Hlé verður gert á þingfundi milli kl. 13 og 14 í dag og að því loknu er áætlað að atkvæðagreiðslur fari fram. Atkvæðagreiðslur hefjast sem sagt kl. 14 í dag.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Herra forseti. Ákall um 86 þúsund Íslendinga um að heilbrigðiskerfið verði endurreist og að 11% af vergri landsframleiðslu verði varið til heilbrigðisþjónustu er einstakt. Stjórnmálamenn verða að svara því hvernig skuli ná því markmiði og forgangsraða. Hæstv. heilbrigðisráðherra þekkir það jafn vel og ég að mikil þörf er fyrir uppbyggingu í heilbrigðisþjónustunni um allt land. Slæm staða t.d. á Landspítalanum er með þeim hætti að ástæða er til að hafa áhyggjur af öryggi sjúklinga ef ekki verður bætt úr á næstu árum. Í því ljósi má benda á að ef krafa fólksins gengi eftir um 11% af vergri landsframleiðslu til heilbrigðismála fengi Landspítalinn um 18 milljarða aukningu á ári. Það er gott langtímamarkmið en ekki raunhæft að gera ráð fyrir slíkri hækkun í einu skrefi, en þangað ætti Ísland að stefna. Þegar fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar var lögð fram 29. apríl sl. var krafa þjóðarinnar um uppbyggingu í heilbrigðisþjónustu öllum orðin ljós. Almenningur hefur fengið nóg og krefst þess að neikvæðri þróun verði snúið við. Áætlun ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum til næstu fimm ára tekur ekki tillit til þessarar kröfu almennings. Því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Var tekin ákvörðun um það í ríkisstjórninni að hlusta ekki á þessa kröfu fólksins?
Virðulegi forseti. Það er mjög einkennilegt að hlusta á hv. þingmann ræða um það að fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar taki ekki tillit til þeirrar kröfu sem uppi er um aukin framlög til heilbrigðisþjónustunnar þegar höfð er í huga sú áhersla sem á þennan málaflokk er lögð í fjármálaáætluninni til ársins 2021. Ég minnist þess ágætlega þegar ég ræddi þetta mál og kynnti málaflokkinn heilbrigðisþjónustu við fjárlaganefnd á sínum tíma þegar fjármálaáætlunin var þar til umræðu, hvaða áherslur þar væru lagðar. Ef við horfum bara á sjúkrahúsþjónustuna, þar eru útgjöldin að vaxa frá árinu 2016 til 2021 úr tæpum 75 milljörðum upp í rúma 90 milljarða kr. Og menn tala um að ekki sé verið að mæta óskum um aukin framlög í sjúkrahúsþjónustuna. Ég kalla þetta vöxt, það getur vel verið að hv. þingmaður hafi allt annan skilning á þessu. Með sama hætti er gert ráð fyrir í fjármálaáætluninni að raunvöxtur í heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa sé 12% á áætlunartímabilinu. Með sama hætti og ég gerði fjárlaganefnd grein fyrir er ráðgert að á áætlunartímabilinu verði byggt yfir fimm ný hjúkrunarheimili. Ég kalla þetta að bæta í þjónustuna. Ég skal vera fyrstur manna til að taka undir með hv. þingmanni að það má vel gera betur á þessu sviði eins og mörgum öðrum, en það er langur vegur frá að ætla að það sé einhver sérstakur vilji hjá stjórnvöldum í þessu landi að hunsa þá miklu áherslu sem almenningur í landinu hefur á þennan málaflokk. Þvert á móti vil ég minna hv. þingmann á að frá fjárlögunum sem hv. þingmaður gekk frá árið 2013 hafa útgjöld til þessa málaflokks verið aukin um hátt í 40 milljarða kr. [[Forseti hringir.]]Einhverjir hefðu kallað það pening.
Herra forseti. Staðreyndin er samt sú að til þess að halda í horfinu með sömu þjónustu og viðhaldi á húsnæði þyrfti Landspítalinn 5,3 milljarða til viðbótar á næsta ári. Fjármálaáætlunin gerir eingöngu ráð fyrir 2,3 milljörðum kr., bæði til Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri, akkúrat þegar þörf Landspítalans er 5,3 milljarðar kr. Ef áætlun ríkisstjórnarinnar verður að veruleika er ljóst að þjónusta Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri mun dragast saman, en mér heyrist hæstv. heilbrigðisráðherra ánægður með stefnuna og því spyr ég hann: Viðurkennir hæstv. heilbrigðisráðherra ekki að ef fjárframlögin eru látin standa til spítalaþjónustu í landinu fyrir árið 2017 og næstu fimm ára muni [[Forseti hringir.]]þjónusta sjúkrahúsanna dragast saman?
Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum að hlýða á hv. þingmann, fyrrverandi fjármálaráðherra, tala um fjármálaáætlunina sem hér er lögð fram til fimm ára, sem er tímamótaplagg, eins og hún sé tillaga að fjárlagafrumvarpi ársins fyrir næsta ár. Hún er ekki tillaga að fjárlagafrumvarpi. Það er alveg viðurkennt og það á hv. þingmaður að gera sér grein fyrir sem fjárlaganefndarmaður að mikið svigrúm er í fjármálaáætluninni til að mæta einstökum útgjöldum. Og að ræða það í þessu samhengi að 5,3 milljarða vöntun í Landspítalann í 190 milljarða veltu í heilbrigðismálum ráði og skipti sköpum. Það er bara ekki eðlilegt að ræða þetta út frá þeim samanburði. Ég fullyrði það að samkvæmt áætlunum stjórnvalda, hvort sem það er í fjármálaáætlunin eða grunni að fjárlögum næsta árs, er ekki gert ráð fyrir því að þjónusta Landspítalans eða Sjúkrahússins á Akureyri muni dragast saman. Það er rangt af hv. þingmanni að gefa það til kynna og það er ekki sanngjarnt að ræða [[Forseti hringir.]]málefni heilbrigðiskerfisins með þeim hætti.
Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins út í orð sem hann birti á Facebook-síðu sinni um stöðu fjölmiðla þar sem hann lýsir áhyggjum af stöðu íslenskra fjölmiðla vegna fjárskorts og manneklu en segir svo fjölmiðla skorta stefnu, markmið og skilaboð og séu í raun og veru tilgangslausir orðnir að öðru leyti en því að vera til staðar fyrir þá sem þar vinna. Þetta eru ansi þung orð hjá formanni stærsta stjórnmálaflokks landsins, ekki síst í ljósi þeirrar stöðu sem fjölmiðlar á Íslandi og annars staðar í hinum vestræna heimi eiga í á tímum tæknibreytinga, á tímum samfélagsmiðla, þar sem tekjustofnar hefðbundinna fjölmiðla hafa veikst þannig að þeir ráða illa við að halda úti hlutverki sínu sem er að þjóna almenningi og gera almenningi kleift að gera mun á staðfestum upplýsingum og öðru því efni sem flýtur um samfélagsmiðla, t.d. frá okkur stjórnmálamönnum sem öll höldum úti okkar Facebook-síðum. Hæstv. ráðherra klykkir út með að spyrja: Af hverju er ekki bara opnuð ein opin Facebook-síða í stað fjölmiðla því þar eru hvort eð er alls konar skoðanir? Eins og fjölmiðlum sé ætlað að vera málpípa einnar skoðunar. Slíkum orðum fylgir auðvitað ábyrgð í tilfelli formanns stærsta stjórnmálaflokks landsins, ekki síst þegar við horfum upp á það að Ísland er hið eina Norðurlanda sem er ekki á topp tíu lista yfir fjölmiðlafrelsi í heiminum. Og það er dálítið áhugavert að Ísland var á þeim topp tíu lista fyrir tveimur árum en hefur hrapað um meira en tíu sæti, ekki síst vegna umræðu stjórnmálamanna um fjölmiðla. Að sjálfsögðu mega stjórnmálamenn gagnrýna fjölmiðla fyrir skoðanir þeirra, þetta snýst ekki um það, en mér finnst hins vegar orð ráðherrans bera vott um að hann geri ekki mikinn greinarmun á því sem við köllum bara [[Forseti hringir.]]hefðbundna samfélagsmiðla og því sem við eigum að gera kröfu til að séu faglegir fjölmiðlar þó að þar séu ýmsar skoðanir. [[Forseti hringir.]]Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er þá ekki frekar ráð að leggja til einhverjar aðgerðir til að bæta stöðu fjölmiðla fremur en að þeyta þessu upp með þessum hætti?
Virðulegi forseti. Ég átti erfitt með að skilgreina einhvern kjarna í þessari fyrirspurn. Er ekki rétt að gera tillögur að úrbótum fyrir fjölmiðlaumhverfið? Jú, ég held reyndar að full ástæða sé til að velta því fyrir sér, hvort það kunni ekki að vera svo komið út af tæknibreytingum og öðru sem hefur gert fjölmiðlafyrirtækjum í landinu erfitt fyrir að spyrja sig hvort það sé eitthvað í ytri umgjörðinni, eitthvað í lagaumhverfinu, skattumhverfinu mögulega, sem við getum gert til að treysta betur umgjörð fjölmiðla í landinu og þar með vernda þann mikilvæga tilgang sem fjölmiðlar hafa. Annars er mér fyrirmunað að skilja hvers vegna hv. þingmanni er svona mikið niðri fyrir út af einni léttri Facebook-færslu. Ég var einfaldlega að velta því upp að þegar maður horfir yfir fjölmiðlaumhverfið á Íslandi í dag finnst manni víða skorta skýra ritstjórnarstefnu þegar birtist þar ein skoðun í dag og önnur á morgun, [[… eigin stefnu.]]ýmsu dengt fram og þá sitja viðkomandi fjölmiðlar eftir sem tóm skel. Ég veit ekki hvers vegna það er sem þingmenn æsa sig svona mikið upp yfir því að maður opni á þessa umræðu. Er þetta eitthvert sérstakt [[Gripið fram í.]]viðkvæmt málefni fyrir þingmenn hér inni? Ég næ þessu bara ekki. Þetta er bara einföld hugrenning um stöðu fjölmiðlanna í landinu og skort á öflugum, sterkum fjölmiðlum með skýr skilaboð þar sem er einhver þráður frá degi til dags en þeir verði ekki bara gjallarhorn fyrir þá sem þar starfa. Það er hreinlega mín upplifun og ég ætla ekki að biðja þingmenn í þessum þingsal afsökunar á því.
Herra forseti. Ég var ekki að biðja hæstv. ráðherra að biðjast afsökunar og er ekkert sérstaklega æst yfir málinu og bið hæstv. ráðherra að vera [[Gripið fram í.]]heldur ekkert viðkvæman fyrir því að orð hans séu tekin hér til umræðu. Það er ósköp eðlilegt að við gerum þá kröfu að orðum fylgi ábyrgð, sérstaklega í tilfelli hæstv. ráðherra, formanns stærsta stjórnmálaflokks landsins. Hann nefndi hér, já, það er örugglega hægt að fara í aðgerðir. Og ég velti fyrir mér hvaða aðgerðir ríkisstjórnin gæti ráðist í, stjórnvöld á hverjum tíma, Alþingi. Það erum við sem setjum lagaumhverfi fyrir fjölmiðla, það er þessi ríkisstjórn sem jók hlut Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, þvert á stefnu sem hafði verið mörkuð á fyrra kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Það er umhugsunarefni fyrir aðra fjölmiðla í landinu að það var ákvörðun núverandi ríkisstjórnar. Hæstv. ráðherra nefnir að það megi kannski eitthvað gera en viðrar um leið þá skoðun að það eigi bara að vera ein pólitísk skoðun á hverjum fjölmiðli. [[Gripið fram í.]]Mér finnst að þar eigi ekki að vera ólík skoðun frá degi til dags, sagði hæstv. ráðherra áðan. [[Gripið fram í.]]Þá spyr maður: Ef fólk hefur áhyggjur af stöðu fjölmiðla, væri þá ekki ráð að orða það með uppbyggilegum hætti fremur en að henda því framan í fjölmiðla að það væri eins gott að stofna bara eina Facebook-síðu?
Virðulegur forseti. Ég ætla að biðja þingmenn um að leggja mér ekki orð í munn. Menn geta alveg verið í fjölmiðlarekstri á Íslandi mín vegna og skipt um skoðun á hverjum degi og dælt út hvaða dellu sem er, gjörið svo vel. Þá verður það mín upplifun á viðkomandi fjölmiðli að hann sé ekki markverður, ekkert mark sé á því takandi sem þaðan streymir. Í guðs bænum, ekki leggja mér þau orð í munn að ég ætlist til að það sé einhver tiltekin ritstjórnarstefna eða sérstök pólitík rekin á viðkomandi fjölmiðli, að það eigi að reka fjölmiðla á Íslandi undir einni pólitískri stefni. Þetta er allt saman tóm della. Og það sem ég tek eftir er að hv. þingmaður virðist þó vera sammála um það að fjölmiðlaumhverfið er erfitt. Það eru miklir veikleikar í fjölmiðlaumhverfinu. Getum við þá ekki rætt það? Var ég ekki einmitt að benda á atriði sem gætu komið til aðstoðar í fjölmiðlafyrirtækjunum til þess að geta betur rækt það hlutverk sem við höfum ávallt lagt áherslu á? Til að mynda var verulega mikið fjallað um í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar á sínum tíma þetta aðhaldshlutverk og hversu mikilvægt það er fyrir samfélagið að fjölmiðlarnir búi [[Forseti hringir.]]við þær aðstæður að þeir geti rækt það hlutverk almennilega. Það er bara mín upplifun að þeir eru ekki [[Forseti hringir.]]að gera það í dag og mér heyrist þingmaðurinn vera sammála um það og eigum við þá ekki að beina umræðunni að því?
Forseti. Nú hefur frumvarpinu um breytingar á fæðingarorlofi ekki enn verið dreift en ég hjó eftir því þegar ráðherra fjallaði um málið í fjölmiðlum að mér fannst ekki nægilega skýrt í orðræðu hennar hvernig ætti að fjármagna þessar breytingar. Því langaði mig að spyrja hvernig eigi nákvæmlega að fjármagna þessar breytingar. Hvernig ætti þá að bregðast við t.d. ef það yrði aukning eða fjölgun barna? Ein rökin fyrir því að það sé svigrúm til að fara í þessar aðgerðir eru hversu barnsfæðingum hefur fækkað á landinu undanfarin ár. Mig langar til að spyrja hvort búið sé að reikna nákvæmlega út hve mikið á þá að hækka t.d. tryggingagjaldið, ef slíkt yrði að við yrðum með barnalán á Íslandi. Síðan langaði mig líka að spyrja ráðherrann hvenær eigi að leggja fram þetta frumvarp, hvort það sé tilbúið, og hvort ráðherrann geri ráð fyrir að það verði klárað á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir fyrirspurnina. Ég veit að við hv. þingmaður erum báðar miklir áhugamenn um að þetta verði að lögum, sá mikli lagabálkur sem snýr að því að bæta kjör barnafjölskyldna á Íslandi. Varðandi kostnaðinn við frumvarpið erum við að vinna núna að kostnaðarmati í ráðuneytinu en sú nefnd sem lagði þessar breytingar til reiknaði út kostnaðinn við þær tillögur. Það er þannig að samkvæmt fjárlögunum núna er gert ráð fyrir að það séu 8,8 milljarðar sem eru útgjöld Fæðingarorlofssjóðs. Það verður væntanlega eilítið undir því vegna þess að fæðingum hefur, eins og hv. þingmaður nefndi, fækkað eitthvað. Laun hafa hins vegar hækkað á móti þannig að gert er ráð fyrir því að breytingarnar á greiðslufyrirkomulaginu, annars vegar að fá 100% af launum sínum upp að 300.000 kr. og hins vegar að hámarksgreiðslur verði þá 80% upp að 600.000, að kostnaðurinn við það verði 12,2 milljarðar miðað við 4.700 börn. Í fyrra fæddust tæplega 4.100 börn. Varðandi lenginguna á fæðingarorlofinu, og um það er mestur ágreiningur og hann kom mjög skýrt fram í nefndinni, er lagt til að það lengist um einn mánuð á tímabilinu 2019–2021 og gert er ráð fyrir að ef það eru mæður sem fá mánuðinn sé það í kringum 1.250 milljónir en ef það eru feður er áætlað að það sé í kringum 1,6 milljarðar. Varðandi fjármögnunina er ekki langt síðan það kom fram, held ég í fréttatilkynningu í fjármálaráðuneytinu, að vegna einmitt hækkandi launa hefur tryggingagjaldið skilað verulega auknum fjármunum inn í ríkissjóð án þess að verið sé að hækka það. Ég tel rétt að ráðstafa þeim fjármunum í að bæta kjör fjölskyldna á Íslandi. Við sjáum líka í þeim tölum sem ég fékk í hendurnar í gær að það er [[Forseti hringir.]]sem betur mjög minnkandi atvinnuleysi á Íslandi þannig að þeir fjármunir sem þingið ráðstafaði í Atvinnuleysistryggingasjóð ganga heldur ekki út, sem er mjög gott.
Forseti. Þrátt fyrir að ég sé mjög hlynnt því að við förum í þessar aðgerðir er alveg ljóst að ráðherra verður að finna annan fjárlagalið til að fjármagna þessar breytingar. Það var búið að lofa því fyrir löngu að tryggingagjaldið ætti að lækka. Það var hækkað af því að hér varð gríðarlega mikið atvinnuleysi í kjölfar fjármálahrunsins en lengi hefur staðið til að lækka tryggingagjaldið og ég veit að það er mörgum smærri fyrirtækjum erfitt. Gleymum því ekki að það er ekki réttlætanlegt að vera með hátt tryggingagjald til að fyrirbyggja atvinnuleysi ef það verður atvinnuleysisinnskot eða það hækkar og að ætla síðan að ráðstafa því í eitthvað annað sem er í raun og veru ótryggt. Mér finnst tekjustofninn að þessum breytingum óöruggur, ómarkviss og ég óska eftir að fá skýrari svör um hvernig á að gera það, segjum að það verði t.d. aukið atvinnuleysi á Íslandi.
Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður verðum þá að vera ósammála um þetta. Ég vil styðja við barnafjölskyldur á Íslandi, ég tel nauðsynlegt að endurreisa fæðingarorlofskerfið aftur. Ég tel líka, eins og hefur alveg komið fram og ég hef upplýst hv. þingmann um og aðra þingmenn, að það sé svigrúm til að bæta verulega í hvað snýr að lífeyrisþegum. Það er líka tryggingagjaldið sem fjármagnar stóran hluta af þeim útgjöldum. Það hefur verið verulegur afgangur af ríkisfjármálunum. Ég held að hann verði mjög mikill samkvæmt þeim tölum sem við erum með á borðinu varðandi þetta ár og í mínum huga var alltaf ljóst að við mundum fara í að leiðrétta skuldir heimilanna, koma efnahagslífinu af stað og að við mundum síðan nýta fjármuni til að bæta í velferðarkerfið. Það er það sem mín frumvörp gera og ég vænti þess og vona svo sannarlega að þingmaðurinn endurskoði afstöðu sína. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Sem viðbrögð við því að húsnæðisverð og vextir á fasteignalánum eru háir á Íslandi hefur fjármálaráðherra kynnt tvö frumvörp, annað er bann við verðtryggingu, eða það á að banna sumum að taka verðtryggð lán og helst þeim sem þurfa í rauninni ekki að taka þannig lán, þannig að ég veit ekki alveg til hvers það bann er, svo er það frumvarpið um fyrstu fasteign sem ku eiga að hjálpa ungu fólki að kaupa fyrstu fasteign eins og nafnið ber með sér, þótt ég sjái reyndar ekki fram á að ungt fólk, sem flest er í námi á því tímabili sem um ræðir, nái að safna sér í digra sjóði í gegnum séreignarsparnað á sama tíma. En það getur verið að þetta komi sér vel fyrir einhverja. Það vekur eftirtekt að með aðgerðum sínum núna og með öðrum ómarkvissum aðgerðum á húsnæðismarkaði, eins og skuldaniðurfellingunni, er fjármálaráðherra enn og aftur að fara með skottulækningar á húsnæðismarkaðinn þegar rót vandans er augljós. Rót vandans er sú að hér eru of háir vextir, áhrif verðtryggingar verða of mikil vegna þess að efnahagsstjórn stjórnvalda hefur í áranna rás verið taumlaus og úti um allt, fjármálakerfið ver sig gegn þessari óstjórn með því að hafa vexti háa og svona bregst hæstv. fjármálaráðherra við, ekki með því að taka hér upp stöðugri gjaldmiðil, ekki með því að sýna aga í hagstjórn og bjóða ekki 80 milljarða til sumra í skiptum fyrir að komast til valda. Nei, aðferðin er forræðishyggja og fáránleg ómarkviss ríkisafskipti á fasteignamarkaði þar sem verð mun bara halda áfram að hækka og vandinn mun vinda upp á sig. Ég vil spyrja hvort ráðherra sé virkilega ekki með neitt plan í þeim efnum. Sér hann ekki fyrir sér að Íslandi geti verið þannig land eins og löndin í kringum okkur að hér bjóðist 2% óverðtryggðir húsnæðisvextir? Hefur hann ekki trú á því að Ísland komist einhvern tímann í það ástand að fjármálastofnanir í stöðugu umhverfi muni keppast við að lána fólki á þeim vöxtum? Stjórnmálamaður sem hefur ekki þá sýn, hefur ekki trú á að þetta sé hægt er fastur í plástrum og ómarkvissum aðgerðum [[Forseti hringir.]]til þess að gera lífið bærilegt fyrir fólkið.
Virðulegi forseti. Hér er sett á dagskrá mjög stórt mál sem við reyndar ætlum að ræða frekar í dag undir sérstökum þingmálum, en það er sjálfsagt að reyna að bregðast við í örstuttu máli. Það er rangt að hér sé fyrst og fremst verið að bregðast við háum vöxtum og verðtryggingu með þeim frumvörpum sem eru lögð fyrir þingið í dag og verða rædd í dag. Hér er verið að bregðast við þeim grundvallarvanda sem er erfitt að horfa upp á aðgerðarlaust, að ungt fólk á erfitt með að safna fyrir höfuðstól til þess að eiga fyrir fyrstu útborgun í íbúð. Það hefur svo sem aldrei verið auðvelt að safna höfuðstól til íbúðakaupa á Íslandi, en hér er um að ræða aðgerð sem veitir skattafslátt til þess að gera það þó sýnu léttara. Varðandi það hvernig við náum niður vöxtunum og tryggjum stöðugra verðlag þá er það auðvitað miklu stærra mál en að það tengist bara þessum þingmálum. Ég verð að segja að á þessu kjörtímabili hef ég þurft að standa vörð um stefnu stjórnvalda varðandi niðurstöðu í kjarasamningum og menn hafa lamið á fjármálaráðherranum fyrir það að ganga ekki samstundis að kröfum um 50% launahækkanir úti um allt samfélag. Það er sama hver átti í hlut. Það þurfti að stórhækka laun láglaunafólksins, miðtekjufólksins og hæstu laun. Svo rétt áðan var formaður Samfylkingarinnar að kvarta undan því að það væri ekki meiri útgjaldaauki í langtímaáætlunum í ríkisfjármálum. Menn vilja dæla út peningum úr ríkissjóði og stórhækka launin og koma svo hingað í pontu og spyrja: Hvernig stendur á því að vextir á Íslandi eru jafn háir og raun ber vitni? Og hvernig stendur á þessari verðtryggingu? Hvernig stendur á því að verðbólgan er viðvarandi vandamál? Gæti það verið vegna þess að hér hefur engin samstaða myndast um að hafa alvöruaga í opinberum fjármálum í anda nýju laganna sem við höfum nú sett um opinber fjármál, fylgja langtímaáætlunum, vera ekki með botnlausar kröfur um að dæla peningum út úr ríkissjóði? Svo hefur ekki heldur tekist, því miður, að mynda langtímagrundvöll [[Forseti hringir.]]milli stjórnvalda og vinnumarkaðar um útreikninga á forsendum fyrir raunverulegu svigrúmi til launahækkana. Þetta er svarið [[Forseti hringir.]]við því hvernig við lækkum [[Forseti hringir.]]vexti og komumst undan verðtryggingu á Íslandi.
Virðulegi forseti. Mér finnst það dapurleg svör að allir aðrir séu svo ómögulegir að ekki sé hægt að lækka vexti. Hæstv. fjármálaráðherra er í lykilstöðu til þess. Hann gerir það með aga í ríkisfjármálum og hann gerir það með því að ausa ekki 80 milljörðum úr ríkissjóði. Björt framtíð vildi það ekki. Það var hæstv. ráðherra [[Gripið fram í.]]sem gerði það. Það var hæstv. ráðherra sem gerði það. [[Gripið fram í.]]Hann á að sýna aga í ríkisfjármálum til þess að hér sé stöðugt efnahagslíf, til þess að vextir verði lágir. Það er dapurlegt að heyra að formaður Sjálfstæðisflokksins og hæstv. efnahagsráðherra hafi engar hugmyndir um hvernig eigi að koma því á. [[Gripið fram í.]]Nei, þetta er allt öðrum að kenna. Þetta er einhvern veginn atvinnulífinu að kenna. Hæstv. ráðherra er þarna í lykilstöðu. Mér finnst dapurlegt að heyra að hann hafi ekki betri framtíðarsýn en þessa. [[Gripið fram í.]] Endalaus ríkisafskipti inn í markaðinn er það sem þessi hæstv. ráðherra stendur fyrir og það mun leiða til hækkandi húsnæðisverðs [[Forseti hringir.]]og það mun ekki gera ungu fólki kleift eða gera því auðvelt að koma sér á húsnæðismarkað. [[Forseti hringir.]]Það er bara þannig.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir mig ekki hafa nokkur svör og vilja kenna öðrum um. En það var ég ekki að gera. Ég benti á leiðir sem hafa reynst öðrum löndum afskaplega vel og verið þar farsælar og eru t.d. grundvöllur núna undir því samstarfi sem við höfum nefnt SALEK í dag. Staðreyndin er nefnilega sú að það getur enginn einn fjármálaráðherra leyst þetta, engin ein ríkisstjórn. Það getur vinnumarkaðurinn heldur ekki einn og óstuddur og það getur Seðlabankinn ekki heldur. Þetta er spurning um að skapa traust á milli lykilaðila í samfélaginu og samstarfsvilja með sameiginlega sýn. Það er það sem skortir. Þetta er bara þannig. Þessi leikur að reyna að benda á að það sé þessi maður sem ber ábyrgð á verðtryggingunni og það sé þessi þarna sem ber ábyrgð á háum vöxtum - þetta er bara þvættingur allt saman. Þessi umræða er þvættingur. [[Gripið fram í.]]Við Íslendingar verðum að horfast í augu við það að hér gilda sömu lögmál og annars staðar. [[Gripið fram í.]]Ef menn vilja [[Forseti hringir.]]hér í þinginu hafa uppi kröfur um stóraukin ríkisútgjöld á hverju ári og ef [[Forseti hringir.]]launþegahreyfingin vill stórauka laun á hverju ári [[Forseti hringir.]]þá verður afleiðingin sú sem var verið að lýsa. Ég segi: [[Forseti hringir.]]Það er ekki svar heldur sem hv. þingmaður býður [[Forseti hringir.]]upp á, að segja að við tökum bara upp annan gjaldmiðil.
Hæstv. forseti. Í ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar segir á bls. 200–201, með leyfi forseta: „Þá þarf að breyta því fyrirkomulagi að barnabætur ná í einhverjum tilvikum of langt upp tekjuskalann sem vinnur gegn því meginmarkmiði að vera eingöngu stuðningur við tekjulægstu fjölskyldurnar.“ Of langt upp tekjuskalann, hæstv. forseti. Þetta eru skilaboð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks til millitekjufjölskyldna með börn. [[Gripið fram í.]]Tökum dæmi af íslenskri millitekjufjölskyldu með eina milljón í heildartekjur á mánuði. Þau eiga fjögur börn alveg eins og ég og hæstv. fjármálaráðherra, það er nokkuð algengt á Íslandi.
Þó ekki saman.
Þau eru eins árs, þriggja ára, 13 ára og 15 ára. Íslensku hjónin fá 14 þús. kr. á mánuði í barnabætur. 14 þús. kr. Sambærileg fjölskylda í Noregi fær miklu hærra, 54 þús. kr. á mánuði. En ef við förum yfir til Svíþjóðar og Danmerkur, hvað fá sambærilegar fjölskyldur þar á mánuði í barnabætur? 81 þús. kr. í viðbót við sínar ráðstöfunartekjur, hæstv. forseti. Munurinn er rosalegur á milli Íslands, Svíþjóðar og Danmerkur. Íslenskar barnafjölskyldur í millitekjuhópi eru með 67 þús. kr. minna í ráðstöfunartekjur á mánuði en sambærilegar fjölskyldur þar. Á ári eru þetta rúmlega 800 þús. kr. Ég bið því hæstv. forsætisráðherra að útskýra fyrir mér og barnafjölskyldum af hverju hann vill auka skattheimtu gagnvart barnafjölskyldum í millitekjuhópi.
Virðulegi forseti. Það er þannig með bótakerfin að við höfum litið þannig á að við höfum úr takmörkuðu magni peninga að ráða, að við værum með takmarkaða sjóði til þess að greiða út bætur. Þegar maður hefur takmarkaða sjóði þá horfir maður yfir sviðið og spyr sig: Hvert vill maður helst senda þessa fjármuni? Við erum þeirrar skoðunar að við eigum helst að beina þeim til þeirra sem eru í mestri þörf, sem hafa minnst á milli handanna, þeirra sem hafa lægstar tekjurnar og búa við þrengstan kostinn. Samfylkingin hefur ávallt verið þeirrar skoðunar að þetta skipti engu máli. Við eigum að taka barnabætur og ýmsar aðrar bætur og dreifa þeim jafnt til allra alveg óháð tekjum. Í dag erum við að greiða barnabætur til einstæðra allt upp undir, ef ég man rétt, um 900 þús. kr. við vissar fjölskylduaðstæður. Í þeirri langtímaáætlun sem var nefnd er einfaldlega verið að halda því til haga að ef við ætlum að gera vel við þá sem hafa minnst á milli handanna þá verðum við að draga úr bótum til þeirra sem meira hafa. Það er sú stefna sem ég styð. Svo er ágætt að halda því til haga þegar fólk segir að millitekjufólk í öðrum löndum fái miklu hærri barnabætur hver er á endanum að greiða þær barnabætur. Það eru auðvitað skattgreiðendur í viðkomandi löndum. Það er ekki hægt að taka þessa umræðu án þess að horfa á skattumhverfið og skoða ráðstöfunartekjur í heild. [[Gripið fram í.]]Ég er ánægður með það að menn á Íslandi skuli telja rétt að bera ráðstöfunartekjur og væntingar um ráðstöfunartekjur við eitt ríkasta land í heimi. Er það ekki bara ágætt að við teljum okkur vera í stöðu til þess að bera okkur saman við það sem best gerist í heiminum? Við skulum halda því áfram vegna þess að ég trúi því að ef við stígum eitt skref í einu þá munum við áfram vinna okkur í átt til þess sem best gerist í heiminum í þessum efnum og að við getum búið [[Forseti hringir.]]millitekjufólki á Íslandi einhver þau bestu lífskjör sem bjóðast í heiminum.
Hæstv. forseti. Ég verð nú að hryggja hæstv. fjármálaráðherra með því að við getum einmitt ekki borið okkur saman við það sem best gerist í heiminum því að mismunurinn er svo hróplegur. Barnsfæðingum fer fækkandi á Íslandi. Ef við skoðum þróun fæðingarorlofs og barnabóta sést efnahagsleg ástæða þess. Tekjujöfnun í samfélaginu næst best fram með þrepaskiptu skattkerfi en ekki flötum skatti eins og ríkisstjórnin boðar. Barnabætur eru skattafsláttur til barnafjölskyldna til að auðvelda þeim framfærslu barna sinna. [[Gripið fram í.]]Ríkisstjórnin boðar hærri skatta á barnafjölskyldur með þessu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn til að hverfa af þessari braut og styðja tillögur okkar í Samfylkingunni um hækkun barnabóta og þar með skattalækkun á barnafjölskyldur.
Virðulegi forseti. Barnabætur sem greiðast jafnt til allra eru ekkert líkar skattafslætti, bara ekki neitt. Hérna stendur eftir spurningin hvers vegna Samfylkingin vill fylgja þeirri stefnu að taka sjóði sem eru takmarkaðir og dreifa þeim jafnt til allra alveg óháð því hvernig staða þeirra er í samfélaginu [[Gripið fram í: Lánasjóðurinn.]]Það er vandamálið. Það er vandamálið við stefnu Samfylkingarinnar. [[Kliður í þingsal.]]Hún leiðir einfaldlega til þess að menn seilast sífellt dýpra í vasa skattgreiðenda til þess að safna sjóðum sem þeir ætla síðan sjálfir að deila út um samfélagið. Það er stefna sem við höfum ekki fylgt. Það ætti ekki að koma neinum á óvart. Mín skoðun er sú þegar kemur að bótakerfunum að það eigi að beina fjármununum þangað þar sem mest er þörfin, við eigum að gera það. Svo eigum við að leyfa fólki að halda sem allra mestu eftir af sjálfsaflafé til þess að ekki þurfi að treysta á háar bætur. Þannig eru breytingarnar sem eru að verða í húsnæðisstuðningi með nýjum frumvörpum sem félagsmálaráðherra hefur mælt fyrir með húsnæðisbótum, [[Forseti hringir.]]og ég veit að hv. þingmaður er ágætlega ánægður með, og aðrar breytingar sem við sjáum. Þær eru góðar [[Forseti hringir.]]vegna þess að þær gera fólki betur kleift að standa á eigin fótum [[Forseti hringir.]]en þurfa ekki að treysta á bætur frá ríkinu.
Herra forseti. Ég ætla að koma hér og fagna dagskrá sem hæstv. forseti hefur lagt á borð fyrir okkur. Sérstaklega fagna ég máli nr. 4, um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð, og máli um vexti og verðtryggingu. Ég hef mánuðum og missirum saman reynt að fá umræðu við Framsóknarflokkinn um afnám verðtryggingar. Það hefur hvorki gengið né rekið, hæstv. forseti, þótt þetta hafi verið aðalkosningaloforðið hans. Hér í dag mun ég loksins fá tækifæri til að ræða við framsóknarmenn um þetta málefni og ég fagna því sérstaklega. Þetta verður skemmtilegur dagur, hæstv. forseti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti verður að hryggja hv. þingmann með því að skemmtunin hefst aðeins síðar en hann hafði vonast til. [[Hlátur í þingsal.]]Hann verður að gera örstutt hlé á þessum þingfundi, vonandi ekki nema í svona þrjár mínútur.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Í frumvarpinu er lagt til að lögfestur verði stuðningur við einstaklinga sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð þannig að þeim verði heimilt að verja séreignarsparnaði skattfrjálst til kaupanna. Úrræðið er varanlegt en í frumvarpinu er lagt til að ráðstöfunarheimild einstaklings taki til viðbótariðgjalda sem greidd eru á samfelldu tíu ára tímabili. Lagt er til að hámarksfjárhæð einstaklings til úttektar á séreignarsparnaði á grundvelli frumvarpsins geti numið samtals 5 millj. kr. á samfelldu tíu ára tímabili eða samanlagt að hámarki 500 þús. kr. á hverja 12 mánuði á samfelldu tíu ára tímabili. Frumvarpið er því í mörgu áþekkt núgildandi úrræðum um heimild til úttektar á séreignarsparnaði og ráðstöfun hans, þó m.a. að því undanskildu að í frumvarpinu eru hámarksfjárhæðir bundnar við einstakling án þess að horft sé til hjúskaparstöðu hans. Ráðstöfun tveggja einstaklinga sem kaupa sína fyrstu íbúð saman getur því numið að hámarki samtals 10 millj. kr. Þá er í frumvarpinu lagt til að gert verði að skilyrði að einstaklingur, sem hyggst nýta sér úrræði þess, hafi ekki áður verið skráður eigandi að íbúðarhúsnæði. Einnig er gert að skilyrði að einstaklingur sem nýtir sér úrræði frumvarpsins sé skráður eigandi að a.m.k. 50% eignarhlut í íbúðarhúsnæðinu. Verði rof á greiðslu iðgjalda hjá einstaklingi innan tíu ára tímabilsins leiðir það til þess að réttur hans vegna þess tímabils fellur niður. Einstaklingi verður þó heimilað að virkja réttinn að nýju hefji hann aftur greiðslu viðbótariðgjalda innan tímabilsins og getur hann þá ráðstafað iðgjöldum í samræmi við ákvæði frumvarpsins uns tíu ára tímamarkinu er náð. Í frumvarpinu er kveðið á um þrjár leiðir sem einstaklingur getur valið á milli við ráðstöfun á viðbótariðgjaldi: Í fyrsta lagi heimild til úttektar á uppsöfnuðu viðbótariðgjaldi til kaupa á fyrstu íbúð. Þarna er þá um að ræða úttekt sem einkum ætti að gagnast til að mynda höfuðstól. Í öðru lagi heimild til að ráðstafa viðbótariðgjaldi inn á höfuðstól láns. Þarna er um að ræða heimild sem einkum á að koma til nota við að lækka höfuðstól láns sem þegar hefur verið tekið. Í þriðja lagi er um að ræða heimild til að ráðstafa viðbótariðgjaldi sem afborgun inn á óverðtryggt lán og sem greiðslu inn á höfuðstól þess. Þetta er svokölluð blönduð leið en með henni er ætlunin, fyrir þá sem kjósa að taka óverðtryggt lán, að létta undir með þeim á fyrstu endurgreiðsluárum lánsins þegar endurgreiðslubyrðin er einmitt hvað þyngst. Samkvæmt frumvarpinu verður einstaklingi heimilt að breyta um ráðstöfunarleið innan tíu ára tímabilsins. Einnig er í frumvarpinu lagt til að einstaklingi verði heimilt að selja þá íbúð sem hann aflar sér með þeim stuðningi sem frumvarpið felur í sér og kaupa nýja í stað hennar og halda áfram að nýta úrræði frumvarpsins. Ráðstöfunartími viðbótariðgjalda getur þó aldrei orðið lengri en sem nemur hinu tíu ára samfellda tímabili eins og ég hef áður komið inn á. Hér er lagt til að frumvarpið taki gildi 1. júlí 2017 eða þegar núgildandi úrræði um öflun íbúðarhúsnæðis til eigin nota renna sitt skeið samkvæmt gildandi lögum. Því er í frumvarpinu lagt til að settar verði tvær reglur um lagaskil: Annars vegar að einstaklingi sem þegar hefur hafið uppsöfnun á iðgjöldum til öflunar á íbúðarhúsnæði til eigin nota á grundvelli núgildandi ákvæðis til bráðabirgða en hefur ekki nýtt sér þá heimild fyrir 1. júlí 2017 verði heimilað að nýta uppsöfnuð iðgjöld á grundvelli þess frumvarps sem nú er mælt fyrir. Skilyrði er að um kaup á fyrstu íbúð sé að ræða. Hins vegar að einstaklingi sem þegar hefur nýtt rétt á grundvelli núgildandi ákvæðis til bráðabirgða og hefur hafið greiðslur inn á höfuðstól láns verði heimiluð áframhaldandi nýting á viðbótariðgjaldi sínu til greiðslu inn á lánið með veði í húsnæðinu sem hann aflaði sér á þeim grundvelli uns tíu ára samfellda tímabili frumvarpsins er náð. Skilyrði er að um kaup á fyrstu íbúð sé að ræða. Þetta kann að hljóma flókið en er í raun og veru einfaldlega það að þeir sem eru kaupendur fyrstu íbúðar munu geta haldið ótrauðir áfram, munu geta haldið áfram að safna og nýtt sér úrræðin. Þeir tapa engum rétti við nýja frumvarpið heldur njóta góðs af þeim viðbótarrétti sem þar er að finna. Að lokum er í frumvarpinu lagt til að núgildandi bráðabirgðaákvæði í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða um heimild til að ráðstafa viðbótariðgjaldi inn á höfuðstól láns vegna húsnæðis sem aflað var fyrir 1. júlí 2014 verði framlengt um tvö ár, fram til 30. júní 2019. Varðandi lögin og ástandið sem gildir í dag erum við í raun og veru að gera aðskilnað á milli þeirra sem hafa verið inni í kerfinu og nýtt það til þess að eignast fyrstu íbúð. Við ætlum að taka þá með inn í nýja kerfið og framlengja réttinn þannig til tíu ára og hækka viðmiðunarmörkin. Varðandi alla aðra sem hafa verið inni í kerfinu og nýtt það til að safna eða greiða niður höfuðstól erum við að framlengja áhrif gildandi laga um tvö ár. Ég ætla að segja örfá orð til viðbótar við þessa yfirferð um efnisatriði frumvarpsins. Þá er kannski fyrst að þær áherslur ríkisstjórnarinnar sem birtast í frumvarpinu eru í eðlilegu framhaldi af þeim aðgerðum sem við höfum áður beitt okkur fyrir á kjörtímabilinu. Skuldaleiðrétting, þær aðgerðir sem við höfum áður beitt okkur fyrir til að styðja fólk við að lækka húsnæðisskuldir sínar, var í senn aðgerð sem skipti heimilin miklu máli til að tryggja betur eiginfjárstöðu sína vegna eigin húsnæðis og efnahagsaðgerð. Hún var efnahagsaðgerð vegna þess að í upphafi kjörtímabilsins voru heildarskuldir heimilanna komnar vel yfir 100% af landsframleiðslu. Heildarskuldir heimilanna voru komnar í slíkar hæðir að ekki var hægt að horfa fram hjá því sem efnahagslegri ógn. Og húsnæðisskuldirnar hafa nú lækkað alveg sérstaklega og eru komnar niður í sambærilegar tölur og áttu við fyrir aldamótin síðustu sem er gríðarlega stórt skref. Við sjáum hlutföllin í þessu samhengi lækka mun hraðar en í öllum nágrannalöndum okkar. Það kemur til af ýmsu, það kemur til af því að í fyrsta lagi hafa þessar aðgerðir aðstoðað heimilin beint við að greiða inn á höfuðstólinn. Höfuðstólsleiðréttingin var aðgerð sem gagnaðist beint vegna þess að útgreiðsla úr ríkissjóði fór beint inn á höfuðstól lánanna. Við höfum því til viðbótar verið með séreignarsparnaðarleiðina sem hátt í 40.000 manns hafa verið að nýta sér til að lækka höfuðstól sinn. Yfir þetta tímabil hefur eignaverð hækkað eins og þekkt er í umræðunni og fasteignamatið hefur hækkað vegna þess að markaðurinn hefur verið á uppleið. Þetta ásamt með því að landsframleiðsla hefur vaxið mjög hefur gjörbreytt þessum hlutföllum þannig að þau eru nú að verða mun ásættanlegri, útlitið miklu skárra fyrir heimilin en var fyrir einungis örfáum árum. Það er athyglisvert að fáum ríkjum er að takast að breyta þessum hlutföllum jafn hratt og okkur Íslendingum. Ég þekki reyndar engin dæmi þess að þessi hlutföll hafi lagast jafn hratt og raun ber vitni. Þetta leyfi ég mér að nefna þrátt fyrir að þetta segi ekki alla söguna. Þetta er vísbending um stöðu heimilanna í hagkerfinu, þetta er mjög sterk vísbending og þetta er sönnun þess að staðan hefur batnað mjög mikið. Við megum hins vegar aldrei gleyma því að hvert og eitt heimili er óskaplega lítið að velta því fyrir sér hvernig staðan er hjá þeim í hlutfalli við landsframleiðslu. Hvað skulda ég í hlutfalli af landsframleiðslu? er ekki spurning sem fólk vaknar upp með á morgnana. Það eru fleiri vísbendingar sem við höfum um batnandi stöðu heimilanna, t.d. vanskilahlutföllin í bönkunum sem eru hratt að lagast. Þegar þessi breyting hefur orðið er sjónum beint í auknum mæli að öðrum viðfangsefnum á húsnæðismarkaðnum. Við erum með þessu frumvarpi ekki í sama mæli að horfa á skuldir sem sérstakt vandamál eða viðfangsefni en við erum þó að framlengja heimildirnar fyrir alla um tvö ár til að halda áfram að nýta séreignarsparnaðinn. Þar kemur kannski tvennt til, annars vegar það að margir vilja áfram lækka skuldir síns heimilis, húsnæðisskuldir sínar. Margir vilja áfram gera það og er sjálfsagt að ýta undir sparnað í landinu með þeim hætti. Svo er hitt að breytingar hafa orðið á lífeyrismálum okkar Íslendinga þannig að nú erum við almennt að spara meira með því að iðgjöldin voru hækkuð á almenna markaðnum upp í 15,5%. Þegar menn horfa til langs tíma er ljóst að það er ekki er sama brýna þörfin fyrir séreignarsparnaðinn eins og var fyrir ekki svo löngu síðan. Þar af leiðandi er ekki eins miklu fórnað yfir starfsævi hvers og eins einstaklings með því að taka u.þ.b. tíu ár út af séreignarsparnaðinum í þessum tilgangi vegna þess að það eru allar líkur á því að lífeyrisréttindin þegar að starfslokum kemur, hafi menn verið á vinnumarkaðnum alla starfsævina, verði betri en við höfum átt að venjast fram til þessa þrátt fyrir að þessi tíu ár séu tekin til hliðar. Við beinum sjónum okkar að þessu í auknum mæli og svo sérstaklega vegna fyrstu íbúðarkaupanna erum við að bregðast við þeirri stöðu að smærri íbúðir hafa hækkað meira en annað húsnæði á undanförnum árum. Ungt fólk er að því er virðist lengur í námi. Það hafa verið vísbendingar um að ráðstöfunartekjur ungs fólks, borið saman við það sem áður gilti, séu að lækka. Það á eftir að fara almennilega ofan í saumana á því en á því geta verið ýmsar skýringar, m.a. þær að ungt fólk sé lengur í námi og almennt meira í námi en áður gilti. Það ásamt með hækkandi verði á húsnæðismarkaði veldur því að margir eiga mjög erfitt með að eiga fyrir fyrstu útborgun. Ég vil alltaf halda því til haga varðandi fyrstu útborgun eða höfuðstólssöfnun fyrir íbúðarkaupum að það hefur aldrei verið auðvelt á Íslandi að eignast höfuðstól til að fjárfesta í íbúð. Við höldum því ekki fram að það verði mjög auðvelt með þessu, en það er verið að létta undir með fólki og gefa skattafslátt. Þetta er vinnuhvetjandi fyrirkomulag, það er ekki verið að ganga um of á sparnaðinn, það er verið að færa hann til í raun og veru úr séreignarsparnaðarforminu yfir í húsnæðisform og við veitum skattafslátt sem fer beint til húsnæðiskaupanna með þeim hætti sem ég lýsti áðan. Þetta getur skipt sköpum fyrir marga. Ég heyri í umræðunni sagt að þetta skipti meira máli fyrir þá sem mestar tekjurnar hafa. Það er út af fyrir sig rétt en hlutfallslega er rétturinn ávallt hinn sami. Það er sami skattafsláttur, þ.e. fullur skattafsláttur fyrir alla vegna alls þess sem lagt hefur verið til hliðar í séreignarsparnaði. Að því leytinu til er aðgerðin algerlega hlutlaus og heildræn. Hún gerir engan mun á þessu, en með því að vera með efra þak á því hversu mikinn skattafslátt er hægt að fá á ári erum við að taka þá allra tekjuhæstu út úr spilinu. Það kemur að því að menn njóta ekki lengur góðs af úrræðinu. Því hefur verið velt upp í umræðunni um þetta mál hvort það muni valda mikilli hækkun á húsnæðisverði í landinu. Það er eðlilegt að menn spyrji sig: Vex ekki eftirspurnarhliðin? En þá er á það að líta að eftirspurnarhliðin á undanförnum árum, á sama tíma og skortur hefur verið á framboðshliðinni, hefur fyrst og fremst leitt til þess að þegar horft er til ungs fólks, 25–29 ára, hefur orðið mikil breyting á hlutfalli fólks sem býr í eigin húsnæði á móti hlutfallinu sem býr í leiguhúsnæði, þ.e. skortur á íbúðarhúsnæði á viðráðanlegu verði hefur orðið grundvöllur að stórkostlegri stækkun leigumarkaðarins. Menn segja oft í umræðunni hér: Það er enginn leigumarkaður á Íslandi. Þetta er alrangt, það er ótrúlegur fjöldi fólks úti á leigumarkaðnum. Það er ekki ódýr kostur en þessi markaður er orðinn mjög stór og hann er orðinn umtalsverður hluti af heildarhúsnæðismarkaðnum á Íslandi. Sérstaklega á það við á höfuðborgarsvæðinu. Þegar við auðveldum fólki að leggja til hliðar til að eiga fyrir fyrstu fjárfestingunni er hægt að færa fyrir því gild rök að það muni frekar leiða til hliðrunar á húsnæðismarkaðnum þar sem fólki sem er fast inni í leiguumhverfi sem það vill mögulega ekki vera inni í verður gert kleift að leggja til hliðar og færa sig yfir í eigið húsnæði og að það muni þá frekar draga úr eftirspurninni á leigumarkaðnum.
Hvernig ætlarðu að hjálpa hinum?
Þegar spurt er hér úr sal: Hvernig á að hjálpa hinum? höfum við þegar svarað því hvaða úrræði við sjáum til boða fyrir þá allra tekjulægstu sem sjá ekki fyrir sér að geta yfir höfuð lagt til hliðar af þeim launum sem þeir eru á. Þá er ég að vísa í frumvörpin sem þingið hefur fyrr á þessu ári afgreitt um almennar félagsíbúðir og húsnæðisbætur þar sem horft er á aðstæður þess fólks. Við höfum nú þegar séð t.d. Alþýðusamband Íslands kynna mjög stór áform um stórfjölgun íbúða inn í það kerfi nákvæmlega á grundvelli þess fyrirkomulags. Þar er verið að vinna með að það sé bara tiltekið hlutfall heildarlauna sem muni fara til húsnæðiskostnaðar hjá hverjum og einum. Það á að sjálfsögðu eftir að koma betur í ljós hvernig okkur tekst að halda í skefjum markaðsöflunum sem rífa upp byggingarkostnað og mögulega leiguverð þegar fram í sækir, en það eru góðar vonir til þess að þau frumvörp sem hafa verið lögfest nú og hefur verið afskaplega vel tekið af stéttarfélögunum í landinu verði svarið við spurningunni: Hvað getum við frekar gert fyrir þá sem minnst hafa milli handanna? Almennu félagsíbúðirnar og húsnæðisbæturnar munu án vafa koma þar mjög til hjálpar. Ég vil líka halda því til haga að það er sjálfsagður valkostur fyrir fólk að halda sig einfaldlega á leigumarkaðnum ef það kýs þann valkost, kýs að taka ekki áhættuna af lántöku, kýs að taka ekki áhættuna af sveiflum sem geta orðið á húsnæðismarkaði. En þá er auðvitað á það að líta að menn geta verið undirorpnir hættunni á sveiflum í leiguverðinu sem að jafnaði endurspegla að sjálfsögðu sveiflur í húsnæðisverði og vöxtum á Íslandi. Til lengri tíma litið erum við með mjög sterkar vísbendingar um að það sé góð ráðstöfun fyrir heimilin í landinu að leggja á það áherslu snemma á lífsleiðinni að eignast eigið húsnæði. Í þeim löndum þar sem leigumarkaðurinn er mun sterkari en á við hér á landi, eins og t.d. í Þýskalandi, virðist það því miður vera niðurstaðan í lok starfsævinnar að fólk hefur hvorki eignast eigið húsnæði og byggt þannig upp sparnað né fundið leiðir annars staðar á lífsleiðinni til að byggja upp góða eiginfjárstöðu. Það er hálfdapurlegt að horfa til þess hvernig eiginfjárstaða margra heimila í Evrópusambandinu er, sérstaklega þegar litið er til þeirra sem eru komnir að lokum starfsævinnar og eru að hefja töku lífeyris. Það er sláandi munur milli landa í þessu tilliti á eiginfjárstöðunni eftir því hvort leigumarkaðurinn er stór og útbreiddur eða hvort séreignarstefnan er ráðandi. Þetta ættu menn að hafa í huga. Með frumvarpinu er eins og ég rakti áðan opnað fyrir þann möguleika að fara hina svokölluðu blönduðu leið. Ég vil halda því til haga sömuleiðis að jafn sjálfsagður og mér finnst sá valkostur vera, að fólk kjósi að vera á leigumarkaði, þá viljum við að það séu raunverulegir valkostir í boði þegar kemur að tegundum húsnæðislána. Það er staðreynd að endurgreiðsla óverðtryggðra lána fyrstu árin eftir töku lánsins er talsvert þung á meðan höfuðstóllinn er hár. Af þeim sökum er hér lagt til að menn geti nýtt hluta úttektarinnar, á fyrsta ári reyndar alla úttektina en síðan lækkandi hlutfall í tíu ár, til þess að létta sér greiðslubyrðina af slíkum lánum. Með þessu er ekki verið að segja að það eigi að taka slík lán en þau eru orðin raunhæfari valkostur og menn þurfa að horfa til langs tíma þegar þeir gera upp á milli þessara lánsforma. Ef við mundum t.d. lenda í 8% verðbólgu þrjú ár í röð mundu menn lenda í miklum vandræðum við endurgreiðslu á slíku láni þrátt fyrir heimildina til að taka út séreignarsparnaðinn, borið saman við verðtryggt jafngreiðslulán sem mundi ekki kalla fram áhrif verðbólgunnar í greiðslubyrðinni jafn hratt og óverðtryggða lánið. Þetta eru atriði sem fjármálafyrirtækin í landinu, lánveitendur, lífeyrissjóðir, þurfa að fara mjög vel yfir hverju sinni með hverjum og einum lántakanda, en það er alveg skýrt að með því að þessi heimild er færð inn í lögin eru óverðtryggðu lánin orðin miklu skýrari og raunhæfari valkostur fyrir þá sem sérstaklega hafa verið að horfa til þess að borga í hverjum mánuði vexti, sem í tilfelli óverðtryggðu lánanna taka mið af verðbólgustiginu í landinu, og höfuðstólsgreiðslur. Þeir sem vilja greiða höfuðstólinn og vextina strax eiga betur þann valkost núna, lækka þá lánið snemma. Takist þetta vel munu menn njóta góðs af því síðar með því að greiðslubyrðin verður mun léttari en á við í verðtryggða jafngreiðsluláninu vegna þess að þar hafa menn geymt sér að borga hluta af því sem fellur til í hverjum mánuði í upphafinu en borga þeim mun meira síðar. Hið sama má segja með höfuðstólinn, hann fer lækkandi jafnt og þétt í óverðtryggða láninu en þar er, eins og ég hef verið að reyna að rekja hér, auðvitað alltaf spurningin: Ráða menn við endurgreiðslubyrðina framan af lántökutímabilinu? Ég tel skynsamlegt að opna fyrir þennan valkost, þetta er valkostur, hann stendur mönnum frjáls og það verður fróðlegt að sjá hvaða áhrif hann mun mögulega hafa á lántökur á markaðnum. Það er síðan í öðru frumvarpi sem við ræðum nánar um verðtrygginguna og vexti og þær breytingar sem við sjáum fyrir okkur að sé rétt að gera á því lagaumhverfi. Ég ætla þess vegna að láta staðar numið hér, virðulegi forseti, og legg til að málinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.
Virðulegur forseti. Það er jákvætt að loksins komi tillögur um stuðning við ungt fólk á húsnæðismarkaði en um leið ótrúlega ósanngjarnt að það eigi að vera meiri stuðningur við tekjuhærra ungt fólk en við tekjuminna ungt fólk. Ég spyr fjármálaráðherra: Getum við ekki a.m.k. haft sömu krónutölu í stuðning við tekjulægra unga fólkið og hið tekjuhærra með svipuðum hætti og gert er í persónuafslættinum? Í öðru lagi vil ég spyrja fjármálaráðherra um hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins sem hann kynnti í stefnuræðu forsætisráðherra í upphafi þessa þings. Á níunda áratugnum ruddi sér þar til rúms hugmyndafræði um einföldun skattkerfis, almennar skattalækkanir og frelsi fólks til að ráðstafa fjármunum sínum. Nú koma hvað eftir annað tillögur um það að fólk fái skattafslátt ef það leggur til hliðar til elliáranna, ef borgar inn á húsnæðislánin sín, ef það sparar sér til að kaupa íbúð, ef það fjárfestir í nýsköpunarfyrirtækjum. Ég spyr formann Sjálfstæðisflokksins hvort flokkurinn sé með þessari stefnumörkun að hverfa aftur til svona sparimerkjaáherslna [[Forseti hringir.]]eða þeirrar hugmyndafræði sem var ráðandi í flokknum fyrir tíma frjálshyggjunnar á níunda áratugnum.
Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér sami réttur fyrir tekjuháa og tekjulága í þessu frumvarpi, en við erum með þak sem allra tekjuhæsta fólkið rekst í. Í krónutölu er skattafslátturinn mishár og fer í raun og veru eftir því hversu mikið var lagt inn í séreignarsparnaðarkerfið. Af því leiðir að menn leggja sem sagt misjafnlega mikið inn og geta þess vegna tekið misjafnlega mikið út. Ég sé ekki neina leið í sjálfu sér á grundvelli þeirrar hugmyndafræði sem við erum hér að kynna til að jafna þetta út með einhverjum öðrum hætti. Ég minni á að tekjulágir njóta réttinda í öðrum kerfum sem tekjuhærra fólkið nýtur alls ekki. Að öðru leyti um hugmyndafræðina: Nei, ég er enn þeirrar skoðunar að við eigum að vera með sem fæstar undanþágur í skattkerfinu, almenna skatta sem eru með sem fæstum undanþágum og er lítið fyrir [[Forseti hringir.]]að við séum í óþarfamillifærslum í kerfinu.
Virðulegur forseti. Fjármálaráðherra sagði sjálfur að þetta kerfi kæmi betur út fyrir tekjuhærra ungt fólk en hið tekjuminna. Ég spyr fjármálaráðherrann: Er ekki a.m.k. hægt að gefa færi á því að tekjulægra fólk geti, þótt á lengri tíma sé, unnið sér inn sömu krónutölu í skattafslætti og hinir tekjuhærri gera, þá á skemmri tíma þannig að þetta sé a.m.k. hlutlaust milli þeirra sem eru betur stæðir og hinna? Síðan vil ég spyrja fjármálaráðherra um það að skilja sérstaklega eftir þá sem hafa átt íbúð áður. Ég spyr fjármálaráðherra um þann hóp sem ekki fékk leiðréttinguna og fær þá ekki þennan stuðning, þ.e. þá sem misstu íbúðirnar sínar, ungt fólk sem keypti sína fyrstu íbúð í hruninu, var lamið með þremur sleggjum og missti íbúðirnar sínar. Á það fólk þá ekki neinn stuðning að fá til að komast aftur inn á húsnæðismarkað? Eigum við að undanskilja það sérstaklega? [[Forseti hringir.]]Er ekki með einhverjum hætti hægt að nálgast þennan hóp sem að mörgu leyti situr einn eftir, þá sem misstu húsnæðið í hruninu?
Virðulegi forseti. Fyrst um tekjulægra fólkið: Það má segja að yfir tíu ára tímabil sé svo sem töluvert mikill vinnuhvati í kerfinu. Það er spurt hvort rétt væri að mismuna í raun og veru í þágu þeirra sem eru með lægri tekjurnar. Við höfum ákveðið að fara þá leið að setja þak á það hversu mikið má taka út. Það er svo sem ekki hafið yfir gagnrýni en þetta er sú hugmyndafræði sem hér er byggt á, að ekki sé ástæða til að ganga lengra en upp að 500.000 kr. en þá sé dregið strik í sandinn fyrir hvern einstakling. Varðandi þann hóp sem er síðan sérstaklega spurt um vek ég athygli á því að við erum að framlengja úrræðin um tvö ár þannig að þá a.m.k. til ársins 2019 geta viðkomandi nýtt sér öll gildandi úrræði. Þegar að því kemur verður álitamál hvort við eigum enn að framlengja úrræðið [[Forseti hringir.]]ef til staðar eru hópar eins og sá sem hér er nefndur sem ekki naut góðs af leiðréttingunni, 110%-leiðinni eða öðru og hefur ekki reynst unnt að fjárfesta í eigin eign eða safna [[Forseti hringir.]]fyrir höfuðstól. Það er spurning sem við verðum að svara fyrir 2019.
Herra forseti. Mig langar að halda áfram með þann þráð sem hv. þm. Helgi Hjörvar tók hér upp hvað varðar tekjudreifinguna. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að þak er sett á skattafsláttinn, sem er auðvitað bara framlag hins opinbera til viðkomandi einstaklings. En hefur það verið greint hvernig þetta mundi dreifast, þetta framlag hins opinbera, á milli ólíkra tekjuhópa, ólíkra tekjutíunda? Er ekki eðlilegt að við fáum þá greiningu áður en við afgreiðum þetta mál þannig að hægt sé að átta sig á því hvað þetta þýðir fyrir ólíkar tekjutíundir í stuðningi hins opinbera? Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar. Það væri eðlilegra að mínu viti að horfa á þetta, sem er auðvitað stuðningur við ungt fólk, sem er jákvætt í sjálfu sér, til að kaupa sér sína fyrstu íbúð, út frá einhverri krónutölu í sömu ætt og persónuafslátturinn þannig að við séum að jafna þessa stöðu. Liggur sú greining fyrir? Er ekki eðlilegt að fá hana fram? Hitt sem mig langar að spyrja um er framtíðarsýnin á lífeyrissjóðina. [[Forseti hringir.]]Nú hefur verið mjög hvatt til séreignarsparnaðar til að styrkja stöðu lífeyrissjóðanna. [[Forseti hringir.]]Er búið að greina áhrifin af þessari aðgerð á stöðu lífeyrissjóðanna?
Virðulegi forseti. Meðallaun á Íslandi liggja í kringum 550 þús. kr., einhvers staðar á því bilinu, síðast þegar ég gáði. Meðallaun hjóna samkvæmt því eru þá einhvers staðar í kringum 1,1 milljón ef þau eru bæði meðaltekjufólk. Hámarkið sem tekjur geta farið upp í fyrir hjón samkvæmt þessu frumvarpi eru 1.380 þús. kr. Við erum því með viðmið sem miðar við tekjur sem eru rétt rúmlega meðaltekjur og þar fyrir neðan. Það er viðmiðið. Það er ekki gengið lengra en það. Þau sjónarmið sem rakin eru um það hvort eigi síðan að gera enn meira fyrir þá sem eru fyrir neðan eru svo sem ágæt, en við leggjum það ekki til hér. Varðandi lífeyrissjóðina er aðeins fjallað um það í frumvarpinu og greinargerðinni og sérstaklega vegna þess að hér horfum við til þeirra sem eru að fara í fyrstu [[Forseti hringir.]]íbúðarkaup, að lífeyrisréttindi þeirra muni verða góð, [[Forseti hringir.]]alveg hreint prýðileg, haldi þeir að öðru leyti [[Forseti hringir.]]áfram að greiða inn í séreignarsparnaðarkerfið þrátt fyrir þessi tíu ár.
Herra forseti. Ég þakka fyrir það. Ég held að áhugavert væri fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að skoða það sem hæstv. ráðherra segir hér um lífeyrisréttindin því að það er búið að hamra það mjög inn að séreignarsparnaðurinn sé gríðarlega mikilvæg viðbót fyrir þá sem geta lagt það af mörkum. Það kemur líka fram í greinargerð með frumvarpinu að ekki greiða allir séreignarsparnað. Margir hafa væntanlega metið það svo að þessi valkostur sé bara of dýr, ekki síst meðan þetta unga fólk er í leiguhúsnæði, eins og var bent á, þar sem allt of hátt hlutfall af ráðstöfunartekjum þeirra sem eru í leiguhúsnæði, allt upp undir helmingur, rennur til þess að greiða leigu. Þegar hæstv. ráðherra fer hér yfir meðallaun held ég að mikilvægt sé að við áttum okkur á því að ungt fólk er væntanlega í neðri hluta tekjuskalans, það er að byrja á vinnumarkaði, maður gengur ekki beint inn í há laun á vinnumarkaði. Þar af leiðandi er dreifingin - hún sýnir að þeir aðilar sem hafa hærri laun, og þetta er borðleggjandi reikningsdæmi, geta lagt meira [[Forseti hringir.]]af hendi í séreignarsparnað. Fæst ungt fólk byrjar á því strax vegna þess að [[Forseti hringir.]]tekjurnar eru lægri. Ég held að mikilvægt sé að við höfum þá mynd alveg á borðinu fyrir framan okkur þegar við ræðum grundvallarbreytingu í því hvernig hið opinbera ætlar að styðja við húsnæði ungs fólks.
Forseti. Það er að sjálfsögðu rétt að ungt fólk byrjar almennt ekki strax í meðaltekjum þegar það kemur inn á vinnumarkaðinn, en það greiðir þá ekki nema sem því nemur inn í séreignarsparnaðarkerfið. Það eina sem við gerum hér er að opna fyrir þann möguleika fyrir þá sem það vilja að taka þann sparnað sem myndast yfir tíu ára tímabil út skattfrjálst. Það er það sem við erum að gera. Við erum að bjóða upp á þann valkost ef menn vilja. Það er varla hægt að deila um að það mun létta undir með fólki varðandi það að spara fyrir útborgun í íbúð, spara fyrir höfuðstól, eigið fé, til þess að ráðast í fasteignakaup. Það finnst mér að eigi að vera kjarnaatriði umræðunnar hér. Það er í raun og veru ekki hægt að gera ágreining um að þetta mun létta undir með fólki. Svo getum við rætt hversu mikið þarf að gera, hversu langt eigi að ganga. En við teljum ekki verjandi að ganga lengra en það að taka tíu ár af slíkum séreignarsparnaði skattfrjálst út.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að fram séu komin einhver frumvörp fyrir ungt fólk. Björt framtíð hefur verið jákvæð gagnvart þeim leiðum að tengja það sparnaði. Sá sem hér stendur er nógu hundgamall til að hafa tekið þátt og verið skyldaður í skyldusparnaðinn svokallaða og rámar í talsvert partí þegar hann varð 26 ára og sparimerkin voru greidd út. Obbinn af þeim peningum skilaði sér í fyrstu íbúðina þannig að það er jákvætt. Nú eru okkur að berast upplýsingar um að séreignarsparnaðarleiðin í stóru leiðréttingunni eins og hún var kölluð skilar sér ekki, þ.e. það er ekki verið að nýta sér nema kannski helming af því sem gert var ráð fyrir. Munurinn á þessari leið er að hún er valkvæð en skyldusparnaðarleiðin var skylda þannig að meira að segja vitleysingur eins og ég neyddist til að spara. Hefur verið gerð grein gagnvart þessari leið, þ.e. hver þátttakan er [[Forseti hringir.]]í séreignarsparnaðarleiðinni sem hefur verið í boði? Og hvað er reiknað með að hún verði hér?
Virðulegi forseti. Við erum með spá um það hversu margir muni bætast við. Samkvæmt gögnum er þar um að ræða um 18.000 aðila sem munu bætast við þá rúmlega 35.000 sem hafa verið í kerfinu sem er gríðarlegur fjöldi þótt það séu ekki jafn margir og við spáðum á sínum tíma. Þar var horft til þess hversu margir legðu til hliðar í séreignarsparnað. Svo gerðum við ráð fyrir því, vegna þess mikla skattahagræðis sem er af því að taka sparnaðinn út og ráðstafa honum inn á höfuðstól, að enn hærra hlutfall en raun ber vitni mundi gera það. Kannski hefur verið þörf fyrir enn meiri kynningu á kostum þess að gera það vegna þess að það er alveg ljóst að tugir þúsunda fjölskyldna hafa farið á mis við gríðarlega mikinn skattafslátt með því að nýta sér ekki þær leiðir sem hafa verið í boði undanfarin ár. Það er hlutverk [[Forseti hringir.]]okkar að halda öllum vel upplýstum um rétt sinn til að enginn fari á mis við slíkar ráðstafanir.
Virðulegur forseti. Líkt og þingmennirnir sem spurðu hæstv. ráðherra áðan hef ég dálitlar áhyggjur af tekjudreifingunni og hvernig þessi stuðningur muni skiptast. Það er nokkuð ljóst að ungt fólk er tekjulægra en meðallaun í landinu þar sem það er auðvitað að byrja sinn starfsferil. Í því samhengi langaði mig líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvaða áhrif hann teldi að breytingin á Lánasjóði íslenskra námsmanna hefði og sú tekjutenging sem felst í frumvarpinu sem nú liggur fyrir þinginu sem mun væntanlega gera nemendum erfiðara fyrir að vinna með námi, þar af leiðandi seinkar komu ungs fólks inn á markaðinn. Mun þetta ekki hafa neikvæð áhrif? Eins langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort skoðuð hafi verið áhrif þessarar aðgerðar á tekjur sveitarfélaga og hvort það hafi verið samtal við samtök sveitarfélaga um hvernig það verði bætt. Síðan hef ég [[Forseti hringir.]]áhyggjur af því að hér sé enn eitt inngripið, sértækt inngrip í fasteignamarkaðinn þar sem skattgreiðendur í gegnum ríkið hafa áhrif á fasteignamarkaðinn til hækkunar, því miður, eins og við höfum þekkt og velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi áhyggjur af því sömuleiðis.
Virðulegi forseti. Ég fór aðeins í framsöguræðu minni yfir fasteignamarkaðinn og áhrif á hann. Við teljum að það verði meiri hliðrun á fasteignamarkaðnum, heildareftirspurnin muni lítið breytast en fleiri eigi kost á að kaupa eigið húsnæði og fara úr leiguhúsnæði en hingað til hefur gilt. Það er sjálfsagt og mjög eðlilegt að menn velti sér samspili af þessum leiðum og þeim hugmyndum sem birtast í frumvarpi til laga um breytingar á Lánasjóði íslenskra námsmanna. Ég tek eftir því að stúdentar virðast almennt taka því frumvarpi vel og það er svo sem ekki ástæða til að fela það neitt að samantekið eru bæði þessi frumvörp frekar vinnuhvetjandi en nokkuð annað. Það er hvati í þessu frumvarpi til þess að auka tekjur sínar. Geri menn það getur stuðningurinn, styrkurinn sem er greiddur beint út samkvæmt hinu frumvarpinu, mögulega dugað til að brúa bilið. Ég skal ekki segja, það þarf auðvitað að fara mjög vandlega yfir [[Forseti hringir.]]hvort tveggja og mér finnst sjálfsagt að það sé gert í nefndarstörfum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýra framsögu og áhugavert mál. Ég velti fyrir mér mögulegum áhrifum á vaxtastig, eða sem sé þeim áhrifum að bankarnir eða lánveitendur bregðist við með því að reyna einhvern veginn að taka þetta úrræði til sín. Eins og stundum er sagt um vaxtabætur, að þær endi bara hjá bankanum í formi hærri vaxta. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi einhverjar áhyggjur af því eða hvort það hafi verið skoðað sérstaklega, hættuna á því, þá er ég auðvitað að tala um ofurtryggðu lánin sérstaklega þar sem ég geri ráð fyrir að greiðslubyrðin, og það kemur hér fram, lækki talsvert í byrjun eða geti lækkað í byrjun tímabilsins. Er einhver hætta á að þetta endi hreinlega hjá bönkunum í staðinn fyrir að nýtast þeim sem nýta úrræðið?
Virðulegi forseti. Á endanum ef maður er að reyna að horfa inn í framtíðina, hvað geti komið upp á og hvernig muni spilast úr því ræðst af svo mörgum breytum að erfitt er að gefa eitt skýrt svar. Það er hins vegar alveg ljóst þegar um óverðtryggð lán er að ræða að verði verðbólguskot sem mögulega varir í tvö, þrjú ár, þá eru allar líkur á því að það muni mjög snemma rata inn í breytilegu vexti lánanna, en óverðtryggð lán hafa ekki fengist með föstum vöxtum mjög langt fram í tímann, kannski þrjú, fimm, sjö ár. Sé komið að því að endurskoða vexti mun þetta rata mjög hratt inn í vexti slíkra lána og gera greiðslubyrði þeirra mun þyngri. Í Bandaríkjunum á sínum tíma fóru vextir á slíkum lánum upp í 18,5%, það þurfti sem sagt að borga til baka 18% af höfuðstólnum á næstu 12 mánuðum, en á Íslandi fóru slíkir vextir einu sinni upp í 30%. [[Forseti hringir.]]Þó var verðbólgan mun hærri en það. Þá þurftu menn sem sagt að greiða til baka einn þriðja lánsins á næstu 12 mánuðum. Það eru aðstæður sem menn hljóta að þurfa að varast. Það verður áfram [[Forseti hringir.]]verkefni fjármálafyrirtækjanna að kynna skilmálana, áhættuna, sem felst í hverjum lánakosti fyrir sig.
Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta sem ég hef svolitlar áhyggjur af, einmitt eins og hæstv. ráðherra svaraði ágætlega, en hann fer líka beinustu leið inn í næstu spurningu mína sem varðar upplýsingaskylduna. Nú hef ég haft það að gamni mínu að ráðleggja vinum svona eftir minni takmörkuðu færni í þessum efnum þegar kemur að húsnæðislánum, ekki vegna þess að ég sé sérfræðingur í þeim heldur vegna þess að ég skil hugtökin og í ljós kemur að það er þó nokkur þekking miðað við það sem gengur og gerist þegar fólk tekur þessi lán því miður. Þar er gríðarlega stór vandi að mínu mati hversu illa fólk þekkir hreinlega orðin sem eru notuð við þessar lántökur, þar af leiðandi afleiðingar gjörða sinna. Það veit ekki hvað það á að taka með inn í myndina til að meta hvers konar lán hentar því, hvort það á að vera jafngreiðslulán, óverðtryggt lán eða verðtryggt eða hvað. Jafnvel þótt við værum hlynnt þessu úrræði, sem ég er enn sem komið er, þá hef ég samt sem áður áhyggjur af því að þetta flæki aðeins upplýsingaskylduna. Og ég velti fyrir mér, sérstaklega með tilliti til reglna um greiðslumat, hvort það hafi verið skoðað og hvort ekki þurfi að spýta í lófana þegar kemur að upplýsingaskyldu lánveitenda.
Virðulegi forseti. Við höfum lagt skyldur á herðar fjármálafyrirtækjunum að veita góðar upplýsingar. Ég veit ekki annað en að öll fjármálafyrirtækin hafi metnað til þess að gefa sem best yfirlit. Við þekkjum samt sem áður dæmi þess úr fortíðinni, kannski bara frá nýliðnum árum eða fyrirhrunsárunum, að það eru mjög margir sem muna ekki eftir eða kannast ekki við yfir höfuð að hafa fengið leiðbeiningar um það hvernig endurgreiðsluferillinn yrði. En þetta er nú komið meira eða minna allt saman inn í lög að menn eigi rétt á að sjá hvernig mánaðarleg afborgun muni þróast yfir lánstímann miðað við gefnar forsendur. Það verður áfram mjög mikilvægt að vel sé hlúð að þeim málum. Ég ætla samt að segja að mér finnst ekki síður mikilvægt að við ræðum, um leið og við förum vel yfir þessi mál, um leiðir til þess að halda verðbólgunni einfaldlega niðri. Þá munu allir geta andað aðeins léttar. [[Forseti hringir.]]Það er í raun og veru langstærsta hagsmunamálið og miklu stærra en þetta mál eða aðrar aðgerðir á húsnæðismarkaði. Ef okkur tækist að skapa aðstæður til að tryggja lága verðbólgu yfir langan tíma þá værum við að vinna öllum [[Forseti hringir.]]mikið gagn.
Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um þetta frumvarp. Ég held að við deilum ekki um mikilvægi þess að grípa til aðgerða sem nýtast fyrstu íbúðar kaupendum við þær aðstæður sem nú eru á fasteignamarkaði, en það skiptir auðvitað máli hvernig það er gert, að það sé gert með sanngjörnum hætti, að það sé eins mikið jafnræði og mögulegt er í slíkum aðgerðum og að það hafi jákvæð áhrif á fasteignamarkað. Við höfum nefnilega dæmi um annað. Við getum tekið dæmi af 90% lánunum og þeirri miklu sprengingu sem þá varð á íbúðalánamarkaði engum til góðs og svo hinu þegar komið var á kerfi viðbótarlána 1999 sem voru tengd tekjum og eignastöðu og nýttust fyrstu íbúðar kaupendum ágætlega vel þannig að fjórum árum síðar var um þriðjungur nýrra lánveitinga Íbúðalánasjóðs með viðbótarláni upp í 90% sem var sérstaklega ætlað þessum tiltekna hópi. Sú breyting hafði ekki neikvæð áhrif á fasteignamarkaðinn. Það er því til margs að líta í þessu efni og líka til félagslegs réttlætis með skattafslætti eða annarri fyrirgreiðslu sem veitt er. Það fyrsta sem maður rekur auðvitað augun í í þessari aðgerð er sú staðreynd að hér er verið að bjóða fólki að nýta eigin sparnað með skattafslætti til þess að lækka skuldir. Það er með öðrum orðum verið að bjóða fólki að nýta sína eigin peninga og stuðningur ríkisins verður þeim mun meiri sem fólk á meira af þessum peningum. Fullnýtt verður þakið ekki fyrr en við 1.400 þús. kr. og þar með er sú hætta fyrir hendi eins og sérfræðingar hafa bent á í greiningu á þessum tillögum að breytingin verði til þess að spenna upp fasteignamarkaðinn. Það fólk sem nú þegar hefur alveg næga peninga til að kaupa sér sína fyrstu íbúð vegna þess að það er með 1.400 þús. kr. í laun mun fá ríkisstyrk til þess að bjóða betur í íbúðir og spenna upp verðið. Að því leyti er þetta alls ekki skynsamleg aðgerð þjóðhagslega séð og hún er auðvitað ósanngjörn af þessum aðstæðum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan í framsöguræðu að hann væri á móti millifærslukerfum. Hann segir það oft. En hér er alveg eins og í leiðréttingunni verið að búa til nýtt millifærslukerfi. Það tekur hins vegar ekki tillit til tekna eða eigna með jákvæðum hætti. Alveg eins og í leiðréttingunni, þar sem fólk sem þekkti jafnvel bara skuldavanda af afspurn fékk peninga frá hinu opinbera en þeir sem voru í mestum skuldavanda og skulduðu mest miðað við laun fengu minnst, þá er hér búið til kerfi þar sem er engin trygging fyrir því að stuðningurinn fari til þeirra sem raunverulega eru í vanda með að kaupa sér íbúð. Það sem við sjáum er að ríkisstjórnin hefur veikt millifærslukerfið sem fyrir er, vaxtabótakerfið, sem akkúrat passar upp á að þeir sem eiga miklar eignir og þeir sem skulda lítið fá ekki neitt. Á móti býr hún til ný millifærslukerfi til þess að bera fé á þá sem skulda lítið, hafa miklar eignir og háar tekjur. Það er ömurlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra reyna að halda því fram að hann sé á móti millifærslukerfum við þessar aðstæður. Hann er konungur nýrra millifærslukerfa, er að kynna millifærslukerfi númer tvö, sem er eins „regressíft“, eins og það er kallað á erlendum tungumálum, og mögulegt er, eins öfugsnúið og mögulegt er, veitir hlutfallslega mest fé til þeirra sem minnst þurfa á því að halda, alveg eins og leiðréttingin gerði. Eitt er mjög mikilvægt að hafa í huga. Þegar gagnrýni er sett fram á niðurskurð ríkisstjórnarinnar á vaxtabótakerfinu heyrum við alltaf þann söng að skuldir hafi lækkað svo mikið sem hlutfall af landsframleiðslu að það sé ástæðan fyrir því að vaxtabótaútgjöld hafa lækkað. Það er mikilvægt að leiðrétta þetta hér úr ræðustól Alþingis. Landsframleiðslan hefur aukist. Það er stóri áhrifaþátturinn í samanburði skulda og landsframleiðslu. Svo er það auðvitað þannig að þeir peningar sem veittir voru í leiðréttingunni og möguleikarnir sem fólk hefur haft til að lækka skuldastöðu með séreignarsparnaði hefur haft lækkun á skuldastöðu í för með sér, guð minn góður, annað hvort væri nú. En lækkun vaxtabótanna sem nemur 15 milljörðum á ári frá því þegar best lét í tíð síðustu ríkisstjórnar - vaxtabætur eru núna í kringum 7 milljarðar, voru 22 þegar best lét - er fyrst og fremst vegna þess að fasteignaverð hefur hækkað. Fólk á því meira í húsnæði sínu en sú staðreynd að hlutirnir líti vel út á pappírnum hefur hins vegar nákvæmlega engin áhrif á greiðslubyrði fólks. Lækkunin stafar líka af því að viðmiðunarfjárhæðir hafa ekki heldur verið hækkaðar hvað varðar laun. Síðan hafa orðið miklar launahækkanir, en þær ganga jafnt yfir alla, yfir vinnumarkaðinn allan. Hugmyndin að baki vaxtabótum var alltaf sú að jafna hlutfallslega stöðu íbúðakaupenda gagnvart öðrum í samfélaginu, mæta hinum hlutfallslega kostnaði sem er meiri hjá þeim sem eru að kaupa íbúð en öðrum. Ég verð að segja að ég hef orðið svolítið hissa á þeirri miklu andstyggð sem núverandi ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar virðast hafa á vaxtabótakerfinu og barnabótakerfinu ef út í það er farið líka, því að ég hélt að um það væri nokkur rík samfélagsleg samstaða að þessi stuðningur ætti að ganga býsna hátt upp tekjustigann og vera fólki til stuðnings. Það sem hefur gerst vegna þessarar sveltistefnu ríkisstjórnarinnar í vaxtabótakerfinu síðustu ár er að fullt af fólki sem fékk greiðslumat í hittiðfyrra eða árið þar áður er að detta út úr kerfinu í dag, þvert á þær væntingar sem það hafði. Ríkisstjórnin hefur með því að breyta grundvallarviðmiðum í vaxtabótakerfinu verið að rýra stöðu fólks, hún ber ábyrgð á brostnum væntingum og því að fólk situr núna uppi með afborganir sem það gerði ráð fyrir að fá vaxtabætur til að hjálpa sér við í samræmi við áratugahefð. Svo kemur hæstv. fjármálaráðherra og segist vera á móti millifærslukerfi en býr til nýtt millifærslukerfi til að veita opinbert fé til þeirra sem hingað til hafa ekki fengið það og þurfa sannarlega ekki á því að halda. Kosturinn við vaxtabótakerfið er nefnilega sá að það er mjög skynsamleg leið til að koma peningum til þeirra sem á þurfa að halda vegna íbúðakaupa. Aukin framlög í vaxtabótakerfið hafa lítil sem engin þensluáhrif, alla vega minni þensluáhrif en nokkur önnur millifærsluaðgerð sem mögulegt er að grípa til, minni en leiðréttingin og minni en sú aðgerð sem verið er að leggja til núna, vegna þess að þar er tryggt að peningarnir berist bara þeim sem raunverulega þurfa á stuðningi að halda til að standa undir afborgunum. Aukin framlög í vaxtabótakerfið er besta leiðin til þess að styðja við íbúðakaupendur, fyrstu íbúð. Það má útfæra það sérstaklega, þá væri líka tryggt að þeir fái raunverulega aðstoð sem raunverulega þurfa á að halda en að við séum ekki að nota ríkisfé til þess að auðvelda fólki með 1.400 þús. kr. í mánaðarlaun að bjóða hærra í íbúðir sem það er hvort sem er að kaupa sér. Virðulegi forseti. Síðan er gert ráð fyrir því að séreignarsparnaðurinn sé nýttur í þetta. Ég hef miklar efasemdir um það og tel það ekki skynsamlegt til langframa. Fyrir því eru ýmsar ástæður. Í fyrsta lagi er mikilvægt að fólk safni séreignarsparnaði og eigi hann sem valkost. Fyrir 40 árum síðan, 30 árum, 20 árum, áður en séreignarsparnaði var komið upp, þá var eiginlega allur lífeyrissparnaður Íslendinga framan af í steinsteypu. Síðan byggðum við upp almennt lífeyriskerfi, síðan byggðum við upp séreignarlífeyriskerfi til þess að fólk væri ekki með allan sinn sparnað í steinsteypu. Í frumvarpinu kemur fram að það sé allt í lagi að nota séreignarsparnaðinn á fyrstu árum ævinnar í eitthvað annað af því að í lok starfsævinnar muni hann samt duga til þess að fólk fái hærri lífeyri en sem nemur launum. Ja, það er ekki eini tilgangur séreignarsparnaðarins. Séreignarsparnaður er ekki bara til þess að vera til reiðu til útgreiðslu lífeyris. Við erum nýbúin að ganga í gegnum fjármálaáfall. Þá var sú staðreynd að fólk átti séreignarsparnað gríðarlega góð og jákvæð staðreynd sem leiddi til efnahagslegs stöðugleika. Í fyrsta lagi gat fólk í skuldavanda fengið að taka út séreignarsparnaðinns, en hann er undanþeginn aðför og undanþeginn gjaldþroti. Fólk sem var að missa húsnæði sitt eða var í miklum greiðsluvanda gat sagt við bankann: Ég á hérna pening sem ég mun ekkert koma með nema þið mætið mér og fékk þar af leiðandi samningsstöðu út á það að eiga séreignarsparnað. Stefna þessarar ríkisstjórnar er sú að í næstu niðursveiflu muni enginn eiga neinn varasjóð. Öll sú kynslóð sem nú er að kaupa fyrstu íbúð mun ekki eiga neinn varasjóð til að grípa til í næstu niðursveiflu og ekkert hafa til að reiða sig á. Allur hennar sparnaður verður bundinn í steinsteypu. Steinsteypa er vissulega eign sem heldur verði í gegnum áratugina, en vandi hennar sem eignaforms er sá að steinsteypa er óseljanleg í kreppu eins og allir vita sem þurftu að selja íbúðir sínar á árunum 2008, 2009 og 2010. Hrynur í verði í kreppu. Þessi aðgerð mun hafa vond áhrif á fjármálastöðugleika á Íslandi. Hún mun gera það að verkum að fyrstu íbúðar kaupendur nú verða verr í stakk búnir til þess að takast á við fjármálaáfall sem ríður yfir næst, vegna þess að þessi kynslóð mun engan varasjóð eiga. Við skulum bara horfa á hagtölurnar, mikilvægi þess fyrir efnahaginn, mikilvægi þess fyrir tekjur sveitarfélaga, mikilvægi þess fyrir neyslu í samfélaginu, að það var hægt að greiða út séreignarsparnað fyrir fólk sem var á húsakaupaaldri í síðustu kreppu. Ætla menn sem sagt í alvöru að segja að þetta skipti engu máli sem sveiflujöfnunartæki? Hvar er matið á áhrifum þessarar aðgerðar fyrir fjármálastöðugleika í landinu þegar við erum að búa til sem sagt heila kynslóð íbúðakaupenda sem mun engan varasjóð eiga og engin tækifæri eiga til þess að verja sig fyrir sveiflum? Virðulegi forseti. Þegar maður er búinn að rekja alla þessa ágalla þá er augljóst að þetta úrræði er miklum göllum búið. Það skiptir óskaplega miklu máli að finna betri leiðir til að mæta fyrstu íbúðar kaupendum. Ég held að þar þurfi tvennt til að koma. Einhvers konar sérstakt sparnaðarúrræði þar sem mætt er fólki sem leggur fyrir, en svo líka betri vaxtabætur og sérstakar viðbótarvaxtabætur fyrir fyrstu íbúðar kaupendur. Það mun raunverulega mæta þeim sem eru á lágum launum og eru að reyna að kaupa sér íbúð. Fólk sem er með 1.400 þús. kr. í mánaðarlaun þarf ekki opinberan stuðning til að kaupa sér fyrstu íbúð og spenna fasteignaverð upp fyrir hinum. Þessi tillaga og þetta frumvarp hér er bara áframhald á þeirri áráttu Sjálfstæðisflokksins og ríkisstjórnarinnar að búa til ný og ný millifærslukerfi sem flytja fé frá þeim sem þurfa til þeirra sem þurfa ekki. Það er ámælisvert og það er rangt. Og að vefja það inn í eitthvert orðskrúð að menn séu á móti millifærslukerfum er ömurleg þversögn. Þá er ég nú ekki búinn að ræða um eitt, um það eiginlega hlálega ástand sem við búum við í dag, að sjá þann stjórnmálaflokk sem á tyllidögum talar fyrir athafnafrelsi og frelsi einstaklingsins, koma og bjóða fólki upp á skattafslætti ef það gerir þetta eða gerir hitt. Þetta er sami flokkur og lagðist gegn því í fyrra að lagður yrði á sykurskattur. Hvað mun koma næst? Skattafsláttur fyrir þá sem kaupa grænmeti eða borða hollt? Þessi flokkur sem þykist á tyllidögum tala gegn neyslustýringu gengur fremst í því að búa til nýjar og nýjar leiðir til þess að skekkja þau góðu kerfi sem við höfum búið við á Íslandi sem hafa tryggt að opinber stuðningur fari til þeirra sem á þurfa að halda. Mér finnst mikil öfugþróun felast í frumvarpinu og sé ekki að rétt sé að styðja þetta mál.
Virðulegi forseti. Það kemur kannski ekki á óvart að hv. þingmaður sem hér talaði lýsti þeirri skoðun sinni að þetta frumvarp um aðstoð við kaupendur fyrstu íbúðar væri ekki til bóta. Hann fann því í rauninni allt til foráttu. Það kom mér svolítið á óvart að hann gæti ekki fundið einhverja glætu í þessu. Hann talaði mikið um vaxtabótakerfið og vill bæta í það, kerfi sem í raun hvetur til skulda. Hér er lagt til kerfi sem hvetur til sparnaðar. Ég er ekki sammála því sem hér var haldið fram, að með þessum tillögum sé verið að flytja fé frá einum til annars, heldur þvert á móti lýtur þetta frumvarp einmitt að því að unga fólkið, gefum okkur að þetta sé að mestu leyti ungt fólk, sem hér er verið að aðstoða við að kaupa sína fyrstu íbúð noti sitt eigið fé, sitt eigið sjálfsaflafé, til þess arna en þurfi ekki að vera upp á skattgreiðendur komið í gegnum vaxtabótakerfið. Rót að þeim vanda sem blasir við ungu fólki í dag er að mínu mati, og ég vildi gjarnan heyra álit hv. þingmanns á því, skortur á húsnæði á höfuðborgarsvæðinu, skortur á nýju húsnæði. Ungt fólk sem er að kaupa sína fyrstu íbúð stendur í gríðarlegri samkeppni við ferðaþjónustuna, leigufélög og leigumarkaðinn og allt þetta hefur valdið hækkun á húsnæði. Mig langaði að heyra hvort hv. þingmaður hefði ekki einhverja skoðun á framboðshliðinni í Reykjavík hvar hans flokkur stýrir úthlutun lóða um þessar mundir.
Virðulegi forseti. Mér finnst mjög athyglisvert að andsvar hv. þingmanns skuli í engu snúa að efnisatriðum og þeirri gagnrýni á þetta frumvarp sem ég setti fram. Það finnst mér athyglisverðast. Það er ekki svarað einu gagnrýnisatriði, ekki um áhrifin á fjármálastöðugleika, ekki áhrifin á það að vera að búa til heila kynslóð sem ekki mun eiga varasjóð. Ekkert var rætt um efnisatriði mála, það er bara komið með gamaldags kjaftæði um framboð á lóðum í Reykjavík og reynt að snúa málum upp í einhvern borðtennisleik sem mér finnst þetta mál allt of mikilvægt til að verðskulda. Við getum tekið sérstaka umræðu um lóðaframboð í Reykjavík ef hv. þingmaður vill gera það, það er enginn lóðaskortur í Reykjavík. Það sem er hins vegar ranglega haldið fram af hv. þingmanni er að hér sé verið að búa til leið til þess fyrst og fremst að láta fólk nýta sjálfsaflafé til að lækka skuldir. Það er verið að gera það en það er verið að veita ríkisstyrki til þess og þeir sem leggja mest í að lækka skuldir, sem þurfa þá væntanlega ekki að stofna til skuldanna hvort eð er, fá mestan ríkisstyrkinn. Hvernig í ósköpunum er hægt að finna réttlæti í því? Húsnæðisskuldir eru ekki áskapaðar. Húsnæðisskuldir eru afleiðing skorts á fjármagni. Þeir sem eru með 1.400.000 kr. í mánaðarlaun hafa væntanlega betri tök á því að greiða niður skuldir hvort eð er og þurfa ekki til þess sérstakan ríkisstyrk. Hins vegar er til fólk sem á mjög erfitt með að kaupa húsnæði og það fólk þarf til þess ríkisstyrk. Þannig hefur samstaðan verið á Íslandi áratugum saman. Það er greinilegt að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að hætta þeirri samstöðu. Hann er á móti almennum vaxtabótum. Hann er á móti almennum stuðningi við íbúðarkaupendur. Hann vill sértækan stuðning og mestan við þá sem minnst þurfa á að halda.
Virðulegur forseti. Ég mun í sjálfri ræðu minni fjalla efnislega um þetta frumvarp. Mér lék hins vegar hugur á að vita um afstöðu hv. þingmanns til þess hver sé rót þess vanda sem blasir við ungu fólki í dag sem allir eru sammála um, held ég, eða velflestir að eigi í nokkrum erfiðleikum með að kaupa sína fyrstu íbúð. Það blasir að sjálfsögðu við í öllum sértækum aðgerðum eins og þessi aðgerð vissulega er. Það leiðir af sértækum aðgerðum að þær geta haft áhrif á einhverja þætti, bæði þekkta og óþekkta, sem þarf að takast á við. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að þetta unga fólk sæti síðan eftir með engan viðbótarsparnað. Þetta er algjörlega órökstuddur málflutningur. Það liggur fyrir með kjarasamningum sem gerðir voru á síðasta vetri þar sem samið var um aukið framlag í séreignarsjóð að framlag launamanna í séreignarsjóð er mögulega í mörgum tilfellum orðið of hátt þannig að menn standa uppi með það við lok starfsævinnar að fá greidd yfir 100% af launum sínum þegar það lætur af störfum. Við það er miðað í þessari aðgerð að þetta hlutfall lækki verulega, en eftir standi þó að fólk sem lýkur störfum á í séreignarsjóði verulega umfram þau laun sem menn hafa þegar þeir láta af störfum. Hver og einn þarf að skoða fyrir sig hvað hentar hverjum og einum. Með þessu frumvarpi er bara verið að auka valmöguleika ungs fólks til viðbótar við þá kosti sem eru í stöðunni. Eftir stendur hins vegar gríðarlegur lóðaskortur, skortur á framboði á lóðum í Reykjavík langt umfram [[Forseti hringir.]]sveitarfélögin í kringum Reykjavík á höfuðborgarsvæðinu. Það er ábyrgðarhluti af Samfylkingunni sem stýrir þessari úthlutun að takast ekki á við þann vanda og auka samkeppni í framboði á húsnæði.
Virðulegi forseti. Ég er einfaldlega að rekja staðreyndir hvað varðar séreignarsparnaðinn. Það er stefnt að því af hálfu ríkisstjórnarinnar að ungt fólk noti allan sinn séreignarsparnað í tíu ár til að borga inn á íbúðir. Það þýðir að þegar harðnar á dalnum í efnahagslífinu, sem mun gera, og það verður skuldakreppa mun þetta fólk ekki eiga neinn séreignarlífeyrissparnað til að ganga í. Og ríkisstjórn á þeim tíma mun ekki hafa sömu möguleika og við höfðum 2008 til að heimila úttöku séreignarsparnaðar til að draga úr efnahagsáfalli, til að halda uppi eftirspurn í samfélaginu, til að draga úr atvinnuleysi og tryggja fjármálastöðugleika. Það er engin greining á þessum þætti í frumvarpinu. Síðan er það auðvitað staðreynd að fyrstu íbúðarkaup hafa aldrei verið erfiðari. Af hverju er þá verið að koma með lausn sem mun leiða til þess að samkeppni um íbúðir mun aukast og verð þrýstast upp? Af hverju er verið að veita ríkisstyrk til fólks á háum launum til að bjóða hærra í íbúðir? Þetta er algjörlega óskiljanlegt. Svo kemur hv. þingmaður og ætlar að kenna mér eitthvað um framboð og eftirspurn á lóðum í Reykjavík. Það er verið að byggja upp í Reykjavík. En um daginn samþykktu hv. þingmaður og félagar hennar t.d. rýmkaðar heimildir til þess að reka Airbnb ofan í bæ þannig að það skýtur svolítið skökku við að hún tali um þann vanda sem kemur af íbúðaleigu þegar hennar stjórnarflokkar eru búnir að koma fram frekari rýmkun á slíkum rekstri og minni leyfisskyldu. Reykjavíkurborg er hins vegar að láta byggja upp úti um allt. Það er gott fyrir hv. þingmann að fara í labbitúr. Það er verið að byggja á öllum auðum reitum. Reykjavík er í bullandi uppbyggingu og það er enginn lóðaskortur í Reykjavík.
Frú forseti. Ég ætla að byrja að segja að mér þykir það jákvætt í sjálfu sér að við séum að ræða ráðstafanir til þess að styðja við ungt fólk á fasteignamarkaði þar sem hefur verið mikill vandi. Ég vil nefna að þrátt fyrir yfirlýsingar um annað þá benda þau gögn sem hafa verið lögð fram í þinginu um leiðréttinguna svokölluðu til að hún hafi síst nýst ungu fólki og síst nýst tekjulágum. Ef við skoðum tölurnar á bak við þá aðgerð, sem átti að vera aðalaðgerð þessarar ríkisstjórnar til stuðnings við fjölskyldurnar í landinu, þá voru það 56 ára og eldri sem fengu samtals 26,4 milljarða af þeim 70 milljörðum sem varið var til leiðréttingarinnar. Þeir sem voru undir 35 ára aldri fengu 4,4 milljarða. Þar sömuleiðis voru það tekjuhæstu hóparnir sem fengu tæp 30% af upphæð leiðréttingarinnar, en tekjulægstu 20% fengu 13%. Það liggur ekki enn þá fyrir eignastaða þeirra sem hlutu leiðréttinguna, um það hefur legið inni skýrslubeiðni síðan í október í fyrra og enn ekki komin svör við þeim fyrirspurnum sem þar eru lagðar fram. Það er ekki nema von að maður spyrji eftir að þessi aðgerð var keyrð í gegn hver áhrifin verði á ólíka tekjuhópa af þeirri aðgerð sem nú er kynnt. Um það var líka spurt þegar við ræddum leiðréttinguna og því er enn haldið fram af sumum hv. þingmönnum stjórnarflokkanna og hæstv. ráðherrum að hún hafi í raun gagnast mest ungum og tekjulágum þvert á gögn sem þessi sama ríkisstjórn hefur lagt fram, sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram um dreifingu leiðréttingarinnar. En það er kannski ekki nema von að ríkisstjórnin telji þá rétt að aðhafast eitthvað fyrir unga fólkið. Ég ætla að velta upp nokkrum spurningum sem mér finnst mikilvægt að verði skoðaðar. Ég kom aðeins inn á það áðan í andsvari við hæstv. ráðherra og það varðar tekjudreifinguna. Það liggur í augum uppi að það er ágreiningur í þingsal um grundvallarhugsunina á bak við það að veita skattafslátt af opinberu fé sem miðast í raun og veru við tekjur þess sem um sækir, því að þeir sem mestar hafa tekjurnar geta lagt mest til hliðar og fá þar af leiðandi mestan skattafslátt. Það þarf engan geimvísindamann til að reikna það út. En það er samt mikilvægt að við reynum að átta okkur á staðreyndunum með því að hafa þá greiningu undir. Það er líka mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvort þetta mun þá gagnast þeim hópi sem því er ætlað að gagnast. Það er búið að setja fram að þetta gæti verið að umfangi um 50 milljarðar. En það hefur líka verið bent á að umfang séreignarsparnaðarhlutans í leiðréttingunni sem kynnt var fyrr á þessu kjörtímabili var talsvert minni en menn áttu von á. Ég velti því upp þegar þetta er til umræðu hvernig það gagnast hópnum sem það á að þjóna þegar við skoðum t.d. ráðstöfunartekjur fólks á aldrinum 25–34 ára. Hæstv. ráðherra vísaði áðan í meðaltekjur í samfélaginu. Þegar við förum á vef Hagstofunnar og skoðum ráðstöfunartekjur þessa hóps, 25–34 ára, sem væntanlega er sá sem mundi vilja nýta sér þetta úrræði, þá er miðgildi ráðstöfunartekna undir 300 þús. kr. Í heildartekjum er það u.þ.b. 375 þús. kr. Hversu langan tíma mun það taka einstaklinga með þær tekjur að safna sér upp í útborgun á íbúð með þessari aðferð? Mun hópurinn yfir höfuð telja sig hafa efni á því að vera að leggja fyrir í séreignarsparnað? Þriðja spurningin sem væri áhugavert að velta upp, og ég veit ekki svarið við, er hvort ríkisstjórnin kallaði til fulltrúa ungs fólks þegar hún var að undirbúa þessa aðgerð fyrir ungt fólk. Það kemur a.m.k. ekki fram í greinargerðinni að ungt fólk hafi verið haft með í ráðum. Ég er ekki ungt fólk og hæstv. ráðherra er ekki ungt fólk. En [[Gripið fram í.]]þegar við spyrjum og hlustum eftir því hvað ungt fólk leggur áherslu á í dag er það ekki síður að fá viðunandi framboð á leiguhúsnæði, af því ungt fólk núna leggur meira upp úr hreyfanleika í lífi sínu en ungt fólk fyrir 30 árum. Ungt fólk í dag leggur mjög mikið upp úr því að geta tekið sig upp, flutt annað, spreytt sig á nýjum tækifærum og í raun og veru má segja að öll okkar stefnumótun í gegnum árin hafi miðað að því að auka möguleika til þess að vera hreyfanlegur, hvort sem er í norrænu samstarfi eða alþjóðasamstarfi. Það má líka spyrja sig hvort þetta sé óskaúrræðið fyrir ungt fólk, hvort það sé ekki fremur að sækjast eftir eðlilegum leigumarkaði, a.m.k. til að byrja með. Ég tek fram að mér finnst afar jákvætt það sem hefur verið unnið á þessu þingi í húsnæðismálum. Vonandi verður það til þess að við sjáum fram á aukið framboð á leiguhúsnæði á viðráðanlegu verði þar sem fólk ver ekki allt að helmingi og jafnvel meira en helmingi ráðstöfunartekna í húsnæðiskostnað, sem er algjörlega óásættanlegt hlutfall. Hvernig á ungt fólk sem er á leigumarkaði í dag, eins og hann lítur út, að hafa efni á því að leggja til hliðar í séreignarsparnað? Í raun og veru snýst þessi leið fyrst og fremst um að fólk leggi fyrir af eigin tekjum, sem ekki eru sérstaklega háar samkvæmt þeim gögnum sem við getum aflað okkur, til þess að safna fyrir útborgun á sama tíma og það er á óviðráðanlegum leigumarkaði, nema það búi enn þá í foreldrahúsum sem kannski verður því miður hlutskipti margra án þess að þeir óski þess sérstaklega. Það sem er líka umhugsunarefni er að þessar aðgerðir samanlagðar, leiðréttingin, séreignarsparnaðarleiðin sem þá var kynnt og svo þessi nýja leið ríkisstjórnarinnar - þetta er auðvitað veruleg stefnubreyting á því hvernig hið opinbera styður við húsnæðismál og húsnæðiskost fólksins í landinu. Ef við á annað borð teljum að eðlilegt sé að hið opinbera styðji við húsnæði, húsnæðismál og styðji fólk við að koma sér þaki yfir höfuðið, hvort sem það gerir það gegnum leigu eða í gegnum eigu, þá er það svo sannarlega umhugsunarefni að hér hafi verið teknar gríðarlega stefnumótandi ákvarðanir. Vaxtabætur hafa verið skertar á þessu kjörtímabili - og skerðingar vaxtabótanna fyrst og fremst verið framkvæmdar með því að hækka skerðingarhlutfallið - og nemur uppsöfnuð skerðing hátt í 60 milljörðum kr. á núvirði. Uppsafnaðar skerðingar nema 57,7 milljörðum kr. Það hefur verið dregið markvisst úr stuðningi við fjölskyldurnar í landinu í gegnum vaxtabótakerfið og barnabótakerfið en í staðinn farið í flatar aðgerðir, hvort sem er í gegnum leiðréttinguna eða þessa aðgerð, sem gagnast fyrst og fremst hinum tekjuhærri. Það er stór stefnubreyting að hið opinbera nýti sameiginlega sjóði landsmanna til þess að styðja fyrst og fremst við tekjuhærri hópana. Það er mín skoðun að hið opinbera eigi einmitt að nýta skattkerfið og nýta það í stefnumótun sinni til að jafna byrðarnar, að jafna hlut fólks, að hlutverk hins opinbera eigi að vera að tryggja öllum tækifæri, að jafna aðstæður fólks sem eru í störfum sem gefa af sér ólíkar tekjur en eru öll t.d. mjög mikilvæg, að stuðningur hins opinbera eigi að miðast við það að hjálpa og styðja við þá sem eru í þeirri stöðu að hafa lægri tekjur en ekki að styðja sérstaklega við þá sem hafa hærri tekjur, eins og gæti orðið raunin með þetta úrræði þrátt fyrir þakið sem sett er á það. Ég vil líka setja þetta í samhengi við það sem áður hefur verið gert þegar við skoðum þann kostnað sem fellur á ríki og sveitarfélög. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur nú lagt mat á óbættan kostnað sveitarfélaganna vegna séreignarsparnaðarúrræða ríkisstjórnarinnar, þess sem hér er kynnt og þess sem þegar hefur verið framkvæmt. Alls eru þetta 15 milljarðar í töpuðu útsvari. Þá er ég ekki að tala um framtíðarávöxtun og tap á framtíðarávöxtun þessara tekna heldur beint tekjutap. Það kom fram í tengslum við leiðréttinguna að þetta tap sveitarfélaganna yrði bætt, sem hefur ekki verið gert. Hlutfallslega er það mest í Kópavogi, Hafnarfirði, Mosfellsbæ, sveitarfélögunum í kringum höfuðborgina, en bitnar líka illilega á ýmsum fleirum sveitarfélögum. Þetta úrræði sérstaklega, þetta fyrsta fasteignaúrræði, miðað við að það verði nýtt, sem þó hafa verið settar fram efasemdir um, eins og ég nefndi áðan, að verði nýtt að fullu, ekki síst vegna þess að hér er ekki endilega miðað við rauntekjur ungs fólks - þetta úrræði samkvæmt mati Sambands íslenskra sveitarfélaga gæti þýtt 7,2 milljarða tekjutap á tíu árum. Þá miða ég bara við þetta beina tekjutap. Það sem við sjáum hér er úrræði sem vissulega hvetur til sparnaðar, sem er jákvætt. Ég spyr: Má ekki útfæra slíkt úrræði þannig að það hvetji til sparnaðar hjá öllum en stuðningur hins opinbera sé jafn í krónum talið óháð tekjum þeirra sem í hlut eiga? Hér er tillaga um úrræði sem við vitum ekki heldur hvernig mun gagnast út frá því sem ég hef sagt um tekjur, en líka út frá áhuga ungs fólks á búsetuformi, sem ég efast um að hafi verið kannaður sérstaklega í kringum þetta úrræði. Það vakti raunar athygli að í kynningu á úrræðinu í Hörpu var fyrst og fremst rætt, og oft rætt, um séreignarstefnuna en ekki fjallað neitt um það hver áhuginn á henni er nákvæmlega í samfélaginu í dag. Hér erum við að tala um úrræði sem dreifist með mjög mismunandi hætti milli mismunandi tekjuhópa, alveg eins og leiðréttingin gerði, úrræði sem snýst um að hið opinbera styrki hina tekjuhærri meira í krónum talið en hina tekjulægri. Á sama tíma horfum við á skerðingar barnabóta og vaxtabóta sem, eins og réttilega kom fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni áðan, hefur ríkt ágætissátt um í samfélaginu. Margir virðast hafa vaknað upp við vondan draum núna þegar vaxtabætur þeirra hafa verið skertar, vaxtabætur sem fólk hefur getað reiknað tiltölulega mikið með, af því skerðingarhlutföllin hafa alls ekki fylgt þróun fasteignaverðs t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Stefna ríkisstjórnarinnar er að skerða þau kerfi sem fyrir eru til stuðnings fjölskyldunum í landinu en taka á móti opinbert fé og deila því út þannig að hinir tekjuhæstu fái mest. Ég styð það að við styðjum sérstaklega við ungt fólk þegar kemur að því að öðlast húsnæði því að það er raunverulegt vandamál. Það er raunverulegt vandamál sem við getum farið yfir og rætt saman orsakirnar, þá staðreynd að í hruninu stöðvaðist uppbygging á höfuðborgarsvæðinu, svo dæmi sé tekið, þannig að framboð fylgdi ekki eftirspurn, að fasteignaverð hefur farið upp úr öllu valdi svo að mjög erfitt er að komast inn á fasteignamarkaðinn á höfuðborgarsvæðinu, að úti á landi hefur fasteignamat hins vegar ekki fylgt byggingarkostnaði þannig að erfitt er að fá lán til að byggja sér hús og lánin standa ekki undir raunverulegum byggingarkostnaði. Þetta er vandinn sem við horfum á. Mér er mjög til efs að þessi leið muni virka sem skyldi. Mér er mjög til efs að umfangið verði það sem hér hefur verið boðað. Mér er mjög til efs að hún gagnist þeim sem helst þurfa á henni að halda. Það er stóra málið, fyrir utan það að við horfum upp á kostnað, kostnað ríkis og kostnað sveitarfélaga sem hafa ekki verið höfð með í ráðum og ekki fengið bætt það tap sem þau hafa þegar orðið fyrir. Ég átta mig ekki á því hvað stjórnvöldum gengur til að fara fram í slíku mál að því er virðist, miðað við minnisblað frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, án alls samráðs við sveitarfélögin í landinu. Ég hef miklar efasemdir. Ef við lítum svo á að það sé hlutverk hins opinbera að styðja þá sem þurfa á stuðningnum að halda, að jafna tækifærin og jafna kjörin í landinu þá hef ég miklar efasemdir um að þetta úrræði sé rétta lausnin. Jafnvel þótt ég telji jákvætt að stuðla að sparnaði, að styðja við ungt fólk, þá hef ég miklar efasemdir um að þetta úrræði muni þjóna þeim markmiðum. Mér finnst það áhyggjuefni hve rýrar greiningar eru lagðar til grundvallar þegar spurt er um tekjudreifingu, þegar spurt er um áhrifin á stöðu [[Forseti hringir.]]lífeyrissjóðanna, sem ég hef ekki haft tíma til þess að fara yfir, þegar spurt er um [[Forseti hringir.]]raunverulegar tekjur ungs fólks. Svörin rýr sem engin.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir heldur sannfærandi ræðu. Ég verð að segja eins og er að áður en ræðan hófst var ég hallari undir þetta mál og aðeins meira á móti vaxtabótum. En ræða hv. þingmanns vekur mig til umhugsunar um það allt vegna þess að áhyggjur mínar af vaxtabótum almennt hafa verið þær að ágóðinn lendi einfaldlega í bönkunum, þeir hækki einfaldlega vextina. Hins vegar er það auðvitað þannig að vaxtabæturnar henta betur þeim sem eru með lægri tekjur, þannig að álagið dreifist væntanlega hlutfallslega meira til þeirra sem hafa hærri tekjur, þá er markmiðinu væntanlega náð. Þó held ég að það hljóti að stuðla að hærri vöxtum, sem eru þegar stórt vandamál á Íslandi og ekkert útlit er fyrir breytingar þar á. Mér finnst það vera svona vafaatriði sem ég næ ekki alveg að útkljá með sjálfum mér alfarið út frá spurningunni um hversu langt til hægri eða vinstri við teljum okkur vera. Tel mig reyndar ekki vera alveg jafn langt til vinstri og hv. þingmaður með fullkominni virðingu og alveg skömmustulaust. [[Gripið fram í.]]- Þetta er allt að koma, segir hv. þingmaður. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi áhyggjur með hliðsjón af því hvernig vaxtabætur að því er menn vilja meina geta haft áhrif til þess að hækka vexti, hvort hætta sé á því að ágóðinn lendi einfaldlega hjá bönkunum með öðrum hætti, svo sem að þeir hækki vexti eða breyti skilmálum með einhverjum hætti þannig að þeir njóti ágóðans en ekki þeir sem nýta sér þessi úrræði. Ég hef alltaf áhyggjur af þessu þegar menn fara að reyna að fikta í þessum málum hjá ríkisvaldinu vegna þess að það er ekki hugurinn sem gildir í fjármálum, það eru afleiðingar gjörðanna sem gilda. Oft eru þær ekki í miklu samræmi við hugann sem annars er fínn. Vegna þess að hv. þingmaður var hérna með tölur og hefur skoðað þær tölur talsvert betur en sá sem hér stendur þá hef ég mikinn áhuga á að heyra hvað hv. þingmaður hefur um það að segja.
Frú forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af vaxtakostnaði Íslendinga. Hann er allt of hár. Segja má að við séum með fjármagnið á fóðrum með stýrivexti upp á 5,75% núna á þessu stöðugleikatímabili. Við horfum upp á mjög litla verðbólgu en samt erum við með þessa háu stýrivexti og háa vexti á bankalánum, langt út úr öllu samhengi við nágrannalönd okkar. Rökin sem færð eru fyrir því eru launahækkanir á almennum vinnumarkaði, sem við erum samt öll sammála um að séu ekki að gera annað en leiðrétta í raun og veru stöðu þeirra hópa sem virkilega þurfa á því að halda. Við erum að horfa á kjör og deilurnar sem hér voru á vinnumarkaði sem snerust um það að ná lágmarkslaunum upp í 300 þúsund, sem eru samt undir framfærsluviðmiðunum sem við höfum sett okkur um það hvað kosti að búa í landinu. En síðan má auðvitað færa fyrir því rök að þær skattalækkanir sem hefur verið ráðist í, t.d. á þessu kjörtímabili, hafi haft þensluhvetjandi áhrif sem rökstyðja þá ákvörðun Seðlabanka Íslands að halda uppi vaxtastigi til að slá á þensluna. Hvað varðar vaxtabæturnar sem svona sérstakt eldsneyti inn í það í ljósi þess að þær eru með þessar tengingar sem ég fór yfir og nýtast þá fremur hinum tekjulægri, þá held ég ekki að þær hafi verið sérstaklega þensluhvetjandi. Það er hins vegar sláandi að sjá hvernig þróunin hefur verið. Hlutfall barna- og vaxtabóta af skatttekjum árið 2012 var 9,1%, það er 4,7% árið 2016. Eins og ég fór yfir áðan er sameiginleg skerðing 57,7 milljarðar á núvirði á þessu kjörtímabili. Það er því alveg ljóst að þarna er verið að færa til fjármuni í stuðningi. Ef við erum á annað borð með þennan húsnæðisstuðning, hvert viljum við þá beina honum? Viljum við beina honum að tekjuhæsta fólkinu eða tekjulægsta fólkinu? Mér finnst þetta vera grundvallarspurningin ef við segjum já við því yfir höfuð að hið opinbera eigi að vera með húsnæðisstuðning, sem [[Forseti hringir.]]ég segi já við. En mér finnst mikilvægt að hann nýtist þar sem hann á heima.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að mér þykir þetta heldur sannfærandi hjá hv. þingmanni og efasemdir mínar um þetta frumvarp hafa eiginlega bara aukist eftir því sem hv. þingmaður talar lengur um málið. En til að fá það skýrt, nú vitum við að vaxtabætur hafa verið lækkaðar og þar af leiðandi hafa útgjöld hjá þeim hluta ríkissjóðs minnkað. Veit hv. þingmaður til þess að sú lækkun geri það í raun og veru að verkum að þessi úrræði séu með öllu gagnslaus ef heildarmarkmið óháð tekjuhópum er að styðja við fólk í landinu til þess að borga af lánum og kaupa húsnæði? Til að orða spurninguna kannski á aðeins ónærgætnari hátt: Eru þessar aðgerðir blekking? Eða er það sanngjarnt að kalla þessar aðferðir blekkingar með hliðsjón af lækkun vaxtabóta? Ég áskil hv. þingmanni auðvitað fullkominn rétt til að orða þetta aðeins nærgætnara en þetta ef hún svo kýs.
Frú forseti. Ég reyni að vera nærgætin. Þó að það valdi stundum miklum ofsa hjá hv. þingmönnum þá reyni ég að vera nærgætin. Ég mundi ekki endilega kalla þetta blekkingu, en staðreyndin er samt sú að aðgerðirnar sem ráðist hefur verið í á þessu kjörtímabili þegar við berum það saman við skerðingu vaxta- og barnabóta og lítum á þetta sem eitt mengi sem stuðning við fjölskyldurnar í landinu, þá eru þær aðgerðir sem ráðist hefur verið í á þessu kjörtímabili að stórum hluta fjármagnaðar með því að skerða þetta annars staðar. Í fyrsta lagi er umfangið á leiðréttingum og séreignarsparnaðarleiðum að stóru leyti fjármagnað með því að taka peningana annars staðar frá. Í öðru lagi tel ég nýtinguna ekki vera réttmæta eða réttláta. Hún er ekki réttlát af því að við erum að nota þarna opinbert fé. Mín skoðun er sú, hv. þingmaður sagði að ég væri líklega talsvert til vinstri við hann, að hið opinbera eigi að sjálfsögðu að beina stuðningi sínum að því að jafna kjörin og um það hefur verið talsverð sátt í samfélaginu, t.d. í kringum barna- og vaxtabætur. Því kemur það manni á óvart hvernig ríkisstjórninni hefur tekist í raun og veru að mörgu leyti án umræðu þegar kemur að skerðingu barna- og vaxtabóta að gera það í gegnum fjárlög með því að færa ekki til skerðingarhlutföll, það hefur gjörbreytt grundvelli húsnæðisstuðnings hins opinbera og stuðnings hins opinbera við fjölskyldur í landinu. Þetta er það sem við erum að sjá núna á fólki að það er að átta sig á að þessar breytingar, þ.e. skerðingarnar, eru að koma í ljós núna. Það eru margir sem telja sig illa svikna af því að hafa hlustað á forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tala hér mjög fjálglega um heimilin í landinu, ansi margar fjölskyldur í landinu sem telja sig illa sviknar af því þegar þessar skerðingar fara að birtast og þær átta sig á því að þetta hefur veruleg áhrif á ráðstöfunartekjur [[Forseti hringir.]]þeirra og þetta bitnar auðvitað á þeim sem síst skyldi, tekjulægsta fólkinu og barnafólkinu.
Frú forseti. Mér finnst ekki við hæfi að halda þessum fundi áfram og gefa nýjum ræðumanni orðið þegar hæstv. fjármálaráðherra lætur ekki sjá sig í salnum. Mér finnst það bara ekki í lagi. Ég hvet til þess að gert verði hádegishlé og kannað hvort hæstv. fjármálaráðherra geti verið hérna við í eftirmiðdaginn þegar hann er búinn að næra sig eða spjalla við þá sem hann er að spjalla við eða var að spjalla við frammi í matsal síðast þegar ég sá hann. Hæstv. fjármálaráðherra var líka með stórt mál á dagskrá í gær og hann lét ekki sjá sig í salnum. Það var að vísu síðari umræða um þingsályktunartillögur og nefndarfólk var hér til staðar, en engu að síður hefði verið ástæða til að hæstv. fjármálaráðherra sýndi þeirri umræðu þá lágmarksvirðingu að fylgjast með henni, taka jafnvel þátt í henni, svara spurningum, en það gerði hann ekki. En hér er hann að mæla fyrir frumvarpi sem ríkisstjórnin hefur nú ekki montað sig svo lítið af, haldið skrautsýningar í Hörpunni með aðkeyptu fólki. Mér finnst það ekki við hæfi að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki sitja í salnum og vera í umræðunni. Ég sé að hann er kominn í dyrnar með kaffibollann og verði hæstv. ráðherra að góðu, en ég ætlast til þess að hann sitji hér í salnum það sem eftir er þessarar umræðu. [[Gripið fram í.]]Já. Það er ekki til mikils mælst.
Virðulegi forseti. Ég tek hér til máls en er í raun enn þá að móta mér skoðun á þessu máli. Ég verð að segja að mér hefur þótt þessi leið áhugaverðari af þeim tveimur sem voru boðaðar af ríkisstjórnarflokkunum við stjórnarmyndun, þ.e. mér finnst hún ekki jafn vond og hin og reyndar hef ég gegnum tíðina verið frekar hlynntari henni en á móti henni, en þó ekki á þeim forsendum og hún jafni kjörin eða stuðli að jöfnuði vegna þess að ég tel hana ekki gera það. Hins vegar er þetta, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kom inn á áðan, einnig efnahagsaðgerð. Það sem ég velti fyrir mér núna er hvers vegna sé þörf á þessari efnahagsaðgerð áfram í ljósi þess að skuldir heimilanna hafa lækkað mjög mikið. Það var þannig við upphaf kjörtímabilsins samkvæmt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að skuldir heimilanna voru yfir 100% af landsframleiðslu, sem er vissulega sjálfstætt efnahagslegt vandamál, en síðan hefur efnahagurinn batnað mjög mikið. Það er að mínu mati mestmegnis vegna ferðaþjónustunnar og ákveðinnar efnahagslegrar heppni, sem dæmi hefur heimsmarkaðsverð á olíu verið lágt og ýmislegt fleira spilar inn í sem er í sjálfu sér ekki endilega í höndum ríkisstjórnar. Það er svo önnur umræða. Eftir stendur að ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna er þörf á þessu sem efnahagsaðgerð með hliðsjón af breyttum aðstæðum. Aftur á móti, þótt ég sé kannski ekki alveg jafn langt til vinstri og hv. þingmaður sem talaði á undan mér, þá er ég heldur ekki það langt til hægri að ég taki þvert fyrir alla stýringu á hagkerfinu. Mér finnst hún stundum vera við hæfi og það þurfi alltaf að meta það eftir því hvað um er að ræða. Þegar kemur að því að stýra hvernig fólk fjárfestir í ævikvöldinu þykir mér það áhugaverð spurning, svo ekki sé meira sagt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé samfélagslega nauðsynlegt að skylda fólk með einhverjum hætti til þess að leggja fyrir. Ég tel svo vera af meira og minna sömu ástæðu og ég aðhyllist skólaskyldu vegna þess að á einum kafla í lífinu er maður ekkert endilega að pæla í því hvað gerist áratugum seinna. Afleiðingarnar af slíku einföldu og í raun og veru mjög eðlilegu hugsunarleysi eru mjög slæmar, ekki bara fyrir einstaklinginn heldur fyrir samfélagið sem heild. Þaðan kemur réttlætingin í mínum huga fyrir fyrrnefndri stjórn. Það er ekki algjörlega einkamál fólks hvernig ævikvöldið fer hvað varðar sparnað og slíkt. Ég aðhyllist því ákveðið ríkisinngrip þegar kemur að því að stýra fjárfestingu fólks í ævikvöldinu. Hins vegar velti ég fyrir mér, og það er meira til að spyrja en að svara því endilega, hvort við eigum að stýra því hvort fólk fjárfesti í húsnæði sem það mun vissulega þurfa alla ævi eða hvort það fjárfesti í sjóði sem ber vonandi einhverja ávöxtun og fylgir verðlagi þannig að fólk geti haft tekjur á ævikvöldinu án þess að lenda í miklum vandræðum. Þessi hugmynd sem við ræðum hér fæddist eftir hrun, fæddist eftir því sem ég fæ best séð rétt fyrir alþingiskosningar 2013 þegar umræðan einkenndist mjög mikið af vonbrigðum vegna þróunar á húsnæðismarkaði í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Ég upplifði þetta alltaf þannig að hv. Framsóknarflokkur var alltaf að lofa þessum ókeypis peningum og allt það, eins og ég kalla það, og það var aðferð sem ég hef orðið meira og meira á móti eftir því sem ég hef pælt meira í henni. Hún er bæði óréttlát og óskynsamleg og vond nýting á skattfé, ég gæti reyndar farið með pistil hér á eftir um það hvað mér finnst sú hugmynd vond. En þessi aðferð hefur mér þótt skynsamlegri og ekki síst vegna þess að hún einkennist ekki af alveg sama popúlisma verð ég að segja eins og hin aðferðin sem Framsóknarflokkurinn predikaði á sínum tíma. Mér finnst samt sem áður eins og hún sé svar við þeim popúlisma og þeirri háværu kröfu sem var til staðar í alþingiskosningunum 2013. En þótt hún sé að mínu mati skynsamlegri þá kem ég aftur að þessari spurningu sem ég velti fyrir mér í kjölfar orða hæstv. ráðherra um að hér sé um efnahagsaðgerð að ræða, því ég tel að ekki sé endilega þörf fyrir hana lengur. Efnahagsaðstæður eru einfaldlega ekki eins og þær voru 2013, hvað þá 2009 og 2010 eftir hrunið 2008, þannig að mér finnst réttlætingin fyrir þessu máli hafa í raun dvínað með tímanum. Á móti kemur að ég get alveg skilið það og tekið undir að ef það er eitt sem maður mundi vona að allir hefðu á ævikvöldinu sem og fyrr væri það þak yfir höfuðið. Þetta er ofboðslega eðlileg fjárfesting fyrir hinn almenna borgara. Mér finnst það vega upp á móti. Í raun má spyrja hvort það sé eðlilegra að hvetja fólk til þess að kaupa eitthvað slíkt, húsnæði er fjárfesting sem það skilur, sem það þarf persónulega og hefur betri yfirsýn yfir en kannski nýtingu lífeyrissjóðanna á iðgjöldum og uppsöfnuðum sparnaði. Þetta eru eins og ég segi vangaveltur hjá mér, það er bara vegna þess að málið er enn þá auðvitað í 1. umr. fyrir utan það að vera frekar áhugavert. Það eru nokkrir hlutir sem ég velti fyrir mér í sambandi við þetta frumvarp sem ég býst nú við að lesa betur og nefndarálit í samræmi við aðra þingmenn eftir því sem fjallað er um málið á Alþingi. En það er t.d. þessi þök, af hverju eru þau þar sem þau eru? Hvers vegna eru þau tilgreind í tilteknum krónutölum? Væri ekki eðlilegra að miða við einhverja breytu sem breytist með tímanum? Það er ýmislegt slíkt sem ég hugsa að verði skýrara eftir því sem málið fær meiri umfjöllun hér á Alþingi. Hitt er það sem ég hef alltaf mestar áhyggjur af þegar kemur að húsnæðiskaupum þjóðarinnar, það er raunhæft aðgengi að upplýsingum. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan í svari við andsvari mínu að fjármálastofnanir leggja sig meira fram núna við það að upplýsa neytandann um skilmála og afleiðingar ákvarðana en fyrir hrun, enda, var þetta náttúrlega bara vitleysa hvernig við Íslendingar höguðum okkur fyrir hrun. Það verður bara að segjast eins og er. Það var fráleitt hvernig við fórum með lán og peninga á þessum tíma fyrir hrun. Þótt ekki hafi allt lagast eftir hrun í fjármálakerfinu þá voru vissulega einhverjir lærdómar dregnir af því. Eitt hlýtur auðvitað að vera það að bankinn vilji að neytandinn skilji þetta sem best. Aftur á móti held ég að það sé líka mikil tilhneiging, ekki síst í stjórnmálunum en líka almennt hjá sérfræðingum og þar á meðal sérfræðingum fjármálastofnana, að ofmeta raunverulegan skilning neytandans á því sem hann er að gera. Eins og ég kom inn á áðan þá hef ég oft tekið eftir því þegar ég ræði við fólk sem er ýmist að íhuga að taka húsnæðislán eða tók húsnæðislán að það hefur mjög takmarkaðan skilning á láninu, upplifir sig máttlaust gagnvart þessum orðum og hugtökum sem einhverjir sérfræðingar segja þeim að þýði hitt og þetta. Mér finnst það vera stórt vandamál, algjörlega burt séð frá því hverjum það er að kenna. Það er hægt að segja: Jú, bankinn á að kynna þetta betur. Það er alveg hægt að segja að neytandinn eigi að kynna sér þetta betur. Gefum okkur að það sé satt. Það lagar ekki vandamálið að finna út hverjum það er að kenna. Ég vil meina að þetta sé raunverulegt vandamál. Það hvernig fólk hagar sínu lánum, hvernig lánafyrirkomulagið er vegna húsnæðiskaupa, fer eftir mörgum þáttum í persónulegu efnahagslegu lífi þeirra, til að mynda atvinnuöryggi, hvort tekjurnar séu sveiflukenndar eða ekki, hvort þær séu fyrirsjáanlega sveiflukenndar eða ekki og auðvitað greiðslubyrði að sjálfsögðu og væntingar til þess hversu lengi það ætlar að eiga húsnæðið. Ef maður ætlar sem dæmi að eiga húsnæði, er algjörlega ákveðinn í því að eiga húsnæði til 40 ára þá er kannski ekki alveg tímabært að fríka út yfir lækkandi húsnæðisverði eftir fimm ár ef maður ætlar hvort sem er að eiga það í 35 ár í viðbót. Það er ýmislegt svona sem ég veit bara af reynslu af því að tala við fólk að það áttar sig ekki á. Ég fullyrði því að það er upplýsingaskortur til staðar og hann er vandamál. Það vandamál verður ekki leyst með því að kenna einfaldlega neytandanum um, sama hversu réttmætt það kann að vera út frá einhverjum umkenningareglum eða hvernig svo sem fólk vill fara að því að réttlæta sín sjónarmið. Það var eitt sem ég tók eftir í frumvarpinu. Nú skil ég þetta frumvarp ágætlega eða tel mig gera það. En ég veit hins vegar að hinn almenni borgari sem er ekki mikið að pæla í þessum lánum mun skilja þetta frekar illa, held ég. Ég held að það geri það að verkum að flækjustigið við að taka húsnæðislán aukist pínulítið áfram. Það er ekki í sjálfu sér vont svo lengi sem pælt er í því að koma einhvern veginn til móts við það. Sérstaklega tók ég eftir því í 5. málslið 5. gr. að upplýsingaskyldan er hjá vörsluaðila en ekki hjá lánveitanda. Miðum við það að einstaklingur fær upplýsingar frá bankanum sínum um stöðu lánsins og afborganir og gefum okkur að þetta sé verðtryggt jafngreiðslulán sem er flókið og erfitt fyrir venjulegt fólk eða flest fólk að reikna út nema það leggi þó nokkurn metnað í það - það er kannski í lagi fyrir fólk sem er mikið að pæla í þessum málum svo sem þingmenn sem eru að kynna sér þingmál eða sérfræðinga í banka eða ráðgjafa, eitthvað því um líkt, en fyrir fólk sem er einfaldlega að leita að þaki yfir höfuðið og finna eitthvert lán sem virkar fyrir það, þá krefst þetta þó nokkuð mikillar heimavinnu sem fólk af einni eða annarri ástæðu stundar ekki eða telur sig ekki geta unnið eða miklar fyrir sér eða hver svo sem ástæðan er, og allt veldur þetta því að fólk skilur þetta ekki mjög vel. Sem dæmi þá hefði ég haldið, varðandi það sem kemur fram í 5. málslið 5. gr., að það væri auðveldara fyrir neytandann að upplýsingaskyldan væri alfarið á könnu lánveitandans þannig að það væri skýrara hvað sé í gangi. Mér finnst alltaf svolítið leiðinlegt að hlusta á fólk segja, með réttu, að það skilji ekkert í láninu sínu. Það fær einhverja útprentun, það sér einhverjar tölur og það eru alls konar fiff til þess að láta verðtryggð jafngreiðslulán sem eru sérstaklega flókin virka fjárhagslega, en sá fórnarkostnaður fylgir að neytandinn skilur ekki hvað hann er að gera. Þegar neytandinn skilur ekki hvað hann er að gera þá er miklu, miklu líklegra að hann geri mistök eðli málsins samkvæmt. Það er eðli upplýsingaskorts sama af hvaða ástæðum hann kemur til. Ég held að það sé eitthvað sem við þurfum að einbeita okkur meira að, að auka upplýsingaskylduna. Þá verð ég reyndar að viðurkenna hérna á lokamínútunum að ég hef enga galdralausn á því. Bankarnir eru nú þegar með ágætar reiknivélar sem lýsa þessu ágætlega ef maður setur inn verðbólguna, en það er samt háð því að fólk skilji hugtökin sem bankarnir nota. Í mínum draumaheimi hvað þetta varðar mundi enginn taka húsnæðislán án þess að skilja til hlítar hvað þessi orð þýða, hvaða áhrif þetta hefur og hvaða þætti eigi að taka til hliðsjónar þegar fólk ákveður hvaða lán henti því best, t.d. hvort tekjurnar séu sveiflukenndar eða ekki, hversu öruggar þær eru, hversu líklegar þær eru til að fylgja verðlagi o.s.frv. Annað sem margir gleyma að pæla í er að það er misjafnt eftir stéttum og starfssviðum hversu seint fólk getur búist við því að launin hækki í kjölfar verðbólgu. Sumar stéttir eru mjög veikar fyrir verðbólgu vegna þess að þær hækka seinna í launum en aðrar á meðan aðrar stéttir geta gengið að því sem vísu, vegna þess að það er samkeppni í iðnaðinum eða hvaðeina, að laun þeirra fylgi verðlagi í meginatriðum fyrir utan kannski einstaka atriði eins og hrunið 2008. Það er margt í þessu sem mér finnst þurfa að bæta þegar kemur að upplýsingum til neytandans. Ég fullyrði reyndar að ef það væri bara eitt atriði sem við gætum gert til þess að bæta möguleika fólks á því að ráða við sín lán þá væri það að laga þetta. En ég hef engar galdralausnir. Mér þykir rétt að vekja athygli á því. Nú hef ég ekki mikinn tíma eftir. En ég velti fyrir mér hvaða áhrif aðgerðin muni hafa á greiðslumat, sér í lagi gagnvart óverðtryggðum lánum. Hér er vissulega ákveðinn hvati til að taka óverðtryggð lán. Ég mundi nú ekki kalla það forræðishyggju eins og ég hef heyrt hér á göngunum, ég tel svo ekki vera. Þetta er hvati en ekki forræðishyggja. Hér er ekki verið að taka ákvarðanir fyrir fólk heldur veita því möguleika. En ég hygg að það muni hafa áhrif á greiðslumatsferlið. Ég óttast að í því leynist hætta á því að ágóðinn verði tekinn til bankanna, sem er að mínu mati auðvitað alltaf tilfellið þegar hrært er í þessum efnum. Enn sem komið er þá hyggst ég greiða atkvæði með frumvarpinu nema eitthvað verra komi í ljós, þó auðvitað með þeim fyrirvara að hér er um ófullkomna leið að ræða. Henni fylgja kostir og gallar og það er matsatriði hjá okkur öllum hvort vegi þyngra. Því þykir mér mikilvægt að við áttum okkur á afleiðingum þess að samþykkja þetta mál.
Virðulegi forseti. Við erum að hefja atkvæðagreiðslu annars vegar um fjármálastefnu og síðan á eftir um fjármálaáætlun. Hér erum við í fyrsta sinn að leggja fram langtímastefnumörkun í fjármálum og sú sem liggur fyrir byggir á þeim gríðarlega árangri sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins hefur náð á þessu kjörtímabili og er viðurkennt um allan heim að sé einstök. Þær horfur sem við höfum í efnahagsmálum þjóðarinnar til þess að bæta í innviði, hvort sem er í velferðarmálum, samgöngumálum, heilbrigðismálum, menntamálum eða öðrum þeim innviðum sem við þurfum að bæta verulega í - hér eru tækifæri til þess, innan fjármálaáætlunarinnar á grundvelli þessarar stefnu. Það er aðalatriðið að við horfum til lengri tíma til að tryggja stöðugleika þannig að það sem við bætum í haldi.
Virðulegi forseti. Það eru þó nokkur tímamót þegar þessi þingsályktunartillaga, sem í þessu formi er í fyrsta sinn lögð fyrir þingið, kemur til afgreiðslu. Ég þakka fyrir gott samstarf við fjárlaganefnd sem hefur gefið út mikið nefndarálit um málið. Þetta eru breiðu línurnar og sagan um horfurnar í ríkisfjármálum til næstu ára og það er góð saga. Það er bjart fram undan, það er svigrúm til að auka við á útgjaldahliðinni til brýnna samfélagsmála en á sama tíma fara skuldir lækkandi. Í þessari áætlun er sömuleiðis svigrúm fyrir enn frekari áherslubreytingar eftir því sem tímanum vindur fram, vegna þess að það er góður varasjóður til staðar hverju sinni. Þetta er einhver bjartasta langtímaáætlun sem ríki í okkar heimshluta getur teflt fram við núverandi aðstæður. Það er fagnaðarefni. Það reynir síðan á þingið í framhaldinu hvort menn vilja halda sig við þá stefnumörkun sem birtist í fjármálastefnunni, að hér verði ríkissjóður rekinn með afgangi, [[Forseti hringir.]]og að sígandi lukka sé best þegar kemur að ríkisfjármálum, að við getum smám saman af aga og ábyrgð byggt upp lífskjörin í landinu. Til þess eru svo sannarlega tækifæri.
Virðulegi forseti. Ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu þessa máls og líka næsta máls. Ég tel að sá árangur sem við höfum náð á þessu kjörtímabili hafi byggt á áherslum stjórnarsáttmála Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins um að lækka skuldir heimilanna og hækka laun fólks. Sú vinna sem ég hef verið að vinna hefur verið í samræmi við þann stjórnarsáttmála. Hér er hins vegar verið að tala um næsta kjörtímabil. Það liggur ekki fyrir neitt samkomulag um það með hvaða hætti er ætlunin að standa að því samstarfi ef það verður. Ég hef látið vita af þessum fyrirvara mínum í gegnum allt þetta mál, að það sé ekki hugað nægilega vel að lífeyrisþegum, barnafjölskyldum, og mér þykir leitt að ég skuli ekki geta stutt þetta mál.
Herra forseti. Það skiptir mjög miklu máli að ríkisfjármálastefna stjórnvalda og peningamálastefna Seðlabanka Íslands vinni saman að því að draga úr hagsveiflum og tryggja efnahagslegan stöðugleika. Veikleikar fjármálastefnunnar hvað þetta varðar eru á tekjuhliðinni og eru til komnir vegna þess að ríkisstjórnin hefur afsalað sér tekjum á kjörtímabilinu og rétt þeim sem hafa nóg fyrir á sama tíma og bóta- og velferðarþjónusta og almannatryggingar eru afar aðkallandi, eins og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra benti á áðan, og fjárfestingarþörf mikil í samgöngukerfinu. Við jafnaðarmenn getum ekki samþykkt slíka stefnu og greiðum atkvæði gegn henni, enda ber hún með sér misskiptingu og ójöfnuð.
Herra forseti. Í stefnunni og áætluninni er ekki að finna merki þess að efnahagsstefna stjórnvalda til næstu ára muni treysta efnahagslegan stöðugleika. Skattstefnan mun verða til þess að auka bilið milli ríkra og fátækra, enda hefur ríkisstjórnin horfið frá beitingu tekjuskattsálagningar í jöfnunarskyni um leið og hún ákveður m.a. að leggja ekki auðlegðarskatt á hina ríkari í samfélaginu. Áform ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisskulda eru veikburða og byggja helst á sölu hlutafjár í viðskiptabönkunum sem á svo að auka getu ríkissjóðs til að byggja upp velferðarkerfið. Engin áætlun er lögð fram ef áformin um söluna ganga ekki eftir. Fullyrðingar fjármálaráðherra um að áætlanir ríkisstjórnarinnar um að þróun opinberra fjármála séu til að styrkja velferðarkerfið og bæta þjónustu þess við landsmenn eiga sér því ekki stoð. Heilbrigðiskerfið er fjárvana, ekki kemur fram í áætluninni að bæta eigi kjör öryrkja og eldri borgara á komandi árum, dregið er úr félagslegum stöðugleika með því að veikja mikilvæg stuðningskerfi á borð við húsnæðis- og barnabótakerfin, undanhald er í umhverfis- og loftslagsmálum og ríkisstjórnin hefur því sýnilega engin áform um að sinna þessum mikilvægu málum af myndugleik. En umfram allt sjáum við daglega að það er engin samstaða ríkisstjórnarflokkanna [[Forseti hringir.]]um ríkisfjármálaáætlunina og í raun afar fátt yfirleitt þegar hingað er komið. Hún er umboðslaus. Við vinstri græn getum ekki stutt þessa áætlun.
Virðulegi forseti. Við styðjum hvorki fjármálastefnuna né fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar. Stefnan er ekki fjölskylduvæn eða góð fyrir barnafjölskyldur, það er alveg greinilegt, og svo virðist sem barnabætur eigi aðeins að vera fyrir þá sem allra verst standa. Tekjuáætlunin er ekki nógu góð að okkar mati. Það er eitt og annað sem er ekki alvitlaust en heilt á litið getum við ekki stutt þessa stefnu.
Forseti. Við píratar erum fylgjandi langtímahugsun í stefnumótun og því ákaflega dapurlegt að þegar farið er í svona stefnumótunarvinnu sé hún ekki gerð á einhverjum þverpólitískum grunni, þannig að hægt sé að standa við það sem lagt er upp með til langs tíma. Ég get ekki annað en tekið undir orð þeirra fjögurra þingmanna sem tjáðu sig á undan mér, m.a. hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, að það er ekki brugðist við því sem hefur verið kallað eftir. Mér finnst m.a. mjög furðulegt að ekki sé brugðist við áskorun til ríkisstjórnar og þingsins í heild um að setja það neyðarástand sem hér er í heilbrigðismálum á oddinn.
Virðulegi forseti. Með því að vinna eftir þessum nýsamþykktu lögum er verið að leggja grunninn að aga og ráðdeild og langtímaáætlunum í opinberum fjármálum. Það þýðir að ef við ætlum að ná þeim árangri að þeir stjórnmálamenn sem láta sig þessi mál varða lofi ekki bara einhverju sem er ekki hægt að standa við, þeir útskýri líka hvernig á að fjármagna það. Þessi áætlun er eins og stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið, þ.e. verið er að leggja höfuðáherslu á uppbyggingu í heilbrigðismálum og velferðarmálum. Hver sá sem vill getur séð það í tölum. Það er hins vegar áhugavert þegar hv. stjórnarandstaða talar eins og hún talar hér, þegar menn rýna í það hverju hún er að lofa í skattamálum, hún er að lofa, hóta, að skatta tekjulága eldri borgara með svokölluðum auðlindaskatti sem síðasta ríkisstjórn lofaði að endurnýja ekki. Sömuleiðis [[Forseti hringir.]]leggur hún áherslu á að hækka skatta á millistéttina í landinu. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég ætla að vona að hæstv. forsætisráðherra farnist ekki eins og Ikarusi forðum að hann fljúgi svo nálægt sólinni í gleði sinni yfir eigin afrekum að bráðni af honum vængirnir. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að leiðrétta hæstv. forsætisráðherra, þetta er að sjálfsögðu ekki í fyrsta sinn sem menn vinna með ríkisfjármálaáætlanir til meðallangs tíma en í nýju lögformlegu samhengi. Það er rétt, Íslendingar hafa náð ótrúlega vopnum sínum efnahagslega frá hinu skelfilega hruni sem varð hér haustið 2008, en þar er um samfellt bataferli að ræða frá síðari hluta árs 2010. Þeir sem fyrst og fremst eiga þakkir skildar og eiga mestan heiðurinn af þessu er íslenska þjóðin sem hefur sýnt þrautseigju og þolgæði í gegnum þá erfiðleika og er að uppskera vonandi í samræmi við það. Það er frekar ódýrt að ætla að skreyta sig rétt fyrir kosningar með lánuðum fjöðrum frá þjóðinni eða öðrum sem með erfiði sínu hafa lagt af mörkum í að koma okkur þangað sem við erum komin, það er svona frekar ódýrt. Ef það á að vera eina innlegg framsóknarmanna til þessarar kosningabaráttu, að slá eign sinni [[Forseti hringir.]]á erfiði þjóðarinnar og allra annarra þá óska ég þeim alls góðs með það.
Virðulegi forseti. Ég held að ágætt sé að rifja upp þegar síðasta ríkisstjórn lagði fram sambærilegt plagg um ríkisfjármál fyrir árið 2009–2013, að þá stóð þar ekki steinn yfir steini. Verðbólgan var langt umfram það sem spáð var og hagvöxtur langt undir því sem áætlanir gerðu ráð fyrir. Í þessari ríkisfjármálaáætlun er lagt til að hér verði agi og ábyrgð til næstu ára og við reynum að koma böndum á verðbólgu og auka hagvöxt jafnt og þétt. Það er líka svigrúm innan þessarar áætlunar til að auka til velferðarmála og samgöngumála. Það finnst mér vera góð tíðindi. Ég vil gjarnan setja meira í þá málaflokka en það verður að vera gert með ábyrgð og ráðdeild að leiðarljósi. Þess vegna mun ég styðja þessa áætlun.
Virðulegur forseti. Þegar maður heyrir minnst á heimsmet í samhengi við íslenskan efnahag þá setur að manni ákveðinn hroll því að sporin hræða. Við erum vön miklum dýfum. Ef við erum á leiðinn upp á einhvern öldutopp þá vitum við yfirleitt hvað bíður okkar. Við í Bjartri framtíð styðjum ekki þessa áætlun eða stefnu, m.a. vegna forgangsröðunar í útgjöldum og kyrrstöðunnar í velferðarkerfinu, en ekki síður vegna kyrrstöðunnar sem boðuð er í tekjuhliðinni þar sem ekki er gert ráð fyrir því að almenningur fái réttlátan arð af sameiginlegum auðlindum. Þetta er því miður plagg sem horfir fram á kyrrstöðu.
Virðulegi forseti. Það er tvennt sem hefur legið fyrir þinginu í þessu efni, annars vegar stefnan, fjármálastefnan, hvert skal stefna varðandi heildarafkomuna og skuldaþróunina bæði fyrir ríki og sveitarfélög. Mér finnst nokkuð dapurlegt ef þingið getur ekki komið sér saman um það, ekki einu sinni um þessi meginmarkmið. En þó er hér að ég tel meiri hluti fyrir því hvert skuli stefna vegna þess að þarna eru undir gríðarlega miklir hagsmunir. Síðan er það hvernig við ætlum að skipta svigrúminu sem verður til staðar á hverju ári í langtímaáætluninni. Það er eðlilegt að menn takist á um það, ég geri ekki ágreining um það. Mér finnst rökin hins vegar frekar haldlítil verð ég að segja fyrir minn smekk. Hér erum við að leggja upp með áætlun þar sem afkoma verður af ríkisrekstrinum upp á 25–35 milljarða á ári, samt boða menn skattahækkanir. Við erum að tala um 10% útgjaldavöxt yfir tímabilið á frumgjöldunum en samt boða menn aukin útgjöld. Mér finnst þetta [[Forseti hringir.]]léttvægur málflutningur, harla lítils virði og verð [[Forseti hringir.]]að segja: Hérna ættu menn að tala af meiri ábyrgð [[Forseti hringir.]]og í skattamálum, tala skýrt. [[Forseti hringir.]]Hvaða skatta á að hækka?
Virðulegur forseti. Ég er kominn hingað upp til að freista þess einmitt að tala skýrt í skattamálum og greina frá því hvað við í Bjartri framtíð viljum í þeim efnum og greinum frá í nefndaráliti okkar þingmanns í fjárlaganefnd. Við viljum sjá miklu meiri áherslu á að innheimta gjöld af auðlindanotkun á Íslandi. Ísland er ríkt af auðlindum og okkur í Bjartri framtíð finnst að við séum einfaldlega að gefa þær auðlindir í burtu og höfum verið að gera um árabil. Við eigum að fá miklu hærri gjöld af notkun fiskveiðiauðlindarinnar eins og verið er að gera í Færeyjum. Við eigum að selja raforku til stórnotenda á miklu hærra verði eins og Landsvirkjun hefur boðað um árabil, það á að gera og sækja þar með fé í opinbera sjóði. Ferðaþjónustan nýtur góðs af gæðum landsins, viðkvæmri náttúru. Við erum ekki að innheimta nægileg gjöld þaðan. Við tölum býsna skýrt í þessu. Við sjáum ekki í þessari fjármálaáætlun að neinar áherslubreytingar séu í þá átt. Bara af þeim ástæðum, svo ekki sé talað um forgangsröðun í útgjöldum sem væri hægt að auka með þessu móti en ekki skattahækkunum á almenning, [[Forseti hringir.]]þá getum við ekki greitt þessu atkvæði.
Herra forseti. Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar dregur upp framtíðarsýn til næstu fimm ára sem okkur í Samfylkingunni lýst satt að segja ekkert á. Nái áætlun stjórnarflokkanna fram að ganga mun misskipting aukast, velferðarkerfið og skólar veikjast enn frekar og vegakerfið molna. Stuðningur við barnafjölskyldur verður minni og kjör þeirra sem treysta á greiðslur almannatrygginga versna miðað við lægstu laun. Þetta er framtíðarsýn sem jafnaðarmenn geta alls ekki stutt. Við greiðum því atkvæði gegn fimm ára ríkisfjármálaáætlun Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.
Virðulegi forseti. Við erum hér að leggja upp með fjármálaáætlun og ef hún nær fram að ganga þá verðum við með skuldminnstu þjóðum heims. Hvað þýðir það? Það þýðir að við höfum ráðrúm til að gera betur í þeim málaflokkum sem við viljum gera vel í. Það þýðir sömuleiðis að hér verði stöðugleiki, sem eru bestu fréttirnar fyrir heimilin og almenning í landinu. Síðan verður hver og einn að meta það hversu trúverðugur málflutningur hv. stjórnarandstöðu er í þessum málum. Ég vil vekja athygli á því vegna þess að menn skauta svolítið létt frá þeim skattahækkunum sem hv. stjórnarandstaða boðar. Auðlegðarskatturinn svokallaður sem síðasta ríkisstjórn lofaði að endurnýja ekki, tekið var út hverjir greiddu hann, og þeir sem fóru verst út úr því voru tekjulágir eldri borgarar. Það eru kaldar kveðjur sem eldri [[Forseti hringir.]]borgarar þessa lands fá frá hv. stjórnarandstöðu.
Herra forseti. Það kemur mér ekki á óvart að samúð Sjálfstæðisflokksins og sérstaklega hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sé með auðugasta fólkinu í landinu. Hann leggur lykkju á leið sína í ræðustólinn til þess að fjalla um það hversu bágt það eigi. Þessi ríkisfjármálaáætlun mun hvorki byggja upp né styrkja velferðarsamfélagið á Íslandi. Ég virði hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að sitja hjá við hana. Kosturinn við hana er einn; hún verður ákaflega skammlíf því að sú lagaskylda hvílir nú á nýrri ríkisstjórn að leggja fram sína eigin áætlun strax í byrjun nýs kjörtímabils. Það er líka það eina góða sem ég sé við þetta plagg í raun og veru. Lélegust er þessi áætlun og óraunhæfust þegar kemur að uppbyggingu innviða samfélagsins. Hún er algerlega ósjálfbær hvað það varðar að halda við og byggja upp vegakerfið og aðra innviði í landinu. Þar er verið að mynda risavaxna skuld við framtíðina. Þeir menn sem mest tala um ábyrgð ættu að hugleiða það að ein aðferðin til að [[Forseti hringir.]]búa til skuld er að svelta og vanrækja þannig fjárfestingar [[Forseti hringir.]]í innviðum samfélagsins að það komi komandi kynslóðum í koll.
Virðulegur forseti. Svo það sé alveg á hreinu er Björt framtíð mjög fylgjandi lögum um opinber fjármál og þeirri langtímasýn sem er hugsuð eða kemur fram í þeim lögum, en við erum ekki að greiða atkvæði um þau. Við erum að greiða atkvæði um fjármálaáætlun og við erum andvíg henni. Við hefðum gert þessa áætlun öðruvísi. Eitt af því sem kemur t.d. á óvart er hversu litlar kerfisbreytingar eru fyrirhugaðar. Það er ekki mjög metnaðarfull framtíðarsýn þegar kemur að því hvernig við ætlum að hugsa kerfin okkar upp á nýtt með það að markmiði að reyna að ná fram hagræðingu, talandi um heilbrigðiskerfið sem dæmi. Hvernig ætlum við að nýta peningana betur sem nú þegar eru í kerfinu? Ekki mjög metnaðarfullt. Ýmislegt í áætluninni er virkilega athugavert, m.a. samgöngumálin eins og komið var inn á hér, þannig að við munum greiða atkvæði gegn þessari fjármálaáætlun.
Virðulegi forseti. Það sem er gleðilegt við langtímaáætlunina er að við höfum einmitt stóraukið svigrúm til þess að bæta í fjárfestingu innviða. Vildi ég geta gert enn meira? Já, ég mundi sjálfsagt vilja gera enn meira, t.d. í samgöngumálum og vonandi skapast aðstæður til að gera enn meira þar. Við erum að setja 30 milljarða í heilbrigðiskerfið umfram launa- og verðlagsbreytingar sem fylgja öllum þeim starfsmannafjölda sem þar er, 30 milljarða. Við erum í fyrsta skipti að sýna fram á það með tölum hvernig á að borga fyrir nýjan spítala, kaupa nýjar þyrlur, kaupa Herjólf o.s.frv. og skila ríkissjóði með 25–35 milljarða afgangi á hverju einasta ári og greiða niður skuldir. Menn geta komið hingað og sagt: Við viljum eyða meiri peningum, við viljum að meiru verði eytt úr ríkissjóði. Gott og vel. En á hvers kostnað á það að vera? Á það að vera á kostnað umsvifa annars staðar í hagkerfinu eða er mönnum bara sama um verðbólguna? Ætla menn að ná sátt við vinnumarkaðinn um að draga úr launagreiðslum vegna þess [[Forseti hringir.]]að ríkið ætli að taka meira til sín? Það verður að vera eitthvert heildarsamhengi í þessu. Það verður að vera heildarsamhengi. [[Forseti hringir.]]Um það fjallar fjármálastefnan sem er ábyrg. Það er bjart fram undan. [[Forseti hringir.]]Við vildum [[Forseti hringir.]]eflaust öll hafa aðeins meira, en það [[Forseti hringir.]]verður þá að vera raunsæi í þeim hugmyndum.
Herra forseti. Ég held að megi segja um þessa tillögu að hrygglengjan í henni er smíði sérstaks mismununartækis sem á að verða við lýði gagnvart ungu fólki í landinu næstu tíu árin, sérstakt mismununarinstrúment sem á að auka verulega á aðstöðumun ungra fjölskyldna í landinu hvað varðar möguleika á að koma sér upp húsnæði. Ég skal fara yfir þetta betur og rökstyðja nokkrum orðum og vænti þess m.a. að hæstv. fjármálaráðherra leggi eyrun við. Jú, hver og einn einstaklingur á á tíu ára tímabili að geta lagt fyrir af séreignarsparnaði sínum sem nemur 500 þús. kr. frá sér og launagreiðandanum í tíu ár. Það sem meira er, ríki og sveitarfélög gefa eftir tekjuskatt og útsvar af þessum séreignarsparnaði sem aldrei kemur þar af leiðandi til skattlagningar. Rétturinn er bundinn einstaklingi þannig að hjón og sambýlisfólk geta tvöfaldað þessa fjárhæð, þá eru það 10 milljónir. Skattaeftirgjöfin, framlag hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, er af stærðargráðunni 1,5–2 milljónir í fyrra tilvikinu og 2–4 milljónir í seinna tilvikinu, eftir því til hvers konar skattlagningar þetta kæmi, í lægra eða efra þrepi. Þetta eru umtalsverðir fjármunir. Hvers vegna er þetta mismununartæki? Þetta er félagslegur píramídi á hvolfi. Það er vegna þess að framlag ríkisins og sveitarfélaganna er þeim mun meira sem tekjur viðkomandi eru hærri þangað til þakinu er náð. Þetta er félagslegur píramídi á hvolfi. Þetta er hliðstætt því að reglurnar um persónufrádrátt væru þannig að hann væri 0 kr. fyrir lágmarkslaun en færi síðan vaxandi í áföngum upp í 50 þús. kr. eða svo eftir því sem launin hækkuðu. Dytti einhverjum manni í hug að hafa þannig persónufrádrátt, að fara þannig að í skattkerfinu? Nei. Við skulum horfa smástund fram hjá því að hér sé um að ræða eftirgjöf á skatttekjum ríkis og sveitarfélaga sem aldrei koma til vegna þess að í stað þess að menn greiði annaðhvort staðgreiðslu af launum sínum eða að menn setji óskattaðan séreignarsparnað inn í kerfið og taki hann út síðar í bráðum tilvikum þá kemur fullur tekjuskattur og útsvar af þessum fjármunum, af því að þetta eru skattskyldar launatekjur. Horfum fram hjá því. Segjum bara að um sé að ræða fjármuni beint úr ríkissjóði. Tökum þrjár fjölskyldur sem eru eins settar á sínu æviskeiði, 30–35 ára, segjum hjón eða par með eitt barn. Allar eiga sér þær þann draum að komast í eigið húsnæði en kerfið er þannig frá ríkinu að ein fjölskyldan fær 0 kr., sú í miðið fær 2 milljónir og best setta fjölskyldan fær 4 milljónir frá ríki og sveitarfélögunum. Þessi mismunun raungerist að vísu ekki nema á tíu árum, en útkoman er nákvæmlega þessi, eins og við værum að setja upp kerfi sem mætti þannig ungum fjölskyldum í landinu, sem ættu sér þann draum að eignast húsnæði, að sumar þeirra fengju 0 kr., aðrar fengju 2 milljónir og enn aðrar 4 milljónir, því að það verður niðurstaðan að tíu árum liðnum. Aðstæður þessara fjölskyldna gætu t.d. verið þannig að fyrsta fjölskyldan er með lágar tekjur, hún er aðflutt eða hefur þurft að leigja sér húsnæði, á ekki kost á því að búa heima hjá foreldrum. Hún kemst aldrei í þær aðstæður að spara neitt í séreignarsparnaði. Hún hefur ekki ráð á því. Hún fær 0 kr. [[Gripið fram í.]]Hún fær 0 kr. í stuðning af sameiginlegu aflafé landsmanna, skatttekjum, til að koma sér upp húsnæði. [[Gripið fram í.]]- Ég er að tala hér um það sem ríki og sveitarfélög leggja af mörkum í púkkið, hæstv. forsætisráðherra. Ég er ekki að tala um þá miskunnsemi stjórnvalda að leyfa mönnum að nota sitt eigið fé í húsnæðisöflun, hvort sem það væri séreignarsparnaður eða annað. Ég er að tala um meðgjöfina frá ríki og sveitarfélögum. Henni verður svona skipt í þessu kerfi. Þær fjölskyldur sem aðstæðnanna vegna eru tekjulágar eða af öðrum aðstæðum geta ekki farið í séreignarsparnað, hafa ekki ráð á því, ná varla endum saman fyrir, þær fá 0 kr. í stuðning. Svo tökum við miðfjölskyldu, fjölskyldu númer tvö, hún er í lægri miðlungstekjum og hún sparar eins og hún getur, hún kvelur sig eins og hún getur til þess að taka fullan séreignarsparnað af tiltölulega lágum launum, en af því launin eru svo lág þá fær hún ekki nema helminginn af stuðningnum frá ríki og sveitarfélögum, fær ekki nema 2 milljónir þótt hún þræli tíu árin á lágum launum til þess að reyna að mynda sparnað. Þriðja fjölskyldan er vel sett. Hún býr í stórum kjallara í fínu einbýlishúsi í Reykjavík í skjóli foreldra annars aðilans og er í góðum færum til þess að spara fullan séreignarsparnað í nokkur ár af háum tekjum. Hún fær 4 milljónir. Hún fær 4 milljónir þegar hún fer og kaupir sína fyrstu íbúð. Dytti einhverjum í hug að setja kerfið upp svona, að sumar fjölskyldur fengju 0, aðrar 2 milljónir og aðrar 4? Nei, auðvitað ekki, en það er verið að reyna að fela það í þessu máli að þetta sé ekki mismununartæki, instrúment af því tagi sem það er. Látum vera einhverjar tímabundnar aðgerðir eins og hér voru lögfestar 2014 um þriggja ára tímabil þar sem menn gætu notað séreignarsparnað og fengju skattafslátt til þess að laga stöðu sína í ástandinu rétt eftir hrunið og/eða greiða niður höfuðstól lána. En hér er annað og meira á ferðinni. Hér á að lögfesta til tíu ára mismununarkerfi af þessu tagi gagnvart ungu fólki og möguleikum þess á fasteignamarkaði. Það er fáheyrt að manni skuli detta slíkt í hug. Það er fáheyrt og þarf a.m.k. Sjálfstæðisflokkinn til með sinn þæga fylgisvein Framsóknarflokkinn í eftirdragi. Og mismununinni verður ekki lokið þar með, eða aðstöðumuninum, því að hugleiðum svo ólíka stöðu þessara þriggja fjölskyldna eftir þessi tíu ár eða þegar peningunum hefur verið útdeilt, 0, 2 milljónum, 4 milljónum, þá er best setta fjölskyldan, sú sem í raun þurfti minnst á stuðningi að halda, komin í eigin húsnæði og farin að mynda talsverða eign í því af því að henni hefur verið hjálpað sérstaklega til þess. Miðfjölskyldan er sennilega einhvers staðar í járnum, á ekki mikið í sínu húsnæði. 0-fjölskyldan, sem fékk ekki krónu er líklegust til þess að vera enn á leigumarkaði í erfiðri stöðu. [[Gripið fram í: … flutt úr landi.]]Já, ef hún er ekki farin úr landi. Þetta gengur ekki, herra forseti. Svona geta menn ekki staðið að málum. Þetta stenst enga skoðun um jafnræði og sanngirni í okkar landi. Gengur ekki upp. Hvers vegna í ósköpunum eru þá ekki sambærilegur fjármunir teknir og settir í almennan húsnæðisstuðning til allra fjölskyldna, ef ekki væri með prógressífum hætti þannig að tekjulægri fjölskyldurnar fengju meiri stuðning? Einhvern tímann hefði það nú verið talið í lagi. Hvað sagði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hérna um barnabæturnar fyrr í dag? Hvernig réttlætti hann allan niðurskurðinn og láglaunatengingu barnabótanna? Jú, við viljum hjálpa tekjulægstu fjölskyldunum mest. Hann var fljótur að gleyma því þegar hann fór svo að mæla fyrir þessu frumvarpi og fór að reyna að réttlæta það að þetta gæti gengið upp, viðurkenndi að vísu að stuðningurinn yrði mismunandi mikill eftir því hvað launin væru há. Af hverju er þá ekki frekar tekin tiltekin upphæð og sagt: Þetta stendur öllum ungum fjölskyldum til boða í stuðning við fyrstu íbúðakaup, ef það er vilji að reyna að kljúfa þau? 2 milljónirnar, og borga það bara út um leið og kaupin hafa verið staðfest. Allir fá jafnt. Eða að setja upp almennt húsnæðissparnaðarkerfi og ríkið t.d. borgi krónu á móti krónu inn á þá reikninga sem yrðu bundnir við húsnæðiskaup, þannig að allir fái jafnt eftir því sem þeir eru að reyna að spara. Hugsum okkur að þetta væri þannig útfært að sá hluti launatekna námsmanna sem gengi inn á slíka bundna húsnæðisreikninga teldist ekki tekjur í skilningnum lánsréttur hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Þá gætu menn reynt að afla tekna og vinna með náminu og byrja að byggja upp þennan sjóð. Hvernig verður staðan hjá þeim sem eru þannig settir að þeir verða að reiða sig á Lánasjóð íslenskra námsmanna með framfærslu í gegnum langt háskólanám? Þeir mega ekki afla nema 1 milljón kr. í tekjur, þá fer lánsréttur þeirra að skerðast. Ekki hafa þeir mikla möguleika á að leggja fyrir í séreignarsparnaðinn þannig. Augljóslega ekki. Eiga þeir þá þrítugir eða rúmlega það, komnir úr námi, að fara inn í þetta tíu ára kerfi o.s.frv.? Það eru á þessu svo gríðarlegir ágallar að ég trúi því ekki að menn ætli að láta sig hafa það að lögfesta þetta í tíu ár, jafnvel þótt Sjálfstæðisflokknum þyki óskaplega vænt um séreignarstefnu sína í húsnæðismálum. Ef vilji er til þess og hann er örugglega til staðar, ég held að allir séu sammála um það, við viljum gjarnan styðja ungt fólk sem vill velja þá leið sjálft að reyna að eignast sitt húsnæði, búa í eigin húsnæði, til þess. Það eru góð og gild rök fyrir því að aðstoða menn sérstaklega við fyrstu íbúðakaup, það er erfiðasti þröskuldurinn, og það er víða gert. Auðvitað þarf líka að gæta jafnræðis gagnvart þeim sem eru á leigumarkaði og mismuna ekki í þeim skilningi, en það eru til ótalmargar betri og eiginlega allar aðferðir betri til þess en þessi hér, sem miklu betur svara kröfunni um jafnræði og réttlæti og sanngirni. Þetta er glórulaust algerlega. Síðan má velta fyrir sér öðrum þáttum þessa máls. Ég gef ekki mikið fyrir kostnaðarútreikningana og matið á því hver langtímaáhrif þess verða á tekjur ríkis og sveitarfélaga. Hér er náttúrlega nákvæmlega sami blekkingaleikurinn viðhafður og þegar hið fyrra séreignarsparnaðarfrumvarp kom fram á sínum tíma 2014 að það er látið eins og það sé ekkert framtíðartekjutap fólgið í þessari aðgerð, það er ekki reynt að meta það. Höfundarnir eru að vísu það heiðarlegir að þeir segja neðst á bls. 11: „Langtímaáhrif úrræðanna eru töluverð en eins og fram hefur komið í greinargerðinni er ekki unnt að áætla þau nákvæmlega þar sem dreifing á tekjutapinu liggur ekki fyrir.“ Auðvitað er það þannig að með þessu eru ríki og sveitarfélög að afsala sér tekjum strax í núinu af tvennum toga, annars vegar vegna þess að aukin þátttaka verður í þessum skattfrjálsa séreignarsparnaði, talsvert af launatekjum fer þar af leiðandi inn í séreignarsparnað í viðbót við það sem ella væri og þar kemur tiltekið tekjutap, annars er það komið til skattlagningar, og síðan er hin beina eftirgjöf upp á tekjuskatt og útsvar af nafnfjárhæðinni. En þar með er ekki öll sagan sögð vegna þess að að því marki sem þetta fé hefði farið inn í séreignarsparnaðarkerfið og ávaxtast þar í 20, 30 ár þá hefðu ríki og sveitarfélög, samkvæmt okkar lögum, fengið fullan tekjuskatt og útsvar af allri útgreiðslunni síðar meir, líka ávöxtuninni. Framtíðartekjutapið, reikningurinn sem er sendur inn í framtíðina með þessu er miklu stærri en hann lítur út fyrir að vera í byrjun. Þetta er reynt að fela, í öllu falli ekki reynt að reikna út. Hefur hæstv. fjármálaráðherra gengið frá samkomulagi við sveitarfélögin um þetta mál? Það gekk böksulega í fyrra sinn og ríkið ætlaði að bæta sveitarfélögunum að einhverju leyti tekjutapið í útsvari. Hvernig hefur farið með það? Er sátt um útdeilingu þeirra peninga? Og hafa þeir skilað sér? mætti spyrja. Mér er ekki kunnugt um að sveitarfélögin hafi samþykkt að lögfesta þetta heil tíu ár inn í framtíðina, vegna þess að þó að menn geri einhverjar áætlanir og einhverja lauslega útreikninga á mögulegu umfangi þessa núna þá segir ekkert til um það hvernig þetta gæti orðið að fimm árum liðnum eða svo og hvað margir tækju þá þátt í því o.s.frv. En auðvitað eru það ekki aðalatriði málsins. Ég er ekkert uppteknastur af því þótt þarna sé að sjálfsögðu um að ræða tekjutap og reikning sem er sendur langt inn í framtíðina að stórum hluta til, svona 40% af kostnaðinum gróft reiknað, verður þannig falinn og geymdur inni í framtíðinni. Fyrir mér er prinsippið í þessu máli langmikilvægast. Það get ég einfaldlega ekki sætt mig við, að lögfesta þetta svona tíu ár fram í tímann. Nei, takk. Mismununarkerfi af þessu tagi gengur auðvitað ekkert upp, það er alveg auðséð mál. Hæstv. ríkisstjórn er núna í aðdraganda kosninganna að tala sig upp í mikinn ham um það hvað hún hafi staðið sig glæsilega í húsnæðismálum og eignar sér að sjálfsögðu alla skuldalækkun heimilanna með húð og hári. Menn hampa hér tölum um lækkandi skuldahlutfall, skuldir heimilanna af vergri landsframleiðslu eins og þeir eigi það allt sjálfir og þær aðgerðir. Ætli það sé ekki hækkandi fasteignaverð, hækkandi landsframleiðsla og samfelldar aðgerðir frá árinu 2009 til og með auðvitað leiðréttingarinnar og allra þeirra hluta sem margt mætti svo sem segja um. Það er ánægjulegt að skuldir heimilanna sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafa lækkað myndarlega, enda hefur landsframleiðslan aukist mikið. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi að það hefði farið yfir 100% á síðasta kjörtímabili. Því miður var það þannig að einn af mestu veikleikum íslensks efnahagslífs fyrir hrun voru óhemjulegar háar skuldir íslenskra heimila. Íslensk heimili voru þau næstskuldsettustu í heimi árin fyrir hrun. Það var náttúrlega ein af ástæðum þess hversu ofboðslega sársaukafullt þetta varð gagnvart húsnæðisþættinum og stöðu heimilanna, það var hversu illa undirbúin við vorum [[Forseti hringir.]]til þess að mæta áföllum með allar þær miklu skuldir sem vitleysisgangurinn [[Forseti hringir.]]árin fyrir hrun hafði m.a. hlaðið á heimilin.
Virðulegi forseti. Ég ætla að gera eina athugasemd við það dæmi sem hér er rakið til þess að útskýra áhrif frumvarpsins, það snýr að því að hér erum við að tala um sjálfsaflafé fólks. Við erum ekki að tala um almennar skatttekjur sem er verið að dreifa út eins og var gert í dæminu sem hv. þingmaður tók. Við erum að tala um sjálfsaflafé fólks sem við ætlum ekki að skattleggja. Í því liggur grundvallarmunurinn. Þegar við gefum eftir skatta, tökum ekki af sjálfsaflafé fólks, þá er ekki hægt að líkja því við það að dreifa út af almennum skatttekjum ríkisins til borgaranna. Það er gallinn við þann samanburð sem hv. þingmaður gerði. Ég verð sömuleiðis að segja að ég hef ekki heyrt þessa gagnrýni jafnt sterkt og gerist í þessari umræðu áður á kjörtímabilinu, en í grunninn er þetta nákvæmlega sama úrræðið og við lögfestum 2014, þ.e. að menn geti tekið út þann séreignarsparnað sem menn leggja fyrir og hann er auðvitað alltaf meiri eftir því sem tekjurnar eru hærri. Þessari aðgerð jafnar til, eins og kynnt hefur verið, u.þ.b. 3% launahækkunar fyrir þá sem taka þátt. Það sem er í raun og veru verið að segja hér er að það eru þeir tekjulægstu sem ættu að fá mestu launahækkunina ef við þýðum þetta yfir í eins konar launahækkun eins og ég er hér að gera í dæmaskyni. Það er alveg sjónarmið sem hægt er að halda á lofti. Þá vek ég bara athygli á því að við höfum verið með sérstakar aðgerðir sem við erum að leggja milljarða í af almennu skattfé til þess að létta undir með þeim sem til dæmis ætla að búa í almennum félagsíbúðum eða munu fá húsnæðisbætur. Það eru aðrar sérstakar aðgerðir sem við höfum lögfest fyrir þessa hópa. Það er bara komið nóg af því að öllum aðgerðum sem koma millitekjufólki í landinu til góða sé mótmælt. Fyrri ríkisstjórn hækkaði verulega tekjuskattinn á alla yfir [[Forseti hringir.]]240.000 kr. Það er fólkið sem hefur farið verst út úr hruninu. Það er fólkið sem var [[Forseti hringir.]]verst sett eftir hrunið og það er fólkið, millitekjufólkið, sem nýtur mests af þessum aðgerðum.
Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að við innleiddum þrepaskipt tekjuskattskerfi og náðum með því að hlífa tekjulægsta hópnum algjörlega við skattahækkunum. Ég þakka kærlega fyrir, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, að staðfesta það. Það er nefnilega alveg hárrétt, við gerðum það meðvitað og það gekk fullkomlega upp í því kerfi sem við tókum upp. Við mátum það svo að tekjulægsti hópurinn þyldi alls ekki auknar álögur, en hinir sem aðeins breiðari bök hefðu yrðu að leggja meira af mörkum á meðan við værum að reisa landið úr rústum. Við reyndum að finna sanngjarna dreifingu byrðanna, skattbyrðanna, og við höfum fengið það staðfest og viðurkennt af fjölmörgum aðilum. Af því að hæstv. forsætisráðherra talar núna um alþjóðlega athygli á afrekum sínum vil ég nefna að við höfum fengið það uppáskrifað og staðfest frá OECD, frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, frá sérstökum sendifulltrúa mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna, að Ísland valdi leið út úr kreppunni sem tókst mjög vel hvað það varðar að hlífa veikast settu hópunum við erfiðleikunum. Hæstv. fjármálaráðherra er óánægður með dæmið. Mér datt í hug að reynt yrði að fara í útúrsnúninga af þessu tagi, að það megi alls ekki tala um þetta svona því að þetta sé sjálfsaflafé fólks. Ég er ekkert að tala um þann hlutann sem fólkið mundi eiga sjálft inni í sínum séreignarsparnaði. Ég er að tala um skatteftirgjöf ríkisins og sveitarfélaganna. Það eru fjármunir úr ríkissjóði rétt eins og allir aðrir fjármunir og þær krónur eru ekki dregnar í sundur þar. Það er því fullkomlega gilt að stilla dæminu upp eins og ég gerði hér áðan. Í þessum skilningi, þegar þú skoðar hvernig er verið að deila út opinberu skattfé, aðstoð frá ríki og sveitarfélögum, þá er það svona, að það á að mismuna ungum fjölskyldum í landinu grimmilega, sumar eiga að fá 0 kr. ef þær ætla að reyna að ráðast í íbúðakaup, aðrar 2 milljónir og þær best settu 4 milljónir.
Virðulegi forseti. Við erum einmitt í grundvallaratriðum ósammála um þessa sýn. Þegar við skattleggjum ekki sjálfsaflafé fólks þá erum við ekki að gefa skatttekjur ríkisins, við erum einfaldlega að taka minna í skatta. En það er eins og hv. þingmaður líti alltaf þannig á að þetta byrji á því að ríkið eigi allt sem fólk vinnur sér inn og svo leyfir það því að halda hluta af því. Það er framlag ríkisins til viðkomandi eftir að hann hefur innt sína vinnu af hendi. Þegar ríkissjóður var, á árunum 2009 og 2010, 2011, 2012 og 2013, samanlagt rekinn með 390 milljarða halla, af ýmsum ástæðum sem ekki er tími til að fara út í hér, þá spyr maður sig: Hvað ætli tekjuskattsbreytingarnar hafi létt þennan hallarekstur mikið? Ég leyfi mér að efast um að það hafi skipt miklu. Er ekki staðreyndin sú að þriggja þrepa tekjuskattskerfið var að mjög litlu leyti tekjuöflunaraðgerð í stóra samhengi ríkisfjármálanna, en aðallega tekjujöfnunaraðgerð í anda vinstri flokkanna? Þegar við nú höfum gert breytingu til baka og höfum frá og með næstu áramótum tvö þrep þá verðum við með þrep upp í 800.000 kr. sem er lægra en lægsta þrepið í gamla kerfinu. Hverjir ætli njóti nú mests af þeirri breytingu? Það er millitekjufólkið en líka lágtekjufólkið vegna þess að það greiðir lægri tekjuskatt. Það eru þeir sem eru með tekjur yfir 800.000 kr. sem njóta minnst af þessari breytingu. Svo er ekki hægt að gleyma því fyrst menn vilja tala um það að þeir hafi sérstaklega hlíft lægstu launum að vinstri stjórnin afnam verðtryggingu persónuafsláttar vegna þess að það voru þrengingar í ríkisfjármálum. Með því að afnema tímabundið vísitölutengingu persónuafsláttar þá kom það verst við þá sem voru tekjulægstir. Þessu er ekki hægt að sleppa vilji menn fara ofan í smáatriðin.
Herra forseti. Ég get tekið alveg heilan fund og ekki stendur á mér að taka tveggja daga lotu um aðgerðir síðustu ríkisstjórnar versus þessarar ef út í það er farið. En eigum við ekki að halda okkur við þetta ágæta mál hæstv. fjármálaráðherra svona í bili? Hæstv. fjármálaráðherra er að reyna að segja að það sé einhvern veginn öðruvísi ef ríkið verður af tekjum vegna þess að það sleppir því að skattleggja hluta launateknanna í landinu og þess vegna megi ekki tala um hlutina eins og ég geri. Með sömu rökum getur hæstv. fjármálaráðherra væntanlega bara sagt: Það er enginn skattalækkun, ríkið er ekki að afsala sér neinu þó það bara sleppi tekjuskattinum og kannski sveitarfélögin útsvarinu líka. Hvers konar málflutningur er þetta? Þetta er hluti af næststærsta tekjuöflunartæki ríkisins, þar sem eru beinir skattar. Eftirgjöf á þeim, eru það ekki fjármunir úr ríkissjóði? Má ekki stilla upp reikningsdæmum þar sem það er sett fram hvernig þeim fjármunum er ráðstafað? Jú, það er nákvæmlega svona eins og ég hef farið yfir og þarf ekki að fara frekari orðum um. Varðandi tekjuskattsbreytingar á síðasta kjörtímabili þá voru þær vissulega verulegt tekjuöflunartæki enda hafði ríkisstjórnin á undan farið þannig með tekjuskattskerfið að það var flatt út í einu þrepi, ekkert álag á hæstu laun, hátekjuskatturinn var lagður niður í áföngum á árunum 2003–2007 þannig að Ísland var að verða eitt fárra landa í heiminum sem hafði engar sérstakar viðbótarálögur á ofurlaun eða bónusa og annað slíkt. Það var nú einn hluti galskaparins á þensluárunum og ofurlaunaárunum að hátekjuskatturinn sem þó hafði verið við lýði, visst álag á allra hæstu laun - nei, hann var lagður niður akkúrat þá. Að sjálfsögðu breyttum við því. Og að sjálfsögðu þyngdum við skattbyrðina á tekjuhæsta fólkinu í landinu. Hvað annað átti að gera? Það var vissulega einungis ein af ótalmörgum ráðstöfunum sem ráðist var í til að rétta af halla ríkissjóðs. Mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra og þeir fleiri á stjórnarheimilinu mættu muna eftir því hvað þeir fengu í hendur - [[Forseti hringir.]]ríkissjóð í jafnvægi árið 2013. Hverjir tóku [[Forseti hringir.]]á sig erfiðleikana? Hverjir tóku á sig skítkastið?
Fólkið í landinu.
Hverjir tóku á sig óvinsældirnar af þeim aðgerðum pólitískt séð? Það er alveg rétt, það var fólkið í landinu sem bar byrðarnar, en við urðum að standa fyrir því sem stjórnmálamenn [[Já, og fólkið fyrir Landsbankann.]]og ætli hæstv. fjármálaráðherra væri ekki maður [[Forseti hringir.]]að meiri ef hann þakkaði stundum fyrir það [[… fólkið fyrir …]]að hann nýtur góðs af öllu striti [[Forseti hringir.]]fyrri ríkisstjórnar hvað þetta varðar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Það er bæði krefjandi og á ákveðinn hátt heiður að koma á eftir samtali núverandi og fyrrverandi fjármálaráðherra um mjög mikilvæga hluti og túlkun sögunnar. Ég ætla ekkert að fjölyrða um mína afstöðu í þeim efnum nema það að ég held að með sameiginlegu átaki margra stjórnmálamanna, mjög margra embættismanna og fólksins í landinu hafi tekist að reisa efnahagslífið úr fordæmalausum aðstæðum í kjölfar hrunsins. Um þetta mál vil ég fyrst segja að mér finnst vera kominn pólitískur losarabragur á það hvað á almennt að gera við þennan séreignarsparnað. Það var gripið til þess neyðarúrræðis í eftirleik hrunsins að fólk mátti taka út séreignarsparnaðinn í þeim aðstæðum sem þá voru, þær voru mjög erfiðar. Síðan var kannski erfitt að hverfa frá því. Síðan var farið í það sem hluta af skuldaniðurfellingarpakka ríkisstjórnarinnar að bjóða upp á þetta úrræði. Ég held að lærdómurinn af þessu sé almennt sá að það þurfi að fara að ræða í víðara samhengi og almennt og með tilheyrandi greiningum hvað við ætlum að gera við þennan séreignarsparnað. Ég er alveg opinn fyrir því, að því gefnu að almenna lífeyrissjóðakerfið sé gott og hægt að treysta á það, að þessi séreignarsparnaðarhluti sé hafður þannig að meira frelsi sé leyfilegt í ráðstöfun hans meðal þeirra sem fara þá leiðina. Það má alveg ímynda sér að beita viðvarandi skattalegum hvötum til framtíðar til þess að fólk noti séreignarsparnaðarhlutann í heimilisbókhaldi sínu til að setja í aðra tegund af sparnaði sem húsnæði getur vissulega verið eða fjárfestingar í nýsköpun eða eitthvað slíkt. Ég vildi bara segja í upphafi að mér finnst þurfa að ræða það á grundvelli greiningar, á grundvelli framtíðarhagsmuna þjóðarbúsins, á grundvelli þess hvaða efnahagslega hvata er skynsamlegt að efla og er þá mögulega hægt að nota þennan þátt lífeyriskerfisins til með einhverju móti. Hér erum við að ræða tiltekna aðgerð þar sem á að veita fyrstu íbúðar kaupendum, sem eru aðallega ungt fólk, leyfi til að taka út séreignarsparnaðinn skattfrjálsan og veita inn á höfuðstól og afborganir lána á tíu ára tímabili. Þá verð ég að segja að mér finnst lyktin af þessu súr og einkum og sér í lagi í samhengi við aðra hluti sem ríkisstjórnin hefur gert á kjörtímabilinu. Það er ekki lengra síðan en í gær að við ræddum hér hlut sem mér finnst koma svolítið einkennilega inn í þessa heildarmynd alla, lánasjóðsfrumvarpið. Og hver er þessi heildarmynd? Jú, það er svolítið mikið, mjög mikið, einkennilega mikið, verið að hjálpa þeim sem eiga mikið, það er verið að umbuna þeim sem hafa mikið á milli handanna, hafa það a.m.k. þokkalegt. Ég held að það sé nokkuð augljóst að hér er að koma fram ákveðinn og umhugsunarverður og athyglisverður hugmyndafræðilegur ágreiningur um það hvernig við eigum að nota ríkisvaldið og hvaða hvata við viljum skapa í efnahagslífinu. Þessi ríkisstjórn, hægri stjórn, telur það greinilega til farsældar fallið að reyna að umbuna þeim mest sem hafa hvað mestar tekjur og reyna að skapa þannig hvata að fólk leiti í það að reyna að hafa sem mestar tekjur. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta. Leiðréttingin var þessu marki brennd, hin svokallaða skuldaleiðrétting. Hún var þannig að þeir sem skulduðu mest, þeir sem áttu mest, þeir sem höfðu keypt stærstu eignirnar, þeir fengu mest. Það var ekkert verið að horfa í aurinn þar. Þessu var bara deilt út, jafnvel til fólks sem hefði vel getað bjargað sér á þeim tekjum sem það hafði. Það var ekkert horft á tekjurnar. Þessum peningum var bara útdeilt. Við í Bjartri framtíð kölluðum þetta bruðl. Það var einfaldlega verið að veita pening úr ríkissjóði til fólks sem þurfti þess ekki, bara svo það sé sagt. Það var farið í að hækka virðisaukaskatt á mat. Matvæli eru eitthvað sem allir þurfa að kaupa, hvort sem þeir eru tekjulágir eða tekjuháir. Í umræðu um það mál var farið ágætlega yfir að það kæmi illa niður á efnalitlu fólki. Það er skorið niður til vaxtabóta sem eiga að hjálpa þeim sem eru að reyna að kljúfa óheyrilega háa vexti á Íslandi og reyna að kaupa sér hús. Þær eru tekjutengdar. Það má ræða afnám skattþrepa sem eru tæki í tekjuskattskerfinu til að reyna að jafna tekjur fólks þannig að það kemur inn í þessa heildarmynd. Svo er lánasjóðsfrumvarpið sem við vorum að ræða hérna í gær og ég minntist á áðan. Þar er afnumin tekjutenging á afborgunum námslána sem mun hafa þau áhrif að í framtíðinni mun fólk reyna að fara í nám þar sem það getur vænst hárra tekna. Nám er með öðrum orðum gert jafn dýrt fyrir alla samkvæmt frumvarpi um námslán og námsstyrki. Alls staðar þar sem hlutir eru jafn dýrir fyrir alla - húsnæðislán eru það og bílar líka, efnaminna fólk kaupir minni bíl, ódýrari bíl, efnameira fólk kaupir stærri bíl vegna þess að það hefur efni á því. Hið sama mun væntanlega gerast með námslán og nám. Efnalítið fólk, fólk sem sér ekki fram á miklar framtíðartekjur, mun mennta sig lítið og fólk sem sér fram á miklar framtíðartekjur hefur ekki áhyggjur af því, það mun geta menntað sig mikið. Það er verið að umbuna því fólki. Með þessu frumvarpi kemur enn eitt púsluspilið inn í þetta, að fólk sem getur vænst mikilla tekna, hefur miklar tekjur sem er væntanlega sama fólkið sem hefur þá líka menntað sig mikið vegna þess að það hefur efni á því, fær hæsta styrkinn samkvæmt þessu. Þetta er tekjutengt í þá áttina að séreignarsparnaðurinn eykst eftir því sem maður er með hærri tekjur. Þetta er enn eitt púsluspilið inn í þá greinilega hugsuðu hugmyndafræði að það eigi að umbuna þeim mest sem afla mests. Er það rétt stefna? Mér finnst við þurfa að ræða það vegna þess að þetta er svona, það er verið að þessu á svo mörgum sviðum. Stærstu aðgerðir þessarar ríkisstjórnar í skuldamálum og núna varðandi námslánakerfið og í húsnæðismálum eru þessu merki brenndar. Þeir sem afla mests fá mest. Er það skynsamlegt? Ég vil nefna þrjár ástæður fyrir því að ég tel það ekki skynsamlegt. Í fyrsta lagi finnst mér það ómanneskjulegt. Mér finnst að þeir sem hafa minnst eigi að fá meira en þeir sem hafa mest. Mér finnst jöfnuður í samfélagi einfaldlega manneskjulegur. Við eigum að reyna að brúa bilið milli hópa í samfélaginu. Af þessum húmanísku rökum finnst mér þetta vond stefna og ómanneskjuleg. Svo finnst mér hún óskynsamleg líka. Með allri þessari heildarmynd er verið að beina ungu fólki sem er að ákveða í hvaða áttir það á að fara í lífinu með öllum þeim hvötum sem eru tiltækir sem stjórnmálamönnum í þá átt að reyna að finna sér störf sem borga mikið. Þá fær maður mestan séreignarsparnaðinn útgreiddan skattfrjálsan, þá verða námslánin hlutfallslega ekki jafn mikil byrði og þar fram eftir götunum. Er þetta skynsamlegt fyrir þjóðfélagið? Nei, þetta skapar einsleitni. Við eigum alltaf að hafa ríkt ráðrúm í okkar þjóðfélagslega skipulagi til að fólk geti líka valið sér lífsviðurværi óháð peningum. Við þurfum sérvitringa, listamenn, vísindamenn, hina og þessa sem velja sér fög af áhuga og langar til að geta komið sér þaki yfir höfuðið á sama tíma þótt það fólk geti ekki endilega vænst beinharðs árangurs í formi tekna. Það nær kannski öðrum árangri. Bara út frá því hvort það sé þjóðhagslega skynsamlegt að hvetja til svona mikillar einsleitni, hvetja til svona mikillar ásækni í tekjuhá störf, finnst mér það óskynsamleg stefna. Svo er þetta bruðl með opinbert fé. Leiðréttingin svokallaða var því marki brennd að hún deildi stórum fjármunum til fólks sem var komið á beinu brautina, mundi ég segja, í sinni skuldastöðu, átti stórar eignir sem hafa bara vaxið í verði síðan og hafði góðar tekjur. Peningum svo milljörðum skipti úr ríkissjóði var varið þangað. Í þessari aðgerð á að gera slíkt hið sama. Ég hefði gaman af að heyra þá greiningu sem segir að það fólk sem er efst í þakinu, er í hámarkinu hvað varðar útgreiðslu úr séreignarsparnaði og fær mestan skattafsláttinn, eigi í umtalsverðum erfiðleikum við að koma sér upp sparnaði fyrir fyrstu útgreiðslu án aðstoðar. Sá einstaklingur sem er barnlaus, nýkominn úr námi og með þessar tekjur ætti að geta komið sér upp sparnaði. Hinir sem koma úr námi, eða eru löngu komnir úr námi, burt séð frá því, og hafa litlar tekjur, hafa bara mjög litlar tekjur, fá samkvæmt þessu úrræði mjög lítið. Húsnæðisverð verður ekkert lægra fyrir þann hóp, það er alls staðar það sama. Þeir geta keypt sér, ég veit það ekki, herbergi einhvers staðar. Það er mjög lítið sem láglaunafólk fær úr séreignarsparnaði. Er þessi aðgerð ekki svona? Þeir sem fá, þeir þurfa ekki. Þeir sem þurfa, þeir fá ekki. Þetta er sóun. Þetta er óskynsamlegt. Þetta er bruðl. Svona á ekki að eyða skattfé. Svona á ekki að verja peningum úr sameiginlegum sjóðum. Svona hvata á ekki að skapa. Það er ekki bara verið að gera það með þessu frumvarpi heldur á svo ótal mörgum öðrum sviðum. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar, samfélagsleg stefna þessarar ríkisstjórnar, snýst öll um það að færa þeim sem þurfa ekki og svo er ekkert eða lítið fyrir þá sem þurfa. Nema þá eitt, á eftir munum við ræða frumvarp til laga um vexti og verðtryggingu. Þar kemur fram hvað láglaunafólkið fær, það fær rétt til þess að taka verðtryggð lán til 40 ára. [[Gripið fram í: Sem það hefur.]]Já, sem það hefur. Ef það frumvarp verður samþykkt verður réttur til að taka verðtryggð lán til 40 ára bundinn við þann hóp sem hefur lægst laun þannig að hann fær þó eitthvað. Það er svolítið magnað hvað hann fær, hann fær rétt til að taka eitthvert umdeildasta lánsform heimsbyggðarinnar, hin svokölluðu Íslandslán, verðtryggð til 40 ára, þannig að ríkisstjórnin hefur ekki alveg gleymt þessum hópi. Hver er þörfin á aðgerð sem þessari? Ég er búinn að rekja að mér finnst verulegir hugmyndafræðilegir, efnahagslegir og þjóðhagslegir annmarkar á þeirri hugsun sem liggur til grundvallar. Mér finnst við eiga að reyna að hafa einhvern snefil af jöfnuði í þessu, reyna að hjálpa þeim sem hafa það einhverra hluta vegna verra, en hafa kannski minni áhyggjur af þeim sem hafa það mjög gott. Við ættum að reyna að stuðla að því að þeir geti áfram haft það gott og auðvitað reyna að hafa skattkerfið og alla efnahagsstefnuna ekki þannig að hún sé of íþyngjandi fyrir þá sem hafa það gott en í öllu falli beina sjónum að þeim sem hafa það vont. Þeir fá ekkert sérstaklega mikið út úr þessum aðgerðum. Svo er þetta með þörfina og tímasetninguna. Það var þannig með skuldaleiðréttinguna á sínum tíma, niðurfellingu skulda, þar sem ríkisstjórnin ákvað einfaldlega að borga hluta af höfuðstól lána hvers sem er, aðallega fólks sem átti mikið, að skuldahlutfallið hafði þegar lækkað mjög mikið í þjóðfélaginu. Það var svolítið áberandi að hæstv. fjármálaráðherra flutti af því tilefni ræður þar sem hann benti á að skuldahlutfallið í þjóðarbúinu væri komið undir 100%, en maður þurfti að benda hæstv. ráðherra á að skuldaleiðréttingin hafði þá ekki komið til framkvæmda. Öll þróunin var í þessa átt hvort sem var. Mér finnst vanta algjörlega í þessu máli einhverja greiningu á því hver staðan er akkúrat núna og til hvaða annarra úrræða á að grípa. Það er augljóst að það þarf að auka framboð af litlum [[Forseti hringir.]]íbúðum. Það þarf að efla leigumarkaðinn. Síðast en ekki síst þarf að ná niður vöxtum. Þeir eru 7,8% á Íslandi og 0,8% í Þýskalandi. Það er stóra vandamálið. [[Forseti hringir.]]Mér finnst við alltaf vera að grípa til einhverra skottulækninga.
Frú forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir það sem kom fram undir lokin, við verðum að finna leiðir saman til að byggja undir lækkun vaxta í landinu. Það verður hins vegar ekki gert ef menn vilja taka út 10, 12 eða 13% launahækkun á hverju ári eins og við höfum gert síðasta árið og héðan úr þinginu berast skilaboð um að menn ætli að stórauka ríkisútgjöldin. Þá er alveg öruggt að vextir munu lítið lækka en það er hægt að finna leiðir til að byggja undir meiri stöðugleika og lægri vexti. Það er alveg ábyggilegt. Það sem mig langaði til að ræða aðeins er að hv. þingmaður gerir það að umtalsefni að mest fari til þeirra sem hafa enga þörf. Ég ætla að vera algjörlega ósammála því. Ef við horfum á hverjar millitekjurnar eru á Íslandi í dag, um 550.000, erum við að setja þak í þessi úrræði rétt rúmlega fyrir ofan millitekjurnar. Mestur fjöldi þeirra sem getur nýtt sér úrræðið er millitekjufólk, fólk sem fékk á sig skattahækkun á síðasta kjörtímabili. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er orðinn þreyttur á því að það sé horft á millitekjufólkið í landinu með þeim augum að það hafi það bara allt of gott, það sé hægt að hækka á það skatta og það eigi að vera skilið út undan þegar menn ætla að grípa til almennra aðgerða vegna þess að það eigi svo auðvelt með að koma sér þaki yfir höfuðið og geti bjargað sér sjálft. Ég held að þetta sé röng nálgun. Ég held að staðreyndin sé sú að fólk sem er einmitt á þessum millitekjum er bara töluvert mikið að strögla við að kaupa sér húsnæði, fólk með laun í kringum 500.000 eða millitekjur með 550.000. Það skal enginn segja mér að það sé bara ekkert mál, það sé bara auðvelt og sjálfsagt fyrir slíkar fjölskyldur að koma sér þaki yfir höfuðið. [[Forseti hringir.]]Það er ekki þannig.
Virðulegur forseti. Það er enginn að segja að það sé auðvelt að koma sér þaki yfir höfuðið. Það þarf að spara og það hefur lengi verið einkenni á íslensku efnahagslífi að sparnaður virðist vera erfiður. Það virðist vera erfitt að leggja fyrir af því að menn hafa verið að keppa við alls konar dýrtíðir í gegnum tíðina, hátt verðlag. Núna er það hátt húsnæðisverð. Það er enginn að segja að þetta sé á einhvern hátt auðvelt. Ég er heldur ekki að boða auknar álögur á millitekjufólk. Ég er að ræða hvatana í þessu. Ef við ætlum að hjálpa einhverjum finnst mér að það eigi að hjálpa þeim meira sem hafa það þá verra en millitekjufólk. Mér finnst að við ættum að hafa hvatann þannig. Þannig er t.d. persónuafslátturinn hugsaður, ef maður er kominn niður fyrir ákveðnar tekjur borgar maður ekki skatt vegna þess að það þykir ekki tilhlýðilegt að taka skatt af svo lágum tekjum. Við erum með þann hvata þar. Af hverju? Vegna þess að það er manneskjulegt, er það ekki? Hér er hvatinn sá að sá sem er þó í þakinu fær mest og ef maður er einhvers staðar lengst niðri fær maður minnst. Er þetta ekki svona? Í gær vorum við síðan að ræða námslánakerfið þar sem þetta er þannig að þeir sem hafa allra mest borga lægst hlutfall af sínum launum í afborganir af námslánum. Þeir sem hafa minnst borga hæst hlutfall. Mér finnst þetta öfugsnúið og mér finnst þetta undarleg stefna. Ég er ekki að tala neitt um að auka álögur á millitekjufólk þegar ég segi þetta. Ég er að ræða það að á svo mörgum sviðum birtist það bara að þessi ríkisstjórn vill hafa þetta svona. Hún vill að menn fái meira eftir því sem þeir afla meira eða eiga meira. Mér finnst það undarlegt. Svo er með vextina. Hefur hæstv. ráðherra, svo ég snúi andsvari upp í andsvar, [[Forseti hringir.]]trú á því að ef við héldum aftur af ríkisútgjöldum til nauðsynlegra fjárfestinga og velferðarmála og borguðum niður skuldir sem við erum blessunarlega að gera mundu vextir lækka á Íslandi? Hvenær sér hann það fyrir sér?
Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ef vinnumarkaðurinn og stjórnvöld vinna saman sé hægt að skapa forsendur fyrir lægri vöxtum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar. Menn fara svolítið öfganna á milli í umræðunni. Mér finnst þetta hófleg leið sem er ekki í þeim öfgum, sem birtast hérna í umræðunni, að hygla þeim sem mest hafa á milli handanna. Við drögum mörkin rétt fyrir ofan millitekjur. Þegar menn tala um aðgerðir sem séu nauðsynlegar fyrir þá sem minna hafa milli handanna finnst mér að sama skapi stundum eins og menn ætli að ganga svo langt að senda þau skilaboð til fólks að það skipti bara engu máli hvað það leggur á sig, í hvaða starf það sækir, úr hverju það mun hafa að spila af sjálfsaflafé sínu vegna þess að ríkið muni síðan koma á eftir öllum þjóðfélagshópum og jafna leikinn einhvern veginn, að ríkið muni þannig lyfta undir með þeim sem minnst hafa, að það skipti á endanum engu máli hvað fólk er tilbúið að leggja á sig til að bjarga sér eða eiga fyrir húsnæði og öðrum lífsnauðsynjum heimilisins vegna þess að ef maður væri með minni tekjur og væri minna að vinna mundi ríkið hvort eð er bæta manni upp mismuninn. Ég veit að hv. þingmaður er ekki þessarar skoðunar. Einhvers staðar hljótum við að geta fundið eitthvert jafnvægi þar sem er hvati til að leggja á sig til að vinna meira og skilaboð stjórnvalda verða: Við munum ekki taka það allt af þér til baka til að ráðstafa til annarra sem hafa minna. Þessi umræða í þingsal er endalaus dans til að finna rétta taktinn og jafnvægið á milli þessara tveggja markmiða. Þetta er auðvitað ekki alveg svona svart/hvítt eins og er dregið upp í umræðunni þar sem við erum eingöngu að hygla þeim sem eru efnamestir og þeir sem minnst hafa á milli handanna fá aldrei neitt. Við erum nýbúin að samþykkja marga milljarða til þeirra sem minnst hafa einmitt í húsnæðisúrræði, [[Forseti hringir.]]almennu félagsíbúðirnar og húsnæðisbæturnar fara beint þangað. Þessi aðgerð er fyrir millitekjufólkið. Þeir sem hafa boðað að hér verði aftur tekið upp þriggja þrepa skattkerfi eru ekki að segja neitt annað en að breiðu bökin séu hjá millistéttinni í landinu.
Virðulegur forseti. Ég kann að meta að hæstv. fjármálaráðherra segir einmitt að þetta sé ekki spurning um svart eða hvítt, þetta er jafnvægislist eins og ég fór yfir í minni ræðu. Við erum að tala um hvaða hvata við erum að skapa í hagkerfinu, í samfélaginu. Ég taldi augljóst að þessi ríkisstjórn væri svolítið mikið fyrir að reyna að skapa þann hvata að menn leituðu í há laun. Það er bara þannig að þá fær fólk mest frá ríkissjóði í formi skattafsláttar og nám verður hlutfallslega ódýrara fyrir þann sem er með hærri laun. Þar á að afnema tekjutenginguna svo dæmi sé tekið. Það eru skattahækkanir sem þessi ríkisstjórn hefur þó ráðist í eins og hækkun á matarskatti sem kom verst við þá sem hafa minnst og afnema þrepaskiptinguna. Ég rakti þetta áðan í minni ræðu. Já, við erum að tala um jafnvægi. Við erum að tala um hvert pendúllinn leitar. Hann leitar alveg augljóslega í þá átt hjá þessari ríkisstjórn að henni er meira sama um þá sem hafa úr minna að spila. Því má halda fram með góðum rökum að þeir sem eru undir meðaltekjum í landinu muni t.d. fá mjög lítið úr þessu úrræði, það fólk mun ekki geta komið sér þaki yfir höfuðið, hjón með meðaltekjur, hvort um sig með 550.000 kr. á mánuði, það er 1,1 milljón á mánuði. Auðvitað held ég því ekki fram að fólk hafi það eitthvað rosagott, en vegna þess fólks sem er á upphafsskrefum síns lífs eftir háskólanám og kannski ekki með miklar þarfir, ekki með stóra fjölskyldu, leyfi ég mér að spyrja: Eru það réttar áherslur að þurfa að fara í sérstakar aðgerðir umfram það að reyna að auka framboð á húsnæði, reyna að lækka vexti með þeim aðgerðum sem okkur eru tiltækar, reyna að skapa almennan grundvöll? Er þörf á sérstökum aðgerðum til að [[Forseti hringir.]]hjálpa þessum hópi að spara og koma sér upp húsnæði? Er ekki miklu betra að einbeita sér að almenna grundvellinum í staðinn fyrir að skila sífellt auðu þegar kemur að þeim mikilvægu verkefnum?
Frú forseti. Þetta eru búnar að vera áhugaverðar umræður hér í dag og mjög þarfar. Það er alveg ljóst að það mál sem við fjöllum hér um, frumvarp um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð, er afar umdeilt eins og hefur greinilega komið fram. Sama hvað hæstv. ráðherra reynir að telja okkur trú um að þetta sé af hinu góða og til þess fallið að bæta stöðu nægjanlega stórs hóps getum við í minni hlutanum ekki fallist á það. Það held ég að við séum sammála um. Ég tek undir orð félaga míns áðan um að í prinsippi snýst þetta auðvitað fyrst og fremst um það hvernig þetta kemur til með að hvíla á unga fólkinu okkar til framtíðar. Hér er ekki gerð tilraun til þess að velta því fyrir sér hvernig þetta fólk verður statt þegar það verður fullorðið, og það er alveg ljóst að hér er bara verið að velta ákveðnum þunga gagnvart því langt inn í framtíðina. Þegar hér er talað um meðallaun, eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði og alveg eins og þegar talað er um LÍN-frumvarpið, er það mjög blekkjandi. Hjá þessum aldurshópi, 25–34 ára, væri eðlilegast að skoða miðgildi frekar en meðallaun. Ef það er gert lækkar talan hjá hópnum 25–29 ára úr 550 þús. kr. niður í 290 þús. kr., ef tekið er mið af árinu 2014, og niður í 384.400 kr. hjá aldursbilinu 30–34 ára. Það er ekki sú mynd sem ráðherrann og ríkisstjórnin dregur upp nú, enda er svolítill kosningabragur á þessu. Það er satt að segja líka alveg með ólíkindum að hér hefur legið inni beiðni um svör um skuldaleiðréttinguna frá nokkuð mörgum þingmönnum í stjórnarandstöðunni sem ekki hefur reynst unnt að svara. Samt er verið að ráðast í nýjar aðgerðir sem er auðvitað hálfhjákátlegt þegar ekki liggur fyrir hvað fyrri stóra aðgerðin upp á 80 milljarða gerði, þ.e. hvernig hún kom niður hjá öllum aldurshópum og miklu fleiri spurningar sem eru undirliggjandi og ekki hafa fengist svör við. Það væri áhugavert að ríkisstjórnin færi að hysja upp um sig buxurnar þar og svara þeim spurningum. Það væri vert að spyrja hvort ekki sé ætlunin að gera það fyrir kosningar. Þora menn það ekki? Eða hvað stendur í veginum? Geta þeir það ekki? Vita þeir hreinlega ekki, þrátt fyrir miklar og feitar yfirlýsingar, hvernig þetta kemur út fyrir einstaklinga og fjölskyldur í landinu? Hér er mikið talað um millihópinn og eins og ráðherrann sagði áðan, sem er auðvitað bara stefna Sjálfstæðisflokksins, að ef þú leggur eitthvað á þig færðu eitthvað fyrir það. Svo er alltaf látið að því liggja að allir búi við sambærilegar aðstæður, þ.e. geti lagt eitthvað á sig í þeirri merkingu orðanna sem ráðherra leggur í þau, væntanlega að eftir því sem maður aflar meira þá fær maður meiri umbun. Hver er þörf fólks með háar tekjur? Við höfum talið að hún væri lítil. En breiðu bökin eru augljóslega hægt að finna. Hér höfum við verið að ræða um auðlegðarskatt og hér áðan var verið að gera því skóna að hann hefðu borið, ég veit ekki hvort það áttu eingöngu að vera fátækar ekkjur eða eitthvað slíkt [[Gripið fram í.]]og þyrftu að bera ef hann yrði lagður á, en það er hægt að útfæra auðlegðarskatt á margan hátt. Ég held að ríkisstjórnin hefði átt að gera það frekar en að vera með þessa eftirgjöf gagnvart ríkasta fólkinu í landinu. Meðallaun hjá lífeyrisþega t.d. eru kannski rétt í kringum 200 þús. kr. á mánuði, hann kemst ekki í gegnum greiðslumat, hann er illa haldinn á leigumarkaði o.s.frv. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað og spyrja hvernig þetta komi heim og saman og hvort við sem eigum börn sem eru enn þá heima eigum að gera ráð fyrir því að þurfa að hafa þau heima fram undir fertugsaldurinn eða hvernig þetta eigi að vera. Það er jú langur tími sem fer í það með þessari aðferð að spara. Ég get ekki séð að þetta sé nægjanlega vel útfært. Í frumvarpinu á bls. 4., þar sem lögð er til framlenging á núgildandi úrræði, segir að það séu 37.000 einstaklingar sem hafi tekið þátt í úrræði um ráðstöfun séreignarsparnaðar inn á húsnæðislán núna í júlí. Ég hefði viljað sjá aldursgreiningu á þessu. Hvaða fólk er það sem helst nýtir sér þetta? Er það þessi illa haldni millitekjuhópur eða hvaða fólk er þetta? Þetta hefði ég viljað sjá. Svo er það þessi breyting sem talað er um, þ.e. áhrif nýtingar séreignarsparnaðar á greiðslubyrði á höfuðstólinn. Það er talað um að einungis verði hægt að greiða inn á afborganir óverðtryggðra lána. Síðan verður að greiða töluvert lengi áður en maður fær að greiða inn á sjálfan höfuðstólinn. Það er ansi mikil breyting. Hér eru námsmenn dregnir úr úrtakinu sem hér er tekið dæmi um þrátt fyrir að þeir hljóti að vera að mörgu leyti einn stærsti hópurinn sem hér er um að ræða, þ.e. ungt fólk sem er að klára skóla, vonandi, og er þá að fara beint á leigumarkað. Ekki getur það safnað sér á hinum rándýra leigumarkaði sem hér er ríkjandi. Ég get ekki séð fyrir mér að þetta gangi upp nema hjá þeim sem geta verið heima. Svo langar mig að tala um vaxtabótakerfið í þessu sambandi, eins og aðeins hefur verið komið inn á. Þar tel ég að jöfnuðurinn sé mestur þegar við horfum til þess að þeir sem hafa gert ráð fyrir að fá vaxtabætur og hefðu haldið áfram að fá vaxtabætur væru kannski meira í færum til að styðja við unga fólkið. Og það unga fólk sem er búið að koma sér þaki yfir höfuðið og hefði gert ráð fyrir þessum fjármunum, gerir það ekki lengur. Það er alveg sama hvernig ráðherra reynir að setja þetta fram, það eru þeir sem hafa hærri tekjur sem koma betur út. Mig langar að koma aðeins inn á sveitarfélögin. Það er komin yfirlýsing frá þeim um þessi mál. Í þeirri litlu tilraun sem gerð er í frumvarpinu til að meta þetta er fullyrt að hækkun verði á fasteignasköttum vegna aukinna umsvifa á fasteignamarkaði að öðru óbreyttu og það muni vega á móti minni útsvarstekjum sveitarfélaga. Mér þykir djúpt í árinni tekið. Það er vert að minna á að það er ekki bara eitt svæði í byggð í landinu og þegar fasteignabólan svokölluð var í hámarki fyrir hrun þá hækkuðu íbúðir á landsbyggðinni ekki í neinum takti við það sem gerðist á stórhöfuðborgarsvæðinu. Þar af leiðandi er ekki hægt að segja að landsbyggðarútsvarið eða öllu heldur fasteignaskattarnir komi til með að hækka. Það er nefnilega líka skortur þrátt fyrir allt á húsnæði á landsbyggðinni en það sem hefur kannski orðið þess valdandi að fólk er almennt ragt við að byggja úti á landi er, eins og við þekkjum, að það kostar alveg jafn mikið að byggja hús úti á landi og í höfuðborginni en maður fær ekki jafn mikið fyrir það. Sums staðar má afskrifa stóran hluta um leið og flutt er inn. Þar af leiðandi gengur þetta ekki upp hjá ráðherra varðandi sveitarfélögin sem telja sig verða af gríðarlegum fjárhæðum ef frumvarpið nær fram að ganga. Það kemur fram hjá Reykjavíkurborg að hún telji að sveitarfélögin geti orðið af í kringum 15 milljarða. Núgildandi ráðstöfun, það sem er í gildi nú þegar, felur í sér kostnað í kringum 5 milljarða ef fram heldur sem horfir. Ef á að framlengja þetta er kostnaðurinn í kringum 3,2 milljarða. Fyrsta fasteign, sem við erum að fjalla um hér, kostar sveitarfélögin í kringum 720 milljónir á ári. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bæta sveitarfélögunum þetta? Það er enn þá þannig að málið varðandi Reykjavíkurborg sem hefur verið hér til umfjöllunar er fast inni í nefnd og hefur ekki hlotið neina afgreiðslu. Það er ekki nóg með það, það þarf líka að hugsa um að sveitarfélögin verða einnig að bera kostnað af auknum greiðslum vegna viðbótarlífeyrissparnaðar starfsmanna sveitarfélaga sem leiðir til enn hærra tryggingagjalds. Þetta eru líka hlutir sem skipta máli og ekki hefur verið farið í og ekki leyst úr. Það er haft eftir borgarstjóra Reykjavíkur í Kjarnanum bara rétt áðan að tapið dreifist víða. Hlutfallslega verður mest tap í Kópavogi, Hafnarfirði og Mosfellsbæ. Hæstv. ráðherra ætti að heyra það líka að í Grýtubakkahreppi verður sérstaklega mikið tap og hefur það vakið athygli. Hér er líka tekið fram að borgin varð af meira en 600 millj. kr. útsvarstekjum í fyrra vegna þessa. Sveitarfélögin í landinu hafa því nú þegar sagt að þau muni ekki una við þetta ef ekki verður eitthvað gert. Ég sakna þess að sjá ekki framsóknarmenn í umræðunni og velti því fyrir mér hvort þetta séu kaup kaups. Á eftir á að ræða verðtrygginguna og það verður áhugavert að sjá hvort framsóknarmenn mæti í hús og hvort þeir komi til með að tjá sig eitthvað um það eða ekki. Það voru fjórir þingmenn Framsóknarflokksins sem lögðu fram þingsályktunartillögu um að innleiða opinber mótframlög við fyrstu húsnæðiskaup. Ég hefði viljað heyra þessa fjóra hv. þingmenn, Elsu Láru Arnardóttur, Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, Silju Dögg Gunnarsdóttur og Ásmund Einar Daðason, fjalla um hvað þeim þykir um þessa tilteknu leið. Eru þau sátt eða ekki? Þau ganga lengra í tillögu sinni um úrræði til hjálpar þeim sem stefna að sínum fyrstu fasteignakaupum sem og þeim sem hafa af einhverjum sökum misst húsnæði í sinni eigu og stefna inn á fasteignamarkaðinn að nýju. Úrræðin áttu að koma þessu fólki til hjálpar. Þau vilja byggja kerfið upp á húsnæðissparnaðarleið, ekkert ósvipað og breska ríkisstjórnin kynnti. Þau segja að grunnhugmynd bresku leiðarinnar sé að aðstoða ungt fólk við sín fyrstu íbúðarkaup með opinberum mótframlagi við sparnað. Hvar er þetta fólk núna? Telur það þessa leið ekki færa? Ætlar það að samþykkja hana? Hún er töluvert frábrugðin þeirri leið sem þessir fjórir þingmenn lögðu til. Ég sakna þeirra í umræðunni. Ég tek undir með þeim að það hefur verið ör hækkun á fasteignaverði undanfarin ár. Það eru miklar kröfur um að standast greiðslumat, það er lækkun lánshlutfalls við lánastofnanir, mikil hækkun leiguverðs o.s.frv. Það er svo margt sem gerir að verkum að fólk á erfiðara með að fóta sig á húsnæðismarkaði og kallar á aðgerðir hins opinbera. Í greinargerð með tillögu þingmannanna segir, með leyfi forseta: „Möguleikinn á nýtingu séreignarsparnaðar til uppgreiðslu lána eða útborgunar í fasteign er skref í rétta átt en nýtist ekki öllum þjóðfélagshópum. Þannig nýtist sú leið tæplega námsmönnum eða nýútskrifuðum nemum sem hafa ekki aflað tekna á vinnumarkaði nema að takmörkuðu leyti.“ Það hefði verið áhugavert að geta átt samtal um þetta við þingmennina en einhverra hluta vegna telja þau ekki ástæðu til að ræða þessi mál við okkur. Þrátt fyrir að guma af því að ríkisstjórnin hafi staðið svo stórkostlega að stuðningi á húsnæðismarkaðnum og annað eins hafi ekki sést þá tjá þau sig afar lítið hér í pontu. Þau gefa mjög lítil færi á að eiga við þau skoðanaskipti, sem er mjög bagalegt. Ég gæti farið yfir meira. Hér eru nokkrar áhugaverðar glærur frá velferðar- og fjármálaráðuneytinu sem hefði verið gaman að geta tekið til umræðu en tími minn er á þrotum. Frú forseti. Ég held að þetta mál sé eitthvað sem ég get ekki fallist á og mun ekki geta stutt að óbreyttu vegna þess að það er enn eitt málið sem leiðir til aukins ójöfnuðar.
Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að undra mig á því að þetta frumvarp sé að koma fram fyrst núna þegar örfáir dagar eru eftir af starfinu. Þarna erum við að tala um gífurlega kerfisbreytingu sem mun að sjálfsögðu hafa mikil áhrif á það hvernig neysla er í samfélaginu og hvort fólk muni reyna að eignast hluti; þetta er náttúrlega hluti af séreignarpakka hæstv. ríkisstjórnar. Ég sé einfaldlega ekki hvernig þetta á að gagnast ungu fólki. Nú er ég ung, ég er 26 ára gömul, ég er tiltölulega nýkomin úr námi og er í þeirri stöðu að ég er komin á þing þannig að ég er á þingfararkaupi. Þetta virðist samt ekki geta komið sér vel fyrir mig þrátt fyrir að ég sé á svona háum launum einfaldlega út af því að ég hef aldrei haft tækifæri til að spara fyrir útborgun. Það er nefnilega þannig með þá kynslóð sem er að komast á legg ef má segja sem svo, er að stíga sín fyrstu skref í samfélaginu, að hún var að miklu leyti til fórnarlömb hrunsins. Ég held að fólk átti sig ekki alveg á því hvernig það var að vera 18 eða 19 ára að reyna að fá vinnu á þeim tíma þegar allir áttu að vera að safna sér peningum. Að sama skapi búum við við það að ef þú ætlar að reyna að mennta þig sem íslenskur námsmaður í dag þá er þér beinlínis haldið í láglaunagildru. Þú ert með afkomu upp á 150.000 kr. til 180.000 kr. á mánuði, það hefur reyndar breyst gífurlega mikið, en það er búið að takmarka rosalega mikið hvað íslenskir námsmenn mega vinna sér inn á ári. Einstaklingur eins og ég, sem hef reynt að vinna með skóla mestalla mína ævi, hefur í raun og veru ekkert á milli handanna þegar hann kemur út á hinn almenna vinnumarkað - reyndar ekki hinn almenna vinnumarkað í mínu tilviki, Alþingi telst varla almennur vinnumarkaður. En bara það að eiga fyrir útborgun er svo stórt vandamál að ég sé ekki hvernig þetta eigi að gagnast. Ég tek undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um að þetta muni í raun og veru gagnast þeim tekjuhæstu hvað mest. Nú leyfði ég mér að gera nokkra útreikninga og ég sé að í þessu er gert ráð fyrir því að taka megi út 5 milljónir allt í allt á 10 árum. Ef ég væri að taka séreignarlífeyrissparnað væri það um það bil 30.000 kr. á mánuði og 15.000 kr. mótframlag, sem er 45.000 kr. á mánuði. Það gera 540.000 á ári. Ef þú ætlar að nýta þér þetta til fulls um leið og þú kemur úr námi þarftu í fyrsta lagi að hafa sparað þér fyrir útborgun á íbúð. Ef við erum að tala um núverandi húsnæðisverð - 20 fermetra herbergi í kjallara er komið í 20 milljónir í 101 - erum við að tala um að fólk þarf einhvern veginn að hafa getað sparað sér 5 milljónir til þess að geta borgað út íbúðina og fengið 80% lán. Þá duga ekki þessi 45.000 kr., eða 40.000 kr. á mánuði út af því að ég má ekki nota allan lífeyrissparnaðinn minn, þar sem þetta eru bara 5 milljónir á 10 árum; þetta eru því 500.000 kr. á ári eða aðeins minna. Við sjáum því fram á það að til þess að geta nýtt sér þetta úrræði að fullu þarf einstaklingur sem er nýkominn úr námi að vera í einstaklega góðum félagslegum aðstæðum. Ég veit ekki alveg hvernig þetta á að hjálpa, ég bara sé það ekki. Að sama skapi er bent á að þeir tekjulægri fái húsnæðisbætur og húsaleigubætur og ég veit ekki hvað. Ef við horfum á þær tölur, þessar gífurlegu tölur sem húsaleigubætur eru - ef þú ert með 200.000 kr. í mánaðarlaun færðu 22.000 kr.; 300.000 kr. tæplega 15.000 kr.; 400.000 kr. tæpar 7.000 kr. og 500.000 kr. þá er þetta orðið núll. Við erum að tala um að leigukostnaður á leigusvæðinu - nú er hæstv. ráðherra farinn en það er sjálfsagt eins og alltaf; hæstv. ráðherrar virðast ekki hafa áhuga á að hlusta á konur. En allt í lagi, ég held bara áfram. Við erum að tala um að þær húsnæðisbætur sem hér eru lagðar fyrir - íbúð eins og ég er að leigja er á 180.000 kr. Það þykir vel sloppið fyrir þriggja herbergja íbúð. Ég hefði ekki efni á því að búa ein þar með kærastanum mínum án þess að ég væri á þessum launum einfaldlega út af því að leiguverð er orðið svo hátt. Við erum að tala um að íbúðir sem eru að fara á leigumarkað eru nú leigðar á 200.000 kr. eða 220.000 kr. Það er meira en margir eru með í mánaðarlaun þegar þeir eru nýkomnir úr starfi. Á sama tíma ef þú ert í láglaunastarfi þá er skyldulífeyririnn heldur ekki hár. Ég held því að ég verði að taka undir með hv. þingmönnum sem hafa reifað það af hverju þetta er ekki sniðugt. Ég væri frekar til í að sjá annað úrræði til að hvetja ungt fólk til að spara fyrir húsnæði. Þá get ég ímyndað mér í sambandi við námslán að hægt sé að hafa námslán þannig að tekjurnar sem námsmaður má hafa á ári geti verið hærri að því gefnu að námsmenn leggi fyrir á lokaða bók sem er ætluð til húsnæðiskaupa, hugsanlega væri hægt að gera eitthvað svoleiðis einfaldlega út af því að núverandi fyrirkomulag hjá námsmönnum er ekki gott. Ef námsmaður vinnur of mikið skerðast námslánin, sem er allt í lagi. En það þurfa að sjálfsögðu að vera takmörk fyrir því hversu mikið það er og það þarf líka að gefa fólki rými til þess að geta sparað. Ég sé enga ástæðu til að vera að bixa með þennan séreignarlífeyrissparnað, ég sé einfaldlega ekki tilganginn með því. Fólk mun einfaldlega þurfa að vera í sérstaklega góðri stöðu þegar íbúðin er keypt. Þessar húsnæðisbætur sem endalaust er verið að tönnlast á eru hvorki fugl né fiskur í þessu sambandi sér í lagi þar sem húsnæðisverð á leigumarkaði er rokið upp úr öllu valdi. Ég held það væri miklu betra, ef við ætlum að laga eiginfjárstöðu ungs fólks, að koma til móts við ungt fólk á leigumarkaði til að það geti sjálft sparað ef það hefur áhuga á því. Ég hef því ekki sérstaklega mikla trú á frumvarpinu en það verður sjálfsagt að ræða það frekar. Ég tek hins vegar heils hugar undir þá gagnrýni sem hefur komið hér fram. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gerð tillaga að því að takmarka heimildir til þess að veita ný verðtryggð langtímajafngreiðslulán með þeim hætti að hámarkslánstími þeirra verði að meginstefnu bundinn við 25 ár. Þessi lán hafa stundum gengið undir nafninu Íslandslán í þjóðfélagsumræðunni og eru mjög algeng á íslenskum lánamarkaði. Þau hafa verið nokkuð vinsæl fyrir það að þau bjóða upp á einna lægstu greiðslubyrðina í upphafi lánstímans. Enda þótt þetta verði þannig samkvæmt frumvarpinu að hámarkslánstíminn sé að meginstefnu bundinn við 25 ár er þessi takmörkun ekki án undanþágna. Frumvarpið hefur að geyma allvíðtækar undanþágur. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að fólk undir 44 ára aldri geti tekið verðtryggð jafngreiðslulán þannig að einungis lítill hluti lánstímans sé eftir þegar eftirlaunaaldri er náð. Lánstími verðtryggðra jafngreiðslulána geti þannig verið til allt að 40 ára sé lántaki yngri en 35 ára, til allt að 35 ára sé lántaki 35–39 ára og til allt að 30 ára sé lántaki 40–44 ára. Þá er sérstök undanþága vegna tekjulágra einstaklinga sem geta átt erfitt með að standa undir afborgunum af óverðtryggðum lánum og styttri verðtryggðum jafngreiðslulánum. Menn muna kannski eftir umræðu um það í þinginu frá því fyrr á þessu ári að teknar voru saman upplýsingar um það hversu margir af þeim sem hafa tekið og staðist greiðslumat vegna lántöku þar sem notast var við 40 ára verðtryggð jafngreiðslulán mundu standast greiðslumat á sambærilegu 25 ára láni. Það kom í ljós að aðeins mismunandi eftir fjármálastofnunum var það samt sem áður þannig að mjög verulegur hluti þeirra sem tekið höfðu 40 ára lánin mundi ekki standast greiðslumat á 25 ára láninu. Þess vegna er undanþágan vegna tekjulágra einstaklinga sett inn í frumvarpið en ljóst er að það eru einkum tekjulægri, en líka er lögð til sérstök undanþága þegar veðsetningarhlutfall fer ekki yfir 50% enda er þá mjög lítil hætta á yfirveðsetningu og erfiðleikum fyrir lántaka. Ég vil einnig taka fram að þar sem einungis eru lagðar til takmarkanir á veitingu nýrra lána hefur frumvarpið ekki áhrif á heimildir til yfirtöku eldri lána eða verðtryggðra lána með jöfnum afborgunum. Lán með jöfnum afborgunum eru annars eðlis og skiptir máli að halda því til haga. Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að þetta frumvarp ber að skoða í samhengi við frumvarp til laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð sem ég lagði samhliða fram á Alþingi og hefur að geyma hvata til töku óverðtryggðra lána með vissum hætti, a.m.k. stuðning við þá sem kjósa þann valkostinn á lánamarkaðnum. Einnig má segja að í því frumvarpi sé létt undir með þeim sem kjósa styttri verðtryggð lán. Með þessu tel ég að það náist að gera óverðtryggð húsnæðislán og styttri verðtryggð lán að raunhæfari valkosti fyrir húsnæðiseigendur, en þeir munu þó alltaf þurfa að velta öllum kostum fyrir sér áður en endanleg ákvörðun er tekin. Með þessu frumvarpi er tekið skref í átt að því að draga úr því formi verðtryggingar sem við höfum helst búið við á undanförnum árum, þessum 40 ára verðtryggðu jafngreiðslulánum. Eins og kunnugt er geta slík lán við ákveðnar aðstæður leitt til yfirveðsetningar og hægari eignamyndunar en önnur lánaform. Í því frumvarpi sem hér er teflt fram er að finna töflur sem draga þetta ágætlega fram. Þar má sjá hvernig höfuðstóll jafngreiðsluláns þróast yfir lánstímann á 40 ára verðtryggðu láni. Það eru ekki nema örfáir dagar síðan ég heyrði síðast í einstaklingi sem nefndi það við mig að hann væri afar ósáttur við að höfuðstóllinn hefði verið að hækka á undanförnum árum þrátt fyrir að hann hefði staðið skilvíslega í skilum með hverri einustu afborgun í um tíu ár. Þetta er nokkuð sem margir kannast eflaust við en staðreyndin er sú að jafnvel þótt verðbólga haldist stöðug allan 40 ára lánstímann hefur það legið fyrir frá upphafi lántökunnar að höfuðstóllinn mundi hækka og hann mundi reyndar hækka fyrstu rúmu 20 árin í slíku láni. Þetta gefur tilefni til að spyrja hvort neytendur séu almennt nægilega vel upplýstir um það undir hvað þeir eru að gangast, hvað bíður þegar slík lán eru tekin. Það er full ástæða til að hvetja lánafyrirtækin í landinu til þess ekki bara að prenta út langar greiðsluraðir sem sýna hvernig mánaðarleg afborgun verður eftir 20 ár í langri talnarunu heldur sýnir þetta líka myndrænt og á sem bestan hátt að draga fram allar upplýsingar sem máli skipta fyrir lántaka. Þetta dæmi sem ég nefni er held ég mjög dæmigert, ef svo mætti að orði komast, um það sem á við hjá svo mörgum að það kemur mönnum í opna skjöldu þegar tíu ár eru liðin að höfuðstóllinn sé að vaxa en það hefði ekki átt að koma neinum á óvart væru menn vel upplýstir um það lánaform sem þeir voru að taka. Þetta frumvarp sem er hér lagt fram er lagt fram samhliða og er í samhengi við frumvarpið sem var rætt fyrr í dag. Þetta mál er skref í þá átt að draga úr notkun Íslandslánanna og ég veit að um þær fyrirætlanir sem fylgja frumvarpinu verður fjallað mjög vel í meðförum þingsins og í nefnd. Mig langar til að bæta aðeins við undir lokin að það hlýtur þrátt fyrir þær aðgerðir sem eru kynntar í þeim málum sem við höfum rætt í dag að vera meginverkefni stjórnvalda hverju sinni að byggja undir stöðugleikann og lægra vaxtastig. Þetta hefur oft komið fram í umræðunni hér í dag. Kallað er eftir lægri vöxtum. Það er ekkert skrýtið að bent sér á nágrannalöndin og það vaxtastig sem þar er. Ég t.d. kynnti mér að í Noregi um þessar mundir eru óverðtryggð lán veitt ungu fólki á rétt rúmlega 1% vöxtum þrátt fyrir að verðbólgan þar sé einhvers staðar á bilinu 3–4% en stýrivextirnir vel innan við 1%. Það er ekki nema eðlilegt að menn velti þessu fyrir sér en það er hins vegar afskaplega mikilvægt að við reynum að komast að skynsamlegu svari og niðurstöðu um ástæður og forsendur fyrir þessum mun á Alþingi í sameiningu og af yfirvegun. Mín skoðun hefur áður komið fram, ég ætla hins vegar aðeins að koma að því, enn einu sinni, að það þarf að gera breytingu á ramma vinnumarkaðarins í anda þess sem rætt er um núna undir merkjum SALEK-samkomulagsins. Það þarf að gera breytingu, það þarf að takast miklu betri sátt milli stjórnvalda og vinnumarkaðarins um það hvaða svigrúm er til staðar í hagkerfinu hverju sinni, annars vegar til að gera launahækkanir og hins vegar til að bæta í á útgjaldahlið ríkisins. Vinnumarkaður og hið opinbera eru stærstu áhrifavaldarnir á vaxtaþróun í landinu sem við höfum stjórn á. Við höfum afskaplega litla stjórn á svo mörgu öðru sem tengist utanríkisviðskiptum og ástandinu í öðrum löndum, viðskiptakjörum okkar og þáttum eins og olíuverði, kostnaðaraukningu vegna innflutnings. Á því höfum við mjög litla stjórn. Fyrst ég nefndi dæmið um Noreg er verðbólgan sem mælist þar í dag, einmitt út af slíkum þáttum, út af mikilli veikingu norsku krónunnar, að fara þar yfir hagkerfið. Þetta verkefni hefur staðið lengi yfir, við höfum svo sem náð árangri. Ég get nefnt sem dæmi að frá því að ég var að leika mér í sandkassanum í leikskólanum um þriggja ára aldurinn og þar til ég útskrifaðist úr menntaskóla var verðbólgan stanslaust yfir 20%. Hún fór aldrei undir 20%. Hún var lengstum reyndar töluvert yfir 20%. Að bera það síðan saman við síðustu 25 ár er eins og að bera saman epli og appelsínu, þetta eru ólíkir hlutir, þróunin hefur orðið mun hagstæðari eftir árið 1990 en við höfum þó séð dýfur, skelli, sem hafa komið í bakið á launamönnum og heimilunum í landinu. Nokkrum sinnum svolítið hressileg verðbólguskot sem hafa verið einkenni þess að undirliggjandi stöðugleiki hefur ekki verið nægjanlegur. Þetta verkefni fer ekki frá okkur þótt hér sé verið í þeim tveimur málum sem við leggjum fram í dag að reyna að hafa áhrif til þess að laga umhverfið í lánamálum fyrir Íslendinga til framtíðar. Sú vinna sem liggur að baki þessu frumvarpi hófst snemma á kjörtímabilinu. Við skipuðum nefnd, vorum með nefnd um verðtrygginguna, það var svo sem ekki alveg einhugur í niðurstöðu nefndarinnar en það var meiri hluti, nokkuð skýr, sem lagði fyrir ríkisstjórnina að grípa til vissra aðgerða. Ein aðgerðin var einmitt sú sem við erum að boða, að banna almennt þessi 40 ára verðtryggðu jafngreiðslulán. Það má segja að verið sé að gera það með þessu frumvarpi. Undanþágurnar sem er að finna í frumvarpinu kallast á við mótvægisaðgerðirnar sem fjallað var um í skýrslunni að þyrfti að grípa til. Það var ekki þannig að í skýrslunni væri talað um að það ætti að koma blátt bann við 40 ára jafngreiðslulánum. Það var sagt: Ef það skref verður stigið þarf að grípa til mótvægisaðgerða. Mótvægisaðgerðirnar birtast víða, þær birtast í þessu frumvarpi í formi undanþágna, þær birtast líka í hinu frumvarpinu með því að menn geta tekið út séreignarsparnað og létt sér greiðslubyrði óverðtryggðra lána og síðan var fleira nefnt í skýrslu nefndarinnar, svo sem það að það þyrfti að beita sér fyrir ákveðinni temprun á húsnæðismarkaðnum. Ég get nefnt sem dæmi að við höfum fært Fjármálaeftirlitinu heimildir til að setja mörk á veðsetningarhlutföll vegna íbúðakaupa. Það er önnur ráðstöfun sem rætt var um í skýrslunni. Við höfum sömuleiðis verið í þinginu með önnur frumvörp sem eru í anda þess sem meiri hluti nefndarinnar fjallaði um. Að sjálfsögðu er enn og aftur heimildin til að létta sér greiðslubyrði óverðtryggðra lána mikilvæg í þessu stóra samhengi. Ég rifja upp störf nefndarinnar til þess að setja þetta mál í samhengi. Það er orðið tímabært að þingið fái að takast á við þetta mál. Grunnur þess er í niðurstöðum nefndarinnar, það kemur inn í þingið samhliða öðrum ráðstöfunum, það er orðið tímabært að þingið taki það til meðferðar, fái um það umsagnir og við stígum þau skref sem þar er verið að leggja til í þeim tilgangi að hreyfa aðeins til eðli húsnæðislánamarkaðarins á Íslandi til framtíðar. Ef vel tekst til mun okkur takast að fá markað þar sem fleiri valkostir standa lántakendum til boða. Það þroskast betur markaðurinn með óverðtryggðu lánin en þegar allt kemur til alls getum við í sjálfu sér ekki gert meira gagn með nokkru verki á þinginu en því sem getur á endanum leitt til meiri stöðugleika og lægra vaxtastigs. Það er það sem á endanum skiptir langmestu máli. Ég ætla að nota tækifærið sömuleiðis til að láta þess getið að þótt við gerum óverðtryggðu lánin að raunhæfari valkosti með þessum breytingum samanlagt sem við mælum fyrir í dag er það engu að síður svo að það lánaform eins og önnur hefur sína kosti og galla. Það þarf að taka það með í reikninginn þegar menn gera langtímaáform sín. Mig langar líka til að geta þess að það skiptir máli að frumvarpið sem við ræddum fyrr í dag á að taka gildi um mitt næsta ár og við getum nýtt tímann fram að því til að eiga gott samstarf við fjármálastofnanirnar vegna þess að þótt ekki sé með nokkru móti hægt að gefa einhvers konar veð í séreignarsparnaðinum verður það að verða niðurstaðan á endanum að fjármálafyrirtækin viðurkenni að það styrki greiðslugetu lántakans, að hann sé að leggja til hliðar og þannig jafnt og þétt að byggja undir heimildir til að taka út og standa betur að vígi hvað endurgreiðslubyrðina snertir. Það er einn anginn af þessu máli sem þarf að tryggja að gangi sömuleiðis eftir. Ég beini því til nefndarinnar að taka upp það samtal við fjármálafyrirtækin hversu mikilvægt það er að í greiðslumatsferlinu sem á sér stað verði raunverulega horft til þess að heimildirnar til úttöku séreignarsparnaðar eru til staðar til langs tíma og hafa eftir að þessar breytingar hafa verið gerðar mikil áhrif á greiðslugetu fólks þegar kemur að óverðtryggðu lánunum sérstaklega. Þar er opið fyrir það að nýta úttektina beint inn á greiðslubyrðina. Auðvitað hefur það verið þannig að þegar menn hafa notað séreignarsparnaðinn beint inn á höfuðstól hefur það aðeins létt greiðslubyrðina yfir tíma en það er mjög lítið vægi samanborið við það hversu miklu þetta skiptir fyrir greiðslubyrðina þegar maður notar úttekt séreignarsparnaðarins beint inn á greiðslubyrði hvers mánaðar. Eins og menn muna erum við að leggja til að allur séreignarsparnaðurinn á ári eitt fari beint í að létta greiðslubyrði óverðtryggðra lána, á ári tvö geti 90% farið í að létta greiðslubyrðina og svo koll af kolli í tíu ár. Þetta er einn þátturinn sem ég beini til nefndarinnar að fylgja aðeins eftir. Á sama tíma er það auðvitað svo að þar sem úrræðið tekur gildi um mitt næsta ár er svo sem tími til að bregðast við hvers konar áskorunum sem við kunnum að mæta í þessu. Að því sögðu mælist ég til þess, virðulegi forseti, að málið gangi til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.
Forseti. Ég vil taka undir með hæstv. ráðherra að ég held að það sé mjög gott að beina því til lánafyrirtækja að þau útskýri vel fyrir fólki hvernig 40 ára lánin virka. Ég vil hins vegar spyrja ráðherrann hvort hann geti ekki verið mér sammála um það að ástæðan fyrir því að þau eru svo vinsæl eða mikið notuð hér á landi sé einmitt sú að það eru einu lánin sem flest fólk ræður við. Það er vegna greiðslubyrðarinnar af þeim - þó að fólk byrji ekki að eignast hlut í íbúðinni fyrr en kannski eftir 15 eða 20 ár þá er þetta það eina sem fólk ræður við. Er ráðherra ekki sammála mér um það? Og að leiguverð hér á landi er svo hátt að greiðslubyrði meira að segja af þeim lánum er kannski minni en leiguverðið er. Er þá ekki eðlilegt að fólk taki þau lán?
Virðulegi forseti. Þetta er að sjálfsögðu afar stór og mikilvæg spurning. Það sem fólk er sem sagt að gera er að fresta því að standa í fullum skilum með mánaðarlegar afborganir, það stendur auðvitað í skilum en það ákveður að greiða ekki að fullu áfallna vexti, verðbætur og afborganir af höfuðstól heldur gerir það síðar þannig að greiðslurnar verði jafnar. Höfuðstóllinn hækkar þá fyrstu 23–24 árin á 40 ára láni en greiðslubyrðin verður þeim mun meiri á síðari hlutanum. Hvers vegna er þetta? Er þetta bara vaxtastigið? Ég er ekki alveg tilbúinn til að fallast á það, um leið og ég segi: Mér finnst vextir of háir á Íslandi. Mér finnst það eigi að vera okkar aðalbaráttumál að ná vöxtunum niður. Ég held við verðum líka að velta öðrum hlutum fyrir okkur. Hvernig erum við að skattleggja tekjur fólks? Getur verið að við þurfum bara að horfast í augu við það að við ættum að taka aðeins minna af tekjunum? Er virðisaukaskattsprósentan á Íslandi kannski fullhá? Vegna þess að hún hefur líka áhrif á húsnæðisverð í landinu. [[Forseti hringir.]]Við verðum að skoða allt tekju- og skattkerfið og þar með [[Forseti hringir.]]talið líka síðan vaxtakerfið [[Forseti hringir.]]til að leiða [[Forseti hringir.]]fram svör við þessari spurningu.
Virðulegi forseti. Ég hef sagt það oft áður í þessum stól að ég er þeirrar skoðunar að það þarf að skera kökuna upp á nýtt, það þarf að breyta tekjuskiptingunni í landinu þannig að venjulegt fólk hafi efni á að kaupa sér íbúðir. Mig langar til að spyrja ráðherrann bara til að ég sé alveg á réttum stað með þetta allt. Á bls. 11 í þingskjalinu er talað um þessar undanþágur, að fólk gæti þá tekið 40 ára lánin. Nefnt er að á bilinu 30–50% lántakenda falli undir undanþágu frumvarpsins um aldur, 5–10% vegna tekna og 5–15% vegna veðsetningar. Mér virðist því sem sagt að um 40–75% af þeim sem taka lán geti fengið þessi 40 ára lán. Ég vil fá staðfest að það sé rétt skilið hjá mér og að það sé ekki tvítalning í þessu, sem sagt að undanþága vegna tekna sé ekki líka inni í aldursbilinu.
Virðulegi forseti. Já, þetta er réttur skilningur. En eins og sést af þessari áætlun þá er hún mjög gróf og þar eru mjög mikil eða stór vikmörk, það er einhvers staðar frá því að vera 1/3 eða rúmlega það yfir í 2/3 eða rúmlega það. Það er erfitt að segja nákvæmlega fyrir um hversu margir það verða þegar upp er staðið sem mundu lenda á vegg. En þrátt fyrir það að við værum í efri mörkunum þarna og þetta hefði eins lítil áhrif á fjöldann og gera má ráð fyrir samkvæmt þessari áætlun, þá væri þetta samt sem áður stærsta skref sem stigið hefur verið í átt til þess að þrengja að almennri notkun verðtryggingarinnar á grundvelli jafngreiðslulána, þessum 40 ára jafngreiðslulánum. Ég kannast ekki við að nokkurt annað skref hafi verið stigið fyrr [[Forseti hringir.]]jafn stórt og veigamikið og þetta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra yfirferðina. Hér áðan var til umræðu frumvarp til laga um stuðning við kaup á fyrstu íbúð. Svo er núna verið að ræða einhverjar takmarkanir á töku verðtryggðra lána, þ.e. jafngreiðslulána til 40 ára. Ég velti einu fyrir mér af því að mér finnst það ekki koma nógu skýrt fram í þessum frumvörpum. Nú er það þannig að ungt fólk sem er að reyna að komast inn á fasteignamarkaðinn er fyrst og fremst að kaupa litlar íbúðir, það er nú eðli málsins samkvæmt þannig sem fólk byrjar. Mér finnst erfitt að lesa út einhverja greiningu á áhrifum á fasteignaverð af þessum tveimur aðgerðum. Ég verð að játa að ég hef örlitlar áhyggjur af því að þetta kunni að leiða til hækkunar fasteignaverðs, sérstaklega á minni íbúðum. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort einhverjar slíkar greiningar hafi farið fram.
Frú forseti. Óskað var eftir greiningu á þessum þætti málsins og sjálfsagt að það verði allt saman skoðað vel í nefndarstarfinu. En samantekið er það mat þeirra sem komu að þessu að líklegra sé að það verði einhvers konar hliðrun á húsnæðismarkaðnum frekar en þetta leiði út í hærra verðlag. Ég leyfi mér líka að benda á að menn hafa verið hér að ræða mjög um það hversu miklu hærri vaxtabætur voru fyrir nokkrum árum, þær hafi þegar mest lét numið næstum 20 milljörðum á ári. Ekki höfðu menn á þeim tíma áhyggjur af því að það mundi allt saman springa út í hærra verðlagi á húsnæðismarkaðnum. Þetta er í sjálfu sér í samanburði við það tiltölulega væg aðgerð, hún er tiltölulega væg aðgerð samanborið við sérstöku vaxtabæturnar og fullfjármagna stórt vaxtabótakerfi sem þó lifði ekki nema í eitt, tvö ár. En heildarniðurstaðan af matinu var [[Forseti hringir.]]sem sagt sú að það yrði bara meiri eftirspurn eftir séreignum og minni eftirspurn á leigumarkaði.
Hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að mála sig upp sem sérstaklega ábyrgt stjórnmálaafl hvað varðar ríkisfjármál, sem er pínu fyndið svona í ljósi hrunsins, en ágætt að það sé framtíðarsýnin. Þá vil ég vara við því að svona frumvarp sé samþykkt eða þessi tvö saman án almennilegra greininga, því að við þekkjum öll áhrifin á fasteignamarkaðinn af kosningaloforði framsóknarmanna um 90% lán, þá hækkaði fasteignaverð og samkeppni á þeim markaði varð gríðarleg þegar fé streymdi út. Svo kom leiðréttingin. Hún hækkaði fasteignaverð hjá þeim sem þegar voru á markaðnum og gerði enn erfiðara fyrir nýja að komast inn á markaðinn. Ég hvet til þess að hér verði farið í almennilegar greiningar og skilgreint betur hvað þessi hliðrun á fasteignamarkaði þýðir, því að nú þegar er nær ókleifur múr fyrir ungt fólk að komast inn á markaðinn. [[Forseti hringir.]]Ég hef áhyggjur af því að þessar aðgerðir munu gera þeim sem enn eru utan hans enn erfiðara fyrir að komast inn.
Frú forseti. Þegar ég vék að áhrifum frumvarpanna samanlagt var ég ekki síst að ræða um fyrra frumvarpið og möguleg áhrif þess á fasteignamarkaðinn. Ef við skoðum þetta frumvarp einangrað þá er alveg ljóst að ekki er hægt að leiða fram nein þensluhvetjandi áhrif af frumvarpinu vegna þess að hér er verið að þrengja að notkun þess lánakosts sem hefur lægstu endurgreiðslubyrði. Það mætti því frekar segja að þetta frumvarp væri svona aðeins til að tempra einhver áhrif af hinu frumvarpinu að því leyti sem þau mundu leiða til þeirrar niðurstöðu sem þingmaðurinn er að nefna, þ.e. hérna værum við þá með frumvarp sem mundi tempra áhrifin til hækkunar vegna þess að verið er að takmarka notkun þess lánakosts sem er aðgengilegastur í dag hvað greiðslubyrðina varðar.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir góða ræðu. Eins og hann sagði erum við að stíga stærstu skref í að minnka vægi verðtryggingar, frá 1979. Þó verð ég að spyrja ráðherra hvers vegna ekki er gengið til fulls í þessum málum með því að banna 40 ára lán í þessu skrefi og vil þá ég vitna í þær mótvægisaðgerðir sem vitnað er til í séráliti Vilhjálms Birgissonar þar sem við hefðum getað notað séreignarsparnað eða vaxtabótakerfi sem móta þessa aðgerð þannig að fólk kæmist í gegnum greiðslumat. Ég hef áhyggjur af því að þrátt fyrir þessa góðu aðgerð, þá miklu og góðu vinnu sem hefur átt sér stað, að þeir launalægstu muni bera hvað mesta ábyrgð á því og greiði mest fyrir fasteignir sínar og taki mestu áhættuna ef áföll yrðu í efnahagslífinu í framtíðinni. Ég vil samt segja að þetta er vel unnið og er mjög gott til þeirra sem það nær til.
Frú forseti. Það er afskaplega mikilvægt þegar við horfum á áhrif fyrir heimilin af verðbólguskotum í gegnum tíðina að skoða löng tímabil. Það er tiltölulega auðvelt að leiða það fram að þrátt fyrir að margir hafi séð höfuðstólshækkanir vegna verðbólgu á verðtryggðum lánum þá er það engu að síður svo að húsnæðisverðið hefur farið fram úr vísitölu neysluverðs yfir langan tíma og það nokkuð hressilega. Þeir sem hafa getað staðið í skilum, og þeir hafa kannski helst getað gert það sem voru með jafngreiðslulánin, hafa komist ágætlega frá því þegar upp er staðið. Það sem ég vil koma að hér að öðru leyti er að ég hef mjög miklar efasemdir um það sem haldið hefur verið fram af Vilhjálmi Birgissyni, var í minni hluta í nefndarstarfinu, að með því einu að banna alfarið verðtryggð lán muni vextir á óverðtryggðum lánum bara lækka, vegna þess að bankarnir verði þvingaðir til að lækka vextina svo að fólk geti staðið í skilum. Ég held að hlutirnir gerist ekki alveg svona í mannheimum. [[Forseti hringir.]]Það gerist ekki bara fyrir slíkt pennastrik að menn gjörbreyti vaxtastefnunni og láni út á einhverjum allt öðrum kjörum. Það gerist ekki þannig.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið. Mig langar aðeins að fara inn á þau eldri lán sem eru til í dag, þessi 40 ára verðtryggðu lán. Mig langar aðeins að spyrja út í það vegna þess að við erum með þingmál í þinginu sem ég flutti ásamt öðrum hv. þingmönnum sem fjallar um að gera breytingar á útreikningi verðbólgu og verðtryggingar þannig að við mundum nota samræmda vísitölu neysluverðs í stað vísitölu neysluverðs. Þannig væri húsnæðisþátturinn tekinn út úr vísitölunni. Með því að breyta útreikningum á þessum vísitölum værum við að breyta frá þeim forsendum og jafnvel stuðla að því að heimilin eða eignir fólks lægju ekki undir ef áföll yrðu í efnahagslífinu. Hefur ráðherrann kynnt sér þessi mál og hvernig hugnast honum breyting sem þessi?
Frú forseti. Ég tel einfaldlega að peningarnir hafi eitthvert virði í höndum þeirra sem ætla að lána þá og það muni bara springa út einhvers staðar annars staðar ef menn ætla að nota aðra samsetningu vísitölu í lánasamningum. Þetta er dálítið eins og að segja að við ætlum að mæla þetta á Fahrenheit en ekki á Celcius, þá breytast bara aðrar tölur til samræmis. Það mun þá hreinlega birtast í vaxtaálaginu ef vísitalan innifelur ekki alla þætti sem hún gerir í dag. Að þessu sögðu vil ég taka fram að það er alveg skýrt og er hluti af rökstuðningi í greinargerð með þessu máli, að það er mikill ávinningur fyrir samfélagið allt ef við getum leitt fram breytingar t.d. á húsnæðislánamarkaðnum og annars staðar sem tryggja það að vaxtastefna Seðlabankans hafi meira bit, að miðlunarferlið sé sem sagt skilvirkara. Það yrði sannarlega þannig ef við værum með hærra hlutfall af óverðtryggðum lánum. En það eitt leysir ekki vandann. Við verðum að ná betur [[Forseti hringir.]]heildstætt utan um opinber fjármál og stöðuna á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Það verður seint sagt um þann sem stendur hér núna að hann hafi mikið vit á fjármálum og fjármálagjörningum. Ég hef lesið mér aðeins til um verðtryggingu og annað hjá hagfræðingum og engir tveir virðast segja það sama sem er eingöngu til þess fallið að rugla mann í ríminu. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra eins. Flokkurinn hans gefur sig út fyrir að vera frjálslyndur og styðja og styrkja frelsi einstaklings og að ríkið eigi að hafa sem minnst afskipti af því sem fólkið í landinu er að gera. Skýtur ekki dálítið skökku við að hann skuli þá banna lán eins og t.d. verðtryggð lán í þessu fjármálaumhverfi sem við búum í? Ég geri mér þó fulla grein fyrir því að það er hvorki mjög heilbrigt né gott og hefur ekki verið. Er ekki svolítið skrýtið að Sjálfstæðisflokkurinn skuli vera að banna fólki að taka vissa tegund af lánum?
Frú forseti. Jú, ég tek undir það, við eigum að gera sem minnst af því að vera með inngrip en fyrir því geta þó í vissum tilvikum verið góð rök. Ég nefni sem dæmi að víða þekkist að menn telja afar óheppilegt af fenginni reynslu að boðið sé upp á lánskjör þar sem menn greiða aldrei neinar höfuðstólsgreiðslur heldur halda bara vaxtagreiðslunum við og ætla síðan að endursemja í lok lánstímans um höfuðstólinn. Í nágrannalöndunum hefur þetta sums staðar verið tekið til skoðunar og þykir hafa haft slæm áhrif á markaði, hvort sem á fjármálamarkaði eða húsnæðismarkaði, og menn hafa sett skorður við slíku. Með því að þrengja að notkun 40 ára verðtryggðra jafngreiðslulána erum við að segja að þau geti haft slæm áhrif. Þau draga úr virkni peningastefnu Seðlabankans og ýta undir hvata til að taka lán sem menn geta í raun og veru ekki [[Forseti hringir.]]greitt af mánaðarlega nema með því að velta hluta kostnaðarins við lánið á undan sér. Það eitt og sér getur haft óæskileg áhrif.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég geri mér alveg grein fyrir því hvers vegna er verið að bjóða upp á þessi verðtryggðu lán því að ég er með eitt svoleiðis. Ég get alveg sagt hæstv. fjármálaráðherra að ef ég hefði ekki haft aðgang að þessu verðtryggða láni væri ég búinn að missa húsið mitt. Ég hefði misst það þegar gjaldmiðillinn hrundi með pompi og pragt fyrir nokkrum árum. Ég hefði engan veginn getað staðið í skilum af óverðtryggðum lánum. Venjulegt verkafólk eða fólk í lægri þrepum samfélagsins í dag getur það eiginlega ekki. Ég skora þess vegna á hæstv. fjármálaráðherra að beita sér frekar fyrir því að við tökum upp aðra mynt á Íslandi vegna þess að það virðist alveg ljóst eftir 100 ára sögu krónunnar að hún virkar ekki hér. Ég held að það langgæfulegasta sem við mundum gera sem þjóð væri að taka upp annan gjaldmiðil, hvernig sem við svo sem förum að því, ég veit ekki alveg um það. Ég hef reyndar talað mjög fyrir því að við færum inn í Evrópusambandið. Ég held að það væri mjög jákvætt skref fyrir okkur, ekki síst í ljósi þess að stærstu fyrirtæki landsins nota evru, borga fólkinu sínu óverðtryggða [[Forseti hringir.]]krónu sem borgar svo verðtryggðar skuldir.
Virðulegi forseti. Vandinn við að taka upp gjaldmiðil annars myntsvæðis eða annars ríkis er sá að sköpuð er hætta á því að gengi gjaldmiðilsins sé í engum tengslum við þá stöðu sem er í hagkerfinu í heimalandinu hverju sinni. Þannig gætum við skapað hættu á því að á sama tíma og hér kæmi mikið samdráttarskeið og jafnvel kreppa væri uppgangur á myntsvæðinu að öðru leyti og gjaldmiðillinn að styrkjast sem væri eins og tvöfalt kjaftshögg fyrir viðkomandi hagkerfi. Norðmenn njóta t.d. góðs af því núna þegar krísa er í olíuviðskiptum að gjaldmiðilinn getur gefið eftir. Það væri hroðalegt fyrir norskt efnahagslíf ef Norðmenn væru á sama tíma með gjaldmiðil annars gjaldsvæðis sem væri að sækja í sig styrk á sama tíma og olíukrísa ríkti í heiminum. Spurningin um upptöku annarrar myntar snýst [[Forseti hringir.]]að verulegu leyti um það hvort menn eru tilbúnir að gefa frá sér möguleikann til að aðlagast sveiflum í hagkerfinu og langflest ríki hafa komist að þeirri niðurstöðu að það borgi sig ekki.
Virðulegi forseti. Fyrir síðustu kosningar gaf Framsóknarflokkurinn tvö mikil kosningaloforð. Annað var skuldaleiðréttingin svokallaða og hitt var að afnema verðtryggingu. Við vitum öll hvernig fór með skuldaleiðréttinguna. Þau segja vissulega: Við höfum staðið við það, ríkisstjórnin hefur staðið við allt sem hún lofaði í því. Jú, jú, það var skuldaleiðrétting upp á 80 milljarða en stór hluti af því fór til fólks sem þurfti ekki á neinni leiðréttingu að halda, sem hefði getað staðið í skilum með lán sín án skuldaleiðréttingar. Það hefði verið erfitt, hefði verið erfiðara, það er alveg ljóst, en það þurfti ekki á þessu að halda. Og það er það sem skiptir máli varðandi skuldaleiðréttinguna og margt sem verið er að gera. Tökum bara LÍN. Þar eiga allir að fá 65 þús. kr. á mánuði, hvort sem þeir þurfa á því að halda eða ekki. Nú vil ég alls ekki að einhver haldi að ég sé á móti því að fólk fái námsstyrki. Ég er aðeins að setja þetta í samhengi, það sem er verið að tala um hérna. Skuldaleiðréttingin: Fullt af peningum sem við áttum sameiginlega í sjóðum var fært út til fólks sem þurfti ekki á því að halda. Það var annað kosningaloforð Framsóknarflokksins. Hitt var afnám verðtryggingar. Þá er þetta frumvarp lagt hérna fram. Þetta frumvarp er ekki einu sinni barbabrella, virðulegi forseti. Þetta frumvarp er hvorki fugl né fiskur. Það virðist vera aðalmarkmið frumvarpsins að banna 40 ára lánin en síðan kemur í ljós varðandi undanþágurnar frá þeim, eins og hæstv. ráðherrann sagði áðan, að það er ekki alveg vitað hvað það er mikið, getur verið frá þriðjungi upp í 2/3, einhvers staðar þar á bilinu. En ef það nær 2/3? Þetta er hvorki fugl né fiskur. Ég vil segja að ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að banna 40 ára lánin. Af hverju er ég þeirrar skoðunar? Það er vegna þess að þetta eru þau lán sem fólk, venjulegt fólk, ræður við. Það ræður ekki við önnur lán. Meðan við erum með krónuna eru vextir svo háir hér á landi að það er náttúrlega næstum því grín að tala um að menn taki mjög mikið óverðtryggð lán. 7% vextir á ári, 8% eða hvað það er. Greiðslubyrðin er svo mikil að venjulegt fólk ræður ekki við það. Þess vegna voru þessi 40 ára lán fundin upp. Þetta var aðferð til þess að fólk gæti ráðið við lán sem hvíldu á húsnæði þess. Ég tel að það sé óráð að banna þau. Ég er hins vegar alveg hjartanlega sammála því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að auðvitað eiga lánastofnanir að útskýra það vel fyrir fólki hvernig þessi lán virka. Það er sjálfsagt mál. En ég held sannast að segja að flest fólk sem tekur lán af þessu tagi átti sig á því. Stóra verkefnið hlýtur að vera hér fyrir okkur, að ná tökum á verðbólgunni. Forsætisráðherra sagði í yfirlitsræðu sinni á mánudaginn var að nú ætti að fara að flytja þessi mál og að þetta væri til að verja fólk fyrir verðbólguskotum. Komum í veg fyrir verðbólguskot. Það er hægt að gera með því að taka upp aðra mynt. Því fylgja vissulega miklar áskoranir en reynum að takast á við það vegna þess að það er það sem mun gagnast til framtíðar. Eins og virðulegur forseti veit er ég ekki fædd í gær, ekki frekar en ráðherrann sem var í sandkassa á milli 72 og - ég held að hann hugsanlega hafi ekki verið nema þrjú, fjögur ár í viðbót við það í sandkassa en síðan var hann annars staðar. Þá segir hann að verðbólgan hafi verið 20% eða meira. Það er hárrétt. Meira að segja þá, þegar verðbólgan var 20% eða meira, var erfitt fyrir fólk fyrstu árin að koma sér upp húsnæði. Það verður alltaf erfitt. Við skulum ekkert fara í neinar grafgötur með það. En við þurfum að finna eitthvert kerfi sem gerir það eins auðvelt og mögulegt er. En hvað gerðist vegna áranna frá 1970–1980? Þá voru þessi lán öll étin upp af verðbólgunni, þannig að vissulega kom kynslóð sem byggði á þessum árum og þegar hún var búin að eiga húsnæði sitt í kannski fimm eða tíu ár var þetta orðið mjög auðvelt vegna þess að lánin höfðu öll étist upp. Mjög gott mál. En hvað gerðist á móti? Það lagðist af sparnaður í landinu. Þess vegna var tekin upp verðtrygging, til þess að fólk sem fékk 100 kr. lánaðar borgaði 100 kr. til baka en ekki 50 kr. eða eitthvað svoleiðis. Verðtryggingin er ekki sökudólgurinn. Það er verðbólgan sem er sökudólgurinn. Við þurfum að ná tökum á henni og stærsti blóraböggullinn fyrir verðbólgu á Íslandi er krónan. Það er svoleiðis. Þess vegna þurfum við að finna leiðir til þess að þurfa ekki um alla framtíð að lifa við þann gjaldmiðil og þessi verðbólguskot, eins og þau eru kölluð, þannig að þau verði ekki. Ég ætla að óska eftir því að framsóknarmenn komi í þennan ræðustól og segi okkur hvort það frumvarp sem er lagt fram með séreignarfrumvarpinu svari þeirra kröfu eða loforði um að hér sé verðtrygging afnumin. Ég vil taka skýrt fram að ég er þeirrar skoðunar að það væri glapræði á meðan við erum með íslenska krónu að afnema verðtrygginguna. Eins og ég sagði áðan er ég líka þeirrar skoðunar að varðandi 40 ára lánin sem virðist á pappírnum að verið sé að banna eða reyna að útrýma eða hvaða orð sem er notað yfir það, þá tel ég það heldur ekki skynsamlegt. Og svo ég endurtaki það: Af hverju er það ekki skynsamlegt? Það er vegna þess að þetta eru einu lánin sem venjulegt fólk ræður við afborganir af á fyrstu árunum. Það er meira að segja þannig, virðulegi forseti, að þessi lán eru oft á tíðum á fyrstu árum lægri en meira að segja leiguverð. Nú er sem betur fer að koma einhver meiri stuðningur við fólk sem kýs að leigja. Það er gott vegna þess að ég tel að við eigum að koma upp húsnæðismarkaði hér á landi þar sem þeir sem ekki vilja binda sig á skuldaklafa um alla framtíð geti leigt húsnæði án þess að eiga á hættu að þeim sé sagt upp húsnæðinu og þurfi jafnvel, eins og við þekkjum dæmi um, að flytja tíu sinnum á tíu árum. Þess vegna þurfum við að koma því upp. Það er líka vegna þess að við verðum að taka tillit til þess að séreignarstefnan í húsnæðismálum sem hér hefur verið við lýði og er enn þá verið að undirbyggja hentar ekkert öllum. Hún hentar kannski enn síður nú á dögum þegar fólk er orðið miklu hreyfanlegra en áður. Fólk vill kannski búa í útlöndum í einhver ár og koma og fara. Þá er þessi séreignarstefna í húsnæðismálum að hluta til svolítið gamaldags. Eins og ráðherrann sagði ber að ræða þetta í samhengi við frumvarpið sem var rætt á undan um séreignarsparnaðinn, en eins og bent var á í umræðunni gerist það enn í störfum þessarar ríkisstjórnar að þeir sem hafa það betra fá meira en hinir. Það er einkennismerki þessarar ríkisstjórnar. Því þarf að breyta. Það þarf að breyta því hvernig þjóðarkökunni er skipt. Það þarf meira að koma í hlut launþega. Það þarf meira að koma í sameiginlega sjóði frá þeim sem nýta auðlindirnar í landinu. Það er lykilatriði til þess að hægt sé að hækka kaupið við fólkið í landinu án þess að því sé öllu velt út í verðlagið, sem atvinnurekendur reyna því miður alltaf að gera. En ef þeir gera það ekki þá breytist skipting þjóðarkökunnar. Ráðherrann segir réttilega: Við eigum fyrst og síðast að reyna að halda stöðugleika. Ég er alveg sammála honum í því, en það er líka gert með því að atvinnuvegirnir taki fullan þátt í því sem er verið að reyna að gera, að það sé lífvænlegt í þessu landi fyrir venjulegt fólk. Þess vegna eigum við að leggja höfuðáherslu á það markmið að við getum öll lifað í þessu landi, getum búið í þessu landi, getum greitt húsaleigu í þessu landi ef við viljum vera í leiguhúsnæði, að við ráðum við afborganir af lánum. Þess vegna, a.m.k. á meðan aðrar stórvægilegar breytingar hafa ekki orðið í efnahagslífinu, er fáránlegt að láta sér detta í hug að banna 40 ára lánin. Þessi mál munu koma í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég á sæti og það verður fróðlegt að fara ofan í þau í öllum smáatriðum. En ég ætla ekki að hafa þetta lengra og hef lokið máli mínu.
Forseti. Eitt af stóru loforðum ríkisstjórnarinnar í stjórnarsáttmála var að afnema verðtryggingu. Síðan var sett á fót nefnd og svo var talað um að ekki væri hægt að afnema verðtrygginguna en það væri hægt að banna þessi 40 ára lán. Nú er það frumvarp komið fram en það er alveg ljóst að þetta bann á við ákaflega fáa. Ef þetta á að vera tillaga um afnám verðtryggingar finnst mér hún ganga ansi stutt. Í raun og veru er ég ekki alveg sannfærð, ég er ekki alveg viss um, án þess að vilja vera eitthvað rosalega neikvæð, hvort þetta sé upphafið á endinum á verðtryggðum lánum eða hvort þetta muni í raun lengja enn frekar í því ferli að verðtryggingin verði hluti af fortíðinni. Hér er talað um þessi Íslandslán. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki það vel að mér um hver ber ábyrgð á hverju og er alltaf að kalla eftir því að vita hver ber ábyrgð á ýmsum afglöpum í íslenskri stjórnsýslu. Það er oft mjög erfitt að ná því fram. En ég verð að spyrja: Ef þessi lán eru svona vond, því mér sýnist í raun og veru að þetta séu vond lán og vond aðferð við að eignast húsnæði, af hverju í ósköpunum var boðið upp á þessa leið yfir höfuð? Ég skil það ekki og mér finnst oft þegar við ræðum húsnæðismál umræðan vera oft bæði mjög ruglingsleg og alltof oft þannig að ekki er horft á stóra samhengið. Ég hef oft komið hér upp og talað um neyðarástand sem ríkir á leigumarkaði. Ég sé ekki að þær aðgerðir yfirvalda sem hafa verið lagðar á borð undanfarið taki á þeim bráðavanda. Ég er aftur á móti mjög fylgjandi því að það sé viðhöfð langtímastefna í húsnæðismálum og sé margt gott í þeim tillögum sem voru lagðar fram og gerðar að lögum frá hæstv. ráðherra húsnæðis- og velferðarmála. Það er jú alltaf þannig að alveg sama hver svo sem er við völd þá gerir fólk oft ágæta hluti inni á milli. En það sem hér er verið að leggja til og frumvarpið sem var fjallað um áðan til þess að auðvelda ungu fólki að kaupa húsnæði, mér sýnist þetta ekki hjálpa því unga fólki sem þarf hvað mest á stuðningi að halda. Þetta er ekki fyrir fólkið sem á í raun í engin hús að venda. Það getur ekki leigt sér því leigan á höfuðborgarsvæðinu, og það á ekki bara við um miðbæinn, er orðin rosalega úr takti við mánaðarlaun almennings, hvað þá lánin sem nemendur fá til þess að eiga að lifa af mánuðinn, og svo mætti lengi telja. Ég óttast mjög að þegar farið er í svona aðgerð nái hún ekki til þeirra sem þurfa, þetta er ekki einu sinni plástur sem nær yfir nema brotabrot af sárinu, það er enn þá sár. Það er enn þá þannig að fólk sem býr við kröpp kjör er sett inn í lánaumhverfi sem minnir mig á keðjur sem festa það í einhverjum átthagafjötrum og við veruleika sem það kemst aldrei út úr. Mér finnst það svo skringilegt að við höfum látið þetta viðgangast svona lengi. Mér finnst svo skrýtið að fólk láti bjóða sér upp á þetta. Það var einu sinni kerfi sem var kallað verkamannabústaðir. Þar var fólki boðið upp á lán á lægri vöxtum. Það var líka boðið upp á svokölluð brúarlán að mig minnir, þar sem efnalítið fólk gat líka fengið lánað fyrir útborguninni. Það kerfi var afnumið og allt sett á markað, bara bullandi samkeppni, og ég skildi aldrei alveg hvernig þeir sem áttu síðan að vera næsta kynslóð sem ætti rétt á verkamannabústöðum - það var margt gallað í því kerfi en það var þó hannað í kringum þá sem mér sýnist að ekkert sé hannað fyrir í dag, og mér finnst það mjög dapurlegt. Maður horfir upp á það að Íbúðalánasjóður má ekki lækka vexti. Mér finnst þær tillögur sem er verið að birta hér þessi dægrin vera þess eðlis að með þeim séu mjög margir einstaklingar á Íslandi settir í viðvarandi óvissu og óöryggi og ómögulegar aðstæður. Ég get ekki stutt það. Jú, það er fínt, ég get alveg stutt að Íslandslánin séu tekin af. En hvað á að gera fyrir alla þá sem eru í neyð í dag? Ég sé ekki neitt þar að lútandi frá ríkisstjórninni. Svo er annað sem ég skil ekki. Ég fann ekki tölfræðina um það hvað það eru margir sem taka þessi Íslandslán að gamni sínu en ekki út af því að þeir geta hreinlega ekki gert neitt annað og falla þá ekki undir undanþáguna. En það er eitt sem mér finnst svo skringilegt og það er að verið er að ýta að fólki og hvetja fólk til að fara í óverðtryggð lán. Gott og blessað. Það er mjög gott fyrir þá sem geta borgað meira af mánaðarlaunum sínum en þeir sem hafa farið í verðtryggð lán. Það sem mér finnst furðulegt við óverðtryggðu lánin er að vextirnir eru breytilegir. Núna erum við í fasteignabólu, virðulegi forseti, það er rosaleg fasteignabóla á höfuðborgarsvæðinu. Hún er stórhættuleg. Maður sér eign sem var með fasteignamat fyrir fjórum árum upp á 18 milljónir skyndilega vera komna upp í 30 milljónir. Þetta er mjög hættulegt ástand því að það þýðir að þeir sem hafa lítið á milli handanna eiga ekki séns, hvorki á að kaupa sér húsnæði né leigja það. Það er ekki brugðist við því á neinn hátt í tillögum ríkisstjórnarinnar og það er ekki brugðist við þeirri staðreynd að allar bólur springa, alltaf. Það er staðreynd. Það er lögmál. Það er náttúrulögmál. Það er nákvæmlega ekkert þak á því hversu mikið vextirnir mega hækka, hvorki þegar kemur að verðtryggðum eða óverðtryggðum lánum. Mér finnst þetta ekki í boði. Ætluðum við ekkert að læra neitt af fjármálahruninu og þeim aðstæðum sem svo margir Íslendingar voru settir í þegar lánin þeirra breyttust í einhvern óskapnað sem ekki nokkur maður gat borgað? Ég er ekki sannfærð um að þetta mál breyti neitt voðalega miklu en mundi gjarnan vilja vita ef einhverjir þingmenn hafa hugmynd um það hver ber ábyrgð á þessum Íslandslánum sem nú eru talin þess eðlis að það eigi að banna þau af því að þau eru svo slæm. Það væri mjög gagnlegt og fróðlegt að vita það. Nú búum við náttúrlega við þannig stjórnsýslu að það er alveg sama hvaða vitleysa er sett á borð og gerð að lögum eða heimiluð, það ber ekki nokkur einasti maður ábyrgð, aldrei.
Hæstv. forseti. Ég hljóp eitthvað á mig hér fyrr í dag þegar ég sagðist fagna því að þetta mál væri komið á dagskrá. Ég hélt að hér gæfist tækifæri til að eiga orðastað við Framsóknarflokkinn um hans stóra kosningaloforð um afnám verðtryggingar. En hvað gerist? Ekki einn einasti framsóknarmaður hefur sett sig á mælendaskrá út af þessum tveimur málum. Við sem ætluðum að vera hér og fara í andsvör við þau grípum í tómt. Hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir kom vissulega í andsvar við hæstv. fjármálaráðherra en við sem höfum sóst missirum saman eftir að fá að ræða þetta stóra kosningamál í þingsal grípum í tómt. Framsóknarmenn eru fjarverandi í umræðunni um stærsta kosningamálið sitt. Ég legg til að þetta mál verði tekið af dagskrá og sett aftur á dagskrá þegar framsóknarmenn treysta sér til að vera hér í húsi til að ræða það við okkur.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Þetta vekur nokkra furðu í ljósi þess að hér voru boðuð mikil tíðindi um helgina, að afnám verðtryggingar yrði kynnt eftir helgi. Svo má segja að fjallið hafi tekið jóðsótt og fæðst lítil mús og það í formi þessa frumvarps um takmarkanir á tilteknum lánaflokki verðtryggðra lána. Eini hv. þingmaður Framsóknarflokksins sem hefur tekið til máls í andsvari í þessari umræðu lýsti vonbrigðum sínum með þessa úrlausn mála, að ekki hefði verið gengið lengra. Það er fullkomlega eðlileg krafa að hv. þingmenn fái að vita hvort hv. þingmenn Framsóknarflokksins yfir höfuð styðji þetta mál í ljósi þess að þetta eru svo mikil vonbrigði samkvæmt því sem við heyrum hér í þingsal og lesum um í fjölmiðlum. Málið er mikil vonbrigði. Ég er svo sem ekki hissa á því eftir þær stóru yfirlýsingar sem hér voru látnar falla um afnám verðtryggingar, ekki bara fyrir kosningar [[Forseti hringir.]]heldur fram eftir öllu kjörtímabilinu.
Forseti. Ég gat þess í ræðu minni áðan að ég undraðist að sjá ekki og heyra ekki í framsóknarmönnum nema, eins og komið hefur fram, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur. Það sætir mikilli furðu að þingmenn Framsóknarflokksins séu ekki hér að útskýra þessi mál fyrir okkur, segja okkur að hérna séu þeir að uppfylla kosningaloforð sitt. Er það kannski þannig að þeim er fleirum farið eins og hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, að þetta séu vonbrigði fyrir þau? Er þá ekki rétt að þau komi hér og segi að þau ætli ekki að uppfylla þetta mikla kosningaloforð?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur beðið núna ekki mánuðum saman heldur missirum saman eftir því að eiga orðastað við forustumenn Framsóknarflokksins um afnám verðtryggingar sem þau hafa svo sannarlega lofað og verið stóryrt um að væri ekkert mál að framkvæma. Núna þegar málið kemur loksins á dagskrá í formi frumvarps sem hefur verið kallað uppfylling á kosningaloforðum Framsóknarflokksins sjást þau ekki. Þá eru þau ekki einu sinni til viðtals. Þetta er slík vanvirða gagnvart þinginu að það hálfa væri nóg. Réttast væri að gera hlé á þessum fundi, kalla til forustu Framsóknarflokksins og biðja þau að svara fyrir það hvort það að banna fólki á ákveðnum aldri að taka ákveðna tegund lána sé í þeirra huga í alvöru talað afnám verðtryggingar. Er einhver framsóknarmaður hér tilbúinn að tala fyrir því að það sé afnám verðtryggingar að ekki bara banna alfarið einn lánaflokk, nei, bara fólki á ákveðnum aldri að taka [[Forseti hringir.]]ákveðna tegund lána? Þetta er grín, virðulegi forseti.
Forseti. Það hefði verið mjög gaman að ræða við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson sem nýverið kom fram í fjölmiðlum til að auglýsa þetta frumvarp um afnám verðtryggingar en hv. þingmaður hafði reyndar ekki séð frumvarpið og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé ekkert sérstaklega ánægður með það. Maður hefði annars gert ráð fyrir að viðkomandi hv. þingmaður væri hér að fjalla um það. Mér finnst mjög skringilegt að heyra ekki meira í þeim sem börðust hvað mest fyrir þessum málaflokki, þingmönnum Framsóknarflokksins, bæði fyrir og eftir kosningar. Það væri mjög gaman að heyra hvort til standi að koma með einhverjar breytingartillögur á þessu máli þegar það kemur fyrir þingnefnd. Því óska ég eftir að heyra í hv. þingmönnum Framsóknarflokksins um þetta mál.
Hæstv. forseti. Hér erum við með umrætt frumvarp til 1. umr. þar sem hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir málinu. Frumvarpið er, eins og allir hv. þingmenn vita, á leiðinni í efnislega vinnslu og þinglega meðferð. Þar munu þingmenn Framsóknarflokksins, vonandi allir, leggja sitt af mörkum til að afgreiða frumvarpið eins vel og mögulegt er. Ég er alveg fullviss um að hv. þingmenn Framsóknarflokksins munu leggja sitt af mörkum þar og taka að fullu þátt í umræðu um málið þegar það kemur til 2. umr. Við verðum bara að sjá hvernig þeirri vinnu vindur fram. Ég mun ekki láta mitt eftir liggja í þeirri umræðu þegar þar að kemur og var jafnframt í andsvörum við hæstv. fjármálaráðherra um málið áðan.
Virðulegi forseti. Þetta er sérkennilegt viðhorf. Hér kemur fram lítil mús sem hefur fæðst úr einhverju stærsta kosningaloforði allra tíma sem var afnám verðtryggingar sem átti ekki að vera neitt mál. Menn gætu gert þetta eins og hendi væri veifað, sögðu framsóknarmenn í aðdraganda kosninga. Nú eru aftur að koma kosningar og það sem boðið er upp á frá þessari ríkisstjórn er þessi litla mús sem farið hefur verið yfir. Telja þá framsóknarmenn að þeir þurfi ekkert að koma sérstaklega í 1. umr. af því að það eigi að redda þessu í nefndinni? Við 1. umr. leggjum við línurnar um það hvernig vinna nefndarinnar verður. Hér eigum við að ræða hinar stóru pólitísku línur í málinu. Það gengur ekki að þingmenn hlaupist með þessum hætti undan því að svara spurningum um þetta mikla hagsmunamál heimilanna í landinu.
Hæstv. forseti. Ég harma það að hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir ætli ekki að taka þátt í umræðunni. Miðað við orð hennar efast ég um að þetta mál komist til 2. umr., nema hún treysti á að stjórnarandstaðan myndi meiri hluta með Sjálfstæðisflokknum í nefndinni. Svo verður að sjálfsögðu ekki. Ég ætlaði að segja, hæstv. forseti: Eigum við ekki bara að pakka saman, hætta þessu þinghaldi og fara að undirbúa okkur fyrir kosningar? Hér í dag hefur tvennt gerst sem gefur okkur fulla ástæðu til þess. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra styður ekki lengur þessa ríkisstjórn því að hún treystir sér ekki til að standa að ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi eru þingmenn Framsóknarflokksins hundfúlir yfir því að það er búið að lúffa fyrir Sjálfstæðisflokknum og þeir ætla ekki að uppfylla kosningaloforðið um afnám verðtryggingar. Hættum þessu bara. Við höfum ekki eftir neinu að bíða. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Það er rétt, virðulegi forseti, að taka undir orð hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur um að það er réttast að ljúka þessu þingi núna og fara að undirbúa kosningarnar í landinu sem eiga að vera 29. október vegna þess að annar stjórnarflokkurinn tekur ekki þátt í þingstörfum, mætir illa í þingsal, tekur ekki þátt í þessu stóra máli sem hér er lagt fram og gefið í skyn að þau hafi ekkert til málanna að leggja af því að málinu verði hugsanlega breytt í þingnefndinni. Hverjir ætla að breyta málinu í þingnefndinni? Málið er nefnilega að það er ekki hægt að afnema verðtrygginguna í landinu á meðan við erum með íslenska krónu. Menn verða bara að átta sig á því. Þess vegna geta framsóknarmenn ekki uppfyllt þetta [[Forseti hringir.]]loforð sem þeir gáfu svo hávært fyrir kosningar.
Herra forseti. Já, það vekur undrun, þessi litla umræða um þetta mál, en kannski ekki þegar horft er til forsögunnar. Ég vil rifja það upp að í janúar 2014, eftir fyrstu skil starfshóps um afnám verðtryggingar, spurði ég hæstv. þáverandi forsætisráðherra og formann Framsóknarflokksins út í sýn hans á afnám verðtryggingar og hvort hann teldi mögulegt að afnema verðtrygginguna á kjörtímabilinu. Það stóð ekki á svörum. Hann sagði bara: Já, það er mögulegt að afnema verðtrygginguna, og átti ekki von á öðru. Raunar spurði ég hæstv. fjármálaráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins að því sama skömmu síðar í janúar 2014. Þá komu nú aðeins önnur svör. Mér sýnist á þessu máli að það sé ljóst að Framsóknarflokkurinn hafi gefið eftir þetta stefnumál sitt í samstarfinu við Sjálfstæðisflokkinn. Eftir stendur einhver einkennilegur blendingur af máli þar sem fyrst og fremst eru lagðar til takmarkanir á einn lánaflokk, þ.e. hin frægu Íslandslán, 40 ára verðtryggðu lánin, þar sem sagt er: „Óheimilt er að veita neytendalán til lengri tíma en 25 ára sé það verðtryggt og með jafngreiðslufyrirkomulagi.“ En síðan eru taldar upp undanþágur. Þar kemur fram að veita má 40 ára lán til þeirra sem eru yngri en 35 ára, veita má 35 ára verðtryggt lán til þeirra sem eru á aldrinum 35–39 ára og 30 ára verðtryggt jafngreiðslulán til lántaka sem eru 40–44 ára á lántökudegi. En síðan er sett ákveðið tekjuþrep líka, þ.e. væntanlega ef aldursskilyrðin eru ekki uppfyllt. Það nemur 500 þús. kr. í heildartekjur hjá hjónum á mánuði, þ.e. skattskyldar tekjur næstliðins árs nemi 3,5 millj. kr. eða lægri fjárhæð hjá einstaklingi eða 6 millj. kr. eða lægri fjárhæð ef lántakar eru fleiri en einn. Þetta eru mjög lág tekjumörk sem eru sett á lántaka sem eru yfir 44 ára aldri, mjög lág tekjumörk og undir þeim lágmarkslaunum sem til að mynda verkalýðshreyfingin hefur verið að berjast fyrir, að þau fari upp í 300 þús. kr. á mánuði. Á sama tíma, og það er umhugsunarefni, eru 85% nýrra lána á fyrstu sex mánuðum ársins verðtryggð. Af 39,3 milljörðum sem hafa verið lánaðir út á fyrstu sex mánuðum ársins eru 33,3 milljarðar í verðtryggðu formi. Þrátt fyrir umræðuna um verðtryggingu held ég að flestir séu sammála um að afleiðingar verðtryggingar sýni fyrst og fremst stöðu efnahagsmála fremur en nokkuð annað, þ.e. verðtryggingin er nokkurs konar mælitæki á stöðu efnahagsmála. Við finnum [[Gripið fram í.]]mjög fyrir verðbólgunni þegar við erum með verðtryggð lán, en í ljósi þess, og væntanlega vegna þess, að verðbólga hefur verið lág það sem af er ári sjáum við þetta val Íslendinga, þeir velja núna fremur verðtryggð lán og treysta því lánsformi betur. Þetta er auðvitað ekki algild þróun. Þetta er þróunin í ár. Þegar farið var að bjóða óverðtryggð lán haustið 2011 nutu þau talsverðra vinsælda. Eftir því sem ég man þá varð talsverð aukning í útlánaþróun óverðtryggðra lána allt fram til 2013 en síðan hefur hlutur verðtryggðra lána aukist og er núna, eins og ég segi, 85% nýrra lána.
Af hverju heldurðu að það sé, virðulegi þingmaður?
Þingmaðurinn verður bara að fá að hlusta á ræðu mína í rólegheitunum og eiga við mig samtal innan efnahagsnefndar um þetta mál. [[Gripið fram í: … andsvar.]] Herra forseti. Það sést á þessu að lántakar velja verðtryggð lán. Þá er auðvitað umhugsunarefni að í stað þess að koma fram með efnahagsáætlun sem miðar að því að afnema verðtrygginguna eins og sagt var að stæði til að gera kemur ríkisstjórnin fram með mál um að takmarka val lántakenda. Nú er ég algerlega fylgjandi því að upplýsingar séu, eins og hér hefur líka verið rætt, skýrar og aðgengilegar og lántakendum sé gerð grein fyrir þeirri áhættu sem felst annars vegar í verðtryggðum lánum og hins vegar óverðtryggðum. En staðreyndin er sú, og ég er svo sem ekki að fara með neinar nýjar staðreyndir, þetta hefur komið skýrt fram í máli þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað, að fyrir tekjulágt fólk sem vill eignast eigið húsnæði hefur helsti aðgöngumiði þess að þeirri vegferð verið 40 ára jafngreiðslulán af því að greiðslubyrðin hefur verið lægri og jafnari og ekki stjórnast af breytilegu vaxtastigi á hverjum tíma. Það er auðvitað ástæðan fyrir þessum lánum. Þau koma ekkert út úr tóminu. Hér hefur verið afar óskilvirkur leigumarkaður, leigumarkaður sem er eiginlega ekki boðlegur á neinum grunni hér á höfuðborgarsvæðinu, leigumarkaður þar sem fólk býr við mikið óöryggi. Við sjáum æ fleiri dæmi, við þingmenn, um fólk á miðjum aldri jafnvel sem býr í leiguhúsnæði en þarf að flytja inn á börnin sín yfir sumartímann meðan íbúðin er leigð út til ferðamanna. Ég er með nokkur dæmi um það. Samt er þetta fólk að borga himinháa leigu, kannski helming af ráðstöfunartekjum sem er ekki óalgengt miðað við leiguverð á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað er það eðlilegt að fyrir þá sem vaða ekki í peningum og eru ekki með háar tekjur að velja fremur að taka verðtryggð lán til 40 ára og vera afar lengi að borga upp húsnæðið sitt en fá um leið ákveðið öryggi, bæði þegar kemur að búsetu og hins vegar að greiðslubyrði. Mér finnst þetta algerlega ófullnægjandi aðgerð til þess að geta sett kross í boxið „afnám verðtryggingar“, sem er nokkuð augljóslega það sem þetta frumvarp á að vera, þetta frumvarp á að gera hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum stjórnarflokkanna kleift að segja: Ja, við höfum nú dregið aðeins úr vægi verðtryggðra lána. Við erum að stíga fyrsta skrefið í átt að afnámi verðtryggingar. En hvað er í raun og veru verið að gera? Það liggur engin áætlun fyrir, alla vega ekki sem við höfum fengið að sjá. Það var engin áætlun kynnt í Hörpu á mánudaginn heldur eru bara lagðar til takmarkanir, aldurstakmarkanir, á verðtryggð lán til 40 ára.
Verðtryggð jafngreiðslulán.
Á verðtryggð jafngreiðslulán til 40 ára. Þetta er bara til þess að geta sagt: Við gerðum eitthvað. Og það má náttúrlega ekki vera forsenda lagasetningar á þingi þegar hv. þingmenn hafa tölurnar fyrir framan sig og sjá hvernig þær líta út, 85% nýrra lána eru verðtryggð. Það má ekki vera forsenda lagasetningar að hægt sé að segja: Eitthvað var gert. Ef ætlunin er að afnema verðtrygginguna þarf að horfa heildstætt yfir sviðið og hafa heildstæða áætlun til þess að afnema hana. Það má ekki horfa bara á einn lánaflokk, það þarf að horfa á fjármagnið sem liggur hinum megin sem er líka botnverðtryggt. Það þarf að horfa á vaxtastig í landinu og hvernig menn sjá það þróast. Það þarf að hafa heildstæða framtíðarsýn. Um þetta var talað bæði fyrir kosningarnar 2013 og svo lengi sem fram til janúar 2014 sem tiltölulega einfalt mál. Ég vitna í fræga grein hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem mig minnir að hafi heitið Afnám og leiðrétting, einfalt mál. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem eru mættir í salinn leiðrétta mig ef ég fer rangt með, því þetta er eftir minni. Ég á bágt með að sjá að til þess að geta sagst hafa gert eitthvað sé þetta rétta leiðin. Það tengist ekkert hvaða skoðun við höfum á verðtryggingunni. En ég á bágt með að sjá að rétta leiðin sé að setja takmarkanir á tiltekinn lánaflokk sem er sá lánaflokkur sem tekjulægra fólk hefur getað nýtt sér til að koma sér upp húsnæði og leggja það til núna, því að þó að margt ágætt sé í þeim lögum um húsnæðismál sem við unnum að í góðri sátt í þinginu í vor og miða að því að byggja upp virkan leigumarkað þá taka þau tíma. Það mun taka tíma að hrinda þeim lögum í framkvæmd. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sat áðan hjá við afgreiðslu ríkisfjármálaáætlunar. Kannski vegna þess að þeir stofnstyrkir til uppbyggingar leiguhúsnæðis sem gert er ráð fyrir til framtíðar af hálfu ríkisstjórnarinnar eru alls ekki nægjanlegir til að mæta þeirri þörf sem er t.d. á höfuðborgarsvæðinu fyrir uppbyggingu leiguhúsnæðis. Kannski er það ein af ástæðunum fyrir því að hæstv. ráðherra sat hjá í þessari atkvæðagreiðslu. Það mun taka tíma að byggja upp leiguhúsnæði sem raunverulegan valkost. Á meðan það er ekki gert, á meðan við horfum upp á að fólk eigi von á að leigan hækki jafnvel yfir nótt, án nokkurrar viðvörunar, á meðan fólk sem hringir í mig lýsir því hvernig því er sagt upp leigu á aðfangadegi og finnur ekki neitt leiguhúsnæði í staðinn, á meðan staðan er þannig á leigumarkaði og við sjáum hækkandi fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu, ónógt framboð og ungt fólk sem við vorum að tala um áðan sem á mjög erfitt með að brjótast inn á þennan markað, þá sé ég ekki alveg að þessi leið þjóni neinum raunverulegum tilgangi öðrum en þeim sem ég nefndi í upphafi míns máls, að geta sett X í box. Að geta sagt: Við gerðum eitthvað. Ég er ekki hissa á því að hv. þingmenn Framsóknarflokksins séu ekkert sérstaklega sáttir. Þetta er auðvitað fjarri því sem þeir hafa talað fyrir. Og mér er til efs þegar ég skoða frumvarpið sem við erum að fara að fjalla um í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að það sé endilega mikill - ja, ég veit hreinlega ekki hvaða breytingum málið ætti að taka í ljósi þess að það er nokkuð augljóst þeim sem á horfir að ekki er eining um það meðal stjórnarflokkanna í hvaða átt eigi að stefna í þessu máli. Það kom raunar fram svo snemma sem í janúar 2014, eins og ég gerði að umtalsefni í upphafi minnar ræðu, þegar ég spurði forsvarsmenn beggja flokka um afstöðu þeirra til afnáms verðtryggingar. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé rétt að horfa frekar á þetta mál heildstætt og greina hvaða áhrif þessi takmörkun kann að hafa, sérstaklega fyrir tekjulágt fólk. Það er ekki nema von að ég sé tortryggin þegar þessi ríkisstjórn kemur fram með mál sem lúta að fasteignakaupum þegar við horfum á það hvernig leiðréttingin t.d. skiptist milli tekjuhópa, hvernig séreignarsparnaðarleiðin kemur ólíkt út fyrir tekjuhópa. Hvernig kemur þetta mál út fyrir ólíka tekjuhópa? Ég held að það sé alveg á hreinu að þetta er enn ein leiðin til að þrengja að tekjulægra fólki á húsnæðismarkaði, markaði sem er mjög þungur í dag, mjög erfiður, og við ættum raunar fremur að vera að ræða þann bráðavanda sem leysist ekki strax þrátt fyrir þessi ágætu húsnæðismál sem ég nefndi áðan. Það mun þurfa meira til. Ég veit eiginlega ekki alveg hvert er verið að stefna með þessu máli. Ég átta mig ekki á því hvaða breytingar hv. þingmenn vonast til að verði gerðar. Og ég sé ekki að þetta sé í raun og veru neitt annað en til að geta sagt: Ja, það voru stigin skref í átt að afnámi verðtryggingar. Þetta er slíkt plagg, til þess að geta sagt það. En það þarf þá að huga að afleiðingunum fyrir þá hópa sem munu lenda utan garðs í þessu máli.
Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum, er afskaplega stutt, ein grein fyrir utan gildistöku. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni hér og nú í upphafi ræðu minnar að ég hef ýmsar efasemdir um þetta framlag til lánamarkaðar. Þetta frumvarp tengist reyndar öðru frumvarpi sem var rætt hér fyrr í dag og ég sleppti að ræða enda kemur málið til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég á sæti og ég mun ræða það þar og afla gagna og spyrja spurninga. Það fyrsta sem ég vil segja er að í báðum frumvörpum er á ferðinni einhver hugtakaruglingur. Ég veit ekki um nokkur einustu lán sem ekki eru verðtryggð. Á íslenskum lánamarkaði eru á boðstólum lán með breytilegum vöxtum sem taka breytingum miðað við mælingu á vísitölu neysluverðs og hugsanlegt að svokallaðir raunvextir breytist eitthvað eftir viðmiðun við hugsanlega ávöxtun á ríkisskuldabréfum. Svo eru önnur lán á boðstólum sem taka breytingum á vöxtum miðað við ákvörðun Seðlabanka á stýrivöxtum. Stýrivextir Seðlabanka eru alltaf ákvarðaðir út frá verðbólgu. Það er ósköp einfalt mál. Annars vegar eru svokallaðir verðtryggðir vextir, verðtrygging miðað við hlutlæga mælingu, og hins vegar er verðtrygging miðað við ágiskun og væntingar Seðlabanka. Hvort vilja menn ágiskun eða mælingu? Þessi frumvörp eru víst afrakstur vinnu einhverra sérfræðinga. Ég las álit þessara sérfræðinga og verð að segja að ég varð fyrir miklum vonbrigðum. Ég ætla mér ekki þá dul að ég sé einhver sérfræðingur í vaxtamálum eða fjármálum. Ég er hins vegar búinn að starfa við þetta í yfir 40 ár, reyndar 43 ár ef ég tel allt saman, með starfi, námi, kennslu og skrifum. Margt af þessu hefði fengið falleinkunn hjá mér sem kennara en hér er ég ekki í hlutverki kennara. Ég hef orðið að sitja undir ýmsum missmekklegum athugasemdum, eins og hinn geðþekki hæstv. forsætisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson kallaði mig varðhund verðtryggingar. Ég er enginn varðhundur nokkurs skapaðar hlutar. Ég tel hins vegar að menn eigi að reikna vexti af einhverri skynsemi. Í þessu máli á allt í einu að fara að banna lengri lán en til 25 ára nema til þeirra sem eru yngri en 35 ára. Síðan eru þeir sem eru 35–39 … [[Gripið fram í.]]jú, það styttist um fimm ár. Þeir mega taka það til 35 ára. Þeir sem eru 40–44 ára til 30 ára. Sjálfur er ég 64 og það á að meina mér að taka lán samkvæmt samkomulagi við bankann minn. Ég skil ekki þessa mannréttindaskerðingu. Það kemur ykkur hv. þingmönnum ekkert við hvernig ég sem við minn banka. Ef það verður samkomulag milli mín og míns banka um hvernig ég tek lán kemur það engum við. Ég þarf bara að standa í skilum við minn banka og það er einkamál mitt og bankans. Síðan ætla ég að segja að ég hef af álíka áfergju kannað vanskilafólk og komist að því að rauðhærðir karlmenn, dökkhærðar konur og þeir sem eru freknóttir á upphandleggjum eru sennilega allir vanskilafólk. Þetta er álíka öflug og vel undirbyggð fullyrðing og þessi frumvarpsgrein. Ég segi ósköp einfaldlega að lögin um vexti og verðtryggingu eru tiltölulega einföld og skila sínu hlutverki býsna vel. Síðan koma til ýmis stærðfræðilögmál eins og annuitet, jafngreiðsla, sem gera lán tiltölulega auðgreiðanlegt fyrir þá sem vilja sitja í leigu sem er tiltölulega stöðug. Þetta er leiga. Hér er talað um eignamyndun en hins vegar er engin eignamyndun vegna þess að maður kaupir eign, það er eignin, það verður hins vegar skuldalækkun og hún byrjar hægt og síðan gengur hún hægt og bítandi eftir. Meðan ég hef fylgst með umræðunni í þessu máli hefur enginn spurt grundvallarspurningarinnar: Hvað kostar fjármagnið? Ég er búinn að bera saman lán sem eru tekin 2010, 2011 og 2012 og framreikna þau, svokölluð verðtryggð lán og svokölluð óverðtryggð lán, og finna út kostnaðinn af þeim. Getur verið að hinn upplýsti lántaki hafi tekið lán miðað við mínar niðurstöður, þ.e. tekið þau lán sem eru ódýrari á þann mælikvarða sem er einn og réttur, við mælikvarða við kostnað á lántöku, þ.e. hver ávöxtunin sé á þessum lánum? Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir rakti það áðan og ég spurði hana úr sal hvort hún vissi af hverju þessi lán væru tekin. Hún gat ekki svarað því en ég ætla að upplýsa hana hér og nú að það er vegna þess að lánin eru ódýrari. Vextir eru afgjald [[Ég var ekkert að …]]fyrir fjármagn. Undir venjulegum kringumstæðum eru raunvextirnir, sem eru þá tímaþátturinn, sú fórn sem lánveitandinn þarf að inna af hendi og sú fórn sem lántakinn er reiðubúinn að borga fyrir. Annað er t.d. vegna tapsáhættu vegna verðbreytinga þannig að lánveitandinn fái til baka það sem hann lánaði. Það kann að vera að raunvextir hérna séu býsna háir. Ég hef t.d. spurt af hverju vextir af lífeyrissjóðslánum séu u.þ.b. 3,6% raunvextir en vextir af bankalánum 3,9%. Skyldi það vera vegna þess að hér í þessum sal var samþykktur svokallaður bankaskattur? Neytendur borga þann skatt. Ég ætla að koma að einu orði sem er aldrei skilgreint hér almennilega, Íslandslánum. Íslandslán eru 40 ára jafngreiðslulán. Ég hef ekki farið um víðan heim og spurt hvernig lán eru veitt og til hversu langs tíma en það vill til að þessi lán, jafngreiðslulán til 40 ára, eru býsna nærri ákveðinni tegund lána sem viðgangast víða um heim, ekki bara í hinum vestræna heimi heldur líka annars staðar þar sem vaxtataka er óheimil. Þetta er mjög nærri því sem heitir Islamic Banking, svo ég leyfi mér að sletta á ensku, með leyfi virðulegs forseta. Ég hef spurst fyrir um það líka hvað sé svona skaðlegt við þessi lán. Ef á að nota hér einhver míkrólán til að miðla peningamálastefnu Seðlabankans - peningamálastefna Seðlabankans mun aldrei virka á nokkurn skapaðan hlut nema styttri enda vaxtarófsins. Það er aldrei hægt að hafa áhrif á seinni hlutann enda eru 40 ára jafngreiðslulán mjög stöðug og valda að öðru jöfnu ekki efnahagssveiflum, svo framarlega sem lántaki getur tekið örlitlar sveiflur eins og vænta má að gert sé ráð fyrir í greiðslumati. Menn ætla sennilega að ná fram frumvarpinu um stuðning við kaup á fyrstu íbúð, það er hægt að ná því fram í svokölluðum verðtryggðum lánum á sama hátt með því að heimila fólki að greiða aukaafborganir af lánum. Samkvæmt lögum um neytendalán er það hins vegar ekki hægt. Það er heimilt að greiða 1 milljón, skilst mér, í bankalánum, lífeyrissjóðirnir eru miklu frjálslyndari og sennilega er vandamálið þar. Hér er verið að hrekja fólk í óhagstæðari lán og nota til þess skattalega hvata. Auðvitað styður maður öll eðlileg ráð til að hjálpa fólki við að kaupa fyrstu íbúð. Hins vegar er sárt að segja það hér og nú, og enginn hefur talað um frekar en kostnað við lántöku, að sennilega vantar 2.500–3.000 íbúðir á höfuðborgarsvæðinu. Menn geta hnikað til eftirspurn og lánsfé, aukið lánsfé og aukið eftirspurn eftir íbúðum en ef framboðið vex ekki gerist bara eitt, það sem hefur gerst frá aldamótum, íbúðaverð hefur hækkað um heil 60% umfram neysluverðsvísitölu. Skyldi það vera vegna þess að það er ekki framboð á eignum? Menn geta komið með bunka af frumvörpum og átt við löggjöf en meðan framboð á nýjum íbúðum, á jaðrinum sem ég kalla, nei, ég er eiginlega ekki kominn að því, þetta framboð er til að svara eftirspurn vegna aðflutnings á fólki vegna breyttra búskaparhátta. Þegar ég reiknaði út fyrir nokkrum árum hvernig íbúafjöldi á móti íbúðafjölda þróaðist fækkaði í nýjum íbúðum sem leiddi til meiri þarfar. Þetta frumvarp greiðir ekki úr þeim vanda. Eins og ég sagði áðan geðjast mér ekki sú mannréttindaskerðing sem ég verð fyrir hérna og allmargir aðrir. Ég held að þetta sé Íslandsmet í lögum um - reyndar voru ekki til nein lög um vexti og verðtryggingu nema gömlu okurlögin. En aldursstýring á lántöku, bíðið nú við, má ég bara ekki semja við minn banka? Fjármál byggjast á einu orði, trausti. Ef það er ekki traust bætir svona löggjöf ekki úr. Þessu máli verður væntanlega vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og þar mun ég spyrja ýmissa spurninga og benda á ýmislegt sem betur má fara í þessu. Ég ætla að láta máli mínu lokið að sinni, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég freistast til þess að leggja aðeins orð í belg um þetta mál. Ég átti satt best að segja von á mikilli umræðu og langri mælendaskrá, varð hissa þegar ég bað um orðið að ég væri aftastur á henni. Það er að sjálfsögðu vegna þess að þetta er svo maður sletti kannski svona óbeint, það má kalla þetta eiginlega „stórasta“ smámál í heimi, þ.e. þetta gríðarlega mál um verðtrygginguna og afnám hennar, sem mikið hefur verið talað um og boðað, er orðið að þessu örmáli hér sem er nánast ekki neitt. Auðvitað átti ég von á því sérstaklega að hv. þingmenn Framsóknarflokksins, forustumenn Framsóknarflokksins, loforðagjafarnir, mundu að sjálfsögðu koma hingað og standa fyrir máli sínu. Hvar er, herra forseti, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og fyrrverandi forsætisráðherra? Sem lofaði þjóðinni því að kæmist hann til valda á Íslandi mundi hann afnema verðtryggingu strax. Síðan riðu framsóknarmenn um héruð og sögðu þetta sama. Við erum nokkur hér inni örugglega sem munum vel eftir þessu í kosningabaráttunni í aðdraganda alþingiskosninga 2013. Það sorglega var að ekki bara trúði fólk á þetta loforð heldur lagði unnvörpum þann skilning í að verðtrygging sem slík mundi bara hverfa og öll verðtryggð lán breytast í óverðtryggð og allir lifa hamingjusamlega upp frá því eins og segir í ævintýrunum. Ég varð aftur og aftur var við það í málflutningi í umræðuþáttum, á vinnustöðum eða á sameiginlegum fundum að framsóknarmenn kusu að tala þannig um þetta stóra loforð sitt að fólk féll unnvörpum fyrir því og lagði í það þann skilning að öll verðtrygging mundi bara þurrkast út og yrði ekki til staðar lengur. Þvílíkt ábyrgðarleysi, þvílíkt lýðskrum. Hvað stendur svo eftir? Þetta hróflar ekki við verðtryggingu á nokkurn hátt gagnvart liðnum tímum, það er meira að segja þannig að í frumvarpinu er sérstaklega tekið fram að þessar skorður hamla ekki yfirtöku eins á verðtryggðu láni frá öðrum. Og inn í framtíðina er það eingöngu einn þröngur hópur fólks á tilteknum aldrei sem má ekki taka þessi lán. Yngra fólk, tekjulægra fólk og þeir auðvitað sem eru líklegastir til þess að leita í svona lán vegna þess að þeir ráði betur við greiðslubyrðina af því fyrstu árin, þeim stendur það opið með undanþágum. Það er líka athyglisvert, herra forseti, að tveir stjórnarliðar hafa blandað sér í umræður í dag, hv. síðasti ræðumaður, Vilhjálmur Bjarnason, og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir að vísu aðeins í andsvari. Báðir þessir stjórnarliðar lýstu óánægju, vonbrigðum eða óánægju. Ég ætla ekki að túlka orð þeirra að öðru leyti, en þannig skildi ég upplifun þeirra. Bíddu, er það þá þannig að enginn sé ánægður með þetta? Enginn. Ekki framsóknarmennirnir sem lofuðu afnámi verðtryggingar og sjá þetta auðvitað renna út í sandinn hjá sér því að þetta mun aldrei seljast sem efndir á því kosningaloforði. Aldrei, því miður. Það mun ekki ganga. Mér heyrist Sjálfstæðisflokkurinn eða að minnsta kosti sumir þar ekkert sérstaklega hrifnir heldur. Satt best að segja, þó að maður eigi kannski ekki að túlka svona fas og framgöngu manna og leggja í það eitthvað merkingarbundið, fannst mér enginn sérstakur eldmóður í hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þegar hann mælti fyrir málinu. Ég held hann hafi oft talað fyrir einhverju af meiri sannfæringu og ástríðu en þessu. Enda er þetta alveg dæmalaust rýrt þegar upp er staðið og langt, langt í burtu frá því sem rætt var um og engin framtíð heldur lögð, það er ekki boðað neitt um einhver næstu skref eða hvað sé hægt að gera. Hafandi sagt þetta vill ræðumaður taka fram til að forða misskilningi að enginn er ég sérstakur aðdáandi verðtryggingar og hef lengi talað fyrir því og haft þá afstöðu til þessara mála að það að draga úr umfangi verðtryggingar í hagkerfi okkar væri mjög mikilvægt mál. En ég hef alltaf reynt að tala um það af ábyrgð. Ég hef aldrei gefið nokkrum manni það í skyn að hægt væri með einhverjum töfrabrögðum að láta verðtryggingu hverfa, hef vitað það lengi að það er ekki svo, það er ekki hægt. Verðtrygging er útbreidd í hagkerfi okkar á báðar hliðar. Lífeyrisskuldbindingar eru verðtryggðar. Við höfum búið við mjög mikla verðtryggingu skulda og skuldbindinga og eigna í landinu allt frá 8. áratug síðustu aldar þegar menn byrjuðu að hálfverðtryggja og síðan fullverðtryggja lán, t.d. námslán, íbúðalán og svo þegar lögin um verðtryggingu, Ólafslögin frægu, voru sett 1979 og kennd við þáverandi forsætisráðherra, Ólaf Jóhannesson, enda hefur mér þess vegna alltaf þótt það mjög gaman að framsóknarmenn skuli tala um það öllum öðrum flokkum meira að afnema verðtrygginguna af því að höfundarverkið á einn af fyrrum formönnum þess flokks. Oft var talað um það í gamni eða alvöru. Mér er sagt það að nokkru leyti með réttu að Ólafslögin hefðu verið samin beinlínis við eldhúsborðið hjá þáverandi forsætisráðherra. En af hverju settu menn þau? Vegna þess að þá höfðu menn búið við mikla verðbólgu og sparifé þeirra sem það áttu brann upp og kapphlaup var um að fá lán því að það voru gæði, þau rýrnuðu hratt og menn borguðu ekki nema brot af andvirði þeirra til baka. Það er heldur ekki gott. Menn voru að reyna að glíma við þessa drauga, þennan óstöðugleika, með því að leggja þá inn þennan möguleika að hægt væri að verðtryggja skuldbindingar þannig að verðgildi þeirra héldi sér. En það leiddi síðan smátt og smátt til þess að umfang verðtryggingar í hagkerfinu hjá okkur er gríðarlega mikið. Af hverju er það óæskilegt? Röksemdir mínar eru í fyrsta lagi hagstjórnarlegar. Það er alveg rétt sem hér er sagt, sérstaklega þegar menn eru með þannig útbúin lán, svokölluð jafngreiðslulán sem menn kalla það eða hvað það nú er, þeir fá verðbæturnar, þeim er jafnað út yfir höfuðstólinn og lánið er þannig uppbyggt að verðbólguskot sem kemur leggst bara við allan höfuðstól lánsins sem eftir er o.s.frv., það deyfir auðvitað áhrifin af slíku. Í öðru lagi virka ýmis hagstjórnartæki kannski ekki með sama biti og áður. Það má deila um hversu virk þau yrðu jafnvel þó að lánin væru að uppistöðu til óverðtryggð, sérstaklega ef þau ná til langs tíma, t.d. óverðtryggð lán með föstum vöxtum fyrstu fimm árin, það væri engin óskapleg breyting þó að Seðlabankinn hækki stýrivexti sína gagnvart þeim. En þá er hætt við því að vextirnir séu að einhverju leyti hærri því að menn væru með eitthvert verðbólguálag eða áhættuálag innifalið í því. Í þriðja lagi er ég auðvitað andsnúinn verðtryggingunni og finnst hún slæm vegna þess að niðurstaða okkar af sambúðinni við hana er sú að vextirnir eru einfaldlega allt of háir. Raunvextir á verðtryggðum lánum eru líka allt of háir og fjármagnið er allt of dýrt, það tekur of mikið til sín. Menn töldu margir þegar verðtryggingin kom á sínum tíma og var iðulega um það talað að vextir á verðtryggðum lánum ættu alls ekki að þurfa að vera nema svona 1%, fjármunirnir væru tryggðir í verðtryggingunni og það væri alveg nóg ávöxtun, 1% eða 1,5%. En svo hefur bara ekki orðið raunin, því miður. Að opinber lánasjóður sé t.d. skyldaður til þess að lána ekki út nema á 4,3% vöxtum, eitthvað svoleiðis, er auðvitað ótrúleg birtingarmynd þess að þetta er allt, allt of dýrt og allt of hátt hjá okkur. Þar með er ekki sagt að það að hætta að veita verðtryggð lán eða bjóða upp á þau mundi sjálfkrafa lækka kostnað á fjármagni á Íslandi, því miður ekki. Það er bara þannig, því miður. Þar liggja ræturnar dýpra og eru náttúrlega að einhverju leyti fólgnar í hagstjórnarvanda okkar og mistökum, óstöðugleika, hræðslu við þann óstöðugleika og einhvern veginn þeim væntingum sem alltaf svífa yfir að menn verði að tryggja sig rækilega með annaðhvort mjög háum nafnvöxtum eða rétti til að hafa þá breytilega og hækka þá, eða að hafa verðtryggða vexti í raun og veru mjög háa. Ávöxtunarkrafa eða ávöxtunarviðmiðun lífeyrissjóðanna upp á 3% ofan á verðtryggingu er að sjálfsögðu líka þarna til staðar og margt, margt fleira. Niðurstaðan af öllu saman er sú að okkar stóri vandi í þessu er hversu fjármagnið er dýrt og tekur mikið til sín. Verðtryggingin er ósanngjörn í þeim efnum af því að hún oftryggir í raun og veru fjármagnið. Það er mikið til í því sem margir hafa sagt að með því að verðtryggja lán og hafa þau síðan með þó nokkuð háum vöxtum, þá er lánveitandi bæði með belti og axlabönd, hann er svo gjörsamlega tryggður í bak og fyrir. Bankar, þó að aðrir sem lána út óverðtryggð lán, sérstaklega ef þeir hafa á þeim fasta vexti á einhverju árabili, taka þó einhverja smááhættu með lántakanum í því en það gera þeir auðvitað alls ekki í þessu tilviki. Væri hægt að mæta þessu og draga úr umfangi verðtryggingar og vægi með öðrum ráðstöfunum? Já, það má hugsa sér ýmislegt í því. Það má líka hugsa sér breytta vöru sem væri í boði, t.d. þaksett verðtryggð lán. Ágætar skýrslur eru til um það. Ef menn eru hræddir við að taka verðtryggð lán m.a. vegna þess að verðbólguskot getur komið og höfuðstóllinn stokkið upp, það hefur ekki óskaplega þung áhrif á greiðslubyrðina, það getur farið mjög illa með eignastöðu fólks eins og við þekkjum … [[Hvaða máli skiptir það?]]Ja, það hefur nú ekkert gefist sérstaklega vel að menn geti veðsett húsnæði sitt 80% og svo stökkbreytist lánið og fari yfir 100% af verðmæti fasteignarinnar, menn sitji fastir í því. En auðvitað skiptir það máli að menn ráði við greiðslubyrðina. Það væri líka hægt að útbúa lánin þannig að menn gætu keypt sér tryggingu með hóflegu vaxtaálagi fyrir því að menn bæru aldrei meiri hækkun en t.d. viðmiðunarvexti Seðlabankans eða meiri hækkun en verðbólguviðmið Seðlabankans eða efri vikmörk þess. Það yrði væntanlega þannig að menn yrðu að borga það með einhverju vaxtaálagi, en slík trygging gegn því að mæta einhverjum ófyrirséðum verðbólgukúf inn í framtíðinni gæti alveg verið þess virði, t.d. fyrir ungt fólk sem væri að taka svona lán til langs tíma. Ég er dálítið hissa á því að í þessu rýra plaggi er ekkert fjallað um einhverjar mögulegar aðrar leiðir eða einhverjum slíkum hlutum velt upp eða þá bara miklu róttækari aðgerðir til að reyna að færa útlánin meira yfir í óverðtryggð lán, fyrir utan þennan litla hvata sem er í öðru frumvarpi um að menn geti notað hluta af skattfrjálsum séreignarsparnaði til að greiða á tímabili niður höfuðstól lána ef þau eru óverðtryggð, þ.e. afborganirnar af lánunum líka. Það er nú frekar létt í maga. Þetta er nokkuð undarleg niðurstaða, herra forseti. Nú er kjörtímabilinu að ljúka og það er að renna upp fyrir stjórnarflokkunum og þess vegna er þessu sjálfsagt flaustrað hér fram að það á að láta heita svo að eitthvað örlítið sé verið að reyna að gera og ekki seinna vænna, við erum á síðustu dögum þinghalds fyrir kosningar. Þetta er þá öll uppskeran. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason nefndi annað sem ég vil aðeins í lokin tæpa á. Að vandi okkar er ekki síst sá að skapast hefur meiri og meiri skortur, einfaldlega skortur á húsnæði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, en reyndar á fleiri stöðum í landinu, staðbundið. Viðvarandi ástand af því tagi hefur náttúrlega mjög óheillavænleg áhrif. Það þrýstir fasteignaverðinu hratt upp þannig að ljóst er að það er víða komið langt upp fyrir stofnkostnaðarverð og leiga hækkar. Staðan á húsnæðismarkaði er því auðvitað skelfileg. Það vantar þúsundir og aftur þúsundir íbúða til að eðlilegt jafnvægi komist á. Það er bara veruleiki. Þetta hér leysir ekkert af þeim vanda, ekki neitt að sjálfsögðu. Ríkisstjórnin stendur frammi fyrir því og er staðreynd máls að hún hefur engu komið áleiðis á þessu kjörtímabili sem leysir úr þeim vanda. Jú, við lögfestum síðastliðið vor lög um almennar íbúðir og þar eru fyrirheit um að styðja við uppbyggingu leiguíbúða, en engin slík íbúð hefur verið byggð og verður sennilega ekki byrjað á því fyrr en á næsta ári, því er eitt og hálft eða tvö ár í það að fyrsti maðurinn flytji hugsanlega inn í íbúð sem að einhverju leyti má segja að verði til fyrir tilstuðlan þessarar ríkisstjórnar. Það verður komið langt inn á næsta kjörtímabil. Þetta er staðan. Þess vegna er það auðvitað óskaplega dapurlegt þegar farið er yfir sviðið og horft á afraksturinn af starfi ríkisstjórnarinnar af húsnæðismálum þetta kjörtímabil. Það er svo sem alveg rétt og þessari ríkisstjórn er nokkur vorkunn að því leyti að hún er ekki sú fyrsta sem á í miklum erfiðleikum í glímunni við það að koma einhverju viti og einhverjum stöðugleika í húsnæðismál á Íslandi. Ég hef sagt það áður, herra forseti, og get endurtekið það, fyrir utan almenna hagstjórn sem frægt er náttúrlega að endemum hvernig Íslendingar hafa klúðrað gegnum áratugi, þá er held ég alveg ljóst að silfurverðlaunahafinn í klúðri á Íslandi, það eru húsnæðismálin. Okkur hafa verið rosalega mislagðar hendur um langt, langt árabil svo ekki sé sagt áratugi í því að byggja upp farsæla húsnæðisstefnu sem bjóði fólki öryggi og sómasamleg kjör í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og umfjöllunina um verðtrygginguna. Hv. þingmaður rakti ágætlega hvernig það að koma verðtryggingunni á á sínum tíma var efnahagsaðgerð til að bregðast við óstöðugleika og á sama hátt hvernig verðtryggingin hefur smátt og smátt fengið meira og meira vægi en að nú verðum við að fara að taka skref til að draga úr vægi verðtryggingarinnar. Á vegum ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur verið unnið að undirbúningi þess að hægt verði að draga úr vægi verðtryggingar, fyrst með skipan sérfræðingahóps sem skilaði skýrslu í nóvember 2013. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þeim leiðum sem koma fram í niðurstöðum sérfræðingahópsins. Hv. þingmaður kom reyndar inn á aðrar mögulegar leiðir en er verið að fara hér þannig að ég beini þeirri spurningu til hans hvort hann sé sammála þeim leiðum sem raktar eru í skýrslu sérfræðingahópsins og er m.a. komið inn á í greinargerð með frumvarpinu. Og hvaða aðrar leiðir telur hann annaðhvort vænlegri eða koma til greina samhliða því sem lagt var til í þessari skýrslu?
Herra forseti. Já, það er athyglisvert og hv. þingmaður rifjar það upp að nefndir á vegum ríkisstjórnarinnar skiluðu niðurstöðum svo snemma sem í nóvember 2013. Ég hélt að eitthvað af þessu hefði komið líka á árinu 2014 en sama er, nú er kominn ágúst 2016 og þá loksins er þetta að birtast. Ef ég man rétt er þetta bara það allra minnsta sem nefndin þar lagði til sem eitt af skrefunum. Þetta er slíkur mínimalismi að það hálfa væri nóg. Er ég sammála niðurstöðum nefndarinnar? Sammála og ekki sammála, niðurstöður hennar komu mér ekki á óvart vegna þess að ég hafði aldrei trú á því að innstæður væru fyrir þessu tali manna um að það væri bara hægt að smella fingri og afnema verðtryggingu sisona. Ég hef aldrei leyft mér að tala af slíku ábyrgðarleysi. Ég var ekkert hissa á því þó að meiri hluti nefndarinnar kæmist að þeirri niðurstöðu að slíkt væri óraunhæft en legði til einhver skref í þá átt að reyna að draga eitthvað úr vægi verðtryggingar. Þar af leiðandi kom niðurstaðan mér ekki á óvart. Ég hefði viljað sjá greiningu á fleiri kostum. Ég hefði viljað sjá skoðaða alla möguleika og þá þess vegna útilokaða þá möguleika í þessu sem ekki reyndust viðráðanlegir eða færir. Ég nefndi t.d. hugmyndina um þaksett lán sem vel hefði mátt hugsa sér að yrði bara í boði sem einn af valkostunum fyrir fólk. Ef menn vilja gera skurk í því að draga umtalsvert úr umfangi verðtryggingarinnar hallast ég að því að það verði að gera með því að bjóða mjög hagstæð skilyrði á umbreytingum verðtryggðra lána í óverðtryggð. Það mun ekki gerast nema menn geti með einhverjum hætti boðið hagstæð skilyrði í þeim efnum. Hið sama á auðvitað við um töku nýrra lána. Þá verður að vera hægt að sýna mönnum fram á að það sé [[Forseti hringir.]]beinlínis hagstætt og öruggt að taka óverðtryggð lán og að greiðslubyrðin af þeim framan af sé ekki óviðráðanleg. [[Forseti hringir.]]Annars er bara tómt mál að tala um þetta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vil byrja á að fara yfir að sérfræðingahópurinn benti á sínum tíma á að það þyrfti að vinna að ýmsum mótvægisaðgerðum og ljúka ýmsum verkefnum áður en kæmi að fyrstu skrefunum í afnámi verðtryggingarinnar. Sú vinna hefur farið fram síðan, m.a. með samþykkt á frumvörpum um húsnæðismál og almennar íbúðir, og tókst að ljúka þeirri vinnu sem þurfti að fara í áður en fyrstu skrefin eru stigin. Eins og gerð er grein fyrir hér með frumvarpinu er eitt af fyrstu skrefunum að verðtryggð jafngreiðslulán til lengri tíma en 25 ára yrðu afnumin með ákveðnum mótvægisaðgerðum. Þetta frumvarp er einn liður í því. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir þær leiðir sem hér eru lagðar til. Því langar mig að beina þeirri spurningu til þingmannsins hvort hann telji að hóparnir sem þarna eru tilgreindir, aldurshóparnir, séu sú takmörkun sem skiptir máli eða hvort það þurfi að yfirfara þau mörk, þær undantekningar sem þarna eru lagðar til, hvort undantekningar mættu hugsanlega vera meiri eða minni, hvort það séu óþarflega miklar undantekningar, til að markmiðin náist. Síðan langaði mig að heyra viðhorf þingmannsins til lágmarkstíma verðtryggðra lána sem lagt er til að yrði þá hugsanlega næsta skref [[Forseti hringir.]]í afnámi verðtryggingar.
Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þingmanni fyrir andsvörin. Það er ánægjulegt að framsóknarmenn koma aðeins í skoðanaskipti við okkur. Eftir stendur að enginn framsóknarmaður virðist ætla að halda ræðu í þessari umræðu sem eru náttúrlega tíðindi og vekur nokkra furðu þó að sumum þeirra hefði vissulega staðið það nær en öðrum. Já, sérfræðingahópurinn komst að þeirri niðurstöðu að það þyrfti ákveðinn undirbúning og mótvægisaðgerðir. Það kom svo sem ekki á óvart. Ætla mætti að almenningur væri verulega hræddur við að taka verðtryggð lán, jafn mikið og það hefur verið útmálað hversu skelfileg þau séu, en veruleikinn er sá að lántakendur síðustu missirin hafa í raun svarað með fótunum. Við sjáum einfaldlega að allt frá 2/3 og upp undir 4/5 af nýjum lánum til húsnæðiskaupa eru verðtryggð. Fólk velur sjálft að taka þau frekar en óverðtryggð lán með breytilegum vöxtum. Þar á örugglega stóran hlut að máli sú staðreynd að menn ráða betur við greiðslubyrðina af þessum lánum á fyrstu árunum og komast þar af leiðandi frekar í gegnum greiðslumat. Að sjálfsögðu er líka endurspegluð hér ástæðan fyrir því að menn segja að almenna reglan eigi að vera svona lán til 25 ára, en svo geta allir samt tekið lengri lán. Menn horfast þó í augu við þá staðreynd að við mundum ýta talsvert stórum hópi út úr því að geta yfir höfuð látið sig dreyma um að kaupa íbúð ef þessar undanþágur væru ekki settar upp. Ég hef ekki sterka skoðun á því hvort þær séu þær alveg réttu. Þetta er allt saman óskaplegur fjallabaksvegur, að nafninu til sagt að þessi lán séu óheimil til lengri tíma en 25 ára en síðan eru heilmiklar undanþágur bundnar við tekjur og aldur. Ég er alveg sammála því að það kemur vel til greina að lengja lágmarkstíma verðtryggðra lána. [[Forseti hringir.]]Ég man alveg þegar hann var lengdur í fimm ár einhvern tímann fyrir löngu síðan þegar menn hugðust byrja að afnema verðtryggingu eftir stöðugleikann í kjölfar þjóðarsáttar. Svo varð aldrei meira úr því en það kann vel að koma til greina og að mörgu leyti er fullkomlega fáránlegt að verðtryggja lán til tiltölulega fárra ára.