Hv. alþingismenn. Áður en gengið verður til dagskrár vil ég vekja athygli alþingismanna á því að í dag, 15. september, er alþjóðlegur dagur lýðræðis. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti árið 2007 að 15. september skyldi vera alþjóðlegur lýðræðisdagur til að minnast lýðræðisyfirlýsingar Alþjóðaþingmannasambandsins, IPU, frá september 1997. Fyrsti alþjóðlegi lýðræðisdagurinn var haldinn hátíðlegur 15. september árið 2008. Frá þeim tíma hafa Sameinuðu þjóðirnar haldið merki lýðræðis sérstaklega á lofti þennan dag sem lið í eflingu lýðræðis um heim allan. Í ár leggja Sameinuðu þjóðirnar áherslu á mikilvægi þátttöku almennings í stjórnmálum fyrir lýðræðið. Það eru ekki allar þjóðir svo lánsamar að búa við lýðræði og því getum við Íslendingar verið þakklát fyrir á þessum degi að hér standa lýðræðislegir stjórnarhættir föstum rótum. Alþingi er hornsteinn stjórnskipunar okkar og því við hæfi að minnast lýðræðisdagsins á Alþingi.
Eins og tilkynnt var í upphafi þingfundar í gær hefur borist bréf frá Óttari Proppé, 11. þm. Reykv. s. og 6. varaforseta Alþingis, um að hann segi af sér sem 6. varaforseti Alþingis. Samkvæmt því er á dagskrá þessa fundar kosning 6. varaforseta. Mér hefur borist ein tilnefning, um 6. þm. Reykv. s., Róbert Marshall. Þar sem ekki eru fleiri tilnefndir en kjósa skal lýsi ég Róbert Marshall réttkjörinn sem 6. varaforseta Alþingis. Ég óska honum til hamingju með kosninguna og allra heilla í starfi.
Virðulegi forseti. Við Íslendingar þurfum að fara að takast á við málefni flóttamanna sem siðferðilegt úrlausnarefni en ekki sem aðsteðjandi vandamál fyrir okkur, eitthvað sem stemma þurfi stigu við okkar vegna. Málefni stríðshrjáðra flóttamanna eru mannúðarmál og hinn þungi flóttamannastraumur til Evrópu frá Sýrlandi, Afganistan og fleiri átakasvæðum, aðstæður fólksins og örlög margra þeirra sem ekki hafa komist alla leið hafa hreyft við öllum almenningi í álfunni. Það almenningsálit hefur sett vaxandi þrýsting á stjórnvöld að bregðast við þeim bráða vanda sem við er að eiga. Því miður hefur ríkisstjórn Íslands dregið lappirnar með hálfvolgum yfirlýsingum um að eitthvað verði gert en síðan hefur lítið gerst og nú eru farin að heyrast áköll frá fagaðilum eins og Rauða krossinum og hjálparstofnunum. Félagsmálaráðherra hefur ákallað almenning um stuðning við sig í málinu en veitir sjálf óljós svör þegar gengið er eftir því hvað skuli gert. Sett er saman ráðherranefnd og síðan tekur við þögnin. Eftir hverju er beðið, herra forseti? Neyðin er núna og þegar neyðin knýr dyra þarf að bregðast við. Nú hafa 22 þingmenn lagt fram þingsályktunartillögu, sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir er 1. flutningsmaður að, um móttöku á a.m.k. 500 flóttamönnum til Íslands. Í ljósi aðstæðna vona ég að sú tillaga hljóti góðar viðtökur og vandaða umfjöllun í þinginu. Við Íslendingar þekkjum af eigin raun mikilvægi mannúðar og samheldni þegar náttúruhamfarir dynja yfir. Þess vegna vona ég [[Forseti hringir.]]að við munum núna rétta meðbræðrum okkar og systrum hjálpandi hönd í neyð því að stríð er auðvitað hamfarir.
Virðulegi forseti. Það er eiginlega með trega sem ég vel að vekja máls á því að ponta Alþingis er ekki að fullu aðgengileg. Það er með trega vegna þess að mér finnst óþægilegt að persónugera þetta mál, enda er þetta prinsippmál. Ég hef því valið að hafa ekki hátt um það þar til nú af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að fyrir tæpum tveimur árum var ég fengin til þess að upplýsa ykkur um hvernig ég gæti notað pontuna. Nokkrum mánuðum síðar sá ég frétt um það að pontan væri orðin hjólastólavæn og um leið og það gladdi mig fékk ég smákvíðahnút í magann. Með fréttinni var mynd af tveimur uppisitjandi karlmönnum í hjólastól sem hvorugur er varaþingmaður. Ég var svolítið undrandi að ekki hefði verið kallað eftir mér til að prófa pontuna þar sem fólk vissi af því að ég mundi mögulega starfa hér á ný. Í öðru lagi vek ég máls á þessu sannfæringar minnar vegna því að ég get ekki gefið fötluðu fólki þau skilaboð að fatlaðir þingmenn séu minna virði en aðrir þingmenn, konur og karlar. Vissulega getum við sum tekið þátt í stjórnmálum og boðið okkur fram til þings en við gætum þurft að láta okkur það nægja að sitja á jaðri þingsalarins og tala úr sæti okkar þar sem við sjáumst minna og rödd okkar heyrist ekki eins vel, að við þurfum ekki að geta komist í pontu, nú, eða í sæti ráðherra eða forseta þingsins því að ekki sé gert ráð fyrir okkur þar. Ég get ekki lengur sent þau skilaboð. Fatlað fólk sem hefur rutt brautina fyrir mína kynslóð um allan heim á það einfaldlega inni hjá mér að ég sé ekki slík gunga. Alþingi þarf að láta af því að elska gamlar, sögulegar pontur meira en réttindi borgaranna til stjórnmálaþátttöku. Það þarf að breyta stefnu sinni, ásýnd og trúverðugleika og gera í hröðum skrefum nauðsynlegar breytingar svo alls konar fólk geti stundað hér stjórnmál í öllum embættum, hvort sem það fer um gangandi, sitjandi eða liggjandi. Það þarf að gerast í fullu samráði við ólíka hópa fatlaðs fólks.
Virðulegi forseti. Í dag er 15. september, alþjóðlegur dagur lýðræðis. Við það tilefni tel ég mikilvægt að minna okkur á það hvers vegna lýðræðið er mikilvægt og hvað það er. Þótt sjálfsagt allir hér inni, og sennilega yfirþyrmandi meiri hluti þjóðarinnar, séu vissulega lýðræðissinnar og kalli sjálfa sig slíka þá eru viðhorfin til lýðræðis og til misjafnra útfærslna á því misjöfn. Lýðræði er mikilvægt vegna þess að frelsið er mikilvægt, sjálfsákvörðunarréttur er mikilvægur. Lýðræðið er mikilvægt vegna þess að vald sem fyrirbæri er viðbjóður eða ætti í það minnsta að heita svo. Vald yfir öðrum er aldrei sjálfgefið og krefst ávallt viðunandi réttlætingar. Það er þess vegna sem Alþingi hefur vald yfir þjóðinni, vegna þess að hér eru kjörnir einstaklingar. Ef svo væri ekki væri þetta vald óréttmætt og það bæri ekki bara að efast um það heldur að berjast gegn því með virkum hætti. En við búum í heimi þar sem vald er nauðsynlegt, því miður, en við búum líka í heimi sem breytist hratt og gerir það mögulegt að fjarlægja vald víða í samfélaginu, dreifa því, jafnvel niður á einstaklinga undir vissum kringumstæðum og að sumu leyti. Ég tel, virðulegi forseti, að þegar þau tækifæri gefast til að dreifa valdinu og helst eyða því og skipta því út fyrir sjálfsákvörðunarrétt þá eigum við í það minnsta að reyna.
Hæstv. forseti. Fyrsta vikan hér í upphafi þings hefur að mestu farið í umræður um fjárlög, eðli máls samkvæmt, en í gær komust svo að mörg athygliverð þingmannamál. Mér finnst starfið fara vel af stað og er nokkuð bjartsýnn á þann tón sem gefinn er hér í upphafi þings. Tilefni er til bjartsýni á að þingstörfin geti gengið vel fyrir sig ef við fylgjum þessari byrjun eftir, enda eru mörg aðkallandi verkefni. Ég nefni húsnæðismálin, kjör eldri borgara og öryrkja og svo stuðning og móttöku flóttamanna. Ég gæti nefnt fleiri aðkallandi verkefni, en þegar ég tala um jákvæðan tón sem sleginn er hér í upphafi þings finnst mér hann markast af jákvæðum fjárlögum, þeim afgangi sem boðaður er og batahorfum í íslensku efnahagslífi, því jafnvægi sem komið er á í rekstri hins opinbera og þeirri staðreynd að hæstv. ríkisstjórn hefur nú lagt fram fjárlagafrumvarp með afgangi í þriðja sinn. Rekstur hins opinbera er að ná jafnvægi eftir viðvarandi hallarekstur og skuldasöfnun árin þar á undan. Virðulegi forseti. Samhliða hefur náðst að stórbæta kjör á vinnumarkaði og verðlag hefur á þeim tíma haldist stöðugt og því hefur kaupmáttur aukist til muna. Þá hefur hæstv. ríkisstjórn klárað mörg af þeim stóru málum sem lagt var upp með og staðfest í stjórnarsáttmála. Þar vil ég nefna skuldaleiðréttingu fyrir heimilin og trúverðuga áætlun um losun hafta. Stór, viðamikil og flókin úrlausnarefni sem tekist hefur að koma í góðan farveg. Virðulegi forseti. Vissulega er bjart yfir en stjórn ríkisfjármála getur verið vandasöm í uppsveiflu og stóra verkefnið fram undan er að greiða niður skuldir og nýta þá fjármuni sem ellegar fara í að greiða vexti og skapa þannig færi til að nýta þá í frekari uppbyggingu.
Hæstv. forseti. Mér hefur orðið tíðrætt um ökunám og þær aðstæður sem til þess eru á landsbyggðinni. Nú er það svo að hvorki er hægt að kenna Ökuskóla 1 né þau námskeið sem þarf að sækja við sviptingu ökuleyfis á landsbyggðinni nema Ökuskóla 3 á Akureyri. Ökuskóli 3 þarf að fara fram í sérstöku ökugerði sem á að vera til þess fallið að kenna fólki meðal annars akstur í hálku og við vetraraðstæður. Kaldhæðnin er sú að oft hafa námskeið þar að lútandi fallið niður einmitt vegna vetraraðstæðna. Þó að einstaklingar eigi að hafa svigrúm til að taka Ökuskóla 3, oftast þrjú til þrjú og hálft ár, þá vilja flestir klára og fá fullnaðarskírteini sem fyrst. Einnig velti ég því fyrir mér, þegar einstaklingur hefur haft réttindi til að aka bíl í þrjú ár, hvort hann hafi þá verið óhæfur bílstjóri allan tímann og hver tilgangurinn eigi þá að vera með þessu. Kostnaður við flug er gífurlegur. Ofan á það bætist síðan kostnaður við Ökuskóla 3, uppihald og jafnvel gisting en í upphafi var ráðgert að það ætti að vera hægt að kenna í ökugerði í öllum landshlutum. Það hefur ekki gengið eftir. Ef námskeið fellur niður og einstaklingur er búinn að kaupa flug er þetta líka til einskis. Einstaklingurinn þarf jafnvel að koma sér heim aftur og sækja námskeiðið síðar. Sama endurskoðun ætti að eiga sér stað varðandi námskeið þeim til handa sem misst hafa ökuleyfið. Þeir hafa ekki skírteini til að koma sér frá A til B á bíl en eiga samt að mæta fjórum sinnum á námskeið með viku millibili í Reykjavík. Nú býr fólk við mismunandi aðstæður á landsbyggðinni og má þar meðal annars nefna, og hefur oft verið rætt um það í þessari pontu, að flug frá Ísafjarðarflugvelli hefur oft fallið niður og hefur fólk mikið kvartað við okkur þingmenn í kjördæminu um hvers lags kostnaður þetta er sem leggist á fjölskyldur og þá einkum á landsbyggðinni.
Forseti. Ég vil óska öllum þingmönnum sem og landsmönnum til hamingju með daginn í dag. Ég er mjög ánægð með að til skuli vera dagur lýðræðis þar sem við beinum sjónum að því hversu mikilvægt það er að hlúa að lýðræðinu. Mig langar að stikla á stóru í fréttatilkynningu sem kom frá Alþjóðaþingmannasambandinu en yfirskrift hennar er: Styrkur lýðræðis grundvallast á stjórnmálaþátttöku almennings. Alþjóðaþingmannasambandið fagnar degi lýðræðis með því að senda út ákall í dag um stóraukið átak í því að hafa almenning meira með í ráðum í formlegum pólitískum ferlum og aðgengi að þjóðþingum. Það hvetur jafnframt þjóðþing til að vera opnari og aðgengilegri borgurum sínum og að þau starfi sem málsvari allra sem í samfélaginu búa. Hugmyndafræði lýðræðis er byggð á rétti einstaklinga til að taka þátt í og eiga fulltrúa í stjórnun opinberra mála og þeim ákvörðunum sem hafa áhrif á þeirra daglega líf. Þrátt fyrir að 190 þjóðþing séu í heiminum með meiri hluta þingmanna kosna beint þá vantar mun meiri þróun til að raunveruleg framkvæmd lýðræðis eigi sér stað. Mér finnst það svolítið merkilegt að þetta komi frá Alþjóðaþingmannasambandinu því að þar má segja að aðgengi sé að þingmönnum frá öllum heimshornum, líka þar sem ekki er beint hægt að tala um lýðræði, eins og Kína eða Íran. Mig langar til að skora á okkur hér á þinginu til að sýna gott fordæmi og hafa til dæmis nefndarfundi opna og í heyranda hljóði.
Hæstv. forseti. Haustið einkennist oft af ákveðinni eftirvæntingu og gleði yfir því að snúa aftur til starfa endurnærður að loknu sumarfríi. Börn og ungmenni snúa aftur í skóla sína og við taka nýjar áskoranir, nýtt námsefni sem byggir þó ofan á það sem áður hefur verið til umfjöllunar, kannski nýir skólafélagar eða jafnvel nýr kennari. Syndir fyrri ára eru að einhverju leyti gleymdar eða fyrndar og tækifæri er til þess að setja sér markmið fyrir veturinn og bæta það sem ekki var nógu vel gert veturinn á undan. Við hér á Alþingi erum kannski að sumu leyti í svipaðri stöðu. Nýtt þing og nýjar áskoranir blasa við okkur í formi nýrra þingmála sem nauðsynlegt er að kynna sér og setja sig inn í, en einnig gamlir kunningjar í formi endurfluttra mála í bland. Við munum takast á um þessi mál og það er eðlilegt. Við erum málsvarar ólíkra sjónarmiða og vorum kjörin af þjóðinni til að halda þeim til haga. Ég vona að við berum gæfu til þess að halda pólitíkinni og umræðu um hana í forgrunni á þessu þingi. Við eigum ekki að þurfa að eyða tíma okkar og kröftum í að takast á um mál eins og dagskrána. Það gerum við hins vegar einungis með öflugu samráði þar sem stjórnarandstaðan er höfð með í ráðum í stað þess að vera látin standa frammi fyrir einhliða beitingu á dagskrárvaldi forseta. Slíkt mun alltaf enda í umræðum um form en ekki pólitískt innihald.
Virðulegi forseti. Nú á degi lýðræðisins er við hæfi að fara nokkrum orðum um lýðræðið á Íslandi. Lýðræðið þarf að vera meira en að kjósa bara á fjögurra ára fresti, það þarf að vera meira en að kjósa sér fulltrúa til að sitja í þessu herbergi hér. Lýðræðið snýst um þátttöku fólks í ákvörðunum sem það varðar. Það að ganga til kosninga einu sinni á fjögurra ára fresti er bara hluti af því. Gagnsæi er annar hluti af lýðræðinu sem er nauðsynlegur. Alþingi kemur saman í heyranda hljóði og hefur verið þannig lengi. Hins vegar eru ekki allar ákvarðanir ræddar hér, ekki fara öll skoðanaskipti fram hér í þessum þingsal. Nefndafundir er stór og mikill þáttur í því að búa til þau lög og stefnur sem land okkar byggir á. Á árinu 2015 hafa einungis þrír nefndafundir af fjölmörgum verið haldnir í heyranda hljóði. Á nefndafundum á sér stað upplýsingamiðlun frá hagsmunaaðilum, frá fólki úti í bæ milli þingmanna og milli ráðherra og þingmanna. Þetta eru forsendur fyrir breytingum á lögum eða rökstuðningi fyrir því af hverju lögin eru eins og þau eru, af hverju lögin eru svona en ekki hinsegin. Skortur á aðgengi fólks að þessum upplýsingum þýðir að það hefur úr minna að spila þegar kemur að því að velja sér fulltrúa. Upplýsingar eru forsenda þess að taka upplýsta ákvörðun. Það að Alþingi kjósi að halda nefndafundi lokaða kemur í veg fyrir að almenningur hér á landi geti tekið upplýstar ákvarðanir um ákveðin málefni og fulltrúa. Það kemur í veg fyrir að fólkið í landinu geti myndað sér upplýsta skoðun á því sem gerist á Alþingi. Lýðræðið er einungis jafn sterkt og þátttaka fólksins. Ég fagna því lýðræði sem við búum við í dag en að sama skapi á ég mér þann draum að fundir fastanefnda Alþingis verði haldnir í heyranda hljóði.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska öllum landsmönnum til hamingju með að dagur lýðræðis er 365 sinnum á ári á Íslandi. En ég hef nokkrar áhyggjur af nýorðnum og boðuðum stýrivaxtahækkunum Seðlabankans. Peningamálastefna bankans er í sjálfu sér orðin sérstakt vandamál í efnahagsmálum á Íslandi. Vaxtahækkanir nú nýlega og fyrr hafa virkað og virka verðbólguhvetjandi og íþyngjandi fyrir fólk og fyrirtæki. Þessar ákvarðanir festa í sessi það vaxtaokur sem viðskiptabankarnir beita landsmenn. Seðlabankanum er vissulega vandi á höndum þar sem þenslumerki sjást og vissulega voru nýliðnir kjarasamningar og þeir sem eru nú í burðarliðnum, vonandi, ansi brattir. Hugsanlega er það okkar alþingismanna að skera úr um hvort áherslan sem er á verðbólgumarkmið nú sé úrelt, hvort hún dugi, hvort það þurfi að vopna Seðlabankann betur til að hann geti betur haft áhrif til góðs á peningamálastefnu hér á landi. Ég hef að vísu oftsinnis bent á að mér virðist Seðlabankinn ekki beita bindiskyldu til viðskiptabanka eins og mér fyndist að hann gæti gert. En það er einn fylgifiskur stýrivaxtabreytinganna undanfarið sem vekur mér ugg, þ.e. að Seðlabanki Íslands er núna að bjóða til vaxtamunarveislu og sjást mjög skýr dæmi þess utan úr heimi að menn eru farnir að fjárfesta hér í krónubréfum sem aldrei fyrr. Það hlýtur að hringja einhverjum bjöllum vegna þess að það var einmitt undanfari þess hruns sem varð 2007. Hann birtist í vaxtamunarviðskiptum sem urðu hér óbærileg og við gátum ekki rönd við reist.
Hæstv. forseti. Á síðasta þingi lagði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fram frumvarp þess efnis að skilyrða mætti fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Frumvarpið verður lagt aftur fram á þessu þingi. Samkvæmt frumvarpinu nær skilyrðingin eingöngu til þeirra sem eru vinnufærir. Hún er byggð upp á því að einstaklingar fái hvata til sjálfshjálpar og sjálfsbjargar. Ef einstaklingur er metinn vinnufær, þá fer hann í gegnum ákveðið ferli sem byggir á einstaklingsmiðaðri nálgun. Í ferlinu fær hann handleiðslu sérfræðinga og sérfræðinga til vinnu í samráði við viðkomandi einstakling að áætlun sem hefur það markmið að hjálpa viðkomandi að stíga sín fyrstu skref annaðhvort á vinnumarkaði eða í öðrum úrræðum. Sumir þessara aðila hafa aldrei farið út á vinnumarkað, aðrir ekki til fjölda ára. Um er að ræða einstaklingsmiðað ferli sem varðar skilyrðinguna. Frumvarpið tekur ekki til þeirra sem eru metnir óvinnufærir og þeir fara heldur ekki í gegnum neinar skilyrðingar heldur er verið að hjálpa þeim sem hafa vinnugetu til að verða virkir í samfélaginu á ný. Það er ekki ofsögum sagt að málið sé töluvert heitt og skiptar skoðanir eru um það milli flokka og innan flokka en það sjáum við m.a. á fréttaflutningi undanfarinna daga. Mig langar í lokin að nefna ákveðið dæmi, eitt dæmi um skilyrta fjárhagsaðstoð og þau jákvæðu áhrif sem hún getur haft. Ég hitti afar jákvæða og glaða stúlku á vegi mínum. Hún sagði mér að hún væri loksins komin í vinnu. Hún var afar ánægð með lífið og tilveruna. Loksins væri hún komin í vinnu og farin að eiga félagsleg samskipti. Í of langan tíma var hún heima. Hún fór varla út fyrir hússins dyr, hún var full af kvíða. Hún fór í gegnum þetta ferli sem skilyrt fjárhagsaðstoð er, fékk handleiðslu sérfræðinga og einstaklingsmiðaða nálgun í því hvernig væri best fyrir hana að komast út á vinnumarkað eða í önnur úrræði á ný. Hún var afar ánægð. Í þessu tilviki hafði sveitarfélagið búið til störf fyrir þá einstaklinga sem fóru í gegnum ferlið hjá þeim. Það eru margir einstaklingar í því sveitarfélagi [[Forseti hringir.]]sem þessi dama býr í sem hafa nýtt sér þessi úrræði og eru glaðir með lífið og tilveruna á ný.
Virðulegi forseti. Mig langar eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir að gera málefni flóttamanna að umtalsefni. Mér er það algerlega óskiljanlegt hvers vegna við Íslendingar erum ekki byrjuð að vinna í því að taka á móti myndarlegum hópi flóttamanna. Hversu mörg okkar hér inni höfum í gegnum tíðina lesið mannkynssöguna og velt því fyrir okkur hvers vegna enginn gerði neitt? Við höfum öll gert það og þetta er þannig tímapunktur núna. Eftir einhver ár mun fólk velta því fyrir sér hvers vegna enginn gerði neitt. Við höfum tækifæri til að gera eitthvað. Við Íslendingar búum vel. Við höfum sterka innviði. Við höfum stórt hjarta. Við erum skynsöm og við viljum vera virkir þátttakendur í því sem er að gerast í veröldinni og við viljum létta undir. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna við erum ekki byrjuð. Á meðan 60 milljónir manna eru á vergangi um heiminn, þá erum við að velta því fyrir okkur: Eigum við nægilega mikið af sérfræðingum í þetta verkefni? Eða við veltum því fyrir okkur að sumir eru fluttir með einhverjum glæpalýð yfir hafið fyrir peninga á meðan aðrir eru skildir eftir og við getum ekki verið að taka á móti þeim eða þessum. Virðulegi forseti. Allt þetta fólk er fólk eins og við og við mundum gera nákvæmlega það sama undir sömu kringumstæðum ef það væri búið að splundra veröld okkar, splundra heimilum okkar og splundra allri okkar tilveru, þá værum við líka á hlaupum með börnin í fanginu. Og hvað gerum við Íslendingar? Ja, við svona veltum þessu aðeins fyrir okkur. Þetta gengur ekki lengur og ég hvet hv. þingheim til að sameinast um að senda ríkisstjórninni skýr skilaboð um það að við viljum opna faðminn [[Forseti hringir.]]og taka á móti fólki vegna þess að barnaníðingar, þrælasalar og annað misindisfólk þarf engar nefndir þegar [[Forseti hringir.]]það er að taka með sér hóp barna og kvenna til að misnota, það bara grípur inn í.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur um að við Íslendingar eigum að bregðast við og ég treysti því að ríkisstjórnin og við þingheimur gerum það á þann hátt sem við kunnum best. Ég ætlaði að ræða hér flugvöllinn í Reykjavík vegna þess að enn þá einu sinni birtist okkur skýrsla um flugöryggi þar sem togast á sjónarmið. Félag íslenskra atvinnuflugmanna hefur gert verulegar athugasemdir við nýútkomna skýrslu sem unnin er af verkfræðistofu á höfuðborgarsvæðinu. Það getur ekki verið að mál flugvallarins í Reykjavík og hvort loka eigi margumræddri öryggisbraut sem sumir kalla geti verið í uppnámi með þeim hætti að fyrir liggja skýrslur sem Félag íslenskra atvinnuflugmanna gerir athugasemdir við, sem þekkir nú kannski flugmálin betur en sérstök verkfræðistofa úti í bæ, Samgöngustofa eða þeir sem stýra Isavia. Ég held að það sé tímabært að skora á hæstv. innanríkisráðherra að útkljá þetta stóra og mikla mál með einum eða öðrum hætti, mál sem er í djúpri andstöðu yfirvalda í Reykjavíkurborg og landsbyggðarinnar og fjölda fólks á höfuðborgarsvæðinu sem vill flugvöllinn óbreyttan í þeirri mynd sem hann er. Hagsmunir heildarinnar hljóta að þurfa að víkja fyrir hagsmunum einstaklinga, félaga og fyrirtækja en mestu máli skiptir að innanríkisráðherra fái óháðan aðila til að [[Forseti hringir.]]gera úttekt á flugöryggi Reykjavíkurflugvallar varðandi sjúkraflug verði þessari flugbraut lokað eins og meiri hlutinn í Reykjavíkurborg ætlar sér að gera.
Virðulegi forseti. Það er gott að vera kominn til starfa í þinginu aftur, hitta þingmenn og starfsmenn þingsins. Ég vona að við eigum eftir að láta gott af okkur leiða í vetur, þingið verði starfsamt og það sem við gerum hér og segjum megi standa við, við getum treyst því sem við lofum. Virðulegi forseti. Í Fréttablaðinu á föstudaginn var viðtal við Björk Vilhelmsdóttur, borgarfulltrúa og varaþingmann Samfylkingarinnar, um veikleikavæðingu félagsþjónustunnar. Það er ekki alveg ný umræða. Hún hefur átt sér stað áður, átti sér stað á þinginu síðastliðinn vetur í velferðarnefnd. Til að fyrirbyggja allan misskilning þá á frumvarp velferðarráðherra um breytingu á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, skilyrði fjárhagsaðstoðar, ekki á neinn hátt við öryrkja í samfélaginu. Frumvarpið er loforð til sveitarfélaganna um að setja reglur um skilyrðingar fjárhagsaðstoðar og er það grundvöllur til að hjálpa fólki til sjálfshjálpar. Frumvarpið fjallar í raun um framtíðarheill þeirra sem hafa að engu að hverfa. Félagsþjónustan í Hafnarfirði tók upp slíkar reglur í samstarfi við atvinnulífið í bænum. Þar voru fleiri hundruð manns á félagsaðstoð. Með samstarfi við atvinnulífið voru sköpuð yfir 100 störf í sveitarfélaginu og einungis við þrjá eða fjóra einstaklinga sem voru á fjárhagsaðstoð þurfti að beita þremur eða fjórum skilyrðingum. Það er mikilvægt að við hjálpum fólki til sjálfshjálpar. Það er ekki verið að þrengja að fólki með þessu. Við erum að hjálpa fólki til að koma út úr myrkrinu og sjá birtuna. Veikleikavæðing fólks og samfélagsins er böl.
Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir margt sem hér hefur komið fram. Ég er sammála því að við ættum að hafa það sem almenna reglu að hafa nefndafundi opna og í beinni útsendingu og tæknilega ætti það að vera tiltölulega einfalt ef vilji er fyrir hendi. Ég er sömuleiðis sammála því að við eigum að grípa vel inn í þegar kemur að málefnum flóttamanna, en ég mun ræða það seinna. En það sem ég vildi ræða hér, og er þar á svipuðum nótum og hv. þm. Ásmundur Friðriksson, er að Björk Vilhelmsdóttir sem hefur verið formaður velferðarráðs í stærsta sveitarfélaginu var í mjög athyglisverðu viðtali í Fréttablaðinu á föstudaginn. Ég hvet alla til að lesa það viðtal sjálfir og mynda sér skoðun í stað þess að lesa það sem er sagt um viðtalið. Þar fannst mér formaður velferðarráðs fara fyrst og fremst með nokkuð sem við getum kallað heilbrigða skynsemi. Ég held að við Íslendingar, allavega langflestir, kannski allir, viljum hjálpa þeim sem þurfa á aðstoð að halda og viljum gera það eins vel og mögulegt er, en stóra einstaka málið er að við viljum hjálpa fólki til sjálfshjálpar. Það er grundvallaratriði. Formaður velferðarráðs fer yfir það að við séum komin í ákveðnar ógöngur hvað það varðar og nefnir t.d. það að ákveðnir félagsráðgjafar telji það vera mannréttindi ef fólk er heima á bótum að reykja kannabis í stað þess að hvetja fólkið og koma því á rétta braut og til starfa í þjóðfélaginu. Það sem snýr að okkur er að formaður velferðarráðs sagði að á síðasta kjörtímabili hefði verið samið við síðustu ríkisstjórn um breytingar á lögum sem þessi mál snerta, en það hefði verið svikið. Það hefði ekki neitt gerst á þessu kjörtímabili heldur og það snýr að okkur. Ég vil hvetja hv. velferðarnefnd til að fara yfir þessi mál. Það er búið að vinna gríðarlega mikið að þessu máli á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga og mér skilst að það sé þokkaleg samstaða um það og nú snýr málið að okkur.
Virðulegi forseti. Ég var að velta því fyrir mér töluverða stund í morgun hvað ég ætti að ræða hér í dag ef ég kæmi upp undir liðnum Störf þingsins. Það er af nógu að taka. Ég var að velta fyrir mér að vera alveg brjálaður yfir stöðunni í þjóðfélaginu, hella mér yfir ríkisstjórnina og forustumenn hennar sem slá sér á brjóst og segja að efnahagsástandið sé miklu betra en það hafi nokkurn tíma verið áður og hér sé verið að gera allt alveg rosalega fínt. Ég var að hugsa um að æsa mig yfir stöðu öryrkja og eldri borgara og barna, m.a. með ADHD-raskanir og geðrænan vanda. Af hverju er ekki lagður meiri peningur í þetta? Það er af nógu að taka. Ég var líka að velta fyrir mér alveg brjálaður yfir stöðu flóttafólks í heiminum. Af hverju erum við ekki að gera eitthvað meira? Af hverju erum við að hengja okkur í einhvern tittlingaskít og smáatriði í staðinn fyrir að gera eitthvað? Eins og ég segi, það er af nógu að taka þegar maður vill vera alveg brjálaður yfir ástandinu, en ég ákvað að gera það ekki. Ég ákvað að vera jákvæður og ræða það sem ég hef svo oft gert hérna í þinginu áður og það fjallar um góð og árangursrík samskipti. Stjórnmál snúast ekki síst um traust, samskipti og samráð sem á að miða að því að efla hag og hamingju þjóðarinnar. Því ætla ég að gera það sem ég hef ávallt gert í upphafi þings síðan ég varð þingmaður að skora á og hvetja okkur þingmenn til að fara fram með gott fordæmi og eiga góð og vinsamleg samskipti. Ég ber þá von í brjósti eins og ávallt áður að traust og virðing muni einkenna störf okkar á komandi þingi og að við berum gæfu til að vinna saman við að leysa þann margvíslega vanda sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum að takast á við margvíslegan vanda þrátt fyrir að hér sé rísandi land og efnahagur og allt sé á góðri leið. Það er af mörgu að taka. Þetta snýst um forgangsmál í mínum huga, að forgangsraða í þágu þeirra sem á þurfa að halda í samfélaginu, í heilbrigðiskerfinu, hvað varðar börn, málefni fanga og það er hægt að telja endalaust upp. Ég hvet okkur til að eiga góð og árangursrík samskipti því að það er lykilatriði til að við náum langt.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2016. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á allmörgum lögum í samræmi við forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2016. Efnisatriði frumvarpsins eru af margvíslegum toga og hafa bæði áhrif á tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Ég mun nú fjalla nokkuð ítarlega um þau atriði sem mestu máli skipta. Í fyrsta lagi eru færri skattþrep vegna tekjuskatts einstaklinga. Hér ber fyrst að nefna þá breytingartillögu á tekjuskatti einstaklinga sem ríkisstjórnin kynnti í tengslum við gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði á vormánuðum þessa árs. Í tillögunni felst veruleg breyting á tekjuskatti einstaklinga í átt til einföldunar jafnframt því sem ráðstöfunartekjur allra launþega hækka, en þó sérstaklega millitekjuhópa. Þannig munu ráðstöfunartekjur einstaklings með 600 þús. kr. í mánaðarlaun, sem eru rétt rúmlega meðaltekjur, hækka um liðlega 10 þús. kr. á mánuði vegna tekjuskattsbreytingarinnar að öðru óbreyttu. Í því samhengi er vert að rifja upp stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um endurskoðun skattkerfisins með einföldun í huga, einkum til að auka skilvirkni þess. Sú breyting sem hér er kynnt er í fullu samræmi við stefnuyfirlýsinguna, auk þess að vera mikilvægt innlegg í kjaraviðræðurnar síðastliðið vor og kemur í raun til viðbótar því skrefi sem tekið var í sömu átt í ársbyrjun 2014. Í frumvarpinu er lagt til að skattþrepum vegna tekjuskatts einstaklinga verði fækkað úr þremur í tvö á tveimur árum ásamt því sem tekjumörkum verði breytt. Við það munu sem fyrr segir ráðstöfunartekjur einstaklinga hækka um leið og skattbyrðin lækkar. Í fyrri áfanganum sem kemur til framkvæmda 1. janúar 2016 verður skatthlutfallið í skattþrepi 1, neðsta skattþrepinu, lækkað úr 22,86% í 22,68%, þ.e. um 0,18 prósentustig. Jafnframt mun skattþrep 2, miðþrepið, lækka um 1,4 prósentustig, úr 25,3% í 23,9%. Í seinni áfanganum sem mun koma til framkvæmda í ársbyrjun 2017 lækkar skatthlutfallið í neðra þrepinu í 22,5% en skattþrep 2, miðþrepið, fellur út. Það þýðir að skattþrep 3, eins og það lítur út í dag, verður efra þrepið í tveggja þrepa tekjuskatti þar sem skatthlutfallið helst óbreytt frá því sem nú er, 31,8%. Varðandi tekjumörkin verða efri þrepamörkin lækkuð úr 836 þús. kr. í 770 þús. kr. á mánuði 1. janúar 2016 en neðri mörkin haldast óbreytt og á árinu 2017 verða þrepamörkin aðeins ein, þ.e. 700 þús. kr. á mánuði. Rétt er að vekja athygli á því að þannig ákvarðaðar fjárhæðir þrepamarka munu síðan að öðru óbreyttu breytast í takt við launavísitölu í árslok 2015 og 2016 í samræmi við ákvæði tekjuskattslaganna og verða ef að líkum lætur talsvert hærri en hér er tilgreint. Áætlað er að framangreindar tillögur muni lækka tekjur ríkissjóðs um 5,5 milljarða kr. á ári, eða allt að 11 milljarða kr., þegar breytingin er komin að fullu til framkvæmda frá og með árinu 2017, þ.e. 5,5 milljarðar á ári frá og með næstu áramótum en síðan þegar það er að fullu komið fram er það um 11 milljarðar. Ég ætla aðeins að rifja það upp að með þeim breytingum sem ég minntist á frá árinu 2014 var miðþrepið lækkað úr 25,8% niður í 25,3% og með því að það fellur út hefur ríkisstjórnin á þessu kjörtímabili lækkað skattbyrðina eða tekjuskattsprósentuna fyrir þau laun sem hingað til hafa verið í miðþrepinu úr 25,8% tekjuskatti niður í 22,5%, það er 3,3 prósentustiga lækkun. Í öðru lagi ætla ég að ræða um afnám tolla. Lagt er til að stór skref verði tekin í þá átt að afnema tolla á næstu tveimur árum. Þá munu standa eftir landbúnaðarafurðir í tollakerfinu, en tollar leggjast þó einungis á tilteknar landbúnaðarafurðir við innflutning. Fyrra skrefið mun ná til fatnaðar og skófatnaðar og kemur til framkvæmda í ársbyrjun næsta árs en síðara skrefið tekur til allrar annarrar iðnaðarvöru og kemur til framkvæmda í ársbyrjun 2017. Þessar tillögur eru í fullu samræmi við niðurstöður starfshóps sem sá sem hér talar skipaði í upphafi árs og hópurinn fékk það hlutverk að kortleggja heildarendurskoðun á tollkerfinu með einföldun að leiðarljósi. Einnig er rétt að nefna að þessi breytingartillaga var kunngerð í tengslum við yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf út við gerð kjarasamninga í vor en þar var því lýst yfir að tollar á fatnað og skó yrðu felldir niður við árslok 2015 í því skyni að auka ráðstöfunartekjur heimila og stuðla að aukinni verslun á Íslandi. Það eru ýmis rök sem hníga að niðurfellingu tolla á tímum sívaxandi alþjóðaviðskipta. Tollar hafa í eðli sínu hamlandi áhrif á viðskipti milli landa og draga úr þeim þegar á heildina er litið. Samkeppnisstaða milli innlendra og erlendra aðila skekkist og neytendur greiða hærra verð en ella, eins og augljóst er. Til dæmis er þess að vænta að innlend fataverslun eflist nokkuð á kostnað verslunar erlendis nái framangreind tillaga fram að ganga með jákvæðum áhrifum á íslenskan þjóðarbúskap. Það kannast eflaust allir tilheyrendur við að verslunin hefur kvartað mjög undan skakkri samkeppnisstöðu og er þar ekki síst verið að vísa í tollana. Verslun með fatnað hefur átt mjög undir högg að sækja á undanförnum árum og hafa verið vísbendingar um það í neyslukönnunum að sífellt aukinn hlutur innlendrar verslunar færist út fyrir landsteinana. Við vonumst til þess að endurheimta verslun inn fyrir landhelgina með þessum breytingum og efla þannig verslun og bæta hag neytenda hér heima fyrir. Það er augljóst að niðurfelling tollanna mun hafa áhrif á smásöluverð þeirra vara sem hér um ræðir en þegar allt er saman tekið er þess að vænta að heildaráhrif breytingarinnar, niðurfellingar tolla, muni hafa áhrif til lækkunar á vísitölu neysluverðs um nálægt 1%. Þar af eru verðlagsáhrifin á næsta ári talin verða 0,5% og svo kemur þetta að fullu til framkvæmda og áhrifin að fullu eftir árið 2017 eða í upphafi árs 2017. Hér er augljóst að um er að ræða verulega drjúga búbót fyrir barnafjölskyldur sem og aðra sem sjá má á ýmsum dæmum sem birt eru á bls. 27 í því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég ætla að nefna það sömuleiðis hér að þessar breytingar koma í beinu framhaldi af breytingum okkar á vörugjaldakerfinu og með afnámi almennra vörugjalda og tolla á iðnaðarvörur höfum við náð einhverjum stærstu skrefum til einföldunar á neysluskattakerfinu á Íslandi sem náðst hafa í háa herrans tíð. Áætlað tekjutap ríkissjóðs vegna lækkunar tolla er 2,5 milljarðar kr. á næsta ári að meðtöldum virðisaukaskatti en 5,7 milljarðar króna þegar breytingin verður að fullu komin til framkvæmda á árinu 2017. Þá er um að ræða mat á beinum tekjuáhrifum af tillögum frumvarpsins. Þar þarf hins vegar að hafa í huga að aðgerðin hefur ekki eingöngu neikvæð áhrif á virðisaukaskattstekjur ríkissjóðs, svo fremi sem hún leiðir til lægra verðlags sem eykur ráðstöfunartekjur heimila og í kjölfarið neyslu þeirra. Nettóáhrif niðurfellingarinnar á afkomu ríkissjóðs ættu því að verða mun minni til lengri tíma litið svo ekki sé talað um það hagræði sem hlýst af á fjölmörgum sviðum við grisjun þess frumskógar sem tollarnir eru. Í þriðja lagi vil ég ræða um leigutekjur af íbúðarhúsnæði. Í frumvarpinu er lagt til að frítekjumark fjármagnstekjuskatts af leigutekjum manns af íbúðarhúsnæði verði hækkað úr 30% í 50%. Virk skattbyrði leigutekna mun þar með lækka úr 14% í 10%. Þessi breyting er liður í stuðningi ríkisstjórnarinnar við almennan leigumarkað og er tilgangurinn sá að stuðla að lækkun leiguverðs og aukningu framboðs á leiguíbúðum til lengri tíma búsetu. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt mun fjármagnstekjuskattur leigusala af 200 þús. kr. mánaðarleigu lækka um 8 þús. kr. á mánuði, þ.e. 96 þús. kr. á ári. Vert er að árétta að umrædd ívilnun snýr einungis að leigusamningum til lengri tíma en ekki skammtímaleigu sem alla jafna telst til atvinnurekstrartekna og er skattlögð í samræmi við það. Tekjuáhrif þessarar breytingar eru áætluð neikvæð um 400 millj. kr. en áhrifin koma hins vegar ekki fram fyrr en við álagningu ársins 2017. Það skýrist af því að leigutekjur eru skattskyldar með árs töf, þ.e. við álagningu opinberra gjalda árið 2017 vegna tekna sem aflað var á árinu 2016. Í fjórða lagi er virðisaukaskattur og áfengisgjald. Í þessu frumvarpi er lögð til tilfærsla milli álagningar á virðisaukaskatti og áfengisgjaldi þannig að sala áfengra drykkja færist úr almennu 24% þrepi virðisaukaskatts í neðra þrep hans, þ.e. 11%, samhliða því sem áfengisgjaldið verður hækkað á móti. Tilgangurinn með þessari breytingu er fyrst og fremst sá að því sem næst öll skattskyld sala veitingahúsa verði í sama virðisaukaskattsþrepinu. Þar með ættu skattskil þeirra að verða einfaldari og skilvirkari jafnframt því að draga ætti úr þeim mögulega ávinningi sem þessi starfsemi hefur nú til að hagræða í álagningu við verðlagningu og hafa þannig áhrif á skilaskyldan virðisaukaskatt. Það hafa komið fram skýrslur á undanförnum árum um að menn hafi verið að hagræða töluvert í þessu efni og kokka svolítið í bókunum og þannig verði ríkið af talsvert háum fjárhæðum. Þessi breyting er hugsuð til þess að gera slíkt framferði erfiðara. Samanlögð áhrif tilfærslunnar verða lítillega til lækkunar á tekjum ríkissjóðs en það er þó mjög óveruleg lækkun. Til lengri tíma litið ættu tekjur af virðisaukaskatti af áfengi og áfengisgjaldi að aukast vegna bættra skila. Verðlagsáhrifin eru mjög óveruleg í samræmi við það sem ég hef hér sagt. Í fimmta lagi vil ég hér ræða um vörugjald á bílaleigubifreiðar. Undanfarin ár hefur lækkun á vörugjaldi við kaup á bílaleigubílum sætt vaxandi gagnrýni, ekki síst í ljósi þess að greinin nýtur verulega góðs af hinum mikla straumi erlendra ferðamanna til landsins. Forsaga þessarar ívilnunar nær allt aftur til ársins 2000 og var tilgangur hennar að styðja við uppbyggingu greinarinnar sem þá var í mikilli lægð. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og þörf fyrir stuðning af þessu tagi orðin önnur og minni. Það sést ekki hvað síst í þeirri miklu fjölgun bílaleigubifreiða sem fluttar hafa verið til landsins á undanförnum árum og notið þessarar ívilnunar. Sem dæmi nam fjölgunin frá öllu árinu 2010 rúmlega 300% miðað við innfluttan fjölda í fyrri hluta ágústmánaðar í ár, sem sagt 300% fleiri bílar fram í ágúst á þessu ári en allt árið 2010. Það þýðir að sú ívilnun sem bílaleigur hafa notið vegna lækkunar vörugjalda samkvæmt undanþáguflokki nemur um 327% hærri fjárhæð í lok ágúst 2015 en allt árið 2010. Gagnrýni á þetta ívilnunarkerfi hefur einnig komið fram í skýrslum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og OECD sem lagt hafa til að lækkunarheimild vörugjalds til handa bílaleigubílum verði afnumin. Bent er á að lækkunin sé ónauðsynleg og brjóti gegn þeirri meginreglu að álagningarhlutfall vörugjalda af bifreiðum haldist í hendur við magn koltvísýrings í útblæstri þeirra. Er lækkunarheimildin talin fela í sér að atvinnugreinum sé mismunað auk þess sem grafið sé undan hvötum til að draga úr koltvísýringsútblæstri. Jafnframt er gagnrýnt að lækkunin sé háð því skilyrði að bifreið þurfi einungis að vera í eigu bílaleigu í 15 mánuði eftir nýskráningu en eftir þann tíma megi selja hana án þess að til endurgreiðslu lækkunarinnar komi. Er talið að með þessum stutta eignarhaldstíma, að teknu tilliti til meðalaldurs fólksbifreiða, sé skapaður hvati fyrir bílaleigur til að beina sjónum sínum að bílasölu í auknum mæli sem aftur skekki samkeppni á bílasölumarkaði og sömuleiðis gagnvart fyrirtækjum sem bjóða upp á fjármögnunarleigu fólksbifreiða. Þegar hafa verið tekin ákveðin skref til lækkunar á þessari ívilnun, m.a. í upphafi þessa árs þegar hámarksstuðningur fór úr 1 millj. kr. á hverja bifreið niður í 750 þús. kr. Í þessu frumvarpi er lagt til að ívilnunin verði afnumin í tveimur áföngum, þ.e. 1. janúar næsta árs og 1. janúar 2017. Í fyrra áfanganum verði hámarksstuðningur á hverja bifreið lækkaður úr 750 þús. kr. í 350 þús. kr. samhliða því sem leyfisgjald til að njóta lækkunar á vörugjaldi samkvæmt undanþáguflokki er lagt af. Leyfisgjaldið sem er eins konar ígildi vörugjalds hefur sætt nokkurri gagnrýni og hefur meðal annars verið bent á að þrep gjaldsins og fjárhæðir komi misjafnlega niður á bílaleigum eftir stærð auk þess sem gjaldið hindri aðgang að atvinnugreininni. Jafnframt er lagt til að lágmarkseignarhaldstími bifreiðar til að njóta lækkunar verði lengdur úr 15 mánuðum í tvö ár. Í seinni áfanganum, þ.e. frá og með 1. janúar 2017, mun umrædd ívilnun á vörugjaldi falla brott og með því verða kaup á bílaleigubifreiðum skattlögð með sama hætti og kaup einstaklinga á fólksbifreiðum til eigin nota. Tekjuáhrif þessara breytinga eru talin verða um 600 millj. kr. í auknum tekjum fyrir ríkissjóð á næsta ári og 1,9 milljarðar kr. árið 2017 eða 2,5 milljarðar kr. þegar ívilnunin er að fullu horfin og eru þá áhrif af auknum virðisaukaskattstekjum talin með. Þess er ekki að vænta að aðgerðin hafi mikil áhrif á verð gagnvart innlendum neytendum og þar með á vísitölu neysluverðs þar sem viðskiptavinir bílaleiga eru að uppistöðu til erlendir ferðamenn. Auðvitað er ekki hægt að fullyrða mikið um þessi efni. Það er staðreynd að bílaleigurnar hafa vaxið mjög að umfangi samhliða því að stóraukinn fjöldi erlendra ferðamanna hefur komið til landsins. Ég vil nefna það undir lok þessa kafla ræðu minnar að ég tel að á margan hátt hafi tekist vel til með ívilnunarkerfið. Okkur hefur auðnast að endurnýja bílaflotann töluvert mikið, bílaleigurnar eru mikilvægur hlekkur í keðju þeirrar þjónustu sem erlendir ferðamenn þurfa að njóta á landinu og við reynum með því að láta þessar breytingar taka gildi yfir tíma að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem bílaleigurnar hafa komið fram með um að þær þurfi nauðsynlegan aðlögunartíma. Ég vænti þess að í þinglegri meðferð muni bílaleigur halda því fram að þær þurfi enn lengri aðlögunartíma og beini því til nefndarinnar að taka það allt til vandlegrar skoðunar, en ég tel að við eigum að einfalda kerfið, draga úr undanþágum og sérkjörum og frekar þá að beina sjónum okkar að því að lækka almenna vörugjaldið fyrir hinn almenna neytanda í landinu í stað þess að hafa það gjald tiltölulega hátt og vera með mjög mikla afslætti fyrir bílaleigur. Færum okkur úr afsláttarkerfi og beinum sjónum okkar frekar að því hver vörugjöldin eru fyrir allan almenning. Í sjötta lagi vil ég nefna niðurfellingu/undanþágu virðisaukaskatts við innflutning og skattskylda sölu rafmagns-, vetnis- eða tengiltvinnbifreiða. Í stuttu máli er gert ráð fyrir að tímabundin heimild til að fella niður virðisaukaskatt og telja til undanþeginnar veltu fjárhæð að ákveðnu hámarki við innflutning og skattskylda sölu rafmagns-, vetnis- eða tengiltvinnbifreiða verði framlengd um eitt ár með sömu rökum og verið hafa notuð hingað til. Ég ætlaði að segja aðeins um þetta atriði, fyrir utan það að við áætlum að þetta muni hafa áhrif til þess að lækka tekjur ríkissjóðs um 200 milljónir miðað við það sem annars hefði orðið ef undanþágan hefði runnið út, að ég tel að komið sé að því að við skoðum aftur heildarumhverfi vörugjalda, þar með talið vörugjalda á eldsneyti fyrir bifreiðar í landinu og komum aftur að umræðu um hvernig við getum náð þeim markmiðum sem við viljum setja okkur, t.d. fyrir umhverfisvæna bíla, eins og þá sem ég nefni hér. Norðmenn hafa farið þá leið að setja sér markmið um tiltekið hlutfall rafbíla í bílaflota sínum og fram að því marki vilja þeir nota afslætti og hvatakerfi, en eftir að því hlutfalli er náð hyggjast þeir setja bílana í almenna kerfið. Við þurfum að ræða hvað bílarnir eiga að leggja til við að fjármagna samgöngukerfið í landinu, en aukinn fjöldi rafbíla sem ekki nota eldsneyti tekur þá minni þátt í fjármögnun samgangna í landinu. Bifreiðagjöldin ein og sér finnst mér að megi skoða. Er rétt hjá okkur að vera með lægri álögur á dísil en bensín? Það liggur fyrir í dag að dísill sótar meira en bensínið en við höfum til skamms tíma gengið út frá því að dísill sé minna mengandi. Það er kannski ekki alveg jafn einfalt og það virðist við fyrstu sýn og kannski er ekki rétt að einblína á koltvísýringinn. Þegar sótið kemur inn í myndina kann að vera að það sé ekki rétt ástæða sem við höfum gengið út frá fyrir því að hafa lægri álögur á dísil. Allt þetta samanlagt mundi ég vilja skoða ásamt umhverfisráðuneytinu og innanríkisráðuneytinu og taka saman reynsluna af því kerfi sem við höfum búið við og leiðir til þess að ná þeim markmiðum sem við viljum setja okkur með breytingum á umhverfinu. Það þarf auðvitað að gerast með fyrirsjáanlegum hætti og í góðu samráði við greinarnar þannig að það hafi ekki neikvæð áhrif á markaðina hér heima. En ég tel tímabært að skoða þessa hluti alla. Við erum sem sagt að leggja það til varðandi rafbílana að við viðhöldum og framlengjum fyrirkomulagið um eitt ár. Ég mun skipa starfshóp til að fara ofan í þessi mál og óska eftir aðkomu umhverfis- og innanríkisráðuneytisins vegna samgönguhlutans að því. Um krónutölu, skatta og gjöld er lagt til að olíugjald, almennt og sérstakt kílómetragjald, almennt og sérstakt bensíngjald, kolefnisgjald, bifreiðagjald - þið heyrið að þetta er ekki lítil upptalning, allt er það hluti af því gjaldakerfi sem ég nefndi áðan - og vörugjald á tóbak hækki um 2,5% frá og með næstu áramótum í takti við verðbólgumarkmið Seðlabankans. Við gáfum út yfirlýsingu undir lok árs 2013 um að við mundum ekki hækka þessi gjöld umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans. Þessi hækkun er örlítið undir verðlagsforsendu fjárlagafrumvarpsins sem er 3% og má segja að með því höldum við aftur af gjaldskrárhækkunum. Það er viðleitni okkar til að halda verðlagi eins lágu og mögulegt er og það er ljóst að gangi verðlagsforsendur eftir sjáum við verðlagsáhrif draga úr raungildi þessara gjalda á næsta ári. Hækkunin mun skila ríkissjóði samanlagt 900 millj. kr. Barnabætur og vaxtabætur. Í frumvarpinu er að finna tvær breytingar á lagaákvæðum um barnabætur. Annars vegar er lagt til að viðmiðunarfjárhæðir verði hækkaðar um 3% frá því sem þær voru á þessu ári með það fyrir augum að viðhalda raungildi þeirra. Hins vegar er sú tillaga að heimild til skuldajöfnunar barnabóta á móti opinberum gjöldum og vangreiddu meðlagi verði varanlega felld brott, en heimildin hefur verið óvirk frá árinu 2009 með bráðabirgðaákvæðum. Áætlað er að útgjöld ríkissjóðs vegna barnabóta muni aukast um 315 milljónir frá því sem ella hefði orðið. Jafnframt er lagt til að tímabundin hækkun á vaxtabótum, sem hefði að óbreyttu fallið niður um næstu áramót, verði framlengd um eitt ár enn. Gert er ráð fyrir að ákvæðið komi til framkvæmda við ákvörðun á fyrirframgreiðslu vaxtabóta og við álagningu opinberra gjalda á árinu 2016 og munu því reiknireglur og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabótakerfisins haldast óbreyttar milli áranna 2015 og 2016. Ástæðan er sú að nú er unnið að endurskoðun á húsnæðisstuðningi stjórnvalda á ýmsum sviðum með það að markmiði að samræma hann sem kostur er og er þar horft meðal annars til ólíkra búsetuforma. Allt mun það mögulega hafa áhrif á vaxtabótakerfið og er því ástæða til að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði eins og við höfum gert undanfarin ár. Ég er þá kominn að mikilvægum en smærri efnisatriðum frumvarpsins. Ég hef hér farið yfir það helsta og stóru kaflana í frumvarpinu og ætla að leyfa mér að staldra aðeins styttra við í öðrum köflum. Varðandi útsvarið munum við framlengja tímabundna hækkun hámarksútsvars. Það hefur tengst málefnum fatlaðra og á meðan ekki hefur fengist endanleg niðurstaða í fjárhagsleg samskipti vegna yfirfærslu á því málefnasviði til sveitarstjórnarstigsins er rétt að framlengja þá hækkun. Varðandi virðisaukaskattsskyldu fólksflutninga eru lagðar til lagfæringar á lögum um virðisaukaskatt í beinum tengslum við þær breytingar sem við höfum þegar lögfest um virðisaukaskattsskyldu fólksflutninga. Lagt er til að skipulögð ferðaþjónusta aldraðra verði undanþegin virðisaukaskattsskyldu til samræmis við undanþágur laganna að öðru leyti. Rétt er að árétta að samkvæmt gildandi lögum verða almenningssamgöngur, þ.e. fastar ferðir á ákveðinni leið innan lands samkvæmt fyrir fram birtri áætlun, sama hvort er á landi, í lofti, á legi eða skipulögð ferðaþjónusta fatlaðs fólks og skipulagður flutningur skólabarna sömuleiðis, allt þetta er undanþegið virðisaukaskatti frá og með 1. janúar 2016. Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að úrskurðarvald í ágreiningsmálum um stimpilgjald verði fært frá ráðuneytinu til yfirskattanefndar. Sömuleiðis verða gerðar smávægilegar aðrar breytingar á því. Starfsendurhæfingarsjóðirnir eru í frumvarpinu en lagt er til að við framlengjum ákvæði laga um tryggingagjald sem kveður á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2016. Miðað við núgildandi tryggingagjaldsstofn mundi 0,13% hlutdeild fela í sér 1,4 milljarða kr. framlag úr ríkissjóði á ári. Það ákvæði sem ég nefni hér að verði framlengt hefur verið í gildi fyrir árin 2013–2015. Í staðinn fyrir að bráðabirgðaákvæðið falli niður er gert ráð fyrir að sjóðirnir fái 650 millj. kr. framlag á árinu 2016 í samræmi við samkomulagið sem gert var um það. Við erum með gjald vegna kostnaðar við rekstur Fjármálaeftirlitsins. Það er í samræmi við lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Greiðsla kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Við leggjum til að hlutfallið af álagningarstofni gjaldskyldra aðila lækki úr 0,0148% í 0,00491%, en gjaldinu er ætlað að standa undir rekstri umboðsmanns skuldara. Er þá miðað við að fjárheimildir umboðsmanns skuldara vegna rekstrarársins 2016 verði samtals 157,2 millj. kr. Það er til samræmis við rekstraráætlun stofnunarinnar sem gerir ráð fyrir að umfang hennar verði fjármagnað með þessu. Rekstraráætlun stofnunarinnar gerir ráð fyrir því að þetta framlag, ásamt uppsöfnuðum höfuðstól frá fyrra ári, eigi að standa undir umfanginu. Almannatryggingar eru nefndar í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir því að fjárhæð frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði sú sama á árinu 2016 og á þessu ári með framlengingu á bráðabirgðaákvæði. Frítekjumarkið er nú 1.315.200 kr. sem jafngildir 109.600 kr. á mánuði. Verði það ekki framlengt mun frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka mjög verulega. Lagt er til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra hækki um 3% á næsta ári í samræmi við spá Hagstofu um verðbólgu milli áramóta árið á undan fjárlagaárinu. Þannig verður gjaldið 10.464 kr. á hvern gjaldanda við álagningu opinberra gjalda á næsta ári vegna þessa árs. Áætlað er að sú hækkun skili ríkissjóði aukalega 55 milljónum en hins vegar er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að veitt verði jafn mikil hækkun útgjaldaheimildar vegna verðlagsbreytinga þannig að áhrifin af þessum ráðstöfunum á afkomu ríkissjóðs verði engin. Við erum svo með nokkra aðra liði. Ég þarf að fara hratt yfir sögu tímans vegna. Framlag til þjóðkirkjunnar breytist í samræmi við sérstakt samkomulagi íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar og hækkar um 72,7 millj. kr. Sömuleiðis lækkar framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs. Varðandi rekstrarkostnað hjúkrunarrýma og kostnaðarþátttöku heimilismanna er gert ráð fyrir að bætt verði nýju ákvæði til bráðabirgða við lög um málefni aldraðra til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar. Ég leyfi mér að vísa til frumvarpsins varðandi breytingar á sóknargjöldum. Lögboðið framlag til sókna þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga breytist að öllu jöfnu í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri. Nú er hins vegar, eins og í tengslum við fjárlög undanfarinna ára, með breytingu á lögum um sóknargjöld gert ráð fyrir að fastsetja fjárhæð sóknargjalda í samræmi við áform innanríkisráðuneytisins um að draga til baka hluta af aðhaldskröfum til trúfélaga og safnaða í fjárlögum fyrri ára. Ég þarf að hlaupa hér hratt yfir sögu og staldra ekki lengi við Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem verið hefur með mikið laust umframfjármagn og fær þess vegna ekki viðbótarfé í því frumvarpi til fjárlaga sem við höfum nýlega rætt. [[Forseti hringir.]]Í þessu frumvarpi erum við aðeins að gera upp aðhaldskröfu fyrri ára. Ég ætla að nefna það alveg í blálokin að þær ráðstafanir sem lagðar eru til í þessu frumvarpi gera ráð fyrir að afkoma ríkissjóðs dragist saman um um það bil 8 milljarða kr. sem hefði verið að óbreyttu. Það eru 8 milljarðar sem fara til góðra mála út í samfélagið í auknar ráðstöfunartekjur heimilanna að langmestu leyti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Það eru engin ný tíðindi að við samfylkingarfólk erum ekki sammála því hvernig staðið er að þessum skattalækkunum og teldum að þær ættu að koma þeim lægst launuðu og þeim sem lægsta hafa innkomuna í þjóðfélaginu betur en raun ber vitni. Ráðherrann hefur gjarnan sagt að ekki sé hægt að lækka það sem þetta fólk borgar vegna þess að það borgi enga skatta. Ég held að allt venjulegt fólk geri engan greinarmun hvort það borgi skatta eða útsvar, ég held að það sé kannski aðallega fólk í fjármálaráðuneytinu sem gerir greinarmun þar á en ekki venjulegt fólk. Mig langar því til að spyrja: Hefur ráðherranum ekkert dottið í hug að breyta þá útsvarinu, [[Forseti hringir.]]eða taka upp annað, þannig að það mætti koma til móts við þetta fólk í því sem það greiðir í opinber gjöld?
Herra forseti. Þetta er rétt sem hér kemur fram að ég hef vakið athygli á því að þegar búið er að gera upp fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga er niðurstaðan sú að ríkið fær ekkert til sín í tekjuskattskerfinu fyrr en laun hafa farið yfir 230 þús. kr. Ég er hins vegar fyllilega sammála hv. þingmanni að þeir sem greiða staðgreiðsluskatta gera ekki allan greinarmun á því hvort skattarnir þeirra enda í sveitarsjóði þar sem þeir hafa heimilisfesti eða hjá ríkinu. Þessu hef ég viljað koma á framfæri til þess að menn hefðu það á hreinu að ef ríkið mundi ganga lengra í því að draga úr tekjuskatti í lægstu þrepunum mundi það fyrst og fremst þýða frekari greiðslu til sveitarfélaganna. Það væri það sem mundi gerast þegar upp væri staðið. Auðvitað getum við hækkað frítekjumörkin, það er hins vegar mjög kostnaðarsöm aðgerð. Ég ætla bara að segja það um þær áherslur sem birtast í þessu frumvarpi að [[Forseti hringir.]]þær eru í góðum takti við niðurstöður kjarasamninganna þar sem einmitt var lögð áhersla á að hækka laun lægst launaða fólksins mest. [[Forseti hringir.]]Þessi tekjuskattsbreyting lokaði síðan þeirri samningalotu með því að koma til móts við meðaltekjufólkið.
Nú er það þannig að fólk sem er á tryggingabótum, sem fær fullar tryggingabætur, þarf að greiða opinber gjöld. Mér finnst það frekar tæknileg útfærsla að segja að það kosti, það er markmiðið sem skiptir máli. Mín skoðun er að það ætti að vera markmið okkar að bæta hlut fólks sem er á tryggingabótum og fær ekki meira en það, mér finnst það bara ekki skipta máli, virðulegi forseti, hvort ríkið fær eitthvað í sinn hlut þegar komið er upp í 230 þús. kr. eða ekki. Það er í okkar valdi að breyta þessu. Ef við viljum gera gott við þá sem minnst hafa getum við gert það. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi tölur yfir það hvað launahækkanir til lækna, hjúkrunarfólks, til BHM, kosti ríkið á ári. Í þessu sambandi vil ég miða við það að hæstv. ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]er að afnema tímabundna skatta upp á 25 milljarða á ári.
Herra forseti. Launa- og verðlagsliðurinn hækkar um rétt um 30 milljarða milli ára í fjárlagafrumvarpinu en það er auðvitað fleira inni en þeir hópar sem hv. þingmaður nefnir. Varðandi samspil tekjuskattskerfisins og útsvarsins er ég með mínum ábendingum og innleggi í þá umræðu að vekja athygli á því að vilji menn hækka frekar frítekjumark staðgreiðsluskatta er það í raun og veru ákvörðun, vegna þess hvernig kerfið er samsett, um að ríkið mundi borga hærra hlutfall af útsvari skattgreiðenda til sveitarfélaganna. Við værum þá að taka ákvörðun um að ríkið mundi greiða útsvarið fyrir stærri hóp. Ég verð að segja alveg eins og er að það vekur upp ákveðnar spurningar um það tekjuskiptingarkerfi sem við erum með. Það kann að vera besta niðurstaðan til þess að bæta framfærslu- og ráðstöfunartekjur þessa hóps, en þá er ágætt að menn geri sér grein fyrir því [[Forseti hringir.]]að ríkið sér ekki neitt af þessum peningum, það eru sveitarfélögin. Þetta væri í eðli sínu ákvörðun um að taka að sér að greiða hluta útsvarsins fyrir þessa skattgreiðendur.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Mig langar aðeins að spyrja út í efnahagsforsendurnar fyrir því sem við ræðum hér, annars vegar bandorminum og hins vegar fjárlögunum. Það er gert ráð fyrir talsvert mikilli atvinnuvegafjárfestingu næstu ár, 2015 og 2016, og síðan er gert ráð fyrir að hún detti niður. Ég hef velt því fyrir mér og mundi gjarnan vilja heyra sýn hæstv. ráðherra á það hvort mælitækin á atvinnuvegafjárfestinguna séu ekki of þröng því að þegar spurt er eftir því hvað felist fyrst og fremst í áætlunum um atvinnuvegafjárfestingu eru stórar framkvæmdir nefndar á borð við Bakka og Helguvík en kannski ekki endilega svo miklar fjárfestingar í smærri liðum eins og í ferðaþjónustu. Það er eitt sem ég mundi vilja heyra sýn hæstv. ráðherra á. Miðað við spár dettur atvinnuvegafjárfesting niður eftir 2016 og þá vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra: Í ljósi þess að opinber fjárfesting er tiltölulega lág á næstu árum í sögulegu samhengi, fyrirhugað er að bæta eitthvað í 2019, [[Forseti hringir.]]1,5% að meðaltali, er þá ekki ráð að nýta færið og gefa verulega í opinberar fjárfestingar [[Forseti hringir.]]þegar við sjáum fram á að atvinnufjárfesting er að detta niður?
Herra forseti. Ég er sammála því að opinbera fjárfestingarstigið hefur verið mjög lágt. Við gagnrýndum það reyndar sérstaklega á síðasta kjörtímabili að menn hefðu dregið um of saman með fjárfestingar ríkisins. Nú hefur fjárfesting atvinnuveganna tekið töluvert við sér og er að ná langtímameðaltali, a.m.k. ef horft er aftur til ársins 1980, en það breytir því ekki að við erum með lágt fjárfestingarstig hjá ríkinu. Það sem við höfum kannski helst áhyggjur af er að við séum ekki að gæta nægilega vel að innviðunum. Ég tel að það komi vel til greina að nýta tækifærið ef svigrúm gefst til að bæta þarna töluvert í á næstu árum, en við megum ekki gleyma því að við erum að halda hlutfallinu á einhverju lengsta samfellda hagvaxtarskeiði sem við höfum lifað þannig að með því að við höldum hlutfalli af landsframleiðslu þá erum við að nafnvirði alltaf að framkvæma meira og meira. Það kemur sem sagt aðeins á móti. Ég hef ekki skoðað það nægilega [[Forseti hringir.]]vel sem spurt er um, hvort þetta sé skilgreint of þröngt, [[Forseti hringir.]]en það er alveg rétt að það hlýtur að þurfa að horfa til fjárfestingar fleiri aðila en bara stóru framkvæmdanna.
Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til að skoða hvernig við mælum fjárfestingu því að kannski tekur hún að einhverju leyti mið af atvinnustefnu eins og hún hefur verið. Við vitum hins vegar að atvinnuuppbygging og atvinnustefna eru að breytast þannig að ég held að það sé áhugavert að skoða að minnsta kosti hvernig þessir hlutir eru mældir. Ég fagna því að hæstv. ráðherra segi að það kunni að vera ástæða til að bæta við opinbera fjárfestingu. Við sjáum að þörfin er víða brýn. Ég nefni t.d. samgöngurnar. Við sjáum mjög magra samgönguáætlun boðaða ef marka má fjárlagafrumvarpið. Þar á þörfin eftir að verða mikil svo dæmi sé tekið og þótt landsframleiðslan vaxi þá er framlagið samt lágt í sögulegu samhengi. Hitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um eru tollalækkanirnar, kjarabæturnar fyrir heimilin. Í ljósi þeirrar gagnrýni sem hér kom fram á síðasta vetri þegar við ræddum annars vegar lækkun á vissum vörum hvað varðar virðisaukaskatt og hækkun á öðrum - þær fregnir sem við höfum haft af því hvernig þær lækkanir og hækkanir hafa skilað sér út í verðlagið koma fyrst og fremst í gegnum verðlagseftirlit [[Forseti hringir.]]sjálfstæðra aðila því að hið opinbera hefur sjálft ekki haft eftirlit með því hvernig [[Forseti hringir.]]þetta hefur skilað sér - er ekki ástæða til þess fyrir hið opinbera fylgist betur með [[Forseti hringir.]]verðlagsþróun í kjölfar ákvarðana stjórnvalda á hverjum tíma?
Herra forseti. Fyrst aðeins aftur að fjárfestingunni þannig að það komi skýrt fram. Það sem ber uppi atvinnuvegafjárfestingu á næstu árum eru nokkrar stórar framkvæmdir. Þær eru mjög stór þáttur í hagvexti næstu ára. Við þurfum einmitt að velta því fyrir okkur þegar þær hafa gengið yfir hvernig við högum opinberri fjárfestingu í kjölfarið. Þetta eru mjög gildar vangaveltur og spurningar. Ég er opinn fyrir öllu mögulegu samráði um verðlagseftirlit. Ég tel að það hafi sýnt sig að vörugjaldalækkuninni hafi smám saman verið skilað ágætlega út í lægra verðlag og hafi líka komið í veg fyrir mögulega uppsafnaða hækkunarþörf. Ég hef tekið eftir því að sumar kannanir hafa sýnt að þetta hafi ekki gerst strax, en þá bendi ég á að það er ekki eðlilegt endilega að þetta gerist á fyrsta degi. Að hluta til kom þetta áður [[Forseti hringir.]]en vörugjaldalækkunin átti sér stað og menn verða að gæta sín á því í mælingum. Þeir sem halda því fram að þetta muni ekki skila [[Forseti hringir.]]sér eru að segja að álagningin muni yfir lengri tíma verða hærri. Ég sé enga ástæðu til þess að niðurfelling [[Forseti hringir.]]neysluskatta muni leiða til almennt hærri álagningar í verslunum, þvert á móti. En þessu þarf að fylgjast með.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsögu í þessum tekjuöflunarhluta fjárlaganna. Í IV. kafla frumvarpsins er fjallað um breytingu á tollalögum þar sem verið er að afnema tolla á ýmsum vörum og vöruflokkum en þó með gildistöku á hluta varanna 1. janúar 2017. Telur hæstv. fjármálaráðherra ekki eðlilegt að klára þetta mál þar sem það er í rauninni sáralítið sem stendur eftir, það eru vörur frá Tævan, það eru vörur frá Bandaríkjunum, það eru vörur frá Japan? Annað af þessum raftækjum er komið undir fríverslun, vegna þess að raftækin frá Evrópu bera engan toll, fríverslunarsamningur við Kína, enginn tollur. [[Forseti hringir.]]Það er afskaplega lítið eftir. Er ekki rétt að stíga þetta skref til enda?
Herra forseti. Við notuðum þá nálgun þegar við settum saman þessa tillögu að horfa fyrst á föt og skó og við sáum að það var um helmingurinn af umfanginu í tollum. Svo tókum við alla aðra tolla og settum í seinna skrefið. Ég geri engar athugasemdir við það ef menn við nánari skoðun í þinginu mundu sjá vöruflokka sem væri alveg eins hægt að færa til í tíma. Eitt af því sem við vorum að horfa til voru verðlagsáhrifin, að láta þau koma jafnt yfir tímabilið. Sumir gagnrýna okkur fyrir að gera þetta þegar verðbólguvæntingar eru aðeins að vaxa en þá bendi ég á að skref ríkisstjórnarinnar eru, þegar allt er saman tekið, tiltölulega lítil miðað við það sem er að gerast á vinnumarkaðinum. Mér sýnist að heilt yfir litið muni laun í landinu uppsafnað 2015 og 2016 hækka um kannski 100 milljarða, en við erum hér að tala um aðgerðir sem eru opinberar upp á kannski 5. Svarið er því að í tollamálunum, og ég er að tala um þau, finnst mér það vel geta komið til skoðunar og ég geri engar athugasemdir við það ef menn sjá ástæðu til að færa gildistöku [[Forseti hringir.]]einhverra vöruflokka á milli ára ef við náum að öðru leyti markmiðum okkar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svarið. Ég lít hins vegar ekki á þetta sem verðlagsforsendur, ég lít á það sem heilbrigt viðskiptaumhverfi að tollar og vörugjöld - vörugjöldin voru 45 ára gamalt fyrirbrigði sem átti að vera millistig þegar Ísland gekk í EFTA. Tollar eru gamalt fyrirbrigði til að byggja upp viðskiptahindranir. Þeim tíma er lokið og ég tel eðlilegt að ljúka ferlinu og að tekjuöflun ríkissjóðs samanstandi af neyslusköttum, tekjusköttum, þjónustugjöldum og því um líku en tollar og mismunun á milli viðskiptalanda eiga að vera úr sögunni. Ég sem nefndarmaður í efnahags- og viðskiptanefnd mun þá horfa á þetta út frá því sjónarhorni og svo er náttúrlega spurning hvað aðrir þingmenn gera. Ég hef lokið máli mínu, virðulegur forseti.
Herra forseti. Við erum algerlega sammála um markmiðið með þessu sem er að nema á brott neysluskatta, einfalda viðskiptaumhverfið og opna fyrir betra og frjálsara viðskiptaumhverfi á Íslandi. Ég get tekið undir að best hefði verið að taka þessi skref öll í einu en við vorum að reyna að ná nokkrum markmiðum á sama tíma. Við vorum að horfa til heildarafkomu ríkissjóðs, við vorum að horfa á ástand efnahagsmála heilt yfir. Það líða þó ekki nema 12 mánuðir frá því að fyrra skrefið er stigið þar til seinna skrefið er komið til framkvæmda. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni, mér finnst það vel koma til skoðunar að taka hluta af þessum vöruflokkum og færa á milli gildistökuákvæðanna.
Herra forseti. Allt hefur sinn tíma. Í þessu ágæta frumvarpi eru margar áherslur sem ég get alveg tekið undir en það fer eftir umhverfinu hverju sinni hvort ráðlegt er að ráðast í það. Hæstv. fjármálaráðherra er náttúrlega eðlilega glaður yfir því að hann boðar hér skattalækkanir sem eru einhvers staðar á bilinu 8 milljarðar, eins og hann slær á sjálfur, þ.e. lækkun á tekjuskatti. Ég spyr þá hæstv. fjármálaráðherra: Telur hann að öllu yfirveguðu að það sé ráðlegt við þær aðstæður sem við búum við núna? Við vitum að það er að aukast spenna í hagkerfinu. Á næsta ári fara af stað fjórar meiri háttar framkvæmdir og ég ímynda mér að Seðlabankinn verði allt næsta ár önnum kafinn bara við það að halda lokinu á sjóðandi potti og hann gerir það auðvitað með þeim gamalkunnu aðferðum sem við þekkjum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Finnst honum ekki að hann sé að auka við eldiviðinn undir þennan pott? Ég bendi á að Seðlabankinn hefur talað með þeim hætti að það sé varasamt að fara í tekjuskattslækkanir við svona aðstæður, eins og mörgum kom á óvart. [[Forseti hringir.]]Framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins varaði beinlínis við því. Þarna finnst mér sem Seðlabankinn og ríkið togi ekki ækið í sömu átt.
Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi minna á að það var eftir að ríkisstjórnin kynnti áform sín um lækkun tekjuskatts í skrefum sem kjaraviðræður á almennum markaði kláruðust. Það var þegar forsvarsmenn þeirra höfðu fengið í hendurnar yfirlýsingu okkar í þessu efni sem þeir töldu sig geta sannfært bakland sitt um að nú væri það komið í hús sem hægt væri að ná í þessari lotu. Það var verulega mikilvægt innlegg inn í það að loka kjarasamningum fyrr á þessu ári, sérstaklega vegna þess að í þessari lotu voru hækkanirnar langmest til lægri launahópanna en skattkerfisbreytingarnar lyfta síðan undir með millitekjuhópunum. Umfangið er ekki mikið. Það skiptist í fyrsta lagi á tvö ár og er í sjálfu sér tiltölulega léttvægt ef við berum það saman við þær miklu launahækkanir sem samið var um yfir það þriggja ára tímabil sem við ræðum hér um. [[Forseti hringir.]]En þær skipta þó máli. Ég rakti það í máli mínu áðan hversu mjög ráðstöfunartekjur [[Forseti hringir.]]dæmigerðra hópa mundu vaxa. Maður hlýtur að spyrja sig á endanum: Hvenær var tímapunkturinn fyrir skattalækkun, af því að fyrir stuttu síðan var rétti tíminn [[Forseti hringir.]]til að hækka skatta samkvæmt kenningu sumra? Nú er allt í einu orðið of seint að lækka þá. Hvenær var tímapunkturinn til að lækka þá?
Herra forseti. Það kemur mér á óvart að hæstv. fjármálaráðherra skuli um fjármál ríkisins lifa eftir kennisetningunni „svo skal böl bæta að benda á annað verra“. Ég hef alltaf talið hæstv. fjármálaráðherra vera mjög gætinn mann og ætla í sjálfu sér ekki að breyta þeirra skoðun minni núna, ekki alveg strax a.m.k. En hæstv. fjármálaráðherra boðar eðlilega að hann ætli að standa við það sem stóð í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Var það ekki tekjuskattslækkun upp á 3,3%, eitthvað svoleiðis, þegar kemur að lokum kjörtímabilsins? Ja, það er ansi mikill eldiviður inn í þann mikla hita sem við stefnum í í efnahagslífinu. Hér hefur verið samfelldur hagvöxtur allar götur síðan á miðju ári 2010 og hefur þar nánast allt gengið eftir það sem menn teiknuðu upp þá. Það liggur alveg ljóst fyrir að hér verður gríðarlega mikil þensla enda er það mikilvægt að Seðlabankinn og ríkisstjórnin stefni í sömu átt. Ef það er þannig að Seðlabankinn og Samtök atvinnulífsins eru sammála, sem er ákaflega sjaldgæft, um að þetta sé kannski ekki rétti tíminn til að standa við þessar yfirlýsingar, [[Forseti hringir.]]veldur það ekki hæstv. fjármálaráðherra svolitlum ugg?
Herra forseti. Ég tel að atvinnurekendur hafi fyrst og fremst verið að færa rök fyrir því að það hafi verið svigrúm til að lækka tryggingagjaldið. Sumir telja að við hefðum frekar átt að nota svigrúmið til að lækka tryggingagjaldið frekar en leggja áherslu á lækkun tekjuskattsins. En í mínum huga er það alveg skýrt að um þessar mundir á það að vera sameiginlegt verkefni vinnumarkaðarins og stjórnvalda að bæta kjör launþega í landinu og þetta er innlegg í þá vinnu. Þetta er mikilvægt innlegg sem léttir byrðunum af heimilunum, skapar réttu hvatana, gerir að mínu áliti skattkerfið sanngjarnara, dregur úr skattprósentunni á millitekjufólkið sem hv. þingmaður hækkaði skattana á á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Þeir sem leggjast gegn því að við lækkum þessa skatta núna verða að svara því hvort það muni einhvern tímann skapast aðstæður til að lækka skatta eða hvort menn telja bara að það sé mátulegt fyrir fólk að sitja uppi með þá hækkun sem kom hér á eftirhrunsárunum.
Herra forseti. Það liggur fyrir að grundvallarágreiningur er um skattstefnu ríkisstjórnarinnar, sem birtist í þessu plaggi, þ.e. framhald þeirrar skattstefnu sem við höfum séð í umræðum um fjárlög, bæði síðustu og þarsíðustu, grundvallarágreiningur um hvernig eigi að dreifa byrðunum og grundvallarágreiningur um hvernig eigi að skipta gæðunum. Hann birtist hér í samræðum í andsvörum. Grundvallarágreiningur er um hvort við viljum hafa þrepaskipt skattkerfi eða flatt skattkerfi, grundvallarágreiningur um hvort við viljum að skattkerfið sé nýtt beinlínis sem tæki til að skila auknum jöfnuði, og grundvallarágreiningur um það líka hversu langt eigi að ganga í þessum málum. Svo að maður taki kannski stærstu tíðindi þessa bandorms þá er það auðvitað það að fyrirhugað er að fækka þrepum í þrepaskipta skattkerfinu þannig að þau verði tvö en ekki þrjú. Það er vissulega áfangi á þeirri leið, eins og hæstv. ráðherra hefur talað um, sem talar fyrir þeim breytingum, að einfalda kerfið, en það er líka áfangi í því að fletja kerfið út, að draga úr jöfnunaráhrifum skattkerfisins. Það eru fleiri áfangar sem núverandi ríkisstjórn hefur náð í því að fletja kerfið út og draga úr jöfnunaráhrifum og þar nægir að nefna þá ákvörðun að framlengja ekki auðlegðarskattinn, svo að dæmi sé tekið. Vissulega er þetta gamalkunnugur ágreiningur úr stjórnmálum, en umræðan á alþjóðavettvangi hefur verið að breytast mjög mikið um þessi mál. Ég notaði tækifærið í ræðu minni um fjárlagafrumvarpið og ætla að gera það aftur hér til að ræða þetta. Við sjáum til dæmis stofnanir á borð við OECD - stofnun sem seint mundi kallast mjög róttæk þegar kemur að efnahagsmálum, seint yrði kölluð einhver kommastofnun - sem sendir út í desember 2014 skýrslu þar sem ríkisstjórnir OECD-ríkjanna eru hvattar til þess að gera beinlínis breytingar á skattkerfum sínum til þess að auka jöfnuð. Þetta er rökstutt með því - og við hæstv. ráðherra höfum nú rætt þetta áður - að ekki aðeins sé jöfnuður mikilvægur í sjálfu sér, þ.e. að mikilvægt sé að jafna kjör almennings í hverju landi, heldur sýni gögn og dæmi fram á það með nokkuð óyggjandi hætti að hagsæld þeirra ríkja þar sem jöfnuður er mikill sé meiri en hinna. Nú kynnu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar að svara því til að það sé þegar mikill jöfnuður á Íslandi og það er rétt að talsverður árangur hefur náðst, sérstaklega í því að jafna tekjur. En við erum samt með þá stöðu að ójöfnuður hefur aukist jafnt og þétt hér á landi þegar kemur að því hvernig auðnum er skipt. Við erum með tölur frá þessu ári sem sýna okkur að ríkasta 1% íslenskra skattgreiðenda á 25% alls auðsins. Ef við tökum ríkustu 10% þá eiga þau næstum því 75% alls auðs á Íslandi. Svo erum við með stóra hópa sem eiga minna en ekki neitt, þ.e. skulda meira en þeir eiga. Þetta er ójöfnuður sem elur af sér meiri ójöfnuð og það er annað sem við þurfum að hlýða á, og gengur núna í alþjóðlegri umræðu, að þeir sem eiga mestan auðinn hafa líka mestu tækifærin til að auka við þann auð. Það eru auðvitað leiðir til þess að berjast gegn slíkri misskiptingu og ein þeirra leiða er að nýta skattkerfið til jöfnunar, til dæmis að nota tekju- og skattstofna á borð við auðlegðarskattinn. Þarna liggur grundvallarágreiningur, ekki bara í íslenskum stjórnmálum heldur líka annars staðar í heiminum, en ég er þó nokkuð hissa á því að íslensk stjórnvöld hlusti ekki meira eftir því þegar stofnanir á borð við OECD koma með svona leiðbeiningar. Það er það sem við erum að sjá annars staðar í Evrópu og á Vesturlöndum að farið er að ræða þessi mál af mun meiri alvöru. Það er verið að ganga fram fyrir skjöldu, eins og ég segi: Hagfræðingar sem seint mundu teljast til hins róttæka vinstris segja að ekki þurfi bara að beita skattkerfinu til jöfnunar innan ríkjanna, það þarf að beita því á milli ríkjanna. Við sjáum að fjármagnið ferðast á milli landa og þar opnast allar dyr - það virðist vera að för fjármagnsins í þessum heimi sé á einhvern hátt frjálsari en för fólksins eins og við sjáum um þessar mundir - og þess vegna þarf samstarf ríkja til þess að sporna gegn þessari misskiptingu, þ.e. ef Vesturlönd vilja halda sínum sessi sem samfélög þar sem er mikill jöfnuður og þar sem hagsæld er mikil. Um þetta snýst ágreiningurinn og þess vegna lýsi ég hér með andstöðu minni við það að fækka þrepum í skattkerfinu. Til viðbótar má svo spyrja hvort skynsamlegt sé að ráðast strax í skattalækkanir. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór aðeins út í þá umræðu, sem býr því að baki. Ljóst er að þó að skatttekjur hafi aukist verðum við líka að átta okkur á því að þegar hér varð hrun árið 2008 má segja að ýmsir skattstofnar hafi sofnað. Þeir eru að vakna núna, sem betur fer, af því að erum að horfa á bjartari tíma í efnahagsmálum og ríkisfjármálum. En ég tel engan veginn að tímabært sé að ráðast í skattalækkanir, það tel ég ekki vera. Í sjálfri kerfisbreytingunni kristallast pólitískur ágreiningur um það hvernig samfélag við viljum reka. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan um það hvernig verðlækkanir hefðu skilað sér. Þar sem hæstv. ráðherra eyddi talsverðri stund í að ræða afnám tolla í ræðu sinni sem talsverða kjarabót fyrir almenning þá held ég að það sé nú svo að ef stjórnvöld ákveða á hverjum tíma að ráðast í aðgerðir, hvort sem það eru skattalækkanir, virðisaukaskattsbreytingar, niðurfellingar tolla með það að markmiði, eins og hér var sagt, að það ættu að vera kjarabætur fyrir almenning, þá hlýtur það líka að vera á ábyrgð stjórnvalda að fylgjast með því að þær kjarabætur skili sér. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, það var dálítið erfitt að mæla það hvernig síðustu virðisaukaskattsbreytingar skiluðu sér í verðlagið, en það er líka vegna þess meðal annars að ráðist var í slíkar breytingar um áramót, sem var gagnrýnt talsvert á sínum tíma, það væri erfiður tími til mælinga, á tímum sem útsölur stæðu yfir og annað slíkt sem hefði líka bein áhrif á verðlag. Ef við erum að nýta þetta sem rök í umræðu um að breytingar á sköttum, tollum og öðru slíku eigi að skila sér í kjarabótum til almennings, sem það getur vissulega gert, þá þurfa stjórnvöld auðvitað að hafa virkt eftirlit með því. Mér finnst ekki hægt að vísa ábyrgðinni á hendur neytendum eða verkalýðshreyfingunni sem annast verðlagseftirlit, við þurfum þá að átta okkur á því og fá það nokkuð nákvæmlega skilgreint hvort þær breytingar sem verið er að greiða atkvæði um hér í þessum sal með ákveðnum röksemdum hafi skilað þeim árangri sem til var ætlast. Þetta tengist ákvörðunartöku almennt hér í þinginu. Hér er oft verið að taka ákvarðanir með einhver sjónarmið að leiðarljósi sem allir geta sagt að séu bara nokkuð göfug og eigi rétt á sér, en síðan er því ekkert fylgt eftir. Því er ekkert fylgt eftir hvort markmiðin hafi skilað sér. Mér finnst þetta mikilvægt. Þó að þetta sé kannski ekki grundvallarmál pólitískt þá snýst þetta um vinnubrögð Alþingis, hvernig við vinnum, hvað við gerum, hvernig við fylgjum ákvörðunum okkar eftir. Ekki er nægjanlegt að taka einhverjar ákvarðanir hér, hvort sem það er meiri hlutinn eða allir sem taka þær ákvarðanir, og segja svo: Þetta hlýtur að skila sér. Það er engin aðferðafræði til að vinna eftir. Ég gerði opinbera fjárfestingu aðeins að umtalsefni áðan. Ég hef áhyggjur af því hversu lág hún er í sögulegu samhengi, sérstaklega í ljósi þess að fjárlagafrumvarpið sem nú liggur fyrir - þó að þar sé búið að boða fjárfestingu á sviðum rannsókna og nýsköpunar, sem ég fagna, sjáum við til að mynda þessa afar mögru samgönguáætlun, sem er heldur magrari en þegar hæstv. innanríkisráðherra setta hana fram í vor og kemur engan veginn til móts við breytingartillögu þáverandi meiri hluta í umhverfis- og samgöngunefnd, hvað þá breytingartillögu minni hlutans, sem bættist ofan á. Þetta er mál sem er rætt um allt land og snýst um opinbera fjárfestingu. Ég ítreka að ég held að hafa þurfi aðeins metnaðarfyllri framtíðarsýn þegar kemur að opinberum fjárfestingum sem birtist í þeirri langtímaáætlun sem þessi frumvörp hér byggjast á. Metnaðarfyllri framtíðarsýn þegar við horfum upp á innviði þar sem þurft hefur að spara á undanförnum árum, þar sem ekki hefur verið svigrúm til að bæta í innviðina, þar þarf að bæta úr. Í ljósi þess sem ég nefndi áðan með atvinnuvegafjárfestinguna velti ég aðeins fyrir mér og ég spurði sérstaklega um það á fundi efnahagsnefndar í gær hvað þessi mikla atvinnuvegafjárfesting innihéldi. Þá voru þessi stóru verkefni nefnd. Við sjáum gríðarlega atvinnuvegafjárfestingu innan ferðaþjónustunnar núna, þar nægir að nefna allar þær hótelbyggingar sem verið er að reisa, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur víða um land. En þar þarf líka að bæta hlut hins opinbera og þar þarf hugsanlega hreinlega að endurskoða hvernig hið opinbera leggur fjármagn - hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur bent á að ekki hafi náðst að koma með mótframlög á móti öllum þeim framkvæmdum sem sótt hefur verið um í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þurfum við þá ekki aðeins að velta fyrir okkur hvort það sé endilega rétta leiðin til að ná að byggja upp innviði fyrir ferðaþjónustu í ljósi þess að við sjáum mjög mikla þörf víða um land? Ég þykist vita að hv. þingmenn, eins og sú sem hér stendur, hafi nýtt sumarfríið til þess að ferðast um landið og taka stöðuna á vinsælum ferðamannastöðum. Það er alveg ljóst að þar þarf að ráðast í innviðafjárfestingu og mér finnst ekki hægt að bera forminu við til að segja að ekki verði bætt í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, sérstaklega þegar við erum að horfa upp á þessa lágu opinberu fjárfestingu. Ég velti ýmsu fyrir mér þegar við skoðum skattstefnuna, svo að ég komi aftur að henni, sem hér birtist. Fram kemur hér að kerfisbreytingarnar muni sérstaklega hafa áhrif á millitekjuhópana og áhrifin verði mest við þrepamörk efra þrepsins eða við 700 þús. kr. á mánuði en nefnt er að meðallaunatekjur einstaklinga séu um það bil 600 þús. kr. á mánuði. Það eru meðaltekjur. Ef við tækjum miðgildi tekna og bærum það saman væri þetta líklega talsvert lægra. Stóra spurningin, sem ég sit eftir með, eftir að hafa farið yfir fjárlagafrumvarpið annars vegar og þennan tekjubandorm hins vegar, er sú staða sem við horfum upp á í samfélaginu. Núna eru til dæmis einstök aðildarfélög, sem standa í kjarasamningum við ríkið, að halda baráttufund seinna í dag og minna á sig, vilja fá kjarabætur sambærilegar þeim sem þeir aðilar sem settir voru undir gerðardóm fengu samkvæmt ákvörðun gerðardóms. Það er djúpstætt ósætti í samfélaginu um það hvernig við getum skilgreint einhverja grunnframfærslu. Við höfum oft rætt það hér í tengslum við umræður um kjaramál að um kjaramál, til að mynda annars staðar á Norðurlöndum, standi miklu minni átök, að mun meiri sátt sé milli aðila um það hvernig eigi nákvæmlega að haga kjarabótum. Það tengist auðvitað beint inn í það hvernig við stjórnum efnahagsmálum og ríkisfjármálum okkar. Við horfum upp á það hér að gert er ráð fyrir hærri verðbólgu en gert er ráð fyrir í verðbólgumarkmiðum Seðlabankans. Við lýsum yfir ákveðnum áhyggjum af þenslu, af áhrifum skattalækkana á þenslu og ræðum það svo hvernig nákvæmlega þetta kemur út fyrir einstaklingana. En það sem við þurfum að ná sátt um, áður en við getum náð sátt um það hvernig við klárum kjarasamninga, er að við náum einhverri sátt um hvað við teljum ásættanlegt til að lifa af í samfélaginu. Ég held að það sé kannski munurinn á okkar samfélagi og Norðurlöndunum, sem við berum okkur svo gjarnan saman við, að við erum með ákveðin framfærsluviðmið, opinber framfærsluviðmið, og síðan erum við með kjör, hvort sem við nefnum öryrkja og eldri borgara, sem nú hafa verið í umræðunni, eða lægst launuðu hópana, sem eru fjarri þessum framfærsluviðmiðum. Ef við horfum á stöðuna og skoðum þessi framfærsluviðmið þá eru þau jú vissulega að mæla hvað það kostar að lifa og síðan horfir fólk á launaseðilinn og þar er það með allt annan veruleika. Sá stöðugleiki sem við óskum okkur, þ.e. að tekjubandormurinn, að fjárlögin endurspegli ákveðinn stöðugleika, lága verðbólgu, að við sjáum fram á framtíðarspá þar sem við teljum okkur hafa fyrirséð hvað muni bera við í efnahagsmálum þjóðarinnar - ég held að við náum honum ekki fyrr en við náum einhverri sátt um hvað við köllum grunnframfærslu í þessu landi og að kjör fólks séu í einhverju samræmi við það. Það er umhugsunarefni. Mér finnst þetta vera stóra málið, það sem almenningur spyr okkur stjórnmálamenn um þegar við segjumst vera að ræða fjárlög; við erum að ræða vöxt og við erum að ræða afgang á fjárlögum, þá er það það sem fólk spyr um. Hvernig stendur á því að kjörin í landinu fylgja því ekki hvað það kostar að lifa? Mér finnst þetta vera úrlausnarefni fyrir okkur sem störfum í stjórnmálunum, hvernig við getum náð sátt um einhverja grunnframfærslu og náð að reka efnahagslífið með þeim stöðuga hætti að við þurfum ekki að horfa upp á annan vetur á borð við þann sem við áttum í fyrra þar sem mikið gekk á í kjaramálum þjóðarinnar. Ef við viljum leitast eftir því að ná svipuðum stað og önnur Norðurlönd hafa gert, eins og margir hafa sagt hér í ræðustól, þá held ég að þetta sé fyrsta skrefið.
Herra forseti. Um leið og ég er hlynntur því að menn lækki tekjuskatta þegar ríkissjóður hefur efni á því og umhverfið er rétt þá hef ég hins vegar sagt það fyrr í umræðunni að ég hef efasemdir um að rétt sé að ráðast í tekjuskattslækkun upp á 8 milljarða í þessu frumvarpi, það voru 5 milljarðar í fyrra, og hæstv. fjármálaráðherra lýsir því yfir að þegar þessu kjörtímabili sleppir ætlar hann að hafa lækkað tekjuskatta um 3,3%. Ástæðan er auðvitað sú, fyrir þessari afstöðu minni, að mér sýnist allt vera að teikna sig til þess að mikill hiti verði í hinum efnahagslegu kolum á næstu árum. Þá finnst mér það lógískt, ef ég hef þessa skoðun, að ég sé tiltölulega slakur gagnvart því þó að ríkið sé ekki að ráðast í mjög miklar framkvæmdir við þessar aðstæður. Ég tek eftir því að ýmsir félagar mínir í þessum sal átelja ríkisstjórnina fyrir að setja ekki nægilega peninga í til dæmis samgöngumannvirki og vegaframkvæmdir. Ég tel að við þessar aðstæður sé það skynsamlegt af ríkinu að halda heldur aftur af sér við það og bíða frekar með að ráðast í umfangsmiklar samgönguframkvæmdir þangað til að slaki er í efnahagslífinu. Hv. þingmaður hefur réttilega bent á, að minnsta kosti miðað við þær mælingar sem koma fram í frumvarpinu sem við ræðum hér, að það dragi allverulega, því sé spáð, úr fjárfestingu atvinnuveganna eftir tvö til þrjú ár. Þá mætti ætla að það væri tíminn til að ríkið mundi gefa í gagnvart ýmiss konar framkvæmdum. Ég spyr hv. þingmann hvort vera kunni að hún sé mér sammála um þetta. Erum við ekki á þeim punkti núna að við eigum bæði að vera efins um miklar skattalækkanir og efins um að keyra eigi í miklar framkvæmdir af hálfu ríkisins?
Herra forseti. Jú, en það sem ég hef fyrst og fremst áhyggjur af, og þær áhyggjur viðraði ég hér áðan, er að ekki er gert ráð fyrir að mjög verði gefið í opinberar framkvæmdir þegar dregur úr atvinnuvegafjárfestingu. Eins og ég nefndi áðan er þörfin gríðarlega brýn, en í þeim efnahagsforsendum sem frumvarpið byggir á er gert ráð fyrir talsverðri atvinnuvegafjárfestingu 2015 og 2016 sem síðan detti niður 2017 en ekki er gert ráð fyrir sérstakri innspýtingu í opinberar framkvæmdir fyrr en í fyrsta lagi 2019. Eins og ég fór yfir í mjög stuttu máli er þörfin gríðarlega brýn, t.d. í samgöngumálum svo að maður nefni eitt dæmi þar sem safnast hefur upp ákveðin viðhaldsþörf; því áttar maður sig á þegar maður fer um landið og tekur stöðuna á vegum landsins. Þar held ég til dæmis að mjög skynsamlegt væri að gera ráð fyrir aukinni opinberri fjárfestingu 2017 og 2018. Hvað varðar skattalækkanirnar finnst mér það vera tvíþætt. Það er í fyrsta lagi kerfisbreytingin sem er boðuð, sem ég er á móti. Ég er á móti því að fækka þrepum í skattkerfinu, ég tel að það dragi úr tekjujöfnunaráhrifum skattkerfisins og ég tel ekki að við höfum efni á að stíga fleiri skref í þá átt að fletja skattkerfið út. Mér finnst núverandi ríkisstjórn ekki hlusta eftir ráðleggingum OECD hvað varðar breytingar á skattkerfum. Hvað varðar upphæð skattanna, þ.e. hvort lækka eigi skatta óháð kerfisbreytingunni, þá finnst mér að við þurfum auðvitað að hlusta eftir því þegar við sjáum þenslumerki. Ég nefndi til dæmis verðbólguforsendur frumvarpsins, mér finnst að við eigum að hlusta eftir því sem ýmsir aðilar segja að þetta sé kannski óvarlegur tími til að fara í skattalækkanir. Ég tel það ekki tímabært, í ljósi þess sem við erum að sjá núna í innheimtum skatttekjum að stofnanir eru aðeins að vakna eftir hrun. Við eigum að gefa þeim tíma til að ná enn betri árangri í að ná jafnvægisástandi í efnahagslífinu.
Herra forseti. Þegar hv. þm. Kristján L. Möller var samgönguráðherra og mikil óáran ríkti var ráðist í meiri samgöngubætur og framkvæmdir en nokkru sinni fyrr í Íslandssögunni og mér er til efs að það verði nokkru sinni toppað. Það var ekki bara vegna þess að hv. þingmaður var einóður um slíkar framkvæmdir og áhugamaður heldur vegna þess að ríkisstjórnin var þá að berjast um á hæl og hnakka við að skapa fjárfestingar, búa til fjárfestingar, búa til störf og þess vegna gerðu menn stórvirki í vegabótum þá. Staðan er þannig núna að við sjáum að atvinnuleysi er líklegast komið niður í 4%, ætli það verði ekki komið niður í 2,7–3% á næsta ári, það er það sem við lítum svo á í dag að sé nánast jafnvægið í samfélaginu. Þetta hlutfall samfélagsins er endranær í því að skipta um störf. Við töldum áður, þegar ég var miklu yngri, að jafnvægisatvinnuleysi væri 1–1,5% en með svona flóknara samfélagi tel ég að þetta hafi hækkað. Í reynd er ég að segja að við erum á góðri leið með að útrýma atvinnuleysi þannig að það er ekki sama nauður sem rekur til þess að ríkið ráðist beinlínis í framkvæmdir til að skapa atvinnu eins og við gerðum. Vitaskuld er það rétt hjá hv. þingmanni að ýmsar framkvæmdir eru mjög brýnar og þá verður að horfa sérstaklega til þess. En ég held að ekki sé rangt hjá ríkisstjórninni að halda heldur aftur af sér við samgönguframkvæmdir núna en ég er sammála hv. þingmanni um að viturlegt væri að teikna upp slíkar framkvæmdir þegar ljóst er að fjárfestingar í atvinnuvegunum munu heldur dvína. Að því er varðar síðan skattkerfið og jöfnuð er ég sammála þingmanninum um það. Það er athyglisvert að reikna saman þær tölur sem verið er að minnka skatta um, 5 milljarða í fyrra, 8 milljarða núna, 5 milljarða í tolla. Hvað leggur þetta sig á? Upphæðina sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér í gær að þyrfti til að bæta kjör aldraðra og öryrkja til að þau stæðust samjöfnuð við lægstu laun.
Herra forseti. Það liggur fyrir, og margoft hefur verið bent á það hér í umræðum um ríkisfjármál og efnahagsmál, að núverandi ríkisstjórn kaus að afsala sér ýmsum tekjum. Það eru ekki bara þær skattbreytingar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan, ég nefndi auðlegðarskattinn. Við getum nefnt orkuskattinn og við getum auðvitað nefnt veiðigjöldin. Þegar allt er talið saman er þetta væntanlega á fjórða tug milljarða af tekjum sem menn hafa afsalað sér frá því að núverandi ríkisstjórn tók við, sem ég hefði talið að hefði mátt nýta til þess að lækka skuldir og til uppbyggingar innviða. Af því að hv. þingmaður nefnir hér sérstaklega stöðu öryrkja og eldri borgara þá get ég tekið undir það að ég held að það mál allt saman sé angi af því sem ég fór yfir í lok ræðu minnar. Í samfélaginu skortir sátt um hver grunnframfærslan eigi að vera. Við erum í raun og veru að bjóða upp á grunnframfærslu til þeirra hópa sem eru langt undir þeim viðmiðum sem við, þ.e. stjórnvöld, gefum út sem framfærsluviðmið. Ég hef bent á að allir þingmenn geta reiknað út hvað fjölskylda þeirra þarf til þess að lifa af án húsnæðis. Ef öryrkjar og eldri borgarar gera hið sama þá liggur það líka fyrir að fæstir munu ná þeim tekjum sem þarf til að lifa af miðað við þau framfærsluviðmið. Við lifum í veruleika þar sem við erum annars vegar með þetta sem framfærsluviðmið stjórnvalda og hins vegar erum við með einhverjar allt aðrar tölur. Það er auðvitað það sem er grunnurinn að því ósætti sem við finnum í samfélaginu og það er mál sem við þurfum að ná sátt um til að hér sé hægt að halda áfram.
Forseti. Það er vissulega ánægjulegt fyrir okkur öll, held ég, hversu mikill uppgangur er í hagkerfinu. Í fylgigögnum og skýringum sem við höfum fengið við kynningu fjárlagafrumvarpsins og þess frumvarps sem við ræðum nú, kemur fram að allar áætlanir eru að breytast og þær eru allar að breytast upp á við. Við munum það nú helst hér áður að þær hafi breyst í hina áttina, svoleiðis að þetta hlýtur að vera mikið fagnaðarefni fyrir okkur öll. Ég er ekki, eins og þeir sem hlusta á umræðurnar hafa orðið varir við, ein um það að vara við að ganga hægt um gleðinnar dyr. Við Íslendingar höfum einmitt ekki kunnað fótum okkar forráð við slíkar aðstæður. Mér heyrist stundum á hæstv. fjármálaráðherra að helsta hættan í þessu sé - og sé að gerast í hagkerfinu - að hér verði ofþensla og allt fari upp í bólu á ný, og það felist í því að laun í landinu séu of há eða þau hækki of mikið. Ég er þessu algjörlega ósammála. Ég held að okkar stærsta vandamál sé kannski í rauninni hvað launin í landinu eru lág og þá ekki síst þau lægstu og hve kostnaðurinn við að vera til er mikill. Stór hluti kökunnar fer til stóru fyrirtækjanna, stórbokkanna sem ég ætla að leyfa mér að kalla svo, og of lítill hluti fer til launafólks og ekki er gert nóg til að styðja við litlu fyrirtækin. Þetta ástand kallar á kerfisbreytingu. Við þurfum að breyta því hvernig við skiptum gæðum landsins á milli þeirra sem eiga og hinna sem vinna og þiggja laun. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir fór vel í gegnum það hvernig hagfræðingar um allan heim benda á að brauðmolakenningin svokallaða, sem var mjög í tísku á árum áður, virkar ekki. Þess vegna þurfum við að bregðast við því. Við erum lítið land og við erum lítið hagkerfi og við eigum að geta gert það frekar, kannski auðveldar en margur annar því okkar skipi verður fyrr snúið en stórum skipum. Ef við gerum það ekki, virðulegi forseti, þá getum við átt á hættu að unga fólkið vilji bara verja sumarfríinu hér heima en búa annars staðar og ala börnin sín upp í öðrum löndum þar sem aðstæður eru betri. Þetta er hin stóra áskorun stjórnmálanna í dag og á næstu árum að mínu mati. Ég ætla að stikla á nokkrum atriðum í frumvarpinu því að farið er í margt þar, ég kem ekki að öllu en stikla á nokkrum atriðum. Í athugasemdum við frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Skattþrepum vegna tekjuskatts einstaklinga verði fækkað úr þremur í tvö á tveimur árum ásamt því sem tekjumörkum verði breytt. Við það mun skattbyrðin minnka og ráðstöfunartekjur einstaklinga hækka.“ Virðulegi forseti. Ég er á móti fækkun skattþrepanna vegna þess að það dregur úr tekjujöfnunarmætti skattkerfisins sem ég tel vera af hinu góða og ég tel vera nauðsynlegt. Ég fagnaði því þegar því fyrirkomulagi var komið á og ég harma það að verið sé að taka það í burtu. Menn segja að þrepaskiptur skattur sé óskilvirkur. Mér skilst að það þýði þá það, eða menn eiga við það, að hann skili sér ekki nógu vel vegna þess að fólk reyni að færa sig á milli skattþrepa, draga undan skatti til að komast ekki í hærra þrep og þar fram eftir götunum. Við þurfum þá að búa þannig um og beina sérstökum aðgerðum til að koma í veg fyrir skattsvik. Ég vil gjarnan skipta á óskilvirkum þrepaskiptum skatti og flötum skatti eða einu skattþrepi sem hefur minni möguleika á að jafna tekjur í landinu en hin fyrri. Við erum alltaf að skipta á einu eða öðru. Það gerum við þegar við verslum, þá látum við peninga og fáum vörur í staðinn. Þarna met ég það einfaldlega meira, þ.e. tekjujöfnunarhlutverk þrepaskipts skattkerfis en skilvirkara skattkerfi sem menn kalla svo. Lagt er til að „frítekjumark fjármagnstekjuskatts af leigutekjum manns af íbúðarhúsnæði verði hækkað úr 30% í 50%.“ Ég held að tillaga okkar samfylkingarmanna um leigutekjur af einni íbúð sem er leigð út virkaði betur, en þetta má svo sem ágætt vera. Ég vil nú benda á þá tillögu jafnaðarmanna sem ég held að mundi skila sér betur. Síðan segir í frumvarpinu: „Tollar verði felldir niður af öðrum vöruflokkum en landbúnaðarafurðum og tilteknum matvælum í tveimur skrefum, …“. Það má svo sem fagna því að afnema eigi skatta af fatnaði, en þetta eru í rauninni ekki miklir peningar. Miðað við það sem börnin mín segja mér, sem er reyndar fullorðið fólk, þá er verðmunur svo mikill á fatnaði hér á landi og í útlöndum að það verður varla þessum tollum um kennt. Ég er hrædd um að vandinn liggi ekki alveg þar, ég er hrædd um að álagning á þær vörur hér á landi sé óeðlilega há. Ég óttast að þessi lækkun sem verður muni ekki skila sér til neytenda. Ég er ekki hrifin af ríkisreknu verðlagseftirliti. Á hinn bóginn hlýtur að verða að ganga eftir því að þessi lækkun, sem ekki er mikil - 1.600 hundruð krónur held ég að hafi verið tekið sem dæmi af gallabuxum einhvers staðar í frumvarpinu - það eru ekki miklir peningar. Þess utan tel ég að huga verði líka að því hvenær tollalækkunin tekur gildi. Ég heyrði kunnáttumann um þau atriði tala einmitt um þetta í útvarpinu um daginn, hann lagðist eindregið gegn því að þetta yrði sett á um áramótin vegna þess að þá eru útsölur akkúrat að byrja og erfitt yrði að mæla þetta. Nú segja þeir örugglega sem vinna hjá ríkinu að það ætti auðvitað að vera um áramótin því að ómögulegt sé að gera svona breytingar í apríl eða maí. En ég er ekkert svo viss um það. Við þurfum að huga að því að breytingar af þessu tagi séu ekki endilega settar á akkúrat á þeim tíma sem erfiðast verður að mæla hvort þær skili sér til neytenda eða ekki. Frumvarpið boðar „breytingar á álagningu vörugjalda á bílaleigubifreiðar sem komi til framkvæmda í tveimur áföngum.“ Ég hefði talið að það ætti að gerast í einum áfanga. Sú atvinnugrein ræður alveg fullkomlega við það. Hæstv. ráðherra varaði við því að í nefndastörfum kæmu þeir sem reka bílaleigur og segðu að þeir gætu ekki orðið af þessum styrk sem kalla má svo og ekkert annað. Ég hef nú sjaldan umgengist þá sem reka fyrirtæki á einhverjum styrkjum fallast á að missa slíka styrki. Ég held því að þetta ætti bara að gerast í einum áfanga. Ég vil enn fremur fagna því sem kom fram í ræðu ráðherrans að hann telur að til lengri tíma ætti frekar að lækka vörugjöld af öllum bifreiðum í landinu. Ég tel að nær væri að gera það þá strax og láta af þeim hugmyndum að gera þetta í tvennu lagi. Síðan langar mig aðeins að nefna framlenginguna á ákvæði laga um tryggingagjald sem kveður á um hvað mikið á að renna í starfsendurhæfingarsjóði. Það var mikið rætt hér í fyrra vegna þess að þetta eru peningar sem yrðu þá til þess að þeir sem ekki eru í atvinnulífinu geti notið þess sem starfsendurhæfingarsjóðir standa fyrir eins og aðrir. Fram kemur í athugasemdum að samkomulag hafi orðið á árinu að greiða 650 millj. kr. beint af fjárlögum. Það er tæplega helmingun á því sem ella hefði átt að fara í sjóðina. Ef þetta samkomulag dugar til að fullnægja þörfinni þá er það svo sem gott mál, en ég ætla að fylgjast sérstaklega með því í nefndinni því að það er mjög áríðandi að skilja ekki þennan hóp eftir út undan. Mig langar að lokum að koma aðeins inn á tryggingagjaldið sem slíkt. Nú er það svo að skattar í landinu leggjast náttúrlega mest á einstaklinga. Einstaklingar borga virðisaukaskattinn, þaðan koma mestu tekjur. Næst þar á eftir kemur tekjuskattur einstaklinga. Einstaklingar borga tolla og í rauninni leggst mest af sköttum landsins á heimilin í landinu. Tryggingagjaldið er hins vegar stærsti skattstofn fyrirtækjanna og núverandi ríkisstjórn - ég hef reyndar undrað mig á því allt þetta kjörtímabil, þetta er þá í þriðja skiptið sem ég undra mig á því, að ríkisstjórnin lækki þennan skatt á fyrirtækin ekki meira en raun ber vitni. Tryggingagjaldið leggst þyngst á mannfrek fyrirtæki, fyrirtæki þar sem fjárfesting er tiltölulega lítil. Þess vegna skiptir það verulegu máli að ýta undir þau fyrirtæki. Ég ætla að nefna eitt í framhjáhlaupi vegna þess að við höfum talað um það hér undanfarið að ferðaþjónustan sé orðin þriðji máttarstólpinn undir atvinnuvegi í landinu. Nú er það orðið svo að ýmis konar þjónusta, sem er þá þekkingariðnaðurinn, er komin upp í tveggja stafa tölu þegar talað er um útflutningstekjur þjóðarinnar og það eru einmitt þau fyrirtæki sem mundu hagnast við lækkun tryggingagjalds, það mundi koma þeim best, og þetta eru einmitt fyrirtækin sem við þurfum að ýta undir og efla hér í landinu. Líka vegna þess að þetta eru fyrirtækin sem greiða hæstu launin, þar sem háskólagengið fólk fær vinnu. Svo er annað sem kemur fram í gögnum sem fylgja frumvarpinu og það er að minnst dregur úr atvinnuleysi háskólamenntaðs fólks á landinu. Dregið hefur mjög úr atvinnuleysi í landinu en minnst úr atvinnuleysi háskólamenntaðs fólks og það er vont að sjá. Það eru stórfyrirtækin hverju nafni sem þau nefnast sem að eiga minnst undir tryggingagjaldinu, ef ég má orða það þannig, þ.e. að fjárfestingin er svo mikil hjá þeim að tryggingagjaldið vegur ekki jafn mikið og hjá litlu fyrirtækjunum. Og enn og aftur ráða þau ferðinni. Það eru sjávarútvegsfyrirtækin, það eru stórverslanir, það er stóriðja og það eru raforkufyrirtæki. Því miður er það svo, virðulegi forseti, að núverandi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]hjálpar og styður við þá sem eru stórir og sterkir en lætur sér minna annt um þá sem [[Forseti hringir.]]eru litlir og veikburða.
Herra forseti. Ég ætla örstutt að bregðast við því sem kom fram hjá hv. þingmanni að ég hefði sagt að mér þætti laun hækka um of eða að einhverjir hefðu fengið of miklar hækkanir. Það sem ég er að benda á í þeirri umræðu er að ytri mörk eru á því hvað við getum hækkað laun á hverjum tíma án þess að kalla yfir okkur verðbólgu og þar með hærra vaxtastig. Það eru hreinlega efnahagslegar staðreyndir sem búa því að baki að þeir sem hækka laun að jafnaði meira en framleiðslan vex, þeir draga smám saman úr verðgildi gjaldmiðilsins. Við höfum langa sögu, áratugalanga sögu dæma um að við höfum hækkað laun umfram það sem framleiðslugetan er að vaxa og þar af leiðandi er saga okkar mörkuð af víxlverkunum launa og verðlags, eins og svo frægt er orðið. Það sem ég hef verið að benda á að undanförnu er að nýlega gerðir kjarasamningar eru alveg örugglega að setja mikinn þrýsting á að þessi keðjuverkun fari af stað. Ég tel að hægt sé að grípa til ráðstöfunar til að bregðast við því. Það ræður miklu hvernig spilast úr næstu lotum í þessu, hvort menn ætli að láta reyna á forsenduákvæði o.s.frv. En allt leiðir þetta mig að þeirri niðurstöðu að við þurfum að endurskoða vinnumarkaðslíkanið á Íslandi, komast að betri niðurstöðu um hvernig við leiðum fram niðurstöðu kjarasamninga, og þetta snýst á endanum einmitt um að hækka launin. Að gera betur, að láta kaupmáttinn vaxa en ekki bara nafnlaunin og krónufjöldann á launaseðlinum, heldur kaupmáttinn sjálfan. Ég er því einmitt á þeirri skoðun eins og hv. þingmaður að við þurfum að finna leiðir til þess að hækka launin, [[Forseti hringir.]]það þurfa bara að vera raunverulegar hækkanir, ekki skammvinnar sem verðbólgan síðan hreinsar upp.
Virðulegi forseti. Það sem ég er að segja er að fyrirtækin í landinu geta ekki endalaust farið með launahækkanir sem þau semja um út í verðlagið. Þau verða að hagræða í sínum rekstri, það er hlutverk þeirra sem stjórna fyrirtækjum að hagræða í rekstri, að auka framleiðni. Það er ekki launafólkinu að kenna að ef það fær hærri laun hleypi menn því út í verðlagið en hækki svo launin hjá sjálfum sér, menn sem stjórna einhverjum fyrirtækjum eru komnir með nokkrar milljónir á mánuði, en síðan ef borga á skólakrökkum sem vinna á kassa hærri laun, þá færi það allt út í verðlagið. Stjórnendur á Íslandi sem stjórna íslenskum fyrirtækjum eiga að fara IKEA-leiðina, þeir eiga að fara IKEA-leiðina og segja: Nú er komið nóg hjá okkur, við getum lækkað verðlag. Launin í IKEA hækkuðu svo sem eins og annars staðar. Það er það sem ég er að segja, það þarf kerfisbreytingu, það þarf breytingu á hugsunarhætti þeirra sem stjórna fyrirtækjum á Íslandi og þeir þurfa að skilja að til að hafa gott starfsfólk, góða starfsemi, þá þarf að borga góð laun. Þeir sem stjórna ríkinu eiga líka að vita að þeir þurfa borga sínum starfsmönnum góð laun en ekki alltaf að afnema skatta á auðmenn eða útgerðareigendur.
Herra forseti. Já, ég er sammála því að miklu skiptir að fyrirtækin leiti allra leiða til að koma sér í stöðu til að greiða hærri laun, það er grundvallaratriði að virk samkeppni sé um starfsfólk og gott verðlag í landinu, lægra verðlag, meiri framleiðni, en á endanum tel ég ljóst að þetta verður samstarfsverkefni. Það þarf að vera góður samstarfsgrundvöllur milli vinnuveitenda og launþegahreyfingarinnar um að ná slíkum markmiðum og stjórnvöld hér, þingið, ríkisstjórnin, í samvinnu við þessa aðila, þurfa til dæmis að skapa réttu hvatana þannig að greinar þar sem framleiðnin er meiri blómstri í landinu þannig að fleiri verðmæt störf verði til. Ég ætla að leyfa mér að vekja athygli á skýringarmynd á bls. 32 í fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins, sem við erum svo sem ekki að ræða núna, en þar er dregið upp hvernig launakostnaður á framleidda einingu hefur þróast á Íslandi síðastliðin ár. Sérstaklega er athyglisvert að sjá þetta tíu ár aftur í tímann en myndin nær þó aftur til ársins 1999. Þar kemur fram að launakostnaður hefur einmitt vaxið langt, langt umfram þennan kostnað við hverja framleidda einingu á Íslandi, langt umfram það sem gerst hefur annars staðar, sem er meginástæðan, eins og ég horfi á hlutina, fyrir hærra verðlagi hér og þar með hærra vaxtastigi. Það er sammerkt með þeim þjóðum sem eru í efnahagslegum erfiðleikum að þar hefur að jafnaði verið gengið lengra í launahækkunum sem hlutfalli á móti framleiðsluaukningu en í löndum þar sem meiri stöðugleiki ríkir og kaupmáttur hefur verið traustari. Þá vísa ég til dæmis til Þýskalands. Þetta breytir því ekki að ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er ekki þannig að fyrirtækin geti verið stikkfrí og bara lagst aftur í sófann og sagt: Heyrðu, ef laun hækka þá bara veltum við því öllu út í verðlagið. Menn verða að standa sig og þar skiptir samkeppnin máli.
Virðulegur forseti. Við erum alveg hjartanlega sammála um það, ég og hæstv. ráðherra, að samkeppni er af hinu góða, mjög svo af hinu góða. Ég vil nefna hvað varðar þá mynd sem hann benti á í fylgiritinu með fjárlagafrumvarpinu að formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafði mjög miklar efasemdir um að hún gæti verið rétt á kynningarfundi sem haldinn var í gær. Ég ætla svo sem ekki að fara út í það. Ég gerði hins vegar þær athugasemdir við myndina að ég vildi ekki endilega sjá hvernig breytingin hefði orðið, heldur vildi ég gjarnan sjá hvert hlutfall launakostnaðar er hér miðað við það sem gerist í útlöndum. Hver er munurinn á launum á Íslandi og í útlöndum? Hver er munurinn á því hvað fólk fær í laun á Íslandi og hvað það þarf að borga fyrir matarkörfuna á Íslandi? Munurinn er slíkur að unga fólkið fer og það kemur hingað til að eiga hér sumarhús. Er það þjóðfélagið sem við ætlum að byggja upp? Nei, takk.
Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að hrósa hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórn fyrir það sem mér finnst vel gert í þessu frumvarpi og sem líklegt er til árangurs í samfélaginu. Fyrir það fyrsta þykir mér afskaplega góður bragur á því að fella varanlega úr lögum heimild til að skuldajafna barnabætur á móti opinberum gjöldum til ríkissjóðs og sveitarfélaga því að börnin eiga að sjálfsögðu ekki að þurfa að gjalda fyrir að foreldrar þeirra hafi af einhverjum ástæðum safnað upp opinberum skuldum. Að sama skapi hugnast mér mjög vel afnám tolla af öðru en landbúnaðarvörum og tilteknum matvælum. Það er nefnilega réttlætismál að verslun á Íslandi geti staðið jafnfætis erlendum samkeppnisaðilum. Auðvitað væri líka eðlilegast að afnám tolla mundi renna beint í vasa neytenda með lækkandi vöruverði, en í ljósi reynslunnar er ég hrædd um að það sé ekki gefið. Þess vegna er mikilvægt að við neytendur og ýmis samtök fylgjumst grannt með verðþróun á þessum vörum og mér þætti líka ákjósanlegt að stjórnvöld mundu fylgja því eftir þó að auðvitað sé ekki hægt að refsa verslunareigendum fyrir að lækka ekki vöruverð. En neytendur eiga rétt á að vita hvaða verslanir hirða ágóðann, láta hann renna beint í eigin vasa og hvaða verslanir láta lækkunina renna til neytendanna sjálfra. Að því sögðu er ýmislegt í frumvarpinu sem vekur hjá mér spurningar. Þá velti ég sérstaklega fyrir mér heildarmarkmiðinu. Á heildina litið finnst mér alveg þess virði að spyrja okkur um forgangsröðunina sem felst í því að lækka tekjuskatt þegar við sjáum okkur ekki fært að reka hér fullnægjandi heilbrigðisþjónustu, svo ekki sé talað um að uppfylla grundvallarmannréttindi á borð við rétt fatlaðs fólks til sjálfstæðs lífs, á meðan við náum til að mynda ekki að sjá heyrnarskertu fólki fyrir rittúlkun eða heyrnarlausu fólki túlkaþjónustu, bara sem dæmi. Við verðum að spyrja okkur hvort rétti tíminn til skattalækkunar sé akkúrat núna. Miðað við það sem ég skoða hér get ég ekki betur séð en að heildaráhrifin af öllum skattkerfisbreytingum á árunum 2016–2017 séu metin til tekjulækkunar til ríkissjóðs um tæpa 20 milljarða. En þegar við skoðum hvað það mun raunverulega að skila einstaklingunum sjálfum bregður okkur svolítið. Þeir sem hagnast mest á þessum skattbreytingum eru jú einstaklingar með um 700 þús. kr. á mánuði. Það á að skila þeim um það bil 12 þús. kr. meira í vasann á mánuði. En hvaða áhrif hefur þetta á þá sem minnst hafa, á þá sem eru með 100–300 þúsund á mánuði? Jú, þetta skilar þeim 500 kr. til 1 þús. kr. á mánuði. Hér kemur svo bersýnilega í ljós að hæstv. ríkisstjórn telur okkur hafa svigrúm til að verða af um 20 milljörðum kr. á næstu tveimur árum í samrekstur þjóðfélagsins. Eins og það birtist mér er það í þágu þess að þeir sem hafa hæstu launin fái aðeins meira í vasann á mánuði, það sem nemur um það bil einum tanki af bensíni á stóran bíl, en það nemur sem tveimur til þremur strætómiðum eða tveimur kaffibollum á mánuði fyrir þá sem eru í mestri neyð, fólk með mjög lágar tekjur. Í stað gætum við látið um 20 milljarða renna til samneyslu og stórbætt velferðarkerfið. Við gætum bætt heilbrigðiskerfið, við gætum náð að tryggja grundvallarmannréttindi, eins og til að mynda að fatlað fólk fái að baða sig daglega eins og við hin, nú, eða bara hlúa að menntakerfi fyrir alla þar sem hver og einn einstaklingur fær að njóta sín óháð því hvernig hann nemur upplýsingar. Það eru nefnilega til peningar og greinilega svigrúm. Þetta snýst alltaf um forgangsröðun. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hefði ekkert á móti því að borga minni skatta, fá meira í vasann, en ekki þegar við eigum ekki næga peninga til að tryggja grundvallarmannréttindi og heilbrigðisþjónustu þar sem við eigum tól, tæki, nýjustu lyfin, spítala sem uppfyllir heilbrigðiskröfur og ekki síst langskólamenntað starfsfólk sem kýs að starfa hérlendis í stað þess að vera landflótta. Er hæstv. fjármálaráðherra til að mynda ekkert kvíðinn fyrir því að í næsta mánuði lítur út fyrir að við missum stóran hóp starfsfólks úr heilbrigðisstéttinni þegar uppsagnir taka gildi, þó að einhverjir hafi dregið þær til baka sem betur fer? Við höfum ekki efni á að greiða þeim samkeppnishæf laun. Höfum við virkilega ekkert svigrúm þar miðað við það sem blasir við hér? Er mikilvægara að þeir sem eru með 700 þús. kr. á mánuði nái að bæta við sig þessum 12 þús. kr. en að þeir sem minnst hafa bæti við sig um 500 til 1.000 kr. á mánuði? Það er alla vega vel þess virði að velta fyrir okkur hvort við séum tilbúin núna í þessa aðgerð, hvort fjármunum sé ekki betur varið í þá þætti sem ég nefndi hér. Eins þykir mér mikið áhyggjuefni að sjá fyrirhugaðar breytingar á barnabótum, þ.e. að þær eigi nú að dreifast á fleiri fjölskyldur en um leið fækka fjölskyldum sem njóta hámarksbóta, sem eru þá væntanlega þeir sem þurfa mest á því að halda. Mig langar að velta því upp hér hvaða markmiði það þjónar nákvæmlega. Ég sá það alltaf fyrir mér að bætur væru einmitt hugsaðar þannig að þær bættu hag þeirra sem virkilega þyrftu á þeim að halda, ekki sjálfkrafa bætur fyrir það eitt að eignast börn, jafnvel þótt maður sé með há laun. Svo að lokum þykir mér auðvitað fráleitt, eins og svo mörgum öðrum, held ég, að sjá hækkun á framlagi til þjóðkirkjunnar og finnst það engan veginn í takti við annað sem er að gerast í þjóðfélaginu. Eins og ég skil það er verið að hækka það framlag um hundruð milljóna þótt verðlagsbreytingar útskýri stóran hluta, en það er fyrir utan hækkun á sóknargjöldum sem hækka hátt í 10% á mann. Ég geri mér grein fyrir því að þetta tengist uppgjöri vegna lóða en þó blasir það furðulega við. Það er furðuleg forgangsröðun þegar við erum ekki einu sinni í stakk búin til að hjálpa strax meðbræðrum okkar og -systrum í Sýrlandi. Þá er kannski mikilvægara að styðja við manneskjulega hegðun en styrkingu á guðlegum húsum, lóðum og starfsemi innan þessara húsa. Við hljótum að vilja leggja áherslu á að lifa kristilegu gildin okkar í stað þess að byggja þeim flottari umgjörð í boði ríkisins. Mér finnst margt núna minna óþægilega mikið á aðdraganda hrunsins. Mikið er lagt upp úr aukinni verslun og eru miklar vísbendingar um þenslu, en á móti er lítið um aðhaldsaðgerðir í frumvarpinu, alla vega eins og ég skil það. Það er ekki síður áhyggjuefni við þennan lestur og ýmsar vísbendingar eru um það í samfélaginu. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að aðhald ríkisins byggist ekki bara á því að halda tekjum ákveðins hóps ríkisstarfsmanna í algjöru lágmarki, heldur einmitt að sýna aðhald með því að hvetja ekki til aukinnar neyslu með skattalækkunum þegar við virðumst vera að rétta úr kútnum. Það má ekki gleyma því að fjölmargir þjóðfélagshópar sitja enn í súpunni og hafa engan veginn haft forsendur til að rétta úr kútnum. Að lokum langar mig aðeins að spyrja út í tryggingagjaldið og ástæðuna fyrir því að lækka það ekki enn meira. Tryggingagjaldið er falinn skattur sem ekki kemur fram á launaseðlinum, og það er kannski þess vegna sem það er ekki eins pólitískt vinsælt að lækka það ekki mikið. Það er skattur sem væri skynsamlegt að lækka, því að eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á áðan er það atvinnuskapandi að lækka gjaldið, sérstaklega fyrir það hugvit sem er núna í blóma. Lækkun tryggingagjaldsins mundi virkilega nýtast litlum fyrirtækjarekendum. Mig langar því að heyra sjónarmið um af hverju ekki var farið í að lækka það gjald meira í stað þess að lækka tekjuskatta eins og gert er hér.
Virðulegi forseti. Rétt út af þessu síðastnefnda þá mun tryggingagjaldið lækka um næstu áramót um 0,14% í samræmi við áður lögfestar breytingar á því. Ég skil vel að menn velti fyrir sér hvers vegna það lækki ekki meira og áherslurnar hafi verið aðrar. Satt best að segja var verið að vinna með þá hugmynd á fyrri hluta þessa árs að leggja jafnvel meiri áherslu á lækkun tryggingagjalds en aðra skatta í ljósi þess hvernig horfur voru á þeim tíma í ríkisfjármálum. Síðan hefur staðan batnað nokkuð og það sem kannski mestu skiptir er að þetta tengist sterkt niðurstöðu kjarasamninganna, þ.e. það var mikilvægt til þess að loka kjarasamningalotunni að sýna á spilin varðandi tekjuskattsbreytingar. Ég vil taka fram hér að þetta er í mjög eðlilegu og beinu framhaldi af áður boðuðum breytingum á tekjuskattskerfinu þannig að það var mér í sjálfu sér mjög að skapi að stíga þessi skref núna. Ég nefni þetta vegna þess að ég er sammála því sem hv. þingmaður segir að það skiptir máli að finna leiðir til að lækka tryggingagjaldið áfram. Við mátum það svo að þetta væri betri forgangsröðun að þessu sinni og að við ættum ekki að ganga lengra í lækkun skatta eða gjalda í þessu fjárlagafrumvarpi en tryggingagjaldið verður áfram í forgangi.
Herra forseti. Það gleður mig að heyra að tryggingagjaldið sé mikilvægur þáttur hjá ríkisstjórn varðandi lækkun en mig langar að segja að einmitt vegna niðurstöðu kjarasamninga skiptir máli fyrir atvinnurekendur að fá eitthvert mótvægi. Ef lítil fyrirtæki sérstaklega eiga að geta haldið áfram að ráða fólk er mikilvægt, og einkum með þessum kjarasamningum, að verið sé að huga að einhverju mótvægi.
Herra forseti. Ég vil nýta þann tíma sem ég hef hér í 1. umr. um frumvarpið til að ræða um tekjuskattsbreytingarnar og tengslin við kjör aldraðra og öryrkja í framhaldi af því. Ef ég hef tíma vil ég líka ræða aðeins rekstrarumhverfi ferðaþjónustunnar og Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Ég heyri að mikill samhljómur er þegar talað er um breytingar á tekjuskattskerfinu hjá þeim fulltrúum sem hafa talað fyrr í umræðunni, þ.e. hv. þingmenn sem eru fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar. Ég er á sömu nótum. Ég gagnrýni þessar skattkerfisbreytingar vegna þess að verið er að draga úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins með þeim. Þær koma auðvitað ekki á óvart því að búið er að stíga ákveðið skref í þá átt og núna er verið að stíga skrefið til fulls og fækka þrepunum niður í tvö þrep og minnka bil á milli þeirra. Ríkisfjármálaáætlun var lögð fram 1. apríl síðastliðinn og þá er talað um breytingarnar í svipuðum dúr, þær boðaðar og síðan eru þær útfærðar í þessu frumvarpi. Í ágætri töflu á bls. 12, í skýringum með frumvarpinu, er sýnt hvernig þetta kemur út fyrir einstaka tekjuhópa. Þeir sem eru með atvinnutekjur upp á 300.000. kr. á mánuði fá rétt rúmar 1.000 kr. út úr breytingunni, en þeir sem eru með 700.000 kr. fá rúmlega 11.000 kr. út breytingunni. Og einstaklingurinn með milljón á mánuði fær rúmar 3.000 kr. Ég vil spyrja, eins og aðrir hér í dag: Hvers vegna erum við að rétta hátekjufólki 3.000 kr. á mánuði þegar við getum ekki rekið velferðarþjónustuna með nægilega góðum hætti? Hægri stjórnin ætlar sér, svo að dæmi sé tekið, að halda örorku- og ellilífeyrisþegum undir lágmarkslaunum. Hvað liggur á að fara í þessar breytingar annað en að haga hlutunum þannig að bæta kjör þeirra sem eru með millitekjur og hærri tekjur og það sé pólitískt mikilvægt af hálfu þessarar ríkisstjórnar að það sé gert á meðan þeir sem eru með lægri tekjurnar eru skildir eftir? Ef við skoðum aðeins þá fullyrðingu sem er hér á bls. 12 á undan töflunni sem ég var að vitna í áðan þá stendur, með leyfi forseta: „Þar kemur glöggt fram að þeir launþegar sem eru með atvinnutekjur kringum meðaltalið bera hlutfallslega mest úr býtum verði frumvarpið óbreytt að lögum.“ Það er rétt að meðaltal mánaðartekna fullvinnandi manna er um 620.000 kr. Þessar breytingar gefa þeim mest í vasann sem eru með 700.000 kr. Miðgildi heildarlauna fullvinnandi manna á almennum vinnumarkaði er hins vegar um 500.000 kr., það eru launin sem eru í miðjunni, þannig að það eru jafnmargir fyrir neðan og fyrir ofan. Helmingur þeirra fullvinnandi manna fær tæpar 6.000 kr. út úr þessum skattkerfisbreytingum eða minna og minnst þeir sem minnst hafa á milli handanna. En ef við tækjum alla og líka þá sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga þá er miðgildið rétt um tæpar 400.000 kr. á mánuði og þeir sem eru með um 400.000 kr. á mánuði fá 3.000 kr., eins og þeir sem eru með 850.000 kr. eða meira. Það er auðvitað eðlilegt að spyrja hvers vegna þetta skref er stigið. Virðulegi forseti. Mig langar til að vitna í grein sem birtist í Stundinni á dögunum, sem Jóhann Páll Jóhannsson skrifaði. Þar er einmitt bent á að það svigrúm sem myndast hafði í ríkisfjármálunum þegar ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tók við hafi að mestu leyti verið nýtt til að létta skattbyrði og skuldum af hinum vel megandi í landinu. Það er grunnstefið í skattalegum aðgerðum að létta skattbyrði og skuldum af hinum efnameiri í landinu. Breytingarnar sem hafa verið gerðar, líkt og breytingarnar sem verið er að boða hér, gefa mestan ábata fyrir millitekju- og hátekjufólk. Þetta á bæði við um tekjuskattsbreytingarnar og eins breytingar á neyslusköttum sem gerðar hafa verið. Lágtekjufólk nýtur síðan síður góðs af þessu. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna í kafla í greininni þar sem vitnað er í Jón Steinsson, lektor í hagfræði í Colombia-háskólanum í Bandaríkjunum, þar sem hann fjallar um íslenska tekjuskattskerfið í pistli árið 2010. Þar segir hann: „Skattkerfið sem við Íslendingar höfum búið við undanfarin ár hefur verið það hægrisinnaðasta af skattkerfum allra efnaðra ríkja innan OECD.“ Hið flata hægrisinnaða skattkerfi var eflaust ein helsta ástæða þess að bilið milli ríkra og fátækra breikkaði meira á Íslandi en annars staðar í Evrópu á árunum fyrir hrun. Samkvæmt rannsókn Stefáns Ólafssonar félagsfræðiprófessors og Arnalds Sölva Kristjánssonar hagfræðings lækkaði skattbyrði hátekjuhópa umtalsvert fyrir hrun á meðan skattbyrði lágtekjuhópa jókst. Þannig fékk tekjuhæsta 1% á Íslandi mýkri meðferð hjá skattlagningarvaldinu en tekjuhæsta 1% í Bandaríkjunum. Árið 2007 þurfti þessi forréttindahópur vestan hafs að greiða að jafnaði rúm 30% tekna sinna í skatt en sami hópur á Íslandi þurfti aðeins að láta 13% af hendi rakna. Á Íslandi ríkti allt annað viðhorf til skattlagningar en í nágrannalöndunum, svo sem í Svíþjóð, Noregi og Danmörku, þar sem áratugum saman hefur ríkt víðtæk sátt um viðskiptafrelsi og þróttmikinn einkageira, háa skatta og mikla samneyslu. Vantrúin á norræna fyrirkomulaginu kristallaðist í skýrslu Viðskiptaráðs Íslands sem kynnt var á viðskiptaþingi árið 2006, þar sem segir: Viðskiptaráð leggur til að Íslandi hætti að bera sig saman við Norðurlöndin, enda stöndum við þeim framar á flestum sviðum. Breytingarnar sem boðaðar eru með því frumvarpi sem við ræðum hér eru í sama anda. Á síðasta kjörtímabili var tekjuskattskerfinu breytt í þrepaskipt skattkerfi, bæði til þess að afla tekna en einnig til þess að jafna stöðu manna í samfélaginu. Nú er verið að fara til baka aftur á sama stað og við vorum á fyrir hrun. Það eru ýmis teikn á lofti. Það er ekki bara breytingin á tekjuskattinum heldur er það líka raforkuskatturinn sem núna er tekinn af, sem annars var eina hlutdeild almennings í arðinum af orkuauðlindinni, eins og bent er á í greininni sem ég talaði um áðan. Það að taka þennan skatt af gagnast helst erlendum auðhringjum. Það er í þá veru sem sú breyting er gerð. Við þekkjum auðlegðarskattinn. Við þekkjum breytingarnar á virðisaukaskattskerfinu þar sem matur hækkaði en mótvægisaðgerðir voru alls ekki nægilegar og þeim sem var lofað, þær voru meira að segja ekki allar komnar í gagnið. Þar var grænmeti til dæmis hækkað en sælgæti lækkað, sykurskatturinn tekinn af en önnur matvæli hækkuð. Þær breytingar allar saman sem þessi ríkisstjórn stendur að eru í þágu þeirra ríku og það er svolítið sérstakt þegar hagfræðingar OECD hafa allir bent á að samfélög þar sem jöfnuður ríki séu þau samfélög sem séu best og þjóni flestum vel. Piketty hefur skrifað metsölubók um þetta atriði en hægri stjórnin á Íslandi er að fara í allt aðra átt. Hún gefur ríkum afslátt en heldur öryrkjum og ellilífeyrisþegum undir lágmarksviðmiði. Þetta eru hin pólitísku skilaboð og þau eru kristaltær og hægri stjórnin, þeir sem fyrir henni fara, skammast sín alls ekkert fyrir það, þeir telja þetta vera gott. Ég leyfi mér, herra forseti, að gagnrýna þá stefnu harðlega. Hér er talað um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og að hann eigi að vera 149 millj. kr. á árinu 2016; 149 millj. kr., virðulegi forseti, þegar við stöndum frammi fyrir þeirri stöðu sem sú grein er í. Það þarf ekki að minna á hversu mikið ferðamönnum hefur fjölgað hér og núna er ferðaþjónustan 29% af útflutningsgreinunum en sjávarútvegurinn 22% og áliðnaðurinn 21%. Ferðaþjónustan hefur því vaxið óskaplega mikið en enginn virðist vera að halda utan um stefnuna. Stjórnvöldum virðist ekki vera mikið í mun að þessi stóra atvinnugrein vaxi í sama umhverfi og aðrar atvinnugreinar á landinu, heldur er hún látin vaxa eins og um sprotafyrirtæki sé að ræða. Greinin tekur 29% af útflutningi þjóðarinnar og það er grafalvarlegt mál, einkum þar sem miklar fjárfestingar eru í greininni þó að enginn viti almennilega hverjar þær eru. Þegar fjárfestingar eru metnar er horft á fjárfestingar í sjávarútvegi og stóriðju en það vantar inn á fjárfestingar í ferðaþjónustu. Greinin vex, eins og við þekkjum, fjárfestingar eru miklar, rekstrarumhverfið óeðlilegt, leyfi ég mér að segja, miðað við aðrar greinar og núna búum við við það ástand að gengið er að styrkjast. Hver er að meta það hvaða áhrif sterkara gengi, sterkari króna, hefur á fjölgun ferðamanna? Mun þeim fækka? Mun samsetningin breytast? Hvaða áhrif hefur það á dreifingu út um landið o.s.frv.? Annað vandamál í tengslum við þessa nýju grein, þar sem vissulega er margt gott að gerast, er að störfin skila ekki miklum virðisauka. Það verður til þess að með þeim nýju störfum sem ferðaþjónustan skapar er ekki úr þeim vanda bætt sem við búum við, sem er skortur á framleiðni. Við flytjum inn vinnuafl til að sinna þeim láglaunastörfum sem greinin skapar á meðan atvinnuleysi háskólamanna minnkar lítið. Herra forseti. Ég hefði haldið að við þessar aðstæður ætti að vera sérfræðingateymi í vinnu frá morgni til kvölds við að setja fram viðvaranir og spár og leiðbeiningar og sjá til þess að greinin vaxi, þannig að hún skili almenningi góðum arði og það verði ekki þannig að hún brotlendi með kostnaði sem vitaskuld skellur aðeins á almenningi í landinu.
Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að það er erfitt að henda reiður á stefnu Samfylkingarinnar í skattamálum. Hingað hafa komið þingmenn Samfylkingarinnar og sagt sig hafa efasemdir um að það sé yfir höfuð tilefni til þess að lækka skatta. Nú koma aðrir og segja að það þurfi að gera þetta einhvern veginn öðruvísi. Á sínum tíma kom Samfylkingin fram með þá hugmynd að við ættum að færa tekjumörkin á milli lægsta þrepsins og miðþrepsins upp og draga þannig úr áhrifum miðþrepsins. Hvað erum við að gera hér? Við erum að lækka skatta í neðsta þrepinu niður í 22,5% og svo erum við að afmá milliþrepið. Þegar þessi ríkisstjórn tók við þá tók við milliþrep upp á 25,8% þegar laun voru 250 þús. kr. Frá og með þessum breytingum munu öll laun undir 700 þús. kr. fara niður í 22,5%. Hv. þingmaður segir að þetta skili of miklu til þeirra sem eru yfir meðallaunum, en staðreyndin er sú að þetta skilar öllum sem hafa hingað til greitt skatt í neðsta þrepinu ávinningi og hlutfallslega sama ávinningi. Jú, það koma flestar krónur til þeirra sem eru efst uppi en við erum eftir sem áður með félagslegt skattkerfi sem tryggir ákveðinn jöfnuð. Það er félagslegt tillit byggt inn í tekjuskattskerfið með persónuafslættinum og sá sem er með 700 þús. kr. borgar eins og hann gerir í dag hærra hlutfall af launum sínum í skatta en sá sem er með lægri laun. Það er bara þannig. Nú finnst mér fara að verða tímabært að Samfylkingin og aðrir sem gagnrýna þessar tillögur geri grein fyrir því hvort þeir vilja yfir höfuð létta á skattbyrði meðaltekjufólksins í landinu og þeirra sem eru þar fyrir neðan, eða á að gera eitthvað annað frekar, eins og ég hef oft heyrt, tillögur um að fara í bótakerfið og annað þess háttar? Er ekki bara málið að Samfylkingin er alfarið [[Forseti hringir.]]á móti skattalækkunum fyrir millitekjurnar og þá sem eru þar undir?
Herra forseti. Skattstefna Samfylkingarinnar er alveg skýr og stendur í samþykktum hennar. Við viljum þrepaskipt tekjuskattskerfi sem hefur það ríka hlutverk að afla ríkissjóði tekna. Við teljum að jöfnunarhlutverkið sé ekki síður mikilvægt og viljum passa að skattkerfið skili því einnig. Það sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er að boða hér, með því frumvarpi sem við ræðum, er að dregið verði úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins. Er hæstv. ráðherra ósammála því? Mér finnst sjálfsagt að fara í skattalækkanir ef við erum þannig stödd að við getum gert það. Við stöndum nú frammi fyrir stórkostlegu vandamáli í heilbrigðisþjónustunni. Við erum með fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum. Við ætlum að halda örorku- og ellilífeyrisþegum undir lágmarkslaunum, svo að dæmi sé tekið. Vegakerfið er í molum eftir að draga þurfti saman eftir hrun. Svona mætti lengi telja. Á meðan verkefnin eru næg tel ég ekki ástæðu til að fara út í skattalækkanir þó að mér finnist þær sjálfsagðar þegar staðan er þannig. En jöfnunarhlutverkið vil ég varðveita og það viljum við í Samfylkingunni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra bara á móti: Finnst honum við vera komin á þann stað með velferðarkerfið, með stöðu öryrkja og ellilífeyrisþega, með stöðu framhaldsskólanna, að við getum dreift þúsundköllum til þeirra sem betur eru staddir í samfélaginu, ekki bara með þessum breytingum heldur með öðrum breytingum sem hægri stjórnin hefur staðið fyrir?
Herra forseti. Þegar Samfylkingin lagði til að við mundum lækka skattinn á laun frá 250–350 þús. kr. þá hefði það líka gerst fyrir laun sem eru þar fyrir ofan. Á meðan menn voru að skríða yfir það 100 þús. kr. bil hefðu menn fengið lægri skatta á laun sín og það hefði skilað sér upp allan launastigann. Hér er spurt hvort við höfum efni á því að lækka skatta á sama tíma og margir eiga erfitt með að ná endum saman. Ég segi: Við getum gert hvort tveggja. Við erum að bæta kaupmátt öryrkja og við erum að bæta kaupmátt ellilífeyrisþega. Þurfum við að gera betur? Já, við þurfum að gera betur. Við þurfum að gera það á hverju ári, smám saman, að hækka kaupmáttinn og hafa fyrir því traustan, sterkan grunn í efnahagsmálum sem við erum að leggja fram hér með langtímaáætlun í ríkisfjármálum. Þá munum við geta aukið kaupmáttinn á hverju ári og bætt stöðu þessara hópa. Við erum að gera mjög mikið strax á næsta ári. Við bættum kaupmátt þessara hópa árið 2014. Það gerðist líka á þessu ári og mun gerast út árið og svo erum við að hækka bætur verulega um næstu áramót, meira en áður. Svar mitt er þess vegna: Já, það er augljóslega tími núna til að lækka skatta. Það er ágætt að það komi bara skýrt fram að Samfylkingin telur hvorki efnahagslegar aðstæður til staðar til að lækka skatta né heldur að við eigum að nýta það svigrúm sem er í efnahagsmálum til þess að fara í slíkar aðgerðir, við eigum frekar að hækka útgjaldastigið. Þar erum við ósammála. Ég held við verðum að fara varlega í að auka mjög á útgjaldastig ríkisins. Ég hef heyrt hugmyndir um að menn eigi að fjármagna það með frekari skattahækkunum. Það er kannski ágætt að það komi bara fram hér í umræðunni að sá reginmunur er á efnahagsstefnu okkar og stjórnarandstöðunnar, að því er mér virðist, að hún vill hækka skatta. Þegar eru nokkur frumvörp komin fram. Formaður Samfylkingarinnar boðaði hér í gær aukna skatta á ferðaþjónustuna og aðra slíka. Á sama tíma erum við að draga úr sköttum og láta tímabundna skatta falla niður, sem voru lagðir á við mjög erfiðar aðstæður í efnahagsmálum, og svo erum við að lækka aðra [[Forseti hringir.]]skatta. Í þessu kristallast kannski áherslumunurinn á milli stjórnar og [[Forseti hringir.]]stjórnarandstöðu. Við viljum lækka skattana, hinir ætla að hækka þá.
Herra forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að þarna liggur munurinn á milli hægri manna og vinstri manna. Þegar hægri menn telja stöðuna vera þá að við séum komin út úr hruninu, eftir það sem þá gerðist, þann niðurskurð sem við þurftum að fara í og veikingu á stoðum velferðarkerfisins við hrunið, og við séum komin á þann stað að við getum lækkað skatta og auðvitað eigi að byrja á að lækka skatta hjá ríkasta fólkinu í landinu, á útgerðinni sem malar gull og svo af stóriðjunni. Þetta eru forgangshóparnir sem hægri stjórnin vill lækka skatta á. Það er hins vegar sjálfsagt að halda öryrkjum og ellilífeyrisþegum undir lágmarksviðmiðum. Það er áreiðanlegt að þarna liggur munurinn á milli áherslna hægri stjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar. Ég held að það hafi komið skýrt fram í þeim umræðum sem við höfum átt hér í dag. Við viljum þrepaskipt tekjuskattskerfi. Mér finnst góður möguleiki á því að skoða bilin á milli þrepa. Mér finnst líka sjálfsagt að athuga hvernig það kemur út fyrir fólk að fjölga þrepum, en það er glapræði og mikið tilgangsleysi að rétta fólki sem er með milljón á mánuði 3 þús. kr. og vera síðan með þjóðarsjúkrahúsið þannig að myglusveppur grasserar af því að ekki er hægt að setja 1,5 milljarða í viðhald þar, svo dæmi sé tekið. Við erum í vandræðum út um allt í velferðarkerfinu, en hægri stjórninni finnst forgangsverkefni [[Forseti hringir.]]að hæstv. fjármálaráðherra og ég og Kári Stefánsson fáum 3 þús. kr. meira í budduna [[Forseti hringir.]]á mánuði.
Herra forseti. Það er svo sannarlega hægt að segja að hér hafi átt sér stað áhugaverðar umræður í dag um þetta tekjuskattsfrumvarp og fjárlagafrumvarpið sem slíkt eins og gefur að skilja enda eru kannski helstu áherslurnar sem þar birtast akkúrat tekjuforsendurnar. Þær felast meðal annars í fyrirhuguðum skattalækkunum sem hér voru ræddar rétt áðan og ég verð að segja það og hef sagt það áður að ég skil ekki hvernig hægt er að tala um hallalaus fjárlög, hvernig hægt er að tala um afgang af ríkissjóði þegar við erum svona vanfjármögnuð langt inn í framtíðina. Það eru innviðir okkar, næstum því hverjir sem þeir eru, hér var síðast nefnd velferðarþjónustan, sjúkrahúsin, ekki bara Landspítalinn heldur víða. Auðvitað er allt til góða sem gert er, 100 milljónir settar í heilsugæsluna, það er ekki verið að halda því fram að það sé ekki af hinu góða en það þarf bara miklu meira. Það á líka við um almannatryggingarnar, samgöngumálin og menntamálin. Við erum í raun ekki risin úr ösku hrunsins, ekki að fullu þó að við höfum stöðugt verið að færast upp á við frá því að hér var hafist handa 2009. Við erum ekki komin á þann stað að við getum leyft okkur að afsala okkur tekjum eða lækka skatta sem kemur sumum betur en öðrum eins og hér hefur verið rakið svo vel. Það er alveg skýrt að það er ekki stefna okkar vinstri grænna að fækka skattþrepum eins og hér er lagt upp með og hefur komið skýrt fram. Hér er svolítið gumað af góðu gengi og því er ástæða til að ræða það að í frumvarpinu er gert ráð fyrir mun meiri verðbólgu en stofnanir fá bætta með uppfærslu vegna verðlags sem er 3,78%, en það er gert ráð fyrir 4,5% verðbólgu. Hvað þýðir það í rauninni? Erum við að tala um að það eigi að beita niðurskurði eða svokölluðu aðhaldi eins og svo gjarnan er sagt núna? Bankastofnanir eru líka enn þá að fá töluvert mikið til sín sem felst m.a. í því að hér hefur ekki verið tekið á verðtryggingunni eða ekki tekið á því hvort hægt sé að festa t.d. prósentuna á milli innlána og útlána til að reyna að stemma stigu við því. Það er athyglisvert að frumjöfnuðurinn mun ekki batna nema um 20 milljarða fram til ársins 2019 sem er ekki nema 0,2% af vergri landsframleiðslu. Fjármagnskostnaður lækkar ekki nema um 12 milljarða, vissulega er það mjög gott en ekki mikið miðað við þær miklu yfirlýsingar sem hér hafa fallið um niðurgreiðslu skulda og annarra þátta. Þá veltur maður því fyrir sér hvort það sé þá staðreynd að hér eigi að selja ríkiseignir, hvort sem það er Landsbankinn eða Landsvirkjun eða hvaða aðrar eignir sem ríkið á, því að einhvers staðar þarf að taka þessa peninga. Svo er það þetta bil sem hér verður til, eins og hér var talað um áðan, það er tugir milljarða, ekki einungis vegna þeirra tekna sem þegar er búið að afsala sér vegna þess að ákveðið hefur verið að framlengja ekki tiltekna skatta heldur líka vegna þeirra skattalækkana sem hafa komið fram nú þegar og eiga að ganga í gildi á næsta ári. Þá er verið að hvetja hér til mikillar þenslu, mikillar einkaneyslu ef hún á að brúa þetta bil, þá tugi milljarða sem tekjutap ríkissjóðs nemur í raun og veru miðað við að þetta nái allt saman fram að ganga. Arðgreiðslur fara minnkandi, við vitum það líka, það er alveg ljóst að þær hafa verið í hæstu hæðum. Þetta bil hlýtur að verða brúað eins og ég nefndi með því að selja ríkiseignir. Það er heldur ekki að ástæðulausu sem hér hefur enn og aftur verið vakin athygli á því að þeir sem betur standa í samfélaginu njóta góðs af því sem ríkisstjórnin ætlar að fara fram með því að það er beinlínis sett fram í fjárlagafrumvarpinu, í Stefnum og horfum, og í þessum bandormi sem við ræðum hér, þetta er bara sýnt myndrænt og eðli málsins samkvæmt ræðir fólk það. Frumtekjurnar lækka um 2,5% á næstu fjórum árum þannig að það lítur út fyrir það að stefna hægri stjórnarinnar sé að eyða æ minna af tekjum okkar í sameiginlegan rekstur heilbrigðis-, mennta- og velferðarkerfis. Við verðum líklegast með lægstu frumútgjöld allra Norðurlandanna og jafnvel lægri en Bretland. Það er auðvitað í takt við það sem þau samfélög hafa orðið fyrir sem hafa verið undir svona mikilli hægri stjórn til langs tíma. Varðandi fjárfestinguna var einmitt vakin athygli á því fyrr í dag og á fundi fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar í gær að hún rétt hangir í 1 eða 1,5% af vergri landsframleiðslu. Við erum að draga úr viðhaldi og hér er einungis gert ráð fyrir stóriðjuframkvæmdum en t.d. ekki öllum þessum hótelbyggingum sem hér er verið að reisa sem eru meiri og stærri en t.d. framkvæmdir á Bakka í krónum og aurum. Það er auðvitað svolítið sérstakt að inn í forsendurnar sé alltaf tekin bara stóriðjustefnan en ekki einhverjar aðrar mælingar í atvinnuvegafjárfestingu, t.d. í nýsköpun eins og ég sagði eða hótelbyggingum, sem ég hef reyndar miklar áhyggjur af. Það er ekki síst í ljósi þess ef gengissveiflurnar verða miklar hefur maður áhyggjur af því að ferðaþjónustan verði orðin of skuldsett í ljósi þess sem ég var að segja. Ég held að það sé mjög raunverulegt áhyggjuefni af því að ferðamönnum fjölgar ekki endalaust. Það er mjög aðkallandi að við fáum fram einhverja almennilega hagtölugerð fyrir ferðaþjónustuna, hvernig staðan er í rauninni í þessari stefnumótun. Eins og ég sagði áðan var ákveðnum tekjum afsalað og það að manni sýnist að hlutirnir séu að fara í sama kunnuglega horfið er kannski meðal annars fólgið í því að arður og söluhagnaður var hár liður í fjárlagagerðinni fyrir hrun en féll svo niður um það leyti sem að við urðum nánast gjaldþrota þjóð. Nú er þetta aftur á uppleið og orðið 60% af heildartölunni þannig að það er raunveruleg ástæða fyrir því þegar fólk talar um að því finnist við vera að hverfa svolítið aftur til þess sem áður var. Það má líka halda því til haga af því að þessari ríkisstjórn hefur verið frekar illa við auðlegðarskattinn að hann er enn að skila inn á næsta ár, það eru svona eftirhreytur sem skila um það bil milljarði. Þannig að það kemur sér enn til góða hjá þessari ríkisstjórn sem nýtur þess að hafa úr því að spila. Varðandi forgangsröðunina getum við auðvitað talað lengi og mikið um að verið sé að gera betur við þá sem betur standa. Það er gert ráð fyrir 3% hækkun á viðmiðunarfjárhæðum til barnabóta og það segir hér um vaxtabótareglur, með leyfi forseta: „Að óbreyttum lögum munu því vaxtabótareglurnar færast í sitt fyrra horf um næstu áramót og við það mun stuðningur ríkissjóðs í formi vaxtabóta dreifast á fleiri fjölskyldur, þ.e. fjölskyldur sem ekki njóta bóta í dag, en á sama tíma lækka bætur þeirra fjölskyldna sem notið hafa hámarksbóta (tekjulágar og eignalitlar fjölskyldur).“ Þegar hlutirnir standa svona svart á hvítu í frumvarpi sem hægri stjórnin ber hér fram er tæplega hægt að bera á móti því þegar stjórnarandstaðan á þingi heldur því fram að verið sé að gera betur við þá sem betra hafa það. Það eru auðvitað eitt og annað í þessu frumvarpi sem vert er að rekja, t.d. umboðsmaður skuldara, ég hef haft áhyggjur af því að verið sé að skera hann of skart niður. Ég tel að við séum ekki komin alveg á þann stað enn þá. Þá eru það almannatryggingar, sem er liður 3.18, ég held að frítekjumarkið þyrfti að hækka í takt við launaþróun, en það er núna 109.600 kr. á mánuði. Það er í raun það eina sem hlýtur að geta talist sanngjarnt að gera. Í ljósi þess að við erum alltaf að fjölga þeim til þátttöku sem eiga við örorku að stríða þá má það ekki vera svo að fólk geti ekki sinnt sáralitlu starfi öðruvísi en að verða skert, það er ekki hvetjandi. Við viljum reyna að búa til hvetjandi kerfi. Ég verð líka að segja um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða að ég er ekki sammála þeirri nálgun sem ráðherra málaflokksins hefur haldið fram, að ekki hafi verið hægt að nýta þær fjárheimildir sem samþykktar hafa verið vegna seinagangs eða annars hjá þeim sem þessa fjármuni áttu að fá. Það er vegna þess að það er ákveðið á fjáraukalögum, ákveðið á ríkisstjórnarfundi, ekki gegnum fjárlög, að veita fjármuni í þetta. Þetta kemur seint fram sem verður til þess að þeir aðilar sem hafa hugsað sér að fara í einhverjar úrbætur fá jafnvel ekki mannskap til þess eða eitthvað annað stendur í vegi, en það er ekki vegna seinagangs, alla vega ekki samkvæmt þeim sem ég hef heyrt í. Hér hefur mikið verið rætt um tekjuskattinn og það þarf svo sem ekki að fara nánar ofan í það, það hefur verið gert ítarlega. Mig langar að velta upp hér 42. og 43. gr., þar er Framkvæmdasjóði aldraðra enn þá ætlað að kosta rekstur hjúkrunarrýma. Ég hefði viljað sjá það fellt niður, því breytt. Þetta fé er auðvitað fyrst og fremst ætlað í nýbyggingar eins og við þekkjum en ekki í rekstur. Það þarf að byggja upp þennan sjóð og þessi nýting er auðvitað ekki samkvæmt reglum og lögum um hann heldur er þetta frávik. Ég held að við hefðum átt að nýta tækifærið og lagfæra það. Í lokin verður maður að lýsa miklum vonbrigðum með ákveðna þætti eins og fjarskiptamálin, að þar sé ekki sett meira í. Miðað við það sem er áætlað hér og ef framlögin verða um það bil svona þá held ég að það verði á næstu 20 árum sem fjarskiptamálin verði komin í viðunandi horf. Það er alveg ljóst að það þarf að bæta mjög mikið í þetta ef þetta á að vera í lagi, tryggja búsetu, tryggja jöfn tækifæri til atvinnu. Ég átti satt að segja von á því að sett yrði meira í þennan lið. Það vantar líka tillögur um hvernig eigi að koma til móts við fólk sem býr við þungan lækniskostnað og þá meina ég ekki bara vegna þess að það þarf að leggjast á spítala heldur vegna þeirra sem koma langt að. Það er ekkert hér sem heitið getur sem fer inn í flugið, en um það skilaði nú þverpólitísk nefnd niðurstöðu. Ég hefði viljað sjá það hérna inni. Svo get ég auðvitað ekki látið hjá líða að ræða um Vegagerðina sem ég hef gert oft og mikið. Mér þykir það óskaplega dapurt að sjá eins og kom fram í máli hæstv. innanríkisráðherra að hún kemur til með að leggja fram áætlun þar sem gert er ráð fyrir mun minni framkvæmdum, bæði viðhaldsframkvæmdum og öðrum framkvæmdum, en í þeirri sem við sáum í vor og það, þegar við fáum á sama tíma myndir af hræðilegu ástandi á þjóðvegi 1 í Berufjarðarbotni, er eiginlega ekki nokkrum manni bjóðandi. Virðulegi forseti. Nokkrir liðir að lokum. Ríkisstjórnin er að hækka sjálfa sig um 23 milljónir. Í samanburði hækka vasapeningar ellilífeyrisþega um 40 milljónir. S-merkt lyf lækka raungildi um 16 milljónir, ríkissaksóknari lækkar um 11 milljónir. Þetta er auðvitað ekki ásættanlegt og við þurfum að taka þetta til endurskoðunar þegar við fjöllum um þessi mál og fjárlagafrumvarpið.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarps. Ég mun gera hér að umtalsefni m.a. breytingar á skattkerfi vegna þess að það er ljóst í þeirri umræðu sem hér er að í pólitík greinir fólk og flokka á um leiðir að markmiðunum. Það er nokkuð ljóst. Við sjálfstæðismenn og eins og sumir kalla hægri menn höfum alla tíð talað fyrir lágum sköttum og einföldu skattkerfi. Nú er verið er að taka önnur skref af þessari ríkisstjórn í lækkun skatta og þegar þau tvö skref sem hér eru kynnt til sögunnar verða að veruleika verður neðra þrep skattkerfisins 22,5% og efra skrefið verður í kringum 36%. Þessi skattbreyting, þessi einföldun á skattkerfinu kemur best þeim sem lágar hafa tekjur og millitekjur. Þeir sem eru með 700 þús. kr. á mánuði og þar fyrir ofan borga áfram það prósentustig sem er í dag. Hér hefur enginn úr hópi vinstri manna verið sáttur við það sem verið er að gera, að það sé verið að lækka skatta á lágtekjufólk og millitekjufólk en halda skattprósentunni á 700 þús. kr. og þar fyrir ofan. Það er eiginlega með ólíkindum að heyra þetta samhliða því sem menn tala um að nýta eigi skattkerfið sem jöfnunartæki, þegar komið er til móts við lágtekjufólk og millitekjufólk þá á að gera hlutina einhvern veginn öðruvísi. En þessi breyting á miðþrepinu sem hér er kynnt, og það ættum við þingmenn flestir að vita, var ein forsenda þess að skrifað var undir kjarasamninga á síðastliðnu vori. Hún var ein af forsendum þess að skrifað var undir þá kjarasamninga. Þess vegna segi ég: Í pólitík greinir menn á um leiðir að markmiðum. Við í Sjálfstæðisflokknum, hægri menn, viljum með þessari einföldun á skattkerfinu koma til móts við þá sem lægri hafa tekjur og millitekjur en halda sömu prósentu áfram í efra þrepinu, og reyndar er bilið lækkað úr 840 þús. kr. ef ég man rétt niður í 700 þús. kr. fyrir þá sem greiða þá í efra þrepinu, sem er þriðja þrepið í dag. Og þar að auki voru neðri viðmiðunarmörkin líka hækkuð í skattbreytingunum 2014. Þessi ríkisstjórn lagði upp með það að einfalda skattkerfið og hér eru tekin stór skref í þá veru. Þessar skattbreytingar leiða til aukinna ráðstöfunartekna hjá öllum launþegum en þó kemur þetta sér sérstaklega vel fyrir millitekjuhópa. Ég fagna að sjálfsögðu þessum skattbreytingum og tel þær af hinu góða og hefði jafnvel viljað sjá gengið lengra í þá veru. Mig langar líka að nefna að í síðustu fjárlögum voru vörugjöld afnumin og nú er verið að taka annað skref. Tollar verða felldir niður af fleiri vöruflokkum og það mun væntanlega skila fólkinu í landinu, sama hvort það er á lágum tekjum eða háum tekjum, auknum ráðstöfunartekjum. Margir vilja gera hlutina öðruvísi og það er þá fínt, en við sem erum hlynnt því að afnema vörugjöld og afnema tolla fögnum að sjálfsögðu þessum breytingum. Það hefur verið rætt um að fyrra skrefið muni ná til fatnaðar og skófatnaðar og síðara skrefið til annarrar vöru. En þá hafa menn komið hér og sagt að hér sé ekki verið að lækka tolla á matvörum. Það er ekki sérstaklega verið að fagna því að verið sé að lækka tolla á fatnaði og skófatnaði. Nei, það er ekki verið að lækka tolla á matvöru en staðreyndin er hins vegar sú að æðimargar tegundir matvöru eru án tolla. Hins vegar er kannski grundvallaratriðið í því þegar fólk í þessum sal segir að ekki sé verið að lækka tolla á matvöru að við erum að tala um landbúnaðarafurðir. Það er sjálfsagt grunnurinn og það er bara allt önnur umræða sem þingmenn sem og þjóðin þarf að taka hvort menn vilji vernda íslenskan landbúnað og þá með tollum, verðtollum og magntollum eða hvort menn vilja fara aðrar leiðir. Ég er ein þeirra sem vilja að lækkaðir verði bæði magntollar og verðtollar af innflutningi matvara, kjöts og osta og fleiri vara, vegna þess að ég hef tröllatrú á íslenskum landbúnaði og ég held að hann og gæði hans muni alltaf standa fyrir sínu. En það er umræða sem á að taka á öðrum stað, ekki í tengslum við almenna lækkun tolla heldur það hvort við viljum fara í gerbreytingu á tollum á landbúnaðarafurðum almennt og þá hvernig. Í flestum löndum sem við berum okkur saman við þá er landbúnaður varinn með einhvers konar ríkisstyrkjum á sama hátt og gert er hér með ríkisstyrktum landbúnaði og við verjum sömuleiðis með magntollum og verðtollum og ég segi það enn og aftur, ég er ein þeirra sem vilja gjarnan að það verði skoðað frekar. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sem ræddi um vörugjöld af bifreiðum almennt, að þau verði einfaldlega lækkuð, ekki bara að við afnemum undanþágur á vörugjöldum. Það eru ekki vörugjöld og aðflutningsgjöld að ég hygg af t.d. rafmagnsbílum. Þeir njóta sérstöðu miðað við dísil- og bensínbíla og síðan hafa, eins og hér hefur komið fram, bílaleigur fengið undanþágu frá vörugjöldum og verið er að draga úr því í áföngum. Ég fagna því og einnig því að þetta sjónarmið hefur komið fram og tek heils hugar undir að það á að lækka vörugjöld af bifreiðum til einstaklinga, ekki bara til fyrirtækja og vegna atvinnutækja heldur og til einstaklinga og ekki bara sumra heldur allra. Ég vil líka gera að umtalsefni breytingar á stimpilgjöldum en persónulega hef ég viljað ganga lengra. Ég vil að það komi fram við þessa umræðu að í reglugerð frekar en í lögum er fólki mismunað eftir sambúðarformi og það á við við skilnað. Ef fólk er skráð í sambúð og skilur og annar aðilinn kaupir hluta eignar af hinum þá ber að borga af því stimpilgjald þegar skráningunni er breytt. Ef fólk er í vígðri sambúð hvort heldur er af presti eða fógeta þá er þetta stimpilgjald ekki innheimt. Mér finnst fáránlegt að árið 2015 séum við að mismuna fólki við skilnað eftir sambúðarformi. Og af því að ég sé að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar situr hér í salnum þá beini ég þeim orðum mínum til hv. formanns að hann fari gegn þessu og leiðrétti þennan mismun. Framkvæmdasjóður aldraðra. Hér er gert ráð fyrir 3% hækkun á gjaldi og áfram verður heimilt að færa úr þessum sjóði yfir til rekstrar hjúkrunarheimila. Nú veit ég ekki alveg hvort það er almennt eða hvort það er til þeirra hjúkrunarheimila þar sem sveitarfélög hafa fjármagnað byggingu hússins og tekið lán fyrir allri byggingunni og borgað af því sem síðan kemur að ríkið greiðir ákveðin leigugjöld, hvort það sé hluti af því sem verið er að fjármagna með gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég tek hins vegar undir að það er ekki boðlegt til langs tíma, þótt við höfum einhvern tíma þurft að redda okkur á milli ára vegna lélegs árferðis, að færa úr stofnkostnaði yfir í rekstur. Það á bara yfir höfuð ekki að gerast. Síðan sé ég hér í þessu frumvarpi að sóknargjald hækkar og þá væntanlega önnur gjöld til trúfélaga. Það breytir engu þótt ég sé hluti af þjóðkirkjunni og hafi alltaf verið og ekki hygg ég á að segja mig úr henni, mér finnst samt að þessu eigi að breyta. Það á hvorki að greiða sóknargjöld eða innheimta sóknargjöld né heldur að greiða það út úr ríkissjóði eða til annarra trúfélaga eða þess háttar. Þetta á bara að vera einkamál fólks og það á að sjá um það sjálft. Eins og ég sagði í upphafi þá kristallast umræðan um þetta frumvarp til laga um forsendur fjárlagafrumvarps eftir flokkum, eftir áherslum í pólitík. Ég fagna því vegna þess að við erum kjörin hér inn af ólíkum hópum samfélagsins, af fólki sem hefur ólíkar pólitískar skoðanir. Og fólk með ólíkar pólitískar skoðanir á ekki alltaf hér í þessum sal að vera í einhverju málamiðlunarhlutverki, hvorki sjálfstæðismenn, samfylkingarfólk, vinstri grænir, framsóknarmenn né aðrir. Það á bara að kristallast hér á þingi þar sem fólk er kjörið inn vegna þess að það stendur fyrir ákveðnar pólitískar skoðanir, kristallast í atkvæðagreiðslum um mál að hér er pólitískur ágreiningur á milli flokka sem birtist í málefnum og nálgun málefna. Við eigum að vera órög við að láta þann pólitíska ágreining kristallast vegna þess að það er lýðræði í landinu og fólk getur þá kippt út fulltrúum ef það er ekki ekki sömu pólitískrar skoðunar. Að lokum ætla ég að leyfa mér að fagna hér einu í fjárlagafrumvarpinu, ég tók ekki þátt í umræðunni þá, en það eru framkvæmdir á Alþingisreitnum. Ég fagna því að við ætlum loksins að hafa kjark og dug til að klára þá framhlið sem er hér við Alþingishúsið og á þeim gömlu húsum sem standa við hlið Alþingishússins og halda áfram endurgerð Skjaldbreiðar. Það held ég að verði þinginu til sóma. Miðað við þá fjárhæð sem hér liggur fyrir á að vera unnt að ljúka utanhússfrágangi hússins og hefjast handa við innanhússfrágang og miðað er við að endurgerð hússins verði að fullu lokið árið 2017. Ég held að þar sé Alþingi sómi sýndur.
Virðulegi forseti. Það er skemmtileg tilbreyting í þessum þingsal að inn komi einhver úr stjórnarmeirihlutanum og blandi sér í umræður. Því miður gerist allt of lítið af því. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, við erum í pólitík og ég vil árétta að ég er ekkert endilega talsmaður hárra skatta. Ef við höfum efni á að hafa skatta lága skulu þeir vera lágir en við þurfum náttúrlega að eiga fyrir þeim nauðsynjum sem við viljum fjármagna úr sameiginlegum sjóðum. Það skortir mjög á, því miður, að þannig sé þessa dagana. Ég vil líka segja það alveg klárlega að ég er á móti því að einfalda skatta. Ég er sérstaklega á móti því að einfalda tekjuskatta. Ég vil að tekjuskattskerfið sé þrepaskipt vegna þess að það eykur á tekjujöfnunarhlutverk og mátt tekjuskattskerfisins og þess vegna vil ég hafa það þannig. Ég vil líka segja varðandi það sem kemur fram hér og hv. þingmaður segir, þetta er best fyrir lágar tekjur og millitekjur. Þetta er ekki nógu gott fyrir lægstu launin, þetta er ekki nógu gott fyrir þá sem lifa á bótum. Ég átti í andsvari við hæstv. ráðherra um það. Það getur vel verið að það sé eitthvert millispil á milli útsvars og tekjuskatts, [[Forseti hringir.]]það bara skiptir ekki máli. Þetta er ekki nóg fyrir þá sem eru lægstir og við þurfum að breyta kerfinu þar og ég vil halda þremur þrepum.
Virðulegi forseti. Þá er það ljóst, þingmaðurinn vill halda þremur þrepum. Ég er andsnúin því og tel að þessi skattkerfisbreyting sem hér er komi einmitt lágtekjufólkinu til góða. Við breytingu á skattkerfinu árið 2010 var neðsta skattþrepið í 24,10%. Í dag og miðað við þær breytingar sem gerðar verða fer það niður í 22,5%. Það hlýtur að vera til bóta fyrir þá sem lægst hafa launin. Þar að auki hafa neðri viðmiðunarmörk neðra þrepsins verið hækkuð úr því sem var, 200 þúsund, í rúm 290 þúsund. Ef þessi breyting á skattkerfinu og hækkun viðmiðunarmarka er ekki lágtekjufólki til góða er ég ótrúlega léleg í reikningi, sem ég held að ég sé ekki.
Virðulegi forseti. Við kunnum náttúrlega báðar að reikna og auðvitað lækkar skattur hjá lágtekjufólki ef skattþrepið lækkar. Ég vona að þingmaðurinn ætli ekki að fara út í orðræðu af þessu tagi við mig. Það sem ég var að segja er að það eru enn þá lægstu þrepin sem þurfa að greiða, þau greiða útsvar og þá segir einhver: Já, það er til sveitarstjórna. Það skiptir ekki máli, það eru opinber gjöld og við eigum að létta eins og við mögulega getum af þeim sem eru á botninum. Það er mín skoðun. Síðan langar mig að segja við hv. þingmann að ég er algjörlega ósammála henni um að það sé allt önnur umræða að tala um tollalækkanir á landbúnaðarafurðum eða skóm. Það er ekkert allt önnur umræða, landbúnaðarafurðir eru jafn mikil vara og skór. [[Forseti hringir.]]Við getum alveg rætt það hér vegna þess að það er ekki einkamál bænda hvort þau gjöld séu lækkuð á okkur neytendur í landinu.
Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði að ég tel að þessar breytingar á skattkerfinu séu til m.a. þess fallnar að koma til móts við lágtekjufólkið, lækkun skattþrepsins úr 24,10% niður í 22,5%, sem og að brottfall skattþreps númer tvö komi til góða fyrir þá sem eru í millitekjuhópnum. Hvað varðar tolla á landbúnaðinn sagði ég áðan í ræðu minni að ég væri ein þeirra sem vildu gjarnan að farið væri að skoða bæði verndartolla og magntolla og ég tel að það eigi að lækka þá í krónutölu. Ég vil hins vegar að við tökum umræðu um landbúnaðarkerfið í heild sinni um þá styrki sem eru til landbúnaðarframfærslu per se - ég biðst afsökunar á slettunni, virðulegi forseti - og við ræðum það í þessum sal og í samtali við fólkið í landinu, hversu mikið það vill standa vörð um íslenskan landbúnað. Er það tilbúið til þess í þessu ríksisrekstrarkerfi eða með einhverjum verndartollum? Mér finnst það ekki vera einkamál, hvorki mitt né annarra þingmanna [[Forseti hringir.]]að taka þá ákvörðun.
Herra forseti. Það er þakkarvert þegar stjórnarþingmenn taka þátt í umræðunni um frumvörp ríkisstjórnarinnar sem hér eru sett fram. Hv. þingmaður leggur mikið upp úr því að þær tekjuskattsbreytingar sem verið er að gera núna með hækkun skattþrepa feli í raun og veru ekki í sér aukinn ójöfnuð eins og við höfum haldið fram, þingmenn stjórnarandstöðunnar. Það er nú engu að síður staðreynd ef maður skoðar töfluna á bls. 12, þar sem sýnd eru áhrif þessara breytinga á tiltekna tekjuhópa, að sá sem er með 1 millj. kr. á mánuði fær þrefaldan ávinning á við lágtekjumann sem er með 300 þús. kr. á mánuði í krónum talið. Milljón króna maðurinn fær 3 þús. kr. lækkun þegar 300 þúsund króna maðurinn fær þúsund kr. lækkun og síðan er 11–12 þús. kr. lækkun á þá sem eru með í kringum 700 þús. kr. Það er jöfnuðurinn sem hv. þingmaður talar um sem hljótist af þessum breytingum. Við erum með velferðarkerfi í mjög miklum vanda. Við erum með menntakerfi í alvarlegum þrengingum. Það eru komnar aðgangstakmarkanir að framhaldsskólum landsins. Við erum með heilbrigðiskerfi þar sem er alvarlegur atgervisflótti úr landi, heilbrigðiskerfi sem við getum sagt að sé að þrotum komið. Á sama tíma leggur ríkisstjórnin fram frumvarp um breytingar á lögum um breytta ráðstöfun á 15 milljörðum kr. sem standa út af miðað við forsendur síðustu fjárlaga og forgangsverkefnin sem sett eru inn í þær breytingar snúa að því að auka ójöfnuð í samfélaginu, búa í haginn fyrir þá sem betur mega sín á kostnað lágtekjufólks.
Virðulegur forseti. Enn og aftur, ég er algerlega ósammála því að sú tekjuskattsbreyting sem hér er lögð til og kemur til framkvæmda árin 2016 og 2017 sé ekki til góða fyrir lágtekjufólk og millitekjufólk. Að mínu mati kemur þessu fólki best að skattar séu lækkaðir með þessum hætti. Við getum staðið hér og verið ósammála um það, en það gefur augaleið að 22,5% tekjuskattur á laun upp að 700 þús. kr. er lægri en 24,1%. Við erum væntanlega sammála um það, ég og hv. þingmaður. En 22,5% er engu að síður kostur fyrir lágtekjufólk og millitekjufólk.
Virðulegi forseti. Það er bara staðreynd að sá sem hefur 1 millj. kr. á mánuði mun fá þrefaldan ávinning í krónum talið á við hinn sem hefur 300 þús. kr. á mánuði miðað við þær breytingar og þær forsendur sem kynntar eru í greinargerð með frumvarpinu. Það er algerlega ljóst hvar hjartað slær hjá þeirri ríkisstjórn sem nú fer með völd. Forgangsröðunin sýnir það, hún er öll í þágu þeirra sem betur mega sín. Eins og við sjáum er mulið undir hátekjufólk og þetta eru aðgerðir sem koma til viðbótar við afslátt af veiðigjöldum sem stórútgerðinni er fenginn, við ráðaleysi sem uppi er í málefnum ferðaþjónustunnar sem þó er öflugasti atvinnusprotinn í samfélagi okkar, ein öflugasta stoðin. Það er allt á sömu bókina lært og ég verð að segja eins og er að það er hálfátakanlegt [[Forseti hringir.]]að sjá þessar áherslur miðað við öll þau brýnu verkefni sem uppi eru í velferðarmálum og annarri innviðauppbyggingu.
Virðulegur forseti. Það hlaut að koma að þessu með veiðigjöldin og þess háttar. Engu að síður er nú staðreyndin sú að aldrei hafa verið innheimt hærri veiðigjöld í krónutölu en í tíð þessarar ríkisstjórnar, aldrei, svo það sé sagt. Ef vinstri mönnum finnst alltaf í lagi að skattleggja í botn það sem gengur þokkalega til að geta gert eitthvað annað þá er ég ósammála þeirri pólitík. Það er bara þannig. Ég vil að þeir sem búa í þessu landi og greiða til samneyslunnar fái úr henni óháð efnahag og búsetu, jafnt úr menntakerfinu sem og heilbrigðiskerfinu. Þannig hefur Sjálfstæðisflokkurinn alltaf talað og það er engin breyting þar á og hefur ekki verið. Við höfum alltaf sagt um heilbrigðiskerfið [[Forseti hringir.]]að það eigi að vera óháð efnahag og búsetu og fjármagnað af skattfé. [[Forseti hringir.]]Við erum hins vegar tilbúin til að treysta öðrum en hinu opinbera til að reka hluta heilbrigðiskerfisins.
Herra forseti. Formaður þingflokks sjálfstæðismanna er stríðsmaður eins og hún á kyn til. Hér á hinum síðustu árum hafa tíðkast mjög samræðustjórnmál og það hefur verið í tísku að tala um að menn þurfi að eiga samtal og það þurfi að leiða allan ágreining i jörð. Þetta hefur verið tískan hjá allt of mörgum stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum á síðustu árum. Hvað hefur það leitt til? Það hefur leitt til þess að a.m.k. síðustu árin og missirin hefur aldrei verið jafn mikill ágreiningur á Alþingi Íslendinga og í stjórnmálunum almennt og ekki bara það, með samræðustjórnmálum hafa menn með vissum hætti máð útlínur stjórnmálaflokkanna þannig að fyrir stórum hluta þjóðarinnar er þetta allt sama tóbakið. Ég kem aðallega hingað upp til að lýsa aðdáun minni á hv. þingmanni sem stakk hér niður gunnfána fyrir hönd okkar sem ekki erum trúuð á það að samræðustjórnmál séu besta form stjórnmála. Ég er sammála því sem hv. þingmaður sagði að heiðarlegur ágreiningur þar sem kristallaður er fram munur milli flokka leiðir til bestu niðurstöðu þegar til lengri tíma er litið. Átök um hugmyndir, samkeppni hugmynda, átök á milli pólitískra stefna og skoðana; það er það sem hefur þrátt fyrir allt gert Ísland að því samfélagi sem það er í dag og er prýðilegt og er ágætissamfélag þar sem menn hafa tekist harkalega á um ólíkar stjórnmálastefnur og úr því hefur orðið einhvers konar niðurstaða sem við getum öll unað vel við. Þetta var bara erindi mitt hingað, að taka undir með hv. þingmanni að við eigum á Alþingi Íslendinga að reyna að skilgreina okkur og þá stefnu sem við stöndum fyrir en ekki leggja okkur endilega alltaf fram um það að má út ágreininginn. Ágreiningur á rétt á sér.
Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að þetta hafi verið andsvar en ég vil bara þakka hv. þingmanni andsvarið og ég er glöð að við skulum vera fleiri sem viljum að það kristallist hugmyndafræðilegur ágreiningur í nálgun mála í pólitík. Okkur greinir á um leiðir að markmiðum en við sem hér erum höfum væntanlega öll það að markmiði að búa til sem best lög fyrir þá sem eiga heima í landinu, það er okkar hlutverk númer eitt, tvö og þrjú, en pólitískur ágreiningur um leiðir er alltaf fyrir hendi. Ég fagna því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér og ég mun halda áfram að taka undir með honum tali hann í þessa veru.
Herra forseti. Ég kann því ágætlega að menn taki hér aðeins rispur um grundvallarpólitík og séu ekki feimnir við það að menn hafi ólíka afstöðu til hlutanna eftir því hvaða lífssýn og viðhorf þeir hafa og til stjórnmálanna. Mér er nær að halda að við séum á nokkrum tímamótum með þessari málafylgju hæstv. fjármálaráðherra því að hér er hjólað í þrepaskipta tekjuskattinn og lagt til að lögfesta í einu lagi breytingar á honum, sem koma að vísu til framkvæmda á tveimur árum. Kannski er það gert til að þurfa ekki að vera með lokahnykkinn á því á kosningaári. Ég er ekki hrifinn af þessum breytingum svo það sé sagt umbúðalaust og strax. Það er alveg ljóst að strax með því að fara úr þremur þrepum í tvö tapast hluti af tekjujöfnunargildi tekjuskattsins. Fylgiskjöl málsins bera það með sér, greinargerð frumvarpsins, taflan á bls. 12 sem margir hafa vitnað hér til. Að vísu er efra þrepi haldið. Við eigum kannski að þakka fyrir það, ríkisstjórnin er þá ekki svo forstokkuð, eins og stjórn sömu flokka var á árunum 2003–2007, að fella með öllu niður sérstakt tekjuskattsálag á hæstu laun. Það sem þá var gert var náttúrlega með þvílíkum endemum enda fór nýfrjálshyggjan ekkert með veggjum á þeim tíma eins og hún gerir svolítið núna. Þetta er sama stefnan. Það er nýfrjálshyggjustefna í skattamálum að fletja út skattkerfið. Þetta er að vísu allt í voðalega fínum umbúðum, silkimjúkum umbúðum, „einfalda skattkerfið“, „létta byrðum af fólki“. En hvernig kemur þetta niður? Þetta kemur þannig niður, eins og hér er sýnt fram á, að ávinningurinn vex eftir því sem tekjurnar eru hærri og meira að segja hæsti hópurinn fær þrefalda lækkun á við þá tekjulægstu. Þetta er þó ekki nema einn angi þess samhengis sem þarf að ræða þessa hluti í. Það eru ráðstafanir af ýmsum toga sem núverandi ríkisstjórn stendur fyrir og hæstv. fjármálaráðherra hælir sér jafnan af þegar hann kemur hingað í ræðustólinn og talar um hvað sé dásamlegt að fella niður vörugjöld, að lækka tolla, að lækka tekjuskatt, að lækka auðlegðarskatt, að lækka veiðigjöld, að fella niður orkuskatt. Það er alltaf sama ræðan í öll skiptin en það safnast þegar saman kemur. Ég var að glíma við að leggja saman í viðbót við það sem kemur fram í umsögn fjármálaráðuneytisins, kostnaðarumsögn um þetta frumvarp, hvar þetta er núna á vegi statt. Ýmsir hafa nefnt hér tölur. Hér er um að ræða rétt tæpa 15 milljarða kr. fyrir borð, allt í voðalega góðum umbúðum, „einfalda“ og „létta byrðum af“ 700 þús. kr. fólkinu. Við það má bæta 5 milljörðunum á þágildandi verðlagi sem lækkun miðþrepsins í fyrra fór fyrir borð. Ef ég man rétt þá var nettótekjutap ríkisins af niðurfellingu vörugjaldanna og tengdra breytinga á móti hækkun matarskattsins milli 5 og 6 milljarðar vegna þess að hækkun matarskattsins vó ekki upp tekjutapið af lækkun efra þrepsins í virðisaukaskatti og niðurfellingu vörugjalda. Segjum 6 milljarðar þar. Auðlegðarskatturinn gæfi að lágmarki 10 milljarða núna og sennilega meira ef hann væri lagður á óbreyttur því að auðurinn hefur aukist mjög hratt. Segjum að 5 milljarðar séu fyrir borð í því sem væru mjög hófleg veiðigjöld miðað við afkomu sjávarútvegsins í dag og 2 milljarðar fari út með orkuskattinum. Þetta eru 42–43 milljarðar tæpir, bara lagt saman svona. Menn leiðrétta mig þá ef þeir telja að hér sé farið eitthvað rangt með. Það eru býsna miklir peningar. Það er liðlega 2% af vergri landsframleiðslu. Það eru tæp 6% af niðurstöðutölu fjárlaga nú um stundir, jafnvel milli 6% og 7%. Það eru talsverðir peningar, það munar um þá. Það sem fjármálaráðherra er að gera er ósköp einfalt. Þar sem þenslan er að skapa tímabundið verulegan afkomubata hjá ríkissjóði og þeir tekjustofnar sem höfðu verið styrkir á síðasta kjörtímabili gefa eðlilega meira af sér þegar hagkerfið vex og hinir sjálfvirku margfaldarar koma til sögunnar þá getur hann gert þetta án þess að ríkisfjármálin fari á hliðina. Er það ábyrgt? Er það skynsamlegt? Ég tel svo ekki vera. Ég ætla auðvitað að vona að það lendi enginn fjármálaráðherra eftir nokkur ár í þeirri stöðu að taka aftur við Íslandi í rústum þar sem hagkerfið hefði hrunið og tekjurnar gufað upp eins og dögg fyrir sólu, sérstaklega hinar ótraustu tekjur sem flæða inn vegna þensluástands í hagkerfinu. Hér er einmitt verið að veikja hina stöðugu, traustu tekjustofna sem verða að vera undirstaða velferðarkerfisins að verulegu leyti ef menn ætla ekki að draga það sundur og saman eins og harmonikubelg eftir því hvernig árar í hagkerfinu. Það er ekki gott fyrir velferðarsamfélag að búa við slíkan óstöðugleika vegna þess að öryrkjar og aldraðir þurfa líka að lifa á erfiðum tímum og vegna þess að við þurfum líka að reka samfélagið þegar á móti blæs og ekki síður þá. Mantran sem er flutt í þessum efnum er að létta byrðum af og einfalda. Einföldun á skattkerfinu eru nú ekki merkileg rök vegna þess að það er ekki frummarkmið og meginmarkmið skattkerfis að vera bara einfalt. Meginmarkmiðið er að skattkerfið sé sanngjarnt, að það sé réttlátt, að það dreifi byrðunum með réttlátum hætti og þeir borgi sem hafa getu til þess en hinum sé hlíft. Það er meginmarkmið skattkerfis, að afla tekna til samneyslunnar með sanngjörnum hætti. Auðvitað á skattkerfið svo að vera skilvirkt. En það næst engin sanngirni og réttlæti fram með reglustiku, það er ekki þannig, með flötum strikum í skattkerfið. Þá fara fyrir borð þau markmið um sanngjarna dreifingu byrðanna sem menn eru auðvitað að leitast við að ná fram, alla vega þar sem félagsleg hugsun er einhvers staðar í nágrenni við menn þegar þeir móta stefnu í þessum málum. Niðurstaðan verður að menn verða að sjálfsögðu að leita málamiðlana milli þess að hafa skattkerfið ekki óhóflega flókið, að hafa ekki í því erfiðleika af því tagi, að jaðaráhrif séu ekki ósanngjörn o.s.frv. og hins að ná fram þeim sanngirnismarkmiðum um dreifingu skattbyrðarinnar sem rétt hugsandi fólk hefur auðvitað augun á. Til hvers eru skattarnir? Þegar fjármálaráðherra kemur hingað með silkiræðurnar sínar um að létta byrðum þá er aldrei minnst á hina hliðina. Skattkerfið er til þess að veita nauðsynlega opinbera þjónustu. Það er til að tryggja þeim kjör sem verða að reiða sig á samfélagið um sína afkomu. Það er til þess að fjárfesta í innviðum samfélagsins og búa í haginn fyrir framtíðina. Sú stefna sem hér er teiknuð upp er ekki síst óábyrg vegna þess að í reynd veltir hún byrðunum á framtíðina - hún gerir það, fjármálaráðherra. Þessi ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára veldur mér ekki síst vonbrigðum vegna þess að mér finnst Ísland strax vera farið að gefa eftir á hinum siðferðilega grundvelli. Við ætlum okkur bara að hafa það gott og þægilegt hérna næstu árin. Vissulega erum við ekki að reka ríkissjóð með halla en við erum heldur ekki að greiða niður skuldir svo að neinu nemur að nafnvirði. Við erum ekki að ráðast í löngu tímabærar og brýnar fjárfestingar í innviðum samfélagsins, sem við urðum auðvitað að draga talsvert við okkur á erfiðustu árunum. Hvað þýðir það að vegirnir grotni niður, húsnæði hins opinbera grotni niður? Það þýðir að það verður að laga vegina seinna og þá þurfa einhverjir að borga það en ekki við núna eða á næstu árum. Við höfum það bara gott og eigum að gleðjast yfir því hvað fjármálaráðherrann sé nú hjartagóður maður að ætla að létta af okkur byrðum. Hvaða ástæða er til þess að hafa í sömu setningunni hól um það hvað laun séu að hækka mikið á Íslandi, hvað hagur manna sé að batna í gegnum uppgang í hagkerfinu og létta sérstaklega af mönnum sköttum og það jafnvel hinum tekjuhærri? Þetta er nefnilega pólitík. Ef eitthvað er stjórnmál og pólitík þá er það þetta. Þess vegna er gott að við ræðum þetta alveg velgjulaust. Í raun og veru er langmesta pólitíkin fólgin í myndunum sem eru í fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins, sem sýna þróunina meira að segja inn á næsta kjörtímabil, samanber ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára. Á bls. 91 og 92 í litla heftinu er fjallað um þróun frumgjalda ríkisins án óreglulegra liða út áætlunartíma ríkisfjármálaáætlunar. Hvað sýnir sú mynd okkur? Það hefur orðið breyting á til hins verra, meira að segja frá áætluninni í vor. Þá var sagt, vissulega var það viðurkennt, að frumgjöld án óreglulegra liða ætti að lækka um 1% af vergri landsframleiðslu á áætlunartímanum. Nú er búið að bæta í og sagt að það verði heldur meira eða 1,2% af vergri landsframleiðslu. Það eru talsverðir peningar á tímum þegar landsframleiðslan er að nálgast 2.000 milljarða. Þetta þýðir að þessi mikilvæga mælistika sem er kannski sú einstaka mæling sem segir okkur mest um það hvar velferðarsamfélag á Íslandi er á vegi statt, borið saman við aðrar Norðurlandaþjóðir. Það segir okkur það að frumgjöld án óreglulegra liða, þ.e. rekstrarkostnaður ríkisins án vaxtakostnaðar og óreglulegra liða, verða kominn niður undir 23% af vergri landsframleiðslu í lok áætlunartímans í staðinn fyrir að vera 26–28% að meðaltali á umliðnum 10–15 árum eða svo. Það er verulega annað samfélag en ég held að stærstur hluti þjóðarinnar vilji búa í. Það er augljóst mál að við drögumst á nýjan leik aftur úr öðrum Norðurlandaþjóðum og verðum með veikara velferðarkerfi og óburðugra á allan hátt ef þetta verður niðurstaðan. Þetta gerist hægt og hljótt og í gegnum meðal annars þessar fínu skattbreytingar sem hæstv. fjármálaráðherra er alltaf að boða og hæla sér af. Það safnast nefnilega þegar saman kemur. Það munar um 43 milljarða að nafnvirði sem samtals er þá verið að veikja tekjuöflun ríkisins um. Efnahagslega held ég að þetta sé heldur ekki skynsamlegt og til að taka nú af allan vafa um það að ég geti vel séð fyrir mér að suma skatta eigi að lækka þá hefði ég gjarnan viljað sjá eitthvað af þessu svigrúmi fara í lækkun á tryggingagjaldinu. Ég skil ekki þá ráðstöfun að skilja það alveg eftir en fara frekar út í hluti eins og þessa. Ég skal þá bara vera sá eini sem þorir að segja það. Ég hoppa ekkert upp úr skónum þó að einhver vörugjöld séu felld niður, ég bara geri það ekki. Það er ágætt að geta endurskoðað það og sumt af því má gjarnan missa sig en ég hefði þá viljað sjá tekjuöflun á móti. Ég hefði viljað að menn segðu: Þetta er ekki góður skattstofn, það eru vandræði að vera með þessi vörugjöld og þau bjaga hlutina. Við skulum leggja þau niður en tökum þá aðeins meira inn annars staðar. Allar breytingar hæstv. fjármálaráðherra að heita má með einni undantekningu, þ.e. hækkun matarskattsins, eru gerðar á kostnað tekjutaps ríkissjóðs. Öllum markmiðum í skattamálum sem ríkisstjórnin hyggst ná fram mætir hún með einföldum hætti, hún minnkar tekjur ríkissjóðs. Það gengur í gegnum allt eins og rauður þráður og leiðir af sér þá niðurstöðu að velferðarsamfélagið á Íslandi mun standa mun veikar að vígi ef þetta verður þróunin út áætlunartímann, komin niður undir 23% af vergri landsframleiðslu sem við höfum til að reka velferðarsamfélag á Íslandi. Gjöldin fara hins vegar ekki jafn langt niður. Það er blekkjandi að horfa á þá mynd vegna þess að vaxtakostnaðurinn heldur þeim því miður hærra uppi og heildargjöld verða sjálfsagt um 25% af vergri landsframleiðslu í enda áætlunartímans. Er þetta ekkert rætt innan stjórnarflokkanna? Það vill svo vel til að það er einn framsóknarmaður hérna þó að enginn þeirra hafi, held ég, tekið þátt í umræðunni. [[Gripið fram í: Tveir.]]- Nú, tveir meira að segja, hvað er þetta, við erum bara vel sett. Var þetta ekkert rætt í stjórnarflokkunum? Hefur stóra myndin aldrei verið tekin fyrir í samstarfi þessara ríkisstjórnarflokka? Ætlar Framsóknarflokkurinn að láta Sjálfstæðisflokkinn leiða sig algerlega meðvitundarlausan í mark, heim í Valhöll í skattamálum og áherslum í ríkisfjármálum? Það er það sem hér er verið að gera. Nú skal ég taka það fram að vissir hlutir í þessu frumvarpi eru ágætir og bandormurinn er langt frá því að vera það ófélegasta sem hér hefur sést. Satt að segja sleppur hæstv. fjármálaráðherra tiltölulega vel miðað við ýmislegt sem aðrir hafa neyðst til að leggja fram í frumvörpum af þessu tagi. Ég tel til dæmis breytinguna með áfengið vera skynsamlega. Mér sýnist skynsamlegt að færa áfengið niður í lægra þrep og hækka áfengisgjöldin á móti. Ýmislegt fleira sem hér er á dagskrá er að sjálfsögðu ekki þannig að um það þurfi að standa stór ágreiningur, en mér finnst tímabært að við förum að taka hérna eina og eina ræðu um stóru myndina í þessu og grundvallarpólitísku atriðin sem hér eru á ferðinni [[Forseti hringir.]]svo að nýfrjálshyggjan fái ekki að læðast eins og mús aftan að okkur á þessum tímum. Hún fer meira með veggjum en hún gerði þegar hroki hennar var mestur en því miður er hún [[Forseti hringir.]]enn leiðarljósið.
Herra forseti. Ég vil þakka fyrir nokkuð skelegga og kraftmikla ræðu hér um stóru myndina og fagna því sérstaklega að fá tækifæri til að ræða hana. Það var til dæmis vel þegið að hér var tekið saman í ræðunni að við höfum verið að létta af sköttum og gjöldum upp á um 40–50 milljarða. Ég ætla að halda því til haga hér að að hluta til er þar um að ræða tímabundna skatta sem eiga rætur sínar að rekja til fyrri ríkisstjórnar og hún sagði alltaf að ættu að vera tímabundnir skattar. Mér finnst því holur hljómur í því þegar menn koma hingað og harma það sérstaklega að þeir skuli ekki hafa verið framlengdir. Ég ætla einnig að minna á það að ný ríkisstjórn hækkaði bankaskattinn um um það bil þessa tölu, 40 milljarða, og bjó þannig til svigrúm til að loka fjárlagagatinu, létta byrðum af heimilum og atvinnulífi og sækja meira fé inn í fjármálakerfið og sérstaklega í slitabúin. Má ég benda á það líka að frumjöfnuður er einhver sá mesti í Evrópu á Íslandi. Það er ekki meiri frumjöfnuður í einu einasta Evrópusambandsríki. Samt tala menn hér um að það þurfi enn að hækka skattana. Það er eins og þeir sjái ekki að okkar vandi liggur á skuldahliðinni. Hann liggur ekki því hér skili skattar sér ekki í eðlilegu samræmi við það sem er að gerast í samfélaginu, bara alls ekki. [[Gripið fram í.]] Þeir sem tala með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði hér eru að kalla eftir því að frumgjöldin verði aukin, frumgjaldastigið hækkað, að við aukum meiru við samneysluna og bætum meiru við á herðar þeirra sem við erum að létta sköttum af. Já, það er skýr pólitískur ágreiningur um þetta og það er bara sjálfsagt að ræða hann. Í þessu frumvarpi erum við að afnema neysluskatta sem halda uppi of háu verðlagi, sem draga úr samkeppnishæfni verslunarinnar, eru greiddir af launþegum, bæði þeim sem eru neðst og í miðjum og efst í launastiganum og hlutfallslega mest af þeim sem eru með minnst milli handanna og lægst launin. [[Forseti hringir.]]Verkefni okkar á að snúast um það að lækka skuldir og halda álögum eins lágum og við getum. Já, við þurfum að hafa innviðina í lagi en við erum í þessu frumvarpi [[Forseti hringir.]]að bæta við frumgjöldin að nafnvirði og við erum að bæta í bætur.
Herra forseti. Það er alveg rétt að ýmsar ráðstafanir í öndverðri kreppunni eða eftir hrunið voru tímabundnar eða settar fram með tímabundnum hætti. Þær voru lögfestar til tveggja, þriggja ára, síðan sumar framlengdar og gerðar varanlegar. Þetta var meðal annars gert vegna þess að menn voru auðvitað að grípa til þeirra ráðstafana í mikilli óvissu og í miðju svartholi hrunsins. Strax í fyrstu ríkisfjármálaáætlun vorið 2009 var þó tekið fram að þær tekjuöflunaraðgerðir, hvort sem þær væru tímabundnar eða varanlegar sem ráðist var í, væru þannig hugsaðar að ef einhverjar þeirra hyrfu úr sögunni þá þyrftu aðrar jafn gildar aðgerðir að koma á móti. Þannig voru áætlanirnar alltaf endurskoðaðar allt til haustsins 2012 að ef einhverjar tímabundnar tekjuöflunarráðstafanir dyttu niður þá yrðu að koma jafn gildar áætlanir á móti, annaðhvort í nýrri tekjuöflun eða sparnaði til þess að áætlunin héldi. Þetta er rétt að hafa í huga. Hér er ekki verið að krefjast þess að menn hækki skatta, það er misskilningur hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það er verið að deila um það hvort skynsamlegt sé að lækka þá svona mikið og að gera það svona, hvar eigi að bera niður og í hve miklum mæli. Ég gæti vel sætt mig við það að vel útfærðar breytingar í skattkerfinu, t.d. að talsverðu leyti lækkun tryggingagjalds og að einhverju leyti breytingar sem hefðu komið hinum tekjulægstu sérstaklega til góða, kostuðu í þeim skilningi ríkissjóð kannski þriðjung eða helminginn af þessu, ef við mættumst bara á miðri leið og segðum sem svo: Í staðinn fyrir að vera búin að missa tekjur upp á 43 milljarða plús, þá værum við með kannski helminginn af þeim enn þá inni. Hvað gætum við ekki gert fyrir um yfir 20 milljarða, hvort sem væri í fjárfestingum, í innviðum, velferðarmálum eða öðru slíku? Ég held að það sé líka efnahagslega og hagstjórnarlega óskynsamlegt að ríkið slaki á með þessum hætti. Það er betra upp á þensluna að halda meiri tekjum hjá ríkinu og ráðstafa þeim [[Forseti hringir.]]með meðvituðum hætti vegna þensluástands, heldur en bara lækka skattana.
Herra forseti. Það sem við erum að gera er að við erum að létta undir með fólki, millitekjufólki og reyndar alveg niður allan launastigann. Við erum að styrkja kaupmátt bótakerfanna, við erum að beina barnabótum meira til þeirra sem eru tekjulægri og auka skerðingarnar hjá þeim sem eru tekjuhæstir þannig að við erum að nota svigrúmið þangað niður. Við hækkuðum barnabætur síðast um 13% og við höldum áfram að láta þær halda í við verðlag. Þegar við skoðum tekjujöfnunarhlutverk tekjuskattskerfisins þá er ekki öll myndin höfð með í þeim ræðum sem eru hér fluttar. Menn segja að verið sé að draga úr tekjujöfnunarhlutverki skattkerfisins en hver er staðan hjá þessum ólíku tekjuhópum? 300 þúsund króna maðurinn er að borga um 20% tekna sinna í skatta á meðan milljón króna maðurinn, sem oft er nefndur, borgar 35% tekna sinna í skatt. Skattbyrðin er miklu meiri. Við erum með sama eðlið í kerfinu en við erum í millitíðinni búnir að létta af millitekjuhópunum. Það fer einna mest einmitt til þeirra sem eru í kringum millitekjur og það eru þeir sem fengu á sig mestar byrðarnar í hruninu, fengu mestar skattahækkanirnar á sig og hafa átt hvað erfiðast með að ná endum saman eins og við þekkjum af öllum tölum um stöðuna á húsnæðismarkaði. [[Gripið fram í.]] Ég hafna því algerlega að við séum smám saman að veikja svo tekjuöflunarkerfi ríkisins að það verði rústir einar þegar upp er staðið. Þvert á móti erum við með langtímaáætlun sem liggur fyrir þinginu sem sýnir fram á að afgangurinn fer vaxandi og geta okkar til að lækka skuldir mun fara vaxandi sömuleiðis og skuldahlutföllin fara niður. Það verður vandfundið það land í Evrópu sem mun geta bætt skuldastöðu sína jafn hratt og við Íslendingar og að sjálfsögðu eigum við að láta fólk njóta þess, láta allan almenning njóta þess og atvinnulífið eftir atvikum eftir því sem hægt er með lækkun tryggingagjalds o.s.frv. Það stefnir enginn að öðru hér en að gera betur við þá sem minnst hafa milli handanna, þar með talið þá sem þurfa að treysta á tryggingakerfið.
Frú forseti. Ég tel að við eigum líka að láta börnin okkar njóta þess, ég tel að við eigum að láta framtíðina njóta þess og það getum við gert með því að fjárfesta í innviðum sem eru að grotna niður þannig að það verk bíði ekki komandi kynslóða. Það getum við gert með því að borga bara einfaldlega hraðar niður skuldir þannig að valkostirnir eru margir. Það er ekki hægt að afgreiða umræðuna bara út af borðinu með því að auðvitað eigum við að gera vel við okkur sjálf á líðandi stundu. Við berum dálitla ábyrgð, menn nú á dögum og ráðandi kynslóð í þessu landi, á því sem hér gerðist. Mér finnst ekki alveg tímabært að við förum aðallega að hugsa um okkur sjálf og látum framtíðina algerlega öðrum eftir. Það er auðvelt að telja upp þá sem fengu á sig langmestar skattahækkanir á síðasta kjörtímabili. Það voru auðmenn Íslands, 3–4 þúsund ríkustu fjölskyldurnar og einstaklingarnir í landinu sem fengu auðvitað á sig hressilega skattahækkun. Það var hátekjufólk sem fékk á sig fulla hækkun efsta þrepsins í þrepaskiptum tekjuskatti. Og það voru fjármagnstekjuhafar sem voru með miklar fjármagnstekjur og frítekjumarkið nýttist lítið fyrir. Þeir fengu á sig tvöföldun á skatti fjármagnstekna. Og millitekjuhópurinn, jú, vissulega hækkuðu skattar nokkuð á efri millitekjuhóp en þó mun minna og tekjulægstu einstaklingunum var með öllu hlíft við skattahækkunum. Reyndar kom það á daginn að skattbyrðin þar lækkaði heldur sem var ekki beinlínis markmiðið heldur að hafa það á núlli, svo þessu sé til haga haldið. Hæstv. fjármálaráðherra getur vissulega talið upp ýmsa málaflokka sem fá ágætisúrlausn eða verulega úrbót sinna mála. En það eru aðrir hlutir sem er ekki mikil hamingja með. Hvað með fæðingarorlof sem ekki er lyft einu einasta hæti við? Hvað með vaxtabætur sem hríðfalla? Það er enn fólk sem finnur verulega fyrir afborgunum af húsnæðislánum, tekjulágt fólk sem mundi njóta þess vel að sett væri aðeins meira í vaxtabæturnar. [[Forseti hringir.]]Hvað með hlut aldraðra og öryrkja sem ekki fá sambærilegar hækkanir á sínum lífeyri og lægstu laun hækka um?
Frú forseti. Ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon velkist í vafa um það að hann hafi staðið sig vel sem fjármálaráðherra, þá ætti hann að lesa síðustu málsgreinina á bls. 20 í greinargerð með þessu frumvarpi. Ég get ekki skilið hana öðruvísi en svo að í reynd sé verið að fallast á þá stefnu sem sú ríkisstjórn fylgdi, t.d. um vaxtabætur og vernda þá sem erfiðast áttu, það er verið að fylgja henni fram. Menn treysta sér sem sagt ekki til að falla frá því sem við gerðum þá, en það er aukaatriði. Hv. þingmaður segir að árið 2017 sé ríkisstjórnin í reynd búin að varpa frá sér tekjufærum sem samsvara á ársgrundvelli frá 43–50 milljörðum. Ég hugsa að vísu að það sé eilítið meira en það en segjum 50 milljarðar. Þá er spurningin sem við stöndum frammi fyrir í raun þessi: Hvað mundum við vilja gera við þessa peninga? Það er hin stóra spurning. Það er kannski hægt að segja að það mætti verja þessu til að auka samneyslu eða til að lækka skatta eða til að borga skuldir. Allt þetta þrennt eru möguleikar sem við getum, í þessari kjörstöðu að samfélagið gengur vel, velt fyrir okkur hvernig hefði átt að eyða þessu svigrúmi. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra álit hv. þingmanns á því. Af því að hér er um að ræða peninga sem ríkisstjórnin tekur ekki til sín en hefði getað tekið til sín, þá er ég þeirrar skoðunar að obbann af því hefði átt að nota einmitt til þess sem hv. þingmaður undirstrikaði með svo lofsverðum hætti í ræðu sinni áðan til að búa í haginn fyrir börnin okkar. Ég tel að obbann af þessu hefðum við notað, ef við hefðum verið áfram í ríkisstjórn, ekki allt en obbann af því, til að greiða niður skuldir. [[Forseti hringir.]]Mér sýnist að þar gangi allt of hægt miðað við þær áætlanir sem fyrir liggja af hálfu ríkisstjórnar.
Frú forseti. Ég er ekki fjarri því að þetta séu 50 milljarðar, þetta eru nafnverðstölur sem ég lagði saman, að vísu bara mjög lauslega, yfir síðastliðin tvö og hálft ár. Þetta yrði að minnsta kosti mjög fljótt að 50 milljörðum vegna þess að þessir tekjustofnar eins og aðrir eru vaxandi og gæfu fljótt meira af sér. Segjum að við skiptum þessu í þrennt eða fernt. Við segðum að einn þriðja eða einn fjórða af þessu ætluðum við að setja í fjárfestingu í framtíðinni beinlínis, í innviðum, í samgöngum, í fjarskiptum og undirstöðuhlutum til að reka heilbrigði- og menntakerfið o.s.frv. Segjum að við settum þá einn þriðja eða einn fjórða í lækkun skulda. Við segðum: Við byrjum bara strax á því, setjum einn fjórða, ef það á að fara upp í fjórðungana, í að hefja inngreiðslur á lífeyrisskuldbindingar framtíðarinnar. Við eigum ógreiddan reikning upp á 430 milljarða plús í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og klukkan tifar. Ef ekki á núna á árum batnandi afkomu ríkisins og efnahags að byrja inngreiðslur inn á þá skuld þá spyr ég: Hvenær? Eigum við líka að skilja það eftir handa börnunum okkar? Það væri hægt að nota eitthvað af þessum fjármunum í það. Það væri geysilega ábyrg og félagsleg reisn yfir því að fara strax að takast á við þann vanda um leið og betur árar þannig að við skildum hann ekki bara eftir handa börnunum okkar. Annars kemur 25–30 milljarða högg á ríkið þegar sjóðurinn tæmist upp úr 2025. Einn fjórðung hefði ég verið alveg tilbúinn til að skoða í markmiðsmiðaðar skattalækkanir, t.d. að lækka almenna tryggingagjaldið nokkurn veginn í takt við lækkandi atvinnuleysi. Með því værum við að styðja við bakið á mannaflsfrekri starfsemi, á nýsköpun í atvinnulífinu, hjálpa litlum fyrirtækjum sem oft eru með langstærstu útgjöld sín í formi launakostnaðar o.s.frv.
Frú forseti. Ég tel að Íslendingar séu að mörgu leyti í ákjósanlegri stöðu. Öll „fúndamentin“ í atvinnulífinu ganga vel og þau hafa gengið vel, þau brugðust ekki heldur í kreppunni. Það var þess vegna sem við náðum okkur upp með þessum hætti. Ég er þeirrar skoðunar að það skipti framtíðina og okkur miklu máli að við reynum að vinna niður skuldirnar eins hratt og hægt er. Því miður sýnir sagan að Ísland gengur í gegnum miklar efnahagssveiflur og þegar kreppuna bar að garði þá hjálpaði okkur mikið að við höfðum fyrningar, þótt ekki hefðu þær dugað. Þetta skiptir þess vegna máli. Mér þykir fróðlegt að hv. þingmaður skuli orða það með þeim hætti að töluverðan part af þessum tekjum mundi hann vilja til að nota í hnitmiðaðar skattalækkanir. Hann nefnir tryggingagjaldið. Ég er honum algerlega sammála um það. Það verður að vera eitthvert system í galskapnum. Tryggingagjaldið er að stærstum hluta til að standa straum af bótum vegna atvinnuleysis og atvinnuleysið er á hraðri niðurleið. Ef maður tekur t.d. atvinnuleysið núna og veltir fyrir sér hvað það hefði átt að leiða til mikillar lækkunar á tryggingagjaldi, þá fæ ég út tölu sem losar 10 milljarða. Manni finnst að það ætti að skila atvinnulífinu einhverjum parti af þessu og helst öllu „i det lange løb“, með leyfi forseta. Mér finnst það vera verulegur ágalli hjá hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórninni að engin skref skuli vera stigin til að skila þessu sem má segja, ef maður vill orða það heldur gróflega, er ránsfengur í reynd miðað við lögin eins og þau setja upp tryggingagjaldið. En að öðru leyti er ég þeirrar skoðunar að það sé mjög rangt hjá ríkisstjórninni að afsala sér öllum þessum tekjum sem hún hefði átt möguleika á [[Forseti hringir.]]og rifja það upp fyrir reikningsglöggum þingmönnum að á tíu ára tímabili eru þetta 500 milljarðar.
Frú forseti. Mér finnst þetta einhvern veginn vera ávísun á að við séum aðeins að missa einbeitinguna og agann aftur. Þetta er orðið aðeins of þægilegt og menn eru bara búnir að gleyma svo miklu. Segjum sem svo að það slái harkalega í bakseglin í efnahagsmálum í heiminum, og margir spá nú slíku, kannski innan einhverra tveggja, þriggja ára og þær öldur berist til Íslands og við lendum hérna í vandræðum. Það þyrfti ekkert endilega að vera vegna þess að við hefðum klúðrað málum stórkostlega sjálf. Gæti fjármálaráðherra sem þá mun sitja verið í þeirri dapurlegu stöðu að þurfa að fara að reyna að nudda tekjustofnunum upp aftur af því að allt í einu hyrfu verulegar tekjur út, ef þenslan hyrfi allt í einu úr hagkerfinu? Er ástæða til þess að búa sér til jafnvel svoleiðis möguleika með því að fara of ógætilega og af of mikilli léttúð af stað í það að lækka tekjur ríkisins í stórum stíl út og suður, fara í alls konar breytingar sem allar með einni undantekningu hafa það sammerkt að þær eru gerðar á kostnað tekna ríkisins, allar? Ég hef líka nefnt inn í þetta samhengi afkomu sveitarfélaganna sem því miður er að versna. Nánast öll stóru sveitarfélögin gera upp með verri útkomu núna og ég vil horfa til afkomu hins opinbera í heild. Er skynsamlegt að ríkið sé þá að veikja stöðu sína með þessum hætti þegar maður horfir yfir línuna og sér að sveitarfélögin eru kannski í vaxandi erfiðleikum og hefðu þörf fyrir að styrkja sína tekjustofna? Til dæmis í staðinn fyrir að ríkið lækkaði skattana svona mikið hjá sér, þá yfirfærði það að einhverju leyti einhverjar tekjur til sveitarfélaganna til að bæta afkomu þeirra. Valkostirnir í þessu eru ótal margir og mér finnst þeim ekkert hafa verið svarað. [[Forseti hringir.]]Það er bara vaðið áfram vegna þess að það er svo gaman að geta sagt að maður sé að lækka skatta.
Hæstv. forseti. Það er sannarlega rétt, eins og einhver þingmaður sagði hér áðan, að bandormurinn sem hæstv. fjármálaráðherra flytur núna hefur oft verið verri en sá sem hér kemur fram. Ef við förum bara aftur til hrunáranna, sem ég ræði oft hér, og þess sem síðasta ríkisstjórn þurfti að ganga í gegnum eftir hrunið, niðurskurð, skattahækkanir o.fl., þá er í raun og veru alveg með ólíkindum að það skuli vera hægt að leggja svona bandorm fram núna þar sem farið er í ýmsar skynsamlegar aðgerðir en líka aðrar miður góðar og valda deilum eins og við höfum heyrt hér í dag. Ég ætla að skauta aðeins í gegnum þetta frumvarp nú við 1. umr. og staldra fyrst við breytinguna á skattþrepi í tekjuskatti einstaklinga. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta sem hér hefur verið sagt af flokkssystkinum mínum í Samfylkingunni um þetta. Það er sennilega rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan að það væri í raun og veru verið að búa til kosningabæklingana fyrir næstu kosningar. Það er verið að búa til bæklinga þar sem hægt er að segja: Við lækkuðum skatta á einstaklinga. Það á ábyggilega að virka vel á þessa umræðu. En eins og ég segi er verið að gera það meðal annars vegna þess tekjur flæða inn í ríkissjóð af starfseminni í landinu sem er sem betur fer að rísa og ástandið að batna. Sú ríkisstjórn sem nú er að störfum og hefur verið í tvö ár nýtur líka ávaxtanna af því sem síðasta ríkisstjórn þurfti að leggja á sig þegar hún lagði grunn að endurreisn landsins. Þess vegna er ég ekki sammála því sem hæstv. forsætisráðherra sagði í stefnuræðu sinni um að allt þetta hefði gerst frá og með apríllokum 2013 þegar ríkisstjórnarskipti urðu í landinu. Það vantaði eiginlega bara í þessa stefnuræðu að góður árangur íslenska karlaliðsins í knattspyrnu hefði líka verið núverandi ríkisstjórn að þakka og ríkisstjórnarskiptum, en það var ekki. Að öllu gamni slepptu þá er eins og hér hefur komið fram verið að fara í breytingar á tekjuskattskerfinu, taka út milliþrepið sem á að gerast á kosningavetrinum, rétt fyrir kosningar. Það minnkar auðvitað jöfnunaráhrifin sem þessi þriggja þrepa skattur hefur. Síðan getum við talað um það endalaust hvernig þeim peningum verður ráðstafað. Hvernig fer þetta? Hvað verður skorið niður? Það má til dæmis spyrja sig að því vegna þess að það er list hins ómögulega að leggja á skatta og reyna að mynda sem mesta sátt í landinu. Þess vegna spyr ég: Er rétt að lækka þessa skatta núna, á sama tíma og við látum til dæmis fæðingarorlofið vera óbreytt þannig að mjög margir treysta sér ekki til að taka fæðingarorlof, hafa bara ekki efni á því? Við erum að breyta vaxtabótunum og skera þær niður um 1,5 milljarða. Það er sagt vera vegna þess að skuldastaðan hafi minnkað hjá almenningi í landinu. Jú, sannarlega er það rétt, en á sama tíma er verið að taka þessa peninga, þ.e. skera vaxtabæturnar niður, og setja í átak í húsnæðismálum, sem er vel, en við skulum hafa í huga að það er gert með þessum niðurskurði. Aldraðir og öryrkjar fá ekki þær bætur sem þeir eiga að fá frá og með 1. maí sl. vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið að láta það koma til framkvæmda um næstu áramót og svíkja þar með þetta fólk um þann ávinning sem það á að fá líka með samningum sem voru gerðir við aðila vinnumarkaðarins og leggja grunn að 300 þús. kr. lágmarkslaunum eftir tvö eða þrjú ár. Aldraðir og öryrkjar eiga auðvitað að njóta þess líka. Það var alltaf í mínum huga, við þær skelfilegu aðstæður að þurfa að ráðast að þessum þjóðfélagshópum og lækka bætur þeirra og tekjutengja meira og meira, að þessu yrði að skila til baka við fyrsta tækifæri. Þegar hagur ríkissjóðs mundi skána ætti þetta að koma við fyrsta tækifæri til baka. Því miður urðu ríkisstjórnarskipti og ný ríkisstjórn hafði ekki áhuga á að gera það sem ég er að tala um. Það var minnst á sveitarfélögin áðan. Ég hef heyrt marga sjálfstæðismenn hjóla í Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög fyrir slæma niðurstöðu reikninga þeirra miðað við sex mánuði. Virðulegi forseti, í greiningum sem hafa verið birtar um afkomu sveitarfélaga þá er þessi afkoma eingöngu verri vegna launahækkana. Og þegar menn tala um Reykjavík held ég að menn ættu nú að horfa á annan kaupstað ekki langt frá, þ.e. Kópavogsbæ, til að ræða þetta. Þess vegna er það alveg fullgild spurning og fullgilt sjónarmið hvort hefði kannski átt að koma til móts við sveitarfélögin. Ég segi það sem gamall sveitarstjórnarmaður og ráðherra sveitarstjórnarmála að það hefði alveg eins mátt hugsa sér að sveitarfélögin fengju stærri hlut úr þessum pakka. Síðan skulum við hafa eitt af þessum atriðum í huga þegar ég segi að tekjur flæði inn í ríkissjóð. Afkoma atvinnurekstrarins er sem betur fer mjög góð. Við höfum upplýsingar um það, m.a. á fundi atvinnuveganefndar í morgun með Samtökum atvinnulífsins og ýmsum fulltrúum innan þeirra samtaka, að það er metafkoma hjá sjávarútveginum um þessar mundir. Það er meðal annars vegna þess að olíuverð er sögulega lágt í heiminum. Ríkissjóður græðir líka mikið á mörgum ferðamönnum. En við skulum hafa það í huga að olían getur hækkað og ferðamennirnir geta líka hætt að koma. Sumir hafa nefnt sem dæmi að síldin hvarf 1967 og menn geta tekið dæmi af ferðamönnum sem hafa hætt að koma. Þá verður þessi sýn ekki eins glæsileg og nú. Virðulegi forseti. Tíminn er skammur. Ég segi fyrir mitt leyti varðandi lið 3.2 sem er kallaður Hækkun á frítekjumarki á leigutekjum. Þetta er ágætisskref sem þarna er stigið. Hvers vegna er það ekki stigið til fulls eins og við jafnaðarmenn höfum lagt til? Við höfum lagt til að ef einstaklingur leigir út eina íbúð til langtíma, ekki til ferðamanna, þá verði það með fullkomnum skattafslætti. Hér er stigið smáskref í þá átt. Af hverju að vera að gera það á þann hátt sem hér er gert sem er talið hafa 400 millj. kr. áhrif á ríkissjóð til lækkunar? Ég held að atriðið sem við jafnaðarmenn höfum lagt til sé mjög mikilvægt í tengslum við húsnæðisskortinn og svimandi hátt leiguverð í landinu. Aðilar gætu þess vegna útbúið aðra íbúð í húsinu sínu eða eiga íbúð sem þeir leigja til ferðamanna og sæju sér frekar hag í því að leigja hana til langs tíma til almennings og fengju skattafslátt út á. Ég held að slík aðgerð mundi svínvirka. Ég er mjög hrifinn af þeirri breytingu sem er verið að gera á tilfærslu virðisaukaskatts og áfengisgjaldi. Ég nefndi það hér fyrir ári þegar breytingar á virðisaukaskattskerfinu voru lagðar hér fyrir Alþingi. Í frumvarpinu er farið um það orðum eins og veltufrávik og tekjuskilvirkni o.s.frv. Ég er alveg sannfærður um að þessi breyting, sem er, nota bene, ekki þannig að hún lækki verð á áfengi heldur er verið að færa það til, hækka áfengisgjaldið en lækka virðisaukaskattinn niður í 11%, muni stuðla að betri skilum til ríkissjóðs á sölu áfengra drykkja á veitingastöðum. Það var nefnilega mjög sérstakt að vínið væri með 24% virðisaukaskatt en það sem sett var út í vínið var með 11% og ýmislegt annað sem þar var inni. Það var kannski bara allt of mikill möguleiki á mistökum, skulum við kalla það, á hvaða takka var ýtt hvað þetta varðar. Ég hef ekki tíma til að fara út í ýmislegt annað hvað varðar ferðaþjónustuna og skil á virðisaukaskatti. Í raun eru dæmi um dálítið furðulegar reglur þar um en ég vísa í fyrri ræðu mína um virðisaukaskatt fyrir ári síðan hvað það varðar, þ.e. hvernig menn geta rekið ferðaskrifstofu, fengið 100 þús. kr. greiðslu frá ferðamanni og geta stýrt því sjálfir í hvað greiðslan er sett, hvort sem það er matur, sala á víni eða leiðsögn. Sumt af því sem ég tel upp er án virðisaukaskatts. Verðlagsuppfærsla krónutöluskatta og gjalda 2,5% til marks um verðbólgu. Vafalaust er rétt að þessi gjöld eigi að halda sínu verðgildi. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra, sem er því miður ekki í salnum en hefur setið hér í allan dag, hvort það sé ekki tryggt að það sé verið að hækka líka það gjald sem lendir hjá Vegagerðinni til viðhalds og reksturs vegakerfisins í landinu. Hér er boðuð breyting á virðisaukaskattskerfi fólksflutninga því að greinilega voru gerð þau mistök við síðustu lagagerð að hópferðabifreiðafyrirtæki fengu að telja fram innskatt vegna áfanga við reksturinn, þar með talið þegar menn keyptu nýja bíla, og þá verið að fella út í leiðinni að virðisaukaskattur sé endurgreiddur þegar gamlir bílar eru seldir. Þetta er líka, held ég, mjög skynsamleg aðgerð. Hér er svo verið að framlengja enn einu sinni tímabundnar heimildir til að fella niður virðisaukaskatt af kaupum á bifreiðum sem eru knúnar með rafmagni, vetni eða tengiltvinnbifreiðum. Þetta er alveg hiklaust til bóta. Þessi aðgerð var, ef ég man rétt, gerð í tíð síðustu ríkisstjórnar og hefur fjölgað umhverfisvænum bílum í landinu og hefur þar með ekki síst sparað mikinn innflutning á eldsneyti, sem við þurfum alltaf að flytja inn og kostar okkur mikið af gjaldeyri sem við eigum ekkert allt of mikið af. Ég segi fyrir meitt leyti að þetta eigi ekki að vera til eins árs, ég held að það eigi að vera til lengri tíma. Ég spyr jafnframt hæstv. fjármálaráðherra: Eru einhver önnur gjöld af þessum umhverfisvænu bílum sem ríkissjóður innheimtir eða er hér verið að fella allt niður? Ef ekki er verið að fella allt niður þá er ég þeirrar skoðunar að við hér á Alþingi eigum að stíga skrefið til fulls og fella niður öll gjöld af umhverfisvænum bílum og stefna þar með að umhverfisvænni samgöngum eins og við höfum samþykkt hér á Alþingi. Barnabætur og vaxtabætur hef ég ekki tíma til að fara í gegnum núna en ítreka það sem ég sagði áðan um að verið væri að fara í vaxtabótakerfið og lækka vaxtabætur vegna lægri skulda. Það má líka spyrja: Hefði ekki verið eðlilegt að hafa vaxtabæturnar hærri og koma til móts við þá sem skulda enn allt of mikið? Lagfæringin í skuldaleiðréttingunni hjá þeim sem fengu hámarksskuldaleiðréttingu, 4 milljónir, og skulduðu 25 milljónir þegar það var - það er ekkert langt í það, miðað við verðbólgu og annað, að sá ávinningur hverfi; sumir segja eitt ár, aðrir segja tvö ár. Ég er sammála því sem hér kemur fram um einföldun á stimpilgjaldinu og tel hiklaust að það eigi að vera þannig hvað varðar fyrstu íbúð burt séð frá því hvort hún er til eigin nota eða ekki enda er það erfitt í framkvæmd. Umboðsmaður Alþingis hefur gert athugasemdir við þetta, svo ég tali nú ekki um dæmi sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi hér áðan, ef það er virkilega þannig þá hvet ég efnahags- og viðskiptanefnd til að fara í gegnum það mál. Jafnframt er yfirskattanefnd falið úrskurðarvald í staðinn fyrir fjármálaráðuneyti. Það er alveg hiklaust til bóta. Með starfsendurhæfingarsjóðum er í raun og veru verið að fella úr gildi ákvæði til laga um tryggingagjald. Það verður væntanlega minna en verður þó 650 milljónir á árinu 2016. Ég hika ekki við að halda því fram að starfsendurhæfingarsjóðirnir skila miklum árangri, eins og Virk sem komið var á vegna samstöðu aðila vinnumarkaðarins. Kostnaður við rekstur Fjármálaeftirlitsins. Auðvitað á fjármálakerfið að borga þann rekstur. Ég er efins um að rétt sé að skera niður framlag til umboðsmanns skuldara. Ég þekki dæmi af afspurn frá fólki sem þar hefur farið í gegn að þar er verið að vinna virkilega gott verk og þar er verið að hjálpa skuldsettum heimilum miklu meira en gert var með aðgerðum ríkisstjórnarinnar til skuldaniðurfærslu. Ég ætla hér í lokin, virðulegi forseti, að fagna því alveg sérstaklega að ríkisstjórnin skuli stíga fram og standa betur við samninginn við þjóðkirkjuna, sem er gamall samningur sem menn þurftu að skerða eins og annað á erfiðleikatímanum. Hér er stigið fyrsta skref til að koma til baka og greiða þjóðkirkjunni það sem hún á samkvæmt samningi, ekki veitir af, virðulegi forseti, hvort sem er til reksturs kirkna, viðhalds eða umsjónar og eftirlits með kirkjugörðum. Þetta eru bara hlutir sem eiga að vera í lagi. Þjóðin hefur sagt sitt um þjóðkirkjuna í stjórnarskrá og við eigum að standa við þann samning sem þar var gerður. Hér er stigið fyrsta skref í átt til þess að skila [[Forseti hringir.]]kirkjunni einhverju af því sem tekið var af henni í hruninu og ég fagna því alveg sérstaklega.
Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra getur nú ekki kvartað undan sínum hlut. Hér hefur einn af helstu kardínálum Samfylkingarinnar flutt ræðu sem að meginhluta til var skjall og lof um margvíslegar breytingar í frumvarpinu. Ég tek alveg undir það sem hv. þingmaður sagði um breytingarnar á áfengisgjaldinu og umbúnaði þess. En gerir hv. þingmaður sér grein fyrir því - og ég segi þetta í ljósi þess að hann er annálaður bindindismaður a.m.k. á tóbak - að með þessu er verið að koma í gegn raunlækkun á tóbaksgjaldinu? Það er einungis fært upp miðað við 2,5% verðlagsbreytingar en forsendur fjárlagafrumvarps eru hins vegar 3% og svo eru margir sem spá miklu meiri verðlagsbreytingum. Hvað segir hv. þingmaður um þetta?
Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur er spar á tóbak nema ef til vill neftóbak þegar hv. þingmaður otar því að honum. En það er annar handleggur. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þessari raunlækkun hvað varðar tóbaksgjaldið, þessum 2,5%. Ég segi aðeins fyrir mitt leyti: Er það ekki þannig að í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar verður þessi 2,5% tala rúnnuð af miðað við þær upplýsingar sem við höfum um verðbólgu áður en við samþykkjum þetta fyrir jól? Ég er alla vega ekki sammála því að við séum í raun að lækka verð á áfengi og tóbaki, það á að hækka - og þar með talið neftóbakið sem hækkaði verulega í tíð síðustu ríkisstjórnar sem hv. þingmaður sat í og stuðlaði að.
Það var Steingrími að kenna.
En það er annar handleggur. En hvað þessa raunlækkun varðar eða hækkun þá vil ég vísa því yfir á fjármálaráðherra og að hann svari því hvort sú sé raunin eða hvort þessi tala muni taka breytingum í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar.
Frú forseti. Ég vakti sérstaka athygli þingmannsins á því, vegna þess að hann hefur alltaf verið í fararbroddi þeirra sem hafa haldið fram stríðum lýðheilsusjónarmiðum. Þetta litla atriði í frumvarpinu vinnur að minnsta kosti gegn því. Ég treysti því að hv. þingmaður, eins og allir aðrir í þessum sal, sem vilja ná fram sjónarmiðum lýðheilsu, taki með mér á því að breyta því alveg eins og ég veit að hv. þm. Ögmundur Jónasson mun halda skelegga ræðu um hér á eftir. Hitt er svo alveg klárt að ég er sammála hv. þingmanni um að það má að minnsta kosti kalla það eitt af óhæfuverkum síðustu ríkisstjórnar sem hún gerði varðandi þann varning sem hv. þingmaður nefndi hér en vegna þess að ég telst í hópi neytenda hans þá sat ég og þrumdi og þagði í ríkisstjórninni á meðan hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hækkaði gjöld á þann varning svo að keyrði fram úr öllu hófi og eru engar varnir til í því máli.
Hæstv. forseti. Upphafið að andsvari hv. þingmanns við mig var út frá því sem ég talaði hér um, þ.e. breytingu á virðisaukaskattskerfinu gagnvart áfengi og gagnvart veitingastöðum. Eins og ég sagði í ræðu minni, og sagði fyrir ári, er það tvímælalaust breyting til bóta vegna þess að hún mun auka skilvirkni - ég man ekki nákvæmlega hvaða fallegu orð eru notuð í frumvarpinu, um það þegar skatti er skotið undan. Vonandi kemst það bara í gegn og engin ástæða til að ætla annað. Þetta er kerfisbreyting sem hefur legið fyrir í mörg ár að væri skynsamlegt að gera en loksins farið í það núna, eftir því sem maður les í frumvarpinu, vegna þess að nefnd var skipuð sem fór í gegnum þetta dæmi og lagði þetta til. En varðandi lýðheilsusjónarmiðin og raunhækkun, þ.e. að verð á áfengi og tóbaki lækki ekki að raun heldur lækki í takt við verðbólgu, þá ítreka ég það sem ég sagði áðan og er stuðningsmaður hv. þingmanns hvað það varðar: Já, við eigum að láta það hækka samkvæmt verðlagshækkunum þannig að það haldi raungildi sínu en lækki ekki.
Frú forseti. Krónutölugjöldin hækkuðu ekkert á þessu ári. Við lögðum það inn í verðlagsforsendur þessa árs að gera það sem við gætum til að halda aftur af hækkun verðlags og vorum með allar hækkanir krónutölugjalda á núlli á árinu 2015. Á næsta ári erum við að hækka um 2,5% eins og við höfðum rætt um í yfirlýsingu fyrir jól 2013 þar sem talsverð umræða hafði farið fram um það að ef ríkið ætlaði alltaf að áskilja sér vænta verðbólgu næsta árs þá væri ríkið í sjálfu sér að ýta undir að verðbólguvæntingar mundu ganga eftir. Þá var mörkuð sú stefna fyrir kjörtímabilið að við mundum ekki hækka þessi gjöld umfram 2,5%. Aðeins varðandi rafbílana. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það eru ágætisrök fyrir því að skapa hvata, a.m.k. tímabundið, til að opna markaðinn hér heima fyrir rafbíla, umhverfisvæna bíla, svo að íslenskur almenningur sjái kosti þess að nýta þá og við fáum reynslu af því að nota þá hér við okkar aðstæður. En það verður samt að skoða þetta í stóra samhenginu og spyrja: Ef allir keyra um á rafbílum, hvernig ætlum við þá að fjármagna þann hluta sem kemur í gegnum eldsneytisgjöldin fyrir samgöngukerfið? Ætlum við að fella þann kostnað bara af bílunum almennt eða ætlum við að ná því einhvern veginn öðruvísi? Það má ekki gleyma því að í raun erum við að kaupa í mörgum tilvikum miklu dýrari bíla, senda meiri gjaldeyri til að sækja þessar bifreiðar til útlanda vegna þess að framleiðslukostnaður þeirra er enn þá langt yfir því sem gerist með aðrar bifreiðar. Þegar maður horfir á eldsneytissparnaðinn þarf að hafa í huga [[Forseti hringir.]]að gjaldeyrir fer út og það er einmitt þess vegna sem ég tel mikilvægt að við förum yfir þessi kerfi í heild sinni. [[Forseti hringir.]]En ég er sammála því að það er kostur að fjölga rafbílum á Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svar hans um krónutölugjöldin og 2,5% hækkunina. Ég spyr á móti: Er 2,5% heilög tala sem er föst eða mun hún breytast í takt við það að verðbólga hefur verið að fara á skrið? Þá á ég ekki við að hækkanir sem boðaðar hafa verið fyrir 2016 eigi að vera þannig að þær kyndi undir verðbólguna því að sannarlega á það ekki að vera þannig ekki frekar en að vaxtalágmark lífeyrissjóðanna geti kynt undir hærri vexti. Hæstv. ráðherra svaraði mér með rafbílana, um þá tímabundnu lausn sem er framlenging á gömlu ákvæði um eitt ár. Það eru tvímælalaust kostir við það. Eins og ég sagði hér áðan þá samþykktum við hér í upphafi síðasta kjörtímabils áætlun um að gera samgöngukerfið umhverfisvænna, breyta þar um, skipta um orkugjafa og slíkt. Það er það sem er í gangi. Hæstv. fjármálaráðherra talar um að þessir bílar séu dýrari þannig að það fari meiri gjaldeyrir úr landi þegar verið er að kaupa þá en aðra bíla. Það kann að vera en það hlutfall er hins vegar að lækka mjög mikið um þessar mundir. Það eru farnir að koma inn í landið og eru framleiddir bílar sem eru miklu ódýrari en þeir voru í byrjun. Allar spár eru um það og þróunin með rafhlöðurnar er þannig að þessir bílar verða ódýrari og ódýrari. Ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar að rafmagnsbílarnir séu það sem koma skal hér á landi. Hæstv. ráðherra nefndi dæmið sem ég hef oft nefnt hér í ræðustól, þ.e. hvernig eigi að greiða í Vegasjóð fyrir notkun á vegakerfinu af þessum bílum. Mitt svar er það sama og ég hafði þegar ég var samgönguráðherra: Það á að gera með því að breyta gjaldtökuaðferðinni sem verður þannig að allir bílar verða útbúnir ákveðnu tæki hvort [[Forseti hringir.]]sem það er GPS eða eitthvað annað þar sem greitt verður fyrir hvar menn keyra um og þannig í raun og veru bara lesið af.
Frú forseti. Það er alveg rétt að kostnaðurinn við framleiðslu þessara bifreiða lækkar mjög ört. Í því geta falist mjög mikil tækifæri fyrir okkur. Það þarf ekki að hafa langt mál um það hversu mikill sparnaður gæti hlotist af því fyrir okkur ef það gengi eftir og menn hættu að flytja inn jarðefnaeldsneyti í þeim mæli sem gert hefur verið, fyrir utan umhverfisáhrifin sem kæmu þá eins og eins konar kaupauki eða bónus. Það eru eflaust margar ólíkar leiðir til að tryggja framlag þessara bifreiða til samgöngukerfisins. Það er á þann hátt kannski fyrst og fremst bara tæknilegt úrlausnarefni. Það sem ég er með í huga núna, eins og ég nefndi í framsöguræðu minni, er að við veltum aðeins fyrir okkur reynslunni af síðustu breytingum af þessum gjöldum í heild sinni. Þá nefni ég allt frá bifreiðagjaldi yfir í kolefnagjald, yfir í vörugjöld á olíur og síðan á annað eldsneyti. Það eru ákveðnir hvatar sem við byggðum inn í þessi kerfi til að ná tilteknum markmiðum. Eins og menn þekkja eru gild rök fyrir því að hafa afslætti af vörugjöldum í ákveðnum tilvikum, hvort sem er fyrir rafbíla eða aðrar tegundir af bifreiðum. Leigubílar hafa notið góðs af því, ökukennarar og fatlaðir einstaklingar í ákveðnum tilvikum o.s.frv. Ég tel að það sé rétt að fara aðeins yfir reynsluna af núverandi kerfi og skoða markmiðin í ljósi þeirrar þróunar sem við erum að ræða hér og spyrja okkur hvort við getum betur náð markmiðum okkar. Bílaleigurnar eru inni. Við erum að draga úr afslætti þar. Ég mundi gjarnan vilja spyrja hvort við gætum þá skapað svigrúm til að lækka vörugjöldin að öðru leyti á móti.
Hæstv. forseti. Nú verð ég bara að játa það að ég var ekki viðstaddur þegar hæstv. ráðherra flutti ræðu sína með þessu frumvarpi og umræðu hans um umhverfisvænu bílana á móti því hvernig greitt er til ríkissjóðs vegna notkunar þeirra. Ég hef, eins og ég sagði áðan, margoft rætt þetta. Það er gat í kerfinu. Við á Alþingi látum þetta eiga sig og svörum ekki þeim spurningum sem þarf að svara. Mér finnst það ósanngjarnt. Við eigum að svara þessum spurningum vegna þess að fólk á að vita það þegar það er að ákveða hvort það ætlar að kaupa svona bíl eða annan, hvað greitt er af þessum bílum í sameiginlegan sjóð okkar til að viðhalda og byggja upp vegakerfið í landinu. Það er ekki sanngjarnt að tveir aðilar keyri, við skulum segja norður í land til Akureyrar og hefðbundinn jeppi, dísilbíll, eyði olíu fyrir 25 þús. kr. - ætli það séu ekki 15 þús. kr. af því eða upp undir 17.500 sem rennur í ríkissjóð? - og annar aðili keyrir á eftir viðkomandi bíl eða undan, eftir atvikum, á rafmagnsbíl og borgar ekkert til ríkissjóðs í vegakerfið en báðir bílarnir slíta því jafn mikið. Ég fagna því að fjármálaráðherra skuli hafa tekið þetta til umræðu vegna þess að við sem sitjum á Alþingi og allir stjórnmálaflokkar sem eru unnendur þess að fjölga vistvænum bílum í bílaflota landsmanna verðum að svara þessu fyrr en seinna. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við eigum að taka upp þá tækni sem er að ryðja sér til rúms og er orðin staðalbúnaður á ýmsum nýjum bílum, þ.e. ákveðnir kubbar sem mæla hvert bílarnir fara, hvar er ekið o.s.frv., og það sé greitt eftir því. Ef menn keyra í gegnum gjaldskyld göng borga menn eftir því. Persónuverndarsjónarmið komu alltaf í veg fyrir það en úti í hinum stóra heimi, úti í hinu stóra kaupfélagi sem heitir Evrópusambandið [[Forseti hringir.]]hafa menn lokið þessari vinnu og komin er sátt um það.
Frú forseti. Við ræðum hér ýmsar forsendur fjárlaga og ég eins og fleiri sem haldið hafa ræður hér í dag gagnrýni mjög þær skattkerfisbreytingar sem hér koma fram. Ég tel þær ekki vera til hagsbóta fyrir láglaunafólk eða millitekjufólk eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur haldið mjög stíft á lofti. Þá er ég ekki eingöngu að horfa í þær krónutölur sem koma fram á bls. 12 í frumvarpinu þar sem tíundað er hvað hver og einn tekjuhópur fær í lækkun vegna þess að þær segja ekki alla söguna. Við verðum að horfa á þetta í heildarsamhengi. Þegar verið er að gera miklar breytingar á til dæmis velferðarkerfinu, þegar verið er að hækka virðisaukaskatt á mat, sem leiðir til aukinna útgjalda, og þegar almenningur í landinu þarf að leggja sífellt meira út fyrir ýmsu sem áður féll undir það að vera gjaldfrjálst er ríkið í raun og veru að ná þessari lækkun til sín með óbeinum hætti. Ég hefði viljað sjá að með tekjuskatti væri verið að jafna kjör fólks í landinu. Ég tel að þarna sé blekkingaleikur á ferðinni. Það er óskaplega vinsælt meðal hægri manna að flagga skattalækkunum í kosningum og vissulega eru hægri menn að framfylgja kosningaloforðum sínum með þessum hætti. Það fer ekkert á milli mála. Við sem teljumst vera vinstri sinnuð getum auðvitað ekki átt von á því að hægri menn hrífist svo af málflutningi okkar að þeir verði vinstri sinnaðir og fari að breyta skattstefnu sinni, það er nú ekki svo gott. En fyrir almenning í landinu verður fólk að horfa til þess - og ég held að það sé að gerast í miklu meiri mæli en var hér áður - og opna augu sín fyrir því hvað það fær fyrir skattana sína, fylgi því eftir, að það skili sér í bættum vegasamgöngum, í öflugra heilbrigðiskerfi, í öflugra menntakerfi o.s.frv. Skoðanakannanir sem gerðar voru nýlega segja að Íslendingar vilja borga skatta ef það skilar sér til dæmis í heilbrigðiskerfið. Fólk er ekki lengur feimið við að svara því í skoðanakönnunum vegna þess að það horfir upp á að verið er að veikja velferðarkerfið og draga lappirnar í því að efla innviði landsins. Það er stórhættulegt og með því er verið að senda þá ávísun inn í framtíðina til barnanna okkar, eins og sagt var hér áðan í ræðu. Ég spyr líka: Er það gott að hagvöxtur sé dreginn áfram af einkaneyslu eins og virðist vera? Það er líka áhyggjuefni að verðbólguforsendur fyrir næsta ár eru 4,5%. Í dag er verðbólga á tólf mánaða tímabili 2,2%. Hver eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þessum spám sem koma fram í fylgiriti við frumvarpið? Mér þætti gaman að vita hvaða áætlanir liggja fyrir til að koma í veg fyrir verðbólgu sem virðist vera á uppleið. Nú eru vissulega ákveðin hættumerki á lofti varðandi þenslu, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur verið sagt í hagfræðinni að þegar þensla er í einkageiranum þá haldi menn að sér höndum í opinbera geiranum og öfugt. Þetta hefur í gegnum tíðina bitnað mjög á landsbyggðinni. Vegna hvers? Vegna þess að í svokallaðri þenslu, sem getur bæði verið slæm eða góð eftir því hvað er undirliggjandi, hvort raunveruleg framleiðniaukning er í landinu og verðmætasköpun á bak við þensluna eða ekki, virðist landsbyggðin sitja eftir. Eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu virðist sú þensla sem er farin í gang á höfuðborgarsvæðinu koma fram í því að menn haldi að sér höndum í opinberum framkvæmdum úti á landi. Þá er ég að tala um innviðauppbyggingu eins og samgöngumál og í heilbrigðismálum og í uppbyggingu og í eflingu framhaldsskóla vítt og breitt um landið. Þar er skorið niður í nemendaígildum, skorið niður bæði í sóknaráætlun og byggðaáætlun og landsbyggðin horfir upp á það að enn eina ferðina á hún að sitja eftir. Hrunið kom kannski öðruvísi við landsbyggðina en höfuðborgarsvæðið vegna þess að þenslan náði aldrei til ýmissa byggða úti á landi. En þegar það er farið að gerast trekk í trekk að þegar bóla fer að vaxa á höfuðborgarsvæðinu þá haldi menn að sér höndum í öllum nýframkvæmdum úti á landi eins og í vegaframkvæmdum og í uppbyggingu fjarskipta, í ljósleiðaravæðingu þess hluta landsins sem situr eftir, þá er það orðinn mikill dragbítur fyrir landsbyggðina. Þá er ekki skrýtið að sveitarstjórnarmenn sem stýra sveitarfélögum á veikari svæðum á landsbyggðinni hafi miklar áhyggjur og viti ekki hvað snýr upp og niður á þessari blessaðri ríkisstjórn sem sýnir fram á að ríkissjóður gæti skilað á þessu ári allt að 18 milljörðum í tekjuafgang. Ferðaþjónustan hefur verið að vaxa gífurlega mikið en lagt er til að einungis 149 millj. kr. fari í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Í vor voru settar 850 millj. kr. í þennan sjóð og mér heyrist menn kvarta undan því að ekki gangi nógu hratt að koma því fjármagni út. En hvað veldur því? Því veldur þessi mikli vandræðagangur sem verið hefur frá því að ríkisstjórnin tók við. Hún kemst ekki að neinni niðurstöðu um það hvernig eigi að fjármagna þennan geira og uppbyggingu innviða í landinu sem þjóna ferðaþjónustunni, finnur enga leið til þess að fjármagna þetta, slettir í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða eftir hendinni og þeir sem leggja fram 50% á móti vita því ekkert fram í tímann hvað þeir hafa í höndunum til þess að undirbyggja og fara í skipulagningu og áætlunargerð. Það er mjög alvarlegt, þegar ferðaþjónustan hefur lýst því yfir að hún hafi mjög miklar áhyggjur af þessum seinagangi í allri uppbyggingu innviða í samfélaginu, að þá sé um leið verið að skera niður tekjustofna ríkisins á ýmsum póstum um hátt í 50 milljarða á þeim rúmu tveimur árum sem liðin eru frá því að ríkisstjórnin komst til valda. Það kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra í vikunni þegar vaxtabætur voru ræddar að lækkun þeirra upp á 1,5 milljarða, minnir mig, væri mjög eðlileg vegna þess að ríkisstjórnin hefði sett í gang skattafslátt og niðurgreiðslu á húsnæðislánum, um 20 milljarða á ári. En er þetta endilega sama fólkið sem er þarna á ferðinni? Ég held ekki. Skattafslátturinn nýtist vissulega mörgum en hann nýtist samt betur þeim sem hafa möguleika á að spara, þeim sem eru tekjuhærri. Við vitum líka að niðurgreiðslur húsnæðislána hafa farið mjög ómarkvisst út til þeirra sem þar eiga í hlut. Ég vildi sjá miklu beinskeyttari aðgerðir til þess að mæta láglaunafólki og millitekjufólki, oftar en ekki ungu fólki sem er að koma undir sig fótunum og koma sér fyrir, hvort sem er í leiguhúsnæði eða með því að kaupa húsnæði. Þegar afkoma ríkisins batnar eins og hún er vissulega að gera - og auðvitað er ekki bara hægt að þakka núverandi ríkisstjórn það heldur fyrst og fremst fyrrverandi ríkisstjórn þó að ég geti alveg unnt núverandi ríkisstjórn þess að ylja sér við það líka, eitthvað hefur þá vonandi líka verið gert rétt hjá henni - á að nota þann tekjuafgang til þess að byggja innviðina upp og rétta kúrsinn gagnvart þeim sem þurfti að skera niður hjá, eins og öldruðum og öryrkjum og nota þann afgang líka til að greiða niður skuldir ríkissjóðs svo að við séum ekki að eyða allt of hárri upphæð á hverju ári í vaxtakostnað. Það er eins og það er. Ríkisstjórnin heldur áfram að setja undir sig hausinn og keyra harða hægri stefnu. Mér fannst mjög merkilegt það sem kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur hér áðan að hún væri orðin þreytt á einhverri málamiðlun, að komið væri nóg af slíku og menn ættu bara að tala nákvæmlega fyrir sinni stefnu og keyra hana áfram, sú stefna verði keyrð hér áfram. Ég spyr mig þá bara: Hvað má blessaður Framsóknarflokkurinn segja? Er hann genginn til liðs við Sjálfstæðisflokkinn eða er hann bara alveg á kantinum? Eða ætla menn að skiptast á, í ár sé það fjárlagafrumvarp Sjálfstæðisflokksins og næsta ár verði það frumvarp Framsóknarflokksins? Þegar tveir flokkar eru við stjórn mundi maður ætla að það væri gerð einhver málamiðlun nema það sé orðið svona stutt á milli þessara flokka í stefnu að það sé bara til málamynda, að stefnurnar séu bara það líkar. Mér heyrðist nú ýmislegt koma fram á flokksþingi framsóknarmanna í vor sem rímar ekki alveg við fjárlagafrumvarpið. En í lokin varðandi tryggingagjaldið, þá tek ég alveg undir að það sé mjög brýnt að lækka það. Í dag er það 2% hærra en það var fyrir hrun og það er búið að lofa lækkun á tryggingagjaldi, það mun skila sér í því að fyrirtækið geti þá frekar mætt launahækkunum og fjölgað við sig starfsfólki. Ég styð það heils hugar að tryggingagjaldið verði lækkað og að tekjuafgangur hjá ríkissjóði verði nýttur markvisst til að styðja við þá sem hafa lægri laun og þurfa á því að halda.
Hæstv. forseti. Það er eins hjá hv. þingmanni og öðrum úr hennar flokki og í stjórnarandstöðunni að þau eru með böggum hildar yfir skattalækkunum. Ég man ekki þá tíð, nú er ég orðinn tiltölulega fullorðinn maður, að einhvern tímann hafi verið skilyrði hjá vinstri mönnum til að lækka skatta, ég man aldrei eftir því. [[Gripið fram í: Það er af því að þú hefur ekki fylgst með.]]- Jú, ég hef fylgst með. Ég man aldrei eftir því að það hafi verið skilyrði og ég man aldrei eftir því að vilji hafi verið til þess. Ég upplifi það þannig að menn haldi á þessum væng stjórnmálanna að þessi blessaða kaka geti aldrei minnkað, það sé bara spurning hvað hið opinbera taki mikið af henni. Þess vegna tala menn um að við séum að afsala okkur tekjum, kasta frá okkur og gefa. Það er enginn að velta fyrir sér: Bíddu, með því að lækka skatta, getur það ekki leitt til meiri tekna fyrir ríkissjóð til að setja í þessi velferðarmál, að það verði þá einhver fjárfesting? Menn vita að þegar stjórn er við völd eins og sú ríkisstjórn sem nú er þá geta þeir tekið áhættu og fjárfest, þeir vita að skattarnir verða ekki bara hækkaðir sisona af því að við þurfum að gera eitthvað. Þetta er það sem skiptir máli. Þetta er ekki eitthvert excel-skjal sem er bara óbreytanleg stærð. Þetta er bara spurning um hvað við þurfum að taka mikið og hvað við viljum taka mikið. Við þurfum að gera það. [[Gripið fram í: … fyrir hrun, hvernig endaði það?]]Svona er þetta. - Tekjur ríkissjóðs jukust jafnt og þétt, það er það sem gerðist. Ég get alveg fullvissað ykkur um að það munu ekki verða meiri peningar til að bæta kjör öryrkja og aldraðra, [[Forseti hringir.]]velferðarþjónustuna, með því að hækka stöðugt skatta.
Virðulegi forseti. Það er þessi eilífa brauðmolakenning sem hægri menn fara alltaf með eins og faðirvorið. Það er svolítið gaman að því að halda virkilega að við það að lækka skatta af þeim sem eru með háar tekjur muni alltaf hrynja einhverjir brauðmolar og sáldrast út í samfélagið, sem nýtist öllum. Veruleikinn er ekki þannig. Veruleikinn er þannig að ef við ætlum að standa undir einu stykki samfélagi með öllu því sem við viljum og gerum kröfu um - það er ekki eins og kröfurnar um að hafa öflugt heilbrigðiskerfi, menntakerfi, vegasamgöngur og alla þessa innviði sem við viljum sjá í nútímasamfélagi minnki, kröfurnar eru til staðar, líka hjá hægri mönnum, líka hjá þeim hægri mönnum sem sjá eftir hverri krónu sem þeir setja í skatta. Það er bara eins og í Litlu gulu hænunni, það verður einhver að baka brauðið, það er ekki bara hægt að borða kökuna.
Það er enginn að tala um það.
Það þarf að baka brauðið og það þarf að leggja í það og þá þurfa allir að leggja í það brauð eftir efnum og ástæðum. Er það ekki þannig ef allir ætla að borða brauðið í framhaldinu? Hægri menn verða að fara að skilja að það er gott samfélag þar sem allir leggja sitt af mörkum til að geta boðið þá þjónustu sem við viljum öll fá og tölum um að eigi að vera svo sjálfsögð. Viðhorfið er farið að breytast gagnvart þessum hlutum, líka hjá mörgum hægri mönnum erlendis. Það er ekki gott efnahagskerfi þar sem skattar eru lágir og ójöfnuður ríkir í samfélaginu. Það er ekki efnahagslega gott til framtíðar að þeir sem eru með lægri launin standi raunverulega hlutfallslega undir miklu meiri byrðum en þeir sem eru með hærri laun. Um það hafa verið rituð rit, [[Forseti hringir.]]virt tímarit hafa gefið það út.
Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi algjörlega misskilið mig. Ég er auðvitað ekki að tala um að menn eigi ekki að taka þátt í kostnaði við samfélagið. Allir eiga að borga skatta. Allir eiga að leggja til samfélagsins en það er auðvitað ekki þannig að það séu sjálfkrafa auknar tekjur til að nýta í þau velferðarmál sem við öll viljum með því að skattleggja endalaust, skattleggja sem mest, af því að við þurfum alltaf meira. Það er alveg sama hvað skattarnir hefðu verið háir hér, alltaf eru tillögur um eitthvað meira af því að við þurfum alltaf að gera eitthvað meira. En það eykur ekki tekjur ríkissjóðs og hefur ekki gert því að það eru auðvitað takmörk fyrir því hvað borgar sig að hafa skatta háa. Ákvörðun um að hækka skatta - slíkar ákvarðanir hafa áhrif. Þær hafa áhrif á fjárfestingar, öll óvissa skiptir máli. Það sem við þurfum að gera, til að baka brauðið, er að einhver vilji skapa verðmæti. Það vill enginn skapa verðmæti ef hann getur ekki verið í traustu og einföldu skattkerfi, að hann hafði nokkurn veginn vitneskju um það fram í tímann hvað muni gerast. Þetta skiptir mál. Ég er ekki að tala um að menn eigi ekki að borga skatta og ég þoli það raunverulega ekki þegar menn koma sér undan því. Við þurfum öll að taka þátt í þessu. En okkur greinir á um hvaða leið er best til að auka tekjur ríkissjóðs, auka þar með velferð og líka að einkaaðilar geti átt möguleika á að leggja sitt til jafnvel með öðrum hætti en í beinum sköttum. En auðvitað eru það alltaf þeir sem eru tekjuhæstir sem borga hæstu skattana, það er eðli málsins samkvæmt í hlutfallskerfi okkar.
Frú forseti. Mér finnst samfélag okkar núna ekki vera statt þar að okkur veiti ekki af fjármagni til að fjármagna samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun, Landspítalann, svo eitthvað sé nefnt. [[Gripið fram í.]]Ef menn tala um að aldrei sé tími til að lækka skatta, er það eitthvert markmið í sjálfu sér að þá verði lífið miklu betra? Hver á þá að borga úr eigin vasa fyrir alla þjónustu eins og er í Bandaríkjunum varðandi heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og annað? Auðvitað vilja hægri menn það. Á hverjum bitnar það [[Gripið fram í.]]að þeir efnameiri geti kannski keypt sig fram fyrir röðina og nýtt sér heilbrigðisþjónustu og annað því um líkt? Það er kannski verra þegar kemur að vegalagningu að einhverjir auðmenn landsins fari að leggja vegi fyrir okkur en sumir vilja hafa alla vegi í einkaframkvæmd og menn bara borgi. Það er ágætt að fá fram hjá hv. þingmanni grímulausa hægri stefnu. [[Gripið fram í.]]Þetta er bara akkúrat sú stefna sem menn eiga að tala fyrir í þeim flokki dagsdaglega því að fylgið hrynur bara neðar og neðar. Við hin eigum að vera miklu duglegri að tala fyrir því hvað við notum skattana í; að byggja upp öflugt og sanngjarnt og réttlátt þjóðfélag sem fólk getur haft aðgengi að þjónustu og öllu því sem við viljum að samfélagið bjóði upp á, óháð efnahag og búsetu. Ég vil búa í slíku samfélagi og ég gef ekki mikið fyrir einhverjar brauðmolakenningar hjá Sjálfstæðisflokknum sem hafa nú ekki sýnt sig hingað til að hafi virkað. Hver klúðraði öllu hér og allt fór í vitleysu árið 2008? Var það launafólk í landinu? Nei, það var fjármálakerfið og ríkisstjórnin sem [[Forseti hringir.]]hafði ekkert eftirlit með þeim óskapnaði og ríkissjóður var vanbúinn til að taka við því öllu.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um uppsetningu fjárlagafrumvarpsins en boð mitt um aðstoð við uppsetningu á því, þá mögulega á næsta ári, stendur enn og ég vona innilega að hæstv. fjármálaráðherra þiggi það að ári svo að við fáum efnisyfirlit meðal annars í þetta blessaða fjárlagafrumvarp. Fyrir það fyrsta langar mig að setja spurningarmerki við breytingu á skattþrepum. Lagt er til að færa skattþrepin niður í tvö, einungis í lægra skattþrep og hærra skattþrep. Að sama skapi er verið að lækka skatta á skattþrepunum en þeim fjölgar sem eru í hærra skattþrepinu. Það þýðir að sjálfsögðu að um skattahækkanir er að ræða, ekki satt, hæstv. fjármálaráðherra? Er þetta ekki í rauninni skattahækkun þar sem við erum með fleiri í hærra þrepinu? Við erum náttúrlega að tala um auknar tekjur sem eru þá skattahækkun í raun og veru. Þó að það sé verið að lækka einhverjar prósentutölur þá þýðir það ekkert endilega að um raunskattalækkanir sé að ræða. Þetta er sérstaklega varhugavert skref, að mínu mati, í ljósi þeirra breytinga á kjarasamningum sem voru til að mynda gerðir við lækna og hjúkrunarfræðinga. Mun þessi raunskattahækkun, eins og ég vil kalla þetta, taka alla þá breytingu sem varðar launakjör þessa mikilvæga starfsfólks samfélagsins beinlínis til baka? Hvaða áhrif mun þetta hafa? Nú fagna ég sérstaklega afnámi tolla en það er þó ljóst að mikilvægustu vöruflokkunum er haldið fyrir utan þessar aðgerðir, þ.e. landbúnaðarvörum og annarri matvöru. Það hlýtur að vera afar brýnt að afnema þessa tolla á matvörur. Öllum ætti að vera ljóst að um er að ræða sérstaka verndarstefnu fyrir íslenska bændur og íslenskan landbúnað. Ég er því sammála hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um að við þurfum að taka þessa landbúnaðarumræðu í heild sinni, hvort við viljum vernda íslenskan landbúnað og af hverju þá og með hvaða hætti. Erum við sem þjóð til í að borga hærra verð fyrir matvöru til þess að vernda íslenskan landbúnað? Er virkilega ekki hægt að fara einhverja aðra leið til að stuðla að nýsköpun í íslenskum landbúnaði? Mér finnst þetta spurningar sem er mjög vert að íhuga og fara yfir. Mér finnst einnig mjög áhugavert að sjá framlagið til þjóðkirkjunnar hækka um tæpar 73 milljónir, auk þess sem sóknargjöldin hækka í krónutölu. Forseti, þarna er ég aftur sammála hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um að það verði að fara að hefja þá vinnu að skoða þennan samning ríkis og kirkju. Í raun og veru erum við búin að vera að borga fyrir kirkjujarðirnar í rúma öld. Þetta fyrirkomulag er stórkostlega úrelt í alþjóðasamhengi, að ausið sé af skattfé fólks í þetta trúfélag. Ég legg til að við tökum þessi mál öll til heildarskoðunar og vöndum okkur við það. Fólk verður að fá að velja sér trúfélag sjálft og trúfélögin verða að fá að ákveða það sjálf hvaða félagsgjöld þau innheimta og hvernig. Ef Ásatrúarfélagið vill til dæmis byggja sér hof hljóta félagsmenn í því félagi að taka sameiginlega ábyrgð á því og hækka sín félagsgjöld meðan á byggingu þess stendur. Hið sama ætti auðvitað að gilda um þjóðkirkjuna. Í þriðja lagi, sem ég vil endilega fá að ræða við hæstv. fjármálaráðherra, er að lagt er til í frumvarpinu að frítekjumark vegna leigutekna verði hækkað. Það er að mínu mati mjög gott skref, mjög þarft skref. Hins vegar þarf að vera kýrskýrt að um langtímaleigu sé að ræða en ekki skammtímaleigu til ferðamanna. Það þarf að tryggja að þessi aðgerð sé í rauninni í þágu leigjenda á hinum almenna vinnumarkaði þar sem mikil samkeppni er um íbúðarhúsnæði, sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu. Umbætur á leigumarkaðnum eru gríðarlega mikilvægt efni hér. Ég mundi gjarnan vilja sjá meira af umbótum í þágu leigjenda. Margir vildu gjarnan velja að vera á leigumarkaði. Fleira getur ráðið því en eingöngu fátækt eða úrræðaleysi. Ástæða þess að fólk hefur kosið að vera á leigumarkaði þarf ekki endilega að vera fátækt eða eitthvert úrræðaleysi heldur einfaldlega af því að það vill ekki eiga hús. Það getur verið fílósófísk ástæða fyrir því. Séreignarstefnan er ekkert gallalaus. Hún er beinlínis vond ef hún á að vera eini valmöguleikinn. Séreignarstefnan er ekki einu sinni raunverulegur valmöguleiki fyrir fólk eins og mig sem er nýskriðin úr námi og á engar eignir eða pening ef út í það er farið. Ég veit um marga sem kjósa miklu frekar að vera á leigumarkaðnum. Það getur falið í sér frelsi fyrir fólk en þá einungis ef umhverfið er í lagi og valkostirnir eru raunverulegir. Það þarf að ræða leigjendavalkostina raunverulega, ekki bara á grundvelli félagslega kerfisins eða sem einhverja neyðarbraut fyrir fátækt fólk heldur á sem breiðustum grundvelli.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu ræðu þar sem vakið er máls á nokkrum mikilvægum atriðum í frumvarpinu. Fyrst varðandi skattbreytingar í frumvarpinu þarf að gæta að því að þó að tekjuviðmiðið milli neðra og efra þrepsins breytist, þ.e. að menn fari í efstu prósentuna í 700 þús. kr. í tekjur með breytingunum en ekki ríflega 830 þús. kr. eins og það er í dag, þá nýtur sá sem hefur rétt yfir 700 þús. kr. góðs af skattalækkuninni upp að 700 þús. kr. og hefur þannig fengið lægri skattbyrði. Og það er alveg óhætt að fullyrða að ekki er verið að hækka skatta á nokkurn mann með breytingunni heldur eru skattar allra að lækka. Mest lækka skattarnir í millitekjuhópunum. Ég ætla að segja örstutt varðandi kirkjuframlögin að þau eru í samræmi við samninga um þessi efni sem gerðir voru og ættu í sjálfu sér ekki að koma á óvart nema að menn vilji tala fyrir því að ganga á bak áður gerðum samningum. Um leigumarkaðinn þá fagna ég því að tekið sé vel í lægri skatta á útleigu húsnæðis og vil svara því til að þetta á við um langtímaútleigu. Kallað er eftir fleiri úrræðum. Ég segi varðandi þau mál: Þetta er vandasamur málaflokkur. Maður þarf að gæta að því að úrræði stjórnvalda gangi ekki á endanum öll beint í vasa leigusalanna og það þarf að líta til þess sem vel hefur reynst annars staðar í því efni, að lækka byggingarkostnað, tryggja nægilegt framboð af lóðum fyrir húsnæði af þessum toga. Síðast en ekki síst er stærsta hagsmunamálið fyrir leigjendur, [[Forseti hringir.]]eins og aðra sem vilja afla sér húsnæðis, að lækka vaxtastigið á landinu.
Ég vil þakka fjármálaráðherra fyrir greinargóð svör. Ég verð að vera ósammála hugmyndinni um að hafa þessi tvö skattþrep. Ég tel að mögulega væri betra að hafa fleiri skattþrep og hafa þá minna bil á milli þeirra, eins og t.d. er gert í Noregi. Það virðist ekki koma niður á fólki að einhverju leyti heldur hefur reynst vel að hafa fleiri skattþrep en eitt. Mér finnst mjög gott að það komi vel fram varðandi leigumálin að þetta sé gert til langtíma og ég vona að það verði þá mjög skýrt í lögunum að um sé að ræða húsnæði til þess að halda heimili en ekki til að vera með í útleigu til ferðamanna, sem er aftur á móti önnur umræða. Ég er líka sammála fjármálaráðherra um það að við þurfum náttúrlega að hugsa leigumarkaðinn og hugsa húsnæðismarkaðinn út frá stærra samhengi og þá ekki síst staðsetningu á húsum, t.d. fyrir háskólanema. Það þýðir ekkert að henda þeim hálfa leið upp í Hveragerði og ætlast til þess að þeir kaupi bíla. Það hefði verið gott að sjá eitthvað fleira frá fjármálaráðherra um stöðu nemenda o.fl., í háskólanum sérstaklega.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar ábendingar. Þetta frumvarp er stórt, það er mjög efnismikið og það er kannski flókið að fara yfir öll efnisatriðin. Ég átti fullt í fangi með það í framsöguræðu minni. Ég ætla aðeins að bæta við umræðuna um leigumarkaðinn. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mjög ákjósanlegt að fólk hafi raunverulegt val um það hvernig það vill haga húsnæðismálum sínum. Þó tel ég að það sé sérstaklega mikið til þess vinnandi að stjórnvöld geri ungu fólki kleift að eignast eigið húsnæði og þá er ég ekki síst að vísa til þess að í þeim löndum þar sem eigið húsnæði hefur frekar orðið valkosturinn fyrir fólk yfir starfsævina sýnir það sig að eiginfjárstaða heimilanna verður mun betri við lok starfsævinnar. Í löndum þar sem þróast hefur mjög djúpur og almennur leigumarkaður, eins og t.d. í Þýskalandi, eru allt of margir sem koma inn á lífeyrisárin, eftir að hafa leigt í áratugi, með lága eiginfjárstöðu. Það virðist sem svo að fólk nýti viðbótarráðstöfunarfé sitt, ef eitthvert myndast við það að vera frekar á leigumarkaði en vera að borga vexti vegna húsnæðis, eða leggja mikið á sig til að eiga fyrir útborgun í húsnæði, það virðist sem viðbótarsvigrúmið sé ekki nýtt í annað sparnaðarform. Þar sem húsnæðisverð hefur tilhneigingu til að hækka með hagvexti yfir tíma hefur almennt myndast gríðarlega mikil eign hjá þeim sem hafa valið, má segja, eigið húsnæði sem hluta af langtímasparnaði sínum. Mér finnst að þetta sé nauðsynlegur hluti umræðunnar um húsnæðisstefnu í hverju landi og eru ein rökin fyrir því að ég tel að stjórnvöld eigi að gera það sem þau geta á hverjum tíma til að greiða fyrir því [[Forseti hringir.]]að fólk geti komið sér þaki yfir höfuðið og eignast eigið húsnæði.
Ég vil þakka fyrir þá góðu umræðu sem á sér stað hérna. Mér finnst mjög áhugavert hvernig hæstv. fjármálaráðherra talar um það hve gott það sé að eignast sitt eigið húsnæði, það er náttúrlega draumur margra. En hvernig? Hvernig á ungt fólk að komast í gegnum greiðslumat? Ég sé sjálfa mig ekki komast í gegnum greiðslumat á næstunni þrátt fyrir að vera á blessuðu þingfararkaupi, einfaldlega vegna þess að gerðar eru gífurlegar kröfur um bæði útborgun í íbúð og fjárhagsstöðu. Ungt fólk, fólk af minni kynslóð, sem var 18 ára árið 2008, er beinlínis hrætt við að taka lán á Íslandi, einfaldlega af því að neytendaverndin á lánunum er svo hræðileg, vaxtakjörin eru ekki nógu góð, íslenska krónan er ekki nógu stöðug til þess að viturlegt sé að vera að fjárfesta í íbúð, það er verðtryggingin og allt það. Það er bara þannig að margir af minni kynslóð hafa það ekkert í huga að eyða peningunum sínum í eignir á Íslandi. Það virðist ekki vera fýsilegur valkostur. Það er eitthvað sem þarf að taka á og það þarf að gera í víðara samhengi.
Frú forseti. Þetta hafa verið fróðlegar og frísklegar umræður oft á tíðum hér í dag. Ég ætla að halda áfram þar sem hæstv. fjármálaráðherra sleit þráðinn áðan. Ég er honum sammála um að við eigum að gera það sem hægt er til að gera fólki kleift að eignast þak yfir höfuðið og ég tel það reyndar einn af svörtustu blettunum í okkar samfélagi hvernig þróunin hefur verið varðandi möguleika gagnvart því. Hins vegar verð ég þó að minna hann á hans eigin hugmyndafræði, sem er reyndar líka mín, þ.e. að menn verða að eiga kost á vali. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram í umræðunni að sumir kjósa það einfaldlega, sérstaklega fyrri hluta ævi sinnar, að vera leigutakar, þ.e. að leigja húsnæði í staðinn fyrir það að reisa sér þá erfiðleika sem felast í því að verða sér úti um eigið fé til að geta lagt inn í íbúð. Þetta finnst mér hafa færst í aukana á síðustu árum vegna þess að hreyfanleiki fólks er miklu meiri, fólk velur sér lífsstíl sem felst í því að það flytur sig ekki bara milli landshluta heldur aðallega millum landa. Það er kannski ekki síst þegar líður á miðjan aldur sem slíkir farfuglar fara að hugsa til þessa. En út frá því að menn verða að eiga val þá finnst mér að það skipti mjög miklu máli að hér sé með skipulagðari hætti af hálfu stjórnvaldsins þróaður leigumarkaður sem geri það að raunverulegum valkosti fyrir fólk að haga búsetu út frá því. Hæstv. ráðherra nefndi dæmið í Þýskalandi og að á þeim þróaða leigumarkaði, sem er reyndar svipaður og víða á Norðurlöndum, kæmi upp sú staða að þegar menn væru komnir á lífeyrisaldurinn stæðu þeir skyndilega frammi fyrir því að þá kynni að skorta fé til að haga sínum lífsstíl í samræmi við það sem þeir vildu ef til vill frekar kjósa. En ég hef ekki orðið var við það í umræðunni að þetta sé neitt vandamál í Þýskalandi, enn síður í Svíþjóð þar sem leigumarkaðurinn er háþróaður. Hér urðu orðaskipti áðan á milli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur og fyrrverandi formanns Lögmannafélagsins, hv. þm. Brynjars Níelssonar, sem mér fannst í reynd fela í sér kjarnann í skilningi á því af hverju við búum við gott samfélag, búum í góðu samfélagi. Ég sagði fyrr í dag að ég teldi að Ísland væri, hvað sem menn segðu og að því fyndu, mjög gott samfélag. Það er ekki síst vegna þess að í áranna rás hafa tekist á mismunandi hugmyndastefnur og það er í krafti þeirra sem menn hafa vegist á með rökum. Hugmyndir hafa keppt, pólitískir flokkar hafa keppt og oft á tíðum hafa þessi átök verið óvægin en saman hefur orðið til niðurstaða úr þessari baráttu sem gerir að verkum að okkar samfélag er betra samfélag en mörg önnur. Og ef menn skoða stjórnmálin á Íslandi og í öðrum löndum þá er mjög áberandi hvað stjórnmál hér á landi hafa verið miklu óvægnari, hvað átakalínurnar hafa verið harðari og skýrari en víða annars staðar. Og ég velti því fyrir mér hvort það hafi átt sinn þátt í því, einkum fyrr á árum, að menn náðu því að búa hér til samfélag þar sem hlutirnir voru í þokkalegu lagi. Ég sagði hér áðan samfélagið væri gott en við höfum heyrt það hér í dag eins og svo oft áður að það er svo margt sem er að. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á að heilbrigðiskerfið væri alls ekki í góðu lagi. Það kann vel að vera að það sé fjarri því sem við vildum hafa það en heilbrigðiskerfið á Íslandi er samt sem áður þannig, þó að stöðugt sé verið að tala það niður, að ef einhver okkur sem situr í þessum sölum þarf fyrir örlaganna vilja að lenda í einhvers konar verulegu áfalli, þá er eins gott að viðkomandi sé staddur á Íslandi. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir að hægt sé að benda á marga galla heilbrigðiskerfisins er hvergi betra að verða fyrir áfalli en í skjóli þess. Það er bara staðreynd. Þetta eru tölulegar staðreyndir sem óbreyttar eftir hrun og án þess að ég ætli að fara langt út í þá umræðu er það samt sem áður þannig að þegar menn tala um það að fólk sé að flýja heilbrigðisgeirann á Íslandi þá verður að horfa til þess að eftir síðustu kjarasamninga er heldur betur búið að bæta hlut þeirra sem þar starfa eða að minnsta kosti fengu að semja um sín kjör. Það er rétt að rifja það upp þegar verið er að tala um háan meðalaldur lækna og þar sé vá fyrir dyrum að árið 2004 voru nákvæmlega nánast jafn mörg stöðugildi á Landspítalanum hvað lækna varðar og í dag og meðalaldurinn var nákvæmlega sá sami, bara svo það liggi fyrir. Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, sagði vissulega að á síðasta ári hefði spítalinn fallið um deild vegna þeirra miklu vinnudeilna sem þar voru. Við skulum vona að það sé liðin tíð þótt ýmislegt bendi til þess að svo sé kannski ekki alveg. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi fram vegna þess að þokkaleg sátt hefur verið um það hvernig við höfum skipt þjóðartekjunum og hér á Íslandi hefur samneysla verið meiri en víða annars staðar. Ég veit ekki hver standardinn var á hagfræðilegri umræðu hjá Lögmannafélaginu á þeim tíma þegar hv. þm. Brynjar Níelsson var þar formaður en að hugsa sér að sá góði drengur og klóki komi hingað og færi fram það sem ýmist er kallað vúdúhagfræði eða brauðmolakenningin. Hún náði vissulega ákveðnu risi undir Ronald Reagan Bandaríkjaforseta, en hann skildi Bandaríkin eftir í skuldalegri rúst og það þurfti demókrata til að bjarga því og ég ætla ekkert að fara út í það frekar. Við þurfum alltaf að finna rétt jafnvægi millum skattheimtunnar og eyðslunnar og það er hárrétt og var um það bil það eina sem ég var sammála hv. þm. Brynjari Níelssyni í leiftursnöggri atlögu hans að sósíaldemókratískum hugsjónum áðan þegar hann sagði að hægt væri að draga úr frumkvæði og framtaki með of hárri skattlagningu. En Ísland er víðs fjarri því og af því að hæstv. fjármálaráðherra vísar til þess aftur og aftur, þegar hann er sleginn svolítilli sekt yfir því hvað hann er að gera, að við sem sátum í síðustu ríkisstjórn hefðum fært skattana úr öllu lagi, þá er rétt að rifja það upp að úttekt OECD sýndi að við sátum einhvers staðar miðja vegu á skattstiganum. Þó vorum við samfélag sem hafði lent í verulegum áföllum. Vitaskuld er það rétt hjá hæstv. ráðherra að við þær aðstæður var ekki hægt að gera annað en að hækka skatta og klípa af samneyslunni hvar sem var og stundum var skorið inn að beinum og stundum inn í bein en það var eini kosturinn sem var í þeirri stöðu. Og þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur og segir: Við erum bara að skila til baka þeim sköttum sem settir voru á millitekjufólk í tíð síðustu ríkisstjórnar - ja, herra trúr, hvað áttu menn að gera annað? Það var engin völ á neinu öðru. Þó var í þeim aðgerðum öllum eigi að síður gætt að sjá til þess að bótakerfinu, sem vissulega var líka skorið, var breytt þannig að það verndaði þá tekjulægstu og þá sem verst voru settir. Þess vegna þótti mér vænt um að lesa það á bls. 20 í greinargerð með þessu frumvarpi að þar er farið yfir þær breytingar sem gerðar voru í tíð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í fjármálaráðuneytinu og þar er bókstaflega sagt, með leyfi forseta, „jafnframt því að bótunum var í meira mæli beint til þeirra fjölskyldna sem voru með lægri tekjur og minni eignir“. Það vill svo til að ef maður klárar að lesa þessa málsgrein þá kemur í ljós að hæstv. fjármálaráðherra er sammála þessum gerningi að því marki að hann hyggst ekki breyta bráðabirgðaákvæði sem framlengdi hann fyrr en hæstv. félagsmálaráðherra er búinn að koma með nýtt húsnæðisbótakerfi. Með öðrum orðum, ég les út úr þessu þann dóm hjá núverandi hæstv. fjármálaráðherra að hann hafi talið þennan gerning réttan á sínum tíma. Í þessari umræðu sem mér finnst hafa verið óvanalega efnisrík hafa menn auðvitað reynt að svara þessum spurningum: Hvernig eigum við að búa til tekjur ríkisins og hvernig eigum við að eyða þeim? Þegar ég sagði að hæstv. fjármálaráðherra hefði borið svolitla sekt í augum þá er það vegna þess að ég tel hann varkáran fjármálaráðherra. Og ég set spurningarmerki við þann einbeitta ásetning hans að ætla sér við þessar aðstæður að lækka tekjuskatta og ekki bara núna, hann gerði það í fyrra og hann boðaði að þegar þeirri lækkunarhrinu slotaði yrði hann búinn að lækka tekjuskatt um 3,3%. Og það er auðvitað óskaplega gaman fyrir okkur hv. þingmann og fyrrverandi formann Lögmannafélagsins að fá 3 þúsund kall extra í vasann í hverjum mánuði og mjög margir verða ríkisstjórninni þakklátir fyrir það, en það breytir ekki hinu að þetta er gert andspænis því að Seðlabankinn telur að þetta sé ekki ráðlegt. Þetta er gert andspænis því að meira að segja framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins telur að þetta sé ekki ráðlegt. Og hvað er það sem vekur þessa varúð hjá þessum tveimur stofnunum, SA og Seðlabankanum? Jú, það er framtíðin. Og framtíðin er eins og hún hefur verið teiknuð upp allar götur frá miðju ári 2010 þegar núverandi hagvaxtarskeið hófst að hér hefur verið hagvöxtur svo að segja á jafnri línu og hann mun halda áfram. Hann er í dag ábyggilega nálægt 5%. En á næsta ári gerist það að hér verða stórfelldar framkvæmdir sem eiga allar að byrja á næsta ári - raunar bara til að upplýsa vin minn, fyrrverandi formann Lögmannafélagsins, eru það allt saman framkvæmdir sem brautin var rudd fyrir í tíð síðustu ríkisstjórnar, maður sér engar nýjar framkvæmdir á dagskrá sem ekki voru teiknaðar upp þá. Ef maður leggur þær framkvæmdir saman þá slaga þær upp í Kárahnjúkavirkjun, með þeirri orkuöflun sem þarf til að knýja þær. Það var akkúrat það sem gerðist á sínum tíma þegar menn réðust í Kárahnjúkavirkjun og orkuvirkjun sem því tengdust og lækkuðu skatta samhliða, það voru ástæðurnar sem kollegar hv. þm. Brynjars Níelssonar, að minnsta kosti að hluta til kollegar hans, sem sátu í rannsóknarnefnd Alþingis nefndu, þetta tvennt, þessi blanda, þetta var hinn eitraði kokteill ásamt húsnæðislánum sem leiddi til þeirrar stöðu sem kom upp 2008. Við megum ekki gleyma þessu. Þetta þurfum við að hafa í huga. Þetta var það sem olli mínum varúðarorðum. Hvað eigum við að gera við þá peninga sem hugsanlega geta orðið til og hefðu getað orðið til ef ríkisstjórnin hefði nýtt öll sín færi? Eitt sagði hæstv. ráðherra sem ég er sammála, raunar margt sem ég var alveg sammála en einu sérstaklega: Verkefnið er að lækka skuldir. Það má lesa það út úr greinargerðinni að ríkisstjórnin sé í reynd að lækka skatta eða hafi gert það á sínum ferli um eitthvað sem er á ársgrundvelli milli 40 og 50 milljarðar. Menn berja sér örugglega á brjóst og segja: Góðir erum vér. En þetta eru 500 milljarðar á tíu árum. Þessa peninga hefði verið hægt að nota til að lækka skuldir ríkisins, til að búa okkur undir framtíðina, búa okkur undir hugsanleg áföll sem ef til vill yrðu ekki okkur að kenna heldur vegna breytinga í heiminum. Ég nefni þetta vegna þess að ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra að verkefnið er að lækka skuldir en ég er ekki viss um að hann sé að beita algerlega réttum ráðum til þess. Þá segi ég það auðvitað að ég veit ekki nákvæmlega með hvaða hætti á að nýta það fé sem kemur í ríkissjóð vegna hinna merku stöðugleikaframlaga vegna þess að mér er það ekki algerlega ljóst. Það getur vel verið að það breyti þessari stöðu en núna er ég þeirrar skoðunar að við hefðum frekar átt að reyna að búa til meiri afgang til þess að lækka skuldir. Svona í blálokin, ég ætlaði að fjalla hér að verulegu leyti um tollalækkanirnar, það kann að hljóta þverstæðukennt en ég vil samt segja að ég er þeirrar skoðunar að þar sé hæstv. fjármálaráðherra að gera rétt. Ég styð þær aðgerðir og ég gæti rökstutt það í lengra máli. Það er ekki oft sem ég held því fram að fjármálaráðuneytið vanreikni en mér er til efs að starfsmenn og embættismenn ráðuneytisins hafi fyllilega gert sér grein fyrir þeim auknu tekjum af virðisaukaskatti sem munu renna í ríkissjóð þegar verslun mun færast aftur inn í landið vegna þess að þessar breytingar gera það að verkum að íslensk verslun verður aftur samkeppnishæf, t.d. í hlutum eins og skóm. Reyndar mun þá hluti af þessari verslun skapa færi til hvað ódýrustu viðskipta í Evrópu. Ég er sannfærður um að menn munu sjá mjög mikla aukningu í þessu [[Forseti hringir.]]og það kann að fara langa leið með að vega upp á móti því sem menn kalla tap í tollum.
Hæstv. forseti. Ég get auðvitað tekið undir margt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði og ég heyrði ekki betur en hann væri í aðalatriðum mjög sáttur við þetta fjárlagafrumvarp og hældi hér fjármálaráðherra á hvert reipi [[Nei.]]eða svo gott sem. En eitt var samt sem ég tók eftir þegar hann vitnaði í aðila vinnumarkaðarins sem töldu ekki ráðlegt að lækka skatta. Hafa menn þá ekki gleymt því að það var í raun og veru alger forsenda fyrir því að samningar náðust að skattar á millitekjufólk yrðu lækkaðir? Ég held að aðilar vinnumarkaðarins ættu að líta í eigin barm sem fóru fram á eða þvinguðu fram launahækkanir sem ekki er innstæða fyrir sem mun gera þeirri ríkisstjórn sem nú er við völd mjög erfitt á næstu missirum og það er auðvitað stærstu áhyggjuefni okkar. Menn fara langt fram úr því sem þjóðfélagið stendur undir og hverjar eru afleiðingarnar? Þær eru auðvitað hækkandi vextir sem rýra kjör margra, það er aukin verðbólga sem rýrir kjör margra. Það hefði verið nær að lækka skattana aðeins meira og hafa launahækkanir miklu minni því það hefði verið kjarabót til framtíðar. En varðandi skattana, þegar við veltum fyrir okkur hvað við eigum að taka mikið, þá þurfum við auðvitað að skoða stöðuna. Og hvað þarf til til að fá fyrirtæki til að fjárfesta? Það er stöðugt skattumhverfi, engir duttlungar, ekki of háir skattar og helst lægri, sérstaklega þegar það voru litlar fjárfestingar þegar skattar voru hækkaðir.
Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi t.d. verið rangt hjá hæstv. ríkisstjórn að lækka í þrígang gjöld fyrir veiðileyfi. Því var haldið fram af þingfélögum eða flokksfélögum hv. þingmanns áður en hann settist á þing að þau áform sem hæstv. ríkisstjórn hafði uppi í þeim efnum mundu ganga af sjávarútveginum dauðum. Þau voru nú samt keyrð í gegn með þeim árangri að þrátt fyrir það sem einn ágætur útgerðarmaður kallaði hengingaról um háls útgerðarinnar þá sigldi í kjölfarið besta ár sem útgerðin og sjávarútvegurinn hefur nokkru sinni notið og í kjölfar þess kom annað ár sem var betra. Með öðrum orðum, þessi skattheimta sem er auðvitað í eðli sínu, a.m.k. eins og ég lít á hana, öðruvísi en venjuleg tekjuskattheimta, virtist ekki hafa komið í veg fyrir fjárfestingar hjá þeim. Hv. þingmaður verður að gera sér grein fyrir því að ég er honum sammála um að óhófleg skattheimta og óhóflegur tekjuskattur getur bæði leitt til þess að frumkvæði dvínar og það dregur úr fjárfestingum en við erum svo órafjarri því í því skattumhverfi sem er á Íslandi og sem síðasta ríkisstjórn skildi eftir að það geti nokkurn tíma raungerst, enda sér hv. þingmaður það núna. Eru ekki fjárfestingar meiri en nokkurn óraði fyrir í greinum eins og t.d. ferðaþjónustu? Það er alveg eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði fyrr í dag, menn gleyma að leggja saman þegar menn eru að tala um fjárfestingar í atvinnuvegum, þeir gleyma því alltaf að það er að finna grúa lítilla fjárfestinga sem saman verður mjög stór í greinum sem ekki rata inn í greinargerðir fjármálaráðuneytisins. [[Forseti hringir.]]Ég er með öðrum orðum að undirstrika það að ég tel að við séum fjarri því að vera komin að þeim mörkum að við séum að fæla einstaklinga eða fyrirtæki frá því að sýna áræði sitt í verki.
Hæstv. forseti. Ég vil minna hv. þingmann á það að síðasta ríkisstjórn og stjórnarandstaðan núna vildi hækka skatta bæði á ferðaþjónustu og útgerðina miklu meira en gert var. Við vorum skömmuð fyrir það að afsala okkur tekjum. Hvað hefði nú gerst í útgerð víða um land hefði verið farið að tillögum stjórnarandstöðunnar þegar hún var í ríkisstjórn? Ég er ekki viss um að útgerðin væri þá svona öflug eins og hún er í dag. Það er líka óvíst að það hefði gerst með ferðaþjónustuna, að hún væri eins öflug og hún er í dag. Það eru vaxtarbroddar. Og við megum ekki alltaf þegar við sjáum vaxtarbrodd segja: Nú verðum við að hækka álögur. Það getur haft mjög slæm áhrif og ég er ósammála hv. þingmanni um að skattar séu ekki háir hér. Þeir eru bara ansi háir, sérstaklega á millitekjufólk. Millistéttin er raunverulega mjög veikburða og hefur verið það mjög lengi og alveg frá því fyrir hrun. Hv. þingmaður var að tala um hrunið alveg eins og það væri vegna þess að fjárfest hefði verið í Kárahnjúkavirkjun og öðru slíku, þá held ég að það sé ofsögum sagt. Það var auðvitað hrun fjármálafyrirtækja um allan heim. Við áttum bara erfiðara við að glíma við það. En gleymdu ekki einu, hv. þingmaður, að ríkisstjórnir sem höfðu verið á undan, sem sagt þegar hrunið varð og þar áður, höfðu greitt skuldir ríkissjóðs nánast alveg upp sem gerði að verkum að við gátum farið i alvöruendurreisn. Við megum ekki gleyma því, það er kannski mikilvægt að menn höfðu þá notað hinar auknu tekjur í umhverfi lágra skatta til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það var afar mikilvægt í endurreisn íslensks efnahagslífs.
Frú forseti. Ég sat nú í einni þeirra ríkisstjórna og ekki bara það, tók þátt aftur og aftur í umræðum í þeirri ríkisstjórn um það hvort menn ættu að beita afgangi og sjóðum ríkissjóðs sem þá hlóðust upp í Seðlabankanum til að greiða niður skuldir sveitarfélaganna. Mönnum finnst kannski hlægilegt í dag að ástandið hafi verið þannig rétt fyrir hrun en svona var þetta. Hver er mælikvarðinn á það að skattar séu orðnir of háir? Telur hv. þingmaður virkilega að skattar á fyrirtæki, t.d. að tekjuskattur fyrirtækja sé hár? Hann er tiltölulega lágur hér miðað við ýmis önnur ríki í kringum okkur.
Hann er bara eðlilegur.
Tryggingagjaldið er hátt, það er mjög hátt, [[Já.]]ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. En ég hef líka sagt hér áður í dag að ég tel að þar sé ranglega verið að taka, miðað við forsendur laga, 10 milljarða lágmark, kannski er það komið upp í 12 milljarða núna, af fyrirtækjunum. Til að standa straum af hverju? Atvinnuleysi sem er varla til staðar. Við vitum að á næsta ári, og við erum að gera áætlanir og fjárlög fyrir næsta ár, að það verður komið niður í 2,7–3% og það er í nútímasamfélagi bara hreyfiatvinnuleysi, [[Gripið fram í.]]þ.e. fólk er að skipta um störf. Það var áður kannski 1–1,5%, þegar ég var kornungur maður þá litum við svo á sem vorum í pólitískri blaðamennsku að 1,5% atvinnuleysi væri eðlilegt, fólk væri að skipta um störf. Í dag gerist þetta miklu hraðar á markaði. Með öðrum orðum, við erum að innheimta gjald sem nemur tugum milljarða kr. af fyrirtækjunum til að standa straum af atvinnuleysi sem eiginlega er ekki til. En ég ráðlegg hv. þingmanni að fara og gráta við aðrar axlir en mínar í þeim efnum [[Forseti hringir.]]og þar bendi ég honum kannski sérstaklega á axlir hæstv. fjármálaráðherra sem kemur hér rogginn og gefur engin merki þess að hann ætli með einhverjum hætti [[Forseti hringir.]]að horfast í augu við þessar staðreyndir.
Hæstv. forseti. Það er freistandi að fara inn í þá umræðu sem hér var undir lokin í andsvörum hv. þm. Brynjars Níelssonar við ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þar sem þeir ræddu hvort skatthlutfall væri hátt eða lágt á Íslandi. Þá hljótum við að horfa til samanburðar ríkja. OECD birtir reglulega upplýsingar um það, reyndar með varnaðarorðum um að samanburður geti verið varasamur með tilliti til lífeyrisskuldbindinga og millifærslna af ýmsu tagi, en engu að síður er það svo að í þeim samanburði eru Íslendingar einhvers staðar í kringum meðaltal en þegar litið er til Norðurlandanna þá erum við langt undir skatthlutfallinu sem tíðkast þar. Það er þannig 36% á Íslandi, 48 í Danmörku, 44 í Svíþjóð og 43 í Noregi og í Finnlandi. Til samanburðar ef við förum í aðrar lendur, þá eru Kanadamenn með rúmlega 30%, 31% og Bandaríkjamenn eru með 25%. Þá erum við kannski komin að kjarna þeirrar umræðu sem hefur farið hér fram í dag að skatthlutfallið segir ekki alla söguna. Lágt skatthlutfall er ekki þar með ávísun á betri lífskjör fyrir fólkið. Í Bandaríkjunum þarf fólk að greiða fyrir heilbrigðisþjónustu og menntun í ríkari mæli en gert er á Norðurlöndunum svo dæmi sé tekið, þannig að þegar við höldum inn í samanburð þá þurfum við að skoða þá þætti líka. Þessi umræða hér í dag hefur verið afar fróðleg. Ég hef fylgst með henni nokkurn veginn frá upphafi þó ég hafi ekki verið staddur hér í salnum og þakka ég þar tækninni að hægt er að fylgjast með umræðunni annars staðar. Umræðan um þetta frumvarp sem fjallar að uppistöðu til um breytingar í skattkerfinu hefur verið í senn tæknileg og hún hefur verið pólitísk. Farið hefur verið yfir ýmsar breytingar sem tillögur eru hér gerðar um frá tæknilegu sjónarhorni og hvaða afleiðingar þær hafi í för með sér og síðan hefur verið hin hefðbundna pólitíska umræða þar sem við sjáum mjög skýrar markalínur á milli vinstri sjónarmiða annars vegar og hægri sjónarmiða hins vegar. Hvernig birtist það? Hin hefðbundna nálgun hægri manna á skattaumræðuna er sú að skattar séu fyrst og fremst tæki til að afla tekna fyrir ríki og sveitarfélög, til að afla tekna fyrir samneysluna. Það nægir vinstri mönnum ekki. Þeir vilja að sjálfsögðu nýta skattkerfið til að afla almannaþjónustunni tekna en vilja jafnframt nota skattkerfið til tekjujöfnunar. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sem sagði í ræðu sinni í dag að henni hrysi ekki hugur við ýmsum flækjum í kerfinu ef þær væru til að stuðla að þessu markmiði, að aukinni og jafnari tekjudreifingu í samfélaginu. Hv. þm. Brynjar Níelsson sagði áðan að hann hefði viljað ráðast í jafnvel meiri skattalækkanir en á móti hafa svigrúm til að hækka launin meira í landinu þannig að tekjur fólks yrðu bættar. Þá erum við að horfa til alls vinnumarkaðarins með betri launum og þá hugsanlega einnig með minni skattbyrði. En þá er á það að líta og mig langar til að tefla þessari röksemd fram að skattarnir og millifærslurnar í skattkerfinu koma ekki einvörðungu einstaklingum og fjölskyldum til góða heldur atvinnulífinu líka. Þannig fáum við kerfi sem er þannig vaxið að í stað þess að greiða fólki laun eins og það þurfi að standa straum af menntun barna allt lífið, af sjúkum einstaklingi í fjölskyldunni allt lífið, af því að þurfa að afla húsnæðis allt lífið, í stað þess að hafa slíkt kerfi þá búum við til millifærslukerfi sem er hagkvæmara fyrir einstaklinginn og fjölskyldurnar en atvinnulífið líka. Það er skynsamlegt fyrir atvinnulífið að hafa kröftugt millifærslukerfi sem kemur í veg fyrir að við miðum allar launagreiðslur við áföll eða erfiðleika eða einhver tímabundin verkefni sem eru á vegi hvers manns og hverrar fjölskyldu einhvern tíma á lífsleiðinni. Þess vegna höfum við búið til kerfi af þessu tagi. Svo ég taki annað dæmi þá sagði þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hér áðan um sóknargjöld og framlög til kirkjunnar að að sínu mati væri þetta ekki nógu gott. Þetta ætti að vera prívatmál hvers og eins hvað væri látið af hendi rakna til trúfélaga. En horfum á þetta með hliðsjón af sögunni og veruleikanum. Við þekkjum samfélög sem reyndu að úthýsa öllum trúarbrögðum og gera þau að engu. Það var í austurvegi hér á síðustu öld og svo höfum við líka þjóðfélag þar sem það er prívatmál fólksins hvernig það fjármagnar sínar kirkjur og sín trúfélög og við þekkjum þar miklar söfnunarherferðir og trúboða sem fara mikinn. Við þurfum að horfa til þess hvaða leið við viljum fara. Ég er ekki ósáttur við það kerfi sem við höfum, að láta fjármuni úr samfélagssjóðum renna til ekki bara þjóðkirkjunnar heldur til trúfélaga almennt og til Siðmenntar. Við breyttum því á síðasta kjörtímabili að Siðmennt fær núna sóknargjöld og önnur trúfélög einnig. Þegar við hugsum dæmið þannig að þetta eigi bara að vera manns prívatmál þá breytast kannski viðhorfin þegar móðir manns deyr og það þarf að jarða hana. Þá er til eitthvað sem heitir kirkja, orgel og söfnuður og ofnar í kirkjunni til að hita hana upp o.s.frv. Þetta eru sóknargjöldin. Og um sóknargjöldin voru gerðir samningar á milli ríkis og kirkju sem var ekki alls kostar staðið við í kjölfar hrunsins og menn hafa verið að leiðrétta þetta síðan smám saman og ég beitti mér fyrir því sem innanríkisráðherra að það yrði gert. Ég vildi bara skjóta þessu inn sem röksemd í þessa hugsun. Ég er ekki að tala fyrir hönd þjóðkirkjunnar eða eins tiltekins safnaðar heldur horfa til þess hvernig samfélag við viljum smíða að þessu leyti, hvort við viljum þessa miklu samkeppni á trúarsviði eða hvort við viljum hafa einhverja kjölfestu sem minna fer fyrir svona svipað og malandi köttur sem er við bæjardyrnar hjá okkur. [[Gripið fram í.]]Malandi köttur, ég segi þetta af góðvilja, ég er að tala um að ég vilji standa við þá samninga sem gerðir hafa verið, ég meina þetta ekki illa og ef einhver tekur því þannig þá biðst ég afsökunar á því, það var ekki hugsunin. Ég er að reyna að leggja áherslu á að þetta sé allt á hófsemisnótum og að ég vilji ekki samkeppni á þessu sviði. Síðan finnst mér stórfengleg umræðan sem hér hefur orðið í dag um jöfnuðinn og hvaða áhrif þessar skattkerfisbreytingar allar hafa. Það er ekki nóg með það að þessi ríkisstjórn líti á skatta fyrst og fremst sem tekjuöflun og telji mikla dyggð að draga úr henni, að skerða skattana og draga úr þeim, heldur hefur hún sýnt sig í að vera mjög ósanngjörn að mínu mati þegar til kastanna kemur. Eitt fyrsta verk sem hún framkvæmdi hér í þinginu var afnám auðlegðarskattsins sem að vísu var tímabundinn en við mörg vorum eindregið á því máli að það ætti að framlengja hann. Annað var meiri háttar afsláttur á veiðigjöldum og skattafsláttur og niðurfelling til stóriðju. Þetta er það sem hefur verið gert og menn hafa verið að reikna sig upp í 40–50 milljarða á ári sem allar þessar samanlögðu skattbreytingar hafa í för með sér. Síðan hafa þingmenn komið hingað upp og tekið hæstv. fjármálaráðherra á orðinu og rýnt í töfluna sem er að finna á bls. 12 í greinargerð frumvarpsins þar sem kemur fram hvaða afleiðingar fyrirhugaðar skattbreytingar munu hafa fyrir vasann á launamanninum. Þar fáum við nokkur tekjustig. Við fáum einstaklinginn með 300 þús. kr. á mánuði. Í næsta mánuði mun hann fá ívilnun upp á 1 þús. kr. rúmar, ef ég skil þetta rétt. 700 þúsund króna maðurinn fær 11.273 kr. í afslátt og milljón króna maðurinn 3.191 kr., en þúsundkallinn fær sá sem er með lægstu tekjurnar. Þetta er náttúrlega málið. Þá segja menn: Þetta gera prósenturnar. Prósenturnar þýða náttúrlega að krónufjöldinn verður meiri eftir því sem tekjurnar eru hærri, það er alveg rétt. Þess vegna tölum við fyrir þrepaskiptum skatti með mismunandi prósentutölum til að draga úr þessum mun og við viljum stefna lengra í þá átt en hér er gert. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í dag: Hvenær er þá ráðrúm til að lækka skatta ef ekki er hægt að gera það núna á þessum tímum? Þá segi ég: Ef við ætlum að gera það, ef við ætlum að lækka skatta þá skulum við byrja á rétta aðilanum. Ég er að horfa á skattálögur og hvert er ég að horfa? Ég horfi til sjúklinga. Ég horfi ekki bara til öryrkja og aldraðra, það má gera það líka og á að gera það og við eigum að hlusta á það sem þeirra samtök segja, en ég horfi á sjúklinga. Ég er að horfa á þá staðreynd að við höfum fengið í hendur skýrslur bæði frá Háskóla Íslands og frá Krabbameinsfélaginu. 2013 fengum við frá Krabbameinsfélaginu ítarlega skýrslu og í byrjun árs 2014, ef ég man rétt, skýrslu unna af félagsvísindadeild Háskóla Íslands, þar sem því er haldið fram að kostnaðarhlutdeild sjúklinga í rekstri heilbrigðiskerfisins sé komin upp í fimmtung, 20%. Það er ekki þessari ríkisstjórn að kenna og það má alveg eins horfa til síðustu ríkisstjórnar og þeirrar sem áður sat og þar áður. Við horfum upp á þróun sem hér hefur átt sér stað síðan 1990, þá hefur kostnaðarhlutdeild sjúklinga verið að aukast. Ég held að við höfum öll fréttir af því úr okkar fjölskyldum og okkar vinahópi þar sem einstaklingar sem glíma við erfiða sjúkdóma, t.d. krabbamein, borga mjög háar upphæðir í göngugjöld og alls kyns gjöld sem tengjast þessum sjúkdómum. Þá kann einhver að segja: Já, en eru ekki að koma fram tillögur um að setja þak á þetta? Mín gagnrýni á þær tillögur sem fram hafa komið eða ég þekki er að í stað þess að horfa á samfélagið allt þá er það þrengt niður í sjúklingamengi sem á að jafna sín í milli þannig að sykursýkissjúklingurinn borgi örugglega jafn mikið eða jafn lítið og krabbameinssjúklingurinn o.s.frv., þetta er mengið. Ég vil horfa til samfélagsins alls og ef við ætlum, hæstv. fjármálaráðherra, að draga úr sköttum og álögum á Íslandi þá eigum við að byrja á þessum hópi.
Hæstv. forseti. Það kom fram bæði hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að skattar væru bara ekkert háir á Íslandi, þeir væru bara svona nokkurn veginn í flútti við önnur lönd. Samanburðurinn er erfiður, það er rétt. En þegar við berum þetta saman þá gleymist eitt mjög stórt atriði. Við þurfum að borga 12% í lífeyrissjóð til framfærslu til efri áranna. Það fer í gegnum skattkerfið í hinum löndunum og ef við bætum 12% við þá erum við víst með háa skatta. Við erum með háa skatta. Við borgum hátt hlutfall af launum okkar til opinberra aðila og til lífeyrissjóða sem við eigum síðan að fá að hluta til til baka. Þetta er bara staðreynd. Við þurfum líka að athuga það þegar við skoðum lönd eins og Bandaríkin þá er skatthlutfallið þar lægra, 25%, en Bandaríkjamenn borga auðvitað af launum sínum í tryggingar sem geta verið mismunandi eftir því hvað maður tryggir sig mikið gegn sjúkdómum og veikindum þannig að það er erfitt að bera þetta saman. En ég verð þó að segja að ég er ekki talsmaður þess að skattkerfið sé notað almennt sem tekjujöfnunarkerfi. Ég vil auðvitað að launþeginn geti lifað af sínum tekjum og það þurfi ekki að dæla peningum úr ríkissjóði til þess, við þurfum auðvitað að tryggja ákveðið öryggi þannig að menn geti verið þátttakendur í samfélaginu, [[Forseti hringir.]]en mikilvægast er að þetta komi í gegnum launin og skattbyrðin sé ekki svo há að einstaklingurinn nái ekki endum saman út af því.
Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni varðandi samanburðinn að hann er flókinn og ekki einfaldur eins og ég tók rækilega fram í mínu máli og vísaði þar m.a. til lífeyrisskuldbindinga. En engu að síður hygg ég að þessar töflur sem OECD reiðir fram horfi til margvíslegra þátta og þar eru þessir fyrirvarar settir. Þá kemur í ljós að við erum neðar Norðurlöndunum en með hærri skattbyrðar en Bandaríkin t.d. og Vesturheimur, Kanada svo dæmi sé tekið. En þar er líka miklu dýrara eins og ég sagði að afla menntunar og síðan að sækja heilbrigðismálin. Varðandi skattkerfið til tekjujöfnunar þá finnst mér gott og ég vil þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir að vilja kannast við sjálfan sig að hann er hægri maður sem smellpassar inn í þá formúlu sem ég dró hér upp. Hún er sú að almennt eru hægri menn á því máli að tekjujöfnunin gegnum skattkerfið sé ekki til hagsbóta fyrir samfélagið. Ég er að færa rök fyrir því að hún sé það og að við getum ekki lagt að jöfnu einstaklinga með annars vegar undir 300 þús. kr. á mánuði og annan með milljón eða 2 millj. kr. á mánuði. Og ég get upplýst um það að sú var tíðin að jafnvel í Bandaríkjunum voru menn ófeimnari við að skattleggja ofurtekjur með ofursköttum. Það mun hafa verið repúblikaninn Dwight Eisenhower sem var forseti Bandaríkjanna eftir seinna stríð sem stóð fyrir auðlegðarskatti í Bandaríkjunum. Hvað skyldi hann hafa verið hár? Hann var 92%.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, ég kannast við það að ég er ekki mikill talsmaður þess að nota skattkerfið sem tekjujöfnunarkerfi. Ég vil auðvitað nota skattana til að tryggja velferð borgaranna, nauðsynlega velferð borgaranna. Ég vil að atvinnulífið standi undir það góðum tekjum að menn geti lifað sómasamlegu lífi á þeim Ég hef engan áhuga á að jafna tekjur tveggja manna þar sem annar vinnur 100 tíma á viku en hinn 40 tíma í nafni einhvers konar réttlætis. Ég sé ekkert réttlæti í því einu sinni og hef aldrei séð það. Hér er því alltaf haldið fram að allar skattalækkanir okkar snúi að einhverjum hálaunamönnum en láglaunamenn sitji eftir. Öll þessi gjöld sem við erum að taka af, vörugjöld, tollar - þetta nýtist hlutfallslega miklu betur láglaunafólki. Svo koma þingmenn stjórnarandstöðunnar hver á fætur öðrum hingað upp og tala um tekjuskattinn sem dæmi, sem hér er verið að lækka óverulega, það er ekki eins og verið sé að gera stórar breytingar á þessu, og segja að einn fái 3 þús. kr. og annar bara 1 þús. kr., þetta sé bara gífurlegt óréttlæti. Þegar skattar hækka þá eru útgjöld þeirra tekjuhæstu mest, alveg eins fer þetta í hina áttina þegar skattar lækka. Það er auðvitað þannig. En ég er bara að segja að skattar eins og þeir sem voru lagðir á af síðustu ríkisstjórn, endalaus gjöld út og suður, sykurskattur og hvað eina, gjöld á áfengi og tóbak, komu verst niður á þeim tekjulægstu. Svo allt í einu hafa menn rosalegar áhyggjur af því að þeir fái bara 1 þús. kr. en ég fái 3 þús. kr. Þetta nýtist auðvitað hinum tekjulægstu langmest þegar á heildina er litið.
Hæstv. forseti. Við stóðum frammi fyrir gríðarlegu tekjuhruni hjá sveitarsjóðum og hjá ríkissjóði og við gerðum tvennt í senn, að hækka skatta og að skera niður útgjöld og reyndum að fara einhvern hyggilegan milliveg í þeim efnum. Það sem ég held að okkur hafi tekist best upp með hafi verið áherslubreytingarnar sem við gerðum í sköttunum vegna þess að ég held að þær hafi verið réttlátar. Það leikur sér enginn að því að leggja á skatta. Við erum að bregðast við vanda sem við stöndum frammi fyrir og reyna að verja velferðarkerfið og verja þá sem lakar standa. Ég sagði að hv. þm. Brynjar Níelsson gerði gott í því að kannast við sjálfan sig sem hægri mann en ég ætlaðist nú ekki til að hann gerðist svona opinskár eins og hann gerðist núna í seinna andsvari og legðist gegn öllu sem mér fannst vera bara réttlæti. Ég hélt að við gætum sameinast um að reyna að búa til réttlátt skattkerfi sem hlífði þeim sem hefðu lægstu tekjurnar en létu þá hina sem eru aflögufærir og búa við best kjörin greiða meira í okkar sameiginlegu sjóði. Það eru hlutir sem margir í efri kantinum eru alveg sammála, fólk sem hefur nóg og miklu meira en nóg og við eigum ekki að skirrast við að beita skattkerfinu að mínu mati til að jafna kjörin í landinu og koma hér á réttlátara samfélagi. Ég er alveg viss um að innst inni vill hv. þingmaður það þó að okkur greini á um leiðir. En þarna er greinarmunur á nálgun hægri manna og félagshyggjumanna til vinstri.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir líflega umræðu hér í dag. Það er ekki oft sem frumvörp verða tilefni til að taka svona breiða umræðu eins og við höfum gert í dag og hún hefur að verulegu leyti snúist um skattkerfisbreytingarnar og tollana. Mér finnst að umræðan hafi verið málefnaleg og það hafi verið tekist á hér af heiðarleika með rökum sem hver sér dálítið sínum augum. Mér finnst hafa komið fram óvenjumörg sjónarmið um ástæður fyrir því að ekki væri rétt að lækka skattana og gjöldin eða það ætti að gera það einhvern veginn öðruvísi. Það hefur verið mikil fjölbreytni í vali á rökum gegn málinu. Menn hafa nefnt að það væri óheppilegt fyrir efnahagsástandið að fara í þessar skattalækkanir en í hinu orðinu tala oft þeir hinir sömu um að rétt væri að auka útgjaldastig ríkisins. Það finnst mér ekki ganga upp sem röksemdafærsla, það verður að gilda eitt fyrir efnahagsástæðurnar, annaðhvort er svigrúm til að slaka á aðhaldinu eða ekki. Ég tel að það sé rétti tíminn núna til að létta undir með heimilunum og fara í þessar skattkerfisbreytingar og tollabreytingar. Við erum meðal annars að gera það í áföngum vegna þess að við erum að horfa til ástandsins í efnahagslífinu og við viljum líka hafa augun á afgangi í ríkisfjármálunum og skapa svigrúm fyrir góðan afgang. Umræðan um áhrifin af skattkerfisbreytingunum fyrir ólíka tekjuhópa hefur verið lífleg. Ég held til haga í þeirri umræðu að eftir sem áður, eftir þessar breytingar, verður 700 þús. kr. maðurinn með meiri skattbyrði en 600 þús. kr. maðurinn og hann verður með meiri skattbyrði en 500 þús. kr. maðurinn og koll of kolli. Skattbyrðin vex eftir því sem við förum ofar. Þetta leiðir af samspili persónuafsláttar og tveggja eða eftir atvikum þriggja þrepa kerfis. Það má í raun og veru segja í tilefni af umræðu um mörg skattþrep að við séum með óendanlega mörg skattþrep eins og stundum er bent á í þessari umræðu. Þegar maður skoðar það alveg ofan í kjölinn þá er sá sem hefur 701 þús. kr. með meiri skattbyrði en sá sem hefur 700 þús. kr. Það er því ekki allt sem sýnist þegar menn eru að telja til þúsund krónurnar sem skila sér í launaumslagið með skattbreytingunni eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson vék svo sem ágætlega að. Þetta er ekki alveg einfalt með það samspil af prósentum og krónum. Aðalatriðið er að eftir sem áður erum við með skattkerfi sem hefur ákveðið félagslegt tillit. Það er meiri skattbyrði eftir því sem launin hækka en við léttum undir með millitekjufólki. Ég minni á að þetta var aðgerð sem tengdist gerð kjarasamninga og spilaði mjög saman við þá áherslu sem var lögð á hækkun lægstu launa. Ef menn vilja tína til hvernig kaupmáttur lægstu launa er að breytast þá væri fróðlegt að taka saman í eitt graf umsamdar kjarabætur og skattalækkanir og sjá hvernig það virkar til að skila miklu til þeirra sem eru með lægst launin. Töluvert hefur verið rætt um bótakerfin í dag. Ég hef svo sem engu sérstöku við þá umræðu að bæta nema það skiptir máli fyrir getu okkar til að halda áfram að bæta kjör þeirra sem þurfa á aðstoð annarra að halda að vera með góða viðspyrnu í ríkisfjármálunum og við erum að styrkja stöðu þeirra. Við erum að auka kaupmátt bóta á hverju ári og höldum því áfram á næsta ári. Þetta skiptir máli. Eftir situr að það er hópur í samfélaginu sem á afar erfitt með að ná endum saman og það er enginn ágreiningur um það hér í þinginu. En við getum ekki leyst það í eitt skipti fyrir öll með einni aðgerð. Við þurfum einfaldlega að setja okkur enn metnaðarfyllri markmið um að styðja enn betur við þennan hóp. Í verstri stöðu tel ég að þeir séu sem hafa ekki kost á því að sækja sér atvinnutekjur eða eftir atvikum hafa engan lífeyrissjóð. Þetta á til dæmis við um þá sem hafa lokið sinni starfsævi og lífeyrissjóðurinn er ekki til staðar, hver sem ástæðan er, það geta verið ólíkar ástæður fyrir því, og eru ekki í færum til að vinna sér inn neinar launatekjur. Þetta fólk er í erfiðastri stöðu og við heyrum það mjög skýrt frá samtökum eldri borgara. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að ljúka vinnunni við endurskoðun almannatrygginga og skoða hvernig við getum byggt fyrir þau göt sem eru í almannatryggingakerfinu og valda ákveðnu misgengi milli hópa í ólíkri stöðu. Endurskoðun tryggingakerfisins skiptir líka miklu máli þegar kemur að stöðu lífeyrisþega. Mín skoðun er sú að það væri mikil framför fyrir það kerfi að horfa meira til starfsgetu öryrkja en hina læknisfræðilegu örorku eins og kerfið er í dag. Um þetta er ekki alger samhljómur með öryrkjum en það samtal er samt enn þá lifandi. Við erum með þessu frumvarpi að gera fjölmargar aðrar breytingar. Ég hef talað í dag talsvert um neysluskattana. Ég er algerlega ósammála því að með brottfalli neysluskatta, og þá er ég að vísa annars vegar í vörugjöld sem við höfum þegar fellt niður og tollana, séum við með einhverjum hætti að grafa alvarlega undan tekjustofnum ríkisins. Við skulum hafa það í huga að kakan er að stækka, það er vöxtur í landsframleiðslunni. Við verðum með meiri landsframleiðslu á næsta ári en við höfum í dag og ef spár ganga eftir árið þar á eftir. Þegar kemur samdráttarskeið, sem vissulega mun gerast fyrr en síðar, þá skulum við vonast til þess að það verði ekki með þeim hætti að verulegur samdráttur verði í landsframleiðslunni enda er það yfirleitt þannig þegar menn fara í gegnum slaka að hagkerfið hættir að vaxa. Þá höfum við þann grunn, þann stofn eða það magn í landsframleiðslunni sem við höfum verið að byggja undir árin þar á undan. Það er ekki hægt að útiloka samdrátt í landsframleiðslunni. Við lentum svo sannarlega í því hér á árunum eftir hrunið en við höfum unnið þann slaka aftur upp og í millitíðinni þurfum við að leggja áherslu á að lækka skuldirnar og búa í haginn fyrir þá stöðu sem þá kemur upp. Þetta hefur verið lífleg umræða. Það hefur verið komið víða við. Ég hef reynt að bregðast við hér í andsvörum við því helsta sem að mér hefur verið beint. Ég ætla ekki að nota allan minn ræðutíma til að fylla út í frekari umræðu um þessi mál. Ég ætla að leggja það til að málið gangi til efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu og óska henni velfarnaðar og býð fram alla aðstoð sem við í ráðuneytinu getum veitt til að skýra málið frekar ef eftir því verður leitað. Menn hafa borið það hér upp í dag hvort ég hefði eitthvað á móti því að málinu væri breytt. Að sjálfsögðu ekki. Það er komið á forræði þingsins og það á við um tollana eins og margt annað. Menn hafa velt því fyrir sér hvort við ættum að flýta gildistöku tollaákvæða fyrir einstakar vörur. Það getur vel verið að það eigi að koma til skoðunar. Ég ætla ekki að leggjast á móti því. Þetta er á margan hátt tímamótamál. Já, það eru breytingar í skattkerfinu. Þær eru ekki grundvallarbreytingar en þær eru mikilvægar við þær aðstæður sem núna eru uppi vegna stöðunnar á vinnumarkaði og til að halda áfram að létta undir með heimilunum. Tollarnir eru algert tímamótamál og í mjög góðu samræmi við stjórnarsáttmálann og þá stefnu sem áður hefur verið mörkuð. Ef við ljúkum þessu kjörtímabili með afnámi almennra vörugjalda og þessara tollaflokka sem eru í raun og veru að daga uppi í tekjuöflunarskyni þar sem þeir eru komnir niður í um 1% af tekjum ríkisins væri það gríðarlega mikill ávinningur fyrir allan íslenskan almenning. Þá læt ég máli mínu lokið.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um um skipulag alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands í annað sinn. Frumvarpið var lagt fyrir á síðasta þingi en náði ekki fram að ganga þá. Frumvarpið er nú lagt fram efnislega óbreytt. Eftir sem áður er miðað við að starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar sameinist utanríkisráðuneyti um áramót og að öllum ótímabundið ráðnum starfsmönnum verði boðin störf þar. Ráðuneytið tekur einnig yfir tímabundna samninga og uppfyllir þá samkvæmt efni sínu. Breytingar sem frumvarpið hefur tekið eru nær eingöngu tæknilegs eðlis til að endurspegla að það er nú til umfjöllunar á nýju þingi, en einnig hefur verið tekið mið af ábendingum utanríkismálanefndar um nákvæmari skýringar í athugasemdum við frumvarpið. Alþjóðleg þróunarsamvinna er ein af meginstoðum utanríkisstefnu Íslands og einn stærsti einstaki málaflokkurinn sem utanríkisráðuneytið sinnir. Fyrstu lögin um þátttöku Íslands í aðstoð við þróunarlönd voru sett árið 1971. Þau voru síðan leyst af hólmi 1981 með lögum um Þróunarsamvinnustofnun. Loks voru núgildandi lög sett árið 2008 og tóku þá í fyrsta sinn til málaflokksins í heild en ekki aðeins tvíhliða aðstoðar eins og hafði verið fram að því. Alþjóðleg þróunarsamvinna er málaflokkur sem markast af mikilli samvinnu innlendra og erlendra aðila, borgarasamtaka, stjórnsýsluaðila, samstarfslanda og alþjóðastofnana. Vegna þess hve mikilvægur málaflokkurinn er fyrir heimsbyggðina og hve rík krafa er um hámarksárangur er stefnumótun og skipulag þróunarsamvinnu í stöðugri þróun. Lögin frá 2008 hafa stuðlað að ýmsum framförum, svo sem auknu samstarfi og samhæfingu starfa ÞSSÍ og utanríkisráðuneytisins. Þá hefur samhæfing tvíhliða og fjölþjóðlegs starfs aukist umtalsvert með tilkomu þingsályktunar um þróunarsamvinnuáætlun til fjögurra ára í senn sem Alþingi hefur tvisvar samþykkt. Þrátt fyrir þessar framfarir er enn töluvert svigrúm til að bæta starfið, enda er það vilji okkar allra að hámarka árangurinn af þeim framlögum sem Ísland veitir til málaflokksins. Áður en Ísland gerðist aðili að þróunarsamvinnunefnd OECD, DAC, árið 2013 var unnin sérstök úttekt á umgjörð alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands. Meðal ábendinga sem þar komu fram var að mikilvægt væri fyrir íslensk stjórnvöld að leggja mat á skipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu út frá því hvernig hámarksárangur og skilvirkni væru tryggð með tilliti til smæðar landsins sem gjafaríkis. Með þetta í huga var utanaðkomandi sérfræðingi, Þóri Guðmundssyni, falið að greina skipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu, friðargæslu og neyðar- og mannúðaraðstoðar Íslands í lok árs 2013. Þórir skilaði skýrslu sinni í júlí 2014 þar sem fram komu margvíslegar tillögur til úrbóta. Frumvarpið sem hér er mælt fyrir er byggt á þessum tillögum, en það er samið af starfshópi skipuðum fulltrúum bæði utanríkisráðuneytis og Þróunarsamvinnustofnunar. Ég mun nú víkja að helstu breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég bendi einnig á skýrslu sem dreift var á Alþingi í maí síðastliðinn samkvæmt beiðni en þar er farið nánar inn á ýmis atriði er tengjast fyrirhuguðum breytingum. Stærsta breytingin lýtur að því að starfsemi ÞSSÍ verður sameinuð utanríkisráðuneytinu. Það gerist með ákvæði í 2. gr. frumvarpsins sem mælir fyrir um að það sé ráðuneytið sem annist alþjóðlega þróunarsamvinnu, bæði fjölþjóðlega og tvíhliða, en það er tvíhliða aðstoðin sem ÞSSÍ hefur fram til þessa haft á hendi. Af þessu leiðir að ÞSSÍ hættir starfsemi og ráðuneytið yfirtekur allar skuldbindingar stofnunarinnar, samanber ný bráðabirgðaákvæði I og III í 11. gr. frumvarpsins. Röksemdirnar fyrir því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið eru margar en þó aðallega af tvennum meiði. Annars vegar snúa þær að því að styrkja tengsl milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála og hins vegar að samlegðaráhrifum og hagkvæmni. Röksemdunum eru gerð ítarleg skil í athugasemdum við frumvarpið en ég stikla hér aðeins á stóru. Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið er tryggt að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tala þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi. Hvað viðvíkur samlegðaráhrifum og aukinni hagkvæmni vitum við öll að íslensk stjórnsýsla er lítil og fámenn þar sem hver starfsmaður þarf að sinna margvíslegum verkefnum. Einfaldara og markvissara skipulag eykur líkur á að markmið og áherslur Íslands á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu nái fram að ganga og skili sér í skilvirkari þróunarsamvinnu. Það er einnig gott að hafa í huga að aðferðafræði og hlutverk ÞSSÍ hefur breyst og framkvæmdin í auknum mæli færst yfir á innlenda aðila í samstarfslöndum Íslands, svo sem héraðsstjórnir. Starfsemi ÞSSÍ, á vettvangi tvíhliða þróunarsamvinnu, er því í æ ríkara mæli sambærileg við það sem þróunarsamvinnuskrifstofa utanríkisráðuneytisins vinnur að á vettvangi fjölþjóðlegrar þróunarsamvinnu. Rétt er að árétta að þótt skipulag, stjórn og eftirlit með þróunarsamvinnu færist til utanríkisráðuneytisins verður unnið að tvíhliða þróunarsamvinnu í samstarfslöndum Íslands með sama hætti og verið hefur. Við munum einnig að sjálfsögðu halda áfram að taka mið af bestu starfsvenjum, alþjóðlegum samþykktum um skilvirkni þróunarsamvinnu og þeirri miklu reynslu Íslands á þessu sviði sem safnast hefur saman í áranna rás. Í lagafrumvarpinu eru ákvæði er lúta að starfsmannamálum í nýjum bráðabirgðaákvæðum II og III í 11. gr. frumvarpsins. Markmið ákvæðanna er að tryggja öllum starfsmönnum ÞSSÍ, hvort sem þeir eru við störf í Reykjavík eða umdæmisskrifstofum ÞSSÍ erlendis, sambærileg störf í þjónustu ráðuneytisins þegar starfsemi stofnunarinnar færist þangað. Í fyrsta lagi er lagt til í bráðabirgðaákvæði II að ráðuneytið yfirtaki allar skuldbindingar vegna samninga ÞSSÍ. Í öðru lagi er með bráðabirgðaákvæði III lagt til að öllum fastráðnum starfsmönnum ÞSSÍ verði boðin störf í ráðuneytinu. Önnur tillaga í frumvarpinu snýr að stofnun nýrrar þróunarsamvinnunefndar, samanber 3. gr. frumvarpsins, sem kemur þá í stað bæði núverandi þróunarsamvinnunefndar samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laganna og samstarfsráðs um alþjóðlega þróunarsamvinnu samkvæmt 4. gr. laganna. Hlutverk hennar er að vera ráðgefandi við stefnumarkandi ákvörðunartöku um alþjóðlega þróunarsamvinnu til lengri tíma og fylgjast með framkvæmd hennar. Lagt er til að nefndin verði meðal annars skipuð fimm alþingismönnum og að hún fundi reglulega með ráðherra. Mikilvægt hefur einnig þótt að samráð sé haft við hagsmunaaðila, svo sem háskólasamfélagið, aðila vinnumarkaðarins og félagasamtök. Reynslan hefur sýnt að á núgildandi fyrirkomulagi eru nokkrir annmarkar. Verkefni samstarfsráðsins og þróunarsamvinnunefndar skarast og verkaskipting milli þeirra er óljós, en ekki hefur tekist að bæta úr þessu í framkvæmd. Þá er í skýrslu Þóris Guðmundssonar komist að þeirri niðurstöðu að vegna sérstöðu þessa málaflokks sé mikilvægt að þingmenn hafi beina aðkomu að eftirliti með þróunarsamvinnu. Í ljósi þessa er lagt til að í lögunum verði einn ráðgefandi aðili, þróunarsamvinnunefnd, en ekki tveir, þ.e. samstarfsráð um alþjóðlega þróunarsamvinnu og þróunarsamvinnunefnd. Samkvæmt þeirri tillögu sitja alþingismenn í þróunarsamvinnunefnd með fulltrúum sem rætur eiga í háskólasamfélaginu, vinnumarkaðnum og borgarasamtökum, auk formanns. Aðkoma Alþingis er því eins trygg og mögulegt er án þess að stofnað sé til sérstakrar þingmannanefndar. Þá er gerð tillaga um breytingu hvað varðar stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem verði lögð fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu fimmta hvert ár, samanber 5. gr. frumvarpsins. Einnig er gerð tillaga um að færa saman í eina grein ákvæði laganna sem fjalla um framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu, samanber 6. gr. frumvarpsins. Þá skal kveðið nánar á um framkvæmd stefnunnar í aðgerðaáætlun sem endurskoðuð er á tveggja ára fresti. Þessi breyting er lögð til þar sem í lögunum er kveðið á um að leggja skuli fram eitt skjal sem inniheldur bæði stefnumörkun og aðgerðaáætlun. Eðli málsins samkvæmt er stefna mörkuð til langs tíma en aðgerðaáætlun þarfnast tíðari endurskoðunar. Þykir því heppilegt að hafa það tvennt aðgreint. Að lokum eru gerðar tillögur að breytingu á ákvæði laga um íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu þar sem tilgreint er hvaða aðgerðir heyra meðal annars undir friðargæsluverkefni. Þessar breytingar á aðgerðum miða að því að mæta þeirri þróun sem átt hefur sér stað í því alþjóðlega umhverfi sem friðargæslan starfar í, breyttri framkvæmd og áherslum. Margir gætu spurt sig: Því að breyta því sem vel gengur? Svar mitt er einfaldlega að það gerum við til að gera enn betur og ná enn meiri árangri. Það er öllum í hag, bæði starfsmönnum og haghöfum, að fyrirkomulag þróunarsamvinnu Íslands sé vel skipulagt og skilvirkt og mæti þeim ört vaxandi alþjóðlegu kröfum sem gerðar eru til ábyrgrar stjórnar og stefnu á þessu sviði. Breytingarnar sem nú standa fyrir dyrum eru fyrst og fremst á stjórnskipulagi þróunarsamvinnu en markmið þeirra er að breyta til að bæta og styrkja alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Ég hef þegar falið starfshópnum sem samdi frumvarpið að vinna að nauðsynlegum undirbúningi þessara breytinga. Í því felst meðal annars að starfshópurinn vinni tillögur að nýju skipulagi þróunarsamvinnu í utanríkisráðuneytinu, þar með talið eftirliti og úttekt, fjármálaumsjón, verkaskiptingu innan þróunarsamvinnuskrifstofu og gagnvart öðrum skrifstofum ráðuneytisins. Gæta þarf vandlega að réttinda- og hagsmunamálum starfsmanna og sinna öðrum nauðsynlegum undirbúningsatriðum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég tók eftir því að hann sagði að málið væri lagt fram, eins og ég skildi hann, með breytingum frá því að það var lagt hér fram síðast. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það því að töluvert var um þetta rætt og á þetta deilt á síðasta þingi. Meðal þess sem við í minni hlutanum á Alþingi nefndum var að hyggilegra væri að bíða eftir jafningjarýni frá DAC. Það var jafnvel óskað eftir því að henni yrði flýtt. Ég sé það í skýrslunni að þar er vitnað til jafningjarýnisskýrslu sem gerð hefur verið hjá öðrum aðildarríkjum DAC. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki komið til greina að óska eftir því að þessari jafningjaúttekt yrði hraðað svo að hægt yrði að taka þessa ákvörðun um fyrirkomulag þróunarsamvinnu að henni lokinni þannig að þá væri fenginn grundvöllur fyrir framhaldið. Ég óska eftir að vita hvort þetta hafi verið íhugað af hálfu hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Ég kannast við að það hafi komið fram hér hugmyndir um að bíða eftir jafningjarýni DAC. Því er til að svara að 2013 var gerð mikil úttekt á þróunarsamvinnunni. Við byggjum ferlið sem við erum að fara í meðal annars á því einmitt að fram komu ábendingar um að Ísland væri frekar lítið gjafaríki, eins og kom fram í ræðu minni, og það kynni að vera eðlilegt að fara yfir umfangið og umsýsluna og hvernig skipulag þróunarsamvinnu er. Það er akkúrat það sem við gerðum. Þar af leiðandi liggur fyrir nýleg úttekt sem lögð er meðal annars til grundvallar. Það var því ekki talin þörf á því að bíða eftir jafningjarýninni sérstaklega.
Frú forseti. Það lá fyrir að þróunarsamvinnunefnd OECD, DAC, gerði sérstaka úttekt á Íslandi um áramótin 2012/2013. Hún er nýleg. Ég veit ekki betur, eftir að hafa farið yfir málefnið með hv. utanríkismálanefnd, en að niðurstaðan hafi einmitt verið sú að lagaramminn sem slíkur sé nægjanlega sterkur en það þurfi að framfylgja lögunum miklu betur. Það er kannski umhugsunarefni. Ég vil fá að heyra mat hæstv. ráðherra á því. Þá voru tiltölulega ný lög komin í gildi, frá árinu 2008, og athugasemdir sem þá komu fram voru fyrst og fremst um að bregðast þyrfti við þeim ábendingum að framfylgja þeim lögum sem nýlega hefðu verið sett. Þetta eru bara nokkurra ára gömul lög. Það þyrfti sem sagt að framfylgja þeim betur en ekki endilega ráðast í breytingar á stofnanafyrirkomulaginu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi aðra túlkun á þessu. Niðurstaðan varð sú, eftir því sem mér skilist, að laga- og [[Forseti hringir.]]stofnunarramminn væri nægilega sterkur fyrir aðild að DAC en það þyrfti að framfylgja þessum lögum betur.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum aftur fyrir andsvarið. Það er alveg rétt að í úttekt DAC, eða skýrslunni sem var gerð 2013, kemur fram að ramminn sem við höfum um þróunarsamvinnu sé í raun ágætur. Það kemur líka fram að það eru ákveðnar áskoranir sem við stöndum frammi fyrir sem við þurfum að bæta úr eða er bent á að væri gott að bæta úr. Eitt af því sem við gerum er að bregðast við því, m.a. með því að samhæfa og samræma og fá betri yfirsýn yfir það sem við erum að gera heildstætt þegar kemur að þróunarsamvinnu. Það er vitanlega þannig að tvíhliða þróunarsamvinna og marghliða þróunarsamvinna skarast orðið töluvert þegar við erum að vinna með alþjóðastofnunum óbeint tengt tvíhliða þróunarsamvinnu, ef það má orða það þannig. Við erum jafnvel að styrkja félagasamtök sem eru alþjóðleg eða stofnanir Sameinuðu þjóðanna o.s.frv. Það blandast inn í tvíhliða starfið. Ég held því að [[Forseti hringir.]]við séum að bregðast rétt við skýrslunni frá 2013.
Frú forseti. Nú er þetta mál komið til kasta þingsins aftur og hæstv. ráðherra verður að lúta vilja Alþingis. Honum er ekki heimilt að gera neinar ráðstafanir sem lúta að samþykkt þessa frumvarps fyrri heldur en samþykktin liggur fyrir hér á hinu háa Alþingi. Mig langar til þess að varpa spurningu til hæstv. ráðherra: Hefur hann formlega boðið einhverjum starfsmanna ÞSSÍ það sem hann kallaði sambærilegt starf innan ráðuneytisins? Hafa einhver bréf gengið frá ráðuneytinu sem lúta að því að ráðuneytið sé byrjað að starfa eins og þetta frumvarp sé þegar samþykkt?
Virðulegi forseti. Þetta er ágætisspurning hjá hv. þingmanni og ég þakka honum fyrir andsvarið. Það er mikilvægt að við höfum málefni starfsmanna á hreinu og að um þau sé vandlega fjallað og varlega gengið. Við höfum sagt að allir þeir starfsmenn sem eru fastráðnir hjá ÞSSÍ, hvort sem það er hér heima eða erlendis, muni fá sambærilegt starf. Unnið er að því og við gerum ráð fyrir að þetta frumvarp verði samþykkt. En verði það ekki munu menn að sjálfsögðu bregðast við því og væntanlega reka stofnunina áfram í sömu mynd o.s.frv. Ef þingmaðurinn er að velta fyrir sér hvort forstöðumanni ÞSSÍ hafi verið sagt að hann yrði ekki endurráðinn er það nú þannig að samkvæmt starfsmannalögunum er skipun forstöðumanns tímabundin til fimm ára. Hún er í eðli sínu tímabundin ráðning. Forstöðumanni ÞSSÍ var því sent erindi þar sem sagt var að ráðning hans yrði ekki framlengd í ljósi þess að þessi [[Forseti hringir.]]fyrirætlan er fyrir hendi. Verði það hins vegar þannig, ég skal alveg upplýsa hv. þingmann um það hér, að málið verði ekki samþykkt mun ég að sjálfsögðu auglýsa þessa stöðu eins og vera ber og skal samkvæmt lögum.
Frú forseti. Þetta var óvænt svar og alls ekki það sem ég var að fiska eftir. En er það þannig að hæstv. ráðherra sé að segja okkur að hann sé búinn að ákveða að endurráða ekki forstöðumann ÞSSÍ, burt séð frá því hvort þetta frumvarp verði samþykkt eða ekki? Bíddu, er það þannig að hæstv. ráðherra sé kominn í hefndarleiðangur gegn starfsmönnum ÞSSÍ? Ég á ekki eitt einasta orð, frú forseti. Þessi tiltekni forstjóri hefur í reynd borið af mörgum öðrum, hefur áunnið sér virðingu og þökk, ekki síst vegna þess að honum hefur tekist að afla erlends fjár í gríðarlegum mæli hér til samlags við íslensku framlögin. Þetta eru svo óvænt tíðindi að mér verður eiginlega orðfall, herra forseti. Mér sýnist að það sem mætti líka kalla það, eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. ráðherra, allar þær ýjanir sem þar koma fram gagnvart stofnuninni, að þetta sé einhvers konar einelti af hálfu [[Forseti hringir.]]hæstv. utanríkisráðherra gagnvart þessari mætu stofnun.
Virðulegi forseti. Það er algjörlega hárrétt sem hv. þingmaður segir. Forstöðumaður ÞSSÍ hefur unnið einstaklega gott starf og sinnt því af mikilli alúð og staðið sig algerlega frábærlega. Það er þess vegna alrangt, og í raun held ég að enginn annar hv. þingmaður en Össur Skarphéðinsson hefði getað tekið þessa umræðu niður á það plan, að tala um einhverja hefndaraðgerð. Það er hreint með ólíkindum.
Hæstv. forseti. Ég er kominn hér til að þakka ráðherranum fyrir að leggja þetta frumvarp fram. Það er löngu tímabært að þessi stofnun renni saman við utanríkisráðuneytið af mörgum ástæðum. Samruni hennar við ráðuneytið mun tryggja fagleg markmið fremur en áður, þótt ég viti að stofnunin hafi staðið sig vel. Þetta mun leiða til hagræðingar í rekstri og tryggja að fullkomið samræmi verði í öllum aðgerðum sem varða þróunaraðstoð af hálfu íslenska ríkisins. Ég tel það mikils virði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé tryggt að stofnanaþekkingin sem er til staðar í Þróunarsamvinnustofnun í dag verði varðveitt áfram í ráðuneyti utanríkismála eftir þessa aðgerð.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Þetta er einmitt lykilspurning sem verður gætt að sérstaklega. Það er mjög mikilvægt að sú þekking sem er innan ÞSSÍ, og er jafnframt innan þróunarsamvinnuskrifstofu ráðuneytisins, nýtist okkur samanlagt betur en hún í rauninni gerir í dag. Það verður allt gert til að tryggja að sú þekking sem er til staðar í dag tapist ekki við þessa yfirfærslu eða við þennan samruna. Á báðum stöðum, hvort sem það er í ráðuneytinu eða innan ÞSSÍ, er mikil þekking og afbragðsmannskapur sem hefur sinnt þessu af mikilli alúð og það er það sem við viljum gæta sérstaklega að, að fólk fái að blómstra áfram í því umhverfi og þeim störfum sem það hefur sinnt fram að þessu. Spurningar hafa vaknað um hvort starfsmenn ÞSSÍ verði hluti af því flutningsskylda kerfi sem er í ráðuneytinu. Það er einfaldlega verið að vinna með það og ég mun gera allt sem ég get til þess hreinlega að verða við þeim óskum sem starfsmenn hafa varðandi það hvort þeir vilji vera hluti af því eða vera með eitthvert annað kerfi. En aðalmálið er að við glötum ekki þeirri þekkingu sem er til staðar í þróunarsamvinnu hjá okkur í dag.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Ég er alveg sannfærður um að þessum samruna mun fylgja fjárhagslegur hagur, þ.e. betri nýting opinbers fjár, sem ég er mjög fylgjandi. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort fyrir liggi einhverjar tölur um það, þegar rykið er sest eins og maður segir, því að alltaf þyrlast upp smáryk þegar svona samruni verður, hvað samruninn muni spara. Ég vænti þess að sá sparnaður sem fram kemur nýtist beint í þróunarverkefnið og verði ekki endilega látinn renna til ríkissjóðs. Ég vænti þess að sá hagur komi fram í öflugra starfi okkar í þróunarmálum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er ekki gert ráð fyrir því að strax við sameiningu verði til fjárhagslegur sparnaður, enda erum við að bjóða öllu því fastráðna starfsfólki sem er þarna í dag störf áfram á skrifstofunni. Það verður að segjast eins og er að við erum ekkert sérstaklega ofmönnuð þegar kemur að verkefnum í þróunarsamvinnu. Það mun hins vegar í framtíðinni væntanlega leiða af sér að það verður meiri samruni og einhvers konar hagræðing sem mun eða getur skilað sér í fjárhagslegum sparnaði, en það er ekki gert ráð fyrir því sem einhvers konar meginþema varðandi þessa sameiningu. Við erum fyrst og fremst að reyna að ná meira út úr þeim fjármunum sem við höfum í dag, búa til umhverfi þar sem starfsfólk sem hefur verið í tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu getur unnið saman. Það mun bæta þekkingu allra, held ég, þegar á endann er komið. Í framtíðinni tel ég að það geti leitt af sér einhvers konar fjárhagslegan sparnað í stjórn og slíku en það er ekki markmið í sjálfu sér.
Forseti. Mér er sannast að segja orða vant eftir þau orðaskipti sem urðu á milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Er það svo að ráðherra hefur sett af stað, eins og sagt er, fulla vinnu sem miðar að því að þetta frumvarp hérna sé samþykkt? Er unnið samkvæmt því í utanríkisráðuneytinu? Það er alveg ljóst í Evrópumálum að ráðherrann áttar sig ekkert á því hvað þingið, þjóðin eða nokkur vill en núna kemur það líka fram í þessu mikilsverða máli. Ég ætlaði reyndar að spyrja hver væri ástæðan fyrir því að þingmenn ættu allt í einu að sitja í stjórn eða ráði um Þróunarsamvinnustofnun. Ég sé ekki betur en það sé betra að við sitjum á skrifstofu ráðherrans alla daga til að sjá hvað hann er að bardúsa, en hann getur kannski svarað mér þessu samt.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Í fyrsta lagi er ekki unnið eftir nýju skipulagi í utanríkisráðuneytinu. Hins vegar er, eins og kom fram í ræðu minni, gert ráð fyrir að undirbúningsvinna hefjist. Gangi það eftir, og við gerum ráð fyrir því, að frumvarpið fari í gegn er ekkert óeðlilegt að undirbúningsvinna hefjist. En það er ekki unnið eftir neinu nýju skipulagi, hvorki innan Þróunarsamvinnustofnunar né ráðuneytisins, það er allt við það sama. Varðandi þingmennina hefur það stundum komið upp í umræðum hér á þingi og í nefndum að þingmönnum finnist þeir vera í litlu sambandi við það sem er að gerast í þróunarsamvinnumálum og því er lagt til að hluti af þróunarsamvinnunefnd verði skipuð þingmönnum, til að tengja betur við þingið. Það er hugsunin með því. Ein tillagan var að hafa sérstaka þingmannanefnd sem fjallaði um þróunarmál en það þótti of þungt og umfangsmikið og þess vegna var lagt til að hluti aðila í þróunarsamvinnunefnd yrðu þingmenn. Svo vil ég leiðrétta hv. þingmann með það [[Forseti hringir.]]að allar götur frá því að fyrri ríkisstjórn sótti um aðild að Evrópusambandinu hefur meiri hluti þjóðarinnar verið andvígur því í öllum könnunum að ganga í Evrópusambandið.
Virðulegi forseti. Undirbúningur að því að lög gangi í gildi einhvern tíma felst í því að skrifa forstöðumanni stofnunar um það að hann eða hún verði ekki endurráðin - þetta er með slíkum eindæmum að ég er orðlaus. Hæstv. ráðherra sagði að ekki væri búið að ákveða, það er líklega hluti af undirbúningsvinnunni líka, hvort þeir sem starfa hjá Þróunarsamvinnustofnun verði flutningsskyldir ef þetta frumvarp verður samþykkt og mig langar að spyrja: Er ætlunin að þeir sem starfa núna í hinni almennu diplómatíu, ef ég má kalla það svo, fari inn í þróunarverkefnin, sem núna er sinnt af Þróunarsamvinnustofnun, í sínu flutningsskylda starfi?
Virðulegi forseti. Ég tel einfaldlega mjög mikilvægt að hlusta á þær óskir sem starfsmenn bæði ÞSSÍ og þróunarsamvinnuskrifstofu utanríkisráðuneytisins hafa þegar kemur að þessari sameiningu. Það hefur komið fram að einhverjir starfsmenn hafa spurt hvort þeir verði þá skyldugir til að fara inn í þetta flutningsskylda kerfi. Aðrir hafa sagt og sýnt að þeir hafi áhuga á því að fara inn í það kerfi. Við þurfum að reyna að mæta óskum þessa fólks. Það er ekki þannig að hugmyndin sé endanlega sú að öllum verði þröngvað inn í eitt box heldur ætlum við að reyna að hlusta eftir því hvað fólk vill gera. Það er hluti af þeirri undirbúningsvinnu sem hér um ræðir, það er að fara í gegnum þetta ferli, máta fólkið inn í þetta nýja umhverfi. Ég held að því fyrr sem menn hefja þá vinnu, verði þetta frumvarp samþykkt, því betra. Það kemur í ljós ef svo er ekki og þá erum við áfram með kerfið sem við erum með í dag.
Frú forseti. Það er heldur dapurlegt finnst mér að ræða þetta mál við þær aðstæður sem nú eru komnar upp. Ég felli mig ekki við vinnubrögð hæstv. ráðherra. Það er margt sem ég felli mig ekki við í stefnu hans en það er allt annað mál. Hæstv. ráðherra hefur fullkomlega lögmætar ástæður til að hafa allt aðrar pólitískar skoðanir en ég. Ég tek því bara eins og hverju öðru hundsbiti þó að það skelli kannski í hvoftum þegar menn eigast við um það. Ég verð hins vegar að segja að ég hélt að hæstv. ráðherra væri yfir það hafinn að tíðka vinnubrögð af þessu tagi. Ég get ekki sagt annað. Mér rann í skap undir ræðu hæstv. ráðherra þegar hann talaði um stofnunina. Mér fannst í annarri hverri setningu ýjað að því að stofnunin stæði sig ekki nógu vel, hún væri ekki alveg í takti, hlutirnir væru ekki nógu vel reknir. Hæstv. ráðherra notaði orð eins og tvíverknað, það þyrfti að samræma stofnunina eða málflutning hennar við utanríkisstefnuna og það þyrfti að hagræða betur. Alls staðar gægist það fram í máli ráðherrans að stofnunin sé ekki að standa sig. Það er eins og hún sé í einhvers konar uppreisn gegn hæstv. ráðherra. Þetta kom fram aftur og aftur í fyrra líka en ekki með sama hætti og hérna áðan og þó liggur það algerlega ljóst fyrir að þessi stofnun fær alls staðar fyrirmyndareinkunnir, hjá starfsmönnum ráðuneytisins, hjá þróunarnefnd OECD, hjá öllum þeim sem hafa tekið hana út. Mér finnst þetta vera fast að því óboðlegt, ég vil ekki nota sterkari orð. Þegar maður sér það síðan að hæstv. ráðherra fer til Afríku til að heimsækja samvinnulönd okkar þar og tekur með sér hóp ráðuneytisstarfsmanna en gætir þess vendilega að sneiða hjá því að taka forstjóra stofnunarinnar með eða einhverja starfsmenn hans, sem aldrei hefur gerst áður, þá fer maður auðvitað að hugsa. Er eitthvað að persónulegum samskiptum þarna af hálfu ráðherrans? Þegar það kemur svo fram hjá hæstv. ráðherra hér í andsvari við mig áðan að hann er beinlínis búinn að ákveða að ráða ekki aftur mann, sem hann sjálfur lýsir sem einstökum, vandvirkum og sérstökum starfsmanni, þá lyktar þetta af meiru en einelti. Mér sýnist þetta farið að lykta af hefndarleiðangri vegna þess að stofnunin hefur leyft sér að hafa málfrelsi og starfsmenn hennar hafa leyft sér að tala og gefið umsagnir til okkar í utanríkismálanefnd. Það er eins og hæstv. ráðherra sé kominn í einhvers konar persónulegt ferðalag gagnvart yfirmönnum stofnunarinnar. Slíkt þolum við ekki á hinu háa Alþingi. Svona vinnum við ekki. Það eru mörg ár síðan vinnubrögð af þessu tagi voru látin átölulaus hér. Mér finnst sem hæstv. ráðherra hafi af þeirri umræðu sem fram fór á síðasta ári ekkert lært og ekkert skilið. Hann virðist bersýnilega ekki hafa fylgst með þróun umræðunnar. Hann kemur hingað og talar við okkur um að það hafi verið í framhaldi af úttekt, sem við okkur var sagt að væri ekki úttekt heldur einungis undanfari að frekari úttekt, sem farið er í það að fá sérstakan starfsmann Rauða krossins til að gera skýrslu fyrir hæstv. ráðherra og í framhaldi af því hafi komið í ljós að það þurfi að breyta stofnuninni. Rökin sem hæstv. ráðherra færir fyrir því, hverjar ástæðurnar eru fyrir því og hverju þarf að breyta, koma aldrei fram. Fyrr á þessu ári var gefin út skýrsla af þremur fræðimönnum, Faure, Long og Prizzon, sem komið var til okkar í utanríkismálanefnd undir blálok umfjöllunar okkar á síðasta þingi. Það er dálítið merkilegt að lesa þá skýrslu. Þar kemur í ljós að fyrirkomulag ÞSSÍ fellur í þann flokk þar sem finna má meiri hluta slíkra stofnana. Með öðrum orðum, þó að það komi fram aftur og aftur í greinargerð hæstv. ráðherra að íslenska fyrirkomulagið og ÞSSÍ sé alveg séríslenskt, sem væri út af fyrir sig allt í lagi, þá er það ekki þannig. Þetta er úttekt hlutlausra fræðimanna sem ég veit ekkert hvort hafa komið til Íslands. Þeir skoðuðu einfaldlega fyrirkomulag margra stofnana á borð við ÞSSÍ í mörgum löndum út frá heimildum sem þeir höfðu undir höndum og komust að því að ÞSSÍ og uppbyggingin á henni og uppbyggingin á íslenskri þróunarsamvinnu er í þeirri kategoríu sem meiri hluti landa fellur í. Það er ekkert að því. Fyrir utan það kemur ítrekað fram í greinargerðinni frá DAC-nefndinni, sem við fengum, að sú nefnd sem skoðaði þessi mál í undanfara þess að Ísland sótti um aðild að þróunarnefnd OECD að allt virtist vera í feikilega góðu lagi. Þar var hvergi talað um tvíverknað, hvergi talað um að það þyrfti með einhverjum hætti að breyta hlutunum til að það yrði meira samræmi á milli utanríkisstefnunnar og ÞSSÍ. Þvert á móti kom fram í þeirri úttekt DAC-nefndarinnar að það væri gott samstarf á milli ÞSSÍ og utanríkisráðuneytisins. Það kom fram að hlutirnir virtust ganga ákaflega smurt. Það sem var hins vegar sagt í DAC-skýrslunni var að miðað við þær áætlanir sem voru uppi á þeim tíma og reyndar samþykktar, um stóraukin fjárframlög til þróunarsamvinnu á Íslandi, þá kynni að vera að við þyrftum að skoða betur með hvaða hætti við höguðum þessu. Það sem síðan blasti við og varð niðurstaðan var að hæstv. ráðherra hafði forgöngu um það að menn féllu frá þeirri miklu aukningu sem átti að verða. Staðan í dag er einfaldlega sú að við erum að „operera“ þróunarsamvinnuáætlun sem vantar í á næsta ári 4,7 milljarða frá því sem samþykkt var á sínum tíma þannig að sú forsenda sem í DAC-nefndinni var gefin upp sem tilefni til að skoða þetta sérstaklega er ekki lengur fyrir hendi. Síðan verð ég að segja að mér finnst ráðuneytið ekki hafa farið rétt með þær ábendingar sem koma fram í DAC-skýrslunni af hálfu ráðuneytisins, bæði í greinargerð og í ræðum hæstv. ráðherra. Það kemur skýrt fram aftur og aftur að það sé í beinu röklegu samhengi við niðurstöðu DAC-skýrslunnar að þetta sé lagt fram, en það er ekki svo. Það kemur einungis á einum stað fram í DAC-skýrslunni að Ísland þurfi að skoða þróunarsamvinnu sína betur. Hvaða atriði eru það sem við þurfum að skoða? Hvað er það sem vekur þessa afstöðu og þessa ábendingu DAC-nefndarinnar? Það er sú staðreynd að Ísland sker sig frá að því leyti að næstum því helmingurinn af því fjármagni sem fer samkvæmt skilgreiningum OECD til tvíhliða verkefna er ráðstafað af hálfu ráðuneytisins. Með öðrum orðum mætti draga þá ályktun af þessu að ráðherrann eða ríkisstjórn Íslands ætti að velta því fyrir sér hvort ekki væri best að fara þá leið að auka hlut ÞSSÍ. Þá er rétt að rifja það upp sem kom fram á sínum tíma þegar starfsmenn ráðuneytisins gerðu enn eina atlöguna að utanríkisráðherrum sem þá sátu til að reyna að ná í gegn slíkri breytingu og töluðu við fyrrverandi utanríkisráðherra, Davíð Oddsson, um að fara nákvæmlega í þennan leiðangur. Hann lét skoða málið. Hvern lét hann skoða það fyrir sig? Ég veit að hv. þm. Brynjar Níelsson gleðst yfir því að vita að sá sem hafði yfirstjórn með þeirri skoðun er núverandi hæstv. menntamálaráðherra, maður sem við berum mikið traust til báðir tveir. Hver var niðurstaða þáverandi utanríkisráðherra, Davíðs Oddssonar, eftir að núverandi hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson hafði með flokki manna farið og skoðað þetta? Niðurstaðan varð þveröfug. Niðurstaðan varð sú að það ætti að víkka svið ÞSSÍ og láta ÞSSÍ taka yfir öll verkefni á sviði þróunarsamvinnu, ekki bara hin tvíhliða heldur líka marghliða verkefnin. Davíð Oddsson og hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson eru ekki einir um þá skoðun. Við fengum í apríl umsögn frá félagsvísindasviði Háskóla Íslands sem Daði Már Kristófersson skrifaði undir og kom og flutti skýrt mál fyrir nefndinni. Þar kom það algerlega skýrt fram að sú ágæta stofnun, þar með Háskóli Íslands, sem innan sinna vébanda hefur mikla sérþekkingu á þessum málum, telur bráðræði að ráðast í það að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Þess utan er það afstaða þessarar merku stofnunar að það sé miklu vitlegra að fara þá leið sem Davíð Oddsson vildi fara á sínum tíma, þ.e. að flytja verkefnin frá utanríkisráðuneytinu til Þróunarsamvinnustofnunar. Ég held að við slíkar aðstæður þar sem eru uppi harðar deilur um þetta mál og þar sem ljóst er að ráðherrann getur ekki bent á neitt sem ekki er að virka í fari stofnunarinnar þá ættum við þingmenn að skoða þessa leið ákaflega vel. Ég held, eins og málum er komið, að við ættum að kanna það ákaflega vandlega hvort það gæti ekki orðið þróunarsamvinnu til framdráttar ef menn styrktu einfaldlega ÞSSÍ og færu þá leið að flytja öll verkefni á sviði þróunarsamvinnu yfir til hennar. Það mundi ég gera ef ég væri í sporum hæstv. ráðherra. Stæði ég í þeim sporum þá mundi ég líka í staðinn fyrir að efna til ófriðar um þetta mál taka stjórnarandstöðuna á orðinu þegar hún hefur sagt mörgum sinnum að hún sé reiðubúin til að skoða með mjög jákvæðum huga að fara að hlutlausri jafningjarýni DAC-nefndarinnar, sem á að koma árið 2016. Þar eru menn og konur sem eru að fara vel yfir þetta mál. Okkur var sagt að sú niðurstaða kæmi á næsta ári. Hvers vegna á að fara að breyta þessu fyrirkomulagi núna ef vitað er að á næsta ári fáum við úttekt helstu sérfræðinga sem völ er á? Það eru engin rök fyrir því, frú forseti, að fara þessa leið og flýta sér með þessum hætti. Það er engu líkara en það sé orðinn kjarni utanríkisstefnu Íslands að leggja niður ÞSSÍ. Þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. ráðherra í fjárlögunum, þar sem hann sat fyrir svörum og gerði grein fyrir þeim verkefnum sem áttu að vera ný og sem ráðuneytið bæri sérstaklega fyrir brjósti, þá heyrði ég ekki mikið talað um norðurslóðir. Ég heyrði ekki mikið talað um EES. Nei, það sem þar var talað um voru verkefni eins og að opna nýtt sendiráð í Strassborg aftur og koma upp einhverjum litlum kontor í kjördæmi ráðherrans til að flokka skjöl. Ef maður ber það síðan saman og leggur saman við þingmálalista hæstv. ráðherra þá er það alveg ljóst að aðaláherslan er á eitt mál og það er eina málið sem brýtur í blað hjá hæstv. ríkisstjórn í utanríkismálum, a.m.k. þetta árið, það er að leggja niður ÞSSÍ. Þetta ber auðvitað að tengja við það með hvaða hætti hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hefur gengið um þróunarsamvinnumálefnin. Við skulum ekki gleyma því að hæstv. utanríkisráðherra var einn af þeim sem tóku fram fyrir hendurnar á þáverandi ríkisstjórn 2011, þegar menn gáfu í þegar sú ríkisstjórn kom hingað til þings með áætlun sem átti að ná til 2020 og gerði að sjálfsögðu ráð fyrir því að þegar Ísland næði sér upp úr öldudalnum mundum við gefa duglega í varðandi þróunarsamvinnu. Hvernig lyktaði því? Hæstv. ráðherra ásamt formanni Sjálfstæðisflokksins og mörgum úr þáverandi stjórnarliði tóku höndum saman um að auka við þetta. Mér er það minnisstætt hversu fögrum orðum hæstv. ráðherra fór um að þetta væri raunhæft. Hæstv. núverandi fjármálaráðherra gaf svo betur í og sagðist hafa skoðað markmiðið miðað við áætlanir um hagvöxt næstu ára og teldi það fyllilega raunhæft. Ég taldi á þeim tíma að ég væri kannski fullsvartsýnn á þá þróun sem fram undan væri og tók þessu fagnandi. Í dag blasir þetta við: Munurinn á því sem hæstv. ráðherra samþykkti 2011 og því sem hann er að berjast fyrir í ríkisstjórninni núna gagnvart þróunarsamvinnu eru 4,7 milljarðar. Í fyrra kom hann og var þá komið miklu lægra hlutfall sem hann ætlaði að berjast fyrir að yrði sett í þróunarsamvinnu á þessu ári miðað við landsframleiðslu. Það vantar samt 500 milljónir. [[Forseti hringir.]]Það virðist sem það sé engin fyrirstaða þegar kemur að því að verja þennan hólma af hálfu hæstv. ráðherra. [[Forseti hringir.]]Það eina sem honum er umhugað um er að leggja niður stofnun sem hefur [[Forseti hringir.]]staðið sig vel og enginn hefur getað fundið nokkurn blett á.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir skörulega ræðu eins og hans er von og vísa. Þar er á ferðinni maður sem þekkir gríðarlega vel til þessara mála, m.a. sem fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra og eins maður með gríðarlega langa þingreynslu. Það er einmitt þess vegna sem mig langar til að spyrja hv. þingmann. Þó svo að í öðru orðinu sé talsvert verið að mæra Þróunarsamvinnustofnun þá virðist í hinu orðinu vera nauðsynlegt að leggja stofnunina niður, eins og þetta frumvarp ber með sér. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann muni til þess að Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi einhvern tíma ekki farið vel með það fjármagn sem henni hefur verið úthlutað og treyst til að nota í verkefni sem stuðla að því að hjálpa fátæku fólki úti í heimi. Man þingmaðurinn eftir því að það hafi einhvern tíma komið fyrir að stofnunin hafi ekki staðið undir nafni eða því sem henni er treyst fyrir? Svo vil ég líka spyrja út í DAC-rýnina sem von er á á næsta ári. Getur hv. þingmaður ímyndað sér hvers vegna hæstv. ráðherra liggur svona á? Hvers vegna þurfi að drífa [[Forseti hringir.]]í þessum breytingum núna áður en sú rýni kemur?
Frú forseti. Ég hef áður lýst reynslu minni af þessu máli sem nýjum ráðherra. Þetta var fyrsta málið sem var komið með til mín. Ég held að þetta sé fyrsta málið, sem starfsmenn ráðuneytisins sem höfðu sérstakan áhuga á því að taka þennan málaflokk inn í ráðuneytið, koma alltaf með til nýs ráðherra og ég held einfaldlega að hæstv. ráðherra hafi fallið fyrir þessu og ætli að koma þessu í gegn. En á því er kannski líka önnur skýring - hæstv. ráðherra hefur engin önnur mál. [[Hlátur í þingsal.]]Ef þingmálaskráin er skoðuð kemur í ljós að fyrir utan það sem er náttúrlega orðið eitt af hans kóngsins járni og arbeið, að koma hingað með metfjölda af EES-málum sem hann spólar í gegnum þetta þing hraðar en nokkur fyrri ráðherra, þá er ekkert mál annað. [[Gripið fram í.]]Það er hugsanlegt að það sé málafæð eða hugmyndafæð sem veldur þessu. Ég tek auðvitað eftir því og finnst skrýtið að það er ekkert sérstakt sem hæstv. ráðherra ber fyrir brjósti sér. Jú, fyrir utan að leggja niður ÞSSÍ vill hann efla vestræna samvinnu, ná betra sambandi við Bandaríkin og bersýnilega hefur hæstv. ráðherra talað af sér í þeim efnum því að eftir síðasta samtal hans við einn af þeim vararáðherrum sem hann talaði við í Bandaríkjunum fór sá í fjölmiðla og sagði að hann hefði beðið Bandaríkin um að koma aftur með herinn til Íslands í einhverjum mæli. Enginn tók mark á því eins og má sjá á því að ekki nokkur einasti maður í þinginu bað um sérstaka umræðu. Það er dálítið hættulegt hlutskipti þegar ráðherra er kominn á það stig að jafnvel þingið er hætt að taka mark á honum þegar kemur að alvörupólitík. Að því er varðar síðan fortíðina þá fullyrði ég það að a.m.k. síðasta áratuginn hefur Þróunarsamvinnustofnun farið ákaflega vel með fé að því marki að fyrir því liggur dómur Ríkisendurskoðunar sem segir ítrekað að þetta sé fyrirmyndarstofnun [[Forseti hringir.]]og gerir aldrei neinar athugasemdir við reikninga hennar.
Frú forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt í þeirri umræðu sem á sér stað hér í kvöld um þetta frumvarp að það liggi fyrir að Þróunarsamvinnustofnun er vel rekin og fer vel með sitt fjármagn. Ég held að það sé rosalega mikilvægt að það liggi fyrir og við munum eftir því. En vegna þess að hv. þingmaður rifjaði það upp að þetta væri fyrsta málið sem ráðuneytið kemur með til utanríkisráðherra hvers tíma þá langar mig að velta því upp sem kemur fram í nýjustu jafningjarýni DAC, sem var framkvæmd á árinu 2012–2014, að það megi greina áberandi stefnubreytingar hvað varðar að tengsl þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála séu sífellt að styrkjast og aukast og tengslin á milli utanríkisviðskipta, utanríkisstefnu og þróunarsamvinnu séu sífellt að verða meiri. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði reyndar að umtalsefni hérna áðan, að það ætti að samræma stofnunina með þessu við utanríkisstefnuna. Mig langar því að spyrja: Eru ríki heims í þeirri vegferð að breyta þróunarsamvinnu á þann hátt að hún verði meira á forsendum þeirra sem aðstoðina veita, þ.e. að gera hana pólitíska í starfi þess lands sem veitir aðstoðina og þá kannski síður í þágu þeirra sem aðstoðina þiggja og þurfa að byggja upp sín samfélög?
Frú forseti. Ég held frekar að þróunin sé í átt frá þessu. Hitt er alveg klárt að svona var þetta. Hér á árum fyrri voru þeir sem véluðu um íslensk utanríkismál oft barðir fast því að menn sem töldu sig sjá einhvers konar tækifæri fyrir útflutning frá Íslandi og bentu á dæmi af Danmörku og Svíþjóð, einkum þó Danmörku þar sem utanríkisviðskipti voru nánast tengd dálítið þétt við þróunarsamvinnu. Svona var þetta og vitaskuld er þetta svona í einhverjum mæli enn. Klárt er að þróunarframlög eins og þau sem við erum með og sumar þjóðir náttúrlega margfalt meiri skapa ákveðna vild. Það er alveg klárt. Ég held að ég geti fullyrt að þetta hefur verið gagnrýnt harkalega og þróunin er frá þessu. Ef við horfum t.d. á okkar stöðu þá getum við jafnvel séð að atvinnugreinar á Íslandi gætu séð sér hag í því að komast inn í gegnum þróunarsamvinnu eins og í sambandi við jarðhitann en eitt af því sem skiptir mjög miklu máli fyrir ríki sem eru til dæmis nálægt Sigdalnum mikla er að ná að vinna upp þekkingu til að geta nýtt þá orku sem þar er. Við höfum farið þá leið að við höfum veitt töluvert mikið fjármagn til þess. Ég held ég fari með rétt mál þegar ég segi að hugsanlega sé skortur á sérfræðimenntuðu fólki en menn hafa freistað þess bæði að byggja upp þekkingu með dálítið sniðugum hætti í þessum löndum og að ráða heimamenn. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að það hefur einfaldlega ekki verið völ á öðrum. Þetta hefur tekist nokkuð vel og það er að verða til þekking þar. Þeim manni sem núna stýrir ÞSSÍ [[Forseti hringir.]]hefur tekist að ná frá öðrum þróunarstofnunum mjög háum upphæðum vegna þess að Íslendingar [[Forseti hringir.]]þykja góðir pappírar í þessari grein.
Frú forseti. Mig langar að halda áfram með þann þráð sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir tók upp. Nú er það svo að í greinargerð með tillögu utanríkisráðherra kemur fram að greina megi, svo ég vitni í greinargerð, áberandi stefnubreytingar hvað varðar sterkari tengsl þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Í skýrslunni komi fram að þó að afnám fátæktar sé enn kjarni í þróunarsamvinnuríkjum hafi sífellt fleiri styrkt tengsl þróunarsamvinnustefnu, utanríkisstefnu og utanríkisviðskipta, sem snýr að því sama og var til umræðu hér. Eigi að síður er það svo að þegar við sátum yfir þessu máli í hv. utanríkismálanefnd á síðasta þingi komu þau sjónarmið líka sterklega fram hjá ýmsum þeim sem nefndin átti samtal við í kringum þetta mál að of mikið sambland utanríkisviðskipta annars vegar og þróunarsamvinnu hins vegar væri mjög varhugavert. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem gegndi embætti utanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili, hvert hans mat er á því í ljósi þess að þótt að sjálfsögðu geti það verið snjöll leið að nýta viðskiptatengsl til þróunar kemur það ekki í stað tvíhliða þróunarsamvinnu, sem byggist á því að byggja upp innviði. Við getum talað um skóla, við getum talað um fæðingarþjónustu, við getum talað um vatnsveitu, öll þau atriði sem Þróunarsamvinnustofnun hefur komið að. Mig langar að spyrja hv. þingmann um sýn hans á þetta. Það kom fram í máli einhverra viðmælenda nefndarinnar að DAC varaði við of miklu samblandi viðskipta og hefðbundinnar tvíhliða þróunarsamvinnu. Eigi að síður er þetta sérstaklega nefnt í greinargerðinni sem rök með málinu þannig að sá díalógur er greinilega í gangi. Mig langar að spyrja hv. þingmann út frá reynslu hans sem ráðherra um sýn hans á þessi mál.
Frú forseti. Ég tel að ef þetta blandast of sterklega og ef viðskiptasjónarmiðin eru farin að ráða því með hvaða hætti við veljum okkur viðfang þegar við erum að leggja fé af hendi innan þróunarsamvinnugeirans sé það mjög óæskilegt. Þannig var það auðvitað hér áður fyrri, gleymum því ekki að við rákum bæði sjómannaskóla og komum á fót útgerð í Namibíu sem endaði náttúrlega í íslenskum höndum, en það leið ekki á löngu þangað til heimamenn voru búnir að ná því undir sig og ekki við miklar vinsældir allra hér á Íslandi. Ég held sem sagt að það sé líka erfitt að minnsta kosti að plata framandi þjóðir, ef það er það sem hv. þingmaður á við. Í okkar tilviki er það einfaldlega þannig að þegar Íslendingar koma til Malaví og gefa þeim heilan spítala sem kostar 700 milljónir þá skapar það óneitanlega vild gagnvart Íslendingum. Það er vel hugsanlegt að sú vild birtist með einhverjum hætti í viðskiptum milli þjóðanna í framtíðinni en í dag eru að heita má engin viðskipti á millum þeirra þriggja ríkja sem við höfum átt í mestum samskiptum við. Flaggskip þróunarsamvinnunnar hafa verið skólarnir, einkum og sér í lagi jarðhitaskólinn. Það er einfaldlega þannig að við höfum menntað svo stóran hluta af vinnuafli þeirra í jarðhitaiðnaðinum að þegar ráðherra eins og ég kom til dæmis til Indónesíu, gríðarlega stórs lands, og Filippseyja mátti heita að nánast helmingurinn af millistjórnendum í jarðhitafyrirtækjunum þar hefði verið menntaður á Íslandi. Það skapar vild. Þeir vildu óðfúsir kaupa meiri þekkingu af Íslandi o.s.frv. Ég tel ekki að slíkt fyrirkomulag hafi nokkru sinni verið hugsað til þess að skapa einhver viðskiptatengsl en þau hafa gert það. Það var þó frekar aukaafurð af því en menn hafi beinlínis lagt í það þegar þeir hófu þetta fyrir áratugum síðan.
Frú forseti. Þetta held ég að sé mikilvægt atriði því að hér er þessi breyting boðuð til að stilla saman rödd Íslands á vettvangi þróunarsamvinnu með þeim rökum að þetta sé að færast æ meira í einn og sama pottinn, þ.e. utanríkisviðskipti, þróunarsamvinna og önnur utanríkismál. Það er það sem veldur mér áhyggjum í þessu máli. Ég tel að þarna þurfi að vera skýr aðgreining því að markmiðin eru auðvitað mjög ólík þótt það kunni að skapast vild sem aukaafurð af þróunarsamvinnu. Mig langar að nýta síðara andsvar mitt til að spyrja hv. þingmann um annað og það tengist líka vinnslu hans í embætti utanríkisráðherra. Það er staðreynd að utanríkisráðuneytið er ólíkt öðrum ráðuneytum að því leyti að fagstofnanir þess eru ekki margar, raunar bara ein og það er Þróunarsamvinnustofnun. Verði þetta frumvarp að lögum verður utanríkisráðuneytið ekki með neina slíka fagstofnun, þá verður ráðuneytið bara eitt og sér. Hér hefur staðið yfir umræða um það hvort þetta þjóni þeim markmiðum sem hafa verið sett um samhentari stjórnsýslu, færri einingar. Það er mín skoðun að svo sé ekki því að sú gagnrýni sem hefur verið á að stjórnsýslan sé of veikburða hefur fyrst og fremst miðast við það að ráðuneytin séu of lítil og veikburða. Núverandi ríkisstjórn hefur farið þá leið að kljúfa aftur ráðuneytin sem búið er að sameina, af einhverjum ástæðum, þannig að til eru ráðuneyti sem eru harla lítil að vöxtum og væntanlega ekki mjög burðug. En aðeins um sýn hv. þingmanns og fyrrverandi hæstv. ráðherra á þetta, þ.e. hvort það skipti einhverju máli til að auka burði ráðuneytisins að fá þessa fagstofnun inn. Ég hef að minnsta kost ekki skilið þær leiðbeiningar sem settar voru fram þegar ráðist var í úttekt á stjórnsýslunni, að sú gagnrýni snerist um að sameina stofnanir ráðuneytum, fremur að ráðuneytin [[Forseti hringir.]]þyrfti að styrkja, jafnvel sameina til að þar væri öflug stjórnsýsla, en ekki endilega að stofnanirnar kæmu þar inn í.
Frú forseti. Að því er varðar fyrri spurninguna hefur það aldrei flogið í gegnum huga minn að menn séu að breyta þessu og leggja niður ÞSSÍ til að ná betri tökum á þróunarpeningum þannig að hægt væri með einhverjum hætti að beita þeim til að ívilna íslensku atvinnulífi. Mér hefur aldrei komið það til hugar og ég hef engin merki séð til þess, hvorki hjá núverandi ríkisstjórn né þeirri sem ég var í. Það er eðli ráðuneyta og eðli slíkra stofnana að reyna að safna að sér meira valdi. Það verður enginn almennilegur ráðherra nema gera sér grein fyrir því frá fyrsta degi og ráðuneytið reynir náttúrlega alltaf að taka sem mest vald frá ráðherranum. Þannig verða ráðherrar þægir og meðfærilegir. Stundum tekst það, stundum ekki. Ég held að í þessu tilviki muni þetta fyrirkomulag á því að leggja stofnunina beinlínis niður geta skaðað þróunarsamvinnu. Ég er ekki viss um að það gerist en ég tek eftir því að hæstv. ráðherra talar um að það kunni að vera að bæta þurfi við þekkingu eða auka þekkingu hjá starfsmönnunum. Það bendir til að það sé að renna upp fyrir honum að það kunni að vera að þegar hann er búinn að missa og hrekja frá sér, í sumum tilvikum reka, þá sem eru mestir reynslubrunnar á þessum sviðum geti orðið erfitt að byggja það upp. Þar fyrir utan er það líka þannig að íslenska utanríkisráðuneytið er lítið og ef þessir starfsmenn verða flutningsskyldir tel ég að þekkingargrunnurinn verði afar þunnur í ráðuneytinu. Til dæmis í Danmörku og Noregi, þar sem menn hafa farið þá leið að breyta verulega, voru stofnanir ekki lagðar niður. Það er fyrirkomulag sem má alveg skoða, að flytja stofnunina í heilu lagi og hafa hana sem undirstofnun. Þannig var það gert og Nora og Danica lifa áfram og starfa sem slíkar einingar. Það finnst mér vera betra fyrirkomulag en það sem ráðherrann er að gera, [[Forseti hringir.]]bara slá stofnunin af, og enn þá vantar röksemdirnar. [[Forseti hringir.]]Eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði í umræðunni [[Forseti hringir.]]í fyrra, með leyfi forseta: „If it ain't broke, don't fix it.“
Frú forseti. Ég kann hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni litlar þakkir fyrir lokaorð hans því ég ætlaði einmitt að fara með þau hér aftur. Ég fór reyndar með þau á íslensku á sínum tíma og mun gera það hér og nú því þetta er það sem ég hef einmitt velt fyrir mér í þessu máli frá upphafi. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra svaraði þessu raunar í ræðu sinni þó að ég sé ekki sammála svarinu. Ég spurði: Ef verkfærið er ekki bilað, af hverju þá að fara að gera við það sérstaklega? Það hefur að minnsta kosti gefist mér ágætlega að eyða ekki orku minni og kröftum í að gera við það sem ekki er bilað. Ráðherra sagði: Það er af því að ég vil að verkfærið virki enn betur en það gerir, en það virkar samt mjög vel. Áhyggjurnar sem ég hef af málinu eru að ef við förum að gera við eitthvað sem virkar samt, þá getum við með viðgerðum okkar jafnvel valdið ákveðnum skaða. Þær áhyggjur hafa ekki dvínað frá því að fyrst var mælt fyrir þessu máli á síðasta þingi. Ég vil byrja á að segja að það hefði verið gott að reyna að ná ákveðinni sátt hér um málefni þróunarsamvinnunnar og þessi tillaga veldur manni því ákveðnum vonbrigðum Ég þekki sjálf ekki þá sögu sem er á bak við síðustu lagabreytingar um þróunarsamvinnu nema af afspurn en öllum ber þó saman um að menn hafi lagt ýmislegt á sig þá til að reyna að ná þverpólitískri sátt um fyrirkomulag málaflokksins og niðurstaðan voru þau lög og það stofnanafyrirkomulag sem við búum við núna. Um það náðist góð sátt á þingi og mér finnst leitt ef við getum ekki náð sátt um þessi mikilvægu mál á Alþingi nú. Við vitum líka að þessi hugmynd er ekki að koma fram í fyrsta sinn núna, við þekkjum söguna á bak við það. Þetta hefur nokkrum sinnum verið lagt til og ráðherrar hafa brugðist við því með ólíkum hætti. Þegar Davíð Oddsson gegndi embætti utanríkisráðherra undirritaði hann reglugerð árið 2005 þar sem öll þróunarsamvinna, marghliða og tvíhliða, var færð úr ráðuneytinu yfir til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Sagan sem við höfum fengið að heyra í utanríkismálanefnd er að ráðuneytið hafi síðan neitað að framkvæma þá reglugerð. Ég er enn að velta því fyrir mér hvernig það hefur farið fram. Þetta var líka til umræðu í tíð Valgerðar Sverrisdóttur og Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem utanríkisráðherra en það var í tíð þeirrar síðarnefndu sem núverandi fyrirkomulag og lög voru samþykkt og því má sjá að þetta er gömul umræða og ný. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér og mér finnst enn hafa ekki verið svarað í þessari umræðu varðar það sem ég kom að áðan í andsvari mínu við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Þróunarsamvinnustofnun er eina fagstofnun utanríkisráðuneytisins og hún fer með þróunarfé, um það bil 40% þróunarfjárins ef ég man rétt eða kannski helming. Ráðuneytið hefur hins vegar gegnt hlutverki eftirlitsaðila gagnvart þessari stofnun sem skiptir nú ekki litlu máli þegar um er að ræða mikla fjármuni sem nýttir eru í verkefni sem fara ekki fram hér undir nefinu á okkur þingmönnum t.d. heldur í fjarlægum löndum. Ráðuneytið hefur þar haft mikilvægu eftirlitshlutverki að gegna. Í allri þessari vinnu hefur komið fram bæði hjá hæstv. ráðherra, starfsfólki hans í ráðuneytinu og Þróunarsamvinnustofnun að menn eru ánægðir með árangurinn. Það er verið að fylgjast með þessum peningum, það er verið að meta árangurinn af þeim og árangur er ekki metinn út frá töldum hausum eða töldum brunnum svo dæmi sé tekið. Það er ekki bara sagt: Það er búið að setja fjármuni í þetta mál og það eru komnir tólf brunnar, heldur er spurt dýpri spurninga. Það er spurt: Hefur sú vinna sem við höfum lagt í við að byggja þessa brunna komið í veg fyrir að ákveðnir sjúkdómar geisi? Hefur hún bætt heilbrigði fólks á svæðinu? Það sem mér fannst líka áhugavert þegar við vorum að kynna okkur þessi mál var að það hefur verið hætt við verkefni sem ekki voru talin skila nægum árangri. Það er auðvitað eilíf spurning þegar við erum að fást við fjármuni sem varið er til verkefna sem við getum ekki fylgst með daglega: Hvernig nýtast peningarnir og hvernig metum við árangurinn? Mér hefur fundist svarið vera nokkuð sannfærandi og ég ítreka það sem ég sagði í byrjun: Ég sé ekki annað en verkfærið virki sem skyldi. Eins og hér hefur komið fram í umræðum þá var gerð ákveðin úttekt, ekki á stofnuninni sem slíkri heldur úttekt á Íslandi og á laga- og stofnanarammanum. Jafningjarýni DAC, sem er þróunarsamvinnunefnd OECD, er áætluð á Íslandi og ÞSSÍ á árinu 2016 og eins og kom fram áðan í samtali mínu við hæstv. ráðherra þá höfum við í minni hlutanum lagt áherslu á að rétt sé, í ljósi þess að þessi lög sem við störfum núna eftir eru ekki gömul, frá 2008, og að í úttektinni sem gerð var á Íslandi voru ekki gerðar beinar athugasemdir við lagarammann, að við bíðum eftir jafningjarýninni þannig að við fáum hlutlaust mat á því hvernig þetta verkfæri hefur virkað til að ná þeim markmiðum sem við viljum ná. Ég held satt að segja að þegar litið er til þróunarsamvinnu þá ætti það að vera stærra áhyggjuefni að Alþingi Íslendinga hefur ekki sett metnaðarfullt markmið um að styðja miklu betur við bakið á þessum málaflokki Það er meira að segja búið að skera niður tillögu hæstv. ráðherra frá því í vor, tillögu sem kom fram fyrir tveimur, þremur mánuðum inn í þingið, en í henni var gert ráð fyrir 0,23% af vergri landsframleiðslu til þróunarsamvinnu. Þegar við sjáum síðan fjárlagafrumvarp ársins þá er ekki einu sinni staðið undir 0,23% heldur er bara óbreytt ástand þegar kemur að vergri landsframleiðslu og gert ráð fyrir 0,21%. Ég held hreinlega að þegar við sjáum næstu úttekt verði aðaláherslan lögð á það að Ísland hafi því miður ekki náð neinum árangri í að bæta framlög til þróunarsamvinnu. Það held ég að sé stóri punkturinn, gagnrýnispunkturinn á frammistöðu Íslands í þessum málum, ekki það að ekki sé verið að verja þessum fjármunum vel og vinna vel að þróunarsamvinnu. Mér finnst það dapurlegt, sérstaklega þegar við skoðum stöðuna annars staðar á Norðurlöndum og mjög víða í Evrópu þar sem lagt er virkilega vel í þennan málaflokk. Meira að segja á krepputímum ákvað breska ríkisstjórnin að ná því 0,7% markmiði sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett, þar hefur náðst að skapa þverpólitíska samstöðu þannig að þróunarsamvinna er ekkert einkamál einhvers eins flokks. Hún á ekki að vera það. Hún á að vera þverpólitískt markmið, bæði fyrirkomulag hennar og fjárframlög. Mér finnst stundum, ég verð bara að fá að segja það, að þegar við ræðum um stofnanafyrirkomulag þróunarsamvinnunnar séum við að ræða einhvern ramma en horfum fram hjá því að inntakið stendur ekki undir nafni. Við samþykktum miklu metnaðarfyllri áætlun veturinn 2012–2013. Allir þingmenn stóðu á bak við þá áætlun utan einn en síðan var snúið baki við þeirri áætlun. Hæstv. ráðherra setti svo fram nýja áætlun í vor og í fjárlagafrumvarpinu er strax búið að snúa baki við þeirri áætlun. Ég held að þetta sé það sem er bilað og þurfi að laga. Ef ég fer yfir þetta mál og þá umræðu sem fór fram í hv. utanríkismálanefnd á síðasta þingi þá var talsvert rætt um muninn sem þyrfti að vera á milli framkvæmdaraðila og hins vegar eftirlitsaðila. Ég ætla að nýta tækifærið hér og lýsa yfir mínum efasemdum um að heppilegt sé að framkvæmd og eftirlit sé á einni hendi og utanumhaldið eða löggjöfin líka í rauninni að því leytinu til að hæstv. ráðherra gerir tillögu að löggjöfinni um málaflokkinn. Hæstv. ráðherra fer þá með framkvæmd málaflokksins og eftirlitið með honum í stað þess að sjá til þess að stofnun sem starfar fjær ráðuneytinu fari með framkvæmdina og ráðuneytið hafi eftirlitshlutverki að gegna. Ég vil nefna það að þótt við séum auðvitað með eftirlitsaðila á borð við Ríkisendurskoðun sem kemur og skoðar málið þá er það ekki þetta daglega eftirlit sem þarf að vera til staðar í ríkisrekstrinum. Við getum líka nefnt dæmi úr öðrum ráðuneytum þar sem tilhneigingin hefur fremur verið að styrkja stofnanir og færa framkvæmdaverkefni út úr ráðuneytum til að afmarka betur hlutverk þeirra sem stefnumótandi aðila annars vegar og hins vegar sem eftirlitsaðila með því að stefnunni sé fylgt. Ég hef enn ekki heyrt svör við því hvernig eigi nákvæmlega að koma til móts við þetta eða hvað við græðum á móti, getum við sagt, með þeirri breytingu að setja þetta allt saman. Ég hef sett fram þá gagnrýni og vil ítreka hana að myndin af þróunarsamvinnu breytist auðvitað við það að fara inn í ráðuneyti. Sums staðar hefur það verið gert þannig þar sem þetta hefur verið fært undir ráðuneyti að þá fara samt sem áður talsvert sjálfstæðar einingar innan ráðuneytanna með málaflokkinn. Ég vil líka benda á að upplýsingagjöf svo dæmi sé tekið frá ráðuneyti annars vegar og sjálfstæðri stofnun hins vegar er tvennt ólíkt. Það er mjög mikil þörf á því að almenningur sé fræddur um þróunarsamvinnu, að almenningur geti fylgst með upplýsingum um þróunarsamvinnu og eigi greiðan aðgang að upplýsingum um hana og það horfir allt annað við í upplýsingagjöf ráðuneytis annars vegar og stofnana hins vegar. Það er bara allt annar handleggur. Ég sé ekki alveg hvernig fólk sér nákvæmlega fyrir sér að þessari upplýsingagjöf verði háttað. Hér hefur verið talað um að það skipti máli að samræma aðgerðir og að Ísland tali einni röddu í málaflokknum, eins og hér sé einhver ægilegur ágreiningur uppi milli Þróunarsamvinnustofnunar og utanríkisráðuneytis. Það hefur enginn getað nefnt nokkurt einasta dæmi um rugling eða ágreining. Við spurðum ítrekað um þetta í nefndinni og ekki var hægt að nefna nein dæmi um rugling eða ágreining á milli stofnunarinnar og ráðuneytisins, en nefnt að það kynni að fást ákveðin hagræðing með sameiningu stoðþjónustu. Ég ætla ekki að bera á móti því að það er örugglega rétt en ef það eru sérstök rök með málinu að Ísland tali einni röddu þá er eðlilegt að við þingmenn óskum eftir því að við fáum dæmi um það að Ísland hafi verið að tala í austur og vestur, að einhver úr þróunarskrifstofu ráðuneytisins hafi komið og sagt eitt og einhver úr stofnuninni sagt annað. En enginn hefur beinlínis viljað nefna slíkt dæmi. Ég veit ekki hvort það er af því að þau eru til en enginn vill upplýsa nefndarmenn í utanríkismálanefnd um þau eða hvort það sé bara svo að á þau dæmi sé ekki hönd festandi. Ég dreg þá ályktun. Ég vil ræða að lokum, það kemur kannski betur fram þegar maður ræðir þessi mál í annað skipti, tillöguna um aðkomu þingsins, þróunarsamvinnunefnd sem hér er lögð til. Það er lagt til að þingmenn ásamt fulltrúum sem tilnefndir eru af íslenskum borgarasamtökum sem tengjast málaflokknum, fulltrúum frá háskólastiginu, fulltrúum frá vinnumarkaðnum og fulltrúum ráðherra skipi þróunarsamvinnunefnd. Þetta er vissulega svo að gerðar hafa verið athugasemdir við samstarfsnefndina sem hefur verið starfandi, að hún sé ekki nægilega virkur vettvangur. Um það vil ég segja að auðvitað er rétt að spyrja spurninga um skipurit þegar manni finnst vettvangur ekki nægilega virkur en ég velti því fyrir hvort við höfum framfylgt nægilega vel ákvæðum gildandi laga um samstarfsnefnd um þróunarsamvinnu, hvort það megi ekki nýta þann vettvang betur, virkja hann betur og hitt er það sem mér finnst að minnsta kosti mikilvægt, hafandi setið í utanríkismálanefnd á síðasta þingi, að þróunarsamvinna er einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu. Mér fyndist það ansi skrýtið ef sá málaflokkur ætti ekki að vera miðlægur í öllu starfi utanríkismálanefndar. Það væri gaman að sjá nýjan formann hv. utanríkismálanefndar taka þátt í þessari umræðu og heyra sjónarmið hennar, hvað henni finnst um þá breytingu sem hér er lögð til á störfum nefndarinnar og þingsins þar með. Ég hef mjög mikinn áhuga á því að heyra sjónarmið hennar í þessari umræðu. Kannski er hægt að fá hv. formann utanríkismálanefndar í hús til að taka þátt í umræðunni því þetta varðar aðkomu Alþingis. Ég vil biðja virðulegan forseta að gera ráðstafanir til þess, ef hv. formaður utanríkismálanefndar er ínáanleg, að hún geti komið hér og tekið þátt í umræðunni því við þurfum að fá að heyra hennar sjónarmið og hvort hún telji ekki að þróunarsamvinna sé svo miðlægur þáttur í utanríkisstefnu Íslands - ég tel svo vera og ég heyri ekki betur en hæstv. ráðherra telji svo vera - að utanríkismálanefnd þurfi að taka miklu ákveðnari umræðu um þessi mál. Ég hef stundum saknað þess og hef rætt það, að vísu hefur þeim umleitunum mínum ávallt verið vel tekið af hv. fyrrverandi formanni utanríkismálanefndar, að þessi mál séu sett í meiri fókus hjá nefndinni. Ég hef talið að þau ættu þar veglegan sess skilinn [[Forseti hringir.]]og velti því fyrir mér hvort við séum ekki að fjarlægja þróunarsamvinnu frá utanríkismálanefnd með þessari tillögu. En ég ítreka ósk mína um að hv. formaður utanríkismálanefndar komi hingað í salinn.
Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna það strax í byrjun að ég er enginn sérfræðingur í málefnum varðandi þróunarsamvinnu en ég undrast samt mjög þessa harkalegu andúð gegn breytingu sem mér sýnist í fljótu bragði að sé formbreyting. Hún er rökstudd með því að sú þekking sem er í ráðuneytinu nýtist betur, þau verkefni sem skarast o.s.frv., og það verða ofboðslega harkaleg viðbrögð. Hér vorum við í vor að ræða þetta mál dögum saman og það virðist ætla að endurtaka sig núna. Ég get alveg skilið mismunandi sjónarmið í þessu og ég held að menn séu löngu búnir að koma þeim fram. En þegar maður verður var við alla þessa harkalegu andúð við frumvarpið fer maður að velta því fyrir sér hvort einhvers staðar sé fiskur undir steini. Auðvitað áttar reynslulítill þingmaður eins og ég sig ekki á því hvað það gæti verið. Ég verð þó að segja eitt: Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að litlar stofnanir, fámennar stofnanir, eins og búið er að gera hér varðandi mörg ráðuneyti, séu óhentugar, óheppilegar. Það fjarlægir í fyrsta lagi hin pólitísku markmið, það verður sjálfstæðara að því leytinu til og pólitísk ábyrgð ráðherra verður óljósari. Ég held að alla jafna eigum við að fara í hina áttina, að styrkja ráðuneytin, nýta mannskapinn betur, gera þau öflugri, ábyrgðina sýnilegri, [[Forseti hringir.]]jafnvel þó að Davíð Oddsson hafi ekki verið sammála því. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í: Taka Vegagerðina þá inn.]]- Þess vegna. En ekki svona litlar stofnanir, því að þær verða aldrei öflugar einar og sér.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Við höfum svolítið ólíkt tímaskyn, ég og hv. þingmaður, því að þegar hann kemur og segir að við höfum rætt þetta mál dögum saman í vor þá var það nú svo að við ræddum það í heila tvo daga. Það kalla ég ekkert sérstaklega langa umræðu. Við hv. þingmaður deilum greinilega ekki tímaskyni. Hann horfir ekki mikið á langar japanskar bíómyndir eins og ég og hefur ekki sömu þolinmæði gagnvart viðfangsefnunum sem við nálgumst. [[Gripið fram í.]]Ég verð að viðurkenna að við vorum rétt að hefja þessa umræðu á öðrum degi, en það kann að vera að hv. þingmaður hafi aðeins minna þolgæði fyrir löngum umræðum. Hvað varðar það sem ég nefndi: Já, þetta er formbreyting. Og eins og ég sagði í upphafi ættum við, ef við ættum að vera að ræða eitthvað í þessum sal um þróunarsamvinnu, að vera að ræða þá staðreynd að við stöndum ekki einu sinni við markmið hæstv. ráðherra frá í vor þegar kemur að framlögum til þróunarsamvinnu. Við stöndum ekki við það sem Alþingi Íslendinga, allir þingmenn utan einn, samþykkti hér á síðasta kjörtímabili. Við stöndum okkur ömurlega þegar kemur að framlögum til þróunarsamvinnu. Það er það sem við ættum að vera að ræða hérna, það er inntak málsins. Það er það sem ég á von á að við verðum gagnrýnd fyrir þegar við fáum á okkur jafningjarýni, þ.e. að við séum að setja okkur hér markmið, sem þingmenn allra flokka samþykkja, og svo sé ekki staðið við þau af því að það kemur ný ríkisstjórn. Þá telja menn að sú nýja ríkisstjórn hafi endurnýjað umboð til þess að breyta öllu, meira að segja því sem þeir samþykktu í gær. Það er náttúrlega eitthvað að íslenskri stjórnmálamenningu. Mér finnst að við ættum að vera að ræða það. Mér finnst að við ættum að vera að ræða þessa ömurlegu frammistöðu. Mér finnst að við ættum að vera ræða það hvernig hægt er að snúa baki við markmiðum sem maður samþykkir í gær, bara af því að maður er skyndilega kominn í meiri hluta. Það ættum við að vera að ræða. Formbreytingin sjálf - jú, við höfum rætt hana í tvo daga og erum nú að ræða hana þriðja daginn, byrjuðum fyrir klukkutíma eða svo. Eins og ég sagði áðan sé ég ekki alveg rökin fyrir breytingunni. Ég velti því fyrir mér [[Forseti hringir.]]af hverju við erum að verja tíma þingsins í að ræða slíka formbreytingu, sem ekki hafa verið færð nægilega sterk rök fyrir, þegar við ættum að vera að ræða hitt, [[Forseti hringir.]]... [[Gripið fram í: Heyr, Heyr!]]
Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst tveir dagar um formbreytingu, og að byrja á þriðja degi, langur tími. Guð forði okkur frá því að eyða svona miklum tíma í allar formbreytingar hér eftir. [[Gripið fram í.]]- Það hvað við eigum að eyða í þróunarsamvinnu, hvernig stjórnmálamenningin er, það er allt önnur umræða, við skulum taka hana síðar. Ég nálgast auðvitað málið almennt út frá skoðun minni á því hvernig fyrirkomulag eigi að vera í ráðuneytunum. Þess vegna styð ég þetta. Vel má vera að það geti verið skynsamlegt að efla þróunarsamvinnuna, útvíkka hana, þá gætu hugsanlega verið komnar forsendur fyrir stofnun af þessu tagi. En eins og þetta er í dag lít ég ekki svo á að best sé að hafa þetta í sérstofnun heldur gæti það nýst betur innan ráðuneytisins, vegna þess að verkefnin skarast, þar er líka ýmis sérfræðiþekking sem gæti nýst, frekar en að hafa þetta svona hvort í sínu lagi. Mín vegna má sameina ráðuneytið Þróunarsamvinnustofnun og láta þetta heita eitthvað allt annað. Ég er bara að segja að ég nálgast þetta algjörlega út frá prinsippum mínum varðandi stjórnsýsluna og hvað geti hugsanlega nýst langbest. Þetta er ekki aðeins spurning um að gera við eitthvað sem er ekki bilað heldur líka að gera bílinn eða tækið enn betra en það er.
Frú forseti. Hv. þingmaður telur að það megi fækka stofnunum, setja þær jafnvel inn í ráðuneyti, og það er skoðun. Hv. þingmaður samþykkti hér í vor að færa verkefni úr menntamálaráðuneytinu og búa til nýja opinbera stofnun, Menntamálastofnun, og hann hefur þá væntanlega verið á því að þar færi vel á því að færa verkefni úr ráðuneyti yfir í stofnun. Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki skortur á einhverri samhæfðri stefnumótun hér, hjá löggjafanum og framkvæmdarvaldinu. Ef við viljum fækka stofnunum og færa þær inn í ráðuneyti velti ég því fyrir mér af hverju meiri hlutinn á Alþingi kaus að búa til nýja stofnun í vor en ætlar svo að fækka stofnunum í haust með því að færa þær inn í ráðuneyti. Ég skil ekki alveg stefnuna sem býr að baki. Ég dreg í efa að það sé nein sérstök stefna að baki þó að hv. þingmaður hafi viðrað þessa sýn sína, sem ég man þó ekki eftir að hafa heyrt hann viðra í umræðum um Menntamálastofnun í vor. [[Gripið fram í.]] Eins og ég sagði fyrr tel ég að viss verkefni eigi að eiga heima í ráðuneytum og önnur í stofnunum. Það sem ég dreg í efa er að ráðuneyti fari í senn með stefnumótandi vald, framkvæmdarvald og eftirlit. Ég vildi óska að við ættum fleiri andsvör inni því að ég mundi vilja heyra hv. þingmann lýsa skoðun sinni á því. Um leið tek ég undir það að við eigum víða við veikburða ráðuneyti. Ég skil til dæmis ekki af hverju sú leið var farin að fjölga ráðherrum og ráðuneytum aftur, ég skil ekki af hverju sú leið var farin hjá nýrri ríkisstjórn, nema það hafi snúist um einhvern tiltekinn stólafjölda. Ég held að ráðuneyti þurfi að vera burðug til þess að geta virkað sem almennilegar einingar í stjórnsýslunni. En það er samt ekki svo mikið yfirmarkmið að ráðuneyti séu burðug að ég telji að þau eigi að fara með alla skapaða hluti. [[Forseti hringir.]]Ég spyr bara: Hvernig á menntamálaráðuneytið til dæmis að geta haft eftirlit með menningarstofnunum sem undir það heyra ef þær eru allar inni í ráðuneytinu?
Virðulegi forseti. Ég er líkt og á síðasta vetri andsnúin þessu máli og af sömu ástæðum og af mörgum ástæðum. Ein þeirra er einmitt sú sem verið að ræða hér á undan og það er að ég skil ekki hvers vegna menn telja rétt í þessu tilfelli að taka fagstofnun - vegna þess að þróunarsamvinna er fag - inn í ráðuneyti. Fyrir mér er þetta eins og, með sömu rökum og hv. þm. Brynjar Níelsson var með hér áðan, að eðlilegt væri að taka meira og minna allar stofnanir inn í ráðuneytin. Þetta eru auðvitað allt stofnanir sem fjalla um og vinna með málefni sem heyra undir ráðuneytin og þar með má færa fyrir því rök að þau skarist alltaf á einhvern hátt. Þessi rök standast því enga skoðun. Ég hefði séð það að okkur hefði á síðasta kjörtímabili verið hleypt í gegn með það að taka Ferðamálastofu inn í iðnaðarráðuneyti, það bara datt engum í hug. Það er fráleit hugmynd vegna þess að verkefnin eru ólík. Í þessu tilviki er það þannig að í viðkvæmum málum eins og þróunarsamvinnu þarf að vera fagfólk sem vinnur með málaflokkinn. Þróunarsamvinna hefur mikil áhrif á þeim svæðum þar sem henni er beitt og þá skiptir máli að menn virði fagið og þar með sjálfstæði stofnunarinnar sem með það vinnur. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort það séu í hennar huga einhverjar fleiri slíkar stofnanir sem við gætum séð þessa ríkisstjórn fara með á sambærilegan hátt. Mér er þetta fullkomlega óskiljanlegt og menn eru í algjörri mótsögn við sjálfa sig með því að taka þessa fagstofnun inn í ráðuneyti.
Ég þakka hv. þingmanni, nöfnu minni Júlíusdóttur, fyrir þetta andsvar. Það sem mér finnst liggja fyrir er að það vantar heildstæða stefnu um þessi mál. Það kann vel að vera að til séu stofnanir sem eigi heima inni í ráðuneytum, svo að dæmi sé tekið. Ég ætla að taka eitt dæmi um stofnun sem var sameinuð á sínum tíma. Þar var því velt upp hvort sú stofnun ætti heima inni í ráðuneyti, það er núverandi Minjastofnun sem áður var húsafriðunarnefnd og fornleifavernd. Húsafriðunarnefnd var auðvitað mjög lítil stofnun, tveir starfsmenn eða eitthvað slíkt. Ákveðið var að sameina þetta og breyta í stjórnsýslustofnun, sem nú heyrir reyndar undir forsætisráðuneytið en ekki mennta- og menningarmálaráðuneytið. Maður veltir því fyrir sér: Hvernig fer til dæmis á því, með slíkar stofnanir, að vera inni í ráðuneytum sem annast stjórnsýslu? Niðurstaðan varð sú að það væri ekki rétta leiðin að fara. Ég ætla ekkert að útiloka að það geti verið einhverjar stofnanir sem eigi heima inni í ráðuneytum, ég ætla alls ekki að útiloka það, en þau sjónarmið sem iðulega koma upp, sérstaklega þegar um er að ræða stofnanir sem eru litlar, eru á þann veg að þær eigi að sameina einhverju öðru og jafnvel ráðuneytum. Þá þarf auðvitað að hafa í huga hvert hlutverk ráðuneytis er annars vegar og stofnunar hins vegar. Langflestar stofnanir hafa skilgreindu hlutverki að gegna sem er þá yfirleitt á sviði framkvæmdar á einhverri stefnu sem er mörkuð annars staðar. Í þessu tilfelli er það þróunarsamvinnuáætlun sem er mörkuð af ráðherra en líka af löggjafanum. Síðan er það eftirlitið með því að stefnunni sé fylgt. Mér finnst iðulega þegar við skoðum stofnanir, því að það er dálítil tilhneiging til að tala niður hið opinbera kerfi, að hér sé fjöldi stofnana sem sé í raun og veru óþarfur og ráði ekki við að sinna hlutverki sínu, að þá sé ákveðin hugsun í þessu. Það er hins vegar svo að manni finnst stundum þær ákvarðanir sem eru teknar ekki endilega í samræmi [[Forseti hringir.]]hver við aðra þó að megninu til sé einhver heildarhugsun sem miðast við þau sjónarmið sem ég var að nefna hér.
Virðulegi forseti. Niðurstaða mín er sú að hér eru menn alveg í fullkominni mótsögn við sjálfa sig. Því er á annan vænginn haldið fram að hér ætli menn að reyna að halda faglegum sjónarmiðum á lofti o.s.frv. en í raun og veru er það bara einhver fagurgali sem skiptir engu máli. Þetta eru bara orð. Þegar menn taka fagstofnun með þessum hætti inn í ráðuneyti er það orðið einhvers konar samkrull sem á ekkert að eiga sér stað. Mér finnst þetta skrýtið og mér finnst röksemdafærsla hv. þm. Brynjars Níelssonar geta átt við um allar stofnanir sem heyra undir öll ráðuneyti. Menn geta ekki bara gripið einhver rök í þessu tilfelli og gert hluti bara vegna þess að ráðherrann langar til að gera þetta. Það eru engin rök. Menn þurfa að koma með faglegri, dýpri og betri rök fyrir því. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda áfram með þann hluta málsins. En hv. þingmaður, sem einn af formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, hefur óskað eftir úttekt Ríkisendurskoðunar með bréfi á síðasta vetri um þetta mál, þ.e. að Ríkisendurskoðun geri úttekt á stofnuninni og féllst forseti þingsins á það. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður hafi upplýsingar um hvað hafi orðið um þá úttekt. Hvenær er von á henni? Veit hv. þingmaður til þess að ráðherrann fari með einhverjum hætti eftir slíkri úttekt eða hvort menn byggi röksemdir sínar á henni? Er slík úttekt enn væntanleg?
Frú forseti. Jú, við óskuðum eftir úttekt Ríkisendurskoðunar en hún mat það svo að ekki væri rétt að ráðast slíka úttekt fyrir fram. Það voru þau svör sem við fengum þannig að við höfum ekki fengið neitt út úr því. Við óskuðum líka eftir ítarlegri skýrslu frá hæstv. ráðherra sem við fengum nú í vor. Ég verð að segja að það voru ákveðin vonbrigði að Ríkisendurskoðun teldi ekki rétt að gera slíka úttekt, en við tökum að sjálfsögðu því svari. Það sem mér finnst vera stóra málið hér er að við þurfum alltaf að skoða hverja stofnun faglega. Þó að þetta sé formbreyting er oft hugsun á bak við það af hverju hlutirnir eru eins og þeir eru. Hugsunin í þessu tilviki er sú að faglega starfið, framkvæmd stefnunnar, eigi betur heima í sjálfstæðri stofnun. Við getum bara velt því fyrir okkur, af því að umræða um stofnanir hefur aðeins farið af stað, hvað okkur fyndist til dæmis um að Veðurstofan væri hluti af umhverfisráðuneytinu. Fyndist okkur eðlilegt að rannsóknastofnun á borð við Veðurstofuna væri beint undir ráðherra? [[Gripið fram í: Brynjari Níelssyni finnst það.]]Við getum velt því fyrir okkur hvað okkur fyndist um að ýmsar stofnanir sem við eigum, Orkustofnun, Náttúrufræðistofnun og allar þessar stofnanir væru bara inni í ráðuneytum. Það slær mig líka þegar ég velti þessu upp, af því að hér hefur það verið nefnt að best væri að hafa stofnanir inni í ráðuneytum, af hverju sú ríkisstjórn sem nú situr færir ýmist verkefni úr ráðuneytum eða inn í ráðuneyti. Mér finnst líka vera dálítið einkennilegt að horfa upp á að ekkert samræmi sé á milli ólíkra ráðuneyta um þessi mál. Þar sem ég er mikill aðdáandi hinnar djúpu og ítarlegu umræðu held ég að svona umræður geti einmitt fært okkur nær ákveðnum röksemdum í málinu. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að hv. þingmenn velti því fyrir sér hvort ekki sé hreinlega þörf á einhverri heildarsýn í þessum málaflokki, hvar verkefnin eiga heima.
Frú forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða hér í kvöld en hún er að leiða okkur svolítið frá því sem mér finnst málið snúast um. Vissulega er þetta formbreyting af einhverju tagi, en fyrir mér er þetta miklu meira faglegs eðlis. Hér hefur verið sýnt fram á að það er ekki sama viðhorf til þess hvers eðlis stofnunin er eða hvort hún á heima innan ráðuneytis eða utan. Ég reyni að skilja þetta mál og framsetningu ráðherrans nú eins og þegar við ræddum þetta hér síðast en ég skil ekki enn þá hvers vegna þarf að leggja stofnunina niður og færa hana inn í ráðuneytið. Það yrði stílbrot í stjórnsýslunni eins og við vorum að ræða áðan. Stundum virðist það eiga við að heppilegt sé að vera með viðfangsefnið innan ráðuneytis og stundum ekki. Það hefur verið talað um sem rök í málinu að eitt af lykilhlutverkum utanríkisráðuneytisins sé þróunarsamvinna. Af því vorum að ræða hérna efnahagsmál í dag, skattamál, þá má líka alveg velta því fyrir sér hvort hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktssyni detti í hug að færa ríkisskattstjóra undir sig. Auðvitað á það ekki við í allflestum tilfellum þegar stofnanir þurfa að vera sjálfstæðar og faglegar að þær séu innan ráðuneytanna. Varðandi athugasemdir Þróunarsamvinnustofnunar sjálfrar þá tek ég undir það að ekki hafi komið fram í þessu máli hvernig markmiðum skuli náð í ljósi þeirra tillagna sem fram koma. Ráðherrann skýrði það ekkert frekar núna, fannst mér, en síðast. Ég hef eins og margur annar áhyggjur af því að öll sú stefnumörkun sem búin er að fara fram í Þróunarsamvinnustofnun fari forgörðum því að það fari allt of mikið púður í að endurskipuleggja og hefja vinnuna eiginlega upp á nýtt í ráðuneytinu í staðinn fyrir að þekkingin nýtist þar sem hún er. Það er ekki garanterað að allir fái starf eða vilji yfir höfuð byrja á nýjum vinnustað. Ég held að betra sé að nýta þá reynslu sem er fyrir hendi. Ég held líka að fjármunirnir séu betur nýttir með því að hafa þetta óbreytt. Það er ekkert sem kemur fram í skýrslunni, sem lögð er til grundvallar, sem sýnir fram á að betri árangur náist með því að gera þetta eins og hér er lagt til. Ég ætla aðeins að vitna hérna í skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur sem gerð var 2008. Eins og ég sagði þegar við ræddum þetta mál þá og segi aftur þá finnst mér skýrslan hafi verið látin liggja milli hluta. Þar segir, með leyfi forseta: „Í munnlegri skýrslu til Alþingis hinn 8. nóvember sl. lýsti utanríkisráðherra því yfir að í ljósi þess að með auknum framlögum verði gerðar auknar kröfur um fagmennsku hefði ráðherra ákveðið að Ísland gerðist aðili að þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar …“ - sem hefur verið vitnað hér til. „Þar með fengi Ísland beinan aðgang að reynslu og upplýsingum sem nýtast við mótun stefnu í þróunarstarfi og við skipulagningu þróunarsamvinnunnar auk þess sem nefndin gerir úttekt á þróunarsamvinnu aðildarlandanna á fjögurra ára fresti. Aðild að nefndinni miðar því að því að tryggja gæði þróunarsamvinnunar og veitir mikilvægt faglegt aðhald.“ Hér hefur líka verið talað um að bíða eftir DAC-skýrslunni. Það virðist ekki vera ástæða til þess að mati ráðherra. Ég skil eiginlega ekki og hef ekki enn skilið af hverju þetta er forgangsmál. Er það kannski, eins og kom fram áðan, vegna þess að það er svo lítið annað á döfinni í utanríkisráðuneytinu fyrir utan EES-reglugerðarsamþykktir? Það hefur alla vega ekki verið sýnt með tölulegum samanburði eða nokkru slíku að verulegur sparnaður í fjárhæðum eða skilvirkni í störfum þessa málaflokks verði við það að færa Þróunarsamvinnustofnun inn í ráðuneytið. Ég ætla að halda áfram að vitna í skýrsluna. Þar segir á bls. 15, með leyfi forseta: „Sameining ÞSSÍ og hinnar marghliða þróunarsamvinnu innan ráðuneytisins mundi veikja faglega stefnumótun í þróunarsamvinnumálum. Slík sameining mundi draga úr möguleikum ráðuneytisins á að koma á innra aðhaldi við ákvarðanatöku og þar með styrkja hina faglegu stefnumótun. “ Síðar segir: „Á sama hátt og pólitískt innra aðhald alþjóða- og öryggissviðs getur styrkt undirbúningsvinnu og diplómatíska vitund við framkvæmd þróunarsamvinnu og friðargæslu á þróunarsamvinnusviðinu þá getur faglegt innra aðhald innan utanríkisráðuneytisins styrkt fagþróun bæði innan ÞSSÍ og þróunarsamvinnusviðs ráðuneytisins.“ Eins og ég sagði hér áðan þá virðist sú vinna sem var unnin þarna ekki hafa verið rædd að neinu marki eða hennar getið sem undirbygging fyrir það plagg sem við fjöllum um í dag, heldur virðist fyrst og fremst vera litið á eina úttekt sem hæstv. ráðherrann lét gera fyrir sig. Það er svolítið sérstakt, ef við hugsum bara til þess í störfum Alþingis yfir höfuð, að það virðist vera mjög mikið um að ítrekaðar úttektir séu gerðar um sama hlutinn. Þá er ekki óeðlilegt að fólk spyrji: Er verið að leita að tiltekinni niðurstöðu? Hvað hefur breyst á þessum tíma sem kallar á þessa breytingu? Ég átta mig ekki á því, virðulegi forseti. Mér er mjög annt um þróunarsamvinnu og ég ætla hæstv. ráðherra ekki annað en að honum sé það líka og mörgum öðrum þingmönnum. Ég held að við viljum öll að Íslendingar standi sig vel í þróunarsamvinnumálum og séu ekki eftirbátar annarra þjóða. Því miður hefur okkur ekki gengið vel að uppfylla þau viðmið sem þó hafa verið sett. Þegar maður hugsar um það hvernig eigi að auka þróunarsamvinnu eða standa vel að þessum málaflokki þá er auðvitað ekki það fyrsta sem manni dettur í hug að setja hann inn í utanríkisráðuneytið, hvorki málaflokkinn né annað. Það er ekki framfaraskref eða uppbygging á málaflokknum að gera það. Mér finnst líka eftirtektarvert, í ljósi þess hvernig umræðan fór hér síðast, að það er ekki verið að leita eftir pólitískri samstöðu, samráði eða neinu slíku. Það var gert 2008 og gekk mjög vel. Þá voru gerðar umsvifamiklar breytingar á þessari löggjöf, eins og við vitum, og allri umgjörðinni. Það virtist gefast vel. Því spyr maður auðvitað hvers vegna það er ekki viðhaft núna og því hefur svo sem ekki verið svarað. Það felst líka, eins og hér hefur verið rakið, ákveðin þversögn í málatilbúnaðinum þegar stofnunin stendur sig vel. Það er í sjálfu sér ekkert að henni að finna. Það virðist ekki vera kveikjan að þessu frumvarpi að stofnunin hafi staðið sig eitthvað sérstaklega illa eða ekki alveg nógu vel, þótt alltaf sé hægt að gera betur eins og í öllu öðru. Það á auðvitað að vera markmiðið í öllum okkar störfum, ekki bara hjá þessari tilteknu stofnun. Það kemur til dæmis ekki fram í þessari greinargerð að það þurfi að leysa ýmsan vanda, samhæfa betur Þróunarsamvinnustofnun, tryggja að menn tali einum rómi eða eitthvað slíkt. Maður áttar sig ekki á því hvað er verið að laga. Ég sé það ekki að með tilliti til þess sem hefur verið rakið þegar hér hefur verið farið yfir hvernig þetta var gert áður. Einn ráðherra reyndi að flytja fleiri verkefni til þessarar stofnunar, efla hana. Það var samin reglugerð sem ráðuneytisstjóri neitaði á sínum tíma að skrifa undir, líka staðgengillinn. Á endanum fékkst Sigríður Snævarr, sem var sendiherra, til þess að undirrita reglugerðina. Það er eiginlega mjög merkilegt, ef við hugsum til þess, að stjórnsýslan skuli virka með þessum hætti. Fram kom í þessari umræðu að ráðuneytisstjórinn hefði á þeim tíma sagt að þetta yrði aldrei virt. Þá spyr maður: Hver ræður eiginlega för? Hver stýrir og tekur hinar pólitísku ákvarðanir sem þetta er jú allt saman byggt á? Hver vill þessa framkvæmd? Eins og hér var rakið í upphafi hjá fyrsta ræðumanni stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, þá virðist þetta vera fyrsta málið sem ráðherrar fá, þ.e. að færa þessa stofnun undir ráðuneytið. Það er það sem maður sér í gegnum árin. Þetta fer í gegnum marga ráðherra og hefur ekki náðst í gegn þannig að þetta virðist ekki endilega vera pólitískur vilji ráðherra. Er það í lagi, virðulegi forseti? Ég spyr líka, því að hér áðan var beðið um að formaður utanríkismálanefndar yrði viðstödd þessa umræðu, hvort gerð hefði verið atlaga að því að ná í hana, virðulegi forseti. Nú fer þetta mál þangað inn og það er því afskaplega óeðlilegt að formaður utanríkismálanefndar fylgist ekki með umræðunni og taki ekki þátt í henni. Það er jú nýr formaður sem var ekki inni í umræðunni síðast. Þetta er of stórt mál til þess að það sé látið líðast að viðkomandi formaður sé ekki við. Því spyr ég, herra forseti: Hefur verið gerð atlaga að því að ná í formann utanríkismálanefndar? Við það að ákvarðanatakan færist fjær vettvangi, eins og gerist óhjákvæmilega þegar þetta verður fært inn í ráðuneytið, þótt vissulega verði fólk staðsett á vettvangi, ég ætla nú ekki að halda öðru fram, þá verður allt þyngra í vöfum og ákvarðanaferlið tekur lengri tíma. Það er því miður þannig. Við höfum upplifað það á eigin skinni að ráðuneyti sýna ekki beinlínis fram á árangur starfa sinna með einhverjum mælanlegum hætti. Það er þó ekki svo að mér finnist ekki að ráðuneytið eigi að sjá um stefnumörkun og hafa eftirlitið á sínum snærum, en Þróunarsamvinnustofnun á að sjá um framkvæmdir. Það passar við það sem Ríkisendurskoðun hefur sagt um þetta mál. Ríkisendurskoðun hefur varað við því fyrirkomulagi að einn og sami aðili móti stefnuna, framkvæmi hana og hafi eftirlit með henni. Það hlýtur að vega þungt. Ríkisendurskoðun segir að það sé eðlilegra að ráðuneyti móti stefnuna samkvæmt leiðsögn Alþingis, Þróunarsamvinnustofnun Íslands framkvæmi hana og eftirlitið sé í höndum ráðuneytisins með eldvegg á milli. Þetta ætlar hæstv. utanríkisráðherra að hunsa. Auðvitað eru þetta töluverðir peningar. Eins og ég sagði er ekki neitt eftirlit eða mælanlegir mælikvarðar hjá ráðuneytinu og því viðbúið að það verði svolítið ógagnsætt í hvað þeir peningar fara sem fara þarna inn, um 1–1,5 milljarðar eða eitthvað slíkt, og við getum síður fylgst með því. Þróunarsamvinnustofnun skilar okkur reglubundnum árangursmælingum og er sérstakur liður á fjárlögum þannig að við höfum mikið um hana að segja. Við sjáum líka hvað stofnunin er að gera. Það sjáum við ekki þegar málaflokkurinn fer beint undir ráðuneytið. Svo er líka margt í starfi Þróunarsamvinnustofnunar sem ég sé ekki fyrir mér að ráðuneytið geri hér heima til að halda okkur upplýstum, eins og heimasíðan og vefritið Heimsljós sem kemur út reglulega, vikulega minnir mig, og ógrynni af upplýsingum sem þar kemur fram. Í skýrslunni er talað um að auka upplýsingaflæði og annað slíkt en ég get ekki séð að það gerist með því að færa þetta inn í ráðuneytið. Það þarf að ríkja þverpólitísk sátt með aukinni aðkomu þingmanna. Þetta er ekki leiðin til þess. Því miður held ég að það sé lýðræðinu hættulegt að framkvæmdarvaldið auki völd sín [[Forseti hringir.]]með þeim hætti sem hér er gert. Það á við þegar ráðuneyti draga stofnanir svona inn til sín.
Forseti. Ég þakka þingmanninum innlegg hennar í þetta skrýtna mál, sem mér finnst að mörgu leyti vera. Hún segist aðallega líta á það frá faglegu sjónarmiði. Ég er henni sammála um að okkur ber að gera það. Fólk hefur nú verið að tala hér um hvað sé gert við stjórnsýslustofnanir og þar fram eftir götunum. Ég get ekki séð að Þróunarsamvinnustofnun sé beinlínis stjórnsýslustofnun, en fólkið sem þar vinnur er náttúrlega með allt aðra þekkingu og er á allt öðru starfssviði en hin almenna utanríkisþjónusta sem er líka diplómasía, er líka ákveðið fag, en allt annað fag en þróunarsamvinna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Nú var þetta mál rætt hér í fyrra og ýmsar umsagnir hafa borist. Sér hún þess stað að tekið hafi verið tillit til einhvers hluta af þeirri vinnu sem unnin var í fyrra þegar þetta var endurskoðað? Er þetta ekki bara meira og minna flutt í sömu mynd og við höfðum það í fyrra? Þetta virðist því vera nokkuð einbeittur ásetningur að gera þetta hvað sem hver segir.
Herra forseti. Það er nefnilega svo. Ástæðan fyrir því að ég tek þátt í þessari umræðu aftur er í rauninni sú að mér finnst illa að þessu staðið, mér finnst þetta ekki rökrétt að neinu leyti, mér er mjög annt um þessa stofnun og það sem hún hefur staðið fyrir. Sú gagnrýni sem kom fram á fundum utanríkismálanefndar - ég sit þar ekki, en að því er mér sýnist virðist í rauninni ekki neitt mið hafa verið tekið af því heldur er þetta einbeittur vilji, virðist vera, ráðherrans, eða eins og ég sagði áðan vekur mann til umhugsunar þegar hver utanríkisráðherrann á fætur öðrum virðist fá þessa tillögu til sín um að gera þetta, því að hér hefur verið rakið af fyrrverandi utanríkisráðherrum að þetta hafi verið reynt ítrekað. Þess vegna spyr ég mig hverjir hagsmunirnir eru í raun sem þarna eru undir. Maður veltir því upp að hugsanlega verði fækkað eða að þeir sem fá ekki vinnu áfram eða vilja hana ekki fái ekki biðlaunarétt. Það er svona sama fyrirkomulagið þarna líka eins og var hjá Menntamálastofnun þar sem stofnanir voru lagðar niður og ekki var biðlaunaréttur ef fólk vildi ekki starf í hinni nýju stofnun. Þrátt fyrir að hér sé verið að tala um að stofnunin renni inn í - svo er líka orðfærið sem notað er, ekki að hún sé lögð niður og flutt eða starfsemin sett undir, heldur er hún látin renna inn í. Samt er þetta gert með þeim hætti að starfsmenn fá ekki biðlaunarétt ef þeir vilja ekki vinna í ráðuneytinu. Mér sýnist á þeim upplýsingum sem ég hef að ekkert tillit hafi verið tekið til þess og þeirra umsagna sem þar komu fram.
Forseti. Hv. þingmaður minntist á það sem okkur hér er flestum vel í minni og hv. þm. Össur Skarphéðinsson rifjaði upp þegar við á síðasta kjörtímabili trommuðum upp með nýja áætlun um greiðslur í þróunarsamvinnu sem var svo nánast fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að afnema og við stóðum ekki við okkar eigin fyrirætlanir. Væntanlega getum við fengið í þeirri jafningjaúttekt sem er að koma - ég veit ekki hvernig það er, hún á að koma 2016, það undrar mig reyndar að ekki skuli vera þolinmæði til að bíða eftir henni - en væntanlega gætum við átt von á því að við fengjum orð í eyra um það að fólki bæri að standa við þær skuldbindingar sem það gefur sjálfu sér og öðrum. Kannski ekki síður það sem maður gefur sjálfum sér. Hv. þingmaðurinn situr í fjárlaganefnd. Mig langar til að spyrja hana hvort í störfum hennar í þeirri nefnd hafi komið fram - vegna þess að þar kemur náttúrlega gjarnan fram ef stofnanir eru einhvers konar vandræðagemlingar í kerfinu eða eyða of miklu, fara fram úr fjárlögum eða hvernig á að orða það - að Þróunarsamvinnustofnun hafi í þeirri nefnd hlotið gagnrýni fyrir það að fara ekki vel með fjármuni og standast ekki fjárlög.
Herra forseti. Nei, og það er nú kannski eitt af því sem maður hugsar um í þessu samhengi þegar um er að ræða stofnun sem staðið hefur sig afskaplega vel, fengið afskaplega góða dóma um allt sem hún er að gera, þó að allir geti bætt störf sín. Það getum við líka eins og hver annar í vinnu sinni, en heilt yfir er talað um að þetta sé afburðastofnun. Þegar þau komu á fund til okkar í fjárlaganefnd var eiginlega ekkert annað en jákvæð umræða, vegna þess að þau gögn og þær árangursmælingar og annað sem lagt var fram sýndi að stofnunin var að gera vel. Stofnunin lagði líka fram gögn um það hvar hún teldi sig geta gert betur og með hvaða hætti og lýsti vilja til þess. Hún óskaði líka eftir því að fá að klára þetta tímabil þar til skýrslan kæmi út á næsta ári. Þá yrði staðan endurmetin og ef ráðuneyti og aðrir sem og alþingismenn teldu ástæðu til eftir þá niðurstöðu að fara fram með þeim hætti sem hér er verið að gera, þá yrði í það minnsta liðið það tímabil sem lagt var upp með að skoða þá starfsemi sem er í dag. En það virðist bara ekki vera vilji. Það er þessi einbeitti vilji að fara fram með þetta í mikilli ósátt við allt of marga og gegn öllu faglegu og gegn því sem Ríkisendurskoðun segir um að einn og sami aðilinn móti stefnuna, framkvæmi hana og hafi eftirlit með henni. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta sé sagt hér. Ég tek undir það að miklu eðlilegra er að við hér, ráðuneytið, móti stefnuna eftir leiðsögn Alþingis, Þróunarsamvinnustofnun framkvæmi og að ráðuneytið hafi svo eftirlitið.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga sem virðist hafa eitt skýrt markmið, þ.e. að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands og færa starfsemina undir regnhlíf utanríkisráðuneytisins. Það er marghamrað á þessu í frumvarpinu, í greinargerð frumvarpsins. Hér segir til dæmis á bls. 5 í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu flytjast verkefni ÞSSÍ frá stofnuninni til ráðuneytisins og stofnunin er lögð niður.“ Þetta kemur ítrekað fram í frumvarpinu. Hvað geri ég, gamall formaður BSRB, þegar kerfisbreytingar eru kynntar? Ég byrja á því að skoða kaflann um starfsmannamál. Ég staðnæmist við það sem þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Í bráðabirgðaákvæði í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að við færslu starfsemi ÞSSÍ til ráðuneytisins verði öllum starfsmönnum ÞSSÍ boðið starf í ráðuneytinu.“ Þetta er góð yfirlýsing. Hún væri góð ef hún væri sönn, en hún er ósönn. Við fengum að vita það hér fyrr í kvöld í upphafi umræðunnar að forstöðumanni ÞSSÍ hefði verið skrifað bréf og honum tilkynnt að hann verði sviptur starfi sínu nái þetta frumvarp fram að ganga. Þetta eru vinnubrögð sem við sættum okkur ekki við og eigum ekki að sætta okkur við. Ég óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra komi hér með skýringar á því, í ljósi þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram við umræðuna um þetta ákvæði, um þetta atriði, hvort það geti virkilega verið rétt að standa eigi á þessu, að svipta starfsmanninn, forstöðumanninn, starfi sínu. Nú hefur það komið fram í máli hæstv. ráðherra að hér sé um mjög góðan og gegnan starfsmann að ræða eftir því sem ég hef heyrt á máli hæstv. utanríkisráðherra. Þess vegna þurfum við að fá nánari skýringar á því sem hér er uppi á borðum. Ef það er rétt að bréf af þessu tagi hafi verið ritað núverandi forstöðumanni Þróunarsamvinnustofnunar þá stangast það á við það sem segir í greinargerðinni með frumvarpinu, vegna þess að þar er sagt að starfsmönnum stofnunarinnar verði boðið starf innan veggja ráðuneytisins á því sviði sem Þróunarsamvinnustofnun starfar, en það á við um alla nema þennan eina starfsmann. Við þurfum að fá nánari skýringar á því. Það skiptir máli. Almennt um kerfisbreytingar hjá fyrirtækjum og hjá opinberum stofnunum þá geta þær verið heilsusamlegar. Það getur verið gott og gagnlegt að ráðast í kerfisbreytingar. En þá þurfa menn að hafa skýr markmið. Til hvers? Menn breyta ekki bara til að breyta. Ég hef verið formaður BSRB á þriðja tug ára, 21 ár. Ég hef kynnst mörgum tilraunum og framkvæmd kerfisbreytinga hjá hinu opinbera. Það hefur verið mjög misjafnlega að því staðið, en það er alltaf slæmt að hefja vegferðina í óeiningu. Mér sýnist að þetta frumvarp eða þær tillögur sem hér liggja fyrir geri það einmitt. Um frumvarpið og um þessar fyrirhuguðu kerfisbreytingar ríkir mikil óeining. Það er ósætti um þessar breytingar. Þá verð ég að segja að sá sem vill breyta og er svo ákafur í að breyta að hann leggur þetta fram sem sitt fyrsta frumvarp, eins og hæstv. utanríkisráðherra gerir, hefur á sínum herðum nokkuð sem heitir sönnunarbyrði. Hann þarf að sannfæra okkur þingheim um hvers vegna ráðast eigi í þær breytingar. Það er ekki vegna peninga - okkur er sagt það - það á ekki að spara neitt á þessu, en það eina sem eitthvert hald er í efnislega kemur fram í greinargerðinni á tveimur stöðum. Ég leyfi mér að vitna í greinargerðina á bls. 6, með leyfi forseta: „Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið er verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi.“ Gerum við það ekki? Er það ekki gert? Þurfum við ekki að fá rök fyrir þessari staðhæfingu, þessari fullyrðingu? Auðvitað er mikilvægt að Íslendingar og íslensk stjórnvöld tali einni röddu á erlendum vettvangi þar sem við erum að kynna okkar stefnu. En gerum við það ekki? Þarf ekki að skýra á hvern hátt það er ekki gert? Hér segir enn í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Með breytingunum næst betri heildarsýn á málaflokkinn og betur verður tryggt að stefnu Íslands í málaflokknum sé framfylgt.“ Er það ekki gert? Þurfum við ekki að fá málefnaleg rök um þetta, um þessar meintu brotalamir? Er það ekki þetta sem við eigum þá að vera að ræða? Ekki er nóg að slá fram fullyrðingum af þessu tagi án einhverra efnislegra raka. Um það á málið að sjálfsögðu að snúast því að sönnunarbyrðin hvílir hjá þeim sem vill breyta. Nú er það svo að við erum að ráðast í kerfisbreytingar hjá hinu opinbera á ýmsum sviðum. Það er ein almenn lína sem er þar ráðandi, eitt almennt markmið. Hvað er það? Það á ekki bara við um Ísland, það á við víða um heim innan stjórnsýslu. Hið almenna markmið er þetta: Að reyna að greina á milli stefnumótunar og framkvæmdarinnar, að það séu ólíkir aðilar sem þar komi að málum. Þetta stefnir í gagnstæða átt. Þróunarsamvinnustofnun á sér langa og merka sögu frá því á síðustu öld. Gerðar hafa verið ýmsar breytingar á fyrirkomulaginu þar á meðal á stjórn stofnunarinnar. Gerðar voru breytingar 2008, aftur 2012. Það sem þá var í reynd verið að gera var að færa stjórnina á margan hátt nær ráðuneytinu en halda fjarlægðinni í framkvæmdinni. Það sem verið er að gera núna er, að því er sagt er, að færa stjórnina örlítið frá ráðuneytinu en framkvæmdina inn í ráðuneytið. Það er slík þróun sem er þvert á það sem verið er að reyna að ná fram annars staðar í stjórnsýslunni með kerfisbreytingum sem þar eru á döfinni. Hverjir skyldu tala fyrir slíkum breytingum hvað ákafast? Eru einhverjir kerfislegir þættir sem þar gætu verið skýrandi? Já, ég held það. Hverjir eru þeir og hvar liggja þeir? Þeir liggja í ráðuneytinu. Nú vil ég ekki ætla starfsmönnum utanríkisráðuneytisins neitt illt, að sjálfsögðu vil ég ekki gera það, en ég vil bara tala um þá augljósu hagsmuni þeirra sem stýra ráðuneytum að fá mikla fjármuni undir sína vængi þar sem hugsanlega hægt er að skáka peningum fram og til baka. Það er ekkert óheiðarlegt sem ég er að tala um í þessu efni, ég er hins vegar að tala um afstöðu sem er líkleg til að vera til staðar í ráðuneytunum. Við skulum ekki gleyma öðru, hæstv. forseti, að okkur hefur verið boðað að senn líti dagsins ljós í þingsölum frumvarp ríkisstjórnarinnar um opinber fjármál. Hvað felur það frumvarp í sér? Jú, meðal annars það að hlutverk framkvæmdarvaldsins, ráðuneytanna, styrkist á kostnað þingsins. Hvað þýðir það svo aftur? Ég minnist ábendinga sem komu frá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur í umræðu um þetta mál síðasta vor. Hún varaði við ógagnsæi í tengslum við þessar breytingar, að gagnsæið væri meira ef stofnunin væri sjálfstæð og aðskilin frá ráðuneytinu. Nú bendi ég á til viðbótar að við erum að fá frumvarp um opinber fjármál sem eykur verksvið og valdsvið ráðuneytanna. Það er á þeim forsendum, hæstv. forseti, sem ég leyfi mér að gagnrýna þessar breytingar fyrst og fremst. Þær stríða gegn þeim markmiðum sem almennt er stefnt að innan stjórnsýslunnar, að greina á milli stefnumótunar annars vegar og framkvæmdar hins vegar. Verið er að færa framkvæmdina inn í ráðuneytið undir vængi þess. Það er ekki heillavænlegt. Sú hætta er á ferðum að þetta verði ógagnsærra fyrirkomulag. Ég gæti hins vegar skilið málið ef mjög skýr rök væru færð fyrir því að þetta væri á einhvern hátt til mikilla hagsbóta en ég kem ekki auga á þau rök, þau er ekki að finna í greinargerð með frumvarpinu. Þau var ekki að heyra í máli hæstv. utanríkisráðherra þegar hann talaði fyrir málinu. Það er bara þetta: Að leggja niður stofnunina og færa hana inn undir ráðuneytið. Það er ekkert nýtt að utanríkisráðuneytið og starfsmenn þess hafi óskað eftir því að koma á þessu fyrirkomulagi. Það hefur verið viðvarandi ósk innan ráðuneytisins í langan tíma vegna þess að litið er á það sem hagsmuni ráðuneytisins og því til styrkingar að fá þessa miklu fjármuni þangað inn og það vald sem því fylgir. Ég tel, hæstv. forseti, að við eigum að ganga í gagnstæða átt. Síðan er hitt að spyrja hvað liggi á. Bent hefur verið á að þróunarnefnd OECD sé að vinna sérstaka úttekt á fyrirkomulagi eða skipulagi þróunarsamvinnumála og að niðurstöður þeirrar úttektar liggi fyrir á næsta ári. Eigum við ekki að bíða eftir þeirri úttekt? Er ekki ráð að bíða eftir henni? Þegar Íslendingar gerðust aðilar að því samstarfi OECD var gerð skýrsla um Ísland sérstaklega, eða það kom fram í skýrslu skírskotun til fyrirkomulagsins á Íslandi. Ég sakna þess að ekki sé nákvæmar sagt frá því í þeirri greinargerð hvað þar kom fram vegna þess að þar voru engar fordæmingar á ferðinni nema síður sé. Nei, hæstv. forseti. Ég tel að setja eigi þetta mál á ís og við eigum að bíða eftir úttekt DAC-nefndarinnar. Hinu vil ég ekki bíða eftir, að heyra rökstuðning hæstv. utanríkisráðherra fyrir því að forstöðumaður stofnunarinnar skuli sviptur starfi sínu nái þetta frumvarp fram að ganga.
Virðulegi forseti. Þakka hv. þingmanni innlegg hans hér. Ég vil taka undir það sem hann segir um meðferðina á forstöðumanni þessarar stofnunar sem einbeittur vilji er til að leggja niður. Hann bendir á að það er beinlínis rangt sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að öllum starfsmönnum verði boðin vinna í ráðuneytinu því að ljóst sé að einum er ekki boðin vinna í ráðuneytinu. Hv. þingmaður hefur, eins og hann sagði sjálfur, starfað lengi að starfsmannamálum hjá ríkinu og þekkir þau út og inn. Kannski er þetta fullkomlega réttmætt, kannski er þetta löglegt. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort þetta sé samkvæmt lögum. Mér finnst þetta skrýtið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um reynslu hans af því sem hér stendur, að þeir starfsmenn sem ekki þiggja starf í ráðuneytinu verði sviptir biðlaunum, það kemur skýrt fram. Hefur það tíðkast í starfsmannamálum ríkisins að sagt sé: Nú ætlum við að leggja niður starfið sem þú ert í, við ætlum að færa það eitthvert annað, það verður í allt öðru umhverfi. Ef þú samþykkir það ekki, góði, þá nýturðu ekki biðlauna? Það er þó samningsbundinn réttur starfsmanna ríkisins. Getur hv. þingmaður sagt mér eitthvað um það?
Hæstv. forseti. Ég vil fara varlega í að túlka það sem hér segir, en í greinargerðinni segir að ef starfsmaður þiggur sambærilegt starf með tilliti til kjara, verkefna og stöðu, eru biðlaun ekki greidd, þ.e. ef hann þiggur starf innan ráðuneytisins á hann ekki rétt til biðlauna. Nú skulum við hafa í huga að með lagabreytingu 1996 sem tók gildi í ársbyrjun 1997 var biðlaunarétturinn í reynd afnuminn. Þarna er verið að segja að menn skuli ekki njóta biðlauna ef þeir þiggja sambærilegt starf með sambærilegum kjörum. Þetta er því hlutur sem skoða þarf vel. Ég verð að segja að við þurfum að fara mjög vel yfir starfsmannamálin vegna þess að ekki hefur ekki alltaf hönduglega tekist til. Ég nefni það t.d. af því að það stendur mér nærri að breytingar á samgöngustofnunum á síðasta kjörtimabili voru gerðar undir því fororði að fólk missti ekki vinnu sína. Svo gerðist það við skipulagsbreytingar hjá Samgöngustofu fyrr á þessu ári að fólki var sagt upp störfum. Það var þvert á þau loforð og fyrirheit sem við höfðum gefið. Þess vegna segi ég að það sem stendur í lagafrumvarpi af þessu tagi verður að standa, en það stendur augljóslega ekki gagnvart einum manni, sem er forstöðumaðurinn í stofnuninni. Varðandi spurningu hv. þingmanns hvað varðar biðlaunarétt og önnur réttindi starfsmanna er það þáttur sem ég mundi vilja fara miklu betur yfir.
Forseti. Hv. þingmaðurinn er varkár maður. Ég held ég ætli að fara að dæmi hans í þessum efnum og segja ekki meira. Mér sýnast þetta nú vera hálfgerðir nauðungaflutningar á fólki þarna á milli. Ég ætla ekki að fara nánar út í það, en þetta sýnir einmitt að það þarf að fara vandlega í gegnum allt sem hér er fjallað um. Mér finnst dálítið sérstakt ákvæðið um að fimm þingmenn eigi að sitja í þróunarsamvinnunefnd og að það sé til þess fallið að færa þingið nær stofnuninni. Ég sé það nú ekki alveg. Þingmaðurinn hefur miklu meiri þingreynslu en ég þannig að hann getur kannski sagt sína skoðun á því. Það á sem sagt ekki að vera einn maður frá hverjum þingflokki, það er ljóst, vegna þess að hér er núna sex þingflokkar. Svo kemur fram annars staðar að gefa eigi skýrslu annað hvert ár og kynna aðgerðaáætlun. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri auðveldara að halda þinginu upplýstu með því að gefa skýrslu á hverju ári og gera svo aðgerðaáætlun annað hvert ár ef málið fer í gegn. Og jafnvel þó að það mundi ekki gerast yrði sátt háttur tekinn upp varðandi Þróunarsamvinnustofnun að ráðherra gæfi þinginu skýrslu einu sinni á ári um störf hennar og hvað ráðuneytið er að hugsa í þeim málum.
Hæstv. forseti. Ég ætla að gera eina játningu, hún er þessi: Ég hef ekki íhugað vel þær breytingar sem verið er að gera tillögu um varðandi þróunarsamvinnunefnd og þá hugsanlega aðkomu þingsins. Ég varpa fram á móti, vegna þess að þetta eru mjög verðugar vangaveltur af hálfu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, hvort ekki hefði verið ærið verkefni fyrir okkur að takast á við hugsanlegar breytingar á stjórn þessarar mikilvægu stjórnsýslu. Til þróunarsamvinnu og þróunarmála fara miklir fjármunir. Ætli það séu ekki um 6,5 milljarðar kr. sem fara í slíkt. Ég veit ekki hvað það er mikið sem rennur í gegnum Þróunarsamvinnustofnun en það eru miklir fjármunir. Það er mjög mikilvægt að við vöndum þar vel til verka um aðkomu þingsins og aðkomu þeirra sem hafa stefnumótun með höndum eða koma að ráðgefandi starfi í því efni. Það hefur í raun verið gert á undanförnum árum, vísað hefur verið í skýrslu sem gerð var árið 2008 og lagabreyting á árinu 2012. Ég held að árið 2015 væri ágætlega til þess fallið að taka þennan þátt sérstaklega fyrir og ræða hann í stað þess að skófla öllu batteríinu inn í utanríkisráðuneytið eins og lagt er til í frumvarpinu. Það tel ég of stórt skref, ekki síst í ljósi þess að það ríkir mikil óeining um málið.
Herra forseti. Mér sýnist á öllu þessu máli að þetta sé eins konar persónuleg „vendetta“ hæstv. ráðherra gagnvart forstöðumanni stofnunar sem hefur ekki hikað við að segja sína skoðun á fundum nefndarinnar og sem hefur ekki hikað við það að svara öllum spurningum okkar. Í álitinu sem hann skrifaði undir fyrir hönd stofnunarinnar kemur alveg skýrt fram að fundir sem starfsmenn stofnunarinnar höfðu verið á með DAC-nefndinni eru gróflega rangtúlkaðir af ráðuneytinu. Þetta upplýsti forstöðumaðurinn á sínum tíma en það var alveg undir blálok þingsins þannig að ekki gafst tóm til að ræða þetta hér, en þetta liggur fyrir. Vegna þess að hæstv. ráðherra tekur þessa afstöðu er mjög erfitt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að hann sé í leiðangri gegn þessari stofnun og forstöðumanni hennar. Það er frekar undirbyggt með þeirri staðreynd að þegar hæstv. ráðherra fer í heimsókn til Afríku til samvinnulanda tekur hann með sér hóp starfsmanna úr ráðuneytinu, en engan úr yfirstjórn stofnunarinnar. Mér er ekki kunnugt um að það hafi gerst áður, a.m.k. rekur mig ekki minni til þess. Það er fullkomlega óeðlilegt þegar menn fara að skoða verkefni á vegum tiltekinnar stofnunar að forstöðumaður stofnunarinnar sé útilokaður frá þeirri ferð. Þegar maður leggur þetta saman þá blasir við stjórnsýsla sem er á einhverju allt, allt öðru plani en við höfum kynnst. Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson: Telur hann að sú afstaða ráðherrans gagnvart forstöðumanninum sem birtist í andsvari ráðherrans hérna áður og kemur fram í því að hann tilkynnti honum það að hann yrði ekkert endurráðinn, sé í andstöðu [[Forseti hringir.]]við viðeigandi ákvæði þessa [[Forseti hringir.]]frumvarps sem hann hefur í höndum?
Hæstv. forseti. Ég geri ekki annað en að lesa það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu þar sem vísað er í starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar og hvað um þá verði nái frumvarpið fram að ganga. Nú kann að vera að forstöðumaður stofnunarinnar sé ráðinn á öðrum forsendum en aðrir, en hann er starfsmaður og hann heyrir undir þá klásúlu sem hér er. Ég hefði haldið að skref sem hæstv. ráðherra gæti stigið núna við þessa umræðu væri að lýsa því yfir að nái þetta frumvarp fram að ganga þá sé það ásetningur hans að ráða forstöðumanninn að nýju til starfa eða á sömu forsendum og mundi eiga við um aðra starfsmenn og segir frá í greinargerð með frumvarpinu. Ég held að það væri nokkuð sem þyrfti að koma fram við umræðuna hér í kvöld eða á morgun eða hvenær sem það nú er sem frumvarpið verður látið ganga til umfjöllunar í nefnd. Áður en það gerist þurfum við að fá þetta skýrt og fá skýra yfirlýsingu frá hendi hæstv. utanríkisráðherra um að hið sama eigi við um forstöðumann stofnunarinnar og aðra starfsmenn hennar eins og skýrt er kveðið á um í greinargerð með frumvarpinu.
Herra forseti. Ég spyr hv. þm. Ögmund Jónasson: Af hverju þarf skýra yfirlýsingu hæstv. ráðherra? Ef þetta frumvarp verður að lögum þá er algjörlega ljóst að öllu sem í því segir þarf að hlíta. Það segir í frumvarpinu og hv. þingmaður las það upp áðan að öllum föstum starfsmönnum ÞSSÍ, þar voru engar undantekningar gerðar, beri að bjóða starf í ráðuneytinu á sambærilegum kjörum og með svipaða stöðu. Það þýðir samkvæmt orðanna hljóðan að verði frumvarpið að lögum þá kemst hæstv. ráðherra ekki hjá því að bjóða forstöðumanni stöðu á svipuðum kjörum. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um það? Það sem málið snýst um er það að ég skildi hæstv. ráðherra þannig að ef frumvarpið yrði ekki að lögum og honum tækist ekki að knýja fram sinn vilja hér í gegnum þingið um að leggja stofnunina niður, þá ætlaði hann samt sem áður ekki að endurráða hann yfir stofnunina. Hann hefur lýst því yfir að viðkomandi starfsmaður sé vandvirkur og það sé ekki hægt að finna að neinu í hans störfum. Getur hv. þingmaður álasað mér fyrir það að komast að þeirri niðurstöðu að þarna sé hæstv. ráðherra að veifa refsivendinum og hann ætli að tyfta forstöðumanninn fyrir að hafa sagt satt, fyrir að hafa gefið allar upplýsingar og fyrir að hafa verið sannfæringu sinni trúr og sagt þegar hann var spurður að því að hann teldi að það væri óráð að leggja niður þessa stofnun? Það finnst mér vera það sem þetta mál snýst um. Þetta er hinn móralski þungi í málinu. Ráðherrann ætlar að boxa forstöðumann sem hefur [[Forseti hringir.]]leyft sér að tala frítt þegar þingmenn báðu hann um það.
Hæstv. forseti. Það er einmitt vegna þessa sem ég tel að þetta mál sé mjög alvarlegt. Það er einmitt vegna þessa sem ég tók málið upp í upphafi míns máls. Það er að sönnu alveg réttur skilningur hjá hv. þingmanni, hæstv. fyrrverandi ráðherra utanríkismála, að í reynd þurfum við enga yfirlýsingu af þessu tagi vegna þess að textinn í lögskýringargagni frumvarpsins, í greinargerð með frumvarpinu, er alveg afdráttarlaus og hann er alveg skýr. Þess vegna er niðurstaða hv. þingmanns í reynd alveg rétt. Mér fyndist bragur að því að hæstv. ráðherra kæmi hér upp að nýju og skýrði hvað það er sem fyrir honum vakir og hvort ekki standi til að fara að þeim ákvæðum sem er að finna í þessu lagafrumvarpi. Ég vona reyndar að það verði ekki að lögum núna, að við berum gæfu til þess að setja það á ís og bíða eftir undirbúningsvinnu eða könnunarvinnu eða greiningarvinnu öllu heldur, sem fram fer í vegum þeirrar stofnunar sem við eigum aðild að og hefur með þróunarmál að gera hjá OECD.
Virðulegi forseti. Það fer ekki hjá því þegar margir hafa tekið til máls um eitt mál að maður höggvi svolítið í sama knérunn í málflutningi sínum. Það mun vafalaust gerast í ræðu minni í kvöld þegar við ræðum um frumvarp hæstv. utanríkisráðherra um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem er í raun frumvarp um að leggja til að Þróunarsamvinnustofnun Íslands verði lögð niður. Ég hef hugsað mér að ræða þetta mál svolítið á forsendum þeirra viðmiða sem almennt eru við lýði um góða stjórnsýsluhætti og fagmennsku í stjórnsýslunni. Ég tel að með þessari ákvörðun sé verið að draga mjög úr fagmennsku þróunarsamvinnu í þessu tilviki. Með þessari ákvörðun, verði hún að veruleika eins og allt stefnir í, er í raun gengið þvert á þá stefnu sem mörkuð hefur verið í stjórnsýslunni undanfarin ár, þ.e. að stefnumótun sé á höndum stjórnmálamanna en framkvæmd og fagmennska í höndum sjálfstæðra stofnana og fagaðila. Ég lít svo á að frumvarpið sé þess vegna vanhugsað eins og málum er háttað og ég verð sannfærðari um það eftir því sem fleira kemur fram í þessari umræðu um það sem er að eiga sér stað. Ég tel að í ljósi góðra og eðlilegra stjórnsýsluhátta sé það afturför að stíga þetta skref því að með gildum rökum má draga í efa að ráðuneytið sé í reynd fært um að taka að sér faglega hlutann af þessu starfi. Það má draga í efa að innan ráðuneytisins sé, hvað á maður að segja, raunverulegur kúltúr eða geta eða starfsmenning til að vinna að umræddum verkefnum með sama hætti og gert hefur verið innan Þróunarsamvinnustofnunar til þessa sem sjálfstæðrar stofnunar. Að minnsta kosti hafa verið settar fram efasemdir um að svo sé af fagaðilum sem ástæða er til að taka alvarlega. Markmiðin með breytingunni eru mjög almennt orðuð í frumvarpinu. Talað er um að engin breyting verði á stefnu eða starfsemi, allir starfsmenn verði ráðnir áfram - það kemur nefnilega ekki fram í greinargerð með frumvarpinu að ekki standi til að ráða forstöðumanninn áfram og það er nú kannski sérstakt áhyggjuefni, svolítið uggvænlegur tónn í því. En svo að ég haldi mig að svo stöddu við það sem fram kemur í greinargerð frumvarpsins þá segir þar að öllum starfsmönnum verði gefinn kostur á að halda störfum, raunar mega þeir ekki afþakka það góða boð eins og kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Ef þeir afþakka það góða boð þá fá þeir ekki biðlaun, það stendur alveg skýrum stöfum hér á bls. 9. Og það er líka svolítið uggvænlegur tónn í því. En sem sagt, starfsmenn verða ráðnir áfram vilji þeir það. Með öðrum orðum er markmiðið með þessu ekki sparnaður enda er enginn sparnaður sjáanlegur af þessu. Það eina sem maður sér að þetta hafi í för með sér er ógagnsærri og óskilvirkari ráðstöfun fjármuna. Lítum þá aðeins nánar á þá stofnun sem hér er lagt til að verði lögð niður. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur á síðustu árum sinnt verkefnum í Afríku sunnan Sahara, í Malaví, Mósambík og Úganda, löndum sem öll voru skilgreind sem áherslulönd í áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2011 til 2014. Hún hefur sinnt jarðhitaverkefni í Níkaragva og lagt áherslu á að byggja upp grunnþjónustu í fátækum héruðum, reisa vatnsból, koma á heilsugæslu og veita aðstoð og ráðgjöf við stjórnun og nýtingu auðlinda, ekki síst við fiskveiðar og jarðhitanýtingu. Þannig hefur þessi stofnun leitast við og haft veigamiklu hlutverki að gegna við að treysta innviði í öllum þeim verkefnum sem hún hefur komið að með áherslu á mannauð og menntun og jafnrétti. Hún hefur stutt umbætur í þeim efnum, bæði í fjárfestingum til að afla neysluvatns, í heilbrigðismálum og ekki síst varðandi heilbrigði barna og mæðra. Þetta er stofnun sem býr að 40 ára uppsafnaðri reynslu af þróunarmálum. Hún er sett á laggirnar 1981, leysir þá af hólmi eldri stofnun sem hafði starfað í 10 ár, en sú skrifstofa nefndist Aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Hún byggir því starf sitt á grunni fyrri stofnunar þannig að innan Þróunarsamvinnustofnunar hefur safnast upp þekking og fagleg geta til að sinna þeim verkefnum sem stofnunin hefur með höndum, áratuga uppsöfnuð reynsla og þekking og þarna hafa starfað á síðustu árum að jafnaði 40 til 50 manns samanlagt að þeim verkefnum sem stofnunin hefur með höndum og á aðalskrifstofu. Nú leggur ríkisstjórnin til að leggja þetta bara niður og færa verkefnin inn í utanríkisráðuneytið, eins og það er orðað. Allir starfsmenn nema forstöðumaðurinn, eins og komið hefur fram í umræðum hér í kvöld, eiga að halda áfram, engin breyting á að verða á starfseminni og þá spyr ég: Til hvers eru refirnir skornir? Ef engin breyting á að verða og engin hagræðing fylgir, til hvers er þá verið að raska því mikilvæga starfi sem stofnunin hefur innt af hendi? Eins og sagt var hér fyrr í kvöld: Ef verkfærið er í lagi, hvað á þá viðgerðin að þýða? Þetta með forstöðumanninn sem ekki fær ráðningu er auðvitað gróf skilaboð og nöturleg til annarra forstöðumanna í stjórnsýslunni og lofar ekki góðu fyrir faglegt sjálfstæði stofnana almennt og yfirleitt. Ég verð að viðurkenna að það er ógn í lofti í þessari umræðu, annars vegar í ljósi þessa og hins vegar þess sem við ræddum um biðlaunarétt þeirra starfsmanna sem afþakka starf í hinu hæstv. utanríkisráðuneyti. Rökstuðningurinn fyrir þessari ákvörðun er líka allur í skötulíki. Þegar málið kom fyrst fram var talað um að koma í veg fyrir skörun á stefnumótun og framkvæmd og talað um að draga úr óhagræði og tvíverknaði, eins og það var orðað. Þau orð eru raunar tekin orðrétt úr skýrslu Þóris Guðmundssonar sem gerð var í aðdraganda frumvarpsins, en það er náttúrlega rétt að benda á og kannski hefur það komið fram hér í umræðunni að skýrsluhöfundur, sem er reyndar ágætismaður og almennt vel metinn, er starfsmaður Rauða krossins. Það vill svo óheppilega til í þessu samhengi að Rauði krossinn er í raun og veru samkeppnisaðili við Þróunarsamvinnustofnun, bæði um fjármuni og verkefni. Í ljósi þess er auðvitað óheppilegt að það skuli vera starfsmaður Rauða krossins sem gerir skýrslu sem síðan er notuð sem rök fyrir því að leggja þessa stofnun niður. Það er kannski líka rétt að það komi fram að hvorki í skýrslu Þóris né í frumvarpinu sjálfu er að finna rökstuðning fyrir óhagræði eða tvíverknaði innan Þróunarsamvinnustofnunar þó að þau hugtök séu notuð. Fyrst við erum að tala um skýrslur þá má benda á úttekt sem Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir stjórnsýslufræðingur gerði árið 2008 um þessa stofnun þar sem hún taldi að það mundi veikja faglega stefnumótun í þróunarsamvinnu að færa stofnunina inn í ráðuneytið. Raunar hafa komið fram skýrslur sem sýna gagnsemi þess að færa verkefni frá ráðuneytinu inn í Þróunarsamvinnustofnun. Það hlýtur auðvitað líka að vekja umhugsun að Ríkisendurskoðun hefur lagt áherslu á í athugasemdum til stjórnvalda að skilið sé á milli framkvæmdar og eftirlits, en eins og nú er háttað þá framkvæmir Þróunarsamvinnustofnun stefnu stjórnvalda og Alþingi hefur síðan eftirlit með framkvæmdinni. Sú breyting sem hér er lögð til gengur þvert gegn því. Hér hefur komið fram í umræðunni, sem ég vil árétta og hnykkja á, að í skýrslu þróunarsamvinnunefndar OECD, svokallaðrar DAC-nefndar, sem gerð var árið 2012, er Íslendingum hrósað fyrir skilvirkni og góðan árangur í þróunarsamvinnu. DAC-nefndin kom í þessari skýrslu með ábendingar sem lutu að mikilvægi þess að skerpa á stefnumótun og skiptingu fjár í tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu vegna þess að á ritunartíma þeirrar skýrslu var fyrirhuguð mikil aukning á framlögum til þróunarsamvinnu. Sú stefna hefur nú aldeilis breyst í tíð núverandi ríkisstjórnar sem gengur skrefinu lengra með tillögu um að leggja stofnunina hreinlega niður. Herra forseti. Þessi tillaga, þetta frumvarp, er í mínum augum bráðræði, þó ekki væri nema vegna þess að nú er DAC-nefndin að gera úttekt á Þróunarsamvinnustofnun og sú úttekt lítur dagsins ljós innan tíðar. Væri nú ekki ráð að bíða þeirrar niðurstöðu frekar en að fara fram með þessum flumbrugangi? Hér er verið að taka faglegt starf úr höndum sjálfstæðrar stofnunar og draga það inn að hinum heita pólitíska barmi ráðherrans. Afleiðingin verður ógagnsæi við ákvarðanatöku og val verkefna og óskilvirkari ráðstöfun fjármuna. Það eitt og sér er afturför. Það er skref sem gengur gegn faglegri uppbyggingu í stjórnsýslu okkar. Herra forseti. Málið eins og það liggur fyrir er fljótfærnislegt. Það gefur vont fordæmi og það er ógnvekjandi keimur af því fyrir sjálfstæði og fagmennsku stofnana.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir góða ræðu. Ég vil taka undir það með henni að mér finnst merkilegt að hvergi komi fram neinn rökstuðningur fyrir hinu meinta óhagræði af fyrirkomulagi þróunarsamvinnumála eins og þeim er núna fyrir komið. Ég verð að játa að ég las athugasemdirnar með frumvarpinu alveg sérstaklega vel af því að ég var einmitt að reyna að leita að einhverju dæmi sem yrði notað og ég fann ekki neitt. Mér fannst það ansi merkilegt. Mér fannst það áhugavert sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni að nú ætti að taka málið af fagstofnun og færa það að hinum pólitíska barmi, ég man ekki hvort hún sagði ráðuneytisins, en alla vega ætti að færa það nær pólitíkinni. Mig langar að spyrja nánar út í það. Það er einmitt talað um það, m.a. í jafningjarýni DAC sem framkvæmd var á árunum 2012–2014, að sífellt fleiri ríki séu að styrkja tengslin milli utanríkisviðskipta, utanríkisstefnu og þróunarsamvinnu. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji það gæfulega þróun fyrir þessi mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og innleggið. Ég tek heils hugar undir það með þingmanninum að rökstuðningurinn fyrir þessari gjörð er í skötulíki og ekki sannfærandi. Það er aldrei sannfærandi þegar maður sér til dæmis orðréttar tilvitnanir teknar beint upp úr skýrslu einhvers aðila án þess að dæmi fylgi eða einhver atriði séu tiltekin sem segja má að gefi fóður undir það fat. Auðvitað er það hlutverk stjórnvalda, pólitíkurinnar, að hafa áhrif og móta stefnu. Vilji yfirvalda í utanríkismálum til dæmis, vilji stjórnvalda og ríkisstjórna í utanríkismálum, byggir á stefnu sem er mótuð á hinum pólitíska vettvangi, af ríkisstjórn á hverjum tíma og þinginu. En það er hlutverk fagstofnana og stofnana stjórnsýslunnar að vinna eftir ákveðnum faglegum sjónarmiðum og í því er öryggi og stjórnfesta fólgin að stofnanir fái svigrúm og hafi faglegt sjálfstæði til þess að vinna á grundvelli fagmennsku og að stjórnsýslulegt sjálfstæði og svigrúm sem þær hafa sé virt. Það er ekki góð stefna að forstöðumenn ríkisstofnana til dæmis séu ekki frjálsir að því að tala um raunverulega hluti sem skipta raunverulegu máli, hluti sem byggja á staðreyndum. Ef ekki má tala upphátt um það sem miður fer eða það sem betur mætti fara í [[Forseti hringir.]]stjórnsýslu okkar, af ótta við hið pólitíska vald, þá erum við komin áratugi ef ekki aldir aftur í tímann.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Jú, ég er alveg sammála því að auðvitað er það hlutverk stjórnvalda að móta stefnu. En svo er það spurning hver eigi að framkvæma stefnuna, hvort það sé ekki einmitt mjög heppilegt að það sé sjálfstæð stofnun eins og verið hefur. Ég hef satt að segja af þessu talsverðar áhyggjur. Það safnast þegar saman kemur, má kannski segja. Í 3. gr. frumvarpsins er fjallað um þróunarsamvinnunefnd og í hana á að skipa fimm fulltrúa úr hópi alþingismanna sem kosnir skulu á Alþingi. Það á að tengja meira saman utanríkisstefnuna og þróunarsamvinnuna og ég hef hreinlega áhyggjur af því að hér sé verið að búa til umgjörð þar sem auðvelt verður að taka einmitt næsta skref yfir í gamla farið, eins og hv. þingmenn hafa talað um að tíðkað hafi verið fyrir einhverjum áratugum síðan, og að praktísera þróunaraðstoðina eða þróunarsamvinnuna á þann hátt að hún sé kannski frekar gerð á forsendum þeirra sem veita en þeirra sem þiggja. Telur hv. þingmaður að ég sé hér að ganga af göflunum í samsæriskenningum nú þegar farið er að líða á kvöldið eða er hún mér sammála í því að hér þurfum við að vera á varðbergi og hugsa rækilega til enda hvernig þetta muni virka?
Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um það að við þurfum að fara mjög varlega í því, alveg eins og hún orðaði það svo ágætlega, að veita þróunaraðstoð á forsendum þess sem veitir en ekki á forsendum hins sem þarf á aðstoðinni að halda. Það sem þar skilur á milli er einmitt fagmennskan. Þetta er svolítið svipað og í skólakerfinu. Það eru kennararnir og skólastjórarnir sem hafa þekkingu á innri málefnum síns skóla en það eru menntamálayfirvöld sem setja stefnuna á það hvernig almennu skólastarfi skuli háttað í landinu. Eins og er með útgerðina og skipstjórann. Það verða alltaf að vera ákveðin skil þarna á milli og það er hættulegt þegar hið pólitíska vald ætlar aftur að fara að ganga til baka og rjúfa þessi skil, taka innri málefni stofnana, fagþekkingu og annað sem þar hefur byggst upp og breyta því í einhver pólitísk hrossakaup á einhverjum allt öðrum forsendum en hafa kannski verið viðurkenndar forsendur fyrir starfinu fram að því. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er ekki, að mínu viti, heillavænleg þróun. Ég tel að full ástæða sé til að varast þetta mál, sporin hræða í raun og veru. Við höfum séð viðleitni af þessu tagi í íslenskri stjórnsýslu á undanförnum árum og áratugum og því fleiri dæmi um þetta eftir því sem lengra er farið aftur í sögunni. Og það er ekki góðs viti.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talaði um nálægð þessa máls við heitan pólitískan barm ráðherrans, svona var þetta orðað með skáldlegum tilþrifum sem kemur nú ekki á óvart úr munni þessa hv. þingmanns, sem er bæði orðhög og hagmælt að auki. En þetta er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál og ég vil nota tækifærið hér í andsvari til að víkja að því, en óska jafnframt eftir því við hæstv. forseta þingsins að ég verði settur á mælendaskrá að nýju því að ég vil ræða málið nánar, sem ég hafði augljóslega að einhverju leyti misskilið í fyrri ræðu minni. Ég vil að svo stöddu segja að embættismenn eru almennt ráðnir til fimm ára. Hin almenna regla er sú að þeir fá endurnýjaða ráðningu, það eru undantekningarnar sem ganga út á það að störfin eru auglýst að nýju, það heyrir til undantekninga. Það mætti hugsa sér almenna reglu þar sem það væri viðtekið hjá öllum að störfin yrðu auglýst að nýju en svo er ekki. Þess vegna væri um að ræða undantekningu sem er mjög óeðlileg við þær aðstæður sem hér eru uppi, eins og rækilega hefur verið vakið máls á. Ég vil gjarnan heyra álit hv. þingmanns nánar um þetta efni vegna þess að við eigum ekki að láta þetta fjara út í umræðunni. Hér erum við einmitt að tala um nálægð pólitísks hitamáls við hinn heita pólitíska barm Stjórnarráðsins.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þetta er auðvitað grafalvarlegt mál. Þetta er mál sem er á vissan hátt fordæmisgefandi og þar af leiðandi mjög uggvekjandi fyrir heilbrigða stjórnsýslu sem manni hefur nú fundist vera að þróast í eðlilegri farveg á undanförnum áratugum, skulum við segja, síðustu tveimur áratugum. Það er afturför ef menn eiga að geta gert þetta svona. Ég tek undir það með ráðningu forstöðumannsins; hafi hann ekki óskað eftir því að halda störfum áfram er svo sem ekkert við því að segja en þá fyndist mér eðlilegt að maðurinn nyti biðlauna. Þá er ég að tala um þetta sem almenna reglu í stjórnsýslunni. Af því að við vorum að tala um hinn heita pólitíska barm ráðherrans þá mætti orða þá myndlíkingu öðruvísi, ég kunni bara ekki við það, en það er auðvitað ekki gott fyrir forstöðumenn sjálfstæðra fagstofnana að hafa alltaf andardrátt ráðherrans við vangann því að þaðan getur lagt leiðinlegan daun.
Hæstv. forseti. Ég vil aðeins ítreka þá afstöðu mína að í þessu tilviki væri eðlilegt að hæstv. utanríkisráðherra stigi hér fram og lýsti því yfir að hann muni að sjálfsögðu tryggja endurráðningu eða áframhaldandi ráðningu, skulum við segja, forstöðumanns Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, hvernig sem þessi mál verkist. Það hefur komið fram, bæði úr munni hæstv. ráðherra og af hálfu allra sem hafa kynnt sér þessi mál, að þarna er um að ræða starfsmann sem hefur staðið sig einkar vel í starfi, aldrei hef ég heyrt á hann orði hallað eða talað um hans verk og störf á annan veg en þennan.
Herra forseti. Ég tek undir það, ég held að það sé allra hluta vegna, og líka vegna þess hve það er óþægileg tilfinning sem maður fær af þeim upplýsingum sem eru núna að koma upp í umræðunni um afdrif forstöðumannsins, óhjákvæmilegt að heyra það af munni ráðherrans í eitt skipti fyrir öll hvernig hann hyggst standa að einmitt þeim þætti þess sem í greinargerðinni er kallað starfsmannamál eða yfirfærsla starfsmanna. Hver verða afdrif forstöðumannsins í þessu máli? Það er auðvitað mjög óþægileg tilfinning sem maður fær ef það er þannig að forstöðumenn í stjórnsýslunni geta hvorki sagt hug sinn né vitnað í fagleg sjónarmið af ótta við aðgerðir, óvild eða ónáð hins pólitíska valds, að fá ekki vinnufrið fyrir þeim pólitíska andardrætti sem kemur niður um hálsmálið á forstöðumönnum. Það er ekki þróun sem við viljum treysta í sessi eða láta viðgangast í nútímavæddu almennu lýðræðisríki eins og við viljum að Ísland sé. Þar eiga að ríkja lágmarksprinsipp um góða stjórnsýsluhætti, aðskilnað framkvæmdarvalds og pólitísks valds.
Virðulegi forseti. Það mál sem hér er rætt er gamall kunningi frá vorþingi sem mér fannst nú rætt ógnarlengi, en hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur bent á að það hafi einungis verið rætt í tvo daga við 1. umr. Síðan var málið rætt lengi í utanríkismálanefnd. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína langa en tilefni þess að ég kem hér upp er að ég viðurkenni að ég var litlu nær eftir þessa tvo daga og alla nefndarfundina um hvert væri hið eiginlega markmið með þessum breytingum. Ég ætla bara að játa það að ég næ því ekki enn sem fram kom í andsvari hæstv. ráðherra, ef ég skildi hann rétt, að eiginlegur sparnaður væri ekki í þessu máli. Hagræðing? Ég veit ekki í hverju hún átti að liggja, það mátti kannski skilja að þegar fram í sækti yrði sparnaður. Og hvað þýðir það? Ekkert í hendi. Það sem er þyngst í mér er stofnanafræðin því að ég hef litið svo á að ráðuneytið væri hið eiginlega framkvæmdarvald, stjórnsýsla, og síðan ynnu framkvæmdastofnanir undir ráðuneytum, undir þeirri stefnumótun sem fram færi af hálfu Alþingis og framkvæmdarvaldsins, og að þarna yrði að hafa einhver skil á milli. Ég ætla að rifja hér upp nokkur dæmi. Ég ætla að rifja hér upp allar götur aftur til 1960, en þá var hér til fyrirbrigði sem hét réttvísin. Réttvísin var starfsmaður í dómsmálaráðuneyti sem fór með saksókn í opinberum málum. Um 1961, ef ég man rétt, var stofnað embætti ríkissaksóknara og réttvísin var færð úr dómsmálaráðuneytinu í embætti ríkissaksóknara. Enn fyrr varð Hagstofan, sjálfstæð stofnun 1914, tekin út úr fjármálaráðuneytinu og sömuleiðis Ríkisendurskoðun, endurskoðunardeild fjármálaráðuneytisins o.s.frv., þannig að ráðuneytin hafa útvistað stofnunum sínum í gegnum tíðina. Meira að segja var sú undarlega stofnun, Fiskistofa, sem hæstv. sjávarútvegsráðherra þurfti nú að skakast til með á vorþingi, tekin út úr sjávarútvegsráðuneytinu, þannig að mér hefur fundist að öll stofnanafræði ríkisins færi í öfuga átt við það sem hér gerist. Ég ætla aðeins að bæta við að aðstoð Íslands við þróunarlöndin hófst hér 1970 og er líklega hugarfóstur míns ágæta kennara, Ólafs Björnssonar prófessors, hv. þingmanns Reykvíkinga í einn og hálfan áratug, og síðan varð hún Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ég held að engum hafi á þeim tíma dottið í hug að láta utanríkisráðuneytið verða framkvæmdaraðila í þessu máli. Ég ætla að hafa mál mitt frekar stutt og koma að þeim punkti að utanríkisráðuneytið varð framkvæmdaraðili þróunarsamvinnu með þessari breytingu. Það hefur alltaf staðið í mér vegna þess að hér var um langt skeið bandarískt herlið. Það var hluti af bandaríska sjóhernum mestallan tímann og þótti ýmsum fullnærri fullveldi landsins gengið. Ég ætla ekki að deila um það, en ég veit ekki hvað hefði verið gert eða sagt ef bandaríska landvarnaráðuneytið hefði verið með sérstaka aðstöðu hér. Þess vegna velti ég því dálítið fyrir mér hvort einhvern tímann hafi verið spurt að því hvað gistilandið segði þegar utanríkisráðuneytið á Íslandi var orðið tilsagnaraðili í sveitarstjórnarmálum í einhverjum löndum. Það er sá aðskilnaður sem veldur mér dálitlu hugarangri og ég velti upp þeirri spurningu: Hvað segir gistilandið við því, sem er vafalaust með sömu hugleiðingar um fullveldi sitt? Við skulum gera okkur grein fyrir því að aðstoð við annað land er ekki veitt, eins og hér hefur margoft komið fram, á forsendu þess sem aðstoðina veitir heldur á forsendu þess sem aðstoðina þiggur. Vissulega þarf sá er aðstoðina veitir að vera til þess hæfur og bær. Við skulum vona að við veitum aðstoð á því formi sem við kunnum og getum best, en fullveldisatriðið stendur í mér. Ég beini spurningu minni beint til hæstv. utanríkisráðherra fyrst hann er viðstaddur alla umræðuna: Hefur því atriði einhvern tímann verið velt upp hvort sú framkvæmd sem hér hefur verið frá 1970, þá í 45 ár, hafi kannski allan tímann verið óþörf og hvort þetta væntanlega skrifstofuhald og starfsemi utanríkisráðuneytisins í öðrum löndum - hvort hún yrði fegin eða hvort þetta yrðu kannski endalok þróunarsamvinnu? Síðan hefur umræðan hér kristallast dálítið um forstöðumanninn, sem er nú reyndar orðinn, eftir því sem ég kann að telja, 66 eða 67 ára gamall, það er kannski ekki meginmálið, en sjálfur hefur sá er hér stendur, ræðumaður blessaður, upplifað trakteringar við formbreytingu á stofnunum. Það stendur mér nokkuð nærri að standa vörð um forstöðumann ef í hann á að sparka. Ég upplifði það fyrir nokkrum árum þegar stofnun var breytt að formi til að í mig var sparkað á þann hátt sem ég hefði ekki viljað láta bjóða það öðrum. Það eru slík atriði sem hafa sérstaklega komið fram hér, hagræðingin, sem engin er, forstöðumaðurinn og síðast en ekki síst sú spurning sem ég velti hér upp varðandi starfsemi utanríkisráðuneytisins. Hingað til hefur utanríkisráðuneytið einungis haft þá starfsemi eina í öðrum löndum sem er skrifstofa sendiráða, sem er allt önnur háttsemi. Menn hafa gert athugasemdir við það á ýmsum stöðum ef sendiráð hafa farið út fyrir það sem Vínarsáttmálinn segir um samskipti ríkja. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Ég er farinn að tala hér inn í nóttina og það eru einhverjir farnir að banka í borð. Það er meira en ég ætlaðist til, að fólk færi að svara mér. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir afar áhugaverða ræðu þar sem hann kom með alveg glænýjan vinkil inn í umræðuna. Ég held að það sé bara til marks um hvað umræðan sjálf getur skipt miklu máli því að hér kvöld hefur alls konar flötum verið velt upp. Mér fannst það áhugavert sem hv. þingmaður sagði, að eftir umræðuna sem hér var á síðasta kjörtímabili og eftir nefndarvinnuna væri hann ekki alveg viss um hvert markmiðið væri með frumvarpinu. Þar verð ég að taka undir með honum. Ég verð bara að segja að ég get tekið undir flest það sem fram kom í ræðu hv. þingmanns nema kannski það að umræðan hafi verið ógnarlöng þessa tvo daga. Þar skynjum við þingmaður tíma greinilega á ólíkan hátt. Mér fannst það alveg gríðarlega áhugaverður punktur sem hv. þingmaður kom inn á varðandi það sem ég held að hann hafi kallað fullveldisatriðið, þ.e. hvað gistilandið segði þegar erlent ríki væri orðið framkvæmdaraðili. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann hvort honum hugnist þá betur sú leið sem stundum hefur verið kennd við Davíð Oddsson, að flytja hreinlega alla starfsemi þróunarsamvinnu [[Forseti hringir.]]frá utanríkisráðuneytinu og til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Telur hv. þingmaður það betri leið?
Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég er ekki nægilega kunnugur tillögum hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Davíðs Oddssonar, og ætla kannski sem minnst um þær að segja, en miðað við það sem lagt var fram tel ég að þróunarsamvinnu verði aldrei ýtt út úr utanríkisráðuneytinu. Málefni þróunarsamvinnu verða alltaf á málasviði utanríkisráðuneytisins að óbreyttri starfaskiptingu Stjórnarráðsins. Það fer aldrei öll þróunarsamvinna út úr ráðuneytinu. Það verður alltaf einhver þróunarsamvinna á „ráðuneytis-level“, ef svo má segja, í heimalandi ráðuneytis, í því landi sem þróunaraðstoðina veitir. Ég held ekki að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra hafi átt við annað. En eins og ég segi, með öllum fyrirvörum; það er skoðun mín að þróunarsamvinnu verði aldrei ýtt allri út úr ráðuneytinu. Ég hef lokið máli mínu.
Hæstv. forseti. Mig langar þá að umorða aðeins spurningu mína. Ég held að hv. þingmaður kunni að hafa rétt fyrir sér í því að þróunarsamvinna er auðvitað í eðli sínu utanríkismál, þ.e. á meðan við ætlum að vera í þróunarsamvinnu við erlend ríki hlýtur hún að heyra undir það ráðuneyti. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er hann þá í það minnsta þeirrar skoðunar að halda eigi óbreyttu fyrirkomulagi á þróunarsamvinnunni, þ.e. að skipta henni á milli utanríkisráðuneytisins og Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, en kannski ekki að ganga alveg svo langt að ýta öllu út af borðinu? [[Forseti hringir.]]Erum við kannski á réttum stað núna?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir krefur mig hér svara sem ég ætla einungis að veita í atkvæðagreiðslu þegar þar að kemur. [[Gripið fram í.]]Ég tel, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, bæði fyrr og síðar, að margt hafi verið býsna vel gert í þróunaraðstoð Íslands, jafnvel þótt sumt hafi verið gert á okkar forsendum og kannski einmitt vegna þess að við höfum ákveðna yfirburði í fiskveiðum og jarðhitafræðum. En margt hefur verið vel gert og ég vona, hvernig sem þessum málum verður háttað, að menn vandi sig vegna þess að það er vandamál að koma fram gagnvart öðrum þjóðum þar sem við komum fram sem gestir.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugaverða ræðu. Í henni komu fram að mörgu leyti nýir vinklar, eins og hér hefur verið bent á. Það minnir okkur á að stundum leynist fleira í málum en það sem augað nemur við fyrstu sýn. Þó að þetta mál hafi verið rætt á síðasta þingi eru kannski ekki öll kurl komin til grafar. Við erum einmitt að leitast við hér á Alþingi að hafa sterkan og málefnalegan grunn og grundvöll þegar við tökum ákvarðanir og gæta þess að við stillum okkur ekki upp í minni hluta og meiri hluta að óathuguðu máli heldur reynum að standa hér að góðri löggjöf. Eins og hv. þingmaður orðaði það telur hann mikilvægt, eins og við vonandi flest hér, að menn vandi sig. Þætti engum mikið þó að það væri fyrsta krafan þegar störf okkar eru metin í lok dags. Fram hefur komið að í kjölfar tillögu Þóris Guðmundssonar lagði Þróunarsamvinnustofnun sjálf til að Ríkisendurskoðun yrði fengin til að meta stjórnsýslulegt gildi tillögunnar og að DAC yrði fengið til að hraða jafningjaúttekt á Íslandi sem fara á fram 2016, en vafalaust væri hægt að fá hana gerða fyrr. Með þeirri úttekt ætti að fást styrkari grundvöllur fyrir ákvörðun um framhald. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann eitthvað liggja á að ljúka málinu áður en hin mikilvæga úttekt þróunarsamvinnunefndar OECD liggur fyrir?
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að hafa svarið stutt eða langt. Þar sem komið er inn í nóttina er ég að hugsa um að hafa það bara stutt: Mér finnst eiginlega ekkert liggja á. Það er óþarfi að vera að skakast til með stofnanir. Ég heyrði ekki í ræðunni áðan eða við lestur greinargerðarinnar að líf lægi við. Ef þetta snýst um forstöðumanninn er sennilega einfaldast að endurráða hann ekki og hinkra, eða þá að láta embættistíma forstöðumannsins, sem er fæddur 1949, ef ég man rétt, renna sitt skeið. Eins og ég segi ætla ég bara að hafa þetta stutt, ég á nógan tíma eftir og ætla ekki að eyða tímanum hérna. Ég segi bara að það liggur ekkert á.
Forseti. Ég hefði varla getað orðað það betur sjálf, það er óþarfi að skakast til með stofnanir ef markmiðið er ekki ljóst og allar staðreyndir liggja ekki fyrir. Það fer ágætlega á því hér þegar klukkan er að nálgast miðnætti að umræðan sé dregin saman með svo skýrum hætti, því að það er nákvæmlega það sem bent hefur verið á í ítrekuðum ræðum þingmanna að rökin fyrir þessari tillögugerð hæstv. ráðherra eru enn þá mjög óljós. Ég fagna því ef hv. þingmaður er sammála þeirri sem hér stendur að minnsta kosti um að hér megi staldra við og að skoða megi grundvöllinn betur, enda hefur Ríkisendurskoðun sjálf varað við því fyrirkomulagi að einn og sami aðilinn móti stefnuna, framkvæmi hana og hafi eftirlit með henni. [[Forseti hringir.]]Er ekki hv. þingmaður sammála mér um að það sé einmitt það sem við þurfum að gæta að þegar við skipum stjórnsýslunni í eðlilegar og skynsamlegar einingar?
Virðulegi forseti. Ég rakti það í ræðu minni að sú hefur verið þróunin, alla vega á öldinni sem leið og inn á þessa öld, að aðskilja framkvæmdarvaldið, sem sagt stjórnsýsluna og stjórnarstofnanir. Það má eiginlega segja að sú þróun hafi hafist strax 1914 og kannski þegar heimastjórnin hófst og hér hófst uppbygging innlendra stofnana. Það fer náttúrlega aldrei vel á að hafa eftirlit með sjálfum sér þó að það sé býsna þægileg stjórnsýsla. Enn og aftur, ég á nógan tíma eftir en ég ætla ekki að lengja mál mitt. Ég lýk máli mínu.
Herra forseti. Það er ólán hæstv. ráðherra en líkast til lán hv. þingmanns að hann er vitsmunavera. Hann lætur ekki reka sig til réttar nema hann sé nákvæmlega viss um til hvers hann sé að fara í þann leiðangur. Hv. þingmanni varð tíðrætt um það hér fyrr í kvöld að það væri búið að margtyggja þetta mál og margræða og varð hissa þegar hann var upplýstur um það að það hefði varla verið nema dagspart eða tvo hér í þinginu. Ástæða þess var sú að hv. þingmaður, sem er samviskusamur og mætir vel á nefndarfundi, sat ótal marga nefndarfundi þar sem fjallað var um þetta mál upp og niður. Þar var skorið til hjartans og nýrnanna, allt rannsakað í þaula. Það er niðurstaða þessa viti borna manns, sem gegnir stöðu þingmanns Sjálfstæðisflokksins, að eftir alla þá yfirferð kemur hann ekki auga á neinn sparnað. Hann sér ekki hagræði og hann veit yfirleitt ekki til hvers hæstv. ráðherra er að fara í þennan leiðangur. En hann er ekki einn á báti, svo er um okkur öll. Það hefur engum tekist að skýra það fyrir þingheimi eða utanríkismálanefnd hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra. Ég held ekki að þetta mál hafi upphaflega snúist um persónu eins eða neins. Illu heilli er það farið að snúast upp í það og það er mjög miður. Ég held einfaldlega að hæstv. ráðherra hafi verið plataður af embættismönnum sínum til þess að leggja fram málið. Hann lenti í ógöngum með það en hann hefur engin önnur mál og það er ástæðan fyrir því að kjarni utanríkisstefnunnar eins og hún birtist af hálfu hæstv. ráðherra er að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Hann hefur ekki lært af sögunni eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason að menn eigi ekki að skakast með stofnanir nema að það sé eitthvert markmið með þeim leiðangri. Og mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Kemur hann auga á einhver sérstök rök, [[Forseti hringir.]]eitthvað sem hægt er að nota sem lágmarksréttlætingu, annað en það að búa til þrjá nýja sendiherra, fyrir þessu máli?
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi miklu frekar komið í ræðustól til að halda ræðu en að spyrja mig. Ég var löngu búinn að svara þessari spurningu og ætla ekki að endurtaka svör mín þar um. Mig langar til þess að segja hér - nei, ég sleppi því að segja það.
Jú, gerðu það.
Nei. [[Gripið fram í: Jú.]]Ég sleppi því. [[Gripið fram í.]]Ég segi ekki meira, ég ætla aðeins að segja að megináhyggjuefni mitt í málinu er fullveldisréttur hverrar gistiþjóðar að fá hér eitt stykki utanríkisráðuneyti ofan af Íslandi inn á gafl hjá sér, sem ég held nú að Íslendingar hefðu kunnað illa og nógu skipt var þjóðin út af herstöðvarmálinu hér á árum áður og bara með þeirri upprifjun. Nei, ég ætla ekki að segja meira. Ég lýk máli mínu.
Herra forseti. Ég held að það segi sína sögu að hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason þorir ekki að tala hug sinn frítt hér í ræðustól. Honum er svo mikið niðri fyrir og fyrirlitning hans á þessum vinnubrögðum er slík að með tilliti til mannasiða og kannski þess að aðgát skal höfð í nærveru sálar vill hann ekki hella úr hugum sínum yfir hæstv. ráðherra. Ég skil það vel, hv. þingmaður er vel innréttaður af guði og náttúrunni og vill helst tipla sem varfærnast og diplómatískt um allar gáttir. Hins vegar finnst mér skipta máli að þessi þingmaður, sem situr í utanríkismálanefnd, er reyndar einn af burðarásum þeirrar nefndar af hálfu stjórnarliðsins, hlustaði á allar umræður, mætti á hvern einasta fund og hann hefur ekki hugmynd um af hverju hæstv. ráðherra gerir þetta. Það sem verra er, hæstv. ráðherra hefur það ekki heldur.
Virðulegi forseti. Í þessari síðustu ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar kom ekki fram nein spurning þannig að ég þurfti varla að koma hér í pontu.
Láttu það flakka.
Nei, ég ætla ekki að láta það flakka, þetta er svo löng saga að andsvar dugir ekki. Það getur vel verið að ég flytji þá ræðu mína og samanburð einhvern tímann seinna og kannski við annað tilefni. Ég ætla bara að segja það fyrst ég er kominn hingað að það er óþarfi af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að mæra einstaka þingmenn eins og hann gerir með öllum þessum lýsingarorðum og orðflæmi. Við eigum miklu frekar að ræða málið sjálft en mennina. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.