Hæstv. forseti. Nú heyrum við fréttir þess efnis að á aðalfundi HB Granda hafi sú ákvörðun verið tekin að hækka stjórnarlaun um 33,3%. Þessar hækkanir skila stjórnarmönnum frá 50 þúsundum upp í 100 þúsund í auknar tekjur á mánuði. Þessar hækkanir gerast á sama tíma og landverkafólk HB Granda greiðir atkvæði um verkfallsaðgerðir þar sem því stendur til boða 3,3% launahækkun. Sú prósentuhækkun mundi skila 6–7 þús. kr. í hækkun á mánuði. Svigrúmið hefur hingað til ekki verið talið vera meira því að meiri hækkun gæti, samkvæmt Samtökum atvinnulífsins, ógnað stöðugleika. Þegar horft er á þessar samanburðartölur, þ.e. boðun 3,3% launahækkunar til landverkafólksins og ákvörðun um 33,3% til stjórnarmanna, dettur manni aðeins eitt í hug: Var komman færð á vitlausan stað eða hvað átti sér eiginlega stað? Er hér verið að samþykkja að aðrir starfsmenn fyrirtækisins fái sömu launahækkanir? Eða gilda ekki sömu viðmið um launahækkanir fyrir verkafólk og toppa hjá fyrirtækjum? Þessi ákvörðun hefur framkallað mikla og skiljanlega reiði hjá landverkafólki fyrirtækisins. Þetta virðist hleypa mun meiri hörku í samningaviðræðurnar og skal engan undra. Erfitt getur verið að átta sig á hvers vegna það virðist vera í lagi að veita ákveðnum hópi tíu sinnum meiri launahækkanir en eru í boði fyrir aðra hópa. Af hverju ógna þessar hækkanir ekki stöðugleika í landinu en allt ætlar um koll að keyra þegar talað er um alvöruhækkanir fyrir lægstu hópana, sérstaklega hjá þeim fyrirtækjum þar sem svigrúmið virðist svo sannarlega vera til staðar? Ég get ekki orða bundist og ég verð að vitna í titil á lagi sem samið hefur verið hjá starfsmönnum HB Granda vegna kjarabaráttunnar og heitir Sveiattan.
Virðulegi forseti. Ég er á sama stað og sú sem talaði á undan mér og verð að taka undir með formanni Verkalýðsfélags Akraness þegar hann gagnrýnir þessa hækkun stjórnarlauna hjá HB Granda upp á 33,3%, eins og hér kom fram, og að launafólki sé boðið upp á 3,5% launahækkun. Það fólk sem þiggur stjórnarlaun hjá HB Granda og fleiri fyrirtækjum er oft og tíðum í öðrum störfum, vel launuðum störfum, þannig að þetta er viðbót við laun þess. Það er ekkert skrýtið að fólk spyrji sig hvort stjórnendur þessa fyrirtækis og margra annarra sem greiða að auki mikinn arð til eigenda sinna hafi ekkert siðferði og enga réttlætiskennd gagnvart sínu starfsfólki. Stjórnarmenn HB Granda eiga að skammast sín fyrir að sýna starfsfólki sínu aðra eins fyrirlitningu og felst í þessari hækkun stjórnarlauna á sama tíma og verkafólk hefur varla í sig og á þrátt fyrir langan vinnudag. Ég spyr eins og formaður VA gerði: Steig enginn fram á hluthafafundinum í HB Granda til varnar íslensku fiskvinnslufólki? En það er ekki bara íslenskt fiskvinnslufólk sem berst fyrir hækkun á smánarlegum launum, heldur fólk í ýmsum stéttum sem heldur samfélagi okkar á floti. Ég er hrædd um að það fari um ferðaþjónustuaðila ef það kemur til verkfalls. Til að halda því til haga er starfsfólk til dæmis veitinga- og gistihúsa í launaflokki 5 hjá Starfsgreinasambandinu og fær þá á bilinu 208–215 þús. kr. í mánaðarlaun. Hvaða útspil ætlar ríkisstjórnin að leggja til þannig að hægt sé að koma í veg fyrir algjört kaos í þjóðfélaginu? Ætlar hún að fjölga seðlabankastjórum og leyfa hærri bónusa til toppanna í fjármálafyrirtækjum? Eða hvað annað stendur fólki til boða sem berst með lægstu launin? Ég verð að vitna að lokum, virðulegi forseti, til þess sem Hrafn Jónsson sagði í Kjarnanum. „Það virðist samt engu skipta hversu mikið af andafitu efri þrepin troða í sig - það ógnar engum stöðugleika - en um leið og skúringakona á Akranesi biður um meira en 2,8% hækkun á 214.000 krónurnar sínar þá leggjast allar plágur Egyptalands á okkur.“
Virðulegur forseti. Það var ekki við því að búast að fulltrúar stjórnarandstöðunnar fögnuðu tilkynningu forsætisráðherra um afnám hafta og svokallaðan stöðugleikaskatt sem gæti skilað ríkissjóði [[Gripið fram í.]]hundruðum milljóna kr. Það bjóst enginn við því að fánar yrðu dregnir að húni hjá þeim aðilum, hvað þá að þeir mundu fagna aðgerð sem ætti undir venjulegum kringumstæðum að vera hafin yfir stjórnmála- og dægurþras. Fyrstu viðbrögð snerust almennt um nafnið „stöðugleikaskattur“ og af hverju búið væri að breyta nafninu „útgönguskattur“ sem notað hefði verið í umræðunni. Þetta kallar maður auðvitað að kunna að skilja aðalatriði frá aukaatriðum. Auðvitað skiptir nafnið á skattinum miklu meira máli en skatturinn sjálfur, tilgangur hans og hverju hann mun skila okkur og næstu kynslóðum. Þetta er sú málefnalega umræða sem stjórnarandstaða þessa lands býður landsmönnum upp á. Hér vil ég þó að vissu leyti undanskilja nokkra þingmenn stjórnarandstöðunnar, m.a. formann Vinstri grænna, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur sem hefur séð ljósið og tekið undir nauðsyn á slíkum skatti. Það sem landsmenn þurfa að spyrja og fjölmiðlamenn ættu að spyrja er hverra erinda þessir ágætu stjórnarandstöðuþingmenn ganga. Hvaða hagsmunir ráða því að sumir þeirra hafa á undanförnum mánuðum komið hvað eftir annað upp í ræðustól, kvartað undan málsmeðferð og fundið stöðugleika- eða útgönguskatti flest til foráttu? Það er full ástæða til að skoða þessar ræður sérstaklega og í raun ætti að prenta þær út og dreifa. Þjóðin á kröfu á að vita hver afstaða einstakra stjórnarandstöðuþingmanna er til afnáms hafta. Þetta er vitneskja sem verður að liggja fyrir til að menn geti tekið upplýsta ákvörðun fyrir næstu kosningar. Svörin liggja fyrir í ræðum sem fluttar hafa verið úr þessum stól. Ágætur varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, Óli Björn Kárason, kallar viðbrögð stjórnarandstöðunnar við afnámi hafta kómískt leikrit eftir 52 mánaða verkleysi fyrri ríkisstjórnar í grein í Morgunblaðinu í dag. Það má taka undir [[Forseti hringir.]]þetta. Óli Björn Kárason segir líka, með leyfi forseta: „Eðli máls samkvæmt hafa áætlanir ríkisstjórnarinnar um afnám hafta og uppgjör eða slit þrotabúa [[Forseti hringir.]]bankanna ekki verið gerðar opinberar. Slíkt væri fullkomlega óábyrgt og gæti skaðað [[Forseti hringir.]]hagsmuni almennings, íslenskra fyrirtækja og ríkissjóðs.“
Virðulegur forseti. Hér hefur aðeins borist í tal sú ákvörðun sem tekin var af eigendum og stjórnendum Granda um launakjör stjórnarinnar þar. Það er auðvitað fagnaðarefni að það sé svigrúm til þess að hækka laun umtalsvert en það verður að segja eins og er að hér er verið að hækka við kolranga hópa. Það er ánægjulegt að þetta svigrúm sé fyrir hendi vegna þess að öllum er auðvitað löngu ljóst að það er veruleg þörf á kjarabótum en auðvitað ekki til stjórnarmanna eða stjórnenda í fyrirtækjum, enda sýnir samanburður við Norðurlöndin og kjör þar að í þeim enda launastigans erum við ágætlega samkeppnishæf. Kjörin hjá meðal- og lágtekjufólki á Íslandi standa langt að baki nágrannalöndunum. Þess vegna er eðlileg og sjálfsögð krafa að það góða svigrúm sem stjórnendur og eigendur Granda hafa staðfest að er til staðar til launahækkana í landinu verði nýtt til þess að lyfta sérstaklega lægstu laununum og þá ekki síst þeim sem eru með undir 300 þús. kr. á mánuði. Hver maður hlýtur að velta fyrir sér hvernig í ósköpunum er yfir höfuð hægt að lifa á þeim á Íslandi árið 2015.
Virðulegi forseti. Í ljósi þess að tvær framsóknarkonur, hv. þingmenn, komu hingað í gær og töluðu um röflið í okkur í minni hlutanum langar mig aðeins að taka stöðuna. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum nýta tímann vel í þingsal, en nú þegar líður að þinglokum hefst leikritið sem snýst eiginlega um það að minni hlutinn veit ekkert í hvað stefnir, hvaða mál verða tekin á dagskrá og hvaða mál koma inn. Meiri hlutinn ranghvolfir augunum og skilur ekkert í því að það sé málþóf í gangi, enda kannast þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks auðvitað ekkert við málþóf, vita ekkert hvað það er. Skipulagið á allri dagskránni er í hálfgerðu uppnámi. Ég hef ekki hugmynd um dagskrána fram undan og hvaða mál koma inn í þingið. Mun hæstv. félagsmálaráðherra koma með sín mál? Verður sumarþing? Hvað er hér í gangi? Við viljum öll leggja góðum málum lið og koma þeim í gegn. Vandamálið er að hæstv. forseti þarf að hafa dagskrárvaldið, en hann hefur það ekki því að hann er framlenging á framkvæmdarvaldinu. Þegar fer að líða að þinglokum fara fram samningafundir í hinum og þessum herbergjum þar sem allir eru orðnir dauðþreyttir og ruglaðir og virðast ekki endilega vita hvað fer fram á þeim nema hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, sem hefur verið í þeirri stöðu að vera bæði þingflokksformaður og formaður. Ég spyr: Af hverju erum við ekki að semja núna? Af hverju erum við ekki að ræða dagskrána fram að þinglokum núna? Ef við ætlum að semja um einhver mál, hvaða þingmannamál við viljum fá inn eða hvernig þetta á að fara fram, af hverju erum við þá ekki að ræða það núna? Ég kalla eftir því. Ég skora á framsóknarkonurnar tvær að taka þetta samtal við sína forustu því að það er á ábyrgð stjórnvalda að þingstörfum hér vindi vel fram og að við klárum þetta þing. Það er ekki á ábyrgð okkar í stjórnarandstöðunni. [[Gripið fram í.]] Ég frábið mér allt tal um eitthvert röfl. Ég tel mig bara málefnalega þegar ég kem upp í ræðustól og tel [[Forseti hringir.]]að það séu þingmenn almennt.
Virðulegi forseti. Mig langaði að nefna að einhverju leyti það sama og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir nefndi, að vinnubrögðin á Alþingi eru ansi fyrirsjáanleg. Það þýðir ekki að þau séu fyrirsjáanleg að því leyti að maður geti skipulagt sig, heldur fyrirsjáanleg að því leyti að maður getur eiginlega ekkert skipulagt sig. Nú er komið fram yfir þá dagsetningu sem okkur er gefin til að leggja fram ný þingmál, skiljanlega, en samt lítur út fyrir að það gætu komið ný þingmál. Það er boðað þingmál, ef ég skil rétt sem ég er alls ekkert viss um að sé tilfellið, um stöðugleikaskatt sem hv. þm. Karl Garðarsson kvartaði undan áðan að stjórnarandstaðan væri ekki að hrópa húrra fyrir. Mig langar að útskýra hvers vegna það er. Það er vegna þess að sú umræða sem þarf að eiga sér stað til að maður skilji fyrirbærið hefur ekki átt sér stað. Að hluta til hefur sú umræða ekki átt sér stað vegna þess að hæstvirtir formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks voru ekki til staðar til að svara spurningum á mánudaginn var. Við fórum yfir þetta á þeim tíma. Enn og aftur fyrirsjáanlegt og því miður heldur dæmigert. Nú stefnir í að meira verði að gera en starfsáætlun segir til um - eins og mátti búast við. Sömuleiðis að við eigum erfitt með að sjá með meira en örfárra daga fyrirvara hvað lendi á fundum nefnda, hvað þá þingfundi. Seinna meir á sér hér stað meira og meira brölt á þinginu þar til að því kemur að menn semja um hvað eigi að komast í gegn og hvað ekki. Þetta er óttalegt brölt og þetta er svona trekk í trekk. Ég legg til að við gerum eitthvað í því til að laga þetta. Ég vænti þess að allir vilji laga þetta vegna þess að hér kvartar stjórnarandstaðan yfir meiri hlutanum og meiri hlutinn yfir minni hlutanum. Viljum við ekki leysa þetta? Það er nefnilega hægt að leysa þetta. Við þurfum bara að vilja það. Við þurfum að sýna þann vilja í verki þannig að ég legg til að við höldum sumarþing að þessu sinni, klárum þessi mál og hefjumst handa við að bæta þau. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegur forseti. Undir liðnum störf þingsins fyrr í þessari viku ræddum við, fleiri en einn og fleiri en tveir, um flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Ég vil horfa á flugvöllinn í Vatnsmýrinni sem samgönguæð og ég velti fyrir mér hvað eigi að ráða för þegar hann er annars vegar. Ég vil jafnframt láta þess getið að ég er þeirrar skoðunar að virða eigi skipulagsvald sveitarfélaga. Það er hins vegar spurning þegar kemur að flugvellinum í Vatnsmýri hvort vegi þyngra hagsmunir Reykjavíkurborgar, hagsmunir Valsmanna ehf. eða hagsmunir þjóðar. Ef við stöndum frammi fyrir því að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýrinni höfum við ekki hér annan varaflugvöll fyrir millilandaflug nema á Egilsstöðum og/eða Akureyri. Flug vestan frá Ameríku nýtir sér ekki þá flugvelli ef ekki er hægt að lenda í Keflavík. Það er algjörlega kristaltært. Þar með erum við að stefna, ef svo fer sem horfir, í það minnsta þeirri flugáætlun í uppnám. Fyrir utan það er glapræði að ætla að velta því fyrir sér að fari flugvöllurinn úr Vatnsmýrinni séum við að leita að stað á höfuðborgarsvæðinu til að setja hundruð milljóna í nýjan flugvöll. [[Gripið fram í: Milljarða.]]Milljarða. Við erum ekki að því. Þá er innanlandsflugið farið til Keflavíkur. Það er eins gott að við höfum þessar [[Forseti hringir.]]staðreyndir á hreinu.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og fordæmt það sem var að gerast hjá HB Granda, þ.e. að hækka stjórnarlaun þar um 33% á sama tíma og fiskvinnslufólki eru boðin 3,3%. En ég vil vekja athygli stjórnarþingmanna á því að hér á eftir á að ræða makrílfrumvarp þar sem makríllinn er færður í aflahlutdeild og þá er verið að færa viðkomandi fyrirtæki 15–20 milljarða eign [[Gripið fram í.]]í þjóðarauðlindinni okkar. Skoðum þetta í samhengi og ræðum það vel í dag. Ég skora á viðkomandi þingmenn að koma í þá umræðu. Í öðru lagi finnst mér ástæða til að ræða hér um „andstöðu“ okkar við hugmyndir um stöðugleikaskatt. Ég hef til dæmis aldrei tjáð neina andstöðu við hann. Ég styð það að við leysum afnám gjaldeyrishaftanna. Til þess er búið að stofna samráðshóp sem allir stjórnmálaflokkar eiga að koma að. Ástæðan fyrir að okkur setur hljóða er sú að við höfum ekki hugmynd um hvað er verið að leggja á borðið. Við höfum ekki hugmynd um hvert er verið að stefna. Er verið að fara núna út með skattlagningu með svipuðum hætti og var lagt upp með árið 2011? Það er líka umhugsunarefni að flokkar sem hér koma og berja sér á brjóst út af þessu stóðu gegn því eða sátu hjá þegar þrotabúin voru sett undir gjaldeyrishöft árið 2013, eða hvenær var það? [[Gripið fram í: 2012.]]2012. Framsókn sat hjá. Sjálfstæðisflokkurinn var á móti. Það er algjör forsenda þeirra hugmynda sem hér eru uppi á borðinu. Ræðum þetta hreinskilnislega. Þetta er löngu hafið yfir einhverjar pólitískar deilur. Við erum öll í sama liðinu við að finna bestu lausnirnar. Það þarf ekkert að berja sér á brjóst út af þessu, við erum í sama liði hvað það varðar. Við viljum upplýsingar og umræðu og við viljum fá að vera með í því sem verið er að gera. Sá hópur sem er að vinna þar á bak við á vegum allra stjórnmálahópa hefur sýnt að hann er traustsins verður, getur þagað og gætt trúnaðar. Það er meira en hægt er að segja um aðra. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Fyrirsögn greinar sem birtist í DV föstudaginn 10. apríl síðastliðin vakti athygli mína, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þetta er stórt samfélag.“ Hér er um að ræða spilaklúbb á höfuðborgarsvæðinu, að líkindum ólöglegan. Í greininni segir að háar fjárhæðir skipti um hendur og þessir klúbbar auglýsa starfsemi sína grímulaust á samfélagsmiðlum. Slík starfsemi er óheimil og refsiverð samkvæmt almennum hegningarlögum en án sannana geta yfirvöld lítið aðhafst. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir ákvæði hegningarlaga gætir þversagnar í lögum þar sem ýmis fjárhættuspil eru heimiluð á grundvelli sérlaga og þess utan er hægt að stunda fjárhættuspil á vefsíðum sem eru vistaðar utan íslenskrar lögsögu og eftirlit því ómögulegt. Virðulegi forseti. Þetta er staðan, gildandi löggjöf er þannig að hér þrífst starfsemi án eftirlits í eins konar svartholi, engar tekjur í ríkissjóð og réttarverndin er engin. Í nefndri grein kemur meðal annars fram dæmi um uppsafnaðar skuldir einstaklings upp á 5 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég hef nú í tvígang lagt fram frumvarp um spilahallir en störf þingsins ganga þannig að ég hef ekki enn sem komið er fengið að mæla fyrir því. Markmiðið með frumvarpinu er að heimila starfsemi spilahalla á Íslandi á grundvelli leyfisveitingar ráðherra, að setja slíkri starfsemi almenna lagaumgjörð þannig að hún fari fram undir opinberu eftirliti. Þetta mál snýst um öryggi, réttarvernd og eftirlit, að uppræta ólöglega spilastarfsemi, skýr skilaboð um það hverjir eiga erindi, snýst um ríkistekjur, snýst um afþreyingu í ferðaþjónustu. Ég tel að það sé full ástæða fyrir löggjafann að taka þetta mál á dagskrá.
Herra forseti. Samtök sem kalla sig Hálendishópinn og samanstanda af Landvernd, Náttúruverndarsamtökum Íslands, Ferðafélagi Íslands, Framtíðarlandinu og fleiri samtökum bjóða til hálendishátíðar í Háskólabíói annað kvöld. Þar eru allir velkomnir og frítt inn. Eru þessi samtök að vekja athygli á hálendi okkar og hversu mikil þjóðargersemi það er. Því miður eru ekki allir meðvitaðir um hvers virði ósnortið hálendi er og stofnanir ríkisins eins og Landsnet og Vegagerðin hafa verið með mikinn þrýsting á að leggja þar samhliða línur og veg sem mundu brjóta upp hálendið og eyðileggja ásýnd þess. Við þekkjum vinnu meiri hluta atvinnuveganefndar við að taka út fyrir sviga og fram hjá vinnu við rammalöggjöfina virkjunarkosti á hálendinu sem eru á mörkum Vatnajökulsþjóðgarðs, eins og Skrokköldu. Allt þetta er skemmdarstarfsemi á hálendi Íslands sem við Íslendingar eigum að kunna að meta og varðveita því að við bætum ekki úr því eftir á. Hálendið er á sama stalli og margar aðrar þjóðargersemar erlendis sem fjöldi ferðamanna skoðar og nýtur. Við eigum að hafa þroska til að standa vörð um þessa gersemi okkar. Sem betur fer er vitundarvakning í landinu, almenningur í landinu er að vakna, en vitundarvakningin þarf að ná [[Forseti hringir.]]til margra inni á Alþingi og stofnana ríkisins því að það er skömm að því hve mikil barátta er fyrir því að eyðileggja hálendið.
Hæstv. forseti. Á fundi greiningardeildar Arion banka í morgun komu fram margar vísbendingar um að bjart sé fram undan í efnahagsmálum á Íslandi á næstu missirum og árum. Fram kom meðal annars að hagvaxtarhorfur hér á landi eru betri en í helstu viðskiptalöndum. Tekur greiningardeildin þar með undir niðurstöðu í nýlegu áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þessu efni. Í álitinu kemur fram að mikill þróttur er fram undan í atvinnuvegafjárfestingu, einkum í kísilverum og hótelbyggingum. Rétt er einnig að geta um meiri fjárfestingu í sjávarútvegi og fiskvinnslu þar sem bjartsýni og kraftur ríkir á ný eftir að ofsköttun undanfarandi ára hefur linnt auk þess sem afli hefur aukist og hækkandi verð er á flestum veigamestu mörkuðum. Einkaneysla hefur tekið við sér og útlit er fyrir að töluverður vöxtur verði í einkaneyslu í nánustu framtíð. Samfara þessari þróun er verðbólga í sögulegu lágmarki og margt bendir til að svo geti orðið áfram ef kjarasamningar verða með þeim hætti sem hagkerfið þolir. Helstu varnaglar sem greiningardeildin setur við spána eru annars vegar afleiðingar af losun hafta og hins vegar af þróun kjaramála í landinu. Það er því sérstök ástæða til að fagna því sem fram hefur komið af hálfu ríkisstjórnarinnar undanfarna daga varðandi losun hafta. Þau öruggu og föstu skref sem forsætisráðherra boðaði á nýliðnu flokksþingi Framsóknarflokksins og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur tekið undir á síðustu dögum eru ástæða til bjartsýni um að vel geti tekist til í þessu efni. Að vísu heyrast úrtöluraddir frá mörgum þeim sem fá í hnén þegar taka þarf stórar ákvarðanir. Það er eins og við er að búast og svo sem engin ný tíðindi. Sem betur fer er nú við völd í landinu ríkisstjórn sem þorir, vill og getur tekið ákvarðanir í erfiðum úrlausnarefnum. Full ástæða er samt til að hafa áhyggjur af stöðu kjarasamninga en von mín stendur til að aðilar nái saman um farsæla lausn. Í því efni er rétt að benda á samþykkt nýliðins flokksþings Framsóknarflokksins um kjaramál þar sem segir, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn styður baráttu láglaunafólks fyrir bættum kjörum. Á liðnum árum hefur almenningur tekið á sig byrðar en nú hefur rofað til í efnahagsmálum þjóðarinnar. Tillögur um 300 þús. kr. lágmarkslaun eru sanngjörn mannnréttindakrafa. Flokksþingið hvetur stjórnvöld til að hefja vinnu við styttingu vinnuviku í samráði við aðila á vinnumarkaði. Áherslur Framsóknarflokksins á auknar gæðastundir fjölskyldunnar [[Forseti hringir.]]og mannsæmandi kjör eru grundvöllur að eftirsóknarverðu samfélagi allra.“
Hæstv. forseti. Þann 10. apríl sl. bárust fréttir af því að Norðurlöndin hygðust enn auka samstarf sitt á sviði hernaðarmála vegna, eins og þar er sagt, aukinnar ógnar frá Rússum. Í sameiginlegri yfirlýsingu utanríkis- og varnarmálaráðherra landanna segir að hin aukna samvinna eigi einkum að felast í fleiri sameiginlegum heræfingum, meiri samvinnu á sviði iðnaðarframleiðslu, þar á meðal hernaðartengdri framleiðslu, og samstarfi á sviði gagnasöfnunar og úrvinnslu á öllum sviðum. Hlutverk Íslands er gamalkunnugt, að leggja til land undir heræfingar. Mér sýnist að því miður séu Norðurlöndin að færa sig inn á hernaðarvæddari slóðir í sinni utanríkispólitík sem og samstarfi sem að þessu sinni er rökstudd með vísan í eitt tiltekið ríki, ríki sem þegar er beitt efnahagsþvingunum og sem fulltrúi VG í utanríkismálanefnd hefur lýst miklum efasemdum um. Ég hlýt að spyrja: Er þetta það sem við viljum stefna að í norrænu samstarfi eða er þessi yfirlýsing ekki tilefni til þess að við stöldrum aðeins við? Er þetta gott innlegg til friðarumleitana í heiminum, að auka vígvæðingu og auka þannig á vígbúnaðarkapphlaup milli austurs og vesturs? Ég tel í það minnsta að við séum á kolrangri leið og raunar kemur fram í frétt á RÚV, þar sem sagt er frá yfirlýsingu ráðherranna, að norskur hernaðarsérfræðingur og ráðgjafi norska varnarmálaráðherrans reikni með að Rússar taki yfirlýsinguna óstinnt upp og muni túlka hana sem ögrun. Alþingi þarf að mínu viti að ræða þessi mál og hvert stefnir og hef ég því óskað eftir sérstakri umræðu um þetta mál við hæstv. utanríkisráðherra.
Forseti. Mig langar til að skora á þingið að við höldum sumarþing, einfaldlega vegna þess að þegar ég fer yfir öll þau miklu mál sem eiga að fara í gegnum þingið á örfáum dögum sýnist mér mjög brýnt að við stundum hér fagleg vinnubrögð, að við förum ekki með flókin mál sem varða alla landsmenn, t.d. stöðugleikaskattinn, í gegnum þingið þegar við höfum í raun og veru bara úr kvöld- og næturfundum að spila. Ég tek því heils hugar undir það sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir ræddi áðan undir þessum dagskrárlið. Ég tel mjög brýnt að við byrjum að ræða það hvernig störfum þingsins verður háttað og leggjum til hvenær sumarþingið verður haldið þannig að við getum skipulagt störf okkar. Við þurfum að taka fyrir stöðugleikaskatt, húsnæðisfrumvörp, seðlabankafrumvarp þar sem fjölga á seðlabankastjórum og virkjunarkosti út fyrir rammann. Hér eru verkföll, hér á að fara að taka fyrir makríl- eða fiskveiðistjórnarfrumvörp. Við erum að tala um bankabónusa þar sem ljóst er að stjórnarflokkarnir eru ekki alveg einróma og síðan eru það að sjálfsögðu öll þingmannamálin. Hér hafa margir þingmenn, bæði hjá meiri hluta og minni hluta, kvartað yfir því að þeirra mál komist ekki á dagskrá. Þess vegna finnst mér einsýnt, forseti, að nú þegar verði boðað til fundar með formönnum flokkanna þar sem farið verður yfir störfin sem og að þetta verði sérstaklega tekið fyrir á þingflokksformannafundi nk. mánudag. Mig langar til að skora á þingmenn, hvort sem þeir eru í meiri hluta eða minni hluta, að þrýsta á að við byrjum að undirbúa fagleg vinnubrögð á Alþingi.
Virðulegi forseti. Mér finnst ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir á þingi ekki taka nægjanlega alvarlega þá alvarlegu stöðu sem uppi er í samfélaginu. Hér eru verkföll búin að vera í gangi frá því í síðustu viku með mjög alvarlegum afleiðingum fyrir heilbrigðiskerfið og mikilvægar stofnanir í samfélaginu. Við sjáum yfirvofandi verkföll, það er verið að greiða atkvæði um verkfallsaðgerðir hjá stórum hópi launafólks í landinu - og hvað erum við að gera hér? Ef stjórnarandstöðuþingmenn taka þetta mál hér upp og óska eftir því að forustumenn ríkisstjórnarinnar komi hingað eftir páska og ræði þetta við okkur segja stjórnarþingmenn að við séum að röfla, að þetta sé bara óttalegt röfl. Virðulegi forseti. Þetta eru málin sem við eigum að vera að ræða hér, með hvaða hætti við getum mætt kröfu þess fólks sem með réttu kallar eftir betri lífskjörum, bættri lífsafkomu, og við á Alþingi höfum fjölmörg verkfæri í höndunum sem við getum notað til að mæta þeirri kröfu. Og hvað gerum við hér á meðan? Menn standa í ræðustóli, segja stjórnarandstöðuna röfla, segja stjórnarandstöðuna hafa annarlegar hvatir eða ganga erinda einhverra hagsmunaafla hvað varðar höftin, þegar það eina sem óskað er eftir eru upplýsingar, að menn komi hingað í salinn, veiti upplýsingar, segi okkur hvað er á seyði, ræði við okkur um þessi stærstu hagsmunamál þjóðarinnar og um lífsafkomu og bætt lífskjör fjölda fólks í þessu landi, fólks sem kallar á það að við hlustum og svörum kröfum þess. Virðulegi forseti. Þetta er til háborinnar skammar. Það er kominn miðvikudagur og við höfum ekki séð forsætisráðherra og við höfum ekki séð fjármálaráðherra hér í húsi.
Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þróun mála varðandi Reykjavíkurflugvöll. Á nýliðnum umhleypingasömum vetri, vonandi er hann liðinn, hefur mikilvægi flugbrautarinnar sem liggur frá norðaustri til suðvesturs, svokallaðrar neyðarbrautar, komið skýrt í ljós. Má þar til dæmis nefna að sunnudaginn 8. mars lentu áætlunarvélar níu sinnum á brautinni. Flugfélög, einstaklingar, fyrirtæki og opinberar stofnanir hafa orðið fyrir umtalsverðum kostnaði vegna tíðrar röskunar á flugi í vetur og ekki væri kostnaðurinn og röskunin minni ef brautirnar væru færri. Það er því mikil kaldhæðni að nú, þegar hillir undir vorið, skuli vera hafist handa við framkvæmdir sem leiða til þess að leggja þarf neyðarbrautina af. Getur þjóðin leyft sér það meðan ekki er búið að finna aðrar lausnir í flugvallarmálinu? Eða eigum við ekki von á fleiri erfiðum vetrum? Mikið hefur verið gert úr skuldbindingum höfuðborgarinnar við fasteignafélagið Valsmenn. En hverjar eru skuldbindingar borgarinnar við þjóðina? Hvaða skuldbinding felst í þeim samningi sem Reykjavíkurborg hefur gert við þjóðina með sínum skipulagsáætlunum í gegnum tíðina þar sem flugvöllurinn, sem gefinn var þjóðinni, hefur lengst af verið inni á áætlunum? Hvað þarf til að virkja bótaréttinn sem kveðið er á um í 51. gr. skipulagslaga? Gæti lokun flugvallar í fullum rekstri í óþökk eigenda skapað bótaábyrgð Reykjavíkurborgar gagnvart ríkinu eða jafnvel lokun einstakra flugbrauta orðið grundvöllur að bótaábyrgð Reykjavíkurborgar ef rekstrarskilyrði flugvallarins skerðast? Þarf borgin að bæta þjóðinni flugvöllinn og hefur borgin bolmagn til þess að greiða fyrir nýjan flugvöll eða er ætlast til þess að ríkið geri það? Er vilji og möguleiki fyrir því að á næstu árum þurfi að forgangsraða fjármagni til samgöngumála [[Forseti hringir.]]í að byggja nýjan flugvöll?
Herra forseti. Mig langar að nefna að undir liðnum um fundarstjórn forseta hefur mikið verið talað um hvers konar vandræðum við erum í varðandi tíma, skipulag o.s.frv. Mig langar að biðja hæstv. varaforseta að minna forseta þingsins á að 4. febrúar á þessu ári lofaði hann að halda fund í þingskapanefnd, sem var síðan gert fljótlega, og á þeim fundi var talað um að við þyrftum að funda meira í þingskapanefnd og mundum funda þar ótt og títt sem hefur ekki orðið. Hvers vegna skiptir þetta máli í þessu samhengi? Jú, vegna þess að þingsköpin eru leikreglurnar, leikramminn, lögin um leikreglurnar um það hvernig við störfum hérna í þinginu. Og þau eru ekki nógu góð en það eru alls konar hugmyndir um hvernig er hægt að bæta þau. Það væri hægt að auka sjálfstæði forseta. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom inn á að forsetinn er í rauninni afleggjari af stjórnarherrunum. Það væri hægt að auka sjálfstæði forseta þingsins, það er eitt sem hefur komist til tals. Annað sem væri hægt er að færa vald til minni hlutans til að geta vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og í Danmörku, sem þýðir að fleiri þyrftu að koma að málum og það væri meiri samstaða [[Forseti hringir.]]um þau mál. Ég kalla eftir því að þingforseti boði til fundar hið fyrsta í þingskapanefnd.
Virðulegur forseti. Kveikjan að því að ég bað um þessa umræðu við hæstv. innanríkisráðherra var umfjöllun fyrir um mánuði um brot Íslandspósts á samkeppnislögum. Staða Íslandspósts á samkeppnismarkaði hefur verið rannsóknarefni Samkeppniseftirlitsins um langt árabil og liggja fyrir ansi, eða mjög skulum við segja, margar kvartanir á framferði Íslandspósts á samkeppnismarkaði. Mig langaði í fyrsta lagi að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að aðgreina þurfi betur í rekstri Íslandspósts samkeppnisrekstur fyrirtækisins og tryggja að hann sé í samræmi við samkeppnislög og allt heilbrigt samkeppnisumhverfi og hins vegar þann rekstur fyrirtækisins sem er á grunni einkaleyfis og skyldu fyrirtækisins um alþjónustu. Svo langar mig líka að spyrja ráðherrann út í eitt álitamál þessu tengt. Því er haldið fram í umkvörtunum til Samkeppniseftirlitsins að Íslandspóstur noti tekjur af einokunarstöðu sinni eða einkaleyfisþætti rekstrarins til að niðurgreiða samkeppnisreksturinn. Því neita forsvarsmenn Íslandspósts og í nýlegu viðtali sagði forstjóri Íslandspósts að því væri þveröfugt farið og samkeppnisreksturinn skilaði í raun hagnaði en einkaleyfisþátturinn ekki. Hins vegar er sú fullyrðing ekki studd í rekstraryfirliti í ársreikningi, það er ekki sundurgreint í ársreikningi hvaða þættir fyrirtækisins skila tekjum og Póst- og fjarskiptastofnun hefur gert athugasemdir. Það virðist því enn þá vera álitamál, og þá mjög alvarlegt álitamál, hvort Íslandspóstur noti einkaleyfisþátt rekstrar síns til að niðurgreiða samkeppnisrekstur. Ég vil athuga hvort hæstv. ráðherra getur varpað einhverju ljósi á þetta. Svo vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort til standi að innleiða á Íslandi tilskipun Evrópusambandsins um frjálsa póstflutninga en hún gekk í gildi fyrir allnokkru og mundi fela í sér afnám einkaleyfis á bréfum undir 50 gr. Svo langar mig einfaldlega að eiga smáorðastað við ráðherrann um þessa umgjörð alla saman. Við erum með Íslandspóst í opinberri eigu, eiginlega aðallega vegna þess að við erum með lög um póstflutninga, lög um póstþjónustu í landinu þar sem ákveðin póstþjónusta, bréfasendingar eru skilgreindar sem, að mér sýnist, grunnþjónusta sem þurfi að sinna. Það er til dæmis lögbundið að bera eigi út bréf í landinu hvern einasta virkan dag allan ársins hring. Það er lögbundið þarna að fólk eigi heimtingu á því að fá senda til sín til að mynda vörulista og alls konar hluti. Allur lagabálkurinn ber þess einhvern veginn vitni að vera skrifaður í veröld þar sem eru engir tölvupóstar. Við sinnum samskiptum núna með rafrænum hætti. Við eigum samskipti á Facebook, með tölvupósti og með öllum þeim leiðum, þar eru rafrænar undirskriftir. Það má því má halda því fram að þetta sé orðið fremur úrelt og ef það er ekki úrelt núna verður eftir fimm ár mjög úrelt að vera með heilan lagabálk þar sem gengið er út frá því að það séu grunnmannréttindi að fá til sín sent bréf skrifað með bleki. Það er hægt að sinna þeim grunnþáttum allt öðruvísi þannig að ég velti fyrir mér hvort ekki þurfi að endurskoða löggjöfina og hvort ekki þurfi að endurskoða af hverju við þurfum að vera með fyrirtæki í opinberri eigu til að sinna þessu þegar við höfum internetið. Bréfasendingar hafa minnkað um 51% frá aldamótum og svo ég tali út frá eigin dæmi eru 90% af því ruslpóstur. [[Forseti hringir.]]Þetta virðist vera orðið mjög úrelt og þurfa endurskoðunar við.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, fyrir að taka upp þessa umræðu hér sem ég tel mjög mikilvæga. Hann hreyfir við grundvallaratriðum í skipulagi á póstþjónustu í ræðu sinni og ég ætla að leitast við að svara þeim spurningum sem hann beinir til mín. Fyrst aðeins gagnvart stöðunni eins og hún er í dag. Eins og hefur komið fram fer ríkið með einkarétt í póstþjónustunni og hefur falið Íslandspósti að annast hann. Einkaréttur er á dreifingu bréfa undir 50 gr, útgáfu frímerkja, uppsetningu póstkassa og á auðkenni Íslandspósts, þ.e. póstlúðrinum. Í innanríkisráðuneytinu er nú verið að vinna að breytingum á þessari löggjöf í heild sinni. Það kemur bæði til vegna tilskipunar Evrópusambandsins um afnám einkaréttar í póstþjónustu og einnig tel ég, og ég tek undir það með hv. þingmanni, þörf á því að fara yfir löggjöfina í heild sinni sem sjálfstætt álitamál. Sú vinna er í gangi. Þar er verkefnið þegar við lítum á alþjónustuna að skilgreina hvað það er sem telst grunnþjónusta í pósti, hvað það er sem þarf að vera í lagi, að bögglar komist heim til fólks á einhvern hátt o.s.frv., það þarf allt að skilgreina. Síðan eru eftir aðrir hlutir sem eru samkeppnisþættir og þá skiptir náttúrlega máli að samkeppni fái þrifist og það gerist ekki að fyrirtæki í opinberri eigu sé að vasast á samkeppnismarkaði. Það er mín afdráttarlausa skoðun að svo eigi ekki að vera en til þess að það sé hægt skiptir svo miklu máli að ljúka þessum skilgreiningum og ljúka grundvallarvinnu á löggjöfinni sjálfri. Það er verkefnið sem við þurfum að fara í núna. Breytingarnar sem hafa orðið á samskiptaformi hafa að sjálfsögðu leitt til þess að rafrænar póstsendingar hafa aukist gríðarlega á undanförnum árum og póstmagnið minnkað miklu hraðar en menn gerðu ráð fyrir þegar þessi lagasetning og breyting var gerð á póstmálum á tíunda áratugnum. Þessa tilskipun hefur tekið töluvert langan tíma hjá okkur að innleiða, það verður að segjast alveg eins og er, tilskipunin er nr. 6/2008 þannig að það er ekki hægt að segja að við höfum ekki haft rúman tíma til að hugleiða þetta mál. Ég held að mjög brýnt sé að við komum okkur áfram með þetta og ég legg mikla áherslu á að það verði gert. Póst- og fjarskiptastofnun gerði könnun árið 2012 meðal landsmanna um viðhorf til póstþjónustu. Það var dálítið áhugavert að fá niðurstöðurnar úr henni. Þar var meðal annars spurt hversu vel það mundi henta viðkomandi að fá póst þrisvar sinnum í viku, en ekki á hverjum degi eins og við þekkjum í dag. Svarið var, og þetta var auðvitað fólk af öllu landinu, að það þjónaði 60% svarenda mjög vel. Af því má ætla, að mínu mati, að í hugum fólks sé póstþjónusta fimm daga vikunnar ekki eins mikilvæg og hún var áður. Það má alveg velta fyrir sér hvort með tilkomu rafræns pósts kunni að vera hægt að draga úr kostnaði við alþjónustuna með því að breyta þeim þáttum. Það þarf allt að skoða þegar að þessari vinnu kemur. Fram undan er sem sagt að afnema þann einkarétt og í þeirri vinnu þarf að gera sér grein fyrir því hvernig standa eigi undir kostnaðinum við alþjónustuna. Tilskipunin gerir ráð fyrir þremur möguleikum í því efni: Í fyrsta lagi jöfnunarsjóði þar sem aðilar á markaði skipta á milli sín kostnaðinum af alþjónustu, í öðru lagi útboði á þjónustu og í þriðja lagi að ríkið styrki þessa þjónustu með beinum framlögum alþjónustuveitanda. Ég er ekki búin að mynda mér neina endanlega skoðun á þessu en ég hallast að því að það sé á ábyrgð ríkisins að tryggja þessa grunnþjónustu, það sé hlutverk ríkisins, og það finnst mér eiga við á öllum sviðum mannlífsins, að passa hér upp á að innviðirnir og grunnarnir séu í lagi. Síðan eigum við, að mínu mati, að leyfa samkeppninni að njóta sín og ég tel að það sé mest til hagsbóta fyrir neytendur í þessu landi. Ég hygg að það eigi við á öllu landinu þótt við vitum svo sem að hér á höfuðborgarsvæðinu er auðveldara að komast í samkeppnina en annars staðar. Þetta tel ég mikilvægt. Varðandi síðan verkefni mitt í innanríkisráðuneytinu er það hjá okkur að sjá um þennan faglega þátt póstþjónustunnar. Hlutabréfið í Íslandspósti er hins vegar í höndum fjármálaráðuneytisins þannig að skref sem stigin verða um skipulag fyrirtækisins og hvernig með það skuli fara í framtíðinni eru á forræði fjármálaráðuneytisins. En ég lýsi þeirri skoðun minni alveg eindregið að ég hef ekki séð það fyrir mér að ríkið [[Forseti hringir.]]ætli að fara að reka póstþjónustu til framtíðar. Það finnst mér ekki koma til greina.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda og ráðherra fyrir þessa umræðu þó að ég segi um leið að það væri virkilega þörf á að ræða málefni Póstsins almennt eða bara skilgreina hvað er grunnþjónusta árið 2015 og ef til vill skrifa ný lög um Íslandspóst núna. Ég þakka fyrir þessa umræðu en tel að hún þyrfti að vera lengri en í sérstakri umræðu. Hún er miklu stærra mál. Eins og ég sagði: Hvað er grunnþjónusta? Það þarf að fara í gegnum það. Ef við förum í sögu Póstsins er hún ansi merkileg. Það var árið 1776 sem nafni minn, Kristján konungur VII., gaf út tilskipun um póstferðir hér á landi. Tveimur árum seinna hófust skipulegar póstsendingar milli Danmerkur og Íslands - ein ferð á ári. Það var svoleiðis. Síðan kom sérstök stjórn um pósthúsin, pósthús opnað 1873 o.s.frv. Við þekkjum Póst og síma frá 1935 og síðan þekkjum við að Pósti og síma var skipt upp 1998. Pósturinn er í dag að mínu mati fyrirmyndarfyrirtæki sem stendur sig mjög vel þó að það hafi þurft að draga úr þjónustu í dreifðum byggðum landsins varðandi daglegan útburð. Fyrirtækið hefur að mínu mati brugðist við því með upptöku hálfgerðra landpósta aftur. Við vitum hvernig þeir voru í gamla daga. Ég segi fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, af því að deilurnar standa stundum um einkaréttinn á þessum 50 gr bréfum og léttari, sem fer sífækkandi og eru bara hverfandi, að það mun auðvitað koma upp eins og Síminn hefur brugðist við með því að taka upp frekari rafræn samskipti sem ég held að hafi frestast meðal annars út af hruninu og miklum breytingum. Ég fagna þessari umræðu en vil segja það [[Forseti hringir.]]að úti um allt land um klukkan fimm í dag fara ótal bílar með böggla og póst frá Póstinum og það má nokkurn veginn treysta því, í 99% tilvika, að sendingarnar séu komnar til viðtakanda í fyrramálið. Það finnst mér fyrirmyndarþjónusta og Póstinum til mikils sóma.
Herra forseti. Íslandspóstur er opinbert hlutafélag eins og komið hefur fram og að fullu í eigu ríkisins. Þannig vil ég sjá hann áfram. Fyrirtækið hefur einkarétt á dreifingu á bréfapósti upp að 50 gr en hefur ekki ásælst það að halda þeim einkarétti áfram. Fyrirtækið er í samkeppnisrekstri í annarri póstdreifingu, eins og við þekkjum, og fram hefur komið að fyrirtæki sem starfa á sama markaði telja að Íslandspóstur nýti sér stærð sína í skjóli einkaleyfis og stærðar og skapi óeðlilegt samkeppnisforskot gagnvart þessum keppinautum sínum. Málið snýst um að samkeppnisreksturinn fjármagni einkaréttinn en Íslandspósti er skylt að skipta kostnaði við rekstur fyrirtækisins niður á samkeppnishluta og einkahluta. Eftirlitsstofnanir eins og Póst- og fjarskiptastofnun og Samkeppniseftirlitið hafa eftirlit með rekstri Íslandspósts og ágreiningur hefur lengi verið við aðila á samkeppnismarkaði. Ég tel að þar horfi menn svolítið á það að fleyta rjómann þar sem hægt er en hafi minni áhuga á að sinna alþjónustu eins og Íslandspósti ber að gera. Samskiptin á milli Íslandspósts og Samkeppniseftirlitsins vegna kærumála samkeppnisaðila hafa velkst í kerfinu í mörg ár og lítið komið út úr því sem segir ákveðna sögu. Þessi mál eru núna í sáttafarvegi sem Samkeppniseftirlitið hefur sett þau í og beðið er eftir niðurstöðu. Eins og ég hef spurnir af bendir margt til að þetta sé stormur [[Forseti hringir.]]í vatnsglasi en ég tel mikilvægt að skýra rekstrarumhverfi Íslandspósts til að ekki þurfi áfram að koma til svona árekstra við hinn almenna markað.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu um málefni Íslandspósts. Félagið hefur verið mikið í umræðunni undanfarna mánuði og ár, ekki síst vegna meintra samkeppnisbrota. Þannig hefur Íslandspóstur verið sakaður um að brjóta gegn ákvæðum samkeppnislaga sem kveða á um bann við misnotkun á markaðsráðandi stöðu og fjárhagslegan aðskilnað á ríkisrekstri og samkeppnisrekstri. Nokkur mál eru enn þá hjá Samkeppniseftirlitinu vegna þessa. Á opinbert hlutafélag að vera í samkeppnisrekstri? Það er ekkert algilt svar til við því, en Íslandspóstur tengist fjölda fyrirtækja og ýmissi starfsemi sem flokkast undir samkeppnisrekstur. Félagið á til dæmis 100% hlut í Samskiptum ehf., 66% hlut í Frakt ehf., 100% hlut í Gagnageymslunni ehf., 100% hlut í ePósti ehf., 100% hlut í Trönum ehf., sem heldur utan um eina fasteign, 20% hlut í Interneti á Íslandi hf. og 5% hlut í Sendli ehf. Íslandspóstur tengist samkeppnisrekstri í gegnum fjölpóst, flutningsþjónustu, sendibílaþjónustu, flutningsmiðlun, hraðflutninga og rekstur vörugeymslu, auk þess sem félagið stundar lánastarfsemi til dótturfélaga. Það er orðið brýnt að fá niðurstöðu í rannsókn Samkeppniseftirlitsins. Við verðum að fá niðurstöðu í ásakanir um að Íslandspóstur hafi niðurgreitt samkeppnisrekstur með tekjum frá rekstri sem einkaréttur er á. Viðskiptablaðið hefur meðal annars fullyrt að stjórn Íslandspósts hafi sjálf áætlað að 282 millj. kr. á núverandi verðlagi hafi verið notaðar af tekjum einkaréttar á tímabilinu 2009–2011 til að greiða niður samkeppni á frjálsum markaði sem hefur ekki með svokallaða alþjónustukvöð fyrirtækisins að gera. Þessi fullyrðing hefur verið borin til baka af stjórn Íslandspósts. Íslandspóstur hefur ákveðnum skyldum að gegna varðandi dreifingu pósts um land allt og það má ekki gleymast í umræðunni. Kostnaður vegna [[Forseti hringir.]]þess að það þarf að uppfylla þessar skyldur hefur aukist til muna á sama tíma og bréfum hefur fækkað. [[Forseti hringir.]]Það er nauðsynlegt að skilgreina hlutverk félagsins upp á nýtt og þar með kröfur sem gerðar eru til þess. Breytt þjóðfélag kallar á breytt félag.
Herra forseti. Í samtali við Fréttablaðið fyrr á árinu, það er á forsíðu 2. mars, kemur fram hjá Páli Gunnari Pálssyni, forstjóra Samkeppniseftirlitsins, að þessi mál um samkeppnislagabrot beinist öll, eftir því sem hann segir, að þessum eina risa á markaði sem hefur þessa sérstöku stöðu. Jafnframt segir hann, með leyfi forseta: „Þetta er eins og keðja, því þegar það bætist við nýtt erindi þá kemur nýr vinkill sem skýrir tafirnar að hluta. Þá þarf að stíga til baka með langt komin mál og hefja skoðun þess að hluta upp á nýtt.“ Þetta er nokkuð sem ráðherra ætti kannski að skoða. Er það virkilega þannig með fjársvelta stofnunina sem forstjóri nefnir að það sé hagkvæmt fyrir þá sem fremja samkeppnislagabrot að halda því bara áfram? Þá koma kvartanir og þá þarf bara að byrja málið upp á nýtt. Það er einkennileg staða ef það er hagur þeirra sem fremur samkeppnislagabrot að halda áfram að fremja brotin. Þetta útskýrir að hluta hvers vegna ferlið hefur tekið sjö ár, frá 2008 er búið að vera að vinna þessi mál. Menn byrjuðu á einhverju máli 2008, svo var bara nýtt brot, ný kvörtun, og af því að þessi mál tengjast þarf að hefja málið að hluta upp á nýtt. Þetta er mjög einkennileg staða. Ráðherra þarf að fara ofan í saumana á þessu, jafnvel þyrftu nefndir þingsins að kalla eftir svörum um þetta. Eitt sem mig langar að fá að vita frá ráðherra er hvar þessi heildarlöggjöf er stödd. Hverjir geta haft áhrif á hana núna, hverjir geta komið að henni og sent inn erindi og ábendingar? Það eru örugglega margir sem mundu vilja vita það. Hvenær megum við búast við því að þingið fái að sjá slíkan lagabálk?
Virðulegur forseti. Eitt af vandamálunum felst í því að bréfum fækkar og póstlúgum fjölgar og sá rekstur að bera út póst í öll hús alltaf stendur einfaldlega ekki undir sér. Ef ég skil rétt er tilbúin reglugerð sem felur í sér möguleika á hagræðingu og því að lækka dreifingarkostnaðinn með því að bera sjaldnar út. Könnun á viðhorfi neytenda hefur sýnt, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að þeir setja sig ekki í raun upp á móti því að fá póstinn sjaldnar en ef ég skil rétt strandar þessi reglugerð á því að það er verið að bíða eftir innleiðingu á einhverri ESB-tilskipun. Ég veit ekki alveg hvað er í gangi, hvort reglugerðin sé tilbúin og hvort ráðherra geti þá sett hana eða á hverju strandar þarna. Ef neytendur hafa ekkert á móti því að fá póstinn sjaldnar sem getur sparað fyrirtækinu hlýtur það að vera fyrsta skref. Ég er sammála þeim sem hér hafa talað um að ríkið eigi almennt ekki að standa í samkeppnisrekstri og það þurfi ekki að vera nauðsynlegt til að standa undir einhverju öðru sem er dýrara, eins og að dreifa pósti. Mér finnst það engin rök. Þá gætu öll fyrirtæki og stofnanir á vegum ríkisins farið með sömu rökum í einhvern rekstur við hliðina á starfseminni. Sundlaugar gætu sett upp verslanir með sundbolum og sundgleraugum og bókasöfn gætu farið í samkeppni við ritfangaverslanir og bókabúðir og þar fram eftir götunum. Sundlaugar selja reyndar sælgæti, íspinna og annað sem mér finnst að þær ættu ekki að gera, en það er önnur saga. Ég er fylgjandi því sem hér hefur komið fram, að við eigum að skoða hvort ríkið eigi [[Forseti hringir.]]að reka þessa þjónustu.
Herra forseti. Ég vil sem aðrir þakka hv. málshefjanda umræðunnar þessa þörfu umræðu um Íslandspóst og um póstþjónustu almennt. Ég tek undir mjög margt af því sem kom fram í hans máli um breytta tíma, rafvæðingu bréfa, internetþjónustu og slíka hluti. Ég held að við þurfum að ræða framtíð póstþjónustunnar mjög mikið einmitt í því sambandi. Við getum líka rætt um Íslandspóst sérstaklega og reynt að átta okkur á við hvaða vanda hann er að fást. Það er verðugt verkefni. Ég átta mig á kostnaðinum við að dreifa pósti fimm daga vikunnar úti í sveitum og mundi sem sveitamaður segja að það væri miklu verðmætara að fá póstinn nær heimilinu þrjá daga í viku þurran, en ekki blautan og skemmdan settan í póstkassa einhvers staðar úti á vegi fimm daga vikunnar, með fullri virðingu fyrir starfsmönnum Póstsins. Ég hef mikla samúð með þeim í baráttunni við ófærð á vegum í vetur. Það er í sjálfu sér bara ákvörðun og mér finnst alveg tímabært að við förum að ræða að taka þá ákvörðun að færa póstþjónustuna meira yfir á markaðinn. Við getum gætt hagsmuna samfélagsins, okkar þegnanna, með því að skilgreina alþjónustuna eins og við viljum að grunnþjónustan líti út, þ.e. grunnþjónusta póstþjónustunnar, hvort sem við köllum hana alþjónustu eða einhverjum öðrum nöfnum. Við höfum fullt færi á að skilgreina hana sjálf og það er raunverulega verkefnið sem við þurfum á að halda. Við höfum verið kaþólskari en páfinn í þessu sem svo mörgu öðru þegar við tölum um vanda Íslandspósts. Regluverkið gefur miklu meira rými á að hleypa fyrirtækinu út úr óheyrilegum kostnaði við dreifingu á pósti á suma staði en er í dag. Aðalmálið í þessari umræðu er að við áttum okkur á því að í framhaldi af afnámi einkaréttarins getum við talað um á hverju við þurfum við að halda [[Forseti hringir.]]og hvernig við ætlum að skilgreina alþjónustu og rétt þegnanna.
Hæstv. forseti. Ég kom að því í minni fyrri ræðu að ástæður þessarar sérstöku umræðu eru meðal annars kvartanir sem hafa borist til Samkeppniseftirlitsins um starfsemi Póstsins og þá alveg sérstaklega um 50 gr bréfin. Þar er ágreiningur við önnur fyrirtæki sem vilja komast inn á markaðinn en þetta er enn meint samkeppnisbrot, það hefur ekki verið dæmt í því. Ég segi fyrir mitt leyti, sem fyrrverandi samgönguráðherra sem hefur oft þurft að taka á þessu máli, m.a. að taka þá ákvörðun að afnema ekki einkaréttinn 2008 sem var svo staðfest síðar í ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það var líka út af ástandinu í landinu. Pósturinn er í opinberri eigu og þrátt fyrir að hér hafi verið talað um að hann sé hluthafi í mörgum fyrirtækjum má alveg deila um hvað hann eigi að vera í mörgum. Ég vil samt ítreka að Pósturinn sinnir mjög góðri starfsemi og er með mjög góða þjónustu. Þó að Pósturinn sé í ríkiseigu, og það er ekki slæmt, veitir hann meðal annars samkeppni um góða þjónustu á flutningi á bögglum og pökkum. Er eitthvað að því? Viljum við frekar hafa bara tvö fyrirtæki, Flytjanda og Landflutninga, eða hvað þau heita? Nei, ég er ekki á því. Pósturinn hefur ætlað að fara lengra en ég veit núna um svokallaðan ePóst. Allt er þetta breytingum háð og þetta er mikið að breytast, samanber fækkun bréfa sem eru alltaf aðalumræðuefnið um starfsemi Póstsins, og þá verður bara að taka á því, virðulegi forseti. Þessi starfsemi er orðin mjög lágt hlutfall þó að hún kosti mikið. Þá [[Forseti hringir.]]eru deilurnar um hver sé kostnaðurinn við 50 gr bréfin versus hitt. Bókhaldið, Samkeppniseftirlitið og Pósturinn verða að komast að niðurstöðu um það vegna þess að það á auðvitað að vera alveg skýrt í bókhaldinu.
Herra forseti. Það er sama hversu gott internetið er, það leysir ekki Íslandspóst af hólmi. Þannig er það bara. Íslandspóstur hefur virkilega verið að þróa sig og hefur, eins og hv. þm. Kristján Möller nefndi, verið að þróa rafrænt umhverfi í ePósti. Ég tel mikilvægt að það sé tryggt áfram að Íslandspóstur haldi uppi góðri þjónustu um allt land og sinni alþjónustuskyldu sinni. Við vitum að ef einkarétturinn verður afnuminn þarf þá að skoða fleiri leiðir til að styrkja fyrirtækið í því að þjóna öllum landsmönnum. Mér hefur litist best á að einhvers lags jöfnunarsjóður mundi leysa það af hólmi frekar en að fara í útboð að einkavæðingu eins og líka hafa verið hugmyndir um. Íslandspóstur hefur virkilega verið að hagræða. Mörgum hefur þótt þar nóg um, sérstaklega á mörgum stöðum úti á landsbyggðinni sem standa veikt fyrir, og það hefur oft haldist í hendur við það að fjármálafyrirtæki hafa lagt upp laupana, Íslandspóstur kominn með þjónustu sína þangað inn og þar af leiðandi hafi hann hætt að vera með útibú á mörgum stöðum. Í staðinn hefur verið þjónusta landpósta. Eins og ég hef fregnir af hefur hún reynst bara vel. Menn hafa verið gagnrýnir á það í byrjun, en það hefur komið í ljós að það hefur verið góð þjónusta. Ég tek undir orð hv. þm. Kristjáns Möllers, Íslandspóstur er líka í stærri flutningum og hefur veitt aðilum eins og Landflutningum og Flytjanda virkilega samkeppni sem ég held að mikil þörf sé á. En það er eins og það er, þegar ríkið stígur með einhvern rekstur aðeins á litlu tána á einkaaðilunum æpa þeir og veina en hafa engan áhuga á [[Forseti hringir.]]öðru en að fleyta rjómann ofan af því sem best gerist. Þetta held ég að hv. þingmenn ættu að hugsa aðeins um og ekki fara að tala niður þetta fyrirtæki sem þjónar öllu landinu og er grunnþjónusta.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér málefni Íslandspósts og ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að taka þetta mál upp og hæstv. ráðherra Ólöfu Nordal fyrir innlegg hennar og svör. Þetta er verðskulduð umræða, málefni Íslandspósts hafa eðli máls samkvæmt verið á borði eftirlitsaðila og þó nokkuð hefur borið á því, sérstaklega undanfarnar vikur, að málefni fyrirtækisins hafa verið í fjölmiðlum. Hér hefur komið fram að Íslandspóstur hefur einkarétt á dreifingu bréfa undir 50 gr en um leið hvílir sú lögbundna skylda á fyrirtækinu að veita öllum landsmönnum á jafnræðisgrundvelli sambærilega þjónustu með ákveðnum gæðum og á viðráðanlegu verði. Þegar upp er staðið er það mín skoðun að grunnþjónustan skipti öllu máli og hvaða ákvörðun verði tekin um þann ágreining sem hefur komið fram í umræðunni um skörun samkeppnisrekstrar og einkaréttarins. Helsta gagnrýni og athugasemdir eftirlitsaðila undanfarin ár snúa einmitt að því að fyrirtæki ná ekki að skilja fullkomlega þarna á milli. Það er grafalvarlegt mál, ef rétt er, að verið sé að flytja kostnað af samkeppnisrekstri yfir á einkaréttinn. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar hefur forstjóri fyrirtækisins sagt að þessu sé þveröfugt farið. Auðvitað þarf að greina þennan ágreining, en það blasir við að taka þarf þá vandasömu ákvörðun hvort ríkið eigi yfir höfuð að standa að rekstri Íslandspósts, í það minnsta í óbreyttri mynd, en um leið verðum við að verja grunnþjónustuna [[Forseti hringir.]]og jafnræði verðs og gæða um allt land.
Virðulegur forseti. Ég þakka umræðuna. Í fyrsta lagi verður að útkljá það deiluefni hvort Íslandspóstur noti tekjur af einkaleyfisþættinum til að niðurgreiða samkeppnisreksturinn eða ekki. Það er óviðunandi að ársskýrsla fyrirtækisins skuli ekki svara þessari spurningu. Hún gerði það til 2012, þá kom fram í ársreikningum að það var þannig, einkaleyfisþátturinn niðurgreiddi samkeppnisreksturinn, þess vegna höfum við umkvartanirnar. Þetta er óviðunandi. Við eigum að taka það alvarlega þegar ríkisfyrirtæki verða uppvís að samkeppnisbrotum. Íslandspóstur er í sáttameðferð núna vegna samkeppnisbrota. Það þýðir í mínum kokkabókum að hann hafi orðið uppvís að samkeppnisbrotum. Það er fólk í landinu sem vill kannski taka að sér að flytja týndan farangur fyrir Icelandair til heimila og fyrirtækja í landinu. Þetta er það sem Íslandspóstur gerir með samningi við Icelandair. Það er fólk í landinu sem vill kannski standa að fjölpósti og bögglasendingum og hinu og þessu, stofna til gagnageymslu og þar fram eftir götunum. Þetta er allt saman rekstur sem Íslandspóstur er í núna, hugsanlega í krafti einkaleyfis síns. Þetta er vont fyrir frjálst samkeppnisumhverfi í landinu og ég fagna því að hæstv. ráðherra er sammála mér um þetta. Íslandspósti er kannski vorkunn. Veröldin er einfaldlega að breytast. Maður þarf ekki annað en að lesa lagabálkinn um póstþjónustuna til að sjá að það er ekki langt þangað til hann verður úreltur þannig að fyrirtækið neyðist kannski til að bögglast í þessum samkeppnisrekstri. Hver er framtíðin í þessu? Ég held að grunnþjónustunni verði sinnt með rafrænum hætti. Ég held að það sé rosalega mikilvæg grunnþjónusta að byggja upp internetið einfaldlega eins og við erum að gera, ljósleiðarakerfið úti um land allt, [[Forseti hringir.]]þannig að allir séu í samskiptum. Síðan er vaxandi eftirspurn eftir netverslun og alls konar bögglasendingum því tengdum. Við eigum einfaldlega að leyfa fyrirtækjum á frjálsum markaði að keppa um hylli neytenda í þessu efni. Ég segi: Byggjum upp Íslandspóst, seljum fyrirtækið og notum andvirðið til að byggja upp einfaldlega rafræn samskipti á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Íslandspóstur starfar á grundvelli þeirrar löggjafar sem um hann gildir og hann þarf auðvitað að gera það. Að lögum hefur hann þessu einkahlutverki að gegna og hann stendur að sjálfsögðu við það sem í lögunum segir. Varðandi deilur um samkeppnisbrot verður það að vera til meðferðar hjá viðeigandi yfirvöldum. Það er mjög brýnt að úr því verði leyst. Auðvitað er óheimilt að niðurgreiða samkeppnisrekstur með einkaleyfinu, það liggur alveg fyrir. Um þetta er ágreiningur þar sem fyrirtækið hafnar því, ágreiningur sem ég get ekki lagt mat á, en þar til bær yfirvöld verða að komast að niðurstöðu um það. Það varpar hins vegar ljósi á það hversu brýnt það er ef við lítum til framtíðarskipulags þessara mála og þá er það mín eindregna skoðun að við þurfum að ljúka við að skilgreina þessa alþjónustu, koma okkur saman um þær grunnþarfir sem ríkið þarf að standa við að sé sinnt og síðan á ríkið að mínu mati ekki að vasast í samkeppnisrekstri. Mín skoðun er sú að þegar undirbúningi og lagasetningu er lokið og menn búnir að slípa þetta til sé kominn sá tímapunktur að það eigi að selja Íslandspóst. Það er það sem ég sé fyrir mér í framtíðinni að verði gert. Ég vil núna fara að undirbúa það gagnvart innanríkisráðuneytinu að fara í þær lagabreytingar sem þarf á sviði póstmála en ég ítreka að hlutabréfið um Íslandspóst er ekki í innanríkisráðuneytinu, það er í fjármálaráðuneytinu. Engu að síður er það okkar að skilgreina þessa þætti. Ég á von á því að ég geti lagt fram lagafrumvarp um þetta á komandi þingi. Það er enn í vinnslu í ráðuneytinu. Stórir þættir um fjármögnun alþjónustu standa út af borðinu. Síðan þarf það að fara í kynningu áður en það verður lagt hér fram þannig að athugasemdir berist o.s.frv. Ég held að það sé mjög brýnt að við eigum þá góða umræðu um það á komandi vetri hvernig þessum skipulagsmálum [[Forseti hringir.]]verður best háttað.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stjórn veiða á Norðaustur-Atlantshafsmakríl sem er þskj. 1165 og 691. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og haft var samráð við Fiskistofu og fjármála- og efnahagsráðuneytið um tiltekin atriði. Með frumvarpi þessu er lögð til úthlutun tímabundinna aflahlutdeilda í makríl til sex ára í senn. Úthlutunin framlengist árlega um eitt ár í senn þar til ákvæði frumvarpsins um fyrirkomulag úthlutunar er breytt eða nýtt ákvæði sett í lög sem mælir fyrir um annað fyrirkomulag. Í frumvarpinu er jafnframt kveðið á um að aflahlutdeildir þessar verði ekki felldar niður að hluta eða öllu leyti nema með minnst sex ára fyrirvara. Þetta er gert til þess að stuðla að ákveðnum fyrirsjáanleika í veiðunum en fyrirsjáanleiki í veiðum og vinnslu er mikilvægur með tilliti til fjárfestinga, markaða og veiðitíma, svo fátt eitt sé nefnt. Skýrt stendur í lögum að auðlindin í hafinu við Ísland sé þjóðareign. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að samningsbundin réttindi um nýtingu aflaheimilda taki við af varanlegri úthlutun. Það er því mikilvægt við hlutdeildarsetningu nýrra stofna að kveða skýrt á um úthlutun tímabundinna réttinda meðan ekki hefur tekist að ljúka lagasetningu um tímabundna leigusamninga fyrir alla fiskstofna. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir einnig að aflamarkskerfið skuli áfram vera grundvöllur fiskveiðistjórnar á Íslandi. Í áliti umboðsmanns Alþingis í málum nr. 7021/2012 og 7400/2013 er að finna það álit setts umboðsmanns að skylda til að hlutdeildarsetja makrílstofninn hafi stofnast ekki síðar en 2011 og að það samræmist ekki ákvæðum laga að hafa ekki brugðist við þeirri skyldu. Með vísan til framangreinds er ótvírætt að mikilvægt er að hlutdeildarsetja makríl líkt og lagt er til í frumvarpi þessu. Meiri óvissa er um makríl en um aðra stofna. Þannig hófst makrílveiði í íslensku lögsögunni ekki í verulegum mæli fyrr en fyrir sjö til átta árum og makríllinn gæti breytt hegðun sinni vegna breyttra aðstæðna í hafinu eða vegna breytinga á fæðuframboði. Til dæmis gæti hann aukið göngur sínar hingað enn frekar. Að auki er ágreiningur um skiptingu stofnsins og enginn samningur milli Íslands og annarra strandríkja um nýtingu hans. Jafnframt hefur aukið á óvissuna að nokkrar útgerðir fiskiskipa sem veitt hafa makríl á grundvelli núverandi fyrirkomulags hafa kosið að stefna íslenska ríkinu og krafist skaðabóta vegna meintrar rangrar úthlutunar á makríl. Stefnendur telja að skylda hafi stofnast til hlutdeildarsetningar makríls samkvæmt lögum á fyrri veiðitímabilum og þeir orðið af aflaverðmæti vegna þessa. Fyrirséð er að þessi málarekstur muni taka nokkur ár ef niðurstaða héraðsdóms verður borin undir Hæstarétt. Með frumvarpinu er því lagt til að aflahlutdeildirnar gildi til sex ára í senn. Ég legg sérstaka áherslu á að önnur sjónarmið eiga við um hlutdeildarsetningu þessa nýja stofns þegar kemur að tímabindingu með vísan í framangreind rök en almennt er talið að eigi við um þá stofna sem annars er rætt um að stýra með tímabundnum leigusamningum. Farin er sú leið í frumvarpinu að leggja til tvenns konar aflahlutdeild, annars vegar að úthlutað verði aflahlutdeildum til ísfiskskipa, frystiskipa og uppsjávarveiðiskipa og hins vegar til báta sem hafa veitt með línu eða handfærum. Hlutdeildunum eða aflamarki á grundvelli þeirra verður ekki hægt að ráðstafa á milli þessara tveggja skipaflokka. Gert er ráð fyrir að við úthlutun aflahlutdeilda til ísfiskskipa, frystiskipa og uppsjávarveiðiskipa verði miðað við 90% heildarúthlutun aflahlutdeilda í makríl á grundvelli veiðireynslu 2011–2014. Útgerðir þessara skipa geta jafnframt sótt um viðbótaraflahlutdeild vegna afla sem fór til manneldisvinnslu á árunum 2009 og 2010. Þessi viðbótaraflahlutdeild samsvarar 5% af heildarúthlutun aflahlutdeildar í makríl. Við upphaf makrílveiða var mikið kapphlaup sem ætla má að hafi að hluta til orsakast af því að fyrirtæki lögðu kapp á að skapa sér veiðireynslu. Þessi umgengni á veiðunum var harðlega gagnrýnd á samningsvettvangi um skiptingu makrílstofnsins. Í ljósi þessa og þeirrar staðreyndar að unnt væri að vinna frekari verðmæti úr veiðunum með meiri vinnslu hvöttu stjórnvöld á þessum tíma mjög til vinnslu til manneldis og gefin voru fyrirheit um að skoðað yrði með málefnalegum hætti að taka tillit til þess þegar kæmi að úthlutun aflahlutdeilda. Hins vegar er gert ráð fyrir að úthlutað verði aflahlutdeildum skipa er stundað hafa línu- og handfæraveiðar á makríl, þ.e. smábáta eins og áður kom fram. Gert er ráð fyrir að 5% úthlutaðra heildaraflahlutdeilda komi í þeirra hlut og miðað verði við veiðireynslu áranna 2009 til og með 2014. Í frumvarpinu er jafnframt gert ráð fyrir að makrílafli þessara báta á árunum 2009–2012 hafi 43% aukið vægi við útreikning aflahlutdeildar til ívilnunar til frumkvöðla sem sannarlega voru að prófa og þróa veiðiaðferðir sem nýttust þeim sem á eftir komu. Þessi ívilnun til frumkvöðla nemur um 700 tonnum miðað við úthlutaðan makrílafla ársins 2014. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að ráðherra setji nánari reglur um framkvæmd laganna í reglugerð, m.a. nánari reglur um ákvörðun leyfilegs heildarafla. Þannig verður heildarafli makríls gefinn út með sérstakri reglugerð fyrir hvert veiðitímabil. Aflamark veiðiskips á hverju veiðitímabili mun ráðast af árlegum leyfðum heildarafla í makríl og hlutdeild þess veiðiskips í þeim heildarafla að frádregnu tilteknu hlutfalli sem nú er 5,3% í samræmi við lög. Það er ljóst að með úthlutun aflahlutdeilda skapast tækifæri til mikilvægrar hagræðingar á makrílveiðum með framsali aflaheimilda. Sú gagnrýni á kvótakerfið sem er hvað háværust beinist að þeim verðmætum sem dregin eru út úr greininni með framsali aflaheimilda. Reynt var að horfa sérstaklega til leiða til þess að bregðast við þeirri gagnrýni við smíði þessa frumvarps. Skoðaðar voru ítarlega ólíkar útfærslur af gjaldtöku vegna úthlutunar, kostir þeirra og gallar. Lengst af var farið yfir leiðir til skattlagningar á sölu aflaheimilda sem þótti hvað fýsilegust til að bregðast við framangreindri gagnrýni. Við nánari skoðun þótti ljóst að sniðgönguleiðir væru of margar til að raunhæft væri að ætla að slíkur skattur skilaði því sem honum væri ætlað. Samhliða þessu frumvarpi er því lagt fram frumvarp um veiðigjöld. Í því er að finna sérstakt ákvæði um álag á gjald á makríl, 10 kr./kg til næstu sex ára sem ætlað er að skili tæplega 1,5 milljörðum í tekjum til ríkissjóðs árlega. Eðlilegt er að þeir, sem bjóðast aflahlutdeildir til afnota á grundvelli frumvarps þessa, greiði fyrir það sérstakt gjald umfram venjulegt veiðigjald þar sem um nýjan stofn er að ræða. Ekki hafa verið stunduð viðskipti með aflaheimildir hans fram til þessa og renta því enn til staðar, ólíkt öðrum stofnum sem hafa verið í kvótakerfinu í nokkra áratugi og gengið þar kaupum og sölum. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.
Hæstv forseti. Það eru gríðarleg vonbrigði að sjá þetta frumvarp. Hvernig í veröldinni á þetta að geta orðið til þess að efla sátt um framtíðarskipulag greinarinnar, eins og stendur í stjórnarsáttmálanum? Ef ég skil þetta rétt er hér verið að setja aflahlutdeild og leyfa almennt framsal og leiguframsal. Ef ég skil þetta rétt þýðir þetta að það er verið að færa eign til þeirra sem hafa veiðireynslu samkvæmt þessum reglum um 100–150 milljarða kr. á einu bretti. Er það eitthvað til þess að ná sátt um á sama tíma og þessi fyrirtæki borga sér arð, borga stjórnarmönnum sérstök aukalaun o.s.frv.? Er ekki eðlilegt, hæstv. ráðherra, að við tökum okkur til og tökum fyrsta liðinn úr svokallaðri sáttanefnd sem oft er vitnað í, að koma auðlindaákvæði í stjórnarskrá, taka skilyrðislausa ákvörðun um að þetta sé þjóðareign og að það verði farið hana sem slíka? Það var tillaga númer eitt og eina tillagan sem var fullkomin sátt um. Hvað tefur okkur við að gera þetta? Við höfum [[Forseti hringir.]]möguleika á því samkvæmt breytingum varðandi afgreiðslu á stjórnarskránni.
Virðulegi forseti. Hér nefnir hv. þingmaður töluna 100–150 milljarðar. Þegar menn koma fram með svona bullumræðu verða þeir að leggja einhverja pappíra á borðið um það hvað þeir eru að verðleggja og hvernig þeir fara að því. Síðan skulum við taka umræðuna um það hvernig lögin í landinu eru, hvað álit umboðsmanns sagði, hver til að mynda stefna ríkisstjórnarinnar er og hvaða lög gilda í þessu landi. Þá er komið að því að hlutdeildarsetja makríl. Það gerum við með talsvert mikilli breytingu frá því sem áður hefur verið gert, annars vegar að tímabinda þetta til sex ára og hins vegar leggja á sérstakt gjald umfram veiðigjaldið. Ég held að við ættum að ræða málefnalega við hvaða verðmæti við erum að glíma og hvernig við úthlutum á löglegan hátt atvinnuréttindum inn í atvinnugrein sem hefur starfað hér frá ómunatíð.
Hæstv. forseti. Við skulum ræða það málefnalega á eftir hvað er á bak við svona háar tölur, enda verður markaðurinn að svara því hversu hátt hann metur það að eiga framsalsrétt og eiga möguleika á því að selja sig út úr greininni, skilja skuldirnar eftir á viðkomandi grein og fara með hagnaðinn annað. Það er nákvæmlega það sem þessi þjóð hefur barist gegn. Um það hefur verið mesti ágreiningurinn í kvótakerfinu frá upphafi. Það er ófært að kikna í hnjáliðunum vegna þess að einhver útgerð kærir, við erum að tala um nýja tegund, makríl, og viðbót, og þar með sagt að hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála ætli að viðurkenna, á sama tíma og við fáum fréttir um að þorskstofninn sé að styrkjast verulega, að það séu einkarétthafar að öllum okkar sjávarauðlindum til eilífðar. Er ekki réttara að stjórnvöld taki upp baráttuna harkalega gegn því? Það er það sem ég er að biðja um að verði gert. Hér er nefnilega ekki verið að fara neitt í rýrari kjör en eru í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Það er verið að tala um sex ár sem framlengjast árlega, [[Forseti hringir.]]þ.e. nú þarf sex ára aðdraganda til að segja upp ákvæðinu. Hvernig er það í núverandi lögum? Samkvæmt Sigurði Líndal er hægt að gera það með árs fyrirvara.
Virðulegi forseti. Ég held að ef við förum að ræða hversu langan tíma menn hafa talið séu fræðimenn flestir á þeirri skoðun að það þurfi að minnsta kosti 15 ár til þess, flestir hafa talað um 20, nokkrir 25. Það er búið að ræða það í mörg ár þannig að ég held að við ættum ekki að setja okkur þangað. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu er hér brugðið verulega út af hefðbundinni hlutdeildarsetningu, annars vegar með því að tímabinda úthlutunina til sex ára og hins vegar taka viðbótargjald. Ég fór yfir það í ræðu minni að ég er sammála hv. þingmanni um að stærsta ágreiningsefnið í kvótakerfinu hafi ævinlega verið þeir sem hafa selt frá sér hlutdeildir og farið út úr greininni. Við leituðum ítarlegra leiða til að setja á - getum við kallað það útgönguskatt? Þær leiðir fundust ekki, einfaldlega vegna þess að of margar sniðgöngur voru á því fyrirkomulagi. Þess vegna er lagt til viðbótargjald sem mun að sjálfsögðu renna í ríkissjóð sem stærri hlutdeild [[Forseti hringir.]]af þeim verðmætum sem hér er verið að hlutdeildarsetja vegna þess að það er viðurkennt að það er renta í makrílnum sem er ekki í öðrum stofnum.
Herra forseti. Þetta er mjög sniðugt og klárt útspil. 2. gr. frumvarpsins þýðir í rauninni að um leið og frumvarpið verður að lögum er þessi úthlutun föst í sex ár og ekki hægt að segja henni upp. Svo framlengist þetta um eitt ár í senn og helst alltaf í þessum sex árum ef því er ekki sagt upp. Og það er bara hægt að segja þessu upp með sex ára fyrirvara sem þýðir að næsta ríkisstjórn og næsta þing er alltaf bundið af þessu. Segjum að það kæmi annað hrun eða einhverjir erfiðleikar sem þýddu að ef fiskveiðistjórnarflokkarnir, kvótaflokkarnir tveir sem hafa verndað hagsmuni þeirra sem hagnast á núverandi kerfi hvað mest, færu frá eru þeir alltaf með þann varnagla að ef þeir komast aftur í stjórn framlengja þeir bara. Þetta heitir að binda hendur. Ég veit ekki betur en að hæstv. ráðherra Gunnar Bragi Sveinsson hafi einmitt verið að kvarta undan því að eitt þing mætti ekki binda hendur annars þings, en það er nákvæmlega það sem er verið að gera þarna [[Forseti hringir.]]í stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Ef við ætlum að ræða um atvinnugrein skulum við gera það með þeim hætti að bera okkur saman við aðrar þjóðir. Af hverju eru sex ár? Jú, það er kannski lágmarkstími til þess að hafa fyrirsjáanleika í greininni eins og ég fór yfir í ræðu minni. Í Danmörku byrjuðu menn úthlutun til að mynda á makríl til sex ára og framlengdu síðan til átta ára og það framlengist um eitt ár. Í Færeyjum settu menn á ákveðnum tímapunkti að það yrðu tíu ár og menn eru núna að ræða um hvað eigi að taka við. Við erum ekki hér að breyta einu eða neinu. Við erum að tryggja nauðsynlegan fyrirsjáanleika fyrir atvinnugreinina til að hún skapi sem mestar tekjur fyrir þjóðarbúið. Við erum jafnframt að tryggja með viðbótargjaldi að eðlilegur hluti fari fyrir þetta til samfélagsins vegna þess að við viðurkennum öll að það er ávinningur af því að fá hlutdeild og selja hana og fara út. Við fundum ekki réttu leiðirnar til að skattleggja þá útkomu [[Forseti hringir.]]sem hefur verið rætt um og leggjum þess vegna þetta viðbótargjald á. Við skulum ræða þetta á þeim nótum.
Herra forseti. Þetta eru mjög góð rök. Að sjálfsögðu þarf að tryggja að menn hafi fyrirsjáanleika í greininni. Sex ár eru kannski lágmarkstími hvað það varðar, en það er bara hálf sagan. Hérna er verið að tala um að verið sé að gefa þennan kvóta til sex ára með að vísu einhvers konar gjaldtöku í staðinn fyrir að vera með samninga, að það sé frjáls markaður sem þessu er úthlutað á og menn geti á frjálsum markaði fengið samninga til svo og svo margra ára. Það er nokkuð sem ég held að þjóðin sé alveg tilbúin að skrifa upp á, það er sanngjarnt og tryggir fyrirsjáanleika sem tryggir ákveðna sjálfbærni og stöðugleika í greininni. Það er alveg sjálfsagt og ég held að þjóðin sé alveg sammála því. En þarna er verið tryggja gjafakvótann til sex ára og binda hendur næstu ríkisstjórnar. Þetta er mjög vel spilað. Eitt annað í 1. gr. frumvarpsins sem þarf að nefna er: „Verði ósamræmi milli ákvæða þessara laga og annarra laga á sviði fiskveiðistjórnar skulu þessi lög gilda.“ Ef þessi lög taka gildi og þau stangast að einhverju leyti á við 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um þjóðareignina er búið að skapa vafa um þjóðareignina sem getur þýtt að lagaleg staða [[Forseti hringir.]]þeirra sem eru með kvótann í dag er sterkari til framtíðar. Við skulum hafa það í huga.
Virðulegi forseti. Varðandi síðasta atriðið sem hv. þingmaður nefndi eru þetta sérlög og þetta er útskýring á þeim. Það er ekkert sem stangast á við 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, þetta eru tæknilegar útfærslur. Ég vil segja að sex árin eru algjört lágmark eins og ég tók hér tillit til og benti á fordæmi annarra þjóða. Það er algjört lágmark í fyrirsjáanleika. Við erum einfaldlega með lög í landinu og af því að hv. þingmaður minntist á að það væri hægt að fara einhverjar allt aðrar leiðir hljóta þeir sem starfa í hvaða atvinnugrein sem er á Íslandi að fara eftir þeim lögum sem gilda. Staðreyndin er til dæmis sú varðandi smábátana sem hér eru hlutdeildarsettir og eru með þessi 700 tonn miðað við aflann 2014 að til að mynda Færeyingar hafa reynt veiðar á línu og handfæri en það hefur ekki gengið vegna þess að menn þurfa að hafa þekkingu, þurfa að læra, prófa sig áfram og það kostar peninga. Kerfið sem við höfum byggt upp í áratugi byggir á því að útgerðir séu tilbúnar að leggja út í kostnað til að búa sér til veiðireynslu. Þær væntingar eru í lögunum [[Forseti hringir.]]að þegar komi til hlutdeildarsetningar fái menn fyrir þá veiðireynslu. Ætlar hv. þingmaður að taka þann hvata út úr atvinnugreininni?
Nei.
Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er sannarlega allrar athygli vert. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það fyrirkomulag sem hann leggur hér til. Þetta er eins, og hv. þm. Jón Þór Ólafsson benti á, einhvers konar míní-samningaleið sem hann er að færa okkur hér. Samkvæmt frumvarpinu fara 90% aflahlutdeilda í makríl til stórra og stöndugra fyrirtækja sem hafa aflað sér veiðireynslu í makríl. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi skoðað uppboðsleið í sjávarútvegi með þessa ákveðnu tegund af því að hún er svo til nýkomin inn í okkar lögsögu, hvort hér hafi ekki verið frábært tækifæri til að þessi stöndugu fyrirtæki færu í samkeppni á frjálsum markaði og ákvæðu verðið sem rennur til ríkissjóðs út frá samkeppnisgrundvelli.
Virðulegi forseti. Í þessum þingsal hafa öðru hvoru komið upp raddir um að rétt sé að setja makrílinn á uppboð. Það tækifæri var 2010 og 2011. Það var ekki nýtt. Í áliti umboðsmann segir að á grundvelli laga á Íslandi hafi verið kominn tími til að hlutdeildarsetja makrílinn á grundvelli laga sem þá voru í landinu. Tækifærið var 2010 og 2011. Það var ekki nýtt. Þau lönd sem hafa prófað uppboðsleiðina hafa flest lent í vandræðum og allflest snúið frá þeirri leið. Það hefur endað með því að mjög fáar útgerðir ná til sín öllum kvótanum, fjölbreytileikinn verður enginn og byggðasjónarmiðin verða algjörlega undir í því sambandi. Um þá leið er ekki og hefur ekki verið nein sátt í þessu samfélagi. Það eru engin lög sem fjalla um það. Það eru allt önnur lög sem benda á að menn ætli að fara aðrar leiðir og þess vegna væri það alveg út úr korti. Ég bendi á að tækifærið var 2010 eða 2011 en það er engan veginn fyrir hendi í dag.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Þau voru það sannarlega. Hann telur að tækifærið sé runnið okkur úr greipum með uppboðsleið í sjávarútvegi en þá vil ég spyrja hann um það fyrirkomulag sem hann leggur hér til, eins og ég sagði áðan, eins konar míní-samningaleið, ég vona að það sé ekki rangt skilið hjá mér: Hvað þá með eftirmarkað á þessum hlutdeildum? Segjum sem svo að þið séuð að fara að útdeila þessu til þessara fyrirtækja, sem ég sé ekki að ættu að vilja gefa úthlutunina frá sér af því að þau eru búin að fá gullið tækifæri upp í hendurnar, en ég spyr: Er eitthvað sem mælir á móti því að eftirmarkaður á þessum hlutdeildum gæti verið á frjálsum uppboðsmarkaði?
Virðulegi forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns um það sem gerist á eftirmarkaði er það auðvitað þannig að framsalið er opið og það er frjáls markaður. Það er kannski það sem við höfum verið að velta mest fyrir okkur, eins og við ræddum í fyrri andsvörum við aðra þingmenn, hvað gerist við fyrstu sölu, þ.e. hjá þeim sem selja sig út úr greininni. Þess vegna er hér lagt til tímabundið viðbótargjald þessi sex ár vegna þess að þær leiðir sem við vorum að skoða til að taka á skattlagningu þess reyndust ófærar með öllu. Þá er lagt til upphafsgjald. Hér er líka farin tímabundin leið. Míní-samningaleið? Ég tel að þessi sex ár séu í raun lágmarkstími til að hafa fyrir fyrirsjáanleika. Ef við horfum til samningaleiðarinnar sem við vorum að útfæra í stjórn fiskiveiða vorum við þar kannski frekar að tala um 15 ár.
Herra forseti. Ég tel að það sé algjört hneyksli hvernig hæstv. ráðherra ætlar að úthluta þessari sameiginlegu auðlind þjóðarinnar sem kom inn í lögsöguna fyrir ekki svo mörgum árum. Þetta er sannkallaður gjafakvóti sem þessir gjafakvótaflokkar sem nú eru við völd ætla að færa ákveðnum aðilum í hendur með framsali og braski í framhaldinu. Mér heyrist sem engir séu sérstaklega ánægðir með þetta. Landssamband smábátaeigenda er mjög óánægt og telur að þetta rústi þeim útvegi sem það hefur verið að fara út í í makríl og byggja sig upp með miklum tilkostnaði. Við þekkjum að stóru skipin í uppsjávargeiranum þurftu ekki að kosta miklu til til að geta veitt makríl vegna þess að þau voru með búnað vegna loðnuveiða og síldveiða sem þau gátu nýtt. Það að breyta þessu svona í fjármuni á einni nóttu, þegar og ef þetta frumvarp verður samþykkt, er algjört [[Forseti hringir.]]hneyksli sem á ekki að líðast. Ég vona að þjóðin rísi upp. Hvað er að því að leigja þetta innan ársins og setja lagastoð undir það, hæstv. ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég teldi það algjört hneyksli ef við færum ekki að lögum í þessum sal. Hér er farið að lögum. [[Gripið fram í.]]Hér koma mjög ólík sjónarmið fram, hingað kemur hv. þingmaður og fullyrðir að hluti af útgerðinni hafi þurft að kosta gríðarlegu til. Annar þingmaður fyrr í umræðunni hélt því fram að menn hefðu ekki þurft að kosta neinu til. [[Gripið fram í.]]Það eru mjög ólíkir hagsmunir í útgerð milli stórra og smárra. Það er mjög mikilvægt og ég hef lagt á það ríka áherslu sem sjávarútvegsráðherra í öllum þeim frumvörpum og þeirri umræðu sem ég hef átt í salnum við þingmenn að við þurfum að tryggja fjölbreyttan sjávarútveg í landinu. Við þurfum að tryggja þjóðhagslega arðbæran sjávarútveg í landinu. Það er hluti af því að menn hafi fyrirsjáanleika. Við þurfum að tryggja þjóðinni eðlilega hlutdeild í eign sinni. Það erum við að gera annars vegar með veiðigjöldum og hins vegar hér, sem er reyndar hluti af veiðigjaldafrumvarpinu en kemur fram í þessu frumvarpi, að leggja viðbótargjald á makrílinn. Og ég veit [[Forseti hringir.]]að hv. þingmaður veit það líka að sumir í smábátageiranum telja þetta gjald allt of hátt.
Hæstv. ráðherra talar um að það sé mismunur á milli útgerða. Það er vissulega rétt. Hæstv. ráðherra hefur í hendi sér hvernig hann stýrir gjaldtöku á mismunandi útgerðarflokkum og ég tel að það eigi að skoða það en það er engin þörf á því að fara að kvótasetja makrílinn vegna þess að lög segi til um það. Það er hægt að breyta lögum og til þess erum við hér. Við getum sett lög sem ganga út á að það verði farið öðruvísi með nýjar tegundir eins og makríl en þær tegundir sem nú eru í aflahlutdeild. Sú mikla gagnrýni á það kvótakerfi á fullan rétt á sér. Við þekkjum þá miklu fjármunatilfærslu og það óréttlæti sem hefur komið í kjölfarið á kvótasetningunni. Nú þegar gullið tækifæri gefst til að fara öðruvísi með makrílinn er það ekki nýtt enda harðsvíraðir kvótaflokkar við völd. Ég segi bara að við eigum ekki [[Forseti hringir.]]að líða þetta því að það er verið að ræna þjóðina með þessari kvótasetningu.
Virðulegi forseti. Hér eru notuð býsna stór orð og ég beini til hv. þingmanns sem sat í ríkisstjórn og meiri hluta á síðasta kjörtímabili spurningunni: Af hverju var tækifærið ekki nýtt 2010 og 211 þegar hv. þingmaður var hér í meiri hluta? Þegar hv. þingmaður segir að hér sé engu breytt er það rangt. Hér er um tímabundin réttindi að ræða og hér er tekið viðbótargjald vegna úthlutunarinnar. Það er með öðrum orðum verið að gera talsvert mikið öðruvísi en gert hefur verið. Ef hv. þingmaður kallar það algjört hneyksli að ekki skuli vera gert eitthvað allt öðruvísi, af hverju brást ekki hv. þingmaður við á því tímabili sem hún var hér við stjórnvölinn?
Ertu enn þá í stjórnarandstöðu?
Hæstv. forseti. Hér ræðum við frumvarp ríkisstjórnarflokkanna um stjórn veiða á Norðaustur-Atlantshafsmakrílnum sem kom til okkar, sem betur fer, inn í landhelgina fyrir nokkrum árum og hefur skapað alveg gríðarleg verðmæti, sérstaklega á erfiðleikaárunum þannig að menn fögnuðu því mjög að makríllinn væri kominn. Hann hefur gefið vel af sér fyrir þjóðarbúið, veiði hefur aukist, en við skulum hafa það líka í huga að við vitum ekki nægjanlega mikið enn þá um hvaða áhrif makríllinn hefur í sjónum í kringum okkar, á lífríki hafsins, á þær fæðutegundir sem aðalnytjastofnar okkar þurfa að hafa sér til viðurværis og vaxtar. Sem betur fer er verið að kynna núna niðurstöður úr marsralli Hafrannsóknastofnunar og við fyrstu sýn virðast þar margar jákvæðar niðurstöður. Eins og ég segi hefur þessi gestur okkar í landhelginni skapað mikið en hann tekur líka mikið frá. Það skulum við hafa í huga. Það sem ég vil segja í byrjun snýr að því að hæstv. ríkisstjórn sagði í sáttmála sínum um sjávarútveg, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin vill efla sátt um framtíðarskipulag greinarinnar. Áfram verður unnið með tillögu sáttanefndar sem starfaði á liðnu kjörtímabili um að samningsbundin réttindi um nýtingu aflaheimilda taki við af varanlegri úthlutun.“ Ég verð að segja fyrir mitt leyti að margt af því sem núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlaði sér að gera við breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu var þannig að maður lagði vel við hlustir alveg eins og maður hlustaði líka á það með athygli þegar hæstv. ráðherra lýsti því yfir að ekkert frumvarp kæmi vegna ágreinings við hinn stjórnarflokkinn, þ.e. Sjálfstæðisflokkinn, um útfærslu á því hvað ætti gera við fiskveiðistjórnarkerfið í heild sinni til að skapa meiri sátt, til að koma til móts við ýmis sjónarmið í þjóðfélaginu með þetta gundvallaratriði sem ég hef alltaf borið fyrir brjósti að væri hægt að gera og yrði að gera þó að það yrði aldrei 100% sátt meðal þjóðarinnar. Það verður aldrei full sátt en meiri sátt en getur í dag orðið um fiskveiðistjórnarkerfi sem tekur til úthlutunar til aðeins eins árs í senn. Greinin er í uppnámi hvað það varðar, í raun á hverju ári, a.m.k. á fjögurra ára fresti, við kosningar, vegna þess að okkur á Alþingi ber skylda til þess með það sem við höfum kallað höfuðatvinnuveg okkar að ná víðtækari sátt. Í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna segir að fiskurinn í sjónum sé sameign íslensku þjóðarinnar. Íslensk þjóð verður þá að fá verulegan arð af þessari auðlind. Það merkilegasta sem gerðist á síðasta kjörtímabili í þessari grein var að mínu mati þegar þáverandi ríkisstjórn tókst að koma í gegnum Alþingi lögum um veiðigjöld. Það var ein af mörgum tillögum svokallaðrar sáttanefndar, að við mundum áfram byggja á aflamarkaðskerfi en að fyrir afnotin kæmi greiðsla. Allir flokkar hafa ályktað um það að taka hóflegt veiðileyfagjald. Síðan er það skilgreining hvað er hóflegt og hvernig á að reikna það. Við ræðum betur um veiðigjöld þegar það frumvarp kemur til umræðu á Alþingi hvenær sem það verður. En það er alveg rétt að við upptöku veiðigjaldakerfisins var verst að mínu mati hvað við áttum lítið af rauntímaupplýsingum um hvernig við ættum að leggja þetta á. Við gerðum það miðað við tveggja ára gamlar tölur sem Hagstofan hefur unnið frá aldaöðli og voru aldrei hugsaðar sem stofn til álagningar veiðileyfagjalds. Þess vegna er það verkefni okkar á Alþingi að þróa betur aðferðafræðina þannig að rauntímaupplýsingar séu notaðar bara svipað og í virðisaukaskattskerfinu, að afli sem er landað á tveggja mánaða tímabili sé stofninn til álagningar gjaldsins. Þannig tekur hann breytingum til hækkunar eða lækkunar eftir því hvernig gengur á markaði. Það eru nútímalegar upplýsingar sem við þurfum að hafa við þetta atriði. En af hverju las ég upp úr stjórnarsáttmálanum um sjávarútvegsmál? Vegna þess að það er alveg augljóst strax í byrjun umræðunnar og í þjóðfélagsumræðunni sem hefur skapast eftir að þetta frumvarp kom fram að það mun ekki takast að mynda sátt um það hvernig við eigum að útdeila þessari auðlind, hvað sameiginlegir sjóðir eiga að fá fyrir hana og hvernig við gætum jafnræðis milli þegnanna en tökum líka tillit til þeirra sem hófu veiðar með miklum tilkostnaði en lítilli veiði, sérstaklega á fyrstu árunum. Það er bundið í lög eins og hér hefur komið fram. Þess vegna hefði ég talið að þetta frumvarp ætti ekki að koma fram núna vegna þeirra áforma ríkisstjórnarinnar að reyna að ná meiri sátt og koma með nýtt frumvarp. Ég held að við hefðum alveg getað haldið áfram í eitt eða tvö ár í viðbót að gera þetta á sama hátt og við höfum gert undanfarin ár. Ég hefði viljað sjá áður eða um leið uppfyllt það ákvæði sem hæstv. forsætisráðherra hefur talað um og allir stjórnmálaflokkar sem eiga sæti á Alþingi hafa tekið undir, að festa í stjórnarskrá að auðlindir landsins séu sameign þjóðarinnar. Það er grundvallaratriði. Ég hélt lengi vel að ríkisstjórnin ætlaði sér að efna það loforð [[Gripið fram í.]]en mér sýnist það ekki vera [[Gripið fram í.]]vegna ósamkomulags innan stjórnarflokkanna um hvaða leið á að fara. Þannig er það, þannig var því lýst af hæstv. sjávarútvegsráðherra sem ég ber mikla virðingu fyrir að hafi talað af svo mikilli hreinskilni sem hann gerði. Og þannig eigum við að gera það. Ekkert samkomulag er við önnur strandríki um hvernig skuli útdeila þessari miklu auðlind til að vera ekki að ofveiða eins og við erum að gera, við og aðrir miðað við ráðgjöf. Í töflu 7 í frumvarpinu kemur fram að á árinu 2013 hafi ráðgjöfin verið 542 þús. tonn en heildarveiðin 932 þús. tonn, fór 72% fram úr ráðgjöf. Við höldum fast fram okkar hagsmunum, að við eigum svo og svo mikla hlutdeild í þessum stofni sem kemur hingað til að éta, og étur frá öðrum tegundum eins og ég gat um í upphafi máls míns, að við eigum skýlausan rétt. Þess vegna verð ég líka að segja að það voru mikil vonbrigði hvernig frændþjóðir okkar sem við köllum svo og höfum starfað mikið með í fiskveiðimálum komu í bakið á okkur á síðasta ári. Meðan þessu máli er ekki lokið held ég að ekki sé ástæða til að hlutdeildarsetja þetta eins og hér er boðað. Ég hef haft það fyrir reglu að hlusta á 1. umr. máls meðan fulltrúar allra flokka reifa sjónarmið sín og hugmyndir. Ég á sæti í atvinnuveganefnd sem fær frumvarpið þannig að ég mun hlusta eftir því sem hér kemur fram og hvernig það verður rætt og farið í gegnum málið, en ég tók líka eftir því í flutningsræðu hæstv. ráðherra að hann talaði um hvaða leið ætti að nota. Er það þessi leið eða er það sú leið að einhver hluti fari til þeirra sem hafa veiðireynslu og stærri hluti á einhvers konar uppboðsmarkað þar sem ríkið býður út og aðilar gera tilboð, þeir sem vilja veiða meira o.s.frv. og þeir bestu vilja þá veiða meira? Allt í lagi með það. Hæstv. ráðherra sagði áðan að það væru einhver vandræði með hvernig ætti að gera þetta vegna verðmæta sem dregin eru út úr greininni. Þar kem ég að því sem hefur verið aðalástæða þeirrar deilu sem er í þjóðfélaginu um þennan höfuðatvinnuveg okkar. Það eru verðmætin sem eru dregin út úr greininni þegar þeir sem hafa aflahlutdeild frá þjóðinni og hafa borgað fyrir það eitthvert gjald síðustu ár selja sig út úr greininni, hætta, aðrir kaupa og skuldsetja sig mikið vegna hás verðs eins og þar var og veldur þar af leiðandi jafnvel erfiðleikum hjá þeim sem keypt hafa. Upp í huga minn kemur til dæmis byggðarlag í Norðausturkjördæmi sem þingmenn þess kjördæmis hafa verið að ræða við undanfarið um birtingarmyndina þar vegna kvótakerfisins, þ.e. að þegar menn ætluðu að verja aflaheimildir viðkomandi byggðarlags og kaupa meira sem er svo eins og hengingaról á allt byggðarlagið í dag. Þetta er vandamálið og hæstv. ráðherra talaði um sniðgönguleiðir, hann notaði það orð. Á uppshafsárum kvótaársins var venjulega talað um að sjávarútvegurinn, geirinn, væri jafnan búinn að finna leiðir frá því sem Alþingi væri að samþykkja jafnvel áður en forseti Íslands skrifaði undir og gerði að lögum það frumvarp sem þá hafði verið samþykkt. Þetta eru staðreyndir málsins. Þetta er það versta að mínu mati við kvótakerfið. Við munum alltaf þurfa að stjórna veiðunum og megum ekki taka eins og okkur sýnist. Það verður að hafa í huga stofnstærðir og annað og það sem hefur komið síðustu ár sem er enn þá meira farið að huga að, þ.e. að kaupendur að sjávarafurðum okkar gera þá kröfu að við séum í sjálfbærum veiðum, að við séum ekki að ofveiða stofninn. Það er einmitt það sem er sennilega að gerast með makrílstofninn, ekkert samkomulag, og þess vegna er ég efins um þá leið sem hér er boðuð á þessum tímapunkti. Menn hafa talað um að það sé erfitt að taka nýja tegund eins og hér er og gera eitthvað annað en við gerðum á upphafsárunum, þ.e. að úthluta til þeirra sem höfðu veiðireynslu, en við getum sett sumt í veiðireynslu, einhvern hundraðshluta sem ég ætla ekkert að tjá mig um, en ríkið getur haldið eftir hjá sér og reynt að þróa upp kvótaþing, verið með eitthvert magn á kvótaþingi sem er boðið út líkt og gert er með ýmsar tegundir í svokölluðum 5,3% potti, jafnvel skipti. Það hefði verið hægt og er að mínu mati enn hægt. En hér hafa komið fram um þetta mál mjög ólík sjónarmið og á þeim 15 mínútum sem manni eru ætlaðar í fyrstu ræðu við 1. umr. um málið hef ég ýmsar athugasemdir og spurningar um leiðir sem farnar eru. Ég hef ekki tíma til að setja þær allar fram núna enda held ég að það sé bara betra að gera það í viðkomandi nefnd. Þegar umsagnaraðilar verða búnir að senda okkur inn umsagnir og álit á þessu fer nefndin í gegnum gögnin en ég set mikið spurningarmerki við þessi sex ár og að ef Alþingi breytir taki það sex ár að snúa niður. Það gæti jafnvel farið svo að það verði enginn makríll á Íslandsmiðum eftir sex ár, það getur alveg gerst. Við höfum enga vissu fyrir því að þessi fiskur verði hjá okkur um ókomna tíð. Að lokum vil ég svo geta þess, virðulegi forseti, að það sem mér finnst ósanngjarnt líka er þegar viðmiðunarárin eru sett eftir á. Í þessu frumvarpi er talað um árin 2011–2014 og ef maður skoðar þau sérstaklega eru uppsjávarveiðiskipin sem hófu þessar veiðar með mikla reynslu en smábátar, lína og handfæri og skip án veiðireynslu eru með mjög lítið. Það má alveg spyrja sig: Er það ekki heiðarlegra og sanngjarnara ef menn ætla að fara þá leið að hlutdeildarsetja að segja í tæka tíð að X ár verði viðmiðunarárin? Að mínu mati eru þeir smábátar sem fóru af stað á línu- og handfæraveiðum, sem fóru seint af stað vegna þess að þeir þurftu að fara í miklar fjárfestingar og menn höfðu ekki tök á veiðunum, hvernig ætti að gera þetta o.s.frv., með mjög litla veiðireynslu sem gerir það að verkum að þeir munu fá mjög lítið út úr þessu heildarmagni ef þetta frumvarp gengur fram. Þetta voru mín fyrstu viðbrögð á 15 mínútum. Ég hefði viljað segja margt fleira um þetta en vil aðeins geta þess [[Forseti hringir.]]í lokin að við höfum eitt dæmi í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þegar rækjan var kvótasett aftur varð að samkomulagi í Alþingi, sem mig minnir að allir hafi samþykkt, að gera það upp á skiptihlutföll 50/50. Það er leið sem við erum búin að sýna í því máli. Því skyldi hún ekki vera fær í þessum efnum?
Virðulegi forseti. Vegna síðustu orða hv. þingmanns kom það margsinnis fram af minni hálfu og margra í stjórnarmeirihlutanum í það minnsta að það hvernig við fórum með rækjuna var engan veginn fordæmisgefandi fyrir það sem á eftir kæmi heldur vorum við að leysa úr flækju sem síðasta ríkisstjórn kom þeim stofni í algjörlega að ósekju. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Varðandi ofveiðina á árinu 2013 sem hann nefndi höfðum við á þeim tíma verulegar athugasemdir við ráðgjöfina eins og margir aðrir, Norðmenn reyndar líka sem töldu að stofninn væri mun stærri eins og síðar kom á daginn, 2014. Engu að síður er það rétt hjá hv. þingmanni að þegar þrjú strandríki sömdu um þetta tóku þau sér óeðlilegan hlut og gerðu ekki ráð fyrir eðlilegum hlut til handa þeim sem voru að veiða úr stofninum hvort sem er sem endar þá í einhvers konar ofveiði miðað við þá ráðgjöf sem var gefin á árinu 2014. Hún var þó leiðrétt talsvert frá fyrri árum sem var án efa vanmat á stofninum. Varðandi hlutdeild smábátanna og það hvort við tökum ekki tillit til þeirrar veiðireynslu er það einmitt gert. Þar er mismunandi árafjöldi og var tekið tillit til reynslunnar. Við erum búin að stýra veiðum ísfisk-, uppsjávar- og frystiskipa með handafli undanfarin ár og við erum að byggja á þeirri veiðireynslu sem skapaðist eftir fyrstu veiðarnar. Við horfum til frumkvöðla manneldisvinnslunnar á árunum 2008/2009 eða 2009/2010, ég man ekki hvort var, þeim til handa sem þeir geta sótt um til að auka hlutdeild sína um allt að 5%. Veiðireynsla smábátanna varir alveg frá 2009–2014 þannig að þar er tekið alveg sex ára tímabil og viðurkennt að þar fóru út bátar og vörðuðu leiðina, fundur leiðirnar til að nýta þetta sem var líka eðlileg [[Forseti hringir.]]viðbótarframleiðni. Ég vildi fá að svara þessu strax.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta andsvar og þær vangaveltur sem hér eru settar fram. Hann gerði að umtalsefni það sem ég sagði á síðustu sekúndum ræðu minnar um breytingarnar sem gerðar voru á rækjunni eftir að hún hafði verið utan kvóta og sótt bara af þeim sem vildu á árum sem var ekkert voðalega mikið verið að sækja. Atvinnuveganefnd vann þetta frumvarp eftir að hæstv. ráðherra lagði það fram þar sem gert var ráð fyrir í byrjun 75/25, ef ég man rétt. [[Gripið fram í: 70/30.]]Ha? 70/30. Þegar við fórum í gegnum þetta í nefndinni var það sá hluti sem ég var að reyna að segja sérstaklega á nokkrum sekúndum að við gátum talað okkur niður á niðurstöðu og það er ekkert voðalega oft við breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi sem við sáum atkvæðatöfluna eins og hún var þá. Allir þurftu að gefa eitthvað eftir af sínum sjónarmiðum. Þeir sem vildu kvótasetja í hlutföllunum 70/30 gáfu eftir. Þeir sem vildu hafa veiðarnar frjálsar áfram gáfu eftir. Niðurstaðan var að skipta þessu 50/50. Ég ætla ekki að fara í karp við hæstv. ráðherra um það hvort verið var að greiða úr flækju sem gerð var með því. Ég er hins vegar ekki sammála ráðherranum hvað það varðar að þetta hafi ekki verið fordæmi. Þetta var fordæmi um að ef til vill væri hægt að tala sig niður á meiri sátt. Það er grundvallaratriði. Aðeins varðandi ofveiðina sem hæstv. ráðherra ræddi um, það er alveg rétt að ráðgjöfin fór upp í 1 millj. tonna, hækkaði um 100% milli áranna 2013 og 2014, en heildarveiðin var samt sem áður þá 1.400 þús. tonn, þ.e. 28% fram yfir. Ef ráðherra kemur aftur kem ég í mínu seinna svari [[Forseti hringir.]]að smábátunum og hugsanlega makríl sem hluta af byggðapotti eða byggðaaðgerðum sem við gætum notað með því að nota líka makríl.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt og kom fram í ræðu hans að við náum sátt um þessa atvinnugrein svo hún geti fengið að starfa í friði fyrir inngripum stjórnmálamanna með reglulegu millibili. Ég ætla líka að ítreka það sem ég sagði áður, að fyrirvarinn sem við settum um að þetta væri ekki fordæmi, að við værum að leysa úr einstökum vanda, við skulum láta liggja á milli hluta hvernig hann varð til með rækjuna. Ég náði ekki að klára varðandi smábátana og ætlaði að bæta við þær upplýsingar að við erum að gefa í með 5%. Það hljómar kannski lítið en það hefur aldrei verið meira og í upphafskvóta síðasta árs til smábáta voru þeir nokkuð vel innan við 4%, veiddu reyndar 4,7% þegar upp var staðið, þannig að þessi 5% hafa aldrei verið meiri. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni, fyrstu árin veiddu menn lítið. Margir töldu að þetta væri óframkvæmanlegt og væri ekki þess virði að leggja út í þann kostnað. Það var ekki fyrr en að einhverjir lögðu í þann kostnað og voru kannski búnir að vera á þessum veiðum í eitt, tvö eða þrjú ár með engum ágóða að þeir fundu leiðina og þá komu fleiri í kjölfarið og enduðu á síðasta ári í um það bil 120 bátum, held ég. Það er eðlilegt miðað við þá löggjöf sem við höfum verið með og væntingar að menn búist við því að fá það til baka sem þeir leggja í í því kerfi sem við höfum byggt upp á liðnum árum. Ég ítreka að sá hlutur hefur aldrei verið stærri.
Herra forseti. Samkvæmt töflu í frumvarpinu, og ég vil segja að ýmis mikilvæg og góð gögn fylgja með því eins og auðvitað á að vera, byrjuðu línu- og handfæraveiðibátar ekki að veiða fyrr en 2010 og veiddu þá 179 tonn. Árið eftir fóru þeir í 304 tonn, árið 2012 í rúm þúsund tonn, árið 2013 í tæp 4.700 tonn og árið 2014 var besta árið enda margir þá búnir að búa sig ævintýralega út á bátum eins og við höfum séð og þá veiddu þeir tæp 7.500 tonn þegar veiðarnar voru stöðvaðar. Það sem ég var að reyna að koma að var að mér finnst ósanngjarnt gagnvart þeim að þeir höfðu kannski ekki sama hvatann eða áræðið til að veiða makríl á fyrstu þremur árunum, þ.e. 2007, 2008 og 2009, þegar uppsjávarveiðiskip veiddu á fyrsta árinu 36.500 tonn, á öðru árinu 112 þús. tonn og 2009 116 þús. tonn. Þessi ár eru náttúrlega ekki tekin inn í viðmiðunarárin en eins og ég segi finnst mér ósanngjarnt yfirleitt að þetta sé ekki klárt þannig að til dæmis línu- og handfæraveiðibátaeigendur hefðu strax getað farið af stað af meiri krafti ef til þessarar hlutdeildarsetningar kæmi eins og ég er hér að gera að umtalsefni. Virðulegi forseti. Það sem ég hefði viljað segja áðan og ætla að nota örfáar sekúndur til að segja er að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að inn í byggðapottinn, 5,3%, hann er ekki meira en það, sem er notaður til aðstoðar við brothættar byggðir, byggðakvóta, línuívilnun og allt það, ætti að taka ákveðinn hundraðshluta af makrílnum. Mér þótti til dæmis mjög merkilegt þegar mér var bent á það af fiskverkanda og útgerðarmanni að það mátti ekki veiða makríl á línu eða handfæri um hásumarið fyrir Norðurlandi þegar hann er hvað feitastur og verðmætastur. [[Forseti hringir.]]Þessi fisktegund gæti verið kærkomin og góð viðbót inn í þennan litla 5,3% pott sem er mjög mikilvægur mörgum litlum byggðarlögum í erfiðleikum á Íslandi þrátt fyrir hvað hann er lítill.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp um kvótasetningu á makríl og gjaldtöku. Hæstv. ráðherra hefur talað um sátt. Mér finnst þetta ekki vera mikið innlegg í sátt, hvorki við hluta greinarinnar né þjóðina og finnst þetta í raun og veru vera bara eins og blaut tuska framan í almenning og þá sem hafa viljað gera breytingar á því kvótakerfi sem við búum við og höfum gert allt of lengi. Ef þetta er forsmekkurinn af því sem koma skal í frumvarpi ráðherra sem kemur trúlega fram á næsta þingi, þar sem ekki náðist sátt milli stjórnarflokkanna um hvort auðlindin væri í eigu þjóðarinnar eða útgerðarmanna og menn treystu sér ekki til að leggja frumvarp hæstv. ráðherra fram, er það til þess að kynda upp mikla andstöðu meðal þjóðarinnar og hér á þingi meðal okkar þingmanna sem viljum að farið sé með öðrum hætti með sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Maður spyr sig að því hvað kalli sérstaklega á að kvótasetja makríl. Ég hef heyrt röksemdir hæstv. ráðherra sem vísar til þeirra laga sem við búum við að eftir ákveðna veiðireynslu og viðmiðun þurfi að kvótasetja samkvæmt íslensku löggjöfinni. En við höfum svigrúm til þess að fara að með öðrum hætti og byggja það auðvitað á lagagrunni með tegundir eins og makríl sem kom inn í landhelgina í kringum árið 2007 og aflinn hefur verið að aukast á undanförnum árum. Við höfum tækifæri til að gera þetta öðruvísi. Það má gagnrýna það að síðasta ríkisstjórn og síðustu tveir sjávarútvegsráðherrar hafi ekki gert það, það er alveg hægt að gagnrýna það. En þar með er ekki sagt að núverandi hæstv. ráðherra geti ekki ef vilji er fyrir hendi gert þetta með öðrum hætti. Með þessari löggjöf er settur verðmiði á makrílinn og menn innan greinarinnar fá í raun gjafakvóta - því þetta er alvörugjafakvóti. Við höfum rætt um núverandi kvótakerfi og hve erfitt sé að breyta því, þar hafi menn keypt sínar aflaheimildir að stærstum hluta eða yfir 80% og það sé orðinn mjög lítill hluti í greininni sem hafi komið inn í greinina og ekki þurft að borga fyrir. Gott og vel. En þeir aðilar sem núna eru búnir að stunda makrílveiðar og koma til með að fá kvótasetningu fyrir útgerðir sínar eða báta borga ekki krónu fyrir. Þess vegna er þetta gjafakvóti. Daginn eftir geta þeir farið með þennan verðmiða á aflahlutdeildina og komið henni í fjármuni. Er það eðlilegt þegar þjóðfélagið logar í verkfallsátökum og fram fer barátta um kaup og kjör, að fá laun hækkuð á þremur árum kannski upp úr 300 þús. kr. á mánuði, að þeir útgerðaraðilar sem þarna eiga í hlut geta fengið upp í hendurnar tugi milljóna og jafnvel milljarða sisvona vegna gjafmildi hæstv. sjávarútvegsráðherra og stuðningsmanna hans á þingi? Það er hægt að deila um hvert aflaverðmæti makríls var á síðasta ári, til eða frá, en það skiptir tugum milljarða kr. Menn hafa nefnt allt upp í 150 milljarða, og þó það væri minna. Það er bara sagt að þarna sé verið að hagræða. En hvað þýðir það? Það þýðir að menn geti verslað með makríl sín á milli og það þýðir samþjöppun. Einhverjir munu hrökklast úr greininni vegna þess að þeir hafa ekki næga viðmiðun til að geta haldið út sínum makrílveiðum, þeir á minni bátunum, og eru þá upp á aðra komnir, að fara að leigja af öðrum. Hvaða verðmiði verður settur á það? Menn ráða trúlega ekkert við það, að standa undir því að gera út á þann kvóta sem þeir hafa fyrir, plús það að borga fyrir kvóta og kaupa til sín. Það er engin þörf á að stilla hlutunum upp svona, það á auðvitað að þróa þetta áfram. Deilan snýst eins og alltaf um skiptingu á heildarkökunni. Deilan snýst um það hve hátt hlutfall stóri uppsjávarflotinn á að hafa af þeim aflaheimildum sem við höfum haft til umráða í makríl og hve stóran hluti minni bátarnir eiga að fá og síðan millistærð togara og stærri skip sem hafa líka veitt makríl á línu og önnur veiðarfæri. Deilan snýst um það. Þar þarf auðvitað að koma með einhverja tillögu sem byggð er á réttlæti og sanngirni og standa við hana. Landssamband smábátaeigenda hefur talað fyrir því að þeir fái aukna hlutdeild í heildarafla. Þeir eru með held ég aðeins um tæp 5% í dag. Þeir tala um að fá allt upp í 18%. Það er auðvitað engin heilög tala, en mér finnst eðlilegt að hlutur þeirra sé aukinn. Síðan sé ég fyrir mér að menn ákveði að veiða makríl á ársgrundvelli og hægt sé að skipta þessu upp á milli þessara þriggja flokka kannski og leigja makrílinn út. Það mætti tengja leiguverðið við aflaverðmæti upp úr sjó svo það fylgdist að ef mismunandi verð er á makríl eftir því hvort hann kemur frá smábátum eða stærstu útgerðunum. Auðvitað viljum við öll að makríll verði áfram nýttur til manneldis. Á upphafsárunum fór allt of mikið í bræðslu. Sem betur fer setti síðasti sjávarútvegsráðherra girðingar um það þannig að aflinn fór að öllu leyti til manneldis. Það er gott og auðvitað viljum við nýta aflann sem best. Svo er það spurningin með kvótasetningu til sex ára. Hæstv. ráðherra lætur eins og að þetta sé nú bara til sex ára og alltaf sé hægt að losa um það og breyta. Ég sé í fjölmiðlum að samtök sjávarútvegsfyrirtækja eru mjög óánægð með að þetta eigi ekki að gilda til lengri tíma en sex ára, vilja auðvitað hafa það til enn þá lengri tíma eins og þeirra er von og vísa. En við höfum ekkert í hendi um það hve makríllinn verður lengi í okkar lögsögu. Við höfum ekkert í hendi um það. Hvað ætlum við að gera ef svo illa vill til að makríllinn hverfur úr lögsögu okkar innan einhverra ára, sem ég vona auðvitað að gerist ekki? Koma þá ekki strax þeir aðilar sem núna fá aflahlutdeild í makríl, kvótasetningu, og heimta bætur? Við þekkjum það. Við þekkjum rækjubætur og skelbætur og þar sem þeir eru komnir með aflahlutdeild telja þeir alveg örugglega að öll lagaumgjörð hnígi í þá átt að þeir eigi fullan rétt á bótum og krefjast þess trúlega að fá þær í verðmætustu tegundinni, þorski. Ég held að menn sjái ekki fyrir endann á þessu. Þetta er grafalvarlegt mál. Og sú tekjutilfærsla í þjóðfélaginu sem þarna er verið að byggja undir er gífurleg. Með þeirri tekjutilfærslu og eignamyndun ákveðinna aðila í þjóðfélaginu sem verður á einni nóttu ef þetta frumvarp verður samþykkt hækkar efnahagsreikningur þeirra og innstæða samsvarandi. Hjá mörgum er um að ræða tugi milljóna, hundruð milljóna og milljarða. Þetta eru engir smápeningar. Reiknimeistarar geta reiknað og fundið það út og það hefur verið gert. Ég er ekki með þær tölur hérna og sé kannski ekki ástæðu til þess að tíunda þær á þessu stigi, en ég á von á því að það verði dregið vel fram í umræðunni eftir að málið gengur til nefndar. Varðandi minni bátana hef ég í mínum málflutningi í gegnum þau ár sem ég hef verið á þingi alltaf talið fulla þörf á því að standa með þeim sem minni eru, því oftar en ekki eru þeir stóru og sterku fullburðugir til að verja sig sjálfir. Þó að stjórnarflokkarnir í dag hafi valið þá til þess að slá skjaldborg um mun ég ekki eyða mínum kröftum í það heldur nýta þá til að standa með þeim sem mega sín minna. Í því sambandi tel ég mikið áhyggjuefni hvað verður um alla þá sem hafa farið út í makrílveiðar á minni bátunum og byggt sig upp með miklum tilkostnaði. Stórútgerðin, uppsjávargeirinn, hefur ekki þurft að kosta til miklum fjármunum til breytinga á búnaði við að fara á makrílveiðar. Það vita allir sem þekkja til að þeir nota sömu veiðarfæri og menn nota við loðnuveiðar. Það er bara gott og blessað. Það er gott að hægt sé að samnýta það og ekkert að því. En minni smábátageirinn hefur kostað miklu til að setja upp búnað um borð í bátunum, það getur kostað allt að 5, 6, 7 millj. kr. Þetta eru bátar sem eru kannski á verðbili sem er helmingurinn af þessu eða tvisvar sinnum það verð sem bátarnir sjálfir kosta sem einyrkjar eða minni fyrirtæki reka. Það fer því hátt hlutfalll af kostnaði viðkomandi útgerða í að breyta bát til þess að geta farið á makrílveiðar. Ég held að Landssamband smábátaeigenda sé ekkert að hrópa úlfur, úlfur þegar það segir að þetta verði rothögg fyrir þá grein. Rothögg. Er það það sem við viljum? Erum við ekki að reyna að berjast fyrir minni byggðirnar? Og hefur ekki makríllinn skipt miklu máli fyrir þær margar, t.d. með því að dekka sumrin í fiskvinnslum víða um land? Ég veit að það hefur skipt miklu máli á Snæfellsnesi og á fleiri stöðum og hefur gert mikið í því að brúa bilið vegna þess að víða hafa sjávarplássin misst frá sér kvóta. Hvernig sem allt þetta fer þá tek ég undir það að tekin verði frá ákveðin hlutdeild á makríl til byggðaráðstöfunar í félagslegar og atvinnutengdar aðgerðir. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt. Þessi kvótasetning þýðir bara áframhaldandi samþjöppun í greininni. Áframhaldandi samþjöppun með áframhaldandi ömurlegum afleiðingum fyrir landið og fyrir dreifðar byggðir landsins. Það er Framsóknarflokkurinn með hæstv. ráðherra Sigurð Inga Jóhannsson í fararbroddi sem ætlar með þessum hætti að ráðast á þá sem geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér og að koma í veg fyrir að makríllinn nýtist ekki síður en þeim stóru og sterku minni byggðarlögum og minni útgerðum.
Virðulegi forseti. Það væri svo sem hægt að hafa mörg orð um ræðu þingmannsins en hér kallast ýmist á að makríllinn gæti horfið og að makríllinn gæti samt verið 150 milljarða virði. Mér finnst svolítið mikilvægt að menn velti því fyrir sér hvoru menn ætla að trúa, hvort um sé að ræða stofn sem sé við það hverfa, þá getur hann verið 0 kr. virði, eða hvort menn telji og geti sýnt fram á þær geggjuðu tölur sem þeir leggja fram með einhverjum reikningum. Hv. þingmaður sagði að menn fengju þetta gefins. Það er rangt. [[Gripið fram í: Nú?]]Í fyrsta lagi greiða menn veiðigjald, eðlilega, það hafa menn gert áður. Síðan er hér sett álag til sex ára sem skilar 1,5 milljörðum árlega ef þetta frumvarp verður að lögum, þ.e. 9 milljörðum á þessum sex árum. Af því að hv. þingmaður hefur tekið nokkuð málstað smábátanna má nefna að þegar þeir hafa fengið hæst verð fyrir kílóið af makríl hefur það verið 70 kr. Við erum að leggja til að veiðigjaldið sé rúmlega 8 kr. og álagið 10, eða rúmlega 18 kr. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því að þetta gjald sé of hátt fyrir þessa smábáta. En hv. þingmaður kallar að verið sé að gefa einhverjum eitthvað. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því að þessir minni aðilar treysti sér ekki til að taka við hlutdeildinni og fara að gera út þar sem 18 kr. fara til ríkisins. Hvaða áhrif skyldi það hafa, hv. þingmaður, ef menn þurfa að greiða svona hátt gjald og ákveða síðan að selja hlutdeildina? Þá fer stærra hlutfall af þeim tekjum til ríkisins. Sá sem kaupir kaupir væntanlega á lægra verði ef hann trúir til að mynda hv. þingmanni að makríllinn sé að hverfa á næsta ári, hann fer þá ekki að kaupa þær makrílhlutdeildir á háu verði. Það er óvissa um makrílinn. Hér er farin önnur leið en ótímabundin úthlutun án þess að taka viðbótargjald. Það er verið að fara algjörlega [[Forseti hringir.]]nýja leið.
Herra forseti. Það er auðvitað algjörlega í höndum hæstv. ráðherra hvernig hann skiptir gjaldinu á milli útgerðarflokka. Hann hefur það algjörlega í hendi sér að hafa mismunandi gjald. Hann getur það með ýmsum hætti. Hæstv. ráðherra byrjaði á því að lækka þann stuðning sem smábátar höfðu varðandi að borga sérstakt veiðigjald upp að 35 tonnum og svo hálft upp í 60 tonn. Hann ákvað að þurrka það út. Ég er enginn véfrétt um það að makríllinn sé að fara úr íslenskri lögsögu. Það vita allir sem fylgjast með sjávarútvegsmálum að makríllinn er ekkert fastur í hendi. Það þarf ekki mig til að segja það. Það er ekki enn þá búið að semja um makrílinn milli landa, það er ósamið, og við vitum ekki hve lengi hann verður í íslenskri lögsögu. Af hverju þarf þá að setja hann inn í þessa peningamaskínu útgerðarmanna til þess í raun að grisja greinina? Hæstv. ráðherra grisjar greinina með þessu, því að minni útgerðirnar rísa ekki undir því að fá kannski hluta af þeim afla sem þær hafa verið að veiða og þurfa að kaupa af öðrum. Þær rísa ekki undir því. Ráðherra verður að skilja að það er ekkert náttúrulögmál að það þurfi að kvótasetja allar tegundir á þennan hátt. Það er hægt að leigja út kvóta til útgerða á sanngjörnu verði og halda þessu öllu gangandi. Þetta hefur verið í ágætislagi hingað til, fyrir utan ósætti um hvernig skiptingin er á milli [[Forseti hringir.]]þeirra stærstu og minnstu. Þetta hefur gengið ágætlega og skilað þeim sem gera út ágætum hagnaði og mætti hafa skilað þjóðinni enn meir hagnaði með hærri veiðigjöldum fyrir þá sem mest hafa.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er við sama heygarðshornið og hún var á síðasta kjörtímabili. Álit umboðsmanns sagði að að minnsta kosti fram undir 2011 hefðu verið lög í landinu sem gerðu viðkomandi stjórnvöldum skylt að hlutdeildarsetja makríl. Skylt. Við því var ekki brugðist á þeim tíma. Það álit birtist í fyrrasumar. Þetta frumvarp er meðal annars að svara því, að fara að lögum. Þá er ekki hægt að koma hér upp aftur og aftur og halda því fram að smáútgerð í landinu sé sú sem best er rekin og geti skilað sem mestu og halda því síðan fram í næsta orði að beita þurfi einhverri ójafnræðisreglu. Það er jafnræðisregla í íslenskum skattalögum og gjaldalögum. Allir sitja við sama borð. Og segja að það þurfi að beita henni gagnvart smábátum sem sjálfir halda því fram að þeir skili hvað mestum arði, sem er rétt. Sumir innan þeirrar greinar eru með mestu arðsemi veiða á Íslandi, aðrir mjög dapra. Það er ekki hægt að koma hérna upp og halda svona ræður um hlutina eins og að þeir séu annaðhvort svartir eða hvítir. Sem betur fer er fjölbreytileikinn miklu meiri og það er hann sem við þurfum að tryggja. Við verðum að ganga fram af sanngirni. Við verðum að fylgja lögunum í landinu og við verðum að gæta þess jafnræðis sem við búum við. Það er nauðsynlegt.
Herra forseti. Talandi um jafnræði þá búum við við tekjuskattslöggjöf í landinu þar sem er þrepaskipt skattkerfi, hæstv. ráðherra, þrepaskipt skattkerfi. Er það ekki jafnræði, þetta þrepaskipta skattkerfi? Jú, það hefur að minnsta kosti ekki komið neitt fram um að það sé það ekki. Þess vegna tel ég að á sama hátt sé hægt að útfæra þrepaskipta gjaldtöku í veiðigjöldum, miðað við mismunandi útgerðarflokka. Það er vel hægt. Hæstv. ráðherra veit það alveg. Talandi um það að menn séu nauðbeygðir og hreinlega reknir til að kvótasetja makríl vegna álits umboðsmanns Alþingis þá er með ólíkindum að hæstv. ráðherra komi með þau rök. Við höfum líka fengið álit, til að mynda hjá fyrrverandi hæstaréttarlögmanni, Magnúsi Thoroddsen, og fleirum sem segja að stjórnvöld hverju sinni geti breytt úthlutun aflaheimilda og breytt stjórn fiskveiða og það sé í höndum stjórnvalda að gera það. Erum við virkilega þannig stödd að við sitjum uppi með kvótakerfi sem er orðinn einhver óskapnaður og heldur áfram að vaxa og vaxa og enginn stjórnmálamaður hefur kjark til að breyta lögum sem breyta viðkomandi kerfi? Hvers konar rugl er þetta í hæstv. ráðherra? Erum við ekki löggjafinn hér? Er búið að binda hendur löggjafans svo til ómunatíðar að ekki sé fræðilegur möguleiki fyrir neina ríkisstjórn að breyta kerfinu? Auðvitað er þessi ríkisstjórn að reyna að setja þetta til langs tíma svo að sama ríkisstjórn þurfi að vera við völd í kannski [[Forseti hringir.]]þrjú kjörtímabil til hafa möguleika á að breyta kvótakerfinu. Er það þannig kerfi sem við viljum hafa? Ekki ég.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ágæta ræðu. Ég get verið sammála henni að sumu leyti. Hv. þingmaður gerir svolítið mikið úr því að verið sé að rétta útgerðarmönnum eitthvað, að verið sé að gefa mönnum kvóta. Hún talar um þetta gjafakerfi. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig hefði hún haft þetta? Hvernig hefði hún viljað hafa þetta? Hefði hún viljað bjóða þetta upp? Finnst hv. þingmanni ekki nóg að borga 10 kr. aukagjald á hvert kíló í sex ár - eða guð má vita hvað það verður lengi - til viðbótar við það veiðigjald sem reiknað er? Hv. þingmaður ber hag smábátaeigenda fyrir brjósti, hún hefur alltaf gert það, þannig að ég spyr: Hvað finnst henni um í fyrsta lagi að smábátaeigendur greiði þetta viðbótargjald? Reiknað er með að smábátar fái 5% en hún leggur til að það verði allt upp undir 18%. Hvað mundi hv. þingmaður gera ef makríllinn mundi nú bara haga sér þannig að hann kæmi ekki upp að ströndum landsins og mundi aðeins veiðast á djúpinu þar sem stóru skipin næðu honum? Þessir 150 milljarðar - væri hún sátt við að þjóðfélagið yrði af þeim verðmætum?
Herra forseti. Hvorki ég né hv. þingmaður munum stjórna því hvernig makríllinn hagar sér á næstu árum. Það verður bara að takast á við það hvernig sem það verður. Auðvitað munu þeir veiða sem hafa möguleika á að veiða og ef makríllinn hyrfi frá ströndum landsins og væri lengra í burtu og uppsjávarskipin gætu eingöngu náð í hann mundu þau auðvitað veiða hann, það segir sig sjálft. Þess vegna lít ég þannig á að við eigum ekki að njörva þetta svona niður og setja verðmiða á aflaheimildir því að það verður bara að koma í ljós hvernig hegðun makrílsins, sem komið hefur að Íslandsströndum á undanförnum árum, verður í framhaldinu. Ég hef talað fyrir því að aflaheimildir á makríl séu leigðar, auðvitað með lagastoð, og að horft verði til veiði síðustu ára til að hafa til hliðsjónar við úthlutun og skipta leigupottinum upp í kannski þrjá hluta. Ég sagði ekki að tillagan um 18% til smábáta væri mín. Ég vísaði í Landssamband smábátaeigenda í þeim efnum. Þar þarf auðvitað að nást samstaða og samkomulag eins og um alla hluti. En 10 kr. - 1,5 milljarðar er ekki há upphæð miðað við heildaraflaverðmæti makríls á síðasta ári. Það er mjög lág upphæð, lítið afgjald fyrir að eignast þennan kvóta varanlega. Hv. þingmaður þekkir vel til útgerðar. Hvað kostar varanlegt kíló af þorski í dag? Hvað kostar það [[Forseti hringir.]]miðað við 10 kr. á kíló af makríl?
Virðulegi forseti. Ég skal bara viðurkenna að ég er ekki sammála hv. þingmanni um að þetta sé einhver eignarkvóti. Þjóðin á fiskinn í sjónum. Ég hélt reyndar að við værum sammála um það. Menn eignast ekki neitt hér. Ég lít ekki svo á að menn séu að eignast eitthvað þarna, það er tímabundið til sex ára. Ég lít ekki svo á að útgerðin sé að eignast neitt. Ég lít á þetta sem afgjald. Ég lít á þetta sem auðlindagjald. Þó að hv. þingmanni finnist ekki 1,5 milljarðar há upphæð getur sú upphæð verið há þegar maður er búinn að deila henni niður á þá sem þurfa að greiða hana. Ég veit að fyrir fljótandi frystihús eða fyrir stórfyrirtæki sem ná rentunni bæði úr veiðum og vinnslu deilist kostnaðurinn bæði á veiðar og vinnslu. En þau skip sem eru aðeins á veiðum borga 18 kr. fyrir fisk sem fást kannski 50–80 kr. fyrir á mörkuðum, það er opinbert verð. Ég tek því ekki undir að þetta séu smáaurar. Varðandi það að missa ekki þessi verðmæti, þá er ég hlynntur því að við höfum alla flóruna og leyfum smábátaflotanum að veiða, ég hefði kannski viljað hafa það hærra en 5%. En uppsjávarflotinn veiðir allt frá Grænlandsmiðum og upp til Noregs og til Færeyja. Hann veiðir í Norðurhöfum, þannig að eftir því sem við [[Forseti hringir.]]festum meira á smábátaflotann eru meiri líkur á því að þar tapist ákveðin verðmæti.
Herra forseti. Fyrirtæki í uppsjávargeiranum leigði til að mynda makríl frá Færeyjum á 90 kr. árið 2013. Það er auðvitað mikill munur á uppsjávargeiranum og hinum, á hinum stóru fyrirtækjum og á minni útgerðunum, það segir sig sjálft. Þess vegna tala ég fyrir því að hafa þrepaskipta gjaldtöku í þremur þrepum álíka og var í tekjuskattskerfinu í makrílnum. Þar er ekki líku saman að jafna að borga 10 kr. fyrir eignarkvóta, þetta er eignarkvóti alveg eins og menn hafa eignarkvóta í bolfiskkerfinu og í aflamarkskerfinu í dag. Hv. þingmaður segir að þjóðin eigi kvótann. Getur þjóðin farið með eitthvað í höndunum og innleyst þær upphæðir sem viðkomandi útgerðarmenn munu gera? Ég held varla. Þess vegna er það svo mikil sýndarmennska að tala um að þetta sé eign allrar þjóðarinnar þegar fáir aðilar fá kvótann með þessum hætti og þurfa að borga eitthvert málamyndagjald fyrir, 10 kr. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að verja svona aðgerðir. Það er ekki réttlæti. Menn geta haldið áfram að róa og gera út á makríl og afla sér tekna og hafa hag af því eins og menn eiga að gera í venjulegum fyrirtækjum og útgerðum af veiðum og af vinnslu og ekki taka til sín meira en þeir ráða við. Menn eiga auðvitað að hafa þær aflaheimildir sem þeir ætla að veiða sjálfir en ekki hafa það mikið af aflaheimildum að það gangi út á það að leigja öðrum og braska með þær. Þess vegna held ég að hægt sé að gera þetta með sanngjarnari hætti [[Forseti hringir.]]og gera þjóðina sáttari. Þetta er til þess fallið að hella olíu á eldinn varðandi gagnrýni á kvótakerfið.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 1172, frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að frá og með árinu 2016 verði með auknum niðurgreiðslum tryggt að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu hjá þeim sem ekki eiga kost á fullri hitun með jarðvarma. Frumvarpið byggir m.a. á tillögum í skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslu til húshitunar frá desember 2011. Sá starfshópur var skipaður fulltrúum frá iðnaðarráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum, Rarik og Orkubúi Vestfjarða. Það er kunnara en frá þurfi að segja, sérstaklega í þessum sal, að ástæður þessa frumvarps má rekja til þess að talsverður munur er á orkukostnaði eftir landsvæðum og hefur hann farið vaxandi. Annars vegar er húshitunarkostnaður mun hærri hjá þeim 10% landsmanna sem ekki búa við hitaveitu og þurfa að notast við rafhitun til hitunar íbúðarhúsnæðis og hins vegar er dreifikostnaður raforku talsvert hærri í dreifbýli en í þéttbýli. Ríkisvaldið hefur reynt að koma til móts við báða þessi þætti á undanförnum árum með sérstökum niðurgreiðslum sem ákvarðaðar eru í fjárlögum hverju sinni á grundvelli sérlagaheimilda. Er þar annars vegar um að ræða lög nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, en þau mæla fyrir um niðurgreiðslu kostnaðar við hitun íbúðarhúsnæðis hjá þeim sem ekki eiga kost á fullri hitun með jarðvarma. Hins vegar er um að ræða lög nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, en markmið þeirra er að stuðla að jöfnun þess kostnaðarmunar sem er við dreifingu raforku í þéttbýli og dreifbýli. Með upptöku jöfnunargjalds á raforku, samanber lög um breytingu á lögum nr. 98/2004, sem samþykkt voru á Alþingi 3. mars sl., er tryggð full jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til almennra notenda í dreifbýli og þéttbýli frá og með árinu 2016. Eftir stendur að tryggja það að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði að fullu niðurgreidd. Með frumvarpi þessu er það lagt til. Er sú tillaga eins og áður segir í samræmi við niðurstöður í skýrslu starfshóps frá desember 2011 um breytingar á niðurgreiðslu til húshitunar, sem og frumvarps þess efnis sem lagt var fram á 141. löggjafarþingi. Enginn vafi er á því að hinn miklu húshitunarkostnaður sem um 10% landsmanna býr við hefur stuðlað að búseturöskun og veikt viðkomandi samfélög. Þessi þungi kostnaðarliður er í raun ávísun á lakari lífskjör og letur því fólk mjög til búsetu á þessum svæðum. Þetta stóra byggðamál snýst því ekki um stöðu landsbyggðar gagnvart höfuðborgarsvæðinu því að víða um land eru starfræktar ódýrar jarðvarmaveitur. Þetta snýst meira um jöfnun búsetuskilyrða almennt og jöfnun á möguleikum sveitarfélaga til að vaxa og dafna. Þessi mál hefur oft borið á góma hér í þinginu og hefur almenn sátt verið um nauðsyn þess að jafna húshitunarkostnað á milli landsvæða. Bind ég því vonir við að samstaða geti náðst um framgang þessa þingmáls á Alþingi. Efni frumvarpsins er tiltölulega einfalt og er í frumvarpinu fylgt þeirri tillögu sem framangreindur starfshópur lagði til, þ.e. að samkvæmt lögum nr. 78/2002 skuli flutningur til dreifingar á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verða niðurgreiddur að fullu. Frumvarpið var unnið af hálfu ráðuneytisins í samstarfi við Orkustofnun og voru drög að frumvarpinu send til kynningar til Samtaka sveitarfélaga á köldum svæðum. Í greinargerð með frumvarpinu er umfjöllun um áhrif þess verði það að lögum, bæði almennt á raforkunotendur og ríkissjóð. Ríkissjóður ver nú um 1.282 millj. kr í beinar niðurgreiðslur á flutningi og dreifingu raforku til húshitunar, eða um 80% á kostnaði íbúa við flutning og dreifingu raforku. Til að fjármagna 100% niðurgreiðslur á dreifingu og flutning á raforku til húshitunar, eins og stefnt er að með frumvarpinu, þyrfti að hækka niðurgreiðslurnar um 215 millj. kr. miðað við núverandi stöðu eða í 1.497 millj. kr. Verði frumvarpið að lögum mun frá og með árinu 2016 þurfa að auka framlög á fjárlögum um það sem því nemur sem að framan greinir. Hæstv. forseti. Ég tel að með frumvarpi þessu sé verið að stíga mikilvægt skref í þá átt að jafna orkukostnað eftir landsvæðum og þar með búsetuskilyrði til samræmis við það sem fram kemur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna og einnig til samræmis við tillögur úr fyrrnefndri skýrslu. Ég tel því að um þetta mál ættum við að geta náð góðri samstöðu á Alþingi. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram og heiti því að innan atvinnuveganefndar, þeirrar nefndar sem fær þetta mál og ég sit í, mun ég leggja mikla áherslu á að við vinnum það hratt og vel og klárum það áður en þingi lýkur í lok maí. Hæstv. ráðherra gat um þá vinnu sem hófst í tíð síðustu ríkisstjórnar með skipun starfshóps sem fór yfir þessi mál og skilaði tillögum eins og hér er fjallað um. Ég vil segja að mér finnst það líka til eftirbreytni, og ráðherrar í núverandi ríkisstjórn ættu að gera það oftar, og reyndar við öll, að taka það sem vel hefur verið gert á liðnum árum og halda áfram með það líkt og hér er verið að gera. Vinna þessi hófst sem sagt í tíð síðustu ríkisstjórnar þó að við höfum ekki getað klárað málið, en ég minni þó á að í fyrsta skipti í 10 eða 12 ára sögu var á þeim erfiðleikatímum sem þá voru aukið fé til niðurgreiðslna um 230 millj. kr., ef ég man rétt. Ég fagna því frumvarpi sem hér er komið fram og þeirri leið sem fara á hvað þetta varðar til fullrar jöfnunar en bendi þó á að áfram munar mjög miklu milli húshitunar á köldum svæðum og síðan á hitaveitum á mörgum stöðum á landinu. En ástæða þess að ég kem í andsvar við hæstv. ráðherra er eingöngu það sem fram kemur í umsögn fjármálaráðuneytisins. Þar segir það vanti 250 millj. kr. í niðurgreiðslupottinn til að gera það sem frumvarpið segir til um … [[Gripið fram í: 215 millj. kr.]]215 millj. kr. Ég vona að ég hafi ekki verið að tala um milljarða. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig á að fjármagna þetta? Hvernig verður það fjármagnað við næstu fjárlagagerð? Í öðru frumvarpi sem við vorum að ræða voru um 220 millj. kr. inni, að mig minnir, sem áttu að falla niður vegna þess að við erum búin að leggja kostnað á aðra notendur til niðurgreiða dreifingu í dreifbýli. Er ekki tryggt að eitthvað af þeim peningum komi beint úr ríkissjóði, að ekki [[Forseti hringir.]]verði hækkaður kostnaður á aðra [[Forseti hringir.]]meira en búið er að gera?
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi orð hv. þingmanns um að við höldum hér áfram vinnu sem hófst í tíð síðustu ríkisstjórnar og um hvatningu til okkar um að gera og taka það sem gott er, þá get ég algerlega tekið undir með honum. Ég held að á síðasta kjörtímabili hafi einmitt verið ágætis þverpólitískt samkomulag hvað þetta mál varðar milli þáverandi stjórnarandstöðu og stjórnarflokka um hvernig leysa ætti úr þessum málum. Þess vegna held ég og ber væntingar til þess að hægt sé að klára þessi mál með þessum hætti. Hvað spurningu varðar hv. þingmanns um fjármögnunina þá stendur til að féð komi úr ríkissjóði. Fyrirkomulagið tekur gildi frá og með árinu 2016 og verður það sett af hálfu ráðuneytis míns sem tillaga inn í fjárlagagerðina að féð komi beint úr ríkissjóði.
Hæstv. forseti. Ég sá ekki ástæðu til að koma upp í annað andsvar vegna þess að hæstv. ráðherra svaraði alveg skýrt spurningu minni og var mér það svar mjög að skapi. Ég er sammála því sem ráðherrann sagði, að þeir peningar, þær 215 millj. kr. sem vantar til að fara í þessa jöfnun ættu að koma beint úr ríkissjóði. Því fagna ég og því er ég sammála. En ég hefði kannski ekki verið sammála því ef menn hefðu verið með einhverjar hugmyndir um að leggja frekari álögur á til dæmis íbúa í þéttbýli til að greiða niður kostnaðinn í dreifbýlinu. Ég vitna þar til þeirra orða sem ég hef haft um það mál og breytingartillagna sem ég og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir gerðum við frumvarp um jöfnun dreifikostnaðar í dreifbýli, sem orðið er að lögum. Ég vil taka aftur upp þráðinn úr stuttu andsvari mínu í upphafi og vitna til þess að þessi vinna hófst í tíð síðustu ríkisstjórnar með skipun starfshóps sem var skipaður fulltrúum sveitarfélaga á köldum svæðum þ.e. sveitarfélaga þar sem fólk borgar háan húshitunarkostnað hjá Rarik og Orkubúi Vestfjarða. Ég fagna því að áfram skuli vera haldið með þetta mál og tel það vera til eftirbreytni að þó að við skiptumst á skoðunum um stjórnmálaflokka og styðjum eða erum andvíg ríkisstjórnum er hægt í stjórnkerfinu og á Alþingi að halda áfram með góð mál sem unnin hafa verið upp í hendurnar á framkvæmdavaldinu sem gerir þessar tillögur. Þess vegna fagna ég því aftur að þetta frumvarp skuli vera komið fram og að við skulum ætla að fara í þessa jöfnun sem er svo mikilvæg. Það má líka segja að það sé til fyrirmyndar og mætti gera meira af því að í frumvarpinu er loksins Íslandskort í lit og settir bláir og grænir deplar inn á kortið til að merkja kyntar hitaveitur og þar bein rafhitun er, sem er kannski mjög táknrænt. Farið er í gegnum þetta og sýnd þróun orkuverðs o.fl. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það nema að í fskj. 1 í töflu á bls. 10 er tekið dæmi af því hvað það kostar að hita 180 fermetra einbýli. Orkunotkun til hitunar er 38.400 kílóvattstundir og þá sjáum við að hjá Rarik í þéttbýli með nýju kerfi með breytingunum sem gerðar voru í janúar eða febrúar og tóku gildi á þessu ári er talið að húshitunarkostnaður fyrir þetta tiltekna hús með þetta tiltekna magn af orku kosti tæpar 208 þús. kr. Sama verð er hjá Rarik í dreifbýli eftir breytinguna og eins hjá Orkubúi Vestfjarða í þéttbýli og dreifbýli. En þegar við förum frá vinstri til hægri eftir töflunni komum við að höfuðborginni þar sem sambærilegur kostnaður við að hita húsnæði er 113 þús. kr., eða tæplega helmingi lægri en er á þessum svæðum. Meira að segja er talað um dýrar hitaveitur sem eru væntanlega nýjar hitaveitur sem þurfa að borga niður stofnkostnað o.s.frv. eða eru kannski ekki með eins mikið eða ekki eins heitt vatn og maður þekkir dæmi um þar er kostnaðurinn í kringum 185 þús. kr. Síðan er tekið dæmi af Ísafirði þar sem kostnaður á ári er 180 þús. kr. og Seyðisfirði og Höfn þar sem hann er 185 þús. kr. Að lokum er kostnaðurinn í Vestmannaeyjum 164 þús. kr. Með þessari upptalningu sjáum við hversu geysilega mikill munur er þarna á. Þess vegna ber að fagna því að vísindamenn okkar, framkvæmdamenn og frumkvöðlar, hafi náð betri tökum á borunum eftir heitu vatni. Við höfum fundið vatn á stöðum þar sem við héldum áður að ekkert heitt vatn væri að finna og byggt þar hitaveitur þó að þær séu dýrar til að byrja með. Vonandi er það vegna þess að verið er að greiða niður stofnkostnað, rannsóknir og annað slíkt. En það er auðvitað sláandi hvað það er geysilega mikill munur þarna á. Munurinn verður aldrei jafnaður að fullu en þarna er sem sagt verið að jafna kostnaðinn á milli þéttbýlis og dreifbýlis á orkusvæði Rariks og Orkubús Vestfjarða þar sem þörfin er mest. Það þarf ekki að orðlengja umræðu um þetta mál þegar kemur fram frumvarp sem jafn mikil sátt er um og ég held að verði um þetta eða ég er nokkuð viss um að svo verði. En ég vil segja varðandi tal um rannsóknir á fleiri svæðum og leit að heitu vatni, það er auðvitað mjög gott þjóðhagslega ef við finnum heitt vatn, að minnast á það hér sem lagt var til í tillögum starfshópsins, þ.e. lagt var til að heimiluð yrði lenging á stofnstyrkjaframlagi í allt að tólf ár ef þörf krefði. Það voru tillögur sem komu frá nefndinni og ef ég man rétt vorum við með frumvarp í atvinnuveganefnd undir lok síðasta kjörtímabils þó að ég muni nú ekki nákvæmlega hvað það var, það skiptir ekki máli, en nefndin tók sig til og breytti þessu ákvæði strax. Vonandi hefur hvetur það til rannsókna og eftir atvikum borana og leit að heitu vatni, sem þýðir þá vonandi hitaveitugerð ef vatn finnst, þar sem stofnstyrkjaframlagið í allt að tólf ár í staðinn fyrir átta hefur töluvert mikið að segja í þessum efnum. Það þarf ekki að orðlengja mikið um þetta mál og ræða það hér við 1. umr. en eins og ég hef áður sagt skulu menn koma hingað upp og fylgja sínum skoðunum og ræða þetta mál, kosti þess og galla, ef einhverjir eru, sem er þá leiðbeinandi fyrir nefndina. En við fyrstu yfirsýn sýnist mér þetta vera mjög gott mál og ef ég má nú vera svolítið gamansamur í restina er þetta góð arfleifð frá síðustu ríkisstjórn til þessarar ríkisstjórnar sem fylgir því eftir og klárar það. Það færi vel á því að það væri gert á fleiri sviðum.
Frú forseti. Ég verð að taka undir það sem hér hefur verið sagt og þakka fyrir að frumvarpið er komið fram. Auðvitað get ég ekki annað en minnst á það í leiðinni að við Vinstri græn ræddum þetta mál mikið við fjárlagagerðina bæði núna og síðast og lögðum á það áherslu, enda höfðum við talið það vera eitt af forgangsmálum til jöfnunar búsetu. Við höfum fjallað töluvert um byggðamál á þinginu og jafnrétti til búsetu, ekki bara í vetur heldur mörgum sinnum áður. Jöfnun á húshitunarkostnaði á köldum svæðum er eitt af því sem skiptir þar gríðarlega miklu máli, og við sem það höfum prófað eða búið við þekkjum að það er ekki sá lúxus í boði að skrúfa frá sturtunni og láta heita vatnið renna mjög lengi eða að allir geti lokið við að fara í sturtu á sama klukkutímanum. Þess vegna er þetta eitt af því sem sem skiptir miklu máli fyrir okkur og við getum verið nokkuð sammála um. Ég verð reyndar líka að taka undir það að ég er mjög ánægð með að unnið er samkvæmt þeim tillögum sem starfshópurinn skilaði í desemberskýrslu sinni árið 2011 þar sem var nú samt sem áður gert ráð fyrir að lagt yrði á gjald. Hér var ákveðið að gera það ekki og má svo sem spyrja: Af hverju ekki? Við veltum því upp fyrr í umræðu um það mál sem vísað var til áðan hvers vegna til dæmis stóriðjan væri ekki ein af þeim sem tækju þátt í rafmagnskostnaði í dreifbýli o.s.frv., af hverju ekki væri ákveðið að leggja til einhverja slíka gjaldtöku. Ég held að ég hafi ekki misskilið það sem fram kom í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar þar sem hann átti orðastað við hæstv. ráðherra í febrúar síðastliðnum og vitnaði þar í flokksþing Framsóknarflokksins og sagði, með leyfi forseta: „Lagt verði á sérstakt jöfnunargjald sem verði notað til að greiða niður húsnæðiskostnað og flutningskostnað á raforku með það að leiðarljósi að jafna kostnað við húshitun á landsvísu.“ Það rataði svo inn í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sagði hv. þingmaður. Mér finnst það hljóma svolítið sérstakt miðað við að hér er svo ákveðið að fara aðra leið. Ég spyr því: Hvers vegna? En það er auðvitað mikilvægt að þetta rataði inn í samstarfsyfirlýsinguna, segir hér, ég vitna þar í hv. þingmann. Í kringum 10% landsmanna búa við þessa tegund af húshitun sem er auðvitað mjög dýr og tekur mikið af ráðstöfunartekjunum. Þess vegna er það vel að gjaldið lækki. Hér er sagan rakin aðeins frá því 2007 og sagt hversu mörg heimili hafa verið styrkt til bættrar einangrunar og varmadæluuppsetningar, þau eru 300. Lögin um breytinguna á niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar eru rakin og sagt að stofnstyrkjaframlagið hafi verið lengt í tólf ár þannig að allt skiptir það máli og er í rauninni mjög jákvætt. Ég velti fyrir mér þessu með fjármögnunina af því að við í fjárlaganefnd erum að fjalla um ríkisfjármálaáætlun sem gilda á næstu fjögur ár. Frumvarpið er búið að fara í gegnum stjórnarflokkana og ríkisstjórn en ekki er gert fyrir slíkri útgjaldaaukningu í fjárlögum eða í fjögurra ára ríkisfjármálaáætlun. Hvers vegna er það ekki gert þegar þetta liggur fyrir á undan hinu? Að sjálfsögðu vonast ég til þess að þetta nái fram að ganga og styð hæstv. ráðherra eindregið í því. Ég held að það sem fjármálaráðuneytið gagnrýnir hér, þessi skýra breyting sem kveður á um skyldu ríkisins til að niðurgreiða húshitun, sé að ekki sé settur fyrirvari um svigrúmið. Fjármálaráðuneytið gagnrýnir að þetta eigi að fara í gegn, þ.e. að niðurgreiðslukerfið verði sjálfvirkt. Fjármálaráðuneytið vill hins vegar að tekin sé um það ákvörðun frá ári til árs við gerð fjárlaga og þá með einhverjum öðrum hætti en hér er lagt til, og að fara þurfi fram einhver sérstök umræða um það. Ég styð það hins vegar að þetta verði varanlegt og að þörfin hverju sinni komi fram og þetta renni þar svo inn. Ég velti því fyrir mér hvers vegna þetta sé svona en ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég er bara ánægð með að frumvarpið er komið fram og ég styð ráðherrann í að það nái fram að ganga. Ég velti hins vegar fyrir mér varðandi samstarfssamninginn eða yfirlýsinguna þar sem þetta kemur sérstaklega fram og eins að leggja eigi sérstakt jöfnunargjald á sem síðan er ákveðið að gera ekki hér.
Hæstv. forseti. Það var ánægjulegt að fá þetta mál inn í þingið og virðist vera mjög almenn samstaða um að vinna því brautargengi hér. Það hefur ágætlega komið fram hver er aðdragandi þessa máls og það hefur auðvitað átt sér langan aðdraganda, m.a. með þeim starfshópi sem vann að málinu og skilaði tillögum í skýrslu árið 2011. Það urðu töluverð vonbrigði þegar menn fóru svo að stíga skrefin til þess að fylgja þeim tillögum eftir að við skyldum ekki ná að ljúka jöfnun á húshitunarkostnaði og dreifikostnaði raforku að fullu. Þar kom líka upp ágreiningur um eina af tillögum nefndarinnar sem var um hverjir ættu að greiða jöfnunina. Gagnrýnt var að jöfnunargjaldið sem lagt var á skyldi ekki ná til stóriðjunnar og þar með létt meira á heimilunum, lægra jöfnunargjald lagt á þau eins og nefndin hafði gert tillögu um. Ég held að við skulum láta það liggja milli hluta. Eins og ég skil þetta frumvarp er viðbótin sem þarf til þess að ná fullri jöfnun 215 millj. kr. á næsta ári og mér skilst að það eigi að koma beint úr ríkissjóði, þ.e. ekki verði lagt á frekara jöfnunargjald til þess að fjármagna þann kostnað. Á síðastliðnu hausti tók Samfylkingin sig til og lagði fram þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir í byggðamálum. Það átti sér þann aðdraganda að segja má að við höfum sest niður og sagt upphátt og lagt á það mikla áherslu að það væri enginn jafnaðarmannaflokkur á Íslandi ef hann legði ekki áherslu á jöfnuð og jafnrétti á milli byggðarlaga, milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins. Í tillögu okkar voru talin upp ellefu atriði. Þetta atriði er eitt af þeim sem við lögðum til. Nú er hægt að krossa við það. Mig langar aðeins að vekja athygli á öðrum þáttum sem er mikilvægt að fylgja eftir og tryggja að verði unnir í framhaldinu. Sumir þeirra eru í ferli og ber að fagna því, aðrir eru styttra komnir. Í fyrsta lagi var rætt um það í tillögu okkar að nota aðferðafræði sóknaráætlana landshluta sem mikið hafði verið unnið í og var þverpólitísk samstaða um. Illu heilli var þeim hent út af borðinu við stjórnarskipti en þær hafa sem betur fer smátt og smátt verið að rata inn á borðið aftur vegna þess, eins og margt annað sem gerðist við stjórnarskiptin, að menn áttuðu sig á því að mikið af þeirri vinnu sem hafði verið unnin hafði verið unnin í býsna góðri sátt og þar að auki hafði aðferðafræðin verið afar vönduð. Sú vinna er að skila sér aftur inn á borðið þannig að þeir aðilar sem fjalla einmitt um málið, þ.e. heimaaðilar, fá tækifæri til að fjalla um sóknaráætlanir og hvernig fjárveitingum er dreift á viðkomandi svæðum. Í öðru lagi var rætt um samgöngumálin. Það er ekki hægt að segja margt á meðan við höfum ekki séð nýja samgönguáætlun, en því miður held ég að sé algjört met hversu lítið er lagt til nýframkvæmda í samgöngumálum á þessu ári. Í þriðja lagi var rætt um veiðigjaldið og að sjávarbyggðirnar fengju hlutdeild í þeim tekjum. Þetta hefur oft verið rætt og annar stjórnarflokkurinn a.m.k. hefur verið með þær hugmyndir líka. Þegar við förum í umræðuna um veiðigjaldið er mikilvægt að þessi möguleiki verði ræddur. Fjórði liðurinn var um ívilnunarlöggjöf vegna nýfjárfestinga. Hæstv. ráðherra iðnaðarmála hefur það mál til meðferðar og þingið raunar í augnablikinu, en lögð var áhersla á það í tillögu okkar að löggjöfin yrði skoðuð sérstaklega með tilliti til uppbyggingar á landsbyggðinni, eða landsbyggðunum eins og við segjum. Síðan kemur fimmti liðurinn sem er sá liður sem hér er til umræðu, þ.e. jafna húshitunarkostnað að fullu og fara eftir þeim tillögum sem lagðar voru fram af starfshópnum 2011. Í sjötta lagi eru tillögur um Íbúðalánasjóð, að koma ónýttu húsnæði án tafar í notkun. Mér sýnist nú lítið hafa gerst í því. Í sjöunda lagi er tillaga um að sveitarfélögum verði gert kleift að fá hlutdeild í tekjum af ferðamönnum til þess að gera þeim fært, sérstaklega í landsbyggðunum, að skapa segla eins og það er kallað, þ.e. að skapa spennandi tilboð fyrir ferðamenn í viðkomandi sveitarfélögum. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvægt. Það eru mörg svæði sem þurfa aðhlynningar við. Ég verð að segja það að hæstv. ráðherra og stjórnarflokkarnir hafa lent í ógöngum með náttúrupassann, en miðað við þær tekjur sem ferðaþjónustan skapar og mikilvægi hennar fyrir þjóðarbúið í augnablikinu held ég að menn ættu að byrja á því að setja strax út fjármagn til að hægt sé að undirbúa að gera bragarbót á þeim ferðamannastöðum sem þurfa helst lagfæringar við. Um leið er mjög mikilvægt að fylgja því eftir að hægt verði að dreifa ferðamönnum, ef maður getur orðað það þannig, vinna að því að ferðamenn eigi kost á því að fara víðar og bæta þjónustuna úti á landsbyggðinni. Raunar hefur þetta komið fram. Ég var á fundi hjá Vinnumálastofnun þar sem verið var að ræða um atvinnuhorfur á Íslandi næstu tvö ár, 2015–2017. Þar kom fram, sem kom mér á óvart, að aukningin í vinnuafli, þ.e. fjölda sem stundar vinnu, var um 2.700 manns á síðasta ári og 96% af þeim voru í ferðaþjónustu. Í umræðum á þeim fundi kom klárlega fram það viðhorf að aukningin í ferðaþjónustu verður að eiga sér stað úti á landsbyggðinni. Það kallar á atvinnustefnu og einnig aukna menntun í ferðamannaiðnaðinum, og sú menntun þarf að eiga sér stað úti á landsbyggðinni, til að tryggja að viðkomandi aðilar starfi þar og byggi upp bæði menntun, þekkingu og gæði í ferðaþjónustu í landsbyggðunum. Áttundi punkturinn hjá okkur var uppbygging á háhraðatengingum og hringtengingum ljósleiðara um allt land. Sú vinna er í fullum gangi. Ég veit að hv. þm. Haraldur Benediktsson hefur leitt þá vinnu og fyrirheit hafa verið gefin um fyrstu fjárveitingar í þá framkvæmd. Því ber að fagna og við munum styðja frekari uppbyggingu hvað það varðar. Níundi liðurinn tengist þessu mál hér beint, en það er raforkuöryggi. Á nokkrum svæðum á landsbyggðunum er raforkuöryggi ekki til staðar. Vestfirðir hafa til dæmis ítrekað verið nefndir í því samhengi. Það eru fleiri staðir þar sem ekki eru hringtengingar og ef rafmagn fer af getur tekið býsna langan tíma að koma því á aftur. Ég veit að unnið er að þessu, en hversu hratt það gengur hef ég ekki nýjustu fréttir af. Í tíunda lagi er það jöfnun flutningskostnaðar. Þrátt fyrir veikburða fjárhagsstöðu ríkissjóðs eftir hrunið þá var loksins komið á jöfnun flutningskostnaðar en það þarf að þróa þær styrkveitingar eða það kerfi betur. Að lokum eru það almenn ákvæði um að við verðum að gæta að menntun um allt land sem og að tryggja öryggi sjúklinga og gæði heilbrigðisþjónustu um allt land. En það eru blikur á lofti, sérstaklega varðandi menntunina. Sumir af landsbyggðarskólunum eru í mikilli hættu bæði vegna styttingar náms og vegna þeirra breytinga sem eru að verða á þátttöku 25 ára og eldri í menntakerfinu. Það frumvarp sem hér liggur fyrir skiptir gríðarlega miklu máli fyrir byggðir á svokölluðum köldum svæðum sem eru einkum á Austurlandi, Snæfellsnesi og Vestfjörðum eins og hér kemur fram. Snæfellsnesið utanvert hefur búið við þetta í mörg ár og borgað gríðarlega háan húshitunarkostnað. Sama gildir nánast um öll byggðarlög á Vestfjörðum, annaðhvort eru menn þar með kyndistöðvar, jafnvel með olíu eða með rafmagni sem þeir hafa þurft að borga gríðarlega mikið fyrir. Ég hvet ráðherra og Alþingi raunar til dáða þannig að við fylgjum þessu eftir og mögulegt verði að ljúka þessum störfum. Það er athyglisvert að skoða umsögn fjármálaráðuneytisins. Ég vona að það álit trufli ekki framgang málsins. Talað er um að þetta kosti 215 millj. kr. á árinu 2016 og það hefur komið fram fyrr í umræðunni, en ekki er gert ráð fyrir því í útgjaldaramma í fjárlögum eða í nýframlagðri fjögurra ára ríkisfjármálaáætlun. Ég treysti bara á að það verði leiðrétt þannig að ekki verði áhöld um það. Auðvitað er alltaf fyrirvari á fjárveitingum þegar þær þurfa að koma frá Alþingi, að Alþingi tryggi að þær verði inni á næsta ári þannig að hægt verði að standa við loforð og fyrirheit sem gefin eru með þessu lagafrumvarpi.
Frú forseti. Ég verð, eins og aðrir þingmenn sem talað hafa hér á undan, að fagna því sérstaklega að þetta mál sé komið fram og fagna því að hæstv. iðnaðarráðherra hefur mælt fyrir því. Þetta mál er í beinu framhaldi af samþykkt okkar frá 3. mars 2015 þar sem við stigum það skref að jafna gjaldskrár í flutningi og dreifingu rafmagns milli dreifbýlis og þéttbýlis, eitt af þessum, í stóra samhenginu, litlu málum sem skipta svo miklu máli fyrir landsbyggðina. Þetta byggir á margra ára baráttu og margra ára vinnu. Ég vil sérstaklega nefna Samtök sveitarfélaga á köldum svæðum, nefndastarf sem bæjarstjórinn í Snæfellsbæ fór fyrir, Kristinn Jónasson. Ég ætla að rifja það upp hér að fyrsta haustið sem ég sat í fjárlaganefnd og við tókum á móti sveitarstjórnum, sem gerðu athugasemdir og komu fram sjónarmiðum sínum við fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp á þeim tíma, stóð upp úr þeim mörgum þessi setning: Það á að flytja frumvarpið sem Einar Kristinn Guðfinnsson hefur flutt um jöfnun húshitunarkostnaðar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Núverandi forseti hæstv. Alþingis hafði þá kjörtímabilið á undan flutt ásamt fleirum frumvarp um jöfnun húshitunarkostnaðar, þannig að margir hafa lagst á sveif í þeirri baráttu að stíga þessi skref. Ég vil rifja sérstaklega upp þessi sjónarmið sveitarfélaganna og fjárlaganefndar það haustið. Það má segja að með samþykkt þessa frumvarps sé gjaldið fyrir raforkuna dregið enn sterkara fram í dagsljósið en áður. Nú er flutningskostnaðurinn ekki að trufla það lengur. Auðvitað vaknar þá umræðan um mismunandi orkukostnað og mismunandi aðstæður byggðanna. Það er eðlilegt að við þurfum að takast á við þá umræðu í framhaldinu. En það má svo sem gera margt til að lækka orkuverð og orkukostnað. Í fyrsta lagi má, fyrir íbúa, leita hagkvæmari innkaupa á rafmagni. Það hafa verið aðgerðir í þá veru að létta fólki kaup á varmadælum og lækka orkukostnað heimilanna með þeim hætti, þannig að mörg fleiri úrræði eru til, en hann hleypur ekki alveg frá okkur þessi mismunur sem verður á milli landsvæða þegar þetta hefur gengið í gildi og verður bara önnur umræða og annað verkefni að fást við það. Það má líka segja að ekki megi deyfa hvatann til að leita hagkvæmari orkukosta til lengri tíma eins og að stunda jarðhitaleit eða finna aðra orkugjafa til að hita húsnæði. Það er afskaplega fín lína þarna á milli því að hitaveitur á þeim svæðum sem nú eru að leggja hitaveitur eru óskaplega dýrar. Þó að við gerum ekki lítið úr þeirri breytingu sem varð hér á fyrra kjörtímabili, um 12 ára framlag til að styrkja slíkar hitaveitulagnir, þá er kostnaður íbúa á þeim svæðum sem nú eru að leggja slíkar hitaveitur gríðarlega mikill og mögulega getur þetta með einhverjum hætti deyft þátttökuviljann í því. Þá er líka mikilvægt að við missum ekki sjónar á því hvernig við viljum nýta þær orkulindir sem við höfum í landinu og tryggja þátttöku í notkun þeirra og í nýbyggingu á þeim hitaveitum. Ég fagna sérstaklega ákvæði í þessu frumvarpi sem fjallar um að nota orðið „eldsneyti“ frekar en „olía“. Ég held að það sé löngu tímabær breyting því að þannig háttar einfaldlega til að til eru margir fleiri orkugjafar, meira að segja á Íslandi, en bara olía, heitt vatn og rafmagn. Ég vil nefna reka. Ég hef komið í félagsheimili í sveit þar sem fjörurnar voru fullar af viði, en félagsheimilið kalt og illa kynt vegna þess að það var dýrt að kynda það. Orkan lá í raun nokkra metra frá félagsheimilinu. Í framhaldi af þessu skrefi mætti hugsa sér annars konar verkefni, hvatningu til að byggja upp slíkar orkunýtingaraðferðir, hvort sem við erum að ræða um við eða mó eða slíka hluti. Síðan er eitt sem mér finnst gaman að minna á - má vera að ég sé farinn að ryðga í tölum, ég hef þá bara fyrirvara á því sem ég ætla að segja hér. Mér leyfist vonandi, frú forseti, að nefna orðið mykja í ræðustól á Alþingi, en þá erum við að tala um aðra orkugjafa sem sveitirnar geta nýtt sér. Með einföldum búnaði má nýta metan sem hægt væri að leysa úr haughúsi í 40 kúa fjósi og gæti það gefið orkugildi sem samsvarar 4.000–6.000 lítrum af olíu. Þetta er gríðarlega mikil orka sem með einföldum búnaði og einföldum hætti mætti nýta til að hita vatn og búa þar með til hringrás að hitaveitu á viðkomandi bæ. Þó að við náum þeim áfanga sem hér er undir blasa við fjölmörg önnur tækifæri og fjölmörg önnur verkefni. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri. Við í atvinnuveganefnd förum yfir umsagnir og sjónarmið sem fram koma í meðförum málsins frá þeim sem veita umsögn. Enn og aftur segi ég: Ég fagna því sérstaklega að við séum að ná þessum áfanga. Hann skiptir gríðarlega miklu máli á mörgum svæðum á landinu og er gott dæmi um það hvernig ríkisstjórnin nálgast það verkefni sitt að jafna sem best búsetuskilyrði í landinu. Hv. þingmaður sem talaði á undan mér, Guðbjartur Hannesson, fjallað að vísu um fjölmarga aðra þætti og pósta sem við getum örugglega verið sammála um þvert á flokka í þessum ræðustól að þurfi að nást, en hér er hillir alla vega undir einn áfanga.
Frú forseti. Við ræðum áfanga að jöfnun á húshitunarkostnaði landsmanna. Ég get, eins og aðrir hv. þingmenn, fagnað því að frumvarpið hafi verið lagt fram og búið sé að taka þá ákvörðun, eða leggja til af hæstv. ráðherra, að full niðurgreiðsla komi til vegna flutnings og dreifingar á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis fyrir þá sem ekki eiga kost á fullri hitun með jarðvarma. Það er vissulega mikill og góður áfangi. Eins og fram kom hjá hv. þm. Haraldi Benediktssyni erum við ekki búin að ganga götuna til enda varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar allra landsmanna. Það verkefni bíður okkar og við verðum að halda áfram að vinna að því að sú jöfnun verði til staðar. Gífurlegur munur er á kjörum fólks, varðandi kostnað við að kynda upp hýbýli, eftir því hvar á landinu það býr. Við ræddum einhvern tímann jöfnun á dreifingu á rafmagni. Þá lögðum við til, ég og hv. þm. Kristján Möller, eins og hv. þingmaður kom inn á, að stórfyrirtækin yrðu með í þeirri jöfnun. Það náðist ekki fram og var eingöngu um að ræða jöfnun innan dreifiveitna og tel ég að það hafi verið slæm niðurstaða. Hér er lagt til að ekki verði haldið áfram að jafna innbyrðis í kerfinu hvað varðar niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði varðandi flutninginn frá þeim sem geta ekki nýtt beinar hitaveitur heldur eru með fjarvarmaveitur - að ríkissjóður komi þar inn og hæstv. ráðherra hefur kynnt að það verði fjármagnað og tryggt sé að slíkt verði lagt til í næstu fjárlagagerð. Það er vissulega áfangi sem ég held að við munum reyna að koma eins hratt í gegnum þingið og við getum. Málið fer til atvinnuveganefndar þar sem við setjum þetta vonandi á forgangslista, ég hef ekki trú á öðru en þverpólitísk samstaða sé um að það verði gert. Ég er aðeins hugsi yfir töflunni sem er sett upp sem fylgiskjal og verð að viðurkenna að ég hef ekki haft nægan tíma til að skoða það mál sem slíkt. Ég sé að samanburðurinn er á milli ýmissa staða, hvort sem orkusalinn er Rarik, Orkubúið eða dýr hitaveita, þá er miðað við ákveðna orkunotkun svo að samanburðurinn innbyrðis er algjörlega réttur. En þær stinga mig aðeins þær tölur sem koma hér fram, um að á Ísafirði, eftir þessa breytingu, nýtt kerfi, kosti rúmar 180.000 kr. að kynda 180 fermetra einbýli, miðað við ákveðna orkunotkun, og lækki úr rúmum 213.000 kr., það eru töluverðir fjármunir, lækkunin á upphæðinni. Þó maður eigi ekki að vera sjálflægur í ræðustól Alþingis þá hef ég áður getið þess að ég bý á Suðureyri og á þar einbýlishús. Á ársgrundvelli kostar 300.000 kr. að kynda það og samt er það minna en það 180 fermetra hús sem þarna er haft sem viðmið. Mér finnst þetta svolítil blekking, ef horft er á það hvað það kostar í veruleikanum að kynda húsnæðið. Dregin er upp sviðsmynd af 100 fermetrum í fjölbýli, 140 fermetra raðhúsi og 180 fermetra einbýli. Því miður er þetta, held ég, ekki veruleikinn á þessum köldu svæðum. Samanburðurinn stendur eftir sem áður fyrir sínu þar sem verið er að tala um sambærilega notkun á milli Reykjavíkur og þessara staða úti á landi í orkunotkun í kílóvattstundum. Ég vil lýsa ánægju minni með það að á þessum ágæta degi - fyrrverandi forseti Íslands, Vigdís Finnbogadóttir, á afmæli, hún er 85 ára, ég nota tækifærið til að óska henni til hamingju með daginn - komi fram frumvarp frá ríkisstjórninni sem hægt er að fagna. Ekki átti það við um frumvarpið sem var flutt hér á undan, en það er gott að hægt sé að ljúka deginum í ánægju með þetta frumvarp.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra sérstaklega þetta frumvarp. Ég fagna því og er stoltur af því að þessir tveir flokkar skuli standa við það kosningaloforð sitt að jafna að fullu húshitunarkostnað á landinu. Ef ég vitna í frumvarpið segir þar að með upptöku jöfnunargjalds á raforku, samanber lög um breytingu á lögum nr. 98/2004, sem samþykkt voru á Alþingi 3. mars 2015, sé tryggð full jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til almennra nota í dreifbýli og þéttbýli frá og með árinu 2016. Eftir stendur að tryggja að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu. Með þessu frumvarpi er það lagt til. Ég fagna því. Þetta er glæsilegt frumvarp með fallegum myndum af landinu í lit og góðum töflum og línuritum. Enginn vafi leikur á því að hinn mikli húshitunarkostnaður sem um 10% landsmanna búa við hefur stuðlað að búseturöskun og veikt viðkomandi samfélög. Þessi þungi kostnaðarliður er í raun ávísun á lakari lífskjör og letur fólk mjög til búsetu á þessum svæðum. Þetta byggðamál snýst ekki um stöðu landsbyggðar gagnvart höfuðborgarsvæðinu, því að víða um land eru starfræktar ódýrar jarðvarmaveitur. Það snýst meira um jöfnun búsetuskilyrða almennt og jöfnun á möguleikum sveitarfélaga til að vaxa og dafna, eins og segir hér. Líkt og í ljósleiðaramálunum, þar sem við stefnum að því að jafna skilyrði hjá fólki hvar sem það býr, ætlum við okkur með bæði þessu frumvarpi um húshitun og því sem við ætlum að gera í fjarskiptamálunum að jafna möguleika fólks. Í frumvarpinu segir líka: „Samtals er því áætlað að hækkunarþörf niðurgreiðslna til húshitunar samkvæmt frumvarpinu verði um 215 millj. kr. Gert er ráð fyrir að ákvæði frumvarpsins komi til framkvæmda 1. janúar 2016.“ Enn fremur ætla ég að fagna því sem stendur hérna í umsögn frá fjármálaráðuneytinu, að samkvæmt núgildandi lögum hafi umfang niðurgreiðslna til húshitunar hingað til ráðist af því hversu mikið fjármagn Alþingi hefur veitt til þessa málaflokks í fjárlögum hverju sinni. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að skýrt verði kveðið á um skyldur ríkisins til að niðurgreiða húshitun en ekki settur fyrirvari um það svigrúm sem heimildir fjárlaga veiti þannig að niðurgreiðslukerfið verði sjálfvirkt með þeim hætti að öllum kostnaðarbreytingum í raforkudreifingu verði mætt sjálfvirkt án þess að taka þurfi sérstaka ákvörðun um fjárheimildina með fjárlögum. Við þurfum því ekki að treysta því að fjárlaganefnd komi með fjármuni. Því ber að fagna. Að lokum fagna ég frumvarpinu aftur og er stoltur af því að þessir tveir flokkar skuli standa við enn eitt kosningaloforðið.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að fagna, líkt og félagar mínir hafa gert. Þetta er stór áfangi sem við erum að ná í að jafna búsetuskilyrði um landið. Eins og við þekkjum hefur verið talsverður munur á orkukostnaði eftir landsvæðum og þekkja það margir á eigin skinni. Ég þarf svo sem ekki að rekja söguna meira en gert hefur verið og ég ætla ekki að lengja umræðuna en það er gaman að segja frá því sem raundæmi að sveitungi minn flutti í höfuðstaðinn, sá hversu allt var auðvelt þar og mikill munur var á öllum reikningum varðandi rekstur á húsi. Glaður borgaði hann lága reikninga varðandi húshitunarkostnað, en komst svo að því að hann hafði verið að borga fyrir alla sameignina. Samt var hann að borga minna en fyrir hús sitt í heimabyggð sinni. Þetta er dæmi um það hvernig hlutirnir eru í raun. Það er mikið fagnaðarefni að við skulum vera að stíga þetta skref. Þegar höfum við stigið ákveðið skref í átt að fullri jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku með upptöku jöfnunargjalds á þá raforku sem fer til dreifiveitna landsins. Í þessu frumvarpi er verið að leggja lokahönd á að koma til framkvæmda þeim tillögum sem lagðar voru fram í áðurnefndri skýrslu starfshópsins frá 2011. Hér er langt ferli að baki sem ég bind vonir við og ég trúi því statt og stöðugt að við munum leiða það til lykta og vera sammála um að bæta búsetuskilyrði til muna í landinu. Ég hlakka til þeirrar vinnu.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hefur farið fram. Hún staðfestir það sem mig grunaði og vonaði, að um þetta mál gæti náðst breið pólitísk samstaða. Ég hef ekki miklu við að bæta en vil þó þar sem fjárveitingar á fjárlögum og í ríkisfjármálaáætlun bar á góma koma inn á það að, eins og ég sagði í andsvari við hv. þm. Kristján L. Möller, gert verður ráð fyrir þessum kostnaði í fjárlagatillögum ráðuneytis míns við fjárlagagerðina fyrir næsta ár, enda er gert ráð fyrir þessum kostnaði frá og með næsta ári en ekki á þessu ári. Upphaflega stóð til að gera þetta í tveimur skrefum, þ.e. ég ætlaði að koma með þingsályktunartillögu til að fá fram afstöðu þingsins til þessara málaflokka, en eftir að hafa m.a. svarað fyrirspurnum og rætt málin oft og ítrekað á þinginu tókum við þá ákvörðun í ríkisstjórninni að gera þetta í einu skrefi, að koma fram með frumvarpið, og það verður að sjálfsögðu gerð breyting á þeirri langtímafjárhagsáætlun sem er til meðferðar í þinginu til samræmis við það. Ég vildi koma því að og þakka aftur fyrir umræðuna. Ég vonast til þess að við getum afgreitt þetta frá þinginu í góðri sátt innan tíðar.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007, á þskj. 1178, í máli nr. 704. Frumvarpið er samið af starfshópi á mínum vegum, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, en hópurinn er enn að störfum og mun áfram vinna að einföldun og endurbótum á þessum lögum, m.a. á grundvelli skýrslu sem unnin var og skilað til mín í fyrra, í maí 2014, um einföldun starfsumhverfis og regluverks í ferðaþjónustu. Með frumvarpinu er ætlunin að skýra flokkun gististaða og gera skráningu á heimagistingu ákjósanlegt úrræði fyrir aðila sem leigja nú þegar út heimili sín til ferðamanna hluta úr árinu. Þannig mun leyfislausri og óskráðri gistingu fækka, sem er m.a. tilgangur frumvarpsins, ásamt því að við einföldum umsóknarferlið. Auk þess má ætla að samhliða einföldun dragi úr svartri atvinnustarfsemi til lengri tíma. Þær breytingar sem frumvarpið boðar eru eftirfarandi: Breytt skilgreining á heimagistingu. Í frumvarpinu er lögð til útvíkkun á flokki heimagistingar en hann er flokkur I samkvæmt núgildandi lögum og er skilgreindur sem gisting á heimili leigusala gegn endurgjaldi. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir því að einstaklingum, hjónum eða sambúðarfólki verði heimilt að starfrækja heimagistingu, hafi þeir skráð sig á vefsvæði sýslumanns á viðkomandi stað og greitt skráningargjald sem nemur um 8 þús. kr. Þessir aðilar fara þannig ekki í sama umsagnarferli og umsækjendur um gistileyfi í öðrum flokkum og er lögaðilum ekki heimilt að skrá sig í flokk heimagistingar. Aðilum ber einnig að uppfylla kröfur um brunavarnir sem fram munu koma í reglugerð, svo sem varðandi fjölda reykskynjara og annarra brunavarna. Útvíkkun heimagistingar felst enn fremur í því að aðilum verður nú heimilt að leigja út lögheimili sitt auk einnar annarrar fasteignar í eigu viðkomandi. Er þar komið til móts við einstaklinga sem vilja geta leigt út sumarhúsið sitt eða frístundaíbúð. Á móti kemur að þeim aðilum sem eru skráningarskyldir verður aðeins heimilt að leigja út viðkomandi eignir í átta vikur samtals á ári hverju. Þetta nýmæli er tilraun til þess að auðvelda einstaklingum að leigja út heimili sitt hluta úr árinu og eins er markmiðið að skilja skýrlega milli slíkra einstaklinga og þeirra einstaklinga eða lögaðila sem hafa gististarfsemi að aðalstarfsemi sinni allt árið og ber því að hafa rekstrarleyfi sem gististaður í flokkum II, III eða IV. Þá er gististarfsemi, þar með talin heimagisting, starfsleyfisskyld samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998, og því verður enn nauðsynlegt að afla starfsleyfis frá heilbrigðiseftirliti á viðkomandi svæði. Með frumvarpinu eru felld úr gildi viðmið og skil milli flokka byggð á opnunartíma veitingastaða til kl. 23. Stafar þessi breyting af ákveðnum vandkvæðum sem skapast þegar umfangslitlir veitingastaðir óska eftir að hafa eldhús sín opin lengur en til kl. 23. Slíkir veitingastaðir hafa allir þurft rekstrarleyfi í flokki III sem hugsaður er fyrir umfangsmikla veitinga- og skemmtistaði. Með því að fjarlæga viðmiðið um tímann er það sett í hendur leyfisveitanda og umsagnaraðila á hverjum stað að meta hvort starfsemi veitingastaðar teljist umfangsmikill eða umfangslítill. Önnur breyting sem í frumvarpinu felst er að umsagnir verða sameinaðar. Í ljósi markmiða ríkisstjórnarinnar um einföldun regluverks felst í frumvarpinu sameining á umsögnum sveitarfélags og byggingarfulltrúa enda starfar byggingarfulltrúi innan sveitarfélagsins og því þykir eðlilegt að frá sveitarfélaginu komi aðeins ein umsögn. Samkvæmt frumvarpinu taka lögin þegar gildi, en samkvæmt ákvæði til bráðabirgða skulu útgefin rekstrarleyfi fyrir heimagistingu í flokki I halda gildi sínu fram að endurnýjun samkvæmt leyfisbréfi. Markmið frumvarpsins er að bregðast við þróun í gistiframboði og leyfislausri starfsemi sem nú tíðkast nokkuð. Við erum með öðrum orðum að viðurkenna þann veruleika sem við þekkjum með bættri tækni og fjölgun gistirýma á svokölluðum Airbnb-síðum og þess háttar heimasíðum þar sem menn hafa skráð húsnæði sitt og hafa kvartað mikið yfir því að leyfisferlið sé flókið, sem hefur komið í veg fyrir að fólk hafi skráð gistinguna eins og við erum að vonast til að gerist með þessu. Þá er einnig markmiðið að einfalda regluverkið, svo sem með fækkun umsagna og sérstöku skráningarferli í stað leyfisveitinga fyrir flokk heimagistingar. Frekari aðgerðir í þágu einföldunar á umræddum lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald munu fylgja á næstu mánuðum og er hópurinn sem nefndur var í upphafi enn að störfum og mun halda áfram þessari vinnu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.
Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum framsöguna. Það eru nokkur atriði sem ég er að velta hér fyrir mér og ætla að fara betur yfir á eftir, bæði það sem er gott og eins það sem ég hef áhyggjur af. Mig langaði, af því að við erum að reyna að einfalda kerfið, að velta upp spurningu. Í 1. gr. er meðal annars talað um heimagistinguna, lögheimilið og eina aðra fasteign í eigu fólks. Ég á íbúð í Reykjavík og lögheimili norður í landi og ég get leigt íbúðina í átta vikur. Það er til þess gert að sporna gegn því, og ég styð það, að íbúðir séu leigðar út í leyfisleysi, sem er gert út um allt. En ég velti samt fyrir mér hvernig við getum tryggt þessar átta vikur. Hvernig getur sýslumaður eða einhver annar tryggt að ég leigi íbúðina mína ekki út allt sumarið? Hvernig ætlum við að ná utan um þetta? Það er eitt að segja þetta og annað að framfylgja því, sérstaklega kannski á höfuðborgarsvæðinu.
Virðulegur forseti. Gert er ráð fyrir því að sýslumaður hafi eftirlit með þessu og eftir atvikum lögregla. Fylgst verður með þessu þar sem gistingin er skráð og hafa þessir aðilar tæki til að fylgjast með tímalengdinni og einnig í gegnum upplýsingar frá skattstjóra. Það er þannig sem þessu eftirliti er ætlað að vera. Eins og fram kom í máli mínu áðan þá er þetta tilraun til að ná utan um þessa starfsemi sem nú er algjörlega undir radar ef svo mætti segja. Ef í ljós kemur að eftirliti er ábótavant, ef þörf verður á því í ljósi reynslunnar að breyta því, munum við gera það út frá því sem þá liggur fyrir. En ætlunin er að þetta verði fyrirkomulagið í upphafi.
Frú forseti. Það er einmitt þetta, tilgangurinn er góður en það er annað að ná utan um þetta. Hvað hvetur mig til að skrá íbúðina mína til leigu og borga 8.000 kr. gjald í stað þess að halda áfram, eins og margir gera í dag, að leigja húsnæði mitt út án þess að spyrja kóng eða prest? Ég velti því fyrir mér hvernig við fáum fólk til að skrá sig, hvað það sé sem eigi að ýta því út í það. Mér finnst í raun ekkert koma fram í frumvarpinu sem beinlínis rekur fólk til að skrá sig. Það er annað sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra um, það er í 5. gr. varðandi fjölbýli. Það er lítill tími eftir, ég kem kannski betur inn á það í ræðu minni á eftir, en það er varðandi fjöleignarhús. Ég hef áhyggjur af því, þrátt fyrir að hér sé vísað í 27. gr., að einhver geti leigt íbúðina sína og sá aðili taki engan þátt í sameiginlegu starfi húsfélagsins, eins og þrifum eða einhverju slíku sem íbúar í fjölbýlishúsum skipta oft á milli sín.
Virðulegur forseti. Fyrst varðandi þá gistingu sem hér er ætlunin að ná utan um. Hugsunin er sú að fyrir venjulegt fólk sem leigir út húsið sitt þegar það fer í sumarfrí eða jólafrí, eða sumarbústaðinn - þessu er ætlað að ná til þess. Varðandi þá sem leigja út eignir sínar til lengri tíma og þingmaðurinn vísaði til varðandi fjölbýlishúsalögin, þá fer með það eftir þeim lögum. Ef eðli starfseminnar breytist úr því að viðkomandi nýtir eignina sína fyrir sig og fer að leigja hana til ferðamanna eða annarra þá fer um það samkvæmt fjölbýlishúsalögum. Þá þarf viðkomandi að leita samþykkis allra eigenda í húsinu.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar varðandi veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Það sem vekur athygli, þegar maður les frumvarpið, er að þarna er fyrst og fremst verið að glíma við að einfalda kerfið og einfalda skráninguna og minnka stjórnsýsluna í kringum það, sem er í sjálfu sér mjög mikilvægt. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af því sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sagði hér áðan: Hvernig getum við tryggt að þetta leiði til þess að það dragi úr svartri atvinnustarfsemi, það hlýtur líka að vera markmiðið, og hvernig getum við tryggt að eftirlit verði á viðkomandi stöðum? Í þriðja lagi hef ég áhyggjur af tryggingum þeirra sem leigja hjá þessum einkaaðilum, hvort það þurfi ekki að koma fram á netinu að leigi einstaklingar hjá þessum aðilum séu þeir ótryggðir. Það er engin ábyrgðartrygging hjá viðkomandi leigusala eða hvað? Ég spyr vegna þess að ég hreinlega þekki þetta ekki. Ég tel gríðarlega mikilvægt, í samkeppni af þessum toga, þar sem inn koma aðilar og leigja út íbúðirnar sínar, að það sé ljóst að trygging sé ekki innifalin.
Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan, í andsvari við hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, verður eftirlitinu þannig háttað að sýslumaður fer með það og upplýsingar fást í gegnum skráningarkerfi þeirra og í gegnum upplýsingar frá skattinum. Hvernig getum við tryggt að menn skrái sig? Þetta er ætlað sem hvatning til þess að þessi starfsemi komi upp á yfirborðið. Við höfum heyrt af því, og aðilar í ferðaþjónustu líka, að menn vilji vera réttum megin við lögin í þessu. Menn vilja ekki gerast glæpamenn þó að þeir afli sér aukatekna örfáar vikur á ári með því að leigja út íbúðarhúsnæði sitt. Við trúum því að þarna munum við ná að minnsta kosti góðum hluta þessarar starfsemi. [[Forseti hringir.]] Varðandi tryggingar þá er það þannig að þetta er ekki atvinnustarfsemi þannig að menn hafa ekki tryggingar eins og gengur og gerist í atvinnurekstri. Ég hvet nefndina til að skoða hvort þarna gæti verið eitthvað sem við þyrftum að hnykkja á.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mig langar aðeins að fylgja því betur eftir af því að ég sé að formaður atvinnumálanefndar er hér en sú nefnd fær málið til frekari skoðunar. Það er góðra gjalda vert að það sé einfaldara að skrá sig, að hvatningin sé í þá átt. Ég held að það sé mjög mikilvægt og vonandi að það verði þannig. En það þarf líka að vera möguleiki að fylgja hlutunum eftir. Hvernig aðstöðu er verið að bjóða upp á, eru einhverjar reglur um það? Geta menn leigt út hvað sem er bara með því að skrá það á netinu? Eins og ég sagði hér áðan þarf líka að vera ljóst hvaða réttindi fylgja því að leigja hjá viðkomandi aðilum og hvaða réttindi fylgja ekki, þ.e. að ljóst sé að menn séu ótryggðir, það sé engin ábyrgð. Það er augljóst, miðað við það sem fram kemur í umsögn fjármálaráðuneytisins, að eitt starf hjá sýslumanni heldur ekkert utan um þetta ef umtalsverð breyting á að verða á þessum þætti. Ég styð sem sagt einföldunina, en ég held að við þurfum að stíga miklu stærri skref. Það er nefnt í frumvarpinu að þetta sé bara fyrsta skref [[Forseti hringir.]]til að ná utan um þessa starfsemi og tryggja að hún sé lögleg.
Virðulegur forseti. Þetta er sannarlega fyrsta skrefið í átt til einföldunar á þessum lögum. Þær kröfur sem gerðar eru, og nefnt er að skýrðar verði í reglugerð, snúa fyrst og síðast að öryggisþættinum. Ekki er með þessu verið að gera kröfur um það hvernig íbúðirnar eiga að líta út eða hvort þær þurfi að uppfylla ákveðna staðla. Fólki er frjálst að velja sér gistingu eftir smekk. Það sem við erum að tryggja og hafa áhyggjur af eða setja í þessa löggjöf eru skilyrði um öryggismál - fjöldi reykskynjara, brunaútgangar og þess háttar skilyrði - en eftirláta fólki að velja sér sína tegund gistingar sjálft.
Hæstv. forseti. Ég viðurkenni að við fyrstu sýn þá veldur þetta frumvarp mér nokkrum áhyggjum. Mér finnst nánast eins og það sé tilhneiging í því til þess að færa löggjöfina að lögbrotum sem við vitum að eru fyrir hendi. Þarna er tekin fyrir heimagisting þar sem menn leigja gistingu einungis í átta vikur. Ég velti fyrir mér: Veit hæstv. ráðherrann hversu stór hluti af þeim meintu óskráðu íbúðum og herbergjum sem eru til leigu víða um land, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, hversu stór hluti þessara eigna mundi falla undir þessa kategoríu? Ég óttast sjálfur að það sé mikill minni hluti, að við séum með miklu, miklu meira af óskráðum eignum sem séu leigðar á ársbasis.
Virðulegur forseti. Vandi þessa máls í hnotskurn er kannski sá að við getum ekki með vissu fullyrt hversu mikið er verið að leigja út af alls kyns gistingu sem hvergi er skráð. Það er vandi málsins í hnotskurn. Hér er í fyrsta lagi verið að gera tilraun til þess að ná ákveðnum hluta af þeirri gistingu upp á yfirborðið. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að í frumvarpinu sé sú nálgun að gera lögbrot lögleg. Mér finnst spurningin ætti að vera frekar: Af hverju er það ólöglegt ef einhver vill leigja út íbúðina sína eða sumarhúsið sitt, frístundahúsið sitt, til ferðamanna eða annarra hluta af árinu? Af hverju á það að vera ólöglegt? Við erum einmitt að reyna að ná þessu upp á yfirborðið til þess að geta fengið betri heildarmynd. Ég sagði það í framsögu minni [[Forseti hringir.]]að þetta væri ekki nema fyrsta skrefið. Við erum að reyna að skýra flokkun gististaða eftir veruleikanum, ekki eftir fyrir fram gefnum flokkum sem eiga kannski ekki við akkúrat í þeim raunveruleika sem við lifum í dag.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, sem slær út af fyrir sig ekki á áhyggjur mínar. Nú vill svo til eins og hæstv. ráðherra þekkir kannski og man eftir að ég spurði hana út í þessi mál í fyrra og í fyrradag spurði ég innanríkisráðherra út í þessi mál, um eftirlit með gistirými, og hvernig menn ætla að haga sér í þessu. Málið er að á Airbnb-síðunni í gærmorgun voru auglýstar á Reykjavíkursvæðinu 503 íbúðir og herbergi. Mínar heimildir úr þessum bransa hafa sagt mér að það séu jafn mörg herbergi og íbúðir til leigu í Reykjavík eins og öll hótelgisting, jafn mörg herbergi og íbúðir. Mér líst ekki alveg á hvernig eftirlitinu á að vera háttað. Sýslumaður á að sjá um hluta, lögreglan um hluta. Nú er búið að slíta þetta í sundur. Hvernig ætla menn að framfylgja þessu? Á sýslumaður að aðvara lögreglu? Á lögreglan að gera þetta að frumkvæðismáli? Hvernig ætla menn að haga eftirlitinu?
Virðulegur forseti. Þetta er nákvæmlega það sem ég ítreka að við erum að reyna að ná utan um. Hv. þingmaður segir að samkvæmt hans heimildum séu jafn margar óskráðar gistieiningar í höfuðborginni og þær sem eru skráðar. Ef það er rétt þá er ljóst að mikið verk er fyrir höndum að reyna að ná utan um þetta. Þetta er fyrsta skrefið í þá átt. Þetta er fyrsta skrefið í þá átt að reyna að ná utan um þennan hluta. Eins og ég fór yfir þá erum við í upphafi þessarar vinnu. Við höfum verið að skoða löggjöfina í heild sinni. Ákveðið var sem fyrsta skref að byrja á þessu og halda áfram. Hópurinn vinnur áfram að endurskoðun á öðrum flokkum gistingar. Við verðum að byrja einhvers staðar. Varðandi eftirlitið þá leggjum við upp með, eins og ég sagði áðan, að eftirlitið fari fram hjá sýslumanni og eftir atvikum lögreglu og þá [[Forseti hringir.]]með upplýsingum þaðan úr skráningunni og frá skattinum.
Hæstv. forseti. Í greiningarvinnu sem unnin var á vegum velferðarráðuneytisins varðandi húsnæðistillögur, varðandi húsnæðisfrumvörp sem voru að koma frá ríkisstjórninni kom fram að fjöldi íbúða væru í svartri leigu. Ég fagna því þeim skrefum sem stigin eru hér í því að reyna að koma þeim íbúðum inn á markað þar sem tekjum og gjöldum og sköttum er skilað af þeim, þótt við vitum og gerum okkur grein fyrir því að það er fjöldi íbúða sem við þurfum að ná til á annan hátt. Mig langar spyrja. Víða í sumum sveitarfélögum þar sem er mikill ferðamannastraumur er mikið af íbúðarhúsnæði sem er gefið upp leigt til ferðamanna. Hefur það eitthvað verið kannað? Þetta skapar sums staðar ákveðna ólgu á milli íbúa í íbúðarhverfum þar sem er mikill erill vegna ferðamanna sem koma og fara. Hefur eitthvað verið horft til þessa hóps?
Virðulegur forseti. Ég fagna orðum hv. þingmanns. Eitt af markmiðunum er að gera greinarmun á atvinnustarfsemi og hinni svokölluðu heimagistingu, sem er ekki atvinnustarfsemi heldur er gert að skilyrði að það séu einstaklingar en ekki lögaðilar sem fara í hana. Varðandi þá sem leigja út, lögaðilar eða þeir sem leigja út íbúðir sínar að jafnaði, hvort sem það er í skammtíma- eða langtímaleigu, íbúðin er samfellt í leigu til ákveðinna aðila, fer um það samkvæmt húsaleigulögum og lögum um fjöleignarhús og annað. Hópurinn hefur ekki í vinnu við þetta frumvarp fjallað sérstaklega um þetta en í störfum hópsins er sannarlega verið að fjalla um það og líka í þeirri stefnumótunarvinnu sem við erum að fara í gegnum, ekki síst hvað varðar [[Forseti hringir.]]þolmörk, þolmarkarannsóknir í ferðaþjónustu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. ráðherra fyrir svörin. Ég þakka fyrir það að mikil greiningarvinna sé í gangi vegna þess að þarna togast á ákveðnir hópar. Auðvitað fagnar fólk ferðamannastraumi og öllu því en ef mörg hús við sömu götuna eru notuð í heimagistingu getur ónæði skapast af því, því eru ákveðnir hópar sem fagna því mjög meðan aðrir gjalda varhuga við því og vilja ákveðna löggjöf í kringum það. Ég velti fyrir mér hvort við náum með þessum skilyrðingum að setja einhverjar hömlur á það í íbúðabyggð.
Virðulegur forseti. Allt eru þetta mikilvæg atriði sem hv. þingmaður nefnir. Varðandi þær reglur sem gilda um gistiheimili og gistingu eru þær mjög skýrar og sveitarfélög og skipulagsyfirvöld, hvort sem það er í borginni eða annars staðar, hafa skýrt afmarkað í deiliskipulagi sínu hvar reka má gistihús og hótel og hvar ekki. Það er gríðarlega mikilvægt að ná utan um þetta vegna þess, eins og þingmaðurinn segir, að það getur skapast óþol hjá íbúum í venjulegu fjölbýlishúsi sem gera sér ekki grein fyrir því að íbúð er leigð út til skamms tíma í senn með ítrekuðu ónæði sem því getur fylgt. Þá er mikilvægt að fylgja húsaleigulögunum og fjöleignarhúsalögunum, sem eru reyndar á ábyrgð annars ráðherra en ég veit að hún [[Forseti hringir.]]hefur haft þessi mál til skoðunar.
Frú forseti. Mig langar að fara í gegnum þetta mál en eins og hér hefur komið fram hef ég aðeins áhyggjur af því. Ég skil hugmyndafræðina og tilganginn með frumvarpinu. Við höfum talað mikið um þessa svörtu atvinnustarfsemi og eflaust hefur farið fram töluverð vinna í starfshópnum til að reyna að ná utan um þennan vanda. Ég hef efasemdir um að frumvarpið geri það af því að ég sé ekki, eins og ég sagði áðan, hvatann í því fyrir fólk að breyta hegðun sinni. Ég held líka að það fólk sem leigir út íbúðirnar sínar eða húsið sitt líti ekki á sig sem glæpamenn eins og hæstv. ráðherra komst að orði og vilji stunda þetta með lögmætum hætti. Mér finnst ég ekki skynja í gegnum frumvarpið eitthvað sem dregur það upp á yfirborðið að fólk muni vilja skrá sig. Það kostar fyrirhöfn, það kostar peninga og því skyldi fólk þá gera það sem hefur komist upp með að stunda ólöglega atvinnustarfsemi? Þetta er vissulega ekkert annað en það, fólk hefur af þessu tekjur, hvort sem það er til skemmri eða lengri tíma. Ég velti þessu fyrir mér. Eins og hæstv. ráðherra sagði rétt áðan þá eru skýrar reglur um þetta en samt sem áður er mikið um ólöglega starfsemi. Á bls. 4 í frumvarpinu er fjallað um að leyfisveitendur gististaða á landinu, sýslumannsembættin, telji að fjöldi gististaða sé ranglega skilgreindur og hafi leyfi í röngum flokki. Til dæmis skrái margir starfsemi sína í flokki I fyrir heimagistingu, en þeir reki hins vegar íbúðagistingu eða gistiheimili. Við virðumst ekki ná utan um þetta í dag. Og mér finnst ekki koma fram í frumvarpinu eitthvað sem sýnir að við munum ná utan um þetta. Það kemur líka fram á þessari sömu blaðsíðu að það sé umfangsmikið verkefni að hafa eftirlit með þessum málaflokki og þörf á að tryggja fjármagn og mannafla. Ég tek undir þær áhyggjur. Eins og ég lýsti áðan höfum við sett lög og reglur í gegnum tíðina en svo eru miklir annmarkar á eftirfylgni. Ég sé mikla annmarka á eftirfylgni í þessum efnum og í sjálfu sér hefur ótrúlega fáum stöðum verið lokað miðað við hvað margir virðast stunda þessa starfsemi. Þá finnst mér engar viðbótarheimildir til handa lögreglu vera í frumvarpinu sem segja að hægt sé að grípa inn í og loka, þó að í 3. gr. sé heimild til handa sýslumanni til þess að afskrá heimagistingu ef einstaklingur hefur orðið uppvís að því að leigja út eignir til lengri tíma en átta vikna og jafnvel margoft. Þar er þá komin einhver skráning sem maður er brotlegur gagnvart eins og ég rakti hér áðan ef einhver leigir í leyfisleysi. Ég þekki þetta sem þingmaður. Þegar ég var kjörin á þing og flutti hingað þá var ég að leita mér að húsnæði. Mér stóð til boða húsnæði yfir sumartímann í einar 12 vikur og ég leitaði víða og stór hluti af því húsnæði var ekki skráð. Það eru auðvitað einhverjir sem eru í skóla, eru með húsnæði á leigu allt árið, en leigja svo til þriðja aðila allt sumarleyfið, þ.e. júní, júlí, ágúst, skólar jafnvel búnir í maí o.s.frv. Við erum líka með þessa starfsemi. Það er ekki beinlínis atvinnustarfsemi, heldur er viðkomandi að ná upp í tiltekna húsaleigu og kannski rúmlega það. Þetta er samt gert og eins og ég segi virðist ekki vera mikið eftirlit með því. Ég tek undir að hugmyndafræðin í frumvarpinu er góð, að reyna að ná utan um þessa svörtu starfsemi og ég styð það af því að ég held að það sé eitthvað sem þurfi að lagfæra. Það að leigja út lögheimili sitt og/eða aðra fasteign sem maður á til skemmri tíma er í sjálfu sér eitthvað sem fólk hefur gert og breytist kannski ekki mikið við það að þetta frumvarp verði samþykkt, eins og ég segi. Ég hef efasemdir um að fólk nenni að standa í því að skrá sig og borga fyrir það. Mig langar aðeins að fara í gegnum frumvarpið. Þar er fjallað um breytta flokkun veitingastaða og mér finnst það mjög jákvæð breyting þar sem í hluta eiga litlir veitingastaðir sem vilja hafa eldhúsið opið lengur en til kl. 23, en hafa þurft að borga fyrir það frekar hátt gjald miðað við veltu. Mér finnst mjög jákvætt að sú tímaviðmiðun sé tekin í burtu og umsögnin sett í hendur leyfisveitanda, sem eru garnan sýslumenn og sveitarfélög. Hér er einmitt talað um að Reykjavíkurborg hafi lagt skýrar línur hvað varðar opnunartíma veitingastaða og önnur sveitarfélög gætu tekið sér það til fyrirmyndar. Ég tek undir það. Ég held að þetta sé af hinu góða og verður kannski einmitt til þess að auka enn frekar fjölbreytta flóru veitingastaða, kannski sérstaklega á hinum minni stöðum. Hér er talað um að sýslumenn eigi að annast skráningu á vefsíðu sinni og einnig hluta eftirlits með skráningu og starfsemi heimagistinga og fjallað um að það kalli auðvitað á vinnu, mannafla og fjárframlag af hálfu sýslumannsembættanna. Hér er lagt til eitt stöðugildi hjá sýslumanninum í Reykjavík og það stafar væntanlega af því að mest af því húsnæði sem hér er verið að reyna að ná utan um er á stórhöfuðborgarsvæðinu. Eins og ég sagði áðan þá sé ég ekki fyrir mér hvernig það á að duga til. Í athugasemdum við 1. gr. er vitnað til þess að fólk hafi verið að gera átta daga leigusamninga til þess að komast undan því að falla undir lögin. Með 1. gr. er gerð breyting þar sem tekið er fram að lög um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald eigi við um gistingu sem boðin er ekki lengur en til 30 daga í senn. Þá þarf að gera breytingar á húsaleigulögum í frumvarpi sem félags- og húsnæðismálaráðherra á að leggja fram. Ég velti fyrir mér: Þarf að samþykkja það frumvarp áður en þessi lög taka gildi? Eða geta þessi lög tekið gildi með fyrirvara um að síðar verði frumvarp félags- og húsnæðismálaráðherra lagt fram? Ráðherra svarar því kannski þegar hún lokar umræðunni á eftir. Síðar í athugasemdum við 1. gr. er fjallað um lögheimili einstaklings og heimagistingu og rætt um skilgreiningu á heimagistingu. Hún verði miðuð við útleigu á mest fimm herbergjum og gistingu með mest tíu rúmum. Þar er verið að breyta í samræmi við byggingarreglugerð þar sem gerðar eru aðrar og ríkari kröfur til húsnæðis fyrir fleiri en tíu manns. Mér finnst það reyndar svolítið skondið að ég get sloppið við að vera t.d. með brunavarnarhurðir ef ég leigi út húsnæði fyrir tíu manns, en ef ég leigi út fyrir tólf þá þarf ég að vera með eldvarnarhurðir í öllu. Þetta finnst mér svolítið kjánalegt. En reglugerðin er samþykkt svona. Ég hafði nú orð á því á sínum tíma þegar ég las reglugerðina að mér fyndist þetta eiga að vera bara annaðhvort/eða. Mér finnst ekki að það eigi að fara eftir því hvort ég hýsi tíu manns eða tólf, ef ég leigi tíu manns sé í lagi að brunavarnir séu minni. Svo er annar liður hér, c-liður 1. gr., sem mér þykir líka ágætur, að ekki þyki lengur ástæða til að hafa sérstakan flokk fyrir gististaði sem hafa mínibar á herbergjunum. Mér finnst það kannski barn síns tíma sem er ágætt að taka á. Ég vil nefna aðeins 3. gr., hvort ég skilji hana rétt. Þar er talað um að skráningargjald vegna heimagistingar eigi að vera mjög hóflegt og einstaklingur þurfi að skrá sig á hverju almanaksári ef hann ætli sér að nýta húsnæði sitt til útleigu. En svo er í 10. gr. talað um aukatekjur í ríkissjóð, 8 þús. kr. heimagistingargjald. Er þetta það sama? Mér finnst þetta ruglingslegt. Ef þetta er sama gjaldið, af hverju er það þá tiltekið í báðum þessum greinum? Í umsögn fjármálaráðuneytisins er talað um 8 þús. kr. skráningargjald og að í lauslegri áætlun atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins sé gert ráð fyrir að tekjurnar geti orðið í kringum 4–8 millj. kr. á ári, sem eigi þá að dekka stöðugildi hjá sýslumanninum, að mér skilst, og umsýslu, fyrir utan kannski 3 millj. kr. sem koma til vegna forritunar- og kerfisvinnu í tengslum við vefsíðuna. Fjármálaráðuneytið gerir því ekki ráð fyrir neinum auknum kostnaði árlega. Ég velti þessu fyrir mér af því að í 3. gr. er talað um hóflegt gjald á hverju almanaksári en í 10. gr. er sagt að skráningargjald sé 8 þús. kr. Ég bendi á þetta og kannski er þetta eitthvað sem má lagfæra. Mig langar í lokin að koma inn á 5. gr. Ég ræddi aðeins um fjöleignarhús við ráðherrann í andsvari áðan. Hún vitnaði í að ef leigt væri út til lengri tíma færi með það eftir lögum um fjöleignarhús og allir eigendur í húsinu þyrftu að samþykkja. Segjum að ég keypti mér nú þrjár íbúðir í fjöleignarhúsi og hefði lögheimili í einni, barnið mitt í annarri og eitthvað slíkt, eins og hægt er að gera, og hvað ef ég væri að leigja þetta út? Þar sem ég bý í dag, á höfuðborgarsvæðinu, er svoleiðis íbúð í húsnæðinu sem er leigð út. [[Gripið fram í: … að samþykkja …?]]Ég hef ekki hugmynd um það, ég hef ekki kynnt mér það, en það er verið að leigja út íbúðina í tíma og ótíma. Í þessu tilfelli er ekki beinlínis ónæði af því, en af því ég er til þess að gera nýflutt í húsið þá veit ég ekki hvort eitthvert samþykki liggi fyrir af hálfu húsfélagsins um þetta. Það er ekki ónæði, það er ekki þannig, ég er bara að hugsa þetta upphátt og velti því fyrir mér hvernig við náum utan um þetta. Sums staðar er keypt þjónusta í stigagöngum og þá tekur viðkomandi íbúðareigandi þátt í því, þ.e. sá sem er að leigja út íbúð sína til lengri eða skemmri tíma, en sums staðar er það ekki þannig. Það geta komið upp áhyggjur varðandi það hvort viðkomandi taki þátt í því fjöleignarsamstarfi sem skapast í fjölbýlishúsum. Í 27. gr. laga um fjöleignarhús er ákvæði um breytingar á hagnýtingu séreignar og samþykki allra eigenda hússins, en síðan kemur fram, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. getur eigandi ekki sett sig á móti slíkri breytingu ef sýnt er að hún hefur ekki í för með sér neina röskun á lögmætum hagsmunum hans.“ Þetta þarf líka að hafa í huga. Í sömu grein er líka talað um breytta hagnýtingu sem ekki er veruleg, þá sé nægilegt að samþykki einfalds meiri hluta miðað við fjölda og eignarhluta liggi fyrir, en svo er líka komið inn á sérstaka truflun og allt það. Ég hef aðeins áhyggjur af þessum atriðum en þetta kemur kannski betur í ljós í umfjöllun nefndarinnar og vonandi gerir það það varðandi akkúrat þetta. Þeir þekkja það sem búa í fjöleignarhúsi að þar er mynduð hússtjórn og við þekkjum það sem höfum búið í fjölbýli að það er ekkert endilega þannig að allir séu virkir þátttakendur í sameigninni. Þetta getur skipt máli. Ef viðkomandi sækir ekki um leyfi þá er auðvitað hægt að kvarta og það er hægt að tilkynna o.s.frv. En ég velti fyrir mér hvernig eigi að ná utan um það ef maður á þarna lögheimili og segist vera að leigja ættingjum sínum o.s.frv., sem við þekkjum líka dæmi um eða ég þekki að minnsta kosti dæmi um svoleiðis. Eins og ég segi, mér finnst ég ekki beinlínis finna í frumvarpinu hvatann fyrir fólk til þess að breyta út af hegðun sinni í þessum efnum. En ég vona svo sannarlega að við náum betur utan um þennan markað því það er svo sannarlega full þörf á því.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir fór mjög vel yfir málið, enda þekkir hún þetta málefni mjög vel. Það kom fram í ræðu hennar að hún væri sátt og ánægð með tilganginn og hugmyndafræðina - og jafnframt fór hæstv. ráðherra mjög vel yfir málið í byrjun. Ég vil nota tækifærið hér og taka undir orð hennar. Ég er afar sáttur við meginefni frumvarpsins og tilgang þess og hugmyndafræði, það er í samræmi við meginniðurstöðu skýrslu Rannsóknarstofnunar atvinnulífsins þar sem svört atvinnustarfsemi er stórt vandamál í gistiþjónustu, fjöldi óskráðra og leyfislausra gististaða. Mig langar að spyrja hv. þingmann - hún hafði vissar áhyggjur af eftirliti og skráningu - hvort hún gæti upplýst mig betur um það, hvernig hún lítur á það mál.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvernig ég á að svara hv. þingmanni að öðru leyti en því að ég hef áhyggjur af því að þeir sem nú þegar stunda ólöglega starfsemi verði dregnir upp á yfirborðið með því sem hér er lagt fram en það kostar vinnu og fyrirhöfn og það kostar eftirlit. Það er kannski fyrst og fremst það. Ég veit að við verðum á einhvern hátt að ná til þessa fólks, höfða til samvisku þess, en ég veit ekki hvort við gerum það með aukinni umsýslu þess sjálfs. Vissulega er líka verið að reyna að einfalda kerfið. Það má ekki gleyma því að þarna er undirliggjandi að einfalda sumt í þessu leyfiskerfi. En ég hef ekki patentlausn í því hvernig við eigum að sækja fólk til að fá það til að skrá sig. Þess vegna hef ég líka áhyggjur af eftirlitsþættinum. Hvernig á lögreglan á höfuðborgarsvæðinu að pikka út einstaklinga sem ekki sækja um leyfi ef henni er ekki bent á þá? Ef lögreglan fær ekki tilkynningu um það þá veit ég ekki hvernig hún á að sækja fólkið og hvetja það til að sækja um leyfi. Sumt liggur fyrir, sérstaklega varðandi veitingabransann, það liggur fyrir en það er allt annað varðandi heimagistinguna, það er það sem maður hefur áhyggjur af. En ég hef ekki patentlausn á því hvernig við eigum að gera þetta. Þetta er tilraunarinnar virði, en þá þurfum við að vera meðvituð um að eftirlitsþátturinn er ekki nægjanlega sterkur í frumvarpinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir svör hennar. Ég tek undir það að eftirlitið þarf auðvitað að vera í lagi, en umfram allt þarf skráning og öll umsýsla að vera einföld. Ég held að það sé verulega til bóta og muni hjálpa til í þessum efnum. Mér finnst þetta frumvarp boða það og trúi því að það muni að einhverju marki bæta úr.
Frú forseti. Ég tek undir það, einhverjar leiðir þurfum við að fara. Skráning og umsýsla einföld; jú, vissulega skiptir máli að þetta sé einfalt. En ef ég ætla til dæmis að skreppa til útlanda í fjórar vikur eða eitthvað slíkt og leigja út íbúðina mína þá er ég ekki viss um að það sé fyrirhafnarinnar virði að borga fyrir það 8 þús. kr., fara inn á netið, skrá og skila o.s.frv. - og ég tala ekki um þá sem eru í íbúðaskiptum, það er kannski annar hlutur, fólk hagnast ekki beinlínis á því. Ég hef um það efasemdir, þrátt fyrir að þetta eigi að vera einfalt, að við drögum þetta fólk fram. Auðvitað viljum við frekar draga þá fram sem eru að leigja í lengri tíma, ekki bara í átta vikur heldur allan ársins hring. Ferðamannatíminn stendur nú allt árið og íbúar á höfuðborgarsvæðinu verða áþreifanlega varir við það. Það eru þeir íbúðareigendur sem við viljum reyna að ná til, þeir falla þá kannski í annan flokk en þann sem ég hef aðallega gert að umtalsefni, þ.e. þá sem leigja til skemmri tíma. Þetta skiptir allt máli. Þeir sem starfað hafa í þessum geira hafa kvartað yfir leyfisveitingaferlinu, að þú þurfir að fara á marga staði til að ganga frá hlutunum. Þetta er tilraun til þess að einfalda þann þátt og það er vel. Ég tek undir það að einhvers staðar þarf að byrja. Ég tel að eftirlitið sé ekki nægilega vel skilgreint til þess að við getum - ef við gefum okkur að frumvarpið verði að lögum á næsta ári - metið hvernig til hefur tekist að ári liðnu.
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu vona ég að það sem ég hafði hér uppi í andsvörum áðan hafi ekki fyllt hug hæstv. ráðherra því að ég sé á móti frumvarpinu eða hafi stórar athugasemdir við það. Auðvitað fagna ég því að verið er að einfalda þessi mál, fagna því mjög, og ég mun gera allt sem ég get, bæði hér í þessum sal og í atvinnuveganefnd, til þess að greiða leið þessa máls í gegnum þingið. Ég óttast hins vegar dálítið að við séum að byrja á öfugum enda. Ég held, og ég tel mig eiginlega hafa vissu fyrir því, að sú gisting sem þarna er tiltekin sé einungis toppurinn á ísjakanum í þessu máli. Ég tel reyndar, og hef nokkra vissu fyrir því, að við töpum mestu og að hættan sé mest hvað varðar óskráðar gistingar þar sem útleigan varir allt árið. Nú er það svolítið gamaldags, finnst mér, að fókusera á átta vikna gistingu yfir háannatímann vegna þess að allir vita að annatíminn í ferðaþjónustu er að lengjast gríðarlega mikið. Vöxturinn hefur verið gríðarlega mikill, eins og við vitum. Það er því í fyrsta lagi skylda okkar að huga að því að gistingin sem seld er hér á landi sé örugg; óskráð gistirými hafa ekki farið í gegnum nálarauga eldvarnaeftirlits. Við þurfum í öðru lagi að tryggja að gistirýmið sé þannig úr garði gert að ferðamenn sem nýta sér það vilji koma hingað aftur. Ég sagði í andsvari mínu áðan að óskráð gistirými hér á höfuðborgarsvæðinu væru jafnmörg og öll hótelherbergi, það var mér sagt af rekstraraðila í þessari grein. Ég hef hvatt hæstv. ráðherra til þess að taka höndum saman við kollega sinn, hæstv. innanríkisráðherra, og sjá til þess að þeim eftirlitsleiðum sem nú eru færar verði beitt jafnhliða því sem við afgreiðum frumvarpið. Ég vona sannarlega að sá tími sem það tekur að afgreiða málið verði ekki til þess að fresta því nauðsynlega eftirliti sem við þurfum að hafa með þessari grein. Ég hef hvatt bæði fyrrverandi og núverandi innanríkisráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og mun gera það enn og nú, til þess að gera gangskör að því að lögreglunni verði veitt fjármagn til þess að fara í alvörueftirlit með óskráðum gistirýmum. Ef maður flettir Airbnb tekur maður eftir því að mjög stór hluti þar er í leigu á heilsársbasis og er óskráður. Ég hef talað við fyrrverandi félaga mína í lögreglunni og ég hef spurt þá hvort það sé gerlegt að halda uppi eftirliti með þessum gististöðum samhliða hefðbundnu eftirliti lögreglu, þ.e. þegar menn eru bara í eftirlitsakstri. Menn hafa fullyrt við mig að það sé alveg hægt. Auðvitað er það alveg hægt vegna þess að heimilisföngin liggja fyrir. Það er auglýst á Airbnb og mér hefur verið sagt, af hálfu forustumanna Samtaka ferðaþjónustunnar, að SAF hafi sent heimilisfangalista til ráðuneytisins. Það ætti þá að vera hægur vandinn fyrir menn að taka hvert póstnúmer fyrir og ganga úr skugga um að gistimöguleikar í þeim póstnúmerum séu rétt skráðir og sekta menn sem ekki uppfylla það skilyrði. Ég hef líka heyrt, til dæmis á leigubílstjórum, að þeir séu að aka ferðamönnum að húsnæði sem líti alls ekki út fyrir að vera í því standi að hægt sé að leigja það út. Þá kemur aftur að því sem ég sagði hér áðan, við þurfum að tryggja að upplifun ferðamanna sé á þann veg að þeir vilji koma aftur og við þurfum að tryggja öryggi þeirra, fyrir utan það að við viljum auðvitað að þessi atvinnugrein skili sínu. Það er algjörlega óþolandi, ef rétt er, að svona stór partur af þessari starfsemi sé neðan jarðar, eins og sagt er. Það er bæði óþolandi fyrir þá sem standa sig, það er óþolandi fyrir atvinnugreinina, sem er orðin svo mikilvæg, að liggja undir þessum áburði, sem virðist vera meira en áburður. Þess vegna verðum við að tryggja að þessir hlutir séu í lagi og þessi starfsemi komi upp á yfirborðið. Ég hef líka ákveðna vissu fyrir því að þessir gististaðir sem ekki eru skráðir taki við kreditkortagreiðslum en séu ekki með neinn samning við innlend kreditkortafyrirtæki. Þeir eru með samninga við kreditkortafyrirtæki erlendis. Þeir nota svokallað paypal-kerfi. Það verður til þess að þessar greiðslur sjást aldrei á Íslandi. Aldrei. Og það er ekki hægt að rekja þær. Þess vegna hvet ég líka til þess að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að farið verði út í samvinnu við kreditkortafyrirtækin til þess að reyna að stemma þá á að ósi. Vegna þess að það er svo ótrúlega vont ástand í þessari grein. Ég hvet menn til þess að leiða hugann að því að um síðustu páska tæmdust allir hraðbankar í Reykjavík. Það skyldi þó ekki vera að ein ástæðan fyrir því sé sú að þegar ferðamenn vilja gera upp gistinguna með korti þá sé þeim gjarnan sagt: Nei, heyrðu, posinn er bilaður! Það skyldi ekki vera að sú staða hafi orðið til þess með öðru að hraðbankar tæmdust um síðustu páska? Í stuttu máli ætla ég að segja: Auðvitað mun ég gera mitt besta með öðrum til þess að greiða leið frumvarpsins hér í gegn, en ég vil ítreka hvatningu mína til hæstv. ráðherra í þá veru að nú þegar verði farið í að tryggja lögreglu fjármagn, ef það er það sem þarf, til þess að fara hús úr húsi í eftirlit með þessari starfsemi. Þetta skiptir okkur öll miklu máli, ástandið eins og það er núna er óþolandi. Þetta er gott skref í einföldun. Þetta er gott skref, en mér finnst svolítið eins og við séum að byrja á öfugum enda. Við þurfum að ráðast að þeim sem eru með óskráðar heilsársgistingar og reyna að fá þá upp á yfirborðið með einhverju móti. En að öðru leyti, eins og ég hefur áður sagt, mun ég gera mitt besta til þess að tryggja framgang þessa máls.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Ef ég vík orðum mínum fyrst að hv. síðasta ræðumanni þá tek ég alveg undir það með honum að það er algjörlega óþolandi, sérstaklega fyrir þá sem eru með allt í lagi, að liggja stöðugt undir ámæli fyrir að gera hlutina ekki löglega, það á við í þessari atvinnugrein eins og öllum öðrum. Einhvers staðar verðum við að byrja. Til að ná utan um málið eru nokkra leiðir. Þessi leið snýr að því að einfalda skráninguna, einfalda regluverkið til að hvetja fólk til þess að koma með þetta upp á yfirborðið, þessa tegund. Það er hún sem við erum að tala um hér. Þetta er fyrsta skrefið, næsta skref er þá næsti flokkur og stærri tegund gistingarinnar. Ég vonaðist til þess að við gætum komið með heildarendurskoðun á þessum lögum á þessu þingi, en hópurinn þurfti meiri tíma til að ná utan um verkefnið. Í staðinn fyrir að láta allt bíða vildi ég koma með það sem hópurinn var búinn að klára til að við gætum byrjað á þessari gistingu. Það hafa nokkur atriði verið rædd. Annars vegar eru það þeir sem eru í atvinnustarfsemi og leigja íbúðir, hvort sem þeir eru svo mikið undir yfirborðinu að þeir eru ekki lögaðilar heldur einstaklingar sem leigja húsnæði sitt ólöglega allt árið um kring eða ekki, eins og mér fannst hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir vera að tala um og hafa kannski mestar áhyggjur af. Við erum með þessu að reyna að ná til þeirra sem hafa kvartað mest yfir því hversu flókið kerfið er og kvartað yfir því að geta ekki með einföldum hætti skráð sig til þess að geta gert hlutina löglega. Ég er dálítið hugsi yfir umræðunni áðan hjá hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur um það hver hvatinn sé til að skrá sig, þetta sé fyrirhöfn. Þeir sem ég hef talað við og hafa verið í þessari stöðu eru akkúrat hinum megin. Af hverju er ekki hvati fyrir mig til að koma hér upp? Ég vil gera hlutina löglega. Ég held, og það er kannski bjartsýni af minni hálfu en það kemur þá í ljós, að þetta muni verða til þess að venjulega fólkið, sem er í þessu til að ná sér í aukatekjur hluta úr ári, muni koma hér. Varðandi eftirlitið. Það getur vel verið að það sé vanáætlað í þessu frumvarpi. Það er eitthvað sem ég hvet nefndina til að skoða. Auðvitað kostar það fjármuni. Ég bendi hins vegar á að það er þegar samstarf og hv. þingmaður benti á listana sem Samtök ferðaþjónustunnar hafa í gegnum tíðina afhent til að mynda skattstjóra og lögreglunni til að benda á eftirlitslausa gistingu. Það samstarf er enn við lýði hjá skattinum og á milli fleiri aðila í atvinnulífinu sem allir hafa það markmið að reyna að stemma stigu við þessari þróun. Ég hvet nefndina til að skoða það að bæta þurfi í eftirlitið. Hugsunin með þessu var að leyfa því að fara af stað á þennan hátt. Mér hugnast það betur persónulega vegna þess að mér finnst það ekki vænlegt fyrsta skref að lögreglan gangi íbúð úr íbúð og húsi úr húsi. Ég held að við ættum frekar að hefja þennan leiðangur með það að leiðarljósi að treysta fólki og hafa trú á hugmyndafræðinni, sem er að með einföldun á regluverkinu skapist hvatar hjá fólki til þess að koma málunum í lag. Það er það sem þetta mál gengur út á. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sagði: Það eru skýrar reglur núna en samt svindlar fólk. Mín skoðun er sú að það sé að hluta til vegna þess að kerfið er of flókið. Þegar verið er að sækja um leyfi fyrir lítið gistiheimili þarf að sækja um leyfi eins og um sé að ræða mörg hundruð herbergja hótel. Það vex fólki í augum, hvort sem það eru einstaklingar eða smáfyrirtæki. Þess vegna held ég að margt af þessu hafi farið undir yfirborðið. Þingmaðurinn spurði einnig hvort breyta þyrfti húsaleigulögunum núna til samræmis, eins og getið er um hér. Í vinnu við þessa frumvarpssmíð var gott samstarf og samvinna á milli ráðuneytis míns og velferðarráðuneytisins. Ég veit ekki betur, en bið þingmenn um að taka því með þeim fyrirvara að ég hef ekki kannað það eftir að frumvarpið kom fram, en að þessi ákvæði hefðu átt að koma inn í frumvörp hæstv. félagsmálaráðherra sem hefur þegar lagt fram breytingar á þessum húsaleigulögum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég heyri þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. Ég heyri að það er eftirlitið fyrst og síðast sem menn hafa áhyggjur af. Eins og ég segi hvet ég hv. atvinnuveganefnd til að skoða þau mál til hlítar og vona svo sannarlega að við getum náð að klára þetta fyrir vorið, fyrir sumartraffíkina. Þannig getum við metið reynsluna sem allra fyrst og haldið áfram og komið reynslunni ríkari á haustþinginu að framkvæmd þessa frumvarps með enn frekari endurbætur og enn frekari einföldun á regluverkinu, sem er þá víðtækari og nær til fleiri flokka gististaða, þannig getum við haldið áfram að ná utan um þennan vanda. Ég þakka þingmönnum fyrir umræðuna og vonast eftir góðum framgangi þessa máls innan nefndarinnar. [[Gripið fram í: Gott mál.]]