryggingu sem innstæðutryggingakerfið [[Forseti hringir.]]býður upp á?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hér blasti við algjörlega fordæmalaus staða og til ýmissa ráðstafana var gripið sem voru óvenjulegar og sérstakar. Það þýðir ekki að þær hafi verið rangar en þær voru klárlega til bráðabirgða, lausn þar til hægt væri að hafa hlutina eðlilega. Það getur gengið í nokkur ár. Ég held að við hv. þingmaður deilum einfaldlega áhyggjum af því að sex og hálft ár sé orðið býsna langur tími og kannski enn verra að maður sér ekki að ríkisstjórnin hafi neitt á höndum sem bendir til þess að við séum að losna úr því óeðlilega ástandi í bráð. Ég tek undir með þingmanninum sérstaklega hvað lýtur að ríkisábyrgðinni að þar væri þó að minnsta kosti hægt að setja fram einhvers konar áætlun hefði maður haldið, þó ekki væri nema að falla ætti frá ábyrgðinni á einhverju tímabili gagnvart einhverjum tilteknum aðilum, eða til dæmis að greiða ætti fyrir ábyrgðina. Það er náttúrlega þannig að eigendur bæði Arion banka og Íslandsbanka, að mestu leyti erlendir kröfuhafar, eru að hagnast gríðarlega af starfsemi sem í raun og veru þrífst bara sakir ríkisábyrgðarinnar, kannski eðlilegt að taka hreinlega gjald fyrir meðan þeir kjósa að hafa ábyrgð skattgreiðenda á þessum þætti starfsemi sinnar.
Herra forseti. Ég er algjörlega sammála því að það væri strax til bóta að sjá einhverja áætlun um þetta og það er umhugsunarefni, ég hef velt þessu fyrir mér þegar þetta bar á góma hér. Það er svo langt síðan að menn voru að leggja drög að því hvernig ætti í áföngum að bakka út úr þessari allsherjartryggingu á innstæðum að við sátum yfir hugmyndum um það, ég og Gylfi Magnússon, þáverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, strax á árinu 2010. Hugmyndin var sú að fara af stað einmitt með skrefum þar sem tilteknir stórir aðilar fengju um það tilkynningu að frá og með einhverjum tímapunkti yrðu innstæður þeirra ekki tryggðar. Langbest er að gera þetta þannig að gefa út þær tímasetningar fyrir fram og svo rennur það tímabil sitt skeið á enda og enginn tekur eftir neinu, þá er komið á eðlilegt ástand. Auðvitað vilja menn áfram tryggja að þetta valdi engum óróleika. Það standa nánast engin rök eftir fyrir þeirri tryggingu, alla vega ekki þegar við horfum á stóru bankana firnasterkt fjármagnaða, með upp undir 30% eiginfjárhlutfall og ærið lausafé, mjög vel stadda gagnvart því jafnvel þó svo færi að einhverjir tækju út einhverja aura í taugaveiklun út af því að allsherjartrygging ríkisins væri að þynnast út. Í öðru lagi langar mig - af því hv. þingmaður kom líka inn á spurninguna um dreifða eignaraðild, í raun og veru hefur mjög margt gott borið á góma í þessari umræðu og efnahags- og viðskiptanefnd hefur mikið veganesti til að vinna í þessum málum, mun sennilega ekkert vanta nema tíma til að fara yfir allt sem hér hefur verið nefnt í þeim efnum - að minna á að á árunum upp úr aldamótum 2000 til 2002–2003 flutti sá sem hér stendur nokkrum sinnum frumvarp um að setja þak á hámarkseign einstakra aðila í bönkum. Ég held ég muni það rétt að ég var þar að miða við 8% eignarhlut. Þá gerðist það jafnan að þáverandi hæstv. forsætisráðherra spratt upp og tók undir með mér, en viðskiptaráðherra þeirrar [[Gripið fram í: Fram á síðustu stund.]]- fram á síðustu stund, þar til blaðinu var snúið við - en [[Forseti hringir.]]viðskiptaráðherra þáverandi ríkisstjórnar fann þessu allt til foráttu og taldi að þetta væri ekki hægt samkvæmt EES-reglum og öðru slíku.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um ríkisábyrgðina, ég held að það sé svolítið svipað og með aðskilnað fjárfestingarbankastarfseminnar og viðskiptabankastarfseminnar að tækifærið er núna meðan staðan er eins og hún er. Hún getur auðvitað breyst býsna hratt, m.a. getur eignarhaldið á stóru viðskiptabönkunum breyst hratt. Þá getur verið of seint að gera breytingar sem lúta að ábyrgðinni. Til dæmis gæti lítið áhættusækið fjármálafyrirtæki orðið aðaleigandi að öðrum af þessum stóru viðskiptabönkum eftir einhverjar vendingar í þrotabúunum og eiginfjárstaða þess fyrirtækis minnkað frá því sem nú er niður í það sem lögbundið er. Ætla menn þá að grípa til ráðstafana til að kippa að sér hendinni með ríkisábyrgðina þegar búið er að einkavæða viðskiptabankann og hann kominn á markað? Það verður stórum snúnara að ætla að vinda ofan af þeim bráðabirgðaráðstöfunum þegar Arion banki og Íslandsbanki verða komnir í hendur einhverra. Það er kannski eins gott að gera það núna meðan eigendurnir eru þó þrotabúin og þær aðstæður uppi að hægt er að gera þetta án þess að það hafi ófyrirsjáanlegar afleiðingar á markaði, ef það er gert yfir lengri tíma og gagnvart ákveðnum hópum í senn.
Hæstv. forseti. Ég kom í andsvar við þingmann Sjálfstæðisflokksins áðan, hv. þm. Vilhjálm Bjarnason. Ég spurði hann tveggja spurninga, annars vegar varðandi regluverkið sem kveðið er á um í því frumvarpi sem við erum hér með til umræðu og vék þar sérstaklega að heimildarákvæðum um bónusa til almennra starfsmanna upp á 100%. Þar sem í svar hans fléttaðist upprifjun frá einkavæðingu bankanna upp úr aldamótunum spurði ég hann hvort hann teldi að það hefðu verið mistök að einkavæða og selja alla ríkisbankana. Hann sagði að sú spurning væri svo út í hött að hann hirti ekki um að svara henni, þetta væri eins konar spurningaleikur. Með öðrum orðum, þingmanni Sjálfstæðisflokksins finnst það ekki þess virði við þessa umræðu að ræða eignarhald á bönkum. Nú er það staðreynd að frammi fyrir hvoru tveggja stöndum við núna, Íslendingar; annars vegar erum við að setja fjármálastofnunum löggjöf, lög og reglugerðarumhverfi, um það hvernig þær eigi að starfa, og hins vegar horfum við til umhverfisins í víðara skilningi. Eigum við að selja hlut ríkisins í Landsbankanum? Það er spurning sem rædd er hér þingi og í samfélaginu almennt og tekist er á um í hvora áttina við eigum að fara. Í gær var til umræðu hér á Alþingi svokallaður TiSA-samningur, Trade in Services Agreement, sem snýr m.a. að fjármálaviðskiptum á heimsvísu. Menn velta því þar fyrir sér hversu langt við eigum að ganga í þeim efnum að nema brott þröskulda sem standa í vegi fyrir viðskiptum með peninga, með fjármagn. Þessa dagana er verið að reyna að ganga frá öðrum slíkum samningum milli Evrópusambandsins annars vegar og Bandaríkjanna hins vegar, svokallaður TTIP-samningur, Transatlantic Trade and Investment Partnership. Í dag skrifuðu 375 almannasamtök vestan hafs og austan til þingmanna sinna á Evrópusambandsþinginu annars vegar og Bandaríkjaþingi hins vegar til að hvetja þá til að koma í veg fyrir að það samkomulag næði fram að ganga.
Það þýðir ekkert að horfa á mig.
Það er veruleiki sem heimurinn stendur frammi fyrir núna og á að sjálfsögðu heima í umræðu um þessi mál. Í hvora áttina viljum við stefna? Það er ekki langt síðan að á Íslandi voru reknir ríkisbankar, stórir bankar, Landsbankinn, Búnaðarbankinn, og aldrei þurfti ríkissjóður að hlaupa undir bagga með þessum bönkum utan einu sinni, þá með Landsbankanum í byrjun 10. áratugarins. Hver einasta króna var greidd til baka, hver einasta króna. Við vitum hvað gerðist síðan í kjölfar þess að bankarnir voru einkavæddir. Efnahagskerfið, ekki bara fjármálakerfið heldur efnahagskerfið á Íslandi hrundi með hrikalegum afleiðingum fyrir ríkissjóð. Að sjálfsögðu á að ræða þessa stóru mynd og það erum ekki bara við sem gerum það, heimurinn allur gerir það. Verið er að ræða þessa hluti í Evrópu, innan Evrópusambandsins og utan og einnig í Bandaríkjunum og ekki bara á grundvelli þeirra samninga sem ég vísaði til. En þetta var sem sagt veruleikinn sem Íslendingar bjuggu við fyrir ekki svo ýkja löngu síðan. Við stóðum hér í þingsal og ræddum í langan tíma um hvort það hefði verið siðlegt eða ósiðlegt af bankastjórnendum að bjóða mönnum í laxveiðar. Það var mesta spillingin sem komst inn á borð hér. Auðvitað voru mörg mál sem vélað var um í gömlu ríkisbönkunum sem kunna að hafa orkað tvímælis, en að bera þann tíma saman við það sem á eftir fylgdi er að bera saman appelsínur og epli, gerólíka heima. Og nú spyrja menn: Í hvora áttina vilja menn ganga? Í Bandaríkjunum er nú talsverð umræða um hvort sveitarfélögin eigi að reyna að komast út úr þessu umhverfi með því að stofna eigin banka til að halda utan um eigin fjármálahreyfingar og koma í veg fyrir það brask sem innleitt hefur verið í fjármálaheiminum. En nákvæmlega út á það ganga þessir alþjóðlegu viðskiptasamningar, þ.e. að greiða götu fjármálaaflanna og þeirrar hugsunar sem þessi öfl hafa beitt sér fyrir. Það snýr sem sagt að umhverfinu, „macro-umhverfinu“. Ef við horfum inn í „micro-heiminn“, þau lög og þær reglur sem við ræðum núna hvort setja eigi fjármálafyrirtækjum, er að ýmsu að hyggja. Í seinni tíð hefur sú hugsun rutt sér rúms að krefjast eigi aukinnar menntunar allra þeirra sem stýra fjármálastofnunum. Helst eiga viðkomandi menn að vera útfarnir í markaðsfræðum hvers kyns, helst með prófgráður upp á vasann og námskeið í því hvernig höndla eigi með peninga og helst græða á þeim. Við höfum vísað út fólki, t.d. úr stjórn Íbúðalánasjóðs af þeirri ástæðu að það hefur ekki tilskildar gráður. Það er orðið ólöglegt að hafa fólk sem ekki hefur slíkar gráður. Ekki er spurt um gráður í siðfræði eða hvort menn kunni boðorðin tíu. Spurt er hvort menn hafi gráður í markaðsfræðum. Það er krafan sem gerð hefur verið og við höfum vísað fjölda fólks út úr stjórnum þessara stofnana á þeim grundvelli, fólki sem búið hefur yfir góðri dómgreind. Það er nú bara veruleikinn. Nú er verið að herða á öllu því regluverki. Ég spyr stundum sjálfan mig: Getur það verið að við þurfum fólk af öðrum kaliber, með aðra hugsun, annað forrit en það sem við sækjumst eftir? Góða, heiðarlega reikningskennara [[Gripið fram í.]]sem kunna að reikna og búa yfir góðri dómgreind? Vegna þess að hinir með gráðurnar var mannskapurinn sem fór með okkur út í fenið og setti fjármálakerfið á hliðina. Síðan er gengið út frá því að það sé sú tegund sem muni að stýra fjármálastofnunum í komandi tíð vegna þess að frumvarpið - ég veit ekki hve margar lagagreinar ganga út á það að setja bönd á hinn hættulega Adam. Út á það gengur þetta frumvarp, hvernig koma á í veg fyrir að svindlararnir, gróðapungarnir og braskararnir fari með þessar stofnanir í þann farveg sem þeir gerðu hér áður. Út á það gengur það. En getur það verið að við eigum að reyna að rífa okkur upp úr þeim farvegi? Þess vegna er ég talsmaður þess að við, almenningur, samfélagið, höldum eignarhaldi á að minnsta kosti einum ríkisbanka. En það er von að Viðskiptaráð vilji núna láta selja þann banka, ekki síst eftir að í ljós kom að hann skilaði 26 milljörðum í ríkissjóð á síðasta ári. Við fáum líka fréttir af því að bankarnir, viðskiptabankarnir þrír, skiluðu í hagnað af þjónustugjöldum 30 milljörðum kr. auk þessa hagnaðar. Það er ekki að undra að í þessum sal spyrji menn hvers vegna þessir fjármunir séu ekki látnir ganga til viðskiptavina bankanna í lægri vöxtum og lægri þjónustugjöldum. En það er nokkuð sem ég tel mikilvægt að við höldum til haga, að það er mikilvægt fyrir íslenskt efnahagslíf og íslenskan almenning að halda eignarhaldi á að minnsta kosti einum ríkisbanka. Það var sú áhersla sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðum þegar bankarnir voru markaðsvæddir á sínum tíma. Við sögðum: Ef svo fer að einhverjir bankar verði seldir má það aldrei gerast að þeir fari allir úr eignarhaldi hjá ríkinu. Síðan er hitt sem einnig hefur verið hér til umræðu, þ.e. bónuskerfin sem mönnum verður tíðrætt um í þessu lagafrumvarpi. Eftir því sem ég skil á að vera heimild til að veita almennum starfsmönnum 100% bónusa, að hækka laun þeirra um helming en eitthvað minna til stjórnenda. Ég tek undir þær áherslur sem hér komu fram fyrr við umræðuna þar sem spurt var: Hvers vegna í ósköpunum þarf slíkt fyrirkomulag að inni í fjármálastofnunum sem við viljum ekki sjá á öðrum vinnustöðum? [[Gripið fram í.]]Og sérstaklega er það hættulegt í þessum stofnunum. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, sem þorir ekki að ræða um eignarhald á bönkum og hreytir ónotum í menn sem vilja efna til slíkrar umræðu, ætti að horfa til þessa. Hæstv. forseti. Ég veit ekki hversu mörg orð ég þarf að hafa til viðbótar um þetta frumvarp. Ég legg áherslu á að það er rangt að skoða þetta sem afmarkað mál. Við þurfum að horfa til fjármálakerfisins alls og ræða hvert við viljum stefna með þetta kerfi, hvort við ætlum að halda áfram út á þá braut sem menn eru að marka úti í hinum stóra heimi og við eigum hlutdeild að í gegnum TiSA-samninga, eins og verið er að gera í hinum svokölluðu TTIP-samningum yfir Atlantsálana. Viljum við halda áfram út á þá braut eða viljum við taka höndum saman með almenningi í Bandaríkjunum og víðar sem vilja endurmeta kerfið alveg frá rótum, hugsa þessi mál alveg upp á nýtt og horfa ekki til regluverksins í þeim skilningi sem hér er gert? En það sem ég vildi sagt hafa og gleymdi þegar ég vísaði í hv. þm. Vilhjálm Bjarnason, varðar þá hugsun sem fólgin er í bónuskerfinu sem slíku, að festa það inn í regluverk bankanna og þankaganginn í allri markmiðssetningu, að því hærri verða laun þín sem stofnunin græðir meira. Er það gott? Er hægt að búa til bónusa sem virka á hinn veginn, að því hærri sem launin verða, því lægri verði þjónustugjöldin, vextirnir og minni hagnaður til eigenda bankanna? Það er eitthvað mikið öfugsnúið í allri þeirri hugsun. Víðast hvar í opinbera kerfinu hafa menn beitt sér gegn því að settir verði bónusar inn í starfskjör fólks. Það er jafnan talið af hinu illa. Við þekkjum það náttúrlega víða. Menn hafa reynt það uppi í háskóla, menn fá punkta fyrir ritgerðir og allir byrja að pumpa út ritgerðum og greinum óháð notagildi þeirra endilega. Svona geta öll kerfi snúist upp í andhverfu sína nema í bankakerfinu. Í fjármálakerfinu var skaðinn miklu alvarlegri og við eigum að læra af reynslunni hvað það snertir. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þessa frumvarps. Ég þekki það ekki í neinum smáatriðum. Ég sé bara megináherslurnar sem hér eru lagðar. Ég sé að hér er verið að opna á aukna bónusa. Ég heyrði hæstv. fjármálaráðherra gráta yfir því að frumvarpsdrögin heimiluðu ekki hærri bónusa til stjórnenda og gaf því undir fótinn að það yrði lagað í þinglegri meðferð. Honum fannst afskaplega slæmt að hafa þetta ekki stærra og meira þarna. Menn gráta sumir að yfir því að landsbankastjórinn hafi lægri laun en bankastjórarnir í öðrum bönkum. Sjálfum finnst mér það vera heilbrigðisvottur.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skelegga ræðu eins og hans er von og vísa og ég vil segja það bara í byrjun að ég er honum hjartanlega sammála um að við eigum ekki að selja Landsbankann. Ég þarf ekkert að skoða það neitt nánar, ég tel að það komi ekki til greina. Svo ætti ég að koma því hér að fyrst Landsbankann ber á góma að hér liggur alltaf fyrir þingsályktun um að fara eigi í rannsókn á einkavæðingu bankanna sem var hér fyrir tíu, tólf árum eða svo. Það væri ánægjulegt ef þingið efndi til þeirrar rannsóknar eins og hér hefur verið samþykkt. Það verður að segja um þetta frumvarp að það er þó til þess að herða á þeim reglum sem gilda um bankana. Þess vegna finnst mér það jákvætt að fyrir liggi að ýmsu megi sennilega breyta í því. Þessir kaupaukar eða bónusar eru okkur mörgum þyrnir í augum og svo er ýmislegt sem er dálítið skrýtið þegar maður les það nákvæmlega. Mig langar að bera það undir hv. þingmann og spyrja hvað hann telji þetta þýða. Hér segir að ekki megi tryggja bónusgreiðslur nema á fyrsta ráðningarári, þá megi borga svokallaðan ráðningarkaupauka. Þegar maður ræður mann má segja: Þú færð ráðningarkaupauka. Hvað þýðir það? Í mínum huga þýðir það að þá getur maður keypt til sín starfsmenn á fyrsta ári. Er hv. þingmaður sammála mér um túlkunina á því?
Hæstv. forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég er svo illa að mér í kaupaukum og bónusgreiðslum að ég veit ekki hvað þetta þýðir nákvæmlega. Ég veit hins vegar hitt að þarna er verið að setja einhverjar gulrætur fyrir menn við ráðningu. Sumir halda að með háum launagreiðslum, bónusum og öðrum slíkum „fídusum“ tryggi maður alltaf besta fólkið. Ég hef aldrei verið sammála því. Ég held að því sé meira að segja stundum öfugt farið. Ég er ánægður að heyra að við erum sammála um að ekki eigi að selja Landsbankann. Við erum líka sammála um að það ber að framfylgja ákvörðun Alþingis um rannsókn á einkavæðingu bankanna. Það er ógert og það þarf að gera það, ég er alveg sammála hv. þingmanni hvað það varðar. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að þetta frumvarp herðir á regluverkinu, eins og ég skil það, ég þekki það ekki í þaula, en það herðir líka að sumu leyti á þeirri hugmyndafræði sem þessi nýhugsun í bankakerfinu byggir á og það er þar sem efasemdir mínar liggja.
Virðulegi forseti. Það er eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni þegar hann talaði um kröfur sem gerðar eru til þeirra sem sitja í stjórn fjármálafyrirtækja, að þeir þurfa að hafa háskólamenntun, það er sérstaklega tekið fram. Ég hef sjálf efasemdir um að setja slíkar kröfur og ég tek eftir því að til dæmis í tilskipuninni frá Evrópusambandinu eru engar kröfur um að þeir sem sitji í stjórn fyrirtækja skuli hafa háskólamenntun, það er heimatilbúið. En svona er nú sagt ákveðið um suma hluti. Svo er annað í þessu frumvarpi sem er svolítið lausara í orðunum. Hér stendur til dæmis, með leyfi forseta: „Stjórn fjármálafyrirtækis skal við störf sín verja hæfilegum tíma í að fjalla um helstu áhættuþætti í starfsemi fyrirtækisins.“ [[Forseti hringir.]] Nú er hv. þingmaður háskólagenginn og gæti setið í stjórn fyrirtækisins. Hvernig ætlar hann að dæma [[Forseti hringir.]]hvað það þýðir að verja hæfilegum tíma í að fjalla um áhættuþætti fyrirtækisins?
Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi varðandi háskólamenntunina finnst mér fróðlegt að heyra að það sé ekki í tilskipun Evrópusambandsins vegna þess að það horfir þá til framfara. Við vorum með þetta inni í öllum lögum hér um hlutafélög í opinberri eigu að krefjast háskólamenntunar um nánast allar stjórnir núna í seinni tíð. Ég andæfði því alltaf þegar það kom upp og vildi láta bara vísa til menntunar og reynslu sem gagnaðist í starfinu en ekki útiloka fólk á grundvelli prófgráðu. Það gæti verið mjög vafasamt. Varðandi það að verja hæfilegum tíma vefst svolítið fyrir mér. Þegar Bretar fóru inn í olíukrísuna hvöttu þeir menn til að einangra hús sín, sem þeir höfðu ekki gert mjög mikið áður, og settu auglýsingar í sjónvarp. Það var á ensku: „Energy Sense - Common Sense. Save it!“ Menn veltu því mikið fyrir sér hvað það var sem átti að spara, hvort það væri „energy sense“ eða „common sense“. Ég bið hæstv. forseta afsökunar á enskuslettunum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög innihaldsríka ræðu. Hann drap á ýmis atriði. Til tals kom eignarhald bankanna og mér finnst það mjög áhugaverður punktur þegar hann segir góð rök vera fyrir því að ríkið ætti að eiga einn banka. Það má færa ágætisrök fyrir því og svo væri sá banki væntanlega leiðandi þegar bæta ætti kjör á markaði og sýna hinum bönkunum hvernig þjóna eigi hagkerfinu, efnahagslífinu og fólkinu í landinu. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvað honum þyki um þá umræðu að helst eigi að selja bankana erlendum aðilum, það sé voðalega gott. Ég hef um það örlitlar efasemdir. Ég tel að þeir sem fái að reka banka njóti mikillar sérstöðu, hafi í rauninni fengið leyfi til að búa til peninga með þeim aðferðum viðskiptabankar nota til að búa til peninga. Það kemur mörgum á óvart að það er ekki Seðlabankinn sem býr til lögeyrinn á Íslandi heldur eru það viðskiptabankar sem gera það bara þegar þeir veita lán. Viljum við að ágóðinn af þeirri starfsemi streymi úr landi í formi arðs til erlendra eigenda? Yrði það ekki íþyngjandi fyrir hagkerfi okkar að vera stöðugt í því, segjum að nú séu 80 milljarðar í hagnað af þessum bönkum og þá þyrftu 50 milljarðar að renna úr landi í formi gjaldeyris? Hvað finnst hv. þingmanni um þær vangaveltur?
Hæstv. forseti. Ég tel að við hv. þingmaður séum alveg sammála. Í fyrsta lagi fagna ég því að hann skuli taka undir mikilvægi þess að við eigum að minnsta kosti einn banka sem kjölfestu í hagkerfi okkar. Varðandi eignarhaldið á bönkunum spyr ég sjálfan mig: Hvers vegna vilja menn eiga banka? Það er til að fá af honum arð og ef eignarhaldið er erlendis fer arðurinn út, það segir sig sjálft. Ég hef aldrei gefið mikið fyrir það að ekki skipti máli hvers lenskur kapítalisminn er. Ég held að það skipti máli að hann sé í nærsamfélaginu og arðurinn af atvinnustarfsemi gangi inn í samfélagið eftir því sem kostur er. Það er ekki þar með sagt að ég telji ekki ágætt í ýmsum greinum að fá hingað inn þekkingu og þess vegna einhverja fjármuni, en stórfellt streymi gróða í formi gjaldeyris úr landi getur varla verið eftirsóknarvert.
Herra forseti. Ég heyri að við hv. þingmaður erum nokkuð sammála um flest í þessu. Ég held að ástæðan fyrir því hversu annt okkur er um það hverjir eiga bankana sé hið sérstaka leyfi sem þeir hafa til að fara í hlutverk Seðlabankans og búa til lögeyrinn. Hugsanlega væri lausnin á því sú að hætta að framselja einkafyrirtækjum leyfið til að búa til peninga, endurheimta það, færa til Seðlabankans. Við höfum væntanlega ekki hug á því að einkavæða Seðlabankann heldur ætlum við að eiga hann sem stofnun sem sér til þess að nægt framboð sé af þeim einingum sem við köllum peninga í landinu, til að gera það sem þarf að gera í hagkerfinu, skiptast á vörum, þjónustu og öðru. En að því loknu, eftir að búið væri að búa þannig um hnútana, skipti þá ekki minna máli hverjir ættu banka? Þá þyrfti ekki að bjarga þeim ef þeir féllu, það væri vandamál hluthafanna, meira og minna. Sjálfur gjaldmiðillinn hættir ekki að virka af því að hann er rekinn af Seðlabankanum, hvort sem hann er í formi seðla eða innstæðna eru það geymt í Seðlabankanum sem getur ekki farið á hausinn.
Hæstv. forseti. Hér er hv. þingmaður farinn að feta sig inn í lendur sem hugur hans hefur lengi leitað inn á og mér finnst vangaveltur hans afar fróðlegar og umhugsunarverðar. Ég ætla hins vegar að halda mig við þennan meginþátt í málflutningi mínum að við reynum að tryggja að eignarhald á Landsbankanum haldist í eigu almennings, verði ríkiseign og að sjálfsögðu er það óskastaða mín að fjármálakerfið, eftir því sem kostur er, sé í innlendri eign.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langaði að koma aðeins inn á bónusana sem eru í frumvarpinu kallaðir breytileg starfskjör. Bent er á að minni fjármálafyrirtæki séu útsettari fyrir sveiflum í rekstri og því geti hentað þeim betur að hafa lakari starfskjör fyrir starfsmenn sína en geti svo hækkað þau þegar hagnaðurinn verður meiri. Mér finnst á einhvern hátt felast í því að í rauninni sé það ekki frammistaða starfsmannanna sem skapi þau starfskjör heldur séu það ytri áhrif sem komi þar fram og valdi því að stundum gangi vel og stundum illa. Þá veltir maður fyrir sér að ef þetta er í raun og veru málið, sem ég held að sé þannig að hluta til, en svo er það líka þannig að áhættusækni skapar meiri arð þó að það sé skammlífari arður, hvort þetta ætti þá ekki að eiga við almennt alla starfsemi. Er þetta í anda þeirrar launastefnu sem við mundum vilja reka, að almennt væru launakjör slöpp en svo þegar vel áraði þá væri tímabundið hægt að hækka launin? Er þetta fyrirkomulag sem launafólk í bönkum á að sætta sig við umfram aðra eða hver er skoðun þingmannsins á því?
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir nánast allt sem hv. þingmaður sagði um að áhættusækni geti skapað arð en sem sé ekki endilega til að byggja á inn í framtíðina. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi þá grunnhugsun að eðlilegt er að fólk njóti fastra kjara og það sem breytilegt sé í kjörum þess sé eins lítið og mögulegt er. Það er það sem skiptir máli í okkar lífi, að búa við jafnvægi og búa við öryggi. Það er það sem við viljum flest. Ég skil ekki hvers vegna þarf að búa því fólki, þeim starfsmönnum, allt annað kjaraumhverfi en öðru fólki, kennurum, hjúkrunarfólki og öðrum sem starfa í samfélaginu. Ég skil ekki hvers vegna þarf að gera það og meira að segja tel ég og vil spyrja hv. þingmann gagnspurningar hvort bónusar í fjármálakerfi geti ekki beinlínis að hennar mati verið skaðlegir.
Herra forseti. Ég þakka svarið og spurninguna. Ég er alveg sannfærð um að þeir geta verið skaðlegir. Það lítur út fyrir í frumvarpinu að verið sé að reyna að hindra áhættusækni eins og hægt er en þó er verið að víkka út þessa bónusa og ég heyrði að þingmaðurinn vildi að við einbeittum okkur frekar að því að breyta fjármálakerfinu. Nú erum við örugglega bæði sammála um að bankastarfsemi er mjög mikilvæg og miðlar fé um hagkerfið og samfélagið þannig að einn lánar af öðrum, og einn sparar með því að lána öðrum og það er mikilvægt, en ég tel að svona bónusar geti einmitt ýtt undir skapandi hugsun varðandi fjármálaafurðir. Fjármálaafurðir geta verið mjög hættulegar því að markmiðið er fyrst og fremst að skapa arð fyrir einhvern án þess að verið sé að skapa raunveruleg verðmæti. Það er því tímabundinn skammvinnur arður sem einn hlýtur og aðrir borga síðan með einum eða öðrum hætti, hvort sem það er í gegnum hrun fjármálakerfisins eða ofurhá þjónustugjöld.
Hæstv. forseti. Einn hv. þingmaður sagði hér við umræðuna í dag að fjármálafyrirtæki starfi ekki vegna eigin þarfa heldur viðskiptavina sinna. Þannig viljum við helst hafa það. En ég held að þessi bónushugsun öll afbaki og afmyndi þá grunnhugsun. Þessar stofnanir fara að starfa í eigin þágu og markmiðin sem þær sækjast eftir eru samtvinnuð hagsmunum eigenda og stjórnenda og það má ekki gerast. Þetta bónuskerfi stuðlar að slíku.
Herra forseti. Kaupaukakerfi í bönkunum og næfurþunnt eigið fé er eitraður kokteill. Það er eiginlega það sem ég tel að sé niðurstaða þeirrar merku umræðu sem við höfum háð hér í dag. Haldnar hafa verið feikilega merkar ræður og umræðan er þinginu til hróss. Stjórnarandstaðan og stjórnarliðið hafa teflt fram sérfræðingum sínum á þessu sviði og ég verð að segja að það hefur verið mikið ánægjuefni og ákaflega fróðlegt að hlusta á menn eins og hv. þingmann og formann efnahags- og skattanefndar, Frosta Sigurjónsson, koma hingað og lýsa viðhorfum sínum, sömuleiðis hv. þm. Vilhjálm Bjarnason að ógleymdum fyrrverandi fjármálaráðherra og innanríkisráðherra, þeim Steingrími J. Sigfússyni og Ögmundi Jónassyni. Öll þau sjónarhorn sem hafa birst okkur hafa þjónað því að lýsa upp umræðuna og ég held þegar við stöndum nú í lok dags og umræðunni hefur fleygt töluvert mikið fram að menn séu ekki mjög ósammála. Ég sagði að hinn eitraði kokteill samanstæði af tvennu: Annars vegar kaupaukakerfi í bönkunum, sérstaklega ef það fer úr hófi fram, og hins vegar næfurþunnu eigin fé. Nú er það þannig að þetta frumvarp tekur eða á að taka á báðum þessum þáttum og ég held að segja megi nokkuð skýrt að þau ákvæði sem varða eigið fé bankanna horfa mjög til bóta. Það er verið að setja skýrar reglur, að ég ekki segi kvaðir, um að við vissar aðstæður eigi Fjármálaeftirlitið að ganga úr skugga um að bankarnir auki við eigið fé sitt og eru raunar í frumvarpinu taldir upp fimm mismunandi eiginfjáraukar. Ég þeirrar skoðunar að eitt af því sem hafi komið fram hér og sé sannmæli með bæði stjórnarandstöðu og stjórnarliðunum sé einmitt það að við eigum að nota þá sérstöku stöðu sem er uppi núna. Það má segja að bankakerfið sé í ákveðnu skjóli í dag og eigið fé bankanna er mjög mikið. Það er akkúrat við slíkar aðstæður sem ég tel að við eigum að nýta okkur þetta frumvarp, þegar það er orðið að lögum, til að tryggja að bankarnir í góðæri sínu, þar sem þeir hafa bæði hagnast mjög mikið og búa við sterkt eigið fé, taki skrefið lengra áfram og auki eigið fé sitt, þ.e. nýti sér það svigrúm sem þessar reglur gefa til að styrkja sig og ekki bara eigið fé sitt heldur líka til að gera sig hæfari gagnvart alþjóðlegum stöðlum og þar með að auka og styrkja lánshæfi sitt. Um leið og það verður gert er verið að styrkja orðstír og lánshæfi Íslands. Þetta þykir mér mikilvægt og ég tek eftir því að bæði hv. þingmenn stjórnarliðsins og stjórnarandstöðunnar eru sammála um það. Umbúnaður þess máls, þ.e. eiginfjáraukanna í frumvarpinu, finnst mér ekki vera nægilega skýr og það gladdi mig að hv. formaður efnahags- og skattanefndar sagði að rétt væri að nefndin skoðaði sérstaklega hvort ekki ætti að gera þetta að sérstakri kvöð gagnvart þremur stærstu fjármálastofnunum okkar sem nú eru starfandi, og ég er honum algerlega sammála um það. En í frumvarpinu sjálfu er það hins vegar þannig að Fjármálaeftirlitið á eiginlega að ýta því að bönkunum. Við vitum auðvitað að ef þær aðstæður skapast á markaði að háski steðjar að bönkunum eru þeir sístir í færum með að auka eigið fé sitt. Það er þess vegna á tímum eins og núna, þegar þeir eru í sterkri stöðu, sem það á beinlínis að fyrirskipa þeim það. Mörg okkar sem voru hér í þessum sölum í aðdraganda bankahrunsins, mánuðina þar á undan, meðan á því stóð og síðan á árum og missirum þar á eftir, komu skaðbrennd úr þeirri umræðu og þeirri atburðarás allri og menn vilja allir, tel ég, læra af reynslunni. Það sem skiptir mestu máli er að við lærum af reynslunni og breytum kerfi okkar út frá því sem atburðarásin sýndi að því var áfátt um. Það er mjög mikilvægt og þess vegna segi ég að það ríður á miklu að sá umbúnaður sem kemur fram í frumvarpi af því tagi sem hér er sé mjög vel hnýttur. Þetta frumvarp er að sönnu lagatorf og það er erfitt að lesa sig í gegnum það. Það er hins vegar nauðsynlegt að þingmenn gefi því mikinn gaum og sérstaklega að sérfræðingar okkar sem sitja fyrir flokkanna hönd í efnahags- og skattanefnd fari nákvæmlega ofan í orðanna hljóðan. Við höfum á síðustu missirum séð mikil dómsmál ganga í gegnum íslenska réttarkerfið. Við í þessum sölum höfum reyndar tekið þátt í því að víkka út réttarkerfið, auka fjárveitingar til þess, bæði til rannsóknar, saksóknar og til dómskerfisins sjálfs. Eitt af því sem sendur upp úr er að það hafa verið mikil skæklatog og hártoganir um það hvort menn hafi hugsanlega framið afbrot, vegna þess að lögin hafa verið svo óljós. Því segi ég: Af því þurfum við að læra og þurfum að byggja þetta frumvarp og þau mikilvægu lög sem af því munu spretta með sem nákvæmustum hætti. Ég verð þó að segja það alveg eins og er að þegar maður fer nákvæmlega í gegnum frumvarpið, eins og ég hef reynt að gera, sér maður góðan vilja og ljós markmið frumvarpshöfunda spretta fram úr hverri grein. Ég dreg ekki í efa að af þeirra hálfu er ekkert sem fyrir vakir annað en að gera sem best úr garði lög sem þjóna hagsmunum Íslendinga sem best og draga sem mest úr líkunum á því að það skapist kerfisáhætta, sem hugsanlega geti farið yfir stjórnarleg bönd og það leiði til hruns á nýjan leik Ég verð samt sem áður að segja að þegar ég fer yfir frumvarpið blöskrar mér á köflum. Í fyrsta lagi hvað hlutirnir eru oft og tíðum óljósir, í öðru lagi hvað þeir eru lítt skýrðir og í þriðja lagi sé ég ekki betur en að í sumum tilvikum sé beinlínis verið að búa til freistnivanda. Ég hef setið hér í 25 ár og hef að sjálfsögðu út úr þeirri reynslu dálaglegt pungapróf í hinum ekonómísku fræðum, en ég lít ekki á mig sem neinn sérfræðing. Í öllu falli hef ég setið og tekið þátt í að stýra þessu landi í gegnum hrun og setið í þessum sölum, en ég verð að segja alveg eins og er að þegar ég fer í gegnum þetta frumvarp er margt sem ég skil ekki. Þar eru orð sem ég hef aldrei séð áður og sem eru hvergi skýrð í textanum. Eitt af því sem mér finnst áfátt, eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason fór rækilega yfir í góðri ræðu sinni í dag, er sú staðreynd að alls konar orð eins og „sveiflujöfnunarauki“, sem er að finna í 30. gr. d, er ekki að finna í orðskýringunum. Ég gæti tekið mörg önnur dæmi en ætla ekki að eyða tímanum í það. En það eru fimm mismunandi eiginfjáraukar sem eru lítt skýrðir, að vísu slengt saman í eina beðju á einum stað en fyrir þá sem eru ekki með eina eða tvær háskólagráður er erfitt að skilja þetta. Það á ekki að leggja frumvarp af því tagi fyrir þingið, sem er þannig að menn sem eru búnir að standa vaktina lengi eigi erfitt með að skilja það. Ég ætla að leyfa mér að fara aðeins yfir atriði þar sem ég tel beinlínis að menn hafi sett niður ákvæði sem vinna gegn markmiði laganna. Markmið laganna er að útrýma freistnivanda, er að útrýma þeim áhættukúltúr sem var að finna innan kerfisins og draga úr líkunum á háskalegri háttsemi. Í 29. gr., þar sem er verið að breyta IX. kafla þeirra laga sem fyrir eru og er meðhöndlun áhættuþátta í starfsemi fjármálafyrirtækis, er t.d. fjallað um áhættunefnd. Áhættunefnd er að sjálfsögðu lykilnefnd og það segir þar í 1. málslið að hvert einasta fjármálafyrirtæki skuli starfrækja áhættunefnd. En það vill svo til að í 4. mgr. 6. gr. kemur skýrt fram að sá möguleiki er eigi að síður fyrir hendi að slíkar áhættunefndir séu ekki settar upp. Þar er talað um yfirmann áhættustýringar í þeim áhættufyrirtækjum þar sem áhættunefndin er ekki en þó segir eigi að síður fortakslaust í 29. gr. að svo skuli vera í hverju einasta fjármálafyrirtæki. Varðandi ákvæðið um áhættunefndina segir að hún skuli að lágmarki skipuð þremur mönnum. Tveir þeirra mega vera stjórnendur fyrirtækisins. Það sem mér finnst merkilegt til dæmis í ljósi reynslunnar er að ekki skuli hugsanlega vera gert ráð fyrir því, jafnvel fortakslaust, að hjá stórum fjármálafyrirtækjum skuli a.m.k. einn maður í áhættunefndinni koma utan fyrirtækisins. Ég held að það væri ákaflega þarft. En skilgreiningin á starfssviði áhættunefndarinnar er merkileg. Hún á meðal annars að kanna hvort hvatar sem geta falist í því sem ég kalla bónusa, en þetta frumvarp í einhverjum sérkennilegum yfirvarps- og feluleik kallar breytileg starfskjör, geti leitt til þess að fyrirtæki taki óhóflega áhættu. Herra forseti. Það er þannig að í áhættunefndinni getur þó meiri hluti verið samansettur af stjórnarmönnum úr fyrirtækinu en það eru akkúrat þeir stjórnarmenn sem ákveða hvatana og í sumum tilvikum jafnvel, kannski oft, ákveða líka hvatana til sjálfs sín. Þá segi ég: Hérna er verið að búa til freistnivanda gagnvart stjórnarmönnum sem sitja í áhættunefndinni og ég fæ ekki betur séð en hann sé allmikill. Það er ekki skýrt ítarlega hvernig stendur á þessum málatilbúnaði í greinargerðinni en ráða má af umhverfi orðanna og ef maður skyggnist á bak við þau að það sé gert vegna þess að líklegt sé að stjórnarmennirnir séu það vel að sér um hin breytilegu starfskjör að þeir séu best til þess fallnir. Það breytir engu um það að þarna er verið að skapa freistnivanda. Þetta tek ég sem dæmi um innra ósamræmi millum ákvæða í frumvarpinu og ég hef tekið það sem dæmi af því að þetta er mikilvægur þáttur sem á að draga úr áhættusækni kerfisins sem beinlínis vinnur gegn markmiði laga. Ég lagði á það áherslu í upphafi þessa kafla ræðu minnar að orðin séu skýr og vísaði til nýliðinna dómsmála. Ef við förum í 10. gr,. sem er ákaflega mikilvæg, fjallar hún um það hvernig á að búa um fyrirgreiðslu eða lán til stjórnarmanna, til eigenda virkra eignarhluta eða starfsmanna. Þar kemur fram að ákveðin takmörk eru á því og það má alls ekki lána þeim nema gegn hverju, herra forseti? Traustum tryggingum. Það kemur hvergi fram hvað traustar tryggingar eru. Hvað höfum við séð leiða af óskýru matskenndu orðalagi sem þessu? Í sömu grein, svo ég haldi einungis áfram, er talað um að þeir aðilar sem fjallað er um, stjórnarmenn, starfsmenn, eigendur virkra eignarhluta, fyrirgreiðsla til þeirra eigi að lúta sömu reglum og viðskipti við almenna viðskiptamenn í sambærilegum viðskiptum. Svo er hnýtt við eftirfarandi: … eftir því sem kostur er. Hver á að meta það? Það kemur hvergi fram að Fjármálaeftirlitið eigi að meta það. Það eru engar sérstakar reglur um það. Þetta finnst mér ákaflega óskýrt. Það er talað um í þeirri sömu grein að lán eða fyrirgreiðsla til viðkomandi megi ekki fara yfir tiltekna upphæð. Það er fínt, 200 milljónir. Það er sennilega á mælikvarða nútímans ekkert svakalega há upphæð varðandi einstaklinga sem eru ákaflega vel fjáðir. Svo kemur næsta setning og hún hljóðar svona: Fjármálaeftirlitinu er heimilt að veita undanþágu fyrir því að fara yfir fjárhag samkvæmt 3. málslið. Það er sem sagt bannað, settar eru reglur og síðan er undanþáguheimildin sett strax á eftir, alveg eins og í III. kafla þar sem Fjármálaeftirlitinu eru veittar heimildir til að afturkalla starfsleyfi ef verulegur vafi leikur á því að fjármálafyrirtæki geti staðið við skuldbindingar sínar gagnvart lánveitingum og innlánseigendum sínum, en svo kemur í næstu setningu að Fjármálaeftirlitið verði að hafa mjög ríkar áherslur til að beita heimildinni og þá einungis í neyðartilfellum. Herra forseti. Nú er tíma mínum lokið en ég gæti tekið sex önnur slík dæmi og þó mundi ég segja að ég, miðað við þá snillinga sem hér hafa rætt í dag, hafi ekki farið nema á hundavaði yfir þetta frumvarp og er þar að auki ekki með nema í hæsta lagi tæpt pungapróf í þessum fræðum. Ég segi það að þetta er jákvætt frumvarp, það stefnir fram á við en það þarf að hnýta það [[Forseti hringir.]]miklu traustari böndum.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna. Hann fjallaði af svo djúpri þekkingu um efnisinntak þessa tiltölulega flókna máls að ég fór að velta því fyrir mér hvort hann yrði ekki að draga til baka sögufræga yfirlýsingu sína frá fyrri árum, sem að vísu er á prenti einhvers staðar, um að hann hafi ekkert vit á bankamálum. [[Gripið fram í.]]Ég held að hún sé fallin með skörulegri ræðu hv. þingmanns. Ég tel að það sem hann hefur vakið athygli á og rætt, bæði nú og áður í dag, um áhættumatsnefndina og í raun og veru um bæði samsetningu hennar og stöðu innan fjármálafyrirtækjanna sé mikið umhugsunarefni og eitt af því sem efnahags- og viðskiptanefnd hljóti að þurfa að gaumgæfa og taka til skoðunar. Það tengist náttúrlega öðrum þætti sem er spurningin um það hvort slíkir aðilar eigi að geta verið með í kaupaukakerfunum eða hinum breytilegu starfskjörum, eins og það heitir, sem ég sé öll tormerki á og hefði gjarnan viljað sjá að menn héldu sig við það sem ákveðið var 2010 og staðfest með reglum Fjármálaeftirlitsins, að þeir aðilar væru þar alveg undanskildir. Í þriðja lagi nefndi hv. þingmaður annað atriði sem ég alla vega hugsa mér að grafa mig dálítið betur ofan í og það er spurningin um lánafyrirgreiðslu til starfsmanna, stjórnenda og annarra slíkra. Það vitum við að er mjög varasamt. Vissulega er búið að taka á ýmsu sem menn sáu eftir hrunið og í skýrslu rannsóknarnefndar að var hluti af ósiðunum, þessar gríðarlegu lánveitingar án áhættu sem starfsmenn gátu gengið að hjá bönkunum til að kaupa í þeim hlutabréf og allt það. En eftir stendur að mjög vandasamt er að fjármálastofnun, að banki hafi heimildir til að veita starfsmönnum sínum lán, ég tala nú ekki um stjórnendum eða ríkisstarfsmönnum. Best væri auðvitað að það fyrirkomulag væri ekki við lýði nema þá að það væri bundið við venjuleg neytendalán, þau [[Forseti hringir.]]sem allur almenningur þarf á að halda dags daglega. Einu sinni var sú regla viðhöfð, a.m.k. í einni fjármálastofnun sem ég þekkti, að biðja starfsmenn um að vera með viðskiptareikning sinn í annarri stofnun.
Herra forseti. Hér hafa talað margir vísir menn á undan mér og farið yfir margt. Til dæmis tók hv. þingmaður stjórnskipunarþáttinn sem ég hefði gjarnan viljað eyða heilli ræðu í að fjalla um. Ég kaus einfaldlega að fara í þetta mál í ræðu minni til sýna fram á að mjög mikilvægt er saumfara þetta frumvarp. Hinn góði vilji er algerlega ljós og ég tel að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé mjög á réttri leið varðandi eiginfjáraukann. Ég er sammála honum, alveg eins og mér heyrðist hv. þingmaður vera í dag, að því ákvæði frumvarpsins væri sennilega mikilvægt að ná fram hið fyrsta, einmitt vegna þess, eins og við erum sammála um, að nú er staðan til að notfæra sér hinar fimm gerðir eiginfjárauka til að styrkja bankana, bæði gagnvart hugsanlegum háska í framtíð en líka til að auka lánshæfi þeirra og þar með lánshæfi Íslands og orðspor út á við. Þetta finnst mér skipta máli. Ég er viss um að hv. þingmaður tók eftir því að ég fór ekkert í það sem er í felulitum, komið með fram og kallað breytileg starfskjör, orð sem ég hafði í sjálfu sér aldrei séð fyrr en ég sá þau í frumvarpinu þegar það kom fram í fyrra og við köllum bara bankabónusa. Aðrir fjölluðu mjög um það en ég er hins vegar algerlega sammála hv. þingmanni í afstöðu hans að það er ein af uppáfyndingum djöfulsins. Ég hóf ræðu mína þegar ég hygg að hv. þingmaður hafi verið fjarstaddur með því að segja að niðurstaða umræðunnar - og ég tiltók t.d. hv. þingmann og Frosta Sigurjónsson, hv. formann efnahags- og skattanefndar, í því efni - væri að hinn eitraði kokteill er næfurþunnt eigið fé og óhóflegir kaupaukar. Það er þetta sem má segja að saman hafi gert það að verkum að bankarnir reyndust vera eins og fiskihrip þegar [[Forseti hringir.]]byljirnir blésu. Þess vegna er ég honum alveg sammála, ég held að öllu leyti, varðandi afstöðu hans gagnvart kaupaukunum.
Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni varðandi tóninn í umræðunum hér um kaupaukana, að slepptu vissu daðri hæstv. fjármálaráðherra við það. Það mátti alveg skilja á honum að honum væri ósárt um að efnahags- og viðskiptanefnd tæki sig til og rýmkaði reglurnar, það hefur greinilega ekki verið í andstöðu við hæstv. fjármálaráðherra. En að því slepptu hafa menn talað af mjög miklum samhljómi um það í dag sem er fagnaðarefni. Ég sé ekkert teikna til þess að hér myndist neinn meiri hluti fyrir því að fara að rýmka og opna þær reglur. Hv. þingmaður nefndi líka réttilega það sem er alveg rétt og er dálítið einkenni á viðbrögðum Evrópukerfisins við vandanum, og það er þetta „haltu mér - slepptu mér“. Það er í orði kveðnu víða sagt: Jú, setjum þessu skorður en höfum svo smá útgönguleiðir, höfum undanþáguheimildir, leyfum hluthafafundi að hækka kaupaukana ef hann vill það. Ég hef bent á nokkur atriði í því efni og eitt af því er lán til starfsmannanna, annað er afturköllun starfsleyfa. Hvað við getum gengið langt í því að setja því skýrari skorður þarf að skoða, vegna þess að þótt þetta séu tiltölulega loppin tök að ýmsu leyti af hálfu evrópska kerfisins er þetta augljóslega niðurstaða málamiðlana, menn hafa greinilega tekist á. Við skulum ekki gleyma því að innan Evrópusambandsins eru ríki sem byggja mikið á alþjóðlegri fjármálastarfsemi og verja eins og þau lífsins geta kúltúrinn í þeim geira. Þar erum við með Lúxemborg og þar erum við með Bretana [[Liechtenstein.]]og Liechtenstein og auðvitað stutt í Sviss. En Ísland getur að sjálfsögðu sett stífari reglur í þeim efnum. Þær þurfa að vera málefnalegar, við þurfum að undirbyggja þær og hafa sannfæringu fyrir því að þær séu ekki bersýnilega ósanngjarnari í garð stofnana okkar, en við höfum fullt vald og leyfi til þess. Það held ég að sé alveg ljóst.
Herra forseti. Ósanngjarnar í garð stofnana okkar? Að því spyr hv. þingmaður upphátt. Við búum náttúrlega við sérstakar aðstæður sem eru þær að bankakerfið á Íslandi er skermað af frá umheiminum, þannig að ég get ekki séð að það mundi með einhverjum hætti rýra samkeppnishæfni þeirra. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni að þetta er náttúrlega miklu meira en daður eða vængstig hjá hæstv. fjármálaráðherra við kaupaukakerfið. Hann var nánast að biðja Alþingi um að breyta sínu eigin frumvarpi í þá veru að hluthafafundur mætti auka kaupaukann hjá stjórnarmönnum og yfirmönnum, lykilstjórnendum, upp í 100% og sagði: Annars staðar á Norðurlöndum er þetta leyfilegt allt upp í 200%. Málið er auðvitað að við lentum í miklu verri málum hér en önnur norræn ríki í sinni bankakreppu 9. áratugarins. Það er niðurstaða mín, sem skerptist mjög við umræðuna í dag, að þessi samtvinnaða blanda, eins og hv. þingmaður lýsti í ræðu sinni í dag, af hinu gasalega kaupaukakerfi, sem svoleiðis sprakk úr öllum viðjum 2007 eða síðasta heila árið fyrir kreppu, ásamt gróðasókninni, sem felst í því að hafa sem þyngst eigið fé til að hafa sem hæstan hlutfallslegan hagnað, var það sem gerði það að verkum að kerfi okkar lagðist bókstaflega á hliðina. Við verðum að læra af þeirri reynslu. Við þurfum að læra vel af henni. Ég er ósammála hv. þingmanni í einu af því sem hann hefur sagt í öllum ræðum sínum í dag. Hv. þingmaður telur að það komi fram viðurkenning á því í greinargerðinni af hálfu Evrópusambandsins að kerfið virki ekki en þeir séu samt að lappa upp á það. En þeir eru samt að breyta því, skilst mér af þessu frumvarpi, miðað við að þeir ætla sér að breyta reglum um eigið fé. Það skiptir meginmáli. Þeir eru sem sé að fara í sömu vitleysu aftur með kaupaukakerfið.