Forseta hefur borist bréf um afturköllun munnlegrar fyrirspurnar. Ögmundur Jónasson kallar aftur fyrirspurn til munnlegs svars á þskj. 957, mál 554, um hagsmunagreiningu íslenskra fyrirtækja erlendis á sviði þjónustuviðskipta í tengslum við TiSA-viðræður.
Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 909, um aðgerðir gegn mansali, frá Svandísi Svavarsdóttur. Einnig hafa borist tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 920, um þjóðhagslega hagkvæmni byggðaaðgerða, og á þskj. 922, um byggðakvóta, báðar frá Sigurði Erni Ágústssyni.
Virðulegi forseti. Ótrúlega lítil umræða hefur verið um það mat greiningardeildar ríkislögreglustjóra að hér sé aukin hætta á hryðjuverkum. Ég vil hvetja alla til að lesa viðtal í Morgunblaðinu í dag við Helga Gunnlaugsson afbrotafræðing. Þar fer hann á mjög yfirvegaðan og málefnalegan hátt yfir þessi mál og bendir á það sem augljóst er að það er fullkominn barnaskapur að halda því fram að við getum ekki lent í því sama og þær þjóðir sem við berum okkur saman við og eru okkar næstu nágrannar. Við vitum það til dæmis vegna hinna hörmulegu hryðjuverka í Útey og þess sem við sáum fyrir nokkrum vikum í Danmörku að því miður getur þetta gerst. Helgi Gunnlaugsson leggur áherslu á að við höfum yfirsýn og getum metið hættu með yfirveguðum hætti, og vísar þar sérstaklega til þess að nýverið höfnuðu dómstólar því að tveir hælisleitendur yrðu settir í gæsluvarðhald, en annar þeirra lýsti yfir stuðningi við Ríki íslams og hótaði að myrða fjölda fólks ef honum yrði vísað úr landi. Virðulegi forseti. Við þurfum að líta til Norðurlandanna eins og Helgi Gunnlaugsson bendir á og skoða hvort við þurfum að breyta hér löggjöf og vinnureglum og vinna betur með nágrannalöndum okkar til þess að lágmarka hættuna á hryðjuverkum. Helgi bendir líka á að við megum alls ekki falla í þá gryfju að einblína á ákveðna hópa í þessu sambandi, enda sýnir sagan að hryðjuverkamenn hafa komið úr ýmsum röðum í gegnum tíðina. Markmið okkar hlýtur að vera, eða það er alla vega mín skoðun, að Ísland á að vera opið og við eigum alls ekki að mismuna fólki á grundvelli skoðana og trúarbragða. Málið snýst ekki um það, virðulegi forseti, það snýst um öryggi allra landsmanna. Það er forgangsmál að við sem erum á Alþingi Íslendinga tökum þessi mál fyrir með málefnalegum [[Forseti hringir.]]og yfirveguðum hætti.
Hæstv. forseti. Ég er svo heppinn að vera einn þeirra þingmanna sem fengu að taka að sér að verða talsmenn barna á Alþingi og undirritaði yfirlýsingu um það á 25 ára afmæli barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna í nóvember síðastliðnum. Heppinn, segi ég vegna þess að þetta er áhugaverðasta verkefni sem ég get hugsað mér. Sá áhugi hefur ekki minnkað við að kynna mér barnasáttmálann. Óþarft er að taka fram að barnasáttmálinn er ekki bara mikilvægur mannréttindasamningur sem Íslendingar hafa undirgengist heldur hefur samningurinn verið tekinn í íslensk lög. Í barnasáttmálanum eru sérstök ákvæði um skyldur aðildarríkja til að tryggja að andlega eða líkamlega fötluð börn njóti „fulls og sómasamlegs lífs“ og að stuðlað skuli að „sjálfsbjörg þeirra og virkri þátttöku í samfélaginu“. Í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks eru einnig mörg ákvæði sem varða rétt barna sérstaklega. Íslendingar hafa ekki enn fullgilt þann samning. Við verðum að drífa í að reka af okkur það slyðruorð og það er í gangi. Það er því miður ekki að ástæðulausu sem sérstök ákvæði um fötluð börn eru í þessum tveimur mannréttindasamningum því að mjög víða í heiminum eru þau útilokuð, þola mikinn mismun og meiri skort en aðrir. Undanfarna daga hef ég heimsótt hagsmunasamtök sem vinna fyrir fötluð börn og börn með ýmiss konar raskanir og hef meðal annars fundað með forsvarsfólki Þroskahjálpar, ADHD-samtakanna, Einhverfusamtakanna og Sjónarhóls. Það hafa verið ánægjulegir fundir með frábæru fólki sem vinnur af mikilli hugsjón við að bæta lífsgæði barna og aðstandenda þeirra. En það hefur ekki verið ánægjulegt að heyra þau öll segja frá skorti á viðeigandi stuðningi og greiningum, mjög löngum biðlistum og ófullnægjandi fræðslu fyrir fagstéttir um þarfir fatlaðra barna og barna með raskanir. Við ættum ekki að tala mikið um að íslenskt samfélag byggist á mannréttindum og jöfnum tækifærum þar til þetta hefur verið lagað. Það er ekki bara spurning um mannréttindi, heldur er þetta sóun á miklum mannauði og þar með á beinhörðum peningum.
Forseti. Ég vil vekja athygli á ályktun sem afhent var Ólöfu Nordal innanríkisráðherra í gær, en þar segir, með leyfi forseta: „Femínistafélag Íslands, Kvennaathvarfið, Kvennaráðgjöfin, Kvenfélagasamband Íslands, Kvenréttindafélag Íslands, Stígamót og W.O.M.E.N. – Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi fordæma ofbeldi gegn öllum einstaklingum og sérstaklega þeim sem eru í viðkvæmri stöðu félagslega, og hvetja yfirvöld til að taka ofbeldi gegn konum alvarlega og styrkja lög um nálgunarbann.“ Í kjölfar hæstaréttardóms sem féll nýlega um að fella úr gildi nálgunarbann karlmanns sem grunaður er um ofbeldi á þáverandi sambýliskonu sinni ákváðu þessi félagasamtök að senda frá sér sameiginlega ályktun og vekja athygli á að tímabært væri að endurskoða lög um nálgunarbann og styrkja stöðu brotaþola, en á meðal brotaþola eru oft konur af erlendum uppruna og hafa þær ekki eins sterkt bakland og öryggisnet og margir. Málum um nálgunarbann hefur fjölgað mjög fyrir dómstólum undanfarið og er vakin athygli á því að þrjú af fimm málum hafa verið felld niður það sem af er þessu ári. Félögin telja að hagur og öryggi brotaþola eigi að vera í fyrirrúmi og að með þessum dómi sé verið að senda röng skilaboð til fórnarlamba heimilisofbeldis. Ég tel þess vegna mikilvægt að Hæstiréttur og löggjafinn bregðist við því ákalli sem þarna er á ferðinni. Það er mjög mikilvægt og við þurfum að vinna betur með þessi mikilvægu [[Forseti hringir.]]lög og skoða þessi mál því að það verður að tryggja [[Forseti hringir.]]öryggi fórnarlamba heimilisofbeldis.
Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir orð hv. þm. Karls Garðarssonar, en hann ræddi m.a. um hagnað bankanna og vaxtakjör í störfum þingsins í gær. Það hefur verið áberandi í fréttum undanfarna daga að Arion banki og Íslandsbanki séu að hagnast verulega. Á sama tíma heyrum við fréttir af því að í of mörgum tilvikum séu útlánsvextir að hækka en innlánsvextir að lækka. Það er með ólíkindum að útlánsvextir hækki á meðan stýrivaxtalækkanir eiga sér stað í einhverjum tilvikum. Þær ákvarðanir bankanna að bjóða upp á lakari lánakjör til einstaklinga og heimila eru ekki ásættanlegar, sérstaklega ef við sjáum miðað við hagnaðartölurnar, að svigrúmið sé svo sannarlega til staðar. Það hefði verið afar jákvætt og kannski jafnvel fyrir ímynd þessara stofnana að sýna sanngirni í viðskiptum við einstaklinga og heimili landsins, leyfa þeim að finna fyrir því svigrúmi sem virðist svo sannarlega vera til staðar. Einnig hafa bankarnir verið að bæta inn nýjum gjaldskrárliðum sem koma harðast niður á þeim sem koma og sækja þjónustu í bankana. Samkvæmt upplýsingum frá Neytendasamtökunum kemur sú gjaldtaka harðast niður á eldri borgurum og þeim sem greiða ekki reikninga í heimabanka sem og öðrum sem eru ekki með tölvu eða kunnáttu til að nýta sér möguleika hennar. Þessi háttsemi fjármálastofnana er alls ekki í lagi. Ég hvet okkur öll sem hér erum að skoða þetta nánar. Við verðum að taka höndum saman til þess að tryggja betur hag neytenda. Ef okkur sem hér störfum er alvara að vinna fyrir heimili landsins þá verðum við að taka fjármálastofnanir harðari tökum, láta þær klára t.d. að endurgreiða einstaklingum sem voru með ólögmæt lán í kringum hrunið, klára að endurútreikna lán þeirra án þess að allir þurfi að fara í gegnum dómstólaleiðina og bankarnir leyfi almenningi að finna fyrir þeim jákvæðu skilyrðum [[Forseti hringir.]]sem eru í gangi á markaði.
Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til þess að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni hlý orð í minn garð undir þessum lið í þinghaldi gærdagsins. Ég hélt reyndar fyrst að um kaldhæðni væri að ræða hjá hv. þingmanni en þannig hafa kaldir og naprir vindar stjórnmálanna leikið mitt saklausa sveinshjarta. [[Hlátur í þingsal.]]Svo reyndist ekki vera. Ég verð að segja að orð hans eru mér hvatning til þess að ítreka þá skoðun mína að þeir sem beita hinum svokölluðu fullveldisrökum gegn Evrópusambandsaðild en taka á sama tíma þátt í því að samþykkja hér tilskipanir og lagafrumvörp sem samin eru í Evrópusambandinu, lítið eða algerlega óbreytt, eru ekki samkvæmir sjálfum sér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það er þannig að á köflum eru menn algerlega á jaðri þess sem getur talist gerlegt í þinginu út frá fullveldishugtakinu eins og menn þekkja. Það hef ég sjálfur séð á þeim stutta tíma sem ég hef verið á þingi, ég hef verið á þingi í bráðum sex ár, að gerist ítrekað. Þess vegna er mikilvægt að Íslendingar leiði þessa spurningu til lykta og ákveði á hvaða stað þeir ætli að vera í Evrópusamstarfinu. Ég er þeirrar skoðunar eins og fram kom hjá hv. þingmanni í gær að við eigum að ganga í Evrópusambandið, að við eigum að vera þátttakendur í því að móta löggjöf okkar heimshluta, að það sé með þeim hætti sem við virkjum og nýtum fullveldi okkar í samstarfi frjálsra þjóða.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vera á svipuðum slóðum og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson í ræðu sinni áðan, en þó ekki. Í Kastljósi RÚV í gærkvöldi var sýnt viðtal við yfirmann greiningardeildar ríkislögreglustjóra sem gerði mig mjög djúpt hugsi og vonandi fleiri þingmenn hér inni. Tilefnið var nýleg skýrsla þar sem fram kemur að greiningardeildin telji líkur á hryðjuverkum á Íslandi fara vaxandi og kallar eftir auknum rannsóknarheimildum til að bregðast við þeirri ógn. Sagði yfirmaðurinn í viðtalinu að hættumatinu yfir Íslandi hefði verið breytt þar sem ekki væri hægt að útiloka að hér yrðu framin hryðjuverk, bæði vegna heimsmálanna og ástandsins hér innan lands, eins og hann orðaði það án þess að það væri sérstaklega útskýrt hvað fælist í því. Þessar fregnir eru nokkuð á skjön við til dæmis upplýsingar Europol sem sýna að hryðjuverkum í Evrópu hafi mikið farið fækkandi og nokkuð stöðugt frá árinu 2007 þó svo að auðvitað hafi verið framin þar hryðjuverk. Ekki komu nein haldföst dæmi um þróunina í máli fulltrúa lögreglunnar heldur var aðeins um almennar staðhæfingar að ræða, að lögreglan hefði upplýsingar um hina og þessa einstaklinga sem telja mætti hættulega. Sömuleiðis var mjög sérkennilegt að hlusta á embættismanninn spyrða saman einstaklinga sem vilja fremja voðaverk í krafti málstaðar, eiginlega hryðjuverkamenn, og hins vegar andlega veikt fólk sem ástæða væri til að óttast. Og til að krydda blönduna enn betur var svo bætt við vísun í hælisleitendur sem sérstakan áhættuhóp. Því miður verð ég að segja að mér fannst þessi málflutningur embættis [[Forseti hringir.]]ríkislögreglustjóra bera einkenni hræðsluáróðurs [[Forseti hringir.]]og það tel ég afar hættulegt þegar um er að ræða jafn mikilvægan [[Forseti hringir.]]og viðkvæman málaflokk og [[Forseti hringir.]]valdheimildir lögreglu.
Heyr, heyr.
Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur boðað afnám verðtryggingar og það í skrefum þar sem stefnt verður að fullu afnámi verðtryggingar og sú áætlun sett fram árið 2016. Fyrsta skrefið er að óheimilt verði að bjóða lán til lengri tíma en 25 ára. Við höfum búið við verðtryggt húsnæðislánakerfi í hartnær fjóra áratugi og afleiðingarnar höfum við margsinnis rætt og ætlað að breyta þessu kerfi, kerfi sem skapar kringumstæður þar sem lánveitandinn býr við fullvissu um að hann ávaxti krónur sínar umfram verðlagsþróun og gott betur. Lántakinn býr hins vegar við fullkomna óvissu um annað en það að hann tryggir að lánveitandi fái allt sitt á fullu verði þannig að krónur hans halda verðgildi sínu og gott betur en það, 4–6% vexti er mjög algengt að sjá. Það er auðvitað ekkert eðlilegt við kringumstæður þar sem lánveitandi býr við fullvissu og lántaki við fullkomna óvissu. Einhvers staðar þarna á milli ætti áætlun um að lána og taka lán að liggja. Það má jafnframt færa rök fyrir því að áhættan ætti fremur að vera hjá lánveitandanum sem hefur þekkingu, tæki og tól til þess að verja sig fyrir henni. Það er hins vegar ekki bara réttlætið og sanngirnisrökin sem ættu í mínum huga að ráða þessu. Efnahagsleg rök vega þungt og bendi ég á skýrslu sérfræðingahóps um afnám verðtryggingar í því sambandi. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að nú um stundir í hálflokuðu hagkerfi ríki stöðugleiki þá er fram undan afnám hafta og kjarasamningar. Það yrði gríðarleg kjarabót og skynsamlegt innlegg í kjarasamninga að koma böndum á eldri verðtryggð lán [[Forseti hringir.]]og bíða ekki boðanna í að skipta yfir í óverðtryggt húsnæðislánakerfi.
Virðulegur forseti. Þegar hægri stjórnir eru við stjórnvölinn dregur úr jöfnuði í samfélögum. Þetta er gömul saga og ný og þessi fullyrðing er studd fjölmörgum rannsóknum og greiningum, og hægri stjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er þar engin undantekning. Fjölmargar lagabreytingar og boðuð frumvörp ganga í þá átt og ætti því ekki að vera um það deilt. Á það ber hins vegar að líta að umhverfis- og náttúruverndarsjónarmið hafa í löndunum í kringum okkur átt vaxandi fylgi að fagna og sem betur fer eru sífellt fleiri að gera græn sjónarmið að sínum og líka í íslenskum stjórnmálum. Ríkisstjórnin hefur því miður ekki fylgt þeim meginstraumi og er að því leytinu til gamaldags og skortir framsýni, því að í hverju málinu á fætur öðru sem eru til umfjöllunar í þinginu eru umhverfissjónarmið sett til hliðar og önnur í forgang. Umhverfis- og samgöngunefnd hefur til að mynda ítrekað fengið hlutverk eins konar umsagnarnefndar í stórum umhverfismálum eins og rammaáætlun þótt þar sé fjallað um náttúruvernd, um náttúrupassa þótt þar sé byggt á skilningi um almannarétt, um raflínur og kerfisáætlun þótt þar séu umhverfismál og skipulagsmál í forgrunni. Umhverfismálin eru auka- og hliðarmál og fastanefnd þingsins sem um þau mál fjallar situr uppi með aukahlutverk. Svo er efnislega sótt að náttúruvernd og umhverfi í öllum þessum málum þótt allir séu til í að standa með íslenskri náttúru á tyllidögum og í hátíðarræðum. En það er ekki fyrr en á reynir, virðulegur forseti, þegar vega þarf hagsmuni langs tíma á móti skammtímahagsmunum, þegar vega þarf almannahagsmuni á móti sérhagsmunum, þegar vega þarf hagsmuni náttúru annars vegar og hagsmuni atvinnulífsins hins vegar, þá reynir á hvort menn eru reiðubúnir til að vera náttúruverndarsinnar. Og enn sakna ég þess að slíkar raddir heyrist frá stjórnarmeirihlutanum, ein einasta rödd úr 19 manna þingflokki Framsóknarflokksins, ein einasta rödd úr 19 manna þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það er dapurlegt en brýnir okkur hin til að standa vörð um þessi [[Forseti hringir.]]dýrmætu verðmæti í þágu komandi kynslóða.
Hæstv. forseti. Eins og nýlega hefur komið fram er meiri jöfnuður á Íslandi en víðast hvar annars staðar og komandi kjarasamningar eru tækifæri til þess að varðveita þann jöfnuð. Margir hafa áhyggjur af kjarasamningunum sem fram undan eru. Það er nokkuð ljóst að þar verður meginverkefnið að bæta kjör þeirra sem lægst hafa launin, en ýmis tækifæri eru í þeim kjarasamningum vegna þess að svo virðist sem búið sé að semja við ýmsa stóra hópa í landinu á almennum vinnumarkaði. Þannig hafa til dæmis bankamenn greinilega fengið mjög ríflegar hækkanir undanfarið, bæði í formi beinna kauphækkana og bónusa, væntanlega vegna þess að þeir hafa staðið sig með afbrigðum vel undanfarin ár og sjálfsagt er verið að verðlauna þá fyrir það. Síðan hefur aðilum vinnumarkaðarins gengið ágætlega að semja um kjör hæstráðenda í fyrirtækjum í eigu lífeyrissjóðanna, og millistjórnenda. Það kemur berlega í ljós, og kom í ljós í tekjublaði Frjálsrar verslunar í fyrra og hefur komið fram í ýmsum mælingum, að þeir stjórnendur virðast hafa það býsna gott og hafa fengið býsna góðar launabætur, þannig að það blasir við að þar er nóg að gert og þarf ekki að tryggja þeim, þessum hópum, frekari launabætur. Að því leytinu til held ég að komandi kjarasamningar verði auðveldari viðfangs vegna þess að það er hreinlega hægt að sleppa því að semja við þessa hópa, stóru hópa, sem þegar hafa fengið gríðarlegar launabætur. Verkefnið hlýtur því að vera að hækka laun þeirra sem lægst laun hafa, og ég er alveg sannfærður um að aðilar vinnumarkaðarins geti komið sér jafn vel saman um það eins og að hækka laun æðstu stjórnenda í fyrirtækjum í eigu lífeyrissjóða.
Virðulegur forseti. Það er orðið verulega pínlegt að fylgjast með hverjum framsóknarþingmanninum á fætur öðrum koma í ræðustólinn og kvarta undan bönkunum. Það verður að vekja athygli þingmanna Framsóknarflokksins á því að þeir eru ekki í stjórnarandstöðu. Þeir eru í stjórnarmeirihluta og þeir hafa haft tvö ár til að setja þessum bönkum skorður um þjónustugjöld, um vexti, um hagnað. [[Gripið fram í: Og skatta.]]Þessir bankar starfa meðal annars með ríkisábyrgð frá þeirra eigin ríkisstjórn. Hagnaðurinn er byggður á ríkisábyrgð frá þeirra eigin ríkisstjórn en í stað þess að takmarka svigrúm bankanna er það eina sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa gert að auka svigrúmið. Nú hafa þeir komið fram með frumvarp um að leyfa bönkunum á ný að veita gengistryggð lán til fólks og fyrirtækja í landinu. Virðulegur forseti. Það bólar ekkert á móður allra kosningaloforða, afnámi verðtryggingar, [[Gripið fram í.]]enda er það rangt þegar þingmenn flokksins reyna að skýla sér á bak við það að hún eigi að hefjast í lok kjörtímabilsins árið 2016. Ástæðan fyrir því að Framsóknarflokkurinn segir að afnám verðtryggingar eigi að hefjast í lok kjörtímabilsins er einfaldlega sú staðreynd að Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei samþykkt afnám verðtryggingar. Framsóknarflokkurinn setti það aldrei sem skilyrði fyrir því að mynda ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum að verðtrygging yrði afnumin af því að Framsóknarflokkurinn meinti ekkert með loforðinu um afnám verðtryggingar. Hann hefur bara skotið því á frest til loka kjörtímabilsins og mun þá grípa til einhverra málamyndaráðstafana til að geta sagst hafa byrjað á því sem hann hefur hvorki ætlað sér að klára né ljúka að mestu. Verðtrygging verður hér áfram við næstu alþingiskosningar eins og hún var við hinar síðustu þó að einhverjar smávægilegar takmarkanir kunni að hafa verið gerðar á henni, vegna þess að ætlunin var aldrei að efna það loforð. Ég hvet Framsóknarflokkinn til að reyna að leysa úr fylgisskorti sínum [[Forseti hringir.]]í skoðanakönnunum með einhverjum öðrum hætti en að koma hér upp og kvarta undan bönkunum sem þeir sjálfir stjórna með lagasetningu.
Forseti. Ég ætla svo sannarlega að líta á skýrslu ríkislögreglustjóra, sem greiningardeild ríkislögreglustjóra kom á framfæri 20. febrúar, Mat ríkislögreglustjóra á hættu á hryðjuverkum og öðrum stórfelldum árásum. Þar sem ég hef lesið skýrsluna verð ég að segja að mér er verulega brugðið, sér í lagi við tillögum og tilvísunum í hópa fólks sem eru skilgreindir í kaflanum Tillögur til úrbóta, að þeim verði skipuð félagsleg úrræði sem verða fyrir áhrifum róttækni, og síðan eru þessir róttæklingar skilgreindir. Það eru sem sagt anarkistar, íslamistar, róttækir hægri og vinstri menn sem eru mögulegir ógnvaldar ríkisins. Ég tek þetta mjög alvarlega, hv. þingmaður. Ríkislögreglustjóri leggur sem sagt til að sköpuð verði sérstök félagsleg úrræði fyrir aðila eins og til dæmis mig, sem er anarkisti. Fyrir einstaklinga sem verða fyrir áhrifum róttækni í landinu verði myndaður sérstakur samráðsvettvangur lögreglu, félagsþjónustu og heilbrigðisyfirvalda til að miðla upplýsingum um þessa einstaklinga sem kunna að ógna öryggi almennings, sem eru þá sem sagt anarkistarnir og róttækir hægri og vinstri menn, auk þess sem lögreglan fái forvirkar rannsóknarheimildir til að njósna um okkur. Þetta eru þær aðgerðir sem embættið leggur til að ráðist verði í til að fyrirbyggja hryðjuverk hér á landi. Þetta finnst mér mjög alvarlegt, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Hérna er lögreglan enn og aftur að reyna að skapa ótta rétt eins og í kringum Vítisengla. Hvar eru þeir núna og ógnin í kringum þá?
Hæstv. forseti. Mig langar að vekja athygli á máli sem hefur ekki fengið mikla umfjöllun, en er hluti af stóru og mjög mikilvægu máli fyrir Ísland. Miklar vonir eru bundnar við Hafið, sem er öndvegissetur um sjálfbæra nýtingu og verndun hafsins og er ætlað að vinna að útfærslum hugmynda um verndun hafsins. Samningur um stofnun Hafsins var undirritaður á alþjóðlegu Norðurlandaráðstefnunni Arctic Circle, sem fór fram í Hörpu á síðasta ári. Marorka heldur utan um verkið. Verkefnið er stutt af fjölmörgum aðilum, umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, borginni, háskólum borgarinnar og ýmsum öðrum stofnunum. Síðast en ekki síst er ástæða til að telja upp Clean Tech Iceland sem eru samtök fyrirtækja í grænni tækni og fjölda annarra tæknifyrirtækja. Fáar þjóðir eru eins háðar hreinu hafi og sjálfbærri nýtingu auðlinda og Íslendingar enda hefur sjávarútvegur verið undirstaða velferðar og framfara hér á landi. Íslendingar ættu því að vera í fararbroddi þegar kemur að rannsóknum á ástandi hafsins, setningu reglna til verndar því og þróun tækni sem verndar umhverfi og auðlindir þess, m.a. með nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og með víðtæku samstarfi fyrirtækja og stofnana og nýta þekkingu sem þegar er til staðar til að auka vitund á breytingum sem gert er ráð fyrir vegna loftslagsbreytinga og vegna vaxandi skipaumferðar í íslenskri landhelgi. Stefnt er að því að starf Hafsins geti meðal annars orðið til þess að Ísland verði leiðandi afl á norðurslóðum, stuðlað að verndun lífríkisins í kringum landið og sjálfbærri nýtingu vistkerfa hafsins. Hægt verði að fjölga verðmætum störfum í tækni- og hugverkageiranum og auka almennt skilning og þekkingu á hafinu [[Forseti hringir.]]og mikilvægi þess.
Virðulegi forseti. Ég hef áður í þessum ræðustól minnst á lög sem við settum fyrir rúmu ári um úrræði til að hjálpa þeim einstaklingum sem ekki hafa átt aðra leið út úr skuldavanda sínum en að æskja þess að fara í gjaldþrot og var ætlunin að þau ættu að styrkja það fólk til þess. Lögin átti að endurskoða fyrir lok síðasta árs en enn bólar ekkert á frumvarpi frá hæstv. félagsmála- og húsnæðismálaráðherra um það mál. Ekki virðist vera vanþörf á að endurskoða lögin vegna þess að þau gagnast fæstum þeim sem æskja þess að fara þessa leið. Ég lýsi því eftir því að félagsmálaráðherra komi með endurskoðun á þessum lögum hingað í þingið þannig að við getum rætt þau. Reyndar hefur félagsmálaráðherra ekki heldur sett reglugerð um þetta efni sem átti þó að gerast og er meira en ár síðan lögin voru sett. Það má kannski fagna því að sú reglugerð hefur ekki verið sett vegna þess að í drögum sem send voru út í byrjun janúar virtist sem enn ætti að þrengja að fólki sem æskir þess að fara þessa leið. Ég kalla eftir því að hinn ágæti félagsmálaráðherra, sem var mjög öflugur talsmaður þeirra sem áttu í skuldavandræðum á síðasta kjörtímabili, þingkonan Eygló Harðardóttir - nú þegar hún situr yfir þessum málum öllum saman bólar ekki á neinu. Það bólar ekkert á húsnæðisfrumvörpum sem þó voru tilbúin þegar hún kom í embættið, það bólar ekkert á frumvarpi um afnám verðtryggingar, það bólar ekkert á lyklafrumvarpi. Hæstv. félagsmálaráðherra öflugur talsmaður fyrir [[Forseti hringir.]]öll þessi mál hér á síðasta kjörtímabili.
Virðulegur forseti. Mig langar að gera að umtalsefni Fæðingarorlofssjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð og Vinnumálastofnun. Margt hefur verið skrafað og ritað um vinnumarkaðsúrræði. Fram undan eru kjarasamningar á almennum markaði og vitað er að markaðurinn sjálfur, atvinnurekendur og verkalýðshreyfingin, vill gjarnan fá þessi verkefni í sínar hendur. Í ljósi þess geri ég þetta að umtalsefni, virðulegur forseti: Af hverju er það ekki rætt af hálfu ríkisins af fullri alvöru að Vinnumálastofnun, Atvinnuleysistryggingasjóður og Fæðingarorlofssjóður verði sett í hendurnar á samtökum atvinnulífsins og verkalýðsfélaganna til þess að samtökin sjái sjálf um þau virkniúrræði sem þar þarf að halda utan um, í stað þess að ríkið sé að vasast í verkefnunum? Ég er hugsi yfir því að við hér skulum almennt ekki ræða þau mál samhliða því að standa í ræðustól og velta fyrir okkur hvort kjarasamningar á almennum markaði eigi að vera í prósentuvís eða krónutöluvís eða hvort þessi hópur hafi fengið nóg eða hinn hópurinn hafi fengið nóg, eða hvernig hlutirnir gerast á eyrinni, eitthvað sem okkur sem þingmönnum kemur ekkert við, akkúrat ekki neitt, og er ekki í okkar verkahring. Við getum haft skoðanir á því en þær skipta engu þegar komið er að samningaborðinu. Þarna eru hins vegar ákveðin vinnumarkaðsúrræði sem gætu gagnast þeim sem þurfa á þeim að halda, þau væru nær í rauntíma, nær í verklagi hjá þeim sem eiga um þetta að fjalla og ríkið ætti ekki að vera með puttana í því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir góða ræðu og get upplýst hv. þingmann að við getum rætt þetta mál við 2. umr. um frumvarpið um opinber fjármál og ég held að við ættum að gera það. Ég vil að gefnu tilefni segja það alveg hreint út - vegna þess að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir ræddi það sem ég ræddi áðan um hættu á hryðjuverkum - að það er enginn hræðsluáróður að benda á hættuna á glæpagengi. Það er bara enginn hræðsluáróður. Ég vona, virðulegi forseti, og ég veit að lögreglan er að fylgjast með því og mun gera það. Því miður hefur maður séð slæma hluti hér en vonandi aldrei jafn slæma og við sjáum í nágrannalöndum okkar. Ég tek undir hvert einasta orð sem Helgi Gunnlaugsson afbrotafræðingur segir í Morgunblaðinu í dag. Hann bendir líka á hið augljósa, að við þurfum eðli máls samkvæmt að fara varlega því að það er fín lína á milli þess að tryggja nauðsynlegt öryggi borgaranna og ganga ekki gegn borgaralegum réttindum þeirra. Það verður að fara mjög varlega. En við skulum ekki tala eins og þetta sé ekki neitt mál. Svo vil ég aftur hrósa hv. þm. Róberti Marshall og vek athygli á því að ég hef fundið einn hv. þingmann sem þorir að gangast við að vilja ganga í Evrópusambandið. Hinir eru í leiknum, virðulegi forseti, að kanna hvað er í boði. Ég vona og vonandi getum við gert það á eftir undir umræðunni um alþjóðlegar þingnefndir að ræða nákvæmlega þennan þátt sem hv. þm. Róbert Marshall nefndi. Ég held að full ástæða sé til að ræða það undir EFTA- og ESA-þingskýrslunni og fara nákvæmlega yfir það hvaða áhrif þingmenn og einstök ríki hafa innan tollabandalagsins, Evrópusambandsins. Það skulum við fara yfir. En ég er búinn að finna einn hv. þingmann sem vill ganga í Evrópusambandið, hinir eru enn þá í samkvæmisleiknum sem er hannaður af Samfylkingunni að kanna hvað er í boði. Ég hlakka til að [[Forseti hringir.]]eiga málefnalega og góða umræðu við hv. þm. [[Forseti hringir.]]Róbert Marshall og hvet aðra hv. þingmenn sem vilja ganga í Evrópusambandið að [[Forseti hringir.]]koma og gangast við því.
Forseti vekur athygli á því að svo háttar til um 3. dagskrármálið sem ætlunin er að ræða hér á eftir, um nauðungarsölu, að of skammt er liðið frá útbýtingu þingskjalsins. Þess vegna þarf að leita afbrigða vegna þess og forseti áformar að hafa atkvæðagreiðslu um afbrigðin að lokinni þeirri sérstöku umræðu sem nú er brátt að hefjast, upp úr klukkan hálftólf.
Hæstv. forseti. Við ræðum um innanlandsflug sem er mjög mikilvægur samgöngumáti fyrir okkur Íslendinga. Innanlandsflugið er kannski einn aðalsamgöngumátinn á móti áætlunarbifreiðum og einkabílum. Við búum ekki við það hér á Íslandi að vera með lestarsamgöngur. Hins vegar háttar þannig til að innanlandsflugið er dýr ferðamáti og fargjöld hafa hækkað á undanförnum árum. Það veldur áhyggjum því að margir þurfa að nota innanlandsflugið, bæði í þeim tilgangi að komast fljótt á milli staða í viðskiptaerindum, vegna vinnu sinnar og líka vegna heilbrigðisþjónustu. Innanlandsflugið er tenginet sem tengir saman bæi og þorp á landinu og það má alveg segja að netið mætti vera þéttara en það er. Við vitum hins vegar að þetta er dýr ferðamáti og hér ríkir líka fákeppni. Þess vegna var tekin ákvörðun, af fyrrverandi innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, að láta fara ofan í það hvaða möguleikar væru á því að draga úr kostnaði við innanlandsflugið fyrir þá sem það nota. Til þess var skipaður starfshópur sem nú hefur lokið störfum en markmið hópsins var fyrst og fremst að greina þjónustugjöldin, opinberu gjöldin, sem eru lögð á innanlandsflug með það að markmiði að kanna hvort hægt væri að lækka fargjöld innan lands. Þessi hópur, sem samanstóð af þingmönnum og mönnum úr atvinnulífinu, komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri um auðugan garð að gresja í því að lækka fargjöld. Í stuttu máli má segja að niðurstaðan hafi verið sú að með tiltölulega auðveldu móti væri hægt að lækka fargjald á hvern legg um 1.800 kr. að mestu. Starfshópurinn komst að þeirri niðurstöðu að möguleiki væri á því að í stað þess að lögð væru á þjónustugjöld kæmi ríkið inn í þennan almenningssamgöngumáta og í staðinn fyrir að leggja á farþegagjöld og lendingargjöld kæmi til ríkisstyrkur. Því fylgir að vísu ákveðinn annmarki vegna þess að á EES-svæðinu gilda ákveðnar ríkisstyrkjareglur og það þýðir að Reykjavíkurflugvöllur er varla tækur þar inn. Hins vegar eru aðrir flugvellir á landinu þannig að þeir ættu alveg að geta fallið undir þetta ákvæði. Ef felld yrðu niður farþega- og lendingargjöld mundi það kosta ríkissjóð um 400 milljónir og það mundi að meðaltali skila hverjum einstaklingi sem flygi aðra leiðina um 1.200 kr. Ekki er hægt að horfa fram hjá því að það væri til bóta. Síðan sá hópurinn fyrir sér að mögulegt væri að breyta virðisaukaskattskerfi á þann veg að farþegaflutningar í flugi yrðu virðisaukaskattsfrjálsir að því leyti til að hægt væri að endurgreiða virðisaukann. Með því að breyta virðisaukaskattslögum gætu náðst þar um 500 kr. til að lækka fargjöld og það þýðir að þá erum við komin í um 1.800 kr. sem ég nefndi hér áðan.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. upphafsmanni þessarar umræðu fyrir að taka þetta mál á dagskrá og fyrir að hafa leitt starfshóp innanríkisráðuneytisins sem falið var að skoða gjaldtöku í innanlandsflugi og mögulegar leiðir til lækkunar. Skýrslan barst mér í hendur síðastliðinn mánudag og hún er nú til skoðunar í ráðuneytinu. Innanlandsflugið er einn hlekkurinn í samgöngukerfi landsins. Ég lít á það sem mikilvæga innviði þjóðfélagsins sem einnar heildar. Stefna stjórnvalda er að samþætta og samtvinna sem mest stefnu, aðgerðir og rekstur í samgöngukerfinu á öruggan og hagkvæman hátt. Við þurfum að horfa til þess hvernig þessi kerfi almannasamgangna á landi, lofti og legi geta best þjónað hinum ólíku þörfum og dreifðu byggðum landsins. Það er í raun ekki hægt að tala um einn þátt samgöngukerfisins án þess að minnast á aðra þætti. Kostnaður við flugið er hins vegar mikill, rekstur og uppbygging flugvalla, flugleiðsaga, flugrekstur og mannahald, í öllum þessum þáttum leggjum við ofuráherslu á öryggi. Þennan kostnað greiða notendur sem eru farþegar og flugrekendur og raunar ríkið líka að talsverðu leyti. Þar að auki greiðir ríkið niður hluta af rekstri ákveðinna flugleiða eins og kunnugt er. Þetta er óumdeilt. Það er líka óumdeilt að flugið er lífsnauðsynlegur þáttur í samgöngum landsins. Það sem er umdeilt er hvernig við ætlum að reka þetta kerfi og hvernig við ætlum að skipta kostnaðinum við það. Skýrslan um gjaldtökuna í innanlandsfluginu sýnir meðal annars að opinber gjöld eru lítill hluti af kostnaði hvers farmiða. Í niðurstöðunum er bent á að niðurfelling farþega- og lendingargjalda, svo og niðurfelling virðisaukaskatts af aðföngum í innanlandsflugi, mundi skila að meðaltali 1.700–1.800 kr. verðlækkun á fluglegg. Þetta kom mér á óvart því að í umræðunni hefur oft verið gert mikið úr því að gjöld ríkisins af flugi væru há. Ég tel því að það ráði ekki úrslitum í þessu efni og sé engin heildarlausn að fella þessi gjöld niður ein og sér, enda segir í niðurstöðum skýrslunnar að þótt þessi niðurfelling skili lægra farmiðaverði sé óvíst að hún mundi þýða fleiri farþega. Um það bil 60% farþega í innanlandsfluginu greiða farmiða sína sjálfir en 40% eru þeir sem ferðast vinnu sinnar vegna og fá farmiðann greiddan. Farþegum með innanlandsflugi hefur fækkað nokkuð síðustu tvö árin, um 2,8% á síðasta ári miðað við 2013. Farþegum um flesta áætlunarflugvelli hefur fækkað en undantekningar eru Grímsey og Húsavík. Skýringarnar á fækkuninni geta verið nokkrar en án efa vegur verðlag í innanlandsfluginu þungt. Ætlum við að horfa upp á þessa þróun án þess að grípa inn í? Viljum við snúa þessari þróun við eða viljum við hafa kerfið nokkurn veginn óbreytt með óbreyttri aðkomu ríkisins? Ef við viljum halda innanlandsflugi, sem mér sýnist algjörlega nauðsynlegt, þurfum við að huga að því hver aðkoma ríkisins á að vera. Hún er nauðsynleg til að tryggja búsetu í ákveðnum landshlutum og samgönguyfirvöld þurfa að tryggja nauðsynlegt fjármagn í því skyni og þess vegna eru tilteknar flugleiðir styrktar. En það má spyrja hvort aðkoma ríkisins sé nauðsynleg til að styrkja flugrekstur að öðru leyti. Á innanlandsflugið að geta þrifist á markaðslegum forsendum fyrir utan þessar styrktu leiðir? Á það að vera hlutverk ríkisins að styrkja vöxt og uppbyggingu flugfélaga? Er hugsanlegt að tækifæri séu í innanlandsfluginu þegar litið er til ferðaþjónustunnar? Hlutfall erlendra ferðamanna fer vaxandi í innanlandsfluginu og ég bind vonir við þennan vaxtarbrodd. Ég tel mjög brýnt að litið sé á frekari markaðssetningu á innanlandsflugi sem hluta af heildarsamgöngukerfi þjóðarinnar þegar farið er yfir framtíð innanlandsflugsins.
Hæstv. forseti. Starfshópur skilaði skýrslu síðasta mánudag um innanlandsflugið. Þar kemur fram að með því að hætta öllum opinberum álögum megi lækka farmiðann um 4% að hámarki. Álögur ríkisins eru nú ekki meiri en það hvað þetta varðar. Ef lagt er til að þær verði felldar niður og ríkið komi að þá má spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Er innanríkisráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að þetta fjármagn komi til, ef hægt væri að gera það út af öllum þeim reglum sem við erum skuldbundin af? Miðað við samgönguáætlun sem við höfum séð og það sem væntanlegt er þar, þegar engir peningar eru lagðir í samgönguframkvæmdir, nánast ekki neitt, efast ég um að þeir peningar komi frá ríkisvaldinu, alla vega ekki núna. Mér finnst athyglisvert að starfshópur á vegum ráðuneytisins skuli hafa komist að þessari niðurstöðu. Þá höfum við það klárt. Eftir stendur samt sem áður að fljúga lengstu leiðir úti á landi - lækka miðann þá úr 45.000 kr. niður í 43.200 eða eitthvað svoleiðis. Það er nú öll lækkunin. En þá kemur að öðru. Hve mikið mundi kostnaðurinn aukast ef Reykjavíkurflugvöllur yrði lagður niður? Það eru ekki neinar 1.800 kr. Það eru að lágmarki 10–15 þús. kr., jafnvel 20 þús. kr., sem mundu bætast við þar. Ég virði það og hef verið þeirrar skoðunar að við eigum að gefa Rögnu-nefndinni ráðrúm til að klára sína vinnu, en ég harma það hvað dregst að skila niðurstöðu, þá hef ég litið þannig á að allir ættu að sýna biðlund á meðan. Það var hins vegar ekki gert gagnvart Valsmönnum, sem sá sem hér stendur getur ekki haldið með að þessu sinni, hvað það varðar, þó að hann hafi oft haldið með Val. Þetta er sagan. Það eru bara tveir kostir í stöðunni; Reykjavíkurflugvöllur þar sem hann er sem miðstöð innanlandsflugs, eitthvað breyttur að sjálfsögðu sem niðurstaða í samkomulagi við borgina ef það væri hægt; eða að flytja miðstöð [[Forseti hringir.]]innanlandsflugs til Keflavíkur með þeim óheyrilega kostnaði sem því fylgir, sem ég [[Forseti hringir.]]nefndi hér áðan, og óþægindum fyrir flugfarþega. Þá mun farþegum fækka um meira en 2% [[Forseti hringir.]]á ári, virðulegi forseti.
Herra forseti. Það er vissast að taka fram að ég sat í þeim starfshópi sem hér hefur borið á góma, um gjaldtöku í innanlandsflugi og mögulegar leiðir til að lækka fargjöld. Það er í sjálfu sér ekki skrýtið að innanlandsflugið hafi átt í vök að verjast. Margir samverkandi þættir hafa þyngt þar róðurinn; efnahagsástandið almennt og minni kaupmáttur, hátt eldsneytisverð fram undir það síðasta, veiking krónunnar hefur neikvæð áhrif á flugrekstur því að hann er verulega tengdur og háður kostnaði sem til fellur í erlendri mynt, og svo auðvitað auknar álögur sem menn neyddust til að grípa til til að halda rekstri innviða flugkerfisins gangandi. Samtímis því hafa svo stórauknir fjármunir farið í að styrkja almenningssamgöngur á landi síðastliðin tvö, þrjú ár, sem er vel, en allt þetta verður að hafa í huga þegar staða innanlandsflugsins er skoðuð, enda sjáum við mjög neikvæða þróun mörg undanfarin ár; farþegum fækkar ár frá ári og fjölgun erlendra ferðamanna, sem nýta sér vissulega innanlandsflugið talsvert þannig að um 17% af farþegum Flugfélags Íslands eru erlendir ferðamenn, dugar ekki til að vega upp á móti fækkun Íslendinga í því efni. Það er því mikið í húfi að snúa þeirri þróun við. Það er gríðarlega mikið undir hér því að án innanlandsflugsins er búseta í fjölmörgum landshlutum stórkostlega skert og það væri einfaldlega ekki hægt að starfrækja menntakerfið eða heilbrigðiskerfið í landinu með þeim hætti sem gert er í dag ef ekki væru tiltölulega greiðar flugsamgöngur. Ég tel þess vegna einboðið að gera þá tilraun, ef við orðum það svo, sem starfshópurinn leggur til, leggur til, segjum í tvö, þrjú ár, að fella niður farþega- og lendingargjöld og endurgreiða flugrekendum virðisaukaskatt af eldsneyti megi það duga til að lækka fargjöld um 12–15%. Væri til mikils að vinna ef tækist að snúa þessari þróun við. Taki farþegum að fjölga á nýjan leik batnar afkoma flugsins og við komumst [[Forseti hringir.]]út úr þeim neikvæða spíral sem við höfum verið í að undanförnu og hefur skrúfað flugið niður.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur. Það þarf enginn að velkjast í vafa um að flugsamgöngur skipta miklu máli og mestu máli þar sem samgöngur á landi eru erfiðar milli viðkomandi landsvæðis og höfuðborgarinnar. Flugið þjónar hlutverki almenningssamgangna fyrir þessi landsvæði og þarf því að vera hluti af almenningssamgangnakerfinu. Það er margt sem skiptir máli í aðgengi að flugi, en fyrst og fremst er það verðlag og aðgengi að flugvelli á báðum endum flugleiða. Eftir ferð um Norður- og Austurland í nýliðinni kjördæmaviku er mér ljóst að flugið er íbúum þar hugleikið enda skiptir það miklu máli og miklar væntingar eru til breytinga á verði í framhaldi af vinnu starfshóps innanríkisráðherra, enda ekki nema von þegar fullt verð á flugi fram og til baka milli Egilsstaða og Reykjavíkur er 47.300. Einnig kom það skýrt fram að íbúar og forsvarsmenn atvinnulífs hafa miklar áhyggjur af þróun mála varðandi Reykjavíkurflugvöll og gera kröfur til stjórnvalda um að aðgengi að höfuðborginni sé tryggt. Umhleypingar í veðurfari í vetur eru kannski lán í óláni því að þar hafa kostir neyðarbrautarinnar komið skýrt í ljós, en jafnframt hefur komið í ljós hversu vanbúin flugstöðin í Reykjavík er þegar margir þurfa að bíða þar vegna röskunar á flugi. Varðandi Reykjavíkurflugvöll velti ég fyrir mér hver sé ábyrgð Reykjavíkurborgar gagnvart mannvirkjum sem byggð hafa verið þegar skipulagi er breytt. Nú er það ljóst að þjóðin, þ.e. ríkið, á flugvöllinn. Ef hann er skipulagður burt úr Vatnsmýrinni ber þá Reykjavíkurborg ekki að greiða bætur samkvæmt skipulagslögum? Eða er það hreinlega borgarinnar að kosta byggingu nýs flugvallar? Mig langar því að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort bótareglur skipulagslaga gildi ekki ef Reykjavíkurborg heldur áfram að gera atlögu að flugvellinum í krafti skipulagsvalds.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu sem er mjög mikilvæg og ég þakka líka vinnuhópnum fyrir sitt framlag og skýrsluna góðu sem ég vona að við getum nýtt okkur til þess að lækka innanlandsflugið. Mér fannst svolítið sérstakt í umræðunni um náttúrupassann að því var haldið fram að við yrðum að setja gjald á innanlandsflugið en á móti gætum við þá bara tekið eitthvert gjald af innanlandsfluginu. Það hjálpar í raun ekki mikið til ef við ætlum að lækka eitt gjald og setja á annað á móti. Þar af leiðandi fannst mér þetta ekki góð hugmynd. Eins og hefur komið fram í umræðunum er í raun dýrara fyrir íbúa á til dæmis Egilsstöðum að koma til Reykjavíkur og komast heim til sín aftur en fyrir Reykvíkinga að skreppa til London. Nú er það þannig að við þurfum að sækja ýmsa þjónustu og vinnu jafnvel til höfuðborgarinnar og það hefur áhrif á búsetuskilyrði að þessar samgöngur séu góðar og séu ekki lúxus fyrir þá sem hafa efni á því. Ef maður skoðar samsetninguna á þeim sem nýta innanlandsflugið er hún líka mjög áhugaverð, þetta er mjög mikið fólk sem fer á milli vegna vinnu og hið opinbera borgar líka fargjöldin að miklum hluta. Ég held að ég hafi persónulega örsjaldan flogið á eigin vegum en yfirleitt kem ég til Reykjavíkur vegna vinnu. Mér finnst líka annað í þessu sem er það að dreifa ferðamönnum um landið, þá held ég að það skipti mjög miklu máli að innanlandsflugið sé raunhæfur kostur og ekki allt of dýrt og þar er mikilvægt að það sé að minnsta kosti möguleiki á yfirvofandi samkeppni. Ég efast um að það sé nema á örfáum leiðum einhver möguleiki á samkeppni, það hafa tvö flugfélög verið að fljúga til Akureyrar. Kannski er bara raunhæft að það sé eitt en það er samt mikilvægt að stjórnvöld búi þannig um hnútana að nýtt fyrirtæki sem sér þar eitthvert tækifæri geti stokkið inn. Ég held að hún geti verið jafn mikilvæg, þessi yfirvofandi samkeppni, og bara raunveruleg samkeppni, ef þið skiljið hvað ég á við. Annars bara þakka ég fyrir þessa góðu umræðu hér.
Forseti. Þetta eru mjög brýnar umræður. Ég gluggaði aðeins í skýrslu frá starfshópnum, sem var skipaður af innanríkisráðherra, um gjaldtöku í innanlandsflugi. Þetta er snúið mál og alls ekki einfalt. Það spilar inn mjög heit kartafla sem er staðsetning flugvallar en það er mjög brýnt að þetta loftæðakerfi sem landsmenn hafa aðgang að til að komast á milli staða verði ekki rofið. Ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um hvaða leiðir mætti reyna, prófa þetta til tveggja til þriggja ára og þá vega auðvitað þyngst gjöldin og eldsneytið. Það kom mér jafnframt á óvart hve litlu máli það mundi skipta ef hin opinberu gjöld yrðu felld niður. Að sjálfsögðu þarf að fara í að kynna nánar fyrir erlendum ferðamönnum þennan möguleika á að ferðast um landið en þetta er fyrst og fremst mjög brýnt samgöngutæki fyrir þá sem hér búa, sér í lagi á veturna. Við vitum öll hvernig færðin er hér víða um land. Ég styð það að farið sé í tilraun með að reyna að auka farþegafjölda en ef sú tilraun mislukkast verðum við að grípa til róttækra aðgerða sem felast í einhverju meira en hér hefur verið boðað. Þá þarf að taka umræðuna um og fá nákvæmar upplýsingar um hvað mundi gerast ef til dæmis þessi þjónusta færi til Keflavíkur.
Herra forseti. Gotland er sænsk eyja í Eystrasaltinu og hún minnir um margt á Ísland. Hún er hrjóstrug, þar er mikil sauðfjárrækt og hún er mjög vinsæll ferðamannastaður. [[Gripið fram í.]]Þangað fór ég síðastliðið sumar sem ferðamaður og tók eftir því að þegar ég keypti mér miða á netinu var lægra verð fyrir Gotlendinga. Nú er Gotland innan sænska ríkisins. Sænska ríkið er í Evrópusambandinu og um það gilda EES-reglur. Ég hef ekki kafað ofan í af hvaða ástæðu Gotlendingar geta notið þessara sérkjara miðað við aðra innan Evrópusambandsins, en mér þætti mjög athyglisvert að það yrði skoðað nánar af hálfu innanríkisráðuneytisins hvort ekki sé hægt að viðhafa slíka mismunun hér á landi líka, enda er það þannig að flugsamgöngur eru fyrir ýmsa leið til að komast á milli staða á ferðalögum, fyrir aðra vegna atvinnu en fyrir fjölmarga íbúa þessa lands eru þetta lífsnauðsynlegar samgöngur til að geta notið þjónustu og ýmissa þátta sem eru í raun eingöngu í boði hér á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og ég tel brýnt að kanna hvort það gæti ekki verið ein leið þannig að hægt væri að beina öllum styrkjum og niðurgreiðslum til þeirra sem reiða sig á flugsamgöngur sem grundvöll ákveðinnar velferðar. Varðandi ræðu innanríkisráðherra tek ég heils hugar undir að það er mjög mikilvægt að auka markaðssetningu til erlendra ferðamanna og nýta þá uppsveiflu sem þar er til að fjölga í [[Forseti hringir.]]innanlandsflugi og þar með að efla það.
Herra forseti. Það væri ljótt ef við þyrftum að ganga í Evrópusambandið til að geta lækkað flugfargjöld innan lands en ég vona að svo verði ekki heldur að við getum gert þetta á eigin forsendum. Ég tel að flugið sé okkar almenningssamgöngur innan lands og við marga landshluta er það það. Í dag er það verðið sem fælir frá, það er allt of hátt, það hefur komið fram að það að fara þessa lengstu leggi frá höfuðborgarsvæðinu kostar fram og til baka hátt í 50 þús. kr. Það sér hver heilvita maður að venjuleg fjölskylda ræður illa við að nýta sér þetta eins og hún hefði kosið. Almenningur í landinu sem býr fjarri höfuðborgarsvæðinu þarf að sækja hingað á höfuðborgarsvæðið ýmsa þjónustu, menningu, heilbrigðisþjónustu, menntun og margt mætti telja upp, að ég tali ekki um öryggisþáttinn varðandi sjúkraflugið á Landspítalann, hátæknisjúkrahús allra landsmanna. Það er mjög brýnt og mér finnst gott að þessi starfshópur hafi verið stofnaður til að kanna möguleika á því hvernig hægt væri að lækka verð á flugmiðum á einhvern hátt, að ríkið komi þar inn í. Ég vonast til þess að menn vinni með þetta, það er talað um að þetta kosti einar 400 milljónir og ég ber vissulega ákveðinn ugg í brjósti vegna þess að í síðustu fjárlögum var skorið niður til innanlandsflugsins og ríkisstyrktu leiðanna. Við þurfum að verja þessa þætti, ríkisstyrktu leggirnir eru mjög mikilvægir. Á sumum stöðum á landinu eru þetta kannski yfir háveturinn einu samgöngurnar sem viðkomandi byggðarlag hefur við höfuðborgarsvæðið, af sínu svæði inn á þjóðbrautina. Það skiptir alla landsmenn miklu máli hvernig þetta þróast og ég tel gott að unnið sé að þessum málum [[Forseti hringir.]]en það má ekki dragast allt of lengi.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur, fyrir að taka upp mál innanlandsflugs. Mig langar að byrja á að ræða um tengingu innanlandsflugs við stækkandi atvinnugrein, ferðaþjónustuna. Ég tel að þar megi sjá nýtt tækifæri með því að opna fleiri fluggáttir inn í landið, því að langstærsti hluti ferðamanna kemur með flugi gegnum Flugstöð Leifs Eiríkssonar á Reykjanesi og því er mikill ágangur á ferðamannastaði á suður- og suðvesturhorni landsins. Ef fleiri gáttir verða opnaðar og markvisst markaðssettar er ég sannfærður um að dreifing ferðamanna yrði betri og þessi þjónustugrein mundi dreifast betur um landið. Einnig með því að efla flugvelli vítt og breitt um landið styrkir það kerfið í heild, eins og með varaflugvellina. Flugmönnum er skylt að skrá varaflugvöll við þann flugvöll sem fyrirhugað er að lenda á og komið hefur upp í Ameríkuflugi að flugmenn hafa þurft að skrá varaflugvöll á Írlandi eða í Svíþjóð. Í seinni hluta ræðunnar langar mig að tala aðeins um Reykjavíkurflugvöll og ítreka mikilvægi hans í samfélaginu. Reykjavíkurflugvöllur er miðstöð innanlandsflugs og gegnir mikilvægu hlutverki í samgöngum höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar. Flugvöllurinn gegnir lykilhlutverki í tengingu landsbyggðarinnar við kjarnaþjónustu opinberrar þjónustu sem er að mestu á höfuðborgarsvæðinu, tengingu við heilbrigðiskerfið, Landspítalann, sem er spítali okkar allra og þarf að vera nálægt öflugum samgönguæðum, og til viðbótar get ég eins og fleiri þingmenn nefnt menntakerfið og almenna verslun og þjónustu. Að því sögðu tel ég mikilvægt að fulltrúar allra landsmanna, ekki einungis þeir sem eru kosnir af einu sveitarfélagi, taki ákvörðun um framtíð flugvallarins. Það er mun [[Forseti hringir.]]lýðræðislegra og sanngjarnara.
Virðulegi forseti. Ég kem inn í þessa umræðu einungis til að varpa fram hugmynd eða spurningu um hvort það hafi einhvern tímann verið rætt hérna eða hugmyndir komið upp um að líta hreinlega í átt að hraðlestum frekar en flugumferð. Mikil óvissa ríkir núna í heiminum um eldsneyti og framtíð þess. Mér finnst kannski vera skortur á langtímahugsun, hvað við ætlum að gera í framtíðinni þegar olía er ekki lengur til. Þá þurfum við að líta til nýrrar tækni. Nú eru mjög spennandi hlutir að gerast í heiminum varðandi hraðlestir sem nýta sér segul- eða rafsegulsvið til að ferðast og geta farið mjög hratt. Ég vildi bara varpa fram þeirri hugmynd.
Hæstv. forseti. Ég þakka öllum þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu. Það er sérstaklega ánægjulegt að heyra þann einhug sem ríkir um mikilvægi innanlandsflugsins og að menn deila þeim áhyggjum að flugið sé okkur dýrara en það ætti að vera og hamli því þar af leiðandi að menn geti nýtt það, almennir farþegar, eins og æskilegt væri. Ég vil líka beina því til hæstv. innanríkisráðherra að það sem kemur fram í skýrslu þess starfshóps sem hér hefur verið nefndur verði tekið fyrir og menn leiti leiða til að hægt verði að lækka fargjöld þannig að flugið verði almennari samgöngumáti. Það er alveg rétt að Íslendingar eru farnir að beina sjónum að því hvort lestarsamgöngur væru mögulegur ferðamáti hér. Auðvitað vitum við ekki hvað gerist í framtíðinni, en ég vil þakka hv. þm. Halldóru Mogensen fyrir að koma með þessa tillögu. Síðan vil ég hér í lokin nota tímann til þess að brýna menn í því að Reykjavíkurflugvöllur er lífæð allra landsmanna. Ef hróflað verður við honum erum við komin í mun erfiðari stöðu. Það mun verða okkur dýrt að byggja upp flugvöll annars staðar. Eins og hann er núna þá þjónar hann hlutverki sínu afskaplega vel og ég vona að svo verði áfram.
Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og þær ábendingar sem þingmenn hafa varpað til mín vegna þessarar skýrslu. Ég held að mjög mikilvægt hafi verið að fá þessa niðurstöðu fram og ekki síst það hversu lítill hluti þessar opinberu álögur eru, það sé þá bara komið á hreint hvernig hlutirnir eru og við getum talað um þetta út frá staðreyndum. Mér finnst gott að heyra að hv. þingmenn benda á ferðaþjónustuna. Hún er gríðarlega mikilvægur þáttur í atvinnustarfsemi í landinu. 17% þeirra flugfarþega sem fara með fluginu á sumrin eru erlendir ferðamenn. Nú sjáum við að vetrarlagi að landið hefur fyllst af erlendum ferðamönnum líka. Ég held að veruleg tækifæri séu í því að beina markaðssetningu í þá átt að reyna að nýta flugið, þetta mikilvæga tól sem það er í heildarsamgöngukerfi landsins, og markaðssetja flugið fyrir erlenda ferðamenn. Ég vil líka ítreka það sem ég sagði áðan vegna þeirra íslensku flugfarþega sem nýta sér flugið að það eru þó 60% af þeim sem nýta sér innanlandsflugið sem borga fyrir það sjálfir. 60%, það er líka töluvert hátt hlutfall. Fólk kemur til höfuðborgarinnar til að sækja þjónustu af ýmsu tagi. Að lokum þetta. Vöxtur og viðgangur í innanlandsflugi felst líka í því að losa flugvöllinn í Reykjavík úr þeim fjötrum og bráðabirgðaástandi sem hann hefur verið í allt of lengi. Ég vonast til að í þeirri nefndarvinnu sem fram fer á vegum svokallaðrar Rögnu-nefndar sjáist eitthvað til lands í því, en menn verða auðvitað einhvern tímann að taka þá umræðu til enda hvernig menn sjá fyrir sér innanlandsflugið. Það er alveg ljóst að Reykjavíkurflugvöllur er dyrnar að innanlandsfluginu í landinu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um nauðungarsölu og þakka hv. þingmönnum fyrir að greiða leið málsins á dagskrá hér í dag. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að fresta nauðungarsölu að beiðni gerðarþola í þeim tilvikum sem umsækjandi um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána bíður endanlegrar niðurstöðu um umsókn sína. Lagt er til að heimildin verði tímabundin og falli niður 1. október 2015. Í samræmi við aðgerðaáætlun í skuldamálum heimilanna var með lögum nr. 35/2014, um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, sem gildi tóku 18. maí 2014 kveðið á um fyrirkomulag leiðréttingar á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Nauðsynlegt þótti að fresta nauðungarsölum á meðan unnið yrði úr umsóknum um leiðréttingu og var sýslumönnum heimilað að fresta nauðungarsölum fram yfir 1. mars 2015 með lögum nr. 94/2014. Var þá gert ráð fyrir að meðferð allra leiðréttingarmála yrði lokið fyrir þann tíma. Ljóst er að lengri tíma hefur tekið að vinna úr umsóknum um leiðréttingu en upphaflega var gert ráð fyrir. Þrátt fyrir að 78% umsækjenda um leiðréttingu hafi nú samþykkt niðurstöðu ríkisskattstjóra eru enn umsóknir um 5 þús. einstaklinga óafgreiddar hjá embættinu. Þá hafa um 200 einstaklingar kært niðurstöðu ríkisskattstjóra til sérstakrar úskurðarnefndar og endanleg niðurstaða í þeim málum liggur ekki fyrir. Þykir því nauðsynlegt að fresta enn á ný nauðungarsölum í þeim tilvikum þar sem umsækjandi bíður niðurstöðu varðandi beiðni sína um leiðréttingu og því legg ég fram frumvarp þetta um áframhaldandi frestun nauðungarsölu. Skilyrði fyrir því að sýslumaður geti frestað nauðungarsölu samkvæmt þessu frumvarpi eru öll þau sömu og samkvæmt lögum nr. 94/2014. Þannig er gert að skilyrði að um sé að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu samkvæmt ákvörðun skipulags- og byggingaryfirvalda, sem og að gerðarþoli eigi þar lögheimili og haldi þar heimili. Eins og áður getur gerðarþoli án samþykkis kröfuhafa óskað eftir fresti á því að framhald uppboðs verði ákveðið eða að það fari fram. Jafnframt verði með samþykki allra gerðarbeiðenda og hæstbjóðenda unnt að fresta uppgjöri til kröfuhafa á fasteign sem seld hefur verið við framhald uppboðs en er enn í svokölluðu samþykkisferli. Þar sem þessi frestun nauðungarsölu er sérstaklega ætluð þeim sem sótt hafa um leiðréttingu en hafa ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu er einnig gert að skilyrði að gerðarþoli bíði niðurstöðu ríkisskattstjóra á umsókn sinni um leiðréttingu eða að hann hafi fengið niðurstöðu og kært hana til úrskurðarnefndar. Sýslumanni er heimilt að fresta nauðungarsölu í allt að þrjá mánuði í senn. Þannig er unnt að fá frestinn oftar en einu sinni að því tilskildu að viðkomandi sýni fram á að hann hafi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu. Lagt er til að heimildin falli niður 1. október 2015. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir frumvarpinu. Hjá sýslumannsembættunum á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum þar sem nauðungarsölur eru flestar eru um 350 fasteignir á fresti þar sem gerðarþoli hefur sótt um leiðréttingu. Nauðungarsölur á þessum eignum munu hefjast strax eftir mánaðamótin. Það er því mikilvægt að frumvarp þetta fái skjóta úrlausn á Alþingi svo unnt verði að taka ákvörðun um frestun nauðungarsölu í þeim tilvikum þegar gerðarþoli uppfyllir þessi skilyrði um frestun. Legg ég því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.
Virðulegur forseti. Árið 2010 veitti þingmaðurinn Ólöf Nordal andsvar við ræðu þess ráðherra sem flutti frumvarp um frestun á nauðungarsölu. Þingmaðurinn Ólöf Nordal vakti athygli á því að hér væri aðeins verið að fresta vandanum, að hann gæti aukist meðan á frestinum stæði, og sagði við ráðherrann að hinn mikli fjöldi af nauðungarsölubeiðnum sýndi að úrræði stjórnvalda væru ekki fullnægjandi. Þingmaðurinn kallaði eftir því við ráðherrann að hann gripi til róttækra aðgerða til að bjarga þeim fjölmörgu heimilum sem væru stödd í þessari neyð. Þegar þingmaðurinn er orðinn ráðherrann sem flytur mál sömu ættar er þess vegna eðlilegt að spyrja ráðherrann: Hvar er lyklafrumvarpið sem þessi þingmaður vísaði einmitt til í þessum umræðum á Alþingi 2010? Hvar er lyklafrumvarpið sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti að festa skyldi í lög? Hvar er lyklafrumvarpið sem Sjálfstæðisflokkurinn lofaði kjósendum sínum í aðdraganda síðustu alþingiskosninga? Það fólk sem hér er undir verður ekki margt laust úr vanda sínum eftir takmarkaða fjárhæð úr leiðréttingarprógrammi Framsóknarflokksins. Langflest af þessu fólki glímir við miklu stærri vanda en svo. Það mun þess vegna þurfa að horfast í augu við nauðungarsölu, hvort sem það verður í næsta mánuði eða síðar á árinu, nema ráðherrann grípi til róttækra aðgerða til að bjarga þessum heimilum. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til ráðherrans: Hvenær kemur hún með lyklafrumvarpið sem flokkur hennar lofaði?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að vera svona minnugur og rifja upp orð mín hér árið 2010 um skuldavanda heimilanna. Það er ekkert launungarmál, og ég held að ég hafi sagt það meira að segja í umræðunni núna fyrir jólin þegar ég lagði til frestun á nauðungarsölu, að auðvitað er ekki varanlegt úrræði að fresta nauðungarsölu. Það kemur auðvitað að því að við verðum að komast með þessa hluti í eðlilegt horf. Ég vona svo sannarlega að það verði ekki þannig að maður þurfi að koma aftur og aftur með slíka frestun. Af því að enn bíður stór hópur niðurstöðu í leiðréttingarmálunum verða menn hins vegar að gæta jafnræðis í því og það verður að hafa sinn gang. Síðan er auðvitað stærsta hjálpin sem fæst handa íslenskum heimilum sú að efnahagslíf þjóðarinnar komist í fastari skorður. Það hefur gjörbreyst frá árinu 2010. Við sjáum hér miklu meiri vöxt í efnahagskerfinu og sjáum fram á bjartari tíð handa heimilum í landinu. Það er hin raunverulega lausn sem skiptir öllu máli þegar við lítum til þess. Á fimm árum hefur mjög margt gerst, en það er afskaplega brýnt og ég tek undir það með hv. þingmanni, að við komumst út úr þessu tímabundna ástandi sem frestun nauðungarsölu hefur verið. Ég vona svo sannarlega að á þessu tímabili til 1. október takist okkur að ljúka þeim 5 þúsund málum sem bíða. Þetta eru feikilega mörg mál. Það sýnir okkur líka að þarna undir eru flókin mál. Þessu verkefni þurfum við að ljúka núna. Síðan skulum við fara að efla atvinnulífið enn og aftur og áfram. Þannig hjálpum við heimilunum í landinu best.
Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er góðra gjalda vert og við í stjórnarandstöðunni höfum lofað að greiða því leið í gegnum þingið. Það er að vísu sérkennilegt að þurfa að gera það í tvígang á sama vetri, að ráðherrann hafi ekki meiri fyrirhyggju en svo að þurfa að koma inn með það með afbrigðum. Það er líka góðra gjalda vert að tala fyrir því að efla hér atvinnusköpun og bæta efnahaginn til lengri tíma, en það mun ekki bjarga þúsundum heimila sem eru með ofskuldsett heimili sín. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti að lögfesta skyldi lyklafrumvarp og allir frambjóðendur flokksins lofuðu því fyrir síðustu alþingiskosningar að lögfest yrði lyklafrumvarp sem bjargaði þeim þúsundum heimila sem eiga heimili sín í hættu vegna nauðungarsölu. Ég spyr ráðherrann aftur því að ráðherrann svaraði ekki áðan: Hvenær ætlar innanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins, en flokkurinn hefur nú í nærri tvö ár átt innanríkisráðuneytið, að koma í þingið með lyklafrumvarpið og skera þessi heimili niður úr snörunni eins og hann lofaði þeim? [[Forseti hringir.]]Það er ábyrgðarhluti að lofa nauðstöddum heimilum bjargræði og við það eiga menn að standa.
Virðulegi forseti. Ég get í sjálfu sér fallist á að það hefði verið betra ef maður hefði haft skýrari mynd fyrir jólin, þegar við frestuðum uppboðum til 1. mars, af því hversu langan tíma það tæki en af því að um þetta úrræði er að ræða tel ég ekki borga sig að frestunin sé um of langa framtíð. Ég vonaðist til þess að við yrðum búin að fá betri botn í þessa hluti fyrir 1. mars en raun hefur orðið á og ég bind að sjálfsögðu vonir við að þessi tími dugi. Þær breytingar sem unnið hefur verið að í innanríkisráðuneytinu hafa snúið að þeirri stefnumörkun þessarar ríkisstjórnar að fara í leiðréttinguna. Þannig höfum við unnið í innanríkisráðuneytinu. Það getur vel verið, og ég get svo sem ítrekað það sem ég sagði hér á fyrri stigum, að við þurfum til lengri tíma að skoða hvernig best er komið fyrir bæði framkvæmd og skilyrðum vegna nauðungarsölu gjaldþrota. Það kann vel að vera og ég hef á því skýrar skoðanir en það er ekki sérstök vinna við það akkúrat núna [[Forseti hringir.]]í innanríkisráðuneytinu.
Frú forseti. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að greiða götu þessa máls. Eðli málsins samkvæmt þolir það ekki bið þannig að ef á að framlengja þennan frest þarf að gera það núna. Rökin sem hér eru færð fram eru pítsupöntunin sem átti að vera sáraeinföld og taka eins og tvær mínútur í gemsa að panta pítsu með SMS-skilaboðum en hefur reynst aðeins flóknari en sumir töldu og 4–5 þús. mál enn óútkljáð. Vandinn við þessar frestanir og aftur frestanir, ítrekaðar frestanir, er að það kemur auðvitað alltaf að þeim tímapunkti að menn verða að losa um þær og setja hlutina aftur í eitthvert eðlilegt ástand. Það verður að vera hægt að vinna úr svona málum og því eru takmörk sett gagnvart ýmsum veigamiklum réttarfarslegum atriðum, þ.e. hversu langt er hægt að ganga í því að taka rétt af þeim sem eiga kröfur og eru að vinna úr þeim eða ganga eftir því að ná fram rétti sínum. Ef farið er af stað, og enn þarf að fara af stað, hlýtur maður að spyrja: Er örugglega róið fyrir víkina að þessu sinni? Er öruggt að 1. október 2015 dugi? Það er fyrri spurning mín til hæstv. ráðherra. Ég er í öðru lagi dálítið hugsi yfir því að þessar frestanir hafa verið af tvennum toga. Á síðasta kjörtímabili voru þær ítrekað framlengdar og þá almennar, þær giltu í raun fyrir alla. Svo mun einnig hafa verið um frestunina hina fyrstu á þessu kjörtímabili með tilliti til þess að þá væri verið að vinna úr kosningaloforðinu mikla. Þá var um almenna frestun á nauðungarsölum að ræða á íbúðarhúsnæði en núna er hún sértæk. Hún er bundin við þá sem hafa sótt um. Ég velti fyrir mér: Hver er staða annarra sem ekki sóttu um af því að þeir sáu að þangað höfðu þeir ekkert að gera en gætu haft nákvæmlega jafn gildar [[Forseti hringir.]]og málefnalegar ástæður fyrir því að fá einhverja mánuði í viðbót til að vinna úr sínum málum, t.d. að þeir hafi svo seint fengið niðurstöðu [[Forseti hringir.]]í ágreining um lögmæti lána sem hvíldu á húsnæði þeirra?
Hæstv. forseti. Við í innanríkisráðuneytinu höfum nýtt tímann til að gera okkur grein fyrir því hvaða tímarammi er hugsanlegur í þessu. Það er ekkert launungarmál og hefur margoft komið fram að þetta hefur tekið mun lengri tíma hjá ríkisskattstjóra en menn áttu von á. Það kom reyndar ekki öllum á óvart því að þarna undir eru flókin mál en það veldur tilteknum áhyggjum að þetta séu þó 5 þús. mál, það er töluvert mikill fjöldi. Við vitum hins vegar ekkert hversu mörg þeirra eru í uppboðsfarvegi, það er allt önnur umræða, það er alls ekki hægt að draga þá ályktun að það sé endilega stór hluti. Við vitum það ekki en við vitum hins vegar að 350 mál bíða uppboðs. Þessi þrenging var líka í því frumvarpi sem ég mælti fyrir fyrir áramótin og það er að hluta til af því að við erum að reyna að koma okkur út úr þessu ástandi yfir í varanlegt ástand. Við höfum verið að fresta frá 2009 og ég greiddi því sjálf alltaf götu í þinginu eins og við gerum í þessum vanda sem við glímt við hér. Það er farið að verða brýnt að við sjáum fram á framtíðarskipan og ljúkum þessum kafla. Hv. þingmaður spyr sérstaklega hvers vegna þetta er ekki almennt. Það er þó þannig að það er alltaf hægt að fresta ef samþykki kröfuhafa fæst fyrir frestuninni, en þetta er liður í því að komast út úr þessu, ljúka þessum kafla og komast aftur á okkar almennu braut. Það getur ekki verið gott til lengri tíma að vera með slík inngrip í rétt kröfuhafa.
Nei, frú forseti, þetta eru ekki þægileg mál og kannski eru núverandi stjórnarflokkar að átta sig á því núna að stundum hefði mátt gæta meira umburðarlyndis í röðum þeirra á síðasta kjörtímabili þegar aðrir voru að glíma við þessi geysilega vandasömu og erfiðu mál. Þá var þetta einfalt þegar stjórnarandstaðan var að rífa kjaft, svo það sé bara orðað [[Gripið fram í.]]eins og það var. [[Gripið fram í.]]Nei, en það stóð ekki á gagnrýninni og árásunum samt fyrir aumingjaskapinn allan saman og nú er þetta aðeins flóknara og erfiðara. Þetta reyndist sem sagt ekki bara pítsupöntun. Ég heyrði verkefnisstjórann sjálfan lýsa því í útvarpinu í morgun eða í gær að það væru vonbrigði hvað þetta hefði tekið langan tíma, þetta væru flókin mál, 4–5 þús. mál, dánarbú, þar sem breytingar hefðu orðið á fjölskylduhögum o.s.frv. Það er að sjálfsögðu ekki ávísun á að neinn hlutfallslega sambærilegur fjöldi sé í þeirri stöðu að vera við það að missa húsnæði sitt. Ég geri mér ljóst að framlengingin síðast var líka þrengd, en ég hef einmitt verið að velta því fyrir mér síðan hvort menn séu alveg örugglega með sitt á þurru gagnvart jafnræði [[Forseti hringir.]]ef málefnalegar ástæður annarra væru [[Forseti hringir.]]nákvæmlega jafn ríkar fyrir því að fá frestun en þeir ná henni ekki vegna þess að þeir sóttu ekki um.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég hef aldrei nokkurn tímann tekið mér það í munn að það sé eins og pítsupöntun að greiða úr skuldavanda manna. Ég held meira að segja að þegar við vorum að deila um það á síðasta kjörtímabili hvaða leiðir skyldu farnar hafi alltaf legið fyrir mjög skýrt af minni hálfu, og hægt að lesa um það í þingskjölum, að við vildum styðja góð mál til að hjálpa heimilunum. Það gerðum við svo sannarlega, en við höfum alltaf verið að deila um leiðir. Það er kannski þess vegna sem við erum hvert í sínum flokknum, við getum ekki alltaf verið sammála um leiðirnar. En ég gengst ekki við að ég hafi talað eins og það væri einhver hókus-pókus-leið í þessu, ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar. Svar við spurningunni sem hv. þingmaður beinir til mín er: Já, við teljum málefnaleg rök þarna að baki, annars hefðum við ekki lagt þessa tillögu fram. Ég ítreka það sem mína alveg eindregnu skoðun að það er mikilvægt fyrir okkur að komast út úr þessum uppboðsfarsa. Ég vona svo sannarlega að þetta dugi núna til en að því gefnu má koma fram að ég hef auðvitað ekki séð þau mál sem ríkisskattstjóri er að [[Forseti hringir.]]glíma við. Ég veit ekki alveg hvers konar mál þetta eru, en það segir sig sjálft að þau [[Forseti hringir.]]hljóta að vera töluvert fjölbreytt fyrst svona stendur á.
Virðulegi forseti. Ef ég skil þetta frumvarp rétt nær það aðeins til þröngs hóps fólks sem hefur ekki enn fengið niðurstöðu leiðréttingarinnar frá ríkisskattstjóra eða sem hefur fengið rangar niðurstöður og þurft að kæra þær til úrskurðarnefndar um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Margir eru enn að bíða eftir dómsúrskurði varðandi lögmæti verðtryggðra neytendalána sem Héraðsdómur Reykjavíkur hefur sagt vera ólögleg þannig að ég spyr: Hvað verður um þá sem ekki sóttu um leiðréttinguna og íbúðarhúsnæði þeirra er í nauðungarsöluferli?
Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta á við um þá sem eru í þessu leiðréttingarferli. Feikilega mikill fjöldi sótti um það. Um þá sem standa fyrir utan það gilda almennar reglur og enn og aftur segi ég að þannig á það náttúrlega að vera. Af því að þetta úrræði var væntanlegt var á síðasta ári ákveðið að ganga þá leið til enda. Það hefur ekki tekist að ljúka þeim málum og þá er nauðsynlegt, til þess að jafnræðis sé gætt, að halda áfram með þetta úrræði. Það kemur þó alltaf að því að við þurfum að fara eftir þeim lögum sem í landinu gilda og þannig verður það við aðra aðila.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg þetta svar. Ég skil ekki „þannig á það nú að vera“. Hvað ef það kemur út úr þessum dómsúrskurði að þetta hafi verið ólögleg lán og þá er allt þetta fólk búið að missa húsnæði sitt? Það er ekki afturkræft. Hver er réttarstaða þessa fólks? Ég átta mig ekki alveg á þessu.
Hæstv. forseti. Þetta mál fjallar ekki um þau dómsmál sem eru í landinu, þetta fjallar bara um þessi tilteknu mál. Löggjafarvaldið getur ekki að mínu viti farið inn í þá mikilvægu þætti sem fullnusturéttarfarið er á grundvelli hugsanlegra niðurstaðna sem við vitum ekki hverjar verða. Það verður að vera þannig að við þurfum að taka á því þegar við stöndum frammi fyrir því, þ.e. þegar það kemur í ljós þurfum við að taka á því. Við verðum að bíða eftir þeim niðurstöðum og sjá hvað í þeim felst. Það er ekki hægt fyrir fram að fara inn í þessa viðkvæmu löggjöf og gefa sér niðurstöðu sem við erum ekki með fyrirliggjandi.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um nauðungarsölu, með síðari breytingum, þ.e. frestun nauðungarsölu. Ég ætla aðeins að koma inn í umræðuna vegna þess að það er auðvitað mikið áhyggjuefni að við skulum þurfa að framlengja þetta ítrekað, ekki vegna þess í sjálfu sér að það sé ekki ástæða til að búa þannig um að menn geti losnað við að fara í nauðungarsölu, heldur lýsir þetta fyrst og fremst vandræðaganginum í því að koma málum áfram sem eru mjög brýn til að við komumst út úr þeim vanda sem við er að etja eftir hrunið og afleiðingarnar fyrir heimili landsins. Það hefur komið fram í andsvörum og umræðu að allt var þetta afar einfalt þegar gengið var til kosninga fyrir ári, nú væri kominn sá tími að þetta mundi allt saman lagast og ýmsar ágætar hugmyndir hafa verið settar fram, sumt í frumvarpsformi en langflest af því hefur ekki komið á borðið enn þá. Komið hefur í ljós að vandræðagangurinn hefur einmitt verið þannig að margt af því sem við þyrftum að vera komin með svör við, til að fólkið í landinu geti vitað hvað bíður þess, er bara alls ekki tilbúið. Sú leiðrétting sem verið er að framkvæma og hefur dregist töluvert mikið frá því sem lagt var af stað með og ítrekaðar yfirlýsingar um að nú sé þetta allt að klárast og þetta taki engan tíma er alls ekki komin til framkvæmda. Þarna er fyrst og fremst verið að fresta ákvörðuninni varðandi nauðungarsölu til þess að reyna að fá allan þann hóp með. Um þetta geri ég engan ágreining. Við vorum búin að ræða það í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að við mundum flytja slíkt mál ef ráðherra kæmi ekki með það. Það er auðvitað sjálfsagður hlutur að reyna að búa þannig um hnútana að hér verði ekki fólk rekið út úr húsum sínum á meðan verið er að vinna að lausnum sem vonandi duga einhverjum. Þetta vekur líka umræðu, eins og hér hefur komið fram í andsvari, um hluti sem áttu að vera ákveðnar lausnir og sátt virðist hafa náðst um í umræðunni á milli stjórnarflokkanna, eins og lyklafrumvarpið, þ.e. að hægt væri að losa sig út úr skuldum með því að yfirgefa húsið og hreinsa þannig af en fara jafnvel eignalaus út úr því. Það bólar ekkert á því frumvarpi. Það er ekki komið. Er það á leiðinni? Mun það koma? Mun það ekki koma? Á leiðréttingin bara að duga og þá fyrir þá sem komast í gegn og nær þá ekki til þeirra, sem því miður eru nokkrir, sem af ýmsum ástæðum sóttu ekki um, og annarra sem fengu ekki úthlutun vegna þess að þeir voru í ákveðnu búsetuformi o.s.frv.? Gripið var til einnar aðgerðar sem var að reyna að hjálpa þeim sem höfðu ekki efni á því að fara í gjaldþrot. Það gat verið leið eftir að menn styttu endurreisnartímann, ef má orða það svo, niður í tvö ár þannig að menn gátu komist á lappirnar á tveimur árum. Þá gat gjaldþrotaleiðin verið úrræði fyrir suma, en einhverjir höfðu ekki efni á því og bankarnir héldu við kröfunum á viðkomandi einstaklinga með því að fara í árangurslaust fjárnám, setja fólk ekki í gjaldþrot, kosta það ekki og halda því þannig í snörunni að skuldirnar hanga á viðkomandi aðilum til eilífðarnóns. Þetta er auðvitað fullkomlega óþolandi. Þarna var sem sagt sett inn ákvæði um það að greiða mætti fyrir ákveðinn hóp sem vildi fara í gjaldþrot þann kostnað sem er við að lýsa sig gjaldþrota. Þetta fór í gegnum embætti umboðsmanns skuldara. En þarna eru ákvæði sem hafa sýnt sig að hafa verið svo hart skilgreind að það eru mjög fáir sem hafa farið þarna í gegn. Staðið hefur til að breyta þeim lögum en þau hafa því miður ekki komið inn í þingið. Það er því áframhaldandi óvissa um stöðu þessara aðila. Þegar við vorum að ræða leiðréttinguna var megingagnrýnin á þá útfærslu og þá leið sem þar var valin að menn kölluðu hana almenna aðgerð en hún reynist náttúrlega engan veginn vera almenn, líka vegna þess að hún náði til allra þeirra sem voru með skuldir á ákveðnu árabili óháð því hvenær stofnað var til skuldanna, hver staðan var á þeim o.s.frv. Á sama tíma var skilinn eftir heill hópur sem er í miklum vandræðum. Þegar við gagnrýndum þetta vorum við að tala um leigjendur, við vorum að tala um þá sem eru í húsnæðissamvinnufélögum og þegar við töluðum um og gagnrýndum þetta héðan úr ræðustóli kom hæstv. forsætisráðherra og lýsti því yfir að að sjálfsögðu yrði unnið úr þeim málum. En það hefur ekkert verið gert. Við fáum engin boð um það að verið sé að vinna að slíkum lausnum. Stórir hópar þurftu að taka á sig verðtryggða hækkun á leigu og eru í miklum vandræðum, hafa fengið allt upp í 50% hækkun á leigu, og ráða ekki við það, en engin úrræði eru fyrir viðkomandi aðila. Reiknað var með að taka upp húsnæðisbótakerfi. Það lá fyrir í tillögum frá fyrrverandi ríkisstjórn. Ákveðið hefur verið að gera það eftir að menn fóru að skoða allar gömlu tillögurnar og komust að niðurstöðu um að það væri skynsamlegasta leiðin. Síðan gerist ekki neitt. Við höfum ekkert frumvarp fengið um það hingað í þingið sem gæti leyst vanda margra. Ég nefni Búmenn sérstaklega af því að það er ákveðið búsetuform, það er húsnæðissamvinnufélag sem er í rauninni gríðarlega gott form þar sem menn þurfa ekki að leggja út fyrir öllum stofnkostnaðinum, geta fengið örugga búsetu, búið þar til langs tíma undir ákveðnu félagsformi. Á því hafa reynst vera gallar og þeir aðilar fengu á sig allan forsendubrestinn ef hægt er að kalla það svo, þar sem margar af þeim íbúðum voru nýjar þegar hrunið varð, og hafa fengið á sig gríðarlegar hækkanir. Leigan á ákveðnum íbúðum og á ákveðnum svæðum hefur hækkað úr 120 þús. kr. upp í 180 þús. kr. Menn geta rétt séð fyrir sér ef um væri að ræða ekkju sem býr í íbúð upp á 90 fermetra, og á að fara að borga 180 þús. kr. og er kannski með mánaðartekjur upp á 200–250 þús. kr. Það gengur ekki upp. Þeim aðilum yrði væntanlega öllum hent út ef þeir gefast upp og fara út úr þessu búsetuformi því að þá fellur kostnaðurinn yfir á félagið af því að ekki er endilega markaður fyrir að kaupa á slíku verði á þeim svæðum sem ég er að tala um, sem getur verið Reykjanes, Akranes, Hveragerði o.s.frv. Slík mál eru því algjörlega óleyst. Við erum ekkert að leysa þau hér. Við erum að fresta hlutunum og eins og ég segi er það óhjákvæmilegt eins og staðan er í dag, en svarar ekki öllum þeim spurningum sem maður hefði viljað að væri búið að svara, líka sérstaklega miðað við þær yfirlýsingar sem gefnar voru hér um að þetta væri bara óvilji fyrrverandi ríkisstjórnar, að hún hefði bara engan áhuga á að leysa vandann. Nú væri komin ríkisstjórn sem ætlaði að gera þetta allt saman, en útkoman er ekki betri en þetta. Við getum öll fagnað því að verðbólgan hefur verið mjög lág síðastliðna mánuði og verulegur árangur hefur náðst í því, þó að það sé auðvitað að einhverju leyti svikalogn, en það verður að gæta þess mjög að hún fari ekki af stað aftur vegna þess að öll þessi lán eru enn þá verðtryggð. Það hefur ekkert verið gert í að reyna að breyta því til framtíðar litið. Nú eru liðin næstum tvö ár hjá nýrri ríkisstjórn og þrátt fyrir loforð um að afnema verðtrygginguna er ekki búið að stíga neitt skref í því. Það er búið að tilkynna að afnema eigi réttinn til að taka verðtryggð lán, sem eru 40 ár eða umfram 25 ár. En meðan engin úrræði koma fyrir nýja kaupendur eru það bara viðbótarvandræði vegna þess að viðkomandi einstaklingar komast þá ekkert inn á húsnæðismarkaðinn, hvorki leigumarkaðinn né að kaupa sjálfir. Þetta er ástandið sem við búum við í augnablikinu og því miður svarar þetta frumvarp engu um þessi mál. Því hlýtur maður að kalla eftir lausnum á þeim þáttum, hvetja ríkisstjórnina til dáða, veita stuðning við góð mál sem þar koma fram til að bæta þessa stöðu og krefjast þess að ríkisstjórnin standi við að skoða þá hópa sem lentu í raunverulegum vandræðum sem liggja enn óbættir hjá garði. Þegar við vorum að ræða um leiðréttinguna sögðum við: Fókuserum á hópinn sem fjárfesti á árinu 2005 fram til 2008. Það var hópurinn sem í rauninni keypti á hæstu verðum, fékk á sig verðbólguskotið og réð ekki við eitt né neitt. Ef við hefðum fókuserað á þann hóp hefðum við getað gert mun myndarlegra við hann og losað hann út úr þessu. Á sama tíma sem menn eru að gagnrýna, þ.e. að við skulum hafa þá skoðun, er verið að hjálpa fólki sem fjárfesti 10, 20 árum fyrir hrun, var búið að fá allar hækkanir á höfuðstól og hækkun á eignum og meira að segja núna eftir hrun hefur höfuðstólshækkun á höfuðborgarsvæðinu verið allt upp í 10%, 20% sem er næstum sama og verðbólgan á þeim tíma, og verðtryggingin mældi upp eignina, menn eru því byrjaðir að fá til baka höfuðstólinn sinn óháð öllum aðgerðum. En það hjálpar ekki endilega fólki vegna þess að við erum þó að tala um að greiðslubyrðin hafi aukist og menn borga hærri fasteignagjöld, þannig að auðvitað var það alltaf rangur fókus að horfa bara á höfuðstól. En ekkert af þessu er verið að leysa. Ekkert. Það er verið að fresta nauðungarsölu. Búið. Þetta er áhyggjuefnið. Ég mun gera allt til að greiða fyrir framgangi þessa frumvarps, það verður væntanlega tekið fyrir í hv. allsherjar- og menntamálanefnd í fyrramálið og ég veit ekki til þess að nein fyrirstaða sé þar. Við munum styðja frumvarpið. Ég mun gera það þar og drífa það áfram til að ljúka því fyrir 1. mars, þó að það sé náttúrlega rétt ábending sem kom fram áðan að auðvitað gat frumvarpið komið fyrir hálfum mánuði, það lá fyrir að þetta væri yfirvofandi og það lá fyrir að engar lausnir eru, en við skulum ekki fjargviðrast út af því. Það er enginn vandi að klára það þannig að það gagnist frá 1. mars og framlengist þá til 1. október. Um það er ekki ágreiningur. En ég kalla eftir öllum hinum lausnunum, öllum hinum loforðunum, að við gefum unga fólkinu svör, leigjendum, Búmönnum, þeim sem verst standa, sem munu ekki fá úrræði hér, eða fara úr íbúðunum. Hvað bíður þeirra? Hvar eiga þeir að fá húsnæði í framhaldi af því? Öll þessi svör vantar.
Frú forseti. Þótt aðstæður bjóði ekki upp á langar umræður hér, ég skal leggja mitt af mörkum í þeim efnum, er það nú engu að síður þannig að þegar húsnæðismál eru á annað borð tekin hér fyrir er að mörgu að hyggja og væri hægt að tala um margt. Ég kom aðeins að því í andsvari áðan í umræðunni um húsnæðismál á síðasta kjörtímabili, ég viðurkenni það fúslega, frú forseti, að mér verður stundum heitt í hamsi þegar ég hugsa til þess hvernig margt var lagt upp og sagt á þeim tíma. Að mínu mati var talað af mikilli léttúð um þessi gríðarlega vandasömu og erfiðu mál. Það er nú mín spá, mín trú, að nú sé núverandi hæstv. ríkisstjórn að átta sig á því að það er nú meira en að segja það að greiða þannig úr öllum húsnæðisvanda almennings í landinu að allir verði hamingjusamir. Ætli það sé ekki að koma á daginn? Ég er þá sérstaklega að vísa til „ekki-neitt-gert-umræðunnar“. Það var söngurinn hjá stjórnarandstöðunni á síðasta kjörtímabili, að ekkert hefði verið gert í húsnæðismálum. Framsóknarmenn gengu að vísu lengst allra í þeim efnum, töluðu þannig alveg fram á síðasta dag og háðu sína kosningabaráttu á þeirri forsendu að ekkert hefði verið gert varðandi húsnæðisvanda fólks í landinu. [[Gripið fram í.]]Nei, nei, það voru frávik frá því sem betur fer. En svo mundu menn allt í einu eftir því að eitthvað hafði verið gert þegar þessar aðgerðir komu til sögunnar, þegar fara átti að efna hið mikla kosningaloforð þá mundu menn nefnilega eftir því að heilmikið hafði verið gert og var sett inn í lögin að það skyldi allt saman dregið frá þeirri aðstoð sem menn gætu sótt um á grundvelli höfuðstólslækkunar og séreignarsparnaðar. Það reyndist alveg hellingur sem leiddi meðal annars til þess að fjöldi fólks í miklum vanda, sem áfram hefði þurft á aðgerðum og stuðningi að halda, fékk ekki neitt út úr þessu, en í staðinn fékk fullt af fólki sem er ágætlega sett heilmikla peninga í formi niðurfærslu á höfuðstól eða skattafslætti og það er að bæta stöðu sína núna ár frá ári svo miklu munar, eins og allar mælingar á hærri eignastöðu fólks í húsnæði sýna. Það mun síðar koma í ljós, held ég, að mjög mikið vantaði upp á að fyrir þeirri aðgerð, sem var á kostnað ríkissjóðs um lækkun höfuðstóls tiltekins hluta þeirra sem eru með lán á íbúðarhúsnæði, væru fullnægjandi félagslegar og kynslóðalegar leiðréttingar. Ef við tökum stöðuna núna eins og hún hefur þróast síðastliðin þrjú ár eða kannski núna síðustu eitt til tvö ár með verulega hækkandi fasteignaverði og þegar það bætist svo við núna að verðbólga er mjög lág, umtalsvert lægri launavísitala, hvað er þá að gerast? Er þá ekki orðinn öfugur forsendubrestur? Hækka lánin þá ekki minna en launin og fasteignaverðið? Fá menn ekki til baka að einhverju leyti misgengið sem hér stóð til að leiðrétta? Jú, auðvitað. Enda er það þannig að ef þetta er skoðað í aðeins stærra sögulegu samhengi þá situr ekkert eftir af einhverjum forsendubresti nema lítils háttar hjá þeim sem keyptu eða skuldsettu sig á allra óhagstæðasta tíma á nokkrum árum fyrir hrunið, á svona þriggja, fjögurra ára tímabili og þá einkum þeim sem keyptu sína fyrstu íbúð. Það eru staðreyndir málsins. Það er veruleikinn eins og var svo skínandi vel dregið fram í nefndaráliti líklega 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar þar sem var hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hér var leiðrétt á kostnað skattgreiðenda og á kostnað framtíðarinnar með þeim aðferðum að miklir fjármunir fara úr opinberum sjóðum til fólks sem aldrei sat uppi og situr enn síður uppi í dag með nokkurn forsendubrest. Það er betur sett eignalega og með samanburði á lánskjaraneysluvísitölu eða lánavísitölunni og launavísitölu en það var þegar það tók lánin á sínum tíma. Þeir sem tóku þessi lán, keyptu 2000 eða 1995, eru náttúrlega í bullandi plús vegna þess að þangað til hrunið varð og verðbólguskotið kom á þeim tíma hafði þróunin á löngu árabili verið nákvæmlega sú sama og hún er núna, að verðbólgan var lægri, neysluverðsvísitalan var lægri en launavísitalan eða þróun kaupmáttar þannig að þetta varð léttara og léttara með hverju árinu. Fasteignaverð hækkaði líka að raungildi á löngum árabilum þannig að það eitt og sér myndaði eign hjá fólki sem fær núna meðgjöf frá skattgreiðendum en þó fyrst og fremst frá börnunum okkar. Ef maður lítur á þetta í kynslóðalegu samhengi þá er þetta harla dapurlegt. Þá kem ég að því sem mér finnst í sjálfu sér miklu meira máli skipta, það er staðan í húsnæðismálunum í dag og það sem fram undan er þar. Ég held að við hefðum átt að eyða meiri orku okkar í það, þingmenn, að horfa á ástandið eins og það er, stöðu ungs fólks í dag og það sem þess bíður á næstu árum, þar er ekki fallegt um að litast. Leigjendur hafa auðvitað dregið hið stutta strá hér og hafa engan sambærilegan stuðning fengið og þeir sem keyptu íbúðarhúsnæði eða voru með lán á tilteknu tímabili. Lánsveðshópurinn liggur enn óbættur hjá garði. Ég hef reynt að taka það mál upp hér ítrekað, flutt um það frumvörp og minnt á það samfellt núna í næstum tvö ár og aldrei fengið neitt nema undanbrögð frá hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutanum. Þar situr sannarlega eftir hópur sem fengið hefur mun óhagstæðari meðferð sinna mála en aðrir með verðtryggð lán. Húsnæðissamvinnufélögin, þar sem menn bera ábyrgð á lánunum á sinni eigin íbúð, hafa fengið vaxtabætur og verið meðhöndlaðir að öllu leyti eins og eigendur húsnæðis, komust ekki inn í þessa aðgerð, þannig að það eru margir ágallar á því. Alvarlegast er þó að velta fyrir sér stöðu ungs fólks í dag. Hún er í hnotskurn svona: Segjum að ungt par á höfuðborgarsvæðinu komi úr námi, það er að fara út á vinnumarkaðinn, er til dæmis að koma heim frá námi eða er að velta fyrir sér hvernig það á að setja sig niður hér og tryggja sér húsnæði. Staðan er ósköp einfaldlega þannig að menn þurfa að eiga 5–6 millj. kr. í peningum til að sleppa í gegnum greiðslumat og geta greitt útborgun á sæmilegri þriggja herbergja íbúð. Ef þeir eiga það, ef þeir geta þetta eða fá hjálp frá aðstandendum - það eru ekki allir svo vel settir að eiga aðstandendur sem geta komið til hjálpar - þá geta þeir keypt íbúð. Það er að vísu harður slagur hér um sæmilegar íbúðir, sérstaklega á tilteknum svæðum í borginni, þá er afborgunin af lánunum kannski 120–140 þúsund á mánuði. Ef þeir ná þessu hins vegar ekki þá bíður það þeirra að slást á leigumarkaðnum þar sem leiguverð fyrir sambærilega íbúð er kannski 200 þús. kr. plús. Svona er staðan og hún er ekki gæfuleg. Það hefði ég viljað sjá menn takast á við í staðinn fyrir að vera enn að vandræðast með framkvæmdina á hinni mislukkuðu ráðstöfun sem var niðurstaðan varðandi efnd kosningaloforðanna miklu. Varðandi pítsupöntunina, sem ég hef stundum kallað svo vegna þess að enginn annar en sjálfur forsætisráðherra líkti ferlinu við það að panta sér pítsu, það yrði svo sáraeinfalt og væri svo flott og tæknilega vel útbúið, það var einhvern tímann í haust, held ég - þá hefur náttúrlega annað komið á daginn. Er þó ekki búið að gera neina úttekt á eða rannsókn á þeirri aðgerð, það þarf auðvitað að gera til að skoða hvernig hún kemur út og menn munu auðvitað aldrei sætta sig við að svona miklir fjármunir og svona mikil framtíðarskuldbinding sé sett á ríkið öðruvísi en að skoðað sé hvernig ráðstöfunin varð því að hér er um að ræða gríðarlegar fjárhæðir í formi beinna útgjalda ríkisins og tapaðra framtíðartekna, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Þetta þarf að gera. Þá held ég nú að margt eigi eftir að koma í ljós í þeim efnum, en auðvitað verður það ekki aftur tekið, það er vatn undir brúna, eins og sagt er. Ég staldra aðallega við tvennt í þessu frumvarpi, ég hef nú svo sem þegar aðeins komið inn á það í andsvörum þannig að ég þarf ekki að orðlengja um það, það er spurningin um hvort tímamörkin á þessari viðbótarfrestun séu eins vel ígrunduð og mögulegt er, það sé sæmilega hafið yfir vafa að það nægi í fyrsta lagi að fresta þessu núna til 1. október 2015, eða að það sé ekki óþarflega langt, ef svo bæri undir að vonir stæðu til að þetta yrði kannski allt klárt um mitt sumar. Það skiptir máli að reyna að vera þarna eins nálægt því sem þarf en ekki hafa þennan frest lengri en ástæða stendur til, en það væri líka meinlegt og bagalegt ef menn skytu undir markið og þetta reyndist ekki nóg og þyrfti enn einu sinni að framlengja það. [[Gripið fram í.]] Hitt sem ég á í ákveðnum erfiðleikum með, ég tek það fram að ég hef ekki lagst í djúpa skoðun á því sjálfur, en bara út frá almennum viðmiðum þá stendur það dálítið í mér að hér er um sértæka frestun á nauðungaruppboðum að ræða eingöngu fyrir þann hóp sem sótti um og er inni í ferlinu um höfuðstólslækkun. Það er einfaldlega vegna þess að ef margir, sem ég hef ástæðu til að ætla að sé, gætu sýnt fram á að þeir hefðu efnislega alveg nákvæmlega jafn gild rök fyrir því að fá aðeins lengri tíma til að vinna úr sínum málum, en nái því ekki vegna þess að þeir missa eignir sínar á nauðungaruppboð, gjaldi þess að hafa ekki sótt um eða ekki verið teknir til greina í þeirri sértæku aðgerð sem höfuðstólslækkunarferlið er. Það getur auðvitað verið af margvíslegum ástæðum og vissulega er hér um opinbera ráðstöfun að ræða þannig að menn geta sagt sem svo: Stjórnvöld blanda sér ekkert í það sem er úti á markaði og ræðst af samskiptum manna við lánastofnanir sínar o.s.frv. En ef ástæðurnar væru nú til dæmis að einhverju leyti samskipti við opinbera aðila, til dæmis að einhverju leyti þær að það hefði tafið fyrir því að þeir fengju botn í sín mál, gætu unnið úr þeim, kæmu því á hreint hvort þeir gætu haldið sínu húsnæði, að ágreiningur hefði verið um lögmæti lána þeirra sem hafi tekið langan tíma að fá útkljáð fyrir dómstólum, þá er nú ekki mikill eðlismunur þar á. Ég held að þó að það hafi verið gert svona síðast að um þrengri frestun hafi verið að ræða þá finnst mér það ekki fullnægjandi til þess að segja: Nú, þá gerum við það bara aftur eins. Ég man ekki hversu vel menn fóru ofan í það hið fyrra sinnið. Ég velti því aðeins fyrir mér, ég gerði það kannski ekki sérstaklega að umtalsefni þá en geri það hér nú. Virðuleg þingnefnd hefur takmarkaðan tíma til að athuga málið vegna þess að þetta þarf að klárast hér fyrir mánaðamót. Engu að síður hefði ég gjarnan viljað sjá að nefndin í samstarfi við ráðuneytið sem hefur skoðað þetta færi aðeins yfir það og setti í nefndarálit þótt ekki væru nema einhverjar setningar um þetta, einhverja lögskýringu, þannig að manni liði betur með að þarna væri ekki áhætta tekin gagnvart því að jafnræði væri brotið á borgurunum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að bregðast vel við því að málið fái skjótan framgang. Það er auðvitað afskaplega mikilvægt. Ég geri nú ráð fyrir að fulltrúi ráðuneytisins komi fyrir nefndina og svari nokkrum spurningum sem varða lagasetninguna fyrr á síðasta ári. Það var fyrir mína tíð, en ég held að þær breytingar hafi verið vel ígrundaðar sem þar voru lagðar til. Ég tel þó mikilvægt að nefndin fari í gegnum það í vinnu sinni. Við teljum að við náum utan um þetta á þessum tíma. Við getum að sjálfsögðu ekki fullyrt nákvæmlega hvernig vinnunni verður háttað hjá ríkisskattstjóra, við vitum ekki nákvæmlega hversu flókið það er, það er ekki alveg hægt að svara því. Þetta eru hlutir sem eru með þeim hætti að það þarf að leiða þá fram. Í þessu tilviki er þó beðið um þennan frest fram yfir sumarmánuðina, sem við vitum líka sem nýtast ekki eins vel hjá okkur í stjórnsýslunni, eðlilega af því að það eru sumarleyfi o.s.frv. En við vonumst til þess að það dugi og við getum lokið málinu með þessum hætti.
Virðulegur forseti. Mér hefur skilist að formaður atvinnuveganefndar hafi hug á því að lýsa yfir einhverjum sjónarmiðum um það mál sem er á dagskránni. Ég vil fyrir mitt leyti undirstrika að það er svigrúm til þess fyrir þingmanninn að kveðja sér hljóðs um fundarstjórn forseta á þessum stað í umræðunni eða koma að sjónarmiðum í andsvörum. Ég geng út frá því að þingsköp og mælendaskrá gildi hér að öðru leyti um umræður um dagskrármálið í dag.
Virðulegur forseti. Við tökum hér aftur til við að ræða kerfisáætlun. Eins og fram hefur komið hefur okkur verið tjáð að hv. formaður atvinnuveganefndar sé að fara að ávarpa þingið í miðri mælendaskrá sem fyrir liggur í málinu. Ég velti því upp við hæstv. forseta eða óska eftir einhvers konar skýringu á því. Í 69. gr. þingskapalaga kemur fram að unnt sé að víkja frá reglu um mælendaskrá þegar um er að ræða mál ráðherra eða framsögumanns máls. Hér er um hvorugt að ræða.
Að þessu gefna tilefni vill forseti taka fram að forseti hefur heimild til þess. Eins og kemur fram í 69. gr. getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á, eða til þess að þingmaður geti gert stutta leiðréttingu eða athugasemd er snertir sjálfan hann. Það sem fyrir forseta vakir er einfaldlega það að mjög var kallað eftir því í umræðunni að fram kæmu sjónarmið meiri hluta atvinnuveganefndar. Hér er um að ræða formann atvinnuveganefndar. Forseti mat það svo að það gæti vonandi orðið til þess að greiða fyrir umræðunni og varpa skýrara ljósi á þau áform sem uppi eru í atvinnuveganefnd, að formaður nefndarinnar, Jón Gunnarsson, tæki til máls í upphafi þessarar umræðu sem nú er um það bil að hefjast.
Herra forseti. Það kom mér mjög á óvart, og kemur, að þetta mál skuli vera komið hér á dagskrá og að forseti ætlaði að setja það á dagskrá án nokkurra skýringa á því hvernig til að mynda hefði verið unnið úr óskum okkar fjölmargra sem settum fram óskir í þeim fyrri hluta 2. umr. sem fram fór á dögunum, um að þeirri umræðu yrði frestað og málið færi til nefndar og yrði unnið með eðlilegum hætti úr þeim vanda sem upp var kominn í samskiptum atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar og settur yrði einhver bragur á vinnu þingsins og samstarf þingmanna í þessu máli. Ég tel að það alvarlegar athugasemdir hafi verið gerðar við málatilbúnaðinn og málsmeðferðina, vel rökstuddar og sanngjarnar kröfur, að það minnsta hefði verið að við fengjum einhverjar skýringar á því áður en málið yrði sett á dagskrá hver staða þess væri. Ég held að það sé ekki vænlegt - ég hef ekkert á móti því í sjálfu sér að hv. þm. Jón Gunnarsson fái að tala hér eins og aðrir þingmenn, það hefur oft ágætisáhrif [[Forseti hringir.]]að fá hann í ræðustólinn, eins og kunnugt er, en það þarf auðvitað að fara að þingsköpum í því.
Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvað vaki fyrir mönnum með því að gera það sem hér á að gera, þ.e. að taka formann atvinnuveganefndar og setja hann fram fyrir aðra sem eru á mælendaskrá. Við höfum haft töluverðan tíma, við höfðum gærdaginn til að fara í gegnum þetta mál og til þess að fara í gegnum þær athugasemdir sem fram hafa komið, en það var engin tilraun gerð til að nálgast okkur sem erum í umhverfis- og samgöngunefnd. Við fengum aldeilis snuprur frá formanni atvinnuveganefndar fyrir tveimur dögum þegar málið var rætt með mjög ómaklegum hætti þar sem hann fullyrti að nefndin hefði unnið málið illa og setti út á vinnubrögð samstarfsmanna sinna í þinginu. Þá hefði ég haldið að eðlilegra væri að kalla til funda og menn ræddu saman augliti til auglitis um málið í staðinn fyrir að halda áfram þeim vinnubrögðum að vera alltaf að koma okkur á óvart. Hverju þjónar það? Það þjónar engum tilgangi. Hvers vegna geta menn ekki einfaldlega sest saman niður, [[Forseti hringir.]]fulltrúar beggja nefnda, rætt þessi mál og reynt að greiða úr þeirri flækju sem uppi er? Ég skil ekki þessi vinnubrögð.
Herra forseti. Ég vil líka lýsa undrun minni yfir því að þetta mál sé komið á dagskrá núna. Mikið var tekist á um það í umræðunni í fyrradag og kom alveg skýrt fram að á því voru það miklir gallar að atvinnuveganefnd þyrfti að taka málið aftur inn eða vísa því til ráðherra til betri skoðunar til að mæta öllum þeim gagnrýnissjónarmiðum sem hafa komið fram. Ef hv. þm. Jón Gunnarsson ætlar að leggja eitthvað til málanna núna finnst mér undarlegt að hann hafi ekki notað þennan tíma til að ræða við þá aðila sem voru með gagnrýni byggða á umsögnum sem komu fyrir nefndina. Ég átta mig ekki alveg á því hvaða boðskap hann ætlar að flytja sem er svo brýnn að hann þurfi að fara fram fyrir aðra í þeirri röð sem liggur fyrir í þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Ég heyri að forseti vísar til ákvæða um að beita sér fyrir því að menn tali jafnt með og á móti málinu. Ég ætla svo sem ekki að gera ágreining við forseta um að hann geti rutt leiðina fyrir formann atvinnuveganefndar til að tala á annan veginn, en þá held ég að það færi best á því að virðulegur forseti ryddi þá um leið brautina fyrir formann umhverfisnefndar, hv. þm. Höskuld Þór Þórhallsson, sem mjög hefur látið að sér kveða í málinu og er augljóslega þá talsmaður hinna sjónarmiðanna. Þá fáum við báða formennina sem hér takast á til að kynna hvor sína hlið málsins, annars vegar Höskuld Þór Þórhallsson fyrir hönd þingmannanna Birgis Ármannssonar, Elínar Hirst o.fl., og hins vegar Jón Gunnarsson, formann atvinnuveganefndar, fyrir hönd meðreiðarsveina sinna í málinu.
Virðulegi forseti. Ég held að það þurfi að skoða þetta mál allt saman dálítið í heild sinni, hvernig vinnubrögðin eru almennt í þinginu. Við erum að fá fregnir af því að á morgun, í fyrramálið, eigi að ljúka umfjöllun í atvinnuveganefnd um rammaáætlun og breytingartillögur sem formaðurinn og fleiri hafa kynnt hér [[Gripið fram í: Það var kynnt.]]við rammaáætlun og þá þingsályktunartillögu sem lögð hefur verið fram. Enn og aftur hefur verið ákveðið að hunsa umhverfis- og samgöngunefnd vegna þess að við höfum ekki enn fengið beiðni um að senda inn umsögn þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir því í nefndinni af einum fulltrúa atvinnuveganefndar. Þessi vinnubrögð öll eru orðin hin undarlegustu. Umhverfis- og samgöngunefnd kom með umsögn við upphaflegu þingsályktunartillöguna. Það er gerð tillaga um gríðarlega breytingu [[Gripið fram í.]]á henni og við fáum ekki að segja orð um það. Hvers vegna? Vegna þess að menn ætla að keyra þetta í gegn og er andskotans sama, afsakið orðbragðið, virðulegi forseti, og er alveg sama hvað félögum þeirra finnst um málið.
Herra forseti. Mér nægja í sjálfu sér alveg þau skilaboð, þótt án skýringa séu, að málið er komið á dagskrá. Meiningin var að halda 2. umr. áfram eins og ekkert hefði í skorist … líka forseta Alþingis sem veit vel hvað fór hér fram í fyrradag. Þetta gengur einfaldlega ekki og breytir ekki öllu hvað hv. þm. Jón Gunnarsson mundi segja hér. Það gengur ekki að málið sé komið á dagskrá og keyra eigi umræðuna áfram og gera ekkert með þær óskir og kröfur sem bornar voru fram um að unnið yrði sómasamlega að þessu, að samskiptum nefndanna væri kippt í lag eða að minnsta kosti reynt að vinda ofan af því tjóni sem fautaleg vinnubrögð formanns atvinnuveganefndar og fylgismanna hans hafa skapað. Þetta er meiri háttar uppákoma í samskiptum þingnefnda þannig að það er leitun að öðru eins og það hlýtur að varða okkur öll og forseta þar með talinn að leyst sé úr þessum málum. Ég var með þá hugmynd líka, virðulegur forseti, að málið yrði rætt í forsætisnefnd. Við höfum ekki komið saman síðan þessi langa lota stóð í fyrradag þannig að það er mikið sem vantar upp á að það sé í lagi að skella bara málinu hér aftur á dagskrá.
Virðulegur forseti. Málið stendur þannig að ekkert hefur gerst síðan í fyrradag. Þegar við lukum umræðu í fyrradag var málið í fullkomnu uppnámi og ekki bara vegna efnislegrar stöðu málsins, því fram hafði komið við ítarlega umræðu að málið var bæði vanbúið þegar það var lagt fyrir þingið og illa unnið af hendi atvinnuveganefndar, heldur voru samskipti milli atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar líka í fullkomnu uppnámi. Það hefur ekkert gerst síðan í fyrradag sem breytir þeirri stöðu. Henni verður að breyta. Til þess að við getum haldið umræðunni áfram þarf þrennt að gerast: Í fyrsta lagi þarf að fara yfir málefnaleg og efnisleg rök í málinu og gera það yfirvegað þannig að þinginu sé sómi að, í öðru lagi þarf að ná einhverju jafnvægi í samstarfi nefnda í þinginu og í þriðja lagi þarf að setja fram eitthvert varanlegt skapalón um það hvernig þeim samskiptum eigi að vera háttað. Það er ítrekað gert ráð fyrir því að umhverfis- og samgöngunefnd [[Forseti hringir.]]komi að málum atvinnuveganefndar sem umsagnaraðili og ef við eigum að halda áfram með þessari uppskrift [[Forseti hringir.]]hv. formanns atvinnuveganefndar gengur það bara ekki. [[Forseti hringir.]]Það gengur ekki, þá þarf að fara að endurskoða stöðu fastanefnda í þinginu og það er alvarlegri staða en við höfum séð áður.
Herra forseti. Þetta vekur mann til umhugsunar um samskipti fastanefnda Alþingis. Eins og við vitum kaus meiri hluti hv. atvinnuveganefndar að taka ekkert tillit til umsagnar umhverfis- og samgöngunefndar. Til hvers var þá sá leiðangur farinn að óska eftir umsögn ef það átti algjörlega að hunsa hana og ekki taka neitt tillit til hennar og þeirra miklu athugasemda sem komu fram í umsögnum sem komu fyrir nefndina? Núna virðist sem það eigi að leika sama leikinn. Það kom í ljós í dag í atvinnuveganefnd að ekki hafði verið send inn beiðni um umsögn frá umhverfis- og samgöngunefnd þegar fjallað var um rammaáætlun eða Hvammsvirkjun í nýtingarflokki að viðbættum þeim kostum sem hv. atvinnuveganefnd lagði til að bættust við. Þá var algjörlega hunsað að verða við [[Forseti hringir.]]þeirri beiðni minni að málið færi líka til umsagnar þeirra nefnda. Þetta eru mjög alvarleg vinnubrögð sem ég held að hæstv. forseti ætti að skoða virkilega vel í forsætisnefnd.
Virðulegi forseti. Í þessu máli hefur kannski ekki mikið verið rætt um það hvaða vandamál við horfumst í augu við þegar þetta mál um raflínur í jörð kemur fram. Hugmyndin á bak við þessi frumvörp og þingsályktunartillöguna snýr að því að reyna að leysa hér mjög brýn málefni sem hafa kristallast í umræðunni á síðustu dögum, en það er einmitt um takmarkaða flutningsgetu í íslensku raforkukerfi. Eins og kom fram hjá sveitarstjóra á Dalvík og sveitarstjórnarmönnum á Austurlandi og hefur komið fram víðar er staðan mjög alvarleg að þessu leyti. Við vitum af dæmum á Siglufirði, Dalvík og víðar þar sem ekki hefur verið hægt að svara fyrirspurnum aðila um að setja upp atvinnurekstur vegna þess að það liggur fyrir að ekki er hægt að afhenda rafmagn. Landsnet hefur ekki getað farið í neinar stórar framkvæmdir við lagningu raflína í sjö ár. Það bíða mjög brýn verkefni. Á Akureyri er stórt fyrirtæki sem heitir Becromal. Það hefur ekki náð að skoða það að stækka starfsemi sína vegna þess að ekki er hægt að útvega því raforku til þeirrar stækkunar. Málið er mjög aðkallandi. Í allri meðferð málsins hefur verið lagt upp með það í hv. atvinnuveganefnd að vanda mjög til málsmeðferðarinnar. Við höfum gefið okkur mjög langan og góðan tíma í að fara yfir málið. Við höfum haldið, held ég, 18 eða 19 fundi um þetta mál, við höfum farið í heimsóknir, við höfum náttúrlega fengið fjöldann allan af gestum á fjölbreyttum vettvangi. Við höfum leitt saman andstæða hópa á nefndarfundum til að láta þá skiptast á skoðunum í viðurvist nefndarinnar sem er ákaflega sjaldgæft, alla vega miðað við reynslu mína af þingstörfum. Það er áhugavert og greiddi dálítið fyrir upplýsingum og leiðrétti kannski ákveðinn misskilning sem hafði verið í gangi. Þannig höfum við unnið þetta mál í mikilli samheldni í nefndinni, mjög mikilli samheldni. Það hefur ekki komið fram nein gagnrýni frá neinum nefndarmanna um það hvernig við höfum haldið á málum. Ég vil því hafna því alfarið að hér sé um illa unnið mál að ræða eins og haldið var fram áðan. Ég er gagnrýndur fyrir að hafa gagnrýnt vinnu hv. umhverfisnefndar við þetta mál. Mér finnst sú gagnrýni í raun standa, sérstaklega í ljósi þess hversu margar athugasemdir koma fram. Ef þingnefndir ætla almennt að viðhafa mjög góða málsmeðferð í málum er það í mínum huga þannig að við þurfum að skoða mál frá öllum hliðum. Hv. umhverfisnefnd þingsins sá ekki ástæðu til að kalla til fyrirtæki eins og Landsnet, Orkustofnun, ráðuneytið sem lagði fram málið, ekki nein orkufyrirtæki, ekki Samorku, ekki Samtök atvinnulífsins. Þetta eru mjög stórir þátttakendur í þessu máli. Ég hefði haldið að til að mynda sér heildstæða skoðun hefði verið nauðsynlegt að heyra ofan í þetta fólk. Þetta varð grunnurinn að þeirri gagnrýni sem ég lagði fram, sérstaklega í ljósi þess hversu margar athugasemdir koma fram við málið. Það er auðvitað þannig hjá okkur í atvinnuveganefnd að við fjöllum um málið í atvinnulegu tilliti, en að sjálfsögðu boðum við til okkar alla sem koma að umhverfismálum og hafa önnur sjónarmið. Helstu ágreiningsmálin í málinu hafa snúið að því hversu mikið við munum geta lagt af raflínum í jörð í framtíðinni. Ágreiningurinn snýst ekki mikið um að ekki þurfi að leggja rafmagn um landið heldur um þá stöðu og það vantraust sem hefur ríkt hjá mjög mörgum aðilum í garð Landsnets við útreikninga þeirra á kostnaði við að leggja raflínur í jörð. Við höfum eytt miklum tíma í nefndinni í að fara yfir það. Landsnet var og er í gildandi lögum mjög bundið í ákvarðanatöku sinni varðandi val á þessu, vegna þess að þar stendur hreinlega að farin skuli ódýrasta leiðin. Við höfum horft mjög á það hvernig við gætum aukið vægi jarðstrengja. Eins og ítrekað hefur komið fram á nefndarfundum, og enginn ágreiningur var á milli nefndarmanna um það, viljum við sjá eins mikið af flutningskerfinu og raunhæft er fara í jörð og þar með taldar háspenntar flutningslínur. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið okkar allra. En við höfum línu til að feta í þeim efnum sem er jafnvægi á milli þess hversu langt við göngum á þeim vettvangi og hversu mikið þess fer að gæta á rafmagnsreikningum heimila og almennra fyrirtækja í landinu. Við breyttum málinu að því leyti í meðförum okkar og hækkuðum það hlutfall sem jarðstrengir mega vera af hlutfalli við kostnað við loftlínulagnir og breyttum viðmiðinu einnig þannig að miðað er við stofnkostnað en ekki kostnað sem tekur yfir nýtingartíma eða líftíma, vegna þess að það var fyrirséð eftir þær upplýsingar sem komu fram fyrir nefndinni að slíkt mat mundi valda miklum deilum í framtíðinni. Við hvetjum einnig til þess í nefndaráliti okkar að óhludrægum aðilum verði falið að fara ofan í þessa reikninga, að ráðuneytið muni beita sér fyrir því að eyða þeirri tortryggni sem greinilega ríkir um málið. Í nefndaráliti meiri hluta og minni hluta umhverfisnefndar koma fram ýmis atriði sem vert er að skoða. Eftir að við höfum rætt málið hef ég þegar sett í gang vinnu við að skoða einhver af þeim atriðum. Ég vil nefna þar sérstaklega þær kæruleiðir sem hafa verið nefndar, hvernig við getum tryggt að umsagnir og athugasemdir og þá kæruleiðir út úr því geti verið með sem bestum hætti og tekið þannig tillit til þeirra sem um hafa vélað. Mér finnst líka áhugaverð sú hugmynd sem hefur komið fram og einhver okkar hafa rætt, að kerfisáætlun fái í raun sömu stöðu í þinginu og samgönguáætlun eða rammaáætlun. Það má segja að margt sé sambærilegt með til dæmis rammaáætlun og samgönguáætlun og kerfisáætlun, þ.e. þegar kemur að samskiptum við sveitarfélögin. Það er verið að reyna að höggva á þann hnút sem valdið hefur þeirri stöðu sem uppi er í þessum málum í dag á sama hátt og gert er í rammaáætlun þar sem sveitarfélögum er skylt að setja inn í aðalskipulag sitt þær ákvarðanir og niðurstöður sem þar koma fram. Mér finnst sjálfsagt að skoða þetta þannig að þingið hafi aðkomu að því eins og öðru. Það ásamt öðrum athugasemdum finnst mér sjálfsagt að við skoðum. Við munum bíða þess í nefndinni að málið komi inn til okkar milli 2. og 3. umr. og þá með þeim skilaboðum sem því fylgja. Við munum taka það fyrir og ígrunda betur þau nefndarálit sem komu frá umhverfisnefnd ásamt öðrum ábendingum sem hér hafa komið fram.
Herra forseti. Það er spurning hvort forseti á ekki að nýta vald sitt og hliðra til þegar mikið liggur við í þingsköpum og leyfa lengri ræðutíma í andsvörum við hv. þm. Jón Gunnarsson, úr því að svona svigrúm er til staðar innan þingskapanna almennt. Því miður var hv. þingmaður við sama heygarðshornið og hann notaði hluta ræðutíma síns til þess að halda áfram að hrauna yfir umhverfis- og samgöngunefnd og gera lítið úr vinnubrögðum hennar um leið og hann hældi sjálfum sér og hrósaði sérstaklega fyrir vönduð vinnubrögð. Það er athyglisvert sjálfsmat hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem aftur og aftur hefur hleypt hér öllu í uppnám með fautaskap sínum í vinnubrögðum, að hann telur sig enn vera í stöðu til þess að gagnrýna aðra og hæla sjálfum sér. Þó vottaði nú fyrir því, það kom hér merkileg yfirlýsing frá hv. þingmanni, að það væri samt ýmislegt í álitum umhverfis- og samgöngunefndar sem gæti verið ástæða til að skoða. Það er breyting frá því að ekkert var gert með þær umsagnir og ekki einu sinni beðið eftir þeim. Þá er auðvitað spurningin: Ef hv. þingmaður er sjálfum sér samkvæmur og þarna eru stór og veigamikil mál eins og kæruleiðir o.fl., er þá ekki einboðið [[Forseti hringir.]]að kalla málið þegar í stað aftur inn í nefndina og fara að vinna úr þessum hlutum?
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ummæli um eitthvert sjálfshól hér og að sjálfsgagnrýni sé lítil séu svaraverð. Ég fór bara yfir þau vinnubrögð sem voru viðhöfð í málinu innan hv. atvinnuveganefndar og þau tala fyrir sig sjálf. Ég stend við það sem ég segi að þar hafi verið vandlega fjallað um þetta mál og ég ítreka að ekki hafa komið neinar athugasemdir við það frá neinum nefndarmanna og reyndar var mjög mikil sátt í umfjöllun innan nefndarinnar. Varðandi nefndarálit umhverfisnefndar verður að segjast að það dróst að mínu mati mjög úr hófi að umhverfisnefnd skilaði af sér áliti í málinu. Umhverfisnefnd fékk málið til sín um miðjan nóvember. Ég gerði formanni nefndarinnar grein fyrir því fyrir nokkru síðan að við værum að ljúka málsmeðferð og það lægju orðið fyrir drög að nefndaráliti hjá okkur og hvernig mál stæðu á þeim bæ og fékk í raun engin svör við því þá. [[Forseti hringir.]]Ég stend alveg við það að mér finnst að vönduð umfjöllun þurfi að taka til allra þátta [[Forseti hringir.]]mála ef menn ætla að vera með mjög mikla [[Forseti hringir.]]gagnrýni á málin.
Herra forseti. Ástæðan fyrir því að það er að mínu mati svo sanngjörn ósk að málið fari núna strax aftur til nefndar er sú að 2. umr. er meginefnisumræða máls. Þá þurfa að liggja fyrir í aðalatriðum þær breytingar sem menn reikna með að þurfi að gera á máli til að það sé tækt til afgreiðslu. Nú liggur fyrir að það verður enginn friður um þetta mál nema á því verði gerðar umtalsverðar breytingar. Þess vegna á það að ganga til nefndar aftur þegar í stað þannig að ný 2. umr. geti hafist þegar fyrir liggja þær breytingar sem verða gerðar á málinu. Þetta liggur ekki síst í því eðli að eftir að Alþingi fór að starfa í einni deild þá er mjög mikilvægt að menn bíði ekki með það til 3. og síðustu umr. að umturna kannski málum. Þá er enginn öryggisventill eftir. Það er gegn anda þingskapanna sem voru innleidd hér upp úr 1990, eins og forseti þekkir, að standa svona að málum. [[Forseti hringir.]]Hæstv. forseti hlýtur að sjá það sjálfur [[Forseti hringir.]]að það er efnisleg og sanngjörn [[Forseti hringir.]]krafa að málið fari núna aftur til nefndar.
Virðulegi forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem ég hef áður sagt í þessu máli. Mér finnst eðlilegt að hér sé viðhöfð sú málsmeðferð sem gert er ráð fyrir í þingsköpum og við ljúkum 2. umr. um málið og svo komi málið til nefndar. Það er alsiða að gerðar séu einhverjar breytingar á málum milli 2. og 3. umr., í sumum tilfellum jafnvel mjög veigamiklar ef svo ber undir, þannig að ég hef í sjálfu sér ekki öðru við þetta að bæta.
Virðulegi forseti. Ég þakka ræðuna. Hér kom fram hjá hv. þingmanni og formanni atvinnuveganefndar, Jóni Gunnarssyni, að mikil gagnrýni hefði komið frá þingmönnum um að frumvarpið væri illa unnið. Ég vil segja um það að ágætlega var unnið í atvinnuveganefnd Alþingis, en það er þó margt enn óunnið í málinu, þar stendur hnífurinn í kúnni. Það sem stendur út af að mínu mati er þrennt og mig langar að bera undir þingmanninn hvort hann sé sammála mér um það og hvað við gerum þá í því. Það er að rýna betur í umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Skipulagsstofnun, sem er stofnun sem þarf að vinna með þessi lög og skilur hvorki upp né niður í þeim. Það er kerfisáætlun sem að mínu mati þarf að koma til endurskoðunar og vera hjá þinginu í meira mæli en nú liggur fyrir. [[Forseti hringir.]]Síðan er það valkostagreining ráðherra, sem mun ráða einn [[Forseti hringir.]]og sér samkvæmt reglugerð hvar línustæði munu liggja.
Virðulegur forseti. Ég er ánægður að heyra það frá hv. þm. Björt Ólafsdóttur, sem á sæti í atvinnuveganefnd, að hún hafi verið sátt við vinnubrögðin og taki undir með mér að vel hafi verið unnið að málinu í nefndinni. En það kemur fram hjá henni að margt sé enn óunnið. Það má vel vera í ljósi síðustu umræðna um málið, en það mat kom ekki fram innan nefndarinnar áður en við afgreiddum það út. Og þannig höguðum við því í nefndinni, svo að það sé algjörlega skýrt, að farið var yfir það á fundi að við hygðumst taka málið út á næsta fundi nefndarinnar. Þegar á þann fund var komið var enn óskað eftir því að gerður yrði frestur á því, af því að fólk átti eftir að kynna sér nefndarálit og annað sem lá fyrir, þannig að því var frestað enn og aftur að taka málið út. Það var því góður fyrirvari gefinn á því áður en málið var tekið út í nefndinni og engin umræða og engar athugasemdir komu fram um að það væri ekki tækt til þess að vera tekið út.
Virðulegi forseti. Það var sólarhringur sem leið á milli þess að hv. formaður tilkynnti að það ætti að taka málið út og svo varð að fresta aftur. Ég vil segja það, [[Gripið fram í.]]ég er með orðið, takk fyrir, að ég var t.d. veik á þeim fundi sem málið var tekið út og hafði sérstaklega fyrir því að láta vita af því við formann nefndarinnar. Þetta er stórt og mikið mál og mikilvægt að það fari í gegn, mikilvægt að það sé vel unnið og þá skil ég ekki þann asa sem er hér á síðustu metrunum. Mér finnst gott að heyra að formaðurinn er sammála mér um að við þurfum að vinna ákveðna þætti betur og þá skulum við bara einhenda okkur í það.
Ég ítreka bara það sem ég sagði áðan, virðulegur forseti, að málsmeðferðin þegar málið var tekið út var með þeim hætti sem ég lýsti. Eins og ég segi, það komu ekki fram athugasemdir sérstaklega við að málið væri tekið út. Það er alveg rétt að hv. þm. Björt Ólafsdóttir var fjarverandi og hún hafði látið okkur fá fréttir af því að hún væri veik og gæti ekki mætt þess vegna, og við náðum ekki saman í síma til þess að vita hvort hún vildi vera með okkur á símafundi, ég gerði tilraunir til þess. En þannig var háttað með hv. þm. Kristján Möller, sem var með okkur á símafundi og er á nefndarálitinu með okkur, með fyrirvara. Það hefur aldrei staðið neitt annað til, hvorki af minni hálfu né annarra í hv. atvinnuveganefnd, en að þetta mál fái ítarlega umfjöllun og öll sjónarmið í því verði skoðuð. Þannig höfum við hagað vinnu okkar, sem endurspeglast í þeim langa tíma sem málið hefur verið til umfjöllunar [[Forseti hringir.]]á þeim mörgu fundum sem hafa verið haldnir. [[Forseti hringir.]]Við munum ekkert hætta því [[Forseti hringir.]]hér og nú, við munum halda því áfram í ljósi þeirra upplýsinga [[Forseti hringir.]]sem komið hafa fram.
Virðulegur forseti. Hér kemur fram í máli hv. formanns atvinnuveganefndar að hann telji málið afar aðkallandi og mikilvægt og ég skal ekki draga úr því. En ég vil brýna hv. þingmann hvað það varðar að þá dugar ekki að hv. atvinnuveganefnd ljúki málinu með öllum þeim fyrirvörum sem við höfum um að það hafi verið vel gert eða ekki. Þegar um er að ræða svona stórt mál er hv. þingmaður í raun og veru að teppaleggja fyrir átök með þeim fyrstu skrefum sínum í því að leggja málið fram til 2. umr., átök hér fyrst við stjórnarandstöðu, við fulltrúa úr stjórnarflokkunum í umhverfis- og samgöngunefnd, við sveitarfélögin, við Skipulagsstofnun, við náttúruverndarsamtök o.s.frv. Þetta mál er af þeirri stærðargráðu að það gengur ekki, virðulegur forseti, að hv. þingmaður haldi að hann geti og eigi að ljúka því með yfirgangi. Það er ekki hægt, vegna þess að þar með er þingmaðurinn að koma í veg fyrir að málið fái eðlilegan framgang og verði það [[Forseti hringir.]]verkfæri sem það sannarlega þarf [[Forseti hringir.]]að vera hvað varðar þennan mikilvæga málaflokk [[Forseti hringir.]]og að hann umgangist málið sem það aðkallandi mál sem hann segir það vera.
Virðulegur forseti. Ég heyri það á hv. þingmönnum sem tjá sig að málið snýst ákaflega mikið um mína persónu í þessu máli og frekjulegan yfirgang minn við að ljúka málsmeðferð þess og þvinga það til 2. umr. Það má skilja á orðum hv. þingmanna að þannig hafi málinu verið hagað. Ég veit ekki, virðulegur forseti, hvort hv. þingmenn hafi hlustað á það hvernig ég fór yfir málið. Við erum níu í hv. atvinnuveganefnd og það var enginn þingmaður sem gerði athugasemdir við þá málsmeðferð sem þar var viðhöfð, enginn. Það var enginn þingmaður neins flokks sem gerði athugasemd við að málið yrði tekið út. Það var gefinn góður aðdragandi að því að málið yrði tekið út. Það var ekki eins og það kæmi upp á síðustu metrum á fundi heldur var búið að tilkynna að málsmeðferðinni væri lokið og tímabært væri að senda málið í umfjöllun. Það komu engar athugasemdir við þetta af hálfu nefndarmanna. Virðulegur forseti. Ef mönnum líður eitthvað betur með það að kasta hér [[Forseti hringir.]]óhróðri um hv. formann nefndarinnar verður svo að vera.
Virðulegur forseti. Þetta er náttúrlega mynstur. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. þingmaður og formaður atvinnuveganefndar veldur uppnámi í þinginu með vinnubrögðum sínum, það er ekki í fyrsta skipti. Það er því ekki undarlegt þótt menn horfi hér á þau vinnubrögð, það er eðlilegt. Hér er allt í uppnámi, virðulegur forseti. Formaður atvinnuveganefndar er kominn inn á mælendaskrá með sérstakri tilvísun í þingsköp. Það þarf að fara að beita sérstökum og sértækum úrræðum til þess að hv. þingmaður geti tjáð sig. Við erum með málið í uppnámi í þinginu þannig að þetta dugar ekki, þrátt fyrir allar skýringar hv. þingmanns á því hvernig vinnan hafi verið í atvinnuveganefnd. Það dugar ekki. Staðan á málinu er orðin ótæk. Staðan á málinu er ótæk og af hverju er það? Látum liggja á milli hluta af hverju það er en ekki er hægt að halda málinu áfram öðruvísi en að ná að stilla saman strengi atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar, stilla saman strengi gagnvart Sambandi íslenskra sveitarfélaga, gagnvart Skipulagsstofnun, gagnvart umhverfis- og [[Forseti hringir.]]náttúruverndarsamtökum og með því að við öðlumst [[Forseti hringir.]]sameiginlegan skilning á því hvernig umsagnarhlutverk [[Forseti hringir.]]á að vera innt af hendi milli nefnda þingsins. [[Forseti hringir.]]Það er verkefnið og við komumst ekki lengra nema því verði lokið.
Virðulegur forseti. Af því að Samband íslenskra sveitarfélaga er sérstaklega nefnt í þessu sambandi vil ég greina frá því að við fengum erindi frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, ábendingar, þegar vel var liðið á málsmeðferðina. Við kölluðum þá á aukafund og fórum alveg sérstaklega yfir málið með þeim. Við höfðum samráð við ráðuneytið um að gera ákveðnar breytingar á málinu á síðustu metrum málsmeðferðarinnar til að mæta meðal annars sjónarmiðum þeirra. Það má vel vera að þeim þyki ekki nóg að gert og ekki ólíklegt að það atriði hversu gengið er á skipulagsrétt sveitarfélaga í þessu máli eigi eftir að valda ágreiningi af þeirra hálfu, einhverra alla vega á þeim vettvangi. Það er ekkert óeðlilegt. En það er gert á sambærilegan hátt og hv. Alþingi hefur gert áður í svipuðum málum og ég nefndi mál því til rökstuðnings áðan. Í þeim anda sem við höfum unnið í málinu í nefndinni, sem er að reyna að ná sem víðtækastri sátt, munum við taka málið til umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. og bíðum spennt eftir að geta hafið þá vinnu.
Herra forseti. Það fer að verða svolítið þreytandi að hv. formaður atvinnuveganefndar sé að lýsa skoðunum okkar þingmanna í atvinnuveganefnd, að hann telji sig til þess fallinn að lýsa því hvaða skoðanir við höfum á hinum ýmsu málum sem við fáum til athugunar fyrir nefndinni og hvort það sé sátt um þau, mikil ríkjandi sátt. Ég veit ekki betur en að maður hafi spurt alla þá sem komu fyrir nefndina gagnrýninna spurninga. Þurfa menn að vera með háreysti og læti til að geta haldið skoðunum sínum til haga í ljósi umsagna þegar málið er rætt eftir marga fundi? Það gagnrýnir enginn að haldnir hafi verið margir fundir um þetta mál. Það er annað að skoða en að taka tillit til þeirra umsagna sem komu til nefndarinnar. Það hlýtur að vera niðurstaðan í þessu máli að ekkert tillit var tekið til þeirrar gagnrýni sem kom á það. Eitt orð breyttist, [[Forseti hringir.]]„skipulagsmál“ varð að „skipulagsákvarðanir“, og [[Forseti hringir.]]svo dagsetningin.
Virðulegur forseti. Það hagar þannig til um mál í þinginu almennt að um þau getur verið ágreiningur. Það er alveg ljóst í þessu máli að menn hafa skiptar skoðanir á því hversu langt á að ganga og þá er ég að vitna til þeirra gesta og umsagnaraðila sem nefndin hefur fengið á sinn fund og þeirra umsagna sem núna liggja fyrir. Í þeim koma fram mjög skiptar skoðanir manna. Það er auðvitað þingnefndar að vinna úr þeim athugasemdum og ábendingum og koma fram með niðurstöðu sína, eða meiri hlutans með það sem er lagt fram í þinginu. Ég er ekki að gera mönnum upp skoðanir eða eitthvað slíkt, en það var ekki óskað eftir því að við þyrftum að hitta oftar einhverja aðila, það var ekki óskað eftir því að við biðum eftir einhverjum öðrum eða því um líkt við afgreiðslu málsins. Ef það hefði verið gert hefði það, eins og í þessum málum, alveg örugglega verið tekið til skoðunar með jákvæðu viðhorfi. Það er bara svoleiðis. En það var í ákveðinni sátt sem málið var leitt út að því leyti. Menn geta síðan haft mismunandi [[Forseti hringir.]]skoðanir á því. Virðulegi forseti. Ég get ekki að því gert en það læðist að mér sá grunur [[Forseti hringir.]]að þær þrætur sem við stöndum í nú eigi sér kannski aðrar rætur [[Forseti hringir.]]en í nákvæmlega þessu máli.
Herra forseti. Gagnrýni á þetta mál snýst ekki um fjölda funda heldur þá niðurstöðu að ekkert tillit er tekið til þeirrar veigamiklu gagnrýni sem kemur fram í umsögnum. Af þeim orsökum er ég með sérnefndarálit með frávísunartillögu á málinu, vegna þess að meðal annars Samband íslenskra sveitarfélaga segir að málið sé algjörlega vanbúið og mikil gagnrýni hefur komið fram frá umhverfis- og samgöngunefnd, Landvernd, Skipulagsstofnun og fleiri aðilum. Ég vil gjarnan spyrja hv. þingmann: Ræða þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekkert í þingflokki sínum þá skoðun þingmanna Sjálfstæðisflokksins og gagnrýni á þetta mál að það sé ekki vel unnið og að það hefði þurft að taka tillit til fjölda atriða? Það kemur fram í umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Af hverju er ekki tekið tillit til þess af hálfu sjálfstæðismanna og rætt manna á milli?
Virðulegi forseti. Af þessu tilefni vil ég eingöngu benda á að þingmenn Sjálfstæðisflokksins í hv. umhverfisnefnd voru með fyrirvara við nefndarálitið sem lagt var fram. Þeir verða sjálfir að gera grein fyrir honum, ég mun ekki gera það.
Virðulegur forseti. Ég heyri ekki betur en að hæstv. forseti sé að boða til atkvæðagreiðslu um kvöldfund sem er nokkurt uppbrot í því sem hér hefur verið viðhaft, þ.e. við erum í febrúarmánuði og hér er augljóslega verið að bregðast við þeirri uppákomu sem hv. formaður atvinnuveganefndar ber fulla ábyrgð á, einn og sér og sjálfur. Svo virðist sem stjórnarmeirihlutinn ætli að standa með honum í því og virðulegur forseti af því tilefni að boða til kvöldfundar sem ekki lá fyrir í upphafi þingfundar í morgun. Ég verð að gera mjög alvarlegar athugasemdir við þessi áform og vil líka segja að ég held að það sé einboðið að það liggur fyrir að ekkert mun annað gerast en að sá átakahnútur sem hér hefur verið efnt til mun herðast með slíkri nálgun þegar við ættum frekar að nýta tímann í að tala saman og reyna að nálgast hvert annað. Hér er ekki það stór vandi undir [[Forseti hringir.]]að ekki sé hægt að leysa hann ef einhver vilji væri til þess.
Forseta var ljóst hver staða málsins var í fyrrakvöld og þess vegna var það meðal annars niðurstaða forseta að hafa þetta mál ekki á dagskrá í gær og freista þess að vinna þar tíma til að vita hvort hægt væri að finna lausnir á þeim hnút sem upp var kominn. Það tókst ekki [[Gripið fram í.]]og þess vegna varð niðurstaða forseta sú að það væri óhjákvæmilegt að boða til kvöldfundar þó að forseti hafi almennt talað verið ákaflega tregur til að boða til kvöldfunda eins og augljóst er.
Herra forseti. Það var virðingarvert og skynsamlegt af forseta að gera hlé á þessum fundi áðan og boða formenn þingflokka saman til að reyna að ná aðeins utan um stöðuna í þessu máli. Uppskeran er hins vegar rýr og í raun og veru afar sérstök, sem sagt sú að boða til atkvæðagreiðslu um að skella á kvöldfundi til að halda áfram þá óbreyttri dagskrá, eða hvað, og í bullandi ágreiningi og upplausn umræðu um þetta mál. Þetta er ekki boðlegt. Það liggur alveg fyrir að það eru þvílíkir meinbugir á málsmeðferðinni að það væri öllum fyrir bestu að reyna að finna sér einhvern veginn brýr í land. Er þetta nauðsynlegt til að hv. þm. Jón Gunnarsson þurfi ekki að éta ofan í sig vinnubrögð atvinnuveganefndar og fallast á hina sjálfsögðu ósk um að taka málið aftur þangað inn? Er einn maður kominn með okkur öll í gíslingu hérna? Hver er þá staða okkar hinna allra, að forseta meðtöldum? Við horfum öll upp á þetta. Við sjáum öll hvað er í gangi hérna. Þetta er bara [[Forseti hringir.]]… hv. þm. Jón Gunnarsson …
Virðulegur forseti. Ef það er raunverulega ætlun forseta Alþingis að efna til kvöldfundar á Alþingi í febrúarmánuði á miðju kjörtímabili getur það ekki bent til annars en að stjórnarmeirihlutinn hafi algerlega misst tökin á stjórn þingsins og starfsáætlun. Það er kannski ekki nema von eftir þann atgang sem hefur verið í samskiptum á milli nefnda en það væri skömminni skárra að leitast við að setja niður þær deilur sem eru á milli nefnda þingsins en að halda hér kvöld- og næturfundi. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. forseta hvenær atkvæðagreiðsla um kvöldfund sé áætluð af hans hálfu því að það er að minnsta kosti ljóst að hann verður að leita eftir tilstyrk meiri hluta þingsins til að ná fram þeirri áætlun sinni.
Forseti hafði áformað að þessi atkvæðagreiðsla gæti farið fram eitthvað nálægt kl. 15 eða síðar eins og forseti hefur þegar greint frá.
Virðulegi forseti.
Ég var búin að biðja um orðið.
Forseti stjórnar hér fundi. Forseti tók eftir því að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hafði beðið um orðið og hafði skráð það niður og hv. þingmaður er næstur á mælendaskrá.
Virðulegi forseti. Það kemur mér mjög á óvart að hér sé áformaður kvöldfundur í lok febrúar. Það er ekki eins og stóru málin bíði í bunkum handan við hornið frá ríkisstjórninni. Við fáum frekari fréttir af því að stóru málin komi ekki fram eða að bið sé á þeim þannig að það er fátt sem virðist hasta í þeim efnum. Mér er þetta óskiljanlegt í ljósi þeirra formgalla sem hefur verið bent á, til að mynda hvað varðar meðhöndlun atvinnuveganefndar á umsögn umhverfis- og samgöngunefndar þar sem hefur verið bent á beinlínis formgalla á málinu fyrir utan stóru efnisatriðin. Það hefði á einhverjum tíma verið talið pólitískt klókt að við nýttum tímann til að ná einhverri sátt og mér er algjörlega óskiljanlegt að það sé boðað hér til kvöldfundar til að halda áfram [[Gripið fram í.]]umræðum um þetta mál sem greinilega þarf að fara aftur inn í nefndina áður en 2. umr. lýkur.
Forseti. Það er svolítið merkilegt hvað forseti gleymir mér oft og setur mig til baka þegar ég bið um orðið, hvort sem er um fundarstjórn forseta eða eitthvað annað. Það er alveg óþolandi. Það er líka óþolandi að hér sé verið að boða kvöldfund. Það er óþolandi og ólíðandi. Ef forseti vill herða hnútinn eins og er augljóst að forseti er að gera verði forseta að góðu því að hér er í gangi mál sem forseti ætti að geta leyst. Í staðinn fyrir að leysa málið er látið undan yfirgangi frá formanni atvinnuveganefndar og allt þingið sett í gíslingu þess formanns. Þetta eru óþolandi vinnubrögð, algjörlega óþolandi, þannig að ég segi aftur að ef forseti vill stríð við minni hlutann verði honum að góðu.
Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg hvers vegna ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi vill efna til þess ófriðar sem hér er verið að boða með því að boða til kvöldfundar um þetta mál. Hæstv. forseti gerði vel í því að gefa hérna tíma til að freista þess að menn næðu saman í millitíðinni en mér er þá ljúft og skylt að upplýsa forseta um það, vegna þess að ég er einn af aðilum máls, að það var aldrei haft samband við nokkurn mann í því efni. Tilraunir til að koma einhverjum skilaboðum um vilja til slíks voru ekki mótteknar. Það var einfaldlega aldrei vilji til þess, það var aldrei reynt, þannig að hæstv. forseti viti að þeir sem hann er nú að vinna fyrir með því að taka ákvörðun um þennan kvöldfund reyndu aldrei og höfðu engan áhuga á að ná sátt um þetta mál. Það stendur enn til boða. Það eru nokkur atriði sem hægt er að laga og auðvelt er að laga ef viljinn er fyrir hendi. Meira að segja hefur formaður atvinnuveganefndar [[Forseti hringir.]]sagt að nokkur þeirra séu verðug þess að skoða betur. Hvers vegna ekki að gera það núna og láta deilurnar niður á meðan?
Herra forseti. Hæstv. forseti kom inn á það að við hefðum fengið rúman sólarhringsfrest til að reyna að vinna í þessu máli og að við værum í sömu stöðu núna. Mér finnst það mjög umhugsunarvert að til dæmis stjórn atvinnuveganefndar komi ekki saman og ræði þetta. Ég tel, sem varaformaður atvinnuveganefndar, að við gætum unnið í þessu máli á milli funda og reynt að ná einhverri sátt ef einhver alvara væri á bak við. Ég sat fund í hv. velferðarnefnd í gær. Þar eru vinnubrögðin allt önnur en ég upplifi í hv. atvinnuveganefnd. Hv. formaður þeirrar nefndar stýrir nefndinni þannig að það er breitt samráð um umfjöllun um mál og meðferð mála. Þetta hefur ekki viðgengist í hv. atvinnuveganefnd þann tíma sem ég hef setið í henni frá síðustu kosningum, því miður.
Virðulegur forseti. Ég batt satt að segja vonir við að það kæmi eitthvað gott út úr þeim fundi sem hæstv. forseti hélt með þingflokksformönnum áðan. Það sem virðist hins vegar hafa komið út úr honum er ekkert annað en að hér er boðaður kvöldfundur þannig að fundur sem ég vonaðist til að væri sáttafundur í þessu máli hefur sennilega snúist upp í andhverfu sína. Virðulegur forseti hlýtur að hafa áhyggjur af þessari stöðu því að hér er ágreiningur á milli meiri hluta nefnda. Hv. stjórnarþingmenn í atvinnuveganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd takast hér á. Það eru umsagnir frá aðilum sem vega þungt sem benda á atriði sem hæglega má laga og ég bið hæstv. forseta að endurskoða nú hug sinn og kalla frekar til stjórnir beggja nefnda, atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar, og reyna að finna [[Forseti hringir.]]sáttaflöt í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég verð að játa að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með að forseti ætli að fara hér í atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar og geti ekki tekið af skarið varðandi meðferðina á þessu máli. Við í minni hlutanum óskum eftir svörum, en meiri hluti umhverfisnefndar undirritar álit, þar sem lagt er til að gerðar verði töluverðar breytingar á frumvarpinu því að það gangi í þveröfuga átt við þá þróun sem hefur verið undanfarin ár sem er aukið samráð í stað einhliða ákvörðunarvalds ríkisins. Ég kalla eftir því að forseti sé hér forseti okkar allra en ekki einvörðungu meiri hluta [[Forseti hringir.]]atvinnuveganefndar. Hún er í minni hluta hér.
Forseti er forseti alls Alþingis og hefur reynt að gegna starfi sínu í samræmi við það.
Hæstv. forseti. Ég hélt þegar þetta mál var tekið á dagskrá og var ekki á dagskrá í gær að það væri vegna þess að hæstv. forseti hefði ákveðið að leiða saman þær tvær nefndir sem þyrftu að koma að afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu. Það kemur í ljós fyrst við umræðuna að ekki hafi verið tekin inn í afgreiðslu atvinnuveganefndar umsögn frá umhverfis- og samgöngunefnd þótt tekin hafi verið ákvörðun um að senda hana í atvinnuveganefnd með vilyrði og loforði um að það verði sérstaklega fjallað um málið í umhverfis- og samgöngunefnd. Þetta er búið að vera bölvað klúður. Svo hélt ég áðan að hæstv. forseti hefði gripið í taumana og gert það skynsamlega. Ég var að hæla hæstv. forseta fyrir það hér frammi að gera fundarhlé til að bera klæði á vopnin og finna lausnir á þessu - en niðurstaðan er kvöldfundur. Ég er orðlaus yfir því að við séum engu nær. Hér verðum við þá að halda uppi einhverjum ræðum og ljúka okkar umræðu [[Forseti hringir.]]löngu áður en málið kemur til afgreiðslu í einhverri endanlegri mynd.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé mjög mikið óráð sem er að verða ofan á, a.m.k. það sem hæstv. forseti leggur til varðandi framvindu þessa máls. Ég hef miklar áhyggjur ef það á að verða hér eðlileg málsmeðferð og framvinda að tuddanálgun eins og við höfum séð í tengslum við þetta tiltekna mál verði látin óátalin, að mönnum þyki hún bara í lagi. Ég studdi hæstv. forseta og fagnaði því þegar málið var tekið á dagskrá til að freista þess að ná einhverjum snertiflötum í því en sá tími var ekki nýttur. Hv. þm. Jón Gunnarsson notaði ekki þann tíma. Hver er svo viðurkenningin fyrir vel unnin störf á þessum sólarhring þar sem hv. þingmaður skilaði engu? Jú, að ryðja öllu þinginu inn í kvöldfund um málið. Ég verð að segja að mér finnst þetta mjög undarlegt [[Forseti hringir.]]og mér finnst raunaleg staða komin upp í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja að þetta mál verður furðulegra og furðulegra eftir því sem þessum degi vindur fram. Eins og margir aðrir hv. þingmenn batt ég við það miklar vonir að í fundarhléi áðan tækist að koma málinu í einhvers konar sáttaferil. Ég heyrði ekki betur en að hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, segði áðan að hann teldi málið mjög aðkallandi, að mikilvægt væri að vanda til þess og hann biði spenntur eftir að geta hafið þá vinnu. Ég skil ekki hvers vegna hann kallar ekki málið aftur inn í nefndina til sín eða að forseti leggi lið við þá vinnu í stað þess að boða til kvöldfundar. Það er nokkuð ljóst að þá getur hv. atvinnuveganefnd ekki byrjað þá aðkallandi vinnu sem þarf að hefjast nú þegar.
Herra forseti. Ég hugsa að almenningi í landinu sé ekki skemmt yfir þeim vinnubrögðum sem tíðkast hér á Alþingi og birtast nú með þessum hætti fyrir framan alþjóð. Það eru gamaldags vinnubrögð að menn geti ekki þegar svona stór ágreiningsmál eru á ferðinni sest yfir þau og reynt að ná einhverjum sameiginlegum fleti til úrlausnar í þeim málum. Frekar halda menn áfram að setja hausinn undir sig og böðlast fram í rauða nótt ef ekki annað er í boði en að setjast niður eins og fólk með einhverja skynsemi í kollinum ætti að gera í svona málum. Það hlýtur að þurfa fleiri til en hv. þm. Jón Gunnarsson til að leysa þessi mál og leysa þann ágreining sem hefur komið fram og gagnrýni í þeim umsögnum sem liggja fyrir og gagnrýni frá hans eigin flokksmönnum og samstarfsflokki í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég trúi ekki öðru en að menn skoði þetta nú í því ljósi að það er hægt að ná niðurstöðu ef einhver vilji er fyrir hendi.
Forseti. Eins og aðrir þingmenn hér lýsi ég vonbrigðum mínum með að ekki tókst betur til á sáttafundi forseta með þingflokksformönnum en raun ber vitni, að það eigi eiginlega að efna til meiri ófriðar en var áður en fundirnir hófust. Mér finnst ólíkt hæstv. forseta þingsins að ná ekki viðunandi niðurstöðu í þetta mál sem hlýtur að vera sú að fólk setjist niður í rólegheitum og vinni þá vinnu sem mér skilst að hafi átt að vinna undanfarinn sólarhring en var ekki gert út af einhverjum þrákelknishætti í einstaka þingmönnum. Ég lýsi vonbrigðum mínum með þetta, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Hvers vegna er óskað eftir því að þetta dagskrármál gangi til nefndar áður en umræðan heldur áfram? Ástæðan fyrir því er sú að hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, hefur séð ástæðu til að ganga í ræðustól Alþingis og biðjast afsökunar á framkomu sinni í málinu. Hann hefur sömuleiðis séð ástæðu til að láta ryðja sérstaklega dagskrána fyrir sig í upphafi fundar til að tilkynna um tvær veigamiklar breytingar sem þurfi að gera á málinu af því að það hafi verið vanbúið til að koma til 2. umr. Þegar þannig hefur verið kastað til höndunum og staðið þannig að málum að sjálfur þingmaðurinn sem í hlut á hefur séð sig knúinn til að biðjast afsökunar opinberlega á því er ekki nema eðlilegt að eftir því sé óskað að nefndirnar fundi saman, eða forusta nefndanna, og fari yfir þær athugasemdir sem fram komu. Það er komið á daginn að það var rétt hjá stjórnarandstöðunni að vinnubrögðin [[Forseti hringir.]]voru til skammar og málið svo illa búið að nefndin sjálf hefur þegar lýst því yfir að hún þurfi að laga það.
Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir því að forseti skuli boða til kvöldfundar um þetta mál því að það er mjög nauðsynlegt að fólk geti tjáð sig og rætt þetta mál í þaula eins og vilji virðist vera til. Mér finnst mjög eðlilegt að gripið sé til þess að lengja fundartíma til að greiða fyrir umræðum um málið og held að það sé bara mjög gott að allir komi sjónarmiðum sínum fram. Þetta mál mun að endingu við lok þessarar umræðu ganga til 3. umr. og hugsanlega til nefndar á milli umræðna þannig að mér þykir bara hið besta mál að forseti skuli boða kvöldfund af þessu tilefni. Mörg önnur brýn mál bíða og í mínum huga er alveg ljóst að þingdagar fram undan verða býsna langir. Við tökum því og vinnum mál eins og við getum og best lætur.
Hæstv. forseti. Ég kom ekki að áðan í umræðunni við hæstv. forseta spurningu um af hverju hléið hefði ekki verið nýtt þannig að menn kölluðu til starfandi formann umhverfis- og samgöngunefndar þegar menn voru að ræða með hvaða hætti ætti að fara með málið. Nú kemur hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, og boðar að það sé ástæða til að skoða eitthvað af þessum málum og nefnir sérstaklega eitt mál, hvort þingið fái að fjalla um kerfisáætlun. Það er hið besta mál en ég skil ekki að ekki skuli liggja fyrir loforð um að menn leiði saman þau tvö sjónarmið sem hér hafa tekist á, annars vegar umhverfismálin og hins vegar atvinnumálin, sem þarf að leiða saman til að finna góða sátt. Ég hef ekki séð nein vandamál við að finna góða lausn. Það hafa komið ótal tillögur og ekkert af þessu er stórvægilegt. Það [[Forseti hringir.]]sem hv. formaður atvinnuveganefndar hefur kallað eftir er að menn afgreiði málið vel og fljótt og besta leiðin væri þá að kalla það inn í nefnd núna og afgreiða það fljótt og vel.
Forseti. Ég held að í ljósi þess hve veik staða umhverfisnefndar er væri skynsamlegt að fulltrúar minni hlutans í umhverfisnefnd mundu hreinlega svissa og fara yfir í atvinnuveganefnd. Það er ljóst að mjög mörg af þeim málum sem ættu að vera til umfjöllunar í umhverfisnefnd eru í atvinnuveganefnd. Það er best að flytja fjallið bara yfir til Múhameðs.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir snerti einmitt kannski kjarna vandans. Hér eru vinnubrögðin svo gamaldags að með fautaskap eru mál flutt þangað sem það þykir henta. Svo þegar látið er svo lítið að biðja um umsagnir frá fagnefndum er ekki tími til að bíða eftir þeim, enda vissi meiri hluti atvinnuveganefndar kannski að umsögnin frá meiri hluta umhverfisnefndar yrði ekki það jákvæða álit sem hann hefði viljað fá. Það var kannski þess vegna sem lá svo á að koma málinu á dagskrá þvert á það sem hæstv. ráðherra, flutningsmaður málsins, fór yfir í framsöguræðu sinni þegar hún mælti fyrir málinu. Hún óskaði eftir vandaðri umfjöllun og sátt um málið. Þeirri sátt er hægt að ná en ekki með gamaldags vinnubrögðum og fautaskap. Ég legg til að þetta mál verði tekið af dagskrá og unnið í nefndum þingsins [[Forseti hringir.]]enda er það óburðugt eins og það er núna á dagskránni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það má kannski fara að segja um hv. þm. Jón Gunnarsson eins og sagt var forðum: Dýr mundi Hafliði allur. Þær fara að verða býsna kostnaðarsamar, uppákomurnar sem hv. þingmaður hefur staðið fyrir hér aftur og aftur varðandi störf þingsins. Það er oft gott að gefa sér andrými ef menn eru í þröngri stöðu og snúinni og hafa ekki fundið leiðir út úr henni. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta okkur til glöggvunar líka: Eru áform hæstv. forseta nú þau að halda áfram umræðu um þetta umdeilda mál til kvölds eða fram á nótt og ryðja öllu öðru út af dagskránni? Er þetta orðið að þvílíku forgangsmáli? Eða væri möguleiki í stöðunni að fresta, a.m.k. um sinn, umræðu um þetta mál og snúa sér að dagskránni að öðru leyti og láta á það reyna, t.d. fram undir kvöldmatinn, hvort menn gætu hnoðað upp einhverjum brúm á milli manna og nefnda á meðan menn notuðu tímann í að ræða önnur mál sem væru tæk til umræðu?
Forseti tekur fram að það eru áform hans að halda áfram umræðu um þetta tiltekna dagskrármál en hann telur hins vegar að vel megi vinna að því að finna einhverja sameiginlega lausn eða niðurstöðu varðandi framgang málsins undir þeirri umræðu.
Virðulegi forseti. Ég er komin hingað upp til að taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, ég held að það hafi verið afar skynsamlegt sem hann lagði til, að málið yrði alla vega tekið út af dagskrá í bili og menn færu yfir hvernig væri hægt að finna sátt í málinu. Það getur verið að hv. stjórnarþingmönnum í hv. atvinnuveganefnd þyki mikilvægt að aðeins þeirra skoðun nái fram að ganga en þeir eru ekki einir hér og hæstv. forseti ætti að hafa áhyggjur af virðingu þingsins þegar svona er komið, meiri hlutar nefnda deila, mál er vanbúið og meira að segja vangaveltur um að hér sé verið að brjóta þingsköp. Ég hvet virðulegan forseta til að fara að tillögu hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá hugmynd sem tveir síðustu ræðumenn hafa talað um að málinu verði frestað, önnur mál tekin á dagskrá. Svo velti ég því fyrir mér, fyrst það gekk ekki hjá hæstv. forseta að koma málinu eitthvað áfram á fundi með formönnum þingflokka: Hefur forseti reynt að tala við formann atvinnuveganefndar um hvort hann sé kannski tilbúinn til að leggja sitt af mörkum til að þessi hnútur leysist? Mér heyrist á öllum að hægt sé að finna leið út úr þessu og það sé óþarfi að standa í því stappi sem við stöndum í núna.
Forseti vill tilkynna að þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Óskað hefur verið eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta. Eins og hv. þingmenn sjá er ekki nægjanlegt atkvæðamagn á bak við atkvæðagreiðsluna. Hefst atkvæðagreiðslan að nýju.
Ljóst er að ekki eru nægilega margir þingmenn í þingsalnum til að atkvæðagreiðsla geti farið fram og er því atkvæðagreiðslu frestað.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, svokallaða kerfisáætlun. Ég vil byrja á því í upphafi máls míns að taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram af hálfu stjórnarandstöðuþingmanna að heppilegast væri og heppilegast sé, [[Gripið fram í.]]það er enn hægt að taka ákvörðun um það, að fresta þessari umræðu, taka hana út af dagskrá og atvinnuveganefnd þingsins taki hana fyrir á fundi sínum eins og tillaga hefur verið gerð um. Ég tel að það mundi auðvelda málið og endanlega flýta afgreiðslu þess. Það væri unnt að samþykkja málið, eflaust í sátt, ef svo væri gert en það yrði alla vega látið á það reyna. Hv. formaður atvinnumálanefndar þingsins steig í pontu í upphafi fundar að loknu matarhléi og í máli sínu kom hann að sumu leyti til móts við þá gagnrýni sem hefur verið sett fram þegar hann sagði að að áliti sínu kæmi vel til greina að ræða kerfisáætlun um uppbyggingu flutningskerfis rafmagns á svipuðum forsendum og rætt er um samgönguáætlun. Hvað er hv. þingmaður að fara með því? Jú, að verða við þeim ábendingum sem hafa komið fram um að tengja ákvarðanir í þeim efnum lýðræðinu. Hér eru lýðræðislega kjörnir fulltrúar sem kæmu þá að umræðunni, en gagnrýnin hefur m.a. gengið út á þetta. En það er ekki þar með sagt að hann sé þar með búinn að verða við þeim óskum og þeirri gagnrýni sem hefur komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, síður en svo, og langar mig til að gera örlítinn útúrdúr á mínu máli til að færa rök fyrir því sem ég vil nú segja. Það snýr að þingmáli sem var á dagskrá þingsins í gær en kom ekki til umræðu. Hvað skyldi það hafa verið? Það er tillaga til þingsályktunar um eflingu ísaldarurriðans í Þingvallavatni. Hvað eiga þessi mál hugsanlega sameiginlegt? Þingsályktunartillagan um ísaldarurriðann í Þingvallavatni gengur út á að efla og endurbæta hrygningarstöðvar Þingvallaurriðans og er vikið að ýmsum leiðum til að ná því fram. Ég vil taka fram að ég er einn meðflutningsmanna málsins, það er hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem er 1. flutningsmaður og hann á lof skilið fyrir baráttu sína fyrir lífríki Þingvallavatns og Þingvallaurriðans sérstaklega, ætli það séu ekki 25 ár, aldarfjórðungur, sem hann hefur setið á þingi, haldið þessu máli gangandi og orðið nokkuð ágengt. Hér eru tillögur sem enn mundu styrkja stöðu lífríkisins og þá Þingvallaurriðans sérstaklega. Til dæmis er gert ráð fyrir því að gera sérstakan fiskveg um Efra-Sogsvirkjunina. Efra-Sogsvirkjunin, Steingrímsstöð eins og hún er kölluð, var reist árið 1959. Ég spurði hv. þm. Össur Skarphéðinsson í hádegishléi um mat hans á því hvort slík virkjun yrði reist í dag ef hún væri ekki til staðar. Hann sagði að hann væri ekki í nokkrum einasta vafa um að svo yrði ekki. Hvers vegna? Vegna þess að menn eru meira meðvitaðir um umhverfið og það eru fleiri menn eins og ég, sagði hv. þingmaður, sem mundu stíga fram og efna til mikillar umræðu í þjóðfélaginu um málið og á grundvelli þess mundu menn endurmeta áform sín. En það er mjög mikilvægt að slík gagnrýni fyrir hönd lýðræðisins eigi sér kerfislægar brautir og hann klykkti út með því að segja: Um þetta fjallar deilan um það frumvarp sem er til umræðu í þinginu, um það hvernig við veitum gagnrýni inn í ákvarðanir sem eru teknar hvað varðar dreifingu og flutning á raforku sem getur valdið umhverfisspjöllum svo um munar. Og nú langar mig til þess að vísa í greinargerð með þessu frumvarpi, vegna þess að í greinargerðum er yfirleitt í upphafsorðum tekinn saman meginkjarninn í málinu. Þetta eru 14–15 línur og hér segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á III. kafla raforkulaga, nr. 65/2003, sem lýtur að uppbyggingu flutningskerfis raforku og skyldum flutningsfyrirtækisins Landsnets hf. Með frumvarpinu er lagt til að við III. kafla laganna verði bætt nýjum greinum sem fjalla sérstaklega um kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins, þ.e. undirbúning hennar, efnislegt innihald, stöðu, framkvæmd og eftirfylgni. Samhliða því er með frumvarpinu lögð til breyting á núverandi fyrirkomulagi leyfisveitingar Orkustofnunar vegna nýrra flutningsvirkja, til einföldunar og aukinnar skilvirkni. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu að höfðu samráði við Orkustofnun, flutningsfyrirtækið Landsnet og Samband íslenskra sveitarfélaga. Hinn 27. júní 2014 voru drög að frumvarpinu birt á heimasíðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins til kynningar og umsagnar. Rúmlega tuttugu umsagnir bárust ráðuneytinu og voru gerðar nokkrar breytingar á frumvarpsdrögunum með vísan til ábendinga sem bárust í umsagnarferlinu áður en frumvarpið var lagt fram á Alþingi.“ Hæstv. forseti. Hvað er það sem kemur fram í þessum inngangsorðum, í þessari samantekt í greinargerð með frumvarpinu? Í fyrsta lagi kemur fram að verið er að búa til heildstætt kerfi. Þessi lög fjalla um heildstætt kerfi, hvernig við ætlum að haga raforkudreifingu, hvaða reglur eigi að gilda og hvaða aðilar komi þar að, hvaða ákvörðunaraðilar komi þar að málum. Ég nefndi áðan að menn hefðu saknað þess að Alþingi kæmi að málunum og í því sambandi vék ég að þeim orðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar að eðlilegt væri að ræða þetta þegar við ræddum samgönguáætlun. En það er ekki næstum því nóg vegna þess að annar þátturinn sem kemur fram í þessum 14 lína inngangskafla lýtur að skilvirkni, að kerfið sé skilvirkt, að menn skilji hvað er að gerast og viðurkenni leikreglurnar. Er það þannig? Nei. Umsagnaraðilarnir sem hafa látið frá sér heyra, svo sem Skipulagsstofnun sem fjallar um skipulag og skilvirkni, gagnrýna frumvarpið m.a. á þessum forsendum. Og sveitarstjórnirnar, Samband íslenskra sveitarfélaga, sem hafa með skipulag að gera í nærumhverfi sínu, gagnrýna þetta líka. Síðan er það samráðið, það er þriðji þátturinn sem ræddur er í inngangskaflanum. Menn tala um að haft hafi verið samráð. Hverjir skyldu hafa komið þar að borði? Þeir eru taldir upp. Það er Landsnet sem er framkvæmdaraðilinn, það er Orkustofnun sem er aðili sem samþykkir og fer yfir áætlanir Landsnets, þessir tveir aðilar eru þarna einir um hituna. Það var rætt við þá og svo var rætt við Samband íslenskra sveitarfélaga. Það er eini utanaðkomandi aðilinn sem rætt var við í aðdraganda að smíði þessa frumvarps og sá aðili er andvígur frumvarpinu og segir að verið sé að taka af okkur vald í eigin héraði. Nú er ekkert einhlítt í því hverjar skuli vera leikreglurnar, annars vegar hvað varðar ríkið og hins vegar sveitarfélögin, þegar kemur að mikilvægum ákvörðunum sem snúa t.d. að orkunýtingu. Ég hef oft sett fram efasemdir um sveitarfélögin í því efni, sérstaklega fátæk sveitarfélög, að þeim sé þröngvað eða þau telji sig knúin til að samþykkja ýmislegt í ljósi þess að þau eru fjárhagslega vanmegnug og hefðu frekar viljað horfa til ríkisins í þeim efnum, en þarna þarf að vera jafnvægi. En hér erum við fremur að tala um þætti sem snúa að umhverfisvernd. Hv. þm. Helgi Hjörvar kom með ágætt dæmi í umræðunum í gær þegar hann talaði um rafmagnslínur sem áttu að liggja frá Nesjavöllum til að flytja rafmagn til Grundartanga og áttu að fara niður Mosfellsdalinn fram hjá Gljúfrasteini. Þá reis sveitarstjórnin í Mosfellsbæ að sjálfsögðu upp og kom í veg fyrir það. Hvers vegna gat hún gert það? Vegna þess að hún hafði skipulagsvaldið á hendi. Það var ástæðan. Þarna var komið í veg fyrir alvarlegt umhverfisslys og í því efni, þegar skipulagið snýr að því að fara varlega með nærumhverfið þar sem það er á hendi sveitarfélaganna, þá á að sjálfsögðu ekki að taka þetta vald frá þeim. Skipulagsstofnun gagnrýnir frumvarpið, sveitarstjórnirnar gera það líka, báðir aðilar sem hafa skipulag og skilvirkni, leiðir til að efla hana, á sinni könnu. Síðan eru það þeir aðilar sem ekki eru þarna og sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson ýjaði að að hefði þurft að koma að málinu þegar Steingrímsstöðin var reist, þegar Efra-Sogsvirkjun var reist undir lok sjötta áratugarins, og það eru náttúruverndarsamtök. Þegar frumvarpið er í smíðum kemur fram, eins og í þeim texta sem ég las upp, að þau voru ekki kölluð að borðinu en þau komu hins vegar fyrir atvinnuveganefnd Alþingis og höfðu þar tækifæri til að setja álit sitt fram. Það var reyndar búið svo um hnútana að umhverfisnefnd Alþingis fengi málið til umfjöllunar og nefndin tók málið til umfjöllunar, en það var ekki sett inn í álit meiri hlutans þegar málið var síðan sett fram á þingi og við höfum heyrt sagt í þingsölum að langan tíma hafi tekið að vinna málið. Mér finnst það ekki neinn áfellisdómur yfir umhverfisnefnd að taka sér góðan tíma til að vinna málið. Þetta er mál af þeirri stærðargráðu að það þarf að vinna það vel, það þarf að gefa sér góðan tíma, það á ekki að hrapa að neinu í þeim efnum, það á ekki að gera það. Ef ekki hefði verið vegna minni hlutans sem birtir álit umhverfisnefndar í plöggum sínum hefði þetta ekki birst þinginu við umræðuna, álit umhverfisnefndar, eða þannig skil ég málið. Mig langar til þess að lesa nokkrar línur aftur, að þessu sinni úr samantekt sem birtist með umsögn Landverndar um þetta frumvarp. Hér segir, með leyfi forseta: „Landvernd gerir alvarlegar athugasemdir við frumvarp til breytinga á raforkulögum. Breytingarnar myndu meðal annars lögfesta að virkjunarhugmyndir í nýtingar- og biðflokki rammaáætlunar megi nota sem grunnforsendur fyrir áætlunum og framkvæmdum í flutningskerfi raforku (kerfisáætlun). Þetta er með öllu óraunhæft og samræmist ekki rammaáætlunarlögum þar sem skýrt er að þó svo að virkjunarhugmynd lendi í nýtingarflokki, hvað þá í biðflokki, þýðir það ekki að þar verði sjálfkrafa virkjað. Í frumvarpinu eru leyfisveitingar einfaldaðar úr hófi fram og stórlega dregið úr ákvörðunar- og skipulagsvaldi sveitarfélaga. Aukið ákvörðunarvald flutningsfyrirtækisins (Landsnets) yfir eigin framkvæmdatillögum yrði ótækt. Orkustofnun yrði falið eftirlit sem stofnunin getur ekki sinnt við núverandi lagaumhverfi. Í heild sinni drægi frumvarpið úr umhverfisvernd í landinu, auk þess sem óljóst yrði með kærurétt umhverfisverndarsamtaka vegna ákvarðana um einstakar framkvæmdir í flutningskerfinu. Öll tvímæli ber að taka þar af í samræmi við fullgildingu Íslands á Árósasamningnum.“ Hér kemur einn þátturinn til viðbótar. Þarna er tekið undir þá gagnrýni sem ég vísaði til í orðum mínum hér að framan en einnig er það tínt til að breytingarnar mundu meðal annars lögfesta að virkjunarhugmyndir í nýtingar- og biðflokki rammaáætlunar megi nota sem grunnforsendur fyrir áætlunum og framkvæmdum í kerfisáætlun. Hvað erum við þá með í höndunum? Við erum með framkvæmdaraðilann sem heitir Landsnet. Síðan erum við með Orkustofnun sem á að hafa eftirlit með framkvæmdunum á vegum Landsnets þegar þar að kemur og hún fær áætlanir þeirra til skoðunar og samþykkir eða gagnrýnir eftir atvikum. En það sem vantar í þetta heildstæða kerfi sem verið er að smíða er aðkoma sveitarfélaganna og umhverfissamtaka. Það þarf að tryggja það kerfislægt. Það er ekki nóg að einstaklingar skrifi í blöð eða samtök álykti, þau þurfa að hafa kerfislæga aðkomu að málinu. Síðan er hitt. Við skulum taka ákvarðanir á borð við þá sem hefur verið deilt um, að hér yrðu lagðar raflínur yfir hálendið, og þá er spurningin: Hvernig yrði staðið að slíku? Þessir aðilar mundu þá véla um það, Landsnet og síðan Orkustofnun, en hvar er aðkoma annarra? Það er búið að skipta öllu landinu í sveitarfélög, það er búið að útiloka þau frá allri aðkomu að þessu máli. Það eru mörg dæmi sem hægt er að taka í seinni tíð um hve vafasamt það er að kippa sveitarfélögunum út úr ákvörðunarferli og nefni ég þar til dæmis vegalögin. Við munum eftir deilum sem voru varðandi Svínvetningabraut í Húnavatnssýslu þegar Vegagerðin vildi setja veg fram hjá Blönduósi og sveitarstjórnin þar var mjög óánægð með það. Þá var sett niður nefnd. Það var gert í tíð síðustu ríkisstjórnar og ég hafði forgöngu um það. Það var sett niður nefnd til að reyna að ná sátt um það hver aðkoma sveitarstjórnanna yrði að ákvarðanatöku. Ég veit ekki betur en það hafi tekist bærilega. Þetta eru hlutir sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að benda á, að það þurfi að finna leiðir og í stað þess að standa hér og endurtaka röksemdirnar hvert frá öðru þá er furðulegt að ekki sé hægt að taka ákvörðun um að gera hlé á umræðunni og fara með umræðurnar inn í nefndina að nýju, vegna þess að rökin eru kunn. Þau eru skilmerkilega fram sett af hálfu Landverndar. Þau eru skilmerkilega fram sett af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þau eru skilmerkilega fram sett af hálfu Skipulagsstofnunar og þau eru skilmerkilega fram sett af hálfu þeirra sem sitja í nefndinni og eru að útbúa texta sem við fáum síðan til afgreiðslu hér, til umræðu og svo atkvæðagreiðslu. Við erum í anda þess sem segir í frumvarpinu að biðja um skilvirkni í vinnubrögðum um þetta mikilvæga mál. Þess vegna viljum við ekki láta hrapa að neinu. Við viljum láta taka alvarlega þær ábendingar sem hafa komið frá umhverfisnefnd Alþingis, frá Sambandi sveitarfélaga, frá Skipulagsstofnun og síðast en ekki síst frá Landvernd sem hefur það fyrst og fremst á sinni könnu að vernda landið. Það er nokkuð sem við, sem tökum þátt í þessari umræðu, viljum gera líka og hvetjum til þess að gert verði hlé á umræðunni og málið tekið inn í umhverfisnefnd og rætt þar í ljósi þess sem hér hefur komið fram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir einkar skörulega ræðu. Ég verð að viðurkenna að honum tókst að setja mitt góða þingmál um endurreisn ísaldarurriðans í óvænt samhengi. Hann hugsaði sjálfan sig aftur til baka og velti því fyrir sér hvað hefði þá gerst ef það kerfi sem við búum við í dag hefði ríkt 1959. Þá er það náttúrlega algerlega ljóst, eins og hv. þingmaður sagði, að sú virkjun hefði aldrei verið gerð. Á þeim tíma voru engar rannsóknir gerðar á lífríki Efra-Sogsins og er líka rétt að rifja það upp að þetta varðar í reynd meira en urriðann. Þingvallavatn er ein okkar dýrasta perla en lífríki þess beið alvarlegan hnekki vegna þessarar virkjunar og það var áratugum saman að ná sér aftur og það er ekki fyrr en undir hin síðustu ár sem það hefur tekist. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um nauðsyn þess að hafa gott kerfi til að rekja sig til niðurstöðu í svona málum. Það er vörn okkar gegn því að ágengni mannsins raski um of náttúrunni. Það sem skiptir langmestu máli þegar deilur rísa, sem munu óhjákvæmilega alltaf verða um línulagnir, er að þegar búið er að setja það niður, þegar komin er niðurstaða séu menn sáttir. Sennilega geta menn aldrei orðið sáttir en það væri gott ef þeim fyndist að minnsta kosti að þeir hefðu fengið sanngjarna málsmeðferð og hefði tekist að koma sjónarmiðum sínum fyrir rétt stjórnvöld til úrskurðar. Það er það sem vantar í þetta frumvarp, það eru skýrar heimildir fyrir kærur. Það mundi strax líta betur út í mínum augum ef þær væru skýrar. Hvað segir hv. þingmaður um það?
Hæstv. forseti. Jú, ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um það. En þarna er um að ræða mjög veigamikinn þátt, að það séu skýrar heimildir um kærur, en síðan þarf líka á annan hátt að reyna að tryggja kerfislæga aðkomu umhverfisverndarsamtaka á öllum stigum ákvarðana. Þau þurfa að komast með einhverjum hætti að því borði. Ég er ekki sérfróður um þetta mál og sit ekki í atvinnuveganefnd, þar hafa menn eflaust rætt ýmsar leiðir í því efni. Ég er fyrst og fremst að tala um prinsippið almennt eða þá grunnhugsun að þegar ákvarðanir af þessu tagi eru teknar sem varða flutning á raforku um landið, sem getur haft í för með sér umtalsverða röskun á umhverfinu, þá komi umhverfissamtök þar að borði. Ég tel líka að sveitarstjórnirnar þurfi að koma þar að málum. Þegar ég kom í þingið eftir hádegishléið hlustaði ég á umræðu í útvarpinu. Það var viðtal við einstakling sem ég náði ekki hver var en hann var að tala um skipulagsmál og aðkomu sveitarfélaganna að málum sem tengjast umhverfisvanda og lagði áherslu á að við þyrftum að hugsa heildrænt. Það á að vera markmið þeirra sem leggja fram frumvarp af þessu tagi, að kalla alla að borði og gera það sem hv. þingmaður nefndi, að reyna að ná sem breiðastri sátt um vinnureglurnar, um aðkomu aðila að málinu. Það er það sem verið er að hunsa með því að virða ekki sjónarmið okkar meira en svo að halda umræðunni áfram þegar beðið er um það eitt að hlé sé gert á umræðunni og hún tekin að nýju inn í nefnd áður en 2. umr. er kláruð.
Herra forseti. Hv. þingmaður sagði í upphafi síns máls að hann hefði hlustað á prúða ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar og þótt þar ýmislegt til sátta fallið. Ég get svo sem tekið undir það. Eitt af því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi sérstaklega var að formaður atvinnuveganefndar virtist tilkippilegur til þess að fara með kerfisáætlanir með svipuðum hætti og samgönguáætlanir, þ.e. að áætlanir yrðu lagðar fyrir þingið og þar með fengju fulltrúar fólksins tækifæri til að fjalla um þær. Já, það er gott svo langt sem það nær en eins og ég hef skilið hvað felst í orðinu kerfisáætlun eins og það er skilgreint í frumvarpinu þá er m.a. gert ráð fyrir því að inn í áætlanir séu teknir virkjunarkostir sem eru í bið. Fyrir mér er það svona svipað og að leggja fram samgönguáætlun þar sem varið er stórkostlegum fjárhæðum til vega sem allsendis er óvíst að verði lagðir. [[Forseti hringir.]]Kerfisáætlun stendur aldrei undir nafni á meðan það er við lýði.
Hæstv. forseti. Ég var fyrst og fremst að taka undir þá hugsun að þingið kæmi að ákvarðanatöku í ríkara mæli en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nákvæmlega hvernig það á að vera er svo nokkuð sem þarf að ræða betur og áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar þarf sú umræða að fara fram. Síðan er það náttúrlega algerlega forkastanlegt eins og Landvernd bendir á og komið hefur fram í máli stjórnarandstöðuþingmanna sem hafa tjáð sig um málið, að virkjunarkostir sem eru í biðflokki séu teknir inn í slíkar áætlanir svo Landsnet geti vélað með þá og Orkustofnun á síðan að taka ákvörðun um þá. Við höfum því miður séð dæmi um mjög undarlegar ákvarðanir sem teknar eru á þeim bæjum og veitir nú ekkert af að fá aðra að því borði þar sem ákvarðanir eru teknar. [[Forseti hringir.]]Ég var fyrst og fremst að taka undir hið almenna sjónarmið um aðkomu þingsins.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður þekkir vel til sveitarfélaga og málefna þeirra en hann er einnig með góða þingreynslu. Milli meiri hluta tveggja nefnda í þinginu, hv. atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar, er nú ágreiningur. Í umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar segir að gera þurfi töluverðar breytingar á frumvarpinu og það gangi í öfuga átt við löggjafarþróun undanfarinna ára að því er varðar samráð við almenning og hagsmunaaðila og hvatt til þess að málum verði beint í sáttafarveg fremur en að um einhliða ákvörðunartöku verði að ræða líkt og frumvarpið gerir ráð fyrir. Mér finnst skilaboð meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar mjög skýr og segja berum orðum: Það þarf að breyta þessu frumvarpi. Nú er deila komin upp milli tveggja nefnda. Mig langar að biðja hv. þingmann að segja mér hvort hann hafi áður á þingferli sínum upplifað að stjórnarþingmenn í tveimur nefndum tækjust á um veigamikið mál. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér finnst að það eigi að gera hlé á þessari umræðu og það sé mjög mikilvægt að það sé gert þannig að 2. umr. geti svo haldið áfram eftir að menn eru búnir að koma sér saman um einhvern sáttafarveg ef mögulegt er. Ég spyr hv. þingmann út í þetta með nefndirnar tvær og um lýðræðið ef við fáum ekki [[Forseti hringir.]]einhverjar tillögur í 2. umr. og að okkur sé sagt að við eigum að láta okkur nægja að þær komi við 3. umr.
Hæstv. forseti. Nú koma tvenns konar sjónarmið við sögu þegar verið er að taka ákvarðanir um flutning á raforku. Annað varðar skilvirkni, hvernig hægt er að gera hlutina ódýrast. Síðan er hitt sjónarmiðið, hvað gæti það kostað umhverfið eða samfélagið? Það er umhverfissjónarmið. Auðvitað þarf að hlusta á hvort tveggja. Ég tel að þegar hugsað er um hagsmuni landsins til mjög langs tíma megi umhverfissjónarmiðin alls ekki vera fyrir borð borin. Þess vegna finnst mér forkastanlegt ef ekki á að taka fullt tillit til þeirra sjónarmiða sem koma frá umhverfisnefnd þingsins. Nú ættu formenn þessara tveggja nefnda að sitja í hliðarsal og komast að samkomulagi um að taka málið aftur inn í nefnd. Við skulum ekki gleyma því að í grundvallaratriðum eru menn á Alþingi sammála um mikilvægi margra þátta í þessum tveimur þingmálum sem hanga hér saman. Það er staðreyndin Við viljum hafa þetta í eins góðum farvegi og kostur er í eiginlegum og óeiginlegum skilningi og þá er ég að hugsa um jarðstrengi o.s.frv. Menn vilja gera þetta þannig. Og af hverju ekki að byggja á þeim góða vilja okkar allra til að ná samkomulagi um málið? Er þá ekki rétt að láta reyna á hvort slíkt samkomulag gæti tekist með því að gera hlé á þessu tali og setjast yfir hugsanlegar breytingar á þessu frumvarpi? Ef ekki næst saman um það er það fullreynt, þá deilum við um málið hér og greiðum síðan um það atkvæði. En við skuldum [[Forseti hringir.]]Íslandi annað eins og það að fara vel með landið og það gerum við ekki með því að afgreiða málið með þessum hætti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir, ég er honum innilega sammála hvað þetta varðar, en sveitarfélögin hafa sett í stefnumörkun sína fyrir tímabilið 2014–2018 eftirfarandi um skipulagsvaldið: „Skipulagsvaldið er einn af hornsteinum sjálfstjórnarréttar sveitarfélaganna sem skal virða.“ Sveitarfélögin leggja mjög mikið upp úr því að þau hafi skipulagsvaldið en með þessu frumvarpi er verið að segja við sveitarfélögin: Þið verðið að lúffa fyrir því sem stendur í kerfisáætluninni og þið megið ekki hindra Landsnet í því að fara eftir þeirri áætlun. Ég spyr hv. þingmann sem þekkir vel til málefna sveitarfélaganna: Hvernig heldur þú að viðbrögðin verði [[Forseti hringir.]]ef þetta ákvæði í frumvarpinu verður ekki lagað?
Hæstv. forseti. Þau verða mjög slæm, þau verða hörð, skapa leiðindi og óþarfanúning sem við eigum tvímælalaust að forðast. Ég tek fram að hvorki réttur ríkis né sveitarfélaga er algerlega ótvíræður í öllum tilvikum. Stundum þarf að taka tillit til þátta utan sveitarfélagsins. Ég nefni vegagerð á Vestfjörðum, um Teigsskóg, þar sem deilt var um rétt sveitarfélaganna til ákvarðanatöku og hins vegar þau lög og reglur sem við höfum sett á Alþingi sem snúa að umhverfisvernd og verndun náttúrunnar. Það verður að vera jafnvægi í hlutunum. Við deilum um flugvöllinn líka sem lýtur að skipulagsvaldi sveitarfélags og síðan öðrum sjónarmiðum. Þegar til kastanna kemur er þetta spurning um að virða hinn gagnkvæma aðila og það er ekki gert í þessu frumvarpi. Rétturinn er tekinn af honum og ég hvet til þess og tek undir [[Forseti hringir.]]með hv. þingmanni og öðrum úr stjórnarandstöðunni sem hafa talað fyrir því að við reynum að ná sátt um þetta og jafnvægi í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eftir umræðuna fyrr í dag brá mér svolítið við að sjá á visir.is grein gerða fyrir umræðunni um þetta mál. Þar stendur, með leyfi forseta: „Illu blóði var hleypt í stjórnarandstöðuna þegar Einar K. Guðfinnsson, forseti Alþingis, hleypti Jóni Gunnarssyni, formanni atvinnuveganefndar, fram fyrir á mælendaskrá eftir hádegishlé.“ Það er eins og menn átti sig ekki á um hvað þetta mál snýst. Það snýst ekkert um það hvort menn eru settir fram fyrir eða ekki. Ég hélt að það væri niðurstaða til sátta að leyfa formanni atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, að koma hingað til að bera klæði á vopnin, boða það að hann vildi eiga samræðu við umhverfis- og samgöngunefnd og leita lausna í málinu. Svo var ekki og það er það sem deilan snýst um. Vegna þess hvernig mál æxluðust í samstarfi þessara tveggja nefnda erum við að biðja um að úr því verði bætt með því að setja þessar nefndir saman eða formennina, e.t.v. með hæstv. forseta, til að leita lausna í þessu máli. Það sem við erum að ræða um er að koma fram máli, eins og hv. þingmaður kom inn á, sem í raunveruleikanum er góð sátt um að leita lausna á. Það liggur á og við viljum gjarnan gera þetta vel, en hvaða hugmyndir hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson um að þurfi til annað en góðan vilja til að koma þessu máli áfram og reyna að leysa það? Það er augljóst að hér er verið að setja málið í meiri og meiri hnút með því að taka afstöðu með öðrum aðilanum og snupra hinn.
Hæstv. forseti. Ég hef ekkert við það að athuga og hygg að stjórnarandstaðan hafi ekki haft neitt við það að athuga þótt hæstv. forseti hafi hleypt formanni atvinnuveganefndar að í umræðunni á undan þeim sem var næstur á mælendaskrá. Ég túlka það þannig að forseti hafi verið að gera tilraun til sátta. Síðan var spurningin: Hvernig var sú tilraun nýtt af hálfu formanns atvinnuveganefndar? Ég taldi framan af máli hans að hann ætlaði að teygja sig í áttina til okkar sjónarmiða þegar hann talaði um að það þyrfti að lýðræðisvæða frumvarpið, þó að það væru ekki hans orð, en síðan fór tal hans út í allt annað og hann vildi hvergi taka þeim rökum okkar að taka málið að nýju inn í þingnefnd. Þetta tækifæri var ekki nýtt, því miður. Ég hef ekki næga þekkingu á því hvernig nákvæmlega á að bera sig að til að setja fram handfastar tillögur að öðru leyti en því að ég tel að tryggja þurfi á kerfislægan hátt aðkomu sveitarfélaganna að ákvörðunum sem teknar eru í þessum efnum svo og Landverndar eða annarra umhverfissamtaka. Það þarf að tryggja á kerfislægan hátt. Við höfum líka talað um að það eigi að vera skýrir möguleikar til að setja fram kærur og að um kæruferlið skuli vera betur búið en hér er gert þannig að ég ætla að halda mig við hin almennu grundvallaratriði. Það þarf að lýðræðisvæða þetta, það þarf að tengja þetta þinginu og umhverfisvæða, sem ég vil kalla, þ.e. [[Forseti hringir.]]gefa umhverfisverndarsamtökum færi á að koma að ákvörðunum, ekki bara kærum.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt að í raun er verið að gera tilraunir til að koma málum eins og þessu í kerfislægt form, þ.e. búa til áætlanir til lengri tíma, annars vegar þriggja ára og hins vegar tíu ára. Ég lít þannig á að þá sé verið að tala um að einmitt þau sjónarmið sem hv. þingmaður kynnir hér, þ.e. umhverfissamtök og aðrir, komi að þeirri áætlunargerð. Vandinn er eftir sem áður að í þessu frumvarpi er ekki fjallað um að Alþingi komi að þessu. Hv. þingmaður gerði ágætlega grein fyrir því að hann teldi að svo ætti að vera og ég ætla, til að gæta alls réttlætis, að geta þess að hv. formaður atvinnuveganefndar taldi að það ætti að laga það. Þá er eftir aðkoma sveitarfélaganna, að beita valdi þar án þess að það sé sett í eitthvert ákveðið ferli. Hv. þingmaður nefndi Teigsskóg. Menn geta lent í stoppi en þá er spurningin að vera að minnsta kosti með leiðir til að leita sátta áður en menn klippa á. Hér er verið að kippa sveitarfélögunum til hliðar í ákveðnum málum [[Forseti hringir.]]og þegar hingað er komið að sleppa því ef það þóknast viðkomandi áætlunargerðarmönnum.
Hæstv. forseti. Ég vil fyrst og fremst taka undir með hv. þingmanni varðandi sveitarfélögin. Ég held að það muni aldrei nokkurn tímann ganga að taka þau út úr ákvörðunarferli um mál sem skiptir þau og okkur öll og nærumhverfið eins miklu máli og raun ber vitni. Síðan eru náttúrlega aðrir þættir sem eru líka gríðarlega mikilvægir, eins og sá þátturinn að hægt verði að taka virkjunarkosti sem eru í biðflokki og setja inn í þær áætlanir sem Landsnet og Orkustofnun véla síðan um. Það tel ég algerlega óásættanlegt þannig að á þessu frumvarpi eru stórir og smáir agnúar. Ég held að það yrði öllum til góðs að við gæfum okkur góðan tíma til að skoða þetta mál og í stað þess að keyra þessa umræðu núna alveg til enda og eiga síðan vissulega möguleika á 3. umr. mundi það bjóða upp á [[Forseti hringir.]]miklu markvissari og málefnalegri umræðu að gera hlé, taka málið inn í nefnd og halda umræðunni síðan áfram.
Nú fer fram atkvæðagreiðsla, eins og forseti hafði áður boðað, um lengd þingfundar. Áður en til atkvæðagreiðslunnar kemur vill forseti vekja athygli á því í fyrsta lagi að í þinghúsi eru núna staddir 44 þingmenn af 63, en til þess að atkvæðagreiðsla geti farið fram þarf að vera viðstaddur meiri hluti alþingismanna, þ.e. 32. Forseti vill enn fremur árétta að í 2. mgr. 78. gr. laga um þingsköp Alþingis stendur: „Skylt er þingmanni að vera viðstaddur og taka þátt í atkvæðagreiðslu nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.“ Forseti mun nú hefja atkvæðagreiðsluna.
Virðulegi forseti. Hér í þingsal fór fram atkvæðagreiðsla samkvæmt þingsköpum. Í 2. mgr. 78. gr. þingskapalaga segir: „Skylt er þingmanni að vera viðstaddur og taka þátt í atkvæðagreiðslu nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.“ Virðulegi forseti. Þetta er skýrt í þingsköpum. Hér fylgdumst við með því að hér fór fram atkvæðagreiðsla. Þingmenn stjórnarandstöðunnar sáust hér á vappi í hliðarsölum Alþingis, koma inn í þingsalinn um leið og atkvæðagreiðslu er lokið. Ég vil vita, virðulegi forseti, hvort ekki sé ástæða til að taka þetta upp á fundi í forsætisnefnd og skoða til hvaða aðgerða er hægt að grípa þegar þingmenn virða ekki þá grunnskyldu að mæta til atkvæðagreiðslna í þinginu, eru staddir í húsi, eru í hliðarsölum Alþingis en mæta ekki í atkvæðagreiðslur.
Virðulegur forseti. Þegar meiri hluti ákveður að beita ofríki þarf hann auðvitað bara að fylgja því eftir. Um þau skylduákvæði sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason vísar til er sömuleiðis í þingsköpum að finna skylduákvæði um það að þingmenn skuli sækja þingfundi. Það hlýtur þess vegna að vekja sérstaka athygli að það skuli hafa verið svona erfitt fyrir stjórnarmeirihlutann að sækja þingmenn sína í hús og að svo margir þeirra skuli hafa brotið gegn því skylduákvæði. Ég get upplýst hv. þm. Ásmund Einar Daðason um að ég hef oftar en einu sinni orðið þess var að það skylduákvæði hefur heldur ekki verið uppfyllt.
Herra forseti. Mér þykir vænt um það þegar aðstoðarmaður forsætisráðherra, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, tekur að sér að kenna okkur hinum mannasiði og þingsköpin. Það er mikilvægt að hafa sjálfboðaliða í þeim verkum. Mín afstaða er sú að meiri hlutinn geti staðið fyrir sínu ofríki sjálfur. Þegar óeðlilega og afbrigðilega er staðið að þingstörfum og algerlega hunsaðar réttmætar og vel undirbyggðar kröfur fjölda þingmanna, ekki bara úr stjórnarandstöðu heldur líka að hluta til úr meiri hlutanum, eins og hér hefur verið gert undir forustu hv. þm. Jóns Gunnarssonar, kallar það á óvenjuleg viðbrögð. Það er einfaldlega þannig. Annað eins hefur gerst. Ég hef því góða samvisku fyrir því að leyfa meiri hlutanum sjálfum að bera ábyrgð á sínu ofríki í störfum þingsins. Nægan á hann að hafa meiri hlutann og ég held að það geri ekkert til að hv. þingmenn stjórnarandstöðu eins og hv. þingmenn stjórnarliðsins sem hverfa jafnan hér úr þingsal eins og ekkert sé og sinna þar með ekki þingskyldum sínum, geri það einstöku sinnum.
Hæstv. forseti. Ég held að það hljóti að vera athyglisvert fyrir þá fjölmörgu sem að jafnaði fylgjast með störfum Alþingis að verða vitni að því [[Stjórnarliðar …]]að stjórnarandstaðan sýni þingstörfum jafn mikla fyrirlitningu og hún gerði hér áðan með því að hunsa atkvæðagreiðslu um lengd fundar. Ég held að það hljóti að vera mörgum umhugsunarefni sem fylgjast með þingstörfum á hvaða braut stjórnarandstaðan er. Í stuttu máli sagt, eftir mína stuttu þingreynslu ætla ég að segja: Mér finnst þetta til skammar, herra forseti.
Virðulegi forseti. Þetta er í besta falli óvanaleg uppákoma og áður en hv. þingmenn fara í mjög stórar yfirlýsingar til eða frá bið ég þá í mestu vinsemd að hafa í huga að það kemur dagur eftir þennan dag og að allt það sem gert er hefur fordæmisgildi. Við þurfum að ákveða hvernig við viljum hafa þessa hluti. Ég held að stjórnarandstaðan á hverjum tíma geti fært full rök fyrir því og geri það að það sé verið að fara fram með einhverja hluti sem hún er á móti. Menn geta haft uppi stór orð um það að ef við viljum, a.m.k. í næstu framtíð, að bara meiri hlutinn greiði atkvæði í málum eins og þessum verður það auðvitað þannig. Það segir sig sjálft [[Forseti hringir.]]en ég hvet menn til að hugsa þá hugsun til enda.
Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga hvernig þessa hluti bar að. Það er upplausn í störfum þingsins út af framgöngu meiri hluta atvinnuveganefndar undir forustu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Hlé var gert á fundum sem var svo framlengt og framlengt til að reyna að ná sáttum um það mál. Menn bundu vonir við að það kæmist einhver skikkur á þingstörfin í framhaldinu en þá er fyrirvaralaust boðað að lausn málsins sé að skella á næturfundi og boðuð atkvæðagreiðsla nánast án fyrirvara um það sem enginn átti von á og alls ekki var gert ráð fyrir í skipulagi þingsins á þessum degi. Mönnum er nokkur vorkunn að taka sér rétt til að bregðast við þessu með óhefðbundnum hætti. Annað eins hefur gerst. Þetta er uppskeran, þetta er í boði hv. þm. Jóns Gunnarssonar, allt saman, og verði ykkur að góðu.
Hæstv. forseti. Mjög sérkennileg staða er komin upp, að menn sitja í hliðarsölum í stað þess að ganga inn í salinn og greiða atkvæði.
Sinna lögbundnum skyldum sínum.
Það er einfaldlega þannig [[Kliður í þingsal.]]að þingmaðurinn var að greiða atkvæði. [[Gripið fram í: Nei.]] [[Gripið fram í.]]Við þekkjum það öll, hv. þingmenn, að þingmenn sinna störfum sínum ekki eingöngu við bekkinn í þingsalnum. Þingmenn eru á fundum úti um allan bæ, þingmenn eru að sinna öðrum störfum og þegar boðað er til atkvæðagreiðslu með skömmum fyrirvara hefur það auðvitað gerst áður að það tekur fólk tíma að koma sér í salinn. En það að sitja í hliðarsalnum og sinna ekki þeirri skyldu sinni að stíga inn fyrir og greiða atkvæði er með hreinum ólíkindum. Ég bið stjórnarandstöðuna að hugsa sig aðeins um. Hvers vegna ræðir hún ekki frekar málið sjálft málefnalega í stað þess að vera í einhverjum klækjastjórnmálum og reyna að slá um sig með einhverjum klækjabrögðum og ræðum um fundarstjórn forseta? Herra forseti. Það vakti athygli mína að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon [[Forseti hringir.]]hrósaði hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir að vanda um við okkur. En hann var alls ekki að því, hann las einfaldlega upp fyrir okkur úr þingsköpunum og ég held að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði gott af því að lesa þessa grein.
Hæstv. forseti. Mér finnst svolítið vel í lagt hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að kalla salerni á neðri hæð hliðarsal Alþingis. Ég var þar á meðan þessi atkvæðagreiðsla fór fram.
Ég var ekki að tala um þig persónulega.
Nei, það var verið að tala um þá sem ekki mættu til atkvæðagreiðslu. Það geta verið ólíkar skýringar á því, eins og hv. þingmaður sagði, hvers vegna menn mæta ekki í salinn. Fyrst og fremst er hér verið að deila um hvers vegna verið er að efna til ófriðar um mál sem á að vera hægt að ná sátt um. Það er á ábyrgð þeirra sem þarna eru og ég ætla að biðja hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að muna það í fyrramálið. Ef menn ætla að nota valdbeitingu hlýtur það að kalla á að við efnum til ófriðar í þessu þingi. Það er enginn að biðja um að fara í neinar kúvendingar. Við erum að biðja um ákveðnar lausnir og það er búið að stinga upp á þeim. Ég á eftir að flytja ræðu við 2. umr. Taktíkin er greinilega sú að láta okkur klára ræðutímann þannig að við getum ekki fjallað um málið. Það er ekki einu sinni yfirlýsing frá hv. formanni atvinnuveganefndar um að það eigi að fjalla um þetta með umhverfis- og samgöngunefnd, ekki orð um það. [[Forseti hringir.]]Ef menn ætla að keyra þingið með þessum hætti fáið þið ófriðinn. Það er það sem er því miður að gerast og er dapurlegt.
Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hafa ekki náð hingað í tæka tíð fyrir þessa atkvæðagreiðslu en þannig lagað gerist. [[Gripið fram í.]]Ég held að ég hafi aldrei orðið vitni að öðru eins, að hv. stjórnarþingmenn sem hafa ekki látið sjá sig hér í allan dag skuli koma upp grátandi yfir því að vera kallaðir út í atkvæðagreiðslu. Það er það sem er að gerast hér. [[Gripið fram í.]]Menn eru að kveina undan því að vera kallaðir inn í þinghús til að sinna störfum sínum, stjórnarmeirihlutinn hér. Það er einfaldlega það sem er í gangi. Ég vona að þeir sömu og eru að kalla eftir málefnalegri umræðu hér um málið sem er á dagskrá verði þá í salnum og ræði við okkur málefnalega eða í það minnsta hlýði á það sem hér verður sagt um málið. Staðreyndin er þessi: Við erum trekk í trekk búin að rétta fram sáttarhönd í málinu. Við erum búin að spila út lausnum sem meira að segja hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, er núna að reyna að gera sumar að sínum og taka undir. Hvers vegna taka menn þennan slag, [[Forseti hringir.]]skapa ókyrrð í salnum út af málum sem við getum vel sest niður og leyst? Það er vegna þess að þetta snýst um stolt eins manns, og á þingið að snúast um stolt eins manns?
Virðulegur forseti. Hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur til upplýsingar hljóða ákvæði þingskapa um það að skylt sé að sækja þingfundi. Það gerði hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir ekki og það segir nokkuð um þingmanninn að hún skuli síðan ganga í ræðustólinn og tala um skyldur annarra þingmanna. Það sem hér var pínlegt var að þegar meiri hlutinn í þinginu ákvað að grípa til ofríkis þurfti forseti Alþingis að sitja undir því að aðeins 15 af 38 þingmönnum stjórnarliðsins virtu ákvæði þingskapa um að þeir ættu að sitja þingfundi nema lögmæt forföll hömluðu. Aðeins einn af þessum 23 sem vantaði hafði tilkynnt um forföll. Hinir 22 höfðu ekki virt þingsköp Alþingis og það var neyðarlegt að forseti Alþingis þurfti einu sinni að aflýsa atkvæðagreiðslu vegna þess að hans eigin liðsmenn höfðu ekki döngun í sér til að mæta á þingfund. Það var enn neyðarlegra þegar hæstv. forseti Alþingis þurfti í annað sinn að aflýsa atkvæðagreiðslu eða því sem næst, hefði þurft að gera það ef það hefði ekki viljað til happs að [[Forseti hringir.]]hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sá sér loksins fært að sinna skyldum sínum og sækja þingfund.
Virðulegur forseti. Það getur vel verið að menn geti í hita leiksins talað sig upp í alls konar hluti en ég vek bara athygli á því að hv. stjórnarandstaða er að segja að þegar hún er ósátt - hún er það oft á hverjum tíma, ég hef verið beggja vegna borðsins og get alveg farið yfir það í löngu og stuttu máli að við vorum ekki sérstaklega sátt við síðasta meiri hluta.
Hvað gerðuð þið þá?
[[Gripið fram í: Akkúrat.]] Það sem menn eru bara að segja svo menn séu alveg með það er að í aðstæðum sem þessum ætla menn að hlaupa út. Með fullri virðingu fyrir hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem er mætur þingmaður, eru völd hans ekki þau sem menn leggja hér upp með. Ef hann er búinn að breyta öllum vinnubrögðum í þinginu er þetta pólitískt ofurmenni, [[Forseti hringir.]]hv. þm. Jón Gunnarsson.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætt að minna okkur með reglubundnu millibili á hvað við erum að gera hérna og af hverju við erum stödd akkúrat þar sem við erum stödd núna. Af hverju er það? Það er vegna þess að frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra um raflínur og kerfisáætlun var keyrt í klessu í meiri hluta atvinnuveganefndar og sett í þingið óvandað og óklárt til umræðu. Við í minni hlutanum og í hv. umhverfis- og samgöngunefnd höfum ítrekað rétt fram sáttarhönd á þessum tveimur sólarhringum sem bráðum eru liðnir frá því að málið var tekið á dagskrá. Það er enginn vilji til að ræða við okkur um þau efnisatriði sem uppi eru, það er enginn áhugi á því - og hvað gerist þá? Þá dettur fólki ekkert annað í hug en að keyra málið í kvöldfund og er svo vælandi undan því að þurfa að bera ábyrgð á eigin áformum [[Hver er að væla …?]]og því að geta ekki [[Forseti hringir.]]mannað sínar eigin ákvarðanir. Eigum við ekki aðeins að staldra við það hvert þessi stjórnarmeirihluti er búinn að keyra þetta mál, þ.e. algerlega út í skurð?
Hæstv. forseti. Þingmönnum hérna inni til mikillar ánægju get ég sagt það að ég er búin að vera hérna alveg frá því að ég mætti til vinnu í morgun. Alveg eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kom inn á segir í þingsköpum: „Skylt er þingmanni að vera viðstaddur og taka þátt í atkvæðagreiðslu nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.“ Ég efast ekki um að þau lögmætu forföll sem þeir aðilar sem voru ekki í þingsalnum akkúrat á þeirri stundu sem atkvæðagreiðslan átti að fara fram hafi verið vegna annarra starfa sem tengjast þingstörfum eins og þingmenn hérna inni eiga að vita. Það er ekkert óeðlilegt að kalla þingmenn til atkvæðagreiðslu en hingað komu ekki þingmenn minni hlutans þegar kallað var til atkvæðagreiðslu svo spurningin er: Hver er að sinna störfum sínum og hver virti ekki þingstörf þegar hæstv. forseti kallaði til atkvæðagreiðslu? Af hverju ekki að taka umræðuna sem þau segjast hafa undirbúið svo vel á lengdum fundi hér á eftir?
Hæstv. forseti. Þessi málflutningur er með eindæmum. Ég kannast ekki við að nokkur stjórnarliði sem komið hafi upp hafi vælt eða kvartað yfir því að vera í þinginu að greiða atkvæði. Það er einfaldlega rangt. Einnig vísa ég á bug þeim orðum hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur að ekki hafi verið sátt um að taka þetta mál út úr nefndinni, eitthvað í þá áttina, og það væri óunnið. Undir nefndarálitið skrifar meðal annarra fulltrúi úr stjórnarandstöðunni, annar fulltrúi stjórnarandstöðunnar var fjarverandi [[Gripið fram í.]]og ég skil ekki alveg þennan málflutning. Eigum við ekki bara að halda áfram með dagskrá þingsins og vera í þinginu fram á kvöld? Menn geta þá tjáð sig um þetta mál eins og menn greinilega vilja gera og klárað þessa umræðu.
Herra forseti. Það er hálfgrátbroslegt að heyra stjórnarþingmenn koma hingað upp og gagnrýna vinnubrögð stjórnarandstöðunnar og horfa ekkert til þess að það er búið að binda þetta mál í rembihnút af þeirra eigin fólki. Þetta snýst ekki um þessa atkvæðagreiðslu til eða frá heldur að við stöndum frammi fyrir því að hafa í höndunum mál sem hægt væri að leysa ef einhver vilji væri fyrir því og einhver vottur af skynsemi. Menn geta ekki látið eins og aldrei hafi komið til þess að menn hafi ekki verið við atkvæðagreiðslu. Hér inni eru þingmenn sem ættu að muna mætavel eftir því frá síðasta kjörtímabili sem voru þá í forsvari fyrir slíku. Það er ekki eins og þetta hafi aldrei gerst á hv. Alþingi. Ég býð mig fram sem varaformaður atvinnuveganefndar til að taka þetta mál út núna með hv. formanni atvinnuveganefndar og leita sátta með þeim sjónarmiðum [[Forseti hringir.]]sem eru þarna á borðinu og umhverfis- og samgöngunefnd.
Virðulegi forseti. Ég mætti hér í morgun og er búinn að hlýða á umræðurnar í dag. Ég hlýddi líka á umræður í fyrradag um þetta mál og mér finnst alltaf gaman að hlýða á ræður hv. stjórnarandstæðinga, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur og ekki hvað síst hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem er búinn að fara mikinn í þessu máli. Ég var ekki að væla yfir nokkrum hlut. Ég benti einfaldlega á þá staðreynd að áðan fór stjórnarandstaðan fram og sinnti ekki lögbundnum skyldum sem kveðið er á um í þingsköpum, þar sem kveðið er sérstaklega á um að menn eigi að mæta til atkvæðagreiðslna. Ég fagna því hins vegar að þingið hafi samþykkt kvöldfund vegna þess að ég hlakka til að hlýða áfram á ræður þeirra hv. þingmanna sem eiga eftir að tjá sig í þessu máli og vonast til þess að þetta mál geti sem fyrst komist í gegnum 2. umr. og þá aftur til hv. atvinnuveganefndar þar sem hægt er að fara yfir þau mál sem komið hefur verið inn á í umræðunni eins og einmitt er gert ráð fyrir þegar við erum að fjalla um mál í þinginu. En mér finnst alveg ótrúlegt að hlýða á umræðuna hérna og maður veltir því auðvitað [[Forseti hringir.]]fyrir sér hver það er yfir höfuð sem er að væla. Það var að minnsta kosti ekki sá sem hér stendur. Þetta var einföld og stutt ábending í upphafi [[Forseti hringir.]]og ég hlakka til að hlýða á fleiri ræður inn í kvöldið.
Virðulegi forseti. Miðað við áhuga hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans geri ég ráð fyrir að þeir verði allir við umræðuna til enda í kvöld. Við munum fylgjast með því að þeir verði hér og taki þá væntanlega þátt í umræðunni. [[Gripið fram í.]]Ég vænti þess sérstaklega að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sem núna fyrst tekur þátt í umræðu um málið yfir höfuð, og þá til að gera athugasemdir við framgöngu annarra þingmanna, taki þátt í umræðunni. Ég vænti þess. Hún segist ekki skilja málflutninginn. Ég er ekkert hissa, ég hef ekki séð hv. þingmann í þingsal meðan umræðan hefur átt sér stað. Það er svolítið seint að koma inn í umræðuna akkúrat núna. Ég hef samúð með því að hv. þingmaður hafi ekki haft ráðrúm eða tækifæri til að setja sig inn í málin en það mun væntanlega ganga hratt ef hún situr hér og tekur þátt í umræðunni í kvöld. Ég spyr hæstv. forseta: Er eitthvað að frétta af samtölum og samráði sem forseti veðjaði á við sitt mat á stöðunni áðan að mundi nást við umræðuna, að á meðan hann tók ákvörðun um að halda umræðunni áfram og boða til kvöldfundar [[Forseti hringir.]]gætu menn nálgast hverjir aðra í hliðarherbergi? Er eitthvað að frétta af sáttafundum í þessu máli?
Virðulegi forseti. Af því að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sögðust ekki alveg átta sig á um hvað málið snerist er allt í lagi að benda á að það er rétt að það kom nefndarálit frá meiri hluta atvinnuveganefndar en það kom líka umsögn frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um þetta mál og í henni eru talin upp ákveðin atriði sem eru að í þessu máli. Þar segir beinlínis: „Meiri hlutinn geldur varhuga við framangreindum atriðum og telur að leggja þurfi meiri áherslu á samráð allra aðila og að samráðið fari fram fyrr í ferlinu …“ Ekkert tillit var tekið til þessarar umsagnar og um það snýst málið, þ.e. að við erum að óska eftir meira samráði og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar og undir þetta rita hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, og Vilhjálmur Árnason ásamt Jóni Þór Ólafssyni. Þetta er það eina sem beðið er um, þ.e. að menn stöðvi aðeins hraðann í þessu, fari í gegnum það sem hér er sagt þar sem goldinn er varhugi við ýmsum atriðum og reyni að finna einhverja lendingu í málinu. Þetta segi ég til upplýsingar fyrir þá sem ekki hafa verið við umræðuna.
Hæstv. forseti. Menn deila um eftir hvaða þáttum í þingsköpum Alþingis á að fara sem auðvitað eru lög sem við eigum að fara eftir. Gildir það að menn eigi að sækja þingfundi? Já. Eigum við að mæta í atkvæðagreiðslu? Já. En þar er líka ákvæði sem er búið að lesa upp hér áður, 4. mgr. 23. gr., þar sem kveðið er á um að það skuli prenta upp umsagnir nefnda sem falið er að veita umsögn samhliða áliti nefndar. Það hefur verið þverbrotið í þessu máli sem er eitt af því sem veldur hér ágreiningi. Það er beðið um umsögn frá umhverfis- og samgöngunefnd, síðan kemur atvinnuveganefnd með álit og það er ekki fyrr en minni hlutinn í atvinnuveganefnd tekur upp umsögnina frá báðum aðilum, meiri og minni hluta í umhverfis- og samgöngunefnd, sem hún kemur fram. Við þurfum að vanda okkur miklu betur og þess vegna er verið að ræða þetta mál núna. Það hefur verið illa að því staðið hvað varðar framkvæmdina og þegar menn taka svo afstöðu með öðrum aðilum og segja: Já, já, völtum bara yfir alla með þessu, bregðast menn við. [[Forseti hringir.]]Ég vek athygli á því að starfandi formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, hefur ítrekað talað hér. Hún er í húsi til að setjast niður með hv. formanni atvinnuveganefndar til að reyna að leysa þetta mál.
Herra forseti. Þessi atgangur er farinn að minna töluvert á frægan bardaga sem var háður á bökkum Rangár og er sagt frá í Njálu þó að ég vilji af virðingu fyrir því samfélagi sem hér er ekki rifja upp ummælin sem höfundur Njálu hafði um bardagann. Þingmenn vita líka að mér er fátt kærara en að fá að deila með þeim kjörum, sérstaklega tíma. Það kryddar tilveru mína óneitanlega töluvert að fá að vera hér með þeim nætur og kvöld svo mér er ekkert að vanbúnaði. Meiri hlutinn ræður og hann hefur farið þá leið að vilja hafa kvöldfund. Það er fínt en menn verða hins vegar að vera klárir á því að þegar mönnum er mikið niðri fyrir grípa þeir stundum til óhefðbundinna ráða. Þetta er auðvitað óhefðbundið hjá stjórnarandstöðunni og af því ættu hæstv. forseti og stjórnarliðar að draga þá ályktun að okkur er mikið niðri fyrir. Hér hafa tveir talað sem ekki hafa kannski efni á að skamma stjórnarandstöðuna. Það eru hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. 27. mars [[Forseti hringir.]]2012 leiddu þau Sjálfstæðisflokkinn út um miðja nótt í atkvæðagreiðslu um stjórnarskrána til að ónýta hana. Fyrir þessu er sögulegt fordæmi og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason á að þekkja þessa sögu. Hún er í bók sem hann hefur lesið.
Rétt.
Herra forseti. Já, það er svolítið einkennilegt að það er eins og við séum stödd á Sturlungaöld hérna inni, en það fer því miður að líkjast því að við séum stödd þar. Er það vilji hæstv. forseta að málin séu þannig að menn séu í eilífum bardaga um það hver sagði hvað, hver gerði hvað og annað og að menn séu að ásaka hver annan um eitthvað slíkt? Er það vilji hæstv. forseta að málið þróist á þennan veg? Ég tel varla. Þess vegna er það ansi mikið í hans höndum að grípa inn í. Sumir hv. þingmenn eru vopnaglaðari en aðrir og leiða til þess að stjórnarandstaðan verður að grípa til þess sem hún hefur, að beita öflugum málflutningi til að tala fyrir þeirri gagnrýni sem hefur komið á þetta mál. Það er alveg eins og stjórnarliðar loki augunum fyrir því að gífurleg gagnrýni hefur komið á þetta mál, ekki bara frá vondum vinstri mönnum eða umhverfissinnum sem eru eitur í þeirra beinum [[Forseti hringir.]]heldur frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem hlýtur að vera þverpólitískt og taka ætti mark á.
Forseti. Ég tel mjög mikilvægt að stjórnarliðar sem og forseti geri sér grein fyrir því í hversu alvarlegan hnút málið er komið. Það er komið í mjög slæma stöðu sem kallar á róttækar aðgerðir því að það er ekki hægt að einn maður geti tekið þingið trekk í trekk í gíslingu. Ég skil ekki svona verkstjórn. Ég á ekki í neinum vandræðum með að vera hér í kvöld og hvaða kvöld sem er og ég hef aldrei veigrað mér við því að vera í vinnunni. Það að setja á fund út af egói einnar manneskju er hins vegar ekki í boði. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð og ég verð að mótmæla þeim af öllu hjarta. Það er ekki stjórnarandstaðan sem setur þingið niður, [[Forseti hringir.]]það er meiri hlutinn og formaður atvinnuveganefndar.
Virðulegur forseti. Stjórnarandstaðan hefur kallað eftir því alveg síðan málið komst á dagskrá á þriðjudaginn og ljóst var hvernig málatilbúnaðurinn var allur saman að taka málið inn í atvinnuveganefnd, hleypa öðru máli á dagskrá á meðan nefndin færi yfir til dæmis umsögn umhverfis- og samgöngunefndar og taka svo aftur til við umræðu um málið. Á þetta er ekki hlustað. Hvernig svarar hæstv. forseti ákalli stjórnarandstöðunnar um sáttameðferð í málinu? Hann svarar því með því að leggja til kvöldfund. Ég spyr hæstv. forseta hvernig standi á þessu og hvort það sé einhver hefð í stjórnmálunum, einhver átakahefð sem menn geta ekki brotist út úr, geta ekki stigið eitthvert nýtt skref til að breyta hér ástandi? Ég hélt að það hefði einmitt [[Forseti hringir.]]verið það sem hæstv. forseti vildi gera þegar hann tók við þessu starfi, að víkja frá átakastjórnmálunum.
Forseti. Það er einmitt mikilvægt að halda því til haga að sáttarhönd hefur ítrekað verið rétt út. Mér finnst mjög sorglegt akkúrat það sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir benti á, að sá árangur sem við höfum náð á þinginu með að reyna að hafa átökin sem minnst hefur ítrekað rofnað út af formönnum, ekki bara einum heldur tveimur formönnum í nefndum. Mér finnst það mjög bagalegt og til vansa fyrir þingið. Ég vonast til þess að þetta setji ekki tóninn fyrir næstu tvö ár á Alþingi. Við erum komin á þannig vegferð að það verður á einhverjum punkti mjög erfitt að snúa við. Þess vegna skora ég á virðulegan forseta að höggva á þennan hnút áður en það verður of seint.
Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að það kom mér talsvert á óvart í gærkvöldi þegar ég sá að þetta mál, frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, kerfisáætlun, væri á dagskrá þingsins í dag. Ég hélt satt að segja að eftir umræðu þriðjudagsins hefði verið svo augljóst að ekkert annað væri í stöðunni en að kalla málið aftur til nefndar til frekari vinnslu og gera hlé á umræðunni. Ég taldi að úr því að ekki var hreinlega gert hlé á umræðunni þegar hún var aðeins að skríða af stað, að við mundum nota það náttúrulega hlé, ef svo má segja, sem varð á umræðunni þegar þingfundi var slitið laust fyrir miðnætti á þriðjudagskvöldið og að þar með kæmi málið ekki aftur á dagskrá fyrr en nefndin væri búin að fjalla um það. Auðvitað hefði átt að taka málið svo að segja strax aftur inn í nefndina og vinna úr þeim athugasemdum sem fyrir liggja og vinna með hv. umhverfis- og samgöngunefnd að úrbótum á frumvarpinu, eins og fram kemur í nefndaráliti þeirra. Ég verð að segja að eftir daginn í dag og umræður um fundarstjórn forseta með þeim hléum sem hefur þurft að gera skil ég ekkert í að við ætlum að halda áfram með umræðuna og að það eigi meira að segja að keyra með málið inn á kvöldfund. Ég ætla bara rétt að vona að þeir stjórnarliðar sem leggja svona ríka áherslu á að við höldum áfram að ræða þetta mál inn í kvöldið, verði þá hér og taki þátt í umræðunni. Það sem gerir málið í mínum huga jafnvel enn furðulegra er að hv. þm. Jón Gunnarsson, kom hér upp í ræðu sem formaður hv. atvinnuveganefndar þar sem hann var settur á mælendaskrá fram fyrir þá sem þegar voru þar. Hann sagði að hann teldi málið mjög aðkallandi en sagði jafnframt að vanda þyrfti til þess og að hann biði spenntur eftir að geta hafið vinnu við málið og tekið tillit til einhverra af þeim athugasemdum sem komið hafa fram. Þess vegna skil ég enn síður hvers vegna hv. þm. Jón Gunnarsson heggur ekki bara á hnútinn og biður um að gert verði hlé á umræðunni og taki málið til nefndar og vinni úr því, eins og mér skildist að hann teldi þarft að gera. En því miður virðist málið ekki eiga að fara í þann farveg. Við höldum því umræðunni áfram. Við höfum í raun aðeins verið að sniglast áfram og haldið áfram umræðunni þar sem frá var horfið á þriðjudagskvöldið. Mér finnst mikilvægt á þessum tímapunkti að rifja aðeins þessar umræður upp, því að við 1. umr. málsins sagði Ragnheiður Elín Árnadóttir, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, að hún teldi að þetta mál gæti vel átt heima í fleiri en einni nefnd þingsins og að hún teldi sjálfsagt að hv. atvinnuveganefnd sendi málið til hv. umhverfis- og samgöngunefndar til umsagnar. Hæstv. ráðherra sagði jafnframt að ekki væri ætlunin að þjösna málinu í gegnum þingið. Umræðan á þessum tímapunkti, við 1. umr., varð ekkert rosalega löng og kannski ekki ástæða til, en það er nú að koma á daginn að það virðist svo sannarlega eiga að þjösna þessu máli í gegnum þingið með því að láta okkur halda áfram að tala við 2. umr. um mjög vanbúið mál í stað þess að hv. formaður atvinnuveganefndar sjái bara sóma sinn í því að höggva á hnútinn og taka málið til sín. Nú stendur yfir 2. umr. um þetta ágæta mál, sem ég held að við séum öll sammála um að sé bara nokkuð mikilvægt að klára í eins góðri sátt og hægt er, alla vega að málsmeðferðarúrræðin sem í því eru séu nokkurn veginn á hreinu, þ.e. frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum. 2. umr. hófst með því að framsögumaður málsins, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, mælti fyrir áliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. Þingmaður eins og ég, sem hvorki á sæti í hv. atvinnuveganefnd né hv. umhverfis- og samgöngunefnd, hefði auðveldlega getað skilið af þeirri framsögu að engar stórvægilegar athugasemdir hefðu verið gerðar í umsögnum um frumvarpið. Það er í rauninni það sama og lesa má út úr nefndaráliti því sem kom frá meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. En annað átti nú eftir að koma á daginn í umræðunni. Það kom nefnilega fram í umræðum um málið á þriðjudaginn að hv. atvinnuveganefnd sendi málið til hv. umhverfis- og samgöngunefndar til umsagnar líkt og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra benti á að væri sjálfsagt að gera. Þau undarlegu vinnubrögð voru svo viðhöfð að málið var tekið úr atvinnuveganefnd áður en umsögn barst frá umhverfis- og samgöngunefnd. Hæstv. forseti. Ég verð því að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa furðað sig á þessum vinnubrögðum og hafa velt upp spurningum um vinnufyrirkomulagið í þinginu. Mér finnst það einboðið að ef ein þingnefnd kallar á annað borð eftir umsögn frá annarri þingnefnd, og eins og dæmin sanna, meira að segja nú á síðustu vikum, geta þingmál vel átt heima hjá fleiri en einni nefnd, þá verði að taka eitthvert mark á störfum þeirrar nefndar, þau hljóta að eiga að hafa einhverja vigt. Það gengur í mínum huga ekki að þingnefndir vísi málum til annarra í því skyni að nota það til þess að stinga upp í þær snuði og halda þeim góðum, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir orðaði það svo ágætlega. Það er svolítið það sem ég fæ á tilfinninguna að sé verið að gera, að hér sé því ekki nema um einhvers konar sýndarsamráð eða sýndarsamvinnu að ræða á milli nefnda. Það finnast mér mjög skringileg og hreinlega ekki boðleg vinnubrögð og það sýnir ekki vinnutíma okkar þingmanna mikla virðingu. Svo ég snúi mér aftur að meirihlutaáliti atvinnuveganefndar, sem er kannski stóra efnislega málið sem við eigum að vera að ræða hérna. Ég hef farið í gegnum aðdraganda málsins og hversu furðuleg umræðan um það er búin að vera, það er eitt atriði. En svo eru það sjálf efnisatriði málsins sem tala þarf um og tengjast líka vinnubrögðunum. Í meirihlutaáliti hv. atvinnuveganefndar er hvergi minnst á umsögn hv. umhverfis- og samgöngunefndar enda var málið tekið úr nefnd áður en umsögnin barst. Hins vegar ber svo við að með nefndaráliti frá minni hluta hv. atvinnuveganefndar, sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir skrifar undir, eru umsagnir hv. umhverfis- og samgöngunefndar birtar og má kannski segja að þær varpi alveg nýju ljósi á málið efnislega, en líkt og bent var á í umræðunni um þetta mál síðastliðinn þriðjudag og varð þegar á leið meginþungi umræðunnar, er mjög lítið fjallað í nefndaráliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar um þær efnislegu umsagnir sem bárust um málið. Þær munu þó vera 32 auk áðurnefndra umsagna hv. umhverfis- og samgöngunefndar, ég taldi þær í gær, þær eru 32 og þær eru efnismiklar. Ég, sem ekki á sæti í nefndinni, hef ekki getað kynnt mér þær allar nema af handahófi og á miklum hlaupum, enda eru þetta um 200 blaðsíður, eins og einhver hv. þingmaður benti á í umræðunni. Ég verð því auðvitað að reiða mig á nefndarálitin og vinnuna sem farið hefur fram í fagnefndunum þegar kemur að því að taka afstöðu til málsins. Það hlýtur að vera það sem er tilgangurinn með fagnefndunum, að fram fari einhver verkaskipting og að við sem ekki sitjum í þessum nefndum getum kynnt okkur málið í nefndarálitunum og notað þau til þess að styðjast við til þess að taka afstöðu. Þess vegna skiptir svo miklu máli að nefndarálitin séu vel unnin og að maður geti treyst því að svo sé. Það skiptir líka gríðarlega miklu máli að umsagnir hv. umhverfis- og samgöngunefndar voru birtar með nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar og kann ég minni hluta nefndarinnar bestu þakkir fyrir að hafa gert það. Nú þegar ég er búin að rekja alla forsöguna kem ég að efnislegum atriðum málsins, þ.e. sjálfum athugasemdunum við frumvarpið og atriðum sem bent er á að færa þyrfti til betri vegar. Í frumvarpinu sjálfu, þ.e. frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum þar sem fjallað er um stöðu kerfisáætlana gagnvart skipulagi sveitarfélaga, segir, með leyfi forseta: „Sveitarstjórnum ber við næstu endurskoðun aðalskipulags, og eigi síðar en innan fjögurra ára frá samþykkt kerfisáætlunar, að samræma skipulagsáætlanir vegna verkefna í staðfestri tíu ára kerfisáætlun. Sveitarstjórnum ber enn fremur að tryggja að skipulagsmál hindri ekki framgang þeirra verkefna sem eru í staðfestri þriggja ára framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar. Ákveða skal legu flutningslína í skipulagi að fenginni tillögu flutningsfyrirtækisins í samræmi við kerfisáætlun, að höfðu samráði þess og skipulagsyfirvalda.“ Þarna erum við kannski að komast að hinum efnislega kjarna málsins, þ.e. hvað þurfi að skoða hér betur. Í áliti frá minni hluta hv. atvinnuveganefndar er einmitt bent á að minni hlutinn telji að í frumvarpinu skorti á að gætt sé að skipulagsvaldi sveitarfélaga og að tekið sé tillit til umhverfissjónarmiða. En í nefndaráliti frá minni hluta hv. atvinnuveganefndar, sem er í raun svar við þessari grein í lögunum sjálfum, segir, með leyfi forseta: „Kerfisáætlun er gert mjög hátt undir höfði og hún í raun sett ofar skipulagslögum. Flutningsfyrirtækinu er með frumvarpinu fengið mikið vald sem er afar sérstakt þar sem um einkahlutafélag er að ræða. Ekki er gert ráð fyrir því að kerfisáætlun fái umræðu á Alþingi eins og til dæmis samgönguáætlun og áætlun um vernd og nýtingu landsvæða. Minni hlutinn telur brýnt að tryggja að sjónarmið almennings komist að áður en sveitarfélögum verður skylt að setja flutningsvirki á skipulag sitt.“ Ég verð að taka undir þessi orð og þær áhyggjur sem þarna eru settar fram. Fyrst vil ég tala aðeins um það sem lýtur að skipulagsvaldinu. Þá kemur að því sem lesa má í umsögn frá meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, sem sagt fylgiskjali með minnihlutaáliti hv. atvinnuveganefndar, að umsagnaraðilar hafi gert miklar athugasemdir við kerfisáætlun og þau atriði sem lúta að sjálfstjórnarrétti og skipulagsskyldu sveitarfélaga. Það er sem sagt ekki fyrr en maður er búinn að lesa sig í gegnum allt efnið sem það kemur fram. Mér finnst það mjög skrýtið að þurfa að kafa í gegnum það allt eftir krókaleiðum til þess að komast að því hver sé mergurinn málsins og hvað það er í rauninni sem umsagnaraðilar gagnrýna í þessu máli. Svo eru það umhverfissjónarmiðin, en bent er á að þeim sé ekki nægilega vel haldið til haga eða tekið tillit til þeirra. Bæði meiri hluti og minni hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar fjalla um að samkvæmt a-lið 3. mgr. 9. gr. í frumvarpinu skuli, með leyfi forseta, kerfisáætlun til tíu ára: „… byggja á raunhæfum sviðsmyndum um þróun raforkuframleiðslu, raforkunotkunar, markaðsþróunar og raforkuflutnings til annarra landa eftir því sem við á og að í kerfisáætlun skuli gera grein fyrir forsendum, sviðsmyndum og spám sem stuðst er við.“ Þetta er sem sagt það sem öll hv. umhverfis- og samgöngunefnd segir að þurfi að skoða og eins og minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar bendir á er ljóst að með þessu er verið að raða öllum virkjunarkostum úr nýtingarflokki og biðflokki inn í það sem við ætlum að taka með í reikninginn þegar við skipuleggjum það rafmagn sem við höfum til framtíðar. Eins og ég hef farið í gegnum hér er að finna ríkar efnislegar athugasemdir sem maður les eða grefur sig í gegnum í nefndarálit minni hluta hv. atvinnuveganefndar. Þær eru svo efnismiklar, það er svo mikið sem þarf að breyta [[Forseti hringir.]]og mér finnst að meiri hluti hv. atvinnuveganefndar eigi að sjá sóma sinn í því að kalla málið til sín strax [[Forseti hringir.]]og klára vinnuna svo að við getum haldið áfram umræðunni á skynsamlegum nótum.
Forseti. Ég þakka góða ræðu. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún telji að þessu máli hefði verið hugsanlega betur fyrir komið í þeirri fagnefnd, sem upprunalega var beðið um álit frá en síðan álitið hunsað, þ.e. hv. umhverfisnefnd. Mig langar líka að spyrja þingmanninn hvað henni finnist um að svo fjöldamörg mál, sem með réttu ættu að vera í umhverfisnefnd, hafa verið sett í atvinnuveganefnd, hvort það grafi undan trúverðugleika nefndarinnar ef hún fær ekki þau mál sem eðlilega ættu að heyra undir nefndina, hvað hv. þingmanni finnist um það. Það sem ég hef svo miklar áhyggjur af og hefur verið einkennandi á þessu kjörtímabili, ég átti nú sæti í umhverfisnefnd á síðasta kjörtímabili og það er allt önnur upplifun af því hvernig hlutunum er háttað núna en þá. Ég upplifi það að umhverfismálin séu sett út í kuldann og mér finnst það mjög skringileg þróun í ljósi þess að umhverfismál eiga ekki að heyra endilega einvörðungu undir vinstri græn eða vinstri flokka eða eitthvað slíkt, heldur eru þetta málefni sem snerta alla, hvort sem þeir aðhyllast stjórnmálaskoðanir til hægri eða vinstri eða eru í miðjunni. Mig langaði að spyrja hvort hv. þingmanni finnist, eins og mér, sem það halli verulega á og það sé jafnvel töluvert mikil afturför þegar kemur að virðingu fyrir málefnum er lúta að umhverfismálum.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir spurningarnar sem til mín er beint. Já, ég vil eiginlega taka undir það að ég upplifi það líka þannig að umhverfismálin séu sett út í kuldann, þeim sé ekki gefið mikið vægi. Við sjáum það núna trekk í trekk að málum er einmitt beint til hv. atvinnuveganefndar og svo er hv. umhverfis- og samgöngunefnd fengin til að gefa álit, en svo er ekkert gert með það. Hv. þingmaður spurði einnig hvort ég teldi að málið hefði verið betur komið hjá annarri fagnefnd, þ.e. umhverfis- og samgöngunefnd. Ég er ekki endilega viss um það, ekki eingöngu alla vega. Þetta er mál sem tekur til þátta sem ég held að tilheyri báðum nefndum og þess vegna finnst mér það svo sárgrætilegt að ekki sé hægt með einhverjum hætti að koma á einhverju skipulagi um það hvernig samvinnu eða samstarfi er háttað, eða hvernig fara skuli með álit frá ólíkum nefndum þegar málefnasvið þeirra skarast svona eins og er innan þessa máls, því að samfélagið er ekki aðskildir kassar sem hvergi mætast. Samfélagið er miklu meira flæðandi og lifandi. Ég held að við þurfum að koma því einhvern veginn inn í störf okkar hér að geta tekið einmitt mið af því að til þess að stýra einu samfélagi þurfum við að taka tillit til svo margra þátta og þess vegna verði að vera einhverjir verkferlar um það hvernig við vinnum málin þegar þau eiga heima hjá fleiri en einni nefnd.
Forseti. Ég man eftir því í upphafi síðasta kjörtímabils og mér þótti það svolítið merkilegt, ég var náttúrlega alveg ný á þingi og maður svo sem vissi ekkert hvernig hefðirnar höfðu verið áður, að þáverandi umhverfisráðherra lagði mjög ríka áherslu á það að góð samvinna yrði á milli umhverfisnefndar og atvinnuveganefndar og ráðuneytanna, að sem sagt báðir ráðherrar í þessum málaflokkum legðu sig fram við að þetta væri ekki í aðskildum kössum heldur væri gott flæði á milli. Mér hefur einhvern fundist vera veruleg afturför núna og þá segi ég það ekki út af því að ég sé að reyna að finna höggstað eða eitthvað slíkt á núverandi stjórnvöldum. En mér þótti það svolítið merkilegt í ljósi þess að á tyllidögum vill Framsóknarflokkurinn gjarnan að litið sé á hann sem fagurgrænan flokk og honum sé annt um landið okkar, en ekki var skipaður umhverfisráðherra í hartnær tvö ár frá því að ríkisstjórnin var kjörin. Auðvitað væri gagnlegt ef núverandi umhverfisráðherra mundi beita sér svolítið meira fyrir sínum málaflokki. Maður upplifir svolítið að umhverfismálin séu orðin að einhvers konar olnbogabarni þegar orðræðan er orðin sífellt meira áberandi um að okkar helstu lausnir felist í aukinni stóriðju. Ég hef af þessu miklar áhyggjur og þess vegna finnst mér eiginlega með ólíkindum að við séum núna að ræða um þessi mál í átakastíl í stað þess að meiri hlutinn og formaður atvinnuveganefndar taki í útrétta hönd umhverfisnefndar til að finna lausn á þeim valdaójöfnuði sem hér ríkir á milli nefnda, sem er alveg ótrúlegt að eitthvert valdastríð sé [[Forseti hringir.]]um samvinnu á Alþingi til að gera almennileg lög.
Hæstv. forseti. Já, ég held að það sé alveg ljóst að umhverfismálin þurfa sterkari málsvara. Það hefur einmitt skort mjög á það að mínu mati á kjörtímabilinu að umhverfismálin hafi málsvara sem virkilega lætur til sín taka, og maður trúi og fái á tilfinninguna að honum sé annt um þau. Ég hef því miður ekki enn séð okkar nýja hæstv. umhverfisráðherra tala nýlega þannig að ég fyllist eldmóði með henni. En það þurfa auðvitað fleiri en bara þeir sem annaðhvort gegna embætti hæstv. umhverfisráðherra eða sitja í hv. umhverfis- og samgöngunefnd að láta umhverfismálin sig varða, vegna þess að umhverfismálin eru einhver brýnustu og mikilvægustu mál okkar samtíma, held ég, og því þurfa þau auðvitað að ná út til allra nefnda. Því miður hefur mér fundist skorta mjög á það að meiri hluti hv. atvinnuveganefndar, og þá kannski ekki hvað síst hv. formaður þeirrar nefndar, ef hann ekki gerir umhverfissjónarmiðin að sínum, að hann hlusti þá í það minnsta á aðra og sýni smáhógværð í því að taka til sín þær ábendingar sem berast, eins og frá einmitt hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Hann ber kannski ekki einn ábyrgð þar. Mér finnst að þingflokkur hans allur ætti að láta þessi mál meira til sín taka og setja [[Forseti hringir.]]pressu á hv. þm. Jón Gunnarsson að sýna þar [[Forseti hringir.]]hógværð og taka meira tillit til umhverfismála.
Herra forseti. Ferli þessa máls er dálítið merkilegt þegar maður skoðar það í gegnum sinn flæking til þessa dags. Við 1. umr. tóku bara tveir þingmenn til máls. Ég gerði mér enga grein fyrir hvað málið er í rauninni djúprist. Og smám saman eftir því sem skrælt hefur verið utan af því í umræðunni hefur það runnið upp fyrir mér að málið getur haft mjög miklar afleiðingar, hugsanlega góðar, en þá þarf mikið að laga það, en það getur hins vegar leitt til mjög slæmra hluta. Þess vegna þarf mikið samráð, ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Hins vegar út af því hvernig umræðan hefur lagst, líka af minni hálfu, vil ég segja það að þó að hv. þm. Jón Gunnarsson hafi bolinn til þess að taka við pústrum þá mega menn samt ekki gleyma því að um leið og er verið að deila á hann verð ég að segja það sem þingreyndur maður að auðvitað er ekki hægt annað en að segja að einmuna sleifarlag hefur verið, líka af hálfu hv. formanns umhverfis- og samgöngunefndar sem ekki tók þetta mál fyrir fyrr en í janúar. Og um svona mikilvægt mál, að halda bara tvo fundi um það í þeirri nefnd, finnst mér ekki gott. Að málinu sjálfu, þá fannst mér að hv. þingmaður sem talaði áðan tæki nákvæmlega á kjarna málsins og þeirri grein sem mestu skiptir. Það sem er hættulegt í málinu, eins og búið er um það í dag, er hvað það flytur mikil völd til flutningsfyrirtækisins. Í dag er það þó þannig að í sveitarfélögum er því stjórnað af kjörnum fulltrúum en frumvarpið í reynd gefur flutningsfyrirtækinu vald til að skipa sveitarfélagi að breyta sínum skipulagsáætlunum til að samræma þær að kerfisáætlun. Sem hver býr til? Ekki kjörnir fulltrúar, heldur bara flutningsfyrirtækið. Og það eiga að vera raunhæfir kostir þar inni, en þar eru t.d. biðkostir og mér finnst erfitt að kalla það raunhæfa kosti. Hins vegar þótti mér sem formaður atvinnuveganefndar í ræðu sinni, sem reyndist reyndar undir lokin vera mjög umdeild hér í dag, hefði þó komið fram með tvær hugmyndir að breytingum sem breyta því töluvert, þ.e. í fyrsta lagi að búa til raunhæfa kæruleið og í öðru lagi að kerfisáætlun fari [[Forseti hringir.]]í umræðu í þinginu. Hvað segir hv. þingmaður um þær?
Hæstv. forseti. Fyrst aðeins vegna vinnunnar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, það kom fram einhvers staðar fyrr í umræðunni að fundirnir hafi verið fleiri en tveir um málið en hins vegar séu ekki fleiri samþykktar fundargerðir komnar inn á netið, bara svo að því sé haldið til haga. Ég sat ekki þá fundi en þetta kom fram hér í umræðunni. Ég tek undir það að verið er að færa ansi mikil völd til flutningsfyrirtækisins og, já, mér fannst ansi margt gott reyndar koma fram í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar í dag. Hann virtist alveg vera á þeirri skoðun að gera þyrfti breytingar á málinu. Það sem ég varð fyrir vonbrigðum með var að hann skyldi ekki vilja taka málið til sín strax og fresta umræðunni núna og fara í að vinna að þeim breytingum strax. Það liggur orðið, held ég, nokkuð vel fyrir hvað það er sem þarf að gera og lesa má það af umsögnum og nefndarálitum ef maður kafar djúpt, auk þess auðvitað sem hefur komið fram í umræðunni. Varðandi völdin til flutningsfyrirtækjanna vekur það mér svolítinn ugg að í meirihlutaáliti hv. atvinnuveganefndar - þar er reyndar sagt að við umfjöllun um málið hafi verið bent á að ferill leyfisveitinga hvað varðar skipulagsmál og framkvæmdir sé mjög tafsamur og flókinn. Og að meiri hlutinn telji mikilvægt að hugað verði að einföldun hvað það varðar en með frumvarpinu sé þó stigið ákveðið skref. Mér finnst einhvern veginn þetta tala beint í andstöðu við það að [[Forseti hringir.]]takmarka eigi völd flutningsfyrirtækjanna og færa þau nær almenningi, [[Forseti hringir.]]þannig að ég veit ekki alveg hvernig skal túlka þetta.
Herra forseti. Mín túlkun á þeirri reifun sem hv. þingmaður vísaði til áðan var sú - en ég sat auðvitað ekki fundi nefndarinnar - að þar væri hugsanlega vísað til þess að endanlegu ósætti yrði vísað til dómstóla. Það finnst mér alla vega einnar messu virði að skoða hvort svo ætti að vera. En það er eiginlega ávísun á að svona mál tefjist ákaflega lengi. Það er mín skoðun, hún er kannski ekkert gaddfreðin um þetta, en ég hins vegar stakk við fæti þegar ég las það tiltekna ákvæði. Stóri gallinn í þessu er að vegna þess hversu mikil mál eru undir sem líkleg eru til þess að varða mjög marga er flutningur á valdi frá kjörnum fulltrúum fólks til ágæts ríkisfyrirtækis. En hversu ágætt sem Landsnet er, og ég hef miklar mætur á því fyrirtæki, finnst mér það vera fullmikið valdaframsal að gefa fyrirtækinu svo að segja opinn tékka á að koma fram með eitthvað, sem það skilgreinir og það eitt, sem raunhæfa kerfisáætlun sem kannski gengur í blóra við vilja margra sveitarfélaga. Ég tek dæmi: Flutningsfyrirtæki stendur allt í einu frammi fyrir því að fullt er af orku, kannski á Norðurlandi, og vill koma henni suður, en það er náttúrlega í andstöðu við vilja heimamanna eins og við vitum, en hvernig ætlar það að gera það? Með því að leggja línu yfir hálendið. Og það getur vel verið að fjöldi sveitarfélaga sé á móti því. Nú er hálendinu öllu deilt á sveitarfélög og jafnvel nokkur sveitarfélög kunna að spyrna við fótum. Þá segir frumvarpið einfaldlega, eins og það kemur frá skapara sínum í dag, að eftir fjögur ár verði sveitarfélögin að breyta skipulagi sínu. Það er fullkomið framsal á valdi frá kjörnum fulltrúum til [[Forseti hringir.]]sveitarfélaga. Þetta er það allra versta, finnst mér.
Hæstv. forseti. Ég vil í þessu síðara andsvari í raun koma upp til þess að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og ítreka það sem ég sagði í ræðu minni, ég tel og tek undir það að verið sé að flytja allt of mikil völd til flutningsfyrirtækisins, einkahlutafélagsins Landsnets. Og að búið verði þannig um málið að sjónarmið almennings komi fram, og þá jafnvel í gegnum sveitarfélögin, þ.e. að það sé tryggt. Það er eitt af því sem þarf að breyta í frumvarpinu til þess að ég telji að þannig sé um það búið að við getum samþykkt það héðan frá Alþingi.
Virðulegur forseti. Ég er satt að segja undrandi á því að forseti hafi sett málið sem við ræðum hér aftur á dagskrá án þess að hv. atvinnuveganefnd hafi haldið fund og farið betur yfir það. Í umræðum á þriðjudaginn kom fram mjög hörð gagnrýni á feril málsins í þingnefndum og um einstaka þætti frumvarpsins og einnig hefur komið fram gagnrýni í umræðunum í dag. Ég vil í upphafi máls míns nefna helstu rök fyrir því að forseti hefði átt að beita sér fyrir því og ætti að beita sér fyrir því að málið færi aftur til hv. atvinnuveganefndar áður en umræðu um það er fram haldið og áður en málið fer til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr., enda er 2. umr. meginumræða málsins á þingi. Það skiptir máli að þannig sé búið um málið að ekki sé hreinlega brotið á þingmönnum, leyfi ég mér að segja, með því að setja málið svo vanbúið í 2. umr. að í raun verður ekki hægt að taka afstöðu til þess þegar að atkvæðagreiðslu kemur. Ég vil nefna ákvæði þingskapalaga, en þar segir í 23. gr., með leyfi forseta: „Til fastanefnda getur þingið vísað þeim þingmálum sem lögð eru fram og þörf þykir að nefnd íhugi. Vísa má máli til nefndar á hverju stigi þess. Sé það gert áður en umræðu er lokið þá skal henni frestað.“ Lögin eru skýr hvað það varðar að þingið getur frestað málinu og vísað því aftur til nefndarinnar. Síðar í greininni segir: „Við umfjöllun um þingmál sem vísað hefur verið til nefndar getur hún leitað umsagnar annarra fastanefnda um málið, annaðhvort um málið í heild eða um tiltekin atriði þess. Getur nefndin þá jafnframt ákveðið frest sem önnur nefnd eða aðrar nefndir hafa til að skila umsögn sinni. Skal prenta umsagnir annarra nefnda með nefndaráliti um þingmálið.“ Þetta ákvæði þingskapalaga var ekki uppfyllt. Óskað var umsagnar hv. umhverfis- og samgöngunefndar en umsögn þeirrar nefndar um málið var ekki prentuð með áliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. Ef hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefði ekki látið umsögn umhverfis- og samgöngunefndar fylgja með nefndaráliti minni hluta nefndarinnar hefðu hv. þingmenn sem ekki skipa viðkomandi nefndir ekki séð álitið. Það hefði verið skýrt brot á þingsköpum. Í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar eru gerðar alvarlegar athugasemdir við frumvarpið og minni hluti nefndarinnar tekur undir þær með áliti sínu, þannig að segja má að í hv. umhverfis- og samgöngunefnd sé þverpólitísk samstaða um að þetta mál þurfi að vinna mun betur. Í áliti meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar um málið segir að gera þurfi töluverðar breytingar á frumvarpinu og minni hlutinn tekur undir það. Orðrétt segir í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, með leyfi forseta: „Frumvarpið gengur í öfuga átt við löggjafarþróun undanfarinna ára að því leyti að samráð við almenning og hagsmunaaðila hefur verið aukið við gerð viðamikilla opinberra áætlana og málum beint í sáttafarveg fremur en að um einhliða ákvarðanatöku sé að ræða, líkt og frumvarpið virðist byggja á.“ Þarna talar meiri hlutinn, sem skipaður er hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, mjög skýrt. En þessi umsögn hefur ekki fengið umfjöllun í hv. atvinnuveganefnd og það er ekki ásættanlegt. Ég mun fara nánar yfir athugasemdir umhverfis- og samgöngunefndar um málið síðar í ræðu minni og endurtek að það að atvinnuveganefndin hafi ekki farið yfir og brugðist við athugasemdum nefndarinnar, sem hún óskaði þó eftir að gæfi umsögn um málið, er eitt og sér næg ástæða til að vísa málinu aftur til nefndarinnar áður en lengra er haldið. Á þriðjudagskvöldið kom fram hörð ádeila formanns atvinnuveganefndar á umhverfis- og samgöngunefnd og drátt á að umsagnir hefðu borist frá henni, og svipað átti sér stað í upphafi umræðunnar hér í dag. Slíkum átökum og ásökunum á milli þingnefnda hef ég ekki orðið vitni að fyrr og það hlýtur að vera áhyggjuefni hæstv. forseta þingsins. Það er sannarlega ástæða til að hæstv. forseti kalli forustumenn nefndanna til sín til að leita sátta. Mér finnst að formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, hafi sýnt umhverfis- og samgöngunefnd mikið virðingarleysi þegar hann tjáði sig um samskipti við nefndina. Aðrir geta dæmt um það með því að hlýða á ummælin á vef Alþingis, en orðin féllu undir liðnum um fundarstjórn forseta á þriðjudagskvöldið og einnig í upphafi umræðunnar í dag. Ein sáttaleiðin gæti verið að atvinnuveganefnd tæki umsögn umhverfis- og samgöngunefndar til umfjöllunar áður en lengra er haldið með málið. Hv. þingmenn velta því nú fyrir sér hver afdrif málsins verða í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Fimm hv. stjórnarþingmenn skrifa undir meirihlutaálit umhverfis- og samgöngunefndar. Getur verið að fleiri úr stjórnarmeirihlutanum séu þeim sammála, tveir til viðbótar kannski? Fleiri hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans þarf ekki til þess að fella málið í atkvæðagreiðslu. Hæstv. ráðherra sem mælti fyrir málinu, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hlýtur að hafa áhyggjur af þessu. Hún sagði einmitt í umfjöllun málsins við 1. umr. í andsvari við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, með leyfi forseta: „Bara til að ítreka meginmarkmið frumvarpsins: Ekki er ætlunin að þjösna einu eða neinu í gegn, svo að ég noti orðalag hv. þingmanns, heldur er það einlægur vilji okkar sem erum talsmenn þessa frumvarps að reyna að koma þessum málum í það horf að við getum samræmt þessi sjónarmið. Það þarf að byggja hér upp í flutningskerfinu. Það þarf að styrkja raforkukerfið í landinu. Það er ómögulegt að hafa ástandið eins og það hefur verið um áratugabil að hver einasta framkvæmd skapi deilur og illindi. Við þurfum að geta komið okkur saman um leikreglurnar til þess að geta tekið sem flest sjónarmið inn í myndina.“ Virðulegur forseti. Þetta er orðrétt það sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sagði við 1. umr. málsins. Sáttavilji hæstv. ráðherra um málið er augljós en sáttavilji meiri hluta hv. atvinnuveganefndar virðist hins vegar ekki vera til staðar. Hæstv. forseti. Ég tel mig hafa fært rök fyrir því að rík ástæða sé til þess að kalla málið aftur inn í hv. atvinnuveganefnd til frekari vinnslu og fleiri hafa gert það, bæði í umræðunni á þriðjudaginn og eins fyrr í dag. Ég er undrandi á því að ekki skuli vera farið að þeim vilja stjórnarandstöðunnar að taka málið til sáttameðferðar, að fresta málinu um tíma á meðan atvinnuveganefnd fer betur yfir málið og hefur hugsanlega samráð við umhverfis- og samgöngunefnd. Virðulegi forseti. Ég mun nýta þann tíma sem ég á eftir af þessum ræðutíma til að fara yfir gagnrýni meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, Landverndar, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Akureyrarbæjar, en mikill samhljómur er í umsögnum þeirra aðila um þau atriði málsins sem mesta gagnrýni hafa fengið og þau atriði sem mér finnst að vinna þurfi sérstaklega með áður en frumvarpið gengur til atkvæða. Mér finnst vera brotið á þingmönnum, virðulegur forseti, að ætlast til þess að við greiðum atkvæði um mál sem er svona vanbúið og hefur fengið svo skýra gagnrýni. Í umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er sagt að á málefnasviði þeirrar nefndar séu umhverfismál, skipulags- og byggingarmál, samgöngumál, byggðamál og málefni sveitarstjórnarstigsins og verkaskipting þess og ríkisins. Þá hafi nefndin talað út frá þeim hlutverkum sínum. Það er einmitt þannig að þau álitaefni sem mest hafa verið rædd eru á því sviði. Í umsögninni segir áfram: „Í þessum ákvæðum frumvarpsins eru stór álitamál sem snúa að sjálfstjórnarrétti og skipulagsskyldu sveitarfélaganna sem umsagnaraðilar hafa gert miklar athugasemdir við.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt 2. gr. c frumvarpsins ber sveitarfélögum að samræma skipulagsáætlanir sínar við kerfisáætlun innan fjögurra ára frá samþykkt kerfisáætlunar, sveitarfélögum ber að tryggja að skipulagsmál hindri ekki framgang þeirra verkefna sem eru í staðfestri þriggja ára framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar og sveitarfélögum verður óheimilt að víkja frá tillögu flutningsfyrirtækisins ef það leiðir til þess að flutningsfyrirtækið nái ekki að uppfylla skyldur sínar samkvæmt kerfisáætlun. Af þessu má ráða að flutningsfyrirtækið er sett í yfirburðastöðu gagnvart sveitarfélögum og öðrum hagsmunaaðilum, t.d. jarðeigendum, og mun geta knúið sveitarfélög til að breyta sínum skipulagsáætlunum til samræmis við samþykkta kerfisáætlun innan tiltölulega skamms tíma. Ekki er gert ráð fyrir málsmeðferð sem leiði til sátta þegar ágreiningur er milli aðila og má í því sambandi benda á að ekki er um jafn fortakslausa skyldu að ræða fyrir sveitarfélög að samræma skipulagsáætlanir sínar samgönguáætlun, sem þó er samþykkt sem ályktun Alþingis, en kerfisáætlun er hins vegar ákveðin og afgreidd af stjórnsýslustofnun án beinnar aðkomu lýðræðislegra kjörinna fulltrúa. Þá er ekki heldur á neinn hátt horft til þess að flutningsfyrirtækið þurfi að taka tillit til byggðaþróunar sveitarfélaga eins og hún kemur fram í aðalskipulagi þeirra en nauðsynlegt er að raflínur standi ekki í vegi fyrir því að sveitarfélög geti þróast á eðlilegan hátt. Meiri hlutinn geldur varhuga við framangreindum atriðum og telur að leggja þurfi meiri áherslu á samráð allra aðila og að samráðið fari fram fyrr í ferlinu þannig að ná megi sátt um lagningu raflína.“ Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar bendir einnig á að: „Í frumvarpi til breytinga á vegalögum er samráðsskylda Vegagerðarinnar og sveitarfélaga aukin með því að Vegagerðin skuli þegar við á leggja fram mat á umferðaröryggi mismunandi kosta við vegarlagningu nægilega tímanlega til að skipulagsnefnd geti tekið afstöðu til matsins við mótun aðalskipulagstillögu. […] Að mati nefndarinnar mætti horfa til þessarar útfærslu í frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum en fyrrgreind tillaga er niðurstaða samráðs Vegagerðarinnar, Samgöngustofu og Sambands íslenskra sveitarfélaga og þess gætt að um raunverulegt samráð sé að ræða þar sem einn aðili er ekki í yfirburðastöðu gagnvart öðrum.“ Virðulegur forseti. Nú ætla ég ekki að taka afstöðu sérstaklega til tillögu meiri hluta nefndarinnar en mér finnst að íhuga þurfi hvernig megi koma þessu á og hvernig megi breyta frumvarpinu þannig að sátt geti verið. Síðan eru einnig álitamál varðandi ákvörðun Orkustofnunar um samþykkt kerfisáætlunar og hvort hún sé þá kæranleg til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, úrskurðarnefndar orkumála eða ráðherra. Nefndin gagnrýnir einnig þá hugmynd að nota rammaáætlun til að byggja langtímaáætlanir á: „Í þessu sambandi bendir nefndin á að kerfisáætlun er til 10 ára og röðun virkjunarkosta í nýtingarflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar felur ekki sjálfkrafa í sér að ráðist skuli í virkjanir á þeim virkjunarkostum. Þeir virkjunarkostir sem raðað er í biðflokk eru enn fjarlægari. Af þessum sökum verður vart talið rökrétt að byggja á þessum atriðum í raunhæfri áætlun.“ Síðan kemur klausa þar sem nefndin segir það sem ég sagði áðan, að þetta frumvarp þurfi að taka miklum breytingum áður en hægt sé að afgreiða það. Undir nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar skrifar Höskuldur Þórhallsson, hv. formaður nefndarinnar, og hv. þingmenn Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Jón Þór Ólafsson og Vilhjálmur Árnason. Hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Vilhjálmur Árnason eru á álitinu með fyrirvara en þeir skrifa samt sem áður undir álitið. Ég veit ekki af hverju hv. þingmenn skrifa undir álitið með fyrirvara, en ég geri ráð fyrir því að þeir komi í ræðu. Ég sé að hv. þm. Vilhjálmur Árnason er í salnum og ég geri ráð fyrir að hann komi og ræði um fyrirvara sinn hafi hann ekki gert það nú þegar. Virðulegi forseti. Ég sé að tíminn líður hratt en sem betur fer get ég komið aftur í ræðu síðar í dag. Mér sýnist að ég komist ekki yfir að fara yfir allt sem ég gjarnan vildi ræða, vegna þess að það eru mjög mikilvægar umsagnir og ítarlegar sem koma til dæmis frá Landvernd. Landvernd gerir alvarlegar athugasemdir við frumvarpið og segir að breytingarnar mundu meðal annars lögfesta að virkjunarhugmyndir í nýtingar- og biðflokki rammaáætlunar megi nota sem grunnforsendur fyrir áætlun og framkvæmdum í flutningskerfi raforku, þ.e. í kerfisáætlun. Landvernd finnst þetta með öllu óraunhæft og ekki samræmast rammaáætlunarlögum þar sem skýrt er að þó svo að virkjunarhugmynd lendi í nýtingarflokki, hvað þá í biðflokki, þýði það ekki að þar verði sjálfkrafa virkjað. Enda er, virðulegur forseti, rammaáætlun ekki spá um virkjanir heldur fer það eftir eftirspurn, það fer eftir því hvort hagkvæmt sé að virkja eða af fjárhagslegum fýsileika virkjunarinnar, umhverfisáhrifum o.fl. Það er svo margt sem þarf að skoða og mjög undarlegt ef mönnum dettur það í rauninni í hug að nýta rammaáætlun, og ég tala nú ekki um virkjunarkosti í biðflokki rammaáætlunar, sem forsendur fyrir áætlun sem á að standast til 10 ára. Það er alveg út úr kortinu og meiri hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar er sammála Landvernd hvað þetta varðar. Einnig segir í umsögn Landverndar: „Í frumvarpinu eru leyfisveitingar einfaldaðar úr hófi fram og stórlega dregið úr ákvörðunar- og skipulagsvaldi sveitarfélaga. Aukið ákvörðunarvald flutningsfyrirtækisins (Landsnets) yfir eigin framkvæmdatillögum yrði ótækt. Orkustofnun yrði falið eftirlit sem stofnunin getur ekki sinnt við núverandi lagaumhverfi. Í heild sinni drægi frumvarpið úr umhverfisvernd í landinu, auk þess sem óljóst yrði með kærurétt umhverfisverndarsamtaka vegna ákvarðana um einstakar framkvæmdir í flutningskerfinu. Öll tvímæli ber að taka þar af í samræmi við fullgildingu Íslands á Árósasamningnum.“ Það eru fleiri atriði í umsögn Landverndar sem ég mundi vilja koma inn á og mun gera í seinni ræðum mínum um málið. Þá fæ ég jafnframt tækifæri til að ræða umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem einnig er mjög skýr og afdráttarlaus hvað þau mál varðar sem ég hef núna nefnt, sem bæði hv. umhverfis- og samgöngunefnd nefnir og Landvernd. Allir tala um sömu hlutina og í raun er stórundarlegt að atvinnuveganefnd skuli ekki taka málið inn núna og laga það þannig að þegar kemur að atkvæðagreiðslu sé okkur í raun gert kleift að taka afstöðu til einstakra greina. Virðulegi forseti. Hvernig eigum við að geta greitt atkvæði eftir 2. umr. þegar þarf nauðsynlega að gera svona miklar breytingar á frumvarpinu, sem er í grunninn ágætt ef við bara mundum laga það á þennan hátt? Þá átta ég mig ekki á þessu: Hvernig ætlar til dæmis meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar, hv. stjórnarþingmenn sem þar skrifa undir, að greiða atkvæði um einstakar greinar þegar búið er að setja svo skýra gagnrýni fram og skýr skilaboð um að frumvarpið verði að taka stórkostlegum breytingum? Við þingmenn getum ekki sætt okkur við að taka þá umræðu í 3. umr. Það er 2. umr. málsins sem er meginumræðan og þess vegna er það réttmæt krafa að málið sé tekið inn í nefndina og farið yfir þau ágreiningsefni sem hér er talað um.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hittir naglann á höfuðið hér undir lok ræðu sinnar, það er ekki nokkur leið að greiða atkvæði þegar hv. atvinnuveganefnd hefur enn ekki tekið afstöðu til þeirra ábendinga sem birtast í umsögn hv. umhverfis- og samgöngunefndar, sem er ekki tekin til umfjöllunar. Hér hafa menn bent á að umhverfis- og samgöngunefnd hafi skilað áliti sínu seint og stundum velti ég því fyrir mér hvort við séum ekki öll að vinna í sama húsinu, hvað þurfi til þess að menn taki upp símann og spyrji: Er álitið ekki á leiðinni? Það virðist nánast vera ókleifur múr á milli þessara nefnda. Ég tek því undir með hv. þingmanni um nauðsyn þess að áður en þessari efnisumræðu verði lokið verði henni frestað til að atvinnuveganefnd geti tekið afstöðu til þeirra álitamála. Þá kem ég að því sem mig langar að spyrja hv. þingmann sérstaklega um. Það er ýmis gagnrýni sem hér er uppi á þetta frumvarp. Hún snýst um sjálfstæði sveitarfélaga, hún snýst um ónóga umfjöllun sem kerfisáætlun á að fá í þinginu og er samgönguáætlun nefnd til samanburðar, en hún nefnir líka forsendurnar á umhverfismálin sem eru fjarverandi í frumvarpinu. Hvað telur hv. þingmaður að þurfi að gera til að skapa þá sátt sem hv. formaður atvinnuveganefndar hefur talað fyrir? Er of langt bil á milli manna ef marka má umsögn umhverfis- og samgöngunefndar annars vegar og hins vegar nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar? Hvað telur hv. þingmaður að mundi bæta þetta mál þannig að líkur væru til þess að meiri sátt skapaðist um það?
Virðulegi forseti. Það þarf að finna leið til þess að fleiri komi að ákvörðunartöku. Við höfum staðfest Árósasamninginn. Það er skylda okkar að sjá til þess, þegar verið er að ræða svona mál og taka ákvörðun um mál sem þurfa að standa til margra ára og er ekki hægt að taka til baka nema að litlum hluta, að tryggt verði að fleiri geti komið að ákvörðunartöku. Síðan eru það skipulagsmál sveitarfélaganna. Ég sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður get séð fyrir mér að sveitarstjórnarmenn muni rísa upp og mótmæla því ef skipulagsvaldið er tekið af sveitarfélögunum með svona skýlausum hætti. Í stefnumörkun Sambands íslenskra sveitarfélaga fyrir árin 2014–2018 er sérstaklega talað um skipulagsvaldið og hvað það skiptir miklu máli fyrir sveitarfélögin. Nú er það ekki þannig að sveitarfélögin eigi að ráða öllu og enginn annar, en fyrr má nú vera að það sé sett í lög að Landsnet eigi að hafa algjört boðvald yfir sveitarfélögunum í landinu. Það er ekki hægt að sætta sig við það og ef hægt er að finna flöt á því, og þeim málum reyndar sem hv. þingmaður nefndi í inngangi að fyrirspurn sinni, þá held ég að við getum lent þessu máli. Ég held að það skynji það allir hér inni, bæði hv. stjórnarþingmenn, flestir, og stjórnarandstaðan, að þarna er mál sem verður að taka á. Ekki er hægt að skila frumvarpinu út með þeim hætti að skipulagsvaldið sé til dæmis tekið af sveitarfélögunum með þessum hætti.
Virðulegi forseti. Það er svo merkilegt, í ljósi þess að sjálfstæði sveitarfélaga er undirstrikað í gildandi stjórnarskrá landsins, og henni hefur nú verið flaggað af minna tilefni hér á árum áður í þessum þingsal, að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans telji eðlilegt að skerða skipulagsvald sveitarfélaga með þessum hætti. Þegar við skoðum þessar 200 bls. af umsögnum þá eru umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einstökum sveitarfélögum mjög fyrirferðarmiklar. Mig langar að lokum að spyrja hv. þingmann um þennan lýðræðishalla sem mér finnst einkenna frumvarpið frá upphafi til enda, ekki aðeins hvað varðar sveitarfélögin heldur líka varðandi aðgengi Alþingis að ákvarðanatöku, því að ekki er ætlunin að þessi áætlun komi hér til umræðu. Einhver sagði hér á fyrsta degi umræðunnar að þetta væri nánast eins og eitthvað sem hefði verið samið 1975 og mér finnst það. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það hvort þarna hafi menn nánast misst af þeirri miklu þróun sem hefur orðið í lýðræðismálum hér á landi [[Forseti hringir.]]hvað varðar almenna þátttöku í ákvörðunum, ekki síst þegar það er út af umhverfinu. Ég minni á Árósasáttmálann í þeim efnum. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að þetta frumvarp geti hreinlega staðist Árósasáttmálann?
Virðulegi forseti. Nei, ég held að það bara geti alls ekki verið. Og mér finnst Landvernd fara ágætlega yfir það í umsögn sinni af hverju frumvarpið óbreytt getur ekki staðist Árósasamninginn og það sem við höfum undirgengist með þeim samningi. Þessi kerfisáætlun og allt þetta frumvarp, sem á að vera til þess að setja niður deilur, mun aðeins valda deilum ef það á að valta svona yfir sveitarfélögin og leyfa þinginu ekki að fjalla um áætlunina. Við ræðum hér samgönguáætlun og við ræðum alls konar áætlanir og þær taka breytingum o.s.frv. En þarna er eitthvað annað á ferðinni. Og já, virðulegi forseti, ég get tekið undir það að þarna virðist gamaldags hugsunarháttur vera að baki og að ekki sé tekið tillit til nýrra samþykkta sem við höfum undirgengist.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Því miður er ekki mikið fjallað um umhverfismál í frumvarpinu og umhverfissjónarmiðum er ekki gert hátt undir höfði. Það er mjög gagnrýnt af ýmsum aðilum, í umsögnum þeirra. Skipulagsstofnun bendir meðal annars á að ekki þarf að fara fram neitt umhverfismat áætlana, sem á við aðrar áætlanir, eins og framkvæmdaáætlanir um aðra hluti, en þessi kerfisáætlun er undanþegin því. Mig langar að vita hvað hv. þingmanni þyki um það, því að þessi kerfisáætlun og hvernig lega flutningsmannvirkja verður hefur gífurlega mikið að gera með umhverfismál og hvernig gripið er inn í ýmsa þætti vítt og breitt um landið. Orkustofnun kemur að því að samþykkja umhverfisáætlun og það hefur líka verið gagnrýnt að hún sé ekki nógu sjálfstæður aðili til að bera ábyrgð á því. Í þriðju tilskipun Evrópusambandsins er talað um sjálfstæðan og óháðan aðila. Ef við innleiðum hana, sem stendur til og er í undirbúningi, þarf að vera sjálfstæður og óháður aðili til að meta kerfisáætlun. Í þessu frumvarpi er það Orkustofnun, sem er undir ráðherra, og flokkast varla sem óháður aðili. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart þessu.
Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið í umræðunum þá getur verið um mjög viðkvæm mál að ræða. Það hefur verið nefnt hér í umræðunni: Hvað ef það er ákveðið, og Landsnet ákveður það, að leggja línur yfir hálendið? Sveitarfélögin og umhverfisverndarsamtök mótmæla og vilja finna leið til að koma í veg fyrir það, þá er sú leið ekki til samkvæmt frumvarpinu eins og ég skil það. Nú sit ég hvorki í hv. atvinnuveganefnd né í umhverfis- og samgöngunefnd og hef aðeins við umsagnir að styðjast. Í umsögn Landverndar er farið ágætlega yfir þetta og talað um það vald sem Landsnet fær þarna yfir sveitarfélögunum. Það verður ekki séð hvernig ætti að koma umhverfissjónarmiðum að í þessu ferli, hvernig taka ætti tillit til þeirra. Eins varðandi Orkustofnun - nú er það ágætisstofnun en er hún ekki vanbúin? Þyrfti ekki að styrkja stofnunina ansi vel til að hún geti tekist á við þetta eftirlitshlutverk? Ég vil taka undir með þeim sem tala með þeim hætti. Það er skortur á starfsfólki, hugsanlega er skortur á fagfólki og það hefur verið nefnt að skortur sé á fagfólki á sviði verkfræði, hagfræði og lögfræði eins og Landvernd bendir á. Nú er ég ekki að segja að Orkustofnun geti ekki sinnt þessu hlutverki, alls ekki. Það getur vel verið að hún sé ágætlega til þess fallin en þá þarf að styrkja hana mun betur, bæði fjárhagslega og lagalega umgjörð líka.
Forseti. Aðeins áfram með umhverfismálin. Það hefur verið gagnrýnt í umsögnum að ekki sé minnst á eða tekið tillit til umhverfismála, ferðamála, byggðamála eða skipulagsmála við framkvæmd kerfisáætlunar. Ég vil spyrja hv. þingmann út í vinnu við landsskipulag sem er unnin hjá Skipulagsstofnun. Það skiptir miklu máli hvernig við skipuleggjum hálendið okkar og skipulag á landsvísu; ég spyr hvort hv. þingmaður telji ekki að kerfisáætlun eigi að fara inn á landsskipulag, að þessir aðilar þurfi að tala saman og það liggi fyrir hvernig búið verður um kerfisáætlun gagnvart landsskipulagi. Er ekki hætt við, ef menn vinna þetta hver á sínum stað, að það rekist á í framkvæmd?
Virðulegur forseti. Ég held að það sé alveg augljóst að þessi kerfi þurfi að tala saman, það er augljóst að þau þurfa að gera það. En mig langar í þessu sambandi að koma inn á skipulagsmál sveitarfélaga, bara til að ítreka hvað frumvarpið gerir varðandi þau. Sveitarfélögum ber samkvæmt frumvarpinu að breyta skipulagsáætlunum sínum með hliðsjón af kerfisáætlun. Sveitarfélögum ber að tryggja að skipulagsmál hindri ekki framgang þeirra verkefna sem eru staðfest í þriggja ára framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar og sveitarfélagi verður óheimilt að víkja frá tillögum flutningsfyrirtækisins ef það leiðir til þess að flutningsfyrirtæki nái ekki að uppfylla skyldur sínar samkvæmt kerfisáætlun. Það er hreinlega verið að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögum. Það væri mun betra, eins og hv. þingmaður kom hér inn á, að landsskipulag, kerfisáætlun og aðalskipulag sveitarfélaga - að þetta verði allt í samhengi [[Forseti hringir.]]og ferlarnir skýrir þannig að hægt sé að ná niðurstöðu í málunum.
Virðulegi forseti. Mér er ljúft og skylt að koma hér og gera grein fyrir afstöðu minni í þessu máli eins og hv. þingmaður óskaði eftir, af hverju ég er með fyrirvara og af hverju ég skrifa undir þetta nefndarálit. Það byggist svolítið á því hvernig unnið var með málið í nefndinni. Við fengum til okkar gesti, fulltrúa sveitarfélaganna og Landverndar, sem höfðu þær áhyggjur sem hafa verið raktar hér. Það er á starfssviði umhverfis- og samgöngunefndar að fara með málefni sveitarfélaga og annað slíkt. Ég vildi hafa almennt áhyggjur af þeim málefnum og beina því til atvinnuveganefndar að gætt yrði að þeim rétti sem við eigum að gæta samkvæmt þingsköpum. Mér fannst álitið ganga frekar langt og vera of nákvæmt af því að við fengum ekki hina hlið málsins í nefndinni. Við fengum ekki þá gesti sem gátu upplýst okkur um af hverju mikilvægt var að hafa lögin og láta þau ganga eins langt og þau gera og annað slíkt, þannig að það vantaði. Ef við hefðum fengið þá gesti hefði umhverfis- og samgöngunefnd verið búin að hafa sömu umfjöllun um málið og atvinnuveganefnd, þannig að þetta er bara eitthvert verklag sem var mikið til umræðu í umhverfis- og samgöngunefnd, að vita hvernig við ættum að vera. Mér fannst því álitið ganga svolítið langt og vera of ítarlegt miðað við það að við vorum ekki búin að heyra alla söguna. Ég var þess vegna með fyrirvara. En ég var á þessu nefndaráliti og mér skildist, þegar málið var afgreitt úr nefndinni, að öll nefndin væri á álitinu. Ég vildi því, í krafti samstarfs og samvinnu í nefndinni, vera á þessu áliti þó að það gengi þetta langt. En svo kom allt í einu upp úr dúrnum að ekki var öll nefndin á álitinu. Þetta er því allt hið skrýtnasta mál en svona var það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hingað og skýra fyrirvara sinn, það er sannarlega þakkarvert. En þegar lesin eru saman álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og minni hluta nefndarinnar þá er þetta nánast samhljóða, vegna þess að minni hlutinn er að taka undir með meiri hlutanum. Það er ekki að sjá að mikill ágreiningur sé á milli nefndarmanna hvað málið varðar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Sem þingmaður sem er ekki í nefndunum þá hugsaði ég þegar ég las þetta: Af hverju er þetta ekki eitt álit? Það kemur alla vega ekki fram ágreiningurinn og það er bara ágætt, það er gott og styrkir þá enn frekar þau álitamál sem dregin eru fram í umsögn nefndarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi þá ekki orðið fyrir vonbrigðum með það að umsögn umhverfis- og samgöngunefndar hafi ekki verið tekin til umræðu í hv. atvinnuveganefnd og hvort honum finnist ásættanlegt að þessari umræðu sé lokið án þess að þau álitamál, sem dregin eru fram í umsögn nefndarinnar og hann skrifar undir með fyrirvara, séu rædd í atvinnuveganefnd og hvort hann muni ekki lenda í hálfgerðum vandræðum ef greiða þarf atkvæði um einstakar greinar án þess að búið sé að fara í gegnum þau atriði sem hér eru talin upp og á þeim gerðar breytingar.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanni fyrir að benda á að þessi ágreiningur komi ekki fram þarna. Þegar málið var afgreitt úr nefndinni þá var það skilningurinn að við ætluðum öll að vera saman á málinu. Ef það hefði legið ljóst fyrir þá að minni hluti nefndarinnar ætlaði að vera með sérálit hefði ég vissulega farið fram á að okkar álit yrði orðað öðruvísi og dregið úr því orðalagi sem var í álitinu til þess að fá alla nefndina á það. Þess vegna er þetta svoleiðis. Ef álitið hefði verið sent til atvinnuveganefndar þann dag sem það var afgreitt úr umhverfis- og samgöngunefnd hefði atvinnuveganefnd vissulega haft tíma til að ræða málið. Hvað tafði það, veit ég ekki, og hvernig það gat breyst í leiðinni, að komin yrðu tvö nefndarálit, það er óútskýrt hjá mér. Þegar við skoðum nefndarálit atvinnuveganefndar kemur í ljós að atvinnuveganefnd var að ræða þessi atriði sem umhverfis- og samgöngunefnd gerir athugasemdir við og fékk þá aðila sem við fengum á sinn fund. Þær athugasemdir sem við höfum verið með [[Forseti hringir.]]komust því til skila í atvinnuveganefnd og hafa verið ræddar þar.
Virðulegur forseti. Það er auðvitað rétt að umsagnir margra, eins og hefur komið fram hér í umræðunum, eins og Landverndar og Sambands íslenskra sveitarfélaga og margra sérstakra sveitarfélaga sem sent hafa inn álit, taka undir gagnrýni umhverfis- og samgöngunefndar. Hins vegar gat hv. atvinnuveganefnd ekki vitað, og meiri hluti þeirrar nefndar, að félagar þeirra í stjórnarmeirihlutanum væru með þessa gagnrýni líka og vildu gera breytingar á frumvarpinu til að laga það og koma til móts við bæði umsagnir og álit þeirra. Það breytir nú svolítið miklu máli þegar ljóst er að fimm hv. stjórnarþingmenn eru með það skýrt í umsögninni að taka þurfi ákveðin atriði og breyta þeim. Ég hefði haldið að umræða um álitið sé grunnforsenda þess að hægt sé að halda áfram með 2. umr. um málið.
Herra forseti. Ég átti leið fram hjá töflunni áðan sem sýnir viðveru þingmanna í húsinu og á lóðinni. Það olli mér verulegum vonbrigðum að sjá að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir eru öll horfin úr húsi. Þessir hv. þingmenn voru að kenna okkur hinum hérna um þingskyldur okkar fyrr í dag, að menn ættu að vera á vinnustaðnum og taka þátt í þingstörfum. Samtals taldi ég 11 stjórnarliða í húsinu, en þeir voru 32 hér, eins og frægt er orðið og sannanlegt er, fyrir ekki löngu síðan. Að öðru leyti er það þannig að ég er næstur á mælendaskrá, virðulegi forseti, og ég hafði fyrr í umræðunni, í fyrradag, óskað eftir því að ráðherrum umhverfis- og skipulagsmála og sveitarstjórnarmála yrði gert viðvart um að þeirra nærveru og þátttöku væri óskað í umræðunni. Að sjálfsögðu er ég að vísa til þeirra miklu athugasemda sem Samband íslenskra sveitarfélaga og til dæmis Skipulagsstofnun gera við þetta mál. Ég tel það réttmæta kröfu [[Forseti hringir.]]að þeir ráðherrar svari til um stöðu þessara málaflokka og beini því til forseta að gera þeim hæstv. ráðherrum viðvart um að nærveru þeirra sé hér óskað [[Forseti hringir.]]og gjarnan áður en ég hef mál mitt.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um mikilvægi þess að stjórnarliðar séu við þessa umræðu sem þeir leggja mikið kapp á að fari fram, þó að stjórnarliðið hafi tvenns konar ólíka afstöðu til málsins samkvæmt fyrirliggjandi þingskjölum. Það er líka full ástæða til þess að ráðherrar sem bera ábyrgð á málinu séu viðstaddir umræðuna og ekki hvað síst hæstv. innanríkisráðherra, sem auðvitað hlýtur að taka svari sveitarfélaganna við þá gríðarlegu aðför að sjálfstæði þeirra sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi og stappar að mínu viti nærri stjórnarskrárbroti þar sem gengið er á sjálfstjórn sveitarfélaga samkvæmt stjórnarskrá. Ég vil segja það að við í stjórnarandstöðunni höfum verið alveg óskaplega kurteis og lítið tilætlunarsöm um viðveru ráðherra undanfarin missiri en það er hægt að ganga svo langt að [[Forseti hringir.]]keyri um þverbak og mér þykir full ástæða til að stjórnarliðar, sem krefjast þess að fram fari efnisleg umræða um óþingtækt mál [[Forseti hringir.]]og óboðlegt mál, sitji í þingsal.
Forseti vill upplýsa um að haft verður samband við ráðherrana og þeir látnir vita að nærveru þeirra sé óskað.
Forseti. Mér finnst svo skrýtið að stjórnarliðar skuli fara fram á að við fundum, þeir greiða atkvæði um það og kvarta yfir því að við tökum ekki þátt í atkvæðagreiðslunni, þrátt fyrir að við séum á móti þessum kvöldfundi. Þeir vilja taka þátt í líflegri umræðu, eins og kom fram á þingflokksformannafundi þegar varaþingflokksformaður Framsóknarflokksins ræddi hvað honum þætti gott og gagnlegt að vera þátttakandi og viðverandi í umræðum um þetta mál sérstaklega. Mér finnst þetta því alveg ótrúleg frekja, og á hvaða öðrum vinnustað væri það þannig að tiltekinn hópur vinnufélaga krefðist þess að haldinn yrði fundur og svo færi sá hópur allur? Hvar eru þingmenn stjórnarmeirihlutans, sá mikli skari?
Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með það að forseti hafi haft samband við þá ráðherra sem talað var um að væri mikilvægt að hlustuðu á umræðuna. Ég tek undir að það er afar mikilvægt að hæstv. innanríkisráðherra sé hér, því að í þessu frumvarpi er verið að gera alvarlega aðför að skipulagsvaldi sveitarfélaganna, einu af því sem sveitarfélögin leggja hvað mesta áherslu á í stefnu sinni að standa vörð um. Ég vil líka benda á að hér í hliðarsal sé ég einn hv. þingmann úr stjórnarmeirihlutanum en aðra hv. stjórnarþingmenn ekki í salnum. Ég vil gjarnan fá að taka þá málefnalegu umræðu sem þau óskuðu eftir þegar þau kvörtuðu undan því að stjórnarandstaðan greiddi ekki atkvæði með lengd þingfundar.
Forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa lýst furðu sinni yfir því að 11 stjórnarþingmenn virðast vera í húsi en enginn þeirra sem kenndu mannasiði í dag og lásu andaktugir upp úr þingsköpum um hverjar skyldur þingmanna væru, þ.e. að vera við atkvæðagreiðslur og þar fram eftir götunum. Þetta er náttúrlega furðulegt og í rauninni ekki hægt að kalla það annað en hreinan dónaskap við okkur hér sem erum með þetta mikilvæga mál til umræðu. Við höfum margoft sagt að við séum tilbúin til að finna sameiginlegan flöt á málinu en að vísa þurfi því aftur til nefndarinnar áður en þessari umræðu lýkur. Ágreiningurinn er nú ekki alvarlegri en það, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa komið upp og lýst furðu sinni yfir því hvar hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans eru núna, sömu þingmenn og greiddu atkvæði um það fyrir tveimur klukkutímum eða svo að haldinn skyldi kvöldfundur um þetta mál sem væri svo brýnt að klára 2. umr. um að ekki mætti fresta umræðunni og taka málið aftur til nefndar og vinna þar að lausn á málinu sem allir ættu að geta sætt sig við. Mér finnast það hreinlega mjög furðuleg vinnubrögð að fara fram á þetta, krefjast þess með atkvæðagreiðslu að fundað verði um málið fram á kvöld og láta sig síðan hverfa og ætla greinilega ekki að taka þátt í þeirri mikilvægu umræðu.
Herra forseti. Ég tek undir það að nauðsynlegt er að fá hingað ráðherra þeirra málaflokka sem mikil gagnrýni hefur komið á í sambandi við frumvarpið, bæði varðandi umhverfismálin og skipulagsmálin, ég tala nú ekki um að nýr hæstv. umhverfisráðherra komi hingað. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur metnað fyrir þessum málaflokki og málaflokkurinn kemur aldeilis inn á hennar svið í umhverfismálum. Það vantar algjörlega gleraugu þeirra sem láta sig umhverfismál eitthvað varða, því er hreinlega algjörlega kippt út úr frumvarpinu. Varðandi sveitarfélögin eru þau auðvitað niðurlægð með frumvarpinu með mikilli skerðingu á skipulagsvaldi þeirra, svo að ég mundi nú halda að það væri keppikefli þeirra hæstv. ráðherra að hlusta á umfjöllun um málið og beita sér fyrir því að það væri tekið inn og því væri breytt og lagað.
Forseti. Í ljósi þess að verið er að gera ráðherrunum viðvart um að nærveru þeirra sé óskað tel ég rétt að fresta fundi þar til ráðherrar eru komnir í hús. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur óskað eftir nærveru þeirra og fráleitt að hv. þingmaðurinn þurfi að hefja ræðu sína án viðveru þeirra. Ég vil jafnframt líka láta þess getið að hér er í gangi einhvers konar undarleg hefð, sem var svo sannarlega líka viðhöfð á síðasta kjörtímabili, og ég var satt best að segja að vonast til þess að við gætum hafið Alþingi upp úr þeirri hefðbundnu pólitík, þeirri hefðbundnu valdníðslu þar sem einn stór hópur þvingar aðra til að vera í vinnunni, þ.e. að hver tali við annan en ekki þá sem vildu fundinn, þeir eru ekki hér. [[Forseti hringir.]]Forseti. Þetta á ekki við í nútímalandi.
Herra forseti. Þessi fundur stendur hér í boði stjórnarmeirihlutans og alveg sérstaklega í boði yfirverkstjóra stjórnarmeirihlutans, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, en hv. þingmaður er ekki í salnum, formaður atvinnuveganefndar er ekki í salnum. Hér sést enginn ráðherra og er þó búið að ítreka óskir um að þeir komi hér til sögunnar. Það er stjórnarmeirihlutinn sem vill hafa þennan þingfund í dag og í kvöld eftir atvikum um nákvæmlega þetta mál í þeirri forkostulegu stöðu sem það er í. Forseti hefur látið þetta eftir mönnum og ryður hér dagskrá þingsins, reyndar í tvennum skilningi. Fyrst er mælendaskráin rudd eftir hádegið og hv. þm. Jón Gunnarsson, sem ekki var á mælendaskránni, settur inn á hana og settur fram fyrir alla hina. Síðan er verið að ryðja dagskránni með því að öll önnur dagskrármál eru sett út í horn, svo mikið forgangsatriði er þetta. Þingmenn undirbjuggu sig undir það samkvæmt áætlun sem forsætisnefnd fjallaði um og samþykkti á mánudag að í dag yrðu ræddar skýrslur [[Forseti hringir.]]alþjóðanefnda. Er nema von að mönnum blöskri þetta, virðulegur forseti?
Forseti. Nú er það vissulega svo að við 2. umr. eru mál á forræði þingsins. Það er bara einn ráðherra sem flytur þetta mál, en það eru gerðar alvarlegar athugasemdir í umsögnum sem hafa borist síðan málið var lagt fram, annars vegar um skipulagsmál, sem eru á hendi innanríkisráðherra, og hins vegar við umhverfismál, sem eru á hendi umhverfisráðherra. Ég held að það sé nauðsynlegt að þessir tveir ráðherrar séu viðstaddir og heyri umræðuna sem hér fer fram um þá málaflokka sem þeir hafa yfirumsjón með þannig að þeir geti íhugað hvort þeir þurfi ekki að grípa til einhverra ráðstafana til að halda uppi vörnum fyrir [[Forseti hringir.]]málaflokkana þegar frumvarpið heldur svo áfram.
Herra forseti. Mér finnst þetta nokkuð rakið. Skipulagsstofnun er ein af undirstofnunum umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og þessi stofnun gerir mjög skýrar og ég mundi segja nokkuð alvarlegar athugasemdir við frumvarpið. Það liggur líka fyrir að atvinnuveganefnd tekur ekki tillit til þessara athugasemda og þá er einboðið fyrir okkur, vegna þess að hér er um 2. umr. að ræða þar sem öll málsatriði eiga að liggja klár fyrir þinginu, að kvödd sé til fundarins hæstv. ráðherra Sigrún Magnúsdóttir, sem er umhverfis- og auðlindaráðherra. Það verður að koma fram hvort það sé ágreiningur millum ráðuneytis hennar og hins vegar meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég tek því undir, sem er sjaldgæft að ég geri, en ég tek undir ósk hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að menn stöðvi þingfund, geri hlé á honum þangað til sá hæstv. ráðherra getur komið til fundarins.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa einnig bent á mikilvægi þess að hæstv. umhverfisráðherra sé viðstaddur umræðuna. Ég vil ítreka, vegna þess að næstur á mælendaskrá er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og á eftir honum er ég, að það er einlæg ósk mín að það verði undirstrikað við þá ráðherra sem haft er samband við núna og lýst að nærveru þeirra sé vænst í þingsal að sú ósk er ekki bundin við ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar heldur nær hún til minnar ræðu sem kemur þar í kjölfarið. Með því geta því forsjálir ráðherrar slegið tvær flugur í einu höggi og komið hér og fullnægt þörf með því að vera viðstaddir tvær ræður í einni heimsókn. Ég vil líka minna á að það er eðlilegur þáttur þingstarfsins að sjálfsögðu að menn séu viðstaddir umræður um mál og sérstaklega ef mál við 2. umr. er óbúið til samþykktar og viðurkennt af hálfu stjórnarmeirihlutans að ekki sé hægt að samþykkja það eins og það stendur. [[Forseti hringir.]]Þá er lágmark að hér séu stjórnarþingmenn í salnum fyrst það eru þeir sem eru að krefjast þess [[Forseti hringir.]]að málið verði rætt áfram og afgreitt eins og það er.
Forseti vill tilkynna að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er því miður upptekin við önnur skyldustörf og kemst ekki, en von er á hæstv. innanríkisráðherra á eftir.
Herra forseti. Hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans höfðu uppi stór orð áðan um viðveru þingmanna hér á þingfundi. En nú hefur verið upplýst að mjög fáir þingmenn stjórnarmeirihlutans eru hér staddir og hv. formaður atvinnuveganefndar er ekki sjáanlegur, sem ætti auðvitað að sitja hér og hlusta á málefnalega gagnrýni á málið. Það má vera að hann sé einhvers staðar undir feldi en hann er þá ekki undir feldi með þeim aðilum sem ættu að vera með honum undir þeim feldi til að reyna að leysa málið. Við skulum vona það besta, að það komi hvítur reykur einhvers staðar upp og stjórnarandstaðan verði kölluð á fund, hvort sem það er undir feldi eða einhvers staðar annars staðar.
Hæstv. forseti. Það gleður mig að heyra að von sé á hæstv. innanríkisráðherra hingað í umræðuna og líklega verður að virða það við hæstv. umhverfisráðherra ef hún er upptekin við önnur störf. Það er alla vega ágætt, við erum þá búin að fá skýringu á því hvers vegna hún er ekki viðstödd umræðuna. En í ljósi þess að von er á hæstv. innanríkisráðherra vil ég taka undir þær óskir hv. þingmanna og beini því til hæstv. forseta að við frestum þessum fundi þar til innanríkisráðherra er kominn í hús, það ætti varla að vera svo langur tími í það. Það virtist ekkert vefjast fyrir hæstv. forseta að efna til atkvæðagreiðslu um að hafa kvöldfund og ég get ekki séð af hverju það ætti að vefjast fyrir hæstv. forseta að gera örstutt hlé á þingfundi þar til ráðherrann er kominn í hús.
Forseti vill tilkynna að hæstv. innanríkisráðherra er komin í hús og er hún væntanleg í salinn.
Herra forseti. Bæði ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon höfum verið í því hlutskipti að vera rifnir upp úr rúminu til þess að koma um miðjar nætur til fundar við þingið. Það var auðfengið af okkar hálfu, þótt það hafi að vísu verið með 20 ára millibili að ég hygg. Ráðherrar og framkvæmdarvaldið eiga að koma þegar þingið óskar eftir því, það gerist ekki oft. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. umhverfisráðherra kunni núna að vera upptekin við skyldustörf. Ég rifja þá upp að fyrir skömmu, eftir síðustu jól, óskaði þingið eftir því að hæstv. menntamálaráðherra kæmi til fundar við þingið. Hann var þá staddur á mikilvægum fundi í ráðuneyti sínu. En hann lauk fundinum þegar í stað og kom óðara til fundar við Alþingi, af því að hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson, alveg eins og hæstv. innanríkisráðherra, ber virðingu fyrir þinginu. Ég vil biðja hæstv. forseta að upplýsa hvenær hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra getur komið til fundar við þingið. Ég bið hann um að koma því á framfæri við hæstv. ráðherra að óskað sé eftir henni og að hann fái jafnframt upplýsingar sem hann getur flutt þinginu, hvenær það verði. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti tilkynnir að þessum skilaboðum verður komið til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra.
Herra forseti. Í ljósi þess að hæstv. innanríkisráðherra, ráðherra sveitarstjórnarmála er kominn til þingsins, hverju ég fagna, mun ég kannski nota takmarkaðan tíma minn til þess að ræða aðallega þau mál sem snúa beint að hæstv. ráðherra og inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig hún meti stöðu málsins. Ég vil leyfa mér að rifja upp í hvaða ankannalegu stöðu við ræðum þessi mál í miklum ágreiningi milli tveggja þingnefnda. Þar á hlut að máli umhverfis- og samgöngunefnd sem fer með þá vandasömu þætti sem eru ákveðin hrygglengja í þessu máli eða ættu að vera, umhverfismálin og skipulagsmálin. Það segir sig sjálft að það er ekki góð staða að atvinnuveganefnd vaði áfram án þess að gera nokkurn skapaðan hlut með fagleg sjónarmið umhverfis- og samgöngunefndar og það sem á bak við þau eru, þar á meðal afstöðu Sambands íslenskra sveitarfélaga og Skipulagsstofnunar. Varðandi málin þá er í umsögn frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar komist svo að orði: „Að mati nefndarinnar eru framangreind atriði“ - sem þar hafa verið tilgreind - „þess eðlis að töluverðra breytinga er þörf á frumvarpinu. Frumvarpið gengur í öfuga átt við löggjafarþróun undanfarinna ára að því leyti að samráð við almenning og hagsmunaaðila hefur verið aukið við gerð viðamikilla opinberra áætlana og málum beint í sáttafarveg fremur en að um einhliða ákvarðanatöku sé að ræða, líkt og frumvarpið virðist byggja á.“ Varðandi þátt sveitarfélaganna í þessu þá er komið inn á afar viðkvæman hlut þar, sem við öll þekkjum mjög vel þingmenn frá umliðnum árum, sem er skipulagsvald sveitarfélaganna. Það er meira en að segja það að fara áfram með þetta mál í grenjandi ósætti við öll sveitarfélögin í landinu um eitt af kjarnaatriðum þess sem til sveitarfélaganna heyrir og löggjöfin hefur gengið frá, að þau fari með skipulagsvaldið innan þess lagaramma sem síðan er um það settur og fyrst og fremst takmarkast af einstökum lögum og áætlunum öðrum eins og á sviði samgöngumála eða landsskipulagsþættinum o.s.frv. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur sent okkur ítarleg gögn og þar má nefna umsögn þeirra frá 8. desember 2014 og síðan er mér kunnugt um að þeir hafa fylgt því eftir frekar með bréfi. Þar er einfaldlega komist að þeirri niðurstöðu að það séu verulegir ágallar á málinu eins og það er afgreitt af hendi meiri hluta atvinnuveganefndar. Þar er kvartað yfir því að sambandið hafi komið þeirri ósk á framfæri við ráðuneytið að í skýringum með frumvarpinu yrði skýrt nánar, helst með raunhæfum dæmum, hvaða vandamál það væru sem ætlunin væri að leysa með því inngripi í skipulagsvaldið sem lagt er til í c-lið 9. gr. Af einhverjum ástæðum var ekki orðið við þessari ósk sambandsins, segir þar. Síðan hefur svonefnd skipulagsmálanefnd sambandsins fjallað sérstaklega um þetta mál, svo alvarlega taka sveitarfélögin þetta. Hún er ráðgefandi fyrir stjórn og starfsmenn sambandsins og fjallaði um málið á sérstökum fundi 5. desember og þar kemur niðurstaða skipulagsmálanefndar, hinnar faglegu nefndar sveitarfélaganna um þessi mál, með leyfi forseta: „Að áliti nefndarinnar er frumvarpið vanbúið og sérstaklega skortir mun vandaðri skýringar með því og skýrari rökstuðning fyrir þeim tillögum sem þar koma fram um skerðingu á skipulagsvaldi sveitarfélaga. Gagnrýnivert er að lítið sem ekkert er vikið að umhverfissjónarmiðum í frumvarpinu. Með tilliti til þeirra miklu annmarka sem eru á málinu telur nefndin koma til álita að Alþingi kalli eftir því að frumvarpið verði unnið betur og síðan lagt fram að nýju.“ Sveitarfélögin eru í raun og veru að segja: Þetta frumvarp er ekki tækt til afgreiðslu, það þarf að vinna það betur. Og þeirra meginkrafa er að frumvarpið hverfi af yfirborði jarðar, ríkisstjórnin taki það til sín og vinni heimavinnuna sína og komi með frumvarp sem er tilbúið til að leggja fram. Ef ekki þykir tilefni til þess að verða við þessu, segir nefndin, „verði í öllu falli vandað mjög til umfjöllunar um málið á Alþingi og því gefinn sá tími sem þarf til að hægt verði að ná sem víðtækastri sátt um málið.“ Herra forseti, hefur það beinlínis verið gert? Hefur verið vandað mjög til umfjöllunarinnar úr því að ekki er fallist á ósk nefndarinnar um að henda einfaldlega málinu? Nei, það hefur ekki verið gert. Fagnefnd þingsins er hunsuð varðandi einmitt þá þætti, t.d. skipulagsþáttinn, og það er náttúrlega meira en að segja það að standa þannig að málum. Hvað vill hæstv. innanríkisráðherra segja okkur af þessu tilefni. Hvernig líst hæstv. innanríkisráðherra á að halda þessari umræðu áfram í óbreyttri stöðu málsins? [[Gripið fram í.]]Það er í meðferð, já. Það má þá aldeilis kalla það meðferð. Nei, hér reynir á löggjafann eins og akkúrat segir í áliti skipulagsmálanefndar sveitarfélaganna, með leyfi forseta: „Í umfjöllun Alþingis um frumvarpið reynir á afstöðu löggjafans til skipulagsvalds og sjálfsstjórnarréttar sveitarfélaga, enda er gert ráð fyrir að verulega þrengi að skipulagsvaldi sveitarfélaga í grein 9 c. Eins og rakið er að framan eru verulegir annmarkar á frumvarpinu. Sambandið leggur sérstaka áherslu á að niðurstaðan um efni greinar 9 c getur orðið fordæmisgefandi í sambærilegum málum, svo sem varðandi ákvarðanir um lagningu samgöngu- og fjarskiptamannvirkja. Skortur á skýringum við umrædda grein varðandi þau álitaefni sem snúa beint að sveitarfélögum og lögbundnu hlutverki þeirra í skipulagsmálum er sérstaklega bagalegur.“ Þetta eru ekki bara einhver smámál. Sveitarfélögin benda réttilega á að verði þetta niðurstaðan og standi Alþingi svona að málum, ja, er þá ekki verið að setja fordæmi? Að gera bara ekkert með afstöðu sveitarfélaganna í viðkvæmu máli af þessu tagi og keyra þetta áfram svona óbreytt? Minni ég þá líka á að það er þeirra tillaga að að lágmarki verði þá útbúinn sáttafarvegur í ákvæði c-liðar 9. gr., og þau benda réttilega á að það er of seint að ætla að fara að tala saman eftir að kerfisáætlun hefur verið samþykkt. Það verður að búa út eitthvert ferli þar sem meira jafnræði er með málsaðilum á undirbúningsstiginu. Það er ekki hægt að hafa þetta svona, að flutningsfyrirtækið, hagsmunaaðilinn í málinu, undirbúi tillögu að kerfisáætlun og hann hafi í sínum höndum algerlega hvað gert er með afstöðu og sjónarmið annarra aðila í ferlinu. Orkustofnun á síðan að vísu að stimpla afurðina en þar með er málið búið og gert. Þar með er skipulagsvald sveitarfélaganna farið og þau skulu hvað sem tautar og raular, nauðug viljug breyta sínu skipulagi, sama hversu fullkomlega ósátt sem þau kynnu að vera við niðurstöðuna, innan fjögurra ára. Það er verið að leggja þetta til, herra forseti, ég held að það sé mikilvægt að hæstv. innanríkisráðherra átti sig á því [[Gripið fram í.]]hversu svakalega harkalega á að þjarma að sveitarfélögunum eða eftir atvikum öðrum aðilum í því sambandi, landeigendum, umhverfisverndarsamtökum. Allir aðrir en Landsnet, flutningsfyrirtækið, og eftir atvikum Orkustofnun, verða í þessari sérkennilegu stöðu. Það er ekki í samræmi við nútímaviðhorf til þessara mála. Aðgangur almennings t.d. að þessu ferli er úti í hafsauga borið saman við það sem er innbyggt í rammaáætlun, borið saman við það sem Árósasamningurinn, sem við erum búin að lögfesta, gerir ráð fyrir. Þetta er forneskjuaðferðafræði. Það á að reyna að keyra þessi mál áratugi aftur í tímann með miklu valdboði í þágu tiltekinna hagsmuna. Ég hélt að við værum satt best að segja stödd á öðrum tíma, mér liggur við að segja annarri öld í þessum málum en hér er lagt til. Herra forseti. Það er mikilvægt að hæstv. innanríkisráðherra taki það mjög alvarlega, lesi spjaldanna á milli, hafi hæstv. ráðherra ekki gert það nú þegar, umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga og það sem skipulagsmálanefnd sveitarfélaganna hefur sent frá sér um þessi mál. Þetta var til umfjöllunar, þetta ræður þeim hörðu orðum sem umhverfis- og samgöngunefnd setur í sínar umsagnir til atvinnuveganefndar, hverjar voru ekki teknar með við afgreiðslu málsins, sem út af fyrir sig er brot á þingsköpum því að það er beinlínis uppálagt í viðkomandi grein þingskapalaga, 4. mgr. 23. gr., að prenta skuli álit annarra nefnda við afgreiðslu máls. Sú skylda hvílir á meiri hluta [[Forseti hringir.]]nefndarinnar, samanber það að ekki má taka þingmál út úr nefnd fyrr en [[Forseti hringir.]]nefndarálit a.m.k. meiri hlutans liggur fyrir.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka undir með hv. þingmanni og þakka það að hæstv. innanríkisráðherra sé komin hér. Ég er næstur á mælendaskrá og hafði einnig hugsað mér að beina orðum til hennar út af þessu máli. Sú sérkennilega staða varðandi sveitarfélögin er uppi í þessu máli að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að gengið verði á svig við skipulagsvald sveitarfélaga. Við erum að ræða málið í 2. umr., þinglegri meðferð, eins og hæstv. innanríkisráðherra kallaði hér fram í áðan að stæði yfir. Já, við erum að ræða það í 2. umr., þar sem mál eiga að vera komin til efnislegrar, tækrar niðurstöðu og gert ráð fyrir að í 3. umr. fari fram lokahreinsun. En það liggur fyrir í málinu að það er ágreiningur milli stjórnarmeirihlutans í umhverfisnefnd og stjórnarmeirihlutans í atvinnuveganefnd um efnisatriði málsins. Það segir í umsögn meiri hluta umhverfisnefndar að meiri hlutinn gjaldi varhuga við þeim atriðum sem þar er lýst um yfirburðastöðu fyrirtækisins, flutningsfyrirtækisins, gagnvart sveitarfélögunum. Við þær aðstæður er auðvitað ómögulegt að fjalla um málið efnislega. Hvernig verður málið í endanlegri mynd? Hvort mun stjórnarmeirihlutinn í umhverfisnefnd eða stjórnarmeirihlutinn í atvinnuveganefnd ráða ferðinni? Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er þingreyndari en nokkrir aðrir hér: [[Gripið fram í.]]Man hann dæmi þess að mál hafi verið sett fram af hálfu stjórnarmeirihluta með þessum hætti í 2. umr. og því verið haldið fram að þau séu tæk til þinglegrar meðferðar í því formi að stjórnarmeirihlutinn í tveimur nefndum er ósammála um [[Forseti hringir.]]efnislegt inntak þeirra?
Herra forseti. Ég er ekki viss um að minni mitt, sem er sæmilegt, geymi dæmi um að sambærileg staða að þessu leyti hafi verið uppi, að stjórnarliðar, hvað þá stjórnarandstæðingar eða minnihlutamenn, væru ósáttir við það hvernig ætti að afgreiða mál til 2. umr. og klára það. Það er óvenjulegt að andstaðan sé líka á hreinum faglegum forsendum og standi bullandi ágreiningur milli fagnefnda þingsins í stöðu af þessu tagi. Almennt séð er mjög mikilvægt að menn ljúki sem mest undirbúningi undir og tillögum um efnislegar breytingar á málum fyrir 2. umr., meginumræðuna, sem í kjölfar hverrar er greitt atkvæði um frumvarpið grein fyrir grein og breytingartillögur grein fyrir grein. Við skulum ekki gleyma því að við 3. umr. eru greidd atkvæði um frumvörp í heild. Nú er það svo að sá sem hér stendur tók þátt í þingskapalagabreytingunum 1991, þeir eru vissulega ekki margir eftir hér á velli sem voru með í því. Og ég man alveg umræðurnar um það hvers þyrfti að gæta þegar þingið færi úr tveimur deildum í eina. Muna menn það að fyrir breytinguna 1991 voru sex umræður um lagafrumvörp í tveimur deildum? Seinni deildin gat lagfært það sem miður hafði farið hjá þeirri fyrri og oft var nú metnaður í seinni deildinni að sýna fram á að félagarnir hinum megin við vegginn væru kannski ekki óskeikulir. Frumvörp fóru því í gegnum mjög rækilegan þvott að þessu leyti og stundum voru þetta sjö umræður, enduðu í sameinuðu þingi ef deildirnar náðu ekki saman. Þá sögðu sumir þeirra sem voru hallir undir deildaskiptinguna: Ef við eigum að fallast á þetta verður að vanda mjög til umferðanna í málinu og þá verður alltaf t.d. að verða við óskum um að mál gangi aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. Þá verður að passa upp á að [[Forseti hringir.]]efnislega sé málið í öllum aðalatriðum klárt og afgreitt við 2. umr., því að annars eru menn að stytta sér leið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar, sem voru í samræmi við það sem ég hafði haldið. Mér krossbrá auðvitað þegar ég fór að kynna mér þetta mál og kynna mér afgreiðslu þingnefndanna, þegar ég sá að ágreiningsásinn var ekki á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég er nú ekki sérlega kröfuharður maður í mínu lífi og ég hefði alveg getað lifað með afstöðu meiri hluta ríkisstjórnarinnar í umhverfis- og samgöngunefnd. Það hefði verið nóg fyrir mig, ég hefði getað í stórum dráttum sætt mig við þá efnislegu niðurstöðu. Fyrir vikið er staða okkar í þinginu til þess að taka efnislega afstöðu til málsins eiginlega engin. Ef fram á eftir að fara einhvers konar samráð og frekari vinnsla málsins í nefnd, eins og boðað var af hv. þm. Jóni Gunnarssyni í hans sérstöku utandagskrárræðu hér í dag þar sem hann fékk aukaaðkomu að þingdagskránni, þá vitum við í sjálfu sér ekki hver efnisleg niðurstaða þess samráðs verður. Það samráð á auðvitað að þola síðan alvöruumræðu og í kjölfar þess samráðs verði greidd atkvæði um hverja einustu grein. Ég hef verulegar áhyggjur af því að ef málið fer að lokinni umræðu hér til nefndar munum við í fyrsta lagi ekkert vita hvernig við eigum að greiða atkvæði um málið eins og það stendur, en síðan verðum við líka í algerri óvissu um hvert efnislegt inntak þess verður í 3. umr. Þá er ræðutíminn takmarkaðri og umfjöllunarmöguleikar minni og miðað við tregðu stjórnarmeirihlutans núna, [[Forseti hringir.]]þegar hann er með óboðlegt mál, til að taka málið inn í nefnd á meðan á umræðu stendur er engin von til þess að það brái af [[Forseti hringir.]]stjórnarmeirihlutanum við 3. umr. málsins.
Herra forseti. Það blasir við og liggur fyrir skjalfest í þessu máli og hefði dugað flestum sanngjörnum mönnum að lesa bara álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem stjórnarliðar standa að. Þar er m.a. þessi setning sem hv. þingmaður vitnaði í, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn geldur varhuga við framangreindum atriðum og telur að leggja þurfi meiri áherslu á samráð allra aðila […] Að mati nefndarinnar eru framangreind atriði þess eðlis að töluverðra breytinga er þörf á frumvarpinu.“ Það þarf varla frekari vitna við. Það bætist svo við að það eru augljósar brotalamir í afgreiðslu meiri hluta atvinnuveganefndar á málinu þannig að færa má fyrir því býsna gild rök að hann hafi farið á svig við þingsköp. Hvers vegna segi ég það, virðulegur forseti? Jú, ég segi það vegna þess að 29. gr. þingskapalaga hefst á orðunum: „Áður en nefnd lýkur athugun máls skal liggja fyrir tillaga að nefndaráliti til afgreiðslu.“ Það er óheimilt að taka mál út úr nefnd nema nefndarálit liggi fyrir. Sé ekki samstaða í nefndinni hvílir sú skylda á meiri hlutanum að leggja fram sitt nefndarálit, samanber það sem gerðist hér í vetur þegar fjárlaganefnd varð að taka mál inn aftur af því að hún hafði afgreitt það út án þess að nefndarálit lægi fyrir. Síðan segir í 4. mgr. 23. gr., með leyfi forseta: „Skal prenta umsagnir annarra nefnda með nefndaráliti um þingmálið.“ Meiri hluti atvinnuveganefndar gat ekki tekið málið út að réttu samkvæmt þingsköpum nema a) leggja fram sitt nefndarálit inni í nefndinni, b) að því fylgdu álit meiri hluta og minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Það var ekki gert heldur var það minni hlutinn sem eftir á bjargaði því að þingið að öðru leyti fékk að sjá álit umhverfis- og samgöngunefndar. Þannig að ég verð að segja eins og er, herra forseti, af því að einstöku menn hafa nú komið hér [[Forseti hringir.]]upp í dag, stjórnarliðar, og ætlað að kenna okkur þingsköpin, ef maður væri í því skapi þá gæti ég talað um það sem eftir lifir þessa dags og [[Forseti hringir.]]lengur í hvert einasta skipti sem ég fengi orðið að við eigum að hætta þessu tafarlaust vegna þess að það átti sér stað brot [[Forseti hringir.]]á þingsköpum hjá hv. þingmanni, kappanum Jóni Gunnarssyni, þegar hann reif þetta mál út.
Herra forseti. Mér er alltaf sérstök unun að því að hlýða á ræður hv. þm. Steingríms Jóhanns Sigfússonar, þannig að ég er þess albúinn að sitja hér allt kvöldið og nóttina og hlusta á hann halda þingtæknilegar ræður sem hann er mestur skörungur í af okkur sem hér sitjum. En vegna þess að hann rifjar upp það skref sem þingið tók með því að setja niður deildaskiptingarnar 1991 þá vil ég í upphafi míns andsvars árétta það að ég tala hér sem síðasti varaforseti neðri deildar. Herra forseti. Ég tek algjörlega undir þær kröfur sem hv. þingmaður setur fram um það að umhverfis- og auðlindaráðherra komi hér til fundar. Að frátöldum framsögumanni þessa máls, hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, hefur enginn þingmaður Framsóknarflokksins tjáð sig nema hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Og hv. framsögumaður hefur nú ekki sést í þessum sölum síðan við sáum undir hæla hans óðara sem hér hófst umræða af einhverju viti. Það liggur því fyrir að sá fulltrúi Framsóknarflokksins sem einn hefur vald og „átorítet“ að því er varðar umhverfismál og hefur hér talað er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Og það liggur algjörlega skýrt fyrir að hann er þeirrar skoðunar, eins og álit það sem hann sendi frá sér sem formaður sýnir, að talsverðar breytingar þurfi að gera á frumvarpinu. Hann staðfesti sömuleiðis í orðaskiptum við mig að hann teldi að það þyrfti að færa inn í frumvarpið ákvæði um kæruheimild, sem er ekki að finna í því. Sömuleiðis var hann hér með miklar yfirlýsingar um hvað þyrfti að gera við kerfisáætlun hér í þinginu. Það er því ekki ljóst hvort Framsóknarflokkurinn fylgir þessu máli óbreyttu. Því vil ég spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Telur hann hægt að halda þessum fundi áfram öðruvísi en það liggi fyrir að fulltrúi Framsóknarflokks í ríkisstjórn sem fer með málaflokkinn, [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra, komi til fundar og skýri sitt?
Herra forseti. Ég vil byrja á því að biðjast velvirðingar að mér varð auðvitað á í messunni að nefna ekki og ávarpa sérstaklega hæstv. síðasta varaforseta neðri deildar sálugu, úr því að ég var að rifja hér upp breytingar á deildaskipan Alþingis á annað borð. En þetta er auðvitað hárrétt, hv. þingmaður hóf sína vegferð hér á þessum breytingum á vorþingi 1991. Það er út af fyrir sig rétt að eini ræðumaður Framsóknarflokksins í umræðunni sem talað hefur sem þingmaður, ekki sem framsögumaður nefndar, er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Hann var alveg afdráttarlaus í sinni afstöðu. Ég hlustaði á hv. þingmann rekja álit umhverfis- og samgöngunefndar og draga hvergi í land. Ég heyrði hv. þm. Höskuld Þórhallsson ekki draga úr einu einasta atriði sem þar stendur, þannig að þær standa óhaggaðar, a.m.k. af hálfu formanns umhverfis- og samgöngunefndar, ábendingarnar sem þar koma fram og varða m.a. skipulagsmálin og sveitarfélögin en líka umhverfismálin og þá tek ég undir það. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra komi hingað líka til umræðunnar og að hæstv. ráðherrar tjái sig. Það er til mikilla bóta að þeir mæti og hlusti en enn betra ef þeir bregðast við og svara spurningum og við verðum einhverju nær um það hvernig þeir meta stöðuna. Ég held að það hljóti að vera öllum ljóst að þetta mál er lent inni í öngstræti og það er ekkert annað en veggurinn fram undan, það er ekkert annað en bara járnbent steinsteypa fram undan ef menn ætla að keyra þetta svona áfram, það hlýtur öllum að vera ljóst. Málið verður ónýtt, bara fullkominn ófriður frá fyrsta degi um mál sem átti að setja niður deilur, búa til leikreglur, ramma, til þess að reyna að nálgast í meiri sátt ákvarðanir um þessi vandasömu mál. Það gæti ekki verið ógæfulegra en að ætla sér að reyna að halda þessu áfram í óbreyttum farvegi.
Herra forseti. Ég hef í þessari umræðu lagt áherslu á það að fyrir mína parta skipti miklu máli að tvö lykilatriði séu til lykta leidd. Annars vegar það að í frumvarpið komi skýr heimild til þess að kæra lokaniðurstöðu. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að þegar upp er staðið muni jafnvel þeir sem bera skarðan hluta frá slíkum deilum, sem alltaf munu rísa, geta unað a.m.k. þolanlega við sinn hlut. Þeir hafa átt sinn dag fyrir dómnum, getað fært fram sín rök, og þá eru leikreglurnar þær að það kemur ákveðin niðurstaða sem menn verða þá að sæta hvorum megin sem þeir liggja línunnar. Í öðru lagi tel ég mjög mikilvægt, til þess að taka aftur vald til kjörinna fulltrúa sem er selt frá þeim bæði á Alþingi og í sveitarstjórnum með frumvarpinu, að það sé lágmark, eiginlega svartalágmark, að kerfisáætlun fari til umræðu hér í þinginu. Undir þetta tók formaður umhverfis- og samgöngunefndar og hann er efstur á palli þeirra framsóknarmanna, þeirra tveggja sem hér hafa talað í umræðunni. Enginn annar hefur tjáð sig. Þó að þeir komi hér upp hver um annan þveran og segist vera einhvers staðar og híma hér í húsinu í afdrepum, þá er það viðburður í þessari umræðu ef sést framan í andlit einhvers af þessum ágætu mönnum. Í ljósi þeirrar staðreyndar að formaður umhverfisnefndar hefur lýst sig ósamþykkan frumvarpinu eins og það er í núverandi mynd og þeirrar staðreyndar að ekki liggur fyrir að atvinnuveganefnd ætli að taka þau mál til endurskoðunar, a.m.k. er það ekki í gadda slegið, finnst mér lágmark að það komi fram af hálfu hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, sem er sú sem [[Forseti hringir.]]mest vald hefur á Framsóknarflokknum í þessum efnum, hvort hún sé sammála formanni umhverfis- og samgöngunefndar eða ekki. Ef hún er það ekki [[Forseti hringir.]]þá hlýtur að liggja fyrir að frumvarpið er dautt og við erum að eyða tíma okkar hér.
Herra forseti. Ég er alveg dauðasammála því. Ég held að það liggi þannig að ef hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur ráðherra sinn á bak við sig og fleiri félaga sína í Framsóknarflokknum þá er þessi leiðangur dauðadæmdur hjá formanni atvinnuveganefndar og meiri hluta hans. Vonandi er það þannig vegna þess að það er algjör ófarnaður að halda þessu áfram. Það sorglega er að í grunninn er hugsunin góð í þessu máli og mikill undirbúningur að baki allt frá tíð síðustu ríkisstjórnar. Í öðru lagi er það þannig, ef við förum yfir þetta efnislega, að það er ekkert óskaplega margt eins og hv. þingmaður réttilega kom inn á sem aðallega þarf að takast á við. Ef við tökum umsagnir Skipulagsstofnunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Landverndar og nokkurra fleiri aðila, má kannski einfalda það í fjóra þætti. Ég byrja einu skrefi framar en hv. þingmaður. Í fyrsta lagi verður að tryggja meira jafnræði milli aðila við undirbúning kerfisáætlunar og þar þarf að innbyggja einhvern sáttafarveg eins og sveitarfélögin biðja um þannig að menn fari ekki að takast á við það eftir á ef ekki hefur náðst samkomulag. Í öðru lagi kæruleið, já, það þurfa að vera einhverjar slíkar leiðir innbyggðar í þetta. Í þriðja lagi hallar á umhverfismálin. Á það bendir Samband íslenskra sveitarfélaga í umsögn sinni. Það er vel að það skuli vera á vaktinni fyrir þann málaflokk, svo maður tali nú ekki um umsögn Landverndar þar sem réttilega er bent t.d. á að það vantar inn í upptalninguna á friðlýstum svæðum og vernduðum svæðum þar sem sérstök ákvæði eiga að gilda. Í fjórða lagi að niðurstaðan yrði að Alþingi staðfesti kerfisáætlun. Þá væri mikið unnið. Það er kannski ekkert mjög mikið meira en þetta sem þarf að takast á við. Fjórir, fimm afmarkaðir efnisþættir eða efnissvið af þessu tagi, þá væri hægt að ná miklu, miklu meiri friði og samstöðu um þessi mál og þá væri til einhvers unnið í staðinn fyrir það að verði þetta keyrt óbreytt í gegn þá skal ég standa við það [[Forseti hringir.]]sem ég heiti Steingrímur J. Sigfússon að það mun auka deilurnar um þessi mál en ekki draga úr þeim.
Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon krafðist þess af sinni alkunnu málafylgju að hingað til fundarins kæmu tveir hæstv. ráðherrar. Hæstv. innanríkisráðherra mætti til fundarins til að greiða fyrir þingstörfum og hv. þingmaður beindi til hennar a.m.k. einni kjarnaspurningu sem vakir í þessari umræðu, um brottnám skipulags sveitarfélaga við tilteknar aðstæður. Ég tel að það mundi greiða ákaflega mikið fyrir umræðunni ef fram kæmi, því fyrr, því betra, afstaða hæstv. ráðherra sveitarfélaga, innanríkisráðherrans til þess. En síðan undirstrika ég hitt að ég hef tekið undir kröfu hv. þingmanns um að hæstv. auðlinda- og auðlindaráðherra komi til fundarins. Hún þarf ekki að vera lengi hér og gagnvart báðum þessum ráðherrum árétta ég að þeir hafa samkvæmt þingsköpum vald og leyfi til að koma inn í umræðuna hvenær sem þeir vilja, en hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra þarf ekki að [[Forseti hringir.]]vera hér lengi. Hún þarf bara að láta uppi hvort hún sé sammála hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og þá er meiri hluti fyrir breytingum, eða ekki.
Forseti. Ég vil taka undir þá beiðni og í fyrsta lagi finnst mér mjög skringilegt að formaður atvinnuveganefndar, sá mikli maður sem hér hefur sett Alþingi á hvolf enn einu sinni, skuli ekki heiðra okkur með nærveru sinni. Mér finnst það með ólíkindum. Og enn furðulegra finnst mér að hv. þingmaður taki ekki þátt í þessum umræðum og allra furðulegast finnst mér að hæstv. umhverfisráðherra sjái sér ekki fært að setja það í forgang að koma til Alþingis og eiga orðastað við þingmenn og hlusta á þá þingmenn sem óska sérstaklega eftir nærveru hæstv. ráðherra. Ég óska eftir því að fundi verði frestað þangað til hæstv. ráðherra getur heiðrað okkur með nærveru sinni sem og formaður atvinnuveganefndar því að við erum hér í tómarúmi að ræða við sjálf okkur.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og fara fram á það að hæstv. umhverfisráðherra komi hingað og hlusti á þær athugasemdir sem settar eru fram. Ég met það við hæstv. innanríkisráðherra að hún hafi komið hingað og mun beina orðum til hennar á eftir, ég vænti þess auðvitað líka að hún útskýri fyrir þingheimi hvort hún standi vaktina fyrir sveitarfélögin í landinu eða hvort hún sé sammála aðför að sjálfsákvörðunarrétti þeirra. Með sama hætti er mikilvægt að hæstv. umhverfisráðherra komi hingað í sal og útskýri hvort hún sé samsinna formanni umhverfis- og samgöngunefndar, flokksbróður sínum hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, eða hvort hún vilji ganga þessa hörmungargötu áfram með þá ágalla sem eru á frumvarpinu.
Forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Ég get ekki alveg ímyndað mér hvað hæstv. umhverfisráðherra hefur mikilvægara að gera en að koma hingað og vera hér í svo sem hálftíma eða klukkutíma og verða við þeim óskum sem hér hafa verið bornar fram af fullri sanngirni. Mér finnst að hún ætti að taka hæstv. innanríkisráðherra sér til fyrirmyndar í því efni. Síðan sakna ég formanns atvinnuveganefndar hv. þm. Jóns Gunnarssonar en ég verð að segja að ég sakna líka svolítið framsögumanns málsins hér. Það eru ekki bara nefndaformenn sem eru potturinn og pannan í öllu heldur eru sérstakir framsögumenn fyrir málum og ég hef ekki séð framsögumann þessa máls [[Forseti hringir.]]hér í dag nema þegar hann var eitthvað óskaplega hneykslaður á því [[Forseti hringir.]]að þingmenn stæðu ekki sína plikt. Mér sýnist hann ekki standa sína plikt.
Forseti vill upplýsa að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hefur látið vita um að hún muni koma til fundar hér á eftir.
Herra forseti. Það gleður mig að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra ætlar að koma til fundar við okkur og stallsystur sína, hæstv. innanríkisráðherra. Af því tilefni og vegna þeirra orða sem hér hafa fallið um formann atvinnuveganefndar, hv. framsögumann málsins, þá undirstrika ég að eins og fundarsköpin voru túlkuð af hæstv. forseta í dag getur formaður nefndarinnar, jafnvel þótt hann sé ekki framsögumaður, komið hingað inn í umræðuna hvenær sem hann vill. Þannig var túlkunin í dag. Ég tel þá að með tilliti til þess að nú er að koma kvöldmatartími og von er á hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, og minn ástkæri formaður og leiðtogi lífs míns er næstur á mælendaskrá, ég ímynda mér að hann meðal annarra hafi nokkrar spurningar að senda til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, þá sé best að láta við hér kvöld sem nemur og við göngum nú og fáum okkur næringu. Ég veit að það verður væntanlega gefið eitthvert matarhlé, er þá ekki rétt að gera það núna og bíða með að hefja fund þar til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra kemur aftur?
Herra forseti. Nú hefur hæstv. innanríkisráðherra hlýtt á ýmsa gagnrýni, sérstaklega frá Skipulagsstofnun og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Væri þá ekki rétt að hún mundi ræða þessi mál við hv. formann atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, og reyna að, ég segi ekki koma vitinu fyrir hann, en ná til hans? Við í stjórnarandstöðunni höfum reynt að gera það með málefnalegum hætti en það hefur ekki tekist enn. Ég segi líka að ég sakna þess að framsögumaðurinn í málinu, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, sjáist ekki í þingsalnum og hefur ekki sést hér seinni hluta dagsins. Mig er farið að gruna að menn séu einhvers staðar á einhverjum stað að reyna að finna lendingu í þessu máli en ég er hrædd um að sú lending verði brotlending ef stjórnarandstaðan kemur ekkert að því.
Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sé væntanleg til fundar. Ég get tekið undir það sem hér var sagt áður að heimsókn hennar gæti í sjálfu sér orðið stutt eða þyrfti ekki að vera löng ef hún mundi gleðja okkur með því að koma hingað og staðfesta það einfaldlega að hún stæði á bak við formann umhverfis- og samgöngunefndar og flokksbróður sinn, hv. þm. Höskuld Þórhallsson, varðandi þá afstöðu sem hann og umhverfis- og samgöngunefnd hefur tekið til málsins. Sama gildir í raun og veru um hæstv. innanríkisráðherra, ef hún deilir þeim sjónarmiðum sem umhverfis- og samgöngunefnd er með varðandi sveitarfélögin og síðan má finna í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er mikið fengið. Þá hefðum við atbeina þessara tveggja hæstv. ráðherra til að beita sér við flokksbræður sína, hv. þm. Jón Gunnarsson og hv. þm. Höskuld Þórhallsson, til að koma aftur á stjórnmálasambandi milli fagnefnda þingsins. En það er auðvitað algert lágmark, af því að við erum nú einu sinni öll í pólitík, að stjórnmálasambandi sé haldið uppi milli fagnefnda og Alþingis.
Forseti. Ég vildi sannarlega að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefði rétt fyrir sér í því að fjarvera formanns atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, og framsögumanns málsins, hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, sé vegna þess að þeir sitji einhvers staðar og séu að finna leið til að bjarga þessu máli. En ég verð að segja að ég held að það sé því miður ekki svo. Ég held að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sé í bjartsýniskasti, ef ég má orða það svo. Ég ætla eins og aðrir þingmenn að fagna því að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra ætlar að sýna okkur þá virðingu að líta hér við og hlusta á formann Samfylkingarinnar. Kannski einhver gæti hliðrað til þannig að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gæti sagt eitthvað við hana líka.
Forseti. Ég rakst á þingmenn stjórnarmeirihlutans á ganginum og spurði af hverju þeir væru ekki að taka þátt í umræðunum, ég sá að þeir voru að fara inn í matsal. Þá virðist sá misskilningur vera uppi hjá stjórnarliðum að við viljum svo mikið vera að tala um þetta mál. Það er bara ekki þannig. Það var að eindreginni ósk varaþingflokksformanns Framsóknarflokksins sem þessi fundur var settur á hér. Það var í algerri andstöðu við þingflokksformenn minni hlutans. Við viljum fá hlé á þessari umræðu til að hægt sé að finna á henni farsæla lausn utan þingsalar þannig að hægt sé að laga ambögur í frumvarpinu sem er ekki þingtækt. Fyrst þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa misskilið þetta mál svona hrapallega og þeir kusu að hafa fund núna þá er kannski tilefni til að gera bara alfarið hlé á fundinum.
Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því að hæstv. umhverfisráðherra sé að koma hingað, vonandi til að taka þátt í umræðunni, ekki bara til að hlusta heldur vera virkur þátttakandi í umræðunni. Það er eitt af því sem við höfum kallað eftir, þau sem hafa verið í þessari umræðu og verið með gagnrýni á vinnubrögð meiri hluta atvinnuveganefndar, að ekki skuli vera hlustað á þá miklu gagnrýni sem kemur fram í umsögnum um þessi mál. Það væri óeðlilegt ef hæstv. ráðherra umhverfismála stæði ekki með formanni umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli. Á að skilja það þannig að Framsóknarflokkurinn ætli að afneita hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni í þessu máli? Er það virkilega þannig að það treysti sér enginn til að koma hér í pontu og tala máli formanns umhverfis- og samgöngunefndar [[Forseti hringir.]]sem lagði fram gagnrýna umsögn?
Hæstv. forseti. Ég vil líkt og aðrir fagna því að von sé á hæstv. umhverfisráðherra hingað í umræðuna. Ég vona bara að hún komi hingað sem allra fyrst. Ég vil jafnframt taka undir með þeim sem hafa lýst eftir, ef svo má segja, hv. framsögumanni málsins, Þorsteini Sæmundssyni, sem og hv. formanni atvinnuveganefndar, Jóni Gunnarssyni. Úr því að ekki er hægt að verða við þeirri kröfu að taka málið nú þegar til baka til nefndar til að vinna það áfram um leið og því hefur verið lýst yfir að mikilvægt sé að vanda til málsins og það sé aðkallandi þá hlýtur það að vera lágmarkskrafa að hv. þingmenn séu viðstaddir og taki þátt í umræðunni. Ef þeir geta það ekki að þeir taki þá málið aftur til baka og klári að vinna það í nefnd.
Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um þetta mikilvæga mál. Fyrst vil ég segja að það er auðvitað mikilvægt að fram komi lagafrumvarp sem miði að því að setja lagaákvæði um uppbyggingu raforkukerfisins með meginreglur í huga sem geti verið byggðar á grundvallarreglum umhverfisréttarins um að hemja slíka uppbyggingu og haga henni með skynsamlegum hætti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram í umræðunni að þetta er góður grunnur að þessu máli á margan hátt en útfærslan er sjaldgæflega gölluð. Ég vil líka nefna það að uppbygging raforkukerfisins er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir okkur öll. Á ferðum mínum um landið hefur það komið mér óþægilega á óvart hversu víða er skortur á tryggri afhendingu raforku sem stendur í vegi fyrir atvinnuþróun og hversu veikburða dreifikerfið í heild sinni er. Allir þekkja það vandamál á Vestfjörðum og þau miklu vandamál sem þar eru, en það hefur komið mér á óvart að sjá á Norðausturlandi og víða á Austurlandi hversu erfitt er að fá raforku og að sveitarfélög séu virkilega í þeirri stöðu, jafnvel á Fljótsdalshéraði, að þurfa að synja fyrirtækjum sem vilja koma en þurfa aukna raforku. Sérfræðingar hafa orðað það við mig að í reynd sé kerfið byggt upp í kringum tvær meginstöðvar sem megi líkja við tvö olíuskip sem séu bundin saman með snæri. Ef sú skýring er rétt verður öllum ljóst hversu mikilvægt er að styrkja bandið á milli olíuskipanna tveggja. Það hlýtur auðvitað að vera markmið okkar, en það er ekki sama hvernig það er gert og mikilvægt er að tryggt sé að uppbyggingin styðji við atvinnuþróun vítt og breitt um landið, tryggi afhendingaröryggi raforku en sé líka með þeim hætti að það samrýmist eðlilegum sjónarmiðum um umhverfisvernd og um skynsamlega uppbyggingu, því að við viljum heldur ekki eyða of miklu fé í uppbyggingu innviða af þessum toga sem síðan eru illa nýttir eða vannýttir. Það mál sem hér liggur fyrir er mjög sérstætt. Við höfum rætt það nokkuð í andsvörum en togstreita þeirra nefnda sem um málið hafa fjallað er með eindæmum og eru, held ég, engin dæmi um það að stjórnarmeirihluti sé svona ofboðslega ósamstiga milli tveggja nefnda. Ég er ekki að gantast með það þegar ég segi að álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er fyrir mér svo gott að ég væri eiginlega alveg til í að skrifa upp á breytingar á frumvarpinu bara á þeim forsendum. Ég er því ekki að setja út á stjórnarmeirihlutann á Alþingi sem slíkan. Ef þeir fulltrúar hans tala fyrir hann þá er ég bara í grófum dráttum sammála þeim. Þeir gagnrýna að flutningsfyrirtæki séu sett í yfirburðastöðu gagnvart sveitarfélögum og muni geta knúið sveitarfélög til að breyta skipulagsáætlunum, ekki er gert ráð fyrir fullnægjandi málsmeðferð þegar ágreiningur sé, tala um að þarna sé með kerfisáætluninni búið til ferli sem ráði meiru um uppbyggingu en til dæmis samgönguáætlun, sem þó hefur verið samþykkt af Alþingi og hefur beint lýðræðislegt umboð með þeim hætti, segjast gjalda varhuga við þessum atriðum, fjalla ítarlega um athugasemdir Skipulagsstofnunar um vandann varðandi kæruleiðir og óskýrleika þeirra. Og hvað varðar síðan næsta mál á dagskrá þessa fundar, tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína, þá vara þeir líka við höfuðgallanum í þeirri tillögu, sem er að sett verði eitthvert fast viðmið um hvað lagning raflína í jörð megi kosta, sem sé algert og ófrávíkjanlegt að jarðstrengur megi ekki vera meira en 1,5 sinnum dýrari en loftlína. Mér finnst þetta allt mjög skynsamlegar athugasemdir. Þær eru allar í samræmi við meginsjónarmið sem sett hafa verið fram, t.d. af hálfu Landverndar og Skipulagsstofnunar. Þessi sundurlausi stjórnarmeirihluti er vissulega frétt til næsta bæjar. Ég veit að hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, hefur mikinn metnað til þess að vera fljótur að afgreiða mál og finnst gaman að afgreiða þau eins hratt og mögulegt er. En það var einu sinni teiknimyndahetja sem lagði mikið upp úr þessu, Lukku-Láki, og um hann var sagt að hann væri skjótari en skugginn að skjóta. Það var þannig að hann náði að skjóta úr byssunni áður en hann dró hana úr slíðrinu samkvæmt skugganum. Mér finnst það vera orðið svolítið vandamál ef hv. þm. Jón Gunnarsson er farinn að leggja svo mikið upp úr því að vera skjótari en skugginn að skjóta að hann sé farinn að afgreiða mál áður en búið er að fjalla um þau efnislega í nefndinni. Mér virðist eins og það sé að verða að veruleika og endurteknar uppákomur hans valda auðvitað mikilli togstreitu og miklum ágreiningi vegna þessa að mál sem snerta til dæmis viðkvæmt samspil atvinnuþróunar og umhverfisverndar, kalla á nauðsynlegt samráð milli nefnda, nauðsynlegt samráð milli hagsmunaaðila og þings, og það er vanvirt með þeirri aðferðafræði sem menn hafa hér beitt. Ég vil síðan fjalla nokkuð efnislega um þá þætti sem hér eru uppi. Í fyrsta lagi er það mjög sérstakt að lesa frumvarpið út frá því með hvaða hætti flutningsfyrirtækið, sem vel að merkja er opinbert hlutafélag, Landsnet, hvernig því eru veitt ríkari völd yfir uppbyggingu starfsemi sinnar en ég man eftir að hafa séð dæmi um annars staðar í hinu opinbera kerfi. Orðalagið er eiginlega sjaldgæft, það verðskuldar að farið sé yfir það, í 1. mgr. þeirrar sem á að verða 9. gr. a segir: „Flutningsfyrirtækið skal árlega leggja fyrir Orkustofnun til samþykktar kerfisáætlun um uppbyggingu flutningskerfisins.“ Orðalag af þeim toga í íslenskum lögum hefur almennt verið talið fela í sér væntingu um að þetta eigi að vera samþykkt, en það á ekki að leggja árlega fyrir Orkustofnun til efnislegs mats, kerfisáætlun, sem Orkustofnun úrskurði síðan um. Nei. Það er lagt fyrir Orkustofnun til samþykktar. Í annan stað er, eins og stjórnarmeirihlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd orðaði svo ágætlega, flutningsfyrirtækið sett í yfirburðastöðu gagnvart sveitarfélögum og öðrum hagsmunaaðilum, þ.e. í þessu máli sem varðar auðvitað mikilvæga fjölbreytta hagsmuni, atvinnuhagsmuni, hagsmuni heimila vítt og breitt um landið, aðgengi að raforku og hagsmunir atvinnufyrirtækja vítt og breitt um landið og afhendingaröryggi og svo auðvitað umhverfishagsmuni, þá er það sem sagt mat og þörf fyrirtækisins sjálfs sem ræður og er í lykilstöðu. Ég ætla ekki að gera neinum upp að vilja ekki ganga fram í málum með þjóðarhag að leiðarljósi, en það segir sig alveg sjálft að hið opinbera hlutafélag, Landsnet, er að rækja ákveðið hlutverk um uppbyggingu og rekstur flutningskerfis. Þeim mun ódýrara sem það kerfi er, þeim mun betra. Þrýstingurinn verður þar af leiðandi alltaf á mikla aukningu, á uppbyggingu sem er eins ódýr og mögulegt er og þá væntanlega að fórnarkostnaður vegna umhverfissjónarmiða og annarra þátta verði ekki tekinn með í reikninginn með fullnægjandi hætti. Sú ályktun gargar á mann þegar maður hugsar um þá staðreynd að þetta opinbera hlutafélag eigi að ráða ferðinni. Hverjum dytti í hug árið 2015 að koma með frumvarp um að Landsvirkjun mundi ákveða sjálf uppbyggingu orkukosta? Ég held að það dytti engum í hug. Hverjum mundi detta í huga að Isavia mundi ákveða uppbyggingu flugvalla? Ég held að engum mundi detta það í hug, og svona mætti lengi telja. Það er auðvitað einhver ótrúlegur fornaldarbragur og kanselíbragur á þessu viðhorfi. Annaðhvort er þetta til vitnis um algera útvistun ákvarðana um uppbyggingu orkumála til þeirra sem vilja óhefta uppbyggingu eða þetta er til marks um stjórnlyndisstíl, sem hefur ekki tekið eftir nokkru sem gerst hefur í þróun stjórnsýslu á Íslandi frá svona 1970. Orðalagið í þessari grein er síðan að mörgu leyti - mér finnst bara svo gaman að lesa þetta af því að það er svo ótrúlega furðulegt orðalag. Í 5. mgr., þess sem á að verða 5. mgr. 9. gr. a segir: „Flutningsfyrirtækið skal hafa samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, landshlutasamtök sveitarfélaga […] vegna kerfisáætlunar.“ Verkefnið er sem sagt algerlega lagt í hendur flutningsfyrirtækisins en það er engin umgjörð búin til um það að öðru leyti. „Ákveða skal legu flutningslína“ - segir í næstsíðasta málslið 1. gr., þess sem á að verða 9. gr. c í frumvarpinu - „í skipulagi að fenginni tillögu flutningsfyrirtækisins í samræmi við kerfisáætlun, að höfðu samráði þess og skipulagsyfirvalda. Sveitarstjórn er óheimilt að víkja frá tillögu flutningsfyrirtækisins …“ Þetta er svo sérkennileg aðferðafræði að ég verð að taka undir með meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Ekki er ég að setja út á minni hlutann, ég er bara sérstaklega ánægður með þá mörgu skoðanabræður sem ég á, þeir eru nú allir karlkyns já, í meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli. Verið er að setja flutningsfyrirtækið í yfirburðastöðu gagnvart sveitarfélögum og ekki er gert ráð fyrir fullnægjandi málsmeðferð sem geti leitt til sátta ef ágreiningur skapast. Fyrirtækið er sett í öndvegi, Alþingi á hvergi að koma að málum. Önnur stjórnvöld eru líka sett í takmarkaða stöðu. Talað er um Orkustofnun, en það á að leggja þetta fyrir Orkustofnun til samþykktar og draga má þá ályktun að ekki sé gert ráð fyrir að Orkustofnun hafi óheft endurmat á þessum kostum. Ég veit að það eru auðvitað ákveðnar heimildir fyrir Orkustofnun samkvæmt frumvarpinu til að endurmeta en það heitir eftirlit með kerfisáætlun, þeir kaflar sem fjalla um valdheimildir Orkustofnunar. Ég hef verulegar efasemdir um það að heimildin til að hafna kerfisáætlun og endurmeta hana, endurmeta forsendur hennar séu ekki hjá stjórnvaldinu En þá er sem sagt í fyrsta lagi búið að segja að Alþingi hafi ekkert vald. Stjórnvaldið hefur ekki skýrt vald heldur til að endurmeta það sem frá fyrirtækinu kemur. Svo komum við að sveitarfélögunum. Þar eru kjörnir fulltrúar settir algerlega út í horn. Þeir eiga bara að hlýða flutningsfyrirtækinu. Við höfum aðrar áætlanir. Við höfum byggðaáætlun sem er lögð fyrir Alþingi. Við höfum samgönguáætlun sem lögð er fyrir Alþingi. Á grundvelli hennar eru síðan teknar ákvarðanir um fjölþætta uppbyggingu samgönguinnviða, hvort sem eru flugvellir, vegalagningar eða aðrir slíkir þættir. Allt lýtur þetta fjárveitingavaldi Alþingis, eðlilegri lýðræðislegri umræðu á Alþingi, og eins og komið hefur fram í umræðunni og í áliti minni hluta atvinnuveganefndar, þá takmarka vegalögin til dæmis miklu meira möguleika Vegagerðarinnar til að ákveða veglínur þannig að ekki er verið að nota hér fordæmi úr öðrum gildandi lögum. Það er ekki verið að nota einhver eldgömul fordæmi sem eru orðin úrelt. Við erum bara með aðra þætti skipulagslaga með allt öðru formi. Það er því verið að fara hér marga áratugi aftur í tímann. Maður spyr líka: Stenst þetta ákvæði Árósasamningsins um aðgang almennings að upplýsingum? Hvar er núna að finna hinar tárbólgnu ræður hæstv. forsætisráðherra um mikilvægi aðkomu almennings að ákvörðunum frá síðasta kjörtímabili þegar hann talaði fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um sem flesta hluti? Hér er verið að taka, ekki bara af lýðræðislega kjörnum fulltrúum, ekki bara af almenningi heldur af lýðræðislega kjörnum fulltrúum allt ákvörðunarvald um uppbyggingu af þessum toga og afhenda það fyrirtæki úti í bæ? Það væri kannski ástæða til að biðja helstu talsmenn þessa máls að lesa þær tárbólgnu ræður hæstv. forsætisráðherra frá síðasta kjörtímabili um mikilvægi þess að þjóðin komi að flóknum ákvörðunum, um að fólk fái að ráða hlutum í sínu nærumhverfi. Ég mun ekki, vegna þess að farið er að sneyðast um tíma minn, fara ítarlega yfir kosti við lagningu raflína sem er kannski betra að ræða í þingsályktunartillögunni sem næst er á dagskrá en þar er alls ekki með fullnægjandi hætti búinn til, hvorki í þessu frumvarpi né í þeirri þingsályktunartillögu, fullnægjandi rammi utan um endurmat ólíkra kosta. Mér þykir sem þar sé ákveðin hlutdrægni í þessu uppleggi gegn lagningu jarðstrengja en ég tel þó að tækniframfarir séu þess eðlis að óhjákvæmilegt sé að horfa meira til þeirra. Fulltrúar Landverndar komu á fund okkar í þingflokki Samfylkingarinnar um daginn og kynntu meðal annars upplýsingar um framþróun að þessu leyti í Frakklandi og víðar í Evrópu þar sem farið er að leggja gríðarlega öflugar háspennulínur í jörð, allar í einn skurð og án þess að nokkra hindrun þurfi að gera á umferð. Það er hægt að leggja yfir þetta vegi og járnbrautarteina og hægt er að hafa ræktarland þar ofan á. Það eina sem er að ekki má byggja á nákvæmlega þeim stað sem strengurinn liggur og um tíu metra sitt hvorum megin. Það er auðvitað gríðarleg bylting og ekki er hægt að horfa fram hjá þeirri miklu tækniþróun. Virðulegi forseti. Ég hef rætt dálítið um þessa lýðræðislegu yfirstjórn. Ég vildi sérstaklega gagnvart hæstv. innanríkisráðherra, sem því miður er ekki lengur í salnum en ég trúi að hún heyri mál mitt, undirstrika það að ráðherrann verður að tala skýrt um það hvort hún standi með sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaganna sem er stjórnarskrárverndaður. Ég tel einfaldlega að ákvæðin um ákvörðunarvald flutningsfyrirtækisins gagnvart sveitarfélögunum standist ekki stjórnarskrárákvæði um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það er mjög mikilvægt að innanríkisráðherra taki afgerandi af skarið og komi fram af myndugleik sem talsmaður sveitarfélaganna í álitamálum af þeim toga sem hér eru uppi. Ég vil líka vekja athygli á þeim athugasemdum sem settar hafa verið fram um það hvort Orkustofnun fullnægi skilyrðum um að vera óháður aðili til að úrskurða í ágreiningsmálum sem upp kunna að koma vegna hlutverks stofnunarinnar að öðru leyti. Mér finnst það umhugsunarefni. Ég held að við ættum að hugleiða hvort það sé ekki sérstakur úrskurðaraðili sem þurfi til að koma að þessu leyti ef vel á að vera. Við sjáum nú þegar að Orkustofnun tekur ákveðna afstöðu með uppbyggingu orkukosta þegar kemur að endurmati á kostum til dæmis til rammaáætlunar og þar af leiðandi er það stór spurning út frá hlutverki stofnunarinnar að öðru leyti hvort hún getur verið það sem maður mundi kalla á latínu arbiter justus, þ.e. hinn réttláti, hlutlausi úrskurðaraðili ólíkra hagsmuna eða hvort hún samkvæmt lögbundnu hlutverki sé ekki of bundin hlutverkinu að tryggja uppbyggingu til að geta með trúverðugum hætti tekið á ágreiningi sem lýtur að togstreitu milli uppbyggingar og umhverfisverndar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á ýmis mál og endaði á að ræða um aðkomu Orkustofnunar að samþykkt kerfisáætlunar. Fram hefur komið gagnrýni á það að með innleiðingu á þriðju raforkutilskipun ESB eigi sjálfstæður og óháður aðili að taka kerfisáætlun til meðferðar. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvort hann telji Orkustofnun geta uppfyllt það hlutverk, hvort hún sé ekki það tengd þessu öllu saman þar sem hún er undir ráðherra og undir orkumálastjóra. Eins og hv. þingmaður kom inn á leggur hún til fjölda kosta til skoðunar innan verkefnahóps 3 varðandi rammaáætlun og getur vart talist óháður aðili í þessum efnum. Einnig langar mig að heyra hjá hv. þingmanni varðandi það sem kemur fram í frumvarpinu að til grundvallar kerfisáætlun eigi að liggja rammalöggjöfin og þeir kostir sem eru í nýtingu og biðflokki, ekki eins og bent hefur verið á að það ætti frekar að vera raforkuspá og þörf landsmanna til lengri tíma. Er eðlilegt að taka þetta til grundvallar þar sem ekki einu sinni liggur fyrir hvað verður nýtt og hvað verður virkjað, hvorki í nýtingarflokki og því síður í biðflokki?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Fyrst varðandi það fyrra þá tel ég umhugsunarefni hvort Orkustofnun sé of bundin því að tryggja uppbyggingu orkukosta samkvæmt lögbundnu hlutverki til að geta verið trúverðugur úrskurðaraðili þegar kemur að ágreiningi um uppbyggingu versus umhverfisvernd. Þá er ég ekki að ásaka starfsmenn Orkustofnunar um eitt eða neitt. Þeir eiga bara að sinna sínu lögbundna hlutverki en við mundum kannski ekki láta, samkvæmt lögum, Samkeppniseftirlitið fara með úrskurðarvald um hvort samkeppni eða einokun eigi að vera á tilteknum sviðum. Við vitum nokkurn veginn hver niðurstaðan er vegna þess að lögbundið hlutverk Samkeppniseftirlitsins er að auka samkeppni og við viljum að hún geri það. Varðandi hina spurninguna, sem hv. þingmaður kom með, þá finnst mér hún mjög góð. Mér finnst hættan vera sú, flókin hætta í þessu máli, að skipulega sé verið að byggja upp „ofstærðun“ í raforkukerfinu. Ef byggja á allt dreifingarkerfið upp miðað við það að allt sem er í biðflokki og allt sem er í nýtingarflokki eigi að virkjast munum við þurfa mjög stórt dreifikerfi. En nú er það þannig að það er ekki einu sinni að ákvörðun um að setja eitthvað í nýtingarflokk sé ákvörðun um að það verði nýtt, hvað þá í biðflokki. Hættan er því sú að við gerum allt of miklar kröfur til stærðar og flutningsgetu kerfisins. Til hvers leiðir það? Það leiðir þá á móti til þess að krafan verður um gríðarlega stórar og miklar línur og þar af leiðandi verða jarðstrengir „per definition“ óhagkvæmir, þeir verða bara óhagkvæmir strax, vegna þess að forsendan er að burðargetan sé svo gígantísk að erfitt er að finna henni stað. Þess vegna held ég að það sé verulega hættulegt að gera ráð fyrir svona mikilli „ofstærðun“ eins og mér finnst vera gert í upplegginu öllu saman.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að flutningafyrirtækin þurfi að leggja fram þriggja ára framkvæmdaáætlun og tíu ára áætlun og að sveitarfélögin þurfi innan fjögurra ára að vera búin að gera ráð fyrir þessari framkvæmdaáætlun, þeim kostum sem koma þar fram varðandi flutningskerfið, og setja það inn á sitt skipulag. Nú hefur verið spurt að því, varðandi hugsanlega bótaábyrgð sem gæti skapast, skaðabótaábyrgð. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur spurt þessara spurninga: Hver ber þá skaðabótaábyrgð vegna skipulagsbreytinga? Mér finnst það vera góð og gild spurning sem þarf að liggja fyrir. Við þekkjum það varðandi rammaáætlun að þá gengur hún vissulega inn á skipulagsvald sveitarfélaga en þar er gert ráð fyrir að sveitarfélögin hafi svigrúm til lengri tíma, allt að tíu ár, til að setja viðkomandi kost inn á skipulag því að það getur breyst. En þarna er þetta ansi þröngur tími að setja þetta inn á, hvað sem verður síðan um framkvæmdina og flutningsmannvirkið. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess. Það hefur verið gagnrýnt að kerfisáætlun þurfi ekki að fara í neitt umhverfismat. Við vitum að það liggur fyrir að umhverfismeta þarf áætlanir, ýmsar áætlanir, eins og samgönguáætlun og aðrar áætlanir í dag. Út af hverju ætti að undanþiggja kerfisáætlun þessu umhverfismati áætlana sem hefur auðvitað gífurleg áhrif á landslag og allt sem því fylgir?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur góðar spurningar. Fyrst varðandi skaðabótaábyrgðina - þetta er mjög athyglisverð spurning sem ég var nú ekki búinn að leiða hugann að áður svo að fullnægjandi væri. Við horfum á byggingu á turni í Reykjavík, í Skuggahverfinu, sem allir í borgarstjórn eru ósáttir við að sé byggður, hver einasti stjórnmálaflokkur og hver einasti borgarfulltrúi er á móti turninum. En vegna þess að hann er á skipulagi og að baki liggur tíu ára gömul samþykkt eru menn að byggja hann vegna þess að borgin hefur ekki talið sér heimilt að stöðva það og ekki mögulegt. Hér er verið að segja að sveitarstjórnum beri, eigi síðar en innan fjögurra ára frá samþykkt kerfisáætlunar, að samræma skipulagsáætlanir vegna verkefna í staðfestri tíu ára kerfisáætlun. Með öðrum orðum, ef sveitarfélag er ekki innan fjögurra ára búið að breyta áætlunum sínum þá er það bara að brjóta lög. Og hver á þá að borga bæturnar til byggingaraðila sem þarf þá að þola að leggja eigi línu þar sem hann hafði ætlað sér að byggja o.s.frv.? Hver á að borga bæturnar? Er það ríkið? Þetta er mjög góð spurning. Mér finnst líka vert að hafa í huga, út frá því sem ég var að tala um áðan, ofstærðun, að í 3. mgr., þar sem á að vera 9. gr. a, segir að við gerð kerfisáætlunar skuli byggja á raunhæfum sviðsmyndum. Nú þegar er Landvernd búin að stefna Landsneti vegna þeirrar kerfisáætlunar sem hefur verið sett fram. Landvernd telur að verið sé að byggja á allt of óraunsæjum forsendum, bæði um virkjunaráform og eftirspurn vítt og breitt í kerfinu. Þeir hafa fært fyrir því mjög sannfærandi og gild rök. Þá spyr maður: Hver ber ábyrgð á ofstærðun á kerfinu? Er það bara sokkinn kostnaður? Er það þannig að það verði kostnaðarlaust fyrir [[Forseti hringir.]]flutningsfyrirtæki að leggja til allt of stórt kerfi [[Lendir á neytendum.]]og það lendir alltaf á neytendum, [[Forseti hringir.]]en áhættan sé öll á sveitarfélögum sem reyna að halda í sitt land eða hemja uppbyggingaráform?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans og tek undir þau orð hans að uppbygging raforkukerfisins er brýnt mál og mikilvægt. Ég þakka honum fyrir þá efnislegu umræðu sem hann fór í gegnum um þetta lagafrumvarp. Mig langar hins vegar að nota fyrra andsvar mitt til þess að eiga orðastað við hv. þingmann um hina þinglegu meðferð málsins þar sem hann hefur nú umtalsvert lengri þingreynslu en ég. Ég varð satt að segja dálítið hissa þegar ég fór að kynna mér þetta mál hversu efnisrýrt nefndarálit meiri hluta hv. atvinnuveganefndar er. Með því að lesa það gat ég í rauninni ekki séð að gerðar hefðu verið neinar sérstakar athugasemdir við málið. Það var ekki fyrr en ég fór að lesa fylgiskjölin sem birt eru með minnihlutaáliti hv. atvinnuveganefndar sem ég fór að sjá að eitthvað meira lá þarna á baki. Það voru einhverjar athugasemdir við málið. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann: Eru þetta venjuleg vinnubrögð? Tíðkast það almennt í nefndarálitum að maður þurfi að fara hálfgerða fjallabaksleið að þeim efnislegu athugasemdum sem gerðar eru við mál þegar maður kynnir sér nefndarálit og þau störf sem unnin eru í öðrum hv. þingnefndum en þeirri sem maður situr sjálfur í?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Þó að ég sé nú hálfgerður kjúklingur hér í þingsal og hafi ekki verið kjörinn á þing fyrr en 2007 held ég að svarið hljóti að vera nei, að það séu ekki venjuleg vinnubrögð. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem verið hefur hér lengur en elstu menn muna, rakti nú áðan í andsvari að það að prenta ekki sem fylgiskjöl umsagnir annarra nefnda með nefndaráliti væri brot á þingsköpum, eins og meiri hlutinn gerðist sekur um í afgreiðslu atvinnuveganefndar. Ég hef alla vega alltaf nálgast það þannig í gerð nefndarálita meiri hluta að taka efnislega afstöðu til hverrar einustu gagnrýnisathugasemdar sem fram kemur. Það hafa verið þau vinnubrögð sem ég hef notað sem framsögumaður og formaður í nefndum. Mér finnst það almennt vera gert og ég hef tekið eftir því að það er gert núna í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég sit, menn gera það. Svo er minni hlutinn oft með styttri nefndarálit og tekur það út sem honum finnst vera sérstaklega athugunarvert. Ef hann gerir ekki athugasemdir við annað þá unir hann kannski afgangnum af nefndarálitinu að öðru leyti. Að þessu leyti má segja að umsagnir meiri hluta og minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar séu mjög gott dæmi um hefðbundna nefndarvinnu þar sem að verulegu leyti er vísað til álits meiri hlutans af hálfu minni hlutans. Svo má gantast með það af því að það er komið kvöld að þetta er kannski ekki gallalaus uppákoma. Þetta þýðir auðvitað að það er mjög einfalt að vera í stjórnarandstöðu. Maður getur alltaf stutt ríkisstjórnina að einhverju leyti. Ef stjórnin hefur tvær stefnur í einu máli og meiri hlutinn er með hvora stefnuna í sinni nefndinni þá getur maður sannarlega sagt að maður sé stjórnarsinni, maður getur alltaf stutt ríkisstjórnina því að maður getur bara valið hvort maður styður afstöðu hennar í atvinnuveganefnd eða umhverfis- og samgöngunefnd.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þetta svar og í rauninni gleðst ég yfir því að ég hafi ekki misskilið grundvallaratriði í þingstörfum þegar ég verð svona hissa á því hvernig þessu nefndaráliti er háttað. Mig langar að nota seinna andsvar mitt til þess að spyrja meira út í efnislegt innihald frumvarpsins, sem við hljótum auðvitað líka að ræða og ættum í rauninni bara að ræða en ekki að þurfa að eyða orðum í hina þinglegu meðferð sem ætti náttúrlega að liggja fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann um sýn á það að hér sé viðhaft fornaldarlegt fyrirkomulag þar sem ákvörðunarvaldið er tekið frá hinum lýðræðislega kjörnu fulltrúum í þeim umbúnaði sem kerfisáætlunin er sett í. Til hvaða fyrirmyndar eða málaumbúnaðar telur hv. þingmaður að við ættum frekar að líta þegar kemur að kerfisáætlun til þess að sýn aðkomu almennings að málinu sé tryggð?
Virðulegi forseti. Það er góð spurning og svolítið gaman að velta vöngum yfir því að í gamla daga þegar fjárlaganefnd hét fjárveitinganefnd var kerfið mjög lýðræðislegt, þegar þingmenn ákváðu hvern einasta vegspotta og allar opinberar framkvæmdir. [[Gripið fram í.]]Það var ekki endilega mjög skilvirkt og kallaði á umtalsverða sóun og kannski var ekki alltaf forgangsraðað í þágu almannahagsmuna. Þess vegna settu menn á fót fagstofnanir sem veittu ráð um slíkt. Það sem er nýlunda í þessu frumvarpi er að fela ekki fagstofnun heldur einkaaðila, fyrirtæki úti í bæ, að ákveða uppbyggingu mikilvægra innviða. Ég tók dæmi um það í ræðu minni hversu fráleitt það væri ef einhverjum dytti í hug að Isavia ætti að ráða því hvar væru flugvellir eða að Landsvirkjun ætti að ákveða einhliða hvaða orkukosti ætti að nýta. Ég held að besta fyrirkomulagið sem við getum horft til sé annars vegar fyrirkomulag byggðaáætlunar og hins vegar, e.t.v. í miklu ríkari mæli, samgönguáætlunar sem lögð er fyrir Alþingi. Hún fær hér umræðu og á grundvelli hennar eru línurnar síðan lagðar. Ég held að það sé mikilvægur grunnur í málinu. Við erum auðvitað að sumu leyti búin að búa til lagaumgjörð áþekka þessu með rammaáætlun þó að ég hafi miklar áhyggjur af því að stjórnarmeirihlutinn vilji virða það ferli að vettugi, en þar er gert ráð fyrir ákveðnu samspili hinna lýðræðislega kjörnu fulltrúa og fagstofnana. Það hlýtur auðvitað að vera leiðin. Lýðræðið og fagstofnanirnar verða að kallast á. Svo sjáum við á hinn kantinn stjórnarmeirihlutann gagnrýna ákvarðanir á síðasta kjörtímabili sem lýðræðislega kjörnir aðilar tóku innan ferlis rammaáætlunar [[Forseti hringir.]]og segja að þá hafi bara átt að fylgja fagstofnunum. Hér eru engar fagstofnanir, bara fyrirtæki úti í bæ. Auðvitað hlýtur það að vera þannig að fagstofnanir og [[Forseti hringir.]]lýðræðislega kjörnir fulltrúar taki ákvarðanir hvor um sig og ákvarðanir þeirra kallast á.
Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni í dag komst ég ekki til að fara yfir það sem mig langaði til að ræða um þetta mál. Ég er hvorki í hv. atvinnuveganefnd eða umhverfis- og samgöngunefnd og hef ekki lesið allar umsagnir um málið en hef þó lesið nægilega margar til að átta mig á því að þar er pottur brotinn. Þær umsagnir sem ég hef farið yfir eru samhljóða í meginatriðum og draga fram svipaðar áherslur og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar gerir og minni hlutinn reyndar líka í sinni umsögn. Það er þverpólitískur samhljómur í umsögnum umhverfis- og samgöngunefndar og þar eru atriði sem mikilvægt er að taka til greina. Eins og fram hefur komið hefði verið eðlilegast, miðað við hvernig málið er vaxið þar sem atvinnuveganefnd er ekki búin að taka þessa umsögn til umræðu, að málinu væri frestað og tekið svo aftur fyrir og við mundum klára 2. umr. þegar búið væri að fara í gegnum athugasemdirnar og gera tillögur sem skapa sátt í málinu. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem mælti fyrir málinu talaði sérstaklega um að ástæðan fyrir frumvarpinu væri sú að finna leiðir til að sjá til þess að ekki yrðu illindi og leiðindi um allar framkvæmdir og þær tefðust úr hófi fram og tefðu fyrir alls konar framförum í landinu, þannig að hæstv. ráðherra mun örugglega fagna því að gerð verði bót á málinu. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir umsögnina frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og var búin að ræða megináherslurnar sem Landvernd leggur í umsögn sinni en náði þó ekki að klára það alveg. Ég var búin að ræða það sem Landvernd talar um að ekki sé hægt að nota rammaáætlun sem spá um virkjanir. Það hvort virkjað verður eða ekki fer eftir eftirspurn eftir raforku, fjárhagslegum fýsileika virkjana, umhverfisáætlunum o.fl., þannig að varla er hægt að segja að virkjunarkostir, hvort sem þeir eru í nýtingarflokki eða biðflokki, séu áreiðanlega kostir undir áætlun sem á að standa. Í umsögn sinni segir Landvernd líka að óljóst sé hvernig tekið verði á deilumálum sem upp kunna að koma, t.d. milli sveitarfélaga og Landsnets. Einnig segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Orkustofnun yrði falið mikilvægt eftirlitshlutverk með lögunum, en með þriðju raforkutilskipun ESB, sem að hluta til er verið að innleiða með frumvarpinu er gerð krafa um sjálfstæðan og óháðan eftirlitsaðila gagnvart öllum öðrum opinberum aðilum og einkaaðilum. Þar eð Orkustofnun heyrir undir ráðherra orkumála og forstjóri stofnunarinnar er yfirmaður þess starfsfólks sem sinnir eftirliti, verður ekki séð að þetta skilyrði sé uppfyllt.“ Þarna er Landvernd að segja að Orkustofnun eins og hún er núna geti ekki sinnt þessu verkefni. Það yrði þá að styrkja stofnunina fjárhagslega og eins lagalega umgjörð hennar til að þetta gæti gengið upp. Landvernd talar um að með frumvarpinu séu leyfisveitingar einfaldaðar úr hófi fram og stórlega dregið úr aðkomu og valdi lýðræðiskjörinna sveitarstjórna um mikilvæg samfélagsmál. Flutningsfyrirtækinu Landsneti séu færð óeðlilega mikil völd og umhverfismál séu meðhöndluð á léttvægan hátt í frumvarpinu og dregið úr áherslum á þau mál miðað við núgildandi lög. Samkvæmt frumvarpinu, segir í umsögn Landverndar, er Orkustofnun sem eftirlitsaðila t.d. ekki ætlað að taka afstöðu til umhverfisþátta þrátt fyrir að Evróputilskipanir EES-samninga kveði á um þá almennu skyldu yfirvalda. Það vill svo til að samhljómur er með þeim áhersluatriðum sem Landvernd setur og sem sveitarfélögin setja. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir að sambandið taki undir ábendingar sem komi fram hjá mörgum umsagnaraðilum um að verulega skorti á að vikið sé að umhverfissjónarmiðum í texta frumvarpsins. Í umsögninni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þetta verður að teljast verulegur annmarki á frumvarpinu með tilliti til þess að í 4. tölulið 1. gr. laganna segir að eitt af markmiðum laganna sé að: „Stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og taka tillit til umhverfissjónarmiða að öðru leyti.“ Að áliti sambandsins hefði þurft að draga skýrar fram við gerð frumvarpsins á hvern hátt ætlunin er að samþætta markmið laganna með skilvirkni, hagkvæmni, öryggi og umhverfissjónarmiði.“ Þarna er samhljómur með umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga og Landverndar þó að orðavalið sé ekki hið sama. Ég sé að tíminn líður hratt, en í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir um álit skipulagsnefndar sambandsins, með leyfi forseta: „Að áliti nefndarinnar er frumvarpið vanbúið og sérstaklega skortir mun vandaðri skýringar með því og skýrari rökstuðning fyrir þeim tillögum sem þar koma fram um skerðingu á skipulagsvaldi sveitarfélaga. Gagnrýnivert er að lítið sem ekkert er vikið að umhverfissjónarmiðum í frumvarpinu. Með tilliti til þeirra miklu annmarka sem eru á málinu telur nefndin koma til álita að Alþingi kalli eftir því að frumvarpið verði unnið betur og síðan lagt fram að nýju. Ef ekki þykir tilefni til þess verði í öllu falli vandað mjög til umfjöllunar um málið á Alþingi og því gefinn sá tími sem þarf til að hægt verði að ná sem víðtækastri sátt um málið.“ Samband íslenskra sveitarfélaga leggur mikla áherslu í öllum áætlunum sínum á skipulagsvaldið sem einn af hornsteinum sjálfsstjórnunarréttar sveitarfélaganna og það eigi að virða. Ég get ekki séð fyrir mér að sveitarfélögin í landinu verði til friðs ef þau sjá fram á að taka eigi af þeim skipulagsvaldið eins og gert er í frumvarpinu. Ég held að það sé sama hvað meiri hluta hv. atvinnuveganefndar finnst um málið, að mínu áliti er deginum ljósara að það verður að breyta 9. gr. frumvarpsins og jafnvel 1. og 2. gr. þess líka. Það verður ekki umflúið. Í c-lið 9. gr. er talað um sveitarfélögin og hvernig þau eiga að gegna Landsneti og breyta áætlunum sínum samkvæmt þeirri áætlun sem fjallað er um í frumvarpinu. Það er ekki nokkur leið að sjá það fyrir sér að sveitarfélögin í landinu láti það yfir sig ganga og ég held að fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga hafi trúað því að taka ætti tillit til þeirra athugasemda sem þeir gerðu á fyrri stigum. Þeir tala um það í umsögninni að gott samráð hafi verið framan af um drög að frumvarpinu og tekið tillit til ýmissa athugasemda og þeir þokkalega ánægðir með frumvarpið fyrir utan þessi stóru atriði sem flestir umsagnaraðilar virðast vera sammála um að þurfi að laga. Enn og aftur legg ég til að málinu verði frestað og ef menn vilja halda kvöldfund þá verði öðrum málum hleypt að og við getum farið í að afgreiða málin. Við megum ekki láta svona augljós mistök, leyfi ég mér að segja, í meðferð málsins stífla vinnu Alþingis með þessum hætti. Það er ekki skynsamlegt að gera það.
Herra forseti. Ég þakka fyrir góða ræðu og tek undir öll þau sjónarmið sem þar komu fram og vil ég ítreka það sem kom fram í ræðunni að þegar koma fram greinileg mistök er mikilvægt að útkljá þau annars staðar en í þingsal. Því tel ég mjög mikilvægt og tek undir með þingmanninum að við gerum hlé á umræðunni og höldum áfram með þau mál sem voru á dagskránni í dag af því að ég veit að það er kominn ákveðinn sáttavilji meðal ólíkra aðila í málinu. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort hún þekki til þess að svona verklag tíðkist, hvort þetta sé ekki verklag sem við þurfum að tryggja að hefðahelgist ekki á Alþingi. Hv. þingmaður taldi upp þau atriði sem standa út af, þau eru veigamikil, en er ekki rétt skilið hjá mér að það sé ekki mjög langt á milli ólíkra sjónarmiða í þessu málið? Væri ekki auðveldara að finna einhvern flöt á að ná málinu út í sátt fyrir utan þingsalinn heldur en fyrir innan?
Virðulegi forseti. Það er von mín að hv. þingmenn í atvinnuveganefnd, a.m.k. þeir sem eru í meiri hlutanum, séu einhvers staðar að funda með forustumönnum hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Þeir eru ekki hér í þingsal, ég vona að þeir séu í einhverjum herbergjum að reyna að finna lausn á málinu. Ég er sannfærð um að það er sáttaflötur til og við sjáum það líka á því að það eru hv. stjórnarþingmenn sem skrifa undir meirihlutaálit umhverfis- og samgöngunefndar. Þar eru fimm stjórnarþingmenn sem vilja að frumvarpið sé skoðað og þau atriði sem við höfum verið að ræða hér og allir eru sammála um sem hafa tekið til máls að þurfi að skoða. Það eru fimm stjórnarþingmenn, það þarf sjö stjórnarþingmenn til að fella frumvarpið. Og ég er alveg viss um að þeir stjórnarþingmenn sem hafa verið sveitarstjórnarmenn hljóta að horfa á frumvarpið og umsagnirnar út frá því sjónarhorni og hljóta að vilja leggja því lið að bæta 9. gr. frumvarpsins, t.d. eins og Samband íslenskra sveitarfélaga leggur til í umsögn sinni. Ég skal ekki leggja mat á það hvort þær setningar nægi sem breyting en mér finnst það alla vega gott innlegg til sátta. Oft eru mál þannig vaxin að erfitt er að sjá samhljóm en það er ekki þannig í þessu máli. Það er auðvelt að sjá að það er hægt að vinna úr því í sátt.
Herra forseti. Það sem mér finnst ef til vill skringilegast við frumvarpið er hvað það fer langt inn á sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og samkvæmt því sem mér hefur sýnst koma fram er að ráðherrar þeirra mála hafi ekki verið fullkomlega meðvitaðir um hversu langt þetta fer inn á þau svið. Ég held nefnilega að þetta mál þurfi að skoðast mun betur í nefnd. Mig langaði til að spyrja þingmanninn hvað henni finnist um það að nú höfum við ítrekað reynt að fá umhverfisráðherra hingað til að eiga orðastað við okkur og gera grein fyrir þeim áhyggjum sem við höfum af umhverfisvernd í þessu máli. Hvað finnst þingmanninum um það hversu erfitt er stundum að fá ráðherra hingað inn í hús þegar við ræðum um málefni sem heyra beint undir þá?
Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekki gott þegar hæstv. ráðherrar geta ekki gefið sér tíma til að hlusta á umræður, sérstaklega í máli þar sem svona mörg álitamál eru uppi og snerta málefnasvið nokkurra ráðuneyta. En ég get ekki annað en vonað að hæstv. ráðherrar séu í sambandi við stjórnarþingmennina, séu að ræða við þá um það hvernig megi lenda þessum málum með farsælum hætti. Þarna erum við að tala um hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem hefur lýst því yfir og sagt að mikilvægt sé að finna leið þannig að sem flestir geti komið að málum. Þarna erum við að tala um hæstv. innanríkisráðherra sem fer með málefni sveitarfélaganna og þekkir vel til þess hversu mikla áherslu sveitarfélögin leggja á að skipulagsvald þeirra sé ekki skert, og síðan er umhverfisráðherra og það vantar umhverfisvinkilinn í frumvarpið með öllu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú má kannski líkja kerfisáætlun við ýmsar aðrar áætlanir sem þingið fær í formi þingsályktunartillagna. Get ég nefnt þar samgönguáætlun og byggðaáætlun, fjarskiptaáætlun og fleiri áætlanir sem koma hingað inn í þingið þar sem lýðræðislega kjörnir fulltrúar hafa tækifæri til að ræða viðkomandi áætlun. Það koma umsagnir og almenningur hefur þannig aðgengi að því að tjá skoðanir sínar og þetta fær miklu meiri aðkomu og lýðræðislega umræðu en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi varðandi kerfisáætlun. Það er kannski eitt af því sem manni finnst að meiri hluti atvinnuveganefndar hefði átt að beina sjónum sínum að og taka einhvern þátt í því, sem virðist svona liggja í augum uppi að eigi við eins og með kerfisáætlun, að hún komi inn á Alþingi til umfjöllunar, því að í frumvarpinu kemur fram að aðkoma margra er ekki tryggð sem ættu að hafa aðkomu að þessu stóra skipulagsmáli og Skipulagsstofnun kvartar mjög undan því. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart þessu, hvort hún telji ekki að það sé mjög augljóst að kerfisáætlun ætti að koma inn sem þingsályktunartillaga og fá ítarlega umfjöllun á Alþingi, umsagnir og annað því um líkt.
Virðulegur forseti. Mér finnst reyndar bara alveg augljóst að það þurfi að gera. Ég átta mig ekki alveg á því, hugsanlega hefur það verið rætt í hv. atvinnuveganefnd og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sem er fulltrúi þar fyrir sinn flokk getur þá sagt mér hvort það hafi ekki verið rætt, hvaða rök eru fyrir því að taka kerfisáætlun ekki til umfjöllunar á Alþingi eins og samgönguáætlun, byggðaáætlun og fleiri áætlanir. Ég átta mig ekki á því af hverju það er ekki gert, en væntanlega hefur nefndin farið vandlega yfir það. Fyrst hún gerir ekki tillögu um breytingar hlýtur meiri hlutinn að vera sammála því að gott sé að hafa þetta svona. Markmiðið, að mér virðist, með frumvarpinu er að reyna að koma í veg fyrir að framkvæmdir m.a. við línulagnir strandi á deilum við sveitarfélög um skipulagsmál og lausnin á því sé bara í því fólgin að segja: Þið, þ.e. sveitarfélögin, hafið ekkert um þetta að segja. Sveitarfélögin eigi ekkert að hafa um þetta að segja. Þar eru kjörnir fulltrúar úr sveitarfélögunum og Alþingi á ekki heldur að fá að segja neitt um það þar sem fulltrúar Alþingis, sem kjörnir hafa verið á þing fyrir kjördæmin, gætu þá komið inn með þau sjónarmið. Það er hreinlega verið að segja: Það er bara bölvað vesen, þetta lýðræði, við skulum taka það úr sambandi þegar kemur að línulögnum. Það er alveg óásættanlegt viðhorf.
Herra forseti. Já, það er stundum snúið þetta blessaða lýðræði sem menn tala um á hátíðarstundum að eigi að viðhafa en þegar til stykkisins kemur vilja menn oft fara skemmri skírn í þeim efnum. Ég get sagt það sem varaformaður atvinnuveganefndar að því miður varð ekki sú efnislega umræða sem hefði þurft að vera um þær umsagnir í lok þess að fá alla þá gesti sem við fengum. Við héldum vissulega marga fundi og það stóð ekkert á því að fá gesti, en það hefði þurft að gefa sér tíma til að fara yfir umsagnir og að sú gagnrýni sem þar kom fram hefði verið rædd innan atvinnuveganefndar. En hún var ekki rædd, að minnsta kosti ekki í heildina séð, það getur vel verið að meiri hlutinn hafi rætt það með einhverjum hætti, en það skorti virkilega upp á, og það tel ég vera gagnrýnivert.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg augljóst á því sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði áðan að það staðfestir að gallar voru á þessari málsmeðferð. Það er ekki nóg að meiri hlutinn tali um málið sín á milli. Það þarf að fara yfir hlutina með allri nefndinni auðvitað, enda hefur það komið í ljós í umræðum í þinginu að engin eining er um málið og það eru fletir á því sem ekki er hægt að sætta sig við. Þess vegna stöndum við í þeim sporum á öðrum degi, að ræða málið þó margoft sé búið að benda á hvaða leið er hægt að fara til að ná sátt í málinu. Mér finnst það í sjálfu sér fréttnæmt hvernig Alþingi hagar sér eftir að hafa lofað því, allir, með þingsályktunartillögu þingmannanefndarinnar forðum, að breyta hér vinnulagi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir hennar ræðu. Ég vil taka undir það með henni að umhverfisvinkilinn vanti inn í þetta mál. Ég vil jafnframt taka undir það sem hún velti upp í máli sínu, að það nægi að taka inn þær breytingar á frumvarpinu sem eru í takti við athugasemdir hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég er sammála henni. Ég er ekki alveg viss um hvort það sé nóg, en það er þó alla vega staður til að byrja á og einhver grundvöllur fyrir frekari vinnu. Mig langar að spyrja hana út í hennar sýn í tengslum við umhverfismálin, að því sem lýtur að mótun tíu ára kerfisáætlunar, um það sem þar segir, að horfa skuli til virkjunarkosta í bæði nýtingar- og biðflokki rammaáætlunar. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hún telji það hreinlega tækt að litið sé til allra þessara kosta og að mál sem eru í biðflokki séu meðhöndluð eins og eitthvað sem eigi bara eftir að græja áður en virkjað verði í framtíðinni. Ég spyr hvort þetta sé ekki eitthvað sem þurfi að skoða sérstaklega.
Virðulegur forseti. Mér finnst mikilvægt að gera áætlanir um þessi mál. Mér finnst tíu ár ekkert rosalega langur tími hvað það varðar. En að nýta rammaáætlun sem einhverja spá um það hvað verði í raun virkjað og hvað ekki, það finnst mér ekki geta gengið því að þó virkjun sé í nýtingarflokki er ekki þar með sagt að það sé skylda að virkja, það eru aðrir þættir sem koma þar inn í sem þarf að taka tillit til. Það væri hægt að horfa á þá kosti í nýtingarflokki þar sem umhverfismatið er komið og búið að reikna út fýsileika virkjunarinnar o.s.frv. En að ætla að fara í biðflokkinn og segja að svo og svo hátt hlutfall af þeim virkjunum muni enda í nýtingarflokki og verði virkjað og taka það inn í áætlun sem ætlunin er að taka alvarlega, það bara gengur alls ekki því að biðflokkurinn er úrvinnsluflokkur. Þar bíða virkjunarkostir eftir því að þeir verði rannsakaðir og spurningum svarað sem ósvarað er varðandi það hver endanleg flokkun eigi að vera. Það eru í raun bara tveir flokkar í rammaáætlun, það er nýtingarflokkur og verndarflokkur. Hinir virkjunarkostirnir, sem ekki eru í nýtingarflokki eða í verndarflokki, eru bara kostir sem á eftir að flokka í annan hvorn flokkinn og svara spurningum og gera frekari rannsóknir, bæði samfélagslegar og efnahagslegar o.s.frv. Rammaáætlun er ekki spá um hvað verður virkjað og hvað ekki. Það finnst mér vera grundvallaratriði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég er held ég í öllum atriðum sammála því sem hér kom fram, að svona eigi ekki að fara með rammaáætlun. Mig langar aðeins að spyrja þingmanninn, vegna þeirrar umræðu sem hefur átt sé stað hér í dag sem og á þriðjudaginn, um þinglega meðferð þessa máls, hvort hún telji ekki að þrátt fyrir að okkur greini á um þá stöðu sem málið er komið í séum við þó í grunninn sammála um að uppbygging á raforkukerfinu sé gríðarlega brýnt mál og að við munum, með því að gera ákveðnar breytingar, geta náð alla vega þó nokkurri sátt um það hvernig málaumbúnaður eigi að vera, hvort hún telji ekki að við hér í þinginu getum komið okkur niður á það.
Virðulegur forseti. Mér finnst margt í þessu frumvarpi alveg ágætt og ég get hugsað mér að styðja það. En það eru þarna þessi atriði sem við erum búin að fara yfir sem þarf að laga. Það er ekki hægt að halda áfram að ræða málið, það þarf að fresta umræðunni til að fara betur yfir þau atriði. Mér finnst þessar uppákomur, bæði á þriðjudaginn og svo aftur í dag, kenna okkur það að við þurfum að tala betur saman. Stjórnarliðar þurfa að tala betur saman. Ráðherrarnir þurfa að tala betur við þingflokkana sem styðja ríkisstjórnina. Það er ekki bara það að stjórnarandstaðan sé að benda á vankanta á málinu, heldur eru það líka stjórnarliðar. Það er eins og skorti á. Af hverju var dagurinn í gær til dæmis ekki nýttur til að lenda málinu? Og af hverju var það sett á dagskrá án þess að búið væri að útkljá þessi ágreiningsefni sem svo augljóslega er hægt að ná sátt um?
Herra forseti. Mig langar í síðari ræðu minni að draga aðeins saman það sem ég hef áður sagt um þetta mál, en fyrst langar mig að segja almennt um málefni sem varða umhverfið og náttúruvernd að það er svolítið tilgangur tilveru minnar í pólitík að fjalla um þann málaflokk. Ég hef auðvitað skoðanir á öllu mögulegu sem til starfa þingsins falla en þetta er kannski sá málaflokkur þar sem ég tel mig hafa bæði þekkingu og skoðanir sem séu þess virði að heyrist hér innan þings og kannski treysti ekki öðrum jafn vel og sjálfum mér til þess að bera þær fram, ef ég má orða það þannig. Í öðrum málaflokkum gætu kannski aðrir sinnt því betur en ég. Þess vegna hef ég bæði á þessu kjörtímabili og því síðasta einbeitt mér að störfum innan umhverfis- og samgöngunefndar. Nú ber svo við á þessu kjörtímabili að ég hef velt fyrir mér hvort þetta sé ef til vill vanhugsað hjá mér. Það er nefnilega svo að á kjörtímabilinu hafa fjölmörg mál sem varða náttúruna, umhverfið, náttúruvernd og náttúruverndarlög, ekki verið til umfjöllunar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd heldur þvert á móti hafa þau verið til umfjöllunar í atvinnuveganefnd, með sérstakri áherslu á atvinnuhluta þeirra mála. Ég nefni t.d. rammaáætlun um vernd og nýtingu, ég nefni náttúrupassann sem hefði mátt færa mjög sannfærandi rök fyrir að ætti að vera í umhverfisnefnd og reyndar líka efnahags- og viðskiptanefnd. Það mál sem hér er á ferðinni er auðvitað svolítið blandað mál. Það lýtur að mjög mörgu leyti að umhverfinu og því hvernig við komum fram við náttúruna og hvernig við skilum landinu okkar til næstu kynslóðar. Stór hluti þess fjallar um skipulagsmál sem vill svo til að heyra undir umhverfis- og samgöngunefnd og málefni sveitarfélaga sem líka heyra undir umhverfis- og samgöngunefnd. Þess vegna var það ekkert annað en sjálfsagt og skylt að leita að minnsta kosti umsagnar hjá umhverfisnefnd. Ég hefði talið eðlilegt að málið kæmi til afgreiðslu í umhverfis- og samgöngunefnd, en það fór til atvinnuveganefndar og þá er það að sjálfsögðu þannig að það bar að leita eftir áliti og ekki bara áliti heldur vinna málið í nánu samstarfi við umhverfis- og samgöngunefnd. Það hefði verið gráupplagt eins og stundum er sagt. Það var því miður ekki gert, en leitað var eftir umsögn. Hún var alveg á næsta leiti en meiri hlutanum í atvinnuveganefnd fannst hún ekki hafa skilað sér nógu fljótt og afgreiddi hún málið án þess að líta til umsagnar umhverfis- og samgöngunefndar, þótt það væri í rauninni bara spurning um nokkra klukkutíma til og frá. Þetta ber að harma, ekki síst vegna þess að við erum að tala um mál sem ágætis samstaða er um í þinginu að þurfi að fara hér í gegn. Við erum að tala um löggjöf sem allir eru sammála um að sé nauðsynleg, fyrirkomulag sem er mjög til bóta. Í slíkum málum hlýtur að vera ákjósanlegt og eftirsóknarvert að reyna að afgreiða álit og breytingar, afgreiða málin þannig að sem víðtækust pólitísk sátt ríki um þau. Því miður hefur það ekki tekist í þessu máli og því miður er deilt um það. Það er algjör óþarfi að mínu mati. Það eru held ég, alveg burt séð frá allri flokkapólitík, mjög skiptar skoðanir á frumvarpinu. Það eru nokkur atriði í því sem mér heyrist að flestir í þinginu séu sammála um að þurfi að lagfæra og þá ætti málið að geta gengið nokkuð hratt og örugglega fyrir sig í gegnum þingið. Þetta er líka málaflokkur sem er mikilvægt að ríki sátt um til lengri tíma. Þess vegna er enn þá þýðingarmeira að pólitísk sátt sé um afgreiðsluna. Það hefur því miður ekki tekist. Ég er reyndar ekki enn þá orðinn úrkula vonar um að það gæti náðst, ég er sæmilega bjartsýnn á að það ætti að takast ef menn væru tilbúnir til þess að taka málið til endurskoðunar á meðan þessari umræðu vindur fram eða með því að gera hlé á henni, þannig að það yrði okkur svolítið til sóma hvernig við hefðum staðið að þessu. Ég vil í lokin á ræðu minni tæpa á þeim efnisatriðum í frumvarpinu sem ég held að megi fara betur og hefði þurft að skoða. Það er alveg rétt sem Samband íslenskra sveitarfélaga hefur bent á að hér er með mjög afgerandi hætti verið að taka af sveitarfélögunum umtalsverðan sjálfsákvörðunarrétt og án þess að það sé rökstutt með fullnægjandi hætti. Það er líka verið að veita stjórnsýslustofnun, í þessu tilfelli Orkustofnun, mikil völd á kostnað valda kjörinna fulltrúa, í rauninni á kostnað valda þeirra sem eru kjörnir ýmist til sveitarstjórna eða hingað til Alþingis. Ekki er innbyggð í kerfið með nægilega góðum hætti aðkoma almennings eða kjörinna fulltrúa almennings að málsmeðferðinni. Þess vegna væri eðlilegt og í samræmi við umsagnir sem borist hafa, t.d. frá Skipulagsstofnun, að byggja inn í ferlið einhvers konar aðkomu kjörinna fulltrúa. Á það hefur verið bent að það fyrirkomulag að leggja fram á fjögurra ára fresti þingsályktunartillögu um samgönguáætlun, sem kemur reyndar fram á tveggja ára fresti en gildir til fjögurra ára og til tólf ára, er mjög gott fyrirkomulag til þess að tryggja aðkomu kjörinna fulltrúa að ákvarðanaferli sem að mestu leyti er þó í höndum sérfræðinga. Það tryggir samt sem áður ákveðna lýðræðislega aðkomu. Með sama hætti mætti sjá fyrir sér að kerfisáætlun kæmi til umfjöllunar sem þingsályktunartillaga í þinginu. Ég held að það ætti að geta náðst samstaða um það atriði. Það þarf að innbyggja í ferlið einhverjar kæruheimildir þannig að menn geti fengið ákvarðanatöku upptekna og geti nálgast það með einhverjum hætti. Það þarf enn fremur að skoða betur mjög víðtæka reglugerðarheimild sem lögin gera ráð fyrir að ráðherra fái þar sem hann fær heimild til þess að kveða á um kerfisáætlun flutningsfyrirtækis, upplýsingar sem skulu vera hluti af kerfisáætlun, eða hvernig skuli staðið að samráðsferli við undirbúning hennar, sem er náttúrlega mjög víðfeðmt og háð miklum túlkunum, framkvæmd hennar og eftirfylgni og m.a. hvaða úrræði Orkustofnun hefur til þess að kerfisáætlun sé fylgt eftir. Þá hefur ráðherra líka það vald samkvæmt frumvarpinu að setja reglugerð um það hvernig haga skuli valkostagreiningu og hvaða forsendur og aðferðafræði skuli styðjast við. Þetta er gríðarlega þýðingarmikið og afdrifaríkt atriði í frumvarpinu sem mér finnst hæpið að setja allt á herðar ráðherra. Mér finnst að það þurfi lýðræðislegrar umfjöllunar og úrlausnar við í þinginu hvernig þetta er leyst. Þá er enn fremur í frumvarpinu gert ráð fyrir að í áætlanagerðinni sé byggt á nýtingarflokki rammaáætlunar sem við skulum láta liggja milli hluta, það er ekkert endilega þannig að þeir kostir sem eru komnir í nýtingarflokk séu að fara í virkjun. Mér finnst reyndar hæpið að byggja á því sem er í nýtingarflokki, mér finnst að byggja eigi á nánari útfærðari efnisatriðum eða hugmyndum, en að vísa í biðflokk rammaáætlunar eins og gert í frumvarpinu er algerlega fjarstæðukennt. Því þarf auðvitað að breyta. Þetta eru kannski þau fjögur efnisatriði sem ég teldi að breytingar á mundu bæta frumvarpið til mikilla muna og vonast til þess að meiri hluti atvinnuveganefndar ráðist í þær breytingar.
Virðulegi forseti. Eins og fyrir liggur, og hefur raunar oft komið fram í framvindu þessarar umræðu og þessa máls, var málið vanbúið þegar það kom til þingsins til að byrja með og í raun var því ekki lokið þannig að með fullnægjandi hætti væri fyrir 2. umr. Við höfum öll áttað okkur á því, eftir því sem þessari umræðu hefur undið fram, og formaður atvinnuveganefndar hefur einnig tekið undir það í sérstakri yfirlýsingu í dag, að það þyrfti að skoða málin betur og fara yfir það með tilteknum hætti. Nú tel ég að við þurfum að staldra við, ef það er svo að við séum að skoða tiltekna þætti, að við látum staðar numið, að við stöldrum við í þessari umræðu, að við áttum okkur á því hvað er í pípunum, hver er sú umræða sem við erum með í höndunum, sem væntanlega skýrist þegar menn ná saman um einhver tiltekin atriði. Það er ekki gott að menn séu hér að ræða málið eins og það var ef það er að taka breytingum.
Forseta er kunnugt um að verið er að skoða ýmis þau atriði sem hv. þingmaður vék að. Þau munu væntanlega skýrast aðeins þegar líður á þetta kvöld og forseti mun íhuga með hvaða hætti umræðunni verður þá fram haldið. En eins og sakir standa telur forseti ástæðu til að umræðunni verði haldið áfram en ítrekar að hann vill skoða hvernig staðið verður að áframhaldandi umræðu þegar þau mál verða aðeins ljósari fyrir forseta.
Virðulegi forseti. Ég vil, í ljósi þess að menn eru að þreifa fyrir sér um úrlausn á þessum málum, hvetja hæstv. forseta til að fresta umræðunni, enda finnst mér heldur enginn bragur á því að ljúka 2. umr. um málið áður en fyrir liggur með hvaða hætti ádráttur er gefinn um frekari úrvinnslu málsins í nefnd eftir þessa umræðu. Það er eðlilegra að þær meginlínur séu ljósar og um það sé hægt að halda einhverjar ræður til að gefa nefndinni eitthvert veganesti í þá vinnu. Ég held að á hinu væri enginn bragur að halda umræðunni áfram, ljúka henni hér þar sem menn eru að ræða eitthvert frumvarp sem allir vita að er ekki tækt eins og er þar sem fyrir liggur að stjórnarmeirihlutinn í annarri þingnefnd er allt annarrar skoðunar en stjórnarmeirihlutinn í atvinnuveganefnd. Þetta er því hálfgerður blindingsleikur af hálfu okkar í þingsal í dag og við erum að ræða málin. Það væri betra að umræðunni yrði einfaldlega frestað.
Það getur verið að forseti hafi ekki verið nægilega skýrmæltur. Það sem forseti átti við er að honum er kunnugt um að ætlunin er að setjast yfir þessi mál núna eftir korter. Í ljósi þess hafði forseti hugsað sér að fundurinn gæti haldið áfram til kl. 9; gera þá hlé á honum og meta í því hléi hvernig áframhald umræðunnar verður þegar það liggur skýrar fyrir. Forseta er einfaldlega ekki nægilega vel ljóst hvar málin standa nákvæmlega núna.
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir atbeina hans að málinu eftir því sem liðið hefur á daginn og fagna því að gera eigi hlé á fundinum núna kl. 9 til að menn geti rætt þetta mál sín í milli. Ég kynntist hér, nýjung fyrir mér, í fundarsköpum á þingfundinum fyrr í dag þegar forseti greiddi því leið að önnur sjónarmið gætu komist að í umræðunni með því að setja ræðumann fram fyrir á mælendaskrána. Það er kannski tímabært að gera það aftur núna og þó að stjórnarliðar hafi kosið með kvöldfundi þá hafa þeir ekki tekið þátt í umræðunni. En ég sé að hv. þm. Birgir Ármannsson situr hér í hliðarherbergi og það væri auðvitað ákaflega gott ef honum væri greidd leið fremst á mælendaskrána og hann gæti gert grein fyrir þeim fyrirvara sem hann hefur við nefndarálit meiri hluta umhverfisnefndar en hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, hefur lagt ríka áherslu á að hv. þm. Birgir Ármannsson sé með fyrirvara við álit meiri hluta umhverfisnefndar, en það hefur enn þá ekki komið fram í umræðunni í hverju sá fyrirvari er fólginn.
Virðulegi forseti. Ég segi það og tek undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér að ávallt er bót að hv. þm. Birgi Ármannssyni í ræðustóli Alþingis. En fyrst og fremst vil ég segja að ég fagna því að gera eigi hlé á þingfundi og fara yfir málin. Það er það sem við höfum verið að segja allan tímann. Það er margt óunnið í þessu máli, það er vanreifað. Og það sem mér finnst slæmt við að boðað var til kvöldfundar, og hér stendur kvöldfundur, er að við erum að ræða mál, sem vonandi á eftir að taka breytingum, þannig að efnisleg umræða er einhvern veginn að fara fram um mál sem ekki var tilbúið. Nú á að skoða hvort hægt sé að gera bragarbót á því, og ég fagna því, en það er slæmt að eyða ræðutíma í raun og veru áfram í það að ræða vanreifað mál. Ég ítreka því þá gagnrýni sem ég setti fram í dag á þá fyrirætlan að halda kvöldfund, þó að virðulegur forseti hafi gert grein fyrir því að hér verði gert hlé eftir 12 mínútur.
Herra forseti. Ég fagna því að sáttaumleitanir eru á leiðinni. Það hefur eiginlega verið ljóst, finnst mér, allan tímann að það væri kannski spurning um að menn drægju andann djúpt, horfðust í augu og kæmust að einhverri niðurstöðu, og mjög ánægjulegt er að eitthvað sé í gangi með það og ég vona að það gangi vel. En ég vil þá á sama hátt segja að það er svolítið mikið leikrit ef við eigum að halda áfram að ræða frumvarpið eins og það er núna þegar allir vita að það er að taka einhverjum breytingum. Það er eiginlega bara gamanleikur en ekki alvöruleikur.
Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að gera grein fyrir því að til standi að gera hlé á þingfundi kl. 9. Ég held að það sé afar mikilvægt og ég held að allir sjái það, bæði þingmenn og aðrir þeir sem fylgjast hér með, að það er dálítið hjákátlegt að eiga hér í umræðu um eitthvað sem er sannarlega í þann veginn að breytast í eitthvað annað. Og um hvað á þá sú ræða að snúast? Fyrir utan það að ræðutímanum er þannig háttað í 2. umr. að fyrsta ræða er 20 mínútur, sú næsta 10 og svo 5 mínútur eftir það, þannig að menn eru að klára ræður fyrir eitthvað sem er fyrir fram úrelt í raun og veru. Hvað er það þá sem menn eiga að nálgast? Það er spurning líka um þessi sanngirnissjónarmið. Er eðlilegt að ætlast til þess að fólk eyði ræðutíma sínum í eitthvað sem er ekki lengur aktúelt, ef svo má að orði komast, sem er ekki lengur hið raunverulega þingmál sem er undir ef eitthvað kemur út úr þeim sáttaumleitunum sem ku vera í pípunum?
Forseti brást vel við þeim ábendingum eða óskum um að gera hér hlé meðan menn væru að átta sig á stöðu málsins. Þau mál skýrast ekki fyrr en kl. 9. Forseti telur að það sé mjög sanngjarnt sem hann leggur hér til og vill ekki að hv. þingmenn gangi nú á lagið með því að reyna að tefja tímann til kl. 9 með umræðum um fundarstjórn forseta þegar forseti brást svo vel við óskum hv. þingmanna um að gera þetta örstutta hlé.
Virðulegi forseti. Ég vildi nú bara taka af allan vafa við hæstv. forseta um að ætlun mín er ekki að tefja tímann fram til kl. 9 heldur ætlaði ég fyrst og fremst að taka undir hvatningu hv. þm. Helga Hjörvars í garð hv. þm. Birgis Ármannssonar sem hér er í hliðarsal, að hann kæmi hingað til að hjálpa okkur og glöggva okkur á umræðunni um eðli þess fyrirvara sem hann gerði við annars mjög gott nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem ég er fyllilega sammála að flestu ef ekki öllu leyti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur hér áðan um að það er auðvitað bót að Birgi Ármannssyni í ræðustól hvenær sem er, og ekki bara það, það er prýði og sómi að honum í ræðustól þannig að ég hvet hann eindregið til að koma og hjálpa okkur að glöggva okkur á umræðunni svo hún geti haldið áfram efnislega eins og forseti hefur óskað eftir.
Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er loksins farið að þokast í rétta átt í þessu máli. Því ber auðvitað að fagna þótt við vitum ekki enn þá hvernig það fer af því að við erum ekki farin að ræða málið efnislega, það mun gerast eftir kl. 9. Fram að því er kannski eðlilegt að ég taki aðeins saman hvað það er sem við höfum helst gagnrýnt í málinu og ekki bara við, ekki einungis minni hlutinn á þingi heldur líka umhverfis- og samgöngunefnd eins og hún leggur sig, bæði stjórnarmeirihluti og minni hluti í þinginu, og sömuleiðis fjölmargir aðilar utan þessa húss sem munu þurfa að vinna með löggjöfina. Þegar aðilar sem munu þurfa að vinna með löggjöfina, og eru vanir að vinna með sambærilega löggjöf, setja jafn mikla fyrirvara við mál eins og raun ber vitni í þessu máli þá skiptir gríðarlega miklu að vanda til verka þegar til dæmis nefndaráliti er skilað. Þess vegna hlýtur það að vera okkur örlítil kennslustund hvernig þetta mál kemur hingað inn, að nefndarálitið í málinu skuli vera jafn stutt og raun ber vitni og taki í engu á þeim atriðum sem helst eru gagnrýnd. Það getur vel verið, eins og ég hef áður sagt, að málefnalegar ástæður séu að baki því að nefndin ákveði að taka ekki inn ákveðnar breytingartillögur frá aðilum eða ákveði að gera það, en það þarf þá að rökstyðja niðurstöðuna í nefndarálitinu. Það sem mér finnst skipta máli er að þegar svona miklar athugasemdir koma fram um atriði sem eru ekki pólitísk deiluefni heldur snúa beinlínis að því að stofnanir sem eiga að vinna með löggjöfina telja að vafi leiki á til dæmis kæruleiðum, hvaða kæruleiðir beri að nota, frumvarpið sé ekki nægilega skýrt hvað það varðar, þá eiga menn að staldra við og reyna að skýra það, þótt ekki sé nema í nefndaráliti, þannig að menn leggi ekki af stað með löggjöf sem strax leikur vafi á hvernig eigi að vinna með. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við höfum gagnrýnt, að menn hafi ekki lagt það á sig að fara í gegnum þær umsagnir sem bárust, sem voru fjölmargar, og reynt að svara málefnalega þeim atriðum sem helst eru gagnrýnd. Ef við höldum áfram með kæruleiðirnar langar mig að taka dæmi um það sem er óskýrt þar. Í umsögn Skipulagsstofnunar, sem telst til aðila málsins vegna þess að þeir þurfa að vinna með þetta, er það dregið ágætlega fram. Það er óvissan sem er um hvernig fara skuli með mál sem lenda í deilufarvegi. Þar segir að leyfisveiting teljist stjórnvaldsákvörðun og samkvæmt 2. mgr. 37. gr. raforkulaga eru ákvarðanir Orkustofnunar sem lúta að veitingu leyfa kæranlegar til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, en í 3. mgr. sömu greinar er kveðið á um að stjórnvaldsákvarðanir Orkustofnunar sem ekki megi kæra til þeirrar úrskurðarnefndar né heldur til úrskurðarnefndar raforkumála sæti hins vegar kæru til ráðherra. Skipulagsstofnun fer vel yfir hvernig spurningar vakna um það hvers eðlis ákvörðun Orkustofnunar um samþykkt kerfisáætlunar er og þá hvort hún sé kæranleg til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, úrskurðarnefndar raforkumála eða ráðherra. Það er síðan farið ágætlega yfir hvað býr að baki þeim athugasemdum. Mér er það ekki ljóst eftir að hafa farið yfir þetta og eftir að hafa farið yfir frumvarpið hvaða leið menn eigi í raun að fara. Slík óvissa gerir það að verkum að menn þurfa að staldra við og fara vandlega yfir það og að minnsta kosti reyna að skýra í nefndaráliti, sem jafnframt er lögskýringargagn, hver ætlun löggjafans í þessu sé. Þetta er eitt þeirra atriða sem við höfum gagnrýnt og ég heyri ekki betur en menn séu til í að skoða með okkur, sem er vel. Síðan eru það umhverfissjónarmiðin. Á nokkrum stöðum í frumvarpinu er fjallað um hvað skuli liggja til grundvallar gerð kerfisáætlunar og þar er í engu vikið að umhverfissjónarmiðum. Við hins vegar þekkjum það að eitt af markmiðum raforkulaga er að taka tillit til umhverfissjónarmiða og það skiptir því máli að þess sjái einnig stað í þessari lagasetningu. Það er líka undarlegt að leggja af stað með svona mál, sem er að miklu leyti umhverfismál, án þess að minnast nokkurs staðar á að umhverfissjónarmið skuli liggja til grundvallar ákvarðanatöku og þeirri vinnu sem á sér stað. Þetta atriði þurfum við að fara vandlega yfir og ég get ekki séð að nokkur geti verið á móti því að gera það, enda held ég að þótt við séum kannski ósammála um hversu langt eigi að ganga vilji menn þó að minnsta kosti líta til umhverfissjónarmiða þegar ákvarðanir sem þessar eru teknar, sama hvar í flokki menn standa. Virðulegi forseti. Í því sambandi finnst mér skjóta skökku við að í frumvarpinu er fjallað um það í 3. mgr. 2. gr. hvað skuli liggja til grundvallar kerfisáætlun og segir í greininni að hún skuli byggja á raunhæfum sviðsmyndum um þróun raforkuframleiðslu, raforkunotkunar, markaðsþróunar o.s.frv. Í greinargerðinni, þar sem fjallað er um þá grein, er talað um að í tilskipuninni sem þetta byggir að miklu leyti á sé kveðið á um að við gerð kerfisáætlunar skuli flutningsfyrirtækið gera raunhæfa áætlun og síðan eru taldar upp forsendur sem gætu verið að baki slíkri áætlun. Þar fara menn að mínu mati út á mjög hálan ís, vegna þess að þar gera þeir ráð fyrir og tína til virkjunarkosti í nýtingar- og biðflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar. Það er að mínu mati algerlega ófært af því að það er ekki nokkur maður sem veit hvar kostur sem er í biðflokki mun enda að lokum. Biðflokkur er ekkert annað en flokkur kosta, verndarkosta eða virkjunarkosta, sem á eftir að rannsaka til að taka ákvörðun um hvar þeir eigi heima. Það getur varla talist til raunhæfra forsendna eða verið grundvöllur að raunhæfri áætlunargerð að byggja til dæmis á biðflokknum. Nýtingarflokkurinn kemst kannski aðeins nær því en samt ekki, vegna þess að þótt eitthvað sé komið í nýtingarflokk hefur ekki verið gefið leyfi til að fara af stað heldur geta þeir kostir sem þar eru farið í svokallað leyfisveitingaferli sem getur síðan leitt til þess að ráðist er í virkjun eða ekki. Við setjum því mjög stórt spurningarmerki við það. Af því að tíminn flýgur frá mér vil ég nefna að lokum að eitt þeirra stóru atriða sem við höfum sett fyrirvara við er hversu hart er gengið að sveitarfélögunum í frumvarpinu og þeim í raun og veru stillt upp við vegg frá degi eitt í þessu máli. Við höfum alls kyns fyrirmyndir í löggjöf þar sem gengið er á sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það er gert í löggjöf héðan ótt og títt en menn reyna samt að gæta einhverrar sanngirni í því. Það er ekki gert hér. Gengið er mjög hart fram gagnvart sveitarfélögunum sem er mér algerlega óskiljanlegt í ljósi þess að við höfum fyrirmyndir í til að mynda löggjöf um samgönguáætlun og líka í löggjöf um rammaáætlun um vernd og nýtingu og í hvorugu tilfellinu er gengið jafn hart fram og hér. Þess vegna verður að mínu mati að fara vandlega yfir það skapalón sem hefur verið notað hvað varðar samskipti ríkis og sveitarfélaga í tengslum við rammaáætlun annars vegar og samgönguáætlun hins vegar. Fara verður mjög vandlega í gegnum það hvort við getum ekki notað þær fyrirmyndir í þessari löggjöf. Það mun að mínu mati skapa mun heilbrigðara yfirbragð og heilbrigðari samskipti milli aðila á þessu sviði.
Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar vegna 340. máls sem varðar umhverfismál. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Bryndísi Kjartansdóttur frá utanríkisráðuneyti, Kjartan Ingvarsson frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti og Dagmar Sigurðardóttur frá Ríkiskaupum. Nefndinni barst ein umsögn, frá Ríkiskaupum. Í nefndaráliti er gerð grein fyrir aðdraganda málsins. Hér er um að ræða staðfestingu á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá því í október 2013 og varðar málið notkun á hreinum og orkunýtnum ökutækjum til flutninga á vegum. Í nefndarálitinu segir síðar, með leyfi forseta: „Með tilskipuninni er stefnt að því að efla markaðinn fyrir hrein og orkunýtin ökutæki. Talið er að aukin eftirspurn eftir slíkum ökutækjum muni hvetja bílaiðnaðinn til að fjárfesta í og þróa frekar slík ökutæki. Í tilskipuninni er kveðið á um að aðilar sem heyra undir tilteknar tilskipanir ESB á sviði opinberra innkaupa skuli taka tillit til orkunýtingar og umhverfisáhrifa við innkaup á ökutækjum til vegasamgangna. Meðal þess sem horft skal til er orkunotkun sem og losun koldíoxíðs og annarra tiltekinna mengandi efna. Kröfur tilskipunarinnar má uppfylla með tvennum hætti, annars vegar með því að skilgreina orku- og umhverfisþætti sem tækniforskrift við innkaup og hins vegar með því að fella kröfur varðandi orkunotkun og umhverfisáhrif inn í ákvörðunarferlið við innkaup. Tilskipunin á almennt eingöngu við um innkaup sem eru yfir viðmiðunarfjárhæðum tilskipana ESB á sviði opinberra innkaupa. Þó er ríki heimilt að kveða á um lægri mörk fyrir innkaup sem tengjast almennum farþegaflutningum á járnbrautum og á vegum. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á breytingu á lögum nr. 70/2012, um loftslagsmál, og hefur umhverfis- og auðlindaráðherra þegar lagt fram slíkt breytingarfrumvarp.“ Í kjölfarið er gert ráð fyrir að gerðin sjálf verði innleidd í formi reglugerðar. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að núgildandi lög um opinber innkaup, nr. 84/2007, gera kröfu um að almennt sé litið til umhverfisþátta við opinber innkaup. Innleiðing gerðarinnar mun þó skerpa enn frekar á þeirri skyldu. Tilskipunin kveður ekki á um með hvaða hætti aðildarríkin skuli hafa eftirlit með því hvernig ákvæðum tilskipunarinnar verði framfylgt. Kostnaður við innleiðingu veltur á umfangi eftirlits og hvernig það verður útfært. Fram kemur í lokin að nefndin leggi áherslu á hagkvæma nálgun í þeim efnum, en varðandi útfærslu efnis tilskipunarinnar í innleiðingarfrumvarpinu verður að sjálfsögðu fjallað þegar það frumvarp kemur til frekari meðferðar í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um þá þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa utanríkisráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Málið var sent til umsagnar en ekki bárust umsagnir frá þeim aðilum sem gefinn var kostur á að senda inn athugasemdir. Í nefndarálitinu er að vanda gerð grein fyrir tilurð málsins. Hér er fyrst og fremst um að ræða eftirlit með ólöglegu skógarhöggi og viðskiptum með timburvörur sem eiga sér uppruna í ólöglegu athæfi. Er gert ráð fyrir eftirliti með þeim aðilum sem setja timbur og timburvörur á markað og er markmiðið sem sagt að gera rekjanleika slíkra afurða auðveldari. Svo ég vitni í nefndarálitið segir þar, með leyfi forseta: „Markmið reglugerðanna er að stemma stigu við ólöglegu skógarhöggi og tengdum viðskiptum. Kveðið er á um bann við markaðssetningu slíks timburs og timburvara innan Evrópska efnahagssvæðisins. Notast verður við sérstakt aðgátskerfi þegar vara er fyrst markaðssett á EES-svæðinu til þess að koma í veg fyrir að ólöglega höggvið timbur eða timburvörur rati á markað. Þá er aðilum sem selja timbur og timburvörur gert að tryggja rekjanleika vörunnar. Ríki skulu tilnefna lögbært yfirvald til þess að hafa eftirlit með því að ákvæðum reglugerðanna sé fylgt eftir. Þá skulu ríki jafnframt sjá til þess að viðurlög við brotum á reglugerðunum séu skilvirk. Stefnt er að framlagningu frumvarps á yfirstandandi löggjafarþingi sem mun veita lagastoð fyrir innleiðingu gerðanna í formi reglugerðar. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að reglurnar munu helst hafa áhrif á framleiðendur timburs og timburvara, innflytjendur, dreifendur og aðra rekstraraðila sem koma að sölu timburs og timburvara. Rekstraraðilar munu standa frammi fyrir kostnaði vegna skyldu þeirra til að viðhafa áreiðanleika og beita ákveðnum verklagsreglum við markaðssetningu timburs og timburvara. Að auki leiða gerðirnar til aukinna verkefna fyrir hið opinbera í formi eftirlits. Nákvæmt kostnaðarmat allra þátta bíður undirbúnings innleiðingarfrumvarps og tilheyrandi samráðs við hagsmunaaðila. Gerðirnar munu leiða til þess að neytendur verða betur upplýstir um uppruna þeirrar vöru sem þeir kaupa, en mikilvægt er að slíkt hafi ekki í för með sér ótilhlýðilega hækkun á vöruverði. Því leggur nefndin áherslu á að kostnaði verði haldið í lágmarki eins og frekast er kostur við útfærslu skuldbindinganna hér á landi.“ Undir þetta nefndarálit rita eftirfarandi fulltrúar í utanríkismálanefnd, auk þess sem hér stendur: Ásmundur Einar Daðason, Vilhjálmur Bjarnason, Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Katrín Jakobsdóttir, Óttarr Proppé og Silja Dögg Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög en mig langar þó að nefna, af því að stundum finnst mér umræðan á Alþingi snúast um að við séum að innleiða EES-gerðir sem ekki endilega varða okkar hagsmuni, að þetta finnst mér ágætisdæmi um gjörð sem hefur áhrif, ekki bara á Íslandi heldur úti um allt, og er mjög mikilvægt dæmi um það þegar alþjóðlegt samstarf þarf til. Þessi gjörð snýst um það að koma í veg fyrir ólöglegt skógarhögg sem er gríðarlegur vandi, sérstaklega við miðbaug, í regnskógunum þar. Þar eru menn að reyna að komast fram hjá lögum og reglum til að höggva timbur með tilheyrandi afleiðingum fyrir lífríkið, fyrir þá sem þar búa, hópa frumbyggja, fyrir utan auðvitað langtímaáhrif á loftslag hér á jörð. Í slíkum málum þarf alþjóðlega samvinnu og þó að okkur finnist þetta ekki varða okkur mjög mikið í þessu pínulitla landi og þar sem við erum ekki dagsdaglega að velta fyrir okkur skógarhöggi og afleiðingum þess á okkur held ég að þetta sé ágætisdæmi um mál sem virðist okkur ekkert sérstaklega viðkomandi í byrjun en snýst um það að ef þjóðir heims taka höndum saman er hægt að koma í veg fyrir hluti á borð við ólöglegt skógarhögg sem hefur allar þessar slæmu afleiðingar sem ég nefndi í mjög stuttu máli. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta en vil nýta tækifærið og minna á að við ræðum meira um neikvæð áhrif EES-gjörða í þessum sal en í þeim má líka finna jákvæð áhrif innan alþjóðlegs samstarfs. Ég vildi bara nota tækifærið til að minnast þess og það er ekki síst á sviði umhverfismála.
Hæstv. forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi. Ég er ekki skráður framsögumaður heldur hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir en hún er fjarverandi þannig að ég leysi hana af hér. Þetta er nefndarálit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Málið var til umfjöllunar í nefndinni og þangað komu á fund bæði fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu og eins frá ríkislögreglustjóra og umsögn barst einmitt frá því embætti. Markmið frumvarpsins er að innleiða þrjár Schengen-gerðir sem nauðsynlegt er talið að innleiða svo Ísland uppfylli þær alþjóðlegu skuldbindingar sem það undirgengst með þátttöku í Schengen-samstarfinu. Auk þess eru lagðar til tvær breytingar varðandi eftirlitshlutverk Persónuverndar vegna skráningar í Schengen-upplýsingakerfið. Breytingarnar sem framangreindar gerðir hafa í för með sér á núgildandi lögum eru til komnar vegna gangsetningar á nýrri kynslóð Schengen-upplýsingakerfisins. Þær fela í sér að fjölgað er tegundum upplýsinga sem hægt er að skrá inn í kerfið og helstu nýjungarnar þar eru skráningar á fingraförum og myndum af eftirlýstum einstaklingum auk skráningar evrópskrar handtökuskipunar í þeim tilvikum þegar slík handtökuskipun hefur verið gefin út af þar til bæru yfirvaldi í Schengen-ríkjunum. Þá er gert ráð fyrir þeirri nýjung að heimilt verður að tengja skráningu í kerfinu og þannig komið á venslum milli tveggja eða fleiri skráninga í kerfið. Þetta mál var mikið rætt í nefndinni og menn veltu vöngum yfir því hvort þeir gengju of langt í sambandi við skráningar. Meðal annars er í tillögunni bætt við ákvæði er varðar skyldur ríkislögreglustjóra til að bregðast við athugasemdum og fyrirmælum Persónuverndar þegar í stað og eigi síðar en innan þriggja mánaða ef athugasemdir berast varðandi skráningar eða afgreiðslu á upplýsingum um skráningu í kerfinu. Markmið breytinganna á lögunum er að treysta eftirlitshlutverk Persónuverndar gagnvart ríkislögreglustjóra, auk þess sem ákvarðanir ríkislögreglustjóra megi bera undir úrskurð Persónuverndar. Það komu í umsögn ríkislögreglustjóra athugasemdir varðandi eftirlitshlutverk Persónuverndar. Ein athugasemd gekk fyrst og fremst út á að hann taldi að Persónuvernd væri ekki æðra stjórnvald gagnvart ríkislögreglustjóra í skilningi stjórnsýslulaga og þess vegna væri erfitt að hafa þetta form á. Samkvæmt ríkislögreglustjóra væri óumdeilt að innanríkisráðuneytið væri hið æðra stjórnvald gagnvart ríkislögreglustjóra og því eðlilegt að ákvarðanir ríkislögreglustjóra sættu kæru þangað fremur en til Persónuverndar. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að 5. gr. frumvarpsins er til komin vegna þess að skort hefur á heimild Persónuverndar til að geta knúið fram nauðsynlegar úrbætur vegna þess sem betur má fara við starfrækslu Schengen-upplýsingakerfisins, auk þess sem skort hefur á valdheimild Persónuverndar til að taka bindandi ákvarðanir hvað þetta varðar. Meiri hlutinn áréttar að með frumvarpinu er ekki lögð til breyting á viðurkenndri réttarreglu stjórnsýslulaga um að ákvarðanir lægri stjórnvalda séu kæranlegar til æðri stjórnvalda, samanber 26. gr. stjórnsýslulaga. Með 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um framkvæmd eftirlitshlutverks Persónuverndar um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga sem meðal annars kveður á um að Persónuvernd úrskurði í ágreiningsmálum sem kunna að koma upp í vinnslu persónulegra upplýsinga á Íslandi. Niðurstaða nefndarinnar varð að viðhalda þessu ákvæði og lagði hún mikla áherslu á að Persónuvernd hefði aðild að málinu og þegar einstaklingar kæmu með kvartanir um skráningar í kerfið gætu þeir kært það til Persónuverndar varðandi ákveðna þætti. Það er verið að tala um 13.–15. gr. laganna um Persónuvernd, en það færi sem sagt ekki beint til innanríkisráðuneytisins. Það er áréttað engu að síður og tekið fram í þessum tengslum að Ísland hefur í tvígang fengið athugasemdir við það fyrirkomulag að umræddar ákvarðanir séu samkvæmt núgildandi lögum kæranlegar til innanríkisráðuneytisins en ekki Persónuverndar. Athugasemdirnar voru gerðar af föstu eftirlitsnefndinni með Schengen-samstarfinu í kjölfar úttekta bæði árið 2005 og árið 2011. Vegna þátttöku í Schengen-samstarfinu er Ísland skuldbundið til að árétta hlutverk Persónuverndar líkt og lagt er til með frumvarpinu. Það er alveg klár niðurstaða að menn velja að fylgja þeirri ábendingu og þeirri sjálfsögðu réttarvernd að Persónuvernd geti fjallað um mál einstaklinga sem snúa að skráningum þeirra inn í þetta kerfi. Að öðru leyti er lagt til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður nefndarinnar, Líneik Anna Sævarsdóttir, skráður framsögumaður nefndarálitsins, Páll Valur Björnsson, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Árnason og sá sem hér stendur, Guðbjartur Hannesson.
Hæstv. forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf fyrir árið 2014. Helstu málefni sem voru til umfjöllunar í Norðurlandaráði árið 2014 voru sjálfbær nýting náttúruauðlinda og utanríkis-, varnar- og öryggismál. Svíar fóru með formennsku á árinu og forseti ráðsins var Karin Åström frá janúar til september 2014 og Hans Wallmark frá október til desember. Hans Wallmark var varaforseti frá janúar til september 2014 og Phia Andersson var varaforseti frá október til desember 2014. Sjálfbær nýting náttúruauðlinda var í brennidepli á vorþingfundi Norðurlandaráðs á Akureyri í apríl 2014. Sérstök umræða var um málefnið og kynnt greinargerð Norrænu ráðherranefndarinnar um sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og greinargerð Norrænu ráðherranefndarinnar um stöðu mála í deilum um veiðar á síld og makríl. Utanríkis-, varnar- og öryggismál og samfélagsöryggi voru til umfjöllunar á vorþingfundi Norðurlandaráðs í apríl á Akureyri þar sem samþykkt var yfirlýsing um Úkraínu og á aðalþingfundi ráðsins í október í Stokkhólmi voru helstu áhersluþættir þar Úkraína, Miðausturlönd og norðurslóðir. Þá var Thorvald Stoltenberg, höfundur Stoltenberg-skýrslunnar, gestur við sérstaka umræðu um öryggismál á Norðurlandaráðsþinginu í Stokkhólmi. Íslandsdeild Norðurlandaráðs er skipuð sjö þingmönnum og er formaður hennar Höskuldur Þórhallsson frá þingflokki Framsóknarflokks, Elín Hirst og Valgerður Gunnarsdóttir frá þingflokki Sjálfstæðisflokks, Helgi Hjörvar frá þingflokki Samfylkingar, Jóhanna María Sigmundsdóttir frá Framsóknarflokki, Róbert Marshall frá Bjartri framtíð og Steingrímur J. Sigfússon frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Í október 2014 varð sú breyting að Guðbjartur Hannesson frá þingflokki Samfylkingar varð aðalmaður í stað hv. þm. Helga Hjörvars sem varð varamaður í stað hv. þm. Guðbjartar Hannessonar. Ritari Íslandsdeildar fyrir árið 2014 var Lárus Valgarðsson alþjóðaritari. Á þingi Norðurlandaráðs, sem fór fram í Ósló dagana 28.–31. október 2014, var kosið í nefndir og embætti fyrir starfsárið 2015. Í nefndir á vegum Norðurlandaráðs fyrir hönd Íslands var skipað með þeim hætti að hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson og Helgi Hjörvar voru kjörnir í forsætisnefnd, Valgerður Gunnarsdóttir í menningar- og menntamálanefnd og eftirlitsnefnd, Elín Hirst í borgara- og netyendanefnd, Róbert Marshall í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd, Steingrímur J. Sigfússon í efnahags- og viðskiptanefnd og kjörnefnd og Jóhanna María Sigmundsdóttir í velferðarnefnd. Þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson varð aðalmaður í stað hv. þm. Helga Hjörvars tók hann sæti í forsætisnefnd. Íslandsdeild Norðurlandaráðs fundaði 11 sinnum á árinu. Undirbúin var þátttaka í fundum og þingfundum Norðurlandaráðs og fjallað um einstök mál til meðferðar í nefndum og starfshópum ráðsins. Einnig var fjallað um önnur mál á verksviði nefndarinnar. Eftirfylgni tilmæla Norðurlandaráðs voru á dagskrá í janúar og mars. Íslandsdeildin lagði í framhaldi af því fram tillögu til þingsályktunar um samstarf við Danmörku, Finnland, Noreg og Svíþjóð um fjármögnun björgunarviðbúnaðar á norðurslóðum. Tillaga var lögð fram á grundvelli tilmæla Norðurlandaráðs nr. 4/2012 sem samþykkt var á vorþingfundi ráðsins 23. mars 2012 á Alþingi. Blaðamannastyrkir Norðurlandaráðs 2014 voru á dagskrá í febrúar og mars. Var þar úthlutað til fjölmargra aðila sem ég ætla ekki að telja upp hér. Eygló Harðardóttir, sem var ráðherra norrænna samstarfsmála, var gestur á fundum Íslandsdeildar í apríl og október í aðdraganda þingfunda Norðurlandaráðs á árinu. Í september var tilnefning til forseta og varaforseta Norðurlandaráðs á dagskrá. Tillögur voru gerðar um að tilnefna hv. þingmenn Höskuld Þórhallsson annars vegar og Steingrím J. Sigfússon hins vegar til forseta Norðurlandaráðs árið 2015. Greidd voru atkvæði og hlaut hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fimm atkvæði í Íslandsdeildinni og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tvö atkvæði. Gerð var tillaga um að tilnefna hv. þm. Guðbjart Hannesson til varaforseta Norðurlandaráðs 2015 og voru greidd atkvæði um það og hlaut hann fimm atkvæði og tveir sátu hjá. Þá var formennskuáætlun Íslands í Norðurlandaráði 2015 og undirbúningur hennar á dagskrá Íslandsdeildar í nóvember. Norðurlandaráð kom saman til nefndafunda fjórum sinnum árið 2014, í janúar og september og í apríl og október, í tengslum við þingfundi ráðsins. Á fundum var fjallað um og afgreidd þau mál sem lögð voru til samþykktar fyrir þingfundi Norðurlandaráðs í apríl og október eða fyrir forsætisnefnd milli þingfunda. Janúarfundir Norðurlandaráðs voru haldnir í Kaupmannahöfn dagana 21.–22. janúar og sótti Íslandsdeild Norðurlandaráðs þá fundi eins og aðra fundi Norðurlandaráðs. Árlegur leiðtogafundur forsætisnefndar með forsætisnefnd Eystrasaltsþingsins var haldinn í tengslum við janúarfundina. Helsta mál á dagskrá var samstarfsáætlun Norðurlandaráðs og Eystrasaltsþingsins 2014–2015, sem var samþykkt á fundinum. Af áhersluþáttum áætlunarinnar var sérstaklega fjallað um samræmingu aðgerða gagnvart Evrópusambandinu, NB8 Wise Men Report eftir Valdis Birkavs og Søren Gade, norðurslóðir, mansal, málefni Hvíta-Rússlands og málefni Úkraínu. Forseti Norðurlandaráðs, Karin Åström, og forseti Eystrasaltsþingsins, Laine Randjärv, fordæmdu á fundinum valdbeitingu og ofbeldi í Kænugarði til að dreifa mótmælendum sem að undanförnu hafa lýst yfir stuðningi við aðlögun Úkraínu að Evrópusambandinu. Tengsl Norðurlandaráðs við Evrópusambandið voru til umfjöllunar í forsætisnefnd og fagnefndum. Þar var lögð fram skýrsla Andreu Karlsson með 28 tillögum um mögulegar aðgerðir til að efla tengslanet milli Norðurlandaráðs og Evrópuþingsins, einkum við norræna ESB-þingmenn. Tillögum í skýrslunni er skipt í þrjá flokka; kynningu og upplýsingar fyrir Norðurlandaráð, ESB í daglegu starfi ráðsins og ESB í starfi nefnda ráðsins. Í kjölfar kynningarinnar munu fagnefndir ráðsins gefa umsögn um skýrsluna og forsætisnefnd fjalla áfram um hana á næsta fundi nefndarinnar. Umhverfis- og náttúruauðlindanefnd og efnahags- og viðskiptanefnd fjölluðu sameiginlega um tvær þingmannatillögur. Annars vegar um fiskeldi í hringrásarkerfum, þar sem gestir fundarins voru Per Bovbjerg frá danska tækniháskólanum, Danmarks Tekniske Universitet – DTU, og Jesper Heldbo, sem er í forsvari fyrir samstarfsvettvang hringrásariðnaðarins Aquacircle. Hins vegar var fjallað um snjalldreifikerfi fyrir raforku þar sem markmiðið er að Norðurlönd nái saman um grunnreglur, staðla og tæknikröfur til að tryggja innri markað fyrir neytendur og framleiðendur á Norðurlöndum og að samnorrænar reglur og staðlar á því sviði verði á síðari stigum tekin upp í Evrópu. Borgara- og neytendanefnd afgreiddi úr nefnd þingmannatillögu frá flokkahópi jafnaðarmanna um endurskoðun norræna tvísköttunarsamningsins. Í nefndaráliti segir að nefndin leggi til að Norðurlandaráð beini tilmælum til Norrænu ráðherranefndarinnar um að hefja endurskoðun á samningi milli Norðurlanda til að komast hjá tvísköttun að því er varðar skatta á tekjur og eignir. Borgara- og neytendanefnd afgreiddi einnig úr nefnd tillögu um gæðamerki fyrir jafnræði og jafnrétti í leikskólum og grunnskólum. Íslandsdeild Norðurlandaráðs átti í aðdraganda janúarfundanna fund með nýjum framkvæmdastjóra Norðurlandaráðs, Britt Bohlin, og ráðgjöfum Norðurlandaráðsskrifstofu, Tinu Bostrup, ritara forsætisnefndar, og Tryggva Felixsyni, ritara umhverfis- og náttúruauðlindanefndar. Einnig fundaði Íslandsdeild með fulltrúum skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar, Kenneth Broman skrifstofustjóra og Emelie Barbou des Places ráðgjafa, sem og framkvæmdastjóra Norræna menningarsjóðsins, Karen Bue. Apríl- og vorþingfundur Norðurlandaráðs á Akureyri var með sérstakri áherslu á sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og var haldinn hinn 8. apríl. Af hálfu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs sóttu þingfundinn hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson formaður, Valgerður Gunnarsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, sem er varamaður í Íslandsdeildinni, Elín Hirst, Helgi Hjörvar, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Helstu mál á dagskrá voru stjórnmálaástandið í Úkraínu, greinargerð Norrænu ráðherranefndarinnar um sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda, greinargerð Norrænu ráðherranefndarinnar um stöðu mála í deilum um veiðar á síld og makríl, og réttindi launafólks. Karin Åström, forseti Norðurlandaráðs, gerði grein fyrir viðbrögðum Norðurlandaráðs við atburðum í Úkraínu. Hún rakti að 22. janúar hefðu hún og forseti Eystrasaltsþingsins, Laine Randjärv, fordæmt valdbeitingu og ofbeldi í Kænugarði og að hún og varaforseti Norðurlandaráðs, Hans Wallmark, hefðu sent frá sér yfirlýsingu 12. mars. þar sem skorað var á rússnesk yfirvöld að gera ráðstafanir til að draga úr spennu í Úkraínu jafnframt því að fyrirhugaðri heimsókn þingmanna á vegum Norðurlandaráðs til Murmansk var frestað um óákveðinn tíma og að hún og varaforsetinn hefðu fundað með fulltrúum þjóðþinga Eystrasaltslandanna og Póllands, sem og fulltrúum Eystrasaltsþingsins, 20.–24. mars til að sýna stuðning vegna ríkjandi spennuástands í Úkraínu. Karin Åström lagði áherslu á að við núverandi aðstæður, sem væru einstakar og sögulegar, þá væri Norðurlandaráð málsvari lýðræðis, opinna samfélaga og gegnsæis. Talsmenn flokkahópa Norðurlandaráðs tóku í sama streng. Fyrir hönd Íslandsdeildar tók hv. þm. Elín Hirst þátt í umræðunni. Hún sagði atburðina þar og framferði Rússa sannarlega koma Norðurlöndum við vegna vilja Norðurlanda til að stuðla að útbreiðslu lýðræðis. Hún taldi að Norðurlöndin ættu að standa þétt saman og nota hvert tækifæri sem gæfist til að koma mótmælum sínum á framfæri vegna innlimunar Krímskaga í Rússland og sagðist gjarnan vilja taka enn sterkar til orða en gert væri í yfirlýsingunni. Sigurður Ingi Jóhannsson, hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, gerði grein fyrir vinnu Norrænu ráðherranefndarinnar til að stuðla að sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda. Hann kvað þá vinnu vera mikilvæga, bæði í sjávarútvegi og fiskeldi sem og í landbúnaði og skóganýtingu, auk þess sem unnið væri að því að innleiða sjálfbærni innan allra málaflokka hjá ráðherranefndinni. Ráðherra gerði enn fremur grein fyrir stefnuviðmiðum og ráðstefnum ráðherranefndarinnar varðandi sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og áherslum á hana í formennskuáætlun Íslands fyrir árið 2014, þar á meðal í verkefninu Norræna lífhagkerfið. Hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir var talsmaður hægriflokkahóps í Norðurlandaráði í umræðunni um sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda. Hún sagði sjálfbærni mjög mikilvæga í tengslum við auðlindir og uppsprettu þeirra og að nauðsynlegt væri að þjóðir heims kæmu sér saman um að nýta náttúruna á þann hátt að það yrði öllum til gagns og ánægju og hægt yrði að skila náttúrunni og auðlindum hennar til afkomenda þannig að þeir nytu hins sama og núlifandi fólk. Hún sagði að flokkahópur hægri manna teldi að það yrði best gert með samvinnu ríkisins og samfélagsins og einstaklinga og að hagvöxtur og sjálfbærni gætu haldist í hendur ef tækni og vit yrðu nýtt á þann hátt að ekki yrði gengið á auðlindir þannig að skaði yrði af. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók þátt í umræðunni um fiskveiðideilurnar og sagði þríhliða samning ESB, Noregs og Færeyja frá því í mars sl. byggjast á ofveiði og að meiri upplýsinga væri þörf til að takast betur á við núverandi stöðu; meiri rannsókna og meiri vísindalegra gagna væri þörf. Nokkur umræða skapaðist um tillögu flokkahóps jafnaðarmanna og flokkahóps vinstri sósíalista og grænna um aukna áherslu á réttindi launafólks, um að Norðurlandaráð beindi tilmælum til Norrænu ráðherranefndarinnar um að halda ráðstefnu til að varpa ljósi á forsendur og reynslu Norðurlanda af málefnum tengdum réttindum launafólks og félagslegu undirboði. Tillagan hafði verið afgreidd úr efnahags- og viðskiptanefnd með meirihlutaáliti um að Norðurlandaráð hefðist ekki að í málinu og minnihlutaáliti um að ráðið samþykkti tillöguna. Greidd voru atkvæði um nefndarálit meiri hlutans og var það samþykkt með 35 atkvæðum gegn 32, en einn sat hjá. Þá var haldinn septemberfundur Norðurlandaráðs í Tampere í Finnlandi dagana 22.–23. september. Þar voru þau málefni sem höfðu verið lögð fyrir nefndir til umræðu áfram. Síðan var 66. þing Norðurlandaráðs haldið í Stokkhólmi 28.–30. október. Helstu mál á dagskrá voru leiðtogafundur norræna forsætisráðherra og stjórnarleiðtoga utanríkis-, öryggis- og varnarmála, stjórnsýsluhindranir, loftslags- og umhverfismál og samfélags- og heilbrigðismál. Leiðtogafundur norrænna forsætisráðherra og stjórnarleiðtoga um norrænt samstarf fjallaði að þessu sinni um Norðurlönd framtíðarinnar með hliðsjón af menntun, aðlögun og vinnumarkaði. Forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sagði við umræðuna að norrænt samstarf væri ekki síður mikilvægt nú í byrjun 21. aldar en það var á þeim tíma þegar Norðurlandaráð var stofnað í kjölfar síðari heimsstyrjaldar. Það þyrfti þó að nýta betur í framtíðinni til þess að ná sameiginlegum markmiðum í alþjóðlegri samkeppni með því að kynna Norðurlönd sem aðlaðandi markaðssvæði og þá sameiginlegu og jákvæðu ímynd sem hugtakið ,,Norden“ kallar fram í hugum fólks. Stjórnsýsluhindranir milli Norðurlanda voru á dagskrá þingsins þar sem Kristina Persson, samstarfsráðherra Svíþjóðar, flutti skýrslu um vinnu gegn þeim og þar sérstaklega starf Stjórnsýsluhindranaráðsins undir formennsku Sivjar Friðleifsdóttur á þessu ári, formennskuári Íslands í Norrænu ráðherranefndinni. Í tengslum við þing Norðurlandaráðs í Stokkhólmi var mikil hátíð þar sem að venju voru veitt verðlaun Norðurlandaráðs. Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs hlaut að þessu sinni finnlandssænski rithöfundurinn Kjell Westö fyrir skáldsöguna Hägring 38 og segir í rökstuðningi dómnefndar að hann skapi sterka tilfinningu fyrir andrúmslofti á örlagaríkum stundum í sögu Finnlands sem jafnframt teygja anga sína til nútímans. Tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs hlaut að þessu sinni danska tónskáldið Simon Steen-Andersen og var það fyrir verkið Black Box Music. Náttúru- og umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs hlaut að þessu sinni Reykjavíkurborg og var það verðlaunahafi ársins 2013 Selina Juul sem afhenti verðlaunin. Ekki er hægt að horfa fram hjá kvikmyndaverðlaunum Norðurlandaráðs, þau hlaut að þessu sinni íslenska kvikmyndin Hross í oss, sem [[Forseti hringir.]]Friðrik Þór Friðriksson framleiðandi og Benedikt Erlingsson, leikstjóri og handritshöfundur, framleiddu. Ég legg til að þessari skýrslu verði vísað til utanríkismálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins en ég gegni formennsku Íslandsdeildarinnar. Með mér í deildinni sitja hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, sem er varaformaður Íslandsdeildar, Katrín Jakobsdóttir sat í Vestnorræna ráðinu þar til 9. september 2014 þegar Lilja Rafney Magnúsdóttir tók hennar sæti. Jafnframt sitja í ráðinu Oddný G. Harðardóttir, Páll Valur Björnsson og Páll Jóhann Pálsson, sem kemur frá Framsóknarflokki. Óhætt er að segja að margt hafi verið um að vera hjá Vestnorræna ráðinu á undanförnu ári. En það sem var helst í brennidepli hjá okkur á árinu var skýrsla sem var samþykkt að gera á ársfundi ráðsins í Grænlandi haustið 2013 varðandi norðurslóðir. Við fengum fræðimanninn Egil Þór Níelsson, sem starfar hjá Heimskautastofnun Kína, til að vinna fyrir okkur skýrslu þar sem eru greindir sameiginlegir hagsmunir landanna þriggja, Íslands, Grænlands og Færeyja, á norðurslóðum, og þá var sérstaklega verið að fjalla um efnahagslega hagsmuni. Ákveðið var þegar ráðist var í gerð skýrslunnar að þemaráðstefna ráðsins í janúarmánuði 2014 mundi fjalla um þær niðurstöður, enda héldum við veglega þemaráðstefnu í Sandey í Færeyjum þar sem farið var yfir skýrsluna. Samhliða ársfundi ráðsins fundaði Vestnorræna ráðið með utanríkisráðherrum landanna þriggja þar sem fjallað var um skýrsluna. Ljóst er að þó að löndin hafi hvert fyrir sig stefnu í málefnum norðurslóða þá er það ráð að miða að sameiginlegri stefnu, alla vega á þeim sviðum þar sem við eigum sameiginlega hagsmuni. Þessi fundur með utanríkisráðherrunum var samhliða ársfundi Vestnorræna ráðsins á Íslandi í haust, í septembermánuði ef ég man rétt. Vestnorræna ráðið stóð jafnframt fyrir málstofu á Arctic Circle í Hörpu í október, sem er stór ráðstefna þar sem fjallað er um norðurslóðamál. Við vorum með heila málstofu þar sem við fjölluðum um vestnorræna samvinnu á norðurslóðum og óhætt er að segja að það hafi verið afskaplega fróðlegt að taka þátt í þeirri vinnu, góðar umræður sem og gott tengslanet sem Vestnorræna ráðið tók þátt í að skapa þar. Það sem er í rauninni hápunkturinn hvað varðar það ferli sem Vestnorræna ráðið sér fyrir sér varðandi framtíðina og gerðist á þessu ári er að við sóttum um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu í ágúst sl. og fer að draga til tíðinda varðandi ákvörðun um hvernig þeirri umsókn mun reiða af. Aðeins tvær ályktanir voru samþykktar á ársfundi Vestnorræna ráðsins sem haldinn var í Vestmannaeyjum og þær hafa báðar verið lagðar fram hér í þinginu, mælt fyrir þeim og þær eru nú til meðferðar í hv. utanríkismálanefnd. Sú fyrri fjallar um að óskað verði eftir því að meðlimir ráðsins geti sent fyrirspurnir til ráðherra landanna líkt og þekkist í Norðurlandaráði, en sú síðari fjallar um að draga úr losun brennisteins frá skipum í þeim tilfellum þar sem mengunin kemur til vegna notkunar svartolíu. Þá voru tvær yfirlýsingar samþykktar á ársfundinum. Í þeirri fyrri voru ríkisstjórnir Íslands og Færeyja hvattar til að styðja viðleitni Grænlands til að öðlast viðurkenningu sem strandríki og fá þátttökurétt í samningaviðræðum strandríkja um uppsjávarfiska á jafnréttisgrundvelli. Í þeirri seinni var réttur vestnorrænu landanna til að nýta allar lifandi sjávarauðlindir hafsins á sjálfbæran hátt undirstrikaðar með sérstakri tilvísun í hval- og selveiðar, en umfjöllun um hval- og selveiðar hefur löngum tekið drjúgan skerf í umfjöllun Vestnorræna ráðsins á fundum ráðsins. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hefur tekið öflugan þátt í fundum Vestnorræna ráðsins og þakka ég ágætt samstarf við alla þá hv. þingmenn sem setið hafa og sitja nú í deildinni. En auk þessara tveggja aðalfunda ráðsins þar sem allar deildirnar koma til, þ.e. þemaráðstefnuna sem haldin var í Sandey í Færeyjum og síðan ársfundarins sem haldinn var í Vestmannaeyjum, fundaði forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins með Evrópuþinginu, en það er árlegur fundur, samráðsfundur, þar sem farið er yfir stöðu mála. Sá fundur átti sér stað á síðasta ári, 28. mars, í Færeyjum og óhætt er að segja að það hafi verið fjörlegur fundur enda var hann á þeim tíma þegar Færeyingar voru nýbúnir að semja við Evrópusambandið og skildu Ísland eftir, þannig að þetta voru líflegar umræður. En helstu dagskrármálin engu að síður á fundinum sjálfum vörðuðu innflutning á selaafurðum, norðurslóðamálin að sjálfsögðu og sjávarútvegsmál. En samningurinn sem Færeyjar, Noregur og Evrópusambandið gerðu um makrílveiðar tók drjúgan skerf af þeim fundi. Sú sem hér stendur gegndi formennsku eða var forseti Vestnorræna ráðsins árið 2014 fram að ársfundi í Vestmannaeyjum um haustið. En við höfum alltaf lagt áherslu á að því betur sem þjóðirnar þrjár standa saman þeim mun meiri árangri náum við. Og það er akkúrat lykillinn í þessu vestnorræna samstarfi, að til að ná að láta rödd landanna þriggja heyrast í hinum stóra heimi erum við sterkari saman. Þegar Vestnorræna ráðið var stofnað var það í formi hins vestnorræna þingmannaráðs, en það var stofnað í Nuuk í september 1985. Því er ljóst að í ár er runnið upp afmælisár. Það er 30 ára afmæli í haust og starfsemi ársins, á því ári sem nú er hafið - svo að við kíkjum nú aðeins inn til framtíðarinnar - mun litast af því og það verður spennandi að fá að flytja ársskýrslu hér að ári þar sem verður fjallað um þá fjölmörgu atburði sem verða á árinu og sem ráðið mun ráðast í. Formaður ráðsins er Bill Justinussen, þingmaður frá Færeyjum. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra, ég vonast til þess að skýrslunni verði vísað til utanríkismálanefndar.
Frú forseti. Margt er forvitnilegt í þessari skýrslu sem fjallar um verksvið og pólitískt svið sem ég hef talsverðan áhuga á. Í henni kemur fram, eins og hv. þingmaður gat um í framsögu sinni hér áðan, að unnið væri að því að í framtíðinni hefðu vestnorrænu ríkin þrjú sameiginlega stefnu um norðurslóðir. Það kemur fram í skýrslunni að ákveðið hafi verið á fundi, sem var í Grænlandi í janúar síðastliðnum, að stofna sérstaka nefnd um norðurslóðir sem hefði það hlutverk að vinna að undirbúningi sameiginlegrar stefnu um svæðið. Frú forseti. Það er töluvert viðamikið að móta stefnu um norðurslóðir fyrir þrjú ríki. Alþingi Íslendinga hefur samþykkt sérstaka norðurslóðastefnu sem var samþykkt hér með öllum greiddum atkvæðum og ég held einróma. Ég velti því fyrir mér á hvaða hátt og í hvaða umboði verið er að búa til nefnd sem ekki er sagt frá í þessari skýrslu, né heldur er það skýrt í ræðu hv. þingmanns, að hefði einhverja sérstaka tengingu við til dæmis Alþingi. Er það þá þannig að það er einhver nefnd sem er að móta stefnu sem íslenska þingið kemur ekki að? Með hvaða hætti á að staðfesta þá stefnu þegar að því kemur? Mig langar í framhaldi af þessu að spyrjast fyrir um, þó að hv. þingmaður geti kannski ekki skýrt það, ummæli í skýrslunni sem höfð eru eftir hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem mun hafa upplýst það á fundi ráðsins að íslenska ríkisstjórnin væri hin eina þessara þriggja [[Forseti hringir.]]sem hefði lækkað skatta á fólk sem býr í afskekktum byggðum. [[Forseti hringir.]]Ég hef kannski ekki verið nógu tíður gestur hér í þingsölum en ég kannast ekki við þetta. [[Forseti hringir.]]Ég er viss um að hv. formaður ráðsins getur útskýrt það fyrir mér.
Hæstv. forseti. Nú er það svo að það er ekki hlutverk Vestnorræna ráðsins að móta utanríkisstefnu landanna þriggja. Við ákváðum hins vegar að ráðast í það að vinna þessa skýrslu sem ég vísaði hér til. Upp úr þeirri skýrslu ætlum við að vinna betur nánari tillögur sem síðan verða lagðar inn í utanríkisráðuneyti landanna þriggja. Þannig er verklagið og þessi nefnd, sem nú hefur verið fullmönnuð, en deildirnar þurftu hver og ein að tilnefna sinn mann, mun hefja störf nú í marsmánuði. Hver afraksturinn verður, það á tíminn einn eftir að leiða í ljós. En eins og ég segi þá er það innlegg Vestnorræna ráðsins til ríkisstjórnanna sem er uppleggið í þessu. Varðandi einstök tilmæli eða ummæli einstakra þingmanna sem hér er vitnað til þá er hv. þingmaður væntanlega að vísa í ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur í Norðurlandaráði, ég ímynda mér að það sé það sem hann er að vísa til. Ég verð einfaldlega að segja að ég var ekki þar og get þess vegna ekki útskýrt þau ummæli. Ég bið hv. þingmann um að beina spurningum sínum til þess hv. þingmanns svo að ég sé ekki að reyna að túlka orð annarra sem ekki eru hér viðstaddir.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leiðbeina mér um það, en ég ætla að leyfa mér að þiggja ekki þau ráð. Hv. þingmaður ber sem formaður ábyrgð á þessari skýrslu. Hún mælir fyrir henni og hún hlýtur þá væntanlega að geta skýrt út ummæli sem í henni eru, hvort þau hafi einhverja staðfestu við veruleikann. Síðan ætla ég að leyfa mér að draga það stórlega í efa að Vestnorræna ráðið og þingmannanefndin hafi nokkurt umboð til þess að setjast niður, skipa undirbúningsnefnd til að samþykkja stefnu um norðurslóðir sem á svo að vísa til ráðuneytanna. Er það ekki þannig að þetta eru þingmenn af þessu þingi sem sitja þarna - ber þeim ekki með einhverjum hætti að hafa samráð, samband, við þá nefnd sem lögum samkvæmt sér um að móta afstöðu í utanríkismálum fyrir Alþingi Íslendinga? Hvorki í skýrslunni né heldur í ræðu hv. þingmanns og ekki heldur í andsvari hennar kemur neitt fram um að með einhverjum hætti beri að hafa samráð við hv. utanríkismálanefnd þingsins. Ég vil því lýsa mig algjörlega andsnúinn þessu og sömuleiðis lýsa þeirri skoðun minni að hv. þingmenn, sem sitja þarna fyrir okkar hönd, hafa ekkert umboð til að gera þetta.
Hæstv. forseti. Ég vísa einfaldlega til hlutverks Vestnorræna ráðsins. Það kemur fram á bls. 2, þar er almennt rakið hvað Vestnorræna ráðið stendur fyrir og hvert hlutverk þess er. Hlutverk þess er meðal annars að stuðla að samvinnu ríkisstjórna og landsstjórna Vestur-Norðurlanda um mikilvæg mál. Við tökum þau mál upp sem okkur þykja mikilvæg. Við tökum upp þau mál sem við höldum að löndin þrjú geti unnið saman og staðið sterkari saman eftir. Slíkri vinnu er síðan vísað með ákveðnum hætti, sem hv. þingmaður þekkir vel, enda þingreyndur maður, inn til þingsins og jafnframt sitjum við á fundum með ráðherrum. Það hefur lengi verið baráttumál Vestnorræna ráðsins, og, held ég að ég geti fullyrt, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að slíkir samráðsfundir með utanríkisráðherrum landanna þriggja verði reglulegir og fastir, vegna þess að það er mikilvægt. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að Vestnorræna ráðið sem slíkt hefur ekki það hlutverk að móta utanríkismálastefnu landanna þriggja. Engu að síður er það hlutverk okkar að beina tilmælum, ályktunum og skoðunum okkar, sem við gerum á fundum með ráðherrum, til ríkisstjórnanna og til þinganna þriggja. Þannig virkar þetta. Við skulum bara sjá hver afraksturinn af þessari vinnu verður. Skýrslan sem Egill Þór Níelsson fræðimaður, sem ég vísaði til í ræðu minni áðan, hefur unnið fyrir okkur er grunnurinn að því að kortleggja á hvaða sviðum hagsmunir landanna fara helst saman. Nú má það vera að fyrrverandi utanríkisráðherra þyki Vestnorræna ráðið vera að gera sig heldur breitt, mér heyrist það á andsvörum hv. þingmanns. Engu að síður er það alveg ljóst að Vestnorræna ráðið samþykkti á ársfundi sínum að leggja í þessa vinnu og við því komu engin mótmæli frá nokkrum einasta þingmanni úr deildum landanna þriggja.
Frú forseti. Ég skal gera þá játningu strax í upphafi ræðu minnar að ég er ekki í nokkru skapi til þess að hrósa formanni Vestnorræna ráðsins í dag, en ég vil samt segja að ég tel að Vestnorræna ráðið hafi á síðustu árum þróast með jákvæðum hætti. Ég tel að það sé margt sem ráðið hefur tekið sér fyrir hendur á síðustu árum sem hefur horft mjög til heilla fyrir þjóðirnar allar þrjár. Ég er sömuleiðis alveg sammála því að það beri eftir föngum að efla samstarf þessara þriggja þjóða. Við erum grannþjóðir og við vinnum saman á mörgum sviðum. Ég hef sérstaklega verið þeirrar skoðunar að við þyrftum að hnýta betur ef hægt væri þau bönd sem við höfum við Færeyjar í gegnum Hoyvíkursamninginn. Það er umfangsmesti samningur sem við höfum gert, Íslendingar, þ.e. hann er sá víðfeðmasti á sviði fríverslunar. Ég er einnig þeirrar skoðunar að gera eigi það sem hægt er til þess að efla líka fríverslun við Grænland. Fyrir því eru margvísleg rök. Íslendingar mundu hafa af því margvíslegan ávinning og sömuleiðis Grænlendingar. Ég er þeirrar skoðunar að frjáls viðskipti á millum þjóða séu kannski besta leiðin til að hnýta sem sterkastar taugar þar á milli. Þess vegna gæti ég í sjálfu sér farið í töluverða ræðu um það með hvaða hætti mér sýnast þau mál vera að þróast. Mér sýnist að þau séu ekki að þróast neitt sérlega vel. Ég tek eftir því að áherslan í skýrslunni, og að því er virðist af hálfu ráðsins gagnvart þessu, er sú að vilja fá Grænlendinga til að gerast aðilar að Hoyvíkursamningnum. Ég er viss um að hv. þingmaður og formaður ráðsins, sem er hnútum vel kunnug á Grænlandi, er mér áreiðanlega sammála um að á Grænlandi og í grænlenska stjórnkerfinu er ekki nokkur minnsti áhugi fyrir því að reyna að tengjast fríverslunarböndum við okkur Íslendinga og eftir atvikum þjóðirnar tvær, Ísland og Færeyjar, í gegnum Hoyvíkursamninginn. Fyrir því liggja í sjálfu sér ágætisrök. Grænlendingar eru þeirrar skoðunar að það sé kannski fullstór biti að kyngja þegar þeir taka fyrsta skrefið í þá átt, en það hefur legið fyrir um töluverðan tíma. Það lá fyrir á seinni parti síðasta kjörtímabils og það hefur komið fram með ýmsum hætti. Það kom fram til dæmis þegar Aleqa Hammond, sem þá var æðst manna og kvenna á Grænlandi, kom hingað í heimsókn á síðasta ári. Um þetta er einfaldlega rætt á grænlenska þinginu. Það mætti því velta fyrir sér af hverju áhersla ráðsins er þá á því að gera það með þessum hætti. Ég held að menn komist ekkert áfram með það. Ég tel að það færi formanni Vestnorræna ráðsins miklu betur ef hún mundi hlusta á það sem Grænlendingar segja - sem mér sýnist að hún hafi nú gert, ég ræð það á svipbrigðum hv. þingmanns - og við ættum að vinna í þær áttir. Ég tel að ef Grænlendingar vilja taka upp tvíhliða fríverslunarsamning við okkur til dæmis, þá eigum við að gera það, við eigum ekkert að rembast við það endilega að ná þeim inn í Hoyvíkursamninginn. Rök þeirra eru alla vega skýr af þeirra hálfu. Þeir vilja fara sér hægt í þessum efnum. Ég tel að Vestnorræna ráðið ætti að skoða það þá hvort með einhverjum hætti væri hægt að greiða fyrir því í staðinn fyrir að bíða eftir að þeir verði aðilar að Hoyvíkursamningnum. Ég held að það verði ekki. En mér finnst mikilvægt fyrir hagsmuni Íslendinga að við festum okkur ekki í því, því að ég tel að við höfum þörf á fríverslunarsamningi við þá. Að því er varðar þau ummæli sem ég spurði út í, þá er það kannski ekki sérlega réttlátt af mér að spyrja hv. þingmann út í þau, þ.e. ummæli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, en hún er nú einu sinni formaður Vestnorræna ráðsins og hún ber væntanlega ábyrgð á þessum málum með því að hafa fyrir það framsögu. Það er því fullkomlega eðlilegt að ég spyrji hana hvernig á því standi að höfð eru ummæli eftir íslenskum þingmanni af erlendum fundum þar sem bersýnilega er verið að skreyta sig með, ég segi ekki stolnum fjöðrum en alla vega tilbúnum. Það er á hennar ábyrgð sem þarna situr úti í sal, og einskis annars, að það skuli koma fyrir Alþingi. Ef það er rangt finnst mér með einhverjum hætti eigi það að vera staðfest af þingsins hálfu. Það er svo einfalt mál. Það þýðir ekkert, hvorki fyrir hv. þingmann né einhvern annan, að leggja fyrir þingið skjöl sem ekki standast. Og skjöl sem eru lögð fyrir þingið á ábyrgð formanna viðkomandi ráða eða nefnda hljóta að fara í gegnum einhvers konar síu. Það hlýtur að vera, að minnsta kosti þegar umdeildar staðhæfingar af þessu tagi koma fram, að þá séu þær skoðaðar og það er á ábyrgð hv. þingmanns, einskis annars. Að því er varðar hina sameiginlegu stefnumótun Vestnorrænu þjóðanna þriggja, sem hv. þingmaður virðist standa fyrir, þá ítreka ég það sem ég sagði áðan að mér finnst það mjög umhendis, svo ekki sé meira sagt, að hv. þingmaður skuli taka sér það fyrir hendur að standa fyrir stefnumótun á mjög mikilvægu sviði, en það er eins og það sé fullkomlega aftengt íslenska þinginu. Hv. þingmaður veit það jafn vel og ég að íslenska þingið hefur samþykkt stefnu í þessum efnum sem er ákaflega skýr sem ríkisstjórn Íslands, ekki ein heldur tvær hafa farið eftir. Ég er sammála því að það sé farsælt fyrir þessar þrjár þjóðir, og þó einkum Ísland og Grænland, að hafa breiðar sameiginlegar línur gagnvart norðurslóðum af ýmsum ástæðum. Það eru kannski minni rök og færri sem liggja fyrir því af Færeyja hálfu, en ég set mig síður en svo upp á móti því. En ég set mig upp á móti því af öllum mínum krafti sem þingmaður á Alþingi Íslendinga, og ég sit í utanríkismálanefnd, að það sé gert án einhvers konar samráðs eða formlegra tengsla við utanríkismálanefnd Alþingis. Ég tel að hvorki formaður Vestnorræna ráðsins né aðrir þingmenn sem þar sitja hafi nokkurt umboð til þess, enn síður þegar fram kemur í framsögu hv. þingmanns að það er greinilega svo illa hugsað að hún veit ekkert hvað á að gera við afraksturinn í framtíðinni. Ekki neitt. Svarið var: Við sjáum bara til hvað úr því kemur. Svo er það sent til utanríkisráðuneytanna! Alltsvo, erum við ekki hér kjörnir fulltrúar fólksins? Er það ekki svo? Erum við að framselja vald okkar til einhverra ráðuneyta? Það er ekki minn skilningur. Ég tel að hv. þingmaður hafi ekkert vald til þess, svo það sé bara algjörlega á tæru hér. Að öðru leyti, frú forseti, hef ég ekkert frekar um þetta að segja. En þessi tvö atriði valda mér vonbrigðum. Og hið síðara, að því er norðurslóðir varðar, djúpum.
Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. þingmanns virðist hann eiga eitthvað sökótt við þá sem hér stendur í dag en ég vona að sá pirringur smitist ekki yfir á Vestnorræna ráðið og þá ágætu vinnu sem þar fer fram. Hingað til hefur hv. þingmaður verið ötull stuðningsmaður vestnorræns samstarfs og þess sem Vestnorræna ráðið stendur fyrir, eins og ég hef skilið hann í þingræðum og framkomu hans, bæði á þessu kjörtímabili og eins á því síðasta þegar hann gegndi störfum utanríkisráðherra. Varðandi þau atriði sem hv. þingmaður nefndi um fríverslunarsamninga á milli landanna þriggja var það einfaldlega þannig að í þemaráðstefnunni fyrir ári sem haldin var í Færeyjum þá samþykkti Vestnorræna ráðið ályktun þar sem ríkisstjórnirnar voru hvattar til að vinna nánar saman. Í Vestnorræna ráðinu sitja líka þingmenn frá Grænlandi. Þær pælingar, þessar ályktanir, sem komu frá ráðinu komu auðvitað frá þingmönnum frá löndunum þremur. Grænlendingar sem sitja í ráðinu voru á þeirri skoðun á þeim tíma. Það hefur ýmislegt gerst frá því að sá fundur var haldinn. Við héldum aðra þemaráðstefnu nú í janúar á Grænlandi, þar sem við funduðum og fjölluðum mikið um fríverslunarsamninga, fengum kynningu á því með hvaða hætti þeir eru gerðir. En það er alveg ljóst að lítill áhugi er hjá Grænlendingum eða grænlensku ríkisstjórninni að koma inn í Hoyvíkursamninginn. Hv. þingmaður rakti það ágætlega á hvaða grundvelli það er og við berum virðingu fyrir því. En þá er annað til í stöðunni, það er annaðhvort að löndin geri með sér tvíhliða samninga, þ.e. Ísland við Grænland, Grænland og Færeyjar sín á milli og síðan erum við Íslendingar með samning við Færeyjar, eða þá að gerður verði einfaldlega [[Forseti hringir.]]nýr þríhliða samningur. Þetta eru þeir tveir möguleikar sem við eigum gagnvart fríverslunarsamningi.
Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og formanni Vestnorræna ráðsins að allra veðra er von hjá þessum þingmanni og það fer enginn á fjörur hans með rangindum í einu eða neinu máli. Ég er fulltrúi Íslendinga á þessu þingi og sit í utanríkismálanefnd og ég veit nákvæmlega hvað til míns friðar heyrir. Veit nákvæmlega sömuleiðis hvaða vald ríkisstjórnin hefur og hvaða vald hún hefur ekki. Það liggur algjörlega skýrt fyrir að það er ekki ríkisstjórn Íslands sem mótar stefnu um norðurslóðir, það er Alþingi Íslendinga og það veit hv. þingmaður. Ég ítreka það sem ég hef sagt - þó að ég sé sammála því að gott sé að hafa samræmdar stefnur fyrir löndin þrjú þá verða þær meðal annars mótaðar af þjóðþingunum. Og hvorki formaður Vestnorræna ráðsins né þeir þingmenn sem þar sitja hafa nokkurt umboð til þess að framselja það til einhverra kontórista sem síðan ætla að senda þær tillögur til utanríkisráðuneytanna. Ef þær eiga eitthvað að fara þá eiga þær að koma til þjóðþinganna. Það er mín skoðun. Á þeirri skoðun ætla ég að standa og ég tel að hv. þingmaður hafi sem formaður Vestnorræna ráðsins farið, að minnsta kosti á þessu sviði, gróflega út fyrir það sem henni er heimilt. Ég er þeirrar skoðunar með tilliti til þess hvaða stöðu utanríkismálanefnd er skipað í þingsköpum Alþingis að skoða þurfi þetta mál sérstaklega. Fyrir mína parta, sem áhugamaður um þann málaflokk og hv. þingmaður veit að ég hef sinnt því töluvert vel, ætla ég hvorki að láta hana né einhverja aðra hrifsa það út af verksviði þingsins. Ég hef, eins og hv. þingmaður veit, sinnt þessum málaflokki og lesið mér til um þau efni. Ég hugsa að, að frátöldum formanni Vestnorræna ráðsins, enginn hafi lesið jafn vel hina ágætu skýrslu Egils Þórs Níelssonar og ég, en það breytir ekki nokkru um að það er þingsins að ákveða um þennan málaflokk og ekki eru teknar einhverjar ákvarðanir um hann eins og að smella fingri [[Forseti hringir.]]sem í reynd fara í bága við lög sem hafa verið samþykkt hér, [[Forseti hringir.]]fyrir utan að gætu hugsanlega [[Forseti hringir.]]farið í bága við samþykkta þingsályktunartillögu í þessum sölum.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé kannski óþarfi að gera of mikið úr þeirri nefnd sem er að störfum. Hv. þingmaður vísaði til einhverra kontórista, ég átta mig ekki alveg á hvað þar er á ferðinni, vegna þess að í nefndinni eru einfaldlega þingmenn frá löndunum þremur. Það er auðvitað þannig að Vestnorræna ráðið er ekki deild undir íslenska þinginu. Þetta eru þrjú þjóðþing sem standa að Vestnorræna ráðinu. Við samþykktum á okkar ársfundi að fara í þessa vinnu varðandi skýrsluna og fylgja henni eftir með þeim hætti að reyna að vinna aðeins betur upp úr henni, á hvaða málasviðum þjóðirnar þrjár geta átt samleið. Ég held að það sé mikil rangtúlkun að halda því fram að Vestnorræna ráðið sé með einhverjum hætti að reyna að hrifsa vald frá íslensku utanríkismálanefndinni. Ég fullyrði að það vakti ekki fyrir þingmönnum Íslands sem sátu þann ársfund eða þingmönnum Færeyja eða þingmönnum Grænlands sem sátu þann ársfund að vera með það hugarfar. Það er alveg ljóst að Vestnorræna ráðið starfar ekki í þeim anda, hefur aldrei gert og mun aldrei gera það. Hins vegar er það okkar hlutverk að reyna að kortleggja hvar við getum átt samstarf. Við tökum það hlutverk alvarlega og við ákváðum það á ársfundi okkar í Narsarsuaq á Grænlandi árið 2013 að fara í þá vinnu. Við munum klára það verk.
Herra forseti. Mér er alveg sama hvort það hafi verið ákveðið í Narsarsuaq eða einhvers staðar annars staðar, það tekur enginn ákvörðun um það að móta stefnu sem íslenska þingið og utanríkismálanefnd á að gera, bara svo það sé algjörlega klárt. Það er alveg ljóst hver það er sem mótar utanríkismálastefnu Íslands og með hvaða hætti hana á að móta, og það er ekkert sem hv. þingmaður segir sem breytir því, svo einfalt er það nú. Það er íslenska þingið sem gerir það í öllum stórum málum og ekkert sem hv. þingmaður getur vísað til breytir því. Ég ætla alla vega að segja hv. þingmanni að það mun ekki gerast á minni vakt, á meðan ég stend vaktina hér í þinginu, að með þeim hætti verði utanríkisstefna Íslands mótuð. Hv. þingmaður var spurð um það áðan - og hvað svo, hvað á að gera við niðurstöðuna? Hún vissi það ekki einu sinni. Það er ekki einu sinni búið að hugsa það til þrautar. Jú, kannski senda það til einhverra ráðuneyta. Og hvað svo? Hvað annað? Ég ætla ekki að hafa frekari orð um það en ég segi bara: Utanríkisstefna Íslands er ekki mótuð með þessum hætti.
Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur verið ansi löng og við höfum rætt marga þætti sem gerðar hafa verið athugasemdir við í þessu máli. Oft er það þannig, þegar löng umræða hefur átt sér stað, að menn fara að ræða hvort ekki sé hægt að nálgast í málum. Það gerðist blessunarlega í þessu máli og við áttum góðan fund, nokkrir þingmenn, og höfum náð ágætisniðurstöðu þvert á flokka sem við getum vel fellt okkur við. Ég held að það gæti orðið ágætt fordæmi að því hvernig við getum unnið hér á komandi vikum. Þau efnisatriði sem um ræðir, þau sem við höfum kannski helst verið að gagnrýna hér, er hversu þrengt væri að sveitarfélögunum, hversu lítil aðkoma lýðræðislega kjörinna fulltrúa væri í ferlinu, sömuleiðis umhverfisverndarsjónarmið, skortur á því að þeim væri gert hærra undir höfði í þessu og fleiri slíkir þættir sem við höfum náð ágætu samkomulagi um að vinna með á milli umræðna. Ég vil í lokin þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni og hv. þm. Jóni Gunnarssyni, ásamt öðrum þeim sem tekið hafa þátt í þessari umræðu og þessari vinnu, fyrir mjög gott samstarf á lokametrunum. Ég þakka þeim fyrir samstarfsvilja þeirra og líka fyrir að hafa unnið svona vel að því að við næðum að höggva á hnútinn. Síðan á eftir að vinna að útfærslunum. En við höfum að minnsta kosti náð þeirri stöðu í málinu að enginn hnútur er í því lengur og fyrir það ber að þakka. Ég þakka þeirra hlut í því.
Hæstv. forseti. Það líður að lokum þessarar ágætu umræðu um frumvarp um breytingu á raforkulögum. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór ágætlega yfir það hvaða efnisatriði það eru sem hafa aðallega verið í ágreiningi. En sú ánægjulega þróun hefur nú orðið, eins og kom fram í máli hennar, að samkomulag hefur náðst þvert á flokka um afgreiðslu þessa máls. Það er mjög gott vegna þess að málið er brýnt og mikilvægt og því er það mikils virði að þetta samkomulag skuli hafa náðst um afgreiðslu þess á þinginu. Það verður okkur vonandi góður vegvísir inn í þau störf sem við eigum eftir að vinna hér á næstu vikum. Ég vil sömuleiðis þakka henni kærlega fyrir samstarfið í þessu máli ásamt hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og hv. þm. Birgittu Jónsdóttur. Aðalatriðið er að málið fer nú til áframhaldandi vinnslu í nefndinni, í hv. atvinnuveganefnd, og síðan kemur það hér inn í þingið til 3. umr. og fær vonandi farsæl lok.