Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að það er miðnætti og eins og ég skil virðulegan forseta stendur til að flytja hér fleiri ræður. Hv. þm. Willum Þór Þórsson er næstur á mælendaskrá með sína fyrstu þingræðu um þetta stóra mál. Honum er sem sagt ætlað að tala hér eftir miðnætti. Er það svo, virðulegi forseti? Ég velti því fyrir mér hvernig forseti sér eiginlega fyrir sér virðingu þingsins í þessu samhengi. Er eðlilegt að við séum að ræða mál af þessum toga þannig að menn séu að flytja sínar fyrstu ræður á þessum tíma? Hér er stjórnarþingmaður og hann er einu sinni sem oftar eini stjórnarþingmaðurinn í salnum. Er eðlilegt að honum sé ætlað að flytja sína fyrstu ræðu undir þessum kringumstæðum? Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað stendur til að funda hér lengi? Það eru nefndafundir hér í bítið. Stendur til að halda bara [[Forseti hringir.]]þingfundinum hér áfram eitthvað fram á morgun? Eða hvert er eiginlega planið?
Frú forseti. Ég mundi gjarnan vilja fá að vita hversu lengi inn í nóttina þessi fundur á að standa. Mér fannst það ekki liggja í ákvörðun forseta fyrr í dag þegar greidd voru atkvæði um lengd þingfundar að það mundi verða næturfundur. Ég sá eiginlega frekar fyrir mér að þetta yrði kvöldfundur og mótmælti því að sjálfsögðu vegna þess að það eru mörg önnur mál sem ég mundi vilja vera að ræða nú frekar en það sem hér er á dagskrá. Það er nokkuð brýnt að fá svör við því hversu lengi við eigum að halda áfram að ræða þetta mál inn í nóttina, ekki það að ég sé að kvarta yfir því að vera hérna, tíminn hefur nýst vel, að minnsta kosti hjá mér, við að lesa fjölmargar umsagnir sem borist hafa um þetta mál. Niðurstaða mín er sú að þetta mál er kolfallið. Það stendur ekki steinn yfir steini í því. Svo hafa komið nýjar upplýsingar fram í kvöld sem gera [[Forseti hringir.]]það að verkum að málflutningur okkar, sem gengur út á það að þetta mál [[Forseti hringir.]]sé ekki þingtækt og að engin ástæða sé til að hafa það á dagskrá, hefur styrkst frekar en nokkuð annað.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að kanna það hér hvort menn séu ekki í alvörunni til í að hætta þessum þingfundi núna og taka til við þingstörfin á morgun þar sem hæstv. forsætisráðherra gefur okkur skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði. Við sjáum í fréttum kvöldsins að hæstv. forsætisráðherra er algjörlega ótengdur því sem þar er að gerast. Hann er algjörlega ótengdur kröfunum sem þar eru uppi. Það kemur líka fram í fjölmiðlum í kvöld að það eru tvær vikur í stærsta verkfall Íslandssögunnar, 65.000 manns munu leggja niður störf eftir tvær vikur, stærsta verkfall Íslandssögunnar. Og forsætisráðherra veit ekkert hvað er að gerast. Hann veit ekkert hvað er að frétta af vinnumarkaði, en heldur hér innblásnar ræður um að rammaáætlun og breytingar á henni og eyðilegging [[Forseti hringir.]]séu lykillinn að þessu öllu saman, lausnin. [[Gripið fram í.]]Þetta kallast hneyksli.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvað við eigum að vera að gera hérna. Það er næstum því enginn í salnum til þess að ræða málið efnislega. Við höldum þingfund. Nú er komið fram yfir miðnætti. Það eru nefndafundir í fyrramálið. Það er ljóst að eini tilgangurinn með þessum fundi er að draga úr minni hlutanum móðinn. Við þekkjum öll hvernig þetta ferli virkar. Það virkar þannig að á meðan minni hlutinn hangir hérna fram eftir nóttu í boði meiri hlutans þá ýmist situr hann þarna - [[Gripið fram í: Meiri hlutinn er hér.]]meiri hlutinn er þarna, hv. 5. þm. Reykv. n. situr þarna og slappar af fyrir okkur hina syndarana, eins og kom fram í góðri kvikmynd. Mér finnst alveg kominn tími á að fara að skoða það að taka smá tillit til nefndafundanna í fyrramálið. Ég sagði það einhvern tímann í dag að ég mundi byrja að kvarta um miðnætti. Það er komið yfir miðnætti þannig að það er kominn tími til að byrja að kvarta.
Frú forseti. Það stóð hér fundur í gærkvöldi til langleiðina 12 á miðnætti. Ég hóf störf á þingi í morgun klukkan átta á fundi í efnahags- og viðskiptanefnd og hef verið hér sleitulaust síðan. Það eru sem sagt rúmir 16 tímar. Það telst alveg fullsæmilegur vinnudagur, sérstaklega ef þeir fara margir svoleiðis saman í röð. Ég er að vísu vanur törnum og löngum vinnulotum og kveinka mér ekkert sérstaklega undan því, en mín reynsla er líka sú að ef á að vinna mikið og afkasta mikið, t.d. halda út jafnvel vikum saman með 16 tíma vinnutarnir á sólarhring, þá þurfi maður að sofa eitthvað þar á milli og fimm, sex tímar séu eiginlega lágmarkið, jafnvel þótt maður sé þokkalega hraustur. Þetta er mín reynsla, frú forseti. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta í fyllstu vinsemd gagnvart okkur sem eigum svo enn að mæta snemma í fyrramálið: Er þetta ekki að verða gott? Er ekki hyggilegt að fara að láta [[Forseti hringir.]]nótt sem nemur?
Frú forseti. Ég vil byrja á að spyrja forseta hvort forseti hafi náð í hæstv. forsætisráðherra og hvað sé að frétta af beiðni um að hann komi hingað og fari yfir stöðu mála á vinnumarkaði með okkur. Síðan vil ég spyrja forseta, eins og aðrir þingmenn hér, hvað hún hyggist láta þingfund standa lengi fram eftir nóttu. Ég vona að forseti svari með öðrum orðum en þeim að forseti ætli að láta þingfund halda áfram um sinn. Það getur varla verið leyndarmál hvað þeir sem skipuleggja störfin hér í þinginu hafa hugsað sér að láta þingfund halda lengi áfram inn í nóttina. Ég vona að forseti svari okkur skýrt hvað þetta varðar.
Forseti upplýsir það hér með að skilaboðum var komið til forsætisráðherra en óvíst er hvort hann komi í þingsal. Forseti hefur ekki frekari svör.
Frú forseti. Ég vona og held, býst við, að hinir fjölmörgu áhorfendur hinnar sívinsælu Alþingisrásar séu farnir að sjá að ákveðið þema er hér í gangi. Hæstv. forseti er síendurtekið spurður spurninga - ég hef tekið þátt í því og það eru að mínu viti málefnalegar og mikilvægar spurningar - en það fást aldrei svör. Svona er Alþingi í dag. Svona eru störf þessa þings. Þá verður maður bara að halda áfram að spyrja og reyna kannski að spyrja einfaldari spurninga sem ætti að vera auðveldara að svara. Mín spurning að þessu sinni er einfaldlega þessi: Hvað ætlar hæstv. forseti að láta fundinn standa lengi? Ég vil vekja athygli á því að það mál sem hér er til umræðu, um það hvort eigi að virkja í Urriðafossi eða annars staðar í neðri hluta Þjórsár, er til umfjöllunar annars staðar. Það er til umræðu á löglegum vettvangi verkefnisstjórnar, þannig að það er algjör óþarfi fyrir okkur að funda hér fram á nótt um það mál.
Frú forseti. Ég hef verið hér í allnokkur ár og þykist þekkja alveg þennan leik sem við erum núna þátttakendur í, þ.e. við spyrjum hversu lengi þingfundur á að standa. Svo hefst eitthvert taugastríð þar sem þeim spurningum er ekki svarað og allt er þetta réttlætt með því að svona hafi þetta alltaf verið. Alltaf er þetta réttlætt með því sama. Ég er með mjög einfalda spurningu: Hvað ætlar frú forseti eða forsetaembættið á Alþingi að halda þessum fundi lengi áfram? Það væri þá brotið í blað ef við fengjum svör við svona einföldum spurningum. En ég er farin að hallast að því að Alþingi Íslendinga ráði mjög illa við breytingar. Það er alltaf vísað til þess að breyta þurfi þingskapalögum. Það væri ágætt ef fyrsta skrefið yrði að svara svona spurningum. [[Gripið fram í: Setja það í lög.]]Við þurfum ekki að setja það í lög, við getum bara ákveðið að gera það, það er hægur vandi, frú forseti. Ég ítreka því spurningu mína og vænti þess að fá svar.
Virðulegur forseti. Fátt er um svör. Ég hjó eftir því að forseti tilkynnti áðan um dagskrártillögu sem verður borin upp við upphaf fundar á morgun, rétt eins og við gerðum í morgun. Það var málefnaleg tilraun okkar í minni hlutanum til að koma vitinu fyrir meiri hlutann, nota eitt af þeim verkfærum sem við höfum í okkar verkfæratösku til að reyna að hafa áhrif á þau mál sem hér eru til umræðu. Búast má við því, svo maður reyni að sjá fyrir sér hvernig framhaldið verður, að sú tillaga verði felld af hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans sem eru ekki hér í kvöld eða alla vega mjög fáir þeirra. Síðan muni fara fram umræða um málið sem yrðu, eftir því sem mið er tekið af deginum í dag, fimm ræður. [[Forseti hringir.]]Þetta er auðvitað eitthvað sem blasti við í upphafi [[Forseti hringir.]]síðustu viku. Það er algerlega að ákvörðun meiri hlutans í þinginu að þetta sé með þessum hætti og algerlega andstætt vilja minni hlutans.
Hæstv. forseti. Það er rétt að vera þakklátur yfir þessari umræðu sem staðið hefur lengi dags og hefur verið góð svo langt sem hún hefur þokast fyrir tækniatriðum sem koma upp inn á milli. En þegar mönnum liggur mikið á hjarta og margir vilja taka til máls vill fundartími náttúrlega lengjast, fylgir því óneitanlega. Þegar menn ráðast í að leggja í langa umræðu verða þeir að vera reiðubúnir að leggja á sig töluverðar fundarsetur meðan á umræðum stendur. Í amerískum málshætti stendur, sem ég las einhvern tímann, að sá sem þolir ekki hitann á að yfirgefa eldhúsið. Þess vegna er það að ef menn treysta sér ekki til að [[Gripið fram í.]]sitja hér langa stund og í góðum [[Gripið fram í.]]umræðum og góðum frammíköllum þá eiga menn náttúrlega bara að tempra ræðutímann.
Forseti. Það er nú svolítið sérstakt þegar þingmenn meiri hlutans eru farnir að líkja þingsal við eldhús, en það sýnir kannski virðingu hv. þingmanna meiri hlutans fyrir Alþingi. Ég er með þrjár spurningar til forseta: Hvenær mun þingfundi ljúka? Ég óska eftir nákvæmri tímasetningu. Hvenær mun þingfundi ljúka? Ég óska eftir nákvæmri tímasetningu. Hvenær mun þingfundi ljúka? Ég óska eftir nákvæmri tímasetningu. Hvar er forsætisráðherra hæstvirtur? Hvar er forsætisráðherra hæstvirtur? Hvar er forsætisráðherra hæstvirtur? Ég óska eftir því að á morgun muni umhverfisráðherra hæstvirtur, umhverfisráðherra hæstvirtur, umhverfisráðherra hæstvirtur, vera hér við umræðuna. Forseti. Hvenær mun þingfundi ljúka? Ég óska eftir nákvæmum svörum. Ég óska eftir nákvæmum svörum. Ég óska eftir nákvæmum svörum. Ég óska eftir nákvæmum svörum, forseti, hvenær þingfundi lýkur. Nákvæm svör. Klukkan hvað, forseti?
Frú forseti. Þar sem sá forseti sem situr í stól treystir sér augljóslega ekki til þess að taka ákvörðun um þingfundarlok þá óska ég eftir því að forseti þingsins, Einar Kristinn Guðfinnsson, komi hér og geri okkur grein fyrir því ef það er málið að hann stjórni því hvernig fram vindur. Mig langar líka að gera athugasemd við það að forseti sá er síðast sat hér í stól hafði þau orð að þingmaður hefði taumhald á tilfinningum sínum. Mér finnst það ekki viðeigandi, þetta var þegar frammíköll voru hér áðan eins og gjarnan er. Mér finnst verið að tala niður til fólks með því að viðhafa það orðfæri og tel það ekki sæmandi forseta og ég geri við það athugasemdir.
Frú forseti. Það er búið að lýsa eftir hæstv. forsætisráðherra í allt kvöld og margsenda honum skilaboð um að nærveru hans sé óskað en ekkert bólar á honum. Þá vakna þær grunsemdir hjá mér að ég hafi rétt fyrir mér að hæstv. forsætisráðherra sé kvöldsvæfur, því það hlýtur að vera eina skýringin. Hann er hér í bænum. Við höfum skilning á því og höfum sýnt því umburðarlyndi að hæstv. umhverfisráðherra á að sögn óhægt um vik að vera hér mikið, þar af leiðandi höfum við ekki, a.m.k. ekki ég, gert kröfur um að hún sé við alla umræðuna þótt það væri fullkomlega málefnalegt og gilt. En að enginn hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar skuli láta sjá sig hérna gengur auðvitað ekki. Það er lágmark að einhver sé hér sem tali fyrir ríkisstjórnina, því þetta er nú einu sinni stjórnartillaga þótt hún sé auðvitað afbökuð með breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Eða er tillagan munaðarlaus? Er þetta orðið að þvílíku vandræðamáli hjá hæstv. ríkisstjórn að enginn vill nálægt þessu koma lengur? Og eini maður sem gengur í skítverkin enn þá er hv. þm. Jón Gunnarsson? Það er von að maður spyrji. Síðan verð ég að segja, frú forseti, að nú finnst mér [[Forseti hringir.]]hæstv. forseti vera farinn að skulda okkur svör. Það hefur verið venjan að forseti hlusti kannski á nokkra þingmenn, en þegar þeir bera allir fram sömu [[Forseti hringir.]]spurninguna: Hvenær lýkur þessum fundi? þá ber forseta að svara fyrr eða síðar.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að skýra það út fyrir okkur á heiðarlegan hátt hvers vegna þingmenn stjórnarliðsins eru ekki hér. Það er vegna þess að þeir þola ekki hitann. Og ég verð að þakka fyrir það þegar menn koma svona heiðarlega fram varðandi ástæður þess að menn láta ekki sjá sig í salnum. Það er kannski ekkert skrýtið vegna þess að hér hefur hver staðreyndin á fætur annarri komið fram sem afhjúpar það að menn eru með vanreifað mál í síðari umræðu. Virðulegi forseti. Mig langar líka til að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir skildi hann eftir. Þessi leikur hér að við segjum: Hvenær lýkur þingfundi? og forseti segir: Heldur áfram að sinni, er hlægilegur. Þetta er líka bara ferlega hallærislegt, sérstaklega í ljósi þess að það eru 18 manns á mælendaskrá. Það skal enginn segja mér það að menn haldi að það verði hægt með einhverjum klækjum að klára hér fund í nótt, [[Forseti hringir.]]að þetta rúlli í gegnum 18 manns. Auðvitað ekki. Virðulegi forseti: Eigum við ekki að hætta þessum leikaraskap, hæstv. forseti segir okkur bara hvað við verðum hér lengi [[Forseti hringir.]]og svo höldum við áfram?
Forseti hyggst taka einn ræðumann á dagskrá til viðbótar í kvöld og ljúka síðan fundi.
Virðulegur forseti. Svona á að gera þetta. Þarna kom loksins svar. Það hefði getað komið miklu fyrr, þá hefðum við ekki þurft að spyrja svona oft. Svona ættum við gera hérna í meira mæli og þetta er í raun kjarninn í því sem við erum að sækjast eftir í öllum þessum ræðum um fundarstjórn forseta, nákvæmlega þetta, að spurningum okkar sé svarað og að það sé gert málefnalega. Þetta var mjög málefnalegt svar, skiljanlegt og skýrt. Það eru fjölmargar aðrar spurningar sem blasa við sem við þurfum að fá svör við. Besta leiðin til þess að tækla það allt saman væri nú að efna til fundar þingflokksformanna og jafnvel formanna flokkanna líka. Já, róttæk hugmynd, en þú veist, maður verður að hugsa út fyrir rammann. [[Hlátur í þingsal.]]Ég sting því að hæstv. forseta, það væri hægt að leysa þetta mál með því. Annars held ég að stjórnarliðar séu flestir farnir heim að sofa núna vegna þess að á morgun fáum við kannski að heyra nýja ástæðu frá hæstv. forsætisráðherra fyrir því af hverju við erum yfir höfuð að ræða þetta hérna og stjórnarliðar þurfa auðvitað að vera vel hvíldir [[Forseti hringir.]]þegar þeir heyra nýjustu ástæðuna. En hæstv. forsætisráðherra er örugglega ekki farinn [[Forseti hringir.]]að sofa, ég býst við að hann sé að gúgla og reyna [[Forseti hringir.]]að finna einhverja ástæðu fyrir þessu öllu saman. Kannski er þetta nauðsynlegt í afnámi hafta eða eitthvað slíkt.
Frú forseti. Ég þakka virðulegum forseta kærlega fyrir svarið. Ég ætlaði að koma hér upp með frekar meinlega ræðu um að ég mundi ekki velja þennan forseta í Gettu betur-lið því að hún kysi að svara ekki spurningum. En þó að hún hafi tekið sér umhugsunartíma er komið skýrt svar og ég þakka forseta kærlega fyrir það. Það ítrekar auðvitað hversu undarlegt það er. Ég er nú alltaf að tala fyrir því að við hlustum á fagaðila og eitt af því sem fagaðilar segja er að Íslendingar sofi of lítið og að svefnleysi geti valdið vondum ákvörðunum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að svefnleysi hefur líka áhrif á gæði ræðna, ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er mér kannski ósammála, ég sé það á svip hans að hann hugsar sitt. [[Gripið fram í.]]En ég hef í þeim rannsóknum sem ég hef stundað á þessum vinnustað undanfarin átta ár tekið eftir markvissri hnignun ræðna eftir að komið er fram yfir miðnætti. Ég velti því fyrir mér hvort við ættum ekki að fara að taka þær rannsóknir saman, það gæti kannski haft jákvæð áhrif á þingstörfin og fundarstjórn forseta, frú forseti.
Forseti. Ég þakka fyrir skýr svör, loksins. Það er ánægjulegt að vita, í það minnsta svona um það bil, hversu lengi við verðum hér. En ég sakna nú hæstv. forsætisráðherra og hefði viljað fá skýrari svör. Ég veit að það er mjög erfitt að ná í hæstv. forsætisráðherra. Hann svarar ekki síma, tekur aðeins við SMS-um og kannski er síminn hans bara rafmagnslaus. Ég bið því forseta um að tryggja að á morgun fáum við hér almennilegar umræður um þetta mál við forsætisráðherra fyrst forsendur þessarar umræðu í raun eru farnar. Það er ljóst að blessaður kallinn, hæstv. forsætisráðherra, sagði ósatt og [[Forseti hringir.]]því er mjög mikilvægt að hafa það í huga [[Forseti hringir.]]að forsendur hans eða ríkisstjórnar forsætisráðherra fyrir þessari breytingartillögu eru farnar.
Hæstv. forseti. Það er mjög iðrandi fyrrverandi forseti sem stendur hér í ræðustól og ætlaði sér ekki að vera ónærgætinn í dag og særa tilfinningar þingmanna. Það kann að vera að í honum hafi staðið að boðað var þegar forsetavakt undirritaðs hófst að samið hefði verið um að menn mundu spara sér frammíköll. En forseti biðst hér velvirðingar á þessu og mun gæta þess að vera ekki svo ónærgætinn næstu daga. En ég vil hins vegar taka upp þykkjuna fyrir þau glæsimenni sem sitja í salnum hér til hliðar. Sagt er að hér sé enginn stjórnarliðar. Það er ekki rétt. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefði líka átt að taka eftir sessunaut sínum sem nú er reyndar í hliðarherbergi, þannig að það vantar ekkert upp á að hér séu allnokkrir stjórnarliðar, sem eru reyndar í hliðarherbergi, sem eru viðstaddir þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Það er þannig með þetta mál að það stendur fast. Er eitthvað í framvindunni sem forseti áttar sig ekki á? Áttar virðulegur forseti sig ekki á því að það eru 18 manns á mælendaskrá og þeir verða 18 áfram? Átta menn sig ekki á því að stjórnarandstaðan er algjörlega einhuga í því að líða ekki breytingartillögu meiri hlutans? Er eitthvað óljóst um það? Og breytir það að halda eina ræðu í viðbót hér í nótt einhverju um þann skilning á stöðu málsins? Hvað er það sem virðulegur forseti áttar sig ekki á í þeirri stöðu sem upp er komin? Ég árétta að það er mikilvægt að forseti endurskoði áform sín um dagskrá morgundagsins til þess að við spólum okkur ekki enn þá fastar ofan í hjólförin og getum reynt að ná einhverjum fókus á lausnir [[Forseti hringir.]]í þessu máli. Þetta stendur algjörlega fast og það er algjörlega á ábyrgð forseta og meiri hluta þingsins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir er sannarlega fremst okkar sem hér sitjum varðandi bókmenntir samtímans og hún á auðvitað að vita það að ölvaðir af svefnleysi hafa menn skrifað bestu samtímabókmenntirnar. [[Gripið fram í.]]Þannig að ég er ósammála henni varðandi þann þáttinn. Hins vegar tek ég undir með henni þegar hún hrósar hæstv. forseta fyrir það að hafa þó að minnsta kosti svarað spurningum. Það hafa ekki allir gert hér í kvöld. Hæstv. forseti hefur skorið sig frá þingmönnum stjórnarliðsins að því leyti til að hún svarar þó. Það hefur til dæmis hv. þm. Jón Gunnarsson, situr hér í afherbergi, ekki gert í kvöld. Ég flutti ræðu fyrir allmörgum tímum og varpaði til hans tveimur spurningum. Hv. þingmaður hefur ekki svarað þeim. Ég geri því helst skóna að það sé vegna þess að hann sé orðinn örmagna af svefnleysi og þreytu. Þess vegna hvet ég hæstv. forseta til að slíta fundi og leyfa hv. upphafsmanni þessarar umræðu, Jóni Gunnarssyni, þingmanni og formanni atvinnuveganefndar, að fara heim og hvíla sig til þess að við getum átt við hann vitrænar samræður á morgun. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í: Bjartsýnn.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka forseta líka fyrir svarið sem kom þó seint væri. Það er aldrei gaman að halda ræður þegar komið er svona langt fram á kvöldið og ég hef kvartað yfir því ásamt fleiri þingmönnum að þurfa að gera það. Ég vil samþingmanni mínum Willum Þór Þórssyni það ekki að tala hér inn í nóttina. Mér finnst skynsamlegra að við tölum svona að mestu að minnsta kosti meðan bjart er og það er ekki komin sú sumarnótt að enn þá sé bjart úti. Þótt einhver hafi hér talað um að það væri gott að sjá sólarupprásina, þá mundi ég vilja gera það annars staðar en hér. Ég tek undir að það er í rauninni málinu ekki til framdráttar og algjör óþarfi að við verðum hér fram á nótt, klukkan verður sjálfsagt að verða hálftvö ef fram heldur sem horfir og hæstv. forseti heldur fast í að hér verði haldin ein ræðan enn. Mér finnst það ekki málinu til bóta. Ég held að það sé alveg rétt að það sé skynsamlegt að fólk fari að hvíla sig. Við eigum mörg hver að mæta á fundi eldsnemma [[Forseti hringir.]]í fyrramálið og það er ekki hægt að segja fólki að fara bara heim að sofa, ef það vill vera viðstatt umræðuna sem við á, þýðir það að við fáum örfáa klukkutíma í svefn.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141, sem er að finna á þskj. 273, mál nr. 244. Við ræðum nú þessa þingsályktunartillögu í síðari umferð með nefndaráliti og breytingartillögum frá meiri hluta og tveimur nefndarálitum frá minni hluta, annað þeirra er með frávísunartillögu. Lagt er til í upphaflegri tillögu að sú breyting verði á áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða að Hvammsvirkjun færist úr biðflokki í nýtingarflokk. Tillagan var upphaflega lögð fram á 143. löggjafarþingi en náði þá ekki fram að ganga. Virðulegi forseti. Í samræmi við lög um rammaáætlun, nr. 48/2011, skal á fjögurra ára fresti, eða að minnsta kosti ekki sjaldnar, leggja slíka tillögu fram þar sem lagt er mat á vernd og nýtingu landsvæða og áhrif nýtingar og verndar á efnahag, umhverfi og samfélag. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvæga leið stefnumótunar og umfjöllun um hvort nýta megi einstök landsvæði til öflunar orku eða hvort megi eða öllu heldur eigi að vernda þau eða kanna frekar. Mikilvæg leið til stefnumótunar segi ég, virðulegi forseti, því að hér er um að ræða spurningu um lífskjör hingað til og bætt lífskjör til framtíðar, atvinnumál, atvinnuuppbyggingu, framtíðarafkomu og kjaramál. Ég gleymi örugglega einhverjum þáttum í þessari upptalningu. Þetta er stórt stefnumótunarmál og snertir marga þætti mannlífsins. Þeir kostir sem eru í stöðunni eru sú flokkun sem við vísum gjarnan til, þ.e. orkunýtingarflokkur, biðflokkur og verndarflokkur. Ef við skoðum ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar landsvæða og virkjunarkosta sem verkefnisstjórn hefur fjallað um þá var hinn 14. janúar 2013 samþykkt þingsályktun um slíka áætlun verndar og orkunýtingar. Tóku þá gildi ákvæði laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, fyrir utan 1.–3. gr. laganna sem höfðu þá þegar tekið gildi við samþykkt þeirra 16. maí 2011. Þriðji áfangi verndar- og orkunýtingaráætlunar hófst með skipan verkefnisstjórnar af hálfu þáverandi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Svandísar Svavarsdóttur sem skipaði stjórnina 25. mars 2013. Þegar í júlí sama ár bætti hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson við erindisbréf stjórnarinnar með þeim tilmælum að forgangsraða vinnu sinni þannig að hraðað yrði faglegu mati á þeim sex virkjunarkostum sem færðir voru úr nýtingarflokki í biðflokk eftir umsagnarferli 2. áfanga áætlunarinnar og þeim tveimur kostum sem ekki höfðu fengið fullnægjandi mat fyrri verkefnisstjórnar, þ.e. Hagavatni og Hólmsá við Atley. Þetta var gert með það í huga að hægt yrði að leggja fram nýja tillögu þegar á vorþingi 2014. Í þeirri þingsályktunartillögu sem liggur til grundvallar segir enn fremur að verkefnisstjórninni hafi orðið ljóst að hún mundi eingöngu ná að fjalla um þá þrjá virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár sem fjallað er um í 12. kafla álits meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis um núgildandi verndar- og orkunýtingaráætlun og lagði í framhaldi tillögur sínar til ráðherra um að Hvammsvirkjun yrði flutt úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Í greinargerð á fylgiskjali með tillögunni koma fram ýmsar upplýsingar og gögn sem mæla með og jafnframt á móti því að hægt sé að taka afstöðu um breytta flokkun annarra valkosta, einkum og sér í lagi þeirra virkjunarkosta sem eru í neðri hluta Þjórsár, allra þriggja. Er þar vísað meðal annars í sérálit fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og fleiri umsagna. Virðulegi forseti. Hv. atvinnuveganefnd hefur haft málið til umfjöllunar og kallað eftir fjölda umsagna og fengið í kjölfarið á sinn fund hátt í 70 aðila, fjöldann allan af aðilum, m.a. úr verkefnisstjórn áætlunarinnar og aðra þá aðila sem málið varðar. Nú liggur fyrir nefndarálit meiri hluta og að auki nefndarálit 1. minni hluta og annað frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar með frávísunartillögu, eins og ég kom hér inn á í upphafi. Í nefndaráliti meiri hlutans er að finna breytingartillögu þar sem lagt er til að ásamt Hvammsvirkjun verði eftirtaldir virkjunarkostir á Suðurlandi settir í nýtingarflokk. Breytingartillaga fylgir álitinu. Hana er að finna á bls. 9 í nefndaráliti og tiltekur eftirfarandi kosti sem ég ætla að fá að lesa hér, með leyfi forseta: „Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun.“ Þar kemur fram jafnframt að allar þessar virkjanir voru upphaflega settar í nýtingarflokk í niðurstöðu verkefnisstjórnar rammaáætlunar í 2. áfanga, og að meiri hlutinn byggi tillögu sína einkum á þeirri niðurstöðu. Nú hefur minni hlutinn í raun undanfarna daga hindrað, leyfi ég mér að segja, framgang málsins á dagskrá og kemur hér sífellt upp í liðnum fundarstjórn og gagnrýnir form málsins. Ég er ekki að gera hér sérstaklega athugasemd við það, virðulegi forseti, en ég er bara að lýsa þeim framgangi sem málið hefur haft á dagskrá þingsins. Ef ráðherra breytir tillögum verkefnisstjórnar eins og þær liggja fyrir ber ráðherra að setja þær breytingar í umsagnarferli, eins og þáverandi hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir gerði sannarlega þegar hún færði þá virkjunarkosti sem um ræðir í biðflokk úr nýtingarflokki eins og verkefnisstjórnin lagði upphaflega til í 2. áfanga. Hins vegar segir ekkert til í þessum lögum, nr. 48/2011, um málsmeðferðina á Alþingi, hvort þingmenn megi gera slíkar breytingar á tillögu ráðherra. Nú hefur forseti hins vegar úrskurðað um að málið sé þingtækt og meiri hluti hv. atvinnuveganefndar vísar í áliti sínu til þingskapa Alþingis þar sem kveðið er á um breytingartillögur við þingmál og er jafnframt vísað til stjórnarskrárbundins réttar sem veittur er til að leggja mál fyrir Alþingi. Virðulegi forseti. Við, hv. þingmenn, getum auðvitað séð þann meiningarmun eða fest okkur í meiningarmun formsins, en það má auðvitað velta því fyrir sér hversu gagnlegt það er að ráðherra megi og geti lögum þessum samkvæmt lögum um rammaáætlun, nr. 48/2011, breytt ráðgefandi tillögum verkefnisstjórnar, lagt sínar tillögur fyrir þingið, en að þingið og hv. þingmenn megi síðan ekki leggja til breytingar á tillögu ráðherra að undangengnu faglegu umsagnarferli. Mig langar hér, með leyfi virðulegs forseta, að vitna í eða vísa í umsögn Umhverfisstofnunar, sem sýnir í raun það sem við erum að kljást við. Í umsögn Umhverfisstofnunar segir, með leyfi forseta: „Breytingartillaga þessi sem nú er til umfjöllunar sem og fyrri reynsla varpa ljósi á þá galla sem einkenna ferlið. Sú aðferðafræði sem lagt er upp með í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun nr. 48/2011, þ.e. að skilgreina virkjunarkosti og flokka þá eftir skilgreindum aðferðum, nær t.a.m. eingöngu til meðferðar mála hjá stjórnvöldum, þ.e. hjá framkvæmdarvaldinu, sem endar á því að ráðherra umhverfis- og auðlindamála leggur fram tillögu til þingsályktunar sem byggir á því ferli sem lýst er í lögunum. Eftir að tillagan er komin til Alþingis geta þingmenn gert breytingartillögur, rétt eins og við öll lagafrumvörp og þingsályktunartillögur. Skýra þyrfti nánar formkröfur til breytingartillagna í meðförum þingsins.“ Ég trúi því og held að hér sé mjög mikilvæg athugasemd sem lýtur að því að við þurfum að endurskoða þetta ferli, enda er ekki komin mjög löng reynsla á það og Umhverfisstofnun telur mikilvægt að farið verði yfir þá vankanta sem núgildandi lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, hafa að geyma. Um er að ræða nýja aðferðafræði sem eðlilegt er að endurskoða í ljósi reynslunnar. Í framhaldinu þegar við ræðum okkur í gegnum þetta mál og komumst að niðurstöðu miðað við þær forsendur sem eru til staðar verðum við að skoða málið út frá þessu sjónarhorni. Ég fæ hins vegar ekki skilið þær fullyrðingar að andi laganna, eins og margir hv. þingmenn hafa sagt og orðað oft og tíðum, fari út um þúfur. Það má vel vera að þar skorti mig þekkingu eða þann skilning á anda laganna, en ég tel mig til að mynda skilja þessa athugasemd frá Umhverfisstofnun, sem útskýrir að vissu leyti þann hnút sem málið er í hér á Alþingi. Víst er það svo að í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun er um að ræða heildstæða löggjöf um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og m.a. er kveðið á um stöðu þeirrar áætlunar gagnvart stjórnvöldum. Þeim er ætlað að skapa grundvöll faglegs mats og flokkunar virkjunarkosta, enda voru lögin um verndar- og orkunýtingaráætlun samþykkt hér á Alþingi af þingmönnum allra flokka og þannig staðfest skoðun allra þingmanna að lögin tryggi eins og frekast er unnt vandaða, markvissa og umfram allt faglega stefnumótun og grundvöll sáttar og stefnu um nýtingu og vernd náttúrunnar og þeirra landsvæða sem undir eru og koma til greina til virkjunarframkvæmda, þannig að enginn velkist í vafa um það, og ég greini frá því að ég er algjörlega á þeirri skoðun. Það er okkur algjörlega nauðsynlegt að hafa þetta verkfæri til sáttar. Um þennan tilgang verður ekki deilt. En það jafnvægi sem við þurfum að finna skiptir sköpum á milli verndar og nýtingar, hvernig við nýtum möguleika okkar til atvinnuuppbyggingar, byggðaþróunar á grundvelli framtíðarlífskjara. Það jafnvægi mun alltaf byggja á því hver þörfin er og hvernig skynsamlegast er að nýta okkar auðlindir á þessu sviði þannig að þær skili sem mestum ávinningi fyrir þjóðina. Við höfum tekist hér á hendur á hinu háa Alþingi að vinna að löggjöf sem er stefnumarkandi og í því felst að við þurfum að taka stefnumarkandi ákvarðanir þar að lútandi. Í meirhlutaáliti atvinnuvegnanefndar eru færð ágætisrök fyrir því að ferlið eins og lagt er upp með í lögunum sé ekki endilega til þess fallið að draga megi einhlítar ákvarðanir þegar kemur að hagkvæmni og skilvirkni. Þar er meðal annars bent á gagnaöflun er varðar umhverfismat áætlana. Ég ætla að fá að vitna til álitsins á bls. 4, en þar segir, með leyfi forseta: „Markmið umhverfismats áætlana er að stuðla að sjálfbærri þróun og draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum og jafnframt að stuðla að því að við áætlanagerð sé tekið tillit til umhverfissjónarmiða. Með öðrum orðum hefur því verið haldið fram fyrir nefndinni að starf verkefnisstjórnar hafi að nokkru leyti snúið að því að kanna og óska gagna um atriði sem heyra fremur undir mat á umhverfisáhrifum samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000 (umhverfismat framkvæmda). Það mat fer fram á síðari stigum og verður t.d. ekki gefið út virkjunarleyfi nema mat á umhverfisáhrifum liggi fyrir.“ Jafnframt segir að vandasamt geti verið að gefa einhlít viðmið um hvað heyri undir umhverfismat áætlana og hvað falli undir umhverfismat framkvæmda. Ég fæ ekki betur séð, virðulegi forseti, þó að auðvitað sé aldrei of varlega farið eða vandað til verka, en að það geti gerst að ferlið verði ítrekað og endurtekið og að það verði mögulega til þess að virkjunarkostir eða landsvæði sem skynsamleg eru til nýtingar komist ekki að eða komi fullseint á þann stað í nýtingarferli. Meiri hlutinn bendir þar réttilega á að þó svo að kostur falli í nýtingarflokk, þ.e. þó að sú flokkun gefi til kynna að það megi virkja, er það ekki ávísun á að það verði af virkjun. Ef ég vík að þeim virkjunarkostum sem fram koma í breytingartillögu meiri hlutans þá hefur umræðan mikið snúist um virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Urriðafoss, Holts- og Hvammsvirkjanir. Þeir kostir voru allir settir í nýtingarflokk í 2. áfanga rammaáætlunar og hefur komið fram að áhyggjur af neikvæðum áhrifum á laxastofna árinnar urðu til þess að allir kostirnir voru færðir í biðflokk. Síðan þá hafa komið fram greinargerðir og upplýsingar um mótvægisaðgerðir og viðbrögð til þess að vernda fiskistofna. Þá færir meiri hlutinn ágætisrök fyrir því að færa Skrokkölduvirkjun til baka úr biðflokki aftur í nýtingarflokk og má lesa um í meirihlutaáliti á bls. 8, en þar segir, með leyfi forseta: „Ætlunin er að nýta fall milli tveggja manngerðra miðlunarlóna og verður virkjunin að mestu ósýnileg þeim sem fara um svæðið. Eina sýnilega mannvirkið að vegum undanskildum verður tæplega kílómetra langur frárennslisskurður frá frárennslisgöngum niður að viki í Kvíslavatni. Einnig má benda á að ekki felst tilfinnanlegur kostnaður í því að fjarlægja sýnileg mannvirki og loka aðkomugöngum og er virkjunin því afturkræf. Virkjunin mun tengjast flutningskerfinu með jarðstreng.“ Um Hagavatn þarf ekki að fjölyrða þar sem hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, hefur í samráði við hæstv. umhverfisráðherra lagt til að fallið verði frá þeirri breytingartillögu að færa Hagavatn úr biðflokki í nýtingarflokk. Virðulegi forseti. Þegar við ræðum um neðri hluta Þjórsár og maður fer yfir þau gögn sem liggja málinu til grundvallar, m.a. fjölmargar umsagnir þeirra aðila sem veittu umsögn og komu á fund hv. atvinnuveganefndar, þá kemur fram, eins og ég kom að fyrr í ræðu minni, að í mörgum þeirra er talið að fyrir liggi nægjanleg gögn til þess að hægt sé að tala um að faglegt mat hafi átt sér stað. Ég ætla ekki að skera úr um það hér og nú, en ég hef rætt þá kosti sem undir eru og þá tillögu sem liggur til grundvallar og það sem forsendur hjá verkefnisstjórn rammaáætlunar gefa tilefni til. Umræðan hefur bæði verið um form og efni. Stjórnarandstaðan hefur ítrekað nýtt liðinn fundarstjórn forseta og haldið sig við formið mikið til en þó vil ég segja að margar ágætar og upplýsandi ræður hafa verið haldnar af hálfu minni hlutans. Það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir okkur að fara í gegnum þá orðræðu. Auðvitað greinir okkur á en það er eftir sem áður mikilvægt að við vinnum að því hér, og nú ætla ég að horfa á þá stefnumörkun sem er svo mikilvæg í þessu, að bæta lífskjör þannig að nýting og vernd auðlindanna verði lykilþáttur í þeirri vegferð. Ég mun alltaf verða fylgjandi því að við leggjum til grundvallar faglegt mat okkar færustu sérfræðinga og að við byggjum upp okkar atvinnuvegi og byggðir í sem mestri sátt.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hefði gjarnan viljað heyra hana á dagvinnutíma en ég læt mér það nægja að hlýða á hana þegar klukkan er að verða eitt. Hv. þingmaður talaði um mikilvægi sáttar og talaði um að hann væri eindregið fylgjandi því ferli sem hefði verið markað með lögum um rammaáætlun. Hann sagði líka að þó virtust uppi vafamál um hvernig ætti að túlka lögin, hugsanlega þyrfti að sníða vankanta af lögunum. Gott og vel. Telur hv. þingmaður að það sé rétt röð atburða að Alþingi taki til afgreiðslu tillögu um fjóra virkjunarkosti sem verkefnisstjórnin sem núna er starfandi á að fjalla um, ekki verkefnisstjórn í 2. áfanga, heldur sú verkefnisstjórn sem núna er starfandi, og samkvæmt lögum um rammaáætlun á að fjalla um þá virkjunarkosti sem henni hafi verið sendir? Telur hv. þingmaður að það sé rétt röð að við afgreiðum tillögu um hugsanlegar virkjanir sem verkefnisstjórn sem núna er starfandi hefur ekki lokið umfjöllun um á sama tíma og hv. þingmaður viðrar hér þær áhyggjur sínar að ræða þurfi þennan mismunandi skilning á lögum? Telur hann að það sé rétt röð atburða? Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvað það sé sem ýti svo á þennan asagang í málinu, fyrir hvaða verkefni er verið að virkja? Hér hefur verið sagt: Það eru fjöldamörg verkefni sem bíða. En enginn hefur nefnt þessi verkefni beinlínis. Það eru vangaveltur uppi um að eftir eigi að afla orku í eitt af fjórum kísilverum, annars staðar er orkan tryggð. Hvaða verkefni eru það sem bíða þannig að fara þurfi fram með svo miklum hraða að ekki megi bíða þar til verkefnisstjórn lýkur vinnu sinni 2016?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir spurningar hennar. Fyrsta spurningin sneri að því ef uppi væru vafamál þar sem ég hefði tjáð mig í ræðunni um að ég væri fylgjandi faglegu ferli, þar sem verkefnisstjórnin sem nú er starfandi hafi ekki klárað sitt faglega mat. Ég tel svona miðað við þau gögn sem ég hef - nú ætla ég að ítreka það að ég er að vinna mig í gegnum meirihlutaálit og ég er að lesa mér til um gögn og er að móta mér þessa endanlegu skoðun og föstu rök fyrir því að vinna með breytingartillögu meiri hluta - þá eru gögn sem benda til þess og segja að það séu nægjanleg gögn til staðar fyrir slíkt faglegt mat. Að sama skapi þegar við komum að formkröfunum þá er ég þeirrar skoðunar að það megi ekki verða svo - þó að við fylgjum ákveðnu ferli af því að ég fór inn á það í ræðu minni varðandi formkröfurnar - að reglurnar verði yfirsterkari markmiðunum. Það er afstaða mín eins og er. Varðandi orkuþörfina er ég alveg sammála hv. þingmanni. Ég hef leitað eftir þeim gögnum miðað við þær framkvæmdir sem liggja fyrir hver orkuþörfin nákvæmlega er og hversu brýn og hversu hröð hún þarf að vera. Ég hef ekki náð eða fengið nákvæma útlistingu á því, það er hárrétt athugasemd hjá hv. þingmanni að það skiptir miklu máli. Ég mun kalla áfram eftir þeim gögnum.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir heiðarleg svör. Ég hjó eftir því að hann sagði að reglurnar megi ekki verða yfirsterkari markmiðinu. En hvert er markmiðið, hv. þingmaður, í ljósi þess að markmið laga um rammaáætlun var að skapa einhvers konar ferli til að skapa sátt? Við sjáum það að með því að ganga fram hjá því ferli, þ.e. að ganga fram hjá núverandi verkefnisstjórn, þá erum við ekki að ná því markmiði að skapa sátt um hvar eigi að vernda og hvar eigi að nýta. Þess vegna segi ég, ef reglurnar mega ekki íþyngja markmiðinu, hvaða markmið er þá hv. þingmaður að vísa til? Ef við erum sammála um það, sem ég hef þá trú að við séum, að mikilvægt sé að við náum þessum málum í það ferli að við séum ekki að ákveða virkjunarframkvæmdir fyrst og fremst bara út frá pólitík en ekki út frá faglegu mati, þá skiptir máli einmitt að við séum trú því markmiði að ætla að reyna að skapa þennan sáttafarveg.
Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Ég held að við séum alveg að ræða kjarna máls. Ég hef þá trú að við þurfum að skýra betur formkröfurnar. Nú hef ég ekki endanlega lausn á ferlinu. Það er augljós ágreiningur um, eigum við að segja þessa endanlegu niðurstöðu á ferli rammans þegar ráðherra metur þá kosti sem eru lagðir til og skutlar á milli flokka og ef hann breytir þarf hann lögunum samkvæmt að fara í umsagnarferli, ekkert ósvipað og hæstv. ráðherra á síðasta kjörtímabili gerði. En svo kemur tillagan inn í þingið og eru margir þeirrar skoðunar að þar eigi þingmenn og nefndir að fá að geta haft skoðanir á því, og farið verði [[Forseti hringir.]]í svipað umsagnarferli. Ég held að við þurfum að skýra formið á þessu áður en við getum ákveðið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og heiðarlega ræðu. Ég var ein eyru að hlusta á málflutning hv. þingmanns vegna þess að mig langar virkilega að reyna að skilja hvernig þetta mál lítur út af sjónarhóli meirihlutaþingmanns. Mér fannst ég ná einhverjum smáskilningi eftir að hafa hlustað á ræðuna. Spurningar vöknuðu líka. Nú efast ég ekki um að hv. þingmaður meinar það alveg þegar hann segir að hann vilji að þetta ferli sé allt faglegt og ákvarðanir séu teknar á faglegum grundvelli en formið sé hins vegar óskýrt. Það má taka undir það að formið sé óskýrt á einhvern hátt. Í lögunum segir í sjálfu sér ekki hvernig meðhöndlun þingsins eigi að vera, en það segir þó í lögunum hvaða aðili á að taka að sér að flokka kostina, það er verkefnisstjórnin. Það má því spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því grundvallaratriði. Svo er ég að velta fyrir mér, ef við erum farin að segja að það sé einhver galli á forminu, hvort það leiði til þess að við séum í þeirri stöðu að í rauninni eigi að fara að setja virkjunarkosti í nýtingarflokk vegna þess að menn hafi fundið glufu í lögunum. Ég hefði aldrei haft ímyndunarafl í það í allri þessari umræðu um rammaáætlun að einhvern tímann kæmi svona breytingartillaga frá þingmanni þar sem hann mundi bara skella fleiri virkjunarkostum í nýtingarflokk. Út af fyrir sig má ímynda sér fleiri glufur. Menn geta lagt fram sérstakt þingmál, frumvarp, um að virkja og farið algjörlega fram hjá rammaáætlun. Er það góð staða? Í rauninni ætti ég að orða spurninguna svona til hv. þingmanns: [[Forseti hringir.]]Ef farið væri í þessar virkjanir á grundvelli þessarar breytingartillögu, yrði hv. þingmaður stoltur af því, [[Forseti hringir.]]í ljósi allra sinna faglegu krafna, að hafa staðið að því hér í þinginu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir kjarnaspurningar. Ég veit ekki hvort stolt er rétta orðið. Það skiptir mjög miklu máli, svo að ég ítreki það nú, að við vinnum faglega að því hvernig við náum jafnvægi í því að vernda og nýta náttúruna, m.a. með það í huga hvernig við hugum að framtíðaruppbyggingu okkar atvinnuvega. Formkröfurnar eiga aldrei að verða þannig að maður sé að leita að einhverjum glufum til þess að gera eitthvað. Þetta verður að byggjast á faglegum þáttum. Í fjöldamörgum umsögnum þeirra sem við mundum segja að væru hlynntari því að virkja kemur fram að gögn séu nægjanleg og bent á að þessir kostir, m.a. í neðri hluta Þjórsár, hafi verið í nýtingarflokki en teknir þaðan þrátt fyrir að fram hafi farið faglegt mat í 2. áfanga. Þar stendur þessi djúpstæði ágreiningur. Nú á ég ekki sæti í hv. atvinnuveganefnd og ég er ekki á þessari tillögu. Ég er búinn að lesa öll nefndarálitin, ég er að vinna mig í gegnum þau og ég er að meta málið eins faglega og kostur er. Ég sé mismunandi skilaboð í fjöldamörgum umsögnum. Ég mun ekki kvitta upp á eitt eða neitt nema það sé tryggt að faglegur grundvöllur sé fyrir því sem við erum að gera hér. Þetta er stórmál.
Virðulegur forseti. Ég held að við séum að nálgast einhvern sameiginlegan skilning. Ef við erum sammála um það að byggja eigi á faglegu mati þá erum við með löggjöf sem segir hvernig það faglega mat á að fara fram. Mér heyrist ég og hv. þingmaður vera sammála því að það sé ekki góður bragur að því að reyna að koma virkjunum í gegn með því að nýta sér einhverjar mögulegar glufur í regluumhverfinu, sem mér finnst verið að gera. Ég kalla það lögbrot en það er hægt að kalla það einhverjum öðrum nöfnum. Ég hjó líka eftir einu í máli hv. þingmanns. Hann notaði orðalagið að virkjunarkostir færu of seint í virkjunarferli. Ég veit ekki hvort það var af ásettu ráði að þingmaðurinn valdi það orðalag, en það fékk mig til að hugsa hvort ákveðin varúðarsjónarmið séu jafn mikilvæg í huga þingmannsins og þau eru í mínum huga, þ.e. að náttúran njóti vafans og það sé í rauninni ekki of seint að virkja neitt og að það sé munur á því að setja eitthvað í bið vegna þess að það þarf frekari upplýsingar - það [[Forseti hringir.]]var það sem gerðist á síðasta kjörtímabili - og hins vegar því að setja eitthvað í nýtingarflokk [[Forseti hringir.]]út af tilfallandi ástæðum vegna þess að það liggur á því út af kjarasamningum eða einhverju slíku sem hefur reyndar [[Forseti hringir.]]verið hrakið. Á ekki náttúran að njóta vafans? Eigum við ekki að gæta varúðarsjónarmiða?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir mjög góðar spurningar sem eru mikilvægar því að þær leiða mann í gegnum það í umræðunni að átta sig á því um hvað þetta snýst. Ég ætla bara að svara játandi. Ég trúi því að þegar ég var að tala um tímaþáttinn hafi ég verið að tala um samhengi umhverfismats þess sem á sér stað og síðan seinna umhverfismats sem er umhverfismat framkvæmda. Ég hef rekist á það í umsögnum að það sem geti seinkað ferli tímalega séð sé að náttúran njóti vafans þegar kemur að því að vernda og gagnvart því að nýta. Ég tek undir það. Annað er þá veikleiki í ræðunni. Ég ætla jafnframt að benda á að til að mynda Landsvirkjun telur mikilvægt að hlutverkaskipting á milli rammaáætlunar, mats á umhverfisáhrifum framkvæmda og veitingar virkjunarleyfis og annarra leyfa sé skýr. [[Forseti hringir.]]Það kemur ítrekað fram, ekki bara hjá Landsvirkjun, að það sé verið að vinna gögn ítrekað og [[Forseti hringir.]]upp á nýtt.
Virðulegi forseti. Eitt af því sem ég kann mjög að meta í fari hv. þingmanns er að hann sýnir mikla kurteisi, þá tegund sem ég kalla stundum vitsmunalega kurteisi meðal annars. Mér þykir gott að heyra hv. þingmann velta mjög einlægt fyrir sér hvernig nákvæmlega sé hægt að færa þetta rammaáætlunarmál allt saman einhvern veginn áfram þannig að um það sé temmileg sátt, um ferlið í það minnsta, ég ber mikla virðingu fyrir því. Ég velti svolítið fyrir mér með hliðsjón af öllu því sem hefur komið fram hérna er ljóst að ekki er sátt um þessa tilteknu aðferð. Vandinn í raun og veru við aðferðina er í sjálfu sér sá að mínu mati að Alþingi hefur ótrúlega mikil völd með þingsályktunum. Alþingi gæti samkvæmt þessu ályktað að virkja Gullfoss. Ég nefni það sérstaklega vegna þess að enginn vill virkja Gullfoss. Ég nefni það sérstaklega sem dæmi sem ég veit að allir eru sammála um til að undirstrika völdin sem felast í þingsályktunum. Ef við ætlum inn á þá braut að fara að fjalla um einstaka virkjanir í þingsályktunum erum við komin aftur inn á pólitísku brautina sem við reyndum að fara af með rammaáætlun. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður geti deilt betur með okkur þeirri sýn sem hann hefur á því hvernig hægt sé að laga hið faglega ferli þannig að ekki verði þörf á þeim pólitíska hluta ferlisins sem við sjáum hér. Við hljótum öll að vera sammála um að við vildum helst að rammaáætlunin virki og að þingheimur beri virðingu fyrir henni. Þetta snýst ekki bara um það hvað er þingtækt, það er þingtækt að leggja það til að Gullfoss yrði virkjaður, enginn hér inni mundi nokkurn tímann láta sér detta það í huga, en það er þingtækt. Það er löglegt, það má, það er hægt. [[Forseti hringir.]] Ég velti fyrir mér hvernig við förum aftur inn á brautina þar sem þetta er meira faglegt en pólitískt, vegna þess að hérna er meiri hlutinn náttúrlega [[Forseti hringir.]]yfirþyrmandi pólitískur, óhjákvæmilega.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir góða spurningu og hlý orð í minn garð. Mér þótti vænt um að heyra það og finnst mikilvægt að við leggjum okkur fram um að ná lausn á málum og ræða okkur áfram með málin. Ég er þeirrar skoðunar að við getum leyst þetta. Við viljum öll halda í faglegt ferli. Við viljum öll halda í þau lög sem ramminn er og það verkfæri sem þó er og komin þessi reynsla á. Við getum, trúi ég, bætt það en við verðum þá að ákveða það, ég hef ekki lausn á því hér og nú, en við þurfum að ákveða hvernig ferlið er í framhaldinu. Þegar ráðherra fær þetta ráðgefandi álit verkefnisstjórnar getur hann - ég veit að hv. þingmaður hefur skoðun á því og hefur rætt það hér, þann þátt með ráðherra - sem hluti af framkvæmdarvaldinu og svo hér löggjafarvaldinu átt þessi pólitísku afskipti. Við vitum það auðvitað ekki nákvæmlega á hvaða forsendum hæstv. ráðherra gerir þessar breytingar þegar hann tekur úr biðflokki í nýtingarflokk eða öfugt, en nú er ekki komin það löng reynsla á þetta. Nú stöndum við frammi fyrir því í þinginu að vilja gera þessar breytingar. Ég held að við þurfum að klára það inn í lögin alla leið. Ég hef ekki lausn á því hér og nú hvernig við sjáum það fyrir okkur, en ég tel þó að það geti ekki verið þannig að - við þurfum alla vega að skýra [[Forseti hringir.]]þessar formkröfur mjög nákvæmlega hvernig við tökumst á við þetta í þinginu. Ég er eiginlega ekki kominn lengra en þangað.
Virðulegi forseti. Ég ber fulla virðingu fyrir því. Ég er ekki kominn lengra sjálfur. Það finnst mér nákvæmlega vandinn við það að afgreiða málið með þessari breytingartillögu á þessum tímapunkti. Ef það yrði samþykkt undir þessum kringumstæðum og með hliðsjón af öllum þeim efnisatriðum sem hafa komið fram, bæði efnisatriðum varðandi þingtækið og hvernig umhverfisráðuneytið lítur á þetta, hvernig hugsanlega kærur yrðu o.s.frv. og auðvitað sem bara pólitísk sátt um rammann, þá óttast ég það og leyfi mér hreinlega að fullyrða að allar tilraunir sem við munum reyna að koma að í framtíðinni, sem mér sýnist við hv. þingmaður báðir vilja, verða miklu erfiðari, ef ekki hreinlega ómögulegar pólitískt, alla vega á þessu kjörtímabili og eflaust hinu næsta ef þetta nær í gegn núna vegna þess að við erum í síðari umræðu og breytingartillögurnar eru komnar fram og það virðist vera meiri hluti fyrir þeim. Menn virðast vera alveg reiðubúnir að beita meirihlutavaldi og gorta sig vel af því. Mér finnst þessi tillaga í sjálfu sér svolítið standa í vegi fyrir þeirri [[Forseti hringir.]]viðleitni sem mér sýnist hv. þingmaður vera sammála mér um að við þurfum að fara í [[Forseti hringir.]]til að öðlast einhverja sátt um ferlið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir vangaveltur í síðara andsvari, við erum á svipuðum stað í þessu. Við þurfum að klára málið eins og það liggur fyrir. Ég tek á málinu eins og þeim þingmálum sem koma, þó með þeim fyrirvörum að hér þarf maður að lesa sig í gegnum helling af umsögnum, um 70 aðilar koma fyrir. Þetta er mál sem er að koma úr nefnd og liggur fyrir með breytingartillögu. Ég þarf að taka afstöðu til þess og lesa mig í gegnum það. Í framhaldinu, hvort sem við lítum til síðasta kjörtímabils eða þess sem er núna og þess ágreinings sem uppi er um það hvort málið sé þingtækt eða ekki o.s.frv., við viljum ekki lenda í því aftur. Við viljum ekki eyða orku og tíma. Ég ber fulla virðingu, svo það sé sagt, fyrir rökfastri afstöðu þingmanna minni hlutans og því hvernig þeir berjast í þessu máli, svo [[Forseti hringir.]]lengi sem þeir koma hingað upp og færa rök fyrir því, það hjálpar okkur jafnframt í meiri hlutanum að komast áleiðis með málið eins og það liggur fyrir. [[Forseti hringir.]]Nú er ég kannski að tala fyrir sjálfan mig hér, eins og ég er að meta málið.
Forseta barst í gær dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Sérstök umræða, húsnæðismál. Málshefjandi: Árni Páll Árnason. Til andsvara: Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra. 3. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 4. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 5. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir.
Virðulegi forseti. Við erum núna í viku búin að sóa tíma þingsins í tillögu sem er bæði umdeild og ekki tilbúin af hálfu þeirra sem bera hana fram í síðari umr. Við leggjum því til, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að við snúum okkur hér að gagnlegri hlutum og förum að vinna að málum sem snúast um hag þessarar þjóðar. Þess vegna leggjum við til að í dag verði farið í störf þingsins, það verði sérstök umræða um húsnæðismál og síðan verði á dagskrá staðan á vinnumarkaði þar sem forsætisráðherra gæfi munnlega skýrslu. Ekki veitir af, hæstv. forsætisráðherra kom inn í umræðuna um rammann í gær og fullyrti að ramminn væri það verkfæri sem mundi leysa deilurnar á vinnumarkaði. Hann er einn um þá afstöðu og það skiptir máli að hann komi hingað og gefi skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði og setji þá í [[Forseti hringir.]]eitthvert rökrétt samhengi þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið hér.
Virðulegur forseti. Við göngum til atkvæða um dagskrártillögu sem borin er fram að gefnu tilefni. Um nokkurra daga skeið höfum við verið að ræða breytingu á þingsályktunartillögu um rammaáætlun þar sem fram hefur komið mjög ítarleg breytingartillaga frá meiri hluta atvinnuveganefndar og til viðbótar við hana breytingartillaga sem enn þá hefur ekki sést á þingskjali, hvorki tillagan sjálf né rökstuðningur við hana eða greinargerð, þannig að það er afar mikilvægt, virðulegur forseti, að ekki verði haldið áfram með umræðu um þetta dagskrármál fyrr en staða málsins í raun hefur verið leidd til lykta. Við teljum að ekki verði við annað unað en að breytingartillagan verði dregin til baka eins og hún leggur sig til að þingstörf geti haldið áfram með eðlilegum hætti og til að greiða fyrir þeim. Ég legg til og mun greiða atkvæði með, sem og þingflokkur VG, breytingartillögunni [[Forseti hringir.]]við dagskrá og tel það afar mikilvægt í ljósi alvarlegra aðstæðna í samfélaginu.
Virðulegur forseti. Það ríkir einfaldlega grafalvarlegt ástand í samfélaginu og okkur ber skylda til að hafa þau mál á dagskrá í þinginu en ekki þessa vægast sagt umdeildu breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar við rammann. Ég bið þingheim að ímynda sér aðra atburðarás en þá sem hefur verið í þingsal undanfarna daga. Það er vel hægt að ganga til atkvæðagreiðslu um tillögu umhverfisráðherra eins og hún var lögð fram, um það að Hvammsvirkjun verði sett í nýtingarflokk. Fyrir því eru góð rök. Sú tillaga er búin að fara í gegnum verkefnisstjórn rammaáætlunar og það er búið að ljúka umfjölluninni. Hinir virkjunarkostirnir sem eru lagðir þarna til hafa ekki farið í gegnum lögbundið ferli rammaáætlunar. Þótt þessar virkjanir yrðu samþykktar hérna með breytingartillögunni mundi það vafalaust þýða [[Forseti hringir.]]lögsókn og málaferli og það er ekki eins og þær verði að veruleika [[Forseti hringir.]]strax við það þannig að frestum bara þessu máli. Dragið til baka [[Forseti hringir.]]breytingartillöguna, komið skikki á þingstörfin og förum að ræða alvarlegri mál.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þingmenn minni hlutans leggja fram þessa dagskrártillögu. Hún sýnir fram á að hér er fullur vilji til að ræða þau mál sem er brýnt að ræða. Það er ekki rétt, eins og sumir halda, að það sé sjálfstætt markmið að lama Alþingi heldur þvert á móti viljum við að Alþingi taki á þeim málum sem þarf að taka á. Það þarf ekki að taka á rammanum eins og er. Það þarf ekki að virkja Hvammsvirkjun á morgun. Það þarf ekki að fimmfalda virkjunarkostina hér og nú. Það þarf hins vegar að tala um kjaramálin. Það þarf að tala um húsnæðismálin og sem betur fer verður það gert hvort sem er. Það þarf að tala um helling af mjög alvarlegum vandamálum í samfélaginu og við erum komin hingað til að gera það. Þessi tillaga er til að sýna fram á að hér viljum við ræða það sem er aðkallandi og það sem skiptir máli fyrir samfélagið allt hér og nú.
Virðulegi forseti. Við höfum í heila viku rakið þá miklu meinbugi sem eru á því að ræða þetta mál þegar það brýtur svo augljóslega gegn lögum um rammaáætlun sem raun ber vitni. Þegar svo bætast við þær staðreyndir að það er búið að tilkynna að dreginn verði til baka einn virkjunarkosturinn, málið hefur ekki komið til baka til nefndar og því breytt og það komið með eðlilegum hætti inn í þingið er algjörlega orðið fráleitt að ræða þetta mál áfram. Þingvenjan er sú að mál eru tekin aftur inn í nefnd og koma þá breytt til baka inn í þingsal . Síðan kom líka fram í umræðum hér í gærkvöldi af hálfu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar að það er mjög á reiki hvern skilning meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lagt í það verk sem hún hefur hafið. Í því ljósi er líka full ástæða til þess að málið fari aftur til alvörumeðferðar í nefndinni. Frá hv. þingmanni kom ákall um samstöðu og um að fagmenn fengju að vinna að þessum [[Forseti hringir.]]verkum. Til þess var rammaáætlun búin til. Tillagan er aðför að því. Við skulum leyfa fagmönnum að vinna þessi verk.
Herra forseti. Við í stjórnarandstöðunni leggjum til breytingu á dagskrá þingsins. Eins og kom fram í umræðu hér í gærkvöldi er ýmislegt að breytast í ljósi stöðunnar. Ásmundur Friðriksson hélt ágætisræðu sem sýndi fram á að þeir fulltrúar sem lögðu til þessa miklu breytingartillögu á rammanum eru smátt og smátt að draga í land. Það var ekki hægt að skilja ræðu hans öðruvísi en svo að menn væru tilbúnir að endurskoða ákvörðun sína um þessa breytingartillögu. Ég held að það sé alveg tímabært að taka þetta mál út af dagskrá og taka brýnni mál til umræðu, eins og stöðuna á vinnumarkaðnum sem er mjög alvarleg. Í fréttum kemur fram að VR og Flóabandalagið hafi slitið viðræðum við Samtök atvinnulífsins. Þetta eru engar smáfréttir og við ættum að snúa okkur að brýnni málum á þingi, taka þau til umræðu og hætta þessu karpi um mál [[Forseti hringir.]]sem á ekki að vera hér á dagskrá.
Virðulegi forseti. Þetta er formleg tillaga frá okkur í minni hlutanum, tilraun til að breyta dagskrá þingsins og færa hana í átt að málum sem meiri sátt ríkir um og meiri þörf er á að fjalla um hér í ljósi þess alvarlega ástands sem blasir við samfélaginu. Ég held að við ættum öll að hlusta á hjartnæma ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar sem hann flutti í gær um nauðsyn samstöðunnar, að menn ættu að ná saman hérna og finna leið út úr þessu. Staðreyndin er sú að Landsvirkjun hefur sagt á fundum að hún sé tilbúin að ráðast í Hvammsvirkjun. Hvað sem mönnum finnst um þá framkvæmd verður ekki um það deilt að verkefnisstjórn hefur lagt til að hún ein verði flutt úr bið í nýtingu. Það skiptir engu máli hvað mönnum finnst hafa verið gert á síðasta kjörtímabili, menn verða að fylgja lagarammanum sem er í þessu, fylgja verkferlunum sem hafa verið ákveðnir í þessum sal af öllum flokkum.
Hæstv. forseti. Hér er lögð fram tillaga sem er viðleitni, tilraun, ósk og áskorun frá stjórnarandstöðunni um að koma þinginu áfram í vinnu og fjalla um þau mál sem brenna hvað mest á okkur. Við erum að fjalla um ástand á vinnumarkaði sem er fullkomlega óviðunandi og við fengum þær slæmu fréttir í gær að það væri ekki boðað til fundar, hvorki í verkfallsdeilum BHM né hjá Samtökum atvinnulífsins og á almenna markaðnum. Það er full ástæða til að við fjöllum um þessa hluti. Hófleg tillaga um lausn á því sem hér hefur verið rætt um í sambandi við ramma er að óska eftir því að tillaga ríkisstjórnarinnar og hæstv. umhverfisráðherra um Hvammsvirkjun verði tekin til umfjöllunar, þ.e. farið með hana í nefnd og hún komi síðan til umfjöllunar þingsins og afgreiðslu. Aðrar fari í gegnum verkefnisstjórn þar sem þær verði teknar fyrir jafnóðum. Það tekur hugsanlega tvo, þrjá mánuði og svo koma þær hér inn í [[Forseti hringir.]]september og það breytir engu um framgang málsins nema að við fáum faglega umfjöllun og faglega niðurstöðu. Þetta er hófleg krafa okkar um lausn á málinu.
Hæstv. forseti. Vegna þeirrar tillögu sem við ræðum hér tek ég fram að ég styð hana ekki og mun greiða atkvæði gegn henni, enda liggur hér frammi dagskrá sem er ágæt og forseti hefur lagt fyrir okkur þingmenn að fara eftir í dag, þar sem við höldum áfram umræðunni um rammann. Í gær voru fluttar hér nokkrar ágætar og málefnalegar ræður, um það bil átta ræður á milli þess sem menn ræddu fundarstjórn forseta. Ég held að við eigum bara að vinda okkur í dagskrána sem forseti hefur lagt hér fram, halda umræðunni áfram og fella dagskrártillögu minni hlutans.
Herra forseti. Þrátt fyrir að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir komi ríðandi til þings undir gunnfána frekari ófriðar get ég sagt hæstv. forseta frá því að jafnvel mitt lífsreynda hjarta hrærðist undir ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar í gær. Ég styð þessa tillögu vegna þess að hún er í anda þess ákalls sem hv. þingmaður kom fram með um að menn ræddu saman og reyndu að finna sameiginlega lausn. Ég styð það að þetta mál verði tekið af dagskrá. Það nýtur ekki stuðnings hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, það er ekki í anda laganna samkvæmt áliti umhverfisráðuneytisins, það er í andstöðu við lögin líka samkvæmt áliti atvinnuvegaráðuneytisins og ég held að það sé kominn tími til að við tökum önnur mál á dagskrá, mál sem varða fólkið í landinu, kjaramálin, þar sem ríkisstjórnin lyftir ekki litla fingri til að koma að lausninni. Sömuleiðis brenna húsnæðismálin á landsmönnum. Þetta eru málin sem við eigum að vera að ræða, herra forseti. [[Forseti hringir.]]Þess vegna styð ég dagskrártillöguna.
Virðulegi forseti. Hér er dagskrá þingsins. Ef menn hafa áhuga á því að ræða húsnæðismál, þá skulum við drífa okkur í að gera það.
En kjaramálin?
Og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallar hér kjaramálin og fer reglulega yfir hversu lífsreyndur hann er og gott ef hann er ekki kominn bara til himnaríkis, sem er Norðurlöndin. Hvenær hefur kjaradeila verið [[Gripið fram í.]]leyst úr ræðustól þjóðþings? Hvenær hefur það verið gert?
Er það bara freki kallinn sem á að ráða?
Hér kallar einhver frekur kall fram í sem líður illa yfir eigin málflutningi. Hann veit nákvæmlega sem er að við munum því miður ekki leysa þá alvarlegu stöðu sem er í kjaraviðræðunum úr þessum ræðustól. Því miður. [[Gripið fram í.]]En ef menn vilja ræða húsnæðismálin þá skulum við drífa í því og þá þurfum við að ganga í það sem allra fyrst. Það eru ákveðnir aðilar sem tefja það. Ef menn vilja að málið fari í nefnd sem er mjög mikilvægt, þ.e. þessi rammaáætlun, þá skulum við klára þessa efnislegu umræðu, fara yfir hana og fara með málið í nefnd. [[Frammíköll í þingsal.]]Þetta er algjörlega undir stjórnarandstöðunni komið.
Virðulegi forseti. Ef þessi síðasta ræða er ekki tilefni til að samþykkja þessa dagskrártillögu þá veit ég ekki hvað, ef þingmenn stjórnarmeirihlutans átta sig ekki á því að við erum í lokaumræðu um málið, lokaumræðu um rammaáætlun. Það er engin önnur umræða. Samt eru þeir á meðan umræðunni vindur fram að gera breytingar á málinu, tala sig inn á hugsanlegar lausnir hingað og þangað, boða breytingartillögur sem eru ekki lagðar fram. Málið er ekki tilbúið. Þess vegna leggjum við til m.a. að menn fari að snúa sér að brýnni málum sem eru kjör fólksins í landinu. Hæstv. forsætisráðherra tengdi rammaáætlun við kjaramálin. Þess vegna er eðlilegt að á dagskrá í dag verði umræða um kjaramálin, hann gefi okkur skýrslu um það. Hluti af hvaða plani er rammaáætlun inni í lausn kjaradeilu? Það heldur enginn annar þessu fram nema hann. Þess vegna, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, köllum [[Forseti hringir.]]við eftir því að hér á dagskrá í dag verði [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra með munnlega skýrslu um þetta mál. [[Forseti hringir.]]Hvað erum við annars að gera hérna, virðulegi forseti? Til hvers voru menn hingað kjörnir?
Herra forseti. Það er alveg sjálfsagt að greiða atkvæði um dagskrártillögu eins og þá sem hér er fram komin um hvort við eigum að ljúka umræðunni eða ekki. Það skýtur reyndar dálítið skökku við að þeir sem rætt hafa þetta mál í marga daga virðast ekki vilja ræða það núna og vilja koma því út af dagskrá. En það er sjálfsagt að greiða atkvæði um það og vonandi virða menn þá niðurstöðuna, að það geti þá orðið ef meiri hluti er fyrir því að halda áfram umræðunni og ljúka henni. Ég ætla ekki að fara aftur yfir það hvernig haldið var á þessu máli á síðasta kjörtímabili, ég gagnrýndi það á sínum tíma. En meiri hluti þess tíma náði sínu fram með þeim aðferðum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur m.a. skrifað um.
Heyr, heyr.
En nú er hér tillaga um að gera þetta með öðrum hætti og spurningin er: [[Gripið fram í.]]Getur þingið leitt fram vilja meiri hlutans í málinu? Það er sú spurning sem ég held að þjóðin sé að spyrja sig. Er mögulegt fyrir þingið að afgreiða eitt mál eftir vikuumræðu eða svo eða getur þingið það ekki? [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég styð þá dagskrártillögu sem hér er komin fram um að vísa málinu frá, af dagskrá og taka brýn mál á dagskrá. Ég styð það vegna þess að við höfum áður lent í svona krísu á Alþingi, meðal annars vegna mála sem hafa komið frá atvinnuveganefnd, hér má nefna fisk og veiðigjöld, kerfisáætlun raforkukerfisins o.fl., þar sem verið hafa miklar umræður og miklar deilur. Þá hafa menn tekið mál á dagskrá, vísað því aftur til nefndar til að reyna að komast að sátt í því. Nú finnst mér miklu fleiri stjórnarliðar vera farnir að tala eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson gerði í gærkvöldi. Umhverfisráðherra styður ekki þessa tillögu og umhverfisráðuneytið segir að ferlið sé ólöglegt, að Alþingi geti ekki gert svona breytingartillögu. Í nafni sátta held ég að það eigi að samþykkja þessa tillögu og vísa henni til nefndar. [[Forseti hringir.]]Við skulum setjast yfir það hvort ekki sé hægt að finna sátt í málinu.
Hæstv. forseti. Ég styð þessa tillögu. Í fyrsta lagi er breytingartillagan talin í andstöðu við lögin. Í öðru lagi hefur komið fram að óljóst er með stuðning hæstv. umhverfisráðherra og þá með hvaða hætti og við hvaða atriði. Fram hefur komið að boðuð sé breytingartillaga við breytingartillöguna sem ekki hefur verið lögð fram, hvað þá rökstudd og það er óviðunandi að halda áfram umræðu án þess að hún liggi fyrir, og í fjórða lagi kom fram í máli eins hv. þingmanns úr meiri hluta atvinnuveganefndar í gærkvöldi að þrátt fyrir að hafa lagt til að Urriðafoss færi í virkjunarflokk vildi viðkomandi þingmaður í raun að hann færi í vernd. Þetta sýnir okkur að við eigum að lúta hinu faglega mati verkefnisstjórnar og vinna á grundvelli þess og ég styð tillöguna þess vegna.
Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með það að við séum að fara að greiða atkvæði um dagskrána á Alþingi. Það er nefnilega þannig að þegar menn ná ekki saman og eru ósammála þá verða menn einfaldlega að greiða atkvæði og ég vona að minni hlutinn uni niðurstöðu meiri hlutans. Ég vona það vegna þess að ég held að það sé ansi vel í lagt varðandi ræður um fundarstjórn forseta. Hér er vísað í að það sé einhvern veginn ekki heimilt að taka þetta mál á dagskrá en menn verða að virða niðurstöðu forseta Alþingis. Er ekki tímabært að koma þessu máli í atkvæðagreiðslu á þingi þannig að vilji umhverfisráðherra og annarra þingmanna komi fram? [[Gripið fram í: Hann fær ekki að koma fram …]]Er það ekki hinn eðlilegi gangur Alþingis Íslendinga? - Segja þeir sem létu okkur tala hér milli jóla og nýárs og sumur og annað. [[Frammíköll í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]Er ekki eðlilegt að Alþingi fái að ganga sinn vanagang og við þurfum ekki að þola fleiri frekar leiðinlegar ræður um fundarstjórn forseta?
Herra forseti. Þessi tillaga um breytta dagskrá, sem ég að sjálfsögðu styð, gæti verið miklu lengri. Á henni gætu verið ein 20 mál sem bíða hér tilbúin til umfjöllunar og afgreiðslu og mörg þeirra óumdeild og það má vel ætla að milli tíu og fimmtán frumvörp væru nú orðin að lögum ef þessari ófriðarsprengju hefði ekki verið hent inn í þingið fyrir viku síðan. Ef við förum aðeins yfir upphaf þessa máls þá er það að ráðherra skrifar verkefnisstjórn bréf og biður hana að hraða skoðun á sex, átta virkjunarkostum. Verkefnisstjórn gerir það, skilar af sér til ráðherra og segir að það séu forsendur til að breyta flokkun á einni virkjun, á einum kosti í biðflokki, Hvammsvirkjun. Ráðherra fellst á og er sammála niðurstöðu verkefnisstjórnar og leggur það og það eitt til við þingið, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra. Núverandi hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt að hún sé sammála honum þannig að auðvitað er það eins og hvert annað vantraust við þessa hæstv. ráðherra, þetta brölt sem síðan hefst í þinginu undir forustu meiri hluta atvinnuveganefndar. [[Forseti hringir.]]Þeir voru búnir að staðfesta hina faglegu niðurstöðu verkefnisstjórnar [[Forseti hringir.]]og eru náttúrlega geðlitlir menn að láta bjóða sér þetta.
Gungur og druslur.
[Kliður í þingsal. [[Forseti hlýtur að biðja um hljóð í þingsalnum.]] [[Kliður í þingsal.]]
Forseti vill vekja athygli þingmanna á því, hafi það farið fram hjá þeim, að þeir eiga að eiga orðaskipti um mál í ræðustól þingsins.
Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að fagna yfirlýsingu varaformanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu. Hann gefur kost á því, væntanlega fyrir hönd þingflokksforustunnar, að málið sem hér hefur verið sett á dagskrá gangi til nefndar og fái þar frekari umfjöllun. Það gætir þó nokkurs misskilnings í máli þingmannsins að þar með væri óhætt að ljúka umræðunni en augljóslega gengur málið ekki til nefndar nema umræðan standi enn þá yfir og hafi verið frestað, því að þetta er síðari umræða um þingsályktunartillögu. Til að forseti geti orðið við tillögu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að láta málið ganga til nefndar er nauðsynlegt að samþykkja þessa dagskrártillögu núna og taka þannig undir ákall hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar frá því í gærkvöldi um að menn setjist aftur yfir þetta mál í atvinnuveganefnd og reyni að finna á því einhverja skaplega lausn en hætti þessari vitleysu hér í þingsalnum.
Virðulegi forseti. Það sem hér er um að ræða er ósk okkar í minni hlutanum um að farið sé að þeim leikreglum sem settar hafa verið hvað varðar rammaáætlun. Hvaða leikreglur hafa verið settar varðandi þingsköp Alþingis? Hver er réttur minnihlutaþingmanna í þessari umræðu? Það er réttur okkar allra að flytja tillögur um breytingu á dagskrá og þegar við erum óánægð með dagskrána höfum við rétt á því, allir þingmenn, að koma hér upp og ræða undir liðnum fundarstjórn forseta nákvæmlega það að við séum mjög ósátt við það sem er á dagskrá þingsins. [[Gripið fram í.]]Við teljum að önnur mál eigi að vera hér á dagskrá. [[Gripið fram í.]] Hvað eru hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson, [[Gripið fram í.]]Guðlaugur Þór Þórðarson og [[Gripið fram í.]]Unnur Brá Konráðsdóttir að segja hér? Hættið að tala! Hættið þessu! Við göngum til atkvæða. Það er réttur þingmanna að koma hingað upp og lýsa skoðun sinni á dagskránni og það verður ekki tekið frá okkur af einhverjum stjórnarþingmönnum. [[Forseti hringir.]]Hættið að tala! Það gengur bara ekki. [[Forseti hringir.]]Við getum flutt svona dagskrártillögu á hverjum einasta degi, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson.
Herra forseti. Ég tek undir með félögum mínum í stjórnarandstöðunni og styð þá tillögu sem hér er á dagskrá. Það má líka velta því fyrir sér þegar við fjöllum til dæmis um þingsályktunartillögur, eins og ég nefndi við forseta í gær, hvort hægt sé að koma fram með drastískar breytingar eftir að stjórnarandstaðan hefur séð meiri hlutanum fyrir því að ræða hér mál sem virðist vera til uppfyllingar, af því að teygja þarf þingið svo einhver mál komi frá ríkisstjórninni sem skipta verulegu máli. Við höfum hins vegar tiltekin mál sem við getum afgreitt í sátt. Ég spyr hæstv. forseta hvort hann hafi átt eða hugsi sér að eiga samtöl við formenn stjórnarflokkanna og þingflokksformenn um dagskrána. Ég held að það sé lag að gera það núna og reyna að ná sátt í þessu máli þannig að hægt sé að ljúka hér þingstörfum með einhverjum sæmilegum brag.
Hæstv. forseti. Ég styð þá dagskrártillögu, breytingu á dagskrá sem hér liggur fyrir. Líkt og bent hefur verið á ítrekað um fundarstjórn forseta á liðnum dögum er það mál sem hér er á dagskrá ekki tækt til umræðu. Boðuð hefur verið munnleg breytingartillaga við málið. Hana höfum við ekki fengið að sjá skriflega. Þetta er síðasta umræðan um þetta mál. Við verðum að hafa málið fullbúið þegar við ræðum það og því miður hefur berlega komið í ljós í þeim ræðum sem hv. þingmenn meiri hlutans hafa flutt hér í dag að þeir virðast hreinlega ekki vita hvernig málið er vaxið. Þetta er eina umræðan sem eftir er. Þess vegna verður að taka málið aftur til nefndar og til að það sé hægt þarf að breyta dagskránni. Þess vegna eigum við að styðja það að dagskránni verði breytt.
Herra forseti. Þessi dagskrártillaga er í raun og veru björgunarhringur til stjórnarliða. Ekki hafði hæstv. fjármálaráðherra burði til þess að grípa í þann björgunarhring, frekar fór hann í þær skotgrafir að tína til að síðasta ríkisstjórn hefði nú gert þetta og hitt varðandi rammaáætlun og að hún hefði tekið þar nokkra kosti eftir lögformlegt umsagnarferli og sett í bið, þess vegna ætluðu nú menn aldeilis að sýna hver hefði valdið í dag. Þetta var nú ansi barnalegt, fannst mér, af hæstv. fjármálaráðherra, [[Ekki tala svona um hann Össur.]]að hann sýndi ekki meiri þroska en það og ekki eykst þroskinn þegar aðalhaldið í þessu máli er rit Össurar Skarphéðinssonar [[Frábær bók. Frábær bók.]]sem hefur verið auglýst hér mjög stíft í ræðustól Alþingis [[Frábær bók.]]og umboðsmaðurinn, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, lagði alla sína ræðu undir slíkan málflutning í gær. Ég held að hæstv. [[Forseti hringir.]]fjármálaráðherra ætti að reyna að leiða þessa ríkisstjórn en ekki vera í svona barnaskap.
Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, varaformanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, áðan sýndi auðvitað að málið er ekki tækt til að vera á dagskrá. Málið er búið að vera hér til umræðu í viku og hv. þingmaður heldur að það eigi eftir að ganga til nefndar. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að kalla eftir, það er að málið gangi til nefndar, því verði breytt eins og meiri hlutinn hefur boðað að því verði breytt og það komi hingað fullbúið inn til umræðu, tækt til efnislegrar umræðu. Varðandi derringinn í hæstv. fjármálaráðherra um að það sé spurning hvort Alþingi Íslendinga ráði við að láta meiri hlutann koma málum í gegn þá er það ósköp einfaldlega þannig að meiri hlutinn hefur ekki sjálfkrafa rétt til þess að koma öllum málum í gegn ef þau brjóta gegn lögum og ef þau brjóta gegn þingsköpum. Hér er verið að leggja [[Gripið fram í.]]mál fram með þeim hætti að þau standast ekki skýr lagaákvæði og við þær aðstæður [[Forseti hringir.]]er það fráleitt að meiri hlutinn eigi að hafa hér aðstöðu til þess að böggla málum og böðla [[Forseti hringir.]]áfram án þess að eðlilegs framgangsmáta sé gætt.
Virðulegur forseti. Breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar er kannski ólögleg og hún er kannski ekki í samræmi við rammaáætlun, hún er kannski ekki fagleg, en greiðum bara atkvæði um hana, samþykkjum hana og leitum svo sátta. Þetta er tilboð stjórnarmeirihlutans. Maður hlýtur að nota sinn eina rétt sem maður hefur sem er bara að tala og segja skoðun sína til þess að mótmæla þessu tilboði og reyna að segja stjórnarmeirihlutanum að þetta er óásættanlegt. Tökum eina staðreynd málsins. Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Skrokkalda. Það hvort þessir virkjunarkostir fari í nýtingarflokk er verið að ræða annars staðar. Það er verið að ræða þetta samkvæmt lögbundnu ferli í verkefnisstjórn rammaáætlunar. Bara af þeirri ástæðu er algjör óþarfi fyrir okkur að eyða tíma okkar hér til þess að ræða þetta mál. Algjör óþarfi. Og aðeins um dagskrárvaldið. Það er mikið vald sem forseti fær. Ég þarf að sætta mig við það að mál eftir mál sem [[Forseti hringir.]]ég legg fram á þinginu komi ekki einu sinni til umræðu í þingsal og varla umræðu í nefnd. Ég þarf að sætta mig við það. En þegar svona [[Forseti hringir.]]er farið yfir strikið í beitingu þessa valds, dagskrárvalds, þá hlýt ég [[Forseti hringir.]]að óska eftir einu sinni rökstuðningi og svörum við spurningum.
Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar hérna fyrr undirstrikar í raun og veru ástandið hér í þinginu. Hann kemur upp í pontu og bendir okkur á að það sé hægt að greiða atkvæði um þetta, en hann er afskaplega viss í sinni sök um það hver niðurstaðan verður, eðlilega, vegna þess að við vitum hvernig þetta fer. Nú er ég ekki flutningsmaður að þessari dagskrártillögu, vissulega styð ég hana, en ég lít svo á að það sé óhugsandi að hún fari í gegn vegna þess að við vitum hvernig Alþingi vinnur. Þetta er fyrst og fremst sönnun á því að minni hlutinn er fullkomlega reiðubúinn til þess að ræða þau mál sem eru aðkallandi og mikilvæg og bráðnauðsynleg hér og nú fyrir samfélagið. Eins og venjulega mun meiri hlutinn þó fella tillöguna, vænti ég - þetta er spádómur, ég ætla að leyfa mér þetta, virðulegi forseti - ekki vegna þess að það sé lýðræðislegur vilji þjóðarinnar, ekki vegna þess að það sé hluti af einhverju faglegu ferli, nei, heldur vegna þess eins að hann getur það og hann má það og þá ætlar hann, aftur og aftur og aftur.
Herra forseti. Það er kannski óviðeigandi að segja það en ef það mætti verða til þess að gleðja þingheim þá eru enn þá 12 eintök eftir af þeirri bók sem hér er komin nokkuð til umræðu. En umræðunni miðar samt nokkuð áfram og líknin kemur oft úr óvæntum áttum. Ég vek athygli hv. þingheims á því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bauð hérna áðan af réttsýni síns milda hjarta að þetta mál færi til nefndar. Ég vil taka því boði. Ég tel að það væri mjög mikilvægt ef okkur tækist að fá umræðu um málið í nefndinni eins og hv. þingmaður bauð áðan. Ástæðan fyrir því að ég tel það mikilvægt er að komið hefur fram, að minnsta kosti hjá einum þingmanni Sjálfstæðisflokksins sem flutti ræðu hér í gærkvöldi, að honum var ókunnugt um minnisblaðið frá auðlinda- og umhverfisráðuneytinu sem skýrði af hverju það er í andstöðu við lögin að leggja þessa tillögu fram. Ég mælist þess vegna til þess að tillagan verði samþykkt og nefndin fái tækifæri til þess að [[Forseti hringir.]]upplýsa þingmenn úr bæði stjórn og stjórnarandstöðu um hvað má og má ekki [[Forseti hringir.]]samkvæmt úrskurði ráðuneytisins.
Virðulegi forseti. Ég styð ekki þá tillögu sem hér er lögð fram. En það er afar einkennilegt að upplifa að hér er rammaáætlun til umræðu undir hverjum einasta dagskrárlið, hvort sem það er í fundarstjórn forseta, atkvæðagreiðslu, störfum þingsins eða fyrirspurnum til ráðherra, en ekki undir réttum dagskrárlið. Hér fer fram efnisleg umræða um rammaáætlun undir öllum þessum dagskrárliðum, en því miður, virðulegi forseti, vill stjórnarandstaðan alls ekki setja málið á dagskrá. Samt ræða þeir þetta hérna dag eftir dag. [[Háreysti í þingsal.]]
… fá ráðherra til að koma í …
Hreint með ólíkindum. Þetta snýst nefnilega ekki um að finna sátt í málinu heldur snýst þetta um að stjórnarandstaðan vill ráða.
Virðulegi forseti. Staðan er sú einmitt núna að við höfum hér, stjórnarandstöðuþingmenn, ákallað forseta í allnokkra daga og reynt að leiða honum það fyrir sjónir í ljósi umræðunnar og stöðu þessa máls að það sé óráð að hafa málið á dagskrá. Við höfum gert það ítrekað og við höfum rökstutt það og umræðan hefur í raun varpað enn frekar ljósi á mikilvægi þess að málið verði tekið á dagskrá og þess freistað að ná einhverri vitrænni lendingu í því. [[Gripið fram í.]] Hér í umræðunni undanfarna daga hefur tvennt gerst, annars vegar hefur hv. þm. Ásmundur Friðriksson lýst því að hann vilji gjarnan leita leiða til að finna sátt. Það hefur líka komið fram í máli hans að hann hafi ekki kynnt sér lögfræðiálit umhverfisráðuneytisins þó að hann skrifi undir breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Það er alvarlegt. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson lýsir því hér að hann átti sig ekki á þinglegri stöðu málsins. Hann telur að málið sé á leiðinni til nefndar - milli hvaða umræðna? Eða er hann að leggja það til að málið fari til nefndar núna [[Forseti hringir.]]undir 2. umr.? Ef svo er þá fagna ég því. En ég bið þingheim [[Forseti hringir.]]og hvern og einn þingmann að líta nú aðeins í eigin barm og taka sjálfstæða [[Forseti hringir.]]afstöðu til þess hvort ekki sé rétt að taka málið út af dagskrá og reyna að koma því í uppbyggilegri farveg.
Virðulegur forseti. Við ræðum um atkvæðagreiðsluna, um að taka af dagskrá annan dagskrárliðinn sem hér er. Hér kemur fólk og fullyrðir um geðslag þingmanna, um háttalag þingmanna, um þroska þingmanna, vitnar í bækur sem þingmenn hafa skrifað en talar lítið um atkvæðagreiðsluna einfaldlega vegna þess að í því máli greinir fólk á. Hluti þingmanna telur að tillagan sé tæk. Úrskurður forseta þar að lútandi liggur fyrir. Aðrir telja að tillagan sé ekki tæk. Um það snýst málið væntanlega og um það snýst atkvæðagreiðslan sem fram fer hér á eftir. En ég frábið mér, virðulegur forseti, að hér sé talað þannig um fólk að þroski þess sé lélegur, að þetta sé geðlítið fólk og annað í þeim dúr í umræðu um atkvæðagreiðslu á [[Forseti hringir.]]Alþingi Íslendinga.
Herra forseti. Ég styð þessa dagskrártillögu af ýmsum ástæðum. En ég vil nefna sérstaklega að breytingartillagan sem hefur verið boðuð hér er ekki komin fram, þannig í rauninni vitum við ekki alveg hvað nákvæmlega við erum að ræða hér og hvað það verður sem gengur til atkvæða að lokinni umræðu. Í öðru lagi vil ég nefna að fram hefur komið í umræðunni vanþekking flutningsmanna tillögunnar á lögum um rammaáætlun, á sögu þeirrar vinnu sem fram hefur farið á undanförnum 20 árum um rammaáætlun og nú síðast vanþekking á þeim gögnum sem þó hafa borist nefndinni og liggja undir í málinu. Það er ekki ágreiningur um tillögu hæstv. umhverfisráðherra. Það er ágreiningur um breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar sem ljóst er að [[Forseti hringir.]]byggir á vægast sagt afar veikum grunni.
Herra forseti. Mig langar að ítreka spurningu mína sem ég bar fram áðan um hvort forseti hygðist heyra í þingflokksformönnum og formönnum stjórnarflokkanna til þess að reyna að leita sátta um hvernig við höldum á þingstörfunum undir lokin. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni sem flutti ágætisræðu í gær þar sem hann talaði um faglegt álit utan þings, það væri vert að setja málið til nefndarinnar aftur. Svo ítreka ég spurningu mína frá því í gærkvöldi þar sem fram kom hjá hæstv. forseta að hann teldi að meiri hluti atvinnuveganefndar mundi leggja fram þá breytingartillögu sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra lögðu hér fram munnlega. Það kom fram hjá hv. formanni atvinnuveganefndar að það ætti að ræða við starfslið þingsins um hvernig bæri að gera það. Ég spyr: Megum við eiga von á þessari [[Forseti hringir.]]breytingartillögu inn í umræðuna í dag? Eins og komið hefur fram [[Forseti hringir.]]þá er umræðunni að ljúka, þ.e. þetta er síðasta „sessjónið“.
Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um dagskrártillögu en í hartnær viku hefur komið fram mjög eindregin afstaða minni hlutans á Alþingi um að málið verði tekið af dagskrá og leitað verði leiða til þess að hægt sé að afgreiða þingsályktunartillögu umhverfisráðherra. Þegar þingmenn ganga til atkvæða á eftir langar mig að minna þá á að 49,8% greiddra atkvæða í síðustu kosningum, rétt innan við 50%, fóru til Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, voru greidd þeim flokkum, en þessir tveir flokkar eru með 60% atkvæðavægi á Alþingi. Þegar fólk beitir þessu meirihlutavaldi hér á eftir bið ég það að hafa þetta í huga og jafnframt eindregnar óskir okkar í minni hlutanum.
Virðulegur forseti. Sá böðulsháttur að láta sér detta í hug að taka ákvarðanir um fjórar risastórar virkjanir með einfaldri breytingartillögu við síðari umræðu, án þess að það fái umfjöllun í nefnd, án þess að það fái fulla umræðu á Alþingi, án þess að það fái umsagnir aðila í samfélaginu eða nokkra þinglega meðferð, er auðvitað nokkuð sem blöskrar öllum þingmönnum sem bera einhverja virðingu fyrir vinnustað sínum. Og ég frábið mér, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, umvandanir frá þeim sem fyrir þessu standa í garð annarra þingmanna sem reyna að standa vörð um virðingu þingsins og vinnubrögðin hér, því að þetta, virðulegur forseti, er algjörlega óboðlegt. Þess vegna er eðlilegt að taka undir tillögu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að málið fari til nefndar og umræðunni verði ekki fram haldið, sem líka hefur verið sett fram af hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni. Og ég hvet formann þingflokks Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]til þess að beita sér fyrir því að tillögur þessara góðu þingmanna nái fram að ganga.
Hæstv. forseti. Áfram um það að reyna að finna lausn á þessu mikla deilumáli. Ég tek undir þá tillögu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom með áðan, um að taka málið til nefndar. Það var akkúrat það sem ég talaði um áðan, þó að ég átti mig á því að hv. þingmaður gerir sér ekki grein fyrir því að hér er verið að tala um þingsályktunartillögu og síðari umræðu. En samt sem áður er hægt að stöðva umræðu og nefndin getur tekið málið til sín til að reyna að finna sátt. Það eru fleiri sem talað hafa fyrir því. Í ágætri ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar í gær talaði hann í þessum anda og mér sýnist að við þessa miklu umræðu sé nú að koma upp efi hjá fleiri þingmönnum stjórnarflokkanna um að tillagan sé óþingtæk og að hún stefni öllu þessu máli í uppnám. Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að þetta mál sé mikilvægt inn í kjarabaráttuna, hækkun lægstu launa. Ef við getum afgreitt hér fljótlega framkvæmdir við Hvammsvirkjun [[Forseti hringir.]]upp á 82 megavött, gæti það þá ekki dugað til þess að ríkisstjórnin kæmi að borðinu og beitti sér fyrir lausn á þeirri miklu deilu sem er á vinnumarkaði?
Herra forseti. Þetta er nú að reynast æði kostnaðarsamur leiðangur sem hér var lagt upp í undir forustu stríðsherrans hv. þm. Jóns Gunnarssonar.
Það er líka mikið undir.
Þingið er að tapa hér dýrmætum tíma og því miður er breikkandi gjá að myndast á milli stórs hluta þingmanna og forseta vegna þess að til þess er ætlast [[Gripið fram í.]]að umræðan haldi áfram á grundvelli mjög umdeilds úrskurðar forseta um að málatilbúnaðurinn sé þingtækur. En um þennan úrskurð forseta heyrðist kveðin svohljóðandi vísa hér á göngunum á dögunum: Forseti á dögunum úrskurð upp kvað um efni af flóknara tagi. Sé horft fram hjá lögum má hugsa sér að það hæpna sé kannski í lagi.
Virðulegur forseti. Ég undrast það að hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson og Ásmundur Friðriksson skuli ekki styðja tillögu okkar. Þeir hafa lagt til að málið gangi til nefndar og málið getur því aðeins gengið til nefndar að gert verði hlé á umræðunni. Þess vegna er nauðsynlegt að samþykkja þessa tillögu til þess að það geti orðið. Ég hvet því þá þingmenn sem vilja reyna að leita lausna á málinu og fá umfjöllun í nefndinni til þess að greiða tillögunni atkvæði. Það er ekki nauðsynlegt að fella allar tillögur bara af því að þær koma frá stjórnarandstöðunni, það er sjálfsagt að samþykkja góðar tillögur sem koma frá minni hlutanum. Þetta er góð tillaga og í samræmi [[Gripið fram í.]]við yfirlýsingar hv. þingmanna Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Ásmundar Friðrikssonar.
Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni málefnaleg tilraun minni hlutans í þinginu til þess að hafa jákvæð áhrif á störf þingsins, til þess að koma á dagskrá málum sem eru brýn og meiri samstaða er um, til þess að vísa þessu máli til nefndar í áframhaldandi vinnu sem nauðsynleg er milli minni hluta og meiri hluta hér í þinginu. Ég hvet þess vegna þingmenn til þess að styðja þessa dagskrártillögu og segi já.
Um leið og forseti minnir hv. þingmenn á að greiða atkvæði vill hann líka vekja athygli á því að gefnu tilefni að eftir að atkvæðagreiðsla er hafin er ekki hægt að biðja um að gera grein fyrir atkvæði sínu. Jafnvel þótt menn geri það getur forseti ekki orðið við því.
Virðulegi forseti. Þessi tillaga snýst um það að við í stjórnarandstöðunni erum að bjóða fram stuðning okkar við að hér verði uppbyggilegt samtal um hvernig taka megi á þeirri alvarlegu stöðu sem uppi er á vinnumarkaði. Verið er að slá á þá útréttu hönd í þessari atkvæðagreiðslu. Hér sýnir meiri hluti þingsins þann vilja sinn í verki að ætla ekki að skipta sér af því sem er að gerast á vinnumarkaði. Það er svona sem þessir hv. þingmenn líta á hlutverk sitt á hinu háa Alþingi, [[Gripið fram í.]]þ.e. að halda okkur í umræðu um afar umdeilt mál sem menn hafa ekki einu sinni komið sér saman um innan stjórnarmeirihlutans hvernig eigi að ljúka. Á sama tíma logar allt í illdeilum á vinnumarkaði og menn hafa engan áhuga á að ræða það.
Kjaftæði.
Og menn hafa engan áhuga á því að taka höndum saman við okkur í stjórnarandstöðunni um að leita lausna, uppbyggilegri lausna. [[Forseti hringir.]]Það er það sem þessi tillaga hér snýst um og það er ekki að furða þótt menn séu viðkvæmir fyrir því að heyra sannleikann. [[Háreysti í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu því hér er verið að gera í raun og veru það eina rétta sem er að taka þetta mál af dagskrá og freista þess að ná einhverri skynsamlegri lendingu í málinu. Það er í raun og veru sorglegt til þess að hugsa hvernig meiri hluti þingsins er mannaður hér þegar frammíköll, gaspur, útúrsnúningar og stælar hefjast áður en þingmaðurinn byrjar eða opnar munninn. Það er ástandið hérna í þinginu. Það er ástandið í innyflum [[Gripið fram í.]]hv. þingmanna meiri hlutans hvers á fætur öðrum. Og hér [[Gripið fram í.]]bætast fleiri og fleiri í hópinn eftir því sem þessari umræðu vindur fram. Ég vil biðja hv. þingmenn meiri hlutans og okkur öll aðeins að horfa í eigin barm núna og greiða atkvæði samkvæmt eigin sannfæringu.
Virðulegi forseti. Ég er nú bara dauðlegur maður, en áðan stóð ég í pontu og spáði fyrir um það að þetta mundi fara nákvæmlega svona. Nákvæmlega þannig að nákvæmlega meiri hlutinn [[Gripið fram í.]]greiðir atkvæði gegn tillögu um dagskrá, athugið, tillögu um dagskrá, ekki neitt efnisatriði og minni hlutinn greiðir atkvæði með tillögunni. Þetta er auðvitað það sem við eigum að venjast. Þetta er ástæðan fyrir því að það er tómt tal að hlusta á m.a. hæstv. forsætisráðherra ögra alltaf minni hlutanum og segja: Komið í atkvæðagreiðslu, komið bara í atkvæðagreiðslu, við skulum bara [[Gripið fram í.]]útkljá þetta. Ég velti fyrir mér hvernig það væri í þjóðfélaginu ef við ætluðum að ákveða þetta þannig að bara 60% þjóðarinnar skiptu máli, 40% skiptu engu máli í fjögur ár í röð. Hvernig væri það? Væri það lýðræði?
49,8%.
Væri það skynsamlegt? Þetta er nákvæmlega eins og spá mátti fyrir og þurfti enga yfirnáttúrulega hæfileika til. Auðvitað verða þessar breytingartillögur samþykktar sem eru bornar fram af hv. [[Forseti hringir.]]atvinnuveganefnd af sömu ástæðu. [[Forseti hringir.]]Mér finnst bara rétt að við hættum að blekkja okkur um það hvernig hlutirnir virka hérna.
Herra forseti. Ég greiði atkvæði með þessari breytingu á dagskrártillögu. Við í minni hlutanum reynum hér að liðka fyrir störfum þingsins og taka mikilvægari og merkilegri mál á dagskrá. En það er með ólíkindum þegar hv. formaður þingflokks sjálfstæðismanna heldur hér umvöndunarræðu yfir öðrum þingmönnum með miklu yfirlæti og kallar svo fram í ræðu annarra sem eru í atkvæðaskýringu, „kjaftæði“. [[Gripið fram í.]]Er þetta til fyrirmyndar ? Ég held að menn ættu að horfa í eigin barm og bera ábyrgð á sínum orðum í þessari umræðu. Við erum að tala um grafalvarleg mál hérna [[Gripið fram í.]]og við erum að greiða atkvæði um að taka þetta ólöglega mál sem er borið inn á þingið með ólögformlegum leiðum út af dagskrá og í raun og veru aðstoða meiri hlutann við það að fara eftir [[Forseti hringir.]]lögum í landinu.
Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á ónákvæmni minni áðan. Mér skilst að það hafi 70 gestir komið fyrir hv. þingnefnd og þetta hafi verið rætt í þaula. [[Gripið fram í.]]Ég held, virðulegi forseti, ef ég má klára, að það bæti ekkert í það þótt menn taki annan snúning á því. Ég held að allir þeir sem hafa skoðun á málinu séu búnir að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og það er eins og hv. þm. nefndi áðan, einn ágætur hv. þingmaður, að til að leysa úr málinu þá þurfum við að greiða atkvæði. En ég hef nú trú á því að það verði einhverjar málefnalegar umræður í kjölfar þessarar atkvæðagreiðslu.
[[Kliður í þingsal.]] Herra forseti.
Málþóf.
Ég leita ráða hjá hæstv. forseta. Í umræðunni áðan kom fram einlægur friðarvilji hjá einum af hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerði það að tillögu sinni að málið yrði kallað til nefndar til að það yrði skoðað betur. Ég tel að fyrir því séu mörg rök, m.a. þau að það hefur komið fram hjá að minnsta kosti tveimur þingmanna stjórnarliðsins að þeir gerðu sér ekki grein fyrir því að í gögnum málsins lá fyrir alveg skýr og rökstudd afstaða frá lögfræðingum tveggja ráðuneyta sem benda á að það samræmist ekki lögunum að leggja þessa tillögu hér fram til afgreiðslu. Og nú leita ég ráða hjá herra forseta. Ég vil gjarnan notfæra mér þetta boð hv. þingmanns og fá málið aftur til umræðu í nefndinni og spyr hæstv. forseta: Getur hann liðsinnt mér í því efni?
Virðulegi forseti. Ég er að reyna að átta mig á því hvaða breytingartillögur við erum með á dagskrá í því máli sem er hér næst. Það er búið að lýsa því hér yfir að það sé forgangsmál ríkisstjórnarinnar að ljúka rammanum. Hvað af því er forgangsmál? Er það upphaflega tillagan? Er það breytingartillaga Jóns Gunnarssonar? Er það samkomulag Sigrúnar Magnúsdóttur [[Gripið fram í.]]við meiri hluta atvinnuveganefndar sem síðan er ekki alveg ljóst hvort hún styður miðað við það sem kemur fram í Fréttablaðinu í dag þar sem hún segir að hún sé ekki til í að gefa upp afstöðu sína? Þessi umræða er orðin algjör þvæla, algjör della, og menn eru orðnir svo stjórnlausir í stjórnarliðinu að frammíköll af þeirra hálfu eru eina framlag þeirra til þessarar umræðu. Sáttarhöndin felst í frammíköllum sem eru tilraunir til þess að þagga niður í okkur sem erum að reyna að eiga hér samtal við þetta fólk. Það er allt og sumt. Gerum hlé á þessum fundi, skýrum stöðuna og [[Forseti hringir.]]sjáum hvort við getum ekki náð einhverri sátt í þessu máli. Við höfum sýnt fram á annað eins hér.
Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum með niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar um dagskrá þessa fundar. Það hefði óneitanlega liðkað fyrir þingstörfum ef hún hefði farið öðruvísi. Þetta var málefnaleg tilraun okkar í minni hlutanum til að bæta starfsandann í þinginu. Ég verð líka að lýsa yfir hryggð minni vegna þess anda sem mætir svona tillögu. Það er alveg ótvíræður réttur minni hlutans og hvers þingmanns að flytja tillögu um dagskrána, að útskýra af hverju hún er borin fram í tveimur stuttum ræðum og í atkvæðaskýringu og ég lýsi yfir mikilli hryggð með að menn skuli umgangast lýðræðið með þeim hætti að koma trekk í trekk upp og kvarta yfir því að menn ræði og útskýri sjónarmið sín í þessu máli. Það er réttur okkar og það er sjálfsagt að menn geri það hér.
Virðulegi forseti. Það er auðvelt fyrir þingmenn eins og hv. 2. þm. Reykv. s. að sitja, væntanlega á skrifstofunni eða í matsal eða hvar sem er, og hlusta á fólk hér inni eyða tíma sínum í þetta mál. Þá er auðvelt að benda á minni hlutann og segja: Vondi minni hlutinn er bara að tala. Ja, við erum í það minnsta að tala. Það er auðvelt fyrir meiri hlutann að sitja á bekknum til hliðar og bíða, það er ekki erfitt. Ég tek ofan fyrir þeim hv. þingmönnum sem hafa kvatt sér hér hljóðs og tekið þátt í umræðunni, m.a. um fundarstjórn forseta. Hún er mjög mikilvæg, virðulegi forseti, eins og við sjáum af þeirri staðreynd að þetta mál hefur verið hér til umræðu í heila viku í algjöru ábyrgðarleysi virðulegs forseta, og það segi ég með fullkominni virðingu fyrir þingi og þjóð og virðulegum forseta. Það liggur fyrir að þetta mál þarf að fara í nefnd aftur og það liggur fyrir að það er ekki [[Forseti hringir.]]hægt nema með því að fresta umræðunni og að sjálfsögðu á að gera það, virðulegi forseti, að sjálfsögðu, það er augljóst.
Forseti hefur eftir föngum reynt að raða niður þeim sem hafa óskað eftir að komast á mælendaskrá. Það getur verið þrautin þyngri þegar margir kveðja sér hljóðs á sama tíma, en forseti hefur gert það eftir bestu samvisku.
Hæstv. forseti. Það liggur fyrir hvernig dagskráin verður í þinginu í dag, stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að við ræðum áfram rammann. Hann telur forgangsverkefni þessarar ríkisstjórnar við núverandi aðstæður að halda áfram að ræða það mál. Ég ætla ekki að gera ágreining við hæstv. forseta um það en bið hæstv. forseta að íhuga mjög alvarlega það sem var í dagskrártillögunni, að taka á dagskrá á morgun málefni á vinnumarkaðnum. Það er grafalvarlegt ástand þegar menn eru hættir að ræðast við. Þetta tengist líka þessu máli vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað látið eins og rammaáætlunin sé mikilvægt innlegg í tekjuöflun vegna kjarasamninga. Þar með vil ég líka ítreka það sem ég bað um ítrekað í gær og fékk aldrei svör við, að biðja hæstv. forseta að tryggja að hæstv. forsætisráðherra verði við umræðuna og ræði rammann út frá þessum sjónarmiðum, þótt ekki sé annað. [[Forseti hringir.]]Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við fáum hæstv. forsætisráðherra til að vera við þessa umræðu í dag og ég bið hæstv. forseta að beita sér fyrir því.
Virðulegur forseti. Mig langar til að fara þess á leit við forseta að það verði boðaður fundur með þingflokksformönnum og að við förum yfir þá stöðu sem komin er hér upp. Ég óska eftir því að hæstv. forseti taki sérstaklega fyrir á þeim fundi stöðu þingflokka stjórnarmeirihlutans. Ég held að það sé full ástæða til að róa þingflokkana vegna þess að það er gríðarlega mikil spenna meðal þingmanna stjórnarmeirihlutans sem geta ekki á sér setið með gaspur hér og frammíköll nánast án samhengis við það sem sagt er í ræðustól þannig að það þarf að fara sérstaklega yfir það. Það kom fram í Fréttablaðinu í morgun að hæstv. ráðherra málaflokksins, Sigrún Magnúsdóttir, telur ekki að hún þurfi að gera frekari grein fyrir afstöðu sinni í málinu heldur muni afstaða hennar koma í ljós við atkvæðagreiðsluna. Þetta gengur ekki, virðulegur forseti. Sú staða eins málaflokks á Alþingi gengur ekki upp að ráðherra málaflokksins ætli að láta koma í ljós afstöðu sína til mjög [[Forseti hringir.]]afgerandi breytingartillögu í stóru máli, stærsta ágreiningsmálinu í þinginu, við atkvæðagreiðsluna í tveggja mínútna atkvæðaskýringu. Hér þarf að stilla fólk aðeins af og gera fólki grein fyrir því hvernig málin eru að þróast.
Herra forseti. Skoðanaskipti eru upphaf alls og það er það sem við hv. þingmenn minni hlutans höfum átt í hér undanfarna daga, bæði í ræðum og í umræðu um fundarstjórn. Við höfum reynt að koma því til skila að menn geta ekki gengið fram með þessa breytingu á þessari þingsályktunartillögu rammans með þeim hætti sem gert hefur verið. Það getur enginn tekið af okkur þann rétt að tala um þetta mál, hvort sem er undir fundarstjórn eða með öðrum hætti. Ég tek því undir orð hv. þm. þm. Svandísar Svavarsdóttur um að núna verði gert hlé í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur og þeirra hugmynda sem hafa komið upp hjá meiri hlutanum að það sé einhver möguleiki á að endurskoða þessa breytingartillögu, að menn staldri við, taki þetta til skoðunar hjá formönnum þingflokkanna og ræði þetta enn frekar.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa vonbrigðum mínum með þá niðurstöðu sem varð í atkvæðagreiðslunni. Vonbrigði mín felast ekki hvað síst í því að hér greiddu þingmenn atkvæði, vonandi alveg samkvæmt samvisku sinni, ég ætla svo sem ekki að halda neitt annað, en það sem mér fannst svo dapurlegt var að í þeim ræðum sem þeir fluttu opinberaðist, að því er mér virtist, algjör vanþekking þeirra á því hvernig málið er hérna búið. Það finnst mér svo gríðarlega dapurlegt og þess vegna tek ég undir og biðla til forseta að hann geri hlé á fundinum, kalli þingflokksformenn að borðinu og við reynum að koma málinu í einhvern þann farveg [[Forseti hringir.]]að við séum að minnsta kosti að tala um nokkurn veginn sama hlutinn hérna.
Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á það hér að forseti geri nú hlé á þessum fundi og fari yfir málið með þingflokksformönnum. Það er ekki boðlegt að láta þetta halda svona áfram. Menn bera ekki einu sinni nægjanlega virðingu fyrir sjálfum sér og þinginu til að koma hingað og eiga að minnsta kosti við okkur efnislegt samtal um málið. Ef stjórnarþingmenn láta sjá sig í þessum sal fylgir þeim bara einhver skætingur með einni og einni undantekningu. Eitthvað hafa menn á samviskunni. Og ég verð að segja líka alveg eins og er að mér finnst gríðarlegur tvískinnungur í því sem menn halda fram í umræðunum og mikilvægt að fara yfir hann. Það er líka mikilvægt að hver og einn þingflokksformaður fari yfir stöðu málsins með sínum þingmönnum, geri þeim að minnsta kosti grein fyrir því lágmarksatriði að þetta sé síðari umr. um málið og þar af leiðandi lokaumræða og það verði [[Forseti hringir.]]ekki meiri vinnsla með það í þinginu. Menn virðast ekki einu sinni vera með það á hreinu en eru til í að standa gleiðir í ræðustól og skammast yfir því að við skulum standa hér og reyna að vinna málið eitthvað áfram.
Virðulegi forseti. Þetta mál sem var óhönduglegt í byrjun verður sífellt erfiðara og vandræðalegra og er orðið þinginu til háborinnar skammar. Yfirlýsingar hæstv. umhverfisráðherra í morgun um að hún ætli ekki að skýra afstöðu sína til þeirra kosta sem hér er verið að ræða meðan á meðferð málsins stendur er auðvitað fordæmalaus. Það að heyra hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kalla fram í áðan að afstaða muni koma fram í atkvæðagreiðslu til einstakra virkjunarkosta veldur því að við erum hér í algjörum blindingsleik og hann er á ábyrgð forseta sem verður að endurskoða úrskurð sinn um að þetta sé tækt mál. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa þegar boðuð er breyting á málinu að nefndin kalli málið aftur til nefndar, geri á því þær breytingar sem boðaðar hafa verið og málið komi aftur inn með nýjum rökstuðningi sem hald er í. Þetta er síðasta meðferð málsins. Það toppar síðan allt saman að heyra að hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, er ekki búinn að átta sig á því að um er að ræða síðari umr. málsins og að við höfum bara nokkra daga til þess að koma í veg fyrir þá óyndisniðurstöðu sem hér er lagt upp með.
Hæstv. forseti. Mig langar að beina spurningum til forseta. Ætlar forseti að hunsa óskir minni hlutans um hlé á þingfundi og fund með þingflokksformönnum? Í öðru lagi spyr ég forseta hvort hann viti hvort það sé von á þessari breytingartillögu við breytingartillöguna inn í þingið fljótlega og hvort það sé þá í dag eða einhvern tímann á næstunni. Úr sal hefur síðan verið kallað glaðhlakkalega að minni hlutinn sé í málþófi, rétt eins og það sé verið að ljóstra einhverju upp með því og að við eigum að fara hjá okkur. Við erum í andófi, hæstv. forseti, því að vinnubrögðin eru forkastanleg og við erum að beita því litla valdi sem við höfum til að koma í veg fyrir að meiri hlutinn gangi fram [[Forseti hringir.]]með þessum hætti.
Forseti mun boða fund með þingflokksformönnum áður en þingflokksfundir hefjast kl. 13. Nánari tímasetning verður send út síðar.
Herra forseta. Ég bið forseta um að ræða það á fundi sínum með þingflokksformönnum hvort ekki sé möguleiki að gefa hæstv. forsætisráðherra rými á dagskrá þessa fundar til að fara yfir það með hvaða hætti breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar leysir kjaradeilur. Það er mjög mikilvægt að það komi inn í umræðuna áður en lengra er haldið. Einnig vil ég lýsa áhyggjum mínum af viðhorfi því sem kom fram í máli formanns Sjálfstæðisflokksins áðan í umræðum um dagskrártillöguna þar sem formaður Sjálfstæðisflokksins virðist vísa ábyrgð á ákvörðun meiri hluta atvinnuveganefndar til ákvörðunar á síðasta kjörtímabili, að flokka ekki í nýtingarflokk virkjunarkosti á tveimur svæðum sem þyrftu nánari skoðunar við og að ábyrgðin hvíli á þeirri afdrifaríku [[Forseti hringir.]]tillögu og umdeildu að fara fram hjá verkefnisstjórn og lögbundnu ferli. Ég frábið mér slíka ábyrgð og bið forseta að kalla til fundar með formanni Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi ráðherrum sem sáu um þetta mál til að fara yfir þá sögu alla.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að forseti hyggst verða við þeirri ósk að haldinn verði fundur með þingflokksformönnum. Ég bið virðulegan forseta að koma vel undirbúinn til þess fundar vegna þess að það er tækifæri í stöðunni og í umræðunni eins og hún hefur lagst undanfarna daga. Ef manni tekst að vinna sig í gegnum frammíköll og útúrsnúninga einstakra þingmanna meiri hlutans hefur glitt í þau sjónarmið að það þurfi að skoða þessi mál betur. Ég bið virðulegan forseta að gera það sem í hans valdi stendur til að það verði gagn í þessum fundi með þingflokksformönnum, að þar verði ekki smækkuð útgáfa af orðaskaki heldur verði þess virkilega freistað að leita leiða til að nálgast einhverja skaplega niðurstöðu í þessu máli.
Virðulegur forseti. Það er auðvitað býsna merkilegt að ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli líta svo á að afstaða hans í eigin málaflokki sé leyndó og að nokkrir stjórnarþingmenn líti svo á að afstaða þeirra í opinberri umræðu í opinberum málefnum sé leyndó sem eigi að koma fram á einhverjum óvæntum tímapunkti. Það er að vísu hægt að sýna því skilning að stefna eða stefnuleysi ríkisstjórnarinnar sé eitthvað sem menn vilji laumast með og helst ekki gera opinbert fyrr en á allra síðustu stundu og að sem fæstir taki eftir því. Ég held að það sé algerlega óhjákvæmilegt, eftir að hér hefur farið fram efnisumræða í dag og dagskráin gengið fram eins og niðurstaða atkvæðagreiðslunnar áðan gerir að verkum, að aftur þurfi að taka til við það á morgun að reyna að koma málinu til nefndar. Það er alveg augljóst að það verður enginn árangur í meðferð málsins nema menn setjist yfir það og reyni að vinna með það í [[Forseti hringir.]]nefndarherbergi fremur en í þingsal.
Virðulegi forseti. Enn mótmælum við í minni hlutanum þeirri tillögu sem er á dagskrá, þ.e. breytingartillögunni við tillögu umhverfisráðherra til þingsályktunar. Við teljum hana ekki þingtæka. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að því miður mótmælum við kannski líka því sem hefur virst aðgerðaleysi forseta í að reyna að leysa þann mikla hnút sem kominn er upp á þinginu. Hins vegar hefur hann lýst því yfir að hann ætli að hafa fund með þingflokksformönnum í dag og þar vona ég sannarlega að eitthvað verði lagt til málanna til að leysa þessa deilu. Einn nefndarmaður og flutningsmaður að þessari tillögu sem við erum að mótmæla flutti ræðu seint í gærkvöldi þar sem ekki var annað að heyra en að hann væri sáttin uppmáluð og teldi að með því að fólk talaði saman væri hægt að finna lausn á öllum málum. Ég bið forseta innilega að hlusta á þennan flokksbróður sinn og leggja fram einhverja góða tillögu til lausnar á málinu á [[Forseti hringir.]]fundi með þingflokksformönnum.
Herra forseti. Ég er ánægð með að forseti ætlar að boða til fundar með þingflokksformönnum hér fyrir hádegi. Það er líka brýnt að eitthvað nýtt komi inn í málið. Það er ekki bara hægt að taka eitthvert hlé fyrir kaffispjall með konfekti og ekkert nýtt komi út úr því. [[Gripið fram í.]]Þeir sem ráða ferðinni og stýra skútunni verða að vera tilbúnir að leggja eitthvað nýtt inn í málið. Fjöldi mála bíður eftir afgreiðslu og það eru einungis um þrír dagar eftir af þessu þingi miðað við það að hæstv. forseti talar um að starfsáætlun haldi svo það er eins gott fyrir stjórnarmeirihlutann að fara að bretta upp ermarnar ef hann ætlar að ná einhverjum málum hérna í gegn á þessum skamma tíma. Ég ætla rétt að vona að eitthvað bitastætt verði rætt á þessum fundi.
Forseti áréttar það sem hann hefur margoft sagt, orð hans eru þau að ekki hafi verið tekin ákvörðun um að breyta starfsáætlun. Forseti vill að menn vitni rétt í orð hans að þessu leytinu.
Hæstv. forseti. Ég er mjög hugsi yfir því sem hér hefur verið sagt og vitnað í ummæli sem höfð eru eftir hæstv. umhverfisráðherra í Fréttablaðinu um það að afstaða hennar til þess máls sem hér hefur verið á dagskrá komi í ljós við atkvæðagreiðslu. Ég skildi hæstv. ráðherra ekki betur en svo að hún hefði boðað breytingartillögu við þá breytingartillögu sem liggur fyrir og ég verð að viðurkenna að ég er orðin talsvert ringluð í því hvar þetta mál stendur og hvernig. Ég ætla að leyfa mér að binda talsverðar vonir við þann fund sem hæstv. forseti hefur sagt að hann ætli að boða til og fagna því að það eigi að reyna með einhverjum hætti að vinda ofan af þessari óbærilegu flækju, [[Forseti hringir.]]ég leyfi mér að segja sem svo, sem hér er komin upp og hvet menn til allra góðra verka á þessum fundi.
Herra forseti. Hæstv. forseti hefur sagt að ekki sé búið að taka ákvörðun um að hverfa frá starfsáætlun þingsins. Hins vegar er verið að kúska hæstv. forseta til. Hæstv. forsætisráðherra hefur tekið af honum ómakið og lýst því yfir að það verði sumarþing. Ég spyr: Ætlar forsetadæmið að láta það yfir sig ganga að það sé niðurlægt af - eins og ég leyfi mér að orða það - einhverjum forsætisráðherra úti í bæ? Á það að vera virðing þingsins? Hæstv. umhverfisráðherra hóf vegferð sína í þessu máli með því að segja að að minnsta kosti tvær virkjanir yrðu teknar út úr þessari breytingartillögu. Nú er búið að kúska hana til og niðurlægja niður í það að nú er hún bara orðin ein. Aftur er það hæstv. forsætisráðherra sem ákveður það. Þetta er vægast sagt ákaflega skrýtið. Það hefur komið í ljós að þingmenn Sjálfstæðisflokksins gerðu sér ekki grein fyrir því að það hafði komið fram skýr afstaða frá tveimur ráðuneytum um að það sem hér er verið að gera væri ekki í anda laganna. [[Forseti hringir.]]Mig langar til að spyrja hæstv. forseta: Vissi hann af þessum orðum sem komu frá ráðuneytunum þegar hann kvað upp sinn umdeilda úrskurð?
Forseti hefur áður tekið fram að hann hafi haft undir höndum þau gögn sem hv. þingmaður vísar til.
Virðulegi forseti. Ég vildi bara upplýsa virðulegan forseta um að hæstv. forsætisráðherra hefur ákveðið að það eigi að vera sumarþing fram í júlí, skilst mér. Hann talaði mjög tæpitungulaust eins og þetta væri bara klappað og klárt, það væri bara búið að ákveða þetta. Ekki er það til þess að bæta ímyndina sem er núna einföld valdbeiting. Ég tek eftir því í málflutningi hv. þingmanna meiri hlutans, sér í lagi hv. 2. þm. Reykv. s., að hann snýr alltaf að valdinu. Allt er réttlætt með valdinu. Sömuleiðis rökstyðja hv. þingmenn dagskrána með því að þeir megi hafa hana svona og skora á minni hlutann að hleypa málunum í atkvæðagreiðslu, nananana, eins og það sé ekkert mál. Þetta lýsir því viðhorfi að hér ráði valdið, ekki rökin, ekki staðreyndirnar, ekki skynsemin, ekki ábyrgðin og ekki fagmennskan, [[Forseti hringir.]]heldur valdið og það eitt.
Herra forseti. Það vorar hægt úti í náttúrunni en það vorar alls ekki neitt á þingi með áframhaldi þessa máls. Ég var að rifja það upp í huganum að á útmánuðum og vorið 2011 minnir mig að umræður um tvær tiltölulega einfaldar þingsályktunartillögur hafi tekið samtals sex vikur. Við höfum varla ráð á slíkum tíma eða þó að það væru þrjár vikur í þetta mál. En við skulum ekkert vera að tala um þetta öðruvísi en það er, herra forseti, þetta er opin umræða. Stjórnarandstaðan er mjög einbeitt og sameinuð í því að láta ekki bjóða sér, þinginu og þjóðinni þennan málatilbúnað og ætlar að nýta rétt sinn í þeim efnum. Þau skilaboð hljóta að fara að komast í gegn þannig að ég held að það sé ekkert að verða nema bara einhver þrjóska að halda þessu áfram. [[Forseti hringir.]]Við verðum öll saman að finna okkur leið í land út úr þessu.
Virðulegur forseti. Það er nú liðin ein vika frá því að ég fékk í hendur úrskurð forseta um það hvort það mál sem hér hefur verið sett á dagskrá sé þingtækt eða ekki. Ég hef skoðað það allan þennan tíma. Ég hef líka heyrt í tvígang, ef ekki þrígang, forseta gera grein fyrir því úr forsetastóli að hann hafi kynnt sér álit tveggja ráðuneyta sem hafa komist að þveröfugri niðurstöðu við forsetann. Þess vegna sakna ég þess að í úrskurði forseta, þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að honum sýnist rökin frekar falla í þá átt að það sé búið að framkvæma faglega úttekt á þessum virkjunarkostum, að hann bregðist við. Hann bregst hvergi við röksemdum ráðuneytanna sem eru faglega sett fram með efnisgóðum rökum. Hann [[Forseti hringir.]]ávarpar hvergi þau tvö álit sem hann segist hafa kynnt sér. Ég sakna þess og vildi gjarnan heyra rökstuðning gegn rökum ráðuneytanna.
Hæstv. forseti. Öllum ætti að vera ljóst að okkur í minni hlutanum er heitt í hamsi. Við erum mjög ósátt við fundarstjórn forseta. Við komum með málefnalega dagskrártillögu sem var felld í krafti meiri hlutans. Ég ætla að endurtaka þá upprifjun fyrir þingmenn, og nú ekki síst hæstv. forseta, að sá meiri hluti sem skipar þingið er með innan við 50% greiddra atkvæða í síðustu alþingiskosningum en 60% meiri hluta í þinginu. Valdahlutföllin hér inni endurspegla ekki vilja kjósenda. Við í minni hlutanum endurspeglum viðhorf margra, meiri hlutinn endurspeglar viðhorf margra, en það þarf að finna aðra leið en hér hefur verið farin síðustu vikuna til að ná sátt um þingstörfin. Það er lítið eftir því að ekki koma mörg mál frá ríkisstjórninni og við eigum að geta leyst þetta ef tekið er tillit til allra sjónarmiða.
Forseti. Það hryggir mig að forseti sé ekki tilbúinn til þess að fresta þessu máli og hleypa hinum málunum á dagskrá. Það hryggir mig líka að enn hefur ekki verið rætt við formenn þingflokkanna um hvort hér eigi að vera sumarþing eða ekki. Mér finnst svona vinnubrögð ólíðandi og mér finnst yfirgangurinn og það sem kristallast á Alþingi í þeim orðum hæstv. fjármálaráðherra að meiri hlutinn ráði óboðlegt á þjóðþinginu. Þetta eru óboðleg vinnubrögð, forseti, og það kemur mér verulega á óvart að forseti, sem á að vera forseti allra þingmanna, skuli svo blygðunarlaust þrýsta hér á dag eftir dag í verki að meiri hlutinn ráði. Það er ólíðandi og ég mun berjast gegn því hvort sem það er kallað málþóf eða ekki. Mér er sama. Ég skal bara viðurkenna það, forseti, að þangað til forseti hlustar á minni hlutann ætla ég að vera í málþófi. Það er aldrei hlustað [[Forseti hringir.]]á okkur.
Herra forseti. Þessar umræður sem einhverjir hv. þingmenn meiri hlutans telja svo óþarfar og að snúist fyrst og fremst um að lengja hér umræður eru í raun mjög gagnlegar því að þær sýna að hv. þingmenn meiri hlutans eru ekki betur inni í málum en svo að þeir átta sig ekki einu sinni á því í hvaða umræðu málið er statt. Hér var greinilega ætlunin að keyra mál í gegn í krafti meiri hluta án þess að hlustað hafi verið á fagmenn, án þess að lokið hafi verið lögbundnu ferli, málið er sett upp í mikilli taugaveiklun og í samhengi við kjaraviðræður sem er algjörlega óboðlegur málflutningur. Svo endurspeglar umræða undir þessum lið það að hv. þingmenn meiri hlutans, sem hvað mest eru áfram um að keyra málið í gegn í krafti meiri hluta vita ekki einu hvar við erum stödd í umræðunni. Mér finnst þetta gagnlegar umræður, verulega afhjúpandi [[Forseti hringir.]]um það að menn vita ekki einu sinni um hvað þeir eru að tala.
Virðulegi forseti. Oft verður maður samdauna því fólki sem maður er mikið með. Ég ætla samt ekki að trúa því að hæstv. forseti hafi smitast af ákvörðunarfælni ríkisstjórnarinnar sem lýsir sér til dæmis í því að hér koma mál ekki fram sem ríkisstjórnin er þó alltaf að tala um að eigi að koma fram. Þess vegna dettur okkur stundum í hug að við séum í þessari umræðu til að fylla upp í eitthvert gat sem sýnir fram á aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta: Hvenær verður tekin ákvörðun um hvort hér verður sumarþing? Þessi vika er orðin hálf og næsta vika á að vera eftir af þinginu og þó að ekkert okkar hérna telji það eftir sér, ég veit ekki almennilega hvaða orð ég á að nota yfir þetta, ekkert okkar [[Forseti hringir.]]skirrist við að mæta til þings er það sjálfsögð kurteisi að við vitum að minnsta kosti með hálfs mánaðar fyrirvara hvernig dagskrá okkar verður hagað.
Herra forseti. Það sér hver maður að í þingsal eru miklar deilur og ósætti. Það mætast stálin stinn þegar rædd er breytingartillaga meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. Samt eru tækifæri til sögulegrar sáttar með auknum meiri hluta í þingsal fyrir þingsályktunartillögu hæstv. umhverfisráðherra. Hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, áttaði sig á mikilvægi þess, að ég tel, að ná þessari sátt í þinginu. Hann áttaði sig á því að sáttin væri mikilvæg fyrir atvinnuvegina, náttúruverndarsamtök, fólkið í landinu og væntanlega áframhaldandi þingstörf þó að það sé kannski það minnsta í þessu. Getur forseti leitt stjórnarmeirihlutann að þessari sáttatillögu [[Forseti hringir.]]og að við göngum til atkvæða um aðeins þingsályktunartillögu hæstv. umhverfisráðherra?
Virðulegur forseti hefur eiginlega tekið af mér ómakið við að þurfa að ræða fundarstjórn forseta með því að tilkynna að boðaður verði fundur þingflokksformanna. Mér gefst þá færi á að ræða málið ítarlega við forseta þegar af því verður en það væri ágætt að fá tímasetninguna á því. Ég held þó að í ljósi þess að hæstv. umhverfisráðherra og ýmsir aðrir stjórnarliðar vilja leyna afstöðu sinni til þessa máls færi best á því að það yrði tekið af dagskrá og kæmi yfir höfuð ekki aftur á dagskrá svo þeir geti bara leynt varanlega afstöðu sinni í málinu. Virðulegur forseti. Við höfum vakið athygli á því að meiri hlutinn er ekki neinn meiri hluti. Það er ekki bara þannig að hann hafi fengið minni hluta atkvæða í síðustu alþingiskosningum heldur var kjörsókn óhemjudræm í síðustu alþingiskosningum. Bjarni Benediktsson sem kallar sig meiri hluta hér hefur þannig stuðning þriðjungs kjósenda [[Forseti hringir.]]við báða stjórnarflokkana, samanlagt. Síðan þá hefur stór hluti þeirra yfirgefið þá þannig að þessi meiri hluti er ekki nema í besta falli fjórðungur kjósenda eða svo. Það er enginn meiri hluti og felur mönnum ekkert vald eða umboð.
Hæstv. forseti. Ég ítreka ósk sem ég bar fram fyrr í dag um að hæstv. forseti hlutist til um að á morgun verði hér umræða og skýrsla frá hæstv. forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaði. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að við fáum tækifæri til að ræða það vegna vondra frétta af stöðunni. Við erum komin á fimmtu og sjöttu viku í verkfalli á spítala og vitum að það er farið að bitna á gríðarlega mörgum sjúklingum. Það er alls óviðunandi að við fáum ekki tækifæri til að ræða það og leita þá sameiginlega lausna um það hvað ríkisstjórnin geti gert og þingið getur þá stutt viðkomandi aðila hvað það varðar. Eins ítreka ég fyrri ósk mína um að hæstv. forsætisráðherra verði við umræðuna um rammaáætlun. Nú er búið að ákveða með meiri hluta þingsins að rammaáætlun verði áfram á dagskrá fram eftir kvöldi og ég tel gríðarlega mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra sé við umræðuna. Það var óskað eftir þessu í allan gærdag [[Forseti hringir.]]og hann mætti aldrei þannig að ég óska eftir því að hæstv. forseti upplýsi okkur um af hverju forsætisráðherra er ekki við umræðuna.
Forseti. Ég fagna því að það eigi að vera fundur með þingflokksformönnum en óska jafnframt eftir, og tek þannig undir með beiðni hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, að forsætisráðherra verði við umræðuna. Það sem ég hef líka gríðarlegar áhyggjur af er að það er algjört upplausnarástand í landinu. Það lítur mjög illa út að við séum hér að karpa um mál sem er alveg ljóst að á að reyna að nauðga í gegnum þingið. Við ættum miklu frekar að einhenda okkur í að hleypa að máli frá hæstv. félagsmálaráðherra um húsnæðiskerfið sem bíður enn eftir að vera lagt fram á þingi. Við eigum að hleypa því inn í þingið til 1. umr. og ég skora á forseta að greiða því leið um leið og það kemur úr ríkisstjórn ef það kemur einhvern tímann.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? [[Gripið fram í: Nei.]] [[Gripið fram í: Já.]] [[Gripið fram í: Já, atkvæðagreiðsla.]]Forseti heyrir bæði nei og já.
Já, það á að greiða atkvæði um þessa tillögu.
Nú fer fram atkvæðagreiðsla um tillöguna.
Virðulegi forseti. Við í stjórnarandstöðunni erum í allan morgun búin að vera að reyna að rétta út sáttarhönd, óska eftir því að við okkur sé rætt um stóru verkefnin í samfélaginu sem bíða. Þetta er svar stjórnarmeirihlutans. Það er að keyra hér inn í enn eitt kvöldið með mál sem svona miklar deilur eru um. Þetta er svar stjórnarmeirihlutans við boði og óskum okkar í stjórnarandstöðunni um að við eigum nú málefnalegt og gott samtal um brýnustu verkefnin í samfélaginu sem er að leysa kjaradeilur á vinnumarkaði. Þetta er framlag ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þeir hafa engan áhuga á því að taka þátt í lausn á deilum á vinnumarkaði, engan. Það sýnir sig best í þessari atkvæðagreiðslu.
Forseti. Það er ákaflega leiðinlegt að slegið hafi verið á þá sáttarhönd sem minni hlutinn lagði hér fram með dagskrárbreytingu. Að sjálfsögðu hafa píratar ekkert á móti því að vera hér langt fram eftir nóttu í samtali við hv. þm. Jón Gunnarsson, en ég óska þá eftir því að hæstv. forsætisráðherra verði með okkur í nótt og hlýði á ræður um rammaáætlun og að hann komi jafnvel í andsvör og ræður til að útskýra hvernig fleiri virkjanir eigi að leysa kjaradeilur.
Virðulegi forseti. Að hæstv. forseti skuli leggja til lengdan þingfund um mál sem stendur fast lýsir því og vekur spurningar um hvort virðulegur forseti lítur svo á að hann sé forseti alls þingsins, vegna þess að hér er í raun farin sú leið að gefa frekjupólitíkinni byr undir báða vængi og keyra áfram með lokuð augun gríðarlega alvarlegt mál. Ég spyr: Er þetta virkilega leiðin að sameinaður stjórnarmeirihluti stingi hér höfðinu í sandinn, hver einasti og einn þingmaður meiri hlutans, í algeru skilningsleysi á pólitískri stöðu þessa máls og alvarleika umræðunnar hér úti?
Virðulegur forseti. Ég væri til í að vera hér fram á nótt og ræða um stöðuna á vinnumarkaði. Ég væri líka til í að halda kvöldfund og jafnvel næturfund um áætlanir ríkisstjórnarinnar hvað varðar makríl og fiskveiðistjórn. Ég gæti sagt það sama um mörg önnur mál sem ég væri tilbúinn að halda hérna næturfundi út af en ekki að boða hér lengdan þingfund og kvöldfund um mál sem algert ósætti er um og er algerlega stíflað hér í þinginu og búið er að stífla öll þingstörf, ekki út af minni hlutanum heldur vegna þess að meiri hlutinn í þinginu ákvað að virða að vettugi aðvaranir minni hlutans um þetta mál. Meiri hlutinn fór fram af þessari bjargbrún með bæði augun opin og sjást engin bremsuför á brúninni eftir það.
Herra forseti. Ég segi eins og hv. þm. Róbert Marshall að ég væri til í að vera hérna fram á kvöld ef við værum að ræða stóru málin sem eru brýn og alvarleg og þurfa að vera hér á dagskrá. En það er greinilegt að meiri hlutinn á þingi ætlar bara að setja hausinn undir sig og bolast áfram með frekjupólitíkina, það er þeirra háttur. Það er kannski ekki skrýtið að menn nái ekki neinu samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins þegar þeir hafa ekki neina stjórn á samkomulagi við stjórnarandstöðuna, hafa ekkert í sér til að reyna að leita sátta. Það þarf alltaf að lokum að semja um þinglok og semja um mál, í lífinu líka eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson nefndi hérna í gær að hann þyrfti oft að semja um uppvaskið við konuna sína. Við erum kannski stödd á aðeins öðrum stað hérna en það er alltaf sami veruleikinn, menn þurfa að semja. Það er ekki bara: Ég ræð, get og vil.
Hæstv. forseti. Ég vil eiginlega óska eftir því að hæstv. forseti fresti atkvæðagreiðslunni í svolítinn tíma á meðan við höldum hér öllum stjórnarliðunum i þingsal og við fáum tækifæri til að ræða efnislega og skýra út rammaáætlun. Það hefur komið fram hér ítrekað að menn skortir þekkingu hvað það varðar. Það er heldur enginn vilji fyrir því að ná sátt um dagskrá. Við biðjumst svo sem ekkert undan því að tala lengi en ég ætla enn og aftur óska eftir því að stjórnarliðar komi hér og tjái sínar skoðanir og færi fram rök og ekki síst hæstv. forsætisráðherra, sem blandar sér ávallt í umræðuna í gegnum fjölmiðla og talar svo um mikilvægi þess að ræða og rökræða málin sem við eigum aldrei kost á að gera við hæstv. forsætisráðherra. Ef þetta má verða til þess að við verðum hérna fram í nóttina, að forsætisráðherra finni tíma í sólarhringnum til að vera hér með okkur, þá geri ég enga athugasemd við það. Ég bið hann að vera þá í salnum og gefa kannski upp hvenær hann hefur tækifæri á því að vera hér og eiga orðastað við okkur stjórnarandstæðinga þannig að okkur miði að minnsta kosti eitthvað áfram í umræðunni.
Forseti. Ég held að það sé tilgangslaust að hafa kvöldfund nema mikill árangur verði af fundi hæstv. forseta með þingflokksformönnum núna á eftir. Mér fyndist þá sjálfsagt að forseti frestaði fundi núna, héldi þingflokksfundinn og efndi svo til atkvæðagreiðslu að loknum þeim fundi þegar við, þingmenn sem eigum að greiða atkvæði um það, vitum hvað kemur út úr honum og hvort það sé einhver von til þess að umræðan klárist í kvöld. Það er tilgangslaust að vera að efna hér til kvöldfundar vegna þess að ef þessi hnútur verður ekki leystur munu umræður í þingsal halda áfram eins og þær eru nú.
Virðulegi forseti. Það var nú fyrirsjáanlegt, maður bjóst svo sem við því að vera hérna inn í nóttina. En ég vil vekja athygli á því að virðulegur forseti hyggst framlengja þingfundinn þegar það skortir sárlega á að hv. þingmenn meiri hlutans þekki stöðu málsins. Komið hefur fram að sumir hv. þingmenn átta sig ekki einu sinni á því að málið fer ekki aftur í nefnd, þetta er síðari umræða um þingsályktunartillögu. Miðað við allar þær breytingartillögur sem hér hafa verið viðraðar … [[Efnislega umræðu.]]Virðulegi forseti, við erum að tala um rammaáætlun. Rammaáætlun er á dagskrá, er það ekki? [[Gripið fram í: Nei, atkvæðagreiðsla.]]Já, um að lengja þingfund um rammaáætlun. Það hlýtur að vera hægt að tala hérna um dagskrá undir fundarstjórn forseta [[Gripið fram í.]]með hliðsjón af málinu sem veldur öllu þessu brölti án þess að það sé efnisleg umræða. Alla vega er þetta er fullkomin tímasóun eins og við vitum öll hér inni. Við ættum að fresta þessu máli og tala saman um hvernig hægt er að fá þingið til að gera eitthvað af viti á næstu dögum, [[Forseti hringir.]]þeim fáu dögum sem eftir eru.
Hæstv. forseti. Ég trúi því trauðla að þetta séu viðbrögð forseta við því að tillaga minni hlutans um dagskrárbreytingu var felld. Ég trúi því ekki að hann ætli að láta kné fylgja kviði og halda þessu máli á dagskrá inn í nóttina. Ég spyr því: Er verið að óska eftir lengdum þingfundi af því að forsætisráðherra eða jafnvel hæstv. fjármálaráðherra ætli að flytja okkur skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði? Er verið að óska eftir lengdum þingfundi til að koma á dagskrá mikilvægum málum sem eru tilbúin til umræðu? Hvaða mál eru það þá sem eru svo brýn? Eða er búist við breytingartillögu við breytingartillögu hér á skjali með rökstuðningi? Ef svo er ekki get ég ekki stutt þessa tillögu forseta.
Hæstv. forseti. Hér er verið að taka mál fyrir í ansi undarlegri röð. Ég veit ekki betur en hér rétt áðan hafi hæstv. forseti sagst ætla að boða þingflokksformenn á sinn fund. Ég skildi það sem svo að það væri til þess að ná einhverri lendingu eða alla vega einhverju samtali um það hvernig halda ætti umræðum hér áfram. Það er algerlega ótímabært að mínu mati að fara að greiða á þessari stundu atkvæði um hvort hér eigi að vera kvöldfundur. Auðvitað hlýtur fyrst að vera haldinn fundur með þingflokksformönnum og svo getum við greitt atkvæði um hvort hér eigi að vera kvöldfundur þegar niðurstaða þess fundar liggur fyrir. Þess vegna er ég algerlega á móti því að við förum að greiða atkvæði um þetta núna.
Forseti vill upplýsa að hann gerði grein fyrir því á fundi með þingflokksformönnum fyrr í vikunni að hann hygðist leggja til kvöldfund á þessum degi.
Herra forseti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir lýsti því yfir hér áðan að píratar gætu alveg hugsað sér að eyða kvöldinu með hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Ég vil bara segja alveg skýrt fyrir mína hönd að ég er ekki til í að vera í því partíi. Hins vegar get ég vel hugsað mér að vera hér langt fram á kvöld og þess vegna svo langt inn í nóttina að sól roði glugga Alþingishússins, sem hverjum ungum þingmanni er hollt að upplifa, til að fjalla um alvörumál. Ég vil vera lengi hér til að fjalla til dæmis um verkfall opinberra starfsmanna sem hæstv. fjármálaráðherra gerir ekkert til að leysa. Ég vil gjarnan vera hér til að ræða verkföllin sem fram undan eru á almennum kjararmarkaði sem hæstv. forsætisráðherra gerir ekkert til að leysa. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum, ef þörf krefur, að vera hér nótt og dag til að ræða alvörumálin en ekki það mál sem hér er búið að knýja á dagskrá með ólögum, segi ég.
Virðulegi forseti. Ég er til í að vera í því partíi sem hv. þingmaður var að lýsa hér áðan til að ræða um kjaramálin og lausn þeirra deilna. En ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki til í að styðja það að menn ætli að knýja hér fram fund um þetta mál í ófriði. Ég ætla þá að gera kröfu um að hæstv. forsætisráðherra verði viðstaddur þessa umræðu fram á kvöld og geri okkur á einhverjum tímapunkti grein fyrir því með hvaða hætti rammaáætlun er lykill að lausn deilna á vinnumarkaði.
Mætir hann í partíið?
Hann þarf að mæta í sitt eigið partí og gera grein fyrir því hvers vegna þetta er slíkt forgangsmál ríkisstjórnarinnar og hvers vegna þetta er eina framlag stjórnvalda á Íslandi til lausnar á deilum á vinnumarkaði þar sem stefnir í að hátt í hundrað þúsund manns muni fara í verkfall. [[Forseti hringir.]]Það er ég til í en ekki þann dans sem forsetar hér, forseti Sjálfstæðisflokksins og forseti Framsóknarflokksins bjóða upp í. [[Forseti hringir.]]
Herra forseti. Undir venjulegum kringumstæðum á þessum árstíma væri að sjálfsögðu ekkert óvenjulegt við að hér stæðu kvöldfundir. En það má hafa miklar efasemdir um að það þjóni miklum tilgangi að stefna að slíku nú í ljósi aðstæðnanna sem hér eru uppi. Ef kvöldfundur væri um að afgreiða eitthvað af þeim 20–30 málum sem bíða hérna tilbúin, bjarga þeirri uppskeru í hús, væri það ánægjulegt, en það verður ekki ef forseti heldur sig við dagskrá sína. Ef við værum hér með kvöldfund til að ræða þessa grafalvarlegu stöðu á vinnumarkaði sem hefur versnað frá því í gær og ríkisstjórnin náttúrlega gerir minna en ekkert. Andrúmsloftið úr herbúðum aðila vinnumarkaðarins er að ríkisstjórnin þvælist fyrir því að menn komist áfram vegna þess að hún hefur gefið í skyn að hún hafi vilja til að koma að lausn deilunnar, en síðan fást aldrei nein svör. Það er því almannarómur á vinnumarkaði að ríkisstjórnin þvælist fyrir því að menn komist áfram. Þá er það þess virði að halda kvöldfund. En það hefst ekkert upp úr kvöldfundi við óbreyttar aðstæður hér í þinginu.
Virðulegur forseti. Vegna frammíkalla stjórnarliða hér áðan þar sem þeir gerðu athugasemdir við að menn ræddu málið efnislega er auðvitað hægt að hafa skilning á því að það sé viðkvæmt fyrir stjórnarliða að ræða málið efnislega, enda er [[Gripið fram í.]]málið ákaflega neyðarlegt fyrir stjórnarliða. En þeir verða nú samt að una því að þegar rætt er um atkvæðagreiðsluna sé rætt efnislega um þá tillögu sem fyrir liggur, hversu vond sem hún er og hversu mjög sem hún er stjórnarliðinu til skammar. Ekki verður hægt að halda umræðu um þetta dagskrármál áfram á morgun og einhverja næstu daga þannig að það er auðvitað hægt að hafa á því ákveðinn skilning ef forseti telur nauðsynlegt að halda umræðunni áfram fram í kvöldið. Þegar einstakir ráðherrar stjórnarliðsins og þingmenn hafa lýst því yfir að afstaða þeirra í málinu sé leyndarmál þá er auðvitað skiljanleg sú viðleitni að vilja að ræður þeirra verði fluttar hér í skjóli nætur. En ég held ekki að þetta verði neitt til að einfalda framgang málsins. Ég held að það væri affarasælast að ákveða einfaldlega nú á fundi með formönnum þingflokka að fara að tillögu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Ásmundar Friðrikssonar og láta málið ganga til nefndar [[Forseti hringir.]]og fara að sinna hér þarfari hlutum.
Virðulegi forseti. Það er sérstakt tækifæri núna að ná eyrum hv. þingmanna meiri hlutans þegar þeir eru í þingsal til að taka þátt í atkvæðagreiðslu. Mig langar til að spyrja meiri hlutann: Er einhver þingmaður í meiri hlutanum sem sér að þetta gengur ekki lengur? Er einhver þingmaður sem getur aðeins lygnt aftur augunum og séð að staðan gengur ekki lengur, þetta gengur ekki lengur? Er einhver sem áttar sig á því að hver þingmaður meiri hlutans getur breytt stöðunni hér? [[Gripið fram í: Jú.]]Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna segir: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Er einhver hissa á því að þessi ríkisstjórn og einstakir ráðherrar hennar skulu vera taldir gersamlega úr tengslum við almenning [[Forseti hringir.]]þegar staðan er sú sem hún er hér í dag?
Herra forseti. Ég varð undrandi þegar forseti hringdi til atkvæðagreiðslu og þegar ég kom hér í þingsal og fékk að vita að hér ætti að greiða atkvæði um lengdan þingfund áður en fundur með þingflokksformönnum færi fram. Megum við sem sagt skilja það svo að forseti geri ráð fyrir að fundurinn með þingflokksformönnum, sem halda á nú á eftir, muni ekki skila neinum árangri? Eru það skilaboðin sem þingflokksformenn fara með inn á fund forseta að ljóst sé að það verði ekki jákvæð niðurstaða þar og það þurfi að brúka hv. stjórnarþingmenn til að ýta á já-takkann á meðan þeir eru í húsi? Þess vegna þurfi þetta að fara fram núna? Mér finnast það ekki góð skilaboð og vil biðja forseta að endurskoða það.
Forseti boðar ekki til fundar með þingflokksformönnum í neinu tilgangsleysi. Forseti gerir það í trausti þess að samræðurnar muni geta skilað okkur eitthvað áleiðis. Forseti hafði áður gert grein fyrir því að hann hefði lýst því yfir á fundi með þingflokksformönnum fyrr í vikunni að áform hans væri að gera tillögu um kvöldfund í kvöld.
Virðulegi forseti. Það virðast ekki allir hv. þingmenn í þessum ágæta sal átta sig á því hvert umræðuefnið er, en umræðuefnið er dagskráin, í þessu tilfelli lenging þingfundar vegna tiltekins máls. Ég velti fyrir mér hvort allir hv. þingmenn átti sig á því hvaða mál þetta er, en við megum alls ekki nefna það á nafn því það væri efnisleg umræða. En mig langar að leggja til, fyrst fyrir liggur að hér verði kvöldfundur sem ég er alveg til í ef þannig verður og það verður auðvitað þannig, að við ræðum það sem er kannski það mikilvægasta núna sem liggur fyrir Alþingi og það er fundarstjórn forseta. Kannski ætti það að vera heill dagskrárliður þar sem þingmenn fengju 20–30 mínútur til að ræða fundarstjórn forseta í einu, með andsvörum og öllu. Ég held að fullt tilefni sé til þess. Þingsköpin leyfi það, og hver veit, kannski einn daginn stjórnarskrá.
Herra forseti. Hér hefur verið þráspurt um hvort hæstv. forsætisráðherra verði þá við umræðuna fyrst hér á að boða til lengri þingfundar. Hér hefur líka verið spurt hvort hann hyggist í dag kannski, og af þeim ástæðum sé verið að lengja þingfund, flytja skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði sem er grafalvarleg eins og allir vita. Hæstv. forseti hefur ekki veitt okkur nein svör, en ég vil vekja athygli á því að í þingmannahópnum erum við svo heppin að vera með aðstoðarmann hæstv. forsætisráðherra, hv. þm. Ásmund Einar Daðason. Það væri ágætt, ef forseti er ekki í betri samskiptum við hæstv. forsætisráðherra en svo að hann viti ekkert um fyrirætlanir hans, að aðstoðarmaðurinn, einn af fjölmörgum, fari yfir með okkur hvort hann eigi von á því að hæstv. forsætisráðherra sé að semja slíka skýrslu eða hvort hann yfir höfuð geti sinnt skyldum sínum sem þingmaður og verið hér á þingfundi í dag.
Virðulegi forseti. Ég sé enga ástæðu til að funda hér í kvöld um þetta mál. Nú er það þannig að við höfum þrábeðið hæstv. forseta um að skýra það hvað við séum í raun að ræða. Er það breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar? Eða er það skilningur hæstv. umhverfisráðherra á málinu, sem vill draga Hagavatn út en sú tillaga hefur ekki formlega komið fram? Erum við að ræða hana? Eða erum við að ræða upphaflega þingsályktunartillögu frá fyrrverandi umhverfisráðherra? Þetta er allt mjög óljóst en það virðist ekki skipta neinu máli af því að kýla á málið bara í gegn, það á kýla áfram einhverjar virkjanir sem einhverjum hv. þingmönnum dettur í hug að setja hér á borðið fyrir framan okkur þvert á það sem verkefnisstjórn um rammaáætlun segir. Þetta þarf að skýra. Við höfum beðið um að hæstv. forseti skýri þetta en hann hefur ekki gert það.
Virðulegi forseti. Eftir þá háðulegu uppákomu sem varð hér áðan þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, kom hér upp og sýndi að hann vissi ekki einu sinni hvers eðlis umræðan væri, hvar við værum stödd í henni og áttaði sig ekki á því að hér er um að ræða síðari umr. um þingsályktunartillögu, ja, eftir þessa háðulegu uppákomu hélt ég að stjórnarmeirihlutinn vildi ekki setja á kvöldfund til að teygja enn frekar á þessari ráðleysislegu för sem hann hefur lagt af stað í. [[Gripið fram í.]]Frá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni hér í gærkvöldi liggur fyrir eindreginn vilji til að leita sátta. Þingmaður úr meiri hluta atvinnuveganefndar segist vilja samstarf og samstöðu. Er ekki rétt að taka í þá hönd, setjast yfir málið, vísa því aftur til atvinnuveganefndar þannig að við fáum þá til umræðu í þingsal tillögu [[Forseti hringir.]]sem er þingtæk, boðleg og við vitum hvers efnis er?
Virðulegi forseti. Eftir því sem á umræðuna líður hefur komið í ljós að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vissi ekki einu sinni hver staðan á málinu væri í þinginu. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson er búinn að segja okkur að hann hafi ekki lesið grundvallarálit frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu um lagalega stöðu þessa máls. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson ljóstraði því upp að hann héldi að Hagavatn hefði verið flutt milli flokka á síðasta kjörtímabili. Ég gæti haldið svona áfram endalaust um þær staðreyndavillur sem hafa komið fram hjá stjórnarmeirihlutanum í þessu máli, aftur og aftur, ekki bara einum þingmanni, ekki tveimur, ekki þremur, heldur miklu fleiri. Virðulegi forseti. Þetta segir okkur að við þurfum í þessari lokaumræðu að gera hlé á henni en ekki kýla hana áfram eins og menn eru að gera hér í fullkominni blindni. Þetta segir mér líka að þessi stjórnarmeirihluti er tuddi. [[Forseti hringir.]]Hann ætlar að koma þessu máli í gegn sama hvað og hann hefur liðsstyrk forseta til þess.
Virðulegur forseti. Það er fráleitt að gera þetta svona. Það er líka orðið þannig að maður hefur ekki næði til að tala hér í þingsalnum.
Forseti hefur gert sitt besta til að halda aftur af þingmönnum sem eru hér með frammíköll.
Takk fyrir það. Það er algjörlega fráleitt að gera þetta eins og lagt er upp með. Málið er í uppnámi og það er algjörlega ljóst að enn eitt kvöldið í umræðu af þessu tagi sem við höfum verið í er ekki til þess fallið að leysa málið. Ég lýsi vonbrigðum með það að virðulegur forseti skuli fara í þessa atkvæðagreiðslu núna og að við þurfum að halda þingflokksformannafund í skugga hennar. Hér tekur forseti sér áfram stöðu með stjórnarmeirihlutanum, með yfirganginum og með frekjunni og það er mjög mikið óráð.
Virðulegi forseti. Undir venjulegum kringumstæðum mundi ég greiða atkvæði með þessu, ég hafði hug á að gera það en svo rennur upp fyrir manni að það er ljóst að menn ætla að kýla þetta í gegn, alveg sama hvað, þannig að þessi fundur gæti þess vegna enst inn í morguninn á morgun. Það vill svo til að á morgun þarf ég að ræða höfundaréttarmál hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd og get ekki sleppt þeim fundi þannig að ég ætla að greiða atkvæði gegn þessu þótt ég hafi byrjað á að segja já. En ég skal glaður vera hér að minnsta kosti til miðnættis áður en ég byrja að kvarta undan þeirri vitleysu sem þessi fundarstjórn er orðin.
Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn tillögu um að halda hér kvöldfund. Ég sé ekki tilganginn í því miðað við þær aðstæður sem eru hérna uppi. Það er orðið ljóst að meiri hluti atvinnuveganefndar, eða stál- og kolabandalagið sem ég ætla að leyfa mér að kalla þessa gamaldags stóriðjusinna sem eru í atvinnuveganefnd, heldur okkur í gíslingu. Það er bara þannig. Ef þetta fer ekkert að breytast verðum við á þingi í sumar og engin þörf fyrir að halda neinn kvöldfund. Við getum bara eytt sumrinu hérna saman, þingheimur, í boði þessa stál- og kolabandalags.
Hæstv. forseti. Ég lagði hér fram nokkrar spurningar um tilhögun fundarins og hvers vegna óskað væri eftir lengri þingfundi. Forseti virti mig ekki svars og ég harma það. Þetta voru einfaldar spurningar en kannski voru svörin of flókin, að ætlast til þess að hæstv. ríkisstjórn færi að taka einhverja ábyrgð á stjórn landsins og jafnvel að segja okkur frá hvað hún hygðist fyrir með allan vinnumarkaðinn í uppnámi. Í ljósi þess að hér er algjört ráðaleysi, stefnuleysi og að enginn virðist vita hvað eigi til bragðs að taka í þessum stjórnarmeirihluta get ég ekki stutt það að okkur sé ætlað að vera hér áframhaldandi eftir eðlileg lok þingfundar um áttaleytið. Ég segi nei við þessari tillögu forseta, harma það að hann hafi ekki svarað einföldum spurningum mínum og harma það að meiri hlutinn sé að gera sér þennan óleik.
Þó að forseti hafi upprunalega ekki ætlað að blanda sér í þessa umræðu þegar verið er að gera grein fyrir atkvæði kemst forseti ekki undan því þegar honum er ögrað með þessum hætti til þess að svara og harmar ef hv. þingmaður upplifir það svo að forseti hafi viljað koma sér undan því að svara réttmætum spurningum. Hann vill þá reyna að gera það. Forseti hefur, eins og allir hafa tekið eftir, verið ákaflega tregur til þess að halda kvöldfundi og reynt öll önnur úrræði fyrr, trúir því að hægt sé að ná árangri með samtölum og hefur þess vegna ævinlega brugðist vel við því þegar óskað hefur verið eftir þingflokksformannafundum eða að leiða menn saman. Það er hins vegar mat forseta eins og staðan er núna að það hafi ekki skilað árangri, illu heilli, og þá sé ekki annað að gera við þessar aðstæður þegar mjög margir eru á mælendaskrá, umræður taka langan tíma, eins og allir hv. þingmenn vita, en að boða til kvöldfundar. Það er forseta ekkert ljúft, eins og allir vita, en við þessar aðstæður telur forseti það óhjákvæmilegt.
Hæstv. forseti. Ég greiði atkvæði gegn því að haldinn verði kvöldfundur. Málið er, eins og ég held að við öll hér inni vitum, komið í rækilegan hnút og því miður erum við ekki að stíga skref til að leysa úr honum. Ég harma sannast sagna ræðu hæstv. forseta hér áðan því að mér fannst hún í raun bera vott um algjöra uppgjöf gagnvart málinu, þ.e. að byrja á því að boða til kvöldfundar og ætla svo að halda fund með þingflokksformönnum. Þar með er hann að mínu mati búinn að gefa sér niðurstöðu þess fundar og það er ekki gott innlegg í umræðurnar hérna. Þess vegna get ég bara ekki annað en greitt atkvæði gegn þessum kvöldfundi.
Herra forseti. Það sem er að koma í ljós hér á þessum degi er það að ríkisstjórnin þorir ekki að ræða þau mál sem heitast brenna á þjóðinni. Hæstv. forsætisráðherra þorir ekki að ræða það með hvaða hætti hann hefur brugðist sem forsætisráðherra gagnvart þeirri skyldu sinni að reyna að liðka fyrir kjarasamningum. Hæstv. fjármálaráðherra þorir ekki að koma hér og ræða með hvaða hætti hann á sinn þátt, með fullkomnu afskiptaleysi af kjaradeilu opinberra starfsmanna, í því að það ríkja verkföll, sjúkrahús eru í uppnámi og rannsóknastofur eru lokaðar. Þetta er það sem við viljum ræða hér. Ég er til í að vera hér alla nóttina til að ræða þetta, herra forseti, og í trausti þess að hæstv. forseti kunni að koma vitinu fyrir stjórnarherrana ætla ég að segja já við þessari tillögu.
Virðulegur forseti. Ég mótmæli þessari ákvörðun. Ég viðurkenni að mér finnst oft bara skemmtilegt á kvöldfundum á Alþingi, [[Gripið fram í: Láttu ekki svona.]]oft bara gaman, en ég mótmæli því umræðuefni sem er sett á dagskrá. Þess vegna get ég ekki samþykkt þennan kvöldfund. Það er neyðarástand í samfélaginu. Það eru gríðarlega alvarlegir hlutir að gerast á vinnumarkaði. Það er fullt tilefni fyrir okkur öll sem hér störfum að setja til hliðar öll deilumál og einbeita okkur að því sem blasir við. Það er það sem við erum búin að reyna að gera hér með dagskrártillögu og núna með því að mótmæla þessari lengd þingfundarins. Það er þó eitthvert tilhlökkunarefni í dagskránni, [[Forseti hringir.]]ég hlakka mjög til að heyra ræður hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur, sem verður hér á eftir, og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, sem er formaður í umhverfisnefnd, um þá tillögu sem er á dagskrá.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta í þetta sinn fyrir það að verða við ósk um að halda þennan fund með þingflokksformönnum. [[Gripið fram í.]]Ég óska eftir því að hæstv. forseti íhugi vandlega með formönnum þingflokka hvernig hægt er að komast úr þessari stöðu, taki til hliðar hagsmuni Sjálfstæðisflokksins í málinu og horfi til þess með hvaða hætti við getum sómasamlega lokið þessu þingi og tekið á dagskrá alvörumál sem snerta fólkið í landinu. Það verður ekki gert með því að setja hnefann á loft aftur og aftur með hótunum um kvöldfundi þar sem enginn stjórnarliði tekur þátt í umræðunum. Það er ekki til friðarins fallið og ég vona að hæstv. forseti muni á þessum fundi með formönnum þingflokka íhuga það sáttaboð sem við höfum hér ítrekað lagt fram.
Virðulegi forseti. Ég er að reyna að átta mig á stöðu mála hér, hversu lengi við eigum að vera hér inn í kvöldið. Ákveðið var af meiri hluta þingsins að við skyldum taka þetta mál fyrir á kvöldfundi, rammann. Í stað þess að ræða um stöðu mála á vinnumarkaði leggja menn svo mikið kapp á að þetta mál fari hér í gegn að ákveðið er að setja á kvöldfundi gegn vilja okkar sem hér erum. En andstaða okkar við kvöldfund felst í því að fjarvera ráðherra, sem hefur með málið að gera, hefur verið hrópandi. Ég vil því óska eftir því, eins og ég gerði hér fyrr í dag, að forsætisráðherra verði látinn koma hingað og segja okkur frá því að hvaða leyti þetta mál muni leysa deilur á vinnumarkaði. Ég held að við getum ekkert haldið áfram með þetta mál. Menn þurfa þá að skýra fyrir okkur mikilvægi þess að það sé keyrt áfram með þeim tuddaskap sem við höfum séð hér. Ef það er eitthvað slíkt í loftinu þá komi ráðherra hingað og greini [[Forseti hringir.]]okkur frá því.
Hæstv. forseti. Við höfum gjarnan rætt það við hæstv. forseta hvernig dagskrá er háttað á þinginu. Nú er það þannig að tekin var ákvörðun um að ramminn yrði á áætlun í dag, en það kom líka fram í morgun að hv. mennta- og menningarmálaráðherra væri kominn til landsins og það er gríðarlega mikilvægt að fá tækifæri til þess að eiga orðastað við hann um ýmislegt sem er að gerast núna. Á sama tíma og við sitjum hér í þinginu fer hæstv. ráðherra um héruð, boðar sameiningar á skólum, biðlar til okkar um að bjarga málum varðandi Tónlistarskólann í Reykjavík. Nú eru starfandi starfshópar sem fá fyrirmæli um að gera ákveðna hluti, allt utan þingsins, allt án þess að allsherjar- og menntamálanefnd fái að vita af því, án þess að það sé í samræmi við hvítbók sem viðkomandi hæstv. ráðherra hefur lagt fram. Það er eins mikil lítilsvirðing við þingið og hægt er að sýna. Ef það er stutt af framsóknarmönnum og öðrum sem hér eru í þingsal og þeir ætla að sitja undir þessu þegjandi og hljóðalaust hef ég misskilið eitthvað. [[Forseti hringir.]]Ég treysti á að við fáum tækifæri til að ræða þetta áður en við kveðjum á vorþingi.
Hæstv. forseti. Því miður virðist það ætla að verða raunin að við höldum áfram að ræða rammaáætlun og þá slæmu breytingartillögu sem meiri hlutinn gerði. Ég harma að það eigi að keyra það mál fram í kvöld. Ég hvet enn þá til þess að þessar ólánstillögur verði dregnar til baka og reynt að vinna sátt í málinu. En það sem ég vildi gera er akkúrat það sama og félagi minn, hv. þm. Guðbjartur Hannesson. Ég tók eftir því í morgun að menntamálaráðherra er kominn til þings á ný. Hann hefur verið fjarverandi að ég held í hálfan mánuð. Ég hef óskað eftir því að eiga við hann sérstaka umræðu um sameiningu framhaldsskóla sem allra fyrst og ræða það að hann sendi embættismenn sína um landið í skjóli nætur og hóti í raun skólayfirvöldum sameiningu þar sem áform eru ekki kynnt, heldur er tilkynnt að ráðuneytið hafi tekið ákvörðun um að sameina ýmsa skóla og að sameinaðir skólar eigi allir að taka til starfa í haust. Virðulegi forseti. Það eru til dæmis hugmyndir um að sameina Menntaskólann á Ísafirði [[Forseti hringir.]]Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki. Það eru hugmyndir um sameiningar við utanverðan Eyjafjörð og í Þingeyjarsýslum, Framhaldsskólann á Húsavík og á Laugum [[Forseti hringir.]]o.s.frv. Þetta er myrkraverk sem ég tel að ráðherrann hafi ekki heimild [[Forseti hringir.]]til að gera án aðkomu Alþingis. Ég krefst þess að menntamálaráðherra [[Forseti hringir.]]verði sem allra fyrst hér til að svara spurningum um þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller hér. Það er auðvitað mjög sláandi að á meðan mönnum er haldið hér í umræðum um tillögu sem ekki stenst lagaákvæði, ekki er ljóst hvers efnis hún er og ekki er ljóst með hvaða hætti stjórnarliðar ætla sér að fylgja fram, er menntamálaráðherra landsins að vinna spellvirki á framhaldsskólum vítt og breitt um landið. Hann gengur fram án nokkurs lýðræðislegs umboðs. Það fer engin umræða fram í þingsölum um hugmyndir um að sameina skóla holt og bolt, vítt og breitt um landið, en með því er verið að draga úr tækifærum fólks í hinum dreifðu byggðum til að afla sér framhaldsmenntunar. Það kemur ofan í þau skemmdarverk sem hann er þegar búinn að vinna með því að hætta að greiða fyrir fólk yfir 25 ára aldri í bóknám í framhaldsskólum. Það eru auðvitað hlutir sem við ættum að vera að ræða hér til viðbótar við stöðuna á vinnumarkaði og önnur brýn mál sem bíða í samfélaginu, en ekki þessa fáránlegu tillögu sem ekki stenst lagaákvæði.
Forseti. Það var leitt að heyra að ekki hafði orðið mikill árangur af fundi þingflokksformanna þannig að enn höldum við áfram að ræða þessa tillögu. Ég vil taka undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller, samflokksmanni mínum, um orðið yfir þessa breytingartillögu, þetta er ólánstillaga, vegna þess að það tæki engan eða lítinn tíma að samþykkja upphaflega tillögu umhverfisráðherra og væntanlega mætti búast við að það væri nokkuð góður meiri hluti fyrir henni hér á þingi, en á meðan logar hér allt í verkföllum og enginn gerir neitt í því. Síðan tek ég undir með samflokksmönnum mínum sem hér hafa talað, það þarf náttúrlega að fara að spyrja hæstv. ráðherrann sem fer með menntamál í landinu hvað hann sé að hugsa, ekki bara í framhaldsskólunum, heldur líka í [[Forseti hringir.]]tónlistarskólum landsins sem fréttir berast af að hann ætli [[Forseti hringir.]]að rústa eins og framhaldsskólakerfinu.
Herra forseti. Undir liðnum um störf þingsins held ég að rétt sé að ræða lýðræðið yfir höfuð, hvernig menn nálgast lýðræðið þessa dagana þegar við tökumst á um stór og alvarleg mál eins og rammaáætlun og stór og alvarleg mál sem bíða afgreiðslu, eins og makrílfrumvarpið og veiðigjöldin. Allt er þetta umræða um sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar og þingmenn í stjórnarmeirihluta hverju sinni geta ekki gengið þar fram með offorsi og ákveðið hvernig þeim hlutum er ráðstafað. Það þarf að taka tillit til allra, líka til þeirra sem eru fulltrúar lýðræðisins á þingi og eru í minni hluta hverju sinni. Þannig þarf að vinna ef menn ætla að ná niðurstöðu sem heldur til lengri tíma. Ekki vilja menn hafa hlutina þannig að á fjögurra ára fresti séu þeir rifnir upp með rótum og menn byrji aftur frá grunni. Menn hljóta að sjá að það er eftirspurn eftir því í þjóðfélaginu að farið sé að vinna með fólki, hlustað á raddir fólks og tekið tillit til þeirra og ekki sé gengið fram á móti almenningi og lýðræðinu í landinu með hnefana á lofti og hausinn undir hendinni, það er kannski ekki rétta orðið yfir þetta, en að menn setji ekki undir sig hausinn og böðlist áfram í grafalvarlegum málum eins og rammaáætlun, þar sem verið er að brjóta lögformlega ferla, og í málum eins og makrílnum, þar sem ekki er hægt að sætta sig við að við séum að gefa þá auðlind örfáum einstaklingum.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, skrifaði grein í Morgunblaðið í morgun og lýsti þar stuðningi við þá hugmynd sem hefur verið til umræðu í stjórnarskrárnefnd að við mundum ná saman um breytingar á stjórnarskrá sem lagðar yrðu fyrir þjóðina í þjóðaratkvæði á næsta ári og mundu lúta að þjóðareign á auðlindum, ákvæði í stjórnarskrá um þjóðaratkvæðagreiðslur, um umhverfismál og um framsal fullveldis. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins tali með þessum hætti. Það hefur verið áhugamál okkar í Samfylkingunni að halda áfram með stjórnarskrárbreytingar á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs. Á nýlegum landsfundi Samfylkingarinnar var sérstaklega samþykkt að stefnt yrði að því að ná saman um akkúrat þessa þætti á næsta ári. Það er líka athyglisvert að forustumenn Framsóknarflokksins hafa talað með skýrum hætti um að það þurfi alvöruþjóðareignarákvæði um þjóðareign á sameiginlegum auðlindum í tengslum við umræður um sjávarútvegsmál. Ég vil þó slá varnagla að þessu leyti. Þetta þarf að vera alvöruþjóðareignarákvæði. Þetta á ekki að vera almenn stefnuyfirlýsing sem ekkert þýðir og ákvæðið verður að skapa nýtt form eignarréttar og banna að slík eign sé seld eða látin varanlega af hendi og áskilja að greiðsla komi ávallt fyrir afnot af henni. Það er algert lágmark. Síðan vil ég bæta því við sem við höfum lagt áherslu á í Samfylkingunni að við nýtum líka það sögulega tækifæri sem við höfum nú til að gera varanlegar breytingar á þingstörfunum og tryggja þriðjungi þingmanna rétt til að vísa málum í þjóðaratkvæði og breyta þá um leið þeirri hefð að vörn minni hluta á Alþingi felist í þessum ræðustóli hér. Við þurfum að búa til aðrar leiðir til að verja minni hlutann gegn ofríki meiri hlutans [[Forseti hringir.]]og það eru til betri leiðir eins og breytingar á stjórnarskrá. Ég vonast til að við getum náð saman þvert á flokka um framsæknar breytingar af þessum toga og okkur er ekki til setunnar boðið. Það er brýnt að leggja strax af stað.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að gefnu tilefni að lýsa yfir ánægju með málefnalega ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar um mikilvæg mál. Hann fór yfir þær hugmyndir sem hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson hefur viðrað og ef við ræðum þessi mál á þeim nótum munum við sjá bjartari tíma. Ég ætla ekki að fara efnislega yfir það sem hv. þingmaður sagði en vil vekja athygli á því að hér var málefnaleg og uppbyggileg ræða flutt. Það sem ég ætlaði að ræða er mál sem ég hef miklar áhyggjur af. Það er einfaldlega að við settum af stað þann möguleika, sem er gríðarlega góður möguleiki, að menn geta nýtt séreignarsparnaðinn og farið í séreignarfyrirkomulagið til að greiða niður höfuðstól lána. Við erum með arfavitlaust húsnæðiskerfi sem hvetur fólk til að skulda, og við ræðum það kannski á eftir, en þetta fyrirkomulag hjálpar fólki að greiða niður skuldir sínar, greiða niður höfuðstólinn. Mér hefur fundist allt of lítið rætt um þennan möguleika, sömuleiðis þann möguleika fyrir fólk sem á íbúð að fara í húsnæðissparnaðinn og nýta þá góðu leið, gríðarlega hagkvæmu leið, til að kaupa sér húsnæði og greiða niður lánin. Það eru þess vegna ótrúlega mikil vonbrigði að sjá einstaka bankastofnanir misfara með þetta. Þær misfara með þetta með því að nýta þessar greiðslur inn á vexti. Það er algerlega óþolandi. [[Gripið fram í: Er það ekki bara Íbúðalánasjóður?]]Það er kaldhæðnislegt að það séu ríkisbankarnir, Íbúðalánasjóður og ég hef heyrt um Landsbankann líka, sem gerir þetta svona, nýta þetta í að greiða niður vexti og verðbætur. Í mínum huga eru verðbætur vextir. Og þetta er notað til að greiða inn á höfuðstólinn. Þetta er fullkomlega óþolandi og ég hvet þá aðila sem að málum koma til að kippa því í liðinn strax.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða málefni Þroskahjálpar á Vesturlandi en mig langar aðeins að taka upp þráðinn frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og taka undir orð hans um að það er með öllu óþolandi að sjá vinnubrögð þeirra fjármálastofnana sem nýta þá góðu leið sem séreignarsparnaðarleiðin er, og getur hjálpað einstaklingum sem eru með verðtryggð húsnæðislán að minnka skuldastabbann, að þær fari þá leið að taka þetta inn á vexti en ekki höfuðstól. Það er gríðarlega mikilvægt að það sé sett pressa á fjármálastofnanirnar um að haga málum eins og lögin gera ráð fyrir, að þetta fari inn á höfuðstól lánanna. Ég er búin með helminginn af tímanum en það sem mig langaði til að ræða er að ég fór á fund Þroskahjálpar á Vesturlandi á dögunum. Þar voru einnig landssamtökin Þroskahjálp og þar voru meðal annars rædd málefni fatlaðra á Vesturlandi. Umræðan var að miklu leyti um skammtímavistanir en í máli fundargesta kom fram að engin slík er til staðar á Vesturlandi. Þeim var lokað í byrjun árs 2013 eða um mitt ár 2013, mismunandi eftir því hvor stofnunin var. Það var talað um að þegar stofnunum væri lokað ættu ný úrræði að koma í staðinn en það hefur ekki gerst. Það er mikilvægt að þeir sem þurfa á þjónustunni að halda hafi einhvern vettvang til að hitta jafningja sína og eiga við þá félagsleg samskipti. Það er okkur öllum mikilvægt. Ég vildi bara minnast á þetta því að núna er að störfum nefnd innan velferðarráðuneytisins sem er að meta tilfærsluna um að setja verkefnið málefni fatlaðra frá ríki til sveitarfélags og mikilvægt að niðurstaða komi sem fyrst í þau mál til að hægt sé að finna út hvaða þjónustu eigi að veita hér og þar um landið í málefnum fatlaðra. [[Forseti hringir.]]Það er mikilvægt að allir geti staðið við sinn hluta af þeim samningum.
Hæstv. forseti. Ég hef komið upp undir þessum dagskrárlið, um störf þingsins, og rætt um það veigamikla viðfangsefni okkar að bæta hér lífskjör og notkun hagtalna í því samhengi. Þær umræður sem hafa tekið stærstan hluta þingstarfanna og dagskrárinnar undanfarið snúast að einhverju marki um lífskjör, um vernd, nýtingu og skynsamlega ráðstöfun auðlinda til að við getum bætt hér lífskjör til framtíðar. Ég ætla ekki að ræða það mál sérstaklega undir þessum lið en mun vonandi gera það undir þeim dagskrárlið síðar í dag. Þegar mál eru í hnút á Alþingi, eins og umræðan um rammaáætlun hefur verið, og á sama tíma ríkja kjaradeilur á vinnumarkaði er eins og við leyfum okkur að tala allt niður samhliða þeim verkefnum sem sannarlega eru ekki þrautalaus. Tónninn verður neikvæður og allt að því taktfastur og þá er bara alls ekki við hæfi að nota jákvæðar tölulegar staðreyndir, hagtölur sem vísa til þess að ýmislegt gangi vel á Íslandi og að hér sé ekki bara gott að búa heldur allar forsendur til staðar til að bæta lífskjör enn frekar. Ég ætla því þrátt fyrir allt að leyfa mér að vísa til auðlegðar Íslendinga en þá yfirskrift ber pistill eftir Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands. Þar vísar Stefán í tvær alþjóðlegar skýrslur, aðra frá svissneska bankanum Credit Suisse og hina frá Alþjóðabankanum. Þar er ekkert fullyrt um að allt sé hér í blóma en sannarlega opnar hið glögga gestsauga okkar eigið fyrir því að við búum alla jafna mjög vel og erum rík þjóð.
Virðulegi forseti. Já, við erum rík þjóð en auðæfunum er ansi misskipt. Það er vandinn og þess vegna er hér allt logandi í verkföllum í okkar samfélagi og deilum á vinnumarkaði. Hvað sjáum við annað í fréttum en að tvær vikur séu í að hér verði eitt stærsta verkfall sem við höfum nokkurn tímann séð? Menn geta ekki verið í afneitun gagnvart því og falið sig á bak við umræður um rammaáætlun sem eru að mínu mati eitthvað það vitlausasta sem við gætum tekið okkur fyrir hendur á þinginu á þessum tímapunkti. Þetta er það sem stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að gera, þetta eru þau forgangsmál sem stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að séu sín. Ég kom hingað vegna þess að ég vildi eiga orðastað við hv. þm. Þórunni Egilsdóttur sem mér er sagt að sé núna á þingflokksformannafundi. Það breytir ekki öllu, hún getur svarað mér hér síðar. Það eru fleiri mál sem bíða okkar á þessu þingi. Við erum að tala um húsnæðismálin og við erum líka að tala um samgönguáætlun. Ég veit ekki betur en að það séu tveir mánuðir síðan farið var með hana inn í ríkisstjórn og mér skilst að hún sé núna föst hjá þingflokki framsóknarmanna. Hvar er samgönguáætlunin? Hún hefur ekki komið inn á þetta þing það sem af er þessu kjörtímabili. Eru menn bara hættir að vinna? Er þessi ríkisstjórn verklaus á öllum sviðum? Það er ekki einu sinni hægt að fara í samgönguáætlun. Það er ekki hægt að fara í lögbundna hluti sem mönnum er ætlað að sinna. Tvö ár eru liðin af þessu kjörtímabili. Hvað er þessi ríkisstjórn að gera? Hvað er þessi stjórnarmeirihluti að gera? Hann skilar engu, hann skilar ekki nokkrum sköpuðum hlut og hann ræður ekki við að skila inn samgönguáætlun. Getur það verið vegna þess sem við sjáum í ríkisfjármálaáætlun að menn ætli ekki neina fjármuni í uppbyggingu í samgöngugeiranum? [[Forseti hringir.]] Þetta gengur ekki svona lengur. Þessi ríkisstjórn verður að fara að skila einhverju af því sem talað er um, þótt ekki sé annað en að standa undir lögbundnu hlutverki sínu.
Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur hefur verið fjarverandi úr þingsal í nokkra daga en hefur reynt að fylgjast með því sem er helst að gerast hérna og helstu fréttir af þinginu eru að héðan eru engar nýjar fréttir. Núverandi minni hluti hefur lagst þversum fyrir framfaramál sem afgreiða þarf og beitir gamalkunnum brögðum til að koma í veg fyrir að það mál fái framgang. Þess vegna er kaldhæðnislegt að heyra nú aftur minnst á bætta umræðuhefð sem skaut hér upp kollinum áðan vegna þess að það var akkúrat það sem maður hefði gjarnan viljað spyrja um út af því hvernig þetta mál núna hefur verið vaxið. Það mætti líka minnast á blaðrið um minna vesen sem margir hafa komið inn á og fengu kosningu út á en standa ekki við. Það er til orð yfir fólk sem beitir svona gíslatökupólitík, það er tiltekið orð yfir fólk sem talar þvert um hug sér. Það er kallað á íslensku loddarar. Þess vegna væri rétt fyrir menn [[Gripið fram í.]]að láta af loddaraskapnum - og hér kallar fólk fram í sem kvartaði yfir frammíköllum í morgun. Það er vel en það væri kannski ráð að menn tækju saman höndum og afgreiddu þau framfaramál sem hér liggja fyrir. Það er nóg eftir, við höfum nógan tíma, við spörum okkur ekki einn dag, ekki eitt kvöld, ekki eina nótt til að ná fram þeim málum sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir og ætlar að standa fyrir.
Virðulegi forseti. Ég las um það í fréttum að hæstv. fjármálaráðherra þætti kominn tími til að laga þingsköpin, hér þyrfti ýmsu að breyta og það fannst mér áhugavert. Mér fannst svolítið eins og hann væri fyrsti maðurinn sem væri að stinga upp á þessu miðað við umræðuna en vil þó benda á að tvisvar hafa verið flutt mál á þingi sem miða að því að koma einhverjum böndum á ræðutíma þingmanna og margoft höfum við, m.a. sú sem hér stendur, rætt um þessi mál í þingsal. Þegar við ræðum við stjórnarherrana um stöðu mála vísa þeir gjarnan í þingmálaskrána. Það er plagg sem ekki er mikið að marka. Það er fullt af málum á þingmálaskránni sem stjórnvöld leggja ekki fram og það eru önnur mál sem stjórnvöld ætla að leggja fram eða hafa lagt fram sem eru ekki á þingmálaskránni. Hún er ekki góður vitnisburður um það sem við munum ræða á þinginu. Það sem mig langar til að ítreka, ég talaði um það fyrir mánuði, er að kalla eftir því að forustumenn ríkisstjórnarinnar setjist niður með stjórnarandstöðunni og segi hvaða mál liggja fyrir þinginu þennan síðasta mánuð. Við í Bjartri framtíð getum í hverju einasta máli sagt fyrir fram hvað við viljum tala lengi, hvaða mál skipta þannig máli og hvaða mál mættu í rauninni fara í gegn án þess að við hefðum nokkuð um þau að segja. Þetta á örugglega við um alla flokka en það er ekki einu sinni gerð tilraun til þess. Við verðum vissulega að reyna að breyta þingsköpum en ég sé það samt ekki endilega gerast. Það sem er hægt að gera er að setjast niður, ræða saman og vera með uppbyggileg samskipti. [[Forseti hringir.]]Það eru stjórnarherrarnir sem verða að vera tilbúnir í það og ég kalla eftir því enn og aftur að þeir setjist niður með okkur og segi okkur hvað er fram undan.
Herra forseti. Svo maður haldi sig enn á skáldlegum nótum segir í gamalli hendingu, gömlu vísubroti: Þegar mest ég þurfti við, þá voru flestir hvergi. Ég hef verið að velta fyrir mér hvort þetta eigi við um ríkisstjórn Íslands. Er hún kannski bara hvergi? Hvar er ríkisstjórnin? Er hún til enn þá? Er hún eiginleg ríkisstjórn? Er það þá ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem segir okkur að það sé fullkomin eining í ríkisstjórninni um húsnæðismál og boðar svo þing í allt sumar? Er það ríkisstjórn fjármálaráðherra sem boðar sína eigin útgáfu af þinghaldinu, þ.e. að þingið eigi að fara í pásu þegar hann er búinn að leggja fram frumvörp sín um gjaldeyrishöft og hittast svo aftur til að afgreiða þau? Er það ríkisstjórn félagsmálaráðherra sem boðar okkur að hún muni leggja fram sín eigin húsnæðisfrumvörp sjálf hvað sem líði afstöðu til þeirra í ríkisstjórn? Er það kannski ríkisstjórn iðnaðarráðherra með náttúrupassann sinn eða er það ríkisstjórn sjávarútvegsráðherra með kvótafrumvarpið sem aldrei kom fram? Veruleikinn er sá að við búum við alveg óvenjulega tætta ríkisstjórn, að því er virðist, og ráðlausa gagnvart þeim verkefnum sem hún á að vera að sinna. Á vinnumarkaði er grafalvarlegt ástand og þær fréttir fékk maður þaðan í gær eftir að slitnaði upp úr viðræðum stærstu samtakanna að ríkisstjórnin væri beinlínis til trafala hvað það varðaði að komast eitthvað áfram með málið. Og af hverju var það? Jú, vegna þess að ríkisstjórnin segir í orði kveðnu: Við erum tilbúin að leggja eitthvað af mörkum, greiða götu þess að hér náist skynsamlegir kjarasamningar með ýmsum skilyrðum, en þegar eftir því er leitað hvað stjórnvöld gætu lagt af mörkum fást engin svör. Ástandið vegna verkfallsins sem þegar er í gangi versnar dag frá degi með skelfilegum afleiðingum fyrir til dæmis ýmsar greinar landbúnaðarins, svo ekki sé minnst á ástandið í heilbrigðiskerfinu, [[Forseti hringir.]]inni á spítölum. Og ríkisstjórnin er hvergi.
Hæstv. forseti. Samfélagið er við suðumark. Það stefnir í harðvítugustu átök á vinnumarkaði í manna minnum. Þau geta haft gríðarlegar afleiðingar fyrir okkur sem í þessu landi búum. Ég hef í ræðu og riti margoft hvatt ríkisstjórnina til að hafa miklu meira samráð við Alþingi, sveitarfélögin, atvinnulífið, launþegasamtökin og marga fleiri aðila og félög um langtímamarkmið og ýmsar nauðsynlegar umbætur. Ég mun seint þreytast á að kveða þá vísu vegna þess að ég er trúgjarn maður og ég trúi því þess vegna enn að það sé hægt að fá þessa ríkisstjórn til að halda á málum í anda þeirra fögru fyrirheita sem tíunduð eru í stefnuyfirlýsingu hennar. Þar segist hún ætla að virkja samtakamátt þjóðarinnar. Hún ætlar að vinna gegn sundurlyndi og tortryggni, eyða pólitískri óvissu og síðast en ekki síst að vinna að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar. Hvernig hefur þetta tekist? Er minna sundurlyndi, óvissa og vantraust í íslensku þjóðfélagi en var þegar ríkisstjórnin tók við fyrir tveimur árum?
Nei.
Er verið að byggja upp og skapa sátt? Nei, því fer fjarri. Hroki og frekja, það vonda par hefur varla lifað betri tíma en í dag og þau skötuhjú hafa alið af sér skaðlegt afkvæmi, mikla sérhagsmunagæslu og tilheyrandi óréttlæti við skiptingu þjóðarkökunnar. Hvenær í ósköpunum verður hægt að hækka lægstu launin ef ekki núna? Sjávarútvegurinn skilar miklum hagnaði. Ferðaþjónustan er orðin stærst atvinnugreina í gjaldeyrisöflun. Við heyrum hagnaðartölur hjá bönkunum sem eru með svo mörgum núllum að maður verður að klípa sig í handlegginn til að trúa niðurstöðunni. Verslun skilar milljarðahagnaði og ríkissjóður er rekinn með afgangi. Hæstv. forseti. Það er kominn hálfleikur á kjörtímabilinu. Ríkisstjórnin hefur spilað hörmulega í fyrri hálfleik. Hún ætti nú að rifja upp [[Forseti hringir.]]hvernig hún sagðist í stefnuyfirlýsingu sinni ætla að gera þetta. Það er þá kannski örlítil von til þess að hún fái ekki þann dóm sögunnar að vera sú ríkisstjórn lýðveldisins sem íslenskur almenningur var fegnastur að losna við.
Herra forseti. Hv. þm. Framsóknarflokksins, Willum Þór Þórsson, vill reyna að horfa björtum augum á það sem hér er að gerast og er einn af þeim fáu, held ég, sem það gerir í ljósi ástandsins. Hér var verið að fara yfir það að vissulega er ástandið betra hjá þeim sem ættu að geta bætt kjör hins almenna launamanns. Hér er allt í hnút. Stjórnarmeirihlutinn getur ekki firrt sig þeirri ábyrgð að koma að því að leysa kjaramálin. Eins og ég hef áður sagt getur þingið skapað umgjörðina sem skiptir miklu máli þegar kemur að því að leggja inn í kjaramálin. Það er hann ekki að gera. Formaður samninganefndar BHM segir að allt sé fast, það séu bara engar viðræður í gangi og ríkið neiti að koma með nokkurn hlut að borðinu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur staðfest að hann telji allt óábyrgt sem hann eða hans ríkisstjórn leggur ekki til. Allt annað er ómögulegt. Við fáum fréttir af því að Alþýðusambandið segi að SA beri vott um takmörkuð veruleikatengsl sem herði hnútinn í kjaradeilunum. SA hefur beitt þeirri pólitík að gera kannanir hjá eigin félagsmönnum og misnota þær í áróðursskyni. Virðulegi forseti. Menntamálaráðherra er aðallega í útlöndum þó að mér skiljist að hann sé kominn til landsins núna. Hann ríður um héruð eða hans fólk og gerir tilraunir til skemmdarverka í menntamálum. Byggðamálin eru í algjörum ólestri og engin samgönguáætlun hefur litið dagsins ljós. Ég held að það sé kominn tími til að þessi ríkisstjórn skili lyklunum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Fyrr í þessari umræðu um störf þingsins tók hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson til máls. Hann sagðist ekki hafa getað verið hérna síðustu daga en hann hefði fylgst með því sem hér var verið að ræða og lagði svo áherslu á að hann teldi þurfa bætta umræðuhefð í þinginu. Hæstv. forseti. Mér fannst ræða hv. þingmanns bera þess merki að hann hefði ekki hlustað mjög grannt eftir því sem við vorum að segja hér því að við vorum einmitt að kalla eftir því, og höfum verið að kalla eftir því, bættri umræðuhefð, þ.e. að þau mál sem hingað koma til umræðu séu tilbúin og séu á þeim stað að við getum rætt þau svo eitthvert gagn sé að. Ég ætlaði einmitt að nota tækifærið hér til að fara yfir nokkur atriði við hv. þm. Þorstein Sæmundsson sem við höfum verið að tala um og þess vegna er ég glöð að sjá hann ganga í salinn. Þannig er nefnilega mál með vexti að nú á sér stað síðari umr. um breytingartillögu á rammanum og hæstv. umhverfisráðherra hefur boðað breytingartillögu við þetta mál. Hún hefur hins vegar ekki komið hingað inn. Þess vegna höfum við kallað eftir því að fá gögn málsins, að það liggi allt fyrir þannig að hægt sé að eiga einhverja vitiborna umræðu. Það hefur hins vegar gengið illa. Því miður verð ég að segja að hér hefur skort upp á að hv. þingmenn stjórnarinnar [[Forseti hringir.]]hafi verið með á nótunum um hvað við erum að ræða. Ég vil því að lokum hrósa hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni þótt ég sé ósammála honum því að hann hefur setið hér og tekið þátt í umræðunni. Við bætum nefnilega umræðuhefðina með því að taka þátt.
Hæstv. forseti. Ég ákvað að nýta mér svigrúmið þar sem nokkrir hv. þingmenn ákváðu að taka ekki sitt pláss í umræðunni og nýta þetta tækifæri til að leiðrétta málflutning hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur þar sem hún sagði í ræðu sinni áðan að samgönguáætlun væri föst inni í þingflokki Framsóknarflokksins - [[Gripið fram í.]]hafði heyrt það, ókei. Mig langaði bara að koma fram með þær upplýsingar að þann 25. apríl sl. var samgönguáætlun afgreidd út úr þingflokki Framsóknarflokksins og þá hlýtur hún að fara að koma eða ég vona að hún verði lögð fram hér í þinginu þannig að við getum séð hvað í henni er. Vonandi getum við svo farið að ræða hana. Ég vildi bara koma á framfæri þessum upplýsingum.
Virðulegi forseti. Þetta fer að verða æsispennandi. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Ég heyrði því fleygt að hún væri föst í þingflokki Framsóknarflokksins en nú er hún greinilega föst einhvers staðar annars staðar. Þá er einn staður sem kemur til greina og það er þingflokkur Sjálfstæðisflokksins. Ég velti fyrir mér hvað valdi því að við höfum ekki enn þá séð þessa samgönguáætlun. Líklegast er ekki neitt í henni, það er eina skýringin sem ég get fundið á þessu, að hún birti það að menn hafa enga sérstaka sýn á samgöngumálin til skemmri og lengri tíma og treysti sér þess vegna ekki til að afgreiða samgönguáætlunina. Ég leiðrétti mig þá hér með, hún er þá greinilega föst í þingflokki Sjálfstæðisflokksins sem er þingflokkur ráðherrans sjálfs þannig að ég held að það væri ferðarinnar virði ef menn kæmu hingað og gerðu okkur grein fyrir því hvað veldur. Það er lögbundið hlutverk ráðherrans að leggja fyrir okkur samgönguáætlun. Samgönguáætlun er gríðarlega mikilvæg. Það sem í henni er hefur mikilvæg og þýðingarmikil áhrif á lífsgæði fólks um allt land og það sem úr henni er framkvæmt. Þess vegna skiptir máli að við förum að sjá með hvaða hætti menn ætla að vinna með hana. Þá er líka gott að minnast þess að í ríkisfjármálaáætlun sem hefur verið hér til umfjöllunar er ekki að sjá að settir verði neinir fjármunir af viti í samgöngumál á komandi árum. Það er líklega það sem menn eru feimnir við að sýna svart á hvítu í nýrri samgönguáætlun. Ég hlýt að kalla eftir því að við förum að fá einhver svör við þessu. Aftur ætla ég að nota tækifærið hér til að hvetja hv. stjórnarþingmenn til að sjá að sér, hætta að þráast við með rammann og taka frekar í útrétta sáttarhönd okkar í stjórnarandstöðunni um að fara að takast sameiginlega á við erfið mál sem snúa að deilum á vinnumarkaði. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Það er ekki oft sem maður þarf ekki að vakna fyrir kl. 8 á morgnana til að komast að í þessum lið. Ég fæ tækifæri í dag og ég ætla að notfæra mér það. Mér fannst merkileg þau tíðindi sem hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir flutti hérna áðan og ætla að leggja út af þeim. Þau varða einmitt störf þingsins vegna þess að hún segir að 25. apríl hafi þingflokkur Framsóknarflokksins afgreitt samgönguáætlun út úr sínum þingflokki. Nú er 20. maí, samkvæmt starfsáætlun eru fimm dagar eftir af þinginu og þessi samgönguáætlun er ekki enn komin hingað. Þetta lýsir verkstjórninni og öllu því sem er í þinginu og þá hlýtur maður að spyrja í framhaldinu: Er rétt til getið hjá flokkssystur minni, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, að samgönguáætlunin sé föst í þingflokki Sjálfstæðisflokksins? Kannski er ekkert í henni þannig að þau vilja ekki sýna hana. Það getur svo sem verið ein ástæðan. Mig langar líka aðeins að leggja út af orðum hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar sem segist hafa fylgst með því sem hér hafi gerst undanfarna daga þó að hann hafi ekki getað verið viðstaddur. Hann segir að við í minni hlutanum höfum lagst þversum fyrir framfaramál sem þurfi að komast áfram. Það er ekki rétt, virðulegi forseti, að við höfum lagst þversum fyrir stjórnartillögu um rammaáætlun, tillögu um Hvammsvirkjun. Við höfum hreint ekki gert það. Við höfum hins vegar lagst þvert fyrir þá [[Forseti hringir.]]ólánstillögu að fjórir kostir sem ekki hafa verið afgreiddir af verkefnisstjórn samkvæmt lögum séu lagðir fram. Þar erum við þversum og verðum áfram.
Virðulegi forseti. Það er svolítið sérstök staða uppi núna. Fáir eru í salnum, stjórnarþingmenn eru ekki hér, þingflokksformenn eru að funda og við erum enn með þetta stóra deilumál hér á dagskrá. Einhvern veginn veit enginn hvernig hann ætlar að fara með þetta, allra síst stjórnarflokkarnir. Ég vildi bara fá að leggja það til hér að við gerðum hlé á þessum fundi þangað til menn vissu hvað þeir vildu. Það liggur fyrir að stjórnarliðar hafa ekki getað komið sér saman um það hvernig þeir ætla að lenda þessu máli og á sama tíma eru mál annarra ráðherra látin reka á reiðanum og ráðherrar nýta sér tækifærið og framkvæma og boða gríðarlegar breytingar á til dæmis menntastefnu þjóðarinnar fram hjá Alþingi í skjóli þess sirkuss sem hér á sér stað. Þetta gengur ekki og ég kalla því eftir því að hlé verði gert á þessum fundi og síðan tekið til við það að kalla ráðherrana hingað inn og þá ekki síst menntamálaráðherra til að segja okkur [[Forseti hringir.]]hvað hann er að gera í skjóli þess að menn halda okkur hér uppteknum í umræðum um rammann.
Virðulegi forseti. Þessi ólánstillaga er orðin slíkt vandræðabarn að það vill enginn halda á henni í þingsal. Við höfum ekki fulltrúa stjórnarmeirihlutans í salnum, þeir eru ekki í salnum til að ota málinu áfram. Það er verið að reyna að finna leiðir og þingflokksformenn stjórnarandstöðuflokkanna eru að reyna að leggja gott til á fundi þingflokksformanna til að finna leiðir út úr þessum ógöngum. Það blasir við að nú á að taka þetta mál af dagskrá og halda áfram með önnur mál sem eru á dagskrá og koma í veg fyrir að hér séu búnar til þær aðstæður að við höfum hér menntamálaráðherra landsins sem stendur um land allt fyrir atlögu að fjölbreyttri framhaldsmenntun án þess að um það fari fram umræða á Alþingi og án þess að hann sitji fyrir svörum í skjóli þess [[Forseti hringir.]]að þinginu er haldið uppteknu við að ræða það furðuverk sem hér er til meðferðar.
Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að ástandið á húsnæðismarkaði er gríðarlega alvarlegt. Ungt fólk upplifir það að komast ekki að heiman, geta ekki eignast sína fyrstu íbúð, ráða ekki við að leggja fram útborgun og það er ekki eins og leigumarkaðurinn sé raunverulegur valkostur fyrir fólk því að leiga á lítilli íbúð er gjarnan tvöföld á við afborgun af húsnæðisláni fyrir jafn stóra íbúð. Staðan er því sannarlega erfið. Við það bætist að aukin ásókn í útleigu íbúða til ferðamanna hefur líka dregið úr framboði á íbúðum til almennrar útleigu og þar með gert þennan vanda enn torveldari úrlausnar. Við í Samfylkingunni höfum kallað eftir því frá upphafi þessa kjörtímabils að gengið verði í það að grípa til aðgerða til að takast á við þennan alvarlega vanda. Við lögðum fram þingsályktunartillögu haustið 2013 sem var samþykkt hér fyrir réttu ári síðan með hvatningu til ríkisstjórnarinnar um fjölbreyttar aðgerðir en það hefur orðið sorglega lítið um aðgerðir á grundvelli þeirrar tillögu og ekki eitt einasta þingmál komið hingað inn sem raunverulega er útfærsla á þeim tillögum sem þar var að finna. Virðulegi forseti. Staðan er snúin, vaxtabætur hafa hrunið að verðgildi í tíð þessarar ríkisstjórnar og eru nú þriðjungur af því sem þær voru þegar best lét í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er brýnt að auka húsnæðisstuðning við fólk. Það er heldur ekki búið að hækka húsaleigubætur sem er brýn þörf að gera. Lengi hafa legið fyrir tillögur um heildstætt kerfi húsnæðisbóta sem jafni aðstöðumun milli þeirra sem leigja og þeirra sem eiga, en ekki orðið að framkvæmdum í tíð núverandi ríkisstjórnar. Í skuldalækkunaraðgerðum ríkisstjórnarinnar voru leigjendur algjörlega skildir eftir og líka búseturéttarhafar. Fjórðungur þess fólks sem er með verðtryggðan húsnæðiskostnað var því skilinn eftir og settur skör lægra en þeir sem búa í eigin húsnæði. Enn bólar ekkert á aðgerðum fyrir þá hópa sem þó hefur margsinnis verið lofað. Það hefur heldur ekkert sést til að bæta úr brýnni þörf fyrir félagslegt húsnæði. Við höfum ítrekað lagt fram tillögur um að útleiga einstaklinga á einni íbúð verði gerð frádráttarbær, verði gerð skattfrjáls til að auka framboð af leiguhúsnæði. Það er fjöldi fólks sem veigrar sér við að leigja út frá sér eða er að leigja til ferðamanna í dag sem gæti frekar kosið að leigja til almennrar útleigu ef það fengi þessa hvatningu frá hinu opinbera. Þetta mundi vonandi hafa strax áhrif til að fjölga íbúðum á markaði. Við höfum líka lagt til að nýttar verði ónýttar lóðir ríkisins til að greiða fyrir byggingu minni leiguíbúða og að sveitarfélögum verði auðveldað að fjölga félagslegum íbúðum, bæði með því að breyta reglum um skuldaþak sveitarfélaga svo að skuldir vegna íbúðarkaupa teljist ekki til almennra skulda og að heimila ríkinu að niðurgreiða beint lántökur sveitarfélaga til bygginga eða kaupa á félagslegu húsnæði án þess að gerð sé krafa um að lán séu tekin hjá Íbúðalánasjóði eins og gert er í dag, vegna þess að stór sveitarfélög eins og Reykjavíkurborg geta fengið betri kjör á markaði en bjóðast á lánum frá Íbúðalánasjóði og engin sérstök ástæða til að pína Reykjavíkurborg til að taka lán hjá Íbúðalánasjóði og fá síðan niðurgreiðslu á þá vexti. Það er mun hagkvæmara fyrir alla að Reykjavíkurborg taki einfaldlega lánið beint og fái niðurgreiðslu á þá vexti beint. Við höfum ítrekað rætt líka um breytingar á byggingarreglugerð til að hægt sé að byggja ódýrara húsnæði og síðast tók framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins undir það í grein í Fréttablaðinu í gær. Á landsfundi Samfylkingarinnar lögðum við svo til nýjar tillögur til að mæta vanda fyrstu íbúðarkaupenda. Þróa þarf kerfi viðbótarlána með ríkisstuðningi til að gera ungu fólki kleift að kaupa sína fyrstu íbúð og tryggja tekjulágu fólki þak yfir höfuðið. Það þarf að þróa nýtt kerfi bundinna húsnæðissparnaðarreikninga sem veita skattafslátt til fyrstu íbúðarkaupa og séu ekki þannig að nýtist bara þeim sem eru á vinnumarkaði heldur líka námsmönnum. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Það er orðið brýnt að fá að sjá aðgerðir ríkisstjórnarinnar í öllum þessum málum og því er orðið mjög aðkallandi að ríkisstjórnin komi fram með skýra sýn um úrlausnir á öllum þessum þáttum. Það liggja fyrir ítarlegar tillögur. Aðgerða er þörf.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að óska eftir sérstakri umræðu á Alþingi um húsnæðismál. Mig langar til að nýta tíma minn til að gera grein fyrir þeim hugmyndum sem ég hef verið að vinna að í ráðuneytinu í sambandi við breytingar á framtíðarskipan húsnæðismála hér á landi og minna líka aðeins á það sem ríkisstjórnin hefur nú þegar gert. Að baki þeim breytingum sem ég hef lagt til liggur það grundvallarmarkmið að allir Íslendingar eigi öruggt húsaskjól sem uppfylli þarfir þeirra. Enn fremur vil ég tryggja að þeir hafi raunverulegt val um búsetuform þannig að fólk geti í auknum mæli valið hvort það leigir eða kaupir sér íbúð eða búseturétt. Í þessari vinnu hef ég reynt að horfa heildstætt á húsnæðismál allra landsmanna og sérstaklega þeirra efnaminni þannig að þær lausnir og þeir valmöguleikar sem verða í boði henti sem flestum ef ekki öllum. Ég hef gjarnan litið á það verkefni sem við blasir á þessu sviði sem eftirfarandi: Í fyrsta lagi er horft til breytinga á fjármögnun húsnæðis hér á landi, annars vegar breytinga á fjármögnun félagslegs leiguhúsnæðis og hins vegar breytinga á almennum húsnæðislánum. Að því er varðar breytingar á fjármögnun félagslegs leiguhúsnæðis er markmið að efla uppbyggingu félagslegs leigumarkaðar á Íslandi og þá snýr verkefnið einnig að því hvernig efla megi og bæta umgjörð almennra húsnæðislána á Íslandi og auðvelda fyrstu kaupendum að spara og eignast eigið húsnæði. Þegar hafa skref verið tekin í þá átt með skuldaleiðréttingunni en hluti af því var séreignarsparnaðarleiðin til þess að auðvelda fólki að spara fyrir fyrstu kaupum. Við sjáum þegar að hlutfall þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn er líka hér á höfuðborgarsvæðinu komið í kringum 20%, þótt meðalaldur þeirra sé aðeins hærri en var fyrir hrun. Í öðru lagi vil ég leita leiða til að bæta leigumarkaðinn og styðja betur við efnaminni leigjendur með auknum húsnæðisstuðningi. Í þriðja lagi hef ég leitað leiða til að auðvelda húsnæðissamvinnufélögum að starfa hér á landi þannig að tryggja megi betur húsnæðisöryggi félagsmanna þeirra. Þegar er til umfjöllunar í velferðarnefnd frumvarp þess efnis. Í fjórða lagi hvernig megi byggja hagkvæmari og ódýrari íbúðir þannig að byggingarkostnaður eða stofnvirði viðkomandi eignar leiði til þess að bæði kaupverð og leiguverð verði sem lægst á húsnæðinu. Þar af leiðandi höfum við þegar gert breytingar á byggingarreglugerð til að auðvelda það að byggja minna húsnæði. Sú vinna sem við höfum verið að vinna að í ríkisstjórninni varðandi húsnæðismálin má rekja til þingsályktunartillögu sem hæstv. forsætisráðherra lagði hér fram þar sem m.a. var lagt til að skipuð yrði verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Henni var falið að kanna öll framangreind atriði sem ég nefndi hér og samhliða verkefnisstjórninni skipaði ég mjög breiðan samvinnuhóp um framtíðarskipulag húsnæðismála sem hafði það hlutverk að vera verkefnisstjórninni til ráðgjafar. Þegar tillögurnar lágu fyrir í maí 2014 var hafin vinna að nánari útfærslu þeirra innan ráðuneytisins. Þessar tillögur eru mjög umfangsmiklar og því taldi ég rétt að vinna að þeim í nokkrum áföngum. Síðan hefur líka átt sér stað ágætis samráð í framhaldinu til að tryggja að vandað sé til verka, enda húsnæðismálin mjög brýnt hagsmunamál alls samfélagsins. Við höfum unnið í fyrsta áfanga að gerð fjögurra frumvarpa sem ýmist hafa verið lögð fram á Alþingi eða eru á lokastigum. Markmið þessara frumvarpa er að auka framboð og fjölbreytni í búsetuformi á húsnæðismarkaði og tryggja öllum heimilum húsnæðisöryggi. Þar vil ég nefna eins og ég sagði áðan að þegar er komið fram frumvarp um breytingar á lögum um húsnæðissamvinnufélög, einnig breytingar á húsaleigulögum. Síðan höfum við verið að vinna að frumvarpi sem snýr að breyttum húsnæðisstuðningi þannig að stuðningur við efnaminni leigjendur og búseturéttarhafa verði aukinn og jafnaður verði húsnæðisstuðningur hins opinbera við ólík búsetuform. Ég hef líka verið talsmaður þess að við uppbyggingu félagslegs leigumarkaðar þurfi að koma til stofnframlög frá ríkinu og sveitarfélögum. Þeim stofnframlögum er ætlað að mynda grundvöll fyrir rekstur félagslegs leiguhúsnæðis. Þar hef ég hins vegar líka lagt mjög mikla áherslu á að ég vil ekki standa að gerð nýs fortíðarvanda í húsnæðismálum og hef því viljað lágmarka áhættu ríkissjóðs til lengri tíma. Hins vegar er það þannig eins og hv. þingmaður lýsti að vandi margra er mikill á húsnæðismarkaðnum og til þess að leysa hann verða allir að koma að borðinu. Því hef ég verið í nánu samráði við samtök aðila á vinnumarkaði og sveitarfélög um lausnir er stuðla að uppbyggingu leigufélaga sem og húsnæðissamvinnufélaga þar sem í boði verði hagkvæmar íbúðir í því skyni að draga verulega úr húsnæðiskostnaði og sem getur vonandi orðið hluti af lausninni á mjög erfiðri stöðu á vinnumarkaði. Hæstv. forseti. Hér undir erum við einfaldlega með öll heimili landsins. Húsnæðismálin eru í mínum huga þverpólitísk. Ég held að við látum öll okkur þetta miklu varða. Við þurfum að koma okkur saman um það og þá ekki síst í samvinnu við þá aðila sem eru leiðandi í ákvörðunum um afkomu vinnandi fólks [[Forseti hringir.]]á íslenskum vinnumarkaði hvernig við viljum haga þessu. Ég vona svo sannarlega að við sem munum taka [[Forseti hringir.]]þátt í þessari umræðu eigum eftir að eiga góða og efnismikla umræðu um þetta mikilvæga mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda Árna Páli Árnasyni og hæstv. ráðherra fyrir svör hennar í þessari umræðu. Ég get tekið undir með þeim báðum, þetta eru gríðarlega mikilvæg mál. Þetta er það sem almenningur í landinu kallar eftir. Beðið er eftir þessum málum hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra af því að vandinn er brýnn. Fólk horfir á gríðarháa leigu til að mynda á höfuðborgarsvæðinu, hvort sem það er fólk sem hefur ekki átt húsnæði en þarf að vera á leigumarkaði, fólk sem jafnvel hefur misst húsnæði vegna efnahagsþrenginganna á undanförnum árum. Það er svo sannarlega beðið eftir raunverulegum úrbótum. Ég verð að viðurkenna að þau tvö frumvörp sem eru komin til kasta Alþingis, um húsnæðissamvinnufélög annars vegar og hins vegar um breytingar á húsaleigulögum, eru ekki þau mál sem munu leysa mál þessa fólks. En ég hlýt að spyrja af því að við hv. þingmenn heyrum auðvitað fréttir og við heyrum í hæstv. fjármálaráðherra sem hefur sagt að frumvörpin hafi ekki verið tilbúin, að enn sé verið að breyta frumvörpunum, ekki sé hægt að vinna kostnaðarmat fyrr en frumvörpin verið fullunnin. Svo langt hefur gengið í samskiptum hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur jafnvel orðað það að leggja frumvörpin fram, ekki í nafni ríkisstjórnarinnar, ekki með kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins, heldur sem þingmaður, sem hv. þm. Eygló Harðardóttir. Ég hlýt að spyrja af því að málið er brýnt, og ég vænti þess að hv. þingmenn í öllum flokkum séu reiðubúnir að finna lausn á þessu eina brýnasta úrlausnarefni samtímans: Hvað er það sem tefur? Er ágreiningur í ríkisstjórninni? Munum við eiga von á frumvörpunum á næstu dögum? Er núna setið að skrafi við aðila vinnumarkaðarins og þýðir það að málin eru ekki enn kláruð til kostnaðarmats? Þetta eru spurningarnar sem við þurfum að fá svör við. [[Forseti hringir.]]Og að sjálfsögðu væri það gott ráð hjá hæstv. ráðherra að taka okkur [[Forseti hringir.]]í stjórnarandstöðunni til samráðs um þessi mál, því að þetta er mál sem við verðum að ná góðri sátt um.
Virðulegur forseti. Það er stundum talað í þessum sal eins og það sem hér er gert geti ekki haft nein áhrif á ástand á vinnumarkaði eða til lausnar á kjaradeilum. Reyndar er þetta breytilegt eftir dögum. Í gær var það talið vera mikið innlegg til lausnar á kjaradeilum að fara að virkja, en í dag heyrum við síðan hinn gamalkunna söng um að í rauninni fátt skipti máli sem við gerum hér til þess að leysa kjaradeilur. Núna erum við að ræða málefni sem ég held alveg örugglega, og það sé öllum ljóst, hefði mikil áhrif á ástand á vinnumarkaði ef okkur tækist vel til. Húsnæðiskostnaður og hvernig hann þróast ræðst mjög af ákvörðunum sem hér eru teknar og á vettvangi sveitarfélaga. Það er ömurlegt að við skulum ekki vera að ræða metnaðarfull húsnæðisfrumvörp sem margoft er búið að boða og í stað þess séum við að ræða hér alla daga allt aðra hluti. Ég vil á þessum stutta tíma vekja athygli á málflutningi Samtaka iðnaðarins undanfarið um það hvernig hægt væri að lækka byggingarkostnað og breyta hvötum í regluumhverfi og gjaldaumhverfi sveitarfélaganna og ríkisins þannig að fleiri smærri íbúðir yrðu byggðar. Á dögunum birtist ágætisgrein eftir Almar Guðmundsson, framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins. Þar segir hann að miðað við þá útreikninga sem Samtök iðnaðarins hafi gert þá geti það, með leyfi forseta, „leitt til lækkunar byggingarkostnaðar að meðaltali um 4–6 millj. kr. á hverja íbúð af stærðinni 80–120 fermetrar“. Ég held að við eigum að hlusta á svona hluti og við verðum að fara í þetta verkefni af mjög yfirgripsmiklu raunsæi. Ég held að það þurfi að snúa mjög mörgum tökkum í samfélaginu til þess að ná íbúðaverði niður til að auka framboð á litlum [[Forseti hringir.]]íbúðum og til að minnka kostnaðinn. Þar komum við að sjálfum grundvelli efnahagslífsins sem er vaxtastigið og það allt saman og hvort [[Forseti hringir.]]við ætlum að hafa þennan gjaldmiðil endalaust.
Virðulegi forseti. Ég heyri hjá flestum ákveðinn samhljóm sem er ánægjulegt í þessari umræðu. Ég vil sérstaklega lýsa yfir ánægju með ummæli hæstv. ráðherra um mikilvægi þess að koma upp kerfi þar sem fólki verður hjálpað við að spara og eignast sitt húsnæði. Við erum búin að vera með fullkomlega galið kerfi. Við höfum sett gríðarlegar fjárhæðir í að hvetja fólk í rauninni til þess að skulda í stað þess að hjálpa þeim við að eignast. Við verðum að snúa þessu við, það er grundvallaratriði. Auðvitað þurfum við að endurskoða stuðning við leigjendur eins og hæstv. ráðherra vísar til og ánægjulegt að heyra þennan samhljóm um það að breyta byggingarreglugerð með það að markmiði að hjálpa aðilum að byggja ódýrar íbúðir. Það má færa rök fyrir því að við séum að gera allt til að koma í veg fyrir að hér sé hægt að byggja ódýrar íbúðir. Bleiki fíllinn sem enginn vill hins vegar ræða og það skil ég ekki, ég verð að viðurkenna að ég skil það ekki og finnst umræðan oft vera alveg ótrúlega skrýtin, virðulegi forseti, er húsnæðisbankinn. Við erum búin að setja núna 55 þús. milljónir í húsnæðisbankann, ríkisrekna húsnæðisbankann. Það eru 1.833 íbúðir komplett ef við tökum þær á svona 30 milljónir. Það er einn Landspítali ef við förum út í slíkan samanburð. Vandinn er að fólk vill ekki vera í viðskiptum við þann banka. Það eru uppi hugmyndir og það er búið að fara í gegnum þær að við getum hætt þessu og verið samt sem áður með lánafyrirkomulag sem getur nýst öllum, þar þurfum við ekki að leita lengra en til frænda vorra Dana. Eitt annað sem aldrei er rætt en er gríðarlega stórt vandamál er lóðaframboð á höfuðborgarsvæðinu. Það verður að snúa ofan af þeirri lóðaskortsstefnu sem hefur verið í Reykjavík á undanförnum áratugum. Það er bara nokkuð sem við verðum að gera því ef hér er ekki nægilegt framboð á húsnæði og eða lóðir eru of dýrar þá skiptir voða litlu máli hvað við gerum, kostnaður við að byggja mun alltaf verða gríðarlega hár. [[Forseti hringir.]]Þetta á auðvitað ekki bara við Reykjavík, en Reykjavík er langstærsta sveitarfélagið og við þurfum að líta sérstaklega til þess.
Forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður. Ég hef rosalega miklar áhyggjur af ástandinu á leigumarkaði, mjög miklar. Og það sem ég hef áhyggjur af er að miðað við þessar tillögur sem maður á náttúrlega eftir að geta lesið úr og séð í stóra samhenginu, þá taka þessar húsnæðisbætur sem eiga þá að leysa af hólmi húsaleigubætur ekki gildi fyrr en árið 2017. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort það sé eitthvað annað sem ráðherrann ætli að gera til að bregðast við hinum brýnu vandamálum sem leigjendur standa frammi fyrir í dag. Ég hegg eftir því að í kynningu á þessu á RÚV er verið að miða við til dæmis 100 þús. kr. húsaleigu á mánuði fyrir fjölskyldu. Ég verð bara að upplýsa hæstv. ráðherra um það að fólk fær hvergi húsnæði í Reykjavík á 100 þús. kr. ef það ætlar að vera með meira en eitt herbergi. Það er jafnvel ekki einu sinni hægt að fá stúdíóíbúðir á því verði fyrir einstaklinga. Það er því mjög brýnt og ég vil hvetja ráðherra - ég hef tekið eftir umræðum um þessa tölfræði hjá félagi leigjenda og fleirum sem búa við þennan veruleika að fólki finnst svona tölfræði og viðmið nánast móðgun, að ráðuneytið sem á að vinna á þessu bráðavandamáli sé ekki í betri tengslum við veruleikann en þetta. Við verðum náttúrlega að vera með viðmið sem eru tengd því sem er á borðinu í dag. Þessi tölfræði hefði kannski átt við árið 2005. Ég vil hvetja ráðherrann til að koma með þessi frumvörp og mæla fyrir þeim þannig að hægt sé að fá umsagnir um þau í sumar og klára að kostnaðarmeta þau þannig að hægt sé að gera þetta strax í haust.
Hæstv. forseti. Ljóst er að staða leigjenda er mjög alvarleg og hefur verið um langa hríð. Félagslegt húsnæði hefur verið til lengi á Íslandi, fyrst með verkamannabústöðunum sem illu heilli voru lagðir niður og inn komu 3,5% lán þess í stað. Nú hefur verið unnin stefnumótun um að koma á stofnstyrkjakerfi til að auka framboð á húsnæði og til að draga úr húsnæðiskostnaði fólks. Leiðin til að lækka leiguverð er auðvitað fyrst og fremst að auka framboð á leiguhúsnæði. Síðan þarf að hækka húsaleigubætur eða húsnæðisbætur til þeirra sem eru á leigumarkaði þannig að stuðningur verði svipaður óháð því hvert búsetuformið er, hvort sem fólk leigir eða á húsnæðið, en miðað sé við húsnæðiskostnað, framfærslukostnað og tekjur. Það er hin rétta leið til þess að mæta leigjendum. En til að framboðið aukist þarf að koma á stofnstyrkjakerfi. Nú virðist eitthvað vera óljóst hvernig eigi að lenda þessum málum. Ég vil nota tækifærið hér í umræðunni til þess að hvetja ráðherra til að vera trú þeirri stefnu sem var mörkuð í miklu samráði sem mikill einhugur var um, bæði hjá stjórnmálaflokkunum, aðilum vinnumarkaðarins en ekki síst Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sem auðvitað leikur lykilhlutverk í því, þ.e. sveitarfélögin, að tryggja lóðir og vinna með þeim félögum sem rekin eru án hagnaðarsjónarmiða og vilja koma hér upp alvöruleigumarkaði. Þannig tryggjum við framboð á húsnæði, þannig tryggjum við húsnæðisöryggi og með húsnæðisbótakerfi tryggjum við aðstoð við fólk á leigumarkaði til jafns við þá sem eiga sitt húsnæði.
Hæstv. forseti. Það er öllum mikilvægt að það sé raunhæft val um búsetuform á húsnæðismarkaði. Í dag getum við ekki sagt að þetta raunhæfa val sé til staðar og það eru nokkrar ástæður fyrir því. Það er of lítið framboð af leiguhúsnæði, leiguverð er hátt og því miður búa margir ekki við langtímaleigu. Einnig er erfitt fyrir fólk, sérstaklega fyrstu kaupendur og líka þá sem misst hafa húsnæði vegna einhverra saka, að komast aftur inn á þann markað vegna t.d. lánafyrirkomulags eða fjármögnunar á húsnæði. Þess vegna er mikilvægt og ég fagna þeirri leið sem ríkisstjórnin kom með að hægt sé að nýta séreignarsparnað til þess að safna sér fyrir útborgun í íbúð, en auðvitað þarf meira til og þar þarf jafnvel að endurskoða byggingarrreglugerð o.fl. Við verðum að horfa á það að ekki vilja allir kaupa húsnæði. Ef við einblínum aðeins á leigumarkaðinn þá er mjög mikilvægt að við aukum húsnæðisbætur til þeirra sem eru á leigumarkaði, og á móti væri afar gagnlegt að skoða, og ég tel að það sé gert, hvort við getum komið fram með einhverjar ívilnunaraðgerðir á móti til þess að leiguverð hækki ekki þegar bætur aukast. Það getur verið t.d. skattaívilnanir til þeirra sem koma leiguíbúðum inn á langtímaleigumarkað og t.d. lægri skattgreiðsla af þeim íbúðum. En það er mikilvægt að við horfum til þessa og að við lækkum leiguverð, af því að ef einstaklingar eiga að geta haft svigrúm til þess að safna sér fyrir innborgun í íbúð þá þurfum við að lækka leiguverð.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu því að ég held að við séum öll sammála um að húsnæðismálin eru með mikilvægustu málum sem við ræðum hér, þó svo að við höfum kannski einhverjar deildar meiningar um það hvernig þeim sé best fyrir komið. Hæstv. ráðherra sagði í máli sínu áðan að hún leitist við að horfa heildstætt á húsnæðismálin, það held ég að sé gott. Mér þykir það hins vegar ekki mjög gæfuleg byrjun að í frumvarpi um breytingar á húsaleigulögum, sem er þó eitt af þeim frumvörpum hæstv. ráðherra sem þegar eru komin fram, er lagt til að fella alveg út 3. mgr. 2. gr. laganna, sem mun rústa þó því kerfi, húsnæðiskerfi sem hér er rekið á félagslegum grunni og veitir þúsundum einstaklinga húsnæði. Þetta finnst mér mjög alvarlegt mál. Hér hefur aðeins verið minnst á breytingar á byggingarreglugerð, ég hef nefnt það áður og ég ætla að gera það aftur núna. Hér megum við ekki láta glepjast af skammtímahugsun og slá af kröfum um aðgengi, því að þörfin fyrir vel aðgengilegt húsnæði mun einungis aukast á komandi árum. Þjóðin er að eldast, það er mjög dýrt, eins og við höfum oft rætt hér, að byggja hjúkrunarheimili en stefnan er að fólk geti búið sem lengst heima. Til þess að sú stefna gangi upp þurfum við vel aðgengilegt húsnæði og þess vegna verðum við að hugsa þetta mál í samhengi.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu, hún er mjög mikilvæg. Ég vil líka nota tækifærið og hvetja hæstv. húsnæðismálaráðherra áfram í sínum störfum. Ég er mjög hlynnt þeim hugmyndum sem ég hef heyrt frá henni um þau frumvörp sem varða húsnæðisbætur og einnig leigufélög. Það eru mikilvæg og góð mál og ég efast ekki um að þingið mun ekki bregða fæti fyrir þau. Ég hvet ráðherra til að leggja þau fram hið fyrsta. Mig langar aðeins til ræða um vaxtastigið á Íslandi. Þegar við tölum um háan húsnæðiskostnað þá skiptir vaxtastigið í landinu auðvitað máli. Við erum með íslensku krónuna og óhjákvæmilega er þá vaxtastigið hærra en það þyrfti að vera. Ég er ekki að segja að hið háa vaxtastig sé alfarið krónunni að kenna, það hafa auðvitað margir þættir áhrif á vaxtastig, en ég held að ég geti fullyrt að vaxtastigið er hærra en það þyrfti að vera vegna þess að við erum með þennan litla gjaldmiðil sem nýtur lítils trausts. Ég held að við borgum eina 8 milljarða í ár í vaxtabætur og mér finnst það svolítið sérkennilegt að ríkið og skattgreiðendur borgi fólki bætur vegna vaxtakostnaðar sem er svo hár í staðinn fyrir að ræða það að taka upp annan gjaldmiðil og lækka vaxtakostnað. Þetta er svolítið brenglað millifærslukerfi ef út í það er farið. Þess vegna er það líka svo mikilvæg og góð hugmynd með húsnæðisbæturnar sem ég veit að hefur verið lengi í umræðunni og gera ekki greinarmun á þeim sem leigja og þeim sem eiga og ýta undir séreignarstefnuna. Mig langar að endingu að benda á að ég hefði frekar viljað að Framsóknarflokkurinn hefði sett þetta mál á oddinn en skuldaleiðréttinguna. Í hana fara einir 100 milljarðar og ég held að milljarðarnir sem um er að ræða varðandi þessi mál hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]séu miklum mun færri og hefði mátt nýta peningana betur í þau.
Virðulegur forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu. Við ræðum hér búsetuform. Við tölum annars vegar um séreignarstefnuna og hins vegar um leigumarkaðinn og ég held að ýta eigi undir hvort tveggja. Sú tillaga að geta nýtt séreignarsparnaðinn okkar skattfrjálst í einhvern tíma til að ungt fólk og aðrir geti eignast sína fyrstu íbúð skiptir máli. Ég held líka að samhliða því sé nauðsynlegt að við förum í endurskoðun á neytendalánum vegna þess að eins og þau eru í dag og greiðslumat liggur fyrir er ljóst að það eru ekki margir sem fara í gegnum það, en ungt fólk og eldra fólk er kannski á leigumarkaði og þarf að greiða á bilinu 100–200 þús. kr. í leigu sem það gæti að sjálfsögðu á sama hátt staðið undir lánum sínum. Þetta er líka verulegt atriði sem við þurfum að taka á í þessum umræðum öllum um hvernig við viljum haga búsetuformi hér á landi. Einnig er ljóst að við þurfum að endurskoða byggingarreglugerðina með tilliti til byggingarkostnaðar en við þurfum jafnframt, þegar farið er inn í þá reglugerð alla, að hafa það ætíð hugfast að draga ekki úr öryggiskröfum. Þar koma að sjálfsögðu inn aðgengismál fatlaðra og mörg önnur mál sem tengjast íbúðum og búsetu. Við þurfum líka að vanda til verka þegar við erum annars vegar að tala um vaxtabætur og barnabætur sem eru um 7,5 milljarðar á ári og húsaleigubætur sem eru um 5 milljarðar hvernig við ætlum að nýta þá fjármuni þannig að þeir nýtist sem best, jafnt þeim sem eru í séreigninni sinni sem og hinum sem eru á leigumarkaði. Þetta eru fjármunir sem þarf að nýta og þeir eru kannski ekki nýttir eins vel og hægt væri og mætti endurskoða en vanda þarf til verka.
Herra forseti. Ástandið á leigumarkaði er ekkert sérstaklega gott. Ég er að skoða í kringum mig þessa dagana og eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir benti á kostar tveggja herbergja íbúð mikið, ég var að skoða þannig íbúðir þótt við séum fjögur, en krakkarnir eru litlir og maður vill frekar búa þröngt en að þurfa að leggja út í óhemjumikinn kostnað, frekar búa þröngt um eitthvert skeið til að geta sparað til að geta síðan keypt eða haft svigrúm inn í framtíðina, safnað í sjóði og slíkt. Það sem ég mundi vilja heyra betur frá ráðherranum er hvernig unnið er að þeim málum. Byggingarreglugerð hefur verið nefnd hérna og lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga frá tveim framsóknarþingmönnum, Elsu Láru Arnardóttur og Haraldi Einarssyni, um að það skuli vera starfshópur á vegum ráðherra sem endurskoði lög og reglugerðir um nýbyggingar íbúðarhúsnæðis með það að markmiði að einfalda kerfið og lækka byggingarkostnað. Þetta er eitthvað sem ég held að ofboðslega margt ungt fólk vilji. Það vill fá meira sjálfræði um það hvernig híbýli það mundi sjálft vilja byggja og þetta mundi tryggja það. Sjálfur mundi ég vilja geta lóðað saman tvo gáma, gert þá vistlega. Ég er búinn að skoða margar útfærslur af þessu, fólk fer bara á netið og skoðar þetta, það er hægt að gera þetta ofboðslega huggulegt. Ég er búinn að skoða hvað það kostar að kaupa stóra glugga sem maður getur sett í eina hliðina og það væri hægt að gera þetta að ofboðslega vistlegum vistarverum en byggingarreglugerðin er einfaldlega of ósveigjanleg til að leyfa mér þetta. Svo er hægt að klæða þetta að utan o.s.frv. Þannig gæti maður verið kominn með góð híbýli sem síðan er hægt að stækka við því að það er alltaf hægt að bæta við. Maður getur byrjað smátt og bætt svo við. Þetta er alla vega minn draumur. Annað varðandi leigumarkaðinn, það er að endurskoða samvinnufélagalöggjöfina til að auka félagafrelsi [[Forseti hringir.]]þannig að aðilar eins og Samtök leigjenda á Íslandi hafi meira svigrúm, þau vilja meira svigrúm varðandi félagarétt þannig að þau geti farið af stað með leigufélög.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið góð og upplýsandi. Mig langar að nefna nokkra þætti hér í lok hennar. Í fyrsta lagi var nefnt að við hefðum í kerfinu verið að styðja fólk til lántöku og það væri öfugur hvati í gegnum tíðina. Við í Samfylkingunni höfum lagt til eflt kerfi húsnæðissparnaðar sem nýtist öllum, ekki bara þeim sem eru á vinnumarkaði núna, en ég tek vara við að halda að það sé fullkomin, endanleg lausn. Það er auðvitað þannig að öll lönd aðstoða fólk við að niðurgreiða lántökukostnað og við fæðumst ekki öll svo rík að við þurfum ekki á lánum að halda til að eignast húsnæði. Þess vegna er mikilvægt að þróa nýtt kerfi viðbótarlána og mikilvægt er að hækka vaxtabætur sem hafa, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni, rýrnað verulega í tíð núverandi ríkisstjórnar. Í annan stað þurfum við auðvitað að fara að sjá beinharðar aðgerðir frá ríkisstjórninni. Hæstv. ráðherra sagðist vilja horfa heildstætt á húsnæðismálin. Ég held að þessi ríkisstjórn hafi gert alveg nóg af því að horfa á þessi mál. Það eru orðin tvö ár sem hún hefur horft á málin. Það þarf ekkert að horfa meira á þau. Við þurfum beinharðar aðgerðir í auknu framboði leiguhúsnæðis. Ég rakti margar tillögur, sem við höfum lagt fram, smáar sem stórar og ríkisstjórnin verður að koma með sínar tillögur í þessu efni. Hún þarf að gera það upp við sig með hvaða hætti hún vill haga stofnstyrkjum og koma með tillögur hér inn um það. Hún hefur haft ár til þess núna. Það þarf að hækka húsaleigubætur. Það þarf líka að taka ákvörðun um húsnæðislánastofnanir vegna þess að það var rætt hér líka. Við höfum lýst okkur tilbúin til þess í Samfylkingunni að horfa á hið danska kerfi húsnæðislánastofnana og hins vegar að ein slík sé í opinberri eigu sem verði byggð á grunni Íbúðalánasjóðs. Við teljum mikilvægt að það sé þannig að ríkið eigi eina húsnæðislánastofnun í nýju kerfi. Boltinn er hjá ríkisstjórninni. Hann er búinn að vera þar í ár, frá því verkefnisstjórnin skilaði af sér. Í tvö ár frá því hún tók við. Við verðum að fara að sjá aðgerðir. Það þarf ekki að horfa meir.
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir góða og málefnalega umræðu um þetta stóra mál, húsnæðismál, húsnæðisöryggi landsmanna. Það er þannig eins og oft er með stór mál að þá getum við öll verið sammála, t.d. setningunni um að öll heimili eigi að búa við húsnæðisöryggi. Ég held að við getum líka öll verið sammála því að aðeins þannig getum við sagt að Ísland sé raunverulega velferðarsamfélag. En hins vegar getum við síðan oft verið ósammála um nákvæmlega hvaða leiðir við eigum að fara til þess að nálgast þetta markmið. Þetta er eitthvað sem við höfum verið að vinna að og stór skref hafa þegar verið tekin. Ég nefni allt að því 150 milljarða sem hefur verið ráðstafað til skuldaleiðréttingarinnar og í séreignarsparnaðarleiðina til þess að hjálpa fólki að spara fyrir húsnæði og lækka skuldir. Þetta hefur þegar haft áhrif. Greiðslubyrði er lækkandi, við sjáum að vaxtabætur eru að lækka og skuldahlutfall heimilanna að batna. Við erum líka sammála um að það þurfi að taka frekari skref. Við sjáum það í könnunum sem gerðar hafa verið á Íslandi að kannski innst inni þá dreymir okkur flestöll um okkar eigið hús, kannski með garði, kannski með útsýni yfir sjóinn, en ég held að við hv. þingmenn verðum einfaldlega að horfast í augu við staðreyndir, ég tel að við séum að gera það í þessari umræðu, og það eru ekki allir í stakk búnir til þess að eignast eigið húsnæði þrátt fyrir ágætan húsnæðisstuðning hins opinbera í þeim tilgangi og hugsanlega með sérstökum stuðningi við fyrstu kaupendur. Þeim sem eru á leigumarkaði hefur fjölgað verulega og ekki hvað síst í þremur lægstu tekjuhópunum. Við sjáum líka í tengslum við samfélagsbreytingar að það er til fólk sem hefur einfaldlega hvorki áhuga á því að kaupa sér lítið hús né litla íbúð, það velur að leigja eða kaupa búseturétt vegna þess að það hentar því betur vegna þess að það flytur oftar, vegna þess að fólk skilur oftar en áður og vegna þess að það vill einfaldlega ekki skuldsetja sig líkt og fyrir hrun. Þannig að okkar hlutverk sem stjórnvalda er að hlúa að öllum þessum heimilum, bæði þeim [[Forseti hringir.]]sem vilja eiga sitt eigið heimili og þeim sem vilja leigja, en ekki hvað síst þeim sem eru efnaminni.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að forseti hafi hlutast til um það að þingflokksformenn hittust og færu yfir þá stöðu sem upp er komin að því er varðar umræðuna hér um rammaáætlun en ég lýsi jafnframt yfir miklum vonbrigðum með að sá fundur skyldi ekki hafa skilað okkur áfram í því vandasama máli. Menn hafa verið á floti með dagsetningar í þessari umræðu en samkvæmt áætlun verkefnisstjórnar rammaáætlunar er gert ráð fyrir því að verkefnisstjórnin skili endanlegum niðurstöðum sínum til ráðherra 1. september 2016. Það er tíminn sem við erum að horfa til og þá hefur ráðherra í höndunum endanlega tillögu verkefnisstjórnar um 26 kosti, þar með talið þá kosti sem hv. atvinnuveganefnd leggur til að verði núna bætt við. Ég höfða til virðulegs forseta með að halda áfram að hlutast til um það að við náum einhverri farsælli niðurstöðu með þetta og [[Forseti hringir.]]að það sé ótvírætt að lögin séu virt í þessu mikilvæga ferli.
Virðulegi forseti. Ég mótmæli fundarstjórn forseta enn og aftur. Eins og margoft hefur komið fram vil ég fá svör við því af hverju við erum að ræða hér breytingartillögu sem er ekki í samræmi við það sem ráðherra málaflokksins hefur lagt fram, ekki í samræmi við álit lögfræðinga þeirra ráðuneyta sem að málinu koma og ekki í samræmi við það sem verkefnisstjórn rammaáætlunar hefur lagt fram. Til að geta rætt þetta mál þurfum við að hafa á hreinu hvað við erum í rauninni að ræða. Ég veit að þetta getur verið flókið fyrir þá sem heima sitja og eru úti í samfélaginu, en það sem liggur undir er ekki bara þingsályktunartillaga ráðherra heldur heilmiklar breytingartillögur frá meiri hluta atvinnuveganefndar og við þurfum að fá að vita hvort þetta sé í rauninni þingtækt.
Herra forseti. Ég verð að segja að mér þykir leitt að ekki hafi komið neitt haldbært út úr fundi hv. þingflokksformanna sem haldinn var hér áðan. Mér finnst jákvætt að sá fundur hafi verið haldinn en leitt að ekkert haldbært hafi komið út úr honum því að það gengur ekki að við eyðum tíma þingsins í að ræða tillögu sem stangast á við lagaramma um rammaáætlun. Eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir gerði ágætlega grein fyrir áðan liggur fyrir að verkefnisstjórn vinnur samkvæmt ákveðinni tímaáætlun og það sem hvarflar að manni er að hv. þingmenn í meiri hlutanum treysti sér hreinlega ekki til að bíða eftir þeim tillögum, að þeir hafi pólitískar áhyggjur af að bíða eftir þeim tillögum þegar það liggur algjörlega fyrir að þetta er það sem Alþingi verður að gera ef Alþingi ætlar að fylgja hinu lögbundna ferli. Ég mótmæli því enn og aftur að þetta mál sé hér á dagskrá, mál sem enginn hv. þingmaður getur með góðri samvisku stutt að sé á dagskrá miðað við þann lagaramma sem við erum með í gildi.
Virðulegi forseti. Ég held að við sem horfum á ferilinn og þekkjum hann ágætlega gerum okkur grein fyrir því að ef menn hefðu látið vera að fara í svo undarlegan leiðangur með þessar breytingartillögur þvert á löggjöfina sé mjög líklegt að Hvammsvirkjun hefði verið afgreidd með einum eða öðrum hætti á Alþingi í desember sl. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir fór yfir það áðan hvaða tímafrestir ættu við þegar kemur að endurskoðun á rammaáætlun frá verkefnisstjórn og við erum að tala um að 26 raðaðir kostir geti verið komnir inn í þingið eftir tæplega eitt og hálft ár. Þess vegna er það fullkomlega á ábyrgð þessara stjórnvalda og þessa stjórnarmeirihluta að þessi mál eru komin í ógöngur og [[Forseti hringir.]]ef einhverjir eru að tefja eru það stjórnarmeirihlutinn og meiri hluti atvinnuveganefndar.
Herra forseti. Eins og aðrir þingmenn er ég ákaflega hugsi og leið yfir því að ekki hafi náðst árangur á fundi hæstv. forseta með þingflokksformönnum og að við ætlum að halda áfram í umræðu um mál sem við mörg teljum ekki þingtækt, í það minnsta kemur upp deila um hvort breytingartillagan geti verið þingtæk ef hún stangast á við löggjöfina. Við höfum vitnað í minnisblöð frá atvinnuvegaráðuneyti og ekki síður umhverfisráðuneytinu um það. Síðan auglýsi ég enn og aftur eftir breytingartillögu við breytingartillögu sem væri gott að fá inn í síðari umr. Ég spyr forseta: Hvað er að frétta af þeirri tillögu?
Forseti hefur ástæðu til að ætla að útbýtt hafi verið þingskjali og tilkynnt um það á fundi kl. 15 sem tengist dagskrármálinu.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa lýst yfir vonbrigðum með að ekkert hafi komið út úr fundi þingflokksformanna með hæstv. forseta. Ég leyfði mér að vera svo bjartsýn að binda nokkrar vonir við að nú væri eitthvað að gerast, að verið væri að stíga einhver skref til að reyna að leysa þann hnút sem málið er komið í. Það eru mér mjög mikil vonbrigði ef lítið hefur gengið þar. Ég ætlaði satt að segja að gera eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og spyrja út í formlega breytingartillögu við breytingartillöguna sem ég heyri að forseti segir að sé komin fram. Ég ætla að fara og kynna mér hana áður en lengra er haldið.
Virðulegur forseti. Þegar maður er ósáttur verður maður að segja það og ég ætla að halda áfram að nota þennan lið til að láta skoðun mína í ljós um þennan málatilbúnað allan. Það koma alltaf ný og ný tilefni. Mig langar að beina því til forseta og skrifstofu forseta í þinginu að skoða almennilega hvort aðrar leiðir en ágreiningur í þingsal séu kannski fyrir hendi í þinghaldinu og hvort ekki eigi að reyna að hanna þær vegna þess að það sem við verðum vitni að er að ágreiningur kostar, hann tekur toll, og nú er mjög mikill ágreiningur í þessu máli. Þetta er ekki málþóf, þetta eru ekki neinar málfundaæfingar, það er bara gríðarlega djúpur ágreiningur hér í gangi. Ég hvet hæstv. forseta til að horfast í augu við það að þegar svona ágreiningur er á meðal þingmanna eru alveg til aðrar viðurkenndar leiðir til að glíma við svoleiðis, jafnvel fyrirbyggjandi. Hér eru þær leiðir alveg augljósar.
Herra forseti. Eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir fór yfir áðan er þessi röðun á hugsanlegum virkjunum í ferli. Því lýkur á næsta ári og væri hægt að taka málið til umræðu á löggjafarþinginu 2016–2017 í stað þess að rífa kosti út úr þessu lögbundna ferli og færa þá fram í tillögu sem við mörg hver efumst um að standist lög um rammaáætlun. Ég verð að segja að mér finnst algjörlega óviðunandi að ekki sé hlustað eftir þessum sjónarmiðum, sérstaklega í ljósi þess að í umræðu um þetta mál hefur það ítrekað komið fram að hv. þingmenn meiri hlutans átta sig ekki einu sinni á því í hvaða umræðu við erum stödd um málið. Hér kom fram í morgun að menn töldu að þetta ætti eftir að fara í 3. umr. Það vekur manni auðvitað réttmætar efasemdir um að menn gangi til þessa máls með bæði augun opin og átti sig algjörlega á þeim afleiðingum [[Forseti hringir.]]sem það getur haft ef áfram verður haldið með þessa umræðu og reynt að keyra þetta mál í afgreiðslu til að setja allt lagaumhverfið í algjört uppnám. Hvers konar fordæmi er það sem Alþingi Íslendinga er þá að gefa? Er einhver hissa á hvað fólk segir um virðingu þingsins? Það [[Forseti hringir.]]snýst ekki um að við séum að sinna því hlutverki sem okkur er ætlað, heldur að þingið er ekki að starfa samkvæmt eigin löggjöf.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta að ræðutíma.
Herra forseti. Þá hefur tekist að kreista fram breytingartillögu sem er ekki mikil að stærð, ekki mikið lesefni. Í greinargerð segir: „Hér er lagt til að fallið verði frá tillögu um að Hagavatnsvirkjun færist í nýtingarflokk enda eiga önnur sjónarmið við um hana en aðrar virkjanir í tillögunni og hefur meiri hlutinn auk þess komist að samkomulagi við umhverfis- og auðlindaráðherra um tillögu í þessa veru.“ Ekki er neinn annar rökstuðningur með breytingartillögunni. Þetta er alveg með ólíkindum. Rökstuðningurinn er bara jafn mikill og var með breytingartillögunni sjálfri, ekki neinn, bara núll. Það er ekki hægt að bjóða Alþingi Íslendinga svona vinnubrögð, menn verða að fara að vinna hérna eins og þessi vettvangur gefur til kynna að eigi að gera.
Virðulegi forseti. Ég á ekki aukatekið orð yfir greinargerð með þessari breytingartillögu. Gengur það, virðulegi forseti, að þessi meiri hluti atvinnuveganefndar leggi fram tillögu og geri svofellda grein fyrir henni? „Hér er lagt til að fallið verði frá tillögu um að Hagavatnsvirkjun færist í nýtingarflokk enda eiga önnur sjónarmið við um hana en aðrar virkjanir í tillögunni …“ Hvaða önnur sjónarmið? Þessi önnur sjónarmið er að finna - hvar? Til dæmis í umsögn umhverfis- og auðlindaráðuneytisins sem fjallar um ólögmæti tillögunnar og gerir líka grein fyrir því að sami vandi lýtur að Skrokkölduvirkjun og líka þeim sem snúa að hinum virkjununum í neðri hluta Þjórsár. Hvaða önnur sjónarmið er verið að tala um hér? Það er ótækt annað en að meiri hluti atvinnuveganefndar standi fyrir [[Forseti hringir.]]máli sínu hvað þetta varðar.
Virðulegi forseti. Hvert furðumetið á fætur öðru fellur í þessari umræðu. Hér er lögð fram breytingartillaga, eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir nefndi, með greinargerð sem er einhver sú sérkennilegasta og líklega sú versta sem um getur í sögu þingsins. Hún er ein setning og síðari hluti hennar er: „… og hefur meiri hlutinn auk þess komist að samkomulagi við umhverfis- og auðlindaráðherra um tillögu í þessa veru.“ Er verið að gera grín að okkur? Það er verið að rífa þetta mál úr faglegu ferli vegna þess að meiri hluti atvinnuveganefndar telur sig betur til þess bæran að meta hvað eigi að fara í nýtingarflokk og hvað ekki og hann rökstyður það með þessum hætti. Hér er niðurlæging Alþingis algjör. Hún hefur náð nýjum hæðum með þessum tillöguflutningi. Hann er til marks um allt málið í heild sinni, hvernig þessi stjórnarmeirihluti fúskar í vinnubrögðum sínum frá A–Ö í þeim eina tilgangi [[Forseti hringir.]]að tudda vilja sínum hér í gegn. Má ég að minnsta kosti biðja um það, virðulegi forseti, af því að hv. þm. Þórunn Egilsdóttir er hér í hliðarherbergi, þingmaður sem stendur að þessu, að menn reyni að koma með efnislegan rökstuðning fyrir tillögum sínum á Alþingi? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Sú háskabraut sem við erum komin inn á á hinu háa Alþingi hófst með því að núverandi stjórnvöld sem þá voru í minni hluta hindruðu að hin nýja stjórnarskrá fengi framgöngu á Alþingi á síðustu dögum síðasta kjörtímabils. Síðan ákveður hæstv. utanríkisráðherra að sniðganga Alþingi af því að hann gat ekki komið í gegn máli sem lýtur að aðildarviðræðum við Evrópusambandið og núna, af því að þau komast ítrekað upp með að hunsa hið eðlilega þingræði og vilja þjóðarinnar, erum við komin í þá stöðu að - ég á eiginlega ekki orð til að lýsa þessu. Þetta er fullkomin vanvirðing við þessa stofnun og ég legg til, forseti, að þessari tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar verði hreinlega hafnað og að hér verði boðað enn og aftur til þingflokksformannafundar til að fara yfir þessa hrákasmíð. [[Forseti hringir.]]Þetta er skammarlegt. Gerið grein fyrir máli ykkar, þingmenn meiri hlutans.
Hæstv. forseti. Það er búið að fara nokkrum orðum um þessa breytingartillögu og ég ætla ekki að hafa þau fleiri en bendi á það sem hv. formaður þingflokks Samfylkingarinnar, Helgi Hjörvar, hefur bent á, að í gegnum eina umræðu á að ákveða fjóra nýja virkjunarkosti fram hjá rammaáætlun eða því verklagi sem þar var ákveðið. Svo er gerð breyting þar á og þar kemur inn furðutillagan og ég hef áhyggjur, herra forseti. Mér finnst þetta skipta máli og ég spyr: Er þetta stefna ráðherra eða er verið að fara gegn ráðherra? Við höfum ekki fengið skýr svör um það.
Virðulegi forseti. Þetta er orðið ofboðslega vandræðalegt, það verður að segjast eins og er. Ég er eiginlega farin að kenna í brjósti um meiri hlutann og býð það að við hættum þessu núna. Af hverju erum við ekki að ræða þingsályktunartillöguna um Hvammsvirkjun sem fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra lagði fram, tillögu sem hefur farið í gegnum ferli? Virkjunarsinnar, og þar fremstur í flokki formaður í atvinnuveganefnd, hv. þm. Jón Gunnarsson, eru að stíga á tærnar á sjálfum sér með því að hleypa ekki áfram málefnalegri umræðu um þingsályktunartillögu um þá virkjun. Mér finnst meiri hlutinn vera að skemma fyrir sjálfum sér í rauninni en ég veit ekki hvort þarf að borga einhverjum almennatengli mjög háar fjárhæðir til að segja það. Þetta ráð hérna var hins vegar alveg ókeypis.
Herra forseti. Ég vil áfram ræða um þá breytingartillögu sem liggur fyrir og er búið að ná loksins fram en er því miður ansi þunnur þrettándi og rökstyður í engu af hverju menn kippa einum kosti til baka en ekki fleirum. Ekki var rökstuðningur með málinu fyrir hendi í upphafi. Nú er talað um sjónarmið eins og að vinna og verkefni verkefnisstjórnar og faghópa snúist bara um sjónarmið manna. Ég skora á hv. þingmenn hérna inni, Pál Jóhann Pálsson og Jón Gunnarsson, að fylgja þessari breytingartillögu eftir og gera grein fyrir henni. Ef þetta væri í einhverju eðlilegu samhengi mætti ætla að menn kæmu roggnir og töluðu fyrir þessu máli og hvað þeir væru að leggja til málanna. Með engum rökstuðningi er þetta marklaust plagg, enginn veit hvert framhaldið verður og við eigum að draga þetta mál allt til baka.
Hæstv. forseti. Það tókst loks að særa fram þá breytingartillögu við breytingartillöguna sem hér hefur verið á dagskrá og við höfum í raun kallað eftir allt síðan síðasta föstudag. Það var svo sem ekki lengi gert að kynna sér efni hennar því að greinargerðin með henni er ekki nema þrjár línur þar sem segir að tillaga um að Hagavatnsvirkjun færist í nýtingarflokk sé dregin til baka enda eigi önnur sjónarmið við um hana en aðrar virkjanir í tillögunni. Hér hefði verið ágætt að fá að vita eitthvað um það í hverju þessi sjónarmið felast. En gott og vel, þessi breytingartillaga við breytingartillöguna er komin fram. Er þá ekki næst að fá að vita hjá hæstv. forsætisráðherra hvernig hann telur þessa umræðu vera innlegg í kjaraviðræður? Það stendur enn þá út af.
Virðulegi forseti. Jæja, það hlaut að koma að því fyrr eða síðar að þetta yrði krotað niður á blað sem er gott og blessað, en þetta breytir engu um það hvar þessar breytingartillögur standa gagnvart málinu, hver hættan er við það að afgreiða það eins og það stendur núna, hvort sem það er með þessari breytingartillögu eða ekki. Það er ekki Hagavatnsvirkjun sem gerir greinarmuninn á því hvort þessi breytingartillaga sé lögmæt eður ei þegar fram líða stundir og þetta verður væntanlega samþykkt og væntanlega kært. Þótt það sé ágætt að menn hafi loksins komið þessu niður á blað eftir þó nokkuð mikið af kvörtunum frá minni hlutanum er þetta eitt og sér ekki neitt til þess að breyta stöðu málsins. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga.
Virðulegi forseti. Það er ekki að spyrja að því. Loksins kemur breytingartillagan sem hefur verið kallað mikið eftir og þá er hún ómöguleg. Við lögðum okkur í líma við að hafa hana nógu einfalda svo það yrði enginn misskilningur [[Gripið fram í.]]en ég skil vel að hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar finnist þetta þunnur þrettándi [[Gripið fram í.]]því að auðvitað hefðu þeir viljað hafa liði a–c [[Gripið fram í: Já.]]og helst Hvammsvirkjun líka, allar virkjanirnar. [[Gripið fram í.]]Með því að segja að önnur sjónarmið eigi við um hana erum við að vitna í einmitt rökræðuna sem hefur farið hér fram, að verkefnisstjórn rammaáætlunar hefur ekki sett Hagavatnsvirkjun í nýtingarflokk, við viðurkennum það, en verkefnisstjórn rammaáætlunar 2 setti alla hina kostina í nýtingarflokk. Með [[Forseti hringir.]]því að virkja Hagavatn vorum við að vitna til þess að við mættum færa milli flokka þá kosti sem hefur verið fjallað um. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]Sá er munurinn.
Forseti. Þessi orð hv. þingmanns sýna ljóslega að samkomulaginu um rammann og því faglega ferli er lokið. Það er bara þannig. Það er búið að drekkja rammanum í þessu verkferli meiri hluta atvinnuveganefndar og meiri hluta Alþingis því að þetta mál er hér á dagskrá af því að forseti Alþingis hefur sett í forgang að það verði klárað og allt annað sett í gíslingu og allt þingið sett í uppnám sem og samfélagið. Ég hef af þessu áhyggjur, forseti, sem og af því að forseti sé ákaflega hlutdrægur í þessu máli. Því lýsi ég yfir vantrausti á forseta Alþingis til að fara með dagskrárvaldið þegar kemur að þessu máli.
Virðulegi forseti. Mikil er málefnaþurrð manna orðin í þessu málþófi þegar þeir velta sér upp úr þessu eftir alla umræðuna þegar kallað var eftir því að fá þessa tillögu fram. Hún er komin fram og hún skýrir sig sjálf, það er fallið frá Hagavatni. Það segir í þessari stuttu greinargerð að það sé fallið „frá tillögu um að Hagavatnsvirkjun færist í nýtingarflokk enda eiga önnur sjónarmið við um hana“. Þessi sjónarmið reifaði ég í ræðu minni þegar ég mælti fyrir nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Ég fór yfir það að hún hefði ekki hlotið [[Gripið fram í.]]sömu niðurstöðu í verkefnisstjórn og hinar tillögurnar og að því leyti væru veikari rök til að færa þann virkjunarkost í nýtingarflokk. Ég fór nákvæmlega yfir þetta. Hvaða sjónarmið voru það sem við vorum að hlusta á? Við vorum að hlusta á fólkið heima í sveitinni, fólkið sem býr við uppfokið af þessu, fólkið sem hefur af þessu áhyggjur og ferðamálafulltrúa Suðurlands eins og ég taldi upp sem telur að þetta verði mjög til uppbyggingar og styrkingar ferðaþjónustu á þessu svæði. Það eru rökin sem nefndin notaði fyrir sig til að taka ákvörðun um að leggja þetta til. Nú höfum við náð samkomulagi við umhverfisráðherra sem var einnig andvígur tillögu um að taka [[Forseti hringir.]]hana til baka og hættið nú að gera stórt [[Forseti hringir.]]veður út af [[Gripið fram í.]]þessu. Þetta er ekki stóra málið. Þið eruð búin [[Hættirðu þá að hlusta á fólkið í sveitinni.]]að fá tillöguna skriflega. Farið nú að fara í málefnalega umræðu um þetta mál þannig að við getum farið að ræða [[Forseti hringir.]]eitthvað af viti hérna. [[Háreysti í þingsal.]]
Forseti biður hv. þingmenn að hafa ró í salnum og minnast þess að það á ekki að ávarpa aðra þingmenn í 2. persónu, heldur beina máli sínu til forseta.
Herra forseti. Mér finnst ámælisvert af hv. síðasta þingmanni sem hér talaði að segja: Þið eruð búin að fá breytingartillögu. Fyrst hann var í ræðu sinni svona áfjáður í að draga þennan kost til baka velti ég fyrir mér af hverju hann hafi ekki lagt það fram strax eða áður en nefndin yfir höfuð afgreiddi málið út. Ég er nefnilega nokkuð viss um að þessi breyting hefði ekki náðst fram nema af því að stjórnarandstaðan hefur staðið hér náttúruvaktina og heldur henni áfram. Það er ekki nóg að þetta sé dregið til baka, það er alveg ljóst og má vera meiri hluta atvinnuveganefndar ljóst að stjórnarandstaðan er ekki sátt við að þessi tiltekna tillaga sé sú eina sem hér verður lögð fram. Þinghaldið eins og það er hér er í ykkar boði. Það er ekki í boði stjórnarandstöðunnar.
Virðulegi forseti. Báðir hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson og Jón Gunnarsson hafa nú komið hingað og undirstrikað vandamálið við þetta, sennilega þó óafvitandi. Vandinn við þessa aðferð við að virkja þessa kosti er að þetta brýtur í bága við gjörvalla hugmyndafræðina á bak við rammaáætlun. Það er misjafnt hvort menn þræti fyrir þetta eða réttlæti það með einhverjum ógurlegum aðgerðum fyrri ríkisstjórnar sem sá sem hér stendur hafði ekkert með að gera, svo því sé haldið til haga. Það sem eftir stendur er að hv. þm. Jón Gunnarsson vill nú meina að þetta hafi staðið í sínu nefndaráliti sem undirstrikar bara það að menn fóru út í þetta án tillits til rammaáætlunar. Nú er svo enn með hina kostina og svo verður áfram þar til 3. áfangi rammaáætlunar hefur afgreitt þessa virkjunarkosti. Ég skil ekki hvers vegna hv. þingmönnum liggur svona á, hvers vegna þeir bíða ekki fyrst það er búið að ræða þetta í 2. áfanga. 3. áfangi neitar [[Forseti hringir.]]að leggja það til þrátt fyrir að hafa sömu gögn væntanlega nema það séu einhver ný gögn, það skyldi þó ekki vera, en hv. þingmenn geta bara ekki beðið og láta eins og það sé eitthvert aðalatriði að menn hripi niður á blað það [[Forseti hringir.]]sem menn eru búnir að röfla hérna yfir síðan í seinustu viku. Röfla, þá er ég að tala um sjálfan mig svo það sé á hreinu.
Herra forseti. Það er vissulega ágætt að breytingartillaga er komin fram og þá skýrist um hvað við erum að ræða. Það er ekki lengur verið að ræða um að setja Hagavatn í nýtingarflokk. En þetta er náttúrlega eins og hvert annað leikrit hér. Hér spássera stjórnmálamenn um, benda og segjast ætla að fá þennan virkjunarkost í nýtingarflokk og hinn, skítt með hvað fagleg nefnd segir, skítt með 20 ára starf sem liggur undir rammaáætlun, þetta skuli bara verða svona af því að þeim finnist það eiga að vera svona. Þetta gengur ekki, forseti, og forseta má vera ljóst að á meðan hér liggja á borðinu breytingartillögur sem ganga þvert gegn anda laga um rammaáætlun mun stjórnarandstaðan taka sér góðan tíma í þingsal.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér um rammaáætlun og breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin fékk mjög marga aðila á sinn fund og fór vel yfir málið og fjallaði um það á fjöldamörgum fundum. Þar komu fram eins og gengur margvísleg og ólík sjónarmið sem eðlilegt er þar sem málið er umdeilt, og það á að vera það þar sem við erum að ræða stórt mál sem snertir framtíð og framþróun í landinu, leggur línur varðandi lífsskilyrði komandi kynslóða og sambúð og umgengni við náttúruna. Þegar talað er um virkjunarkosti vill umræðan oft fara í þá átt að einungis sé um tvo hópa fólks að ræða með gagnstæða skoðun, þá sem vilja virkja allt og hina sem ekkert vilja virkja. Auðvitað er það ekki svo því að þar á milli er stór hópur landsmanna sem vill hófsama og sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda. Í þeim hópi tel ég mig vera. Ég vil skoða alla kosti vel og ígrunda áhrif þeirra framkvæmda á umhverfið og náttúruna með hliðsjón af sjálfbærri þróun sem byggist á þremur meginstoðum, sem eru samfélagsmál, efnahagur og náttúra. Við búum í landi mikilla náttúruauðlinda sem okkur ber að umgangast af virðingu. Til okkar er litið vegna þess að Íslendingar eru á margan hátt fyrirmynd annarra þjóða um sjálfbæra orkunýtingu og jafnvel talað um Ísland og vitnað til landsins sem grænnar orkueyju. Hér í þessari umræðu erum við að tala um virkjunarkosti en ekki hvað við ætlum að gera við orkuna, þessi umræða afmarkast því við það. Hlutverk rammaáætlunar er að flokka bæði í nýtingu og vernd, en hafa verður í huga að þótt búið sé að flokka kostina á þann hátt er ekki þar með sagt að það sé endanlegt, því að alltaf er möguleiki á að færa kosti úr þessum flokkum komi fram gild rök fyrir því. Verkfærið sem búið hefur verið til er flókið og mikið ferli sem krefst ítarlegra og nákvæmra rannsókna og kannana. Við skulum líka hafa í huga að Ísland er eina landið í heiminum sem hefur unnið rammaáætlun um nýtingu endurnýjanlegra orkuauðlinda. Það er í sjálfu sér merkilegt og gott en raunin er sú að frá upphafi hafa verið deildar meiningar um það hvernig meta eigi virkjunarkosti heildstætt. Það hefur jafnvel hver sína meiningu. Í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun nr. 48/2011 er þetta þó tekið skýrt fram, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi.“ Öll vinna við rammaáætlun miðar nú að því að flokka virkjunarkosti í orkunýtingar-, bið- og verndarflokk. Þegar af stað var haldið í þessa vinnu var eðlilega ekki til fullbúin aðferðafræði þar sem hér var um frumkvöðlavinnu að ræða. Vinnuferlið hefur þó verið í þróun og ekki ólíklegt að einhverjar meiri breytingar muni verða. Sýnist mér að gott væri til dæmis að skoða biðflokkinn betur og víkka hann jafnvel út eða skipta í tvo flokka þar sem annar mundi innihalda kosti sem möguleiki væri á að rannsaka betur til að ákvarða um framhald vinnu og auka svigrúm og skilvirkni. Faghópar sem verkefnisstjórn skipar hafa það verkefni með höndum að afmarka áhrifasvæði fyrirhugaðra framkvæmda og meta fjölmarga þætti innan svæðisins fyrir virkjun. Vinna hópanna skiptist í þrjú stig sem felast í því að meta og raða svæðum eftir gildum sem hver hópur metur. Meta á áhrif virkjunar á þessa þætti og síðan að raða virkjunarkostum frá lakasta til besta kosts út frá matinu. Eðlilega raðast kostirnir ekki eins frá faghópunum þar sem þeir vinna út frá mismunandi gildum. Það er síðan hlutverk verkefnisstjórnar að samþætta gögn faghópanna og sameina niðurstöður þeirra í endanlega röð. Lykilorð í rammaáætlun er faglegt mat. Í athugasemdum kemur fram að verndar- og nýtingaráætlun taki til virkjunarkosta sem verkefnisstjórn hefur fjallað um. Þannig er miðað við að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Í því felst á engan hátt að Alþingi sé bundið af tillögum verkefnisstjórnarinnar eða ráðherra um flokkun virkjunarkosta, heldur einungis að áður en Alþingi fjallar um áætlunina liggi fyrir faglegt mat á virkjunarkostum og landsvæðum. Í greinargerð verkefnisstjórnar kemur fram að allir virkjunarkostir í Þjórsá hafa fengið faglegt mat í 3. áfanga. Skrokkalda fór í gegnum faglegt mat í 2. áfanga. Atvinnuveganefnd hefur fengið mikið af upplýsingum inn á borð til sín um umrædda kosti en það er alveg ljóst að nefndin sem slík getur ekki lagt faglegt mat á einstaka kosti. En Alþingi er ekki bundið af tillögum verkefnisstjórnar eða ráðherra um flokkun virkjunarkosta heldur eingöngu af lögum nr. 48/2011, þar á meðal að fyrir liggi faglegt mat á virkjunarkostum og landsvæðum. Ég stend að tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar á þessum grunni og þeirri vissu að þegar virkjunarkostur er kominn í nýtingarflokk er langt ferli fyrir höndum. Þá er eftir að fara í gegnum ferli sem kallast umhverfismat framkvæmda, sem er mun dýpra og nákvæmara en umhverfismat áætlana. Í því ferli geta komið fram gild rök fyrir því að færa kost úr nýtingarflokki.
Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög þegar þingmenn stjórnarflokkanna koma í ræðu, eins og hv. þingmaður gerir nú, og skýra sjónarmið sín. Ég get tekið undir margt sem hv. þingmaður sagði, eins og það að ítarlegar og mikilvægar kannanir þurfi að eiga sér stað áður en flokkað er og að lykilorðið sé faglegt mat og að atvinnuveganefnd geti ekki lagt mat á hið faglega mat heldur sé það verkefnisstjórnarinnar. Það tel ég meiri hluta atvinnuveganefndar ekki hafa gert þegar hún færði þessar fjórar virkjanir úr biðflokki í nýtingarflokk. Það styð ég meðal annars þeim rökum sem umhverfisráðuneytið hefur sett fram en þeir gera ráð fyrir að Alþingi geti ekki gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hafi ekki farið fram hvað þá varðar. Þetta segir umhverfisráðuneytið. Mín spurning til hv. þingmanns er hvort hún telji að hið faglega mat hafi átt sér stað. Það hefur ekki gert það og það er ekki rétt að verkefnisstjórn 3. áfanga hafi skilað því, það var það sem ráðherrann treysti sér ekki til að koma með til þings, vegna þess að það var ekki búið. [[Forseti hringir.]] Mín fyrsta spurning er hvað hv. þingmaður segir um álitið sem kemur fram í minnisblaði umhverfisráðuneytisins.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdina, þ.e. andsvarið. Umhverfisráðuneytið gaf út álit en ekki úrskurð. Það að meiri hluti nefndarinnar bætti við þessum kostum byggjum við á því að sérfræðingar hafa fjallað um það í 2. áfanga og 3. áfanga. Vissulega bara Þjórsá, um kostina þar, og í 3. áfanga en í 2. áfanga var það Skrokkalda.
Hæstv. forseti. Frekar finnst mér svarið rýrt og finnst eins og hv. þingmaður veigri sér við að svara spurningu minni um þetta álit. Það er álit, það er mat, það eru lögfræðingar ráðuneytisins sem setja þetta fram með samþykki ráðherrans, ekki núverandi ráðherra heldur fyrrverandi vegna þess að þetta var gert í nóvember. Því ítreka ég spurningu mína um þetta álit ráðuneytis sem segir að ekki hafi verið farið eftir hinu lögbundna ferli og þess vegna geti þingið ekki breytt þessu. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann hvort henni hafi verið kunnugt um minnisblaðið áður en hún stóð að þessari breytingartillögu og því að taka málið út úr nefnd eins og gert var, vegna þess að það kom fram í ræðu hv. þingmanns að skoða ætti alla kosti vel. Það hefur ekki verið gert, verkefnisstjórn 3. áfanga gat ekki skilað til fyrrverandi ráðherra tillögu um þessa virkjunarkosti og þess vegna tók þáverandi umhverfisráðherra þann kostinn einan að leggja fram tillögu um eina virkjun, þ.e. Hvammsvirkjun, úr biðflokki í nýtingarflokk, vegna þess að það var það eina sem verkefnisstjórnin lagði til. [[Forseti hringir.]] Ég ítreka spurningu mína um álitið frá ráðuneyti, sem er lögfræðiálit, og það hvort hv. þingmanni hafi verið kunnugt um þetta minnisblað áður en málið var tekið út úr nefnd.
Hæstv. forseti. Já, þeirri sem hér stendur var kunnugt um það. Ég ætla að fá að vitna beint í þetta mat, með leyfi forseta: „Að mati ráðuneytisins getur þingið, að teknu tilliti til laga nr. 48/2011, lagt til breytingar á flokkun þeirra virkjunarkosta sem tillagan tekur til, enda hafi kostirnir fengið umfjöllun verkefnisstjórnar í samræmi við ákvæði laganna.“ [[Gripið fram í.]] Þessir kostir hafa allir fengið umfjöllun í faghópunum og svo ég endurtaki það, kostirnir í Þjórsá höfðu fengið umfjöllun, sagði formaður verkefnisstjórnar í greinargerð, en Skrokkalda var búin að fá umfjöllun í 2. áfanga rammaáætlunar.
Herra forseti. Mig langar að fylgja þessari spurningu eftir vegna þess að hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson og Þórunn Egilsdóttir tala um að þeir kostir sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur fram hafi fengið faglega umfjöllun í verkefnisstjórn. Hvernig er hægt að rökstyðja það ef formaður verkefnisstjórnar, sem kom fyrir atvinnuveganefnd, segir að ekki sé búið að skoða áhrif á til dæmis Hagavatnsvirkjun og Skrokköldu og þess vegna hafi verkefnisstjórn ekki treyst sér til að leggja til við hæstv. ráðherra, Sigurð Inga Jóhannsson, nema einn kost af þeim átta sem hæstv. ráðherra vildi láta meta. Er þetta ekki eins kristaltært og hægt er að segja? Eru menn að lýsa vantrausti á formann verkefnisstjórnar, Stefán Gíslason? Hann segir þetta þegar hann kemur fyrir nefndina og báðir hv. þingmenn hlustuðu á orð hans. Hvernig í ósköpunum er hægt að misskilja það?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir andsvarið. Sem svar við þessu vitna ég til greinargerðar verkefnisstjórnar og orð formanns hennar, Stefáns Gíslasonar, þar sem hann segir að verkefnisstjórnin hafi fjallað um þessa kosti.
Herra forseti. Það er orðið hálfvandræðalegt að fá ekki almennileg svör við þessu og mundi maður nú reikna með að nefndarmenn hv. atvinnuveganefndar hefðu meira í farteskinu en þetta inn í umræðuna, að geta ekki rökstutt sitt mál betur. Skildi þá hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson þetta ekki? Misskildi hann eitthvað þegar hann fékk bara einn kost, Hvammsvirkjun, út úr verkefnisstjórn? Var það þá einhver misskilningur hjá honum sem meiri hluti atvinnuveganefndar skildi miklu betur? Það kom fram í ræðu hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur að hún sagði sem rétt er: Nefndin getur ekki haft faglegt mat á einstökum kostum. Það er stóra málið í þessu öllu, að menn misskilja þá eitthvað hlutverk sitt. Menn geta komið með breytingartillögu um Hvammsvirkjun en ekki einhverja gjörólíka kosti sem eru ekki búnir að fara í gegnum þetta faglega ferli og út með tillögu frá verkefnisstjórn. Menn verða bara að viðurkenna það að þeir gerðu mistök, stór mistök, sem þeir hafa leiðrétt að hluta til. Vildi ég gjarnan fá fram rökstuðning fyrir því hjá hv. þm. Þórunni Egilsdóttur út af hverju menn hafa nú dregið Hagavatnsvirkjun til baka. Hvaða rök liggja fyrir því? Og viðurkenna þá vonandi að þar hafi auðvitað verið mistök á ferð vegna þess að það er ekki hlutverk nefndarinnar að flokka í nýtingu, vernd eða bið, nema fjalla um þá kosti sem eru komnir inn á þeim forsendum sem á að gera gegnum verkefnisstjórn og ráðherra leggur síðan fram, eins og gert var með Hvammsvirkjun. Þótt hún sé vissulega umdeilanleg var þó farið eftir lögformlegum leiðum.
Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt að atvinnuveganefnd getur ekki lagt faglegt mat á þessa kosti. En þeir kostir sem við leggjum fram hér eru á þeim grunni að verkefnisstjórn í 2. áfanga og verkefnisstjórn í 3. áfanga hefur fjallað um þá, alla kostina í verkefnisstjórn 2. áfanga og verkefnisstjórn 3. áfanga, þ.e. um þá sem ég tilgreindi áðan.
Af hverju gerði þá ráðherrann ekki tillögu um þetta?
Varðandi Hagavatn kom fram í flutningi formanns hv. atvinnuveganefndar í upphafi að sá kostur væri byggður á hvað veikustum grunni. Hann hefur ekki farið í gegnum þetta faglega mat. En þar voru nefndarmenn að hlusta á tillögur heimamanna, óskir heimamanna um það, og hann er einn af þessum kostum. Og það sem gerir þetta svo umdeilanlegt allt saman með náttúruverndina er að þar eru rök bæði með og á móti á báðum vængjum og menn … [[Gripið fram í.]]Þess vegna drögum við þetta til baka af því að þetta var lagt hér fram á hvað veikustum grunni eins og fram hefur komið í máli okkar.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvers vegna hún telji liggja á þessu. Hvers vegna má ekki bíða eftir 3. áfanga verkefnisstjórnar? Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er vegna þess að hér er deilt um ferlið sem á að vera til að fólk sé alla vega sátt við það. Ég hef ekki sjálfur tekið afstöðu til einstakra virkjunarkosta í þessari breytingartillögu, fyrir utan Urriðafoss sem ég er á móti en ég hef ekki myndað mér skoðun á hinum. Það er heldur ekki aðalatriði hér heldur ferlið sjálft, rammaáætlunin. Nú höfum við tækifæri til þess að afgreiða þetta mál í einhvers konar sátt um ferlið, en þess í stað er brölt áfram með málið í andstöðu við umhverfisráðuneytið, eins og frægt er orðið og annar hv. þingmaður kom inn á hérna áðan. Telur hv. þingmaður ekki einhvers virði að þetta sé afgreitt með sameiginlegum [[Forseti hringir.]]skilningi fólks gagnvart ferlinu sjálfu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, það er mjög mikilvægt að um þessi mál ríki sátt og um ferlið. Þess vegna kom það mér á óvart þegar hv. þingflokksformaður Vinstri grænna, Svandís Svavarsdóttir, sagði í ræðu sinni í gær, þegar talað var um rammaáætlun, að það mundi aldrei ríkja sátt og þetta væri ekki sáttaferli. Það kom mér verulega á óvart. Það sem gerðist á síðasta kjörtímabili, þegar virkjunarkostir voru dregnir til baka, var gert á pólitískum grunni. Í rauninni má segja að við séum að fara sömu leið núna til þess að ýta málum af stað og ýta þeim áfram. En ég tel mjög mikilvægt að við ræðum áfram um rammaáætlun og vinnum áfram með hana.
Virðulegi forseti. Með fullkominni virðingu þá er ekki hægt að láta eins og hér sé farið eftir rammaáætlun samkvæmt skilningi allra sem koma að málinu. Meira en þriðjungur þingsins skilur þetta öðruvísi. Það væri ekkert mál að ná sameiginlegum skilningi með því að leyfa einfaldlega verkefnisstjórn 3. áfanga að klára vinnuna. Þá kæmi þetta væntanlega fram. Sömuleiðis er ráðuneytið hluti af framkvæmdarvaldinu og það er sammála minni hluta þingsins um þetta. Það er ekki hægt að segja það með neinum sannfærandi rökum að hér sé farið eftir rammaáætlun á nokkurn hátt sem menn eru sammála um. Hvað varðar sáttina þá þykist ég nú vita að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hafi átt við sátt um ferlið, ekki endilega sátt um niðurstöðuna af ferlinu sem er tvennt ólíkt. Ég er sama sinnis, ég vil að sátt sé um ferlið. Það verður aldrei sátt um einstaka niðurstöður. Ef við erum sátt við ferlið getum við alla vega komist hjá svona leiðindum eins og þetta mál er orðið á þinginu. Ég spyr því aftur til að vera algjörlega skýr, virðulegi forseti: Hvers vegna má verkefnisstjórn 3. áfanga ekki fá að klára áður en við tökum þessa virkjunarkosti til umfjöllunar?
Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að koma af stað framkvæmdum í samfélaginu og atvinnulífinu betur af stað. Það er ákall eftir meiri orku. Tilfellið er að á síðasta kjörtímabili, þegar virkjunarkostum var kippt til baka, varð stöðnun og stopp á framkvæmdum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ýta þeim áfram.
Virðulegi forseti. Ég þakka ræðumanni og hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var yfirgripsmikil. Hún fór yfir vinnuferli rammaáætlunar sem hún sagði í þróun. Ég get ekki alveg verið sammála því. Mér finnst lögin um rammaáætlun mjög skýr og afmörkuð og alls ekkert eitthvað sem er í þróun. Þannig skil ég þessi lög. Ég er alveg sammála því, sem kom fram í ræðu hv. þingmanns, að verkefnisstjórn á að vinna faglegt mat. En svo sagði þingmaðurinn líka: Alþingi er ekki bundið, þarf ekki faglegt mat - en er það eitthvað til að stæra sig af? Er gott að Alþingi eða meiri hluti atvinnuveganefndar vilji vinna þannig, ekki eftir faglegu mati? Er það heillavænlegt? Af hverju vill meiri hlutinn það?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Sú sem hér stendur telur sig nú ekki hafa verið að stæra sig af neinu, heldur var ég einungis að fara yfir staðreyndir og rekja vinnuferlið og verklagið í þessu. Við erum með þingsályktunartillögu og Alþingi getur tekið þingsályktunartillögu fyrir og komið með breytingartillögu við hana. Það var einungis það sem hér var átt við.
Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með þetta svar. Mér þætti vænt um ef við værum að ræða þetta aðeins betur í grunninn. Alþingi getur gert hitt og þetta. En er það forsvaranlegt? Það er það sem ég er að spyrja um. Getum við verið stolt af hinu og þessu sem Alþingi gerir? Það er það sem skiptir máli. Það var sumt í máli þingmannsins hér áðan, til dæmis að það væri álit en ekki úrskurður frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og að umhverfismat framkvæmda tæki nú við - þetta er tálsýn, finnst mér, og orðhengilsháttur. Við vitum að Skipulagsstofnun hefur sagt okkur nefndarmönnum í atvinnuveganefnd að umhverfismat framkvæmda sé þannig að sveitarfélögum [[Forseti hringir.]]sé skylt að fylgja því sem Alþingi ályktar. Það er bara svoleiðis. Engum virkjunarkosti hefur verið vikið úr nýtingarflokki [[Forseti hringir.]]út af umhverfismati framkvæmda. Álit en ekki úrskurðir [[Forseti hringir.]]- er gott að halda sig við það og stæra sig af því?
Hæstv. forseti. Ég vona að ég hafi ekki sýnt af mér neitt stærilæti hérna, það langar mig ekki til að gera. En við höfum þá skilið það á mismunandi hátt, ég og hv. þm. Björt Ólafsdóttir, í hverju umhverfismat framkvæmda felst. Þar er kafað miklu dýpra ofan í málin. Þar eru teknir fyrir umhverfisþættir og rannsakaðir dýpra og farið ofan í þá sem ástæða þykir til. Ég treysti því fullkomlega að þar fari af stað mikil vinna og miklar rannsóknir; og komi fram rök sem á einhvern hátt benda til þess að ekki sé forsvaranlegt að fara í framkvæmdir þá muni það verða stoppað. En skyldi það þá vera að það hafi aldrei gerst af því þetta er svo nýtilkomið hjá okkur? Það má spyrja sig að því.
Herra forseti. Sú ræða sem hér var haldin áðan og þau andsvör sem fram komu hjá hv. flutningsmanni breytingartillögu atvinnuveganefndar er sannarlega ástæða til að taka málið af dagskrá. Það gengur ekki að hér komi menn, flutningsmenn breytingartillögu og standi hér og fari með ósannindi hvað eftir annað í ræðustól, þekkja ekki sögu rammaáætlunar, vita ekki hvað gerðist hér á síðasta kjörtímabili, létu sig vanta í salinn þegar farið var yfir sögu og staðreyndir mála. Auk þess lýsir hv. þingmaður fullkomnu vantrausti á verkefnisstjórnina. Rammaáætlun er hreinlega fallin með þessum tillögum meiri hluta atvinnuveganefndar, vantraust á verkefnisstjórnina og rammaáætlun út um gluggann, takk fyrir, af því að það þarf að virkja svo mikið.
Virðulegi forseti. Hér koma þingmenn, áður ráðherrar, og hrópa að þessi verkefnisstjórn sé lítilsvirt, gert lítið úr þeim, sem áður hentu sex virkjunarkostum úr nýtingarflokki í bið. Um hvað er deilt núna? Þessi breytingartillaga felur í sér að færa þrjá virkjunarkosti og tveimur af þeim kostum gáfu allir fjórir faghóparnir hæstu einkunn. Núna deilum við um það hvort það er rammaáætlun 2 eða rammaáætlun 3, sem er ekki komin, en í rammaáætlun 3 eru þessir átta kostir sem voru skoðaðir og beðið er um frekari gögn varðandi Urriðafoss og Holtavirkjun, en samkvæmt umsögnum m.a. frá Orkustofnun þá eiga þær upplýsingar og þau gögn heima í umhverfismati framkvæmda sem er næsta stig á eftir þessu. Í rauninni er ekki deilt um annað en hvorn faghópinn við notum.
Herra forseti. Það er skrýtið að halda þessari umræðu áfram þegar í ræðum stjórnarmeirihlutans er farið með svo mikla endaleysu og staðlausa stafi að fólki er bara brugðið og ekki hægt að halda áfram umræðunni undir þeim formerkjum að það er í raun og veru verið að lýsa vantrausti á verkefnisstjórn sem starfar núna og hefur fjölda kosta til að fara yfir og meta faglega. Svo kom fram í ræðu hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur að atvinnulífið hefði verið við það að stöðvast á síðasta kjörtímabili vegna þess að það hefði ekkert verið virkjað og þess vegna þurfi að drífa í því að virkja strax og fara fram hjá öllum faglegum ferlum. Virkjanir á síðasta kjörtímabili, Hellisheiðarvirkjun og Búðarhálsvirkjun skiluðu 535 megavöttum og fleiri voru í pípunum í þeim efnum sem ég ætla ekki að telja upp hér. Er þetta einhver röksemd og málflutningur í þessu máli?
Virðulegi forseti. Ég tel að það sé brýn þörf á því að við í atvinnuveganefnd fundum um þetta mál því það er greinilegt að uppi eru mismunandi sjónarmið eða mismunandi skilningur á því hvað fór fram á fundum okkar í nefndinni. Okkur hv. þm. Þórunni Egilsdóttur greinir greinilega á um hvað Skipulagsstofnun hafði að segja um umhverfismat framkvæmda. Ég get verið sammála þingmanninum um að það kom fram í máli annarra að umhverfismat framkvæmda væri bara eðlilegt ferli sem tæki við og þar væri hægt að slá virkjanir út af borðinu, en ég hjó sérstaklega eftir því í máli Skipulagsstofnunar sem kom til okkar í annað skipti að þar var sagt mjög klárt að sveitarfélög væru bundin af ákvörðunum Alþingis og ef Alþingi ákveður að færa [[Forseti hringir.]]þessar virkjanir í virkjunarflokk þá eru sveitarfélög bundin af því. [[Forseti hringir.]]Ef skilningur er einhver annar hjá meiri hluta atvinnuveganefndar þá þurfum við að fara yfir það.
Herra forseti. Ráðleysi meiri hlutans við að standa fyrir máli sínu er orðið áberandi hér í umræðunni, það hefur afhjúpast. Þau leggja væntanlega á flótta úr sal af því að þau vilja ekki hlusta á gagnrýni okkar um það mál sem þau voru að flytja. Mig langar til að hvetja meiri hluta atvinnuveganefndar, og sérstaklega það fólk sem ekki var á þingi síðast, til að lesa nefndarálit sem er á þingskjali 526, 89. mál á 141. löggjafarþingi, um vernd og orkunýtingu landsvæða. Í lokin á því stendur, með leyfi forseta: „Líkt og í fyrsta áfanga var víðtækt samráð viðhaft í vinnu verkefnisstjórnarinnar og faghópa hennar. Hægt var að fylgjast með framvindu mála á vefsetri hennar og senda inn athugasemdir og umsagnir. Fundir voru haldnir um allt land með hagsmunaaðilum og áhugafólki. Þegar faghópar höfðu skilað niðurstöðum sínum voru þær kynntar og settar í opið umsagnarferli. Til að tryggja lögformlega stöðu rammaáætlunarinnar og faglega vinnu við áætlunina voru lög um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, sett í maí 2011. [[Forseti hringir.]]Þau lög voru samþykkt samhljóða. Verkefnisstjórnin skilaði skýrslu sinni með tillögu að röðun virkjunarkosta og landsvæða í júlí 2011. Iðnaðarráðherra fól sérstökum hópi að ljúka vinnu við áætlunina í samráði við umhverfisráðherra með flokkun virkjunarkosta og senda hana til umsagnar í samræmi við lög nr. 48/2011.“
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp út af því að í þessari umræðu hefur svo oft verið talað um pólitísk hrossakaup á síðasta kjörtímabili; ég kem hingað upp flokkssystur minni, hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, til varnar. Hún er einn vandaðasti þingmaðurinn sem situr hér á Alþingi. Við sem höfum starfað með henni vitum hvers konar vinnubrögð hún viðhefur. Hún vandar mjög til verka og byggir verk sín á upplýsingum. Ég var með henni í þingflokki þar sem hún vann að framsetningu rammaáætlunar ásamt þáverandi umhverfisráðherra og ég tek það mjög alvarlega að síendurtekið sé vegið að starfsheiðri hennar. Þegar búið er að segja hlutina nógu oft þá fara þeir að verða sannleikur svo að ég kem hingað upp til að mótmæla þessu því að mér misbýður að þetta fái að viðgangast hér.
Herra forseti. Áfram ræðum við þetta mál sem ætti fyrir löngu að vera búið að taka af dagskrá. Forseti ætti að hætta að setja það á dagskrá og vísa því til nefndar aftur sem gæti síðan tekið ákvörðun um að vísa málinu til ráðherra, alla vega þessum kostum, falla frá breytingartillögunni og taka bara Hvammsvirkjunina. Hvað er þá í stöðunni? Það er tvennt í stöðunni. Annars vegar að bíða eftir áliti verkefnisstjórnar, það tefur málið um tvö ár. Hins vegar að ráðherra leggi sjálfur, innan ramma laganna, fram breytingartillögur sem þó eru ekki endilega studdar á grundvelli þessarar verkefnisstjórnar; hann getur samt gert það innan ramma laganna með tveggja mánaða umsagnarferli. Það væri svolítið gerræði en alla vega væri ekki verið að brjóta rammann. Við hefðum enn þá þennan lagaramma til langtímastefnumótunar. Þetta mundi náttúrlega þýða að þessir virkjunarkostir yrðu ekki kláraðir núna, bara einn þeirra, en þessi tveggja mánaða uppsagnarfrestur mundi líða yfir sumarið og hægt væri að klára málið næsta haust. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir í staðinn fyrir að halda áfram hér í þingsalnum.
Virðulegi forseti. Það hlýtur að þurfa að vanda til verka á einhvern hátt hér í þinginu. Mér finnst það orðið svo áberandi í umræðu um þetta mál að ákveðin grundvallaratriði eru ekki á hreinu. Það er alltaf vont að vera að ræða mál þegar grundvallaratriði eru ekki á hreinu. Við erum þá kannski að sigla í einhverri atburðarás þar sem ákvarðanir verða teknar af meiri hluta þingsins á grundvelli algers misskilnings. Menn virðast vera að misskilja lög um rammaáætlun, hvað verkefnisstjórn á að gera. Verkefnisstjórn hafði vissulega lokið yfirferð sinni á þessum virkjunarkostum en svo fór það í umsagnarferli, það komu umsagnir, það var hluti af ferlinu. Eftir umsagnirnar var verkefnisstjórninni falið að skera úr um tiltekin álitamál sem komu fram í þeim umsögnum. Hún er ekki búin að því, verkefnisstjórnin, og af þeim ástæðum einum og sér er fáránlegt að við skulum vera að ræða þetta hér. Það er algerlega út í hött. En hér koma menn upp og tala um þetta sem einhverja pólitíska atburðarás, hún var eins fagleg og verða má. Ég nefni bara eitt atriði sem er greinilega misskilningur á því hvað hér hefur farið fram um rammaáætlun.
Forseti. Ég vil taka undir þá lausn á málinu sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Ég held að það væri meiri bragur að því að framfylgja hér eðlilegri stjórnsýslu. Ég vil líka, af því að ég var á síðasta þingi, taka undir að mér fannst gróflega vegið að starfsheiðri hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur. Mér finnst þetta mál vera komið á þann stað að það sé til vansa fyrir Alþingi að halda áfram umræðum um það. Þetta er í hnút og það væri langeðlilegast ef maður væri á eðlilegum vinnustað að þeir aðilar sem gætu höggvið á þennan hnút hittust fyrir utan þingsalinn og við settum önnur mál á dagskrá. Ég skora á forseta og ég skora á þingmenn meiri hlutans að hvetja forseta til að fresta þessu máli.
Forseti. Enn mótmælum við í minni hlutanum á þingi dagskrá þingsins þar sem lög um rammaáætlun hafa verið brotin af meiri hluta atvinnuveganefndar og lögð hefur verið fram tillaga til breytinga á tillögu umhverfisráðherra um rammaáætlun, tillögu umhverfisráðherra um að færa Hvammsvirkjun í virkjunarflokk. Fjórar breytingartillögur eru fluttar við það og það er brot á lögum um rammaáætlun, um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þess vegna mótmælum við og við munum halda því áfram. Það sorglega við þetta allt saman er að það bætir aldrei úr skák þegar flutningsmenn þessarar tillögu koma hér, hv. þingmenn og fulltrúar í atvinnuveganefnd, sérstaklega frá Framsóknarflokknum vegna þess að hinir láta ekki sjá sig og svo einn fulltrúi frá Sjálfstæðisflokknum í gær sem flutti hér ágæta ræðu, því þeir virðast botna hvorki upp né niður í lögum um rammaáætlun og ekkert í því hvað þeir hafa verið að gera. [[Forseti hringir.]]Við munum mótmæla þangað til þetta fer af dagskrá.
Virðulegi forseti. Hér er karpað um lögin. Í minnisblaði umhverfisráðuneytisins segir að það komi fram í athugasemd um 3. gr. laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, rammaáætlun, að hún taki eingöngu til virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Í greinargerð verkefnisstjórnarinnar sem fylgir upphaflegri þingsályktunartillögu frá ráðherra segir: „Eins og lýst er hér að framan varð ljóst á haustmánuðum 2013 að verkefnisstjórn myndi eingöngu ná að fjalla faglega um virkjanakostina þrjá í Þjórsá innan þess skamma frests sem gefinn var […]“ Með öðrum orðum, verkefnisstjórnin fjallaði faglega um þessa þrjá virkjunarkosti í neðri Þjórsá alveg eins og kveðið er á um í lögunum að hægt sé að gera breytingar þar. Niðurstaða verkefnisstjórnarinnar er síðan sú og hún er rökstudd að ákveðin óvissa varðandi áhrif Hvammsvirkjunar á laxfiska hafi minnkað nægilega til að réttlætanlegt væri að færa virkjunina í nýtingarflokk á nýjan leik. Hins vegar hafi ekki dregið nægilega úr óvissu hvað varðar Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun. Þessari niðurstöðu erum við bara ósammála, en verkefnisstjórnin fjallaði faglega um þessa þrjá virkjunarkosti. Hún komst að þessari niðurstöðu og samkvæmt lögum og skýringum [[Forseti hringir.]]í minnisblaði frá umhverfisráðuneytinu er sagt að það skuli eingöngu fjallað um þá kosti sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. [[Forseti hringir.]]Getur þetta verið eitthvað skýrara?
Herra forseti. Það er varla hægt að halda þessari umræðu lengur áfram miðað við síðustu orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar þar sem hann endar á því að segja meiri hluti atvinnuveganefndar hafi hreinlega verið ósammála og þar liggur hundurinn grafinn. Það er málið. Menn eru hreinlega ósammála faglegum vinnubrögðum verkefnisstjórnar og því fagferli sem þar er unnið eftir sem hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson fór þó eftir. Hann mátti eiga það að hann treysti sér ekki til að fara gegn því faglega ferli. En meiri hluti atvinnuveganefndar eru meiri menn en það og tóku á sig rögg og gerðu betur. Og talandi um að allt atvinnulíf í landinu sé við það að stoppa, þegar í pípunum eru 535 megavött, væntanlegar virkjanir skila þar stórum hluta en inni í þessu sem er tilbúið í dag eru 90 megavött frá Hellisheiðarvirkjun og [[Forseti hringir.]]95 frá Búðarhálsvirkjun. Ætli þetta sleppi ekki fyrir horn?
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að leggja til að málið verði tekið af dagskrá. Hér er verið að ræða rammaáætlun sem átti að vera ferli til að búa til sátt um þau vinnubrögð sem væru viðhöfð þegar orkunýtingarkostir væru flokkaðir. Það má augljóst vera að engin sátt ríkir því að hér hefur fólk leyft sér túlkanir sér í hag, fólk sem vill gamla verklagið um stríð um virkjunarkosti. Hér lá fyrir tillaga í samræmi við rammaáætlun þar sem þingmenn geta haft mismunandi skoðanir á því hvort þeir styðji viðkomandi virkjun eða ekki en allir voru sammála um að tillagan um hana byggði á leikreglunum sem við vorum búin að samþykkja hér. Ég legg til að málið verði tekið af dagskrá og fundin leið út úr þessum ógöngum.
Virðulegi forseti. Ég er að reyna að átta mig á því til hvers menn leggja af stað í svona leiðangur, sérstaklega í ljósi þess að ef menn hefðu ekki farið í þennan undarlega hring að ætla að taka inn fjórar viðbótarvirkjanir þá væri búið að afgreiða Hvammsvirkjun héðan út. Það hefði líklega gerst í desember. Þá vil ég líka nefna það að samkvæmt áætlun mun verkefnisstjórnin skila flokkun á 26 kostum haustið 2016, sem er bara á næsta ári. En hvað ákveður stjórnarmeirihlutinn að gera? Bara til að sýna vald sitt, sýna hvað þeir geta, ákveða menn að fara í þennan leiðangur sem gerir ekkert annað en hleypa málinu í fullkomið uppnám, skapa ófrið um málsmeðferðina og tefja allt málið í gegnum þingið fyrir vikið. Það er það sem eftir stendur af þeim leiðangri þessa stjórnarmeirihluta.
Virðulegi forseti. Við erum bara ósammála verkefnisstjórn rammaáætlunar, við meiri hluti atvinnuveganefndar, sagði hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson. Við erum bara ósammála, farið var í eitthvert faglegt mat en niðurstaðan skiptir engu máli. Við erum búin að uppfylla það, kíkja í boxið, já, faglegt mat hefur farið fram en okkur kemur sú niðurstaða bara ekkert við því að við ætlum að gera eitthvað allt annað. Það er náttúrlega ótrúlegt að horfa upp á þetta, ótrúlegt. Þá á hv. þm. Jón Gunnarsson að segja verkefnisstjórn rammaáætlunar að gera svo vel og pakka niður og fara til baka til fyrri starfa, af því að verið er að gera það fólk að fíflum, það er verið að gera okkur öll að fíflum með því að láta það halda að þessi vinna skipti einhverju máli. Þið eigið þá að vera grímulaus í því sem þið eruð að gera, að taka ákvarðanir um virkjanir bara svona eftir hentisemi ykkar.
Forseti. Undanfarna daga hefur sú mynd dregist æ skýrar upp að sáttin um rammann er rofin. Ramminn skiptir engu máli lengur samkvæmt meiri hluta Alþingis og meiri hlutinn ræður, bara svo því sé haldið til haga, forseti. Maður veltir þá fyrir sér, af hverju er maður að reyna að stoppa framgang þeirra sem sjá enga framtíð í neinu hérlendis nema að virkja hverja einustu lækjarsprænu? Af því að okkur ber að tryggja það að þegar svona vond mál koma fram eins og þetta, að eyðileggja rammaáætlun sem tók 20 ár að koma á, hinu faglega ferli, þá verðum við að tryggja að almenningur sé meðvitaður um þau skemmdarverk sem hér eiga sér stað. Þetta eru skemmdarverk og málið skal af dagskrá.
Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Björt Ólafsdóttur að ef hv. þingmenn telja sig hafna yfir faglegt mat þess fólks sem fengið hefur verið til starfans þá er ágætt að gera lýðnum það ljóst og því fólki og segja því upp. Það er ástæðulaust að vera með fólk á launum ef ekki er ætlast til að það skili af sér neinni afurð sem á að fara eftir, ef starf þess er einhver sýndarmennska. Mér finnst þetta óboðlegt. Það er óboðlegt að fólk taki sér það vald sem það gerir með þessu og misbjóði vitsmunum okkar og þeirra sem fengnir hafa verið til starfans. Mig langar að vitna til nefndarálits á þskj. 526 frá 141. þingi þar sem er sagt að ekki sé skynsamlegt að haga vinnubrögðum við skipulagningu orkunýtingar með þeim hætti að um sé að ræða einhvers konar kapphlaup heldur sé leiðarspurningin miklu frekar [[Forseti hringir.]]hversu lítið við komumst af með að virkja á hverju tímaskeiði. Því spyr maður: [[Forseti hringir.]]Hverra hagsmuna er hér verið að ganga?
Virðulegur forseti. Hér áðan fannst mér hv. formaður atvinnuveganefndar aftur vekja hjá mér verulegar grunsemdir um að allur þessi málatilbúnaður væri byggður á misskilningi og best væri fyrir brag þinghaldsins að taka þetta mál af dagskrá og útkljá þennan misskilning. Hv. formaður atvinnuveganefndar heldur því fram að faglegt mat hafi farið fram á þessum virkjunarkostum. Samt leggur ráðherra bara til Hvammsvirkjun vegna þess að honum var ekki annað fært. Það virðist vera einhver brjálæðislegur ágreiningur í gangi um hvenær faglegu mati sé lokið. Það má skilja á hv. formanni atvinnuveganefndar að faglegt mat hafi farið fram um leið og það hófst, um leið og menn settu puttann á loft. Því er ekki lokið. Hvernig skilur meiri hluti atvinnuveganefndar hugtakið biðflokkur? Þessir kostir eru í biðflokki, þeir eru ekki í verndarflokki eða nýtingarflokki heldur biðflokki. [[Forseti hringir.]]Ef menn skilja biðflokk rétt þá er umfjöllun um virkjunarkostina ekki [[Forseti hringir.]]lokið. Það er merking orðsins biðflokkur í þessu samhengi. Það er alvarlegt [[Forseti hringir.]]ef menn skilja þetta ekki en ef þeir skilja þetta þá eiga þeir auðvitað að taka málið af dagskrá og hreinsa þetta upp.
Herra forseti. Ég verð að taka undir að mér finnst málflutningur hv. formanns atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, ekki halda vatni. Í raun afhjúpaði hv. þingmaður, held ég, misskilninginn sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson var að ræða áðan þegar hann lét að því liggja og talaði eins og að það væri nóg til að fullnægja skilyrðum laganna, anda á inntaki laganna úr rammaáætlun, að verkefnisstjórn hefði bara litið á einhvern kost og kannski rætt hann á einum fundi, þá væri þessu fullnægt. Auðvitað er þetta svo fráleit túlkun og fráleitur skilningur að ég vona að hv. þm. Jón Gunnarsson sé einn um hann. Verkefnisstjórnin tók þessa kosti einmitt fyrir að beiðni ráðherra, skilaði síðan af sér niðurstöðu sem felur í sér í reynd staðfestingu á því að það var rétt ákvörðun á fyrra kjörtímabili að hafa þessa flokka í bið vegna þess að verkefnisstjórnin segir: Það vantar rannsóknir og gögn um fiskgengd og áhrif mótvægisaðgerða því að við höfum ekki faghópa sem geta tekið þetta nánar fyrir. Þess vegna eru engar forsendur til að breyta flokkum [[Forseti hringir.]]þessara kosta að svo stöddu. Það er niðurstaðan, ráðherrann fellst á hana, er mér sammála og leggur þannig fram [[Forseti hringir.]]tillöguna. Þess vegna er þessi málatilbúnaður svo hrottalega á skjön við allt sem fyrir liggur að öðru leyti [[Forseti hringir.]]í ferlinu. Stjórnarmeirihlutinn er í bullandi mótsögn við sjálfan sig, a.m.k. við ráðherra sína, með þessu brölti.
Herra forseti. Ég held ekki að það sé rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að hv. þm. Jón Gunnarsson sé einn um þessa skoðun. Nákvæmlega þessa skoðun má lesa úr úrskurði hæstv. forseta. Það er einfaldlega þannig. Ég held, herra forseti, að það sé til leið út úr þessum ógöngum. Fimm virkjanir eru lagðar til í þessari breytingartillögu, það er búið að taka eina út. Skrokkalda skiptir engu máli í hinu stóra samhengi orkunnar vegna þess að hún er bara 30 megavött. Þá eru þrjár virkjanir eftir í neðri hluta Þjórsár. Það kom fram í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur og hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur að þar væri fyrst og fremst um einn þátt að ræða sem þyrfti að skoða, það væru laxarökin. Ef maður skoðar þau þá eru það fyrst og fremst seiðafleyturnar. Það er vel hægt að leysa það mál á tiltölulega skömmum tíma með því að fá t.d. erlenda stofnun til að fara yfir þann mýgrút af vísindagreinum sem hafa verið skrifaðar um það á síðustu árum. Það eigum við að gera. Þess vegna er hægt að taka þessa tillögu alla út af borðinu, beina því til verkefnisstjórnar að ljúka þessum þremur virkjunum í haust [[Forseti hringir.]]og þá getum við annaðhvort hent þessum kostum [[Forseti hringir.]]út af borðinu eða tekið til óspilltra málanna og rætt þá hér að þeim [[Forseti hringir.]]fullrannsökuðum.
Forseti. Það bætti því miður ekki um betur þegar hv. formaður atvinnuveganefndar blandaði sér í þessa umræðu. Mig langar til að lesa hér úr nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar: „Verkefnisstjórn fól, hinn 22. október 2013, faghópi að fara yfir m.a. fyrrgreinda skýrslu og svör Landsvirkjunar og liggur fyrir mat faghópsins, dagsett 4. nóvember 2013, á óvissu um fyrirliggjandi upplýsingar um áhrif Hvamms-, Holta- og Urriðafossvirkjunar. Faghópurinn taldi réttlætanlegt að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk en taldi hvorki réttlætanlegt að færa Holtavirkjun né Urriðafossvirkjun í nýtingarflokk.“ Faghópurinn telur ekki réttlætanlegt að færa þessa virkjunarkosti í nýtingarflokk. Hvernig í ósköpunum geta þá stjórnmálamenn komið og sagt: Ég er ósammála þessari niðurstöðu faghópsins, ég veit betur? [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Það segir skýrt í skýrslu verkefnisstjórnar að faglegt mat fór fram. Já, meiri hluti atvinnuveganefndar er ekki sammála niðurstöðunni eftir það ítarlega umsagnarferli sem hún fór með málið í. Þetta er með nákvæmlega sama hætti og stjórnmálamenn á síðasta kjörtímabili og ráðherra gerðu þegar þeir fóru yfir þetta mál. Þeir fóru með það í umsagnarferli og mátu niðurstöðu verkefnisstjórnar og faghópa þannig að þessir virkjunarkostir ættu ekki að vera í nýtingarflokki. Það er enginn munur á vinnubrögðunum þá og nú, ekki nokkur. Það er verið að meta þetta eftir að hafa farið með það í umsagnarferli og við leggjum til breytingartillögur á grundvelli þess. Hver er munurinn? Er verið að gera fólk að fíflum? Var þá verið að gera fólk að fíflum á síðasta kjörtímabili? Er verið að opinbera það hér? Til hvers er málsmeðferð á þingi ef það átti bara að vera stimpilpúði fyrir þessar niðurstöður? Af hverju var því þá ekki sleppt í lögunum? Þetta stenst enga skoðun, virðulegur forseti. [[Gripið fram í.]]Auðvitað er algjörlega verið að fara að leikreglum. Þessir virkjunarkostir í Þjórsá hafa fengið faglegt mat [[Forseti hringir.]]og eftir umsagnarferli eru komnar fram rökstuddar breytingartillögur í þá veru. [[Forseti hringir.]]Síðan koma þingmenn Vinstri grænna enn og aftur og segja: Hverra hagsmuna er verið að gæta? Þetta er kannski jafn smekklegt og það sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir vék að í Kastljóssþætti um [[Forseti hringir.]]daginn þar sem hún ýjaði að því að ég þæði mútur út af þessu máli. Mér finnst, virðulegur forseti, full ástæða fyrir forsætisnefnd þingsins að skoða það þegar þingmenn viðhafa slík ummæli um aðra þingmenn. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég man þegar ég var svona sex ára og menn gerðu eitthvað af sér, datt í hug að gera ýmislegt hvor gagnvart öðrum, þá voru þeir skammaðir. Þá sögðu þeir: Hann byrjaði, þess vegna má ég líka gera það. Þessi rök þykja almennt ekki mjög góð í íslensku samfélagi og ég verð að hafna algerlega þeim rökum eða meintu rökum hv. þm. Jóns Gunnarssonar að þetta sé það sama og var gert á síðasta kjörtímabili. Ekki að það skipti neinu máli, en gefum okkur að svo sé. Það eru bara engin rök. „Hann byrjaði“ eru ekki lögmæt rök. En reyndar miðað við þá hörðu gagnrýni sem síðasta ríkisstjórn fékk frá þeim hv. þingmanni á þeim tíma mundi maður halda að hv. þingmaður væri að viðurkenna á sama tíma að hann sé að gera rangt núna, hann sé að viðurkenna það sjálfur. Komi hann hingað og leiðrétti mig ef hann þorir.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni sem heldur því fram að hér sé um stóran misskilning að ræða. Ég held að það hljóti að vera þannig. Hér kemur hv. formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, og segist ekki sjá muninn á því sem gerðist á síðasta kjörtímabili og því sem er verið að gera núna. Á síðasta kjörtímabili komu fram nýjar upplýsingar í lögbundnu umsagnarferli sem aðeins fagmenn gátu lagt mat á. Þess vegna var beðið með flokkum á þeim virkjunarkostum þar til verkefnisstjórn hefði tekið upplýsingarnar til athugunar. Þetta telur hv. þm. Jón Gunnarsson að sé það sama og að stjórnmálamenn hlusti ekki á verkefnisstjórn, fari fram hjá faglegu mati verkefnisstjórnar, taki virkjunarkosti bara sisvona og skelli endanlega í nýtingarflokk. Það er himinn og haf þarna á milli. Augljóst er að allur málatilbúningurinn er byggður á miklum misskilningi og það þarf að taka málið af dagskrá.
Virðulegi forseti. Ég ætla að vitna í örlítinn texta og ég vona að forseti virði það við mig að ég hleyp yfir nokkur orð þannig að þetta er ekki alveg bein tilvitnun. Þann 20. júlí árið 2013 var skrifað svohljóðandi bréf: „Ráðuneytið beinir þeim tilmælum til verkefnisstjórnar verndar og orkunýtingar landsvæða að forgangsraða vinnu sinni þannig að hún framkvæmi, eins fljótt og auðið er, faglegt mat á eftirfarandi þáttum.“ Þar eru taldir til þessir virkjunarkostir. Síðan er sagt: „Álitaefnið vegna þessara kosta er fyrst og fremst áhrif Þjórsárvirkjana á laxastofna og svo áhrif hinna kostanna á víðerni og nálægð við Vatnajökulsþjóðgarð.“ Það var ekki vonda vinstri stjórnin sem skrifaði þetta. Þetta voru fulltrúar núverandi ríkisstjórnar sem báðu verkefnisstjórnina um einmitt þetta verkefni, en núna kalla þeir það að hún sé að fara út fyrir sitt verksvið. Hún er beinlínis beðin um að meta þessi áhrif. Það að halda því síðan fram að betra sé að faglegt mat fari fram inni í atvinnuveganefnd finnst mér falla um sjálft sig í eftirfarandi greinargerð meiri hlutans með breytingartillögunni, með leyfi forseta: „Hér er lagt til að fallið verði frá tillögu um að Hagavatnsvirkjun færist í nýtingarflokk enda eiga önnur sjónarmið við um hana en aðrar virkjanir í tillögunni og hefur meiri hlutinn auk þess komist að samkomulagi við umhverfis- og auðlindaráðherra um tillögu í þessa veru.“ [[Forseti hringir.]]Þetta er rökstuðningurinn á hinu faglega mati meiri hluta atvinnuveganefndar.
Herra forseti. Þetta verður æ dapurlegra með skilning hv. þm. Jóns Gunnarssonar á ferlinu og anda og inntaki laganna um rammaáætlun. Til viðbótar því sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir rakti um grundvallarmuninn á því sem gerðist á síðasta kjörtímabili og hér á að fara að gera, þarf að benda á að þar var enginn einasti kostur færður frá tillögum niðurstöðu verkefnisstjórnar í varanlega flokkun, enginn. Það var eingöngu um það að ræða að á grundvelli upplýsinga sem fram komu og fagmenn þurftu að meta betur voru nokkrir kostir færðir í bið, en biðflokkurinn er biðflokkur. Það virðist hv. þm. Jón Gunnarsson ekki skilja þannig að þessi málatilbúnaður allur verður æ hörmulegri eftir því sem á líður. Ég skil satt best að segja ekki að meiri hlutinn skuli ekki fara að játa hvað úr hverju uppgjöf sína í þessu máli. Það stendur ekki steinn yfir steini í málatilbúnaðinum hjá þeim öllum saman.
Herra forseti. Það stendur heldur ekki steinn yfir steini í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem auðvitað hleypur úr salnum þegar tímamótaræður eru haldnar þegar kemur að orkuskortinum meinta. Ef farið er yfir hvað þarf mikla orku fyrir alla þá stóriðju sem nú er búið að samþykkja þá eru það 500 megavött. Hvammsvirkjun er um 80 megavött. Ætli það sé ekki varlega áætlað 100 megavött sem eru laus í kerfinu. Ef menn mundu bæta byggðalínuna og tenginguna austur þá er hægt að taka 60–70 úr Kárahnjúkum. Það sem kannski mestu skiptir og ég skil ekki af hverju meiri hlutinn hefur ekki skoðað, er Búrfellsvirkjun 2 sem hefur öll leyfi og þar er hægt að búa til 130 megavatta afl. Þá eru eftir 80 megavött upp að þessum 500 og það er hægt með því að bæta við túrbínum í nokkrum ám sem búa við meira rennsli en áður og skella kannski upp svona 20–30 vindmyllum sem hafa gengið mjög vel. [[Forseti hringir.]]Þannig er hægt að leysa þetta allt saman þannig að það er tóm vitleysa að það standi stóriðjunni fyrir þrifum sem búið er að ákveða.
Virðulegi forseti. Það liggur mótsögn í því að segja hv. atvinnuveganefnd ýmist óbundna eða þá að hún sé að vinna í samræmi við rammaáætlun. Allt í þessu máli sýnir fram á réttmætan vafa á því hvort farið sé eftir ferlinu. Á seinasta kjörtímabili vildi þáverandi minni hluti meina að þáverandi meiri hluti færi ekki almennilega eftir ferlinu en augljósasti munurinn er sá að þá var ákveðið að gera ekki eitthvað, það var ákveðið að flokka hvorki í verndarflokk né nýtingarflokk. Hér er verið að ákveða að setja annaðhvort í verndarflokk eða nýtingarflokk, nánar tiltekið nýtingarflokk. Það er eðlismunur á því að gera eitthvað og gera ekki eitthvað, nánar tiltekið eru þetta andstæður. Það að bíða er akkúrat það öfuga við að gera eitthvað fyrr en ella. Hér er verið að gera það öfuga við það sem var gert á síðasta kjörtímabili. Þar var farið varlega. Hér er farið geyst. Þar vildu menn meiri upplýsingar. Nú vilja menn nota gamlar upplýsingar og ekki taka mið af nýjum upplýsingum og ekki fá nýjar upplýsingar, kvarta reyndar undan því í nefndaráliti að það sé krafist of mikilla upplýsinga. [[Forseti hringir.]]Það er alger eðlismumur á nálgunum á þessu kjörtímabili og því síðasta og það er ekki trúverðugt að menn láti eins og þetta sé eitthvað öðruvísi.
Virðulegi forseti. Í þarseinustu ræðu sem var haldin af hv. 4. þm. Reykv. n., Össuri Skarphéðinssyni, kom hann fram með mál sem ég hefði viljað fara út í en hef ekki náð að kynna mér til hlítar, rök um að það sé mikill skortur á orku. Ég ætla að láta eiga sig að ræða þau að svo stöddu en kem væntanlega inn á það efni í síðari ræðu þegar ég hef fengið færi á að afla mér nánari upplýsinga um allan þann málatilbúnað. Ef marka má málatilbúnað sérstaklega hv. þm. Jóns Gunnarssonar og meiri hlutans almennt er sennilega ekki mikið á bak við þær fullyrðingar að skortur á orku geri það nauðsynlegt að fara út í þessar virkjanir núna. Eins og ég kom inn á undir fundarstjórn forseta áðan og virðist þurfa að ítreka er hér eðlismunur á ferð milli þess sem er gert núna og þess sem gert var á seinasta kjörtímabili. Á seinasta kjörtímabili vildu menn fara varlega, þeir vildu fá meiri upplýsingar, vildu gera hlutina seinna en ella. Núna vilja menn gera hlutina fyrr en ella, þeir vilja nota minna af upplýsingum, gamlar upplýsingar og vilja ekki bíða eftir upplýsingum um þau álitamál sem eftir standa sem eru tilgreind reyndar með upprunalegri þingsályktunartillögu hæstv. umhverfisráðherra. Það hefur komið fram í ræðum áður, þar á meðal hjá hv. 4. þm. Suðurk., Unni Brá Konráðsdóttur, sem tók þátt í verkefnisstjórn á sínum tíma, að það hafi komið fólki á óvart, beggja megin borðsins, hvort sem fólk vildi setja í nýtingarflokk eða verndarflokk, hversu þröngur biðflokkurinn hafi verið. Mér þykir skrýtið að þegar menn beggja megin borðsins vilja meina að biðflokkurinn sé þröngur séu það ægileg svik við einhvern að vilja bíða aðeins og afla meiri gagna um tiltekin atriði sem voru til umræðu og tiltekin atriði sem menn höfðu áhyggjur af þá og núverandi verkefnisstjórn, verkefnisstjórn 3. áfanga, hefur enn áhyggjur af og hefur nefnt og útlistað eins og kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögu hæstv. ráðherra. Allur málatilbúnaður um að það sem ríkisstjórnin gerði á síðasta kjörtímabili hafi verið einhvers konar svik eða aðför að rammaáætlun stenst einfaldlega ekki skoðun nema menn telji hreinlega glannaskap að vera hluti af ferli sem ég tel reyndar gjörsamlega ótækt, þvert á móti hlýtur markmiðið að hafa verið að fara varlega og gera þetta vel. Nú liggur fyrir breytingartillaga hv. atvinnuveganefndar og það er hún sem við í raun og veru tökumst hvað mest á um þótt sitt sýnist hverjum um Hvammsvirkjun. Auðvitað var rammaáætlun hugsuð til þess að menn yrðu sáttir við ferlið sem yrði farið, ekki endilega sáttir við allar niðurstöður. Það er alveg eðlilegt. Stundum er maður ekki sáttur við það hvernig Hæstiréttur dæmir. Ég er oft mjög ósáttur við það, ég get alveg sagt frá því, en vil þó hafa Hæstarétt og ég vil að þegar Hæstiréttur dæmir gildi það þar til annað er ákveðið með lögum. Hér er mikið rætt um dómarann á hinu háa Alþingi, virðulegan forseta, og ég fer kannski meira út í allar þær vangaveltur á eftir. Það virðist aldrei gefast nægur tími til að ræða það almennilega undir liðnum fundarstjórn forseta en kannski kem ég að því á eftir, ég sé til hvort ég hef tíma fyrir það. Varúðarreglan ein og sér er munurinn á því hvað gerðist á seinasta kjörtímabili og því sem gerist hér. Við getum ekki sett eitthvað í nýtingarflokk til að fara varlega. Það er ekki hægt. Það er ekki hægt að setja eitthvað í nýtingarflokk og drífa það af til að fara varlega, það er að fara geyst. Í bráðabirgðaákvæði í lögunum um rammaáætlun er fjallað um umsagnarferli sem var farið í. Væntanlega er umsagnarferli til að tekið sé mið af þeim umsögnum sem berast. Til hvers er það annars? Væri rökrétt að hafa umsagnarferli á þingmálum löngu eftir að þingmenn hefðu nokkurt tækifæri til að breyta málum? Það er ekki rökrétt og eins og virðulegur forseti hefur farið inn á er deilan ekki lengur um það hvort málið sé þingtækt. Alþingi getur auðvitað gert meira eða minna það sem Alþingi sýnist. Alþingi getur meira að segja brotið stjórnarskrá, og nú kannski býð ég upp á rökræðu við hv. 5. þm. Reykv. n. um einhver lagaleg atriði, Alþingi getur brotið lög, Alþingi getur gert alls konar hluti sem eru samt ekki í lagi og geta haft mjög alvarlegar lagalegar afleiðingar fyrir okkur öll. Við eigum að forðast það. Þegar það er lagalegur vafi á lögmæti gjörða okkar eigum við að staldra við. Umræðan um fundarstjórn forseta sem hefur átt sér stað hérna seinustu rúma viku fjallar um nákvæmlega það að við eigum við að staldra við og finna út úr því hvernig við ætlum að hafa þetta ferli, ekki niðurstöðurnar heldur ferlið í sátt. Það höfum við ekki gert og því verður áfram kvartað undan fundarstjórn forseta á meðan fundarstjórn forseta er svo bölvanleg sem raun ber vitni. Ég vil fjalla aðeins um það hvernig þessi þingsályktunartillaga kemur inn á þing. Hún kemur hingað inn eftir tillögum 3. áfanga verkefnisstjórnar. Sá 3. áfangi hefði getað notað 2. áfanga ef það hefði dugað, 3. áfangi hefur væntanlega aðgang að öllum gögnum sem fyrir voru, þau voru beðin að taka þau gögn til hliðsjónar og sérstaklega beðin um að komast sem fyrst að niðurstöðum um þá tilteknu virkjunarkosti sem hv. atvinnuveganefnd leggur til að verði nýttir. Þetta eru staðreyndir og þær eru óumdeildar. Enginn hefur komið í pontu og sagt að þetta væri rangt. Ef þetta er rangt bið ég hvern sem er að leiðrétta mig en ekkert slíkt hefur komið fram. Hvers vegna leggur 3. áfangi verkefnisstjórnar ekki til að þessir virkjunarkostir fari í nýtingarflokk? Það er vegna þess að það á eftir að skila tilteknum gögnum, það á eftir að rannsaka tiltekna þætti, þætti sem voru til umræðu þegar ákveðið var að setja þessa virkjunarkosti í biðflokk á sínum tíma. Það eitt og sér býr einnig til vafa um það hvort hér sé farið eftir rammaáætlun og burt séð frá lagalegum skilyrðum, eingöngu út frá pólitísku sjónarmiði ætti það að duga til þess að við finnum að minnsta kosti út úr því hvernig við ætlum að hafa sátt um ferlið sjálft til framtíðar. Hér karpa menn um það hvað þessi ríkisstjórn hafi gert, hvað fyrri ríkisstjórn hafi gert o.s.frv. Ég var ekki í síðustu ríkisstjórn, ég var ekki á hinu háa Alþingi þegar síðasta ríkisstjórn var við völd, ég er ekki í ríkisstjórn núna og ég ber enga ábyrgð á því hvernig síðasta ríkisstjórn hagaði sér. Við skulum gefa okkur umræðunnar vegna að hún hafi hagað sér ægilega illa en þó með sama hætti og hv. þm. Jón Gunnarsson segist vera að haga sér núna. Það er auðvitað rugl en jafnvel þótt það væri satt væri það engin afsökun, engin rök. Það er brotið á því fólki sem kom ekkert nálægt þessu ferli, eins og það var á seinasta kjörtímabili eftir að lögin um rammaáætlun voru samþykkt, þegar aðgerðir fyrri ríkisstjórnar eru notaðar sem afsökun fyrir aðgerðum núverandi ríkisstjórnar. Hvað með það ágæta fólk sem er ósammála báðum? Hvað ef einhverjum finnst bæði að fyrri ríkisstjórn hefði átt að sleppa því að gera það sem hún er gagnrýnd fyrir af hv. þm. Jóni Gunnarssyni en er sömuleiðis sammála því að ferlið hjá núverandi hv. atvinnuveganefnd sé ólögmætt og rangt? Til er fólk sem stendur fyrir utan þetta stanslausa karp um það hver hafi byrjað. Þessu háa Alþingi væri sómi að því að taka tillit til þeirrar staðreyndar og frekar en að nota sífellt hann-byrjaði-rökin til að réttlæta sömu vitleysu hérna megin, ekki að það sé sama vitleysa, nóg um það, ættum við að finna leið inn í framtíðina um hvernig við nálgumst þessi mál í sátt um ferlið. Gæti hv. atvinnuveganefnd ekki til dæmis hafa lagt fram tillögu um breytingu á lögunum sem kæmi í veg fyrir meinta hnökra, breytt lögunum þannig að það væri algjörlega skýrt hvernig við vildum hafa þetta? Þá gætum við rætt það á þeim forsendum. En hérna erum við að þykjast vera með einhvers konar ferli sem á að vera sátt um og bröltum í gegnum þetta ferli í þeirri trú að við séum að fara í gegnum ferlið, ýmist réttlætum það að við gerum það ekki eða látum eins og við séum að gera það. Þetta er vonlaust, virðulegi forseti, þetta er þveröfugt á við nokkurt ferli sem á að skila einhvers konar sátt. Við gætum alveg eins fjallað um hvern einasta virkjunarkost einan og sér. Það væri reyndar betra ef út í það er farið vegna þess að þá væri að minnsta kosti heil umræða um hvern kost, en hér höfum við eina umræðu til að ræða fjóra virkjunarkosti og þar til nýlega fimm virkjunarkosti. Nú langar mig að lesa aðeins úr greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögu hæstv. umhverfisráðherra, með leyfi forseta: „Í niðurstöðum sínum leggur verkefnisstjórn til að Hvammsvirkjun verði flutt úr biðflokki í orkunýtingarflokk en gerir að öðru leyti ekki tillögu um breytingu á þeirri röðun virkjunarkosta sem fram koma í núgildandi verndar- og orkunýtingaráætlun sem samþykkt var á Alþingi 14. janúar 2013. Í niðurstöðum verkefnisstjórnar kemur jafnframt fram að hún telji að til þess að hægt verði að taka afstöðu til Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar þurfi að liggja fyrir upplýsingar um markmið fyrir mótvægisaðgerðir sem miða að verndun fiskstofna, eftirlits- og viðbragðsáætlun með lýsingu á viðbrögðum ef markmiðum er ekki náð og skilgreining á því hvaða viðbótarrannsóknir þurfi að gera á búsvæðum laxfiska í Þjórsá, einkum í Þjórsárkvísl neðan við Búða og í Murneyrarkvísl.“ Það er alveg skýrt að þessir virkjunarkostir hafa ekki fengið umfjöllun 3. áfanga rammaáætlunar og það á að vera nóg. Minnisblaðið umrædda sem barst nefndinni í tengslum við málið sem kom frá umhverfisráðuneytinu tilgreinir engar efnislegar ástæður þess að hægt sé að mæla með kostum a–d í breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar, þvert á móti. Þar er skýrt kveðið á um viðhorf ráðuneytisins, virðulegi forseti, nú bið ég um athygli, að mati umhverfisráðuneytisins er þessi breytingartillaga ekki gild, ekki lögmæt, ekki rétt. Annað sem hefur verið komið inn á er þessi ægilegi asi á því að koma þessu í gegn núna. Núna höfum við karpað hérna um fundarstjórn forseta, með réttu, mjög lengi vegna þess að fyrir liggja vandamál í samfélaginu sem hið háa Alþingi ætti að vera að takast á við, ætti hið minnsta að vera að ræða. Kjaradeilurnar eru þar á meðal en hið háa Alþingi er ekki að ræða þær vegna þess að við erum föst hér að ræða um þetta. Aðspurðir hafa hv. þingmenn meiri hlutans fært hreint út sagt fáránleg rök fyrir því að það liggi á afgreiðslu þessa máls. Það skrýtna er hins vegar að þeir koma ekki auga á mótsögnina sem felst í því að fullyrða að hér liggi á annars vegar og hins vegar því að víða í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að þetta muni samt sem áður taka heilmikinn tíma, jafnvel þótt tillagan verði samþykkt. Þarna er mótsögn, það er ekki hægt að réttlæta eitthvað sem liggur á með því að það taki svo langan tíma. Það undirstrikar svolítið þemað í röksemdafærslum þegar kemur að þessu máli enda er þetta mál ekki þess eðlis að menn séu raunverulega að reyna að sannfæra hver annan með rökum og staðreyndum heldur snýst þetta fyrst og fremst um völd eins og svo margt annað frá þessum tiltekna hv. meiri hluta. Það snýst um það að menn geti kýlt hlutina hérna í gegn hvað sem tautar og raular. Auðvitað er þetta vegna þess að minni hlutinn er máttlaus að öllu leyti nema að hann hefur málfrelsi eins og menn vita eða eiga að vita og eiga að skilja hvers vegna er. Ein röksemd kom fram hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, ég man ekki hvort það var í gær eða seinustu viku eða áðan, um að þetta væri meðal annars mikilvægt fyrir lausn kjaradeilnanna. Kjaradeilurnar vofa yfir, þær eru í gangi núna og þegar við ætlum hérna að ræða eitthvað sem reynir ekki á fyrr en eftir heilmikinn tíma, mörg ár, þýðir ekkert að setja það í eitthvert samhengi við núverandi kjaradeilur. Það er út í hött, virðulegi forseti, það er fullkomin þvæla. Það hættir aldrei að koma mér á óvart hve erfitt menn eiga með að sjá það eða þykjast eiga erfitt með að sjá það. Það er alveg merkilegt hvað menn geta misskilið hlutina þegar þeir hafa ekki hagsmuni af að skilja þá, en það er önnur saga. Eitt sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans stakk mig eins og marga aðra. Hérna stendur, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi má benda á að við umfjöllun um málið hafa komið fram athugasemdir um að verkefnisstjórn krefjist of ítarlegra gagna við yfirferð sína.“ Maður veit ekki alveg hvernig maður á að byrja á að gagnrýna svona en heili punkturinn með rammaáætluninni er að afla ítarlegra gagna til að hægt sé að ákvarða hvort eitthvað eigi heima í nýtingarflokki eða verndarflokki. Og hvað gerir maður þegar gögn vantar? Jú, maður bíður, maður setur hlutina í biðflokk, aflar nánari gagna og reynir að komast að niðurstöðu einhvern tímann seinna. Og ef maður er til dæmis í 2. áfanga í einhverju ferli er hægt að bíða þar til í 3. áfanga í sama ferli. Þetta er brjáluð hugmynd og það er væntanlega ekki til of mikils ætlast ef menn eru svona vissir í sinni sök um að þetta liggi hvort sem er allt fyrir í 2. áfanga, að nefndin hafi þessi gögn, að einfaldlega láta verkefnisstjórninni gögnin í té þannig að hún geti hratt og örugglega tekið tillit til þeirra eins og hún hefur verið beðin um af hæstv. ráðherra og komist fljótt og örugglega að hinni réttu niðurstöðu samkvæmt rammaáætlun. Síðan getum við rökrætt hvað okkur finnst um tiltekna virkjunarkosti en við værum að minnsta kosti sátt um dagskrána. Vel á minnst, mér þykir það benda til þess að það sé mjög mikið að á hinu háa Alþingi, ég hef sagt þetta áður, ég reyni að segja það við sem flesta sitjandi forseta, mér finnst út í hött að virðulegur forseti Alþingis leyfi sér að koma upp þeim aðstæðum að meira en þriðjungur þingsins sé ósáttur við dagskrána, ekki efnisatriði málsins heldur dagskrána, það að við þurfum að karpa hér um lögmæti þess að taka mál fyrir eða ekki. Auðvitað á að vera löngu búið að finna eitthvert ferli í þessu. Við erum ung þjóð en ekki það ung, það er fullt af hugmyndum í gangi. Ein er sú að hið háa Alþingi hafi lögfræðiskrifstofu eins og hv. 2. þm. Reykv. s. hefur stungið upp á og mér þykir langt frá því að vera afleit hugmynd. Hins vegar er ég þannig gerður að ég vil frekar nota lýðræðislegar aðferðir ef kostur er á þeim og ég get bent á nokkra mjög einfalda kosti sem gætu auðveldlega útkljáð svona mál og fleiri, m.a. þann að minni hluti þingsins gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslur um einstaka mál. Þá vek ég sérstaklega athygli á því að það er ekki hluti af beinu lýðræði, það eru aðrar hugmyndir í þeim efnum, heldur er pælingin sú að meiri hlutinn og minni hlutinn tali saman á fyrri stigum. Við eigum ekki að þurfa að ræða þetta hér og nú, við áttum að ræða þetta fyrir þó nokkru síðan og við hefðum gert það ef hv. meiri hluti hefði séð fram á að það væri nauðsynlegt. Núna fyrst er aðeins farið að glitta í að hann sjái að það sé nauðsynlegt. Við höfum sóað meira en viku og ég skal taka á mig hluta, það er öllu Alþingi að kenna, það er virðulegum forseta að kenna, virðulegum meiri hluta, minni hluta, það er öllum að kenna, þingsköpum að kenna, það er þessu öllu saman að kenna. Við hefðum getað komist fram hjá þessu öllu saman með því einfaldlega að hafa hér einhverja ferla sem gera okkur kleift að útkljá ágreiningsatriði um hluti eins og dagskrá og lögmæti mála áður en það kemur til þess að sóa þetta miklum tíma og á svo mikilvægum tíma. Hér eru mikilvæg mál sem þarf að ræða. Ég skal viðurkenna að þegar ég steig í pontu datt mér í hug að fara að ræða allt önnur mál eins og hv. 10. þm. Reykv. s. gerði í seinustu viku, sællar minningar, enda var það hárrétt hjá honum að gera það. Samt fannst mér rétt að skerpa á nokkrum efnisatriðum um þetta mál efnislega þar sem maður er venjulega upptekinn við að gagnrýna fundarstjórn forseta í þessu ræðupúlti þessa dagana - og með réttu. Ég sé að hv. 3. þm. Norðaust. er mættur hérna í hliðarsal og mun væntanlega taka þátt í þessu spjalli og þá vil ég bara ítreka þá uppástungu mína sem kom fram í gær eða einhvern tímann að við ræðum fundarstjórn forseta sem sérstakan dagskrárlið þannig að það séu 20–30 mínútur á mann, andsvör o.s.frv., vegna þess að það er full ástæða til. Og áður en hv. þingmaður tekur til máls, eins og ég veit að hann mun gera, [[Forseti hringir.]]vil ég ítreka að undir liðnum um fundarstjórn forseta er að minnsta kosti sá sem hér stendur ekki að ræða málið efnislega heldur um fundarstjórn forseta, dagskrána og hvernig þetta þing hagar sér. Það er lögmæt og nauðsynleg umræða. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur gagnrýnt það mjög að menn skuli alltaf vera að vísa til gjörða fyrri ríkisstjórnar til rökstuðnings þess sem verið er að gera núna. Þá finnst mér dálítið mikilvægt að draga fram að 13. júní 2013, ef ég man það rétt, í júní 2013 skrifaði þáverandi umhverfis- og auðlindaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, sem núna er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, bréfið til verkefnisstjórnarinnar og bað hana beinlínis um að fara yfir áhrif Þjórsárvirkjana á laxastofna og svo áhrif hinna kostanna á víðerni og nálægð við Vatnajökulsþjóðgarð. Það var ekki vonda vinstri stjórnin sem heimtaði að menn færu í öfgafulla gagnaöflun heldur var það stefna ríkisstjórnarinnar að svona skyldi farið með málið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það skjóti þá ekki skökku við að menn fari núna gegn eigin ákvörðunum.
Virðulegi forseti. Það gerir þennan málatilbúnað varla skárri að búið sé að fjalla um þetta. Nú er mér sjálfum alveg sama hvort það var fyrri ríkisstjórn eða þessi ríkisstjórn sem fór til verkefnisstjórnar með það verkefni að skoða þessa kosti og sérstaklega þessa þætti virkjunarkostanna. Mér er alveg sama hvort það var fyrrverandi ráðherra eða núverandi ráðherra, en vissulega hjálpar það ekki málflutningi hv. þm. Jóns Gunnarssonar að það hafi verið ráðherra Framsóknarflokksins í núverandi hæstv. ríkisstjórn sem beindi þessum tilmælum til verkefnisstjórnar. Það undirstrikar enn og aftur að við erum ekki raunverulega hérna til að rökræða og reyna að sannfæra hvert annað um þessa kosti, þegar allt kemur til alls. Það virðist alla vega ekki vera tilætlan hv. þm. Jóns Gunnarssonar, nema hann telji okkur öll vera fífl.
Virðulegi forseti. Ráðherra Framsóknarflokksins í núverandi ríkisstjórn sendir í júní 2013 bréf til verkefnisstjórnarinnar og biður hana að meta Þjórsárvirkjanirnar út frá laxarökunum og einnig hinar virkjanirnar út frá áhrifunum á Vatnajökulsþjóðgarð. Síðan er lögð fram tillaga af þeim sama ráðherra Framsóknarflokksins um Hvammsvirkjun á þinginu í haust. Í framhaldinu af því fer málið í eitthvert ótrúlegt „spinn“ innan atvinnuveganefndar og allt í einu er það fyrrverandi ríkisstjórn, fráfarandi ríkisstjórn, vonda vinstri stjórnin, alltaf þarf að vinda ofan af öllu sem hún gerði, sem á að hafa borið ábyrgð á því að menn væru í þessari gagnaöflun. Þetta er orðin alger hringavitleysa og menn vita ekkert á hverju þeir eiga að byggja röksemdir sínar. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst meiri hluti atvinnuveganefndar hafa kúskað ráðherra Framsóknarflokksins ansi hressilega til og gert lítið úr verkum þeirra með þessari aðgerð.
Virðulegi forseti. Ég held að við sjáum svolítið oft einkenni þess að fólk talar seint saman hér á bæ. Nú þykir mér í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það að þingnefnd sé ósammála ráðherra en mér finnst það ekki til bóta þegar gjörvöll ríkisstjórnin fer í eins konar meðvirkniskast, og allur meiri hlutinn ef út í það er farið, vegna þess að hér á landi erum við vön því að líta þannig á að það sé ríkisstjórn og meiri hluti þingsins gegn minni hluta þingsins, sem hefur enga ráðherra samkvæmt skilgreiningu. Þetta er allt hið ankannalegasta mál með hliðsjón af því hvernig menn gera þetta. Að mínu mati er alveg eðlilegt, alla vega undir þeirri stjórnskipan sem við almenningur a.m.k. höfum lengst af talið okkur búa við, að þingið hafi sjálfstæðar skoðanir. En það verður þá að vera á öðrum forsendum en þeim stjórnarháttum sem eru notaðir hér, vegna þess að tilfellið er einfaldlega að það er ekki þannig.
Herra forseti. Hv. þingmaður kom inn á athyglisverðan punkt í ræðu sinni varðandi það hvað alþingismenn geta gert og ekki gert gagnvart lögum eða stjórnarskrá. Það hefur auðvitað verið dálítið undir í þessari umræðu. Það er í fyrsta lagi alveg ljóst að Alþingi getur ekki sett lög sem fara í bága við stjórnarskrána. Ef það er svo heillum horfið að gera slíkt þá eru þau lög ónýt því þá er það stjórnarskráin sem ræður fyrir dómi. Alþingi getur breytt öllum þeim lögum sem það hefur sett svo fremi sem sú breyting sem slík brjóti ekki gegn stjórnarskránni. En Alþingi ber einmitt mjög ríka skyldu til að aðhafast ekkert það sem fer í bága við lög sem það hefur sjálft sett eða eitthvert fyrra þing nema breyta þeim lögum. Nú er alveg ljóst að lögum verður ekki breytt með þingsályktun. Hér erum við að tala um þingsályktun. Og þeim mun fráleitara er að niðurstaða í þingsályktun upphefji lög eða geti rutt þeim til hliðar. Það er óhugsandi. [[Forseti hringir.]]Menn geta stundum deilt um hvort ein lög upphefji eða ýti öðrum til hliðar en eitt er klárt og það er að niðurstaða Alþingis í formi þingsályktunar getur ekki og má ekki fara í bága við gildandi lög.
Virðulegi forseti. Þetta er dæmi um það þegar orðanotkunin býður í raun og veru miklu meira upp á umræðu um hvernig hlutirnir eru meintir. Auðvitað getur maður brotið lög. Ég get farið út í bæ, ég get brotið lög en ég get ekki gert það án þess að það séu réttarfarslegar afleiðingar af því, þ.e. ef löggæslan er næg. Ég vil meina að það sé eins með Alþingi. Alþingi getur brotið stjórnarskrá en ekki án þess, væntanlega, að einhverjar réttarfarslegar og stjórnskipulegar afleiðingar verði af því. Eitt af því sem ég óttast er að ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt og er ekki í samræmi við lög þá eru þær ákvarðanir sem við höfum tekið hér ekki lögmætar og ef ferlið yrði kært, sem ég geri fastlega ráð fyrir að yrði gert, þá kæmi upp mjög óþægileg réttarstaða fyrir alla, líka þá sem eru hlynntir Hvammsvirkjun, fyrir alla. Það væri mjög óþægileg staða. Ég deili þessum áhyggjum hv. þingmanns og er sammála því að þingsályktun getur aldrei orðið rétthærri lögum. Lög geta kveðið á um að það eigi að vera þingsályktun en þegar þannig er þá er eins gott að þingsályktun sé í samræmi við lög vegna þess að annars vaknar spurningin um hvort það þurfi lög en ekki þingsályktun.
Herra forseti. Ég tek nú svona til orða um að Alþingi geti ekki brotið stjórnarskrána vegna þess að það er um það bil það versta sem getur hent Alþingi og alþingismenn, samanber það að við undirritum eiðstaf um að virða stjórnarskrá. Versti vafi sem upp kemur við lagasetningu er stjórnarskrárvafi. Alþingi getur hins vegar að sjálfsögðu breytt lögum ef það stríðir ekki gegn þeim. Gott dæmi um það er ef sérlög marka ákveðnar tekjur til einhvers verkefnis, segjum Framkvæmdasjóðs aldraðra, svo ætlar Alþingi að seilast í þær tekjur í fjárlögum einhverju sinni, hvernig er það þá gert? Er það þá bara gert með því að segja að fjárlögin séu æðri hinum lögunum? Nei, þá er flutt frumvarp, oftast í bandormi, með svokölluðu „þrátt fyrir“-ákvæði, og þá afnemur eða aftengir tímabundið Alþingi hin lögin með því að segja: Þrátt fyrir 8. gr. í þessum lögum um að peningarnir skuli fara í Framkvæmdasjóð aldraðra þá skulu 200 milljónir núna fara í fjárlög. Það eru sem sagt sett önnur lög til að upphefja gildandi lagaákvæði til hliðar. Og það getur staðist. [[Forseti hringir.]] En að láta sér detta í hug að hægt sé að sniðganga lög um rammaáætlun með þingsályktun, með niðurstöðu í þingsályktun, er eiginlega ávísun á að menn kunna ekki fyrsta stafinn í stafrófinu um það hvernig þessir hlutir eiga að ganga fyrir sig.
Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum um þetta en vil svara því til að ef menn vilja sátt, og ég þekki engan þingmann sem verður jafn tíðrætt um að vilja sátt og hv. þm. Jón Gunnarsson, væri þeim í lófa lagið að leggja fram lagafrumvarp til breytinga á lögum um rammaáætlun þannig að þeir gætu stoppað upp í þá annmarka sem þeir telja að hafi verið á ferlinu á síðasta kjörtímabili. Ef menn hafa verið ósáttir við það ferli þá gætu þeir auðveldlega lagt fram frumvarp þar sem lagabókstafurinn yrði skýrður og allt þetta í kringum umsagnarferlið o.s.frv. og hvernig ráðherrar eiga að haga sér eftir því, því yrði hagað þannig að sátt næðist En það er einhvern veginn þannig að þeir sem tala mest um sátt hér á bæ eru yfirleitt að tala um að allir aðrir eigi að vera sammála þeim. Það er svolítið þannig. Mér sýnist það vissulega vera tilfellið núna. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni en vandinn er sá að Alþingi getur samþykkt þessa þingsályktunartillögu þótt hún sé í ósamræmi við lög. Þá er sá vandi kominn upp að það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar vegna þess að samkvæmt öðrum skilningi orðanna getur Alþingi það ekki, ekki með lögmætum hætti en það getur það með ólögmætum hætti. Vandinn er auðvitað sá að ef það er ólögmætt erum við öll komin í þó nokkurn vanda. Þetta er einn af þeim þáttum sem mér finnst hv. þingmenn meiri hlutans ekki gefa nægan gaum vegna þess að þetta ætti að vekja áhyggjur manna jafnvel þótt þeir séu hlynntir öllum tillögum hv. atvinnuveganefndar og efnislega sammála þeim.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni prýðisræðu. Hv. þingmaður ræddi hér um formið og það sáttaferli sem rammaáætlun er, hún er sá rammi sem við sættumst á, að fara í gegnum þetta faglega ferli og mat á þeim kostum sem liggja undir hverju sinni. Ég ætla að taka það fram áður en ég ber fram spurningu mína að ég er sannarlega sammála hv. þingmanni um að formið er okkur mikilvægt í öllu slíku ferli. Reglur skipta máli. En þær mega ekki vera svo fast settar að þær verði yfirsterkari markmiðunum sem við ætlum. Nú er þetta lengra ferli en svo að niðurstaða liggi fyrir þegar verkefnisstjórn hefur skilað áliti til ráðherra. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ferlið í heild sinni að niðurstöðu sé nægilega skýrt.
Virðulegi forseti. Hvað varðar þau álitaefni sem komu upp í sambandi við meðferð hæstv. umhverfisráðherra í síðustu ríkisstjórn þá fannst mér það mjög skýrt. Einnig þegar kemur að vafaatriðum hér, mér þykja þau kannski ekki endilega skýr en það eitt að þau séu óskýr ætti að gefa okkur ástæðu til að bíða. Það er hins vegar mjög skýrt að það er ágreiningur um lögmæti þessarar þingsályktunartillögu, byggt á lögum um rammaáætlun, og það eitt og sér er vandamál. Það þýðir að Alþingi er í raun og veru að hætta á að brjóta eigin reglur. Ef vandinn er sá að reglurnar séu ekki nógu skýrar þá er rétta leiðin að skýra löggjöfina. Þetta vefst ekkert fyrir mér persónulega. Fyrir mér er mjög augljóst að þetta er ekki rétta ferlið. En ef hv. meiri hluti er ósammála því, sem hann er, þá ætti hann að takast á við það vandamál með því að leggja fram frumvarp sem breytir rammaáætlun þannig að ferlið sé skýrt að hans mati.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið. Ég ber fulla virðingu fyrir því að þetta er ekki einfalt og sjálfsagt hefðum við ekki eytt öllum þeim tíma sem við höfum eytt á undanförnum dögum í að ræða um málið væri það einfalt. Svo ég skýri spurningu mína betur úr fyrra andsvari þá ætla ég að lesa upp úr umsögn Orkustofnunar. Þar segir, með leyfi forseta: „Með því að flytja umrædda virkjunarkosti í Þjórsá úr nýtingarflokki í biðflokk var, að mati Orkustofnunar, markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu.“ Þegar við erum svo föst í forminu og reglunum þá er hættan á því að regluverkið verði yfirsterkara markmiðunum með regluverkinu sjálfu. [Rafmagnstruflun.] Þetta er mjög kröftug ræða greinilega, rafmagnið fór af húsinu og ég fæ óendanlegan ræðutíma í staðinn.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað ég þori að segja. Ég ætlaði að segja að það væri ekkert sem benti til þess að hér yrði eitthvert uppnám og Íslendinga vantaði raforku þegar rafmagn er almennt ódýrt - og er almennt stöðugt, maður er hissa á því að rafmagnið fari af, það verður að viðurkennast, sömuleiðis veit maður ekkert hvers vegna þetta er, það er varla vegna þess að það er ekkert búið að virkja. [[Gripið fram í.]]Já, þetta er væntanlega ekki vegna neins sem við höfum gert hérna upp á síðkastið. Þetta er ægilega fyndið, reyndar. Rammaáætlun var einnig sett - nú hef ég aftur rétt fyrir mér. Ramminn var einnig settur til að fara varlega, til að það væri sátt um ferlið sem farið væri. Auðvitað er Orkustofnun á þessari línu alveg eins og umhverfisverndarsamtök eru væntanlega á annarri línu. Það er þess vegna sem við settum okkur eitthvert ferli sem var hugsað til að það næðist sátt um ferlið. Það hefur mistekist, svo mikið er greinilegt að það hefur mistekist hverjum sem svo það er að kenna. En leiðin fram á við er með því að laga ferlið frekar en halda áfram [[Forseti hringir.]]samkvæmt eigin sannfæringu að brjóta það.
Nú höfum við fengið meira rafmagn í salinn og ljósin orðin skýrari.
Virðulegi forseti. Þingmaðurinn nefndi að hann hefði miklar athugasemdir við dagskrá þingsins. Ég er með tvær spurningar, annars vegar þessa: Nú voru greidd atkvæði áðan um dagskrá þingsins og það er alveg ljóst að menn ná ekki saman um dagskrána, bara eins og gengur og gerist í lýðræðislegum umræðum. Sitt sýnist hverjum, og nú hefur meiri hlutinn kosið. Þarf ekki minni hlutinn að beygja sig undir þá tillögu? Ég velti því fyrir mér. Hin spurningin er þessi: Þegar farið er upp í fundarstjórn forseta, er eðlilegt samkvæmt þingsköpum, af því að ég veit að þingmaðurinn er mjög vel að sér í þingsköpum, að það fari um leið fram efnisleg umræða?
Virðulegi forseti. Í þeim orðum sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson lætur hér falla um niðurstöðu úr atkvæðagreiðslum um dagskrá, jú, jú, það er dagskráin í dag, en dagskráin hefur verið ákveðin af forseta nú í dágóðan tíma og forseti hefur vissulega valdið yfir dagskránni eins og hv. þingmaður veit. Nú er það þannig að kosningar eru á fjögurra ára fresti. Á fjögurra ára fresti myndast hérna ákveðið hlutfall þessa þings sem er með meiri hluta. Rök hv. þingmanns eru þau sömu og þegar hæstv. fjármálaráðherra kom hingað í pontu og sagði: Meiri hlutinn ræður. Það eru 40% þessa þings sem eiga að hafa eitthvað að segja, þannig að ég gæti kastað spurningunni til baka. Hefur ekki minni hlutinn þann rétt til að kvarta og kveina og nöldra og væla og grenja eins og aumingjar ef þeim sýnist yfir ákvörðun þessa 60% þings?
Virðulegi forseti. Ég hef bara bent á það að stundum er mál að linni og ég skil vel þörf hv. þingmanns að gera allt það sem hann lýsti hérna áðan, en ég held að nokkrum okkar og kannski þjóðinni fari að finnast allverulega vel í lagt varðandi það. Ég hef fylgst með umræðunni í allan dag og í rauninni hafa bara tvær ræður komist á dagskrá, tvær efnislegar ræður, það er bara þannig, efnisleg umræða frá hv. þm. Þórunni Egilsdóttur og hv. þingmanni, ekki fleiri. Síðan er verið að ræða fundarstjórn forseta sem er alveg ofsalega dapurt. En það sem kom mér á óvart er að það eru tvö minnihlutaálit. Ég hélt að stjórnarandstaðan væri algerlega sameinuð um hvað hún vildi, en eftir að hafa lesið álitið sé ég að töluvert mikill munur er þar á og meiri en ég hélt [[Forseti hringir.]]miðað við þær umræður sem hafa verið í gangi. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann, af því að hann er á hvorugu álitinu, hvort minnihlutaálitið hv. þingmaður styður og hvoru mun hann fylgja hér í atkvæðagreiðslu?
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að hvorki ég né aðrir píratar eru á neinum af þessum minnihlutaálitum er vegna þess að við erum áheyrnarfulltrúar í atvinnuveganefnd og getum ekki verið á álitunum og höfum ekki atkvæðisrétt í þeirri ágætu nefnd. Hv. þingmaður spurði áðan hvað mér þætti um efnislega umræðu um fundarstjórn forseta. Ég hef ekki verið með efnislega umræðu í liðnum um fundarstjórn forseta. Ég treysti virðulegum forseta til ýmissa verka, þar á meðal að ávíta menn og hann hefur gert það þegar þess hefur þurft að mínu viti. Það er virðulegs forseta að ákveða þetta, ekki mitt. Og sömuleiðis, allt um hvað þjóðin er þreytt á að horfa á okkur tala hérna, þá lætur hv. þingmaður eins og þetta komi meiri hlutanum ekkert við, eins og það sé ekki virðulegur forseti sem komi að dagskránni, eins og það sé bara minni hlutinn sem er svona vondur að leyfa ekki meiri hlutanum að ráða alltaf, undantekningarlaust. En ef svo væri að þessi 60% þingsæta ættu alltaf að ráða undantekningarlaust, alveg sama hvað tautar og raular, þá gæti minni hlutinn alveg eins farið heim [[Forseti hringir.]]að loknum kosningum og lifað á launum án þess að gera handtak næstu fjögur árin á eftir, eins og reyndar sumir þingmenn eiga til að gera.
Virðulegi forseti. Áfram höldum við hér í kvöld og ég velti fyrir mér hvers vegna. Nú höldum við vitaskuld áfram að tala um fundarstjórn enda mikið þar að ræða. Það ætti að sjást af þeim breytingartillögum og umræðum sem átt hafa sér stað að það er gjörsamlega gagnslaust að hafa þetta mál á dagskrá. Við erum búin að fara margsinnis yfir þetta. Það væri nær lagi að halda áfram því samtali sem byrjaði í dag um það hvernig við getum horft fram á veginn og sömuleiðis kannski að viðra það hvernig við getum aftur nálgast sátt um ferlið sjálft. Það er ferlið sjálft sem við deilum um hér og það er í raun sjálfsagt að ef við erum ósammála um það ferli eða ef það er óskýrt á einhvern hátt þá reynum við að ráðast að rót vandans frekar en að reyna að kýla hlutina hér í gegn með valdi.
Frú forseti. Fram hafa komið ítrekaðar beiðnir og tillögur stjórnarandstöðunnar um að málið verði tekið af dagskrá. Því miður virðist forseti hvorki vilja nálgast þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar né formenn stjórnarandstöðuflokkanna til að leiða þá saman með hæstv. ráðherrum og forseta sem hér fara með öll völd og hafa ákveðið að fleiri mál verði ekki á dagskrá þingsins. Eins og ég hef áður sagt þá er það algjörlega í höndum forseta að hafa þetta mál á dagskrá þrátt fyrir að sýnt hafi verið fram á að hér er verið að fara gegn lögum í landinu. Það virðist ekki skipta máli, en það er kannski eins og margt annað hjá þessari ríkisstjórn, þær tillögur eru bara virkar og í gildi sem hæstv. ráðherrum hentar hverju sinni. Því er kannski eins farið með þessa tillögu og þá sem hæstv. utanríkisráðherra taldi ekki vera í gildi.
Frú forseti. Maður er nú þokkalega bjartsýnn að eðlisfari og heldur alltaf að eftir að gert er hlé - núna var gert matarhlé í klukkutíma, venjulega er það ekki nema í hálftíma - þá sé eitthvað að gerast. [[Gripið fram í.]]Þá hefur maður þær væntingar til mannkynsins og þessa meiri hluta að menn séu að reyna að leysa málin. En það virðist lítið hafa gerst í þessum klukkutíma matartíma annað en það að fólk hefur troðið sig út af mat og situr uppi með það, en meiri hlutinn hefur ekkert reynt að leggja neitt gott til lausnar þessu máli sem heldur áfram að rúlla. Ég legg til að þetta mál verði tekið af dagskrá, því að ég sé ekki tilganginn með því að hafa það á dagskrá þegar menn reyna ekki að ná neinum sáttum.
Frú forseti. Það er eðlilegt að spurt sé þegar við siglum inn í kvöldið hversu lengi standi til að halda þessu ráðaleysi áfram. Það sem hér er að gerast er algerlega í boði stjórnarmeirihlutans, hann á það skuldlaust. Allt frá því að tillögu hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra var í ágreiningi vísað inn í atvinnuveganefnd í staðinn fyrir umhverfis- og skipulagsnefnd, allt frá því að fréttist af breytingartillöguáformum hv. þm. Jóns Gunnarssonar og í gegnum allt þetta ferli, hefur þetta verið í boði stjórnarmeirihlutans. Þetta eru heimatilbúin vandræði sem stjórnarmeirihlutinn ber einn óskipta ábyrgð á. Síðan er sá málatilbúnaður í þvílíkum tætlum - samanber það að nú eru menn að plokka eina og eina virkjun út úr fyrri hugmyndum sínum um það sem átti að troða inn, - að það hálfa væri nóg. Ég held að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar verði að fara að átta sig á því að stjórnarandstaðan er staðráðin í að standa vörð um rammaáætlun, að standa vörð um náttúru Íslands og láta ekki bjóða þingi og þjóð þessi vinnubrögð. [[Forseti hringir.]]Við vísum til hagsmuna ferðaþjónustunnar, samanber umsögn hennar, [[Forseti hringir.]]o.s.frv. Ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á hér við ofurefli að etja. Þessi málatilbúnaður nær hvergi [[Forseti hringir.]]stuðningi eða hljómgrunni og er fallinn um sjálfan sig. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að þingmenn staldri nú aðeins við í ljósi þess að í gær tilkynnti forsætisráðherra okkur að ástæðan fyrir því að við værum hér að ræða rammann, forgangsmál ríkisstjórnarinnar, væri sú að hann væri lykill að lausn kjaradeilna á vinnumarkaði. Í kvöld eru fréttir á vef Ríkisútvarpsins sem segja að rammaáætlun hafi aldrei verið nefnd í yfirstandandi kjaraviðræðum, samkvæmt Hannes G. Sigurðssyni, aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins. Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, telur breytingar á rammaáætlun ekki tengjast viðræðunum eða vera sérstakt innlegg í þær. Virðulegi forseti. Það hefur verið hrópað „forsendubrestur“ af minna tilefni. Forsendur þessarar umræðu eru algjörlega kolfallnar. Ef þetta er skilningur hæstv. forsætisráðherra á þeirri alvarlegu stöðu sem er á vinnumarkaði þá segi ég nú bara: Guð blessi Ísland.
Virðulegi forseti. Það voru einhverjir að spyrja hér og voru vongóðir um að það hefði verið gefið klukkutímalangt kvöldverðarhlé en ekki hálftími eins og vant er, en það var vegna fundar í umhverfis- og samgöngunefnd sem var klukkutímalangur. Ég held að hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson geti gert grein fyrir því hversu mikilvægur sá fundur var í ræðu sinni hér á eftir. Ég ætla ekki að dvelja við það. Það sem kemur fram í Fréttatímanum varðandi rangfærslur hæstv. forsætisráðherra er grafalvarlegt mál. Hann ætlar að skýla sér og valdníðslu sinni og meiri hlutans varðandi rammaáætlun bak við - hvaða fólk? Bak við fólkið sem er að berjast fyrir betri kjörum. Þetta er um það bil það lítilmótlegasta sem ég hef vitað. Að forsætisráðherra forréttindanna og ríka fólksins í landinu velji sér Alþýðusamband Íslands sem skjöld til þess að fara fram með ruddaskap gagnvart íslenskri náttúru. Þvílík staða, virðulegur forseti.
Forseti. Þetta eru ákaflega skringilegir tímar og rétt að minna á að þessi ríkisstjórn, þó að hún hafi meintan meiri hluta, hefur engar heimildir til að rjúfa samkomulagið sem var gert með rammaáætlun um hverju skyldi þyrma og hvað vernda. Það er með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra noti slíkan varnarskjöld fyrir algjörlega mislukkaða tilraun til þess að vanvirða í raun verkefnisstjórn rammaáætlunar og taka hana úr gildi, að hann beiti fyrir sig verkalýð landsins eins og hlífðarskildi sem gjarnan er beitt í stríðsátökum. Þetta er náttúrlega með ólíkindum, forseti, og löngu tímabært að verða við kröfu minni hlutans um að þetta mál verði tekið af dagskrá. [[Forseti hringir.]]Það er bara þannig. Það er greinilegt að ríkisstjórnin er að skýla sér á bak við það að hún hefur engin mál.
Frú forseti. Ég segi eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir að ég vonaðist til þess að eftir klukkutíma í matarhlé hefði forseti eitthvað nýtt til málanna að leggja og að tíminn hefði verið nýttur til þess að leysa þann mikla vanda sem við erum í og þann hnút sem þingstörfin eru komin í. Hæstv. forseti hefur sagt að dagskrárliðurinn sem er nú á dagskrá sé forgangsmál ríkisstjórnarinnar og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að það sé mikilvægt að brjóta gegn lögum um rammaáætlun til þess að koma á friði á vinnumarkaði. Nú hefur komið í ljós að hæstv. forsætisráðherra hefur ekkert rætt þetta við aðila vinnumarkaðarins eða þá sem eiga í vinnudeilu. Því vil ég taka undir það sem aðrir hafa sagt hér að forsendubrestur sé fyrir þessari umræðu og það eigi að ljúka henni og taka mikilvægari mál á dagskrá.
Frú forseti. Í klukkutímalöngu kvöldverðarhléi núna áðan var fundað í umhverfisnefnd og fjallað um tillögu framsóknarmanna um að taka skipulagsvaldið af Reykjavíkurborg þegar kemur að flugvellinum í Reykjavík. Það er tillaga sem ég efast um að verði borin upp til samþykktar í þessum þingsal, en þetta var einhvers konar leiksýning til að sýna fram á að flutningsmanni tillögunnar og formanni umhverfisnefndar, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, væri mjög annt um staðsetningu flugvallarins. Það sem er í megindráttum að henni, að mínu mati, er að hún boðar uppgjöf samtalsins. Hún gengur í raun út á það að nú séu menn búnir að fá nóg af því að fá ekki niðurstöðu í málið og þá ætla þeir bara að ráða með lögboði. Nákvæmlega sama er í gangi [[Forseti hringir.]]hér varðandi málið sem er á dagskrá. Þetta er algjör uppgjöf [[Forseti hringir.]]gagnvart ferlum, gagnvart því að tala saman og komast að sameiginlegri niðurstöðu.
Frú forseti. Það hefur komið í ljós að sú skjaldborg er fallin sem forsætisráðherra ætlaði að hafa sem ástæðu fyrir því að ryðjast fram með þessar virkjunarframkvæmdir fram hjá öllum lögum. Skjaldborgin var það verkafólk sem er í dag með 214.000 kr. á mánuði en fólkið átti að kaupa það í kjarasamningsviðræðum að verið væri að virkja sérstaklega fyrir það, að það fengi nú aðgang að rafmagni í launaumslögin. Er þetta ekki orðið á ansi lágu plani? Aðilar vinnumarkaðarins hafa svarið þetta af sér svo það liggur alveg ljóst fyrir að ekki er verið að liðka til fyrir kjarasamningum með því að fara ólöglegar leiðir í því að troða virkjunarkostum í nýtingu. Það er eitthvað annað sem rekur menn áfram. Sú spurning liggur áfram í loftinu.
Frú forseti. Það er sagt að við leysum ekki kjaradeilurnar hér, það hafa m.a. hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sagt, en svo kemur hæstv. forsætisráðherra og segir að samþykkt málsins sem liggur fyrir sé grundvöllur þess að samningar náist. Það er kannski enn eitt deilumálið á ríkisstjórnarheimilinu að menn tala ekki saman. Eins og var rakið hér er þetta aðeins þvættingur. Það er auðvitað ekki boðlegt að hæstv. forsætisráðherra komist upp með það að segja ósatt. Hann á að standa fyrir máli sínu og væri æskilegt að hann gerði það áður en við höldum áfram með þetta mál. Það er líka vert að vitna í það sem kom fram í kvöldfréttum RÚV þar sem núverandi ríkissáttasemjari, til fjölmargra ára, segir að samningar séu ekki reikningsdæmi nema að hluta til, þeir snúist líka um það sem þykir sanngjarnt að niðurstaðan verði og um það sé tekist á núna: „Ég held að það sé heilmikil ólga í samfélaginu. Við sjáum átök hér um fjölmörg málefni, ekki bara um kaupið heldur um ýmis önnur atriði í samfélaginu. Það er skipting auðlindanna, arðurinn af auðlindum, hvernig á að skipta því.“ Virðulegi forseti. Þetta er það sem við eigum [[Forseti hringir.]]að vera að ræða og reyna að leysa, hinn [[Forseti hringir.]]risastóra vanda sem blasir við úti í [[Forseti hringir.]]samfélaginu. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson getur dæst á hliðarlínunni eins og honum sýnist, en þetta er það sem þarf að gera.
Virðulegi forseti. Það hefur komið í ljós að hæstv. forsætisráðherra er úr öllum tengslum við allt sem getur kallast veruleiki. Hann kemur hingað inn og heldur því fram við okkur að rammaáætlun snúist um kjaramál, en svo hefur það verið tekið til baka af þeim sem eru viðsemjendur á vinnumarkaði. Eigum við þá ekki að taka okkur hlé hérna, fara yfir stöðuna og leyfa stjórnarflokkunum að fara yfir forsendur þessa máls aftur? Þegar helsta forsenda málsins er fallin, forsendubrestur hefur orðið í málinu og málflutningi forsætisráðherra, fullkominn forsendubrestur, er eðlilegt að menn staldri við. Ætla hv. stjórnarþingmenn í alvörunni að halda þessum leiðangri áfram í nafni þess sem forsætisráðherra hefur boðað, að þetta sé aldeilis stóra málið í lausn kjaradeilu á vinnumarkaði, þegar aðilar vinnumarkaðarins hafa sagt að það sé tómt rugl? [[Forseti hringir.]]Það hafi aldrei verið minnst á þetta þar. Ætla menn í alvörunni að halda [[Forseti hringir.]]leiðangrinum áfram á þeim forsendum, virðulegi forseti? Ég trúi því ekki.
Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af stöðunni á Íslandi. Ég hef miklar áhyggjur af því þegar 38 þingmenn hér í þingsal staldra ekki við það sem óþægilega staðreynd og óþægilegan veruleika að forsætisráðherra landsins hiki ekki við að beita fyrir sig ósannindum hér í ræðustól Alþingis og beita fyrir sig algjörum hentirökum til þess að skýla sér á bak við Alþýðusamband Íslands í aðför sinni gegn íslenskri náttúru og uppbroti á rammaáætlun. Hefur fólk ekki áhyggjur af því að hann fer hér fram af fullum krafti og segir Alþýðusamband Íslands hafa beðið um breytingar á rammaáætlun sem er síðan hrakið með viðtölum við forseta Alþýðusambandsins og hagfræðinga í kvöldfréttum sjónvarps í kvöld? Hafa menn engar áhyggjur af því hvers konar ógöngur ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis eru komin í?
Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég deili þessum áhyggjum með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Það er einsýnt að ríkisstjórnin nær ekki að klára mikilvæg mál og þarf þar af leiðandi að lengja þingið til þess að finna tíma til þess að koma þessum málum að. Væri þá ekki skynsamlegra, forseti, að bara vera heiðarlegur? Af hverju er ekki hægt að vera heiðarlegur? Óheiðarleikinn og hefðin fyrir því að ljúga sig út úr öllu er nú að koma í bakið á þessari ríkisstjórn. Það er bara þannig. Og haldið endilega áfram á ykkar braut, endilega. Með hverjum einasta degi sem líður minnkar traustið á ríkisstjórnarflokkunum og þeir axla enga ábyrgð á því, heldur halda þeir bara áfram að tuddast og tuddast, alveg nákvæmlega eins og lesa má í hinni stórkostlega raunsönnu og óþægilegu grein, „Landi hinna klikkuðu karlmanna“.
Frú forseti. Ég tel að þegar hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson mælti hér fyrir þingsályktunartillögu um eina virkjun í nýtingarflokk, og fór þar að tillögu verkefnisstjórnar, hafi hann áttað sig á tækifærinu sem felst í því að ná sátt um rammaáætlun á meðal þingmanna. Það er allar líkur á því að aukinn meiri hluti hefði samþykkt þá tillögu óbreytta. Meiri hluti hv. atvinnuveganefndar sér ekki tækifærið í slíkri sátt og telur að það skili betri árangri að tuddast áfram, með stuðningi hæstv. forsætisráðherra sem ruglar bara um einhver forgangsmál í kjaraviðræðum sem kemur síðan í ljós að er tóm della. Forseti. Það á að taka þetta mál af dagskrá og taka [[Forseti hringir.]]brýnni mál hér til umræðu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Þetta mál er mjög sérkennilegt vegna þess að í sjálfu sér ríkir ekki mjög mikill ágreiningur um tillögu ríkisstjórnarinnar, tillögu ráðherrans. Eins og margoft hefur komið fram er búið að samþykkja hana þótt eflaust hefðu sumir verið á móti henni. Hún hefði bara farið hér í gegn enda unnin samkvæmt löglegu ferli. Hér hafa þingmenn, sem sagt ekki ráðherrar, hleypt upp máli. Mín þingmannamál fá ekki jafn mikla athygli frá forseta þannig að undir liðnum fundarstjórn forseta er mjög skiljanlegt að maður komi hér upp og þráspyrji. Ef maður fær ekki svör á maður bara að spyrja aftur: Hver er rökstuðningurinn fyrir því að hafa þetta mál á dagskrá og hleypa þinghaldinu svona upp? Síðan kemur hæstv. forsætisráðherra hingað í þingsal og ætlar að koma með einhvern rökstuðning. Jú, það þarf að gera þetta vegna þess að það þarf að redda kjaraviðræðunum. [[Forseti hringir.]]Svo er það bara uppspuni, [[Forseti hringir.]]uppspuni frá rótum. Þetta er allt saman gjörsamlega nakið [[Forseti hringir.]]og hæstv. forseti getur ákveðið að svara [[Forseti hringir.]]ekki þessum spurningum, en þá ætla ég að halda áfram að spyrja.
Virðulegur forseti. Menn hafa hrópað hneyksli hér í þessum ræðustól af minna tilefni en þessu. Í fréttum RÚV í kvöld kemur fram á vefnum: „Rammaáætlun aldrei nefnd í kjaraviðræðum.“ Með leyfi forseta, segir þar: „Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, telur breytingar á rammaáætlun ekki tengjast viðræðunum eða vera sérstakt innlegg í þær. […] Þeir hagfræðingar sem fréttastofa ræddi við töldu engin bein tengsl vera milli aukinnar orkuöflunar og núverandi kjaradeilna.“ Það er augljóst að hér er um einhvers konar eftiráskýringu að ræða hjá hæstv. forsætisráðherra sem nú er búið að hrekja og sýna fram á að þar stendur ekki steinn yfir steini. Það er von að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson dæsi hér í hliðarsal svo heyrist inn í salinn. Ég mundi gera það líka ef ég væri í hans sporum, í hans þingflokki.
Frú forseti. Auðvitað væri stórkostlega áhugavert að fá hæstv. forsætisráðherra hér til umræðunnar og heyra hann útskýra og útlista rökin fyrir því að þessi tillaga sé samt á einhvern hátt innlegg í kjaraviðræður og lausn þeirra mála þó að upplýst sé af aðilum vinnumarkaðarins að hún hafi aldrei verið nefnd og komi þeim málum ekkert við. Þetta er einhver dulspeki sem mér finnst að hæstv. forsætisráðherra skuldi okkur skýringar á. Er hann kannski með eitthvert plan uppi í erminni um að á einhvern hátt gæti þetta undarlega mál samt leyst hnútinn í kjaradeilum? Auðvitað væri eins fróðlegt að fá hæstv. iðnaðarráðherra til umræðunnar til að ræða nýju kenninguna um rafmagnsleysið, að landið sé að verða rafmagnslaust. Nú eru þau með það hér, hver snillingurinn á fætur öðrum að við séum alveg að verða rafmagnslaus. [[Gripið fram í: Það sýndi sig nú á …]]Voðalegt ástand. Já, en það var af öðrum ástæðum, spennuflökt. Mér finnst að minnsta kosti að einhver af hæstv. ráðherrum ætti að vera hér við umræðuna og reyna að svara eitthvað fyrir málin. Við vitum að hæstv. umhverfisráðherra hefur víst ekki hægar aðstæður til að vera það, gott og vel, en er þá ekki ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]í þannig ástandi að einhver annar gæti verið hér til að svara fyrir hana?
Virðulegi forseti. Það sannast enn og aftur að tilgangurinn með því að vera hérna í kvöld snýst ekki um það af hálfu meiri hlutans að við komum saman og rökræðum málið. Ef svo væri væri hæstv. forsætisráðherra væntanlega hér eða einhverjir af talsmönnum hans að rökræða þau atriði við okkur sem nú hafa komið fram í fjölmiðlum, þ.e. að þetta komi kjaradeilunum ekkert við, sem var reyndar augljóst fyrir fram að mínu mati. Ef við ætlum að fara að nota einhver rök með eða á móti málinu þá er sjálfsagt að það sé rætt hérna inni en ekki bara í fjölmiðlum. Hæstv. forsætisráðherra hefur þá sterku tilhneigingu til að ræða við okkur hér í gegnum fjölmiðla. Það undirstrikar það að markmiðið hér er að halda þinginu uppteknu á meðan minni hlutinn hefur lagt ítrekað fram tillögur um það að við ræðum eitthvað sem er aðkallandi í þjóðfélaginu, t.d. kjaradeilurnar, af nógu er að taka. Í staðinn erum við að sóa tíma og velta fyrir okkur hvað ætli sé satt sem hæstv. [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra segi.
Virðulegur forseti. Við erum með mál sem tvö ráðuneyti segja að breytingartillagan stangist á við lög. Við erum með breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar sem ráðherra málaflokksins styður ekki. Við erum með mál sem varðar eitthvert mesta deilumál Íslendinga fyrr og síðar. Við erum með mál sem ítrekað kemur í ljós að þeir sem eru með þennan málatilbúnað skilja ekki lagaumgjörðina og skilja ekki hvað þeir er að gera, virðist vera, með því að leggja fram þessa breytingartillögu. Er von að maður spyrji, af hverju er þetta á dagskrá? Af hverju hættum við ekki þessari vitleysu og förum að ræða eitthvað af viti? Forsætisráðherra kemur hingað og ætlar að bregða birtu á það af náð sinni af hverju við erum að ræða þetta, og það er út af kjarasamningum. Daginn eftir kemur í fyrirsögn [[Forseti hringir.]]að ramminn hafi aldrei verið ræddur [[Forseti hringir.]]í tengslum við kjarasamninga. [[Forseti hringir.]]Ætlaði hæstv. forsætisráðherra að koma aðilum vinnumarkaðarins á óvart, eða hvað? [[Forseti hringir.]]Hver var pælingin?
Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins fundarstjórn forseta og kannski hálfpartinn bera af mér sakir. Ég þurfti að hlaupa hér af nefndasviði áðan vegna þess að við vorum með fund í umhverfis- og samgöngunefnd og ég greip andann á lofti því að ég hélt að ég væri næstur í ræðu og var kannski að vona að hér yrði ekki málþóf undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég hef bara ekki náð djúpandanum, það var nú kannski þess vegna sem ég dæsti hér það hátt að einhverjum misbauð það. En ég held að við ættum ekki að gera lítið hvert úr öðru þó að við séum ósátt við þetta mál. Ég vil sérstaklega hrósa Pírötum fyrir það. Ég hélt þennan fund, af því það var nefnt áðan, vegna þess að óskað var eftir því úr stjórnarandstöðunni að fá menn á fundinn. Ég taldi nauðsynlegt, í ljósi þess að við fundum bara til klukkan tíu á morgnana, búið er að breyta fyrirkomulaginu, að hér yrðu haldnir fundir eins og í öðrum nefndum og viðgekkst á síðasta kjörtímabili, [[Forseti hringir.]]það var nú ætlunin. En ég vil [[Gripið fram í.]]segja eitt, og nú er gripið fram í, [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti. Hér fer fram efnisleg umræða, en það hafa bara tvær efnislegar ræður komist að um þetta mál í dag. [[Forseti hringir.]]Það er ekki eðlilegt, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Mér finnst athyglisvert í þessu máli að þáverandi hæstv. umhverfisráðherra lagði bara fram einn virkjunarkost og síðan er það meiri hluti atvinnuveganefndar sem hendir inn fjórum öðrum en hefur nú með munnlegri breytingartillögu dregið til baka einn kostinn. Ég mundi vilja fá að ræða við hæstv. núverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra um afstöðu hans í þessu máli. Af hverju lagði hann bara fram einn virkjunarkost? Er hann sáttur við þessa tilhögun og það sem er í gangi núna? Af hverju lagði hann ekki fram alla fimm kostina ef það er vilji meiri hlutans hér, stjórnvalda og meiri hlutans? Það væri sá ráðherra sem ég mundi helst vilja tala við. Ég veit ekki hvort það þjóni nokkrum tilgangi að fá hæstv. forsætisráðherra hingað í salinn.
Virðulegi forseti. Enn og aftur koma þingmenn hér upp og fara yfir það að hér sé verið að brjóta lög. Þá vil ég fara yfir það að í 3. gr. þessara laga segir, eins og kemur fram í umsögn umhverfisráðuneytisins, að nýtingaráætlun taki eingöngu til virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Einnig er miðað við að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en þeirra sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Í því felst á engan hátt að Alþingi sé bundið af tillögum verkefnisstjórnar eða ráðherra um flokkun virkjunarkosta heldur eingöngu lögum nr. 48/2011, þar á meðal að fyrir liggi faglegt mat á virkjunarkostum á landsvæðum. Hjá verkefnisstjórninni er sagt: „Eins og lýst er hér að framan varð ljóst á haustmánuðum 2013 að verkefnisstjórn myndi eingöngu ná að fjalla faglega um virkjunarkostina þrjá í Þjórsá.“ Faglegt mat verkefnisstjórnarinnar á þessum þremur kostum kemur fram í greinargerð verkefnisstjórnarinnar - hv. þm. Róbert Marshall hristir hér hausinn yfir því, sannleikanum verður hver sárreiðastur, [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]en þetta stendur hér. Þetta er nákvæmlega með sama hætti og gert var hér á síðasta kjörtímabili, [[Nei.]]nákvæmlega sama hætti, [[Nei.]]nema þá var það ráðherrann sem framkvæmdi breytingarnar, [[Gripið fram í.]]nú er það Alþingi sem framkvæmir [[Gripið fram í.]]með nákvæmlega sama hætti. Það sendir málið í umsögn og tekur síðan sína ákvörðun um þessar breytingar. [[Gripið fram í.]]
Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma og vera ekki með tveggja manna tal í þingsal.
Virðulegi forseti. Þetta er þriðja efnislega ræðan sem fer fram um þetta mál í dag fyrir utan allar þær ræður sem voru haldnar hér um fundarstjórn forseta. Hv. þm. Þórunn Egilsdóttir var fyrst á mælendaskrá, Helgi Hrafn Gunnarsson var annar og ég var þriðji. Við byrjuðum þennan fund kl. 10 í morgun og hér hafa verið haldnar fjölmargar ræður um fundarstjórn forseta sem ég verð að viðurkenna að hafa ekki verið neitt annað en efnisleg umræða um þetta mál.
Það er ekki rétt.
Ég er þeirrar skoðunar … Virðulegi forseti. Get ég fengið þögn frá stjórnarandstöðunni? [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]] [[Ræðumaður hefur orðið. (Gripið fram í.) Ræðumaður hefur orðið í þingsal.]] Ræðumaður hefur orðið í þingsal.) Ég held að það sé rétt að forsætisnefnd fari yfir það hvort þessi tilhögun á fundarstjórn forseta sé í samræmi við þingsköp. Ég er þeirrar skoðunar að hún brjóti gegn reglum um fundarstjórn forseta. Aðalástæðan fyrir því að ég kem hér upp í ræðu - ég sé að það er órói í þingsalnum, hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir hleypur út - er sú að mig langaði að koma og styðja minn ráðherra sérstaklega, hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigrúnu Magnúsdóttur. Hún hefur haldið hér margar góðar ræður undir svipuðum kringumstæðum og núna en hún hefur lýst þeirri skoðun sinni að hún sé fylgjandi virkjunarkostunum í neðri hluta Þjórsár. Hún færði þau rök fyrir máli sínu að verkefnisstjórn rammaáætlunar hefði rannsakað þá og sett þá fram. Þeir væru að mestu fullrannsakaðir, eins og hún sagði orðrétt, og vísaði svo í verkefnisstjóra, að það hefði kannski ekki vantað nema hársbreidd upp á að þeir væru fullrannsakaðir. Ég held að þetta mat hennar sé í fullu samræmi við þau lög sem gilda, lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ég vil líka segja að ég er sammála ráðherra varðandi Hagavatn, að sú tillaga sé ekki fullrannsökuð. Ég er ósammála því sjónarmiði að það gefi þá tilefni til að málið fari aftur í nefnd. Ég held einfaldlega að fara eigi fram atkvæðagreiðsla um þessa kosti. Ég held að það sé nauðsynlegt og vonast til að sú atkvæðagreiðsla geti farið sem fyrst fram. Þó verð ég að segja að ég hef líka hlustað á þá aðila, og þeir eru þó nokkuð margir, sem telja mikilvægt að farið verði í þessa virkjun og vísað sérstaklega í umhverfissjónarmið; benda á að sandfok og annað sé hægt að hefta með þessum hætti. Hún nefndi það sérstaklega hér í ræðu sinni að hægt væri að leggja fram þingsályktunartillögu um að sú virkjun verði rannsökuð sérstaklega. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi í sinni ræðu ef ég man rétt - hv. þingmaður leiðréttir mig annars - að við ættum ekki að horfa mikið til þess hvað var gert hér á síðasta kjörtímabili. Ég er ekki sammála hv. þingmanni, ef ég hef skilið hann rétt, og mig langar sérstaklega að vísa í álit sem kom frá ASÍ þegar sambærileg mál voru hér til umfjöllunar í nefnd. Þetta erindi er dagsett 7. maí 2012 en þar segir, með leyfi forseta: „Sjálfbær nýting auðlinda landsins er þjóðhagslega mikilvæg og er grunnur að samfélagslegri velferð og bættum skilyrðum landsmanna sem verkalýðshreyfingin berst fyrir.“ Ég held áfram, einnig með leyfi forseta: „ASÍ gerir alvarlegar athugasemdir við þá tillögu til þingsályktunar sem hér er til umfjöllunar. Veigamiklar breytingar hafa verið gerðar á tillögunni frá þeim drögum sem kynnt voru síðastliðið haust. Sex virkjunarkostir; Hvammsvirkjun, Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun, Skrokkalda, Hágönguvirkjun I og Hágönguvirkjun II, sem samkvæmt drögum að þingsályktunartillögu flokkuðust í nýtingarflokk eru nú flokkaðir í biðflokk. Í biðflokk er einungis gert ráð fyrir að setja þá virkjunarkosti þar sem upplýsingar skortir til að hægt sé að ákvarða hvort setja eigi viðkomandi virkjunarkost í verndarflokk eða nýtingu. Til að tryggja faglega umfjöllun lögðu faghópar mat á gæði þeirra gagna sem þeir byggðu mat sitt á. Var gæðamatinu skipt í fjóra flokka: A. Mjög góð gögn sem að mestu nægja fyrir umhverfisáhrifum. B. Góð gögn sem nægja fyrir mat rammaáætlunar. C. Sæmileg gögn sem tæpast nægja fyrir mat rammaáætlunar. D. Ónóg gögn fyrir mat. Gögn þriggja virkjunarkosta, þ.e. Hvammsvirkjunar, Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar, sem nú er lagt til að fari í biðflokk fengu fullt hús stiga (A) hjá öllum faghópunum. Þau rök sem færð eru fyrir tilflutningi þessara virkjunarkosta úr nýtingarflokki í biðflokk eru því ótrúverðug og ekki byggð á faglegum vinnubrögðum. Rökin fyrir því að færa Skrokköldu, Hágönguvirkjun I og Hágönguvirkjun II úr virkjunarflokki í biðflokk eru að í faglegri vinnu við undirbúning rammaáætlunar hafi ekki verið tekið tillit til þeirra viðmiða sem stuðst var við þegar Vatnajökulsþjóðgarður var stofnaður. Það er sérkennilegt að breyta forsendum fyrir faglegu mati þegar það liggur fyrir og eru að mati ASÍ ekki ásættanleg vinnubrögð. ASÍ telur mikilvægt að Alþingi standi vörð um þau faglegu vinnubrögð sem einkennt hafa þá miklu og löngu undirbúningsvinnu sem að baki rammaáætlunar liggur. Þá telur ASÍ mikilvægt að sú breiða sátt um fagleg vinnubrögð sem einkennt hefur allt undirbúningsferlið verði ekki rofin á lokametrum vinnunnar við áætlunina. ASÍ mælist því til að umræddir sex virkjunarkostir verði færðir úr biðflokki í nýtingarflokk í meðförum Alþingis.“ Eins og ég sagði áðan er þessi umsögn dagsett 7. maí 2012. Það sem ég var að velta fyrir mér, og fannst athyglisvert, fyrir utan þessa hörðu gagnrýni sem kemur frá ASÍ er að það lítur svo á að þessi lög hafi verið einhvers konar sáttaferli. Ég hef heyrt marga, bæði stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, reifa hér að það eigi að reyna að ná sátt þó að flestir geri sér grein fyrir að á einhverjum tímapunkti þegar ekki næst saman þá þarf einfaldlega að greiða atkvæði um hlutina. Mig langar samt að vísa í ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur vegna þess að ég veit að hún hefur mikla þekkingu á þessum málaflokki og hún hefur beitt sér þar þó að ég sé henni kannski ekki alveg sammála um einhverja hluti. Hún segir í sinni ræðu: „Rammaáætlun var ekki hugsuð til að ná sátt, vegna þess að sátt verður ekki náð í svona stóru máli. Endanlegri sátt verður aldrei náð um hvað eigi að virkja og hvað eigi að nýta. Mörg okkar erum þeirrar skoðunar að það sé nóg komið, það sé löngu komið nóg, það sé komið nóg af nýtingu, það sé komið nóg af virkjunum. Mörg okkar eru þeirrar skoðunar að það megi gefa miklu, miklu meira í og að nýta megi orkuauðlindina hiklausar en gert hefur verið. Þær skoðanir eru líka uppi. Rammaáætlun, sama hversu góð hún er, mun aldrei ná að sætta þau sjónarmið. Þau eru fyrir hendi, þau hafa verið fyrir hendi og þau munu verða fyrir hendi. Rammaáætlun var hugsuð sem einhvers konar sameiginlegur skilningur á leikreglum og á grundvelli niðurstöðunnar. Stærsti mikilvægi áfanginn náðist kannski að því er varðar þetta langa ferli, sem nær yfir hartnær 20 ár, þegar lögin voru sett á Alþingi árið 2011.“ Svo bætir hún við: „Eins og títt er þegar slíkur grundvöllur er lagður er okkur ekki endilega ljóst í byrjun hverjir gallar aðferðafræðinnar reynast síðan verða, hvar við eigum eftir að steyta á skeri, hvar við eigum eftir að lenda í vandræðum, hvar við erum sammála og hvar við erum ósammála því að verkfærið nýtist okkur sem skyldi.“ Ég hef lagt mig fram um að reyna að fylgjast með efnislegum umræðum um þetta mál. Mér finnst það mikilvægt og ég veit að margir, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, hafa mjög margt gott til málanna að leggja. Ég greip þennan punkt á lofti vegna þess að ég er sammála honum á margan hátt, kannski ekki alveg þeim að rammaáætlun hafi ekki verið hugsuð til þess að ná sátt. Ég held reyndar að hún hafi verið gerð með það í huga, það er mitt mat eftir að hafa kynnt mér þessi lög. Ég vil samt benda á, af því að ég kynnti mér aðeins lög um verndar- og orkunýtingaráætlun, að í greinargerð með lögunum, af því að hér hefur verið rætt mikið um verkefnisstjórn, segir að verkefnisstjórnin eigi eingöngu að vera til ráðgjafar. Ég get ekki skilið þau orð öðruvísi en að þau eigi bara að túlka samkvæmt orðanna hljóðan, að það sé ekki þannig að verkefnisstjórnin hafi endanlegt úrskurðarvald um það hvað eigi að færast úr biðflokki í nýtingarflokk o.s.frv. Það vakti reyndar athygli mína, af því að hér var aðeins komið inn á fund í umhverfis- og samgöngunefnd áðan, þegar við erum að ræða sjálfsákvörðunarvald, að í þessum lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun er skipulagsvaldið í raun tekið af sveitarfélögunum á einum stað algjörlega. Þau verða að aðlaga sig að ákvörðunum Alþingis. Ég nefni þetta til gamans, ég veit að mjög margir eru áfram um þessi mál, við höfum verið svolítið að velta fyrir okkur hvar þessi valdmörk liggja og túlkun á 78. gr. stjórnarskrárinnar. Það liggur að minnsta kosti fyrir í þessum lögum, sem við erum kannski að ræða hér á annan hátt, að þegar búið er að fara í tilteknar aðgerðir og ákveða hvað eigi að fara í tiltekinn flokk verður sveitarfélag að breyta aðal- og deiliskipulagi í samræmi við það. Mér finnst þetta athyglisvert og sé að félagar mínir í Pírötum eru hér í þingsal og ég veit að þau leggja sig fram um að skoða þessi rök og velta þeim fyrir sér. Ég veit að þau hafa mikið talað fyrir lýðræði og að þjóðin öll fái að tjá sig og fulltrúar þeirra. Ég bið þau sérstaklega að kíkja á þessi rök. Af því að ég minntist hér á ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þá segir hún hér: „Eins og títt er þegar slíkur grundvöllur er lagður er okkur ekki endilega ljóst í byrjun hverjir gallar aðferðafræðinnar reynast síðan verða, hvar við eigum eftir að steyta á skeri …“ Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að hér er ágreiningur um túlkun á þessum lögum. Ég hef mínar skoðanir og ég reifaði þær aðeins hér í byrjun, en mér fannst gott það sem meiri hluti atvinnuveganefndar segir í meirihlutaáliti sínu: „Við umfjöllun um tillögu þessa hafa vaknað spurningar hjá meiri hlutanum um hvort rétt væri að staldra við og huga að endurmati á ferlinu þó svo að meiri hlutinn sé í grunninn sammála því ferli sem lögin byggjast á.“ Ég er sannfærður um að ef við náum að hefja okkur upp yfir þau miklu átök sem hafa átt sér stað í þingsal undanfarna daga séu kannski fleiri þeirrar skoðunar að það sé í góðu lagi og kannski nauðsynlegt að velta því fyrir sér að minnsta kosti hvort ekki þurfi að fara aðeins betur ofan í lögin um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, og breyta þeim þannig að við séum kannski ekki með þennan ágreining. Ég hef hlustað á sjónarmið formanns atvinnuveganefndar. Mér finnst hann rökstyðja málflutning sinn vel. Ég hef líka reynt að lesa mér aðeins til, til dæmis álit sem hafa komið frá ráðuneytum, en um það vil ég þó segja að hvaða skoðanir sem menn hafa þá hlýtur, bara eins og í dómsmálum, að vera einhver sem sker úr um hvernig hlutirnir eiga að verða. Hér á Alþingi er það einfaldlega forseti Alþingis. Honum er falið það vald samkvæmt þingsköpum, ég hef heyrt að margir séu mjög ósáttir við þá tilhögun og mjög ósáttir við þá niðurstöðu. Þetta er svona eins og þegar dómsmál eru útkljáð, sérstaklega fyrir Hæstarétti; af því að það er hin endanlega niðurstaða er mjög erfitt fyrir lögmenn að koma fram og segja að enn sé uppi lagalegur ágreiningur. Það er búið að taka ákvörðun og hvort sem mönnum líkar betur eða verr held ég að það sé mjög mikilvægt að menn virði þá niðurstöðu. Að svo búnu vonast ég til, og ég virkilega meina það, að fyrr en ella verði hægt að greiða atkvæði um þessar tillögur. Mér sýnist á öllu að stjórnarandstaðan hafi heldur betur komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég biðla enn til forsætisnefndar að hún skoði hvort ekki sé verið að misnota þingsköpin og biðla þá líka til þeirra sem eru miklir sérfræðingar í þeim og vísa ótt og títt í þau - ég horfi hér á félaga minn, hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson - að kíkja á þetta. Ég hef ekki meira um þetta að segja í bili og þakka fyrir gott hljóð í salnum.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór aðeins inn á það að kannski þyrfti að endurskoða þingsköp og einhvern veginn finna út úr því hvernig - nei, ekki þingsköp, fyrirgefið, hann nefndi þau ekki á nafn en talaði um að það þyrfti að athuga hvernig væri með það að menn gætu talað alveg endalaust hérna. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að minni hlutinn mundi koma sjónarmiðum sínum á framfæri ef ekki væri það mikið valfrelsi hér á bæ, á hinu háa Alþingi, að þingmenn minni hlutans gætu kvartað eins oft og þeir þyrftu til þess að fá áheyrn. Ég veit að hv. þingmaður var hér á síðasta kjörtímabili og veit vel hvernig þetta virkar allt saman, þess vegna hef ég mikinn áhuga á því að vita hvernig hann sér fyrir sér að hægt sé að halda þingstörfum og breyta þingsköpum án þess að hér ríki gerræði meiri hlutans.
Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili hélt ég margar ræður um þetta og ég hef heyrt hv. þingmann flytja margar góðar ræður líka. Það verður að sjálfsögðu að tryggja stjórnarandstöðunni einhvern rétt, en stjórnarandstaðan verður að fara vel með þann rétt. Hún verður að virða það að hér er meiri hluti. Það verður að vera þannig og það er þannig í öllum lýðræðisríkjum. Ég held reyndar að það tæki sem hefur verið beitt sé vonlaust, ég hef haldið margar ræður og bent á það. Ég held að miklu betra sé að tiltekinn hluti þingmanna geti vísað máli í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og viðgengst annars staðar á Norðurlöndunum, frekar en að menn noti allar glufur í þingsköpum til að skapa sér einhverja stöðu í stjórnarandstöðu. Ég held að það mundi vera mjög gott, það hefur reynst vel annars staðar á Norðurlöndunum, svipurinn eða blærinn á þingunum er einhvern veginn [[Forseti hringir.]]allt annar og menn reyna miklu fyrr að ná saman. Eins og hér eru menn ekki alltaf sammála og þá náttúrlega bara greiða þeir atkvæði.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur treyst því að ég veit margt skemmtilegra og gagnlegra að gera við líf mitt en að hanga hér fram eftir kvöldi við að reyna að hafa vit fyrir virðulegum forseta um dagskrá þingsins, langt fram eftir kvöldi og jafnvel nóttu, þannig að auðvitað er enginn hérna að tala að gamni sínu. Við tölum vegna þess að við höfum yfir svo miklu að kvarta og höfum engar leiðir aðrar til þess að koma kvörtunum okkar í farveg en að hljóta áheyrn virðulegs forseta. Þegar hann hunsar og meiri hlutinn hunsar höfum við nákvæmlega ekkert annað. Mér finnst mjög gott að heyra hv. þingmann tala um þessa tilteknu leið, hún er stundum kölluð danska leiðin, sem er að minni hlutinn geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að áhrifin mundu verða nákvæmlega þau sem hv. þingmaður nefnir, að samtalið um það hvernig eigi að haga störfunum ætti sér stað miklu, miklu fyrr og væri miklu, miklu siðmenntaðra í kjölfarið, væntir maður. Þá er í sjálfu sér að litlu öðru að spyrja í því samhengi en hvort hv. þingmaður mundi styðja slíka tillögu ef hún kæmi fram á þinginu.
Virðulegi forseti. Já, ég mundi styðja slíka tillögu. Það var myndaður hópur hér á síðasta kjörtímabili sem ég átti sæti í. Ég man að ég var sammála því þá að við ættum, þrátt fyrir ýmsa hnökra á framkvæmdinni varðandi stjórnlagaþingið, að skipa hið svokallaða stjórnlagaráð. Ég var þeirrar skoðunar að mikilvægt væri til dæmis að breyta þessu ákvæði. Eins og kannski þingmönnum einum er tamt ætla ég að fá að setja fyrirvara við útfærsluna. Ég hef séð margar mismunandi tillögur um útfærslur. Sumar hugnast mér, aðrar ekki. Það er eins og gengur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni ræðu hans. Það sem mig langar að spyrja hann að í kjölfarið er hvort hann sé þeirrar skoðunar að faglegu mati vegna Urriðafoss, Holtavirkjunar og Skrokköldu sé lokið. Mér finnst mikilvægt að hv. þingmaður svari því og það er líka mikilvægt að menn hafi í huga þegar hann svarar því að hér talar formaður umhverfisnefndar. Þetta er það sem mig langar að spyrja að, vegna þess að mér finnst mikilvægt að fá að vita hvort hann sé tilbúinn til að fara fram hjá verkefnisstjórn sem treystir sér aðeins til þess að leggja til að Hvammsvirkjun verði flutt í nýtingarflokk. Virðulegur forseti. Ég vil líka spyrja hvort ekki sé gert ráð fyrir því að menn fái tvær mínútur til að veita andsvör þegar aðeins þrír þingmenn eru í andsvörum. Er aðeins ein mínúta á hvern þingmann, er hægt að fá viðbrögð við því?
Venjan er sú að þegar þingmaður fellur í miðjum andsvörum frá orðinu helst einnar mínútu ræðutími á alla, eins og venjan er þegar fjórir þingmenn eru í andsvörum.
Virðulegi forseti. Ég kannski náði ekki alveg spurningu hv. þingmanns, en ég heyrði þó að hann var að spyrja mig um hið faglega mat, hvort ég teldi að farið hefði fram mat varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár … [[Hvort því væri lokið.]]Því væri lokið? Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sagði hér áðan, að lögin geri að minnsta kosti þann áskilnað að vinna við að kanna hvort þessir virkjunarkostir eigi að fara í nýtingarflokk sé fullnægjandi til þess að Alþingi geti tekið ákvörðun varðandi virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Varðandi Skrokköldu verð ég eiginlega bara að vísa í álit ASÍ sem ég rakti hér [[Forseti hringir.]]áðan. Ég verð að viðurkenna að ég er á svipuðum slóðum og hv. umhverfis- og auðlindaráðherra, [[Forseti hringir.]]að ég horfi á þetta álit og svo hlusta ég á umræður og reyni að vega það og meta hvort hún eigi líka að færast yfir [[Forseti hringir.]]í nýtingarflokk.
Virðulegur forseti. Mig langar til þess að spyrja út af orðum hv. þingmanns hvort hann hafi þá kynnt sér nýjasta álit ASÍ. Hann vitnar mikið í álit sem ASÍ gaf árið 2012, en í umsögn ASÍ í umfjöllun um núverandi þingsályktunartillögu segir, með leyfi forseta: „Að mati ASÍ er nauðsynlegt að hver virkjanakostur fái þá umfjöllun hjá verkefnisstjórn, byggða á faglegum rannsóknarniðurstöðum, sem vera ber áður en lagt er til að færa einstaka virkjanakosti úr einum flokki yfir í annan. [...] Alþýðusamband Íslands telur mikilvægt að Alþingi styðji þá breiðu sátt um fagleg vinnubrögð sem einkennt hefur alla vinnu í tengslum við undirbúning áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða og mælist því til um að tillögur verkefnisstjórnar á hverju tíma séu virtar.“ Tekur hv. þingmaður bara mark á því áliti Alþýðusambandsins sem hentar honum, sem er þá í þessu tilviki frá árinu 2012? Hefur hann kynnt sér álit Alþýðusambandsins í umfjöllun um það mál [[Forseti hringir.]]sem hér er til umfjöllunar? Vill hann bregðast við því?
Forseti hefur kannað þingsköpin nánar. Þar kveður á um að ef þingmaður fellur óvænt frá andsvari getur annar þingmaður tekið plássið, þannig að nú er laust eitt pláss í andsvör ef einhver vill gefa forseta merki.
Virðulegi forseti. Nei, ég tel það mjög mikilvægt að við förum yfir öll álit. Ég geri ekki greinarmun á áliti ASÍ núna og þá. Mér hefur fundist í umræðunni, og það er kannski ástæðan fyrir því að ég reifaði gamla álitið, að menn hafi verið að benda á að sú ákvörðun sem tekin var á síðasta kjörtímabili, þ.e. um að færa úr nýtingu í bið, hafi einhvern veginn runnið hér í gegn. Mér finnst reyndar ASÍ vera á mjög svipuðum nótum. Þeir tala um þá sátt sem þeir telja að eigi að ríkja um rammaáætlun, en ég rakti það svo sem líka áðan að það er skoðun þeirra sem stóðu að gerð áætlunarinnar að það sé bara alls ekki raunin, að það eigi ekki að ríkja sátt. Við eigum að sjálfsögðu að kíkja á allar tillögur en eftir að hafa farið yfir þetta gamla álit finnst mér enn þá að þau rök sem vísað er til séu „valid“ í dag og nauðsynlegt að halda hér á lofti í umræðunni að minnsta kosti.
Frú forseti. Hv. þingmaður verður að vera í núinu og ræða um þær umsagnir sem hafa borist núna. Það hefur komið fram að ASÍ styður að rammaáætlun verði áfram með faglegum ferli og að ekki sé stigið út fyrir þann ramma, það er á hreinu. Hv. þingmaður kom inn á að hann styddi sinn ráðherra og væri fylgjandi þeim virkjunarkostum sem hann legði til og að Hagavatn færi þarna út. En styður hv. þingmaður þá ekki Sigurð Inga Jóhannsson sem lagði eingöngu til Hvammsvirkjun? Styður hann frekar formann atvinnuveganefndar í þeim efnum? Það er dálítið skrýtið að það er aldrei hægt að láta stjórnarmeirihlutann skilja að verkefnisstjórn á að fjalla um kosti og skila rökstuddum tillögum til ráðherra. Það er ekkert flóknara en það. Hefur hv. þingmaður ekki þann skilning á því [[Forseti hringir.]]eftir að hafa kynnt sér þetta vel, eins og ég efast ekkert um að hann hafi gert?
Virðulegi forseti. Eins og með svo margt annað held ég að maður geti aldrei sett sig nægilega vel inn í hlutina, inn í öll þau fjölmörgu mál sem koma upp. Ég reyndi mitt besta til að gera það í þessu máli og taldi mig halda ræðu sem endurspeglaði það. En sitt sýnist hverjum um það. Fyrst varðandi álit ASÍ. ASÍ er á því núna, af því að við erum auðvitað í núinu, að ekki sé verið að fara eftir réttum vinnubrögðum. Þeir voru líka á þeirri skoðun í fyrra áliti sínu að ekki væri farið eftir rammaáætlun eða lögunum. Í báðum tilvikunum var ASÍ þeirrar skoðunar, það er það sem ég er að benda á, vegna þess að það er svo oft í umræðunni sem talað er um að þetta hafi verið í lagi síðast en sé ekki í lagi núna. Þá vil ég koma að seinni spurningunni. Að sjálfsögðu styð ég núverandi umhverfisráðherra, við erum auðvitað í núinu. Það að hæstv. sjávarútvegsráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson skyldi koma með tillögur sínar - ég er líka þeirrar skoðunar [[Forseti hringir.]]að þingið hafi tækifæri til að fjalla um mál og breyta. Alþingi [[Forseti hringir.]]er ekki stimpilstofnun, ég hef haldið margar ræður um það. [[Forseti hringir.]]Ef þingmaðurinn á við það þá náum við kannski ekki alveg saman.
Frú forseti. Alþingi hefur möguleika á að breyta þeirri tillögu sem ráðherra lagði hér fram fyrir áramótin um Hvammsvirkjun, ekki koma með neinar aðrar tillögur heldur bara breyta þeirri tillögu, gera breytingar á henni. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því að formaður verkefnisstjórnar telur að þeir kostir sem þeir gátu ekki afgreitt í verkefnisstjórn - þegar Sigurður Ingi Jóhannsson, hæstv. ráðherra, fól þeim að meta átta kosti og lagði bara til einn - séu ekki nógu vel rannsakaðir. Faghópurinn sem fjallaði um laxinn í Þjórsá treysti sér ekki til að skila endanlegu áliti vegna þess að það mál væri ekki fullrannsakað. Þannig er það nú bara. Ætlar hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, sá sem ætti að standa vörð um umhverfið og faglega meðferð í þessu máli, virkilega að taka meira mark á hv. þm. Jóni Gunnarssyni í þessum efnum frekar en verkefnisstjórn [[Forseti hringir.]]og undirfaghópum hennar? Er það virkilega þannig að hann ætli [[Forseti hringir.]]að gera það? Þyrfti hann þá ekki að lesa sér betur til í þeim gögnum sem hér liggja fyrir, ef svo er?
Virðulegi forseti. Ég er ekki viss hvort ég eigi að fara út í þessa umræðu, hvort þingmenn séu búnir að kynna sér hlutina nægilega vel og eitthvað [[Gripið fram í.]]svoleiðis. Ég hef heyrt sjónarmið þingmannsins varðandi þá hluti. Ég verð bara að segja eins og er að ég hlusta ekkert endilega á þennan þingmann frekar en annan, ég reyni hins vegar að hlusta á alla [[Gripið fram í.]]og taka svo sjálfstæða ákvörðun. Við erum einfaldlega ekki sammála um túlkunina á lögunum, til dæmis varðandi það hvort nefndin megi bara breyta tillögunni um Hvammsvirkjun. Ég finn því ekki stað í lögunum og ég fór mjög „grundigt“ ofan í lögin og greinargerðina og nefndarálitið. Hvernig þá? Bara Hvammsvirkjun, þú átt að breyta því, hvernig? Væntanlega bara að henda því út, það er eina leiðin ef á að breyta einhverju. [[Gripið fram í.]]Það er verið að leggja til að flytja kost úr biðflokki í nýtingu og ef þetta er eins og hv. þingmaður segir, ef þeir vildu breyta, þá er bara að gera ekki neitt. Ég held [[Forseti hringir.]]að það sé ekki þannig. Ég hef bara aðrar skoðanir á því.
Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að spyrja skýrra spurninga. Í fyrsta lagi langar mig að vita hjá hv. þingmanni: Voru þessar breytingartillögur ræddar og samþykktar í þingflokki Framsóknarflokksins áður en þær voru lagðar fram og samþykktar út úr atvinnuveganefnd? Í öðru lagi langar mig að spyrja hvort fram hafi farið umræða millum og innan stjórnarflokkanna um þá staðreynd sem haldið er fram hér í salnum af hálfu hæstv. forsætisráðherra, að þetta sé lykillinn að lausn deilna á vinnumarkaði? Það kemur fram í frétt Ríkisútvarpsins að rammaáætlun hafi aldrei verið nefnd í yfirstandandi kjaraviðræðum. Þetta segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, og Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, telur að breytingar á rammaáætlun tengist ekki viðræðunum eða vera sérstakt innlegg í þær. Ég sagði áðan að það hefur oft verið kallað forsendubrestur í hinum ýmsu málum. Ég vil því spyrja hvort hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]telji ekki að hér sé orðinn ákveðinn forsendubrestur fyrir því að menn keyri svona fast á þetta mál í þinginu?
Virðulegi forseti. Fyrst tel ég að við eigum að halda dampi í þinginu og reyna að afgreiða eins mörg góð mál og hægt er. Ég veit að það eru skiptar skoðanir um ágæti þessa máls. Ég tel mikilvægt að það fari í gegn. Að öðru leyti vil ég sem minnst tjá mig um þær kjaraviðræður sem eiga sér stað, en tek undir áhyggjur annarra þingmanna um það ástand og vona að það leysist á einn eða annan hátt. Varðandi fyrri spurninguna, ef ég náði henni, ég veit að þingmaðurinn var að reyna að vera skýr, þá held ég að það liggi fyrir að tillögur hv. formanns atvinnuveganefndar hafi ekki verið ræddar í þingflokki Framsóknarflokksins. Ég held að það hafi komið fram í fjölmiðlum, ég held að það hafi komið fram í þingsal, en við höfum að sjálfsögðu verið mjög vel upplýst af fulltrúum okkar í atvinnuveganefnd. Ég [[Forseti hringir.]]get ekki betur séð en þau hafi reynt að standa sig eins vel og þau geta.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði í andsvari við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að hann teldi að hann hefði í ræðu sinni reynt að draga fram að það sem fráfarandi ríkisstjórn hefði gert varðandi rammaáætlun væri rangt eða ekki rétt gert og þar með væri aðferðafræðin hér og nú það líka. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann geti stutt þetta mál, byggt á þeim forsendum. Hann byggði þetta á umfjöllun sinni um umsagnir frá ASÍ, gamlar og þá nýjustu, þar sem þessu er haldið fram, þ.e. ósk ASÍ er sú að menn standi við ferlið og haggi því ekki og láti verkefnisstjórnina um þetta mat. Virðulegi forseti. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að menn beygi hér ansi hressilega af leið miðað við það erindisbréf sem ráðherra Framsóknarflokksins í ríkisstjórn, Sigurður Ingi Jóhannsson, sendi til verkefnisstjórnarinnar um akkúrat þessar virkjanir, í viðauka [[Forseti hringir.]]við erindisbréf í júní 2013?
Virðulegi forseti. Ég rakti áðan álit eða umsögn ASÍ og ég vildi með því varpa ljósi á það að eins ósáttir og þeir eru núna með málsmeðferðina þá voru þeir það einnig. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar eftir að hafa kynnt mér lögin að bæði ráðherra og nefndin hafi heimild til þess að breyta. Það er mitt mat eftir að hafa kynnt mér lögin ítarlega sem við höfum hér til umfjöllunar. Ég var ekki sáttur við þá gjörð á síðasta kjörtímabili, en ég minnist þess ekki að ég hafi sérstaklega fett fingur út í hvernig það var gert. Ég hef barist fyrir því hér að menn reyni að ná sáttum um lög og annað. Þessari andsvaralotu er að [[Forseti hringir.]]ljúka og ég vil ljúka henni á þeim orðum að vonandi, hvað sem þessu máli líður, náum við sátt um að lagfæra lagaumgjörðina [[Forseti hringir.]]þannig að við þurfum ekki að standa í þessu stappi í sölum Alþingis.
Herra forseti. Mér fannst síðustu orð hv. þingmanns sem talaði á undan endurspegla þá stöðu sem við erum í þar sem hann ræddi um mikilvægi þess að reyna að ná sátt um flókin mál á borð við það sem hér hefur verið til umræðu. Ástæða þess að hér er engin sátt er sú, þó að hv. þingmaður hafi viðrað aðrar skoðanir, að stór hluti þingmanna er þeirrar sannfæringar að sú tillaga sem við ræðum nú stríði gegn þeim anda sem finna má í lögum um rammaáætlun, að hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar hafi ekki tekið nægjanlegt tillit til þeirra faglegu sjónarmiða sem við eigum að bíða eftir frá verkefnisstjórn rammaáætlunar, að hér sé verið að ganga á þau faglegu vinnubrögð sem við höfum samþykkt sem þing að við ætlum að iðka, samþykktum hér tillögu 63:0 um að við ætluðum að breyta stjórnmálamenningunni. Hluti af því samkvæmt skýrslunni sem sú tillaga var byggð á var meðal annars að hlusta meira á fagmenn. Ég hef í sjálfu sér ekki heyrt nein rök fyrir því af hverju gengið sé fram hjá fagaðilum í þessu máli nema það þurfi að drífa sig að snúa einhverjum hjólum atvinnulífsins í gang [[Forseti hringir.]]og það sé einhvern veginn nægur rökstuðningur fyrir því að ganga fram hjá faglegum ferlum. Þetta er ekki Alþingi sæmandi.
Virðulegi forseti. Talað er um fagmennsku í þessu máli. Með þeim gleraugum las ég aftur yfir nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar með breytingartillögu. Ég sé ekki betur en þar sé mjög pínleg staðreyndavilla. Þar segir: „Verkefnisstjórn 2. áfanga lagði til að 67 kostir, sem lagt hafði verið mat á, röðuðust í sérhvern þessara þriggja flokka, þ.e. að 16 virkjunarkostir féllu í orkunýtingarflokk, 31 kostur í biðflokk og 20 kostir í verndarflokk.“ - Þetta eru rangar tölur. Svo segir: „Einnig voru sex virkjunarkostir fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk …“ - Að loknu ferli sem þar er rakið, fullkomlega löglegt og málefnalegt ferli, það er rakið ágætlega í nefndarálitinu, en sem sagt sex virkjunarkostir voru fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk. Á þessum kafla má skilja, ef maður kann að reikna, að meiri hluti atvinnuveganefndar virðist telja að í núgildandi áætlun um vernd og orkunýtingu séu einungis tíu kostir í nýtingarflokki. Þeir eru [[Forseti hringir.]]16. Það verður auðvitað að prenta þetta upp, breyta þessu, [[Forseti hringir.]]vegna þess að þetta er mjög pínleg staðreyndavilla í mjög mikilvægu máli og lýsir auðvitað því hversu vanbúið þetta er allt saman.
Virðulegur forseti. Það er áhugaverð staða að teiknast upp í þessum umræðum, sérstaklega kannski eftir ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, formanns umhverfisnefndar, sem segist styðja sinn umhverfisráðherra eins og hann orðaði það hér í ræðu sinni. Hvað er það nákvæmlega sem umhverfisráðherrann hefur sagt? Hún hefur sagt að hún vildi helst að verkefnisstjórn fengi frið til þess að klára sín mál. Hún hefur sagt að hún líti á verkefnisstjórnina sem eins konar skilvindu, ef ég man rétt, sem ætti að hafa úr mörgum kostum að moða og er það í samræmi við það sem forveri hennar, hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson, lagði til sem ætti auðvitað að vera viðstaddur þessa umræðu í kvöld í stað umhverfisráðherra sem á ekki heimangengt. Hann treysti sér eingöngu til að leggja til eina virkjun á færslu úr bið í nýtingu. Þannig að pólitísk staða þeirra [[Forseti hringir.]]breytingartillagna sem hér eru til umfjöllunar er mjög óljós.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að benda á þessa staðreyndavillu og er þetta enn ein staðreyndavillan í þessari umræðu. Hann var einn af þeim sem tóku þátt í því að flytja þessa tillögu sem hélt að Hagavatn hefði verið í nýtingarflokki og flutt í bið. Það var nú annar þingmaður sem stóð og stendur að þessari tillögugerð sem sagði okkur það að hann hefði aldrei kynnt sér álit umhverfis- og auðlindaráðuneytisins þar sem hann segir að ferlið sé ekki í samræmi við lög. Sama segir Skipulagsstofnun og fleiri aðilar. Það virðist enginn hafa tekið neitt mark á þessu. Vanþekkingin á málinu birtist hér í hverri ræðunni á fætur annarri hjá þeim sem hér tala af hálfu stjórnarliða og meira að segja þeim sem leggja þessa tillögu til, nema menn séu vísvitandi að fara með rangt mál. Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur óska eftir því að málið verði tekið af dagskrá á meðan við bíðum eftir forsætisráðherra og hann gefi okkur yfirlýsingu vegna yfirlýsinga sem fram komu hjá aðilum vinnumarkaðarins fyrr í kvöld.
Frú forseti. Ég tek undir það að æskilegt væri að fá hæstv. forsætisráðherra til að svara fyrir það þar sem hann hefur verið staðinn að því ósannsögli sem hann flutti hér. Mig langar að spyrja, af því að fram kom hjá hv. formanni atvinnuveganefndar að hann teldi ekki að hér væri um ólögmæta aðgerð að ræða vegna þess að hér hefði verið lögð fram ný breytingartillaga í dag. Má þá líta svo á að hann telji að við höfum verið að ræða ólöglega tillögu fram til þessa, ef ný tillaga dugði til þess að hann teldi að tillagan væri ekki lögbrot? Svo er það líka umhugsunarvert hvað þarf til dæmis margar Skrokkölduvirkjanir til að auka þjóðartekjurnar og hvað þær verði miklar til viðbótar til að bæta hag almennings. Væri ekki áhugavert að hæstv. forsætisráðherra mundi útskýra það fyrir okkur áður en við fórnum þeim náttúruverðmætum sem hér eru undir?
Virðulegi forseti. Það er óheppilegt svo ekki verði meira sagt að í nefndaráliti meiri hlutans sé látið eins og 16 virkjunarkostir hafi verið færðir niður í tíu. Hið rétta er að 22 voru færðir niður í 16. Nú eru þetta sjálfsagt heiðarleg mistök, gerir maður ráð fyrir, en mistök eru það samt og það hefur áhrif á það hvernig menn sjá málið. Mikilvægt er að hafa þetta á hreinu í nefndarálitinu. Þetta er enn ein ástæða þess eða enn eitt dæmi þess að það þarf greinilega að fara yfir þessi mál betur af hv. atvinnuveganefnd, þá sérstaklega með tilliti til þeirra ábendinga sem hér hafa komið fram ítrekað í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram varðandi nefndarálit meiri hlutans. Það er gerð ágæt grein fyrir ferlinu, eins og það var á síðasta kjörtímabili, og nefndin gerir enga athugasemd við það hvernig ferlinu vatt fram. En það má skilja af uppsetningu málsins að uppleggið, áður en opið umsagnarferli átti sér stað, hafi verið 16 kostir í nýtingarflokki og þeim hafi síðan verið fækkað. Þetta er eitthvað sem ég bendi hv. atvinnuveganefnd vinsamlega á að skoða því að það er rétt að nefndarálitið beri að minnsta kosti ekki í sér staðreyndavillur. Ég er mjög hugsi yfir stöðu umhverfisráðherra ríkisstjórnarinnar gagnvart þingflokki Framsóknarflokksins. Það hefur ítrekað komið fram að flokksfélagar hæstv. ráðherra Sigrúnar Magnúsdóttur, Þorsteinn Sæmundsson, Þórunn Egilsdóttir og nú síðast Höskuldur Þórhallsson, styðja í raun ekki skilning ráðherrans á því hversu mikilvægt það er að rammaáætlun fái að fara óáreitt í gegnum þingið eina umferð til þess að hún nái að sanna gildi sitt.
Virðulegi forseti. Ég fór hér áðan í efnisræðu. Ég fékk andsvör. Ég fékk tækifæri til að svara þeim. Þegar þeim er lokið þá heldur hér áfram efnisleg umræða þar sem nánast hver einasti þingmaður sem hefur talað á undan mér vísar í ræðuna mína eða les beint upp úr nefndarálitinu. [[Gripið fram í.]]Þetta er ekkert annað en áframhald á efnislegri umræðu og þetta er skýrt brot á þeim þingsköpum sem við vinnum hér eftir. Það sér hver maður að svona getur þetta ekki gengið. Það getur ekki verið þannig að einhver komi og haldi ræðu og síðan geti menn raðað sér hér í „lange baner“, ég biðst velvirðingar á þessari dönskuslettu. En hér kemur hv. formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og vísar beint í ræðuna; hann er bara ósammála og gerir einhverjar athugasemdir. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson les hér upp úr álitinu; hann hefur ekkert athugavert að segja um fundarstjórn forseta, hann er bara ósáttur við það sem þar kemur fram og vill breyta einhverju og aðeins hnýta í þann sem hélt ræðu hér á undan. Virðulegi forseti. Þetta er algjör misnotkun á þessum lið og forsætisnefnd Alþingis verður að grípa inn í.
Forseti. Ég er eiginlega komin á þá skoðun að ástæðan fyrir því að verið er að setja þetta mál á dagskrá - og halda því til streitu án þess að reyna að finna samvinnuflöt á því að setja það í sitt lögformlega ferli - sé sú að ríkisstjórnina vantar tíma til að geta klárað stóru málin, eins og stöðugleikaskattinn, eins og húsnæðiskerfið. Hana vantar hreinlega tíma og vill ekki hleypa í gegn öðrum þingmannamálum … [[Gripið fram í.]]Farðu á mælendaskrá, hv. frú Vigdís Hauksdóttir. Ég held að málið sé að ríkisstjórnin er ekki tilbúin. Þess vegna vill hún bara halda okkur í stjórnarandstöðunni uppteknum við að reyna að stöðva þetta mál þannig að ríkisstjórnin þurfi ekki að biðja sjálf um frest á þinginu. Það er bara þannig. Það eru engin stór mál sem bíða, það er ekkert hér í þinginu, engin af þeim málum sem ríkisstjórnin hefur lofað. Það er þeim að kenna.
Frú forseti. Ég vil biðja forseta að sýna festu í fundarstjórn sinni og taka það mál sem hér er á dagskrá af dagskrá. Málið er fullkomlega vanbúið. Ég get nefnt nokkur dæmi: Flutningsmenn tillögunnar, hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar, þekkja ekki lögin um rammaáætlun. Þeir þekkja ekki söguna að baki rammaáætlun, virðist vera, og það hefur komið fram í máli þeirra hér í umræðunni síðustu daga. Einn þeirra hélt reyndar að Hagavatn hefði einhvern tíma verið flokkað í nýtingu. Þeir vita ekki hversu margir virkjunarkostir eru í nýtingu. Og þetta er aðeins lítið af því sem fram hefur komið hér í umræðunni. Virðulegi forseti. Það er eins og breytingartillagan umdeilda frá hv. atvinnuveganefnd, meiri hluta hennar, sé órökstudd hugdetta og afar illa undirbúin.
Frú forseti. Það þarf að fara að komast til skila að mikill þungi er á bak við kröfuna um að þetta mál verði tekið af dagskrá, að þessi málatilbúnaður verði stöðvaður. Efnisrökin eru svo yfirgnæfandi fyrir því að það verði gert að það hálfa væri nóg, í þessu máli sem slíku. Í raun og veru held ég að við séum samtímis á mikilvægari tímamótum í umhverfismálum, og það kristallist að vissu leyti í þessu máli, en menn átta sig jafnvel á. Ef við lítum svona fimm til átta ár til baka hefur margt jákvætt gerst í löggjöf og þróun umhverfisréttarins. Við innleiddum Árósasamninginn, við lögbundum rammaáætlunarferlið. Við erum vonandi að fá í gildi ný náttúruverndarlög. Drög að meginreglum umhverfisréttarins voru og eru í þeim tillögum að nýrri stjórnarskrá sem unnið hefur verið með. Allt er þetta til bóta. En verði þessi tillaga samþykkt og nái þessi málatilbúnaður fram að ganga erum við rifin aftur á baka um ég veit ekki hvað, 10 til 20 ár. Þá er gamla handaflið tekið við aftur og öllum nútímalegum, faglegum viðhorfum [[Forseti hringir.]]til umhverfisverndar, varúðarreglum og öðru slíku, bara hent. Er það það sem menn vilja? Eru menn hissa á því að við ætlum að gera hvað við getum til að koma í veg fyrir slíkt, frú forseti?
Frú forseti. Hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson var hér með umvandanir gagnvart okkur þingmönnum, að við værum að fara efnislega í mál undir liðnum um fundarstjórn forseta. En honum finnst allt í lagi, hv. þingmanni, að fara algjörlega á svig við lög og sér ekkert athugavert við að skauta fram hjá þeim þegar það hentar. Hæstv. umhverfisráðherra Sigrún Magnúsdóttir skýrði vel út á sínum tíma, stuttu eftir að hún tók við, að hún vildi að þessir kostir færu til verkefnisstjórnar, sem ætti að taka við þessum verkefnum. Hún lýsti því líka yfir að hún hefði þurft að lúta í gras fyrir hv. formanni atvinnuveganefndar og meiri hluta atvinnuveganefndar. Það er bara þannig. Þannig er veruleikinn. Þetta væri komið úr hennar höndum og þingið væri komið með þetta. En þetta var hennar skoðun. [[Gripið fram í.]]Þetta er sannleikur, [[Gripið fram í.]]þetta er bara sannleikur og opinbert og hægt að fletta þessu upp. [[Forseti hringir.]]Ég skora því á hv. þm. Höskuld Þór Þórhallsson að standa með sínum ráðherra í þessu máli, í faglegu ferli.
Virðulegur forseti. Ég hef bara komið upp undir þessum lið til að tala um fundarstjórn forseta. Ég geri það vegna þess að ég er mjög óánægður með fundarstjórn forseta og hvernig dagskrárvaldi forseta hefur að mínu mati verið misbeitt í þessu máli. Það hefur ekki verið samráð innan þingsins um hvernig dagskráin á að vera og ég hef komið hérna upp til þess að tiltaka margar röksemdir og augljósar ástæður að mínu mati fyrir því að þetta mál eigi að fara af dagskrá. Þeim athugasemdum kemur maður á framfæri við forseta undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það er vissulega réttur forseta að svara í engu spurningunum, setja í ekkert ferli annað en þetta sem við sjáum hér núna. Þá er það réttur minn líka að koma hér upp aftur í þessa mínútu sem ég fæ til að gera athugasemdir og til að láta óánægju mína í ljós. Ég mun gera það vegna þess að ég er hundóánægður með hvernig þinghaldið er. Ég er ekki að tala efnislega um þetta mál. Síðast kom ég hérna upp til að lesa upp úr nefndarálitinu vegna þess að í því er mjög meinleg staðreyndavilla, sem er enn meiri röksemd fyrir því að við eigum að taka þetta af dagskrá. Meiri [[Forseti hringir.]]hluti atvinnuveganefndar virðist halda og heldur greinilega samkvæmt nefndaráliti sínu að það sé einungis tíu virkjunarkostir [[Forseti hringir.]]í nýtingarflokki, en þeir eru 16. Þannig að meiri hluti atvinnuveganefndar kann ekki einu sinni lögin, hann kann ekki einu sinni gildandi áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða.
Virðulegi forseti. Á 3. fundi 4. október árið 2011 kom hér upp í ræðustól þingmaður sem las upp úr bréfi frá Ríkisendurskoðun til þess að sanna sitt mál vegna þess að hann taldi að á sig hefði verið hallað í umræðunum á undan. Þessi hv. þingmaður heitir Höskuldur Þórhallsson og hefur ekki úr mjög háum söðli að detta í þessari umræðu ef menn leika sér að því að skoða ræður hans um fundarstjórn forseta þannig að ég ætla að frábiðja mér umvandanir frá þessum hv. þingmanni sem er, getum við sagt, frekar en nokkuð annað leiðarljós mitt í því með hvaða hætti eigi að fara í fundarstjórn forseta. Virðulegi forseti. Ég ætla að nota þetta tækifæri og segja að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fór líka rangt með hér áðan í fyrri umræðum um fundarstjórn forseta þar sem hann hélt því fram að stjórnarandstaðan hefði kallað eftir hálfgerðum neyðarfundi með gestum í kvöldverðarhléi um afdrif Reykjavíkurflugvallar og skipulagsmál hans. [[Gripið fram í.]]Það er rangt. Það er rangt. Það er einfaldlega þannig að þessi fundur, gestakoman og sirkusinn í kringum þetta var alfarið á ábyrgð formanns nefndarinnar, hv. þm. [[Forseti hringir.]]Höskuldar Þórs Þórhallssonar.
Það sagði ég ekki. … ofsalega ósatt.
Forseti biður hv. þingmenn um að taka tveggja manna tal afsíðis.
Hæstv. forseti. Ég er nú svolítið eins og börnin, mér finnst gaman að heyra sömu hlutina aftur og aftur og aftur. Það truflar mig ekki neitt. [[Gripið fram í: Börnin læra af því.]]- Það er munurinn. [[Hlátur í þingsal.]] En þótt ég hafi gaman af að hlusta á sömu hlutina aftur og aftur og kannski læri ég einhvern tímann af því kemur mér svolítið á óvart að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson er enn þá að ræða fundarstjórn forseta því hann lýsti því yfir í gær að hann væri orðinn mjög þreyttur á þessu þrasi um fundarstjórn forseta. Ég veit að Píratar eru sérstaklega áhugasamir um lýðræðið, meira en aðrir, og hafa náð að heilla þjóðina upp úr skónum, og því veltir maður fyrir sér af hverju þeir vilja ekki hætta þessu þrasi um fundarstjórn forseta og taka efnislega umræðu í stað þess að halda þessu alltaf áfram og jafnvel, [[Forseti hringir.]]af því ég veit að þeir eru líka áhugasamir um bætt stjórnmál, [[Forseti hringir.]]að tala minna um klikkuðu kallana og mafíósana, alla sem eru ósammála þeim.
Virðulegi forseti. Eitt af því mörgu sem bæði ég og margir aðrir hafa kvartað undan og mótmælt er það sem er kallað gerræði meiri hlutans, það er hugtak sem menn úr flokki hv. þingmanns þekkja mjög vel, sérstaklega þegar það á að berjast fyrir lýðræðisumbótum þá verða menn ægilega hræddir við meiri hlutann. Það er kannski vegna þess að þeir kannast við hvernig meiri hlutinn getur farið með vald sitt ef hann fær að hafa það vald óskipt og óhindrað í fjögur ár samfleytt, sem er vissulega tilfellið að loknum alþingiskosningum. Eitt af stóru lýðræðisvandamálunum á Íslandi er nákvæmlega það að þrátt fyrir það að hafa 40% þingmanna hefur stjórnarandstaðan 0% valdsins fyrir utan eitt, það er málfrelsið. Það er eina valdið sem minni hlutinn á Alþingi hefur. Á meðan staðan er sú verður minni hlutinn að nota þau verkfæri sem hann hefur til þess að koma sínu áleiðis. Þetta eru ekki fréttir og ætti ekki að hneyksla neinn sem þekkir til. Lausnin á þessu er meira lýðræði og ég hef margsinnis farið yfir lausnir í því efni, skal glaður gera það á öðrum vettvangi en hér í þessari pontu ef hv. þingmaður hefur áhuga á.
Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af stöðu umhverfismála á Íslandi. Ég hef áhyggjur af því að staða umhverfisráðherra á Íslandi er mjög veik og hún býr ekki við efnislegan og málefnalegan stuðning við sinn málflutning. Ég hef áhyggjur af því að formaður umhverfisnefndar, formaður náttúruverndarnefndar Alþingis, hefur það helst til málanna að leggja að kvarta yfir málfrelsi þingmanna og kvarta yfir því að þingmenn séu að tala.
Nei.
Það að þingmenn hafa ítrekað röksemdir sínar fyrir því að þetta mál eigi að fara af dagskrá sem eru sumar hverjar efnislegar, gefur hv. þingmanni, formanni náttúruverndarnefndar þingsins, tilefni til þess að kvarta yfir því að þingmennirnir tali.
Nei.
Og þessi sami þingmaður styður meiri hluta atvinnuveganefndar [[Forseti hringir.]]og studdi það líka að málið færi þangað en ekki til hans eigin nefndar, vegna þess að hann stendur ekki einu sinni vörð um þann málaflokk. [[Gripið fram í.]]Hversu dapurt.
Virðulegur forseti. Það verður ekki nógu oft sagt í þessum ræðustól að við erum að ræða dagskrá þingsins undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess að málið sem er á dagskrá er óásættanlegt. Það gengur engan veginn upp. Það er ótækt. Þess vegna er þetta rætt hér aftur og aftur vegna þess að minni hlutinn hefur engin önnur tæki eða tól eða bjargir til þess að benda á þetta. Staðreyndin er sú að ein virkjun, Hvammsvirkjun, hefur farið í gegnum faglega úttekt verkefnisstjórnar með löngu og umfangsmiklu umsagnarferli. Hún hefur fengið umfjöllun í ríkisstjórn, í stjórnarflokkunum, í fyrri umræðu í þinginu, farið inn í nefnd, og svo eru fjórir eða reyndar núna þrír virkjunarkostir sem hafa ekki farið í gegnum þetta ferli settir inn til viðbótar án faglegrar niðurstöðu, án umsagnarferlisins sem rammaáætlun gerir ráð fyrir. Þess vegna er þetta ótækt.
Forseti. Mig langar aðeins að svara hv. þm. Brynjari Níelssyni sem óvart var skilgreindur í Morgunblaðinu í dag sem þingmaður Framsóknarflokksins í gríðarlega vandaðri úttekt Morgunblaðsins á nefndasetu þingmanna. Í fyrsta lagi. Kerfið hérna á þinginu er mjög gallað, þingsköpin eru gölluð. Það er enginn vilji hjá meiri hlutanum til þess að laga þá hnökra sem eru á innra starfi þingsins, ekki neinn, þannig að auðvitað getum við ekkert stundað bætt stjórnmál þegar bæði það er að og þegar formaður hv. þingmanns lýsir því yfir að meiri hlutinn ráði. Og við í minni hlutanum upplifum það mjög sterkt að meiri hlutinn, sem þó er einungis tæknilega séð meiri hlutinn en ekki raunverulegur meiri hluti, ræður og fer bara sínu fram. [[Forseti hringir.]]Þá er ekki hægt að stunda bætt stjórnmál, því miður. Það er á ykkar ábyrgð.
Frú forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir óskaði eftir því að forseti gerði hlé á þessum fundi þar til hæstv. forsætisráðherra hefði komið hér í þingsal til þess að fara yfir það með okkur hvers vegna hann hélt því fram að það væri mikilvægt að ljúka þessu máli og samþykkja breytingartillögu meiri hluta hv. atvinnuveganefndar þar sem í ljós hefur komið að um staðlausa stafi var að ræða þegar hann vitnaði til þess að það væri liður í lausn deilna á vinnumarkaði. Hæstv. forseti hefur ekki brugðist við þessari ósk en ég ítreka hana og óska eftir því að hæstv. forseti verði við henni og kalli hæstv. forsætisráðherra hingað í salinn.
Virðulegi forseti. Það er smámisskilningur hér á ferð. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi það í ræðu að ég hefði sagt að stjórnarandstaðan hefði kallað eftir neyðarfundi. Við fórum svo yfir það nákvæmlega hér frammi hvað ég sagði og ég skal alveg viðurkenna að ég hefði mátt orða það skýrar, en við náðum nú ekki alveg saman um merkinguna. Þetta er sem sagt þannig, ég ætla að reyna að skýra þetta út, að Katrín Júlíusdóttir óskaði eftir því að fá aðila á fund til að fjalla um flugvallarmálið, sem ég tel mjög mikilvægt. Ég taldi hins vegar, í ljósi þess að nú starfa þingnefndir í skemmri tíma en þeim er alla jafna ætlað, að það væri nauðsynlegt að halda slíkan [[Gripið fram í.]]fund strax, það var eitthvað svoleiðis. En í tilefni af orðum hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þá hef ég nú ekki kvartað yfir því að þingmenn tali [[Forseti hringir.]]nema þá þegar mér finnst [[Gripið fram í.]]þeir vera að brjóta [[Gripið fram í.]]þær reglur sem gilda um [[Forseti hringir.]]þingsköp. Að halda áfram efnislegri umræðu eftir [[Forseti hringir.]]að þingmaður hefur lokið máli sínu, vitna í hans ræðu, [[Forseti hringir.]]finnst mér mjög ósanngjarnt. [[Gripið fram í.]]Mér finnst það mjög ósanngjarnt. Ég er algjörlega sammála [[Gripið fram í.]]því, ef ég fengi nú að ljúka máli mínu án þess að gripið sé fram í, [[Hlátrasköll í þingsal.]]það er einfaldlega þannig, [[Forseti hringir.]]að við verðum að virða þingsköpin og hvernig þetta er sett upp.
Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að þreytast á því að koma hér upp og gera athugasemdir við það þegar hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir halda því fram að farið sé á svig við lög.
Það er rétt.
- Það er rétt, kallar varaformaður Samfylkingarinnar hér inn í. Þá hvet ég þau til þess, þessa hv. þingmenn, að leggja fram lögfræðilegt álit sem styður þessar alvarlegu ásakanir þeirra. Þau hafa gjarnan notast við lögfræðilegt álit eða minnisblað frá umhverfisráðuneytinu. Umhverfisráðuneytið segir akkúrat ekkert um þetta. Reyndar styður það mjög ítarlega í áliti sínu að í sambandi við virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár sé farið fyllilega að lögum. Þegar fólk ber fram svona alvarlegar ásakanir, virðulegi forseti, þá er eins gott að lagt sé fram eitthvert lögfræðilegt álit því til stuðnings. [[Gripið fram í.]]- Það er alrangt. Í minnisblaði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins [[Forseti hringir.]]kemur hið gagnstæða fram, algjörlega skýrt og klárt. Ég hvet fólk til þess að hafa þetta á aðeins málefnalegri nótum en hingað til hefur verið.
Frú forseti. Út af orðum síðasta hv. ræðumanns, ég ætlaði nú ekki að fara í efnislega umræðu hér, þá verður að benda á það í minnisblaði umhverfis- og auðlindaráðuneytis þar sem meðal annars er rætt um Hagavatn og Skrokköldu, að það sé ekki tækt að nefndin geri tillögu um þessa tvo kosti, Hagavatn og Skrokköldu, bara svo því sé haldið til haga. En ég kom hingað upp til að frábiðja mér það að ég sé ekki að ræða hér fundarstjórn forseta. Það sem ég gerði áðan í mínu máli var að ræða það að það varðar auðvitað fundarstjórn forseta ef við erum að ræða mál sem er vanreifað með þeim hætti sem hér hefur verið rakið í efnislegum ræðum, vanreifað. Hér er ágreiningur, ekki bara um lagalegt gildi tillögunnar. Fyrst og síðast snýst þessi ágreiningur um vinnubrögð Alþingis, sem ég hélt satt að segja að við hefðum öll samþykkt að bæta þar úr. Hér liggur fyrir fullkomlega skýr afstaða um að eðlilegt væri að bíða eftir niðurstöðu verkefnisstjórnar um rammaáætlun áður en Alþingi tekur málið til umræðu. Þetta snýst um vinnubrögð og það tengist fundarstjórn forseta, frú forseti, hvaða mál eru tekin á dagskrá og hvort það sé hreinlega eðlilegt að hvaða mál [[Forseti hringir.]]sem er séu tekin á dagskrá þingsins þó þau séu vanreifuð með þessum hætti. Þetta er fundarstjórn forseta, frú forseti.
Frú forseti. Hv. formaður atvinnuveganefndar ætti að vita jafn vel og ég að neðri hluti Þjórsár er ekki fullrannsakaður. Það kom fram hjá formanni faghóps og verkefnisstjórn að svo væri ekki. Ég hefði haldið að ekki þyrfti að deila um það. Lögfræðiálit liggur fyrir í minnisblaði sem hefur komið fram um þetta mál frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, svo hv. formaður atvinnuveganefndar ætti ekki að eyða orku sinni í að vera að skattyrðast um þetta endalaust. Ég kem fram með þá ósk að fá hæstv. forsætisráðherra hingað. Ég held að það sé alveg tímabært að fá ráðherra hingað til að fara yfir stöðuna. Það liggur fyrir að ekki stendur steinn yfir steini varðandi þau ummæli hæstv. forsætisráðherra að þetta væri innlegg í kjaraviðræður. Ég tek undir orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur að óska eftir að hæstv. [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra komi hingað nú þegar.
Forseti vill upplýsa hv. þingmenn um það að boðum hefur verið komið til hæstv. forsætisráðherra um að viðveru hans sé óskað hér í þingsal.
Hæstv. forseti. Hv. þingmenn Pírata, Helgi Hrafn Gunnarsson og Birgitta Jónsdóttir, hafa verið að réttlæta það að hafa komið hérna upp reglulega og ítrekað í marga daga vegna mikilvægis þess að minni hlutinn hafi áhrif, minni hlutinn hafi einhver áhrif á efnislega niðurstöðu. Ég tek alveg undir það. En stundum heyrir maður þessa sömu þingmenn og marga aðra þingmenn dásama - [[Gripið fram í: Bíddu, ertu ekki …]]Jú, jú, við erum það, þið talið alltaf um fundarstjórn forseta, ítrekað, í fjölmiðlum og annars staðar um beint lýðræði, um þjóðaratkvæði, í öllum málum [[Gripið fram í.]]eða sem flestum. Hver skyldi vera staða minni hlutans, [[Gripið fram í.]]hver skyldi vera staðan á minni hlutanum við efnislega niðurstöður úr þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég vildi gjarnan vita það. [[Gripið fram í.]]Hún er ekki mikil. En hún er allt í einu orðin mikilvæg hér, að minni hlutinn hafi áhrif á niðurstöðu máls. Hann getur auðvitað haft áhrif með efnislegri umræðu og röksemdum. [[Forseti hringir.]]En minni hlutinn hefur ekkert segja í þessu mikla beina lýðræði.
Virðulegi forseti. Við komum ítrekað hingað upp undir liðnum um fundarstjórn forseta til að benda á að þetta mál er ekki þingtækt. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að hann talaði um önnur þjóðþing og hvernig menn hegðuðu sér þar. Mér er til efs að nokkurs staðar á öðrum þjóðþingum t.d. á Norðurlöndunum, liggi dagskráin ekki fyrir nokkra mánuði fram í tímann, en ekki þannig að þingmenn sjái það kannski með dags fyrirvara hvaða málum er hent á dagskrá. Þetta snýst auðvitað um það að menn semji í byrjun annar og menn leggi það fyrir þingið, alla flokka, hvaða mál verði á dagskrá og þá er hægt að koma í veg fyrir svona rugl eins og við stöndum í hérna, að við vitum þetta fyrir fram. En ef menn geta ekki einu sinni talað saman, ef meiri hlutinn getur ekki einu sinni talað við minni hlutann, gerir ekki einu sinni tilraun til þess, gefur sér bara að minni hlutinn sé óbilgjarn og ósáttfús, [[Forseti hringir.]]þá skiptir engu máli þó að við breytum öllum þingsköpum, því að þá breytist náttúrlega ekki neitt.
Virðulegi forseti. Ég talaði um það undir þessum lið fyrr í morgun að rammaáætlun væri rædd undir öllum öðrum dagskrárliðum en nákvæmlega þeim sem er á dagskrá þingsins og til stendur að ræða og hefur staðið til að ræða undanfarna viku. Talað er efnislega um rammaáætlun í fundarstjórn forseta, í störfum þingsins, í fyrirspurnum til ráðherra. Það er skýrt brot á þingsköpum, virðulegi forseti, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fór hér yfir áðan. Það er að mínu mati nokkuð sem forsætisnefnd verður að taka fyrir á næsta fundi sínum og gera fólki það alveg skýrt hvað það er sem ræða á undir fundarstjórn forseta. Nú er búið að halda 1.370 ræður frá áramótum undir fundarstjórn forseta, 1.370 ræður. [[Gripið fram í.]]Það sjá náttúrlega allir að þetta gengur ekki. Þetta er komið út í algjöra vitleysu. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Ja, hér kemur ræða númer þrjú þúsund og eitt, ef hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur ekki talið sína ræðu með.
1.371.
Ég tel að það sé alveg skínandi hugmynd hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni að leysa þetta mál með því að skjóta því til þjóðarinnar hvort hún vilji að rammaáætlun verði eyðilögð. Ég kvíði ekki niðurstöðunni úr þeirri atkvæðagreiðslu. [[Gripið fram í.]] Annars ætti það ekki koma neinum á óvart þó að hér sé mikið rætt um fundarstjórn forseta. Það er einfaldlega vegna þess að hér stendur mikill og enn óbrúaður ágreiningur um dagskrána, um fundahaldið, um það hvernig forseti fer með dagskrárvald sitt. Og við það bætist að það á að heita svo að umræðan fari fram í skjóli þess að forseti hefur með sérstökum en mjög umdeildum úrskurði kveðið upp úr um að þetta sé nú sennilega þingtækt, sleppi væntanlega „þó að á gráu svæði sé“. Er sá úrskurður þó á skjön við lögfræðileg gögn sem koma frekar frá tveimur en einu ráðuneyti. [[Gripið fram í: Rangt.]] Deilurnar hér eru því ekki aðeins deilur um efni og innihald, þær eru um dagskrá, þær eru um málsmeðferð, þær eru um lögmæti og þær eru um vinnubrögð. Og hvar á að ræða það við forseta þingsins [[Forseti hringir.]]annars staðar en í umræðum um fundarstjórn forseta? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Af því að hv. þm. Brynjar Níelsson var að ræða um Pírata sem virðast greinilega telja þetta mál eitthvert það mikilvægasta sem hefur komið á þingpallana [[Gripið fram í.]]og í þingsal er það nú þannig að öll þeirra umræða fer hér fram án þess að nokkur fulltrúi Pírata hafi mætt á einn einasta fund þar sem þetta mál var til umræðu, ég held að ég muni það alveg rétt, [[Gripið fram í.]]og spurt viðmælendur nefndarinnar. Viðmælendur voru um 70 talsins í þessu mikilvæga máli. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar verða að finna sér önnur lögfræðileg gögn að vitna í en lögfræðilegt gagn frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu vegna þess að í því gagni stendur einmitt að við séum ekki bundin af flokkun virkjunarkosta heldur eingöngu lögum nr. 48/2011, þar á meðal að fyrir liggi faglegt mat á virkjunarkostum og landsvæðum. Í greinargerð verkefnisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]stendur að einu kostirnir sem faglegt mat hafi farið fram á séu virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár. Þið verðið að leita annarra lögfræðilegra gagna, hætta þessu mali hér um að það sé verið að brjóta lög og binda málflutning ykkar við eitthvað sem ekki stenst. Þið verðið að fara að viðurkenna sannleikann í þessu máli. [[Gripið fram í: Sannleikann!]] [[Háreysti í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Þetta er þingræða númer 1.373 frá áramótum um fundarstjórn forseta. Það er nokkuð merkilegt sem fram kom í máli hv. Steingríms J. Sigfússonar, hann telur að þessi liður sé til þess fallinn að ræða dagskrá þingsins, ýmis álitaefni, ýmis lögfræðiefni. Virðulegi forseti. Mér finnst þingmaðurinn vera að gera lítið úr þingflokksformönnum, mér finnst þingmaðurinn vera að gera lítið úr þeim sem sitja í forsætisnefnd, því að það eru verk þessara aðila að skipuleggja dagskrá, fá hana þar samþykkta eins og alltaf hefur verið. Nú eru þessir fundir komnir í þingsal og ræddir undir fundarstjórn forseta. Virðulegi forseti. Ég skil bara ekki lengur hvað er um að vera undir þessum lið, fyrir utan allar [[Forseti hringir.]]hraðræðurnar sem búið er að flytja hér í rúmlega 1.370 skipti sem eru efnislega um rammann.
Frú forseti. Þetta var nú áhugavert hér í restina. Ég held að síðasti ræðumaður ætti að kynna sér þingsköpin, hvað þau standa fyrir og hvernig manni ber að fara eftir þeim, því að ef það sem hér var rakið á ekki heima undir þessum lið, ja, ég bið þingmanninn aftur að lesa þingsköpin og ræða kannski við starfsmenn Alþingis sem hún telur að geti kynnt sér þau betur. Virðulegi forseti. Það er í rauninni að verða óbærilegt að standa hér og hlusta á mismunandi lesskilning fólks og að halda því fram að að það geti ekki kynnt sér málin þrátt fyrir að fólk hafi ekki tök á því að mæta á fundi. Ég held að margir hafi setið hér í þingsal frá upphafi þessa máls og lesið sér mjög til gagns án þess að hafa setið fundi atvinnuveganefndar. Ég hef ekki gert það, ég tel mig alveg hafa getað lesið mér til töluvert um málið og meira, að ég tel, en margur annar sem situr í meiri hluta atvinnuveganefndar og aðrir þeir þingmenn, virðulegi forseti, sem munu væntanlega samþykkja þetta hér á endanum. [[Forseti hringir.]]Mér þætti gaman að vita hversu vel kunnugir þeir þingmenn eru þessu máli og hvort þeir hafi fengið miklar [[Forseti hringir.]]og greinargóðar upplýsingar hjá einungis formanni atvinnuveganefndar eða annað slíkt, því að það dugar ekki, virðulegi forseti.
Frú forseti. Vegna orðaskipta í umræðum áðan þyrfti hv. þm. Vigdís Hauksdóttir að átta sig á því að forsætisnefnd Alþingis er ekki fjölskipað stjórnvald nema í afar takmörkuðum mæli og tilvikum og forseti ræður til dæmis dagskrá þingsins og hefur dagskrárvaldið. Sú vinna sem liggur að baki ferli rammaáætlunar allt frá því að það fór af stað en þó sérstaklega frá og með lögfestingu aðferðafræðinnar á árinu 2011 og vinnunni á síðasta kjörtímabili er mjög merkileg. Það er enginn vafi á því að í því er fólgið stórt skref fram á við í vinnubrögðum á þessu sviði, enda fylgi menn ferlinu og virði lögin. Það sorglega fyrir Ísland er að við vorum um 20 árum á eftir til dæmis nágrönnum okkar í Noregi með að innleiða þessa aðferðafræði og má velta því fyrir sér hvort hinar oft hörðu deilur á árum áður hefðu ekki verið minni ef við hefðum 20 árum fyrr lögfest vandað ferli af þessu tagi og verið því trú að reyna að komast að bestu faglegum niðurstöðum í eins mikilli sátt og hægt væri um þessi vandasömu mál. Ég tel að vinnan á síðasta kjörtímabili standist á allan hátt þegar hún er skoðuð, hvað sem bókum líður eða tilvitnunum í þær. Ég fylgdist nokkuð náið með ferlinu sem formaður annars stjórnarflokksins og dáðist að vinnu þáverandi umhverfisráðherra og þáverandi iðnaðarráðherra og að því hversu vel og farsællega þau mál voru leidd til lykta, borin fram og afgreidd svo í þinginu að lokum. Það er himinn og haf milli þess ferils, sem þá var í gangi og þess hversu trúir og skuldbundnir menn voru lögunum, anda þeirra og aðferðafræðinni, og svo þess sem hér á að fara að gera. Og þótt ekkert annað kæmi til en það að í þinginu á með handafli að færa úr biðflokki yfir í nýtingarflokk og taka þar með endanlega ákvörðun um flokkun á afar umdeildum og viðkvæmum virkjunarsvæðum dugar það eitt og sér til að draga upp grundvallarmuninn á þessu eða hinu, að náttúran fái að njóta vafans ef hann er áfram uppi, ef upplýsingar skortir og gögn, ef vel rökstuddar umsagnir af því tagi koma fram í ferlinu sé hlustað á þær. Það heitir að náttúran njóti vafans, en ég veit auðvitað að hér innan veggja eru enn forneskjur, því miður, sem vilja ekki þá aðferðafræði eða þá hugsun. Það hversu erfiðlega hefur gengið að lögtaka grundvallarreglur umhverfisréttarins, hvað þá koma þeim inn í stjórnarskrá, skýrir kannski það að við erum því miður svo illa sett á Íslandi enn þann dag í dag, á árinu 2015, að við erum með risaeðlur innan um okkur, ekki í stærð talið heldur í hugarfari, sem vilja bara gömlu tímana í umhverfismálum. Handaflstillaga hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þessu máli er ekkert annað en gamli tíminn þar sem á að beita handafli í þágu blindra dólgastóriðjusjónarmiða og náttúran mætir afgangi. Aðrir hagsmunir mæta afgangi. Verndarsjónarmið mæta afgangi. Hagsmunir ferðaþjónustunnar, útivistarfólks og komandi kynslóða mæta afgangi því að þjóðhagslega er ekki glóra í þessu dæmi eins og ég hef vonandi tíma til að koma aðeins inn á síðar. Þetta eru subbuleg vinnubrögð, herra forseti, og þau eiga ekki að líðast. Ég ætla aðeins að fjalla um þá virkjunarkosti sem hér eru undir vegna þess að það skiptir máli og ég vil færa fram rök, þó að það sé í sjálfu sér ekki mitt að vinna hina faglegu vinnu, fyrir því að enginn af þessum kostum, og tæpast einu sinni Hvammsvirkjun, eigi enn að fara í endanlega flokkun. Tökum virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár og spyrjum: Hver er staðan þar? Það er byggt á meira en 10 ára, bráðum 15 ára, gömlu úreltu umhverfismati fyrir bæði Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun. Það viðurkenna allir og sjá sem það hafa skoðað. Allar götur síðan hafa menn reynt að auka við þekkingu sína og bæta með rannsóknum en þó vantar upp á. Það er niðurstaða verkefnisstjórnar. Varðandi fiskigengdina er rétt að minna á að villti laxastofninn í Þjórsá er einn stærsti og sterkasti laxastofn í Norður-Atlantshafi. Það veiddust yfir 10 þús. laxar í Þjórsá og hliðarám á árinu 2013. Það er stóraukin sjóbirtingsgengd upp Þjórsá og í Þjórsá eru staðbundnir stofnar, bleikja, stórurriði og smáurriði og þannig mætti áfram telja. Þetta er heilt, sérstætt og mjög verðmætt lífríki. Það liggur fyrir að fullkomin óvissa er um hvort meintar mótvægisaðgerðir komi að gagni. Þær hafa sums staðar í heiminum skilað einhverjum árangri en annars staðar mistekist alveg og hvergi í heiminum hefur verið reynt að búa til seiðaveitur eða bjarga göngufiskum upp jökulá. Það væri óþekkt fyrirbæri, hrein tilraunastarfsemi og allir vita að það getur brugðið til beggja vona með hvort það skili nokkrum árangri. Með Holtavirkjun færu öll stærstu og verðmætustu búsvæðin í Þjórsá því að það er þar á efra svæðinu, á lygna svæðinu frá Búða og niður undir Urriðafoss, sem öll búsvæðin eru. Þar er Kálfá, mesta stangveiðiáin á efra svæðinu og ábyggilega mikilvæg móðir fyrir laxinn úti í Þjórsá sjálfri. Hvernig færi með hana ef Hvammsvirkjun yrði byggð á grundvelli núverandi hugmynda Landsvirkjunar um hönnun? Hún er þannig að allt vatnið fer niður austurkvísl Þjórsár austan við Árnes og er tekið í uppistöðulón við Akbraut en vesturkvíslin, stóra kvíslin, Murneyrarkvíslin, verður svo til tóm þannig að rennslið fer úr 300–400 rúmmetrum niður í kannski 10 rúmmetra sem Landsvirkjun býðst til að hafa þar, en yfirfallið á virkjuninni verður niður þá kvísl þannig að í leysingum og á haustin þegar uppistöðulónin eru orðin full munu mörg hundruð rúmmetrar sturtast niður þennan farveg. Að öðru leyti stendur hann tómur. Það verður ekki hægt að græða hann upp, það mun fjúka úr honum og hvar á laxinn að búa sem og sjóbirtingurinn og bleikjan? Á hann að éta sand og anda að sér lofti? Nei, hann mun ekki gera það. Það er algerlega ljóst að allar virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár, Hvammsvirkjun auðvitað með talin þó að hún sé efst, eru stórkostlega áhættusöm umhverfisspjöll í þessum skilningi. Þær eru það. Ég var satt best að segja farinn að trúa því að mönnum dytti ekki framar í hug að fara í Urriðafoss vegna þess að hann er náttúrlega neðstur og hann eyðileggur allt. Það er bara þannig. Hvernig er staðan hjá Hagavatni? Það er lítt rannsakað, það hafa verið síbreytilegar hugmyndir um hvernig ætti að útfæra þar virkjun. Svo koma menn hingað og segja að þetta væri svo gagnlegt gegn sandfoki, muni hefta það. Já, en ganga ekki flestar hugmyndirnar út á að Hagavatn verði miðlunarlón með milli 5 og 10 metra sveiflu í vatnsborði? Hvað þýðir það? Það þýðir að leirurnar verða þurrar á vorin. Þá verður sandfok og leirfok sem aldrei fyrr. Ef Hagavatn er hins vegar með stöðugu vatnsyfirborði minnkar virkjunin til mikilla muna og verður miklum mun óhagkvæmari þannig að það er sýnd veiði en ekki gefin að það sé jákvætt í umhverfislegu tilliti og ræðst allt af því hvers konar virkjun menn væru þar að hugsa um. Varðandi Skrokköldu er vissulega hægt að halda því fram að hún sem slík neðan jarðar valdi ekki miklu umhverfisraski, en hún er langt inni á miðhálendinu og hvað mun fylgja henni? Háspennulínur og vegir langleiðina upp undir Vonarskarð inn undir hjarta Vatnajökulsþjóðgarðs og miðhálendisins og þá er farið að styttast norður af, er það ekki? Í upphafi skyldi endinn skoða þannig að það eru sterk rök fyrir því að skoða það mun betur að fara af stað með allar þessar fjórar virkjanir og í raun fimm sem ég hef hér nefnt. Ég hef aðeins nefnt til umræðunnar spurninguna um þjóðhagslegt samhengi þessara hluta og vísa þar meðal annars í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar sem leggst alfarið gegn þessum vinnubrögðum. Af hverju? Af því að þetta er ekki í samræmi við hugmyndir manna um það hvernig við verndum og reynum að nýta náttúruna hóflega - í þágu hvers? Stærstu atvinnugreinar Íslands þegar kemur að gjaldeyrisöflun og miklu munar núna ár frá ári. Ég reiknaði það út í höndunum og setti reyndar í blaðagrein sem menn geta lesið ef þeir vilja á vefritinu Kjarnanum um hvernig þessi mál horfa núna á árinu 2015. Vægt reiknað verða brúttógjaldeyristekjur ferðaþjónustunnar 350 milljarðar á þessu ári. Hún hefur vaxið um ein 27% fyrstu fjóra mánuði þessa árs og um 20% plús undanfarin þrjú ár. Hún er orðin langstærst í veltu hvað varðar gjaldeyrisöflun. Hún skilur eftir um 80% af tekjum sínum í íslenska hagkerfinu þannig að nettógjaldeyristekjur af ferðaþjónustunni verða sennilega um 280 milljarðar á þessu ári. Ef sjávarútvegurinn gerir ívið betur á þessu ári en í fyrra gætu brúttótekjur hans orðið um 280 milljarðar. Hann skilur svipað hlutfall eftir þannig að nettótekjur frá honum gætu orðið 225 milljarðar. En hvað fáum við úr álinu? Hvað fáum við úr stóriðjunni? Jú, ef við gefum okkur að sú grein geri líka örlítið betur en í fyrra, skili kannski um 230 milljarða gjaldeyristekjum brúttó, verða því miður ekki nema 35% af því eftir í íslenska hagkerfinu. Það gerir 80 milljarða. Það eru 80 milljarðar á móti 280. Það er vægið á þennan mælikvarða milli ferðaþjónustu og stóriðju. Er ekki hér verið að fórna meiri hagsmunum fyrir minni, að ganga algerlega gegn skýrri umsögn stærstu eða verðmætustu atvinnugreinar þjóðarinnar hvað þetta varðar? Má ég þá minna á að ef það er eitthvað sem er Íslandi efnahagslega mikilvægt um þessar mundir og langt fram í tímann eru það gjaldeyristekjur. Eða við hvað er vandinn um afnám hafta bundinn? Hann er bundinn við greiðslujafnaðarvanda og til að sigrast á honum þurfum við jákvæðan greiðslujöfnuð. Við þurfum allar þær gjaldeyristekjur sem við getum skapað okkur og helst með sem minnstum tilkostnaði og fjárfestingum. Þar hefur ferðaþjónustan mikla yfirburði og það er yfirgengilegt að heyra stóriðjumálflutninginn þegar maður horfir á þetta í ljósi líðandi stundar. Hvar hafa þessir menn verið að minnsta kosti þrjú síðustu árin, hvar hafa þeir yfirleitt verið frá því að þeir luku grunnskóla þegar þeir tala svona um stöðu mála, hvort sem er í umhverfislegu eða þjóðhagslegu samhengi? Örfá orð ætlaði ég að hafa um kenninguna um rafmagnsleysið sem hv. þm. Jón Gunnarsson og gott ef ekki hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafa haft hér uppi við okkur, að það sé svo voðaleg vá fyrir dyrum vegna þess að það skorti rafmagn. Hvergi hef ég orðið var við það. Ekki veit ég til þess að neinum hafi verið vísað frá og það hefur heilmikið bæst við í rafmagnsframleiðslu undanfarin missiri og horfur eru á og vitað að það mun halda áfram á næstu missirum. Staðan er þannig að stækkun Hellisheiðarvirkjunar lauk á síðasta kjörtímabili og afköst hennar jukust verulega. Nú man ég ekki alveg áfangana en hún á að geta farið hátt í 300 megavött ef hún er keyrð á fullum afköstum og stór hluti þess hefur bæst við með stækkunum á allra síðustu árum. Nú er hún að sækja sér gufu í Hverahlíð og eftir því sem ég best veit þýðir það að hún mun aftur fara að keyra á fullum afköstum og framleiðsla hennar aukast um nokkra tugi megavatta á nýjan leik. Búðarhálsvirkjun, virkjun upp á 92–95 megavött, kom í gagnið fyrir einu eða einu og hálfu ári. Henni var ætlað að standa á bak við stækkunina í Straumsvík en nú hefur Rio Tinto Alcan afþakkað nema lítinn hluta af þeirri orku, enda hefur hún þar með verið laus til ráðstöfunar í aðra samninga. Það er byrjað að byggja Þeistareykjavirkjun og þar verða komin í gagnið 45 megavött innan tveggja og hálfs árs og því verkefni er þannig háttað að það er boðið út og gengið frá möguleikum á tvöföldun samtímis þannig að Landsvirkjun verður, ef svo ber undir, mjög fljót að tvöfalda framleiðsluna þar í 90 megavött og á marga fleiri stækkunarmöguleika. Stækkun Búrfellsvirkjunar er meira og minna tilbúin sem framkvæmd, ákaflega hagkvæm, ekki nokkur deila um hana í umhverfislegu tilliti, enda sáralítið viðbótarrask. Þar getur í afli komið allt upp í 120 megavött, ef ég man rétt, þó að ársframleiðslan í gígavattstundum endurspegli það ekki að fullu vegna þess hvernig henni verður beitt. Með virkjun Blönduskurðanna, sem ég veit ekki betur en að séu sömuleiðis mjög langt komnir í þeim skilningi að það er ekki ástæða til að ætla að það þurfi eitthvert viðamikið umhverfismat eða annað slíkt, bætast við nokkrir tugir megavatta. Er ekki Landsvirkjun að undirbúa 100 megavatta vindmylluþjóðgarð og jafnvel frekar tvo en einn, annan á Hafinu við Búrfell og hinn við Blönduvirkjun? Það er að minnsta kosti allt að því ef svo ber undir. Svo er stækkun Kröflu í framhaldi af stækkun Þeistareykjavirkjunar og þannig gæti ég lengi áfram talið. Þetta eru bara þeir virkjunarkostir sem Landsvirkjun er með undir sínum radar. Síðan hafa bæst við þó nokkrar smávirkjanir og stækkanir eldri virkjana. Þar má nefna Mjólkárvirkjun sem var tekin í gagnið stækkuð og endurbætt fyrir skömmu. Enn fremur má nefna virkjun í Köldukvísl á Tjörnesi upp á 2 megavött og nokkrar vindmyllur frá einkaaðilum. Það safnast þegar saman kemur enda er veruleikinn sá að það er enginn rafmagnsskortur á Íslandi og það er búið að ganga til samninga eða verið að undirbúa samninga við þó nokkuð marga millistóra notendur orku. Það er að sönnu rétt að það er ekki hægt að mæta öllum í hvelli. Við getum ekki tekið inn á okkur tvö, þrjú risaálver en það virðist vera hugmyndin. Og þá kem ég aftur að hugmyndafræðinni. Hvað er verið að boða okkur með þessu tali? Það er verið að segja: Förum aftur í gamla tímann þar sem alltaf var í boði nóg orka og helst fyrir fram á lager handa hverjum sem vildi koma og kaupa hana ódýrt. Það ánægjulega hefur nefnilega gerst að markaðurinn hefur breyst úr því að vera kaupendamarkaður yfir í að verða seljendamarkaður. Það er fínt, það er gott fyrir Ísland að það sé meiri eftirspurn eftir orkunni en við erum endilega tilbúin að selja á hverjum tíma því að þá hækkar verðið og þá erum við í betri samningsstöðu. Það er umhverfið sem okkur hefur langað að komast í, en nei, nú segja talsmenn meiri hlutans: Förum aftur í hitt ástandið. Við eigum að virkja miklu meira þannig að hér verði helst offramboð á orku sem við neyðumst svo til að selja með afslætti. Þannig er hugsunarhátturinn og þannig er talað. Svo hafa menn ekki rétt fyrir sér, þeir þekkja ekki einu sinni staðreyndir mála. Það alvarlegasta við þetta mál er að hér ætla menn að fara að fremja gjörð sem er klárlega brot á anda og inntaki laganna um rammaáætlun. Við getum þrasað um hið lagalega gráa svæði en það er algerlega klárt og hafið yfir allan vafa að þetta er í andstöðu við anda laganna sem er sá að byggja á bestu fáanlegu upplýsingum og vönduðu faglegu mati sem hefur verið lokið af til þess bærum sérfræðingum [[Gripið fram í: Eins og …]]en það á ekki við núna.
Alveg eins og í …
Þetta er ófriðaraðgerð sem færir okkur aftur á bak. Öll umhverfisverndarsamtök landsins eru á móti þessu, útivistarsamtök og ferðasamtök. [[Gripið fram í: Vilja ekki …]]Ferðaþjónustan er á móti þessu og fjölmargir aðrir aðilar sem menn ættu að hlusta á. Ég held að aðilar vinnumarkaðarins séu meira og minna á móti þessu líka því að þeir átta sig á því að þetta mun spilla andrúmsloftinu og draga úr líkunum á því að í sæmilegum friði verði eitthvað á komandi árum flokkað í nýtingarmöguleika því að þetta setur allt í loft upp og færir okkur 10–20 ár aftur í tímann. Þetta eru vond tíðindi í þeim skilningi að í staðinn fyrir að okkur miði áfram í rétta átt, t.d. með því að nýju náttúruverndarlögin taki gildi með varúðarreglum umhverfisréttarins, t.d. með því að við fáum loksins grundvallarreglur umhverfisréttarins inn í stjórnarskrá, erum við allt í einu búin að beygja út af og farin til baka í gagnstæða átt, í gamla handaflið. Það verður ekki baráttulaust því að það er nefnilega meira í húfi en bara málatilbúnaðurinn í þessu eina máli. Ég bið stjórnarliða, þá sem á annað borð eru móttækilegir, að hugsa sig um. Vilja þeir að ríkisstjórnin sem þeir styðja eða ætla að styðja fái það orð á sig á spjöldum sögunnar að hún hafi rifið Ísland aftur á bak í þessum efnum, að hún hafi spillt algerlega þeim brothætta friði sem meðal annars var reynt að búa til með ferlinu um rammaáætlun? Helsár af átökunum um Kárahnjúka og margt fleira vorum við þó saman að reyna að komast í rétta átt. Og má ég minna á að lögin voru samþykkt án mótatkvæða? Það var þó það mikill friður um að færa sig yfir í þessa aðferðafræði. Það er mikið undir og virðulegur forseti og stjórnarmeirihlutinn verða að fara að taka það alvarlega að það er fullur þungi á bak við kröfu okkar um að þessi breytingartillaga hverfi af dagskrá og helst málið allt og það verður ekki gefið eftir baráttulaust.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir glimrandi ræðu og mjög mikilvæga vegna þess að það var meðal annars rakið mjög vel hvað er í húfi þegar þessir virkjunarkostir eru annars vegar, hvaða náttúruverðmæti eru þarna í spilunum og um hvað við erum að tala. Í ljósi frammíkalla hv. formanns atvinnuveganefndar sem telur að faglegt mat á þessum virkjunarkostum hafi farið fram, og það er ágreiningur sem er að teikna sig svolítið upp hérna, virðist sem fylgismenn þessarar tillögu telji að faglegt mat hafi farið fram og mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann skilji þessi orð í greinargerð tillögunnar: „Í niðurstöðum verkefnisstjórnar kemur jafnframt fram að hún telji að til þess að hægt verði að taka afstöðu til Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar þurfi að liggja fyrir upplýsingar …“ sem þar eru raktar. [[Forseti hringir.]]Hvernig skilur hv. þingmaður orðalagið „til þess að hægt verði að taka afstöðu til“? Má skilja þessi orð í greinargerðinni svo að faglegu mati sé lokið, að það hafi farið fram? Getur hv. þingmaður brugðið birtu frá sínum sjónarhóli á þetta?
Ég held að það orðalag sem þarna er vitnað til og sú niðurstaða sjálf að verkefnisstjórn umbeðin af ráðherra að hraða skoðun á ekki síst þessum kostum sé skýrt. Verkefnisstjórn kemst samt að þeirri niðurstöðu að það sé ekki tímabært að hrófla við flokkun kostanna, að þeir skuli standa áfram í biðflokki. Það talar skýrar en nokkuð annað fyrir verkefnisstjórn. Ég get alveg viðurkennt hér að ég var ánægður, m.a. vegna þess að þar fannst mér og finnst hafa verið sleginn niður málflutningurinn frá síðasta kjörtímabili um að það hafi ekki verið rétt ákvörðun að færa neðri hluta Þjórsár í biðflokk. Verkefnisstjórnin sem nú starfar hefur í reynd fallist á og staðfest að það vantar frekari rannsóknir og upplýsingar um neðri hluta Þjórsár og að það er ekki tímabært að ákveða endanlega flokkun þeirra. Það kristallast í þessu ferli og er staðfest algerlega í því hvernig verkefnisstjórnin skilar af sér til ráðherra og það sem meira er, hæstv. þáverandi umhverfisráðherra var sammála [[Forseti hringir.]]og lagði Hvammsvirkjun eina til.
Hæstv. forseti. Akkúrat, ég skil þetta eins. Ég get ekki skilið þessa greinargerð frá ráðherranum sjálfum öðruvísi en að þarna sé verið að segja að það vanti gögn og frekari upplýsingar til að hægt verði að taka afstöðu til Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar. Það er ekki með neinum rökum hægt að segja að faglegt mat hafi farið fram gagnvart þessu. Það hefur ekki farið fram. Við hv. þingmaður sitjum nú saman í efnahags- og viðskiptanefnd og hann tæpti í ræðu sinni á hinu efnahagslega samhengi við þessar hugmyndir. Því var haldið fram af hæstv. forsætisráðherra að það væri nauðsynlegt að virkja til að auka hér verðmætasköpun. Ég er sammála hv. þingmanni, það eru fjölmargar aðrar leiðir sem eru svo augljósar núna í samfélaginu til að auka verðmætasköpun og því má reyndar halda fram að vandi samfélagsins væri frekar möguleg ofþensla. [[Forseti hringir.]]Hvernig sér hv. þingmaður að þessar virkjanir komi allar í einum rykk, ég tala nú ekki um ef þær eru löglausar líka, inn í efnahagsumhverfið? Eru þær nauðsynlegar á þessum tímapunkti?
Herra forseti. Mitt svar er það að ef við ætluðum að bæta umtalsverðum viðbótarframkvæmdum og fjárfestingum í virkjunum inn á næstu missiri og enn frekari iðjuverum til að kaupa þá orku ættum við heldur betur að fara að hugsa okkar gang. Værum við þá ekki bara að endurtaka hættuna frá ofþensluárunum þegar Kárahnjúkavirkjun og stækkun á Grundartanga var troðið inn í hagkerfið á örfáum missirum, fjárfestingu sem nam um hálfri landsframleiðslu ef ég man rétt? Auðvitað klóruðu allir erlendir sérfræðingar sér í hausnum og spurðu: Hvernig ætlið þið að koma í veg fyrir að það kvikni í hagkerfinu með því að dæla þessum ofboðslegu viðbótarfjárfestingum ofan í þá þenslu sem fyrir er? Hið sama gæti orðið upp á teningunum hér. Eru ekki í burðarliðnum ein þrjú ef ekki fjögur kísilver, stækkun í gagnaverum og fleiri litlir og meðalstórir iðnaðarkostir á næstu árum og nokkurn veginn séð fyrir orku sem í þetta þarf? Er það ekki nóg í bili? Ég held það, meira en það. Svo vil ég segja varðandi það hvort faglega matið hafi farið fram [[Forseti hringir.]]að ég mundi segja að það stæði yfir. Málið er nefnilega að það stendur yfir faglegt mat á virkjunarkostum í neðri hluta Þjórsár sem reyndist full þörf fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu sem flutt var af góðri þekkingu á málinu. Hæstv. forsætisráðherra hefur talað um að það sé þörf á fleiri virkjunum en Hvammsvirkjun til að standa undir launahækkun og kaupmáttaraukningu, að betri lífskjör verði ekki tryggð nema með því að valta yfir rammaáætlun, henda henni út um gluggann og fórna hálendinu undir vegi og raflínur. Hv. þingmaður kom inn á að honum líkaði ekki þessi gamaldags atvinnustefna og ég bið hann að fara yfir það með okkur hér hvaða vandi fylgi slíkri stefnu, hvort hann telji líklegt að landflótti sem nú hefur aftur aukist muni stöðvast með slíkri stefnu og hvaða áhrif þetta hafi á fjölgun verðmætra starfa fyrir ungt fólk í landinu.
Herra forseti. Mjög orkufrek stóriðjustarfsemi, t.d. álbræðsla, hefur þann ágalla í fyrsta lagi að borga alltaf lægsta raforkuverðið. Þeim mun orkufrekari sem einhver starfsemi er og þeim mun hærra hlutfall rekstrarkostnaðar sem orkunotkunin er, þeim mun harðar sækja menn eftir lágu verði. Það er skiljanlegt. Álbræðsla er í dag að verða eins og kjúklingaeldi, verksmiðjuframleiðsla með mjög litla framlegð á framleidda einingu og þess vegna þarf verksmiðjan að verða rosalega stór til að verða arðbær. Í öðru lagi skilur slík uppbygging allt of lítið eftir í hagkerfinu, 35% af veltunni verða hér eftir á meðan okkar greinar, ferðaþjónustan, sjávarútvegurinn og nýsköpunartæknigreinar, skilja eftir 80–90%, eru kannski bara að uppistöðu til vinnulaun. Í stóriðju af þessu tagi skapast mjög fá störf borið saman við fjárfestingu. Hún er í eigu útlendinga, arðurinn vill leita úr landi, það eru keypt inn dýr aðföng o.s.frv. Þetta er um það bil það fáránlegasta sem mér [[Forseti hringir.]]kemur til hugar að blanda inn í viðræður við lágtekjufólk, verkafólk um sín launamál. Það er svo yfirgengilegt að láta sér detta það í hug að það sé innlegg á það borð.
Herra forseti. Enda hefur nú komið í ljós að ekki eru margir aðrir á þessari skoðun, a.m.k. af þeim aðilum vinnumarkaðarins sem rætt hefur verið við. En að öðru, hv. þingmaður hefur góða þingreynslu og það sér hver maður að við erum í miklum vanda í þingstörfunum þar sem deilur eru uppi. Ég á erfitt með að sjá fyrir mér hvernig við getum fengið hæstv. ríkisstjórn eða forustumenn hennar til að stöðva þessa umræðu, stuðla að sátt og taka hingað inn málefni sem skipta miklu máli. Sér hv. þingmaður fyrir sér hvernig leysa megi þann vanda sem þingstörfin eru í og forseti hefur ekki komið með tillögu um að leysa?
Herra forseti. Ég vil aðeins fá að bæta við umræður okkar áðan um iðnaðaruppbygginguna. Það má enginn skilja mig svo að ég sé andvígur því að hér haldi til dæmis áfram að byggjast upp og þróast fjölbreyttur og helst sem hátæknivæddastur iðnaður sem að einhverju leyti þarf á orku að halda. Ég tel auðvitað þá þróun sem hefur orðið að undanförnu mjög spennandi, að við förum inn í kísil- eða sólarkísiliðnað að einhverju leyti, að hér byggist upp gagnaver og annað í þeim dúr, lítil og meðalstór fyrirtæki eru algerlega samkvæmt mínum kokkabókum. Við höfum hins vegar ekkert með það að gera að vekja upp gömlu dólgastóriðjudraugana. Hvernig á að leysa úr þeirri úlfakreppu sem þingstörfin eru komin í og vandamálin sem þar hafa hrannast upp? Hvað segir reynslan manni í því? Ætli það sé ekki bara hið fornkveðna að orð séu til alls fyrst? Menn verða að byrja að tala saman. Ég skal gerast sá spámaður að segja að sá veruleiki muni renna upp fyrir ríkisstjórnarflokkunum þegar þeir fara þá kannski að hugsa að það sé í þeirra þágu umfram allt annað að [[Forseti hringir.]]þingið geti lokið störfum með sómasamlegum hætti og afkastað einhverju. Þeir eru að eyðileggja fyrir sjálfum sér með þráhyggju um þetta mál. Verði þeim að góðu, það verður að vera þeirra hausverkur en ekki minn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni góða ræðu þar sem hv. þingmaður lagði meðal annars áherslu á bestu faglegu niðurstöðu og faglegt ferli í hvívetna. Um það erum við sammála, það er auðvitað mjög mikilvægt, en mig langar að spyrja hv. þingmann út frá einmitt því sem hefur komið fram í fyrri andsvörum um þennan hnút sem við erum í með þetta mál. Mig langar að vísa í umsögn Umhverfisstofnunar þar sem segir að breytingartillaga sú sem er til umfjöllunar sem og fyrri reynsla varpi ljósi á þá galla sem einkenna ferlið og að það þyrfti að skýra nánar formkröfur til breytingartillagna í meðförum þingsins. [[Forseti hringir.]]Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér slíkar breytingar?
Herra forseti. Þetta er alveg gild spurning og ætti eftir því sem mögulegt er að skýra hlutverkaskiptin í þessu. Mér dettur til dæmis strax í hug þetta með að það geti ekki leikið vafi á því eða verið neitt túlkunaratriði hvort hinu faglega ferli sé lokið eða ekki. Það er vandasamt að búa við þá túlkun að það sé nóg að verkefnisstjórn hafi aðeins litið á virkjun til að hægt sé að halda því fram að fagleg skoðun hafi átt sér stað. Þó að verkefnisstjórnin hafi alls ekki lokið störfum gætum við bara gert það skýrt í lögunum að það skuli ekki teljast fullnægjandi fyrr en faghópar hafa unnið undirbúningsvinnuna og verkefnisstjórn sjálf komist að endanlegri niðurstöðu og þá sé hinu faglega umfjöllunarferli lokið og hægt að snúa sér að flokkun. Ég get alveg tekið undir það að vitaskuld er á góðum tíma rétt að fara yfir það hvort betrumbæta megi [[Forseti hringir.]]og styrkja ákveðna þætti af þessu tagi. Kosturinn við stöðuna nú til að nefna einhvern er sá að við höfum tíma. Það er engin tímapressa sem rekur okkur til að hroða þessum málatilbúnaði í gegn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum á svipuðum slóðum í þessu. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að endurskoða ferlið með tilliti til þess að skýra formkröfur. Mig langar í seinni spurningu að koma að því hvernig við metum þetta faglega mat. Hv. þingmaður talaði af mikilli þekkingu um þá kosti sem um er að ræða í neðri hluta Þjórsár. Ég vísa enn og aftur til umsagnar og nú til umsagnar Landsvirkjunar. Þar kemur fram að þau gögn sem lögð hafa verið fram vegna Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar eru vel umfram þær kröfur sem gerðar eru til umfjöllunar í rammaáætlun, enda mati á umhverfisáhrifum lokið fyrir þær virkjanir. Ég spyr hv. þingmann: Á hvaða gögnum eigum við [[Forseti hringir.]]að byggja í þessu?
Herra forseti. Já, þetta var um Orkustofnun. Ég verð að segja að ég hef stundum átt bágt með ýmislegt sem frá henni hefur komið [[Gripið fram í: Landsvirkjun.]]eða Landsvirkjun, já, undanfarna daga. Vissulega hefur Landsvirkjun kostað þó nokkrar rannsóknir en af því að vísað er í umhverfismatið nefndi ég það í minni ræðu að það er að verða 15 ára gamalt. Ég veit alveg á hvaða stigi rannsóknir á til dæmis fiskstofnum Þjórsár voru þá. Þær voru varla til, skráningar mjög lélegar o.s.frv. Þar hefur orðið stórkostleg framför. Nú er reynt að passa upp á að allt sé vel skráð í veiðibækur, það eru árlega umtalsverðar vaktanir og rannsóknir, t.d. í Kálfá þar sem Landsvirkjun hefur núna kostað seiðateljara og gildrur og er heilmikið unnið akkúrat þessi missirin. Ég held að flestir fiskifræðingar sem til þekkja segi einmitt: Þetta er gott en er að vísu allt of seint fram komið. Leyfum þessu að ganga áfram í nokkur ár. Rannsökum þetta miklum mun betur. Það er það sem ég held líka að við þurfum að gera. Ég vil svo líka svara því hvað annað við getum gert en þá eftir atvikum ekki í skugga af deilum eins og þessum heldur þegar rólegur tími væri til að setjast yfir ferlið og skoða það. Ég held að við eigum að sameinast um að búa [[Forseti hringir.]]vel að verkefnisstjórninni og faghópunum þannig að þeir geti unnið sitt starf með mjög vönduðum hætti. Það er til dæmis nokkuð sem við getum sameinast um.
Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir það að ræða hv. þingmanns hafi verið góð. Mér fannst hún full af tvískinnungshætti og gömlum þekktum frösum um gömlu dólgastóriðjudraugana og sýna okkur í hnotskurn að þingmaðurinn velur að draga alltaf nýjar víglínur í þessum málum ef miðað er við ummæli hans um Þjórsárvirkjanir hér fyrir nokkrum árum þar sem hann rómaði mjög þessa virkjunarkosti og taldi þá vera þá bestu og miklu betri en aðra sem þá voru til umfjöllunar. Ég vil af því tilefni spyrja hv. þingmann, virðulegi forseti, hvað honum finnist um þá virkjunarkosti sem undir hans forustu voru settir í nýtingarflokk til þess að fara að undirbúa virkjunarframkvæmdir á síðasta kjörtímabili, virkjunarkosti eins og Sandfell og Sveifluháls í Krýsuvík, jarðvarmavirkjun, Eldvörp á Svartsengissvæði, Hverahlíð og Meitilinn. Það er áhugavert að heyra frá þingmanninum hvort hann telji það þá vænlegri og betri virkjunarkosti en þá virkjunarkosti sem hér um ræðir í neðri hluta Þjórsár.
Herra forseti. Ég veit að maður á ekki að hæla sjálfum sér en ég hallast að því að þetta hafi verið góð ræða hjá mér úr því að hún fór svona illa í hv. þm. Jón Gunnarsson. Ég er bara að verða nokkuð stoltur af ræðunni. Ég hef greinilega hitt hann á réttum stöðum og ekki grætir það mig. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að við höfum í tíð síðustu ríkisstjórnar komið nálægt því að færa eitt einasta svæði í nýtingarflokk. Þau komu þannig flokkuð frá verkefnisstjórn 2. áfanga rammaáætlunar. Ef hv. þingmaður telur að þessar virkjanir hefðu átt að fara yfir í bið skal ég ekki endilega vera honum ósammála um það. Ekki hefði það hryggt mig þótt menn hefðu jafnvel fært fleiri kosti, þar á meðal á Reykjanesi, yfir í bið en við þessari flokkun var ekki hróflað í tíð síðustu ríkisstjórnar frá því sem kom út úr ferlinu. Þannig er það og það er alger misskilningur að við höfum fært þær yfir í nýtingarflokk.
Virðulegur forseti. Nú fer hv. þingmaður undan á flótta sem er svo sem ekkert óvanalegt í þessum málum. Hann kýs að svara ekki spurningu minni svo það er best að ég ítreki hana. Ég sagði aldrei að þeir hefðu verið færðir í nýtingarflokk en þeir eru í nýtingarflokki og þeir voru ekki færðir í biðflokk. Þar með studdi síðasta ríkisstjórn að farið yrði að undirbúa og rannsaka vegna virkjunarframkvæmda á þessum stöðum. Ég spurði einfaldrar spurningar: Telur hv. þingmaður að þeir virkjunarkostir sem ég taldi upp, Sandfell og Sveifluháls í Krýsuvík og Eldvörp á Svartsengissvæði, eigi erindi í nýtingarflokk? Formaður Landverndar sagði í fjölmiðlaviðtali að hann styddi virkjanir sem væru komnar í nýtingarflokk þannig að ég geri ráð fyrir að Landvernd styðji þessa virkjunarkosti. Ég spyr: Telur hv. þingmaður þetta hagkvæmari og betri virkjunarkosti í náttúrulegu tilliti en virkjanir í neðri hluta Þjórsár? Hv. þingmaður fullyrti að dæmi væru um að seiðaveitur í nútímanum hefðu mistekist hrapallega. Það er alls ekki samkvæmt þeim upplýsingum [[Forseti hringir.]]sem veiðimálastjóri gaf okkur í atvinnuveganefnd, miklu frekar eru þær að endurheimta laxasvæði í Kólumbíuánni þar sem þær voru settar niður löngu eftir að virkjanir voru þar byggðar á stríðsárunum og fyrir stríð og núna á seinni tímum, þar sem þær hafa verið notaðar með nútímatækni, hafa þær reynst hreint með ágætum.
Herra forseti. Ég held að það hafi einfaldlega verið þannig að þeir virkjunarkostir, sex að tölu ef ég man rétt, sem ákveðið var að hafa í biðflokki hafi verið þeir sem veigamestu og þyngstu röksemdirnar komu fram fyrir því að slíkt væri gert. Það hefur nú sannast rétt vera í öllum tilvikum nema þá kannski helst hvað varðar Hvammsvirkjun. Til að halda því líka til haga minnir mig að breytingar hafi verið gerðar á að minnsta kosti afmörkun svæða á Reykjanesinu þar sem eitthvað af háhitasvæði við Sveifluháls fór í bið. Ég man þetta ekki svo nákvæmlega en aðrir hér í salnum kunna það betur. Það var auðvitað farið yfir það á Reykjanesinu og í einu tilviki [[Gripið fram í.]]var gerð breyting. Þetta var niðurstaðan frá verkefnisstjórn. Ég get haft mínar persónulegu skoðanir á hverjum og einasta af þessum virkjunarflokkum ef hv. þingmanni finnst það skipta rosalega miklu máli að vita það. [[Gripið fram í.]]Ég hefði verið alveg tilbúinn til þess og hefði fagnað því í sumum tilvikum að sum þessara svæða hefðu verið í bið [[Gripið fram í.]]svo því sé svarað algerlega skýrt. Varðandi seiðaveiturnar liggur fyrir að þær hafa skilað mjög misjöfnum árangri. Sums staðar hafa þær gert gagn [[Forseti hringir.]]eins og ég sagði í ræðu minni en í öðrum tilvikum hafa þær valdið miklum vonbrigðum, jafnvel svo að stíflur hafa verið rifnar niður vegna þess að það kom í ljós að seiðaveitur virkuðu ekki, t.d. í Ástralíu eða Tasmaníu.
Herra forseti. Ég hef ákveðnar spurningar til hæstv. forseta um það hversu lengi ætlunin sé að halda hér áfram fundi. Ég veitti því eftirtekt að 32 hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans samþykktu í morgun að halda kvöldfund en samkvæmt stimpilklukku eru átta þessara hv. þingmanna í húsi þannig að þeir hafa greinilega ekki hugsað sér að vera við umræðuna í kvöld. Það vekur mér auðvitað mikla furðu í ljósi þess að þeir samþykktu að halda kvöldfund þannig að mig langar að spyrja hæstv. forseta hversu lengi fram eftir kvöldi hann áætlar að þessi fundur muni standa. Það er mikilvægt fyrir okkur þingmenn að fá um það skýr svör frá virðulegum forseta.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt. Það virðist vera býsna greið leið fyrir hv. þingmenn meiri hluta í þinginu þegar þeir þurfa að greiða atkvæði um lengd þingfunda og annað sem brennur á meiri hlutanum að koma í gegnum þingið en svo þegar kemur að því að sinna þingstörfum eru þeir bara heima hjá sér eða einhvers staðar annars staðar. Ég spyr virðulegan forseta: Hvar eru þingmenn eins og til að mynda Birgir Ármannsson? Hvar er hann? Hvar er hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir? Hvar er hv. þm. Haraldur Benediktsson sem er í meiri hluta atvinnuveganefndar, er hann hérna í húsinu? Það væri áhugavert ef hann tæki þátt í umræðunum. Hvar er hv. þm. Vilhjálmur Árnason sem er í umhverfisnefnd? Hvar er hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir sem er líka í umhverfisnefnd og greiddi atkvæði með kvöldfundi? Ætlar hún ekki að taka þátt í umræðunni á kvöldfundi? Hvar er Guðlaugur Þór Þórðarson, sérstakur talsmaður í hverjum málaflokknum á fætur öðrum þegar kemur að því [[Forseti hringir.]]að ræða mál sem hann vill að séu rædd hér fram eftir kvöldi? Hvar eru þessir þingmenn og allnokkrir fleiri?
Virðulegi forseti. Það er lágmark að þeir sem greiða atkvæði með kvöldfundi séu hér. Ég veit ekki hvað skal segja, menn verða að standa við það sem þeir biðja um, en mig langar að biðja hæstv. forseta að gefa mér stöðuna á því hvar forsætisráðherra er. Ég óskaði eftir að hann kæmi til fundarins til að svara fyrir það sem aðilar vinnumarkaðarins sögðu í kvöldfréttum, að það mál sem hér er til umræðu hefði ekkert með gerð kjarasamninga að gera, kæmi henni ekki við, hefði ekki borið á góma í þeim umræðum þrátt fyrir að forsætisráðherra héldi því fram. Ég óskaði eftir því að hann kæmi til fundarins. Mér var tjáð að boðum yrði komið til hans og nú vil ég fá svör við því hvar hann er og hvenær hann muni koma til fundarins til að gera okkur grein fyrir því hvað fólst í orðum hans og hvers vegna þau eru svo langt frá orðum aðila vinnumarkaðarins [[Forseti hringir.]]sem hann fullyrti að væru að gera eitthvað allt annað en þeir eru í raun að gera.
Virðulegur forseti. Tvennt hefur komið í ljós á síðustu klukkutímunum sem rennir stoðum undir þær fullyrðingar minni hlutans í þinginu að það sé engin ástæða til að ræða þetta mál hér og nú, þvert á móti full ástæða til að fresta þessari umræðu og vísa málinu aftur til nefndar. Hið fyrra er sú augljósa ábending hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í ræðu hérna áðan eða svari við andsvari að faglegt mat vegna þeirra þriggja virkjunarkosta sem eru í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar er í gangi. Það er verið að vinna. Hin staðreyndin sem mér finnst ástæða til að draga hér fram er að í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar er meinleg villa sem hlýtur að teljast reiðarslag fyrir meiri hlutann. Maður veltir fyrir sér hvort ekki eigi að prenta upp nefndarálitið og leiðrétta þá villu sem þar er. Mér finnst það mjög mikilvægt og ekki síður finnst mér mikilvægt að vita hvort [[Forseti hringir.]]föruneyti hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þessu máli öllu hafi byggt tillöguflutning sinn á þeim röngu staðreyndum í nefndarálitinu.
Forseti. Það væri ágætt að fá svar frá forseta um hvenær áætlað er að ljúka þessum fundi, ekki að það skipti neitt rosalega miklu máli hvort við verðum hérna í alla nótt eða ekki, ég er sannfærð um að forseta dreymir um að fá að sitja í þessum stóli í alla nótt í samfloti við föruneyti hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég sakna þess líka hversu fáir þingmenn sem greiddu atkvæði með kvöldfundi eru hér, en það er alltaf þannig. Þetta er alltaf eins. Við höfum ekkert lært, ekki neitt. Þingið ályktaði að við ætluðum að breyta vinnubrögðum hérna eftir hrunið. Það var þingsályktun sem allir þingmenn samþykktu en það hefur ekkert breyst og mun ekkert breytast fyrr en Píratar fá meiri hluta atkvæða.
Herra forseti. Ég fer fram á það að þeir 24 þingmenn sem greiddu atkvæði með kvöldfundi hér en upplýst er að séu fjarverandi verði látnir vita, hringt í þá alla, hvern einn og einasta, 23 stjórnarþingmenn og hv. þm. Össur Skarphéðinsson því að mér til mikillar undrunar sagði hann í atkvæðaskýringu að hann ætlaði að styðja kvöldfund. Við hefðum þá mátt eiga von á honum. Þessa þingmenn þarf einfaldlega að láta vita að nú sé þessi kvöldfundur sem þeir báðu um og að viðveru þeirra sé óskað, [[Hringja bara í þá.]]hringja í þá alla saman, alveg sjálfsagt mál og gleðja þá með því að gera þeim ljóst að þeim hafi orðið að ósk sinni, að hér standi kvöldfundur. Það er reyndar vonandi bara kvöldfundur og ég spyr hæstv. forseta hvort það sé ekki öruggt að hér sé bara kvöldfundur. Nefndafundir eru boðaðir kl. 8 eða 8.30 í fyrramálið og þannig höfum við keyrt og komum kannski til með að keyra á morgun líka og mér finnst hóflegt að vinnutíminn fari þá ekki mikið yfir 16 tíma á dag marga daga í röð, af skiljanlegum ástæðum. Svo vek ég athygli forseta á því að auðvitað er það mikið kostaboð til meiri hlutans að taka þetta mál [[Forseti hringir.]]af dagskrá vegna þess að málstaður hans versnar dag frá degi. Hann er alltaf að hrynja meir og meir til grunna þannig að það er meiri hlutanum sjálfum fyrir verstu að framlengja þetta dauðastríð. Málstaðurinn er alltaf að versna.
Herra forseti. Það er alveg spurning hvort við séum að brjóta hér vinnuverndarlög. [[Gripið fram í.]]Já. [[Hlátur í þingsal.]]Er það gott fordæmi hjá okkur alþingismönnum þegar vinnumarkaðurinn logar og reynt er að ná einhverjum samningum að þá séum við að brjóta vinnuverndarlög og ræða rammaáætlun af því að það liggur svo á að fá rafmagn í landið? Launafólk í landinu vill ekki rafmagn í launaumslagið sitt, það vill eitthvað annað. Það er orðin drjúg stund síðan ég óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra kæmi hingað, tveir klukkutímar. Er hæstv. forsætisráðherra í bænum eins og sagt er í sveitinni? Ætlar hann sér ekkert að fylgja þessu máli eftir? [[Forseti hringir.]]Hann lagði upp með að þetta væri svo mikið innlegg í kjarabaráttuna en nú eru aðilar vinnumarkaðarins búnir að draga það allt í land.
Virðulegur forseti. Ég kem hingað vegna þess að mér ofbauð þegar hv. þingmaður og þingflokksformaður Vinstri grænna, Svandís Svavarsdóttir, tíndi upp nöfn einstakra þingmanna og spurði hvar þeir væru [[Nú?]]eins og það væri venja að þegar meiri hluti kallaði eftir kvöldfundi sætu hann allir stjórnarliðar. Ég er búin að sitja á þingi síðan 2007 og ég er ekki að segja að þetta sé til eftirbreytni, ég tek undir það með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, en þetta hefur alltaf verið svona. Það er ekki þar með sagt að það sé gott en ég man ekki til þess að þingflokksformenn hafi almennt farið í pontu, nefnt fólk með nafni og kallað eftir því að það kæmi til fundarins. [[Kliður í þingsal.]] Virðulegur forseti. Mér finnst þetta ósmekklegt og mér finnst ómaklegt [[Forseti hringir.]]að það sé látið að því liggja að fólk vinni ekki vinnuna sína. [[Forseti biður hv. þingmenn að hafa taumhald á tilfinningum sínum.]]
Það er ekki að vinna vinnuna sína.
… hér allan tímann í fyrravetur. …
Heyrðu, eru þetta vinnubrögðin …?
… sáttatónninn …
Hæstv. forseti. Hér er kallað eftir hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans sem greiddu atkvæði með kvöldfundi. Ég get auðvitað bara komið í pontu og talað fyrir sjálfan mig, ég er tilbúinn að taka þátt í málefnalegri og gagnlegri umræðu um þetta mál. Ég var að hlusta á ágætisræðu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og uppbyggilega orðræðu við hv. formann atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson. Ég mæli með því að við höldum áfram dagskránni og tökum málefnalega umræðu um það mál sem liggur fyrir og er á dagskrá. Það er nóg af þingmönnum, bæði úr stjórnarmeirihluta og minni hluta, í húsi til að taka gagnlega umræðu og málefnalega og beita rökum til að málið fái einhvern framgang.
Herra forseti. Forseti hefur ekki svarað þeim sem hér hafa borið upp spurningu um hversu lengi fundurinn eigi að standa. Þar sem klukkan er að nálgast 11 er ekki úr vegi að gefa eitthvert „hint“ um það hvað hæstv. forseti áætlar að gera. Við erum ekki alveg jafn mörg í stjórnarandstöðunni til að skipta inn á eins og augljóslega virðist vera gert af þeim þingmönnum sem greiddu atkvæði um lengdan fund. Þau virðast skipta með sér verkum og hluti þeirra er hér í húsi og annar væntanlega einhvers staðar annars staðar. Það er bara kurteisi að við fáum að vita hvað fundurinn á að standa lengi þegar ljóst er að hér hafa komið fram ýmsar málefnalegar aðfinnslur og athugasemdir frá stjórnarandstöðunni sem eru þessu máli ekki til framdráttar. Auðvitað á fyrir löngu að vera búið að taka það af dagskrá, [[Forseti hringir.]]en ljóst er að við verðum að fá að vita hvað fundurinn á að standa lengi.
Virðulegur forseti. Margir eru á mælendaskrá í þessu máli og full ástæða til að halda áfram eitthvað inn í nóttina, það er alvanalegt þegar kemur fram á þennan tíma í þingstörfunum að það sé haldið svolítið inn í nóttina. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að allir þingmenn hefðu gott af því að sjá sólina byrja að birta upp daginn þegar kæmi fram á þennan tíma og ég held að við ættum [[Gripið fram í.]]að halda okkur við það að halda vel áfram og reyna að láta ganga svolítið á þennan langa lista sem hér vill ræða þessi mál málefnalega. Ég vil nú segja út af því sem hér hefur verið sagt, að málstaður meiri hlutans sé alltaf að versna, að ég tel hann vera að styrkjast öllum stundum. Þau helstu lögfræðiálit sem hv. þingmenn minni hlutans hafa stuðst við halda engum rökum í þessu, þau styðja það einmitt mjög dyggilega [[Forseti hringir.]]og greinilega að meiri hlutinn hefur fullar lagaheimildir til að fara þessa leið. Það er ekki í neinni andstöðu við lög um rammaáætlun og þess vegna ættum við að geta tekið það ágreiningsefni út af borðinu og haldið áfram annarri málefnalegri umræðu.
Forseti vill geta þess að skilaboð til hæstv. forsætisráðherra um að nærveru hans hafi verið óskað hér hafa verið ítrekuð.
Virðulegi forseti. Ég sagði hér fyrr í kvöld að ef einhver af ráðherrum Framsóknarflokksins ætti að vera viðstaddur þessa umræðu væri ósköp eðlilegt að það væri sá ráðherra sem lagði fram tillöguna sem er til umfjöllunar. Ég held að það væri mjög gagnlegt miðað við þær upplýsingar sem fram hafa komið. Hann þekkir málið vel, fékk til sín tillögur verkefnisstjórnar, treysti sér ekki til að leggja til breytingar að öðru leyti en því sem verkefnisstjórnin lagði til, þ.e. að færa Hvammsvirkjun úr bið í nýtingu. Aðeins um hið innra ósamræmi stjórnarmeirihlutans, það er dálítið merkilegt að fylgjast með því að menn skuli taka þátt í því að samþykkja kvöldfund sem þeir ætla síðan ekki að vera á sjálfir, kvarta ítrekað yfir því að það sé verið að tefja efnislega umræðu með ræðum um fundarstjórn forseta en kvarta [[Forseti hringir.]]á sama tíma um að í ræðum um fundarstjórn forseta sé efnisleg umræða.
Jæja, þá heldur leikhús fáránleikans áfram. Ég kallaði þetta leikhús fáránleikans líka á síðasta kjörtímabili þegar við vorum komin í svona ógöngur eins og við erum í núna þar sem er enginn sáttatónn og enginn vilji til að leysa úr erfiðum hnútum. Eins og ég sagði áðan, forseti, höfum við ekki neitt lært. Við ætluðum okkur svo mikla og stóra hluti eftir hrun, við ætluðum að læra af því, en þingið er núna í gíslingu meiri hluta atvinnuveganefndar. Það er í gíslingu út af breytingartillögu, þetta er fáheyrt, þetta hefur aldrei verið gert áður og þetta er mjög slæmt fordæmi þar sem verið er að nýta þá stöðu að það var í raun enginn ráðherra í ráðuneyti umhverfismála um langa hríð. Núna er verið að misbeita stöðunni [[Forseti hringir.]]á meðan ráðherra er að setja sig inn í málaflokkinn. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra umhverfismála að hún er ekki fylgjandi þessari breytingartillögu.
Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir að upplýsa að boðum hafi ítrekað verið komið til forsætisráðherra um að nærveru hans sé óskað. Eigi þessi fundur að halda eitthvað áfram að ráði verðum við að vona að hæstv. forsætisráðherra komi nema ef hæstv. forseta er kunnugt um það, því að hann þekkir venjur hans kannski betur en sá sem hér talar, að hæstv. forsætisráðherra sé mjög kvöldsvæfur. Ég held að það væri mjög gagnlegt að heyra útlistun hæstv. forsætisráðherra á þessu innleggi í kjaraviðræðurnar sem hefur reynst vera bull og vitleysa að því er við best fáum séð af heimildum úr fjölmiðlum. Það kannast enginn í viðræðum á vinnumarkaði við það að rammaáætlun hafi verið svo mikið sem nefnd á nafn þar. Persónulega hefði ég enn meiri áhuga á að ræða við hæstv. forsætisráðherra og heyra þjóðhagslegar útlistanir hans á því hvernig það að keyra aftur á braut gömlu stóriðjustefnunnar eigi að verða að krónum og aurum í vösum venjulegs verkafólks eða háskólamanna á spítölum. Það væri mjög áhugaverð umræða, mundi kannski dýpka skilning manns [[Forseti hringir.]]á því hvernig hæstv. forsætisráðherra nálgast þjóðhagsleg mál og hvaða skilning hann hefur á þeim.
Virðulegi forseti. Í morgun voru greidd atkvæði um lengd þingfundar. Þá komu margir upp og létu okkur í stjórnarandstöðunni heyra að við værum ekkert of góð til að vinna inn í nóttina. Það var líka gert með hrópum úr sal. Og hvað er að því að hér í ræðustól sé kallað eftir þingmönnum sem studdu þessa tillögu? Mér finnst að hv. þingmenn og þingflokksformenn sem eiga það til að koma hingað upp og vanda um fyrir öðrum þingmönnum og segja þeim með hvaða hætti þeim beri að hegða sér í þingsal og hvernig þeim beri að tala til annarra þingmanna ættu að fara að eigin ráðum og ekki standa úti í sal og hrópa á aðra þingmenn eftir að ræðum þeirra er lokið eða standa í frammíköllum við aðra þingmenn tveim mínútum eftir að hafa vandað um fyrir öðrum þingmönnum. [[Forseti hringir.]] Þeir sem tala svona verða líka að fara eftir því sem þeir predika en ekki nota ræðustólinn til að vanda um fyrir öðrum ef ekki er innstæða fyrir því.
Herra forseti. Ég lýsti því yfir að ég væri allhissa á að sjá ekki fleiri af hv. þingmönnum sem greiddu atkvæði með kvöldfundi af mikilli ákefð í að ræða þetta mál, en þeir eru ekki sjáanlegir og ég lýsi furðu minni yfir því. Hins vegar er ég sjálf enginn sérstakur aðdáandi kvöldfunda, geri mér grein fyrir því að þeir eru stundum nauðsynlegir en þá hefði maður gjarnan viljað að þeim rökum sem hér hafa verið færð fram sé svarað. Hér er ítrekað búið að benda á lagaleg álitamál sem menn hunsa og líka þá athugasemd sem hefur verið varpað fram um að hér séu ekki iðkuð góð vinnubrögð. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann svara því af hverju menn kjósa að hlusta ekki á fagmenn. Menn bera við yfirvofandi rafmagnsskorti sem er búið að hrekja hér í mörgum ræðum og að það þurfi að snúa í gang hjólum atvinnulífsins sem er líka búið að hrekja í mörgum ræðum. Herra forseti. Ég hef áhyggjur af því [[Forseti hringir.]]að fundir seint að kvöldi auki ekki einbeitingu og skerpu í þessum umræðum og svo sannarlega er meiri skerpu þörf. Ég ítreka því spurningu mína sem ég hef ekki fengið svarað frá virðulegum forseta: Hvað ætlar hann að halda þessum fundi lengi áfram? Það hlýtur að vera eðlilegt að við fáum svör við því. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég hef ekkert á móti því að við höldum aðeins áfram en þarf hins vegar eiginlega að fá að vita það upp á skipulag vegna þess að kl. 8.30 í fyrramálið er fundur í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og þar eru til umræðu höfundaréttarmál. Eins og virðulegur forseti veit sjálfsagt er ég í flokki sem heitir Píratar sem er komið af Pirate Party sem er sérstaklega kominn til vegna höfundaréttarmála þannig að þetta er svolítið mikilvægur fundur í mínu tilfelli. Ég get ekki sleppt honum og ég verð að mæta á hann að minnsta kosti eitthvað sofinn. Ég er í mjög litlum þingflokki þannig að ég þarf eiginlega að vita þetta. Ég er ekkert að krefjast þess að fundurinn verði styttur en það væri mjög gott að fá að vita um það bil hvað forseti hefur í hyggju þannig að það sé hægt að skipuleggja starfið betur.
Herra forseti. Í kvöld hefur ítrekað verið kallað eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi í þingsal og fari yfir þann forsendubrest sem [[Gripið fram í.]]virðist vera hlaupinn í málið þar sem hann var búinn að fara yfir það bæði í þingsal og fjölmiðlum að samþykkt þessarar umdeildu breytingartillögu hv. meiri hluta atvinnuveganefndar væri forsenda fyrir lausn kjaradeilna. Nú hefur komið í ljós að það virðist hafa verið tómt bull og við þurfum að fara yfir það og fá skýringar. Það má vera að hæstv. forsætisráðherra hafi einhverjar skýringar á málinu og við þurfum að fá að vita það áður en lengra er haldið. Auk þess spyr ég hæstv. forseta hvað hann hyggist halda fundi lengi áfram og hvenær búast megi við því að hæstv. forsætisráðherra komi í salinn til að fara yfir málin með okkur.
Herra forseti. Það er auðvitað mjög slæmt að ekkert bóli á hæstv. forsætisráðherra og tel ég þá rétt að við gerum hlé á þessum fundi og hleypum fólki heim til að hvíla sig. Ég á að mæta á fund í atvinnuveganefnd kl. 8 og vona að þar séu á dagskrá einhver uppbyggilegri mál en sú endemis breytingartillaga sem hér hefur verið til umræðu og stöðvað öll mál í þinginu í fjölda daga. Willum Þór Þórsson kom inn á að við ættum að taka rökræðuna og það er bara mjög gott að gera það en mig langar að vita hjá hv. þingmanni hvað eigi að gera þegar menn taka engum rökum. Menn standa stundum frammi fyrir því að menn taka engum rökum þó að það sé sýnt fram á annað [[Forseti hringir.]]og þverskallast við. Þá er orðið illt í efni.
Forseti hvetur þingmenn til að fjalla um fundarstjórn forseta.
Hæstv. forseti. Ég set út á þá fundarstjórn að fá ekki svör um tímalengd fundarins. Ég hef ekki krafist þess að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur. Ég vil bara fá svarið skriflegt frá honum vegna þess að ég tel að hann hafi engan áhuga á að koma hingað og ræða við okkur og þegar hann hefur látið það eftir sér að koma hingað inn í þingsal hefur því miður afskaplega lítið komið út úr því, en hann hefur þó nokkra aðstoðarmenn og ég vildi gjarnan að þeir tækju saman fyrir okkur það sem á að koma út úr samþykkt þessarar rammaáætlunar sem verður til þess að leysa kjarasamningana. Ég ætla að leyfa mér að vitna í viðtal við Magnús Pétursson ríkissáttasemjara þar sem hann segir að hann hafi ekki séð önnur eins verkföll árum saman og ekki síðan fyrir hrun: „Við sjáum átök hér um fjölmörg málefni, ekki bara um kaupið heldur um ýmis önnur atriði í samfélaginu. Það er skipting auðlindanna, arðurinn af auðlindum, hvernig á að skipta því. Það eru átök eða ágreiningur milli hópa, hver er betur settur en annar. Þannig að það er ágreiningur um fjölmargt í samfélaginu, sem að ég er alveg sannfærður um að hefur áhrif á stöðu kjaraviðræðna.“ Og ríkisstjórnin leggur ekki sitt af mörkum til að leysa vandann.
Hæstv. forseti. Hér er kallað eftir ráðherrum og þingmönnum og því að við tökum umræðu um þjóðhagslega þýðingu þess máls sem er undir og þeirra kosta sem við ræðum, þetta jafnvægi verndar og nýtingar, hvaða þýðingu það hefur sem innlegg í kjaramál. Það er erfitt á þessari mínútu að ræða allt þetta undir þessum lið þannig að ef við komumst ekki í hefðbundna dagskrá er tómt mál að tala um að ræða þennan lið og taka einhverjum rökum. Ég vil líka koma því að að hæstv. umhverfisráðherra, Sigrún Magnúsdóttir, hefur verið mjög dugleg að vera við umræðuna, flutt ræðu og átt orð við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég á að koma í ræðu [[Forseti hringir.]]fljótlega og þá getum við tekið þessa orðræðu.
Virðulegur forseti. Hefur forseti ekki áhyggjur af því að það er ófriður alls staðar í samfélaginu? Það er ófriður og átök á vinnumarkaði og ríkisstjórnin virðist vera komin í þá stöðu að hvar sem hún drepur niður fæti herðir hún átökin. Hún eykur átökin hérna í þinginu, hún eykur átökin gagnvart þeim sem eru í verkfallsaðgerðum á vinnumarkaði og herðir alla hnúta. Forseti hefur vald á dagskrá þingsins, ekki ríkisstjórnin, þannig að forseti hefur í hendi sér að hafa að minnsta kosti þau áhrif á umræðuna í þinginu að auka ekki beinlínis ófriðinn í samfélaginu. Það kom fram í viðtali við ríkissáttasemjara í fréttum í kvöld að átökin snerust ekki bara um kaup og kjör heldur líka áhyggjur almennings yfir skiptingu auðlindanna, [[Forseti hringir.]]auknu misrétti og auknum ójöfnuði í samfélaginu. Forseti getur haft áhrif á þetta með því að stýra dagskránni til betri vegar og taka þetta mál af dagskrá.
Virðulegi forseti. Vinsamlegast ekki taka þessu sem kvörtun. Mig langar að segja frá svolitlu sem mér finnst alveg þess virði að hugsa um þegar kemur að lýðræðinu. Þannig er að ég á marga góða vini og marga góða frændur, tvo frændur sérstaklega sem eru bræður. Einhvern tímann sátum við heima að drykk og okkur vantaði eitthvað úr búðinni svo við kusum einn okkar til að fara í búðina, þann yngsta, og kölluðum hann fasista þegar hann hafnaði þessari lýðræðislegu ákvörðun. Ég ítreka að ég er ekki að kvarta en mér finnst alveg þess virði að nefna þetta vegna þess að þeir sem greiddu atkvæði með því að halda þennan þingfund eru almennt ekki hér, ég sé bara einn í salnum, tvo með virðulegum forseta sem greiddu atkvæði með þessum þingfundi, þannig að það er greinilegt að þeir sem greiddu atkvæði með því að halda þennan þingfund hafa ekki mikinn áhuga á að taka þátt í honum. Auðvitað er þetta allt mjög skiljanlegt og við vitum nákvæmlega hvers vegna það er. Mér þykir þess virði að hafa í huga þegar kemur að [[Forseti hringir.]]fundarstjórn forseta og störfum þingsins hvað það er sem við eigum við að etja hérna. Það eru ekki málefnalegar umræður vegna þess að það er ekkert færi á þeim þegar það er næstum því enginn í salnum sem vill tala um málið.
Til að svara vill forseti taka það fram að hann hyggst halda áfram fundi enn um sinn.
Forseti. Ég hef upplifað það mjög sterkt hér undanfarna daga að ég lifi í landi hinna klikkuðu karlmanna. Ég ætla í ljósi þess að lesa, með leyfi forseta, ákaflega sterka grein eftir Andra Snæ Magnason, sem birtist á visi.is þann 11. september 2010: „Það er einsdæmi í veröldinni að þjóð drekki fyrirtækjum sínum í skuldir til þess að tvöfalda orkuframleiðslu og tvöfalda hana aftur með tilheyrandi raski. Það eru til mælikvarðar á alla hluti. Yfirleitt skynjum við í okkar daglega lífi hvað er eðlilegt og hvað er yfirgengilegt. Stundum blindar umræðan okkur og þá getur verið ágætt að prófa að tala um hlutina á útlensku til að sjá þá í nýju ljósi. Prófið til dæmis að segja einhverjum að hér hafi einn ríkisbanki verið seldur með láni frá hinum ríkisbankanum og öfugt. Þannig hafi þeir verið afhentir mönnum nátengdum ríkjandi stjórnmálaflokkum. Framkvæmdastjóri annars flokksins varð formaður bankaráðs í öðrum bankanum á meðan fyrrverandi viðskiptaráðherra hins flokksins var einn þeirra sem fékk hinn bankann. Sá maður hafði aðgang að öllum upplýsingum um stöðu bankans. Í millitíðinni varð þessi fyrrverandi viðskiptaráðherra hins vegar seðlabankastjóri. Hann flaug til Ameríku og gerði Alcoa tilboð sem fyrirtækið gat ekki hafnað. Þannig var hann búinn að tryggja mestu stórframkvæmdir Íslandssögunnar og stóraukin umsvif bankans sem hann var að enda við að selja sjálfum sér. Ef þið segið þetta á útlensku þá hrista menn hausinn. Þeir gapa. Þeir nota orð eins og corruption og mafia. Þeir segja vantrúaðir og jafnvel vonsviknir: No not in Scandinavia! Svona gerist í Suður-Ameríku, Rússlandi, þetta getur ekki gerst hjá ykkur. Þetta er í einu orði sagt brjálæði. En á Íslandi þá var þetta sett fram sem eðlileg viðskipti eða eðlileg hugmyndafræði. Hin viðtekna geðveiki. Það er geðveiki að tífalda bankakerfi á sjö árum. Við vitum það núna. Það er ekki tæknilega mögulegt að rækta upp alla þá þekkingu og reynslu sem þarf til að byggja upp og reka slíkt apparat á svo skömmum tíma. Jafnvel ekki með því að moka heilli kynslóð gegnum bisnessskóla og bjarga þeim sem fæddust fyrir 1980 með skemmri skírn á MBA-námskeiði. Það er bara ekki hægt. Þótt strákur sem er enn þá með fósturfituna í hárinu fái 2 milljónir á mánuði þá verður hann ekki reynslumeiri, klárari eða ábyrgari fyrir vikið. Miklu líklegra er að hann verði klikkaður. Það kom líka í ljós. Orkuframleiðslan á Íslandi var tvöfölduð frá 2002–2007. Að tvöfalda orkuframleiðslu í þróuðu ríki á fimm árum er ekki aðeins fáheyrt heldur væri það talið fáránlegt rugl í öllum nágrannalöndum okkar. Í flestum iðnríkjum eykst orkuframleiðsla um einhver 2–3% á ári. Tvöföldun væri óhugsandi, enda margsannað að of stórar fjárfestingar eyðileggja meira en þær skapa. Á Íslandi var hins vegar markmiðið að tvöfalda orkuframleiðsluna aftur næstu fimm árin með álbræðslum í Helguvík, Húsavík og reyndar gott betur með þreföldun í Straumsvík. En orðið álbræðsla eitt og sér felur ekki í sér neina stærðarviðmiðun. Alcoa og Century hafa síðan þá tilkynnt að þau vilji byggja 50% stærri bræðslur en fyrst stóð til. Þannig bættist við orkuþörf upp á heila Kárahnjúkavirkjun - svona í framhjáhlaupi. Það sem var áður klikkuð stærð er skyndilega orðin einhvers konar neðanmálsgrein. Hér var ekki á ferðinni línulegur vöxtur heldur veldisvöxtur. Á eftir tímabili geðveikinnar átti að taka við algert og fullkomið brjálæði. Æðið átti síðan að vera fjármagnað með 400–500 milljarða 100% lánum opinberra orkufyrirtækja. Næstum 2 milljónir á hvert mannsbarn á Íslandi, allt beintengt álverði og leyndu orkuverði sem er allsherjarvitfirring. Um þetta allt var fjallað í fjölmiðlum eins og hverja aðra atvinnusköpun. Er kókaín í heita vatninu? Geðveikin er núna augljós í jarðvarmabransanum. Þar hafði þróunin verið jöfn og stöðug frá hitaveituvæðingunni á kreppuárunum. Nú er engu líkara en menn hafi borað niður á kókaínæð og fyllt rækilega á sér nasirnar. Á Kröflusvæðinu voru menn komnir upp í 60 MW framleiðslu á einhverjum 40 árum og það gekk ekki áfallalaust. Nú á allt í einu að vera hægt að fjórfalda Kröfluvirkjun, stækka hana um 150 MW. Menn stefna á að tífalda orkuframleiðslu í Þingeyjarsýslum til að þjóna nýrri Alcoa-verksmiðju á fimm árum. Er það ekki 1000% aukning? Það á að ganga eins nærri Þeistareykjum og hægt er og menn vilja Gjástykki líka. Orkuveitan er búin að selja Norðuráli Hengilinn og Hellisheiðina. Magma Energy er búið að auglýsa að þeir ætli að auka framleiðslu HS orku úr 175 megavöttum upp í rúm 400 MW vegna þess að þeir virðast telja sjálfsagt að helstu orkulindirnar á öllu Reykjanesi verði einkavæddar og afhentar Magma. Verkefnafjármögnun heitir það víst núna, ekki einkavæðing.“ - „Newspeak.“ „Maður getur spurt eins og asni: Er til þekking og mannafli til að margfalda öll orkufyrirtækin á tíu árum? Af 20 háhitasvæðum á Íslandi á að raska 16 strax, nánast allt fyrir áliðnaðinn. Fyrirtækin hafa sótt um leyfi til að bora í flest svæðin sem eftir eru. Er enginn efi í huga jarðvísindamanna þegar þeir eru staddir í ævintýraveröld við Torfajökul, Kerlingarfjöll eða við Bitru? Vilja þeir í alvöru fara í ALLT, núna strax? Er þetta menntað fólk eða bara málaliðar sem vinna hvað sem er fyrir hvern sem er? Allt í einu þykjast menn geta tífaldað orkuframleiðsluna í Þingeyjarsýslum til að þjóna nýrri Alcoa-verksmiðju á fimm árum (eða alveg eins verksmiðju í eigu Kínverja). Mörgum virðist þykja eðlilegt að opinber fyrirtæki taki 30 milljarða að láni til að „kanna“ hvort næg orka sé fyrir annað Alcoa-álver. Af hverju eru menn svona klikkaðir? Er í alvöru einhver sem telur sniðugt að skuldsetja þjóðina fyrir samtals 300–400 milljarða fyrir tvö Alcoa-álver í sama kjördæmi? Af hverju þarf að tífalda? 1000% aukning? Er þetta ekki klikkuð áhætta? Af hverju byrja menn ekki með 50 MW virkjun, láta hana borga sig upp, gera síðan meira eftir 20 ár eða láta samfélagið einfaldlega njóta ágóðans? Eða á samfélagið helst aldrei að njóta ágóðans? Af sunnlenskri þekkingu. Ég var einu sinni á fundi á Húsavík og þar sagðist hitaveitustjórinn léttilega geta náð 1000 MW upp úr háhitasvæðunum í Þingeyjarsýslu. Ég spurði hvort það væri ekki rétt skilið að vísindamenn hefðu áhyggjur af ofnýtingu á háhitasvæðum landsins. Gagnrýni vísindamanna var skjótafgreidd sem „sunnlensk þekking“ og þá fóru allar viðvörunarbjöllur að klingja. Ég fann viðtal við þennan hitaveitustjóra frá 2002. Þá var hann búinn að bora væna holu fyrir 170 milljónir vegna þess að Rússar vildu hugsanlega kannski reisa súrálsverksmiðju og risaálver við Húsavík. Ef maður tekur frá minni háttar staðreyndir eins og þá að rússneski áliðnaðurinn var rekinn af mafíunni, þá er leitun að iðnaði í heiminum með jafn mikinn og eitraðan úrgang og súrálsvinnsla. Dugnaðarforkurinn var búinn að eyða 170 milljónum í að kanna málið. Er þetta ekki klikkað? Þessi óði maður og vinir hans hafa haldið bænum sínum í helgreipum og veðsett orkufyrirtækin upp í rjáfur. Hér hefur allt verið svo gott að menn halda að þeir séu ósnertanlegir. Þótt fyrirtækin stundi djöfulsskap í öðrum löndum myndu þeir aldrei stunda slíkt hérlendis. Sure. Heilagi heimamaðurinn. Á Íslandi fær ótrúlegasta vitleysa gagnrýnislausa framsetningu. Í Morgunblaðinu í mars árið 1987 mátti finna spá um þróun loðdýraræktar til 1996. Á þessum tíma voru 30 minkabú á landinu. Sagt er frá skýrslu sem spáir því að minkabú verði orðin 600 talsins árið 1996. Þeir gera ráð fyrir tuttuguföldum vexti á tíu árum eins og ekkert sé sjálfsagðara. Mánuði síðar birtist bjartsýnisfrétt: „Minkastofninn tvöfaldast á þessu ári.“ Aðeins þremur árum síðar, í apríl árið 1990, er þessi dramatíska fyrirsögn: „Loðdýrarækt: Þetta er komið á síðasta snúning. Margir á barmi örvæntingar.“ Hérlendis er fjallað um sturlun sem norm, jafnvel lífsnauðsyn og æði er æðsta dyggðin, allt er talið eðlilegt ef „heimamaður“ vill þetta. Það er ekkert jafn klikkað á Íslandi og hinn heilagi heimamaður. Ef heimamaður vill að óþekktir menn reisi olíuhreinsunarstöð á sínu landi, þá á hann þann heilaga rétt, ekki síst ef hann notar orðið „atvinnusköpun“ til að réttlæta gjörðir sínar. Töfraorðið sem tæmir heilabú klikkuðu karlanna og lamar gagnrýna hugsun. Upphæðir sem teldust umtalsverðar í hagtölum nágrannaríkja, orkulindir og innviðir sem eru inni á kortum stórvelda sem „hernaðarlega strategísk“ fyrirbæri eru komin undir „vilja heimamanna“. Orkuforði og náttúra þjóðarinnar er í höndum örfárra hreppsnefnda sem hafa ekkert starfslið og enga sérþekkingu á meðan meiri hluti Íslendinga sem býr á höfuðborgarsvæðinu er hvergi talinn til „heimamanna“. Mafíurekið álfyrirtæki? Dularfullir málaliðar? Heimsfrægir sóðar. Réttindi til 120 ára? Menn ganga svo langt til að þóknast sínum draumaprinsi að þeir verða eins og ljóta systirin í ævintýrinu, klippa af sér tærnar til að troða sér í glerskóinn. Í stað þess að mæta andstöðu á félagslega vængnum þá eru klikkaðar hugmyndir keyrðar upp af trylltum verkalýðsleiðtogum sem heimta öfgafulla skuldsetningu á opinberum orkufyrirtækjum. Ef hik verður á skuldsetningunni þá eru menn „að draga lappirnar“. Íslendingar eru aumingjar ef þeir geta ekki ábyrgst 200 milljarða fyrir Norðurál og annað eins fyrir Alcoa. Þegar opinberu fyrirtækin eru ónýt og geta ekki virkjað fyrir stóriðjuna er eina niðurstaðan tafarlaus einkavæðing auðlindanna til að „rjúfa kyrrstöðuna“. ASÍ setur í „stöðugleikasáttmálann“ að „öllum hindrunum skuli rutt úr vegi“ álvers í Helguvík. En blóð í skó. Einmitt út af svona hugsun eru á annað hundrað útlendinga enn þá óvinnufærir eftir byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Öllum hindrunum var rutt úr vegi til að gefa Alcoa orkuverð sem sparar þeim 200 milljón dollara á ári. Það eru árslaun 10.000 kennara. Það er geðveiki að skaða starfsorku svo margra til að skapa 400 störf. Menn nota reyndar úrelt viðmið eins og margföldunaráhrif til að ýkja áhrifin, en væri ekki lágmarkskurteisi að draga þá óvinnufæru frá heildartölunni? Stækkun strandar á Orkustofnun. Álbræðslan í Helguvík er tákn um hvað Ísland er lélegt land og illa rekið. Álverið í Helguvík rís þrátt fyrir að skipulag liggi ekki fyrir og ekki orkuöflun heldur. Gott ef mengunarkvótann vantar ekki líka. Álbræðslan í Helguvík er tákn um hversu veik stjórnsýslan er í landinu, hvað fagmennska og langtímahugsun er í miklum molum og hvernig fjölmiðlar nánast hvetja til lögbrota í fyrirsögnum. Dæmi: HS Orka hyggst stækka Reykjanesvirkjun um 50 MW. Stækkun er háð virkjunarleyfi frá Orkustofnun. Sérfræðingar telja að Reykjanesið sé nú þegar ofnýtt. HS Orka er hins vegar búin að eyða milljörðum í nýja túrbínu. Fyrirsagnir snúa ekki að þeirri spillingu, að kaupa milljarða túrbínur áður en leyfi fæst. Fyrirsagnir eru frekar á þessa leið: „Stækkun strandar á Orkustofnun.“ Ef við snúum þessu upp á Icesave þá myndi fréttamaðurinn skrifa svona: „Enn hefur fjármálaeftirlitið ekki heimilað rekstur útibúa í Bretlandi, þrátt fyrir að Landsbankinn sé búinn að eyða milljarði í tölvukerfi til að taka við innstæðum.“ Orkuveita Reykjavíkur er núna með milljarða á lager af vannýttum túrbínum sem voru keyptar fyrir Norðurál í Helguvík áður en búið var að skipuleggja eða samþykkja línuleiðina. Borgarbúar þurfa að borga niður lánið. Forsenda álversins er að OR fái að virkja við Bitru og Hverahlíð. Það er hins vegar ekki ljóst hvort íbúar í Hveragerði vilji taka þátt í tilraun um áhrif brennisteinsmengunar á lýðheilsu. Forsenda álversins er líka sú að HS Orka fái Krýsuvík og Eldvörp og að Landsvirkjun láti tilleiðast og setji Þjórsá í púkkið. Þannig reisa opinberir aðilar flókna spilaborg þar sem saman fara áhætta, skuldir og skuldbindingar sem falla ef aðeins eitt spilið fellur. Þannig er búið að binda hendur næstu borgarstjórna og efna í brjálæðislegt framkvæmdafyllirí á mikilvægum svæðum, allt fyrir eitt fyrirtæki sem vantar flest leyfin. Gæti nokkur maður sagt frá þessu verkefni á alþjóðlegri ráðstefnu án þess að vera púaður niður sem fúskari? Á álráðstefnu myndi slíkur maður reyndar vekja meiri losta en erótískur dansari: „Vestræn þjóð með þriðja heims leikreglur. Nammi namm!“ Verkalýðshreyfingin vill ekki leikreglur, fagmennsku eða langtímahugsun í orkumálum. Hún vill bara að „öllum hindrunum sé rutt úr vegi“. Forstjóri Norðuráls ætti að fá sírenu á bílinn sinn svo umferðarreglur tefji hann ekki. Álver, kísilver, gagnaver - það er ekki til orka fyrir þetta allt. Samt eru allir byrjaðir að byggja út í loftið. Klikkað lið sem allir tipla í kringum í meðvirkniskasti. Hin viðtekna vitfirring. Að tvöfalda orkuframleiðslu átti þátt í því að fokka upp efnahagslífinu. Hugmyndin um að tvöfalda hana síðan aftur er bilun sem á sér enga samsvörun í hinum vestræna heimi. Þótt rúmlega allur ágóði af auðlindum renni til erlendra lánardrottna þá hefur það engin áhrif á brjálæðingana. Andspænis byltingu og geðveiki, geðveikislegu tapi, brjáluðum hækkunum á orkuverði til almennings eiga náttúrufræðingar að setjast til borðs með óðum mönnum og skilgreina hvað skuli vernda og hvað virkja. En þrátt fyrir fyrirsjáanlega tvöföldun framleiðslunnar þá vilja þeir líka Þjórsárver, líka Kerlingarfjöll, líka Torfajökulsvæðið, vilja eiginlega allt og vilja fá það STRAX. Það er aðdáunarvert að menn ræða málin af kurteisi þótt eina heilbrigða svarið sé að æpa: ÉG LÆT EKKI BJÓÐA MÉR ÞESSA HELVÍTIS GEÐVEIKI! Við erum stödd í miðri byltingu en menn kalla sig ekki álbyltingarmenn, þeir skilgreina sig sem normal þótt skalinn sé geðveikur. Menn fíla sig jafnvel ofsótta. Þannig eru stríðsherrar alltaf ofsóttir hófsemdarmenn þegar þeir ætla bara rétt að leggja undir sig nágrannaríkið í nafni friðar. Sá sem ekki tekur þátt í múgæsingunni er annaðhvort svikari eða klikkaður. Kjarni vandans. Skoðanakannanir gegnum árin hafa sýnt að stór hluti karlmanna á aldrinum 40–70 ára hefur verið hlynntur geðveikinni, að tvöfalda og tvöfalda svo aftur. Mesti vandinn er meðal kjósenda Sjálfstæðisflokksins þar sem mikill meiri hluti karlmanna hefur jafnvel talið geðveikina forsendu þess að líf þrífist á Íslandi. Auk þess vill mikill meiri hluti þeirra slaka á umhverfiskröfum og losa reglugerðir. Þarna liggur alvarlegasta pólitíska meinið á Íslandi. Ef allt væri eðlilegt ættu karlarnir okkar að vera íhaldssamir, hófsamir, áhættufælnir, trúaðir, sparsamir, reglufastir og jafnvel dálítið leiðinlegir. Þetta er mikilvægur hópur manna í hverju samfélagi. Þarna eru margir dæmigerðir heimilisfeður, þarna eru máttarstólpar samfélaga, íþróttafélaga, stjórnendur fyrirtækja, áhrifamenn, þingmenn og jafnvel blaðamenn og ritstjórar. Þetta eru menn sem hafa vald til að skilgreina hvað er eðlilegt og hvað er yfirgengilegt. Það er mjög alvarlegt þegar svona mikilvægur hópur bilast. Það er einsdæmi í veröldinni að þjóð drekki fyrirtækjum sínum í skuldir til þess að tvöfalda orkuframleiðslu og tvöfalda hana aftur og raska til þess jafn mörgum svæðum á jafn stuttum tíma. Það er einsdæmi að vestræn þjóð taki á sig svona mikla áhættu og fórni svo miklu fyrir óljósan og leynilegan ágóða af viðskiptum við amerískt stórfyrirtæki. Hvaða vestræna þjóð myndi veðsetja sig sem nemur 2 milljónum á mann fyrir dóna eins og Century eða Alcoa?“ Því miður er ég nánast búin með ræðutíma minn og mun ég halda áfram að lesa þessa mögnuðu grein eftir rithöfundinn Andra Snæ Magnason. Ég læt lokið tilvísun í greinina og vil hvetja alla þá sem hafa ekki lesið hana til þess að kynna sér hana eða hlusta á næstu ræðu mína þar sem ég mun lesa næstu kafla. Ég hlakka mikið til þess, enda hefur þessi grein sjaldan verið eins tímabær og akkúrat í þessari umræðu. Læt ég þá lokið máli mínu að sinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverðan lestur. Ég get kannski ekki sagt að ég sé endilega sammála öllu sem kom fram í því sem þar var lesið og já, ég skal segja það að mér sárnaði nú pínulítið fyrir hönd Húsvíkinga, frænda minna og vina, sem þar var sagt. En ég ætla ekki að ræða það við hv. þingmann heldur annað. Ég er mikill aðdáandi þess að menn reyni að vita hvert þeir séu að fara með samfélagið ef þeir eru í ríkisstjórn og hvað þá fara fyrir henni. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að þetta mál sé lykillinn að lausn kjaradeilu á vinnumarkaði. Síðan hafa hins vegar komið fram bæði aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins og forseti ASÍ, Gylfi Arnbjörnsson, og sagt að þetta sé rangt, þ.e. að ramminn hafi aldrei komið upp í viðræðum um bætt kjör á vinnumarkaði, þannig að eitthvað hefur samfélagið breyst frá þeim tíma sem hv. þingmaður er kannski að lýsa, vonandi, að menn líta ekki svo á að það sé lykillinn að lausnum að ráðast í virkjanir, heldur sjá menn að þar eru allt önnur öfl að verki og skipta máli til sjálfbærs vaxtar til langrar framtíðar heldur en einstakar stórframkvæmdir sem skila hlutfallslega fáum störfum, þannig að það er vel. Forsætisráðherra er hins vegar enn þá þessarar skoðunar, þ.e. að þetta sé lykillinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaðan hún telji að hann hafi þessar hugmyndir fyrst það er enginn annar sem tekur undir þetta, og hvort hún þekki til þess að slík sjónarmið hafi verið uppi annars staðar en við hin höfum kannski tekið eftir og hvar hæstv. forsætisráðherra gæti hafa fengið þá flugu í höfuðið að þetta væri lykillinn að þeirri erfiðu deilu sem við horfum núna upp á.
Forseti. Það er einmitt svo mikilvægt að muna bakgrunninn að því hvernig þetta var hérna, og sem betur fer hafa margir aðilar lært af sögunni. Á tímabili var eins og þetta væri eina lausnin á öllum vandamálum landsins og var ein af ástæðunum fyrir því að það fór í gang svona rosalega mikil bóla. Yfirleitt er ekki farið í svona miklar framkvæmdir á hagvaxtartímum eins og Kárahnjúkavirkjun var. Ég veit ekki hvar hæstv. forsætisráðherra hefur fengið þessar hugmyndir og þess vegna er mjög bagalegt að hann hefur ekki verið hér í dag nema í örstutta stund og alls ekki til þess að svara fyrir neitt. Hann hefur ekki svarað fyrir það sem í raun og veru hefur komið fram að voru ósannindi af hans hálfu. En sjálfsagt mun hann túlka það sem svo að það sé verið að misskilja hæstv. ráðherra, eins og alltaf gerist þegar hann er hrakinn til baka með ósannindi. Það er mjög slæmt. Þetta er eins og hæstv. forsætisráðherra hafi lent í einhvers konar skringilegri tímavél og hann sé fastur i einhverjum öðrum tíma, síðustu öld kannski, og er skringilegt að sjá svona unga manneskju vera þannig fasta. Ef hann væri meira hérna á þinginu með okkur þá er ég alveg viss um að við gætum hjálpað honum að komast inn í 21. öldina. En þetta er mjög undarlegt allt saman og mér er fyrirmunað skilja af hverju það er ákveðið að byrja að beita þessari leið til að þvinga málið sem við erum að fjalla um í gegnum þingið, sem er í raun og veru að það sé verið að taka af - má ég ekki bara bjóða þeim sem eru að kalla inn í sal, að koma inn í sal? - Það er verið að leysa í sundur rammann. Og það er mjög hættuleg vegferð, verð ég að segja.
Virðulegi forseti. Það eru dólgar víða og það er oft talað um flugdólga. Það eru líka til þingfundadólgar og þeir eru hér stundum í hliðarsölum. Virðulegi forseti. Mér finnst áhugaverð sú mynd sem er teiknuð upp í greininni sem hv. þingmaður las upp hér áðan, vegna þess að þetta er að mörgu leyti svo rétt. Við erum að mínu mati komin töluvert frá þessu, ekki alla leið og ekki nógu langt, en menn hafa áttað sig á því á undanförum árum að töfralausnir eru ekki til. Vöxtur samfélaga verður ekki til með svona stórum einstaka framkvæmdum sem koma utan frá, heldur er hinn innri vöxtur miklu stabílli og skilar meiru til lengri tíma. Margt af því sem við höfum horft til hingað til og skyndilausnirnar í pólitíkinni hafa verið mjög dýru verði keyptar og við erum komin það langt að við eigum ekkert svo mikið af raforkukostum eftir, þ.e. í vatnsafli og jarðvarma. [[Forseti hringir.]]Og þess vegna skiptir svo miklu máli að við vöndum vel til verka þegar við tökum ákvarðanir um með hvaða hætti við ætlum að nýta það sem eftir er.
Forseti. Ég er ekki alveg sammála því að við séum komin voðalega langt frá þessu hugarfari. Þetta hugarfar hefur endurspeglast hér á þingi undanfarið og í öllu framferðinu í kringum rammaáætlun og þess vegna hefur mér liðið eins og ég væri komin aftur í þennan tíma. Ég upplifi það varðandi þá vegferð sem var farin á síðasta kjörtímabili og var mikill og langur aðdragandi að, 20 ára aðdragandi, t.d. með rammaáætlun, að við séum að fara aftur á bak og það er hægt að fara mjög hratt aftur á bak. Og bara það að hæstv. forsætisráðherra Íslands láti sér detta í hug að nota þessar kjaradeilur sem eins konar gísl til að þvinga þetta mál hér í gegn er með ólíkindum. Ég vil bara minna á að þingið er tilbúið til þess að hleypa upprunalegu þingsályktunartillögunni í gegn. Það er þessi breytingartillaga frá meiri hluta atvinnuveganefndar sem við erum að sporna við.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir hennar ræðu. Hún var sérstök þar sem hv. þingmaður byrjaði á því að tjá það að henni liði eins og hún væri í landi hinna klikkuðu karlmanna og las síðan upp úr bók eftir Andra Snæ Magnason. Ég ætla ekki að tjá mig um þá bók eða kannski inntakið í því efni sem hún las upp, og þó.
Grein.
- Grein. Rithöfundar eins og Andri Snær Magnason eru auðvitað að vekja okkur til umhugsunar, ég læt þar við sitja. En hv. þingmaður talaði hér um ál og álbræðslur, vitnaði í þessa grein og þetta neikvæða ívaf sem er á því brjálæði, því æði sem lýst er. Ég vil þó tala um þennan orkuáliðnað á jákvæðari hátt og benda á að sá klasi sem hefur myndast í kringum þennan iðnað, sem hefur hér verið virkjaður með handafli, skapar um það bil 10% af þeirri árlegu verðmætasköpun sem við tölum sem verga landsframleiðslu. Jafnframt eiga sér stað í þessari þyrpingu klasans viðskipti við nánast allar atvinnugreinar í landinu eða er í snertingu við þær. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða hugmyndir [[Forseti hringir.]]hún hefur um framtíðaruppbyggingu í þessari atvinnugrein.
Ég þakka svarið. Það var spakur maður sem eitt sinn sagði að það mætti ekki setja öll eggin í sömu körfuna. Og ég er og hef lengi verið þeirrar skoðunar, eftir að síðasta stóra álverið var sett af stað, kerin voru sett í gang, að við séum komin með alveg nóg af álbræðslu á Íslandi. Við þurfum ekki fleiri álver, það er hægt að nýta orkuna í annað og mér finnst líka smánarlegt hversu lítið þessi fyrirtæki borga fyrir orkuna. Sambærileg fyrirtæki, sömu fyrirtæki, borguðu þrisvar til fjórum sinnum meira fyrir orkuna í Þýskalandi. Þau fóru til Íslands af því að það var svo ódýrt að kaupa orku hér. Ég held því að við ættum að staldra aðeins við, það er komin ný auðlind í landið sem eru erlendir ferðamanna. Við hlúum ekki nægilega vel að þeirri atvinnugrein. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki verið farsæl í því að tryggja að þeir sem njóta hagsældar af auknum ferðamannastraumi taki þátt í kostnaðinum, heldur átti að velta þeim kostnaði m.a. yfir á Íslendinga, almenning, sem er náttúrlega fráleit hugmynd. Ég vil því hvetja hv. þingmann að beita sér fyrir lausnum sem eru á þann veg að það sem fólk sækir í, íslensk náttúra, verði ekki eyðilagt vegna skammtímasýnar. Við þurfum að móta okkur miklu skýrari framtíðarsýn um hvernig við ætlum að hlúa að landinu þannig að það verði bæði kostur að búa hér sem Íslendingur og kostur að koma hingað til að njóta náttúrunnar með okkur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum sammála um að nýta orkuna og vernda og finna á því jafnvægi. Fjölbreytt atvinnuuppbygging er okkur nauðsynleg. Vöxtur í ferðaþjónustu hefur eftir sem áður verið mikill á sama tíma og við höfum náð að nýta orkuna til að mynda til álfyrirtækja, þannig að ég sé ekki neina ástæðu fyrir því að við getum ekki með skynsamlegum hætti haldið því áfram. Ég bendi jafnframt á það í sambandi við kjaramálin [[… fleiri álver?]]að þá er auðvitað gallinn við ferðaþjónustuna að hún er láglaunaatvinnugrein þannig að það blasir ekki við. En í seinna andsvari, hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að leysa þann hnút sem við erum í, [[Forseti hringir.]]þann meiningarmun sem við höfum gagnvart breytingartillögunni og formkröfur sem mögulega þarf að breyta til þess að við getum náð sátt um þann ramma sem við höfum verið að ræða?
Forseti. Því miður get ég ekki spurt þingmanninn að því hvað hann átti við, ég veit ekki alveg hvort þingmaðurinn var að leggja til að við settum upp fleiri álver eða ekki. Mér þætti það mjög miður. Langflestir ferðamenn sem koma hingað hafa í raun ekki hugmynd um þá stóriðjustefnu sem þetta land stendur fyrir, það er ekki hluti af auglýsingapakkanum erlendis. Það er talað um að Ísland sé hreint og tært og best og allt þetta, en það er það kannski ekki sums staðar á landinu. Það er bara staðreynd. Varðandi hnútinn sem við erum komin í með breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar þá verður hann ekkert leystur hér. Það er fagnefndin sem á að sjá um að leysa þann hnút. Það er allt í lagi að bíða aðeins með þetta. Við skulum taka þingsályktunartillöguna sem hér liggur fyrir og leyfa fagnefndinni sem ákveður hvað á að fara í nýtingu og hvað á að fara í vernd að ganga frá sinni vinnu á þann máta sem henni var upprunalega falið. Ramminn. Ef við gerum þetta svona þá er sá rammi sem við vorum búin að smíða okkur horfinn, þá erum við bara byrjuð upp á nýtt. Ég held að þau átök sem hafa verið hér í samfélaginu um umhverfismálin - ég held að enginn vilji fara aftur á þann stað. En það verða mikil átök. Er ekki nóg komið? Erum við ekki búin að vera í nægilega miklum átökum um allt? Hvenær ætlum við að finna eitthvað sem við getum verið sammála um að vinna sameiginlega að? Getum við ekki í það minnsta gert það áður en farið er út í þetta? Ég vil að þetta mál verði tekið út af dagskrá af því að það veldur svo miklum [[Forseti hringir.]]titringi, ekki hér, heldur úti í samfélaginu. Ég vil að við tökum það út af dagskrá og leyfum þessari …
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eitt af því sem hefur slegið marga í þessari umræðu um rammaáætlun eru þær staðhæfingar hæstv. forsætisráðherra og fleiri hv. þingmanna um að samþykkt þessarar tillögu sé á einhvern hátt lífsnauðsynleg til að ná lausn í þeim kjaradeilum sem standa yfir. Það liggur nú fyrir að enginn annar kannast við það. Aðilar vinnumarkaðarins kannast ekki við það að þeir hafi verið að þrýsta á að samþykkja tillöguna. Það liggur líka fyrir í umsögn frá ASÍ, stærstu samtökum launþega, um þetta mál að þar er hvatt til þess að málið fái að hafa sitt faglega ferli, þ.e. verkefnisstjórn fái að ljúka störfum sínum og að þingið sé ekki að koma inn í það ferli sem er bundið í lögum um rammaáætlun. Það er líka áhugavert ef við veltum því fyrir okkur að hér er varpað fram rökum um einhvers konar raforkuskort. Það tengist því sem hv. þingmaður var að lesa upp eftir rithöfundinn Andra Snæ Magnason, að við erum að selja 80% raforkuframleiðslu í landinu til stóriðju. Við erum búin að virkja helming alls virkjanlegs vatnsafls og jarðvarma. Á sama tíma og hér er talað um að það sé nánast raforkuskortur í landinu og að virkja þurfi meira til að knýja áfram iðnað, þá gefa stjórnvöld yfirlýsingar um að leggja eigi orkuskattinn af. Það er því ekki bara verið að tala um að fórna meira af náttúrunni til að virkja meira fyrir þann iðnað, heldur er líka ætlunin að fella niður raforkuskatt til að tryggja það að arðurinn af þessari sameiginlegu auðlind renni ekki í vasa þjóðarinnar, heldur þeirra sem reka orkufyrirtækin. Mig langar að spyrja hv. þm. út í þá stefnu og sýn hennar á þetta.
Forseti. Ég tek eiginlega bara undir með Andra Snæ Magnasyni þegar hann sér þetta sem ákveðið form af geðveiki, þessa stefnu. Hún er svo rosalega ósjálfbær til framtíðar. Hún tekur ekki tillit til framtíðarkynslóða sem eiga að erfa landið. Hún er bara til þess að leysa skammtímavandamál. Það er rosalega mikið vandamál. Ég var í hópi margra sem bentu á hvað mundi gerast þegar Kárahnjúkar yrðu virkjaðir, til dæmis fyrir Lagarfljót. Það er búið að eyðileggja Lagarfljót. Það er búið að eyðileggja þennan yndislega Lög, hann er orðinn eins og drulla, fyrir utan allt moldviðrið sem fer yfir Fljótsdal til dæmis, þar er gríðarlega mikið fok sem allir vissu, sem vildu kynna sér það, að mundi gerast. Ef við gætum einhvern veginn snúið aðeins til baka af þessari vegferð, væri ekki æðislegt ef við gætum til dæmis veitt gróðurhúsabændum meiri afslátt á orkunni til að hægt væri að búa til meira grænmeti á Íslandi, þannig að við séum ekki að flytja inn og eyða gjaldeyri í að flytja inn grænmeti? Við erum enn þá með gjaldeyrishöft. Ég sé ekki bóla á stöðugleikaskatti hæstv. forsætisráðherra og hef ekki enn séð hann. Ég held að verið sé að halda okkur uppteknum hérna á þinginu í að ræða um rammann af því að ríkisstjórnina vantar tíma til að klára þau mál. Það er greinilega brjálað að gera í fjármálaráðuneytinu eða eitthvað slíkt. En þessi stefna er ekki stefna sem ég gæti nokkurn tímann stutt, hvorki með hugviti né hjartaviti.
Frú forseti. Það er náttúrlega mjög margt sem mér þykir slæmt við þessa tillögu meiri hlutans og nánast allt, en það er ekki bara slæmt út af forminu, við höfum mest rætt um formið, en við eigum eftir nógan tíma til að ræða efnisinnihaldið, bæði út frá umhverfislegum rökum og líka út frá hinum efnislegu. Það stendur ekki steinn yfir steini þegar hv. þingmenn meiri hlutans koma hér upp og tala um þessar virkjanir sem efnahagslega nauðsyn á sama tíma og sama ríkisstjórn og sömu hv. þingmenn greiða atkvæði um það og styðja það að lækka auðlindagjöld í sjávarútvegi, lækka orkuskatta, róa að því öllum árum að tryggja það að almenningur í landinu njóti ekki hagnaðar af nýtingu auðlindanna, því það virðist vera stefnan. Á sama tíma og nýta á þessar auðlindir enn frekar á að tryggja það að almenningur fái ekki hlutdeild í arðinum af auðlindinni. Það er sama hvert litið er, hvort litið er til umhverfislegra raka, [[Forseti hringir.]]samfélagslegra eða efnahagslegra, þá stendur ekki steinn yfir steini í þessari tillögu meiri hlutans. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég þarf nú varla að minna á það en komið hefur ítrekað fram í ræðum og ritum víðs vegar um landið að fólk upplifir núverandi ríkisstjórn sem ríkisstjórn ríka fólksins, af því að hagur þeirra sem hafa það best hefur verið tryggður á kostnað þeirra sem eiga að erfa landið og þeirra sem búa við mjög bág kjör í dag. Persónulega er ég ekki hlynnt þessum virkjunarkostum. Ég mun að sjálfsögðu hlíta niðurstöðu fagnefndarinnar. Ég vil helst ekki virkja neinn af þessum stöðum en ég mun hlíta niðurstöðu fagnefndarinnar. Það er það sem meiri hluti atvinnuveganefndar á að gera. Hann á að bíða eftir að hinu faglega ferli sé lokið. Það er mín skoðun. Frá henni mun ég ekki hverfa.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Óundirbúnar fyrirspurnir. 2. Sérstakar umræður um markaðslausnir á sjávarútvegi. Málshefjandi er Björt Ólafsdóttir. Til andsvara verður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson. 3. Staðan á vinnumarkaði. Munnleg skýrsla forsætisráðherra. 4. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nál. 1091 og 1226, brtt. 1092 og 1227, 3. umr. 5. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nál. 973 og 986, frhnál. 1228. Framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa. Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir. Þessi tillaga verður borin upp í upphafi þingfundar á morgun.