Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þá tillögu forseta? Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu. Fer hún þá fram samhliða afbrigðaatkvæðagreiðslu á eftir.
Virðulegur forseti. Ég er mikill stuðningsmaður þess að selja Íslandsbanka. Mér fannst það mikilvægt að ríkið ætti ekki tvo af þremur viðskiptabönkum í landinu. Þess vegna hef ég stutt það ferli eindregið. Mér fannst takast ofboðslega vel til í fyrsta útboðinu þegar stór hluti Íslendinga hafði tækifæri til að setja sparnað sinn í fjárfestingu í Íslandsbanka. Ég held líka að það sé mikilvægt fyrir hlutabréfamarkað á Íslandi að almenningur hafi tök á að fjárfesta í eignum eins og Íslandsbanka. Nú sit ég í hv. fjárlaganefnd og fékk þar af leiðandi allar þær upplýsingar og gögn sem okkur voru send varðandi seinni hlutann. Ég verð að viðurkenna að ég er svekkt þegar ég les lista yfir þá sem hafa fengið að kaupa í þessu ferli. Ég stóð í þeirri meiningu að við værum fyrst og fremst að leita eftir stórum og öflugum fjárfestum sem ætluðu að vera þarna til lengri tíma. Þegar ég fer svo að lesa gögnin þá átta ég mig á því að það er ekkert sem stendur þar beinum orðum að svo eigi að vera. Ég naga mig sjálfa í handarbökin fyrir að hafa ekki spurt þeirrar spurningar og ég ímynda mér að við séum fleiri í þessum sal sem höfum gert það. Ég er engu að síður sannfærð um að það sé rétt ákvörðun að selja Íslandsbanka. Ég er líka sannfærð um það, og það er mikilvægt að við þingmenn höldum því til haga, að regluverkið í kringum bankakerfið okkar er gott og hefur tekið miklum breytingum á síðasta áratug. Það er hárrétt ákvörðun hjá fjármálaráðherra að óska eftir því að Ríkisendurskoðun endurskoði þetta ferli vegna þess að það er traust og trúverðugleiki sem skiptir mestu máli. Þegar við seljum ríkiseignir þá þarf það ávallt að vera í gagnsæju og sanngjörnu og réttlátu ferli og því miður höfum við ekki fengið svör við öllum okkar spurningum. Það er því nauðsynlegt að fjárlaganefnd, efnahags- og viðskiptanefnd og þingið allt fái svar við þeim spurningum sem út af standa.
Virðulegur forseti. Nú þegar stríð hefur staðið yfir í Evrópu í á annan mánuð virðumst við vera farin að mynda ákveðið þol fyrir hryllingssögum frá Úkraínu. Það virðist fátt halda athygli okkar í svo langan tíma. Það er kannski helst talning smita sem hlýtur að eiga Íslandsmet í því að fanga athygli Íslendinga. Þetta er það sem Úkraínumenn hræðast mikið og hafa varað við, að þeir gleymist eftir því sem stríðið dregst á langinn. Það er að dragast á langinn. Við megum ekki láta það gerast. Við eigum frekar að gefa í eftir því sem ástandið varir lengur. Með hverjum degi sem líður verður ástandið líka verra og fleiri deyja, fleiri særast og fleiri leggja á flótta. Við verðum því að leggja okkur meira fram, leggja meira af mörkum, aðstoða meira, hjálpa fleirum. Hæstv. utanríkisráðherra og utanríkisþjónustan okkar eiga hrós skilið fyrir að láta ekki sitt eftir liggja þar. Nú er dagurinn orðið lengri hjá okkur, það er sól úti og stóra verkefnið næstu daga er að velja okkur páskaegg. Á sama tíma berst þessi hugrakka þjóð, Úkraínumenn, fyrir hlutum sem okkur þykja orðið sjálfsagðir; fyrir frelsi og fyrir mannréttindum. Við sem búum hér við frið og velmegun, sem aðrir börðust fyrir því að við njótum, þurfum að gera allt sem við getum til að leggja þeim lið. Það er margt sem lítil herlaus þjóð getur þó gert, ekki síst með því að taka Úkraínumönnum hér opnum örmum og leggja alþjóðasamfélaginu lið í því að gera það sama. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Hagsmunasamtök heimilanna, og ég sem formaður þeirra, hafa mótmælt sölu Íslandsbanka og Arion banka þar á undan síðan fyrirætlanir um sölu bankanna komust fyrst á dagskrá. Ég er því ekki að hoppa á þennan vagn núna eftir fíaskó síðustu vikna. Það er sorglegt að sjá að áhyggjur mínar og Hagsmunasamtaka heimilanna hafa raungerst og rúmlega það. Þegar ég sá listann yfir kaupendur leið mér eins og það hefði verið sparkað í magann á mér. Útrásarvíkingarnir eru mættir aftur og boðnir velkomnir án nokkurs tillits til fórnarlamba þeirra. Þessir menn byggðu risastóra spilaborg og þegar hún hrundi komu þeir sér í burt til London og Lúxemborgar en létu saklaust fólk taka á sig skellinn. Að minnsta kosti 15.000 fjölskyldur misstu heimili sín vegna þeirra gjörða. Víkingarnir misstu hins vegar ekki neitt nema náttúrlega persónulega ábyrgð á skuldum sínum. Allir héldu þeir heimilum sínum og hafa lifað í vellystingum alla tíð síðan. Þeir áttu peninga þegar ferðamennskan fór af stað og stórgræddu á hótel- og íbúðabraski. Íslandsbanki, sem núna er svo verðmætur, byggir fjárhag sinn á lánasöfnum sem hann fékk á hrakvirði en innheimti af hörku alveg upp í topp. Þar var enga miskunn að finna frekar en hjá hinum bönkunum. Þeir ryksuguðu upp heimili fólks sem hafði það eitt sér til saka unnið að taka húsnæðislán. Þetta var heiðarlegt fólk sem hafði ekki hugmyndaflug til að ehf-a heimili sín eða taka tugmilljóna króna kúlulán fyrir hlutabréfum í eigin félögum eða bankanum sem lánaði þeim. Fólkið fékk ekki afskriftir og ætlaðist aldrei til þess. Það fór bara fram á einhverja smá sanngirni en hana var hvergi að finna. Ofbeldinu gegn þessum heimilum hefur ítrekað verið afneitað og ekki hvarflað að neinum að bæta þeim skaðann. Og nú eru útrásarvíkingarnir mættir aftur en fórnarlömb þeirra eru gleymd. Í staðinn lútum við í gras fyrir peningunum og bjóðum skaðvaldana velkomna aftur í gegnum lokað söluferli. Ég hef megnustu skömm á þessu. Guð blessi Ísland.
Virðulegur forseti. „Samkvæmt 65. gr. stjórnarskrárinnar skulu allir vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Í því felst að við framkvæmd laga nr. 99/2007 verða hlutlægar og málefnalegar ástæður að liggja til grundvallar mismunandi greiðslum til bótaþega. Þar sem tekjuviðmið lágmarksframfærslu í 2. mgr. 9. gr. laganna er afdráttarlaust og tilgangur ákvæðisins, í samræmi við 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, er að tryggja þeim lífeyrisþegum sem búsettir eru hér á landi sérstaka uppbót á lífeyri, geti þeir ekki framfleytt sér hér á landi án hennar, verður ekki talið hlutlægt og málefnalegt sjónarmið að lækka þá greiðslu vegna þess að viðkomandi hafi áður búið erlendis um tíma. Með því að framkvæmd áfrýjanda á greiðslum til stefndu fól þannig í sér mismunun á grundvelli búsetu í skilningi 65. gr. stjórnarskrárinnar verður sú lækkun sérstakrar uppbótar sem stefnda sætti ekki réttlætt með því að ákvæði 2. mgr. 9. gr. sé heimildarákvæði. Að öllu virtu sem að framan er rakið ber að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.“ - Hæstiréttur Íslands. Það er veikt fólk. Það er fólk sem verst stendur. Það er verið að níðast á þeim sem minnst hafa, búa við sárafátækt, og það var bara verið að fara fram á að þeir kæmust úr sárafátækt í fátækt. Vill einhver reyna að tóra á 100.000 kr. á mánuði eða 160.000 kr. eða á því sem verið er að fara fram á, hinar 212.000 kr. á mánuði? Skammist ykkar því að ykkar er skömmin sem stjórnið ríkisfjármálunum, því að þið voruð of upptekin af því að selja banka á afslætti til útvalinna auðmanna á sama tíma og sú sem höfðaði málið lifði ekki af að sjá dóminn felldan í Hæstarétti. Umboðsmaður Alþingis, héraðsdómur, Landsréttur og Hæstiréttur. En ríkisstjórnin, ykkar er skömmin.
Virðulegur forseti. Fyrr í vikunni lagði ég fram ósk um minnisblað frá Bankasýslunni um Íslandsbankasöluna sem var afgreidd úr fjárlaganefnd. Ég ætla að óska eftir uppfærslu á minnisblaðinu í dag. Í fyrsta lagi þarf ítarlegri svör um 700 millj. kr. kostnað við útboðið. Það þarf ekki annað en að skoða upplýsingar frá Fjármálaeftirlitinu, um kostnað í skráningarlýsingum í útboðum sem hafa verið haldin á Íslandi, til að sjá að þetta er óeðlileg tala. Í öðru lagi tala hæstv. ráðherrar og Bankasýslan um að öllum fagfjárfestum hafi þurft að hleypa að. Þetta var lokað útboð og það er ekki rétt. En að því sögðu, þrátt fyrir umræddar almennar reglur, er enn óljóst hvernig valið var úr fjárfestum. Fjármálaeftirlitið þarf að kanna hjá öllum fjármálastofnunum hvaða aðilar fengu hækkun úr almennum fjárfesti í fagfjárfesti nokkrum vikum fyrir útboðið, tóku þátt í útboðinu og fengu úthlutað. Í þriðja lagi þarf að fá lista yfir áskriftir sem bárust og bera hann saman við lista yfir aðila sem fengu hlut til að sjá hvernig skerðingar á tilboðum voru, hvort það hafi verið geðþóttaákvörðun hjá umsjónaraðila eða Bankasýslunni hverjir fengu hlut. Bankasýslan heldur á eignarhlut ríkisins í bankanum. Í ljósi þess má gera ráð fyrir að forsvarsmenn hennar hafi verið viðstaddir þegar úthlutun var ákvörðuð. Hér kom út hvítbók um fjármálakerfið, sem stjórnarformaður Bankasýslunnar stýrði sjálfur, þar sem lykilatriði var traust á bankakerfinu. Það að hæstv. ráðherrar hafi ekki beitt sér fyrir því að framkvæmdin og salan stuðlaði að trúverðugleika í bankakerfinu er til marks um algert forystuleysi og vanhæfni.
Virðulegur forseti. Í gær ræddum við breytingu á lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sem fjallar um vinnutíma starfsmanna sem veita notendastýrða persónulega aðstoð eða NPA eins og það er kallað. Notendastýrð persónuleg aðstoð er þjónustuform sem byggir á hugmyndafræðinni um sjálfstætt líf og gerir fötluðu fólki kleift að ráða því hvar það býr og með hverjum það býr. Fatlað fólk stýrir því hvernig aðstoðin er skipulögð, hvað aðstoð er veitt við, hvenær hún fer fram, hvar hún fer fram og hver veitir hana. Markmið NPA er að fatlað fólk geti lifað sjálfstæðu lífi og hafi sömu möguleika og ófatlað fólk, einnig að fatlaðir einstaklingar hafi hámarksstjórn á því að móta eigin lífsstíl. Því miður hefur fjöldi NPA-samninga ekki orðið sá sem vænst var og staðan í dag er sú að einungis hafa verið gerðir 90 slíkir samningar en þeir ættu að vera um 170. Kostnaðarskipting þessara samninga hefur verið þannig að ríkinu ber að greiða fjórðung en sveitarfélögin bera 75% af kostnaði. Það þarf ekkert að fara í grafgötur með það að slíkir samningar geta verið dýrir þar sem þjónustuþörf margra einstaklinga er mikil en því miður gerir ríkið ekki ráð fyrir þeim fjármunum sem setja þarf í þetta úrræði og skilur sveitarfélögin eftir á köldum klaka með fjármögnunina. Það getur ekki gengið, virðulegur forseti, að margir fatlaðir einstaklingar skuli bara vera settir á biðlista. Það á að vera skýlaus krafa að samningar milli ríkis og sveitarfélaga taki á þessu til langrar framtíðar. Við skuldum fötluðu fólki það.
Virðulegur forseti. Nýlega voru veittir styrkir í fyrsta sinn úr Aski, mannvirkjarannsóknasjóði. Alls var 95 milljónum úthlutað til 23 nýsköpunar- og rannsóknarverkefna á sviði mannvirkjagerðar. Styrkirnir eru veittir til að auka þekkingu og efla nýsköpun og mæta samfélagslegum áskorunum á sviði mannvirkjagerðar. Mannvirkjarannsóknasjóðurinn Askur er fjármagnaður af innviðaráðuneytinu og háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytinu, en umsýsla hans er í höndum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Sjóðurinn var stofnaður í fyrra en umsóknarfrestur fyrir fyrstu úthlutun rann út þann 9. desember síðastliðinn. 40 umsóknir bárust, samtals að upphæð 452 millj. kr. Sérstakt fagráð var skipað til að meta umsóknir og gera tillögu um úthlutun til innviðaráðherra sem veitir styrkina samkvæmt reglum sjóðsins. Þetta er mjög mikilvægt verkefni, virðulegur forseti, þar sem það er í allra þágu og um leið þjóðfélagslega hagkvæmt og mikilvægt að efla rannsóknir og nýsköpun á sviði mannvirkjagerðar. Nauðsynlegt er að efla íslenskt hugvit á þessu sviði og fá fram hugmyndir um notkun íslenskra hráefna í byggingariðnaði en þar má nefna sandinn okkar, hampinn og skógana. Jafn mikilvægt er að leita leiða til að draga úr kolefnisspori mannvirkja og draga úr notkun óumhverfisvænna byggingarefna líkt og hæstv. innviðaráðherra hefur ítrekað sagt. Byggingariðnaðurinn er talinn bera ábyrgð á um 40% af allri losun á heimsvísu og getur hann spilað stórt hlutverk einn og sér í að taka á framtíðaráskorunum tengdum loftslagsmálum. Að því sögðu er það mjög ánægjulegt að áherslur sjóðsins í úthlutuninni hafi snúið að þeim samfélagslegu áskorunum sem við höfum staðið frammi fyrir í byggingariðnaði, svo sem rakaskemmdum í mannvirkjum og aðgerðum til lækkunar kolefnisspors.
Virðulegi forseti. Alla tíð hefur vinnandi fólk þurft að berjast fyrir kjörum sínum með öllum tiltækum ráðum. Í gegnum tíðina hafa sumir atvinnurekendur reynt að brjóta niður félög sem vinna í þágu vinnandi fólks og hafa beitt ansi mörgum skrautlegum leiðum til að ná markmiðum sínum. Algengasta leiðin var að hunsa stéttarfélög með öllu og viðurkenna hreinlega ekki tilvist þeirra. Svo ef það þurfti að beita harðari aðgerðum var jafnan einhver fulltrúi atvinnurekanda sendur á vinnustaðinn til að bjóða ýmislegt í staðinn fyrir það t.d. að ganga ekki í ASÍ, og ef ekkert af þessu dugði vildu atvinnurekendur einfaldlega koma á fót eigin félögum sem gáfu allt eftir, að sjálfsögðu atvinnurekendum í vil með tilheyrandi sundrung fyrir vinnandi fólk. Við könnumst við þetta allt. Nýlegt dæmi vestan hafs, af Amazon, er mjög vel þekkt þar sem fyrirtækið svínaði rækilega á starfsfólki sínu og hótaði því svo ef því svo mikið sem datt í hug að stofna verkalýðsfélag. En þarna var fyrstu tveimur leiðunum beitt. Þriðja leiðin er mögulega sú allra hættulegasta vegna þess að almennt treystum við verkalýðsfélögum, stéttarfélögum, treystum því að þau vinni í okkar hag. En hlýðnu stéttarfélögin, gulu stéttarfélögin, eru þau sem gefa allt eftir í samningum, eru falin, og erfiðlega gengur að eiga við þau. Nýlega hefur slíkt stéttarfélag verið í mikilli umræðu, félag sem samdi um kaup og kjör við atvinnurekendur áður en nokkur manneskja var einu sinni ráðin í þau störf sem samið var um, sem þýðir að atvinnurekendur sömdu við sjálfa sig í gegnum gula stéttarfélagið starfsfólkinu öllu til mikils miska. Ég vil nýta tækifærið, herra forseti, og hvetja þingið og ríkið allt til að skipta ekki við fyrirtæki sem semja við gul stéttarfélög og kanna sérstaklega hvaða félög það eru til þess að tryggja að viðskiptum ríkisins sé beint að fyrirtækjum sem eru í öflugum og góðum stéttarfélögum sem berjast fyrir bættum kjörum launafólks samfélaginu öllu til heilla.
Forseti. Það er mjög afhjúpandi að fylgjast með viðbrögðum hæstv. fjármálaráðherra við gagnrýni sem fram hefur komið vegna sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Honum finnst ekkert athugavert við það að hlutafélög í eigu Benedikts Sveinssonar, föður fjármálaráðherra, og Þorsteins Más Baldvinssonar, forstjóri Samherja, sem er með stöðu sakbornings í rannsókn á meintum mútubrot, skattsvikum og peningaþvætti, séu meðal kaupenda. Einnig er þar að finna félög í eigu fjárfesta sem koma af bankarekstri hérlendis á árunum fyrir fjármálahrunið. En raunar bætir hæstv. ráðherra um betur. Hann skellir skuldinni á þingið sem hann segir að hafi ekki sett nein skilyrði fyrir því hverjir mættu kaupa né fyrir hversu mikið. Fyrirgefið, virðulegur forseti, en það er ráðherra sem ber ábyrgð á söluferlinu, ekki þingið. Þetta er frekar ógeðfelld atlaga að þinginu. Þingið fer hins vegar með eftirlitshlutverk gagnvart ráðherra og embættisverkum hans og þingið hefur talað. Í gær komu fulltrúar allra flokka upp í pontu og lýstu yfir vilja til þess að setja á fót rannsóknarnefnd Alþingis um söluna. Það er okkar þingsins að ákveða hver rannsakar verk ráðherra, um hvað sú rannsókn snýst og hvernig hún verður framkvæmd. Það er ekki ráðherra að ákveða forsendur rannsóknar á sínum eigin embættisverkum, hvað þá þegar sú ákvörðun er í beinni andstöðu við vilja alls þingsins. Ráðherra sækir umboð sitt til þingsins og hann sætir eftirliti þingsins. Ég skora því á fjármálaráðherra að virða vilja alls þingsins og hætta að skipta sér af rannsókn á eigin embættisverkum strax í dag. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Kæru samverkamenn á Alþingi. David Lynch kvikmyndaleikstjóri skrifaði bókina Fiskað í djúpinu um ávinning þess að stunda innhverfa íhugum. Hann segir að bestu hugmyndirnar komi úr því kyrrðarástandi sem hugleiðslan færir. Fyrrnefndur David Lynch og kollegi hans, Sigurjón Sighvatsson, niðurgreiða námskeið í innhverfri íhugun á Íslandi og ég hvet alla sem kost hafi á því að nýta sér þau tækifæri. Fram undan er dymbilvika. Fram undan eru páskar og kjörinn tími til ígrundunar og íhugunar, einkum og sér í lagi á því sem verða mætti þjóð okkar til eflingar og aukningar á m.a. tekjustofnum til að standa straum af öllum þeim verkefnum sem okkur er gert að axla ábyrgð á og kosta. Þeim fjölgar á hverjum degi, hverju ári. Þau eru skrifuð ofan í okkur, ekki bara af þinginu, af ríkisstjórninni, heldur af Evrópuþingi og 55.000 ofvirkum embættismönnum þar. Ég ætla að biðja ykkur um að ígrunda þann tvískinnung sem við látum líðast hér t.d. Við erum að framleiða hér fíkniefni í fljótandi formi en við bönnum framleiðslu á gróðurhúsajurtum á borð við kannabis, sem er ein mesta aukning í lyfjaframleiðslu í dag. Hampur, iðnaðarhampur er annað. Ýmisleg spilatæki eru leyfð, önnur ekki. Ég ætla hins vegar bara segja það: Við skulum ígrunda með fordómaleysi og opnum huga alla möguleika okkar hér til að skapa umhverfi til aukningar [[Forseti hringir.]]á tekjum íslenska ríkisins svo að við getum sett fólkið fyrst í forgrunn, staðið straum af öllum þeim útgjöldum sem okkur ber að axla ábyrgð á. Látum páskana nýtast okkur vel í þessum efnum. Gleðilega páska.
Virðulegi forseti. Hér í gær ræddu kollegar mínir á þinginu, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, þá hugmynd að nú væri færi á að gefa fólkinu í landinu restina af Íslandsbanka, taka upp gamla tékkheftið og senda okkur öllum ávísun, skipta þannig 42% hlut í bankanum upp á milli landsmanna. Það er sannarlega áhugaverð hugmynd sem reyndar er alls ekki ný af nálinni og hefur verið framkvæmd áður við mismikla hrifningu. Þau orð fjármálaráðherra að þessi hugmynd hafi verið rædd af hans hálfu við samstarfsflokkana kemur verulega á óvart. Ekki kannast ég við það að þessa hugmynd hafi rekið á fjörur okkar í Framsókn en eins og okkur einum er lagið útilokum við aldrei áhugaverðar hugmyndir hvaðan sem þær kunna að koma. En, virðulegi forseti, ég vil fá að leiðrétta hér algengan misskilning. Fólkið í landinu á nú þegar 42% hlut í bankanum. Virðulegi forseti. Kæra þjóð. Þið eigið ríkissjóð. Ríkissjóður er ekki einhver þriðji aðili, hann er sameign okkar allra og saman eigum við líka skuldir hans. Ég hef nokkurn áhuga á því að viðra þessa hugmynd. Ég tel að nær væri að 42% færu til lægstu tekjutíundarinnar í landinu, fólksins sem vill kaupa sér húsnæði og á erfitt með það, fólksins sem á erfitt með að ná endum saman, fólksins sem er ekki fagfjárfestar. Sé þessi leið ekki fær vil ég að sjálfsögðu halda plani, selja hlutinn hæstbjóðanda, nýta fjármunina í að fjölga heilbrigðisstarfsfólki, fjölga heilsugæslum og fjárfesta í heilsu þjóðarinnar því arðurinn af þeirri fjárfestingu er ómetanlegur.
Herra forseti. Kæra þjóð. Við erum í vanda. Við höfum misst allt traust á framkvæmd hæstv. fjármálaráðherra við sölu á Íslandsbanka, sölu á hlut þjóðarinnar í Íslandsbanka. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir segist vera svekkt, líklega svekkt yfir því að hafa verið svona auðtrúa sem fulltrúi í hv. fjárlaganefnd að kokgleypa upplýsingar um framkvæmd sölunnar gagnrýnislaust, framkvæmd sem nú hefur kostað íslenskan almenning milljarða í formi afsláttar til handa útvöldum kaupendum á þessum hlutum. Þetta ferli er orðið meingallað, ferli sem talað var um að ætti að hafa lokað útboð hæfra fjárfesta, gagnsætt ferli, sem reynist svo vera einhvers konar skrípaleikur. Þetta er algjört kaos og eftir því sem hæstv. fjármálaráðherra tjáir sig oftar og stjórnarliðar reyna að telja okkur trú um að þetta sé allt í lagi, þeim mun dýpri verður pollurinn, drullupollurinn vil ég segja, sem við erum komin í. Þetta er slíkt fádæma klúður að það dugar ekki að setja þann starfsmann sem í augnablikinu gegnir embætti ríkisendurskoðanda í verkið að útbúa skýrslu. Það er ekki nóg, herra forseti. Hér þarf að setja á laggirnar rannsóknarnefnd Alþingis sem mun hafa [[Forseti hringir.]]mun víðtækari heimildir til rannsókna en ríkisendurskoðandi hefur nokkru sinni, [[Forseti hringir.]]samanber lög um rannsóknarnefndir og lög um ríkisendurskoðanda.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hitti naglann á höfuðið hér rétt áðan. Við skildum það öll þannig að fá ætti fáa stóra og öfluga fjárfesta til að kaupa umtalsverðan hlut í Íslandsbanka. Reyndin varð hins vegar sú að þarna var líka mikill fjöldi lítilla aðila, vissulega vanir fjárfestar að stærstum hluta, að kaupa litla hluti. 80 aðilar af rúmlega 200 að kaupa fyrir 50 millj. kr. eða minna, nokkrir undir 10 milljónum. Allir þessir fá afslátt sem rökstuddur var með því að réttlætanlegt væri að gefa afslátt þegar stór eignarhluti væri keyptur. Það kom fram hjá Bankasýslunni í aðdraganda útboðs, með leyfi forseta: Í kjölfar tilkynningarinnar hafa umsjónaraðilar, söluráðgjafar og söluaðilar samband við viðskiptavini sína til að kanna áhuga á þátttöku og safna áskriftarloforðum. Auðvitað er spurningin áleitin um það hvort þarna sé ekki eitthvert samskiptaleysi á milli Bankasýslunnar og umsjónaraðila, skortur á skýrleika eða regluverki sem er ástæðan fyrir því að listinn verður svona tilviljunarkenndur eins og raun ber vitni. Jakob Valgeir Flosason útgerðarmaður tjáir sig um söluna í dag. Hann keypti fyrir milljarð og vildi kaupa meira. Hann lýsir útboðinu sem átti að verða en varð ekki. Ef menn vilja gagnrýna eitthvað þá ættu þeir að horfa á verðið sem ríkið seldi á. Að mínu mati hefði ríkið átt að selja til fárra en öflugra kjölfestufjárfesta eins og talað var um í upphafi. Það var ekki gert. Í staðinn voru aðallega lífeyrissjóðirnir sem pressuðu verðið niður í þessar 117 kr. á hlut. Það hefði með öðrum orðum verið hægt að fá hærra verð ef farið hefði verið eftir því sem lagt var upp með. Hluthafalistinn eins og hann lítur út núna, með afar umdeildum hópi kaupenda sem voru valdir til að kaupa, eins og ég rakti hér á undan, talar inn í samfélag sem treystir illa bönkum, bankakerfi og einkavæðingu fjármálastofnana af góðri og gildri ástæðu. Hvað sem öllu líður, hvað sem óskhyggju ríkisstjórnarinnar og Bankasýslunnar líður, þá mun aldrei ríkja traust þegar þetta er niðurstaðan í þeim raunveruleika sem þjóðin býr í í kjölfar bankahruns. Að tala um traust í því samhengi er pólitískur ómöguleiki.
Herra forseti. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær spurði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, hæstv. fjármálaráðherra um afstöðu ráðherrans til þess hvort til greina kæmi að afhenda öllum Íslendingum til jafns hlut í Íslandsbanka sem myndi þýða, miðað við núverandi hlut ríkissjóðs, að hver fjögurra manna fjölskylda fengi rúmlega milljón króna eign í bankanum og þar með væru allir Íslendingar orðnir eigendur að bankakerfinu. Fjármálaráðherra tók þessum vangaveltum vel en lýsti yfir pólitískum ómöguleika eins og sakir standa þar sem samstarfsflokkur eða -flokkar væru nálguninni andsnúnir. Það er auðvitað nauðsynlegt að draga fram hvort það er Vinstrihreyfingin – grænt framboð eða Framsóknarflokkurinn sem leggst gegn því að almenningur allur eignist beinan eignarhlut í banka. Hv. þm. Jóhann Friðrik Friðriksson kom hér inn á málið fyrr í þessari umræðu og ég verð að viðurkenna að ég er engu nær varðandi afstöðu Framsóknarflokksins að öðru leyti en því að flokkurinn telur þessa hugmynd ekki hafa verið rædda og þá standa eftir hv. þingmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. En það er þó áhugavert að í ræðu hv. þm. Jóhanns Friðriks Friðrikssonar kom fram að afstaða Framsóknarflokksins virðist vera sú að það sem skipti mestu máli sé hæsta mögulega verð fyrir eignarhlutinn. Þá liggur fyrir að Framsóknarflokkurinn er þeirrar skoðunar að eigendur hinna föllnu banka í bankahruninu séu velkomnir hingað inn, bara að því gefnu að þeir séu tilbúnir að greiða örlítið hærra verð en t.d. lífeyrissjóðirnir. En það er þá ágætt að það hefur verið rammað inn. En aftur að viðbrögðum hæstv. fjármálaráðherra. Í gær sagði Bjarni Benediktsson, með leyfi forseta: „En sú leið að afhenda Íslendingum beint eignarhlut í ríkisbanka er nokkuð sem ég hef lengi talað fyrir. Ég hef ekki náð samstöðu um það með samstarfsflokkum eða öðrum hér á þinginu til að hrinda því í framkvæmd …“ Ég tel núna, hæstv. forseti, að það verði að gera ráð fyrir því að í vikunni á milli þinghléa verði umræðu um þetta hér í þinginu og [[Forseti hringir.]]til vara mun þingflokkur Miðflokksins óska eftir sérstakri umræðu [[Forseti hringir.]]um akkúrat þetta efnisatriði því að þetta verðum við að leiða fram, hvor ríkisstjórnarflokkanna, [[Forseti hringir.]]hvor samstarfsflokka Sjálfstæðisflokksins, leggst gegn því að almenningur allur fái beina eignaraðild að bankakerfinu.
Forseti minnir enn á ræðutíma sem er takmarkaður í störfum þingsins.
Virðulegi forseti. Fæst okkar hefðu trúað því að árið 2022 væri stríð í Evrópu og undirbúa þyrfti komu flóttamanna frá Úkraínu til landsins. Í einu vetfangi er lífi fólks snúið á hvolf. Í upphafi árs áttu þau venjulegt líf, keyptu í matinn, mættu í skóla og vinnu, héldu barnaafmæli, voru elskuð og elskuðu. En nú tilheyrir hversdagurinn annarri vídd. Í dag eru þau á flótta frá heimalandinu með ekkert nema handfarangur og sorg í hjarta. Borgir hafa verið lagðar í rúst og saklaust fólk tapað lífinu. Á meðan stjórnvöld bregðast við í alþjóðasamvinnu hefur almenningur á Íslandi fylgst sorgmæddur með þróun mála og fyllst vanmætti. Það er erfitt að fylgjast með úr fjarlægð og geta lítið gert. Þá fyllist ég stolti þegar ég sé viðbrögð fyrirtækja og almennings á Íslandi. Nú þegar er búið að semja um pláss fyrir 2.000 einstaklinga á mismunandi stigum dvalar. Er það vel gert á svo stuttum tíma en enn er þó þörf fyrir meira húsnæði. Síðustu daga hef ég séð í hópum á Facebook að unnið er að undirbúningi komu flóttamanna til landsins. Sjálfboðaliðar hafa safnað fötum, húsgögnum og leikföngum fyrir börn, alls konar húsbúnaði til að búa flóttamönnum fallegt heimili. Þá sá ég starfsfólk Háskólans á Bifröst ásamt fleiri sjálfboðaliðum ganga úr vinnu til að bera inn húsgögn, dusta sængur og búa um rúm, lítill bangsi var settur á sæng. Þessi samstaða, virðulegi forseti, kemur mér ekki á óvart en samt sem áður fyllist ég þakklæti fyrir að búa í landi sem tekur opnum örmum á móti fólki á flótta og er tilbúið að leggja á sig aukna vinnu fyrir aðra. Fram undan er dymbilvika, kyrrðarvikan. Göngum til hennar í þeirri bæn að friður komist á í Úkraínu. Gleðilega páska.
Virðulegur forseti. Við erum í traustkrísu og við þurfum að bregðast við því núna. Á undanförnum 12 klukkustundum hafa stjórnarliðar snúið skipinu við og beina spjótum sínum að Alþingi Íslendinga. Alþingi á núna að vera orðið sökudólgurinn í þessu dæmalausa ferli við sölu á hlut í Íslandsbanka og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hin fórnfúsa hefur ákveðið að taka þetta á sig og aðra þá sem sitja í hv. fjárlaganefnd. Við þurfum rannsókn, við þurfum rannsókn strax. Rannsóknin verður ekki gerð af hálfu ríkisendurskoðanda sem hefur einfaldlega ekki til þess nægar heimildir í lögum að skipa fólki að koma í skýrslutöku, til að heimila fólki að koma í skýrslutöku án þess að fella á sig sök, til að skylda fyrirtæki og félög og aðila til að afhenda gögn. Ríkisendurskoðandi hefur það ekki, fyrir utan það að við höfum engan kosinn ríkisendurskoðanda að störfum. [[Forseti hringir.]]Hann hefur verið kallaður til starfa hjá ríkisstjórninni sem ráðuneytisstjóri. Við erum núna með ráðinn starfsmann [[Forseti hringir.]]sem staðgengil sem á sitt lífsviðurværi undir því að styggja ekki ríkisstjórnina. Við verðum að fá rannsóknarnefnd Alþingis.
Forseti. Þingflokkar stjórnarandstöðunnar hafa síðan í gær verið að reyna að óska eftir því að sátt náist um skipan rannsóknarnefndar, að stjórnarliðar sem komu fram í umræðum í gær og sögðust styðja við hana standi við orð sín. Það er rík ástæða til þess að skipuð sé hér sjálfstæð rannsóknarnefnd þar sem hljóð og mynd tala ekki saman þegar kemur að sölu ríkisins á Íslandsbanka. Markmiðið með sölunni var eitt og framkvæmdin bara allt önnur. Til þess að traust skapist um rannsóknina og niðurstöður hennar þá verður hún að vera yfir allan vafa hafin. Fjármálaráðherra ber ábyrgð á sölu Íslandsbanka og nú eftir misheppnað útboð hefur ráðherra kallað eftir rannsókn ríkisendurskoðanda. En, forseti, eftir misheppnaða framkvæmd sölunnar er traust til fjármálaráðherra hreinlega rofið, skiljanlega. Það er því ótækt að hann taki fram fyrir hendur þingsins með því að ákveða að setja á fót rannsókn að eigin vali. Fjármálaráðherra á ekki að fá að ráða hvernig eftirlit með honum sjálfum er háttað. Það meikar ekki sens, afsakið slettuna. Rannsóknin verður að fá að vera á forsendum þingsins. [[Forseti hringir.]]Það var mjög skýrt í umræðunni í gær að stuðningur væri fyrir því að setja á fót rannsóknarnefnd Alþingis um söluna [[Forseti hringir.]]og ég vona innilega að það verði niðurstaðan í dag og við fáum þá niðurstöðu fyrir páskahlé.
Herra forseti. Hv. stjórnarþingmenn hafa margir tjáð sig núna um að þeir hafi gengið út frá því að í þessu söluferli væri verið að leita eftir stórum langtímafjárfestum. Það héldum við líka í stjórnarandstöðunni. Við sjáum núna vogunarsjóði, erlenda aðila sem keyptu í fyrstu umferð og seldu strax aftur, kaupa aftur. Við sjáum aðila með slæma rekstrarsögu frá því fyrir hrun í bankarekstri. Við sjáum smáa aðila sem geta allt eins keypt bara á markaði eins og við hin. Við sjáum umsjónaraðila útboðs sem kaupa sjálfir og konur eru nánast ekki sýnilegar í kaupendahópnum. Allt þetta gefur okkur tilefni til að rannsaka málið og við þurfum að rannsaka það hér í þinginu með sérstakri rannsóknarnefnd sem hefur meiri heimildir og ríkari en Ríkisendurskoðun.
Virðulegur forseti. Í gær tóku fulltrúar allra flokka til máls og studdu sjálfstæða rannsóknarnefnd um söluna á Íslandsbanka. Mér finnst mjög mikilvægt að sá vilji þingsins verði virtur. Mér finnst líka mjög mikilvægt að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar fari ekki í einhvern skollaleik að reyna að koma skuldinni af þeirra eigin framkvæmd yfir á þingið. „Þið voruð svona vitlaus að trúa okkur þegar við sögðum ykkur að við ætluðum að ná í stóra fjárfesta. Þið sögðuð ekkert um að við ættum að gera það sem við sögðumst ætla að gera.“ Nei, kannski gengum við bara út frá því að þið ætluðuð að gera það sem þið sögðuð og álitum þar af leiðandi ekki ástæðu til að tilgreina það sérstaklega að þið ættuð að gera það sem þið sögðust ætla að gera. Þetta er svo fáránlegt, virðulegi forseti, þetta er svo fáránleg orðræða. Það er ekki þingið sem ber ábyrgð á þessari sölu. Það er hæstv. fjármálaráðherra sem ber ábyrgð á þessari sölu og það er ótækt að hann ætli að stýra umfangi og framkvæmd rannsóknar á sínum eigin embættisverkum. [[Forseti hringir.]]Það er ekki til þess fallið að efla traust og fer gegn skýrum þingvilja sem kom hér fram í gær frá fulltrúum allra flokka.
Virðulegur forseti. Klúður og aftur klúður hjá ríkisstjórninni í þessum bankamálum. Þjóðin vildi ekki láta selja banka. Hvers vegna ekki? Vegna þess að það er of stutt frá bankahruni. Hvað gerir ríkisstjórnin þá? Jú, hún rýkur af stað. Hvernig? Gagnsæi? Nei, þeir bjóða upp á það að bankahrunsgargarnir skríði undan steini og komi og kaupi aftur. Hugsið ykkur, enginn lærdómur, ekkert minni, hvorki skammtíma né langtímaminni. Fólkið mótmælir. Við eigum að mótmæla vegna þess að okkur ber skylda til þess, vegna þess að á sama tíma og þeir eru að leika sér við að gera þá ríku ríkari eru þeir að lemja á fólki, árum saman, fátæku fólki sem er að reyna að komast úr sárafátækt í fátækt. Það má ekki, nei, þeir eru uppteknir við að einkavæða fyrir vini sína.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er vörslumaður ríkiseigna. Það er hann sem hefur klúðrað söluferlinu á Íslandsbanka. Það er ekki hans að ákveða eða gefa einhver fyrirmæli um það á hvaða vettvangi söluferlið verði rannsakað. Línan frá honum er sú að það sé Ríkisendurskoðun sem eigi að sjá um þetta. Hver er staðan hjá Ríkisendurskoðun? Jú, það er enginn ríkisendurskoðandi að störfum sem hefur hlotið kosningu frá Alþingi. Þetta er trúnaðarmaður Alþingis en það er enginn kosinn ríkisendurskoðandi að störfum vegna þess að stjórnarmeirihlutinn selflutti hann yfir í ráðuneyti með alveg ævintýralegri misbeitingu á ákvæði starfsmannalaga um flutning embættismanna sem ég hef margvarað við og gagnrýnt hér í ræðustól og fleiri. [[Forseti hringir.]]Ég fagna því að í gær hafi myndast þverpólitísk sátt um það í þingsal að sett verði á fót rannsóknarnefnd um að yfirfara [[Forseti hringir.]]söluferlið. Ég trúi því ekki að það verði hvikað frá því.
Herra forseti. Frá bankahruni hefur ekki farið fram nauðsynleg umræða meðal almennings um það hvernig við viljum sjá bankakerfið þróast hér á landi og hvað þurfi að gera til að koma til móts við vilja almennings í þeim efnum. Við höfum ekki talað um fjölbreytni, um samkeppni, um öflugt eftirlit, um neytendavernd, um ódýra innlenda greiðslumiðlun eða um traust á fjármálastofnunum, en þær stofnanir eru rúnar trausti. Og þó að það sé ekki nema bara fyrir það verðum við að rannsaka hvernig staðið var að þessari sölu núna til þess að fá skilning og skapa traust á þessu ferli og á því að eigendur bankans séu færir um að reka hann þannig að hann þjóni fólki og fyrirtækjum í landinu. Ég fagna því að í gær hafi myndast hér þverpólitísk samstaða um að stofna rannsóknarnefnd á vegum Alþingis til að fara vel yfir þessa stöðu. Formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, formaður þingflokks Vinstri grænna og fulltrúi Framsóknarflokksins lýstu sig viljuga til þess og það gladdi mig.
Herra forseti. Ég vil taka undir niðurlagsorð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem vísaði í samtöl sem áttu sér stað í gær og þátttöku þingflokksformanna, a.m.k. þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, hér undir þessum lið í gær [[Gripið fram í: Og VG.]]og VG. Að þeim umræðum loknum gat ég ekki skilið annað en svo að það væri bærilegasta sátt um það að gengið yrði til þess verks að leiða þetta í jörðu með skynsamlegum hætti á forsendum rannsóknarnefndar. Ég hef séð þingflokksformenn stjórnarflokkanna alla hér í salnum og við salinn síðasta hálftímann. Ég hvet þá til þess, þótt við þingmenn séum auðvitað ekki í þeirri stöðu að kveða aðra þingmenn hér til samtals undir fundarstjórn forseta, en er ekki alveg nauðsynlegt að þingflokksformenn stjórnarflokkanna láti í ljós [[Forseti hringir.]]afstöðu sína varðandi það hvort eitthvað hafi breyst um þetta atriði síðan fundarstjórn var rædd hér fyrir sólarhring síðan?
Virðulegur forseti. Við höfum verið að rekja það hérna núna að gagnrýni á þetta sölufyrirkomulag kemur úr öllum áttum og á mjög mismunandi forsendum. Hún kemur frá lífeyrissjóðunum, frá útgerðaraðilum, einkafjárfestum og meira að segja þeir sem minnstir eru og keyptu þarna hluti eru síðan ósáttir við það margir hverjir að listinn hafi verið birtur á endanum, sem er kannski furðulegasta ástæðan fyrir því að vera á móti því hvernig þetta allt saman var gert. Talað var um það hér í gær, eins og nokkrir hv. þingmenn hafa komið inn á, að skipuð yrði rannsóknarnefnd. En á sama tíma er hæstv. fjármálaráðherra að taka það upp að sínu eigin frumkvæði, án samtals við nokkurn einasta mann, og greinilega án þess að tala við neinn í stjórnarliðinu eða annað, að setja málið í ákveðið ferli sem er ekki heppilegt vegna þess hvernig þetta mál er vaxið. Við hljótum að halda á lofti þeirri kröfu um að það verði skipuð rannsóknarnefnd til að fara yfir þetta. Það er heppilegra, bæði út frá því sem hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson nefndi hérna áðan og svo var líka ágætlega farið yfir muninn á því hverjar heimildir rannsóknarnefndar eru annars vegar og ríkisendurskoðanda hins vegar.
Virðulegi forseti. Ég held að ekkert hafi breyst. Ég sagði hér í pontu Alþingis í gær að ég styddi það að Ríkisendurskoðun færi tafarlaust í málið eins og ráðherrann hefur nú þegar óskað eftir. Sé það ekki nóg þá finnst mér sjálfsagt að þingið fari í að skoða málið í kjölfarið á því. Bankasýslan er með þetta mál á sínu forræði, framkvæmdi þetta og það er eðlilegt, samkvæmt öllum starfsvenjum og skilyrðum, að Ríkisendurskoðun fari í gegnum það og skili okkur löggjafanum þannig að við getum sinnt okkar eftirlitshlutverki gagnvart þessu máli. Þannig að ég segi: Það hefur ekkert breyst. Ég stend enn þá við orð mín frá því í gær og ég held að það sé alger samhljómur meðal meiri hlutans á þingi varðandi það.
Virðulegur forseti. Ég styð að sjálfsögðu rannsóknarnefnd Alþingis um sölu Íslandsbanka en það er ekkert skrýtið að þetta hafi farið svona því það hefur aldrei farið fram rannsókn á því sem gerðist eftir hrun. Við höfum ekkert lært af því. Eftir páska mun ég leggja fram beiðni um sjálfstæða rannsókn á afdrifum bankakerfisins og heimilanna eftir hrun. Þessari skýrslu hef ég barist fyrir í mörg ár og treysti því nú að hv. þingmenn sjái nauðsyn þess að hún verði unnin þegar við horfumst í augu við atburði undanfarinna daga. Atburðarásin var algjörlega fyrirsjáanleg okkur sem höfum einhverja hugmynd um hvernig staðið var að málum eftir hrun. Fólkið og heimilin sem urðu fyrir skaða vegna þess eiga skilið að fá uppreisn æru og ég vænti stuðnings þingheims við rannsóknarskýrslu heimilanna.
Herra forseti. Ég tel að það sé algjörlega réttur farvegur að hefja þessa rannsókn hjá Ríkisendurskoðun. Það er sá aðili sem við treystum fyrir því að gera ýmiss konar úttektir fyrir þingið og mér finnst alvarlegt hvernig ég skynja það að hér virðist ekki ríkja traust hjá öllum á því embætti. Ríkisendurskoðandi gæti til að mynda skilað skýrslum og áfangalýsingum til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Mér finnst þetta eðlilegur og réttmætur upphafspunktur á rannsókn. Það getur svo alveg þýtt það að einnig verði í kjölfarið skipuð rannsóknarnefnd ef við teljum þær upplýsingar sem koma frá Ríkisendurskoðun á einhvern hátt ekki nægilega yfirgripsmiklar. En ég tel rétt að byrja á þessum stað, fá þessar upplýsingar frá þeirri stofnun sem gerir úttektir fyrir Alþingi og svo er hægt að gera meira í framhaldinu.
Hæstv. forseti. Tillaga fjármála- og efnahagsráðherra um ríkisendurskoðunarleiðina er nú ein glæsilegasta smjörklípa sem ég hef séð í seinni tíð og hafa þær þó margar verið notaðar á Íslandi í gegnum árin. Það er ósköp einfaldlega þannig að það er ekki starfandi ríkisendurskoðandi sem þingið hefur kosið og það hefur ekkert með traust okkar á embættinu að gera. Hér kom maður á eftir manni í gær og sagðist styðja tillöguna um stofnun rannsóknarnefndar en það er búið að tuska stjórnarliðana til af því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra getur ekki hugsað sér að láta fara ofan í saumana á sölunni sem stenst enga skoðun og er þá alveg sama við hvern er talað. Það er ósköp einfaldlega þannig að meiri hlutinn treystir sér ekki til að láta kryfja þetta til mergjar og gefa rannsóknarnefnd sem starfar í umboði Alþingis þær rannsóknarheimildir sem hún þarf að hafa.
Forseti. Ég vil taka fram, vegna orða hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur hér áðan, um að hvergi komi fram í gögnunum að ætlast hafi verið til að selt yrði til stórra fjárfesta eða eitthvað því um líkt, að það var einfaldlega kynnt þannig í fjárlaganefnd að verið væri að nota tilboðsfyrirkomulagið af því að ekki væri hægt að ná stórum aðilum með markaðssettu útboði eða miðlunaráætlun - þetta er eina fyrirkomulagið sem hægt er að nota til að ná stórum fjárfestum. Það var alltaf kynnt samhliða því að búist væri við því að lífeyrissjóðirnir væru að koma inn í þetta. Það er að sjálfsögðu ekki skrifað niður af því að það var kannski möguleiki á erlendum aðilum eða einhverju því um líku. En það var kynningin allan tímann, að hæfu fjárfestarnir sem verið væri að leita að yrðu örugglega lífeyrissjóðirnir. Það er sjónarhornið sem við erum að sjá og meta það sem síðan gerðist út frá. Það var ekki það sem gerðist. Lífeyrissjóðirnir voru skertir og fullt af pínulitlum fjárfestum voru teknir inn í þetta.
Virðulegur forseti. Maður verður alltaf meira og meira hissa eftir því sem þessu máli vindur fram. Eftir að hafa hlustað á umræðuna í gær, þar sem stjórnarandstaðan lagði til ákveðið fyrirkomulag á rannsókn, komu fulltrúar meirihlutaflokkanna upp í pontu og lýstu sig samþykka því að sú leið yrði farin. Ég er líka mjög hissa á því að sjá nefndarmenn í fjárlaganefnd koma hér upp og fleygja sér á sverðið. Við vorum aldrei beðin um að semja reglur sem næðu utan um söluna. Það var engin beiðni um það. Fyrir okkur var bara kynnt aðferð sem átti að nota sem kölluð er tilboðsleið. Það var búið að ákveða það fyrir löngu að ráðherrann geti selt þennan banka. Við vorum beðin um álit á því, punktur. En að hlusta á þessa umræðu hér og eiga að fara að gera fjárlaganefnd og þingið að einhverjum sökudólgi í málinu - hvaða rugl er þetta?
Herra forseti. Í gær stigu stjórnarliðar fram og studdu umrædda rannsóknarnefnd Alþingis, m.a. hv. þm. Óli Björn Kárason, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins. Hann sagði að ef það væri þannig að þingheimur teldi ekki nægjanlegt að láta Ríkisendurskoðun gera þetta myndi hann styðja sérstaka nefnd á vegum þingsins. Hann sagði með leyfi: Það er fullkomlega eðlilegt vegna þess að það er ekkert sem ég óttast í slíkri rannsókn. Við þetta kviknar forvitnileg spurning: Hefði hv. þingmaður ekki stutt rannsóknina ef hann hefði eitthvað að óttast? Og í öðru lagi eftir atburði sólarhringsins: Styður hv. þingmaður enn orð sín frá því í gær?
Herra forseti. Þetta mál snýst um traust. Traust til ríkisendurskoðanda? Já, við treystum ríkisendurskoðanda. Hann skilar settlegri skýrslu um hvað hefði betur mátt fara og að við verðum að gera betur næst. Við höfum fengið margar slíkar skýrslur, býsna góðar, en það er ekki það sem þarf á þessum tímapunkti. Traust til hæstv. fjármálaráðherra - það ríkir ekki mikið traust til hans varðandi þetta ferli allt saman, eðlilega ekki. Þetta er allt eitt stórt dómadagsklúður. Og að lokum snýst þetta um traust til meiri hlutans sem nú ætlar, þvert á vilja stjórnarandstöðunnar, að láta Ríkisendurskoðun framkvæma rannsókn og svo, ef þeim hugnast í krafti meiri hluta, að fara þá kannski í rannsóknarnefnd Alþingis. Kannski, ef þeim hugnast. Herra forseti. Við höfum áður séð hvernig þau nota vald sitt hér og hvernig þau rökstyðja það að láta réttlætið ekki ná fram að ganga. Við sáum það í Landsréttarmálinu á síðasta kjörtímabili. Við sáum það í kosningamálinu í Norðvesturkjördæmi. Við ætlum ekki að sjá það í þriðja sinn. Nú förum við í alvörurannsókn af því það skiptir allan almenning á Íslandi máli. Við viljum ekki annað hrun.
Herra forseti. Mér þykir miður að gefið sé í skyn af einstökum hv. þingmönnum að hæstv. fjármálaráðherra geti með einhverjum hætti haft áhrif á starf og störf ríkisendurskoðanda, eins og mér þótti liggja hér í orðum sumra hv. þingmanna. Ríkisendurskoðandi er og verður sjálfstæður í öllum sínum vinnubrögðum og við verðum að tryggja að svo sé. Hann starfar í okkar umboði og hann starfar á okkar ábyrgð. Ég hef sagt og ætla að endurtaka það hér að ef það verður niðurstaða þingsins að úttekt ríkisendurskoðanda, sem ætti ekki að taka langan tíma, dugi ekki til þá mun ég styðja það að komið verði á fót sjálfstæðri rannsóknarnefnd. [[Forseti hringir.]]En ég bið þingheim um að byrja á réttum enda á hlutunum. Stöndum nú einu sinni með þeirri undirstofnun sem starfar í okkar umboði og á okkar ábyrgð [[Forseti hringir.]]og gefum ríkisendurskoðanda færi á að stunda sína sjálfstæðu [[Forseti hringir.]]úttekt á því sem gerðist og hvernig staðið var að verki við sölu á Íslandsbanka.
Forseti verður að minna á að hv. þingmenn verða að virða ræðutímann hérna. Ekki fara 50% fram úr þeim tíma sem áætlaður er til ræðuhalda um fundarstjórn forseta.
Herra forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með þróun mála hér frá því í gær og fylgjast með yfirlýsingum stjórnarliða hér í dag. Um hvað snýst þetta? Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir talaði um traust og það er sannarlega stóra málið sem við þurfum að vinna í kringum. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir benti á smjörklípuna sem er núna í kringum ríkisendurskoðanda. Það virðist vera hagur stjórnarliða, einhverra hluta vegna, að drepa málum á dreif og láta umræðuna snúast um ríkisendurskoðanda en ekki um framkvæmd útboðsins og um traust almennings á hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og fjármálakerfinu og ferlinu öllu. Við eigum hér í þessum sal að sjá sóma okkar í að standa saman [[Forseti hringir.]]um að rannsaka þetta mál. Við eigum að stofna sérstaka rannsóknarnefnd og það á að vera þingið sjálft [[Forseti hringir.]]sem ákveður það. Við eigum ekki að samþykkja það [[Forseti hringir.]]að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra standi upp og segi: Ég hef ákveðið að það verði ríkisendurskoðandi sem rannsakar og veitir eftirlit með mér sjálfum. Það er ekki réttlátt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti minnir enn á ræðutímann sem í þessu tilfelli fór líka 50% fram úr leyfilegum tíma.
Virðulegur forseti. Auðvitað á að skipa rannsóknarnefnd Alþingis og það strax. Við erum búin að hlusta hérna hvað eftir annað á ríkisstjórnina segja: Ekki benda okkur. Þetta er Bankasýslunni að kenna. Ekki benda okkur. Þetta er Alþingi að kenna. Ekki benda á okkur. Þetta er einhverjum allt öðrum að kenna en okkur. Síðan kemur hún með kórinn og segir: Setjum þetta til ríkisendurskoðanda, hann er á ykkar vegum. Ríkisendurskoðandi er ekki á mínum vegum. Ég kaus ekki núverandi ríkisendurskoðanda. Hann var skipaður af ríkisstjórninni. Hvers vegna í ósköpunum haldið þið að hæstv. fjármálaráðherra vilji láta hann endurskoða sig? Vegna þess að hann búist við því að hann fái falleinkunn? Nei. Hann býst við hvítþvotti. Rannsóknarnefnd Alþingis verður að koma núna strax.
Virðulegi forseti. Við eigum úrræði fyrir þetta mál. Við eigum öflugt úrræði sem heitir rannsóknarnefndir Alþingis. Það er verkfærið til að taka á þessu máli. Mér finnst svo áhugavert að við erum að upplifa hér á hverjum einasta degi í þessum sal að það falla innan hans heimsmet í meðvirkni. Við hlustuðum á þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna lýsa því yfir í gær að að sjálfsögðu væri eðlilegt að fara í það að fá rannsóknarnefnd í málið. Forsætisráðherra talar um að það sé eðlilegt að spyrja gagnrýninna spurninga. Ef það má spyrja gagnrýninna spurninga þá hlýtur markmiðið að vera að fá fram svörin við þessum spurningum. Ég átta mig ekki á því hvernig það er hægt að „presentera“ að það eigi að fá að spyrja spurninga en helst þó ekki þannig að það komi fram óþægileg svör.
Virðulegi forseti. Hvert erum við komin? Ég er eiginlega hálfmiður mín eftir að hafa hlustað á hæstv. forsætisráðherra í fréttatíma í gær. Þarf í alvöru talað að bíða eftir skýrslu frá ríkisendurskoðanda til að segja almenningi að það séu spilltir viðskiptahættir að eigendur og starfsmenn umsjónaraðila útboðsins kaupi ríkiseign á vildarkjörum, að það sé með öllu ótækt að hleypa inn erlendum sjóðum sem keyptu í síðustu umferð og seldu hratt með gróða, í ferli sem átti að vera fyrir langtímafjárfesta, af því að viðkomandi erlendir sjóðir voru í viðskiptum við söluaðila sem fengu háar þóknanir fyrir það, að 700 millj. kr. sé óeðlilega há þóknun í tilboðsferli sem átti að lágmarka kostnað? Gáleysið í þessu ferli er á ábyrgð hæstv. ráðherra og það er komið upp á yfirborðið. Það er búið að birta mörg þessara gagna. Að benda síðan bara á Bankasýsluna er til marks um, eins og ég sagði áðan, fullkomið forystuleysi og varpar ljósi á vanhæfni. Það er virðingarleysi við íslenska þjóð að horfa fram hjá staðreyndum sem eru komnar fram nú þegar.
Virðulegur forseti. Í aðdraganda sölunnar talaði fjármálaráðherra alltaf um þetta lokaða útboð þannig að það væri verið að leita eftir kjölfestufjárfestum og þess vegna var gefinn þessi afsláttur sem varð síðan niðurstaðan. En það var ekki liðinn dagurinn eftir að salan hafði átt sér stað þegar var farið að tala um dreifða eignaraðild, dreifða eignaraðild í lokuðu útboði, sem mér þykir ankannalegt vegna þess að þessari dreifðu eignaraðild var náð í fyrsta útboðinu þegar þúsundir einstaklinga keyptu í bankanum. Dreifð eignaraðild átti aldrei að vera möguleiki í lokuðu útboði með afslætti. Þannig að ég skil ekki af hverju er verið að hleypa að títtnefndum einstaklingum sem hafa ekkert endilega gott orðspor á sér. Að hleypa þeim inn í lokað útboð með afslætti er algjörlega fáránlegt. Og rökin virðast vera að breytast eftir því hvernig vindurinn blæs hverju sinni.
Forseti. Mér finnst mjög athyglisvert að það er verið að þvæla ábyrgðinni á þessu fram og til baka. Það er verið að segja að Ríkisendurskoðun eigi að geta skoðað þetta. En málið er að við erum að tala um ábyrgð ráðherra. Það er þingið sem fer með eftirlit með athöfnum ráðherra. Það er mjög skýrt í lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins að Bankasýsla ríkisins skal annast sölumeðferð eignarhluta fyrir hönd ríkisins í samræmi við ákvörðun ráðherra. Síðan þegar tilboð í eignarhlut liggja fyrir skal Bankasýsla ríkisins skila ráðherra rökstuddu mati á þeim og ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga fyrir hönd ríkisins. Þannig að þegar ráðherra tekur ákvörðun um að það eigi að fara í söluferli á ákveðinn hátt, Bankasýslan framkvæmir það og ráðherra fær það síðan í hendurnar þá er hann að votta það að sjálfsögðu: Þetta er samkvæmt ákvörðun minni. Ekki satt? Að selja pabba sínum hlut í bankanum, var það hluti af ákvörðun ráðherra? Ef hann vissi ekki af því þá er hann ekki að sinna þeirri skyldu sinni [[Forseti hringir.]]að hafa eftirlit með því að rétt hafi verið staðið að framkvæmdinni. [[Forseti hringir.]]Ef hann vissi af því þá er hann að selja pabba sínum banka.
Virðulegi forseti. Það verður seint sagt að við höfum hér á Íslandi fetað ljóssins stigu í bankarekstri hin síðari ár. Hérna er verið að ræða um mannanna verk. Þau eru ekki fullkomin í þessu frekar en öðru og ljóst að betur hefði mátt fara. Krafan um að rannsaka er fullkomlega eðlileg og hún er alveg nauðsynleg. Það kom fram í ræðustóli í gær. Allir fulltrúar flokka sem tóku til máls virtust sammála um það. Og ég ítreka það sem ég sagði í gær: Barnið er brennt og brunasárin eru ekkert gróin. Tugþúsundir Íslendinga misstu heimili sín fyrir örfáum árum og það er ekki séð fyrir endann á öllum þeim málum. Ég bendi á kvikmynd sem heitir náskyldu orði því að rannsaka, Ransacked, ránsfengur á íslensku, mynd eftir Pétur Einarsson, fyrrverandi bankastjóra Straums, með Óskari Páli Sveinssyni. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að útvega ykkur aðgang að þessari mynd. Hún er einhver mesta hetjusaga íslenskra kvenna á undanförnum árum og [[Forseti hringir.]]hún lýsir mjög vel því sem gerðist og hvers vegna við [[Forseti hringir.]]erum enn á varðbergi, full af tortryggni og löngun til að láta rannsaka smá atriði og stór.
Herra forseti. Ég vil ítreka að það hefur ekkert verið fallið frá því að koma á fót sjálfstæðri rannsóknarnefnd. Við erum hins vegar sum hver hér að tala fyrir því að við teljum ríkisendurskoðanda, sem er sjálfstæður í sínum störfum, vera eðlilegan fyrsta stað til þess að hefja þessa vinnu. Ég hef trú á því, vegna þess að Ríkisendurskoðun er í sífellu að fara yfir mál og framkvæmd þeirra, að niðurstaðan úr slíku máli geti legið fyrir nokkuð hratt og örugglega, og það skiptir máli. Það skiptir máli að fá einhverjar niðurstöður og umfjöllun um það sem gerðist hratt. Ég er sammála því sem er sagt að leiðin til að skapa traust sé að allt sé uppi á borðum. Þess vegna skiptir máli, tel ég, að fara þessa leið. Sjálfstæð rannsóknarnefnd, sem ég held að sé einnig góð hugmynd, vinnur öðruvísi og mun taka lengri tíma í störfum sínum. En byrjum á hinu.
Hæstv. forseti. Stjórnarliðar verða að skilja að ríkisendurskoðandi hefur ekki sömu rannsóknarheimildir og rannsóknarnefndir stofnaðar af Alþingi gera. Ég ætla að nefna hér og rifja upp að Ríkisendurskoðun gerði úttekt á bankasölu árið 2002 - Búnaðarbanki Íslands, Landsbanki Íslands, bankasalan sem olli hruninu fékk heilbrigðisvottorð frá Ríkisendurskoðun. Ríkisendurskoðun hefur ekki lagaheimildir og verkfæri til að gera það sem gera þarf. Þess vegna þarf ekki að byrja þar. Við förum beint í rannsóknarnefnd, hreinsum málið upp, fólk axlar pólitíska ábyrgð og kannski, bara kannski, eflist traust kjósenda á þessum vinnustað og á bankakerfinu.
Virðulegur forseti. Ég vildi bara koma hér upp í framhaldi af ummælum hv. þm. Óla Björns Kárasonar sem einhvern veginn lét í það skína að hér ríki eitthvað mikið vantraust í garð Ríkisendurskoðunar hjá stjórnarandstöðunni. Það er rangt. Það er algerlega rangt. Hins vegar læðist að manni sá grunur að stjórnarflokkarnir vantreysti því sem gæti komið út úr niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis, sem er auðvitað rétti vettvangurinn til að fara með þetta mál, eins og rakið var ágætlega áðan af hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Svo skulum við hafa í huga að ferlið er auðvitað þannig að við erum að kalla eftir rannsókn á því sem heyrir undir hæstv. fjármálaráðherra. Það getur eðli máls samkvæmt ekki verið þannig að sá sami ráðherra ákveði í hvaða ferli málið fari án samráðs við þingið sem þó á að hafa forræði á þessum hlutum. Það bara virkar ekki þannig. Það stendur til að selja frekari hluta af Íslandsbanka. Ef það á að gera það þannig að eitthvert traust ríki um það þá verðum við að setja þetta mál núna í rétt ferli sem er auðvitað hjá rannsóknarnefnd [[Forseti hringir.]]sem hefur heimildir, tæki og tól til að fara „grundigt“ [[Forseti hringir.]]ofan í mál og gefa þeim sem í rannsókn eru ákveðna stöðu [[Forseti hringir.]]sem gildir ekki hjá Ríkisendurskoðun, sem skiptir verulegu máli líka. [[Forseti hringir.]]Ef við ætlum að halda áfram að selja í bankakerfinu þá verðum við fyrst að stofna þessa rannsóknarnefnd.
Forseti. Við erum að tala um það að selja ríkiseignir og þegar slíkt er gert þarf að ríkja traust. Þegar ferlið er jafn ógagnsætt og hefur komið í ljós að það var þá hverfur þetta traust. Fólk byrjar því sjálfkrafa að spyrja: Var það svona ógagnsætt af því að það er einhver spilling í gangi? Hér hefur verið bent á að í þessu ferli hafi tekið þátt einstaklingar sem skilgreinast í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla samkvæmt lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti. Hér í gær voru allir flokkar sammála um það að fara í óháða rannsókn rannsóknarnefndar og voru óhræddir við hvað slík rannsókn myndi sýna. Nú í dag, eftir að hafa heyrt í hæstv. fjármálaráðherra, eru þau hins vegar öll það hrædd við að hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]hafi gert eitthvað rangt að þau þora ekki að fara í slíka óháða rannsókn. Ef við viljum traust [[Forseti hringir.]]þarf óháða rannsókn á forsendum þingsins en ekki á þeim forsendum sem hæstv. fjármálaráðherra ákveður að setja Ríkisendurskoðun. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Hv. þingmenn. Hættum þessari meðvirkni með spillingunni og sýnum [[Forseti hringir.]]að við erum traustsins verð.
Forseti gerir auðvitað athugasemd við það að hv. þingmaður fór verulega fram yfir heimilaðan ræðutíma.
Forseti. Þetta snýst ekkert um það að við treystum ekki embætti ríkisendurskoðanda. Við treystum ekki fjármálaráðherra, um það snýst þetta, og þar af leiðandi treystum við ekki tillögum hans. Við treystum ekki tillögum fjármálaráðherra um hvernig hann telur að best sé að haga þessari rannsókn og hver hann telur að sé best til þess fallinn að fara í þessa rannsókn. Það er það sem þetta snýst um. [[Gripið fram í: Ríkisendurskoðandi …]]- Nú er ég að tala. Ef ráðherra væri eitthvað annt um að trúverðugleiki ríkti um rannsóknina hefði hann einfaldlega lýst því yfir að þessi alvarlega staða kallaði á rannsókn og hann hefði sett það í hendur þingsins að ákveða hver ætti að rannsaka og rammann utan um rannsóknina. Það er talað um að meiri hlutinn vilji skapa eitthvert traust um þetta ferli. Traustið felst í því að við séum samferða hérna á þinginu um hvaða leið við ætlum að fara til að komast að hinu sanna. Ætlar meiri hlutinn í alvörunni bara að valta yfir áhyggjur stjórnarandstöðunnar í þessu máli? Við höfum lýst því yfir [[Forseti hringir.]]að við viljum rannsaka þetta. Við viljum sjálfstæða rannsóknarnefnd [[Forseti hringir.]]Alþingis til að skoða þetta mál. Og það á að biðja Ríkisendurskoðun. Skoðaði ríkisendurskoðandi bankahrunið áður en rannsóknarnefndin var sett á laggirnar? [[Forseti hringir.]]Nei, auðvitað ekki. [[Forseti hringir.]]Það hefur bara aldrei verið gert. Þetta er bull, forseti.
Herra forseti. Ég er á svolítið svipuðum stað og þegar ég kom upp í fyrra skipti við þessa fundarstjórn. Mig langar, með leyfi forseta, að rifja upp orð hv. þm. Sjálfstæðisflokksins og þingflokksformanns, Óla Björns Kárasonar, í gær. Þar með hélt ég að málið væri komið í mjög góðan farveg. En í gær sagði hv. þm. Óli Björn Kárason, með leyfi forseta: „Ef það er þannig að þingheimur telur að það sé ekki nægjanlegt að Ríkisendurskoðun, embætti sem heyrir undir Alþingi, er á ábyrgð og í umboði Alþingis, fari yfir þessa sölu heldur þurfi að skipa sérstaka rannsóknarnefnd til að fara yfir söluferlið í þessu útboði þá mun ég styðja það.“ Þetta þótti mér mjög skynsamleg lending í þessu máli og ég trúi ekki öðru en að við finnum leið að þeirri niðurstöðu sem ég taldi vera komna í málið í gær og nálgast málið eins og hv. þm. Óli Björn Kárason stillti því upp í ræðu sinni í gær.
Virðulegi forseti. Hér höfum við verið að ræða sölu á eignum ríkisins, sölu á hlutabréfum í Íslandsbanka, og margir þingmenn sem og landsmenn hafa lýst yfir áhyggjum sínum af ferlinu. Lagt var upp með það að ferlið yrði gagnsætt og opið sem er afar mikilvægt þegar selja á eignir ríkisins. Ég held að það sé líka afar mikilvægt að við hlustum á þessar áhyggjur. En um leið og ég segi það þá finnst mér eðlilegt að fyrst sé leitað til eftirlitsstofnunar ríkisins, sem er ríkisendurskoðandi. Það hefur verið sagt hér í pontu að það ferli muni ekki taka langan tíma og held ég að við ættum að ýta eins mikið á eftir því og hægt er. Gefi sú niðurstaða eitthvert tilefni til þess að skoða þetta enn frekar mun ekki standa á þingflokki Framsóknar að stofna rannsóknarnefnd til þess að skoða þetta.
Virðulegur forseti. Upphafsstefið í sölumeðferðinni var að ferlið þyrfti að vera hafið yfir trúverðugleika og að það myndi standast traust. Nú kemur glögglega í ljós af viðbrögðum alls almennings í landinu að svo er ekki. Þá er eðlilegt að gera það sem stjórnarþingmenn ætluðu sér að gera í gær sem er að beita því besta verkfæri sem við höfum til að endurvekja traustið með því að svara spurningum á raunverulegan og gagnrýninn hátt. Þetta mál snýst ekki um traust til Ríkisendurskoðunar. Þetta snýst um traust á þessu söluferli. Við eigum verkfæri til að taka á þessu. Það eru rannsóknarnefndir Alþingis. Til þess eru þær. Það er holur hljómur í því að standa hér í dag og tala um skilning á áhyggjum, tala um að það þurfi að svara spurningum en neita því svo að ætla að beita þeim verkfærum sem við höfum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Okkur er heitt í hamsi, ég heyri það, fylgist með því. [[Gripið fram í: Þetta er stórmál.]]Þetta er stórmál, ég tek undir með hv. þingmanni hér í salnum. Þetta er stórmál og ég vil ítreka að ég heyri og skil og skynja. Ég vil jafnframt ítreka það sem ég sagði hér í gær að mér finnst sjálfsagt að velta við öllum steinum í þessu máli en mér finnst líka eðlilegt að við byrjum á eftirlitsstofnun okkar sem er Ríkisendurskoðun. Hér er sagt að þetta snúist ekki um traust til Ríkisendurskoðunar. Mér finnst alvarlegt að heyra vísað í 20 ára gömul gögn og niðurstöðu hjá hv. formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég held að það þurfi að taka það til umræðu á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvort raunverulega ríki traust miðað hvernig umræðan fer fram hér. [[Gripið fram í.]]Ég treysti ríkisendurskoðanda sem fyrsta vettvangi í þessari vinnu og að sjálfsögðu í ljósi þess að hér þurfi að velta við öllum steinum, ef sú vinna eða sú niðurstaða verður að það sé eitthvað sem þurfi að skoða frekar þá styð ég það heils hugar [[Gripið fram í.]]að sett verði á fót sérstök rannsóknarnefnd. [[Gripið fram í: Þetta snýst ekki um … Þetta snýst um heimildir og verkfæri sem maður hefur.]]
Herra forseti. Þessi hrakfallasaga um sölu á þessum hlut í Íslandsbanka, sem er líklega ekki öll komin í ljós, varpar huga fólks aftur til hrunáranna. Þannig er það. Þar biðum við ekki bara efnahagslegt gjaldþrot heldur líka siðferðilegt. Það svíður. Það er sár sem við eigum eftir að græða. Núna stendur valið á milli þess að fara hefðbundna leið Ríkisendurskoðunar, sem mun skoða hin lagalegu álitamál, eða fara að vilja þeirra sem vilja fá hin ýtrustu tæki sem við höfum, rannsóknarnefnd sem mun hafa ríkari rannsóknarheimildir, sterkari tæki og mun skoða stóru myndina, lagalegu, efnahagslegu og siðferðilegu málin. Þetta er það sem við þurfum að skoða. Þetta er ábyrgð okkar. Við veittum ráðherra heimild til sölunnar. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að gera allt sem við getum til að komast að því hvernig hann fór með það vald sem við veittum honum.
Virðulegur forseti. Það er nú þegar búið að minna hv. þm. Óla Björn Kárason á hvernig hann studdi rannsóknarnefnd Alþingis. Mig langar bara að rifja upp að ég sagði hér í þessum ræðustól að það væri ekki nóg, að það var ekki fullnægjandi að Ríkisendurskoðun færi í þessa rannsókn. Réttara væri að við færum af stað með rannsóknarnefnd Alþingis. Undir þetta tók hv. þm. Orri Páll Jóhannsson og sagði, með leyfi forseta: „Ef hugmynd hæstv. ráðherra um skoðun Ríkisendurskoðunar á þessu máli er ekki nóg þá tek ég heils hugar undir með þeirri hugmynd að setja á fót sérstaka rannsókn í málinu, bara heils hugar.“ - Og svo endurtók hann stuðning sinn. Þetta gerði fulltrúi Framsóknar líka. Mig langar líka að rifja upp það sem ég sagði vegna þess að ég átti einmitt erfitt með að trúa þessu. Ég trúði því ekki að þau væru í alvörunni til í eitthvert eftirlit með sjálfum sér. Ég sagði: „Ég vil líka, í ljósi fyrri reynslu af því að reyna að koma á rannsóknarnefnd […] vara við og segja að allur dráttur á framgangi skipunar nefndarinnar verður lesinn sem viljandi tafir gagnvart því að rannsóknin fari fram. Litið verður á allt tal um formalíska þætti, og ég veit ekki hvað og hvað sem ég hef upplifað við að reyna að koma á fót rannsóknarnefnd […] sem fyrirslátt til að koma í veg fyrir rannsókn. Ég fagna þeim samhug sem ég heyri en ég þarf að sjá verkin tala áðan og ég trúi honum í alvörunni.“ [[Forseti hringir.]] Mér þykir leitt [[Forseti hringir.]]að hafa verið sannspá.
Virðulegi forseti. Hvers vegna ætli formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafi hér áðan vitnað til 20 ára gamals máls þar sem Ríkisendurskoðun lagði blessun sína yfir sölu banka? Það er vegna þess að málið varpar ljósi á að það er himinn og haf á milli Ríkisendurskoðunar og rannsóknarnefnda á vegum Alþingis. Það er himinn og haf á milli þeirra rannsóknarheimilda sem eru til staðar þegar Ríkisendurskoðun skoðar mál og þegar rannsóknarnefndir Alþingis skoða mál. Það er ótrúlegt að heyra hérna þingflokksformann Vinstri grænna vera að reyna að mála þetta upp sem einhverja vantraustsyfirlýsingu á Ríkisendurskoðun. Og þetta kemur frá sama stjórnarmeirihluta og leikur sér að því að beita starfsmannalögum með ólögmætum og fráleitum hætti til að „sjanghæja“ ríkisendurskoðanda frá löggjafarvaldinu og yfir til framkvæmdarvaldsins með þeim afleiðingum að núna er enginn ríkisendurskoðandi að störfum sem hefur verið kosinn af Alþingi. Hvenær á að kjósa hann ? Hvenær á að kjósa hann? [[Gripið fram í.]]Hvaða vitleysa er þetta? Í gær sagði Orri Páll Jóhannsson, hv. þm. Vinstri grænna mjög skýrt: [[Forseti hringir.]]Ef hugmynd - ef hugmynd - hæstv. ráðherra um skoðun Ríkisendurskoðunar á þessu máli er ekki nóg þá tek ég heils hugar undir með þeirri hugmynd að setja á fót sérstaka rannsókn í málinu. Hv. þm. Jóhann Friðrik Friðriksson [[Forseti hringir.]]sagði það sama. Núna eru þeir búnir að éta þetta ofan í sig. Bera þeir enga virðingu fyrir sjálfum sér? [[Forseti hringir.]]Bera þeir enga virðingu fyrir Alþingi? Er hæstv. fjármálaráðherra með þessa menn í beisli? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Í framhaldi af orðum síðasta ræðumanns þá kom mér í hug að já, miðað við orðin sem féllu hér í gær af hálfu þingflokksformanna stjórnarflokkanna þá hefur það gerst í millitíðinni að þeir ráku réttirnar í fyrsta og annan flokk. Það er þannig sem þetta gerðist í millitíðinni af hálfu forystu fólksins í ríkisstjórnarsamstarfinu. Þetta snýst um það að byggja upp traust, skapa traust og það er ekki að ástæðulausu sem við erum að kalla þetta fram. Það er ekki að ástæðulausu að við erum að segja: Komið þið með okkur, styðjið okkur í það að fá rannsóknarnefnd í þinginu af því að hún hefur ríkari heimildir, víðtækari heimildir til að byggja upp traustið sem við þurfum svo sárlega á að halda, til að byggja upp traust á Alþingi, til þess að byggja upp traust á banka- og fjármálasýslu. Fyrir okkur sem viljum taka næstu skref í því að losa um eignarhlut ríkisins á bönkunum er þetta lykilatriði. [[Forseti hringir.]]Þannig að ég hvet hv. þingmenn í meiri hlutanum til að koma með okkur. [[Forseti hringir.]]Leyfið þið í þinginu að fá þessi tæki. Ekki láta reka ykkur í réttirnar og múlbinda [[Forseti hringir.]]ykkur sjálf í þessu máli.
Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson spurði hvort ég beri ekki virðingu fyrir sjálfum mér þá get ég svarað því til að ég ber virðingu fyrir öllum einstaklingum hér inni og mér þar með töldum, svo því sé svarað. Ég ber bæði virðingu og traust til Ríkisendurskoðunar sem okkar vettvangs til að fara ofan í kjölinn á svona málum. Ég heyri það sem hér er sagt, að fólk hefur virðist ekki hafa trú á því að það séu nægar heimildir hjá ríkisendurskoðanda til að gera það. Ef það kemur í ljós í vinnu ríkisendurskoðanda að það þurfi frekari heimildir þá lýsi ég því aftur yfir, svo það sé algerlega skýrt: Ég mun ekki skorast undan því að styðja það að sett verði á fót sérstök rannsóknarnefnd til að kafa betur ofan í það vegna þess að ég tel afar mikilvægt að hér sé öllum steinum velt við. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að þetta snýst um traust og við skynjum það alveg á umræðunni hér og í samfélaginu og í fjölmiðlum að það ríkir ekki fullkomið traust um þetta.
Forseti. Hv. þingmaður talar um að hér ríki traust. Hér ríkir ekki traust til þess að þetta ferli hafi farið fram eins og það átti að fara fram. Og af hverju eru hv. þingflokksformenn stjórnarmeirihlutans allt í einu orðnir hræddir við að öllum steinum sé snúið við, hræddir við að verið sé að skoða hvort spilling hafi átt sér stað? Jú, hv. þingmenn vilja reyna að draga þetta mál eins lengi og hægt er þannig að vonandi gleymi þjóðin þessu öllu saman í næsta skandal sem þeir koma með, rétt eins og við erum búin að gleyma því hvað við þurftum að ræða hér fyrr í vikunni, um rasisma á Alþingi.
Herra forseti. Ég er aðeins að velta þessu fyrir mér af því nú heyrist mér allir vera sammála um að þetta þurfi að skoða vel. Ágreiningurinn liggur um hver sé best til þess fallinn. Ég er aðeins að velkjast með tvennt. Í fyrsta lagi þetta: Hver metur það, ef niðurstaðan verður skýrsla Ríkisendurskoðunar, hvort hún sé nóg? Hver metur það? Er það meiri hlutinn hér inni? [[Gripið fram í: Já]]Halda menn að neðst í kafla skýrslu Ríkisendurskoðunar komi: Við höldum að það sé hægt að gera þetta betur? Eða hvað sjá menn fyrir sér? Hver metur þetta? Síðan er það hitt álitamálið sem ég velti líka fyrir mér, aftur með tilvísan í meiri hlutann hér. Væntanlega verður gengið frá ráðningu nýs ríkisendurskoðanda áður en þessi skýrsla er unnin. Slík ráðning fer alltaf fram í skugga þessa verkefnis. [[Gripið fram í: Já.]]Hver verður valinn? Hver metur hvaða ríkisendurskoðandi er best til þess fallinn að vinna þessa skýrslu sem á að vera þannig að það þurfi ekki að fara í sérstaka rannsóknarnefnd Alþingis? Meiri hlutinn hér? Klárum þetta. Við viljum komast til botns í þessu. Við ætlum ekki að hafa þetta hangandi yfir okkur í 15 ár í viðbót. Sýnum að við getum rekið þetta samfélag. Rannsóknarnefnd, takk.
Það er ekkert traust sem ríkir um þetta ferli.
Forseti vill geta þess, af því að hér hefur verið vikið að kosningu ríkisendurskoðanda, að í auglýsingu sem var birt í byrjun mars, ef ég man rétt, þá var þess getið að Alþingi hygðist kjósa nýjan ríkisendurskoðanda í maímánuði og að farið er af stað lögbundið ferli sem byggir á reglum forsætisnefndar um framkvæmd þess. Þannig að það er sá tímarammi sem um er að ræða í því sambandi.