Virðulegi forseti. Ég vil byrja á, af því að ég náði því ekki í síðustu viku, að hrósa hv. þm. Róberti Marshall fyrir ræðu sem hann hélt þá undir þessum lið ef ég man rétt, þar sem hv. þingmaður sagði mjög skýrt að hann vildi að Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu. Ég held að grunnurinn að málefnalegri og upplýstri umræðu sé einmitt sá að menn taki umræðuna á þessu stigi. Ég held að ekki sé nokkur einasta leið að halda slíkri umræðu áfram án þess að hv. þingmenn, sem hafa haft öll tækifæri til að kynna sér hvað felst í að vera aðili að Evrópusambandinu, komi hreint fram og tali um hlutina út frá þeim skoðunum sem þeir hafa. Við erum í einhverjum séríslenskum samkvæmisleik sem gengur út á það að menn þykjast ekki kannast við hvað nákvæmlega felst í að vera í Evrópusambandinu og tala síðan út frá því. Ég veit ekki til að þessi leikur sé viðhafður annars staðar. Hingað kom hv. þm. Róbert Marshall og talaði mjög skýrt, skárra væri það nú að hv. þingmaður, sem hefur tekið þátt í umræðum um þessi mál og verið í stjórnmálum um langan tíma, væri ekki búinn að mynda sér skoðun um þetta stóra málefni. Ég vona að umræðan verði með þessum hætti, því að enginn vafi er um það að miklu betra er að ræða mál eins og þetta út frá staðreyndum heldur en út frá einhverju allt öðru. Þess vegna vildi ég, af því ég var á lista og komst ekki til að hrósa hv. þingmanni í síðustu viku, nota tækifærið og gera það núna.
Virðulegi forseti. Oft eru umdeild mál til umræðu í samfélaginu, en sjaldan hef ég orðið vitni að jafn hatrammri og einstrengingslegri umræðu og þeirri sem hefur skapast í kringum bólusetningar á síðustu dögum. Ég horfði á frétt um daginn á Stöð 2 þar sem Linda Blöndal tók viðtal við þriggja barna móður sem ákveðið hafði að bólusetja ekki yngsta barn sitt vegna gruns um að eldra barn hennar hefði brugðist illa við bólusetningu. Loksins sýnir fréttamaður smálit og gefur okkur innsýn í hina hlið málsins. Í stað þess að fagna lýðræðislegri umræðu eru viðbrögð við fréttinni að þagga niður í þeirri rödd. Ekki einungis er móðirin sem tekið var viðtal við uppnefnd sem einhver afdalavitleysingur, nú er ég að fegra orðræðuna, heldur er fréttamaður ásakaður um að vera ófaglegur, hlutlægur og líklegast á móti bólusetningum. Hvað er þetta annað en þöggun? Mér er hugsað til Bandaríkjanna eftir 11. september 2001 þar sem ekki mátti gagnrýna valdstjórnina án þess að vera uppnefndur „un-american“ eða „un-patriot“. Nú er ég ekki að kenna íslenskt heilbrigðiskerfi við valdstjórn Bandaríkjanna, en við sem samfélag erum komin á hálan ís þegar það þykir í lagi að þagga niður í samborgurum okkar með sams konar uppnefnum. Maður spyr: Af hverju er ekki hægt að ræða bólusetningar á yfirvegaðan hátt eins og hvert annað mál? Hvað er fólk svona hrætt við? Í lýðræðislegu samfélagi á fólk að hafa rétt á sinni skoðun og okkur ber að sýna þeim skoðunum umburðarlyndi og takast á um ólíka hugmyndafræði með heilbrigðri gagnrýni og virðingu. Ég skora á samborgara mína að opna umræðuna og bjóða alla velkomna til að taka þátt án hræðslu við að vera útskúfuð eða uppnefnd. Það hræðilegasta sem gæti gerst er að við gætum mögulega lært eitthvað hvert af öðru, sem er kannski ekkert svo hræðilegt.
Virðulegi forseti. Á mbl.is er í dag fjallað um nýja rannsókn á áhrifum heimilisofbeldis á börn. Það er margt áhugavert sem kemur fram í þessari rannsókn um það sem börn sem búa við heimilisofbeldi upplifa og samkvæmt erlendum rannsóknum má greina streitu hjá börnum sem búa við heimilisofbeldi sambærilega við þá sem börn upplifa á stríðshrjáðum svæðum. Það sem vakti athygli mína í þessari frétt, sem fjallar um rannsókn Margrétar Ólafsdóttur og Ingibjargar H. Harðardóttur sem báðar eru starfsmenn Háskóla Íslands, er að börnin sem voru til viðtals í rannsókninni kalla eftir aukinni fræðslu í skólum um heimilisofbeldi og áhrif þess á börn. Þetta finnst mér vera ákall sem við á Alþingi eigum að hlusta eftir og taka til okkar. Ég vil í þessu samhengi rifja upp að á síðasta kjörtímabili var farið af stað með Vitundarvakningu, sem hófst sem vitundarvakning um kynferðislegt ofbeldi og var fræðsluátak fyrir börn um kynferðislegt ofbeldi. Nafnið breyttist síðan í Vitundarvakningu um kynferðislegt, andlegt og líkamlegt ofbeldi gegn börnum. Í tillögum samráðshóps á vegum forsætisráðuneytisins var lagt til að útvíkka beinlínis þá vitundarvakningu í þeim anda sem UNICEF hefur lagt til um sérstakt ofbeldisvarnaráð þannig að við stöndum að fræðslu um ofbeldi fyrir börn á öllum skólastigum, fræðslu og forvörnum. Og það sem vekur athygli mína eftir að hafa séð þessar tillögur vorið 2013 er að þetta er það sem börnin sjálf sem hafa búið við heimilisofbeldi kalla eftir, þau kalla eftir fræðslu og forvörnum í skólum þannig að þau geti leitað til aðila innan skólakerfisins með sína reynslu. Ég held að þetta sé ákall sem við eigum að hlusta eftir. Við eigum að taka upp þá tillögu sem fyrir liggur, tryggja fjármagn til skólanna þannig að þeir geti staðið fyrir slíkri fræðslu og forvörnum. Verðmiðinn á slíku átaki er 10 millj. kr. Það er ekki hátt verð [[Forseti hringir.]]til að koma til móts við jafn alvarlegt vandamál og heimilisofbeldi er.
Virðulegur forseti. Verkefnið afnám hafta er mér hugleikið og við minnihlutaflokkarnir á þingi verðum með opinn fund um afnám hafta á morgun í Iðnó og eru allir velkomnir. Í gær tókst mér með hugleiðingum mínum um afnám hafta að koma hæstv. forsætisráðherra úr jafnvægi og nú ætla ég að freista þess að koma hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, úr jafnvægi líka með sams konar hugleiðingum. Í mínum huga snýst afnám hafta um að afnema höft, að koma á frjálsum fjármagnsflutningum milli Íslands og umheimsins. Það verður að gera þannig að það efli traust á hagkerfinu til langs tíma og sé í samræmi við markmið um langtímastöðugleika. Ég er enginn sérstakur talsmaður kröfuhafa í þessu verkefni, eins og ég var vændur um í gær. Ég tel að við ættum að skoða leiðir eins og t.d. útgönguskatt mjög vel og með opnum huga. Ég held að það geti verið álitleg leið en hún er mjög róttæk. Hún snýst um að skattleggja eigur úti um allar koppagrundir í útlöndum og hérlendis og það þarf sterk pólitísk bein til að fara þá leið. Ég velti því fyrir mér og ég hef heyrt fyrir því sterk rök að það geti veikt stöðu okkar og verið slæmt bæði hagfræðilega og lagalega að líta á útgönguskatt eða aðrar leiðir til þess að afnema höft sem einhverja sérstaka leið til að afla tekna fyrir ríkissjóð. Mér finnst þeirra sjónarmiða gæta hjá hæstv. forsætisráðherra að hann vilji einhvern veginn reyna að græða á öllu saman, reyna að græða á afnámi hafta. Ég vil spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson hvort hann telji varhugavert að nálgast verkefnið, afnám hafta, með þeim huga að hægt sé að græða mörg hundruð milljarða á því, hvort það sé varhugavert bæði út frá hagfræðilegum sjónarmiðum [[Forseti hringir.]]og lögfræðilegum, og eins líka, sem er ekki ólíklegt, [[Forseti hringir.]]að ef fyrir safnast digrir sjóðir í Seðlabanka Íslands að afloknum þessum aðgerðum, [[Forseti hringir.]]hvað mundi hann vilja gera við þá peninga.
Virðulegi forseti. Það er velkomið að koma hingað í pontu og reyna að svara spurningum hv. þingmanns. Ég verð samt að játa undrun mína á því að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson skuli beina til mín spurningu varðandi afnám hafta. [[Gripið fram í: Þú ert aðalmaðurinn.]]Eins og hv. þingmanni og fleirum er kunnugt er afnám hafta ekki á forræði efnahags- og viðskiptanefndar og ég er ekki aðalmaðurinn í afnámi hafta. [[Gripið fram í: Víst.]]Þetta er á borði ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin hefur haft formlegan hátt á því hvernig hún upplýsir þingmenn með sérstakri [[Gripið fram í: … til nefndanna.]]nefnd þar sem menn eru [[Gripið fram í.]]bundnir trúnaði - fyrirgefið, forseti, fæ ég kannski meiri tíma til að svara spurningunni? Það er sem sagt sérstök nefnd sem í situr meðal annarra hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, sem beinir til mín spurningum, en hann situr í báðum þessum nefndum, efnahags- og viðskiptanefnd og í sérstakri nefnd þingflokkanna, sem er bundin trúnaði, og hann fær að spyrja spurninga þar beint og milliliðalaust um það sem honum liggur á hjarta. Ég er því jafn vel upplýstur og þingmaðurinn um þetta ferli, allan þann undirbúning og allt það sem til stendur, en ég er ekki í færum til að svara. Hins vegar fannst mér hæstv. forsætisráðherra svara mjög vel í gær spurningum hv. þingmanns. Ég treysti mér ekki til að upplýsa neitt frekar um þetta en þar var gert. Það er að sjálfsögðu hagur kröfuhafa að fá sem mest út úr þessum skiptum og að hagur þeirra verði ekki skattlagður. Það er óhjákvæmilegt að ef kröfuhafarnir fá sem mest fær þjóðin minna og þeir sem búa í landinu og lífskjör hér geta skerst mjög mikið. Þetta er einfaldlega hagsmunatogstreita og mjög mikilvægt að vanda til verks. Þess vegna er ábyrgðarhlutur að vera að reka mjög á eftir verkinu. Við viljum frekar að það verði gert vel og ég held að allir þingmenn séu sammála um að það verði að vera vandað. Hér eins og annars staðar gildir það að ekki er hægt að saga tvisvar, [[Forseti hringir.]]þess vegna er betra að mæla þetta [[Forseti hringir.]]eins vandlega og mögulegt er.
Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum mánuðum kynnti hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrirhugaðan flutning á höfuðstöðvum Fiskistofu frá Hafnarfirði til Akureyrar. Um var að ræða 15–20 störf og flutningurinn átti að eiga sér stað á löngum tíma. Gert var ráð fyrir að höfuðstöðvar Fiskistofu yrðu komnar til Akureyrar fyrir 1. júlí 2015 og að flutningi lyki að öllu leyti fyrir janúar 2017. Á svipuðum tíma og sú umræða átti sér stað misstu tíu manns við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri störf sín. Lítið heyrðist um það mál í fjölmiðlum. Nokkur opinber störf hafa horfið á síðustu missirum frá Höfn í Hornafirði. Ekki orð í fjölmiðlum, hvað þá hér í þingsal, þó svo að atvinnutækifæri séu mun færri á þeim stöðum en á höfuðborgarsvæðinu og hvert starf því í raun verðmætara. Reynslan hefur líka sýnt okkur að þegar opinber störf hverfa á landsbyggðinni koma þau ekki þangað aftur. Það er ekki svo á höfuðborgarsvæðinu. Mér þótti umræðan um Fiskistofu skrýtin. Við getum deilt um aðferðafræði flutnings opinberra stofnana, en það er óumdeilanlega hagur okkar allra að landinu sé öllu haldið í byggð. Liður í því er að byggja upp grunnþjónustu, fjarskipti, samgöngur og síðast en ekki síst að flytja opinber störf frá höfuðborg til landsbyggðarinnar samhliða því að skapa önnur atvinnutækifæri í landinu. Norðmenn hafa rekið mjög öfluga byggðastefnu um árabil og með henni náð að snúa byggðaþróun við í Noregi. Við eigum að horfa til Norðmanna og vera óhrædd við að nýta þær leiðir sem best hafa gefist þar. Okkar sameiginlegu hagsmunir felast í því að nýta öll landsins gæði til sjávar og sveita. Þá verður fólk að geta búið um allt land.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að auglýsa eftir samfélagslegri ábyrgð stærstu fjármálastofnana landsins. Í gær var tilkynnt að hagnaður Arion banka á síðasta ári hefði numið 28,7 milljörðum kr. sem er tvöfalt meira en árið á undan. Í gær var líka tilkynnt að hagnaður Íslandsbanka á síðasta ári hafi numið tæpum 23 milljörðum kr. sem er svipað og árið á undan. Þetta er glæsilegur árangur og full ástæða til að óska þessum stóru og mikilvægu fjármálastofnunum til hamingju með árangurinn. Arion banki greiddi um 8 milljarða kr. í arð til eigenda sinna í fyrra. Væntanlega verður arðgreiðslan mun hærri í ár, jafnvel helmingi meiri. Til hamingju, eigendur Arion banka, sem reyndar eru flestir andlitslausir. Stóru bankarnir státa sig af samfélagslegum skyldum eða samfélagslegri ábyrgð. Hugtökin eru teygjanleg og það er jafnvel til staðar ákveðinn ómöguleiki þegar þau eru skilgreind. Það hefur því gjarnan verið til siðs að klára málið með því að veita nokkra styrki til góðra málefna. Það fer hins vegar minna fyrir ábyrgð bankanna gagnvart viðskiptavinum sínum, viðskiptavinum sem halda þessum stofnunum gangandi á einn eða annan hátt. Í nánast verðbólgulausu landi lætur Arion banki íbúðakaupendur borga allt að 8% ársvexti á óverðtryggðum lánum. Ársvextir af kreditkortalánum eru 12%. Ef maður ætlar að leggja pening inn á reikning hjá Arion banka býður bankinn upp á vexti frá 0,1% og upp í u.þ.b. 1%. Tölurnar frá Íslandsbanka eru ekki svo ólíkar. Það er stundum talað um vaxtaokur. Það má nota það orð um viðskiptahætti bankanna. Á meðan stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins berjast við að bæta lífskjör almennings eru bankarnir alltaf með allt sitt á þurru. Hinn almenni borgari hefur ekkert val. Hann þarf að eiga viðskipti við stofnanir sem hafa aðeins eina hagsmuni að leiðarljósi, eigendanna. Hjá þeim er samfélagsleg ábyrgð bara klisja.
Hæstv. forseti. Í opinberri umræðu, hvort sem er í fjölmiðlum og stundum á Alþingi, fer meira fyrir, að mér finnst alla vega, neikvæðum fréttum en góðum. Þess vegna langar mig til þess að fara hér með nokkrar góðar fréttir. Svo vildi til að í kjördæmaviku nýliðinni heimsótti ég nokkur mjög framsækin fyrirtæki í Suðvesturkjördæmi og á höfuðborgarsvæðinu. Þessi fyrirtæki eiga það öll sameiginlegt að byggjast á íslensku hugviti, þ.e. framleiðsla þeirra byggist á íslenskum hugmyndum sem hafa orðið að verðmætri söluvöru. Þau byggja hvort tveggja á þjónustu við hefðbundna atvinnuvegi, t.d. að selja íhluti og vinnslulínur fyrir sjávarútveg, og á öðru. Öll þessi fyrirtæki áttu það sammerkt að vera stofnuð um 2003, 2004, koma fram með framleiðsluvöru 2009 eða síðar og hafa vaxið sem betur fer alveg gríðarlega og eru enn í vexti. Í eitt fyrirtæki kom ég þar sem starfsmenn voru 14 árið 2010 en eru 50 núna og er enn að fjölga, fyrirtæki sem selur íhluti í dísilvélar til þess að auka hagkvæmni þeirra, sparnað, orkunýtingu og minnka mengun. Það vakti sérstaka athygli mína þegar ég kom í fyrirtæki sem var bara hugmynd 2001, kom fram með framleiðsluvöru 2009, sem núna er seld í öllum heimsálfum nema á Suðurheimskautinu. Þar eru 40 manns við störf, 100 manns erlendis að selja. Það sem vakti mesta athygli mína var að eigandi fyrirtækisins og frumkvöðullinn, sagði: Vöxtur þessa fyrirtækis hefði aldrei orðið jafn mikill og raun ber vitni [[Forseti hringir.]]nema vegna þess að fyrirtækið er íslenskt, út af því [[Forseti hringir.]]að Ísland er betra vörumerki en við gerum okkur [[Forseti hringir.]]almennt í hugarlund. Ég held að sé hollt fyrir okkur að [[Forseti hringir.]]hugleiða þetta og [[Forseti hringir.]]hætta að tala niður það sem er íslenskt.
Virðulegi forseti. Við þingmenn fengum senda áskorun frá Samfok vegna skólastefnunnar skóla án aðgreiningar þar sem m.a. er farið inn á það að þjónusta og stuðningur við börn með hegðunarvanda, kvíða eða geðræn vandamál eða þroskahamlanir er engan veginn viðunandi. Þar er rætt um biðlistann á BUGL og Þroska- og hegðunarstöð og Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins en biðtíminn núna er meira en ár. Einnig er líka algengt að bið eftir tíma hjá talmeinafræðingum sé um 12–18 mánuðir. Í þessu sambandi langar mig að víkja að frumvarpi sem félags- og húsnæðismálaráðherra hefur lagt fram sem á að sameina ýmsar ólíkar stofnanir er koma að málum barna og fullorðinna og afar skiptar skoðanir eru um. Það kemur fram í mörgum umsögnum, m.a. frá Félagi barna- og unglingageðlækna, að frumvarpið geti haft víðtæk áhrif á þjónustu við börn með þroskaraskanir og það sé skref í ranga átt að sameina þjónustu sem hefur verið veitt börnum og unglingum í eina miðstöð sem sinni öllum aldurshópum. Barnaverndarstofa leggur líka til að horfið verði frá fyrirhugaðri sameiningu og bendir á að álag á Greiningar- og ráðgjafarstöðina sé nú þegar mikið og fjölda mála vísað frá. Barnaheill segir að greiningarstöð sé forsenda þess að börn njóti þeirrar þjónustu sem þau þurfa til að geta notið menntunar og besta mögulega heilsufars og minnir á að allar ákvarðanir ríkisins, þar á meðal löggjafans, þurfi að gæta að sjónarmiðinu um það sem er barni fyrir bestu. Í umsögn við frumvarpið kemur fram frá fjármálaráðuneytinu að ekki liggi fyrir rekstraráætlun fyrir sameiginlega stofnun af hálfu velferðarráðuneytisins en samkvæmt lauslegu mati þess gæti uppsafnaður ávinningur af sameiningunni orðið samtals um 100 millj. kr. á árunum 2015–2020. Gert er ráð fyrir 9% starfsmannaveltu á þessu tímabili og samrekstur hugbúnaðar- og upplýsingakerfa skilar um 20 millj. kr. hagræðingu. Sem sagt sparnaður í sveltu kerfi. Samfok skorar á sveitarfélög og ríki að bregðast við og uppfylla ákvæði laga og barnasáttmála um stuðning og þjónustu við börn því að þann tíma sem barn er án greiningar eða þjónustu er erfitt að bæta upp síðar. Börn eru minnihlutahópur í samfélaginu, hópur sem ekki hefur sterka rödd og því er mikilvægt að til staðar séu stofnanir sem hafa það hlutverk sérstaklega að gæta að þeim og veita [[Forseti hringir.]]þeim þjónustu. Virðulegi forseti. Sá hópur sem nýta þarf þá þjónustu sem hér um ræðir [[Forseti hringir.]]þarf ekki á því að halda að mál þeirra séu sett í [[Forseti hringir.]]það uppnám sem fylgir áðurnefndu frumvarpi.
Herra forseti. Ég sé ástæðu til að vekja athygli á því að íslensk stjórnvöld hafa ekki orðið við tilmælum Evrópunefndar gegn kynþáttafordómum á þann hátt að nefndin telji það ásættanlegt og við sætum nú ákúrum fyrir. Við erum að vísu hætt að fá ákúrur fyrir að leyfa ekki einstökum trúarhópum að byggja sín bænahús þar sem úthlutað hefur verið lóð undir mosku og rússnesku rétttrúnaðarkirkjuna og hof ásatrúarmanna og hvað það nú er, en að því var fundið á umliðnum árum. En nú er það einkum tvennt sem nefndin gagnrýnir og átelur íslensk stjórnvöld fyrir seinagang í og það er að hafa annars vegar ekki leitt í lög fortakslaust bann við mismunun og hins vegar að hafa ekki tekið upp í hegningarlög ákvæði um að meta beri til refsihækkunar ef kynþáttafordómar liggja að baki brotum. Ráðherra er sagður vera að undirbúa viðbrögð en nefndin hefur séð á þau spil og telur þau ekki fullnægjandi. Þetta er fremur dapurlegt og ég tel ástæðu til þess að Alþingi sé meðvitað um þessa stöðu, það er auðvitað ekki bara framkvæmdarvaldsins að sjá um að þetta sé í lagi. Evrópuráðið er framvörður mannréttindabaráttu og baráttu á því sviði í Evrópu, samanber mannréttindasáttmála Evrópu og Mannréttindadómstól Evrópu. Þess vegna er það dapurlegt fyrir okkar þjóðþing sem aðila að þeirri samkundu að þurfa að sitja uppi með ákúrur af þessu tagi, sumpart eingöngu vegna sleifarlags, trassagangs. Það er að sjálfsögðu ekki flókið mál að taka í lög fortakslaust bann við mismunun og það er heldur ekki flókið að taka inn í hegningarlög að líta beri til þess til refsihækkunar ef kynþáttafordómar liggja að baki brotum á viðkomandi lögum. Hér þurfum við Íslendingar að taka okkur tak.
Virðulegur forseti. Einn af þeim virkjunarkostum sem meiri hluti atvinnuveganefndar freistar nú einhliða að láta flytja yfir í nýtingarflokk rammaáætlunar án faglegrar skoðunar er Hagavatnsvirkjun. Í tveimur umsögnum sem Íslensk vatnsorka hefur skilað inn til atvinnuveganefndar í því umsagnarferli sem nú stendur yfir segir frá því að búið sé að hanna svokallaða rennslisvirkjun á svæðinu sem sé mun umhverfisvænni kostur en áður hefði verið stefnt að. Það feli í sér að í Hagavatni og í virkjuninni verði stöðugt vatnsyfirborð sem muni hafa mjög heftandi áhrif á sandfok á svæðinu, en svæðið er eitt af helstu uppfokssvæðum landsins. Gott og vel. Í millitíðinni, á milli þess sem þessar tvær umsagnir hafa borist atvinnuveganefnd, hefur borist skýrsla frá verkfræðistofunni Mannvit til verkefnisstjórnar um sömu virkjun sem unnin var fyrir sama fyrirtæki, þ.e. Íslenska vatnsorku. Þar greinir frá því að um hefðbundna toppaflsvirkjun sé að ræða, toppaflsstöð, sem felur í sér að vatnsborðssveifla á svæðinu verði fimm metrar. Það felur í sér að vatnið, sem er fimm ferkílómetrar, verði stækkað upp í 23 ferkílómetra og fari niður í 17 ferkílómetra, og mun þess vegna hafa þær afleiðingar að uppfok og sandfok á svæðinu mun margfaldast miðað við það sem nú er. Það hlýtur að vera í verkahring meiri hluta atvinnuveganefndar, ætli hún að halda þessu leikriti sínu áfram hvað varðar rammaáætlun, að ganga úr skugga um það hvers lags virkjunarkostur sé þarna á ferðinni og athuga og tryggja að það sé ekki verið að fífla þingið með misvísandi upplýsingum um hvað menn ætli sér að gera með skelfilegum afleiðingum fyrir allt suðvesturhornið og landið allt.
Hæstv. forseti. Um leið og ferðamönnum fjölgar hér á landi, telja hátt í milljón á ári, og við aukum markaðssetningu landsins yfir vetrartímann, höfum áhyggjur af umgengni og ágangi á náttúruna og hvort við framleiðum næg matvæli til að mæta þeirri aukningu og veita íbúum landsins lágmarksþjónustu, þá fellur öryggið í skuggann. Á kynningu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra á náttúrupassanum í Borgarnesi fyrr á þessu ári kom meðal annars fram í umræðum hvers vegna við horfum ekki meira á stýringu ferðamanna um landið, þ.e. að beina þeim á eftirtektarverða staði sem hafa ekki lent illa í ágangi af aðsókn ferðamanna. Á sunnudaginn síðasta lentu tugir ferðamanna í vanda í vonskuveðri á Suður- og Suðausturlandi. Rúður brotnuðu og fólk sat kalt klukkustundum saman inni í bílum á meðan fennti inn í þá. Það var heppni að ekki fór illa, en það sem af er þessu ári hafa björgunarsveitirnar fengið um 300 útköll, sem er miklu meira en á sama tíma á síðasta ári. Yfirlögregluþjónn á Hvolsvelli hummaði þetta vel saman þegar hann sagði að lögreglan væri of fáliðuð, því að fjölgun lögreglumanna hefur ekki haldist í hendur við þá gríðarlegu fjölgun ferðamanna sem nú er orðin og stefnir í að verða enn meiri. Um leið og við viljum auka tekjur og verðmæti landsins með heimsóknum ferðamanna megum við ekki gleyma undirstöðum eins og löggæslu og þá má aukning ferðamanna ekki bitna á þeirri þjónustu sem landsmenn greiða fyrir og eiga rétt á að fá. Það eru mörg verkfæri sem við getum bætt til að hjálpa lögreglu og draga úr útköllum björgunarsveita við hættulegar aðstæður, til að mynda þær slár sem loka vegum. Þrátt fyrir að menn á vegum Vegagerðarinnar sjái um að setja þær niður eru allt of margir sem reyna að sneiða hjá þeim og komast áfram ferða sinna og lenda þá í vandræðum sem eru okkur dýrkeypt sem þjóð. Björgunarsveitir eru sjálfboðaliðasamtök og þó svo að fólk sem innan þeirra starfar launalaust geri það af heilum hug þá eigum við ekki að treysta svona mikið á þær sveitir eins og við gerum, treysta á að þær séu alltaf til taks til að bjarga þeim þætti í samfélagsstoðinni sem er í lamasessi. [[Forseti hringir.]]Fyrst við ráðamenn viljum hugsa fyrir uppbyggingu ferðaþjónustu í landinu megum við ekki gleyma stoðum og öryggi allra.
Virðulegur forseti. Það á að vera okkur verulegt áhyggjuefni að Ísland skuli ekki vera einn af helstu valkostunum þegar kemur að risafjárfestingu í alþjóðlegu gagnaveri. Það vekur auðvitað athygli í því sambandi að ekki skuli hafa verið svarað bréfum, að forustumenn skuli ekki hafa verið tilbúnir til þess að skýra jákvæða afstöðu landsins til slíkra fjárfestinga með afgerandi hætti en jafnvel þó að við látum það vera á það að vera okkur sérstakt áhyggjuefni þegar horft er til þess að þó að við njótum að ýmsu leyti forskots frá náttúrunnar hendi þegar kemur að náttúrulegri kælingu fyrir starfsemi eins og gagnaver, þegar kemur að grænum auðlindum sem eru eftirsóknarverð orka fyrir slík gagnaver, er það Danmörk sem hvorki býr að meiri náttúrulegri kælingu en við né hefur yfir að ráða grænum orkuauðlindum og býður heldur ekki upp á ívilnanir fyrir slíkar fjárfestingar verður engu að síður fyrir valinu. Önnur lönd og sunnar en við og fátækari að orkuauðlindum eru líka líklegri valkostir. Þess vegna blasir við að það eru pólitískar ákvarðanir sem við höfum tekið um staðsetningu landsins, smæð efnahagskerfis okkar, smæð gjaldmiðils okkar og stöðu okkar í heiminum sem eru hér áhrifavaldur. Það á að vera okkur verulegt viðvörunarmerki þegar í einum mánuði berast fréttir af því að [[Forseti hringir.]]alþjóðlegt fyrirtæki hér staðsett [[Forseti hringir.]]ákveði að fara úr landinu, [[Forseti hringir.]]fréttir birtast um að við séum ekki valkostur fyrir alþjóðlega fjárfestingu í tæknigeiranum og þegar [[Forseti hringir.]]fyrirtæki sem eru að ná á legg flytja úr landi til að fá fjármögnun og eðlilegt viðskiptaumhverfi.
Virðulegi forseti. Bara örstutt í upphafi um það sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á. Ég held að við hv. þingmaður hljótum að vera sammála um að það sé mikilvægt að við aukum á næstu árum orkuframleiðslu, framleiðslu sjálfbærrar grænnar orku, til að geta boðið fleiri gagnaver og fleiri fyrirtæki velkomin hingað til lands. Hv. þingmaður verður þá væntanlega bandamaður stjórnarliða í því þegar þar að kemur. Það sem ég ætlaði að tala um er það sama og hv. þm. Karl Garðarsson kom inn á, hagnaður bankanna. Arion banki gerir ráð fyrir að skila 28,7 milljarða hagnaði og Íslandsbanki 23 milljarða hagnaði. Ég held að við séum öll orðin svolítið ónæm fyrir tölum, en við getum sett þessar tölur í samhengi. Það hefur verið umræða að undanförnu um að ljósleiðaravæða allt landið. Það væri hægt að ljósleiðaravæða allt landið tíu sinnum fyrir þá upphæð sem þessar tvær fjármálastofnanir, sem eru í eigu erlendra kröfuhafa, greiða sér nú í arð. Á sama tíma skila þessar fjármálastofnanir ekki stýrivaxtalækkun til almennings þegar stýrivextir eru lækkaðir hérna. Vaxtamunur Arion banka jókst um 0,2% um síðustu áramót og hjá Íslandsbanka um 0,15%. Arion hækkaði vexti á verðtryggðum lánum samhliða því. Okkur tókst vissulega að endurreisa hérna bankakerfið, en við hljótum að spyrja okkur þegar við skoðum þetta: Tókst okkur að endurreisa bankakerfi sem tryggir hagsmuni almennings og eðlilega samkeppni? Dæmi hver fyrir sig af þessum tölum. Það er að minnsta kosti alveg ljóst að það var full ástæða til að láta þrotabú föllnu bankanna, sem eiga í dag reiðufé upp á 1.400 milljarða og eignir upp á 2.500 milljarða, greiða eðlilega skatta til samfélagsins eins og þessi ríkisstjórn ákvað að gera í síðustu fjárlögum vegna þess að nú fá þessi þrotabú þessar arðgreiðslur greiddar. Það er full ástæða til að ganga lengra hvað þetta snertir og að þrotabúin greiði hér hærri skatta, bæði í formi þeirrar skattheimtu [[Forseti hringir.]]sem verið hefur til umræðu, útgönguskatta hugsanlega eða bara hærri skatta almennt vegna þess að þrotabúin, í gegnum þau dótturfyrirtæki sem þau eiga, [[Forseti hringir.]]eru ekki að skila þessu til almennings í gegnum [[Forseti hringir.]]Arion banka og Íslandsbanka.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að gera að umræðuefni störf þingsins vegna þess að ég er enn mjög hugsi eftir uppákomu sem varð hér í gær þegar við ræddum um kerfisáætlun í raforkulögum. Það kom mjög hörð gagnrýni til atvinnuveganefndar frá umhverfis- og samgöngunefnd sem var umsagnaraðili í málinu og atvinnuveganefnd ákvað að hunsa algjörlega það álit og ekki einu sinni birta það með sínu né heldur virða það til svars sem þar kom fram. Þetta var gagnrýnt hér í gær og óskað eftir því að menn gæfu einhver efnisleg svör við þeirri gagnrýni sem meiri hluti og minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar höfðu við málið. Því var svarað með miklum skætingi af hálfu formanns atvinnuveganefndar þannig að umhverfis- og samgöngunefnd hefði hreinlega unnið málið illa. Ég er þeirrar skoðunar að svona eigum við ekki að tala hvert til annars, heldur eigum við að taka efnislega til athugunar þær athugasemdir sem félagar okkar í öðrum nefndum gera við þau mál sem verið er að vinna. Við ættum að láta þetta mál kenna okkur ýmislegt, í fyrsta lagi það að við þurfum að setja okkur einhverja umgjörð um það með hvaða hætti samskipti nefnda í þinginu eigi að vera þannig að umsagnarnefndir viti stöðu sína gagnvart nefndinni sem vinnur síðan með málið og hvað nefndinni er nákvæmlega falið að gera. Ég tel líka að af hinu snautlega nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar gagnvart þessu máli megi læra að setja eigi einhvers konar leiðbeiningar fyrir nefndirnar um það með hvaða hætti þær eigi að ljúka málum. Í þessu nefndaráliti er í engu reynt að svara þeirri hörðu gagnrýni sem fram kemur á málið, m.a. um óskýrleika og kæruleiðir. Það þýðir að málið fer vanreifað af stað, illa undirbúið og við hendum því út í stjórnsýsluna til að vinna með það án þess að hún hafi fengið svör við þeirri gagnrýni [[Forseti hringir.]]sem hún hefur lagt fram. Ég tel að þetta tvennt þurfi að leiða af þessu máli. Svo sé ég að það er ekki á dagskrá hér og ég ber þá þær væntingar til þess að [[Forseti hringir.]]það sé vegna þess að menn séu að skoða óskir okkar um að það verði tekið aftur inn áður en 2. umr. er lokið.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001, og lögum um neytendalán, nr. 33/2013, með síðari breytingum. Frumvarpið er samið með hliðsjón af tillögum nefndar sem falið var að endurskoða bann íslenskra laga við gengistryggingu og útfæra varúðarreglur vegna hættu sem fjármálakerfinu stafar af erlendum lánum. Í nefndinni sátu fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins, innanríkisráðuneytisins, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Meginmarkmið frumvarpsins er að styðja við áform íslenskra stjórnvalda um losun fjármagnshafta og draga úr óstöðugleika sem íslensku fjármálakerfi stafar af erlendum lánum. Tilurð frumvarpsins má einnig rekja til sjónarmiða Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, sem fram koma í rökstuddu áliti frá 22. maí 2013. Stofnunin álítur að fortakslaust bann við gengistryggingu lána í íslenskum krónum sé ekki í samræmi við meginreglu EES-samningsins um frjálst fjármagnsflæði. Í frumvarpinu er því lagt til að opnað verði á heimildir til að veita umrædd lán og að þau verði framvegis meðhöndluð sem erlend lán. Um mitt ár 2010 komst Hæstiréttur Íslands að þeirri niðurstöðu að ákvæði VI. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, stæðu því almennt í vegi að lánveitendur veittu lán í íslenskum krónum með skilmála um að lánsfjárhæðin væri bundin við gengi erlendra gjaldmiðla en jafnframt að lögin reistu ekki skorður við lánum í erlendum gjaldmiðlum. Eftir að niðurstaðan lá fyrir risu fjölmörg dómsmál þar sem lántakar freistuðu þess að hnekkja efni skuldbindinga sinna á þeirri forsendu að lánin sem þeim hefðu verið veitt væru gengistryggð og teldust því ekki vera lögmæt erlend lánveiting. Ekki er óvarlegt að ætla að upphaf málaferlanna hafi mátt rekja til þeirrar óhagstæðu gengisþróunar sem varð í aðdraganda bankahrunsins. Enda þótt aðgreiningin á milli gengistryggðra lána í íslenskum krónum og lána í erlendum gjaldmiðlum hafi í dómum Hæstaréttar haft úrslitaáhrif á réttarstöðu einstakra lántaka bera dómarnir með sér hversu erfitt getur verið að skilja á milli umræddra lánategunda. Verður að ætla að sá dráttur hafi meðal annars gefið löggjafanum tilefni til að lengja fyrningarfrest uppgjörskrafna vegna ólögmætrar gengistryggingar á 143. löggjafarþingi, samanber lög nr. 38/2014. Þá varpa dómarnir ljósi á hversu rík samsvörun er á milli umræddra lána, bæði með tilliti til fjármögnunar þeirra og í annan stað þeirrar áhættu sem af þeim stafar, ekki síst þegar lántakar með tekjur í íslenskum krónum eiga í hlut. Gjaldeyrisáhætta er almennt fólgin í því að við lækkun á gengi íslensku krónunnar hækkar höfuðstóll erlendra lána mældur í íslenskum krónum sem getur leitt til hærri afborgana og vaxtagreiðslna sem og lakari eiginfjárstöðu lántaka þar sem eigið fé lækkar til samræmis við hækkun undirliggjandi lána. Lækkun á gengi íslensku krónunnar kann því að auka líkur á greiðslufalli og/eða vanskilum og þar með útlánatapi lánveitanda. Ein birtingarmynd þeirrar útlánaþenslu sem varð á Íslandi á árunum fyrir bankahrunið var fólgin í verulegri aukningu erlendra lána til innlendra aðila sem margir hverjir voru ekki varðir fyrir gengissveiflum, þ.e. höfðu hvorki til reiðu nægar tekjur né tryggingar í viðkomandi gjaldmiðlum. Skyndileg lækkun íslensku krónunnar á árinu 2008 varð því til þess að lántakar sem báru slíka gjaldeyrisáhættu áttu erfitt með að standa í skilum og þar sem lánin voru fjármögnuð í erlendum gjaldmiðlum olli það ásamt öðru lausafjárþurrð lánastofnana og óstöðugleika á gjaldeyrismarkaði. Áhættan sem þessari lánastarfsemi fylgdi laut því ekki einvörðungu að hlutaðeigandi lántökum og lánveitendum heldur þjóðfélaginu í heild sem eftir bankahrunið sat uppi með fjármagnshöft í þeim tilgangi að verja stöðugleika gengisins. Frumvarpið felur í sér að heimildir eftirlitsaðila verði styrktar nú í aðdraganda afnáms fjármagnshafta til að takmarka gjaldeyrisáhættu innlendra aðila með það að markmiði að áhættan verði ásættanleg fyrir lántaka og lánveitanda sem og þjóðarbúið. Að auki má nefna að í tilmælum evrópska kerfisáhætturáðsins um lánveitingar í erlendum gjaldmiðlum, sem litið var til við gerð frumvarpsins, er á það bent að eftirlitsaðilar einstakra ríkja á fjármálamarkaði þurfi á mismunandi úrræðum að halda í lögum sem hægt er að beita eftir eðli kerfisáhættu og þegar aðstæður kalla á. Virðulegur forseti. Í framhaldinu verður nú vikið að helstu breytingartillögum frumvarpsins en þær er að finna í 2., 3. og 5. gr. þess. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að hugtakið erlent lán verði notað sem samheiti yfir lán í erlendum gjaldmiðlum og gengistryggð lán í íslenskum krónum og að heimilt verði að veita slík lán nema lög mæli á annan veg. Eins og áður greinir er margt líkt með umræddum lánum, einkum með tilliti til þeirrar áhættu sem þeim fylgir fyrir einstaka lántaka, lánveitendur og þjóðarbúið. Í 3. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á lögum um Seðlabanka Íslands sem felur í sér að bankanum verði veitt heimild til að setja reglur um erlend lán lánastofnana þar sem hægt er að binda slíkar lánveitingar ákveðnum skilyrðum sem varða tekjur lántaka, tegund trygginga, upplýsingaskyldu lánveitanda, lengd lánstíma og tilhögun endurgreiðslna. Skilyrðin ættu við þar sem erlend lánveiting hefði í för með sér gjaldeyrisáhættu en gætu verið mismunandi eftir því hvaða flokkar lántaka ættu í hlut, svo sem tilteknir hópar einstaklinga eða lögaðila, sveitarfélög og aðilar sem opinberir aðilar eru í ábyrgð fyrir. Um inntak þessara skilyrða má að öðru leyti vísa til athugasemda við greinina. Ákvæði 3. gr. frumvarpsins er hugsað sem varúðartæki sem ekki yrði beitt nema nauðsyn krefði að mati fjármálastöðugleikaráðs en aðkomu ráðsins er ætla að renna stoðum undir tilgang reglnanna og samhæfa aðgerðir Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands á þessu sviði. Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að heimildir neytenda til töku erlendra lána verði takmarkaðar í lögum um neytendalán og á vettvangi innanríkisráðuneytisins er unnið að því að skilyrða heimild sveitarfélaga til slíkrar lántöku. Ef þessi áform ná fram að ganga munu heimildir Seðlabankans samkvæmt 3. gr. frumvarpsins fyrst og fremst hafa þýðingu í tengslum við erlend lán lánastofnana til lögaðila eða tilgreindra hópa lögaðila ef slíkar lánveitingar verða taldar ógna jafnvægi í hagkerfinu og fjármálastöðugleika. Í a-lið 5. gr. frumvarpsins er lagt til að greiðslumat verði jafnan framkvæmt þegar neytandi tekur lán sem tengist öðrum gjaldmiðli en hann hefur tekjur í. Ef niðurstaða þess bendir til að lántaki hafi ekki augljósa fjárhagslega burði til að standast verulegar breytingar á gengi þess gjaldmiðils sem tekjur lántaka eru í, samanborið við þann gjaldmiðil sem lánið er í eða tekur mið af, gerir tillagan ráð fyrir að óheimilt verði að veita slík lán. Í b-lið 5. gr. er sérregla sem veitir ráðherra, að fenginni umsögn Seðlabankans, heimild til að binda greiðslumat vegna erlendra lána strangari skilyrðum en leiðir af a-lið greinarinnar, svo sem þeim að slík lán verði ekki veitt nema neytandi standist greiðslumat í viðkomandi gjaldmiðlum. Sú nálgun sem farin er í frumvarpinu byggist á því að ekki eigi að ganga lengra í að skerða heimildir neytenda til erlendrar lántöku en nauðsyn ber til. Afstaða mín er sú að meginreglan í a-lið 5. gr. frumvarpsins eigi að gilda nema sérstakar aðstæður kalli á að strangari skilyrði verði sett. Samkvæmt b-lið 5. gr. yrði innanríkisráðherra að fenginni umsögn Seðlabankans og eftir atvikum að fengnum tilmælum fjármálastöðugleikaráðs heimilt að setja ákvæði í reglugerð um að binda erlend lán því viðbótarskilyrði að lántaki stæðist greiðslumat í viðkomandi gjaldmiðlum. Það má velta fyrir sér í því samhengi í þinglegri meðferð hvort ráðherra bæri að setja slík ákvæði í reglugerð en það sé einungis heimilt. Að þessu mæltu, virðulegi forseti, legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Þegar horft er til þeirrar hræðilegu reynslu sem fólk og fyrirtæki á Íslandi hafa af erlendum lánum og gengistryggðum lánum þá hlýtur maður að spyrja ráðherrann hvers vegna Alþingi ætti að samþykkja jafn rúmar lagaheimildir til slíkra lánveitinga á ný og hér er lagt til. Þegar vísað er til sjónarmiða ESA þá hlýt ég að spyrja: Nú uppfyllum við ekki það grundvallaratriði í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem er frjáls fjármagnsflutningur, af hverju eigum við þá að taka þennan þátt, gengistryggð íslensk lán, og heimila hann sérstaklega áður en við uppfyllum haftalaust fjármagnsflæði? Fyrst ég hef tækifæri til þess að beina spurningum til hæstv. fjármálaráðherra um lög um vexti og verðtryggingu hlýt ég líka að spyrja, nú þegar gengistryggð lán virðast vera í forgangi hjá ríkisstjórninni og úr því ráðherrann er að opna hér lög um vexti og verðtryggingu: Hvers vegna eru ekki um leið kynnt ákvæði um bann við verðtryggðum lánum af ákveðnum gerðum sem forsætisráðherra hefur lagt mikla áherslu á og heitið hefur verið að komi fram á vorþinginu? Er ekki eðlilegt að opna í einu og sama frumvarpinu lögin um vexti og verðtryggingu bæði með breytingum á þeim þáttum sem lúta að gengistryggðum lánum og eins hvað varðar verðtryggðu lánin? Eða er ekki ætlunin af hálfu ríkisstjórnarinnar að uppfylla fyrirheit hæstv. forsætisráðherra um verðtryggðu lánin?
Herra forseti. Meginástæðan fyrir því að málið er komið fram á þessum tímapunkti liggur í því sem fram kom í máli mínu að álit Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, er að bann í íslenskum lögum við gengistryggingu standist ekki. Í næsta mánuði væri að vænta stefnu fyrir EFTA-dómstólnum og það er mat sérfræðinga okkar að varnir Íslands í slíkum málarekstri væru tiltölulega haldlitlar miðað við Evrópuréttinn eins og hann blasir við okkur. Mér fannst hins vegar óljóst í máli hv. þingmanns hvort hann var í raun og veru að spyrja mig að því hvers vegna við bönnuðum ekki fólki almennt að taka erlend lán, en í lögum er í dag ekkert bann lagt við því að taka erlent lán, við erum eingöngu með bann við gengistryggingu. Eins og ég rakti í löngu máli þá er í sjálfu sér ekki stórkostlegur munur á þessu tvennu. Hér er leitast við að breyta löggjöfinni þannig að hún samrýmist betur þeim skuldbindingum sem við höfum gengist undir með EES-samningnum, en á sama tíma að bregðast við þeim vanda vegna erlendra lána sem og gengistryggðra lána með því að tryggja betur en gilt hefur fram til þessa, m.a. með opinberum afskiptum, að slík lán séu ekki veitt nema til þeirra sem eru líklegir til að geta staðið við þau. Það þýðir með öðrum orðum að þeir sem eingöngu hafa tekjur í íslenskum krónum, eins og langflestir þeirra sem tóku slík lán á sínum tíma höfðu, mundu almennt ekki standast það greiðslumat sem þarf að fara fram fyrir veitingu slíks láns. Þeir mundu þurfa að sýna fram á annaðhvort verulega mikla eignastöðu sem þeir gætu breytt yfir í gjaldmiðil eða að einhverju leyti tekjustreymi í erlendum gjaldmiðlum svo að þeir stæðust matið. [[Forseti hringir.]] Í eðli sínu er með þessum breytingum [[Forseti hringir.]]verið að draga stórlega úr notkun bæði erlendra lána [[Forseti hringir.]]og gengistryggðra lána til almennra neytenda.
Virðulegur forseti. Ég tek eftir því að hæstv. fjármálaráðherra sneiðir sérstaklega hjá því að svara til um kosningaloforð Framsóknarflokksins um afnám verðtryggingar sem hefði auðvitað átt að fylgja hér í málinu og kannski rétt að óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra verði við umræðuna og upplýsi um þann þátt. Hvað varðar lagaheimildirnar þá eru þetta einfaldlega allt of rúmar lagaheimildir sem ráðherrann leitar hér eftir miðað við álit ESA. Eftir þær skelfilegu ófarir sem gengistryggðu lánin færðu yfir fólk og fyrirtæki í landinu þá er það a.m.k. að tefla mjög á tvær hættur fyrir löggjafann að ætla ekkert að læra af reynslunni þegar fólk og fyrirtæki urðu unnvörpum tæknilega gjaldþrota meira og minna á einni nóttu vegna gengistryggðra lána og ætla að veita bankanum þær rúmu heimildir til þess að setja reglur sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Vissulega kann að þurfa að koma til móts við álit ESA, en það er álit mitt að við eigum að læra af reynslunni, að við eigum að læra af hruninu og að Alþingi eigi að veita framkvæmdarvaldinu og Seðlabankanum eins takmarkaðar heimildir og mögulegt er í þessum efnum. Annars, virðulegur forseti, er veruleg hætta á því að sama ógæfan endurtaki sig, vegna þess að það er ekki þannig og það var sannarlega ekki þannig í aðdraganda hrunsins að þær reglur og ákvarðanir sem teknar voru í Seðlabankanum hafi reynst óskeikular.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður þarf að gera sér grein fyrir því að við þurfum að bregðast við þeim athugasemdum sem upp eru komnar. Menn geta svo sem haft þau sjónarmið að við eigum að láta reyna á dómstólaleiðina í þessu máli, en mér fannst það ekki liggja í orðum hv. þingmanns. Hér er farin sú leið sem ég tel að sé skynsamlegt að gera, að líta á þessi tvö lánaform sem eitt og hið sama í raun og veru vegna þess að þau hafa sama eðlið, og segja síðan: Það er ekki ásættanlegt að sama áhættan geti aftur byggst upp í lánveitingum til almennings í landinu sem er óvarinn og leiðin sem við getum þá farið er fyrst og fremst sú að byggja á einhvers konar greiðslumati. Þegar hv. þingmaður segir að við eigum að fara aðrar og mun strangari leiðir þá kalla ég eftir svari við því hvað annað en greiðslumat er rétt nálgun til þess að komast að niðurstöðu um það hvort eðlilegt sé og áhættulítið að veita hvort sem er fyrirtækjum eða einstaklingum gengistryggð eða erlend lán. Við stöndum frammi fyrir því að bann við gengistryggðum lánum eitt og sér gengur ekki upp. Það sama gildir um blátt bann við erlendu lánunum. Þess vegna er þessi leið farin. Það þurfa að vera einhver lögmæt skilyrði. Þau er að finna í frumvarpinu. Hérna er farin sú leið að segja að menn þurfi að standast greiðslumat. Önnur leið væri sú að ganga skrefinu lengra. Hér er lagt upp með það að menn þurfi að geta staðist verulegar sveiflur. Einhver kynni að segja: Við skulum leggja blátt bann við því að veita slíkt lán ef viðkomandi hefur engar tekjur í erlendri mynt. [[Gripið fram í.]] Hér legg ég málið inn til þingsins með aðeins opnari hætti, enda tel ég að þeir sem geta á grundvelli verulega sterkrar eignastöðu [[Forseti hringir.]]staðist miklar sveiflur ættu a.m.k. að fá að njóta vafans [[Forseti hringir.]]um það og að við hljótum að byggja [[Forseti hringir.]]á því að það sé opinn og frjáls gjaldeyrismarkaður og menn geti skipt íslenskum krónum yfir í erlendar eignir á slíkum opnum markaði og staðið [[Forseti hringir.]]þannig við skuldbindingar sínar.
Virðulegi forseti. Það mál sem hér er lagt fram og er til umræðu er mjög athyglisvert í ljósi reynslu okkar síðustu árin af gengistryggingum og þeim hörmungarafleiðingum sem gengistryggð lán höfðu á fjárhag sveitarfélaga, einstaklinga og fyrirtækja í kjölfar hrunsins. Það lætur nærri að 70% lána til fyrirtækja hafi verið í erlendum gjaldmiðli eftir hrunið. Fyrir vikið voru svo að segja öll fyrirtæki landsins bókhaldslega séð gjaldþrota í kjölfar hrunsins, öll fyrirtæki landsins. Gengistryggð lán voru þar af leiðandi grunnþátturinn í því hversu alvarleg áhrif efnahagshrunið hafði á íslenskt efnahagslíf. Sama mátti segja um heimilin sem engdust í hengingaról gengistryggðra lána þangað til Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að í ákveðnum tilvikum væru þau lán ólögmæt og losaði fólk þar með undan gengistryggingunni. Við fórum síðan þá leið á Alþingi að samþykkja almenna beitingu um breytingar af þeim toga sem kröfuhafar hafa þolað til að tryggja að þau heimili sem voru þó talin vera með gild erlend lán fengju þeim umbreytt í innlend verðtryggð lán eða ígildi þeirra. Svo rammt kvað sem sagt að vanda þjóðarinnar vegna gengistryggðra lána að Alþingi samþykkti að breyta lánasamningum með afturvirkum hætti til ívilnunar vegna þess að fólk komst hvorki lönd né strönd. Sú umbreyting var talin standast fyrir dómstólum og hefur aldrei í sjálfu sér verið vefengd þar. Nú er ég ekki byrjaður að ræða sveitarfélögin en fjöldi sveitarfélaga komst í gríðarlegan vanda vegna gengistryggðra lána. Ég rifja þessa sögu upp vegna þess að gengistryggð lán og gengistengd lán voru mjög stór hluti af neikvæðum efnahagslegum afleiðingum hrunsins. Það er líka vert að hafa í huga að gengistrygging er vörn gegn veikburða og sveiflukenndum innlendum gjaldmiðli. Gengistrygging er eitt form verðtryggingar. Þetta er með öðrum orðum leið til að tengja verðmæti þess sem innheimt er einhverju öðru en vöxtum í gjaldmiðlinum sjálfum. Þetta er flóttaleið frá veikburða gjaldmiðli. Ásóknin í gengistryggð lán, þegar fólk sótti í erlend lán, endurspeglaði háa vexti á þeim tíma. Fólk flýði sem sagt innlendar stýrivaxtaákvarðanir og innlent vaxtastig með töku gengistryggðra lána. Hugmyndin á bak við aðild okkar að EES felur auðvitað í sér að fólki sé þetta frjálst vegna þess að gengið er út frá því að grunngjaldmiðillinn, þjóðargjaldmiðillinn, sé nógu sterkur til að þola slíkar sveiflur og að flóttinn undan honum verði aldrei svo stórtækur að hann grafi undan þeim grundvelli peningastefnunnar sem innlendi gjaldmiðillinn skapar. Hér varð hins vegar flóð þegar fólk flýði unnvörpum hið innlenda vaxtastig á árunum fyrir hrun og innflæði erlends fjármagns og síðan skyndilegt útflæði þess aftur eftir hrun um gjaldeyrismarkaðinn var auðvitað ástæðan fyrir hruni gjaldeyrismarkaðarins og hafði mikil áhrif á að framkalla bankahrun, sem líklega var þó óumflýjanlegt vegna þess að það var ekki bara vegna áhlaups á gjaldeyrismarkaðinn og skyndilegs útflæðis fjár úr bönkunum sem hrunið varð heldur hafa síðari greiningar bent til þess að ýmislegt hafi verið rotið í eignasafni bankanna. Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni og fyrst af því er auðvitað yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra áðan þess efnis að það væri ekki ástæða til að láta reyna á túlkun Eftirlitsstofnunar EFTA á því hvort bannið sem nú er í gildi samkvæmt íslenskum lögum og Hæstiréttur hefur nýverið haldið uppi gagnvart þúsundum fyrirtækja og heimila standist EES-samninginn. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að það væri bara efnisleg niðurstaða hans og ríkisstjórnarinnar að bannið stæðist ekki EES-samninginn. Hvað felst í þeim orðum? Í þeim felst viðurkenning fjármálaráðherra lýðveldisins á því að Hæstiréttur Íslands hafi verið að dæma [[Gripið fram í.]]eftir lögum sem brjóti gegn EES-samningnum. Það skapar væntanlega ríkinu skaðabótaskyldu gagnvart bönkum sem hafa þurft að þola að gengistrygging þeirra hafi verið dæmd ólögmæt. Það leiðir af yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Ef staðreyndin er sú að bannið braut í bága við EES-samninginn eru réttarreglur með þeim hætti að ríkið er bótaskylt gagnvart einstaklingum og fyrirtækjum sem verða fyrir tjóni vegna þess að innlend löggjöf brýtur í bága við EES-samninginn. Þess vegna kom yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra hér áðan mér mjög á óvart, [[Gripið fram í.]]að ekki skuli vera staðið í lappirnar fyrir íslenskum hagsmunum og látið á það reyna hvort bann í íslenskum lögum sem Hæstiréttur hefur beitt til þess að ógilda tugþúsundir lánasamninga á undanförnum árum standist EES-samninginn. Mér finnst það sérkennilegt að hæstv. fjármálaráðherra komi hér fram og lyppist niður áður en hann eiginlega hættir sér í að láta reyna á gildi þessa banns að Evrópurétti. Mér finnst þessi málatilbúnaður því orka mjög tvímælis og maður þarf að hugleiða vel hvernig með þetta mál er farið í því ljósi. Ég vil líka vekja athygli á því að í hér er reynt að útfæra heimildir til setningar ýmiss konar reglna til að hamla þeim frjálsu fjármagnsflutningum sem ætlunin er að innleiða með frumvarpinu sjálfu. Með öðrum orðum, meginreglan felst í því að heimilt sé að veita gengistryggð lán en svo er frumvarpið allt víðtæk heimild til stofnana og þá sérstaklega Seðlabankans til að takmarka þetta frelsi. Það valdframsal er mjög víðtækt eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á í andsvari áðan. Það kallar auðvitað á þá spurningu hversu raunsætt það er fyrir okkur að ætla að byggja framtíðarumgjörð krónu án hafta á þeim varúðarreglum sem Seðlabankinn hefur vissulega sett fram hugmyndir um og útfært í riti sínu um varúðarreglur eftir höft frá árinu 2012. Hér er afhent mjög víðtækt vald til Seðlabanka Íslands og ef maður horfir á aðrar þær varúðarreglur sem Seðlabankinn hefur talið að setja þurfi til að hægt sé að aflétta höftum af krónunni þá eru þær enn víðtækari, fela í sér enn víðtækara vald Seðlabankans til að ákveða hver lifir og hver deyr í frjálsum viðskiptum á markaði, hver fær að fara í gegn með peninga og hver ekki, Jón fái að fara í gegn en ekki Gunna. Beiting svo víðtækra matskenndra heimilda af hálfu seðlabanka felur í sér að mínu viti í reynd tillögu um að afnema algerlega frjáls viðskipti og réttarríki í viðskiptum manna á milli á Íslandi. Ég held satt að segja að hugmyndirnar sem Seðlabankinn hefur sett fram og hæstv. fjármálaráðherra hefur tekið undir, um ýmiss konar varúðarreglur sem umgjörð utan um peningamálastefnu Íslands til lengri tíma litið með íslenska krónu án hafta, séu svo viðurhlutamiklar að þær kalli á algerlega hlutlausan seðlabanka, algerlega ótengdan stjórnmálunum, algerlega ótengdan hagsmunaböndum nokkurra einustu fyrirtækja á Íslandi, ótengdan kunningjaböndum við forustumenn í íslensku viðskiptalífi. Ég spyr: Hvenær höfum við átt slíkan seðlabanka í íslenskri efnahagssögu? Svarið er: Aldrei. Ef eitthvað er þá hefur það helst verið á síðustu árum sem reynt hefur verið að treysta hið faglega sjálfstæði Seðlabankans. Og hvað sjáum við nú? Við heyrum fréttir af því innan úr stjórnkerfinu að verið sé að reyna að böggla í gegnum nefndarstarf hálfköruðum tillögum um nákvæmlega það að brjóta niður faglega yfirstjórn Seðlabankans, fjölga seðlabankastjórum án nokkurrar efnislegra röksemda, til þess eins að treysta yfirvald ríkisstjórnarflokkanna á skömmtunarvaldinu sem þeir ætla að búa til í hinum nýja seðlabanka sem á að taka við eftir höft. Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er forsmekkurinn að því sem koma skal. Óheftar matskenndar heimildir Seðlabanka Íslands til að hlutast til um frjáls viðskipti koma í veg fyrir að menn fái raunverð fyrir sína vöru og menn geti verið frjálsir að viðskiptum sínum, óheftar heimildir til að ákveða hverjir lifa og hverjir deyja, hverjir auðgast og hverjir tapa. Og samhliða þurfa stjórnarflokkarnir að búa til þannig stjórnarumgjörð um Seðlabankann að með það vald sé farið með þóknanlegum hætti því auðvitað er algerlega ófært að það séu einhverjir slordónar, ótengdir vildarvinum stjórnarflokkanna, sem fari með slíkt ákvörðunarvald. Að síðustu vekur það athygli eftir yfirlýsingar ríkisstjórnarflokkanna um marglofað afnám verðtryggingarinnar, af hálfu Framsóknarflokksins að sjálfsögðu, að hér skuli lög um vexti og verðtryggingu opnuð án þess að nokkuð skuli vera hróflað við hinni hefðbundnu verðtryggingu að nokkru leyti. Það vekur líka athygli að nýlega hafa komið yfirlýsingar frá hæstv. forsætisráðherra um að hann sé staðráðinn í að halda áfram með þá hugmynd að banna tiltekna tegund verðtryggðra lána, þ.e. 40 ára verðtryggð jafngreiðslulán. Við getum öll verið sammála um að það séu ekki hagkvæmustu lánin sem hægt er að fá í heiminum en þau hafa ýmsa kosti umfram ekki neitt. Þau hafa til dæmis þann kost að fólk getur búið öruggt í 40 ár í íbúð og þó að niðurgreiðsla lánsins sé lítil fyrstu 15 árin þá er helst hægt að líkja slíkri lántöku við að taka lán eða leigja hjá sjálfum sér. Mér er það hulin ráðgáta af hverju ríkisstjórnin vill banna þann kost á frjálsum markaði en innleiða hér sérstaklega með nýrri löggjöf möguleika til þess fyrir fólk að taka enn áhættusamari og enn dýrari lán. Lærdómurinn af hruninu er einfaldlega sú staðreynd að gengistryggð lán reyndust miklu dýrari þá en 40 ára verðtryggð jafngreiðslulán. Þannig að út frá neytendaverndarsjónarmiðum stendur ekki steinn yfir steini í þessari tillögugerð af hálfu ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Ég læt þessu lokið en hlakka til umræðu og umfjöllunar um málið í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég tel mjög mikilvægt að fara mjög vandlega og sérstaklega yfir Evrópuréttarþátt þessara mála og með hvaða hætti ríkið hefur haldið á málum gagnvart Eftirlitsstofnun EFTA í þessu efni.
Herra forseti. Þetta var alveg ótrúleg ræða, í raun og veru samhengislaus vaðall sem skautaði fram hjá öllum aðalatriðum þessa máls. Alveg með ólíkindum að hlusta á þessa framsögu. Í fyrsta lagi. Hvernig væri að taka eftir því í frumvarpinu að settar eru verulegar skorður við erlendri lántöku? Mætti ég vekja athygli þingmannsins á því að það er eitt helsta og aðalatriði þessa máls að fram til dagsins í dag hafa menn óhindrað getað tekið erlend lán en eftir að þessi lög taka gildi geta menn það ekki lengur. Það er eitt meginatriði málsins. Samt kemur hv. þingmaður hingað upp, veður út og suður samhengislaust og býsnast yfir því að þessar lántökur hafi tíðkast í allt of miklum mæli og hér sé verið að greiða fyrir því til framtíðar. Algert rugl. Í öðru lagi varðandi gengistryggðu lánin þá standa menn frammi fyrir tveimur valkostum. Annar er sá að leggjast í dómsmál gegn Eftirlitsstofnun EFTA og reyna að verja þá stöðu að gengistryggð lán séu alfarið bönnuð eða að horfa til þess sem stofnunin segir og hún er bara að segja þetta: Fortakslaust bann við gengistryggingu gengur ekki. Hún er ekki að segja að hvers konar bann gangi ekki upp, heldur fortakslaust bann. Þar með er ekki búið að lýsa því yfir þannig að útkljáð sé að þeir dómar sem hér hafa gengið hafi byggst á ólögum. Það er verið að segja: Fortakslaust bann gengur ekki. Í frumvarpinu er brugðist við því áliti og í stað þess að reyna að verja hið fortakslausa bann er verið að sníða löggjöfina að því að gengistryggð lán geti í afar takmörkuðum mæli og undir ströngum skilyrðum gengið upp og þá eingöngu ef menn standast greiðslumat eða sérstakar ástæður réttlæta það. Þetta er aðalatriði málsins [[Forseti hringir.]]og hefði farið betur á því að hv. þingmaður hefði fjallað um það.
Virðulegi forseti. Það sem hér er sett fram af hálfu hæstv. ráðherra er rétt, þ.e. vissulega er verið að setja ákveðin viðmið, en af hálfu ráðherrans í ræðunni hér áðan er fallist á það að fortakslausa bannið standist ekki EES-samninginn. Ég er að vekja athygli á því og setja fram efasemdir um skynsemi þess og vekja líka upp umræðu um það hvaða lögfylgjur það kunni að hafa í för með sér fyrir ríkið. Hæstv. fjármálaráðherra verður að sætta sig við það að hann er ekki einhver spraðabassi úti í bæ sem getur sagt hvað sem honum dettur í hug. Þegar hann segir úr ræðustóli Alþingis í framsögu fyrir þessu máli að afstaða hans sé sú að fortakslaust bann við gengistryggðum lánum standist ekki þá felst í því mörkuð afstaða stjórnvalda og það getur haft afleiðingar. Það er ósköp einfaldlega þannig að þeir sem kunna þá að telja rétt á sér brotinn í ljósi þess geta leitað réttar síns. Það er umhugsunarefni sem mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra hefði þurft að taka efnislegri og betri afstöðu til, hvort ekki hefðu verið efnisrök til þess að láta á skoðun Eftirlitsstofnunar EFTA reyna fyrir dómi og halda uppi vörnum fyrir það fortakslausa bann sem hefur verið beitt á Íslandi, hefur verið framfylgt af Hæstarétti og hefur haft gríðarlegar lögfylgjur í för með sér og lækkun skuldastabba fjármálafyrirtækja um næstum því 200 milljarða. Þetta eru engar smáfjárhæðir. Það hefur auðvitað áhrif með hvaða hætti er talað um lögfræðilegan grunn slíkra ákvarðana. Um erlendu lánin mun ég svo fjalla í síðara andsvari.
Virðulegi forseti. Þetta fannst mér málefnalegra innlegg. Staðan er sem sagt þessi: Við getum tekið slaginn um að reyna að verja fortakslaust bann við gengistryggðum lánum. Hér er valin önnur leið. Hún er sú að tryggja að slíkar lánveitingar verði ekki veittar nema fyrir því sé góður grunnur. En ef menn ætluðu að taka til varna í slíku máli, hvernig færu menn þá að því að útskýra að aðili með traustar tekjur í erlendum gjaldmiðli mætti jú taka erlent lán en hann mætti alls ekki og það væri fortakslaust bann við því að hann tæki gengistryggt lán? Hvernig, í ljósi rökstudds álits ESA, ætluðu menn að færa skynsamleg rök fyrir því að á Íslandi væri sú regla að fortakslaust bann væri við gengistryggingu jafnvel þótt maður væri með allar sínar tekjur í erlendum gjaldmiðli en það væri í góðu lagi að taka erlent lán? [[Forseti hringir.]]Eins og ég hef lýst yfir þá hafa þessi tvö lánaform nákvæmlega sömu eiginleika. Það stenst varla skoðun í ljósi álits ESA.
Virðulegi forseti. Enn heldur hæstv. ráðherra áfram og staðfestir áhyggjur mínar. Hann segir úr ræðustóli Alþingis að það sé enginn munur á lánaformunum. Hæstiréttur hefur talið svo mikinn grundvallarmun á lánaformunum að hann hefur þvingað fjármálafyrirtæki til að tapa 200 milljarða á öðru en ekki hinu. Það er grundvallarlögfræðileg niðurstaða sem liggur fyrir af hálfu dómstóla og mér finnst ekki traustvekjandi af hálfu fjármálaráðherra að koma hér fram og gera lítið úr þeim efnislega mun. Svo kunna að vera efnisleg rök fyrir því að hemja rétt til erlendra lána út frá almennum varúðarsjónarmiðum. Ég tek alveg undir með hæstv. ráðherra um það enda hef ég oft úttalað mig um að það geti verið skynsamlegt. En ég tek líka eftir því að hæstv. ráðherra kýs að tjá sig ekki um það sem ég nefndi áðan, hina stóru og miklu byggingu sem hér er byggð í kringum [[Forseti hringir.]]matskenndar ákvarðanir Seðlabankans sem síðan á að svipta faglegri forustu eftir nokkra daga.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það að þetta var nokkuð skrýtin ræða hjá hv. þingmanni en andsvörin þó málefnalegri og betri. Manni finnst þetta sérkennilegt þegar maður hlustar á ræðu hv. þingmanns, sérstaklega í ljósi þess að á síðasta kjörtímabili, ég man það ekki nákvæmlega en hv. þingmaður man það örugglega betur en ég hvort hann sem hæstv. ráðherra flutti frumvarpið, en í það minnsta var samþykkt frumvarp sem sneri að neytendalánum. Það eru ýmsir sem telja að við höfum kannski gengið of langt þar í því að binda fólk þegar kom að lánum og það er kannski ein af ástæðunum fyrir því að fólk velur mikið 40 ára lánin. Kannski var greiðslumatið of strangt, niðurstaðan varðandi neytendalánin. Það er ekki til umræðu hér en mér finnst skipta máli þegar formaður stærsta stjórnarandstöðuflokksins talar um þessi mál, að því gefnu að hann sé sammála því, að hann tali skýrt í þá veru að það er afskaplega óskynsamlegt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að fólk taki lán í öðrum gjaldmiðli en það hefur tekjur í og þá skiptir engu máli um hvaða gjaldmiðil er að ræða. Gott dæmi er auðvitað það sem gerðist þegar bankahrunið varð á Íslandi. Ef þetta hefði ekki verið dæmt ólögmætt þá hefðu allir þeir sem tóku lánin erlendu lánin verið í svakalega slæmum málum, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Í frumvarpinu eru sett skilyrði og ég vil bara spyrja hvort hv. þingmaður sé á móti því efnislega. Þar segir, með leyfi forseta: „Ráðherra getur að fenginni umsögn Seðlabankans bundið greiðslumat vegna erlendra lána sérstökum skilyrðum …“ Hér er í það minnsta ekki gengið lengra en í frumvarpinu um neytendalánin þegar er hugað er að því sem er oft kallað neytendaréttur. Hugsunin er einhvern veginn sú að fjármálafyrirtækin eigi að vita mun meira um þessi mál en lántakendur, í þessu tilfelli almenningur. Ég vil spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Er hann fylgjandi því, finnst honum eðlilegt að fólk taki lán í öðrum gjaldmiðli en það hefur tekjur í?
Virðulegi forseti. Ég fagna þeim ákvæðum í frumvarpinu sem lúta að því að styðja við neytendarétt og að hamla áhættutöku vegna gengistryggðra lána og erlendra lána. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég sé andvígur því að fólk taki lán í öðrum gjaldmiðli en það hefur tekjur í. Ég ráðlegg engum að gera það og ég mundi ekki þora að gera það sjálfur en mér finnst óþarfi að banna það. Mjög margir Íslendingar, þorri Íslendinga, taka lán í öðrum gjaldmiðli en þeir fá borgað í. Þeir fá borgað í íslenskum krónum en þeir taka lán í verðtryggðum krónum. Það er algerlega ólíkir gjaldmiðlar. Þegar vextir hækka á krónum lækka þeir á verðtryggðum krónum og eins og við sáum í hruninu þá er gengistrygging eitt form verðtryggingar. Misvægið milli verðtryggðrar krónu og íslenskrar krónu varð ekki eins mikið og misvægið milli erlendra gjaldmiðla og íslenskrar krónu en það varð býsna mikið samt. Ég tel þess vegna stefnu ríkisstjórnarinnar, þessa herferð gegn 40 ára verðtryggðum lánum algerlega óskiljanlega og forsjárhyggju af verstu sort þegar mæta ætti því með lánshæfismati, með upplýsingagjöf til fólks og m.a. með þeirri skýringu til þess fólks sem tekur 40 ára lán að það sé þá í reynd leigutakar hjá sjálfum sér fyrstu 15 árin vegna þess að niðurgreiðsla höfuðstóls er óveruleg. Grundvallaratriðið er að gengistryggingin sem hér er verið að réttlæta og innleiða að ákveðnu marki er ekkert annars eðlis en almenn íslensk verðtrygging. Það felst í því misvægi að miða íslenska krónu við erlenda gjaldmiðla rétt eins og með innlenda verðtryggingu.
Virðulegi forseti. Ég held að stærsta röksemdin gegn 40 ára verðtryggðum lánum felist í raun í þeim efnahagslegu rökum að þegar stærsti hluti fólks er með þannig lán sé erfitt að beita stýrivaxtatæki Seðlabankans, en við erum svo sem ekki að ræða það hér. Mér finnst áhugavert að heyra þetta. Hv. þingmaður segir að hann ráðleggi engum að gera þetta, hann mundi ekki gera það sjálfur en vill ekki banna það. Það er áhugavert, það getur verið skynsamlegt að við nálgumst hlutina með þeim hætti. Auðvitað á fólk að bera ábyrgð á sjálfu sér, við getum ekki tekið það frá því, en við höfum og m.a. undir forustu síðustu ríkisstjórnar gengið mjög langt í því. Menn geta kallað það neytendarétt, menn geta kallað það forsjárhyggju, en menn hafa gengið mjög langt í því að búa til regluumhverfi þannig að fólk geti ekki gert eitthvað sem stjórnvöld telja óskynsamlegt. Greiðslumatið í síðustu lögum er náttúrlega gott dæmi um það. Kannski má segja að við séum að ganga allt of langt og við eigum bara að reyna að útskýra fyrir fólki að þegar illa fer sé það á þeirra [[Forseti hringir.]]eigin ábyrgð, en þannig hefur umræðan ekki verið [[Forseti hringir.]]og svo sannarlega ekki hjá þeim hv. þingmanni sem ég er í andsvari við eða flokksmönnum hans,
Virðulegi forseti. Mér finnst bara gaman að heyra hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson voga sér í ræðustól nokkrum mánuðum eftir að hann er búinn að samþykkja leiðréttingu upp á 80 milljarða til fólks vegna hækkunar á verðtryggðum lánum þess umfram væntingar og segja að það þurfi bara að útskýra fyrir fólki hvað geti gerst og fólk eigi bara að lifa með afleiðingarnar af gerðum sínum.
Hlustaðir þú ekki á …?
Það hefði verið umhugsunarefni fyrir hv. þingmann ef hann hefði kannski komist að þeirri niðurstöðu fyrr og hefði verið gaman fyrir okkur öll og við hefðum getað fengið að sjá annars konar niðurstöðu í atkvæðagreiðslu í þinginu um leiðréttinguna miklu. Grundvallarhugmyndirnar í þessu máli hljóta auðvitað alltaf að felast í því að það er kross á milli neytendaverndar annars vegar og hins frjálsa vals hins vegar og menn þurfa að rökstyðja það mjög vel ef þeir ætla að banna ákveðna þætti. Hér er verið með lögum að leyfa eitthvað sem nú er bannað í tilviki gengistryggðra lána. Fyrir því hafa að mínu viti verið færð götótt rök og það stenst alls ekki [[Forseti hringir.]]þegar horft er til yfirlýstrar stefnu ríkisstjórnarinnar um að banna 40 ára verðtryggð lán.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir nokkuð yfirgripsmikla ræðu. Hann fór dálítið út fyrir efni frumvarpsins en það er allt í lagi. Nú er það þannig að svokallað Íslandslán, 40 ára lán verðtryggt jafngreiðslulán, hefur sýnt sig að vera það lánaform sem fólk með lágar tekjur ræður hvað best við. Þó að það sé dýrt og með háum raunvöxtum er það sá kostur sem hefur gefið fólki með lágar tekjur yfirleitt möguleika á að eignast húsnæði. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki þurfi að skoða það líka að ef við styttum lánstímann í 25 ár verði erfiðara fyrir fólk með lágar tekjur að eignast húsnæði og kannski ómögulegt, hvað þá ef menn færu yfir í að hætta við jafngreiðslulán og hætta við verðtryggingu og taka upp greiðslu vaxta af öllum höfuðstólnum hverju sinni, sem getur orðið óbærilegt. Nú er staðan þannig víða um heim að venjulegt launafólk getur í mörgum borgum hvorki keypt íbúðir né leigt. Það er orðin dálítið hættuleg staða sem ég held að við verðum að skoða og kemur inn á marga hluti svo sem byggingarreglugerð og fleira, en það er náttúrlega langt fyrir utan þetta frumvarp.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég er mjög sammála honum að mestu leyti um þetta. Það eru ekki rök fyrir því að banna 40 ára jafngreiðslulán að þau séu dýr því með sömu rökum mætti banna öll lán og leyfa bara þeim einum að taka lán sem þurfa ekki á þeim að halda, því það kostar auðvitað alltaf að fá peninga lánaða og þeim mun meira sem þeir eru fengnir lánaðir í lengri tíma. Eðli málsins samkvæmt er 40 ára lán miklu dýrara en 25 ára lán. Hv. þingmaður bendir réttilega á að það hefur nýst lágtekjufólki hlutfallslega langbest. Þegar þessu kerfi var komið á var það gert á sama tíma og hið félagslega íbúðakerfi var lagt niður af hálfu núverandi ríkisstjórnarflokka, þar sem mjög löng lán voru veitt með enn lægri vöxtum, 1% vöxtum, til allt að 50 ára. Þetta átti að koma á móti og síðan áttu vaxtabætur að mæta að hluta til greiðslubyrðinni til að gera fólk ekki mun verr sett. Mér finnst þess vegna verið að byrja á öfugum enda með því að byrja á að banna 40 ára lán. Það á að byrja á að koma með aðra úrlausn eignarforms eða öruggari leigu fyrir lágtekjufólk áður en 40 ára lán eru bönnuð. Svo skulum við ræða að banna þau. Ég vek líka athygli á því að leiguverðið eins og það er orðið í miðborg Reykjavíkur núna er svo hátt að ef lágtekjufólk eða ungt fólk sem ætlar að kaupa litla íbúð nær yfir höfuð að kljúfa útborgun í íbúð, lætur nærri að afborgun af 40 ára láni sé helmingur af leigu, algengri leigu. Af hverju er það markmið ríkisstjórnarinnar að banna fólki þessa leið til sjálfsbjargar? Ég bara skil það ekki og ég hlakka til að eiga hv. þm. Pétur Blöndal sem bandamann í því að reyna að koma vitinu fyrir stjórnarmeirihlutann í þessu efni.
Frú forseti. Ég veit nú ekki hversu mikið ég get stutt hv. þingmann gegn ríkisstjórninni, ég er stuðningsmaður hennar. Hv. þingmaður féll í þá gryfju að tala um lágtekjufólk, ég reyni að gera það aldrei. Fólk er ekki fætt lágtekjufólk. Það er staða sem hægt er að breyta og mér finnst það eiginlega vera markmið allra stjórnmálamanna að breyta því þannig að fólk með lágar tekjur sé ekki lengur með lágar tekjur, annaðhvort á grundvelli meiri menntunar, betri starfa eða með einhverju slíku. Það er nefnilega ekki persónueinkenni, maður getur ekki sagt: Hann er bláeygur og lágtekjumaður. Þetta er einkenni sem hægt er að breyta og mér finnst að menn eigi að stefna að því að sem fæstir séu með lágar tekjur, alla vega til lengri tíma. En það er rétt að Íslandslánið hefur reynst vera þessum hópi hentugt form til að komast yfir eignir, geta keypt sér íbúðir yfirleitt. Það er eitthvað sem við þurfum að skoða í hv. nefnd þegar þetta og fleiri mál koma þangað.
Virðulegi forseti. Ég fell nú ekkert í þá gryfju að tala um lágtekjufólk, fólk er bara ósköp einfaldlega í þeirri stöðu að vera með lágar tekjur. Það þarf ekkert að vera það alla ævi en það er það og meðan svo er er ekki hægt að loka augunum fyrir því. Það er ekki alltaf hægt að tryggja að fólk bæti við sig tekjum þó að ég vilji allt gera til að það sé mögulegt. Aðeins til viðbótar varðandi þetta lánaform þá er líka mjög athyglisvert að þrátt fyrir alla umræðuna um verðtryggingu síðustu missiri og alla gagnrýnina á hana og neikvæða umræðu, sem vissulega er innstæða fyrir vegna misgengisins mikla í kjölfar hrunsins, hafa 40 ára jafngreiðslulán verið vinsælasti kosturinn á fasteignamarkaðnum síðustu mánuði og missiri. Það er náttúrlega mjög sérkennilegt að ríkisstjórnin ætlar sér að byrja á að banna þann kost áður en hún þróar og útfærir aðrar leiðir með fólk fyrir lágar tekjur til að eignast húsnæði.
Herra forseti. Ég er sammála því markmiði frumvarpsins að ef við verðum að láta undan evrópska regluverkinu og opna aftur á það að menn geti tekið gjaldeyristengd lán verði reynt að standa þannig að því að áhætta bæði viðkomandi aðila og hagkerfisins sé lágmörkuð með öllum tiltækum ráðum. Það er vissulega rétt sem bent er á hjá hæstv. fjármálaráðherra og er í frumvarpinu að í eðli sínu er ekki neinn munur á beinu erlendu láni, láni í tiltekinni erlendri mynt og láni sem er erlent í þeim skilningi að það er tengt og breytist með gengi erlends gjaldmiðils eða erlendrar gjaldmiðlakörfu. Að því leyti er ósamræmi í sjálfu sér á stöðunni eins og hún er í dag og hefur verið frá því að bann við gengistryggðum lánum var innleitt. Það þarf ekki að fjölyrða um reynslu okkar af þessum ósköpum. Hún liggur fyrir og má spara tíma með því að fara ekki í löng ræðuhöld um það. Þetta var allan tímann ákaflega ógæfulegt og óskynsamlegt og hluti af gagnrýnis- og andvaraleysinu sem ríkti þegar það komst í tísku að það væri hvað gáfulegast að skuldsetja sem duglegast í erlendum lánum. Það voru í raun ótrúlegir hlutir sem gerðust eins og þegar sveitarfélögin í landinu allmörg héldu inn á þessa braut, aðallega á árunum 2005–2008, jafn fráleitt og það er að A-hluti sveitarsjóðs með allar tekjur sínar í íslenskum krónum skuli fara að spila á þessum markaði, svo maður tali nú ekki um einstaklinga með kannski sína verðmætustu og stærstu fjárfestingu á ævinni, íbúðarhúsið sitt. En þannig var tíðarandinn og fyrir þessu var rekinn heilmikill áróður. Jú, vextirnir voru vissulega lágir og það var orðin býsna útbreidd skoðun að hér væri í gangi eitthvert séríslenskt efnahagsundur. Menn höfðu fundið upp eilífðarvél, hér gæti orðið endalaus vöxtur og góðæri og mundi engan endi taka. Þannig töluðu margir, þannig töluðu bankamenn og virðast hafa trúað á það margir hverjir, a.m.k. framan af. Þannig töluðu því miður stjórnvöld líka. Hér var forsætisráðherra í landinu sem einhvern tíma á árinu 2005 að ég held eða snemma árs 2006 sagði úr þessum ræðustóli að það væri öfundsvert að vera forsætisráðherra í landi þar sem allt gengi svona vel. Mér er þetta mjög minnisstætt því það voru ekki nema um tvö ár þangað til allt var hrunið. Það er almennt mjög óskynsamlegt, menn þurfa ekki að vera doktorar í hagfræði til að sjá það og skilja, að einstaklingur eða lítið sveitarfélag eða lítið fyrirtæki með allar tekjur sínar í einum gjaldmiðli, innlendri mynt og með takmarkaða eða enga möguleika til að tryggja sig með einhverjum hætti fyrir gengissveiflum skuldsetji sig þannig. Það er ákaflega áhættusamt og fór illa. Ég held að staðan sé óbreytt í dag. Alla vega mundi ég ekki taka erlent lán ef mér væri fjár vant og ég réð mönnum frá því, þeim sem mig spurðu á árunum þegar þetta var sem mest í tísku, að taka erlend lán t.d. til íbúðakaupa. Það fóru nú ekki allir frændur mínir eftir því. En ég þóttist hafa ráðið þeim heilt þegar krónan var hrunin um 44%, 50–60% gagnvart vinsælustu myntunum sem voru svissneskur franki og japanskt jen, og höfuðstóllinn hækkaði um 100% á einu bretti. Svo kom í ljós fyrir gráglettni örlaganna að þær ráðleggingar voru kannski ekki eins góðar og maður hélt þegar þau lán voru dæmd ólögmæt, en það er önnur saga og eiginlega kórónan á þessu delluverki öllu saman að svo skyldi þannig til takast. En öllum mátti vera ljóst að ætlun Alþingis hafði verið að banna þessi lán og bankarnir töldu sig hafa fundið hjáleið fram hjá því. Enginn sagði neitt, enginn sagði múkk á meðan allt lék í lyndi en svo létu menn auðvitað reyna á lögmætið þegar allt var komið í steik. Við ætlum væntanlega að reyna að verjast slíkum ófarnaði aftur. Þá að frumvarpinu aðeins nánar. Ég kýs að leggja þann jákvæða skilning í markmið frumvarpsins að meiningin sé að láta undan hótunum ESA um aðgerðir gegn íslenska ríkinu, málaferlum og jafnvel líkum á að við gætum tapað því fyrir dómi, sem væri leiðangur sem er engin ástæða til að leggja í ef menn meta það svo að við höfum litlar líkur á að vinna það mál. Svo má velta fyrir sér hvort við viljum verja algerlega óbreytt ástand eða hvort við viljum koma einhverjum öðrum skikk á þetta fyrirkomulag, sem ég hallast að að sé skynsamlegt. Og kosturinn við að fara leið af þessu tagi er að þá náum við ekki bara utan um gengistryggð lán heldur líka erlend lán. Ég skil þetta þannig að eitt og hið sama muni gilda gagnvart þeim varúðartækjum sem reist verða fyrir því að t.d. aðilar með tekjur í innlendri mynt skuldsetji sig óhóflega í hvort heldur sem er erlendum lánum eða gengistryggðum lánum. Þá erum við vissulega að ná því fram í viðbót við að takast á við þann vanda sem tengist athugasemdum ESA. Þá kemur að því hvernig tekst til í frumvarpinu. Ég geri engar athugasemdir við 2. gr. og ég held að það sé eðlilegt að leggja að jöfnu erlend lán og gengistryggð lán og flokka sem samkynja flokk í þeim skilningi sem gert er í 2. gr. Síðan kemur að lögum um breytingu á Seðlabanka Íslands. Þar er um það búið þannig að Seðlabankanum sé heimilt að fengnum tilmælum fjármálastöðugleikaráðs að setja lánastofnunum reglur um erlend lán. Þetta er athyglisvert í sjálfu sér vegna þess að þarna er fjármálastöðugleikaráð allt í einu komið með vissum hætti yfir Seðlabankann. Það starfar á grundvelli laga og hefur það tiltekna hlutverk að passa upp á fjármálastöðugleikann og er gert ráð fyrir því í þeim lögum að það beini tilmælum til aðila um aðgerðir ef það metur svo þurfa. En væntanlega væri hægt að ganga einhvern veginn öðruvísi frá þessu þannig að Seðlabankinn gæti gert þetta sjálfur ef honum sýndist svo, þyrfti ekki endilega tilmæli fjármálastöðugleikaráðs til. Leiðin sem hér er valin er dálítið óbein. Ekki er valin sú leið að setja í lög að einhverju leyti, setja lagarammann um þær takmarkanir sem við viljum að gildi um þetta heldur á að setja í lög heimildir til handa Seðlabankanum á grundvelli tilmæla frá fjármálastöðugleikaráði annars vegar og síðan, í ákvæðum um neytendalán, að í greiðslumatinu sé heimilt að setja inn slíkar takmarkanir eða slík skilyrði. Þetta er náttúrlega krókótt leið að því marki að koma fram efnislegum takmörkunum á því hvernig aðilar með tekjur í innlendum krónum eða með litla fjárhagslega burði megi taka áhættu eða skuldsetja sig í erlendri mynt. Ég staldra aðeins við þennan útbúnað á málinu. Nú má segja að þetta séu þau lög sem eiga við, neytendalánalögin annars vegar og lög um Seðlabankann hins vegar, en þarf að fara svona krókótta leið? Er ekki að einhverju leyti hugsanlegt a.m.k. að Alþingi sjálft setji skorðurnar við þessu í lögum? Er þetta betra gagnvart ESA? Þjónar það einhverjum tilgangi? Er eitthvað annað á bak við það að menn velja þessa leið en að þeir telji þetta praktískasta fyrirkomulagið? Ég teldi ástæðu til að hæstv. fjármálaráðherra færi aðeins betur yfir það. Af hverju er málið svona upp byggt? Af hverju er farin tiltölulega óbein leið að því að ná markmiðinu um að koma hinum takmarkandi reglum á? Það er gert annars vegar í gegnum það að heimila Seðlabankanum á grundvelli tillagna fjármálastöðugleikaráðs að koma við reglunum og síðan getur ráðherra, á grundvelli umsagnar Seðlabankans, sett skilyrði, þá væntanlega í reglugerð, inn í greiðslumatið um að þetta og hitt þurfi að vera til staðar ef menn ætla að taka lán í erlendri mynt eða gengistryggt lán. Mér finnst þetta umhugsunarefni og væri þess virði að skoða hvort menn eru sannfærður um að auðveldasta leiðin í mark sé að fara í þessu svigi. Það er umhugsunarefni. Ég ætla ekki að orðlengja mikið um þetta af því að ég hef væntanlega aðstöðu til að fylgja málinu eftir í nefnd nema það eigi að fara til atvinnuveganefndar sem er dálítið í tísku núna, [[Hlátur í þingsal.]]ég veit það ekki. Ég lét mér detta í hug að málið færi til efnahags- og viðskiptanefndar og þá hef ég aðstöðu til að skoða það. En ég hafði satt best að segja undirbúið mig undir og reiknað með, því það er ekki nýtt fyrir mér að skoða þetta mál, að við mundum að einhverju leyti ganga frá þessu í lögum með beinum ákvæðum. Ég spyr t.d.: Er eitthvað að því að A-hluta sveitarsjóða sé einfaldlega bannað að taka lán í erlendri mynt eða gengistryggð lán? Vill einhver endurtaka það þegar sum af stóru sveitarfélögunum fóru að taka erlend lán og meira að segja kom til greiðslufalls hjá einu af stóru sveitarfélögunum í landinu á erlendu láni? Það er auðvitað ekkert gott að opinber aðili lendi í hálfgerðu greiðslufalli með gjalddaga af lánum í útlöndum, við viljum væntanlega forðast það, og hefði verið hægt að koma í veg fyrir held ég ef menn hefðu borið sig eftir aðstoð í þeim efnum. Svipað má segja um launamenn eða einstaklinga. Það er augljóst að þetta snýr talsvert öðruvísi að lögaðilum. Þeir eru alla vega og sumir þeirra eru vissulega með allar sínar tekjur í erlendri mynt, geta verið mjög háðir veltu hér í hagkerfinu, litlir þjónustuaðilar o.s.frv. Vissulega eru til einstaklingar með beinar tekjur í erlendri mynt og þeir geta verið ágætlega varðir, þeir sem vinna að hluta erlendis eða eru með samninga um að fá laun greidd í erlendum myntum, það þekkist. Það má segja að vissu marki að sjómenn séu varðir fyrir gengisáhættu í ljósi þeirrar staðreyndar að hlutaskiptakerfið skilar þeim yfirleitt hlutdeild í ávinningi af falli gengis krónunnar o.s.frv. [[Gripið fram í.]]Auðvitað er ekki hægt að alhæfa um þetta en að fara krókótta leið gegnum greiðslumat o.s.frv., verður það ekki dálítil flækja? Verða ekki aðstæður manna mjög mismunandi þegar kemur að því að takast á við sína lánastofnun um það? Menn segja: Ég hef víst fjárhagslega burði til að taka erlent lán. Ég er með hluta af mínum tekjum í erlendri mynt eða ég á eitthvað af eignum í erlendri mynt eða ég er á sjó og ég er nokkuð vel settur þótt krónan falli, eða eitthvað því um líkt. Þannig mætti lengi ræða um þetta, herra forseti. Aðalatriði málsins er, svo ég endurtaki það: Að því marki sem okkur er nauðugur einn kostur að breyta frá gildandi skipulagi út af athugasemdum ESA er ég talsmaður þess að við gerum aðeins að lágmarki það sem þarf til að sleppa með það og að við stígum mjög varlega til jarðar áður en við opnum fyrir þann möguleika á nýjan leik að menn geti tekið óvarða áhættu í þessum efnum, vegna þeirra sem í hlut eiga þó að menn eigi auðvitað að hafa vit fyrir sér sjálfir og bera ábyrgð á sér sjálfir. Það má ekki tala endalaust um þessi mál á Íslandi eins og menn beri enga ábyrgð á þeim lánum sem þeir taka og skuldum sem þeir eru með. Það er eiginlega komið nóg af því. Það þarf alltaf að hafa í huga að menn verða að lokum að bera ábyrgð á því sem þeir gera í þessum efnum en það er rétt og skylt að upplýsa menn og hafa leikreglurnar skýrar og að bestu manna yfirsýn að girða fyrir áhættu og stórfellt tjón sem við þekkjum núna af biturri reynslu að getur orðið ef við stöndum óskynsamlega að þessum málum. Ég mundi vilja hin varfærnu skref. Það væri allt í lagi í sjálfu sér að pexa eitthvað við ESA í framhaldinu um það hvort okkar fyrstu viðbrögð að þessu leyti hefðu verið fullnægjandi og hafa þá frekar vaðið fyrir neðan sig í því að hafa farið rólega af stað. Það er rétt sem kom fram í orðaskiptum áðan að þessi umbúnaður málsins gerir það mjög óskýrt fyrir Alþingi hver hin efnislega niðurstaða verður, því það á bara að koma síðar [[Forseti hringir.]]á grundvelli þeirra heimilda sem ráðherra og Seðlabanka fá og þeim er falið að setja reglur eftir á.
Virðulegi forseti. Í tilefni af athugasemdum hv. þingmanns um það fyrirkomulag sem mælt er fyrir um í 3. gr. og 5. gr., þá er rétt að gengið er út frá því í frumvarpinu að það sé eftir nokkurt samráð sem skilyrðin eru útfærð. Töluvert er fjallað um það í greinargerð um 3. gr. og rétt að benda á að fundir fjármálastöðugleikaráðs eru undirbúnir af kerfisáætlunarnefndinni en þar er seðlabankastjóri formaður, aðstoðarseðlabankastjóri situr þar, forstjóri og varaforstjóri Fjármálaeftirlitsins og einn sérfræðingur sem ráðherra skipar. Þetta fyrirkomulag ásamt því sem við höfum verið að útfæra annars staðar, eins og t.d. í lögum um opinber fjármál, er allt hugsað til þess að fleiri hafi yfirsýn um þessi mál. Það gildir í raun og veru það sama um 5. gr., að ráðherra eigi samráð við Seðlabankann, fái umsögn hans þegar greiðslumat er bundið sérstökum skilyrðum þannig að full yfirsýn sé höfð til hliðsjónar þegar reglur um þessi efni eru settar. Það er að sjálfsögðu megintilgangur málsins að draga mjög úr heimildum til að veita erlend lán og á hinn bóginn að afnema fortakslaust bann við gengistryggðum lánum en takmarka þau líka mjög. Varðandi það samtal sem getur átt sér stað milli lántaka og fjármálastofnunar er það að sjálfsögðu ávallt svo að [[Forseti hringir.]]fjármálastofnunin getur sett sér mun strangari reglur en hér er um að ræða og einfaldlega lagt þá línu að erlend lán verði ekki veitt öðrum en þeim sem hafa erlendar tekjur. [[Forseti hringir.]]En hérna er í raun bara verið að setja hin ytri mörk fyrir fjármálakerfið.
Herra forseti. Ég er síður en svo á móti því að menn ráðgist vel um þetta og það er alveg hárrétt sem fjármálaráðherra bendir á að þeir aðilar sem hér leggja helst hönd á plóg eiga allir aðild að fjármálastöðugleikaráði og miklir spekingar sitja í kerfisáhættunefnd og það er hin glæstasta sveit sem mun þar af leiðandi fjalla um það áður en Seðlabankinn fær tilmælin frá fjármálastöðugleikaráði um að setja lánastofnunum reglurnar. Sama má segja um greiðslumatið upp að vissu marki, en staðreynd málsins er þó að hér er sú leið valin að binda þetta í raun og veru að engu leyti í lög. Hér eru auðvitað ágætar lögskýringar, það er tíundað í greinargerð og að hluta til í frumvarpinu hvað það sé sem undirbyggi takmarkanirnar. En að öðru leyti er það viðfangsefni þessara aðila að setja þær takmarkanir eftir á. Þess vegna spyr ég, það er þá næsta spurning, gott og vel: Hefur þetta verið undirbúið? Getum við séð drögin að þeim varúðarreglum sem hér eiga að fylgja í kjölfarið á grundvelli laganna? Væri ekki gott ef pakkinn væri klár? Þetta er ógagnsætt eins og það er í dag gagnvart Alþingi, það verður að viðurkennast og er alltaf ljóður á máli. Ég hefði gjarnan viljað fá upplýsingar um það, ef ekki nú í andsvörum þá í þingnefnd: Hversu langt eru menn komnir með undirbúninginn? Seðlabankinn hefur talað um þessar varúðarreglur af ýmsu tagi alveg frá því fljótlega eftir hrun þegar menn fóru að velta fyrir sér hvernig lífið gæti orðið eftir hrun og afnám gjaldeyrishaftanna þannig að eitthvað hlýtur að vera til í sarpnum um þetta. Getum við séð útlínur af þeim varúðarreglum sem koma þarna til sögunnar?
Herra forseti. Það er fyllilega málefnalegt að velta því upp hvort við eigum að skrifa reglurnar út í lögunum eða að eftirláta Seðlabankanum eins og 3. gr. gerir ráð fyrir, og ráðherra eins og 5. gr. gerir ráð fyrir, að setja reglurnar og útfæra þær nánar í anda laganna. Hér er lagt upp með þetta fyrirkomulag og til eru drög og hugmyndir sem mér finnst sjálfsagt að séu kynntar fyrir nefndinni þannig að menn séu þá betur upplýstir og það mundi þýða vandaðri málsmeðferð málsins í gegnum þingið. Það er sjálfsagt að taka þá umræðu og fá sjónarmið fram í nefndinni um þær hugmyndir sem eru þegar komnar upp á borð í fjármálaráðuneytinu og eins hefur verið unnið töluvert í þessu hjá Seðlabankanum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég fagna þessu, ég tel að það verði til bóta að við fáum að sjá á öll spilin og fáum, þótt það sé í ófullbúnu dragaformi, að sjá þær reglur sem menn hafa hugsað sér í þessum efnum og þá vinnu sem þegar hefur verið unnin eða þar sem málið er statt í dag. Ég tel að Alþingi þurfi að leggja á þetta sjálfstætt mat og ég er ekki sannfærður enn þá um aðferðafræðina. Ég áskil mér að minnsta kosti rétt til að halda því sjónarmiði til haga að við gætum farið aðra leið, við gætum að uppistöðu til klárað þetta í lögum, sett þessi efnislegu skilyrði og við gætum farið blandaða leið eins og er oft vinsælt og skynsamlegt að gera. Við gætum haft einhverjar hreinar línur, t.d. eins og þá sem ég nefndi að ákveða bara að A-hlutar sveitarfélaga, það gegnir öðru máli með dótturfélög og B-hlutann o.s.frv., skuli ekki skuldsetja sig í erlendri mynt.
Virðulegur forseti. Ég tek eindregið undir með hv. þingmanni að það er miklu eðlilegra að festa þessar heimildir í lög. Það tíðkaðist hér til forna að fela Seðlabankanum í raun löggjafarvald með reglusetningu sinni en það er ekki í neinu samræmi við þær kröfur sem menn gera til lagasetningar nú á dögum. Ég vildi spyrja þingmanninn hvort ekki megi ráða af þeim dómum sem við höfum fengið frá EFTA og af umsögnum frá Evrópusambandinu varðandi verðtrygginguna sjálfa að heimaríkin, þó að óheimilt kunni að vera að banna með öllu tilteknar verðtryggingar, hafi býsna mikið að segja um útfærslu einstakra verðtrygginga, hvort sem það eru gengistryggingar eða vísitölutryggingar við neyslu eða aðra vísitölu. Má ekki ráða það af þeim álitum sem við höfum fengið í tengslum við álitaefni í kringum verðtrygginguna? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann um annað, en hann var hér á þingi 2001 þegar menn bönnuðu þessi ákvæði, þ.e. gengistryggðu lánin. Þá var það gert með vísan til þess að stýrivextir Seðlabankans yrðu að bíta, við værum með lítinn gjaldmiðil og nauðsynlegt væri að stýrivaxtaákvarðanir hefðu áhrif á lánasafnið og þess vegna væri nauðsynlegt að banna þetta lánaform, það gengistryggði í raun og veru íslensk lán. Ef niðurstaða fjármálaráðherra er sú að ekki sé mögulegt að banna gengistryggingar, getur það ekki skapað ákveðna erfiðleika til lengri tíma fyrir stöðu Íslands að landinu sé óheimilt að banna gengistryggingar af evrópska kerfinu en við reynum á sama tíma að halda úti hérlendum [[Forseti hringir.]]gjaldmiðli og í raun og veru verja hann fyrir þeim erlendu áhrifum sem samt verður að gangast undir?
Herra forseti. Jú, ég held að það sé nokkuð ljóst að við höfum talsvert miklar heimildir til að útfæra þetta. Það hlýtur bara að vera. Við værum ekki efnahagslega sjálfstæð þjóð ef við hefðum ekki heimildir til þess að setja ýmsar varúðarreglur inn í löggjöf um hluti af þessu tagi. Réttur þjóðríkja þegar kemur að jafn mikilvægum hlut og að verja fjármálastöðugleika er náttúrlega alveg ótvíræður. Þá er ýmislegt heimilt eins og kunnugt er. Vissulega má deila um þetta því það er skrýtin staða að ESA telji þetta brot á fjórfrelsinu í landi þar sem eru gjaldeyrishöft. Það er vissulega fyndið að ræða það út frá þeim vinkli, en kannski horfa þeir fram hjá þeim í þessu tilviki og hugsa sér að svona megi þetta ekki vera til frambúðar. Ég hef engar áhyggjur af því að við getum ekki sett inn mjög sterkar varúðarreglur inn. Í sambandi við bannið á sínum tíma, já, þetta mun sjálfsagt hafa verið ein af röksemdunum. Nú man ég ekki alveg hvernig aðallega var um þetta fjallað. Ætli menn hafi ekki líka verið meðvitaðir um að það gæti verið áhættusamt fyrir fólk að spila í þessu. Það er alveg rétt að gagnvart hagstjórnartækjunum og vaxtastýritækinu er það náttúrlega vafasamt þegar þeim mun stærri hluti útlánasafnsins í landinu er kominn til hliðar og vextirnir ráðast kannski tímabundið af lágum erlendum vöxtum eða auðvitað það að verðtryggingin dregur úr gildi nafnvaxtaákvarðana. Það er enginn vafi á því að best væri að allar skuldir í landinu væru þá í óverðtryggðum íslenskum krónum þannig að vaxtaákvarðanir um þær krónur bitu til fulls.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og tel að þingið eigi að lögfesta skýrlega eins takmarkaðar heimildir fyrir lánum af þessu tagi og nokkur kostur er og nefndin telur mögulegt. En ég vil spyrja hv. þingmann hér í stuttu seinna andsvari hvort hann hafi ekki áhyggjur af ójafnræði borgaranna. Áður en bólan varð alger á árunum 2006, 2007 og 2008 og gengistryggðu lánin urðu alls ráðandi var þetta lánaform að mörgu leyti fyrir forréttindahópa, fyrir fólk sem átti mikið eigið fé eða hafði fengið mjög hátt greiðslumat eins og gert er ráð fyrir í þessum reglum. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því að hér geti orðið tvenns konar lánakjör, annars vegar mjög hagstæð lán á lágum vöxtum tengd erlendri gjaldeyrisáhættu fyrir efnafólk, fyrir hátekjufólk og fyrir fólk með tekjur í erlendri mynt en síðan íslensk lán með gríðarlega háum vöxtum fyrir allan almenning?
Herra forseti. Svo ég svari síðari spurningunni á undan þá er svarið já. Jú, ég hef þær áhyggjur, ég kom aðeins inn á það í ræðu minni. Ég sagðist alveg geta séð fyrir mér að ef farin verður þessi leið í gegnum skilyrðingar í greiðslumatinu þá muni þeir sem telja sér þetta hagstætt standa í æfingum til að reyna að sannfæra lánastofnunina um að þeir séu vel færir um að taka svona lán. Ef aftur ganga í garð þeir tímar að í boði verða svona lán, erlend lán eða gengistryggð lán á mjög lágum vöxtum og menn telja sér það hagstætt, yrði ekki gott ef það réðist af aðallega efnahagslegri stöðu, tekjum og eignum hverjir ættu þess kost og hverjir ekki. Frá hinum endanum má segja að þeir sem hafa lítið borð fyrir báru séu náttúrlega miklu óvarðari fyrir áhættunni, það er efnislegt í sjálfu sér. En afleiðingin gæti vel orðið ákveðin mismunun í vaxtakjörum gagnvart skuldum einstaklinga.
Herra forseti. Það er ekki oft sem ég hef komið örlítið skelkaður í þennan ræðustól á síðustu áratugum og það er með hálfum huga að ég leyfi mér að gera ágreining við menn eins og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og Helga Hjörvar um hvort farin sé fjallabaksleið eða rétt leið í frumvarpinu með því að gera ráð fyrir þessum reglum. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé betri leið. Ástæðan er sú að það gerir kerfið miklu sveigjanlegra, það verður fljótlegra að geta brugðist við í stað þess að þurfa að fara með þetta í gegnum þrjár umræður hverju sinni hér á Alþingi. Ég held að það sé hægt að festa ýmislegt í lög en ekki mikið meira en það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér um A-hluta sveitarfélaganna. En það er ekki af því sem ég kem hérna upp. Ég velti því fyrir mér hvort það sé nauðsynlegt að setja þessi lög og ég tók eftir því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði: Ef þarf. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þess nauðsynlega þurfa, út af þessu frá ESA, hvort hann hafi stúderað það, hann er manna vísastur um það. Hitt er svo hvernig hæstv. fjármálaráðherra setur þetta mál fram í sinni ræðu. Þetta er frumvarp til laga um að leyfa en banna. Hæstv. ráðherra bókstaflega sagði að þetta ætti að leiða til þess að venjulegir borgarar sneiddu hjá því að taka lán af þessum toga. Það væri hins vegar allt í lagi fyrir þá sem afla tekna í erlendum gjaldeyri að fá að taka slík lán. Ég get út af fyrir sig verið því sjónarmiði sammála. En hæstv. ráðherra sagði líka annað. Hann sagði: Hins vegar eru svo þeir sem eiga mikinn stabba eigna sem þeir geta breytt í erlendan gjaldmiðil. Við eigum að láta þá njóta vafans. Ég spyr hv. þingmann hvort þetta brjóti ekki í bága við okkar sýn sem jafnaðarmanna. Er ekki verið að undirstrika þarna tvenns konar hópa í samfélaginu? Annars vegar eru það eignamenn sem eiga að fá að njóta vafans og hins vegar eru það ræflarnir við.
Herra forseti. Eins og var nú tilefni orðaskipta hér áðan er því miður alls ekki hægt að útiloka að þetta verði eitt af mörgu sem getur búið til ákveðinn efnahagslegan aðstöðumun. Það er alveg rétt. Auðvitað er hann svo sem fyrir hendi í svo mörgu öðru tilliti. Hvort þetta eitt og sér veltir þar þungu hlassi, það skal ég ekki segja, en það er alveg hárrétt, það er alveg mögulegt að það verði tvær þjóðir í landinu að þessu leyti til, ef það er til dæmis þannig að það teljist nægjanlegt að eiga tiltekið mikla skuldlausa eign þá teljistu hafa efnahagslegan stuðpúða og megir gera það sem þú vilt, taka þá áhættu sem þú vilt í þessum efnum. Ef aftur gengju í garð þeir tímar að í boði væru erlend lán eða gengistryggð lán á mjög lágum vöxtum þá gætu ýmsir nýtt sér það. Ef vaxtastigið á markaði hér að öðru leyti er síðan annað og miklu hærra þá vitum við auðvitað að það geta nánast verið hjáleiðir til þess að hirða vaxtamun. Auðvitað var það það sem var að gerast í stórum stíl, t.d. þegar bólan var á fasteignamarkaðnum og hlutabréfamarkaðnum, að menn gátu tekið erlend lán á skítlágum vöxtum. Þá tóku menn þá peninga að láni og settu þá í ávöxtun og þénuðu heilmikinn mun árum saman, spiluðu í því lottói, lögðu fram eina milljón og fengu aðra milljón út á tryggingu í þeirri milljón og tóku svo tvær milljónir í viðbót og fjórfölduðu, gíruðu sig fjórfalt, og settu það svo í pott til ávöxtunar. Allt svona þarf því að hugsa út frá því hverjar afleiðingarnar geta orðið að þessu leyti. Varðandi það hvort við þurfum að gera þetta út af athugasemdum ESA þá treysti ég mér ekki til að svara því alveg hér. Ég hef ekki skoðað þetta nýlega. Ég fékk í mínar hendur fyrstu athugasemdirnar frá ESA eða alla vega vissi af þeim, þær voru í farvatninu meðan ég fór með þessi mál á árinu 2012/2013. Þá sá ég í hvað stefndi með þetta, en ég hef ekki fylgst þannig með málinu að [[Forseti hringir.]]ég hafi til dæmis lesið núna síðustu tilskrif ESA út af þessu.
Herra forseti. Þetta frumvarp dregur fram tvennt fyrir mér sem hv. þingmaður þarf í sjálfu sér ekkert að vera mér sammála um. Það er í fyrsta lagi það að þetta slær það í gadda að við lifum ekki hér með sjálfstæða mynt án þess að setja svo háa múra millum okkar og umheimsins að að minnsta kosti venjulegum borgurum verður ekki kleift að fara yfir þá. Í öðru lagi fannst mér hæstv. ráðherra líka taka svo til orða að það væri alveg klárt að við þyrftum að taka við skipunum af þessu tagi frá Evrópusambandinu án þess að geta nokkuð um það sagt jafnvel þó að Hæstiréttur hefði komist að annarri niðurstöðu. Það fannst mér skipta máli. Hitt vakir í hugskoti mínu að ef það er nauðsynlegt að gera þetta, sem ég er ekki algerlega sannfærður um, þá mun það undirstrika ákveðinn mun, t.d. á mér og hæstv. forsætisráðherra. Hann getur alltaf tekið lán á þessum kjörum sem bjóðast. Ég, ræfillinn, mun [[Forseti hringir.]]hins vegar ekki gera það. Mér finnst það svolítið óþægileg tilhugsun. Hún skilur eftir örlítinn beiskan keim í mínum annars bragðgóða munni.
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður sé of svartsýnn. Fasteignaverð hefur nú hækkað í Vesturbænum. Ég er ekkert viss nema hv. þingmaður teldist alveg bær til að taka að minnsta kosti smálán, erlent lán. [[Gripið fram í: Smálán?]]Ekki smálán, en svona dálítið lán. Ég legg ekki þann sama skilning í - og það kannski er örlítil vík á milli vina - að þetta mál í sjálfu sér snúist endilega um þessi gömlu góðu umræðu um hvort krónan sé algjörlega ónýt eða ekki. Þetta er auðvitað af því við erum í EES. Það er hér frelsi til fjármagnsflutninga, frelsi til staðfestu og að veita þjónustu og það gildir líka um þá aðila að Evrópusambandinu eða EES sem hafa sína eigin gjaldmiðla. Það er það sem hér á sérstaklega við. Það er meira spurningin um það í hvaða mæli menn nýta sér síðan þennan möguleika, það er mælikvarði á trú manna á okkar eigin gjaldmiðil.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp því að mér finnst tilefni til þess þegar frumvarp sem þetta er lagt fram. Nú hef ég hlustað hér á ágætar ræður og ætla síst að harma það að verið sé að þrengja möguleika á því að taka erlent lán, sem telst þá bæði erlent og gengisbundið, í íslenskum krónum, enda er eðlilegt að um þau gildi sömu varúðarsjónarmið og um önnur lán sem veitt eru. Það er hins vegar skrýtið að verið sé að lögleiða aftur lán í íslenskum krónum sem eru bundin við gengisvísitölu. Það er verið að auka á verðtryggingu íslensku krónunnar, það er verið að fjölga valkostum til verðtryggingar á meðan markmið ríkisstjórnarinnar er að afnema verðtrygginguna. Það er kannski eiginlega það sem fær mig til að koma hér upp og taka til máls um frumvarpið. Ég vil óska eftir því, eins og aðrir úr minni hlutanum hafa gert, að rækilega verði farið yfir það hvort þetta sé í raun og veru nauðsynlegt, hvort það bráðliggi svona á. Það er líka ágætt að muna í þessu sambandi að núverandi ríkisstjórn virðist hafa það helst á stefnuskrá sinni að einangra okkur frá því að geta haft áhrif á þær reglur sem við eigum að lúta hér á landi. Hér er hótað með tillögu að draga til baka aðildarumsóknina að Evrópusambandinu án þess að við vitum hvað það geti falið í sér fyrir hagsmuni Íslendinga, en á sama tíma eru samþykktar gagnrýnislaust reglur frá sama sambandi. Það er líka merkilegt að það virðist ganga betur að auka á verðtryggingu íslensku krónunnar en að uppfylla loforðið sem tröllreið hér öllu fyrir kosningar. Hver einasti frambjóðandi Framsóknarflokksins á síðustu dögum kosningabaráttunnar hamraði það inn að þetta væri flokkurinn sem ætlaði að afnema verðtryggingu, hana átti að banna á nýjum neytendalánum. Við höfum ekkert séð af þeim aðgerðum. Jú, það hafa verið skipaðar nefndir, þær hafa skilað niðurstöðum en afskaplega hægt virðist ganga að vinna úr þeim. Ég er nýbúin að fá svar frá hæstv. forsætisráðherra um það hvernig ríkisstjórnin hyggist afnema verðtryggingu. Hann endurtók þar tilkynningu af heimasíðu forsætisráðuneytisins frá því í maí í fyrra en þar voru boðaðar einhverjar breytingar sem átti að gera. Ekkert frumvarp hefur komið fram í þá átt og það sem meira er er að svo segir að meta eigi áhrifin af þessum breytingum árið 2016. Það verða ansi lítil áhrif sem við munum sjá þá, því að ekki er búið að gera neina breytingu enn og það er kominn febrúar árið 2015. Það má því segja að fyrir utan 80 milljarða niðurfellingu á skuldum, sem er auðvitað umtalsvert og hefur ekki síst gagnast efnameiri heimilum með miklar eignir, og að við getum sjálf notað séreignarsparnaðinn okkar í að greiða niður húsnæðislán, sé þetta það helsta sem við sjáum til aðgerða í húsnæðismálum fyrir íslensk heimili; að heimila þeim að taka lán í íslenskum krónum sem eru bundin við gengisvísitölu og þá aðeins efnameiri heimilum landsins. Hin heimilin, meðaltekju- og lágtekjuheimili, þau búa bara áfram við óbreytta verðtryggingu og þau bíða með óþreyju eftir frumvörpum til breytinga á húsnæðismálum sem hafa verið boðuð hér í á annað ár og ekkert örlar á enn. Það er nú ekki útséð með það, við hljótum að halda enn í vonina en þau eru ekki í forgangi, þau eru ekki í sama forgangi og þau mál þar sem ríkisstjórnin beygir sig undir Eftirlitsstofnun EFTA. Okkur ber að fara að þeim reglum og ég er ekki að gera lítið úr því, en í þeim málum virðist vera meiri vilji til verka en þegar kemur að því að framkvæma kosningaloforðin og vinna í hag fyrir hinn almenna launamann á Íslandi og sjá til þess að fólk geti búið við húsnæðisöryggi. Það var af þeim ástæðum, herra forseti, sem ég sá mig knúna til að koma hér upp. Mér finnst þetta mál endurspegla þá forgangsröðun sem við búum við með núverandi ríkisstjórn við völd. Ég ætla alls ekki að þvertaka fyrir að hér komi fram ákveðnir góðir hlutir, en ég harma það að viljinn standi fyrst og fremst til þess að auðvelda efna- og eignameiri heimilum á Íslandi að taka hagstæðari lán í stað þess að fara í þær kerfisbreytingar í húsnæðislánum og húsnæðismálum sem nauðsynlegt er til þess að tryggja húsnæðisöryggi í landinu. Vaxandi fjöldi býr við mikið óöryggi á húsnæðismarkaði, hér er að skapast neyðarástand og það er fullkomlega óviðunandi að ríkisstjórnin skili auðu í þeim málum. Í frumvarpinu er verið að breyta lögum um vexti og verðtryggingu. Þeim hefur verið breytt áður á tímabilinu en engin af þeim breytingum lýtur að stóra kosningaloforðinu um afnám verðtryggingar. Fjöldi fólks trúði því að Framsóknarflokkurinn ætlaði í raun og veru að gera eitthvað í þessum málum, Framsóknarflokkurinn lét að því liggja að stjórnvöld hefðu fram að því sýnt skeytingar- og áhugaleysi og þess vegna hefði ekkert verið gert. Auðvitað er staðreyndin sú að verðtryggingin, sem er fráleitt fyrirkomulag, á sér langa sögu hér vegna óðaverðbólgu og er tengd inn í allt fjármálakerfið sem og lífeyriskerfið og það þarf kjark til að vinna á henni. Núna eru aðstæður til að vinna á henni vegna lágrar verðbólgu og hækkandi fasteignaverðs. Aðgerðaleysið í þeim efnum er til vansa fyrir alla þá sem komust til valda út á einmitt loforðið um afnám verðtryggingar. Ég hvet þingmenn stjórnarmeirihlutans, ekki síst framsóknarþingmennina sem blogguðu og skrifuðu greinar og töluðu í sjónvarp og útvarp um afnám verðtryggingar, að setja pressu á ráðherra sína um að vinna í samræmi við stefnu flokksins, að vinna í samræmi við stjórnarsáttmálann og koma með mál inn í þingið sem eru til hagsbóta fyrir venjulegt launafólk en ekki eingöngu efnamestu heimilin. Það er komið nóg af því, þar hefur ekki staðið á aðgerðum, hvort sem um er að ræða skattamál eða aðrar ívilnandi aðgerðir. En aðgerðirnar sem flokkurinn var kosinn út á, aðgerðin um afnám verðtryggingar, þar hefur ekkert sést til neins. Ég hvet til þess að við vinnslu málsins í efnahags- og viðskiptanefnd verði farið ofan í saumana á því hvort þetta sé eina aðgerðin á þessum þingvetri, þingvetri tvö hjá ríkisstjórninni, sem snýr að húsnæðislánakerfinu, eða hvort það eigi í raun og veru að standa við stóru loforðin.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um Seðlabanka og lögum um neytendalán. Málið fjallar um varúðarreglur um erlend lán. Hvert er tilefni þess að við ræðum það að leiða í lög að heimila erlend lán í krónum eða krónulán sem miðast við erlenda mynt þegar okkur er ljóst hversu miklum skaða slík lán geta valdið? Tilefnið er málarekstur ESA, sem hefur fært rök fyrir því í skjali, rökstuddu áliti, að ekki sé hægt að banna lán í íslenskum krónum með viðmiði við erlenda mynt vegna þess að í því sé fólgin einhvers konar hindrun á frjálsum fjármagnsflutningum. Þetta er vissulega langsótt, sérstaklega þegar á það er bent að það er í raun ekki hindrun fyrir erlenda fjárfesta að veita íslenskum bönkum lán í erlendri mynt sem síðan er lánað áfram í erlendri mynt, en ESA bendir líka á ósamræmið í því að banna aðra tegund erlendra lána en ekki hina. Það er því erfitt að verjast þessu, ef við ætluðum að banna erlend gengistryggð lán í íslenskum krónum, þá yrðum við trúlega að setja sama bann við lánum í erlendri mynt og yrðum líka að breyta 14. gr. laga um vexti og verðtryggingu, þar sem leyft er að miða lánasamninga við erlendar hlutabréfavísitölur. Í dómi sínum benti ESA á að ef ríki ætlaði að setja einhverjar skorður við frjálsum fjármagnsflutningum yrði að vera algjört samræmi í aðgerðinni. Hin leiðin er sú að innleiða afnám hins fortakslausa banns við einni tegund erlendra lána og setja um leið skynsamlegar reglur, í stað þessa fortakslausa banns, sem draga úr skaðseminni. Þangað erum við komin og það er jákvætt að með frumvarpinu er verið að setja reglur um lán sem veitt eru í erlendri mynt og hafa tíðkast hér og setja vandaðri ramma um það. Hvers vegna eru þessi lán yfirleitt skaðleg? Það er ágætur kafli um það í athugasemdum við frumvarpið og nokkrar ástæður eru gefnar. Það er viðurkennt að eftir því sem erlend lán ná meiri útbreiðslu í samfélögum og fólk og fyrirtæki taka lán í annarri mynt en þau hafa tekjur í getur það leitt til mjög mikils efnahagslegs óstöðugleika og lengt kreppur. Í því felst líka ákveðin mismunun á milli samfélagshópa. Þeir sem eru auðugir og geta sýnt fram á það að þeir geti þolað það að verða fyrir áföllum vegna þess að lánið þeirra stökkbreytist eða hækkar skyndilega, geta notið annarra kjara en hinir sem ekki geta sýnt fram á að þola slíkt. Í sjálfu sér er ákveðin mismunun fólgin í því. Menn geta haft ólíkar skoðanir á því hvort svoleiðis mismunun sé æskileg. Það sem er alvarlegra er að þeir sem taka lán í annarri mynt en þeir hafa tekjur í velta áhættu yfir á samfélagið. Það er ekki bara einkamál þeirra heldur getur þetta leitt til þess að lánveitendurnir, bankarnir, lendi í vandræðum sem getur leitt til þess að stjórnvöld og skattgreiðendur allir þurfi að hlaupa undir bagga með mjög miklum tilkostnaði. Við höfum séð dæmi um það og það er mjög góð lýsing á því í frumvarpinu á bls. 15, þar er vitnað í Seðlabankann sem bendir á hvað geti gerst þegar aðilar sem ekki hafa erlendar tekjur taka erlend lán. Þá er í raun búið að eyrnamerkja þeim hluta af gjaldeyristekjum þjóðarbúsins til að standa skil á afborgunum, vegna þess að þeir hafa engar erlendar tekjur. Þeir hafa bara tekjur í krónum en eru skuldbundnir til þess að greiða í gjaldeyri eða ígildi þess. Og þegar hagkerfið er í niðursveiflu er hætta á að slíkir lántakendur hlaupi til og reyni að takmarka tjón sitt með því að greiða upp erlendu lánin áður en vandinn verður verri. Ef margir óvarðir aðilar gera slíkt á sama tíma og verður mjög mikil sókn í sameiginlegan gjaldeyrisvarasjóð okkar getur krónan veikst mjög hratt. Þetta er því í raun og veru ekki eins mikið einkamál og ekki eins mikið frelsismál almennt og mætti halda að leyfa þetta bara og leyfa fólki að taka sína persónulegu áhættu í málinu. Þetta er áhætta sem allt samfélagið þarf að bera með þessum aðilum. Þess vegna eru skilyrði til þess að setja um þetta vandaðar reglur. Það má líka muna eftir því að hlutirnir geta gerst mjög hratt. Það er líka sagt frá því í athugasemdum með frumvarpinu hvernig heimilin skuldsettu sig í erlendri mynt upp í 320 milljarða nánast á tveimur árum. Það gerðist mjög hratt og þessi heimili lentu í miklum efnahagsvanda í framhaldinu þegar krónan féll um 44%, ef ég man rétt, og lánin hækkuðu um hátt í 100%, vegna þess að um leið og krónan veikist um 10–20% gagnvart einhverjum gjaldmiðli hækkar lánið í raun og veru enn meira. Skaðsemin er því öllum ljós og mikilvægi þess að lágmarka skaðann sem af því hlýst að slík lán séu veitt og tryggja að aðeins þeir sem raunverulega hafa greiðslugetu til þess taki slík lán. Um það er fjallað í greinum frumvarpsins, t.d. í grein um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Þar er lagt til að Seðlabanka verði heimilt að fengnum tilmælum frá fjármálastöðugleikaráði að setja lánastofnunum reglur um erlend lán í þeim tilgangi að takmarka lántökur þeirra aðila sem ekki eru varðir fyrir gjaldeyrisáhættu. Ég tek undir það sjónarmið sem hér hefur komið fram í umræðunni að hugsanlega ætti þingið að íhuga að kveða sterkar að. Það geti nefnilega orðið mjög erfitt þegar veislan verður byrjuð næst að taka bolluna úr samkvæminu. Það er betra að gera það núna meðan timburmennirnir eru okkur ofarlega í huga. Það verðum við þingmennirnir að gera núna, læra af þeim mistökum sem urðu. Það er ekkert ofvaxið skilningi þingmanna að taka þá afstöðu kategórískt að það sé alltaf slæmt að þeir sem ekki hafa tekjur í erlendri mynt taki lán í erlendri mynt. Ef þingheimur er sammála því setur þingheimur slík lög. Ég held að ESA muni ekki gera neina athugasemd við það. Eina athugasemdin sem ESA gerir er við svokallað fortakslaust bann við slíkum lánum. Málefnalegt bann kæmi til greina, sem lýtur að almennum reglum sem gilda um alla og stuðla að fjármálalegum stöðugleika þjóðar sem býr við fábreytt efnahagskerfi, sveiflukennt efnahagslíf, sveiflukenndara en stórþjóðir munu nokkurn tíma búa við. Við slíka aðstæður er fullt tilefni til þess að fara gætilega. Það mun að sjálfsögðu efnahags- og viðskiptanefnd gera, hún mun kalla til sín gesti sem eru færir sérfræðingar á þessum sviðum, sérfræðinga frá Seðlabankanum, Fjármálaeftirlitinu og aðra sem hafa áhuga á að leggja nefndinni lið. Ég er viss um að hæstv. ráðherra mun örugglega skoða það ef nefndin leggur til að kveða fastar að orði. Það mætti einmitt fara blandaða leið þar sem þingið eða nefndin kæmi með tillögu um hvað væri hið algjöra skynsemislágmark í veitingu erlendra lána og gengislána til þess að ekki komi upp vandamál í framtíðinni, og hafa síðan reglugerðarheimild fyrir fjármálastöðugleikaráð og Seðlabankann til þess að ganga lengra ef þeir aðilar teldu á því þörf. Vissulega eru til sjónarmið um að þeir og þau fyrirtæki sem hafa sannanlega tekjur í erlendri mynt og fjárfesta í gjaldeyrisskapandi verkefnum geti skuldsett sig í erlendri mynt og það sé æskilegt. Það eru margar leiðir til þess að takmarka slíkar lántökur. Það er náttúrlega fyrst og fremst gert með því að upplýsa lántakendur. Það mætti hugsa sér að aðeins fagfjárfestum yrði boðið að taka slík lán, það gæti verið málefnaleg afstaða. Sú tillaga kemur reyndar ekki fram í frumvarpinu en fagfjárfestum er treyst til þess að gera áhættusamari fjármálagerninga en almennum neytendum. Þá gætu fyrirtæki og fagfjárfestar sem geta sýnt fram á greiðslugetu í erlendri mynt eða krónum sem miðast við slíka mynt tekið slík lán og haft vit fyrir sjálfum sér og það yrði aldrei í svo miklum mæli að samfélagslegt vandamál skapaðist eða yki á fjármálalegan óstöðugleika sem er nægur fyrir. Það mætti kveða strangt að orði og segja að tekjur skuli alltaf vera í þeirri mynt eða tryggingar í þeirri mynt sem lánið er tekið í, það mætti gera einhvers konar skilyrði um lánstímann vegna þess að því lengri tíma sem lánið er tekið til, því meiri áhætta er tekin af þróun gjaldmiðla. Það mætti gera kröfu um að lánið væri ekki eingreiðslulán í lokin, svokallað kúlulán, heldur væru jafnari greiðslur yfir tímann. Hugsanlega mætti líka gera einhverja kröfu um ábyrgð lánveitandans, að hann væri meðsekur í þeirri áhættu sem skapaðist við slíka lánveitingu eða þyrfti að þola það sem lánastofnun að taka á sig meiri eiginfjárkvöð ef hann veitti slík lán, t.d. tvöfalt meiri en við krónulán. Aðrar slíkar leiðir má fara þannig að kostnaður þessara lána verði skýrari fyrir þann sem tekur lánið, að það sé skýrt að hann geti ekki tekið lán með lágum vöxtum en velt áhættunni yfir á samfélagið. Það þarf að vera miklu meira samhengi í þessu. Ég hef þá talið upp það helsta sem kæmi til álita en það er kannski ekki okkar hér fyrir fram að vera með annað en vangaveltur. Nefndin mun taka þetta allt til vandlegrar skoðunar og ég held að það sem er jákvætt við frumvarpið sé að það verði meira samræmi í því sem við erum að gera, samræmi á milli erlendra lána, hvort sem þau eru veitt í krónum eða í erlendri mynt og hvernig gætt er að því að þau verði ekki veitt öðrum en þeim sem geta vel ráðið við slík lán og hafa tekjur í þeirri mynt og ekki skapist samfélagslegt vandamál.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og sérstaklega er mikilvægt að fá sjónarmið hans sem formanns nefndarinnar hér við 1. umr. Ég skil hv. þingmann þannig að honum þyki í raun túlkunin á dómnum í þeim tillögum sem hér liggja fyrir vera miklu víðtækari en efni standa til. Skil ég hv. þingmann rétt, að hann teldi jafnvel ástæðu til þess fyrir þingið að lögfesta aðeins í raun - ja, ekki málefnalegt bann heldur málefnalega heimild eins þröngt og nokkur kostur er innan þessa álits ESA, t.d. þannig að einstaklingum væri einvörðungu heimilt að taka slík lán ef þeir hafa tekjur í erlendri mynt og til þess tíma sem þeir hafa tryggar tekjur í þeirri mynt, en ganga ekki lengra gagnvart einstaklingum í ljósi þess að tugir þúsunda hafa skaðbrennt sig á svona lántökum? Ég vil líka spyrja hv. þingmann: Ef það er álit hans að það bann sem leitt var í lög 2001 og Hæstiréttur hefur fylgt eftir í dómum sínum, hafi ekki verið málefnalegt? Ef það er niðurstaðan, hefur þingmaðurinn þá áhyggjur af því að við slíka túlkun kunni að skapast bótaréttur af hálfu þeirra sem þurft hafa að sæta því að kröfur þeirra, byggðar á gengistryggðum lánum, væru færðar verulega niður vegna dóma Hæstaréttar um gengistryggð lán sem grundvölluð voru á lögunum sem hér voru sett árið 2001?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Varðandi fyrri spurningu þingmannsins um það hvort mér þyki vert að skoða það að lögfesta málefnaleg skilyrði og málefnalegar takmarkanir, þá ég held að það hljóti einmitt að vera verkefni nefndarinnar að velta því fyrir sér hvort slíkt sé hægt. Það gæti einmitt verið eins og hv. þingmaður nefnir, út frá því ef menn hafa tekjur í erlendri mynt og til hvaða tíma, hversu langt greiðsluhæfi viðkomandi lántakandi hefur í þeirri mynt, af því hljóti áhættan að stýrast og eðli máls. Ég held að það sé nánast lágmarkskrafa og kæmi mér á óvart ef fjármálastöðugleikaráð mundi ekki sjálft koma strax með slíkar reglugerðir. Það er mjög mikilvægt að gera það núna strax, ekki einhvern tíma seinna þegar vandinn fer að vaxa. Það er ekki hægt að gera það afturvirkt þannig að núna er rétti tíminn. Varðandi síðan hina flóknu lagatæknilegu spurningu sem hv. þingmaður beindi til mín þá treysti ég mér ekki til að leggja á það mat hvaða áhrif það hefur á það sem á undan er gengið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég vil þá spyrja hann um sveitarfélögin. Mér fannst það nokkuð laust í reipunum hjá hæstv. fjármálaráðherra að vera að mæla fyrir frumvarpi til laga um þetta mikilvæga mál og vísa til þess að verið væri að vinna að einhverjum reglum í innanríkisráðuneytinu tengt til að mynda lántökum sveitarfélaga. Ég hefði haldið að slíkir þættir þyrftu að liggja fyrir fullmótaðir áður en málið væri lagt fram í þinginu, hvað þá að mælt væri fyrir því. Ég spyr því hv. þm. Frosta Sigurjónsson hvort hann telji ekki koma til greina að nefndin taki einfaldlega á því fortakslaust í lagatextanum sjálfum að sveitarfélögum sé einfaldlega óheimilt að taka lán af þessu tagi þar sem tekjur þeirra séu í innlendum gjaldmiðli. Síðan er óhjákvæmilegt að spyrja þennan oddvita Framsóknarflokksins hér í sjálfri höfuðborginni hvernig standi á þeirri forgangsröðun stjórnarflokkanna að vera komnir öðru sinni með frumvarp til breytinga á lögum um vexti og verðtryggingu, en ekki frekar en í hið fyrra sinni snýr þetta frumvarp neitt að verðtryggingunni sem Framsóknarflokkurinn lofaði að afnema. Hér er ekki einu sinni verið að banna lengri verðtryggð lán eins og þó var heitið í málalista ríkisstjórnarinnar fyrir þennan vetur, en frestur til að leggja fram mál rennur út að nokkrum vikum liðnum. Hvernig stendur á því að það að heimila gengistryggð lán er hér í sérstökum forgangi en ekkert bólar á þeim frumvörpum sem Framsóknarflokkurinn hefur lofað um afnám verðtryggingarinnar? Og af hverju er verið að opna lögin um vexti og verðtryggingu með þessu frumvarpi án þess að minnsta kosti að taka á Íslandslánunum? Eða ætlar Framsóknarflokkurinn ekkert að fylgja eftir móður allra kosningaloforða, afnámi verðtryggingarinnar?
Virðulegi forseti. Varðandi seinni spurninguna er flýtirinn á þessu máli náttúrlega skýrður með því, eins og ég held að hæstv. ráðherra hafi komið að, að það er ESA sem ýtir eftir því að þetta verði gert, en ESA er ekki með neinn eftirrekstur varðandi verðtrygginguna. Hún er í farvegi í þeirri vinnu sem er í ráðuneytinu. En hérna er forgangsmál til að spara kostnað af málaferlum sem annars mundu hefjast. Varðandi sveitarfélögin gæti alveg hugsast að einhver sveitarfélög væru með tekjur í erlendum myntum eða ættu einhver fjárfestingartækifæri sem skapaði þeim erlenda tekjustrauma, ekki er hægt að útiloka það. Ég held að almennar reglur, ef þær eru vel smíðaðar, ættu að geta gilt um sveitarfélög, fyrirtæki og almenning. Sveitarfélag sem hefði tekjur til langs tíma í erlendri mynt, hvers vegna ætti það ekki að geta tekið lán í erlendri mynt ef það væri hagfellt? Ég er ekki alveg tilbúinn að gera upp hug minn í því máli, en það er eitthvað sem við munum að sjálfsögðu skoða í nefndinni.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir frumvarpið sem hér liggur fyrir og sýn hans á það. Það sem mig langar að gera í mínu andsvari er að halda aðeins áfram með spurningu sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom með áðan um verðtrygginguna. Þótt hv. þingmaður hafi gefið það svar að ástæðan fyrir því að þetta mál, ný gengistrygging, sé tekið fram yfir verðtryggingu í röð atburða eða áhersluröð hjá ríkisstjórninni sé vegna málareksturs ESA, er það engu að síður þannig að Framsóknarflokkurinn sagði beinlínis fyrir síðustu kosningar og kannski ekki síst þeir sem núna sitja á ráðherrastóli, án þess að ég ætli að fara að lesa hér fyrir hv. þingmann hvað aðrir sögðu, að þetta væri einfalt verk sem hægt væri að gera á skömmum tíma ef viljinn væri fyrir hendi. Til að fylgja því eftir létu menn gera skýrslu í upphafi kjörtímabilsins og í henni kom fram að gera ætti ákveðnar breytingar í upphafi árs 2015, þar á meðal þá breytingu að banna svokölluð 40 ára verðtryggðu lán. Núna er upphaf árs 2015. Við erum með löggjöfina opna. Í svari við fyrirspurn minni á liðnu hausti sagði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að verkið væri í höndum fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Mig langar að spyrja hv. þingmann þar sem hann er þingmaður Framsóknarflokksins sem fór mjög skýrt fram með þetta mál hvort hann telji, í ljósi þess að menn eru ekki að uppfylla í raun og veru áætlun ríkisstjórnarinnar um afnám verðtryggingar, að fjármálaráðuneytið sé að draga lappirnar og hvort nefndin muni taka til skoðunar að stíga þau fyrstu skref sem lögð eru til í skýrslunni.
Ég verð að játa mig sekan um að hafa talað fyrir afnámi verðtryggingar í kosningabaráttunni, að ég vildi afnám verðtryggingar og ég teldi að það væri vel gerlegt, en ég var líka sammála því að fara ætti fram einhvers konar forathugun á áhrifum þess og það var gert. Niðurstaðan var sú, eins og hv. þingmaður, nefnir að banna bæri 40 ára lánin og skoða síðan árið 2016 frekar áhrifin af þessu og næstu skref. Ég held að það ferli sé í gangi. Ef ég veit rétt er á málefnaskránni að slíkt frumvarpi komi fram. Vissulega er verið að opna lögin með þessu frumvarpi og vissulega væri tækifæri til þess að framkvæma bæði atriðin í einu en þau eru mjög ólík og kannski ekki rétt af þinginu að ræða þau samtímis í sama frumvarpinu. Ég veit ekki hvað tíðkast í því, reynsluleysi mitt sem þingmaður veldur því. En ég hef ekki ástæðu til að ætla að málið muni ekki koma fram. Ef ráðherra vill hafa þann háttinn á að fleyta því með þessu frumvarpi þá hugsa ég að það sé engin fyrirstaða í nefndinni af minni hálfu að veita honum liðsinni í því.
Virðulegi forseti. Hér er verið að opna lagabálkinn og menn sýna á spilin með það hvernig þeir forgangsraða. Það er frekar ákveðið að forgangsraða í þágu ESA sem er að ýta á eftir mönnum með ákveðna þætti og geyma algjörlega áætlanir ríkisstjórnarinnar um það hvernig menn ætla að efna eitt stærsta kosningaloforð síðustu kosninga, um afnám verðtryggingar. Það segir beinlínis í skýrslunni, sem hæstv. ráðherra sagði í umræðum fyrir jól að yrði fylgt fast eftir, að í upphafi árs 2015 verði stigin þessi fyrstu skref. Þau eru ekki stigin þótt hér hafi augljóslega verið lögð töluverð vinna í að opna sömu löggjöf og þyrfti að opna í því tilfelli. Það er þess vegna eðlilegt að við ræðum þetta. Af hverju segi ég það? Það er vegna þess að þegar svona loforð eru gefin skapast gríðarlegar væntingar hjá stórum hópi fólks. Við þekkjum það öll sem höfum þurft að lifa við verðtrygginguna að hún leggst þungt á heimilin í landinu. Þess vegna má ekki líta til væntinga fólks af einhverri léttúð. Þær eru alvöru og þær voru skapaðar af stjórnmálamönnum sem lofuðu að gera þetta. Það er þess vegna, virðulegi forseti, sem svo miklu máli skiptir að menn sýni að þeim sé alvara. Aðrir stjórnmálamenn sögðu í þessum stóli í aðdraganda kosninga að það væri ekkert áhlaupaverk og mögulega ekki gerlegt að afnema verðtryggingu með þeim hætti sem menn ræddu hér, sérstaklega framsóknarmenn í aðdraganda síðustu kosninga. Ég held að við sjáum hér birtingarmynd þess að menn séu hægt og rólega að átta sig á því, meira að segja framsóknarmenn, að það sé ekki áhlaupaverk að afnema verðtryggingu eða hægt að gera það rétt sisvona með viljann að vopni eftir hádegi eða eftir næstu kosningar, heldur [[Forseti hringir.]]sé það vandasamt verk og það hafi ekki verið rétt að skapa væntingar eins og gert var í aðdraganda síðustu kosninga.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vill túlka það að fyrst hér sé ekki gert tvennt í einu um leið og þessi lög eru opnuð, gerðar breytingar og dregið úr vægi verðtryggingar eða fækkað verðtryggingarformum sem leyfð eru í leiðinni, að þá sé ekki hægt að gera það. Ég held að ekki sé hægt að túlka það þannig. Ég mundi bara segja að það geta verið ákaflega góðar ástæður fyrir því að slíkar breytingar koma ekki fram í þessu tiltekna máli. Ég held að það sé ekki gott að túlka þetta þannig að nú sé alveg orðið útilokað að ráðherrann standi við það sem hann hefur margoft sagt að standi til. Ég hef heyrt í þinginu þegar lög eru opnuð að nú skuli gera mun fleiri hluti en eru kannski lagðir til í því frumvarpi sem opnar lögin, en ég held að það sé ekki endilega góður vani. Ég held að ræða þurfi hvert mál fyrir sig. Það er ekkert erfitt að opna lög eða erfitt að loka þeim og ég tel að það sé ekki góð venja að tína til ýmsa aðra hluti í leiðinni, hversu mikilvægir sem þeir kunna að vera, heldur þurfi að ræða hvert mál efnislega á sínum forsendum og fá til þess tíma.
Virðulegi forseti. Hér er komið fram nokkuð merkilegt frumvarp, það verður ekki annað sagt. Frumvarpið er ákaflega merkilegt og varðar málefni sem hefur verið linnulaust í umræðunni frá hruninu svokallaða. Frumvarpið lýtur að tvennu. Þetta er ekki yfirgripsmikið frumvarp, fyrir þá sem ekki hafa kynnt sér það. Það er einungis átta stuttar greinar og lýtur í raun efnislega að tvennu, annars vegar er verið að þrengja reglur um lántökur í erlendum myntum, erlend lán. Það er annað atriðið. Hitt atriðið er ákaflega merkilegt, en hér er skýrt kveðið á um að lán í íslenskum krónum sem eru gengistryggð, sem eru verðtryggð með tengingu við erlendar myntir, séu heimil. Auðvitað er merkilegt að það sé gert vegna þess að þetta eru hin svokölluðu gengistryggðu lán sem Hæstiréttur kvað upp úr um 16. júní 2010 í tveimur dómum að væru óheimil, hefðu verið óheimil þrátt fyrir langa viðskiptavenju. Það var reyndar ekki fjallað um þá ágætu lagaheimild sem viðskiptavenja er í þessum málum Hæstaréttar, en það lá fyrir að löng viðskiptavenja var fyrir lánveitingum í íslenskum krónum sem voru í erlendum myntum. Hæstiréttur komst að því, eins og alþjóð þekkir, að með vísan til VI. kafla vaxtalaganna, sem hér er lagt til að verði breytt, með vísan til þágildandi ákvæða, sem enn eru í gildi, hafi í raun verið óheimilt að lána í íslenskum krónum og gengistryggja slík lán. Nú höfum við nokkur ár að baki og hundruð dóma Hæstaréttar, held ég að ég geti fullyrt, a.m.k. yfir 100, sem hafa fjallað um margvísleg slík lán og enn sér ekki alveg fyrir endann á úrlausn allra þeirra mála. Svo kemur upp úr kafinu að EFTA kveður upp úr um að það hafi verið, úr því að Hæstiréttur líti svo á að gengistryggðu lánin hafi verið ólögmæt, ólögmætt að leyfa ekki gengistryggðu lánin. Í því ljósi er þetta frumvarp fram komið, til þess að Ísland standi við skuldbindingar sínar gagnvart Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn. Þetta er merkilegt að því leyti að verið er að taka ótvírætt af skarið um að lán sem Hæstiréttur hafði komist að að væru ólögmæt verði að vera lögmæt, verði lögmæt nái frumvarpið fram að ganga. Ég fagna því. Ég fagna því að tekið sé af skarið um það. Ég vil nefna tvennt í því sambandi. Það er svolítið merkilegt að starfa í þessum þingsal þar sem mér hefur stundum virst hlutirnir vera á hvolfi. Hv. þingmenn sem ég hefði haldið að mundu lýsa eindreginni afstöðu sinni til tiltekins máls skipta oft um skoðun, hraðar en hægt er að henda reiður á. Það er ekki á vísan að róa fyrir þann sem ætlar að vera í þingsalnum í einhvers konar hugmyndabaráttu, að eiga orðastað við þingmenn sem kannski gera sig út fyrir að vera annarrar skoðunar en maður sjálfur en virðast svo í einstökum málum hafa allt aðra skoðun en meginsjónarmið þeirra hafa gefið til kynna. Ég nefni þetta vegna þess að ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar varðandi þetta frumvarp og hann benti á atriði sem vert er að halda til haga. Það er sjálfsagt að Ísland haldi til haga rétti sínum gagnvart Evrópusambandinu í EES-samstarfi okkar og leitist eftir því að sækjast eftir undanþágum ef við teljum að þess þurfi. Sjálf tel ég að Ísland geri það ekki í nógu ríkum mæli og að gera þurfi verulega bragarbót á því. Hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, taldi að þetta mál væri þannig að við hefðum átt að gera að því einhvern reka að fá að banna gengistryggð lán. Ég er því ekki sammála en mér finnst vænt um að hv. þingmaður telji að EFTA hafi einhvern veginn ranga skoðun á þessu máli. Ég tel að þetta frumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra, mínum ágæta formanni, sé hlaðið fullmikilli forsjárhyggju. Hér er kveðið á um að óheimilt verði að veita lántaka lán nema greiðslumat leiði í ljós að hann hafi augljóslega fjárhagslega burði til þess að standast verulegar breytingar. Ég legg áherslu á tvö hugtök sem eru matskennd. Þetta er ákvæði sem við sem höfum starfað í lögmennsku þekkjum að er alveg sérstaklega til þess fallið að verða til vandræða til framtíðar litið, þ.e. að menn geti hengt sig í slíkt orðalag þegar illa fer og lántaki sem var kannski æstur í að taka gengistryggt lán haldi því síðar fram að augljóst hafi verið að hann hafði enga fjárhagslega burði til þess að standa við það og fjármálastofnuninni hefði mátt vera það ljóst og þannig reynt að færa ábyrgðina af slæmri lántöku sinni yfir á fjármálafyrirtækið. Í frumvarpinu er reyndar reynt, svo því sé haldið til haga, að bregðast við því matskennda atriði með því að leggja þar til að ráðherra geti að fenginni umsögn bundið greiðslumat vegna erlendra lána sérstökum skilyrðum. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að ráðherra geti sett einhverjar reglur þannig að hin matskenndu viðmið verði einhvern veginn fest í texta. Ég tel, og hæstv. fjármálaráðherra nefndi það sérstaklega, að auðvitað væri fullt tilefni fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða þetta sérstaklega, hvort jafnvel ætti að festa það enn frekar þannig að í stað þess að þetta sé heimildarákvæði sé kveðið á um það í frumvarpinu að ráðherra þurfi að setja slíkar reglur. Ég vil hins vegar gjalda varhuga við slíku. Ég tel að það standi fjármálastofnunum sjálfum næst að setja reglur um þetta, að taka ábyrgð á lánveitingum sínum. Að sjálfsögðu á að gera kröfu til þess að skilmálar og matskennd atriði sem varða greiðslumat einstaklinga liggi ljós fyrir í upphafi og séu kunngjörð áður en einstaklingar eða fyrirtæki sækjast eftir lánum. Það er gert með lögum um neytendalán. Ég tel að miklu heppilegra sé að reglur um þetta séu á forræði fjármálastofnana, því að það má ekki gleyma því að ábyrgðin á erlendum lántökum eða lánveitingum og veitingu gengistryggðra lána á að vera hjá fjármálastofnunum. Það er ekki hægt að gera eins og mönnum hefur hætt til fyrir hrunið, ég tala nú ekki um eftir hrun, að fría fjármálastofnanirnar ábyrgð að þessu leyti með því að gefa til kynna, eins og menn hafa oft gert, að menn ætli að bjarga fjármálastofnunum trekk í trekk þegar þær lenda í vanda út af lélegum lánveitingum. Þetta vildi ég nefna og ég vona að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki sérstaklega til skoðunar hvort ekki sé eðlilegt að samningsfrelsið sé í meginatriðum virt og það séu ekki bara gerðar reglur til þess að skilmálar lánveitinga liggi fyrir, en það sé ekki ráðherra eða Seðlabankinn sem hafi þar hönd í bagga. Ég vil að lokum nefna eitt atriði, sem er minna atriði og kannski frekar fyrir kverúlant, og það er skilgreiningaratriði. Frumvarpið kveður á um skilgreiningu á erlendu láni. Lagt er til að það kallist erlent lán sem sé lán í erlendum gjaldmiðli eða gengistryggt lán. Svo segir að lán í erlendum gjaldmiðli sé lán í öðrum gjaldmiðli en íslenskum krónum, gengistryggt lán er í íslenskum krónum þar sem höfuðstóll og greiðsla o.s.frv. er háð breytingum á gengi erlends gjaldmiðils. Með öðrum orðum er verið að leggja til að erlent lán sé samheiti yfir bæði lán í erlendum myntum og lán í íslenskum krónum. Ég tel það óheppilegt. Það er hvorki í samræmi við málvenju, augljóslega, né við lagamál sem hefur til dæmis verið notað í dómum Hæstaréttar og annarra sem fjalla um þau mál lögfræðilega. Ég vil því biðja hv. efnahags- og viðskiptanefnd að kíkja sérstaklega á þá skilgreiningu sem lögð er til í 2. gr. og huga að því hvort ekki megi hafa orðalagið þannig að betur falli að málvenju og hugtakanotkun í lögfræði.
Herra forseti. Hv. þingmaður kvartaði undan því að stundum væri erfitt að eiga orðastað við þingmenn í þessum sölum vegna þess að þeir væru ekki nægilega hugmyndafræðilega fastir í rásinni og reikuðu sumir. Ég beið eftir því hvort verið gæti að slíkt hið sama kæmi í ljós varðandi hv. þingmann. Hv. þingmaður er þekkt að því að hafa mjög sterkar og eindregnar skoðanir sem í vissum efnum skera sig frá skoðunum mínum og klárlega í sumum tilvikum hennar eigin flokkssystkina. Eins og jafnan um þessa góðu ætt bregst hún ekki vonum mínum. Það kom auðvitað fram sem ég beið eftir að sjá og heyra hvort hv. þingmaður mundi reka sína hnýfla í, og það er forsjárhyggjan í þessu frumvarpi. Ég lít á sjálfan mig sem klassískan jafnaðarmann og fer ekki í nokkrar felur með það að ég tel sjálfsagt að hafa reglur um hvernig ber að haga umferð í fjármálalífinu og hef reyndar, til að segja nánari deili á mér, skilgreint mig miklu frekar sem franskan jafnaðarmann en blairista. Frakkar eru, eins og hv. þingmaður veit, nokkuð fastir og hún mundi sennilega segja afturhaldssamir um sýn sína á hvernig ríkið á að koma inn í efnahagslífið og gangvirkið. Fyrir mér er frumvarpið veruleg forsjárhyggja. Ég geri ekki neinn ágreining um það. En hv. þingmaður er þekkt að því að tala um stjórnmál með þeim hætti að einstaklingurinn sé frjáls, viljinn sé frjáls, menn verði að taka afleiðingum gerða sinna, það gildi jafnt um einstaklinga og fyrirtæki. En hér er verið að taka af þeim forræðið. Og rétt, hv. þingmaður sem vill ekki vera reikul í rásinni finnur að því, finnst mér. Þá kemur spurningin. Til þess að hún reiki ekki verður hún að sýna það með einhverjum hætti þegar kemur til úrslita í málinu. Þess vegna langar mig til að spyrja hana: Mun hún styðja þetta forsjárhyggjufrumvarp, svo ég noti hennar eigin orð?
Virðulegi forseti. Það veldur mér stundum áhyggjum hvað við hv. þm. Össur Skarphéðinsson erum oft sammála um ýmis atriði. Ég nefndi það, já, þetta frumvarp er öðrum þræði forsjárhyggjufrumvarp. Aðalatriði frumvarpsins er það að hér er verið að taka af allan vafa um að hin gengistryggðu lán - sem menn hafa hátt í áratug talað um af mikilli neikvæðni og barmað sér mikið yfir og margir hafa haldið því á lofti og bundið rétt sinn við það að þau hafi verið ólögmæt - eru heimil, þannig að það er þó eitt skref til hægri þar. En hvort ég ætli að styðja frumvarpið þegar til kastanna kemur - ég á ekki von á öðru en hv. efnahags- og viðskiptanefnd fái góða gesti á sinn fund og ég skal ekki útiloka það að fram komi einhver stórkostleg rök sem ég tel ekki beint að finna megi í greinargerð frumvarpsins eins og það er núna. En það kunna auðvitað að koma fram einhver stórkostleg sjónarmið sem ég sé ekki í dag sem renna stoðum undir einhvers konar nauðsyn á þessari forsjárhyggju, það kann að vera. En frumvarpið, andi frumvarpsins er þó þannig að erlend lán, almennt, séu heimil. Við skulum sjá hvort hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði ekki einmitt þessa þætti sérstaklega.
Herra forseti. Hv. þingmaður bæði gladdi mig og hryggði. Hún gladdi mig að því leytinu til að hún sagði það nokkuð skýrt að hún mundi ekki samþykkja frumvarpið, eða þannig skildi ég orð hennar, nema fram kæmi einhver meginbreyting, eða meginrök sem skýrðu það að á þessari forræðishyggju, sem hún kallar svo, væri þörf. Ég tók eftir að hún renndi vonaraugum til hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Ég veit ekki hvort hjálpræði kemur þaðan, það kemur bara í ljós. Það verður gaman að sjá hvort hv. þingmaður, eftir skamma veru í þessum sölum en ágæta, verður svo fljótt samdauna þeim kúltúr sem hún lýsti sjálf í ræðu sinni að hún reiki úr sinni rás, ég mun fylgjast með því af athygli. Það sem hryggði mig var að ég er henni algjörlega ósammála um eðli þessa frumvarps. Hv. þingmaður, hugsanlega til að skapa sér ákveðið svigrúm, sagði að frumvarpið leyfði gengistryggð lán. Það er kannski hálfsannleikur, ekki mikið meira. Ég tel að frumvarpið leyfi en banni. Það bannar til dæmis mér að taka gengistryggð lán. Það bannar kannski ekki hæstv. forsætisráðherra eða þeim sem eiga, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, nægilega miklar eignir til þess að geta hugsanlega komið þeim í erlenda mynt ef miklar sveiflur verða og geta þess vegna borið höggið. Það er ójafnræði tel ég, svo sem ekki meiri háttar skafanki, en samt, það er galli á frumvarpinu. Ég lít svo á að frumvarpið sé fyrst og fremst til þess að útiloka, hæstv. fjármálaráðherra var nógu ærlegur til að segja það, og koma í veg fyrir að almennir borgarar geti tekið lán af þessu tagi. Það væru bara þeir sem eru mjög sterkríkir eða fyrirtæki sem hafa tekjur í erlendum gjaldeyri. Ég lít svo á að frumvarpið, þó að það leyfi [[Forseti hringir.]]að lögum, sé samt að banna, kannski ekki fortakslaust, [[Forseti hringir.]]en að verulegu leyti.
Virðulegi forseti. Aftur erum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson sammála um það atriði sem hann nefndi í lokin. Það er alveg rétt, að lögum „de jure“ eins og menn segja, er þetta leyft, en kannski „de facto“ hvað varðar einstaklinga, minni fyrirtæki og mögulega sveitarfélög þá kæmi þetta í veg fyrir gengistryggð lán. Eins og ég kom inn á í ræðu minni tel ég þessi matskenndu skilyrði sem frumvarpið kveður á um mjög óheppileg. Ég get bætt því við að einstaklingur sem er í dag með tekjur í erlendum myntum og tekur lán kannski til fimm ára, gengistryggt lán, hann gæti verið búinn að missa þær tekjur eftir nokkra mánuði. Það má eins vera öfugt. Maður getur séð fyrir sér að hafa tekjur eftir eitt eða tvö ár í erlendum myntum. Þetta er auðvitað mjög óheppilegt. Ég tel einmitt að þetta þurfi að skoða og forsjárhyggjan að þessu leyti leiðir menn alltaf í ógöngur. Þegar menn ætla að reyna að skipuleggja svona með reglum frá A til Ö, sjá fyrir allar aðstæður sem upp kunna að koma, það endar bara með því að menn lenda í ógöngum með það, það er ekki heppilegt. Frelsið er alltaf lausnarorðið. Það er þægilegast að halla sér að því.
Virðulegi forseti. Frelsið er lausnarorðið, sagði hv. þingmaður, og það má til sanns vegar færa. Spurningin er frelsi hverra og til hvers? Ég vildi nota tækifærið af því hér ber vel í veiði, þar sem við höfum reyndan lögfræðing í þingmannahópnum um stund, og spyrja hv. þingmann um þær áhyggjur sem fram komu fyrr í umræðunni um það að ef menn fallast á að bannið við gengistryggðum lánum hafi verið ómálefnalegt, að það haldi ekki gagnvart þeim lögum sem gilda eiga á Íslandi, hvort menn séu þar með að skapa sér hættu á einhvers konar bótakröfum, vegna dóma Hæstaréttar um að þetta væri málefnalegt bann, að þeir gætu sótt kröfur á ríkið vegna þess. Í öðru lagi vildi ég spyrja þingmanninn um það, þegar hún segir að það standi fjármálastofnununum næst að meta þessa áhættu og draga þessar línur og þær þurfi að axla ábyrgðina af því: Sýnir ekki reynsla okkar á undanförnum árum, af bankahruninu meðal annars, að það eru ekki, þegar til stykkisins kemur, fjármálafyrirtækin sem axla ábyrgðina, ef illa fer er það samfélagið sem þarf að axla þá ábyrgð? Og hefur það ekki sýnt sig að það skipulag sem hér var - og eins til dæmis í Ungverjalandi, um að veita fólki óhæfilega áhættusöm lán eins og þessi í stórum stíl - var allt of áhættusamt, ekki bara fyrir fjármálafyrirtækin heldur þessi samfélög í heild sinni? Reyndist það ekki á endanum á ábyrgð samfélaganna [[Forseti hringir.]]sjálfra og því standi það samfélaginu næst að setja reglurnar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina eða andsvarið. Hvað seinni spurningu hans líður, hvað samfélagslega ábyrgð lánveitinga varðar: Að sjálfsögðu er það þannig að ef menn ákveða að ríkisvaldið, skattgreiðendur, ætli að bjarga bönkum þegar illa fer þá skiptir miklu máli hvernig bankar haga sér og sér í lagi hverjum þeir lána og hvernig. Það er alveg augljóst. Ég tel það hins vegar ekki vera hlutverk ríkisins, skattgreiðenda, að bjarga fjármálastofnunum þegar illa fer. Þær þurfa að bera ábyrgð á eigin starfsemi, eigin ákvörðunum, einkum og sér í lagi á lánveitingum. Það fengu þær ekki að gera við fall fjármálakerfisins hér á Íslandi. Þær fengu ekki að gera það í friði heldur var hlaupið til og bjargað og skattgreiðendur sátu uppi með verulegan kostnað - og ekki bara skattgreiðendur, það má ekki gleyma erlendu kröfuhöfunum sem menn vilja samt alltaf mála hér svörtum lit. Það er nú þannig. Við þurfum að komast upp úr þessari hugsun. Hvað skaðabótakröfu varðar, þetta er áhugaverð spurning. Menn hafa auðvitað velt þessu fyrir sér frá því að þetta EFTA-álit kom fram. Auðvitað er það þannig að þegar lög hafa verið brotin og tjón hlýst af þá er skaðabótaábyrgð. Ég er hins vegar ekki á því að þegar EES-samningurinn var samþykktur á sínum tíma hafi menn verið að gangast undir mögulega skaðabótaábyrgð ríkisins gagnvart einstaklingum í þessu landi, það þarf því að skoða þessa spurningu með hliðsjón af meginreglum EES-réttarins.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talar í þátíð, um að menn hafi þá tekið ábyrgð á rekstri bankanna. Það er nauðsynlegt að vekja athygli hv. þingmanns á því að sú ríkisstjórn sem hún styður hefur lýst yfir ríkisábyrgð á öllum innstæðum í öllum viðskiptabönkum sem starfa á Íslandi. Þeir starfa þess vegna fullkomlega á ábyrgð ríkissjóðs, á grundvelli þeirrar yfirlýsingar. Verður þá ekki fyrst að slíta þann naflastreng áður en þessum fjármálastofnunum er falið frjálsræði til að taka hverja þá áhættu sem þeim sýnist, þegar ríkisstjórnin heldur sig í reynd enn við það að hafa þá áhættu alla á ábyrgð ríkisins? Ég vildi líka spyrja hv. þingmann um lagasetninguna. Við þekkjum það frá fyrri tíð að þá tíðkaðist nokkuð að þingið veitti Seðlabankanum býsna ríkulegar reglusetningarheimildir. Í raun og veru hafði Seðlabankinn, ekki nánast heldur vil ég leyfa mér að segja bara fullkomlega, löggjafarvald um ýmis og einstök atriði og hefur sótt slíkar heimildir enn á síðari árum, meðal annars í lögunum um gjaldeyrishöft þar sem stórkostlegar ákvarðanir, sem lutu að refsingum og brotum, voru byggðar á reglum sem bankinn setti bara með almennum lagaheimildum frá þinginu. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji ekki eðlilegra, og meira í samræmi við nútímasjónarmið um lagasetningu, að þingið sjálft taki sem mest tvímæli af um það hvað er leyft og hvað er bannað í lögunum en að reglusetningarvald Seðlabankans sé takmarkaðra en frumvarpið gerir ráð fyrir.
Virðulegi forseti. Jú, ég get svarað því í fáum orðum. Ég tel að Alþingi hafi lagasetningarvaldið og það gangi ekki að framselja það í verulegum mæli stofnunum, hversu mikilvægar sem þær nú eru eða telja sig vera, ég tala nú ekki um svo mikilvæg mál sem gjaldeyrismál eru; ég hef verið þeirrar skoðunar að það hafi verið gert stuttu eftir hrun í allt of miklum mæli til Seðlabanka Íslands. Það var nú lagfært, ef ég man rétt, og það hefur verið gert smám saman. Þetta svar á svo sem líka við fyrri hluta spurningar hv. þingmanns, þ.e. um ríkisábyrgð á bönkunum í dag eða innlánum bankanna. Ég spyr hv. þingmann: Hefur hann, sem hefur lagasetningarvaldið, fjárveitingavaldið, samþykkt ríkisábyrgð á innlánum bankanna?
Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu og fleira, er eins og fram hefur komið hvorki stórt né viðamikið en tekur þó á býsna skemmtilegum þáttum. Hér hafa verið fluttar margar merkilegar ræður, sumar alveg herfilega vondar og jafnvel óvæntar. Hér hafa komið fram margar undarlegar fullyrðingar. Ein er sú að dýrustu lánin séu 40 ára verðtryggð lán. Ég veit ekki hver viðmiðunin er, en 40 ára lán og 25 ára lán, verðtryggð með sömu vöxtum, eru nákvæmlega jafn dýr. Ef ég tek dæmi af 4% verðtryggðu láni til 25 og 40 ára er annað bara með 25% meiri greiðslubyrði, en þau eru nákvæmlega jafn dýr. Einhver misskilningur er þarna á ferðinni. Hitt sem mér dettur í hug hér og hefði kannski átt að segja fyrst er að óverulegur hluti mannkynsins á kost á að taka lán í verðtryggðum íslenskum krónum. Ég hef oft vorkennt afgangi mannkynsins að geta ekki komist í þetta þegar á að banna hér alls konar lántökur. Vissulega hefur afgangur mannkyns ekki tekjur í íslenskum krónum þannig að það getur vel verið að það sé réttmætt bann víða um heim. Hvað um það, ég tek undir með hv. þm. Sigríði Andersen, mér finnst dálítið mikil forsjárhyggja að ætla hér verulegar umframkvaðir á greiðslumati í erlendu og innlendu. Vissulega kunna að vera meiri sveiflur á gengi gjaldmiðla en á þróun þeirrar neysluverðsvísitölu sem hér er notuð í vaxtaviðmiðunum til að dreifa verðbólguáhrifum. Ég er með á blaði lán sem er tekið í dollurum á versta tíma, í apríl 2007, og ef ekkert er af því greitt og ef ég ber það saman við verðtryggt lán er höfuðstóll dollaraláns sem er tekið á þessum versta tíma, sterkustu krónunni, og verðtryggðs láns sennilega mjög svipaður. Það er allur háskinn. Auðvitað er erfitt að spá fyrir um framtíðina og öll lán taka einhverjum breytingum í framtíðinni en við getum ekki sagt til um hvernig gengi gjaldmiðla þróast. Ég get heldur ekki sagt til um það hvernig gengi krónunnar þróast, en hins vegar hefur margoft komið fram í þingi að íslenska krónan er illbrúkleg nema til greiðslu. Hún er erfið til geymslu og hún er erfið sem lánamynt. Það er verið að þrengja dálítið að hérna að það er aðeins örlítill hópur sem á að geta tekið lán í erlendri mynt og þá komast menn að einhverri málefnalegri mismunun. Það var málefnaleg mismunun suður í Keflavík fyrir nokkrum árum þar sem einungis flugliðum var heimilt að bera inn í landið bjór, hinum var það ekki heimilt. Þetta var alveg fullkomlega málefnaleg mismunun, en hún var alveg víðáttugalin. Önnur er sú að mönnum hefur dottið í hug að banna sveitarfélögum að taka erlend lán. Þau spor sem hræða eru hugsanlega lán tiltekins bæjarfélags sem kannski tók of mikið af lánum og það var stóra vandamálið. Áður en einhverjum verður bannað að taka erlend lán vil ég fá útreikning á því hver ávöxtunin var á lánum til dæmis sveitarfélaga sem tóku erlend lán borið saman við ávöxtun á öðrum valkosti sem kann að hafa verið í boði á þeim tíma sem ætti þá væntanlega að vera þessi elskuðu íslensku verðtryggðu lán. Ein málefnaleg ástæða til mismununar átti að vera sú að einungis fagfjárfestum ætti að vera heimilt að taka erlend lán. Síðan kom málefnaleg ástæða til þess að tryggja bankana, t.d. tvöfalt meiri eiginfjárkrafa. Hvaðan kemur þessi tala um tvöfalt meiri eiginfjárkröfu? Ég segi ósköp einfaldlega: Ég bið menn að fara varlega í boðum og bönnum. Ég styð þetta frumvarp að meginefni til þótt ég vari við ákveðinni forsjárhyggju. Það væri rétt að skoða lánahreyfingar aftur á bak, skoða ávöxtun lána á þessum erfiðu tímum. Fólk fullyrðir að lán sem eru tekin á þessum versta tíma, 2004–2008, hafi verið einhver skelfing en það getur enginn svarað þeirri spurningu í dag vegna þess að það er verulegur hluti líftíma lánanna eftir. Þessi lán eru hugsanlega tekin til 20–25 ára, það eru 10–12 ár eftir af lánstímanum og við skulum dæma um það eftir á hvernig þessi lán hafa þróast. Hér varð hins vegar áfall sem leiddi til hruns á krónunni og þess að greiðslubyrði jókst tímabundið. Það er ekki þar með sagt að þetta sé afleitt að eilífu. Yfirlýsingar manna um að íslenska krónan sé langbesti gjaldmiðill veraldar sem eigi að pína upp á þjóðina - þá skulum við líka hugsa til afgangsins af mannkyninu sem nýtur ekki þessa góða kosts. [[Hlátur í þingsal.]]Ég heyri að ég hef skemmt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni en ég ætlaði alls ekki að gera það, ég skulda honum engin gamanmál. Sem betur fer fer frumvarpið væntanlega til efnahags- og viðskiptanefndar en ekki atvinnuveganefndar eins og menn hafa verið að gæla við. Ég áskil mér allan rétt til að hafa hönd í bagga þegar þetta mál verður afgreitt þar. Ég segi ósköp einfaldlega að erlend lán á hvaða formi sem þau eru eiga að vera sjálfsagður valkostur og lántaki á að bera ábyrgð á gjörðum sínum og sömuleiðis sú lánastofnun sem veitir lánin. Yfirleitt er vandamálið magnið á láninu sem er tekið en ekki formið. Ég hef verulegar áhyggjur af hlaupareikningslánum, það eru allir að segja að allt sé dýrast, en af hverju í ósköpunum eru ekki hlaupareikningslán bönnuð til almennings sem hefur ekki nokkra getu til að borga 12% vexti? Eða guð má vita hvað er innheimt. Að lokum ætla ég að fara í gegnum ekki A-hluta stéttarfélaga heldur B-hlutalán Orkuveitu Reykjavíkur sem tekur, að því er mér sýnist samkvæmt ársskýrslu frá 2013, milliliðalaus lán í erlendri mynt en hefur vissulega tekjur í innlendri mynt. Um þetta fyrirtæki hefur mikið verið fjallað og ég held nú að vandamál þess séu ekki lántökurnar heldur fyrst og fremst gjaldskráin. Vextir af þessum lánum eru í svissneskum frönkum, evrum, bandaríkjadölum, japönskun jenum, sterlingspundum og sænskum krónum á bilinu 0,37% til 1,83%, vissulega gengistryggt en lánin eru til langs tíma þannig að áföll sem Orkuveitan varð fyrir á þeim erfiða tíma þegar gengi krónunnar hrundi eru kannski ekki svo mikil. Það kann að vera að ávinningurinn skili sér á lánstíma sem samkvæmt blaði er allt til 2032. Ég vænti þess að ég fái að fjalla um þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Í hvert skipti sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason tekur til máls í þessum sal lít ég svo á að ég sé staddur í kennslustund og nem hvert orð auðmjúkur af vörum hins mikla meistara. Ég ætla að leyfa mér að koma með nokkrar spurningar til hv. þingmanns af því tilefni til þess að hann skýri fyrir mér ýmislegt sem mér er hugleikið eftir ræðu hans. Mér finnst hv. þingmaður oft fljúga full frjáls eftir svona straumum sem stafa frá fjármagninu en ég verð samt að segja honum til hróss að hann tekur oft afstöðu eða lendir þar sem réttlætið á líka heima gagnvart þeim sem eiga minna umleikis en margir. Fyrsta spurning mín til hans varðar kannski ekki efni þessa frumvarps, en upphaf ræðu hans. Hv. þingmaður fannst mér segja það mjög skýrt án þess endilega að meitla það í kjarna að hann væri á móti því að afnema 40 ára lánin. Ég fagna því mjög. Ég er algjörlega þeirrar skoðunar að það sé ósvinna að afnema þau. Í besta heimi allra heima væri auðvitað æskilegt að húsnæðismálum væri með öðrum hætti fyrir komið, en staðan er bara þannig að við lifum í skógi villtra lögmála og ef ég væri núna að hefja minn feril í lífinu sem fjölskyldumaður mundi ég miklu frekar leigja hjá sjálfum mér eins og ég kalla stundum það þegar menn taka 40 ára lánin, heldur en lúta lögmálum markaðarins í dag. Spurning mín til hans er þessi: Er hann sammála mér um að ekki sé rétt að afnema 40 ára lánin? Hitt er þá kannski ekki spurning en það gladdi mig að hv. þingmaður greindi þetta frumvarp nákvæmlega eins og ég. Það býr til tvo hópa. Annar er örsmár, mjög vel stæður og settur og getur notfært sér að taka erlend lán, en við ræflarnir ekki. Það er ójafnræði. Það er einn af skafönkunum á þessu [[Forseti hringir.]]frumvarpi.
Virðulegi forseti. Það er dálítill galli hér í sal að menn fara út og suður. Þetta frumvarp fjallar um gengistryggð lán en ekki verðtryggð. Einhvern veginn hefur mönnum samt tekist að þvæla 40 ára lánum hér inn í umræðuna þótt þau komi hvergi fram í efni þess. Ég hélt ég hefði verið nægilega skýr með að segja að það eru engar málefnalegar ástæður sem mæla fyrir því að banna 40 ára lán, 50 ára lán, 60 ára lán, frekar en 25 ára lán. 40 ára lán eru bara með mun þægilegri greiðslubyrði og þau nánast nálgast „islamic banking“, þ.e. verið er að greiða vissulega lítinn hluta höfuðstólsins framan af, svo smávex greiðslan samkvæmt eiginleikum annuitets-lána. Ég tel alveg fráleitt að fara í einhverja herferð til að slátra 40 ára lánum. Það er bara málefni hvers og eins hvort hann taki slíkt lán. Ég ætla ekki að fara að banna það. Hitt atriðið með flokkun mannkyns í betur megandi og velmegandi þá hef ég aldrei lagt í það og eina sem ég mæli er bara hvort viðkomandi hafi greiðslugetu, já eða nei. Ég starfaði sem bankaútibússtjóri í allmörg ár og þurfti að taka af skarið um það að mæla greiðslugetu með einföldum hætti og tókst það alveg þokkalega og komst hjá því, eftir því sem mér er sagt, að sá banki eignaðist mikið á uppboðum, þannig að þetta er mín skoðun í stuttu máli. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Hv. þingmaður upplýsir mig um það nú að 40 ára lánin eru eiginlega partur af sharia, þá skil ég loksins andstöðu Framsóknarflokksins við þau merku lán. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að skýra það út fyrir mér. En það var nú ekki ég sem færði þau inn í umræðuna. Ég nam þetta af vörum hv. þingmanns í bláupphafi ræðu hans og þess vegna þótti mér það forvitnilegt. En það gleður mig að hv. þingmaður segir afdráttarlaust að engin málefnaleg rök séu fyrir því að banna þau lán. Þá vænti ég þess að hv. þingmaður sem ég veit og hef reynt af því að vera mjög samkvæman sjálfum sér að hann muni, þegar það frumvarp kemur hingað til þings, væntanlega upplýsa það í umræðunni eins og núna að engar málefnalegar ástæður séu fyrir að samþykkja það og greiða atkvæði gegn því. Ég tel það. Þá eru menn samkvæmir sjálfum sér. Þá get ég hrópað húrra fyrir hv. þingmanni. Að öðru leyti fannst mér ákveðinn samhljómur með alla vega minni sýn á frumvarpið og því sem hv. þingmaður hefur sagt í andsvörum sínum og ræðu sinni. Það sem hann sagði í ræðunni var eftirtektarvert. Hann sagði að frumvarpið mundi leiða til þess að það yrði tvenns konar mat á greiðslugetu, annað fyrir það sem hann kallaði örlítinn hóp og síðan þyngra mat fyrir menn eins og mig og marga hér og flesta í þessum sal. Það er kannski ástæða til þess að staldra við þegar blasir við að menn eru með þessum hætti að skilja þjóðina í sundur í örlítinn hóp og miklu stærri hóp. Hv. þingmaður hefur fært mér heim sanninn um að hann er efasemdarmaður um þetta mál og hefur sagt að það sé of mikil forsjárhyggja í því. Það eru tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa sagt það. [[Forseti hringir.]]Við sjáum svo hvernig þau greiða atkvæði. Ég er ekki að storka þeim að neinu leyti, en ég veit [[Forseti hringir.]]það a.m.k. af samstarfinu við báða þingmenn, herra forseti, [[Forseti hringir.]]að þau eru samkvæm sjálfu sér.
Virðulegi forseti. Ég veit nú ekki hvort þetta var spurning sem kallar á svar, en hvað um það. [[Gripið fram í.]]Ég er fylgjandi efni frumvarpsins í meginatriðum. Þarna eru ákveðin þjóðhagsvarúðarákvæði sem kann að þurfa að grípa til við vissar aðstæður og það eru sömuleiðis verið að heimila gengistryggð lán sem er annað form af lánum í erlendri mynt. Gott og vel. Ég segi bara að það er ágætt að það skuli vera heimilað og formið ráði ekki för. Vissulega stóð vilji manna til greiðslu samkvæmt ákveðnu ferli, en svo varð bara nokkur óánægja þegar krónan féll og þar duttu menn síðan í ákveðinn lukkupott. Ég segi ósköp einfaldlega að ég treysti því að við fylgjum báðir þessu frumvarpi og náum af því verstu agnúum, a.m.k. að það fylgi með í nefndaráliti að fara beri með hófsemd í greiðslumat, hver svo sem efni manna eru. Það er fyrst og fremst horft til þess hvort menn geti borgað. Það er náttúrlega grundvallaratriði í lánveitingum að horfa til þess hvort viðkomandi geti borgað og það kunna að verða sveiflur á erlendum lánum og það kann að verða breyting á vísitölu neysluverðs. Þannig að ég vænti þess, hv. þingmaður, að þú greiðir atkvæði eins og ég.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður fjallar um gengistryggð lán sem erlend lán væru, en er það ekki hinn rétti skilningur að þau eru íslensk lán sem hafa verðtryggingu sem er mjög sveiflukennd og áhættusöm og eykur þess vegna líkur á því að greiðslufall verði hjá lántakanum? Ég get verið sammála því að auðvitað er gjaldmiðillinn hér ákveðið vandamál og alltaf verið að leita að Krísuvíkurleiðum til þess að geta haldið áfram að reka hann. En skildi ég hv. þingmann rétt að hann telji að kostnaður lántakenda í verðtryggðum íslenskum lánum sé orðinn jafn mikill eða meiri á undanförnum árum en kostnaður af hinu gríðarlega gengisfalli sem varð á erlendum lánum? Það sé jafnvel dýrari kostur að vera í verðtryggða íslenska kerfinu en hafa verið í erlendum lánum á tímum þegar gengi krónunnar hefur fallið jafn mikið og raun ber vitni? Virðulegur forseti. Hv. þingmaður getur náttúrlega ekki vikið sér undan því að ræða um verðtrygginguna því hann hóf sjálfur máls um hana. Við hljótum ekki bara að spyrja hv. þingmann um það frumvarp sem fyrirheit er gefið um sem bannar 40 ára lán, við hljótum líka að spyrja hv. þingmann um skriflegt svar forsætisráðherra við fyrirspurn um afnám verðtryggingar þar sem kemur fram að ríkisstjórnin hefji afnám verðtryggingar [[Gripið fram í: Rétt.]]á árinu 2016, hvort þingmanninum sé ekki kunnugt um það. Við hljótum líka að spyrja hvort það sé ekki samkomulag stjórnarflokkanna að banna þegar á þessu vorþingi 40 ára lánin en hefja þegar á árinu 2016 fullt afnám verðtryggingar í íslensku fjármálakerfi og þar með banna það, sem mér sýnist vera nokkuð í andstöðu við þau meginsjónarmið sem hv. þingmaður og raunar líka [[Forseti hringir.]]hv. þm. Sigríður Andersen hafa lýst í þessum umræðum.
Virðulegi forseti. Þau lán sem hér er um að ræða eru væntanlega innlend lán, vissulega, en þau eru lánuð með viðmiðun í erlenda gjaldmiðla. Þess vegna eru þau talin erlend lán, þau eru væntanlega veitt af erlendum lánastofnunum, en það er kannski rétt að tala um erlend lán. Við búum á svæði sem er kallað Evrópskt efnahagssvæði og lántökur yfir landamæri eru heimilaðar. Það getur vel verið að hægt sé að skilyrða þær lánveitingar annars staðar frá að íslenskum lögum. En ég frábið mér að svara fyrir hæstv. forsætisráðherra. Það er ekki mitt hlutverk. Ég hef vissulega heyrt af afnámi verðtryggingar. Ég segi bara ósköp einfaldlega að vextir byggjast upp á nokkrum þáttum, raunvöxtum, álagi vegna verðbólgu, álagi vegna greiðslufalls o.s.frv. Einn þessara þátta er mældur með málefnalegum hætti eins og verðbólguálagið í verðtryggingu og að það eigi að banna það en það eigi að heimila ágiskun - hvaða rugl er þetta eiginlega? Ég skil ekki almennilega hvaða æði rennur á menn. Er ekki rétt að horfa til baka á þróunina? Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi að lán sem tekin voru á versta tíma, annað verðtryggt, hitt gengistryggt, stæðu í svipaðri stöðu. Bara blaðið sem ég var að búa til áðan sýnir mér að svo er, alla vega hvað dollarann varðar og jafnvel evruna, svo er ekki með lán í svissneska frankanum. Þannig að þessar breytingar eru með ýmsum hætti. Vissulega verða lántakendur að vera við því búnir að taka á sig sveiflu, en ég held kannski áfram í seinna andsvari. Ég hef lokið máli mínu að sinni.
Virðulegur forseti. Það er verulega athyglisvert ef það er svo hjá hv. þingmanni að dollaralán á síðustu sjö árum hafi reynst vera ódýrara í gegnum mesta gengisfall sem við höfum séð lengi en verðtryggð íslensk lán, þ.e. þau hafi reynst dýrari en jafnvel þessi óhagstæðu lán. Ég geri ekki kröfu á hv. þingmann að svara fyrir forsætisráðherra, fjarri því, en ég spyr hv. þingmann um Sjálfstæðisflokkinn og þingflokk Sjálfstæðisflokksins vegna þess að hv. þingmaður er nú þrátt fyrir allt í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Ég spyr einfaldlega: Er það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hafi samþykkt að banna 40 ára verðtryggð lán? Og hefur Sjálfstæðisflokkurinn samþykkt að hefja afnám verðtryggingar að fullu árið 2016? Hefur forsætisráðherra þetta til þess að byggja yfirlýsingar sínar á? Hv. þingmaður þarf ekki að svara fyrir forsætisráðherra. Hann þarf bara að svara til um það hvort þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi skuldbundið sig til þessara tveggja verkefna. Ég vildi síðan spyrja hv. þingmann að lokum hvort það sé ekki býsna sérstakt að kalla eftir frelsi í viðskiptum með erlend lán og gengistryggð lán í samfélagi þar sem eru gjaldeyrishöft. Verður ekki almennt að ætla að það sé nauðsynlegt skilyrði fyrir frjálsum gjaldeyris- og gengistryggðum lánaviðskiptum í einu landi að þar séu fyrir hendi frjálsir fjármagnsflutningar? Er ekki verið að fara að hlutunum í rangri röð í frumvarpinu, hv. þingmaður, að veita frelsi í lánaviðskiptum með gjaldmiðla sem ekkert frelsi er í meðferð á í landi sem býr við lög um gjaldeyrishöft?
Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að svara þessu í öfugri röð, fyrst varðandi það að hér sé farið rangt að, að heimila gengistryggð lán, erlend lán, og fyrst ætti að leysa úr gjaldeyrishöftum. Ég sé ekki að það sé nein þversögn í því. Ég tel að það sé ágætt að vinna að löggjöfinni og að þeim þáttum sem þörf er á þannig að samfélagið verði viðbúið því að hér verði frjálst flæði fjármagns eins og að hefur verið stefnt. Varðandi hvað þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur samþykkt þá kýs ég að svara ekki fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins. Ég hef alltaf bent á formann þingflokks eða formann flokksins þannig að ég læt nægja að opinbera mína afstöðu og hún er sú að lengd lánstíma á ekki að skipta meginmáli. Varðandi síðasta atriðið er það náttúrlega svo að áður en menn fara í víðtæk boð og bönn er rétt að þeir horfi aðeins til fortíðar og viti hvað þeir eru að banna og hvað hefur gerst á umliðnum árum. Það sem gerðist hér 2007, 2008 var náttúrlega mjög afbrigðilegt. Menn kann að greina á um orsök þess en meginorsökin var gæði útlána og ákveðin brotastarfsemi í bönkunum, það var ekki farið að lögum um fjármálafyrirtæki. Það leiddi til þess sem hér varð. En ég er að horfa til betri tíma, alla vega með [[Forseti hringir.]]núverandi ríkisstjórn, svona að flestu leyti.
Virðulegi forseti. Ég hafði ekki endilega hugsað mér að tala í þessu máli í 1. umr. heldur hlýða á mál manna og sjá hvað væri hér á ferðinni. En maður getur ekki orða bundist þegar verið er að ræða mál eins og gengistryggingu. Við ræðum mikið um verðtryggingu. Nú erum við farin að ræða aftur um gamlan, hvað skal kalla hann, kunningja sem kallast gengistrygging. En við komum alltaf að því sama, þ.e. að við erum með dálítið lítinn skrýtinn gjaldmiðil og þurfum alls konar tæki og tól til að geta verið með hann og nýtt. Það er eitthvað sem ég sakna að ríkisstjórnin ræði, þ.e. stóru myndina í gengismálunum. Við erum svona að ræða eitthvað jú, jú, Framsóknarflokkurinn virðist hafa mikinn áhuga á að keyra áfram afnám verðtryggingar en virðist ekki fá mikið „backup“ í það. Nú er fjármálaráðherra greinilega búinn að ýta því til hliðar og taka fram fyrir í röðinni að setja lög um erlend lán og gengistryggingar. Gott og vel, en ég sakna þess að menn ræði stóru myndina, sem er hvaða peningastefnu og hvernig gjaldmiðil við ætlum að reka hér að afloknu því tímabili sem heitir haftatímabilið, gjaldeyrishaftatímabili þessarar aldar. Mér finnst það dálítil lenska hjá ríkisstjórninni að við erum alltaf að garfa í hinu og þessu, einhverjum plástrum hér og þar og einhverju svona smotteríi, en menn ræða ekkert stóru myndina. Annað einkenni, sem er meinsemd í okkar samfélagi, sem mér finnst umræðan og frumvarpið vera að birta er sá aðstöðumunur sem hópar í samfélaginu eru í. Við þekkjum það og er mjög íslenskt fyrirbæri, að í gegnum það að komast í aðstöðu til einhvers þá hafa menn hagnast verulega. Menn hafa komist í aðstöðu sem hefur tryggt þeim kvóta eða hlutdeild í sjávarauðlindinni sem hefur valdið því að þeir hafa getað hagnast verulega. Menn hafa komist í aðstöðu í gegnum eitt og annað hér á landi sem veldur því að þeir eru í annarri aðstöðu en hinn almenni Íslendingur til að hagnast og til að koma ár sinni betur fyrir borð. Það sama er upp á teningnum varðandi gjaldmiðilinn. Það eru ekki allir sem geta notað erlenda gjaldmiðla, en það geta þó sumir. Við ræðum það aldrei í þessum sal að það eru ekki allir sem eru bundnir við það að þurfa að nota íslenska verðtryggða krónu. Þeir sem mestar eiga eignirnar, þeir sem hæstar hafa tekjurnar, þeir sem eiga stóru fyrirtækin, þeir aðilar eru ekkert bundnir við það að þurfa að nota verðtryggða íslenska krónu eins og almenningur í landinu og lítil og meðalstór fyrirtæki. Mér fannst hv. þm. Össur Skarphéðinsson draga það ágætlega upp í andsvari áðan að frumvarpið er í raun og veru að auka þar í og frumvarpið er í rauninni birtingarmynd þeirrar stöðu, þ.e. þeirrar stöðu að hin erfiða, snúna verðtryggða íslenska króna er aðallega í höndunum á almenningi í landinu og litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Menn eru ekki bundnir af henni eftir því sem þeir eiga meiri eignir eða hafa hærri tekjur eins og fram hefur komið og frumvarpið er ekkert annað en birtingarmynd af því. Þess vegna verð ég að segja: Hvenær ætlum við að fara að ræða stóra málið sem er gjaldmiðillinn? Viljum við hafa þetta svona langt inn í framtíðina? Viljum við hafa það þannig að við séum með nokkra gjaldmiðla? Og viljum við hafa þann aðstöðumun sem frumvarp þetta er að birta okkur? Er það svona sem við viljum hafa það? Svar þeirrar sem hér stendur er nei. Ég vil það ekki. Ég vil að hér sitji menn við sama borð. Ég vil hafa gjaldmiðil sem er nægjanlega sterkur til að ekki þurfi að tryggja hann eftir hinum ýmsustu krókaleiðum. Og ég vil hafa gjaldmiðil sem allur almenningur getur nýtt til að koma sér upp þaki yfir höfuðið án þess að kosta til töluvert meiri fjármunum en fólk í nágrannaríkjum okkar. Við erum alltaf að vinna með einhverja svona birtingarmynd þeirrar rótar, sem er rót vandans, en við tölum aldrei um vandann sjálfan. Við tölum bara um hinar ýmsu afleiðingar og reynum einhvern veginn að vinna með þær. Virðulegi forseti. Þess vegna kalla ég eftir því af hálfu ríkisstjórnarinnar, af hæstv. fjármálaráðherra, að hann fari að tala við okkur um þá stóru mynd og um þetta meginmál og meginmeinsemd og þennan meginvanda. Virðulegi forseti. Svo verð ég líka að nefna að ekki er hægt að fara í gegnum þessa umræðu og gera eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson gerði áðan með því að segja: Við getum ekki verið að blanda hér saman frumvarpi um gengistryggingar og síðan aftur frumvarpi um verðtryggingu. Ég er honum algjörlega ósammála vegna þess að Framsóknarflokkurinn sagði mjög skýrt í aðdraganda síðustu kosninga að hér væri ekkert vandamál að afnema verðtryggingu. Því var haldið fram í þessum sal, í þessum stól, t.d. af núverandi hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, að það eina sem þyrfti til væri viljinn. Ég spyr því: Hvar er hann nú? Vegna þess að ekki er hægt að segja: Ja, við getum ekkert verið að tala um það hér vegna þess að við erum að ræða gengistryggingu. - Jú, við getum það nefnilega víst og við eigum að gera það vegna þess að menn komu fram með svona loforð og fyrir ári eða um 13 mánuðum var lögð fram einhvers konar aðgerðaáætlun um með hvaða hætti það ætti að gera. Síðan er ekki komið með annað hingað inn en gengistryggingu og menn bera fyrir sig að það sé vegna þess að ESA sé að lemja á þeim. Heyr á endemi. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með Framsóknarflokkinn í þessu máli, en það kemur mér samt ekki á óvart. Vegna þess að þegar maður horfir á sögu Framsóknarflokksins í þessum málum öllum saman þá eru menn með gríðarlega stór orð á lofti, halda stórum hlutum fram, en geta ekki skilað nokkrum sköpuðum hlut. Ég ætla að nefna dæmi. Framsóknarflokkurinn er oft harður í máli þegar kemur að erlendum kröfuhöfum, kallaðir hrægammar, þessir vondu, ljótu hrægammar frá útlöndum, en þegar kemur svo að því að taka á þeim þá skila menn engu. Þá skila menn bara einu stóru núlli. Tökum dæmi. Hvernig greiddi Framsóknarflokkurinn atkvæði í þessum sal þegar tekin var ákvörðun af hálfu fyrri ríkisstjórnar að taka þrotabú gömlu bankanna inn undir gjaldeyrishöft? Þeir sátu hjá. Þeir skiluðu auðu. Þegar Framsóknarflokkurinn hafði tækifæri til að taka á kröfuhöfum þrotabúa föllnu bankanna, eins og þeir hafa sjálfir kallað hrægamma, þá gerðu þeir ekkert, þeir skiluðu núlli. Hvað er svo að gerast varðandi stóra verðtryggingarmálið? Fyrir 13 mánuðum skilaði nefnd skýrslu um málið, sem átti ekki að þurfa neitt nema viljann til að leysa. Ekkert annað. Sú nefnd skilaði af sér, hún lagði fram einhvers konar verkáætlun um það með hvaða hætti eigi að ráðast í afnám verðtryggingar, en það hefur ekki bólað á einum einasta þætti þess síðan. Það er ekki nema von að fólk spyrji þegar menn opna þá sömu löggjöf undir því fororði að þeir séu lafhræddir við ESA: Bíddu, en hvað varð um afnám verðtryggingar? Það er hin eðlilegasta spurning sem hér getur komið upp við umræðuna vegna þess að loforðin voru slík. En það var einfaldlega þannig að fyrir 13 mánuðum var sett fram áætlun um það að í upphafi árs 2015 ætti að ráðast í ákveðnar breytingar sem væru undanfari þess að hægt yrði að ráðast í afnám verðtryggingar. Menn eru enn og aftur í stóru yfirlýsingamálunum að skila stóru núlli. Núlli. Í staðinn er komið með frumvarp um gengistryggingu. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég botna hvorki upp né niður í þessu og ég held að heiðarlegast væri af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins að koma í þennan stól og segja fólki það hreint út að þeir ráði ekki við þetta, að þeir geti ekki gert þetta, að verkefnið sé stærra en svo að hægt sé að einhenda sér í það eftir hádegi eftir kosningar. Það væri langheiðarlegast vegna þess að væntingarnar sem voru gefnar með þeim orðum og þeim yfirlýsingum voru þannig að þúsundir manna og kvenna fyrir utan þetta hús bíða eftir þessu í þeirri trú að hægt sé að gera þetta með viljann einan að vopni. Þess vegna verða menn að fara að svara þessu. Ég verð að segja eins og er að þetta fær mann til að hugsa til þess þegar hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, sem hefur kannski verið með hvað stærstu yfirlýsingarnar í málinu, sagði hér síðast á haustdögum að það sé aldeilis hægt að treysta þessari ríkisstjórn fyrir því að klára þetta mál, þetta sé nú allt að koma og menn hafi lagt fyrir sig áætlun eftir að einhver nefnd var sett á laggirnar. Það ætti þá kannski einhver að segja henni að sú áætlun gerir ráð fyrir að menn séu að gera breytingar, t.d. að banna ákveðna lánaflokka í byrjun árs 2015. Og hvar stöndum við núna í byrjun árs 2015? Og það að hér sé kominn inn svona lagabálkur um gengistryggð lán sem opnar nákvæmlega löggjöfina sem þyrfti að breyta til að ná því fram sem hér hefur verið rætt, það segir mér að hitt sé ekki á leiðinni, menn fari ekki að skila því. Ég held að menn þurfi verulega að fara að hugsa sinn gang hvað það varðar hvað þeir segja við fólk að hægt sé að gera og hverju menn lofa, því að stjórnmálamenn lofa oft fólki að þeir geti gert ýmislegt fyrir það, af því að það er alvarlegur hlutur að lofa svona stóru máli og skila því ekki. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur yfirumsjón með þeirri vinnu að gera þessar breytingar á löggjöfinni. Hann og ríkisstjórnin ákveða að koma fyrst með þetta mál, en það bólar hvergi á hinu, verðtryggingarmálinu. Ég hlýt því að spyrja, og vona að hæstv. ráðherra komi að því í ræðu sinni, hvað líði vinnu við gerð frumvarps sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sagði þeirri sem hér stendur á haustdögum í svari úr þessum stól að væri á leiðinni, hvað líður þeirri vinnu? Ég vona að hæstv. ráðherra sé hér einhvers staðar og hlýði á þá spurningu og svari henni áður en þessu máli lýkur í dag, vegna þess að það er ekki hægt að mínu mati eftir allar þær yfirlýsingar, eftir öll þau stóru orð sem hér hafa fallið úr þessum stól um málið, tímasetningar, áætlanir sem menn hafa lofað að standa við, að eftir allt það sem hér hefur á gengið þá sé ráðherra félags- og húsnæðismála gerður að ómerkingi með þeim hætti að hér sé skilað einu stóru núlli í málinu. Ég minni á að stór hluti þeirra sem nú verma ráðherrabekkina mér á hægri hönd og vinstri hönd voru á frumvarpi á síðasta kjörtímabili þar sem lagt var til að setja þak á verðtryggingu. Hvar er það frumvarp núna þegar menn eru í aðstöðu til að skila einhverju? Það er hvergi. Það frumvarp er hvergi að sjá. Við höfum ekki séð það og við sjáum ekki einu sinni ráðherrana hér inni, hvað þá hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem hæst hafa talað í málinu í þessum sal, taka þátt í umræðunum til að segja okkur hvenær verðtryggingarmálið komi hér inn. Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að kominn er tími til að Framsóknarflokkurinn og hv. þingmenn hans komi hreint fram hvað þetta mál varðar og ekki síst þeir ráðherrar sem hæst [[Forseti hringir.]]hafa talað.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð um málið og ekki síður pólitíska stöðu þess. Það liggur fyrir að sjaldan eða aldrei hefur sest ríkisstjórn að völdum sem hefur haft eins mögnuð áform uppi um kúvendingar og miklar réttlætisaðgerðir, að bjarga heimilunum í landinu og afnema verðtrygginguna svo aðeins tvennt sé talið af þeim áformum sem uppi voru. Nú er svo komið að við erum að ljúka hér öðrum vetri þessarar kraftaverkaríkisstjórnar án þess að miklu hafi verið landað af því sem þar er undir og var á áætlun. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er reynslumikil og raunar reynslumest kvenna hér á Alþingi, sat hér sem fjármála- og efnahagsráðherra sjálf, hvernig hún sjái þetta tiltekna frumvarp í pólitísku samhengi þeirra loforða sem fram hafa komið og líka í samhengi við þá vegferð sem eru samskiptin við Evrópusambandið og EES bæði ljóst og leynt. Þetta er að draga sig upp í það að verða dálítið kúnstug staða þegar menn eru hér að elta ráðgjöf og tilmæli þeirra sem þeir hatast mest við, en uppfylla ekki sín eigin loforð. Ég vil spyrja hv. þingmann um hennar mat á þessum þáttum.
Virðulegi forseti. Í mínum huga birtist það mjög skýrt, með framlagningu þessa máls á þessum tímapunkti, hvar áherslan liggur, þ.e. hvar forgangsröðunin liggur. Hún liggur í því að fyrst skal drífa í því að bregðast við yfirvofandi dómsmáli af hálfu ESA og síðan mögulega eða kannski uppfylla kosningaloforð. Menn hafa haft, eins og ég fór yfir í ræðu minni, 13 mánuði frá útgáfu skýrslunnar um það hvernig menn ætla að ráðast í afnám verðtryggingar og hafa ekki skilað einu einasta orðið af því hingað inn í þingsal, ekki einu einasta orði. Það er því algjörlega augljóst í mínum huga hvar trúnaður þessarar ríkisstjórnar liggur, hann liggur ekki hjá þeim sem kusu þá út á þetta mikla loforð. Ég verð að segja alveg eins og er að eftir að hafa fylgst með þessum málum lengi þá var ég býsna spennt fyrir því að sjá hvernig menn ætluðu að uppfylla þetta stóra loforð, þetta átti allt að vera svo einfalt og þægilegt og ekkert mál að gera. Síðan hefur maður ekkert annað séð en það að Íbúðalánasjóður, sem er nú í höndum hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem hæst hefur talað um þessi mál, er hættur við að bjóða upp á óverðtryggð lán en býður enn upp á dýr verðtryggð lán. Ekki er að sjá að menn séu að efna þetta þar. Ég verð því að segja að í hinu stóra samhengi hlutanna þá eru orð stjórnmálamanna, sem tilheyra hinum ágæta stjórnmálaflokki Framsóknarflokknum, ansi smá, vegna þess að þau ná ekki að skila neinu nema menn hafi kannski aldrei ætlað sér það, heldur [[Forseti hringir.]]hafi bara gert allt til að ná í atkvæði. Það er sú staða [[Forseti hringir.]]sem blasir við mér núna.
Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég velti líka fyrir mér öðru atriði sem bar aðeins á góma í upphafi umræðunnar og þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir málinu. Það er kannski frekar það sem lýtur að innihaldi frumvarpsins sem slíks. Í 3. gr. laga um Seðlabanka Íslands er getið um meginmarkmið bankans sem er að stuðla að stöðugu verðlagi og að lýsa yfir tölulegum markmiðum um verðbólgu og stuðla að framgöngu stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Nú er það svo að þessu frumvarpi er ekki bara ætlað að koma til móts við tilteknar athugasemdir heldur er beinlínis gengið inn í markmiðsákvæði laga um Seðlabanka Íslands. Er þá Seðlabankanum skyndilega heimilt, að fengnum tilmælum frá fjármálastöðugleikaráði, að setja lánastofnunum reglur um erlend lán. Raunar er farið ágætlega yfir röksemdirnar fyrir því að fara þessa leið. En það hlýtur að teljast afar mikið umhugsunarefni að fela Seðlabankanum með þessum hætti svona mikið reglusetningarvald að hluta til gagnvart þeim fjármálastofnunum sem heyra undir fjármálastöðugleikann þegar stærri myndin er undir. Ég vil biðja hv. þingmann að deila með mér vangaveltum sínum um það hvaða hættur gætu verið þarna á ferðinni, að því er varðar skörun verkefna og viðfangsefna Seðlabankans, þegar um er að ræða ákvörðun af því tagi sem í frumvarpinu liggur, þ.e. að ganga beint inn í markmiðsákvæði ekki minni laga en laga um Seðlabanka Íslands. Það er alla jafna þannig, þegar menn fara af stað með breytingar á lögum af þeim burði sem hér er undir, að þeir fara kannski ekki beinlínis með snyrtingar inn í markmiðsákvæðið sjálft. Vangaveltur fyrrverandi fjármálaráðherra væru sannarlega áhugaverðar í því efni.
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé þarna að draga upp atriði sem ég kom reyndar ekki inn á í ræðu minni en er eitthvað sem nefndin þarf að skoða og menn hafa aðeins komið inn á hér í dag. Það skiptir öllu máli í samfélagi eins og okkar að við séum með seðlabanka sem hefur skýrt hlutverk og nýtur fullkomins trausts í ákvörðunum sínum og því sem hann gerir. Þess vegna þarf að ganga mjög varlega um þegar menn ákveða að krukka í það umhverfi að öllu leyti. Við erum með gríðarlega viðkvæman gjaldmiðil. Við erum með gríðarlega viðkvæmt efnahagslíf. Þess heldur skiptir það mjög miklu máli að við náum þessu markmiði. Þess vegna var ég líka, eins og hv. þingmaður, örlítið hugsi yfir þessu. Mér finnst skipta máli að nefndin að þessu sinni, þegar hún fjallar um þetta mál, horfi ekki bara á það hvað verið er að gera heldur líka á það hvernig við eigum að umgangast málefni Seðlabankans. Þetta segi ég líka vegna þess að verið er að tala um að gera á honum frekari breytingar. Ég hef áhyggjur af þessu stóra samhengi. Virðulegi forseti. Bara rétt hér að lokum, af því ég hef hér hálfa mínútu, þá langar mig að segja, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, að mér finnst þetta mál birta mjög vel þann aðstöðumun sem Íslendingar búa við. Það er einfaldlega þannig að við erum að verða mjög stéttskipt samfélag að þessu leyti. Við erum með fólk sem er í aðstöðu til að hagnast gríðarlega á aðstöðu sem hefur skapast, sem því hefur verið sköpuð. Hér sjáum við birtingarmynd þess í því að nú erum við komin með gerð lána sem er í raun bara fyrir þennan sama hóp, þ.e. þann hóp sem hæstar hefur tekjurnar og hefur mest umleikis. Áfram [[Forseti hringir.]]verður almenningur í landinu með hina verðtryggðu krónu sem Framsóknarflokkurinn ætlar ekki að gera neitt í að [[Forseti hringir.]]afnema.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vildi spyrja áfram um það sem lýtur að Seðlabankanum. Telur þingmaðurinn það ekki orka tvímælis að fela fjármálastöðugleikaráði einhvers konar fyrirskipunarvald gagnvart Seðlabankanum eins og gert er í frumvarpinu, jafnvel þó Seðlabankinn eigi fulltrúa í því ráði, hvort ekki þurfi að minnsta kosti að íhuga það vel, áður en menn stíga slíkt skref, að fela stofnun utan bankans eitthvert vald gagnvart bankanum? Þarf ekki að tryggja sjálfstæði hans í einu og öllu? Ég vildi kannski einkum spyrja hv. þingmann um það sem framsóknarmenn hafa átt mjög erfitt með að ræða hér í dag og alls ekki viljað, og jafnvel einstaka þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem snýr að verðtryggingunni. Þetta frumvarp lýtur að lögum um vexti og verðtryggingu. Það var boðað að hér kæmi inn á vorþinginu bann við 40 ára lánum og af hálfu forsætisráðherra hefur afnám verðtryggingar verið boðað þó að ég hafi skilið yfirlýsingar fjármálaráðherra á þann veg að ekki standi til, af hálfu Sjálfstæðisflokksins, að afnema verðtryggingu. Ég spyr hv. þingmann: Blasir það ekki við, núna þegar kjörtímabilið er hálfnað, að Framsóknarflokkurinn hefur ekki fengið samþykki samstarfsflokksins fyrir afnámi verðtryggingar og er bara í einhverju leikriti gagnvart kjósendum sínum? Verður ekki að lesa það sem skilaboð frá fjármálaráðherranum til samstarfsflokksins að hann leggi fram, undir lok vorþingsins, frumvarp til breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu án þess að þar inni sé ákvæði um bann við 40 ára lánunum sem þó var á málaskrá hans [[Forseti hringir.]]og hluti af samkomulagi stjórnarflokkanna?
Virðulegi forseti. Í 1. gr. í lögum um Seðlabanka segir beinlínis að eitt af aðalmarkmiðunum sé að Seðlabanki sé sjálfstæð stofnun í eigu ríkisins. Ef við setjum lög þar sem við felum þriðja aðila fyrir utan það samband að hafa einhvers konar boðvald yfir Seðlabankanum þá erum við komin út á mjög hálan ís. Þá erum við farin að grafa undan, eins og ég sagði í andsvari hér á undan við hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, hornsteinum í efnahagsstefnu okkar sem er sjálfstæður og sterkur seðlabanki og seðlabanki sem nýtur óskoraðs trausts og umboðs okkar til að fara með þau málefni sem honum er falið. Þess vegna þurfum við að fara mjög varlega í svona breytingar. Ég vona að nefndin skoði þetta mjög vandlega og ræði af alvöru hvernig við í þessum sal eigum að umgangast Seðlabankann og breytingar á hlutverkum hans. Aðeins varðandi verðtrygginguna og loforð Framsóknarflokksins, og hvort það sé þannig að samstarfsflokkurinn haldi aftur af mönnum í því að efna það loforð, þá skiptist það svolítið á hjá mér hvort ég telji að það sé raunin, hvort menn séu raunverulega að draga lappirnar samstarfsflokksmegin, eða hvort framsóknarmenn séu búnir að átta sig á því að þetta er ekki áhlaupaverk, að þeir séu bara ekki búnir að segja okkur að þeir ráði ekki við þetta. Mér fannst fyrsta vísbendingin um það koma fram í niðurstöðu þessa starfshóps um verðtrygginguna þegar hann skilaði eingöngu einhverjum tillögum um að banna einstaka lánaflokka. Það er ekki afnám verðtryggingar. Þeir ráða bara ekki við verkefnið og þeir geta ekki skilað því.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mér þótti það ákaflega athyglisvert sem fram kom í ræðu hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar sem er jú býsna glöggur um fjármálamarkaðinn. Hann lýsir því að þrátt fyrir hið gríðarlega gengisfall íslensku krónunnar og þrátt fyrir þann mikla skell sem kom á lán í erlendum myntum vegna hruns gjaldmiðilsins okkar, þessa litla og smáa sem hefur gengið svo illa að reka, þrátt fyrir hið gríðarlega högg hjá þeim sem fengu ekki leiðréttingu á erlendum lánum sínum, voru með lögleg erlend lán sem kallað er, þá séu þeir núna, aðeins sjö árum síðar, betur settir með lán í dollurum og á vöxtum þeim sem fylgja dollaranum en þeir sem tóku verðtryggð íslensk lán; að vaxtakostnaðurinn á sjö árum á verðtryggðum íslenskum lánum sé meiri en samanlagt gengistapið og vaxtakostnaðurinn við dollaralán á tímabili sem er óhagstæðasta tímabil fyrir gengislán á Íslandi um áratugaskeið. Ég hlýt að velta því fyrir mér, af því að maður er náttúrlega af þeirri kynslóð, eins og hv. þingmaður, þar sem margir eru húsnæðiskaupendur og með talsvert mikinn fjármagnskostnað af lánum sínum, hvort þetta segi ekki býsna mikla sögu um tilkostnaðinn við að halda úti sjálfstæðri mynt og hvort ekki sé óhætt að segja að hann sé með ólíkindum ef jafnvel við gengishrun hefur verið hagstæðara að vera með lán í dollurum en í verðtryggðum íslenskum krónum.
Virðulegi forseti. Ég heyrði það sama og hv. þingmaður og fannst það líka áhugavert. Ég var svo lánsöm að fá líka að sjá mynd af þessu, þ.e. mynd sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason var að vísa til, og hún sýnir þetta. Það er auðvitað mjög merkilegt að það er á stuttu tímabili sem óhagkvæmara er að vera með gengistryggt lán, þ.e. í öðrum myntum en dollara. Yfir það heila, yfir langt tímabil, yfir 10 ára tímabil, virðist það hafa verið hagstæðara að vera með gengistryggt lán. Þetta er auðvitað eitthvað sem er áhugavert fyrir okkur að skoða. Ég verð að segja alveg eins og er að það er út af þessu sem ég hef kallað eftir því að við ræðum hina stóru mynd. Ég sakna þess að við séum ekki að ræða akkúrat þetta, að við séum ekki að ræða það hvaða lífskjör við ætlum að bjóða Íslendingum í framtíðinni. Ætlum við að halda áfram að bjóða Íslendingum upp á þá lánamöguleika sem þeim hefur verið boðið upp á hingað til? Eða ætlum við kannski í þetta skipti að reyna að finna upp á einhverju nýju? Við erum að bjóða upp á verðtryggð lán, við erum að bjóða upp á gengistryggð lán sem eiga að vera fyrir einhvern fámennan hóp. Það er verið að bjóða upp á óverðtryggð íslensk lán, en ekkert af þessu er neitt sérstaklega góður kostur fyrir okkur ef við horfum á samanburð við nágrannaríki okkar. Mér er það mjög til efs að ungir Íslendingar ætli að láta bjóða sér það sama og okkur hefur verið boðið upp á hingað til. Þess vegna skiptir svo miklu máli að ræða um þessa stóru mynd og ég hef kallað eftir því við hæstv. fjármálaráðherra að hann geri það, ræði sína framtíðarsýn varðandi þessa stöðu. Það þýðir ekki bara alltaf að búa til nýja og nýja plástra.
Herra forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða. Þó að þingsalur sé ekki algerlega fullskipaður þegar komið er fram að þessum punkti umræðunnar er eigi að síður ljóst af þátttöku manna í dag að þetta er mál sem snertir marga. Menn hafa hér komið fram með mjög merkilegar yfirlýsingar, ekki síst hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins gagnvart þeim hugmyndum sem félagar þeirra í Framsóknarflokknum hafa um ýmislegt sem varðar þau mál sem við ræðum hérna, þ.e. peningamálin. Ég hef ekki flutt ræðu um þetta mál í dag en verð að segja að ég hef lært ákaflega margt. Ég vil kannski byrja á því að þakka hv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir alveg prýðilega ræðu þegar hann mælti fyrir frumvarpi sínu sem er í reynd svar við yfirvofandi atlögu frá ESA gegn banni sem Hæstiréttur hefur staðfest á gengistryggðum lánum og lánum í erlendri mynt hér á landi. Ég verð að segja að hæstv. fjármálaráðherra tókst venju fremur vel við að skýra þetta flókna mál út fyrir okkur og ljóst að hann hefur legið vel yfir því. Ég vil líka segja að mörgu af því sem hefur verið gagnrýnt af ýmsum félögum mínum í stjórnarandstöðunni í dag fannst mér hann svara ágætlega. Menn hafa t.d. gert því skóna að verið sé að færa Seðlabankanum of mikið vald í frumvarpinu sem hér er til umræðu. Þar er ákvæði sem heimilar ráðherra að setja reglur sem í reynd veita Seðlabankanum að fengnum athugasemdum og ráðleggingum frá fjármálastöðugleikaráði að setja sérstakar varúðarreglur um eiginfjárhlutföll og hlutföll fjár sem fjármálastofnanir hafa í erlendu fé, þ.e. þær stofnanir sem stunda útlán sem byggjast á einhvers konar gengistryggðum lánum. Það hefur verið gagnrýnt af þeim sem hér hafa tekið til máls, m.a. úr hinum frelsiskennda armi Sjálfstæðisflokksins, að þetta sé of mikil forræðishyggja, en menn hafa eigi að síður sagt að hér sé verið að stíga skref í átt til frelsis, eins og hv. þm. Sigríður Andersen sagði í dag, það sé alltént verið að setja í lög að heimilt sé að taka gengistryggð lán eða lán í erlendri mynt. Ég túlka frumvarpið sem hér liggur fyrir með allt öðrum hætti. Ég tek undir að það er verið að leyfa en það er líka verið að banna. Það var athyglisvert að heyra að stallbróðir hennar, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, tók algerlega undir það sjónarmið. Sú ræða sem hér var flutt var hugsanlega að frátalinni ræðu hæstv. fjármálaráðherra einhver sú hin merkasta sem flutt var í dag. Mér fannst sem hv. þingmaður lýsti vel inn í það mál sem hér er um að ræða en tók líka upp annað mál sem sannarlega tengist peningastefnunni og því hvernig við viljum haga okkar málum til framtíðar, það er að sjálfsögðu afnám verðtryggingarinnar. Hv. þingmaður sem hér talaði á undan, stallsystir mín Katrín Júlíusdóttir, velti því upphátt fyrir sér í ræðustól hvað ylli því að enn væri ekki farið að glitta í það frumvarp sem þingflokkur og forusta Framsóknarflokksins lofaði í kosningunum að mundi verða eitt af hinum fyrstu verkum sem hún hygðist vinna, þ.e. frumvarp um afnám verðtryggingar. Hv. þingmaður vísaði til þess að í orðaskiptum hennar og hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttur, hefði komið fram, sem reyndar var síðan slegið í gadda í skýrslu sem mikið hefur verið til umræðu um afnám verðtryggingar, að þegar yndi fram um árið 2016 þá yrðu í áföngum tekin skref sem að lokum mundu leiða til afnáms verðtryggingarinnar. Jahá, herra forseti, ég á eftir að lifa þann dag. Og ég verð að segja það, þó að mín ágæta stallsystir sé horfin úr salnum, að mér þótti henni ekki vel í pólitíska ætt skotið að sjá ekki að bragði undir þessum umræðum, eins og reyndar hv. þm. Helgi Hjörvar benti á áðan, hvað það er sem veldur því að það frumvarp er ekki fram komið. Það er að sjálfsögðu andstaða Sjálfstæðisflokksins. Í stillilegri ræðu sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason flutti í dag, sá ágæti þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hljóp þó í nokkurn storm, að ég segi ekki á köflum hávaðarok, þegar hann minntist á þetta. Það er ljóst að hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason lýsti mjög harðri andstöðu við það að fetuð yrði sú slóð sem mundi leiða til afnáms verðtryggingar. Það er skýringin á því sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir velti fyrir sér áðan. Hv. þingmönnum Framsóknarflokksins hefur ekki orðið mjög tíðförult í ræðustól í þessari umræðu. Ég skil það vel. Þótt stundum hafi hér í þunnskipuðum röðum þingmanna í salnum sést glitta í einn og einn hv. þingmann Framsóknarflokksins þá hafa þeir verið fáir, einhverjir hafa setið hér og einn og einn komið í gættina, en einungis einn þeirra hefur talað, hv. þm. Frosti Sigurjónsson. Honum vil ég þakka fyrir skýra og málefnalega ræðu, en hann kveinkaði sér þó undan því að þingmenn stjórnarandstöðunnar hefðu í ræðum sínum spurt eftir því hvenær verðtryggingarfrumvörpin kæmu fram. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson sagði að þetta væru óskyld mál, en þetta eru ekki óskyld mál. Staðreyndin er nefnilega sú að Framsóknarflokkurinn háði ekki kosningabaráttu sína út á það að leiða í lög að heimila aftur að veita gengistryggð lán. Framsóknarflokkurinn háði baráttu sína á tvenns konar stöplum og annar þeirra var sá að verðtryggingin, sem formaður flokksins og hæstv. forsætisráðherra taldi einhverja verstu uppáfindingu andskotans það sem af er eilífðar til þessa, yrði afnumin. Það kemur í ljós með þetta kosningaloforð eins og ýmis önnur að ekkert bólar á því. Það sem veldur því að fullkomlega lögmætt er af okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar að spyrja eftir því þegar við ræðum gengistryggð lán og frumvarp sem á að heimila það er einmitt hvernig það frumvarp er til orðið. Eins og ég gat um í ræðu minni í upphafi er frumvarpið svar við áreiti frá ESA. Með öðrum orðum, það eru tilskipanir Evrópusambandsins sem hér er verið að lúta. Ég segi eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon í dag, við skulum skoða það í fagnefnd þingsins. Menn eiga ekki að kaupa allt óséð. Það sem er hins vegar að gerast hér og er auðvitað hlálegt og nöturlegt og setur Framsóknarflokkinn í dálítið kaldhæðniljós, er að flokkurinn kemur hér knékrjúpandi enn einu sinni fyrir ESB-valdinu án þess að láta reyna á það hvort vera kunni að sjónarmið löggjafans á síðasta kjörtímabili um að banna þessi lán og í öðru lagi staðfesting Hæstaréttar á því líka sé eftir allt saman hin rétta og það sé ekki rétt að fara eftir þessum skýru fyrirmælum ESA. Þetta segi ég vegna þess að það hljómar þverstæðukennt að þegar eitt samfélag hefur meira og minna farið á hvolf m.a. út af því hvernig þessum tilteknu lánaflokkum var beitt skuli menn halda því fram að það sé í andstöðu við reglur EES-samningsins að ætla sér að halda því banni við. Ég held því að menn eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Oddný G. Harðardóttir, Helgi Hjörvar og náttúrlega hv. þm. Frosti Sigurjónsson þurfi að fara ákaflega vel ofan í þetta. Það er þetta sem mönnum finnst vera andstæður. Það er þverstæða að Framsóknarflokkurinn kemur hér með frumvarp til þess að þjóna þeim herra sem hann svívirti sem mest og taldi óalandi og óferjandi áður, þ.e. stóra kaupfélaginu úti í Brussel, áður en einu sinni sér glitta í frumvarp um afnám verðtryggingar. Hér hafa líka, herra forseti, spunnist umræður, m.a. af hálfu hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, um þá fyrirætlan Framsóknarflokksins að svara loforði og uppfylla loforð sitt um afnám verðtryggingar með því að banna hin svokölluðu 40 ára lán, Íslandslánin. Ég verð að segja að ég get ekki annað en tekið undir með því sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason og í reynd líka þriðji þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem talaði í þessari umræðu, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sögðu að það væru engar málefnalegar ástæður til þess. Nú veit ég vel að 40 ára lánin eru þannig að þeim má vel lýsa svo að þeir sem þau taka séu að tryggja að fyrstu 15 árin af lánstímanum séu þeir í reynd leiguliðar hjá sjálfum sér. En ég segi það, herra forseti, að ef ég ber saman stöðu þess manns sem á öruggt skjól undir þaki sem keypt er með þeim hætti annars vegar og hins vegar ungrar fjölskyldufyrirvinnu sem þarf að berjast án þess að eiga húsnæði á þeim frumskógarmarkaði sem ríkir núna á leigumarkaði, þá er ekki spurning hvað ég mundi velja. Að sjálfsögðu mundi ég velja 40 ára lánin. Það getur vel verið að þau séu þegar upp er staðið dýr og erfið og það væri æskilegt að heimurinn væri öðruvísi, en hann er svona. Miðað við þær aðstæður þá get ég ekki annað en sagt eins og hv. þm. Oddgeir Ottesen sem hér datt inn sem varaþingmaður lýsti í sinni fyrstu ræðu, sem gekk fram af núverandi umhverfis- og auðlindaráðherra, Sigrúnu Magnúsdóttur, að með því að taka af þau lán væri verið að svipta þann hóp sem vegna æsku eða annarrar stöðu er oft í erfiðustu aðstöðunni til þess að verða sér út um húsnæði. Það var ekki ég sem leiddi þetta inn í umræðuna. Það voru aðrir menn, m.a. hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason. En ég vil nota tækifærið til þess að fagna því að þetta kom algjörlega skýrt fram í umræðunni að hér hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins talað gegn því að 40 ára lánin væru afnumin. Þau hafa talað gegn afnámi verðtryggingar. Þá sjáum við auðvitað hvernig sættin í þessum málum er millum stjórnarflokkanna. Herra forseti. Tvennt vil ég að lokum nefna. Það hefur verið gagnrýnt m.a. af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og stallsystur minni, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og ýmsum fleirum að farin skuli vera það sem menn hafa kallað fjallabaksleið, leið krókanna, til þess að koma fyrir því kerfi sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vill beita til þess að friðþægja gagnvart ESA. Ég verð hins vegar að segja að ef menn ætla sér á annað borð að samþykkja frumvarpið, sem ég útiloka ekki að ég muni að lokum samþykkja, tel ég að sú leið sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra leggur til sé betri en sú beinlínis að slá fyrirætlanir hans og áform í gadda í lögum. Sú leið að setja þetta inn í reglur og gefa þannig Seðlabankanum færi á að laga sig hratt að aðstæðum sem kunna að breytast skjótt á markaði, að fengnum tillögum fjármálastöðugleikaráðs, tel ég að sé farsælla. Ég held að sé allt of þungt í vöfum ef menn ætluðu sér að fara þá leið að keyra frumvörp í gegnum þingið til þess að ná fram þessum breytingum. Mér finnst mikilvægt að liggi fyrir að ég er ekki að slá frumvarpið út af borðinu. Sú leið sem hæstv. fjármálaráðherra fer er ágæt að mínu viti. Það getur líka vel verið, svo það komi fram af minni hálfu, að miðað við þær aðstæður sem við búum við sé nauðsynlegt að fara þessa leið til framtíðar. Það breytir ekki hinu að kjarninn í gagnrýni minni á frumvarpið er að það undirstrikar skil og gliðnun á millum obba íslensku þjóðarinnar annars vegar og hins vegar þeirra sem stundum eru kallaðir eina prósentið, þeirra sem eiga ótrúlega stóran hlut af auði Íslendinga. Enginn af þeim sem tók til máls í umræðunni í dag orðaði þetta betur en hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sem sagði að þetta byggi til örlítinn hóp sem einn gæti hugsanlega nýtt sér lán af þessu tagi á þeim tíma þegar þau eru hagstæðust á markaði. Það er nefnilega málið. Ræflar eins og ég og ýmsir hv. þingmenn geta ekki notfært sér þetta jafnvel þó að þau væru á einhverjum tíma hagstæðustu lánin í boði. En það geta menn eins og hæstv. forsætisráðherra, það geta stórútgerðarmennirnir, það getur þessi örlitli partur af íslenska samfélaginu sem á gnótt fjár. Ég er jafnaðarmaður og ég vil ekki búa til þau skil. En ef hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason stendur [[Forseti hringir.]]við þau orð sín að finna leiðir til þess að eyða þessu en ná samt fram markmiðum frumvarpsins, þá getur vel verið að ég styðji [[Forseti hringir.]]þetta mál með glöðu geði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar til að staldra við síðustu efnisatriði hennar, þ.e. þau atriði sem lutu að jöfnuði í samfélaginu og því að hvaða leyti frumvarpið snertir á þeim grundvallarþætti samfélaga yfir höfuð og kannski líka grundvallarþætti í pólitískri afstöðu okkar sem eigum hér orðaskipti, þ.e. mikilvægi jöfnuðar í góðu samfélagi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að ég þykist vita að hann hafi fylgst nokkuð með umræðunni í dag og hann hefur áhyggjur af þeim tiltekna þætti að hér sé mönnum skipt í tvo hópa og ójöfnuður aukist, hvort hann telji að það sé raunverulegur opinn möguleiki á því að bregðast við þeim athugasemdum sem hér er verið að bregðast við frá ESA og í sömu andrá að forðast ójöfnuð. Er það möguleiki sem hv. þingmaður sér og þar með eins og hann hefur sjálfur boðað að hann sjái möguleika á því að hann gæti jafnvel hugsanlega stutt málið? Hvaða breytingar þyrftu þá að eiga sér stað á málinu til að hann sæi möguleika á því? Hins vegar langar mig að biðja hv. þingmann líka að dýpka aðeins vangavelturnar varðandi reglusetningarvaldið til Seðlabanka Íslands af því að hann telur að leið fjármálaráðherra sé góð í frumvarpinu. Ég hef efasemdir um það vegna árekstra við stöðu, markmið og verkefni Seðlabanka, samkvæmt 1. gr. laga um hann, og vil biðja hv. þingmann að rökstyðja það betur en hann gerði í [[Forseti hringir.]]ræðu sinni af hverju hann telji þetta vera farsæla leið sem fjármálaráðherra leggur til í frumvarpinu.
Herra forseti. Það er alveg rétt til getið hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur að ég hef setið hér eins og kirkjumús undir öllum þessum umræðum vegna þess að ég lít á umræður af þessu tagi eins og kennslustund í hagfræði fyrir mig. Ég dreg enga dul á það að mér er til dæmis alltaf mikil gleði í huga þegar hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason kemur í slíkar umræður, ekki bara vegna þess að hann getur á köflum verið feiknalega skemmtilegur án þess endilega að ætla sér það, en líka vegna þess að hann er hafsjór fróðleiks, fyrir utan þá merku þverstæðu sem ég vakti eftirtekt á hér fyrr í dag í fari hans sem þingmanns, að á sama tíma og hann svífur oft á vængjum fjármagnsins og tekur afstöðu þar með, þá er réttlætistaugin í honum svo sterk að hann lendir stundum þeim megin sem ég kalla réttum megin, þ.e. þar sem málstaður þeirra sem bera minnst úr býtum stendur. Þess vegna tók ég nokkra gleði úr þeim orðum hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar þegar hann í dag gagnrýndi nákvæmlega þetta sem ég og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir erum að gagnrýna, að þetta tekur utan um eitt örlítið brot af íslenska samfélaginu, auðugasta brotið, lyftir því á stall og býr til sérstaka stöðu fyrir það. Mig sker í hjartað þegar slíkt er beinlínis slegið í gadda í lög og það gladdi mig að hið sama gerðist hjá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni. En hann sagði: Við skulum spreyta okkur á því að reyna að ná markmiðum frumvarpsins án þess að þetta gerist. Það er alla vega fallegt markmið. En svo ég svari spurningunni ærlega þá hef ég ekki svarið, ég hef það ekki. Ég sé það ekki alveg. Ég tók náttúrlega eftir því að þegar hæstv. fjármálaráðherra hafði í reynd sagt að þetta væri fyrst og fremst fyrir fyrirtæki og þá sem stunda útflutning, þá sagði hann líka: Ég vil samt að þeir njóti vafans sem eiga það mikinn eignastabba að þeir gætu hugsanlega skipt honum fyrir gjaldmiðil og tekið á sig sveiflu. Hann vill láta þetta prósent njóta vafans. Ég velti fyrir mér, herra forseti, er hugsanlegt [[Forseti hringir.]]að þessi hugsun og [[Forseti hringir.]]andi frumvarpsins brjóti gegn jafnræðisákvæði [[Forseti hringir.]]stjórnarskrárinnar? Svo bið ég hv. þingmann [[Forseti hringir.]]afsökunar á því að mér [[Forseti hringir.]]tókst ekki að svara seinni spurningunni, geri það í næsta andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og hann mun væntanlega freista þess að glíma við að svara síðari spurningu minni í hinu fyrra andsvari á eftir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, sem getur alveg örugglega reifað það af sinni miklu reynslu og pólitísku yfirsýn, hvaða púsluspil við erum með í höndunum, þ.e. við erum með ákveðin púsl í höndunum sem er hluti af heildarmynd, hluti af pólitískri heildarmynd, þar sem verið er að færa samfélagið í áttina frá jöfnuði yfir til aukins ójöfnuðar. Þetta er eitt af fjölmörgum þingmálum sem við höfum verið að glíma við og fjalla um hér í þinginu, allt frá síðustu kosningum, sem eru til þess fallin að draga úr jöfnuði í samfélaginu sem þó var aukinn í tíð síðustu ríkisstjórnar við fordæmalaus skilyrði. Þetta annars vegar og hins vegar það sem ég nefndi áðan í andsvari líka, þ.e. samspilið milli kosningaloforða, stórra kosningaloforða og þeirra efnda sem eru ekki miklar, svo ekki sé fastar að orði kveðið, það sem af er þessu kjörtímabili, stærsta kosningaloforð allra tíma sem snerist um skuldaleiðréttingar í þágu heimilanna í landinu, afnám verðtryggingar o.s.frv. Hversu langt erum við komin í því? Hvaða húsbónda erum við að hylla í þessu frumvarpi andspænis þeim sem maður hefði haldið að Framsóknarflokknum þætti mikilvægara að sinna, sem voru kjósendurnir vorið 2013?
Herra forseti. Guðinn sem hylltur er heitir mammon. Stefnan sem maður vonaðist til að gægðist einhvers staðar fram í þessu og mörgum öðrum frumvörpum vegna atbeina Sjálfstæðisflokksins er félagshyggja, eitthvað sem okkar flokkar hafa oft getað starfað með og maður hefði vænst þess að einhver slíkur arfur úr fortíðinni gægðist stundum upp úr moldinni hjá þeim, það gerðist ekki oft. Það er svarið við þessu. Varðandi Seðlabankann og þann milda ágreining sem er hugsanlega millum mín og míns eigin flokks hins vegar og hv. þingmanns er að ég held að það gefi samfélaginu eða stjórnvaldinu aukin færi á að bregðast hratt við. Það kann að vera þörf á því. En ástæðan fyrir því að ég er ekkert smeykur við að færa Seðlabankanum þetta vald er, þó að hann hafi að vísu litförótta fortíð svo ekki sé sterkara að orði kveðið, að ég hef verið giska ánægður með hvernig Seðlabankinn hefur brugðist við seinni árin og ég hef mikla trú, ekki bara á seðlabankastjóranum heldur líka kjarnanum sem þar mótar hugmyndafræði, því að þeir eru að ná ákveðnum árangri. Ég tek eftir því að sú stefna sem virðist í reynd, enn þá að minnsta kosti, vera fylgt varðandi afnám gjaldeyrishafta, sem ég tel vera mikilvægt takmark, er sú hin sama og Seðlabankinn akkúrat og þessi kjarni mótaði með fyrrverandi ríkisstjórn. Ég hef sem sagt trú á þeim. Mér er ekki farið eins og hæstv. forsætisráðherra sem hefur bókstaflega, að minnsta kosti stærsta partinn af tímanum frá kosningum, fyrir kosningar og til dags dato lýst vantrausti, dregið þó úr því, og enn þá efasemdum um Seðlabankann og seðlabankastjórann. Ég hef trú á þeim. Ég tel að þeir séu færir um að bregðast hratt við og skynsamlega sér í lagi af því að þeir eiga ekki að gera það fyrr en þeir hafa fengið [[Forseti hringir.]]ráðslag með fjármálastöðugleikaráði.