Forseti vill tilkynna að á fundi Íslandsdeildar NATO-þingsins sem haldinn var í gær, 7. desember, var Andrés Ingi Jónsson kosinn varaformaður. Á fundi Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins sem haldinn var í gær, 7. desember, var Ásthildur Lóa Þórsdóttir kosin varaformaður. Á fundi Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins sem haldinn var í gær, 7. desember, var Þórhildur Sunna Ævarsdóttir kosin varaformaður. Þá var á fundi Íslandsdeildar Norðurlandaráðs sem haldinn var í gær, 7. desember, Oddný G. Harðardóttir kosin varaformaður.
Í dag hyggst forseti hafa þennan dagskrárlið örlítið lengri en þingsköp gera ráð fyrir þannig að allt að 20 þingmenn komist að. Á það sér þá skýringu að um var að ræða einhvers konar tæknivillu í skráningu sem gerði það að verkum að skráningin var ekki nákvæm hér í morgun. Það munu sem sagt allt að 20 þingmenn komast að í umræðu um störf þingsins. Forseti getur þess líka að að loknum umræðum um störf þingsins verða atkvæðagreiðslur um afbrigði.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska öllum þingmönnum til hamingju með kjörið og nýrri ríkisstjórn til hamingju og herra forseta til hamingju með sína skipan og óska öllum velfarnaðar í störfum sínum og að þau megi verða þjóð okkar til heilla. Sá sem hér stendur hélt sína jómfrúrræðu árið 2004 og fjallaði þá um vanlíðan vegna þess sem þá var afstaðið; óvænt aðild Íslands að Íraksstríðinu sem mér og mörgum öðrum leið illa yfir að vera eyrnamerktur. Ég vík að því á eftir að samviska okkar sem þingmanna og ráðherra hlýtur öll að vera undir í störfum okkar hér. En fyrst og fremst vil ég bara minna okkur öll á það hvað við erum lánsöm þjóð. Þegar ég lít í kringum mig, allt frá forseta til þeirra sem hér sitja, og ber það saman við það sem við þekkjum í ýmsum öðrum löndum, meira að segja innan okkar eigin evrópska svæðis, þá held ég að við eigum að þakka fyrir það að hér er flest í betra standi en margar nágrannaþjóðir þurfa að sætta sig við. Ég held að við þurfum að horfa á það líka að það er óvenjumikil gæfa sem hvílir yfir okkur þegar við horfum til hversu auðug við erum. Það eru fiskimiðin gjöfulu, það er græna orkan sem allir vilja nýta, það eru landgæðin sem margir ásælast og laðar hingað ferðamenn í vaxandi mæli. Svo er það nýja búgrein sem kannski er ekki mikið búið að ræða enn þá en er fiskeldið. [[Forseti hringir.]] Þess vegna segi ég: Við skulum gera okkur grein fyrir því að það er nóg til og ég legg eindregið til að við gerum það sem gert var [[Forseti hringir.]]að hluta til í fyrra, að við látum 100.000 kr. skatta- og skerðingarlaust renna til þeirra sem minnst hafa í samfélaginu, öryrkja og eldri borgara. - Ég hélt að tvær mínútur liðu ekki svona hratt.
Forseti minnir á að tvær mínútur líða býsna hratt í ræðustól Alþingis.
Virðulegi forseti. Það er komin ný ríkisstjórn í Þýskalandi. Það var merkilegt að fylgjast með myndun þeirrar ríkisstjórnar, þetta er miðju-frjálslynd vinstri stjórn. Hún hefur verið í myndun frá því að kosningar voru í Þýskalandi, eða daginn eftir að okkar kosningar fóru fram hér. Það var svolítið öðruvísi staðið að þeirri myndun; strax þremur vikum eftir kosningar var þýska þjóðin upplýst um það hvað flokkarnir hefðu náð saman um og í hverju þyrfti að vinna betur. Þannig að þýska þjóðin var upplýst um hvert einasta skref sem ríkisstjórnarflokkarnir þar tóku, annað en hér: Ekki einu sinni þingmenn stjórnarflokkanna fengu að vita hver staðan var allar þessar átta eða níu vikur sem ríkisstjórnarmyndunin hér tók. Það er svolítið gaman að fylgjast með þessari nýju frjálslyndu miðjustjórn í Þýskalandi sem leggur mjög mikla áherslu á og er mjög framsækin í loftslagsmálum. Hún er ábyrg í efnahagsmálum. Það er jafnt kynjahlutfall í ríkisstjórninni. Hún setur heilbrigðismálin í algeran forgang, allt tímasett, mælanleg markmið sem fylgja þarna, og síðan leyfir hún sér meira að segja að setja svolítið umdeild frelsismál á dagskrá, hún þorir það. Ég óska henni farsældar í sínum störfum. Það skiptir máli að Þýskaland verði áfram jafn framsækið og það hefur verið, hvort sem það er á sviði efnahagsmála. En það þarf, og því gerir nýr stjórnarsáttmáli grein fyrir, að taka til í loftslagsmálum. Ég óska hinni nýju stjórn velsældar. En um leið verð ég að segja að ég kveð samt með ákveðnum trega en þó þakklæti Angelu Merkel, stjórnmálaskörung, leiðtoga, ekki bara Þýskalands heldur Evrópu. Hún hefur verið svo sannarlega verið fyrirmynd margra, ekki síst kvenna um allan heim. Þó að ég hafi getað gagnrýnt hana í gegnum tíðina hefur hún þorað að standa með sannfæringu sinni. Hún hefur verið með faðminn opinn þegar tekið hefur verið á móti flóttafólki þrátt fyrir mikla gagnrýni innan eigin raða og frá hægri öfgamönnunum í Þýskalandi sem finnast innan flokka, bæði hennar flokks en ekki síst frá AfD-flokknum. Það var táknrænt að þýska þingið kvaddi hana með dynjandi lófataki nema flokkur hægri öfgamanna sem gerði það ekki. Ég segi: Þökk fyrir, kæra Angela Merkel.
Forseti ítrekar það sem áður var sagt, að ræðutíminn er tvær mínútur, ekki tvær og hálf mínúta, og biður ræðumenn að hafa það í huga. Það er klukka í ræðustólnum sem gefur ræðumönnum til kynna hvað þeir eiga langan tíma eftir.
Herra forseti. Málefni tengd friðun jarðarinnar Dranga í Árneshreppi hafa verið nokkuð til umræðu núna í rúman sólarhring. Mig langar við þetta tilefni að benda hæstv. forseta á, sem hann veit augljóslega, að í ríkisstjórnarsáttmála þeirra stjórnarflokka sem nú hafa náð saman um endurnýjað samstarf til þessa kjörtímabils, er gert ráð fyrir því að fallið verði frá hugmyndum um hálendisþjóðgarð, en í staðinn verði útfærð útvíkkun á grundvelli núverandi Vatnajökulsþjóðgarðs. Í þessu samhengi vil ég rifja upp uppákomu sem varð hér í sumar sem varð þess valdandi að einn stjórnarþingmaður, núverandi innanríkisráðherra, hæstv. ráðherra Jón Gunnarsson, lýsti því yfir að ef ekki hefði verið búið að fresta þingi í aðdraganda kosninga hefði hann, og eflaust fleiri, en í öllu falli hann, dregið til baka stuðning sinn við þessa ríkisstjórn. Í því ljósi er fallið frá þessari fyrirhuguðu útvíkkun Vatnajökulsþjóðgarðs sem þá var áætluð í Skaftárhreppi. Síðan gerist það á síðustu klukkustundum ráðherradóms hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra Guðmundar Inga Guðbrandssonar, að Drangajörðin er friðuð. Það sem ég vil beina hér til hæstv. forseta er að þegar mál sem tengjast gamla hálendisþjóðgarðinum og núverandi útvíkkuðum Vatnajökulsþjóðgarði koma til umræðu í þinginu þá beini hann því til fyrirsvarsmanna stjórnarinnar að þessi rúma reglugerðarheimild ráðherra til breytinga í þessa veru verði afnumin.
Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum árum fjölgað stoðum atvinnulífsins með tilkomu öflugs hugverkaiðnaðar og ferðaþjónustu. Tækifærin þar liggja ekki síst úti á landsbyggðinni. Ein meginforsenda sóknar í atvinnulífi landsbyggðarinnar er aðgengi að raforku og eftirspurnin þar hefur aldrei verið meiri. Þetta er merki um mikinn kraft í samfélaginu. En flutningskerfi raforkunnar er flöskuháls. Það er högg fyrir þjóðina að við upphaf langþráðrar loðnuvertíðar verði að skerða afhendingu á raforku til fiskimjölsverksmiðja og annarra stórnotenda vegna ónægar flutningsgetu orkunnar. Skerðingin hefur það í för með sér að sjávarútveginn er tilneyddur til að brenna jarðefnaeldsneyti fyrir framleiðslu sem hægt væri að knýja með grænni orku, notkun sem greinin metur að geti numið allt að 20 milljónum lítra á vertíðinni. Það skýtur skökku við að upp sé komin sú staða að þjóðhagslega mikilvægir innviðir eins og flutningskerfi raforku geti ekki þjónustað atvinnulífið vegna annmarka á kerfinu. Á sama tíma er sorglegt til þess að vita að árlega falli til ónýtt raforka sem samsvarar afkastagetu Kröfluvirkjunar. Við höfum látið tækifæri í nýtingu á sjálfbærum orkulindum fram hjá okkur fara og okkur hefur ekki tekist að einfalda nægilega reglur öllum til hagsbóta. Það má jafnframt vera ljóst að þetta gengur gegn stefnu Íslands í orku- og loftslagsmálum. Ég vil því hvetja hæstv. orku- og loftslagsmálaráðherra til dáða og ég veit að hann gengur hratt til verka. Ég hef fulla trú á því að við náum hér samstöðu um skynsamlega uppbyggingu mikilvægra innviða. Það er þjóðþrifamál, ekki bara fyrir aukinn hagvöxt og velsæld þjóðarinnar og ekki aðeins til þess að koma í veg fyrir að við köstum atvinnutækifærum á glæ vegna þess að innviðirnir geta ekki annað eftirspurn, heldur fyrir framtíð komandi kynslóða.
Herra forseti. Ég sé mig tilneyddan til að koma hér aðeins í pontu í framhaldi af umræðum sem áttu sér stað í þingsal í gær þar sem hv. þingmenn Miðflokksins áttu frumkvæði að því að ræða friðlýsingu jarðarinnar Dranga á Ströndum. Ég held, herra forseti, að það hljóti að vera lágmarkskrafa til okkar þingmanna sem hér sitjum að fara rétt með mál þegar við förum af stað í umræðum sem þessari. En til þess að reyna að halda hinu rétta til haga þá, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum í dag, var þessi friðlýsing ráðherrans ekki framkvæmd í skjóli nætur og alls ekki í óeiningu við þá sem eiga jörðina sem, eins og fram hefur komið, óskuðu sérstaklega eftir því við ráðherrann að hann færi í friðlýsingarferli vegna jarðarinnar. Þar er eignarrétturinn ríkur, held ég að við þingmenn hér hljótum að sameinast um. Svo því sé til haga haldið hefur verið unnið að þessu verkefni síðan 2018 í farsælu samstarfi þeirra aðila sem þar að koma. Og kannski felast tímamótin í þessari friðlýsingu í akkúrat því að þarna er í fyrsta sinn verið að virkja ákvæði náttúruverndarlaga um að friðlýsa svæði sem óbyggt víðerni. Þau eru af skornum skammti í Evrópu. Við hins vegar búum svo vel á Íslandi að eiga töluverðan fjölda þeirra evrópsku óbyggðu víðerna eftir. Því fagna ég þessum áhuga og þessum ríka vilja landeigendanna á Dranga á Ströndum til að vinna þá vinnu rólega og hægt og í fullu samráði og sátt við alla aðila. Svo því sé haldið til haga.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska forseta til hamingju með embættið, vel valið. Ég vil líka taka undir árnaðaróskir til nýrra þingmanna og óska þeim sem kjörnir voru í síðustu kosningum til hamingju með kjörið og óska nýkjörnum ráðherrum og nefndarformönnum og embættismönnum til hamingju með þeirra störf og hlakka til samstarfsins. Það var ánægjulegt að heyra í nýjum þingmanni, hv. þm. Berglindi Ósk Guðmundsdóttur, hérna rétt áðan að flytja svona góða jómfrúrræðu hér í þinginu og tala um framtíðina sem er framtíð unga fólksins, mælt af henni sjálfri. Það kom í ljós, kæru vinir, að það voru margir gallar við haustkosningar. Eftir 140 daga hlé komum við loksins saman og það heyrðist á mörgum þingmanninum að þinghléið hafi verið óvenjulangt. Við þekkjum ástæður þess, af hverju það var, vegna ástandsins í Norðvesturkjördæmi, sem sem betur fer leystist úr. En það heyrðist líka hjá mörgum þingmönnum að fyrir bragðið gæfist ekki nægilegur tími til að ræða fjárlög. En hvað gerðist svo þegar við fórum að ræða fjárlögin? Þá var tíminn nýttur í að tefja fyrir allri vinnu hér í þinginu. Þetta er í svipuðum farvegi og síðasta þing endaði og er okkur til vansa að hafa vinnubrögðin í þinginu eins og við höfum sýnt undanfarna daga. Ég vona að það lagist. Langt þinghlé var mér ekki að skapi og ég held að það hafi verið fæstum að skapi, en ég notaði tækifærið til að sinna kjördæminu mínu og sinna því fólki sem þar er og ég held að þingmenn hefðu átt að taka það til sín og gera það líka. Það er mikið verk að vinna í kjördæmunum, sinna fólkinu og vera fulltrúi þess hér í þinginu og það mun ég gera.
Virðulegi forseti. Hjól atvinnulífsins eru farin að hreyfast og hagkerfið er að komast í gang. Eftirspurn hefur aukist og framleiðendur eru að bregðast við. Samhliða því hefur orkunotkun þjóðarinnar vaxið og met í raforkunotkun eru slegin í hverri viku. Þá er vert að nefna að innrennsli í lón hefur verið minna en vanalega auk þess sem flutningskerfið í sinni núverandi mynd tryggir ekki nægjanlega nýtingu orkunnar. Í kjölfarið er komin upp sú staða sem kemur líklega mörgum að óvörum, þ.e. raforkuskortur. Það var ekki endilega ófyrirséð en fréttirnar komu þó mörgum á óvart. Það er jákvætt að hjólin séu farin að hreyfast en undanfari alvarlegs orkuskorts er brýnt vandamál sem þarf að leysa. Það er ánægjulegt að sjá áherslur í stjórnarsáttmálanum um að tryggja sjálfbært Ísland með grænni orkuframleiðslu og grænum fjárfestingum. Ég tel að við séum öll að róa í sömu átt. Hér skiptir stóra myndin máli; að mæta orkuþörf heimilanna sem og atvinnulífsins. Þar notum við skynsemi og hagkvæmni þegar hvert skref er tekið. Vöndum okkur í umgengni við náttúruna. Fiskimjölsverksmiðjur hafa t.d. fengið þær fregnir frá Landsvirkjun að hún geti ekki veitt þeim hreina raforku nú í upphafi loðnuvertíðar. Þær neyðast því til að skipta yfir í óákjósanlegan orkugjafa eins og t.d. olíu. Slík staða er nokkuð sem við eigum ekki að þurfa að horfast í augu við sem íslensk þjóð með allar okkar endurnýjanlegu orkuauðlindir. Virðulegi forseti. Tryggja þarf næga orku bæði fyrir heimilin og atvinnulífið. Olía er ekki ákjósanlegur kostur. Það er skref aftur á bak og það vill enginn.
Herra forseti. Eins og fram hefur komið tók hæstv. þáverandi umhverfisráðherra upp á því að friðlýsa jörðinni Dranga rétt áður en hann lét af embætti og hafði ekki fyrir því að tilkynna um það, a.m.k. ekki opinberlega. Þetta er, að því er virðist, fyrst og fremst gert til að koma í veg fyrir að hægt sé að ráðast í framkvæmdir við Hvalárvirkjun, gríðarlega mikilvægar framkvæmdir fyrir Vestfirði alla og ekki hvað síst byggðarlög á Ströndum. Hv. þm. Orri Páll Jóhannsson virðist að einhverju leyti hafa misskilið umræðu um þetta mál því að hv. þingmaður heldur því fram að það séu einhver tíðindi að forsvarsmenn þess félags sem fer með eignarhald þessarar jarðar hafi verið hlynntir friðuninni, friðlýsingunni. Sömu aðilar hafa beitt sér mjög gegn því að af þessum virkjunaráformum yrði vegna þess að það er engin frétt í því fólgin að eigendur jarðarinnar eða forsvarsmenn þessa félags sem á jörðina hafi fagnað ákvörðun ráðherrans. En er það gott fordæmi að félög geti keypt upp jarðir hér og þar á landinu og farið fram á það af ráðherra að hann, fram hjá Alþingi, friði svo stöku jarðir með miklum áhrifum á byggðarlögin í kring og jafnvel orkubúskap landsins? Það getur varla verið gott fordæmi. Og það getur ekki verið gott fordæmi fyrir Alþingi að ráðherra komist upp með svona framgöngu án þess að við tökum það formlega fyrir á þinginu, því að ef sú er raunin er hæstv. ráðherra með þessari aðgerð ekki aðeins búinn að skemma fyrir áformum um Hvalárvirkjun heldur í rauninni búinn að eyðileggja rammaáætlun eins og hún leggur sig, alla fyrri áfanga hennar og framtíðarumræðu um rammaáætlun, því að þá skiptir hún engu máli lengur. Þá skiptir ekki máli hvað Alþingi ályktar. Ef Alþingi telur að rétt sé að nýta ákveðna virkjunarkosti þá geti ráðherra einfaldlega gripið þar inni í. Og þá væntanlega á hinn veginn líka.
Virðulegi forseti. Núna er ekki rétti tíminn fyrir ríkið til að hækka álögur og gjöld á fyrirtæki í landinu sem sum hver róa lífróður. Það gerir þessi ríkisstjórn hins vegar núna með hækkun áfengisgjalds. Hækkunin bitnar í ofanálag harðast á þeim atvinnugreinum sem mest finna fyrir sóttvarnaaðgerðum stjórnvalda. Hérna vantar einfaldlega allt samhengi milli veruleikans og aðgerða stjórnvalda. Og að hægri flokkur skuli við þessar aðstæður hækka áfengisgjald er með nokkrum ólíkindum. Fyrirtæki í veitingageiranum eru, að mér skilst, um 1.000 talsins. Staðirnir standa frammi fyrir því að þurfa að loka fyrr. Almenningur fær skilaboð um að fara varlega, sem skilar fleiri afbókunum en áður á veitingastöðum og það er auðvitað skiljanlegt. Desembervertíðin er ekki hin sama og við venjulegar aðstæður. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði, þegar hann framlengdi sóttvarnaaðgerðir um tvær vikur til viðbótar, að hann vildi með því tryggja vörnina í bili. Næst væri svo að vinna boltann og keyra af stað. En það er erfitt fyrir fyrirtæki að vinna boltann og keyra af stað þegar fyrirtæki eru að renna inn í þriðja ár sóttvarnaaðgerða og sakna úrræða frá stjórnvöldum. Þess í stað fá þau í jólaglaðning skattahækkun stjórnvalda. Þau búa líka við lítinn fyrirsjáanleika, minnisblöð eru kynnt á nokkurra vikna fresti og framtíðarhorfurnar, glugginn, eru aldrei meiri en sem því nemur. Að ganga um miðborg Reykjavíkur í dag segir sögu af því hver staðan er. Stólar standa uppi á borðum. Samtök fyrirtækja á veitingamarkaði lýsa yfir áhyggjum og starfsemi þessara fyrirtækja hefur verið takmörkuð einna mest allt þetta tímabil. Stjórnvöld verða að vera læs á aðstæður og bregðast við í samræmi við þær. En í hverju felast viðbrögð ríkisstjórnarinnar gagnvart þessum fyrirtækjum? Þau felast í 3 milljarða kr. hækkun á áfengisgjaldi.
Virðulegur forseti. Það var ekki fallegt að sjá myndefni á dögunum þar sem níðst var á hryssum þegar tekið var blóð úr þeim. Þetta var ekkert annað en óhugnanlegt dýraníð. Enn og aftur vakna upp spurningar á Íslandi um slælegt eftirlit. Matvælastofnun hefur sjálf í umsögn til þingsins vottað eigið eftirlit með þessum iðnaði og sagt að þar stangist ekkert á við lög. Myndbandið segir okkur aðra sögu. Í vikunni fengum við svo staðfestingu á því að það sem hingað til hefur verið kallað óverulegt brottkast í sjávarútvegsráðuneytinu reyndist í raun vera verulegt brottkast. Með því að nýta dróna hefur Fiskistofa fjölgað brottkastsmálum úr u.þ.b. tíu á ári að jafnaði í 120 það sem af er ári. Fiskistofa, sem oft hefur verið harðlega gagnrýnd fyrir slælegt eftirlit, hefur með breyttum vinnubrögðum fært okkur aðra sýn á umgengni við sjávarauðlindina. Stundum standa eftirlitsstofnanir í lappirnar, til að mynda þegar Persónuvernd sló á fingur fyrrverandi sjávarútvegsráðherra sem reyndi að fela sig á bak við persónuverndarlög þegar upplýsa átti þingið um mikilvægt mál. Forstjóri Samkeppniseftirlitsins hefur vakið máls á því að hann telji að stjórnvöld standi ekki með eftirlitsstofnunum. Þau orð voru nánast eins og fyrri partur í vel ortri vísu sem seðlabankastjóri botnaði stuttu síðar með þeim fleygu orðum að Íslandi væri að miklu leyti stýrt af sérhagsmunahópum. Ég nefni þetta hér vegna þess að ráðherrar í ríkisstjórninni hafa á stjórnmálaferli sínum talað gegn virku eftirliti og m.a. sagt galið að forgangsraða í þágu eftirlitsiðnaðarins eins og það var kallað. Það er mikið talað um að efla eftirlit í stjórnarsáttmálanum en það væri oflof og jafnvel háð að segja að það endurspeglaðist í fjárlagafrumvarpinu. Blóðmerar og brottkast færa okkur heim sanninn um að bit- og tannlausar eftirlitsstofnanir eru lítils virði. Ábyrgðin liggur hins vegar hjá þeim sem stjórna landinu.
Herra forseti. Ég vil nota hér tækifærið til að ávarpa þingheim og minna á þá erfiðu og snúnu stöðu sem Vestmannaeyingar búa við varðandi samgöngur. Vestmannaeyjar eru eina sveitarfélag landsins sem hefur enga tengingu við meginlandið og þarf því að reiða sig á samgöngur á sjó og lofti. Nú er staðan þannig að ekkert áætlunarflug er til Vestmannaeyja og svo hefur verið frá því í lok ágúst á þessu ári. Fram til loka ágúst á síðasta ári sinnti flugfélagið Ernir flugi til Vestmannaeyja á markaðslegum forsendum, en vegna fækkunar ferðamanna, m.a. vegna Covid, brustu þær forsendur. Icelandair hóf aftur flug í desember á síðasta ári með ríkisstuðningi til að byrja með, en eins og áður sagði hætti félagið sömuleiðis flugi í lok ágúst. Er þetta sérstaklega erfið staða fyrir íbúa Vestmannaeyja nú þar sem ferðir falla oft niður í Landeyjahöfn yfir vetrartímann og öryggi íbúa því minna. Það er óþolandi staða. Bitnar þetta ástand sérstaklega illa á viðkvæmum hópum; öldruðum, sjúklingum og börnum. Vestmannaeyingar eru ekki að biðja um mörg flug á dag. Íbúar fara fram á að fá tvo til þrjá daga í viku þar sem boðið yrði upp á tvö flug á dag. Í ár eru 75 ár frá því að flug hófst til Eyja. Það skýtur því skökku við að árið 2021 skuli samgöngur til Eyja enn vera skertar og manni verður ósjálfrátt hugsað til framsýni fólks fyrir 75 árum. Hvað myndi þetta fólk segja nú? Ég skora á hæstv. ráðherra samgöngumála að ganga rösklega til verks og tryggja íbúum Vestmannaeyja öryggi í samgöngum hið fyrsta. Það er ekki hægt að láta íbúa Vestmannaeyja búa við óöryggi sem þetta.
Virðulegi forseti. „Enn jólin. Og alltaf jafn kær“, segir í fallega jólalaginu, sem við þekkjum öll svo vel. En eru jólin öllum jafn kær? Því miður er ekki svo. Ég ætla að tileinka þessa stuttu stund hér í störfum þingsins öllum þeim sem hafa verið að senda mér kveðjur, sem hafa verið að senda mér spurningar, sem hafa verið að biðja um hjálp. Mér þykir miður að ég get ekki hjálpað þessu fólki, mér þykir það virkilega miður. En ríkisstjórnin hefur heitið því að hún ætli að gera sitthvað til þess að greiða götu og aðstoða t.d. almannatryggingaþega. Mér er t.d. algerlega fyrirmunað að skilja það hvers vegna er horft upp á vaxandi kjaragliðnun hjá þessum fátækasta hópi í landinu, hvers vegna þau eru skilin eftir hjá garði einu sinni enn. Í fyrra var það nú svo að það kom eingreiðsla skatta- og skerðingarlaus sem hjálpaði margri fjölskyldunni mjög mikið og gerði þeim jólin eins ánægjuleg og kostur var, gaf þeim kost á því að eiga gott að borða og jafnvel kaupa jólagjöf og láta börnin sín ekki fara í jólaköttinn. Það er núna á valdi þessarar ríkisstjórnar að halda áfram að taka utan um fólkið okkar. Við munum koma með breytingartillögur við fjárauka og við munum biðja um eingreiðslu til handa þessum fátækasta þjóðfélagshópi. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórnin í allri sinni gæsku láti verða af því að hjálpa þessu fólki til að halda gleðileg jól.
Virðulegur forseti. Stjórnarsáttmálinn hefur að geyma skýra sýn á það hvert þessi ríkisstjórn vill fara í velferðarmálum, í efnahagsmálum og í atvinnumálum. Við fylgjum nýrri heilbrigðisstefnu sem markar heilbrigðiskerfið okkar á næstu árum. Við ætlum að auka aðgengi landsmanna að sérfræðiþjónustu með áherslu á greiðsluþátttöku sjúklinga og viðkvæma hópa. Við erum að halda áfram á þeirri vegferð sem hófst á síðasta kjörtímabili að efla geðheilbrigðisþjónustuna fyrir alla hópa samfélagsins, ekki síst börn og ungmenni, og við ætlum að leggja áherslu á geðheilbrigðisþjónustu í forvarnaskyni, ekki alltaf í viðbrögðum. Og áfram höldum við að reyna að efla geðheilsuteymin um land allt. Við höldum líka áfram á þeirri vegferð að þróa fjölbreyttari búsetu- og þjónustuleiðir þannig að eldra fólk geti búið heima eins lengi og það kýs að gera, með áherslu á mun fjölbreyttari úrræði heldur en verið hefur. Við ætlum líka að endurmeta almannatryggingakerfi eldri borgara. Við byrjum á því, og það er fyrsta skrefið, að tvöfalda frítekjumark atvinnutekna núna um næstu áramót. Það sama viljum við gera fyrir öryrkja, þ.e. við viljum bæta kjör þeirra og byrjum á því núna að setja 1% til viðbótar ofan á grunnlífeyri öryrkja. En við vitum líka að kerfinu þarf að breyta þar sem við drögum úr þessum vondu tekjutengingum, við viljum gera það skilvirkara, gagnsærra og réttlátara. Við viljum líka standa áfram að húsnæðisöryggi og gera réttarstöðu leigjenda betri skil. Við viljum og ætlum líka að styðja við byggðaþróun og valfrelsi í búsetu þannig að störf hjá ríkinu verði ekki staðbundin nema eðli starfsins krefjist þess sérstaklega. Nú í fjárlaganefnd fjöllum við um fyrstu fjárlög þessarar ríkisstjórnar sem eru með 170 milljarða kr. halla, en samt stöndum við áfram vörð um velferðina.
Hæstv. forseti. „Hálfmánarnir bakaðir og jólaundirbúningi lokið af minni hálfu“, skrifaði húsbóndi á höfuðborgarsvæðinu í færslu á samfélagsmiðli í morgun, vonandi í gríni. Stéttarfélagið VR vekur þessa dagana athygli okkar á þriðju vaktinni sem sinnt er launalaust og af miklum móð á langflestum heimilum allt árið um kring. Hún leggst ofan á hinar tvær; fyrstu vaktina, sem eru launuð störf utan heimilis, og varla þarf að segja frá því hér að atvinnuþátttaka kvenna á Íslandi er sú mesta í heimi, og aðra vaktina; heimilisverkin, barnauppeldið, samskipti við nána ættingja, verkefni sem fjölskyldan sinnir daglega. Það liggur fyrir að konur á Íslandi sinna heimilisstörfum í níu klukkustundir á viku, karlar í sjö. Þar munar u.þ.b. tveimur. Barnauppeldi sinna konur í u.þ.b. tíu klukkustundir á viku, aðspurðar, karlar í tæpar átta. Þarna undir er auðvitað munur sem segir okkur svo sem ekki neinar fréttir. Þriðja vaktin, sem er líka kölluð skipulags- og tilfinningavaktin, er ólaunuð og snýst um yfirumsjón og verkstýringu á heimilisstörfunum. Verkefni hennar eru vanmetin og jafnvel álitið sjálfsagt að konur sinni því frekar en karlar. Hún er margfalt þyngri fyrir konur en karla, a.m.k. í gagnkynhneigðum samböndum. Henni fylgir álag, hún tekur heilarými, sem hindrar atvinnuþátttöku, framgang í starfi og veldur streitu og álagi. Það er eftirtektarvert að aðspurðir segjast karlar sinna heimilisverkum í miklu meiri mæli en þeir gera í raun og konur segja að þær geri of mikið. Mig langar núna í þessum annasama mánuði til að minna þingheim á þriðju vaktina, hverjir sinna henni, hverjir borga fyrir hana og hvernig það kemur niður á konum á vinnumarkaði á Íslandi.
Virðulegur forseti. Ég ætla að skipta aðeins um gír og tala um algjört smámál sem þó er að mörgu leyti stórmál. Okkur nýjum þingmönnum var á dögunum úthlutað netfangi svo almennir borgarar og aðrir geti haft samband við okkur með sem skjótustum og einföldustum hætti. Ég hef sjálf oft um ævina átt í tölvupóstssamskiptum við þingmenn og hef þá sent póst á netföng eins og helgihrafn@althingi.is, andresingi@althingi.is eða birgir@althingi.is. Mér var hins vegar úthlutað netfanginu arndis.anna.kristinardottir.gunnarsdottir@althingi.is, heil 53 stafbil, tölvupóstfang sem er lengra en meðaltölvupóstur. Þegar ég óskaði eftir að fá þessu breytt var mér tjáð að nýjar reglur frá einhverri nefnd í fjármálaráðuneytinu kveði á um að netföng þingmanna og starfsfólks þingsins skuli mynduð með þessum hætti héðan af. Það er mikilvægur þáttur í lýðræðinu að fulltrúar þjóðarinnar á þingi séu aðgengilegir. Þingmenn eru ekki starfsmenn stjórnsýslunnar sem starfa nafnlaust í hennar nafni og eiga ekki að þurfa að þola óþarfa ágang frá almenningi. Þingmenn eru ekki starfsmenn þingsins sem eiga einnig að njóta verndar í störfum sínum. Þingmenn eru fulltrúar almennings í löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Af því leiðir að þingmenn eiga að vera eins aðgengilegir og kostur er að virtri lágmarkspersónuvernd, sem einnig er afar takmörkuð fyrir fólk í þessari stöðu. Reglan þjónar í ofanálag engum tilgangi og leysir vandamál sem er ekkert. Þetta er kannski lítill prófsteinn á sjálfstæði löggjafarsamkundu þjóðarinnar en prófsteinn engu að síður. Ég vil því biðla til forseta að beita sér fyrir því að Alþingi þurfi ekki að beygja sig undir óþarfa duttlunga stjórnsýslunnar sem í ofanálag stríða gegn þeim mikilvæga þætti lýðræðisins að fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi séu almenningi eins aðgengilegir og kostur er.
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að í nýjum stjórnarsáttmála er ákveðið að sett verði markmið um hlutfall opinberra starfa sem unnin verða utan höfuðborgarsvæðisins og að störf hjá ríkinu verða ekki staðbundin nema eðli starfsins krefjist þess sérstaklega. Markmið þessa er að styðja við byggðaþróun og valfrelsi í búsetu. Ég veit að margir fagna því enda mikil lífsgæði fólgin í því að búa í því byggðarlagi þar sem fólki líður best. Það er svo aftur hagur samfélagsins alls að hvert byggðarlag byggi fólk með ólíka þekkingu og færni. Það getur verið liður í að efla frjó og drífandi samfélög um allt land þannig að grónar atvinnugreinar geti dafnað við hlið nýrra starfa. Sérhæfð störf og opinber verkefni geta svo sannarlega dreifst um landið. Það er samt ekki sama hvernig við nálgumst skilgreiningu staðbundinna starfa. Það þarf algerlega að snúa hugsuninni við frá því sem lengst hefur tíðkast, byrja á því að skilgreina störf sem eru staðbundin í dreifbýlustu samfélögunum en ekki öfugt, störf þar sem hægt er að nota fjarvinnu til að efla og styrkja þjónustu sem eðlilegt er að dreifist um landið. Byrjum á að greina opinber störf sem krefjast viðveru starfsmanna á tilteknum stað án þess að þörf sé fyrir fullt starf. Þetta getur t.d. átt við afgreiðslu sýslumanns á Þórshöfn, hjúkrun á Borgarfirði eystra eða eðlisfræðikennslu í litlum framhaldsskóla. Þarna býður tæknin upp á ótal tækifæri til að skapa eftirsóknarverð störf þar sem staðbundin þjónusta væri hluti starfsins og þar með tryggð, og viðkomandi starfsmaður nýtir starfsaðstöðuna til að leysa fleiri verkefni. Ef rétt er á málum haldið geta sett markmið valdið straumhvörfum í rekstri opinberra verkefna og í byggðaþróun.
Virðulegur forseti. Fram undan er hátíð ljóss og friðar en stór hópur í samfélagi okkar kvíðir komu jólanna, fólk sem býr við fátækt, fólk sem býr við sárafátækt og getur ekki gefið börnum sínum jólagjafir. Að fara í biðröð eftir mat eru þung og erfið skref, hvað þá með börn sér við hlið. Það eru örlög einstæðra foreldra og öryrkja. Annar hópur sem hefur það einstaklega erfitt eru einstaklingar sem eru einangraðir í sárafátækt, einangraðir á heimili sínu og enginn er að spá í hvernig sá hópur hefur það. Þeir eru einangraðir annaðhvort vegna fælni, þeir fara ekki út, eða vegna þess að Covid hefur valdið því að þeir geta ekki leitað sér hjálpar. Og annað er að þeir vita ekki hvert þeir eiga að leita að hjálpinni. Við eigum að sjá til þess að allir hafi það gott en ekki bara fáir útvaldir. Ef rétt væri gefið þá væru bætur almannatrygginga ekki 240.000 kr. á mánuði og búið að skatta þær um 35.000 kr. á mánuði. Ef skatturinn væri ekki til staðar væru þetta þó 275.000 kr., sem væri strax skömminni skárra. Ef rétt væri gefið og kjaragliðnunin væri leiðrétt þá værum við að láta þetta fólk fá 350.000 kr. skatta- og skerðingarlaust í dag. Það væri þá alla vega í áttina að því að þetta fólk geti lifað með reisn og þyrfti ekki að standa með börnin sín í biðröðum eftir mat.
Virðulegi forseti. Fréttir vikunnar hafa væntanlega ekki farið fram hjá ykkur þar sem Landsvirkjun tilkynnti að skerða þyrfti nú þegar afhendingu á raforku til fyrirtækja vegna raforkuskorts og annmarka á flutningsgetu. Þarf það að koma okkur á óvart? Nei, virðulegi forseti. Þetta getur ekki komið á óvart. Það er staðreynd að raforkuöryggi víða um land er ábótavant. Flutningslínur eru mannvirki sem komin eru í mikla viðhaldsþörf. Það eru landshlutar sem vantar hreinlega tengingu við meginstofnæðir landsins og búa við skert raforkuöryggi allt árið. Þetta ástand veldur óþægindum fyrir almenning og veldur því að atvinnutækifæri eru andvana fædd vegna skorts á öryggi raforku. Margur viðkvæmur búnaður þolir ekki rafmagnsleysi og ekki er hægt að sjá fyrir vinnutap. Fyrir sléttum tveimur árum gekk óveður yfir landið með tilheyrandi tjóni á flutningslínum raforku, bæði dreifikerfi og flutningskerfi Landsnets. Í kjölfarið fóru stjórnvöld af stað með samráðshópa um hvernig koma mætti í veg fyrir að slíkt tjón endurtæki sig og finna veikustu hlekkina í flutningskeðjunni. Hrundið var af stað átaksverkefni og ýmislegt bætt og endurnýjað. En þau landsvæði sem ekki búa við hringtengingu búa enn við sama óöryggið. Árið 2009 skipaði þáverandi iðnaðarráðherra ráðgjafahóp til þess að meta leiðir til að bæta raforkuöryggi á Vestfjörðum og í fyrra kom út skýrsla samráðshóps um bætt afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Því er nú verr og miður að lítið hefur þokast í þessum málaflokki síðasta áratuginn. Virðulegi forseti. Það á ekki að vera hluti af aðventustemningunni að uppgötva vanmátt flutningskerfis raforku í landinu, líkt og þegar jólasería er tekin úr geymslu á Þorláksmessukvöld og allar perur eru ónýtar og búið er að loka öllum verslunum. Það verður að athuga og hafa í huga í alvöru virkjunarkosti á Vestfjörðum ásamt því að flýta viðhaldi og nýbyggingum flutningskerfisins. Fyrst þá getum við treyst raforkuöryggi um allt land.
Forseti. Fyrst það er verið að ræða um raforkuöryggið þá datt ég hér inn sem varaþingmaður á kjörtímabilinu 2013–2016 og datt inn í nefnd þar sem Landsnet var bókstaflega að grátbiðja þingið um framkvæmdaáætlun til þess að það gæti byggt raflínur. Ég man eftir einum stjórnarþingmanni sem sat við hliðina á mér og var að skoða í símanum eitthvað allt annað en áætlun fyrir raforkulínur, sem mér fannst mjög áhugavert og hafði alveg ágætisáhrif á mig varðandi það hvernig ég umgengst eitthvað sem kallast virðing gagnvart Alþingi. En að öðru: Skortur á gagnsæi í þessu plaggi, fjárlög 2022. Fyrir bæði þingmenn og þjóð og meira að segja þingmenn í fjárlaganefnd er þetta mjög óaðgengilegt plagg. Við þingmenn í fjárlaganefnd getum þó spurt sem aðrir geta illa. Umsagnaraðilar vita t.d. í rauninni ekki hvaða áhrif þær breytingar sem er verið að leggja til í frumvarpinu hafa á málefni sem þau hafa áhuga á. NPA-miðstöðin t.d. var að klóra sér í hausnum yfir því hvað væri að gerast varðandi þeirra málaflokk en þar er einmitt verið að fella niður 300 millj. kr. framlag til NPA-samninga, tímabundið framlag, og það þarf 321 milljón til að ná upp verðlagsuppfærslum og ýmislegu svoleiðis. Það er bara til að viðhalda núverandi fjölda, það er ekki til að uppfylla ákvæði þeirra laga og samninga sem hafa verið gerðir um þetta. Í þessu frumvarpi er rosalega mikið um það sem er „innan ramma“, að færa einhver verkefni eins og t.d. kvennaheilsugæslu innan ramma. Það hefur enginn hugmynd um hvað þetta kostar. Okkur er ekki sagt það. Ég er búinn að biðja um það núna að fjárlaganefnd kalli eftir því frá ráðuneytinu, þeim sem koma og þeim sem hafa þegar komið, að upplýsa okkur um það hvað þetta þýðir, „innan ramma“. Við erum að samþykkja hérna fjárheimildir. Það er takkinn sem við ýtum á í lok umræðu um fjárlög, já eða nei um fjárheimildir sem við verðum að vita hverjar eru.
Herra forseti. Hér hafa þeir raðað sér í ræðustól, að mér sýnist helmingur þeirra stjórnarliða sem kvaddi sér hljóðs undir störfum þingsins og talað fyrir virkjunarstefnu Sjálfstæðisflokks og Framsóknar. Einn þingmaðurinn gekk svo langt að segja að nú upplifðum við undanfara alvarlegs orkuskorts. Ég held að fólk þurfi aðeins að anda í kviðinn. Á Íslandi er framleidd meiri orka miðað við höfðatölu en í nokkru öðru landi, miklu meiri - miklu, miklu meiri. Það sem við erum að upplifa núna er bilun í vél í Búrfellsstöð. Við erum að upplifa of lélegt flutningskerfi vegna þess að ekki hefur náðst sátt innan stjórnarliðsins um uppbyggingu þess og við sjáum þetta birtast með því að fólk eða fyrirtæki sem fá afslátt af raforku með því að kaupa skerðanlega raforku lenda í skerðingu. Þó það nú væri. Það var díllinn sem þau skrifuðu upp á. Það er díllinn sem loðnuverksmiðjurnar fá hjá Landsvirkjun, fá raforkuna ódýrari gegn því að Landsvirkjun geti skrúfað fyrir hana ef þannig árar. Jú, svo skrúfaði Landsvirkjun líka fyrir rafmyntir og það mætti kannski bara verða varanlegt. Þetta er aðeins angi af virkjunaráróðrinum sem fór á fullt fyrir kosningar og var á fullri fart í tengslum við stjórnarmyndun og sér greinilega ekki fyrir endann á. Síðasta kjörtímabil sáum við rammaáætlun og hálendisþjóðgarðinn ofin saman í ógeðspakka sem varð til þess að bæði voru drepin, ekki af okkur í stjórnarandstöðunni heldur af stjórnarliðunum. Við sáum frumvarp um flutningskerfi raforku sem snerist um að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögunum. Þegar stjórnarliðar áttuðu sig á þeim vanskapnaði var það líka drepið, af þeim, ekki okkur. Herra forseti. Flokkarnir sem bera ábyrgð á Kárahnjúkamistökunum eru í ríkisstjórn og eru greinilega enn við sama heygarðshornið. [[Forseti hringir.]]Þá er rétt að minna á að afhendingaröryggi raforku er hvergi verra á landinu, liggur við, [[Forseti hringir.]]en rétt í kringum Kárahnjúka. Stærsta og misheppnaðasta raforkuframkvæmd Íslandssögunnar er umkringd [[Forseti hringir.]]bóndabæjum þar sem fólk getur ekki stólað á trygga raforku.
Herra forseti. Sjávarútvegur er nátengdur sögu og sál íslensku þjóðarinnar, fiskveiðar og fiskvinnsla hafa lengst af verið okkar mikilvægustu atvinnugreinar og haldið landinu í byggð. Síðustu ár hafa nýsköpun og tækniframfarir breytt greininni og aukið verðmætasköpun með nýjum verðmætum, vörum og afurðum úr slori, roði og fiskbeinum sem áður voru verðlítil og var fleygt í hafið aftur. En hvað er þá að? Hvers vegna ríkir ekki sátt um greinina? Hvers vegna ríkir langvarandi vantraust og ósætti þegar kemur að fiskveiðiauðlindinni okkar? Ég tel, forseti, að þetta séu helstu ástæðurnar: Kvótakerfið og úthlutun kvóta er lokað kerfi. Nýliðun er nánast ómöguleg og kvótinn erfist og helst innan fjölskyldna eða safnast á fárra hendur. Stórútgerðirnar mala gull, verða of valdamiklar í samfélaginu og teygja arma sína of víða í viðskiptalífinu með fjárfestingum utan greinarinnar. Ágætt yfirlit yfir þetta er í Stundinni sem kom út í nóvember síðastliðnum. Veiðigjöldin sem útgerðir greiða fyrir að fá að nýta þjóðarauðlindina eru allt of lág. Þjóðin fær ekki réttlátan hlut í arðinum og eftirlit með umgengni um fiskveiðiauðlindina er of veikt. Heimildir Fiskistofu eru ekki nægar og lög óskýr og gölluð. Jafnræði skortir á milli þeirra sem treysta á fiskmarkaði til að kaupa fisk til vinnslu og hinna sem stunda bæði veiðar og vinnslu. Allt of lítill hluti afla sem veiddur er fer á fiskmarkaði og sjómenn sjá erlendar útgerðir selja afla sinn á hærra verði en þær íslensku. Svindl hefur verið upplýst víða þegar ísprósenta í körum er áætluð við hafnarvog og ósamræmi er á milli endurvigtunar afla í vinnslustöðvum og vigtunar á hafnarvog. Endurvigtunin sem er í höndum útgerðarinnar sjálfrar ræður niðurstöðu og þar með hlut og launum sjómanna. Þá er heimavigtun uppsjávarafla ónákvæm. Útgerðarmönnum er treyst fyrir því sjálfum að segja til um hve mikið af auðlindinni þeir nýta, hvort sem er með endurvigtun eða heimavigtun. Tækni sem nú þegar er um borð í bátum og skipum og á vinnslustöðvum og gefur nákvæmar upplýsingar um magn og þyngd afla er ekki nýtt til eftirlits. Brottkast er mikið. Eftirlitið hefur helst verið með smærri bátum en brottkastið er einnig mikið hjá þeim stóru þótt það sé ekki eins sýnilegt. Eftir að Fiskistofa fór að nýta dróna til eftirlits með brottkasti kemur í ljós að umfangið er mun meira en áður var talið. Kjarninn greindi frá þessu á dögunum. Ríkisstjórnin verður að standa í lappirnar og taka á þessum göllum. Allt umhverfið er stórum útgerðum í hag og þeim sem stunda bæði veiðar og vinnslu á kostnað annarra og Fiskistofa er fjársvelt. Ítrekað hefur verið bent á að of sterk yfirráð fárra aðila yfir fiskveiðiauðlindinni þýði meiri völd til þeirra í þjóðfélaginu en heilbrigt getur talist og staða þeirra sé of sterk gagnvart stjórnvöldum og fjölmiðlum, völd þeirra og áhrif geti orðið skaðleg og áhrif þeirra á ákvarðanir í stjórnkerfinu og á vettvangi stjórnmála geti unnið gegn almannahag. Forseti. Samþjöppun kemur í veg fyrir samkeppni og hamlar nauðsynlegri endurnýjun. Tilfærsla milli byggða getur skaðað sveitarfélög og tilfærsla milli útgerðarflokka getur leitt til þess að minni útgerðir fara halloka. Mikil samþjöppun hefur átt sér stað í sjávarútvegi hér á landi á undanförnum áratugum. Tíu stærstu útgerðirnar fara með meira en helming kvótans og 20 stærstu útgerðirnar ráða yfir meira en 70% kvótans. Ofan á þetta bætist svo eignarhald þessara útgerðarrisa í öðrum útgerðum. Stór útgerðarfyrirtæki hér á landi eru í raun rekin sameiginlega og hafa samráð við veiðar, vinnslu og sölu afurða. Auðlindarentan af fiskveiðiauðlindinni hefur runnið nær óskipt í vasa útgerðarmanna á Íslandi. Renta sem ætti að renna í ríkissjóð og sveitarsjóði og þaðan til allra barna og velferðarkerfisins rennur í vasa útgerðarmanna og þaðan beint til barna þeirra. Bölvun auðlindanna er þekkt hugtak í hagfræði. Spilling er böl sem getur oft verið fylgifiskur skjótfengins gróða sem miklar náttúruauðlindir geta skapað. Ísland býr yfir ríkulegum sjávarauðlindum og þessi bölvun vofir yfir okkur líkt og Namibíu og fleiri löndum ríkum af auðlindum. Mörg lönd í sömu stöðu glíma einmitt við þessa bölvun auðlindanna sem er spillingin. Hér á landi birtist hún helst í því að stórútgerðir ausa fé í stjórnmálamenn og ríkisstjórnarflokka til að reyna að tryggja sérhagsmunina auk þess sem þær halda úti dagblaði sem talar þeirra máli. Auðlindin hefur verið að safnast á fárra hendur og dæmi eru um óeðlileg völd stórútgerða í samfélaginu. Slíkt ástand er ekki almenningi í hag. Svæsið dæmi er aðför að einum af okkar besta rannsóknarblaðamanni, Helga Seljan, þegar hann vann að fréttaskýringaþætti Kveiks um Samherjaskjölin. Samherji réðst að starfsheiðri fréttamannsins með áróðri sem fyrirtækið dreifði um netið. Fyrirtækið nýtti mikla fjármuni og sterka stöðu til að sýna okkur hinum að það borgi sig ekki að gagnrýna eigendur þess vegna þess að þeir hafi stöðu og efni á að þagga niður í okkur. Forseti. Þótt margt hafi tekist vel í sjávarútvegi hér á landi þá vantar enn nauðsynlegan þátt. Það vantar réttlæti og fullvissu um að samfélagið allt njóti nægilega góðs af auðlindanýtingunni. Auðlindanýting er sjálfbær til lengri tíma ef hún leiðir til jafnvægis milli þriggja þátta, umhverfisáhrifa, efnahagsáhrifa og samfélagsáhrifa. Við höfum nú þegar tekið tvö skref af þessum þremur við stjórn fiskveiða. Kvótakerfið var sett á af umhverfisástæðum, til að vernda nytjastofnana, og það var áhrifaríkt skref frá sjónarhóli umhverfisáhrifa. Það olli hins vegar misrétti milli kynslóða nýrra og eldri útgerðarmanna og hamlaði nýliðun. Nokkrum árum síðar var framsal kvóta heimilað af efnahagslegum ástæðum og það hefur leitt til hagræðingar í greininni. Sú aðgerð hefur hins vegar haft ákveðin neikvæð samfélagsleg áhrif. Við sölu kvóta er mögulegt að kippa í einni svipan stórum stoðum undan heilu byggðarlögunum eins og dæmin sanna. Fólkið í sjávarbyggðunum hefur borið kostnaðinn við hagræðinguna en ágóðinn hefur að mestu runnið til einkaaðila. Spurningin sem við stjórnmálamenn verðum að svara er þessi: Hvernig getum við náð öllum þremur hliðum sjálfbærrar þróunar við nýtingu sjávarauðlindarinnar? Við í Samfylkingunni, Jafnaðarmannaflokki Íslands, höfum frá stofnun flokksins talað fyrir útboði á aflaheimildum. Sú aðgerð ein og sér færir samfélaginu réttlátari hlut í auðlindaarðinum og gerir nýliðun í greininni mögulega. Það hallar verulega á okkur, eigendur auðlindarinnar, og það mun ekki nást sátt um kerfið á meðan svo er. Til þess að ná sátt um hvernig veiðigjöld eru ákvörðuð og tryggja að auðlindinni sé ekki úthlutað á undirverði liggur beinast við að nota markaðinn til að ákveða verðið. Svigrúm innan kerfisins verður meira með tilboðsmörkuðum sem veitir best reknu fyrirtækjunum aukin tækifæri, hvort sem þau eru gömul eða ný. Í útfærslu útboðsleiðar er auðvelt að taka tillit til byggðasjónarmiða, koma í veg fyrir samþjöppun og virða sérstöðu minni útgerða. Mikilvægt er að stíga viðráðanleg skref í tíma og ef rétt er á málum haldið leiðréttir tilboðsleiðin óréttlætið sem felst í því að ávinningur af hagræðinu innan útgerðarinnar renni í vasa fárra en íbúar sjávarbyggða beri kostnaðinn. Mér finnst rétt að minna á, þegar talað er um útboð á kvóta, og þegar útgerðarmenn mótmæla þeirri aðgerð, að kvótaútboð á vegum einkaaðila í sjávarútvegi hefur verið heimilt hér á landi í áratugi. Kvótinn þar er seldur hæstbjóðanda og verðið er því miður himinhátt, oftast vel yfir virði þorskafla. Ástæðan er fyrst og fremst mikil eftirspurn og lítið framboð og verðið svokallað jarðarverð. Uppboðsgjaldið á þessum markaði rennur allt í vasa kvótaþega en ekki til þjóðarinnar. Ef við bætum við það framboð er líklegt að nýliðar og kvótalitlar útgerðir geti fengið kvótann á mun lægra og réttlátara verði en nú býðst og afraksturinn renni til þjóðarinnar. Með því að sveitarfélögin fái aukna hlutdeild í arðinum, t.d. í gegnum sóknaráætlun landshluta, gætum við styrkt stöðu þeirra til uppbyggingar með hugviti heimamanna. Útboð tryggir fullt verð fyrir sjávarauðlindina. Útgerðarmenn þyrftu þá ekki lengur að treysta á að stjórnmálamenn ákveði veiðigjald sem er þeim þóknanlegt. Þannig getum við náð nauðsynlegri sátt um sjávarútvegsmál. Fólkið í landinu fengi notið arðsins af auðlindinni til uppbyggingar í sveitarfélögunum og til almennrar velferðar. Það er réttlætismál að fólkið í landinu fái að njóta arðsins sem eign þess á fiskveiðiauðlindinni skapar og að þjóðin fái fullt verð fyrir veiðileyfi. Forseti. Frumvarpið sem ég mæli fyrir er ekki um útboð heldur það sem þarf að vera skýrt og bundið í lögum til að skilgreina tengda aðila og vinna gegn því að fénýting auðlindarinnar safnist á fárra hendur. Á þessu þarf að taka, hvort sem ákveðið verður að fara útboðsleið eða ekki. Óskýrleiki í skilgreiningum á tengdum aðilum í lögum um stjórn fiskveiða hefur orðið til þess að Fiskistofa hefur ekki treyst sér til að vinna eftir lögunum við eftirlit með því hvort einstakir aðilar fari með yfir 12% af úthlutuðum kvóta. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116, frá árinu 2006, þess efnis að nánar verði skilgreint í lögunum hvað felst í hugtökunum tengdir aðilar og raunveruleg yfirráð. Frumvarpið miðar að því að hrinda í framkvæmd tillögum verkefnastjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni sem verkefnastjórnin skilaði til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra 30. desember 2019. Verkefnastjórninni var m.a. falið að bregðast við ábendingum í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar um eftirlit Fiskistofu er varðar samþjöppun aflaheimilda. Fyrsti flutningsmaður frumvarpsins átti sæti í stýrihópnum, sú sem hér stendur. Í kjölfar skýrslunnar birti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra drög að frumvarpi í samráðsgátt stjórnvalda sem byggðust á niðurstöðum hennar. Frumvarpið sem við ræðum hér byggist að meginstofni til á þeim drögum sem birtust í samráðsgátt. Þó er vikið frá efni draganna að nokkru leyti, þar sem ósamræmis gætir á milli þeirra og niðurstaðna verkefnastjórnarinnar. Þá eru lagðar til breytingar til samræmis við fyrirvara minn við skýrslu verkefnastjórnarinnar. Í 13. gr. laga um stjórn fiskveiða er fjallað um hámarksaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila. Frá því að reglur um hámarksaflahlutdeild voru fyrst lögfestar hefur orðið samþjöppun á aflahlutdeildum og fara nú tíu stærstu útgerðarfélög landsins með meira en helminginn eins og ég sagði áðan. Samhliða þeirri þróun hefur aðilum í sjávarútvegi fækkað ört. Útgerðir sem réðu yfir aflahlutdeildum voru 946 í upphafi fiskveiðiársins 2005–2006 en þeim hafði fækkað niður í 382 árið 2019. Ég fletti því ekki upp, forseti, hver staðan er núna en ég geri ekki ráð fyrir að þeim hafi fjölgað mikið síðan fyrir tveimur árum. Í skilgreiningu laganna á hugtakinu „tengdir aðilar“ er miðað við að aðilar séu tengdir eigi annar aðilinn beint eða óbeint meiri hluta hlutafjár eða stofnfjár í hinum aðilanum eða fari með meiri hluta atkvæðisréttar. Þannig getur einn aðili farið með hámark leyfilegrar aflahlutdeildar samkvæmt 1. mgr. 13. gr., sem er 12% af úthlutuðum kvóta hverju sinni, en þar að auki átt allt að 49,99% hlut í öðrum fyrirtækjum sem fara með aflahlutdeildir samkvæmt lögunum. Ljóst er að slíkt eignarhald gengur gegn markmiðum laganna auk þess sem skilgreiningin er í ósamræmi við skilgreiningu raunverulegra eigenda samkvæmt lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 140/2018, og lögum um skráningu raunverulegra eigenda nr. 82/2019 sem samþykkt voru hér af núverandi stjórnarflokkum og reyndar af fleirum. Ef ég man rétt var góð samstaða um þessi lög, sem samþykkt voru fyrir tveimur til þremur árum og ástæða til að líta til í þessu samhengi. Samkvæmt þeim lögum telst til raunverulegra eigenda einstaklingur sem í raun á eða stjórnar lögaðila í gegnum beina eða óbeina eignaraðild að meira en 25% hlut í lögaðilanum, ræður yfir meira en 25% atkvæðisréttar eða telst á annan hátt hafa yfirráð yfir lögaðila. Sá munur sem er á skilgreiningu eignatengsla samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða, lögum um peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og lögum um raunverulega eigendur skýtur skökku við, enda getur aðili talist raunverulegur eigandi lögaðila án þess að teljast „tengdur aðili“ samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða. Í tillögum verkefnastjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni eru lagðar til breytingar á skilgreiningu laganna á hugtökunum „tengdir aðilar“ og „raunveruleg yfirráð“ þannig að hægt sé að ná fram skilvirkara eftirliti með reglum um hámarksaflahlutdeild. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit Fiskistofu kemur fram að við framkvæmd laga um stjórn fiskveiða hafi komið í ljós erfiðleikar við að staðreyna að um tengda aðila væri að ræða þrátt fyrir vísbendingar um slík tengsl þar sem kveðið væri á um raunveruleg yfirráð. Lagði verkefnastjórnin til að skilgreining tengdra aðila yrði látin ná til hjóna, sambúðarfólks og barna þeirra og að ákveðin stjórnunarleg tengsl milli fyrirtækja leiddu til þess að fyrirtæki væru talin tengd, nema sýnt væri fram á hið gagnstæða. Að auki lagði verkefnastjórnin til að skilgreint yrði hvað fælist í raunverulegum yfirráðum og að kveðið yrði á um að aðilar sem réðu meira en 6% af aflahlutdeild eða 2,5% af krókaaflahlutdeild skyldu tilkynna til Fiskistofu áætlaðan samruna, kaup í félagi sem réði yfir aflahlutdeild eða kaup á hlutdeild. Samþykki Fiskistofu fyrir slíkri ráðstöfun væri forsenda samruna eða kaupa í félagi eða kaupa á hlutdeild og kæmi ráðstöfunin ekki til framkvæmda fyrr en Fiskistofa hefði samþykkt hana. Forseti. Við flutningsmenn frumvarpsins sem ég hér mæli fyrir leggjum til breytingar á skilgreiningu hugtaksins „tengdir aðilar“ í lögum um stjórn fiskveiða. Í 1. tölulið 4. mgr. 13. gr. gildandi laga er kveðið á um að aðilar séu tengdir þar sem annar aðilinn, einstaklingur eða lögaðili, á beint eða óbeint meiri hluta hlutafjár eða stofnfjár í hinum aðilanum eða fer með meiri hluta atkvæðisréttar. Lagt er til að miðað verði við að aðilar teljist tengdir fari annar aðilinn með a.m.k. 25% hlutafjár, stofnfjár eða atkvæðisréttar í hinum, til samræmis við lög um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 140/2018, og lög um skráningu raunverulegra eigenda, nr. 82/2019. Er því gert ráð fyrir því að teljist aðili raunverulegur eigandi annars, teljist þeir „tengdir aðilar“ í skilningi laganna. Í öðru lagi er lagt til að til tengdra aðila teljist lögaðilar sem stjórnað er af sömu einstaklingum og hjón, sambúðarfólk, börn þeirra og fósturbörn auk lögaðila í þeirra eigu. Í þriðja lagi er lögð til ítarlegri skilgreining á því hvað felist í raunverulegum yfirráðum en kveðið er á um í gildandi lögum um stjórn fiskveiða. Er lagt til að með raunverulegum yfirráðum sé átt við rétt sem skapast með samningum eða einhverjum þeim hætti sem gerir aðila kleift að hafa afgerandi áhrif á félag, með eignarhaldi eða rétti til að nota eignir félags, allar eða að hluta, eða með rétti til að hafa afgerandi áhrif á samsetningu, atkvæðagreiðslu eða ákvarðanir stofnanafélags. Að lokum er kveðið á um málsmeðferð Fiskistofu þegar samanlögð aflaheimild einstakra aðila og tengdra aðila er yfir 6% af heildarverðmæti allra tegunda sem sæta takmörkunum á leyfilegum heildarafla. Ber í þeim tilvikum, eins og áður segir, að tilkynna til Fiskistofu hverja þá ráðstöfun sem leiðir til hækkunar á aflahlutdeild áður en slík lögskipti koma til framkvæmda. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. júní 2022 en þeim aðilum sem fara umfram leyfilega aflahlutdeild samkvæmt frumvarpinu verði veittur frestur til loka fiskveiðiársins 2024–2025 til þess að gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til þess að aflahlutdeild rúmist innan lögbundinna marka. Forseti. Ég hef nú farið yfir efni frumvarpsins. En nú spyrja einhverjir hvers vegna ég og meðflutningsmenn á þessu frumvarpi teljum að líta eigi til laga um fjármálafyrirtæki og laga um raunverulega eigendur frekar en til samkeppnislaga eftir skilgreiningum á tengdum aðilum eða hefðbundinna viðmiða um dótturfyrirtæki. Það er vegna þess að ef sjávarútvegsfyrirtæki tengist öðrum fyrirtækjum í greininni, þannig að skilgreiningin á raunverulegum eigendum fyrirtækja nái yfir þau tengsl eða að um skýr fjölskyldutengsl sé að ræða, eru aðstæður með þeim hætti að fjárhagslegir erfiðleikar eins fyrirtækis geta haft afleiðingar fyrir önnur og á samfélagið allt. Í tilfelli sjávarútvegsfyrirtækja sem fénýta auðlind þjóðarinnar þarf að gæta þess að slík tengsl hafi ekki neikvæð samfélagsleg áhrif. Frumvarpinu er ætlað að vinna gegn samþjöppun í sjávarútvegi og einnig að minnka fjárhagslega áhættu samfélagsins af því að aflaheimildir safnist á fárra hendur og að tengsl á milli raunverulegra eigenda fyrirtækja séu þannig að fall eins eða fjárhagslegir erfiðleikar hafi áhrif á stöðu annars. Auk þess er brýnt að skýra lagagreinarnar sem fyrst þannig að Fiskistofa geti uppfyllt lögboðið eftirlitshlutverk sitt. Upplýsingar um raunverulega eigendur eru opinberar þannig það er aðgengilegt fyrir Fiskistofu að hafa eftirlit með því hverjir eru tengdir aðilar og hverjir ekki og auk þess eru þær upplýsingar aðgengilegar almenningi. Þannig getur almenningur fylgst með raunverulegum eigendum fyrirtækja sem fénýta auðlindir þjóðarinnar. Að lokum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar að lokinni þessari umræðu.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum framsöguna og fyrir að hafa lagt málið fram. Við ræddum þessi tengsl innan útgerðarinnar töluvert á síðasta kjörtímabili og það er augljóst að bæta þarf úr. Hv. þingmaður nefnir að hér sé hugmyndin að hrinda í framkvæmd tillögum verkefnisstjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni, sem var skilað 2019 - ég hygg að það sé ekki eina sambærilega nefndin sem hv. þingmaður hefur setið í á vegum stjórnvalda, af því að þetta hefur gengið nefnd úr nefnd á síðustu árum. Mig langar að spyrja út í einn lið samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem snýst um að skipa nefnd til að kortleggja áskoranir og tækifæri í sjávarútvegi og tengdum greinum og meta þjóðhagslegan ávinning fiskveiðistjórnarkerfisins. Þarf mikið fleiri nefndir? Er ekki búið að skoða þetta frekar vel? Þarf ekki að taka pólitíska afstöðu hér í sal út frá þeim upplýsingum sem liggja fyrir? Ég held að ágreiningur á milli flokka sé nokkuð ljós. Fólk þekkir það úr verkefnisstjórninni sem skilaði 2019 og öllum hinum nefndunum sem á árum áður skiluðu einhverju af sér eða leystust upp í botnlausu rifrildi út af átakalínum sem við þekkjum öll. Ég er að fiska eftir því hvað við græðum á enn einni nefndinni á vegum stjórnvalda.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Nefndir geta náttúrlega verið gagnlegar, en ég held að það sé alger óþarfi að setja á laggirnar enn eina nefndina um stóru myndina í sjávarútveginum. Tillögurnar sem verkefnisstjórnin skilaði 2019 eru ekki bara um samþjöppun. Þær eru um vigtun á hafnarvog og endurvigtun og heimavigtun. Þær eru um brottkast og eftirlit á hafi úti. Þær eru um heimildir Fiskistofu til sekta o.s.frv. Þær eru um allt mögulegt sem ég held að við ættum að geta náð góðri sátt um í þessum sal ef við myndum einhenda okkur í það. Ég vona að slíkt frumvarp komi fram en auk þess þurfum við að huga að þeirri samþjöppun sem blasir við og þeirri staðreynd að við erum þarna með fyrirtæki sem ég leyfi mér að segja að fái auðlindina fyrir slikk og séu hreinlega orðin of stór fyrir okkar hagkerfi og teygja anga sína allt of víða. Ég varð fyrir vonbrigðum þegar ég sá þetta um nefndina og sjávarútvegsmálin og hugsaði einmitt líkt og hv. þingmaður: Er þetta enn ein nefndin? Vitum við ekki nokkurn veginn hvernig landið liggur? Þegar talað er um að ná þurfi sátt um auðlindir okkar leyfi ég mér að spyrja: Um hvað á að ná sátt og hver á að verða sáttur? Það er augljóst að þjóðin er ósátt, það sýna kannanir okkur. Þarf ekki að gera sáttmála við þjóðina en ekki endalaust að láta undan stórútgerðinni eins og gert hefur verið undanfarin ár?
Frú forseti. Stundum virkar þessi krafa um endalausa sátt eins og tafaleikur, þegar fólk er kannski ekki í alvöru að leita að einhverri endanlegri niðurstöðu heldur að ýta vandanum á undan sér þannig að lausnin geti fundist einhvern tíma seinna eða kannski bara aldrei. Mér dettur þetta í hug vegna þess sem kom fram í frekar þunnri skýrslu sem þinginu barst, að beiðni Hönnu Katrínar Friðriksson, um eignarhald 20 stærstu útgerða í íslensku atvinnulífi. Þar kom ekki allt fram sem hefði átt að koma fram en umfangið varð ljóst. Að útgerðarauðvaldið sé á síðustu árum búið að fjárfesta botnlaust í ótengdum greinum atvinnulífsins fær mann til að velta því fyrir sér hvort langtímaplanið nýti þau auðæfi sem fólk nær þarna út úr sameiginlegri auðlind okkar, gegn því að borga of lítið afgjald til þjóðarinnar, til að gera útgerðarauðvaldið óháð útgerð innan nokkurra ára. Ef þær fjárfestingar sem fram komu í skýrslu fjármála- og efnahagsráðherra um eignarhald 20 stærstu útgerðarfyrirtækjanna - ef sú þróun heldur áfram er ekki langt að bíða þess að þeir aðilar þurfi ekki lengur útgerðina til að hafa botnlausar tekjur. Þá má kannski fara að breyta kerfinu af því að þá verða hagsmunirnir ekki þeir sömu. Ég velti því upp hvort það að setja enn eina nefnd í stjórnarsáttmála sé mögulega hluti af þeim tafaleikjum sem þarf til að koma þessum auðæfum fyrir vind.
Frú forseti. Ég skal ekki segja hvort þetta hafi verið svo útspekúlerað út frá sjónarhóli útgerðarrisanna, en sannarlega hafa þeir átt sér talsmenn meðal stjórnarliða. Vonandi sjáum við breytingar með nýjum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem ræddi á árum áður öðruvísi um sjávarútvegs- og auðlindamál þjóðarinnar en ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. En Stundin, tölublaðið sem kom út í nóvember, sýndi þetta með svo skýrum hætti og ég hvet hv. þingmenn sem eru að velta þessum hlutum fyrir sér til að lesa Stundina þar sem blaðamaðurinn tekur saman og greinir þessa anga sem fara frá útgerðarrisunum út í aðrar atvinnugreinar í landinu. Það er auðvitað rétt að í gegnum þau fyrirtæki getur útgerðin auðvitað beitt sér til þess að gæta enn betur að sínum hag. Þetta er kóngulóarvefur sem ýtir sannarlega undir að auðsöfnun verði meiri á fárra hendur. Þó að það sé ekki nema bara þess vegna ættum við að skoða vel lagaumhverfið. Við þurfum ekki aðra nefnd til þess. Við getum gert svo margar góðar breytingar sem eru nú þegar vel rökstuddar og útskýrðar í skýrslum sem nefndir hafa skrifað. Það væri kannski gott ráð til nýs sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að lesa þær skýrslur og huga síðan að því hvað upp á vantar.
Virðulegi forseti. Ég var ekki alveg viss hvort ég ætti að fara í andsvör eða halda ræðu og ég valdi bara ræðu. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir frumvarpið og ég hefði mjög gjarnan viljað vera meðflutningsmaður á því en það gafst ekki tími til þess að skoða málið nægilega vel, það er svo margt að gera þegar maður er nýr þingmaður. Fyrir mér er þetta frumvarp ekkert pólitískt frumvarp, það er bara faglegt frumvarp. Við erum með 13. gr. laga um stjórn fiskveiða sem kveður á um kvótaþakið, að lögaðili megi ekki eiga yfir ákveðnu hlutfalli af heildaraflahlutdeild ákveðinna tegunda, það megi ekki fara yfir ákveðið þak, ákveðna prósentu. Þá þarf að skilgreina hver einstaklingurinn er, hver hinn raunverulegi eigandi er. Einstaklingur getur ekki átt kvóta, farið yfir kvótaprósentuna í gegnum lögaðila eða í gegnum aðrar leiðir en sem einstaklingur. Ég vona bara að þetta verði samþykkt og málið búið, þetta er ekki flókið mál. Ég vona að allir skilji þetta. Ég hef ákveðna þekkingu á þessu máli. Ég var að vinna hjá fjármálaeftirlitinu 2006 og 2007, ráðinn þar um miðjan júní eða júlí og bara strax eftir helgina fór ég til Parísar á fund FATF, Financial Action Tax Force, sem semur allar reglurnar um peningaþvætti, það er þaðan sem þetta allt kemur. Það eru orðnar miklar kröfur þar, sérstaklega eftir 11. september þegar fjármögnun hryðjuverka kom inn. Þar er raunverulegur eigandi lykilhugtak, á ensku „beneficial owner“. Ef bankar eru ekki með það á hreinu þá vita þeir ekki hverjir viðskiptamenn sínir eru. Svo einfalt er það. Ég er bara svolítið hissa á því að við séum að fjalla um þetta núna í þessari mikilvægu löggjöf á Íslandi, að við séum ekki með þetta algerlega á hreinu í þessari mikilvægu löggjöf. Við þekkjum allt þetta bix í kringum hrunið, það fer til Karíbahafsins, á Tortólu og það allt. Ef þú ætlar að svindla á skatti eða koma peningum undan þá reynirðu að svindla á hugtakinu raunverulegur eigandi. Býrð til röð fyrirtækja og þá er spurningin: Hver á það? Á Tortólu geta fyrirtæki og lögaðilar setið í stjórn og annað slíkt, ég þarf ekkert að fara út í það. Mér finnst þetta algert grundvallaratriði varðandi þessa löggjöf og 13. gr. Þá er spurningin þessi: Viljum við að 13. gr. sé virkt ákvæði eða ekki? Það er það sem þetta snýst um og ekkert annað. Ef það er einhver ágreiningur um þetta þá væri mjög gaman að hv. þingmenn kæmu bara í pontu og segðu sig vera andsnúna þessari löggjöf. Þá spyr ég í leiðinni: Hvað erum við þá að gera með þessa 13. gr.? Ef hún á að vera virkt ákvæði þá verður þetta að vera á hreinu. Það verður að vera algerlega skilgreint hver raunverulegi eigandi er, þ.e. samkvæmt lögum um peningaþvætti og lögum um fjármálafyrirtæki. Af hverju er þetta þar? Það er af því að fjármálastofnanir þurfa að vita hver eigandi peninganna er og hverjum má lána. Það er það verðmæti sem bankarnir eiga, það er þekkingin á kúnnanum. Það sama er með raunveruleg yfirráð og tengda aðila. Ég get lesið hér upp úr frumvarpinu, með leyfi forseta: „Hjón, sambúðarfólk, börn þeirra og fósturbörn og lögaðilar í þeirra eigu.“ Það bætast við tveir liðir þarna sem tengdir aðilar, ég meina, hjón eru tengdir aðilar, ég vona það. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en ég styð frumvarpið heils hugar og ég trúi ekki öðru en að það verði samþykkt, það gerir raunverulega þetta ákvæði virkt. Ég lít ekki á þetta sem pólitískt mál. Við getum haft okkar skoðun á kvótakerfinu en þetta er löggjöf, 13. gr., og ef fólk er á móti 13. gr. þá er mjög gott að hafa óskýrt hugtak um raunverulegan eiganda og hverjir eru tengdir aðilar og hvað eru raunveruleg yfirráð. Það er það besta sem þú gerir, hefur ákvæðið en hefur svo allt hitt óskýrt. Það er blöff. Það er verið að plata þjóðina með því að hafa 13. gr. ef þessar skilgreiningar eru ekki algjörlega á kristaltæru. Þá er verið að gera það. Þá er spurningin bara: Eigum við að leyfa því að vera þannig áfram? Ég er ekki að segja að það sé verið að gera það í dag en þetta er spurning um virkni ákvæðisins.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, tengda aðila og raunveruleg yfirráð. Ég vil þakka framsögumanni, Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir þá yfirferð sem hún fór í áður en hún fór í frumvarpið. Það var margt áhugavert sem þar kom fram sem ég punktaði hérna hjá mér og er ástæða þess að ég kem hingað upp. Hún ræddi um útflutning á ferskum fiski og brottkast og aðra hluti sem eru auðvitað stóralvarleg mál. Það var þannig að síðasta atvinnuveganefnd, undir forystu Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, fór mjög rækilega yfir þessi mál eða nánast í þrjú ár á síðasta kjörtímabili, tafðist út af Covid reyndar. En það var farið mjög djúpt í stöðuna varðandi útflutning á ferskum fiski og reyndar líka raunverulega eigendur að hluta til. Þetta mál er varðar útflutning á ferskum fiski er gríðarlegt atvinnuspursmál fyrir okkur Íslendinga og í sjávarbyggðunum. Það liggur fyrir að hér hafa tugir fyrirtækja hætt starfsemi vegna útflutnings á ferskum fiski. Það er varlega áætlað að u.þ.b. 500 störf séu flutt út. Ég man ekki nákvæmlega hvort þetta eru 60.000 tonn af fiski sem flutt eru út á hverju ári, sem er náttúrlega gríðarlegt magn, og unnið á meginlandi Evrópu þar sem jafnvel Íslendingar eiga fiskverkanir eða fiskvinnslur. Í Evrópusambandinu búa fyrirtækja við það, t.d. ef þú stofnar fiskvinnslufyrirtæki í Póllandi og það kostar milljarða að byggja fyrirtækið upp þá færðu 80% stofnkostnað endurgreiddan eða 800 milljónir. Þetta er náttúrlega gríðarlegt samkeppnisforskot sem slík fyrirtæki hafa auk þess sem leyfilegt er í Evrópusambandinu að versla við starfsmannaleigur sem bjóða upp á starfsmenn sem hafa laun sem eru svo fjarri því sem eru í boði á Íslandi. Laun í Póllandi eru t.d. bara einn þriðji af því sem lægstu laun eru á Íslandi, hvað þá þegar þú ert kominn með starfsmannaleigur. Þannig að þegar er verið að keppa um þetta á fiskmörkuðum hér, fiskverkendur á Íslandi eru að keppa við fiskverkendur í Póllandi, þá er staðan gríðarlega ójöfn. Í þessari vinnu, undir forystu Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, var gríðarlega vel farið yfir þá hluti og skilað góðri skýrslu til þingsins og til nefndarinnar og ráðherra um þau mál, sem er mjög mikilvægt að við höldum áfram að ræða og þess vegna var ég ánægður að framsögumaður kom inn á þau mál. Mér fannst það svolítið djúpt í árinni tekið að næstum fullyrða gríðarlegt brottkast. Það er bara þannig að það er alveg nákvæmlega sama hversu mikið eða lítið brottkastið er, það er alltaf of mikið. Brottkast á fiski er alltaf of mikið, þannig er það. [[Gripið fram í.]]Það hefur auðvitað alltaf liðist eitthvert brottkast sem er af ýmsum ástæðum og skiljanlegum. Vissulega þarf að taka á því sem er að gerast í þeim málum en það er ódýrt að skella slíkri skuld á ríkisstjórn. Við þurfum auðvitað að höfða til sjómanna sjálfra. Það eru þeir sem bera ábyrgð á fiskinum sem þeir draga um borð og það eru þeir sem þurfa að bera ábyrgð á því að koma honum í land og við eigum að treysta þeim og þeir eiga að vera traustsins verðir. Það er engir stórir aðilar sem græða á brottkasti eða einhverjum svívirðingum eða spillingu í sjávarútvegi. Mér finnst tal um spillingu í atvinnulíf á Íslandi - ég er bara langt í burtu frá því.. Ég held að það megi ýmislegt betur fara en að kalla eitthvað spillingu í atvinnulífinu og í sjómennsku og útgerð finnst mér langt gengið. Það er allt of langt gengið fyrir minn smekk. Af því að ég ætla ekki að halda langa ræðu ætla ég aðeins líka að koma inn á punktinn um samþjöppun. Ég er sammála framsögumanni að það getur vel verið, og er kannski alveg rétt, að samþjöppunin frá því að við settum kvótakerfið á upp úr 1980 sé of langt gengin. En ég vil bara vekja athygli á því hverjir það voru sem samþykktu hér frjálst framsal aflaheimilda. Það voru allir aðrir flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn, sem var eini flokkurinn sem var á móti því á sínum tíma. Við skulum bara feðra þetta allt saman rétt. Það breytir auðvitað engu í dag en við skulum samt halda því til haga í þessari umræðu. Það er mjög mikilvægt að við ræðum það áfram. Samþjöppunin var mjög nauðsynleg á þessum tíma. Það var nánast öll útgerð í landinu um 1970–1980 á hausum og þess vegna var að stórum hluta farið út í þetta kvótakerfi, og til að vernda fiskstofnana. Það var gríðarlega mikilvægt. Kannski hefur sú sátt gengið of langt. Ég ætla ekki að fara að ræða uppboð á aflaheimildum sem framsögumaður kom lítillega inn á en vek athygli á því að hún sagði að best reknu fyrirtækin myndu fá mesta svigrúmið og þá held ég að við séum nú ekki á betri stað, ef þau fyrirtæki sem eiga mestan pening og græða mest geta þá keypt mest af aflaheimildum. Ég held að það sé ekki það sem við eigum að sækjast eftir. Við þurfum frekar að finna þetta út. Varðandi leigu á kvóta og öðru slíku þá get ég tekið undir margt sem framsögumaður sagði um leigu á kvóta. Það eru u.þ.b. 20.000 tonn sem eru leigð á ári hverju og þau eru leigð á 200 og 300 kr. kílóið, sem enginn skilur náttúrlega því að það getur engin útgerð rekið sig með því að leigja kvóta á 300 kr. kílóið. Það er bara þannig. Mig langar aðeins í lok ræðutímans að tala um tengda aðila. Þegar hv. framsögumaður er að tala um tengda aðila þá snýst þetta auðvitað fyrst og fremst um þessa stóru aðila sem eru nánast uppi í kvótaþakinu. Þegar gefinn var út mikill loðnukvóti, í 600.000 tonn, þá fóru útgerðirnar sem voru svona á jaðrinum, í 12%, upp fyrir eignarþakið af náttúrulegum ástæðum. Við þurfum auðvitað að hafa eitthvert svigrúm fyrir slíkt af því það er ekkert víst að á næsta ári verði gefin út 600.000 tonn. Það getur vel verið að þau verði 0. Við þekkjum það alveg. Á síðasta kvótaári voru veidd 120.000 tonn, árin tvö þar á undan 0. Þannig að það er ekki á vísan að róa í loðnunni og reglurnar verða að vera það sveigjanlegar að náttúran hvetji ekki útgerðir til þess að selja frá sér aflaheimildir, vegna þess að það kemur ekki aðeins niður á þeim heldur líka á fólkinu sem vinnur í landi, fólkinu sem vinnur hjá fyrirtækjunum sem hafa búið sig vel til að halda úti öflugri starfsemi og hafa mikið af góðu starfsfólki í vinnu. Ég vil benda á þá leið og athuga hvort hv. framsögumaður vill ekki skoða hvort það væri heppilegt að útgerðir sem eiga aflahlutdeild sem er t.d. fyrir ofan einhverja prósentu, gætu verið 6–8%, verði sjálfkrafa að skrá sig í Kauphöllina. Með því er miklu meiri upplýsingaskylda á þeim fyrirtækjum og þá skiptir eignarhaldið minna máli gagnvart öllum, af því þá geta allir keypt í þeim fyrirtækjum og þau eru bara á almennum markaði. Upplýsingaveitan sem Kauphöllin krefst af útgerðunum myndi upplýsa okkur í þinginu og samfélaginu miklu betur. Ég hef séð í umræðunni að þau fyrirtæki sem eru skráð í Kauphöllina, þeir sem fjalla mest um kvótann í þeim blöðum sem ég var að vitna í áðan hafa talað um það, gefi langbestu upplýsingarnar um rekstur sinn, hvað sé að gerast og þau geti ekki farið í felur með neitt. Ég held að það væri góð leið að við ræddum í þinginu að fara með stærstu fyrirtækin inn í Kauphöllina til að auka upplýsingaflæði til okkar hinna. Þá værum við líka með minni áhyggjur af því hverjir ættu hvað vegna þess að það gætu allir keypt í þeim fyrirtækjum á frjálsum markaði. Mér finnst gott að sjávarútvegsmálin koma upp í þingsal. Við þurfum að ræða þau mál. Mér finnst að sama skapi vont að ég heyri það alltaf, og ég heyrði það í ágætisfyrirspurn sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson var með áðan, að það sé engin sátt. Ég heyri þetta alveg á báða á bóga. Mér finnst að við þingmenn megum ekki gefast upp við að ná sátt. Ég hef alltaf haldið því fram og ég ætla að halda því fram hér úr ræðustóli Alþingis enn einu sinni að það eina sem getur skapað einhvern frið, og ekki síst fyrir útgerðina, er það verði einhver sátt um þessi mál. Það er miklu betra fyrir útgerðir í landinu að þurfa að gefa eitthvað eftir af því sem við erum að deila um hér í þinginu heldur en að vera stöðugt á milli tannanna á okkur og fólkinu í landinu. Við þurfum að ná almennilegri sátt og til þess þarf auðvitað að ganga lengra en er gert í dag. Ég er algjörlega sammála því. Þar er t.d. leiga á kvóta og hvernig við reiknum veiðigjöldin. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það ætti að taka fast verð á kíló á veiðigjöldum, algerlega. Þá geta menn bara reiknað veiðigjöld út á meðan báturinn er á leiðinni í land, í staðinn fyrir að taka þetta aftast af rekstrarreikningum. Ég veit að það var ósk útgerðarinnar og það eru margir þeirrar skoðunar að það sé miklu auðveldara. Ég veit að það er auðveldara en það er ekki sýnilegt og fólkið í landinu vill fá sýnileg veiðigjöld, ekki árið eftir og ekki þremur árum seinna heldur daginn sem báturinn landar. Það er mjög auðvelt og það er einfaldasta kerfið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það kemur mér kannski svolítið á óvart að ég og hv. þm. Ásmundur Friðriksson getum verið sammála um nokkur atriði þegar kemur að fiskveiðiauðlindinni. Það er kannski til marks um það að við höfum ekki mikið rætt saman um þessi mál. Hv. þingmaður talar hér um óunninn fisk og ég tek undir með honum að það hefur verið sárt að horfa upp á fiskvinnslur sem þurfa að treysta á markaðinn fara á fiskmarkaði til að ná sér í hráefni til að vinna úr, því að of margar fiskvinnslustöðvar í okkar kjördæmi hafa þurft að hætta og loka vegna þess að þær hafa ekki ráðið við samkeppnina við stærri aðila sem kaupa óunninn fisk og flytja hann úr landi. Þá er spurning: Hvað er til ráða? Einu sinni var gjald, sérstakt útflutningsgjald á þá sem seldu óunninn fisk úr landi. Finnst hv. þingmanni að við eigum að gera eitthvað slíkt? Eða væri kannski líka samhliða þessu hægt að skylda útgerðir til að fara með a.m.k. fjórðung af kvótanum sem þær fá úthlutað á fiskmarkað hverju sinni? Þá væru fleiri fiskar á fiskmarkaðnum, það verður ekki þetta jaðarverð sem myndast þegar fáir fiskar eru til sölu á fiskmarkaðnum og það væri meiru úr að spila, en það þyrfti auðvitað að gæta þess að stórir erlendir aðilar eða íslenskir aðilar með fiskvinnslu erlendis ryksugi ekki upp allan fiskmarkaðinn.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið og fyrirspurnina. Það er erfitt við þetta að eiga. Það er auðvelt að koma hér upp og varpa fram hugmyndum en það er oft erfiðara að segja hvernig við eigum að framkvæma þær. Hv. þingmaður og framsögumaður minntist á það að hér hefði verið sett álag á útflutning. Þannig var það, allt að 25% á þorsk á sínum tíma. Ég bara minni á að Evrópusambandið setur töluverða tolla á innfluttan fisk frá Íslandi, makríl t.d., löngu og aðrar tegundir. Við höfum óskað eftir því að það yrði fellt niður en Evrópusambandið ekki orðið við því. Það eru mjög mörg fyrirtæki sem leggja fisk inn á markaðinn. Það er auðvitað ein leið að segja að aðili sem landar hjá sjálfum sér setji umframafla inn á markað, að með því aukum við kannski bara útflutninginn. Við þurfum að finna leiðir til þess að auðlindin okkar sé auðlindin okkar allra og við séum að vinna hana hérna heima og fólkið okkar fái tækifæri til að vinna hana, að hér verði virðisaukinn af fiskinum. Ég er bara í öllum málum þar, að virðisaukinn af því sem tilheyrir landinu, hvort sem það er rafmagn eða fiskur eða hvað það er, verði eftir hérna heima. Ég er kannski ekki klár með einhverja tillögu um hvernig við eigum að gera þetta en ég held að við eigum að fara í þessa vinnu saman og finna leiðina til þess að gera þetta, til þess að auka verðmæti hérna heima og og fjölga störfum. Það er ekki bara í okkar kjördæmi, Suðurkjördæmi, ég hugsa að flestar fiskvinnslur sem lokuðu út af þessu ástandi hafi verið á höfuðborgarsvæðinu og á Snæfellsnesi, stórar og glæsilegar fiskvinnslur sem voru í broddi fylkingar þegar við byrjuðum að flytja út ferskan fisk með flugi.
Frú forseti. Já, ég nefndi bara Suðurkjördæmi vegna þess að við hv. þm. Ásmundur Friðriksson erum bæði þingmenn Suðurkjördæmis en auðvitað á þetta við úti um allt land. Hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni að hann hefði nú ekki áhyggjur af spillingu og gæti einhvern veginn ekki séð það fyrir sér. Ég sagði heldur ekki að hún væri grasserandi hér. Ég benti hins vegar á að það eru dæmi um það út um allan heim að það vofir spillingarhætta yfir þjóðum sem eru ríkar af auðlindum og það eru mörg dæmi um það. Dæmi sem við flest þekkjum er Namibía og Samherji. Þar tengjumst við Íslendingar, því miður, inn í það leiðinlega mál. Við hér á Alþingi þurfum auðvitað að sjá til þess með lagaumhverfið að það sé engin hætta á spillingu vegna þess að við séum vel varin og almannahagur sé varinn í lögum. Hv. þingmaður talaði um sátt, það væri svo mikilvægt að ná sátt. Hafandi horft á og fylgst með öllum þessum sáttanefndum og sáttartali í kringum sjávarútveginn þá bara segi ég það hér, og ég held að það blasi við, að útgerðin mun aldrei láta hagsmunina, sérhagsmunina, frá sér átakalaust. Þeir búa við ákveðin fríðindi, fá að fénýta auðlindina okkar og með ríkulegum arði og munu ekki láta það frá sér átakalaust. Og þegar þú ert kominn upp í 12% af úthlutuðum kvóta - þú þarft ekki nema rétt um átta útgerðir, [[Forseti hringir.]]þá er allur kvótinn farinn undir þessar stórútgerðir. Er þá ekki allt í lagi, [[Forseti hringir.]]ef einhver fer yfir markið, sama hvernig árar, að hann selji þá frá sér það árið? Ég hef ekki áhyggjur af því.
Virðulegur forseti. Ég kýs að svara þessu á þann hátt að segja að það er mjög mikilvægt þegar við erum að tala um atvinnulífið, hvort sem það er sjávarútvegur eða hvað annað, að við gerum það af mikilli virðingu. Sjávarútvegurinn er atvinnugrein sem er að skapa á fjórða hundrað milljarða í útflutningsverðmæti og í skjóli sjávarútvegsins hefur risið og skapast einhver mesta bylgja nýsköpunar á Íslandi bara frá því að land byggðist og hér eru glæsileg fyrirtæki sem framleiða fiskvinnsluvélar og -tæki og þau eru komin út um allan heim. Í Færeyjum og víða um heim eru fiskvinnsluhús og sláturhús búin íslenskum tækjum og hugviti. Þannig að við skulum tala um þetta af virðingu og ég held að við getum alveg náð áttum í þessu saman ef við gerum það. Ég veit ekki mikið um þetta Namibíu-mál annað en það sem hefur komið í blöðum en ég hef ekki séð neinn dæmdan. Og það er það sem auðvitað skiptir okkur máli, ef einhverjir Íslendingar hafa unnið óhæfuverk þarna þá þurfa dómstólar að taka á því og það er bara hin eðlilega leið. Ég styð það heils hugar að þau mál öll verði afgreidd þar í gegn. Ég veit um engan sem vill það ekki, engan. Bara að hið rétta komi í ljós. En ég fagna þessari umræðu um sjávarútvegsmál og er tilbúinn að taka þátt í henni áfram.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um velferð dýra, nr. 55/2013, bann við blóðmerahaldi. Með mér á frumvarpinu er allur þingflokkur Flokks fólksins, sem er nú orðinn virkilega stór og kröftugur; Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. Einnig eru með okkur tveir fulltrúar frá Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, Jódís Skúladóttir og Orri Páll Jóhannsson. Ég þakka þessu góða fólki fyrir að styðja þetta góða og þarfa mál. Í frumvarpinu segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Á eftir 2. mgr. 20. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Bannað er að taka blóð úr fylfullum merum í þeim tilgangi að selja það eða vinna úr því hormónið PMSG (Pregnant Mare Serum Gonadotropin) eða nokkra aðra vöru til sölu.“ Virðulegi forseti. Ég veit náttúrlega að þingmálið er íslenska en skammstöfunin PMSG stendur fyrir Pregnant Mare Serum Gonadotropin. Ég ætla kannski ekki að fara endilega meira í stafliðina og lagagreinarnar sjálfar, ég ætla að fara heldur í greinargerðina með frumvarpinu. Ég hef áður mælt fyrir þessu máli og geri það nú í breyttu formi. Það var á 151. löggjafarþingi, 543. mál, en náði ekki fram að ganga. Ég legg það nú fram með örlítið breyttu sniði. Lög um velferð dýra hafa það að markmiði að stuðla að velferð þeirra, að þau séu laus við - og hlustið nú vel á það sem stendur í lögum um dýravelferð með tilliti til þess hverjir munu hugsanlega koma hér sem hagsmunaaðilar þeirra sem verja þetta dýraníð - þau séu laus við vanlíðan, einnig að þau séu laus við ótta, þau séu laus við þjáningu, þau séu laus við sársauka, meiðsli eða sjúkdóma. Allt er þetta gert í ljósi þess að dýr eru skyni gæddar verur. Enn fremur er það markmið laganna að dýr geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt. Á Íslandi er stunduð blóðtaka úr fylfullum merum í því skyni að vinna úr blóðinu hormónið PMSG, sem selt er til líftæknifyrirtækja svo að framleiða megi frjósemislyf, aðallega fyrir svínarækt. Sem sagt, svo að við getum étið meira svínakjöt, framleitt meira svínakjöt með því að koma hormóni í gylturnar og rugla svona aðeins í þeirri lífkeðju líka í leiðinni. Við erum að dæla þessu vaxtarhormóni úr hryssunum í átta vikur í senn, einu sinni í viku, hormóni sem verður til í merinni til þess að þroska folaldið sem hún gengur með. Nú eru 119 bændur á Íslandi með 5.383 blóðmerar og hefur blóðmerahald aukist til muna hér á landi að undanförnu. Blóðmerar eru látnar ganga með folöld eins oft og mögulegt er til að hámarka afköst hverrar merar, þar til hormónið finnst ekki lengur í blóði hennar, þá eru þær sennilega orðnar það gamlar og lúnar á öllu þessu að það er ekkert annað að gera en að slátra þeim. Folöldunum er eðli málsins samkvæmt að jafnaði slátrað líka. Á Íslandi sæta fylfullar merar mismiklu og misgrófu ofbeldi við blóðtöku þegar verið er að ná úr þeim hormóninu PMSG. Það má glögglega sjá í heimildarmyndinni Ísland – land 5.000 blóðmera sem var frumsýnd 22. nóvember 2021 og vakti sterk viðbrögð og mikla reiði um allan heim. Í myndinni er fjallað um blóðmerahald á Íslandi þar sem greinilega kemur í ljós sú illa meðferð, misþyrming og dýraníð sem hryssurnar þurfa að sæta við blóðtökuna. Í myndinni eru færð rök fyrir því að ætla megi að slíkt harðræði tíðkist almennt við blóðtökuna hér á landi. Hver skyldu nú rökin vera fyrir því að ætla megi að slíkt harðræði almennt sé viðhaft? Það er vegna þess að það þarf að gera það. Hér er um að ræða villt dýr, villtar hryssur, ótamdar hryssur. Hvernig í ósköpunum er hægt að troða þeim inn í þetta grindverk sem þarf að draga þær inn í til þess að dæla úr þeim blóði öðruvísi en með einhverjum þvingunaraðgerðum? Hvernig getur nokkur komið fram og sagt að það sé bara allt í lagi að gera þetta mannúðlega þegar vitað er að það þarf að binda upp hausinn á hryssunum, þvinga upp höfuðið á þeim til að ná í bláæðina á hálsinum til að dæla úr þeim þessum fimm lítrum af blóði sem er gert einu sinni í viku í átta vikur á ári hverju? Það er nöturlegt ef nokkrum manni detti það í hug að kalla það ekki að dýrinu líði illa, dýrið sé skelfingu lostið af hræðslu og ótta og vanlíðan, að hér sé verið að brjóta dýraverndarlöggjöfina blákalt fyrir framan alla sem sjá vilja. Þetta gengur það langt að Evrópuþingið hefur skorað á bæði framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og aðildarríki þess að hætta innflutningi og framleiðslu á PMSG-hormóni. Áskorun þingsins til aðildarríkja ESB er í raun einnig beint til Íslands. Við erum jú aðilar að EES-samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Ef framkvæmdastjórnin grípur til aðgerða til að framfylgja ályktun Evrópuþingsins, sem felur í sér bann við blóðmerahaldi í Evrópu, liggur ljóst fyrir að slíkt bann mun ná til Íslands á grundvelli EES-samningsins. Ísland er líklega eini framleiðandi PMSG í Evrópu. Af hverju segi ég líklega? Jú, vegna þess að í Þýskalandi hefur þessi blóðmeraiðnaður einnig verið iðkaður. Þar er ekkert bann við blóðmerahaldi en hins vegar hefur það komið fram að bændum sem hafa stundað þessa iðju hefur ekki bara fækkað heldur eru þeir hættir og mér skilst samkvæmt upplýsingum, ég hef nú ekki sjálf heimsótt þýska bændur til að tékka á því og athuga það neitt betur, en samkvæmt upplýsingum dýravelferðarsamtaka sem ég hef verið í sambandi við þá hætti síðasti blóðmerabóndinn í Þýskalandi á síðastliðnu ári. Þannig að eftir stöndum við ein í Evrópu ef þetta reynist rétt. Það vekur í rauninni furðu að slík starfsemi sé látin viðgangast hér á landi og hún sé jafn gríðarleg sem raun ber vitni. Umfangið er með hreinum ólíkindum. Mig langar að geta þess í leiðinni að nú hefur fyrirtækið Ísteka sótt um að þrefalda umsvifin, sótt um að dæla 600.000 lítrum af blóði árlega úr þessum fylfullu merum. Ef maður reiknar þetta svona þokkalega og leggur saman tvo og tvo þá er ekki verið að tala um ríflega 5.000 merar til iðjunnar heldur 15.000. Svo margar þurfa þær að verða til að ná 600.000 lítrum af blóði. Fyrir hvað? Til þess að geta étið meira svínakjöt og til þess að einhverjir örfáir aðilar geti safnað auð með augun rauð. Mig langar að nefna það að Íslandsstofa sem hefur verið að eyða milljörðum á milljarða ofan á undangengnum árum til að kynna land okkar og þjóð á erlendri grundu, til að laða að erlenda ferðamenn og til að sýna fallega ásjónu landsins okkar, hefur á síðustu árum verið í sérstöku markaðsátaki til að kynna íslenska hestinn, kynna okkar þarfasta og dyggasta þjón hér á árum áður, á erlendri grundu. Átakið felst í því að íslenski hesturinn verði þekktur á heimsvísu sem reiðhesturinn með góða geðslagið, sá sem færir fólk nær náttúrunni. Markmiðið með átakinu er að auka verðmætasköpun sem byggist á íslenska hestinum, styrkja ímynd hans í vitund fólks um heim allan og markaðssetja vörumerkið Horses of Iceland. Á síðustu þremur árum hefur verið slegið nýtt Íslandsmet í útflutningi og sölu á íslenska hestinum þannig að það gríðarlega markaðsátak sem Íslandsstofa hefur ráðist í hefur skilað okkur alveg ótrúlega miklum og góðum og jákvæðum árangri. Núna þriðja árið í röð var slegið Íslandsmet í sölu á íslenska hestinum. Ég vil líka benda á það að þúsundir og aftur þúsundir íslenskra hestamanna hafa haft samband og styðja bann við blóðmerahaldi. Landssamband hestamanna, Landssamband tamningamanna - allir hestamenn sem láta sér þykja vænt um hestinn sinn, um íslenska hestinn, fordæma þessa iðju. Þeir hreinlega fordæma hana. Sú ásýnd sem við erum að skapa okkur á erlendri grund mun valda okkur óafturkræfu tjóni ef við reynum ekki að taka á þessu núna og sýnum ábyrgð og snúum af villunni sem við höfum verið í. Það virðist vera af öllum viðbrögðum úti í samfélaginu að fæstir hafi raunverulega gert sér í hugarlund hversu ósmekklegur og ógeðslegur þessi iðnaður er. Það er ljóst að gildandi réttur er langt frá því að vernda fylfullar merar gegn því ofbeldi og þeirri illu meðferð sem felst í blóðmerahaldi. Við flutningsmenn teljum enga spurningu og engan vafa leika á því að löggjafinn verður að grípa til aðgerða og það strax og banna þessa iðju með öllu. Við leggjum einnig til í frumvarpinu að brot gegn því banni varði refsingu skv. 1. mgr. 45. gr. Þá er einnig lagt til að 6. mgr. 45. gr., sem kveður á um að brot gegn velferð dýra skuli aðeins sæta rannsókn lögreglu að undangenginni kæru Matvælastofnunar, verði felld brott. Það hlýtur náttúrlega að heyra til undantekninga að svona lagað skuli rata inn í löggjöf, að ein stofnun sem hefur nú verið frekar mistæk í störfum sínum, vil ég leyfa mér að segja, að það skuli vera eingöngu í hennar valdi að kæra dýraníð eða illa meðferð á dýrum. Hvers vegna í ósköpunum skyldi mér ekki að vera heimilt að kæra til lögreglu illa meðferð á dýri ef ég verð vitni að því? Hvers vegna skyldi ég þurfa að hringja í MAST? Ég næ því ekki. Þetta var því algerlega nauðsynlegur liður í frumvarpið. Mig langar að benda á að núna rétt fyrir hádegi þá barst okkur þingmönnum tilkynning frá Ísteka, líftæknifyrirtækinu, sem segist vera að rifta samningum núna við bændur vegna ólíðandi meðferðar hrossa. Það er athyglivert. Það er athyglivert þar sem forstjóri þess er nú einn af þeim sem sést í mynd í dýraníðsmyndinni, sem hefur farið eins og eldur í sinu um heimsbyggðina, þar sem hann er að reyna að beina þeim sem koma þarna að frá vettvangi. Það er í rauninni ástæða til að benda á það líka að Ísteka talar um að þetta sé ólíðandi meðferð á hrossum og, með leyfi forseta, ætla ég að vitna beint í þennan póst: „Þessi meðferð er augljóslega brot á velferðarsamningum fyrirtækisins og viðkomandi bænda. Samningum við þá hefur því verið rift. Á árinu 2021 hefur líftæknifyrirtækið Ísteka átt í samstarfi við 119 bændur um blóðgjafir hryssa til lyfjaframleiðslu.“ - Ég vil bæta því við að þessi lyfjaframleiðsla er umtalað hormón til að auka svínakjötsrækt. - „Gerðir eru bæði viðskiptasamningar og sérstakir velferðarsamningar við þá alla. Blóðgjöf til lyfjaframleiðslu er eina búgreinin á Íslandi þar sem slíkir samningar eru regla. Reynslan sýnir að bændur vinna almennt samkvæmt þeim. Allar blóðgjafir eru framkvæmdar af dýralæknum og starfsemin er undir eftirliti …“ Hérna lýk ég þessari tilvitnun því ég ætla að grípa þetta á lofti. Hvernig, virðulegi forseti, á maður mögulega að geta skilið svona, að senda þingheimi öllum þessi ósannindi? Það er ósatt að það séu dýralæknar sem í hverri viku taki blóð úr 5.300 merum. Það er ekki einu sinni til svo margir dýralæknir í landinu að geta fylgt því eftir. Þetta eru hrein og klár ósannindi. Ég lýsi furðu minni á því að standa hér sem kjörinn fulltrúi þjóðarinnar og vera að taka á móti svona pósti. Þetta er allt líka undir eftirliti Matvælastofnunar og fyrirtækisins sjálfs þar sem starfar sérstakur dýravelferðarfulltrúi, segir hér, og rannsóknir sýni að hryssunum verður ekki meint af blóðgjöfinni. Ég bara spyr: Hvað með folöldin sem fá ekki vaxtarhormón á meðan þau eru að vaxa í móðurkviði? Hvað með þau? Nei, virðulegi forseti, að sjálfsögðu skipta þau engu máli. Ekki samkvæmt þessari löggjöf og þeirri heimild sem þetta dýraníð byggir á. Með leyfi forseta, ætla ég að halda áfram að vitna beinustu leið í þennan póst sem ég fékk frá forstjóra Ísteka núna rétt fyrir hádegi ásamt, ég held, öllum þingmönnum: „En þrátt fyrir að regluverk um blóðgjafir sé strangt og eftirlit mjög mikið er ljóst að óviðeigandi frávik geta komið upp. Slíkt er ekki liðið af hálfu Ísteka og samningum við bændur er rift ef ekki er staðið við þá.“ Þetta minnir mig eiginlega á ópíóðana. Þegar kemur upp sú staða að fyrirtæki sem framleiðir ópíóða er fordæmt fyrir það að unga fólkið deyr unnvörpum úti um alla Evrópu og í Bandaríkjunum úti um allt af ofneyslu ópíóða, hvað sagði þá lyfjafyrirtækið? Jú, við sem höfum fylgt öllum ströngustu reglum og við sem erum að vanda okkur ætlum að gera allt það besta og við ætlum að koma í veg fyrir að unga fólkið ánetjist þessu og við ætlum að gera allt, allt, allt og hætta að reyna að selja þetta öllum sem éta vilja, hvernig sem það fer með þá. Áfram held ég, virðulegi forseti: „Að auki hefur Ísteka ákveðið að ráðast í umfangsmiklar umbætur á eftirliti fyrirtækisins með blóðgjöfum sem unnin er í nánu samstarfi við sérfræðinga á sviði búfjárhalds og dýravelferðar.“ - Þvílík froða, virðulegi forseti, með fullri virðingu. - „Meginatriði þeirrar umbótaáætlunar felast meðal annars í eftirfarandi: Aukinni fræðslu og þjálfun fyrir samstarfsbændur. Fjölgun velferðareftirlitsmanna sem framvegis verða viðstaddir allar blóðgjafir.“ En nú vitum við náttúrlega að það er búið að segja áður að það séu jú dýralæknar sem taki blóð úr öllum merunum, sem ég segi að sé ósatt, en allt í einu er það ekki nóg, nú eru komnir einhverjir velferðareftirlitsmenn í ofanálag. Þetta er athyglivert. Síðan verði myndavélaeftirlit með öllu saman, segir hér. Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt sem hægt er að gera, það er að banna blóðmerahald með öllu og þeir bændur sem verða af framfærslu vegna þess þurfa að fá það bætt. Það er okkar hér að beina þeim eitthvert annað en þangað sem Ísteka vill beina þeim, í áframhaldandi blóðmerahald. Við eigum að beina þeim eitthvert annað, aðstoða þá við sjálfbærni, aðstoða þá við að virkja sveitina, búa í sveitinni, hvort heldur sem það er með því, eins og við höfum margoft talað um hér á þingi og hefur ekki enn orðið að veruleika en verður vonandi á þessu þingi, að við aðstoðum bændur við að hafa það ódýra orku að þeir geti framleitt og gert okkur sjálfbær í framleiðslu á grænmeti og ávöxtum. Þá verðum við að vísu að byrja á því, virðulegi forseti, að koma dreifikerfinu í lag því að nóg er til af rafmagninu. Það vantar hins vegar að koma því til neytenda sem er allt önnur saga. Ég held ég hafi farið vítt og breitt yfir það sem mér liggur á hjarta. Ég vil bara þakka öllu því góða fólki og öllum þeim dýravinum sem hafa hvatt mig áfram, bæði erlendis og hérlendis. Mig langar til að nefna það að ég heyrði af fullorðnum manni í gær - og einhver sagði við mig, sem ég ætla ekki að nefna hér, að það eina sem væri ekki alveg 100% við hann væri að hann kysi Sjálfstæðisflokkinn. Ég var nú ekki alveg sammála að hann gæti ekki verið fullkominn fyrir það, ég kann mjög vel við marga Sjálfstæðisflokksmenn, þótt ég hafi á tilfinningunni að það séu þeir sem ætli að verja dýraníð Ísteka. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni, en kannski er það bara mín tilfinning. En þetta var fullorðinn maður sem sagði að hann áttaði sig ekki á því fyrr en hann var búinn að horfa á þessa andstyggðarmynd að hann var tárvotur. Aldrei bjóst ég við því, sagði hann, að ég færi að gráta yfir þvílíku og öðru eins og aldrei bjóst ég við því að svona væri Ísland í dag, við bærum ekki meiri virðingu fyrir málleysingjum og þeim sem væru háðir okkur en svo að við létum viðgangast annað eins dýraníð. Við fengum umsagnir um málið sem ég mælti hér fyrir 16. mars sl., umsagnir sem áttu það sammerkt að vera frá hagsmunaaðilum sem gerðu lítið úr málinu á þeim tíma, enda þessi mynd ekki komin fram. Þeir gerðu ekki bara lítið úr málinu heldur létu í það skína að maður væri hálfgerður álfur út úr hól og hefði ekki hugmynd um hvað maður væri að tala. Ég bíð eftir að sjá umsagnirnar frá þeim núna. Ég kalla þetta metoo-bylgju íslensku hryssunnar og ég get ekki betur séð en að þjóðin sé mér sammála. Núna eftir að málið fer til nefndar þá segi ég bara við alla: Sendið inn umsagnir, umsagnir til atvinnuveganefndar þegar við óskum eftir umsögnum. Sendið umsagnir til umhverfisnefndar þar sem fyrir liggur ósk um að fá að þrefalda þennan blóðmeraiðnað frá því sem nú er. Sýnum úr hverju við erum gerð. Við erum dýravinir að upplagi og ég trúi ekki öðru en að það séu flestir þingmenn.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir framsögu sína og langar að varpa til hennar nokkrum spurningum í framhaldinu og ætla síðan að koma í ræðu hér á eftir. Hv. þingmaður fór vítt og breitt yfir þennan iðnað og lýsti þessu nokkuð hraustlega í mörgum atriðum. En áður en lengra er haldið vil ég bara taka fram að það sem við sáum í myndbandi frá erlendum dýraverndunarsamtökum er með öllu ólíðandi hvað það varðar hvernig þarna er komið fram. Þá á ég við aðbúnað og hvernig er gengið um hrossin meðan á þessu stendur öllu saman. En mig langar að fá að vita það hjá hv. þingmanni hvort það sé þannig að flutningsmenn séu á þeirri skoðun að þetta sé viðgengin venja, það sem við sáum í myndbandinu frá þessum erlendu dýraverndunarsamtökum, hvernig um hrossin var gengið og aðbúnaðurinn sem þeim var veittur í kringum þetta allt saman, hvort það sé þannig að við getum sett alla þessa 119 bændur í sama flokk, þann eina sem þarna var sýndur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla svo sannarlega að vona ekki, virðulegi hv. þingmaður, ég ætla sannarlega að vona ekki að 119 bændur séu þannig saman settir að þeir pikki, pjakki, sparki og láti bíta hryssurnar. Hitt er svo algerlega ljóst að það er sama hvernig á það er litið, það er ekki hægt að gera þessa aðgerð fallega. Þannig að það er mismikil vanlíðan, ótti og sársauki sem skepnurnar ganga í gegnum. Hvort það er á mælikvarðanum rosalega mikill, pínu mikill eða bara smá, þá er það brot á íslenskum dýravelferðarlögum og algerlega óafsakanleg framkoma og meðferð á fylfullum hryssum
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir sitt svar. Ég velti fyrir mér í framhaldi af þessu svari, við getum svo sem deilt um hvort þessi aðgerð, að taka blóð úr hryssum, sé dýraníð eða ekki, ég er svo sem ekki þeirrar skoðunar. En aftur á móti er ég þeirrar skoðunar að þar sem menn ganga í kringum hross eigi þeir að gera það af mikilli virðingu og sýna hrossunum tillitssemi og fara vel með þau. Það kom líka fram áðan í máli hv. þingmanns að þetta væru meira og minna villihross og rétt er það og það er kannski hluti af því vandamáli sem fram kemur t.d. í þessu ágæta myndbandi - eða ekki ágæta, þetta er hræðilegt myndband - að það vantar töluvert mikið upp á að hrossin þýðist manninn og þau eru þar af leiðandi ekki tamin. Við þekkjum það nú líka svo sem þar sem hross eru tiltölulega þæg við þessar aðstæður, þar sem hlutirnir gerast á annan hátt. En hvort menn þurfi þá ekki að ganga þá leið. Ég veit að vísu sirka hvert svarið verður frá hv. þingmanni, hún vill náttúrlega bara banna þetta. En ég velti líka fyrir mér varðandi bændur. Hún kom held ég inn á það áðan að þeir þurfi þá að fá það bætt að við séum að taka þessa búgrein af þeim. Hvort framsögumenn og flutningsmenn hafi gert sér í hugarlund þá upphæð sem þarf að koma þar til.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Já, það er talað um að þarna séu milli 200 og 300 millj. kr. á ári sem þessir 119 bændur fá greitt fyrir þessa iðju, mismikið þó auðvitað af því þeir eru með mismargar hryssur á sínum snærum. Þannig að það liggur fyrir. En um leið vil ég benda á að hér erum við hins vegar að fórna mun meiri hagsmunum fyrir minni. Við erum að fórna ásýnd okkar á erlendri grundu gagnvart hrossarækt og útflutningi á hrossum sem gefur okkur hins vegar á þessu ári um 2 milljarða kr. ef rétt er áætlað samkvæmt þeim gögnum sem ég hef frá Íslandsstofu. Þannig að þessi upphæð, myndi ég segja, hv. þingmaður, er 200–300 millj. kr., okkur er í lófa lagið að aðstoða bændur og koma til móts við þá hvað það varðar. Allt til að koma í veg fyrir þetta dýraníð.
Virðulegur forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um velferð dýra, bann við blóðmerahaldi. Ég er einn af þeim sem er stoltur á þessu frumvarpi. Að níðast á einu dýri til þess að níðast á öðru dýri hlýtur að vera það ömurlegasta sem til er. Og ef við förum að hugsa út í hvers vegna er verið að níðast á einu dýri til að níðast á öðru dýri og í hvaða aðstæðum það er gert hlýtur okkur blöskra og við hljótum að gera kröfu um að þessu verði hætt strax. Fylfull meri með folaldi: Fimm lítrar af blóði allt að fimm sinnum, [[Gripið fram í: Átta sinnum.]]átta sinnum þegar verst lætur, það er enn þá verra, sem hlýtur að segja okkur að þessar blóðmerasugur eru ekki eðlilegar. Þetta er ekkert annað en slæmt og hryllilegt níð. Gleymið því ekki að þetta er meri með folaldi, hún er með annað lifandi dýr inni í sér. Og tilgangurinn með því að ná þessu hormóni er að níðast á næsta dýri, gyltu, til að gera hana tilbúna til að eignast grísi löngu áður en hún á að vera tilbúin til þess og svo að hún framleiði enn þá fleiri. Það er svo ótrúlegt að þetta skuli viðgangast. Það sem hefur kannski slegið mig mest er að þegar maður ræðir þetta við fólk úti í bæ hristir það hausinn, það segir að þetta geti ekki átt sér stað, að við getum ekki verið svona ill, að við getum ekki hafa búið til svona iðnað. En staðreyndin kom fram og sýndi sig í þætti sem var sýndur hér fyrir stuttu. Svona iðnaðar er stundaður í ríkjum í Suður-Ameríku og lýsingarnar á því hvernig þessi iðnaður er þar eru enn þá hryllilegri. Það er svo hryllilegt að það er ekki einu sinni hafandi eftir hvernig þau fara að þar. Ég mun ekki hafa það eftir hér í þessum ræðustól vegna þess að mér blöskraði. Ég hélt að maður gæti stundum orðið orðlaus en þarna er komið langt út fyrir allt siðferði. Að það skuli vera ríki hér og iðnaður sem er tilbúinn að kaupa þessa afurð dýrum dómi veldur mér mikilli furðu. Við erum að tala dýr sem við höfum kallað þarfasta þjóninn, dýr sem við höfum verið með frá landnámi og einhvern veginn öllum getur þótt vænt um, dýr sem ég ólst upp með í sveit frá sex ára aldri alveg upp undir 15, 16 ára aldur. Aldrei hefði mér nokkurn tíma dottið í hug, ekki eina sekúndu, að það væri möguleiki að einhver gæti farið út í þennan iðnað. Og það sem við heyrum hér, það sem er verið að tala um, hvort hægt sé að gera þetta fallega: Það er ekkert fallegt við þetta og það er ekki hægt að gera þetta fallega. Dýrin eru skelfingu lostin. Við mannskepnan getum tekið ákvörðun um að gefa blóð, það er eitt, en okkur yrði ekki leyft að gera neitt í líkingu við þetta. Það yrði allt brjálað yfir því. Þess vegna verðum við að stoppa þetta. Það er útilokað að beita þeirri aðferð að binda upp höfuðið á dýrinu til að þvinga nál í hálsinn á því til að ná út blóði. Og í þeim eina tilgangi að níðast svo á öðru dýri, til þess að auka hvað? Framleiðslu? Og það sem er rúsínan í pylsuendanum á þessu öllu, þessari ótrúlegu blóðsugu - hvað á maður að kalla þetta? Gróði. Hvar er siðferðið? Er í lagi græða eina milljón, 100 milljónir, hundruð milljóna, milljarða á eymd þessara dýra? Ég segi nei. Og það sem er kannski furðulegast við þetta er að þeir sem eru plataðir út í þetta, bændur, fá minnst. Það virðast vera tveir, þrír, fjórir einstaklingar sem taka allan gróðann. Og þeir berjast með kjafti og klóm til að fá að halda þessu áfram. En við eigum að hjálpa bændum sem hafa einhvern veginn villst af veg og telja sig nauðsynlega þurfa að fara út í þennan iðnað. Ég trúi ekki öðru en að ef þessir bændur gætu farið í annað og fengið sömu tekjur fyrir það myndu þeir fara á stundinni. Ég efast ekki um það. Ég efast ekki um að nokkur bóndi - ég var í sveit í fjölda ára og ég varð aldrei var við að bændur stæðu í því að níðast á dýrunum sínum og ég trúi því ekki fyrr en á reynir að þeir bændur sem núna stunda þennan iðnað væru ekki tilbúnir að hætta því á stundinni ef þeir hefðu vilyrði fyrir því að það myndi ekki valda þeim fjárhagslegu tjóni. Og ef við tökum tjón þeirra saman í því samhengi þá er ég viss um að það er ekki nema brotabrot af þeim gígantíska gróða fyrirtækisins sem framleiðir þetta hormón. Ég ætlaði ekki að hafa mikla og langa ræðu um þetta en ég segi bara eins og er að dýravinum, og ég er alveg sannfærður um að stór hluti þjóðarinnar eru dýravinir, muni blöskra þetta. Ég trúi ekki öðru en að þau muni styðja að séð verði til þess í eitt skipti fyrir öll að við hættum þessu. Við eigum að sýna þann manndóm að hætta þessu núna, áður en Evrópusambandið þvingar okkur til að hætta því. Þetta var stundað, að ég veit, í fleiri löndum, á Norðurlöndum og í Þýskalandi, en þau hættu þessu. Þau þróuðust, þau hættu að níðast á dýrum til að níðast á öðrum dýrum. Við eigum að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að séð verði til þess að þeir blóðpeningar sem skila sér núna í ótrúlegum gróða, ég hef séð allt upp á 1,7 milljarða kr. á fjórum árum, verði ekki meiri, að það verði ekki aukning á því. Ég hefði helst viljað að við hefðum getað náð í þessa blóðpeninga og notað þá til að koma í veg fyrir þennan iðnað og stoppa hann. Það væri það besta ef það væri hægt en það er því miður sennilega ekki hægt. En okkur ber skylda til að stöðva þetta, okkur ber skylda til að vernda dýrin. Það er ekki á okkar færi og á ekki að vera það að standa hlutlaus hjá þegar við vitum, erum búin að fá að sjá það og getum séð það strax á netinu hvaða aðferðum er beitt. Þó að þær séu ófagrar eru notaðar enn þá verri aðferðir annars staðar. Það gerir okkur ekki betri að aðrir séu verri og það er engin afsökun þó að einhverjir reyni og ætli sér virkilega og vilji gera þetta vel. Það er ekki hægt. Þetta verður alltaf maðurinn að níðast á dýrinu til að ná í blóð til að framleiða blóðpeninga. Og við skulum stoppa það.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en vil þó aðeins taka til máls. Mér fannst nokkuð langt gengið hjá hv. framsögumanni að tala um að hér kæmu hagsmunaaðilar sem ætluðu að ræða þetta dýraníð. Ég er ekki hagsmunaaðili í þessu máli, ég hef engra annarra hagsmuna að gæta en að í landinu sé eðlilegt atvinnulíf sem heldur sig við þær reglur sem gilda. Hv. þm. Inga Sæland hélt blóðheita ræðu og fullyrti að allir hestamenn væru á móti því sem væri að gerast með þessar blóðmerar. En ég fullyrði á móti að það er ekki alveg rétt. Ég held að skoðanir séu skiptar í þeim hópi, eins og víðar í samfélaginu. Ég vil taka það fram, áður en lengra er haldið, að í orðum mínum felst enginn stuðningur við dýraníð, enginn stuðningur við það sem kom fram í umræddri mynd, enginn stuðningur við það að ekki sé farið að lögum um vernd dýra. Við erum öll þar. En við getum alveg haft ólíkar skoðanir á því hvernig atvinnulífið á að vera. Ég verð að segja að það er með ólíkindum ef við ætlum í þessum sal að setja alla þessa 119 bændur undir einn hatt. Hafi einn bóndi, sem er einum of mikið, gerst brotlegur við lög - eða tveir eða fleiri, ég veit ekki hvað þeir eru margir, ég vona að þeir séu ekki fleiri, en þá er það tveimur of mikið - getum við ekki dæmt heila stétt, heila grein innan landbúnaðarins, úr leik út af mistökum eins aðila. Það er ekki hægt. Við látum ekki erlenda aðila hóta okkur. Við búum endalaust við það að erlendir aðilar séu að hóta okkur. Hve oft hafa Bandaríkjamenn ekki hótað okkur í sambandi við hvalveiðar. Þeir sem veiða sjálfir mest af hval í heiminum. Það er ekki hægt að hlusta á svoleiðis menn. Við verðum að fara varlega í að hlusta á hótanir. Við erum ekki að hóta hvert öðru hér í þessum sal og við látum ekki hóta okkur hér, engan. Við tökum ekki þátt í því. Eins og mér þykir vænt um framsögumann þessa máls finnst mér langt gengið í greinargerðinni að segja: Á Íslandi sæta fylfullar merar mismiklu og misgrófu ofbeldi við blóðtöku. Á öðrum stað er talað um ofbeldi og illa meðferð. Hingað kom ágætisbóndi áðan, hv. þingmaður, og lýsti þessu aðeins og ég ætla ekki að fara út í það. Ég segi bara: Það má ekki setja alla undir sama hatt. Það má alls ekki gerast og við verðum að hafa þor til þess að komast í gegnum þennan reyk og ræða þessi mál eðlilega. Ég held að leiðin í þessu máli sé að um þetta verði sett sérstök reglugerð og að maður verði að fá leyfi til að stunda þessa grein; að það verði settar reglur um það hvaða aðbúnað þarf og hvernig þarf að standa að þessu og menn skili einhverjum gögnum um það. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig þetta er í dag en ég veit að þetta er ekki leyfisskylt. Ég tel að það væri góð byrjun að gera þetta leyfisskylt. Ég vek líka athygli á því að meðal þeirra 119 bænda sem stunda þessa grein eru margir sem ná endum saman í búskapnum með þessu. Ég veit að hjarta framsögumannsins slær þannig að hún vill ekki ráðast að þeim sem minnstar hafa tekjurnar og lökust hafa launin. Þannig er það nú að bændastéttin leitar leiða til þess að komast af og þarna eru a.m.k. 100 bændur sem gera það. Við förum ekki að taka björgina frá þeim en við verðum að ræða þessi mál og ég treysti hv. atvinnuveganefnd til að gera það í framhaldi af þessu. Ég held að það sé kannski ekki svo góð hugmynd að ætla að setja upp myndavélar við þessa iðju. Það er nú bara þannig að í atvinnulífinu til sjávar og sveita gerast hlutir sem eru ekki alltaf voðalega glæsilegir. Við sem höfðum unnið víða og tekið þátt í ýmsu vitum að margt sem gerist t.d. á sjó er óhugnanlegt fyrir fólk að sjá, margt sem vekur upp hræðslu og ónotatilfinningu hjá fólki. Ég er ekkert viss um að myndir af sauðburði, eða þegar kálfur kemur í heiminn, séu eitthvað sem allir vilja sjá þótt það sé í sjálfu sér mjög fallegt og allt gott um það að segja. En það gerast alls konar hlutir í sveitinni og í atvinnulífinu sem eru ekki endilega þægilegir fyrir þá sem þekkja ekki til staðhátta. Ég hvet til þess að við förum í þessa umræðu af meiri hæversku en hér hefur verið blásið til. Ég veit að framsögumaður er blóðheit í málflutningi sínum og vill ná sínum málum fram. En ég segi: Förum varlega, skoðum þetta mál rækilega áður en við förum að samþykkja þetta frumvarp.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Ég verð nú að segja að ég elska þig líka, Ási minn. Mér er virkilega vel til þín. En þarna finnst mér þú gjörsamlega, algjörlega út úr kú, með fullri virðingu. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hv. þingmann, af því að hann nefnir að þarna séu nú sennilega um 100 bændur sem eigi hreinlega lífsviðurværi sitt undir þessum iðnaði, annars næðu þeir ekki endum saman, hvort hv. þingmaður hafi ekki tekið eftir því í minni framsögu að ég óskaði eftir því að þessar 200–300 millj. kr. í heild, ég held að það séu nákvæmlega 207 millj. kr. sem bændurnir fá, ef ég man rétt, að við myndum stíga þarna inn og bæta þeim það og aðstoða þá við að komast í öðruvísi búgrein. Því að ég veit að fæstir þeirra hafa minnstan áhuga á þessari grein. Og svo er hin spurningin, hv. þm. Ásmundur Friðriksson: Hvernig er hægt að gera þetta fallega? Hvernig er hægt að taka villta hryssu og gera þetta fallega án þess að brjóta dýraverndarlöggjöfina? Verður hún ekki hrædd? Finnur hún ekki til? Er hún ekki skelfingu lostin? Er það ekki akkúrat eitt af því sem sérstaklega er tekið fram, hv. þingmaður, að sé brot á dýraverndarlöggjöfinni? Það er náttúrlega athyglinnar virði að fá að sjá það hvernig hv. þingmaður ætlar að sinna þessari iðju og þessari blóðtöku fallega.
Virðulegur forseti. Ég þakka þetta andsvar. Jú, ég tók eftir því hjá hv. þingmanni að hún vildi bæta bændum þennan tekjumissi. Ég tók eftir því, það er rétt. Ég hef ekki nákvæma tölu á því hve margir af þessum 119 hafa þetta sem aukabúgrein og loka reiknisbókhaldinu um hver mánaðamót með þessum tekjum, en þeir eru þó nokkrir, eftir því sem mér er sagt. Það er auðvitað líka með bændur eins og aðra, að þó að við viljum kaupa frá þeim atvinnuna þá getur vel verið að við þurfum í þessum sal að hugsa til þess að bændur, innan þeirra marka og reglna sem gilda, geti sjálfir valið sér starfsvettvang og þær starfsgreinar sem þeir sinna í sveitinni. Mér finnst að það sé alla vega spurning sem við þurfum að skoða. Varðandi meðferð á ótömdum dýrum þá veit ég það af gamalli reynslu að það er ekkert auðvelt. Það er ekkert auðvelt að eiga við ótamin hross, en það er líka í því eins og öðru að það er bara hvernig farið er að, hvers konar hlutir eru í gangi og hvernig aðbúnaðurinn er. Ég er nýlega búinn að taka þátt í því að sækja átta hross sem höfðu aldrei komið undir manna hendur, það gekk mjög vel, svo að ég segi það. Þetta er alltaf spurning um fagmennsku og auðvitað er það ekki alltaf fallegt sem þarf að gera til að ná tökum á dýrum. Ég hef tekið þátt í því sjálfur og það hafa allir gert, bara kúasmalar í sveitum hafa gert það. Þess vegna segi ég að atvinnulífið og lífið til sveita er ekki alltaf einfalt, það er ekki alltaf slétt og fellt. En á bak við eru bændur sem hafa verið að yrkja jörðina og ala þessi dýr upp vegna þess að þeir hafa ánægju og gleði af því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég ætla að leyfa mér að efast um það að margir af þeim bændum sem stunda þennan búskap hafi gert það að eigin frumkvæði. En þar er ég í rauninni í lausu lofti, þetta er bara samkvæmt því sem ég hef heyrt frá mörgum þeirra sem stunda þessa iðju. Allir sem ég hef talað við, sem eru nokkuð margir, myndu þiggja það með þökkum ef þeim yrði bættur tekjumissirinn vegna þessarar iðju sem hefur meira verið til komin, eins og ég þekki það, vegna hvatningar frá fyrirtækinu Ísteka, sem hefur farið þess á leit við bændurna að þeir stundi þessa iðju. Mig langar líka að benda hv. þingmanni á það að mér fannst einhvern veginn eins og hann héldi að sveitin í dag og bændurnir í dag væru eins og þetta var hér fyrir 40 árum síðan. Það er ekki svo. Það er bara alls ekki svo. Það er allt önnur meðferð og gæðalegri meðferð. Það þykir í rauninni virkilega ljótur bóndi sem níðist á kúnum sínum eða hverju öðru. Og þegar hv. þingmaður sækir sex hross upp á heiði eða hvert sem er annað, villt hross - ég gæti trúað honum í góðmennsku sinni til að læða frekar að þeim eplabita eða einhverju slíku til þess að narra þá til sín og reyna að vera elskulegur við þá en að sparka í þá. Ég býst við því, enda myndi það vera svona frekar sæmileg og virðingarverð hegðun, myndi ég segja, gagnvart skepnunni, að efla traust hjá henni og vera vinur hennar. Og ég er alveg 100% viss um að það er það sem hv. þingmaður hefur gert. Þess vegna var hann svona klókur að ná þessum villtu hestum með sér.
Virðulegur forseti. Það var nú ekki klókindum mínum fyrir að þakka að hestarnir náðust, ég verð nú bara að viðurkenna það. En ég veit auðvitað að það skiptir mjög miklu máli að ég gat staðið fyrir. [[Gripið fram í.]]En varðandi frumkvæði bændanna að þessum búskap - ég þekki það ekki frekar en þú. Þeir hafa væntanlega gripið það tækifæri til að ná sér í þær tekjur sem þurfti til að loka reikningum um hver mánaðamót. Burt séð frá þessu einstaka máli, ef Alþingi ætlar að endalaust að fara að borga - ja, ég segi nú heilu atvinnugreinarnar bara út af vinnumarkaði - við erum hérna með fjölmiðlana upp á arminn, þingið er byrjað að borga fyrir fjölmiðlana. Nú á að taka merabændur. Og ég segi nú bara: Verðum við ekki bara að setja þannig reglur um þessa starfsemi að hún geti farið fram með þeim hætti að það sé sómi að því? Mér finnst það skipta mestu máli, að við setjum reglur sem sómi er að. Ekki byrja á því að tala um að við eigum bara að hætta þessu, bara borga fyrir kallana í sveitinni og þá sé þetta bara dautt mál. Og þá geti útlendingarnir verið ánægðir og geti hætt að hóta okkur. - Ekki hlusta á það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni fyrir ræðuna áðan. En ég verð bara að segja eins og er að ég er alveg 100% ósammála honum. Ég hef verið í sveit og það að tala um fæðingu dýra eða annað hefur hingað til ekki skelft einn eða neinn. Það hefur verið sýnt í mörgum dýralífsmyndum og annað og það hefur enginn hrokkið í kút yfir því. En hvers vegna í ósköpunum skyldi þetta dýraníð, þar sem við níðumst á einu dýri til þess að geta níðst á öðru, vera eitt best geymda leyndarmál. Íslandssögunnar? Hvers vegna hefur þetta eiginlega aldrei komið til umræðu? Það er vegna þess að það er enginn þeirra sem eru að gera þetta stoltur af því að gera það. Ég hef aldrei nokkurn tíma orðið var við bónda sem kemur stoltur og segir: Komið og sjáið. Ég er að fara að taka blóð úr merinni minni. Hún er með folaldi og ég ætla að taka 25, 30, 40 lítra á mánuði eða tveimur mánuðum. Ég ætla svo að selja það og græða á því til þess að hægt sé að níðast á gyltu sem er ekki tilbúin til þess að eignast grísi. Hún er ekki tilbúin til þess af því að hún er nýbúin að eignast grísi og af því að hún er ekki tilbúin til að eignast fleiri grísi verður að dæla í hana þessu hormóni, svo hún verði tilbúin miklu fyrr. Þú verður að fyrirgefa, hv. þm. Ásmundur Friðriksson, en þetta getur ekki verið rétt og það er ekki hægt að gera það fallega. Það er algjörlega útilokað.
Virðulegur forseti. Ég þakka þér, hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson. Ég er einmitt búinn að vera að segja að það er margt í atvinnulífinu, margt í sveitinni, margt til sjós sem er ekki fallegt og þannig verður það aldrei. Það er jafnvel margt í atvinnulífinu hérna á bryggjunni sem er ekki fallegt. Ég hef líka verið í sveit og er náttúrlega útskrifaður með gráðu í smalamennsku frá Steinahreppi undir Eyjafjöllum og flagga því náttúrlega að gamni mínu eins og þú varst að gera áðan. Þú ert að tala um að þetta leyndarmál hafi verið best varðveitta leyndarmál þessarar atvinnugreinar. Ég vissi auðvitað ekkert af því fyrr en það kom fyrir sjónir okkar í fjölmiðlum, kannski bara eins og þú, kæri vinur. En það er náttúrlega jafn slæmt fyrir það og það skrifa ég ekki upp á en ég veit og hef það eftir vísum og góðum manni að þeim hópi fólks sem tók upp þessa mynd hafi verið boðið að koma á sveitabæ þar sem þetta var allt gert með mikilli reisn og mikilli fagmennsku og taka upp hvernig þetta væri raunverulega gert. Því var hafnað. Það er gamla sagan, það á aldrei að flytja góðar fréttir. Aldrei góðar fréttir, bara vondar fréttir og bændur eiga að líða fyrir það.
Virðulegur forseti. Við verðum að vera sammála um að vera algjörlega ósammála. Ég sé ekki hvernig það á að vera hægt að búa til fallega mynd af framkvæmd blóðtöku. Ég bara næ því ekki. Það er ekki hægt vegna þess að þetta er dýr og það vill ekki láta taka úr sér blóð. Við getum talað okkur græn og blá hérna í allt kvöld um þetta, staðreyndin er að þetta dýr er þvingað í blóðtökuna. Og eins og ég verð að ítreka enn einu sinni, gleymið því ekki, þetta er meri með folaldi, annars væri enginn tilgangur með að ná í þetta heldur. Hvað verður um folaldið? Hvaða afleiðingar hefur þetta? Bara það eitt og sér ætti að vera nóg, bara afleiðingarnar af þessu fyrir merina og folaldið. Það ætti að vera nóg til að stöðva þetta. En tilgangurinn við að ná í þetta hormón, til að ráðast síðan á næsta dýr með hormónunum, þar erum við komin út úr öllu siðferði. Ég skil það vel að þeir sem gera þetta vilji ekki hafa þetta í beinni útsendingu. Það er alveg útilokað að þeir vilji það. Það er dregin upp glansmynd af því: Jú, jú, við getum gert það voðalega fallega og allir verða voða hamingjusamir og merin alveg skínandi glöð og skælbrosandi að láta taka úr sér blóð. Það verður aldrei, það stenst ekki. Alveg sama hvað við reynum að ímynda okkur það. Þetta er ofbeldi gagnvart dýri og gert til þess að níðast á öðru dýri. Það er staðreyndin sem við verðum að horfast í augu við. Þess vegna eiga ekki að vera neinar reglur, það á bara að banna þetta.
Virðulegur forseti. Ég er sammála því að það verður aldrei dregin upp falleg mynd af slíkri aðgerð, ekki frekar en þegar verið er að gera að þorski úti á sjó. Það er ekkert sérstaklega fallegt, það eru oft átök í því. En þú spurðir mig hvað verður um folaldið og ég held að það sé það sem skiptir máli. Það er akkúrat það sem við þurfum að tala um, hvað verður um folöldin? Þess vegna er ég að tala um að það þurfi að setja reglugerð og leyfisveitingar um það hvernig er farið með folöldin. Það er bara mjög mikið mál í þessu öllu saman hvað verður um þau og á hvaða tíma aldursskeiðsins þau hverfa í sláturhús. Það eru margir slíkir hlutir sem þarf að skoða og þar er ég algerlega sammála ykkur. Ég er líka sammála ykkur í því að við verðum að gera þetta vel. Þegar við tölum um siðferði þá erum sammála um að það þarf að vera gott siðferði í atvinnulífinu. Það þarf að vera gott siðferði til sveita og það þarf að vera gott siðferði í öllu því sem okkur líkar ekki. Við erum bara sammála um það. Það eru skiptar skoðanir um ýmislegt í atvinnulífinu, að leyfa hitt og þetta, sumir vilja leyfa hvalveiðar og aðrir vilja ekki leyfa þær, en mikilvægasti punkturinn í öllu þessu er alltaf að það sé siðferði og það sé rétt farið að og borin virðing fyrir því lífi sem er verið að glíma við. Það er alltaf málið og við skulum standa vörð um það. Ég stend með ykkur í því og ég held að við séum ekkert langt hvert frá öðru í því. Ég trúi ekki að nokkur einasti maður í þessum sal sé fjarri okkur í því. En við verðum að geta farið í gegnum þessa umræðu um atvinnulífið, hvernig við viljum sjá það. Ef við ætlum að alltaf að láta undan hótunum útlendinga og svona - það bara virkar ekki. Það virkar ekki. En við eigum að taka umræðuna. Ef niðurstaðan verður að hætta þessu og við erum sammála um það þá gerum við það. Ef ekki, þá höldum áfram en búum þannig um hnútana að siðferðið verði í lagi.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka framsögumanni fyrir góða framsögu hér áðan. Ég er einn af meðflutningsmönnum þessa frumvarps, stoltur meðflutningsmaður á þessu frumvarpi. Í 1. gr. frumvarpsins segir: Bannað er að taka blóð úr fylfullum merum í þeim tilgangi að selja það eða vinna úr því hormónið PMSG eða nokkra aðra vöru til sölu. Það kom ræðumaður áðan og spurði: Hvað með folöldin? Já, hvað með þau? Þarna er verið að taka blóð og vaxtarhormón úr fylfullum merum. Hvaða áhrif ætli það hafi á folöldin? Við skulum spyrja okkur að því. Mín skoðun er sú að jú, það er ill meðferð þegar verið að gera þetta, að sjálfsögðu, það er verið að taka vaxtarhormón úr fylfullum merum og við getum ímyndað okkur áhrifin sem það hefur á folaldið í fylfullri merinni, hún er ekki enn þá búin að kasta. Það að taka blóð úr fylfullum merum er dýraníð í sjálfu sér, það er siðferðislega ámælisvert. Það er það sem er. Meðferðin mun ekki bæta þar úr. Út á það gengur þetta frumvarp. Ég vil líka benda á að þetta er ekki mál þar sem hægt er að segja: Jú, það kom upp dæmi, það var tekin upp bíómynd sem sýndi að þetta var dýraníð, en það breytir ekki starfseminni sjálfri sem fer fram. Af hverju er það? Ég er þegar búinn að benda á það að þetta eru fylfullar merar og um það snýst þetta. Það er verið að taka hormónið og við getum rétt ímyndað okkur hvernig folaldið lítur út. Og ég ætla bara að vona að fjölmiðlar fjalli um það, satt að segja, hvernig folöldin líta út þegar merarnar loksins kasta. Það verður saga til næsta bæjar. Svo er líka verið að tala um að þetta sé atvinnustarfsemi. Málið er að hér eiga í hlut 119 bændur og það eru 207 milljónir upp í 300 milljónir sem þeir fá á ári fyrir þetta, að því er ég veit best. Það liggur ekkert fyrir um að þetta séu bændur í fullu starfi, þetta eru villtar merar sem verið er að taka blóð úr og vinna við villtar merar er varla hundrað prósent vinna á býlunum. Þetta er á landsbyggðinni, að sjálfsögðu, og þetta sýnir svolítið stöðu landsbyggðarinnar, að þessi atvinnustarfsemi skuli eiga sér stað þar. Hvaða þjóðir stunda þetta? Nú er blóðmerahald ekki stundað í Evrópu að því er ég best veit. Þetta var stundað í Suður-Þýskalandi, á einu búi sem ég hef heyrt um, það hætti strax. Jú, við erum í hópi með eftirtöldum ríkjum: Úrúgvæ, Argentínu, Rússlandi, Mongólíu, Kína. Ísland er eitt ríkasta samfélag heims, við erum í sjötta sæti hjá OECD, klúbbi ríkra þjóða. Ekkert af þeim stundar þessa starfsemi, ekkert. Það sýnir stöðu landsbyggðarinnar og það að bændur á Íslandi þurfi að vera í þessu, það bara gengur ekki. Alþingi Íslendinga á að banna þessa starfsemi og að sjálfsögðu þarf þá að greiða þeim sem stunda slíkan búskap og tapa þá atvinnutekjum, það þarf að bæta þeim það. Það má gera með ákveðinni málsmeðferð í ákveðnu ferli og þá kannski á nokkrum árum. En þetta eru smápeningar í heildarmyndinni sem hér er undir. Evrópuþingið skoraði 20. október á framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og aðildarríkja þess að hætta innflutningi og framleiðslu á PMSG-hormóninu. Áskorunin nær einnig til aðildarríkja ESB þannig að hún nær raunverulega til Íslands. Af hverju? Af því að þetta er vara á Evrópska efnahagssvæðinu, þetta hormón er vara sem er seld á Evrópska efnahagssvæðinu þannig að áskorun Evrópuþingsins um að hætta þessari starfsemi nær einnig til Íslands. Löggjöf innan Evrópusambandsins byrjar yfirleitt eða mjög oft hjá Evrópuþinginu. Það skorar á framkvæmdastjórnina að gera eitthvað, eins og hér, að hætta innflutningi og framleiðslu á hormóninu. Þannig byrjar löggjöfin. Svo kemur framkvæmdastjórnin með frumvarp, tilskipun eða reglugerð sem verður að lögum innan sambandsins. Þetta er það sem er í gangi úti í Evrópu. Á sama tíma eru fyrirætlanir hér um að þrefalda framleiðsluna, fara upp í 600.000 lítra og fara úr 5.000 merum upp í 15.000 merar. Ísland er að fara í algjörlega þveröfuga átt við það sem ákall Evrópuþingsins kveður á um. Það er náttúrlega algerlega galið. Það má sjá fyrir sér að innan fárra ára verði þessi starfsemi bönnuð innan Evrópusambandsins. Og hvað ætlar Ísland að gera? Ætlum við eina ferðina enn að vera á eftir bylgjunni? Í staðinn fyrir að banna þetta núna og vera búin að afgreiða málið áður en tilskipunin kemur að utan inn í sameiginlegu nefndina, inn í utanríkismálanefnd og síðan hingað inn þar sem þetta verður bannað? Það er miklu betra að banna þetta og málið er búið. Þá sýnum við alla vega smásjálfstæði í staðinn fyrir að við fáum málið inn á grundvelli stjórnskipulega fyrirvarans og við neyðumst til að banna þetta, neyðumst til að segja já. Á sama tíma hefur meiri hluti þingheims sagt nei nokkrum árum áður, kannski tveimur árum áður. Það er algjör synd. Ég vona að ég verði þingmaður hér þegar þetta bann kemur til samþykktar, þá skal ég minna á það að við í Flokki fólksins höfum tvisvar sinnum lagt fram frumvarp þessa efnis og meiri hluti þingsins, sama þings, sömu þingmenn hafi þá sagt þá nei. Það verður gaman að sjá hvernig stjórnskipulegi fyrirvarinn verður notaður. Það mun ekki verða kjarkur hér inni á nokkurn hátt, ekki frekar en í þriðja orkupakkanum, til að segja nei. Ég ætla ekki að fjalla meira um það mál hér. Annað sem er mjög mikilvægt atriði í þessu er ímynd landsins. Það er næstum ekki hægt að tala um það ógrátandi. Á undanförnum sex árum hefur Íslandsstofa verið í sérstöku markaðsátaki til að kynna íslenska reiðhestinn á erlendri grundu. Sú kynning er með þeim hætti að hesturinn færi fólk nær náttúrunni og markmiðið er að auka verðmætasköpun sem byggist á íslenska hestinum, styrkja ímynd hans í vitund fólks um heim allan og markaðssetja vörumerkið Horses of Iceland. Ég tók einu sinni kúrs í markaðsfræði og ég veit ekki um neina starfsemi sem myndi skaða meira vörumerkið Horses of Iceland eða umrætt markaðsátak og stöðu íslenska hestsins í heiminum, sem er algjörlega einstök af öllum hestum í heiminum. Við getum farið til Þýskalands, Bandaríkjanna eða Skandinavíu. Ég hef nú verið í Skandinavíu, búið í Noregi og þar er Islandshesten algjörlega uppi á stalli. Það að fólk úti í heimi skuli þurfa að fá fréttir af því sem verið er að gera við íslenska hestinn, fylfullar merar, er með hreinum ólíkindum. Tjónið sem hlýst af þessu er svo miklu meira en þessar 207 milljónir sem bændur fá, sem búa vonandi allir á landsbyggðinni, heldur en nokkurn tímann tekjurnar sem er af þessu. Við erum að setja þetta í ballans við þessar tekjur, skaðann á ímyndinni og ég tala nú ekki um hversu siðferðislega ámælisvert þetta er og hversu mikið dýraníð þetta er á hinum fylfullu merum. Það er grundvallaratriði. Viðbrögðin sem við í Flokki fólksins höfum fengið eru hreint ótrúleg. Það eru miklar og heitar tilfinningar í þessu máli og skal engan undra. Þessi kvikmynd sem sýndi hvernig þetta var - það kom fram hér áðan að þetta ætti að vera fyrir opnum tjöldum. Maður sá nú bara að fólkið sem var á leiðinni þangað sem verið var að taka blóðið, það var bara stoppað, það mátti ekki einu sinni koma nálægt þessu. Það átti að gera þetta í skjóli nætur og það sýnir bara hvernig fólkið sem er að vinna við þetta lítur á þetta, svo ekki sé meira sagt. Mig langar líka að benda á það varðandi folaldið að þetta er ekki ræktun, þetta er tiltölulega nýleg starfsemi. Íslenski hesturinn hefur verið notaður sem reiðhestur gegnum aldirnar frá landnámi, þarfasti þjónninn. Hér er um að ræða tiltölulega nýja starfsemi sem er eiginlega eingöngu stunduð í þriðja heiminum. Við sem rík þjóð - þetta á ekkert heima hérna, ekki á nokkurn einasta hátt. Varðandi alþjóðasamfélagið og íslenska hestinn erlendis þá held ég hér á blaði sem er frá International Federation of Icelandic Horse Association, þ.e. alþjóðasamtökum hestamannafélaga íslenska hestsins í heiminum. Þau fordæma þessa blóðtöku, blóðmerahald, og styðja það algerlega að sett verði lög sem banna þetta. Það er enginn stuðningur fyrir þessu hjá alþjóðasamtökum hestamannafélaga í heiminum þegar kemur að íslenska hestinum. Hesturinn er fyrst og fremst reiðhestur á Íslandi. Varðandi dýravernd og dýraníð er þetta spurning um það hvernig við sem þjóð lítum á dýravernd. Þetta er grundvallaratriði. Þetta er dýraverndarmál. Hver er staða dýraverndar í íslensku samfélagi? Ætlum við sem eitt ríkasta samfélag heims að segja: Jú, þetta er bara allt í lagi af því að það er smáaur í þessu? Það eru 207 milljónir til 119 bænda og svo eru tekjur Ísteka, 1,7 milljarðar, skilst mér, og það á að fara að þrefalda öll ósköpin. Ég trúi ekki öðru en að Alþingi Íslendinga geti bannað þetta og stutt bændurna sem þetta stunda, greitt þeim bætur þannig að þeir geti farið út í aðra starfsemi, ræktað reiðhesta eða stundað annan landbúnað í héruðunum þar sem þetta er stundað. Það er grundvallaratriði. Það sýnir líka stöðu landsbyggðarinnar í dag að við erum í hópi með þessum ríkjum sem ég taldi upp áðan og það er algerlega óásættanlegt. Ég ætla ekki að fara að tala meira um stöðu landsbyggðarinnar, ég gæti haldið langa ræðu um það. Það breytir því ekki að búsetuskilyrði og lífskjör á landsbyggðinni eru önnur en hér í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu. Þetta mál lýtur einnig að því hvernig við viljum líta á okkur í alþjóðasamfélaginu þegar kemur að dýravernd. Þetta eru spurningar sem við þurfum að svara hér með þessu frumvarpi, þetta er spurning sem allir þingmenn þurfa að svara í raun, það gengur ekki að eftir tvö ár eða fjögur ár komi tilskipun frá Evrópusambandinu um að það eigi að banna þetta og allir segja já og enginn hafi skoðanir á þessu, þetta renni bara í gegnum þingið. Það er mjög mikilvægt að þeir þingmenn sem eru á móti þessu máli stígi fram og færi rök fyrir máli sínu. Það er algerlega ómögulegt að þetta verði svæft í þingnefnd og enginn viti raunverulega hver var á móti þessu og hver var með þessu frumvarpi. Þetta frumvarp til laga er til að svara þessum spurningum, hvernig við lítum á okkur sem þjóð, hvernig við lítum á okkur sem dýraverndarríki og landbúnaðarsamfélag, matvælaþjóð og að hesturinn haldi þeirri stöðu sem hann hefur haldið í gegnum árin og síðan er það markaðsátakið, hvernig ímynd íslenska hestsins í heiminum er og Íslands út á við, ekki eingöngu íslenska hestsins. Þetta hefur skaðað Ísland á svo margan hátt, íslenska hestinn, samfélagið og ferðaþjónustuna, og það verður að stoppa þetta sem allra fyrst.
Frú forseti. Ég heyrði fyrst um blóðmerahald í vor þegar hv. þm. Inga Sæland lagði fram frumvarp um þetta mál. Ég verð nú bara að viðurkenna að ég hafði litla hugmynd um það um hvað það snerist. Kannski fannst mér að hv. þingmaður væri aðeins að fara offari í málinu. En síðan hef ég aðeins kynnst þessu máli betur og ég verð bara að segja að mér finnst þetta ekki ná nokkurri átt. Mér finnst gríðarlega sorglegt að við séum að fara með dýr eins og raun ber vitni. Í greinargerð frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Blóðmerar eru látnar ganga með folöld eins oft og mögulegt er til að hámarka afköst hverrar merar, þar til hormónið finnst ekki lengur í blóði hennar. Þegar svo er komið er merunum slátrað. Folöldunum er að jafnaði slátrað.“ Ég veit ekki til þess að það sé gott fyrir nokkurt spendýr að ganga með afkvæmi eitt eftir annað, með engum hléum á milli. Það eitt er í mínum huga nóg til þess að mér finnst við ekki geta samþykkt þetta. Það bara gengur ekki upp. Ég skal alveg viðurkenna að ég veit ekkert rosalega mikið um íslenska hestinn en þetta held ég að sé alveg ljóst. Þetta gengur ekki upp. Og taka fimm lítra í hvert skipti - ég skal alveg viðurkenna það líka að ég sá fyrir mér smástungu, það væri ekkert svo mikið mál. En fimm lítrar, þetta er ekkert smámagn sem verið er að taka. Aðeins með tilliti til bréfsins sem kom frá Ísteka í dag, um hvernig þeir ætluðu að taka á málum, væri gaman að vitna aðeins í umsagnirnar sem bárust, m.a. frá því fyrirtæki, í vor. Með leyfi forseta ætla ég aðeins að fá að vitna í umsögn frá Arnóri Guðlaugssyni, framkvæmdastjóra Ísteka, þeim hinum sama og skrifaði bréfið, þar sem hann sagði m.a. að frumvarp þingmannanna væri gert af svo mikilli vanþekkingu að því miður væri ekki hægt að svara því efnislega af neinu viti. Þess í stað sagði framkvæmdastjórinn að unnið væri eftir ítarlegri gæðahandbók fyrir blóðgjafir og að gerður hefði verið sérstakur dýravelferðarsamningur við hvern og einn bónda sem seldi afurðir sínar Ísteka sem væri einstakt á Íslandi. Er þetta ekki eitthvað í stíl við það sem hann er að lofa í bréfinu sem við fengum í dag? Einnig kom fram að hjá fyrirtækinu starfaði sérstakur dýravelferðar- og gæðafulltrúi sem hefði aðgengi að hrossum og aðstöðu hjá bændum til ráðgjafar og eftirlits. Hljómar kunnuglega. Dýravelferðarsamningarnir voru í umsögn Ísteka sagðir byggðir á skilyrðum Matvælastofnunar og Fagráðs um dýravelferð sem sett væru í samræmi við nýjustu lög og reglugerðir. Þar væri m.a. að finna sérstök ákvæði um nærgætni í umgengni við hryssurnar. Skyldi það batna með myndavélum? Hver ætlar svo að skoða myndirnar úr myndavélunum? Umsögn barst líka frá Svavari Halldórssyni sem auk annars hefur verið ráðgjafi í landbúnaðarmálum og þar sagði hann Ísteka vera til mikillar fyrirmyndar þegar kemur að dýravelferð, enda væri blóðtakan öll undir eftirliti dýralækna og Matvælastofnunar og áhersla lögð á að fyrirtækið væri það eina hér á landi sem hefði það að reglu að gera sérstaka dýravelferðarsamninga við bændur. Ókei, þetta var sem sagt framkvæmdin sem við sáum og hvað mun breytast með því sem þeir lofuðu í dag? Og af hverju eru þeir að lofa þessu í dag? Það er af því að það er búið að koma upp um þá. Það er búið að koma upp um hvernig þetta er og þeir vissu af þessum málflutningi hér í dag. En þetta er ekki nóg. Dýralæknar voru ósáttir við framsetninguna á frumvarpinu í vor - sumir dýralæknar voru það. Dýralæknafélag Íslands útlistaði leiðbeinandi reglur Matvælastofnunar í umsögn sinni um þingmálið og reifaði svo að Ísteka væri sjálft með virkt innra eftirlit með starfseminni og að það eftirlit ásamt eftirliti Matvælastofnunar miðaði að því að tryggja velferð hryssnanna og folaldanna sem fá ekkert vaxtarhormón. Það kom líka fram að fyrirtækið Ísteka væri með á sínum snærum dýralækni sem sinnti gæða- og velferðareftirliti með blóðsöfnuninni. Heimsækir hann meginþorra blóðgjafarstarfsstöðva og -bæi á blóðgjafatímabilinu og gerir úttekt á aðstæðum á blóðtökustað, svo sem að meta slysahættu, að blóðtökubásar séu traustir og rétt hannaðir, vinnubrögð séu fumlaus og nærgætin og rétt sé staðið að sjálfri blóðtökunni. Básarnir sem við sáum í myndinni sem hefur verið nefnd hérna - voru þeir sem sagt rétt hannaðir og með blessun Dýralæknafélagsins? Einnig segir í umsögninni að Dýralæknafélagið telji að skilyrðin sem Matvælastofnun setji um starfsemina og það eftirlit sem haft væri með starfseminni tryggi velferð dýranna. Ég veit ekki alveg hvað hv. þingmönnum finnst um það en mér finnst hins vegar nokkuð ljóst að velferð dýranna er ekki tryggð. Það bárust líka umsagnir frá allnokkrum dýralæknum en það skal tekið fram að það er alveg ljóst að ekki eru allir dýralæknar hlynntir þessari meðferð á dýrunum, en sumir eru það og sumir sökuðu flutningsmenn frumvarpsins um aðför að starfsheiðri stéttarinnar. Ég ætla ekki að segja meira um það. Dýralæknir sem sagðist hafa starfað við blóðsöfnun allt frá árinu 2013 sagði að henni þætti afar leiðinlegt að þurfa að færa rök fyrir því að vinna sín snerist um að virða dýravelferð og sagði eftirlit með þessari vaxandi landbúnaðargrein mikið. Í umsögninni kom einnig fram að dýralæknir sem tæki blóð hefði vikulegt eftirlit með hrossunum og aðstöðunni. Innra eftirlit Ísteka væri mjög virkt og þar væri starfandi dýralæknir sem hefði eftirlit með dýralæknum, bændum, hrossum, aðstöðu o.fl. Síðast en ekki síst er eftirlit MAST mjög virkt og hefur stofnunin eftirlit með dýralæknum, bændum, hrossum, aðstöðu o.fl. Tekin eru blóðsýni og blóðprófíll metinn reglulega. Auk þess undirrita allir bændur sem halda hryssur til blóðsöfnunar þar til gerðan dýravelferðarsamning, sagði í umsögn dýralæknis. Hrossabændur á Norðurlandi sem halda hryssur til blóðtöku sögðu í sameiginlegri umsögn sinni að eftirlit væri mikið og gripið inn í ef þörf væri á en slíkt væri afar fátítt. Í umsögn þeirra stendur einnig að bændum sem haldi hryssur til blóðframleiðslu sé að fullu treystandi til að gera það á þann hátt að velferð þeirra sé tryggð og ef svo ólíklega vilji til að einhverju sé ábótavant væru dýralæknar sem annast blóðtöku meira en vel hæfir til að óska úrbóta eða annarra aðgerða ef þörf væri á. Ég velti því fyrir mér hvort þær óskir hafi einhvers staðar komið fram. Matvælastofnun er síðan með sitt eftirlit og þar með er umgjörð þessarar búgreinar í góðu horfi, sagði í umsögn hrossabænda. Ég ætla að játa að fram til þess að við fórum að ræða þetta mál í Flokki fólksins nú í haust og sáum þessa mynd var fáfræði mín í þessum málum gríðarleg. Hitt er svo annað að við þurfum að hjálpa þeim bændum sem verða fyrir búsifjum af þessum sökum. Við verðum að hjálpa þeim að beina kröftum sínum í aðrar greinar eða hvernig sem það verður og bæta þeim skaða. Eins og hv. þm. Eyjólfur Ármannsson nefndi þá skiptir ímynd Íslands máli og hún er undir. Þetta er ekki bara stríð við einhverjar ríkisstjórnir eða eitthvað þess háttar, það er almenningsálitið sem við erum að eiga við. Það er almenningur sem kaupir af okkur vörur. Það er almenningur sem ferðast til landsins og það skiptir máli hvað almenningi úti í heimi finnst. Ég held að við munum vinna það fé til baka hratt og vel í gegnum alls konar viðskipti sem við eigum í erlendis og í gegnum ferðamannabransann og allt þess háttar. Það er líka ekkert sem getur réttlætt illa meðferð á dýrum. Hér hefur ýmislegt verið rætt en ég staldra mikið við að dýr, stór og fallegur hestur, þetta eru einhverjar glæsilegustu skepnur sem til eru - að halda spendýri fylfullu alveg stöðugt, það eitt og sér finnst mér ekki vera góð meðferð á dýrum. Þetta er það helsta sem ég myndi vilja sagt hafa um þetta mál í bili að minnsta kosti.
Forseti. Mig langar að blanda mér í umræðu um þetta frumvarp sem er lagt fram í dag. Hér er rætt um bann við blóðtöku úr fylfullum merum, sem sagt bann við ákveðinni búgrein. Framsögumaður hélt því skörulega fram í framsöguræðu sinni og lét þau orð falla að þeir sem myndu mæla gegn þessu frumvarpi væru örugglega fyrst og fremst að gæta tiltekinna hagsmuna og gott ef þeir kæmu ekki allir úr sérstökum flokki til að gæta þeirra hagsmuna. Ég vil aðeins segja um þetta mál í upphafi að ég held að umræðan sé mjög þörf og að hún sé mikilvæg. Ég vil líka að við reynum að breikka umræðuna aðeins frá því sem birtist í þeim texta sem er lagður fram í greinargerð og ég ætla aðeins að reyna að gera það. Ég upplifi það nefnilega við þessa umræðu hér í dag, sem ég held að geti vel átt við fleiri, sérstaklega bændur þessa lands, og ég er einn af þeim, að það sem við erum að glíma við er að ekki er alltaf til staðar skilningur á því hvernig við þurfum að starfa og hvernig við erum að starfa. Það sem okkur getur þótt eðlileg meðferð dýra, og hefur verið um langan tíma, getur öðrum þótt mikið ofbeldi og mjög slæm meðferð á dýrum. Og við skulum bara virða þessi sjónarmið, við skulum bara hafa skilning á þeim af því að þau eru lögð fram í góðri trú. Fólk sem er ekki vant að umgangast dýr, þekkir ekki til þess, getur hrapað að þessari ályktun sinni og við skulum bara ræða hana og virða hana. Við erum að ræða um vinnslu á blóði sem hefur verið stunduð um áratugaskeið. Það eitt og sér réttlætir ekki að henni eigi að halda áfram. Og það réttlætir það aldrei í mínum huga og ég vil taka það skýrt fram - ég get aldrei komið í ræðustól Alþingis og varið á einhvern hátt slæma meðferð á dýrum. Ég hef verið sakaður um mjög slæma meðferð á dýrum. Það eru hræðileg spor að vera í að sitja undir þeim áburði. Á endanum var ekki hægt að halda því fram að um væri að ræða slæma meðferð á dýrum en það var einfaldlega upplifun annarra að ég væri að fara illa með dýr. Og það er þessi menningarmunur sem við erum kannski að fást við hér í dag. Um efni greinargerðarinnar vil ég aðeins segja að ég tek undir þar sem fjallað er um lög um velferð dýra og markmiðið að stuðla að aukinni velferð dýra og að þau séu laus við vanlíðan, hungur og þorsta, ótta og þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma. Og ég segi aðeins þetta, virðulegur forseti: Það hafa orðið miklar framfarir í velferð og aðbúnaði dýra á Íslandi og um allan heim, sem betur fer. Bændur hafa þurft að standa í miklum og stórum fjárfestingum til að mæta nýjum kröfum. En ég vil að við horfum þá víðar yfir sviðið og spyrjum líka hvaða kröfur við ætlum að gera til annarra bænda í öðrum löndum sem við viljum eiga viðskipti við. Erum við jafn upptekin af því? Þegar ég var í öðru starfi, formaður Bændasamtaka Íslands, bentum við t.d. ítrekað á að talsvert mikill munur væri á aðbúnaðarkröfum ýmissa búfjártegunda og þeim sem gerðar væru til íslenskra bænda sem leiddi einfaldlega til dýrari framleiðslu hér heima. En það virtist ekki skipta neinu máli hér á markaði að kröfur um aðbúnað væru með öðrum hætti í öðrum löndum. Við fengum enga sérstaka premíu fyrir það, höfðum ekkert forskot vegna þess. Þetta var fyrst og fremst til þess að rýra samkeppnisstöðu íslenskra bænda. Ég vil ekki að við nálgumst umræðu um þetta mál hér í þinginu með því að segja að við getum sagt fortakslaust, eins og sagt er í greinargerðinni, að fylfullar hryssur séu meðhöndlaðar með ofbeldi. Mér finnst það mjög alvarleg ásökun að halda því fram í þessari greinargerð. Ég verð að mótmæla því úr ræðustóli Alþingis að sá dómur sé felldur yfir öllum bændum sem hafa staðið í þessum búskap af því að ég veit að svo er ekki. Hvers vegna er þessi búskapur? Sú umræða hefur farið hér fram að fólk hafi jú skilning á því að fólk sé að skapa sér tekjur af löndum sínum og tekjur af búrekstri. Og mér þykir vænt um að heyra að það er ágætur skilningur á því. Þessi búskapur kemur ekki síst til vegna þess að menn eiga land. Menn hafa pláss í sínum högum og menn hafa fundið viðskiptatækifæri í því að halda hross og selja úr þeim blóð. Ég held að fyrir nefndina sem ræðir þetta mál sé mikilvægt að rýna rannsóknir um áhrif þess að taka blóð úr fylfullum hryssum, hvort sem það er á fóstrið, á folaldið eða á hryssuna sjálfa. Og það magn sem er tekið í hvert skipti, fjórir til fimm lítrar - ef mér förlast ekki lærði ég það einhvern tíma í gömlu búfjárfræðunum að það væru 20 til 25 lítrar af blóði í hverri hryssu. Við þurfum við meðferð málsins að pæla okkur í gegnum hvaða áhrif þetta hefur áður en við dæmum það úr leik með þessum hætti. Það eru tugir bænda sem hafa afkomu af þessum búskap. Það er veruleikinn. Þess vegna finnst mér ekki verra að við ræðum það hér í 1. umr. og það hafa framsögumaður og aðrir þingmenn sem hafa tekið þátt í þessari umræðu gert mjög skilmerkilega. Við höfum áður staðið frammi fyrir því að eitthvað sem við höfum gert um aldir eða áratugi hafi þótt óboðlegt nú til dags. Við hættum t.d. netaveiðum á laxi. Það var ekki ríkið sem bannaði netaveiðar á laxi, það voru menn sem vildu vernda laxastofninn sem bundust samtökum um að leigja þessi réttindi af bændum og bæta þeim þann skaða. Hvers vegna snúum við okkur beint til ríkisins með því að setja fyrst bann og ætla svo að taka úr ríkissjóði bætur fyrir það bann? Ef þetta er mál sem á okkur brennur, sem ég efast ekkert um, - og auðvitað hreyfði þetta umtalaða myndband við mér eins og öllum hinum og sárt að þurfa að sitja undir því að vera bóndi í landi og horfa á stéttarbræður sína fara með skepnurnar með þessum hætti - hvers vegna sprettur þá ekki upp umræða um hvernig við getum sameinast um að vinna með bændunum í að vinna sig úr þessum búskap og bæta þeim það tjón, rétt eins og við gerðum t.d. með veiðar á laxi í net? Þurfum við alltaf að koma til ríkisins og biðja um bann og taka svo úr ríkissjóði og bæta það? Ég segi bara: Reynum einhvern veginn að breikka þessa umræðu. Ég ætla að ítreka það enn og aftur, virðulegur forseti: Ég ætla ekki að verja hér dýraníð en ég vil aftur á móti fella áfellisdóm, vegna þessa téða myndbands, yfir þeim dýralæknum sem áttu að vera trúnaðarmenn þeirra laga og reglna um meðferð á dýrum sem gilda í þessu landi. Mér finnst vont að upplifa að þeir hafi ekki verið starfi sínu vaxnir og látið vita með þeim hætti sem þarf að gera þegar um slík brot er að ræða. Eitt ákvæðið hér snýst um að tilkynna brot á lögum um velferð dýra. Það setur mig í svolítinn vanda. Rétt eins og hv. þm. Inga Sæland, framsögumaður málsins, rakti í framsögu sinni: Hvers vegna ætti Matvælastofnun einni að vera heimilt að tilkynna um slæma meðferð á dýrum? Ég hef aldrei skilið lögin þannig að ef einhver sér slæma meðferð á dýrum geti hann ekki kært eða látið vita af því. Þá ætla ég aftur að nefna þann þátt sem ég byrjaði að tala um. Kannski getur verið nauðsynlegt að við höfum einhverja síu á því af því að meðferð á dýri sem einhver upplifir sem hræðilega þarf ekki að vera óeðlileg meðferð. Það bætir ekki böl að benda á annað verra, segir einhvers staðar. Og ég ætla að enda þessa ræðu á að segja: Það er oft og það er yfirleitt hættulegt að meðhöndla stórar skepnur og oft þarf að beita heilmikilli kúnst og lagni. En grundvallaratriðið er alltaf þetta: Þú verður að mæta dýrinu á forsendum þess. Það vita allir sem halda búfé, halda dýr, að þannig verður að gera það. Þú þvingar ekki skepnur með ofbeldi til einhverrar hlýðni. Það geta aftur á móti alltaf verið einhver átök. Ær sem tekin er í rúning sest ekki af fúsum og frjálsum á rassinn og bíður eftir að vera klippt, það eru heilmikil átök þegar hún er rúin í fyrsta sinn. En síðan lærir skepnan af þessu, hún temst, og ég veit að það er örugglega með sama hætti í blóðtöku á hryssum. Auðvitað ætti að gera þá eðlilegu kröfu að einungis sé verið að taka blóð úr hryssum sem eru mannvön, bandvön hross, að við séum ekki að taka úr villtu stóði og þvinga það með þeim hætti sem ég veit að þarf að gera til þess. En rétt eins og framsögumaður nefndi í framsögu sinni áðan eru uppi mikil áform um blóðtöku úr hryssum og þess vegna held ég að mikilvægt sé að við tökum þessa umræðu alla leið. Grundvallarspurning liggur samt hérna undir, virðulegur forseti, sem ekki hefur verið rædd hér. Hvers vegna erum við að sækja þessi hormón? Hvers vegna erum við að vinna þessi hormón? Jú, það er til þess að við getum framleitt ódýrari mat. Verið er að nota þessi hormón í svínarækt til að við getum framleitt ódýrara svínakjöt. Það held ég að sé kjarninn í allri umræðu um landbúnað og um búfjárhald, krafan um ódýra matinn og hvaða afleiðingar krafan um ódýra matinn hefur síðan á meðferð skepna, þrengsl í stíum o.s.frv. Ef við værum með mál sem segði: Við ætlum að sýna dirfsku og dug í íslenskri löggjöf um dýrahald og tryggja besta aðbúnað myndi ég vissulega taka undir það. En þá vil ég líka minna á að við getum ekki bundið hendur bænda fyrir aftan bak með þeim hætti þegar þeir keppa við aðra bændur í öðrum löndum. Grundvallarspurningin sem hér liggur undir er að verið er að sækjast eftir hormóni til að framleiða ódýran mat. Ég bind vonir við og trúi því að líftæknin leysi þann hluta að við þurfum ekki að vinna þetta hormón með þessum hætti heldur með einhverjum öðrum hætti eins og hefur orðið í fjölmörgum öðrum aðferðum sem við erum að fást við í búfjárhaldi. Notkun hormóna í íslenskum landbúnaði var bönnuð á Íslandi 1965. Yfirdýralæknir, sem hafði forystu um það á þeim tíma, hlaut ekki mikið klapp, hvorki hjá bændum né neytendum, en það var framsýnn yfirdýralæknir sem barðist fyrir því banni. Frá 1965 höfum við ekki notað hormóna til að auka vaxtargetu dýra. Við erum líka framarlega í þeim efnum að nota lítið af sýklalyfjum í landbúnaði. Virðum það að löggjöf um velferð dýra hefur tekið framförum, eins og rakið er í greinargerð frumvarpsins. Aðbúnaður dýra hefur tekið miklum framförum. Sem betur fer má gera betur en köstum ekki út af borðinu afkomu tuga fjölskyldna í landinu með því að bregðast við með þeim hætti að boða fyrst fortakslaust bann án þess að við rannsökum málið til hlítar. Með þessu er ég að segja, virðulegi forseti: Ég vil umræðuna, ég vil komast í gegnum hana áður en ég tek afstöðu til málsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir sína góðu ræðu sem lýsir hans fallega hjarta. En það er eitt að hafa svona fallegt hjarta og vera dýravinur og annað að þurfa að horfa upp á nákvæmlega þessa meðferð gagnvart fylfullum merum. Í fyrsta lagi vil ég benda á að það kemur hvergi nokkurs staðar fram í okkar greinargerð að þetta sé fortakslaust allra bænda, eins skelfilegt og kemur fram í þessari mynd, heldur stendur: „Í myndinni eru færð rök fyrir því að ætla megi að slíkt harðræði tíðkist almennt við blóðtökuna hér á landi.“ Það var sérstaklega verið að miða við það að hér er um algerlega ótamdar hryssur að ræða sem verður með einhverju móti að koma inn í þennan blóðtökubás og oftar en ekki hlýtur það að vera með illu því að sannarlega eru þær ekki einu sinni lokkaðar þarna inn með epli. Ég vil byrja á að spyrja hv. þingmann um þetta. Hv. þingmaður talaði um hvernig bændur þurfi að starfa og verði að starfa. Við gerum okkur öll grein fyrir því sem borðum dýraafurðir og annað slíkt hvert dýrin okkar fara og hver tilgangurinn er með því þegar bóndinn ræktar þau. Það er svolítið mikið annað en að eiga val um að fara svona með skepnurnar eins og verið að gera til að vinna þetta hormón úr þeim í sambandi við hryssurnar. Í annan stað langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki tekið eftir því að við viljum vernda akkúrat þessa bændur og frelsa þá undan þessari búgrein með því að greiða þeim og aðstoða þá við að fara í eitthvað annað sem væri kannski pínulítið dýravænna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir þetta andsvar. Ég tók þessa setningu upp úr greinargerðinni sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í myndinni eru færð rök fyrir því að ætla megi að slíkt harðræði tíðkist almennt við blóðtökuna hér á landi.“ Almennt. Það var með vísan í þessa setningu sem ég lét þau orð falla að hér væru allir bændur settir í sama flokk og ásakaðir með sama hætti. Ef svo er ekki, og ég heyri það á andsvari hv. þingmanns að það var ekki hennar meining, þá tek ég alveg hennar skýringu gilda í þeim efnum. Það sem ég var einungis að reyna að draga fram, hv. þingmaður, er skilningur á búfjárhaldi - og ég ætla ekki út í umræðuna um að það sé meira inngrip að slátra dýrum en að taka úr þeim blóð, ég ætla ekki að fara með umræðuna þangað. Þau orð hafa m.a. fallið hér í umræðunni í dag að það geti verið óeðlilegt að þurfa að halda hryssum á hverju ári til þess að framleiða blóðið og þegar ég heyri svona ræður þá hef ég á því skilning að fólk er að máta sig við aðstæður sem það hefur kannski ekki búið við. En þetta er fyrst og fremst eðli náttúrunnar og ef hryssan væri villt í stóði væri hennar eðli að kasta folaldi á hverju vori og vera fylfull á hverju ári. Ég er aðeins að reyna að draga það fram að við megum ekki fara með umræðuna svo langt frá náttúrunni og eðli skepnanna að við séum á einhvern hátt að manngera það út frá einhverjum hagsmunum sem okkur líður vel með.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Eitt er það sem við höfum lítið rætt hér, í andsvörum hvert við annað og í umræðunni í kvöld, nema það sem kemur fram í greinargerðinni og hefur aðeins verið komið inn á í ræðum, og það er ásýnd okkar á erlendri grund. Það eru í rauninni þeir hagsmunir sem við erum að setja undir, þeir milljarðar sem við höfum látið í markaðssetningu til að kynna íslenska hestinn og þá virðingu sem fyrir honum er borin á erlendri grund. Ef við tökum það sem ég kalla dýraníð út fyrir sviga og horfum til framtíðar fyrir okkur sem viljum laða til landsins erlenda ferðamenn, land sem vill sýnast fallegt út á við, þá langar mig að spyrja: Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af því hvernig ásýnd okkar mun skila sér út í alþjóðasamfélagið með tilliti til þess hvernig upplýsingarnar eru matreiddar á þeim vettvangi hvað varðar blóðmerahald?
Virðulegur forseti. Ég þakka seinna andsvar hv. þm. Ingu Sæland og skal reyna að bregðast við með því að að segja: Auðvitað hef ég áhyggjur af orðspori þegar við erum sett undir slíka mælistiku eða í slíkt ljós sem þarna var. Ég ætla ekkert að gera lítið úr skaða sem það getur valdið. En við erum oft að lenda í skaða og lendum í umræðum um ýmislegt sem miður fer. Við höfum tekið blóð með þessum hætti úr hryssum í 30 eða 40 ár. Ég tek eftir því í umræðunni núna, eftir að þessi umræða kom hér upp á síðustu dögum, að t.d. Félag hrossabænda sem mælti gegn frumvarpi hv. þingmanns í fyrra, vitandi það að þessi blóðtaka hefur verið áratugum saman, hrekkur núna eilítið til baka. Þá freistast maður til að segja: Bíddu, eru menn að horfa sér nær og horfa virkilega bara á eigin hagsmuni? Ég gæti líka verið andstyggilegur, hv. þingmaður, og sagt: Það eru miklu meiri útflutningsverðmæti af útfluttu blóði en reiðhestum, en ég set þetta bara ekki í það samhengi. Íslenski hesturinn er stórveldi í búskap á Íslandi, í landbúnaði á Íslandi. Hann er, eins og ágætur maður hefur sagt, sendiherra okkar í öðrum löndum og ber hróður okkar víða. Það er ofboðslegt áfall að fá slíkan dóm, slíkan stimpil á íslenska hestamennsku sem þetta myndband setur fram. Ég vil að við höfum meira jafnvægi í þessari umræðu og virðum líka þá sem gera þetta vel og með réttum hætti og við skiljum það hvernig þeir fara að þessu. Við getum ekki með einu pennastriki sett alla í sama flokk og dæmt út frá einhverjum sem koma óorði á þessa hluti því að rétt eins og með brennivínið eru það rónar sem koma óorði á það en ekki allir hinir sem kunna með það að fara.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil byrja á að taka fram að þessu frumvarpi er ekki á nokkurn hátt beint gegn bændum eða beint gegn landsbyggðinni. Þetta er frumvarp sem lýtur að velferð dýra. Eins og hv. þingmaður benti á er í greinargerðinni vitnað í lög um velferð dýra og þar er meira að segja sagt að þau séu laus við vanlíðan, hungur, þorsta, ótta og þjáningu og sársauka, meiðsli o.s.frv. Hann minntist líka á eðli skepnanna. Ég vil meina og það er mín sannfæring að blóðtaka úr fylfullum merum sé andstæð velferð dýra, gangi gegn eðli skepnanna og valdi þeim vanlíðan og þjáningu. Þetta eru ekki venjulegir hestar, þetta eru fylfullar merar. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því, mér heyrist að hann sé ekki búinn að taka afstöðu til þessa, það væri gaman að vita: Er hann búinn að taka afstöðu til þess hvort þetta gangi gegn velferð dýra eða ekki? Varðandi ímyndina þá eru þetta smápeningar, þessar 207 millj. kr. eða á milli 200 og 300 millj. kr, en ég held að svona starfsemi stórskaði matvælaframleiðslulandið Ísland og þetta stórskaðar ímynd íslenska hestsins. Mér þætti vænt um að fá að heyra líka viðhorf hans til þess.
Virðulegur forseti. Ég er ekki tilbúinn að segja það fortakslaust að þetta gangi freklega gegn velferð þessara dýra sé rétt að því staðið vegna þess að ýmis afurðanýting getur gengið ansi nálægt dýrum. Mig langar í tilefni andsvars hv. þingmanns, sem ég þakka fyrir, að draga hér inn í umræðuna, virðulegur forseti, ég vona að mér leyfist það, en ég velti því svolítið fyrir mér í ljósi þessarar umræðu í dag hvar við munum enda með svona umræðu. Ég ætla ekki að segja það af því að það er þetta mál og þetta tiltekna bann sem við erum að ræða, en það hefur komið fram í umræðu barátta gegn tæknifrjóvgunum á kúm, kúasæðingar. Það nefni ég hér, virðulegur forseti, bara til að hnykkja enn og aftur á því við erum að fjarlægjast svo mikið skilning á starfi bóndans og fjarlægjast náttúruna. Ég óttast það að hluti af þeim meðbyr sem ég skynja að þetta mál hefur sé einfaldlega vegna þess að fólk er ekki með alla myndina í huga. Þannig að ég spyr hv. þingmann hér til baka: Mun hann beita sér fyrir því að banna kúasæðingar?
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Varðandi spurningu hv. þingmanns um kúasæðingar þá hef ég ekki myndað mér skoðun á því, ég hef ekki skoðað það mál. Ég geri mér fulla grein fyrir þeim tæknibreytingum og tækni sem fara að koma í landbúnaði. Ég sá grein í New York Times, ég keypti mér blaðið þegar ég var erlendis, ég get sýnt honum það, að fjórða iðnbyltingin, upplýsingabyltingin, sé algerlega komin í landbúnaðinn. Ég vona að íslenska ríkið og Alþingi veiti fé til þessa. Það eru gríðarleg tækifæri í íslenskum landbúnaði. Ferðamenn, kannski gerum við okkur ekki grein fyrir því, um hvað tala þeir alltaf? Jú, það er svo æðislegur matur á Íslandi, frábær matur á Íslandi. Af hverju? Af því að það er ekki búið að iðnvæða íslenska matvælaframleiðslu. Hún er enn þá mjög náttúrleg, ef við getum kallað það það. Það eru alveg gríðarleg tækifæri sem Ísland hefur sem matvælaframleiðsluland. En í þessu máli, bara í þessu máli - ég er ekki að tala um að fara síðan út um allar koppagrundir og banna allt - erum við með löndum sem við eigum ekki að vera í klúbbi með. Þetta eru fátæk ríki, þar sem ríkir mikil fátækt, Úrúgvæ og Argentína. Í Argentínu býr einn þriðjungur þjóðarinnar við fátækt eða meira, tveir þriðju, ég man ekki hverjar síðustu tölur eru. Rússland og Mongólía og Kína. Við erum bara ekki á þessum stað sem þróað samfélag, ekki á nokkurn hátt. Mig langar að lokum að benda á að það er ekkert ólíklegt að Evrópusambandið banni þetta. Þá mun koma tilskipun, send til Íslands frá sameiginlegu nefndinni, til Alþingis með stjórnskipulegum fyrirvara, þar sem þess verður krafist að við bönnum þetta, sama spurning verði lögð upp. Hver verður þá afstaða Alþingis Íslendinga þegar búið er að hafna þessu frumvarpi? Ég tel miklu farsælla að vera á undan bylgjunni og banna þetta núna og það eru sterk rök fyrir því að gera það.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni hans seinna andsvar og vil jafnframt segja að það var ekkert sérstaklega sanngjarnt af mér að senda honum þessa spurningu sem ég gerði. Ég vil bara draga það fram í seinna andsvari að ég er alltaf að reyna að ná utan um það að skilningurinn er að fara frá því að menn skilji aðstæður bænda og hvað þarf að gera til að búa með búfé. Ég ætla ekki að segja að það hafi byrjað með teiknimyndavæðingu Disney þegar Bambi var persónugerður en þetta er samt eilítið sprottið þaðan. Það eru tvö atriði í seinna andsvarinu sem ég vil reyna að gera skil. Í fyrsta lagi fjórða iðnbyltingin. Ég held að fjórða iðnbyltingin og það sem við höfum staðið fyrir hér á landi, ljósleiðaravæðing sveitanna, sé frábært tækifæri fyrir íslenska bændur og fyrir velferð dýra. Sú nýja tækni sem við getum byggt ofan á þessa tækni er einmitt fyrst og fremst velferðartækni. Þessi nýjasti tæknibúnaður sem er verið að innleiða í landbúnaði, ekki bara á Íslandi heldur úti um allan heim, eins og mjaltaþjónar, örmerkjalesarar í sauðfé og vigtunarbúnaður - þetta eru allt saman hlutir sem byggja undir velferð dýranna. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni sem hann nefnir hér um fjórðu iðnbyltinguna, um matinn og hann sé ekki fullkomlega iðnvæddur. Kannski er vandamál þessarar umræðu hér í dag um blóðmerahald hluti af því að við höfum á einhvern hátt „iðnvætt“ þá búgrein. Ég held að það geti verið, ég held að það sé alveg ástæða þess að við ræðum það í þessu samhengi. Hv. þingmaður setur síðan okkur í þá aðstöðu að bera okkur saman við fátækari ríki. Veruleikinn er sá, hv. þingmaður, að við erum að fjalla um fólk sem er að berjast í bökkum með sína afkomu. Það er önnur og meiri umræðu heldur en við ráðum við í umræðu um þetta mál og ég er alveg tilbúinn að mæta í hana.
Frú forseti. Þetta hefur verið mjög áhugaverð umræða hérna í dag, virkilega. Þótt ekki væri nema bara þess vegna er ástæða til að þakka hv. þingmanni fyrir framlagningu málsins, en þar að auki held ég að þarna sé á ferð mjög þarft mál. Það er mjög nauðsynlegt fyrir Alþingi að takast á við augljóst dæmi um dýrahald sem gengur ekki eins og það á að ganga, og ræða það hvar við setjum mörkin. Ég fletti því upp til gamans og komst að því að það er afmælisdagur í dag: Í dag eru í fimm ár síðan ég lagði fram fyrstu fyrirspurn mína hér á þingi um upplýsingagjöf stjórnvalda vegna Brúneggjamálsins. Það eru miklar hliðstæður á þessum tveimur málum. Stærsta hliðstæðan er náttúrlega sú að það var ekki eftirlitsaðilinn sem kom upp um það heldur fjölmiðlar, einhver utanaðkomandi, einhver sem á ekki að þurfa að hafa eftirlit með velferð dýra. Við eigum að hafa skýrar reglur. Við eigum að hafa öflugt eftirlit og það á að vera eins gagnsætt og hægt er. Þannig tryggjum við velferð dýranna. En þannig hefur það því miður bara ekki verið. Eftirlitsstofnanirnar eru og hafa alltaf verið vanhaldnar. Lög um dýravelferð eru nýleg og um margt stórt framfaraskref frá því sem áður var, en ganga samt engan veginn nógu langt að ýmsu leyti. En það breytir engu ef eftirlitið fylgir síðan ekki lögunum eins langt og hægt er. Svo er umræðan sem fylgir þessum málum mjög keimlík. Almenningur er nefnilega með hjartað á réttum stað þegar kemur að dýraníði. Þegar við sjáum í fjölmiðlum dýr sem komið er illa fram við þá snertir það einhverja taug og fólk segir bara: Hingað og ekki lengra. Í Brúneggjamálinu var nú rekstraraðilinn ekki alveg jafn snöggur að taka við sér og Ísteka var í þeirri yfirlýsingu sem kom frá þeim í dag, en það fyrirtæki áttaði sig alla vega á því að það væri ekki hægt að verjast, það þyrfti bara að viðurkenna vandann og taka á honum. Þrýstingur almennings og þrýstingur þeirrar umræðu sem var hér fyrirhuguð á þingi hafði áhrif, þannig að einhver skref verða tekin í rekstri fyrirtækisins. En eftir stendur siðferðilega spurningin sem hér hefur verið undirliggjandi, hvort þetta sé rekstur sem geti yfir höfuð verið í samræmi við almennilegan búskap, almennilega framkomu gagnvart dýrum. Ég ætla að nefna nokkrar tölur. Ég ætla að byrja á þeirri fyrstu sem hv. þm. Inga Sæland nefndi í framsöguræðu sinni, að við erum að tala um 200–300 millj. kr. sem bændur hafa árlega í tekjur af blóðmerahaldi. Og við erum að tala um 1.700 millj. kr. gjaldeyristekjur sem eru vegna útflutnings á hormónum, 1.700 milljónir í gjaldeyristekjur, 200–300 milljónir til bænda. Þetta eru alvöruupphæðir, sérstaklega fyrir bændur sem eru nú ekki tekjuhæsta stétt landsins langt í frá. Þá getur munað um þetta. En ég staldraði dálítið við þegar hv. þm. Ásmundur Friðriksson sagði að við ættum ekki að fara að beita okkur gegn blóðmerahaldi og láta þannig undan þrýstingi frá einhverjum erlendum aðilum sem eru að hóta okkur. Ég hef svo sem ekki tekið eftir mörgum slíkum aðilum, en það voru erlend dýraverndarsamtök sem stóðu að rannsóknarblaðamennskunni sem fletti ofan af þessu máli. Svo er það umræðan hér innan lands sem hefur keyrt þetta mál áfram fyrst og fremst. En mig langar að nefna nokkra aðra erlenda aðila. Fyrst langar mig að nefna erlendu aðilana sem elska að heimsækja okkur, sem þykir vænt um landið okkar og þykir vænt um hestana okkar. Það er nefnilega þannig að næstum tíundi hver ferðamaður sem kemur til landsins fer á hestbak meðan hann er hérna og af því að hrossin okkar eru svo skemmtileg og reiðtúrunum fylgir þessi djúpa upplifun af náttúru landsins þá eru þetta ferðamenn sem komast á bragðið og verða gjarnan fastagestir. Þú kemur ekki bara einu sinni til Íslands og ferð á hestbak og svo aldrei aftur. Fyrir vikið velta hestaleigur og hestaferðafyrirtæki 7–8 milljörðum á ári, það er veltan árið 2018 samkvæmt, fyrirgefið, með leyfi forseta, Horses of Iceland, sem ég reikna með að sé bara hrossakynningarátak Íslandsstofu, en það þarf að heita eitthvað smart. En hvaða fólk fær þessa 7–8 milljarða? Ætli það séu ekki aðallega bændur? Ég myndi halda að hestaleigur og hestaferðafyrirtæki séu fyrst og fremst smærri fjölskyldufyrirtæki hér og þar um landið þar sem náttúran er sem ferðirnar snúast út á að komast í snertingu við. Þetta eru 7–8 milljarðar á móti þeim 200–300 milljónum sem renna til blóðmerabænda. Og það þarf ekki einhverja erlenda aðila að hóta einhverju til að grafa mögulega undan þessum hagsmunum bænda, heldur einfaldlega það að fólkið sem elskar að koma til Íslands til að fara á hestbak fílar þetta bara ekki, finnst þetta bara ógeðslegt. Svo langar mig að tala um aðra erlendra aðila. Það eru erlendu aðilarnir sem elska hestana okkar svo mikið að þeir vilja fá þá til sín þar sem þeir búa. Og nú ætla ég að vitna í Bændablaðið. Það birti nefnilega frétt um daginn varðandi það að árið 2020, á síðasta ári, hafi verið flutt út fleiri hross en á nokkru ári síðan árið 1997, eða 2.320 hross. Og munum; það eru 5.000 blóðmerar. Helmingurinn af þeim fjölda var fluttur úr landi til fólks sem vill eiga íslenskan hest. Samkvæmt Hagstofunni voru samanlögð útflutningsverðmæti þessara hrossa 1,5 milljarðar íslenskra króna. Þetta er svipað og Ísteka náði í gjaldeyristekjur á sama ári, nema Ísteka er eitt fyrirtæki, en þessi 2.320 hross - ég ætla að giska á að þau hafi komið frá nokkur hundruð bændum. Þannig að þetta er 1,5 milljarðar sem dreifast um landið til bænda. Þetta er 53% aukning frá árinu á undan. Það þarf ekki erlenda aðila að hóta okkur til að grafa undan þessu heldur þarf bara það að fólkið sem langar alveg ofboðslega mikið að eiga íslenskan hest í útlöndum hafi áhyggjur af því að blóðmerabændur séu að selja þeim hesta líka, t.d. Þarna erum við með stóru tekjustofnana sem hægt er að bera saman: 1.500 milljarða gjaldeyristekjur vegna sölu á hormóni úr blóðmerum, 7–8 milljarðar á ári vegna túrista sem fara á hestbak og 1,5 milljarður vegna sölu á hestum úr landi. Ég held að til lengri tíma litið sé ekki hægt að halda í þetta þrennt á eyjunni okkar á sama tíma. Það er ekki hægt - mér finnst alltaf pínu erfitt að tala um ímynd Íslands eins og hefur verið gert oft í umræðunni, en jú, jú, það er náttúrlega það sem þetta snýst um. Þetta snýst um fólkið sem vill ríða út, vill eiga í samskiptum við hestana, vill skoða náttúruna á hestbaki, vill vera með hest heima hjá sér úti í löndum. Er það ekki bara stærri kaka en þetta blóðmeradæmi? Er það ekki það sem við viljum frekar standa vörð um? Ef þetta blóðmeradæmi telur eitthvað um 100–200 bændur, hvað ætli sé margt fólk sem hefur töluverðan hluta af tekjum sínum af útreiðatúrum eða útflutningi á verðlaunahrossum? Það er kannski eitthvað sem nefndin gæti skoðað. Ég ætla að giska á að það sé stærri hópur, vegna þess að síðan er jú einn hópur erlendra aðila í viðbót sem þetta snýst um og hv. þm. Haraldur Benediktsson nefndi nú aðeins, reyndar ekki sama nafni og ég ætla að nefna hann; þ.e. erlendu aðilarnir sem elska beikon. Vegna þess að þessi blóðmeraiðnaður er bara eitt tannhjól í verksmiðjubúskap heimsins. Mig langar að segja að þetta sé dálítið dæmi um firringuna sem eitthvert ofurframleiðslusamfélag gengur út á sem elur gjarnan af sér ósjálfbært og ómannúðlegt kerfi, eins og við þekkjum nú yfirleitt úr einhverjum erlendum heimildarmyndum en sjáum að teygir anga sína hingað til lands. Rányrkja, hvort sem það er á auðlindir jarðar eða á kostnað dýra, ósjálfbær neysla, allt svoleiðis, þetta er allt eitthvað sem ekki getur staðið til framtíðar. Blóðmerarnar eru einfaldlega hluti af - ég á nú kannski ekki einu sinni kalla það verksmiðjubúskap. Þetta er varla búskapur þegar við erum að tala um það að dæla gyltur fullar af frjósemislyfjum svo þær komi beikoninu hraðar út úr sér. Ég hef gaman af því að hlusta á hv. þm. Harald Benediktsson tala um búskap. Hann lýsti þeirri tilfinningu sinni að fólkið í umræðunni væri stundum búið að fjarlægjast skilning á starfi bóndans og skilning á náttúrunni. Ég held að það megi til sanns vegar færa. En ég held líka að blóðmerahaldið sé hluti af því, dæmi um hvað við höfum fjarlægst þetta hvort tveggja, vegna þess að verksmiðjubúskapur er allt annað en starf bóndans og einhver tengsl við náttúruna, sem er það sem við viljum halda í. Ég get svo sem haldið áfram í heimspekilegu og siðferðilegu pælingunum, vegna þess að það er alveg rétt sem hv. þm. Haraldur Benediktsson segir, að ýmis afurðanýting getur gengið nærri dýrum. Það er erfitt að sjá sumt í eigin persónu á bóndabæjum ef við erum óvön því. Ýmis afurðanýting gengur náttúrlega gjarnan það langt að dýrin eru hreinlega drepin til að vera étin. Það er varla hægt að ganga nær þeim en það. En þetta er kannski eitthvað sem við þurfum að ræða á næstu árum vegna þess að ef við tökum til hliðar myndbandið sem talað er um í greinargerðinni og hugsum bara um að blóðmerar - ég ætla að lesa hér setningu úr greinargerðinni, með leyfi forseta: „Blóðmerar eru látnar ganga með folöld eins oft og mögulegt er til að hámarka afköst hverrar merar, þar til hormónið finnst ekki lengur í blóði hennar. Þegar svo er komið er merunum slátrað. Folöldunum er að jafnaði slátrað.“ Ef ég vildi vera stríðinn þá gæti ég bent á að þetta er náttúrlega bara skapalónið að mjólkurbúskap líka. Hagnýting mannfólks á dýrum er oft eftir einhverri svona uppskrift og siðferðilega spurningin sem heimurinn þarf [[Forseti hringir.]]að takast á við á einhverjum tímapunkti er: Hversu mikið er nóg? [[Forseti hringir.]]Ég held að þegar við horfumst í augu við það að nýta hross eingöngu til að geta búið til meira beikon, [[Forseti hringir.]]þá erum við alla vega komin vel yfir það strik.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann talaði um ferðaþjónustuna og ímynd Íslands og ímynd hersins og tekjur af ferðaþjónustunni og afurðanýtingu. Það er augljóst mál að afurðanýting gengur mjög nærri dýrum, þeim er slátrað, þau deyja, til þess eru þau ræktuð. En svo er ekki hér þó að hagnýting mannfólks á dýrum hafi náttúrlega verið síðan við byrjuðum að labba upprétt. En mig langar að spyrja hv. þingmann að því sem ég fékk ekki alveg svar við í ræðu hans og væri fróðlegt að fá að vita: Telur hann að það að taka blóð úr fylfullum merum, merum sem ganga með folald, sé siðferðislega ámælisvert, það gangi gegn velferð dýra, það gangi gegn markmiðum laga um velferð dýra, sem eru að dýr geti sýnt sitt eðlilega atferli, í þessu tilviki að ganga með folald án þess að tappað sé reglulega af fylfullu merinni vaxtarhormónum og blóði? Við getum rétt ímyndað okkur hvernig folaldið er. Afstaða hans til þeirrar spurningar hvort þetta sé dýraníð og gangi gegn velferð dýranna, ég fékk ekki að heyra þá afstöðu nægilega skýrt.
Frú forseti. Ég held að í þessu tilviki sé svarið alveg skýrt: Nei, þetta kerfi gengur ekki upp. Hins vegar held ég að í svona málum séum við alltaf með einhvern skala. Blóðmerahaldið er alveg yst á honum. En svo er líka hægt að vinna sermi úr dýrum til að bjarga mannslífum, þróa lyf og rækta hluti á tilraunastofum. Það er óljósara þar hvar mörkin eru. Ég ætla ekki að vera jafn afdráttarlaus þar, en ég get alla vega fullyrt að það að halda 5.000 merum í þessum bransa til þess eins að geta dælt út meira beikoni - þetta fólk mætti kannski velta fyrir sér hvort það geti í staðinn borða aðeins minna beikon.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt að þetta er náttúrlega á ákveðnum skala en ég tel að í þessu tilviki séum við komnir á þann stað að það þurfi að banna þetta. Ég vil líka benda á að það eru tekin vaxtarhormón sem eru síðan notuð í svín, það er ekki verið að bjarga mannslífum eða neitt slíkt. Það er það sem er undir. Svo er líka annað, þessar 200–300 milljónir sem fara til 119 bænda, það eru smápeningar í hagkerfinu. Og ef við horfum á þetta út frá ferðaþjónustunni, og jafnvel bara matvælaframleiðslu líka, eru þetta algjörir smáaurar. Ég tel að ef þetta yrði bannað þyrfti að sjálfsögðu að taka utan um þessa bændur eða þá sem stunda þetta. Þá myndi ríkið komi til móts við þá til að hjálpa þeim að stunda aðra atvinnustarfsemi í þeim héruðum sem þetta er gert. Það finnst mér eiga að vera afleiðing þessara laga, þau eru samþykkt og þá þarf ríkið að taka á því. Ég vona að hv. þingmaður styðji að það sé raunverulega málið sem gerir frumvarpið kleift.
Frú forseti. Ég held það mætti fara að skoða að tryggja bændum almennt grunnframfærslu. Við Píratar höfum lengi talað fyrir borgaralaunum, sem er kannski sýn til lengri framtíðar ef við skoðum allt samfélagið, en til skemmri tíma væri hægt að horfa á afmarkaða hópa. Ég held að bændur séu gott dæmi um það. Bændum er bara tryggður ákveðinn grundvöllur til að geta haldið búsetu. Þegar þeir fara síðan að framleiða afurðir eða gera eitthvað annað þá bætist það bara ofan á það. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að 200–300 milljónirnar sem bændur hafa í tekjur af blóðmerunum eru mjög lítill peningur á skala ríkissjóðs. En það er líka bara lítill peningur á skala þess sem bændur hafa í tekjur af hrossum, eins og ég fór yfir í ræðunni, 7–8 milljarðar er ársveltan af hestaleigum og hestaferðafyrirtækjum, 1,5 milljarður af útflutningi á hrossum. Ég held að þetta sé eitthvað sem atvinnuveganefnd getur lagst yfir og kallað eftir upplýsingum um. Ég held að við séum bara í þeirri stöðu að þurfa að vega þessa ólíku hagsmuni. Það er mjög erfitt að sjá þá geta verið til staðar til frambúðar, hvorir tveggja. Þá þarf bara að meta hvorir eru stærri hagsmunirnir og hvorir minni.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir alveg yndislega ræðu, ég verð að segja það. Það gladdi mig mjög að heyra hana. Hann víkkaði líka enn frekar sjóndeildarhringinn. Hann kemur inn á þætti sem ég hafði ekki nefnt nema ég veit að í stað þess að útflutningur á íslenskum hestum skili 1,5 milljarði, eins og hann gerði á síðastliðnu ári, þá stefnir nú í að hann verði um 2 milljarðar kr. og enn eitt Íslandsmetið slegið, þannig að hagsmunirnir sem hér er um að tefla eru svo miklu meiri. En mig langaði að spyrja hv. þingmann út í það að hann talar um að þetta sé í rauninni yst á skalanum. Ég fann alveg hjarta hans í þessu öllu saman. En það sem ég er að velta fyrir mér, því að ég vil nú helst, eins og hv. þingmaður veit, vera svolítið skýr og skorinorð í framsögunni: Yst á skalanum eða hreinlega brot á dýraverndarlöggjöfinni? Erum við ekki komin þangað að við getum sagt: Þetta er brot á dýravelferðarlöggjöfinni? Hér eru hryssurnar skelfingu lostnar, óttaslegnar. Er meiri hætta en minni á því að þeim líði bara vægast sagt ömurlega í þessum aðstæðum? Og ef svo er, er það þá ekki skýrt að það er brot á lögum um dýravelferð? Ég treysti því að hv. þingmaður og margir fleiri, hv. frábærir þingmenn, eigi eftir að búa til og halda utan um þetta mál með okkur þannig að við getum öll lagt það fram af sóma, sem er bæði til bóta fyrir okkur sem samfélag, fyrir bændurna okkar og alþjóðasamfélagið í heild sinni.
Frú forseti. Það sem kom fram í myndbandinu sem er talað um í greinargerðinni held ég að sé skýrt brot á lögum um velferð dýra. Mér heyrist allir vera sammála um það, alveg frá hrossabændum sjálfum yfir til Ísteka, yfir til eftirlitsaðila og allra. Ég vona að þingmaðurinn fyrirgefi mér stríðnina. Ég held að hvorugt okkar haldi að þetta sé skýrt brot á dýravelferðarlögum, vegna þess að þetta frumvarp snýst um að gera þetta skýrt brot á dýravelferðarlögum. Ef það væri skýrt þá þyrfti ekki þetta frumvarp. Það stendur í frumvarpinu að það að taka blóð úr fylfullum hryssum verði ólöglegt. Þess vegna þurfum við einhverja breytingu á lögum, vegna þess að ég held að aðgerðin sem slík sé ekki í sjálfu sér augljóslega brot á lögum. Ég held að hv. þingmaður sé mér sammála, að þess vegna sé frumvarpið fram komið.
Virðulegur forseti. Nei, nú get ég ekki verið sammála hv. þingmanni. Ég þakka fyrir svarið vegna þess að ég veit pínulítið betur. Þessi starfsemi er ekki leyfisskyld heldur byggir hún á einhverri reglugerð sem felur í sér að þetta er flokkað undir starfsemi og rannsóknir í vísindaskyni. Þannig að þetta er ekki tengt við hrein og klár lög um dýravelferð. Það hefur komið fram og er skýrt að þrátt fyrir þá mynd sem við sáum - og hv. þm. Ásmundur Friðriksson nefndi nú áðan að þessum fulltrúum dýraverndarsamtakanna hefði verið boðið að taka myndir þar sem þetta færi öðruvísi fram, en það hefur því miður ekki átt sér stað. Ég var einmitt að fá sendingu frá dýravelferðarsamtökum um að það væri ósatt, þeir hefðu aldrei fengið slíkt boð. Því miður er það svo. Það breytir ekki þeirri staðreynd að núna er verið að gera þetta og við skulum gefa okkur að þetta væri gert eins fallega og hugsast getur, sem ég veit ekki alveg hvernig er mögulegt, en það þarf engu að síður að þvinga hryssuna. Hún er ótamin, það þarf að binda upp á henni í hausinn, það þarf að ná í þessa bláæð og það þarf að dæla úr henni fimm lítrum af blóði og það er gert einu sinni í viku, átta vikur í senn. Og það er líka vitað að verið er að ná í vaxtarhormón folaldsins þannig að það liggur í hlutarins eðli að það getur ekki heldur verið gott fyrir folaldið. En svona fyrir utan þetta allt þá ætla ég að segja við hv. þingmann, af því að hann hefur gjarnan talað um beikon, að það er sko algerlega satt að í morgun fór ég í Krónuna og ég hélt á beikonbréfi frá Ali og ég verð að viðurkenna að ég setti það aftur í hilluna og hugsaði með mér: Ég skal aldrei aftur kaupa beikon. En það er svo önnur saga, hv. þingmaður.
Frú forseti. Fyrst ætla ég nú bara að fagna því að hv. þingmaður sé að komast á grænkeravagninn á endanum. [[Gripið fram í.]]Þar held ég að sé gott að vera. Varðandi það hvort þetta sé brot á lögum um dýravelferð þá vitna ég bara í greinargerðina, með leyfi forseta: „Ljóst er að gildandi réttur er langt frá því að vernda fylfullar merar gegn […] blóðmerahaldi.“ Þetta er ekki nógu skýrt brot á gildandi rétti. Þess vegna þarf þetta frumvarp. Ég held að það sé bara mergurinn málsins.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa miklu, og ég ætla að leyfa mér að segja ágætu umræðu sem hefur átt sér hér stað. Við höfum farið um víðan völl í umræðu um þetta frumvarp sem hv. þm. Inga Sæland flutti okkur áðan. Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér það að skipta um hlutverk og nú ætlar búfræðingurinn og hestafræðingur að tala aðeins. Svo það sé sagt er sá sem hér stendur menntaður sem slíkur þótt ég hafi svo sem ekki stundað það. Þvingun á hrossin hefur verið mikið í umræðunni meðfram þessu. Hvert er grunneðli hestsins? Fæddist hann til að vera í hestaleigu? Fæddist hann til að vera reiðhestur? Eða fæddist hann til að vera blóðmeri? Í grunninn er hesturinn flóttadýr. Flest öll spendýr sem við ölum eru í grunninn flóttadýr. Þið skiljið muninn á flóttadýri og rándýri: Úlfur er rándýr. Hestur er flóttadýr í grunninn og hann þarf að temja á vissan hátt. Og hvernig sem við gerum það og hvort við köllum það þvingun eða hvað, þá er það í grunneðli hestsins að hann er flóttadýr. Ef hesturinn er ekki taminn þá heldur hann grunneðli sínu. Varðandi blóðtökuna sjálfa og þá umræðu sem hefur skapast hér þá er mjög mikilvægt að við höfum í huga að sú birtingarmynd sem birtist alheimi fyrir ekki svo löngu síðan varðandi mjög slæma meðferð þegar menn tóku blóð á ákveðnum bæ er algerlega óverjandi. Ég fór í andsvar við framsögumann, Ingu Sæland, í upphafi þessarar umræðu og spurði hana hvort þetta væri algilt, hvort þetta væri bara svoleiðis. Hún svaraði því neitandi. Það er mín skoðun að þetta sé ekki algilt og ég held að flest okkar sem hér hafa fjallað um málið vitum að þetta er frávik sem við horfðum á þarna, mjög slæmt frávik sem ekki er hægt að réttlæta. Enda kemur fram í tilkynningu frá fyrirtækinu Ísteka að tiltekið merarbú hafi verið svipt þeim velferðarsamningi sem gilti milli bóndans og Ísteka, samningnum var rift. Það er alltaf þannig þegar við erum að meðhöndla gripi, og hv. þm. Haraldur Benediktsson kom mjög vel inn á það í ræðu sinni, að fjarlægðin er að aukast milli okkar sem erum í búskap dagsdaglega og almennings. Hér áður fyrr var það þannig að flest ungmenni fóru í sveit, en sá tími er löngu liðinn. Það sem okkur þykir kannski eðlileg meðferð á grip, og hv. þingmaður ræddi, t.d. þegar kindin er sett á afturendann og hún klippt, ég held að hún sé ekkert að biðja um það, en við gerum það samt og við teljum okkur ekki vera að fara illa með hana. Við getum haldið svona áfram. Gripirnir í upphafi, í sköpuninni, hafa jú einhvern tilgang en þeir eru alltaf flóttadýr. Þeirra hlutverk er að eiga eitt til tvö afkvæmi á ári og síðan hefur maðurinn nýtt sér það með tímanum. Við verðum að horfa á hlutina þannig. Varðandi það að menn telji slæmt að hryssa eigi folald árlega er henni það í grunninn eðlislægt. Það er öllum spendýrum eðlislægt, þ.e. jórturdýrum og fleiri dýrum, ég ætla nú ekki að fara að líkja manninum við þetta, [[Jú, jú, jú …]]eðlislægt að eiga afkvæmi einu sinni á ári. Hefur blóðtakan slæm áhrif á merina eða hryssuna? Vísindin segja nei. Ég las umsagnir frá dýralæknum sem sendu inn umsögn um málið síðast þegar það var flutt þar sem rætt var um dýralæknanema nokkurn sem gerði holdafarsrannsóknir í meistaraverkefni sínu. Hryssunum var annars vegar fylgt eftir og hins vegar var fylgst með folöldunum. Það var enginn sjáanlegur munur á hryssu sem tekið var blóð úr og folaldinu hennar, og bara venjulegri reiðhestahryssu. Þannig að samkvæmt því virðist það ekki há merinni neitt sérstaklega - afsakið, forseti, að ég segi alltaf meri en ekki hryssa - en það virðist ekki vera að verið sé að skerða líf hennar með blóðtökunni, hvað þá afkvæmisins. Ég byrjaði ræðu mína á því að ræða náttúrulegt umhverfi og náttúrulegt eðli. Segjum sem svo að hryssur fari fimm til átta sinnum í blóðtöku. Hver blóðtaka tekur um 10–15 mínútur. Ef hún færi átta sinnum væri hún 80–100 mínútur í þessum bás á þessu tímabili. Þess utan er hún bara frjáls í haga. Af því að við vorum dásama hér rétt áðan í umræðu - við verðum að horfa á allar hliðar málsins. Hrossin biðja ekkert endilega um að vera í ferðamennsku og velta 7–8 milljörðum eða hvað sem er. Það er alltaf okkar sem höldum skepnuna að ákveða í hvað ætlum að nota hana. En við þurfum alltaf að reyna að gera það eins vel og við mögulega getum til þess að það fari ekki fyrir þeim sem heldur skepnuna eins og fór fyrir þeim sem allur heimurinn horfði á um daginn. Það er lykilatriði í þessu. Við getum velt tölum fyrir okkur fram og til baka. Hér hefur komið fram að 200–300 millj. kr. gangi til bænda. Segjum að það séu 100 bændur í þessu, 3 milljónir fyrir sauðfjárbónda eru ansi miklir peningar. Við skulum hafa það á hreinu. Það er ansi mikil og góð búbót. En getur t.d. verið að þessi sami sauðfjárbóndi, sem heldur kannski 40–50 blóðhryssur, geti líka verið í því að fara með ferðamenn á baki um landið? Ég þekki mörg þannig dæmi þar sem menn gera hvort tveggja. Sú kúvending sem átt hefur sér stað á einu ári hjá Félagi hrossabænda, hvaðan kemur hún? Er það kannski bara almenningsálitið eða umræðan sem hefur skapast? Ekki sjáum við það á tölum um útflutning á hrossum. Við verðum að hafa í huga að við erum búin að vera að taka blóð úr merum í 40 ár. Við höfum sennilega aldrei selt fleiri hross út en núna á síðasta ári. Salan á hrossum hefur stóraukist, þ.e. reiðhrossum. Ég þekki vel til þess að allt hafi selst. Auðvitað eru gæðin líka alltaf að batna hjá þeim bænum, heldur betur, menn gera vel þar. Ef við ætlum að halda þessu áfram, þessum blóðmerabúskap - og mér finnst mjög gott að við séum að taka þessa umræðu hér, hv. þm. Inga Sæland, mér finnst það mjög gott - þá er mjög mikilvægt að menn horfi til þess, ég ætla að leyfa mér að nota orðasambandið að hækka rána, og er þá ekki að vísa til körfuboltaþjálfara sem notaði það orð. En þegar ég tala um að hækka rána þá á ég líka við að verðum við að gera kröfu til þess að þeir sem stunda þennan búskap geri það vel. Það hafa margar vangaveltur komið fram í umræðunni síðustu daga og síðustu misseri um það hvort ekki væri heppilegt að gera hryssurnar bandvanar og þess háttar, og ég tel það mjög skynsamlegt. Sjálfur hef ég verið við svona blóðtöku þótt ég stundi hana ekki sjálfur. Á þeim bænum voru hryssurnar allar bandvanar. Þar voru leiddar inn á básinn einhverjar 30 hryssur og þær voru allar leiddar inn af bóndanum. Þetta voru engin reiðhross en þær gengu þarna inn. Þær voru jú bundar upp og síðan voru þær staðdeyfðar og blóðið tekið úr. Folaldið beið bara á meðan. Síðan verðum við líka að hafa í huga, alveg sama hvernig það er, að þegar þú tekur hryssur með folöld úr haganum, einhvern hóp, ég tala nú ekki um eins og var í þessu myndbandi þar sem voru örugglega einhverjar 100 hryssur saman í hóp og einhverjir graðhestar með - það vita allir sem hafa umgengist hafa hross að þá verður allt vitlaust. En eftir því sem hópurinn er minni og umgengnin betri, þeim mun betur gengur þetta. Hluti af því er, til þess að svona lagað sé framkvæmanlegt á góðan hátt, að menn undirbúi hryssurnar. Það er lykilatriði. Við höfum rætt hér um að þetta séu rétt um 2 milljarðar í útflutningstekjur sem Ísteka skapar með þessu móti. Það eru 200–300 milljónir sem ganga til bænda. Það eru þeir sem vinna við þetta, við blóðtökuna, dýralæknar og fleiri. Hjá Ísteka vinna um 40 starfsmenn, helmingurinn háskólamenntaður. Síðan getum við velt því fyrir okkur hvað er siðferðilega rétt í því að vera að selja hormón til að auka beikonframleiðslu, eins og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kom inn á áðan. En krafan er alltaf sú sama sem við framleiðendur og matvælaframleiðendur stöndum frammi fyrir: Við erum að reyna að framleiða ódýrari mat. Það er hluti af þessu, og hv. þm. Haraldur Benediktsson kom vel inn á það í ræðu hvernig og hvaða áskorunum við stöndum frammi fyrir alltaf hreint. Við þurfum alltaf að vega og meta. Mér fannst hv. þm. Andrés Ingi Jónsson hitta svolítið naglann höfuðið áðan, fyrst við ræðum það hér, varðandi það hvar við skiljum á milli: Hvað er dýraníð? Við getum verið verulega ósammála um hvað það er, en frumvarpið gengur náttúrlega gengur út á það að blóðtaka sé dýraníð. Að mínu viti er hún það ekki í dag ef hún er rétt framkvæmd. Það er bara mín einlæga skoðun í því. En þó að ég sé ekki sömu skoðunar og hv. þm. Inga Sæland þá frábið ég mér það að vera kallaður dýraníðingur eða eitthvað svoleiðis. Ég er bara á annarri skoðun og ég tel vel framkvæmanlegt að gera hlutina á þennan hátt. Annars þakka ég fyrir ágæta og upplýsandi umræðu. Þetta er líka hvatning fyrir okkur öll hér í þessum sal að fylgjast vel með og taka þátt í umræðunni um hvert við erum að þróa landbúnaðarframleiðslu í heild.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína ágætu ræðu. Og jú, ég virði skoðanir hans og þær koma mér ekkert á óvart. Þær eru svipaðar og í takt við það sem við heyrðum í vor. Hins vegar kemur mér svolítið á óvart að hann skuli vísa í umsagnirnar sem komu fram í vor. Mig langar að spyrja hann hvort hann búist ekki við því að umræða okkar hér í dag og almenningsálitið muni jafnvel verða til þess að einhverjir af þessum einstaklingum komi með pínulítið öðruvísi umsagnir núna þegar málið verður lagt fram. Annað sem vakti athygli mína, sem minnti mig á þegar ég horfði á þessa fagurgalamynd Ísteka um það þegar blóðmerarnar virtust næstum því svífa á vængjum til að láta sjúga úr sér blóð: Hér talar hv. þingmaður um að hryssurnar labbi þarna, 30 stykki, og elti bóndann bara inn í básinn og eitthvað svona. Ég spyr hv. þingmann: Eru þetta tamdar merar sem um er að ræða hér? Vegna þess að svona er ekki hægt að gera gagnvart villtum merum með folald. Það segir sig náttúrlega sjálft. Svo er líka hitt, að þegar er verið að tala um hver raunverulegi tilgangurinn sé með dýrunum og vísað í hesta í útreiðartúr eða annað slíkt, sem vildu kannski ekki vera í nákvæmlega þeirri þjónustu, þá spyr ég hv. þingmann: Leggur hv. þingmaður það að jöfnu að fara með blóðmeri og binda hana upp á hausnum og dæla úr henni í blóði, og að vera með hest til útreiðar? Erum við komin þangað, hv. þingmaður? Við erum aðallega að reyna að vernda dýrin gegn þessari illu meðferð. Og þessi mynd, sem margumtöluð er, er vonandi ekki dæmi um að það sé algilt að svona sé farið með merarnar. En það liggur í hlutarins eðli að þetta verður ekki gert fallega.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið og spurningarnar frá hv. þm. Ingu Sæland. Þetta voru nú nokkrar spurningar og ég ætla að vona að ég muni eitthvað af þeim. En ef við byrjum á þessum 30 hryssum sem ég var að segja frá, þegar þær löbbuðu inn básinn, þá sagði ég líka að bóndinn hefði mýlt þær og teymt þær inn í básinn. Við skulum hafa það á hreinu. Munurinn á bandvönu hrossi og tömdu hrossi er stórkostlegur, þ.e. á ótömdum hrossum og hrossum sem eru tamin til útreiðar eða sem þekkja það aðeins að láta setja á sig múl og láta teyma sig. Það var nú það sem ég var að vísa í. Til upplýsingar og frekar um það sem ég var að reyna að útskýra hér áðan að þá er grunneðli hrossins ekki það að láta ríða á sér, grunneðli þeirra er vera villt úti í haga. Við mennirnir tókum hrossið til okkar og gerðum það að húsdýri og ákváðum hvaða hlutverki það skyldi gegna. Ég deili ekki skoðun hv. þingmanns á því að blóðtaka sé dýraníð. Það kom ágætlega fram í ræðu minni áðan. Ég er bara ekki staddur þar að ég telji það vera dýraníð ef rétt er að því staðið, svo það sé sagt. Ég vona að ég hafi svarað öllu sem hv. þingmaður spurði um. Ég biðst afsökunar á því fyrir fram ef ég hef ekki gert það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar til að spyrja hann beinna spurninga: Vissi hv. þingmaður af því að forstjóri Ísteka var viðstaddur blóðtöku á einum af þeim bæjum sem fjallað er um í myndbandinu um þetta dýraníð? Vissi hv. þingmaður það að hann var þar algerlega af fúsum og frjálsum vilja og algerlega „involveraður“ í það sem þar fór fram? Þar var hann ekki teyma neinar hryssur sem eltu hann gleðilega inn í básinn til þess að láta taka úr sér blóð. Þegar hv. þingmaður nefndi áðan að gerðar hefðu verið rannsóknir á því að merar, sem tekið hefur verið úr blóð, jafnvel allt að átta sinnum, eins og við þekkjum, alls fimm lítrar, og folöldin þeirra séu staddar á nákvæmlega sama stað og venjuleg hryssa sem ekki hefur þurft að þola það, þá langar mig bara að spyrja hv. þingmann: Getur hann lagt fram einhver gögn um slíkt? Því að það er algjörlega þvert á það sem ég hef fengið að vita, algerlega þvert. Það segir sig sjálft, hefði ég haldið, bara fyrir hvern sem er, að þegar er búið að tæma vaxtarhormón úr blóði meðgöngumóðurinnar þá hlýtur það að hafa áhrif á afkvæmið sem hún gengur með. Það liggur bara í hlutarins eðli. Ég spyr hv. þingmann: Hvar fæ ég þessi gögn?
Virðulegur forseti. Í umsögnum sem komu um málið á síðasta löggjafarþingi kemur fram að unnin hafi verið meistaraverkefni og rannsóknir á þessu sviði. Þannig að hv. þingmaður getur bara rennt yfir þær umsagnir sem þar koma fram. [[Gripið fram í.]]Þar kemur þetta fram, þannig að það liggur bara fyrir. Það er alltaf þannig í öllu þessu að þegar svona lagað er gert verðum við líka að hafa í huga hversu langt gengin hryssan er. Hún er náttúrlega köstuð og síðan er hún rétt fengin þegar þetta á sér stað. Þá er hún að framleiða vaxtarhormónin. Það gerist ekki á seinni hluta meðgöngunnar, það gerist á fyrri hluta meðgöngunnar, þegar það er rétt að gerast. Þá er þetta gert.
Virðulegur forseti. Mig langar að benda á í upphafi varðandi umsagnirnar sem koma í vor að ég þori nánast að veðja aleigunni að þeir aðilar sem sendu umsagnir í vor munu ekki senda sömu umsagnirnar aftur. Það er m.a. vegna þess að þeir skildu ekki frumvarpið þá en ég get lofað því að þeir skilja það núna. Hv. þingmaður minntist á að rýja, ef ég man rétt. Ég tel að það sé ekki hægt að bera þetta saman. En mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann sagði í ræðu sinni, að hryssum væri eðlislægt að eiga folöld einu sinni á ári. Svo nefndi hann líka að það væri grunneðli hrossins að vera villt í haga en við höfum náttúrlega tamið hestinn og notum hann sem reiðhest. En aftur varðandi það að hryssum sé eðlislægt að eiga folald einu sinni á ári þá er markmið dýraverndarlaga að dýr geti sýnt sitt eðlislæga atferli. Það er klárt mál í mínum huga að blóðtaka úr merunum, til að ná í vaxtarhormónin, er gróft inngrip í þetta eðlislæga atferli. Það er ekki hægt að líta á það öðruvísi. Það er eðlislægt að eigi folald og þegar hryssan kastar er gróft inngrip að tappa af henni blóði til að ná í vaxtarhormónin sem folaldið þarf til að geta vaxið. Það er í mínum huga brot á lögum um dýravernd eins og þau eru rétt túlkuð, brot á markmiðum laganna. Ég veit að þetta er leyfisskylt og allt það, en þetta er gróft brot. Það er ekki eingöngu verið skerða líf hrossins heldur er um tvöfalt dýraníð að ræða; það er brot á velferð dýrsins, hinnar fylfullu merar, í fyrsta lagi og í öðru lagi brot gegn hinu ófædda folaldi, tvöfalt. Það er alveg klárt í mínum huga. En mig langar að spyrja hv. þingmann að því: Hvernig getur það verið eðlislægt að eiga folald einu sinni á ári [[Forseti hringir.]]og að blóðmerahald sé ekki brot á markmiðum laga um dýravernd?
Virðulegi forseti. Þetta eru lögfræðilegar spurningar og nú er ég ekki lögfræðingur eins og sá sem var í ræðustól á undan mér, hv. þm. Eyjólfur Ármannsson Ég veit ekki alveg hvernig ég á að svara þessu. En stutta svarið myndi ég telja vera, og það er bara það sem ég tel, að það endurspeglist í því sem ég sagði áðan, að áhrifin af því að taka blóð úr hryssunni á þessum tíma virðist hafa óveruleg áhrif á líf hennar og líf þess sem hún er að fóðra, þ.e. folaldsins. Væntanlega, ég dreg þá ályktun að svo sé. Mér finnst það að mörgu leyti nokkuð líklegt að þannig sé þetta. Hryssunni er það eðlislægt, og það er öllum spendýrum eða húsdýrum sem við þekkjum til og við þekkjum líka villt spendýr, að eiga eitt til tvö afkvæmi á hverju ári. Sennilega er það vegna þess, hv. þingmaður, að blóðtakan sem slík hefur líklega afskaplega lítil áhrif á líf hennar og maður hefur heyrt af því að t.d. í þriðja skipti sem tekið er blóð framleiðir hryssan enn meira. Þetta eru svör þeirra vísindamannanna sem vinna að þessu verkefni.
Virðulegi forseti. Mig langar að koma með aðra spurningu til hv. þingmanns. Hann minntist á fjárhag sauðfjárbænda sem gjarnan mætti vera mun betri en raunin er og auðvitað mun bannið koma sér illa fyrir þá 119 bændur sem það mun snerta. En telur hv. þingmaður að hagsmunir þessara 119 bænda, sem sumir stunda jafnvel annan búskap, eins og sauðfjárbúskap, vegi þyngra en hagsmunir þeirra sem blóðtakan skaðar, þ.e. ímynd Íslands, ímynd íslenska hestsins, jafnvel ferðaþjónustunnar, Íslands sem matvælaframleiðslulands o.s.frv., fyrir utan það að vera dýraníð og ganga gegn velferð hryssunnar og hins ófædda folalds og vera ekki siðferðislega réttlætanlegt? Að sjálfsögðu er mikilvægt að bæta þeim skaðann, að ríkið komi til móts við þá, þessar 200–300 milljónir, 207 milljónir, en telur hann að þessir hagsmunir eigi að vega þyngra en þeir hagsmunir sem ég nefndi?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Eyjólfur Ármannsson spurði verulega erfiðrar spurningar rétt áðan um það hvaða kosti ætti að meta og hverjir vegi þyngra. Það var spurt út í ímynd Íslands og þá velti ég því fyrir mér: Hver er mælikvarðinn á það hver hún er? Við eigum eftir að velta því fyrir okkur. Eigum við að fá bændurna til að gera eitthvað annað? Sem bóndi, ég er sauðfjárbóndi, hef ég oft heyrt þessa setningu: Gerðu bara eitthvað annað. Og jú, ég fór að vísu í það verkefni en það eiga ekki allir kost á því að gera eitthvað annað. Sumir búa við þær aðstæður á búum sínum að eiga mikið land sem þeir geta nýtt undir hrossarækt. [[Forseti hringir.]]Þannig að það er mjög erfitt að svara því hvað kostir vegi þyngra og hverjir minna.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka þeim sem hafa rætt þetta mál hér í dag og málshefjanda sérstaklega. Þetta er búin að vera áhugaverð umræða og ég ætla að játa það að ég á svolítið erfitt með þetta mál. Ég er að meðtaka það sem hv. þingmenn segja hér í ræðustól og ég ætla að vonast til þess að þetta verði ekki eitt af þeim málum sem sofni einhvers staðar í nefnd heldur fái almennilega meðferð í þinginu. Byrjum á því að þetta er algerlega ólíðandi dýraníð sem við sáum í þessum myndbandi. Ég skil ekki hvað þeir sem þarna voru nálægt voru að hugsa eða gera. Ég klóra mér mjög mikið í kollinum yfir því að MAST skuli ekki hafa náð utan um þetta í sínu formlega eftirliti en að fjölmiðlamenn sem koma að utan og taka rúnt um landið á fáeinum mánuðum hitti á svona starfsemi. Sú staðreynd truflar mig pínulítið. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að almennt hugsi fólk til sveita og þeir sem halda dýr nú vel um skepnurnar sínar. Ég á pínulítið erfitt með að móta mér fullnægjandi skoðun á því hvort mér finnist þetta siðferðilega verjandi iðnaður gagnvart svínum, þ.e. að auka vöxt þeirra. Margir bentu á að það gæti verið á gráu svæði. Síðan finnst mér sérkennileg þessi mikla og langa og djúpa þögn fyrirtækisins sem hér um ræðir sem hefur falið sig svolítið á bak við fréttatilkynningar og er svolítið seint í því að rifta samningi við þetta fyrirtæki sem var undir í þeirri blóðtöku sem við sáum í myndbandinu. En ég tók eftir því að hv. þm. Þórarinn Pétursson talaði um að þetta væri algjört frávik. Því spyr ég: Getum við verið viss um að þetta sé einstakt frávik þegar, eins og ég lýsti áðan, Matvælastofnun sér ekkert í sínu eftirliti en það kemur einhver fjölmiðill að utan, tekur rúnt um landið og dettur beint niður á svona athæfi?
Virðulegur forseti. Ég þakka spurninguna frá hv. þm. Sigmari Guðmundssyni. Nú þekki ég ekki til á 119 bæjum, ég þekki kannski til á 80 af þeim. Get ég verið viss um að þetta sé einstakt frávik? Nei, það get ég ekki verið, því miður, hv. þingmaður. Ég get ekki svarað hlutunum öðruvísi en svona að ég get ekki vitað með vissu að þetta sé einstakt frávik. En ég virði aftur á móti við þá sem að þessu koma - jú, vissulega var það mjög seint í rassinn gripið, verð ég að segja, að fá þessa fréttatilkynningu í morgun um að þessum samningi hafi verið rift, og það er kannski engin tilviljun því þetta mál kom á dagskrá hér í dag. En aftur á móti þá tel ég að þessi umræða sem hefur átt sér stað í þessum sal og í samfélaginu geri það að verkum að menn fari nú að hugsa sinn gang og þar sem þessi frávik eru til staðar, þeim verði þá bara kippt út. Það verður að vera þannig ef þessi starfsemi á yfir höfuð að halda. Þá verða menn bara, eins og ég sagði áðan í ræðu, að hækka rána og gera enn meiri kröfur til þeirra sem stunda þennan búskap, hvort sem það er í þessum búskap eða einhverjum öðrum.
Virðulegur forseti. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Ég ætla kannski aðeins að dýpka það sem ég nefndi áðan. Ég vonast til þess að umræða hér og þessi tillaga verði a.m.k. til þess að bæði í atvinnuveganefnd og eftir atvikum annars staðar í samfélaginu verði gerð einhvers konar úttekt á eftirlitshlutverki og eftirlitsgetu Matvælastofnunar þegar kemur að svona máli. Þá er ég líka að vísa í önnur mál sem við þekkjum auðvitað úr umræðunni líka. Ég held að slíkt sé bara vel við hæfi í ljósi þess hvernig þetta mál er vaxið. Síðan get ég eiginlega ekki látið hjá líða að nefna líka, af því að mönnum hefur verið tíðrætt um það hér að þetta snúist að einhverju leyti um það að framleiða ódýrari matvæli, að það eru til margar aðrar leiðir til þess á Íslandi að framleiða ódýrari matvæli sem gætu þá kannski fengið stuðning, t.d. þegar við ræðum um tolla og landbúnaðarkerfið í heild sinni. Ágætt að halda því til haga líka í umræðunni. Það að framleiða ódýrari matvæli getur ekki verið útgangspunktur þegar við erum að hugsa um dýravelferð og búskaparhætti almennt.