Forseti vill tilkynna að honum barst erindi í gær frá þingflokki Framsóknarflokksins um mannaskipti í Íslandsdeild Norðurlandaráðs, samanber 16. gr. þingskapa um mannaskipti í nefndum, þannig að Silja Dögg Gunnarsdóttir taki sæti Höskuldar Þórhallssonar sem aðalmaður, Þórunn Egilsdóttir taki sæti Vigdísar Hauksdóttur sem aðalmaður og Elsa Lára Arnardóttir taki sæti Þorsteins Sæmundssonar sem varamaður í ráðinu.
Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta í ljósi þess að við erum hér á lengsta löggjafarþingi sögunnar eftir því sem mér er tjáð. Þann 15. september 2015 var lögð fram beiðni um skýrslu til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað var frekari upplýsinga um niðurfærslu verðtryggðra fasteignaveðlána en áður hefðu komið fram, þar sem m.a. var óskað eftir upplýsingum um hvernig heildarupphæðin sem varið hefði verið til lækkunar verðtryggðra húsnæðislána dreifðist eftir tekjum á milli allra framteljenda árið 2014, hvernig hlutfallið væri á tekjubilin og hver væri fjöldi framteljenda á bak við hvert tekjubil, en líka eftir eignastöðu. Herra forseti. Við erum komin langt fram í september ári síðar. Mér hefur verið sagt hér að rekið hafi verið eftir þessari skýrslu í fjármála- og efnahagsráðuneytinu en enn er skýrslan ekki komin. Ég fer nú að velta því fyrir mér hvernig hæstv. ráðherrar ætla að sinna skyldum sínum gagnvart þinginu þegar þeir komast upp með það í heilt ár að svara ekki skýrslubeiðni frá níu þingmönnum úr öllum stjórnarandstöðuflokkunum. Þessar upplýsingar hljóta að liggja fyrir og hæstv. ráðherra gerði þá betur í því að skila bara auðu og segja að hann hafi ekki upplýsingarnar ef hann hefur þær ekki. Þetta á auðvitað að vera löngu komið, herra forseti. Þetta er ekki boðlegt.
Forseti mun reka á eftir því enn frekar að þessari skýrslu verði skilað og grafast fyrir um hverjar ástæðurnar séu fyrir því að ekki hafi reynst unnt að koma henni til Alþingis.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur hvað þetta varðar. Þessi vinnubrögð eru til háborinnar skammar og að hér skuli dragast í heilt ár að bregðast við skýrslubeiðni um stærsta kosningaloforðið, um stórkostlegu niðurfærsluna. Maður spyr sig þá hvort þarna séu spurningar sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra treysti sér ekki til þess að upplýsa um svörin við. Þarna er spurt um tekjur, eignir, hverjir fengu niðurgreiðsluna. Er það ekki einmitt eins og bent hefur verið á að þarna var ríku fólki rétt ríkisfé og stuðningur? Ég leyfi mér að fullyrða að þess vegna sé skýrslan ekki komin fram. Meðan ég fæ ekki aðrar skýringar held ég mig við þessa.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Herra forseti. Nú hefur Framsóknarflokkurinn gefið það út fyrir kosningar að hann muni, ef flokkurinn verður áfram í ríkisstjórn, sjá til þess að aldraðir og öryrkjar fái að lágmarki 300 þús. kr. lífeyri. Það er í sjálfu sér gott og blessað og alveg í samræmi við áherslur okkar í minni hlutanum. Að vísu hefur hæstv. forsætisráðherra fellt tillögur sem leiða að því marki samtals þrisvar sinnum í þinginu við síðustu fjáraukalög og fjárlög. En batnandi mönnum er best að lifa. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um þær breytingartillögur sem hæstv. ráðherra stendur að er varða almannatryggingar og lagðar hafa verið fram af meiri hluta hv. velferðarnefndar. Það veldur vonbrigðum hvernig breytingartillögur meiri hlutans eru útfærðar og er harkalega gagnrýnt að þær gagnist ekki öllum sem á þurfa að halda. Nýja frumvarpið sem breytingartillögurnar eru við eru um einföldun kerfisins, en mikil óánægja var með að ekki var verið að hækka bætur í frumvarpinu eins og það leit út þegar það var lagt fram fyrst og þar voru engin frítekjumörk. Viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við gagnrýninni við tillögurnar eru að hækka heimilisuppbót um 52% þannig að þeir sem búa einir fá 280 þús. kr. þann 1. janúar 2017. Það gagnast þeim sem búa einir en skerðingarmörkin á heimilisuppbótina eru hækkuð um leið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig bregst hann við þeirri gagnrýni að þarna sé í raun verið að setja sambúðarskatt? Munurinn á greiðslum til þeirra sem búa einir og þeirra sem eru í sambúð verður miklu meiri. Síðan eru tillögurnar með öryrkjana þannig að þar er hækkaður flokkur sem skerðist krónu á móti krónu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er hann ekki að láta gott tækifæri fram hjá sér fara til að uppfylla kosningaloforð Framsóknarflokksins fyrir kosningar?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjandanum þessa fyrirspurn. Þó að kannski væri eðlilegast að beina henni til félags- og húsnæðismálaráðherra er mér bæði ljúft og skylt að svara því er varðar stefnu okkur framsóknarmanna. Það hefur verið mjög skýrt að við höfum viljað ganga alla leið með þá kerfisbreytingu sem unnið hefur verið að á þessu kjörtímabili og í það minnsta því síðasta líka og sennilega í mun lengri tíma, að einfalda kerfi almannatrygginga. Ég held að ég megi fullyrða úr þessum ræðustól að það er kerfi sem fáir skilja. Menn hafa oft sagt að það sé kannski á höndum örfárra í Tryggingastofnun að útskýra það. Ég held að það sé mjög góður áfangi í að einfalda kerfið að koma þessu í eitt fyrirkomulag með einni skerðingu eins og ráð er fyrir gert með þessari breytingu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að til viðbótar því erum við að tryggja það sem ég hélt að formaður Samfylkingarinnar væri sammála okkur í Framsóknarflokknum um að væri mikilvægast, þ.e. að taka á vanda þeirra sem verst standa og tryggja þeim 300 þús. kr. bætur þegar við komum inn í árið 2017. Það er reyndar talsvert áður en lágmarkslaun verða 300 þús. kr. því að þau verða það ekki fyrr en 1. maí 2018, samkvæmt kjarasamningum. Ég hefði haldið að við værum nokkuð sammála um það. Og það að bæta frítekjumarki á allar tekjur mundi síðan verða til þess að það fólk sem minnst hefur en á kannski lítinn sparnað inni á bankabók eða hefur lágar lífeyristekjur, fái þær greiðslur án þess að skert sé á móti. Ég hefði talið að það væru góðar tillögur.
Herra forseti. Það er rétt að kerfi almannatrygginga er flókið og það átta sig ekki allir á því hvernig það virkar. Þess vegna fögnum við í Samfylkingunni einfölduninni, en breytingartillögurnar sem verið er að leggja fram eru þannig að þær mismuna fólki innan ellilífeyriskerfisins og eins á að skerða krónu á móti krónu hækkunina til öryrkja. Það er óásættanlegt. Það finnst ekki bara okkur í Samfylkingunni heldur líka þeim sem þurfa að reiða sig á þessar greiðslur. Hér í dag verða atkvæði greidd um tillögu frá minni hluta fjárlaganefndar um að ellilífeyrisþegar og öryrkjar fái greiðslu frá 1. maí 2016, eins og aðrir á launamarkaði fengu í samræmi við síðustu kjarasamninga. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann ekki að andi almannatryggingalaganna sé þannig að þau eigi að verja lífeyrisþega fyrir kjaraskerðingum en ekki að með þeim eigi að láta þá vera fátækasta allra? Telur hann ekki sanngjarnt að lífeyrisþegar fái greiðslu afturvirkt frá 1. maí 2016?
Ég er satt best að segja svolítið undrandi á því að hv. þingmaður, formaður Samfylkingarinnar, skuli ekki vera sammála okkur um það hversu mikilvægt það er að koma til móts við þá sem verst standa og lýsi því yfir hér að Samfylkingin muni styðja þessar tillögur. Umræðan um það hvort greiðslur fari fram 1. janúar eða 1. maí gerir það eiginlega að verkum að við þyrftum að velta því fyrir okkur hvort við þurfum ekki að samræma þetta. Staðreyndin er sú að þegar bætur hækka 1. janúar 2017 þá eru þeir sem þiggja bæturnar á undan hinum almenna markaði, launamarkaðinum. Í fjóra mánuði verða þeir búnir að fá sínar bætur hækkaðar miðað við þann verðlagsgrundvöll. Þetta vita allir [[Gripið fram í.]]og þetta skilja allir. Ef við mundum færa þær til 1. maí og allir væru á sama tíma þá mundu menn geta hætt þessu rugli um afturvirkar greiðslur. 1. maí 2017 hækka bætur umtalsvert vegna þeirra verðlagsbreytinga sem orðið hafa á þessu ári, það vita allir. Varðandi öryrkjana þá get ég því miður ekki svarað því, en þeir fóru ekki í kerfisbreytinguna eins og Landssamband eldri borgara og þess vegna verða þeir að bíða. Og þeir bíða næstu skrefa. Við erum að stíga gríðarlega stór skref. Það eru 10 milljarðar sem munu fara til eldri borgara við þær breytingar [[Forseti hringir.]]sem við erum að gera núna. Það mun hver og einn einasti eldri borgari finna á sínu veski.
Virðulegur forseti. Það er öllum ljóst að Alþingi hefur nú haft með höndum um nokkra hríð mál sem er í daglegu tali kallað frumvarp um Bakkalínur. Þetta er nokkuð óvenjulegt mál. Hér er með sértækum hætti verið að fara inn í almenna löggjöf. Það er líka óvenjulegt í því ljósi að um er að ræða frumvarp sem er skrifað í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu með einhverri aðkomu forsætisráðuneytisins þó að það fjalli að nánast öllu leyti um mál og löggjöf á verksviði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Það eru þá sérstaklega breytingar á náttúruverndarlögum sem eru lagðar til í frumvarpinu, sérstök áhrif á Árósasamninginn - og efasemdir hafa komið upp um að frumvarpið standist hann - EES-reglur í umhverfisrétti, skipulagslög, lög um mat á umhverfisáhrifum o.s.frv. Af þessum sökum var það auðvitað ákveðið hér í þinginu, þó að eðlilegast hefði verið að málið hefði verið í umhverfis- og samgöngunefnd, að sú nefnd fengi aðkomu að vinnslu málsins hjá atvinnuveganefnd. Við meðferð málsins í atvinnuveganefnd varð öllum ljóst að við þyrftum að fá sérfræðiþekkingu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að borðinu. Við í umhverfis- og samgöngunefnd spurðum sérstaklega eftir því við umhverfis- og auðlindaráðuneytið að ráðuneytið gæfi álit sitt á áhrifum breytinganna á náttúruverndarlög og að ráðuneytið fjallaði um það hvort frumvarpið færi í bága við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum og Árósasamningnum. Við fengum svar heilli viku síðar um að ekki stæði til að gefa efnislegt svar við þessari spurningu þingnefndar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju barst ekki þingnefndinni, allri þingnefndinni, umhverfis- og samgöngunefnd, efnislegt svar og hver tók ákvörðun um það?
Virðulegi forseti. Mér er afar ljúft að koma hingað og svara þessari fyrirspurn hv. þingmanns vegna þess að mér hefur fundist menn fara dálítið stórum orðum um þetta málefni og reyndar vekur það talsvert mikla furðu mína. Það kom bréf, ráðuneytið sendi bréf til atvinnuveganefndar eins og beðið var um. Það er mjög erfitt fyrir mig sem ráðherra að gera eitthvað í því þó að hv. þingmanni líki ekki við það sem kemur fram í því bréfi, en vissulega var bréfið sent. Nú finnst mér að við getum farið að spara stóru orðin því að við erum komin inn í annað ferli eftir úrskurðinn sem var felldur í gær. Nú er sem sagt verið að vinna frekar að því að rýna þann úrskurð, tala aftur við sveitarfélögin. Sá úrskurður segir náttúrlega að frekar hafi verið um ákveðna formgalla að ræða en að það sé efnislegt því að ógildingin byggir raunverulega ekki á annmörkum á ferli mats á umhverfisáhrifum heldur frekar og eingöngu á ágöllum varðandi leyfisveitinguna. Nú skulum við bara bíða og sjá. Það er verið að vinna hörðum höndum að tala við alla málsaðila og leita leiða um hvað við gerum í kjölfarinu eftir þennan úrskurð. En mér finnst, þó að það geti verið ágætt að reyna að koma höggi á umhverfis- og auðlindaráðherra, að þá megum við ekki skaða umhverfisráðuneytið með því.
Forseti. Ég var ekki að spyrja um viðbrögð við úrskurðinum eða biðja hæstv. ráðherra um mat á honum. Ég var að spyrja mjög einfaldrar spurningar: Af hverju barst þingnefnd ekki efnislegt svar við fyrirspurn sem varðaði verksvið umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og hver, virðulegi forseti, tók ákvörðun um það að fagráðuneyti í Stjórnarráði Íslands svaraði ekki þingnefnd um álitamál? Hver tók ákvörðun um það? Var það hæstv. ráðherra sem gerði það? Ef svo er, er það ásættanlegt að mati ráðherrans að fagráðuneyti svari ekki þegar þingnefnd óskar svara um álitamál?
Virðulegi forseti. Ég held að fyrirspyrjandinn geri sér algerlega grein fyrir því hvernig þetta fer fram í ráðuneytinu. Vissulega vinna menn og taka fyrir svör. Það er unnið á milli deilda og reynt að afla sér upplýsinga og velta vöngum yfir því hvernig svar eigi að vera, en endanlega hlýtur það að vera bæði ráðuneytisstjóri og ráðherra sem leggur mat á það hvað fer frá ráðuneytinu, það er algjörlega augljóst mál og þannig er vinnuferlið. Ég vil ítreka það sem kemur fram í þessu svari um þá gagnrýni að þetta stangist á við skuldbindingar Íslands. Við leituðum við undirbúning frumvarpsins til lögfræðinga, óháðrar lögfræðiskrifstofu úti í bæ, leitaði … [[Gripið fram í.]]Já, álitsgerð og þannig samþykkti ríkisstjórnin það að því fengnu, þar á meðal sú sem hér stendur, þeir komust að þeirri niðurstöðu að frumvarpið bryti að líkindum hvorki gegn EES-reglunni né öðrum alþjóðlegum skuldbindingum Íslands. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Í þetta var vitnað og þannig taldi ég að þyrfti ekki annað lögfræðilegt álit.
Virðulegi forseti. Ég er hér komin til að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um yfirvofandi kennaraskort sem við sjáum fram á á næstu árum og áratugum. Samkvæmt meistararitgerð Helga Eiríks Eyjólfssonar, um nýliðun í kennarastéttinni, héldu ekki nema tveir þriðju af nýútskrifuðum kennaranemum á bilinu 2008–2012 til starfa í grunnskólum landsins, eftir útskrift. Af þessu má ráða að einn þriðji hluti nýútskrifaðra kennara fór á þessu tímabili ekki til starfa í grunnskólum eða leikskólum landsins. Þar að auki kemur fram í meistararitgerð Helga að það er mjög líklegt að fólk hætti störfum í grunnskólum landsins innan fyrstu fimm áranna eftir að það hefur störf. Karlmenn eru líklegri til þess að hætta í starfi sem kennarar. Ég tel þetta mjög umhugsunarvert. Við sjáum fram á að kennurum fjölgar ekki í takt við nýliðun þjóðarinnar. Nýnemum í kennarastétt hefur fækkað um 60% frá 2008. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig beri að bregðast við þessu. Hvaða vinna á sér stað sem stendur í ráðuneytinu til þess að gera kennarastarfið meira aðlaðandi? Nú hafa laun hækkað að einhverju ráði en á sama tíma hefur námið líka lengst. Við erum að tala um að það að vera kennari sé svo gott sem sérfræðistarf. Það virðist ekki vera svo að álag og menntun endurspeglist í launum. Hvernig gerum við kennarastarfið meira aðlaðandi?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Hér er opnað á mjög mikilvægt mál. Hvað varðar þær aðgerðir sem nú þegar hefur verið gripið til þá er það rétt, sem hv. þingmaður nefnir, að laun kennara hafa hækkað. Ég vil nefna tiltölulega nýgerða kjarasamninga við framhaldsskólakennara þar sem laun þeirra voru hækkuð umtalsvert. Í ljósi verðbólguþróunar á samningstímanum er mér til efs að kaupmáttur kennaralauna hafi nokkurn tímann vaxið jafn mikið, í það minnsta í langa tíð, og gerst hefur hér hvað varðar laun framhaldsskólakennara. Það er alveg klárt mál, og ég held að það skilji það allir, að launaþátturinn skiptir gríðarlega miklu máli. Þessi ríkisstjórn hefur lagt áherslu á að laun kennara yrðu hækkuð og auðvitað var það umdeilt á sínum tíma. Ég man vel eftir umræðu hér í þingsal og í samfélaginu, þegar þeir kjarasamningar voru gerðir við framhaldsskólakennara, um það hvort ekki hefði verið gengið of langt. Ýmsir þeir sem voru í forustu fyrir verkalýðshreyfingu og atvinnurekendur voru þeirrar skoðunar að gengið hefði verið of langt í þeim kjarasamningum og laun kennara hækkuð of mikið. Ég var ósammála því. Ég taldi nauðsynlegt að hækka laun kennara með þeim hætti sem gert var. Ég bendi á, virðulegur forseti, að með þeirri ákvörðun að fara úr fjögurra ára kerfi í þriggja ára kerfi á framhaldsskólastiginu erum við líka - þó að það séu auðvitað alveg sérstök rök fyrir þeirri ákvörðun - að bregðast við þeim vanda sem hv. þingmaður nefnir. Aldurssamsetning kennara er óhagstæðari en áður hvað það varðar að það eru fleiri eldri kennarar, en með því að við förum úr fjögurra ára kerfi í þriggja ára kerfi léttir á þeim þættinum í framhaldsskólunum. Kerfisbreytingar á framhaldsskólastigi og umtalsverðar launahækkanir, sem sættu reyndar gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar og fleiri, hafa mætt þessu ástandi að nokkru. Áfram verður að halda hvað varðar [[Forseti hringir.]]þessa þróun, en ég mun koma að fleiri þáttum í síðara svari mínu.
Virðulegi forseti. Áhyggjur mínar og spurning mín beinist kannski frekar að leikskólanum og grunnskólanum. Margt gott hefur verið gert hvað varðar framhaldsskólakennslu. Við sjáum hins vegar fram á að við fáum ekki kennara í grunnskóla landsins. Það er of mikið álag, þeir virðast ekki geta sinnt þessu starfi sem skyldi. Það vantar fjármagn, það vantar beinan fjárstuðning í rekstur skólanna. Það er náttúrlega á hendi sveitarfélaganna en ekki síst ríkisins. Framhaldsskólinn er eitt, en bætt ástand þar lagar ekki vanda grunnskólanna, og ekki heldur leikskólanna. 30% starfsfólks í leikskólum hefur leikskólakennaramenntun. Það hlýtur að vera eitthvað sem við þurfum að taka mjög alvarlega. Af hverju er þetta svona? Af hverju helst fólk ekki í starfi í grunnskólum og í leikskólum landsins?
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður sagði að það væri ekki síst verkefni ríkisins að útvega fjármagn fyrir grunn- og leikskólana. En það er rangt. Þessi skólastig eru á forræði sveitarfélaganna. Hv. þingmaður þekkir það auðvitað. Ríkið semur ekki við kennara á því skólastigi og rekur ekki þessar stofnanir, það eru sveitarfélögin. [[Gripið fram í.]]Nei, ríkisvaldið er eitt, það er hið opinbera. Hið opinbera skiptist í ríkisvald annars vegar og sveitarfélögin hins vegar og það eru sveitarfélögin sem með samningum hafa þessa skóla, sjá um rekstur þeirra og kjarasamninga. Ég vil nefna hér eitt verkefni sem skiptir máli hvað varðar spurningu hv. þingmanns. Það liggur fyrir að grunnskólinn á Íslandi er í öllu alþjóðlegu samhengi mjög vel fjármagnaður. Aftur á móti höfum við verið að skoða, og fengið erlenda aðila í samstarf með okkur til þess, skólastefnuna „Skóli án aðgreiningar“, hvernig gengið hefur með innleiðingu þeirrar stefnu, hvort við séum að fjármagna skólana nægilega vel í ljósi þeirrar stefnu sem þar liggur fyrir. Aðstaða kennara til þess að framfylgja því skiptir máli, það er eitt af því sem við erum að skoða, þ.e. starfsumhverfi kennara í ljósi þeirrar stefnumótunar. Það er eitt af því sem við þurfum að fást við. [[Forseti hringir.]] Þetta er vissulega, og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, vandamál, sérstaklega hvað varðar grunnskólana og leikskólana. Og það þarf að mæta því hér á næstu árum.
Hæstv. forseti. Það kom fram í svari hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að hann væri ánægður með breytingartillögu meiri hlutans við almannatryggingafrumvarpið. Hann sagði: Þetta eru góðar tillögur. Ég er með spurningu til hæstv. félagsmálaráðherra því að annaðhvort hefur Framsóknarflokkurinn látið Sjálfstæðisflokkinn plata sig eða þá að Framsóknarflokkurinn styður stefnu samstarfsflokksins um aukinn ójöfnuð á Íslandi. Með breytingartillögum meiri hlutans við almannatryggingafrumvarpið er verið að auka muninn á greiðslum til einhleypra lífeyrisþega og lífeyrisþega sem eru í sambúð. Til að ná markmiðinu um 280.000 kr. fyrir þá sem búa einir árið 2017 eru skerðingar á eldri borgara og öryrkja auknar frá því sem nú er. Þessi munur og skerðingarnar munu aukast enn frekar árið 2018 nái tillögur meiri hlutans fram að ganga. Mér leikur hugur á að vita hvers vegna hæstv. félagsmálaráðherra er tilbúin að snuða lífeyrisþega í sambúð um eðlilega hækkun og hvers vegna hún er tilbúin að auka skerðingar hlutfallslega á þá sem búa einir.
Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður þekkir er það frumvarp sem kom inn og ég mælti fyrir í samræmi við þær tillögur sem allir stjórnmálaflokkar sem áttu sæti í nefndinni tóku undir.
… tala um breytingartillögurnar.
Síðan hefur frumvarpið verið í vinnslu í velferðarnefnd og þar hafa komið fram athugasemdir við frumvarpið, ekki hvað síst þar sem óskað hefur verið eftir að tekið verði upp frítekjumark þannig að við tókum þá ákvörðun að leggja til að velferðarnefnd mundi skoða þá möguleika að setja 25.000 kr. frítekjumark á allar tekjur, sem samsvarar þá 300.000 kr. á ári. Jafnframt er annað sem ég hef lagt mjög mikla áherslu á, að tryggja að lífeyrisþegar fái sambærilegar kjarabætur og búið var að semja um á almennum vinnumarkaði þannig að þeir sem minnst hafa í kerfinu okkar, alveg eins og á vinnumarkaðnum, mundu fá sambærilegar kjarabætur. Þar af leiðandi er horft til ákveðinna breytinga sem snúa að nýju lífeyriskerfi aldraðra og gerðar breytingar þar. Síðan er farið inn eins og hefur verið gert í langan tíma en ég vona svo sannarlega að við getum náð saman, ólíkt því sem gerðist í almannatrygginganefndinni, um kerfisbreytingar til hagsbóta fyrir lífeyrisþega í staðinn fyrir, eins og voru mér mikil vonbrigði, þegar stjórnarandstaðan tók höndum saman með Öryrkjabandalaginu til að leggjast gegn sambærilegum kjarabótum til þeirra.
Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningum mínum. Hæstv. ráðherra leggur til að fólk sem er í sambúð, lífeyrisþegar, fái minni hækkun hlutfallslega en þeir sem búa einir. Hún er líka að taka ákvörðun um að auka hlutfallslega skerðingar á þá sem búa einir. Hún talar um að þetta sé kjarabót. Sannarlega er verið að hækka greiðslurnar en það er gert með nánasarlegum hætti, það er verið að blekkja fólk, það er verið að auka skerðingar og auka mun eftir sambúðarformi. Ég óska eftir því að ráðherra svari spurningum mínum. Þær eru tvær. Í fyrsta lagi: Af hverju er verið að auka hlutfallslegan mun á milli einhleypra og fólks í sambúð? Í öðru lagi: Af hverju er verið að auka hlutfallslegar skerðingar á þá sem búa einir?
Virðulegi forseti. Það er einfaldlega rangt sem þingmaðurinn heldur hér fram. Við erum að bæta verulega í hvað snertir lífeyrisþega. [[Gripið fram í.]]Við erum að setja 10,8 milljarða til viðbótar til handa öldruðum á grundvelli þeirra kerfisbreytinga sem samstaða náðist um. Því miður stóðu Öryrkjabandalagið og stjórnarandstaðan gegn því að við gætum náð í gegn sambærilegum breytingum hvað snertir öryrkja. Ég vona enn að á nýju þingi getum við tekið höndum saman um að gera það.
Svaraðu spurningunum.
Eins og hv. þingmaður þekkir líka ágætlega og kemur t.d. fram [[Svaraðu spurningunum.]]í félagsvísunum er staða fólks sem býr eitt einfaldlega verri en þeirra sem búa með öðrum. Það eru mjög fáir - við erum að kalla eftir upplýsingum um það - sem eru í þeirri stöðu að vera í sambúð með öðrum sem munu ekki njóta góðs af þeim breytingum sem við erum að tala um. Við erum líka að fara í verulegar hækkanir á bótum á grundvelli 69. gr. þannig að allir munu koma betur út á grundvelli styrkrar efnahagsstjórnunar hjá þessari ríkisstjórn.
Þú svaraðir ekki spurningunum.
Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja út í reglugerð um vistvæna vottun. Ég hef áður spurt út í þau mál hér á þinginu, spurt fyrrverandi ráðherra. Á einhverjum tímapunkti var ákveðið að búa til eitthvað sem kallast vistvæn framleiðsla og er hún þá ekki hefðbundin og ekki lífræn. Neytendasamtökin gerðu alvarlegar athugasemdir við þetta og töldu villandi. Í fyrra, 2015, var að störfum starfshópur sem skoðaði þetta mál og komst að því að þetta fyrirkomulag væri óviðunandi. Ekkert eftirlit væri með þessari vistvænu framleiðslu en samt byggðist hún á reglugerð og neytendur hefðu enga tryggingu fyrir því að framleiðslan sem merkt væri vistvæn væri á einhvern hátt betri en hefðbundin framleiðsla. Ég hef spurt út í þetta hér, það er örugglega ár síðan, og nú langar mig að vita hvað hefur verið gert, hvernig menn hafa brugðist við vinnu starfshópsins sem skilar þessari niðurstöðu og telur að þessi vistvæna merking eða vottun sé ekki góð. Bent er á að í þeim löndum þar sem menn eru með einhvers konar slíka vottun séu það framleiðendur sem taki sig saman og ákveði hvernig þeir ætla að haga þessu. Ef ríkið eða stjórnvöld eru með svona vottun verða þau auðvitað líka að tryggja eftirlit. Það sem mér finnst alvarlegt við þetta er í raun að við erum með hefðbundna framleiðslu sem á að vera mjög góð. Svo erum við með lífræna framleiðslu sem við höfum veitt allt of litla athygli á Íslandi, sett allt of litla peninga í það, og þessi vistvæna vottun gerir ekkert nema flækja málið.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég verð hreinlega að vera ærlegur við hv. þingmann með það að eftir þær fáu vikur eða mánuði sem ég hef verið í atvinnuvegaráðuneytinu sem landbúnaðarráðherra hef ég ekki kynnt mér þetta eða ekki heyrt talað um þetta á þann veg sem hv. þingmaður talar hér um. Í nýgerðum búvörusamningum sem voru samþykktir er í það minnsta horft til lífrænnar framleiðslu og slíkra þátta. Ég man ekki hvort sérstaklega er talað um vistvæna framleiðslu þar. Líklega er það ekki. Það er hins vegar góð ábending hjá þingmanninum, að ef við erum með reglur og reglugerðir þarf eftirlit að vera til staðar til að þeir sem vilja framleiða vistvæna vöru geti þá staðið undir því sem þeir vilja markaðssetja, þ.e. að skýr greinarmunur sé gerður á því og annarri vöru. Ég mun að sjálfsögðu fara með þessa ábendingu í ráðuneytið og athuga hvernig staðan er á þessu, hvort menn hafi gert eitthvað með vinnu umrædds starfshóps, hvar hún er stödd o.s.frv. En ég verð bara að viðurkenna að ég get ekki svarað þessu öðruvísi hér á þessum punkti.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Ég held að þetta snúist í raun um að afnema þessa reglugerð, að það sé það sem þetta snýst um og það sem átti að gera, að leggja þessa vistvænu vottun af í bili, nema ráðuneytið sé að vinna að annarri leið hvað þetta varðar. Staðan er þannig í dag að það er töluvert af vörum á markaði, íslenskum vörum, sem merktar eru sem vistvæn framleiðsla, til dæmis egg. Ég er gagngert farin að sneiða hjá þessum merkingum því að ég veit ekkert hvað er þarna að baki. Það er gríðarlega mikilvægt að merkingar séu skýrar og það sé eitthvað á bak við þær. Þarna komum við líka inn á mikilvægi þess að Neytendastofa, sem er opinber eftirlitsstofnun, hafi bolmagn til þess að rannsaka þessa hluti, rétt eins og við gerum með verðmerkingar og auglýsingar og hvað annað. Það þarf að vera alveg á hreinu, þegar við erum að merkja vörur, að neytendur viti hvað er þar að baki. Varðandi lífrænu framleiðsluna hefði ég viljað sjá miklu metnaðarfyllri [[Forseti hringir.]]áform í búvörusamningunum. Ég vona að landbúnaðarráðherra sé sammála mér í því að við þurfum að gera miklu betur þar.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það eru augljóslega tækifæri í lífrænni ræktun og ættu líka að vera í vistvænni ræktun. Þeir sem vilja kaupa slíkar vörur hefðu þá skýrt val um að það sé í lagi, að farið sé eftir öllum reglum. Ég er sammála hv. þingmanni um að ef við erum með reglugerð sem ekki gagnast neitt, sem ekki er farið eftir og ekkert eftirlit er með, þá er það spurning til hvers hún sé. Ég mun taka þessi skilaboð með mér í ráðuneytið og kanna þetta þar. Ég ætla að lofa hv. þingmanni að hún muni fá tölvupóst frá mér með upplýsingunum sem hún biður um. Það er mikilvægt að neytendur viti hvað þeir eru að kaupa og hvað þeir eru að fá. Mig langaði að nota tækifærið hér og benda á að við erum að klára reglugerð um merkingar á matvörum þannig að uppruni komi skýrlega fram. Við erum einnig að velta því fyrir okkur hvernig við getum upplýst um lyfjaleifar í matvöru þannig að neytendur sjái skýrt hvaða lyf hafa verið notuð í þeim vörum sem þeir eru að kaupa. Við erum að auki að klára reglugerðarbreytingu sem bannar erfðabreytt fóður fyrir sauðfé. Það er krafa bænda að það sé gert þannig og ég vona að við séum á réttri leið þó að eflaust megi gera betur.
Forseti. Þegar ég hóf störf á Alþingi fyrir tæpum átta árum var mér nokkuð brugðið að sjá hvernig lagasetning fer fram í raun og sann. Ítrekað hef ég orðið þess áskynja að frumvörpin sem hér eru lögð fram í belg og biðu rétt fyrir þinghlé hverju sinni eru ekki fullbúin og á mörkum þess að vera þingtæk samanber það átakamál sem var skyndilega tekið á dagskrá þingsins í gær vegna verulegs annmarka er lýtur að lögum um raflínur á iðnaðarsvæðinu á Bakka. Því miður hefði veruleikinn orðið sá að meiri hluti þingsins hefði þvingað þetta mál í gegn ef ekki hefði fallið í miðjum umræðum um frumvarpið úrskurður sem lögin náðu ekki til. Þess ber að geta að þrátt fyrir að þingflokksformenn minni hlutans hafi lagt hart að forseta þingsins fyrr um daginn að færa málið aftast á dagskrá vegna þeirrar óvissu sem ríkti um það var ekki brugðist við því. Það var því ákaflega neyðarlegt fyrir þingið að verða vitni að því að í miðjum umræðum síðar um daginn féll úrskurður frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem felldi úr gildi framkvæmdaleyfi Landsnets fyrir Kröflulínu 4. Það var mat nefndarinnar að sveitarfélagið Skútustaðahreppur hefði brotið gegn náttúruverndar-, skipulags- og stjórnsýslulögum. Forseti. Lagasetning á Alþingi Íslendinga er með sanni ekki alltaf þannig úr garði gerð að hér séu teknar vel upplýstar ákvarðanir. Þegar maður leyfir sér að gagnrýna og kalla eftir meiri tíma til að fara yfir frumvörpin sem hér á að moka í gegn á færibandi er því borið við að hvergi í þeim löndum sem við berum okkur saman við sé lögum frá ráðuneytum eins mikið breytt. Forseti. Það er ekki góðs viti því að það þýðir á mannamáli að frumvörpin eru oft og tíðum hræðilega vanbúin vegna pólitísks þrýstings ráðherra á að klára málin áður en þau eru fullþroskuð. Það er ekki bara ég sem hef ítrekað bent á þetta og kallað eftir breytingum. Í skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2015 er bent á skort á fagmennsku við lagasetningu og nauðsyn þess að bæta úr þessari áratugalöngu hefð hálfkaraðra þingmála sem sett eru til meðferðar á Alþingi. Vert er líka að hafa í huga að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur ítrekað lagt fram frumvarp um að stofnuð verði lagaskrifstofa Alþingis sem hafi það hlutverk að samræma reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Starfsmenn lagaskrifstofu skyldu vera alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis og Stjórnarráðsins til ráðgjafar um undirbúning löggjafar. Skyldi einkum líta til þess að frumvörp stæðust stjórnarskrá og alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af og að frumvörp væru lagatæknilega rétt. Lagaskrifstofa skyldi einnig ganga úr skugga um að frumvörp stæðust þjóðréttarlegar skuldbindingar og væru í samræmi við gildandi lög, væru nákvæm, skýr og auðskiljanleg og gjaldtökuheimildir skýrar. Mér er fyrirmunað að skilja, forseti, af hverju þetta frumvarp hefur ekki verið samþykkt og langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé mótfallinn því. Ef svo er, af hverju? Ef hæstv. forsætisráðherra er samþykkur þessu frumvarpi frá samþingsmanni hans, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, því hefur flokkur hans ekki beitt sér fyrir því að frumvarpið yrði samþykkt á þeim tíma sem þau hafa setið í sínum mikla meiri hluta á Alþingi Íslendinga? Nýlega kom fram álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2015. Í henni má lesa eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í ársskýrslu umboðsmanns Alþingis er fjallað um skyldu ráðherra til að leita álits ráðuneytis til að tryggja að ákvarðanir og athafnir hans séu lögum samkvæmt, samanber 20. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011. Starfsmenn ráðuneyta skulu í samræmi við stöðu sína og hlutverk veita ráðherra réttar upplýsingar og ráðgjöf sem byggist á staðreyndum og faglegu mati á valkostum þannig að hann geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu og stefnumótun.“ Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þessu hafi í einu og öllu verið framfylgt þegar frumvarp um raflínur á iðnaðarsvæðinu á Bakka var samþykkt til framlagningar hjá ríkisstjórninni nýverið. Mig langar jafnframt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hversu algengt það sé að fá lögfræðiskrifstofur til að skrifa álit án þess að nauðsynleg dýpri fagþekking sé til staðar um tiltekin átakamál eins og komið hefur fram að skorti í nýlegu áliti er lýtur að lögum um raflínur við Bakka.
Virðulegi forseti. Beiðnin um þessa sérstöku umræðu snýr almennt að málshraða við lagasetningu, fyrri spurningar þingmannsins beindust að því og ég mun því svara út frá því. Forsætisráðuneytið hefur haft forustu um það innan Stjórnarráðsins undanfarin ár að bæta undirbúning löggjafar. Kveikjan að því starfi var m.a. fordæmi frá öðrum ríkjum um að nálgast slíkt gæðastarf með kerfisbundnum hætti þar sem eitt miðlægt ráðuneyti hefði forustu. Gefin var þess vegna út handbók árið 2007 um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa í samstarfi við skrifstofu þingsins. Skrifstofa löggjafarmála var sett á fót 2009 sem les yfir stjórnarfrumvörp áður en þau eru lögð fram í ríkisstjórn og tekin hefur verið upp samræmd kaflaskipting í greinargerðum með frumvörpum sem stuðlar að því að ætíð sé fjallað um mat á áhrifum, samráð og samræmi við stjórnarskrá, svo dæmi séu tekin. Jafnframt hefur verið gripið til aðgerða til að bæta skipulag löggjafarvinnunnar, t.d. með því að fylgjast betur með afrakstri þingmálaskrár og með námskeiðum, m.a. um verkefnastjórnun. Ráðuneytið hefur tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi á þessu sviði, bæði á vettvangi OECD, Evrópusambandsins og Norðurlanda. Það er mikil áskorun fyrir okkur Íslendinga að viðhalda löggjöf sem er að umfangi sambærileg við það sem gerist hjá mun stærri þjóðum með stærri stjórnsýslu en tryggja um leið skýrleika og gæði að öðru leyti. Örar þjóðfélagsbreytingar og kröfur alþjóðasamstarfs kalla á sífellda endurskoðun löggjafar. Á sama tíma höfum við þurft að greiða úr flóknum viðfangsefnum í kjölfar efnahagshrunsins, oft og tíðum við pólitískt erfiðar aðstæður. Ástæðan fyrir því að þessi málefni eru nú gerð að umtalsefni er væntanlega sú að síðustu vikur hefur ríkisstjórnin lagt fram mörg stór þingmál. Skýringin er einföld, mörg þessara mála hafa verið árum saman í undirbúningi, eins og almannatryggingar, og þegar búið er að ákveða að stytta kjörtímabilið er eðlilegt að ráðherrar í ríkisstjórninni vilji nýta þá miklu vinnu sem hefur verið lögð í málin og koma henni á framfæri við Alþingi, í einstaka tilvikum með tiltölulega stuttum fyrirvara eins og gefur að skilja með það fyrir augum að lagafrumvörpin yrðu afgreidd frá þinginu. Ég hygg að flestir sem kynna sér tilurð laga hér á landi mundu taka undir að lengi mætti gott bæta. Við vildum gjarnan hafa meiri tíma og mannafla til samráðs og mats á áhrifum lagafrumvarpa áður en þau eru lögð fram og við vildum gjarnan geta fullvissað okkur betur um það í sumum tilvikum hvort kröfur stjórnarskrár og alþjóðasáttmála séu uppfylltar. Stundum verður hins vegar hreinlega að taka af skarið og láta gott heita í þeirri trú að ekki verði betur gert miðað við tíma og mannafla sem er til ráðstöfunar og í ljósi þess að stjórnvöld geta ekki setið aðgerðalaus þegar málefni kalla á úrlausn. Það hefur auðvitað verið rætt um að það er rétt sem kom fram hjá þingmanni, málum er oft mun meira breytt í þinginu, en það hefur líka verið tekið sem dæmi um að hér sé meira lýðræði í gangi, að þingið hafi meiri aðkomu að löggjöfinni en framkvæmdarvaldið eitt og sér. Hitt er svo annað mál að vel kann að vera að við getum skoðað betur hvort lög og reglur séu endilega svarið við úrlausnum samtímans. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að það sé ekki spurning um fjölda laga sem hvert þing setur heldur gæði þeirra hvernig árangurinn er. Ef ég má draga saman nú í lok kjörtímabils atriði sem forsætisráðuneytið lítur á sem forgangsmál á þessu sviði á næstunni er það helst að áður en byrjað sé að semja lagafrumvörp greini ráðuneytið betur valkosti til að bregðast við úrlausnarefninu og kynni niðurstöður þeirrar greiningar fyrir öðrum ráðuneytum, hagsmunaaðilum, almenningi og þingnefndum. Þannig væri hægt að leggja betri grunn að stefnumótun og afstýra óþarfavinnu. Það þarf líka að efla getu Stjórnarráðsins til að meta áhrif lagafrumvarpa, ekki einungis á ríkissjóð heldur einnig á atvinnulífið, borgarana og mikilvæga hagsmuni eins og jafnrétti kynja og umhverfismál. Er þessi áhersla í takt við ný lög um opinber fjármál. Það þarf einnig að fylgjast betur með framkvæmd laganna og því hvort þau ná tilætluðum markmiðum. Hér gætu þingið og þingnefndir lagt lið. Að mati OECD er þessi þáttur löggjafar og lagaframkvæmdar sá sem er helst vanræktur í aðildarríkjunum, þar með talið Íslandi. Of mikil áhersla er sem sagt lögð á að samþykkja nýjar reglur en minni á hvort þær sem samþykktar hafi verið virka eins og að var stefnt. Einnig þarf að skoða hvort virkja megi gæðaeftirlit á undirbúningsstigi eða við þinglega meðferð með aðkomu óháðra sérfræðinga. Aftur og aftur rísa t.d. deilur um hvort lagafrumvörp standist stjórnarskrá, en við höfum engin úrræði sem sátt er um til að fá úr því skorið fyrr en þá mögulega reynir á lög í dómsmálum sem getur verið löngu eftir samþykkt þeirra. Í mörgum tilvikum leita menn því til óháðra sérfræðinga á skrifstofum úti í bæ en það má líka taka undir með hv. þingmanni, og ég gleðst yfir því að það sé gert með svo skýrum hætti, að hugmyndir hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að efla lagaskrifstofu Alþingis samhliða til að sinna þessum þætti gætu líka verið leið sem við þurfum að skoða. Að lokum þarf að þróa mælikvarða á gæði löggjafar til að skapa forsendur fyrir því að fylgjast með hvort þróun sé í rétta átt. Örar breytingar á sömu lögum eða dómar og álit umboðsmanns Alþingis um meinbugi á lögum [[Forseti hringir.]]gætu t.d. verið slíkir mælikvarðar.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja máls á þessu því að þetta er nokkuð sem mörgum þingmönnum held ég hefur verið hugleikið um allnokkra hríð. Við vitum auðvitað að vönduð lagasetning er grundvallaratriði í störfum löggjafarsamkundu eins og Alþingis Íslendinga og það er full þörf á því annars vegar að festa betur málsmeðferðarreglur vegna lagasetningar hér. En það er líka full þörf á því að bæta menningu hér, starfsaðferðir, því að starfsreglur og lög um setningu laga eru ekki nóg. Því miður hefur viljað brenna við á síðustu árum og við höfum orðið vitni að núna að hröð málsmeðferð fer oft af stað skömmu fyrir þinglok. Mann grunar stundum að það sé líka meðvituð aðferð til að ná fram ákveðinni niðurstöðu mála í flýti og við óljósar aðstæður, þannig að tímaskortur verði til þess að menn skoði ekki mál til hlítar og það sé hægt að fá sitt fram. Týpískt dæmi um þetta er jarðgangakapallinn sem alltaf fer af stað rétt fyrir þinglok, fyrir lok þessa kjörtímabils, fyrir lok síðasta kjörtímabils og kjörtímabilsins þar á undan. Þetta eru starfsaðferðir sem eru ekki af hinu góða, virðulegi forseti, og eru ósiður sem þingmenn allra flokka hafa tamið sér en kunna að stafa af því að kannski eru málsmeðferðarreglur ekki nægilega skýrar. Ég ætla að koma betur að ýmsum efnisatriðum þessarar umræðu í seinni innkomu minni.
Hæstv. forseti. Ég held að tilefni sé til þess að við tökum til umræðu mál af því tagi sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hefur gert við þessa umræðu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það form sem við höfum á þessari umræðu sé nokkuð takmarkandi til þess að ræða þessi mál til hlítar. Ég held að við getum öll verið sammála um að hvort tveggja þarf að vera í betra lagi, undirbúningur lagasetningar af hálfu ráðherra og málsmeðferð hér í þinginu. Faglega þarf að standa betur að verki, bæði á vettvangi ráðuneyta og hér á vettvangi þingsins. Auðvitað, þegar svona er sagt, hættir manni til þess að fara í alhæfingar. Ég held að dæmin um góða lagasetningu eða vönduð vinnubrögð séu miklu fleiri en hin dæmin. En auðvitað eru það þau sem stinga í augu; þegar ekki er búið að róa fyrir allar víkur þegar frumvörp eru lögð fram, þingið fer í margs konar breytingar, sumar kannski vanhugsaðar, og niðurstaðan verður sú að það þarf að taka löggjöfina upp innan fárra missira eða ára. Þó verður að hafa í huga, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi, að á undanförnum árum hafa fleiri en ein og fleiri en tvær ríkisstjórnir reynt að standa fyrir breytingum í jákvæða átt. Hér var nefnd handbókin frá 2007 sem markaði mjög skýra leiðsögn um það hvernig ætti að vinna þessi mál. Ég horfði á það eftir hrun að ákvæðum þeirrar handbókar var skipulega ýtt til hliðar, sumpart vegna ytri aðstæðna og sumpart vegna þess að í atinu eftir hrun misstu menn einfaldlega sjónar á þeim grundvallarviðhorfum sem voru fyrir hendi. En með eflingu faglegrar aðstoðar hér í þinginu og með [[Forseti hringir.]]styrkingu ráðuneyta held ég að við getum náð betri árangri. En auðvitað er sú krafa alltaf [[Forseti hringir.]]á þingmennina, sem bera á endanum ábyrgð á lagasetningunni, að þeir vandi sig og vandi til verka.
Forseti. Ég þakka fyrir umræðuna því að hún er afar brýn. Ég vil um leið taka undir áhyggjur fólks af því að ramminn sé nokkuð þröngur til þess að ræða þetta til hlítar. Mig langar að nefna nokkur atriði. Við samþykktum hér sjálf eftir efnahagshrunið, á grundvelli rannsóknarskýrslu Alþingis, að við vildum taka ákvarðanir sem byggðu á faglegri þekkingu, á bestu mögulegri þekkingu. Við ákváðum líka að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Bæði þessi atriði hafa í raun farist fyrir. Þau hafa ekki verið í lagi. Þá vil ég sérstaklega taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur varðandi aðferðirnar sem við höfum tileinkað okkur. Undirbúningur ráðherra verður með einhverju móti að eiga sér land í pólitískum áherslum meiri hlutans og samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Það er allt of oft þannig að ráðherra kemur með þingmál, þá tala ég líka af eigin reynslu, stjórnarfrumvörp, inn í þingflokka stjórnarflokkanna og ætlast til þess að málin fari þar í gegn án þess að stjórnarflokkarnir fái ráðrúm til að skoða málin. Þetta er allt of algengt. Við þurfum að andæfa þessu, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Stjórnarflokkarnir hafa þarna gríðarlega mikið aðhaldshlutverk með höndum, það er að skikka sína ráðherra í það að gefa tíma í að ræða pólitískt innihald sinna mála og gefa ráðrúm til að fara yfir það hvort það standist áherslur viðkomandi ríkisstjórnar. Það er síðan áhyggjuefni, sem hæstv. forsætisráðherra kemur hér að, að við höfum enga leið til að kanna stjórnskipuleg álitamál. Þegar það kemur til Alþingis að mögulega séu árekstrar í stjórnarskrá þá höfum við engar leiðir. Besta dæmið er núna Bakkalínumálið. Við þurfum að styrkja Alþingi umtalsvert. Við erum líka með hér fyrir fram okkur þessa dagana [[Forseti hringir.]]dæmi um að ráðherra í ríkisstjórninni vill ekki gefa þinginu faglegt álit. Þá þarf aldeilis á sterku Alþingi að halda.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég verð að minnast á þingmál sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt fram, það er gaman að ég get verið sammála henni. Það er gott mál sem miðar að því að styrkja þingið, þ.e. að hér sé lagaskrifstofa sem þingmenn geti leitað til. Eins og við höfum stundum rætt hér, þingmenn, þá tökum við á móti frumvörpum og málum en höfum litlar forsendur til þess að fara sjálf í að útbúa flókin mál, eða jafnvel bara breytingar á reglugerðum, eins og ég hef rætt við hv. málshefjanda í þessari umræðu. Við erum alltaf að bíða eftir því að breytingar og umbætur á lögum komi frá ráðuneytunum þegar við hér í þinginu, löggjafarvaldið, ættum að geta tekið málið í eigin hendur og lagt fram okkar þingmál. En það gerist afar sjaldan. Annað kom mér á óvart en það er hve mikill hluti af vinnunni fer í að grúska í lagatextum. Nú er ég enginn lögfræðingur og á erfitt með að sjá fyrir hvernig einstaka lagagreinar komi til framkvæmda ef þær færu til dæmis fyrir dóm. Sem dæmi erum við að fara að samþykkja lög um opinber innkaup. Þar er lagagrein og þó að ég fengi þrjá mánuði í viðbót held ég að ég mundi aldrei komast til botns í því hvort við höfum útbúið hana eins vel og mögulegt er eða hvort hún væri betri með öðrum hætti. Þá verður maður að hugsa þannig að ef við gerum mistök þá breyti menn lögunum og lagfæri þau, en [[Forseti hringir.]]óhjákvæmilega erum við að því. Maður gerir sér í raun grein fyrir því, sem er ekki endilega mjög þægilegt.
Herra forseti. Mig langar til þess að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mjög þarfa og mikilvæga máli. Þetta er mál sem ég er búin að velta ótrúlega mikið fyrir mér sjálf sem nýr þingmaður, ég kem inn sem varaþingmaður og þetta er í fimmta skiptið sem ég kem inn, og sitja á nefndarfundum. Ég tek eftir því hvað þetta er óaðgengilegt í raun og veru. Maður tekur svo mikla ábyrgð þegar maður er að setja þessi mál í gegn, fylgir þeim í umræðunni, og þetta eru lög sem hafa mikil áhrif í lífi fólks. Mér finnst við alls ekki hafa nægileg tækifæri til þess að gera okkur grein fyrir því hvað við erum að greiða atkvæði um í þessum sal, en ekki bara það, heldur get ég ekki sótt dómgreind til almennings eða í grasrót Pírata t.d. af því að það er ekkert aðgengi að upplýsingunum á nefndarfundunum. Það er líka rosalega erfitt. Það eru stór mál að fara í gegn núna. Ofboðslega þætti mér vænt um að geta deilt öllum þessum upplýsingum og fengið lánaða dómgreind grasrótarinnar og fengið hjálp með að rýna í málin og skoða hvort það séu einhverjir vinklar sem við erum mögulega að missa af. Þegar kemur að því að auka aðgang þá er eitt sem ég hef tekið eftir á nefndarfundum, það einkennist allt af rosalega litlu samráði. Það er ekki nóg að kalla inn fólk til þess að koma með umsagnir þegar búið er að semja allt málið. Það verður að gefa fólki aðgang að þessu alveg frá byrjun. Þetta er dálítið það sem ég vil að við Píratar komum með hérna inn, við erum með algjöran fókus á að breyta þessum grundvallarhlutum þannig að við getum endurhugsað og endurskoðað hvernig við störfum í þessu húsi. Við gerum ekki neitt af viti nema við gerum þetta aðgengilegra og hleypum fleiri inn í þetta ferli með okkur.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, þessa umræðu. Það hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna að það er erfitt með því formi sem við nýtum í þessari umræðu að ræða þetta risastóra mál með tæmandi hætti. En það er kannski við hæfi hér við þinglok og stöðuna eins og hún er í þinginu við þinglok sem ég er að upplifa í fyrsta skipti, það er aukin spenna og aukinn þrýstingur á alla hluti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir minntist á risastórt mál, raflínur á Bakka. Þetta er auðvitað lagalega mjög flókið mál og snertir marga þætti. Það er kannski dæmigert fyrir þetta, hvernig við hér á Alþingi tökumst á við jafn flókið mál og það er. En mál sem snýr að gæðum almennt í lagasetningu er ávallt mikilvægt að ræða. Ég held að við ættum að ræða það mun oftar, virðulegi forseti. Hv. þm. og málshefjandi Birgitta Jónsdóttir kom inn á þingmannamál hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að efla lagaskrifstofu Alþingis. Þar kemur fram í greinargerð sem ég fór yfir fyrir þessa umræðu að þegar vísað er í gæði í lagasetningu þá er átt við að lög séu alltaf auðskiljanleg og mikilvægt að alltaf sé tryggt að þau standist alþjóðlegar kröfur og stjórnarskrá. Þetta er stór umræða og hæstv. forsætisráðherra kom síðan inn á það sem ég ætla að fá að taka undir hér í lokin, virðulegi forseti, að hér þarf að efla allt sem lýtur að greiningu, grunni að stefnumótun og mati á áhrifum af lagafrumvörpum.
Virðulegi forseti. Það er ágætt að velta því fyrir sér hvað það er sem felst í vandaðri lagasetningu. Það er mikilvægt að mál fái fagleg efnistök, að þau fái umsagnir og að tími gefist til að ræða við umsagnaraðila og skiptast á skoðunum. Skoðanaskiptin eru lykilatriði, finnst mér. Mér finnst mjög mikilvægt að tími sé gefinn til þeirra því að þau þurfa að geta átt sér stað af virðingu fyrir málinu og af virðingu fyrir gagnstæðum sjónarmiðum og hagsmunum sem geta skipt máli. Dæmi um það er lífeyrissjóðsmálið sem kemur hér eftir mjög víðtæka samningaumleitan úti í samfélaginu, kemur inn í þingið, en svo er ætlast til þess að þingið afgreiði það með flýtimeðferð. Þá er ekki borin virðing fyrir því að þingið þarf sinn tíma til að fullvissa sig um að málið sé vaxið eins og fullyrt er að það sé. Þetta er nú bara eitt dæmi. Þegar við erum að setja lög þá eru iðulega ákveðin átök á milli sérhagsmuna og almannahagsmuna. Þingmenn þurfa að vera sérstaklega á varðbergi gagnvart þessu því að það eru oftast nær sérhagsmunirnir sem græða á hraðri málsmeðferð. Auðvitað geta komið upp bráðatilvik í samfélaginu, það þarf að setja neyðarlög, það er einhver almannavá uppi, þingið þarf að hittast um miðja nótt til að leysa brýn almannahagsmunamál, en yfirleitt eru það sérhagsmunamálin sem hagnast á flýtimeðferð. Annað vil ég nefna áður en tími minn er úti, virðulegi forseti, og það er það hlutverk forseta þingsins að standa vörð um sjálfstæði þingsins og rétt þess til að stunda ásættanleg vinnubrögð við lagasetningu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og tek undir ummæli sem hér hafa fallið um mikilvægi þess að vanda allan undirbúning að lagasetningu, sem hingað til hefur mestöll farið fram í ráðuneytum. Það er rétt sem fram kom um það. Ég vil hins vegar lýsa reynslu minni á þeim tæpu tveimur árum sem ég hef setið á þingi. Ég þykist merkja nokkra breytingu í þessum efnum. Mér hefur þótt þingið taka til sín, með réttu að mínu mati, nokkurt vald í þessu efni. Það hefur ekki hikað við að breyta málum sem hafa komið frá ráðuneytum og jafnvel hafa einstakar fastanefndir Alþingis haft frumkvæði að lagasetningu. Ég tel það til bóta og tel að menn ættu að horfa meira til þróunar í þá átt. Það er líka rétt að hafa í huga að við lagasetningu vegast á tvenns konar sjónarmið. Stundum fer lagasetning fram í nokkrum flýti vegna brýnnar nauðsynjar og þá getur ýmislegt skolast til. Það er æskilegra að menn vandi sig og hafi tímann fyrir sér í þessu. Virðulegur forseti. Ef ég mætti leggja til nokkur sjónarmið sem best er að hafa í huga, ef menn vilja vanda til lagasetningar, þá er það til dæmis að hafa í huga að setning laga verði ekki of mikil. Ég tel að menn hafi færst of mikið í fang við lagasetningu, að menn leitist yfirleitt við að leita lausna á tilteknum vanda með lagasetningu. Ég tel að það sé ekki endilega heppilegt í öllum tilvikum heldur eigi menn að horfa til þess að hafa lög almenn, [[Forseti hringir.]]mjög skýr og þannig úr garði gerð að þau kalli ekki á frekari lagasetningu fljótlega eftir að þau eru sett.
Hæstv. forseti. Þetta er mikilvæg umræða sem á sér hér stað og mér heyrist við í grunninn öll vera sammála um mikilvægi góðrar lagasetningar. Ég tek undir þær áhyggjur sem settar hafa verið fram um áhrif mikils málshraða á lagasetninguna og að það komi niður á gæðunum. Við sjáum þetta kannski kristallast einna best í málinu um Bakka sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir fór í gegnum í ræðu sinni. En það er annað sem ég hef haft þó nokkrar áhyggjur af þegar kemur að lagasetningu og það eru samlegðaráhrif mála sem koma frá ríkisstjórn en þó frá ólíkum ráðherrum og þar með úr ólíkum ráðuneytum, þ.e. að þau séu lesin saman. Þetta kristallaðist að mínu mati mjög vel í umræðum um breytingar á lögum um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna, þar sem lögð var til breyting á lífeyristökualdri, og svo í frumvarpi um breytingar á lögum um almannatryggingar, þar sem lögð var til önnur breyting á lífeyristökualdri, sem varðar annan hóp, en þessir hópar skarast. Eftir spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra gat ég ekki skilið betur en þetta hefði aldrei verið skoðað í neinni heildarmynd. Það er mjög bagalegt. Það er líka mjög bagalegt þegar tíminn er svo naumur, og fara á í stórar breytingar eins og breytingar á almannatryggingalögunum, að nefndarmenn geti ekki einu sinni kallað [[Forseti hringir.]]eftir sviðsmyndum frá ráðuneytinu um það hvaða áhrif breytingartillögur sem lagðar eru til koma [[Forseti hringir.]]til með að hafa. Það gengur auðvitað ekki þegar við erum að tala um lífsafkomu fólks.
Virðulegur forseti. Mig langar í seinni ræðu aðeins benda á eitt, ég veit ekki hvort ég er að fara út fyrir efnið, en ef við tölum um vinnubrögðin hér á Alþingi finnst mér að nú þegar nýtt þing verður sett, væntanlega fyrir jól, sé mikilvægt að þingmenn fái fræðslu, að þeir fái hreinlega að sitja námskeið um það hvernig hlutirnir virka, hvernig lesa á að frumvörp, hvað frumvörp eru, hvernig við förum með breytingartillögur, hvernig við greiðum atkvæði hér inni í sal. Það er nokkuð sem við lærum á hlaupum. Sumir búa svo vel að vera með fólk í sínum flokkum sem þekkir þetta út og inn, en aðrir flokkar hafa ekki þá þekkingu innan borðs. Ég vil bara kasta því fram hér að það væri góð hugmynd eftir kosningar og áður en nýtt þing er sett að þingmenn fái námskeið í þessum fræðum öllum saman. Ég hef margoft upplifað að við sitjum hér inni í sal og það er einhver ruglingur með breytingartillögur, hver kom fyrst og ef þessi er tillaga er felld, hvað þá, og þar fram eftir götunum. Það skiptir máli að við vitum hvað við erum að gera hérna. Eins ef við erum að tala um frumvörp og lagasetningu er það nú einu sinni þannig að reglugerðir eru settar inn í ráðuneytin, í stjórnsýsluna. Þær hafa oft mun meiri áhrif á líf fólks en lögin sem við setjum og það getur verið fjáranum erfiðara að breyta reglugerð. Við þekkjum það sem höfum reynt að eiga eitthvað við það. Það er ekki endilega við ráðherrann að sakast heldur getur bara verið tregða í stjórnsýslunni við að breyta reglugerð. Þetta er því mjög flókið. Þetta er mjög áhugaverð og skemmtileg umræða hérna og ég vil þakka fyrir hana. Við hefðum kannski betur tekið hana fyrr og oftar.
Forseti. Ég þakka fyrir mjög skemmtilegar umræður. Eftir að hafa verið hér í nærri átta ár er maður orðinn að alveg hrikalegri kerfiskellingu og er stöðugt að velta því fyrir sér hvernig við getum lagað kerfin okkar þannig að við getum sinnt vinnunni okkar betur fyrir almenning í landinu. Mér finnst, út frá þessari umræðu, ljóst að forseti þingsins þarf að hafa umboð til að nýta sér betur heimildir sínar til dagskrárvalds og að senda mál til baka ef þau koma of seint inn. Það þarf að vera ferli og heimildir til þess að mál sem eru greinilega vanbúin séu send til baka í ráðuneytin eða að Alþingi setji hér upp lagaskrifstofu sem er öflug. Mér finnst hugmyndin sem kom frá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, um að nýir þingmenn sem koma hér inn fái almennilegan undirbúning um allar þær flóknu hefðir sem hér eru, góðra gjalda verð. Það er ekki síður mikilvægt að endurskoða verklagið hér. Við þurfum að verða miklu sterkari gagnvart framkvæmdarvaldinu, það er bara þannig. Við erum búin að tala um þetta, það kemur alltaf ný hjörð af þingmönnum sem talar um nákvæmlega það sama. Svo fer fólk í ríkisstjórn og það er eins og öll viðhorf breytist. Eina fólkið sem er hæft til þess að taka á þessu erum við þingmenn. Ég vona að á nýju þingi sammælist þingmenn, hverjir svo sem það verða, um að fara í þessar breytingar saman, því að það er nauðsynlegt. Við megum aldrei gleyma því að hver einasti lagabókstafur hefur áhrif á líf fólks. Ég veit ekki hvað ég er búin að segja þetta oft. Við erum alltaf að heyra af því að hnökrar, smáhnökrar, séu í lögum sem hafi neikvæð áhrif, sem komi í ljós þegar lögin eru ný. Getum við ekki haft hnapp á vef Alþingis þar sem hægt er að benda okkur á þannig hnökra til að Alþingi þurfi ekki að bíða eftir meiri háttar breytingum úr ráðuneytunum til að laga sjálfsagða hluti? [[Forseti hringir.]]Ég vildi óska þess að við næðum líka að breyta þessum umræðuvettvangi á þann veg að hver einasti þingmaður fengi fimm mínútur til að tjá sig.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem mér fannst áhugaverð og staðfesta að þingmenn eru með nokkuð svipaða sýn á þessi mál. Það þarf auðvitað að bæta hér undirbúning og auka samráð. Ég held að það verði seint of oft ítrekað að það er mikilvægt við lagasetningu og annað sem varðar líf borgaranna, einstaklinga og fyrirtækjanna í landinu, að viðhöfð sé langtímahugsun, langtímaáætlanir, að ákveðin stefna sé tekin og eins mikið samráð haft í vinnuferlinu og á tímaásnum og kostur er. Ég hef þó aðeins undrast umræðuna um að Alþingi sé á einhvern hátt verr í stakk búið, en við erum vissulega fá, eins og í stjórnsýslunni. Að því leytinu er það rétt. En hér er til að mynda meira sjálfstæði þingsins en á mörgum öðrum þingum. Við breytum lögum meira. Það er ekki bara vegna þess að þau eru ekki nægilega vel úr garði gerð, heldur er sjálfstæði þingsins meira. Við höfum séð, sérstaklega á þessu kjörtímabili, mun fleiri þingmannamál fara í gegnum þingið, sem ég held að sé jákvætt, þannig að ég undraðist aðeins þá umræðu sem hér var áðan. Síðan koma auðvitað upp dæmi þar sem bregðast þarf við með skjótum hætti. Þá reynir á hvort sú vinna sé góð fyrir dómstólum. Neyðarlögin eru gott dæmi um það. Þau stóðu. Þau voru sett í mikilli þröng samfélagsins. Þau þurfti að afgreiða. Stundum koma minni neyðartilvik upp eins og raflínumálið á Bakka þessa dagana. Þá þarf að bregðast við því. Þingið þarf að geta gert það. Þingið er búið að standa hér saman, bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald, í mörg ár um að byggja upp framkvæmdir á Bakka við Húsavík, gera samninga við fyrirtæki og láta ríkisstofnanir klára. En síðan ætlar bara þingið að segja: Pass, við gerum ekki neitt, við ætlum að láta þetta hverfa. Þá verða þeir sem það segja að fara hér upp og segja: Við erum ekki í málþófi til þess að tefja málið, [[Forseti hringir.]]við erum ekki komin hér til þess að koma í veg fyrir að þessi mál [[Forseti hringir.]]gangi fram. Látum heldur á þetta reyna. Tökum af skarið.
Hvað með úrskurðinn?
Það er fallinn úrskurður.
Eins og sjá má á dagskránni eru hér allmörg mál sem ætlunin er að greiða atkvæði um. Forseti gerir sér væntingar um að við getum lokið við að greiða atkvæði að lokum um 10. dagskrármálið en vill samt láta þess getið að atkvæðagreiðslan um 3. dagskrármálið, gjaldeyrismál, fer fram síðar í þessari atkvæðagreiðsluhrinu.
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að sjá að það virðist vera, í það minnsta miðað við nefndarálitið, góð samstaða um þetta mál. Hér er um það að ræða að við erum að stíga skref til þess að gera opinberum stofnunum auðveldara að fara í opinber innkaup í samstarfi við aðrar stofnanir í öðrum löndum. Við erum líka að auðvelda þeim aðilum sem eiga viðskipti við opinbera aðila að leita réttar síns, þeir þurfa þá ekki að gera það beint heldur geta gert það í gegnum félagasamtök. En stóra einstaka málið er að við höldum hér áfram á þeirri braut sem hefur verið mörkuð á þessu kjörtímabili að ná hagkvæmari innkaupum fyrir opinbera aðila og spara þar af leiðandi skattfé almennings. Að sama skapi ýtum við undir heilbrigðari viðskiptahætti og samkeppni í landinu. Það er því með mikilli ánægju sem ég segi já við þessu frumvarpi.
Herra forseti. Þetta er um margt ágætt mál og ég stend að nefndarálitinu með fyrirvara sem ég vil gera hér grein fyrir. Hann snýr fyrst og fremst að sveitarfélögunum þar sem ég hef haldið því á lofti að þau eigi að fá að njóta þess að vera innan sinna eigin reglna en ekki að falla undir þær reglur sem hér er verið að setja fram. Það er tvennt í þessu, annars vegar viðmiðunarfjárhæðirnar og síðan er það kærunefndin en ég hef haft áhyggjur af því eins og sveitarfélögin að málum geti fjölgað mikið og þetta verði töluverður kostnaðarauki fyrir sveitarfélögin og framkvæmdir geti tafist. Þar sem verktíminn er gjarnan mjög stuttur hjá sveitarfélögunum finnst mér ekki tilhlýðilegt að þau séu þarna undir. Af þessum sökum munum við vinstri græn sitja hjá.
Virðulegi forseti. Það er mjög ánægjulegt að við séum að stíga þetta skref. Við erum hér að hjálpa ungu fólki að eignast sína fyrstu íbúð. Við erum að ýta undir það að fólk geti eignast eigið húsnæði, sem er afskaplega mikilvægt. Við vitum að húsnæðiskerfið eins og það hefur verið fram til þessa hefur frekar hvatt til þess að fólk skuldi, ýtt undir það að fólk taki há lán. En hér erum við að fara aðra leið. Það er mjög ánægjulegt. Það er afskaplega mikilvægt að við ýtum undir það að allir Íslendingar, ekki síst unga fólkið, séu fjárhagslega sjálfstæðir. Þetta er frumvarp sem miðar að því. Ég fagna því og er ánægður með að við séum að komast í höfn með þetta góða mál.
Virðulegi forseti. Við í Bjartri framtíð höfum út af fyrir sig verið jákvæð í garð þeirrar hugsunar að ákveðið valfrelsi sé með það hvað fólk gerir við viðbótarlífeyrissparnaðinn sinn, að það kunni að vera skynsamlegt að fólk hafi það val að færa hann á milli sparnaðarforma, setja hann í húsnæði eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Grunnhugsunin er allt í lagi. Hins vegar er sá annmarki á þessu frumvarpi og þessu máli að það hjálpar að okkar mati ekki þeim sem mesta hjálp þurfa við að kaupa sína fyrstu íbúð. Þetta gagnast fyrst og fremst tekjuháu ungu fólki sem má halda fram með rökum að þurfi kannski enga sérstaka hjálp til að koma sér upp húsnæði. Gagnvart hinum er þetta gagnslaust. Af þeim sökum getum við ekki greitt þessu atkvæði okkar og ætlum að sitja hjá í þessu máli og vera á gula takkanum. Okkur finnst þetta ekki vera frumvarp sem nær yfirlýstu markmiði sínu. Þetta er gagnslaust.
Herra forseti. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram gagnrýni úr mjög ólíkum áttum á þetta frumvarp, allt frá Alþýðusambandinu til Viðskiptaráðs. Þessir aðilar voru allir sammála um að frumvarpið þjónaði ekki yfirlýstum tilgangi, að styðja ungt fólk til húsnæðiskaupa. Ég tel frumvarpið vanhugsað, fyrir utan þann stóra ágalla sem á því er, að það mismunar fólki eftir tekjum á þann hátt að þeir sem standa best, þeir sem mestar tekjur hafa, hafa rétt á flestum krónum í skattafslátt, og þeir sem lægstar tekjurnar hafa fá færri krónur. Það er hrein mismunun sem hér er lögð til í stuðningi hins opinbera við húsnæðiskaup ungs fólks. Það er ekki þannig kerfi sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum sjá byggt upp. Við hefðum talið mun eðlilegra að fara aðrar leiðir í húsnæðisstuðningi og byggja á þeirri sátt sem hefur ríkt um að sá stuðningur eigi að renna til hinna tekjulægri hópa umfram hina tekjuhærri. Þess vegna leggjumst við gegn þessu máli.
Virðulegi forseti. Það er vissulega vandi fyrir ungt fólk að koma sér upp þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn. Það hefur svo sem alltaf verið það, virðulegi forseti. Vandinn er líklega meiri núna en hann hefur verið hingað til. Það er ekki síst í ljósi þess að tekjur ungs fólks eru nú hlutfallslega lægri en þær voru áður. Það er nú einn hlutur sem þarf að líta á. Þetta er tilraun til þess að hjálpa ungu fólki til að koma sér þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn. Þetta er misheppnuð tilraun. Þess vegna getum við ekki greitt atkvæði með henni. Hún er misheppnuð vegna þess að hún virkar ekki strax og fyrst og síðast vegna þess að hún er fyrir ríka krakka en ekki hina sem verra hafa það.
Forseti. Það eru svo miklir vankantar á þessum lögum að ekki er hægt að samþykkja þau. Gagnrýni sem hefur komið fram er mjög mikil. Meðal annars bendir Viðskiptaráð á að með frumvarpinu sé ekki ráðist að rót vandans sem sé óhagfelld launaþróun yngri kynslóða. Það telur nær að leggja fram aðgerðaáætlun um þau efni fremur en að bæta við enn einu stuðningskerfinu í húsnæðismálum, eins og það var orðað í umsögn Viðskiptaráðs. Mér finnst furðulegt að við séum að samþykkja svo mörg lög sem eru bútasaumur á algerlega gölluðu kerfi sem þarf heildarendurskoðun á. Þetta mun gagnast unga, ríka fólkinu. Hjálpum unga, ríka fólkinu að kaupa sér húsnæði.
Virðulegi forseti. Þetta mál er eins öfugsnúið og hægt er að hafa það frá þessari ríkisstjórn og kórónar í sjálfu sér verk hennar á þessu kjörtímabili, þar sem hún hefur grafið undan vaxtabótakerfinu sem er besta leiðin til að koma húsnæðisstuðningi til þeirra sem raunverulega þurfa á honum að halda vegna tekna og lítilla eigna. Hér er búið til nýtt ríkiskerfi til að millifæra peninga til þeirra sem mest hafa af þeim fyrir. Fólk með 1.400 þús. kr. í mánaðarlaun, sem ekki á í neinum vandræðum með að kaupa sér íbúð, fær ríkisstyrk til að bjóða enn hærra í íbúðirnar sem það er nú þegar að kaupa sér. Það er líka mjög varhugavert að feta þessa leið sem ríkisstjórnin er að feta, að eyðileggja viðbótarlífeyrissparnaðarkerfið með þessum hætti. Í síðasta hruni var það þjóðinni mjög til góðs, og heilu kynslóðunum mjög til góðs, að hafa aðgang að viðbótarlífeyrissparnaði sem var undanþeginn aðför. Fólk átti þar með sparnað sem það hafði aðgang að og gat notað til að leysa úr bráðum vanda. Hér er ríkisstjórnin að ákveða að í framtíðarefnahagsóróa muni kynslóðin sem nú er að eignast sína fyrstu íbúð ekki eiga neinn varasjóð, ekki neitt öryggi. [[Forseti hringir.]]Það er mjög alvarleg ákvörðunartaka. Hún er óskynsamleg í ljósi reynslunnar.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum að klára þetta stóra og mikilvæga mál. Hér erum við að tryggja að einstaklingur geti fengið allt að því 5 millj. kr. til að kaupa sér húsnæði, eða par allt að því 10 millj. kr. Þetta er hluti af samkomulagi sem var gert við aðila vinnumarkaðarins þar sem við mörkuðum húsnæðisstefnu til framtíðar. Lykilþáttur til þess að fólk geti keypt sér húsnæði er annars vegar að tryggja að það hafi svigrúm til þess að spara - við gerðum það með þeim frumvörpum sem við samþykktum og gerðum að lögum nú í vor - með því að bæta stöðuna á leigumarkaðnum og síðan má segja að þetta sé lokahnykkurinn þegar við erum að búa til umhverfi þar sem fólki verður gert kleift að spara fyrir húsnæði með stuðningi síns atvinnurekanda og hins opinbera. Það er einkar jákvætt þegar við horfum til framtíðar.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að mér virðist meiri hluti fyrir því að þessi breytingartillaga nái fram að ganga. Tilgangur hennar er að menn og konur, unglingar, ungt og gamalt fólk, geti valið það lánsform sem því hentar en að fólk sé ekki þvingað til að taka dýrasta lánsform sem er í boði eins og staðan er í dag. Ég tel að veruleg réttarbót sé að þessu. Ég þakka fyrir ágætan stuðning við þessa breytingartillögu. Takk fyrir.
Virðulegi forseti. Ég fer fram á að við greiðum sérstaklega atkvæði um lið 09-381 á bls. 13. Ég legg til að við fellum hann, sem er ömurlegasta tillaga sem ég hef flutt hér á þingi. Það er til komið vegna þess að því miður virðist það samkomulag sem var komið í höfn, sem er búið að bíða eftir í áratugi um að jafna lífeyrisréttindi á milli opinberra starfsmanna og almenna vinnumarkaðarins, ekki hafa haldið þegar á hólminn var komið. Ég vil vekja athygli þingmanna og þjóðar á því að við höfum bara þessa opnun núna á þessu ári til að gera þetta sem allir í orði kveðnu hafa verið sammála um síðustu áratugina að við ættum að gera. Því miður hefur eitthvað komið upp á. Ég ætla ekki að benda á einn eða neinn en vil vekja athygli á alvöru málsins. Ég vonast til að við náum að klára þetta fyrir áramót en legg því miður til, með sorg í hjarta, að við fellum þessa tillögu.
Herra forseti. Minni hlutinn hefur gert athugasemdir við frumvarp til fjáraukalaga og leggur fram breytingartillögu þess efnis. Við höfum gagnrýnt að hér eru inni ný verkefni sem ekki eiga heima í fjáraukalögum og í raun liggur ekki fyrir í hverju þau eru fólgin. Hér er m.a. dæmi um nýja stofnun væntanlega eða eitthvað slíkt sem við vitum ekki heldur hvort þarf að vera á fjárlögum til komandi ára eða hvað sem á að vera vistuð inni í Stjórnstöð ferðamála. Við leggjum fram að nýju tillögu um bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð og lífeyristryggingar, þ.e. varðandi 69. gr. almannatryggingalaga, sem á að vernda þá hópa sem hafa fengið kjaraskerðingu og þeir fái greiddan lífeyri eins og lágmarkslaunin í landinu og hækkunin verði afturvirk frá 1. maí eins og kjarasamningar gerðu ráð fyrir á almennum markaði. Við minnum á fordæmi fyrir því sem var í samningum árið 2011.
Virðulegi forseti. Eins og oft áður eru ýmsir liðir í fjáraukalögum sem eiga ekki heima þar. Við sitjum hjá við afgreiðslu þessa máls. Við erum í sjálfu sér ekki á móti þeim fjárlagaliðum sem þarna eru, eflaust renna flestir til góðra verkefna. En strangt til tekið hefði í of mörgum tilvikum átt að taka tillit til þeirra við fjárlagagerðina. En vonandi erum við með nýjum lögum um opinber fjármál að fara að hætta með þessi fjáraukalög og við skipulagningu í framtíðinni munum við ekki sjá svona fjárveitingar inni. Við sitjum sem sagt hjá.
Virðulegi forseti. Þetta átti nú að vera um atkvæðagreiðsluna en það skiptir ekki máli. Við fjárlagagerðina fyrir yfirstandandi ár lagði minni hluti fjárlaganefndar til að aldraðir og öryrkjar fengju kjör sín bætt frá 1. maí 2016 líkt og kjarasamningar á almennum markaði gera ráð fyrir. Fordæmi er fyrir því í kjarasamningunum 2011. Hér er lögð fram breytingartillaga við fjáraukalögin til þess að einmitt þetta gerist, að aldraðir og öryrkjar fái bætt sín kjör frá 1. maí eins og lagt var til í fjárlagafrumvarpinu þá þegar.
Virðulegi forseti. Eins og hefur verið rætt nokkuð undanfarna daga liggur fyrir núna frumvarp í velferðarnefnd um verulegar breytingar á almannatryggingakerfinu. Hér er verið að leggja til ákveðnar breytingar sem snúa að gamla kerfinu. Við erum að bæta við 10,8 milljörðum í kerfið og sú aðgerð snýr ekki hvað síst að öldruðum. Við erum jafnframt að tryggja að þeir sem hafa minnst í almannatryggingakerfinu fylgi eftir lágmarkslaunum á vinnumarkaði og verði komnir með það nokkrum mánuðum á undan, áður en fólk sem er með lágmarkslaun á vinnumarkaði hefur náð 300 þús. kr. Ég hef lagt áherslu á það. Við erum að huga að framvirkum hækkunum. Við ætlum okkur að halda áfram að bæta kjör lífeyrisþega alveg eins og við höfum gert allt þetta kjörtímabil. Því segi ég nei við þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Það er nú eiginlega með óbragð í munni sem ég felli þessa tillögu. Að við skyldum hafa verið svona nálægt því að ná þessu markmiði en að það samkomulag sem menn töldu hafa náðst hafi svo brostið á endanum, það er alveg grátlegt. En við höfum tímaramma fram að áramótum. Ég treysti því að þingið sem kemur saman núna eftir kosningar taki höndum saman og nái að klára þetta dæmi. Það eru ekki miklar líkur á að ég verði í þessum sal þá þannig að ég treysti því að þið sem verðið hérna þá klárið þetta dæmi, þetta verkefni, með þeim aðilum sem hafa samið um þetta, að talið var.
Forseti vill árétta, sem hann gerir með nokkuð reglubundnum hætti, að eftir að fyrsti maður sem gerir grein fyrir atkvæði sínu hefur hafið mál sitt er ekki hægt að taka við fleiri óskum, en hv. 4. þm. Suðvest. hafði náð því með sekúndubroti.
Virðulegi forseti. Þetta held ég að sé einstæð atkvæðatafla í sögu Alþingis. Ég held að við eigum að átta okkur á hversu alvarlegum tímamótum við stöndum á þegar við tökum þessa ákvörðun núna. Það er grundvallaratriði að við getum tryggt eitt og sama lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál. Við komumst mjög nálægt því núna. Heildarsamtök opinberra starfsmanna eru búin að samþykkja slíkar breytingar. Það er grundvallaratriði að nýrri ríkisstjórn takist á þeim vikum sem fram undan eru eftir að hún verður mynduð, fram að áramótum, að sigla því samkomulagi í höfn og tryggja jöfnun lífeyrisréttinda á almennum markaði og hinum opinbera. Við eigum ótrúlega mikið undir því sem þjóð. Við getum ekki haldið áfram að láta bil vaxa þarna á milli. Það er grundvallaratriði að nýju þingi takist vel í þessu efni. Ég vona að mynd af þessari atkvæðatöflu fylgi nýju þingi eftir kosningar.
Ég þakka fyrir að fá að koma hér upp. Mín atkvæðaskýring snýr að fyrri atkvæðagreiðslu. Ég tók þá ákvörðun að sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu því að mér finnst það veruleg vonbrigði að við skulum ekki geta náð saman í þinginu um að samþykkja og afgreiða breytingar sem snúa að jöfnun lífeyrisréttinda sem er forsenda fyrir því samkomulagi sem við höfum verið að ná á vinnumarkaðnum, undirstaðan undir nýtt svokallað norrænt vinnumarkaðsmódel. Ég hefði talið að við hefðum átt að geta náð saman um þessa mikilvægu breytingu. Það verður eitt af lykilverkum nýrrar ríkisstjórnar eftir kosningar að klára þetta. Ég vil fá að segja hér: Ég mun gera mitt til að tryggja að svo verði.
Ég ætla nú að fara að ráði hæstv. ráðherra og koma hérna með eftiráskýringar um atkvæðagreiðslur áðan. Sú atkvæðagreiðsla sem ráðherra ræddi um hefur bara nákvæmlega ekkert með þingið að gera. Það var alveg á hreinu að við í Bjartri framtíð vildum framgang þessa máls, að lífeyrisréttindamálin mundu fara í forgang. Það var þessi ríkisstjórn sem ákvað að hafa þetta ekki eitt af málunum sem við mundum ljúka á þessum síðustu dögum. Það hefur ekkert með þingið að gera að fólk datt úr [[Félmrh.: Afgreiðum það þá.]]lestinni með það. Já, gerum það þá. [[Gripið fram í.]]Það eruð þið sem leggið það fram. [[Gripið fram í.]]Þetta er skrípaleikur að vera hérna allt í einu - láta mann vera á rauðu með þetta mál og svo ætlar hæstv. ráðherra að vera á gulu. Hvaða rugl er þetta eiginlega?
Virðulegi forseti. Í gær voru greidd atkvæði í 2. umr. í þessu máli. Ég ætla að viðurkenna hér og nú að mér láðist að gera athugasemd við nefndarálit sem ég er á. Það er á þskj. 1685 og ég undirritaði þetta nefndarálit án fyrirvara en þegar ég fer að lesa það í smáatriðum sé ég að þarna er kafli sem ég ætla að biðjast fyrirgefningar á að ég hafi ekki gert fyrirvara við. Það er kaflinn um sértryggð skuldabréf. Vissulega hafa ákvæði hans gengið til baka með framhaldsnefndaráliti en þegar ég stend frammi fyrir augliti guðs og þarf að gera grein fyrir gerðum mínum vil ég helst að ég hafi beðist fyrirgefningar á því að hafa sett nafnið mitt við þetta, þetta er svo vitlaus kafli. Þetta er algjörlega á skjön við efni frumvarpsins og kemur þessu máli nákvæmlega ekkert við. Ég biðst [[Forseti hringir.]]afsökunar og fyrirgefningar á því að hafa komið nálægt þeim kafla.
Virðulegi forseti. Þetta snýr að fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða og ég treysti því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi unnið vinnu sína vel. Ég veit að hún hefur gert það og vildi bara vekja athygli á einu í tengslum við þetta, sem ég ætla ekki að koma með tillögu um núna en vil vekja athygli á. Ég held að það sé kominn tími til að við setjum gólf þegar kemur að fjárfestingum lífeyrissjóða í útlöndum, þ.e. hvetja þá eða skylda til að fjárfesta meira þar af augljósum ástæðum. Allir Íslendingar eru með allt sitt hér á landi og það er skynsamlegt að hafa sparnaðinn á fleiri stöðum. Sömuleiðis þegar við höfum áhyggjur af of mikilli styrkingu krónunnar er alveg sérstök ástæða til að lífeyrissjóðirnir okkar fjárfesti sérstaklega í útlöndum. Það er eitt af því sem nýttist okkur mjög vel þegar við urðum fyrir miklu áfalli haustið 2008. Við ættum að skoða það sérstaklega, eða næsta þing, að setja gólf á þessar fjárfestingarheimildir.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að náðst hefur góð samstaða um þetta mál í þinginu. Við höfum á síðustu missirum innleitt nýjar endurgreiðslureglur varðandi kvikmyndaiðnaðinn í landinu og nú erum við að bæta hér við tímabundnum endurgreiðslum vegna hljóðritunar á tónlist. Þetta er talið af þeim sem starfa í þessum geira mjög mikilvægt og verði til þess að styrkja og efla grósku á þessum vettvangi hérlendis. Ég vil að gefnu tilefni nefna það í þessu samhengi að það varð að sátt í hv. atvinnuveganefnd í gær að nefndarmenn Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar mundu leggja fram þverpólitískt mál sem snýr að frjálsum félagasamtökum í landinu, þ.e. að þau geti þegar þau eru að fara að byggja sér aðstöðu yfir starfsemi sína leitað til fjármálaráðuneytisins um samning og fengið endurgreiddan virðisaukaskatt þar sem þau eru endagreiðendur að virðisaukaskatti. Í ljósi þess hversu vel hefur tekist til við að ná samstöðu um svona mál og að keyra svona ívilnandi [[Forseti hringir.]]mál í gegn held ég að við ættum að sameinast um það í þinginu og horfa til þessa máls og afgreiða það með sama hætti.
Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að fagna því að þetta mál sé að verða að lögum. Ég þakka hv. þingi og hv. atvinnuveganefnd kærlega fyrir góða og öfluga vinnu að þessu máli. Við sjáum það, sérstaklega á þessum dögum núna, hversu vel okkur hefur orðið ágengt varðandi kvikmyndaiðnaðinn þegar stór verkefni eru í gangi hér, ég vil ekki segja úti um allt land en víða um landið, með tilheyrandi efnahagslega jákvæðum áhrifum og jákvæðum áhrifum á kvikmyndagerðina. Það frumvarp sem við erum að leiða í lög í dag er nýmæli og ég ber miklar væntingar til þess að við munum sjá viðlíka árangur á tónlistarsviðinu. Ég fagna því og þakka kærlega fyrir góða vinnu sem þingið hefur veitt í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með öðrum sem hér hafa talað og fagna því að þetta mál sé komið fram og samstaða um að styrkja hljóðritun á tónlist með svipuðum hætti og kvikmyndagerð. Hv. þm. Jón Gunnarsson kom inn á mál í atvinnuveganefnd sem snýr að frjálsum félagasamtökum og ég tek heils hugar undir með honum. Af því tilefni bendi ég á mál sem ég hef lagt fram og er í efnahags- og viðskiptanefnd, sem snýr að íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsfélögum. Ég styð þetta mál heils hugar.
Virðulegur forseti. Af hverju heita þessi lög lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist? Ég held að það sé ekki nokkur ætlun að lögin verði til skamms tíma, ekki frekar en lög um tímabundna endurgreiðslu til kvikmyndagerðar sem hafa verið í gildi í áratugi. Nú þegar hefur því verið lýst yfir að menn séu komnir í biðsalinn að bíða eftir frekari sértækum aðgerðum til ívilnunar í skattalegu tilliti. Ég bendi á t.d. myndlistarmenn, þeir taki sér þá bara sæti fyrir aftan félagasamtökin sem eru komin á biðlistann. Enn og aftur samþykkir Alþingi sértækar aðgerðir til ívilnunar tilteknum stéttum, þvert ofan í þær hátíðarræður sem menn sammælast hér yfirleitt um að halda um mikilvægi vandaðrar lagasetningar, um að lög séu skýr, einföld, gagnsæ og almenn, enn og aftur.
Virðulegi forseti. Við í Pírötum munum greiða þessu frumvarpi atkvæði okkar þar sem a-liður 1. gr. frumvarpsins var felldur brott og vegna þess að í raun og veru er verið að afnema kassettugjöld með þessum lögum. Þar af leiðandi verða beinni fjárframlög til tónlistarmanna og listamanna úr ríkissjóði, sem við teljum gott. Við getum lagt nafn okkar við þetta frumvarp þar sem a-liður var felldur brott úr 1. gr. frumvarpsins, sem fjallar um upprunaeintak stafræns eintaks og hver má dreifa því. Það var ekki alveg ljóst í hvaða tilgangi það var sett inn og var í raun ekki í samræmi við meginmarkmið frumvarpsins.
Virðulegi forseti. Hér er um mikilvæga réttarbót til handa eigendum höfundaréttarvarins efnis að ræða. Ég tel að sú lausn sem fannst á þessu máli sé ágæt, þ.e. að það sé fest í lög eins og hér er lagt til að verði gert, gjaldstofninn, þ.e. þeir tollflokkar tækja sem eru til þess fallin að hægt sé að gera á þau afrit til einkanota, jafnframt sé líka lögfest sú prósenta eða álagsprósenta sem lögð skal á en síðan er tekin ákvörðun um að greiða þá gjaldið úr ríkissjóði. Með þessu er settur sterkur grunnur undir gjaldtökuna. Það er skýr grunnur sem er málefnalegur og hægt að takast á um. Aðalatriðið er að átta sig á því að þessi aðferð og þessi nálgun og þessar greiðslur eru grundvallaðar annars vegar á þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslendinga og hins vegar stjórnarskrárvörðum réttindum. Hér er því ekki um að ræða framlag til menningarmála með hefðbundnum hætti heldur er um að ræða eignarréttindi, [[Forseti hringir.]]sem er verið að greiða fyrir og er þess vegna mikil réttarbót fyrir þá sem þær greiðslur munu hljóta.
Herra forseti. Það er mikilvægt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að hér er ekki um framlög til menningarmála að ræða heldur greiðslur til eigenda höfundaréttarvarins efnis. Við í Vinstri grænum munum styðja þessa lausn á málinu þó að hér sé auðvitað sú stefnubreyting tekin að skattgreiðendur munu standa undir þessum greiðslum til eigenda höfundaréttarvarins efnis en ekki þeir sem neyta þess efnis. Við vitum öll að það er flókin staða uppi í þeim efnum í ljósi þeirrar tækniþróunar sem hefur orðið á undanförnum árum. Þetta er stefnubreyting en við teljum að það sé nægjanlega vel um hana búið í þessu frumvarpi þannig að við styðjum þessa lausn, enda er mjög mikilvægt að lausn fáist á þessu máli, sem ég held að höfundar séu orðnir mjög langeygir eftir.
Virðulegi forseti. Eins og svo oft áður þegar hv. Píratar taka til máls um höfundaréttarmál og höfundaréttarvarið efni verð ég að viðurkenna að ég næ ekki utan um málflutninginn, því miður. Ég skil ekki alveg forsendurnar. Ég vil skýra mínar forsendur fyrir því að ég greiði atkvæði með þessu máli. Það er leitast við að koma til móts við höfunda af því að það er afritun á efni þeirra. Það er gott að við gerum það. Ég er dálítið hrædd við þessa leið, verð ég að segja, af því að ég er hrædd um að í fyllingu tímans og eftir því sem þinginu hentar verði þessi liður bara lækkaður niður og það er ekki nógu gott fyrir höfunda. Ég hefði talið betra að hafa gjald á tæki sem við notum, ipada, tölvur o.fl., [[Forseti hringir.]]sem væri lagt á þessar vörur og við greiddum fyrir sem neytendur og þá værum við vonandi búin að leysa þessi mál.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér aftur hljóðs til þess að ítreka ákveðin atriði sem ég held að skipti máli. Í fyrsta lagi að sú leið að leggja gjaldið á tækin felur í sér þann vanda að það eru ýmsir sem nota þessi tæki ekki þannig að um sé að ræða afritagerð á höfundaréttarvörðu efni. Þar með væri verið að leggja gjald á þá sem kaupa sér síma eða önnur tæki og nota þau ekki með þeim hætti sem um er að ræða. Það er í sjálfu sér líka óréttlæti. Með því að vinna þetta með þeim hætti sem við gerum erum við vissulega að taka gjaldið úr ríkissjóði en það er síðan gert, og þá kem ég að því sem var nefnt áðan, með málefnalegum, gegnsæjum hætti og það er bundið í lögum hvaða tollflokka er um að ræða og hvaða álagningarprósentu er um að ræða þannig að það þarf þá að gera lagabreytingu til að breyta þessu, til að breyta gjaldinu. Þess vegna er það ekki bara geðþóttaákvörðun ráðherra við gerð fjárlaga eða eitthvað þess háttar sem ræður tillögunni heldur þarf þingið að taka afstöðu til einhverra breytinga hér á. Það er það sem ég tel vera nýmæli og gott nýmæli, til fyrirmyndar, þar sem við speglum gjaldtökuna en síðan greiðum við úr ríkissjóði. Ég tel að það sé [[Forseti hringir.]]sanngjörn og rétt leið til að tryggja réttindi þeirra hópa sem um ræðir.
Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að skýra aðeins stefnu Pírata í þessu máli. Málið fjallar um löglega afritun, sem þýðir að ef fólk á t.d. kassettu og geisladisk þá má það taka upp það sem er á geisladisknum á kassettuna, ef fólk hefur keypt geisladiskinn með einhverju efni. Þetta er umdeilt, eins og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra kom inn á, þar sem t.d. listamenn, svo sem ljósmyndarar o.fl., borga þá stefgjöld af eigin hugbúnaði sem þeir nota, þar af leiðandi minniskortum. Það þykir ósanngjarnt. Sú leið sem er verið að fara hefur kosti og galla en þar sem þetta er í raun uppfærsla á og betrumbætur á því fyrirkomulagi sem hefur verið, málamiðlun, sem þessi kassettugjöld eru fyrir löglega afritun, þá getum við Píratar stutt málið. Þetta er í takt við þá framþróun sem hefur verið í tækninni og því getum við stutt það og einnig vegna þess að þetta hefur með löglega afritun að gera og ekkert með ólöglega afritun.
Virðulegur forseti. Þetta er svo áhugaverð umræða að ég gat ekki setið á mér að blanda mér í hana. Það sem mér finnst svo merkilegt við þetta frumvarp er að það er vitnisburður um hvað löggjafarvaldið er oft langt á eftir tækniþróuninni. Veröldin er að breytast svo hratt beint fyrir framan nefið á okkur og það eru eiginlega flestir hættir að gera stafræn afrit eða afrit af lögum yfirleitt. Flestir eru hættir að nota kassettur og geisladiska, lögum er núna streymt, þá meina ég tónlist en ekki lögum frá Alþingi, þótt það væri fínt að streyma þeim líka. Viðfangsefnið sem er fram undan gagnvart tónlistarmönnum og öðrum listamönnum er auðvitað að reyna að tryggja að í þeim heimi, sem er núna orðinn þannig að fólk getur einfaldlega hlustað á lögin eins og í útvarpi í tölvunum sínum og ipödum og símum, í þeim veruleika fái listamennirnir umbun fyrir sína góðu vinnu.
Forseti. Eins og komið hefur fram var hluti af þessu frumvarpi felldur brott. Það sem mér finnst svo rosalega mikilvægt við lagasetningar af þessu tagi er að þær séu í samræmi við þann veruleika og þá tækniþróun og menningu sem við búum við. Það sem maður hefur alltaf mestar áhyggjur af þegar kemur að höfundarétti er að höfundarnir sjálfir, listamennirnir sem skapa, fá yfirleitt minnst. Það eru þeir sem eru hinir svokölluðu rétthafar, sem eru yfirleitt stór fyrirtæki, sem fá langstærstan hluta af kökunni. Ég vona svo sannarlega að þessi lagabreyting verði til þess að listamennirnir sjálfir fái peningana sína en ekki rétthafafélögin.
Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari atkvæðagreiðslu. Hér er verið að leiðrétta það að eignarréttarvarin eign höfunda á Íslandi hafi verið sniðgengin. Höfundar hafa orðið af miklum tekjum árum saman vegna breytinga í tækni sem löggjöfin hefur ekki fylgt. Hér er verið að bæta upp fyrir það að einhverju leyti. Ég vil ítreka í ljósi atkvæðaskýringar hv. þingmanns hér á undan að höfundaréttur á Íslandi er í eigu höfunda meira og minna og höfundaréttarsamtök og innheimtusamtök eru sameignarfyrirtæki höfunda á Íslandi en ekki gróðafyrirtæki úti í bæ.
Virðulegi forseti. Með samþykkt þessa frumvarps er stigið fyrsta stóra skrefið í afnámi hafta sem voru leidd í lög á árinu 2008. Það er mikið fagnaðarefni. Það er til vitnis um að okkur gengur betur. Efnahagslega er okkur að sækjast styrkur til að stíga þetta skref og vonandi sem flest sem hraðast í beinu framhaldi og losa þannig Ísland úr höftum að nýju á grundvelli góðrar stöðu efnahagsmála og á grundvelli íslensku krónunnar.
Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hæstv. fjármálaráðherra. Ég gleðst yfir því að okkur auðnist það í þessum þingsal að verða sammála um að nú séum við að losa höft á einstaklinga og fyrirtæki í landinu, og stíga mikilvæg skref. Það er ein af ástæðum þess að við komum hér saman 15. ágúst og erum að ljúka þingstörfum núna þegar komið er fram í október. Það er með mikilli gleði að ég segi já í þessari atkvæðagreiðslu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar í máli sem varðar breytingar á ýmsum lögum vegna stofnunar nýs millidómstigs. Í vor fjölluðum við um það mál í þinginu og það var samþykkt að koma á fót millidómstigi hér á landi. Það kallar á ýmsar lagabreytingar. Við fjölluðum um þetta mál og gerum á því lítils háttar breytingar sem eru lagatæknilegs eðlis. Við ræddum talsvert um að málsmeðferðartími í málum er varða varanlega forsjársviptingu gæti orðið of langur ef þeim málum yrði áfrýjað til Hæstaréttar og við beinum því í nefndarálitinu til innanríkisráðuneytisins að taka þessa athugasemd til nánari skoðunar með Barnaverndarstofu áður en lögin taka gildi. Það á að gefast tími til þess en að öðru leyti vonumst við til þess að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Birgir Ármannsson.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um fasteignalán til neytenda. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um það frumvarp. Nefndinni bárust 21 erindi um málið og hún fékk á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Samtökum fjármálafyrirtækja, Landssamtökum lífeyrissjóða, Íslandsbanka hf., Fjármálaeftirlitinu, Seðlabanka Íslands, Kreditskor ehf., Creditinfo, embætti umboðsmanns skuldara, Íbúðalánasjóði, Samkeppniseftirlitinu, Alþýðusambandi Íslands, Lögmannafélagi Íslands, Neytendastofu, Neytendasamtökum, Neko funding og Félagi fasteignasala. Frumvarpið fjallar um veitingu fasteignalána til neytenda í atvinnuskyni. Í dag gilda lög um neytendalán, nr. 33/2013, um alla lánveitingu til neytenda í atvinnuskyni, þar á meðal fasteignalán. Verði frumvarpið að lögum munu m.a. verða gerðar almennar kröfur um hæfni og þekkingu og starfskjör starfsmanna lánveitenda og lögð aukin áhersla á útskýringar sem neytandi á rétt á fyrir lánveitinguna. Óheimilt verður að binda samning um fasteignalán því skilyrði að neytandi geri samning um kaup á annarri aðgreindri fjármálaþjónustu frá lánveitanda. Lagt er til að Fjármálaeftirlitinu verði veitt heimild til að setja reglur um hámark veðsetningarhlutfalls fasteignalána til neytenda að fengnum tilmælum frá fjármálastöðugleikaráði. Einnig er lagt til að hámarki uppgreiðslugjalds verði breytt til að stuðla að auknu framboði lána á föstum vöxtum. Virðulegi forseti. Álit meiri hlutans er að finna á þskj. 1761 en breytingartillögur meiri hlutans eru á þskj. 1762. Ég mun nú reifa helstu breytingar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til en vísa að öðru leyti til framangreindra þingskjala. Meiri hlutinn telur æskilegt að unnt sé fá lán til viðhalds á fjöleignarhúsum, til kaupa eða breytinga á húsnæði vegna sérþarfa vegna fötlunar eða veikinda og til endurfjármögnunar fasteignalána án tillits til takmarkana VII. kafla á veðsetningarhlutföllum. Meiri hlutinn leggur því til að slík lán verði undanþegin ákvæðum VII. kafla. Meiri hlutinn leggur til að skilgreiningar á hugtökunum gistiríki og heimaríki í 4. gr. verði felldar brott þar sem þau koma hvergi annars staðar fram í frumvarpstextanum. Meiri hlutinn leggur til að bætt verði við lögin skilgreiningu á greiðsluerfiðleikum sem er samhljóða núverandi skilgreiningu í reglugerð um lánshæfis- og greiðslumat nr. 920/2013. Nefndin leggur líka til í framhaldi af því að oft hefur verið bent á að lántökugjöld umfram kostnað lánveitenda við gerð lánasamninga hamli samkeppni á lánamarkaði þar sem þau gera lántakendum erfiðara að færa sig milli lánveitenda. Í samanburði á lagareglum um kostnað vegna fasteignalána á Norðurlöndunum sem fjármála- og efnahagsráðuneyti lagði fram kemur fram að lántökugjöld sem eru hlutfall af upphæð láns þekkjast ekki í Danmörku og Noregi, eru óheimil í Svíþjóð og mun lægri í Finnlandi en hérlendis. Meiri hlutinn telur því tímabært að takmarka slík gjöld hérlendis og leggur því til að óheimilt verði að krefja neytanda um önnur gjöld við gerð samnings um fasteignalán en þau sem stafa af beinum kostnaði lánveitanda af gerð samningsins. Bent var á að nauðsynlegt væri að skilgreina hvað félli undir miðlun lána samkvæmt 1. mgr. 9. gr. Til að taka af öll tvímæli leggur meiri hlutinn til smávægilegar breytingar á 9. og 4. gr. Meiri hlutinn leggur til að í ákvæði til bráðabirgða verði kveðið á um hæfilegan frest til aðlögunar að þeim kröfum sem gerðar eru til þekkingar og hæfni starfsfólks samkvæmt 9. gr. fremur en að ráðherra verði veitt heimild til þess eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Í 12. gr. kemur fram að veita skuli skýringardæmi um þýðingu verðtryggingar láns eða tengingar láns við erlenda gjaldmiðla. Bent var á að rétt væri að veita einnig skýringardæmi um þýðingu breytilegra vaxta á óverðtryggðu láni. Meiri hlutinn telur einnig æskilegt að neytendur geti kynnt sér við hvaða aðstæður og með hvaða hætti vextir breytast áður en þeir fá lánstilboð í hendur. Meiri hlutinn leggur því til smávægilega breytingu á 12. gr. Meiri hlutinn leggur til að upplýsingar samkvæmt 1. mgr. 14. gr. skuli veittar á pappír eða öðrum varanlegum miðli til samræmis við önnur ákvæði frumvarpsins sem fjalla um upplýsingaskyldu lánveitanda. Í 1. tölulið 19. gr. kemur fram að viðbótar-árleg hlutfallstala kostnaðar skuli miðuð við hámarksvexti ef samningur um fasteignalán felur í sér breytilega vexti. Kveði samningur ekki á um hámarksvexti skuli hlutfallstalan miðast við hæstu ársvexti sambærilegra lána hjá lánveitanda síðustu 15 ár. Meiri hlutinn leggur til að miðað verði við 20 ár í stað 15 ára til samræmis við fasteignalánatilskipunina. Meiri hlutinn leggur einnig til að ráðherra verði falið að setja reglur í reglugerð um útreikninginn þegar ekki liggur fyrir 20 ára vaxtasaga. Viðmið þar að lútandi koma fram í leiðbeiningum við 4. hluta töflu í viðauka II við fasteignalánatilskipunina. Í nokkrum umsögnum kom fram að ekki væri skýrt hvort lánveitanda væri heimilt samkvæmt 20. gr. að styðjast við lánshæfis- eða greiðslumat frá þriðja aðila. Meiri hlutinn tekur af því tilefni fram að ekki er um efnislega breytingu frá gildandi rétti að ræða. Áfram verður heimilt að byggja á lánshæfis- eða greiðslumati þriðja aðila, en ábyrgðin á slíkri lánveitingu verður engu síður lánveitanda. Nefndin fjallaði einnig um greiðslumat fasteignalána sem tengjast erlendum gjaldmiðlum. Það getur freistað neytenda að taka lán sem tengjast lágvaxtamyntum. Slíkum lánum fylgir þó jafnan gengisáhætta sem erfitt er að meta. Reynslan sýnir að sveiflur í gengi gjaldmiðla geta verið bæði óvæntar og miklar og valdið óvörðum neytendum með lán tengd erlendum gjaldmiðlum og lánveitendum miklu tjóni. Ekki hafa verið færð rök fyrir því að nauðsynlegt sé að veita óvörðum neytendum slík lán og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið gerir ekki kröfu um að svo langt verði gengið. Meiri hlutinn telur því rétt að stíga varlega til jarðar í þessu efni. Meiri hlutinn bendir á að fjárhagslegir burðir óvarinna lántaka koma ekki í veg fyrir að lán tengd erlendum gjaldmiðli magni upp hagsveiflur og ógni fjármálastöðugleika, eins og reyndar er rakið ítarlega í áliti meiri hluta nefndarinnar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, í máli nr. 384. Meiri hlutinn leggur því til að einungis verði hægt að veita lán tengd erlendum gjaldmiðlum til neytenda sem eru varðir fyrir gjaldeyrisáhættu út lánstímann. Meiri hlutinn leggur einnig til að í stað orðanna „til þess fallið að valda neytanda tjóni“ í 1. málslið 10. mgr. 22. gr. komi „sé það neytanda í óhag“ til samræmis við orðalag 1. málsliðar 4. mgr. 18. gr. fasteignalánatilskipunarinnar. Meiri hlutinn leggur til að hlutfallið í 4. tölulið 1. mgr. 23. gr. hækki í 20% til að greiða fyrir skilmálabreytingum lána, svo sem ef neytandi vill hækka reglulegar endurgreiðslur til að stytta lánstíma. Meiri hlutinn leggur til að undanþága 5. töluliðar 1. mgr. 23. gr. nái til maka sem situr í óskiptu búi, auk erfingja. Meiri hlutinn leggur til að í 5. mgr. 24. gr. komi skýrt fram hverjar afleiðingar það hafi að neytandi veiti ófullnægjandi upplýsingar. Af 4. mgr. 20. gr. fasteignalánatilskipunarinnar má ráða að gerð er krafa um að neytandi skuli upplýstur um að ekki er hægt að veita lán nema hann veiti umbeðnar upplýsingar vegna lánshæfis- og greiðslumats. Meiri hlutinn leggur til að vísað verði til álits fremur en tilmæla fjármálastöðugleikaráðs í 1. mgr. 25. gr. til samræmis við tillögu Fjármálaeftirlitsins. Af því leiðir að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um hámark veðsetningarhlutfalls verður ekki háð tilmælum fjármálastöðugleikaráðs, heldur aðeins því að fyrir liggi álit ráðsins. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins var bent á mikilvægi þess að eftirlitsstofnanir hafi mismunandi stjórntæki tiltæk til að draga úr fasteignabólum og uppsöfnun áhættu út frá aðstæðum hverju sinni. Mismunandi stjórntæki hafi áhrif á mismunandi hópa og með mismunandi hætti og takmörk á veðsetningarhlutfalli séu ekki ávallt áhrifaríkasta leiðin til að vinna gegn útlánasveiflum. Fjármálaeftirlitið lagði því til að sér yrði einnig heimilað, að fengnu áliti fjármálastöðugleikaráðs, að takmarka fasteignalán eða greiðslubyrði þeirra í hlutfalli við tekjur neytenda. Meiri hlutinn fellst á að æskilegt sé að auka við stjórntæki Fjármálaeftirlitsins með þessum hætti til að gera því betur kleift að beita viðeigandi tæki hverju sinni. Meiri hlutinn leggur því til að slíkri heimild verði bætt við VII. kafla frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur til breytingu á 27. gr. frumvarpsins til að árétta að aðgangurinn er háður reglum um persónuvernd, samanber lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Meiri hlutinn leggur til að neytanda verði ávallt heimilt að breyta eftirstöðvum fasteignaláns sem tengist erlendum gjaldmiðlum í íslenskar krónur. Með því er gengisáhætta að hluta færð af lántaka yfir á lánveitanda. Lánveitendur munu því þurfa að taka meira tillit til gengisáhættu í lánveitingum sínum og reikna áhættuna inn í vexti slíkra lána. Neytendur geta því betur gert sér grein fyrir raunverulegri áhættu og kostnaði við lánin. Meiri hlutinn telur einnig nauðsynlegt að eftirstöðvum fasteignaláns sem tengt er erlendum gjaldmiðlum verði breytt í íslenskar krónur ef neytandi uppfyllir ekki lengur skilyrði 21. gr., þ.e. hafa ekki lengur gengisvarnir sem voru forsenda lánveitingarinnar og eru því ekki lengur varnir gegn gengisáhættu. Umbreyting í krónur er talin nauðsynleg til að koma í veg fyrir að einstakir neytendur séu óvarðir fyrir gengisáhættu, t.d. vegna breyttra aðstæðna, og einnig til að koma í veg fyrir að með tímanum safnist upp fjöldi óvarinna lántakenda með stöðu sem gæti haft áhrif á fjármálastöðugleika. Meiri hlutinn leggur því til að lánveitendum verði skylt að kanna reglubundið varnir neytenda gegn gengisáhættu á lánstíma, eigi sjaldnar en tvisvar á ári. Viðvarandi eftirlit er nauðsynlegt til að draga úr áhættu neytenda, en jafnframt til þess að veita Fjármálaeftirlitinu rétta mynd af útlánaáhættu lánveitenda hverju sinni. Einnig hefur verið bent á að án viðvarandi eftirlits yrði lántökum mögulegt að afla skammtímagengisvarna til þess eins að standast greiðslumat, en þær varnir yrðu þá ekki til taks ef gengisáhættan raungerðist. Margir umsagnaraðilar lýstu áhyggjum af því að hámarksviðmið uppgreiðslugjalds samkvæmt 3. mgr. 36. gr. væri of hátt. Bent var á að það gæti verið til bóta að kveða á um fast hámark á hlutfall uppgreiðslugjalds. Sjónarmið um neytendavernd vega þungt í þessu samhengi og telur meiri hlutinn rétt að bregðast við framangreindum áhyggjum umsagnaraðila. Leggur meiri hlutinn því til að uppgreiðslugjald megi ekki nema hærri fjárhæð en sem nemur 4% af endurgreiðslu. Það er rétt að geta þess að í gildandi lögum er hámarksuppgreiðslugjald 1% en í þessu frumvarpi er lagt til að hámarksuppgreiðslugjald sé 0,2% fyrir hvert ár sem eftir er af fastvaxtatímanum þannig að ef lán er með fasta vexti til fimm ára gæti verið 1% uppgreiðslugjald af slíku láni. Við sjáum að 4% hámark mundi þá vera fyrir lán sem er með fasta vexti til 20 ára. Það er sjaldgæft að slík lán séu veitt. Nefndin fellst sem sagt á að setja eitthvert hámark sem væri þá 4%. Nefndinni barst ein umsögn þar sem athugasemd var gerð við 38. gr. frumvarpsins. Fram kom að skýra þyrfti á hvaða grundvelli lánveitanda væri skylt að bjóða upp á samkomulag um endurgreiðslu eftirstöðva. Umsagnaraðili lagði til að lánveitandi gæti krafist þess að fyrir lægju fullnægjandi upplýsingar um fjárhag lántaka, að ekki væri hætta á undanskoti eigna og að greiðslugeta gæfi tilefni til þess að eftirstöðvar yrðu endurgreiddar innan hæfilegs tíma og mætti líta til eignastöðu og fara fram á tryggingar væru þær til staðar. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og gerir tillögu að slíkri breytingu á 38. gr. Í 42. og 46. gr. frumvarpsins er notast við hugtakið „óflekkað mannorð“. Meiri hlutinn leggur til að fremur verði rætt um „gott orðspor“ til að gæta samræmis við hugtakanotkun í lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Bent var á að þeir aðilar sem taldir eru upp í 2. tölulið 45. gr. sinni ekki lánamiðlun eða lánaráðgjöf eins og þau hugtök eru skilgreind í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur því til að töluliðurinn falli brott, en þarna voru taldir upp m.a. skiptastjórar. Í 3. tölulið 1. mgr. 46. gr. er fjallað um hæfisskilyrði stjórnarmanna lánamiðlara, sem starfar sem lögaðili. Meiri hlutinn leggur til að hæfisskilyrðin gildi einnig um framkvæmdastjóra lánamiðlara til samræmis við hæfisskilyrði lánveitenda í 2. tölulið 1. mgr. 42. gr. Í samræmi við ábendingu umsagnaraðila leggur meiri hlutinn til að felldur verði brott 19. töluliður 1. mgr. 52. gr. frumvarpsins, sem heimilar Neytendastofu að leggja stjórnvaldssektir á lánveitanda eða lánamiðlara. Fjármálaeftirlitinu er heimilt að leggja stjórnvaldssektir á lánveitanda í svipuðum tilfellum og meiri hlutinn telur óheppilegt að tvær stofnanir fari með sama valdið. Varðandi gildistöku laganna leggur meiri hlutinn til að gildistöku þeirra verði frestað frá 1. september 2016 til 1. apríl 2017 til að gefa lánveitendum og stjórnkerfinu tækifæri til að undirbúa sig. Í nefndarálitinu er líka fjallað um breytingar á öðrum lögum sem af þessu leiða. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í þskj. 1762. Brynjar Níelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Birgitta Jónsdóttir sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og styður álit þetta með fyrirvara. Undir álitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Anna Margrét Guðjónsdóttir, með fyrirvara, Katrín Jakobsdóttir, með fyrirvara, Líneik Anna Sævarsdóttir og Willum Þór Þórsson. Virðulegi forseti. Ég mæli nú fyrir framhaldsnefndaráliti og breytingartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um fasteignalán til neytenda. Álitið ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 1763. Í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar var lagt til að neytenda yrði ávallt heimilt að breyta eftirstöðvum fasteignaláns sem tengist erlendum gjaldmiðlum í íslenskar krónur. Meiri hlutinn lagði einnig til að lánveitandi skyldi reglulega kanna tryggingar og varnir neytanda gegn gengisáhættu á lánstímanum skyldi breytt í íslenskar krónur ef neytandi uppfyllti ekki lengur skilyrði 21. gr. Því sjónarmiði var lýst í nefndinni að réttindi neytenda væru nægilega tryggð með því að heimila þeim að breyta ávallt eftirstöðvunum í íslenskar krónur. Sá réttur skapaði einnig hvata fyrir lánveitendur til að fara varlega í slíkum lánveitingum og það stuðli að fjármálastöðugleika. Með vísan til þessara sjónarmiða leggur nefndin til að hvorki verði kveðið á um að lánveitandi kanni reglulega tryggingar og varnir neytanda gegn gengisáhættu né að eftirstöðvum fasteignaláns sem tengist erlendum gjaldmiðlum skuli breytt í íslenskar krónur ef neytandi uppfyllir ekki lengur skilyrði 21. gr. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem fram kemur í þingskjalinu. Brynjar Níelsson og Sigríður Á. Andersen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Anna Margrét Guðjónsdóttir og Guðmundur Steingrímsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Birgitta Jónsdóttir sat fundi sem áheyrnarfulltrúi og styður álitið. Undir álit þetta rita eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Katrín Jakobsdóttir, með fyrirvara, Líneik Anna Sævarsdóttir, Óli Björn Kárason og Willum Þór Þórsson.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Um er að ræða eitt ákvæði sem bæta á inn í núgildandi útlendingalög sem á þá að gilda til 1. janúar 2017 þegar ný lög um útlendingamál taka gildi á Íslandi. Kveðið er á um að kæra í tilteknum málum þar sem sótt er um alþjóðlega vernd fresti ekki réttaráhrifum, þ.e. að þegar Útlendingastofnun hefur ákveðið að viðkomandi skuli yfirgefa landið fresti það að kært sé til kærunefndar útlendingamála ekki réttaráhrifum þeirrar ákvörðunar. Um er að ræða þau tilfelli þegar umsækjandi kemur frá ríki sem er á lista yfir örugg upprunaríki, sbr. 3. mgr. 50. gr. d í núgildandi lögum, og Útlendingastofnun metur umsögnina að öðru leyti bersýnilega tilhæfulausa. Hér er ákvæði sem við fjölluðum um fyrr á þessu ári. Þetta var hluti af hinum svokallaða stubb í útlendingamálum sem við vorum með til umfjöllunar í þinginu í marsmánuði síðastliðnum, sem náðist ekki samstaða um að klára þá og nefndin ákvað að skoða betur í framhaldinu. Nú erum við komin á þann stað að hér leggur meiri hluti nefndarinnar þetta frumvarp fram að nýju, eða þetta atriði, og vonast til að fá það afgreitt í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Grænlandssjóð. Um er að ræða breytingar á núgildandi lögum um sjóðinn. Sjóðurinn er þannig samsettur miðað við núgildandi lög að reglurnar um hann og löggjöfin um hann gera það að verkum að ekki hafa verið veittir styrkir úr sjóðnum frá árinu 2011. Í sjóðnum eru nú um 70 millj. kr. en lögin um Grænlandssjóð frá árinu 1980 kveða á um að aðeins megi veita 9/10 hluta af vaxtatekjum sjóðsins í styrki. Vaxtatekjurnar hafa verið litlar sem engar og stundum neikvæðar, þannig að ekki hefur verið hægt að úthluta úr sjóðnum. Hér er lagt fram frumvarp sem á að greiða fyrir því að hægt sé að nýta þá fjármuni. Það þýðir að gera má ráð fyrir að sjóðurinn dugi í 30–40 ár áður en hann verður uppurinn, nema til komi auknir fjármunir í sjóðinn.
Frú forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma upp til að fagna þessari breytingu. Hún er löngu tímabær og kemur vonandi þeim til góða sem sækja í sjóðinn. Eins og var rakið hefur ekki verið úthlutað úr sjóðnum síðan árið 2011 og eru nægir fjármunir til. Aðstæður hafa breyst í íslensku efnahagslífi sem hefur gert það að verkum að ekki hefur verið hægt að úthluta úr honum. Sjóðnum er ætlað að stuðla að auknum samskiptum Grænlendinga og Íslendinga og hefur hv. framsögumaður málsins verið í forsvari þar. Styrkir eru veittir til kynnisferða, námsdvalar, listsýninga, íþróttaviðburða og annarra málefna á sviði menningar, menntunar og vísinda og er vert að geta þess að þetta virkar í báðar áttir, þ.e. auglýst er á Íslandi og Grænlandi þannig að hægt er að sækja um í báðum löndum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Mér finnst mikilvægt að þetta komist á koppinn. Hér var gerð grein fyrir því að sjóðurinn endist í áratugi þrátt fyrir þessa breytingu, sem skiptir auðvitað miklu máli. Ég hef ekki myndað mér skoðun á 2. gr. þar sem á að fækka í stjórn sjóðsins. Ég var ekki viðstödd þegar málið var lagt fram og veit ekki alveg hvaða rök voru fyrir því þannig að ég tek ekki beinlínis afstöðu til þess. Þetta er hins vegar hið besta mál og nær vonandi fram að ganga hér á lokametrum þingsins.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar fyrir 2. umr. um frumvarp til laga um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum o.fl. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1774 en frumvarpið er skráð sem mál nr. 787, þskj. 1346. Það voru ansi viðamiklar breytingartillögur við málið og þær tillögur er að finna í sérstöku þingskjali, nr. 1775. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið enda viðamikið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila sem vísað er til í áliti þessu. Þeir koma frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Fjármálaeftirlitinu, KPMG ehf., Persónuvernd, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja, Samtökum gagnavera, Samtökum iðnaðarins og Viðskiptaráði Íslands. Umsagnir um frumvarpið bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Fjármálaeftirlitinu, Lögmannafélagi Íslands, Persónuvernd og Samtökum fjármálafyrirtækja. Í ágúst sl. lagði fjármála- og efnahagsráðuneytið fram tillögur að umtalsverðum breytingum á frumvarpinu. Nefndin óskaði eftir umsögnum um þær tillögur og bárust umsagnir frá Fjármálaeftirlitinu, KPMG ehf., Persónuvernd, ríkisskattstjóra, Reitum hf., Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins sameiginlega, Samtökum fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráði Íslands. Nefndinni bárust auk þess minnisblöð frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Samtökum iðnaðarins, tollstjóra, Verne Global og Viðskiptaráði Íslands. Breytingartillögur nefndarinnar byggjast að stórum hluta til á breytingartillögum ráðuneytisins og ítarlegum skýringum sem þeim fylgdu. Nefndin tók einnig mið af skýrslu sinni frá maí sl. um skattaskjól og mögulegar lagabreytingar til að sporna við starfsemi þeirra og það mál er skráð nr. 782. Vík ég nú að helstu breytingum og fyrst er þar skilgreining á fastri starfsstöð sem er í nýrri grein. Í 3. gr. laga um tekjuskatt kemur fram hverjir bera takmarkaða skattskyldu á Íslandi, þ.e. skyldu til að greiða skatt af tekjum sem eiga uppruna sinn hérlendis. Þar á meðal eru aðilar sem reka fasta starfsstöð hérlendis, taka þátt í rekstri fastrar starfsstöðvar eða njóta hluta af ágóða slíkrar starfsstöðvar, samanber fyrri málslið 4. töluliðar 1. mgr. greinarinnar. Hugtakið „föst starfsstöð“ er ekki skilgreint í lögum um tekjuskatt en í framkvæmd hefur verið litið til skilgreiningar á hugtakinu „permanent establishment“ í 5. gr. tvísköttunarsamningsfyrirmyndar Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD. Nefndin leggur til að lögfest verði skilgreining á hugtakinu sem byggist á samningsfyrirmyndinni. Við túlkun ákvæðisins er því rétt að hafa hliðsjón af samningsfyrirmyndinni. Kjarni skilgreiningarinnar er í 1. mgr. nýrrar 3. gr. a samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar. Í honum felast þrjú skilyrði. Í fyrsta lagi er krafist umráða yfir áþreifanlegri atvinnustöð, svo sem húsnæði eða tækjabúnaði. Í öðru lagi þarf atvinnustöðin að vera föst, þ.e. bundin ákveðnum stað með sæmilega varanlegum hætti. Í þriðja lagi þarf hún að vera nýtt undir atvinnustarfsemi. Dæmi um aðstöðu sem almennt telst til fastrar starfsstöðvar er aðsetur framkvæmdastjórnar, útibú, skrifstofa, verksmiðja, verkstæði og námu-, olíu- eða gaslind, grjótnám eða annar staður þar sem náttúruauðlindir eru nýttar. Í 2. mgr. greinarinnar er sérregla um að byggingarsvæði eða byggingar- eða uppsetningarframkvæmd verði að standa lengur en í sex mánuði til að teljast föst starfsstöð. Tímabilið telst frá upphafi verks og gildir það þótt rof verði á verki eða því skipt niður í smærri áfanga. Í samningsfyrirmynd OECD er miðað við 12 mánuði, en nefndin leggur til að miðað verði við sex mánuði með tilliti til þess að unnt verði að veita ívilnanir frá því í tvísköttunarsamningum á grundvelli 1. mgr. 119. gr. laga um tekjuskatt. Í fyrri málslið 3. mgr. er gerð sú undantekning frá 1. mgr. að starfsemi sem aðeins felur í sér undirbúning eða stuðning við aðra starfsemi fyrirtækis myndi ekki fasta starfsstöð. Dæmi um starfsemi sem almennt telst aðeins til undirbúnings- eða stoðstarfsemi í þessum skilningi er nýting aðstöðu sem einskorðuð er við geymslu, sýningu eða afhendingu á varningi í eigu fyrirtækis, birgðahald á varningi í eigu fyrirtækis sem eingöngu er ætlaður til geymslu, sýningar eða afhendingar, birgðahald á varningi í eigu fyrirtækis sem eingöngu er ætlaður til vinnslu hjá öðru fyrirtæki og föst atvinnustöð sem eingöngu er notuð í sambandi við kaup á varningi eða öflun upplýsinga fyrir fyrirtæki. Síðari málsliður 3. mgr. á ekki beina hliðstæðu í samningsfyrirmynd OECD en er ætlað að kveða skýrt á um að umráð erlends fyrirtækis á netþjónum og tengdum tölvubúnaði á Íslandi, þar á meðal leiga á slíkum búnaði, vegna starfsemi sem telst til undirbúnings- eða stoðstarfsemi myndi ekki ein og sér fasta starfsstöð þess hérlendis. Það leiðir þegar af fyrri málslið 3. mgr., en nefndinni var bent á að mikilvægt væri fyrir samkeppnisstöðu gagnavera á Íslandi að þetta kæmi skýrlega fram í lögum. Það var samhljómur í nefndinni um þetta atriði. Erlent fyrirtæki getur þó vitaskuld haft fasta starfsstöð í gagnaveri hérlendis fari fram önnur starfsemi en undirbúnings- eða stoðstarfsemi á þess vegum þar. 4. mgr. er ætlað að hindra að undanþága 3. mgr. sé misnotuð með því að skipta starfsemi niður í smærri einingar til að hún myndi ekki fasta starfsstöð. Líta ber heildstætt á starfsemi fyrirtækis og aðila sem það hefur náin tengsl við hérlendis við mat á því hvort það hafi fasta starfsstöð hérlendis. Aðilar hafa náin tengsl í skilningi málsgreinarinnar ef annar hefur yfirráð yfir hinum eða báðir lúta yfirráðum sömu aðila að teknu tilliti til allra staðreynda og aðstæðna er máli skipta. Í öllu falli teljast tveir aðilar hafa náin tengsl ef annar aðilinn á beint eða óbeint meira en helming raunverulegs hlutar í hinum aðilanum eða fer með meira en helming heildaratkvæða og á meira en helming heildarverðmætis hlutabréfa eða raunverulegrar eignarhlutdeildar ef um félag er að ræða eða ef þriðji aðili á beint eða óbeint meira en helming raunverulegs hlutar í báðum aðilum eða fer þannig með meira en helming heildaratkvæða og á meira en helming heildarverðmætis hlutabréfa eða raunverulegrar eignarhlutdeildar ef um félag er að ræða. 5. mgr. er ætlað að vinna gegn því að fyrirtæki komist hjá skattlagningu með því að fá annan aðila til að gera samninga fyrir sína hönd í stað þess að setja á fót atvinnustöð hérlendis. Fyrirtæki telst þó ekki hafa fasta starfsstöð hérlendis vegna starfsemi milligönguaðila ef hann er óháður fyrirtækinu og kemur fram fyrir það innan marka venjulegs atvinnurekstrar síns. Hann telst ekki óháður fyrirtæki ef hann kemur einvörðungu eða næstum einvörðungu fram fyrir hönd þess eða tengdra fyrirtækja. 6. mgr. er einkum til áréttingar á því að erlent fyrirtæki telst ekki sjálfkrafa hafa fasta starfsstöð á Íslandi vegna dótturfélags hérlendis, enda sé dótturfélagið sjálfstæður skattaðili. Vík ég þá að eignarhaldi á lágskattasvæðum. Í 6. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 57. gr. a laga um tekjuskatt sem varðar skattlagningu vegna eignarhalds á lágskattasvæðum. Í 1. gr. frumvarpsins er tengd tillaga varðandi rekstrartap félaga í lágskattaríkjum. Fram kom af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytis að það teldi, að höfðu samráði við ríkisskattstjóra, nauðsynlegt að skoða breytingarnar betur, þar á meðal áhrif þeirra á skatthlutföll lögaðila og einstaklinga og skattlagningu eigna. Ráðuneytið lagði því til að þeim yrði frestað að sinni. Skipaður yrði sérfræðingahópur starfsmanna ráðuneytisins og ríkisskattstjóra til að móta tillögurnar áfram. Stefnt yrði að lögfestingu þeirra fyrir áramót og gildistöku í ársbyrjun 2017. Með tilliti til þessa leggur nefndin til að 1. og 6. gr. frumvarpsins falli brott. Í þessum viðamikla breytingartillögupakka sem ég kom inn á í upphafi, sem barst nefndinni í ágúst, er að finna takmörkun á frádrætti vaxtagjalda. Fjölþjóðlegar fyrirtækjasamstæður geta dregið úr skattgreiðslum sínum með því að fjármagna félag í einu ríki með láni frá félagi innan samstæðu sem er í öðru ríki ef skatthlutfall þar er lægra. Fyrrnefnda félagið getur dregið kostnað af láninu frá tekjum við útreikning skattskylds hagnaðar og síðarnefnda félagið kann að greiða lítinn eða engan skatt af vöxtunum sem það fær greidda. Þetta bæði rýrir skattstofna og skekkir samkeppnisstöðu innlendra fyrirtækja gagnvart fjölþjóðlegum fyrirtækjasamstæðum. Til að bregðast við þessu leggur nefndin til að heimild til frádráttar vaxtagjalda og affalla vegna lánaviðskipta við tengda aðila verði takmörkuð við 30% af hagnaði skattaðila. Það samræmist tillögum í skýrslu starfshóps um reglur þunnrar eiginfjármögnunar frá júní 2012 sem ýmsir umsagnaraðilar lögðu til að miðað yrði við. Tilefni kann að vera til að lækka hlutfallið þegar reynsla er komin á þessa takmörkun. Nefndin leggur síðan til ferns konar undantekningar frá reglunni. Í fyrsta lagi ef vaxtagjöld og afföll eru lægri en 100 millj. kr. Undanþágunni er ætlað að einfalda skattframkvæmd. Tilefni kann að vera til, eins og með 30% hlutfallið, að lækka þá fjárhæð þegar reynsla er komin á takmörkunina. Í öðru lagi ef lánveitandi ber ótakmarkaða skattskyldu hérlendis. Vandamál sem tengjast þunnri eiginfjármögnun eru eðli máls samkvæmt hverfandi þegar bæði lántaki og lánveitandi eru skattskyldir hérlendis því að fjárhæð til frádráttar hjá lántaka kemur þá til skattlagningar hjá lánveitanda. Það má kannski orða þetta með þeim hætti að vaxtatekjur í bókhaldi eins eru þá vaxtagjöld í bókhaldi annars í þessu tilliti. Í þriðja lagi ef eiginfjárhlutfall skattaðila er svipað eða hærra en eiginfjárhlutfall þeirrar samstæðu sem hann tilheyrir. Átt er við samstæðu í skilningi laga um ársreikninga. Eiginfjárhlutfall er hlutfall eigin fjár af heildarfjármagni fyrirtækis. Til að koma í veg fyrir misnotkun á undantekningin þó ekki við ef eiginfjárhlutfall skattaðila er hækkað skömmu fyrir dagsetningu efnahagsreiknings og lækkað skömmu síðar. Í fjórða lagi vegna fjármálafyrirtækja og vátryggingafélaga. Talið er að sérstakar reglur um takmörkun á frádrætti þurfi til vegna slíkra fyrirtækja en alþjóðleg reglusetning á því sviði er enn á umræðustigi. Vík ég þá að ríki-fyrir-ríki skýrslu um skattskil. Ísland undirritaði 12. maí sl., á þessu ári, samkomulag á vegum OECD um skipti á svokölluðum ríki-fyrir-ríki skýrslum um starfsemi fjölþjóðlegra fyrirtækjasamstæðna. Skýrslunum er ætlað að auðvelda skattyfirvöldum að ákvarða skatta fjölþjóðlegra fyrirtækjasamstæðna, m.a. með því að gera þeim kleift að greina milliverðlagningu innan samstæðna. Nefndin leggur til að mælt verði fyrir um skil á ríki-fyrir-ríki skýrslum í lögum um tekjuskatt. Skyldan tekur til fjölþjóðlegra fyrirtækjasamstæðna sem hafa meira en 100 milljarða kr. í tekjur. Að meginreglu hvílir á móðurfélagi heildarsamstæðu að skila skýrslunni. Íslenskur skattaðili skal þó skila slíkri skýrslu þótt móðurfélagið sé erlent ef móðurfélaginu er ekki skylt að skila ríki-fyrir-ríki skýrslu eða ef íslensk stjórnvöld hafa ekki sjálfkrafa aðgang að slíkri skýrslu á grundvelli upplýsingaskiptasamnings við heimilisfestaríki móðurfélags sem skal skila skýrslunni. Gert er ráð fyrir því að ráðherra setji nánari fyrirmæli um framkvæmd greinarinnar, þar á meðal um form og efni skýrslnanna og hvaða félög teljist til móðurfélags heildarsamstæðu. Vík ég þá að upplýsingaskyldu fjármálafyrirtækja, endurskoðenda, lögmanna og annarra. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að aukin verði verulega upplýsingaskylda fjármálafyrirtækja, endurskoðenda, lögmanna og annarra sem kveðið er á um í 4. mgr. 94. gr. laga um tekjuskatt gagnvart skattyfirvöldum. Ákvæðið sætti talsverðri gagnrýni, m.a. vegna ríkrar trúnaðarskyldu viðkomandi aðila gagnvart skjólstæðingum og óljósrar afmörkunar á upplýsingaskyldunni. Af hálfu ráðuneytisins kom fram að tilefni væri til að skoða ákvæðið betur. Nefndin leggur því til að greinin falli brott. Við frumvarpið kom, eins og ég hef vikið að, ansi ítarlegur breytingartillögukafli, m.a. það sem snýr að tollyfirvöldum. Þar var mikið fjallað um upplýsingavinnslu tollyfirvalda og þar með persónuupplýsingar. Í 17., 18. og 21. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á ákvæðum tollalaga um upplýsingaöflun tollyfirvalda og upplýsingaskipti við önnur yfirvöld. Persónuvernd benti á að nauðsynlegt væri að tilgreina nákvæmlega heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga að undangengnu ítarlegu hagsmunamati þar sem litið verði til þeirra almennu persónuverndarsjónarmiða sem reynir á við meðferð persónuupplýsinga annars vegar og hins vegar þess hvort vinnsla telst nauðsynleg með tilliti til almannahagsmuna. Með tilliti til athugasemda Persónuverndar telur nefndin æskilegt að afmarka nánar heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga. Nefndin leggur því til að 17., 18. og 21. gr. frumvarpsins falli brott en starfshópi verði falið að móta tillögur um heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal til öflunar og nota persónuupplýsinga, að undangengnu hagsmunamati. Í starfshópnum verði m.a. fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, innanríkisráðuneyti, lögreglu, Persónuvernd og tollstjóra. Í viðauka við nefndarálitið er viðamikill kafli um svokallaða VRA-vottun, þ.e. viðurkennda rekstraraðila sem þessi skammstöfun stendur fyrir. Nefndin leggur til að tekin verði upp breytingartillaga fjármála- og efnahagsráðuneytis um svokallaða VRA-vottun. Í henni felst að tollstjóra verði heimilt að veita áreiðanlegum lögaðilum sem fást við inn- eða útflutning stöðu viðurkenndra rekstraraðila. Því fylgir sérstakt hagræði við tollafgreiðslu og -eftirlit. Stefnt er að gerð gagnkvæmra viðurkenningarsamninga við helstu útflutningsríki Íslands þegar búið er að taka vottunarkerfið í notkun sem muni veita íslenskum útflutningsfyrirtækjum með VRA-vottun hagræði við tollafgreiðslu og -eftirlit erlendis. Um nánari skýringar vísast til viðauka við minnisblað fjármála- og efnahagsráðuneytis til nefndarinnar sem dagsett er 13. september 2016 sem er fylgiskjal með nefndarálitinu sem ég fer yfir hér. Álag á aðflutningsgjöld: Nefndin leggur til að álag sem innflytjanda verður gert að greiða vegna ágalla á upplýsingagjöf við innflutning samkvæmt 22. gr. frumvarpsins verði 50% í stað 20%. Líkur eru á að varnaðaráhrif heimildar til að leggja á 20% álag væru takmörkuð enda nemur álagsstofninn að jafnaði lágri fjárhæð. Þá er lagt til að álag falli ekki niður þótt innflytjandi færi rök fyrir því að sér verði ekki kennt um annmarka við upplýsingagjöf. Oft koma margir að innflutningi vöru til landsins og innflytjanda því auðvelt að bera því við að annar en hann sjálfur beri ábyrgð á annmarka. Skylda til að afhenda tollyfirvöldum réttar upplýsingar hvílir á innflytjanda samkvæmt tollalögum. Í lok nefndarálitsins tekur nefndin saman yfirlit yfir aðrar breytingartillögur. Af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytisins kom fram að 2. gr. frumvarpsins, sem fjallar um gjaldfellingu á skattskuld við yfirfærslu eigna, réttinda eða skuldbindinga til lágskattaríkis, kynni að stríða gegn samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og tvísköttunarsamningum sem Ísland ætti aðild að. Nefndin leggur því til að greinin falli brott. Í 3. og 4. gr. frumvarpsins er lagt til að tiltekin ákvæði laganna um lágskattaríki eigi því aðeins við að sýnt sé að skattlagning sé sambærileg og hér á landi. Það gengur gegn skilgreiningu á lágskattaríki í 2. mgr. 57. gr. a laga um tekjuskatt. Nefndin leggur því til að frumvarpsgreinarnar falli brott. Í 5. gr. frumvarpsins er fyrir mistök vísað til „ótengdra aðila“ í stað „tengdra lögaðila“. Nefndin leggur til að það verði leiðrétt. Nefndin leggur jafnframt til að rafeyrisfyrirtæki verði felld undir upplýsingaskyldu til ríkisskattstjóra samkvæmt 3. mgr. 92. gr. laga um tekjuskatt að tillögu ríkisskattstjóra. Í 8. gr. frumvarpsins er lagður til lengri frestur til endurákvörðunar skatts vegna tekna og eigna í lágskattaríkjum. Nefndin leggur til að orðin „sem ekki hefur verið fullnægjandi grein fyrir í skattskilum“ í ákvæðinu falli brott því að þegar er fjallað um það efni í 2. mgr. 97. gr. laga um tekjuskatt. Í 9., 11., 12. og 14. gr. frumvarpsins er lagt til að fyrning sakar skattaðila í lágskattaríkjum samkvæmt tilgreindum greinum verði lengd í tíu ár. Nefndin leggur til að fremur verði vísað til sakar vegna tekna og eigna í lágskattaríkjum til að skýra að ákvæðið eigi ekki bara við um skattaðila með heimilisfesti í lágskattaríkjum. Bent var á að ekki væri ljóst hvort framlengingum endurákvörðunar- og fyrningarfresta samkvæmt 8., 9., 11., 12. og 14. gr. frumvarpsins væri ætlað að taka til tilvika þar sem heimild til endurákvörðunar skatta væri þegar liðin eða sök þegar fyrnd við gildistöku laganna. Nefndin leggur til breytingu á gildistökuákvæði 23. gr. frumvarpsins til að skýra að svo sé ekki. Aðrar breytingartillögur skýra sig að mestu sjálfar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali sem er númer 1775 og ég vísa hér til, virðulegi forseti. Hv. þm. Brynjar Níelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þingmenn Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson og Sigríður Á. Andersen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og styður álit þetta. Undir álitið rita á Alþingi 7. október 2016 eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður nefndarinnar, Willum Þór Þórsson framsögumaður, Katrín Jakobsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Óli Björn Kárason ásamt þeim sem ég taldi upp á undan, en það voru hv. þingmenn Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson og Sigríður Á. Andersen.
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að gefa sér tíma til að taka þessa umræðu hér í dag. Ég held, og margir eru á því, að vaxtastefnan á Íslandi sé undirrót margs ills, ef við getum orðað það þannig. Við búum við stýrivexti sem eru allt of háir og hærri en nokkurs staðar á byggðu bóli. Þessir háu stýrivextir kynda undir því að vaxtakjör gagnvart almenningi séu allt of há. Þessir gömlu stýrivextir valda því að hingað streymir kvikt áhættufé sem styrkir krónuna, jafnvel um of þannig að útflutningsatvinnuvegirnir eru byrjaðir að kveinka sér. Eitt af því sem ég hef mikinn áhuga á að heyra frá hæstv. ráðherra er hvaða augum hann líti peningastefnu Seðlabankans, hvort hann telji að löggjafinn þurfi e.t.v. að rétta Seðlabankanum hjálparhönd til að komast út úr þessari peningastefnu sem er að sýna sig að virkar ekki nema að litlu leyti. Æ fleiri eru að koma fram og taka undir það hversu galin þessi stefna er. Mig langar að vitna í einn af höfuðpaurunum, ef við getum orðað það þannig, í íslensku viðskiptalífi, formann Samtaka atvinnulífsins, Björgólf Jóhannsson, mikinn rekstrarmann. Hann sagði á fundi um daginn, með leyfi forseta: „Mér finnst það gjörsamlega út í hött að við séum að horfa á þetta háa vaxtastig. Horfum á allt aðra stöðu í nágrannalöndum sem við erum að berjast við. Ég tel að Seðlabankinn hafi gert afdrifarík mistök á undanförnum mánuðum.“ Hann sagði svo seinna: „Ég er ekki svartsýnn fyrir hönd míns félags en mér finnst styrking á gengi krónunnar og vaxtastefnan galin. Punktur.“ Þetta sagði hinn lífsreyndi og farsæli forstjóri. Málsmetandi hagfræðingar hafa tekið undir að hér sé vaxtastefnan gjörsamlega gengin af sporunum. Þetta held ég að sé stærsta ástæðan fyrir því að ungt fólk sem hefur menntað sig erlendis kemur ekki heim. Það er út af því að það býr við allt annað vaxtakerfi og allt önnur vaxtakjör á t.d. íbúðum og húsum sem það býr í. Það sér einfaldlega fram á að geta ekki komið heim til að setjast hér að vegna þess að það er það erfitt að koma sér þaki yfir höfuðið miðað við vaxtastefnuna. Þetta leiðir aftur á móti hugann að því sem er líka eitt af því sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um. Bankakerfið er núna að tveim þriðju í eigu ríkisins og gæti hæglega lent allt í fangi ríkisins. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að hluti bankakerfisins verði ríkisbanki og/eða samfélagsbanki vegna þess að við erum í dauðafæri núna að stokka upp fjármálakerfið á Íslandi. Þess vegna væri fróðlegt að heyra hvaða augum hæstv. ráðherra horfir til þess að við getum stokkað upp bankakerfið, bæði í því skyni að auka hér gegnsæi og hagkvæmni þessa kerfis og það sem hlýtur að vera lokatakmarkið, að lækka hina allt of háu vexti. Hávaxtastefnan smýgur út í alla grunna fjármálakerfisins og hefur það m.a. í för með sér að arðsemiskrafa lífeyrissjóðanna, sem eru mjög virkir bæði á lánamarkaði og fjárfestingarmarkaði, er 3,5%. Það er alveg gríðarlega há tala. Mig langar einfaldlega til að heyra frá hæstv. ráðherra hvaða möguleika hann sér á því að hægt verði að koma böndum á þá vaxtaprósentu sem almenningur og fyrirtæki búa við í landinu, hvernig hægt sé að koma því þannig fyrir að við nálgumst nágrannalöndin sem við berum okkur saman við vegna þess að nágrannalöndin sem búa við allt annað vaxtastig eru út af fyrir sig ekki í öðruvísi málum en við. Ég nefni t.d. Svíþjóð þar sem er bæði húsnæðisbóla, ekki mikið atvinnuleysi þótt það sé meira en hér, þar er hagvöxtur góður þótt hann sé ekki alveg eins mikill og hér - en þar eru menn með -0,25% stýrivexti. [[Forseti hringir.]]Hér eru þeir í 5,25. Ég er ekki að ætlast til þess að við förum sömu leið og Svíar, en eins og stendur í kvæðinu, fyrr má nú aldeilis fyrrvera.
Virðulegi forseti. Hér er sett af stað mikilvæg umræða sem snertir marga þætti efnahagsmála. En málshefjandi, sem ég vil þakka fyrir að efna til umræðunnar, nefnir sérstaklega vaxtastefnuna og eftir atvikum þá peningamálastefnu sem við höfum fylgt. Ég ætla að byrja á því að lýsa þeirri skoðun minni að það er ekkert lögmál að vextir á Íslandi séu mun hærri en í öðrum löndum. En það eru ástæður fyrir því að vextirnir hafa að jafnaði verið hærri. Þær eru nokkrar. Sú veigamesta er sú að við höfum um allt of langt skeið séð vinnumarkaðinn taka út launahækkanir sem eru langt umfram þá framleiðniaukningu sem er að verða í landinu. Ég held að hægt sé að segja að það hafi líka gerst í síðustu lotu, að margt hafi hjálpað okkur í ytra umhverfinu og forðað okkur frá því að sjá áhrif síðustu kjarasamninga smitast út í verðlagið með verðbólgu. Að því leytinu til höfum við búið við algerar kjöraðstæður til þess að vinna með niðurstöðu síðustu kjaralotu. Í gegnum tíðina höfum við Íslendingar verið þekktir fyrir að ná niðurstöðu í kjarasamningum sem eru í ekki nokkru einasta samhengi við efnahagslega stöðu landsins og búa þannig til verðbólgu sem heldur uppi háu vaxtastigi sem leiðir aftur til næstu kjaralotu þar sem menn þurfa að vinna til baka það sem tapast hefur, sem viðheldur vaxtastiginu og leiðir til verðbólgu og svo framvegis. Við höfum verið föst í einhvers konar vítahring þessara mála. Þess vegna er sú vinna sem unnin hefur verið á undanförnum árum til að bæta vinnumarkaðslíkanið á Íslandi alger grundvallarforsenda þess að við náum betri árangri. Hér er nefnt að í öðrum löndum sé vaxtastigið mun lægra og hafi verið lengi, eins og t.d. í Svíþjóð. En það er líka þannig í Svíþjóð að menn hækka ekki laun um 10–12% eins og við erum vön að gera á einu til tveimur árum. Við hækkuðum t.d. laun um 13% á síðustu 12 mánuðum. Það gera engar aðrar þjóðir. En það er meginástæðan fyrir því að vextirnir eru hærri hér en annars staðar. Önnur mjög mikilvæg ástæða snýr að opinberum fjármálum. Við höfum á þessu kjörtímabili tekið höndum saman hér á þinginu, þvert á alla flokka, og bundið í lög nýjar reglur um opinber fjármál. Ég held að það sé eitt mesta framfaraskref sem snertir þetta efni hér sem stigið hefur verið í háa herrans tíð. Spurt er um bankakerfið, komið hefur verið aðeins inn á það. Ég tel að ríkið hafi ekki hlutverki að gegna þar til langs tíma sem samrýmist þeirri stöðu sem er uppi í dag, þ.e. að við eigum að draga úr umfangi ríkisins á fjármálamörkuðum. Það er ekkert ríki sem við berum okkur saman við í nokkru samhengi sem býr við þær aðstæður að ríkið eigi bróðurpartinn af bankakerfinu. Það tíðkast hvergi og er engin þörf fyrir það. Við skulum ekki gleyma því að ríkið bindur með eignarhlutum sínum í fjármálafyrirtækjum hátt í 500 milljarða eignarhlut sinn þar. Því getum við hins vegar ekki breytt á einni nóttu. Við eigum að setja okkur langtímamarkmið um að breyta þeirri stöðu. Vinnumarkaðslíkanið sem ég hef hér verið að ræða hangir líka á því að okkur takist að jafna lífeyrisréttindi. Okkur berast slæmar fréttir í því efni í dag frá aðilum vinnumarkaðarins sem segja að ekki séu forsendur fyrir því að halda áfram með SALEK-samkomulagið ef ekki eigi að jafna lífeyrisréttindin. Fleiri mál eru reyndar nefnd þar til sögunnar, en þetta er auðvitað grundvallarmál. Og nú stöndum við frammi fyrir því, fyrir árslok þessa árs, að svara þeirri spurningu: Ætla menn hér að breyta vinnumarkaðslíkaninu með þeim nauðsynlegu aðgerðum sem öllum á að vera kunnugt um hverjar eru? Ætlum við að jafna lífeyrisréttindin eða ætlum við áfram að búa við misrétti í lífeyrismálum, Íslendingar? Ég segi nei við því. Við verðum einfaldlega að ljúka þeirri vinnu. Síðan skulum við hafa í huga að ábyrg ríkisfjármálastefna inn í næstu ár er sömuleiðis forsenda þess [[Forseti hringir.]]að hér ríki sá stöðugleiki sem ríkt hefur og við fáum vextina niður. Það er vel hægt að ná lægri vöxtum. Við getum bara ekki hegðað okkur eins og við höfum gert.
Forseti. Það er grundvallaratriði í hagstjórn að aðskilnaður sé á milli peningamálastjórnar og ríkisfjármálastjórnar. Seðlabanki Íslands fer með peningamálastjórnina og ríkisstjórnin og við hér á Alþingi förum með hin opinberu fjármál. Það er undirstöðuatriði að pólitíkusar séu ekki með puttana í peningamálastjórninni. Fólk, viðskiptamenn og rekstrarmenn geta haft alveg haft sína skoðun á því að vextir hér séu allt of háir. Þeir geta komið þeim á framfæri. Það eru hins vegar sérfræðingar á sviði peningamálastjórnar sem stýra hér peningamálastefnunni og vöxtunum í landinu. Það er grundvallaratriði að stjórnmálamenn séu ekki á einhvern hátt að reyna að þvinga þá sérfræðinga inn á sína línu. Við munum þegar vextir voru ákveðnir á Alþingi, ég man eftir því þegar afurðavextir voru ákveðnir 4% eða 6%, eða ég man ekki hvað það var, á meðan verðbólgan var miklu hærri. Það þýddi það að fólkið var alltaf að greiða inn á afurðaverðið. Er hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson að biðja um eitthvað slíkt? Er verið að tala um að við pólitíkusar ætlum að fara að skipta okkur af vaxtastiginu í landinu? Við hljótum að gera það með öðrum hætti. Ég skal segja hv. þingmanni hvað heldur uppi vöxtum í þessu landi og gerir það ólíkt því sem annars staðar er, það er að við erum með minnsta gjaldmiðil í heimi.
Frú forseti. Þetta eru hinar sígildu umræður um kjörin á Íslandi þar sem við berum okkur gjarnan saman við hin Norðurlöndin þegar kemur að lánaformi. Munurinn á því sem er í boði á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndunum kemur víða fram og það hefur svo sem verið kannað ítrekað. Þegar maður veltir fyrir sér Norðurlöndunum eru í boði ýmist verðtryggð eða óverðtryggð lán. Hallfríður G. Hólmgrímsdóttir fer mjög ítarlega ofan í þennan samanburð í afar góðri ritgerð þar sem fram kemur mismunurinn á vöxtum og sambærilegum lánum í íslenskum og sérstaklega norskum bönkum. Þar kemur líka fram að lánstíminn á Íslandi er lengri en í Noregi og eins hvaða áhrif það hefur á lánakjörin. Við þekkjum þá sögu að flestir á Íslandi taka lán á verðtryggðum kjörum vegna þess að þar er minni afborgun en af hinum óverðtryggðu. Unga fólkinu okkar gengur illa að koma sér þaki yfir höfuðið en í Noregi hefur Husbanken aðstoðað efnaminni fjölskyldur við að koma sér þaki yfir höfuðið. Þar bjóðast lægri vextir af íbúðalánum og svo er það munurinn, sem við höfum gjarnan rætt hér, á kaupverði íbúðaláns og veitts láns frá viðskiptabanka. Það sem er áhugavert þar er að fólk á aldrinum 18–34 ára fær betri vaxtakjör og getur munað allt að hálfu prósenti. Það skiptir máli. Þar er ekki fákeppni á markaði í bönkum eins og hér á landi. Svo búum við við uppgreiðsluvanda og annað slíkt sem þekkist ekki erlendis. Það er alveg klárt að viðskiptavinir bankanna í Noregi eru metnir út frá eigin verðleikum en ekki stöðu bankans [[Forseti hringir.]]hverju sinni.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég taka fram, og er þar á svipuðum nótum og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, að mér finnst mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að það er ekki skynsamlegt á nokkurn hátt að stjórnmálamenn ákveði vexti. Það var einu sinni þannig og það er blessunarlega búið að koma á því fyrirkomulagi að við aðskiljum þá ákvarðanatöku frá okkar störfum. Ákvarðanir um stýrivexti eru teknar upp í Seðlabanka af fagaðilum þar og ég er ekki viss um að stjórnmálin mundu nokkurn tímann standast alls konar þrýsting. Menn gerðu það ekki þegar fyrirkomulagið var öðruvísi. Það er erfitt að hafa vexti háa, en það kunna hins vegar að vera mjög ríkar efnahagslegar ástæður fyrir því að hafa lántöku dýra og reyna að auka sparnað í samfélögum. Það er gert með háu vaxtastigi. Það er auðvitað stýritæki. Auðvitað væri yndislegt, og ég hef margoft lýst því í þessum ræðustól, að við reyndum að koma hér á samfélagi þar sem við gætum treyst því að vextir á húsnæðislánum væru kannski 2–3%, svo ég sé hófsamur, sums staðar eru þeir lægri en það, og að við gætum treyst því. En ég held að maður verði líka að vera ærlegur og átta sig á því og horfast í augu við að þau skilyrði eru ekki enn þá fyrir hendi í íslensku samfélagi að hægt sé að bjóða óverðtryggð fasteignalán á 2% vöxtum. Ég er bara að tala um fasteignalán vegna þess að mér finnst þau svolítið mikilvæg í þessu samhengi, þau eru lán til neytenda til langs tíma. Af hverju er þetta ekki hægt eins og er? Það er mikilvæg spurning. Ég er ekki að segja að þetta verði aldrei hægt, en af hverju er þetta ekki hægt núna? Við erum nú að upplifa mjög mikinn uppgang eftir rosalega mikið samdráttarskeið. Klassísk, hagfræðileg rök segja að þá sé mjög vont að slaka á varðandi stýritæki eins og vexti vegna þess að þá getum við bara misst samfélagið í þenslu. Það gerðist í aðdraganda hrunsins. Svo eru vextir auðvitað mælikvarði á traust. Ég held að ekki hafi enn þá náðst að skapa þannig traust á Íslandi, einfaldlega vegna skorts á samtali, ég hef orðið vitni að því frá degi [[Forseti hringir.]]til dags, til grundvallarstoða efnahagslífsins [[Forseti hringir.]]þannig að vextirnir endurspegli það. Svo erum við með minnstu mynt í heimi sem er í ofanálag [[Forseti hringir.]]mikið vandamál.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu. Mig langar að taka dálítið nýjan vinkil og heyra hvað hæstv. fjármálaráðherra finnst um það sem ég mun leggja til og hvort hann telji að þær hugmyndir geti haft áhrif á peningastefnu Seðlabankans. Mig langar að heyra hvort hann telji að breyttir vísitöluútreikningar geti haft áhrif á vaxtaákvarðanir og þá jafnvel og vonandi til lækkunar. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að taka upp samræmda vísitölu neysluverðs í stað vísitölu neysluverðs. Sá munur er á þeim vísitölum að í samræmdri vísitölu neysluverðs er ekki gert ráð fyrir húsnæðisliðnum inni í. Samræmd vísitala neysluverðs er ekki óþekkt fyrirbæri en hún þekkist og er notuð í OECD-ríkjunum. Oft í ræðum og riti viljum við líka bera okkur saman við ýmsar skýrslur og annað sem þaðan kemur. Ef við skoðum bara þann mismun sem er á útreikningi milli þessara vísitalna hefði verðbólgan verið 0,4% ef við hefðum verið með samræmda vísitölu neysluverðs síðustu 12 mánuði miðað við nýjar tölur Hagstofunnar. Mig minnir að hún haf verið 1,8% miðað við nýjar leiðréttar tölur Hagstofunnar síðustu 12 mánuði því að við notumst við vísitölu neysluverðs. Þetta hefur haft þau áhrif að verðtryggð eignasöfn banka hækka meira vegna þess að vísitalan er hærri og hefur þar með áhrif út í allt hagkerfið. Einnig hafa ýmsir hagfræðingar haldið því fram að vegna útbreiðslu verðtryggðra eigna- og lánasafna í landinu bíti þessar stýrivaxtaákvarðanir ekki á hagkerfið og hafi ekki þau áhrif á það sem þau eiga að hafa. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji að breytingar á útreikningi vísitölu eða afnám verðtryggingar geti haft áhrif á vaxtaákvarðanir [[Forseti hringir.]]peningastefnu Seðlabankans til lækkunar á vöxtum.
Virðulegi forseti. Þessi umræða er nú dálítið á skjön við það sem lagt var upp með. Það átti m.a. að ræða vaxtakjör neytenda, en farið er að ræða peningastefnu Seðlabankans. Ég ætla fyrst að segja að vextir eru afgjald fyrir fjármagn í tíma. Afgjaldið er í rauninni tekið fyrir það að flýta neyslu eða seinka neyslu og þeir aðilar sem að því koma nálgast einhvers konar verðmæti þarna á milli, hlutfall þarna á milli, sem heita vextir. Inni í þessum vöxtunum eru t.d. ákveðnir mælikvarðar á traust. Það er verðbólga, útlánaáhætta og nokkrir aðrir þættir. Traustið kemur með stöðugri hagstjórn og ekki síst með virðingu fyrir sparifé. En mín reynsla er sú, og hef ég nú fylgst með fjármálamarkaði nokkuð vel í 40 ár og rannsakað alla síðustu öld, að virðing fyrir sparifé er nákvæmlega engin. Sparifé er talið vera frjáls gæði sem allir geti gengið í og þess vegna eigi vextir helst að vera engir þannig að allir þeir sem hafa óskir til geti bara hirt af þessum gæðunum. Það er satt sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir segir, peningastefna og ríkisfjármálastefna geta aldrei verið á sömu hendi. Sömuleiðis eru verulegar líkur á því að vaxtaákvarðanir og gengisákvarðanir geti ekki verið á sömu hendi, þ.e. menn geta ekki fest gengið, það er frjálst gengi. Ég segi stundum að leigubílstjórar á Keflavíkurflugvelli séu bestu ákvarðanaaðilar um gengi íslensku krónunnar. Ég segi líka varðandi formann Samtaka atvinnulífsins; hann stýrir fyrirtæki sem hefur fulla heimild [[Forseti hringir.]]til þess að nota erlend lán, en íslenskir neytendur hafa það ekki. Verið er að sauma að því að þeir geti ekki [[Forseti hringir.]]notfært sér lága vexti, þannig að … [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu. Ég heyri það að forseti er farinn að slá í bjöllu. Takk fyrir.
Forseti. Vegna orða hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur áðan langar mig að vekja athygli á því að breytingin á vísitölu skiptir mestu máli yfir tíma, ekki endilega hvað er í henni. Þegar húsnæðisverð hækkar meira en hitt sem er í körfunni, eins og gerist núna, getum við sagt að samræmda vísitalan sé hagstæðari vegna þess að hún hækkar ekki jafn mikið og vísitalan sem við notum. En hvað hefði gerst eftir hrun þegar húsnæðisverð lækkaði mjög mikið? Hvað hefði gerst þá ef við hefðum ekki verið með húsnæðisverðið inni? Þá hefði vísitalan hækkað miklu meira en hún gerði og verðtryggðu lánin hefðu hækkað miklu meira en þau gerðu. Málið er að vísitalan og verðtryggingin felst í samanburði á milli tíma. Þess vegna var talað um það í gamla daga - ég er alltaf að koma því að að ég var ekki fædd í gær - að fikta í vísitölunni. Það var fiktað í vísitölunni. Þá voru menn að fiffa og breyttu vísitölunni til og frá til að eitthvað kæmi hagstæðara út. Síðan fundu menn náttúrlega út eftir smátíma að versta hagstjórnin sem til var var sú að fikta í vísitölunni. Það var alltaf verið að breyta málbandinu. Ef maður lengir alltaf málbandið mjókkar maður ekki. Þess vegna skiptir engu máli í línunni og hvernig verðlag hækkar hvort við notum samræmdu vísitöluna eða ekki yfir langan tíma. Hins vegar getum við tekið stutt tímabil og sagt: Þá er betra að hafa þetta og þá er betra … [[Forseti hringir.]]Ætlum við þá bara að skipta um málband annan hvern dag eftir því hvað við erum mjóar í mittið?
Virðulegi forseti. Þetta eru áhugaverðar umræður. Það er alveg rétt, í skýrslu sem gerð var af þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra árið 2011 þar sem fjallað var um verðtryggingu á nokkuð breiðum grunni, kom fram að ekki væri augljós hagur af því fyrir lántakendur að grundvalla verðtrygginguna á öðrum vísitölum en vísitölu neysluverðs. En ég held að við viljum öll sjá það breytast. Það vill enginn hafa þetta svona. Við viljum ekki hafa þessa háu vexti. Þeir eru lágir í flestum Evrópulöndum og Bandaríkjunum og jafnvel neikvæðir, eins og hér hefur komið fram. Það endurspeglar eftirspurn eftir lánsfé eða framboð og svo slakann í efnahagslífinu. Þessir háu raunvextir sem við búum við eru mjög íþyngjandi fyrir mjög marga. Við höfum fjallað hér um húsnæðiskaupendur og leigjendur og svo framvegis. Sú þunga greiðslubyrði, sem verður þá til þess að við höldum alltaf áfram að taka verðtryggð lán, breytist ekki. Það segir kannski eitthvað um að hinir háu raunvextir sem hér eru núna eru þá til marks um að efnahagslífið sé með öðrum svip en gerist víða annars staðar á Vesturlöndum þar sem fólk og fyrirtæki veigra sér við lántöku og þar er mun minni eftirspurn eftir lánsfé en hér. Hér minntist málshefjandi á samfélagsbanka. Við í Vinstri grænum höfum talað fyrir því að slíkur banki verði til staðar. Það getur haft sitt að segja varðandi kjörin. En ég tek undir það sem hér hefur komið fram varðandi peningastefnunefnd Seðlabankans. Þar er auðvitað alger aðskilnaður að mínu viti. Það er mjög mikilvægt aðhald á stjórnvöld landsins. Það er bara tæki bankans, aðhaldið sem hann telur nauðsynlegt. Auðvitað þarf að finna einhvers konar leið, hver svo sem hún er, til að við komumst út úr þeirri hringavitleysu sem endalaust hefur verið á Íslandi. Hvort það er krónunni einni um að kenna eða einhverju öðru skal ég ekki segja um hér. Alla vega er það svo að ef við breytum engu gerist auðvitað ekkert, þá viðhöldum við þessu ástandi, hvort sem það er hagvöxtur eða ekki eða hvort vísitalan hreyfist svona eða hinsegin með þessu eða hinu innan borðs. En í öllu falli held ég að við séum sammála um að við þurfum að [[Forseti hringir.]]finna út einhverja leið til að komast út úr þessum vítahring.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður. Sumar hafa verið með gamalkunnu stefi en til að svara einni spurningu strax er svarið: Nei, mig langar ekki að sitja í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands. Ég hef engan áhuga á því. Og ég hef engan áhuga á því að pólitíkusar ákveði vexti handvirkt eins og var gert þegar við vorum ung, sum okkar. Ég hef heldur engan áhuga á að búið verði til nýtt normalbrauð eins og gert var áður til að fiffa vísitölu. Það er ekki það sem ég hef áhuga á. Ég fagna því hins vegar sem hæstv. fjármálaráðherra segir, auðvitað er stöðugleikinn sem hefur verið að myndast á Íslandi grundvöllur að því að menn treystist til að fara í þær endurbætur sem þarf að fara í til að vextir lækki hér. Það er aftur á móti annað að þegar hver sérfræðingurinn af öðrum, og þeir eru til víðar en í Seðlabankanum, kemur fram og segir að peningastefnan á Íslandi og vaxtastefna Seðlabankans sé galin - ég get nefnt doktor Eric Stubbs sem er fjármálaráðgjafi hjá Royal Bank of Canada sem var með grein í Morgunblaðinu um daginn, Marinó Njálsson hagfræðing, doktor Ólaf Margeirsson o.fl. Ef ég mundi ekki taka undir það sem þessir vísu menn segja og benda á væri ég að bregðast þeim sem kusu mig til þings. Ég væri að bregðast almenningi í landinu sem kaus mig til að vera hér. Ef ég væri ekki rödd þessa fólks væri ég að bregðast skyldum mínum. Mér er alveg sama hvort það er Seðlabankinn, Landsbankinn eða einhver annar, það þarf að benda á þar sem maður telur að betur geti farið. Ég tek hins vegar heils hugar undir með hæstv. ráðherra, auðvitað er það sá stöðugleiki sem við myndum, hægt og hljótt, sem á endanum myndar það traust sem er nauðsynlegt til að við getum gert breytingar. Það særir mig ögn að svo virðist sem þeir sem ráða ríkjum í Seðlabankanum hafi ekki nógu mikla trú á þeim stöðugleika [[Forseti hringir.]]sem er verið að mynda. Það er eins og þeir séu seinastir manna til að öðlast þá trú og þann kjark sem þarf til að höggva á þennan hnút, þótt ekki sé það gert í einni handarvendingu. Ég er líka sammála hæstv. ráðherra um að þetta þarf tíma.
Frú forseti. Vegna þess að fram kom í umræðunni að háir stýrivextir í gegnum tíðina hafi mögulega laðað áhættufé hingað heim til Íslands vil ég minna á lögin sem við settum í sumar. Á grundvelli breytinga á lögum um gjaldeyrismál getur Seðlabankinn sett reglur um bindingu reiðufjár vegna tiltekins nýs innstreymis. Það er afskaplega mikilvægt. Að öðru leyti nefndi ég í fyrri ræðu minni að þessi umræða snýst að hluta til um framkvæmd peningastefnunnar og hvers konar peningastefnu við viljum reka. Peningastefnan sem við erum með fylgir verðbólgumarkmiði. Það þýðir að við erum með útistandandi loforð á hverjum tíma um að beita öllum tiltækum ráðum til að halda verðbólgunni við það viðmið, 2,5%, sem gefið hefur verið út. Hvernig hefur það tekist? Það hefur ekki tekist vel. Við njótum í augnablikinu meiri stöðugleika og meiri velgengni hvað þetta snertir en lengi hefur átt við. En það er ekkert að furða þegar svo illa gekk svona lengi að standa við loforðið sem felst í peningamálastefnunni sem mynduð var, að menn spyrji sig hvað sé að í raun og veru. Mér finnst gott að við tökum þá umræðu hvort við eigum að fylgja verðbólgumarkmiði eða hugsanlega einhverju öðru markmiði eða tvinna saman við verðbólgumarkmiðið t.d. markmiði um efnahagslegan stöðugleika og horfa þar með til atvinnustigsins á hverjum tíma. Ég held að Íslendingar ættu að gera meira af því að spyrja sig: Hvers vegna öfundast ekki Svíar eða Norðmenn út í okkur fyrir allar launahækkanirnar sem hér verða? Hvers vegna lítur ekki fólk sem þar er á almennum vinnumarkaði öfundaraugum til Íslands? Þar hækka launin um 10% á ári. Hvers vegna öfundast menn ekki út í það? Hvers vegna óska menn ekki eftir því sama í heimalandinu? Svarið er ósköp einfalt; vegna þess að dæmið gengur ekki upp til lengdar með þeirri aðferðafræði sem við höfum beitt. Við verðum að taka höndum saman og hætta að reyna að finna sökudólginn. Sökudólgurinn er hvorki Seðlabankinn né íslenska krónan, það er sú staðreynd að [[Forseti hringir.]]þinginu og vinnumarkaðnum hefur ekki tekist að smíða nýtt módel, nýjan ramma utan um það hvernig hlutirnir eiga að gerast. Það er leiðin að lægri vöxtum.
Frú forseti. Það mál sem hér um ræðir kom inn í þingið í maímánuði sl. í kjölfar umfjöllunar um Panama-skjölin í þingsal og í fjölmiðlum. Það var samhljómur í máli hv. þingmanna í maímánuði um að mjög jákvætt væri að fá þetta frumvarp fram en hins vegar var það líka mat allmargra hv. þingmanna sem þá töluðu, þegar við rifjum upp þá umræðu, að þarna mætti gera meira og gera betur. Á þessum tímapunkti hafði hv. efnahags- og viðskiptanefnd haldið tvo fundi með þeim aðilum sem fyrst og fremst þekkja til þessa heims, skattundanskota og skattsvika, og 1. umr. þessa máls bar vott um að við lögðum, a.m.k. mörg hver, áherslu á það að þær upplýsingar mundu skila sér inn í málið. Nú kemur málið verulega breytt fram eins og kom fram í máli hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, sem mælti fyrir nefndaráliti frá efnahags- og viðskiptanefnd. Þó að við höfum öll okkar skoðanir á því hversu langt eigi að ganga tel ég mikilvægt að þingið nái saman um tillögur í þessum málum. Ég held að við höfum öll lagt á það mikla áherslu að ná saman um þær aðgerðir sem hér eru lagðar til og það finnst mér mjög mikilvægt. Innan nefndarinnar hefur mikið verið unnið til þess að ná samstöðu um þetta mál eins og raunar ýmis önnur. Ég vil sérstaklega nefna þátt hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, formanns efnahags- og viðskiptanefndar, í því sambandi. Hv. þm. Willum Þór Þórsson fór yfir þær breytingar sem eru lagðar til. Ég vil aðeins fara yfir það sem ég lagði mesta áherslu á í þessari vinnu. Mér fannst mjög mikilvægt að þetta tækifæri væri nýtt til þess að taka á svokallaðri þunnri eiginfjármögnun. Ég hef verið með frumvarp í þinginu frá árinu 2013 um það mál. Það var á sínum tíma, á árinu 2014, tekið til meðferðar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og þar var lagt til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Nefndin lýsti sig efnislega sammála málinu. Ég varð fyrir talsverðum vonbrigðum þegar leið á árið 2015, að ekkert skyldi unnið með þetta álit nefndarinnar. Ég spurði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra nokkrum sinnum eftir þessu í þinginu og fékk yfirleitt þau svör að beðið væri eftir einhverri þróun erlendis. Það varð því mín niðurstaða, þegar þetta frumvarp kom fram hér í vor, að rétt væri að leggja fram frumvarpið um þunna eiginfjármögnun endurskoðað. Niðurstaðan varð sú að fjármálaráðuneytið lagði til okkar minnisblað um það hvernig mætti þætta aðgerðir gegn þunnri eiginfjármögnun inn í þetta frumvarp. Í 5. lið breytingartillagnanna segir: „Á eftir 57. gr. a laganna kemur ný grein, 57. gr. b, ásamt fyrirsögn svohljóðandi: Takmörkun á frádrætti vaxtagjalda.“ Þarna eru teknar upp tillögurnar sem finna má í frumvarpinu sem ég lagði fram en eiga sinn uppruna í tillögum frá starfshópi sem starfaði á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins og skilaði af sér veturinn 2012–2013, ég man ekki nákvæmlega hvenær það var, það fennir í þessi spor. Þarna eru teknar upp sömu hugmyndir og það eru þær sem snúast um það að frádráttur vaxtagjalda og affalla vegna lánaviðskipta við tengda aðila, sem eru skilgreindir, miðist við 30% af hagnaði skattaðilans og þau vaxtagjöld og afföll sem umfram eru komi ekki til frádráttar. Eins og hv. þingmenn þekkja, og flestum er líklega orðið vel kunnugt eftir umfjöllun í fjölmiðlum, snýst þetta um það þegar um er að ræða tengda aðila þar sem annar er með bækistöðvar í öðru landi en Íslandi og nýtur þar lægri skattgreiðslna en hér á landi og aðilinn sem er staddur hér á landi færir hagnað sinn, sem verður til hér á landi, úr landi sem lánveitingar til þess aðila. Um þetta hefur töluvert verið fjallað, t.d. í kringum málefni tiltekinna álfyrirtækja sem eru hluti af fjölþjóðlegum fyrirtækjum. En þetta mál snýst ekki bara um þau. Það væri áhugavert að fá fram upplýsingar um það á hvaða aðila þetta kynni að hafa áhrif en auðvitað hefur þetta áhrif á allar samstæður þar sem tengdir aðilar eru með höfuðstöðvar í öðru landi og geta nýtt sér önnur skattkjör en eru í boði hér. Við höfum séð að önnur ríki hafa í vaxandi mæli verið að taka upp slíkar reglur. Ég man til dæmis að þegar ég setti þetta fram fyrst á þinginu, 2013, voru Bretar að taka upp slíkar reglur af því að þeir höfðu verið illa leiknir af slíkum alþjóðlegum stórfyrirtækjum. Ég man sérstaklega eftir máli sem tengdist Starbucks á þeim tíma en mörg fleiri mál hafa komið upp. Það hefur líka komið fram að með þeim breytingartillögum sem við gerum og ég vildi nefna sérstaklega leggjum við til talsverðar breytingar hvað varðar fyrningu sakar skattaðila í lágskattaríkjum, og leggjum til að vísað verði til tekna og eigna í lágskattaríkjum til að skýra að ákvæðið eigi ekki bara við um skattaðila með heimilisfesti í lágskattaríkjunum; þarna eru ákveðnar skýringar sem við teljum að skýri þetta betur, því að þetta var eitt af þeim málum sem töluvert var rætt um. Það var líka talsvert rætt um að tiltekin ákvæði laganna um lágskattaríki eigi því aðeins við að sýnt sé að skattlagning sé sambærileg og hér á landi sem gengur gegn öðrum skilgreiningum sem finna má í 2. mgr. 57. gr. a laga um tekjuskatt og því leggjum við til að það falli brott líka. Við setjum hér inn breytingar sem tengjast ríki-fyrir-ríki skýrslu um skattskil sem tengist okkar alþjóðlega samstarfi innan OECD og leggjum til að það verði mælt fyrir um skil á þessum ríki-fyrir-ríki skýrslum í lögum um tekjuskatt. Skyldan tekur til fjölþjóðlegra fyrirtækjasamstæðna sem hafa meira en 100 milljarða kr. tekjur og þá hvílir á móðurfélagi heildarsamstæðu að skila skýrslunni en íslenskur skattaðili skal þó skila henni þótt móðurfélagið sé erlent ef móðurfélaginu er ekki skylt að skila slíkri skýrslu samkvæmt þeim reglum sem gilda í því ríki eða íslensk stjórnvöld hafa ekki sjálfkrafa aðgang að slíkri skýrslu á grundvelli upplýsingaskiptasamninga. Þetta er gríðarlega mikilvæg grein sem kemur hér inn. Í nefndarálitinu er síðan unnið talsvert með það hvernig eigi að skilgreina fasta starfsstöð og þar er töluvert langur texti um það hvernig eigi að skilgreina það. Þar hefur verið litið í framkvæmd til skilgreiningar á hugtakinu, með leyfi forseta, „permanent establishment“ eins og það er skilgreint í tvísköttunarsamningsfyrirmyndinni hjá OECD sem við byggjum töluvert á. Við leggjum til að sú skilgreining sem er í því skapalóni, ef svo mætti að orði komast, verði lögfest. Hér eru nokkrar breytingar lagðar til fram til skýringa. Það sem er kannski mikilvægast að mínu viti er hin stóra breyting um þunna eiginfjármögnun eða takmörkun á frádrætti vaxtagjalda. Mér finnst það kannski stærsta efnisbreytingin. Síðan eru ákveðnar breytingar eins og þessi sem ég nefndi áðan, um ríki-fyrir-ríki skýrslu um skattskil, sem ég tel að sé mikilvægur hluti af alþjóðlegu samstarfi okkar í þessum efnum. Þá kem ég kannski að stóru línunum í þessum málum. Um þær er það að segja að eins og ég nefndi í upphafi tel ég að nefndin hafi farið ágætlega yfir málið og allt það sem lýtur að skattframkvæmd tel ég til bóta. Hér eru raunar aðrar breytingar sem lúta ekkert sérstaklega að skattrannsóknum og það eru þær breytingartillögur sem lagðar eru til sem tengjast embætti tollstjóra. Þar leggur nefndin til, að tillögu fjármála- og efnahagsráðuneytis, að tekin verði upp svokölluð VRA-vottun sem fylgir sérstakt hagræði við tollafgreiðslu og -eftirlit. Þetta er ekki mál sem er beintengt skattundanskotum en lýtur að auknu eftirliti tollstjóra með inn- og útflutningi viðurkenndra rekstraraðila. Niðurstaða nefndarinnar var hins vegar að í þeim tillögum sem komu frá ráðuneytinu hvað þetta varðar væru of víðtækar heimildir til tollyfirvalda um vinnslu persónuupplýsinga. Nefndin leggur því til að 17., 18. og 21. gr. frumvarpsins falli brott, starfshópi verði falið að móta tillögur um heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga og að áður en þær reglur verði mótaðar fari fram, getum við sagt, hagsmunamat þar sem metnir verði almannahagsmunirnir sem felast í því að tollstjóri hafi skýrar heimildir til öflunar upplýsinga en líka er mikilvægt að gæta þar að persónuverndarsjónarmiðum í ljósi þess að þær tillögur sem þarna komu fram voru afar víðtækar og það er mjög mikilvægt að löggjafinn gangi fram af meðalhófi þegar um er að ræða heimildir til að afla upplýsinga um borgarana. Ég verð að segja það fyrir mína parta að allar þessar greinar tengjast ekki beint skatteftirliti eða skattundanskotum en ég lét sannfærast um að málið væri gott í sjálfu sér og í lagi að taka það á þennan hátt inn í þetta upprunalega mál um skattundanskotin þó að það sé efnislega óskylt. Ég mun standa með því, sérstaklega í ljósi þess að nefndin náði samstöðu um þetta bráðabirgðaákvæði þar sem þessum hópi verður falið að skilgreina þessar heimildir til upplýsingaöflunar. Mér finnst við á Alþingi stundum ansi fljót að leggja til ýmsar slíkar heimildir, sem oft geta verið æðivíðtækar og æðiopnar, samkvæmt orðanna hljóðan í lögunum, og það er mikilvægt að við temjum okkur þau vinnubrögð að alvörumat fari fram á þeim hagsmunum sem ég nefndi áðan. Við treystum þá bara á vinnu þessa hóps. Það varð niðurstaðan að setja þetta í bráðabirgðaákvæði en ekki einungis í nefndarálit og við lítum svo á að þá komi eitthvað skýrt fram frá þessum hópi um það hvernig skuli skilgreina slíkar heimildir. Ég held að það sé öllum til hagsbóta, ekki bara almenningi í landinu, sem er þá þolandi þessarar heimildar ef svo má að orði komast, heldur líka þeim stofnunum sem eiga að fara með slíkt eftirlit. Ég vil nefna í þessu samhengi að umræða fór fram í nefndinni um það í framhaldinu, og það er kannski eitthvað sem bíður nýs þings, að mikilvægt sé að móta reglur um það almennt hvernig hið opinbera aflar slíkra upplýsinga og hvaða upplýsingar má samkeyra í þeim efnum og hvaða upplýsingar ekki og hvernig farið er með ólíka gagnagrunna á vegum ríkisins. Ég er mjög fylgjandi því að slík umræða verði tekin. Ég vil að lokum fara aðeins yfir stóru línurnar í þessu máli. Hér er margt lagt til sem ég tel til bóta. Ég tel þó ekki að við séum komin á endastöð hvað varðar aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum. Eitt af því sem hefur komið fram er að það er mjög erfitt að meta umfang skattsvika. Á það hefur verið lagt mat af hálfu ríkisskattstjóra að skattundanskot á hverju ári geti numið 80 milljörðum kr. sem er risavaxin fjárhæð, meira en t.d. útgjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins á hverju ári, svo að ég taki bara eitt dæmi. Aðeins hluti þessara undanskota snýr að skattaskjólum en við höfum heldur ekki neinar skýrar upplýsingar um það hve stór hluti tengist skattaskjólum. Við höfum séð annars konar mat, t.d. í nýlegri fræðigrein í Nordic Tax Journal, þar sem þessar fjárhæðir eru taldar umtalsvert hærri en 80 milljarðar. Ég tel að þó að þær aðgerðir sem hér eru lagðar til séu til bóta séum við ekki komin á endastöð í þessu máli. Þó að við setjum niður þessar heimildir megum við ekki gleyma því að mjög mikil þörf er á því að styrkja þær stofnanir ríkisins sem fara með skatteftirlit. Ég vil nefna ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra, en ég tel að fjárfesting í þessum stofnunum muni skila sér margfalt í auknum tekjum til samfélagsins. Ég tel að Alþingi eigi að taka mjög afgerandi afstöðu gegn skattundanskotum. Ég vænti þess að þetta mál verði samþykkt þegar það kemur til afgreiðslu. Ég vænti þess að Alþingi muni áfram sýna frumkvæði í því að taka á því þjóðarmeini sem skattundanskot eru. Við eigum að gera það, t.d. með því að fjárfesta í eftirlitsstofnunum okkar, sem stundum er talað háðuglega um á þingi sem einhvers konar eftirlitsiðnað. Þær snúast um að við spilum öll á sama leikvelli og fylgjum sömu reglum og skilum okkar til samfélagsins. Það er áhyggjuefni þegar við sjáum vísbendingar um að hið svarta hagkerfi sé jafnvel að vaxa. Ég var á ágætum fundi hjá Samtökum iðnaðarins um daginn þar sem rætt var um það framtak sem farið var í í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem miðaði að því að virðisaukaskattur af vinnu við framkvæmdir og viðhald á íbúðarhúsnæði yrði að fullu endurgreiddur í stað 60% eins og nú er. Það var mat þeirra sem þar töluðu, á vegum Samtaka iðnaðarins, að þetta hafi skipt miklu máli við það að koma í veg fyrir skattundanskot og það var þeirra tillaga að þetta yrði tekið upp að nýju. Mér fannst þetta áhugavert að heyra og tel að endurgreiðslan hafi skapað mikinn hvata til að forðast svarta atvinnustarfsemi, þ.e. að neytendur taki þau mál í sínar hendur. Ég held að við eigum að horfa til þess að að loknum þessum kosningum fari stjórnvöld og Alþingi í markvissa vinnu í þessum efnum í samstarfi við verkalýðshreyfinguna og í samstarfi við atvinnurekendur og geri markvisst átak í því að vinna á því þjóðarmeini sem skattundanskot eru. Þó að þessar aðgerðir séu til bóta, eins og ég sagði áðan, verður ekki unnið að þessu nema við styrkjum þessar stofnanir og fáum alla í lið með okkur til að berjast gegn þessu. Umræðan um umfang skattundanskota er ekki góð fyrir neinn, hvorki launþega í þessu landi, sem flestir standa skil á sínu, né atvinnulífið. Við eigum að stefna sameinuð að þessu markmiði og til þess að það náist, og það er kannski síðasta atriðið sem ég vil nefna, þá er gagnsæi lykilatriði í skattapólitíkinni. Raunar er það svo, þegar maður fylgist með alþjóðlegri umræðu um skattamál - og við erum allt of oft að ræða um tekjuöflun ríkisins, hvort hún sé nægjanleg fyrir þeim verkefnum sem við viljum ráðast í - að skattkerfið og skattapólitík snýst um miklu meira. Hún snýst um jöfnun á kjörum, jöfnun á tekjum, jöfnun á eignum og eitt af því sem við sjáum núna er að misskiptingin er að verða miklu meiri þegar kemur að eignastöðu en þegar kemur að tekjum. Við eigum að ræða það, ræddum það raunar aðeins í gær, ég og hæstv. ráðherra, hvort ekki eigi að nýta skattkerfið til að draga úr þeirri misskiptingu. Hann var reyndar á þeirri skoðun að það ætti ekki að gera það en um þetta snúast hinar pólitísku línur og tekist er á um þetta úti í heimi líka. Við eigum að ræða þetta gagnsæi líka því að við erum með kerfi þar sem fjármagnið flæðir á milli landa. Við erum hluti af EES-samningnum og hluti af því er ekki bara frjáls för fólks heldur líka fjármagns og við vitum að það hefur verið nýtt í ákveðnum tilgangi og það er af þeim sökum sem margar Evrópuþjóðir eru nú í samtölum, a.m.k. 11 Evrópuþjóðir eru búnar að ná samkomulagi um að rétt sé að setja ákveðinn skatt, lága skattprósentu, á flutning fjármagns milli landa. Þetta virðist hins vegar stoppa innan Evrópusambandsins, það næst ekki full samstaða um þetta mál þó að 11 þjóðir vilji gera þetta, en þetta er eitt af því sem við munum þurfa að takast á við á næstu árum, þ.e. sú staðreynd að við þurfum að horfa til skattbreytinga í alþjóðlegu samhengi í miklu meira mæli. Talsvert hefur verið rætt um það að gerðir hafi verið upplýsingaskiptasamningar og það er alveg rétt, mikið átak í þeim efnum hófst á síðasta kjörtímabili og því hefur vissulega verið haldið áfram á þessu kjörtímabili. Við erum aðilar að samstarfi OECD-ríkjanna um BEPS-áætlunina svokölluðu en það er mín sýn á þetta - nú hef ég ekki lengri tíma, herra forseti, til að ræða þessi mál - að við munum þurfa að takast á við og ræða hér miklu meira alþjóðlegt samstarf þegar kemur að skattlagningu og þar mun gagnsæið þurfa að vera meira. Eins og bent hefur verið á, af hinum ágæta franska hagfræðingi Thomas Piketty, er bankaleynd bara ein aðferð fyrir mjög ríkt fólk til að velja sér eigin skattprósentu. Það er umhugsunarefni hvernig við komumst fram hjá því þegar við ræðum skattlagningu milli landa.
Forseti. Ég þakka fyrir prýðilega ræðu og samstarf í nefndinni. Mig langar að heyra hvað hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, af því að eitthvað var rætt um þunna fjármögnun og uppi voru vangaveltur um hvort við værum að ganga nægilega langt, finnst um þá millilendingu sem var farin og hver næstu skrefin ættu að vera þegar reynsla er komin á þetta. Eins og kom fram í ræðu þingmannsins, og mér finnst gríðarlega mikilvægt að halda til haga, þá þrífst spillingin í myrkrinu og í skugganum. Þó svo að fyrir liggi að um 600 lögaðilar voru með reikninga í Panama-skjölunum er vert að halda því til haga að sá gagnaleki kom aðeins frá einum banka eða einu fyrirtæki sem aðstoðaði við að setja upp reikninga í skattaskjóli. Maður veltir fyrir sér hvort hægt sé að ganga lengra. Ég ræddi aðeins við Transparency International í Noregi, þau voru með ákveðnar tillögur um hvernig væri hægt að bregðast við því sem kom fram í Panama-lekanum. Að sjálfsögðu fagnar maður því að verið sé að stíga einhver skref, en ég velti fyrir mér hvort við séum að ganga nógu langt. Er verið að stíga, og kannski eðlilega, varfærin skref til að ná tökum á þessu? Er möguleiki að ná tökum á þessu víðtæka vandamáli sem við erum að reyna að glíma við í þessum lagabókstaf?
Herra forseti. Fyrst hvað varðar þunnu eiginfjármögnunina þá er það svo að þær tillögur sem hér eru lagðar til, þ.e. að heimildin sé takmörkuð við 30% af hagnaði skattaðila og síðan séu lagðar til undantekningar, eru í takt við frumvarpið sem sú sem hér stendur lagði fram í vor. Ég tók þær tillögur beint upp frá starfshópnum. Síðan kom ráðuneytið með tillögu um að ganga lengra og miða við 25%. Eftir umræðu í nefndinni var ákveðið að leggja það til að halda sig við tillögur starfshópsins og þar með mína tillögu, þannig að ég get eðlilega ekki verið mjög önug yfir því. En eins og sagt er í nefndarálitinu, og ég er sammála því, kann að vera tilefni til að lækka hlutfallið þegar reynsla er komin á takmörkunina. En það sem er mikilvægt er að við erum komin með prinsippið inn, eða grundvöllinn, við erum komin með þennan lagabókstaf inn, ef þetta verður samþykkt, og þá er minni vandi að móta þetta hlutfall seinna meir. Ég er því alveg sátt við þessa lendingu þó að þetta sé ekki heilög tala. Þetta er þó það hlutfall sem er miðað við í nágrannalöndunum og þá erum við með sambærilegar reglur og þar eru. Um það sem hv. þingmaður segir um þetta stóra grundvallaratriði, um leyndina og gagnsæið, vil ég segja, eins og ég sagði í lok ræðu minnar: Við erum búin að byggja upp kerfi sem byggist á ákveðnum viðmiðum um bankaleynd, þar sem tiltekin ríki hafa jafnvel byggt efnahag sinn á að vera leyndarhjúpur fyrir upplýsingar. Fleiri og fleiri stíga fram og gagnrýna þennan lið af því að við erum jú innan okkar ríkja, innan okkar heimshluta, að reyna að setja reglur fyrir fólk og fyrirtæki. Þeir sem geta svo komið sér hjá slíkum reglum, í krafti síns auðs, nýta sér þennan leyndarhjúp. Ég kem betur að því í seinna andsvari.
Forseti. Ég þakka kærlega fyrir svörin. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að alveg eins og lönd geta komið sér saman um að vera í leyndarhjúpi geta önnur lönd komið sér saman um að taka ekki þátt í samstarfi við slík ríki. Það eru margir sem átta sig kannski ekki á því að eitt stærsta skattaskjólið í námunda við okkur er í City of London. Talað er um að Sviss sé með mikla „pólisíu“ varðandi það að viðhalda sínum skattaskjólum. Aðalatriðið og það sem skiptir meginmáli í þessu er einmitt sú staðreynd að þeir sem hafa tök á því geta gert þetta og þar með skapast mismunun. Allir vildu vera menn með mönnum og skrá sig í skattaskjól af því að það var eitthvert „trend“ á Íslandi; fólk virtist ekki alveg átta sig á því að þarna væri verið að skapa ofboðslega mikla mismunun. Og þó svo að fólk hafi ekki endilega verið með mikla fjármuni sýndi það samt ákveðna hugsun að vilja vera í skattaskjóli frekar en vera með allt uppi á borðum. Maður heyrði alls konar afsakanir þar að lútandi í kjölfar Panama-skjalanna. En í ljósi þess að þarna skapast tvö skattstig, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom inn á áðan, spyr ég: Hvað ætli það sé mikið af fjármunum, sem hægt hefði verið að nota í að byggja upp innviði Íslands, sem eru týndir þarna á ýmsum svæðum heimsins sem eru skattaskjól?
Herra forseti. Þetta er rándýr spurning og ég á ekki svar við henni, þessari síðustu spurningu. En þetta eru einmitt svo mikilvæg atriði sem hv. þingmaður kemur inn á. Það er svolítið séríslenskt fyrirbæri, held ég, að við eigum mörg heimsmet miðað við höfðatölu. Við erum til dæmis með tugi þúsunda einkahlutafélaga sem eru í raun og veru bara utan um einstaklinga, sem er mjög óvenjulegt. Við virðumst líka hafa sett heimsmet í að setja fjármuni í skattaskjól, jafnvel þótt við værum ekki með neina fjármuni þar undir, bara að nýta þetta sniðuga nýja tæki. Við höfum áður sett heimsmet í verðbréfaviðskiptum þar sem allir voru skyndilega orðnir verðbréfamiðlarar án þess að hafa kannski sérstakt vit á því. Ísland er svo lítið samfélag, breytingar verða hér svo sterkar og miklar. Þar má til dæmis nefna Facebook-notkun Íslendinga þar sem við erum í raun búin að búa til einn allsherjargagnagrunn um nánast alla þjóðina á Facebook þar sem eitthvert amerískt fyrirtæki getur haft aðgang að því hvað nánast hver einasti Íslendingur borðar í kvöldmat, svo dæmi sé tekið. Eitt er þetta, með þessa miklu tilhneigingu til þessa. En ef við horfum kerfislægt á þetta má segja að tilhneigingin sé sú að það séu fyrst og fremst hinir mjög svo efnamiklu sem nýti sér þessi aflandsfélög. Það er auðvitað ástæðan fyrir því til dæmis að við höfum engar raunverulegar heimildir um það hvernig eignum og auðæfum er skipt í heiminum. Á það hefur verið bent að kannski sé öruggasta heimildin fyrir því hverjir séu ríkustu menn heimsins tímaritið Forbes sem birtir einhvern lista. En þar, ef maður kynnir sér þann lista, er í raun og veru bara verið að draga ályktanir út frá þeim gögnum sem eru tiltæk, sem eru ekkert sérstaklega mikil. Það er umhugsunarefni að þetta liggur bara ekkert fyrir af því að við erum búin að byggja upp þetta kerfi, þennan leyndarhjúp. Og það þarf auðvitað samstillt átak ríkja sem vilja breytingar til að sporna gegn þessu og fá aukið gagnsæi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Það er ánægjulegt að uppljóstrurum hefur tekist að móta samfélög og aðstoða við að gera samfélög okkar að einhverju leyti heiðarlegri, opnari og gagnsærri. Svo sannarlega má segja það um þann aðila sem lak gögnum fyrst til þýsks fjölmiðils, sem síðan hóf gríðarlega stórt og umfangsmikið samstarf við virt dagblöð víða um heim til þess að reyna að vinna sig í gegnum þær flóknu upplýsingar sem voru í þeim leka. Vil ég nota tækifærið og þakka þeim aðila sem kom þeim upplýsingum áleiðis fyrir hugrekkið, því að það er ekki aðeins á Íslandi sem þetta hefur ýtt við fólki, eða þingmönnum eða öðrum aðilum, til að bregðast við á uppbyggilegan hátt með því að spýta í lófana þegar kemur að því að setja lög um aðgerðir gegn skattsvikum. Ég kom í efnahags- og viðskiptanefnd fyrir ekki löngu síðar. Við höfum verið að taka fyrir verulega flókin mál í nefndinni og verð ég að hrósa formanninum, hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, fyrir þá vinnu sem hefur átt sér stað í nefndinni. Þetta eru mál sem eru ekki einungis flókin af því að þau eru efnahagsmál, en það er alltaf talað um að efnahagsmál séu svo gríðarlega flókin af einhverjum ástæðum, það ætti að vera þannig að hvert einasta barn gæti skilið þau því að í skilningnum og upplýsingunni er ákveðið gagnsæi. Ég vil líka þakka öðrum nefndarmönnum fyrir samvinnuna og mér hefur fundist mjög lærdómsríkt að vera í þessari nefnd. Ég hef mikinn áhuga á efnahagsmálum og sérstaklega mikinn áhuga á því að við getum notað lögin okkar til að tryggja að allir búi við sömu lög, því að margir hafa upplifað að lög virki bara fyrir almenning og síðan hafi einhverjir aðilar fundið sér leiðir í kringum lögin til þess að vera svokallaðir „untouchables“. Það er nefnilega málið með svona lög að þó að þau séu fullkomin - reyndar er ekki til neitt fullkomið og sér í lagi ekki lög en þótt þau séu eins góð og mögulegt er er hætt við því að lögin standist ekki tímans tönn ef andi laganna og samfélagið er ekki í heild sammála því að lögin séu réttlát. Það er eitt af því sem ég hef oft bent á á þessum vinnustað, að það er mjög mikilvægt að við hættum bókstafstrú á lagabókstafinn og förum að leyfa okkur að skynja anda laganna. Það verður að segjast að þegar ég sat á fundi nefndarinnar, við vorum að hlusta á aðila úr ráðuneyti fara yfir einn tiltekinn lið laganna, þá fékk ég svolítinn hroll. Það laut að þeim lið sem tengist vinnslu tollyfirvalda á persónuupplýsingum. Nú veit ég ekki hversu margir þingmenn hafa séð hina ágætu bíómynd Minority Report en mér leið svolítið eins og það ætti að fara að lögfesta þannig heimildir fyrir tollyfirvöld. Í umsögnum frá ráðuneytinu sjálfu var einsýnt að það var í raun markmið þessa bálks innan laganna og má eiginlega segja að sá bálkur hafi verið laumufarþegi. Ég er nefndinni óendanlega þakklát fyrir, eftir töluvert mikil samskipti við t.d. Persónuvernd og aðra aðila, að hafa áttað sig á því að þessi grein laganna bæði samræmdist ekki endilega markmiði laganna og var með allt of miklar heimildir til að nýta sér það sem má kalla stafræna kóngulóarvefinn. Þess vegna gleðst ég yfir því að í staðinn fyrir að taka inn 17., 18. og 21. gr. frumvarpsins var ákveðið að fella þær brott og að áður en heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga ættu sér stað þyrfti, og nefndin féllst á og setti inn bráðabirgðaákvæði um það, að tilgreina nákvæmlega heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga, að undangengnu ítarlegu hagsmunamati þar sem litið yrði til þeirra almennu persónuverndarsjónarmiða sem reynir á við meðferð persónuupplýsinga annars vegar og hins vegar þess hvort vinnsla telst nauðsynleg með tilliti til almannahagsmuna. Nefndin ákvað sem sagt að setja líka eftirfarandi inn: „Með tilliti til athugasemda Persónuverndar telur nefndin æskilegt að afmarka nánar heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga. Nefndin leggur því til að 17., 18. og 21. gr. frumvarpsins falli brott en starfshópi verði falið að móta tillögur um heimildir tollyfirvalda til vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal til öflunar og nota persónuupplýsinga, að undangengnu hagsmunamati. Í starfshópnum verði m.a. fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, innanríkisráðuneyti, lögreglu, Persónuvernd og tollstjóra.“ Ég er mjög ánægð með að ákveðið var að fara þessa leið af því að eftir að ég kom á þing hef ég tekið eftir því að það eru alls konar laumufarþegar í alveg ótrúlega mörgum lögum, það er með ólíkindum hvað það er reynt að fá heimildir til þess að fara inn í persónugögn okkar. Í þessu tilfelli, sem mér fannst svo ótrúlegt og rosalegt, kom m.a. fram frá ráðuneytinu að það var ekki bara það að fá að samkeyra þessa gagnagrunna, t.d. er LÖKE gagnagrunnurinn rosalega viðamikill og nauðsynlegt að málaskrá lögreglu sé að einhverju leyti einfölduð og það sé alvörueftirlit og alvörulög og reglugerðir um það hvernig á að eyða fólki úr þessum gagnagrunnum. Það er þannig að ef einhver kemur oft inn í þessa málaskrá lögreglunnar fylgir það t.d. nánum ættingjum, sem er náttúrlega með ólíkindum. Síðan eru upplýsingar þarna um látið fólk og ef maður tilkynnir að kötturinn manns sé týndur er maður kominn á málaskrá lögreglu og svo mætti lengi telja, og það er með mjög alvarlegum glæpum. Sem betur fer erum við með fólk á þingi núna sem er með sérstakan fókus á mannréttindi í hinum stafræna heimi því að þau mannréttindi eru að sjálfsögðu nákvæmlega þau sömu og í raunheimum. Það virðist oft gleymast þegar reynt er að fá heimildir til þess að safna og vinna með persónuupplýsingar okkar. Mig langar til að grípa aðeins niður í það sem kom fram hjá ráðuneytinu, sem var rökstuðningur með því að heimila það sem við höfum ákveðið að bíða með. Þar stóð t.d, með leyfi forseta: „Óhjákvæmilegt er að persónuupplýsingar séu nýttar í slíkum störfum.“ - Sem sagt áhættustjórnun við tolleftirlit. - „Þær viðkvæmu persónuupplýsingar sem tollstjóri hefur í raun þörf fyrir að nýta við tolleftirlit og í greiningarvinnu eru upplýsingar sem falla undir b- og c-liði 8. töluliðar 2. gr. laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, þ.e. annars vegar upplýsingar um hvort maður hafi verið grunaður, kærður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað og hins vegar upplýsingar um“ - takið eftir - „lyfja-, áfengis- og vímuefnanotkun. Með því að greina þessar upplýsingar getur verið unnt að koma auga á ákveðið munstur“ - takið eftir, forvirkar rannsóknarheimildir - „og greina aðila sem telja má líklegri en aðra til að gefa rangar upplýsingar við innflutning vöru eða flytja inn vörur sem bannað er að flytja inn eða sæta öðrum innflutningstakmörkunum.“ Þegar ég sá þetta, forseti, hugsaði ég: Hvað í ósköpunum hefur þetta að gera með meginmarkmið þessa frumvarps, sem er frumvarp til laga um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum? Sem betur fer, og það hefur verið sérstaklega ánægjulegt við vinnslu á þessu tiltekna frumvarpi, eru nefndarmenn upp til hópa í þessari tilteknu nefnd með opinn huga og tilbúnir til að hlusta hver á annan, sem mér finnst gríðarlega mikilvægt í nefnd af þessu tagi. Það hafa verið gerðar fjöldamargar breytingartillögur á öðrum liðum frumvarpsins, sem að mínu mati styrkja það og gera það betra. Ég vona að þetta verði fyrsta ferlið, fyrstu stóru skrefin til að ná utan um þá skaðlegu háttsemi sem stórfelld skattsvik eru og þau áhrif sem þau hafa á samfélag okkar. Það voru líka fleiri hlutir sem ég var ánægð með að við skyldum ná lendingu með, t.d. skilgreiningu á fastri starfsstöð. Það náðist ákveðin sátt um það. Það má segja að við munum væntanlega vera með einhverjar leiðir til þess að grípa þá sem ætla að fara í gegnum grisjótt lög, eins og hefur verið gert varðandi þunna eiginfjármögnun. Það þýðir í raun og veru, segjum að maður byggi upp fyrirtæki á Íslandi og það er hluti af einhverju öðru fyrirtæki, auðvitað kostar eitthvað að starta því en svo fara þessi fyrirtæki oft í blússandi hagnað og þá er hægt að haga málum þannig, af því að fyrirtækið skuldar eitthvað í öðru landi, að hægt er að færa þetta einhvern veginn á milli þannig að það er eins og menn séu áfram í mínus og þeir þurfa þá í raun og veru ekki að taka þátt í að greiða til samfélagsins. Það er alltaf frekar ömurlegt þegar þetta eru risafyrirtæki og það eru engin fyrirtæki eins slæm með svona lagað og alþjóðafyrirtæki, tökum sem dæmi Starbucks, Apple og hin og þessi fyrirtæki, sem haga sér ákaflega svínslega, fyrirtæki sem í raun og veru gætu skilað eðlilegum gjöldum fyrir þann hagnað sem verður til í þeim ríkjum þar sem þau eru með rekstur. Það hefur verið tekið á þessu hægt og bítandi víða um heim og er nauðsynlegt. Ég sem mikill alþjóðasinni tel að mikilvægt sé að það sé ekki misnotað frekar en margt annað. [Hnerrað í þingsal.] Drottinn blessi yður. Ég vona að þú sért ekki að fá svarta dauða. Ég tek það fram að það var þingmaður að hnerra. Ég held að það verði alltaf að vera þannig, bæði með þess háttar lög sem og önnur, að þau verða að vera með ákveðinn sveigjanleika, þau þurfa að vera þannig að hægt sé að laga þau hratt og vel. Þeir sem eru með her lögfræðinga sem fljóta á milli landa til að finna glufur eru fljótir að koma auga á þær og þegar ljóst er að byrjað er að misnota slíkar glufur þarf að bregðast miklu hraðar við og laga lögin. Það hefur oft verið gagnrýnt að ekki skuli vera búið að taka á þessari þunnu eiginfjármögnun fyrr, af hverju það sé enn þá hola í lögunum. Nú er verið að reyna að taka á því, sem er gott. Það er ýmislegt annað í þessum lögum, þau eru frekar viðamikil. Ég vil halda því til haga að mér finnst mjög mikilvægt að við sem þjóð komum okkur í það að búa til almennileg lög fyrir uppljóstrara, reyndar er búið að búa frumvarp til en það bíður inni í ráðuneyti eftir einhverjum til að flytja það. Ef það eru einhverjir sem við getum verið þakklát fyrir að þrýsta okkur áfram með þetta málefni eru það þeir aðilar sem hafa oft hætt lífi sínu til þess kom upplýsingum á framfæri fyrir almannahag. Oft eru þessir aðilar hundeltir um allan heim, samanber t.d. Snowden. Það er ekki síður mikilvægt þegar við horfum til uppruna þessara miklu breytinga sem nú eiga sér stað varðandi stórfelld skattsvik að við höfum líka séð miklar breytingar sem lúta að rétti almennings og blaðamanna til upplýsinga. Við höfum séð hversu mikilvægt það er að fjölmiðlar geti verið sjálfstæðir og farið í dýpri rannsóknarvinnu á flóknum málum til þess að almenningur geti myndað sér skoðanir byggðar á upplýsingum. Í lokakafla þessarar ræðu langar mig enn og aftur að fara í skilgreiningu og aðeins betri útskýringu á því sem er alltaf áhyggjuefni þegar kemur að persónuupplýsingum. Það má eiginlega segja að allir þeir gagnagrunnar sem er alltaf verið að reyna að fá heimildir til þess að samkeyra séu orðnir að einhvers konar skrímslum. Nýverið var t.d. í grein farið ítarlega yfir gögn sem lúta að sjúkraskrám og lyfjum. Ég held að það sé alveg ofboðslega mikilvægt að tryggja að settir séu peningar í að passa upp á þessa gagnagrunna og sér í lagi gagnagrunna sem heyra undir beint undir stjórnvöld því að þetta er orðið að svo stórum kóngulóarvef að það er nánast ógerningur að hafa yfirsýn yfir hvaða upplýsinga er aflað, hvernig þessir gagnagrunnar eru samkeyrðir, hverjir hafa aðgang að þeim og svo mætti lengi telja. Í því efni má nefna gagnagrunna lögreglu, LÖKE, og ýmsar aðrar upplýsingaskrár. Ég fagna því að fara eigi í ítarlegu vinnu við þetta. Ég vona að áður en þessar heimildir verða að veruleika og komast til tollstjóra verði þeirri vinnu lokið sem ég veit að er í gangi í innanríkisráðuneytinu varðandi gagnagrunnana og það að fá yfirsýn og setja um þá almennilegan ramma. Ég skil vel að þeir sem vinna að ýmsum mikilvægum málum er lúta að vernd borgara landsins vilji fá eins mikið af upplýsingum og mögulegt er en höfum það í huga, og það hefur ítrekað komið fram, m.a. frá þeim sem hafa notast við gagnagrunna til að hafa uppi á hryðjuverkamönnum, að þeir nýtast ákaflega illa því að þeir sem ætla sér að viðhafa vafasama gjörninga gera sér grein fyrir því að það er betra að fara aðrar leiðir. Þeir eru alltaf einu skrefi á undan og það á ekki síður við þegar kemur að skattsvikum, rétt eins og með aðra vafasama iðju. Ég hlakka til að fá að geta stutt þetta mál, þakka nefndinni og vona að þetta geri alvörugagn.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum og ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir prýðisræðu. Hv. þingmaður sat sem áheyrnarfulltrúi í nefndinni og vinnuframlag hennar í þessu mikla og mikilvæga máli og má segja kannski flókna var mikilsvert, flókna segi ég vegna þess að þetta tekur til breytinga á mörgum lögum eða lagabálkum, eins og tekjuskattslögum og virðisaukaskattslögum, opinberum gjöldum og tollalögum. Eins og hv. þingmaður kom inn á er þetta sér í lagi tengt tolleftirliti og tollkafla sem fjallar um upplýsingasöfnun og meðferð persónuupplýsinga og því sífellda mati sem þarf að fara fram á því hvort vegi meira almannahagsmunir og öryggi eða síðan meðferð persónuupplýsinga og persónuverndarsjónarmið þar að lútandi. Hv. þingmaður kom vel inn á í ræðu sinni niðurstöðu við 17. gr. sem í grunninn fjallar um samkeyrslu skráa og 18. gr. um upplýsingaskipti á milli embætta og svo 21. gr. sem er meðferð viðkvæmra persónuupplýsinga. Ég verð að hrósa hv. þingmanni fyrir að hafa verið mjög dugleg, sérstaklega í þeim kafla, að beita sér fyrir niðurstöðu í málinu. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér framtíðina? Hún kom inn á þá vinnu sem er í innanríkisráðuneytinu, en hvernig sér hv. þingmaður þetta gagnvart t.d. tollyfirvöldum og öðrum yfirvöldum með að skoða þetta í einhverju heildarsamhengi?
Forseti. Ég þakka kærlega fyrir andsvarið og samvinnu í nefndinni. Ég held að mjög mikilvægt sé að áður en við veitum heimildir til að samkeyra mjög viðkvæmar skrár - eins og í því tilfelli þegar við tölum út frá því sem maður las frá ráðuneytinu að í raun og veru ætti að veita aðgengi að öllum skrám er lúta t.d. að því hvernig fólk neytir áfengis. Ég held að nánast allir Íslendingar neyti áfengis, þannig að þá er þetta orðið mjög víðtækt. Ég er alltaf svolítið hrædd við forvirkar rannsóknarheimildir. Það verður að segjast eins og er. Ég spurði lögregluyfirvöld ítrekað eftir þessu á síðasta kjörtímabili að þegar þarf að falast eftir einhverju, hvernig ætti að nota það nákvæmlega og hvort þeir hefðu einhver dæmi um að það hefði getað nýst þeim, þá verður bara að segjast eins og er að þau svör sem ég fékk voru ekki mjög sannfærandi. Við erum nú þegar með alveg ofboðslega góðar varnir þegar kemur að aðgengi að landinu. Við erum náttúrlega eyja úti í ballarhafi og ekkert sérstaklega auðvelt að koma hér á fót vélhjólagengjum. Sú ógn, sem kölluð var, var notuð á tímabili til að reyna að fá forvirkar rannsóknarheimildir. Framtíðarsýnin varðandi þetta hlýtur að fela það í sér að farið verði mjög ítarlega yfir hvað þetta þýðir. Ég held að mjög margir hafi ekki djúpstæðan skilning á því hvað þetta geta oft verið mikil inngrip í friðhelgi einkalífs. Fólk upplifði það pínulítið þegar einhverjir hökkuðu sig inn í Vodafone, SMS-skilaboðin, og sá að hver sem er gæti fengið aðgengi þeim og mjög persónulegum samskiptum var dreift út um allt. Ég er búin með tíma minn, fæ að klára seinna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir ítarlegt svar og ég veit að hún fyllir betur upp í í seinna andsvarinu. Mér þykir þetta einkar áhugavert eftir þessa vinnu, sérstaklega varðandi þetta mál af því að svo gífurleg söfnun upplýsinga er og oft er verið að vinna með viðkvæmar persónulegar upplýsingar, og sannarlega hugmyndafræðin sem verið er að stíga hér inn í og kemur fram í viðauka við nefndarálitið, VRA-vottun, sem gengur út á að tollyfirvöld nýti sér aðferðafræði áhættustjórnunar. Ég reikna með að uppfæra þurfi þá öll kerfi og taka til gagngerrar endurskoðunar í raun og veru allar þær heimildir sem t.d. tollyfirvöld hafa til að vinna með slíkar upplýsingar. Þannig að ég trúi því að yfirvöld muni fagna frekari vinnu. Þess vegna hlakka ég til að heyra hvernig hv. þingmaður hnykkir á þessu svari í kjölfarið og beinlínis hvet hv. þingmann til að skoða þetta í framhaldinu varðandi starfshópinn, en í 17., 18. og 21. gr. er lagður til starfshópur með þeim aðilum sem eru að véla um þessi mál. Ég get ekki annað en freistast til þess að nefna í seinna andsvari í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér stað fyrr í dag og hv. þingmaður beitti sér fyrir, sem tengist kannski þessu máli að því leytinu til að rætt var um í sérstakri umræðu vandaða lagasetningu og málshraða. Hér erum við nákvæmlega með risastórt mál og að mörgu leyti flókið. Ég get notað tækifærið og hrósað til að mynda samskiptum við framkvæmdarvaldið, ráðuneytið og svo við nefndarritarann okkar og nefndasviðinu fyrir öfluga vinnu og samvinnu í gegnum allt þetta mál og vildi kannski heyra í hv. þingmanni hvort þetta geti verið dæmi um það hvernig nefnd getur unnið vel og hversu öflugt [[Forseti hringir.]]nefndasviðið getur verið.
Forseti. Það eru einmitt sem betur fer til undantekningar. Það sem vann svolítið með okkur er að þetta sumarþing hefur heldur betur lengst, það átti upprunalega að vera búið fyrir 2. september, þannig að við fengum miklu meira rými til að vinna með þessi flóknu mál. Ég veit ekki hvað hefði gerst ef við hefðum þurft að klára þetta fyrir 2. september til dæmis, tíminn vinnur að sjálfsögðu alltaf með í lagasetningu. Því meiri tími sem maður fær til að fara yfir málin og kalla til fleiri sjónarmið, þeim mun betri verður lokaafurðin. Þess vegna mundi ég vilja efla enn frekar þá sérfræðiþekkingu sem við höfum verið að búa til á þinginu og fá fleiri til þess að fara yfir lögin þegar þau koma hingað fyrst inn, oft eru ambögur af því að oft er þrýstingur á að klára málin hraðar o.s.frv. Varðandi framtíðarsýnina er ég alveg sammála. Það þarf að fara mjög ítarlega yfir þennan málaflokk á heildrænan hátt. Eins og ég segi hef ég átt fundi í innanríkisráðuneytinu og ég veit að vinna er í gangi. Ég hef líka verið þeirrar gæfu aðnjótandi að fá að skrifa ályktun fyrir Alþjóðaþingmannasambandið um hvað þarf til þess meðal annars að tryggja mannréttindi á hinum stafrænu tímum. Þar eru ýmsar tillögur sem munu vonandi gagnast í þeirri vinnu sem þarf að eiga sér stað. Ég mun svo sannarlega halda áfram að beita mér í þessum málaflokki og viða að mér nýjustu upplýsingum, því að mjög ör þróun er í því hvernig maður getur fundir lausnir við þeim ógnum sem steðja að, gagnvart því að hafa of mikil inngrip og það getur haft mjög kælandi áhrif á eðlilegt lýðræði ef við upplifum að eiga enga friðhelgi, hvergi skjól.
Virðulegi forseti. Ég ætla alls ekki að lengja þessa umræðu. Við þekkjum öll ástæðu þess að frumvarpið hefur verið lagt fram, en það voru upplýsingar sem komu fram í apríl og maí um eignir Íslendinga í skattaskjólum og möguleg undanskot frá skatti; að taka þyrfti á þessu. Það er ánægjulegt að á þessu hefur verið tekið. Strax í vor var lagt fram frumvarp hér í þinginu um þetta efni. Það breyttist verulega í störfum nefndarinnar og sérstaklega með því að mjög ítarlegar tillögur komu frá ráðuneytinu og undirstofnunum þess í vor sem unnið var með í sumar. Síðan hefur verið unnið mjög ítarlega. Þetta er mjög tæknilegt á margan hátt og mikil vinna fólgin í þessu. Ég held að það verði að hrósa hv. þm. Willum Þór Þórssyni sérstaklega fyrir framgöngu hans í þessu máli. Ég verð að segja eins og er að mér hefur ekki alltaf fundist hann öfundsverður, en hann hefur ekki látið deigan síga. Hér liggur frumvarpið fyrir með ítarlegum breytingartillögum frá nefndinni. Mig langar að minnast á eitt mál sérstaklega, sem hér er komið inn á, þ.e. svokallaða þunna fjármögnun, en það er takmörkun á frádrætti vaxtagjalda. Við þekkjum það að í alþjóðlegum samsteypum hafa menn borgað vexti til móðurfélagsins í öðrum löndum, síðan er það dregið frá og þess vegna hafa þeir sloppið við að borga skatt hér á landi. Nefndin leggur til að heimild til frádráttar vaxtagjalda og affalla vegna lánaviðskipta við tengda aðila verði takmörkuð við 30% af hagnaði skattaðila. Það samrýmist tillögum í skýrslu starfshóps um reglur þunnrar eiginfjármögnunar frá því í júní 2012. Það voru ýmsir sem lögðu til að miðað yrði við það. Frá þessu eru samt sem áður einhverjar tæknilegar undantekningar. Í fyrsta lagi ef vaxtagjöld og afföll eru lægri en 100 milljónir og það er til að einfalda skattframkvæmd. Menn segja að tilefni geti orðið til að lækka þá fjárhæð þegar reynsla er komin á þetta. Síðan er bent á hér að vandamál sem tengist þunnri fjármögnun séu eðli máls samkvæmt hverfandi þegar bæði lántaki og lánveitandi eru skattskyldir hérlendis eða á sama stað, en þetta skiptir máli ef annað fyrirtækið er skattskylt hér og hitt í útlöndum. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu atriði. Í öðru lagi er undantekning ef lánveitandi ber ótakmarkaða skattskyldu hérlendis. Í þriðja lagi ef eiginfjárhlutfall skattaðila er svipað eða hærra en eiginfjárhlutfall þeirrar samstæðu sem um ræðir og í fjórða lagi er undantekning vegna fjármálafyrirtækja og vátryggingafélaga. Talið er að sérstakar reglur um takmörkun á frádrætti þurfi til vegna slíkra fyrirtækja. En alþjóðleg reglusetning á því sviði er enn á umræðustigi, segir í nefndarálitinu. Þetta er það sem ég vildi vekja sérstaka athygli á í þessu mikla verki sem tekur á mjög mörgum hlutum, er að mörgu leyti tæknilegt en skiptir afar miklu máli. Ég ætla aftur að þakka framsögumanni fyrir góða vinnu og ekki tefja þessa umræðu að öðru leyti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir prýðisræðu. Ég ætla að virða ræðu hennar að því leytinu til að vera ekki að lengja umræðuna mikið þannig að ég kem hér bara í eitt andsvar. Ég ætla að fá að þakka henni sérstaklega fyrir hlý orð í garð framsögumanns málsins og líka störf nefndarinnar og þakka henni sömuleiðis samstarfið, virkilega ánægjulegt í mikilvægu máli. Af því að hv. þingmaður fór sérstaklega yfir takmörkun á frádrætti vaxtagjalda þá var það sameiginleg niðurstaða á endanum - þetta er svolítið álitamál, þetta er flókið mál við að eiga, enda hefur tekið langan tíma að koma þessu að í löggjöf og er virkilega ánægjulegt að það hafi loksins tekist eftir bæði þingmannamál og svo vinnu starfshóps sem hv. þingmaður vísaði til, en það eru auðvitað undantekningar í þessu - að fara mildilega inn þannig að við áttum okkur á því hvernig þetta komi út og fara kannski í fótspor þeirra þjóða sem hafa farið þessa leið og herða frekar reglurnar ef þurfa þykir. Ég þakka hv. þingmanni fyrir samstarfið í nefndinni og góða ræðu.
Virðulegi forseti. Ég fór aðeins yfir samgöngur almennt í fyrri ræðu minni og sér í lagi ástand vegakerfisins. Það sem mig langar að impra á í seinni ræðu eru almenningssamgöngur og mikilvægi þeirra í framtíðinni. Við þurfum að fara að líta á almenningssamgöngur sem grunnþjónustu og það grunnnet sem ríki og sveitarfélögin eiga að styðja og styrkja og þá ekki síst innanlandsflugið. Við sjáum að Isavia er tiltölulega sterkt og burðarmikið félag en þar sem við erum ekki með svipað fyrirkomulag og er t.d. í Noregi þá nýtist sá gífurlegi gróði sem fer í gegnum Isavia ekki í almenningssamgöngur, þ.e. í að gera flugið að raunhæfum kosti sem hluta almenningssamgangna. Það er eitthvað sem við þurfum virkilega að fara að huga að og þess vegna tek ég eindregið undir það sem stendur í áliti meiri hlutans um að staða innanlandsflugvalla á landsbyggðinni sé ekki góð. Það er mjög nauðsynlegt að leita nýrra leiða og ég held að við eigum að taka okkur til fyrirmyndar hvernig hlutirnir eru gerðir í Noregi. Mig langar einnig að tala aðeins um styrkingu almenningssamgangna á stórhöfuðborgarsvæðinu. Við erum að stækka. Reykjavík hefur stækkað alveg gífurlega undanfarin 50 ár, undanfarin 100 ár má segja. Ef borgin heldur áfram að þenjast eins gífurlega út og hún hefur gert undanfarin 50 ár verðum við komin á Selfoss eftir önnur 50 ár. Það er alveg nauðsynleg að við förum að þétta byggð til þess að stuðla að minni notkun á einkabílnum. Þá er nauðsynlegt að styrkja almenningssamgöngur á Reykjavíkursvæðinu. Ég held að ríkið eigi að stuðla að því rétt eins og það beitir sér fyrir ákveðnum vegaframkvæmdum annars staðar. Meginþorri Íslendinga býr á stórhöfuðborgarsvæðinu og þar er ákveðin þjónusta veitt. Við þurfum að ákvörðun um að almenningssamgöngur séu framtíðin. Og almenningssamgöngur eru framtíðin út af loftslagsbreytingum. Hver veit hvernig þetta verður eftir 20, 30 ár, verður einkabíllinn til? Almenningssamgöngur er náttúrlega miklu hagkvæmari kostur en til þess að þær séu hagkvæmar þarf fólk líka að nota þær. Til þess að fólk nýti sér almenningssamgöngur þurfa þær að vera tíðar og þær þurfa að vera þægilegar. Maður sér í löndum eins og Hollandi, Þýskalandi, Danmörku og jafnvel Noregi og Svíþjóð að þar er lagt mikið upp úr þægindum í almenningssamgöngum með til að mynda hljóðlátari vögnum, lestarvögnum og öðru í þeim dúr. Við þurfum að gera stórt átak í því. Ég held að ein einföld leið sem áhugavert væri að prófa væri að gefa ríkisstarfsmönnum strætókort og hvetja þá þannig til þess að nota almenningssamgöngur, til að sjá hvort það hefði áhrif á það hvernig ákvarðanir um almenningssamgöngur væru teknar í framtíðinni. Það væri mjög áhugavert því að það virðist vera sem þeir sem nýta sér almenningssamgöngur, alveg sama hvaða samgöngur er átt við, upplifi hlutina aðeins öðruvísi. Almenningssamgöngur eru ekki bara strætó eða flugvellir eða flugvélar, sem við þurfum að taka inn í almenningssamgöngunetið, heldur einnig hjólreiðar og þær þarf að styrkja og hvetja til þess að fólk hjóli. Reykjavíkurborg má alveg eiga það að undanfarin ár hefur orðið gífurleg uppbygging þegar kemur að hjólreiðum, þótt við séum kannski 30–40 árum á eftir. Margir veigra sér við því að hjóla úti því að það er svo kalt á Íslandi og vont veður, en það verður bara að hafa það. Við erum að tala um samgöngur og þá erum við ekki einungis að tala um stór mannvirki, við erum líka að tala um litlu hlutina sem gera það að verkum að fólk kemst á milli staða. Það sem mér þykir sorglegast er hversu seint og illa er rutt þegar það er snjóþungt. Það er illa sandað eða saltað, þó fer það eftir því hvað sveitarfélag við erum að tala um. En það er hægt að gera átak t.d. sem snýr að því að nærsamfélagið taki að sér að ryðja göturnar eða moka snjóinn þannig að fólk komist leiðar sinnar. Við erum ekki eina landið í heiminum sem býr við snjóþunga vetur og það er ekki eins og við þurfum að finna upp hjólið. Í Norður-Ameríku, þar sem er mjög snjóþungt, hefur fólk ákveðnar skyldur gagnvart nærsamfélaginu sem fela í sér að ryðja í kringum heimili sitt. Það sama á við um að raka lauf o.fl. af því að fólk getur dottið og handleggsbrotnað og ég veit ekki hvað. Mér er sérstaklega hugsað til eldri borgara sem eru kannski orðnir óstöðugir á fótunum. Mér er einnig hugsað til þeirra sem eru með fötlun og þurfa þess vegna að nota hjólastól. Oft er staðan einfaldlega sú að það eru heilu skaflarnir fyrir framan strætóskýlin og fólk kemst hvorki lönd né strönd og hefur kannski ekki dug í að reyna að fara á milli staða. Ef aðgengi er ekki gott ýtir það að sjálfsögðu undir það að fólk nýti sér einkabílinn. Þótt við séum í ákveðnu átaki þegar kemur að því að gera vistvænni einkabíla að raunverulegum valkosti þá held ég að við þurfum samtímis að gera almenningssamgöngur að raunhæfum valkosti. Ég held að hægt sé að koma almenningssamgöngum í almennilegt horf á mjög fjölbreyttan og auðveldan hátt. Við sjáum að eftir hrunið 2008 hefur því fólki fjölgað gífurlega sem nýtir sér almenningssamgöngur og þykir það allt í lagi. Ég held að ríkið, stjórnvöld á hinu háa Alþingi, ríkisstjórnin, þurfi að koma með sveitarfélögum í þá vegferð að gera það að raunverulegum valmöguleika að notast aðeins við almenningssamgöngur. Það þýðir að við þurfum að leggja peninga í þær. Það kostar að búa til almennilegt samgöngukerfi, hvort sem það er með léttsporvögnum eða dýrari vögnum, sem eru samt þægilegri þannig að fólk nýti þá frekar. Svo væri einnig hægt að búa til einhverja hvata fyrir þá sem eru ólíklegastir til þess að nýta sér almenningssamgöngur. Almenningssamgöngur eiga að vera fyrir alla, ekki einungis unglinga eða þá sem ekki eru með bílpróf. Mér finnst oft litið niður á þá sem nota almenningssamgöngur og ég held að við lögum það bara með því að stíga sjálf inn í vagninn og taka þátt í því. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra og læt hér með lokið umræðum mínum um samgönguáætlun.
Virðulegur forseti. Að endingu vil ég segja um samgönguáætlun að það plagg sem er til umfjöllunar er auðvitað minnisvarði um glötuð tækifæri, minnisvarði um lélega verkstjórn, vegna þess að hér erum við með áætlun sem er ekki bara tvö ár fram í tímann, hún er líka tvö ár aftur í tímann sem undirstrikar það hversu illa hefur verið haldið á þessum málaflokki á kjörtímabilinu. Ég vil segja að lokum, því að ég hef haldið þrjár ræður áður og tími minn er af skornum skammti í fjórðu ræðu um þetta mál, að við í minni hluta samgöngunefndar hvetjum til þess í nefndaráliti okkar að samstarf verði haft við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um þróun og fjármögnun svokallaðrar borgarlínu, nýs léttlesta- eða hraðvagnakerfis á grundvelli svæðisskipulags á höfuðborgarsvæðinu. Slíkt kerfi mundi stórefla almenningssamgöngur og auðvelda þéttingu byggðar um allt höfuðborgarsvæðið og þar með yrði unnið í þágu loftslagsmarkmiða og dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Í því samhengi minnum við á að samþykkt var á 144. löggjafarþingi þingsályktunartillaga um athugun á hagkvæmni lestarsamgangna þar sem Alþingi ályktaði að fela innanríkisráðherra að láta kanna hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur annars vegar og léttlestakerfis innan höfuðborgarsvæðisins hins vegar. Þeirri vinnu átti samkvæmt samþykkt Alþingis að ljúka um mitt ár 2016, að vísu bólar ekkert á henni, en það er mikilvægt að henni verði lokið sem fyrst. Þetta snertir á málaflokkum sem ég hef tæpt á í fyrri ræðum mínum um mikilvægi þess að byggja upp almenningssamgöngukerfi sem er raunverulegt og gagnast öllum og er raunverulegur valkostur við aðra samgöngumáta. Eins hef ég líka tæpt á skorti þeim sem er á almenningssamgöngum á milli alþjóðaflugvallarins okkar í Keflavík og höfuðborgarsvæðisins. Það er í raun og veru ekki hægt fyrir einstakling sem kemur til landsins að fara úr flugstöðinni beint um borð í strætó eða að nýta sér almenningssamgöngur. Fólk verður að nýta sér einkabíl, leigubíl eða rútusamgöngur, eða svokallaða flugvallaskutlu. Það er óásættanlegt. Við eigum að vera með þessi mál þannig undirbúin og umbúnað þeirra þannig að fólk geti nýtt almenningssamgöngur. Það hefur tekist ágætlega í samstarfi sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Vegagerðarinnar að undirbúa og gera svokallaða hjólreiðastíga víðs vegar um borgina. Það er gríðarlega merkilegt verkefni sem er enn í gangi og verður gaman að fylgjast með því hvernig því vindur fram. En á sama hátt eiga sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og stjórnvöld að vinna í samræmi við þá þingsályktun sem var samþykkt hér um árið, um að kanna möguleikann á léttlestakerfi. Ég held að það sé rökrétt næsta skref. Ég held að það sé líka rökrétt næsta skref þegar kemur að samtengingu á milli Keflavíkur og höfuðborgarsvæðisins. Það er annað sem er líka merkilegt að velta fyrir sér um það hvernig tíminn hefur áhrif og framþróunin hefur áhrif á það hvernig við sjáum samgöngumálin. Nú erum við farin að heyra raddir þess efnis af landsbyggðinni, athafnamaðurinn Róbert Guðfinnsson á Siglufirði t.d. hefur bent á að það sé í raun og veru hluti af framtíðarsýninni, eins og hann sér það, að settur verði nýr flugvöllur í Hvassahraun sem tengi saman innanlandsflug og millilandaflugið. Auðvitað er rökrétt að skoða þannig framþróun málaflokksins. Það þjónar hagsmunum landsbyggðarinnar ákaflega vel að gera ferðamönnum kleift að koma til landsins og fara beint út á landsbyggðina án viðkomu á höfuðborgarsvæðinu, á suðvesturhorninu, þar sem mesti mannfjöldinn er. En ég hef komið inn á þetta í annarri ræðu minni. Ég vil að endingu segja: Ég er mjög ánægður með það samstarf sem náðist á lokametrunum innan samgöngunefndar og vona að stjórnarflokkunum og okkur í þinginu muni takast að afgreiða eins og eitt stykki samgönguáætlun á þessu kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Róbert Marshall um að náðst hafi mjög gott samstarf í nefndinni og góð samvinna og okkur hafi tekist að ná fram mörgum jákvæðum breytingum á samgönguáætlun. Fyrir það ber að þakka. Núna sjáum fyrir endann á þessari umræðu sem hefur verið ansi löng og um leið sjáum fyrir endann á vinnu sem hefur tekið ofsalega mikinn tíma frá umhverfis- og samgöngunefnd. Við höfum rætt samgöngumálin ítarlega og farið í gegnum þennan málaflokk á mjög vandvirkan hátt, en eins og flestir sem hafa fylgst með umræðunni vita hefur því miður ekki tekist hingað til að klára samgönguáætlun á þessu kjörtímabili. Það er mjög bagalegt. Það á samt sínar útskýringar og kannski þá helst að á undanförnum árum höfum við verið að horfa fram á batnandi hag þjóðarbúsins og við höfum séð landið rísa, en um leið og við sjáum landið rísa þurfum við að gæta að jöfnuði í ríkissjóði og við megum ekki fara of langt fram úr okkur. Því miður hafa samgöngumálin setið svolítið á hakanum. Ég held reyndar að flestir séu sammála um það í dag að við getum ekki beðið mikið lengur og þess vegna er mjög ánægjulegt að sjá að við höfum t.d. náð breiðri samstöðu um að bæta fjármuni verulega í aukið viðhald hringinn í kringum landið. Það held ég að séu mjög jákvæð skref. Ég er líka ánægður með að við höfum náð að setja fjármuni í marga mikilvæga vegi, tengivegi, hringinn í kringum landið, ekki bara ferðamannavegi heldur líka vegi sem hafa þurft aukið fjármagn vegna slæms ásigkomulags. Við erum að sjá það núna að vegir sem hafa beðið jafnvel svo áratugum skiptir fá fjármagn núna og munu væntanlega klárast. Ég nefni þar fyrstan Hörgárdalsveg, vegur sem er ekki ekinn mikið af ferðamönnum, en þar eru tvær mjög hættulegar einbreiðar brýr og hafa íbúar kallað lengi eftir vegabótum. Þær eru loksins í höfn núna. Íbúar í Hörgárdal og Hörgársveit sem er í nágrenni Akureyrar ættu því að geta mjög vel við unað, en þessi vegarspotti hefur verið settur aftur fyrir ár eftir ár. Við sjáum einnig aukið framlag í Bárðardalsveg sem er svipaður vegur sem hefur verið ýtt aftur fyrir ár eftir ár og lengi beðið eftir. Hann er núna má segja mikill ferðamannavegur vegna þess að þar er ekki bara Goðafoss sem allir landsmenn þekkja, heldur líka Aldeyjarfoss og fleiri fallegar náttúruperlur sem ferðamenn eru að uppgötva núna. Þetta eru leyndar perlur. Þarna er líka leiðin upp á Sprengisand. Það er gott að geta sett fjármuni í svona vegi sem hafa því miður verið settir aftur fyrir ár eftir ár. Ég verð líka að segja að það er mjög ánægjulegt að í fyrsta skipti eru settir fjármunir sem eru beinlínis ætlaðir til þess að lækka miðaverð á innanlandsflug, í fyrsta skipti sem fjármunir eru teknir sérstaklega til hliðar með það að markmiði að finna leiðir til þess að lækka innanlandsflugið. Við höfum séð það í gegnum tíðina að innanlandsflug er gríðarlega mikilvægt og það verður mikilvægara með hverju árinu sem líður. Þetta eru almenningssamgöngur okkar. Við búum í stóru og víðfeðmu landi og það hljóta að vera einhver mestu lífsgæði sem hugsast geta að geta flogið nánast beint frá heimasvæði sínu til Reykjavíkur, sem er miðstöð þjónustu, heilbrigðisstofnana og menntunar, höfuðborgin okkar, og að hægt sé að gera það á sem ódýrastan hátt. Miðaverð núna er allt of dýrt. Ég hef bent ítrekað á að það gangi ekki að dýrara sé að fljúga innan lands en að fljúga til fjarlægari landa. Við ætlum því að setja þessa fjármuni þetta og bendum á í áliti að fargjöld innan lands hafi hækkað um fjórðung síðustu 12 mánuði, en flugfargjöld í millilandaflugi hafi aðeins hækkað um 6% á sama tíma. Við viljum að kannað verði hvort ekki sé raunhæft að bjóða allt innanlandsflugið út og flugvallagjöld verði færð að raunkostnaði, og hvort eigi að gera það í lengri tíma samningi við Isavia en nú er gert, eða hvort breyta eigi samningnum þannig að í honum verði kveðið á um rekstur og viðhald flugvalla en ekki rekstur eins og nú er talað um. Við teljum að hægt sé t.d. að skoða hina svokölluðu skosku leið þar sem flugfargjöld eru niðurgreidd til þeirra sem búa á afskekktum stöðum. Þetta gæti kannski verið einhver stærsti liður í að styrkja byggðir landsins, sérstaklega þær sem hafa átt undir högg að sækja. Það er gott að geta sagt líka frá því að við erum í fyrsta sinn núna að setja flughlaðið á Akureyrarflugvelli inn á samgönguáætlun. Það flughlað hefur verið olnbogabarn vegna þess að Isavia hefur ekki treyst sér til, á grunni þess að það er ekki inni á samgönguáætlun, að setja fjármuni í það. Við höfum því þurft að setja fjármagn á fjárlögum hvers árs til að tryggja flutning á efninu. Nú liggur fyrir að flughlaðið er komið inn á samgönguáætlun og ég get ekki betur séð en það góða samgöngumannvirki verði að veruleika á næstu árum, a.m.k. leggjum við það til í samgönguáætlun. Einnig hefur verið kallað mjög eftir Dettifossvegi, sem er vegur sem liggur meðfram Jökulsárgljúfri. Þar eru margar af fallegustu náttúruperlum landsins en aðgengi að þeim hefur verið mjög erfitt í gegnum tíðina. Við höfum sett mikla fjármuni á undanförnum árum í að byggja upp veginn. Hann er tilbúinn að Dettifossi og upp að Hljóðaklettum en vantað hefur upp á þá tengingu að mynda þennan mikilvæga hring, hinn svokallaða Demantshring, þar sem fólk getur farið frá Akureyri og keyrt yfir í Mývatnssveit og yfir að Jökulsárgljúfrum, niður með Dettifossi og þaðan niður í Kelduhverfi og svo þaðan til Húsavíkur. Íbúar á svæðinu hafa talað um að þetta sé kannski einhver mikilvægasti liður í að efla ferðaþjónustu á því svæði. Við setjum 1,5 milljarða í að klára þetta á næstu tveimur árum sem er gríðarlega mikilvægt. Svo vil ég nefna hafnirnar. Við setjum mikla fjármuni í hafnir í Norðausturkjördæmi, Dalvík og Siglufjörð. Samherji ætlar að byggja þar upp og ætlar að byggja upp til framtíðar. Það er eðlilegt að ríkisvaldið komi að því að styrkja höfnina og gera hana þannig úr garði að hægt verði að landa þar í miklum mæli, auk þess sem við setjum mikið í Siglufjörð, ekki bara hafnirnar þar, heldur líka flugbrautina. Við erum að færa veginn upp í skíðasvæðið sem er á snjóflóðasvæði. Allt eru þetta mjög góð og mikilvæg verkefni. Á þeim stutta tíma sem ég hef ætla ég ekki að reifa öll þau góðu verkefni sem eru kannski annars staðar á landinu, ég gerði það í minni fyrri ræðu, en vil þó fagna því að við setjum fjármuni í Snæfellsnesið, Skógarstrandarveginn, við bætum þar í á árinu 2017 og 2018 250 milljónum. Við setjum líka fjármuni, um 120 milljónir á árinu 2018, í svokallaðan Örlygshafnarveg um Hvallátur. Það er vegur sem liggur að Látrabjargi og heimamenn hafa bent á að er í mjög slæmu ásigkomulagi. Við erum líka að setja 50 milljónir í undirbúning og útboð á Axarvegi á Austurlandi sem hefur verið mikið kallað eftir. Nú erum við að tryggja að hægt verði að fara í uppbyggingu á Öxi um leið og framkvæmdum við Berufjarðarbotn er lokið. Gríðarlega mikilvægur vegur og gott að geta sagt að við séum að koma honum í höfn. Það er margt sem ég hef ekki nefnt, en við erum t.d. líka að setja inn breytingu varðandi Húsavíkurhöfn. Þar er lagt til að framlögin hækki um 348 millj. kr. Þetta er eitthvað sem hafði fallið niður í fjáraukalögum fyrir árið 2014, en á það var bent að tryggja þyrfti þetta og gott að það skuli hafa orðið að veruleika. Ég vil að lokum þakka innanríkisráðherra. Hún hefur fengið á baukinn í umræðunni, en ég veit fyrir víst að hún hefur barist fyrir auknu fjármagni í þennan málaflokk. Ég þakka nefndinni allri, bæði meiri hluta og minni hluta, fyrir þolinmæði og fyrir þann þrýsting sem nefndin í heild sinni hefur sett á alla þá sem hafa eitthvað um samgöngumál að segja, og fyrir óbilandi áhuga á málaflokknum. Samstaða hefur verið um að reyna með öllum ráðum að auka framlögin og skilningur hefur verið á því að bæta þurfi í málaflokkinn. Umræðan hefur verið málefnaleg og hún hefur verið á háu plani að mínu mati. Ég þarf og vil sérstaklega þakka félaga mínum í Norðausturkjördæmi, Kristjáni L. Möller, fyrir góð orð í minn garð. Hann hrósaði mér sérstaklega hér og mér þótti vænt um að heyra það frá stjórnarandstöðuþingmanni. Ég tel okkur frekar hafa verið samherja í þessum málaflokki en andstæðinga og vil sérstaklega nefna það að við erum að setja fjármuni núna í rannsóknir á frumhönnun jarðganga á milli Siglufjarðar og Fljóta. Við vorum tveir á sérstakri breytingartillögu þar að lútandi. Ég tel að þetta sé fyrsta skrefið í að þau jarðgöng geti orðið að veruleika. Við börðumst saman fyrir Héðinsfjarðargöngum og Vaðlaheiðargöngum ásamt reyndar öðrum þingmönnum Norðausturkjördæmis. Vaðlaheiðargöng voru umdeild á sínum tíma og þingflokkar klofnuðu því miður í afstöðu sinni, en rannsóknir sýna að miklu meiri umferð verður um þau göng, þau verða mikilvægari en menn töldu áður og var samt gagnrýnt að þær spár væru ofreiknaðar og þarna mundi mikill kostnaður falla á ríkissjóð. Svo er ekki þótt verkið hafi kannski ekki gengið áfallalaust fyrir sig. Ég vil sérstaklega þakka Sigurði Inga Jóhannssyni, núverandi forsætisráðherra og formanni Framsóknarflokksins, fyrir áhuga hans á málaflokknum. Það varð gríðarlegur munur þegar hann kom inn í forsætisráðuneytið. Áhuginn og skilningurinn sem hann sýndi og sú barátta sem hann var til í að leggja af mörkum í ríkisstjórn fyrir því að við fengjum aukin framlög var nýbreytni. Hann sem landsbyggðarmaður sýndi mikinn skilning á því að bæta þyrfti verulega í þennan málaflokk. Þar áttum við, sem höfum lengi barist fyrir auknu fjármagni, vissulega hauk í horni og skýrir kannski það af hverju við erum að ná þessum gríðarlega árangri núna, að það að hann skyldi koma inn í þetta ráðuneyti hefur að sjálfsögðu mest um það að segja. Að lokum vil ég segja eitt. Baráttan fyrir Reykjavíkurflugvelli mun halda áfram. Ég mun leggja mitt af mörkum í þeirri baráttu eins og áður, jafnvel þótt ég sé að hverfa af Alþingi og þetta sé væntanlega sú síðasta ræða sem ég mun halda. Það er ansi sérstakt, verð ég að segja, að halda hana hér fyrir tómum þingsal, en vil þó segja að margir hafa tekið þátt í þessari umræðu. Hún var á háu plani og var málefnaleg og vonandi verðum við sammála um að auka enn frekar til samgöngumála næstu ár og missiri.