Herra forseti. Ég vil gera það að umtalsefni hversu dapurleg staðan er hvað varðar ástand vegakerfisins og samgöngumála og sömuleiðis þá staðreynd að samgönguáætlun hefur ekki enn litið dagsins ljós. Nú þekkjum við að vegamálin og framkvæmdahliðin hafa fengið dapurlega afgreiðslu í tvennum síðustu fjárlögum í tíð þessarar ríkisstjórnar og það er auðvitað gagnrýnivert, en mestu skiptir þó að horfast í augu við ástandið eins og það er, að vegakerfið liggur undir stórskemmdum. Það er að grotna niður og verulegt tjón er að verða þannig að við erum svo sannarlega að pissa í skóinn okkar hvað það varðar að leggja ekki a.m.k. fjármuni til þess að hægt sé að viðhalda þó því vegakerfi sem til staðar er í landinu, þótt maður horfi fram hjá nýframkvæmdum. Þær voru einmitt ræddar í fyrirspurnatíma á Alþingi í gær og var satt best að segja heldur dapurleg niðurstaða og dapurlegur blær yfir allri þeirri umræðu. Sama veruleika birtir okkur þetta hefti hér, yfirlit yfir verkefni sem stendur til að ráðast í frá Vegagerðinni. Það vill reyndar svo neyðarlega til að fréttabréfið heitir Framkvæmdafréttir. Ég held að þurfi nú að fara að endurskoða nafngiftina á þessu ágæta blaði frá Vegagerðinni því að það stendur ekki undir nafni lengur sem framkvæmdafréttir. Hvað er þar helst verið að boða? Jú, það eru endurbætur á hringvegi 1, endurbætur á Biskupstungnabraut, endurbætur á Skálholtsvegi, fræsun og afrétting, endurbætur þar, hjólfarafyllingar og axlaviðgerðir. Þetta eru titlarnir á framkvæmdunum sem listaðir eru upp hérna, allt saman bráðabirgðareddingar vegna þess að vegakerfið er að hrynja. Það er ekkert um annað að ræða en að horfast í augu við að við verðum að setja verulega aukna fjármuni í vegakerfið og það strax á þessu ári. Ég vona svo sannarlega að þingheimur, þá seint hann fær samgönguáætlunina, taki málið í sínar hendur. Verði hún jafn dapurleg og ætla má af frammistöðu ríkisstjórnarinnar fram [[Forseti hringir.]]að þessu [[Forseti hringir.]]verður að gera breytingar á henni. Þetta gengur ekki.
Virðulegi forseti. Enn á ný ætla ég að ræða Landeyjahöfn í þessum sal. Það stefnir allt í að frátafir frá höfninni verði núna 151 dagur í það minnsta frá því hún lokaðist í lok nóvember 2014 og ekki eru líkur til þess að hún opnist fyrr en um næstu mánaðamót. Það eru fimm heilir mánuðir sem höfnin er frá og ekkert skip hefur nánast siglt þangað allan tímann, fyrir utan Víking sem hefur farið með farþega tvisvar á dag frá því í byrjun mars, eða um það leyti, en áður var höfnin algjörlega óskipgeng. Þetta hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir atvinnulíf í Vestmannaeyjum, hótel og ferðaþjónustu sem er að snarbyggjast upp eins og annars staðar á landinu. Það er í rauninni í algjört óefni komið með þær samgöngur, sem eru svo góðar þegar höfnin er annars í lagi. Þetta hefur vakið athygli manna á því að dusta rykið af gömlum hugmyndum um jarðgöng til Vestmannaeyja. Þegar menn skoða kostnaðinn af því að leggja jarðgöng til Vestmannaeyja og reka Herjólf frá Landeyjahöfn í 30 ár [[Gripið fram í: Árna …]]kemur í ljós að á 30 árum þyrfti að byggja tvær nýjar ferjur til Vestmannaeyja, sem er um 10 milljarða kostnaður. Framlag frá ríkissjóði í 30 ár er 30 milljarðar og sanddæling við höfnina 9 milljarðar. Þetta kostar um 50 milljarða á 30 árum en gera má ráð fyrir að jarðgöng kosti á bilinu 30–50 milljarða. Þau þarf að borga einu sinni en hitt þarf að borga síðan aftur og aftur á 30 ára fresti. Það þarf auðvitað að semja við náttúruna um hvort það gangi að gera jarðgöng til Vestmannaeyja. En það er [[Forseti hringir.]]ömurleg staða í samgöngumálum [[Forseti hringir.]]til Vestmannaeyja sem Vegagerðin verður [[Forseti hringir.]]að koma í lag sem fyrst.
Hæstv. forseti. Ég verð að játa að ég er orðin svolítið stressuð. Fyrir þinginu liggja fjölmörg mál, mörg hver mjög aðkallandi. Þá vil ég fyrst nefna húsnæðismálin. Þau frumvörp verðum við að afgreiða á næstu dögum og vikum. Ég geng út frá því að við sem í þessum sal sitjum viljum öll það sama, þ.e. að vinna vel fyrir land og þjóð, afgreiða góð mál og bæta ásýnd Alþingis. Hvernig má það þá vera að ítrekað þurfi maður að vera í þessum virðulega fundarsal Alþingis og hlusta á röfl - vil ég leyfa mér að segja, herra forseti - þingmanna, undir liðnum fundarstjórn forseta. Að mínu mati er um misnotkun á þeim fundarlið að ræða. Í gær var til dæmis talsverðum tíma eytt í að ræða fjarveru leiðtoga ríkisstjórnarinnar. Herra forseti, mér blöskraði sú umræða. Ég tel eðlilegt að menn óski eftir upplýsingum um hvar leiðtogarnir séu staddir, en þegar svarið liggur fyrir þurfa menn ekki að halda áfram að tala um það sama. Þá eru menn vísvitandi farnir að tefja störf þingsins og beita hinu gamalgróna málþófi. Einstakir þingmenn, sem kenna sig við ný stjórnmál og segjast á hátíðarstundum hafna gamalli pólitík, virðast ekki vera neinir eftirbátar annarra í þessum efnum. Það er umhugsunarvert. Ef við meinum það sem við segjum, ef við viljum raunverulega koma góðum málum áleiðis og bæta ásýnd þingsins verðum við að sýna það í verki. Við þurfum að klára verkefnin og vinna vinnuna okkar. Ef við nýtum ekki tímann til gagns þá verðum við hér fram eftir sumri. Það liggur bara beint við.
Hæstv. forseti. Í ræðu minni mun ég koma inn á sömu atriði og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir. Það er í raun dapurlegt að sjá hvernig starfsemi þingsins er þessa dagana. Núna þegar tíminn er orðinn knappur fram að sumri fer ómældur tími í argaþras og leiðindi undir liðnum fundarstjórn forseta. Það sem er dapurlegt við þetta er að þessi liður, þ.e. fundarstjórn forseta, skilar nánast engu. Þar náum við ekki að afgreiða mál sem eru til hagsbóta fyrir landsmenn alla, en fjöldamörg mál bíða þess að komast í 1. umr. hér í þinginu og vera vísað til nefndar til almennrar afgreiðslu. Það getur ekki annað verið en að þeir hv. þingmenn sem hér starfa heyri það oft utan veggja þingsins að þingið geti verið ómarkvisst og of mikill tími þingmanna fari í þætti sem engu máli skipta þegar öllu er á botninn hvolft. Í þessu samhengi hefur verið vísað í dagskrárliðinn fundarstjórn forseta og þær athugasemdir almennings verðum við að taka til greina. Það er einnig svo að margir þeirra hv. þingmanna sem koma ítrekað upp undir liðnum fundarstjórn forseta hafa farið stórum orðum um það hversu fáir dagar séu eftir af þinginu og velta því fyrir sér hvernig fara eigi að því að klára þau mál sem bíða afgreiðslu. Á meðan viðhalda sömu þingmenn þessum dagskrárlið í gangi og getur þetta talið nokkrar klukkustundir á viku. Eigum við ekki að vinna betur saman, koma málefnum á dagskrá og til nefnda, taka þar góðar upplýstar umræður, eins og oft eiga sér stað í nefndum þingsins, þar sem allir þingmenn óháð flokkum þingsins koma að málum, stefna að því að klára þau mál sem skipta máli? Ef okkur tekst ekki að klára þessi mál á áætluðum starfstíma þingsins er að mínu leyti ekkert því til fyrirstöðu að við verðum hér fram á sumarið.
Hæstv. forseti. Mig langar til þess að ræða um fyrirhugað brotthvarf Reykjavíkurflugvallar af þeim stað þar sem hann er núna. Það er ljóst að landsmenn allir hafa áhyggjur af því sem er að gerast þar núna og ég fór reyndar á vettvang í gær, ég fór upp að Hlíðarenda til þess að sjá með eigin augum þær framkvæmdir sem þar eru hafnar. Þar voru stórvirkar vinnuvélar að störfum að grafa upp jarðveg þannig að það er alveg ljóst að því verður haldið til streitu að Reykjavíkurflugvöllur verði ekki til frambúðar á þessum stað. Í gildandi skipulagi Reykjavíkurborgar kemur fram að árið 2022 á að loka austur/vestur-brautinni sem er lengsta brautin og árið 2024 á að loka vellinum alveg. Við erum í þeirri stöðu í dag að það er ekki búið að finna nýtt vallarstæði. Það er leitað með logandi ljósi að stað sem gæti uppfyllt þau skilyrði sem er að finna á Reykjavíkurflugvelli, en sá staður finnst ekki. Það er grafalvarlegt mál. Svo má líka koma inn á það að meira en 80% íbúa utan höfuðborgarsvæðis vilja að völlurinn sé á þessum stað vegna þess að hann skiptir máli fyrir aðkomu þeirra að allri þjónustu í Reykjavíkurborg og að heilbrigðismálum og öryggisþjónustu. 72% Reykvíkinga vilja það líka. Það fór fram skoðanakönnun meðal landsmanna þar sem 70 þús. manns lýstu yfir vilja sínum til þess að völlurinn yrði áfram á þessum stað. Ég hef verulegar áhyggjur af því á hvaða leið við erum og hvort hægt verður að stöðva þessa þróun og í hvaða stöðu við verðum þegar öryggismál landsmanna eru í uppnámi.
Virðulegur forseti. Í gær undirrituðu forstjóri Landsvirkjunar og LNS Saga samning um uppbyggingu stöðvarhúss og veitna við Þeistareyki. Ég held að það sé skref í framkvæmdaátt sem við eigum að fagna. Unnið hefur verið lengi að því. Það er ekki unnið í tíð þessarar ríkisstjórnar, það var unnið á síðasta kjörtímabili samhliða ákvörðun Alþingis um að veita ákveðnar ívilnanir til uppbyggingar á Bakka við Húsavík. Á sama tíma og ég fagna því að þessir samningar séu í höfn og að hafist verði handa við þá og rekstur eigi að hefjast árið 2017, er ég þeirrar skoðunar að við eigum að breyta frá þeim ívilnunarsamningum sem við höfum verið að gera undanfarin ár og eru enn í farvatninu, og horfa til þess að skattumhverfi á Íslandi fyrir atvinnufyrirtækin í landinu verði með þeim hætti að þau kjósi að koma hér og vera hér. Að við búum tekjuskatt fyrirtækja með þeim hætti að hann fari niður í 15% eða 10% og við höfum skattumhverfið þannig að það sé hægt. Það hefur sýnt sig að framkvæmdastig í landinu er hærra og meira eftir því sem skattur á fyrirtæki er lægri.
Bull.
Það fer saman, alveg sama þó að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kalli hér fram í „bull“.
Þetta er rangt.
Það er staðreynd sem hagkvæmnin hefur sýnt í gegnum tíðina og ég skora á núverandi ríkisstjórn og þingheim allan að hafa það í huga í náinni framtíð til að auka framkvæmdastig í landinu. Ég vil jafnframt taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, það er kominn tími til að setja meiri fjármuni í samgönguáætlun og þá í hina hefðbundnu vegagerð og hlúa að þeim vegum sem eru í landinu. Við verðum [[Forseti hringir.]]þess vegna að setja stopp um stundarsakir [[Forseti hringir.]]í gangagerð.
Hæstv. forseti. Við hófum þingstörf í gær eftir páskahlé í skugga verkfalla og vaxandi afleiðinga þeirra m.a. á heilbrigðiskerfið og full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því þó að fyrsti þingdagurinn hafi nú verið þannig að forusta ríkisstjórnarinnar var fjarverandi og kom ekki til umræðu um þetta mál frekar en önnur. Átökin snúast um réttláta og sanngjarna skiptingu, nú þegar hagur íslensks samfélags batnar eftir endurreisn þess. Skilaboðin frá ríkisstjórnin hingað til eru þau að fyrst þurfi að bæta hag þeirra sem meira hafa, sem er óskynsamlegt og beinlínis mannfjandsamlegt. Samfylkingin mun styðja allar tilraunir til að bæta hag þeirra sem minnst hafa, tryggja hækkun lægstu launa og sanngjarnari skattlagningu og lög sem hindra að bónusar og ofurlaun komist hér á að nýju. Það er þess vegna undarlegt að hugsa til þess að hér kemur hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir og talar einmitt fyrir því að við niðurgreiðum í skattkerfinu til þess að fá hingað fyrirtæki frá útlöndum í samkeppni við láglaunasvæði eins og sérstök svæði í Suður-Ameríku og annars staðar. Er það atvinnustefnan sem á að tryggja há laun á Íslandi? Ég ætla fá að bregða út af því sem ég ætlaði að tala um og nefna það að hér koma menn á öðrum degi eftir langt þinghlé og skammast út í stjórnarandstöðuna. Mér finnst það koma úr hörðustu átt að það skuli vera kvartað yfir því að stjórnarandstaðan ræði störf þingsins og hvaða ráðherrar mæta til að svara þinginu og það á þeim degi þar sem er fyrirspurnatími þar sem lá fyrir að ætti að klára dagskrána - og hún var kláruð - og kalla það málþóf að við ræðum með hvaða hætti við getum komið á dagskrá málum sem við viljum ræða og taka svo sem dæmi húsnæðismál þegar tvö af fjórum frumvörpum, þau sem skipta mestu máli, eru ekki einu sinni komin inn í þingið [[Gripið fram í.]]og við í allsherjar- og menntamálanefnd eyddum tíma í morgun að ræða afnám orlofs húsmæðra sem lausn á vanda þessa samfélags. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Í fyrradag var efnt til viðburða víða um heim til þess að vekja athygli á þeim hörmulegu aðstæðum sem götubörn búa víða við. Enginn veit með vissu hversu mörg börn það eru en Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur áætlað að um það bil 100 milljónir barna séu heimilislausar og búi á götunni. Ég nefni þetta til að minna okkur öll á þær miklu skyldur sem við höfum, sem íbúar í alþjóðasamfélaginu, við öll þessi fátæku börn. Ég ætla þó aðallega að gera hér að umtalsefni þau íslensku börn sem standa illa að vígi vegna bágs efnahags foreldranna. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands bjuggu á árinu 2014 11,4% íslenskra barna á heimilum sem áttu erfitt með að ná endum saman, 10% þeirra bjuggu á heimilum undir lágtekjumörkum og 7,7% þeirra á heimilum sem skortir efnisleg gæði. Það eru mjög mörg börn sem öll hafa sínar vonir um framtíðina og væntingar um að verða hitt og þetta þegar þau verða stór. En er Ísland land jafnra tækifæra fyrir börn? Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar var tæpur þriðjungur barna á Íslandi ekki í reglulegu tómstundastarfi árið 2014 en árið 2009 var það hlutfall 14,3%, þriðjungur barna. Það eru mjög mörg börn. Hversu mörg þeirra skyldu fara á mis við tómstundastarf sem margir félagar þeirra fá að njóta, vegna þess að það eru einfaldlega ekki til peningar á heimilinu þegar búið er að borga matar- og húsnæðisreikningana? Og hversu mörg þessara barna skyldu eiga foreldra sem þurfa að berjast fyrir því að laun þeirra nái 300 þús. kr. á mánuði? Á hvaða leið erum við? Erum við að byggja hér upp samfélag þar sem virkilega er reynt að skapa börnunum jöfn tækifæri? Ég held að langflestir Íslendingar vilji að það sé og verði forgangsverkefni í stjórnmálum að byggja upp þannig samfélag. En svörum við stjórnmálamennirnir því kalli? Alls ekki nógu vel, finnst mér persónulega, og því miður held ég að mjög stór hluti landsmanna sé á sama máli.
Hæstv. forseti. Ég tek ekki undir með jafnaðarmönnum sem gera lítið úr orlofi húsmæðra, en ástæða þess að ég kem hingað upp er sú að ég [[Háreysti í þingsal.]]vildi vekja [[Kliður í þingsal.]]athygli á því að - herra forseti, fæ ég hljóð? [[Forseti hringir.]]Ég vildi vekja athygli á því að nú á föstudaginn langa var hald lagt á 20 kíló af sterkum fíkniefnum á Keflavíkurflugvelli sem er meira magn en haldlagt var allt árið í fyrra. Þessum árangri er náð, eftir því sem segir í fréttatilkynningu frá lögreglunni, með samvinnu margra aðila í löggæslu og tollgæslu og hann ber vitni um þá fagmennsku og þá árvekni sem starfsfólk þar suður frá og víðar í kerfinu býr yfir og þá þekkingu sem það hefur á málaflokknum. Góður vilji þessa fólks, árvekni þess og fagmennska fram í fingurgóma dugar ekki til vegna þess að þessi starfsemi hefur verið fjársvelt árum saman og mjög brýnt að þverpólitísk samstaða myndist um að auka fjárheimildir til þessa málaflokks. Það er þannig að á árinu í fyrra var mun minna af fíkniefnum haldlagt en mörg undanfarin ár. Því miður er það ekki vegna þess að fíkniefnaneysla hafi minnkað á Íslandi, það er vegna þess að viðbúnaðurinn er ónógur og við þurfum að bæta þar úr. Við vitum öll hvaða afleiðingar fíkniefnaneysla, sérstaklega á sterkum efnum eins og þeim sem tekin voru í Leifsstöð um daginn, hefur. Þetta er ávísun á eyðileggingu margra mannslífa, líf ungs fólks eyðileggst. Við höfum ekki efni á því, Íslendingar, að missa unga fólkið okkar í þetta svarthol. Þess vegna þurfum við að taka höndum saman og auka fjárheimildir rösklega til toll- og [[Forseti hringir.]]löggæslu, sérstaklega á Keflavíkurflugvelli, þar sem [[Forseti hringir.]]um 90% alls farþegaflugs fara um.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur um áhyggjur af stöðu Reykjavíkurflugvallar. Að því sögðu vil ég fagna ákvörðun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um að skipa starfshóp sem fær það hlutverk að kanna hvernig koma megi á reglulegu millilandaflugi um flugvöllinn á Akureyri og á Egilsstöðum. Í hópnum verða fulltrúar frá Íslandsstofu, Isavia, innanríkisráðuneytinu og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu, auk fulltrúa frá ólíkum landshlutum. Vinnunni verður stýrt af forsætisráðuneytinu. Á síðustu árum hefur töluverður þróunarkostnaður verið lagður í að koma á millilandaflugi til og frá Norður- og Austurlandi. Nokkrar tilraunir hafa verið gerðar og mikil þekking liggur fyrir. Í kringum báða flugvellina eru í gangi klasaverkefni með aðkomu sveitarfélaga og fyrirtækja sem miða að því að koma á millilandaflugi, auk þess sem samstarf er á milli landshlutanna. Þessi vinna hefur ekki enn skilað reglulegu flugi, en mikilvægt er að byggja á þeirri þekkingu og reynslu sem þarna er. Eins er mikilvægt að byggja á þeirri þekkingu sem orðið hefur til í kringum reglulegar ferjusiglingar til Austurlands í áratugi. Tæp milljón ferðamanna kom til Íslands með flugi á síðasta ári og spár gera ráð fyrir mikilli fjölgun á næstu árum. Mikill meiri hluti erlendra ferðamanna heimsækir einungis suðvesturhorn landsins eins og við vitum og aðrir landshlutar njóta fjölgunarinnar í minna mæli. Með aukinni dreifingu ferðamanna um landið má dreifa álagi á náttúru og innviði en um leið skapa tækifæri fyrir fleiri landshluta til að byggja upp víðtækari þjónustu allt árið um kring og styrkja innviði. Í vinnu hópsins er mikilvægt að mínu mati að skoða þjónustu flugvalla, aðra þjónustu ríkisins, vöruþróun, markaðssetningu og fleira. Ég vænti þess að til verði skýr niðurstaða um hlutverkaskiptingu ríkis, sveitarfélaga og einkaaðila um þessi verkefni, en jafnframt komi fram hvernig best sé að haga samstarfi þessara aðila um nýja fluggátt ef árangur á að nást. Ef vel tekst [[Forseti hringir.]]til geta þarna skapast tækifæri fyrir íslenska ferðaþjónustu að bjóða nýja vöru [[Forseti hringir.]]fyrir ferðamenn sem vilja koma inn í landið.
Herra forseti. Nú liggur fyrir þinginu frumvarp um fjármálafyrirtæki. Það gengur meðal annars út á að leyfa aukna kaupauka og bónusa í fjármálafyrirtækjum, sem sú sem hér stendur talaði alfarið á móti þegar það mál var rætt fyrir skömmu, þ.e. að menn færu aftur í þá hringavitleysu að spenna upp bónusa og kaupauka í fjármálakerfinu, eins gæfulegt og það var nú þegar það allt gekk yfir. Það er ánægjulegt að Framsóknarflokkurinn hefur samþykkt að vera á móti þessum kaupaukum og bónusum, [[Gripið fram í.]]að hann sé að færa sig til vinstri og sé sammála þeim röddum í stjórnarandstöðunni sem tala alfarið gegn því að þetta fari aftur í þann farveg. Þá lít ég svo á að málið sé í raun og veru dautt hvað það varðar og að sá þáttur verði tekinn út þegar málið verður til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem það er núna, ef framsóknarmenn standa við stóru orðin eins og þeirra er von og vísa, ég trúi ekki öðru. Ég tel að það sé líka mjög mikilvægt að á Íslandi séu bankar sem sýni samfélagslega ábyrgð varðandi umhverfismál og hafi sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Við vinstri græn höfum talað fyrir slíku. Slíkir bankar eru starfandi annars staðar á Norðurlöndunum þar sem starfsemin byggist á grænum gildum og þeir vinna að því að gera samfélagið sjálfbært. Það er hlægilegt að hlusta á forsvarsmenn fjármálafyrirtækja líkja bónusum og kaupaukum í bönkum við bónusa í sjávarútvegi, í frystihúsunum þar sem bónusinn plús grunnlaun eru bara brot af því sem þeir bónusar voru sem tíðkuðust í fjármálastofnunum landsins, svo þar er ekki líku saman að jafna. Það væri gaman að vita hvaða skoðun Seðlabanki Íslands, [[Forseti hringir.]]sem hefur miklar skoðanir á kaupkröfum láglaunafólks, hefur á kaupaukum í fjármálastofnunum.
Virðulegi forseti. Ég held að fáir andmæli þeim orðum að Reykjavíkurflugvöllur er einhver mikilvægasta þjóðbraut í okkar landi. Við búum í landi þar sem veðurfar er mjög óstöðugt, við búum í landi sem er stórt að flatarmáli miðað við íbúafjölda og það er langt að fara. Við búum í landi þar sem byggð er mjög dreifð og samgöngur erfiðar, sérstaklega yfir vetrartímann. Við búum í landi þar sem bráðaþjónusta á heilbrigðissviði hefur í auknum mæli verið færð á einn stað, þ.e. til Reykjavíkur. Hins vegar erum við svo heppin að í höfuðborginni okkar, í Vatnsmýrinni, er flugvöllur sem hentar afar vel til flugstarfsemi. Víðtæk samstaða ríkir milli landsmanna að stórum hluta um þessa lífæð eða þjóðbraut okkar Íslendinga. Flugvöllurinn gerir það að verkum að fólk sem býr úti á landi veit að ef bráð veikindi ber að höndum og senda þarf sjúkling með sjúkraflugi muni flugvél geta lent á Reykjavíkurflugvelli undir flestöllum kringumstæðum og sjúklingurinn verða kominn undir læknishendur á Landspítala – háskólasjúkrahúsi innan nokkurra mínútna frá lendingu. En á sama tíma ekur maður eftir Hringbrautinni og horfir á skurðgröfur sem eru að undirbúa íbúðabyggð þétt við flugvöllinn sem mun þýða, ef fram heldur sem horfir, að svokölluð neyðarbraut þarf að víkja, auk þess sem flugvöllurinn í heild sinni er alls ekki uppi á pallborði hjá núverandi borgaryfirvöldum. Ég spyr: Hvaða hagsmunir vega þyngst hér? Mér finnst svarið blasa við. Það eru þjóðarhagsmunir og samkvæmt þeim eigum við að sjálfsögðu að haga okkar málum.
Virðulegi forseti. Aðeins að vinnu okkar hér og því sem var sagt áðan af tveimur hv. þingkonum Framsóknarflokksins sem kvörtuðu yfir því að hér væri fólk að röfla um allt og ekkert á meðan mikilvæg mál lægju fyrir í þinginu. Hvaða mál eru það? Það eru ýmis mál sem við bíðum eftir en liggja einmitt alls ekkert fyrir þinginu. Húsnæðismálin mikilvægu, tvö, sem hafa ekki enn náðst út úr ríkisstjórn. Við erum bara að bíða og tölum þá saman á meðan þau koma ekki, þannig að ég vísa þessu algjörlega til föðurhúsanna sem kom fram áðan. Auk þess var verið að dylgja um einstaka þingmenn, að þeir væru ekki heiðarlegir í sannfæringu sinni um að boða hérna betri stjórnmál. Ég óska eftir því að það sé ekki gert héðan úr þessum ræðustól að dylgja um svona nema það sé þá tiltekið um hvern ræðir, endilega. Annað atriði, ég ætlaði nú ekki að koma upp vegna þessa en það er þó tengt mál. Það er málið um náttúrupassann sem við ræðum í atvinnuveganefnd og fyrir liggur að það þarf að afgreiða, en um málið er svo búið að það er algjörlega óundirbúið af hendi ráðherra. Það er þannig að óeining er um það þvert á flokka og ljóst er að atvinnuveganefnd mun ekki geta afgreitt málið frá sér af því að það er enginn sammála því. Hvað eigum við þá að gera? Svona er staðan. Ég vil segja það hér áður en þingi lýkur að ég mun vísa því algjörlega til föðurhúsanna þegar ferðamannastaðir verða farnir að láta á sjá af því að ekki er veitt fjármagn í uppbyggingu þeirra vegna þess að ferðamannapassinn svonefndi er ekki afgreiddur. [[Forseti hringir.]]Það er ekki vegna þess að stjórnarandstaðan standi sig ekki, það er [[Forseti hringir.]]vegna þess að meiri hlutinn kemur illa undirbúinn hingað inn í þingsal. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Mér var nú eiginlega hálfmisboðið hér áðan undir ræðum hv. þingmanna Silju Daggar Gunnarsdóttur og Elsu Láru Arnardóttur þar sem þær voru með dylgjur um að þingmenn ynnu ekki vinnuna sína af fullum heilindum heldur stæðu hér fyrir málþófi eða röfli um óþörf mál svo sem um fundarstjórn forseta. Það er eðlilegt að setja fram gagnrýni líkt og við gerðum í gær undir liðnum um fundarstjórn forseta á að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra væru ekki staddir hér þegar þing kom saman að afloknu páskahléi til þess að ræða við þingið um ýmis mikilvæg mál sem varða samfélagið allt, svo sem um verkföll fjölmargra hópa og afnám gjaldeyrishafta. Í mínum huga eru það gríðarlega mikilvæg mál sem er sjálfsagt og fullkomlega eðlilegt að við köllum eftir að tekin verði á dagskrá og einmitt undir þessum lið. [[Gripið fram í.]]Það þarf hins vegar að ræða þau um leið og þing kemur saman. Það er hins vegar alveg rétt sem fram kom í máli hv. þingmanna að fjölmörg mál bíða afgreiðslu þingsins og þingdagarnir sem við höfum úr að spila eru fáir. En það sem er í mínum huga þó enn alvarlegra er að við höfum ekki fengið til þingsins þingmál frá ráðherrum sem þó hafa verið boðuð allt frá haustdögum eða frá upphafi þessa þings og ber þar hæst stóru húsnæðismálin frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra.
Virðulegur forseti. Ég verð nú að gera athugasemdir við orð hv. þingmanna Framsóknarflokksins sem segja að stjórnarandstaðan hafi verið að röfla í ræðustólnum í gær. Það er auðvitað þannig að rödd hvers einasta þingmanns á þessari samkomu skiptir máli og hver einn einasti þingmaður hér hefur rétt á því að koma hingað upp og lýsa skoðunum sínum án þess að hann sé kallaður röflari af hv. þingmönnum. Það er algjörlega fráleitt. Þegar forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, landsfeðurnir, sem eru reyndar ekki miklir landsfeður heldur meira landssynir, mæta ekki hérna til þess að útskýra orð sín og gerðir eftir langa fjarveru og það misræmi sem augljóst er á milli stjórnarflokkanna, þá er fundarstjórn forseta eini mögulegi vettvangurinn fyrir stjórnarandstöðuna til þess að lýsa skoðunum sínum. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins verð að þola eins og aðrir þingmenn hér inni að allir þingmenn eiga rétt á því að koma hingað upp og lýsa skoðun sinni á því hvernig landinu er stjórnað. Þegar hæstv. forsætisráðherra hagar sér eins og einræðisherra í Tinnabók og heldur að hann geti bara birst á tröppunum á Stjórnarráðinu og tilkynnt um tilfærslu á byggingum, nýjar byggingar sem smíða eigi, útdeilt styrkjum í SMS-um hingað og þangað, fært til umdæmismörk lögregluyfirvalda o.s.frv. með pennastrikum, þá verða þingmenn Framsóknarflokksins einfaldlega að þola að það sé gagnrýnt.
Já.
Þeir geta ekki skákað í því skjóli að menn hafi ætlað að koma hingað inn á þing og boða ný stjórnmál þegar það er gagnrýnt, að verið sé að svíkja það loforð, vegna þess að það eru ekki bara gamaldags vinnubrögð, það eru léleg vinnubrögð, það eru lélegir stjórnmálamenn sem haga sér með þeim hætti og það er, svo [[Forseti hringir.]]ég endurtaki það fyrir hv. þingmenn Framsóknarflokksins, ævintýralega léleg ríkisstjórn við völd í þessu landi. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu, í fjarveru 1. flutningsmanns málsins, hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Flutningsmenn að tillögunni eru auk hans sú sem hér stendur og hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson og Birgitta Jónsdóttir. Við leggjum tillöguna fram fyrir hönd stjórnarandstöðunnar í kjölfar þess bréfs sem hæstv. utanríkisráðherra sendi til Brussel um að aðildarviðræðum við Evrópusambandið væri lokið. Upphófust í kjölfarið talsverðar deilur um merkingu þess bréfs og hvað nákvæmlega það merkti en segja má að öll sú umræða hafi orðið til þess að við sem leiðum flokkana sem skipa stjórnarandstöðuna ákváðum að rétt væri að sameinast um tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er raunar ekki nýlunda því allir þessir flokkar hafa lagt til einhverjar slíkar tillögur áður í þessum umræðum. Tillagan er sú að það eigi að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla 26. september 2015 um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Eftirfarandi spurning verði borin undir þjóðaratkvæðagreiðslu: „Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?“ Ekki þarf að hafa mörg orð, þó að það væri hægt, um efnisatriðið sem hér er til umræðu, aðild að Evrópusambandinu, en það liggur algerlega fyrir að það hefur verið eitt stærsta deiluefnið í íslenskum stjórnmálum í allmörg ár. Segja má að ég hafi tekið þátt í þeirri umræðu allt frá því að ég var skipuð í Evrópunefnd sem leidd var af Birni Bjarnasyni, fyrrverandi hv. þingmanni og hæstv. ráðherra, árið 2003 sem skilaði af sér skýrslu árið 2007 um samskipti Íslands og Evrópu og samskiptin við Evrópusambandið. Það er í raun merkilegt að við erum enn ekki búin að hrinda í framkvæmd þeim tillögum sem þar voru settar fram um að styrkja samskiptin þannig að við eigum enn í vandræðum þegar kemur til að mynda að innleiðingu EES-gerða. Í þinginu að undanförnu hefur verið talsvert til umræðu sá innleiðingarhalli sem er talað um í tengslum við innleiðingu EES-gerða, og það er ekki síst vegna þess að tillögum um eflingu samskiptanna var aldrei hrint í framkvæmd. Það er alveg ljóst að þegar um er að ræða alþjóðleg samskipti á borð við þau sem við eigum í vegna EES-samningsins skiptir máli að þeim sé sinnt af báðum aðilum og í þau sé lagður mannafli, tími og fé. Að sjálfsögðu var spurningin um Evrópusambandið áberandi þegar áðurnefnd skýrsla var gerð og hún var líka uppi á borðum í Evrópunefndinni hinni síðari sem ég tók þátt í og var leidd af þáverandi og núverandi hv. þingmönnum Ágústi Ólafi Ágústssyni og Illuga Gunnarssyni. Síðan var ákveðið árið 2009 eins og kunnugt er og eins og við höfum rætt alloft í þessum sal að leggja fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu til að þjóðin gæti tekið þá ákvörðun hvort hún vildi verða aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Síðan var gert hlé á viðræðum og á þessu kjörtímabili hefur því hléi verið viðhaldið, getum við sagt. Hér var lögð fram tillaga til að afturkalla umsóknina í fyrra en hún dagaði uppi í þinginu, henni var vísað til hv. utanríkismálanefndar en umræðu um hana var aldrei lokið. Segja má að það sé aðdragandinn að hinu umrædda bréfi sem sent var á dögunum til Brussel. Okkar tillaga snýst hins vegar ekki um hvort taka eigi efnislega afstöðu til Evrópusambandsins eða ekki. Hún snýst um að við leitum leiðsagnar þjóðarinnar í þessu máli. Það má velta því fyrir sér í ljósi þess sem ég hef sagt að allt frá því að Ísland varð aðili að EES-samningnum má segja að spurningin um aðild að Evrópusambandinu hafi verið lifandi í íslenskum stjórnmálum, hún hefur verið umdeild og til umræðu reglulega og verður það líklega áfram. Það varð því niðurstaða mín og fjöldamargra annarra sem teljum að hagsmunum okkar sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan að réttast væri að fá einhvern botn í umræðuna, leiða málið til lykta, og besta leiðin til þess væri að fá þjóðina til þess að gefa upp afstöðu sína í atkvæðagreiðslu um samning. Sú varð hins vegar ekki raunin þegar gert var hlé á viðræðunum þannig að segja má að hér sé lögð til ákveðin málamiðlun um að leitað verði til þjóðarinnar um leiðsögn. Í tillögunni er lagt til að spurt verði um framhaldið. Þetta er auðvitað tillaga fjögurra flokka. Ég tek það fram að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ekki séð því neitt til fyrirstöðu að slíkar spurningar yrðu jafnvel fleiri, þ.e. leitað yrði ítarlegri leiðsagnar og varpað fram fleiri spurningum til þjóðarinnar. En við erum sátt við að þetta sé spurningin sem borin verði upp, þ.e. spurt verði um það hvort fólk vilji ljúka viðræðum þannig að það geti sjálft tekið ákvörðun um þetta stóra mál. Fyrir mjög marga sem hafa tekið þátt í umræðunni er þetta ákveðinn prófsteinn á lýðræðisþróun. Þetta er gríðarlega stórt mál, margar hliðar á því og eins og ég hef gjarnan sagt, Evrópusambandið er ekki statískt fyrirbæri, það þróast, það hefur gengið í gegnum pólitískar sveiflur rétt eins og þjóðríki ganga í gegnum pólitískar sveiflur. Stefnumörkun þess á 9. áratugnum og 10. áratugnum var mjög mörkuð af uppgangi frjálshyggjunnar eins og pólitík almennt, til að mynda í Bretlandi og Bandaríkjunum. Þeirrar pólitíkur gætti líka í Evrópusambandinu og hafði mikil áhrif til hægri sem gerir að verkum að ég hef t.d. verið mjög krítísk á uppbyggingu fjármálakerfisins innan Evrópusambandsins og tel að gallar þess hafi birst í því hvernig Evrópusambandið hefur tekið á þeirri kreppu sem hefur gengið yfir. En það eru líka jákvæðir hlutir sem koma frá Evrópusambandinu, við getum rætt um ýmis framfaramál svo dæmi sé tekið á sviði umhverfismála sem við hefðum að sjálfsögðu getað gert sjálf en höfum að einhverju leyti innleitt í gegnum EES-gerðir fyrir áhrif frá Evrópusambandinu. Í þessum efnum hefur spurningin að mínu viti verið: Hvaða afstöðu höfum við til að taka þátt í þessu ríkjasambandi og erum við reiðubúin að gera það með þeim kostum og göllum sem því fylgja? Niðurstaða minnar hreyfingar hefur verið neikvæð í þeim efnum. Aðrir flutningsmenn tillögunnar eru ekki endilega sammála mér um það en við erum sammála um að rétt sé að leita leiðsagnar þjóðarinnar í þessu stóra og mikilvæga máli og viðurkenna það að íslensk pólitík hefur breyst, hún hefur breyst gríðarlega mikið á undanförnum árum og áratugum og við eigum að fagna þeirri kröfu sem er uppi í samfélaginu um aukið lýðræði. Við eigum að fagna þeirri kröfu. Ég vil setja tillöguna í samhengi við það að við sitjum nú nokkrir þingmenn, fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi, saman í stjórnarskrárnefnd sem er ætlað að gera tillögur til breytinga á stjórnarskrá Íslands. Ég vona svo sannarlega að það náist sátt á milli flokka hér á þingi um að hrinda þeim breytingum í framkvæmd. Eitt af því sem við ræðum þar eru þjóðaratkvæðagreiðslur, að tiltekinn hluti þjóðarinnar geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um ákveðin mál þannig að þau verði borin undir þjóðina, að ekki þurfi neina milliliði til að hrinda slíkum atkvæðagreiðslum í framkvæmd heldur að tiltekinn hluti þjóðarinnar geti hreinlega krafist þess. Það er eðlilegt ákvæði að mínu viti eftir þá þróun sem hefur orðið í lýðræðismálum og með breyttum vinnubrögðum sem við þingmenn eigum að fagna. Því ég tel svo sannarlega ekki að þetta rýri á nokkurn hátt það fulltrúalýðræði sem við byggjum samfélag okkar á heldur styrki það og veiti okkur sem hér störfum mikilvægt aðhald að þjóðin hafi þessa leið. Ég vona að það verði niðurstaða stjórnarskrárnefndarinnar og ég vona að það verði niðurstaða Alþingis og þjóðarinnar. Ef við setjum það mál sem við ræðum hér í þetta samhengi væri ekki ólíklegt að þjóðin gæti einmitt krafist atkvæðagreiðslu um það án þess að við hefðum neitt um það að segja. Við getum velt því fyrir okkur hvort við séum ekki reiðubúin að setja einmitt þetta mál í þann farveg og þora að leita leiðsagnar þjóðarinnar hvað hún vill gera, hvert hún vill fara og vera reiðubúin til að vinna samkvæmt þeim vilja, óháð eigin afstöðu. Það er auðvitað stóra klípan þegar við aðhyllumst og viljum verja beint lýðræði og áhrif almennings að almenningur er ekki endilega alltaf sammála manni sjálfum. Það getur verið flókin afstaða og ég hef orðið vör við það í þessum sal þar sem ég hef ítrekað verið spurð um hvernig það geti farið saman, að vilja þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem maður sé sjálfur á móti. Herra forseti. Mér finnst það ekki vandamál. Í þessu tilviki tel ég að lýðræðisrökin vegi þyngst, að málið sé af þeirri stærðargráðu og á því séu svo margar hliðar að eðlilegt sé að við leitum leiðsagnar þjóðarinnar og föllumst á að hlíta lýðræðislegri leiðsögn hennar. Það er í þeim anda sem ég tala fyrir þessari tillögu. Ég veit hins vegar að við getum verið ósammála um Evrópusambandið eins og ég hef gert grein fyrir en það breytir því ekki að ég held að við gætum orðið sammála um þetta. Ég vitna til þess að á bak við þessa tillögu eru formenn allra flokka stjórnarandstöðunnar, en ég vitna líka til þess að fyrir síðustu kosningar gáfu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna loforð um að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald þessa máls. Og það er alveg sama hvað menn geta sagt eftir á, allt er þetta til og auðvelt að fletta upp og ég þarf ekki að fletta því upp því ég sat marga fundi með formönnum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins þar sem þessu var lofað og meira að segja sagt af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins að það gæti nú farið vel á því að hafa slíka þjóðaratkvæðagreiðslu á fyrri hluta kjörtímabilsins og við erum komin fram yfir þann tíma. Út frá því sem sagt var fyrir kosningar hefði ég talið að hægur vandi væri að efna það loforð og halda slíka atkvæðagreiðslu þannig að leiðsögn þjóðarinnar lægi þó a.m.k. fyrir. Þá kem ég að því, þótt tíminn sé stuttur, að menn hafa sagt að það sé hins vegar pólitískur ómöguleiki eins og það hefur verið orðað, það ágæta nýyrði „ómöguleiki“ var sett fram í kringum þessa umræðu, að framfylgja stefnu sem ríkisstjórnin sé ekki sammála. Já, það er flókið, ég skal viðurkenna það fyrst manna, það er klípa eins og ég sagði áðan að þurfa að hlíta niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu sem maður er ekki sammála. Auðvitað er það flókið og klípa. En mér finnst það ekki ómöguleiki því eins og ég sagði áðan vega lýðræðisrökin þyngst í málinu. Mér finnst hins vegar nauðsynlegt að minna á að þessi ómöguleiki hefði átt að vera forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna ljós fyrir kosningar þegar þeir töluðum með þessum hætti, þegar þeir lofuðu atkvæðagreiðslu um málið. Varla hefur það runnið upp fyrir þeim eftir að þeir settust í ríkisstjórn að þetta gætu þeir ekki gert. Ég trúi ekki öðru en þeir hafi hugsað loforð sín fyrir kosningar betur en svo að korter eftir kosningar hafi þeim orðið ljóst að þetta væri ómöguleiki. Með því að taka þessa tillögu til umræðu hér og til umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd treysti ég á að við fáum a.m.k. samræðu um hvaða leið menn sjá til þess að leiða þetta mál til lykta með einhverjum hætti, að tryggja að leitað verði leiðsagnar þjóðarinnar eins og allir flokkar hafa talað fyrir og við finnum skynsamlega lausn á málinu, hleypum því ekki í þann átakafarveg sem mér finnst það hafa verið í. Vissulega gætu einhverjir sagt og munu vafalaust segja: Evrópusambandið er þannig mál að það mun alltaf vera í átökum og hefur verið víða annars staðar þar sem þetta hefur verið til umræðu. Þegar við skoðum það er myndin samt ekki svo einlit. Við höfum séð ríkisstjórnir standa að slíkum samningaviðræðum þar sem hafa verið flokkar sem ekki hafa verið sammála um að ganga í Evrópusambandið. Það er nú svo og þótt menn hafi stundum viljað halda öðru fram þá er það bara ekki rétt. Þannig að þetta er fjölbreytt mynd. Ég vonast til þess að menn í þessum sal og á vettvangi hv. utanríkismálanefndar séu reiðubúnir að ræða tillöguna málefnalega og helst með það að markmiði að við getum sameinast um að leita leiðsagnar þjóðarinnar í flóknu og erfiðu máli þar sem hliðarnar eru margar og verið reiðubúin að gera það þrátt fyrir skoðanir flokka okkar og skoðanir hvers og eins okkar á þessu stóra máli. Að svo mæltu legg ég til að málinu verði vísað til hv. utanríkismálanefndar að lokinni þessari umræðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. framsögumanni málsins fyrir ágæta ræðu þar sem víða var komið við. Nú liggur fyrir sú afstaða hv. þingmanns að hún og meðflutningsmenn hennar vilja kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslu um þá spurningu hvort halda beri áfram viðræðum. Þá vil ég inna hv. þingmann eftir því hver afstaða hennar er til þeirrar spurningar, hvort hún telji rétt að halda áfram viðræðum og ef svo er, hvort hv. þingmaður telur að það eigi að gera á óbreyttum forsendum, þ.e. á sömu forsendum og skilið var við málið í janúar 2013, eða hvort hún telur að forsendur hafi með einhverjum hætti breyst á þeim tíma sem liðinn er þannig að ástæða sé til að fara yfir það hvort farið verði til viðræðna af hálfu Íslands að nýju á sömu forsendum eða breyttum forsendum frá því sem þá lágu fyrir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Við ræddum þetta mál á síðasta landsfundi hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þar studdi ég þá tillögu að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald málsins og að leitað yrði leiðsagnar þjóðarinnar, en sú tillaga sem var niðurstaða fundarins vorið 2013 var að réttast væri að ljúka samningum og bera þá undir atkvæði. Ég mundi móta afstöðu mína út frá þeirri umræðu sem verið hefur innan minnar hreyfingar um þessi mál þar sem menn hafa lagt höfuðáherslu á lýðræðislega afstöðu. En varðandi það hvort forsendurnar séu breyttar - eins og ég sagði áðan er Evrópusambandið ekki statískt fyrirbæri og hefur ýmislegt breyst hjá Evrópusambandinu síðan við gerðum hlé á viðræðunum að vori 2013 þannig að að sjálfsögðu þurfum við að skoða breyttar forsendur ef niðurstaðan yrði sú að halda áfram viðræðum. Hins vegar lá það fyrir að búið var að vinna að samningsafstöðu í ólíkum köflum í miklu samráði við ólíka aðila, en að sjálfsögðu breytast hlutirnir hratt innan Evrópusambandsins og hér heima þannig að það þarf alltaf að taka tillit til þess. Ég skil spurningu hv. þingmanns þannig.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé kjarni þeirrar umræðu sem við þurfum að ræða hér, þ.e. hvort forsendur hafa breyst eða ekki. Ég held til dæmis að það hafi komið fram á miðju síðasta kjörtímabili sem var kannski ekki með öllu ljóst í upphafi ferilsins, 2009, að það gekk mjög illa að fá fram skýrar línur varðandi þá kafla viðræðnanna sem öllum var ljóst fyrir fram að yrðu erfiðir. Það var ljóst að af hálfu margra í þáverandi stjórnarliði Samfylkingar og Vinstri grænna var áhugi á því að fá skýrar línur í sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum snemma í því ferli, en niðurstaðan varð nú sú að það stoppaði árið 2011 og þokaðist ekkert áfram eftir það þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir ráðherra í þáverandi ríkisstjórn, sem þeir hafa lýst í ágætum bókum, um að knýja fram afstöðu Evrópusambandsins í þeim efnum til að fá fram umræður um þau mál. [[Forseti hringir.]]Ég velti því upp: Ef farið er til þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]og spurt hvort halda eigi áfram, þurfa ekki forsendur [[Forseti hringir.]]að vera aðeins skýrari en þær eru í dag til að eitthvert vit sé í spurningunni?
Virðulegi forseti. Það liggur auðvitað fyrir að ef þjóðin ákveður að taka þráðinn upp að nýju, eins og lagt er til í þessari tillögu að hún verði spurð um, þá þarf auðvitað að fara yfir stöðu mála. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það hefði verið óskandi að afstaðan í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum hefði legið fyrir fyrr í ferlinu, en ef við ætlum að hefja það á nýjan leik finnst mér í raun sjálfgefið að þá þarf að fara yfir stöðuna og kanna hvað af því sem þegar hefur verið gert stendur enn óbreytt og hvað ekki. Mér finnst það liggja fyrir af því að í svona ferli erum við ekki statískar stærðir þar sem ekkert breytist.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ræðu hennar um þessa þingsályktunartillögu. Ég verð að segja að ég fagna því verulega að hv. þingmaður telji núna ástæðu til að leita leiðsagnar þjóðarinnar í þessu mikilvæga máli. Ég fagna því líka að forustumenn Samfylkingarinnar vilji nú leita leiðsagnar þjóðarinnar í þessu efni vegna þess að það var það sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði upp með árið 2009, að leitað yrði leiðsagnar þjóðarinnar um hvort hefja ætti aðildarviðræður við Evrópusambandið eður ei og bera síðan þann samning sem heim kæmi undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Því var hafnað af þáverandi formönnum og þingmönnum bæði Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Þess vegna er ástæða til að fagna þeim sinnaskiptum sem orðið hafa í þessum herbúðum á þeim árum sem liðin eru frá því að ferlið var hafið 16. júlí 2009. Mínar skoðanir eru ljósar í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar eins og ég var árið 2009 að leggja eigi það til við þjóðina og leita leiðsagnar hennar í þessu stóra máli. Þess vegna fagna ég þeim sinnaskiptum sem hér hafa orðið og vonast til þess að umræður um þingsályktunartillöguna verði í þá veru að ræða það hvort þingheimur hefur kjark til að leita leiðsagnar þjóðarinnar eða hvort við ætlum að flækja þetta mál enn og aftur í viðjum flokka eins og við gerðum forðum.
Herra forseti. Eins og ég hef áður sagt í þessari pontu þá tel ég eftir á að hyggja að rétt hefði verið að halda slíka þjóðaratkvæðagreiðslu áður en lagt var af stað í þetta ferli. Ég er ekkert feimin við að viðurkenna að maður getur lært ýmislegt af því að vera hér og taka þátt í stjórnmálum. Það er mín niðurstaða. Ég fagna hins vegar þeim stuðningi sem hv. þingmaður sýnir þessari tillögu í ræðu sinni af því að ég tel mjög mikilvægt að við höfum kjark til að spyrja þjóðina um leiðsögn í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hennar. Henni varð tíðrætt um leiðsögn þjóðarinnar og að þeir stjórnmálaflokkar sem fulltrúa eiga á lýðræðislega skipuðu Alþingi þyrftu leiðsögn þjóðarinnar. Ég velti því fyrir mér af því að mér fannst það ekki koma nógu skýrt fram hjá hv. þingmanni, framsögumanni málsins, hver afstaða hennar flokks eða fylkingar sé í þessu máli. Er það markmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vera í viðræðum við Evrópusambandið um aðild að því? Og jafnvel ef ekki, hvert yrði markmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í slíkum aðildarviðræðum? Ég velti því svo líka fyrir mér og það væri ágætt ef hv. framsögumaður gæti imprað á því eða útskýrt það örstutt fyrir mér hvað það sé í þessu sérstaka máli, málinu um aðildarviðræður að Evrópusambandinu, sem sé svo stórt að það þurfi leiðsagnar þjóðarinnar við, að lýðræðislega kjörnir fulltrúar á Alþingi þurfi leiðsögn þjóðarinnar til að geta tekið afstöðu í því, í samanburði við önnur mál sem eru til umfjöllunar á Alþingi sem eru stór hagsmunamál þjóðarinnar til framtíðar eins og t.d. virkjanamál, uppbyggingu nýs spítala og áfram mætti lengi telja. Ég ítreka það og árétta að ef ég skil tillöguna rétt er hún bara þingsályktunartillaga um aðildarviðræður, ekki um inngöngu heldur viðræður, en hvað er það í þessu máli sem er svo stórt að það þurfi leiðsagnar þjóðarinnar við?
Herra forseti. Mér finnst það mjög jákvæð þróun ef við ætlum að fara þá leið að leita í meira mæli leiðsagnar þjóðarinnar sem hv. þingmaður nefndi nokkrum sinnum í andsvari sínu í ýmsum málum, ekki bara þessu máli. Enda lögðum við þingmenn Vinstri grænna til að mynda til þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma um Kárahnjúkavirkjun af því að hv. þingmaður nefnir virkjanir. Við höfum verið með tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um Atlantshafsbandalagið sem var gengið í án þjóðaratkvæðagreiðslu og hefði betur verið greidd atkvæði um á sínum tíma þannig að já, við aðhyllumst þá stefnu að leita leiðsagnar þjóðarinnar í auknum mæli. Það er þá ekki aðeins í þjóðaratkvæðagreiðslum, þær eru að sjálfsögðu ekki eina leiðin, heldur í öllu því sem við vinnum að sem kjörnir fulltrúar hvort sem er sem þingmenn eða ráðherrar. Ráðherrar hafa ómæld tækifæri til að leita leiðsagnar þjóðarinnar með því að kalla eftir umsögnum um frumvörp og annað. Ég tók sjálf þátt í mjög áhugaverðu verkefni um mótun byggðastefnu fyrir landið allt sem hét Sóknaráætlanir. Unnið var þannig að haldnir voru þjóðfundir í landshlutum þar sem saman komu íbúar og hagsmunaaðilar og veittu okkur leiðsögn um hvernig þeir vildu nákvæmlega að byggðastefna fyrir landið yrði mótuð, ekki bara á forsendum okkar þingmanna heldur einmitt á forsendum þeirra sem búa út um land. Ég er mikill fylgismaður þess að við leitum slíkra leiða og eins og ég segi eru þjóðaratkvæðagreiðslur ekki eina leiðin. Við höfum hins vegar lagt fram margar tillögur um slíkar atkvæðagreiðslur um ólík mál þannig að það er ekkert sérstakt við nákvæmlega þetta mál. Þetta á þvert á móti oft við um stór og umdeild mál sem getur verið gott að fá um leiðsögn þjóðarinnar. Hvað varðar Evrópusambandið og okkar stefnu þá hef ég ítrekað sagt að við erum andsnúin aðild að Evrópusambandinu á þeim forsendum sem ég hef oft farið yfir og hef ekki tíma til að gera í þessu stutta andsvari. Hins vegar hefur það líka verið krafa okkar félaga að málið, [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir að fólk sé gegn inngöngu, eigi heima hjá þjóðinni til að taka ákvörðun um og það er það sem mér fannst hv. þingmaður vera að spyrja um. [[Forseti hringir.]]Við höfum talið það geta farið saman og reynt að reka stefnu okkar út frá þeim sjónarmiðum
Virðulegi forseti. Þetta er að nokkru leyti það sem ég var að spyrja um en þó er einu enn ósvarað. Eftir því sem ég best veit hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð staðið gegn aðild að Evrópusambandinu og reyndar aðildarviðræðum þar af leiðandi líka en mér þætti fróðlegt að heyra nánar um það hvernig hv. þingmaður, framsögumaður þessa máls, sér fyrir sér aðkomu slíks flokks að aðildarviðræðum. Hefur VG mótað sér einhverja skoðun á því hvert framlag flokksins væri í aðildarviðræðum?
Herra forseti. Nú er það svo eins og ég sagði áðan og reyndi að útskýra fyrir þingheimi og þjóð að það er auðvitað flókin afstaða að telja að hagsmunum okkar sé betur borgið innan Evrópusambandsins en vera eigi að síður reiðubúin að vinna því gagn ef tillagan verður samþykkt og það sé til að mynda svo að þjóðin vilji halda viðræðum áfram. Þá liti ég á það sem hlutskipti okkar að fá sem besta niðurstöðu úr slíkum niðurstöðum fyrir þjóðina því þar vægju hagsmunir þjóðarinnar þyngst og væru ofar öllum öðrum hagsmunum. Síðan tel ég og það er mín afstaða að við getum haft samning á borðinu, hann getur verið góður eða slæmur og allt það, en ég hef samt sem áður ákveðna prinsippafstöðu í þessu máli og hún er enn þá sú að ég tel ekki rétt að við göngum í Evrópusambandið. Ég skil það hins vegar mætavel að þjóðin geri kröfu um það og hún fái að taka þá ákvörðun fyrir sjálfa sig og það sé ekki eingöngu Alþingis að ákveða frekar en í öðrum stórum málum. [[Forseti hringir.]]Ég þarf kannski að taka aðra ræðu um þessi mál síðar í dag til að útskýra þetta betur [[Forseti hringir.]]en þarna tel ég að við þyrftum að sjálfsögðu að vinna fyrst og fremst að hagsmunum þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér mikilvægt mál og þess vegna sakna ég þess að af 14 þingmönnum á mælendaskrá skuli ekki vera einn einasti þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Enginn úr þeim flokki ætlar að kveðja sér hljóðs um þetta mál alla vega eins og staðan er núna. Eins og kom fram í andsvari hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur á Sjálfstæðisflokkurinn stóra sögu í þessu máli sem hann þarf að svara fyrir. Hann þarf að svara fyrir það hvers vegna hann hefur skipt svo rækilega um skoðun frá því sem var á síðasta kjörtímabili, ekki bara hér í þinginu, að þetta mál ætti erindi til þjóðarinnar, heldur líka í kosningabaráttunni. Það voru ekki bara orð formannsins, sem menn geta síðan afneitað eftir kosningar, heldur var það beinlínis ritað í útgefna stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins að fram skyldi fara atkvæðagreiðsla um framhald viðræðna á þessu kjörtímabili. Öðrum eins hlaupum frá eigin loforðum hefur maður ekki orðið vitni að. Menn þurfa að koma hingað upp og segja okkur hvers vegna þeir eru ekki tilbúnir að fylgja eigin kosningaloforðum, fylgja eigin tillöguflutningi hér á Alþingi á síðasta kjörtímabili og taka tillit til 55 þúsund undirskrifta Íslendinga sem hafa óskað eftir því við Alþingi að þetta mál fari fyrir þjóðina. Menn þurfa að svara þessu ef þeir eru í meiri hluta hér á Alþingi. Menn geta ekki afgreitt þetta sem röfl eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir sagði áðan um umræður og það sem við í stjórnarandstöðunni höfum fram að færa hér á þingi, það er ekki hægt. 55 þúsund undirskriftir eru ekki röfl, 55 þúsund undirskriftir eru ákall um aðkomu og á það ber okkur að hlýða. Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég skil ekkert í Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar. Það eina sem menn hafa verið að gera hér er að segja: Jú, við viljum slíta þessum aðildarviðræðum og gera það þá bara einhvern veginn. Menn hafa reynt að koma með tillögu inn í þingið en ekki náðist samstaða um það hjá ríkisstjórnarflokkunum að klára hana. Þá er farið að skrifa einhver undarleg bréf sem enginn veit almennilega hvað í stendur. Síðan segja menn að leggja eigi áherslu á EES-samninginn, minnka innleiðingarhallann og fara að afgreiða mál frá Evrópusambandinu hraðar en áður hefur verið gert. Niðurstaðan er sú að sú stefnumörkun hefur ekki gengið eftir. Við erum hins vegar þannig stödd að við erum með mesta innleiðingarhallann á regluverki frá Evrópusambandinu á öllum innri markaðnum. Það stendur ekki steinn yfir steini í Evrópustefnu þessara stjórnarflokka. Og ekki bara það, þetta er ekki bara Evrópustefnan, heldur ganga menn þannig fram, ráðherrar í þessari ríkisstjórn, að þeir halda að það þjóni hagsmunum Íslands best að standa á torgum og reyna að búa til ljóta karlinn úr Evrópusambandinu og úr erlendum aðilum sem við eigum í viðskiptum og í samskiptum við, sem skipta okkur máli. Þegar verið er að búa til ljóta karlinn úr Evrópusambandinu er verið að tala um þjóðir eins og Dani, Svía, Pólverja, Spánverja, Þjóðverja, Belga, Frakka, Hollendinga. Þetta er Evrópusambandið. Evrópusambandið er ekki eitthvert sjálfstætt fyrirbæri óháð öllu öðru. Evrópusambandið er samstarf þessara ríkja og fleiri til. Menn eru að gera okkur gríðarlegan óleik með því að tala svona um þessi ríki, sem við eigum í jafnmiklum samskiptum við og raun ber vitni. Við sem höfum aðhyllst aðild að Evrópusambandinu, og höfum viljað klára aðildarviðræðurnar og síðan spyrja þjóðina hvernig henni lítist á þá niðurstöðu og fá hana til að skera úr um það, höfum gert það vegna þess að við eigum okkur framtíðarsýn um bætt lífskjör hér á landi. Ein leið til þess er að ganga í Evrópusambandið, taka upp evru og búa við sambærileg kjör, t.d. við kaup á húsnæði, lánakjör, og gengur og gerist í nágrannaríkjum. Eitthvert stærsta lífskjaramál samtímans er spurningin um það hvaða gjaldmiðil við ætlum að reka hér til lengri tíma og hvernig það verði gert. Og hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Hún ætlar, í anda þess hvernig hún hefur starfað frá upphafi, bara að tæta niður það sem gert hefur verið án þess að svara spurningunni um það hvaða valkosti hún bjóði upp á í staðinn. Það á að loka leiðum en ekki opna neinar nýjar og það á ekki að segja okkur hvernig peningastefnu eigi að reka til framtíðar. Það á ekki heldur að segja hvernig við ætlum að eiga samskipti við eða vera í viðskiptum við erlend ríki. Við eigum svo mikið undir í þessu af því að Evrópusambandið er ekki sjálfstætt skrímsli úti í heimi. Evrópusambandið er samstarf þjóðríkja sem við viljum bera okkur saman við, sem við viljum vinna með og sem við höfum átt í góðum samskiptum við frá því að lýðveldið var stofnað. Þess vegna skiptir þessi umræða svona miklu máli. Það sem ég á erfiðast með að skilja í þessu öllu er hvers vegna menn óttast það svo mjög að spyrja þjóðina þeirrar spurningar hvort við eigum að halda áfram eða ekki. Hvað óttast menn við það að ljúka aðildarviðræðum, leggja samning fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu og láta hana taka ákvörðun byggða á niðurstöðu aðildarviðræðna? Ég hef aldrei skilið hvað menn hafa að óttast í því. Þeir sem ganga hvað harðast fram, í andstöðu sinni gegn aðild að Evrópusambandinu, hafa lýst því yfir að niðurstaða þeirra sé sú að þetta sé allt saman ómögulegt. Hvers vegna má þjóðin þá ekki finna út úr því líka út frá raunverulegum upplýsingum sem fyrir liggja? Hér eru undirskriftir 55 þúsund Íslendinga. Það fólk er að senda Alþingi skilaboð um að það vilji ekki að hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson taki þessa ákvörðun fyrir það. Það vill fá að gera það sjálft. Og hvað óttast menn svo mikið að þeir leggja ekki í þann leiðangur að spyrja einfaldlega þeirrar spurningar sem hér er lagt til? Það er mér algerlega ómögulegt að skilja. Við erum hér með stórt hagsmunamál undir og mér líst illa á þann leiðangur sem menn eru í, ríkisstjórnin, þegar helsta framlag hennar til málanna er að draga upp mynd af ljótum karli úti í heimi, ljótum samtökum, ljótum ríkjum sem vilji okkur illt. Þegar á hólminn er komið eru þetta aðilar sem við eigum að vera í viðskiptum og í sambandi við; Danmörk, eins og ég nefndi áðan, Norðurlöndin. Þetta er allt ljóta Evrópusambandið, það eru þau ríki sem við eigum í mestum viðskiptum við. Við erum bara að biðja um að menn stigi niður af sínum háa stalli, komi aftur til baka að þeirri niðurstöðu sem þeir höfðu komist að áður, um að í stöðunni væri réttast að spyrja þjóðina hvernig halda skuli áfram með þetta mál. Það er allt og sumt. Það er ekkert hræðilegt hér í gangi, það er ekkert stórt samsæri í gangi, einhver illvilji. Þetta er allt og sumt. Menn voru tilbúnir í þetta fyrir örfáum missirum. Hvers vegna ekki núna? Er það bara vegna þess að nú eru menn komnir á þann stað að þeir eiga þetta og mega þetta? Menn líti svo á að þeir þurfi hvorki að spyrja kóng né prest að einu né neinu vegna þess að þeir eru komnir í stólana og ráða þessu? Það er von mín að þessi umræða eigi eftir að taka þeim breytingum að á mælendaskrá komi fulltrúar stjórnarflokkanna og svari spurningum okkar. Þeir þurfa að svara því hvað þeir óttast við að leggja þessa einföldu spurningu fyrir þjóðina, svara því í leiðinni hvers vegna þessi dramatísku sinnaskipti hafa orðið og segja okkur í þriðja lagi hvaða valkosti þeir ætla að bjóða okkur í staðinn þegar þessum dyrum hefur verið lokað.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og varaformanni Samfylkingarinnar, Katrínu Júlíusdóttur, fyrir ræðu hennar. Ég ætla að nota hennar eigin orð og ætla að velta því upp, vegna þess að mér er ómögulegt að skilja hvers vegna Samfylkingin, sem þá var í forustu í ríkisstjórn, neitaði leiðsögn þjóðarinnar þegar farið var í þá vegferð að hefja aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Mér er ómögulegt að skilja það. Ég segi líka: Hvað veldur þeim dramatísku sinnaskiptum sem nú eiga sér stað í Samfylkingunni þegar hún allt í einu vill leita til þjóðarinnar í þessu máli? Þeim spurningum verður Samfylkingin líka að svara á nákvæmlega sama hátt og hún krefur stjórnarflokkana eða forustumenn stjórnarflokkanna um það af hverju þeir ætli ekki að standa við þau loforð sem þeir gáfu í aðdraganda kosninga. [[Gripið fram í: Við gáfum engin loforð.]]Samfylkingin fór í samstarf við Vinstri græna fyrir kosningarnar 2009 og myndaði ríkisstjórn með Vinstri grænum. Kosningamál Vinstri grænna var meðal annars að aldrei skyldi gengið til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Það loforð var brotið. [[Gripið fram í.]]Það þótti Samfylkingunni allt í lagi þá. En Samfylkingin þarf að svara þeirri spurningu: Af hverju féllst hún ekki á í aðdraganda aðildarviðræðnanna fyrir kosninguna 16. júlí 2009 að leita til þjóðarinnar eins og lagt var til og hvað veldur þeim sinnaskiptum sem Samfylkingin sýnir í dag? Virðulegur forseti. Ég tek hins vegar fram að ég fagna þeim sinnaskiptum sem hafa orðið, en mér þætti vænt um að vita hvað veldur þeim, því að það hefur ekki komið fram og kom ekki fram í ræðu hv. þingmanns þrátt fyrir að hv. þingmanni þætti ómögulegt að skilja margt annað í sinnaskiptum annarra.
Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili gaf flokkur þeirrar sem hér stendur, þ.e. í kosningabaráttunni fyrir þarsíðustu kosningar, eitt loforð í Evrópumálum. Það var að sótt skyldi um og aðildarsamningur lagður fyrir þjóðina. Það var aðferðafræðin sem lagt var upp með, það var aðferðafræðin sem kynnt var rækilega í kosningabaráttunni, það var stefna míns flokks og við hana stóðum við, að lýðræðisleg aðkoma þjóðarinnar skyldi vera atkvæðagreiðsla um samning, um niðurstöðu. Farið var með þá tillögu í gegnum Alþingi og hún hlaut hér brautargengi með fulltrúum allra þingflokka sem þá áttu sæti á þingi. Lýðræðislegt umboð þeirrar tillögu var því sterkt sama hvað menn reyna að segja hér í einhverjum eftirleik og undanhlaupum í þinginu á þessum tímapunkti. Það sem vakir fyrir okkur í því að leggja fram tillögu núna um að spyrja þjóðina hvort halda skuli áfram með þær viðræður eður ei er einfaldlega það að við erum þeirrar skoðunar að það hafi verið, miðað við þá stöðu sem uppi er núna, eðlilegt og sé eðlilegt, sérstaklega í ljósi þess að menn ætla meira að segja að sniðganga þingið í slitum á þeim viðræðum. 55 þúsund manns hafa óskað eftir því að fá að svara þessari spurningu. Okkur þykir þess vegna eðlilegt að verða við því. Það er stjórnarflokkanna hins vegar að svara því hvers vegna þeir sviku kosningaloforð sín. Við svikum aldrei nein kosningaloforð. Virðulegi forseti. Viðsnúningurinn verður aldrei meiri hjá mínum flokki en hjá flokki hv. þingmanns, en um það snýst ekki þetta mál. Það snýst um í hvaða stöðu mál eru hverju sinni. Ég er búin að lýsa í hvaða stöðu málið var þegar við samþykktum að fara þá leið sem farin var á síðasta kjörtímabili. [[Forseti hringir.]]En nú er það ríkisstjórnarflokkanna að svara því hvers vegna þeir vilja ekki [[Forseti hringir.]]einfaldlega spyrja þjóðina að því hvert skuli halda, ekki síst í ljósi þess að það voru þeir sem lofuðu því.
Virðulegur forseti. Mér er kunnugt um atkvæðagreiðsluna 16. júlí 2009, að flokkar hér á þingi samþykktu það að ef til kæmi samningur yrði hann borinn undir þjóðina, allir voru því sammála. En líka samhliða þeirri tillögu var borin upp sú tillaga að leita leiðsagnar þjóðarinnar áður en farið yrði af stað. Og nú langar mig að spyrja hv. þingmann beinnar spurningar og óska eftir svari: Af hverju taldi hv. þingmaður þá á þeim tímapunkti með samstarfsflokk í ríkisstjórn sem var andvígur aðildarviðræðum og inngöngu í Evrópusambandið - hv. þingmaður þarf þá eingöngu að svara fyrir sitt leyti en ekki síns flokks - af hverju greiddi hv. þm. Katrín Júlíusdóttir þá atkvæði gegn því að njóta leiðsagnar þjóðarinnar um að fara af stað með aðildarviðræður að Evrópusambandinu, vegna þess að á þeim tímapunkti, virðulegur forseti, var klárlega meiri hluti þjóðarinnar fyrir því að fara í þær aðildarviðræður? Vegna þess að ástandið var einfaldlega þannig hjá þjóðinni. Ég spyr því hv. þingmann enn og aftur.
Virðulegi forseti. Ég get endurtekið það, það var vegna þess að ég hafði lofað öðru. Ég hafði lofað annars konar lýðræðislegri aðkomu þjóðarinnar að málinu. Ég hafði gengið um í aðdraganda kosninga og sagt að ég teldi eðlilegt að fyrir lægi samningur sem þjóðin mundi síðan greiða atkvæði um. Nú er það hins vegar svo að þessi ríkisstjórn er ekki bara að svíkja sín eigin kosningaloforð, báðir stjórnarflokkarnir, heldur eru menn líka að sniðganga Alþingi Íslendinga þar sem ákvörðunin var tekin upphaflega. Og þegar staðan er orðin slík að menn ganga fram hjá Alþingi, ráðherrar ganga fram hjá Alþingi Íslendinga, svíkja sín eigin kosningaloforð, kosningaloforð sem urðu til þess að málið var ekki rætt í aðdraganda kosninga, það var einfaldlega svæft með þessum loforðum, þá er eðlilegt við slíkar aðstæður að spyrja þjóðina um næstu skref, vegna þess að núverandi ríkisstjórn ræður ekki við verkefnið.
Hæstv. forseti. Ég er að velta því fyrir mér hvort hv. þm. Katrín Júlíusdóttir er sammála því mati sem mér fannst mega greina úr svörum hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur hér áðan, að með einhverjum hætti þyrfti að fara fram endurmat á þeim forsendum sem ættu að liggja til grundvallar því að hefja viðræður við Evrópusambandið að nýju. Ég velti því fyrir mér með öðrum orðum hvort hv. þingmaður telur að hægt sé að hefja viðræður að nýju á sama grundvelli og gert var á síðasta kjörtímabili í ljósi þess að aðstæður hafa breyst að ýmsu leyti og í ljósi þess að meðal annars kom fram að lungann úr síðasta kjörtímabili fengust ekki umræður um sjávarútvegsmál við Evrópusambandið, sem var þó kannski sá þáttur viðræðnanna sem mesta forvitni vakti og menn töldu að gætu orðið hvað erfiðastar og skiptu hvað mestu máli í sambandi við þessar viðræður. Ég velti þessu upp: Telur hv. þingmaður að hægt sé að - við getum orðað það svo - halda áfram viðræðum eins og ekkert hafi í skorist, eða telur hv. þingmaður að við þurfum með einhverjum hætti að endurskoða forsendur, að við þurfum með einhverjum hætti að ganga til viðræðna á grundvelli nýrra skilyrða? Eða telur hv. þingmaður að slíkar pælingar séu óþarfi á þessari stundu?
Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður stilla málum upp eins og Evrópusambandið sé hérna megin og við hinum megin og hvor aðili fyrir sig sé að þróast algjörlega ótengt, hvor í sína áttina. Það er ekki þannig. Við erum aðilar að EES-samningnum og í gegnum hann erum við í stöðugum samskiptum við Evrópusambandið. Ég held að - ég man ekki hver talan var þannig að ég set það fram óábyrgt - um 40% af lagasetningu Alþingis séu gerðir sem við erum að taka upp frá Evrópusambandinu, tilskipanir. Virðulegi forseti. Við eigum í gríðarlega þéttu og nánu samstarfi við Evrópusambandið, tökum mikið af gerðum og tilskipunum upp hér, sem síðan veldur því að við erum í dýnamísku sambandi við þau ríki sem þarna eiga aðild. Það veldur því að ég tel ekki neina sérstaka ástæðu til þess að við förum að endurskoða forsendur aðildarviðræðnanna, þær forsendur sem samþykktar voru með jafn ítarlegum hætti hér á síðasta kjörtímabili og raun ber vitni. Þar var farið mjög djúpt ofan í helstu atriði og það eru engir nýir efnisflokkar sem ég tel að við þurfum sérstaklega að skoða forsendurnar í. Við höfum þróast hlið við hlið og okkar laga- og regluverk hefur verið að þróast samhliða löggjöf Evrópusambandsins á þessum tíma. Ég tel því að ekkert sérstakt kalli á slíkt.
Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við eigum í nánu sambandi við Evrópusambandið og Evrópusambandsríki í gegnum Evrópska efnahagssvæðið. Grundvallarágreiningurinn í þessu máli snýst hins vegar um það hvort við erum sátt við að forsendurnar í því samstarfi séu á þeim grundvelli eða hvort við teljum að aðild að Evrópusambandinu sé sú leið sem eigi að fara. Um það er grundvallarágreiningur. Að því leyti kemur það kannski ekki spurningu minni við, enda hefur aldrei legið fyrir að það væri neitt flókið í sambandi við aðildarviðræður við Evrópusambandið; að fara yfir tékklista um það hvaða löggjöf á EES-sviðum hefur verið innleidd og hver ekki. Málið snýst um þau atriði sem ekki eru partur af EES og vekja spurningar í þessu sambandi. Ég velti sjávarútvegsmálunum til dæmis fyrir mér. Þar var allt í frosti frá árinu 2011. Ég spyr hvort hv. þingmaður telur að forsendur séu fyrir því að byrja umræður um þau mál núna á sömu forsendum eða breyttum frá því sem þá var.
Virðulegi forseti. Forsendurnar hljóta alltaf að vera að ganga eins langt og við getum til að verja íslenska hagsmuni og tryggja að staða okkar innan Evrópusambandsins sé að minnsta kosti ekki lakari en annarra ríkja og að sérstaða okkar sem sjávarútvegsþjóðar verði tryggð með einum eða öðrum hætti. Það hljóta að vera forsendurnar sem við göngum út frá, og ég nefni sjávarútvegsmálin af því að hv. þingmaður nefndi þau sérstaklega. Sú staða hefur ekkert breyst á þessum árum, sú afstaða hefur ekki breyst. Það hlýtur að vera verkefni stjórnvalda hverju sinni að ná sem bestum samningum fyrir Ísland. Það eru þær forsendur sem við eigum að horfa til. Í sjávarútvegsmálunum sé ég ekki neitt sem hefur breyst hvað það varðar að þetta eru enn þá grundvallarhagsmunir okkar Íslendinga, sjávarútvegsmálin. Við erum í einstakri stöðu hvað varðar þau mál innan Evrópu. Það hefur ekkert breyst í því, þannig að grundvöllurinn, sem við munum ganga til viðræðna á, hefur ekkert breyst.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að velta upp einni spurningu. Nú er forsenda fyrir aðild að Evrópusambandinu að áhugi sé hjá meiri hluta landsmanna fyrir slíkri aðild. Skoðanakannanir hafa sýnt um margra ára skeið að meiri hluti þjóðarinnar vill ekki aðild eða telur ekki hagsmunum Íslands best borgið innan Evrópusambandsins. Sá minni hluti sem segist vilja aðild - ég reikna með að hv. þingmaður tilheyri þeim minni hluta - setur býsna ófrávíkjanleg skilyrði fyrir þeim áhuga á aðild, setur í rauninni ansi mikil skilyrði fyrir því að fá undanþágu frá meginreglum Evrópusambandsins. Það hefur ekkert komið fram áþreifanlegt um að Evrópusambandið sé tilbúið að gera tilslakanir sem þarf til að sætta þennan minni hluta sem þó vill skoða aðildina. Þvert á móti hefur Evrópusambandið ítrekað bent á að Ísland verði að undirgangast núverandi löggjöf og tilslakanir verði aðeins tímabundnar ef þær verða nokkrar og eitthvað svoleiðis. Það er kannski einhver hluti landsmanna tilbúinn að ganga í Evrópusambandið án nokkurra skilyrða, án nokkurra fyrirvara, og taka þátt í þeirri vegferð sem þar er í gangi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún tilheyri þeim hópi eða hvort hún þekki einhvern sem tilheyri þeim hópi.
Virðulegi forseti. Ég tilheyri ekki þeim hópi og ég held að enginn Íslendingur tilheyri þeim hópi, sama hvort hann er hlynntur aðild eður ei, vegna þess að það er auðvitað þannig að þau skilyrði sem sett eru eru þau að hagsmunir Íslendinga séu í forgrunni í aðildarviðræðunum að öllu leyti og að við fáum ekki lakari niðurstöðu en önnur ríki. Í öðru lagi verð ég líka að nefna að það er ekki rétt hjá hv. þingmanni hvernig hann nálgast þessi mál. Það er líka stór hópur af fólki sem vill fá svar við spurningum í gegnum aðildarviðræður, svar við spurningum um með hvaða hætti farið verði með sjávarútvegsmálin og landbúnaðarmálin. Og hvers vegna telur fólk að það geti komið eitthvað út úr samningunum sem geti skipt máli? Það er vegna þess að fordæmi eru um það í öllum aðildarviðræðum hingað til, þ.e. að það sem flokkast hefur undir grundvallarhagsmuni viðræðuþjóðar hefur fengið ákveðnar aðlaganir. Ég nefni til dæmis heimskautalandbúnaðinn sem varð til, þar sem er annað kerfi fyrir svæði fyrir ofan 62° norðlægrar breiddar sem felur í sér að styrkja má þann landbúnað meira en annan í Evrópu. Hann varð til í aðildarviðræðum Finna og síðan Svía. Það eru fordæmi úti um allt. Það eru mörg fordæmi fyrir því að tekið er undir sjónarmið sem varða grundvallarhagsmuni þjóða. Það hefur heldur aldrei gerst í aðildarviðræðum eða í niðurstöðum aðildarviðræðna milli Evrópusambandsins og verðandi aðildarríkja að gengið sé gegn grundvallarhagsmunum þeirra. Aldrei nokkurn tímann. Þess vegna tel ég að við getum fengið ásættanlega niðurstöðu til dæmis hvað varðar sjávarútveginn vegna þess að það er algjörlega klárt og óumdeilt að sjávarútvegurinn [[Forseti hringir.]]flokkast til grundvallarhagsmuna okkar Íslendinga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og þakka henni fyrir að svara þeirri spurningu hvort hún sé tilbúin til þess að taka þátt í Evrópusambandsverkefninu án nokkurra skilyrða. Ég heyri að hv. þingmaður setur mikla fyrirvara um grundvallarhagsmuni Íslands og reiknar með því að allir aðrir geri hið sama, þannig að það sé í rauninni enginn sem hafi áhuga á því að ganga í Evrópusambandið án þess að setja það skilyrði að Evrópusambandið veiti okkur undanþágu frá grundvallarreglum sínum. Hins vegar var unnin skýrsla á vegum Hagfræðistofnunar Háskólans þar sem farið var yfir það hvernig hefði tekist að fá undanþágur frá þeim meginreglum. Það var ekki mikið. Það virtist ekki hafa tekist á nokkurn hátt, þess vegna strandaði umsóknin. Síðasta ríkisstjórn áskildi sér rétt til þess að slíta viðræðunum hvenær sem væri, að það þing og ríkisstjórnin gæti slitið viðræðunum og væntanlega þá án þess að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um það. Hefur núverandi ríkisstjórn ekki sama rétt til að slíta [[Forseti hringir.]]viðræðunum?
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður veit það jafn vel og við hin að umsóknin strandaði ekki á því að við næðum ekki fram einhverjum atriðum tengdum sjávarútvegskaflanum. Sú skýrsla sem hv. þingmaður nefndi - það er auðvitað alveg rétt að ekki eru veittar beinar undanþágur frá lögum. Hins vegar hafa orðið til breytingar á þeim lögum í aðildarviðræðuferlinu, t.d. ný skilgreining á hinum svokallaða heimskautalandbúnaði. Þar eru sérstök landsvæði þar sem aðrar reglur gilda. Í skýrslu sem samflokksmaður hv. þingmanns stóð fyrir hér á einhverjum kjörtímabilum á undan okkur, Halldór Ásgrímsson, þegar hann var utanríkisráðherra, kom fram mjög góð greining á því með hvaða hætti við gætum skilgreint hafsvæðið í kringum Ísland sem sérstaka stjórnsýslueiningu, byggð á mjög góðum rökum, og náð því þannig fram með sambærilegum hætti og [[Forseti hringir.]]heimskautalandbúnaðurinn varð til. Það eru því margar leiðir færar, mörg fordæmi. Það er þröngt sjónarmið hv. þingmanns að horfa bara til [[Forseti hringir.]]einnar setningar í skýrslunni um undanþágur sérstaklega [[Forseti hringir.]]þegar við höfum mýmörg dæmi um breytingar sem gerðar hafa verið á regluverki Evrópusambandsins [[Forseti hringir.]]í tengslum við aðildarviðræður.
Virðulegur forseti. Mér er svolítið minnisstætt þegar ég lagði spurningu fyrir hæstv. utanríkisráðherra í umræðu fyrir ári síðan þegar til stóð að slíta viðræðunum við Evrópusambandið. Maður var farinn að sjá þessa setningu æði oft: Við teljum að hag Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Þetta er ein klisjan í umræðunni, heyrist mjög oft, hæstv. utanríkisráðherra notaði þessa setningu mjög oft og aðrir sem vilja ekki fara í ESB nota hana mjög oft. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra: Á hverju er þetta byggt? Á hverju er það mat byggt að hag Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins? Svar hans var athyglisvert. Hann sagði: Þetta er byggt á samþykktum Framsóknarflokksins, flokkssamþykktum Framsóknarflokksins. Hann gat ekki nefnt neina skýrslu. Ekkert kerfisbundið mat í svari sínu um að hag Íslands væri best borgið utan Evrópusambandsins. Nú langar mig aðeins að segja hvað lætur mig tikka í þessu máli, hvað fer mest í taugarnar á mér í því öllu: Það er frekjan. Það er yfirgangurinn. Forræðishyggjan. Það er freki kallinn og freku konurnar sem ætla að banna mér að komast að upplýstri niðurstöðu í þessu stóra máli, sem ætla að slá á puttana á mér og öðrum sem vilja lesa, sem vilja kynna sér, sem vilja tala við Evrópusambandið, sem vilja komast að því hvernig samningur lítur út. Vegna þess að eitt er alveg kristaltært, það er bara ein tegund af upplýsingum sem skiptir máli í þessu. Þær upplýsingar heita aðildarsamningur. Við verðum að sjá hvernig hann getur litið út. Mér líður eins og verið sé að segja mér að ég megi ekki lesa bók, að ég megi ekki fara í ferðalag, að ég megi ekki hugsa. Þannig upplifi ég þetta mál. Hvernig á maður að útskýra fyrir börnunum sínum í framtíðinni af hverju Ísland er ekki aðili að Evrópusambandinu, eða kláraði aldrei viðræður við Evrópusambandið, sleit þeim? Jú, barnið mitt, það er vegna þess að það var ákveðið á flokksþingi Framsóknarflokksins. Það var í sjálfu sér ekkert mat, það lágu engar upplýsingar fyrir. Það var bara ákveðið. Það var ekki stemning fyrir því. Það var einu sinni maður sem hét Gunnar Bragi Sveinsson og hann vildi ekki ganga í ESB. Ég vil frekar geta sagt hina söguna sem er mun lýðræðislegri. Við fórum í gegnum aðildarviðræður. Við kláruðum þær. Við náðum besta mögulega samningi. Samninganefndin stóð sig mjög vel. En þjóðin vildi ekki aðild. Hún tók upplýsta ákvörðun. Þá sögu mundi ég vilja geta sagt börnunum mínum. Ekki hina. Ég þoli ekki frekju. Þoli ekki yfirgang. Það er gegn henni sem ég er staðráðinn að berjast í þessu máli. Ég þoli heldur ekki svik. Þeir sem núna eru í ríkisstjórn, ráðherrarnir, afgreiddu þetta mál fyrir síðustu kosningar rosalega einfaldlega. Þeir sögðu: Við kjósum bara um þetta. Viðræðunum verður ekki slitið nema þjóðin ákveði það. Þar með var málið ekkert meira rætt í kosningabaráttunni. Þar með var það eiginlega útrætt. ESB-mál voru ekki á dagskrá. Ríkisstjórnin setti meira að segja í stjórnarsáttmála sinn að það yrði bara gert hlé á viðræðum og þeim yrði ekki haldið áfram nema með aðkomu þjóðarinnar. Ekkert minnst á slit, ekki einu sinni eftir kosningar, ekki einu sinni í sjálfum stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er sagt að eigi að slíta viðræðum. Ég veit ekki hvernig er hægt með markvissari og augljósari hætti að ganga á bak orða sinna. Það væri allt öðruvísi umhorfs í þinginu ef flokkarnir hefðu sagt skýrt fyrir kosningar: Við ætlum að slíta viðræðum. Við erum á móti því að ganga í ESB. Við ætlum að slíta viðræðunum. Ef þeir hefðu sagt það. Og ef þeir hefðu síðan sagt í stjórnarsáttmálanum að viðræðum yrði slitið væri annað uppi á teningnum, þá lægi það alveg fyrir. Þá hefði ríkisstjórnin eftir kosningar lýðræðislegt umboð til að gera það sem hún er að reyna að gera með bréfum út í heim, jafn klunnalegt og það er. Þá hefði maður ekki í sjálfu sér neina málefnalega stöðu, a.m.k. ekki jafn sterka málefnalega stöðu eða ástæðu til að fetta fingur út í þau áform að slíta viðræðunum. Þá hefði verið kosið um það. Það er svo skrýtið að þurfa að fara í gegnum þessi grundvallaratriði að fólk í pólitík sæki sér umboð til kjósenda til þess að gera það sem það vill gera. Þarf virkilega að fara í gegnum það? Skilur stjórnarmeirihlutinn ekki að svona virkar pólitík í lýðræðisríki, að það er ekki hægt að afgreiða eitt stærsta deilumál þjóðarinnar í kosningum á svona léttvægan hátt? Já, við kjósum um það, svo er kosið og svo fara þeir í ríkisstjórn og þá á ekkert að kjósa. Nei, bara djók, ég meinti þetta ekki. Auðvitað mótmælum við þessu á þingi. Auðvitað mótmælir þjóðin þessu. Hún hefur gert það. Hún kom á Austurvöll helgi eftir helgi, þúsundir manna, fyrir ári síðan og mótmælti þessum áformum. Ekki endilega vegna þess að fólk langaði svona mikið í ESB. Það var að mótmæla yfirganginum. Svikunum. Frekjunni. Þetta verða þingmenn stjórnarmeirihlutans að skilja. Stefna Bjartrar framtíðar er mjög skýr í þessu máli. Við vildum sækja um. Við viljum klára viðræðurnar. Við viljum að þjóðin kjósi um samning. Við höfum alltaf sagt: Hvað er svona flókið við þetta? Aðrar þjóðir hafa gert þetta, af hverju getum við ekki gert þetta? Viðræðurnar gengu vel. Það var meira að segja mjög gaman að lesa það í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands fyrir ári síðan og síðan í skýrslu Alþjóðamálastofnunar hversu vel viðræðurnar gengu. Af 33 köflum sem þarf í raun og veru að semja um má halda því fram með mjög sterkum rökum að aðeins einn hafi verið vandamál, það er sjávarútvegskaflinn. Það lá alltaf fyrir að hann yrði vandamál. En við erum með mjög góða málefnastöðu þar. Í skýrslu Hagfræðistofnunar kom m.a. fram að það væru engin vandamál í landbúnaði lengur í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. En svo einbeittir voru menn í því í frekjunni og yfirgangnum að slíta viðræðunum, í svikunum, að þeir lásu ekki einu sinni þessi orð í eigin skýrslu. Viðræðurnar gengu svo vel að það var bara eitt vandamál eftir sem allir vissu að yrði vandamál og erfitt og ákváðu að geyma þangað til síðast eins og er eðlileg samningatækni, það var að semja um sjávarútvegsmálin. Þar er góð málefnastaða og ekkert því til fyrirstöðu og auðvitað ættum við að halda áfram þar sem frá var horfið. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur komið hér upp í andsvar allnokkrum sinnum í umræðunni og spurt af hverju fólk hafi ekki stutt tillögu sem borin var fram 2009 um hvort hefja ætti viðræðurnar. Það var hugmyndin um svokallaða tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég var á móti því. Það er í sjálfu sér ekki stefna Bjartrar framtíðar að kjósa eigi um það hvort við eigum að vera í viðræðum eða ekki. Ég ítreka það. Við teljum að það eigi að klára samninginn og þjóðin eigi að kjósa um hann. Það er hin upplýsta þjóðaratkvæðagreiðsla. En nú er málið komið í svo rosalegt óefni, í svo mikla flækju og svikin eru svo alltumlykjandi að auðvitað verður viðræðum ekki slitið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu og það verður þá að vera niðurstaða þjóðarinnar. Þess vegna styðjum við það hér og nú. Síðan er eftirtektarvert að þeir þingmenn sem lögðu fram tillögu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, lögðu fram tillögu um að það skyldi farið í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort ætti að hefja viðræðurnar, styðja ekki, virðist vera, þessa tillögu núna sem er nákvæmlega sama tillaga [[Forseti hringir.]]um að spyrja þjóðina hvort við eigum að vera í þessum viðræðum. Hvað hefur breyst?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. þingmanns. Er ekki rétt skilið hjá mér að síðasta ríkisstjórn hafi sótt um aðild að Evrópusambandinu án nokkurra fyrirvara? Hún leggur inn umsókn alveg fyrirvaralaust, Ísland sækir um aðild að Evrópusambandinu og það er hvergi í þeirri umsókn, svo ég sjái, vitnað til neinnar þingsályktunartillögu, sem þó var með mörgum fyrirvörum. Er hv. þingmaður sáttur við að sótt hafi verið um aðild að Evrópusambandinu af síðustu ríkisstjórn algjörlega fyrirvaralaust? Var það í samræmi við þá þingsályktunartillögu sem hér var gerð? Tekur Evrópusambandið yfirleitt við aðildarumsóknum sem settar eru fram með fyrirvörum? Áskildi síðasta ríkisstjórn sér ekki fullan rétt til þess að hætta aðildarviðræðum hvenær sem væri án þjóðaratkvæðagreiðslu? Og hvers vegna má sú ríkisstjórn sem nú er ekki njóta sama réttar? Ég vil gjarnan fá svör við þessum spurningum.
Virðulegi forseti. Það er í besta falli misskilningur að segja að Ísland hafi sótt um án fyrirvara. [[Gripið fram í: Ríkisstjórnin …]]Umsókn Íslands var studd samningsmarkmiðum, þingsályktun þar sem er ítarleg greinargerð. Það er svolítið gaman að segja frá því að í greinargerðinni er farið yfir þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi í aðildarsamningi svo að Íslendingar geti mögulega fallist á hann, með öðrum orðum samningsmarkmið. Þau samningsmarkmið byggja að mjög miklu leyti á landsfundarsamþykkt Framsóknarflokksins frá því í janúar 2009, en þá vildi Framsóknarflokkurinn sækja um aðild að Evrópusambandinu og tiltók þar ein átta, níu skilyrði sem aðildarsamningur þyrfti að uppfylla. Þetta þóttu mjög góð skilyrði. Þau skilyrði voru notuð í greinargerð með þingsályktuninni um að sækja ætti um aðild að Evrópusambandinu. Það er langt í frá svo að menn hafi rennt blint í sjóinn eða farið í ferð án fyrirheits í því öllu saman. Hver var aftur síðari spurningin? [[Gripið fram í: Menn áskildu sér rétt til að slíta fyrirvaralaust …]]Já. Þá vil ég spyrja á móti: Af hverju gátu þessir flokkar ekki sagt fyrir kosningar að þeir vildu slíta? [[Gripið fram í.]]Um það snýst málið. Flokkarnir sögðu annað. Ég fór alveg yfir það í ræðu minni. Auðvitað er það réttur ríkisstjórnar og þingmeirihluta að slíta viðræðum, en það er heiðarlegt að segja það fyrir kosningar og það er líka heiðarlegt að segja það í stjórnarsáttmálanum sínum. Hvorugt var gert. Þess vegna eru þetta svik. Þetta er óheiðarlegt. Um það snýst málið, ekki réttindi einhvers til þess að gera eitthvað.
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður misskilji hlutina. Ég held að hann rugli saman þingsályktunartillögunni og aðildarumsókn ríkisstjórnarinnar sem hér var við völd og sótti um aðild að Evrópusambandinu. Ríkisstjórnin sótti um aðild án nokkurra fyrirvara. Það er ekki tekið við aðildarumsóknum með fyrirvörum. Það er alveg ljóst að ég hef skoðað bréfið sem hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra afhenti stækkunarstjóranum á sínum - [[Þú hefur ekki skoðað það.]]Jú. Í því stendur að það séu engir fyrirvarar. [[Gripið fram í.]]Er það? Þá má gjarnan leiðrétta það. En ég tók ekki eftir því að þar væri gefnir upp þeir fyrirvarar sem fylgdu aðildarumsókninni. Hins vegar áskildi síðasta ríkisstjórn og síðasta þing sér fullan rétt til að slíta aðildarviðræðunum hvenær sem væri, enda var ríkisstjórnin klofin í afstöðu sinni til aðildar. Núna eru við völd flokkar sem eru ekki klofnir í afstöðu sinnar til aðildar. Af því hvernig báðir flokkarnir töluðu fyrir síðustu kosningar [[Forseti hringir.]]var öllum ljóst sem þá kusu hver afstaða þessara þingflokka er. Þeir hlutu [[Forseti hringir.]]yfirgnæfandi kosningu. Þeir hljóta að geta nýtt sér sama rétt og [[Forseti hringir.]]síðasta ríkisstjórn áskildi sér. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Þeir flokkar sem nú eru í ríkisstjórn hafa verið mjög vaklandi í afstöðu sinni til Evrópusambandsins. Árið 2009 vildi Framsóknarflokkurinn, annar tveggja flokka í íslenskri pólitík, sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hann vildi það. Eftir kosningar 2009 snerist meiri hluti þingflokks Framsóknarflokksins gegn sinni eigin tillögu. Þrír voru hins vegar fylgjandi því að sækja um aðild á grunni meðal annars samþykktar Framsóknarflokksins, sem var mjög góð og byggð á langvarandi vinnu. Fyrir kosningar 2013 gaf Framsóknarflokkurinn síðan í skyn í öllu falli að kosið yrði um þetta mál, um áframhald viðræðnanna, sett í stjórnarsáttmála að gert væri hlé á þeim, en vill núna slíta. Það er mjög erfitt að rýna í hver raunveruleg Evrópustefna þessara flokka er og hvernig þeir vilja meðhöndla þetta mál. Núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins skrifaði gagnmerka grein árið 2008 um að við ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu, [[Forseti hringir.]]taka upp evru. Núna vill hann það ekki. [[Forseti hringir.]]Það er varhugavert að láta utanríkisstefnu [[Forseti hringir.]]þjóðarinnar stjórnast af duttlungum og hringlandahætti þessara flokka í Evrópumálum.
Herra forseti. Hv. þingmaður þarf nú ekki að lesa heima, hann kann þetta mál utan að. Á þessari umræðu virðist sem ekki séu allir algjörlega heima í grundvallaratriðum málsins. Þegar ríki sækir um aðild að Evrópusambandinu leggur það fram umsókn. Síðan leggur það fram bréf þar sem gerð er grein fyrir aðstæðum og umhverfi umsóknarinnar alveg eins og við gerðum. Nú man ég ekki hvort það var í 60 eða 70 liðum. Upphaflegu drögin voru 84, ég man það þó. Þar er ítarlega farið yfir allt það sem viðkomandi ríki ætlar sér að ná fram og setur sem markmið í hverju og einu og sömuleiðis gerð grein fyrir ýmsum menningarlegum forsendum slíkrar umsóknar. Minni hv. þingmanns er býsna gott. Hann rifjar það upp að 2009 hafi verið hér flokkar sem vildu sækja um, þar á meðal Framsóknarflokkurinn. Til þess að hressa aðeins upp á minni hans og annarra viðstaddra er líka rétt að rifja það upp að hér var lögð fram tillaga í júní 2009 af þingmönnum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Framsögumaðurinn var, ef ég man rétt, hæstv. forsætisráðherra, sem nú er, og tillagan var um að hefja undirbúning að aðildarumsókn. Með öðrum orðum: Allir flokkar vildu stefna í Evrópusambandið með einhverjum hætti, líka Framsóknarflokkurinn, bara svo að það rifjist hér upp. Ég ætla að spyrja hv. þingmann einnar spurningar. Hann nefnir skýrslu Hagfræðistofnunar. Það er hárrétt sem hann sagði, þar kom það fram, hjá Stefáni Má Stefánssyni prófessor, að hægt væri að sækja um undanþágur og hann lýsti því alveg með hvaða hætti það yrði. Það yrði erfitt. Ég taldi alltaf að við þyrftum ekki á því að halda, vildi fara aðra leið, en hann sagði það. Það var þá, þegar skýrslan kom fram, sem allt fór upp í loft og kallaðir voru saman neyðarfundir til að ryðja inn tillögu um slit. Telur hv. þingmaður að svo kunni að vera að þegar [[Forseti hringir.]]skýrslan lá á borðinu, og var með allt öðrum hætti en hæstv. utanríkisráðherra taldi að hún yrði, hafi það verið [[Forseti hringir.]]ástæðan fyrir þessu bráðræði að kasta fram tillögunni sem gerði síðan allt vitlaust í samfélaginu?
Virðulegur forseti. Mér finnst þetta líkleg kenning. Það var svolítið merkilegt hérna fyrir ári að ráðherrar í ríkisstjórninni höfðu margoft auglýst eftir því að fram þyrfti að fara efnisleg umræða um hvort Ísland ætti að gerast aðili að Evrópusambandinu, eða hvort hag Íslands væri best borgið þar og þar fram eftir götunum. Svo kom út skýrsla frá Hagfræðistofnun og hin efnislega umræða hófst og margir fögnuðu henni, þar á meðal ég, loksins. Nú skulum við ræða þetta mál. Daginn eftir kom tillaga frá ríkisstjórninni um að slíta viðræðunum. Við skulum ekkert vera að ræða þetta efnislega. Við skulum bara slíta þessu. Vegna hvers? Jú, ég held að það hafi meðal annars verið vegna þess að viðræðurnar gengu einfaldlega vel. Þær gengu einfaldlega of vel fyrir þau sérhagsmunaöfl sem standa á bak við þessa ríkisstjórn sem vilja ekki fara inn í Evrópusambandið út af sínum eigin hagsmunum. Skýrsla Hagfræðistofnunar leiddi þetta í ljós. Það sama gerði skýrsla Alþjóðamálastofnunar nokkrum vikum síðar. Mér finnast það til dæmis stórtíðindi í skýrslu Hagfræðistofnunar hvernig fjallað er um landbúnaðarmálin. Stórtíðindi. Síðan eru alls konar góðar upprifjanir í þessu. Allir þeir sem voru að tala um aðlögunarsamninga, þeir tala ekki um þá lengur. Það er alveg skýrt, eftir allar þessar skýrslugerðir, að ekkert breyttist í íslensku samfélagi við það að vera í þessum viðræðum. Það var engin aðlögun sem átti sér stað, enda var það eitt af því fyrsta sem viðræðunefndin fékk fram skýra yfirlýsingu um að Ísland mundi ekki breyta neinu fyrr en að samningur hefði verið samþykktur. Það var bókað og eitt og annað í þessu; menn höfðu verið að segja að við þyrftum öll að ganga í her í Evrópu, það kemur skýrt fram að þess þarf ekki. Alls konar kenningar voru uppi um að ESB væri einhvers konar samsæri 28 ríkja sem ásæktust auðlindir okkar, þetta er allt kveðið í kútinn í þessum skýrslum. Auðvitað vilja menn ekki ræða þetta. Menn hafa aldrei viljað ræða staðreyndir málsins. Menn hafa heldur ekki viljað ræða það að samningsstaða Íslendinga, vegna sérstöðu þeirra, í sjávarútvegsmálum er mjög sterk.
Herra forseti. Þetta er allt saman hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég var alltaf þeirrar skoðunar að ekki þyrfti undanþágur heldur væri hægt að fara aðrar leiðir alveg eins og Evrópusambandið fer til að geta komið vel fyrir borð öllum meiri háttar hagsmunamálum ríkja sem sækja um. Við létum samt reyna á undanþágurnar, bara prinsippsins vegna, í þeim samningum sem við lukum. Þar er að finna eina grjótharða undanþágu, að vísu á litlu máli, en prinsippið er klárt, það er hægt. Ég tel hins vegar að þess þurfi ekki, sérstaklega ekki í sjávarútvegsmálunum, vegna þess að hægt er að fara aðrar leiðir í því. Það er nú önnur saga. Eitt af því merkilegasta í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður vísar til er einmitt það þegar verið var að fara yfir ferilinn þá sagði höfundurinn, Ágúst Þór Árnason, sem samdi kaflann um umsóknarferilinn, að eitt af því sem stæði upp úr væri að í samtölum við embættismenn [[Forseti hringir.]]í Brussel hefði það komið fram að ekkert væri óyfirstíganlegt í landbúnaðarmálunum. Það var [[Forseti hringir.]]partur af hinum stóru tíðindum í því máli.
Herra forseti. Hann er einmitt ótrúlegur kaflinn um landbúnaðarmál í skýrslu Hagfræðistofnunar. Þar segir berum orðum að ekkert aftri því að Íslendingar geti fengið allt sem þeir vilja í landbúnaðarmálum. Ef afnema þurfi verndartolla verði hægt að finna aðrar leiðir til að bæta bændum upp það tap sem þeir verða fyrir út af því, þ.e. ef við mundum vilja það, sem er önnur spurning. Í sjávarútvegsmálunum - það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það eru mjög margar leiðir til í þeim. Menn eru svolítið stífir á því að tala um að Evrópusambandið vilji engar undanþágur. Auðvitað segir Evrópusambandið það. Evrópusambandið vill að regluverkið og aðildarsamningar séu sem einsleitastir. Það er samningsafstaða Evrópusambandsins. Við förum ekki í samninga við Evrópusambandið á grundvelli samningsmarkmiða þeirra. Við förum á grundvelli samningsmarkmiða okkar. Við segjum á móti og höfum alltaf sagt í sjávarútvegsmálum: [[Forseti hringir.]]Við erum eina eyríkið í Norður-Atlantshafi sem byggir hag sinn svona mikið á sjávarútvegi. Við þurfum sérlausnir. Það sögðum við. Sérlausnir, annað en undanþága. Svo sögðum við líka: Það er rúm fyrir túlkanir innan regluverks Evrópusambandsins og að [[Forseti hringir.]]í aðildarsamningi væri hægt að finna sérstakar leiðir. Sérlausn [[Forseti hringir.]]var það sem við lögðum áherslu á.
Hæstv. forseti. Vegna orðaskipta sem urðu hér áðan er rétt að geta þess að í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá sumrinu 2009 var fjallað um spurninguna hvort setja ætti skilyrði, þ.e. hvort ganga ætti til viðræðna með skýr skilyrði. Fram kemur að fallið hafi verið frá því en hins vegar vísað til þess að í nefndaráliti utanríkismálanefndar væru viðmiðanir sem þáverandi ríkisstjórn ætti að halda sig við í viðræðunum. Þar eru tilgreindir ýmsir þættir og af því að menn hafa verið að ræða sjávarútvegsmálin sérstaklega er talað um að forræði yfir sjávarauðlindinni verði haldið. Það er talað um að Íslendingar eigi áfram að fara með samningsforræði við stjórn veiða úr deilistofnum og eigi að hafa beinan aðgang að slíku samningsferli og í þriðja lagi um að ekki verði veitt svigrúm fyrir erlendar útgerðir að fjárfesta hér þannig að nýting auðlindarinnar og afraksturinn færist í raun úr landi. Þetta eru þrjú af þeim skilyrðum sem sett eru fram í þessu nefndaráliti og ýmsir hafa álitið að hafi átt sinn þátt í því að ekki hófust umræður um sjávarútvegsmálin á því kjörtímabili sem viðræðurnar stóðu yfir, þ.e. málin voru strand frá vori 2011 vegna þess að Evrópusambandið vildi ekki leggja fram rýniskýrslu og velti fyrir sér hvort setja ætti opnunarskilyrði sem gerði það að verkum að Íslendingar gátu ekki lagt fram samningsafstöðu. Og eins og rakið hefur verið hér í umræðum þá hreyfðist ekkert í þeim málaflokki það sem eftir var af því kjörtímabili. Ég velti fyrir mér hvort [[Forseti hringir.]]hv. þm. Guðmundur Steingrímsson telur að þetta séu þau skilyrði [[Forseti hringir.]]sem við eigum að halda okkur við verði [[Forseti hringir.]]gengið til viðræðna að nýju.
Virðulegur forseti. Það var staðið mjög vel að umsóknarferlinu og lá fyrir mjög vönduð greinargerð utanríkismálanefndar, meirihlutaálit. Þar er farið vandlega yfir þau samningsmarkmið sem Íslendingar vilja ná. Ég vil ekki nota orðalagið „taka upp að nýju“ í sjálfu sér, ég vil bara halda áfram viðræðunum á nákvæmlega þeim grunni sem þær voru hafnar á. Ég held að það hafi verið mjög gott. Varðandi sjávarútvegsmálin er svolítil einföldun að segja að þau hafi ekkert verið rædd við Evrópusambandið á síðasta kjörtímabili. Auðvitað veit hv. þingmaður að þó svo að kaflinn hafi ekki verið opnaður og honum ekki lokað fóru viðræður fram allt síðasta kjörtímabil við fulltrúa Evrópusambandsins, við fulltrúa þjóðríkjanna og kynning á málstað Íslendinga fór fram allt síðasta kjörtímabil. Það er mat manna og kemur ágætlega fram í skýrslu Alþjóðamálastofnunar að þær samræður hafi gengið mjög vel og vaxandi skilningur væri á því að vegna sérstöðu Íslands, vegna þeirrar augljósu sérstöðu þess að vera eina eyríkið í Norður-Atlantshafi sem yrði aðili að Evrópusambandinu og með svona rosalega ríka hagsmuni af sjávarútvegi, þyrfti að sníða sérlausn fyrir það. En sérlausn er ekki og yrði ekki - nú ætla ég að gera ráð fyrir að við höldum áfram þessum viðræðum, enda ekki tilefni til annars, þær gengu vel - eina leiðin til að ná fram markmiðum Íslendinga í sjávarútvegi. Það getur líka verið að það sé rúm fyrir túlkanir innan stofnsáttmála Evrópusambandsins. Það eru ákvæði um fjarlægar eyjabyggðir eins og Kanarí og Azoreyjar sem geta átt við okkur og einnig er innan regluverks [[Forseti hringir.]]og lagaumgjarðar Evrópusambandsins sjálfs, eins og það er núna, býsna ríkt svigrúm, líkt og í reglunni um hlutfallslegan stöðugleika. Það eru fjölmargar [[Forseti hringir.]]leiðir fyrir Íslendinga til að láta á það reyna [[Forseti hringir.]]hvort þeir fengju ekki viðunandi lausn í sjávarútvegi.
Hæstv. forseti. Afsakaðu bráðlætið. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson vísar til þess að ýmsar leiðir séu fyrir hendi. En ég velti fyrir mér: Telur hv. þingmaður að þau meginskilyrði sem lesa má út úr áliti meiri hluta utanríkismálanefndar um forræði yfir fiskimiðunum, um forræði yfir samningum um deilistofna og að útilokun erlendrar fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi séu skilyrði sem eigi að halda sig við verði viðræðum haldið áfram eða þær teknar upp að nýju eða eitthvað þess háttar? Ég spyr vegna þess að það hefur komið fram af hálfu ýmissa sem stóðu að viðræðunum á síðasta tímabili að þetta hafi verið skilyrði sem menn hefðu hugsanlega látið brjóta á í viðræðum og vísa ég þar með meðal annars til ummæla sem höfð hafa verið eftir þáverandi formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.
Virðulegur forseti. Ég fór yfir það áðan í svari mínu að ég vil halda mig við þau skilyrði sem sett voru, þau samningsmarkmið sem sett voru. Ég tel að vel hafi verið staðið að aðildarumsókn Íslendinga, t.d. varðandi fjárfestingar í sjávarútvegi, erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi. Þar höfum við Íslendingar sagt, og ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um þetta, það er mjög mikilvægur þáttur í málflutningi Íslendinga að við segjum: Sjávarútvegur hér er ekki ríkisstyrktur. Hann er ríkisstyrktur í samkeppnislöndum okkar í Evrópu. Það er óréttlátt að ríkisstyrktur sjávarútvegur fái að fjárfesta í sjávarútvegi á Íslandi sem er ekki ríkisstyrktur. Það eru rök sem við höfum látið Evrópusambandið heyra og mundum láta það heyra ef við héldum áfram viðræðunum. Mér finnst það býsna sterk rök. Þannig að ég segi: Já, höldum okkur við skilyrðin. En hvað erum við að ræða núna? Hv. þm. Birgir Ármannsson vill ekki einu sinni halda áfram viðræðunum. Hann vill ekki fá botn í þetta mál. Hann vill ekki fá samninginn. [[Forseti hringir.]]Er það af því að hann er svo svartsýnn á þessi skilyrði eða hvað? [[Forseti hringir.]]Af hverju ekki að fá samninginn og fá úr þessu [[Forseti hringir.]]skorið? Hvað er svona flókið?
Forseti. Það er ánægjulegt að mælt sé fyrir tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er sérstaklega ánægjulegt að fjórir flokkar standi að þeirri ályktun en mikið hefði verið indælt ef þeir hefðu verið sex, þeir hinir sömu flokkar og ég tók þátt í að greiða atkvæði með um mjög sambærilegar tillögur á síðasta kjörtímabili. Eins mikilvægt og mér finnst að við förum í þessa vegferð er það áhyggjuefni að þjóðaratkvæðagreiðslur eigi enn sem komið er aðeins upp á pallborðið hjá minni hlutanum, mér finnst það mjög skringilegt. Ég skil ekki af hverju það er ótti við að kalla eftir áliti frá þjóðinni. Ein rök sem hafa komið fram, og ég skil þau rök ágætlega, í tengslum við nákvæmlega þessa tillögu til þingsályktunar, sem hefur verið lögð ansi oft fram með mismunandi greinargerðum hér á þingi undanfarin ár, eru að ekki sé hefð fyrir því í öðrum löndum sem hafa sótt um aðild að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort fara eigi í aðildarviðræður. Þjóðaratkvæðagreiðslan hefur yfirleitt verið bindandi um hvort ganga skuli í Evrópusambandið eða ekki. Ég held, af því að við erum þannig þjóð, að það væri mjög gott fyrir okkur að fá að fara þá sértæku og sérstöku leið þar sem þjóðin sjálf tekur ákvörðun um það hvort hún vill fara í þá vegferð, því að annars mun þetta verða mál sem flækist fyrir okkur í staðinn fyrir að snúast um leiðina sem við ætlum að fara eða ekki fara. Nú er talað um ástæðuna fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir séu á móti því að fara í þá vegferð að heimila þjóðinni að taka ákvörðun um það hvort við ætlum að halda áfram eða ekki, sem mundi að sjálfsögðu gefa hvaða ríkisstjórn sem væri við völd mjög skýr fyrirmæli um hvað ætti að gera. Ef ríkisstjórn treystir sér ekki til að framfylgja þjóðarvilja er það ósköp einfaldlega þannig að þeirri ríkisstjórn ber að víkja. Ég hef verið í þeirri skemmtilegu stöðu að vera alltaf í minni hluta og mig langar til upprifjunar fyrir þá þingmenn sem áttu ef til vill ekki sæti hér á síðasta kjörtímabili að minna á að það var þvinguð fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hið víðfræga Icesave-mál, þjóðaratkvæðagreiðsla sem var í eðli sínu öðruvísi af því að henni var komið á að frumkvæði forseta Íslands, ekki forseta þingsins, og þar af leiðandi var sú þjóðaratkvæðagreiðsla bindandi. Ríkisstjórnin sem þurfti að fara eftir þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu ákvað í staðinn fyrir að virða ekki þjóðarviljann, og þurfa þar af leiðandi væntanlega að segja af sér, að virða það sem þjóðin kallaði eftir í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu og málið var unnið á mjög sérstakan hátt á Alþingi. Það var mjög góð og þverpólitísk vinna sem átti sér stað á Alþingi í tengslum við að tryggja að samningurinn yrði þess eðlis að hann væri þjóðinni ekki til háska. Mér þótti gríðarlega merkilegt sem nýjum þingmanni að fá að taka þátt í slíku starfi þar sem þingið var í raun þvingað til að vinna saman. Því miður er það allt of sjaldgæft. Þess vegna held ég að þetta væri gífurlega gott fyrir okkur þingmenn, alla vega segjast allir þingmenn einhvern tíma, út frá því hvar þeir eru staðsettir, í minni hluta eða meiri hluta, vera fylgjandi því að kalla eftir áliti þjóðarinnar. Því held ég að það væri mjög gott að við kölluðum eftir áliti þjóðarinnar og ef svo færi að þjóðin vildi að héldum aðildarviðræðunum áfram værum við sett í þá stöðu að þurfa að framfylgja þeim vilja, sem hlýtur að vera hlutverk okkar á Alþingi, að framfylgja því sem þjóðin kallar eftir. Þess vegna hef ég verið mikill stuðningsmaður beins lýðræðis og aukinnar aðkomu almennings að ákvarðanatöku er varðar hagsmuni hans. Ég held að ekkert væri okkur eins hollt og að fá reglulega skýra leiðsögn um hvað það er sem við eigum að vinna saman að fyrir heildarhagsmuni þjóðarinnar. Ef þjóðin telur að hún þurfi að fá að leiða þetta mál til lykta þannig að hægt sé að sjá hver endanleg niðurstaða samningsviðræðnanna er þá þurfum við að gera það. Ég sat eiginlega alla fundina sem vörðuðu þessar þjóðaratkvæðagreiðslur af því að ég sat í utanríkismálanefnd og í sameiginlegri nefnd Evrópuþingsins og íslenska þingsins um framgang aðildarviðræðnanna. Ástæðan fyrir því að grunnurinn að þessari ályktun og málsmeðferð á sínum tíma var svona góð var að við fengum bæði þá sem eru hlynntir aðildarviðræðum og líka þá sem eru ekki hlynntir þeim til að koma fram með bestu mögulegu aðferðafræðina við það hvernig við getum náð góðum samningum. Það er oft þannig að ef maður vill ekki eitthvað getur maður náð alveg gríðarlega góðum samningum af því að þá er sá sem vill semja við mann enn fúsari til þess að gefa eftir í samningaviðræðunum, sem hlýtur að vera þjóðinni til góða. Segjum sem svo að það gerist að þjóðin vilji ekki halda áfram, þá verða hinir sem eru mjög hlynntir aðildarviðræðunum að hlíta þeim vilja. Mér finnst mjög mikilvægt að alveg sama hvað gerist í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna, ef við berum gæfu til að láta það verða að veruleika, sem mér finnst reyndar ósennilegt því að mér finnst ólíklegt að þeir fjöldamörgu þingmenn sem eru í núverandi stjórnarmeirihluta en voru þá í minni hluta muni styðja þetta mál og það truflar mig gríðarlega mikið. Ég skil ekki hvernig hægt er að leggja fram mál á einu þingi og berjast fyrir því að það verði að veruleika og síðan á næsta kjörtímabili þegar menn eru í annarri stöðu eru þeir ekki fylgjandi því, þá vinna þeir ekki að framgangi þess á þinginu. Það finnst mér hræsni, ef ég má segja svo grófan hlut hér í pontu. Síðan skulum við ekki gleyma því að við erum með lifandi ferli sem er lífrænt þegar kemur að aðildarviðræðunum, ástandinu á Íslandi og ástandinu í Evrópu og líka ástandinu með EES-samninginn. Við erum í þeirri stöðu að vera að vandræðast með þann samning og að einhverju leyti innleiðum við alls konar lög og reglugerðir sem mundu ekki beint falla undir efnahagssamning, að mínu mati, heldur mun víðtækari lagasetningar. Þær eru margar hverjar mjög góðar en margar hverjar mjög skrýtnar og eru á einhvers konar evrópsku Brussel-máli sem ég held að enginn skilji. Mér finnst að ef við ætlum að halda áfram að njóta þess að vera á Evrópska efnahagssvæðinu þurfum við að leggja meira í að tryggja að vinnan við að undirbúa þær gerðir sé almennileg og þetta sé almennilega þýtt. Við eigum að hafa góðar og öflugar þýðingardeildir og lobbíista í Brussel því að þótt rödd okkar heyrist eitthvað er hún er ákaflega mjó og veikróma og við höfum lítil áhrif eins og staðan er í dag. Ég vil skora á alla þá þingmenn sem tóku þátt í að leggja fram og reyna að greiða fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum á síðasta kjörtímabili að gera eins og ég [[Forseti hringir.]]og styðja málið, hver svo sem er við stjórn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu að miklu leyti til um beint lýðræði. Ég held að þar séum við hv. þingmaður sammála um að beint lýðræði sé ákaflega góð viðbót við það þingræði sem við höfum í dag og jafnvel ætti að vera miklu fastara form á því en nú er. Ég hefði viljað spyrja hv. þingmann hvort hún fallist ekki á að mikilvægt sé að við höfum almennar reglur um beint lýðræði, að við veljum ekki eitt mál af handahófi eða eitthvert mál sem okkur þykir mikilvægt þá stundina og tökum það í beina lýðræðið en ekki önnur mál. Ég held að það eigi að gilda um öll mál undantekningarlaust og ég spyr hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála því að þjóðin eigi að geta vísað einstökum þingmálum til þjóðaratkvæðagreiðslu, að 10% kjósenda gætu til dæmis sagt: Við viljum fá að taka ákvörðun í þessu máli. Og það sé þá bindandi, það sé hin endanlega ákvörðun. Mér finnst það galli við núverandi kerfi - þar sem minni hluti þingheims getur óskað eftir leiðbeinandi þjóðaratkvæðagreiðslu, gríðarlega dýr leið til að komast að því hvert viðhorf kjósenda er til mála - að þingmenn eru ekkert bundnir af niðurstöðunni. Þeir eru bundnir, samkvæmt stjórnarskrá, við sína eigin sannfæringu. Í nýlegri könnun hjá MMR er spurt: Vilt þú að Ísland hafi stöðu umsóknarríkis? Í ljós kemur að örlítill sjónarmunur er á því hverjir eru andvígir því og hverjir ekki. Hvaða leiðsögn felur það í sér? Segjum að það kæmi út úr þjóðaratkvæðagreiðslu, hvernig mundi hv. þingmaður greiða atkvæði í kjölfarið?
Ég þakka prýðilegar spurningar. Við skulum hafa í huga að í þessu tiltekna máli voru það hvorki meira né minna en 53.555 sem skrifuðu undir áskorun um að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður. Mér finnst það vera mjög skýr leiðsögn. Þessi undirskriftalisti var í gangi í 63 daga og mér skilst að það séu um 22% þjóðarinnar sem kalla eftir því að við förum í þessa vegferð. Auðvitað er það mjög bagalegt að flokkur hv. þingmanns og Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið fyrir því að þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá væri virt að vettugi á síðasta þingi, það var mjög bagalegt. Ef svo hefði ekki verið hefðum við hér mjög skýrar leikreglur. Það þarf töluvert mikið til, og það þekki ég mjög vel, að fá svona marga til að skrifa undir áskorun um að gera eitthvað hér á Alþingi, 22% er töluvert mikið. Og forseti vor hefur skapað ákveðna umgjörð um það hvenær gjá er á milli þings og þjóðar svo að hann þurfi til dæmis að hafna lögum frá Alþingi. Það er töluvert minni gjá en þessi 22% sem hafa skorað á okkur að fara í gang með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þó svo að þjóðaratkvæðagreiðsla sé ekki bindandi, ef meiri hluti fæst, hvort sem hann er naumur eða mikill, þá finnst mér að okkur beri að fara eftir niðurstöðunni. Við getum ekkert farið að breyta leikreglunum í miðri á eins og gert var á síðasta þingi varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá.
Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þingmaður er sammála mér um að beint lýðræði sé mikilvægt og væri góð grundvallarregla. En bara svo að ég fari aðeins út í sveitarstjórnarmálin, Píratar eru í sveitarstjórn með Bjartri framtíð, Samfylkingu og Vinstri grænum. Fram hafa komið 70 þúsund áskoranir um að flugvöllurinn verði áfram þar sem hann er. Ég hef ekki orðið var við að fulltrúi Pírata hafi tekið undir það að fara eigi með það mál samkvæmt vilja þeirra sem hafa skrifað undir, eða setja það í þjóðaratkvæðagreiðslu þótt eflaust væri tilefni til þess. En endilega leiðréttu mig ef ég fer með rangt mál. Það sem ég er að segja er að það er svo mikilvægt að við höfum almennar reglur um beint lýðræði, að við höfum beinar almennar reglur þannig að þjóðin geti haft aðkomu að málum eins og er í Sviss. Mér finnst það hafa tekist sérstaklega vel í Sviss að finna jafnvægi þarna á milli; ég held að það þurfi ekki nema 2% kjósenda til að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu og þá er það bindandi. Eitt prósent dugir til þess að hafa upphaf að máli á þinginu. Þetta væri allt til bóta, held ég, hér á Íslandi. Við getum rætt prósenturnar sem til þyrfti, en ég held að við þurfum að búa við þetta kerfi í öllum málum en ekki velja úr eitt mál sem minni hlutanum þóknast og vera stöðugt að taka það til. Í Sviss hafa menn rætt þann möguleika að gefa þingmönnum, hluta þingmanna, minni hluta þingsins, það vald að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu en sérstaklega hefur verið mælt gegn því vegna þess að það leiðir til lýðskrums.
Forseti. Ég ætla nú ekki að fara að blanda sveitarstjórnarmálum inn í þessa umræðu en ef 70 þúsund undirskriftir bærust, sem ákall um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvar flugvöllurinn ætti að vera, fyndist mér sjálfsagt að boða til hennar. Ég er ekki þannig að ég óttist vilja þjóðarinnar. Þjóðin er ekki endilega alltaf sammála mér. Maður verður bara að búa við það í lýðræðisríki að þurfa stundum að framkvæma það sem maður er ekki endilega samþykkur. Það lærir maður strax þegar maður er barn að maður getur ekki alltaf fengið að gera allt það sem maður einn vill. Það sem er aðalatriðið og er eitthvað sem við þurfum að læra, bæði hér innan þings og víðar, er að geta rætt saman. Við þurfum að læra að finna sameiginlegar lausnir. Ég man hvað það var mikið sjokk þegar ég kom hér inn á þing eftir hrun, þegar ég hélt að við ætluðum að fara saman í að byggja upp nýja Ísland, hélt að við ætluðum að fara saman í það, allir þingmenn, óháð því hvort við værum hægri, vinstri, upp eða niður eða miðja eða hvað, að við færum ekki að rífast um það hvernig sjúkrabílarnir sem kæmu á slysstað væru á litinn heldur mundum við einhenda okkur í að vinna saman. En það er einhvern veginn þannig að bæði hér á þessum vinnustað og úti í samfélaginu hefur skapast hefð fyrir togstreitu. Hér gætum við sameiginlega unnið að því að fá niðurstöðu í þetta mál. Ég held að það yrði öllum til góða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég velti fyrir mér, nú hef ég skynjað á hv. þingmanni að hún hafi að minnsta kosti efasemdir, ef hún er þá ekki andvíg því að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu, að minnsta kosti hef ég greint hjá henni efasemdir í þá átt og vil ekki leggja henni orð í munn með það. Mér er jafnframt ljóst að hún er mjög eindregið fylgjandi því að tillagan sem er til umræðu nái fram að ganga, þ.e. að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um spurninguna hvort halda eigi áfram viðræðum. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti upplýst mig um hvað hún muni leggja til í þeim efnum, þ.e. hvort hún muni taka þá afstöðu, verði efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu, að hvetja til þess að kjósendur svari spurningunni með jái eða neii, hvort það sé hennar - hvað eigum við að segja - pólitíska stefna að halda eigi viðræðum áfram á þeim grundvelli sem þær fóru fram á síðasta kjörtímabili.
Forseti. Ég vil að við höldum aðildarviðræðunum áfram. Ég hefði viljað á síðasta kjörtímabili að við hefðum farið í þjóðaratkvæðagreiðslu um það áður en við fórum í aðildarviðræðurnar. En við erum á þessum stað núna. Ég sé ekkert að því að við höldum áfram aðildarviðræðum. Mér finnst eiginlega nauðsynlegt að við fáum úr því skorið hvort við erum enn þá aðildarríki eða ekki. Ég var í viðtali við franskan blaðamann í gær og það er skilningur margra úti í Evrópu að við séum ekki lengur aðildarríki, og mér finnst þetta mjög bagalegt af því að ég get ekki svarað því skýrt hvort við erum aðildarríki eða ekki. Mér finnst svona hringlandaháttur mjög slæmur fyrir okkur, mjög slæmur. Ég mundi svo sannarlega vilja að við héldum áfram aðildarviðræðunum. Ég hef aldrei gert upp við mig hvort ég vilji vera í Evrópusambandinu eða ekki. Ég get ekki gert það upp við mig fyrr en ég hef nauðsynlegar upplýsingar til að geta tekið upplýsta ákvörðun, byggða á staðreyndum, ekki getgátum. Það er hvorki gott í lífinu né í stjórnsýslunni að byggja stefnuna á getgátum. Við höfum ekki endanlega niðurstöðu og við fáum hana ekki fyrr en aðildarviðræðum hefur verið lokið og við sjáum endanlega niðurstöðu og sú niðurstaða mun fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég skil ekki hvað fólk óttast við að halda þessu ferli áfram á þann veg, því að það er bæði lýðræðislegt og meiri hluti þjóðarinnar vill ekki ganga í Evrópusambandið. Ég skil ekki af hverju má ekki klára þetta ferli. Ég held að það væri mjög gott fyrir okkur sem þjóð.
Hæstv. forseti. Ég held að menn geri dálítið mikið úr þeirri „mystik“ sem felst í því hvað það er að vera í Evrópusambandinu. Staðreyndin er auðvitað sú að það liggur nokkuð ljóst fyrir hvað felst í aðild að Evrópusambandinu. Evrópusambandið er ófeimið við að útskýra það fyrir þeim sem sækja um að verið er að sækja um aðild að Evrópusambandinu eins og það er. Regluverk Evrópusambandsins liggur mjög skýrt fyrir þannig að það er ekkert óskaplega flókið í þessu. Það er ekki þannig að í sambandi við aðildarviðræður að Evrópusambandinu sé um að ræða samninga tveggja jafn settra aðila. Annar aðilinn er að sækja um aðild að hinum. Ég held því að menn megi ekki gera of mikið úr þeirri - hvað eigum við að segja - hulu sem hvíli yfir því hvað felst í aðild að Evrópusambandinu. Varðandi hins vegar svar hv. þingmanns við spurningu minni áðan er út af fyrir sig gott að fá það fram að hv. þingmaður telur að við eigum að halda áfram viðræðum. Ég mundi kannski spyrja ítarlegar: Telur hv. þingmaður að þær viðræður eigi þá að fara fram á sömu forsendum og lagt var upp með á síðasta kjörtímabili eða telur hv. þingmaður að aðstæður eða forsendur hafi með einhverjum hætti breyst? Telur hv. þingmaður til dæmis að þau viðmið sem sett voru fram í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar á síðasta kjörtímabili séu þess eðlis að við þau eigi að halda fast í viðræðum, verði þeim haldið áfram?
Forseti. Það hefur ekkert breyst, þannig að við höldum bara áfram okkar striki. Það hefur ekkert breyst. Sent var uppsagnarbréf sem tæknilega séð, miðað við hvað ég heyri hér heima, hefur enga þýðingu, en einhverjir erlendis virðast halda að svona „Dear John“-bréf hafi einhverja meiri þýðingu en það hefur hér heima. Þetta er einhvern veginn mjög skringilegt mál allt saman. Ég held að við höldum bara áfram okkar striki ef þjóðin segist vilja halda áfram, þá höldum við okkar striki. Ég var í utanríkismálanefnd þegar allt þetta mál var í ferli og mér fannst vera almenn sátt um það meðal allra þingflokka hvernig það var úr garði gert. Ég sé því enga ástæðu til þess að breyta kúrsinum eitthvað þegar við erum á fullri ferð. Svo langar mig líka að nefna af því að mér finnst svo athyglisvert og er oft fyndið að mér finnst sumir þingmenn einhvern veginn halda að þeir séu völvur og sjái fyrir hvernig hlutirnir verða. Það er ekki okkar hlutverk. Það var gert kannski og er hluti af ráðgjöf til ýmissa á Grikklandi á tímum völvunnar í Delfí. En ég verð líka að segja að mér finnst gríðarlega mikilvægt, svo ég segi það enn og aftur, að við séum duglegri að kalla eftir vilja þjóðarinnar, sér í lagi þegar svo mikill meiri hluti hennar kallar eftir því að við bregðumst við. Síðan að lokum í þessum fyrsta legg þessara umræðna um ályktunina, þá vil ég skora aftur á alla þá þingmenn sem hafa stutt nánast nákvæmlega eins ályktun með pínulítið öðruvísi greinargerðum um að styðja og hjálpa okkur að koma málinu til lykta á þessu þingi.
Frú forseti. Þetta hefur verið fróðleg umræða í dag og ég held að það sé tímabært að íslenska þjóðin taki ákvörðun um hvort hún vill að aðildarviðræðum verði haldið áfram eða ekki. Ég held enn fremur að þessi umræða muni í þingsögunni verða talin nokkuð söguleg. Ástæðan er sú að hér er lögð fram tillaga þar sem forustumenn allra stjórnarandstöðuflokkanna flytja saman tillögu um þjóðaratkvæði á tilteknum degi. Ég held, frú forseti, að þetta gefi tóninn fyrir næstu þingkosningar. Ég er þeirrar skoðunar að núverandi ríkisstjórn sé að ýmsu leyti búin að ganga sér til húðar. Ég tel fast að því komið að þjóðin sé búin í huga sér að gera upp við sig að hún vilji ekki hafa hana áfram. Að hluta til er það vegna þess ofbeldis og harðneskju sem ég tel að hæstv. ríkisstjórn hafi sýnt varðandi Evrópumálin. Ég tel líka að þegar saga Evrópumálsins verður skrifuð þá muni þessi vetur allur skipta mjög miklu máli. Ástæðan er sú, og það er partur af því að ég tel farsælt að ræða þessa tillögu núna og samþykkja hana og ganga til slíks þjóðaratkvæðis, er að í vetur kom það algjörlega skýrt fram að ríkisstjórnin ákvað að hrinda ekki í framkvæmd þeirri ætlan sem hún gaf til kynna í fyrra og hæstv. forsætisráðherra staðfesti með yfirlýsingu sinni fyrr í vetur um að slíta viðræðunum. Það er ákaflega mikilvægt. Hæstv. ríkisstjórn gekk ekki lengra en að senda bréf sem fram hefur komið að skiptir engu máli. Það liggur fyrir að að óbreyttu lítur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins svo á að umsóknin sé formlega í gildi og þó vera kunni að einhverjir hv. þingmenn fái því framgegnt sem ábyggilega svalar mesta ofsanum í skapi þeirra gagnvart Evrópusambandinu, að Ísland verði ekki kallað umsóknarríki, skiptir það engu máli. Í því felst ekki neitt annað en að Íslandi er ekki boðið á fundi sem það ekki sækir og það er nánast ekkert annað sem þar skiptir máli. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að í aðdraganda næstu kosninga muni málin kannski snúast að verulegu leyti um annað en það sem hæstv. ríkisstjórn telur að kosningarnar ættu helst að snúast um. Ég tel að næstu þingkosningar muni snúast að verulegu leyti um tvennt, að þjóðin fái að greiða atkvæði um það hvort hún vill halda viðræðunum áfram og um nýja og endurbætta stjórnarskrá á grundvelli þess verks sem unnið var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég held þess vegna að hvatinn að þessari atburðarás hafi orðið með bréfi hæstv. utanríkisráðherra. Það er ekki af neinni sérstakri kerskni heldur vegna þess að mér er umhugað um málið að ég vil á þessum degi flytja hæstv. utanríkisráðherra þakkir fyrir að hafa verið aflvakinn sem hratt af stað þeirri þróun. Það er athyglisvert þegar maður lítur yfir sögu Evrópusambandsmálsins að kannski má drepa niður þar sem Samfylkingin á sínum tíma tók afstöðu til málsins sem eins konar kaflaskila. Fram að því hafði málið verið í dauflegri umræðu, en Samfylkingin sótti sér víðtækara umboð í málinu en í nokkru öðru máli og heldur en nokkur stjórnmálaflokkur hefur sótt í einu eða neinu máli. [[Gripið fram í.]]Hún hafði allsherjaratkvæðagreiðslu um málið sem leiddi til mjög skýrrar niðurstöðu. 85% flokksins vildu gera þetta mál að sínu forgangsmáli. Þegar málið er síðan skoðað kemur í ljós að það er eftir þennan atburð sem umræðan tekur að snúast að töluverðu leyti um aðild, um umsókn, um evru. Það er kannski eitt leiðarhnoða sem gaman er að staldra við ef maður lítur yfir söguna alveg frá árinu 2000. Það eru skoðanakannanir sem Samtök iðnaðarins gerðu, en þau spyrja sömu spurningarinnar tvisvar á ári. Skömmu eftir að Samfylkingin tók þá mikilvægu ákvörðun um að beita sér fyrir Evrópusambandsaðild fór í fyrsta skipti að koma fram í könnunum áhugi meiri hluta þjóðarinnar fyrir því að sækja um aðild. Upp úr 2005 fóru að koma fram kannanir sem sýndu að meiri hluti þjóðarinnar vildi ganga inn í Evrópusambandið. 2007 gerðist það síðan að í fyrsta skipti sást hjá fylgi eins einstaks stjórnmálaflokks meirihlutafylgi við það að taka upp evru. Það kemur hv. þingmönnum vafalítið á óvart þegar ég rifja það upp að sá flokkur var Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Það kom fyrst fram í fylgisstökki þess flokks meiri hluti fyrir því að taka upp evru. Þegar hrunið hafði gengið yfir með öllum sínum ósköpum 2008 þá hafði það gerst í aðdraganda hrunsins að í endurteknum könnunum kom fram vilji meiri hluta þjóðarinnar fyrir því að sækja um aðild, að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Svona var staðan í hruninu og þessi þróun hélt áfram. Mest fór meiri hlutinn í könnunum yfir 80% að mig minnir. Að vísu var það könnun hjá Samtökum iðnaðarins, en það var þegar lætin gengu sem mest yfir samfélagið á sínum tíma. [[Gripið fram í.]] Það var í því umhverfi sem Framsóknarflokkurinn samþykkti á flokksþingi sínu að leggja til umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það var í því umhverfi sem þingið á sínum tíma tók ákvörðun með 33 atkvæðum gegn 28, tveir sátu hjá, með stuðningi þingmanna úr öllum flokkum að sækja um. Það er ákaflega mikilvægt að þetta liggi fyrir. Þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir á sínum tíma lagði fram breytingartillögu þar sem reynt var að stöðva aðildarferlið, þá var það einfaldlega þannig að meiri hlutinn hér á þingi hafði aukist. Þá var tíu manna munur á milli. Þannig þróaðist þetta þrátt fyrir allt talið um þvinganir á einstaka þingmenn á síðasta kjörtímabili og þrátt fyrir þá erfiðleika sem vissulega voru fyrir hendi. Umsóknin var lögð fram á grundvelli mjög ítarlega útfærðs álits hv. utanríkismálanefndar. Það var meiri hluti hennar sem þar sneið út mjög nákvæmlega með hvaða hætti við vildum sækja um aðild. Hv. þm. Birgir Ármannsson sem þekkir þetta manna best sagði áðan að allir vissu og gætu að því gengið hvernig samningur mundi líta út, en hann hafði eigi að síður svarað sjálfum sér um það hvort menn gætu gengið að því í andsvari fyrr í dag þegar hann sjálfur rakti tvö atriði sem eru umdeilanleg og erfiðustu atriðin sem varða fjárfestingar og tiltekið forræði yfir deilistofnum. Við vitum ekki um það nema látið sé reyna á samninga. Með þeim tveimur skýrslum sem mestu skiptu og ég tel að hafi valdið kaflaskilum, skýrslu Hagfræðistofnunar og skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands, en ég held mig við skýrslu Hagfræðistofnunar vegna þess að hennar var æskt af hálfu hæstv. utanríkisráðherra, kemur algjörlega skýrt fram að allt það sem hv. þingmenn eru að segja, t.d. eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson sem heldur því fram enn einu sinni í dag að ekki sé hægt að fá undanþágur, er rangt. Bara til þess að það sé rifjað upp fyrir hv. þm. [[Gripið fram í.]]Vigdísi Hauksdóttur þá var í þeim samningum sem búið er að ljúka af prinsippástæðum slegist fyrir einni lítilli undanþágu, hana er þar að finna. Ef hv. þingmenn hafa ekki lesið heima ættu þeir að gera það áður en þeir ganga til svona umræðu. Það var ekki stórvægileg undanþága, en hún er fyrir hendi. Það sem skiptir hins vegar máli er að aldrei hefur ríki sótt um á grundvelli svo ríkra sjávarútvegshagsmuna sem Ísland hefur. Aldrei hefur nokkurt ríki sem er jafn hlutfallslega stórt innan sjávarútvegsgeirans í Evrópu sótt um aðild. Það er líka annað sem skiptir máli. Ísland hefur allt aðra stöðu en t.d. Noregur. Það er hárrétt sem hér hefur komið fram hjá formanni utanríkismálanefndar að það sem verður erfiðast eru auðvitað sjávarútvegsmálin, vegna þess að þar erum við að fara yfir óplægðan akur. Þá á ég við að ekkert ríki hefur sótt um sem er í þeirri stöðu sem Ísland er, í fyrsta lagi varðandi stærð sjávarútvegsgeirans í hagkerfinu, en í öðru lagi sem hefur ekki sameiginlega efnahagslögsögu með ríkjum Evrópusambandsins. Það er hinn stóri munur á Íslandi og Noregi. Hin sameiginlega sjávarútvegsstefna grundvallast á sameiginlegri nýtingu sameiginlegra stofna innan sameiginlegrar lögsögu. Þær aðstæður eru ekki fyrir hendi þar sem Ísland er. Þess vegna erum við að leggja á ókannað haf og þess vegna verður að láta reyna á samninga um niðurstöðu. Þess vegna er ekkert hægt að gefa sér það fyrir fram og íslenska þjóðin, þegar yfirgnæfandi meiri hluti hennar lýsir í ítrekuðum skoðanakönnunum yfir vilja til að halda áfram viðræðum, vill samt ekki gefa sér neitt fyrr en það er í hendi við samningaborðið, að það sé hægt með sérlausnum að ljúka málinu með þeim hætti að það falli að hagsmunum Íslands. Það er ástæðan fyrir þess munar sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson gerði að umræðuefni í annars afar snjallri ræðu sinni fyrr í dag.
Virðulegi forseti. Maður er hálfslegin að sitja hér í þingsal og hlusta á hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem stýrði utanríkismálum þjóðarinnar á síðasta kjörtímabili. Hér fer hann enn á ný fram með staðreyndir sem eru hálfsannleikur. Það er hreint með ólíkindum að hlusta á þingmanninn halda því fram að undanþágur séu í boði hjá Evrópusambandinu. Ég minni þingmanninn á myndband sem er til á netinu þar sem Stefan Füle raunverulega hirtir þingmanninn á sínum tíma þegar hann ætlaði að nota það til heimabrúks að hægt væri að fá undanþágur, þá leiðrétti stækkunarstjórinn það hratt og vel. Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti að kíkja á þetta myndband. Mig langar að spyrja þingmanninn að því hvort hann vilji ekki fara í örfáum orðum yfir það sem gerðist í mars 2011 þegar ekki var hægt að opna rýniskýrslu um [[Forseti hringir.]]sjávarútveg og þar með var umsóknin dauð þó að látið hafi verið líta út fyrir annað hér á landi.
Frú forseti. Það er misskilningur eða partur af rangfærslum þegar menn hafa verið að halda því fram að það hafi verið vegna þeirra markmiða sem Ísland lagði fram í nefndarálitinu, sem ég gat um áðan, að Evrópusambandið skirrtist við að leggja fram sína rýniskýrslu um málið. Það er algjörlega skýrt hvað þar var á ferðinni. Við vorum þá í deilu við Evrópusambandið um makríl og sá maður til dæmis sem var nú verið að reka úr framboði fyrir Front National í Frakklandi var í fararbroddi með fleirum innan sjávarútvegsnefndar Evrópuþingsins til þess að koma því svo fyrir að ekki yrði gengið til samningaviðræðna við Ísland um sjávarútvegsmálin fyrr en makríldeilan væri leyst. Það var náttúrlega svívirðilegt og skammarlegt, en þannig reyndu makríllöndin að láta kné fylgja kviði gagnvart okkur. Við féllumst aldrei á neina undangjöf í því. Það er hárrétt, sem kom hérna fram fyrr í dag, að það var að minnsta kosti vísir að því að sett yrðu einhvers konar opnunarviðmið á þann [[Forseti hringir.]]kafla sem tengdust makríl. Það hefði aldrei verið gengið að því. Það hefði sennilega leitt til slita viðræðnanna og það var þess vegna sem vinir Íslands [[Forseti hringir.]]sátu á þeirri skýrslu. Það kom aldrei fram.
Virðulegi forseti. Þetta eru merkilegar upplýsingar sem koma hér fram að því leyti að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er að lýsa því yfir að enn er ekki hægt að fara þessa leið vegna þess að ekki er búið að semja um makrílinn. Í skýrslu Hagfræðistofnunar kemur fram, í viðauka I, að það hafi verið skýrt að hvorki Íslendingar né Evrópusambandið treystu sér til að fara inn í þau skilyrði og þær forsendur sem lágu fyrir þessari umsókn varðandi sjávarútvegskaflann. Þá hefðu Íslendingar þurft að gefa upp sinn sjávarútveg og að auki að leyfa fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi. Þetta veit hv. þingmaður sem var utanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili. Hann skirrist enn við að segja sannleikann. Þetta liggur allt skýrt fyrir. Ég vil hvetja hann til þess að láta af því að reyna að slá ryki í augu fólks í þessu máli því að nú höfum við verið með þetta lík í lestinni, sem Evrópusambandsumsóknin er, síðan í mars 2011 og það er tímabært [[Forseti hringir.]]að við losum okkur undan þeirri áþján. Það hefur ríkisstjórnin sem betur fer gert, [[Forseti hringir.]]enda er mjög bjart fram undan í íslensku efnahagslífi.
Frú forseti. Ég sat sjálfur á fundi með Damanaki, sjávarútvegsstjóra Evrópusambandsins, sem vildi ekki um neitt annað tala en makríl þangað til utanríkisráðherra Íslands stóð upp, bara svo að það liggi algjörlega [[… Jón Bjarnason?]]ljóst fyrir. Og ég vil líka segja það, af tillitssemi við minn fyrrverandi félaga og vin, Jón Bjarnason, þó að við höfum verið á öndverðum meiði, að ég tel ekki að framganga hans hafi orðið til þess að seinka þessum viðræðum. Það voru aðrir hlutir. Það var makríllinn fyrst og fremst. En hins vegar get ég sagt að ekki var það til þess að flýta þeim. Að því er undanþágur varðar, sem hér bárust í tal í fyrra andsvari, þá skulu menn bara skoða skýrslu sem var gerð af Evrópunefnd undir forustu Björns Bjarnasonar. Ég sat í henni. Þar er getið á fjórða tugar undanþágna um landbúnað. Það kom skýrt fram í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður taldi til að hægt er að fá fram undanþágur. Það var sérstaklega rætt við höfundinn um heimskautalandbúnaðinn. Hvað getur sú undanþága varað lengi því að hún er tímabundin? [[Gripið fram í.]]Nei. Jafn lengi [[Forseti hringir.]]og þær aðstæður ríkja sem kalla á undanþáguna. [[Forseti hringir.]]Hvað heldur hv. þingmaður að það sé langt? Svona þúsund ár þangað til fer að hlýna í Evrópu?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir sköruglega ræðu. Það er eitt sem mig fýsir að vita. Þegar hv. þingmaður leggur fram aðildarumsóknina 16. júlí, afhendir Fredrik Reinfeldt og Carl Bildt bréf þar sem Ísland sækir skilyrðislaust um og algjörlega fyrirvaralaust um aðild að ESB, hvers vegna kemur ekki fram í því bréfi að aðildarumsóknin sé háð fyrirvörum? Að sjálfsögðu hafði ríkisstjórn Íslands á þeim tíma ekki umboð þingsins til að sækja fyrirvaralaust um aðild að Evrópusambandinu. Hérna er fyrirvaralaus aðildarumsókn. Með leyfi forseta, vil ég lesa bréfið, dagsett í Reykjavík 16. júlí 2009, sem er tvær línur: „Mr. President, The government of Iceland has the honour to present hereby, in conformity with Article 49 of the Treaty on European Union, the application of the Republic of Iceland for membership of the European Union. Please accept, mr. President, the assurances of our highest consideration.“ [[Forseti hringir.]] Hvar eru fyrirvararnir?
Frú forseti. Hvar eru fyrirvararnir? segir hv. þingmaður. Þingheimur samþykkti á sínum tíma, m.a. með atkvæðum innan úr Framsóknarflokknum, að sækja um aðild á grundvelli ákveðinna samningsmarkmiða sem eru rækilega útskýrð í smáatriðum í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar. Svo það komi skýrt fram hvernig þeim markmiðum hefur verið framfylgt var hvert einasta samningsmarkmið í öllum þeim köflum sem lögð voru fram samþykkt í utanríkismálanefnd utan eitt, bann við lifandi dýrum, sem ég fékk síðar yfirlýsingu um frá Evrópusambandinu um að mundi ganga. Þeim markmiðum var komið fram með tvenns konar hætti, annars vegar í nefndarálitinu og hins vegar í bréfi sem jafnan fylgir umsókn hvers aðildarríkis sem lagt var fram. Eins og ég sagði fyrr í dag [[Forseti hringir.]]þá ég man ekki hvort það voru 50 eða 60 atriði, en hitt man ég vel að í flugvélinni til útlanda þegar ég fór með það, kláraði ég það sjálfur.
Forseti vill vekja athygli á því að þingmálið er íslenska og samkvæmt 91. gr. þingskapa Alþingis ber að fylgja íslenskri þýðingu ef vísað er til erlends texta.
Virðulegi forseti. Ég skal fúslega þýða bréfið. Það er stílað á Fredrik Reinfeldt og Carl Bildt, formann ráðherraráðsins. Það hljómar svona í lauslegri þýðingu: Íslenska ríkisstjórnin hefur þann heiður að afhenda hér, í samræmi við 49. gr. í sáttmálanum um Evrópusambandið, umsókn lýðveldisins Íslands um að gerast aðili að Evrópusambandinu. [[Gripið fram í: Brot á stjórnarskrá.]] Með vinsemd og virðingu, Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra.“ Hér koma ekki fram neinir fyrirvarar, engar tilvísanir til neinna annarra skjala. Evrópusambandið hefur í höndum sínum og í fórum sínum skilyrðislausa umsókn frá fyrrverandi ríkisstjórn, sem ég tel vera brot á [[Forseti hringir.]]því umboði sem þáverandi ríkisstjórn hafði í höndunum frá Alþingi.
Frú forseti. Hv. þingmaður telur að ég hafi brotið umboð það sem þingið veitti mér til að sækja um aðild fyrir hönd Íslands að Evrópusambandinu. Það bar ekki mjög á því í utanríkismálanefnd þegar menn sátu þar slímusetur mánuðum saman til þess að ræða, stundum þrátta, um einstaka atriði og útfærslur á þessum samningsmarkmiðum. Og bara svo að það komi algjörlega skýrt fram þá, eins og ég sagði hér áðan tel ég, leiddi ekki eitt einasta samningsmarkmið sem var rætt af Íslands hálfu og lagt fram, sennilega í 16 köflum, til andstöðu innan utanríkismálanefndar nema hvað varðaði kaflann um matvælaöryggið. Þar kom upp andstaða, það var fimm ára stapp eins og sumir hv. þingmenn vita, einkum út af banni við innflutningi á lifandi dýrum. Löngu eftir að hv. þingmaður og fleiri hafa sagt að samningum hafi lokið, sem er auðvitað tóm vitleysa vegna þess að þeir héldu áfram um alla aðra kafla [[Forseti hringir.]]en þessa fjóra sem hvíldir voru, þá fór ég til Brüssel meðal annars og dró út yfirlýsingu um að Evrópusambandið [[Forseti hringir.]]mundi leggja allt á sig, þar á meðal stækkunarstjórinn, til þess að standa við þetta.
Forseti. Þetta eru gríðarlega skringilegar umræður. Ef hv. þm. Frosti Sigurjónsson telur að fyrrum utanríkisráðherra, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hafi brotið á stjórnarskránni og brotið gegn þingræðinu þá ætti sá hinn sami að kalla samstundis eftir fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að láta rannsaka það. Mig langaði að spyrja hvort hv. þm. Össur Skarphéðinsson - ég átti sæti í utanríkismálanefnd og við sátum marga klukkutíma við að fara yfir samningsviðmiðin - kannist við að ekki hafi verið unnið út frá samningsviðmiðum þeim sem voru í þingsályktuninni sem aðildarumsóknin var byggð á.
Nei, ég kannast nú ekki við það. Til að mynda þá rifjaði ég það upp að í erfiðasta kaflanum og þeim flóknasta og vandasamasta, þeim sem laut að sjávarútvegi, voru auðvitað innan stokks í samningahópnum harðir andstæðingar aðildar úr hópi þeirra sem tengdust útvegi. Þeir tóku hins vegar þá skynsamlegu afstöðu að taka þátt í aðildarviðræðunum með þessum hætti vegna þess, eins og þeir sögðu: Jafnvel þó að við kunnum að vera á móti aðild þá eru engir betri til þess að semja um hagsmuni Íslands en við af því að við gjörþekkjum þá. Það vill svo til að hv. þingmaður er áheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd, og að ósk utanríkismálanefndar á þessu þingi voru nefndinni send nánast fullkláruð drög að samningsmarkmiðum okkar, sem voru reifuð í þessum hópi og kláruð þar án nokkurra mótatkvæða að því er ég best veit. Hún getur skoðað hvort ekki sé algjört [[Forseti hringir.]]samræmi á milli álitsins og þess.
Forseti. Ég þakka svörin. Það verður fínt að rýna í það sem þingmaðurinn benti mér á. Mig langaði að spyrja þingmanninn, út af því að nú hefur hann gríðarlega mikla þing- og stjórnmálareynslu, hvort hann telji að einhver möguleiki sé á því að við náum að hvetja þá þingmenn sem voru með þjóðaratkvæðagreiðslu á síðasta kjörtímabili til þess að vera með á þessu máli, hvort þingmaðurinn telji að einhver möguleiki sé á því að þingið hlusti eftir svo skýrum rómi utan úr samfélaginu um að fá að taka þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvað heldur þingmaðurinn að þurfi til til þess að hvetja samþingmenn okkar til að vinna saman að þessu máli?
Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður þurfi bara að beita sannfæringarkrafti sínum á einn mann, formann Sjálfstæðisflokksins. Honum hefur verið brigslað um að hafa ekki staðið við orð sín. Ég gerði það ekki í minni ræðu. En ég gat þess heldur ekki, sem ég ætla að rifja upp hér, að formaður Sjálfstæðisflokksins hefur á síðustu tveimur vikum fyrir páska tvisvar lagt lykkju á leið sína til þess að segja, annaðhvort í viðtölum, eins og hann gerði á Stöð 2, eða úr ræðustól Alþingis, að hann útilokaði ekki aðkomu þjóðarinnar að þessu máli og hann teldi enn að það væri farsælast. Formaður Sjálfstæðisflokksins horfist í augu við þá staðreynd að ef hann svíkur loforð sitt þá klofnar flokkur hans sennilega, sem mun draga það fram að þessi ríkisstjórn á ekki möguleika á því að ná meiri hluta í næstu kosningum. Ég held að þetta sé að renna upp fyrir honum, þannig að lengi er von á einum.
Hæstv. forseti. Bara til þess að það sé skýrt: Telur hv. þingmaður að ástæðan fyrir því að viðræður um sjávarútvegsmál fóru ekki lengra eftir mars 2011 hafi eingöngu verið makríldeilan? Telur hv. þingmaður að opnunarskilyrði af hálfu Evrópusambandsins, sem voru vissulega í umræðunni, hafi eingöngu snúið að makríl? Eða telur hv. þingmaður að aðrir þættir varðandi þennan málaflokk hafi hugsanlega spilað þar inn í, hugsanlega - og ég segi hugsanlega - sá munur sem er á föstu regluverki Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála annars vegar og hins vegar þeirri samningsafstöðu Íslendinga sem lesa má út úr áliti meiri hluta utanríkismálanefndar?
Frú forseti. Það er alveg klárt að möl kom í gangvirkið þegar í ljós kom að þáverandi sjávarútvegsráðherra vildi ekki vinna að tilteknum málum með þeim hætti sem við höfðum áður bundist gagnvart Evrópusambandinu og hans eigin umboðsmaður, þ.e. ráðuneytisstjóri og formaður samningahóps í landbúnaðarhópnum, hafði sjálfur flutt á rýnifundi erlendis eftir samþykkt þar að lútandi í ríkisstjórninni, svo að það liggi alveg ljóst fyrir. Svo að ég hoppi bara yfir í síðustu spurninguna þá tel ég að munurinn á regluverkinu og samningsmarkmiðum okkar sé allnokkur og það þurfi skapandi aðferðir til að laga það. En með hliðsjón af því með hvaða hætti Norðmenn luku erfiðum pörtum af sínum samningi þá held ég að það sé hægt. En ég hef alltaf sagt eitt og haldið því til haga: Ég tel að það langerfiðasta í þessu og lokaglíman hefði orðið um gagnkvæman rétt til fjárfestinga. Það hef ég alltaf sagt.
Hæstv. forseti. Ef við rifjum upp meginþætti varðandi sjávarútvegsmálin sem ljóst var að gætu valdið erfiðleikum þá er fyrir utan fjárfestingarnar verið að tala um samningsforræði vegna deilistofna, samningsforræði á alþjóðavísu sem Evrópusambandið hefur samkvæmt grundvallarreglum sínum á sínu forræði, ekki einstakra aðildarríkja, og hins vegar stjórn í fiskveiðilögsögunni, og áhugavert ef hv. þingmaður telur að þessi atriði hefðu ekki verið fyrirstaða. Ég velti til dæmis fyrir mér í þessu sambandi samningsforræði varðandi deilistofna, hvort það hefði að mati hv. þingmanns verið umsemjanlegt af Íslands hálfu eða hvort hann telji líklegt að Evrópusambandið hefði undir einhverjum kringumstæðum fallist á að falla frá sínu samningsforræði fyrir hönd Evrópusambandsríkja í málefnum af því tagi.
Frú forseti. Áður hefur komið fram í þessari umræðu að í þeim skýrslum sem voru lagðar fram í fyrra í utanríkismálanefnd að ýmis efni sem menn töldu mjög erfið fyrir fram, eins og landbúnaðarmál, reyndust að mati skýrsluhöfunda ekki vera sú fyrirstaða sem áður var talið. Erfiðasta verkefnið og torfærasti hjallinn að klífa eru þá sjávarútvegsmálin og þar eru það nokkur mál. Ég sagði áðan að ég teldi að erfiðast hefði sennilega verið fyrir Íslendinga að ná viðunandi lausn varðandi réttinn til gagnkvæmra fjárfestinga, [[Gripið fram í.]]erfiðast, ekki ókleift. Hv. þingmaður spyr síðan hvort eitthvað af þessu sé umsemjanlegt. Ja, þá held ég að hann geti hvorki fengið mig sem þingmann í stjórnarandstöðu né hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli eða nokkru öðru miklu hagsmunamáli til þess að fallast á að eitthvað af samningsmarkmiðunum sé umsemjanlegt.
Virðulegur forseti. Í þessari umræðu er oft spurt: Hver á að sjá um viðræður við Evrópusambandið, ef það skyldi verða niðurstaða þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu sem hér er boðað til? Þjóðin vildi halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur talað um pólitískan ómöguleika í því samhengi og lýst því sem einhverju sem væri algjörlega ótækt eða ómögulegt að ætlast til af stjórnmálamönnum að þeir mundu vinna með þeim hætti gegn eigin sannfæringu. Fyrir mér blasir við að þegar niðurstaða liggur fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu þá beri ríkisstjórn að fara eftir henni. Það er auðvitað til mjög gott dæmi um það hvernig menn unnu gegn hinum svokallaða ómöguleika á síðasta kjörtímabili þegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð tók þátt í því, þvert á sína stefnu sem er að vera fyrir utan Evrópusambandið, að sækja um aðild þrátt fyrir að það væri andstætt stefnu flokksins, vegna þess að með því að sækja um aðild er ekki verið að ganga í Evrópusambandið. Þvert á móti er verið að opna möguleikann á að skoða með öllum bestu fáanlegum upplýsingum hvað er í boði, hvernig Íslandi mundi farnast og hvernig það mundi líta út inni í því ríkjabandalagi sem Evrópusambandið er. Það hefur alltaf legið fyrir í þessu ferli að lokaorðið væri hjá þjóðinni, að Ísland gengi ekki í Evrópusambandið án þess að þjóðin yrði spurð fyrst. Fyrir mér er það mál sem hér er til umræðu tilraun til að leiða til lykta deilumál sem hefur verið viðvarandi í íslenskri umræðu í allt of langan tíma. Og það eru mörg önnur mál sem hanga á þessu máli. Við höfum í dag bara verið að tala um tvö frumvörp hæstv. félagsmálaráðherra í húsnæðismálum, annað gengur út á það að reyna að jafna muninn á milli þeirra sem eru í leiguhúsnæði og hinna sem njóta vaxtabóta í eigin húsnæði. Af hverju er það, hvers vegna er verið að því? Af hverju er verið að greiða fólki vaxtabætur? Er það ekki vegna þess að menn eru hér í stórkostlegum vanda með gjaldmiðilinn? Er það ekki vegna þess að það er svo áhættusamt að lána í íslenskum krónum, að vextir eru hér hærri en gengur og gerist í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við? Þau tvö mál sem þar eru á ferðinni eru birtingarmynd af því að við erum með gjaldmiðil sem gengur ekki upp, sem kostar okkur stórkostlega fjármuni, mikið óhagræði og gerir okkur á margan hátt lífið mun erfiðara en það þyrfti að vera. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem hefur tekið þátt í umræðum í dag, kynnti nýverið skýrslu um nýtt peningakerfi. Það hefur að vísu, þrátt fyrir ágætishugmyndir, kannski ekki fengið neinar stórkostlegar viðtökur, en það er auðvitað birtingarmynd af þeim vanda sem ég tala hér um og er meðal þeirra atriða sem valda því að mér finnst við ættum að fullreyna þennan möguleika. Ég er reyndar búinn að gera upp hug minn gagnvart því, mér finnst að við eigum að ganga í Evrópusambandið. Ég tel að við munum fá slíkan samning að vel sé hægt að una við hann. Auðvitað þarf maður að sjá hann í endanlegri mynd, en ég hallast frekar að því, eins og staðan er í dag, að við eigum að ganga í Evrópusambandið. Það er á margvíslegum rökum sem ég byggi þá skoðun mína. Ég tel að við deilum menningu með öðrum Evrópuþjóðum, eigum að vera í þeirra hópi. Mér finnst það jákvætt að geta flutt vörur og peninga á milli landa án hindrana, að felldir séu úr gildi tollmúrar og annað slíkt. Þá held ég að gjaldmiðilsmálin mundu leysast með mjög farsælum hætti ef við gætum tekið upp evru. Ég er líka þeirrar skoðunar að það sé gríðarlega mikill lýðræðishalli þegar kemur að afgreiðslu frumvarpa, tillagna og tilskipana hér á Alþingi sem hafa verið samin í Evrópusambandinu í Brussel, án aðkomu íslenskra þingmanna. Mér finnst það eiginlega vera stóri hlutinn í þessu máli. Mér svíður það að sjá hversu mikið af málum fara hérna í gegn án þess að þeim sé breytt eða án þess að þingmenn hafi tök á að gera almennilegar breytingar á þeim eða skrifa þær út frá hagsmunum Íslendinga. Því er gjarnan haldið fram þegar ég segi þetta, að það sé auðvitað ekki þannig að Íslendingar eða íslenskir þingmenn geti ekki haft aðkomu að þessu, en það er bara ekki þannig. Það er svo mikill fjöldi mála sem fer hérna í gegn sem saminn er í Evrópusambandinu að það er algjörlega ótækt að staðið sé svona að málum. Mér finnst það ekki sæma fullvalda þjóð að taka við frumvörpum, tilskipunum, reglugerðum sem samin eru annars staðar en hér eða ekki með aðkomu íslenskra þingmanna. Það sem við erum að gera með þeirri tillögu sem hér er flutt er þá tilraun til þess að fá allar upplýsingar upp á borðið, fá að vita hvort einhverjar undanþágur eða sérlausnir fáist. Þetta er nú meðal þess sem stanslaust er verið að deila hér um, hvort það hafi verið niðurstaðan að undanþágur séu heimilar eða ekki. Það er reyndar niðurstaðan í skýrslu Hagfræðistofnunar sem birt var í fyrra að hægt er að fá slíkar lausnir. Gott og vel. Ef við tökum einfaldlega orð þingmanna Framsóknarflokksins, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, og segjum að það sé satt, þá er væntanlega ekkert að óttast eða hvað? Þá hlýtur þjóðin auðvitað að fella samninginn ef engar sérlausnir eru. Ef samningurinn sem kemur út úr viðræðunum við Evrópusambandið er algjörlega ótækur fyrir þjóðina, hvaða áhyggjur hafa hv. þingmenn Framsóknarflokksins og þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem vilja koma í veg fyrir að menn ljúki þessum viðræðum? Það er þá væntanlega engin hætta á því að þjóðin mundi samþykkja inngöngu í Evrópusambandið á grundvelli slíks eða hvað? Það er auðvitað ekki verið að horfa á þá staðreynd heldur fyrst og fremst verið að reyna að koma í veg fyrir að tekin sé ákvörðun um þetta efni, vegna þess að á meðan ekki er tekin ákvörðun erum við ekki í Evrópusambandinu. Þannig hefur umræðan um Evrópusambandið verið frá því að ég fór að fylgjast með pólitík fyrir næstum því 30 árum. Lengi vel sagði Sjálfstæðisflokkurinn að það væri einfaldlega ekki á dagskrá að sækja um aðild að Evrópusambandinu, málið væri ekki á dagskrá, það væri ekki nein ástæða til að ræða það. Svo þegar málið hefur verið sett á dagskrá reyna menn eftir fremsta megni að koma í veg fyrir að ákvörðun sé tekin í málinu. Ég held að það sé einfaldlega tímabært fyrir Íslendinga að ákveða núna hvorum megin hryggjar þeir ætla að falla í málinu. Ef það er niðurstaða þjóðarinnar að hag okkar sé betur borgið utan Evrópusambandsins skulum við fá þá niðurstöðu fram, þá skulum við ljúka þessu máli, þannig að við getum farið að einbeita okkur að því og átta okkur á því hvaða aðrir möguleikar eru í boði, hvernig við getum tryggt Íslendingum sambærileg kjör og þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Það er nefnilega þannig að eins og staðan er núna getum við það ekki. Við erum ekki í stöðu til þess og höfum ekki verið í stöðu til þess lengi. Það er auðvitað grafalvarlegt mál þegar menn reyna að koma í veg fyrir að hægt sé að taka ákvarðanir sem geta leyst svona mál til lengri tíma. Það er eitthvað sem við eigum ekki að sætta okkur við. Þess vegna fagna ég þeirri tillögu sem hér er komin fram og mun styðja hana.
Frú forseti. Lykilatriði varðandi þessa þingsályktunartillögu er að allir eiga rétt á að koma að ákvörðun sem þá varðar. Ég held að allir séu sammála þeirri grunnhugmynd innst inni þó að þeir segi kannski: Nei, ég vil fá að ráða, nú er ég kominn með völdin og meiri hlutinn á þingi á bara að ráða þessu. Við eigum að geta gert þetta eins og við viljum. Þó að talað sé um aðildarviðræður undirstrika ég að viðræðurnar eru meira en aðildarviðræður, þær eru í sjálfu sér líka aðlögunarferli. Þetta kom alveg skýrt fram á fundi sem við Píratar áttum fyrir síðustu kosningar þegar við vorum að kynna okkur þetta mál með aðalsamningamanni Íslands við Evrópusambandið. Það er verið að laga löggjöf Íslands, ekki bara að EES-löggjöfinni heldur að ESB-löggjöfinni. Ef við förum yfir feril málsins hefði strax í upphafi átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort við ætluðum að sækja um. Við hefðum átt að gera það af því að það er ákvörðun að laga allt lagaumhverfi landsins að lögum Evrópusambandsins, ekki bara EES-sáttmálans. Við hefðum átt að fara upprunalega í að spyrja þjóðina áður en við fórum af stað. Þetta er kostnaðarsamt ferli sem þýðir aðlögun að lögum Evrópusambandsins. Það var ekki gert. Förum yfir það hvað gerðist fyrir síðustu kosningar og hverju menn lofuðu. Stjórnarflokkarnir þá settu málið á ís, en þeir flokkar sem núna eru í stjórn, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, voru báðir með loforð í þessu efni. Loforð Sjálfstæðisflokksins í formlegum kosningabæklingi fyrir síðustu kosningar var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan - þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðargreiðslu á kjörtímabilinu.“ Hér er verið að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Það er verið að tala um það núna í haust. Það væri hægt að gera það á einhverjum öðrum tíma en það er komin svolítil pressa í málið vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson er að reyna, eins og þjóðin veit, að stilla hlutunum þannig upp með bréfi til Evrópusambandsins að þrýsta á Evrópusambandið að segja upp þessum samningi. Þetta er ákveðið bragð, ákveðin diplómasía eins og ég held að sé orðið sem forseti þingsins notaði þegar fjallað var um málið hérna fyrir páska. Það er komin svolítil pressa ef það á ekki bara að slíta þessum aðildarviðræðum. Raunverulega ætti kosningaloforð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks - við skulum sjá hverju Framsóknarflokkurinn lofaði. Í loforðabæklingi hans fyrir kosningarnar segir að ekki verði haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Framsóknarmenn eru ekki að segja að þeir ætli nauðsynlega að halda þjóðaratkvæðagreiðslu, en þeir eru að segja að það eigi ekki að ganga lengra nema hafa þjóðaratkvæðagreiðslu. Menn geta farið í orðhengilshátt en ég get ekki sagt að hæstv. utanríkisráðherra sé færasti maðurinn í orðhengilshætti af því að í þessum orðhengilshætti sem hann reyndi að nota til að þvinga Evrópusambandið til að segja upp samningnum tókst honum það ekki einu sinni. Evrópusambandið segir: Nei, þið eruð enn þá í samningaferli. Það er samt hægt að fara í orðhengilshátt með þessa setningu. Kjósandi sem les þetta lítur svo á að það eigi að verða þjóðaratkvæðagreiðsla. En, jú, það væri kannski hægt að skauta fram hjá og segja: Nei, nei, við lofuðum ekki þjóðaratkvæðagreiðslu - sem er rétt - við getum alveg slitið aðildarviðræðum án þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er hægt að fara þangað, en það er klárlega ekki það sem kjósendur væntu þegar þeir sáu þetta. Það er nú þekkt hvernig væntingastjórnun Framsóknarflokksins virkar varðandi kosningaloforðin almennt. Sjálfstæðisflokkurinn lofaði klárlega að þjóðin tæki ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu, eins og segir í kosningaloforði hans. Sú tillaga sem liggur fyrir núna og við erum að ræða kallar eftir - getur einhver hjálpað mér að muna síðan hvenær hún er? [[Gripið fram í.]]26. september á þessu ári. Þá kemur alltaf sami kór þess fólks sem vill ekki þjóðaratkvæðagreiðslur um stór mál nema það séu þá mál sem það sérstaklega vill, eins og Icesave-málið, um að þetta sé svo kostnaðarsamt. Þetta kostar of mikið. Ég kynnti mér kostnaðinn við vinnslu lagafrumvarps sem ég lagði fram með öðrum þingmönnum úr minni hlutanum, hv. þingmönnum Björt Ólafsdóttur, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur og Össuri Skarphéðinssyni, um að hætt yrði að undanskilja útleigu veiðiréttar og sölu veiðileyfa sem bundin er aflamarki á þann hátt að undanþága af laxveiði, af stangveiði, í virðisaukaskattinum yrði ekki lengur til staðar. Þetta er „loophole“ sem var túlkað þannig af ríkisskattstjóra 1995 eða 1999, ég man ekki hvort, og hefur verið til staðar síðan. Þar er sagt að við veiði í á sé maður að leigja fasteign og þurfi á þeim forsendum ekki að borga virðisaukaskatt. En ef við bara hættum að undanskilja okkur þennan skattstofn, sem felur í sér 2 milljarða kr., væri hægt að borga þjóðaratkvæðagreiðslu á hverju einasta ári og rúmlega það. Samkvæmt svari frá innanríkisráðuneytinu til spyr.is kosta þjóðaratkvæðagreiðslur rúmlega 300 millj. kr. og í svari frá skrifstofu Alþingis til sama vefs, spyr.is, kemur fram að kostnaður við þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs í október 2012, þar á meðal kynningarefni, hafi numið um 281 millj. kr. Það er ekki hægt að halda því fram að við höfum ekki efni á að halda þjóðaratkvæðagreiðslur um gríðarlega stór mál sem varða alla landsmenn og sem allir landsmenn hafa rétt á að koma að ákvörðun um ef við tökum á sama tíma ekki virðisaukaskatt af laxveiði. Þau rök falla bara dauð. Að sjálfsögðu höfum við efni á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu. Við getum borgað fyrir hana með því bara að hætta að undanskilja lax- og silungsveiði í ám landsins frá virðisaukaskatti. Það mundi jafnframt gera skattinn miklu skilvirkari vegna þess að undanþágur samkvæmt hæstv. fjármálaráðherra gera virðisaukaskattinn óskilvirkan. Þarna getum við náð markmiði ríkisstjórnarinnar varðandi skilvirkni skattheimtu, náð inn þessum peningum og haldið þjóðaratkvæðagreiðslu á hverju ári þannig að þau rök eru algjört ómark. Þá vilja menn meina að þetta sé bara skoðanakönnun, bara ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Það er rétt, þarna færi fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Við yrðum ekki að fylgja niðurstöðunni. Þá fengjum við líka bara að sjá hvort menn líti virkilega ekki á það sem sannfæringu sína að þjóðin eigi að fá að ráða í svona stórum málum. Þá er það kannski sannfæring sumra manna. Það sem við stöndum frammi fyrir er að allir eiga rétt á að koma að ákvörðunum sem þá varða. Ákvörðun um hvort við eigum að halda áfram aðildarviðræðum er ákvörðun sem varðar alla þjóðina. Þjóðin á rétt á að fá að koma að henni. Mikill meiri hluti landsmanna vill fá að koma að þeirri ákvörðun. Allir flokkar lofuðu því nema mögulega Framsóknarflokkurinn - ef hann vill vera með orðhengilshátt - að farið skyldi í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður og hérna liggur fyrir þingsályktunartillaga um að við gerum nákvæmlega það.
Frú forseti. Ég fagna því að við séum loks að ræða tillögu flokkanna sem eru í minni hluta á Alþingi um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort haldið skuli áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Því er ekki að leyna, frú forseti, að ég er einlægur Evrópusambandssinni. Ég ætla ekkert að fara í grafgötur með það að ég tel að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið og stefna flokksins sem ég er þingmaður fyrir er að hagsmunum Íslands sé best borgið innan Evrópusambandsins. Það er auðvitað ekki absalút. Við hljótum að vilja sjá aðildarsamninga, en fyrst og fremst þarf náttúrlega að fara í samningaviðræður og berjast fyrir hagsmunum Íslendinga. Það sem einna helst er flókið og krefst útsjónarsemi og hörku eru sjávarútvegsmálin. Ég ætla að koma aðeins inn á þjóðaratkvæðagreiðsluna á eftir, en fyrst vil ég segja af hverju ég er einlægur Evrópusambandssinni. Ég tel að mikilvægt sé fyrir Íslendinga að vera fulligildir þátttakendur í því ríkjabandalagi 28 ríkja sem Evrópusambandið er. Við erum í nánu samstarfi við þau ríki á vettvangi Evrópska efnahagssvæðisins, og innleiðum hér í lög stóran hluta af tilskipunum og reglugerðum Evrópusambandsins án þess að hafa áhrif á hvernig þau mál líta út þegar fjallað er um þau á vettvangi Evrópusambandsins. Við höfum auðvitað ýmsar leiðir til áhrifa, en þær eru flóknar og vandmeðfarnar og krefjast mikils mannskapar eins og hefur sýnt sig. Nú hefur hæstv. utanríkisráðherra lýst því yfir að það sé mikilvægt að auka mannafla Íslands í Brussel til þess að gæta hagsmuna Íslands þar. Það hlýtur að vera skynsamlegt að velta því fyrir sér, ef við viljum á annað borð vera hluti af fjórfrelsinu og Evrópska efnahagssvæðinu, hvort ekki sé eðlilegt að stíga skrefið til fulls. Ég veit að Evrópusambandið er ekki fullkomin skepna. Þar eru að mínu mati of mikið af hægri mönnum. Þar hefur frjálshyggjan fengið að leika um of lausum hala [[Gripið fram í: Ha?]]en þannig er að í flestu samstarfi þarf að eiga samskipti við og samninga við fólk sem deilir ekki endilega með manni lífssýn og skoðunum. En í sambandinu er líka fjöldinn allur af fólki sem deilir hugsjónum jafnaðarmanna um samvinnu, ekki síst á sviði umhverfismála, öryggismála og fleiri slíkra þátta og benda má á að flestar framfarir á sviði umhverfismála og -verndar hér á landi hafa verið vegna innleiðingar á tilskipunum frá Evrópusambandinu. Evrópusambandið var í grunninn stofnað sem friðarbandalag eftir hræðilegar styrjaldir í Evrópu í gegnum söguna og svo á 20. öldinni. Í stað þess að berjast með vopnum vegna hagsmunaárekstra var sambandið leið til þess að leita samninga í gegnum viðskipti og aukin samskipti til að efla frið í álfunni. Evrópusambandið hefur mjög metnaðarfullar áætlanir og prógrömm um þróunarmál innan álfunnar á sviði atvinnumála, velferðarmála og ekki síst á sviði byggðamála. Það væri áhugavert fyrir Ísland, okkar dreifbýla land, með mjög fámennar og að mörgu leyti veikar byggðir víða um land sem mundu njóta góðs af byggðaáætlunum Evrópusambandsins. Það hefur stundum verið sagt að Samfylkingin sé eins máls flokkur af einhverjum andstæðingum Evrópusambandsins sem vilja gera lítið úr okkur og eina málið sem skipti samfylkingarfólk máli sé Evrópumálið. Það er auðvitað algjör og helber vitleysa því Samfylkingin - Jafnaðarmannaflokkur Íslands stendur fyrir grunngildi jafnaðarhugsjónarinnar, frelsi, jafnrétti og bræðralag. Það er ekki frelsið til þess að hygla vinum og vandamönnum og haga sér eins og maður vill, heldur frelsið frá fjötrum fátæktar og kúgunar stétta sem hafa í krafti auðs síns og valda tækifæri til að valta yfir hagsmuni almennings. Þetta er það sem Samfylkingin stendur fyrir, jöfnuður og velsæld, og við teljum aðild að Evrópusambandinu fýsilegan kost til þess að ná þeim markmiðum. Svo er það auðvitað þannig að Ísland mun ekki sökkva í sæ þótt við verðum ekki aðilar að Evrópusambandinu. Við munum halda áfram að vera sjálfstætt fullvalda ríki - reyndar má deila mjög alvarlega um fullveldið þegar við afsölum því til bandalags sem við eigum ekki aðild að í jafn umfangsmiklum mæli og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið kallar eftir. Samfélag okkar hér mun halda áfram en ég tel að það verði ekki jafn gott samfélag. Ég held að við höfum tækifæri til þess að verða betra samfélag í nánari samvinnu við aðrar þjóðir. Og þá ætla ég nú ekki að gera lítið úr því hverju það mundi skipta að vera hluti af myntbandalaginu um evru og vera með gjaldmiðil sem hentar opnu, litlu hagkerfi. Það er áhyggjuefni að ríkisstjórn sem er jafn hatrömm út í þá hugmynd að vera í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, það virðist vera mjög djúpstæð angist gagnvart aðildarviðræðunum, skuli þá ekki vera með raunhæfar áætlanir á sviði peningamála fyrir Ísland. Það er umhugsunarefni hvernig við ætlum að haga okkar málum til framtíðar því það er auðvitað ljóst að við munum ekki aftur verða með fljótandi gjaldmiðil eins og við vorum með fyrir hrun. Við verðum í einhvers konar höftum með krónuna þó að þau verði kannski ekki eins mikil og nú eru. KPMG hélt um daginn fund varðandi leiðir út úr höftunum með upptöku evru. Að skýrslugerðinni og vinnunni þar í kring stóðu aðilar vinnumarkaðarins, það var Viðskiptaráð, það voru Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands, stórir aðilar sem eiginlega gengu út frá því sem vísu að þetta væri eina raunhæfa leiðin til þess að komast út úr haftaástandi. Ríkisstjórnin kennir sig við framkvæmdir, sem virðast nú aðallega vera einhvers konar eyðileggingarstarfsemi því ekki starfar hún í sátt við atvinnulífið, en á þéttsetnum fundi um þessi mál hjá KPMG mátti ekki glitta í einn einasta stjórnarliða, enda er þetta svo vandræðalegt mál fyrir ríkisstjórnina að hún vill ekki tala um það og telur sig geta stungið höfðinu í sandinn. En ef hugmyndir um afnám hafta eiga að ganga eftir þurfa að fylgja því raunhæfar áætlanir í peningamálum þjóðarinnar. Frú forseti. Það má ljóst vera að ég styð heils hugar að ákalli 53.555 einstaklinga um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna verði svarað með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég styð það heils hugar og vona að þetta mál komi sem fyrst aftur til atkvæðagreiðslu í þingsal.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög svo efnismikla og málefnalega ræðu en í ræðunni var í raun rætt um Evrópusambandið sjálft og hugsanlega kosti aðildar. Það held ég að sé mjög gagnleg umræða og rökræða sem við þurfum að eiga. Fjallað var meðal annars um kosti þess að vera með sameiginlegan gjaldmiðil. Grískri þjóð var á sínum tíma, fyrir 10 árum síðan þegar Grikkir gengu í Evrópska myntbandalagið, væntanlega tjáð að það yrði uppskrift að mikilli sælu að fá að vera með hinn sameiginlega gjaldmiðil og að þeirra gjaldmiðill, sem hafði glímt við verðbólgu fram að því, mundi ekki trufla efnahagslíf þeirra eftir það. Reyndin hefur verið önnur. Núna er atvinnuleysi meðal ungs fólks í Grikklandi orðið ríflega 50% og almennt atvinnuleysi nálægt 30%. Í rauninni hefur verið viðvarandi samdráttarskeið frá því árið 2010, mjög alvarlegt og djúpt, og fátæktin og hungursneyðin orðin mjög sláandi. Ég veit að það nístir alla góða þingmenn að sjá þetta gerast. Vandinn er sá að þegar maður hefur ekki lengur sjálfstæðan gjaldmiðil er engin önnur leið í boði en svokölluð innri gengisfelling, þ.e. að lækka laun allra með þvingunaraðgerðum, með uppsögnum hjá hinu opinbera, með sölu innviða. Það er verið að selja hafnirnar til Kínverja. Það er vegna þess að ekki er hægt að lækka gjaldmiðilinn. Varðandi skýrslu KPMG vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi vaknað hjá henni einhverjar efasemdir eftir að hún sá þetta dynja yfir. Það hafði vissulega ekki dunið yfir þegar umsóknin var lögð fram árið 2009 en núna höfum við sé hvernig þetta myntbandalag hefur reynst þeim aðildarríkjum sem eru í því og lenda í vandræðum. Það eru bara harðindi og harðindi og meiri harðindi.
Frú forseti. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn er að gefa í skyn að ef Ísland hefði verið aðili að Evrópusambandinu við hrunið hefði farið fyrir okkur eins og Grikklandi. Þá vil ég benda hv. þingmanni á að hluti af þeim gríðarlega alvarlega vanda sem við lentum í í hruninu var annars vegar hrun íslenska fjármálakerfisins og hins vegar hrun íslensku krónunnar. Það hjálpaði okkur. Gengisfellingin hjálpaði okkur síðan í uppbyggingarstarfinu að einhverju leyti, en það er ekkert á móts við það tjón sem hrun gjaldmiðilsins olli okkur. Ég tel aðstæður í Grikklandi gríðarlega alvarlegar. Ég tel að ef það hefðu verið fulltrúar við stjórnvölinn í Evrópusambandsríkjum sem hefðu munað vel, eins og t.d. Helmut Kohl, hörmungar síðari heimsstyrjaldarinnar hefði verið brugðist við af meiri krafti. Þó var nú gengið ansi langt til þess að mæta Grikkjum. Ástandið í Grikklandi er ekki síst til komið vegna djúpstæðrar og langvinnrar spillingar. Þannig að ég get alveg sagt að ég tel að Evrópusambandið hefði átt að vera mun róttækara í viðbrögðum sínum gagnvart Grikklandi. Evran forðar mönnum ekki frá því að þurfa að vera með ábyrga efnahagsstjórn en hún auðveldar hagkerfi landsins, íbúum landsins sem eru að fjárfesta í húsnæði og lifa lifi sínu sem og fólki sem rekur fyrirtæki, að gera það í umhverfi þar sem er gjaldmiðill sem ekki er lítill og fljótandi með þeim öfgum í gengi sem því fylgir.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þetta svar. Hv. þingmaður spyr hvernig það hefði verið ef við hefðum haft evru þegar bankahrunið mikla varð hér, hvað hefði gerst þá. Mig langar að svara því sem ég held að hefði gerst. Ég held að þá hefði svipað gerst og á Kýpur. Þar varð bankahrun og þeir voru með evru og allir þeir sem áttu innstæður í kýpverskum bönkum hófu að flytja þær frá bönkunum sem þeir töldu vera að hrynja. Það varð mikill fjármagnsflótti frá Kýpur til Lundúna, Sviss, Þýskalands. Þegar bankarnir, sem eru einkabankar, tæmast þarf að leita á náðir seðlabankans. Seðlabankinn getur ekki prentað evrur heldur verður hann að fá þær að láni frá Evrópska seðlabankanum, sem fór fljótt að krefjast ýmiss konar ríkisábyrgða. Ríkissjóður þurfti því að skuldsetja sig gríðarlega til að leyfa þetta útstreymi út úr bönkunum. Það varð ekki gert nema með því að veðsetja lífeyrissjóðina, auðlindirnar, gaslindir Kýpur voru settar að veði og ýmsir innviðir, annars hefðu þeir ekki fengið enduráfyllingu af evrum á kerfi sem á þurfti að halda svo að ríka fólkið gæti farið með innstæður sínar úr landi. Að lokum voru sett úttektarhámörk og síðan voru innstæðurnar skrifaðar niður. Þetta er það sem hefði getað gerst hjá okkur líka, nema þá stæðum við eftir miklu skuldsettari við ríkissjóð. Þetta gerðist hjá Írum. Þeir eru með miklu skuldsettari ríkissjóð miðað við stærð bankakerfi þeirra, fall bankakerfis þeirra og allt sem af því leiddi. Þegar þjóð verður fyrir efnahagsáfalli gerast engir góðir hlutir, þeir verða verri og langdrægari og aðlögun er miklu erfiðari ef þjóðin hefur ekki sinn eigin sjálfstæða gjaldmiðil. Ég vil benda á vegna skýrslu KPMG um leið úr höftum með evru - sem er einhvers konar hugarflug um hvað gæti gerst ef við gætum fengið evru á morgun, sem er náttúrlega alls ekki í boði, það tekur mörg ár að taka hana upp - að þetta hefði þetta gerst nákvæmlega svona: Ríkissjóður hefði þurft að tryggja og gangast í ábyrgðir fyrir öllu útstreymi peninga þessara auðmanna sem tóku peningana sína á föstu gengi út úr landi. Hverjir sitja eftir? Verkalýðurinn sem hefur ekki viðurværi sitt af fjárfestingum heldur af launavinnu. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Hefði þingmaðurinn verið á fundi KPMG hefði hann heyrt í umræðum að enginn þar gerði ráð fyrir því að við tækjum evruna upp á morgun, en þeir bentu á að það gæti jafnvel tekið allt að 10 ár. Varðandi Kýpur og Ísland, og svo nefnir þingmaðurinn líka Írland. Írar tóku náttúrlega ábyrgð á öllum skuldum bankakerfisins ofan á innstæður. [[Gripið fram í.]]Það er heldur betur þannig á Íslandi að það er ekki eins og ríkissjóður hafi tekið á sig gríðarlegar skuldir vegna bankahrunsins.
Minna en ella.
Minna en ella, segir þingmaðurinn, það ætla ég ekki að þræta um við hann hérna. Við urðum fyrir gríðarlegu tjóni og það var annars vegar vegna þess að hér höfðu fengið að byggjast upp bankar með ábyrgðarleysi þar sem eigendur bankanna skuldsettu sig upp í rjáfur og stækkuðu og stækkuðu og svo var það íslenska krónan, vegna hækkunar í gegnum stjórn peningamála streymdi fé inn í landið, inn í krónuna og hún sprakk að lokum. Gengisfellingin var gríðarleg með gríðarlegu tjóni fyrir íslenskan almenning, sem þýðir enn í dag lífskjaraskerðingu fyrir alla sem hér búa og eru venjulegt launafólk. Ég hvet þingmanninn til að velta því fyrir sér af hverju Írland, Kýpur og Grikkland hafa ekki valið að yfirgefa evruna fyrst afleiðingar hennar fyrir þau ríki eiga að vera svona hræðileg. Það hefur þvert á móti sýnt sig að ríkin vilja fyrir alla muni halda áfram að vera í því myntbandalagi sem evran er.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið á dagskrá. Ég var reyndar ekkert endilega sannfærð um að það hefði átt að kjósa um að fara í aðildarviðræður, það hefur hvergi verið gert, en úr því að málin eru komin þann hnút sem þau eru í dag held ég að þetta sé eina færa leiðin, enda hafa svo sem allir flokkar talað fyrir því að þjóðarvilji ráði í málinu þannig að þá er ekki eftir neinu að bíða. Það er auðvelt að vera vitur eftir á og menn hafa ítrekað talað um að ekki hefði átt að fara í þennan leiðangur nema spyrja þjóðina. Reyndar var þjóðin spurð í kosningum 2009, getum við sagt, kosinn var flokkur sem hafði það á stefnuskrá sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu, hann hlaut afgerandi kosningu. Nóg hefur maður nú heyrt um það í þingsal, sérstaklega hjá Framsóknarflokknum, að hér hafi orðið kosningar árið 2013 og vísað í það meira og minna í öllum þeim ákvörðunum sem Framsóknarflokkurinn tekur núna að hann hafi verið kosinn til þess að gera hitt og þetta. Var þá ekki Samfylkingin kosin árið 2009 til þess að hefja aðildarviðræður að Evrópusambandinu get ég spurt. Hún var í ríkisstjórn með öðrum flokki og Alþingi samþykkti þessa brösóttu vegferð, sem síðar varð, en eftir sem áður var þetta samþykkt á Alþingi og ekki hægt að gera lítið úr því. Ég skal viðurkenna það að ég hefði viljað að VG hefði staðið sig betur í þessu máli. Mér fannst það heldur seint í rassinn gripið að samþykkja það á flokksfundi eða þingi rétt fyrir kosningar 2013 að flokkurinn vildi klára viðræðurnar. Það var ekki gott, en svona var það. Mikið var kallað eftir því á síðasta þingi að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu og endurspeglaðist þar lýðræðisást þingmanna. Þess vegna skilur maður ekki alveg af hverju það er allt í einu þannig núna að það þurfi ekkert að spyrja þjóðina. Þetta er þjóðarvilji þegar það á við, þegar það hentar. Eins er vísað í það sem fór fram á síðasta kjörtímabili, en mér finnst það í raun ekki koma málinu við. Við þurfum bara að horfa á hvernig staðan er núna í dag og hvert verður framhaldið. Mér finnst þetta vera risastórt mál. Ég vil sjá samninginn, ég vil sjá hvernig fer með sérstaklega sjávarútvegskaflann og landbúnaðarkaflann líka. Ef þeir eru ásættanlegir tel ég að hagsmunum okkar og ekki síst barnanna minna sé betur borgið innan ESB í samvinnu og samstarfi við okkar helstu vina- og nágrannaþjóðir. Kannski sérstaklega vegna þess að við ráðum ekkert sérstaklega vel við að halda úti einum minnsta gjaldmiðli heims, íslensku krónunni, þótt sumum finnist það reyndar ganga ágætlega. Ég er ekki sammála því. Hér kvartar fólk undan háum lánum, undan verðtryggingu, háum fjármagnskostnaði. Við sjáum að fyrirtæki sem geta gert upp í evrum gera það. Mörg fyrirtæki eru jafnvel að flýja land. Mér finnst þetta grafalvarlegt mál og furðu lítið um það rætt og ég sé ekki hvaða framtíðarplan stjórnvöld hafa. Það er sem sagt að vera áfram með krónuna, reyna að losa um höftin og afnema verðtrygginguna, það er allt og sumt. Mér finnst það ekki beysið plan og ég held að það skipti mjög miklu máli að við getum tekið upp gjaldmiðil sem er raunverulega gjaldgengur í viðskiptum við önnur lönd. En ef fólki finnst vaxtaokur og gengisáhætta ásættanlegt verður það að vera þannig, en ég er ekki þar. Hér hefur verið komið inn á svik, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins sem ítrekaði það fyrir kosningar að þjóðin ætti að hafa eitthvað um þetta mál að segja. Mér finnst umræðan alveg ótrúleg, þetta er orðhengilsháttur og menn teygja sig ansi langt. Það vill nú svo vel til að umræður fyrir kosningar voru teknar upp þannig að það heyrist nákvæmlega hvað fólk segir. Við höfum áhyggjur af því á Alþingi að álitið á okkur stjórnmálamönnum sé ekki mjög mikið. Þá ættum við kannski að byrja á því að segja það sem við meinum og lofa ekki upp í ermina á okkur. Þó að maður geti sagt að þetta sé kannski ekki mitt vandamál og Sjálfstæðisflokkurinn verði að eiga það við sína kjósendur ef hann svíkur kosningaloforð þá er það nú samt þannig að okkur setur öll niður þegar stjórnmálamenn haga sér með þessum hætti. Mér finnst þetta pínlegt og ég skil ekki að kjósendur flokksins sætti sig við þetta. En nú höfum við tækifæri til þess að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og koma því þannig fyrir að þjóðin hafi eitthvað um það að segja hvort aðildarviðræðum verði slitið eða þeim verði haldið áfram. Mig langar aðeins að vitna í pistil, gamlan pistil reyndar, sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir setti á heimasíðu sína. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ísland er lýðræðisríki þar sem allar skoðanir eru leyfðar og því á fólkið í landinu að segja sitt álit áður en lengra er haldið. Segi þjóðin já í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort halda eigi aðlögunarferlinu að Evrópusambandinu áfram fær ríkisstjórnin skýrt umboð - en hafni þjóðin aðlögunarferlinu þá verður ekki lengra haldið - kröftum og fjármagni verður þá beitt innan lands. Þetta er lýðræðisleg sáttaleið sem ríkisstjórnin getur ekki hafnað.“ Ég get eiginlega, fyrir utan þetta með aðlögunarferlið, gert þessi orð að mínum. Við getum ekki í raun hafnað því að samþykkja þingsályktunartillöguna og láta þjóðina hafa síðasta orðið í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég á afar erfitt með að skilja þingsályktunartillögu af þessu tagi og velti fyrir mér hvernig yfir höfuð sé hægt að greiða atkvæði um framhald viðræðna sem þegar hefur verið hætt. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti ekki tekið undir það að það sé svo miklu eðlilegra - með hliðsjón af upphaflegri umsókn um aðild, sem var án nokkurs fyrirvara, það var bara aðild að bandalaginu - gagnvart almenningi að kjósa einfaldlega um það hvort þjóðin vilji ganga í Evrópusambandið eins og það liggur fyrir. Hér er alltaf verið að tala um að sjá samninginn, við erum búin að fara oft yfir það. Það er löngu hætt að semja um nokkuð. Það gilda ákveðnar grunnreglur og við vitum öll að í gildi eru ákveðnar grunnreglur Evrópusambandsins, menn semja sig ekkert frá þeim. Það er löngu vitað, þeir neita því ekki einu sinni í Evrópusambandinu. Er ekki út frá þeim staðreyndum miklu eðlilegra að kjósa um það hvort þjóðin vilji vera aðili að Evrópusambandinu eins og það lítur út í dag og grunnur þess er byggður á.
Virðulegur forseti. Nei, mér finnst það ekki eðlilegra vegna þess að ég vil halda því fram að það sé um eitthvað að semja. Annars hefðu ekki allar þessar þjóðir farið í samningaviðræður. Það getur vel verið að hv. þingmaður viti hvernig samningurinn lítur út. Þá væri ágætt hjá honum að teikna það upp þannig að hann geti komið hér þegar við klárum loks samninginn og sagt: Ég sagði ykkur það. Ef hann veit nákvæmlega hvernig sjávarútvegskaflinn verður þá er hann að mínu viti skyggn. Ég vil fá að sjá samninginn og ég læt ekkert segja mér að það sé ekki um neitt að semja. Hvað hafa þá allar þessar þjóðir verið að gera, eyða peningum og tíma í vitleysu? Er þá verið að segja að við getum tekið síðasta samning - var það ekki Króatía eða hvaða þjóð var það sem gekk síðast inn? Getum við þá bara tekið þann samning og notað hann ef allir samningarnir eru alveg eins? Ég er ekki sammála því. Ég hefði ekkert endilega viljað leggja fram þingsályktunartillögu um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram, en við erum í raun tilneydd vegna þess að ríkisstjórnin gerir ítrekaðar tilraunir til að slíta aðildarviðræðunum. Ég sætti mig við að þær séu lagðar á ís, umsóknin sé ofan í skúffu og hægt að taka hana upp síðar. En hér er skemmdarstarfsemi í gangi, það er verið að reyna að slíta viðræðunum og það sætti ég mig ekki við. Ég skil ekki af hverju stjórnarflokkarnir sáu ekki að það var besta lausnin í þessu máli að leyfa umsókninni einfaldlega að liggja. Það er enginn að ætlast til þess að þessir tveir flokkar fari fram af miklum krafti í þessu máli, það voru allir sáttir við þetta. En nei, þá fóru menn að reyna að slíta viðræðunum en tókst það reyndar ekki af því að þetta var svo ótrúlega klúðurslegt. Við ræddum það á sínum tíma, ég ætla ekki að fara meira út í þá sálma. Þessi vinnubrögð eru öll eitthvað svo óskiljanleg. Engri þjóð hefur tekist að þvælast jafn mikið í þessu máli og okkur.
Hæstv. forseti. Það er alltaf talað um að sjá samninginn. Nú hafa nokkur ríki gengið í Evrópusambandið. Það var talað um Króatíu, það hefur verið talað um hin og þessi lönd. Hvað af þeim löndum hefur samið sig frá sjávarútvegsstefnu eða yfirráðum ESB yfir þessum auðlindum? Hver hefur samið sig frá einhverju sem er í samræmi við Rómarsáttmálann? Það hefur enginn samið sig neitt frá þessu. Svo eru menn alltaf að tala um að þeir vilji sjá samninginn. Hvað komi í ljós? Ég tel það einfaldlega vera blekkingaleik. Ég get skilið þau sjónarmið að menn telji einfaldlega betra að vera í Evrópusambandinu með kostum þess og göllum. Gott og vel, tökum þá umræðu. Þess vegna er miklu eðlilegra að menn kjósi á endanum um það hvort menn vilji vera í sambandinu eða ekki. En að vera að kjósa um það hvort við eigum að halda áfram viðræðum, það er mér óskiljanlegt. Við getum alveg eins kosið um það hvort eitthvert par eigi að vera áfram í hjónabandi eða ganga í hjónaband, kannski par sem vill það ekki. Þetta er fráleit nálgun. Miklu sanngjarnara og eðlilegra er að taka umræðuna um kosti og galla Evrópusambandsins og kjósa um það hvort við viljum fara þar inn. Og svo getum við reynt að hliðra eins mikið til í slíkri inngöngu, að taka upp regluverkið, hvað það tekur langan tíma, hvað þurfum við langan tíma til þess o.s.frv. Um það getum við sjálfsagt samið. En þjóðaratkvæðagreiðsla af þessu tagi er fráleit í mínum huga.
Virðulegi forseti. Já, ég er aldeilis til í að ræða kosti og galla Evrópusambandsins í þessum þingsal. Það var einmitt það sem við vorum að reyna að gera og rétt byrjuð að gera þegar stjórnvöld hentu fram þingsályktunartillögu um að slíta viðræðunum þannig að okkur gafst ekki einu sinni tími til þess, þannig að það sé sagt. Ég er heldur ekkert sammála því að við eigum bara að kjósa um það hvort við viljum ganga í ESB og að það séu engar undanþágur eða um ekkert að semja. Það eru ýmsar undanþágur, heimskautasamningar í tengslum við landbúnað og einhverjar undanþágur hafa Maltverjar fengið vegna sjávarútvegs. Eru Danir ekki með undanþágu vegna sumarhúsa í eigu erlendra aðila? Bara svo að ég tíni það til sem ég man núna, ég er ekki sérfræðingur í þessum málum. Það eru ýmsar undanþágur og sérstaklega gæti það átt við hvað varðar sjávarútveg á Íslandi þar sem við erum í algjörri sérstöðu. Það hefur aldrei verið samið við land sem á jafn mikið undir sjávarútvegi. Þess vegna væri mjög fróðlegt, þó ekki væri annað, að fá að sjá niðurstöðuna. Ég sé ekki af hverju við megum ekki klára þessar samningaviðræður, við erum komin mjög langt. Ég skil ekki hvað menn óttast í þessari umræðu. Eru sérhagsmunirnir svo rosalega sterkir og ríkir hér á landi að menn gera allt sem þeir geta til að koma í veg fyrir að við fáum að sjá samninginn í sjávarútvegi og í landbúnaði? Ég held reyndar að stefna Evrópusambandsins í landbúnaði sé vænlegri til árangurs en sú sem við höfum verið með hér á Íslandi. Ég held að það séu tækifæri í því fyrir bændur og fyrir okkur að verða aðilar að sameiginlegri landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Fáum að sjá samninginn. Ég hvet hv. þingmann, ef hann veit nákvæmlega hvernig hann lítur út og hvernig sjávarútvegskaflinn kemur út, til að skrifa það niður. Þá getur hann sagt „I told you so“ eftir nokkur ár.
Virðulegi forseti. Þegar kemur að spurningunni um lýðræði á Íslandi þá verður maður fyrst að spyrja hvar eigi að byrja, hvar eigi að byrja að kvarta, vegna þess að framferði þessarar ríkisstjórnar gagnvart lýðræðinu á Íslandi er farið að mynda mjög skýrt munstur og þetta munstur er að fara sífellt í átt frá lýðræðinu. Þá er ég ekki bara að tala um svikin kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins sérstaklega, en líka Framsóknarflokksins ef út í það er farið. Í fjölmiðla hefur komist bréf sem var sent sérstaklega til Framsóknarflokksins þar sem spurt var sérstaklega út í það hvort Framsóknarflokkurinn mundi stuðla að þjóðaratkvæðagreiðslu um málið og svarið var já. Það var afdráttarlaust. En það er einhvern veginn þannig að í kringum kosningar vilja menn oft bara segja það sem þarf til þess að ná völdum. Var það vissulega tilfellið þegar kom að Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki. Hér er í sjálfu sér ekki bara um að ræða Evrópusambandið heldur það hvernig við ætlum að hafa lýðræðið á Íslandi til frambúðar. Ef það er í lagi að lofa þjóðaratkvæðagreiðslu og svíkja það og reyna að svíkja það með því að setja tillögu um slit fyrir þingið og klára það mál ekki og reyna þá að slíta viðræðunum viljandi í trássi að því er virðist við þingið, sem kemur auðvitað ekki í ljós fyrr en við afgreiðslu máls, og sannanlega í trássi við vilja þjóðarinnar, þá stöndum frammi fyrir miklu djúpstæðara og alvarlegra vandamáli en spurningunni um það hvort við ætlum að ganga í ESB eða ekki. Hvað höfum við að gera við sjálfstæði ef lýðræðið á ekki að gilda? Mikið hefur verið rætt um efnislegt innihald Evrópusambandsins og er það gott og blessað, en sömuleiðis hefur verið rætt um þá spurningu hvort það hefði átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu til að byrja með um að hefja aðildarviðræður eða ekki. Það gleður mig að sjá stjórnmálamenn viðurkenna það eins og hv. 3. þm. Reykv. n. hefur gert að eftir á að hyggja hefði ákvörðunin kannski átt að vera önnur en hún var. Það er eðlilegt. Það er stórfurðulegt ef manneskja lítur aldrei um öxl og sér ekki eitthvað sem betur hefði mátt fara í eigin fari. Við stjórnmálamenn eigum að taka það til okkar að við eigum að geta skipt um skoðun og við eigum að geta lært af reynslunni ellegar erum við stjórnmálamenn sem geta ekki lært og þá erum við ekki hæf til nokkurs hugverks að mínu mati, hvort sem það er innan eða utan stjórnmálanna. Með þeim fyrirvara langar mig að stinga upp á því að það hefði verið betra að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu til að byrja með. Þrátt fyrir að hv. 5. þm. Reykv. n. geti kannski alveg farið út í það að ræða hverslags lagaleg vitleysa það hefði verið að hans mati, þá væri umboðið skýrt. Kosningabaráttan 2012 og 2013 hefði verið öðruvísi. Hún hefði ekki bara snúist um það hvað einstaka flokkur vildi, heldur hvað þjóðin sjálf vildi. Það hefði verið öðruvísi kosningabarátta. Hún hefði verið á öðrum forsendum, betri forsendum að mínu mati. Að því gefnu að þjóðin hefði viljað fara inn þá hefði spurningin verið: Hvaða flokkur treystir sér til þess að gæta íslenskra hagsmuna í viðræðum? Allir flokkar ættu að segja „við“ undir þeim kringumstæðum. En ef þjóðin hefði sagt nei, og það hefði vel getað gerst eftir ítarlegar umræður vænti ég ef málstaðurinn er svona glataður, þá hefði þetta ekki verið neitt mál, þá stæðum við ekki hér og værum að velta fyrir okkur eðli lýðræðisins í sambandi við þetta mál. Ég legg til að við lærum af reynslunni, að við reynum að hafa umboðið skýrt og við reynum að hafa það á hreinu hvað það er sem þjóðin vill eftir allt saman. Ég veit ekki um aðra stjórnmálamenn, en ég vil helst ekki stjórna eftir skoðanakönnunum. Það er mjög slæm leið, skoðanakannanir eru mjög brigðular. Það er hins vegar hægt að halda þjóðaratkvæðagreiðslur sem eru faglegar og njóta meiri virðingar en einstaka skoðanakönnun einstaka fjölmiðils eða fyrirtækis. Við getum alveg leyft þjóðinni að taka einstaka ákvarðanir í þessu landi, ekkert alltaf um allt, en af og til um eitthvað. Þegar 53.555 manns eða sem nemur 22,5% kjörbærra manna krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um eitthvert málefni, hvenær á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu ef ekki nákvæmlega þá? Þetta allt nefni ég fyrir utan framferði hæstv. utanríkisráðherra gagnvart þinginu, en það mál virðist því miður vera fokið út í veður og vind og við erum hætt að tala um hér, og fyrir utan vanvirðingu ríkisstjórnarinnar gagnvart þinginu sem er alveg sjálfstætt vandamál. Maður er orðinn vanur því að stjórnmálamenn kæri sig kollótta um vilja alþýðunnar milli kosninga, það er svo sem normið. Því eru lýðræðisumbætur eins og ég hef áður talað um svo mikilvægar. En þegar kemur að þessu máli þá er þetta afskaplega skýrt. Þetta er í rauninni fáránlega einfalt mál. Spurningin er einföld: Hver á að ráða? Það á enginn að hika við að svara þeirri spurningu. Þjóðin. Þjóðin á að ráða. Það er auðvelt fyrir stjórnmálamenn að vera hlynntir þjóðaratkvæðagreiðslum og auknu lýðræði þegar svo vill til að þjóðin er sammála þeim. Allir eru til í slíkt lýðræði. Það eru allir til í kosningar þegar allir vilja kjósa það sama og maður sjálfur. Það eru allir til í tjáningarfrelsi ef það þýðir frelsi til að segja það sem stjórnmálamennirnir sjálfir eru sammála, en á sama hátt og tjáningarfrelsi þýðir rétturinn til að hafa rangt fyrir sér þá felur lýðræðið í sér rétt þjóðarinnar til að vera ósammála stjórnmálamönnum landsins og ráða samt. Ef hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til að vinna af heilindum að hagsmunum Íslands í samningaferli, gott og vel, þá getur hún bara dregið lappirnar fram að næstu kosningum og spurningin verður þá hin rétta: Hvaða flokkar treysta sér til þess að vinna að því verki sómasamlega? Að því gefnu að þjóðin vilji halda áfram viðræðum, sem þingmenn stjórnarmeirihlutans virðast ekki átta sig á að sé raunhæfur möguleiki. Það er alveg möguleiki að þjóðin mundi segja nei, við skulum ekki halda áfram. Þá væri málið bara búið. Það tekur því ekki að mínu mati að tala um evru og allt það fyrr en þetta mál er komið á hreint, hver á að ráða. Nú hafa menn spurt að því hvers vegna þetta mál ætti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Svarið er skýrt, það er borðleggjandi og ætti að vera öllum ljóst. 22,5% kjörbærra manna, 53.555 undirskriftir. Ef ekki ætti að kjósa um afdrif þessa máls, hvað þá, spyr ég? Hvað þá?
Flugvöllinn, 70 þús. manns.
Hv. þm. Frosti Sigurjónsson nefnir flugvöllinn, 70 þús. manns, já, kjósum um það. Afgreitt. Það er í raun og veru ekki fleira sem þarf að segja um málið í bili nema kannski í seinni ræðu ef tilefni þykir til eða í andsvari sem ég býst við að komi innan skamms. Ég hef ekki fleiri orð að segja um þetta að svo stöddu. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Það er kannski tvennt sem ég vildi helst spyrja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson í þessu máli af því honum verður tíðrætt um lýðræðið. Finnst hv. þingmanni lýðræðislegt að þjóðin kjósi um það að ríkisstjórn fari í viðræður um aðild sem hún vill ekki? Ég sé ekkert lýðræði við það. Það er þá ekki tímabært að gera það núna. Telur hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson forsendur til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu þegar fyrir liggur að fyrri stjórn hafði hætt viðræðum og fyrir liggur að rýniskýrslan um sjávarútvegskaflann hefur ekki komið fram? Þegar aðstæður eru með þeim hætti eru þá einhverjar forsendur fyrir þjóðina að kjósa um áframhaldandi viðræður? Ég held að venjulegu fólki fyndist það á barnamáli bara „ga gú“ við þessar aðstæður. Ég gæti skilið þetta við allt aðrar aðstæður, en ekki við þessar.
Virðulegi forseti. Hvað varðar fyrri spurninguna, sem var sú hvort mér þætti lýðræðislegt að þjóðin kjósi um að ríkisstjórn fari í viðræður um aðild sem hún vill ekki, þá er svarið einfaldlega: Já. Ég trúi því að þjóðin ráði í þessu landi. Ef ríkisstjórnin treystir sér ekki til að vinna að því sem þjóðin ætlast til að hún geri þá getur hún bara sagt af sér og fengið betra fólk í verkið. Að því sögðu þá væri verkefnið sem við stöndum frammi fyrir allt öðruvísi, ef lögmætið hefði verið skýrt frá upphafi, þ.e. ef það hefði verið skýrt frá upphafi hvort þjóðin vildi yfir höfuð fara í viðræðurnar eða ekki. Seinustu alþingiskosningar hefðu verið öðruvísi. Og ef við samþykkjum þá góðu tillögu sem hér liggur fyrir þá verða næstu kosningar öðruvísi. Næstu kosningaloforð verða öðruvísi. Orðræðan þá verður öðruvísi, „inshalla“, leyfi guð, með leyfi forseta. Seinni spurning hv. þingmanns, hvort ég telji lýðræðislegt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu þegar fyrir liggur að fyrri stjórn hefði hætt við - fyrri stjórn setti umræðurnar á ís tímabundið yfir kosningar sem var hennar ákvörðun, en hv. þingmaður hlýtur að vera meðvitaður um það að hér hefur trekk í trekk verið reynt að slíta viðræðunum, núllstilla þær eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði. Það er það sem ríkisstjórnin hefur verið að reyna. Þessi tillaga er viðbrögð við því. Þessi tillaga hefði ekki komið fram ef hæstv. utanríkisráðherra hefði sýnt þinginu þá lágmarksvirðingu að spyrja þingið eins og hann gerði í fyrra og klúðraði reyndar með eftirminnilegum hætti eins og umræddu bréfi síðar meir. En ef allir gætu einfaldlega sammælst um að láta þetta mál í friði, láta það bíða næstu kosninga og halda þjóðaratkvæðagreiðslu rétt fyrir kosningar eitthvað því um líkt, þá værum við ekki hér að ræða þetta mál nú. Það eru aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar [[Forseti hringir.]]sem gera að verkum að við þurfum að ræða þetta hér og nú.
Hæstv. forseti. Ég tel sjálfur mikilvægt að þegar farið er í þjóðaratkvæðagreiðslur sé kosið um eitthvað sem leiði til niðurstöðu. Mér finnst ekkert lýðræðislegt við að þjóðin kjósi um það að ég, sem er í ríkisstjórn, geri eitthvað sem ég vil ekki gera. Það er í eðli sínu absúrd ástand.
En ef ríkisstjórnin hefur lofað því áður?
Ríkisstjórnin lofaði því ekki. [[Gripið fram í.]]Það er allt annað mál.
Allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins.
Það sem skiptir meginmáli í þjóðaratkvæðagreiðslu er að það fáist niðurstaða sem hægt er að kalla því nafni. Þess vegna spurði ég áðan hvort hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson telji forsendur fyrir því að viðhalda viðræðum sem hafði verið hætt af fyrri ríkisstjórn, sem voru raunverulega stopp - það var ekkert verið að birta rýniskýrsluna í sjávarútvegi, það var ekkert farið að ræða þau mál - hvort forsenda sé til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna þegar sú staða liggur fyrir. Eigum við þá ekki frekar að bíða með slíka þjóðaratkvæðagreiðslu frekar en fara í hana við þær aðstæður?
Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður er að stinga upp á því - nú vil ég ekki leggja honum orð í munn en þannig skildi ég hann - að við höldum þjóðaratkvæðagreiðslu nær lokum kjörtímabilsins og höldum næstu kosningar byggðar á þeirri spurningu hvort flokkar treysti sér í það, þá þætti mér það vera hugmynd sem er vel þess virði að ræða. En hvort slíta eigi viðræðunum eða að taka þráðinn upp aftur eða halda þessu í frosti, því á þjóðin að svara. Það er í grundvallaratriðum málið. Nú er það þannig að hv. þingmaður getur lagt til breytingartillögu við þá tillögu sem hér er lögð fram og ég hvet hann til að gera það ef hann telur að tímasetningin sé óheppileg eða að spurningin sé óheppileg eða eitthvað því um líkt. Þannig á lýðræðið að virka hér á hinu háa Alþingi að við leggjum tillögur fram og rökræðum þær - það er teorían - og greiðum síðan atkvæði um þær. Það gæti vel komið til að meiri hluti þingsins mundi styðja tillögu sem væri útfærð pínulítið öðruvísi. Það gæti vel gerst.
… með formlegum hætti.
Hvaða breyting svo sem hv. þingmanni dettur í hug, hún kæmi þá hér til umræðu og í gegnum þingið, hún væri ekki með sama brussuskap og var tilætlan hæstv. utanríkisráðherra. Að því sögðu tel ég sömu forsendur núna til þess að taka þessa ákvörðun eins og áður. Það hafa komið út margar skýrslur. Við getum alveg rætt um sjávarútvegsmálin, landbúnaðarmálin og ýmislegt fleira sem varðar málið. Ég sé ekki að það sé neinn upplýsingaskortur sem þjóðin þurfi að eiga við varðandi ákvörðun um það hvort halda eigi áfram umræðum eða ekki. Ég sé engan upplýsingaskort þar. Þetta er einfaldlega spurning um það hvort fólk vilji þetta eða ekki. Í sjálfu sér er sú spurning frekar einföld þótt spurningar sem vakna í kjölfarið, þegar samningum væri lokið, yrðu flóknari. Gott og vel, enda ætti þá að vera önnur þjóðaratkvæðagreiðsla.
Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu formanna fjögurra stjórnmálaflokka á Íslandi um að efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég vil segja í byrjun að mér finnst tillagan vera útrétt sáttarhönd til stjórnarflokkanna, en tveir fulltrúar stjórnarflokkanna sitja hlið við hlið mér á vinstri hönd og hlusta á umræðurnar. Þetta er tillaga okkar og sáttatilboð um þjóðaratkvæði, að við ljúkum þessum deilumáli með þjóðaratkvæðagreiðslu 26. september næstkomandi, spurningin er orðuð hér, þar sem þjóðin fær að segja til um hvort viðræðunum skuli haldið áfram eða ekki með því að krossa við annaðhvort já eða nei. Mér er það til efs að í vetur hafi komið fram tillaga á Alþingi sem nýtur jafn mikils stuðnings í öllum flokkum og þessi. Ef þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks færu eftir sannfæringu sinni, svo að ég tali nú ekki um loforð forustumanna þeirra, ætti þessi tillaga að verða samþykkt samhljóða á Alþingi. Ég vil segja að ég ber þá von í brjósti að við þinglega meðferð málsins, þegar tillagan fer til utanríkismálanefndar, tali fulltrúar allra flokka, sama hvort það eru nefndarmenn eða formenn flokkanna, sem væri ekki verra, sig að niðurstöðu og samþykki tillöguna og samþykki um leið framlag til hópa sem styðja og eru á móti til að kynna málið og efni til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að það sé brýnasta hagsmunamál þjóðarinnar að við fáum svarið við þessari spurningu. Skoðanakannanir segja að mikill meiri hluti þjóðarinnar vilji halda áfram viðræðum en mikill meiri hluti þjóðarinnar sé andvígur aðild og þá þurfum við að fá samning til að leggja fyrir þjóðina og veita fjármagn úr sameiginlegum sjóði til andstæðinga og stuðningsmanna til að kynna málið og greiða atkvæði og ljúka þessu deilumáli. Nóg höfum við af öðrum deilumálum. Hvers vegna segi ég þetta um víðtækan stuðning? Það má eiginlega fara aftur til kosninga árið 2009 þegar byrjað var að ræða sérstaklega um Evrópusambandið, svo að ég tali ekki um kosningarnar árið 2013, en það er mjög merkilegt sem formaður Framsóknarflokksins, þá nýkjörinn, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, núverandi hæstv. forsætisráðherra, sendi í bréfi til kjósenda tveimur dögum fyrir kosningarnar þá. Bréfið mátti víst ekki fara fyrr út vegna þess að það mátti ekki fréttast úti á landi hvað stæði í því. Fyrirsögnin er: „Evrópa fyrir okkur öll.“ Í bréfinu stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn er eini flokkurinn sem hefur markað sér skýra stefnu fyrir aðildarviðræður við Evrópusambandið og skilgreint samningsmarkmið þeirra viðræðna. Framsókn hefur sett það sem skilyrði fyrir aðild að fullveldi og óskorað forræði yfir auðlindum þjóðarinnar verði grundvallarkrafa í þeim viðræðum, auk skilyrða sem lúta m.a. að hagsmunum landbúnaðar og sjávarútvegs. Fordæmi eru fyrir slíku í samningum annarra þjóða við Evrópusambandið og því algerlega rangt að halda því fram að þessar kröfur hamli því að af aðildarsamningi geti orðið.“ Virðulegi forseti. Ég var að lesa upp bréf sem formaður Framsóknarflokksins sendi öllum kjósendum á höfuðborgarsvæðinu árið 2009. Þetta er ekki bréf frá formanni Samfylkingarinnar. Ef maður fer svo yfir í næsta stig, sem var nefndarálit sama þingmanns þegar hann var óbreyttur þingmaður í utanríkismálanefnd, hæstv. forsætisráðherra, og les nefndarálitið sem þá kom fram er þetta þannig að hann og Framsóknarflokkurinn voru þeirrar skoðunar að við ættum að óska eftir viðræðum og fara í aðildarviðræður. Þar að auki var auglýst í strætóskýlum rétt fyrir kosningar árið 2009 að Framsóknarflokkurinn vildi ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Síðan er auðvitað hægt að fara út í það sem var rætt í síðustu kosningum, þar sem formaður Framsóknarflokksins lofaði því að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um hvort halda ætti áfram eða ekki. Þarna skil ég við Framsóknarflokkinn hvað þetta varðar, ég vildi geta rætt þetta lengur en á 10 mínútum getur maður það ekki, og fer yfir í loforð Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar. Þar var flottur kosningabæklingur gefinn út og á bls. 5 í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir alþingiskosningar 2013 stendur: „Þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Svo er það það sem oddvitar Sjálfstæðisflokksins sögðu í kosningaþáttum og blöðum fyrir kosningarnar 2013, þeir lofuðu því allir að stefna Sjálfstæðisflokksins væri að þetta mál yrði útkljáð með þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda ætti áfram viðræðum eða ekki. Ég fullyrði að þingsályktunartillagan sem við erum að ræða hefur mjög víðtækan stuðning miðað við loforð forustumanna stjórnarflokkanna. Við vitum að Samfylkingin og Björt framtíð vilja halda áfram aðildarviðræðunum. Vinstri grænir vilja halda áfram viðræðum, þó að þeir séu á móti, og Píratar hafa lýst því yfir líka. Af hverju má þetta mál ekki fá þinglega meðferð, vinnu sem kannski leiðir til þess að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn komast inn á þau loforð sem þeir gáfu kjósendum og kosið var um og við hin sem samþykktum að ganga beint til viðræðna gæfum þá eftir hvað það varðaði og við vísuðum þessu til þjóðarinnar? Allir forustumenn Sjálfstæðisflokksins, í öllum kjördæmum, lofuðu því fyrir kosningar. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, lofaði því, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, lofaði því. Það er þetta sem þjóðinni gremst, sú leið sem er farin núna með dæmalausum fjallabaksleiðum, sem er hið margfræga bréf sem utanríkisráðherra skrifaði Evrópusambandinu og Evrópusambandið sjálft hefur lýst yfir að það taki ekki mark á, enda erum við enn þá skráð sem aðildarumsóknarríki. Það er þjóðarinnar að ákveða þetta. Vísum því í þjóðaratkvæði, unum við niðurstöðuna, höldum áfram ef þjóðin segir já og hættum ef þjóðin segir nei. Það er grundvallaratriði og ég ber þá von í brjósti að hægt verði lyfta hinni pólitísku umræðu upp fyrir það þref og þvarg og ósamstöðu sem hér ríkir oft, en til þess þurfa forustumenn ríkisstjórnarflokkanna að ákveða að efna loforðið sitt. Þá verður hægt að fara í þessa atkvæðagreiðslu, skoðanakönnun, um leið. Ég ætla að nota tvær síðustu mínútur mínar til að lýsa yfir þeirri skoðun sem áður hefur komið fram, að eitt brýnasta verkefni við endurskoðun stjórnarskrárinnar er að setja ákvæði í stjórnarskrá um að minni hluti alþingismanna, 1/3, geti ákveðið að vísa máli til þjóðarinnar eða að ákveðinn hundraðshluti kjósenda í landinu geti óskað eftir því að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef það væri þannig hefði verið hægt að vísa hinni dæmalausu tillögu sem flutt var á síðasta þingi og dagaði uppi, dó vegna þess að það var ekki samstaða um hana heldur í stjórnarflokkunum, til þjóðarinnar og þá þyrftum við ekki að þrefa um það núna hvort fara ætti í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sagði, að þetta sé eitt brýnasta verkefnið við endurskoðun stjórnarskrárinnar ásamt því að setja í hana ákvæði um að auðlindir landsins séu sameign þjóðarinnar. Ég trúi ekki öðru miðað við þau loforð sem formaður Framsóknarflokksins gaf fyrir kosningar árið 2009, sem hann gaf þá um stjórnarskrá o.fl. þegar minnihlutastjórnin var mynduð, en að hægt sé að rifja það upp og að stjórnarherrarnir geti staðið við það loforð sem þeir gáfu þjóðinni og þjóðin kaus þá meðal annars út af. Þetta er grundvallaratriði og það þýðir ekkert fyrir sjálfstæðismenn að koma og segja: Þjóðin kaus og kaus okkur til valda með 38 þingmenn og þessir flokkar eru á móti aðild að Evrópusambandinu. Loforðið var um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda ætti áfram eða ekki og það er það sem er verið að setja fram hér. Þetta er að mínu mati prófsteinn á stjórnarherrana tvo, Bjarna Benediktsson og Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formenn þessara tveggja flokka, hvort þeir stíga fram og segja: Já, við meintum eitthvað með því sem við sögðum. Við vorum ekki að skrökva að þjóðinni til að afla atkvæða.
Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Kristján L. Möller að tvennu. Þingmaðurinn talaði um að þingsályktunartillagan væri einhvers konar sátt, það fælist sáttatilboð í því að kjósa um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum. Ég vil spyrja þingmanninn: Er ekki miklu meiri sátt í því að við kjósum um það hvort þjóðin vilji ganga í ESB? Við sóttum um 2009, það var umsókn um að ganga í ESB, ekki bara um að fara í aðildarviðræður, þetta var umsókn [[Gripið fram í.]]og það er ákveðinn vilji sem felst í umsókn. Ef ég sæki um aðild að Samfylkingunni þá vil ég fara þar inn.
Þú ferð ekki í samningaviðræður og kýst ekki um samning.
[[Gripið fram í: Umsóknin …]] Umsóknin liggur fyrir, þar er enginn fyrirvari þannig að það er miklu meiri sáttaleið að kjósa einfaldlega um það hvort menn vilji ganga inn vegna þess að umsóknarferlið felst í því. Síðan getum við kosið aftur, þegar búið er að ræða um hvað við fáum langan tíma til að aðlaga okkur o.s.frv., um hvort það sé ásættanlegt fyrir okkur. Svo vil ég spyrja í öðru lagi: Telur hv. þingmaður enn þá forsendur fyrir því að halda aðildarviðræðum áfram, að kjósa um þær núna þegar þeim hefur verið hætt? Um hvað eigum við að fara að ræða? Hvaða þýðingu hefði þjóðaratkvæðagreiðsla um að halda áfram viðræðum? Mér er það óskiljanlegt miðað við þær forsendur sem eru núna til staðar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins við þessar umræður, fyrir að koma í andsvar við mig og leyfa mér að halda áfram að ræða um þetta mál. Fyrir það fyrsta, aðildarviðræðum hefur ekki verið hætt. Þeim var frestað og vel hefur verið farið yfir það hér hvers vegna gekk málið ekki betur en það gerði á sínum tíma, við höfðum vonir um að það gæti klárast á styttri tíma og hægt yrði að leggja samning fyrir þjóðina á síðasta kjörtímabili. Það var meðal annars vegna makríldeilunnar og vegna þess að samningsmarkmiðin í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum voru eins og þau voru undir hatti hæstv. ráðherra Jóns Bjarnasonar. Umsóknin er inni um aðildarviðræður. Til að svara því sem hv. þingmaður spyr mig um, að ganga til atkvæða um það hvort við viljum ganga í Evrópusambandið eða ekki, nei, ég er ekki sammála því vegna þess að ég vil fá að vita hvað er í boði, hvers konar samning getum við fengið, hvað mun standa um sjávarútvegsmál, hvað mun standa um landbúnaðarmál, svo ég taki bara þessa tvo málaflokka. Hvað stendur í því? Öðruvísi er ekki hægt að taka upplýsta ákvörðun. Við getum ekki, ég og hv. þm. Brynjar Níelsson, sent inn umsókn í einhvern félagsskap sem við vitum ekkert hvað býður upp á. Við mundum kynna okkur það fyrst áður en við mundum ákveða okkur. Það er nákvæmlega þetta sem er í gangi. Það er nákvæmlega það sem þarf að draga fram í aðildarviðræðum, í samningaviðræðum, hvað er í boði. Er samningurinn ásættanlegur fyrir Ísland og íslenska þjóð eða er hann það ekki? Ég segi fyrir mitt leyti, það er ekkert nýtt og ég hef sagt það áður í ræðustól, það fer algerlega eftir því hvað stendur í samningnum hvort ég mundi segja já eða nei. Það liggur í augum uppi. Það er ekki hægt að gefa sér neitt slíkt í byrjun. Þetta er mitt fyrsta svar og ég ítreka það sem ég segi. Ég er ekki sammála því og það er skoðun m.a. Evrópusambandsins og fleiri að aðildarviðræðum hafi ekki verið hætt. [[Forseti hringir.]]Þær liggja í láginni og bíða næstu kosninga og næstu ríkisstjórnar nema þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt.
Hæstv. forseti. Mér er svo sem alveg sama hvaða orð menn nota, hætt eða frestað, það skiptir ekki máli í mínum huga. Kjarni málsins er þessi: Til hvers að fara í þjóðaratkvæði um áframhald viðræðna sem eru ekki í gangi? Hvers konar aðildarviðræður verða það ef þjóðin sendir ríkisstjórn í það sem vill ekki fara inn? Hvers konar samningur kemur út úr því? Þetta er auðvitað ákveðinn ómöguleiki. Þess vegna er kosning á þessu stigi málsins, þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðna, algerlega marklaus við þær aðstæður sem eru uppi núna og þær forsendur sem liggja fyrir núna vegna þess að viðræður eru ekki í gangi. Þeim var frestað eða hætt eða hvaða orð sem menn vilja nota, það er ekki búið að opna rýniskýrsluna í sjávarútvegi, það eru engar forsendur til að fara í viðræður núna með ríkisstjórn sem vill það ekki og við þær aðstæður sem eru uppi núna þar sem sjávarútvegurinn er ekki til umræðu.
Hæstv. forseti. Það er náttúrlega hluti af því sáttatilboði sem ég nefndi og samþykkt þessarar tillögu sem við ræðum hér að flokkarnir komist að samkomulagi um að leyfa þjóðinni að kjósa um hvort við eigum að halda áfram eða ekki. Og ef þjóðin segir eins og skoðanakannanir benda til að hún vilji láta kanna þetta betur og fá samning til að leggja fyrir þjóðina eru það auðvitað líka skilaboð til hinna pólitísku flokka. Sameinist og búið til samninganefnd sem allir eiga aðild að og farið í viðræður. Það yrði að sjálfsögðu til bóta fyrir málið að efasemdarmenn eða jafnvel andstæðingar væru í þeim hópi. Hv. þingmaður ræðir um hvað eigi að kjósa og hvort viðræðum hefur verið hætt eða frestað og talar um ómöguleika. Ég tel mig vera búinn að svara því. Það er enginn ómöguleiki við þetta. Ómöguleikinn er eiginlega bara í hugum forustumanna Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sennilega út af því að skoðanakannanir sýna að meiri hluti þjóðarinnar vill halda áfram, þess vegna hefur þessu verið breytt. En mig langar í lokin að geta aftur um kosningabækling og loforð Sjálfstæðisflokksins. Ég á hér mynd af honum með fallegum bláum lit. Þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB um þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Svo er vitnað í það að menn skuli lesa bls. 5 í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir alþingiskosningar 2013. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður, sem er sókndjarfur mjög og var það örugglega í kosningabaráttunni þó að ég hafi ekki hitt hann þar, ég var í mínu kjördæmi og hann í sínu, hafi tekið þátt í að dreifa þessum kosningabækling og telja kjósendum trú um það og segja þeim að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lofað þessu. Áður fyrr mátti treysta orðum forustumanna Sjálfstæðisflokksins. Ég vona að það sé svoleiðis enn.
Forseti. Já, við erum hér í þessari umræðu vegna þess að ríkisstjórnin í landinu heldur því fram að í kosningunum 2013 - eftir þær kosningar fékk ríkisstjórnin mikinn meiri hluta hér á Alþingi - hafi hún fengið umboð til að slíta aðildarviðræðunum við Evrópusambandið. Fyrir ári lagði hún fram þingsályktunartillögu um þau slit sem leiddi til þess að rúmlega 53 þús. manns skrifuðu undir yfirlýsingu um að þeir, þessir Íslendingar, vildu ekki að aðildarviðræðunum yrði slitið. Fyrr í vetur, eftir jólin, fór hæstv. utanríkisráðherra í víking í austurveg með bréf í farteski sínu þar sem ríkisstjórnin lýsti því yfir að hún hefði slitið þessum viðræðum. Ákvörðun um að hefja þessar viðræður var hins vegar tekin hér á Alþingi og við lítum þannig á að ekki sé hægt að slíta þeim nema á Alþingi. Þess vegna leggjum við til að áréttað verði að skilningur ríkisstjórnarinnar á því að hún hafi meiri hluta þjóðarinnar á bak við sig í því að slíta viðræðunum sé ekki réttur. Þess vegna hafa forustumenn fjögurra stjórnarandstöðuflokka hér á Alþingi lagt fram tillögu um að haldin verði um málið þjóðaratkvæðagreiðsla þann 26. september, held ég að sé. Stjórnarþingmenn, og þá kannski sérstaklega sjálfstæðismenn, vísa gjarnan í þessari umræðu til þess að fara hefði átt í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en umsóknin var lögð fram og spyrja okkur, sérstaklega okkur samfylkingarfólk, hvers vegna við höfum ekki gert það. Svo að ég svari því nú alveg beint þá stóð það aldrei til í mínum huga. Í kosningabaráttunni árið 2009 var það eitt aðalmál Samfylkingarinnar, og ég talaði mjög skýrt og greinilega fyrir því, að lögð yrði fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að þjóðin kysi um samning þegar hann lægi fyrir. Það stóð aldrei til og því hafði aldrei verið lofað að umsóknin sjálf yrði lögð undir þjóðina. Það var hins vegar ljóst að ýmsir, og þá kannski aftur sérstaklega sjálfstæðismenn, voru mjög áfram um að fara í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu um umsóknina. Ég held að þar hafi tvö sjónarmið komið fram. Annars vegar voru það sjónarmið andstæðinga þess að sótt yrði um aðild, þeir litu svo á að það væri svo stórt skref að umsókn lægi fyrir að freista yrði þess með öllum ráðum að koma í veg fyrir það, rétt eins og andstæðingar þess að aðildarviðræðum verði lokið telja það nú forgangsverkefni að taka umsóknina út af borðinu. Á sama hátt vildu, árið 2009, andstæðingar aðildarviðræðna ekki að umsóknin færi til Evrópusambandsins og vildu freista þess að koma í veg fyrir það með þjóðaratkvæðagreiðslu. Í Sjálfstæðisflokknum var á hinn bóginn líka fólk sem vildi leggja þessa umsókn fram en þurfti skjól. Það fólk kom og sagði við okkur sem vorum mjög áfram um þetta: Nú skuluð þið samþykkja þessa tillögu okkar um þjóðaratkvæðagreiðslu og hún verður örugglega samþykkt. En því hafði aldrei verið lofað og það var náttúrlega alls ekki víst að hún yrði samþykkt. Síðan getum við líka velt því fyrir okkur, í ljósi þess hvernig fólk hefur umgengist þjóðaratkvæðagreiðslur, hvort það hefði skipt nokkru máli þó að samþykkt hefði verið í þjóðaratkvæðagreiðslu að leggja þessa umsókn fram. Við getum velt því fyrir okkur og ég efast mjög um það. Það sem skiptir máli núna er að fyrir kosningarnar 2013 var Evrópumálunum ýtt út af borðinu. Þess vegna kaus fólk ekki um Evrópumál í þeim kosningum. Menn sögu að ekki yrðu stigin nein afdrifarík skref í þessum efnum nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ljóst núna að stjórnvöld ætla að ganga á bak þeirra orða sinna og þá mótmælir fólk og vill að stjórnmálamenn standi við orð sín. Þess vegna lít ég svo á að það séu ekki bara Evrópumálin sem eru undir heldur líka trúverðugleiki stjórnmálamanna sem kannski er miklu alvarlegra mál en Evrópumálin. Eða finnst okkur það ekki svolítið alvarlegt að ný stjórnmálaöfl séu kynnt til leiks undir þeim formerkjum að fólk vilji heiðarlega stjórnmálamenn? Mér finnst það alla vega alvarlegt og frábið mér þá einkunnagjöf að ég sé óheiðarleg. Mér finnst sjálfsagt að menn hafi skoðanir ólíkar mínum en mér finnst vont að vera sökuð um óheiðarleika. Mér finnst að sá merkimiði sé settur á okkur öll ef þeir sem nú fara með völdin ætla að halda áfram á þeirri braut sem þeir eru á í meðferð Evrópumálanna. Við hljótum öll að hafa áhyggjur af því litla áliti sem Alþingi nýtur meðal þjóðarinnar, ekki vegna okkar hvers og eins heldur vegna þess að okkur er treyst fyrir því að fara með löggjafarvaldið og því fylgir mikil ábyrgð. Þeirri ábyrgð fylgir að fólk geti treyst orðum okkar. Sú ábyrgð er miklu stærri og meiri en stjórnmálaflokkar og hagsmunir þeirra. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá er ábyrgðin mest hjá þeim sem fara með stjórn landsins, hjá meiri hlutanum hér á Alþingi. Ég vona því sannarlega að menn standi við orð sín um að taka ekki afdrifaríkar ákvarðanir í Evrópumálunum án þess að spyrja fólkið í landinu. Við höfum öll lofað að gera það með einum eða öðrum hætti. Við í Samfylkingunni lofuðum því að aðildarsamningur yrði borinn undir þjóðina. Fyrir síðustu kosningar lofuðu núverandi stjórnarflokkar því að ekki yrðu stigin afdrifarík skref í Evrópumálunum án þess að það yrði borið undir þjóðina. Við hljótum öll að krefjast þess að þeir standi við þau orð sín, ekki bara almenningur heldur líka við hér þannig að ekki verði kastað rýrð á alla stjórnmálastéttina í landinu með þessu og þar með á Alþingi, þ.e. að hér vinni fólk sem ekki standi við orð sín.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar ágætu ræðu. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hún sé í hópi þeirra Íslendinga sem gera enga fyrirvara um aðild að ESB, hvort hún sé sátt við að taka þátt í Evrópuvegferðinni fyrirvaralaust. Mér skilst að þannig hafi skoðanakannanir verið að flestir landsmenn vilji ekki vera aðilar að Evrópusambandinu og síðan er einhver minni hluti sem er til í að skoða það en þó með fyrirvörum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða fyrirvara hún setji, hvort þeir séu ófrávíkjanlegir og hvernig hún líti á það umboð sem ríkisstjórninni var falið árið 2009 af Alþingi. Var það með fyrirvörum eða var það án fyrirvara?
Virðulegi forseti. Þegar sótt er um aðild að Evrópusambandinu og ríki ganga í það þá er það alltaf að undangengnum samningaviðræðum. Það er vegna þess að það geta orðið einhverjar tilhliðranir, það má kalla það sérlausnir, undanþágur eða hvað sem er, ég bara bið þingmanninn um að halda áfram að veifa pappírnum vegna þess að það hefur ekki nokkur áhrif á mig. [[Kliður í þingsal.]]- Já, já. Er hægt að stoppa þessi fíflalæti hér í þingsalnum?
Kyrrð í þingsalnum.
Ég trúi því að í samningaviðræðum við Evrópusambandið náum við samningi sem sé góður og farsæll fyrir íslenska þjóð, fyrir íslenskan efnahag og fyrir framtíð landsins. Ég trúi því að undangengnum samningaviðræðum. Hvort þingmaðurinn kallar það fyrirvaralaust eða hvað, hann má nota þau orð sem hann vill um það. En á mannamáli er það þannig að ég trúi því að við náum samningum við Evrópusambandið sem íslensk þjóð geti vel við unað. En ég þarf að sjá þann samning. Ég trúi því að við fáum hann en ég þarf að sjá hann.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er eitt annað mál sem mig langar að ræða við hv. þingmann en það er samspil hrunsins og þessarar aðildarumsóknar, það var á mörgum sviðum. Í fyrsta lagi hefði kannski ekki verið almennur áhugi á að sækja um aðild nema vegna þess að landið hafði orðið fyrir einu stærsta bankahruni sem nokkurn tíma hefur orðið í mannkynssögunni, eitt af tíu stærstu og dýrustu bankahrunum sem orðið hafa. Ég hef vissan skilning á því að stjórnmálamenn hafi verið nánast skelfingu lostnir að stýra skipinu í þeim ólgusjó. Er það rétt, sem fram hefur komið í ræðum þingmanna hér, að Evrópusambandið hafi gert það að skilyrði fyrir því að á móti aðildarumsókn Íslands yrði tekið að gerður yrði samningur um Icesave-kröfuna, að Íslendingar mundu taka að sér skuldir fallinna einkabanka, var það ein af þeim kröfum sem Evrópusambandið gerði að skilyrði fyrir því að taka á móti aðildarumsókninni? Hvers vegna kemur svona oft fyrir í framvinduskýrslunum að enn eigi eftir að leysa það vandamál sem er Icesave-samningurinn? Það kom náttúrlega babb í bátinn. Ríkisstjórninni tókst að koma fyrsta Icesave-samningnum inn í þingið og stóð við sitt. Evrópusambandið tók þá við aðildarumsókninni en svo kom babb í bátinn. Þjóðin vildi ekki fallast á að taka á sig skuldir einkabanka. Eftir það kemur iðulega fram í framvinduskýrslunum að það sé vandamál. Var það vandamál sem þurfti að leysa áður en hægt var að ganga í ESB?
Virðulegi forseti. Ég hef aldrei heyrt að það hafi verið eitthvert skilyrði af hálfu Evrópusambandsins að taka við aðildarumsókninni að gengið yrði frá Icesave. Ég hef aldrei heyrt það. [[Gripið fram í.]]Þingmaðurinn veit þá sjálfsagt eitthvað meira um það en ég. Hann getur þá kannski komið með einhvern pappír og veifað honum hér okkur til skemmtunar. Á hinn bóginn geri ég ráð fyrir því að þingmaðurinn viti að bæði Hollendingar og Bretar eru í Evrópusambandinu og það er líka þannig að í framvinduskýrslum og slíku þá held ég að það komi fram ef einhver aðildarríki gera athugasemdir. Það er alveg ljóst að þessi ríki vildu að þetta yrði leyst en það kom samningaviðræðunum ekkert við. Það er bara þeirra álit. Kannski veit hv. þingmaður ekki að samningaviðræðunum er stýrt af framkvæmdastjórninni en síðan eru það aðildarríkin sem þurfa að samþykkja og menn geta verið með fyrirvara. Ég skal ekkert um það segja, ég veit það ekki, en mér finnst það mjög skemmtilegt og vel til fundið af hv. þingmanni að koma með Icesave inn í þetta mál. En ég held að það hafi ekki haft nein áhrif í þessu máli, ekki nokkur.
Hæstv. forseti. Við fjöllum um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu, tillögu sem flutt er af formönnum allra stjórnarandstöðuflokkanna og náðist ekki að ræða fyrir páska en er nú komin á dagskrá. Það sem mig langar að gera er að taka þessa umræðu svolítið út frá ástandinu í landinu núna og jafnframt að skoða málið með tilliti til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá vorinu 2013 eftir kosningar þar sem núverandi stjórnarflokkar unnu góðan sigur, tóku við stjórninni og lögðu fram stefnumál sín. Eitt af því sem mér finnst mikilvægt að ræða í tengslum við þetta er texti sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Það er fróðlegt að skoða málið í tengslum við þessa stefnuyfirlýsingu. Nákvæmlega það sem hefur gerst í ESB-málinu eftir kosningarnar er að það hefur verið sett í ótrúlegan hnút. Loforð sem gefin voru í aðdraganda kosninganna um hvernig skyldi fara með málið voru svikin. Þjóðin rís upp bæði með öflugum mótmælafundum, með undirskriftum á milli 50 og 60 þús. manna sem óska eftir því að málið verði klárað. Öllu er hér hleypt í bál og brand. Þannig er búið að viðhalda málinu, fyrst með tillögu sem var rædd í fyrra og skýrslu sem átti að leggja fram og ræða í þinginu. Um leið og hún var komin inn í þingið var kastað inn tillögu um að slíta viðræðum. Hún fer til utanríkismálanefndar, málið aldrei klárað. Síðan hefur málið verið á leiðinni aftur inn í þingið með nýrri slitatillögu og endar með einhverju vandræðalegu bréfi sem enginn skilur eða a.m.k. er erfitt að vita hvaða skilning menn leggja í það, og viljandi er reynt að sniðganga Alþingi Íslendinga. Þetta hefur leitt til þess að við erum komin í miklar ógöngur með mál sem er dæmigert mál sem við þurfum að finna einhverja lausn á. Það er fleira sem sagt er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Talað er um að „eyða pólitískri óvissu“, svo ég vitni orðrétt í yfirlýsinguna. Það er líka rætt um að unnið verði að, með leyfi forseta, „víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Er verið að vinna að þessu? Hver er framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar? Hvar ætlum við að staðsetja okkur í atvinnu- og menntamálum, hver er stefnan þar? Eftir þessu var nýlega kallað á fundi hjá Vinnumálastofnun þar sem verið var að ræða um horfur á vinnumarkaði á næstu tveimur árum, ekki er þó horft lengra fram í tímann. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í gjaldmiðilsmálum? Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við brotthvarfi fyrirtækja af landinu? Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við upplýsingum um flutninga fólks af landinu? Það hafði tekist að snúa við flótta frá Íslandi eftir hrunið sem var býsna mikill, jöfn staða náðist árið 2013, en á árinu 2014 fluttu 780 fleiri íslenskir ríkisborgarar úr landi en þeir sem fluttu til landsins. Kemur fólk heim eftir nám, t.d. fólk í heilbrigðisstéttunum? Hverjar eru horfur á vinnumarkaði? Samkvæmt þeirri skýrslu sem ég vitnaði í frá Vinnumálastofnun um horfurnar næstu árin, 2015–2017, mynduðust 2.700 ný störf á Íslandi á árinu 2014. Þeim störfum gegnir fólk sem kemur hingað erlendis frá til að vinna, erlendir ríkisborgarar sem styðja okkar uppbyggingu. Það eru ekki Íslendingarnir sem bætast við. 96% af því sem bættist við á árinu 2014 er í ferðaþjónustu. Það er eini vaxtarbroddurinn á Íslandi. Við erum að ræða ESB og oft er þá sagt: Viljið þið bara ræða um ESB? Af hverju ræðið þið ekki ástandið í þjóðfélaginu í dag? Skoðum bara annað í landinu í dag. Hvernig líta húsnæðismálin út? Hver er vaxtakostnaðurinn á Íslandi? Hvernig er með verðtrygginguna? Á nýafstöðnu flokksþingi Framsóknarflokksins var samþykkt að verðtrygging á neytendalánum skuli afnumin í framtíðinni. Hvað með þá 1.600–1.800 milljarða, ég veit ekki alveg hver talan er, 1.400–1.600 milljarða í verðtryggðum lánum, húsnæðislánum í íslenska kerfinu? Hvað með launin og vinnutímanum? Hver eru launin á íslenskum vinnumarkaði? Af hverju erum við með bullandi vinnudeilur í augnablikinu? Er það í anda þess að hér eigi að ná samstöðu, víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar? Það stendur ekki steinn yfir steini í framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar né heldur er hún að framkvæma eigin stefnuyfirlýsingu. Það kemur kannski ekkert á óvart ef við skoðum það í samhengi við þetta mál þar sem menn fara í kosningabaráttu, lenda í vandræðum með umræðuna um ESB, fara út í að lofa, báðir stjórnarflokkarnir lofa mjög skýrt að málið varðandi aðildarumsóknina að Evrópusambandinu verði leitt til lykta af þjóðinni. Og takið eftir að það loforð er gefið löngu eftir að aðildarumsóknin fer í gang. Menn geta rætt um hvað fyrri ríkisstjórnarflokkar gerðu, en loforðið er gefið í aðdraganda kosninganna árið 2013, og raunar eftir kosningar líka, og það er algerlega svikið. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt að það er dapurlegt að þurfa sem þingmaður að hlusta á þá gagnrýni á stjórnmálastéttina að ekki sé orð að marka hana og hún gefi aðeins loforð til að kalla eftir atkvæðum. Þegar við ræðum ESB þá er ástæða til að skoða reglubundnar kollsteypur hér á landi. Við getum ekki bara talað um hrunið. Ég fjárfesti sjálfur í húsi 1979. Eigum við að ræða um verðbólguna 1981–1983, sem var um 100%? Eigum við að ræða um hana 1991, þegar kreppan verður í Skandinavíu? Eigum við að ræða hana í kringum 2000? Það er búið að gera eignaupptöku í þessu landi aftur og aftur vegna gjaldmiðilsins, vegna stjórnar peningamála hjá mörgum ríkisstjórnum en mest þó undir stjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Það er búið að nota gengisfellingu eins og í hruninu þegar gjaldmiðillinn hrundi og gengið féll þar með og færði á einu bretti gríðarlegar upphæðir frá launþegum yfir til atvinnulífsins, sérstaklega útflutningsatvinnuveganna. Við eigum langt í land með að ná kaupmáttarstiginu sem var fyrir hrun. Ég nefni þetta allt vegna þess að það þarf að skoða málið í heildarsamhengi. Við lendum í ógöngum við að reyna að ná sátt um hvernig við leiðum mál til lykta. Þess vegna kemur stjórnarandstaðan með þessa tillögu. Gott og vel. Þið vilduð á sínum tíma tvöfalda atkvæðagreiðslu. Við vorum á móti henni. Við töldum nóg að fara í atkvæðagreiðslu þegar samningur lægi fyrir, ef hann næðist. Nú bjóðum við þetta: Tökum þetta stóra ágreiningsmál og leggjum það fyrir þjóðina og fellum okkur við úrskurð hennar. Hvernig viljið þið haga framhaldinu? Það getur vel verið að ekki muni nema einu, tveimur, þremur, fjórum atkvæðum en við skulum bara lúta því, svæfa þá málið til langs tíma ef menn vilja ekki halda áfram viðræðum, vilja ekki vera aðildarríki. Nýleg könnun MMR bendir til að það sé mjög mjótt á mununum. Tökum bara þá afstöðu að reyna að leysa þetta mál þannig að við séum ekki endalaust að glíma við það, þetta stórmál fyrir íslensku þjóðina sem hefur ekki með nokkru móti verið hægt að ná að leiða til lykta. Við fáum skýrslur eftir skýrslur og það er forvitnilegt að skoða það þegar menn tala um að við vitum nákvæmlega hvað kemur út úr þessu. Af hverju var verið að vinna rýnivinnu? Af hverju var verið að setja samningsmarkmið? Af hverju voru þau samningsmarkmið mjög hörð ef við hefðum talið að ekki væri ástæða til að sjá hvað kæmi út úr samningum? Ég geri mér alveg grein fyrir því að stærsta málið sem ræður afstöðu margra og ræður minni afstöðu er íslenskar auðlindir, sjávarútvegurinn og að hluta til landbúnaðurinn. Ég held að það verði ekki vandamál með neina aðra þætti. Er til of mikils ætlast að leyfa a.m.k. þjóðinni að velja um það hvort við höldum áfram og reynum að fá samninga upp á borðið og reyna að feta þá leið? Ef þjóðin hafnar því þá er málið komið út af borðinu. Ef ekki, þá höldum við áfram þessari vinnu. Er til of mikils að ætlast eða er það ómöguleiki að ríkisstjórnin vinni áfram að máli, jafnvel þó að menn séu persónulega á móti því, ef þjóðin vill það? Ég tel svo alls ekki vera. Ég tel heldur ekki að ríkisstjórnir eigi að fara frá vegna þess að mál séu lögð fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við verðum að þola og þora að vinna eftir vilja þjóðarinnar. Það er það sem okkur vantar í lýðræðislegri umfjöllun. Ég skora á stjórnarflokkana sem börðust fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn og [[Forseti hringir.]]tvöfalda atkvæðagreiðslu að styðja tillögu stjórnarandstöðunnar um að þjóðin ákveði framhaldið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnismikla ræðu. Hann kom meðal annars inn á forsendur og ástæður þess að halda þyrfti aðildarviðræðum áfram. Til hvers? Í tal barst vandi, vaxtakostnaður, gjaldmiðill, verðtrygging og kaupmáttur og hitt og þetta. Neyðin er svo mikil á Íslandi að lausnin er að sækja um í ESB. En hvernig er ástandið í Evrópusambandinu? Það hefur breyst töluvert mikið frá því að umsóknin var lögð fram. Ég get vel skilið að á sínum tíma, þegar hér var allt í miðju hruni og í frjálsu falli, hafi mönnum hugkvæmst að það gæti verið lausn í því að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem þá var ekki eins langt komið inn í þá kreppu sem þar ríkir og nú. Þar er atvinnuleysi 12% að meðaltali en hér er það 4% í dag. Atvinnuleysi unga fólksins hleypur á tugum prósenta, ég held að það sé komið yfir 50% í Grikklandi. Neyðin er svo mikil í Grikklandi að það er lyfjaskortur, það líður yfir börn í skólunum og þau svelta. Þetta er í Evrópusambandinu. Grikkir eru með evruna. Það er alltaf vont að verða fyrir áfalli en er ekki augljóst að það er enn verra ef maður er með sameiginlegan gjaldmiðil með Þjóðverjum, enn verra? Það sem þeir gera er að senda inn þríeykið. Þríeykið leggur til að opinberum starfsmönnum verði sagt upp, laun lækkuð, innviðir seldir, allt gert til að greiða bankamönnunum skuldirnar. Er þetta sæluríki hv. þingmanns? Ég spyr.
Hæstv. forseti. Ég hef aldrei talað um sæluríki ESB eða EU. Ég hef heldur ekki talað um Grikkland sérstaklega þegar ég er að bera Ísland saman við önnur lönd. Af hverju tökum við ekki Norðurlöndin?
Írland.
Af hverju tökum við ekki Norðurlöndin? [[Gripið fram í.]]Tökum Danmörku, Svíþjóð og Finnland. Ræðum Bretland. Ég veit að þeir eru með aðra gjaldmiðla en þeir eru bundnir af evrunni. Hver er munurinn á því sem gerðist í Grikklandi og því sem gerðist hér? Hér féll kaupmáttur um 20–30% án þess að við værum spurð. Það varð að semja um slíka skerðingu í Grikklandi. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður segir, það gekk mikið á vegna þess að menn láta ekki bjóða sér slíkt í landi þar sem miklir erfiðleikar voru fyrir. Hér er skerðing bara gerð með einu pennastriki, ákvörðunum þar sem fært er til á milli aðila, teknir milljarðar og hundruð milljarða hagnað í ákveðnum greinum á kostnað launþega. Er það svona gott? Er það svo gott að við tökum verðtrygginguna og hækkum lán tvöfalt í fimmta skipti fyrir mann eins og mig? Húrra fyrir því. Ég vil lausnir og ég vil tillögur. Ég veit að hv. þingmaður hefur komið með tillögu, hann er einn um hana.
Þú mátt vera með.
Það er viðbúið að ég vilji skoða hana, enda er búið að finna einhvern farveg til að skoða hana, síðan tekur ríkisstjórnin ákvörðun um það. En ég vil líka fá að skoða þessa tillögu og við erum bara að biðja um að þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin, að þjóðin fái að tjá sig og ákveða um framhaldið. Það verður enginn stjórnmálaflokkur, hvorki Samfylkingin né Framsóknarflokkurinn, sem fer með þjóðina inn í Evrópusambandið. Það ákveður þjóðin sjálf ef samningar nást. Er til of mikils ætlast að fá þetta upp á borðið til að skoða hvernig við getum afnumið verðtrygginguna, hvernig við getum fengið traustari gjaldmiðil? Er KPMG, sem nýbúið er að gera úttekt, bara tómir vitleysingar? Þeir segja að við munum til dæmis eiga auðveldara með að afnema höftin ef við höfum einhverja sýn á það að hér sé verið að innleiða nýjan gjaldmiðil og er evran nefnd í því samhengi.
Virðulegi forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða. Ég held þetta sé einmitt umræðan um það hvort sé nú hrikalegra, þegar í óefni er komið, gengisfelling eða innri gengisfelling. Grikkir eru að prófa sig áfram með innri gengisfellingu. Hún tekur mörg, mörg ár og bitnar aðallega á þeim sem eru launamenn. Eignafólkið getur forðað sér úr landi með sínar eignir. Það lifir af því að reka fé sitt á beit þar sem hagvöxtur er mestur og hann er ekki mestur í Grikklandi. Eftir sitja launamennirnir og takast á við launalækkanir og skert lífskjör. Það er það sem kemur með aðild að myntbandalagi. Enn aðeins til að hugga hv. þingmann, af því að hann hefur áhyggjur af stöðunni á Íslandi, hún gæti verið betri, þá er ég alveg sammála því að margt gæti verið betra. Við höfum vissulega orðið fyrir miklu áfalli en það er samt þannig að samkvæmt Social Progress Index fyrir árið 2015, sem er virtur samanburður á því hvernig jöfnuður er og hvernig hefur gengið að bæta lífskjör í öllum ríkjum heims, er Ísland í 4. sæti yfir þau ríki sem hafa náð lengst. Löndin fyrir ofan okkur eru ekki í Evrópusambandinu eða alla vega ekki með evruna. Noregur er efstur, í öðru sæti er Svíþjóð, Sviss, síðan eru Nýja-Sjáland og Kanada fyrir neðan okkur. Eitt af þessum ríkjum er í Evrópusambandinu, það er Svíþjóð. Þeir hafa ekki bundið sína mynt við evruna heldur leyfðu henni að falla til að auka samkeppnishæfni sína og síns atvinnulífs eftir áfallið. Ég held að það sé alveg rétt að taka umræðuna og ég fagna því að hv. þingmaður nefnir lausnir. Framsóknarflokkurinn er að sjálfsögðu andvígur verðtryggingu. Ég er sammála hv. þingmanni um að afnema eigi verðtryggingu. Við verðum að byrja á nýjum lánum. Síðan eigum við að setja upp hvetjandi kerfi fyrir þá sem eru með verðtryggð lán og skipta þeim yfir í óverðtryggð lán. Það mun verða farsælt. Áfram verður Ísland lítið opið hagkerfi sem getur lent í áföllum og þá er alveg óásættanlegt að það séu alltaf þeir sem eru með verðtryggð lán sem taka á sig ábyrgð.
Hæstv. forseti. Ég er afar sáttur við það þegar menn, óvart eða viljandi, rifja upp hvernig staðan er á Íslandi, til dæmis varðandi jöfnuð, og hvernig við fórum út úr hruninu. Það er órækur vitnisburður um hvernig fyrrverandi ríkisstjórn með margbreytilegum hætti, þ.e. með blandaðri aðferð, náðum gríðarlegum árangri. Það er mjög fróðlegt að skoða það í öllum hagtölum og tölum sem komu um það hvernig við brugðumst við og hvaða árangri var náð. En það breytir ekki því að það vofir yfir okkur að þetta gerist aftur eftir fimm til tíu ár. Og þegar við erum að tala um hvað gerðist hér á Íslandi þá er það ekkert öðruvísi en það að þeir flokkar sem hér eru í ríkisstjórn í dag settu sér það markmið að Ísland yrði fjármálamiðstöð alheimsins og kepptu við Írland. Er þetta ekki rétt? [[Gripið fram í.]] Við erum að tala um að á þeim tíma var bankakerfið íslenska með 14 þús. milljarða. Sem betur fer var það þannig að þessi upphæð féll, og hefði gert það þó að við hefðum verið í Evrópusambandinu, á viðkomandi banka fyrst og fremst. Við settum Bank of Scotland yfir á ríkisstjórnina í Bretlandi. Hann var ríkisvæddur í framhaldinu vegna þess að hann fór nánast á hausinn. Þýsku bankarnir lentu í verulegum vandræðum. Við skulum ekki vera að yfirdramatísera lausnirnar, þ.e. það að við sluppum vegna þess að við tókum margar skynsamlegar ákvarðanir á þeim tíma. En það er mikið af óleystum vandamálum. Við þurfum að ná upp kaupmættinum. Við þurfum að ná sátt í þessu samfélagi og það er það sem ég var að leggja áherslu á. Af hverju er þá ríkisstjórnin að tæta okkur í sundur í ósætti í staðinn fyrir að finna farveg til að leyfa þjóðinni að skera úr um hlutina?
ESB er engin lausn.
Það er vegna þess að þú ætlar að ákveða fyrir þjóðina, hv. þingmaður, að þetta sé ekki lausnin. Ef við ætlum að hafa sérlausnir og ekki að þora að spyrja þjóðina, þá er illa komið fyrir okkur.
Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir mælti fyrir fyrr í dag, en formenn allra stjórnarandstöðuflokkanna eru flutningsmenn tillögunnar. Svo við rifjum upp hvað stendur í tillögunni er hún svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla 26. september 2015 um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Eftirfarandi spurning verði borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni: „Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?“ Valkostirnir við því eru annars vegar já og hins vegar nei. Hér er ekki um að ræða tillögu um að taka efnislega afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu, enda eru flutningsmenn tillögunnar úr ólíkum flokkum sem hafa ólíka afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu, heldur er tilgangurinn með þessu máli, eins og stendur í greinargerð með tillögunni, að bregðast við því að um er að ræða mál sem er af slíkri stærðargráðu að eðlilegt er að leita leiðsagnar þjóðarinnar um framhald þess. Forsaga málsins er sú, eins og alkunna er, að með þingsályktun sem samþykkt var árið 2009 ályktaði Alþingi að fela ríkisstjórninni að leggja inn aðild Íslands að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum yrði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarsamninginn. Sú tillaga er enn í gildi. Fyrir síðustu alþingiskosningar var hins vegar ákveðið að gera hlé á viðræðunum fram yfir kosningar. Hæstv. núverandi ríkisstjórn ákvað svo að gera það ekki og lagði í fyrra fram tillögu til þingsályktunar um að draga fyrri þingsályktunartillögu til baka. Þá brá svo við að 53.555 undirskriftir bárust þar sem skorað var á Alþingi að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar. Það fór svo að sú þingsályktunartillaga var aldrei afgreidd frá þinginu. Þá erum við eiginlega komin á þann stað þar sem kemur að bréfinu margfræga sem hæstv. utanríkisráðherra sendi til Evrópusambandsins, sem þegar upp er staðið breytir í raun engu um stöðu aðildarumsóknarinnar en hefur hins vegar haldið áfram að koma þessu máli í þann hnút sem það er nú komið í á Alþingi þar sem við, ég leyfi mér að segja hjökkum dálítið í sama farinu í umræðunni. Sú tillaga sem við ræðum í dag er viðbrögð við því sem á undan er gengið og er sett fram sem ákveðin málamiðlun í málinu milli þess annars vegar að slíta viðræðunum alfarið - eins og ég rakti áðan virðist hæstv. ríkisstjórn hreinlega ekki hafa treyst sér til að gera það, a.m.k. ekki með réttmætum hætti, með því að leggja fram tillögu þess efnis á Alþingi - og hins vegar þess að halda viðræðunum áfram. Eins og við höfum fengið að heyra í umræðum á þingi virðist ekki vera áhugi fyrir því heldur hjá hv. þingmönnum meiri hlutans eða hæstv. ríkisstjórn, þrátt fyrir þau orð sem féllu í aðdraganda kosninga um annað. Ég er þeirrar skoðunar og mín trú er eftir að hafa hlustað á umræður í þinginu að það að leita milliliðalaust leiðsagnar hjá þjóðinni um hvað hún vilji gera í þeirri stöðu sem er komin upp, þ.e. hvort hún vilji taka upp þráðinn í viðræðunum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem yrði borinn undir þjóðina eða hvort hún vilji hætta aðildarumsóknarferlinu, sé það eina sem raunhæft er og vit í að gera í málinu þar sem við stöndum í dag. Að mínu viti gengur ekki að við höldum áfram að þrefa um málið hér fram og til baka án þess að komast að niðurstöðu. Ég held að við gætum verið að ræða ýmis önnur mál í staðinn fyrir að togast alltaf á um það hvort við eigum að halda áfram eða ekki. Nú leitum við bara til þjóðarinnar og fáum hennar vilja í málinu fram og högum okkur svo eftir honum. Þetta segi ég þrátt fyrir að afstaða mín og hreyfingarinnar sem ég tilheyri á þingi sé að hag okkar sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Við getum ekki verið í þeirri stöðu að vera sífellt að togast á um umræðuna heldur verðum við að halda áfram, ákveða hvað við ætlum að gera og taka síðan í kjölfarið á því umræðu sem passar við það sem komið hefur fram um vilja þjóðarinnar. Að lokum vil ég segja að ég styð þessa þingsályktunartillögu sem ég tel vera góða málamiðlun og í rauninni það eina skynsamlega sem við getum gert miðað við þá stöðu sem málið er komið í. Ég vona þess vegna að hún verði samþykkt.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Það sem er kannski áhugavert og kristallast dálítið vel í þessu máli er spurningin um það hversu vel búin við erum til að takast á við álitamál þar sem ólík sjónarmið eru uppi millum flokka og millum aðila innan flokka. Þetta mál virðist kljúfa suma flokka, t.d. vitum við að töluverður stuðningur hefur verið við það innan beggja stjórnarflokkanna og ég veit líka innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þó svo að meirihlutasjónarmiðin séu önnur. Það sem mér finnst vera áhugavert við nálgun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og gerir að verkum að mér finnst dálítið gaman að fylgjast með umræðunni hér í dag er að margir þingmenn stjórnarflokkanna virðast ekki ná utan um það að hægt sé að fara út fyrir flokkinn, út fyrir hefðbundna stofnun og spyrja bara fólk hvað því finnist og hafa það sem afstöðu í máli þótt maður sé sjálfur efnislega á móti eða hafi einhverja skoðun varðandi niðurstöðuna. Mér finnst þetta áhugaverð nálgun á málið og ég held að við ættum að geta beitt henni í miklu fleiri málum. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái ekki fyrir sér að fleiri mál geti fengið sambærilega nálgun, þ.e. hvað varðar úrlausn og niðurstöðu, nálgun til að reyna að ná einhvers konar samstöðu um málin vegna þess að stundum eru málin of stór fyrir Alþingi Íslendinga. Þá á ég við að sum mál eru einfaldlega þannig að eðlilegra er að fara með þau út fyrir þetta hús og spyrja þjóðina ráða. Það hefur sýnt sig að þetta mál er svo sannarlega þannig. Ég velti því upp við hv. þingmann hvort þetta gæti ekki átt við um fleiri mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir spurningar hennar. Það er mjög áleitin spurning hversu vel eða illa við erum í stakk búin til að takast á um álitamál á Alþingi. Það sem hefur komið mér einna mest á óvart þennan vetur sem ég hef starfað hér er hversu mikill tími fer í að ræða málsmeðferð en hversu litlar umræður eru um inntak málanna, þ.e. hversu lítil pólitísk umræða á það til að verða í þingsal þar sem togast á ólík grundvallarsjónarmið og fram kemur hvaða hugsjónir, stefnu eða markmið þingmenn hafa að leiðarljósi í vinnu sinni. Þetta veldur mér satt að segja nokkrum vonbrigðum því ég hélt að ég væri hingað komin til að ræða pólitík en ekki málsmeðferð, en maður verður víst líka að læra það, greinilega. Svo er spurningin um hvort fleiri mál ættu að fá sambærilega meðferð og við ættum að leita til þjóðarinnar með. Já, ég held að við ættum að gera það, sérstaklega ef upp koma mál sem greinilega eru mjög skiptar skoðanir um, jafnvel þvert á flokka og okkur gengur mjög illa hér inni að ná annaðhvort sáttum um [[Forseti hringir.]]eða „pólaríseringu“ þar sem skilur á milli í hvora áttina við viljum fara með flókin mál. Já, þá eigum við að leita til þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Mér finnst það áhugaverð nálgun hjá hv. þingmanni þegar hún dregur fram að óvenjumikill tími hafi farið í umræður um málsmeðferð á þessu þingi og það hafi komið henni á óvart. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að óvenjumikið hefur verið um það þennan veturinn og það er vegna þess að óvenjumikið hefur verið um ótrúlega framgöngu ríkisstjórnarinnar í meðferð mála. Tökum sem dæmi rammaáætlun þar sem menn sniðganga lög. Tökum sem dæmi þetta mál þar sem menn ákváðu á síðasta þingi að koma með þá tillögu hreint út að slíta aðildarviðræðum og reyna að fara í gegnum þingið með hana. Þeim tókst það ekki, virtust ekki hafa afl til þess og þá ætla menn bara að gera það fram hjá þinginu og sniðganga þingið með þeim hætti. Fleiri mál gæti maður talið til. Það er rétt hjá hv. þingmanni að óvenjumikið er um þessa umræðu og það er vegna þess að tilefnin eru óvenjumörg. Menn virðast telja eðlilegt að sniðganga löggjöf þar sem oft er búið til skapalón utan um ákvarðanatöku eins og í rammaáætlun, sniðganga hana bara af því að menn vilja sjá einhverja aðra niðurstöðu. Í þessu máli sniðganga menn þingið af því að þeim líkar ekki einhver hugsanleg niðurstaða eða óttast hana. Þetta er mjög mikilvæg athugasemd hjá hv. þingmanni. Mig langar að nefna eitt af því að við vorum að ræða hvaða mál það gætu verið sem ættu að fara til þjóðarinnar. Ég held að við ættum að gera þetta í auknum mæli og við eigum að gera þetta í stórum málum, t.d. í málum sem snúa að auðlindum okkar. Þar hefur þjóðin reyndar gefið okkur skýr skilaboð í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskránni, en þá gerist hitt að við erum komin með ríkisstjórn sem vill ekki taka mark á þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst því lýðræðið og staða þess orðin mjög viðkvæm vegna þess að ef við spyrjum þjóðina hvað hún vill gera, spyrjum hana ráða, þá þurfum við líka að gera svo vel [[Forseti hringir.]]að fara eftir því, sama hvað okkur finnst um niðurstöðuna.
Hæstv. forseti. Það er ágætt að heyra það frá hv. þingmanni sem hefur setið hér allmiklu lengur en ég að það sé óvenjulegt hversu mikil umræða hafi farið í málsmeðferð á þessum vetri. Að sama skapi finnst mér mjög hryggilegt að við séum komin í þá stöðu. En það er ekki bara málsmeðferðin sem er mér áhyggjuefni heldur líka það hversu lítinn þátt almennir, óbreyttir þingmenn stjórnarmeirihlutans taka í umræðum í þingsal. Að mínu viti er það partur af lýðræðinu að við skiptumst á skoðunum héðan úr pontu Alþingis en gerum það ekki bara með því að ýta á takka og greiða atkvæði því umræðan skiptir líka máli. Það geta komið fram ýmis rök, þó svo maður sé ekki sammála þeim, sem geta leitt umræðuna áfram og hjálpað manni til þess annaðhvort að skipta um skoðun eða jafnvel eflast í afstöðu sinni. Hv. þingmaður nefndi sem dæmi að mál sem ættu heima í þjóðaratkvæðagreiðslu væru þau sem sneru að auðlindum okkar. Ég er hjartanlega sammála því að við hljótum að kalla sérstaklega eftir skoðun þjóðarinnar á þeim málum því auðlindirnar eru ekki einkamál okkar á Alþingi heldur mál okkar allra.
Herra forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn og fá fram afstöðu hennar. Ég heyri að þingmaðurinn styður það að þjóðin verði spurð, að þjóðin fái að ráða hvort við höldum áfram aðildarviðræðunum. Mig langar að heyra afstöðu þingmannsins til inngöngu í sambandið og hvers vegna hún er fylgjandi henni eða ekki, miðað við þá stöðu sem við sjáum í dag. Sjálfur er ég ekki fylgjandi inngöngu í Evrópusambandið. Afstaða mín byggir á því að ég tel að það væri valdsamþjöppun. Ég held að valdið mundi færast fjær fólkinu. Ég held að það sé enn þá tækifæri til þess á Íslandi að gera það að lýðræðislegra ríki, gera það að gegnsærra ríki, ríki þar sem fólk fær í auknum mæli að koma að ákvarðanatökum sem það varðar. Við leggjum þessa tillögu fram einmitt í þeim tilgangi að þjóðin fái að koma að ákvörðun sem hana varðar. Þetta varðar þjóðina og mikill meiri hluti þjóðarinnar vill fá að koma að ákvörðun um hvort við eigum að halda áfram aðildarviðræðunum. Það besta sem ég sé fyrir mér í stöðunni væri að þjóðin segði í þjóðaratkvæðagreiðslu: Við viljum klára aðildarviðræðurnar. Þá fengjum að sjá hvað væri í þeim pakka og svo vona ég að þjóðin mundi hafna honum. Í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu mundi ég segja nei, ég vil ekki ganga í Evrópusambandið. Þá væri þetta mál allt saman út af borðinu í kannski 10–15 ár, eða það væri erfitt að taka það upp aftur innan þess tíma. Þetta er eitthvað sem ég sé sjálfur sem bestu stöðuna í þessu ferli. En ég hefði viljað heyra hver afstaða þingmannsins er hvað þetta varðar.
Hæstv. forseti. Líkt og ég kom inn á í ræðu minni, þó kannski ekki alveg nógu skýrt þar sem ég rakti aðallega aðdraganda og efni þessarar þingsályktunartillögu, er afstaða mín sú að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Sem rök fyrir því af hverju ég er þeirrar skoðunar þá er ég sammála því sem hv. þingmaður sagði, að með inngöngu í Evrópusambandið sé valdið að færast fjær fólkinu, og það er eitt af því sem ég lít til þegar ég mynda mér afstöðu. Annað sem ég get nefnt sem skiptir mig máli er að mér finnst of mikil hernaðarhyggja ríkjandi innan Evrópusambandsins. Ég mundi vilja nálgast alþjóðamálin með öðrum formerkjum og mér finnst ekki talað nógu sterkt þar máli friðarins. Það er eitt af því sem ég lít til þegar ég móta mér afstöðu. Svo má í þriðja lagi nefna að mér hefur fundist Evrópusambandið of hægri sinnað, til að mynda þegar kemur að viðbrögðum þess við efnahagsþrengingum. Það eru þrjú atriði sem ég vil tiltaka sem ástæðu fyrir því af hverju ég tel að Ísland sé betur komið utan Evrópusambandsins. Nú hreinlega man ég ekki hvort hv. þingmaður var með fleiri spurningar en ég verð þá að svara þeim í síðara andsvari.
Herra forseti. Hv. þingmaður er greinilega sama sinnis og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og sammála því sem þeir lofuðu í síðustu kosningabaráttu, alla vega varðandi fyrsta liðinn. Þar segir Sjálfstæðisflokkurinn í kosningaloforðabæklingi sínum, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Þetta er alveg skýrt. Þetta er það sama og hv. þingmaður segir. Hv. þingmaður Vinstri grænna og þingflokkur Vinstri grænna telja hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan en vilja fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, vilja að þjóðin taki ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Við leggjum til með þessari þingsályktunartillögu að það verði gert 26. september á þessu ári. Ef hv. þingmenn, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson, hugsa að það sé kannski svolítið snemmt og betra að bíða aðeins með þjóðaratkvæðagreiðslu þá leggur hann náttúrlega til í meðferð málsins í þinginu að fara í hana rétt fyrir kosningarnar: Gerum það rétt fyrir kosningarnar og uppfyllum þannig kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins um að þjóðin taki ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Svo eru Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þm. Vinstri grænna eflaust ekki sammála um hin atriðin, að ástæðan fyrir því að ganga ekki í Evrópusambandið hafi með það að gera að sambandið sé of hernaðarlega sinnað eða of hægri sinnað. En þau eru klárlega [[Forseti hringir.]]sammála um að það eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, hafa alla vega lofað því, og að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan sambandsins en innan.
Hæstv. forseti. Ég og Sjálfstæðisflokkurinn erum sammála um þá afstöðu að vilja ekki ganga í Evrópusambandið. Okkur greinir þó örugglega oft á um ástæðurnar fyrir því af hverju við ættum ekki að ganga þar inn, samt ekki alltaf og ég verð að viðurkenna að stundum hefur það hreinlega komið mér á óvart hversu sammála ég er einstökum rökum sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og meira að segja hv. þingmenn Framsóknarflokksins, hafa fært fram hvað varðar afstöðu til inngöngu. Það er hins vegar hvernig við eigum að leiða þetta mál til lykta, sérstaklega eins og það horfir við okkur í dag, og hvernig umræðan hefur verið að þróast, einkum undanfarin tvö ár, þar greinir mig og hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans greinilega mjög á. Líkt og ég lýsti í ræðu minni um þessa tillögu til þingsályktunar tel ég réttu leiðina núna vera að bera málið undir þjóðina, þ.e. hvort við eigum að halda aðildarviðræðum áfram eða ekki, og taka síðan púlsinn þegar við vitum þá niðurstöðu og haga málum okkar hér innan húss í samræmi við vilja þjóðarinnar. Því miður sýnist mér, miðað við umræðuna eins og hún hefur verið í dag, að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans séu ekki tilbúnir til að fara þá leið.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fyrir á margan hátt áhugaverða og upplýsandi umræðu. Sumt af þessu er auðvitað með sínum hætti endurtekið efni frá því sem áður hefur verið hér í þingsölum en annað varpar betra ljósi á þau mál sem hér eru til umfjöllunar. Ég held að við getum sagt sem svo, ef við tökum umræðuna frá breiðari sjónarhóli, að hér hafi endurspeglast hversu skiptar skoðanir eru um flesta þætti þessara mála. Afstaðan til Evrópumála er mjög mismunandi eftir flokkum, jafnvel innan flokka, en a.m.k. milli flokka og sú framtíðarsýn sem menn hafa í þeim efnum er afar mismunandi. Ég held að ráða megi það af umræðunni að hér í þinginu, eins og skoðanakannanir gefa líka til kynna meðal þjóðarinnar, er meirihlutaandstaða gegn inngöngu í Evrópusambandið ef það er spurningin sem spurt er. Ég dreg þá ályktun af ummælum þeirra fulltrúa flokka sem hér hafa talað að það sé nokkuð skýrt að í raun og veru sé það fyrst og fremst Samfylkingin og Björt framtíð og þingmenn þeirra flokka sem raunverulega vilja aðild að Evrópusambandinu, þótt ýmsir taki fram að það sé með skilyrðum. Engu að síður tala þessir tveir flokkar með þeim hætti að stefna beri að aðild en 2/3 þingsins tala á annan veg, annaðhvort þannig að menn segjast óráðnir eða einfaldlega andvígir aðild. Þetta er í nokkru samhengi við það sem hefur verið áður, ég hygg að óhætt sé að segja að á síðasta kjörtímabili hafi meiri hluti þings líka verið andvígur inngöngu í Evrópusambandið, enda kom fram að annar stjórnarflokkanna á þeim tíma, sem studdi þó að mestu leyti aðildarumsókn, áskildi sér fullan rétt til að berjast síðan gegn aðild þegar kæmi að lyktum málsins. Skoðanakannanir meðal þjóðarinnar sýna jafnframt að þegar spurt er: Viltu að Ísland verði aðildarríki að Evrópusambandinu? þá er svarið hjá kjósendum í hverri skoðanakönnuninni á fætur annarri ár eftir ár á þann veg að meiri hlutinn er andvígur aðild. Mótsögnin sem birtist okkur og kannski sá flókni veruleiki er að í skoðanakönnunum á meðal almennings kemur líka fram yfirgnæfandi stuðningur við að halda áfram viðræðum. Það er auðvitað það sem skapar ákveðna pólitíska flækju. Flækjan stafar af því að svo virðist sem talsverður hópur fólks telji að hægt sé með einhverjum hætti að kíkja í pakkann, skoða matseðilinn hjá Evrópusambandinu eða fá Evrópusambandið til að laga sig að Íslandi í viðræðum. Grundvallarafstaða mín í þessum efnum mótast af því að Evrópusambandið er tiltölulega mjög þekkt stærð og hefur verið um langan tíma. Evrópusambandið þróast vissulega og breytist en það er tiltölulega þekkt stærð og sá sem sækir um aðild að Evrópusambandinu óskar eftir aðild að Evrópusambandinu eins og það er, þykist ég vita. Í raun og veru finnst mér mikil mótsögn fólgin í þeirri gjörð sem ákveðin var af meiri hluta Alþingis sumarið 2009 að sækja um aðild, óska eftir því að hefja aðildarviðræður án þess að vera í raun viss um að vilja ganga inn. Það held ég að sé rótin að mörgum af þeim vandamálum sem við glímum við í þessum efnum, þ.e. að menn í þinginu og víðar í samfélaginu töldu sér trú um að hægt væri að kíkja í pakkann, fara í viðræður án þess að endilega ætla sér að ná niðurstöðu. Það held ég að sé meðal annars rótin að því að málið hefur stöðugt verið í átakafarvegi frá því að haldið var í þennan leiðangur snemma sumars 2009. Varðandi þá tillögu sem hér liggur fyrir vil ég segja að mér finnst, svo mildilega sé til orða tekið, ótímabært að taka þá ákvörðun sem þar er lagt upp með. Ég er þeirrar skoðunar og reyndar alveg sannfærður um að menn eigi ekki að hefja ferli að nýju, hvort sem við tölum um að verið sé að halda áfram því sem unnið var að á síðasta kjörtímabili eða byrja að nýju, nema menn séu nokkurn veginn klárir á því að þeir ætli sér að ná niðurstöðu. Menn eigi ekki að fara í samningaviðræður nema þeir ætli sér að ná samningum, menn eigi ekki að sækja um aðild að bandalaginu nema menn ætli sér að fara inn í það. Auðvitað getur ýmislegt gert það að verkum að menn sem ætla sér að ná niðurstöðu komast ekki alla leið, það getur gerst. En mér finnst forsendan fyrir því að Alþingi, ríkisstjórn eða hver sem í hlut á hefji ferli af þessu tagi vera sú að hann ætli sér að ná niðurstöðu, hann vilji fara inn í Evrópusambandið. Þess vegna held ég að allar aðgerðir, öll skref sem eru stigin í þessa átt verði feilspor ef menn eru ekki klárir á því að þeir ætli sér að ná niðurstöðu. Ég held þess vegna að þegar aðstæður eru þannig eins og sakir standa að óhugsandi er að meiri hluti myndist á þingi fyrir því að stefna að aðild að Evrópusambandinu sé mjög óábyrgt að fara í atkvæðagreiðslu þar sem gert er ráð fyrir því að haldið sé áfram viðræðum. Ég held að það sé ákveðin forsenda fyrir slíkum viðræðum, verði þær hafnar að nýju, að raunverulegur pólitískur stuðningur sé við það að fylgja ferlinu eftir og ná niðurstöðu. Ég sé ekki að sá meiri hluti myndist í þessum sal eins og hann er nú skipaður og ég á mjög bágt með að ímynda mér að það gerist, jafnvel þótt kosið yrði til þings á morgun. Það var ekki þannig á síðasta kjörtímabili að pólitískur vilji væri til að ganga í Evrópusambandið. Við vitum alveg hvers vegna refirnir voru skornir að því leyti. Það að tillaga um að senda inn aðildarumsókn var samþykkt á þinginu 16. júlí 2009 stafaði ekki af því að meiri hluti þingsins styddi það að við færum inn í Evrópusambandið. Það var ekki þannig. Það kom skýrt fram í máli fjöldamargra úr röðum Vinstri grænna að þeir litu ekki svo á. Þess vegna held ég að til þess að einhver alvara sé í þeirri atburðarás sem ætlunin er að setja í gang með þeirri tillögu sem hér er lögð fram og það geti skilað einhverri niðurstöðu þurfi hinn pólitíski stuðningur við þá stefnu að ganga eigi í Evrópusambandið að vera miklu skýrari og sterkari en nú er. Þess vegna held ég að þegar menn skoða tillögu af þessu tagi - allt í lagi, þetta er tillaga um ákveðið skref, þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda eigi áfram viðræðum - þurfi þeir að velta fyrir sér: Og hvað svo? Sjá menn í alvöru, svo ég varpi þeirri spurningu út í sal, eitthvert vit í því fyrir þingmeirihluta eða ríkisstjórn, og þá er ég ekki bara að tala um þá ríkisstjórn sem nú situr heldur aðrar hugsanlegar stjórnir sem gætu tekið við, að vera í viðræðuferli þar sem þarf að taka ákvarðanir á ýmsum stigum málsins, pólitískar ákvarðanir sem miða að því að koma okkur inn í Evrópusambandið, ef menn hafa ekki pólitíska sannfæringu fyrir því að þangað beri að stefna? Er eitthvert vit í því?
Herra forseti. Hv. þingmaður segir réttilega að meiri hluti sé gegn inngöngu í Evrópusambandið og jafnframt að meiri hluti sé með því að halda aðildarviðræðum áfram. Hann spyr sjálfan sig að því hvort þetta sé mótsögn. Nei, þetta er ekki mótsögn vegna þess að fólk vill fá að líta í pakkann eins og hv. þingmaður nefndi. Fólk vantar upplýsingar til að geta tekið upplýsta ákvörðun og það er bara mjög skynsamlegt og gott að þjóðin okkar vilji taka upplýsta ákvörðun í þessu máli. Það er bara mjög gott. Nú er spurningin: Þingmaðurinn segir að afstaða hans í málinu sé að Evrópusambandið sé þekkt stærð og sá sem sæki um sé að óska eftir aðild. Ég geri ráð fyrir að það sé málið að við séum að sækja um aðild, ef við sækjum um. Hann segir: Það að kíkja í pakkann án þess að ætla að fá niðurstöðu - nei, við ætlum að fá niðurstöðu. Þegar þú ferð í samningaviðræður við einhvern þá ætlar þú að fá niðurstöðu. Þú ætlar að fá upplýsingar til að geta tekið upplýsta ákvörðun um hvort sá samningur sem menn hafa kastað á milli sín sé eitthvað sem þú vilt kaupa, hvort þú viljir skrifa undir þann samning. Það er niðurstaðan sem þú vilt fá. Þú vilt fá upplýsingarnar og getur tekið ákvörðunina. Þess vegna ferðu í samningaferlið. Það er niðurstaða samningaferlisins. Niðurstaðan getur svo verið: Nei, við ætlum ekki að ganga í Evrópusambandið. Hún getur líka verið: Já, við ætlum að ganga í Evrópusambandið. Hvort tveggja er niðurstaða. Það er það sem þú gerir þegar þú ferð í samningaferli. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann: Í ljósi þess að kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins, í bæklingi fyrir kosningarnar, hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Hv. þingmaður segir að þingmenn verði að fylgja sannfæringu sinni og hafa sannfæringu fyrir því að það sé gott að fara í Evrópusambandið. En er það hans sannfæring að hann og Sjálfstæðisflokkurinn eigi að fylgja kosningaloforðum sínum?
Hæstv. forseti. Stefna Sjálfstæðisflokksins í málefnum Evrópusambandsins var samþykkt á landsfundi í febrúar eða mars 2013. Þar var sagt að aðildarviðræðum skyldi hætt og ekki haldið áfram nema um það fengist jákvæð niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er eftir þeirri stefnu sem ég starfa.
Herra forseti. Þetta er rétt, sem þingmaðurinn segir, en nú var gefið út kosningaplagg, loforðastefnuskrá, stefnuskrá flokksins fyrir kosningar, og í þeirri stefnuskrá segir það sem ég nefndi og vil endurtaka, með leyfi forseta: „Þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Nú veit ég ekki hvort hv. þingmaður hafi sjálfur sagt þessi orð en þetta er það sem kom fram í kosningaloforðum og þetta er það sem margir aðrir þingmenn flokksins sögðu í aðdraganda kosninga. Mig langar aftur að spyrja hv. þingmann hvort það sé hans sannfæring að þingmenn eigi að standa við kosningaloforð, einföld spurning. Svo er það varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur almennt. Nú segja margir að þjóðaratkvæðagreiðslur séu svo dýrar og við getum ekki gert þetta. En lýðræði er ódýrt, lýðræði er ofboðslega ódýrt miðað við annað stjórnarfyrirkomulag þar sem spilling þrífst, óskilvirkni o.s.frv. Því er kastað fram að það sé dýrt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, önnur form eru miklu dýrari. Þjóðaratkvæðagreiðslur samkvæmt bæði innanríkisráðuneytinu og Alþingi - og það sem þjóðaratkvæðagreiðslan kostaði 2012 - kosta í kringum 300 millj. kr. Nú langar mig líka að spyrja þingmanninn hvort hann sé hlynntur því og væri tilbúinn að þrýsta á það innan síns flokks að virðisaukaskattur á stangveiði, sem undanþága er á í dag, sem er 2 milljarða kr. skattstofn - hægt væri að ná inn fjármunum hátt upp í kostnað við þjóðaratkvæðagreiðslu ef farið er í 11% og vel það ef farið er upp í 24% - hvort hann sé ekki sammála því að ef við höfum ekki efni á þjóðaratkvæðagreiðslu sem kostar 300 millj. kr. þá höfum við ekkert efni á því að sækja ekki þennan virðisauka í stangveiðina sem gæti borgað fyrir þjóðaratkvæðagreiðslur árlega.
Herra forseti. Bara fyrst til að svara því þá má endurskoða margt í virðisaukaskattskerfinu og í mínum þingflokki hefur átt sér stað umræða um nákvæmlega það atriði sem hv. þingmaður nefnir hér. Ég hef ekki í þessari umræðu notað það sem röksemd gegn þessari tillögu að hún kosti 300 millj. kr. Ég held hins vegar að gagnvart þjóðaratkvæðagreiðslum almennt sé mikilvægt að möguleikinn til þeirra sé fyrir hendi. Ég held að það sé jákvætt að þær séu notaðar í auknum mæli en ég er sennilega ekki jafn róttækur í þeim efnum og hv. þingmaður sem alveg örugglega vill nýta þjóðaratkvæðagreiðslur meira en ég. Ég tel að það sé form sem beri að nota í ákveðnum tilvikum þegar um stórmál er að ræða, en ég vil hins vegar fara varlega í það þannig að þetta sé tæki sem er notað þegar um raunveruleg stórmál er að ræða. Varðandi það sem einstakir frambjóðendur hafa sagt hef ég þann fyrirvara á að kosningastefna Sjálfstæðisflokksins birtist í landsfundarályktun hans. Það sem þingmaður er trúlega að vitna til eru ummæli af heimasíðu flokksins.
Í stefnuskrárplagginu sjálfu.
Stefnuskrárplagg kannast ég ekki við annað en landsfundarályktun en trúlega er verið að vísa í ummæli af heimasíðu sem líklega byggja á ummælum einstakra frambjóðenda og forustumanna flokksins fyrir kosningar og ég held að þeir hafi viðurkennt að þeir hafi gengið of langt miðað við það sem raunhæft var í þeim ummælum.
Virðulegi forseti. Það gleður mig að hv. þm. Birgir Ármannsson telji það jákvætt að nota þjóðaratkvæðagreiðslur í einhverjum tilfellum þegar um stórmál er að ræða eins og hv. þingmaður orðaði það. Þá velti ég fyrir mér nákvæmlega í hvaða tilfellum hann væri hlynntur þeim ef ekki í þessu máli. Nú langar mig aðeins að horfa til framtíðar því að tillagan sem við ræðum núna tilgreinir ákveðna dagsetningu og hún tilgreinir ákveðna spurningu. Greinargerðin, eftir því sem ég fæ best séð, bindur þetta ekki að neinu leyti og því kæmi til greina í kenningunni að breyta þessu með breytingartillögu. Dagsetningunni mætti svo sem breyta. Texta spurningarinnar mætti svo sem breyta, gefum okkur það alla vega. Þá velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður væri hlynntur því að þetta mál, spurningin um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið, yrði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða næstu alþingiskosningum, hvort hv. þingmaður teldi það vera vitrænna en þá hugmynd sem hann hefur gagnrýnt svo harðlega. Þá vil ég nefna það sérstaklega, sem hv. þingmaður veit sjálfsagt, að þegar tillaga um að slíta viðræðum kom til á seinasta þingi söfnuðust 53.555 undirskriftir fyrir því að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru um það bil 22,5% kjörbærra manna. Þarna var mál sem Alþingi virtist ætla að afgreiða og ef það hefði verið afgreitt og þessar undirskriftir hefðu legið fyrir, hefði hv. þingmaður þá stutt það að það mál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu? Og sérstaklega spyr ég hvort sú þjóðaratkvæðagreiðsla hefði þá getað átt sér stað samhliða næstu alþingiskosningum.
Hæstv. forseti. Ég held að grundvallarafstaða mín í þessu efni mótist af því að til þess að fara í viðræður að nýju þurfi að vera fyrir hendi pólitískur stuðningur og pólitískur vilji fyrir því að fylgja því ferli eftir. Ég hef áhyggjur af þeirri stöðu, svo að ég tali bara hreint út, sem gæti komið upp ef niðurstaða yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um spurningu af þessu tagi sem enginn meiri hluti væri fyrir hér í þinginu til að fylgja eftir og enginn meiri hluti væri fyrir í ríkisstjórn til að fylgja eftir. Ég held að það sé vandamál vegna þess að það að standa í viðræðum við Evrópusambandið um aðild er ekki, getum við sagt, einfalt handverk nema upp að ákveðnu marki. Það er ákveðið handverk sem er fólgið í því að bera saman löggjöf Íslands og Evrópusambandsins og athuga hvað í okkar löggjöf er í samræmi við það sem gerðar eru kröfur um innan Evrópusambandsins. En í mörgum efnum þarf að taka pólitískar ákvarðanir, í mörgum efnum þarf að taka pólitíska ábyrgð á ákvörðunum, og ég held að það geti skapast mjög erfið staða, bæði inn á við og eins gagnvart viðsemjandanum, ef þá pólitísku sannfæringu skortir sem er nauðsynleg til að fylgja fram slíkum viðræðum.
Virðulegi forseti. Gott og vel. Ég skil hv. þingmann þá þannig að honum lítist ekkert á að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða næstu alþingiskosningum eða alla vega að sömu vandamál séu til staðar við þá aðferð. Þá langar mig að ítreka hinn hluta spurningarinnar. Spólum aftur til baka í tíma þegar tillagan um að slíta viðræðum var lögð fram af hæstv. utanríkisráðherra. Segjum að hún hefði farið í gegnum þingið og segjum að 22,5% kjörbærra manna hefðu þá krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um það mál, um að slíta viðræðunum - athugið, ekki um að halda þeim áfram á þessu kjörtímabili eða jafnvel því næsta, sú spurning yrði skilin eftir til næstu alþingiskosninga. Ef tillagan um að slíta viðræðum yrði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu undir þessum kringumstæðum mundi hv. þingmaður þá styðja það að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ef ekki, þá langar mig að spyrja: Undir hvaða kringumstæðum væri hv. þingmaður hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslu?
Hæstv. forseti. Svona til að reyna að hafa það skýrt þá tel ég að ákveðnar grundvallarákvarðanir séu þess eðlis að þær eigi skilyrðislaust að bera undir atkvæði þjóðarinnar. Ég teldi til dæmis að endanleg ákvörðun um það hvort við gengjum í Evrópusambandið hlyti alltaf að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, bara svo að dæmi sé tekið. Þar er um að ræða mjög afdrifaríkt skref sem snýst ekki um málsmeðferð eða um stöðu í málsmeðferð heldur um endanlega niðurstöðu. Undir þeim kringumstæðum fyndist mér þjóðaratkvæðagreiðsla sjálfsögð og eðlileg þó að hún sé kannski ekki skylda samkvæmt núgildandi stjórnlögum. Varðandi hvað-ef-spurningu hv. þingmanns mundi ég segja að það væri með nokkrum hætti einfaldara að takast á við niðurstöðu atkvæðagreiðslu sem mundi snúast um slit frekar en framhald. Það er einfaldara úrlausnarefni að takast á við niðurstöðu úr slíkri atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Það hlýtur að vera grundvöllur okkar allra sem störfum að stjórnmálum að orð okkar skal efna eftir því sem hægt er. Í þeim kosningum sem háðar voru síðast kom algjörlega skýrt fram í aðdraganda þeirra að ákaflega margir höfðu áhuga á því að halda viðræðunum áfram. Töluvert stór hluti þeirra tilheyrði Sjálfstæðisflokknum. Forustumenn Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma taldi ég standa andspænis því að geiri af flokknum kynni að sníðast af og verða að sjálfstæðri pólitískri einingu sem mundi jafnvel bjóða fram gegn þeim, þ.e. Sjálfstæðisflokknum. Við þær aðstæður lýsti formaður Sjálfstæðisflokksins því yfir að hann vildi að það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna. Hann gekk meira að segja svo langt að þegar hann hratt úr vör kosningabaráttu flokksins á Hótel Nordica 23. mars 2013 þá sagðist hann telja að heppilegra væri að slík þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram á fyrri hluta kjörtímabilsins. Í kjölfarið má segja að allir helstu frambjóðendur, allir oddamenn, hugsanlega utan einn, á listum þeirra, lýstu því yfir að þeir vildu þjóðaratkvæðagreiðslu um framhaldið. Ber ekki mönnum að taka mark á þessu? Þá vísar hv. þingmaður til stefnuskrár. En ber ekki mönnum að taka afstöðu út frá því sem þeir leggja fram í kosningabaráttunni? Forustumennirnir túlka stefnuskrána með þessum hætti. Hv. þingmaður eða sumir þingmenn hafa sagt að þessi orð hafi ekki staðið í kosningabæklingi flokksins, en ég las það hins vegar á heimasíðu flokksins. Við þessar aðstæður hlýtur það a.m.k. vera hv. þingmanni pínulítið erfitt að flokkur hans skuli með svo afdráttarlausum hætti gefa loforð, fá fólk til þess að kjósa flokkinn [[Forseti hringir.]]á þeim grundvelli og síðan bak kosningum svíkja það. Er ekki hægt að kalla þetta svik?
Hæstv. forseti. Ég minnist þess ekki að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi haldið ræðu af þessu tagi sumarið 2009.
Herra forseti. Ég verð að segja að ég er ekki algjörlega klár á því hv. hv. þingmaður átti við. Það var engin þörf á því á þeim tíma að halda slíkar ræður yfir mönnum eins og mér. Ég stóð fullkomlega við það sem ég sagði fyrir kosningar og reyndi af bestu getu að efna það eftir kosningar. Formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti þessu yfir. Hann lýsti þessu síðast yfir. Það er það merkilega í allri þessari atburðarás. Síðast lýsti hann því yfir í grein í Morgunblaðinu í ágúst bak kosningum. Það finnst mér ákaflega merkilegt. Ég rifja það líka upp að forustumenn ríkisstjórnar lögðu upp feril og sögðu hvenær ætti að taka ákvörðun og hana ætti að taka hér, en hún var aldrei tekin hér, því ferli var aldrei lokið eins og hv. þingmaður veit. Það mætti líka kalla svik. Það skiptir ekki máli á þessu stigi. Ég ætla að lesa hér fyrir hv. þingmanni orð eins af forustumönnum hans: „Vegna þess hversu mikið ágreiningsmál þetta er, milli flokka, milli þjóðarinnar, milli landsbyggðar og höfuðborgar, þetta fer í gegn um fjölskyldur, eina leiðin til að komast að niðurstöðu um það hvert skuli halda núna, er að spyrja þjóðina.“ [[Forseti hringir.]]Man hv. þingmaður hver það var sem sagði þetta?
Hæstv. forseti. Vegna spurningar minnar og þess spurnarsvips sem kom á hv. þingmann þegar ég nefndi sumarið 2009 þá var ég að vísa til föðurlegra ráðlegginga hv. þingmanns um að forustumenn flokka ættu að standa við það sem sagt var fyrir kosningar. En ég minnist þess ekki að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi haldið slíkar ræður yfir samstarfsflokki sínum sumarið 2009 í tengslum við þetta sama mál. Þar var um að ræða skýrar yfirlýsingar af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir kosningar sem síðan stóðust ekki þegar menn settust niður og fóru að semja um stjórnarsamstarf. Og af sama tagi er auðvitað sú staða sem er uppi í þessu máli að fyrir kosningar 2013 held ég að enginn hafi getað gengið út frá því sem vísu að eftir kosningar yrði mynduð ríkisstjórn þar sem skýr meiri hluti væri gegn aðildarviðræðum, enginn ráðherra í ríkisstjórn vildi aðildarviðræður og menn stæðu frammi fyrir þeim ómöguleika sem ég tel vera fyrir hendi varðandi framhald viðræðna [[Forseti hringir.]]þegar hin pólitíska staða er með þeim hætti.
Frú forseti. Ég ætla að ræða aðeins tillöguna sem liggur fyrir. Ég held að við getum verið sammála um að þetta mál sé eitt af stóru málunum sem hafa komið til þingsins, alveg frá því að það var fyrst lagt fram hér. Hugmyndir og hugsanir fólks um það hvort Íslandi sé betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins hafa klofið bæði þjóðina og hinar pólitísku hreyfingar, eins og við höfum orðið áþreifanlega vör við á þingi. Það hefur verið þannig síðustu missiri að meiri hluti þjóðarinnar telur að við eigum að klára viðræðurnar úr því sem komið er og leggja fyrir þjóðina samning svo að hún geti tekið upplýsta afstöðu. Ég get sjálf ekki sagt annað en að það er ævinlega betra að taka afstöðu þegar niðurstaða liggur fyrir eða alla vega viðunandi upplýsingar svo að maður þurfi ekki að geta sér til um niðurstöðuna. Á sínum tíma féllumst við vinstri græn á þá hugmynd að hafnar yrðu aðildarviðræður milli Íslands og Evrópusambandsins með það að markmiði að kannaðir yrðu kostir þess og gallar að Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu. Það var þó með því fororði að aldrei yrði um aðildina að ræða án þess að hún hefði áður verið samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ágætt í því samhengi að rifja upp að í febrúar, minnir mig, árið fyrir kosningar voru 37,6% þeirra sem þá sögðust ætla að kjósa Vinstri græna hlynnt aðild, ekki bara aðildarviðræðunum, en hins vegar voru það 55,5% þeirra sem ætluðu að kjósa VG. Eins og fyrir liggur vitum við að stefna flokksins er sú að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan sambandsins en innan en á þeim tíma virtist sem hinn almenni kjósandi byggði ekki ákvörðun sína á þeirri afstöðu. En það er líka oft þannig að það heyrist ekki endilega í þeim sem eru tilbúnir til að skoða málin heldur mest í þeim sem harðasta hafa afstöðuna og það á við um þetta mál eins og svo mörg önnur. Það hefur ekki verið minni hreyfingu auðvelt að þurfa að vinna að eins góðum samningi og hægt er og hafa á sama tíma efasemdir um aðildina. En við töldum að lýðræðisrökin væru sterkari en ákvörðun einstakra stjórnmálamanna í jafn umdeildu máli og það virðist vera, eins og ég rakti áðan. Sú sem hér stendur hefur haft þá skoðun að Evrópusambandsaðild sé ekki endilega vænlegur kostur fyrir okkur Íslendinga. Margir félaga minna í Vinstri grænum eru sama sinnis en það eru einhverjir á öðru máli, eins og gengur og gerist. Við höfum hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að engin leið sé betri eða réttari til að komast að niðurstöðu um þetta mikla álitamál en lýðræðislegt og opið ferli þar sem nægar upplýsingar eru lagðar fram og sem lýkur með þjóðaratkvæði. Ég hef sagt það og sagði á sínum tíma að sem þingmaður hér inni tel ég mig vera fulltrúa þeirra sem eru í flokknum mínum og þeirra sem kusu okkur og ég tel að það eigi við um alla þingmenn. Við erum ekki aðeins fulltrúar okkar sjálfra af því að þegar við förum fram förum við auðvitað fram undir ákveðnum formerkjum sem hreyfing eða flokkur og við vitum að það eru ekki allir með nákvæmlega sömu skoðun á öllum málum innan flokksins. Við samsömum okkur á einhverjum tilteknum stað, af því að eitthvað stendur okkur næst af því sem í boði er í pólitíkinni og svo beygjum við okkur undir meiri hluta hverju sinni. Þess vegna getur það skipast þannig að þeir sem sitja á þinginu eru ekki samþykkir aðildarumsókn eða því að ganga í ESB, en ég tel að við eigum að vera fulltrúar þeirra innan flokka okkar sem kjósa að slíkt verði gert alveg eins og hinna. Við vinstri græn treystum þjóðinni til að ráða niðurstöðunni og ég held að komið hafi vel fram í máli margra í dag að það er eitthvað sem við eigum að stefna að. Ég tel að eðlilegast hefði verið að leggja það í dóm þjóðarinnar í upphafi og áður en viðræðurnar hófust hvort leggja ætti í þá vegferð að semja um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ákvörðunin um aðildarviðræðurnar var og er svo stórt mál og viðamikið að þjóðaratkvæðagreiðsla í upphafi hefði átt vel við og hefði styrkt málið. En það var ekki gert og til lítils að sýta það nú. Við sem hér erum, þjóðkjörnir fulltrúar á þjóðþingi lýðræðisríkis, ættum síst allra að víkja okkur undan lýðræðinu. Við ættum ekki að hindra landa okkar í því að leiða eitt af mikilvægum málum samtíðarinnar til lykta með atkvæðum sínum. Við eigum að hafa hugrekki og einurð til að láta aðildarviðræðurnar halda áfram eins og til var stofnað og hlíta niðurstöðu þjóðarinnar um málið. Hæstv. forseti. Það hefur verið svolítið kyndugt á stundum að hlusta á hv. þingmenn túlka útsýnið til Evrópusambandsins hver fyrir öðrum og geta sér til um niðurstöðu viðræðna. Það staðfestir enn frekar þá skoðun mína að málinu máli ljúki ekki eftir þessa umræðu, ekki frekar en áður, þrátt fyrir þá tillögu sem var lögð fram síðast um að málinu yrði slitið eða þessa tillögu hér um þjóðaratkvæði því að ég hef því miður efasemdir að hún verði samþykkt. Ég spyr mig: Erum við þess umkomin að ákveða niðurstöðu í viðræðum sem ekki hafa átt sér stað? Það virkar á mig eins og unglingur sem veit að hann verður skammaður fyrir eitthvað og er búinn að fara með málsvörnina sína í huganum og einnig svör foreldris fyrir fram. Sumir í hópi þingmanna telja að Ísland geti átt kost á ýmsum sérlausnum sökum sérstöðu sinnar en aðrir taka þvert fyrir það. Sumir þingmenn hafa eytt í þetta talsverðri orku og viðrað spádómsgáfu sína um úrslit ýmissa mála. Það er sjálfsagt allt í góðri meiningu gert en leiðir hins vegar ekki til neins og verður að benda þeim hv. þingmönnum á að eina leiðin fyrir þá til að fá botn í vangaveltur sínar er að tekin verði ákvörðun um að ljúka viðræðunum og síðan er hægt að taka afstöðu til þess sem út úr þeim kemur, ekki að slíta viðræðum og geta sér til um niðurstöðu. Ég tel að allir, bæði aðildarsinnar og þeir sem ekki, alls ekki, vilja ganga í ESB séu þess fullmeðvitaðir að um er að ræða ríka hagsmuni fyrir íslenska þjóð, en öll sjónarmið eiga rétt á sér og við getum ekki leyft okkur að gera lítið úr andstæðum málsrökum og tilfinningum sem tengjast málinu. Virðulegi forseti. Auðvitað er álitamál hvort ávinningurinn af aðild sé slíkur að hann vegi upp eða réttlæti valdaframsal. Vissulega hefur verið bent á að ekkert aðildarríkja Evrópusambandsins, sem nú eru orðin 27, telur sig ósjálfstætt eða ófullvalda ríki vegna aðildarinnar, eins og látið var að liggja í þeirri umræðu sem átti sér stað fyrr á þessu þingi. Ákvörðun af þessu tagi er hins vegar þess eðlis að hana getur þjóðin tekið og hún á að taka hana. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ríkisstjórnin og sá þingmeirihluti sem að henni stendur hefur ekki farið leynt með þá skoðun sína að aðild að Evrópusambandinu komi ekki til greina fyrir Ísland en nú þarf að svara fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu sem lofað var um málið, sem margir kjósendur, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins, telja sig vera hlunnfarna um vegna þeirrar ákvörðunar sem ríkisstjórnin hefur tekið. Ég hef áður vitnað í kosningayfirlýsingar Sjálfstæðisflokksins þar sem stendur, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Kjósendur ákveði í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu hvort aðildarviðræðum skuli haldið áfram.“ Það er ekki hægt að misskilja þetta og má velta fyrir sér hvort loforðið er aðeins spurning um orðalag eða eintómur misskilningur. Það væri þá ekki sá fyrsti sem þessi ríkisstjórn þarf að fást við. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að umræðan um Evrópumálin festist ekki í kappræðum andstæðra póla. Það geta legið í því sóknarfæri að sjá endanlegan samning. Margir hafa reiknað með því að í samningi felist ýmislegt gott, jafnvel það gott að hægt sé að leggja það að jöfnu við sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar í ákveðnum málaflokkum. Með því að klára samningaferlið er hægt að fá úr því skorið og þannig meta kosti og galla þess samnings sem þá liggur fyrir. Það liggur fyrir að meiri hluti þjóðarinnar vill klára viðræðurnar. Ég tel að við þingmenn getum ekki sagt að við viljum eða viljum ekki fyrr en eitthvað formlegt liggur fyrir sem hægt er að taka afstöðu til. Aðild er stærri en ríkisstjórn eða stjórnmálaflokkar og þjóðin á að gefa leiðbeiningar um hvað skuli gera. Mál sem þetta, sem virðist endalaust vera til umræðu, ekki einungis fyrir kosningar heldur eftir kosningar eins og við höfum ítrekað orðið vör við, þarf að leiða til lykta á annan hátt því að stór hluti þjóðarinnar er augljóslega ekki sáttur við það ferli sem hefur verið viðhaft. Í lýðræðisþjóðfélagi eru sameiginlegar ákvarðanir þær ákvarðanir sem sátt skapast um. Að efna aðeins til þjóðaratkvæðagreiðslu þegar ráðamenn telja að niðurstaðan verði þeim þóknanleg felur í sér hugleysi gagnvart lýðræðinu og vantraust á dómgreind landsmanna.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir talar um að kjósendur Sjálfstæðisflokksins hafi verið hlunnfarnir, væntanlega vegna þess að einstakir þingmenn höfðu orð á því að það yrði einhvers konar þjóðaratkvæði um aðildarviðræður, áframhald aðildarviðræðna. Vegna þessara orða vil ég spyrja hv. þingmann, af því að hún hefur verið í VG í einhvern tíma, hvort hún líti svo á að kjósendur VG hafi verið hlunnfarnir 2009 þegar allir oddvitar fylgdu því og í stefnuskrá flokksins var að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu, a.m.k. ekki nema að undangengnu þjóðaratkvæði. Nú vitum við að sótt var um aðild að Evrópusambandinu án þess að nokkurt þjóðaratkvæði hefði farið fram. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann hvort frambjóðendur VG á sínum tíma hafi litið svo á að hér væri eingöngu um að ræða einhvers konar samningaviðræður sem ekkert fylgdi með annað en að sjá hver niðurstaðan yrði og síðan gætu menn kosið um það. Vissi VG ekki eða meðlimir í þeim ágæta flokki að aðildarviðræðum fylgdi ýmiss konar aðlögun? Menn þurftu að aðlaga hér löggjöf og gera eitt og annað svo að umræðurnar gætu haldið yfir höfuð áfram. Var hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttur kunnugt um þetta á sínum tíma eða hvað var í gangi yfir höfuð? Ég vildi gjarnan fá nánari skýringar á þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið og spurninguna. Nei, ég tel kjósendur VG ekki hafa verið hlunnfarna. Á sínum tíma þegar farið var í viðræður um stjórnarsamstarf lá fyrir að þetta væri eitt af því sem væri undir. Það var samþykkt í öllum stofnunum flokksins og eins og þingmaðurinn veit væntanlega var þar talað um að við gætum á öllum tímapunktum sagt okkur frá ferlinu teldum við það vera óhagstætt fyrir land og þjóð. Það var líka samþykkt af okkar hálfu að aldrei yrði gengið í sambandið öðruvísi en að undanfarinni þjóðaratkvæðagreiðslu, og það er mjög mikilvægt. Eins og ég sagði líka í ræðu minni áðan þá tel ég að það hafi verið mistök að leita ekki til þjóðarinnar strax á sínum tíma þegar þetta var gert. En það þýðir ekkert að sýta það, það var ekki gert. Að mínu mati voru það mistök og ég hefði viljað fara aðra leið. En við lofuðum þjóðaratkvæðagreiðslu og við höfum alltaf haldið því fram og allar okkar stofnanir hafa gengið út frá því þegar þetta hefur verið rætt. Við höfum ekki breytt um skoðun síðan þá, flest okkar eru ekki á því að ganga í Evrópusambandið. En eins og ég tók líka fram virtist töluverður hluti þeirra sem kusu okkur eða sögðust ætla að kjósa okkur ekki setja það fyrir sig þrátt fyrir að vera jafnvel að hugsa um eða vilja gjarnan ganga í Evrópusambandið, þrátt fyrir að VG væri flokkur sem hefði þá stefnu að gera það ekki. Það er því líka eins og ég sagði að fólk finnur sér stað þar sem það á mesta samleið, þannig að þetta virtist ekki skipta höfuðmáli. Varðandi aðlögunina að kerfinu, ég gerði mér grein fyrir því að það þyrfti auðvitað [[Forseti hringir.]]ákveðið aðlögunarferli þegar sótt var um … [[Forseti hringir.]]
Hæstv. forseti. Ég á mjög erfitt með að átta mig á því að hægt sé að líta svo á að Sjálfstæðisflokkurinn hafi hlunnfarið kjósendur sína með því að fylgja stefnu flokksins sem var samþykkt á landsfundi, en væntanlega byggist þessi skoðun hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur á því að einstakir oddvitar hafa talað einhvern veginn öðruvísi. [[Gripið fram í: Kosningastefnuskráin …]]Mér finnst í raun og veru langt frá því að kjósendur Sjálfstæðisflokksins hafi verið hlunnfarnir vegna þess að stefnan var skýr, nýsamþykkt á landsfundi. Mér finnst það miklu meira að hlunnfara kjósendur þegar VG hefur skýra stefnu og fer síðan gegn henni á sínum tíma. Mér finnst það nær því að hægt sé að segja að einhver sé hlunnfarinn. Varðandi önnur atriði sem ég vildi einnig koma að þá er gjarnan talað um að hér sé um að ræða samningaviðræður og það sé lýðræðislegt að sjá hvað út úr þeim kemur og kjósa síðan. Ég hef andmælt því lengi og ég held að það sé öllum ljóst að það eru auðvitað engar varanlegar undanþágur um grunnatriði í Evrópusambandinu. Það er aldrei gefið eftir, það hefur hvergi verið gefið eftir í öllum þeim aðildarviðræðum sem sambandið hefur átt við hin og þessi lönd. Ég vil vita af hverju menn telja að það muni gerast með Ísland, að við fáum varanlegar undanþágur sem hvergi hafa sést frá grunnatriðum. Það kann að vera að einhvers staðar sé hægt að benda á einhverja sumarhúsabyggð í Danmörku eða eitthvað slíkt, sem ég efast um að sé varanleg undanþága, en að menn trúi því enn að hægt sé að fá varanlega undanþágu í yfirstjórn sjávarútvegsmála, [[Forseti hringir.]]að við fáum að halda því áfram, það er auðvitað alveg galið.
Virðulegi forseti. Varðandi það að hlunnfara einhvern þá var ég að vitna til þess sem sjálfstæðismenn sögðu og þingmaðurinn þekkir, töluvert af hans flokkssystkinum hafa komið hér á Austurvöll og mótmælt og telja sig hafa verið hlunnfarin. Þetta var í kosningaskránni sem birtist á vefnum, það sem ég las upp áðan. Við getum svo sem haldið áfram að kýta um það. En það breytir því ekki að þetta var ekki bara einhver eða einhverjir framámenn eða forustumenn, það var auðvitað sjálfur fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins sem m.a. lofaði þessu, þannig að það á nú kannski við á báða vegu. Varðandi aðlögunarferlið eða varanlegar undanþágur þá eru þetta samningaviðræður og þær snúast um eitthvað, eitthvað til að semja um. Ég get ekki staðið hér og sagt að við fáum varanlega undanþágu, það er eitthvað sem ég tel að við þurfum að láta reyna á og skiptar skoðanir eru uppi um hvort það sé hægt eða ekki. Ef í ljós kemur þegar við tökum upp sjávarútvegskaflann - ef við gerum það - að það er ekki í boði held ég að þjóðin verði mjög sátt við að málið liggi þá fyrir. Ég get alveg sagt eins og aðrir spádómsmenn í þessum þingsal að ég telji ekki að þetta sé hægt. En ég hef samt ekki hugmynd um það. Og það að eitthvað hafi ekki verið gert einhvers staðar þýðir ekki að það muni aldrei verða gert. Það veit hv. þingmaður eins og ég. Ég held bara að við losnum ekki við þetta úr beinunum og þjóðarsálinni fyrr en við tökum endanlega afstöðu með því að láta þjóðina fara í þetta mál með okkur, því miður, ég held að það sé leiðin.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér liggur svolítið á að það verði einhvers konar þjóðaratkvæðagreiðsla einhvern tíma um þetta mál og miklu fleiri. Fyrir mér snýst þetta í sjálfu sér ekki það mikið um Evrópusambandið á þessu stigi, þótt auðvitað komi það málinu við eðli málsins samkvæmt, en ég hef mikinn áhuga á því ef það eru einhverjar leiðir til þess að það verði af þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál, hvort sem það er 26. september, eins og tillagan gerir ráð fyrir, hvort sem spurningin er hvort slíta eigi viðræðunum eða taka upp þráðinn eða halda þeim áfram eða hvað þá finnst mér gríðarlega mikilvægt, vegna þess hvert er komið, að málið endi fyrir dómi þjóðarinnar. Þess vegna hef ég mikinn áhuga á öllum hugsanlegum útfærslum sem menn geta sætt sig við, ef þeir geta ekki sætt sig við það sem hér er lagt til. Ég átti í samtali áðan við hv. þm. Birgi Ármannsson og sömuleiðis hv. þm. Brynjar Níelsson og aftur, án þess að vilja leggja þeim nein orð í munn, fannst mér ég skynja von, veika, pínulitla von til þess að þeir gætu hugsanlega verið hlynntir einhvers konar útfærslu á málinu sem mundi raunverulega enda í þjóðaratkvæðagreiðslu, alla vega undir einhverjum kringumstæðum. Þá velti ég því fyrir mér hvernig hv. þingmaður mundi líta til þess til dæmis ef sátt næðist um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu meðfram næstu alþingiskosningum, meðfram næstu forsetakosningum eða á einhverjum öðrum tímapunkti en 26. september 2015. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti sagt mér hvað hann telur í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrst og síðast tek ég undir það með þingmanninum að við eigum almennt að auka þátttöku þjóðarinnar með einhvers konar þjóðaratkvæðagreiðslum. Vissulega kosta þær og það er kannski heppilegt, eins og hér var nefnt, ef hægt er að halda þær meðfram öðrum kosningum. Sumum þykir það gott og öðrum ekki, sumir telja að það hafi truflandi áhrif á meðan aðrir telja gott að halda þær með og það drífi jafnvel fleiri á kjörstað. Ef samkomulag næðist á meðal þingflokka á Alþingi mundi ég vilja sjá þetta gert með því að afgreiða málið í nefnd þar og fram kæmi nefndarálit þar sem væri fram hvenær, þótt við höfum reyndar upplifað á þessu þingi að þingið sé ekki bundið af þingsályktunartillögum. Ég mundi vilja fá staðfest að þetta yrði gert en ekki einungis samið milli formanna á bak við tjöldin, eins og maður segir, eða eitthvað slíkt, að það yrði formgert á einhvern hátt. Ég tel að nauðsynlegt sé að ákvarða um þetta fyrirkomulag milli Íslands og Evrópu á lýðræðislegan hátt og eins ég sagði áðan tel ég að það hafi verið mistök á sínum tíma að leita ekki til þjóðarinnar. Ég tel að við eigum að gera það með upplýstri umræðu svo að við verðum ekki endalaust með þetta mál á dagskrá. Mér þykir það taka of mikinn tíma frá mörgum öðrum mikilvægum málum í þjóðarumræðunni, en það verður samt sem áður að útkljá málið. Þetta er auðvitað stórpólitískt utanríkismál fyrir þjóðina.
Virðulegi forseti. Það gleður mig alltaf þegar fólk kemst nær þeirri niðurstöðu að fjölga eigi þjóðaratkvæðagreiðslum hérna almennt. Fyrr eða síðar verða aftur kosningar og þeim sem hér stendur þykir afskaplega mikilvægt að málskotsréttur þjóðarinnar verði í forgrunni þegar kemur að þeim kosningum. Það hefur verið gagnrýnt hér að þingmenn ákveði hvað fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og hvað ekki. Þá er allt af spurt hvert mat okkar hv. þingmanna sé á málinu en ekki mat hæstv. þjóðarinnar. Mér finnst oft misskilningur stjórnmálamanna gagnvart beinu lýðræði - eða ekkert endilega hvaða útfærslu sem er á beinu lýðræði heldur þjóðaratkvæðagreiðslum í grundvallaratriðum - liggja í þeirri tilætlan stjórnmálamanna að þjóðin sé sammála þeim, þ.e. þeir eru hlynntir þjóðaratkvæðagreiðslum þegar þjóðin er sammála þeim en eru á móti þjóðaratkvæðagreiðslum þegar þeir telja þjóðina ósammála sér. Í þessu tilfelli er það svolítið skrýtið vegna þess að þjóðin er, alla vega benda skoðanakannanir benda til þess, á móti inngöngu í Evrópusambandið eins og er. Þess vegna hef ég aldrei alveg skilið nákvæmlega hvers vegna meiri hlutinn lætur ekki bara vaða á þetta og drepur þetta. Það er spurning sem mig langar að koma til hv. þingmanns. Hér á sér stað vitundarvakning hjá mörgum þingmönnum stjórnarandstöðunnar, sem voru í meiri hluta á síðast þingi, gagnvart því að hafa þjóðaratkvæðagreiðslur: Mundi hv. þingmaður styðja kerfi þess eðlis að þjóðin sjálf ákvæði hvað af þingmálum færi í þjóðaratkvæðagreiðslu, án tillits til þess hvað okkur finnst á hinu háa Alþingi?
Frú forseti. Ég rakti í ræðu minni áðan þann heigulshátt sem ríkir og er fólginn því að þora ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu nema menn séu sannfærðir um að niðurstaðan verði að þeirra skapi. Þetta er auðvitað eitthvað sem við eigum ekki að vera hrædd við, við eigum ekki að vera hrædd við lýðræðið. Við erum kosin hingað inn lýðræðislega og sjónarmið okkar verða ekki alltaf ofan á. Ég sagði líka: Stundum verður maður að lúta meiri hlutanum í sínum þingflokki eða gagnvart þjóðinni, því að hún sé ekki endilega öll sammála manni. Ég vil ekki endilega tala um núna sé að verða vitundarvakning, ég vil fara varlega í að segja að nú eigi sér stað vitundarvakning hjá fyrrverandi stjórnarflokkum vegna þess að við vinstri græn höfum mikið talað fyrir því að auka lýðræðisþátttökuna, auka þátttöku þjóðarinnar. Eins og fram kom í ræðu formanns Vinstri grænna þegar hún mælti fyrir þessu máli í dag lögðum við til þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúka, sem var stórt og afar umdeilt pólitískt mál. Sóknaráætlun landshluta fór fram með þjóðfundarfyrirkomulagi, lýðræðislegri þátttöku þjóðarinnar. Það hefði betur verið eins með NATO o.s.frv. Ég held alla vega að við í Vinstri grænum höfum lagt mikla áherslu á aðkomu þjóðarinnar, m.a. í stjórnarskrárvinnunni og öðru því um líku. Ég verð að vera hreinskilin með það að ég hef reyndar ekki velt því fyrir mér, af því að við erum jú lýðræðislega kjörin á þing þó að við séum ekki alltaf klárust og dómbærust á alla hluti, hvort ég sé endilega sammála því að öll þingmál verði opin þannig að þjóðin geti alltaf ákveðið hvaða mál hún vilji fá í atkvæðagreiðslu. Mér hugnast hins vegar miklu meiri þátttaka þjóðarinnar í mörgum málum og er til í að velta því upp og eins varðandi hlutfallið, [[Forseti hringir.]]hvert það á að vera og slíkt, að hafa það lægra.
Frú forseti. Við ræðum hér eitt af þeim stóru málum sem stundum hafa klofið þjóðina og fjölskyldur í umræðum um hvort hag okkar sé betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins. Nú erum við komin á þann stað að hér liggur fyrir þingsályktunartillaga um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla 26. september 2015 um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Að þeirri þingsályktunartillögu standa formenn stjórnarandstöðunnar og miðað við alla forsögu þessa máls og ef horft er til framtíðar lít ég þannig á að það sé mjög skynsamlegt að menn sameinist um þessa tillögu og tel hana höggva á ákveðinn hnút sem verið hefur í þessu máli. Við þekkjum auðvitað öll forsöguna, að árið 2009 samþykkti þáverandi ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna þingsályktunartillögu um að hefja aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Ég get alveg viðurkennt það hér sem andstæðingur þess að við göngum í Evrópusambandið að það var þungt fyrir mig og fleiri að það skyldi verða niðurstaðan, en sú varð raunin. Ég greiddi ekki atkvæði með því að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu á þeim tíma en ég er lýðræðislega sinnuð og laut þeirri niðurstöðu meiri hluta þingsins og það voru ekki eingöngu fulltrúar stjórnarflokkanna sem greiddu atkvæði með þeirri tillögu. Ég vil vekja athygli á því og tel fulla ástæðu til að vekja athygli á því þar sem það hefur komið fram í umræðunni að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði fram tillögu sumarið 2009 um að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort þjóðin vildi sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég greiddi atkvæði með þeirri tillögu. Mér finnst gott að sjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur ganga hér í salinn vegna þess að ég er einmitt núna að minna þingheim á að ég var ein af þeim sem greiddu atkvæði með tillögu sjálfstæðismanna sumarið 2009 um að við bærum það undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort við vildum sækja um. Ég vil bara halda því til haga því ég er þannig þenkjandi að ég tel að þetta mál muni ekki hverfa frá okkur fyrr en við leysum það með þeim hætti að það sé þjóðin sem á síðasta orðið og ég held að það sé ekki hollt fyrir okkur sem erum með miklar efasemdir um að hagsmunum okkar sé betur borgið innan Evrópusambandsins að halda þessu máli í eins konar gíslingu frá þjóðinni. Ég hef fundið fyrir því að eftir því sem menn herða frekar róðurinn í þeim efnum að reyna að pakka þessu máli niður úr því sem komið er, þá vekur það þá þanka hjá almenningi í landinu að hann vill fá að sjá hvað er í boði og vill eiga aðkomu að ákvarðanatöku um hvort halda eigi áfram viðræðum og verði niðurstaðan að sjá þá hvað kemur út úr þeim niðurstöðum og greiða atkvæði um slíkt. Árið 2009, þegar hrunið hafði dunið yfir fannst mér ekki að það væri það brýnasta sem við þyrftum að gera að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En auðvitað eru skiptar skoðanir um það og ég gekkst undir þann lýðræðislega vilja og flokkur minn samþykkti það á öllum stigum í flokksstofnunum sínum að ganga til samstarfs við Samfylkinguna á þessum forsendum með það að leiðarljósi að það væri þjóðin sem mundi eiga síðasta orðið í þessu stóra máli. Ég veit vel að það eru kostir og gallar við að vera innan Evrópusambandsins. Það er ekkert alvont í því ríkjabandalagi. Margir góðir hlutir hafa komist á legg hjá okkur sem öðrum þjóðum vegna þess að það samstarf var fyrir hendi, ég get nefnt þar varðandi umhverfismálin, vitundarvakningu í þeim efnum og margt annað í þeim málaflokki sem væri örugglega ekki komið jafn langt og í dag nema þessar þjóðir hefðu unnið á þeim vettvangi. Ég get nefnt ýmsa þætti sem snúa að vinnulöggjöf og vinnumarkaðsmálum sem þrýst hafa á þjóðir að auka réttindi launafólks. En ég er líka mjög gagnrýnin á ýmislegt í Evrópusambandinu og er andsnúin öllu hernaðarbröltinu sem heldur áfram að viðgangast innan sambandsins og því að það sé orðið ígildi hernaðarbandalags og að valdastofnanir þess séu í raun mjög hægri sinnaðar. Þær hafa ekki tekið á erfiðleikum margra fátækra þjóða í kjölfar hrunsins og það hefur sýnt sig að Evrópusambandið er í raun og veru kapítalískt. Mér hefur þótt halla á lýðræðisvinkilinn í því sambandi, mér hefur þótt halla á jafnrétti kynjanna. Við sjáum oftar en ekki myndir frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins þar sem eru jakkaföt út í eitt og svo kannski ein eða tvær konur í jakkafötum líka svo maður gerir oft ekki greinarmun á því. Það er ýmislegt í þeim dúr sem mér finnst ekki hægt að hrópa húrra fyrir. Ég hef líka verið gagnrýnin á það að framselja vald okkar, lítillar þjóðar, til þessa yfirþjóðlega valds og ég held að verði mjög erfitt að halda lýðræðisvakningu við meðal þjóðarinnar þegar ákvarðanatökur í mörgum stórum málum verða komnar svo langt frá okkur. Og við sem búum úti á landsbyggðinni sem finnst oft að Reykjavíkurvaldið og höfuðborgarvaldið gleypi margt sem mætti vera í nærsamfélaginu hugsum mörg hver til þess með hryllingi ef valdið færist enn lengra frá okkur og undir yfirstjórn ESB. En allt það verður auðvitað rætt, kostir og gallar aðildar að ESB á réttum tímapunkti. Þess vegna þarf málið að fara í þann feril þar sem þjóðin sjálf getur tekið upplýsta umræðu um framhaldið. Þess vegna lít ég á þá tillögu sem hér liggur fyrir, að þjóðin fái að greiða atkvæði um áframhaldandi viðræður við ESB, í raun og veru sem mjög góða tillögu fyrir okkur sem erum búin að gera upp hug okkar og erum andvíg inngöngu í ESB vegna þess að það er svo lýðræðisleg nálgun. Þá er líka möguleiki á að ljúka málinu, á hvorn veginn sem það fer. Ég held að það séu meiri líkur á því að málinu ljúki á þann veg að þjóðin kjósi að vera utan Evrópusambandsins ef við förum í þessa vegferð strax og drögum það ekki.
Frú forseti. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður lauk máli sínu. Þjóðin vill ekki ganga inn í Evrópusambandið en hún vill fá að kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort við eigum að halda áfram með aðildarviðræður. Ég er sammála þingmanninum að það væri farsælast fyrir okkur sem viljum ekki fara inn í Evrópusambandið. Forsendur okkar eru eflaust ekki allar þær sömu en mínar forsendur eru að minnst kosta þær, miðað við það sem ég veit um Evrópusambandið í dag og stjórnarfyrirkomulagið þar, að mér sýnist þar vera valdsamþjöppun, valdið sé komið fjær fólkinu en á Íslandi. Það er erfitt að breyta kerfinu hér en það er þó möguleiki að gera það. Við komumst ansi nálægt því á síðasta kjörtímabili að fá nýja stjórnarskrá. Þessi sterka krafa um aukið lýðræði, um aukna þátttöku almennings sem við ræðum í dag, mun bara halda áfram að aukast. Undiralda upplýsingatæknibyltingarinnar þýðir að fólk er byrjað að tileinka sér þau gildi með þátttöku sinni í samfélaginu og á samfélagsmiðlum og þau gildi munu bara halda áfram að styrkjast. Ég tel líka að kerfisbreytingar í átt til lýðræðis séu auðveldari á Íslandi en í stóru bandalagi eins og Evrópusambandinu. Það eru mínar forsendur fyrir því að telja að við séum betur stödd fyrir utan sambandið en fyrir innan það. Sjálfstæðisflokkurinn sagði fyrir kosningar í kosningastefnuskrá sinni að hann teldi hagsmunum okkar betur borgið utan Evrópusambandsins en innan en lofaði þó að þjóðin tæki ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Þetta er það sem kjósendum var lofað. Hvað finnst þingmanninum um það? ... [[Forseti hringir.]]Hvað á það að kosta [[Forseti hringir.]]… að svíkja kosningaloforð?
Frú forseti. Já, ég held að Sjálfstæðisflokkurinn muni sjá eftir því að efna ekki þetta loforð, að hann eigi eftir að naga sig allhressilega í handarbökin yfir því að hafa ekki gert það. Manni virðist að með því að efna ekki loforðið gæti orðið til annar flokkur við hliðina á Sjálfstæðisflokknum með það markmið að leiðarljósi að láta reyna á samninga við Evrópusambandið og inngöngu í framhaldinu. Er það betra? Varla fyrir flokk sem telur hagsmunum sínum betur borgið utan Evrópusambandsins. Ég tel að með þessum þvergirðingshætti og með því að halda að hægt sé að ýta þessu máli einhvern veginn frá þjóðinni og geyma það ofan í kistu séu menn að kalla yfir sig mikla reiði og andúð þjóðarinnar sem, eins og hv. þingmaður kom inn á, vill sem betur fer að mörgu leyti vera meiri þátttakandi í því umhverfi og ákvarðanatöku jafnóðum en áður var. Ég held að menn verði að horfa svolítið fram á við og horfa í það sem unga fólkið vill í dag. Það sættir sig ekki við að geta ekki haft aðkomu að svo stóru máli sem varðar framtíð þeirra. Öll upplýst umræða í kjölfarið á slíku ferli sem við erum komin í, og verður ekki aftur snúið finnst mér, [[Forseti hringir.]]verður að halda áfram og það verður að leyfa þjóðinni að hafa síðasta orðið.
Frú forseti. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi virkilega að skoða hvað er strategískt í þessu máli. Eins og hv. þingmaður nefnir þá er annar flokkur í burðarliðnum sem gæti kostað Sjálfstæðisflokkinn einhver prósent í fylgi. Sjálfstæðisflokkurinn mælist núna með um 25%. Hann hefur verið með á kjörtímabilinu milli 25 og 30%, eitthvað slíkt. Það er náttúrlega langt frá því sem flokkurinn hefur verið með í sögulegu samhengi sem er í kringum 40% fylgi. Styrmir Gunnarsson skrifaði grein sem bar titilinn „Hvernig á að skilja Pírata?“ rétt fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar þar sem hann kallaði eftir því að flokkurinn færi að átta sig á því að hann yrði að taka upp stefnumál sem skipta unga fólkið máli og fólk almennt sem tekur þátt í þessari nýju byltingu sem er upplýsingatæknibyltingin í dag. Sjálfstæðisflokkurinn þarf virkilega að skoða á flokksþingi sínu í haust hvort það sé ekki sniðugt að fara þá leið sem oddvitar flokksins lofuðu í síðustu kosningum að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, klára þetta mál [[Forseti hringir.]]... fá þjóðina til að segja nei, klára þetta mál, [[Forseti hringir.]]geta haft það út af borðinu í tíu, fimmtán ár.
Frú forseti. Ég held að það sé ekki spurning að ef menn vilja að þetta mál fái einhvern endi verði þeir að fara þessa leið með þjóðinni á lýðræðislegum vettvangi. Þetta er prófsteinn á lýðræðislegan vilja flokkanna í dag. Lýðræði er eitthvað sem menn flagga oft á hátíðarstundum en svo þegar kemur að því að sýna það í verki með því að hleypa þjóðinni að, veita henni aðkomu að svona gífurlega stóru og umdeildu máli, verður oft lítið úr því. Sumir segja að þetta mál skipti sköpum fyrir hagsmuni þjóðarinnar og aðrir segja að það geti gjörbylt því samfélagi sem við búum við í dag og yfirráðarétti yfir auðlindum okkar, sjávarútvegi og stórri atvinnugrein eins og landbúnaði. Eigum við ekki rétt á því sem þjóð og samfélag að fá úr þessu skorið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það voru nokkur atriði sem mig langaði að fá viðbrögð hennar við. Ég veit að tíminn er stuttur þannig að ég kannski þrengi það aðeins niður en mér finnst þessi umræða og nálgun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs áhugaverð. Þar er í raun verið að segja að hreyfingin ákveði að horfa til aðferðafræðinnar við ákvarðanatökuna, láta hana ganga framar, þ.e. að lýðræðislega nálgunin gangi framar efnislegri afstöðu flokksins ef ég skil þetta rétt. Það er áhugaverð sýn á málið, tel ég, og ég tel að við eigum að gera þetta í fleiri málum þar sem auðséð er að þingið ræður ekki við mörg stór verkefni. Samsetningin hér og líka hið þéttriðna net hagsmunaafla sem að mörgu leyti hafa tök á þinginu koma í veg fyrir að við getum tekið ákvarðanir í stórum málum, þar á meðal þessu. Mikil umræða hefur orðið hér í tengslum við Evrópusambandsmálið, að illa hafi verið farið af stað með það og þingmenn þvingaðir til að taka afstöðu gegn eigin sannfæringu á síðasta kjörtímabili. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann, hún var í samstarfsflokki okkar á síðasta kjörtímabili, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og kaus gegn þessari ákvörðun: Var hún þvinguð til þess að einhverju leyti? Þessi umræða er auðvitað algerlega óþolandi af hálfu þeirra sem hana stunda þegar staðreyndin er sú að atkvæði féllu á ýmsa vegu.
Frú forseti. Auðvitað var þetta eldheitt mál á sínum tíma. Sem betur fer var ég ekki þvinguð til að greiða atkvæði á móti þessu, það var þá mín réttlætiskennd og sannfæring sem þvingaði mig til þess. Ég gerði þetta af fúsum og frjálsum vilja en eðlilega, í svona stóru máli, ræddu menn þetta á víxl. Atkvæði féllu með ýmsum hætti og stjórnarandstæðingar greiddu líka atkvæði með þessu. Þetta var bara, eins og ég sagði, niðurstaða þingsins sem ég sem lýðræðissinni gekkst undir. Ég mat þáverandi stjórnarsamstarf mjög mikils og þannig er það bara með stjórnmálamenn að þeir þurfa að taka ákvörðun á ýmsum stigum. Ef þeir geta það ekki og eru alltaf í baksýnisspeglinum tel ég þá ekki vera alvörustjórnmálamenn. Það þarf stundum að taka súrt með sætu. Þannig er það bara í lífinu og pólitíkinni líka. Aðferðafræðin og það sem hv. þingmaður nefndi - ég er mjög stolt af því að minn flokkur hefur tekið þá afstöðu í þessu máli að láta lýðræðið ráða för. Menn hafa oft talað um þennan ómöguleika og hvernig við getum borið fram samninga sem við sjálf mælum ekki með. En hvað gerist til dæmis í kjarasamningum? Menn ná þar niðurstöðu og formenn verkalýðsfélaga eru ekki endilega 100% sáttir. Er það ekki þeirra hlutverk að leggja samningana fyrir sína félagsmenn og láta þá hafa síðasta orðið? Með sama hætti tel ég að við stjórnmálamenn eigum að leggja þetta stóra mál fyrir þjóðina og láta hana hafa síðasta orðið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að rifja hér upp og nefna hinn mikla ómöguleika í málinu. Ég er þeirrar skoðunar að þeir sem lýsa slíku yfir, að ómöguleiki sé fólginn í því að fylgja lýðræðislegri niðurstöðu þjóðarinnar í máli ef þeir eru ekki sammála henni, eigi ekki erindi í ráðherrastól. Það er einfaldlega þannig. Sem ráðherrar eiga menn að geta unnið faglega og starfað samkvæmt þeim samþykktum sem Alþingi gerir og í þessu tilfelli yrði um að ræða meirihlutavilja þjóðarinnar. Það er bara einfaldlega þannig. Það er enginn ómöguleiki í því að menn séu faglegir og gangi þannig til verka, alls ekki. Ég held að allt tal um ómöguleika lýsi einhverju öðru en þeim veruleika sem blasir við þegar þjóðin er annars vegar. Það er enginn ómöguleiki í því, að mínu mati, að þjóðin geti tekið afstöðu og síðan sé það okkar að vinna úr því.
Frú forseti. Ef ómöguleikinn er þannig vaxinn að það sé þjóðin sem sé annarrar skoðunar en stjórnmálamenn sem eru við völd hverju sinni, hlýtur þá ekki að koma að því við kosningar að sá meiri hluti þjóðarinnar sem vill fá eitthvað annað en sitjandi stjórnvöld kjósi og nái vilja sínum fram? Ómöguleikinn verður þá aldrei nema tímabundinn. Það kemur að því að kjósendur lýsa vilja sínum í verki í atkvæðagreiðslu. Ég held að flokkar eins og Sjálfstæðisflokkurinn ættu nú gjarnan að hugsa um það ef þeir vilja veg síns flokks góðan. Ég hef kannski ekki miklar áhyggjur af framtíð Sjálfstæðisflokksins en ég held að hann gæti staðið frammi fyrir klofningi sem varla er til góðs fyrir þann flokk.
Hæstv. forseti. Ég get alveg talað fyrir sjálfan mig með það að ég tel að þjóðaratkvæðagreiðslur geti almennt verið til góðs. Ég geri hins vegar þá kröfu að niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu hafi einhverja þýðingu, hafi eitthvert gildi, geti leitt til niðurstöðu. Ef við skoðum þessa þingsályktunartillögu þá fjallar hún um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Segjum nú að hún fari fram og niðurstaðan verði sú að halda áfram viðræðum. Við erum öll sammála um það, og hefur komið margoft fram hjá stjórnarandstöðunni líka, að ef við fáum ekki full yfirráð yfir sjávarauðlindinni sé ekki um neitt að semja. En niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar er að halda áfram viðræðum sem þýðir að við getum ekki hætt af því að við fáum ekki að halda yfirráðum yfir fiskveiðiauðlindinni. Þess vegna er svona þjóðaratkvæðagreiðsla ómarktæk að mínu viti. Hún getur aldrei leitt til niðurstöðu. Ég vil fá að vita afstöðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur hvað þetta varðar: Hvað gerist, hvað eigum við að gera, eftir niðurstöðu um að halda áfram viðræðum þegar það strandar á því að við fáum ekki að ráða yfir sjávarauðlindinni? Um hitt atriðið vil ég spyrja líka af því að hv. þingmanni er svo umhugað um lýðræðið [[LMR: Sjálfstæðisflokkinn.]]og Sjálfstæðisflokkinn. Hvernig var það þegar VG ákvað að sækja um, þrátt fyrir stefnuna og þrátt fyrir skýr loforð um að gera það ekki án undangenginnar þjóðaratkvæðagreiðslu, hvernig var það fyrir hv. þingmann að samþykkja það síðan að sækja um? Hún hafði engar áhyggjur af lýðræðinu þá.
Frú forseti. Ég get alveg leiðbeint hv. þingmanni um hver næstu skref yrðu að vera varðandi þetta mál. Ef þjóðin mundi samþykkja í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu að halda viðræðum áfram og tvö ár eftir af kjörtímabilinu þá ættu menn að vinda sér í að klára að opna þessa stóru og erfiðustu kafla, sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Ég sé fyrir mér að það mundi kannski liggja fyrir hálfu ári fyrir næstu kosningar og þá er framhaldið í höndum þjóðarinnar í lýðræðislegum kosningum. Ef þjóðin mundi samþykkja slíkan samning þá mundi hún styðja þá flokka sem hefðu unnið að slíku. Þá er það bara þannig. Það eru engir eilífir við stjórnvöld, hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né aðrir flokkar. Þá væri þjóðin að lýsa þeim vilja sínum að hagsmunum hennar væri betur borgið þarna. Ef það færi á hinn veginn að þjóðin mundi hafna áframhaldandi aðildarviðræðum þá gætu menn verið vissir um að þetta mál yrði lagt til hliðar. Er ekki bara ágætt að fá einhverja niðurstöðu í svona málum frekar en vera að velkjast með þau endalaust eins og með lík í lestinni og gera miklu fleiri hlynnta því að máta sig við Evrópusambandið og í raun skapa spenning fyrir því að ganga inn í það? Menn eru bara að kynda undir þann bálköst. Ég svara spurningunni um VG í seinna andsvari.
Hæstv. forseti. Ég náði ekki alveg þessu svari. Ég velti bara fyrir mér: Það er búið að samþykkja í þjóðaratkvæðagreiðslu að ég, ég er í ríkisstjórninni, eigi að halda aðildarviðræðum áfram. Hvað þýðir það? Þá þýðir það að ég verð að klára þær. Á ég þá að semja við [[Gripið fram í: Þú getur stoppað ef það er óásættanlegt.]]- nei, það er búið að samþykkja að halda viðræðunum áfram. Þá get ég ekki ákveðið að stoppa á einhverjum tímapunkti. [[Gripið fram í: … markmið er ríkjandi.]]Nei, þjóðaratkvæðagreiðslan er um þetta, þingsályktunartillagan er um þetta nákvæmlega. Þess vegna segi ég: Ég verð þá bara að semja við Evrópusambandið, í ríkisstjórninni, um að þeir fái yfirráð yfir auðlindinni. Þá ber ég ábyrgð á slíkum samningi og ber hann svo undir þjóðina. Er það þetta sem við erum að tala um. Þetta lít ég á sem ómöguleika. Þess vegna nota ég orðið ómöguleiki þegar þingsályktunartillagan er orðuð með þessum hætti. Það væri þá gáfulegra að spyrja hvort við eigum að stöðva viðræðurnar eða ekki, slæmt líka en þó gáfulegra en hitt.
Hæstv. forseti. Ég held að ómöguleiki sé ekki til í þessu máli og undir lá þingsályktunartillaga með markmiðum sem varð að uppfylla til að þetta mundi ganga áfram. Við þekkjum það. Hv. þingmaður þekkir það líka sem lögmaður að lögmenn verja einstaklinga hvort sem þeir reynast síðan sekir eða saklausir. Það er ómöguleikinn í starfi lögmanna hér á landi.
Það er alltaf erfitt.
Það er margt erfitt í lífinu sem menn þurfa samt að takast á við, hv. þingmaður. Varðandi VG og hvort erfitt sé að standa frammi fyrir því að farið hafi verið út í þessar aðildarviðræður, segi ég: Ég og fleiri félagar mínir gengum í gegnum þann þroska í lýðræðisátt að stíga skrefin með fólkinu okkar. [[Forseti hringir.]]Þegar flokksþing og flokksstjórn VG samþykkti að fara í ríkisstjórn á þessum forsendum þá var öll leiðin [[Forseti hringir.]]vörðuð samþykktum okkar flokksstofnana.
Virðulegi forseti. Þingsályktunartillagan sem hér er til umfjöllunar er allsérstök að formi til. Ég vildi í upphafi máls míns víkja aðeins að því, þ.e. forminu. Hér liggur fyrir þinginu þingsályktunartillaga um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum, eins og sagt er, halda skuli áfram. Nú liggur reyndar fyrir að íslensk stjórnvöld sendu Evrópusambandinu bréf í mars á þessu ári með þeim fyrirmælum að ekki verði lengur litið á Ísland sem umsóknarríki. Í því ljósi hvarflaði að mér að þingsályktunartillagan væri formsins vegna, vegna orðalagsins í henni, hreinlega ekki tæk til afgreiðslu á þessu þingi. Hún er einfaldlega ekki í samræmi við raunveruleikann. Halda áfram hverju? Viðræðunum er lokið og það sem meira er, íslensk stjórnvöld hafa sérstaklega áréttað að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki. Þegar af þeirri ástæðu er tillagan allsérstök. Væntanlega kemur þetta atriði sérstaklega til umræðu í hv. utanríkismálanefnd sem fær málið til umfjöllunar. Um hvað er þingsályktunartillagan hins vegar efnislega? Í þessu ljósi og í ljósi raunveruleikans hefði ég talið nær fyrir áhugamenn um inngöngu í Evrópusambandið að leggja fram þingsályktunartillögu t.d. um að hefja viðræður og þá með einhvers konar leiðbeiningu um samningsforsendur eða markmið. Langeðlilegast hefði hins vegar verið að þessir áhugamenn um aðild Íslands að Evrópusambandinu hefðu komið fram af heiðarleika og lagt fram þingsályktunartillögu eða lagafrumvarp, til að taka af allan stjórnskipulegan vafa um gildi afstöðu Alþingis í málinu, um að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að ESB að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn. Ég bendi á að hafi mönnum í þessum sal þótt staða Íslands óljós gagnvart ESB undanfarið varpar þessi þingsályktunartillaga engu ljósi á þá stöðu nema síður sé. Af hverju koma flutningsmenn tillögunnar ekki hreint til dyranna í þeim efnum og endurflytja þingsályktunartillögu sína frá árinu 2009, með þó þeirri jákvæðu viðbót svo því skuli nú haldið til haga að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarumsókn? Það er rétt að fagna þeirri umræðu sem hefur orðið hér um þjóðaratkvæðagreiðslu í tengslum við ESB-umsókn, í öllu falli fagna ég því að menn virðast almennt vera sammála um það þvert á alla flokka að eðlilegt sé að spyrja þjóðina álits áður en sótt er um aðild eða aðildarviðræðum haldið áfram, ef menn vilja túlka það þannig. En ég er auðvitað hugsi yfir því að fólkið sem vildi alls ekki, ekki með nokkru móti, bera aðildarumsóknina árið 2009 undir þjóðina er nú komið á þessa skoðun og þessu sama fólki er mjög umhugað um að fá leiðsögn þjóðarinnar í málinu. En af hverju skyldi það nú vera að menn hafi ekki lagt fram þingsályktunartillögu eða lagafrumvarp um umsókn að Evrópusambandinu í dag eða á þessu þingi? Mér finnst svarið blasa við. Það er vegna þess að þessir sömu flutningsmenn tillögunnar geta það ekki. Þeir geta ekki flutt tillögu sem kvæði á um ályktun um að Ísland sækti um aðild vegna þess að það eru ekki allir flutningsmenn þingsályktunartillögunnar sem hér er til umræðu þeirrar skoðunar að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Þess vegna geta þeir ekki lagt fram þingsályktunartillögu sem væri miklu meira í stíl við það sem þingsályktunartillagan felur kannski efnislega í sér, sem er umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það virðist vera kominn upp hópur manna, a.m.k. hér á þingi, sem telur aðildarviðræður einhvers konar markmið í sjálfu sér. Það er orðið eitthvert pólitískt keppikefli sumra hv. þingmanna að vera í aðildarviðræðum. Þetta sama fólk hefur það ekki að markmiði að ganga í Evrópusambandið. Það vill bara vera í aðildarviðræðunum. Það er alveg nýtt. Flokkar þessa fólks hafa það jafnvel á stefnuskrá sinni að ganga ekki í Evrópusambandið en það er samt keppikefli að vera í aðildarviðræðum. Þetta er alveg nýr veruleiki, þetta þekkjum við ekki frá fyrri tíð og það verður fróðlegt að fylgjast með kosningabaráttu þessara flokka eða stjórnmálamanna af þessum toga næst. … [[Gripið fram í.]]Nei, ég hef ekki áhuga á að ganga í Evrópusambandið en ég legg á það mikla áherslu að við séum í aðildarviðræðum. [[Gripið fram í.]] Hvaða farsaleikskáld sem er væri fullsæmt af þeirri leikfléttu og því leikriti sem er hér boðið fram fyrir þjóðina. Þetta er auðvitað ekkert annað en farsi. [[Forseti hringir.]]Maður gengur niður Laugaveg pakksaddur eða í öllu falli lystarlaus, gengur inn á veitingastað, sest þar við borð, fær matseðil, lætur dedúa og dekstra við sig, borðað kannski brauðið sem er ókeypis og drekkur vatnið úr glösunum, gengur síðan út. Nei, það var aldrei ætlunin að borða, ég er ekki svangur. Ég vildi bara kíkja á matseðilinn, vildi bara velta honum fyrir mér, átti leið um. Þetta er auðvitað farsi og þetta er ekki boðlegt. Þeir sem hafa tekið að sér það verk að vera í forustu í stórum stefnumálum þjóðarinnar, hafa á því skoðun hvert skuli halda - þetta er auðvitað ekki boðlegt. Þetta er farsi, alger farsi, leikrit sem er sett á svið fyrir þjóðina undir því yfirskini að verið sé að koma til móts við vilja hennar. Stjórnmálamenn hér, lýðræðislega kjörnir fulltrúar, ætla bara að gefa það eftir að hafa ekki lengur skoðanir á hlutunum. Það á að leita leiðsagnar þjóðarinnar í málinu og vera í aðildarviðræðum en þó ekki ganga inn og því er aldrei svarað hvernig þessu á að lykta. Virðulegi forseti. Utanríkisráðherra sendi bréf í mars eins og ég gat um í upphafi máls míns til Evrópusambandsins. Því skal haldið til haga að bréfið var ritað í kjölfar ákvörðunar ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur um að stöðva viðræðurnar. Það var fyrrverandi ríkisstjórn sem stöðvaði viðræðurnar á síðasta kjörtímabili. Sú ríkisstjórn setti málið á ís og þeir sem stöðvuðu viðræðurnar á síðasta kjörtímabili koma hér fram kinnroðalaust og leggja fram þingsályktunartillögu sem á að snúa því upp á núverandi ríkisstjórn að ljúka málinu, sem þeir höfðu þó alla burði til að ljúka við ef þeir hefðu viljað það, fjögur ár. Það á að snúa því upp á núverandi ríkisstjórn. Ég vil að lokum geta þess að ég tel að þingsályktunartillagan sé þess utan tæknilega vanbúin, hún felur í sér vanbúið verklag eins og fyrri þingsályktunartillaga og er í raun og veru vanvirðing við íslenskt stjórnskipulag. Hér á eftir að taka afstöðu til breytinga á stjórnarskrá áður en menn ætla að ræða við Evrópusambandið. Vilja menn ekki gera það fyrst? Vilja menn ekki leiða það mál til lykta að menn geti yfir höfuð gengið í Evrópusambandið áður en menn fara að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið upp á hundruð millj. kr. [[Forseti hringir.]]án þess að nokkur heimild sé fyrir því í stjórnarskránni að nokkru leyti?
Frú forseti. Hvort þingsályktunartillagan er þingtæk, þetta eru mjög áhugaverðir punktar og athyglisverðir sem hv. þingmaður nefnir. Svarið við því er líklega já. Það er hægt að leggja fram þingsályktunartillögur jafnvel þó að þær, væru þær samþykktar, stangist á við eitthvað annað. Þá mundi ráðherra ekki vera skuldbundinn að framfylgja þeim. Mér virðist þetta vera staðan eftir að ég hef verið að fylgjast með málum í þinginu varðandi þingsályktunartillögu. Hún virðist vera þingtæk. Hægt er að leggja fram alls konar bull hér á Alþingi og ef menn greiða atkvæði með því sitja þeir einfaldlega uppi með það bull og spæld egg á andlitinu. Þannig að hún virðist vera þingtæk. Hv. þingmaður segir að raunverulega sé búið að slíta viðræðunum en það er ekkert endilega víst, Evrópusambandið vill meina ekki. Ráðherra var margsaga varðandi þetta. Hann byrjar á því að segja: Já, það má líta á þetta sem ... Og svo: Nei, við erum ekki búnir að slíta. Og síðan: Jú, við erum búnir að slíta - ja, það skiptir ekki máli hvaða orð menn nota o.s.frv. Það er kannski ágætt að hlusta á hvað forseti þingsins sagði um þetta mál þegar verið var að ræða nákvæmlega þetta form; nú ræddi þingmaðurinn um form. Forseti þingsins segir í þessum ræðustól að bréf utanríkisráðherra sé diplómatísk aðferð til að láta aðildarviðræðurnar enda án þess að umsögnin sé dregin formlega til baka. Það er mat forseta og margra annarra að ekki sé formlega búið að draga hana til baka. Það er verið að reyna að fá Evrópusambandið til að gera það. Það virðist raunverulega ekki vera búið að ljúka þessum viðræðum. Meira að segja þó að þingsályktunartillagan væri þingtæk sem slík, þó að ekki væri sagt að hefja ætti viðræðurnar aftur, þá virðist sem svo að ekki sé búið að slíta viðræðunum.
Virðulegi forseti. Mig varðar bara ekkert um það hverja Evrópusambandið telur stöðu Íslands vera.
En forseti Alþingis.
Það er búið að senda Evrópusambandinu bréf, stjórnvöld Íslands hafa sent Evrópusambandinu bréf, þar sem skýrt kemur fram að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki og það bara nægir, það er afstaða Íslands. Hvað Evrópusambandið ætlar að gera við það bréf eða hvað það gerir í sínum skjalaskáp, það varðar mig bara ekkert um og ætti ekki að varða þingið sérstaklega. Það verður þó að teljast furðulegt, svo að ekki sé meira sagt, ef Evrópusambandið heykist á því að viðurkenna bréfið með einhverjum hætti. Þetta er náttúrlega mjög undarlegt. Ég nefndi tæknilegan ágalla á þessari þingsályktunartillögu. Ég átta mig á því að menn geta lagt fram, eins og hv. þm. Jón Þór Ólafsson nefnir það, alls kyns rugl og ég held að ég geti fullyrt að þetta mál er svo sem ekki fyrsta málið af slíkum toga og alveg örugglega ekki hið síðasta. Það breytir því hins vegar ekki að það hlýtur að koma til alvarlegrar skoðunar hjá hv. utanríkismálanefnd hvort nefndin sjálf geri ekki tillögu um að málinu verði vísað frá eða einstakir þingmenn. Það hefur hvarflað að mér að gera það. Maður er bara svo nútímalegur og víðsýnn að maður vill greiða fyrir umræðu í öllum málum og atkvæðagreiðslu. Það er kannski ágætt að þetta mál fari í atkvæðagreiðslu sem fyrst.
Frú forseti. Þá langar mig að víkja að því sem kemur fram í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar. Þar kemur fram að Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. En jafnframt segir: „Þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Þetta er líka hið sama og oddvitar flokksins, margir hverjir, sögðu fyrir kosningarnar. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort það sé sannfæring hans að uppfylla eigi þau kosningaloforð og standa við þau kosningaloforð sem eru gefin. Jafnframt langar mig að benda þingmanninum á að það að líta á matseðilinn o.s.frv. er ágætismyndlíking en hún nær bara svo langt. Samningaferli, eins og hv. þingmaður sjálfsagt veit, gengur út á það að þú ert að athuga hvort samningar nást, þú ferð í samningaferli til að athuga hvort samningar nást. Hvað þýddi þetta samningaferli? Þetta samningaferli þýddi líka aðlögunarferli. Þetta var ekki bara umsóknarferli. Í umsóknarferlinu, samningaferlinu, var aðlögunarferli og ekki bara aðlögun að EES-löggjöfinni heldur líka að ESB-löggjöfinni. Þess vegna hefði átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en menn fóru af stað í þetta ferli. Þetta var stórt og dýrt ferli sem þýddi að verið væri að aðlaga íslenska löggjöf að löggjöf ESB. Það er það sem verið er að kalla eftir hér og þjóðin kallar eftir því að fá að kjósa um áframhaldandi aðildarviðræður, þjóðin kallar eftir því. Þjóðin segist líka ekki vilja fara í Evrópusambandið. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi virkilega að hugsa hvort ekki sé skynsamlegra, í ljósi þess að hann getur verið að missa fylgi, ef nýr flokkur í burðarliðnum kemst á koppinn. Ég veit ekki hvað það getur kostað en það getur kostað Sjálfstæðisflokkinn töluvert að [[Forseti hringir.]]uppfylla ekki þetta kosningaloforð og láta þetta verða stórt mál [[Forseti hringir.]]í næstu kosningum. Þeir eiga að klára þetta mál, fara með það fyrir þjóðina, vera með þjóðaratkvæðagreiðslu, [[Forseti hringir.]]klára samningana, klára þjóðaratkvæðagreiðslu og segja: Nei.
Virðulegi forseti. Ég sé að ég þarf að koma mér í mjúkinn hjá hv. þingmanni vegna þess að hann talar fyrir hönd þjóðarinnar, hann veit hver þjóðarviljinn er og samkvæmt honum er sá vilji bara einn. Það liggur fyrir að þjóðarviljinn telur brýnt að kjósa um áframhaldandi aðildarviðræður. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á nýrri skoðanakönnun sem var kynnt í vikunni, í fyrradag. Þar er spurt hvort viðkomandi svarendur vilji að Ísland verði áfram umsóknarríki að ESB. Niðurstaða úr þeirri könnun er sú að ekki nema 41,6% vilja að Ísland séu áfram umsóknarríki að ESB. Öllu fleiri vilja að Ísland sé ekki umsóknarríki að ESB [[Hvaða könnun?]]og 15,9% tóku ekki afstöðu. Þetta er könnun sem vefritið Andríki lét gera og var framkvæmd af MMR, skoðanakönnunarfyrirtæki, fyrir þá sem er umhugað um þjóðarvilja og skoðanakannanir. Ég ætla ekki að leggja það til hér að menn hlaupi eftir skoðanakönnunum, alls ekki, eða leggi of mikla vigt á skoðanakannanir. En mér hefur fundist hv. þm. Jón Þ. Ólafsson, í andsvari hér rétt áðan, ásamt fleiri þingmönnum, hafa talað ansi fjálglega um þjóðarviljann í þessu sambandi. Menn eru svolítið hömlulausir, ef ég mætti segja sem svo, í túlkun sinni á þjóðarviljanum. Hvað varðar kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins vil ég hins vegar segja að ég hef aldrei gefið upp þá afstöðu eða lofað þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar sem slíkar og er ekki bundin af loforðum annarra manna, einstakra frambjóðenda.
Virðulegi forseti. Ég er svolítið ringlaður yfir því nákvæmlega hvar ég á að byrja, mér fannst það óheppilegt, svo að ekki séu notuð sterkari orð, hvernig hv. þingmaður talaði í sambandi við lýðræðið og þá um alla þætti þess. Hv. þingmaður nefndi að þetta bréf hæstv. utanríkisráðherra hefði verið sent og lítur svo á að viðræðunum sé lokið. Það rímar við það sem var tilætlan hæstv. utanríkisráðherra á þeim tíma en þetta hefur allt verið hið klúðurslegasta mál eins og við þekkjum. Einnig virðist hv. þingmaður ekki gefa neitt fyrir mjög skýran vilja þjóðarinnar. Lögð var fram tillaga af hálfu ríkisstjórnarinnar á síðasta þingi. Það voru 53.555 manns sem skrifuðu undir í undirskriftasöfnun þess efnis að fá að afgreiða málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru 22,5% kjörbærra manna. Hv. þingmaður fór einnig yfir það að þingsályktunartillagan væri móðgun við íslenskt stjórnskipulag. Mér finnst það svo kaldhæðnislegt að mér finnst það beinlínis fyndið með hliðsjón af því hvernig hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin hafa farið með íslenskt stjórnskipulag. Það er sama hvort við lítum á loforð Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins, undirskriftasafnanirnar, skoðanakannanirnar eða þingferlið sjálft - sú aðferð að slíta viðræðunum á þann hátt sem hæstv. utanríkisráðherra reyndi að gera með þessu bréfi er ólýðræðisleg að öllu leyti með engum undantekningum. Og ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður mundi vilja skoða þjóðarviljann.
Virðulegi forseti. Það sem ég nefndi um stjórnskipun Íslands var eingöngu í þeim tilgangi að benda á að það eru allir sammála um að breyta þarf stjórnarskrá Íslands hyggist menn ganga í Evrópusambandið. Það hlýtur að vera fyrsta verkefni áhugamanna um inngöngu Íslands í Evrópusambandið að ganga frá því máli. Menn hljóta að gera það. Menn hljóta að bera þá virðingu fyrir stjórnarskránni að menn skoði að hvaða leyti hún heimili aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það er bara það sem ég benti hér á, ef það er spurning hv. þingmanns, ég áttaði mig ekki á að hann væri að spyrja út það í sérstaklega, eða hvort þar var eitthvað annað atriði undir. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson var ekki með aðra spurningu konkret.
Hvernig viltu skoða þjóðarviljann, spyrja þjóðina?
- Já, það er alveg ótvírætt að það hlýtur að þurfa og ég held að þverpólitísk sé samstaða um - ég held að það hafi verið og sé þannig núna, þó að flutningsmenn þeirrar tillögu sem hér er til umræðu hafi staðið svona óhönduglega að verki við framlagningu hennar - að spyrja þjóðina hvort menn vilji fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er það sem menn áttu að gera á síðasta kjörtímabili. Það var ekki gert. Og erum við þá ekki sammála, hv. þingmaður og ég, um að sú þingsályktunartillaga og sú vegferð sem farið var í á síðasta kjörtímabili var ólýðræðisleg? Getum við ekki verið sammála um að hún var ólýðræðisleg? Og ef við erum sammála um það, er þá ekki rétt að menn vindi ofan af þeirri vitleysu?
Virðulegi forseti. Það var hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson, þáverandi þingmaður, sem lagði fram þá ágætu breytingartillögu við þingsályktunartillöguna, sem var lögð fram upphaflega, um umsókn að ESB, að leggja málið í dóm þjóðarinnar. Einn af þeim hv. þingmönnum, þáverandi sem núverandi, sem greiddu atkvæði með þeirri tillögu var samflokksmaður minn Birgitta Jónsdóttir, hv. 12. þm. Suðvesturkjördæmis. Það er einmitt vegna þess að þetta mál á heima hjá þjóðinni. Jú, gott og vel. En nú er ljóst að þjóðin vill kjósa um þetta. Og aftur: Það er sama hvaða mælikvarði er notaður. Ef við notum fylgi stjórnarflokkanna úr síðustu kosningum verðum við að miða við kosningaloforðin; samkvæmt því vill þjóðin þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við miðum við skoðanakannanir; samkvæmt því vill þjóðin þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við miðum við undirskriftir - og þá velti ég fyrir mér hve óskaplega háan staðal hið háa Alþingi ætti að miða við þegar draga ætti mörk um það hvenær setja eigi mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá velti ég fyrir mér: Er 22,5% ekki svolítið hár staðall? Menn tala oft um 10%, jafnvel minna. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson talar um 2% sem ég er mjög hrifinn af og hlakka til að ræða það betur seinna. En þegar 22,5% duga ekki, hvað í ósköpunum dugar þá? Ef þetta á ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvað á þá heima í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er alveg sama hvaða mælikvarða við notum. Það framferði sem hv. þingmaður varði hér í pontu - þá á ég við framferði hæstv. utanríkisráðherra, þessa bréfasendingu, vitandi, að því er virðist, að hann kæmi þessu ekki gegnum þingið, vitandi, að því er virðist, að þjóðin mundi aldrei greiða atkvæði í samræmi við hans eigin skoðun, þá gerir hann þetta af sjálfsdáðum, gerir þetta upp á eigin spýtur vitandi að það er þvert á alla lýðræðislega ferla alla, þingkosningar, þjóðaratkvæðagreiðslu, skoðanakannanir, skiptir engu máli. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður mundi ganga frá þessu máli, fyrst það er hingað komið, á einhvers konar lýðræðislegan hátt.
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson misskilji mig illilega eða afstöðu mína í þessu máli. Við erum alveg sammála um það, hv. þingmaður og ég, að aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið verður ekki hrundið af stað og ekki heldur haldið áfram, ef menn kjósa að líta svo á að þær séu enn í gangi, án þjóðaratkvæðagreiðslu um það. Það er alveg ljóst. Þess vegna spurði ég í ræðu minni af hverju flutningsmenn þingsályktunartillögunnar hefðu ekki frekar sett fram þingsályktunartillögu um inngöngu Íslands í Evrópusambandið, um aðildarviðræður. Af hverju var það ekki lagt fyrir þingið? Ég veit svarið. Vegna þess að þá hefði það orðið þannig að sumir flutningsmenn þingsályktunartillögunnar hefðu ekki greitt henni atkvæði. Það er bara þannig. En við erum alveg sammála um það, hv. þingmaður og ég, að það þarf að spyrja þjóðina í þessu máli. Það var ekki gert árið 2009 og það verður ekki haldið áfram á grundvelli þingsályktunartillögu sem var hrundið í framkvæmd með svo ólýðræðislegum hætti; henni verður ekki haldið áfram af þessari ríkisstjórn. Það er alveg ljóst.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands og framhald viðræðna við Evrópusambandið. Margt hefur verið sagt um þessa tillögu og það er algjörlega ljóst að í þessu máli takast á ólík sjónarmið, ekki bara í þingsal heldur og úti í samfélaginu. Það eru þeir sem telja að ljúka eigi aðildarviðræðum við Evrópusambandið, fá hingað samning, leggja hann fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar, og hinir sem telja að slíta eigi viðræðum við Evrópusambandið og bera það ekki undir þjóðina. Einnig er til sá hópur sem vill fá að taka þátt í því að ákveða hvort við ljúkum viðræðum og fram hafa verið lagðir undirskriftarlistar þar sem skorað er á þingmenn að verða við þeirri beiðni. Það er líka ljóst að þeir flokkar og flokksstofnanir sem mynda ríkisstjórn og meiri hluta á þingi telja að þjóðinni sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan og hyggjast ekki halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. En þeir hinir sömu sögðu engu að síður í aðdraganda kosninga að þjóðin ætti að koma að þeirri för. Í stjórnarsáttmála Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks stendur einfaldlega, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki“ - ég legg áherslu á það, forseti - „verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þetta er í sáttmála stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Hvergi í stjórnarsáttmálanum er talað um að slíta eigi viðræðum án aðkomu þjóðarinnar eða slíta eigi viðræðum almennt, heldur að ekki skuli haldið lengra í þeim nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er skýrt, virðulegur forseti, og ætti að vera öllum þingmönnum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins ljóst. Þetta er stjórnarsáttmálinn og hann er orðaður með þessum hætti. Það er hins vegar jafn ljóst, virðulegur forseti, að í þessum tveimur flokkum takast menn á. Við sjálfstæðismenn höfum tekist á um þetta umdeilda mál á mörgum landsfundum eins og um mörg önnur mikilvæg mál. Mér er fullljóst, og það þarf ekkert að segja mér það mörgum sinnum, að á landsfundum Sjálfstæðisflokksins er ég í minni hluta um þá skoðun mína að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið og leggja samninginn fyrir þjóðina. En ég er þess jafnframt fullviss að margir frjálslyndir hægri menn eru mér sammála, bæði innan flokks og utan. Í ljósi þess að mér hefur margoft innan míns flokks og stjórnarsamstarfsflokksins verið legið á hálsi fyrir þá skoðun sem ég hef í þessu máli og haldið henni til streitu vil ég láta þess getið, virðulegur forseti, að fyrir kosningarnar 2013 veittu sjálfstæðismenn í Suðvesturkjördæmi mér brautargengi í 2. sæti í prófkjöri flokksins, vitandi um skoðun mína í þessu mikilvæga máli. Ég tel því að þegar ég tala í Evrópumálum og held mig við mína skoðun sé ég ekki að ganga á svig við kosningaloforð mín við kjósendur Sjálfstæðisflokkinn og hef aldrei gert og mun ekki gera. Hæstv. forseti. Á síðasta þingi var lögð fram skýrsla þar sem ég gat fundið æðimargt sem studdi þá ákvörðun mína og sannfæringu að ljúka ætti viðræðum við Evrópusambandið og bera samninginn undir þjóðina. Ég er hins vegar jafn viss um að í þeirri skýrslu var líka hægt að finna þætti sem styðja skoðun þeirra sem eru andsnúnir aðildarviðræðum og inngöngu í Evrópusambandið Í allri þessari umræðu og enn þann dag í dag er fullyrt að engar undanþágur og sérlausnir sé að finna hjá Evrópusambandinu til handa neinni þjóð. Samt er hægt að benda á og menn vita að ýmis lönd hafa fengið undanþágur, sérlausnir eða hvaða orð menn vilja nota. Nefnd hefur verið sérlausn Dana varðandi eignarhald á fasteignum. Sjálf nefndi ég í umræðunni um þessa margumræddu skýrslu tvo þætti hjá Álandseyjum, sem eru sérlausnir. Í fyrsta lagi heldur réttur til að kaupa og eiga fasteignir á Álandseyjum gildi sínu eins og hann var 1. janúar 1994. Það þýðir að grundvallarforsendan er sú að til þess að geta átt fasteignir á Álandseyjum verður maður að hafa þar ríkisborgararétt. Þetta er undanþága, virðulegur forseti, sem stendur enn. Í öðru lagi eru Álandseyjar taldar vera þriðja ríkis svæði samkvæmt reglugerð nr. 77/888/EEG, sem þýðir að eyjarnar eru fyrir utan skattsvæði ESB og m.a. eru skatt- og tollfrjálsar vörur seldar áfram í millilandasiglingum og flugi milli eyjanna og ESB. Af hverju? Jú, vegna þess að þessar siglingar eru lífsnauðsynlegar fyrir efnahag Álandseyinga. Þegar maður finnur slíkar varanlegar undanþágur sem eru beintengdar og lífsnauðsynlegar fyrir efnahag einstakra þjóða hef ég þá trú að sú sérstaða sem sjávarútvegurinn hefur á Íslandi og hefur haft í íslensku efnahagslífi frá örófi alda verði virt í samningum við Evrópusambandið. Það hefur líka verið rætt í þessari umræðu allri að fullveldi þjóðar okkar sé ógnað. Ég verð oftar en ekki undrandi á þeirri umræðu í ljósi þess að ég get ekki séð að fullveldi annarra þjóða sem eru innan Evrópusambandsins hafi verið ógnað. Ég lít ekki svo á að fullveldi Þýskalands, Frakklands, Bretlands, Hollands eða Belgíu og fleiri landa sé ógnað vegna veru þeirra í Evrópusambandinu. Við erum hins vegar þegar, með aðild okkar að EES, að framselja ákveðið vald með þeim tilskipunum og gerðum sem við göngumst undir, en ég er þeirrar skoðunar að fullveldi okkar sé ekki ógnað, heldur erum við í samvinnu og samstarfi við aðrar þjóðir, samstarfi og samvinnu sem skiptir íslenska þjóð máli. Virðulegur forseti. Að lokum. Það er dálítið merkilegt í allri svona umræðu um jafn stór mál og þetta að þjóðin verður alltaf að sérstöku mengi fyrir okkur, fyrir þá sem vilja slíta viðræðunum og fyrir þá sem vilja halda þeim áfram. Þá verður þjóðin að mengi sem hvor hópurinn um sig getur vísað til. Það er í mínum huga alveg sama hversu erfitt eða þungt verkefnið er, það þarf með einhverjum hætti að útkljá þá deilu sem ríkir um aðildarviðræður við Evrópusambandið, inngöngu í Evrópusambandið, hvort ljúka eigi viðræðum, slíta eigi viðræðum eða halda þeim áfram. Virðulegur forseti. Árið 2009 greiddi ég atkvæði með tvöfaldri atkvæðagreiðslu, þjóðaratkvæðagreiðslu, annars vegar að bera það undir þjóðina hvort hefja ætti þá för að fara í aðildarviðræður að Evrópusambandinu og hins vegar að leggja ætti samning þegar hann væri tilbúinn til þjóðaratkvæðagreiðslu þjóðinni til synjunar eða samþykktar. Ég er enn þeirrar sömu skoðunar að við eigum að spyrja þjóðina hvort hún telji að við, Íslendingar, eigum að halda viðræðunum áfram eða ekki. Hún, þjóðin sem við svo oft og gjarnan viljum vísa til, á að ráða í þessu mikilvæga máli. Við erum þjóðkjörnir fulltrúar. Við erum fulltrúar þjóðarinnar. Við erum fulltrúar ólíkra hópa samfélagsins. Við erum líka fulltrúar ólíkra flokkahópa, en við erum fyrst og síðast þjóðkjörnir fulltrúar. Þegar þingheim greinir svo á, í þessu máli og eins og var árið 2009, eigum við sem þjóðkjörnir fulltrúar að hafa kjark til þess að leggja málið í hendur þjóðarinnar.
Frú forseti. Ég vona að þessi orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur heyrist vel innan Sjálfstæðisflokksins. Staðreyndin er sú að við stöndum frammi fyrir upplýsingatæknibyltingu þar sem fólk tekur þátt í samfélagsumræðunni, það tekur þátt í pólitík, það tekur þátt í að taka ákvarðanir. Fólk sættir sig ekki lengur við að mega bara koma að ákvarðanatöku um stjórn landsins á fjögurra ára fresti, það gerir það greinilega ekki lengur, það vill meira, enda vill mikill meiri hluti landsmanna, í kringum 80% fleiri þjóðaratkvæðagreiðslur. Þetta er klárlega slíkt mál sem fólk vill greiða atkvæði um. Fólk vill þjóðaratkvæðagreiðslur jafnvel þótt það vilji ekki ganga í Evrópusambandið. Jafnvel þótt fólk vilji ekki endilega halda áfram með aðildarviðræðurnar vill það samt fá að kjósa um hvort við höldum áfram með þær. Eins og hv. þingmaður segir réttilega, segir í stjórnarsáttmálanum, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið …“ Svo segir aðeins neðar, með leyfi forseta: „Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Talað var um að gert yrði hlé, ekki að viðræðunum yrði slitið, heldur að gert yrði hlé. Það er loforð eftir kosningarnar í stjórnarsáttmálanum sem stjórnarþingmenn gerðu, þar er sagt að gera eigi hlé. Og menn geta reynt að vera með orðhengilshátt: „Við ætlum að gera hlé, við megum ekki líka slíta“, en kommon, það er bara algjör orðhengilsháttur. Þarna var sagt að gera ætti hlé og ekki að halda viðræðum áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vona því að orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur heyrist vel innan Sjálfstæðisflokksins. Upplýsingabyltingin er komin til að vera. Það þýðir að til verða fleiri smærri flokkar og Sjálfstæðisflokkurinn þarf alvarlega að hugsa um að það getur kostað þá [[Forseti hringir.]]nokkur prósentustig ef einn flokkur vex vegna óánægju annars flokks.
Virðulegur forseti. Ég veit satt best að segja ekki alveg hvernig ég á að svara andsvari hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar.
Þetta var meira svona meðsvar.
Já, það mætti eiginlega orða það eins og hv. þingmaður segir sjálfur, þetta var kannski frekar meðsvar. Ég greindi frá því áðan að ég hefði haft þessa skoðun og að hún hefði alla tíð verið mönnum kunn í mínum flokki. Flokksmönnum mínum, jafnt þeim sem eru andsnúnir aðildarviðræðum við Evrópusambandið sem og þeim sem deila skoðun minni, hefur verið það ljóst lengi. Ég hef engu að síður fengið brautargengi innan flokks míns til þess að vinna fyrir Sjálfstæðisflokkinn á Alþingi Íslendinga. Ég mun halda áfram að tala í þá veru sem ég hef alltaf gert. Þegar upp er staðið verða þeir kannski fleiri sem eru mér sammála um aðferðafræðina. Ekki ætla ég að gera því skóna að einhver ætli að hafa hlutina öðruvísi bara til þess að vera á móti. Virðulegur forseti. Á nákvæmlega sama hátt og ég tel mig hafa verið samkvæma orðum mínum í þessu máli alla tíð verða þeir sem andvígir eru aðildarviðræðum líka að vera samkvæmir sjálfum sér. Ég deili ekki skoðun þeirra, ég virði hana, en ég ætlast til þess sama, að mín skoðun sé líka virt. Hún hefur alltaf legið fyrir. En vissulega óska ég þess að við berum gæfu til að leiða þetta mál til lykta með aðkomu þjóðarinnar vegna þess að þjóðin er í þessu tilviki sá aðili sem skiptir meginmáli.
Frú forseti. Mig langar að taka lýðræðisvinkilinn sem hv. þingmaður talar um. Nú hafa verið uppi gagnrýnisraddir gagnvart þjóðaratkvæðagreiðslu um að þær séu svo fjandi dýrar, að við höfum bara ekkert efni á þeim. 300 milljónir? Nei, það er nú mikið hægt að gera fyrir 300 milljónir, við höfum engan veginn efni á því. Við leggjum til dæmis ekki virðisaukaskatt á laxveiði, á stangveiði á Íslandi. Það er tveggja milljarða kr. skattstofn. Ef við færðum það í neðra skattþrepið mundum við ná inn fé sem væri hátt upp í þjóðaratkvæðagreiðslukostnaðinn, við mundum kannski getað haldið þrjár þjóðaratkvæðagreiðslur á kjörtímabili fyrir þann pening. En ef við færðum stangveiðina í efra skattþrepið gætum við haldið þjóðaratkvæðagreiðslu á ári hverju og rúmlega það. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki hlynnt því að barist verði fyrir því innan flokks hennar. Ég hef talað við marga sjálfstæðismenn og þeir segja: „Jú erum að fara að gera þetta, þetta verður gert“, o.s.frv. Mig langar bara að halda þessum þætti inni í umræðunni í tengslum við lýðræðið. Ef menn segja við höfum ekki efni á þjóðaratkvæðagreiðslum sem kosta 300 milljónir höfum við heldur ekki efni á því að innheimta ekki skatt sem nú er undanþága fyrir vegna einhvers konar „loophole“ sem réttilega á að loka og gera skattkerfið þannig skilvirkara. Það er eitt af því sem nefnt var þegar var verið að breyta virðisaukaskattinum, þ.e. að minnka bilið á milli þrepanna og fækka undanþágum. Þegar maður kaupir sér veiðileyfi til þess að veiða í ám er ekki fasteignaleiga, það er „loophole-ið“. Það er hægt að loka því. Það er hægt að innheimta þennan réttláta skatt á stangveiði og við getum haldið þjóðaratkvæðagreiðslu á hverju ári. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki hlynntur því almennt að þrýsta á það í flokki sínum og í stjórnarsamstarfinu og [[Forseti hringir.]]eins því að við höfum oftar þjóðaratkvæðagreiðslur.
Virðulegur forseti. Ég verð nú að viðurkenna að ég er ekki tilbúin að ákveða það hér og nú að einhver sérstakur skattur verði lagður á til þess að hægt verði að halda þjóðaratkvæðagreiðslur. Í mínum huga eru þjóðaratkvæðagreiðslur annað og miklu meira en það að tengja þær einhverjum sérstökum skatti eða leggja skatt á einhverja sérstaka atvinnustarfsemi eða einhverja sérstaka þætti. Við þurfum að horfa til þess að nú eru í gangi ákveðnar samfélagsbreytingar sem kalla á það, hvort sem okkur, ungum sem gömlum, líkar það betur eða verr, að fólk vill fá meiri aðkomu að málum sem skipta það sjálft máli, meiri aðkomu en að koma aðeins að samfélagsmálum á fjögurra ára fresti, hvort heldur er í kosningum til sveitarstjórna eða til alþingiskosninga. Fólk á sér þá ósk að sú aðkoma verði með öðrum hætti en tíðkast hefur hér alla jafnan. Samfélag okkar er einfaldlega að breytast í þá veru eins og mörg önnur samfélög. Þá þurfum við sem erum þjóðkjörnir fulltrúar á hinu háa Alþingi að velta því fyrir okkur hvernig ætlum við að koma til móts við samborgara okkar í þeim efnum. Af því að hv. þingmönnum Pírata er umhugað um internetið og aðra þætti þar, bendi ég á að rafrænar kosningar sem slíkar gætu akkúrat verið þáttur í því ferli sem við tölum um hér. Það þarf ekki að setja upp kosningastaði vítt og breitt um landið og kalla saman fólk á einn stað til að greiða atkvæði. Við gætum rætt málin með öðrum hætti og tekið þannig afstöðu til ýmissa og fleiri mála [[Forseti hringir.]]með rafrænni kosningu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég held að máli skipti að það komi fram að hún er ekkert ein um þessi sjónarmið í sínum flokki. Hún talar fyrir hóp fólks sem hefur kannski ekki fengið mikla áheyrn að undanförnu og það er það sem mig langar að gera að umtalsefni. Allir stjórnmálaflokkar eiga sér ákveðna sögu um Evrópusambandið. Meira að segja Framsóknarflokkurinn var einu sinni á því að sækja ætti um aðild og samþykkti tillögu þar að lútandi á janúarfundi árið 2009 þegar núverandi forsætisráðherra var kjörinn formaður. Síðan hefur sá flokkur skipt um skoðun í málinu og farið algjörlega hinn veginn. Samfylkingin, þá sögu þekkja allir. Við vorum með allsherjarkosningu, að minnir mig 2001 frekar en 2002, þar sem þetta var samþykkt í allsherjaratkvæðagreiðslu innan flokksins. VG hefur alltaf verið á móti og síðan er það Sjálfstæðisflokkurinn. Ég er dálítið undrandi á því hversu hart menn þar ganga fram akkúrat núna í málinu við að ná niðurstöðu um að loka og slíta. Ástæðan fyrir því að ég er undrandi á því, og mér þætti vænt um að heyra frá hv. þingmanni hvers vegna hún telur svona vera, er vegna þess að í kosningabaráttunni var talað um að þetta mál ætti að fara í atkvæðagreiðslu meðal þjóðarinnar. Í stjórnarsáttmálanum, eins og hv. þingmaður nefndi, er ekki talað um slit heldur hlé o.s.frv. þannig að hvergi er talað um að ganga eins hart fram og menn hafa reynt að gera undanfarið. Ég spyr hv. þingmann í ljósi þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur oft verið litinn öfundaraugum af öðrum stjórnmálaöflum fyrir að ná að vera breiðfylking að ákveðnu leyti, rúma mörg ólík sjónarmið í ýmsum málum, þar á meðal í Evrópumálinu: Hvað er það núna sem knýr forustu Sjálfstæðisflokksins til að taka svona einarða afstöðu í málinu, að því er virðist að óþörfu?
Virðulegur forseti. Eins og ég tók fram í ræðu minni hefur landsfundur Sjálfstæðisflokksins, sem skipar um 2.000 fulltrúa að jafnaði, ályktað oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Þar hafa hins vegar margoft farið fram ítarlegar umræður sem og innan annarra flokksstofnana, innan félaga vítt og breitt í flokknum. Til er hópur sjálfstæðra Evrópusinna í Sjálfstæðisflokknum. Þessi umræða hefur lengi verið í gangi. Ég get eiginlega ekki svarað spurningu hv. þingmanns. Ég vildi gjarnan geta greint af hverju við veljum þá leið sem við veljum í dag, en hún er bundin því að landsfundir hafa ályktað eins og ég tilgreini. Kannski vilja menn skerpa á áherslum við hugsanlegt nýtt framboð hægri manna og senda klár og kvitt skilaboð til hægri manna: Þið sem eruð á öndverðum meiði í þessu máli þurfið að hugsa ykkur til hreyfings. Ég hef oft velt þessu fyrir mér en ég átta mig ekki á því. Eins og ég sagði áðan veit ég að til er stór hópur frjálslyndra hægri manna sem deilir skoðun minni. Sumir þeirra eru enn þá innan Sjálfstæðisflokksins, aðrir hafa farið, síðan eru það einfaldlega frjálslyndir hægri menn sem hafa kosið aðra flokka. Þetta er í sjálfu sér umhugsunarefni fyrir minn flokk og mun verða það það [[Forseti hringir.]]sem eftir lifir kjörtímabils og fyrir næstu kosningar.
Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svör hennar. Það sem hefur oft verið styrkur Sjálfstæðisflokksins er einmitt að vera með þessa breidd og rúma hana. Hvergi hefur verið kveðið á um það í samþykktum flokksins að það eigi beinlínis að slíta þessum viðræðum heldur hefur verið talað um hlé, það hefur verið talað um að þrátt fyrir þetta lýðræðislega ferli sé flokkurinn andvígur aðild o.s.frv. En það að ganga svona hart fram hef ég hvergi séð samþykkt eða ritað. Ég spyr hv. þingmann að þessu af því að ég velti því fyrir mér og líka í ljósi þess að það er mikil hreyfing á fylgi og alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn, eða forustan a.m.k., virðist vera búinn að ákveða að hverfa frá því að vera breiðfylking eða rúma breið sjónarmið og fara í það að vera með afgerandi harða afstöðu í ákveðnum málum. Maður sér það líka í því hversu hart er gengið fram gegn ákveðnum einstaklingum sem fjalla um þessi mál á opinberum vettvangi. Það finnst mér umhugsunarefni og það þýðir að breytingar eru að verða í flokkalandslaginu og hinu pólitíska landslagi. Það verður áhugavert að sjá hvert það leiðir. Virðulegi forseti. Mig langar að lokum að spyrja hv. þingmann hvað hún telur valda þeim sinnaskiptum í þingflokki Sjálfstæðisflokksins frá síðasta kjörtímabili og þar til nú að menn telja að þeir geti ekki samþykkt að spyrja þjóðina þessarar spurningar núna á meðan menn voru tilbúnir til að spyrja þjóðina áður en lagt var af stað árið 2009. Hvaða rök telur hv. þingmaður að menn hafi fyrir því, vegna þess að því miður hafa ekkert margir stjórnarþingmenn [[Forseti hringir.]]talað í þessu máli. Ég mundi gjarnan vilja heyra hver hún telur rökin vera.
Virðulegur forseti. Ég ætla að vona að það verði áfram styrkur Sjálfstæðisflokksins að þar rúmist ólíkar skoðanir í einstökum málum. Það er það, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi, sem hefur gert þann flokk að breiðfylkingu fram til þessa. Það er mín ósk og von að Sjálfstæðisflokkurinn haldi þeirri breidd og að innan hans muni ríkja rými fyrir ólíkar skoðanir í þessu máli sem og mörgum öðrum. Það er hins vegar ljóst að umbylting samfélagsgerðarinnar, og við getum farið aftur að hruni, hefur líka gert það að verkum að fólk metur og horfir til stjórnmálanna á margan annan hátt en það gerði áður. Það er ekki jafn bundið sínum flokki og það var fyrir 10, 15, 20 árum, ég tala nú ekki um lengri tíma. Fólk velur einstaka flokka, jafnvel einstaklinga, til þess að fylgja eftir málum sínum. Það hefur sýnt sig í mörgum skoðanakönnunum frá hruni að fólk ætlast til þess að stjórnmálamenn, sem og aðrir framámenn í samfélaginu, standi við orð sín og séu heiðarlegir og trúverðugir. Ég held að það sé leiðarljós sem allir stjórnmálaflokkar þurfa að íhuga innan stofnana sinna. Það eru þau gildi að heiðarleiki og trúmennska skipti máli og með þeim hætti öðlastu fylgi og aðrir hafa trú á þér. Allt annað er fyrir bí ef þetta er ekki fyrir hendi.
Virðulegi forseti Ég kem hér í aðra ræðu mína til þess að koma að efnislegum atriðum um ESB og eins til að ítreka það sem mikilvægast er við þetta allt saman og það er lýðræðið sjálft. Mig langar til þess að rifja upp aðdragandann að því að við sitjum hér og stöndum og ræðum þetta mál. Á síðasta kjörtímabili var sótt um aðild að Evrópusambandinu. Gott og vel. Síðan voru alþingiskosningar 2013. Þá lofuðu stjórnarflokkarnir tveir, Sjálfstæðisflokkurinn þó með meira afgerandi hætti, að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við ESB. Það sem vakti strax athygli í kosningabaráttunni var hvernig menn orðuðu það loforð. Þeir orðuðu það sérstaklega þannig að hægt væri að túlka það á tvo vegu. Þegar menn voru spurðir beint hvort þeir ætluðu sér að halda þjóðaratkvæðagreiðslu sögðu þeir já, Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, sagði já, eins og frægt er orðið, og sömu orðræðu var að heyra frá Framsóknarflokknum þegar menn voru spurðir beint. Kjósendur verða að kjósa til Alþingis út frá því sem flokkarnir boða fyrir kosningar. Það er einn af göllum fulltrúalýðræðisins. Af því leiðir að við eigum að líta á það sem stórmál þegar þau loforð eru svikin, sérstaklega þegar það gerist vegna þess að menn vilja ekki gera það sem þeir lofuðu frekar en ef þeir geta það ekki, sem er kannski önnur spurning, þ.e. ef þeim mistekst að gera eitthvað sem þá langar að gera. Það er þá alla vega skiljanlegra en þegar þeir sýna hinu háa Alþingi og þjóðinni fingurinn, ef svo má að orði komast. Það kemur svo sem engum á óvart að stjórnmálamenn svíki loforð þannig að það kom kannski engum sérstaklega á óvart, alla vega ekki þeim sem hér stendur, að ríkisstjórnin skyldi koma fram með tillögu án þess að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Gott og vel, maður er svo sem vanur því. Það er engin réttlæting í því en maður er svo sem vanur því að yfirvöld vanvirði lýðræðið, Alþingi og þjóðina sérstaklega. Nema hvað, svo kemst málið ekki í gegnum Alþingi að því er virðist, festist í utanríkismálanefnd, og auðvitað kennir ríkisstjórnin málþófinu um. En jafnvel þó að menn kalli það málþóf, og ég undirstrika að við erum að tala um Evrópusambandið, eitt af stærri málum sem rædd hafa verið á þessu þingi, er eðlilegt að um það séu mjög ítarlegar umræður. Sú orðræða að þinginu sé ekki treystandi til þess að taka ákvarðanir um mál á borð við aðildarviðræður við ESB er aðför að þingræðinu. Mér finnst svo mikilvægt í þessari umræðu að við gleymum því ekki hvað við erum að tala um. Við erum ekki bara að tala um Evrópusambandið, við erum að tala um lýðræðið, við erum að tala um þingræðið. Við erum ekki einu sinni að tala um hina meintu brjálæðislegu drauma pírata um beint lýðræði eða þjóðaratkvæðagreiðslu á hverju ári eða þingræðið yfir höfuð. Og það er alvarlegra en tárum taki. Mér er það ljóst að ég hef ekki tíma til að taka efnislega umræðu um Evrópusambandið enda er það kannski aukaatriði miðað við spurninguna um hvort við eigum að hafa lýðræði eða ekki, en það stingur mig samt sérstaklega þegar hæstv. ríkisstjórn eða hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans koma hingað og rökstyðja andstöðu sína við Evrópusambandið með því að að við séum ekki sjálfstæð þjóð ef við göngum í það. Erum við sjálfstæð þjóð ef kosningaloforðin eru svikin, ef kosningaloforð um þjóðaratkvæðagreiðslur eru svikin og Alþingi er sniðgengið ef hæstv. ríkisstjórn finnst Alþingi taka of langan tíma í að ræða málin? Hvaða sjálfstæði ætlum við að verja þá? Mér er spurn. Mig langaði auk þess að ræða tengslin við EES og þá staðreynd að það liggur alltaf á að taka hér fyrir mál frá EES. Menn virðast ekki sjá mótsögnina í því. Ég stoppa hér tímans vegna.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Því er ekki að leyna að við ræðum náttúrlega tillögu minni hlutans núna af því að við höfum af því áhyggjur að stöðva eigi það ferli sem sett var af stað á síðasta kjörtímabili, málið um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það vofir yfir okkur að slíta á þeim viðræðum með einhverjum klækjabrögðum án eðlilegrar aðkomu þingsins og án þess að svara ákalli fjölmargra kjósenda um að fá að greiða þjóðaratkvæði um framtíð umsóknarinnar. Komið hefur verið inn á það í ræðum og ekki síst í andsvörum frá ýmsum stjórnarliðum að mismunandi sýn er á að þeir flokkar sem að tillögunni standa hafi ekki alltaf verið fylgjandi þjóðaratkvæði, að þeir séu stundum fylgjandi þjóðaratkvæði og stundum ekki og inn í það er Reykjavíkurborg blandað. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann: Hver er ástæðan í hans huga fyrir því að mikilvægt er að nákvæmlega þetta mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu?
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því er mjög einföld. Hún er sú að ef þetta mál á ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu þá veit ég ekki um nokkurt mál sem ætti heima í þjóðaratkvæðagreiðslu, ef undanskilin er staðfesting á stjórnarskrá eða eitthvað því um líkt, en ferlið er nota bene ekki þannig að stjórnarskrárbreytingar séu staðfestar með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við leyfum því að viðgangast í fyrsta lagi að ríkisstjórnin slíti viðræðum þvert á loforð og sniðgangi augljóslega þingið erum við komin í miklu verri klemmu en þá að sjá ekki beint lýðræði í bráð, sem er fyrir mér nógu slæmt. Það er slæmt að við missum af þeim góðu tækifærum sem við höfum til þess að koma á tiltölulega reglulegum þjóðaratkvæðagreiðslum hérna. Ég velti fyrir mér: Hvað ef menn vildu þjóðaratkvæðagreiðslu um frumvarpið um áfengismálið, sem er mjög umdeilt mál sem margir hafa skoðun á? Það er tiltölulega auðvelt að kynna sér það þannig séð. Menn hafa viðrað þá skoðun að það sé mál sem eigi kannski heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Persónulega finnst mér að það ákall þurfi að koma frá þjóðinni en ekki frá stjórnmálamönnum. En ætla menn að setja það mál í þjóðaratkvæðagreiðslu ef þeir vilja ekki bera þetta mál undir þjóðina? Ef þeir vilja setja það í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvers vegna þá ekki þetta líka? Ef menn vilja setja einhvers konar virkjanir í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvers vegna ekki þetta mál líka? Eða flugvöllinn í Reykjavík, segjum það, hvers vegna þá ekki þetta? Það er alveg sama hvaða mál ég lít á, ef þetta mál á ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu get ég ekki skilið skilaboðin öðruvísi en þannig að engin mál eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Svo er það nú þannig með okkur blessuðu stjórnmálamennina - ja, blessaða eða ekki - að við erum alltaf rosalega til í að tala um þjóðaratkvæðagreiðslur og segjum: Já, já, við værum alveg til í fleiri þjóðaratkvæðagreiðslur, bara ekki í þessu máli. Svo kemur næsta mál. Jú, jú, ég er alveg í sjálfu sér hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum, bara ekki í þessu máli. Það á aldrei við í „þessu máli“. Það er einhvern veginn lenskan hjá okkur stjórnmálamönnum og því þurfum við að breyta. Við þurfum að breyta því með því að hætta að hugsa þannig að við séum bara hlynnt þjóðaratkvæðagreiðslum þegar þjóðin er sammála okkur. Við verðum að átta okkur á því að þegar þjóðin á að ákveða eitthvað [[Forseti hringir.]]þá á það ekki við um okkur. Kannski er það svolítið brjáluð hugmynd fyrir stjórnmálamenn en ég lít svo á að það sé góð hugmynd samt sem áður.
Frú forseti. Já, þetta var skýrt. Þetta eru ágætar hugleiðingar hjá hv. þingmanni um hvaða mál eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu og hver ekki. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru mjög mikilvægar og flokkurinn minn, Samfylkingin, hefur ávallt verið fylgjandi því að auka beint lýðræði á Íslandi. En að sjálfsögðu þurfum við að hafa skýrar reglur um það hvers konar mál geta farið í þjóðaratkvæðagreiðslu, ég held að við séum öll sammála um að mannréttindamál eiga til dæmis ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslum því að þar getur verið um að ræða hópa í mjög veikri stöðu sem auðvelt er að byggja upp einhvers konar andúð gegn. Fjárhagsmál varðandi skattlagningu og slíkt eiga ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Verið hefur mikið ákall um aukna möguleika á þjóðaratkvæðagreiðslum hér eftir hrun og hafa þær líka verið þó nokkrar síðan þá. Þá kemur að stjórnarskránni sem mikil vinna var lögð í að semja á síðasta kjörtímabili. Hún var unnin í þinginu og fór í þjóðaratkvæði. Það grátlega er að okkur tókst ekki að klára það mál, ekki einu sinni ákvæðið um þjóðaratkvæði. Ég held að umræðan um þetta mál sem við ræðum á þessari stundu, þetta gríðarlega mikilvæga framtíðarmál, sýni okkur að það hlýtur að vera forgangsatriði fyrir Alþingi að tryggja að í stjórnarskrá komi skýr ákvæði um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur.
Virðulegi forseti. Þetta var nú eins og talað úr mínu hjarta. Það mikilvægasta við breytingar á stjórnarskrá að mínu mati er að málskotsréttur þjóðarinnar verði settur inn, að þjóðin hafi færi á því að knýja fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur um ákvarðanir sem Alþingi hefur þegar tekið. Hv. þingmaður nefnir tvo varnagla í sambandi við þjóðaratkvæðagreiðslur og beint lýðræði almennt, þeir eru nefndir ítrekað með réttu vegna þess að það er mikilvægt að halda þeim til haga. Það eru annars vegar ákvarðanir um hluti eins og fjárlög. Það er einhvern veginn gefið að slíkar ákvarðanir eiga ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég vek athygli á því að í frumvarpi stjórnlagaráðs til stjórnarskipunarlaga er sérstaklega gert ráð fyrir því að fjárlög fari ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu, þau eru sérstaklega undanskilin af mjög málefnalegum ástæðum að mínu mati. Ég hef enn ekki hitt neinn sem er ósammála því fyrirkomulagi, en ef málið um ESB á ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu veit ég ekki hvaða mál á heima þar. Það er mikið til gildisspurning, spurning um hvort menn vilja hafa tækifæri til að taka upplýsta ákvörðun eða ekki. Hitt atriðið sem hv. þingmaður nefnir er spurningin um það sem stundum er kallað ofríki meiri hlutans Það er tvennt sem ég hef að athuga í því efni; annars vegar að hægt er að setja sumu takmarkanir, valdsviði þjóðar og valdsviði stjórnmálamanna. Stjórnarskráin getur gilt um ákvarðanir þjóðarinnar alveg eins og hún gildir varðandi ákvarðanir okkar á Alþingi. Hins vegar á ofríki meiri hlutans sér einnig stað í fulltrúalýðræði. Ég mundi jafnvel gerast svo djarfur að stinga upp á því að fulltrúalýðræði sé veikara fyrir því ofríki vegna þess að þá sækja menn sér beinlínis í vinsældir með því að finna einhvern sökudólg, [[Forseti hringir.]]einhvern minnihlutahóp sem hægt er að berja á og kenna um sjálfum sér til framdráttar. Við þekkjum dæmi um það. Beint lýðræði er ekki ógn við þetta. [[Forseti hringir.]]Það er ekki ógn að þessu leyti, held ég, ekki umfram fulltrúalýðræði nema að því leyti að það [[Forseti hringir.]]…
Frú forseti. Tillagan sem hér er til umræðu, um að skjóta því til þjóðarinnar hvert eigi að stefna áfram í samskiptum við Evrópusambandið. Fljótt á litið og þegar maður fer yfir stöðu þessa máls, flókna vissulega, hefði maður ætlað að hún væri býsna góður grundvöllur fyrir því að stjórnmálaflokkarnir í landinu gætu náð saman um slíka leið. Ég held að allir flokkar gerðu rétt í því að skoða þennan möguleika vel stjórnmálanna sjálfra vegna. Það verður að horfast í augu við það að stjórnmálin sjálf sem slík og í heild sinni eru í talsverðum vandræðum með þetta mál, svo að vægt sé til orða tekið. Staða þess er býsna vandræðaleg fyrir landið eins og nýliðnir atburðir hafa leitt skýrt í ljós - bréfið fræga, sem að sögn þeirra sem sendu átti að þýða að viðræðum væri slitið eða að við værum hætt, en móttakandi bréfsins hefur ekki skilið það þannig og við það situr. Í öðru lagi væri skynsamlegt að skoða þennan möguleika þjóðarinnar vegna. Ég held að það sé orðið þannig, það heyrist mér á máli manna, að þjóðin hefur ósköp eðlilega fengið það mjög sterklega á tilfinninguna, enda verið sagt það, að það hafi verið ákveðið eða menn hafi gengið út frá því að hún mundi taka af skarið um næstu skref, að því yrði skotið til þjóðarinnar að taka afstöðu í málinu. Það finnst mönnum lýðræðislegt, það finnst þjóðinni eðlilegt við þessar aðstæður og þess vegna er sú staða komin upp að verði það ekki gert þá upplifa menn það þannig að verið sé að taka af þeim rétt, taka af þeim eitthvað sem þeim hafi verið heitið. Það held ég að skýri þá óánægjubylgju, þá reiði sem gaus upp bæði í fyrra og aftur núna í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum. Ef við förum bara örstutt yfir það hvernig þetta snýr að stjórnmálunum í landinu, eða ég ætla að gera það fyrir mitt leyti, þá er alveg ljóst að bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eiga það í sinni sögu, og alveg nýlegri, að heita því að það verði þjóðarinnar að ákveða framhaldið. Þeir vildu gera það strax 2009, þeir lofuðu því fyrir síðustu alþingiskosningar. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur allt frá landsfundi sínum 2009 í raun byggt á þeirri stefnu að það sé þjóðarinnar að kveða með einum eða öðrum hætti upp úr um þetta mál. Það má segja að það nýja og athyglisverða sé að þeir flokkar sem áhugasamastir hljóta að teljast um aðild, Samfylkingin og Björt framtíð, eru núna líka þeirrar skoðunar að þjóðin eigi að ákveða næstu skref. Píratar vísa til sinnar grunnstefnu um beint lýðræði og opið samfélag og styðja að þetta sé leiðin. Allir flokkar hafa því með einum eða öðrum hætti í gegnum sögu sína, og nú alveg á síðustu missirum að minnsta kosti, í reynd talað fyrir þeirri leið að skjóta málinu til þjóðarinnar. Þess vegna hefði maður ætlað að þetta væri grundvöllur til að halda á þessu máli gagnvart framtíðinni. Síðan geta menn að sjálfsögðu rætt útfærsluna á því, bæði tímasetningar og spurningarnar sem bornar yrðu upp. Ég hef kannski saknað þess hér í umræðunni að menn tjáðu sig þá ekki alveg eins um það. Í öðru lagi: Hefur það eitthvað upp á sig að fara í viðræður við Evrópusambandið og láta reyna á hlutina þar? Ég er sammála þeim sem segja að í aðalatriðum liggi það fyrir hvað í því felst að ganga í Evrópusambandið. Evrópurétturinn liggur alveg fyrir og við vitum hvað það hefur í för með sér að ganga að honum eins og hann er. En hinu verður ekki haldið fram með sterkum rökum að viðræður séu þar með merkingarlausar, að það hafi ekkert gildi að láta á það reyna hvort og í hve ríkum mæli menn fengju sérstöðu sína viðurkennda. Hann gengur heldur ekki upp sá málflutningur sumra að segja að það sé tómt mál um að tala og engin fordæmi fyrir því að menn fái neinar undanþágur, því að það er ekki rétt. Hér hafa menn nefnt Álandseyjar, eins og ég hef stundum gert, sem fengu tvær mjög markverðar varanlegar undanþágur eða sérlausnir varðandi fasteignakaup og meira að segja undanþágu frá tollabandalaginu sjálfu, eru tollfrjálst svæði á grundvelli þess að þeir áttu mikilvæga hagsmuni fólgna í sjósamgöngum og ferjusiglingum á Eystrasalti og náðu að landa því, eða Finnar fyrir þeirra hönd, að þeir fengju undanþágu að þessu leyti. Malta fékk sannanlega vissar sérlausnir í sínum sjávarútvegsmálum fyrir sinn strandveiðiflota. Þær eru ekkert óskaplega umfangsmiklar en þær eru þar samt. Landbúnaður norðurhéraðanna í Svíþjóð og Finnlandi er með varanlega heimild til að standa öðruvísi að stuðningi við búskap á heimskautasvæðunum en annars staðar í landinu. Fyrir einhverjum árum skoðaði ég orkumálin og það kom mér á óvart að sjá hversu mikla sérstöðu ýmis lönd innan Evrópusambandsins hafa greinilega fengið að hafa í orkumálunum, jafnvel stór aðildarríki eru þar með heimildir til að viðhafa sérstakt fyrirkomulag í sínum orkumálum og á sínum orkumarkaði, meira að segja Frakkar. Svíar eru á vissan hátt með undanþágu, eða hafa komist upp með, skulum við segja, að uppfylla ekki eitt ákvæði sem þá var orðið að skyldu í raun og veru sem tengdist aðild að Evrópusambandinu og það var að taka upp evru. Þeir vísuðu að vísu til þess að þjóðin felldi það í atkvæðagreiðslu en þar við situr. Svíar eru ekkert að fara að taka upp evru. Menn hafa nefnt Dani en til að öllu sé til haga haldið þá er það dálítið annars eðlis. Sérstaða Dana er fyrr til komin, annars vegar við aðild þeirra löngu fyrr, og fyrst allra Norðurlandanna, og hins vegar vegna sérlausnar sem samdist um eftir að þeir höfnuðu upphaflegri útgáfu Maastricht-samningsins. En niðurstaðan varð varanlegar undanþágur, sem Danir hafa verið að bræða með sér hvort þeir ættu að fara í að kjósa um en hafa ekki gert fram að þessu, sumarbústaðaákvæðið fræga o.s.frv. Er hægt að fara í viðræður og er það ekki réttlætanlegt nema menn séu alveg eindregið á því að viðkomandi land eigi að ganga í Evrópusambandið og um það sé algjör samstaða? Nei, það stenst ekki alveg söguskoðun. Norðmenn fóru með klofna þjóð að baki í viðræður í tvígang og ríkisstjórnin sem sat í Noregi var meira að segja klofin í málinu. Minnihlutastjórn Verkamannaflokksins var skipt og Verkamannaflokkurinn sjálfur var klofinn, sem stóð fyrir viðræðunum, og armur innan hans lagðist hart gegn þeim og skipulagði sig í formlegri hreyfingu innan flokksins. Þannig mætti lengi telja. Að sjálfsögðu er ég ekki að halda því fram að hægt sé að fara í algjöru tilgangsleysi í slíkar viðræður ef enginn hugur fylgir máli af einu eða neinu tagi. En niðurstaða mín er sú að það skipti máli að fá það á hreint hvort Íslandi byðust einhverjar sérlausnir bara umræðunnar vegna og til þess að fá það á hreint. Þá er rétt að minna á: Hvernig var undirbúningurinn undir aðildarviðræðurnar sem fóru af stað 2009? Hann var þannig að samningshagsmunir Íslands voru mjög vel skilgreindir og umboðið var bundið við það að á þeim hagsmunum yrði haldið í viðræðunum og að sérstaða okkar í sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum varðandi matvælaöryggi o.fl. yrði tryggð. Það var leiðsögnin. Og það var gengið lengra, það var sagt: Rekist menn á í viðræðunum að eitthvað af þessu náist ekki fram, eða okkur sé ætlað að gefa það eftir í viðræðunum, ber að koma aftur til Alþingis með þá stöðu. Það er rétt að menn hafi það í huga, þegar menn vitna til þess að við höfum sett fyrirvara, Vinstri græn, strax á þessum tíma, að við áskildum okkur rétt til þess að hverfa frá stuðningi við áframhaldandi viðræður, meðal annars með vísan til þess að sú staða gat auðvitað komið upp að menn stæðu frammi fyrir vali: Ætla menn að halda áfram þó að á menn séu sett opnunarskilyrði eða eitthvað því um líkt, sem geri það augljóst að við náum ekki fram okkar grundvallarhagsmunum eins og við ætluðum okkur? Eða ætla menn þá að segja: Gott, þá þurfum við ekki að fara lengra, ef það er borin von til dæmis að við fáum þá sérstöðu viðurkennda í sjávarútvegsmálum sem við þurfum? Þetta finnst mér að menn eigi að hafa í huga og virða. Ég tel því skynsamlegt fyrir stjórnmálin í landinu að ræða nú yfirvegað hvort einhver lausn í þessa veruna [[Forseti hringir.]]geti ekki verið flötur fyrir flesta. Að sjálfsögðu er allt opið í þeim efnum að ræða bæði tímasetningar og fyrirkomulag þess hvenær og hvernig og með hvaða hætti yrði leitað til þjóðarinnar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir góða ræðu og einstaklega gott yfirlit. Ég veit að það var ekki tæmandi en við fengum hér efnislega yfirferð yfir ýmsar undanþágur sem veittar hafa verið ríkjum innan Evrópusambandsins. Hér hefur verið talað um, í andsvörum, að engin ástæða sé til að sækja um aðild að Evrópusambandinu, það liggi fyrir að við munum ekki fá neinar undanþágur, eins og það er kallað. Nú vill svo til að Evrópusambandið er friðarbandalag með göfugar hugsjónir en jafnframt hagsmunabandalag. Þar eru ríkir hagsmunir og þar hefur verið búin til umgjörð til að takast á um hagsmuni og finna leiðir þar sem fólk fórnar minni hagsmunum fyrir meiri. Ég vil varpa þeirri spurningu til hv. þingmanns, í ljósi þekkingar hans á aðildarviðæðum annarra ríkja, hvort hann telji líklegt að þær hrakspár sem hér hafa verið bornar fram, um að Ísland geti ekki með neinu móti náð hagfelldum samningum varðandi sjávarútveg, sem er ein af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar, nái fram að ganga; hvort hann telji líklegt að í því sambandi verðum við meðhöndluð eins og hvert annað fiskveiðiríki innan Evrópusambandsins.
Frú forseti. Það er mjög erfitt að gerast spámaður í þeim efnum hversu líklegt er að sérstaða okkar yrði viðurkennd og tekin til greina í það ríkum mæli að við fengjum sérlausnir í þá veru til dæmis sem skilgreindar voru í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar vorið 2009. Ég held að staðan sé sú að almennt innan Evrópusambandsins sé mikill skilningur á því að Ísland hafi þarna umtalsverða sérstöðu. Ég hefði efnislega haft trú á því að við ættum að geta sannfært menn um það til dæmis að við yrðum að fá sérlausnir í sjávarútvegsmálum og það væri öllum fyrir bestu. Og hugsunin hefur verið sú að við fengjum það viðurkennt að íslenska fiskveiðistjórnarsvæðið yrði skilgreint sem sérstakt svæði. Það liggur ekki að öðrum svæðum ESB og í því gæti lausnin að einhverju leyti verið fólgin. Ég hef líka haft trú á því að við gætum, með þeim sterku rökum sem við höfum, til dæmis tryggt fæðuöryggið eða matvælaöryggið og fengið undanþágu fyrir því að flytja ekki inn lifandi dýr. Þegar kemur að ýmsu öðru hef ég meiri efasemdir. Ég sé seint fyrir mér að Evrópusambandið mundi fallast á að Ísland gæti haldið áfram hvalveiðum og ég hugsa að það yrði erfitt að sækja áframhaldandi bann við innflutningi á hráu kjöti og hrámeti úr því að ESB og ESA eru hvort sem er á bakinu á okkur út af því nú þegar vegna EES-aðildar. Það er því svona bæði og. Vandinn er líka sá að þó að ýmsir hefðu skilning á sérstöðu okkar innan Evrópusambandsins er ekki þar með sagt að það væri auðvelt fyrir Evrópusambandið sjálft að koma til móts við okkur. Tökum dæmi í sjávarútvegi, vegna þess að auðvitað yrðu þeir langleitir í Skotlandi og Írlandi og víðar ef Ísland fengi í aðildarviðræðum allt aðra meðhöndlun og miklu meira sjálfstæði innan málaflokksins en þeir sjálfir hafa. Og það er kannski vandinn ekkert síður en hitt að skilning skorti á sérstöðu okkar innan Evrópusambandsins. Þetta gæti því reynst torsótt, meðal annars af pólitískum ástæðum innan Evrópusambandsins sjálfs.
Frú forseti. Ég held að það sé hárrétt mat hjá hv. þingmanni að þetta er ekkert auðvelt. Þeir eru ekkert auðveldir þeir samningar sem vonandi eru fram undan á þessu málasviði. En það vekur umtalsverða furðu að flokkur eins og Sjálfstæðisflokkurinn - sem er mjög bundinn tæknilegri umræðu og formumræðu, veit fátt skemmtilegra en að komast í hana - virðist einhvern veginn ekki hafa trú á því að Ísland geti verið harðsnúið og útsjónarsamt í samningum. Mér finnst það undarlegt þegar við lítum til þess að utanríkismálanefnd var árið 2009 með mjög vel unnið nefndarálit; það var mjög skýr vegvísir í því um hvernig ætti að fara að þessum málum. Þar að auki var samninganefndin sérlega vel skipuð af mjög færu fólki. Ég get haft fullan skilning á því að deilur séu um hvort við viljum vera í bandalagi eins og Evrópusambandinu, ríkjabandalagi. Reyndar á ég erfiðara með að skilja að fólk vilji ekki vera í bandalaginu en vilji „teika“ það í EES og einhvern veginn taka við því sem frá Evrópusambandinu kemur þá leiðina. En ég get skilið að fólk aðhyllist ekki Evrópusambandið af hugmyndafræðilegum ástæðum. En það truflar mig þessi skortur á sjálfstrausti þegar kemur að því að við sem þjóð getum barist fyrir hagsmunum okkar, t.d. á sviði sjávarútvegs. [[Forseti hringir.]]Ég er sannfærð um að við getum það. Og ég er jafn sannfærð um að ef hagsmunum okkar er ógnað og við náum ekki fram því sem við þurfum í samningum [[Forseti hringir.]]verður enginn tilbúinn til að samþykkja þá.
Frú forseti. Það er margt mótsagnakennt í nálguninni í þessu máli. Tökum þetta með viðræður og samning. Þegar lagt var af stað í viðræðurnar - auðvitað voru misjafnar tilfinningar gagnvart því, mætti nú margt um það segja - voru samtök eins og LÍÚ til dæmis alveg andvíg því að Ísland gengi í Evrópusambandið. En þar á bæ, leyfist mér vonandi að vitna í, tóku menn þá ábyrgu afstöðu að segja: Úr því að við erum farin í viðræður þá er skylda okkar að landa eins góðum samningi og hægt er. Af hverju? Jú, vegna þess að við verðum alveg eins að gera ráð fyrir þeim möguleika að hann verði samþykktur og þá er eins gott að hann sé eins góður og mögulegt er. Það er ábyrg afstaða, þannig að hvað sem tilfinningum manns líður held ég að niðurstaðan hljóti að verða sú að ef við ræðum við Evrópusambandið er markmiðið að landa eins góðum samningi og mögulegt er. Um það eiga allir að geta sameinast, hverjar sem tilfinningar þeirra eru að öðru leyti. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að ég tel að það væri óskaplega gott fyrir þjóðarsálina og umræðuna, þjóðmálaumræðuna, ef við gætum skýrt stöðuna í þessum efnum þannig að við þyrftum ekki að þrasa um sömu hlutina, t.d. þó ekki væri nema næstu tíu, fimmtán árin, fengjum það bara á hreint: Eru einhverjar sérlausnir í boði? Er þetta ásættanlegt? Vill þjóðin þetta eða vill hún það ekki? Auðvitað verður aldrei hægt að ákveða þetta af einni kynslóð, núlifandi kynslóð, um aldur og ævi. Og við eigum ekki að ætla okkur þá dul, sem nú erum í stjórnmálunum, og sum okkar farin að reskjast í þeim skilningi, búin að vera þó nokkuð lengi, að við ætlum að reyna að ákveða þetta fyrir hönd komandi kynslóða. Ég sætti mig fullkomlega við það og vil að það sé þannig að það sé í höndum kynslóða framtíðarinnar að fara með þetta mál. Mér finnast sumir jafnaldrar mínir, og jafnvel menn býsna miklu eldri, enn ganga með þær hugmyndir í kollinum að þeir eigi að ráða þessu fyrir hönd allrar framtíðar. Þannig verður það ekki. En það væri kostur fyrir landið að skýra stöðuna, [[Forseti hringir.]]t.d. næstu tíu, fimmtán ár fram í tímann, eins og gerðist í Noregi eftir að þeir höfnuðu aðildarsamningum í hið seinna sinni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég velti fyrir mér í tilefni af ræðu hans og í ljósi þeirrar reynslu sem hann hafði við ríkisstjórnarborðið á síðasta kjörtímabili hvort hann telur, væru viðræður hafnar að nýju, að við þær aðstæður væri líklegt að við fengjum fljótlega að sjá á einhver spil í þeim málaflokkum sem við höfum mest rætt hér, sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum. Það sem gerðist á síðasta kjörtímabili var að það urðu miklar tafir á því að viðræður hæfust um þá kafla, ekki síst sjávarútvegsmálin. Sumir hafa nefnt að þar hafi mestu ráðið makríldeilan, hvað sjávarútvegsmálin varðar, þó að aðrir þættir kunni að hafa skipt máli. Ég veit að á síðasta kjörtímabili var það honum og mörgum í hans flokki mikið kappsmál að fá línurnar nokkuð á hreint akkúrat í þeim málaflokkum og tel víst að hv. þingmaður hafi lagt sitt af mörkum til þess að svo yrði. Telur hv. þingmaður, ef ferlið hæfist að nýju, að við mundum lenda í áframhaldandi stoppi á þeim málefnasviðum þó að viðræður gætu hugsanlega gengið áfram á öðrum málasviðum þar sem vandamálin eru færri eða viðfangsefnin færri?
Frú forseti. Ég hefði ástæðu til að ætla að við ættum ekki að eiga í erfiðleikum til dæmis með að fá opnaða og fara í alvöruviðræður um landbúnaðarkaflann og hollustu- og heilbrigðiskaflann. Þar var að vísu farið fram á umtalsverðar sérlausnir af okkar hálfu en þær voru skýrar og afmarkaðar og ég held að Evrópusambandið hafi verið alveg tilbúið til þess að taka afstöðu til þeirra í viðræðunum. Það var mín tilfinning, enda var það býsna langt komið að þeir færu að opnast upp. Varðandi sjávarútveginn er það mín skoðun, það er mín sannfæring að þar hafi makríldeilan og harkan í makríldeilunni leikið lykilhlutverk í því að rýniskýrsla Evrópusambandsins sat áfram læst ofan í skúffu og ég veit alveg nákvæmlega á hvaða stigi hún var þar. Satt best að segja hef ég séð hana og veit hvað í henni stóð og veit að þar voru tveir hornklofar utan um tvö mismunandi opnunarskilyrði, það er bara þannig. Og það voru deilur innan Evrópusambandsins um hvorn hornklofann ætti að nota, hversu harkalega ætti að fara í okkur út af makríl, hvort það ætti að nefna hann beint eða nefna hann undir rós. Þannig var það mál. Nú hefur það að vísu gerst í makríldeilunni að við höfum í aðalatriðum náð saman við Evrópusambandið, þannig að deilan er ekki lengur milli okkar og ESB heldur á milli okkar og Noregs. Það er óopinbert leyndarmál, er það ekki? Það er Noregur sem stoppar það að við komumst inn í makrílsamningana með alveg ásættanlega prósentu eða að minnsta kosti langleiðina það. Evrópusambandið var þrátt fyrir allt tilbúið til að sýna þann sveigjanleika að við fengjum tveggja stafa tölu og seinni stafurinn er ekki núll og ekki einn. En Noregur gat með engu móti sætt sig við það. Andrúmsloftið milli okkar og ESB yrði því kannski að því leyti skárra varðandi sjávarútveginn að þeir hafa auðvitað horfst í augu við að Ísland verður að fá einhverja sæmilega réttláta hlutdeild í makrílstofninum, þannig að það er ekki víst að hann yrði alveg sami ásteytingarsteinninn. Ég velti alveg eins fyrir mér hvort ekki hafi súrnað svolítið í þessu öllu saman og ég er ekkert viss um að Íslendingum yrði [[Forseti hringir.]]tekið fagnandi í ljósi forsögunnar ef þeir allt í einu sneru við blaðinu, ef það gerðist á einhverjum næstu missirum [[Forseti hringir.]]gegnum þjóðaratkvæði, eða hvernig sem það nú yrði, eða nýja ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]að menn vildu byrja aftur.
Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því að í ræðu fyrr í dag mátti að minnsta kosti skilja það á hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að hann teldi að það hefði verið samningatækni að bíða með erfiðustu kaflana. Var það upplifum hv. þm. Steingríms Sigfússonar að það væri með einhverjum hætti ákvarðandi þáttur í því að þessi tvö svið biðu, landbúnaðarsviðið og sjávarútvegssviðið, að þarna væri á einhvern hátt samningatækni, sem vissulega er ekki með öllu óþekkt, að menn reyni að ná saman um þá hluti sem auðvelt er að klára og geymi það sem er kannski erfiðast, hugsanlega til þess að skapa meiri pressu á það að lausn fyndist á þeim sviðum? Ég hjó eftir þessari kenningu hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og velti fyrir mér hvort upplifun hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hefði á einhvern hátt verið á þann veg.
Frú forseti. Það var ekki af Íslands hálfu eða átti að minnsta kosti ekki að vera samningatækni og nema síður sé. Við til dæmis í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hömruðum á því að einhverjir af erfiðu köflunum yrðu opnaðir eins fljótt og hægt væri og þeim yrði ekki öllum safnað saman í lokin. Hvort Evrópusambandið hugsaði það öðruvísi að einhverju leyti treysti ég mér ekki alveg til að segja og það reyndi kannski ekki beinlínis á þetta fyrr en kemur inn á þennan tíma þegar við erum farin að bíða eftir því að rýniskýrslan um sjávarútveg opnist. Það verður líka sanngirninnar vegna að halda því til haga að undirbúningsvinnan af hálfu stjórnvalda hér heima var langviðamest í þessum erfiðu köflum. Það var til dæmis lögð mikil vinna og talsverður kostnaður í að byggja upp röksemdir okkar varðandi búfjársjúkdómana og hollustu- og heilbrigðisþættina og við vorum með erlenda sérfræðinga með okkur í því að smíða þær greinargerðir og undirbúa þann málflutning vel. Svipað má segja um sjávarútveginn, það var viðamikið starf sem fór fram við að undirbúa og undirbyggja samningsafstöðu okkar. Það tók vissulega sinn tíma. Við vorum ekki einu sinni sjálf alveg tilbúin fyrr en kom vel inn á árið 2010 og 2011 í þeim efnum. En undir lokin varð alveg ljóst hvar þetta var strand, a.m.k. hvað sjávarútveginn varðar. Sumir voru með þær kenningar að svona gerðist þetta yfirleitt, kaupin á eyrinni væru þannig þarna, menn geymdu það erfiðasta þangað til síðast og svo væri höggvið á þá hnúta á leiðtogafundum, þetta tekið upp á æðstu borð og þar væri jafnvel höggvið á svona erfiða hnúta á lokasprettinum. Og sjálfsagt hefði það að einhverju leyti getað endað þannig í Íslands tilviki eins og mörgum fleirum, jafnvel þó að menn ætli sér það ekki, þó að það sé ekki uppleggið í byrjun að erfiðustu hlutirnir vilja tefjast og standa í mönnum og lenda þar af leiðandi aftarlega. Það lá auðvitað strax fyrir að EES-kaflarnir, þeir sem þegar voru inni, yrðu fljótafgreiddastir, enda varð það raunin. Síðan var það þá fyrst og fremst einn kafli sem tengdist því sviði sem beið, fjármagnsflutningarnir út af [[Forseti hringir.]]stöðu Íslands í þeim efnum sem tímabundið er mjög sérstök.
Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er með nokkrum ólíkindum að við séum að ræða tillögu um framhald á viðræðum sem voru hafnar og samþykktar á hinu háa Alþingi sumarið 2009 með þingsályktun, sem hefur hvorki verið dregin til baka né hefur önnur þingsályktun verið samþykkt á þingi sem hefur dregið hana til baka. Ég sit í hv. utanríkismálanefnd og er mikill áhugamaður um Evrópusambandið og tengsl Íslands við aðrar þjóðir og umheiminn. Eins og flestir vita er Björt framtíð áhugaflokkur og hefur lýst yfir stuðningi við inngöngu í Evrópusambandið. Við teljum líklegt að hún verði til hagsældar. en við lýsum og höfum alltaf lýst yfir miklum stuðningi við að aðildarviðræður verði kláraðar og að tilbúinn samningur verði lagður fyrir þjóðina. Þannig að það er ákveðin breyting, ákveðin stefnubreyting, að taka þátt í að leggja fram tillögu til þingsályktunar um framhald viðræðna sem var samþykkt að fara út í á Alþingi 2009 og hefur ekki verið samþykkt að draga til baka. Það er ekki að ástæðulausu sem þessi tillaga er komin fram. Eins og allir vita og hefur verið ágætlega farið yfir í umræðunni í dag samþykkti Alþingi að fara í viðræður 2009, umsóknarbeiðni var send til Evrópusambandsins, viðræður voru hafnar og gengu um margt mjög vel og kannski að sumra mati jafnvel of vel, eins og kom fram í tveimur ágætum skýrslum sem voru lagðar fyrir þingið í fyrra. Fyrir kosningarnar 2013 lýstu eiginlega allir flokkar misákveðið yfir að ekki yrði tekin stór ákvörðun um að draga til baka umsókn og sumir orðuðu það sem svo að ekki yrði haldið áfram umsókn öðruvísi en það færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Frá upphafi hafa allir flokkar verið eða kvittað upp á þá hugsun að samningur yrði aldrei samþykktur nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég var ekki á þingi árið 1949 þegar Ísland gekk í NATO og ég var ekki á Alþingi árið 1970 þegar Ísland samþykkti aðild að EFTA. Ég var ekki einu sinni á þingi árið 1994 þegar Ísland samþykkti EES-samninginn sem hefur haldið ansi vel þótt að æ oftar komi upp umræða um að það sé jafnvel býsna ólýðræðislegt, svo ekki sé meira sagt, að taka hér við miklu lagaverki beint frá Evrópu án þess að Íslendingar hafi haft kost á því að taka þátt í gerð þess lagaverks, en samningurinn og þátttaka okkar í EES hefur reynst okkur mjög vel. Sömuleiðis var þátttaka okkar í EFTA gæfuspor fyrir Ísland og þátttakan í NATO, þó svo að hún sé umdeildari, hefur verið hluti af þeirri almennu utanríkisstefnu Íslands að taka þátt í alþjóðastarfi, vinna þétt með nágrannaþjóðum okkar og þeim þjóðum sem næst okkur liggja. Þrátt fyrir að þessar ákvarðanir hafi verið teknar á Alþingi án beinnar aðkomu þjóðarinnar hefur ríkt um þær þokkaleg sátt. Tímarnir hafa breyst frá 1949. Í dag og sérstaklega eftir hið mikla hrun, ekki einungis efnahagslegt heldur ekki síður siðferðislegt, ég segi hrun á trausti sem varð í kjölfar efnahagshrunsins 2008, held ég að tilhugsunin um að gera jafn stóra og afdrifaríka breytingu á íslensku samfélagi og íslensku stjórnkerfi eins og að ganga í Evrópusambandi, eða ganga í EFTA, NATO eða samþykkja samning á borð við EES, sé óhugsandi án aðkomu þjóðarinnar, í það minnsta í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu áður en Alþingi kemst að lokaniðurstöðu. Það sem er með ólíkindum er að við séum að ræða að fara í sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að halda áfram viðræðum sem var samþykkt að fara út í. Nú hef ég sjálfur, bæði sem fjárráða einstaklingur og í störfum mínum í viðskiptum og svo framvegis komið að mörgum samningum, engum jafn stórum og þykkum og EES-samningnum eða samningi um inngöngu í ESB en mörgum samningum engu að síður. Öll þau ferli hafa átt það sameiginlegt að farið er af stað með þá hugsun og þá ósk að ná góðum samningum, að ná ásættanlegum samningum. Þegar sú ákvörðun hefur verið tekin er hafið samningaferli þar sem báðir aðilar reyna að ná sem bestum samningum, helst svokölluðum „win-win“-samningum eða samningum sem báðir aðilar geta sætt sig við og verið ánægðir með. Þegar samningavinnunni er lokið taka báðir afstöðu til þess hvort þeir samþykkja samninginn. Að því loknu tekur samningurinn gildi. Þrátt fyrir að samningur um inngöngu í Evrópusambandið sé talsvert flóknari og lengra ferli en þeir samningar sem ég hef tekið þátt í, t.d. við bankann minn eða fyrir hönd atvinnurekenda, þá gilda sömu lögmál. Það sem er svo merkilegt við að hafa hlustað á þessa umræðu í allan dag er að mér líður eins og við séum enn þá að þrátta um tæknileg smáatriði. Mér líður stundum eins og ég hafi keypt rafmagnstæki af nýstárlegri tegund og sé að reyna að skila því af því það er gallað og það sé verið að þrátta um smáatriði í smáa letri í einhverjum samningi. Auðvitað er þetta flókið ferli. Evrópusambandið er flókið. Reglur Evrópusambandsins eru flóknar og saga samninga annarra landa við Evrópusambandið er flókin. Í fyrra voru lagðar fram tvær skýrslur um stöðu viðræðna Íslands við Evrópusambandið. Í þeim komu fram mörg atriði um möguleika Íslands á sérlausnum, jafnvel undanþágum, mörg merki um það hve vel viðræðurnar hefðu gengið. Þrátt fyrir það höfum við þráttað um þetta á þingi í allan dag. Sumir þingmenn, einkum úr stjórnarflokkunum, hafa bent á þá punkta sem þeim þykja styðja það að ekkert sé um að semja og að illa hafi gengið og svo framvegis, á meðan aðrir þingmenn hafa bent á hve vel hafi gengið, komið með ágætisdæmi um alls konar undanþágur og sérlausnir. Síðan hafa menn þráttað mikið um hvað gerðist á þingi í fortíðinni, hver sagði hvað 2009, hver skrifaði grein 2008 og slíkt. Frú forseti. Ég verð að segja með fullri virðingu að mér þykir eiginlega með ólíkindum að umræðan sé ekki komin lengra. Mér finnst hún algjör endurtekning á þeirri umræðu sem ég sjálfur tók þátt í fyrir réttu ári þegar við ræddum skýrslurnar og tillögu hæstv. utanríkisráðherra um að draga umsóknina til baka. Það eina sem er á hreinu er að hér hefur eiginlega myndast pólitískur ómöguleiki til þess að ræða málið, hvað þá að taka um það ákvörðun. Ef það er eitthvað vitað úti í þjóðfélaginu þá er það það að hugmyndin um þátttöku Íslands eða inngöngu Íslands í Evrópusambandið mun ekki gufa upp. Ég var ekki á þingi þá en ég man vel umræðuna um að leyfa bjór, umræðuna um að leyfa litasjónvarp. Sú umræða gekk hér árum saman þangað til tekin var ákvörðun. Umræðan um Evrópusambandið mun ekki hverfa hversu heitt sem hæstv. utanríkisráðherra óskar þess. [[Forseti hringir.]]Ef það er pólitískur ómöguleiki fyrir pólitíkina [[Forseti hringir.]]að klára þetta mál, landa samningi og leggja hann fyrir þjóðina þá verðum við að fá beina aðgöngu þjóðarinnar að því að klára þetta ferli.
Forseti vill biðja þingmenn að virða tímamörk. Það er ekki ásættanlegt að farið sé hálfa mínútu fram yfir þann tíma sem gefinn er.
Ég biðst forláts.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég velti mikið fyrir mér eins og fram hefur komið lýðræðisvinklinum á þessu öllu saman, en nú voru hvorki sá sem hér stendur né hv. þm. Óttarr Proppé á þingi á seinasta kjörtímabili, kannski svolítið auðvelt fyrir okkur að ímynda okkur að við hefðum gert hlutina öðruvísi en við hefðum kannski gert ef við hefðum verið á þingi. En mér finnst svo mikilvægt í allri þessari umræðu að lýðræðisprinsippið sé í hávegum haft og í raun og veru lít ég á tillöguna ekki sem spurningu um Evrópusambandið fyrst og fremst, heldur fyrst og fremst um lýðræðisprinsippið. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, jafnvel bara með hliðsjón af sögunni, hvort hv. þingmaður telji að hann hefði á síðasta kjörtímabili stutt þá tillögu að fara með spurninguna í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en farið var í aðildarviðræður. Mér finnst svolítið mikilvægt að við spyrjum okkur öll þessarar spurningar, vegna þess að sumir þingmenn hafa lýst því að ef þeir fengju valið aftur í sínar hendur þá mundu þeir velja öðruvísi. Fólk lærir jú sem betur fer, meira að segja þingmenn. Ástæðan fyrir því að mér þykir svolítið mikilvægt að við veltum þeirri spurningu upp er sú að hér er skortur á umboði og lögmæti að því er virðist. Ég vil meina að ef þetta mál hefði farið í þjóðaratkvæðagreiðslu til að byrja með, jafnvel þótt hún hefði bara verið symbólsk, væri lögmætið skýrt, seinustu alþingiskosningar hefðu litið allt öðruvísi út og sér í lagi kosningabaráttan og ég vil meina að spurningarnar sem lægju fyrir okkur væru öðruvísi og mun skýrari og eðlilegri en raun ber vitni. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um það.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar og forláts á því að hafa farið fram yfir tímann og vona að ég nái að skila einhverjum sekúndum hér. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að segja að mér finnst erfitt að setja mig í spámannsstellingar, hvort sem er til að spá fram í tímann eða aftur í tímann. Ég þykist muna að árið 2009 var ástandið í þjóðfélaginu á Íslandi talsvert annað en það er í dag og mikill asi með flest mál, miklar áhyggjur og mikil rústabjörgun í gangi, skulum við orða það. Þannig að ég get ekki eiginlega tekið afstöðu til þess hvað ég hefði gert árið 2009. Mér finnst ekkert ólíklegt að ég hefði stutt þjóðaratkvæðagreiðslu ef spurningin væri að koma upp í dag. En ég er hins vegar alveg með það á tæru að ég hefði aldrei stutt þá hugsun að samþykkja inngöngu í Evrópusambandið án þess að sú ákvörðun væri á endanum tekin af þjóðinni. Hins vegar tek ég líka alvarlega ábyrgð okkar sem kjörinna fulltrúa á þingi til þess að taka þó ekki nema einhverjar ákvarðanir eins og t.d. þá að hefja vinnu að einhverju. Ég hef trú á því og samþykki að Alþingi hafi fullan rétt og beri fulla ábyrgð á því að hefja vinnu jafnvel að svona stórum málum þó svo að kannski eigi að fara aðra leið til þess að klára þau.
Virðulegi forseti. Ég get svo sem tekið það gott og gilt. Það sem gerist í kjölfarið er að menn fara að tala um að þetta séu aðlögunarviðræður. Þegar ég hef spurt nákvæmlega hvað menn eigi við þá verður yfirleitt mjög lítið um svör. Seinast þegar ég spurði út í þetta fóru menn að tala um IPA-styrkina sem Evrópusambandið hætti að veita Íslandi og hæstv. utanríkisráðherra var reyndar mjög óánægður með, kvartaði sáran undan því í desember 2013, þótti þetta mikil svik af hálfu Evrópusambandsins þrátt fyrir að IPA-styrkirnir áttu víst að vera hluti af einhvers konar aðlögunarferli sem mönnum er svo illa við. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg alla þá orðræðu. Það er við því að búast þegar kemur að ofboðslega stórum hagsmunamálum eins og Evrópusambandinu, sérstaklega gagnvart sjávarútvegi og landbúnaði o.s.frv., að raddirnar sem vilja stöðva ferlið verði mjög háværar. Þess vegna ítreka ég það að mér finnst mikilvægt að við áttum okkur á því öll hvernig við hefðum átt að greiða atkvæði á sínum tíma gagnvart þessari tillögu, sérstaklega þegar við lítum til framtíðar, hvernig við ætlum að eiga við sambærilega stór mál í framtíðinni.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Ég minni hv. þingmann á það að í kosningunum 2009 var umsókn að Evrópusambandinu talsvert mikið til umræðu og eins og hefur komið fram í umræðunni í dag voru margir flokkar í það minnsta jákvæðir fyrir því að sækja um. Það er eiginlega með ólíkindum hvað margt hefur breyst síðan þá. Ein af ástæðunum fyrir því að ég styð þessa tillögu til þingsályktunar er þessi ólíkindalega staða. Á síðasta ári var lögð fram tillaga um að draga umsóknina til baka þvert ofan í kosningaloforð og í ár var sent frekar illskiljanlegt bréf án þess að það væri borið fyrir þingið. Við erum eiginlega í þeirri stöðu að pólitíkin [[Forseti hringir.]]virðist ekki að valda verkefninu.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langar aðeins að velta því upp í ljósi þess sem fram kom hjá þingmanninum hvað það er helst sem honum og Bjartri framtíð hugnast ef við fengjum inngöngu í Evrópusambandið. Hvað er það sem hann telur hagkvæmast fyrir land og þjóð og hverju mundi hann hafa kannski mestar áhyggjur af? Ég held að það sé óumdeilt að sambandið er að þróast í átt til meiri samruna, miðstýring er að verða meiri og því hefur verið haldið fram að fullveldi aðildarríkjanna sé að minnka og löggjöf Evrópusambandsins sé æðri löggjöf sumra eða einstakra ríkja. Það er kannski það sem við sem höfum haft efasemdir um inngöngu í ESB höfum haft áhyggjur af, að með því að ganga í ESB værum við að missa of mikið frá okkur miðað við það sem við bærum kannski úr býtum. Eins og hér hefur komið fram þá vitum við auðvitað ekkert fyrr en við fáum það í hendurnar. Mig langaði að vita hvað það væri sem hv. þingmaður sem aðildarsinni sér sem helstu kosti þess fyrir íslenska þjóð að ganga í Evrópusambandið. Ég tel að við séum öll meðvituð um, bæði við sem erum síður hlynnt því og hinir sem eru mjög hlynntir því, að hér er um að ræða ríka hagsmuni fyrir þjóðina. Þess vegna erum við að tala hér saman. Öll sjónarmið eiga rétt á sér og nauðsynlegt að draga þau fram. En það væri áhugavert að heyra hvað þingmanninum finnst um þetta.
Frú forseti. Stórt er spurt. Til að byrja með hef ég ekki miklar áhyggjur af því eða alla vega ekki jafn miklar áhyggjur af því og margir af hættunni á því að Ísland missi fullveldi sitt, ég hef fulla trú á því að nágranna- og vinaríki okkar í Evrópu séu fullvalda. Ég vil meina að bæði Þýskaland, Danmörk og Írland séu fullvalda ríki þrátt fyrir að þau taki þátt í Evrópusambandinu. Þó svo að ekki hafi reynt á það er Evrópusambandið eins og önnur alþjóðleg samtök þannig gert að alltaf er hægt að ganga úr því. Ég held að við Íslendingar höfum ágæta reynslu af því sem er gott við það að vera í Evrópusambandinu vegna þess að við höfum haft eins konar aukaaðild að því í gegnum EES frá 1994. Þaðan höfum við fengið mikið af góðri löggjöf, sérstaklega í umhverfismálum, neytendamálum, í framleiðslu og öryggi matvæla o.s.frv., o.s.frv. Þetta höfum við að vísu allt saman fengið án þess að taka þátt í þeim ákvörðunum þar sem við höfum ekki setið við borðið, heldur einungis tekið við tilskipununum. En þetta hefur allt saman að miklu leyti verið Íslandi til mikilla hagsbóta, fyrir utan auðvitað aðgengi Íslands að mörkuðum, aðgengi Íslendinga til starfa, ferða o.s.frv. um Evrópu. Allt eru þetta mjög jákvæðir hlutir. Sömuleiðis tel ég að Ísland sem smáríki í heimi sem alltaf er að verða minni og minni og flóknari og flóknari sé háð góðu og nánu sambandi og samstarfi við önnur ríki og nágrannaríki okkar. [[Forseti hringir.]]Ég kem kannski betur að því í seinna andsvari.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það væri áhugavert að vita hver helstu málin eru að mati hans af því við sem veltum þessu fyrir okkur hljótum öll að hugsa um hvað það er sem þjóðin gæti helst tapað á og ég held að valdaframsalið verði alltaf eitthvað. Það er alltaf einhver miðstýring í svo stóru batteríi sem Evrópusambandið er, þannig að ég held að ekki séu allir málaflokkar undir þar sem við getum ráðið okkur. En hvað heldur þingmaðurinn um það sem hér hefur aðeins verið rætt varðandi undanþágur og þá stóru kafla sem gjarnan hefur verið rætt um, sjávarútveg, landbúnað og hráar afurðir og annað því um líkt? Er það eitthvað sem við mundum geta sætt okkur við? Nú er verið að kalla eftir því að við fáum að flytja inn matvöru sem lútir t.d. ekki sömu lögmálum og íslenskir framleiðendur þurfa að [[Forseti hringir.]]gangast undir varðandi dýraverndunarlög. Hér er verið að krefjast þess að hægt verði að flytja inn [[Forseti hringir.]]miðað við ESB-löggjöfina, en við höfum sett stífari löggjöf en það.
Frú forseti. Ég leyfi mér að vera frekar bjartsýnn og taka undir með öðrum hv. þingmönnum sem hafa talað í dag um að líkurnar á því að Ísland nái ásættanlegum samningi og ásættanlegri niðurstöðu í landbúnaðarmálum, fiskveiðimálum o.s.frv., geti verið fullkomlega viðunandi. Auðvitað töpum við alltaf einhverju fullveldi í hvert skipti sem við göngum til samstarfs. Ísland gefur eftir ákveðið fullveldi með því að vera þátttakandi í mannréttindasáttmála Evrópu. Við gerum það með glöðu geði vegna þess að þar tökum við þátt í styrk stærðarinnar til þess að berjast fyrir góðum málum. Vandamálið við EES er í raun og veru það framsal fullveldis að við erum ekki við borðið, við tökum ekki þátt í umræðunni og Evrópusambandið [[Forseti hringir.]]er þannig uppbyggt að þar hafa menn ákveðið neitunarvald.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og segja það að mér fannst hún bara betri undir bjölluhljómi í lokin. Virðulegi forseti. Mér fannst áhugaverð umræða sem skapaðist hér á undan um fullveldið vegna þess að mér finnst það mjög mikilvæg spurning þegar við horfum til samskipta okkar við Evrópusambandið. Ég lít svo á að við séum að endurheimta fullveldi okkar með því að gerast aðilar að Evrópusambandinu miðað við þá stöðu sem við erum í núna. Þegar maður fær yfir sig regluverk þar sem maður hefur ekki sæti við borðið í lýðræðislegum stofnunum sem taka ákvarðanir um innihald þessa regluverks, það tel ég vera lakari stöðu en að ganga þar inn, sitja við borðið með öðrum sjálfstæðum ríkjum, vera við borðið í lýðræðislegum stofnunum þar sem ákvarðanir eru teknar um framtíð okkar. Það er það sem Evrópusambandið snýst um. Það er samstarf fullvalda ríkja sem sitja jöfn við borð og taka ákvarðanir um framtíð sína og sinna borgara. Staðan sem við erum í í dag er að mínu mati á mjög gráu svæði. Það finnst mér vera umræða sem við eigum að taka oftar upp og ræða fyrir alvöru, sú veika staða sem við höfum í ákvarðanatöku þegar við erum einskonar aukaaðilar að Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn. Virðulegi forseti. Þetta var samt ekki efni spurningar minnar og ástæðan fyrir því að ég bað um andsvar, heldur langaði mig að spyrja hv. þingmann hverja hann teldi vera ástæðuna fyrir því að menn ganga jafn hart fram og með jafn afgerandi hætti nú og raun ber vitni við að slíta viðræðum þegar staðreyndin er sú að í stjórnarsáttmálanum kemur hvergi fram að það eigi að gera. Það kom ekki fram í aðdraganda kosninganna og í kosningabaráttunni að það ætti að gera, en menn ganga miklu lengra og miklu harðar fram, jafnvel gegn [[Forseti hringir.]]sjónarmiðum innan eigin raða, í því að slíta viðræðum núna. Hver telur þingmaðurinn að ástæðan sé fyrir því?
Frú forseti. Ég þakka spurninguna og sömuleiðis hugleiðinguna um fullveldi. Þar er ég fullkomlega sammála hv. þingmanni. Nú er ég ekki og rekur ekki minni til þess að hafa nokkurn tímann verið meðlimur í hvorugum stjórnarflokknum þannig að ég vil síður reyna að gera mér í hugarlund hvað vakir fyrir fólki, í það minnsta er mér það ekki sérstaklega ljóst. Manni dettur í hug að hér geti verið um að ræða sambland af eins konar óskhyggju um að hæstv. ríkisstjórn geti komið sínum vilja eða ósk sinni í gegn um að hugmyndin um Evrópuaðild Íslands hverfi og gleymist og jafnvel einhvers konar hroka yfir því að nú hafi þeir þvílíkt vald að það sé á þeirra valdi að taka þá ákvörðun fyrir fullt og allt. Hvorugt get ég í raun og veru sætt mig við. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki dýpri skilning þá á því hvernig pólitík virkar, að ég átta mig ekki á því hvers vegna ákvarðanir hafa verið teknar svona. Mig rennir þó í grun að það geti verið vegna einlægs vilja ákveðinna aðila í pólitíkinni og ákveðinna hagsmuna í samfélaginu til þess að koma í veg fyrir að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu og til þess að koma í veg fyrir að þjóðin fái að sjá hvað sé í boði þegar samningi hefur verið landað. En hvað veit ég, aumur þingmaður með tiltölulega stutta þingreynslu? Ég get eiginlega ekki svarað þessu og þess vegna er ég í þeirri ólíkindalegu stöðu að styðja þingsályktunartillögu um að halda einhverju áfram sem þingið hefur [[Forseti hringir.]]þegar ákveðið.
Virðulegi forseti. Þetta er nefnilega dálítið undarleg staða sem við erum í. Það sem mér þykir kannski verst í þessu öllu saman er að menn eru að taka ákvörðun um að loka dyrum, loka dyrum að framtíðarmöguleikum fyrir okkur í að taka upp gjaldmiðil sem virkar fyrir okkur í alþjóðaviðskiptum, taka upp gjaldmiðil sem gæti mögulega fært okkur aukna velsæld og þá ekki síst almenningi í landinu sem gæti fengið lánskjör sem væru á pari við það sem best gerist í kringum okkur o.s.frv. Þetta er gert án þess að koma með neinn annan valkost. Það væri kannski hægt að ræða það við fólk ef menn legðu fram valkost. Hvaða framtíð ætlar ríkisstjórnin að bjóða okkur í staðinn? Þessi valkostur hefur aldrei verið lagður fram. Það er það sem mér finnst líka svo erfitt. Mér finnst stefið hjá ríkisstjórninni hafa verið að rífa niður og draga til baka allt sem fyrri ríkisstjórn gerði án þess að huga að því að gefa okkur [[Forseti hringir.]]einhverja innsýn inn í framtíð hér á landi sem er betri en það sem er í boði í dag.
Frú forseti. Já, ég verð að taka undir með hv. þingmanni að það er merkilegt hvað er ekki boðið upp á. Stundum líður okkur nýjum þingmönnum í nýjum flokki, eins og þeim sem hér stendur, eins og krakkanum sem skilur ekkert í því af hverju pabbi og mamma eru að rífast, því mér finnst ansi mikið af umræðunni og orðræðunni sérstaklega frá hæstv. ríkisstjórn vera enn þá á milli stjórnar og stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili. Það er dálítið merkilegt að hér er verið að loka á möguleika um stöðugleika, um stöðugan gjaldmiðil. Við höfum 100 ára reynslu af krónu sem hefur ekki verið svo gæfuleg en nú á að loka og í raun og veru ekki að segja neitt um hvað kemur í staðinn. Björt framtíð hefur lagt fram tillögu að því að Ísland setji sér gjaldmiðilsstefnu. Þeirri tillögu hefur eiginlega ekki verið svarað. Já, ég er dálítið [[Forseti hringir.]]spurningarmerki.
Frú forseti. Nú er þar komið sögu að aðildarviðræðurnar sem Alþingi tók ákvörðun um 16. júlí 2009 að hefja eru í uppnámi. Ég ætla að fara í stuttu máli yfir hvernig þessi saga er. Við samþykktum hér þingmenn úr öllum þingflokkum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og hefja aðildarviðræður. Það eru 28 ríki í Evrópusambandinu. Ekkert þeirra hefur haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja eigi um aðild, enda er ekki um þjóðréttarskuldbindingu að ræða. Flest þessara ríkja, langflest, ég treysti mér ekki til þess að segja öll því ég er ekki viss um að það sé rétt, hafa haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort samþykkja ætti samninginn sem fyrir lá og gerast aðili að sambandinu. Dæmi eru um að slíkur samningur hafi verið felldur og það í tvígang og það eru frændur okkar Norðmenn sem gengu þannig til verka. En við ákváðum sem sagt að hefja samningaviðræður og tekin var ákvörðun um það á Alþingi. Síðan var hægt á viðræðunum í aðdraganda kosninga og svo tók ný ríkisstjórn við. Forusta Sjálfstæðisflokksins, sem einn hv. þm. Sjálfstæðisflokksins kallaði áðan „nokkra oddvita“, en það voru sem sagt allir ráðherrarnir, að undantöldum núverandi innanríkisráðherra sem var ekki í framboði, og þar með talinn formaður flokksins, hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, og fyrrverandi innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir og varaformaður flokksins lofuðu opinberlega að framhald málsins skyldi ákveðið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar við vorum að ræða málið hér vorið 2014 út frá skýrslu sem hafði verið unnin fyrir ríkisstjórnina um Evrópumál og stöðu viðræðnanna, kom slitatillaga eins og þruma úr heiðskíru lofti. Þá brjálaðist allt. Austurvöllur fylltist dag eftir dag af kjósendum sem voru ósáttir við að svona væri gengið á bak loforða. Safnað var 53.555 undirskriftum til þess að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna. Samkvæmt skoðanakönnunum vilja 80% fá að greiða atkvæði um framhald viðræðnanna. Afstaða manna til aðildar að Evrópusambandinu er mjög mismunandi. Umtalsverður hópur vill ganga í Evrópusambandið og umtalsverður hópur vill það alls ekki. Svo er stór hópur fólks sem vill að samningur liggi fyrir þannig að það geti mótað sér afstöðu á grundvelli þeirra upplýsinga. Formenn flokkanna í minni hluta og við þingmenn í þeim flokkum leggjum því til að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla 26. september næstkomandi þar sem fólk fái að greiða atkvæði um spurninguna, með leyfi forseta: „Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?“ Svo á fólk að svara já eða nei. Þetta er eitt stærsta hagsmunamál okkar til framtíðar. Hér erum við að svara kalli meiri hluta kjósenda [[Forseti hringir.]]á Íslandi. Ég endurtek orð mín frá því fyrr í dag: Ég vona að þessi tillaga komi [[Forseti hringir.]]sem fyrst til síðari umr. svo við getum greitt atkvæði um hana.
Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns að ekkert ríki hefði haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður. Því langar mig að fá að heyra aðeins meira um ríki sem hefur í tvígang hafnað því að ganga inn í Evrópusambandið, nefnilega Noreg. Nú heyrir maður mikið í þessari umræðu af hálfu þeirra sem eru hvað mest á móti Evrópusambandinu að þetta sé ekki samningaviðræður eða aðildarviðræður heldur aðlögunarviðræður, þ.e. að með umsókninni, með því ferli, séum við sjálfkrafa eða kannski ekki sjálfkrafa en alla vega strax á meðan á samningaviðræðum stendur að aðlagast Evrópusambandinu. Nú finnst mér alveg þess virði að nefna það sem sjálfstæðan punkt hvernig menn segja „aðlagast“ með fyrirlitningu eins og að aðlögun sé í eðli sínu eitthvað neikvætt. Mér finnst það kannski hroki sem við höfum ekki efni á. En eins og hefur komið fram hefur Noregur í tvígang hafnað inngöngu. Ég velti fyrir mér: Var eitthvert ferli í Noregi sem þurfti þá að snúa til baka með? Var Noregur á einhvern hátt búinn að aðlaga sig að Evrópusambandinu með slíkum hætti að það þurfti að spóla til baka eitthvert ægilegt aðlögunarferli? Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti frætt mig um þetta, vegna þess að ég var ekki hér á seinasta kjörtímabili og tók ekki þátt í þeirri ákvörðun að sækja um aðild til að byrja með, en kannski hv. þingmaður geti frætt okkur meira um sögu Noregs í þessu sambandi.
Frú forseti. Ég ætla bara að játa það að ég veit ekki hvort það var nokkuð í Noregi sem þurfti að færa aftur til fyrri vegar. En það er alla vega ljóst að í tvígang hafnaði Noregur samningi og Noregur stendur ágætlega eftir sem áður, þar virðist allt vera í lukkunnar vel standi. Aðlögunarhæfni hefur síst verið einkenni á Bjarti í Sumarhúsum. Vera má að það sé andstaðan við aðlögun á Íslandi, en staðreyndin er náttúrlega sú að við erum í stanslausri aðlögun að Evrópusambandinu í gegnum aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Það virðist vera sem svo að andstæðingar aðildar vilji að sú aðlögun fari fram þannig að við höfum sem minnst um hana að segja. Það er mjög sérstök afstaða að mínu mati. Svo finnst mér líka sérstakt að oft hefur komið fram í umræðunni að það sé þannig að þegar við verðum komin með samning í hendurnar þá geti Alþingi bara ákveðið það að við göngum í Evrópusambandið og sé ekkert að spyrja þjóðina. Það er náttúrlega firra. Það er lagt upp með og skýrt kveðið á um að samningur verði ekki samþykktur nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Og fyrir utan það vil ég benda á að Ísland getur ekki gengið í Evrópusambandið nema að undangengnum stjórnarskrárbreytingum sem þurfa að fara í gegnum tvær atkvæðagreiðslur og kosningar á milli hér í þinginu. Miðað við það hversu illa hefur gengið að breyta stjórnarskrá á Íslandi þá getur fólk alveg andað rólega. Það verður ekki vaðið yfir neinn á skítugum skónum í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég furða mig svolítið líka á þessu tali um aðlögun, sérstaklega með hliðsjón af því að þjóðir hafa greinilega hafið ferlið og lokið ferlinu og gert það sem til stóð að gera hér og þrátt fyrir það staðið vissulega utan Evrópusambandsins. Það er því ekki þannig að ekki sé hægt að standa utan Evrópusambandsins þegar búið er að klára samningaviðræður. Ég hef svolítið verið að reyna að grafast fyrir um það hvað er á bak við þessa aðlögunarorðræðu. Annað sem kom upp í ræðum hv. þm. Frosta Sigurjónssonar við ágætt tilefni á sínum tíma eru IPA-styrkirnir. Þeim var hætt af hálfu Evrópusambandsins eftir að það var orðið kýrskýrt að umræðuna ætti að setja á ís. Þarna eru ýmis verkefni sem mér er svolítið óljóst nákvæmlega hvers eðlis hafi verið þótt í meginatriðum hafi þetta verið verkefni sem voru ýmist til þess að undirbúa þjóðir efnahagslega eða snertu innviði til þess að ganga inn í Evrópusambandið. En svo rak ég augun í það að þegar Evrópusambandið hætti að veita IPA-styrkina þá brugðust íslensk stjórnvöld og merkilegt nokk, hæstv. utanríkisráðherra Íslands illa við og kvartaði undan því að ætti ekki að ljúka þeim verkefnum sem þá voru hafin. Þannig að ég stend eftir með eitt stórt spurningarmerki um hvað í ósköpunum þetta aðlögunarferli eigi að vera. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti bent á eitthvað sem menn með réttu mundu kalla aðlögun í umsóknarferlinu sjálfu.
Forseti. Já, er nema von að hv. þingmaður spyrji. Það eru nokkrir þingmenn hér á Alþingi sem eru liðsmenn Heimssýnar, en þar er nú mikið talað um aðlögun og það væri ágætt að þau lýstu fyrir okkur í hverju hún felst. Þegar verið var að undirbúa aðildarviðræðurnar var farið yfir lagaumhverfi í þeim málaflokkum og á þeim sviðum sem samningarnir fóru fram á. Þetta var heilmikil vinna innan Stjórnarráðsins. Þá var farið yfir það hverju þyrfti að breyta í lögum á Íslandi ef til aðildar kæmi. Það var auðvitað ýmislegt sem hefði þurft að breyta og einhverjar stofnanir sem hefði þurft að breyta eða koma á fót. En það var ekkert sem kallaði á það, það var enginn að neyða okkur til þess að gera einhverjar breytingar áður en til aðildar kæmi. En þetta var eitthvað sem lá fyrir að þyrfti að gera. Ég tel að í þeirri vinnu hafi líka komið í ljós ýmsar breytingar sem gott væri að gera, óháð því hvort við værum aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. Ég held að það væri kannski betra að eiga orðastað við aðlögunarfólkið um þetta enda virðast þau hafa kynnt sér þetta vel og óttast það mjög.
Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu sem fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi hafa lagt fram um að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um samninga eða aðlögunarferli Íslands að Evrópusambandinu. Það eru mismunandi áherslur uppi, hvernig skilgreina beri þetta ferli, eins og við þekkjum og var til umræðu núna fyrir stundu. Ég er ekki í hópi þeirra sem gráta það þegar endi er bundinn á aðlögunarferli Íslands að Evrópusambandinu. Ég tel að það hafi ekki verið til heilla þegar Alþingi samþykkti vorið 2009 að senda inn umsókn fyrir Ísland að Evrópusambandinu. Ég greiddi því atkvæði. Ég studdi þá málsmeðferð ásamt flestum sem studdu þáverandi ríkisstjórn. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfðum leitað eftir því að efnt yrði til tveggja eða tvíþættrar þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Fyrst yrði leitað heimildar hjá þjóðinni til að senda inn aðildarumsókn og að viðræðum loknum mundum við síðan kjósa um niðurstöður samninganna. Því var samstarfsflokkur okkar í ríkisstjórn, Samfylkingin, andvíg og féllumst við á þau sjónarmið, höfðum verið beggja blands, vorið 2009. Ástæðan fyrir því að ég segi að þetta hafi verið óheillaspor og vanhugsað, og ég ítreka að ég átti sjálfur aðild að því, er sú að við töldum mörg að ferlið væri annars eðlis en reyndin síðan varð. Við töldum að um væri að ræða samningaviðræður í svipuðum dúr og Norðmenn höfðu átt í árið 1972 og síðan aftur á árunum 1993 og 1994. Þær viðræður tóku ekki ýkjalangan tíma. Og meira að segja man ég ekki betur en þáverandi stækkunarstjóri Evrópusambandsins, Ole Rehn, hefði uppi orð um að þetta ferli mundi taka 18 mánuði í hæsta lagi. Fulltrúar innan ríkisstjórnarinnar á þeim tíma töluðu um tvö ár í mesta lagi. Við héldum að um væri að ræða miklu skemmra ferli en reyndin varð. Í annan stað hafði okkur mörg ekki órað fyrir því hve djúpt þetta ferli var, að ekki var um að ræða viðræður í þeim skilningi sem við mörg höfðum trúað að yrði heldur aðlögun, hvernig kröfur voru settar fram um að stofnanakerfi Íslands, þar á meðal landbúnaðarins, yrði lagað að því sem gerðist innan Evrópusambandsins og að við undirbyggjum lagabreytingar með það fyrir augum að við værum fullsköpuð fyrir Evrópusambandið þegar samningurinn lægi fyrir. Þetta er aðlögunin. Síðan voru veittir styrkir sem við litum mörg á sem smurningu til að örva áhugann innan lands á að ganga í Evrópusambandið. Mér fannst þetta alltaf og hefur fundist þetta hálfósiðlegt, að sækja um aðild til að gá ofan í einhvern poka, hvað við gætum hugsanlega haft upp úr því. Auðvitað sækjum við um aðild og eigum að sækja um aðild að Evrópusambandinu með það í huga að ganga í það, vera hrein og bein. Þannig mundi ég helst vilja orða þá spurningu sem sett yrði fyrir þjóðina. En við sóttum um aðild að Evrópusambandinu án þess að spyrja þjóðina, illu heilli. Á síðasta kjörtímabili talaði ég ítrekað fyrir því, skrifaði tugi blaðagreina þar sem ég hvatti til þess að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið á grundvelli þeirrar þekkingar sem þegar lægi fyrir. Við mundum horfa til Rómarsáttmálans, við mundum horfa til Maastricht, til Lissabon-sáttmálans og til regluverksins sem við þekkjum öll. Og þótt Malta hafi fengið einhverjar undanþágur fyrir hornsílaveiðar í höfninni heima fyrir eða eitthvað annað ámóta sé hér dregið að húni sem stórkostlegir sigrar um undanþágur þá hef ég aldrei gefið neitt fyrir það. Þetta eru minni háttar atriði þegar um er að ræða að ganga í ríkjasamband sem vill verða ríki. Þetta er mergurinn málsins í mínum huga. Við eigum að koma hreint til dyranna og þess vegna endurtek ég að mér finnst það til góðs þegar bundinn er endi á þetta ferli, mér finnst það gott. Ég er því fylgjandi og hef verið það lengi. En það eru ekki allir á sama máli og ég. Það eru ekki allir sammála mér um þetta og ég er þeirrar skoðunar að þegar um er að ræða deilumál með þjóð sem klýfur okkur í sundur sé bara ein leið fær. Hún er að skjóta málinu til þjóðarinnar til að taka ákvörðun og skera úr um hvert skuli haldið. Það er hin eina rétta leið. Við erum starfsmenn þjóðarinnar sem hún hefur fengið í hendur vald til að ráða fram úr ýmsum úrlausnarefnum. En ef þjóðin vill taka þetta vald til sín og ákveða sjálf þá gerir hún það. Þetta finnst mér eitt það veigamesta sem þörf er á að breyta í okkar stjórnarskrá, það er að færa vald til þjóðarinnar sem henni ber og hún á að hafa og hún á að geta tekið það í öllum málum og vera miklu frírri til þess en stjórnarskrárnefndin lagði til. Hún lagði til tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslu sem voru mjög þröngar. Samkvæmt hennar tillögum má þjóðin ekki krefjast atkvæðagreiðslu um Icesave, svo dæmi sé tekið, eða samninga á borð við Icesave. Þetta á að vera víðara og á að sjálfsögðu að taka til mála eins og Evrópusambandsins, aðlögun eða viðræður eða hvað sem við viljum kalla það. Að sjálfsögðu á að gera það. Þó að ég sé þeirrar skoðunar að við eigum að binda enda á þetta ferli og þó að ég mundi hiklaust greiða atkvæði gegn því að taka upp þráðinn að nýju er ekki þar með sagt að ekki eigi að virða rétt annarra og skoðanir annarra í þeim efnum. Auðvitað á ég að gera það. Þess vegna er ég fylgjandi því að málinu sé skotið til þjóðarinnar. Ég tel hins vegar fyrir mitt leyti, svo að ég lýsi minni skoðun, að þegar málið fer til umfjöllunar í utanríkismálanefnd þingsins eigi að leita eftir málamiðlun um það hvernig textinn eða spurningin sem skotið er til þjóðarinnar er orðuð. Það getur varla verið einhver heilög ritning sem stendur þar á blaði, sem er óumbreytanleg. Fyrir mitt leyti fyndist mér eðlilegra að spurt væri um það sem málið fjallar um í reynd: Vilt þú, kæri kjósandi, að Ísland haldi til streitu aðlögun að Evrópusambandi með það fyrir augum að ganga þangað inn? Það á að tala alveg hreint út. Um það snýst þetta mál, ekki einhverjar viðræður, eins og það hefur verið orðað. Við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Síðan er annað sem ég undrast stundum að ekki skuli hafa verið rætt betur. Það er að horfa til þeirrar þingsályktunartillögu sem var samþykkt hér á sínum tíma og skoða ýmislegt sem snýr að framkvæmd hennar. Að lokum þetta. Margir þeirra sem nú leggjast gegn þjóðaratkvæðagreiðslu um úrlausn í þessu máli voru mjög eindregið á því máli í tíð síðustu ríkisstjórnar að sú leið yrði farin. Ég vildi aldrei leggja lag mitt við þau öfl vegna þess að mér bauð í grun að þetta væri gert ekki aðeins af ást gagnvart lýðræðinu heldur til að sundra ríkisstjórninni og mitt tal beindist alltaf inn í okkar sameiginlegu búðir. Ég vildi sannfæra stjórnarmeirihlutann um að fara þá leið sem ég hef talað fyrir og rifjað upp í máli mínu. En það sannfærir mig um að þarna hafi verið einhver loddaraskapur á ferðinni, ég sannfærist um það þegar menn hafa umpólast hér í þessu máli nú.
Frú forseti. Ég vil sannfæra hv. þm. Ögmund Jónasson um að ég hef ekki umpólast að einu eða neinu leyti og það er margt sem ég var hv. þingmanni sammála um, eins og t.d. að auðvitað skipti öllu máli að þjóðin fái að ráða. Það var akkúrat það sem fyrir mönnum vakti á sínum tíma, að þjóðin fengi að greiða atkvæði um þann samning sem menn kæmu með heim. Um það fjallaði þingsályktunartillagan, svo það liggi algerlega skýrt fyrir. Ég er honum líka hjartanlega sammála um að mikil ósamkvæmni sé hjá ýmsum þeim sem hér hafa talað og lagst gegn því að sú tillaga sem er til umræðu yrði samþykkt þegar horft er til þess að á sínum tíma voru viðkomandi þingmenn, sem nú eru í stjórnarliði, þess mjög fýsandi. Ég er sammála honum um það. Sömuleiðis er ég sammála honum um að umsóknin gangi ekki út á það að fá undanþágu. Hv. þingmaður hefur aldrei heyrt mig tala um að það þurfi einhverjar sérstakar undanþágur. Hann veit að það eru aðrar leiðir sem ég vil fara til þess og þarf ekki að rifja upp fyrir honum þá sérstöðu sem Ísland hefur gagnvart sjávarútvegsmálum. Ég tel að á grundvelli þeirrar sérstöðu sé hægt að fá sérlausnir, með vísan til margra hluta sem ég ætla ekki að fara út í hér. Hins vegar er ég honum algerlega ósammála um að ekki sé fordæmi fyrir undanþágum. Um leið og ég er honum sammála um að ég tel ekki að fara þurfi leið undanþágnanna er það einfaldlega þannig að það eru sennilega á fjórða tug undanþágna sem varða landbúnað og alveg eins og var reifað af einum af flokksfélögum hv. þingmanns í ákaflega góðri ræðu um það fyrr í kvöld eru þess mörg dæmi. Þær eru mismiklar. Sumar eru mjög stórar, t.d. þær sem varða heimskautalandbúnaðinn í Finnlandi. Þetta vildi ég algerlega slá í gadda frá mínum bæjardyrum séð. Einnig hafna ég því algerlega, [[Forseti hringir.]]sem sá ráðherra sem fór með þessi mál á sínum tíma, að þetta hafi verið eitthvert aðlögunarferli. Þá spyr ég hv. þm. Ögmund Jónasson: Hvaða lögum var breytt til að aðlaga Ísland að þessu umsóknarferli?
Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spannaði margt á stuttum tíma. Varðandi lýðræðisþáttinn vorið 2009 er rétt að það stóð alltaf til og hefur alltaf staðið til og stendur til í hugum allra, hygg ég, að fara með endanlegan samning fyrir þjóðina. Ég man ekki betur en hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi verið nokkuð nærri okkur í andanum í þessu máli þegar við ræddum um nauðsyn þess að hafa tvöfalda atkvæðagreiðslu og spyrja þjóðina beint hvað hún vildi, en ekki fara þessa ólýðræðislegu leið. Þess vegna finnst mér svolítið skrýtið þegar margir sem hafa blessað þá ólýðræðislegu leið gerast óskaplega örir í máli þegar talað er um lýðræðið í öðru samhengi, þegar verið er að stöðva umræðurnar. Varðandi undanþágur geta menn haft sínar skoðanir á þeim. Ég gef ekki mikið fyrir þær. Ég veit ósköp vel að innan Evrópusambandsins er horft til ýmissa þátta. Það er reynt að búa til sérreglur um landbúnað á norðurslóðum o.s.frv., en mergurinn málsins er að um er að ræða hvort við viljum gerast aðili að sambandi sem er núna örum skrefum að þróast yfir í ríki og er að dýpka í þeim skilningi. Þess vegna var það að Noregur 1972 og svo aftur 1993 og 1994 glímdi við allt annan veruleika en Balkanríkin hafa verið að gera. Við trúðum því að okkar biði svipað ferli og Noregs á 10. áratugnum, en ekki að við værum sett undir sama straujárn og Balkanríkin voru sett síðar.
Frú forseti. Eitt af því sem Íslendingum tókst að ná fram, og engin önnur þjóð sem ég man eftir náði fram, var nákvæmlega það að þurfa ekki að undirgangast aðlaganir. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það var ekki endilega það sem menn lögðu upp með alveg í upphafi. Það var Alþingi Íslendinga, utanríkismálanefnd, sem óskaði eftir því að sú leið yrði farin og hennar var freistað og eins og hv. þingmaður man komum við heim úr þeirri för með þá niðurstöðu frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að Íslendingar þyrftu ekki að aðlaga sitt regluverk eða lög að neinu leyti gagnvart Evrópusambandinu áður en fyrir lægi jáyrði þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sem við þyrftum hins vegar að geta væri að sýna fram á áætlanir um það hvernig við þyrftum að gera það. Hv. þingmaður hafði á sínum tíma miklar áhyggjur af því með öðrum að við þyrftum til dæmis að gerbreyta stofnanakerfi landbúnaðarins. Því var haldið fram, að vísu ekki af hv. þingmanni, að hér þyrfti að búa til sex nýjar stofnanir. Hvernig var það þegar upp var staðið? Jafnvel áður en menn gengu til samninga um landbúnaðarmálin lá algerlega skýrt fyrir að þær sex, eftir atvikum 12, stofnanir sem menn töldu að þyrfti að setja upp í kringum landbúnað og byggðamál hrundu saman í eina skrifstofu sem hægt yrði að koma fyrir í fjármálaráðuneytinu. Þannig er hægt að fara yfir hverjar einustu röksemdir og andrök þeirra sem voru mótsnúnir aðildarferlinu og héldu því fram að það væri einhver stórkostleg aðlögun í gangi, hennar sér hvergi stað og ég ætla ekki að gera hv. þingmanni gramt í geði með því að spyrja hann neitt frekar út í hvaða lögum var breytt. Það var engum lögum breytt og til að rifja það upp fyrir hv. þingmann greiðir hann atkvæði með lögum nánast dag hvern og þriðjungurinn af þeim er vegna þess að þau koma, svo ég leyfi mér að [[Forseti hringir.]]…, á faxinu frá Brussel. Það er fullveldið í dag.
Hæstv. forseti. Þegar menn fara út í statistík og tölfræði um lögin sem koma frá Evrópusambandinu er mjög mikið af því alls kyns stöðlun, smávægilegir hlutir sem við náum fram innan þess vegna embættiskerfisins í stjórnsýslunni o.s.frv. og eru ekki meiri háttar mál. Ég horfi til stóru málanna, grundvallarmála sem lúta að markaðssamfélaginu um hreyfanleika vinnuaflsins, um réttindi launafólks og réttindaleysi, því að það er stöðugt þrengt að réttindum launafólks í Evrópu. Ég horfi til slíkra hluta. Ég minni hv. þingmann á að við vorum sammála um það á þessum tíma, og ég vísaði þar í stækkunarstjóra Evrópusambandsins sem einnig talaði í þá veru, að við trúðum því að þetta ferli yrði miklu skemmra en raunin varð og ekki eins mikið á dýptina. Við trúðum því. Svo varð reyndin önnur og reyndin varð líka sú að það var borið á okkur fé. Hingað streymdu milljarðar í styrki sem heita aðlögunarstyrkir. Ég hafnaði þeim í ráðuneyti mínu, í innanríkisráðuneytinu. [[Gripið fram í.]]Það var aldrei [[Gripið fram í.]]tekin króna þangað inn. Auðvitað voru aðstæður stofnana og ráðuneyta ekki alveg sambærilegar að öllu leyti en ég stóð algerlega gegn því, við reyndum að gera það, að taka við þessum aðlögunarstyrkjum til að laga kerfi okkar að því sem gerist hjá Evrópusambandinu.
Þú bjóst til …
En sumir sjá náttúrlega aldrei neitt, aldrei neina galla, engar flísar, hvað þá bjálka í augum Evrópusambandsins.
Virðulegi forseti. Ég er með tvö erindi til hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Fyrst er að þakka honum og hrósa fyrir skilning á lýðræðinu sem ég vil meina að flestir stjórnmálamenn hafi ekki og það er sú, að því er virðist, snældubilaða hugmynd að þótt maður sé einnar skoðunar þá hugsanlega eigi samt einhver annar en maður sjálfur að taka ákvörðunina. Þetta er hugarfar sem ég vil hvetja aðra þingmenn til að temja sér þegar kemur að því að spyrja þjóðina álits á málum eins og Evrópusambandinu. Ég hef ekkert andsvar gagnvart þeim punkti heldur tek þvert á móti heils hugar undir með hv. þingmanni þegar að því kemur. Ég hjó hins vegar eftir því í ræðu hjá hv. þingmanni að hann notar orðið aðlögun mjög mikið og vill meina að þessir styrkir hafi verið aðlögunarstyrkir, eitthvað sem ég sé ekki í orðinu á ensku. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvernig á að þýða þetta, virðulegi forseti, en enska heitið IPA stendur fyrir The Instrument for Pre-accession Assistance. Það er einhvers konar aðstoð fyrir ríki sem eru í viðræðum og ég sé ekkert um neina aðlögun. Mér finnst þetta ekki vera mjög góð þýðing með fullri virðingu en nóg um það. Hvað varðar þetta aðlögunarferli. Nú nefnir hv. þingmaður að hér hafi einhverjum kerfum og stöðlum verið breytt í samræmi við Evrópusambandið. Ég spyr: Ef þetta eru ferlar eða stofnanir eða kerfi sem ekki þarf lagabreytingar til, hvað með það? Ef um er að ræða lagabreytingar þá er ég með tvær spurningar: Annars vegar, hvað með það? Við mundum þá væntanlega ræða þær lagabreytingar hér. Í öðru lagi: Hverjar voru þær? Ef hv. þingmaður gæti frætt okkur um þetta yrði ég mjög þakklátur.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir falleg orð í minn garð og ég veit að við erum sammála um þann þáttinn sem snýr að lýðræðinu og beinu lýðræði og mikilvægi þess. Instrument for Pre-accession Assistance skil ég sem aðstoð í aðlögunarferli. Þannig hygg ég að það sé hugsað, að veita ríkjum aðstoð við að laga stofnanakerfi sitt og lög og regluverk að Evrópusambandinu. Þetta hefur verið að gerast á ýmsum sviðum, að gera okkur prúðbúin fyrir inngönguna í Evrópusambandið. Ég gæti farið út í það að telja það upp, ég geri það ekki á nokkrum sekúndum en við getum tekið umræðu um það í hverju sú aðlögun var fólgin. Þannig eru þessir styrkir hugsaðir og þeir voru taldir í milljörðum. Hvað með það? Jú, það er greinarmunur á því annars vegar að ganga til viðræðna - við samband sem við erum að velta fyrir okkur hvort við eigum að ganga til fylgilags við eða gerast aðili að - og meta hvað komi út úr þeim viðræðum og hinu að undirgangast að breyta sínu kerfi áður en inngangan verður að veruleika. Það er mikill munur á því tvennu.
Virðulegi forseti. Vonandi gefst okkur tækifæri til að ræða þetta betur við seinni umræðu þessa máls eða hugsanlega á öðrum vettvangi. Ég hefði mikinn áhuga á því vegna þess að því meira sem ég grefst fyrir um þetta aðlögunarferli því minni áhyggjur hef ég af því. Ef um er að ræða einhverjar breytingar eins og það - ég giska bara út í bláinn, ég veit hreinlega ekki betur - að menn séu að tala um einhverja staðla eða því um líkt, þá finnst mér þetta hreinlega engu máli skipta nema þá að það hljóti að vera til bóta. Við erum væntanlega glöð yfir að hafa aðlagast Evrópu að því leyti að við notum sömu raftengi og við notum sömu netsnúrur, við notum TCP þegar við tölum um internetið. Það er jákvætt. Það er jákvætt að við séum aðlöguð þegar kemur að stöðlum og þá mundum við vona að heimurinn væri aðlagaður, þ.e. ef breytingarnar snúast um staðla og samskiptahæfni og samhæfni stofnana eða verkferla. Með hliðsjón af því að ekkert af þessum ferlum og ekkert af þessum stofnunum, sem hafa verið þáttur af öllu þessu ferli, hafa krafist lagabreytinga þá skil ég hreinlega ekki hvað á að vera svona ógurlegt við þá meintu aðlögun sem á að hafa átt sér stað. Vissulega göngum við gegnum aðlögun í gegnum EES, við höfum rætt það hér heilmikið. En sömuleiðis þegar við tölum um að það hafi verið undirbúningur að lagabreytingum - ég er að undirbúa lagabreytingar hérna sem ég get alveg lofað hv. þingmanni að fullt af þingmönnum hér á bæ muni ekki lítast nokkurn skapaðan hlut á. Ég er að undirbúa breytingu á stjórnarskrá líka. Ég er að undirbúa alls konar lagabreytingar og sömuleiðis þingflokkur minn og aðrir þingmenn hér. Það eitt og sér er ekki aðlögun. Það eitt og sér er bara undirbúningur að sjálfsögðu í þokkabót. Eins og ég segi, því meira sem ég grefst fyrir um þetta því rólegri verð ég með það og ég læt það bíða betri tíma að karpa við hv. þingmann um þýðingu orðsins.
Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hafi hitt naglann á höfuðið þegar hún sagði að við værum náttúrlega að laga okkur öllum stundum að Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn. Sum okkar hafa haft efasemdir og áhyggjur af því hve langt við erum að ganga í þeim efnum. Ég horfi þar til dæmis til skipulagningar orkugeirans. Ég hef haft áhyggjur af því sem er að gerast innan velferðarkerfisins. Í síðustu ríkisstjórn náðum við því reyndar að setja inn fyrirvara gagnvart þjónustutilskipun Evrópusambandsins sem snýr að einkavæðingu í velferðarkerfunum innan heilbrigðisstofnana og ég vil hvetja til þess að við förum að rýna miklu betur í þessa þætti. Núna er uppi í fjölmiðlum tölfræðileg umræða. Menn hafa gríðarlegar áhyggjur af því að Ísland sé ekki að sinna skyldum sínum gagnvart EES-samningnum. Ég hefði gaman af að sjá tölfræðilega samantekt á því hvernig Evrópusambandsríkjunum sjálfum gengur að laga sig að tilskipunum sem koma frá Brussel og menn hætti að einblína bara á Noreg og Ísland og Liechtenstein og fari að horfa til Portúgals, Spánar, Grikklands, Bretlands, Frakklands um slíkan samanburð. En í stað þess að ræða þessi mál í prósentum og tölfræði þá eigum við að fara að rýna inn á við og horfa á inntakið, hvað hér hefur gerst í orkumálunum, í velferðarmálunum, varðandi réttindi launafólks o.s.frv.