Herra forseti. Úrskurðað er sem svo að sorpmeðferð telst ekki nægjanlega umhverfisvæn hér á landi og endurnýting ekki fullnægjandi. Það eru vandræði í flestum landshlutum nema á suðvesturhorninu. Skiptir miklu máli að hér sé allt í góðu gengi og ekki hvað síst þegar horft er til ímyndar Íslands og stöðu loftslagsmála. Með nýrri jarðgerðar- eða metanstöð Sorpu er stigið stórt framfaraskref. Ég hef hvatt til þess að ríkisstjórnin komi á fót verkefnishópi, skipuðum fulltrúum ríkis og sveitarfélaga og sérfræðinga og verkefni hans þyrftu að vera þessi helst: Samræmt skylduflokkunarkerfi fyrir allt landið, skipting landsins í umdæmi samlags í hverju þeirra, flutningskerfi úrgangs innan hvers umdæmis með lágmörkun aksturs, endurvinnsla innan lands þar sem hentar og endurnýting eins og unnt er, flutningur til útlanda frá tilteknum höfnum, jarðgerð og metanframleiðsla í hverju umdæmi, eins konar míní-Sorpa, brennsla úrgangs, aðeins þar sem ýtrasta þörf krefur og urðun óvirks úrgangs eingöngu. Kostnaður er og verður töluverður við slíkt og í mörgum tilvikum umfram tekjur. Þess vegna þarf að koma til samkomulag ríkis og sveitarfélaga hvernig fjármálum skuli hagað í þágu umhverfis og íbúa. Má vel vera að hækkun gjalda þurfi að hluta til til að málaflokknum sé vel borgið. Það er nú einu sinni þannig að ekki er hægt að reka svona þjónustu með hagnaði eða hagnaðardrifna, þannig að verkaskipting ríkis og sveitarfélaga þarf að koma að og töluvert framlag ríkisins í þágu íbúa og umhverfis eins og ég sagði. Ég tel að koma verði meðferð úrgangs í fullnægjandi horf á tveimur til þremur árum í mesta lagi og fram að því þarf að halda úti virku kerfi með bráðabirgðalausnum. Hér er stórt og þverpólitískt verkefni að vinna og sú vinna er þegar hafin að hluta í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu.
Herra forseti. Í gær komu fram tillögur ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur í skattamálum og þær komu ofan á það sem þegar hefur verið gert og boðað í tengslum við kjaraviðræður. Það sem hefur verið leiðarstefið er að allar þær breytingar sem gerðar eru á skatta- og bótakerfum komi þeim sem minnst hafa best. Það er réttlætismál og beinlínis gott fyrir samfélagið. Fólki líður betur í jafnari samfélögum og jafnara samfélag er betra samfélag fyrir alla. Ríkisstjórnin hefur hækkað frítekjumark vegna atvinnutekna elli- og örorkulífeyrisþega úr 25.000 í 100.000 kr. og hefur hækkað fjármagnstekjuskatt. Hún hefur hækkað greiðslur í Ábyrgðasjóð launa og hækkað óskertar grunnatvinnuleysisbætur um nær 20%, hækkað barnabætur, hækkað endurgreiðslur vegna tannlæknakostnaðar elli- og örorkulífeyrisþega og hún hefur breytt lögum um starfsmannaleigur og innleitt keðjuábyrgð í ákveðna geira. Hún hefur þyngt dagsektir tífalt vegna brota á lögum um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum. Framlög til heilbrigðismála hafa verið stóraukin og byrjað að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga. Þar var byrjað á viðkvæmasta hópnum, öldruðum og öryrkjum. Þá eru boðaðar breytingar gegn félagslegum undirboðum, kennitöluflakki og mansali. Nýja lágtekjuþrepið í tekjuskattinum er stórt skref í rétta átt. Það er nákvæmlega það sem þessi ríkisstjórn boðaði, að þær aðgerðir sem ráðist yrði í í skattamálum yrðu til að lækka skattbyrði tekjulágra og lægri millitekjuhópa. Það færir íslenska skattkerfið í áttina að norrænu skattkerfunum frá flötum skattkerfum. Ég hlýt einnig að fagna áformum um að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði. Það er stórt skref í jafnréttismálum. Þá er boðuð efling félagslegs húsnæðiskerfis, m.a. með því að bæta við í uppbyggingu almenna íbúðakerfisins á næstu árum. Það er stórt skref í áttina að því að koma á heilbrigðum leigumarkaði. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur mun halda áfram að taka skref til aukins jöfnuðar í íslensku samfélagi.
Hæstv. forseti. Við Íslendingar viljum verja heilsu landsmanna. Við hleypum ekki salmonellukjúklingi á bakka, honum er hent. Við gerum miklar kröfur til matvælaframleiðslu og erum í mjög eftirsóttri í stöðu hvað varðar öryggi matvæla. Við höfum alla möguleika og burði til að standa öðrum þjóðum framar hvað varðar framleiðslu á heilnæmum matvælum, bæði sjávar- og landbúnaðarafurðum. Það er ekki sjálfgefið að matvæli eigi að flæða frjálst á milli landa eins og hverjar aðrar vörur, ekki í þeim tilfellum þegar verja þarf lýðheilsu gegn matvælum sem haft geta skaðleg áhrif á heilsu manna. Ísland býr við þá sérstöðu umfram önnur lönd að auðveldara er að verjast sjúkdómum, forðast sýklalyfjaónæmi og draga úr útbreiðslu slíkra baktería vegna þess að við erum eyja með hreina búfjárstofna. Íslenskir bændur hafa staðið vaktina, ræktað landið og unnið gæðaframleiðslu, gæðafæðu, sem nýtur sannarlega nokkurrar sérstöðu þar sem t.d. má nefna að hér er lyfjanotkun hvað lægst í heiminum og bann er við notkun á erfðabreyttu fóðri. Markmið landbúnaðarkerfisins hníga öll í þá átt að tryggja landsmönnum heilnæm matvæli í hæsta gæðaflokki sem uppfylla ýtrustu skilyrði um aðbúnað. Við ræðum oft um íslenskan landbúnað, mikilvægi hans, hreinleika og einstakar aðstæður sem við höfum hér á landi, þar sem við búum á eyju og getum varið okkur gagnvart sjúkdómum og öðru slíku. Þess vegna þurfum við að standa á verði núna. Við stöndum núna frammi fyrir því að hér verði breytingar, en við megum aldrei fara þá leið að lög og dómar yfirtaki raunverulegan ávinning fyrir samfélagið. Við erum að tapa sérstöðu vegna þess að við erum að takast á við lagaþvælu á meðan við ræðum ekki raunverulegan vanda. Tökum umræðuna á hærra plan og hlustum á fólk sem hefur þekkingu og reynslu. Það snýst ekki bara um ábata bænda og neytenda, vernd heilbrigðra bústofna, stundargróða fárra aðila í verslun, heldur framtíð okkar og barnanna okkar, lýðheilsu og almennt heilbrigði til framtíðar. Við Framsóknarmenn bjóðum til fundar og umræðu um þessi mikilvægu mál í Bændahöllinni annað kvöld. Hér eru miklir hagsmunir fyrir land og þjóð. [[Forseti hringir.]]Við skulum ná umræðunni upp á hærra plan.
Herra forseti. Nú kemur fyrir, og sem betur fer er það oft, að gleðifregnir berast úr atvinnulífinu. Í morgun greindi Hagstofan frá því að á árunum 2014–2017 voru 1.608 fyrirtæki talin í örum vexti á þessu tímabili. Ör vöxtur þýðir að meðaltali 10% vöxtur tekna á hverju ári. Það eru 977 fyrirtæki þegar kemur að fjölgun starfsmanna á þessum árum. Þetta eru gleðifréttir sem við eigum að fagna og þegar við sjáum að þessi fyrirtæki veita alls 33.000 einstaklingum vinnu eigum við hér í þessum sal, eins og ég hef nú stundum reynt að ítreka, að velta fyrir okkur hvernig við getum lyft þessum fyrirtækjum enn frekar upp. Hvað getum við gert hér, löggjafinn, til að gera það fýsilegra að stofna fyrirtæki, að ná þeim árangri að eiga fyrirtæki og reka fyrirtæki sem eru í örum vexti, 10% vexti að meðaltali á hverju ári? Skattkerfið spilar þar auðvitað stóra rullu, regluverkið allt líka, ekki síst eftirlitskerfið. Og þegar við lesum svona góðar og jákvæðar fréttir um fjölgun fyrirtækja í örum vexti eigum við að spyrja okkur: Getum við ekki gert betur? Getum við ekki með einum eða öðrum hætti hér í þessum sal ýtt undir og sagt við frumkvöðlana og við atvinnurekendur: Við skulum hjálpa ykkur, við skulum stuðla að því að þið náið enn frekari árangri?
Hæstv. forseti. Rafsígarettur eða veipur eru sennilega orðnar prýðilegt hjálpartæki til að venja fólk af tóbaksnotkun. Það er óumdeilt að reyktóbak er eitur og hefur skaðleg áhrif á heilsu þeirra sem það nota. Í tóbaksreyk er fjöldinn allur af eiturefnum öðrum en nikótíni. Að þessu leyti eru veipur ágætt tæki til að venja fólk af reyktóbaki, enda þrátt fyrir allt skárri en sígarettur. Kannanir sýna að stór hluti efri bekkja grunnskóla notar veipur daglega. Börn ánetjast vatnsreyk með kirsuberjabragði eða öðru bragði og átta sig ekki á því fyrr en um seinan að þau eru orðin nikótínfíklar. Rafrettugufa er einnig ertandi fyrir lungu og þar sem lungu ungs fólks eru enn að taka út þroska á þessum tíma hefur rafrettuvökvi áhrif á lungun. Veipur eru framleiddar með alls kyns bragðefnum. Þær eru orðnar að tísku, einkum meðal ungs fólks, og fyrir tveimur dögum birtist frétt um að í hátískuversluninni Barneys New York opnar þar lúxuskannabisbúð í útibúi sínu í Beverly Hills í næsta mánuði. Búðin heitir The High End og verður þar hægt að kaupa ýmiss konar kannabisvarning eins og snyrtivörur, veippenna og 180.000 kr. kvörn. Ætlunin er að ýta menningunni í þá átt að menn geti mætt með fínan kannabisvarning í matarboð líkt og þeir myndu mæta með vínflösku. Stefnan er að færa fólki upplifun á skjön við staðalímynd kannabisneytenda sem dúsa heima hjá sér að borða pítsu allan daginn. Að þessu sögðu langar mig að segja að innan úr meðferðargeiranum hér heima hef ég þær fréttir að sjúklingum af völdum kannabis í veipi fari nokkuð fjölgandi og er það áhyggjuefni.
Virðulegi forseti. Þrískipting ríkisvaldsins er einn mikilvægasti þáttur lýðræðisstjórnarfyrirkomulags þess er við höfum hér á landi. Hugmyndin var lögð fram þegar allt vald ríkis var í höndum konunga og keisara. Þessi þrískipting gengur út á að valdi ríkisins sé skipt í þrennt, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Tilgangur hugmyndarinnar var að koma í veg fyrir að einn aðili fengi of mikið vald yfir samfélaginu. Hugmyndin var að tryggja jafnræði í ríkisvaldi og koma í veg fyrir harðstjórn yfirvalda yfir íbúum landsins. Þetta er hugmyndin, þetta er stjórnarfyrirkomulagið sem við íslenska þjóðin höfum ákveðið að hafa hér á landi. Framkvæmdarvaldið er ábyrgt gagnvart dóms- og löggjafarvaldi. Út frá hugmyndinni um stjórnarfyrirkomulagið, lýðræðið sjálft, á framkvæmdarvaldið ekki að sitja á þinginu en hér situr allt framkvæmdarvald á þingi, utan eins ráðherra. Hver og einn ráðherra situr í þingsal með tvo hatta, sem ráðherra annars vegar og þingmaður hins vegar. Þetta brýtur í bága við stjórnarskrána sem við, hver einn og einasti þingmaður og ráðherra, skrifuðum undir þegar við hófum störf hér inni. Við skrifuðum undir eið. Um er að ræða valdatöku kjörinna fulltrúa. Úr því að talið berst að ríkisstjórninni og tillögum hennar í kjaraviðræðunum til verkalýðsfélaganna hef ég þetta að segja: Virkilega?
Herra forseti. Sem talsmaður barna fyrir þingflokk Pírata, á grundvelli verkefnis sem UNICEF er með, sem Barnaheill er með og sem umboðsmaður barna er með, hef ég reynt að grennslast fyrir um það hvernig uppfylla eigi lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna. Ég hef spurt félagsmálaráðherra um tvö börn sem fæddust bæði á Íslandi. Annað þeirra fær ekki dvalarleyfi þó að foreldrarnir séu með námsmannadvalarleyfi. Þar er gat. Hvað varðar hitt barnið eru foreldrarnir að sækja um að fá dvalarleyfi hérna og það ferli er í meðferð, en barnið fær það ekki og ég fékk það staðfest í dag. Ég hitti þau í dómsal og talaði við lögfræðing þeirra. Þetta er hún Erna Reka, 19 mánaða gömul. Hún fær ekki kennitölu, fær ekki lögheimilisskráningu og fær þar af leiðandi ekki þau félagslegu réttindi sem sagt er að við eigum að veita börnum algerlega óháð stöðu foreldranna. Það er staðan. Ég spurði UNICEF: Hvað stendur helst í vegi fyrir því að lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins séu í fullu gildi? Þar segir að dómstólar, löggjafi og framkvæmdarvald eigi að setja það í forgang sem er barninu fyrir bestu. Það eru lögin í landinu. Ég spyr: Hvað stendur í vegi fyrir að það sem stendur þar um réttindi barnsins sé uppfyllt? Þau sögðu: Það er innleiðingarvandamál hjá ríkinu. Þarna stöndum við frammi fyrir 19 mánaða gömlu barni sem á að hafa sömu réttindi og önnur börn, óháð stöðu foreldra, samkvæmt lögunum, en þjóðskrá vill ekki gefa kennitölu, Útlendingastofnun vill ekki veita dvalarleyfi. Þó að heimild sé til að veita undanþágu til að tryggja réttindi barns strandar það á þeim stofnunum. Heilbrigðisstofnanir geta því ekki veitt heilbrigðisþjónustu á við það sem önnur börn á Íslandi njóta og skólayfirvöld geta ekki veitt leikskólapláss eða skólavist. Réttindi barnsins eru brotin hvað þetta varðar. Ég ætla að spyrja í kjölfarið um [[Forseti hringir.]]skýrslu til forsætisráðherra, hún ætlar að taka við henni, um réttindi barnsins: Hverjir eiga að framfylgja öllum réttindum barna í landinu? Ég spyr alla ráðherra sem málið varðar; heilbrigðisráðherra, menntamálaráðherra, félags- og barnamálaráðherra og dómsmálaráðherra: Hvernig stendur á því að staðan er svona? Við munum komast til botns í því.
Herra forseti. Viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar við útspili ríkisstjórnarinnar í skattamálum voru nokkuð fyrirsjáanleg. Ríkisstjórnin hefur, allt frá því að hún tók við völdum, reynt að gera hlut sinn í lausn yfirstandandi kjaradeilu sem mestan. Það voru mistök. Með því hefur ríkisstjórnin undirbyggt miklar væntingar af hálfu forystu verkalýðshreyfingarinnar varðandi væntanlegt útspil. Vonbrigði forystu hennar koma því ekki á óvart. Ekki er þar með sagt að útspil ríkisstjórnarinnar í skattamálum sé með öllu ónothæft. Þær tillögur sem eru settar fram eru áhugaverðar þó að þær séu ekki af þeirri stærðargráðu sem verkalýðshreyfingin vænti. Það má vel vinna með þessar hugmyndir og það má einnig skoða aðrar útfærslur sem kæmu tekjulægstu hópunum enn betur til góða, samanber t.d. hugmyndir sem settar voru fram af hálfu samráðsvettvangs um aukna hagsæld og við í Viðreisn höfum grundvallað tillögur okkar í skattamálum á. Mistök ríkisstjórnarinnar eru mistök í væntingastjórnun. Það er ekki hlutverk ríkisstjórna að leiða kjaraviðræður eða ætla sér of stórt hlutverk við lausn þeirra. Ábyrgð á lausn kjaradeilna liggur alltaf fyrst og síðast hjá aðilum vinnumarkaðarins. Það má heldur ekki vera svo að stjórnmálaflokkar, hvort sem er í meiri hluta eða minni hluta, séu að nýta sér kjaradeilur í pólitískum tilgangi. Þessi ríkisstjórn hefur ítrekað gert tilraun til að upphefja sig og mikilvægi sitt við lausn á þeirri stöðu sem uppi er á vinnumarkaði nú og situr með eggin í andlitinu eftir þá viðleitni. Af þessu verður að draga lærdóm. Við sem störfum í stjórnmálum berum öll ábyrgð á því að leggja okkar af mörkum til að leysa þann hnút sem deilurnar eru komnar í en flækja þær ekki frekar. Það er líka rétt að minna á að kjaradeilur eiga ekki og mega ekki lögum samkvæmt beinast að stjórnvöldum. Kjaradeila sem beinist fyrst og fremst að Alþingi og ríkisstjórn en ekki að vinnuveitendum er pólitísk kjaradeila og sem slík brot á vinnulöggjöfinni. Það er líka ábyrgðarhluti af hálfu verkalýðshreyfingarinnar að fara fram með slíkum hætti.
Herra forseti. Brotastarfsemi og kerfisbundinn launaþjófnaður viðgengst á vinnumarkaði hér á landi, því miður. Málið hefur verið töluvert í umræðunni undanfarið. Aðildarfélög Starfsgreinasambands Íslands hafa sérstaklega kallað eftir því að refsað verði fyrir launaþjófnað með sektargreiðslum. Í dag geta stéttarfélögin einungis gert kröfu um afturvirkar launagreiðslur með dráttarvöxtum vegna vangoldinna launa. Á síðasta ári vann nefndasvið Alþingis lagafrumvarp fyrir Miðflokkinn um starfskjör launafólks og sektarákvæði vegna brotastarfsemi á vinnumarkaði. Tilgangur frumvarpsins er fyrst og fremst sá að viðurlög liggi við þeirri háttsemi að greiða laun undir lágmarkstaxta. Frumvarpsdrögin með sektarákvæði sendi ég til ASÍ fyrir ári síðan til að fá viðbrögð þaðan. ASÍ lagðist gegn því að sekta atvinnurekendur sem stundi launaþjófnað en taldi vænlegra að hafa ákvæði sem heimili að lagt yrði álag ofan á vangoldin laun svipað og skattyfirvöld gera vegna skattsvika. Breytti ég því frumvarpinu eftir þessar athugasemdir og sendi aftur í október sl. til verkalýðsfélaganna VR, Eflingar og ASÍ. Núna, fjórum mánuðum síðar, hef ég ekki fengið neitt svar. Herra forseti. Alþingi hefur verið gagnrýnt fyrir ýmislegt og sumir halda því fram að þingmenn geri yfir höfuð lítið. Ég hef í þessu máli lagt mig fram um að löggjafinn taki á þeirri meinsemd sem launaþjófnaður er orðinn í okkar samfélagi. Ekki verður annað séð samkvæmt þessu en að verkalýðsfélögin sýni þessu mikilvæga máli takmarkaðan áhuga.
Virðulegur forseti. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra heimilaði í gær áframhaldandi veiðar á langreyði og hrefnu til ársins 2023. Sagði hann að ákvörðunin byggðist á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, nýlegri skýrslu Hagfræðistofnunar sem er alls ekki óumdeild eins og við þekkjum, ásamt minnisblaði frá Hafrannsóknastofnun vegna skýrslunnar. Þessi ákvörðun eru þeirri sem hér stendur mikil vonbrigði og ég spyr mig hverju það þjóni að veita slík leyfi. Vissulega kemur fram í skýrslu Hagfræðistofnunar að lítið bendi til þess að hvalveiðar hafi neikvæð áhrif á ferðaþjónustu og ímynd Íslands út á við en það var ekkert samráð haft við ferðaþjónustuna og engir útreikningar eru til staðar um það hver áhrifin gætu verið af stórauknum hvalveiðum við Íslandsstrendur, ekki síst á hvalaskoðunarfyrirtækin og ferðaþjónustuna í heild. Samkvæmt skýrslunni voru 46 hrefnur veiddar árið 2016. Þá voru rekstrartekjur af veiðunum tæplega 42 millj. kr. Bókfært tap af rekstrinum nam hins vegar 3,8 millj. kr. Ég tel að við höfum nú þegar varið allt of háum upphæðum af opinberu fé til að styrkja örfáa áhugamenn um hvalveiðar og eins og kemur fram stóðu veiðarnar ekki undir sér rekstrarárin 2014–2017. Þá koma fram upplýsingar í skýrslunni sem gefa til kynna að ekki sé farið að lögum um velferð dýra við aflífun hvala. Miðgildi tíma frá skoti að skráðum dánartíma hjá hvölum sem ekki drápust samstundis var átta mínútur sem getur ekki talist viðunandi við slátrun nokkurra dýrategunda. Fátt bendir til þess að hvalveiðar muni nokkru sinni ná fyrri stöðu í atvinnulífinu og enn minni líkur eru á að slíkar veiðar öðlast viðurkenningu alþjóðlegra stofnana á sviði umhverfisverndar. Að mínu mati er grundvallarforsenda nýtingar náttúruauðlinda að hún sé byggð á sjálfbærni eins og ríkisstjórnin hefur ítrekað og sjávarútvegsráðherra ítrekaði í viðtali á RÚV 17. janúar sl. Það þýðir að efnahagsleg áhrif séu jákvæð, að félagsleg áhrif séu jákvæð og að auðlindin verði ekki sköðuð til framtíðar. Meðan ekki eru fyrirsjáanlegir markaðir fyrir hvalkjöt má gefa sér að veiðarnar verði ekki sjálfbærar því að ef ekki er markaður fyrir kjötið er efnahagslegur ávinningur enginn. [[Forseti hringir.]]Við eigum heldur ekki að taka séns á því að stofna einum mikilvægasta atvinnurekstri okkar í hættu sem er ferðaþjónustan. Við höfum ekki efni á því. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er merkileg gerjun, sem vert er að fylgjast vel með, í stjórnmálum á Bretlandseyjum þessa dagana. Á hana var minnst lauslega við síðustu ræðu þess þingmanns sem hér stendur í gær en þá höfðu sjö þingmenn Verkamannaflokksins sagt sig úr honum og stofnað sérstakan þingflokk og boðað stofnun nýs stjórnmálaflokks. Nú hefur enn einn hætt í Verkamannaflokknum en það sem er merkilegra er að þrjár þingkonur úr Íhaldsflokknum breska hafa bæst í þann hóp. Það er dálítið merkilegt að velta fyrir sér hvernig á þessu stendur. Auðvitað er mjög nærtækt að benda á Brexit-vandræði Breta en það er líka staðreynd að Verkamannaflokkurinn hefur færst langt til vinstri undir stjórn Corbyns og hefur verið mjög tvístígandi í Evrópumálunum og síðan hefur komið í ljós eða a.m.k. eru ásakanir í hans garð um gyðingaandúð. Á sama tíma hefur Íhaldsflokkurinn færst til hægri og orðið æ líkari UKIP, breska sjálfstæðisflokknum. Anna Soubry þingkona, sem nú hefur sagt skilið við Íhaldsflokkinn, sagði fyrr í dag á blaðamannafundi, í lauslegri þýðingu minni, með leyfi hæstv. forseta: „Þú gengur ekki í flokk til að berjast við hann. Bardaganum er lokið og andstæðingurinn stendur uppi sem sigurvegari. Harðlínu hægri mennirnir hafa tekið flokkinn yfir. Þar fer fremst í flokki hin undarlega sveit öfgafullra ESB-andstæðinga. Þeir ráða nú lögum og lofum í breska Íhaldsflokknum.“ Þetta er afar fróðleg þróun og sýnir glöggt að spenna fer vaxandi í stjórnmálunum og öfgarnar aukast. En ekki er laust við að hugurinn hvarfli hingað heim og til þeirrar þróunar sem er og hefur verið í íslenskum stjórnmálum. Líkindin með vegferð hins íslenska Sjálfstæðisflokks og hins breska Íhaldsflokks eru auðvitað [[Forseti hringir.]]sláandi. Hið ánægjulega er þó að svigrúm verður til fyrir alþjóðlega sinnað frjálslynt fólk að hasla sér völl, og það gerum við í Viðreisn.
Virðulegur forseti. Eins og ekki hefur farið fram hjá neinum höfum við á undanförnum vikum og jafnvel mánuðum rætt svolítið um fjármögnun flýtiframkvæmda í samgöngukerfinu. Það er í sjálfu sér af hinu góða, það er mikilvægt mál fyrir framan okkur. Hæstv. samgönguráðherra viðraði hugmyndir í vikunni, sem hafa svo sem komið fram hjá mér líka og fleiri þingmönnum í málflutningi, um að þetta sé ekki eina leiðin til að fara í þessar framkvæmdir. Hann nefndi arðgreiðslur frá fyrirtækjum í eigu ríkisins. Við, margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, höfum nefnt sölu eigna. Einn þáttur í þessari leið varð niðurstaða umhverfis- og samgöngunefndar, að engin leið byggir eins mikið á þátttöku erlendra ferðamanna og það að fara í veggjöld. Það er reiknað með að allt að 40% af kostnaðinum við uppbygginguna greiðist af umferð erlendra ferðamanna. Ég tel að út frá því sé mjög mikilvægt að við horfum á þessa leið til uppbyggingar á flýtiframkvæmdum í samgöngukerfinu, ekki varanlegan skatt heldur tímabundin þjónustugjöld sem lögð eru á til þess að standa straum af kostnaði líkt og gert var við Hvalfjarðargöngin. Síðan er innheimtu hætt þegar framkvæmdir hafa verið greiddar upp. Sé að skapast aukið svigrúm í ríkisfjármálum umfram það sem birtist okkur í tillögu ríkisstjórnarinnar í gær um 18.000 milljónir sem yrðu notaðir í skattkerfisbreytingar til þeirra sérstaklega sem minna mega sín í samfélaginu tel ég að við eigum að lækka frekar varanlega skatta. Eðlilegast í því samhengi væri að afnema bifreiðaskattinn sem fyrst var lagður á 1988 og var síðan hækkaður 1990. Það væri varanlegt afnám skatta eins og þegar hæstv. fjármálaráðherra afnam varanlega alla tolla og öll vörugjöld af vörum. Með því [[Forseti hringir.]]að taka slíka ákvörðun myndum við hækka framlag ríkisstjórnarinnar til hinna vinnandi stétta úr 18.000 milljónum í 25.000 milljónir vegna þess að bifreiðagjöldin eru um 7 milljarðar á ári.
Virðulegi forseti. Það voru ákveðnar væntingar sem verkalýðurinn hafði í gær til þess útspils sem lengi hefur verið beðið eftir af hendi ríkisstjórnarinnar. 18 milljarða, segir hv. þm. Jón Gunnarsson, skattalækkun til þeirra sem höllustum fæti standa. Hvað þýðir þetta? 6.500 kr. á mánuði, 80.000 kr. á ári. Ætli þessi forgangsröðun fjármuna upp á 18 milljarða kr. skili sér í samræmi við þær væntingar sem verkafólkið okkar hafði til ríkisstjórnarinnar? Ég held að svarið sé augljóst: Nei. Á sama tíma virðist vera algjörlega ómögulegt að þeir sem hér sitja, hv. alþingismenn, geti sýnt í verki að þeir geti mögulega sett sig í spor fátæks fólks sem nær ekki endum saman eftir 10. og 20. hvers mánaðar. Þess vegna spyr maður: Er þetta grín með 6.500 kr. kjarabót á mánuði með þessum skattalækkunum? Það er enn verið að skattleggja fátækt. Nú er sárafátæktin byrjuð að skattleggjast við 160.000 kr. á mánuði. Það er einungis verið að fara fram á réttlæti, jöfnuð og að hætt verði að skattleggja fátækt um leið og ákallið var líka eftir því að draga þennan andstyggðarhúsnæðislið út úr vísitölunni sem hefur kostað íslensk heimili um 118 milljarða kr. á fimm ára tímabili. Ég segi: Betur má ef duga skal. Því miður eru horfurnar ekki bjartar fram undan þegar kemur að því að hugsanlega förum við að horfast í augu við alvarlegt ástand úti í samfélaginu sem mun þá líka kosta okkur meiri fleiri krónur en okkur órar fyrir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég held að fátt sé mikilvægara fyrir okkur sem nú erum á dögum en að tryggja að komandi kynslóðir viti hver á þetta land og þau gögn sem því tilheyra, þar á meðal okkar mikilvægustu auðlind, fiskimiðin. Í lögum stendur að þjóðin eigi fiskimiðin og rétt til afnota af þeim. Um þetta er merkilegt nokk deilt og margir halda því ýmist fram að þjóðin geti ekki átt neitt eða þá að fiskurinn eigi sig sjálfur í sjónum. Hægt er að skera úr um þetta í eitt skipti fyrir öll með því að samþykkja nýja stjórnarskrá. Ég fylgdist með umræðum um störf þingsins í gær þar sem rætt var um það. Við vitum að markvisst hefur verið unnið að því að setja nýja stjórnarskrá í slétt tíu ár, með þjóðfundi, með stjórnlagaþingi, með þjóðaratkvæðagreiðslu og endalausum umræðum, en nákvæmlega ekkert hefur gerst. Maður spyr sig: Hvernig stendur á því að ekkert gerist? Það er verið að leita eftir einhverri breiðri samstöðu um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar en það stoppar alltaf á einhverju. Við vitum öll, og þess vegna ákvað ég að taka hér til máls í dag, á hverju stoppar. Það stoppar á því að þeir sem telja sig eiga þessi fiskimið í dag eða fullkominn afnotarétt yfir þeim geta ekki fellt sig við svona ákvæði. Við sjáum bæði orð og jafnvel dóma eins og þann sem gekk um makrílmálið í fyrra að menn þykjast hafa eitthvað fyrir sér í því að ríkisvaldið eða hið opinbera hafi mun minna yfir þessu að segja en þeir sem gera út á fiskimiðin núna. Þess vegna segi ég að við verðum að hætta að hlusta á raddir fulltrúa þessara afla. Við verðum að taka þetta út, ganga frá þessu, setja um þetta nýtt ákvæði í stjórnarskrána og það fyrir næstu kosningar. Síðan má í framtíðinni klára önnur mál eins og um beint lýðræði og hlutverk forsetans.
Forseti. Tillögur ríkisstjórnarinnar vegna stöðunnar á vinnumarkaði hafa valdið forystumönnum verkalýðshreyfingarinnar miklum vonbrigðum. Þar telja menn ekki nóg að gert þegar litið er til upphæðanna sem þar eru undir. Það er hins vegar ekki síður eðli tillagnanna sem sætir undrun, sérstaklega í ljósi þess að það er hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, sem leggur tillögurnar fram, tillögur um að flækja skattkerfið með fjölgun skattþrepa aftur í þrjú rétt eftir að búið var að fækka þeim niður í tvö eins og hæstv. fjármálaráðherra taldi mjög verðugt og mikilvægt viðfangsefni. Það sætir líka undrun að til standi að afnema samsköttun hjóna. Sjálfstæðisflokkurinn boðaði fyrir ekki svo löngu að virða bæri vinnu heimavinnandi fólks, en nú virðist það gleymt eða ekki skipta máli lengur. Hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins leggur fram tillögu um flóknara skattkerfi og afnám samsköttunar hjóna. Það hefði verið og væri miklu skynsamlegra að nýta það einstaka tækifæri sem nú gefst og þann vilja sem er til staðar, a.m.k. hjá stórum hluta verkalýðshreyfingarinnar, til að ráðast í kerfisbreytingar, alvöruúrbætur á fjármálakerfinu á Íslandi. Með því og með lægri vöxtum er hægt að ná gríðarlegum kjarabótum fyrir allan almenning á Íslandi en ekki bara fyrir fólk heldur líka fyrirtækin, báða aðila á vinnumarkaði. Það felur heldur ekki í sér nein veruleg útgjöld af hálfu ríkisins. Það felur einfaldlega í sér meiri þjóðhagslega hagkvæmni og mikinn ávinning, raunverulega lífskjarabót, fyrir fólkið og fyrirtækin í landinu. Þess vegna er mikil synd ef ríkisstjórnin ætlar ekki að nýta þetta tækifæri heldur bregðast við með því að flækja skattkerfið enn frekar.
Herra forseti. Píratar eru ekki með formlega stefnu í þessu máli svo að ég tala bara fyrir mig. Ég er talsmaður frjálsra viðskipta milli ríkja en mér finnst hins vegar skjóta skökku við að endurnýja fríverslunarsamning við harðstjóra. Tyrkland er ekki lengur flokkað sem lýðræðisríki meðal fræðimanna í stjórnmálafræði, heldur einræðisríki. Klásúlur um mannréttindi í þessum samningi eru einungis til málamynda. EFTA gerir ekki kröfu um að mannréttindi séu virt til að fríverslunarsamningar séu gerðir. Allt tal um að viðskipti og mannréttindi tengist ekki við gerð viðskiptasamninga hljómar hjákátlega þegar sú tenging er augljós þegar lagðar eru á viðskiptaþvinganir. Ég segi nei.
Herra forseti. Við fjöllum hér um og greiðum atkvæði um fullgildingu á uppfærðum fríverslunarsamningi við Tyrkland. Í fríverslunarsamningum EFTA-ríkjanna við önnur lönd eru ákvæði um að aðildarlöndin staðfesti skuldbindingu sína um að styðja við lýðræði, réttarreglur og mannfrelsi í samræmi við skyldur sínar. Þetta á við um aðra fríverslunarsamninga sem Ísland á aðild að. Hefur það verið kortlagt hvernig fríverslunarsamningar EFTA stuðla að mannfrelsi, lýðræði og réttarreglum í þeim ríkjum sem EFTA-ríkin hafa samið við? Hvernig hefur fríverslunarsamningur við Tyrkland stuðlað að lýðræði og mannfrelsi í Tyrklandi Erdogans þar sem neyðarlög ríkja enn þá, hundruð blaðamanna sitja í fangelsi, starfsfólk mannréttindasamtaka hefur verið fangelsað og Kúrdar hafa verið ofsóttir og fangelsaðir án dóms og laga? Þetta allt hefur átt sér stað alla tíð frá því að fríverslunarsamningur Íslands var gerður við Tyrkland árið 1992. Ef við ætlum að vera heiðarleg væri hreinlegast að sleppa formálsorðum fríverslunarsamninga þar sem áréttað er að kveðið sé á um skuldbindingu ríkja um að styðja við lýðræði, réttarreglur og mannréttindi. [[Forseti hringir.]]Hvernig í ósköpunum er því fylgt eftir, herra forseti?
Herra forseti. Ég get ekki greitt þessari tillögu atkvæði mitt, m.a. vegna þeirra víðtæku mannréttindabrota sem eiga sér stað í Tyrklandi og einnig vegna þess að mér fannst hér kjörið tækifæri fyrir stjórnvöld til að þrýsta á stjórnvöld í Tyrklandi um að veita upplýsingar um afdrif Hauks Hilmarssonar. Það fór forgörðum og ég get ekki stutt þessa tillögu eins og hún liggur fyrir núna.
Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Rósu Bjarkar Brynjólfsdóttur og hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur um þau alvarlegu mannréttindabrot sem eru í gangi þar á slóðum. Einnig er mjög bagalegt að mál Hauks Hilmarssonar hafi ekkert verið í umræðunum hérna. Það er mikil synd. Ég ætla hins vegar að segja já við þingsályktunartillögunni vegna þess að ég er fylgjandi því að auka mannréttindi fólks og mögulega verður þetta til þess. Ég ætla að aðgreina málið á ákveðinn hátt af því að mér finnst ekki að við hérna inni eigum að vinna starf ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Ég segi já.
Herra forseti. Ég trúi því að aukin samskipti á milli þjóða í gegnum viðskipti, fríverslunarsamninga og fleira stuðli að auknu lýðræði og mannréttindum. EFTA-ríkin gerðu fríverslunarsamning við Tyrki 1992 og síðan þá hefur þróun mannréttindamála bara verið á einn veg að mínu mati, niður á við. Mannréttindi eru brotin þar í auknum mæli og það er ekki að sjá að samningurinn frá 1992 hafi endilega skilað því sem ég vil sjá. Hins vegar styð ég og við í Viðreisn að sjálfsögðu að þessi samningur verði fullgiltur og víkkaður út eins og lagt er fyrir í þeirri trú og vonandi í þeirri vissu að farið verði í heildarendurskoðun á því hvernig einmitt fríverslunarsamningar hafa reynst, m.a. til að kynda undir og stuðla að auknum mannréttindum víða um heim, ekki síst við þær þjóðir sem við Íslendingar höfum viðskipti og samskipti við.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll á Vestfjörðum. Auk þess sem hér stendur eru meðflutningsmenn tveir valinkunnir þingmenn, Haraldur Benediktsson og Halla Signý Kristjánsdóttir. Tillagan hljóðar á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að ráðast í staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll fyrir Vestfjarðafjórðung sem taki mið af vaxandi ferðamannastraumi, aukinni matvælaframleiðslu, iðnaði og þörf fyrir flutning aðfanga og afurða, bæði innan lands og utan. Í könnuninni felist langtímaveðurfarsmælingar og mat á náttúrulegum aðstæðum. Þá verði hagkvæmni staðsetningar metin með þarfir fjórðungsins í huga þegar jarðgöng og vegaframkvæmdir hafa náð að skapa forsendur fyrir norður- og suðurhluta Vestfjarða sem eitt atvinnu- og búsetusvæði.“ Í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu segir að tillagan sé lögð fram í því skyni að ýta undir umbætur hvað varðar flugsamgöngur á Vestfjörðum. Á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar voru vegasamgöngur í Vestfjarðafjórðungi frumstæðar og eru það raunar enn á því herrans ári 2019. Á þeim tíma var einungis um malarvegi að ræða sem voru fæstir uppbyggðir og lokuðust því í fyrstu snjóum. Fyrir vikið var komið upp fjölda lítilla flugvalla á Vestfjarðakjálkanum sem urðu mest 25 talsins í reglulegri notkun en þróunin hefur orðið sú að nú eru einungis sjö vellir á skrá hjá flugmálayfirvöldum. Þrír stærri flugvellir voru gerðir við helstu þéttbýliskjarnana, þ.e. Ísafjörð, Þingeyri og Patreksfjörð. Staðarval mun hafa ráðist af landfræðilegum aðstæðum og þeirri framkvæmdagetu til jarðvinnslu sem í boði var á þeim tíma. Lítið eða ekkert tillit var hægt að taka til mikilvægra þátta eins og veðurs, vinda og blindaðflugs enda eru öll blindaðflug á Vestfjörðum fremur frumstæð og oft er ófært vegna misvinda. Virðulegur forseti. Nokkuð bættar samgöngur á landi undanfarna áratugi hafa breytt stöðunni. Almenningur og fyrirtæki reiða sig á vegasamgöngur í auknum mæli, m.a. þar sem flugsamgöngur eru óáreiðanlegar vegna veðurs og lendingarskilyrða. Vesturbyggð hefur orðið afskipt þegar kemur að vegasamgöngum þótt nú hilli undir bjartari tíma að því leyti til. Akstursvegalengdir og heilsársfærð munu væntanlega halda áfram að þróast í jákvæða átt. Flugsamgöngur í núverandi mynd breytast eflaust með sama hætti. Virðulegur forseti. Flug er erfitt í fjalllendi og fyrir því eru tvær meginástæður. Önnur ástæðan er misvindi þegar hvasst er en hin ástæðan er áhrif skyggnis og skýjahæðar á blindaðflug. Bæði vandamál má lágmarka með góðu staðarvali. Þar við bætast mjög auknar kröfur varðandi aðflug, fráflug og alla umgerð áætlunarflugvalla. Eina leiðin til að gera flugsamgöngur áreiðanlegri er að gera nýja flugvelli, eða nýjan flugvöll eins og hér er tillaga um, þar sem vel er hugað að staðarvali. Nútímaflugsamgöngur fyrir fólksflutninga innan lands eru dýrar vegna smæðarinnar. Sem dæmi má nefna að umsvif og mannafli sem þarf til að búa 19 sæta flugvél til flugs er tiltölulega litlu minni en fyrir stærri tegundir flugvéla en kostnaður fyrir hvert sæti óneitanlega meiri fyrir minni flugvélar. Þess má geta að nú fljúga vestur á firði minni vélar í ríkustum mæli og Flugfélag Íslands flýgur ekki lengur á stærri vél sem það hefur til umráða þar sem hún hentar ekki fyrir Ísafjarðarflugvöll. Mikil fjölgun hefur verið á komum erlendra ferðamanna til landsins eins og kunnugt er. Þeir hafa þó að langmestu leyti farið um Keflavíkurflugvöll við komu sína til landsins. Líklegt er að í verulegum mæli megi hafa áhrif á þá þróun með breyttum áherslum og skipulagi. Skoða þarf vandlega hvort mögulegt sé að skapa landinu sterkari stöðu sem viðkomustað fyrir skilgreinda hópa ferðalanga, sem dæmi aðila sem njóta vilja náttúru landsins á friðsælum stöðum, t.d. á Vestfjörðum. Slíkir hópar myndu t.d. sækja í sjóferðir, siglingar, gönguferðir, jöklaferðir og sögu- og náttúruskoðun svo eitthvað sé nefnt. Með flugvelli miðsvæðis í fjórðungnum sem gæti tekið á móti 70–100 sæta farþegavélum væri hægt að fljúga beint inn á svæðið án viðkomu í Keflavík. Þar með væri dregið úr álagi á flugvöllinn í Keflavík og möguleikar alls landsins sem ferðamannalands betur nýttir. Hvað sjúkraflutninga varðar hefur talsvert dregið úr viðbúnaði á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða samhliða því sem kröfur um markviss og skjót viðbrögð í heilbrigðisþjónustu aukast. Sjúkraflug mun um fyrirsjáanlega framtíð vera óhjákvæmileg og brýn þjónusta. Bættur áreiðanleiki í flugsamgöngum með nýjum, vel staðsettum flugvelli gæti haft grundvallarþýðingu ef aðstæður í heilbrigðisþjónustu breytast ekki þeim mun meira, sem er í raun þvert á þá þróun sem verið hefur á landsbyggðinni. Þess er þó að vænta að ný heilbrigðisstefna efli kjarna heilbrigðisstofnana úti á landi til verðugri verkefna. Virðulegur forseti. Millilandaflugvöllur eykur möguleika til vöruflutninga og gefur aukið færi á að koma ferskum sjávarafurðum fljótt á markað erlendis. Í dag er sá kostur einungis tiltækur fyrirtækjum á suðvesturhorni landsins. Alþjóðaflugvellirnir á Akureyri og Egilsstöðum hafa einungis verið notaðir með takmörkuðum hætti til slíkra flutninga. Með vaxandi uppbyggingu í fiskeldi á svæðinu auk hefðbundinnar vinnslu bolfisks er jafnframt athugunarefni hvort ekki skapist markaðslegar forsendur til flutnings á ferskum afurðum beint til kaupenda erlendis. Virðulegur forseti. Núverandi aðstæður almennt til flugs hafa alla tíð verið frumstæðar á Vestfjörðum. Það er enginn fullbúinn flugvöllur á Vestfjörðum eins og sakir standa. Flugvallarstæði á Patreksfirði hefur þann kost að vera á stóru sléttlendi og því hægt að hafa umgjörð eins og öryggissvæði samkvæmt núverandi stöðlum. Þessi flugvöllur hefur hins vegar verið tekinn úr notkun og menn reiða sig á Bíldudalsflugvöll. Staðsetning á Bíldudal er eins góð og hugsast getur hvað varðar vinda en völlurinn er aðþrengdur hvað varðar blindaðflug og fráflug. Sá völlur verður því alltaf sjónflugsvöllur samkvæmt skilgreiningum. Hann er stuttur en þar sem tiltölulega litlar vélar fljúga á þetta svæði hefur hann talist allgóður til þessara nota. Á Þingeyri er enn einn sjónflugsvöllurinn og ekki er hægt að fljúga blindflug vegna fjalla í grennd. Enn fremur er brautin í vestanverðum Dýrafirði, nærri hæsta og krappasta fjallgarði á Vestfjörðum. Flugvöllurinn er því ófær vegna vinda í hvössum vestlægum áttum og auk þess myndar hið rómaða fjall Sandafell hindrun við flugtak til suðausturs sem þrengir fráflug. Flugvöllur þessi var endurbættur fyrir allnokkrum árum til að þjóna sem varaflugvöllur fyrir Ísafjörð í hvössum og óhagstæðum áttum en flugrekandinn sem þjónar Ísafirði hefur ekki kosið að nota hann sem slíkan. Meta þarf sérstaklega kosti Dýrafjarðar í flugsamgöngum fyrir Vestfirði að áliti þess sem hér stendur og flutningsmanna með bættum samgöngum á milli suður- og norðursvæðis Vestfjarða. Flugvöllur í Dýrafirði yrði miðsvæðis með tilkomu Dýrafjarðarganga en núverandi staðsetning rýrir notagildið óneitanlega verulega. Ísafjarðarflugvöllur er auðvitað sá flugvöllur sem við reiðum okkur mest á á Vestfjörðum og þangað eru komur tíðastar. Flugvöllurinn er barn síns tíma. Staðsetningin er óheppileg, bæði aðflug og fráflug eru afar aðkreppt og í austlægum áttum getur orðið mjög misvinda. Margir hafa flogið til Ísafjarðar og lýsa þeirri reynslu með ýmsum hætti, sem mikilli upplifun, skelfilegri lífsreynslu, allt að lífsháska og telja sig naumlega heimta úr helju þegar þeir stíga út úr flugvélinni. Völlurinn er notaður í flugheiminum sem dæmi um einn mest krefjandi lendingarstað í áætlunarflugi í heiminum. Flugáhugamenn horfa til Ísafjarðarflugvallar sem ævintýrastaðar með áhættuívafi. Þrátt fyrir þær staðreyndir hefur farþegaflug um Ísafjarðarflugvöll verið farsælt í gegnum tíðina, sem betur fer, og vonandi verður svo áfram meðan hann er í notkun. Það þarf að finna aðra og betri staðsetningu, t.d. hefur verið nefndur norðanverður Skutulsfjörður, mynni hans, þar megi koma fyrir allt að 1.200 metra braut. Sú staðsetning er sambærileg við staðsetningu Bíldudalsflugvallar og leysir nánast öll vandamál varðandi vind. Bæði aðflug og fráflug yrði miklum mun rýmra. Leggja þarf mat á kostnað og ábata af byggingu flugvallar á þeim stað. Í ljósi reynslu og íslenskrar flugsögu er tæpast skynsamlegt að veita fé til framkvæmda nema hægt sé að uppfylla nútímakröfur um aðflugs- og fráflugsferla, auk krafna um öryggissvæði og hindranafleti. Við val á staðsetningu flugvallar þarf alltaf að gera ráð fyrir slíku. Virðulegur forseti. Flugsamgöngum við Vestfirði hefur í áranna rás verið sinnt við erfið skilyrði. Aðstæður fyrir hefðbundinn millilandaflugvöll sem uppfyllir allar kröfur um viðbúnað kunna að vera erfiðar á Vestfjörðum vegna fjalllendis og því er lagt til að aðstæður verði kannaðar vandlega og valkostum stillt upp í þeim efnum. Með þessari tillögu er farið fram á að gerð verði heildarúttekt á aðstæðum í fjórðungnum um uppbyggingu framtíðarflugvallar sem nýst geti íbúum og atvinnustarfsemi sem best og fengnir til þess aðilar sem hafa hina bestu yfirsýn og þekkingu. Ekki er loku fyrir það skotið að þegar liggi fyrir þekking um margvíslegar staðbundnar aðstæður sem nýst geti við úttekt á þeim atriðum sem til umfjöllunar eru. Bygging nýs flugvallar er umfangsmikil og kostnaðarsöm framkvæmd og vanda þarf vel til verka og undirbúnings. Því er lagt til að þegar verði hafist handa við veðurfarsrannsóknir á þeim stöðum sem hugsanlega kæmu til greina. Á þessu stigi er lagt til að ráðist verði í langtímaveðurfarsmælingar á þremur stöðum, þ.e. í austanverðum Dýrafirði, í norðanverðu mynni Skutulsfjarðar og í innanverðu Ísafjarðardjúpi, eða á öðrum þeim stöðum sem sérfræðingar á því sviði telja ástæðu til að kanna nánar. Virðulegur forseti. Með tillögunni er ekki verið að falast eftir miklum fjármunum til framkvæmda. Farið er fram á að veitt verði fé til að hefja veðurfarsmælingar sem geta svo sem nýst á öðrum sviðum einnig. Þess er vænst að hafinn verði undirbúningur fyrir framtíðina og að ekki verði staldrað við margvíslegar hindranir eða stöðuna eins og hún er í dag. Framtíðin er nefnilega óviss og viðhorf til samgangna, loftslagsbreytingar, ný tækni í flugi, breytingar á ferðahögum almennings, opnun nýrra gátta, tengsl við næstu granna okkar, t.d. Grænlendinga, sem hyggja á stóraukin umsvif í ferðaþjónustu kunna að breytast og þróast með öðrum hætti en við sjáum fyrir. Því er skynsamlegt að aðstæður hafi, fyrir þann tíma að við viljum hefjast handa og lag skapast, verið kannaðar til hlítar, sem flýtt gætu hugsanlegum framkvæmdum. Virðulegur forseti. Að því sögðu vonast ég til að tillaga þessi fái vandaða umfjöllun og margar umsagnir fyrir atbeina virðulegrar umhverfis- og samgöngunefndar og nái því stigi að fá samþykkt á hinu háa Alþingi á vordögum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrir ágæta framsögu. Það má auðvitað segja að allar rannsóknir í þágu samgöngumála séu af hinu góða. Ég verð að viðurkenna að þarna er ein tillaga inni sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í, sem mér þykir stangast nokkuð á við þau markmið sem koma fram í greinargerð þingsályktunartillögunnar. Hún er að fram fari úttekt langtímaveðurfarsmælingar og mat á náttúrulegum aðstæðum við innanvert Ísafjarðardjúp, t.d. við Reykjanes, eins og segir í tillögunni. Mér þætti áhugavert að heyra hvernig hv. þingmaður og meðflutningsmenn hans hugsa þá staðsetningu með tilliti til flutninga og ferðamannastraums. Ég held að meginatriðið hljóti að vera ef stæði finnst fyrir nýjan flugvöll að það sé tengt Ísafjarðarsvæðinu. Við erum með Bíldudalsflugvöll á sunnanverðum Vestfjörðum sem er sem betur fer þannig í sveit settur, alla vega síðast þegar ég vissi, að vera sá flugvöllur á Íslandi sem lokast sjaldnast vegna veðurs. Áherslan þeim megin held ég að hljóti að vera að styðja við að fjölga flugum og bæta þá þjónustu sem íbúar þar búa við. Við sjáum þann góða árangur sem náðist með því að styðja við að það væru tvö flug á dag í fyrra, sem er því miður fallið niður aftur. Ég ítreka spurningu mína: Hvernig hugsar hv. þm. Guðjón Brjánsson könnunina á þeim eina valkosti af þremur sem snýr að mati á flugvallarstæði við innanvert Ísafjarðardjúp, t.d. við Reykjanes?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Þarna eru lagðir til þrír staðir til könnunar og þeir gætu eflaust verið fleiri. Ég vona að fleiri staðir komi til skoðunar þegar að því kemur. Ég tel að málið sé brýnt og að kanna eigi vel staðarval fyrir nýjan flugvöll. Það er rétt að Reykjanes við innanvert Ísafjarðardjúp er kannski á jaðri þess að ná markmiðum með nýjum flugvelli fyrir Vestfjarðafjórðung. Það er lögð dálítil áhersla á að ekki sé raunhæft að í framtíðinni verði nema einn góður flugvöllur á Vestfjörðum. Það er ekki óeðlilegt að við stefnum að því að það verði einn góður flugvöllur aðgengilegur á Vestfjörðum. Þetta er erfiður fjórðungur. Hann er mjög erfiður samgöngulega séð og fyrir flug. Út frá náttúrufarslegum aðstæðum telja kunnáttumenn varðandi flug að Reykjanes sé langhagstæðasti flugvöllurinn, ef menn stefna að því að gera góðan stóran flugvöll sem svarar öllum kröfum um aðgengi, stöðugleika, lendingaraðstöðu og víðerni. Þess vegna er þetta sett inn og væri fróðlegt ef farið verður í mælingar að sjá hvað kemur út úr því í samanburði við aðra kosti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni svarið. Ég vil fyrst fá að segja að ég held að nauðsynlegt sé að við horfum til þess að það verði tveir flugvellir sem geti þjónað Vestfjarðasvæðinu. Annars vegar völlur sem horfir til þess að þjóna Ísafjarðarsvæðinu með forsvaranlegum hætti og hins vegar held ég að við eigum að horfa til þess að styðja við völlinn á Bíldudal, sem er jafn ágætur og hann er þótt hann verði ekki lengdur mikið frá því sem nú er. Ég verð að segja að ég er enn þá jafn hissa á vangaveltu hv. þingmanns um mögulegan flugvöll við Reykjanesið. Ef við horfum landfræðilega á það eru þær vegabætur sem eiga sér stað á milli sunnanverðra Vestfjarða og norðanverðra með jarðgöngum og fleiri vegabótum á allt öðru svæði en um væri að ræða með alþjóðaflugvelli á Reykjanesinu. Ég held að ef flugvallarstæði finnst á Ísafjarðarsvæðinu sem undirbyggir að geta verið alþjóðaflugvöllur sé sjálfsagt að skoða það en við verðum að hafa í huga að þarna verði tveir flugvellir, hið minnsta, sem þjóni svæðinu með forsvaranlegum hætti. Ég held að nýr flugvöllur við Reykjanes sé ekki svarið í þeim efnum þó að þar sé undirlendi sem er ekki víða að finna á hinum góðu Vestfjörðum.
Virðulegur forseti. Ég er ekki mjög klókur í landafræði en ég geri mér grein fyrir því hvar Reykjanes er. Það er ekki miðsvæðis á Vestfjörðum en er hins vegar sett inn hérna. Það er flugbraut við Reykjanes í Ísafjarðardjúpi og ég tel mjög fróðlegt allra hluta vegna að fyrir liggi veðurfarsmælingar með tilliti til flugöryggis í Reykjanesi, hvað sem framtíðin ber í skauti sér, við vitum svo lítið um hana. Ég geri mér grein fyrir því að við vinnum ekki að þeirri lausn að finna flugvöll sem gæti hentað ferðaþjónustu og atvinnurekendum, flutningum í lofti, fyrir alla Vestfirði. Auðvitað væri æskilegt að við gætum haldið úti flugbrautum allvíða. Bíldudalsflugvöllur þjónar hlutverki sínu með miklum ágætum, eins og komið hefur verið inn á, og stefnt yrði að því áfram. Menn hrósa happi yfir því að flug til Ísafjarðar hafi gengið vel í gegnum tíðina. Það eigum við að þakka frábærum flugmönnum sem kunna að meta aðstæður rétt og ætla sér ekki um of. Aðstæður eru mjög þröngar og erfiðar og hafa ratað í heimspressuna oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, þ.e. hversu ævintýralegt aðflugið er og hvers lags ævintýrastaður þetta er að lenda á. Eins og ég segi er keppikeflið að flugvöllur verði einhvers staðar miðsvæðis. Sérfræðingar skera úr um hvort slíkt sé raunhæft eða ekki.
Virðulegi forseti. Ég kem upp til að taka undir þessa þingsályktunartillögu enda er ég einn af flutningsmönnum hennar. Ég þakka hv. þm. Guðjóni S. Brjánssyni, 1. flutningsmanni, fyrir framsöguna. „Alþingi ályktar að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að ráðast í staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll fyrir Vestfjarðafjórðung …“ Eins og segir í greinargerðinni er þessi tillaga lögð fram til að ýta undir að bæta flugsamgöngur á Vestfjörðum. Áætlunarflug er til þriggja flugvalla á Vestfjörðum, þ.e. til Ísafjarðar í Skutulsfirði, til Bíldudals og Gjögurs. Þetta eru allt mikilvægar almenningssamgöngur Vestfirðinga og lífæð byggðanna stóran hluta ársins, eins og ástandið er núna í samgöngum í fjórðungnum. Brýnt er að standa vörð um þá þjónustu og það öryggi sem flugsamgöngur veita íbúum á Vestfjörðum. Tölum um Ísafjarðarflugvöll sem er staðsettur í Skutulsfirði og er einn af þeim 25 flugvöllum sem hafa verið til og nýttir á Vestfjörðum. Hann var valinn á sínum tíma eins og aðrir staðir með tilliti til þeirra samgangna sem voru við þá staði, eins og Skutulsfjörð, það var bara út fjörðinn og varla stundum fært til Bolungarvíkur, hvað þá yfir á aðra staði. Nú er öldin önnur og staðsetningin á þessum flugvelli er mjög erfið og hefur þó nokkrum sinnum komið fyrir að allt að helmingur flugferða yfir mánuðinn hefur verið felldur niður. Í febrúar á síðasta ári var t.d. sú staða uppi. Það hefur nokkrum sinnum komið fyrir. Hann er viðkvæmur fyrir sunnan-, austan- og suðaustanáttum þannig að það má varla blása mikið en hann er nokkuð góður í norðaustanáttum sem eru svo sem ríkjandi heima. Það er samt allt að breytast líka í þeim efnum og suðlægar áttir hafa verið ríkjandi, t.d. síðasta vetur og eins í vetur. Staðsetning í þröngum firði skapar óhagstæð skilyrði og þá er ekki hægt að lenda. Þetta er náttúrlega eins og Vestfirðir eru, þeir eru mjög vogskornir og það er eins í flestum fjörðum. Ég held að það skipti máli að komast út úr fjörðunum eins og þeir sem hafa fagþekkingu benda á. Vestfirðingar hafa bent á þetta og skorað á stjórnvöld að láta gera úttekt á nýjum flugvallarstæðum á Vestfjörðum sem gætu þjónað innanlandsflugi og mögulega millilandaflugi í framtíðinni. Nú er landslagið svolítið að breytast í samgöngum á Vestfjörðum með tilkomu Dýrafjarðarganga og nýs vegar um Dynjandisheiði. Það myndi stækka þjónustusvæði slíks flugvallar og nýr flugvöllur er mikilvæg forsenda í þeirri atvinnuuppbyggingu sem er fram undan í landshlutunum. Það er alveg klárt, eins og með Bíldudalsflugvöll sem má nefna í því sambandi, að við erum ekki bara að tala um að almennt veðurfar á Vestfjörðum sé svo erfitt að ekki sé hægt að lenda þar, heldur er staðsetning flugvallanna þannig að veðurskilyrði innan fjalla gera aðflugið mjög erfitt og líka þegar verið er að taka á loft. Talað hefur verið um að Bíldudalsflugvöllur sé, miðað við notkun, opinn í 90% tilfella þegar á að fara að fljúga. Það eru ekki margir flugvellir sem geta staðist þá kröfu. Þetta er flugvöllur sem var gerður af heimamönnum en hann hefur sín takmörk. Bæði er hann of stuttur og ég held að ekki megi stærri vél en 18 sæta lenda þar. Stundum má samt ekki lenda nema níu manns séu í vélinni, það er takmarkað út af lengd brautarinnar. Ég vil bara undirstrika þetta með því að segja að það er möguleiki annars staðar á Vestfjörðum. Það eru ekki bara veðurfarslegar ástæður sem skerða möguleikana heldur líka landfræðilegar aðstæður. Eins og hv. þm. Bergþór Ólason kom inn á er verið að benda á ákveðna staði eins og Reykjanes. Ég held að við séum ekkert að binda okkur við neitt, megum heldur ekki gera það heldur er bara nauðsynlegt að fara í nýja könnun á staðarvali fyrir flugvöll vegna nýrra samgangna. Sama hvaða þjónustusvæði verður fyrir valinu, hvort sem er Reykjanesið, í Dýrafirði, Bíldudal eða Arnarfirði, þurfa fagaðilar að koma þar inn og segja til um hvar sé best að koma. Margir flugmenn og fagaðilar í þessum efnum hafa skoðað málið og pælt í þessu og geta alveg sagt til um hvar sé best að byggja upp. Þetta skiptir máli. Við erum að tala um að á Vestfjörðum er að byggjast upp atvinnuvegur sem þarf þjónustu. Við erum líka að tala um sjúkraflugið, í framlagðri heilbrigðisstefnu erum við að tala um að þjappa þjónustu jafnvel enn frekar saman. Við horfum á sjúkraflugið fyrir vestan sem nauðsynlegan þátt í því að geta sótt bráðaþjónustu hingað suður eða jafnvel til Akureyrar eða hvert sem því verður stýrt. Þó að það séu minni vélar sem þurfi styttri brautir og allt það hefur þetta verið erfitt. Ég held að þess vegna sé þetta mjög mikið öryggismál. Við þurfum líka að dreifa ferðamönnunum frekar um landið og nota þessa samgönguæð í það sérstaklega. Ég hef ekki tölur um það en fjölgun hefur verið í sjúkraflugi á síðustu misserum vegna þess að dregið hefur verið úr viðbúnaði á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Ef við tölum samhliða um fæðingar hefur skilgreindum áhættufæðingum fjölgað auk þess sem aukinn ferðamannastraumur á vestfirskum vegum hefur líka kallað á aukið sjúkraflug. Ég ætlaði bara að koma hingað til að taka undir tillöguna. Ég vonast til að hún fái góða og skjóta meðhöndlun inn í samgönguáætlun, það verði horft til framkvæmda því að nú erum við bara að tala um að það verði farið í veðurfarsathugun og ráðist í staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll, það sé þá tilbúið og í framhaldinu er hægt að fara fram með stærri framkvæmdir.
Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka flutningsmönnum fyrir að leggja fram þetta ágæta og áhugaverða mál. Við sem til þekkjum vitum að flug er erfitt víðast hvar á Vestfjörðum og við vitum líka að staðsetningar flugvalla í dag voru allar valdar út frá forsendum þess tíma þegar flugvellirnir voru lagðir. Þess vegna er full ástæða til að endurmeta hvort megi finna betri staðsetningar fyrir flugvellina þannig að hægt sé að nota flugsamgöngur a.m.k. að einhverju leyti sem almenningssamgöngur á því svæði, ekki aðeins með tilliti til innanlandsflugs heldur jafnvel, eins og hv. þm. Guðjón S. Brjánsson kom inn á, með tilliti til millilandaflugs. Ég held þó að fremur ólíklegt sé að það verði, alla vega ekki í náinni framtíð, einhver lykilstærð í samgöngum til Vestfjarða. Hins vegar held ég, eins og kemur m.a. fram í greinargerð flutningsmanna, að með því að búa til þannig aðstæður að hægt sé að fljúga á 70–100 manna vélum vestur megi sjá fyrir sér að hægt væri að fara með stóra hópa héðan af höfuðborgarsvæðinu í dagsferðir vestur til þess að nýta það fallega svæði í ferðaþjónustu í meira mæli en nú er gert. Það hefur aðeins verið rætt um þá þrjá punkta sem flutningsmenn nefna í greinargerðinni, þ.e. innanvert Ísafjarðardjúp, Skutulsfjörð og Dýrafjörð. Af þeim er augljóst, alla vega í huga heimamanna, að menn myndu skoða Ísafjörð eða Skutulsfjörð fyrst, eða mest. En ég held að punktmælingar á hinum stöðunum geti líka gefið mikilsverðar upplýsingar um veðurfar og vindafar á svæðinu sem geta skipt máli til að mynda með tilliti til varaflugvall, sem við þurfum alltaf að huga að. Hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir kom inn á sjúkraflugið í því sambandi og mikilvægi flugsamgangna með tilliti til heilbrigðisþjónustu á Vestfjörðum. Hafandi verið sjálfur í þeirri stöðu í gegnum tíðina að þurfa bæði að taka ákvarðanir um og fara í sjúkraflug á þeim stöðum hef ég orðið býsna góðan skilning á því hversu mikilvægt er að hægt sé að treysta því að hægt sé að fljúga, þess vegna í daglegu starfi í heilbrigðisþjónustu fyrir vestan, að hægt sé að koma skjólstæðingum sínum frá sér, að hægt sé að treysta því að þegar maður greinir vandamál að morgni verði hægt að koma sjúklingunum til þess staðar þar sem þeir geta fengið viðeigandi þjónustu innan nokkurra klukkutíma. Þetta myndi bæta mjög mikið og sennilega myndi tíðni sjúkraflugs minnka ef það væri öruggur lendingarstaður einhvers staðar annars staðar en nú er, þ.e. þá væri í fleiri tilvikum hægt að taka ákvörðun um að senda sjúkling áður en hann væri kominn í bráðaástand. Þess vegna væri hægt að nota áætlunarflugið meira í þeim tilgangi en gert er í dag. Ég held að tillagan sé allra góðra gjalda verð og mjög áhugavert innlegg í umræðuna um flug og heilbrigðisþjónustu og ferðaþjónustu á Vestfjörðum. Ég hlakka til að fylgjast með afdrifum hennar í meðförum þingsins.
Herra forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með þessa þingsályktunartillögu og vil undirstrika að ég styð það að hún verði tekin áfram og skoðuð og helst afgreidd frá þinginu. Ég vek líka athygli á því að það eru góðir þingmenn þessa kjördæmis sem m.a. eru flutningsmenn tillögunnar. Ég held að það sé mikilvægt og sýni bæði metnað og stórhug þeirra sem að málinu standa. Þetta sýnir það sem mér finnst líka skipta máli, að við horfum á landið allt sem eina heild. Við í Viðreisn höfum ítrekað sýnt þann vilja okkar, m.a. með því að sækjast eftir því að fá að sitja fundi landsbyggðarinnar með þingmönnum hennar. Það er hagsmunamál fyrir samfélagið allt, hvort sem er úti á landsbyggðinni eða á Stór-Hafnarfjarðarsvæðinu, að við hugsum um landið okkar sem heild, að það verði byggilegt og fýsilegt fyrir okkur öll að búa þar sem við kjósum að búa. Hluti af því er að byggja upp samgöngur, hafa t.d. skoðun á því hvernig við viljum sjá Vestfirði eiga möguleika á því að halda áfram að þróast, vaxa og helst dafna. Lykill að því er samgöngumál sem eru einn stærsti parturinn, auðvitað heilbrigðismál líka, sem óbeint og beint tengjast samgöngumálum, og menntamálin. Samgöngumálin eru lykilþáttur fyrir Vestfirði, ekki bara þingmenn kjördæmisins heldur okkur öll sem höfum tekið þátt í umræðunni um samgöngumál síðustu 20 árin í þinginu. Við þekkjum að þau eru lykillinn að því að gera svæðið lífvænlegt fyrir Vestfirðinga sem vilja búa þar og dvelja. Þess vegna er mikilvægt að Dýrafjarðargöngin eru farin af stað og vel það. Þau eru komin langleiðina en það þarf að klára líka þann enda eins og við vitum og við þurfum að fullklára, ekki bara segja A, við þurfum að þora að segja líka B og C og allt stafrófið helst til þess að það verði byggilegt. Hér erum við að ræða um staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll á Vestfjörðum. Ég hef fundið það á ferðalögum mínum um Vestfirði þar sem ég hef rætt mikið við heimamenn að það er brýnt að fara í málið og í rauninni ekki annað en ábyrgt ef á að fara að setja þangað meira fjármagn, eins og segir m.a. í þingsályktunartillögunni, með leyfi forseta: „Í ljósi reynslunnar og íslenskrar flugsögu er tæpast skynsamlegt að veita fé til framkvæmda nema hægt sé að uppfylla nútímakröfur um aðflugs- og fráflugsferla …“ Þar er Isavia dregið inn. Í því sambandi tel ég gríðarlega mikilvægt að við breytum einmitt svolítið starfsemi Isavia og setjum fyrirtækinu eigendastefnu. Það er kominn tími til að ríkisstjórnin setji fram eigendastefnu sem felur í sér ábyrgð gagnvart landsbyggðinni, gagnvart Vestfjörðum, gagnvart alþjóðafluginu, m.a. á Akureyri og síðan á Egilsstöðum. Það er gríðarlega mikilvægt að við förum að ýta verkefninu af stað enda verður stuðningur fyrir Isavia að víkka út sitt víða samfélagslega hlutverk. Það skiptir að mínu mati máli og ég myndi styðja þetta mál. Heimamenn segja mér að það sé einmitt fýsilegt að skoða fleiri kosti en Ísafjarðarflugvöll sem er barn síns tíma eins og komið hefur fram. Menn eru að tala um Hnífsdal eða Skutulsfjörð á því svæði. Einnig hafa aðrir staðir verið nefndir, t.d. Þingeyri. Ég hef reynslu af því að sitja í svonefndri Rögnunefnd sem hafði það hlutverk að kortleggja m.a. flugvallarstæði í nágrenni Reykjavíkur. Lengi hefur verið talað um Hólmsheiði. Síðan kom í ljós eftir fullnaðarkönnun nefndarinnar að Hólmsheiði var bara ekki fýsilegur kostur. Þá var hægt að ýta þeim kosti út af borðinu, hætta að tala um hann. Þess vegna tel ég mikilvægt að nóg fjármagn verði sett í könnun þannig að hægt verði að klára þetta á skemmri tíma á einhverjum árum, eins og sumir hafa talað um, helst á þeim tveimur árum, þeim lágmarkstíma sem hægt er að framkvæma haldbæra könnun og taka þá inn þá kosti sem hugsanlega koma til greina og setja í þá fjármagn. Þetta er gríðarlega mikilvægt, ekki síst fyrir Vestfirði til að ýta við viðskiptalífinu. Við sjáum það líka ef það verður beint millilandaflug en ekki síður þarf að tengja flugvelli markvissar og reglulegar við millilandaflugvöll. Við sjáum ekki bara ágætlega sterkan sjávarútveg heldur ekki síður fiskeldið sem er að vaxa og þá þurfa að vera greiðar samgöngur við markaði. Varðandi stjórnsýsluna skiptir líka máli að samgöngur séu greiðar en skortur á því hefur einmitt stuðlað að því að uppbygging atvinnulífs hefur ekki verið sem skyldi eða hefði getað orðið á norðanverðum Vestfjörðum líka, svo ég tali nú ekki um heilbrigðisþjónustuna. Það er ekkert hægt að mæla gegn því að við reynum að koma upp öflugum heilbrigðisstofnunum. Við þingmenn Viðreisnar fundum það þegar við fórum um Norðausturkjördæmið að til að mynda Heilbrigðisstofnun Norðurlands á Húsavík er að gera gríðarlega mikilvæga hluti, tengja sig með nýjum hætti og nota nýja tækni. Það var ánægjulegt að finna hvað heimafólkið var stolt af þessari stofnun sem þjónar stóru svæði. Það er ekkert óeðlilegt að Heilbrigðisstofnun Vestfjarða geri það líka en þá verða að vera greiðar samgöngur. Þess vegna bendi ég á að samgöngur við norðurhluta Vestfjarða verði að vera sem fyrst komnar í lag til að þær geti sinnt suðurhlutanum sem skyldi. Þá er ekki síður að við höfum greiðar flugsamgöngur líka að norðan, frá Ísafirði suður til Reykjavíkur þar sem þjóðarsjúkrahúsið er. Við í Viðreisn leggjum áherslu á að horfa á okkur sem samfélag í heild með mismunandi áherslum. Það eru meira að segja mismunandi áherslur íbúa í Hafnarfirði gagnvart íbúum í Reykjavík eða á Seltjarnarnesi. Auðvitað eigum við að reyna að mæta þeim ólíku þörfum sem eru víða um landið og ákallið er betri samgöngur að vestan. Þetta er einföld krafa og hún er bæði skýr og skiljanleg. Það er líka hægt að nefna þau sóknarfæri sem eru í ferðaþjónustu. Þó að það sé tímabundið einhver samdráttur í ferðaþjónustunni getur landið okkar tekið við fleiri ferðamönnum. Við sjáum ákveðin sóknarfæri, eins og ég hef áður nefnt, á norðaustursvæðinu með tengingu við Akureyri, Húsavík og það svæði allt, Þingeyjarsýslurnar, en ekki síður Ísafjörð og Vestfirði alla sem hægt er að beina ferðamönnum til, enda magnað svæði sem hefur margt fram að færa, ólíkt að sumu leyti, sem er ákjósanlegt til að byggja upp fjölbreytta og öfluga ferðaþjónustu. Til þess þarf enn og aftur, virðulegur forseti, flugvöll þar sem hægt er að treysta á reglubundnar flugsamgöngur, ekki eins og oft hefur verið þegar tíðni flugs hefur fallið niður í allt að 50–70% að vetrarlagi. Auðvitað er þá erfitt að treysta á svona samgöngumáta. Þetta er bara ekki boðlegt og ég hlýt að leyfa mér, þó að ég sé búsett hér, að segja það líka fyrir fólkið fyrir vestan. Það er ekki hægt að bjóða Vestfirðingum upp á þetta. Við getum talað um málið, tekið fyrsta skrefið, klárað m.a. þessa þingsályktunartillögu þar sem verður farið í kortlagningu á vandanum. Ég vil meina að hæstv. samgönguráðherra gæti líka ákveðið það bara á sínum forsendum í gegnum samgönguáætlun, aðeins að horfa til lengri tíma og ákveða það sjálfur en við viljum ekki bíða allt of langan tíma með að afgreiða þetta mál hér. Þessu máli verður að ýta áfram hvernig sem við gerum það. Ýmsir hér í salnum eru ekkert endilega mjög elskulegir gagnvart Evrópusambandinu en Evrópusambandið setur kröfur um 90% lendingartíðni. Ég held að ég sé nokkurn veginn viss um að það sé krafan varðandi flugöryggi á völlum. Þetta er eðlileg krafa sem við eigum að gera fyrir okkar samfélag hér og treysta og styðja. Gerum þetta vel, vöndum okkur, setjum meiri kröfur á Isavia, látum Isavia verða ábyrgt fyrir meira en bara Keflavíkurflugvelli. Setjum fyrirtækinu nýja eigendastefnu, förum í greiningu, kortlagningu, fýsileikakönnun á því hvaða flugvallarstæði er best fyrir vestan þannig að við getum byggt upp samgöngur sem auka öryggi fólksins, hvort sem er heilbrigðisöryggi eða annað öryggi í því samfélagi. Það er hægt að gera með því að kanna fýsileika þeirra flugvallarstæða sem til staðar eru. Þess vegna ítreka ég það að við í Viðreisn styðjum þessa tillögu til þingsályktunar og vonum að þingmenn í umhverfis- og samgöngunefnd dvelji ekki allt of lengi við hana. Margt liggur fyrir, ótal gögn eru til og þess vegna hvet ég hana til þess að fara mjög rösklega yfir þessa tillögu.
Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll á Vestfjörðum. Hún kemur ágætlega inn í þá miklu umræðu sem á sér stað núna og ég varð vör við í liðinni kjördæmaviku. Þar brunnu samgöngumálin mest á fólki. Samgöngurnar eru, eins og ég hef svo margoft sagt, grunnur að velferð í samfélaginu. Þær eru grunnurinn að því að við getum byggt upp sterkt og öflugt samfélag. Ef samgöngur eru ekki í lagi þýðir lítið að vera að tala um eitthvað annað, sterkt heilbrigðiskerfi, menntakerfi o.s.frv. eða að stækka atvinnusvæði. Tillagan er ágætisliður inn í þetta. Að tillögunni standa hv. þingmenn Guðjón S. Brjánsson, Haraldur Benediktsson og Halla Signý Kristjánsdóttir, þingmenn Norðvesturkjördæmis, og finnst mér hún hið prýðilegasta framtak hjá þeim. Þau fara ágætlega yfir stöðuna og lagt er til að í staðarvalskönnuninni verði tekið mið af vaxandi ferðamannastraumi, auknum matvælaframleiðsluiðnaði og þörf fyrir flutning aðfanga og afurða, bæði innan lands og utan. Í könnuninni munu felast langtímaveðurfarsmælingar og mat á náttúrulegum aðstæðum. Þá benda flutningsmenn á að hagkvæmni staðsetningar verði metin með þarfir fjórðungsins í huga þegar jarðgöng og vegaframkvæmdir hafa náð að skapa forsendur fyrir norður- og suðurhluta Vestfjarða sem eitt atvinnu- og búsetusvæði. Gríðarlega mikilvægt er að við horfum á málið út frá því sjónarhorni og get ég tekið undir það með flutningsmönnum að við séum að efla atvinnu- og búsetusvæði til að styrkja byggð um allt land og þá þurfi að hafa tengingar góðar á milli svæðanna. Í greinargerðinni er tekið fram að tillagan sé lögð fram í því skyni að ýta undir það að bæta flugsamgöngur á Vestfjörðum. Það eru nokkrir flugvellir á Vestfjörðum. Ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi sem formaður samgönguráðs að fara um allt land, skoða flugvelli og samgöngumannvirki og eiga samtal og samráð við forsvarsmenn sveitarfélaga og landshlutasamtaka og ýmissa stofnana. Við fórum um Vestfirði líkt og önnur svæði. Lukkan var með okkur, við fórum á gríðarlega fallegum degi, það var bjart og fallegt og gott veður, sem er ekki alltaf raunin á okkar góða landi. Eins og Vestfirðir eru fallegir í góðu veðri og birtu ganga oft yfir dimm él og miklir vindar og eflaust flókið að setja niður flugvelli. Ekki kann ég það. Farið er ágætlega yfir hvernig flugvellirnir eru og hvernig háttaði til með uppbyggingu þeirra. Segir að þrír stærri flugvellirnir hafi verið gerðir við helstu þéttbýliskjarnana, þ.e. Ísafjörð, Þingeyri og Patreksfjörð, og að þar hafi staðarvalið ráðist af landfræðilegum aðstæðum og getu til framkvæmda og jarðvinnslu á þeim tíma þegar farið var í framkvæmdirnar. Þannig æxlast hlutirnir stundum hjá okkur. Það var lítið hægt að taka tillit til þátta eins og veðurs og vinda og blindaðflugs, enda eru blindaðflugin öll frekar frumstæð á Vestfjörðum, líkt og kemur fram. Það er oft ófært vegna misvinda, eins og segir sig sjálft, af háu fjöllunum og þröngu dölunum og fjörðunum. Þó hefur ýmislegt breyst á undanförnum árum og áratugum og sem betur fer erum við að stíga skref fram á við. Það sem hefur gerst í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú er við völd er að gríðarlega miklu hefur verið bætt í samgöngur og einnig er sérstök áhersla á Vestfirði í samgönguáætlun sem var samþykkt í þarsíðustu viku. Vestfirðir fengu ákveðinn forgang og þangað fara um 35 milljarðar í samgöngubætur. Ég held að allir séu sammála um allt land um að gríðarlega aðkallandi sé að bæta ástandið þar og samgöngur allar. Í greinargerðinni er farið yfir hvernig flugvellirnir eru sem eru í boði núna og eru notaðir. Þar er víðast hvar þröngt og erfitt að lenda vegna fjalla, veðurs og aðstæðna og oft er ófært, eins og ég kom að áðan og hv. þingmenn hafa farið yfir á undan mér. Þess vegna velti ég fyrir mér, og tek fram að ég er ekki sérfræðingur í flugi: Er þetta raunhæfur kostur? Er raunhæft að ætla að setja niður fleiri flugvelli? Væri raunhæfara ef við ætlum að tryggja samgöngur og auka fjölda ferða að leggja meiri áherslu á og setja meiri þunga í að laga vegina hraðar? Eigum við að bora göt í gegnum fleiri fjöll? Já, ég held að við eigum að gera það. Ég er ekki þar með að segja að við eigum ekki að leggja áherslu á flugið. Flugið er okkur ákaflega mikilvægt að svo mörgu leyti. Við vitum það sem búum á afskekktum stöðum og langt frá höfuðstöðvunum þar sem mesta þjónustan er, flókna heilbrigðisþjónustan, að gríðarlega mikilvægt er að geta notað sjúkraflug. Það hefur bjargað mörgum. Mér leist ágætlega á það sem hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, 11. þm. Suðvest., talað um áðan, að ef ferðir yrðu tíðari myndi létta á flutningum í sjúkraflugi. Mér finnst rökrétt að draga þá ályktun að ef ferðir eru tíðari sé jafnvel hægt fyrr og í tíma að grípa inn í og senda fólk með almennu flugi í flóknari aðgerðir eða til annarrar umsýslu og umönnunar en er í boði í héraði. Við verðum samt að horfa á það að við séum að nýta flugið og flugvellina. Vegna þess að við settum minna í samgöngurnar á tímabili, af ástæðum sem við þekkjum öll, hafa lendingarstaðir einn af öðrum dottið út, af því að þeir hafa ekki fengið eðlilegt viðhald og umhirðu eins og gengur. Þeir hafa ekki staðist öryggiskröfur og þess vegna dottið út af skrá. Þetta finnst mér umhugsunarefni inn í framtíðina. Ég held að ekki sé tímabært að hugsa um það en vil samt að við höldum því til haga. Það er mjög mikilvægt að við höfum sem flesta lendingarstaði á landinu. Það kemur t.d. inn á ferðaþjónustuna. Þá er hægt að ferðast með minni hópa á minni vélum eða hvernig sem verkast vill. Hægt er að fara í dagsferðir fljúgandi til Vestfjarða og svo til baka þess vegna. Það er fullt af möguleikum í boði sem við þurfum að vera opin fyrir. En það er mjög aðkallandi að við höfum öryggisþáttinn yfir og allt um kring og ávallt efstan, líkt og er í nýsamþykktri samgönguáætlun. Við þurfum að hafa hann efstan og fremstan á blaði þegar við ræðum samgöngur. Það er mjög aðkallandi að auka öryggi íbúa Vestfjarða og ef þetta er leiðin til þess er ég meira en tilbúin að styðja þá tillögu. Mér finnst það skynsamlegt sem stendur í tillögunni, með leyfi forseta: „Í ljósi reynslunnar og íslenskrar flugsögu er tæpast skynsamlegt að veita fé til framkvæmda nema hægt sé að uppfylla nútímakröfur um aðflugs- og fráflugsferla, auk krafna um öryggissvæði og hindranafleti. Við val á staðsetningu flugvallar þarf alltaf að gera ráð fyrir slíku. Flugsamgöngum við Vestfirði hefur í áranna rás verið sinnt við erfið skilyrði. Aðstæður fyrir hefðbundinn millilandaflugvöll sem uppfyllir allar kröfur um viðbúnað kunna að vera erfiðar á Vestfjörðum vegna fjalllendis og því er lagt til að aðstæður verði kannaðar vandlega og valkostum stillt upp í þeim efnum.“ Þetta finnst mér ákaflega skynsamleg nálgun, að kanna hlutina áður en farið er lengra. Í rauninni ættum við alltaf að vera í slíku ferli og erum það að einhverju leyti. Við erum að kanna mögulegar framkvæmdir inn í framtíðina og hvernig við ætlum að gera það. Stjórnvöld hafa lagt áherslu á að breyta fyrirkomulagi á rekstri flugvallanna, að millilandaflugvellirnir verði allir undir hatti Isavia; með Keflavíkurflugvelli verði Akureyri, Reykjavík og Egilsstaðir. Rekstrarforminu verði breytt og þá verði meiri fjármunir sem við getum komið inn í það. Mér finnst þessi tillaga allrar athygli verð og mun fylgjast spennt með framgangi hennar í þinginu og í ferlinu hér í gegn.
Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll á Vestfjörðum þar sem flutningsmenn eru hv. þingmenn Guðjón S. Brjánsson, Haraldur Benediktsson og Halla Signý Kristjánsdóttir, öll hv. þingmenn úr Norðvesturkjördæmi. Ég kem beint af flugvellinum inn í þessa umræðu. Ég er mjög ánægður með að þessi tillaga sé komin fram, enda sjálfur ættaður af Vestfjörðunum og hef fylgst mjög vel með þar, flogið mikið um þessa flugvelli og þekki aðstæður ágætlega. Ég verð að hrósa greinargerðinni með plagginu. Hún er mjög góð og tekur vel á efninu. Ég ætla rétt að hlaupa í gegnum nokkra punkta sem koma fram í henni. Það er rétt sem kemur fram, að vellirnir sem voru allt að 25 talsins á sínum tíma voru lagðir og byggðir upp vítt og breitt um Vestfirðina. Það fór eftir aðgengi að efni og hvar væri hægt að leggja brautir, eins og skemmtileg braut í Súgandafirðinum ber vott um og ýmsar skemmtilegan aðstæður, en þeir voru aldrei almennilegir blindflugsflugvellir. Þessir vellir þurftu á sjónflugsskilyrðum að halda og þar með nýttust fæstir vel. Þess vegna er næsta vers í málinu hvernig við tryggjum aðflugið inn að völlum ef við finnum góða staðsetningu fyrir flugvöll á Vestfjörðum. Svo sannarlega hefur verið mikil umræða um það síðustu ár eins og með Ísafjarðarflugvöll þar sem eru erfiðar aðstæður og lítið pláss. Þar þurfa menn að fara í sjónflugi inn Skutulsfjörðinn og oft í erfiðum aðstæðum. Eins og kemur fram í greinargerðinni er lagt til að gera veðurfarsathuganir við norðanvert mynni Skutulsfjarðar. Það sem ég myndi leggja til að væri áhersla á í þessu dæmi er að við Íslendingar þyrftum að verða aðilar að Geimvísindastofnun Evrópu, ESA, og EGNOS-gervihnattaleiðsögunni. Ég held nefnilega að Vestfirðir gætu grætt alveg gríðarlega á því ef við kæmumst inn með drægi, gervihnattaleiðsögu, yfir Vestfirði. Í dag fáum við þetta yfir á austurhluta landsins. Við getum ekki tekið það alveg niður í harðagrjót en fyrir mánuði, í byrjun janúar, var ákveðið aðflug á Húsavík sem byggir á gervihnattaleiðsögunni. Það er verið að skoða Akureyri, Egilsstaði og Hornafjörð og væntanlega þarf að skoða þennan austari hluta landsins en drægið nær ekki yfir vestari hluta landsins. Þetta eru 26 gervihnettir sem byggjast á Galileo-kerfinu. Við erum bara þannig staðsett að þegar við ætluðum að fara inn í Geimvísindastofnunina 2008, rétt fyrir hrun, drógum við til baka umsókn okkar um að komast inn í hana. Á sama tíma fóru Norðmenn inn í hana og nú er búið að koma upp gervihnattaleiðsögu yfir öllum Noregi. Finnarnir hafa gert það á síðustu árum í gegnum Norðurskautsráðið, þeir lögðu mikla áherslu á þessi mál og hafa á allra síðustu árum náð að bæta gervihnattaleiðsögu í kerfið. Það hefur gríðarlega mikið að segja en við erum svolítið á eftir og þetta myndi nýtast okkur í vísinda- og rannsóknastörfum og mörgu öðru í tækniframförum, fjórðu iðnbyltingunni og slíkum hlutum. Þarna kristallast enn á ný í því máli sem hér er til umræðu hvað akkúrat þetta gæti gert mikið eins og á Vestfjörðunum og bara almennt fyrir öryggi í landinu þar sem við getum þá sett upp aðflug eins og fyrir Landhelgisgæsluna. Nýju þyrlurnar verða með slíkum búnaði sem gæti nýtt sér gervihnattaleiðsöguna. Þá breytast svolítið öryggismálin í samfélaginu þar sem þyrlurnar gætu búið til aðflug vítt og breitt um landið þar sem engin aðflug eru í dag. Bara gervihnettir eru uppi, aðflugin eru byggð á þeim, það er enginn búnaður á jörðu niðri. Þetta verður miklu einfaldara ferli og ódýrara að gera þetta. Þetta finnst mér eiginlega vera stóra málið fyrir Vestfirði. Ef gerð yrði heildarúttekt á staðarvali fyndist mér hún þurfa að koma inn í þá umræðu til að við gætum hámarkað þetta mál. Ég hef talað um það hér síðan ég byrjaði á Alþingi og sagt löngum áður að við þyrftum að komast inn í Geimvísindastofnun Evrópu til að við gætum byggt á þessari tækni. Ég hef ekki skoðað það sérstaklega með Vestfirði eða heyrt neitt hvað við gætum gert með Þingeyrarflugvöll og Staffell miðað við að við hefðum gervihnattaleiðsöguna. Aðflugin verða allt öðruvísi. Það er hægt að fljúga ferla í beygjum og annað á milli fjalla og dala og í fjörðum landsins. Það væri mjög áhugavert eins og með Þingeyrarflugvöll bara að fá það fram í þessu samhengi. Auðvitað þekkjum við það að við Þingeyrarflugvöll er helsti fjallgarður Vestfjarða, Kaldbakurinn og það sem þar er. Þetta væri stóra málið sem ég myndi vilja sjá bætt við þessa þingsályktunartillögu vegna þess að ég er mjög hrifinn af tillögunni um að þetta verði skoðað vel. Ég held að þetta sé gríðarlega mikilvægt - ég kem svo illa undirbúinn í þessa umræðu beint af flugvellinum að ég gat t.d. ekki tekið saman fjölda sjúkrafluga á Vestfjörðum á síðustu árum. Ég gerði myndrænt plagg um það 2015 en get bara sagt að ég man ekki alveg töluna. Þau eru töluvert mörg. Öll alvarlegustu tilvik landsins fara til Reykjavíkur, á Landspítalann. Landspítalinn er með 10% erfiðustu tilvikanna á landsvísu, hvort sem það eru alvarleg hjartaáföll, hjartasjúkdómar, heila- og taugaskurðlækningar, alvarlegir áverkum eða fyrirburar. Þess vegna þurfum við að tryggja þetta sem allra best og þess vegna held ég að gervihnattaleiðsagan sé eitt af því sem við þurfum að skoða vel í þessu samhengi. Varðandi það sem kemur fram um stærð flugvéla, talað er um 70–100 sæta vélar, held ég eins og staðan er í dag, hvað sem framtíðartæknin segir okkur, að menn ættu bara að skoða miðlungsþotur, 150 sæta vélar, hvað þyrfti að gerast til þess að möguleiki væri að lenda slíkum vélum. Vegna fraktflutninga sem væru vegna sjókvíaeldis á suðurfjörðunum þyrfti að vera með vélar sem eru svipaðar að stærð og 150 sæta millilandaflugvél, vél sem verður þá a.m.k. að geta borið 16–20 tonn af ferskum fiski, laxi í þessu tilviki. Sú burðargeta þarf þá að vera til staðar. Burðargetu brauta hefur oft vantað í umræðuna þegar við erum að ræða flugvelli landsins. Hún er mikilvæg í þessu tilviki og hvernig það allt saman er. Síðan eru gríðarlegir möguleikar í ferðaþjónustunni og við þurfum að sjá hvaða möguleikar eru þar. Ég held að við séum ekki að fljúga þriggja, fjögurra, fimm tíma flug með 70–100 sæta vélum. Ég held að það sé frekar óraunhæft. Við þyrftum að skoða stærri vélar og þá þyrfti væntanlega að skoða þær í samhengi við fraktina. Þá þyrfti væntanlega brautir sem væru 2.200–2.500 metra langar sem við værum að skoða í þessu hlutfalli. Svo tek ég heils hugar undir tillögu um veðurfarsathuganirnar á þeim þremur stöðvum sem lagðar eru til í tillögunni, að þau svæði séu skoðuð vel upp á nýtingarhlutfall. Nýtingarhlutfallið er alltaf lykilatriði í flugrekstri. Ég sé að tíminn er farinn að styttast. Ég vil tala aðeins um Færeyjar varðandi gervihnattaleiðsöguna. Þannig háttar til að tekin var upp gervihnattaleiðsaga hjá Atlantic Airways, færeyska flugfélaginu, 2012 þegar það tók nýjar vélar í notkun. Félagið var kannski með 90% nýtingu á vellinum en þegar gervihnattaleiðsagan var tekin, og þetta eru nýjustu fréttir sem maður er að heyra af því, fór nýtingin í 99% á Vágaflugvelli, erfiðum flugvelli, sem er gott dæmi um hversu mikilvæg gervihnattaleiðsagan er og að fá hana inn í þessa umræðu. Hún hefur stóraukist þannig að eftir að SAS, samkeppnisaðilinn, fór að fljúga í samkeppni við Atlantic Airways í Færeyjum í vetur ákvað SAS að fara sömu leið og setja upp þennan búnað, þjálfa sína flugmenn til að framkvæma sömu aðflug vegna þess að félagið sá að það gat aldrei verið í neinni samkeppni við heimafélagið, Atlantic Airways, nema það væri með þetta í lagi. Þetta er gríðarlega stórt og mikilvægt atriði í heildarsamhengi og ég held að gríðarlegir möguleikar séu akkúrat í þessari gervihnattaleiðsögu. Það er það sem ég sé helst að vanti inn í tillöguna. Rétt í lokin verð ég að segja að aldrei hefur verið unnið jafn mikið að flugmálum á vegum stjórnvalda eða þingsins en á undanförnum tveimur árum. Það er nýkomin út skýrsla og ég var í formennsku fyrir starfshópi að skoða málin um íslenskt flug. Það er verið að vinna flugstefnu fyrir Ísland. Það er nýtt. Og í ríkisstjórnarsáttmálanum er talað um mótun eigendastefnu fyrir Isavia. Ég verð að koma aftur í ræðustólinn ef ég fæ einhver andsvör, ég sé að tíminn er liðinn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls undir þessum lið, enda held ég að ég hafi svo sem ekkert sérstaklega við þetta að bæta. En þegar hv. þingmaður fór að ræða Geimvísindastofnun Evrópu vaknaði ég aðeins til lífsins því að ég hef haft mikinn áhuga á því að við sækjum um aðild að henni. Samþykkt var þingsályktunartillaga, sem kom frá Pírötum á sínum tíma, í október 2016 um að fela utanríkisráðherra að sækja um aðild Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu að undangenginni nánari skoðun á skuldbindingum samfara aðild. Ég forvitnaðist um stöðu þeirra mála stuttu eftir að ég kom á þing haustið 2016 og ræddi þá við fulltrúa í ráðuneytinu sem sagðist vera að ýta þeim málum áfram. Ég veit líka að framkvæmdastjóri ESA kom hingað til lands í júlí 2017 og hafði þá áhuga á að hitta fólk úr stjórnsýslunni. Ég verð að viðurkenna að hv. þingmaður er mun betur að sér í flugi en nokkru sinni ég og hvaða tengingu það nákvæmlega hefur varðandi staðsetningarval á flugvelli á Vestfjörðum átta ég mig ekki á, en mér finnst mikið hagsmunamál fyrir Ísland að verða aðili að þeirri stofnun. Ég hef meira verið að hugsa það út frá nýsköpun og tækni en ég efast ekki um að það geti líka verið út frá flugöryggismálum og slíku. Það væri kannski ágætt að fá sýn þingmannsins á þá þætti. Svo held ég að við ættum að sameinast um að láta þessa þingsályktunartillögu verða að veruleika svo að Ísland verði aðili að Geimvísindastofnun Evrópu innan tíðar.
Herra forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Eins og ég minntist á áðan er ég áhugamaður um Geimvísindastofnun Evrópu og þau mál sem heyra undir hana og sérstaklega gervihnattaleiðsögn, sem ég held að sé risamál fyrir Ísland. Þetta er miklu stærra mál en ég held að fólk almennt átti sig á og nota þess vegna öll tækifæri til að minna á mikilvægi í málum sem snúa að því. Ég var með fyrirspurn rétt eftir að ég byrjaði á þingi um hvar þau mál væru stödd í stjórnkerfinu og annað. Ég var ekkert voða sáttur við svarið. Það var ekki nógu gott. Vandamálið í því máli gæti mögulega verið að einhverju leyti að þrjú ráðuneyti koma að því. Við þurfum að fikra okkur áfram í því hvernig við ætlum að leysa það. Ég held að mikill vilji sé á þingi fyrir því að við verðum aðilar að Geimvísindastofnun Evrópu. En málið fellur að einhverju leyti undir utanríkisráðuneytið, samgönguráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Þar er eignarhaldið í dag, bréfið, Isavia, staðsett. Við þurfum einhvern veginn að ná þeirri niðurstöðu fram. En þetta er staðan. Það var líka heilmikil umræða um þetta á Arctic Circle sl. haust. Þar voru málstofur um þau efni. Ég var erlendis vegna starfa NATO-þingsins þannig að ég náði ekki þeirri umræðu. En eins og ég kom inn á áðan er okkur gríðarlega mikilvægt á mörgum sviðum að komast þarna inn. Ég held með fjórðu iðnbyltinguna, tækni og vísindi - ég hef haldið þrjá, fjóra fundi í utanríkisráðuneytinu um þau mál með vísindasamfélaginu og ýmsum tæknistofnunum í landinu til að reyna að ýta undir þetta. Á síðasti fundi voru um 30 manns, þar var vísindasamfélagið á Íslandi komið að borðinu. Þetta er áhugavert.
Virðulegi forseti. Ég ætla að tala hratt, hver einasta sekúnda er svo dýrmæt í pontu. Ég fagna umræðunni um Geimvísindastofnun Evrópu og mögulega aðild Íslands að ESA. Í liðinni kjördæmaviku fórum við Píratar m.a. til Húsavíkur. Við skoðuðum geimvísindasafnið á staðnum og fengum góða kynningu á því, sögu þess og aðdraganda frá Örlygi Hnefli - Hnefill? Ég kann ekki að beygja Hnefil. Hann heitir Örlygur Hnefill Örlygsson sem sýndi okkur safnið og sagði frá. Þetta var stórmerkilegt. Hann rakti þegar Neil Armstrong kom endurtekið til landsins þegar verið var að þjálfa geimfara og sýndi okkur hluti sem hann átti, peysu og alls konar. Það var mjög gaman að komast í tæri við þá hluti og söguna, sem er stórmerkileg. Menn fóru til tunglsins 1969 en síðan þá hefur heldur betur verið framför í geimvísindum og hafa náðst margir stórir og merki áfangar í þeim efnum. Örlygur hrósaði okkur Pírötum fyrir að hafa lagt fram þingsályktunartillögu um aðild og sagði synd að tillagan fyrir tíu árum síðan hefði verið dregin til baka. Ég hef ákveðið að beina þeirri spurningu til hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar hvort hann telji ekki að það sé eiginlega þverpólitískur stuðningur við þetta í þinginu.
Forseti vill benda hv. þingmanni á að þágufallsmyndin er Hnefli.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Ég hef trú á því að það sé þverpólitískur stuðningur við þetta mál í þinginu og að mikilvægi þess að við verðum hluti af Geimvísindastofnun Evrópu hafi verið að síast inn hjá fleirum. Mögulega gætum við átt í góðu samstarfi þó að við verðum ekki orðin aðili einn, tveir og þrír. Ferlið og allt sem því fylgir getur tekið tíma. Ég held að þetta sé svolítið hulið mál en mikilvægið er mikið. Ég var með fyrirlestur um þau mál í Könnunarsögusafninu á Húsavík í haust þar sem þetta fína safn Örlygs Hnefils Örlygssonar er árlega með ráðstefnu um málin. Þarna var fjöldi erlendra fyrirlesara og við ræddum málin. Þá hélt ég fína tölu um þetta. Ég held að við eigum að drífa í að koma umsókn í góðan farveg þannig að við náum árangri fljótt og vel. Ég held líka að það geti haft mikil áhrif að við erum á mótum tveggja kerfa, annars vegar er EGNOS sem er evrópski hlutinn og VAS sem er í Bandaríkjunum. Norður-Atlantshafið, norður eftir og yfir Grænlandi, er ekki með þetta hjá sér. Þetta er verkefni. Mögulega þyrftu menn að ná einhvers konar samkomulagi þar á milli um hvernig menn ná yfir Atlantshafið. En ég held að mjög víða sé áhugi á málinu alþjóðlega. Þetta er líka hluti af björgun á hafi og ýmsu slíku.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni jákvæð og bjartsýn svör. Þess má geta að á meðan við Píratar vorum á Húsavík var fundur í utanríkisráðuneytinu með ESA. Ég heyrði það alla vega einhvers staðar. Ég ætla að taka undir orð hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur um tenginguna við nýsköpun og eins hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar, en ekki bara við nýsköpun heldur líka við menntun. Það eru gríðarlega mikil menntunartækifæri í þessu. Þetta tengist allt saman. Eins og ég skil það er inngönguferlið mjög langt og strangt. Þetta er eiginlega lengsta inngöngupróf í heimi, ég held að það taki tíu ár að verða fullgildur aðili í sambandinu, og þess vegna er þeim mun meiri ástæða til að drífa í því. Það er mikið rætt um fjórðu iðnbyltinguna og þetta gæti ekki tengst henni betur og meira. Svo er það þrívíddarprentun, en við samþykktum þingsályktunartillögu sl. vor um stafrænar smiðjur fyrir alla framhaldsskólanema. Þetta er allt samtengt. Eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson minntist á er þetta okkur svolítið hulið málefni og það er miður því að þetta er raunverulegt, tunglið er þarna og pláneturnar og við getum gert miklu meira sem þjóð í því en bara að viðurkenna það. Ég spyr hv. þingmann hvað hann telji að þetta geti tekið langan tíma.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Hvað tekur þetta langan tíma? Ég held að það þurfi ekki að taka allt of langan tíma í sjálfu sér að koma með umsóknina. Auðvitað þurfum við að samþykkja hérna inni að móta stefnu. Fyrir mér á þetta að vera hluti af þeirri flugstefnu sem við erum að móta akkúrat núna þar sem starfshópar, yfirhópur og þrír undirhópar, eru að skrifa skýrslu sem snýr að flugstefnu fyrir land og þjóð. Það er eitt af þeim stóru verkefnum sem ég vísaði í áðan sem hafa verið leidd áfram af núverandi ríkisstjórn. Ég leyfi mér að ætla að við getum verið komin með gervihnattaleiðsögn í notkun á Íslandi á fimm til átta árum. Fyrir um hálfu ári talaði ég um tíu ár. Ég hef viljað flýta því ferli. Staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll á Vestfjörðum er einmitt dæmi um það hversu stór þáttur þetta er, af því að rekstur flugvallar snýst um nýtingarhlutfallið sem ég minntist á áðan. Við finnum ekkert annað til að ná upp betri og frekari nýtingu á flugvöllunum en þetta kerfi. Það veitir gríðarlegt öryggi. Hægt verður að lenda í verra skyggni, lægri skýjahæðum, sem eykur öryggi vítt og breitt um landið, á minni stöðum, á flugvöllum um allt land, fyrir Landhelgisgæsluna og þyrlurnar. Þetta er stóra samhengið. Eftir fimm til átta ár vil ég að þetta sé tilbúið. Ég held að það nýtist mikið í leit og björgun norður í höfum og þegar kemur skemmtiferðaskipunum. Það er svo mikið í gangi. Ég held að þetta sé dæmi um eitthvað sem við getum ekki vitað hvar endar ef við komum því á. Ég held að rannsóknir, vísindi og annað myndu hafa óhemjumikið gagn af því ef því yrði náð fram.
Herra forseti. Mér fannst ég vera - ég ætla ekki að segja tilneydd - en mér fannst mikilvægt að koma upp og fagna tillögu hv. þm. Guðjóns S. Brjánssonar, Haralds Benediktssonar og Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, sem er vonandi bara fyrsta skrefið í að tryggja öruggan og traustan flugvöll á Vestfjörðum. Það er þó ekki aðeins að hann yrði öruggari og traustari heldur er þetta líka einfaldlega svo mikið framfaramál fyrir það svæði, sem því miður hefur allt of lengi, bæði í lofti og á landi, átt við djöfullegar samgöngur að glíma, svo það sé bara sagt hreint út. Eins og kemur fram í greinargerðinni eru líka mjög mikil tækifæri sem fylgja því að fá nýjan flugvöll. Þar má t.d. nefna ferðaþjónustuna og sömuleiðis ekki síður að með auknu laxeldi á Vestfjörðum gætu einmitt opnast tækifæri til að fljúga beint með fiskinn í stað þess að flytja hann á landi og minnka þar með álagið á vegunum. En það er ekki síst, og líklega bara mikilvægast, að þetta er tækifæri til að tryggja bætta og öruggari þjónustu við íbúana sem treysta mjög á flugið, enda eru flugsamgöngur í raun þeirra almenningssamgöngur. Vissulega er hægt að fljúga sjónflug og í Skutulsfirði er alltaf flogið sjónflug en ég hugsaði þegar ég var að undirbúa þessa ræðu að það væri líka alveg pínkulítil eftirsjá að flugi í Skutulsfjörð og inn Djúpið. Ég man sérstaklega eftir einu flugi þar sem ég flaug með lítið, ókunnugt barn sem ég bauðst til að fljúga með, og það var óvenjumikill þrýstingur í Djúpinu og ég hef aldrei verið jafn glöð að fljúga með barn af því að ég var með hjartað í maganum á meðan barnið hrópaði upp yfir sig: Vúhú! Við erum í rússíbana! Það hjálpaði mikið. En staðreyndin er sú að flug í Skutulsfjörð er stundum vandasamt og ekki bara vegna veðurs heldur líka vegna birtuskilyrða, sérstaklega yfir vetrartímann, sem eru það erfið að ekki er hægt að fljúga t.d. yfir háveturinn nema í þriggja til fjögurra tíma glugga. Og bara þegar ekki er leiðinlegt veður. Þetta er gríðarlega mikið öryggisatriði og eins og komið hefur verið inn á af fleiri hv. þingmönnum er þetta líka gríðarlega mikilvægt atriði fyrir sjúkraflug, björgunaraðila o.fl. Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að farið sé í þetta staðarval. Mig langar að nefna aðeins það sem hv. þm. Þórunn Egilsdóttir kom inn á varðandi raunhæfi þess að skoða að byggja nýjan flugvöll eða lendingarstað á Vestfjörðum. Ég vil minna á að samgöngur á landi og í lofti eiga ekki að vera annað hvort. Það á ekki að útiloka hvort annað heldur eigum við einmitt að horfa til þess að byggja upp öruggar samgöngur, hvort sem er í lofti eða á landi. En ég ætla svo sem ekki að orðlengja þetta. Ég hvet hv. þingmenn í umhverfis- og samgöngunefnd til að vinna málið hratt og örugglega. Með því er ekki verið að ákveða að byggja nýjan flugvöll heldur einfaldlega að taka fyrsta skrefið og kanna raunhæfi þess, taka fyrsta skrefið í að meta möguleikana. Ég held að það geri engum illt að taka það skref þótt vissulega voni ég í hjarta mínu að þetta verði einungis fyrsta skrefið af mörgum og að innan skamms munum við sjá nýjan flugvöll á Vestfjörðum.
Herra forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðuna. Ég er ekki allt of bjartsýn og verð að segja að ég held að við sjáum ekki nýjan flugvöll á Vestfjörðum innan skamms. Ég er kannski of jarðbundin og ekki eins hátt í skýjum og félagar mínir sem hafa rætt þessi mál. Ég leggst að sjálfsögðu ekki gegn því að fram fari staðarvalsskoðun á hugmyndum um nýtt flugstæði fyrir flugvöll á Vestfjörðum, hvort sem verið er að tala um norðanverða eða sunnanverða Vestfirði. Mér finnst ástæða til að horfa til þess hvernig hlutirnir eru í dag. Eitthvað sem gæti hugsanlega orðið að 20 árum liðnum eða eftir enn lengri tíma finnst mér að megi ekki verða til þess að menn dragi lappirnar við að byggja upp það sem við höfum þó í dag. Við höfum fjóra flugvelli á Vestfjörðum, á Gjögri, Ísafirði, Þingeyri og Bíldudal. Því miður hefur viðhald þeirra ekki verið gott. Til dæmis er planið við flugstöðina á Ísafirði, sem er auðvitað stærsti flugvöllurinn, yfirleitt eitt drullusvað, ekki malbikað. Það eru orðin 60 ár síðan aðstaðan þarna var byggð upp. [[Gripið fram í: Bílaplanið.]]Bílaplanið. Á 60 árum, sem eru minn aldur, hefur öllum þeim stjórnvöldum sem hafa verið þennan tíma ekki enn tekist að aura saman fyrir malbiki á þetta blessaða plan. Það er til skammar. Maður getur kannski ekki sagt að eitt eyðileggi fyrir öðru en einhver staðarvalsskoðun gæti kostað 20–30 milljónir. Mér fyndist þeim peningum vel varið í að malbika þetta plan. Auðvitað þurfa menn samt að hafa framtíðarsýn og skoða alla möguleika með það í huga að hafa möguleika á flugvelli þar sem hægt er að vera með blindflug og millilandaflug og styðja við atvinnuuppbyggingu og ferðaþjónustu og allt það sem við viljum sjá til framtíðar gerast á Vestfjörðum sem og í öðrum landshlutum. Ég lagði fram fyrirspurn fyrir þremur árum um Þingeyrarflugvöll sem varaflugvöll fyrir Ísafjörð af því að mér fannst enginn áhugi á því að viðhalda þeim flugvelli sem varaflugvelli. Búið er að leggja mikla fjármuni í að byggja hann upp og það hefur verið hægt að fljúga á þann völl í þeim áttum þegar ekki er flugfært á Ísafjörð. Á sínum tíma urðu skemmdir í flugvellinum, frostlyftingar urðu á flugbrautinni árið 2013 sem ollu því að hún var ekki nothæf með góðu móti og hefði þurft að leggja fjármuni í að laga hana. Það var hins vegar aldrei gert af neinu viti og þess vegna gátu vélar ekki lent þar nema þær væru mjög léttar svo að nýting á þeim flugvelli hefur verið sáralítil og verið að dragast saman alveg frá þeim árum. Ég veit ekki hvort hann var nokkuð notaður á síðasta ári, ég hef ekki nýjustu upplýsingar um það. Mér finnst mjög slæmt með innviðauppbyggingu eins og hefur verið gerð á Vestfjörðum að fjárfestingarnar séu ekki nýttar. Mér finnst að við sem tölum fyrir bættum samgöngum og öflugum samgöngum í lofti, á landi og á sjó verðum frekar að láta laga það sem þarf ekki eins mikla fjármuni í að gera, fremur en að einblína á það að í komandi framtíð gæti hugsanlega verið byggður nýr flugvöllur á Vestfjörðum sem gæti þjónað millilandaflugi, blindflugi og öllu því sem kröfur eru gerðar til varðandi flug stærri véla, flug allt árið og kannski við fleiri veðurskilyrði en hægt er í dag. Þetta er góð framtíðarsýn en með þessari ræðu, sem þykir kannski frekar íhaldssöm og neikvæð, minni ég á veruleikann sem Vestfirðingar búa við í dag. Þó að við þingmenn fljúgum oft skýjum ofar, höfum bjartsýnina að leiðarljósi og horfum til þess að allt sé hægt að gera ef fjármunir eru til staðar verðum við líka að horfa á veruleikann eins og hann er og taka höndum saman um að reyna að afla fjármuna til að bæta úr innviðum þeim sem eru til staðar á Vestfjörðum í dag, hvort sem hann heitir Ísafjarðarflugvöllur, Þingeyrarflugvöllur, Bíldudalsflugvöllur eða Gjögurflugvöllur. Margt gott er samt að gerast heilt yfir varðandi flugið, eins og kom fram hjá hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni. Ég bind vonir við að skoska leiðin verði að veruleika og að litið verði á flugið sem almenningssamgöngur. Ég bind jafnframt vonir við uppstokkunina á rekstri Isavia þar sem losnar vonandi um fjármuni til að byggja upp minni flugvelli vítt og breitt um landið, sérfélag um stóru flugvellina sem eru til staðar í dag og að millilandaflug við þá verði treyst. Það gæti þýtt að settir yrðu auknir fjármunir í minni flugvellina vítt og breitt um landið. Það er gífurlegt hagsmunamál fyrir landsbyggðina alla að hægt sé að bjóða upp á öflugar flugsamgöngur, ekki bara fyrir ferðamenn heldur líka fyrir íbúa viðkomandi svæða. Sú keðja má ekki rofna og við eigum að standa vörð um það. Það sem ríkisstjórnin og þingmenn eru að vinna að í þeim málum tel ég vera á réttri leið og til fyrirmyndar. Ég mun að sjálfsögðu ekki leggjast gegn þessari þingsályktunartillögu um staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll á Vestfjörðum vegna þess að ég veit að þeir þingmenn sem flytja tillöguna gera það af góðum hug einum og vilja skoða hvaða möguleikar eru fyrir hendi. Við verðum að vera með opin augun fyrir þeim möguleikum sem við höfum í þeim efnum en gleyma ekki ástandinu í dag í þessum málum, ekki gleyma hvað við getum gert betur.
Forseti. Mér rennur blóðið til skyldunnar sem er sérstakur áhugamaður um flug. Við höfum hlustað hér á nokkra þingmenn, sem ég vil kalla flugþingmenn, tala af gríðarlegri reynslu og þá á ég auðvitað við landsbyggðarþingmennina sem búa á Vestfjörðum, á norðanverðu landinu og norðaustanverðu landinu, nota flug gríðarlega mikið og hafa af þessu reynslu. En hvað um það, ég held fyrir víst, ef maður hefur fylgst með þróun flugs, bæði leiðsögutækninni, því sem er að gerast í orkuskiptum varðandi flug og ýmiss konar þróun í flugmálum, við getum talað um sjálfar vélarnar, jafnvel loftskip og annað slíkt, að í framtíðinni verði miklu meira um flug en við eigum að venjast núna. Það stafar einfaldlega af því að tíminn er dýrmætur og flug verður æ öruggara og það verður sennilega ódýrara með tímanum. Mjög líklegt er að við eigum eftir að sjá allt annað ástand eftir 30, 40, 50 ár en við eigum núna að venjast. Mig langar að koma að því sem aðeins hefur verið talað um hér sem eru breytingarnar sem samgönguáætlunin hefur í för með sér í flugmálunum. Þegar Isavia verður nú gert skylt að kosta varaflugvelli landsins gerist það með þjónustugjöldum sem munu skila verulegum tekjum. Það sem gerist þá í kjölfarið er einfaldlega að þessir þrír flugvellir sem um ræðir verða bættir og efldir á alla lund þannig að flugöryggi í utanlandsflugi verður meira en ella. En svo verða til ruðningsáhrif sem menn hafa aðeins komið inn á. Það losnar á vissan hátt um það fé sem núna er sett í t.d. þá flugvelli og þá er hægt að fara að bera það í flugvelli eins og þá sem mikið eru notaðir núna, grunnnetið innan lands, hvort sem er Húsavík, Ísafjörður, Vestmannaeyjar eða hvað. Og aðrir flugvellir fá sinn skerf líka. Það verður því töluverð uppbygging og endurbætur og umbætur á öllu flugkerfi, jafnvel þeim flugvöllum sem eingöngu eru notaðir til flugkennslu. Við megum ekki gleyma því að flugkennsla á Íslandi er verulega öflugur atvinnuþáttur. Mig langar að koma þessu að sem skýringu og minna á að þetta er samþykkt samgönguáætlun. Hér er ekki verið að tala um útfærslu á veggjöldum eða annað slíkt. Hér er verið að tala um samgönguáætlun sem er samþykkt í þessa veru. Inn í þetta kemur svo auðvitað hugmyndafræðin um almenningssamgöngur, flug sem almenningssamgöngur, niðurgreiðslur og annað slíkt sem mér finnst vera sjálfsögð samfélagsþjónusta, rétt eins og margt annað sem er niðurgreitt. Ég var með ræðu fyrr í dag um sorpmál sem verða í eðli sínu niðurgreidd þjónusta við samfélagið að einhverju leyti. Það er alveg það sama með samgöngur, hvort sem er á landi, í lofti eða á sjó, sem gera það að verkum að landið allt er meira eða minna byggilegt. Ég vil svo að endingu nefna að við í umhverfis- og samgöngunefnd munum taka þessari tillögu mjög vel - ég held að hún sé fullkomlega þverpólitísk - og sjá til þess að hún fái verðuga þinglega meðferð.
Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fæðingar- og foreldraorlof, nr. 95/2000, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn eru hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Bergþór Ólason, Gunnar Bragi Sveinsson, Karl Gauti Hjaltason, Ólafur Ísleifsson, Sigurður Páll Jónsson, Þorgrímur Sigmundsson og Þorsteinn Sæmundsson. Á eftir V. kafla laganna kemur nýr kafli, V. kafli A, Fæðingarstyrkur vegna ættleiðingar, með tveimur nýjum greinum, 17. gr. a og 17. gr. b, ásamt fyrirsögnum. Fyrri fyrirsögnin er svona: Fæðingarstyrkur til móður sem gefur barn sitt til ættleiðingar. Móðir sem gefur barn sitt til ættleiðingar við fæðingu þess, að uppfylltum skilyrðum laga um ættleiðingar, á rétt á fæðingarstyrk í sex mánuði frá fæðingu barnsins. Fæðingarstyrkur til móður vegna ættleiðingar skal vera 135.525 kr. á mánuði. Móðirin skal eiga lögheimili hér á landi við fæðingu barns og hafa átt lögheimili hér á landi síðustu 12 mánuði fyrir þann tíma. Hafi móðir haft lögheimili hér á landi í a.m.k. einhvern tíma í síðasta mánuði fyrir fæðingardag barns skal Vinnumálastofnun, að því marki sem nauðsynlegt er, taka tillit til búsetutímabila móður í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, Norðurlandasamningnum um almannatryggingar, stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða samningi milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar þegar metið er hvort móðir fullnægi lögheimilisskilyrði samkvæmt 2. mgr. enda hafi móðirin verið tryggð á sama tíma í því ríki og ekki hefur liðið meira en mánuður frá því að tryggingatímabili samkvæmt lögum þess ríkis var lokið. Móðir skal láta tilskilin vottorð um búsetutímabil og tryggingatímabil í öðru ríki í samræmi við ákvæði samninganna fylgja með umsókn um greiðslur samkvæmt þessu ákvæði. Fjárhæð fæðingarstyrks kemur til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert með tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Þó er ráðherra heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnar, að breyta styrkfjárhæðinni til hækkunar ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga. Þegar áðurgreind skilyrði leiða til hækkunar á fjárhæð fæðingarstyrks skal ráðherra breyta fjárhæðinni í reglugerð. Síðari fyrirsögnin er svona: Umsókn til Vinnumálastofnunar. Móðir skal, samanber 1. mgr. 17. gr. a, sækja skriflega um fæðingarstyrk vegna ættleiðingar til Vinnumálastofnunar þremur vikum fyrir áætlaðan fæðingardag barns. Ráðherra er heimilt að kveða í reglugerð nánar á um tilhögun á afgreiðslu Vinnumálastofnunar. Herra forseti. Tilgangur þessa frumvarps er einkum tvíþættur. Fyrst má nefna að leitast er við að opna umræðuna um ættleiðingar innan lands, að ættleiðing geti verið raunhæfur kostur þegar um óvelkomna þungun er að ræða. Lífsskoðanir fólks eru um margt misjafnar. Sumum konum hugnast einfaldlega ekki fóstureyðing, hvort sem það er af trúarlegum ástæðum eða öðrum, en hafa ekki tök á því að ala önn fyrir barninu. Einnig getur sú staða komið upp að kona uppgötvi ekki þungun fyrr en það er of seint á meðgöngunni og þá er fóstureyðing ekki valkostur. Í öðru lagi er tilgangur frumvarpsins sá að styðja þær konur sem taka ákvörðun um að gefa barn sitt til ættleiðingar við fæðingu fjárhagslega, en þær hafa hingað til ekki notið aðstoðar af hálfu hins opinbera. Hér á landi er hlúð vel að ættleiddum börnum og kjörforeldrum þeirra. Kjörforeldrar fá til að mynda fæðingarorlof til að kynnast og sinna barni sínu, samanber 7. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof, nr. 95/2000. Við hlúum líka vel að pörum eftir fósturlát og andvanafæðingar. Samkvæmt 12. gr. áðurnefndra laga á par sem missir fóstur eftir 18 vikna meðgöngu rétt á fæðingarorlofi. Lítið hefur hins vegar farið fyrir umræðunni um líðan og þarfir kvenna sem gefa barn til ættleiðingar hér á landi. Þær hafa hvorki rétt á orlofi né fjárhagslegum stuðningi af neinum toga. Tel ég fulla þörf á því að mæta hinum ýmsu útgjöldum er varða líkamlega og andlega heilsu hinnar barnshafandi konu. Þar má telja kostnað við sálfræðiþjónustu, líkamsrækt og sjúkraþjálfun, svo fátt eitt sé nefnt. Í þessu sambandi er rétt að nefna að í Danmörku eiga kynforeldrar sem láta ættleiða barn sitt rétt til orlofs og greiðslna í fæðingarorlofi í 14 vikur frá ættleiðingu barnsins. Í Bandaríkjunum fær móðir sem gefur barn sitt til ættleiðingar margvíslega aðstoð. Hún er misjöfn eftir ríkjum og getur falist í beinum fjárhagslegum stuðningi, að allur lækniskostnaður er greiddur, bæði meðan á meðgöngu stendur og í tiltekinn tíma eftir fæðingu, allur lögfræðikostnaður er greiddur vegna ættleiðingar, öll ráðgjafarþjónusta eins og þjónusta sálfræðings er konunni að kostnaðarlausu og í boði allan sólarhringinn, auk þess sem ýmsir styrkir vegna uppihalds eru í boði, svo sem vegna húsaleigu, ferðakostnaður og fatakaupa. Af ofangreindu er því ljóst að í Bandaríkjunum er almennt vel hugsað um konur sem gefa barn sitt við fæðingu til ættleiðingar og megum við taka þessar þjóðir okkur til eftirbreytni hvað þetta varðar. Samkvæmt upplýsingum frá Íslenskri ættleiðingu bíða nú um 50 pör eftir því að fá að ættleiða barn og fer þeim fjölgandi ár frá ári. Ættleiðingar erlendis frá fela í sér langt, kostnaðarsamt og erfitt ferli. Á síðasta ári voru einungis sex börn ættleidd erlendis frá og hefur alþjóðlegum ættleiðingum fækkað. Undanfarin ár hefur að meðaltali eitt íslenskt barn verið ættleitt hér á landi. Ættleiðingu hefur verið lýst með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „Þegar ég hélt á þessu barni í örmum mér og það var mitt barn sem mér bar að gæta og styðja þá skildist mér að ég hafði nú öðlast nýjan tilgang með veru minni á jörðinni og tengdist á nýjan hátt mannkyninu. Hitt varðaði þá ekki síður miklu að mér þótti sem ég tengdist mannkyninu djúpt inni í sjálfum mér.“ Þetta ritaði Guðmundur Andri Thorsson, rithöfundur og í dag hv. þingmaður, í afmælisrit Íslenskrar ættleiðingar árið 1999. Yfirskrift textans var Góð verk og góðverk. Þessi fallegi texti rithöfundarins fangar vel þær sterku tilfinningar sem búa að baki þeirri stórkostlegu gjöf að fá barn í hendur og verða foreldri þess. Herra forseti. Í dag er ættleiðing barns í eðli sínu verndarúrræði fyrir barnið. Ættleiðing er leið til að tryggja barni sem ekki á fjölskyldu sem getur annast það möguleika á að fá að alast upp hjá fjölskyldu sem hefur aðstæður til að veita því góðan aðbúnað og uppeldi í samræmi við þarfir barnsins. Í skýrslu sem Hrefna Friðriksdóttir vann fyrir innanríkisráðuneytið fyrir nokkrum árum um ættleiðingar á Íslandi er bent á að Ísland skeri sig úr að því er varðar takmarkaða uppbyggingu ættleiðingarkerfisins, fyrst og fremst ef litið er til fjölda, menntunar og sérhæfingar fagaðila sem hafi hlutverkum að gegna í ættleiðingarmálum og umfangs þess starfs sem unnið er. Í skýrslunni kemur einnig fram að mikilvægt sé að vera vakandi fyrir því álagi sem ættleiðing hefur yfirleitt í för með sér fyrir kjörforeldra. Vitnað er í rannsókn sem gerð var á Norðurlöndum þar sem kemur fram að þunglyndi eftir ættleiðingu virðist t.d. eiga sér stað í svipuðum mæli og þunglyndi eftir fæðingu. Þá hefur verið bent á að viðbótarálag sem fylgt getur ættleiðingu, svo sem vegna glímu við ófrjósemi, hugsanlega óuppgerða sorg, miklar væntingar og óvissu og vegna mats á foreldrahæfni og annarra skrefa í ættleiðingarferlinu. Árið 2006 birtust niðurstöður rannsóknar á heilsu og líðan ættleiddra barna á Íslandi. Rannsóknin var gerð á vegum barna- og unglingageðdeildar Landspítalans í samvinnu við nema í sálfræðideild Háskóla Íslands og Íslenska ættleiðingu. Markmiðið var að auka skilning á almennri líðan ættleiddra barna og aðstæðum þeirra og upplýsa hvort ættleidd börn og kjörforeldrar fengju viðeigandi þjónustu. Herra forseti. Það er því ljóst, samkvæmt því sem ég hef nefnt hér, að við stefnumótun og framkvæmd ættleiðinga hefur verið lögð höfuðáhersla á að kynna sjónarmiðið um hagsmuni barnsins og kjörforeldranna. Eins og áður segir hefur því lítið farið fyrir umræðunni um líðan og þarfir kvenna sem gefa barn til ættleiðingar hér á landi. Mikilvægt er að bæta úr því og þetta frumvarp er liður í því. Að því sögðu vísa ég málinu til hv. velferðarnefndar.
Forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um muninn á hugmyndinni í því frumvarpi sem hann leggur fram og t.d. staðgöngumæðrun. Hvernig sér hann muninn í þessu? Þarna er væntanlega um að ræða konur í mjög viðkvæmri stöðu og erfiðum félagslegum aðstæðum sem vilja gefa barnið sitt - hv. þingmaður talar um að það sé stórkostleg gjöf að gefa barn. Gjöfin er þarna mikilvægasta orðið og ég spyr: Hvers konar hvata er verið að skapa, hvata fyrir konur sem eru jafnvel í mjög erfiðri stöðu [[Forseti hringir.]]og þurfa að taka mjög erfiðar ákvarðanir þegar það er verið að bjóða pening fyrir það, þegar verið er að blanda peningum inn í það að gefa frá sér barnið? Er þetta ekki líkt staðgöngumæðrun? Ef ekki væri ég til í að heyra hv. þingmann lýsa því hver munurinn er í hans huga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóru Mogensen andsvarið. Ég vil fyrst taka skýrt fram að hér er ekki verið að gefa peninga. Það er verið að styðja við bakið á konum sem hafa ekki fengið stuðning frá hinu opinbera í aðstæðum sem eru vissulega erfiðar, ég dreg alls ekki úr því. Það er verið að gera þeim kleift að leita sér aðstoðar. Eins og ég nefndi í ræðunni áðan geta verið margvíslegar ástæður fyrir því að kona sem verður fyrir óvelkominni þungun getur ekki hugsað sér að fara í fóstureyðingu, [[Forseti hringir.]]vill því fæða barnið en getur ekki alið önn fyrir því, eins og ég nefndi í ræðunni. Styrkurinn er fyrst og fremst hugsaður til að mæta kostnaði í þeim efnum. Ég get komið nánar inn á staðgönguumræðuna í síðara andsvari.
Forseti biður hv. þingmenn vinsamlegast um að virða hinn knappa andsvaratíma.
Forseti. Ég skil það vel og get alveg ímyndað mér að hv. þingmaður meini vel þegar hann leggur þetta fram. Það er raunverulegur vilji til að aðstoða konur sem taka þá erfiðu ákvörðun að gefa frá sér barn. Mér finnst þetta samt varhugavert. Hefur hv. þingmaður t.d. velt fyrir sér þeim hvata sem er verið að skapa, hvort þarna sé verið að skapa þrýsting eða að kannski sjái konur sem eru í neyð á einhvern hátt og eru í mjög erfiðum félagslegum aðstæðum, eru í viðkvæmri stöðu, fyrir sér mögulega þarna að þær fái greitt fyrir það að eignast barn og gefa það frá sér? Er þetta ekki dálítið varhugaverð nálgun? Ég er í raun og veru að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi velt þessu fyrir sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Samkvæmt 14. gr. ættleiðingarlaga er fjárhagslegur ávinningur, ef það má orða það þannig, og hv. þingmaður var eflaust að ýja að því, óheimill. Það er auk þess óheimilt samkvæmt Haag-samningnum sem við erum aðilar að. Auk þess er upphæð styrksins ekki þess eðlis að hún ýti undir slíkt. Ég held að það sjái flestallir. Að mínu mati er bara fjarstæðukennt að konur hér á landi muni gera þetta að féþúfu. Ég ætla ekki íslenskum konum að fara út í slíkar aðgerðir. Hv. þingmaður nefndi áðan muninn á staðgöngumæðrun og hugmyndinni í þessu frumvarpi. Hann er mikill og við þekkjum að sú hætta er fyrir hendi varðandi staðgöngumæður [[Forseti hringir.]]að það verði í fjárhagslegu skyni en þetta frumvarp er allt annars eðlis, það er einfaldlega verið að styrkja konur í erfiðum aðstæðum til að leita sér ýmissar aðstoðar.
Herra forseti. Mig langar að leita eftir afstöðu hv. þingmanns til ákveðinna álitamála þegar kemur að barnsfæðingum og þungunarrofi, eða fóstureyðingu eins og hv. þingmaður nefnir það. Í fyrsta lagi vildi ég spyrja hv. þingmann í sambandi við þetta frumvarp en líka bara almennt hvort hv. þingmanni finnist eðlilegt að konum sem óska eftir þungunarrofi verði gert skylt að þiggja ráðgjöf félagsráðgjafa þar sem m.a. þetta úrræði er kynnt fyrir þeim. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann hvort honum finnist almennt að konur sem geta ekki hugsað sér að eignast barn, eða eiga barn réttara sagt, en eru eftir sem áður þungaðar eigi að ganga með það og gefa öðru fólki það eður ei.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur fyrir andsvarið. Eins og ég nefndi í ræðunni áðan er tilgangur þessa frumvarps tvíþættur, m.a. sá að opna umræðuna um ættleiðingar. Ég tel brýnt að við gerum það. Við þekkjum það að umræðan um ættleiðingar hefur verið feimnismál á Íslandi, þ.e. innlendar ættleiðingar, og ég bind vonir við að í framtíðinni verði ákveðin viðhorfsbreyting. Við þekkjum það að á árum áður voru ættleiðingar innan lands mun algengari og ástæðan að sjálfsögðu félagslegar aðstæður. Þau úrræði sem eru í boði í dag [[Forseti hringir.]]eru ekki með sama hætti, þ.e. fóstureyðingar voru ekki þá, en fyrst og fremst vildi ég vekja athygli á þessu úrræði.
Herra forseti. Ég finn mig knúna til að endurtaka spurninguna vegna þess að ég átta mig á því sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni en ég er að leita eftir afstöðu hans í þessum tveimur grundvallarspurningum. Við erum að ræða annað frumvarp samhliða og má alveg setja þetta mál í samhengi við það, frumvarpið um þungunarrof. Þetta frumvarp er lagt fram á sama tíma og því langar mig að endurtaka spurninguna hvort hv. þingmanni finnist að óski konur eftir því að fara í þungunarrof eigi þeim að vera skylt að fá fræðslu um m.a. þann valmöguleika að gefa barn til ættleiðingar og fá fyrir það fæðingarstyrk. Er það sannfæring hv. þingmanns að konur sem geta ekki hugsað sér að eiga barn en eru eftir sem áður þungaðar eigi að ganga með barnið fremur en að fara í þungunarrof? Fyrst ég á alveg fimm sekúndur eftir vil ég spyrja hv. þingmann hvaða ástæðu hann telji fyrir því að engin kona hafi fengist til að flytja þetta frumvarp með honum.
Herra forseti. Ég vil fyrst segja varðandi síðustu spurninguna að ég er mjög hissa á því að engin kona hafi viljað vera með mér á þessu frumvarpi vegna þess að þetta er gott úrræði fyrir konur í þessum aðstæðum. Við skulum átta okkur á því að í Danmörku er þetta úrræði til staðar. Kona sem gefur barn sitt til ættleiðingar í Danmörku fær 14 vikna fæðingarorlof og það hefur gefið góða raun þar þannig að það kemur mér verulega á óvart að konur vilji ekki vera með á þessu frumvarpi. Vonandi sjá þær núna að hér er um gott úrræði að ræða fyrir konur. Varðandi það að kona sem er barnshafandi - ég skildi hv. þingmann þannig að hún velti fyrir sér hvort sú kona yrði þvinguð til að nýta þetta úrræði. Það er alls ekki svo í mínum huga.
… þvingaðar til að fá fræðslu.
Já, ég hef verið fylgjandi því, eins og er í lögunum í dag, að þessi fræðsla sé til staðar og [[Forseti hringir.]]mér finnst miður að það skuli ekki vera í frumvarpi um þungunarrof.
Virðulegi forseti. Hér er þetta frumvarp til laga sem er flutt af níu karlmönnum. Eina konan sem var á frumvarpinu hljópst á brott frá því rétt á meðan ég náði mér í fyrsta eintak og það var endurprentað. Það er bara vel. Mér finnst einhvern veginn að þarna sé verið að búa til hvata fyrir staðgöngumæður og ég held að þetta sé mjög viðkvæmt. Við erum að tala um að kona sem horfir á eftir barninu sínu í gröfina fær bara tvo eða þrjá mánuði í fæðingarorlof. Af hverju eigum við að fara fram fyrir það? Síðan horfum við t.d. núna á frumvarp um að við ætlum að greiða niður sálfræðimeðferð. Eigum við ekki frekar að fara þessa leið því að þessar konur eiga náttúrlega allan rétt á að fá sinn stuðning? Eigum við ekki frekar að búa til öruggari umgjörð í kringum það? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og fagna því að hún telji að konur í þessum aðstæðum eigi rétt á stuðningi. Þá vænti ég þess að hv. þingmaður styðji frumvarpið. Eins og ég sagði áðan er þetta úrræði sem skiptir þessar konur miklu máli og ég sé engan mun á þeim annars vegar og hins vegar þeim foreldrum sem lenda í þeim hræðilegu aðstæðum að eignast andvana barn. Báðir hópar ættu að fá stuðning og fæðingarorlof. Ég sé enga skynsemi í því að kona sem gefur barn sitt til ættleiðingar fái ekki þann styrk því að báðir þeir einstaklingar sem þarna eiga hlut að máli eiga erfitt og þurfa stuðning í mínum huga. Eins og ég segi snýst þetta fyrst og fremst um þennan stuðning sem er í mínum huga afar mikilvægur og þess vegna er frumvarpið lagt fram [[Forseti hringir.]]af körlum. Ef einhverjum þykir það óviðeigandi er sjálfsagt fyrir þær konur sem styðja frumvarpið að styðja það í atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Við erum að tala um þokkalegan styrk. Við erum að tala um 800.000 sem þetta gerir samtals og ég held að það sé mikilvægt að við sköpum grundvöll á annan hátt en þennan til að styðja við konur sem taka þær ákvarðanir sem þær verða að gera. Það er horft til annarra landa eins og Bandaríkjanna og við sáum í í sjónvarpinu um daginn talað um endurættleiðingar, að fólk sé að skila börnum. Við viljum ekki fara þangað. Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að styrkja á annan hátt konur, hvort sem er í þessum aðstæðum eða öðrum hvað varðar meðgöngu og fæðingu, að við getum opnað aðrar leiðir til að styrkja þessar konur?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Aðeins varðandi styrkina og upphæðina, að sjálfsögðu er hægt að fara yfir það innan nefndarinnar hvort ástæða sé til að færa þetta niður í kannski fjóra mánuði eða tæpa fimm mánuði eins og í Danmörku. Í mínum huga er í sjálfu sér ekkert athugavert við að það verði skoðað innan nefndarinnar. Upphæðin sjálf er sú sama og námsmenn fá í fæðingarorlof á mánuði og það er alveg hægt að skoða innan nefndarinnar. Ég er opinn fyrir því að styrkja konur í þessum aðstæðum á annan hátt og á allan þann hátt sem hægt er að gera. Það væri bara gott að fá hugmyndir frá hv. þingmanni hvað það varðar. Grundvöllurinn er sá að þessar konur sitji við sama borð og aðrar konur þegar kemur að fæðingarorlofsgreiðslum.
Herra forseti. Ég verð að játa að mér þykir hér vera farin sérkennileg leið til að styðja konur í sjálfsákvörðunarrétti um sína eigin heilsu. Ég skil einhvern veginn ekki hvernig menn detta niður á þessa leið því að ég sé þetta ekki sem neitt annað en vissa hættu á því að verið sé að búa til aðstæður þar sem verður hægt að kaupa konur til að ganga með börn, konur þá oftast í erfiðum aðstæðum og sem við ættum miklu fremur að styðja með einhverjum öðrum leiðum í félagslegum skilningi. Mig langar aðeins að biðja þingmanninn að velta því upp með mér hvort hann hafi hugsað út í þá siðferðilegu „dilemmu“ sem þarna skapast með þessari aðferð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það gleður mig að karlþingmaður skuli taka þátt í þessari umræðu. Ég vil segja það sem ég sagði áðan að ég sé ekki neina siðferðilega „dilemmu“, eins og hv. þingmaður orðaði það, í þessu. Ég árétta bara það sem ég sagði áðan, ég vísa algjörlega á bug hugmyndum um að verið sé að kaupa konur og mér finnst bara ekki sæma að vera með það í umræðunni. Í fyrsta lagi er það ólöglegt samkvæmt lögum, eins og ég nefndi áðan, og mér finnst fjarstæðukennt að ætla íslenskum konum að gera það. Ég sé enga ástæðu til að svara þessu með öðrum hætti. Þetta er mikilvægur þáttur og hv. þingmaður sem er læknisfræðimenntaður þekkir að það er mjög mikilvægt að geta leitað sér aðstoðar [[Forseti hringir.]]eins og sálfræðiaðstoðar o.s.frv. Þetta er liður í því að hjálpa þeim að gera það með því að veita þeim fjárstyrk til að greiða fyrir slíka þjónustu.
Herra forseti. Ég verð að játa að ég er engan veginn sannfærður um ágæti málsins. Ég hef fylgst mjög grannt með umræðunni um staðgöngumæðrun í gegnum tíðina. Viðvörunarflöggin sem risu í þeirri umræðu allri blakta úti um allt í þessu frumvarpi og er ég að fara fram á að flutningsmenn þessa frumvarps íhugi a.m.k. og ekki síður, af því að ég geri ráð fyrir að þetta mál fari fyrir hv. velferðarnefnd, að nefndarmenn þeirrar nefndar skoði málið sérstaklega með þeim augum því að við getum hreinlega ekki leyft okkur að taka ákvarðanir á þeim forsendum að við gætum verið að útsetja konur fyrir hættu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og fagna því að hv. þingmaður nefnir hér að það sé mikilvægt að þetta verði skoðað mjög vel innan nefndarinnar. Ég hvet þá nefndina til þess hér og nú að skoða reynslu Dana af þessu fyrirkomulagi. Það sem lagt er til í frumvarpinu er ekkert nýmæli, þetta er framkvæmt í Danmörku og það hefur gefið góða raun að styðja með slíkum fjárhagslega stuðningi við bakið á konum sem gefa barn sitt til ættleiðingar. Ég hvet nefndina eindregið til að skoða hver reynslan af þessu er í Danmörku. Af því að hv. þingmaður tengir málið staðgöngumæðrunarumræðunni vil ég að auki árétta það sem ég sagði áðan, að upphæðin sem hér er um að ræða er að mínu mati engan veginn þess eðlis að hún ýti undir einhvern fjárhagslegan ávinning. Ég held að [[Forseti hringir.]]allir þeir hv. þingmenn sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, sem ég þakka fyrir, sem hefur verið málefnaleg og góð, hljóti að vera sammála mér um það.
Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera áhugaverð umræða og ég tek undir orð flutningsmanns frumvarpsins, Birgis Þórarinssonar, um að hún hefur verið málefnaleg og bara djúp. Það er gaman þegar það tekst í þessum sal. Ég hef ýmislegt við þetta frumvarp að athuga en hins vegar hef ég líka ýmislegt að segja því til stuðnings. Ég ætla að byrja á því jákvæða, koma með góðu fréttirnar fyrst. Mér finnst þetta raunverulega nokkuð sem hefði átt að taka fyrir fyrir töluvert löngu sem kemur inn á það sem samflokksmaður minn, hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, kom inn á. Það er tímasetningin sem gerir þetta svolítið óheppilegt og mér dettur í hug að það sé pínulítið ástæðan fyrir því að konur hafa ekki flykkst á málið. Um tenginguna við staðgöngumæðrun og þá umræðu sem hefur verið er tvennt sem mig langar að segja. Það er kannski svolítið augljóst og borðleggjandi að það er ekkert mál að tengja þetta saman og mjög rökrétt að mörgu leyti. Hins vegar vil ég segja að tónninn í umræðu um staðgöngumæðrun sem hefur verið í þessum umræðum hefur verið nokkuð dómharður og neikvæður. Ég er dóttir fæðingarlæknis og glasafrjóvgunarlæknis og hef ýmislegt um staðgöngumæðrun og slíkt að segja vegna þess að þegar ég var alast upp var mikið rætt á heimilinu um þá hræðilegu sorg sem það er fólki þegar það getur ekki átt eigin börn. Það er heilbrigðisvandamál í mörgum tilfellum, það er læknisfræðilegt að geta ekki gengið með sitt eigið barn. Við bjuggum í Bretlandi og pabbi var læknir þar. Þar er staðgöngumæðrun að því er ég best veit lögleg og leyfð. Hins vegar eru reglugerðir í kringum hana sem ég ætla ekkert að þykjast vita hverjar eru nákvæmlega en mig minnir að það reyni á alls konar hluti. Tökum t.d. systur, stundum er staðgöngumæðrun ekkert annað en fólk að hjálpa systkini. Ég ætla samt ekkert að festast í þessu. Fyrst þetta bar á góma má nefna að þetta er oft innan fjölskyldna en jafnframt er einhvers konar greiðsla, styrkur, til þeirra kvenna líka vegna þess að þær eru ganga í gegnum allt ferlið. Það er ekkert verið að kaupa og selja börn milli fjölskyldna. Þetta er seinni tíma mál að ræða. Ég vík aftur að frumvarpinu. Í greinargerðinni fannst mér fyrri hlutinn mjög góður og fínn. Í seinni hlutanum er þessu stillt upp sem samanburði við þungunarrof og ég rek líka augun í að orðið fóstureyðing er notað sem er kannski orðið svolítið fornaldarlegt orð í þessu samhengi. Yfirleitt snýst þungunarrof um að rjúfa og enda þungunina, ekki eyða fóstrinu. Þungunarrof er miklu nákvæmara orð yfir þetta og mér finnst bara mjög jákvætt að það sé að ná fótfestu í tungumálinu. Í seinni hluta greinargerðarinnar er þessu stillt upp saman sem aftur kannski setur upp rauð flögg sem gera það að verkum að ekki margar konur eru á þessu frumvarpi. Sú eina sem var á því og hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir minnist á hætti við á síðustu stundu. Þetta er hitamál. Ég tel mig nokkuð hæfa til að tjá mig um þetta frumvarp og innihald þess vegna þess að sjálf á ég fjögur börn sem ég hef alið og hugsað um. Ég var mjög ung þegar ég átti mitt fyrsta barn og það var ekki beint planað. Án þess að ég ætli að leysa umræðuna upp í einhverjar anekdótur um mig voru töluvert erfiðar félagslegar aðstæður að vera 18 ára og sjá það fyrir sér að verða foreldri innan árs. Ég gerði það samt og nú er drengurinn minn 18 ára gamall, svo á ég þrjár dætur á misjöfnum aldri. Ég vil aftur vekja athygli á seinni hluta greinargerðarinnar. Eins og ég segi hef ég reynslu af því fjórum sinnum að ganga með börn alla leið, fæða þau, eignast þau. Það að líkja því saman við það læknisfræðilega ferli sem þungunarrof er í langflestum tilfellum er fjarstæðukennt. Þetta er svo eðlisólíkt að það er ekki hægt að lýsa því og ég held að langflestar konur sem hafa gengið með barn viti hversu mikið álag það er að klára þetta dæmi, andlega og líkamlega á alla mögulega vegu og meira að segja fyrir fólk í kringum móðurina. Það er ekki bara maður sjálfur eða konan sjálf, það er raunverulega allt umhverfið. Þetta getur haft áhrif á atvinnumöguleika, getu til að stunda vinnu og nám, félagsleg mál o.s.frv. Þetta er gríðarlegt álag, sama hvernig á það er horft og svo þarf að koma þessum blessuðum börnum einhvern veginn í heiminn. Til þess eru tvær leiðir og báðar eru mjög krefjandi líkamlega, svo ekki sé meira sagt. Maður er langan tíma að jafna sig eftir slíkt, hvort sem það er eðlileg fæðing - ég hef oft sett út á að annað sé kallað eðlileg fæðing eins og hin sé óeðlileg. Það er hvort tveggja jafn eðlilegt að koma heilbrigðu barni í heiminn, það á bara að snúast um það en ekki hvernig það var gert. Ég hefði viljað sjá þetta frumvarp fyrir löngu og það fer ekki á milli mála í mínum huga, virðulegi forseti, að flutningsmaður frumvarpsins meinar ekkert nema gott í þessu samhengi. Mér finnst hann tala fallega um konur sem eru í þessum aðstæðum og af skilningi og umhyggju fyrir velferð þeirra. Og vel að merkja, mér finnst allt í lagi að telja hv. þm. Birgi Þórarinssyni það til tekna að hann flutti hérna mjög sterka ræðu um #églíka-byltinguna, #metoo, um daginn. Ég held að það sé allt í lagi aðeins að benda á þann karlmann sem er að flytja þetta mál og kannski gefa þessu góðan gaum. Við vitum það öll sem eigum börn og örugglega jafnvel þau sem eiga ekki börn að ekkert er viðkvæmara í lífinu en það sem snýr að börnunum manns. Það er ekkert heilagra, a.m.k. er það þannig í mínu lífi. Þess vegna langar mig, bæði í allri málsmeðferð þessa máls og í hinu sem hefur komið upp í sambandi við þungunarrof, að beina því til þingheims að hafa rosalega í huga að allt sem tengist börnum manns, allt sem tengist innkomu þeirra í heiminn og heilsu, er mjög viðkvæmt. Ég hvet alla til að tala af virðingu, háttsemi og nærgætni um þessi frumvörp og öll þessi málefni. Það er skylda okkar sem vinnum á hinu háa Alþingi að gæta orða okkar og reyna að koma í veg fyrir að umræðunni sé snúið upp í lýðskrum, að það fari ekki að framkalla erfiðar og sárar tilfinningar úti í samfélaginu. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra en í greinargerð kemur fram að aðstæður kvenna séu mjög misjafnar. Mér finnst gott að sjá það þar. Ég hvet fólk til að hafa í huga að þær eru mjög misjafnar og við höfum yfirleitt mjög takmarkaðan aðgang að þeim. Við sem störfum hérna erum ekki í því hlutverki að vega endilega og meta eða dæma í þeim efnum. Þetta er bara hugleiðing. Ég ætla að ljúka þessu núna með fleygum orðum sem heyrast kannski allt of sjaldan yfir höfuð: Aðgát skal höfð í nærveru sálar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu. Hún var tilfinningarík, upplýsandi og ákaflega innihaldsrík. Ég þakka jafnframt hv. þingmanni fyrir góð orð í minn garð. Ég vil segja að það var ekki ætlun mín að kannski stuða, ef svo má að orði komast, konur með því að tengja málið tölfræðilegum upplýsingum um fóstureyðingar. Þetta var fyrst og fremst til að vekja athygli á þessum staðreyndum. Eins og staðan er í dag er, eins og ég segi, að jafnaði einungis eitt íslenskt barn á ári ættleitt hér á landi. Ég á ekki von á því að þær hlutfallstölur sem ég setti fram fyrst og fremst til upplýsingar breytist mikið með þessu frumvarpi. Ég vonast til þess að frumvarpið og sú umræða sem hér hefur farið fram, sem hefur verið ágæt, opni umræðuna um ættleiðingar íslenskra barna og verði opnari og jákvæðari en hún hefur verið. Hv. þingmaður nefndi réttilega það gríðarlega álag sem konur þurfa að ganga í gegnum þegar kemur að fóstureyðingum eða því sem tengist fæðingum, andvana fæðingum o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Það álag er líka til staðar hjá þeim konum sem vilja láta ættleiða sitt barn en geta það ekki af einhverjum ástæðum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni auðmjúk svör og góð og eins vil ég ítreka þetta sem hv. þingmaður kom inn á í lokin, að sannarlega er enginn munur þar á líkamlega og andlega, hugsa ég, fyrir konur. Eins og ég tók fram er ég þess vegna fylgjandi því að það sé viðurkennt einmitt í lögum og að það sé hlúð að þeim konum í kjölfar slíkrar ákvörðunar og breytingar í þeirra lífi. Það er annar punktur sem hv. þingmaður kom inn á í sambandi við - óþægilegt þegar maður man ekki svona. Nei, því miður er því stolið úr mér. Ég verð að reyna að muna það í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur. Eins og við vitum og sjáum er þetta tilfinningarík umræða og ég dreg ekki úr því. Þá segja menn stundum ýmislegt sem þeir muna svo kannski ekki eftir nákvæmlega á þeim tímapunkti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það hvað hún nálgast málið vel faglega og líka tilfinningalega. Það er hið besta mál. Þetta eru tilfinningarík mál og ég dreg alls ekki úr því. Ég vil að lokum nota tækifærið og óska þess að hv. velferðarnefnd skoði þetta mál frá öllum hliðum, skoði framkvæmdina eins og hún er í Danmörku og hefur gefið góða raun eins og ég hef nefnt hér, að styðja við bakið á konum sem gefa börn sín til ættleiðingar í Danmörku. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við getum gert slíkt hið sama hér. Það er mikilvægt í mínum huga að við áttum okkur á því sem ég hef sagt hér og er náttúrlega, eins og ég nefndi, megintilgangur þessa frumvarps, að þarna eru konur úti sem eru að vísu fáar en þurfa svo sannarlega þessa aðstoð. Ef einhverjir hv. þingmenn hafa orðið fráhverfir þessu máli vegna tölfræðilegu upplýsinganna sem ég hafði með um fóstureyðingar, þungunarrof, bið ég þá sömu hv. þingmenn að horfa fram hjá því. Það var [[Forseti hringir.]]eins og ég segi ég bara til upplýsingar og ég skoða málið með jákvæðum hætti. Það er mjög mikilvægt í mínum huga að við opnum þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir þetta andsvar. Ég man nú það sem ég ætlaði að koma að áðan, einmitt það að ég er sammála því að það sé jákvætt að opna á þessa umræðu í samfélaginu og þjóðfélaginu öllu. Það hefur verið tabú í kringum þessi mál og það er ekki gott fyrir samfélagið. Það er ekki heldur gott fyrir þau börn sem komast að því seinna á lífsleiðinni að þau hafi verið ættleidd. Það er einmitt mjög heilbrigt ef samfélagið getur talað um þetta á jákvæðum nótum og án dómhörku og fordæmingar.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp sem mér finnst ekki hægt að ræða án þess að setja það aðeins í samhengi hlutanna. Samhengi hlutanna er í mínum huga afstaða Miðflokksmanna til þungunarrofsfrumvarpsins sem er til meðferðar á þessu þingi og tenging þess við það mál sem við ræðum nú, um að konum sem ganga með börn og gefa þau frá sér við fæðingu standi til boða að fá fæðingarstyrk í allt að sex mánuði. Ég spyr og ræði um þetta samhengi og það er ekki úr lausu lofti gripið, heldur fylgdist ég mjög grannt og náið með því hvernig hv. þingmenn Miðflokksins töluðu við 1. umr. þungunarrofsfrumvarpsins sem nú er til meðferðar. Ég veitti því athygli með hvers konar nálgun a.m.k. nokkrir Miðflokksþingmenn og þá sérstaklega hv. flutningsmaður þessarar tillögu, hv. þm. Birgir Þórarinsson, og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson ræddu um þetta frumvarp og settu í ákveðið samhengi í mínum huga. Ég ætla að leyfa mér að vitna í ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar um þungunarrofið. Ég drep niður í þeim parti sem snýr að akkúrat þessu frumvarpi. Rétt á undan þessum bút er hv. þingmaður að tala um rétt fósturs til lífs og spyr hver sé réttur fósturs sem er fullþroskað til lífs. Svo segir hv. þingmaður í ræðu sinni um þungunarrof, með leyfi forseta: „Því má aldrei gleyma að sá möguleiki er ávallt fyrir hendi að breyta óvelkominni þungun í gleðigjafa til þeirra sem ekki geta alið barn. Ættleiðing er kostur sem mikilvægt er að íhuga við þessar aðstæður. Styðja ber við þær konur sem taka ákvörðun um að gefa barn sitt við fæðingu og hefur Miðflokkurinn lagt fram frumvarp þess efnis, en konur sem gefa barn sitt við fæðingu hafa ekki notið neins stuðnings frá hinu opinbera.“ Hv. þingmaður heldur áfram, með leyfi forseta, og segist virða „sjálfsákvörðunarrétt konunnar til að taka ákvörðun um eigin líkama, að taka ákvörðun um að enda líf ófædds barns. Hvort sem ákvörðun er tekin vegna fæðingargalla, sjúkdóms eða óvelkominnar þungunar er hún langt því frá auðveld.“ Síðar í ræðunni segir hv. þingmaður að hann trúi því að kona geti tekið upplýsta ákvörðun eftir ráðgjöf fagfólks. Ég fór í andsvör við hv. þingmann eftir flutningsræðu hans og spurði hann annars vegar hvort honum fyndist að konur sem væru þungaðar en vildu ekki eiga barn eða ganga með barn ættu eftir sem áður að gera það og gefa frá sér barnið, hvort það væri hans afstaða að það væri það sem konur ættu að gera frekar en að fara í þungunarrof. Ég fékk ekki svar við þeirri spurningu en mér finnst mjög mikilvægt að fá svar við þeirri spurningu í þessu samhengi. Sömuleiðis spurði ég hv. þingmann hvort honum fyndist að konum ætti að vera skylt að fá ráðgjöf um þá möguleika sem þeim standa til boða, m.a. líka þungunarrof, hvort það ætti að skylda allar konur sem sækjast eftir að fara í þungunarrof til að fá fræðslu um að gefa barn sitt til ættleiðingar og fá þá 130.000 kr. fæðingarstyrk í sex mánuði að því loknu. Ég fékk hálft svar við því. Mér heyrist á hv. þingmanni að hann vilji að konur þurfi að fara í þetta viðtal. Mér heyrðist það líka á málflutningi Miðflokksmanna í umræðunni. Ég heyri jafnframt á málflutningi hv. Miðflokksþingmanna að þeim finnist að þungunarrof hljóti að vera gríðarlega þungbært fyrir allar konur sem það nota, að fóstur hafi rétt til lífs og að sá réttur, skilji ég málflutning hv. þingmanna rétt, myndist fyrir 22. viku þungunar, þar sem hv. þm. Birgir Þórarinsson hefur nefnt að fóstur séu þá orðin fullþroskuð og rætt um réttindi barns í því samhengi. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson ræddi í þungunarrofsumræðunni mjög mikið um það að hann fyndi mjög mikið til með fólki sem ekki getur átt börn. Ástæðan fyrir að ég nefni öll þessi atriði, allan þennan bakgrunn, er sú að mér finnst ákveðin hundaflauta í gangi hjá Miðflokksmönnum. Mér finnst þeir ekki geta komið algerlega hreint fram og sagt bara: Við erum á móti því að konur fari í þungunarrof. Okkur finnst þær ekki geta tekið ákvarðanir um sig og sinn líkama og okkur finnst réttur barnsins rétthærri og réttur barnlausra foreldra til að eignast börn mikilvægari en sjálfsákvörðunarréttur konunnar. Þetta segja þeir ekki upphátt, heldur tala um að þeir finni til með fólki sem ekki getur átt börn, tala um að þeir virði sjálfsákvörðunarrétt konunnar eftir ráðgjöf fagfólks en það beri að tala um rétt barns til lífs sem er enn í móðurkviði og er ekki talið lífvænlegt utan legs af sérfræðingum en er eftir sem áður kallað fullþroskað af hv. þingmanni í sömu andrá og hann ræðir um rétt barns, rétt fósturs til lífs, í sömu andrá og hann talar um geðþóttaákvarðanir kvenna sem fara í fóstureyðingar. Hvað á ég við með hundaflautu? Ég á við að mér finnst hv. þingmenn vera að gefa í skyn að konum beri að ganga með börn og gefa þau frekar fólki sem vill eignast börn. Ég vil bara taka skýrt fram að vissulega höfum við öll meðfæddan rétt til lífs en við höfum ekki rétt til að eignast börn. Hann er ekki til staðar. Ekki geta allir átt börn. Mér þykir frekar ljótur leikur að setja jafnvel þann þrýsting á konur sem leita sér læknisaðstoðar til að fara í þungunarrof að þeim sé skylt að tala við félagsráðgjafa sem segir þeim að svo sé vissulega líka möguleiki fyrir hendi að þær gangi með barnið og fái fyrir það fæðingarstyrk og að þær eigi að hugsa um allt fólkið sem ekki getur átt börn áður en þær taka þá ákvörðun, sem þær eru væntanlega búnar að taka þegar þær leita til heilbrigðisstarfsfólks, að fara í þungunarrof, að þær taki það líka til skoðunar að fólk vanti börn. Ég fæ óbragð í munninn í þessu samhengi. Mér finnst mikilvægt ef kona ákveður að hún geti ekki farið í þungunarrof, að það sé ekki eitthvað sem samviska hennar leyfi henni, að hún fái einhvers konar stuðning til þess en ég sé ekki að það sé markmiðið að baki þessu frumvarpi heldur er það svo að Miðflokksmenn eru á móti þungunarrofi og vilja finna leiðir til að láta konu ganga með börn sem þær vilja ekki ganga með og gefa þeim jafnvel fjárhagslegan hvata til þess. Tilfinningin sem ég fæ er að konur séu einhvers konar útungunarvélar, að þær eigi að huga að þörfum einhverra annarra einstaklinga úti í samfélaginu vegna þess að þessir aðrir einstaklingar þrái að eignast börn, að konur eigi að íhuga allalvarlega með fjárhagslegum hvata að leggja líf sitt að veði, snúa því á hvolf, að breyta sínum lífsvenjum algerlega í níu mánuði, vegna þess að þær megi ekki gleyma því að þær geti gert þessa óvelkomnu þungun sína að gleðigjafa fyrir aðra einstaklinga sem þær þekkja ekki. Ef ég teldi ekki að nákvæmlega þessi hugsunarháttur lægi að baki, að konum sé ekki sjálfrátt, þær ætli að taka einhverjar geðþóttaákvarðanir um þungunarrof, þeim sé ekki treystandi til að taka ákvarðanir um það sjálfar, hefði ég mögulega áhuga á að styðja við frumvarpið en því miður held ég ekki að það sé hvatinn á bak við það. Ég held því miður að við eigum ekki eftir að fá skýr svör um hver raunveruleg lífsafstaða Miðflokksmanna gagnvart þungunarrofi er og hvort þeim finnist að konur eigi frekar en að fara í fóstureyðingu að gefa börnin til ættleiðingar og hvort þeir séu yfir höfuð á móti þungunarrofi eða ekki. Mögulega er það út af þessari tilfinningu sem er erfitt að fá konur til að flytja málið með hv. þingmönnum. Það gæti verið, ekki að ég viti það, en ég get sjálf ekki hugsað mér að styðja málið í þessari mynd með tilvísun í fjölda fóstureyðinga með öllum þeim ræðum og orðum sem fallið hafa um þungunarrof af hálfu hv. þingmanna Miðflokksins. Ég fæ ekki séð að eini tilgangurinn með þessu frumvarpi sé að styðja við, að því er virðist samkvæmt greinargerð frumvarpsins, þessa einu konu á ári sem ákveður að gefa barn sitt til ættleiðingar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur ágæta ræðu. Hún vitnaði í ræðu mína um þungunarrof. Ég vil fyrst árétta það sem ég sagði áðan, það er eins og hv. þingmaður leggi áherslu á að það sé verið að þvinga konur til að fara í það úrræði að gefa barn sitt til ættleiðingar. Ég er algerlega ósammála því, það er ekki tilgangurinn með þessu frumvarpi og ég er búinn að fara í gegnum það í þessari umræðu. Ég sagði í ræðu minni að lífsskoðanir fólks væru um margt misjafnar. Sumum konum hugnast einfaldlega ekki fóstureyðing, hvort sem það er af trúarlegum ástæðum eða öðrum. Það er bara þannig. Ef þær hafa hins vegar ekki tök á því að ala önn fyrir barninu er úrræði til staðar sem nýtur ekki neins stuðnings frá hinu opinbera í dag. Við styðjum við foreldra og fæðandi mæður með öðrum hætti en þessar konur njóta einskis stuðnings. Ég er búinn að fara yfir það og um það snýst þetta frumvarp. Ég vænti þess að menn greini aðalatriðin frá aukaatriðunum hvað þetta varðar. „Skylt að fá ráðgjöf,“ nefndi hv. þingmaður áðan. Ég er fylgjandi ráðgjöf vegna þess að þeir sem leita sér ráðgjafar eru í mörgum tilfellum að reyna að taka ákvörðun og þurfa aðstoð í þeim efnum. Við þekkjum það að sú ráðgjöf sem konum er veitt í þessum aðstæðum [[Forseti hringir.]]og vilja ráðgjöf er ekki til þess að beina þeim í ákveðna braut eða fá þær til að taka einhverja sérstaka ákvörðun sem er þeim ekki þóknanleg. Það er mikilvægt að hafa það í huga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég greindi ekki beint spurningu í andsvarinu en ég tók eftir því að hv. þingmaður ítrekaði að ekki stæði til að þvinga konur til að ganga með börn sem þær vildu ekki ganga með. Ég hef hvergi heyrt það af orðum hv. þingmanns og hef ekki lesið það út úr þessu frumvarpi að einhvern veginn væri hægt að þvinga konur til að ganga með börn. Hins vegar finnst mér verið að setja óeðlilegan þrýsting á konur í því samhengi sem ég hef nefnt. Ég vonaðist eiginlega til þess að hv. þingmaður væri að koma upp til þess að svara því hvort hv. þingmanni finnist að konur ættu yfir höfuð að fara í þungunarrof ef þær vilja ekki ganga með barn eða hvort honum finnist að verði konur þungaðar, eða barnshafandi eins og hv. þingmaður lýsir svo áhugavert, beri þeim að hans mati siðferðisleg skylda til að ganga með barnið og gefa það fólki sem vill eiga börn.
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvort það sé siðferðileg skylda að konurnar gangi með barnið og gefi það síðan til ættleiðingar. Þetta er að sjálfsögðu ákvörðun konunnar. Ég ætla ekkert að draga úr því. En svo ég komi inn á það sem ég hef nefnt hér er álagið mikið á konuna á þessum tímapunkti og ég tel að hún eigi að leita sér þeirrar aðstoðar sem hún getur til að hjálpa sér við að taka ákvörðun sem hún er sátt við. Ég er sjálfur ekki fylgjandi þessu nýja þungunarfrumvarpi. Ég tel enga ástæðu til að gera breytingar á núverandi fóstureyðingarlöggjöf og er andsnúinn þungunarfrumvarpinu svo það komi hér fram. Ég vil hins vegar styðja við þær konur sem við höfum rætt hér um sem eru í misjöfnum aðstæðum, hugnast ekki fóstureyðing eða þungunarrof, geta ekki alið önn fyrir barni sínu en þurfa aðstoð og um það snýst þetta frumvarp. Hv. þingmaður hefur tengt það svolítið umræðunni um þungunarrof og því sem ég sagði þar. Ég stend við það sem ég sagði og hef lýst því yfir. Í þessum efnum óska ég hins vegar eftir því og vonast til þess að umræðan um ættleiðingar fari á svolítið hærra plan en hún hefur verið og verði ekki að því tabúi sem hefur verið nefnt hér í umræðunni og er í dag. Ég tel fulla þörf á því að við opnum umræðuna og vonast til að þetta frumvarp verði til þess.
Herra forseti. Hv. þingmaður segir að ákvörðunin sé konunnar en hún er það ekki í gildandi lögum. Þetta er ekki ákvörðun konunnar í núgildandi lögum. Þetta er ákvörðun tveggja starfsmanna ríkisins. Hv. þingmaður vill ekki breyta því fyrirkomulagi en talar samt um að honum finnist ákvörðunin vera konunnar. En ég spyr þá, fyrst hv. þingmanni finnst ákvörðunin vera konunnar, hvort honum finnist þá ekki líka mega vera ákvörðun konunnar hvort hún þiggi fræðslu, m.a. um ættleiðingar. Eða þarf að skikka fullorðnar konur í fræðslu um sig og sinn líkama og þau úrræði sem standa til boða? Heldur hv. þingmaður að konur sem kjósa að fara ekki þá leið geti ekki lesið sér til gagns?
Herra forseti. Ég greini enn í orðum hv. þingmanns, sem ég þakka fyrir ræðuna, sama óþolið fyrir skoðunum annarra og ég greindi í umræðunni fyrr á þinginu þegar rætt var um fóstureyðingar. Ég velti því fyrir mér af hverju þetta er og ég velti líka fyrir mér, vegna þess að ég man þá tíð þegar Píratar voru að byrja að fóta sig í þinginu og greiddu yfirleitt ekki atkvæði um nokkrum hlut, tóku ekki afstöðu í nokkru einasta máli, að þá sögðu menn gjarnan: Það er vegna þess að okkur skortir upplýsingar til að taka upplýsta ákvörðun. Ég virði það mjög. En nú segir hv. þingmaður að hún kjósi helst ekki að kona sem er barnshafandi og stendur frammi fyrir erfiðri ákvörðun, sem hún hefur reyndar sagt úr þessum ræðustól að sé svo sem ekkert erfið - nú veit ég ekki hvort hún hefur reynslu af því eður ei, en ég man hins vegar að hún sagði við mig, ef ég man rétt, réttara sagt í ræðu seinna í þeirri umræðu, að ég ætti ekkert með það sem karlmaður að koma upp í þessa umræðu af því að ég þekkti ekki þetta vandamál. Nú velti ég fyrir mér hvort það sé ný stefna Pírata að umræður á Alþingi séu kyngreindar yfirleitt. Þá velti ég fyrir mér hvort það sé eitthvað sem kvenfólk á ekki að taka þátt í umræðum um á þinginu, sem er náttúrlega víðs fjarri og ég skil ekki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvers vegna hún telji óráð að kona í slíkum kringumstæðum, kona sem stendur frammi fyrir því hvort hún ætli að eiga barn sem hún ber undir belti eða hvort hún vill láta eyða því, fái ráðgjöf til að hún sé fullkomlega upplýst til að taka þessa stóru ákvörðun. Ég get ekki fallist á það með hv. þingmanni að sú ákvörðun [[Forseti hringir.]]sem konur standa frammi fyrir sé léttvæg.
Herra forseti. Óþol mitt snýr ekki að skoðunum hv. þingmanna heldur því sem mér finnst vera óheiðarleikinn, sem ég skynja í málflutningi Miðflokksins, að hann komi ekki fram með hina raunverulegu „mótivasjón“ á bak við frumvarpið og að það hafi lítið að gera með þá miklu umhyggju sem hann beri fyrir þeim konum sem Miðflokksmenn telja þurfa meiri stuðning og miklu meira með það að gera að þeir eru á móti þungunarrofi og vilji helst ekki viðurkenna það nákvæmlega. Hv. þingmaður minnist á að ég hafi talað um að þungunarrof sé svo sem ekkert erfitt og dregur mína persónulegu reynslu inn í það líka - sem mér fannst einkar smekklegt hjá honum. Ég má til með að leiðrétta þessa athugasemd og sömuleiðis athugasemd hv. þingmanns um að ég hafi sagt að karlmenn eða öllu heldur að hv. þingmaður ætti ekkert erindi með að tala um þetta mál vegna þess að hann væri karlmaður. Ég spurði hv. þingmann hvort honum fyndist hann hafa forsendur til að halda því fram að ákvörðun um þungunarrof væri konum þungbær. Ég talaði ekki um „ekkert erfitt“ eða „ekkert mál“ eða einhverja „gamniferð“ eins og hv. þingmaður virðist vera að gefa í skyn, heldur spurði ég hv. þingmann hvaða forsendur hann teldi sig sem karlmaður hafa fyrir því að halda því fram að ákvörðun um að fara í þungunarrof sé öllum konum þungbær. Ég sé að ég skrifaði hjá mér „sé á móti því“ en ég veit ekki fyrir hvað það stóð. Vonandi komum við aftur að því í síðari andsvörum.
Herra forseti. Það kann vel að vera að hv. þingmanni finnist það máli sínu til framdráttar að reyna að gera afstöðu okkar Miðflokksmanna í þessu máli og því máli sem var rætt hér áður tortryggilega á einhvern hátt. Ég veit svo sem ekki hvaða ástæður hún getur haft til þess. Ég lýsti nefnilega á sínum tíma, í umræðunni um hitt frumvarpið sem vísað er til hér, afstöðu minni og hún var ekkert á þá lund sem hv. þingmaður heldur hér fram, að ég hafi lýst því yfir að ég væri á móti því frumvarpi. Það gerði ég alls ekki, þvert á móti. Ég gerði hins vegar athugasemdir við frumvarpið sem slíkt og taldi mig að sjálfsögðu hafa rétt til þess. Hvaða forsendur, spyr þingmaðurinn aftur, ég hafi sem karlmaður til að halda að þessi ákvörðun sé þungbær. Ég svaraði þessari spurningu einmitt við umræðuna á sínum tíma vegna þess að ég sagðist hafa orðið vitni að því, sem ég hef orðið, að þessi ákvörðun væri konum þungbær. Það getur vel verið að þetta sé jafn ósmekklegt og að ég spyrji hv. þingmann hvort hún hafi persónulega reynslu af þessu sama máli. Það getur vel verið. Ég tók það ekki svo. Ég svaraði hins vegar eftir bestu getu og taldi mig alveg fullfæran um það. Eins og ég sagði í þeirri umræðu hefur lífið kennt manni ýmislegt. Ég spyr hins vegar aftur: Hvaða ástæður hefur hv. þingmaður til að tortryggja þau ummæli sem við Miðflokksmenn höfðum látið falla um þetta mál og hitt málið? Við höfum komið fullkomlega heiðarlega fram í báðum þessum málum. Ég frábið mér þetta og vil bara fá góða skýringu á því hvað þingmaðurinn [[Forseti hringir.]]telur að sé svona óheiðarlegt í málflutningi okkar um þessi mál.
Herra forseti. Samhengið sem ég er að reyna að setja þetta frumvarp í og það sem mér þykir óheiðarlegt í framsetningu á málflutningi hv. þingmanna er í fyrsta lagi það sem fram hefur komið, að hv. þingmaður finni til með fólki sem ekki getur átt börn og vill einhvern veginn setja í höfuðið á konum sem eru að íhuga þungunarrof að þær eigi að íhuga allt grey fólkið sem ekki getur átt börn, samhengi sem hv. þm. Birgir Þórarinsson setti þetta frumvarp í sjálfur í flutningsræðu sinni um þungunarrof, rétt allra barna í móðurkviði til lífs og gleðigjafana sem börn verða. Ég les það samhengi út úr því að hv. þingmenn styðji ekki rétt kvenna til þungunarrofs en þori ekki að segja það og séu með þessu að stunda hundaflautu. Hv. þingmaður þykist eitthvað voða hissa á að mér finnist ósmekklegt af honum að spyrja hvort ég hafi farið í þungunarrof. Ég spyr hv. þingmann á móti hvort hann leggi það í vana sinn að spyrja aðra hv. þingmenn út í þeirra heilsufarssögu, hvort honum finnist það eðlileg framganga á þingi að spyrja hvort viðkomandi hafi mögulega farið í ófrjósemisaðgerð eða eitthvað annað slíkt, hvort honum finnist það verjandi eða smekklegt. Hv. þingmaður hafði rangt eftir mér um að ég hefði sagt að hann ætti ekkert með að ræða þessi mál vegna þess að hann væri karlmaður. Ég leiðrétti það, ég sagði að hv. þingmaður hefði ekki forsendur til að meta hvað öllum konum fyndist um að fara í fóstureyðingu og hvort þeim fyndist það öllum þungbært, öllum konum alltaf. Ég tel hv. þingmann bara [[Gripið fram í.]]- ég sagði það rétt áðan.
Ég sagði …
Nei, en hv. þingmaður talaði þannig samt sem áður og við erum ekki í samtali hér.
Virðulegur forseti. Við ræðum allsérstakt frumvarp til laga um breytingu á lögum um fæðingar- og foreldraorlof. Mér þykir umræðan hér farin að snúast allt of mikið um annað frumvarp sem er til umfjöllunar í þinginu, frumvarp um þungunarrof. Ástæðan fyrir því er væntanlega sú að hv. þingmenn sem leggja þetta frumvarp fram tengja þessi mál í greinargerðinni. Ég ætla að leyfa mér að segja að þegar þetta frumvarp kom fram á þinginu varð ég eiginlega bara reið. Það var ekki síst vegna greinargerðarinnar. Ég ætla samt að segja að 1. flutningsmaður, hv. þm. Birgir Þórarinsson, hélt miklu betri ræðu en greinargerðin með frumvarpinu er. Þá hefði verið æskilegt að greinargerðin hefði komið meira inn á þá þætti sem þingmaðurinn fjallaði um í ræðu sinni. En mér þykja þessi tvö mál algjörlega ótengd fyrir utan að eiga við um þungun og svo fæðingu barna. Það er búið að blanda inn í umræðuna þungunarrofi, að gefa bara til ættleiðingar og svo staðgöngumæðrun. Í mínum huga eru þetta þrjú algjörlega ótengd mál og eitt kemur ekki í staðinn fyrir annað. Það góða við að þetta frumvarp kom hérna fram er að það fékk mig til að skoða réttindi mæðra sem gefa börn sín til ættleiðingar. Mér sýnist á yfirferð um lögin sem þau séu býsna rýr og mér finnst alveg ástæða til að skoða það. Við erum hér að tala um fæðingar- og foreldraorlof og stór hluti af fæðingarorlofi snýr að réttindum barns á sínum fyrstu mánuðum til að njóta samvista við foreldra sína. Sú staða er ekki uppi þegar móðir gefur barn til ættleiðingar og ekki heldur þegar sá hörmulegi atburður á sér stað að kona fæðir andvana barn. Engu að síður eru réttindi foreldra í þeirri stöðu tryggð í lögunum. Ég velti hreinlega fyrir mér hvort ekki væri skynsamlegt að hv. velferðarnefnd, sem fær þetta frumvarp til umfjöllunar, sammæltist um að leggja frumvarpið til hliðar og velta frekar fyrir sér breytingu á lögunum sem felur í sér réttarbót til handa þeim konum sem gefa barn til ættleiðingar. Eins og hv. þingmaður kom ágætlega inn á í ræðunni er hluti af því ákveðinn heilbrigðisbrestur. Það að fæða barn hefur áhrif á líkamann og það er eðlilegt að eftir fæðingu fái kona eitthvert rými fyrir sængurlegu sína óháð því hvort hún elur barnið upp eða gefur það til ættleiðingar. Að þessu sögðu finnst mér full ástæða til að það sé skoðað og ég beini því til hv. velferðarnefndar að fara yfir þá réttarstöðu. Mér finnst eiginlega mjög miður þegar við förum að rugla saman, að mínu viti, umræðu um þessi þrjú mál, þar á meðal þungunarrofi sem er algjörlega sérstök umræða. Ég hef sagt í þessum ræðustól að ég styð frumvarp sem liggur fyrir þinginu um það. Hin málin varða það að tryggja með einhverjum hætti réttindi móður sem ákveður að gefa barn til ættleiðingar og svo staðgöngumæðrun. Ég get reyndar sagt að ég er hlynnt staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Það frumvarp var lagt fram og komst svo ekki lengra. Fyrst var reyndar lögð fram þingsályktunartillaga, svo var nefnd að störfum og í kjölfarið var lagt fram frumvarp um það sem fól í sér að setja ákveðinn ramma utan um það. Eins og ég segi eru þetta þrjú algjörlega óskyld mál og mér finnst eðlilegt að umræðan sé með þeim hætti að við séum ekki að blanda þeim saman.
Herra forseti. Það er búið að vera fróðlegt að hlusta á þessar umræður. Ég efast ekki um að tilgangurinn hafi verið góður, ég ætla að trúa því, en þegar ég las yfir bæði frumvarpið og greinargerðina sá ég ekki þennan tvíþætta tilgang sem flutningsmaður vísaði í áðan, heldur sá ég tilgang þessa frumvarps sem mér hugnast alls ekki og það er tilgangurinn að letja konur til þungunarrofs í því augnamiði að fjölga börnum til ættleiðingar. Ég veit að það var ekki tilgangur frumvarpsins í upphafi en þetta les ég út úr því og þess vegna held ég að það þurfi að breyta því og bæta. Í greinargerðinni stendur: „Fóstureyðing er erfið og í mörgum tilfellum þungbær ákvörðun fyrir konur.“ Er það skoðun flutningsmanna frumvarpsins að það sé auðveldara og ekki eins þungbært að ganga með barn í níu mánuði, fæða það og gefa það síðan frá sér? Það er bæði mjög mikið líkamlegt og andlegt álag og ég verð að segja að ég held að það sé ekki skoðun flutningsmanna að þetta sé auðveldari leið, bara alls ekki, og þess vegna velti ég fyrir mér hvort flutningsmenn séu bara alfarið á móti þungunarrofi. Þá hefði mér fundist miklu hreinlegra að leggja fram frumvarp um bann við þungunarrofi. Áðan var verið að tala um ráðgjöfina. Ég hef reynslu af því að eignast barn hérna heima og svo í Bretlandi. Það er mjög erfitt að tryggja hlutlausa ráðgjöf fyrir barnshafandi konur sem þurfa að leita sér ráðgjafar. Það er mjög vandmeðfarið og ég upplifði ekki slíka hlutlausa ráðgjöf á Íslandi. Ég gerði það í Bretlandi, Bretar hafa líklega lengri reynslu af slíku en við, en þarna verður virkilega að vanda til verka ef það á að fara að skylda konur til ráðgjafar. Þá þarf að tryggja að ráðgjöfin sé hlutlaus og fagleg og að engum sé ýtt út í eitthvað sem hann vill svo ekki á endanum. Það er mjög vandasamt. Á Íslandi er nánast fullkomið frelsi bæði til þungunarrofs og að gefa barn til ættleiðingar. Hvort tveggja má og ég er alveg opin fyrir því að þær konur sem kjósa að gefa börn sín til ættleiðingar fái fæðingarorlof. Ég myndi ekki vilja tala um fæðingarstyrk til eins eða neins. Ég myndi vilja tala um fæðingarorlof og þá myndi ég vilja taka alla með, ekki bara konur sem kjósa að gefa börn sín til ættleiðingar, ekki bara foreldra sem kjósa að eignast barnið sitt, heldur líka þær konur og stúlkur sem kjósa þungunarrof. Hér var talað um mikilvægi sálfræðiráðgjafar og ýmislegs í kjölfar ættleiðinga. Ég tel að stúlkur og konur sem kjósa þungunarrof séu ekki í minni þörf fyrir slíkt en aðrir. Ef við ætlum að fara að útvíkka fæðingarorlof eða fæðingarstyrki held ég að við eigum ekki að binda það við konur og stúlkur sem kjósa að gefa börn sín til ættleiðingar, heldur líka að veita þeim stúlkum og konum sem kjósa þungunarrof sömu greiðslur.
Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu er þarft vegna þess að það er lagt fram til að styðja þær konur sem standa í þeim sporum að vilja gefa frá sér börn við fæðingu og að þeim standi bæði félagslegur og fjárhagslegur styrkur til boða. Það má kannski segja að þetta frumvarp sé að hluta til flutt eins og hér var orðað áðan, með leyfi herra forseta, fyrir „grey fólkið sem ekki getur átt börn“. Það er rétt, við finnum til með fólki sem getur ekki eignast börn, við getum það líka þótt við séum karlmenn, og við teljum að við getum gert báðum aðilum gagn, þ.e. líka konu sem ákveður að ganga með barn og gefa það til ættleiðingar, að styðja hana til að hún geti gert það án þess að verða líka fyrir fjárhagslegu tjóni af því, ekki bara tilfinningalegu, þannig að til þess er þetta frumvarp hér lagt fram. Eins og hér hefur komið fram hefur verið farið allmikið yfir það sem hér fór fram í umræðum um annað mál fyrr á þinginu þar sem orðin, með leyfi forseta, „samviskubits ömurlegu taktík“ komu m.a. fyrir, en ég hef kallað það óþol fyrir skoðunum annarra. Við sem stöndum að þessu frumvarpi höfum kappkostað að gera það á mjög heiðarlegan hátt. Við áttum von á því, alveg eins og í umræðum um hitt frumvarpið fyrr í vetur, að umræðan um þetta mál yrði tilfinningarík, enda er þetta mál sem snertir tilfinningar mjög margra. Það breytir samt ekki því að ég verð að segja að mér finnst mikill óþarfi að reyna að gera þetta mál tortryggilegt með einhverjum hætti. Mér finnst líka óþarfi að gera fólki upp skoðanir. Flutningsmaður þessa frumvarps hefur þegar lýst því yfir að hann hafi verið á móti frumvarpinu um fóstureyðingar sem kom fram fyrr á þinginu. Ég lýsti hins vegar yfir stuðningi við það mál í ræðustól Alþingis og ég veit svo sem ekki af hverju ætti ekki að taka það trúanlegt frekar en eitthvað annað sem ég segi hér í þessum stól. Ég lýsti því yfir þar en ég lýsti hins vegar yfir efasemdum yfir tímasetningunni sem þar kom fram, ég lýsti því strax, þannig að ég verð að viðurkenna að mér leiðist að reynt sé að gera aðkomu okkar sem hér stöndum að þessu máli tortryggilega með einhverjum hætti. Ég sé engar forsendur fyrir því. Þess vegna leggjum við þetta frumvarp fram, við viljum einfaldlega greiða götu þeirra kvenna sem vilja ganga þessa braut sem er ekki auðvelt. Við viljum líka greiða leið þess fólks sem vill ættleiða hér innan lands sem er ekki mjög mikið um. Það má alveg kalla það, með leyfi forseta, „grey fólkið sem ekki getur átt börn“, en það reynist örugglega mjög mörgum mjög þungbært að geta það ekki. Það er ekki réttur að eignast barn, það hefur enginn rétt til þess og sumir eru sem sagt ófærir um það. Þess vegna vilja flutningsmenn þessa frumvarps greiða götu þeirra sem koma að þessu máli, hvaðan sem þeir koma að málinu, og gera þetta ferli sem er erfitt öllum auðveldara en annars væri. Sá einn er tilgangur þessa frumvarps. Þess vegna vona ég að þegar frumvarpið gengur til nefndar á sínum tíma fái það þar vandaða yfirferð og að kallaðir verði til fagaðilar sem geta sagt kost og löst á málinu þannig að við getum svo að því loknu tekið upplýsta ákvörðun í þessum sal um það hvort við viljum greiða götu þessa frumvarps áfram og gera það að lögum eður ei. Um það snýst málið. Það er svo einfalt. Svo er bara hægt að hætta að spyrja hvort manni eins og mér finnist ég hafi eitthvert tilkall til að vera með einhverjar yfirlýsingar, eins og fyrr var sagt í umræðunni. Jú, mér finnst það. Þó að ég sé líffræðilega öðruvísi en sumir hérna inni finnst mér að ég eigi að hafa aðkomu og eigi rétt til þess að standa að máli eins og því sem við erum með hérna til meðferðar og ég vona, eins og ég segi, að þetta mál fái brautargengi í þinginu og fái greiða leið í gegnum nefnd að aflokinni vandaðri yfirferð.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um að fordæma viðbrögð stjórnvalda á Spáni við atkvæðagreiðslu um sjálfstæði Katalóníu, þar á meðal handtökur á katalónskum stjórnmálamönnum. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til þess að fordæma viðbrögð stjórnvalda á Spáni við atkvæðagreiðslu sem fór fram í Katalóníu 1. október 2017 um sjálfstæði héraðsins. Hinn 6. september 2017 samþykkti héraðsþing Katalóníu löggjöf sem heimilaði atkvæðagreiðslu um sjálfstæðisyfirlýsingu Katalóníu gagnvart Spáni, en Katalónía er sjálfsstjórnarhérað með sitt eigið þing. Stjórnlagadómstóll Spánar ógilti löggjöfina 7. september. Atkvæðagreiðslan fór engu að síður fram 1. október 2017, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir spænskra stjórnvalda, oft ofbeldisfullar, til að koma í veg fyrir framkvæmd hennar. Niðurstaðan varð þó skýr því að 92,01% þeirra sem greiddu atkvæði sögðu já við spurningunni sem lögð var fyrir kjósendur: „Vilt þú að Katalónía verði sjálfstætt ríki með lýðveldisstjórnarfari?“ Stjórnlagadómstóll Spánar ógilti sjálfstæðisyfirlýsingu héraðsstjórnarinnar 8. nóvember 2017 á grundvelli þess að hún hefði brotið gegn stjórnarskrá landsins og væri því marklaus. Frá því að atkvæðagreiðslan fór fram hafa verið gefnar út handtökuskipanir á hendur fjölmörgum stjórnmálamönnum í Katalóníu og hafa a.m.k. níu þeirra setið í fangelsi á Spáni mánuðum saman án þess að þeir hafi verið ákærðir. Meðal þeirra er fyrrverandi forseti katalónska þingsins. Enn fleiri eru í útlegð og eiga á hættu að verða handteknir ef þeir snúa til síns heima. Ég ætla að telja hérna upp þetta fólk, þetta mæta katalónska stjórnmálafólk. Oriol Junqueras, varaforseti og efnahagsmálaráðherra, hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Jordi Turull, talsmaður forsetans, hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í mars 2018. Joaquim Forn innanríkisráðherra hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Raül Romeva utanríkisráðherra hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Dolors Bassa, atvinnumála- og velferðarráðherra, hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Josep Rull sjálfbærnismálaráðherra hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Meritxell Borràs stjórnsýsluráðherra hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Carles Mundó dómsmálaráðherra hefur setið í varðhaldi án ákæru síðan í nóvember 2017. Santi Vila nýsköpunarmálaráðherra sat í varðhaldi án ákæru í níu mánuði en er nú laus gegn tryggingu. Carles Puigdemont, forseti Katalóníu, er í útlegð til að komast hjá handtöku og ákærum. Antoni Comín heilbrigðismálaráðherra er í útlegð til að komast hjá handtöku og ákærum. Clara Ponsatí menntamálaráðherra er í útlegð til að komast hjá handtöku og ákæru. Meritxell Serret landbúnaðarráðherra er í útlegð til að komast hjá handtöku og ákæru. Lluís Puig menningarmálaráðherra er í útlegð til að komast hjá handtöku og ákærum. Þetta eru bara stjórnmálamenn á katalónska þinginu. Ótaldir eru leiðtogar félagasamtaka og aðgerðahópa sem hafa verið hnepptir í varðhald, ákærðir eða eru í útlegð. Ímyndum okkur nú að við værum enn undir stjórn Dana og að núverandi hæstv. ráðherrar Íslands hefðu lagt til sjálfstæði Íslands frá Dönum. Þá væru hæstv. ráðherrar; fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson, utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson og dómsmálaráðherra Sigríður Á. Andersen í fangelsi. Hæstv. heilbrigðismálaráðherra, Svandís Svavarsdóttir, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, Lilja Alfreðsdóttir, og forseti lýðveldisins, Guðni Th. Jóhannesson, gætu sem best verið í útlegð á meginlandi Evrópu. Þetta er árás á stjórnmálamenn. Þetta er árás á lýðræðið. Þetta er árás á tjáningarfrelsið, hugmyndafrelsið og athafnafrelsi. Þetta eru pólitískir fangar, samviskufangar í evrópsku lýðræðisríki, samstarfsríki okkar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á og vil að það sé mjög skýrt að þingsályktunartillaga þessi er ekki stuðningsyfirlýsing við málstað sjálfstæðissinna í Katalóníu heldur alvarleg áminning til spænskra stjórnvalda um að tryggja rétt manna til að bjóða sig fram til starfa í þágu kjósenda án þess að eiga á hættu að verða sviptir frelsi. Utanríkisráðherra Katalóníu, Alfred Bosch, er væntanlegur til Íslands í mars. Ég hvet utanríkisráðherra, utanríkismálanefnd og alla þingflokka og þingmenn utan flokka til að hitta hann að máli og fá lýsingar á ofbeldi spænskra yfirvalda frá fyrstu hendi. Yfir 300.000 Katalónar marseruðu um götur Barcelona sl. laugardag til að mótmæla réttarhöldum yfir níu katalónskum stjórnmálamönnum og þremur fulltrúum félagasamtaka sem hófust 12. febrúar og í nóvember á síðasta ári mótmæltu um 350.000 Katalónar fangelsun og útlegð katalónskra stjórnmálamanna. Spænskir dómstólar saka þetta fólk um mótþróa og uppreisn gegn spænska ríkinu. Það á yfir höfði sér allt að 25 ára fangelsi. Flest hefur setið í varðhaldi núna í 12 mánuði án þess að vera ákært. Þetta eru pólitískir fangar og augljóst að spænsk yfirvöld glæpavæða málfrelsi og skoðanafrelsi þegna sinna. Þetta verða réttarhöld yfir lýðræðinu, réttarhöld yfir skoðana- og tjáningarfrelsi. Stjórnmálamenn í Katalóníu hafa ekki rétt til að koma skoðunum sínum á framfæri og eru ákærðir fyrir það. Þó hefur verið bent á að samkvæmt spænsku stjórnarskránni er bannað að ákæra fyrir pólitískt andóf. Spænskir dómstólar ætla að kalla til vitnis í málinu fyrrum forsætisráðherra Spánar en hafa hafnað Puigdemont, réttkjörnum forseta Katalóníu, sem vitni. Spænsk stjórnvöld hafa einnig neitað fulltrúum alþjóðlegra rannsókna-, eftirlits- og mannréttindastofnana að vera viðstaddir réttarhöldin. Ýmsar stofnanir Sameinuðu þjóðanna, Evrópuráðið og SCE, sem er samvinna 57 ríkja um öryggi og samvinnu í Evrópu, Amnesty International, Human Rights Watch, samtök stjórnmálafræðinga á alheimsvísu og MCT, sem eru alþjóðleg samtök gegn pyndingum, ýmis mannréttindasamtök, samtök lögfræðinga og dómara hafa fordæmt þessar fordæmalausu aðgerðir spænskra yfirvalda. Ég vil því hvetja þingheim til að sýna kollegum okkar í Katalóníu stuðning og samþykkja þessa þingsályktunartillögu.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Álfheiði Eymarsdóttur fyrir að vekja athygli á málstað Katalóníu og öðrum flutningsmönnum á þessari þingsályktunartillögu sem við ræðum hér sömuleiðis. Mig langar til að fjalla um réttarhöldin sem hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni. Tillaga til þingsályktunar var lögð fram í nóvember sl. og síðan þá höfum við upplifað þessi réttarhöld sem hv. þingmaður fjallaði um í ræðu sinni. Ég átti fund í Madríd í síðustu viku með katalónsku stjórnmálafólki, á meðal þeirra var Alfred Bosch, utanríkisráðherra Katalóníu. Þetta stjórnmálafólk var þar statt til að fylgjast með réttarhöldunum yfir 12 leiðtogum katalónsku sjálfstæðishreyfingarinnar, bæði forystufólki, frjálsum félagasamtökum og réttkjörnu stjórnmálafólki. Tólfmenningarnir hafa nú þegar setið án dóms í fangelsi í 12–14 mánuði. Það má með sanni segja að fangelsun þeirra er ólíðandi. Réttarhöldin hófust í síðustu viku en málið má rekja til atkvæðagreiðslu um sjálfstæðisyfirlýsinguna haustið 2017 líkt og rakið er hér í greinargerðinni. Til að gefa skýrari mynd af málinu er forseti katalónska þingsins meðal þeirra sem eru nú fyrir rétti og er hún ásökuð fyrir það eitt að hafa efnt til umræðu um málið á katalónska á þinginu. Líkt og hv. þingmaður benti á hér eru þar líka félagar frjálsra félagasamtaka sem eru í raun ásakaðir fyrir það eitt að hafa skoðun á sjálfstæðisbaráttunni. Deilan snýst um það hvort þau hafi brotið gegn stjórnarskránni. Um það snýst málið en því miður bendir ansi margt til þess að nú þegar sé búið að ákveða að refsa þeim, bara spurning hvaða refsing verði fyrir valinu. Það er líka verulegt umhugsunarefni að á meðal þeirra aðila sem sækja málið gegn sjálfstæðissinnum Katalóníu er hægri öfgaflokkurinn Vox sem vex því miður ásmegin í spænskum stjórnmálum og nýtir sér sjálfstæðisbaráttu Katalóna til hins ýtrasta í þeim tilgangi. Það er sá flokkur sem krefst þyngstu refsingarinnar gagnvart Oriol Junqueras, leiðtoga ECR-flokksins, en sú krafa hljóðar upp á 74 ár í fangelsi fyrir m.a. uppreisn og skipulagða glæpastarfsemi. Hinir ákærendurnir, ríkissaksóknari og ríkið sjálft, krefjast áratugalangra refsinga yfir sakborningnum. Þessi krafa, herra forseti, er með ólíkindum, enda var það sannarlega dapurleg og áhrifamikil stund þegar ég sat með félögum í ECR, félögum í þingflokki Junqueras, þegar þeir horfðu á leiðtoga sinn á tjaldi, því að aðgangur að réttarhöldunum var ekki leyfður, halda sína fyrstu varnarræðu. Tár féllu og það var tilfinningarík stund fyrir hina kjörnu fulltrúa að horfa á áhrifaríka varnarræðu félaga síns og formanns. Það er með ólíkindum að þetta eigi sér stað í Evrópu árið 2019 því að burt séð frá því hvaða skoðun við höfum á sjálfstæðisbaráttu Katalóníu er ljóst að þessi réttarhöld eru pólitísk og fangelsun stjórnmálafólks sem hefur barist með friðsamlegum hætti fyrir sinni sannfæringu og skoðunum er einfaldlega ólíðandi. Pólitísk staða er flókin á Spáni. Við stöndum líka frammi fyrir því að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í október 2017, um sjálfstæðisbaráttu Katalóníu, var ekki afgerandi. Um helmingur Katalóna er ekki á því að Katalónía eigi að vera sjálfstæð þannig að staðan á Spáni almennt er bæði viðkvæm og flókin. Pedro Sánchez forsætisráðherra boðaði í síðustu viku til kosninga eftir að þingið hafnaði fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Sósíalistaflokksins. Katalónskir sjálfstæðissinnar á spænska þinginu höfðu fram að því stutt stjórnina en greiddu atkvæði gegn frumvarpinu þar sem Sánchez féllst ekki á kröfu þeirra um að mæta til áframhaldandi viðræðna um sjálfsákvörðunarrétt Katalóna. Kosningarnar í apríl nk. verða því mikið álag á spænsk stjórnmál. Þá verða réttarhöldin væntanlega enn í gangi og að auki kosningar til Evrópuþingsins og til sveitarstjórna í nokkrum héruðum. En það sem er flókið og verður enn flóknara fyrir Spán og Evrópu alla er að glíma við uppgang þjóðernishyggju og öfgahægri flokks sem elur á andúð gegn útlendingum, samkynhneigðu fólki og talar opinskátt gegn kvenréttindum. Þessi flokkur nýtir sér þessa sjálfstæðisbaráttu til framgangs sinna málefna. Það á ekki að vera flókið að tala og beita sér gegn uppgangi öfgahægri afla á Spáni, sér í lagi með sögu Franco-tímabilsins í huga, en það er það engu að síður fyrir spænskt stjórnmálafólk. Í þeirri baráttu verðum við öll að leggjast á árarnar og vera á sama báti og tala fyrir mannréttindum og lýðræði og tjáningarfrelsi. Þess vegna langar mig líka til að segja frá því að sem þingmaður Evrópuráðsþingsins hef ég rætt málefni Katalóníu við aðra Evrópuráðsþingmenn. Þar eru þingmenn varfærnir, sérstaklega þingmenn Evrópusambandslanda, skiljanlega kannski, en að mínu mati verðum við að einblína á það og hafa í huga að þessi réttarhöld snúast ekki bara um stjórnarskrá Spánar, ekki um lagaflækjur varðandi sjálfstæðisbaráttu Katalóníu heldur um mannréttindi og um tjáningarfrelsið. Við verðum að standa vörð um það. Það er aldrei hægt að samþykkja að stjórnmálafólk sem hefur barist með friðsamlegum hætti fyrir sannfæringu sinni og skoðunum sé fangelsað, haft bak við lás og slá án dóms og laga í marga mánuði og eigi yfir höfði sér áratugalanga fangelsisrefsingu. Því vil ég ítreka það sem ég sagði í upphafi: Ég fagna því að hv. þm. Álfheiður Eymarsdóttir vekur hér rækilega athygli á sjálfstæðisbaráttu Katalóna og viðbrögðum Spánar. Við, sem lýðræðisríki sem tekið er mark á í alþjóðasamstarfi á alþjóðavettvangi, eigum að styðja við mannréttindi, lýðræði, réttarríki og tjáningarfrelsi.
Herra forseti. Til að byrja með vil ég þakka hv. þm. Álfheiði Eymarsdóttur fyrir að eiga frumkvæðið að þessu máli, fyrir að leggja það fram og fyrir að vera okkur öllum hvatning til að fordæma viðbrögð spænskra stjórnvalda í kjölfar atkvæðagreiðslu um sjálfstæði Katalóníu, þá sérstaklega handtöku á katalónskum stjórnmálamönnum. Þetta finnst mér mikilvægt og ég styð þingsályktunartillöguna heils hugar enda meðflutningsmaður á henni. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða og skelegga ræðu hérna rétt áðan og sömuleiðis hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur. Ég tel mig ekki þurfa að fara aftur yfir þau efnisatriði sem við ræðum hér. Ég tel að hv. þingmenn hafi farið mjög vel yfir þessa stöðu og hversu flókin hún er, en þó hver kjarninn í þessu er. Hann er að burt séð frá skoðunum okkar um sjálfstæði Katalóníu, burt séð frá skoðunum okkar um það hvort Katalóníubúar hafi sjálfsákvörðunarrétt sem gangi framar fullveldi hins spænska ríkis, hljótum við að fordæma pólitísk réttarhöld sem þessi, fordæma varðhald í þetta langan tíma og svona þungar ákærur fyrir að hafa verið þingmenn sem lýstu sínum skoðunum, fyrir að hafa barist fyrir sínum hugsjónum á þingi. Við sem þingmenn hljótum að sjá hversu hættulegt það er lýðræðinu og hversu alvarlegt það er að slíkt sé að gerast í lýðræðisríki eins og Spáni. Við pössuðum sérstaklega upp á það við vinnslu þessarar tillögu að taka ekki afstöðu til sjálfsákvörðunarréttar Katalóníubúa vegna þess, eins og við vitum, að þjóðarétturinn er svolítið flókinn þegar kemur að sjálfsákvörðunarrétti þjóða. Ef um er að ræða fullvalda ríki getur þjóðarbrot eða ákveðinn hluti af því ríki ekki aðskilið sig frá ríkinu nema allir greiði um það atkvæði, nema í ákveðnum undantekningartilfellum sem eru m.a. þegar níðst er sérstaklega á þjóðarbrotinu eða landsvæðinu, þegar mikið er um mannréttindabrot og þegar mjög alvarleg mannréttindabrot eða jafnvel þjóðernishreinsanir eiga sér stað. Ég myndi ekki segja endilega að ástandið sé komið á þann stað en mér finnst spænsk yfirvöld að einhverju marki vera að búa til þær aðstæður með framgöngu sinni. Það þykir mér mjög leitt og mjög skrýtið. Ég vildi aðeins koma inn á þetta vegna þess að auðvitað eiga þjóðarbrot sér sjálfsákvörðunarrétt og það er mikilvægt að við virðum hann en það geta verið skiptar skoðanir um hvort þessi skilyrði séu uppfyllt eða ekki. Þess vegna var farin sú leið í þessari tillögu að einblína bara á þau mannréttindabrot sem viðgangast, þessa alvarlegu ógn að lýðræðinu sem fær að viðgangast á Spáni með þessum pólitísku réttarhöldum, með fangelsun pólitískra fulltrúa, kjörinna fulltrúa, og líka með því að nota Interpol-kerfið og Europol-kerfið til að eltast við pólitíska fulltrúa utan landsteina Spánar. Verandi meðlimsríki í Evrópusambandinu, ekki nágrannaríki okkar í Evrópu en vissulega vinaríki okkar í Evrópu, hljótum við að vilja vera sá vinur sem til vamms segir. Ísland er lítið land en getur haft mikil áhrif með hugrökkum ábendingum eins og þessum, með hugrökkum ávítum eins og þessum. Við getum sýnt fordæmi úti um allan heim og sýnt fram á að okkur sé virkilega annt um réttarríkið, lýðræðið og mannréttindi eins og hv. þm. Rósa Björk Brynjólfsdóttir komst svo vel að orði áðan.