Herra forseti. Er hv. þingmaður sammála mér um að lýsing hans hér áðan á framgöngu þingmanna hins flokksins sé lýsandi fyrir vanda stjórnmála samtímans, þessara ímyndarstjórnmála sem stundum eru kölluð svo, sem ganga einmitt út á það að láta kerfið um að stjórna en vera þess í stað í einhverju ati, jafnvel persónulega ati oft og tíðum, halda einhvers konar ræður um allt mögulegt annað en efni máls. Við höfum hins vegar verið að ræða efni þessa máls og leitast við að fá svör frá stuðningsmönnum hins flokksins við hinum ýmsu spurningum. Mér finnst einmitt birtast núna með mjög skýrum hætti eðli þessara nýju stjórnmála þar sem stjórnmálamenn annaðhvort þora ekki að stjórna eða hafa ekki fyrir því, setja sig ekki inn í málin heldur láta mata sig, láta mata sig og láta kerfið stjórna en nýta hvert tækifæri til að æða í fjölmiðla og vega að öðrum stjórnmálamönnum eða ræða eitthvað allt annað en efni máls. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála mér. Í þessu samhengi er mjög áhugavert að sjá að við höfum fengið mjög skýrar aðvaranir frá eldri og reyndari stjórnmálamönnum úr öllum þessum flokkum frá vinstri til hægri. Það eru kannski menn sem voru í pólitík á þeim tíma þegar pólitík snerist meira um stjórnmál en sýndarmennsku eins og þá sem þeir sem nú ætlast til að við samþykkjum þennan þriðja orkupakka bjóða upp á.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek undir með honum að þetta eru nokkurs konar sýndarstjórnmál, ég held að það sé óhætt að orða það þannig. Kannski má frekar tala um vanþekkingarstjórnmál, stjórnmálamenn skella hér fram einhverjum fullyrðingum sem þegar betur er að gáð fá ekki staðist. Það hefur meira að segja verið kallað frammi í sal þegar ræðumenn hafa flutt sínar ræður hér og bent á að raforkuverð hafi hækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö og komi til með að hækka við innleiðingu orkupakka þrjú. Mér er í fersku minni þegar ég flutti mína fyrstu ræðu hér og benti á þetta. Ég nefndi dæmi um það hvað raforka hefði hækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Þetta kom fram í blaðagreinum, bæði í Vísi og Dagblaðinu árið 2005, og nefndar voru tölur sem voru ótrúlega háar, á bilinu 74–96% hækkun á raforkuverði, einfaldlega vegna þess að innleiðing þessara orkupakka bannaði sérstakrar niðurgreiðslur til húshitunar og það olli verðhækkunum. Ég benti sérstaklega á þetta í ræðu hér og þá var kallað fram úr sal að þetta væri rangt. Þið sjáið hvernig málflutningurinn er í þessu máli. Svo koma þessir sömu þingmenn í fjölmiðla, á netmiðlana, og gagnrýna okkur fyrir að vera með málþóf og fara með staðlausa stafi. Ég verð að segja að ef það er eitthvað sem skaðar ímynd Alþingis er það sá málflutningur sem birtist einmitt í þessu viðtali við nokkra stjórnmálamenn og alþingismenn í á netmiðlunum um tíuleytið í kvöld.
Herra forseti. Þetta með verðlagshækkanirnar og það hvernig menn leyfðu sér einfaldlega að halda því fram að þetta stæðist ekki þrátt fyrir að geta kynnt sér hvort heldur sem var fréttir eða yfirlit yfir hvernig verðlag hefði þróast er enn eitt dæmið um viðskilnað nútímastjórnmála, þessara sýndarstjórnmála eða hvað við viljum kalla það, við veruleikann. Það gengur allt út á að búa til einhverja ímynd eða halda einhverju fram sem hljómar vel án nokkurrar tengingar við staðreyndir og raunveruleikann. Þetta leiðir hugann að fullyrðingum talsmanna þessa máls um að það feli í sér neytendavernd. Það var reyndar reynt að halda því sama fram um fyrri orkutilskipanir Evrópusambandsins en meira að segja Björn Bjarnason benti á það, eins og ég rakti áðan, að líkurnar væru á hinn veginn, að þetta myndi miklu frekar hækka verð, eins og kom á daginn og hv. þingmaður hefur sýnt fram á. Getur það verið, hv. þingmaður, eins og maður hefur á tilfinningunni, að menn taki einfaldlega við einhverjum talpunktum frá útlöndum? Að þetta sé þá kynnt í Evrópu sem „meiri umhverfisvæn orka og neytendavernd“. Menn fái þau orð síðan send, sem falla mjög vel að sýndarpólitíkinni, þýði þau en staðfæri ekki, flytji svo bara þýðingu á þessum talpunktum Evrópusambandsins - innleiðum þriðja orkupakkanum til þess að ná meiri neytendavernd og lægra verðlagi - algjörlega án sambands við veruleikann?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, við höfum dæmi þessa sem hv. þingmaður var að lýsa hér, að ráðherrar, embættismenn og alþingismenn hafa sett fram fullyrðingar um þessar raforkutilskipanir Evrópusambandsins sem standast engan veginn. Það er náttúrlega ábyrgðarhluti þeirra ráðuneyta og ráðherra að segja við almenning að innleiðing orkupakkatilskipunar komi ekki til með að hafa áhrif á raforkuverð heimilanna. Þetta sáum við kristallast í innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Þáverandi iðnaðarráðherra sagði í blaðaviðtali að raforkuverð myndi ekki hækka. Við höfum bréfaskriftir innan ráðuneytisins í aðdraganda þessarar innleiðingar þar sem embættismenn útlista innleiðinguna og fjalla um hana. Þar höfum við setningu eins og að líklegt sé að breytingar gætu orðið á raforkuverði. Þeir vita það í raun og veru ekki. Ég held því að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni þegar hann segir að menn taki bara á móti einhverjum yfirlýsingum eða reglugerðum sem eru þýddar. Menn vita ekki nákvæmlega hvað þær þýða. Þeim er kannski sagt, eins og hv. þingmaður nefndi, að þetta sé neytendavernd og þá halda stjórnmálamenn hér heima, embættismenn, að það þýði eitthvað gott. Við höfum séð allt annað birtast okkur í þessu og ég er ansi hræddur um það og sannfærður um að innleiðing orkupakka þrjú [[Forseti hringir.]]mun verða á nákvæmlega sama veg. Menn eru að innleiða eitthvað sem síðan kemur á daginn að þeir höfðu ekki hugmynd um að væri akkúrat inni í þessum orkupakka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég held að málið sem við erum núna að fást við - þ.e. það sem kom fram í orðum þingmannsins um afstöðu ýmissa þingmanna til umræðunnar sem kemur ekki fram í þingsalnum, sem kemur ekki fram í ræðustólnum heldur kemur fram í fréttum Ríkisútvarpsins kl. 22, frá fólki sem ekki hefur sést í þingsalnum í nokkur dægur þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um - sé það sem talað hefur verið um, að stjórnmálamenn hlusti ekki á þjóðina, að hlustunarskilyrði hér inni séu svo slæm hjá ýmsum þingmönnum að þeir heyri hvorki né sjái það sem gerist utan veggjanna. Þetta hefur einmitt heyrst og hefur fyrrverandi hv. þm. Ögmundur Jónasson orðað það mjög vel, að ekki sé verið að hlusta hér inni á það sem gerist fyrir utan. Ég held að það væri meira til árangurs fallið fyrir þá þingmenn sem saka Miðflokksfólk um að standa fyrir málþófi, þegar við stöndum hér og reynum að endurspegla og enduróma skoðanir meiri hluta landsmanna, að reyna að hlusta eftir rödd þjóðarinnar í þessu máli. Hún syngur ekki með rödd þeirra þingmanna sem ganga inn viðtöl hjá útvarpi og sjónvarp kl. 22 [[Forseti hringir.]]til að reyna að níða skóinn af þeim sem standa í vörn fyrir meiri hluta þjóðarinnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt í lok andsvarsins hitt naglann á höfuðið þegar hann talaði um að standa vörð fyrir þjóðina. Það er það sem við erum að gera hér, Miðflokksþingmenn, við erum að benda á það hversu óvarlega hafi verið farið í þessu máli. Margt er órannsakað og spurningum ekki svarað. Við höfum óskað eftir að fá ráðherra í þingsal til að svara spurningum. Ég minnist þess t.d. ekki að umhverfisráðherra hafi nokkuð komið inn í þessa umræðu. Þetta er stórt og mikið umhverfismál vegna þess að með því að innleiða þennan orkupakka erum við að greiða götuna fyrir því sem koma skal, að vera þátttakendur í þessu stóra markaðssvæði Evrópu á raforku. Í framhaldi af því kemur hér sæstrengur, það vita allir. Forstjóri Landsvirkjunar hefur sagt að það sé ekki spurning um hvort heldur hvenær sæstrengur kemur og það verði fyrr en margur heldur. Hvað mun það þýða? Það mun þýða að hér fara menn að framleiða meiri raforku vegna þess að það er ábatasamt. Við sjáum að það er mikil aukning í umsóknum um virkjunarleyfi og það er aukning í umsóknum um vindmyllugarða. Allir þeir aðilar sem eru að sækja um þessi leyfi sjá tækifæri og vita að hér er hrein orka sem á eftir að verða mjög verðmæt þannig að það er mikið umhverfismál að hér verði mikil aukning í raforkuframleiðslu. Það er umhverfismál og auðvitað á umhverfisráðherra að koma inn í umræðuna. [[Forseti hringir.]]Það hefur ekkert heyrst frá umhverfisráðherra um þetta mál.
Herra forseti. Ég vona að hv. þingmaður geti verið mér sammála um eitt. Ég vildi ekki óska nokkurs frekar en þess að ég hafi rangt fyrir mér um það mál sem hér er borið fram. Ég vildi mjög gjarnan óska þess að þetta mál væri „ekkert mál“, eins og stjórnarþingmenn vilja halda fram og stjórnarmeirihlutinn, að þetta mál muni í sjálfu sér engu breyta en efla neytendavernd þannig að fleiri en 350 af 140.000 heimilum í landinu geti skipt árlega um birgja á rafmagni. Ég vildi óska þess að það væri þannig. Og ég óska þess heitar en alls annars að ég geti eftir tíu ár horft framan í barnabörnin mín og sagt: Ég hafði rangt fyrir mér. Það góða fólk sem samþykkti þennan gjörning hafði rétt fyrir sér. Ég óttast hins vegar að það verði ekki þannig. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem Miðflokksfólkið stendur eitt og bendir á hluti sem það telur að gætu farið til betri vegar. Það er svo merkilegt, herra forseti, að oftar en ekki hefur það akkúrat komið á daginn. Þetta segi ég ekki til að hreykja mér af því heldur segi ég það vegna þess að ef maður hefur sterka tilfinningu og sannfæringu fyrir því að maður sé að gera rétt þá heldur maður því áfram, alveg sama hvort einhverjir séu að naga í mann meðan þeir maula á brauði frammi í kaffistofu, að hér sé bullandi málþóf og að við séum hér að skjalla hver annan með hjákátlegum hætti, eins og einn ágætur hv. þingmaður orðaði það. Það skiptir okkur engu máli. Það sem skiptir okkur hins vegar máli er hvatningin sem við fáum frá fólkinu í landinu í formi skeyta og símtala, SMS-skeyta o.s.frv. þar sem það [[Forseti hringir.]]biður okkur um að halda áfram þessari baráttu. Það er það sem skiptir okkur máli í þessari umræðu, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og afar góð orð í lok ræðu hans, að við erum hér vegna þess að við viljum standa vörð um hagsmuni almennings í þessu landi. Almenningur veit það. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega höfum við fengið mikla hvatningu til að halda áfram málflutningi okkar og upplýsa nákvæmlega um hvað þetta mál snýst því að ekki gera stjórnarliðar það. Ekki gerir Samfylkingin það, ekki gera Píratar það og ekki gerir Framsóknarflokkurinn það eða stjórnarliðarnir almennt eða þá Viðreisn. Nei, þeir kvarta sáran yfir því að við séum að tefja þingstörfin og skaða ímynd Alþingis. Ég verð að segja, herra forseti, að það er bara dapurlegur málflutningur, ekkert annað en dapurlegur málflutningur, að þingmenn skuli yfir höfuð hafa geð í sér að setja fram svona fullyrðingar. Hér var nefnd neytendavernd. Hv. þingmenn Viðreisnar hafa margsinnis tuggið úr ræðustól að þetta sé svo mikil neytendavernd. Hv. þingmaður benti svo sannarlega á hversu mikilvæg hin svokallaða neytendavernd, sem alltaf er verið að tala um, er almenningi í landinu. Það er engin þörf fyrir einhverja neytendavernd. Heimilin geta skipt um orkusala, en hvað hafa þau upp úr því? Ekki neitt, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er enginn mismunur á raforkuverði. Hann er a.m.k. það lítill að það tekur því ekki að skipta um raforkusala. Þannig að við sjáum að ef einhvers staðar eru rangfærslur og að verið er að afvegaleiða umræðuna þá er það gert af hálfu stjórnarliða og meðreiðarsveina þeirra [[Forseti hringir.]]í stjórnarandstöðunni, Viðreisnar, Samfylkingarinnar og Pírata.
Herra forseti. Það var talað dálítið mikið í sjónvarpsfréttum klukkan tíu á RÚV um virðingu Alþingis. Þeir sem hafa haldið uppi umræðum í nokkurn tíma séu að rústa þessari virðingu með framgöngu sinni. Herra forseti. Ég leyfi mér að halda því fram að það rýri virðingu Alþingis og tiltrú og traust ef Alþingi samþykkir í flaustri mál sem er hætta á að komi þjóðinni illa. Ég held, herra forseti, að það sé það sem rýri traust og trúnað á Alþingi. En það var svo sem ekki það sem ég ætlaði að ræða um í þessari ræðu. Ég ætlaði að ræða aðeins meira um það að samkvæmt skoðanakönnunum eru 63% þjóðarinnar á móti því að taka upp orkupakka þrjú. Það eru líka fyrirtæki og fyrirtækjasamstæður, alþýðusamtök og fleiri og fleiri. Það var tekið saman á blað hverjir þetta væru og það er m.a. Samband garðyrkjubænda. Í umsögn þeirra til Alþingis segir m.a., með leyfi forseta: „Samband garðyrkjubænda leggst gegn því að framangreind tillaga til þingsályktunar verði samþykkt og leggur áherslu á eftirfarandi: Ekki skal ganga til frekari innleiðingar á tilskipunum í orkumálum meðan ekki liggur fyrir óyggjandi og staðfest túlkun á því að Íslendingar fari með fullt forræði yfir raforkumálum hérlendis.“ Herra forseti. Er þetta ekki akkúrat það sem við Miðflokksmenn höfum verið að halda fram í þessari umræðu? Er það ekki svo? Í þessari samantekt segja garðyrkjubændur item, með leyfi forseta: „Að ekki verði gengið til þess að tengja Ísland við raforkukerfi annarra landa og að stuðningur við ákveðnar framleiðslugreinar t.d. í formi raforkuniðurgreiðslna til garðyrkju verði áfram heimill samkvæmt lögum.“ Í þessu sambandi er rétt að benda á sérstaka umræðu sem hér var fyrir örfáum dögum, herra forseti, þar sem það stóð upp úr hverjum manni á fætur öðrum að við ættum að styrkja og styðja garðyrkjuna okkar til að framleiðsla hennar yrði fjölbreyttari, til þess að flytja þyrfti minna inn til þess að minnka kolefnissporið. Þetta stóð upp úr hverjum manni. Síðan koma menn og lemja greinina með sandpoka í hnakkann með því að samþykkja þriðja orkupakkann sem Samband garðyrkjubænda hefur haldið fram að muni rústa greininni. Hvar er nú virðing Alþingis og traust og trúnaður? Ég held að menn ættu aðeins að líta í eigin barm. Ég held að menn ættu að líta sér nær áður en þeir fara fram með svona sleggjudóma eins og hafa komið fram í kvöld varðandi þá umræðu sem hér hefur staðið í nokkuð dægur. Við erum að taka upp hanskann, m.a. fyrir garðyrkjuna og alþýðusamtök. Vilhjálmur Birgisson hefur m.a. sagt, með leyfi forseta: „Það blasir við í mínum huga að allir þessir orkupakkar […] séu vegvísar að því að við sem þjóð getum hægt og bítandi misst yfirráðarétt okkar yfir einni af okkar mikilvægustu auðlind sem eru orkuauðlindirnar.“ Það er þess vegna, herra forseti, sem við stöndum hér og höldum áfram að móast við að þessi pakki verði tekinn inn í íslenska löggjöf í því formi sem hann er nú. Við höfum bent á leið til úrbóta. Við höfum bent á það hvernig sé hægt að bæta úr þessu máli þannig að hægt sé að innleiða orkupakka þrjú án þess að það skaði land og þjóð. En það er ekki hlustað á það. Ég ítreka að ekkert vildi ég frekar en að hafa rangt fyrir mér í þessu máli. Komi það í ljós, eins og ég sagði áðan, mun ég viðurkenna það fyrstur manna. Góðu fréttirnar eru þær, herra forseti, að nú í dag undirstrikaði hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson sameiginlegan skilning á upptöku þriðja orkupakkans á fundi EES-ráðsins í Brussel. En samkvæmt fréttinni undirstrikaði hann þennan sameiginlega skilning einn.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð þess áskynja að það gætir ákveðinnar biturðar í máli hv. þingmanns, og vonar um leið og það gætir vonleysis. Þingmaður hefur staðið hér í ræðustóli Alþingis og barist eins og ljón fyrir því að fá áheyrn hjá stjórnvöldum um að málið verði gaumgæft frekar á óyggjandi gögnum, rökum, ræðum, álitum, viðaukum, reglugerðum og lögum - á haldbærum upplýsingum sem hægt væri að styðjast við. En á sama tíma gætir vonleysis um að nokkur leið sé til að fá stjórnvöld að þessu borði þó ekki væri nema til að sýna þjóðinni þá lágmarkskurteisi að hlusta - einhverjar eru ástæður þess að við höfum tvö eyru en einn munn. Hvernig upplifir hv. þingmaður vilja þjóðarinnar nú eftir að þessi umræða hefur staðið yfir í - hvað er þetta orðið langt, hæstv. forseti?
Forseti er ekki alveg með það á hreinu.
Við finnum út úr því í næstu ræðu.
Hæstv. forseti. Án þess að sálarástand þess sem hér stendur skipti öllu máli skal það upplýst að hann er aldrei vonlaus, hann gefst aldrei upp, lætur aldrei hlut sinn fyrir neinum. Á meðan að okkur streyma kveðjur, skeyti, beiðnir um að halda áfram baráttunni þá gerum við það. Og þótt einhverjir úrtölumenn séu hér að naga lággróðurinn skiptir það ekki máli. Það skiptir ekki máli. Það sem skiptir máli er að þegar horft verður til baka, hvernig sem þetta mál fer, þá geti maður sagt við sjálfan sig í enda dags: Við gerðum þó alla vega allt sem við gátum til að reyna að afstýra þessu. Ef við getum gert það með góðri samvisku, þá er mikið fengið. Það skiptir engu máli hvað gerist í lággróðrinum, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það skiptir okkur engu máli hvort einhverjir hælbítar séu á eftir okkur út af því hvernig við högum málflutningi okkar hér, skiptir engu máli. Það sem skiptir máli er að við erum að vinna fyrir meiri hluta fólks í landinu og við finnum að við erum að gera það af því að það fólk lætur okkur vita. Þá skiptir ekki máli hvort einn og einn hælbítur sé að skemmta sér og kalli okkur hálfvita eða eitthvað slíkt. Það skiptir bara ekki nokkru einasta máli og segir meira um þann sem heldur uppi slíku en okkur. Til að svara þingmanninum aftur skýrt: Nei, sá sem hér stendur er ekki vonlaus. Hann trúir enn á að hægt sé að koma viti fyrir fólk, vegna þess að hann trúir á skynsamt fólk - eins og hæstv. forseta hér, að hann geti kannski komið einhverri skynsemi til leiðar í sínum flokki svo að þetta mál verði gaumgæft betur, unnið betur og komið í betra horf.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var ekki ætlun mín að gera þingmanni upp vonleysi gagnvart sjálfum sér eða þeim sem hér hafa staðið í baráttu eða því góða fólki sem allt um kring hefur sent okkur góðar kveðjur og stendur að baki okkur. Ræðu minni var meira beint til þess að það væri ákveðið vonleysi gagnvart stjórnvöldum, að þau sæju ljósið í þessu máli. Svona frekar hefur maður haft á tilfinningunni að stjórnvöld fjarlægist málið en nálgist eftir því sem umræðunni vindur fram. Ég spurði hv. þingmann hvernig hann upplifði, hvað eigum við að segja, álit fólks hér úti. Ég gerði það að leik mínum þegar ég brá mér aðeins frá í eina og hálfa klukkustund að skoða aðeins samfélagsmiðla. Nú er ég ekki mikið tölvutröll en er þó með tölvupóst, fæ smáskilaboð og er með svona samskiptaforrit á síma. Ég taldi saman að ég hefði að meðaltali á klukkustund fengið 40 hvatningar, það sem af er, þess efnis að halda áfram og hvika hvergi fyrr en í fulla hnefana. Við því mun ég verða.
Herra forseti. Þetta var ekki þannig að sá sem hér stendur væri að taka það eitthvað persónulega sem hv. þingmaður sagði. Jú, ég hef enn von, ég vona á menn eins og hæstv. forseta sem eru skynsamir, að þeir beiti sér í sínum þingflokkum til að menn sjái ljósið, aðrir. Og ég hef fulla trú á því að það gerist. En ég hef svipaða reynslu og hv. þingmaður af því, verandi ekki tæknilega sinnaður, að hafa fengið ótal kveðjur, ótal hvatningar á hverjum klukkutíma meðan þessi umræða hefur staðið. Líkt og ég sagði í fyrra svari mínu: Á meðan svo er, meðan fólk hér utan veggja hvetur okkur áfram til góðra verka, þá skipta einstaka hælbítar ekki máli. Þeir eru bara svona óþægindi, tímabundin, sem grær yfir. Það er aftur á móti verra að bregðast trausti þeirra sem treysta á okkur - það er erfiðara að eiga við það og lifa með því. En að hafa staðið hér og fært fram þennan málstað er ekki nema það sem við eigum að gera. Það er okkar verk, það er okkar starf. Þetta snýst ekki um þennan flokk og þetta snýst ekki um þessa þingmenn, þetta þingmál á að vera ofar pólitík. Það ætti í raun og veru, ef einhver sómi væri að hér, að vera búið að ná þverpólitískri samstöðu um að bæta þetta mál. Það myndi vekja aukið traust á Alþingi og tiltrúnað til þess ef það væri hægt. En það lítur ekki út fyrir það í svipinn, herra forseti, að það sé mögulegt. En auðvitað leggjumst við ekki í grasið út af því. [[Forseti hringir.]]Við bara höldum áfram vegna þess að við trúum á skynsemina, líka skynsemi annarra hér inni og líka á skynsemi þeirra sem hafa hæst á móti okkur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það sem skiptir máli í þessu er að við höldum því á lofti að við erum í þessari umræðu vegna þess að við höfum verulegar áhyggjur af því að þetta komi til með að hafa slæm áhrif fyrir almenning í landinu. Það er annað sem mig langaði að koma inn á í þessu sambandi. Nú hafa stjórnmálaflokkar sem eru að keyra þetta mál í gegn fengið allt önnur skilaboð frá sinni grasrót. Fólkið sem vinnur fyrir flokka eins og t.d. bara Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn, vinnur fyrir þá í sjálfboðavinnu og hefur gert árum saman, hefur áhuga á stjórnmálum, er í þessum flokkum vegna þess að það vill koma á framfæri þjóðfélagsmálum sem eru brýn, vill vera þátttakendur í þeim og vill móta stefnu þessara flokka, gerir það á þingum víða um land - það hefur tekið afgerandi afstöðu gegn þessum orkupakka, gegn innleiðingu þessarar tilskipunar. Engu að síður halda forystumenn þessara flokka, alþingismenn, sem eru fulltrúar grasrótarinnar og síðan náttúrlega fulltrúar fyrir sinn flokk hér á Alþingi, fram allt annarri stefnu en grasrótin, fólkið sem hefur hjálpað þessum mönnum og konum að komast á þing, unnið fyrir þau í sjálfboðavinnu. Þeir halda fram allt öðrum málflutningi en þetta fólk hefur lagt upp með í sinni vinnu innan grasrótarinnar. [[Forseti hringir.]] Hvaða afleiðingar telur hv þingmaður að þetta muni hafa fyrir þessa flokka og þingmenn þeirra?
Herra forseti. Í stuttu máli: Ég tel að þeim muni fækka. En það er ekki það sem málið snýst um. Við eigum hér við flokka sem sögðu fyrir ári síðan: „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ Og: „Framsóknarflokkurinn stendur vörð um fullveldi Íslands í orkumálum og hafnar því að orkulöggjöf Evrópusambandsins verði tekin inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.“ Þetta eru flokkarnir sem við erum að fást við. Þeir hafa hins vegar ekki uppfyllt þetta. Þeir gengu ekki til kosninga fyrir 18 mánuðum síðan og sögðu: Við ætlum að innleiða þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Líst ykkur ekki vel á það? Það gerðu þeir ekki. Þeir eru sem sagt að því núna á miðju kjörtímabili. Í sjálfu sér skiptir engu máli hvaða áhrif þetta hefur á þessa flokka. Eins og stendur í bókinni góðu: Eins og þú sáir muntu uppskera. Ég trúi því að það muni verða svo með þessa flokka. Það virðist vera að sumir haldi að kjósendur séu fólk sem mætir á fjögurra ára fresti og krossi við sama lista, alveg sama hvað hefur á dunið. En það er ekki þannig. Íslenskir kjósendur, íslenskur almenningur, er skynsamt fólk. Það lætur ekki ljúga að sér mörgum sinnum, ekki sama fólkið alla vega. Ég hef þá trú að þetta mál, verði það samþykkt, verði þeim sem standa að samþykkt þess ekki til gæfu. En það er aukaatriði í málinu. Aðalatriðið er það að samþykkt þessa máls verður ekki almenningi í landinu til gæfu. Það er verra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og er sammála honum um að það verður ekki almenningi til gæfu að innleiða þennan orkupakka. Það er alveg ljóst. Við þurfum ekki annað en að skoða fyrri innleiðingar fyrri orkupakka og hvaða afleiðingar þeir hafa haft. Við erum búnir að rekja það í ræðum og upplýsa almenning og rifja upp að orkupakkar eitt og tvö höfðu veruleg áhrif, t.d. á verð til húshitunar hjá þeim sem kynda með rafmagni. Og ekki bara það, raforkuverð almennt hefur hækkað á nokkurra ára tímabili verulega meira en t.d. neysluvísitalan, sem segir okkur að reglugerðirnar hafa lagt kvaðir á þessi fyrirtæki sem gera það að verkum að raforkuverð hefur hækkað. Það sem er kannski sýnu alvarlegast í þessum orkupakka er að ég held að afleiðingarnar verði miklu meiri því þá erum við að koma inn á sameiginlegt markaðssvæði. Við erum ekki tengd því í dag. En við erum að undirbúa þá tengingu með þessum orkupakka. Sú tenging verður komin á innan fárra ára. Þá opnast stór markaður sem þarf á hreinni orku að halda og við eigum nóg af henni. Hún er mikil verðmæti og það verður eftirspurn eftir þessari orku. Það gerir síðan að verkum að raforkuverð mun hækka hér á landi [[Forseti hringir.]]vegna þess að auðvitað leitar varan, sem í þessu tilfelli er raforkan, á þau svæði þar sem verðið er hæst [[Forseti hringir.]]og það verður hæst í Evrópu. Þar af leiðandi mun það leiða til hækkunar á raforkuverði hér á landi.
Hæstv. forseti. Þetta er einmitt það sem málið snýst um í hnotskurn. Raforkuverð mun, að þessum pakka samþykktum, hækka. Það mun hafa áhrif á verðlag í landinu, sem mun hafa áhrif á lánskjör í landinu, sem mun hafa áhrif á verðtryggð lán í landinu. Þessi samþykkt mun í stuttu máli rýra lífskjör fólks og við eigum að koma í veg fyrir það eins og við mögulega getum með okkar verkum. Við eigum að koma í veg fyrir að verið sé að rýra lífskjör fólks. Það er þess vegna sem á að - og alþingismenn eiga að gera það allir - taka þetta mál til hliðar að fara aðeins betur yfir það, bæta það til að skera af því verstu vankantana, til að koma í veg fyrir að samþykkt þess rýri lífskjör fólks, til að koma í veg fyrir það að stjórnarskráin sé þanin til hins ýtrasta eða brotin, til að koma í veg fyrir það að Íslendingar missi fótanna í yfirráðum sínum yfir orkuauðlindum landsins. Það á að koma í veg fyrir það að auðmenn sem nú þegar eru byrjaðir að hugsa sér til hreyfings í orkumálum á Íslandi fái yfirráð á auðlindum. Erlendir viðskiptafréttamiðlar segja: Besta fjárfesting á vesturhveli jarðarinnar er í orkuauðlindum á Íslandi. Við eigum að koma í veg fyrir það að við sem þjóð missum yfirráð í nokkru efni á þessum auðlindum.
Herra forseti. Ég hef rætt í mínum fyrri ræðum í fyrsta lagi ítarlega um virkjunarsögu Íslands og tengsl þeirra sögu, byggingu virkjana, stórvirkjana við stóriðju þar sem við Íslendingar þurftum að taka stór lán á þeirra tíma vísu þegar við hófum þessa vegferð við byggingu Búrfells og selja orkuna til stóriðju. Og síðan áfram veginn, þegar við erum að virkja hvert stórfljótið á fætur öðru. Ég fór yfir væntingar landsmanna til þessarar auðlindar í samhengi við það átak sem við fórum í eftir fyrri hluta síðustu aldar og fram til dagsins í dag. Væntingar landsmanna eru þær að hér verði ódýr orka til almennings, ódýr orka til atvinnufyrirtækja hér innan lands. Þess vegna er þetta ríkt í hugum landsmanna, vegna sögunnar og tengingar við þau verkefni sem ég nefndi. Flestir landsmenn hafa ríkar skoðanir á hvað beri að gera við orkuauðlindir. Ég fór líka yfir lagalegu fyrirvarana í ræðum mínum. Ég flutti fréttir af leitinni að lagalega fyrirvaranum og lagði út frá þeim ummælum sem þingmenn stjórnarliðsins hafa látið sér um munn fara um hvað þeir telji vera lagalegan fyrirvara. Við höfum fimm tilgátur um hvar hann sé að finna og ég fór yfir þær allar, rökstuddi hvaða annmarka ég sæi á þeim og taldi engan þeirra standast ef upp kæmi ágreiningur eða einhver tilvik varðandi evrópsku orkutilskipun. Þeir hafa ekkert þjóðréttarlegt gildi þegar til kemur. Þeir eru bara til heimabrúks. En ég ætla að gefa stjórninni fullan slaka í því efni og ætla þeim að þeir geti upplýst okkur betur um hvar þennan lagalega fyrirvara sé að finna. Ég ætla í þessari ræðu að koma örlítið inn á stjórnskipulega fyrirvarann, sem er allt annar hlutur og er ekki nema von að fólk rugli þessu saman. Ég ætla að ræða hér stjórnskipulega fyrirvarann og endursendingu málsins til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Vegna þess að margir, og þá sérstaklega stjórnarþingmenn, hafa talið það óráð og hafnað því ítrekað að senda málið aftur til meðferðar hjá sameiginlegu EES-nefndinni, vil ég aðeins ræða um þann fyrirvara sem við settum þegar við samþykktum að stefna að innleiðingu þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins. Þann fyrirvara settum við fyrir sameiginlegu EES-nefndinni, eins og venja er að gera ef talið er að breyta þurfi löggjöf innan lands í einhverjum ríkjanna. Fyrirvarinn fjallar um að ef Alþingi afléttir honum, sem við munum gera með þessari þingsályktun, erum við búin að skuldbinda okkur til að breyta lögum. Að engin lög sem hér eru innan lands gangi í berhögg við tilskipunina sem verið er að innleiða. Það er svo einfalt. Þess vegna tengist þetta lagalega fyrirvaranum sem við teljum okkur vera að gera hér innan lands. Hann má auðvitað ekki ganga í berhögg við orkutilskipun Evrópusambandsins. Það er bara svo einfalt. Í tilefni af því hiki sem kemur á menn þegar þetta er nefnt - eða má kalla það ótta? - er á það að benda að ef Alþingi lítur svo á að beiting hins stjórnskipulega fyrirvara með höfnun máls og eftirfarandi meðferð þess að nýju fyrir sameiginlegu EES-nefndinni samkvæmt 102. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, feli í sér uppsögn á samningnum og að sú leið sé ekki fær, er Alþingi þar með að viðurkenna að stjórnskipulegi fyrirvarinn sem settur var hafi enga þýðingu. Ef menn þora ekki eða geta ekki eða telja ómögulegt að hafna þessu og fara aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina eru þeir jafnframt að segja að stjórnskipulegur fyrirvari hafi enga þýðingu.
Herra forseti. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason hefur að undanförnu einbeitt sér að leitinni að fyrirvörunum. Hún hefur enn ekki borið árangur en þó hefur málið skýrst heilmikið því að okkur hefur tekist að afskrifa kenningar sem lagðar hafa verið fram um hvar þá væri að finna til þessa. En í ljósi stöðunnar í leitinni núna liggur beinast við að spyrja hv. þingmann, sérstaklega út frá orðum hans um að engin þeirra kenninga sem settar hafa verið fram um hvar fyrirvarana kunni að vera að finna muni standast ef til lagalegs ágreinings kemur: Eru ekki umtalsverðar líkur á því að þegar um er að ræða svona stórt hagsmunamál og umfangsmikið hagsmunamál framtíðarinnar eins og orkumálin, að koma muni til einhvers konar lagalegs ágreinings fyrr eða síðar, og líklega fyrr, enda gífurlegir hagsmunir þarna undir, bæði fjárhagslegir og pólitískir hagsmunir, einkum og sér í lagi af hálfu Evrópusambandsins? Manni finnst það einhvern veginn liggja beint við að þegar búið verður að innleiða svona regluverk muni einhverjir láta á það reyna hvort til að mynda þessi sameiginlega orkustofnun Evrópusambandsins gegni raunveruleg því hlutverki sem lýst er. En spurningin er sem sagt þessi: Nú þegar fyrir liggur að enginn þessara fyrirvara muni standast ef til ágreinings kemur, er ekki óhætt að gera ráð fyrir því að koma muni til ágreinings og þar af leiðandi muni fyrirvararnir bregðast?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessar vangaveltur og spurninguna. Hann orðaði það þannig að ég væri að flytja fréttir af leitinni að fyrirvörunum. Það er alveg rétt. Ég er mjög spenntur fyrir því að gera mér grein fyrir og átta mig á hvað stjórnarliðar meina með þessum lagalega fyrirvara. Þeir hafa ekki getað bent mér á hann svo óyggjandi sé. Nokkrir þingmenn hafa bent í ýmsar áttir og margt verið nefnt til sem lagalegur fyrirvari. Það hefur enginn fulltrúi ríkisstjórnarinnar, eins og t.d. ráðherra, komið hér og bent mér á hann og sagt: Þarna er hann. Það er þetta atriði sem við meinum að sé hinn lagalegi fyrirvari. - Það hefur ekki gerst. Við höfum ekki enn þá, eftir allan þann tíma sem við höfum verið að fjalla um þetta, fengið ábendingu sem við getum treyst fullkomlega, að þarna sé verið að meina þann fyrirvara sem við viljum endilega skoða og velta upp og velta fyrir okkur hvort hann hafi eitthvert gildi. Varðandi þá fimm fyrirvara sem við höfum verið að velta fyrir okkur, höfum við, a.m.k. ég, komist að þeirri niðurstöðu að þeir hafa ekkert gildi þegar búið er að innleiða reglur þriðja orkupakkans hér á landi. Þetta eru fallegar og góðlátlegar yfirlýsingar. Þetta er niðurstaða af einhverjum fundum, allt saman gott og ágætt til síns brúks, stundum pólitískt, stundum einhvers konar uppgötvun á staðreyndum eins og það að Ísland sé eyja og að hingað liggi enginn sæstrengur þegar menn hafi skoðað það; eða einhverjar reglugerðir sem undirritaðar eru uppi í Skuggahverfi hjá ráðherra í ríkisstjórn Íslands o.s.frv. Þetta hefur ekkert gildi þjóðréttarlega séð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að skýra þetta nánar en ítreka spurningu mína: Er ekki að hans mati mjög líklegt að í svona málaflokki eins og orkumálin eru, muni fyrr eða síðar, og líklega fyrr, koma til ágreinings um einhver atriði? Þetta er það víðtækt svið og hagsmunirnir sem þarna eru undir eru það miklir og það mikið af lögum og reglugerðum sem tengjast þessu. Valdsvið Evrópusambandsins eða stofnana eins og ACER og ESA og annarra Evrópustofnana er það mikið að þegar þetta þrennt fer saman, þetta mikla valdsvið, þessi stóri og margslungni málaflokkur og þessir miklu hagsmunir, verður þess vart lengi að bíða að upp komi ágreiningur, upp komi álitamál. Og þá komi til kasta innihaldslausu, haldlausu fyrirvaranna og þeim verði sópað út af borðinu eins og dauðum flugum, eins og hv. þm. Haraldur Benediktsson orðaði það. Þetta er ekkert smámál, þetta er ekki mál sem ólíklegt er að einhver álitaefni skapist um. Þetta er annað af tveimur megináhersluatriðum Evrópusambandsins. Þetta er eitt mesta hagsmunamál Íslendinga. Þetta er eitt mesta vaxtarsvið í efnahagslegu tilliti á Vesturlöndum, orkumálin. Er ekki óhætt að álykta að koma muni til álitaefna eða ágreinings?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Já, herra forseti. Sagt var hérna áður fyrr að Húnvetningum liði alls ekki vel nema þeir stæðu í einhverjum málaferlum og vildu helst alltaf hreint vera með eitthvert mál í gangi fyrir dómstólum. Í tilefni af spurningu hv. þingmanns er það auðvitað þannig, sérstaklega þegar um fjármuni er að ræða, að fólk lætur nú sverfa til stáls ef það heldur að það geti einhvers staðar seilst í slíkt ef það telur á sér brotið og að það komi einhvers staðar við við budduna. Það er auðvitað mjög líklegt að ef við innleiðum orkutilskipunina muni ekki líða á löngu þar til einhver finnur sig knúinn til að láta reyna á einhverja þætti eða ákvæði í þessari tilskipun og þarf jafnvel ekki sæstreng til. Ranghalar reglugerðanna í Evrópusambandinu verða seint fullkannaðir. Ég lít svo á að eini fyrirvarinn sem gæti haft einhverja merkingu fyrir okkur Íslendinga sé sá fyrirvari sem gerður á réttum vettvangi, þ.e. fyrir sameiginlegu EES-nefndinni, og fengi rétta og lögformlega meðferð þar. Ég get ekki séð annað en að það sé fullur vilji af hálfu EFTA-ríkjanna og einhverra fulltrúa Evrópusambandsins til þess að koma á móts við sjónarmið Íslendinga í þessu máli.
Herra forseti. Það er svolítið áhugaverð nálgun sem hér hefur verið rædd og ætti að gefa gaum: Vill Evrópusambandið ekki alltaf vera með eitthvert mál fyrir dómstólum, eins og það sé eitthvað gaman að standa í þrasinu eða svoleiðis? En svo er náttúrlega alls ekki. Það er lögfræðilega mjög klókt af sambandinu og skilar gríðarlegum ávinningi að láta reyna á og prófa mál fyrir þar til gerðum yfirvöldum, hvort regluverkið og lögin virki eins og þeim var ætlað að gera. Eins og við vitum eru lögin mannanna verk. En lögunum má breyta, regluverkinu má breyta. Og það er það sem er gert í sífellu. Lögunum og regluverkinu er breytt ef niðurstaða dómstóla er á þá leið að það er ekki yfirvaldinu - Evrópusambandinu í þessu tilfelli, þeim sem semur reglurnar - nú vantar mig orðið, herra forseti …
Að skapi.
… að skapi, þakka þér fyrir, herra forseti, þá er hægt að breyta reglunum. Getur hv. þingmaður kannski komið aðeins inn á þetta? Hvort þetta sé ekki akkúrat tilgangur þess að vera sífellt með mál fyrir dómstólum eða í einhvers konar dómi, að laga reglurnar að eigin geðþótta.
Herra forseti. Já, hv. þingmaður - ég þakka honum fyrir spurningarnar - segir að þetta sé klókt af sambandinu. Ég ætla heilu sambandi ekki að vera með klækjabrögð í sjálfu sér og hafa einhvern sérstakan vilja til þess. Ég held að það séu ákveðin markmið með regluverkinu, eins og með orkutilskipuninni. Í svona stóru sambandi með hundruð milljóna íbúa stendur ekkert í vegi fyrir þeim markmiðum sem eru í regluverkinu. Ísland, svo lítið sem það er og fjarlægt og fámennt og dreifbýlt - ég sá einhvers staðar þann samanburð að við værum jafn stór og jafn fjölmenn og hugsanlega líka jafn langt í burtu frá Evrópusambandinu og á mjög svipuðum stað og Grímsey í samanburði við Ísland. Þannig að menn geta kannski ímyndað sér það ef Grímseyingar myndu kannski ekki vilja fara eftir einhverjum reglum sem við vildum innleiða í Grímsey líka. Það skiptir auðvitað engu máli í heildarsamhenginu, engu máli í raun og veru. Án þess að menn ætli sér að valta yfir einhvern eða misnota stöðu sína eru þessi markmið bara það sterk og það er svo mikið undir fjárhagslega að það skiptir ekki nokkru máli hvað verið er að hvísla einhvers staðar á fámennri eyju úti í Atlantshafi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. En þegar ég sagði að það væri klókt af sambandinu að láta reyna í sífellu á löggjöf og reglugerðir fyrir dómum eða endanlegu úrskurðarvaldi meinti ég það ekki á þann hátt að klækjabrögð væru í því fólgin heldur að það væri snjallt í ljósi markmiða sambandsins um að reglur séu skýrar og einsleitar og yfir vafa hafnar, að það leiki ekki vafi á því hvernig löggjöfin er, hvernig hún á að virka og hvenær hún á við og hvenær ekki. Ef slík vafamál eru uppi á borðum er eðlilegt og siðaðra manna háttur að láta reyna á það fyrir dómstólum og þá fæst niðurstaða. Ef niðurstaðan er þannig að hún þjónar ekki markmiðinu, markmiðum sambandsins í þessu tilfelli, til að mynda um að ná samþættingu markaða, að fá ríki sambandsins sem og EES-ríkin til að vinna öll að og undir sama regluverki - ef hnökrar eru á því regluverki sem verið er að setja fram - er hægt að laga það og færa það betur að markmiðssetningum. Ég er einmitt með ræður tilbúnar sem varða einn af þessum yfirþjóðlegu valdhöfum, eins og ACER. Ég er að bera það undir hv. þingmann hvort akkúrat þetta sé ekki klókt eða snjallt.
Herra forseti. Jú, þetta er hárrétt hjá hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni. Ég þakka honum fyrir spurninguna og fyrir að útskýra hana betur. Ég held að hið rétta orð yfir þetta, hv. þingmaður, sé skilvirkni. Þegar sambandið tekur stefnu í einhverju málefni, setur um það reglugerðir eða tilskipanir, er ætlast til þess að því sé framfylgt, ákveðnum höfuðmarkmiðum og öðrum markmiðum. Ef menn sjá að menn ætla ekki að fara eftir þeim eða reyna að komast undan þeim þá ríður á að ákveðin skilvirkni sé til staðar. Oft hefur verið deilt á það, herra forseti, að skilvirknin gagnvart EFTA-nefndunum sé oft og tíðum talin meiri og öflugri og nákvæmari en tíðkast innan Evrópusambandsríkjanna sjálfra. Að EFTA-ríkin séu kaþólskari en páfinn að því leyti til að um leið og eitthvað ber út af séu menn komnir á staðinn og skoðun á málum hefjist skjótt. Menn hafa kvartað yfir þessu. En að sjálfsögðu er viðkvæðið gjarnan að menn verði auðvitað að hlýða reglunum, sem er rétt. Varðandi þessa orkutilskipun verðum við alltaf að hafa það í huga og ofarlega í huga að við erum að fjalla um eina af mikilvægustu auðlindum þjóðarinnar, þ.e. orkuna.
Virðulegur forseti. Ég vona að yðar hágöfgi hafið ekki misst af síðustu ræðu minni. Ef svo er get ég farið stuttlega yfir innihald hennar án þess þó að rekja það í heild, þó að það sé sannarlega þess virði að fara aftur yfir það í heild. En fyrir tilviljun, þegar ég var að leita að upplýsingum um innleiðingu járnbrautarregluverks Evrópusambandsins og hvernig þeir hefðu ætlað að innleiða það á Íslandi, uppgötvaði ég gríðarlega áhugaverða grein sem skrifuð er í aðdraganda innleiðingar annarrar orkutilskipun Evrópusambandsins þar sem nokkrir stjórnmálamenn, en alveg sérstaklega Björn Bjarnason, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, fara yfir það mál og færa gríðarlega sterk rök fyrir því að ekki megi innleiða þann orkupakka og að okkur beri að sækja um undanþágur, enda eigi hann ekki við hér og hafi ekki æskileg áhrif. Öll þau rök sem hér eru tínd til eiga við um orkupakka þrjú og reyndar miklu frekar, enda er hann talsvert umfangsmeiri og mun hafa miklu meiri áhrif en það sem kallað var önnur orkutilskipunin. En ég ætla að grípa aftur niður í þessa grein. Hún er úr Morgunblaðinu frá 2002. Þar segir, með leyfi forseta: „Árni Steinar Jóhannsson, fulltrúi VG í iðnaðarnefnd Alþingis, segir að staða raforkumála í Evrópu sé allt önnur en hér á landi. „Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði lítum svo á að raforkukerfið hér á landi eigi að vera á félagslegum grunni,“ segir hann. Við lítum á það sem eitt af stoðkerfum landsins.“ Aðspurður kvaðst hann þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að leita eftir undanþágu frá umræddri tilskipun ESB. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndar þingsins, bendir á að ýmsar athugasemdir hafi verið gerðar við frumvarpið, m.a. hafi komið fram athugasemdir frá Landsvirkjun og Rafmagnsveitum ríkisins. „Menn hafa af eðlilegum ástæðum efasemdir um að til virkrar samkeppni geti komið í dreifbýli Íslands,“ útskýrir hann. Hann segir að menn hafi einnig horft til þess að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir mjög flóknu eftirlitskerfi sem menn óttist að verði dýrt í framkvæmd. „Einnig hafa menn efasemdir um það hvernig staðið verði að þeirri jöfnun raforkukostnaðar sem lögð er til,“ segir hann. Efasemdirnar hafi ekki bara komið frá dreifbýlisfólki heldur hafa þær einnig komið frá þéttbýlinu. Einar Oddur leggur því áherslu á að farið verði vel yfir frumvarpið. „Ég er alls ekki að halda því fram að ýmislegt í frumvarpinu horfi ekki til framfara en við þurfum að gaumgæfa það vel svo að við séum ekki að skjóta okkur í fótinn.““ Herra forseti. Í þessari grein er rætt við stjórnmálamenn úr ólíkum flokkum sem allir telja ástæðu til að varast innleiðingu annarrar orkutilskipunar Evrópusambandsins og færa fyrir því sterk rök. Einu rökin sem nefnd eru á móti eru þau að utanríkisráðherra þess tíma, Valgerður Sverrisdóttir, hafi áhyggjur af því að þurfum að vera, á þessum tíma, búin að innleiða þetta fyrir ákveðna dagsetningu, annars fái menn væntanlega skömm í hattinn frá Evrópusambandinu. Herra forseti. Þetta minnir óneitanlega á þá stöðu sem við erum í núna. Stjórnmálamenn úr ólíkum flokkum, sem koma úr ólíkum áttum, og raunar miklu fleiri en stjórnmálamenn, vara eindregið við innleiðingu þriðja orkupakkans. En einhvers staðar er ýtt á að menn keyri málið í gegnum þingið, jafnvel að næturlagi. Og hvaðan skyldi sá þrýstingur koma? Ætli það sé bara ekki úr sömu átt og árið 2002? Við skulum vona að sagan endurtaki sig ekki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, sem er afar merkileg fyrir þær sakir að hún er ekki sú fyrsta og því síður sú síðasta, að ég tel, í nokkuð langri runu ræðna sem fjalla um sögu orkumála og meðferðar þeirra í höndum Alþingis í nýlegri fortíð. Reyndar var farið inn á það hér í gær eða fyrradag - dagarnir renna aðeins saman hjá mér núna - að orkumál þjóðarinnar hafa verið okkur hugleikin. En eitt hefur ávallt verið mönnum hugleikið, þ.e. að auðlindin sé í höndum Íslendinga og verði ekki framseld. Þar drepur hv. þingmaður niður í grein sem um 17 ára gömul, frá árinu 2002, ef ég tók rétt eftir. Þar eru menn að velta fyrir sér sömu atriðum og nú varðandi þetta reglugerðarumhverfi og lög sem við eigum við nú. Þannig að menn horfðu fram í tímann og veltu því fyrir sér hvað fylgdi þessu og hvaða áhrif þetta hefði. Og menn hafa alltaf sömu áhyggjurnar, að verið sé að seilast æ lengra og lengra. Það er vissulega raunin vegna þess að sífellt er bætt við regluverkið og lögin, sem kvarna smám saman úr því sjálfræði og fullveldi sem við höfum yfir auðlindum okkar. Eru hugleiðingar hv. þingmanns á sama veg og mínar?
Já, mér heyrðist hv. þingmaður nálgast þetta á svipaðan hátt og ég er að reyna að koma á framfæri með þessari upprifjun. Það er mikilvægt að læra af sögunni, læra af reynslunni. Það gengur oft furðuerfiðlega hjá mannfólkinu. En þegar menn eru með dæmin fyrir framan sig, sem eru svo lík því sem verið er að fást við í það skiptið, hljóta þeir að vilja líta til reynslunnar af því. Ef til vill má nota flugið sem dæmi um þetta. Þar leitast menn við að læra af reynslunni. Verði einhvers staðar gerð mistök einhvern tímann nota menn þá reynslu til að koma í veg fyrir að slík mistök endurtaki sig. Hví ekki að nálgast lagasetningu meira á þeim nótum? Ég tala nú ekki um þegar við erum með dæmi sem er alveg sláandi líkt því sem við erum að fást við núna. Munurinn er þó helst sá að annar orkupakkinn, eins og hann hefur verið kallaður í seinni tíð, var einfaldlega raforkutilskipun. Þriðji orkupakkinn er miklu stærri og í honum eru reglugerðir. Á þessu er veigamikill munur vegna þess að löndin sem taka upp þessar gerðir hafa miklu meira frelsi til að laga sig að tilskipunum en reglugerðum. Því má álykta að þriðji orkupakkinn geti haft sömu áhrif og annar orkupakkinn, nema hvað þau verði mun meira íþyngjandi og mun meiri krafa um að Íslendingar fylgi reglugerðum í einu og öllu en hafi mjög takmarkað svigrúm til að laga að aðstæðum hér.
Herra forseti. Ég þakka fyrir svarið. Það er alveg hárrétt. Flugið er þess eðlis að það má margt læra af því og þeim aðferðum sem notaðar eru þar til að komast að niðurstöðu og ná einhverri framþróun í mál. Flugið er eins og allt annað sem við mennirnir komum nálægt, þar eru gerð mistök. Þar verða atvik og slys, misalvarleg. Þar höfum við kerfi sem er þannig jafnvel þó að menn geri mistök sjálfir og jafnvel þó að mistökin séu þess eðlis að þau brjóti í bága við lög, undirgangast þeir þær skyldur að tilkynna slíkt, tilkynna jafnvel sjálfa sig, sem er raunverulega þannig í nútímaréttarfari, vestrænu réttarfari, að mönnum ber ekki skylda til. Þeim ber ekki skylda að koma sjálfum sér undir sök. En við gerum það á þeim forsendum að mönnum verði ekki gert að sæta refsingu ef þeir tilkynna. Það er gert til þess að finna ástæðu mistakanna fremur en að finna hver sé sekur, í þeim göfuga tilgangi að finna út hvað gert var rangt og koma í veg fyrir að mistök verði gerð aftur til allrar framtíðar. Varðandi ræðu hv. þingmanns ber að hafa í huga að markmið og stefna Evrópubandalagsins breytist í sífellu. Nú er farið að setja fram stefnu sem varðar loftslagsmál og [[Forseti hringir.]]er sett fram til ársins 2050. Er það ekki eitthvað sem við ættum að hafa áhuga á?
Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að virðulegur forseti hafi áttað sig á því að nú erum við komnir á spor með nýja og áhugaverða nálgun á þetta mál. Það að læra af reynslunni en að nota aðferðir sem gefist hafa vel annars staðar til að læra af reynslunni, og svo þessi frábæra samlíking hv. þingmanns við flugið út frá því að menn eigi þess kost, en beri í rauninni ekki skylda til þess, að benda á og viðurkenna mistök, enda verði þeim ekki refsað fyrir það. Hér er augljós skírskotun gagnvart þingmönnum þeirra flokka sem boðað hafa að við þurfum að innleiða þriðja orkupakkann. Við þurfum kannski að reyna að fullvissa þá um að ef þeir viðurkenna mistök, læra af reynslunni, eins og þessi dæmi sem ég rakti hér áðan, og vilja skipta um skoðun, vilja hugsa málið betur, jafnvel hafna þessari tilskipun og helst senda hana aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, verði þeim ekki refsað fyrir það. Ég skal fullyrða við hæstv. forseta hér og nú að við munum ekki refsa þeim sem sjá að sér, læra af reynslunni og endurskoða hug sinn, í sumum tilvikum aftur, til þessa máls til að koma í veg fyrir nýtt slys. Við munum þvert á móti hrósa viðkomandi, hvetja þá til dáða og gera ráð fyrir því að vonandi njóti þeir sannmælis fyrir vikið meðal stuðningsmanna sinna og kjósenda, jafnvel.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að vitna í stjórnmálamenn, hvað þeir sögðu á árum áður sem tengdist innleiðingu á orkutilskipunum Evrópusambandsins. Okkur verður tíðrætt um það í þjóðfélaginu að bæta þurfi ímynd Alþingis og bæta starf Alþingis. Það er eitt af málefnunum á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að styrkja Alþingi, eins og það er kallað. Síðan koma málefni upp, stór og mikil málefni, þar sem er sýnilegt að menn tala þvert á það sem þeir sögðu fyrir einu ári eða jafnvel fyrir fáeinum mánuðum. Við sjáum t.d. hæstv. fjármálaráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins, hvernig hann hefur algjörlega skipt um skoðun. Hann flutti hér í þinginu ræðu fyrir rétt rúmu ári þar sem hann lýsti miklum efasemdum sínum um innleiðingu á orkupakka þrjú. Það hafa fleiri þingmenn gert og formaður Framsóknarflokksins hafði miklar efasemdir um þennan orkupakka og stofnanir þessara sömu flokka ályktuðu í [[Forseti hringir.]]þá veru líka. Þá er spurningin til hv. þingmanns: Er það ekki bara málið að stjórnmálin, og [[Forseti hringir.]]sérstaklega þegar menn koma fram með þessum hætti, hafi algerlega [[Forseti hringir.]]farið fram úr almenningi og virði ekki þessar lögformlegu stofnanir flokkanna?
Forseti leggur áherslu á að spurningarnar komi fram áður en tíminn er liðinn.
Herra forseti. Ég vænti þess að virðulegur forseti vilji líka fá svörin áður en tíminn er liðinn, og ég skal gera mitt besta. En spurningin kallar hins vegar á dálitlar vangaveltur. Hv. þingmaður spyr: Eru stjórnmálaflokkarnir sem í hlut eiga komnir fram úr almenningi og baklandi sínu? Já, það kann að vera að það megi orða það þannig. En það er a.m.k. ljóst að flokkarnir eru farnir að líta fram hjá almenningi og baklandi sínu. Þetta er því miður þróun sem við horfum upp á víða um lönd. Í dag hafa farið fram kosningar til Evrópuþingsins í Bretlandi. Ég veit ekki hvort það kemur virðulegum forseta á óvart að verið sé að kjósa til Evrópuþingsins í Bretlandi, enda ákváðu Bretar að segja sig úr Evrópusambandinu fyrir þremur árum. Hvernig stendur á þessu? Jú, stjórnmálamennirnir hafa ekki hlustað á almenning, hafa ekki hlustað á kjósendur sína og stuðningsmenn í baklandi flokkanna. Þeir hafa hlustað á kerfið og látið kerfið stjórna sér. Afleiðingin er sú að Bretland hefur ekki enn losnað úr viðjum Evrópusambandsins. Þeim flokkum sem hafa brugðist almenningi með þessum hætti hefur eflaust verið refsað í kosningunum í dag. Því er svar mitt við spurningu hv. þingmanns: Já, flokkarnir hafa a.m.k. orðið viðskila við vilja almennings og kjósenda sinna, en vonandi virkar lýðræðið enn að því marki að þeir þurfi þá að sæta afleiðingum þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Afleiðingarnar - ég held að það sé einmitt kjarni málsins að þetta mál mun hafa afleiðingar. Það mun hafa afleiðingar fyrir almenning, verði það samþykkt án þess að fengin verði varanleg undanþága frá þessari tilskipun með þeim lögformlegu leiðum sem við höfum, sem er að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Það verður ekki gert samkvæmt stjórnarflokkunum. Vonandi verða sinnaskipti í þeim efnum og vonandi hefur þessi umræða hér, sem er mjög mikilvæg, vakið stjórnarflokkana og þeirra meðreiðarsveina, sem eru Samfylkingin, Píratar og Viðreisn, til umhugsunar um það á hvaða vegferð þeir eru. Auk þess held ég að menn hljóti að sjá að sér þegar við höfum rifjað svo rækilega upp hvaða afleiðingar og hvaða áhrif fyrri orkupakkar hafa haft á almenning í landinu. Vonandi hafa þeir þingmenn og þingkonur sem hafa farið með rangfærslur, t.d. kallað fram í hér í þingsal að raforkuverð hafi ekki hækkað, að það sé bara rangt, séð að sér í þessum efnum og áttað sig á því hverjar afleiðingarnar voru og vonandi fara þau að endurskoða afstöðu sína til þessa máls. Því að orkupakki þrjú er miklu stærri en orkupakki eitt og tvö og afleiðingarnar verða þar af leiðandi miklu meiri.
Herra forseti. Áður en ég svara athugasemdum hv. þingmanns vil ég biðja forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá, ég virðist hafa gleymt því. Ég hef verið að reyna að komast í umræðu um efnahagsleg áhrif þriðja orkupakkans á landið. En þá að athugasemdum hv. þm. Birgis Þórarinssonar. Ég held að hann hafi komist að kjarna málsins þegar hann sagði að við yrðum að vona að andstæðingar okkar í pólitík myndu gera það sem er líklegt til að auka stuðning við þá, þótt hv. þingmaður hafi ekki orðað það nákvæmlega þannig. Það er svolítið sérkennilegt að vera í þeirri stöðu að vera að reyna að leiðbeina pólitískum andstæðingum svo að þeim gangi betur í framhaldinu. En það er einfaldlega vegna þess að við lítum svo á að þetta orkupakkamál sé það mikilvægt, varði það mikla þjóðarhagsmuni til framtíðar, að það eigi að vera hafið yfir pólitíska flokkadrætti, þetta eigi að vera mál sem allir geti sameinast um, rétt eins og við höfum séð eldri eða fyrrverandi stjórnmálamenn, alveg frá vinstri til hægri, sameinast um að vara við þessu máli. Ég ber því þá von í brjósti að þeir flokkar sem einu nafni eru kallaðir samtryggingarflokkarnir hverfi frá því að láta kerfið stjórna sér og fari að huga að vilja flokksmanna og vilja almennings í þessu máli. Því eins og hv. þingmaður benti einmitt á fyrr í kvöld - og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson einnig - hefði það ekki verið vænlegt til árangurs fyrir þessa flokka í kosningum að lofa því að innleiða þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Ég hef fyrir framan mig viðauka sem tekinn er af heimasíðu Evrópusambandsins um það sem heitir á enskri tungu, með leyfi forseta: „Electricity market design“ og verður hér fluttur í lauslegri þýðingu, þar sem við höfum ekki alla þessa viðauka og reglugerðir á íslensku sem væntanlegar eru. Með leyfi forseta, er samkvæmt þessum viðauka eitt af aðalmarkmiðum með pakkanum hrein orka fyrir alla Evrópubúa, „Clean energy for all Europeans“, á ensku, að uppfæra og breyta uppbyggingu í evrópska raforkumarkaðnum miðað við þær breytingar sem orðið hafa í orkumálum á síðustu árum og munu verða á komandi árum. Talið er að orka frá endurnýjanlegum orkugjöfum muni aukast um 25%, upp í rúmlega 50% á árinu 2030, og því þarf að uppfæra Evrópusambandsreglurnar til þess að koma þessum nýja lið inn í regluverkið. En þó að sólin skíni ekki og vindurinn blási ekki þarf samt sem áður að framleiða næga orku til að anna eftirspurn. Bæta þarf markaðina til að mæta þörfum fyrir endurnýjanlega orku og laða að fjárfestingar, t.d. í orkugeymslum, eða því sem heitir á enskri tungu „energy storage“, til að vega upp á móti mismikilli orkuframleiðslu. Markaðir þurfa einnig að hafa almennilega hvatningu til að virkja neytendur til að tryggja stöðugleika í orkumálum. Til að koma þessu af stað hefur Evrópubandalagið gert eftirfarandi: Uppfært í „Electricity Directive“, sem er tilskipun 72/2009/EB og reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 714/2009, sett inn nýja reglugerð um áhættuviðbúnað, eða „Risk Preparedness“, og aukið hlutverk ACER. Nýju reglugerðirnar, sem tóku gildi í maí 2019, voru byggðar á þessari hreinu orku fyrir alla Evrópubúa, pakkanum sem komið var út í nóvember 2016. Þær birtar í riti sem kallast EU Official Journal, og munu öðlast gildi sumarið 2019, sem er það sumar sem við erum að fara inn í núna. Með tilskipun muni Evrópubandalagslönd fá 18 mánuði til að gera þessar nýju ráðstafanir að landslögum. Þessi nýja orkutilskipun og nýju orkulögin setja svo fram ný viðmið fyrir virkjanir varðandi styrki þannig að styrkir verði í beinu samhengi við orkuframleiðslugetu. Með því að leyfa orku að flæða frjálslega þangað sem hennar er mest þörf hverju sinni munu samfélögin njóta góðs af verslun yfir landamæri og samkeppni. Í framhaldinu mun orkuöryggi aukast og evrópska orkukerfið verða stöðugra, þ.e. orkukerfi Evrópubandalagsins. Breytingin sem verið er að gera felst í því að skipta yfir í endurnýjanlega orku og aukna rafmagnstækni, sem er svo mikilvægt til að geta náð því markmiði um kolefnishlutleysi árið 2050. Þessi breyting mun einnig stuðla að nýjum störfum. En að ACER. Í þessum viðauka segir að að gefnum þeim áskorunum sem fram undan eru fyrir evrópska orkumarkaðinn hafi hlutverk ACER verið aukið í orkumarkaðnum og einnig á því sviði hvað varðar öryggi framboðs. Upphaflega átti ACER, eins og það var lagt fram í orkupakka þrjú, aðallega að sinna eftirlitshlutverki, ráðgjafarhlutverki og samhæfingu, en þar sem fyrirsjáanlegt er til framtíðar að orkumarkaðurinn muni þurfa meiri samvinnu yfir landamæri var það séð sem hugsanlegt vandamál að ekki væri til aðili sem hefði það hlutverk að hafa svæðisbundið eftirlit með öllum ríkjum óháð landamærum. Því hefur ACER nú verið veitt aukið vald þar sem flutningur yfir landamæri mun eiga sér stað til að koma í veg fyrir óþarfatafir og taka ákvarðanir þegar hætta er á frávikum, á ensku: „the risk of diverging decisions“. ACER mun nú hafa yfirumsjón yfir framtíðarsvæðisbundnum einingum og þar með koma í veg fyrir hugsanleg vandamál sem gætu komið upp ef hvert ríki fyrir sig stjórnaði sínum málum sem gæti haft neikvæðar afleiðingar á orkumarkaðinn og orkuneytendur. Þetta mun einnig hagræða framtíðarreglugerðum þar sem ACER mun nú geta gefið beint samþykki í stað þess að hvert og eitt ríki samþykki sérstaklega. Innlendar eftirlitsstofnanir innan ACER munu fá að greiða atkvæði og vera fullkomlega með í ferlinu og taka ákvarðanir hverju sinni, sem heitir á ensku „national reglulators“, eða „landsreglarar.“ Það er Orkustofnun, sem við höfum rætt svo mikið um hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það sem mig langar að koma aðeins inn á við hv. þingmann er þessi aukni áhugi sem er núna hér á landi meðal fjárfesta að fjárfesta t.d. í vindorkuverum og reyndar fleiri orkuvinnslum, þ.e. vatnsaflsvirkjunum rétt undir 10 megavöttum. Nú eru þessar fjárfestingar, eins og í vindorkuverum, mjög dýrar. Það eru mjög dýrar fjárfestingar sem felast í vindorkuverum og við erum að sjá að verið er að óska eftir matsáætlunum og öðru slíku fyrir vindorkuver sem eru, að mér skilst allt að 40, 50 vindmyllur, sem þýðir að gríðarlegur kostnaður felst í því. Það er alveg ljóst að þeir sem standa að slíkum verkefnum vilja náttúrlega að verkefnið sé arðbært og myndu aldrei leggja í þá gríðarlegu fjárfestingu ef þeir sæju ekki fram á arðsemi verkefnisins. En í ljósi þess að nú er orkuverð á Íslandi það lægsta í Evrópu, þá hlýtur það að skjóta svolítið skökku við að þessar dýru fjárfestingar muni borga sig með því að selja orkuna hér innan lands. Ég held að það muni tæpast ganga upp. Þeir hljóta að sjá einhver önnur tækifæri sem hljóta þá að vera í þeirri hreinu orku og selja hana til Evrópu. [[Forseti hringir.]] Er það ekki þannig, hv. þingmaður, að í hugum þessara fjárfestingaraðila er stefnt [[Forseti hringir.]]á einn veg, þ.e. selja orkuna til Evrópu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, þessi aukni áhugi fjárfesta á að fjárfesta í endurnýjanlegri orku er, að ég tel, skiljanlegur þó að við fyrstu sýn megi kannski líta út fyrir að svo sé trauðla að sjá. Af hverju á Íslandi þar sem þegar er umframorka og raforkuverð með því lægsta sem þekkist á Evrópumarkaði? Auðvitað sér það hvert mannsbarn að framtíðin er að selja orku héðan, þar sem skilyrði til að framleiða orkuna eru mun betri en kannski niður í Evrópu með tilkomu sæstrengs. Það segir sig alveg sjálft. Í þeim viðauka sem ég er hér með þýddan og farið er yfir þetta snýst málið náttúrlega um það að Evrópusambandið er með áætlanir í loftslagsmálum og hreinni orku sem er seld á hærra verði á forsendum þess að minnka kolefnissporið. Þar eru kannski ekki alltaf bestu skilyrðin til að framleiða þessa orku, eins og segir hér, þó að sólin skíni ekki og vindurinn blási ekki þarf samt sem áður að framleiða næga orku til að anna eftirspurn. Svo er talað um orkugeymslur, fjárfestingar í orkugeymslum, eða „energy storage“, eins og það heitir, með leyfi forseta, á ensku. Þetta eru eðlileg vinnubrögð í ljósi þess að markmiðin eru sett áratugi fram í tímann. Til að ná þeim markmiðum þarf að huga vel að málum nú.
Herra forseti. Já, hv. þingmaður hitti þarna naglann á höfuðið þegar hann sagði einmitt „til að ná þeim markmiðum“. Þess vegna held ég að það sé nokkuð ljóst að markmiðið er að stíga þetta skref til fulls, að taka þátt í þessum sameiginlega markaði. Þá spyr maður: Þegar lagt er í svona gríðarlegar fjárfestingar er þá ekki alveg gefið mál að ef þessi orkupakki yrði ekki innleiddur, það væri bara undanþága sem við fengjum með þessari lögformlegu leið í gegnum sameiginlegu EES-nefndina, og þá væru í raun og veru allar þessar forsendur sem fjárfestar og þeir sem eru að kaupa land og virkjunarleyfi og hyggjast fara út í gríðarlegar fjárfestingar - er þá ekki verið að koma í veg fyrir að áform þeirra gangi upp? Og þar með sjáum við fyrirtæki sem leggja í svona gríðarlegar fjárfestingar náttúrlega beita sér, þau þrýsta á þá sem hafa með þetta að gera. Er þá ekki mjög líklegt að sú áhersla sem lögð er á að keyra þetta mál í gegn eigi sér miklu dýpri rætur, þ.e. þennan þrýsting sem þessi fyrirtæki leggja að stjórnvöldum? Það er ekkert óeðlilegt að menn tali fyrir sínu máli. Þetta er þekkt í stjórnmálunum víða um heim. Fyrirtæki hafa [[Forseti hringir.]]hagsmunaaðila sem tala þeirra máli. En er þetta ekki málið? Er ekki [[Forseti hringir.]]hættan kannski sú að öll þessi áform falli niður ef [[Forseti hringir.]]þetta verður samþykkt?
Herra forseti. Já, markmiðið er vissulega það, og ekki er dregin nein dul á það af hálfu Evrópusambandsins. Evrópusambandinu stendur fullur hugur til þess að stíga þetta skref til fulls. Allir sem hafa kynnt sér og tekið þátt í einhvers konar verkefnum sem snúast um fjárfestingu, þá kemur þar einkum til athugunar þegar ákveðið er að fara í fjárfestingar, stórar eða smáar, hversu dýr fjárfestingin er og hversu mikla fjármuni þarf að setja í verkefnið strax eða á þeim tíma sem verið er að byggja upp fjárfestinguna og síðan arðsemiskrafan. Hver er krafan á arðsemi fjármagnsins sem sett er í viðkomandi fjárfestingu? Að sjálfsögðu þrýsta menn á um óvissuþáttinn, sem er regluverkið, vegna þess að í þessu tilfelli er óvissuþátturinn ekki auðlindin sem slík. Það er ekki eins og við séum að fara að grafa okkur í Hengilinn og hugsanlega komi þar upp olía eða gull, eitthvað sem við vitum ekkert um. Við vitum að hér eru fallvötn. Við vitum að hér er vindur sem hægt er að beisla, sem er orka og auðlind. En regluverkið er ekki á þeim stað að það sé tryggt að ef farið verður út í fjárfestinguna muni hún skila arði. Það gæti farið svo að Íslendingar væru með einhverja þvermóðsku og myndu ætla að halda því til streitu að auðlindin væri áfram í eigu þjóðarinnar, það myndi setja þessar áætlanir úr skorðum. Og um það snýst málið varðandi þessa fjárfesta og þrýstinginn sem þeir setja á stjórnvöld, að ég tel.
Forseti. Ég held að það megi kalla þetta nokkurs konar skák og mát ræðu gagnvart þriðja orkupakkanum. Það var býsna margt sláandi í þessari lýsingu hv. þingmanns, margar setningar. Ein þó sérstaklega, þ.e. þegar hv. þingmaður talaði um vandamálin sem fylgdu því ef hvert ríki fyrir sig væri að stjórna sínum málum. Ef þetta sýnir ekki í hnotskurn að innleiðing þessa orkupakka og það að gera ACER að einhvers konar yfirþjóðlegri stofnun, sem teygir anga sína til Íslands, snúist um fullveldisafsal veit ég ekki hvað ætti að sannfæra menn um að sú væri raunin, hvað þyrfti til. Enda er þessi stofnun hluti af eða mikilvægur liður í því meginmarkmiði Evrópusambandsins að halda áfram að þróast í átt að meiri samþættingu, meiri miðstjórn, í átt að ríki, segja sumir, og um leið að draga úr valdi hvers þjóðríkis fyrir sig. Margir af forustumönnum Evrópusambandsins eru algjörlega ófeimnir við að viðurkenna þetta og segja að þetta þurfi að gerast, að smátt og smátt þurfi þjóðríkin að gefa eftir meira og meira af fullveldi sínu. En er hv. þingmaður ekki sammála mér um það að slíkt hentar ekki okkur Íslendingum?
Herra forseti. Sú ræða sem ég hélt hér er innsýn inn í framtíðina. Þó ekki svo fjarlæga framtíð vegna þess að það er tiltekið af Evrópubandalagsríkjunum að þessar reglugerðir muni taka gildi sumarið 2019 og aðlögunartíminn er 18 mánuðir, einungis 18 mánuðir héðan í frá. Það er ekki nema eitt og hálft ár og tíminn flýgur hratt á gervihnattaöld, eins og skáldið sagði. Varðandi þetta langar mig til að rifja upp orð hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar sem er fræðimaður sem ég ber mikla virðingu fyrir, afskaplega þægilegur maður í allri viðkynningu og hefur fært hér rök fyrir ýmsum málum. En hann segir í grein, sem birtist í Kjarnanum, að mig minnir, að ACER sé ekki yfirþjóðleg stofnun - og byggir þau rök sín á því sem hefur legið fyrir þinginu og álitum ákveðinna manna sem hafa komið fyrir nefndina - en úrskurðir hennar séu samt endanlegir fyrir deiluaðila. Ég tel að í því felist þversögn. Hvernig getur alþjóðlegt yfirvald ekki verið en samt verið endanlegt fyrir deiluaðila, sem eru þá tveir ólíkir aðilar, tvö ólík þjóðríki eða sambönd þjóðríkja? Ég verð að taka undir það sem hv. þingmaður sagði, það sem hér var gert hentar ekki okkur Íslendingum.
Forseti. Þeir sem reyna að halda því fram að ACER sé ekki yfirþjóðleg stofnun, feli ekki í sér yfirþjóðlegt vald, hafa líklega ekki kynnt sér málið. Eins og hv. þingmaður hefur gert mjög vel grein fyrir, ekki aðeins í þessari ræðu heldur í fyrri ræðum, þá kemur það skýrt fram, hvort sem menn leita á heimasíðu stofnunarinnar eða fara dýpra í reglugerðir Evrópusambandsins, hvers eðlis stofnunin er og að það eðli felur í sér yfirþjóðlegt vald. Og ekki bara það heldur er markmiðið með stofnuninni beinlínis að draga úr valdi þjóðríkjanna með yfirþjóðlegu valdi. Svoleiðis að annaðhvort hafa menn ekki kynnt sér þetta eða, sem er hinn möguleikinn, að þeir reyna að túlka hlutina upp á nýtt, ef svo má segja, til að beina athygli frá staðreyndum málsins og gefa til kynna að þetta sé eitthvað allt annað en það raunverulega er. Hvað sem líður þeim tímaramma sem hv. þingmaður talaði um þá er það þannig, eins og við höfum nú komist að niðurstöðu um fyrr í kvöld, að þegar kerfið er komið af stað á einhverri braut þá heldur það áfram á þeirri braut og því verði að móta afstöðu okkar til þessarar stofnunar út frá því hvert hún stefnir. Ef við stökkum upp í lestina núna þá þýðir ekkert að stökkva út þegar hún er komin á fulla ferð.
Herra forseti. Ég held að það sé alveg laukrétt. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Að stökkva út úr lest á fullri ferð stýrir ekki góðri lukku nema kannski í gömlum vestrum, þá lukkaðist mönnum það eftir að hafa rænt lestina. En varðandi ACER og hið yfirþjóðlega vald þá er það alveg ljóst, eftir að hafa lesið í gegnum þennan viðauka, að það er bætt í. Ég fór yfir það hér áðan að ACER muni nú hafa yfirumsjón með framtíðarsvæðisbundnum einingum, eða það sem kallað er upp á enska tungu „regional entities“, og koma þar með í veg fyrir hugsanleg vandamál sem gætu komið upp ef hvert ríki fyrir sig væri að stjórna sínum málum. Þetta er reyndar í fullkomnu samræmi við viðtal fréttaritara Forbes við orkumálastjóra bandalagsins, frá því 5. maí sl. um að einróma samþykki ríkja innan bandalagsins fyrir breytingum sé orðið algerlega úrelt, heldur vilji þeir færa sig yfir í það að einfalt vægi atkvæða ráði úrslitum. Þetta er m.a. vegna þess að ríki eins og Pólland er í dag að þvælast fyrir, stjórna í eigin málum. Það hljómar þannig að það sé eitthvað sem fellur ekkert að stefnu bandalagsins. Það virðist vera þannig að þeir séu alveg óhræddir við að segja þetta eins ólíklega og þetta hljómar þegar maður les þetta upphátt.
Herra forseti. Ég hef aðeins í ræðum mínum fjallað um það hvernig þingmenn og ráðherrar hafa sagt eitt og gert annað þegar kemur að umfjöllun um þetta mál. Það vekur upp ýmsar spurningar. Ég hef t.d. vakið athygli á því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur skipt um skoðun í þessu máli ef maður lítur á ræðu sem hann flutti hér 22. mars 2018. Það er áhugavert að vitna í þá ræðu. Með leyfi forseta, segir hæstv. fjármálaráðherra á síðasta ári: „Það sem ég á svo erfitt með að skilja er áhugi hv. þingmanns og sumra hér á þinginu á að komast undir boðvald samevrópskra stofnana. Hvað í ósköpunum liggur mönnum á að komast undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu á okkar einangraða landi með okkar eigið raforkukerfi? Hvers vegna í ósköpunum hafa menn áhuga á því að komast undir boðvald þessara stofnana?“ Þetta er mjög eðlileg spurning. Síðan er þessi sami stjórnmálamaður, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, nú að fara að innleiða tilskipun Evrópusambandsins í broddi fylkingar sem felur einmitt í sér að við komumst nær því að vera undir boðvaldi Evrópusambandsins hvað þennan mikilvæga málaflokk varðar. Hér er mjög athyglisvert dæmi um það hvernig stjórnmálamenn geta algjörlega umpólast í skoðunum sínum. Það vekur að sjálfsögðu áhyggjur og auk þess tel ég að það hafi mjög slæm áhrif á traust gagnvart þinginu og hvernig almenningur ber virðingu fyrir stjórnmálunum og stjórnmálamönnum. Ekki er langt síðan að skrifstofustjóri Alþingis, sem hefur verið hér um árabil og kemur til með að láta af störfum eftir farsælt starf hér á haustmánuðum, lét hafa eftir sér í viðtali - hann var spurður sérstaklega hvort ekki væri áhyggjuefni hvað almenningur hefði lítið traust gagnvart þinginu og hvernig væri hægt að bæta það. Þá hjó ég sérstaklega eftir svarinu og það var einmitt á þann veg að hann teldi affarasælast að stjórnmálamenn stæðu við það sem þeir segðu. Þá komum við einmitt að því að við sjáum það hér aftur og aftur, og sérstaklega endurspeglast það í þessu máli, að stjórnmálamenn segja hér eitt og gera svo annað. Það þurfa ekki að líða nema jafnvel nokkrir mánuðir, í mesta lagi eitt ár, og þá eru þeir algjörlega búnir að umpólast í þessu. Það má líka minnast á mjög öflugar og kröftugar ræður hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, forseta Alþingis, sem hann flutti hér í tengslum við innleiðingu orkupakka eitt og tvö þar sem hann mælti alfarið gegn innleiðingu þessara orkupakka og var með sérálit í utanríkismálanefnd, mjög vel rökstutt álit, og flutti mál sitt mjög vel eins og honum er einum lagið. Núna hefur hæstv. forseti, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, verið fylgjandi því að innleiða orkupakka þrjú. Þetta vekur mann til umhugsunar um hvernig við getum bætt stjórnmálin og hvers vegna menn skipta svona um skoðun. Ég held að almenningur eigi rétt á því að fá haldbærar skýringar á því hvers vegna menn umpólast í svona stórum og mikilvægum málum. Ég held að það sé alveg fullkomin, réttmæt og eðlileg krafa að þeir geri svo. Ég hef rakið þetta hérna í nokkrum ræðum og hyggst gera það áfram og fjalla nánar um Sjálfstæðisflokkinn hvað þetta varðar vegna þess að það er kannski mest áberandi innan hans, myndi ég segja, [[Forseti hringir.]]á síðustu mánuðum og óska því eftir að vera settur aftur á mælendaskrá.
Forseti vekur athygli hv. þingmanns á því að ef hv. þingmaður kýs að ræða um stjórnmálaferil eða afstöðu þingmannsins Steingríms J. Sigfússonar, þá er hann í þeirri stöðu sem forseti Alþingis að geta ekki svarað fyrir sig. Það er ekki gert af forsetastóli.
Herra forseti. Ég óska eftir að mér verði bætt á mælendaskrá fyrir ofan Bergþór Ólason sem er á leið í hús.
Forseti hefur mótað þá reglu að færa menn aðeins einu sinni niður mælendaskrána. Við ætlum ekki að hafa hana eins og rúllettu.
Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir góða ræðu. Um afstöðu Sjálfstæðisflokksins og forvígismanna hans frá því í mars 2018 - sem er ályktun atvinnuveganefndar Sjálfstæðisflokksins um iðnaðar- og orkumál, þar sem Sjálfstæðismenn mæla einum rómi - segir, með leyfi forseta: „Auður Íslendinga felst m.a. í þeirri orku sem býr í fallvötnum, jarðefnum, iðrum jarðar og sjávar. Íslensk orkufyrirtæki eru í dag leiðandi á sínu sviði og sú þekking sem Íslendingar hafa skapað á þessu sviði á umliðnum áratugum er orðin að mikilvægri og gjaldeyrisskapandi útflutningsvöru. Sjálfbær nýting auðlinda er og á að vera grundvallaratriði í öllum ákvörðunum. Skýra þarf eigendastefnu ríkisins í orkufyrirtækjum. Landsfundur stendur heils hugar á bak við hugmyndir um atvinnuuppbyggingu innan lands í tengslum við hagkvæma nýtingu orkuauðlinda. Íslensk útflutnings- og framleiðslufyrirtæki skulu njóta þess samkeppnisforskots sem felst í notkun á grænni íslenskri orku. Landsfundur leggst gegn því að græn upprunavottorð raforku séu seld úr landi. Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins. Uppbygging á raforkuflutningskerfi landsins þarf að vera í takt við framleiðslu og eftirspurn eftir raforku með áherslu á dreifingu þriggja fasa rafmagns. Brýnt er að fara í frekari uppbyggingu flutningskerfisins, ekki síst til að bæta afhendingaröryggi raforku í einstökum landshlutum og auka um leið samkeppnishæfni þeirra.“ Er þetta ekki á skjön við það sem nú er boðað, hv. þingmaður?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, ég held að það sé deginum ljósara að þetta er á skjön við það sem hér er lagt upp með og vekur upp ýmsar spurningar, eins og ég nefndi áðan í minni ræðu. Borið er við að búið sé að finna lausn til að þetta mál komi ekki til með að hafa þau áhrif sem menn héldu í upphafi og sú lausn felst í svokölluðum fyrirvörum sem ríkisstjórnin hefur lagt upp með og felst m.a. í því að sett verði lög sem kveði á um að ekki verði lagður sæstrengur til eða frá landinu nema með samþykki Alþingis. Evrópusambandið er yfir höfuð ekki fylgjandi fyrirvörum en ef þeir eru á annað borð til staðar hafa þeir verið samþykktir í gegnum sameiginlegu EES-nefndina og þar höfum við t.d. fengið fyrirvara varðandi jarðgas og skipaskurði, svo að dæmi sé tekið. Hér eru hins vegar fyrirvarar sem eru settir án atbeina sameiginlegu EES-nefndarinnar og það skapar óvissu. Það er leið sem t.d. fræðimenn hafa sagt að sé ekki besta leiðin og þess vegna spyr maður: Hvers vegna er verið að velja leið sem er ekki besta leiðin? Hvers vegna er ekki farin sú leið, eins og t.d. með jarðgasið og skipaskurði, að fá bara undanþáguna þaðan, þ.e. í gegnum EES-nefndina? Það vekur upp ýmsar spurningar. Því hefur verið haldið fram að það varði það að EES-samningurinn sé í hættu. Ég tel ekki svo vera. Ég hef fært rök fyrir því og mun kannski koma nánar inn á það á eftir.
Herra forseti. Það er nú málið með þessa fyrirvara. Margir þingmenn hafa komið í ræðustól og lýst yfir að það sem ég las upp hér áðan hafi verið þá en þetta sé nú, að með tilkomu þessara svokölluðu fyrirvara sé orkupakki þrjú bara allt annað mál en það sem var rætt hér fyrir ári. Staðreyndin er sú að orkupakki þrjú hefur ekki tekið neinum breytingum frá því sem hann var þá. Hins vegar eru þeir fyrirvarar sem meiningin er að setja hér á afar veikum grunni byggðir. Hér hafa verið færð efnisleg og lagaleg rök fyrir því að þeir geti ekki haldið sökum þess að þjóðaréttur gangi landsrétti framar. Svo einfalt er það. Hér hafa verið fluttar ræður og skrifuð nefndarálit í fortíð sem hverfast um það sama, að lögformlega og rétta leiðin sé í fullum samhljómi við það sem okkar færustu fræðimenn hafa lýst, að ef við ætlum okkur að sækja naglfasta og varanlega fyrirvara sé það bara gert á einum stað og það er í sameiginlegu EES-nefndinni, að þeir fyrirvarar séu settir inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Sér hv. þingmaður þetta mál á sama hátt og ég lýsti hér?
Herra forseti. Já, ég geri það svo sannarlega. Í málum sem þessum, þegar um er að ræða lögfræðileg málefni, horfa menn oft til fordæma. Við þekkjum dómafordæmi o.s.frv. Þegar kemur að þessum fyrirvörum og hvort þeir haldi, eins og hv. þingmaður nefndi hér, getum við horft í fordæmi. Við höfum fordæmi sem sýna okkur ótvírætt að fyrirvarar af þessu tagi, sem eru settir einhliða af öðrum samningsaðilanum, sem er í þessu tilfelli við, Ísland, hafa ekki haldið. Þar erum við að tala um hið svokallaða kjötmál sem hefur verið nefnt nokkrum sinnum í þessari umræðu vegna þess að það tengist mjög málinu. Við innleiddum alla matvælalöggjöf Evrópusambandsins 2009 sem kveður á um að hingað þurfi að flytja inn hrátt kjöt. Við höfum miklar áhyggjur af því að það geti skaðað okkar hreinu búfjárstofna og okkar hreina landbúnað og þess vegna setjum við fyrirvarana. Við setjum þennan fyrirvara án þess að hann sé gerður með hinum samningsaðilanum og í samráði við hann. Við setjum lög sem kveða á um svokallaða frystiskyldu, að allt kjöt sem komi til landsins skuli vera fryst í a.m.k. 30 daga. Síðan verðum við fyrir því að vera dæmd til að flytja inn hrátt kjöt. Frystiskyldan er dæmd ólögmæt. Þessi fyrirvari hélt ekki - hér höfum við fordæmið.
Forseti. Hv. þingmaður kom inn á hlið þessa máls sem mér finnst verða jafnt og þétt meira áberandi, þ.e. hvernig umræðan um þriðja orkupakkann og framganga stjórnarflokkanna og þeirra flokka sem fylgja þeim að málum er að verða meira og meira lýsandi fyrir vanda stjórnmálanna nú til dags, reyndar ekki bara vanda stjórnmálanna á Íslandi heldur víðtækari vanda sem birtist í því að flokkar fara fram í kosningum, gefa alls konar loforð og taka svo við völdum að nafninu til en nota ekki völdin til að fylgja þeirri stefnu sem boðuð var fyrir kosningar. Það er ekkert nýtt að flokkar séu sakaðir um að svíkja kosningaloforð. Munurinn er þó sá að nú virðast flokkarnir, a.m.k. þeir sem eru í ríkisstjórn núna, ekki sýna neina tilburði til að fylgja sinni stefnu. Ekki bara líta þeir fram hjá kosningaloforðunum heldur er stefnan farin fyrir bí líka. Það er sérstaklega áberandi í þessu máli þar sem allir þessir þrír flokkar höfðu mjög skýra stefnu í orkumálum, í fullveldismálum, að því er maður taldi. Jafnvel löngu eftir kosningar ítrekuðu forystumenn þessara flokka þá stefnu. Svo gerist eitthvað og þeir hverfa allt í einu frá henni, treysta sér reyndar ekki til að rökstyðja hvers vegna. Reyndar heyrist mér að þess megi vænta að hæstv. forseti komi senn í ræðustól. En hvað veldur því að þetta gerist í þessu máli?
Herra forseti. Þetta er mjög réttmæt spurning hjá hv. þingmanni. Hvað gerist? Hvers vegna falla menn frá því sem þeir hafa ályktað um? Hvers vegna framfylgja þeir ekki stefnuskrá sinna flokka? Hvers vegna framfylgja þeir ekki vilja flokksmanna sinna? Hvers vegna framfylgja þeir stefnu sem mikill meiri hluti þjóðarinnar er andvígur? Hvers vegna fylgja þeir stefnu þar sem meiri hluti umsagna um mál er neikvæður, eins og gerist í þessu máli í þeim umsögnum sem komu fyrir utanríkismálanefnd? Fyrir því eru einhverjar ástæður sem hafa ekki komið hér fram og sem er nauðsynlegt að fá vitneskju um og að menn skýri þá nánar. Jú, það hefur verið sagt að hugsanlega gæti EES-samningurinn verið í uppnámi ef farin yrði sú samningsbundna og lögformlega leið að óska eftir undanþágu. Það hafi aldrei verið gert í 25 ár og hugsanlega geti samningurinn farið í uppnám. Hér var beitt 26. gr. stjórnarskrárinnar sem hafði ekki verið beitt hátt í heilan mannsaldur. Fór allt í uppnám, fór stjórnarskráin í uppnám við það? Nei, síður en svo. Fyrir þessu eru einhverjar ástæður og menn þurfa að fara ofan í kjölinn á þeim. Varðandi það að hér fari allt í uppnám hvað EES-samninginn varðar þá liggur eitt álit fyrir í þeim efnum sem mér finnst ekki vera nægilega rökstutt. [[Forseti hringir.]]Þetta eru réttmætar og eðlilegar spurningar.
Forseti. Varðandi þessa tylliástæðu sem ég held að sé óhætt að kalla svo, að menn óttist að EES-samningurinn fari í uppnám, nægir bara að benda á eitt af mörgu sem við höfum komist á snoðir um í þessum umræðum. Í eina álitinu þar sem var ýjað að slíku var þrátt fyrir allt tekið skýrt fram að það, þ.e. að nýta 102. gr., að vísa málinu í sáttaferli, myndi ekki valda neinum skaða. Einhverra hluta vegna kusu stjórnvöld, ríkisstjórnin, hæstv. ráðherra væntanlega, að líta fram hjá því, sleppa því atriði úr samantekt sem kynnt var fyrir þinginu sem segir manni bara að þetta er tylliástæða. Eitthvað annað hlýtur að liggja að baki því að allir þessir flokkar hverfa frá grundvallarstefnu sinni í þessu máli. Það er ekki gott að segja hvað það er, sérstaklega vegna þess að þetta er mál sem þessir sömu flokkar halda fram á sama tíma að breyti engu. Það er ekki eins og hér sé um að ræða mál sem gangi gegn stefnu flokkanna og þeir geti þó sagt: Engu að síður teljum við þetta vera það mikilvægt mál fyrir samfélagið að við verðum að klára það. Nei, öðru nær, á sama tíma og þeir reyna að knýja það í gegn á næturfundum er því haldið fram að þetta sé mál sem breyti í rauninni engu. Það er ekki heil brú í þessu en það á við um býsna margt í málflutningi stjórnarliða og aðstoðarflokka þeirra er varðar þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Já, það er ekki heil brú í þessu, það er vel mælt hjá hv. þingmanni, að keyra mál í gegn á næturfundum, eins og hv. þingmaður nefndi, mál sem stjórnarliðar segja síðan að skipti engu máli. Þetta er mjög einkennilegur málflutningur og maður spyr: Hvers vegna er verið að keyra þetta í gegn á þessum tíma? Er ekki eðlilegt að fresta þessu máli fyrst að almenningur hefur miklar áhyggjur af því? Er ekki eðlilegt að kynna málið fyrir almenningi, fá þjóðina á sitt band? Ef það hefur engar afleiðingar fyrir okkur, er þá ekki hægt að kynna málið fyrir almenningi, fresta því fram á haust og fara yfir öll álitaefni hvað það varðar, sérstaklega það sem lýtur að því að sannfæra almenning? Er ekki mikilvægt fyrir ríkisstjórnina að hún fái almenning á sitt band í svona máli? Þá þarf hún ekki að hafa áhyggjur af því að það sé verið að keyra eitthvað í gegn sem síðan geti valdið miklum deilum í þjóðfélaginu síðar meir þegar í ljós kemur að málið hefur mikil áhrif. Við Miðflokksmenn höfum bent á það í okkar málflutningi að þessi sami tónn var í umræðunni þegar orkupakki eitt og tvö voru innleiddir, þeir áttu ekki að hafa nein áhrif á raforkuverð. Annað kom á daginn sem við höfum sýnt fram á með rökum. Þess vegna er mikil hætta á því að það sama muni gerast með [[Forseti hringir.]]innleiðingu þriðja orkupakkans.
Forseti. Nú er komið að því að ég hefji umfjöllun mína um efnahagslegar afleiðingar innleiðingar þriðja orkupakkans. Við höfum þegar rætt stuttlega um norska skýrslu sem lýsti því hvers væri að vænta þar í landi vegna innleiðingar þriðja orkupakkans. Það var svo sannarlega svört skýrsla, eins og Bændablaðið orðaði það. Þar er lýst verulegu efnahagslegu tjóni, sérstaklega fyrir landsbyggðina í Noregi. Því er lýst að þúsundir, jafnvel tugþúsundir, starfa muni tapast og samkeppnisforskot landsins vegna orkumála muni rýrna. Allt það sem bent er á í norsku skýrslunni á ekki síður við hér á landi og raunar enn frekar vegna þess að hér er landsbyggðin, stærstur hluti þessarar eyju - sem er tiltölulega stór miðað við mannfjölda - í viðkvæmari stöðu, miklu viðkvæmari stöðu, víðast hvar, heldur en landsbyggð eða dreifbýli Noregs. Þar af leiðandi eru allar sveiflur sem gætu leitt af innleiðingu þessa þriðja orkupakka líklegri til að magnast upp í samanburði við norska dæmið. Tökum bara eitt dæmi til að byrja með áður en ég fer að fjalla um heildarmyndina. Hversu mikil áhrif telja menn að það myndi hafa ef við misstum t.d. álverið á Austurlandi? Hversu mikil áhrif hefði það á þann landsfjórðung? Það hefði gífurlega mikil neikvæð keðjuverkandi áhrif fyrir byggðirnar þar, enda sáu menn hvers konar sköpum það skipti fyrir þann landshluta þegar ráðist var í þá framkvæmd og menn á vissan hátt náðu að snúa vörn, ég hugsa að megi kalla það nauðvörn, í sókn, eða a.m.k. grunn til að byggja á. Ef þessi stóri vinnuveitandi hyrfi frá Austurlandi myndi það ekki eingöngu fela í sér að störfin í álverinu töpuðust. Það myndi hafa, eins og ég nefndi, gífurlega mikil keðjuverkandi áhrif á flest önnur starfssvið, því að fólkið sem vinnur í álverinu þarf að sjálfsögðu að kaupa sínar vörur og þjónustu, kaupa húsnæði eða leigja. Það nýtir sér þjónustu sveitarfélagsins og greiðir útsvar til þess. Með öðrum orðum, hinir atvinnuvegirnir myndu líða stórkostlega fyrir að þetta eina fyrirtæki hyrfi á braut og það myndu sveitarfélögin gera líka. Er hætta á því að slíkur vinnustaður lokaði sem afleiðing af þriðja orkupakkanum? Veltum því aðeins fyrir okkur, forseti. Ef Íslendingar fara að flytja út orku á forsendum Evrópusambandsins og selja hana á sama verði og í Evrópu, selja hana úr einum sameiginlegum orkupotti þar sem öllu ægir saman; orku, framleiddri með kjarnorku, með gasbruna, olíubruna, kolabruna auðvitað sérstaklega, o.s.frv., orkan færi öll í einn pott, hrein og óhrein orka. Ef þetta tvennt færi saman, hærra orkuverð og orkan á Íslandi ekki lengur hreinni en annars staðar, hvaða samkeppnisforskot hafa menn þá? Hvaða ástæðu hafa álframleiðendur til að stunda framleiðslu sína hér á landi fremur en að stunda sömu framleiðslu til að mynda í Þýskalandi, í nágrenni við verksmiðjurnar sem nýta álið til að fullvinna það? Hér á landi bætist við flutningskostnaðurinn, sem menn gætu sparað sér í Þýskalandi, verðið á rafmagninu væri hins vegar það sama og þetta væri í rauninni rafmagn úr sama potti, jöfn [[Forseti hringir.]]blanda af hreinu og óhreinu rafmagni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ágætu ræðu. Hann vék þar að mjög mikilvægu máli sem hefur verið afskaplega lítið rætt í tengslum við þetta mál, áliðnaðinum á Íslandi. Hv. þingmaður nefndi fyrirtækið Alcoa á Austfjörðum sem hefur haft mjög mikla þýðingu fyrir samfélagið fyrir austan, jákvæða þýðingu, held ég að megi alveg fullyrða. Þess vegna er mjög eðlilegt að það sé rætt hvaða áhrif þetta getur haft á þá grein. Þess vegna hefði t.d. verið kjörið að hæstv. iðnaðarráðherra hefði komið hingað og tekið þátt í umræðunni. En það sem ég vildi fá álit hv. þingmanns á er hvaða áhrif hann telji að þetta geti haft á raforkusamninga við álverin þegar fram líða stundir. Nú renna þeir samningar út eftir tiltekinn tíma og við erum að sjá fram á það að innan ekki svo langs tíma verði kominn sæstrengur. Ef áform ganga eftir um að innleiða orkupakka þrjú, sem er ekkert annað en undirbúningur að sæstreng og sölu orku til Evrópu - er ekki sú hætta fyrir hendi að raforkusamningar við álfyrirtækin verði í raun og veru í uppnámi? Hér er alltaf talað um EES-samninginn, hann verði í uppnámi. Erum við ekki bara komin með mjög mikilvæga samninga fyrir þjóðarbúið sem gætu verið í uppnámi?
Forseti. Fyrst skal það sagt að auðvitað viljum við að álverin greiði sem mest fyrir orkuna sem þau nota. En við viljum ekki að þau greiði það mikið að þau hrekist úr landi eða sjái sér ekki hag í því að starfa hér. En til að svara spurningu hv. þingmanns er auðveldast að vísa einfaldlega í orð forstjóra Landsvirkjunar sem taldi afar mikilvægt að samþykkja þriðja orkupakkann til að styrkja samningsstöðu fyrirtækisins gagnvart álframleiðendum. Sem segir okkur bara það að forstjórinn dregur þá rökréttu ályktun að orkupakkanum fylgi sæstrengur og útflutningur orku og þar af leiðandi sama orkuverð og í Evrópu. Því að ef það væri rétt sem stjórnarliðar hafa reynt að halda fram, að samþykki þessa orkupakka breyti í rauninni engu á meðan ekki er sæstrengur og það sé ekkert víst að hann komi, þá myndi þetta væntanlega ekki hnika til á nokkurn hátt samningsstöðu varðandi raforkuverð. Við verðum að haga málum þannig áfram, og við höfum sem samfélag líklega ekki gert nógu mikið af því síðustu árin, að orkan nýtist í þeim tilgangi að skapa störf hér á Íslandi. Ekki hvað síst þá að hún nýtist um leið til að renna traustari stoðum undir byggðirnar hringinn í kringum landið. Ef við förum að líta þannig á að þetta sé algerlega úr tengslum hvort við annað, annars vegar bara hagnaður Landsvirkjunar af því að selja orku á sem hæstu verði, og svo hins vegar byggðaþróunin, þá erum við að kasta frá okkur líklega mikilvægasta tækinu okkar til að efla byggðirnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þetta sé nefnilega lykillinn sem er mjög mikilvægt að hafa í huga, að við erum að kasta frá okkur tækifærum í uppbyggingu hér innan lands með því að greiða fyrir því að orka yrði seld úr landi. Það er bara mjög mikilvægt að treysta byggð og nýta auðlindir okkar fyrst og fremst innan lands, að mínum dómi. Það skapar atvinnu, það treystir byggðina í landinu o.s.frv. eins og nefnt var hér t.d. með uppbygginguna á Austfjörðum. Þegar við erum að fara að selja orku úr landi erum við búin að gefa þau skilaboð að við lítum ekki svo á að það sé mikilvægara að byggja upp atvinnu hér heima, sem [[Forseti hringir.]]eru náttúrlega fremur alvarleg skilaboð að mínu mati.
Forseti. Já, því miður hefur skort á skilning á þessu víða. Mér hefur til að mynda alltaf þótt viðhorf Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs til álframleiðslu mjög sérkennilegt. Með því að framleiða ál á Íslandi með umhverfisvænum, endurnýjanlegum orkugjöfum, erum við að spara gríðarlega losun gróðurhúsalofttegunda miðað við það ef sama framleiðsla færi fram annars staðar. En hjá Vinstrihreyfingunni – grænu framboði hafa menn verið mjög afmarkaðir í sinni umhverfisvernd og eingöngu litið til þess sem þeir sjá á Íslandi. Við þurfum, til að vernda umhverfi jarðarinnar og náttúru, að líta á þetta hnattrænt, líta á þetta sem heild. Það að framleiða umhverfisvænan málm eins og ál á Íslandi er mikilvægur liður í því að verja náttúru og loftslag jarðarinnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna og fyrir taka upp þennan vinkil, ef svo má að orði komast, um efnahagslegar afleiðingar eða kannski áhrif, ekki endilega bara afleiðingar, af innleiðingu þriðja orkupakkans. Það er alveg ljóst að orkan okkar, þessi hreina, endurnýjanlega orka, er gríðarlega verðmæt auðlind. Hún hefur veitt fyrirtækjum og iðnaði hér á Íslandi samkeppnisforskot, m.a. hátækniiðnaði sem tengist nýsköpun og hugviti, sem er svo nátengdur fjórðu iðnbyltingunni - og nú er farið að tala um fimmtu líka - og í því felast framtíðarmöguleikar, til að mynda gagnaver eða framleiðsla og þróun á hátæknibúnaði, hvort sem það kann að vera í stoðtækjaframleiðslu eða í framleiðslu á iðnaðarvörum sem tengjast matvælaframleiðslu og öðru þar sem við Íslendingar höfum staðið mjög framarlega. Samkeppnisforskotið myndast einkum vegna kostnaðar við orku. Laun eru tiltölulega há á Íslandi og flutningskostnaður vörunnar er jafnframt hár. En samt sem áður er það kostnaðurinn við orkuna sem gerir að verkum að fyrirtæki geta staðsett sig hér á Íslandi og borgað góð laun fyrir slíkan iðnað, að því gefnu að orkan sé á réttu verði. [[Forseti hringir.]]Er ég á réttri braut hér, hv. þingmaður?
Forseti. Hv. þingmaður er á réttri braut en ég myndi vilja bæta öðru við. Það er rétt sem hann segir með það samkeppnisforskot sem felst í verðinu. En það er líka gríðarlega mikið samkeppnisforskot fólgið í því að við seljum hreina orku. Það á ekki hvað síst við á sviði nýsköpunar því að fjölmörg nýsköpunarfyrirtæki líta mjög til þess hvaðan orkan kemur. Það á til að mynda við um mörg gagnaver sem vilja geta státað sig af því að vera rekin á umhverfisvænni, endurnýjanlegri orku. Það vill svo til að ég hafði einmitt hugsað mér í næstu ræðu minni, þar sem ég held áfram umfjöllun um efnahagslegar afleiðingar þriðja orkupakkans, að rekja samspilið milli hefðbundins iðnaðar og nýsköpunar, sem er gríðarlega sterkt. Við sjáum auðvitað fjölmörg dæmi um það. Við sjáum hvað áliðnaðurinn á Íslandi hefur leitt af sér mikla nýsköpun á ýmsum sviðum. Sjávarútvegurinn hefur heldur betur leitt af sér mikla nýsköpun. Allt helst þetta í hendur. Ef samkeppnishæft orkuverð verður til þess að hefðbundið iðnfyrirtæki er reiðubúið að fjárfesta hér og byggja upp, og við höfum vissulega mörg dæmi um slíkt, leiðir það af sér nýsköpun og þróun á jafnvel tiltölulega ólíkum sviðum. Alltaf komum við að þessu sama. Orkan er grunnurinn sem allt hitt byggir á, hvort sem það er hefðbundinn iðnaður, nýsköpun eða tekjur almennings, skatttekjur o.s.frv. o.s.frv.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir svarið. Þetta er nefnilega risastórt mál. Það að skoða málin í stærra samhengi og til lengri framtíðar er gríðarlega mikilvægt. Ég mun koma aðeins inn á það í næstu ræðu minni að það er ekki hægt og raunar óhugsandi að taka afstöðu í máli sem þessu án þess að skoða öll mál ofan í grunninn. Að skoða orkupakka þrjú einan og sér og taka lagalegu fyrirvaranna og segja: Þetta er bara allt í lagi, þetta skiptir engu, þetta er algert núllmál, er í besta falli, ég veit ekki hvaða orð ég á að leyfa mér að nota, einföldun á málinu. Við eigum allt undir þessari hreinu, endurnýjanlegu orku.
Forseti. Já, í rauninni er það óskiljanlegt að menn skuli ekki hafa farið í eins mat á Íslandi og menn gerðu í Noregi á áhrifum þessarar innleiðingar. Það helgast kannski af því að þetta hefur frá upphafi verið mál sem ríkisstjórnin hefur viljað láta lítið fara fyrir og ekki beinlínis verið að leita að einhverju sem gæti verið til þess fallið að vekja á því athygli, að ég ekki tali um neikvæða athygli. Eftir á að hyggja hefði reyndar verið mjög æskilegt að á þeim tíma þegar hæstv. fjármálaráðherra sá ástæðu til að gagnrýna í hvað stefndi varðandi þennan orkupakka og sameiginlegu orkustofnunina ACER og þetta allt saman, að hann hefði brugðist við með því að láta skoða þetta. En ekki ætla ég að álasa fyrir það. Hann sá kannski ekki fyrir á þeim tíma að hann myndi á endanum lenda í því, [[Forseti hringir.]]ef svo má segja, að skipta um skoðun á málinu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Þetta er hluti af því sem ég hef sífellt verið að fikra minn nær í ræðuflokki mínum, sem ég hef kallað: Og hvað svo? Áhrifin sem birtast í breyttu umhverfi í kjölfar innleiðingar annars vegar og síðan hins vegar í kjölfar þess að sæstrengur hefur verið lagður. Áhrifin á fyrirtæki sem eru háð annars vegar orkumagni og hins vegar því að orkukaup séu ekki hátt hlutfall rekstrarútgjalda. Við höfum til að mynda séð skýrslur sem greina ástandið í Noregi eða ástandið sem menn sjá fyrir sér í kjölfar innleiðingar þar á ákveðnum sviðum. Telur hv. þingmaður að það sé raunveruleg hætta á að umtalsverð hækkun orkukostnaðar geti haft áhrif í þá veru að til að mynda iðnaður, svo ekki sé nú talað um orkufrekur iðnaður, gæti tapað því samkeppnisforskoti sem hann hefur haft á Íslandi í skjóli eða í ljósi hagstæðs raforkuverðs? Og með þeim afleiðingum að eigendur slíks rekstrar, t.d. álveranna, sjái sér ekki hag lengur í því að reka slík slíka starfsemi á Íslandi? Þekkir þingmaðurinn dæmi þess að eigendur [[Forseti hringir.]]slíkra iðjuvera loki stórum vinnustöðum, breytist rekstraraðstæður með afgerandi hætti?
Forseti. Fyrst að síðustu spurningunni. Það er auðvitað þekkt. Ég held að meira að segja að það séu mörg dæmi um að til að mynda álverum hafi verið lokað hér og þar í veröldinni á undanförnum árum. Í sumum tilvikum reyndar hafa menn lent í að álverum hafi verið lokað eða dregið úr starfsemi þeirra en svo hafi vörn verið snúið í sókn einmitt með því að framleiða meiri orku á samkeppnishæfu verði. Ég nefni sem dæmi Quebeck-fylki í Kanada, sem er með gríðarlega stórar og miklar vatnsaflsvirkjanir. Íslendingar eru á vissan hátt, og ekki bara á vissan hátt, í rauninni á beinan hátt, í samkeppni við Quebeck og auðvitað miklu fleiri staði um uppbyggingu fyrirtækja og framleiðslu sem reiðir sig á orku á samkeppnishæfu verði og vilja helst umhverfisvæna orku. Við erum ekki einir um það, Íslendingar, að geta framleitt umhverfisvæna orku á samkeppnishæfu verði. En þegar menn taka ákvarðanir um hvar skuli fjárfesta, og endurmeta jafnt og þétt hvort halda skuli rekstri áfram, líta þeir til ótal þátta eins og orkukostnaðar, eins og flutningskostnaðar, eins og launakostnaðar o.s.frv. Þegar allt þetta er tekið saman erum við ekki bara í samkeppni sem hægt er að meta út frá orkuverði, heldur líka í samkeppni sem ræðst af því hversu nálægt mörkuðum fyrirtækin eru staðsett, hvað þarf að borga starfsfólki í laun o.s.frv. T.d. kostar bara brot af því að ráða mann til vinnu í álveri í Kína miðað við það sem það kostar á Íslandi. En þeir brenna hins vegar kolum í Kína til að framleiða rafmagnið [[Forseti hringir.]]sem fer í framleiðsluna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir fyrir svarið. Ég ætlaði ekki að fara inn á þessar brautir alveg strax en ætla samt að gera það núna í ljósi svars hv. þingmanns. Það er hluti af því sem sérstaklega er flaggað í því sem við höfum nú þegar séð af innvolsi fjórða orkupakkans að áhersla á umhverfishlutann virðist aukast jafnt og þétt. Sér hv. þingmaður fyrir sér, af þeim gögnum sem þegar hafa verið sýnd, að hinn græni hluti íslensku orkunnar muni mögulega verða sérstaklega áhugavert framlag Íslands til hinnar samevrópsku orkustefnu eftir að tengingu hefur verið komið á?
Forseti. Ég kom stuttlega inn á einmitt þetta hér áðan en átti eftir að útfæra þá hugsun nánar og koma henni til skila. Það er einfaldlega staðreynd að markmiðið með sameiginlegu evrópsku orkukerfi og þriðja orkupakkanum er að orkan fari öll í einn pott og svo sé tekið úr þeim potti. Þegar sú verður orðin raunin raungerist í rauninni það sem við erum þegar farin að sjá á pappír, eða sem afleiðingu af þessum svokölluðu syndaaflausnum eða aflátsbréfum, þar sem því er haldið fram að Íslendingar kaupi orku sem framleidd er með kolabruna. Við vitum að það ekki rétt og það vita allir að það er ekki rétt. Þetta er einhvers konar blekkingaleikur, eins og svo margt af því sem tengist þessum orkupakka. En þegar orkan væri raunverulega öll orðin samantengd og færi í einn pott væri þetta ekki lengur blekking. Þá væri þetta bara raunveruleg lýsing á því hvaðan orkan kemur.
Virðulegur forseti. Ég sagði frá því í síðustu ræðu minni að ég ætlaði mér í næstu ræðum að fara yfir sjónarmið tveggja lykilmanna úr Sjálfstæðisflokknum í gegnum áratugina og draga fram þær áhyggjur sem þeir lýsa varðandi það hvernig umhverfi orkustýringar verður að aflokinni lagningu sæstrengs. Ég ætla að leyfa mér að koma fyrst inn á grein eftir fyrrverandi menntamálaráðherra, ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Tómas Inga Olrich, sem birtist í Morgunblaðinu 27. apríl sl. Þar segir, með leyfi forseta: „Stökkbreyting hefur orðið á þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Hún virðist hafa orðið í kjölfar þess að skýrsla þeirra lögfræðinganna, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst, var lögð fram. Í skýrslunni er bent á tvær leiðir til að fást við þriðja orkupakkann. Önnur leiðin er sú að aflétta ekki stjórnskipulegum fyrirvara um innleiðingu orkupakkans og taka málið upp, eins og ráð er fyrir gert, við sameiginlegu EES-nefndina. Leiðin býður upp á sóknartækifæri. Færu Íslendingar þá leið væru þeir að sækja rétt sinn til að fá undanþágu frá því regluverki orkumála ESB, sem ekki snertir Ísland. Forsenda leiðarinnar er að þessi réttur standi undir nafni. Ef hann gerir það ekki eru það ekki síður mikilvægar upplýsingar.“ Þarna er einmitt komið inn á mikilvægt atriði að mínu mati þar sem kallað er eftir því að látið verði reyna á það hvort 102. gr., þótt hún hafi ekki verið virkjuð hingað til, sé ekki raunverulega virk og tæk fyrir aðildarríkin og málið sent aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Í þessari umræðu hefur því verið haldið fram að 102. gr. sé ekki raunverulega virk leið af því að hún hafi aldrei verið notuð. Það hefur verið sagt hér til samlíkingar að það sé eins og að segja að þegar kviknar í húsi ættu menn ekki að nota slökkvitækið af því að það hafi aldrei verið notað áður. Það dregur auðvitað fram fáránleikann í því að við látum ekki reyna á þær heimildir sem við höfum sannarlega innbyggðar í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Sú nálgun er því miður varða á þeirri leið að grafa undan samningnum miklu frekar en að viðhalda honum og styðja. Með leyfi forseta, þá heldur fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins áfram: „Hin leiðin er að innleiða orkupakkann í íslenskan rétt en „með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri […] öðlist ekki gildi, enda er slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi“. Þessi leið þýðir í raun að gildistöku hluta orkupakkans er frestað uns Ísland hefur tengst orkumarkaði ESB/EES um sæstreng. Það er hefðbundið undanhald og tæplega hægt að tala um það lengur sem skipulagt.“ Þarna kemur nú fram furðu lítt dulbúin harkaleg gagnrýni á það hvernig við höfum haldið á innleiðingarmálum árum saman. Fyrrverandi ráðherra lýsir þessu sem óskipulegu undanhaldi, sem er sennilega það undanhald, hvort sem það er í viðskiptum, ríkjasamskiptum eða stríði, sem mest tjón skapast af. Með leyfi forseta, heldur hann áfram: „Áfangar undanhaldsins eru margir og meira eða minna þekktir. Þannig hafa nú allir leyfi til að fjárfesta í íslenskum bújörðum og sanka að sér náttúrulegum auðlindum í krafti þeirra réttinda. Girðingar, sem settar voru 1995, voru teknar niður þegar athugasemdir og hótanir um kærur bárust um og eftir aldamótin síðustu. Með sambærilegum hætti hafa varnir íslensks landbúnaðar hrunið. Það eru sem sagt ýmsar leiðir sem íslensk stjórnvöld hafa kosið sem áfanga í undanhaldi sínu. Sú síðasta er sú hefur nú valdið stökkbreytingu innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins.“ Það er auðvitað ekkert hægt að orða gagnrýnina mikið skýrar hjá manni sem ég held að vilji samt tala varlega í garð þess flokks sem hann hefur sinnt æðstu embættum fyrir. [[Forseti hringir.]]En af því að hv. þm. Vilhjálmur Árnason hefur fylgst af athygli með umræðunni undanfarið, [[Forseti hringir.]]og kann ég honum þakkir fyrir, þá vona ég að hann komi hér til skrafs og ráðagerða [[Forseti hringir.]]um þessi sjónarmið á eftir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Hún er til þess fallin að varpa ljósi á afstöðu þess flokks sem verið hefur leiðandi afl í stjórnmálum á Íslandi um áratugaskeið og fagnar á morgun, ef ég er rétt staddur í tíma, 90 ára afmæli sínu. Er það rétt með farið hjá mér? Og á slíkum tímamótum er ekki að undra að þessi flokkur sé á þeim stað að spyrja sig hvort hér sé komið að vatnaskilum í stefnu og áherslu flokksins sem hafa þó skilað þessu stjórnmálaafli mjög svo viðunandi niðurstöðu síðustu áratugina. Hér hafa Sjálfstæðismenn farið með völd í íslensku samfélagi meira og minna þessi 90 ár. Og af hverju skyldi það nú vera? Jú, vegna þess að þeir hafa gengið í takt við stóran hluta kjósenda og fengið fylgi til þess að gera það. Og á hverju var stefnan mörkuð? Hún var mörkuð á kjörorðum sem hljóma svo: „Stétt með stétt“, breiðri skírskotun, til þess að flokkurinn stæði vörð um hag allrar þjóðarinnar. Það hafa þeir gert þótt kannski sé hægt að benda á einhver dæmi þar sem betur hefði mátt gera. En er ekki komið að vatnaskilum [[Forseti hringir.]]hjá Sjálfstæðisflokknum, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti. Veldur hver á heldur. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þórhallssyni andsvarið. Það fer ekkert á milli mála í gagnrýni þessara tveggja fyrrverandi ráðherra flokksins sem ég ætla að fjalla hér svona lauslega um í þessari ræðu minni og næstu, að það eru raunverulegar áhyggjur af því á hvaða vegferð Sjálfstæðisflokkurinn er í þessu máli. Það er greinilegt að áhyggjur reynslumanna í flokknum lúta m.a. að því að eitthvert rof sé að verða á milli hluta forystunnar og kjarnafylgisins. Alla vega eins og málið horfir við mér er það ekki borið fram á fyrri stigum af þingflokknum í heild sinni með fullu „backupi“, heldur þvert á móti. Það virðist fyrst og fremst vera borið fram af áhuga hæstv. utanríkisráðherra á að koma þessu vandamáli aftur fyrir sig í tíma, klára málið. Illu er best aflokið. Þetta horfir þannig við mér þannig að áhuginn liggi fyrst og fremst hjá hæstv. utanríkisráðherra. Að þeirri niðurstöðu kemst ég að bara út frá því að horfa á annars vegar hvað formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, hefur sagt um þessi mál, og hins vegar að hæstv. iðnaðarráðherra Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir virðist ekki sjá neinn meinbug á því að fresta málinu, a.m.k. fram á næsta haustþing. Þannig að enginn er asinn. [[Forseti hringir.]] Þetta er, held ég, hluti af því sem orsakar hinar miklu áhyggjur þessara tveggja fyrrverandi forystumanna [[Forseti hringir.]]sem vilja auðvitað flokknum sínum vel.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni svarið. Ástæða þess að ég bar þetta upp hér er sú að ég held að ég hafi rekið augun í blaðaviðtal við hv. þingmann og núverandi ritara Sjálfstæðisflokksins, Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, þar sem hún lýsir því að stjórnvald taki breytingum og stefnan breytist. Það er allt gott og vel og rétt. En ég hafði á tilfinningunni að í þeim pistli hafi hún á ákveðinn hátt verið að svara fyrrverandi formanni flokksins, Davíð Oddssyni, sem hefur skrifað greinar í Morgunblaðið þar sem hann hefur, án þess að fegra hlutina, farið nokkuð berum orðum um að hér sé flokkurinn búinn að segja skilið við sjálfstæðisstefnuna þó svo að hann haldi kannski nafninu, Sjálfstæðisflokkur. [[Forseti hringir.]] Getur verið að það sé eðlileg greining hjá mér, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti. Ég ætla að fara varlega í greiningarnar er Sjálfstæðisflokkinn varðar enn um sinn. Eins og margir þekkja þá er flokkurinn mér kær, þó að ég sé ekki lengur í honum, augljóslega, og vil honum allt hið besta. Ég held að þessi greining - það er ekki bara fyrrverandi formaður flokksins, Davíð Oddsson, sem hefur með mjög ákveðnum hætti varað við þróuninni hvað varðar stefnumörkun flokksins í orkumálunum og fleiri málum, heldur hefur annar fyrrverandi formaður flokksins, Þorsteinn Pálsson, í rauninni gert enn verr, hann gerir flokknum enn meiri óleik með því að kalla þá vegferð lofsverðar blekkingar sem flokkurinn er á núna með þessari fyrirvaraleið sinni. Það getur vart talist vera annað en [[Forseti hringir.]]fullkomin niðurlæging í garð Sjálfstæðisflokksins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þetta er mjög athyglisvert umræðuefni í tengslum við þessa umræðu, þ.e. þriðja orkupakkann, hvernig stjórnmálaflokkarnir hafa breytt sinni stefnu - kannski hafa þeir ekki breytt sinni stefnu en þeir framkvæma ekki sína stefnu, framkvæma ekki það sem grasrótin hefur lagt upp með. Fólkið sem ber uppi flokksstarfið hefur fundað og sent frá sér ályktanir, fólkið sem vinnur í sjálfboðavinnu fyrir hverjar kosningar og er forsenda þess að hægt sé að bjóða fram til Alþingis og sveitarstjórna. Þá finnst manni það sjálfsögð kurteisi að fylgja vilja fólksins í þessum efnum og hér hefur hv. þingmaður einmitt lýst því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið á skjön við það sem grasrótin hefur ályktað um. Við sjáum þetta líka hjá Framsóknarflokknum, það er áberandi, en Framsóknarflokkurinn hefur haldið sig mikið til hlés í þessari umræðu, reyndar óvenjumikið til hlés, verð ég að segja. Það er fyrst og fremst Sjálfstæðisflokkurinn sem ber uppi þetta mál. Og Vinstri grænir eru örugglega mjög þakklátir fyrir það vegna þess að þetta er mjög viðkvæmt málefni innan Vinstri grænna, þá sérstaklega er lýtur að umhverfismálunum. En ég vil vekja athygli á því sem Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, segir í pistli á Viljanum, sem ber yfirskriftina: Mestu mistök sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert í utanríkismálum. Er hv. þingmaður sammála því?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni andsvarið. Svo að ég byrji á spurningunni, sem þingmaðurinn setti fram hér í lokin, varðandi sjónarmið Styrmis Gunnarssonar, fyrrverandi ritstjóra Morgunblaðsins, sem hann setur fram í grein, væntanlega á bloggsíðu sinni - síðan birtist frétt upp úr því á Viljanum - um að um sé að ræða stærstu mistök Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálum í sögu flokksins. Það velkist enginn í vafa um að Styrmir Gunnarsson hefur haft innsýn í innri störf Sjálfstæðisflokksins lengur en flestir og betri aðgang að upplýsingum en flestir. Þetta mat hans - þá er ég að gefa mér að hann líti ekki á sinnaskipti Sjálfstæðisflokksins í Icesave-málinu á sínum tíma sem utanríkismál, sem er í mínum huga helst í námunda við þá ákvörðun sem hér um ræðir. En ég held að það verði bara að fá að standa eitt og sér að umræddur einstaklingur, í ljósi sögu hans og tengsla við flokkinn, sé þeirrar skoðunar að hér séu mestu mistök Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálum í uppsiglingu. Það er býsna merkileg yfirlýsing. Á sama tíma er auðvitað mjög merkilegt að fram virðist fara Íslandsmeistaramót í þagnarbindindi á milli stjórnmálaflokka í málinu. Þá á ég við afstöðu eða afstöðuleysi Framsóknarflokks og þingflokks Vinstri grænna í tengslum við málið. Báðir flokkarnir virðast telja skynsamlegt að leyfa [[Forseti hringir.]]málinu að ganga fram undir merkjum Sjálfstæðisflokksins. Ég hef auðvitað ákveðinn skilning á því.
Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er býsna alvarleg yfirlýsing af hálfu Styrmis Gunnarssonar sem er og hefur verið mikill áhrifamaður innan Sjálfstæðisflokksins í áratugi. Og það eru fleiri þungavigtarmenn sem leggja orð í belg. Fyrrum formaður flokksins og forsætisráðherra, Davíð Oddsson, hefur ekki farið í grafgötur með skoðanir sínar á framgöngu sinna flokksmanna í þessu máli. Það verður að segjast eins og er að það verður mjög sérkennilegt andrúmsloft, vænti ég, á 90 ára afmælisfagnaði flokksins sem verður núna um helgina. Það er eftirtektarvert að flokkurinn skuli fá, eftir að hafa átt farsæla sögu sem flokkur sem hefur staðið sig vel í utanríkismálum og baráttu þjóðarinnar fyrir sjálfstæði sínu og landhelginni o.s.frv., slík skilaboð frá þessum þungavigtarmönnum af þessu tilefni, á 90 ára afmæli flokksins.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að þetta sé nú einmitt þannig vaxið að enn sé ekki öll nótt úti fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins. Það eru enn tækifæri til að bjarga í horn í þessu mikilvæga máli. Menn hafa auðvitað, má segja, komið sér í ákveðin vandræði, bæði pólitísk og persónuleg, með því að kyngja þessari fyrirvaranálgun. En burt séð frá því að menn eiga það til að koma sér í bobba, menn og konur, út af hinum ýmsu málum, þá skiptir mestu máli í þeim efnum að hafa kjark til að stíga eitt eða tvö skref til baka og reyna að finna taktinn aftur, taktinn sem hefur gagnast hinum merkilega Sjálfstæðisflokki svo vel í 90 ár.
Herra forseti. Nú fer því fjarri að sá sem hér stendur sé sérfræðingur í Sjálfstæðisflokknum. En það er eiginlega tvennt sem er að velkjast í hausnum á mér þessa stundina. Það er í fyrsta lagi að það sé ekki einungis, hvað á ég að segja, orðinn svona brestur milli þingflokks og stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins, heldur er vantraust orðið líka sem stuðningsmenn, grasrót, eða hvað við viljum kalla það, Sjálfstæðisflokksins bera til þingmanna sinna. Það skýrist kannski líka af því að Sjálfstæðisflokkurinn lofaði á landsfundi í fyrra eftirfarandi, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ Nú veit ég ekki hvað öðrum hér inni finnst, en ég er ekki á því að Sjálfstæðisflokkurinn standi við þessa yfirlýsingu. Ég er ekki á því, og þá er ég náttúrlega að tala um þingflokk flokksins, því að aðrir hafa ekki áhrif í þessu efni en þingmenn, eða þingflokkurinn. Það væri fengur að því fyrir mig að fá að heyra álit manns sem þekkir - ég sagði einhvern tíma í kvöld, myrkviði Sjálfstæðisflokksins, en það er nú líklega dónaskapur, þannig að ég hefði átt að segja innviði Sjálfstæðisflokksins. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort það geti verið að einmitt sú staðreynd að menn eru í raun, líkt og Framsóknarflokkurinn, að ganga á bak orða sinna hvað þetta varðar, hvort það geti haft þau áhrif um þá óánægju sem maður verður var við í stuðningsmannaliði Sjálfstæðisflokksins.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni andsvarið. Ég er hræddur um að þessi misserin reyni nokkuð á þanþol kjarnafylgis Sjálfstæðisflokksins gagnvart túlkunum þingflokksins á landsfundarályktunum. Þetta mat mitt set ég fram sem flokksbundinn Sjálfstæðisflokksmaður til áratuga og líka af drjúgri væntumþykju til þessa merkilega stjórnmálaflokks. Ástæðan fyrir því að ég tala hér um að reynt sé á þanþolið gagnvart kjarnastuðningsmönnum flokksins eru tvö mál sem eru nú í gangi, sem ályktað var um með mjög ákveðnum hætti en þó þannig að eins og kallað er í sal voru gerðar smávægilegar, að því er menn vildu meina, tæknilegar lagfæringar á orðalagi sem síðan kom á daginn að var úthugsuð leið til þess að geta komist fram hjá því. Þetta var í tveimur málum sem mikið hafa verið rædd undanfarið, annars vegar uppbygging Landspítala á umferðareyjunni við Hringbraut og hins vegar þessi innleiðing þriðja orkupakkans. Mér kæmi það mjög á óvart ef bæði þessi mál væru ekki þannig vaxin að töluverður pirringur eða ónot færu í gegnum kjarnafylgi Sjálfstæðisflokksins vegna þess hvernig þingflokkurinn ákveður að leita leiða í kringum ályktanir landsfundar.
Herra forseti. Mætti ég stinga upp á við hv. þingmann einu máli í viðbót sem ég held að hljóti að pirra sanna Sjálfstæðismenn alveg óendanlega, það er stuðningur flokksins eða stuðningur forystu flokksins við marxíska uppbyggingu heilbrigðiskerfisins á Íslandi, þ.e. þann „tendens“, afsakið, forseti, heilbrigðisráðherra að reyna að troða öllum sem sjúkir eru í nærbuxur sem eru merktar eign Ríkisspítalanna og það skiptir engu máli hvað um er að ræða. Það er nú búið að taka til baka t.d. augnsteinaaðgerðir og ég veit ekki hvað, sem áður voru á „frjálsum markaði“. Og það er ekki að spyrja að því að biðlistar lengjast alveg óheyrilega. Mér dettur í hug að þetta, plús náttúrlega Klíníkin, herra forseti, geti líka verið ein ástæðan fyrir því að [[Forseti hringir.]]brestir eru í sambandi trúnaðarmanna flokksins og þingflokksins.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Það var viljandi að ég nefndi ekki heilbrigðiskerfið og hanteringu núverandi heilbrigðisráðherra á því. Ástæðan er sú að Sjálfstæðisflokkurinn er hokinn af reynslu hvað það varðar að vera í samstarfi við flokka sem mætti kannski ætla að gæti verið erfitt fyrir flokkinn að vera í samstarfi við á köflum. Þannig að ég dreg það ekki í efa og er þess fullviss, og það hefur birst í greinum þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að mikið óþol er gagnvart þeirri stefnu sem rekin er í heilbrigðismálum þessa stundina. En það sem gerir hin tvö málin svo sérstaklega erfið fyrir kjarnafylgi Sjálfstæðisflokksins er að bæði eru þau mál þeirrar gerðar að flokkurinn sjálfur hefur tök á þeim. Flokkurinn sjálfur stýrir málum. En í tilfelli heilbrigðismálanna er það samstarfsráðherra Vinstri grænna sem fer fyrir þeim málaflokki. Varðandi Landspítalann og innleiðingu þriðja orkupakkans hefur Sjálfstæðisflokkurinn kontról. Það er það sem er erfitt.
Herra forseti. Hér hefur verið gert að umtalsefni stefna flokka og talsmanna þeirra. Í ræðu hér fyrr í kvöld kom hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson inn á það hæstv. ráðherra fjármála- og efnahagsmála hefði lent í því að skipta um skoðun frá því sem hann hafði áður sagt. Það að skipta um skoðun þarf ekki endilega að vera slæmt. Það getur verið gott. Það fer eftir því í hverju afstöðubreytingin felst. Mig langar, með leyfi forseta, til að grípa hér niður í grein frammámanns í Vinstrihreyfingunni – græns framboði, Ögmundar Jónassonar, sem er fyrrverandi þingmaður og hæstv. ráðherra fyrir Vinstrihreyfinguna – grænu framboð. Heiti greinarinnar er: „Pylsan skorin niður í pakka“, en Ögmundur Jónasson er vel kunnugur landsmönnum og kannski helst fyrir það að vera afar staðfastur í sínum skoðunum og fylginn sér. Hann á sér marga velvildarmenn, hvar sem menn kunna að standa í stjórnmálum. Með leyfi forseta ætla ég að lesa úr þessari grein: „Markaðsvæðing raforkunnar og vatnsins hefur verið óvinsæl í Evrópu eins og einkavæðing grunnþjónustunnar almennt. Við svo búið hefur verið brugðið á það ráð að skera pylsuna niður í sneiðar eða pakka og hefur viðkvæðið þá verið hið sama: Þetta er ekki verri biti en sá fyrri“, segir Ögmundur Jónasson. Í umsögn til Alþingis um þriðja orkupakkann segir Ögmundur hins vegar að það sé vegferðin öll og lokamarkmið hennar sem þurfi að horfa á, sem sé markaðsvæðing og í kjölfarið einkavæðing orkugeirans á Íslandi. Hann segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Þau okkar sem andvíg voru þessari þróun lögðust gegn samþykkt fyrsta og annars orkupakka og þykir mér ekki síður rökrétt að leggjast gegn samþykkt þessa pakka svo og þeirra sem fylgja í kjölfarið. Smám saman missum við sem samfélag forræðið yfir orkunni, auðlindum og vinnslu, og mun gangverk marðaðarins stýra för …“ Vísar Ögmundur þar m.a. til þess að VG hafnaði fyrsta og öðrum orkupakka Evrópusambandsins á sínum tíma þegar flokkurinn var í stjórnarandstöðu. „Ég heiti á alla félagslega þenkjandi alþingismenn að taka höndum saman við öll þau sem nú vilja sporna gegn þessari óheillaþróun. Ef þau sem áður studdu málið telja að nú stefni að þeirra mati í ófyrirséð óefni þá ber að taka því fagnandi. Með markaðsvæðingunni er verið að byggja inn í kerfið hvata sem eru varasamir: Að virkja sem mest, fyrir sem mestan arð“, segir hann síðan enn fremur í umsögn sinni. Hér lýsir Ögmundur Jónasson að ekki sé fært að móta sér afstöðu til málsins nema að skoða stóru myndina með gagnrýnu hugarfari og með tilliti til þess hverra hagsmuna sé rétt og skylt að gæta. Það er akkúrat það sem við erum að gera hér. Þetta er ekki - eins og sést best á því að fyrri ræðumaður, sá sem stóð á undan mér í ræðustól, hv. þm. Bergþór Ólason, lýsti sjónarmiðum þess flokk, og fyrrum ráðherra þess flokks, sem hvað lengst hafa verið hjá Vinstrihreyfingunni – grænu framboði í stjórnmálalegum skilningi, en engu að síður komast þessir menn að sömu niðurstöðu. Ég held að það sé komið að því enn og aftur að hvetja ríkisstjórnina og forgöngumenn hennar til að endurskoða þetta mál án þess að þeim finnist þeir vera að ganga á bak orða sinna, heldur með það í huga að hér sé verið að gæta hagsmuna Íslendinga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og athyglisvert hvernig hann lagði þetta upp. Vitnaði í Ögmund Jónasson, fyrrverandi þingmann og ráðherra Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, þingmann sem gat sér mjög gott orð fyrir staðfestu og málflutning sem eftir var tekið. Hann hefur einmitt látið í sér heyra og látið til sín taka í þessari orkupakkaumræðu og hefur gagnrýnt flokk sinn harðlega fyrir framgönguna, og á hann lof skilið fyrir að gera það. Það er mikilvægt að minna á hverju stjórnmálamenn hafa lofað eða hverju þeir hafa staðið fyrir og hvernig þeir breyta síðan um skoðun í svo mikilvægu máli sem vekur náttúrlega upp ýmsar spurningar. Hvers vegna? Það hljóta að vera einhver haldbær rök fyrir því sem menn verða þá að koma fram með. Ég hef ekki orðið var við að þeir hafi rökstutt mál sitt með þeim hætti að maður sýni því skilning að þeir hafi skipt um skoðun. Það er ekkert að því að skipta um skoðun. Menn þurfa þá náttúrlega að rökstyðja sitt mál, en það er erfitt að rökstyðja það að skipta um skoðun í svo veigamiklu og stóru máli sem þessu. Það sem ég vildi kannski fá fram hjá hv. þingmanni í þessum efnum er hvers vegna svona umhverfissinnaður flokkur er að greiða götu fyrir verkefni, sem er orkupakki þrjú, sem getur haft umhverfislega mjög mikil áhrif á Íslandi þegar sæstrengur kemur og orkusala hefst. Orkuvinnsla eykst í öllu landinu á kostnað náttúrunnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Já, það er nú svo að þessi orkupakki snýst að stóru leyti um umhverfismál, þó að hann beri það ekki utan á sér, ef svo má að orði komast. Það er ein ástæða þess að hér hefur til að mynda verið kallað eftir afstöðu ráðherra, sem reyndar er utanþingsráðherra og fer með málaflokk umhverfismála en situr fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð. Varðandi grein Ögmundar Jónassonar og reyndar þá grein sem hv. þm. Bergþór Ólason vitnaði í hér áðan eftir Tómas Inga Olrich, fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, þá verðum við að gera okkur grein fyrir því að það er ekkert léttmeti fyrir slíka menn að gagnrýna flokk sinn og stefnu hans opinberlega. Eitt er að gera slíkt, að gagnrýna stefnu eða koma að mótun stefnu innan búðar. Annað er að gera það á opinberum vettvangi. Hví minnist ég á það? Jú, það þarf að vera þannig að það séu mikilsverð mál, stór hagsmunamál, sem gefa vísbendingu um að verið sé að bregða frá stefnu um samfélagssáttmála, sem allir flokkar eru sammála um, til að menn geri slíkt. Samfélagssáttmálinn snýst um það að vera í grunninn sammála um í hvernig samfélagi við viljum búa. En við erum bara ekki alveg sammála um leiðirnar sem við viljum fara að því að ná markmiðunum.
Herra forseti. Já, ég held að ég vilji aðeins skoða þetta mál út frá alþjóðasamskiptum. Við erum lítil þjóð sem á að sjálfsögðu mikið undir alþjóðasamskiptum og alþjóðasamningum. Við í Miðflokknum erum að sjálfsögðu hlynntir því að við eigum góð samskipti við nágrannaþjóðir okkar og þjóðir almennt. Það er mikilvægt fyrir litla þjóð að eiga góð samskipti við erlendar þjóðir. Ég hafna algjörlega innstæðulausum yfirlýsingum sem hafa komið frá nokkrum stjórnarþingmönnum og reyndar stjórnarandstöðuþingmönnum líka í okkar garð þess efnis að við séum einhver einangrunarsinnaflokkur, einangrunarsinnar. Þetta er eins fjarstæðukennt og hægt er að hafa og er bara dæmi um að menn séu rökþrota. Það er einmitt akkúrat þetta sem við eigum að gera. Við eigum að vera gagnrýnin á samskipti okkar þegar kemur að svona alþjóðasamningum, mikilvægum samningum þegar okkur finnst á okkur hallað. Í þessu máli hallar náttúrlega á okkur. Lagt er hart að okkur að samþykkja tilskipun sem getur haft mikil áhrif á okkur sem þjóð. Þess vegna eigum við náttúrlega að leita leiða til að fá það viðurkennt að við njótum sérstöðu og höfum sérstöðu og fá þá sérstöðu viðurkennda með lögformlegum hætti. Ég myndi því segja í þessu öllu saman að mestu skipti að vera ekki með einhverja óttablandna virðingu gagnvart erlendum þjóðum, eins og mér finnst birtast í þessu máli af hálfu ríkisstjórnarflokkanna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það mál sem hefur komið upp í ræðum að hér standi Miðflokkurinn einangraður í sinni einangrunarhyggju og einangrunarstefnu er náttúrlega varla svaravert. Það er nú bara svo. Það er ekkert fjær okkur Miðflokksmönnum en að reyna að einangra Ísland. Við viljum hins vegar standa fyrir hagsmuni Íslands og mér finnst það vera skylda okkar í hvívetna. Það er svo merkilegt að þeir sem svona tala geta hins vegar verið á tyllidögum mjög upprifnir yfir því að Ísland sé landið, Ísland sé stórkostlegt og þjóðin sé á heimsmælikvarða, til að mynda ef stórir íþróttaviðburðir eru í gangi, ef landsliðið okkar keppir í íþróttum eða ef Íslendingar ná árangri á einhverju sviði eða afreka eitthvað, hvort sem það er á sviði vísinda eða á sviði þess að klífa hæstu fjallstinda. Þá erum við þjóðin, stolt, og með mikla reisn og þá hreykjum við okkur á einhvern hátt, sem ég held að sé eðlilegt. Það er ekkert athugavert við það að vera stoltur af þjóð og uppruna, sögu og menningu og sérstöðu. Það að vera það þýðir alls ekki að við viljum ekki eiga samskipti við aðrar þjóðir eða koma að alþjóðlegum samningum. Þetta er algerlega út í heiðblátt himinhvolfið, hv. þingmaður.
Herra forseti. Mér þótti athyglisvert það sem hv. þingmaður sagði hérna áðan. Ég held að það hljóti að vera erfiðara fyrir fyrrverandi forystumenn Vinstri grænna að horfa upp á flokkinn sinn taka forystu í markaðsvæðingu auðlinda og horfa ekki á að uppbygging vindmyllugarða og smávirkjana mun hafa gríðarleg umhverfisleg áhrif. Tveir menn hafa stigið fram og bent á þetta; Ögmundur Jónasson og Hjörleifur Guttormsson. Maður verður var við það að allmargir fyrrverandi forystumenn Sjálfstæðisflokksins eru mjög gagnrýnir á framkomu flokksins og framgöngu í þessu máli. Að undanskildum Frosta Sigurjónssyni, fyrrverandi alþingismanni, þá eru Framsóknarmenn ekki svona áberandi í gagnrýninni, kannski líka út af því að þeir eru færri. Þannig að á meðan Sjálfstæðisflokkurinn á e.t.v. sex fyrrverandi forystumenn, á Framsóknarflokkurinn kannski bara einn eða tvo. Guðni Ágústsson er náttúrlega þarna líka. Það er alveg ljóst að bæði fyrrverandi forystumenn og gamlir jaxlar sem borið hafa uppi starf þessara flokka, plús trúnaðarmannakerfið - það logar stafna á milli. Þetta er mjög athyglisverð pæling hjá hv. þingmanni. Mig langar til að biðja hana um að tjá sig um þetta sem ég minntist á varðandi Framsóknarflokkinn og Guðna Ágústsson og Frosta Sigurjónsson. Það væri fróðlegt að heyra hvað hann segir um það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Það er vissulega rétt að Framsóknarflokkurinn er minni og á sennilega færri menn sem eru fyrrum leiðtogar eða hafa sinnt ráðherraembættum sem hafa verið virkir í stjórnmálaumræðu úti í samfélaginu. Þó er þar einn maður sem er fyrrverandi formaður flokksins, Jón Sigurðsson, sem eitt sinn var rektor í samvinnuskólanum á Bifröst. Hann hefur verið virkur í þjóðmálaumræðu en hefur verið þögull um þettsa mál að því er ég best veit. Samvinnuhugsjónin var alla vega, og er nú enn þá, að ég held, hryggjarstykkið í stefnu Framsóknarflokksins. Samvinnuhugsjónin er í fullkomnum í anda þess sem ég ræddi áðan, þ.e. þess samfélagssáttmála sem sannarlega er í gildi og er lögfestur í hinum ýmsu lög og er í hinum ýmsu málaflokkum sem við störfum eftir og fjöllum um hér á hinu háa Alþingi upp á hvern einasta dag sem þing starfar, hvort sem það er í nefndum eða í þingsal. Ég verð að segja að ég man ekki eftir öðru eins máli, nema ef vera skyldi Icesave, þar sem myndast hefur slík gjá á milli forystumanna ríkisstjórnarinnar og þjóðarinnar og nú, enda sýnir umræðan sem hér hefur átt sér stað að þetta er einsdæmi og verður skráð í sögubækur svo eftir verði munað.
Herra forseti. Ég vil fyrst aðeins drepa á það að minn forni vinur, Jón Sigurðsson, fyrrverandi ráðherra Framsóknarflokksins - ég vona nú að við séum vinir enn - hefur þá sérstöðu í Framsóknarflokknum að vera Evrópusinni. Þannig að ég á ekki von á því að hann muni úttala sig mjög hvasst um þessa þróun. Það er hins vegar annað sem ég hef velt dálítið fyrir mér, sérstaklega nú í dag og undanfarna nótt. Ég fór að velta því fyrir mér að kannski væri æskilegt eða áhugavert fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hér sitja, það væri kannski bara greiði við þá, að afgreiða ekki þetta mál í dag sem við erum að ræða núna. Þannig að þingmenn Sjálfstæðisflokksins eigi kost á því að hitta stuðningsmenn sína á 90 ára afmælisdaginn yfir köku og kaffi án þess að vera búnir að læsa þetta mál inni með því að samþykkja það. Ég hef þá trú og það virðist vera að menn hafa ekki hlustað á baklandið. Ég held að það sé algerlega ljóst. Í öllum þessum flokkum held ég að það sé klárt að menn hafi ekki hlustað á baklandið. Þess vegna vil ég heyra ofan í hv. þingmann, sem þekkir Sjálfstæðisflokkinn betur en ég, hvort það geti ekki verið rétt hjá mér að það væri bara greiði við þá Sjálfstæðisþingmenn sem hér sitja að vera ekki að ljúka þessu máli hér í dag, þannig að þeir geti þá alla vega gengið með það ósamþykkt til fundar við fylgismenn sína á morgun, á 90 ára afmælisdaginn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Varðandi Framsóknarmennina nefndi ég þá einmitt af þeirri ástæðu að Jón Sigurðsson, fyrrverandi formaður flokksins, hefur þá sérstöðu að vera Evrópusinni. Ef það væri nú svo að fólkið sem kýs Framsóknarflokkinn og vinnur störfin í flokknum, í félögunum úti um landið, væri fylgjandi þessu máli væri örugglega hljómgrunnur fyrir fyrrverandi formann flokksins að viðra þá hugmynd sína ef hann væri fylgjandi þessari stefnu, að það væri skref í rétta átt að taka skref nær Evrópusambandinu. Það hefur hann ekki gert og þess vegna ég drap á þetta. Varðandi spurningu hv. þingmanns, hvort það geti verið greiði við Sjálfstæðisflokkinn að fresta þessari umræðu og leyfa flokknum að halda þetta stóra afmæli og taka umræðuna í baklandi sínu án þess að vera búin að læsa málið inni, þá held ég að það væri mjög gott. Málið er á forræði flokksins. Við erum ekki að þvinga þá til þess að vera læstir inni í einhverjum skáp og þurfa að fara inn í afmælisveisluna með einhvern klafa á bakinu sem þeir þurfa ekki að hafa. Flokkurinn hefur forræði á málinu. Hæstv. utanríkisráðherra er jú Sjálfstæðismaður og gæti sem best breytt þeim farvegi sem málið er í.
Herra forseti. Ég er dálítið á þeim slóðum að vera að hugleiða enn þá þær kárínur sem við fengum hér, Miðflokksmenn, í kvöld af hendi annarra þingmanna sem úthúðuðu okkur fyrir málþóf og hvað við eiginlega vildum upp á dekk, það þyrfti að breyta þingsköpum og ég veit ekki gera hvað vegna þess að við værum búin að hertaka þennan þingsal, taka hann í gíslingu og ég veit ekki hvað. Við höfum reynt að benda á það að við séum að ræða þetta mál í þaula vegna þess að afstaða okkar í þessu máli nýtur, að því er virðist, stuðnings meiri hluta þjóðarinnar. Við höfum lagt á það áherslu að þetta mál sé stærra en pólitískir flokkar, það skipti svo miklu máli að ekki eigi að læsa það inni í pólitískum skotgröfum. Það er einn maður sem ég veit um sem virðist hafa kveikt á þessu og hann birti lítinn pistil núna í gær, eða í gærmorgun. Hann heitir „Málþófið endurspeglar þjóðarviljann“. Þessi ágæti maður kýs reyndar að kalla það sem við erum að gera hér málþóf og hann segir svo: „Málþófið, sem nokkrir þingmenn hafa haldið uppi á Alþingi að undanförnu vegna þeirra áforma þingmanna stjórnarflokkanna, að samþykkja orkupakka 3 er endurspeglun á þjóðarvilja, eins og hann hefur komið fram í skoðanakönnunum um málið. Þess vegna á ekki að atyrða þá fyrir það heldur þakka þeim.“ Ég þakka kærlega fyrir þetta, en þetta er nú kannski ekki það sem ég var að leita eftir. Það segir hér áfram, með leyfi forseta: „Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa tekið að sér það hlutverk að leiða þetta mál. Með því eru þeir að gera mestu mistök, sem flokkurinn hefur gerzt sekur um í utanríkismálum. Slík mistök eru ekki mörg, en aðallega á undanförnum árum. Þá er átt við áform, sem þáverandi forystusveit flokksins hafði uppi um að breyta stefnu flokksins gagnvart aðild að ESB en hrökklaðist til baka með, þegar grasrótin reis upp, stuðningur sumra þingmanna við Icesave á sínum tíma og þátttaka í blekkingarleiknum með aðildarumsóknina í marz 2015, sem nú hefur verið afhjúpaður rækilega. Ein slík mistök má nefna frá fyrri tíð, en það var stefnumörkun um nýjan áfanga í útfærslu fiskveiðilögsögunnar fyrir þingkosningarnar 1971. Afleiðing þess sem nú er að gerast á Alþingi er að stórir hópar stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins treysta núverandi þingmönnum ekki lengur. Það er alvarlegt.“ Svo mörg voru þau orð. Og ég verð að segja, herra forseti, að þetta eru býsna alvarleg orð frá manni sem er búinn að þekkja til í Sjálfstæðisflokknum í 55 ár, ef ekki lengur. Hann er alla vega með það á hreinu að það sem við erum að gera hér er ekki eitthvert prívatflipp Miðflokksmanna, heldur, eins og hann segir réttilega, endurspeglar þjóðarviljann. En hann virðist vera eini maðurinn í þessum ranni sem skilur þetta. Það er út af fyrir sig alvarlegt og sýnir okkur og öllum öðrum enn betur að þingmenn stjórnarflokkanna virðast vera gjörsamlega úr tengslum við stuðningsmannanet sitt. Það hlýtur að vera áhyggjuefni þó að það komi ekki í ljós vegna þess að menn eru einfaldlega svo forstokkaðir að þeir virðast ætla að keyra þetta mál í gegn sama hvað. Væntanlega fá þeir þá að finna það seinna meir [[Forseti hringir.]]hvað slík slíkt atferli hefur í för með sér.
Herra forseti. Hv. þingmaður kom inn á mál sem ég fékk tækifæri til þess að spyrja hv. þm. Birgi Þórarinsson út í fyrr í kvöld. Og mér finnst það vera að fá smátt og smátt, eftir því sem á líður, meira vægi í þessari umræðu, þ.e. þessi stóra mynd í tengslum við þróun stjórnmálanna og hvað þriðji orkupakkinn og meðferð þess máls segir okkur um það hvernig stjórnmálin eru að breytast, en því miður ekki endilega á jákvæðan hátt. Þau eru að breytast með þeim hætti að flokkarnir eru ekki aðeins farnir að leyfa sér að svíkja kosningaloforð, sem því miður hefur nú gerst í gegnum tíðina, að flokkar hafi ekki staðið við kosningaloforð sín, heldur eru þeir farnir að leyfa sér að svíkja eigin stefnu, eigin grundvallarstefnu, sálina í flokkunum ef svo má segja. Þetta er ískyggilegt vegna þess að þetta varðar lýðræðið og virkni þess. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi í þessum miklu umræðum, mikilvægu og nauðsynlegu, náð að veita því athygli að í dag fóru fram kosningar í Bretlandi til Evrópuþingsins sem enginn hélt nú að færu fram vegna þess að Bretar voru búnir að ákveða að segja sig úr ESB. En það hefur gengið svo treglega að þeir neyðast til þess þremur árum eftir að þeir ákváðu að yfirgefa ESB að taka þátt í kosningum til ESB-þingsins. Þar stefnir í algjöran pólitískan jarðskjálfta. Sér hv. þingmaður einhver líkindi með því sem er að gerast hér og stöðunni í Evrópusambandinu í ljósi þess að þar gerðu flokkar einmitt þetta, þeir sviku ekki aðeins kosningaloforð, [[Forseti hringir.]]þeir sviku stefnu og sál sinna flokka?
Herra forseti. Framan af þessari umræðu var ég hvorki upptekinn af þeirri hugsun né þótti mér hún afskaplega líkleg. En hitt er annað mál að það er eiginlega tvennt í þessu, í fyrsta lagi það sem hv. þingmaður nefnir og er alveg hárrétt, að flokkarnir eru að ganga alveg út á brún þess að svíkja sína grundvallarstefnu. Og í öðru lagi er eiginlega hægt að tala um samruna, finnst mér, VG og Sjálfstæðisflokksins vegna þess að málefnin virðast hafa lekið á milli. Þá er ég að tala um annars vegar markaðsvæðingu orkunnar í boði Vinstri grænna og hins vegar marxistavæðingu heilbrigðiskerfisins í boði Sjálfstæðisflokksins, þetta rennur saman. Þarna finnst mér báðir flokkar, réttilega eins og hv. þingmaður segir, vera í raun að svíkja grundvallarstef sín í pólitík. Síðan dinglar þriðji flokkurinn í smekkbuxum og með axlabönd og belti, álímdan hártopp og í nýjum skóm og hefst lítið að. Ég gæti alveg verið inni á því eftir því sem maður heyrir í fólki, sáróánægðu, úr öllum þessum þremur flokkum, að því gæti hæglega verið refsað eftir að hafa samþykkt þessa gjörð sem við erum búin að ræða í þennan tíma. Eigingjarnt hugsað þá væri kannski réttast fyrir flokk eins og Miðflokkinn að hleypa þessu máli í gegn, láta skeika að sköpuðu og sjá til hvort þeir flokkar sem að þessu stóðu yrðu ekki hirtir rækilega. En það er ekki það sem ábyrgir stjórnmálaflokkar gera þannig að auðvitað gerir Miðflokkurinn það ekki. Hann heldur áfram að berjast, eins og Styrmi Gunnarsson tók réttilega eftir, fyrir þjóðarvilja.
Herra forseti. Samrunakenning hv. þingmanns kveikti hjá mér ýmsar hugsanir. Ég myndi gjarnan vilja fá tækifæri til að bæta aðeins við þessa kenningu, en þar sem ég hef ekki tíma til þess í þessu stutta andsvari ætla ég að nota tækifærið til að nefna skoðanakönnun. Hv. þingmaður hefur vísað í skoðanakannanir á vilja almennings á Íslandi varðandi þriðja orkupakkamálið. Nú koma niðurstöður þessara kosninga í Bretlandi ekki í kvöld. Það verður beðið helgarinnar, niðurstöðum haldið leyndum þangað til hægt verður tilkynna niðurstöðu í öllum Evrópuríkjum. Hins vegar hefur birst skoðanakönnun sem sýnir að breski Íhaldsflokkurinn sé með 7% fylgi og Verkamannaflokkurinn um 13%. Brexit-flokkurinn svokallaði er með 37, aðrir flokkar sem almennt voru taldir smáflokkar eins og Frjálslyndi flokkurinn með 19, Græningjar 12. Hvað segja svona tölur hv. þingmanni um pólitísku þróunina?
Herra forseti. Þessar tölur segja manni helst það að sú sýn á stjórnmál sem Miðflokkurinn er t.d. stofnaður um er að hlutgerast. Við höfum jú talað um það að berjast gegn kerfisræði. Við höfum talað um það að koma ný inn, sem við gerðum, við getum náttúrlega ekki gert það aftur, en við gerðum það rækilega. En hugmyndir þessa flokks sem við skipum hér eru enn þá ferskar og nýjar. Ég er ekki viss nema sambærilegir atburðir gætu gerst hér á landi, sérstaklega í ljósi þess þegar þessir rótgrónu flokkar reyna að troða atriði eins og þriðja orkupakkanum ofan í hálsmálið á fylgismönnum sínum. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Það er [[Forseti hringir.]]eins og þeir hugsi: Það skiptir ekki máli hvað við gerum, þeir koma samt og kjósa okkur. Ég held að það sé ekki rétt metið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir afbragðsgóða ræðu og hugleiðingar. Hann kom inn á það að úti í samfélaginu væri rætt að hér stundaði Miðflokkurinn málþóf. Það má vera að einhverjir horfi svo á og líti það þeim augum að þetta sé málþóf. Það fer eftir því hvaða skilgreining er lögð til grundvallar. En það sem við gerum hér og stöndum fyrir er að standa gegn ofríki. Og ef þetta er málþóf þá er verið að beita okkur ofríki, vegna þess að það er algjört neyðarbrauð fyrir flokka sem eru í minni hluta og geta ekki stýrt stefnunni, að halda umræðunni áfram í þeirri von að mönnum snúist hugur og taki upplýsta afstöðu, að menn taki rökum og að menn íhugi að þetta mál er bara þeirrar gerðar að það liggur ekkert á. En það vekur furðu mína, hv. þingmaður, að hér sé það gert í heila viku þegar skammt er til þingloka - hér eru gríðarlega stór mál sem bíða og sem taka þarf fyrir í þinginu - að hér láti menn eins og það sé bara ekkert annað sem þurfi að gera en að hlusta á Miðflokksmenn kafa ofan í mál sem hægt væri að gera í sumar eða næsta haust.
Herra forseti. Þetta er laukrétt hjá hv. þingmanni. Það hefur kannski ekki farið hátt í umræðunni utan þessa húss að auðvitað hafa Miðflokksmenn boðið upp á þann möguleika að málinu yrði frestað og nokkrum málum hleypt fram fyrir, þ.e. að hægt væri að afgreiða mál til nefnda og úr nefndum o.s.frv. Boðið hefur verið upp á það. Hér bíða stór mál úrlausnar. En það virðist ekki hafa verið hljómgrunnur eða áhugi fyrir því að gera það. Menn sitja bara við sinn keip, að því er virðist, og, ég veit ekki hvernig ég á að orða þetta, vonast til þess að við Miðflokksfólkið guggnum og gefumst bara upp og leggjumst út af. Það getur vel verið að við hefðum gert það þó að málið sé stórt, ef við hefðum ekki skynjað þann þjóðarvilja sem Styrmir Gunnarsson talar réttilega um í pistlinum sínum í gærmorgun. Vegna þess að okkur finnst ekki hægt að ganga frá þessu máli óræddu og greiða um það atkvæði núna í svona hrikalegri og hróplegri andstöðu við meirihlutavilja þjóðarinnar. Það er bara ekki hægt. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á það. Þess vegna erum við hér og getum ekki annað, eins og maðurinn sagði. Það er vegna þess að ekki er hægt að skilja við málið á meðan svona afgerandi andstaða er gegn því úti í þjóðfélaginu. Þá værum við að bregðast skyldum okkar. Ég segi það enn: Þetta mál snýst ekki um Miðflokkinn sem slíkan. Þetta snýst ekki um flokkapólitík. Þetta snýst um þjóðarvilja sem við eigum að viðurkenna og taka mark á.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er alveg hárrétt, hv. þingmaður, þetta snýst ekki um að Miðflokkurinn standi hér og veifi sínu eigin flaggi, ekki á nokkurn hátt og í mínum huga er þetta ekki málþóf, vegna þess að þrátt fyrir að Miðflokksmenn hafi staðið hér og rætt málið dögum og nóttum saman hafa þeir engu að síður mætt til sinna starfa í nefndum og unnið þar af heilindum með meirihluta- og minnihlutaflokkum að því að reyna að klára mál og afgreiða til þess að þinghald geti haldið áfram. En það virðist ekki duga. Það skiptir greinilega ekki máli þótt við leggjum okkur alla fram í því. Þetta skal í gegn með góðu eða illu.
Herra forseti. Já, það er alveg rétt. Líkt og ég sagði hér fyrr þá virðist það hafa verið eitthvert mottó hjá þeim sem eru við stjórnvölinn á Alþingi að bíða eftir því að Miðflokksfólkið guggnaði og hætti við, dragi sig í hlé. En það er einfaldlega ekki í boði, því að hagsmunirnir eru svo stórir og viljinn sem við skynjum er svo og sterkur. Það verður náttúrlega koma fram í umræðunni að sá vilji sem Styrmir talar um í sínum pistil frá því í gær hefur birst okkur í öllum þeim skeytasendingum og stuðningskveðjum og brýningum sem við höfum fengið um að halda þessu máli vakandi og halda því áfram þangað til yfir lýkur. Og að sjálfsögðu getum við ekki annað gert en að bregðast við því eins og við erum að gera. Síðan er annað fólk sem tjáir sig ekki hér en hleypur í tíu-fréttir sjónvarpsins með sleggjudóma og skítkast. Það væri betur komið hér að ræða við okkur.
Herra forseti. Já, þetta er athyglisverð umræða þegar kemur að þeim stjórnmálaflokkum sem hafa lagt ríka áherslu á að þetta mál fari hér í gegn og eru í raun og veru að reyna að keyra það í gegn á sama tíma og í fullri andstöðu við grasrót þessara flokka. Þá spyr maður sig óneitanlega: Hvað veldur? Hvað fær þessa stjórnmálaflokka og leiðtoga þeirra til að ganga svona í berhögg við grasrót þeirra og stuðningsfólk? Og svo snýr þetta náttúrlega að þjóðinni allri í heild sinni, því að mikill meiri hluti þjóðarinnar er á móti þessu máli. Ég hef ákveðna kenningu í þessum efnum. Ég held að þeir sem halda um stjórnvölinn, ríkisstjórnin, séu haldnir ákveðinni óttablandinni virðingu gagnvart Evrópusambandinu. Það skorti bara djörfung, hugrekki stjórnmálamanna til að standa fast á sínum skoðunum, standa fast á sérstöðu okkar sem þjóðar sem býr við allt annað umhverfi í raforkumálum en Evrópusambandið, en þeir hafi bara ekki kjark eða þor til að standa á okkar sérstöðu hvað þetta varðar. Fyrir því er eflaust sú ástæða að þeir eru hræddir við að þetta komi okkur illa með einhverjum hætti, sem er að mínu mati algjör misskilningur. Mig langar að fá álit hv. þingmanns á því hvort hann geti verið sammála mér í þessu að þarna skorti kröftuga og öfluga leiðtoga með djörfung.
Herra forseti. Það má alveg örugglega til sanns vegar færa. Til dæmis fannst mér eftirtektarvert hvernig formaður Framsóknarflokksins skrifaði og talaði sig að þeirri niðurstöðu að flokkurinn ætti að svíkja kosningaloforð sitt frá því í fyrra og styðja þetta mál. Mér fannst það mjög athyglisvert. Mér hefur líka fundist athyglisvert að hæstv. utanríkisráðherra er búinn að fara hring um landið prívat og við vitum ekkert hvort hann var að kynna orkupakkann eða kynna Guðlaug. Við höfum ekki hugmynd um það. Það kemur í ljós. En það virðist ekki vera að það ferðalag hafi skilað stórkostlegum stuðningi flokksmanna við orkupakkann, en kannski hefur það skilað miklum stuðningi við Guðlaug. Við vitum það ekki. Hvað varðar Vinstri græn hefur formaður þess flokks ekki svo sem talað mjög mikið akkúrat um þetta mál. Það voru undirbúnar og óundirbúnar fyrirspurnir um daginn, þrjár í röð fyrir hæstv. forsætisráðherra um málið. Ég gat ekki heyrt á svörum hennar að hún væri eitthvað brennandi í andanum eða hefði á þessu miklar og stórar skoðanir sem hún alla vega vildi úttala sig um hér. Hins vegar held ég að þessir þrír flokkar eigi það sameiginlegt að þeir eru ekki að hlusta. Ég held að það séu kannski stærstu mistökin. Hvort sem þessu máli verður böðlað í gegn eins og margt bendir til, eða ekki, þá held ég að þessir þrír flokkar hafi við meðferð málsins glatað töluverðu af trúverðugleika sínum.
Herra forseti. Já, ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að þeir hafi glatað trúverðugleika. Ég held að það sé nokkuð ljóst eftir að hafa bæði tjáð sig um það í ræðu hér á þingi og í riti. Formenn stjórnmálaflokka, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði í ræðu fyrir rétt rúmu ári síðan að við ættum ekki að undirgangast sameiginlegt vald í þessum málaflokki, að færa slík völd yfir til Evrópusambandsins, við værum lítil þjóð og ættum að ráða okkur sjálf í þessum efnum. Hann hefur alveg skipt um skoðun. Sama má segja um formann Framsóknarflokksins. Ég held að þetta muni þýða að þessir flokkar þurfa að svara fyrir þetta gagnvart sínu fólki þegar mönnum verður ljóst hversu alvarlegur gjörningurinn er.
Herra forseti. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna enn einu sinni til orða Styrmis Gunnarssonar. Það sem hann sagði fyrir nokkrum vikum síðan, ef ég man rétt, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir þá breidd, sem komin er í andstöðuna halda einstakir þingmenn stjórnarflokkanna, og þá fyrst og fremst þingmenn Sjálfstæðisflokksins, áfram að tala eins og vélmenni, hafa uppi sömu setningarnar um að þeir einir séu handhafar staðreynda málsins en allir aðrir hafi uppi lygar, auk þess að uppnefna flokkssystkini sín. Sá málflutningur bendir ekki til að þeir hinir sömu telji sig þurfa að hlusta á fólkið í landinu, að ekki sé talað um að þeir átti sig á að það kemur dagur eftir þennan dag.“ Það er akkúrat mergurinn málsins, ég held að þetta ágæta fólk sé að misskilja vilja þjóðarinnar vegna þess að það hlustar ekki.
Herra forseti. Ég vil halda aðeins áfram að ræða um hina svokölluðu neytendavernd sem stjórnarflokkarnir hafa haldið mjög á lofti og auk þess stjórnarandstöðuþingmenn sem styðja þetta mál. Þau hafa haldið því fram að það sé svo mikilvægt fyrir okkur að samþykkja þetta af því að það sé svo mikil og aukin neytendavernd fyrir okkur að innleiða þennan orkupakka og að í fyrri orkupökkum hafi falist aukin neytendavernd. Þá er rétt að skoða ofan í kjölinn hvort þetta fái yfir höfuð staðist. Því hefur verið haldið fram af þessum sömu aðilum að það sé aukin samkeppni, neytendur geti núna lækkað rafmagnsreikning sinn með því að fá tilboð frá orkusölum í orkuna og þar með megi lækka rafmagnsreikning heimila og fyrirtækja. Í þessu sambandi langar mig að benda á, herra forseti, að það er ekki svo langt síðan Neytendasamtökin ákváðu að bjóða út rafmagnsverð fyrir félagsmenn sína. Þetta útboð var gert í samstarfi við Hagvang og markmið útboðsins var tvíþætt. Í fyrsta lagi að reyna að fá hagstæðara verð á rafmagni fyrir félagsmenn samtakanna og í öðru lagi til að ýta undir samkeppni á þessum markaði. Þarna ætluðu Neytendasamtökin að nýta sér þá auknu neytendavernd sem er svo margsinnis búið að segja að felist í þessum orkupökkum. Niðurstaðan er mjög athyglisverð. Það vildi svo til að þetta útboð sem Neytendasamtökin fóru í fyrir sína félagsmenn leiddi til þess aðeins eitt fyrirtæki sendi inn tilboð. Það var Orkusalan, dótturfyrirtæki Rariks, sem bauð 0,65% afslátt frá gildandi verðskrá. Það var nú allur afslátturinn og allur ávinningurinn sem fylgdi þessari auknu neytendavernd sem var innleidd í þessum orkupökkum að sögn þeirra sem töluðu hvað mest fyrir því að innleiða þá. Ljóst er því að hér er um mjög takmarkaðan ávinning að ræða fyrir neytendur. Í framhaldi ákváðu Neytendasamtökin að hafna þessu tilboði. Að mati samtakanna staðfesti þessi niðurstaða að það er fákeppni, það er engin samkeppni. Það verður engin samkeppni. Þetta er svo lítill markaður. Raforkuverðið er lágt og neytendur hafa lítinn ávinning af því að beina viðskiptum sínum til annars aðila en þeir eru þegar í viðskiptum við. Þessu höfum við haldið fram, Miðflokksmenn, og rétt að þetta sé staðfest hér með rökum vegna þess að allt sem við segjum er rangtúlkað og mistúlkað af stjórnarþingmönnum og þeim sem styðja þetta frumvarp, segja að við förum með rangt mál o.s.frv. En hér höfum við það alveg staðfest að Neytendasamtökin fór í útboð og vonuðust til þess að það væri hægt að lækka rafmagnsreikning félagsmanna en það reyndist ekki. Við sjáum nú hver öll þessi neytendavernd er. Hún er engin. Það þýðir að það er gagnslaust að fara á milli orkusala og reyna að fá tilboð og það hefur sýnt sig að þeir sem hafa skipt um orkusala eru afar fáir. Við erum búin að nefna þá tölu hér. Verkfræðistofan EFLA gerði skýrslu um þessi málefni og þá kom í ljós, eins og við höfum nefnt hér, að 0,3% heimila í landinu hafa skipt um orkusala, 370 heimili af 140.000. [[Forseti hringir.]]Það segir allt sem segja þarf um þessa svokölluðu neytendavernd, herra forseti.
Herra forseti. Þetta er mjög áhugaverður vinkill sem hv. þingmaður kemur hér fram með og áhugaverðar upplýsingar, vegna þess að það eru náttúrlega samfylkingarflokkarnir sem talað hafa mest um þessa svokölluðu neytendavernd hér inni. Ég hef það á tilfinningunni núna, ekki síst eftir að við erum búin að fá upplýsingar sem liggja fyrir um neytendaverndina og samkeppnina sem talað er um; þar að baki eru einhverjir draumar um að hægt sé að vinna að því að skipta upp orkufyrirtækjum í almannaeigu. Ég sé engan annan tilgang með þeirri orðræðu sem verið hefur í gangi undir ábreiðu sem kölluð er neytendavernd. Undir ábreiðunni, þar sem áhuginn liggur, er sem sagt þessi svokallaða aukna samkeppni. Og þessi svokallaða aukna samkeppni getur ekki orðið nema með uppskiptingu stærstu fyrirtækjanna. Mér hefði fundist það heiðarlegra að menn kæmu hér fram og segðu beint: Jú, við viljum skipta upp orkufyrirtækjum þjóðarinnar. Jú, við viljum einkavæða orkufyrirtæki þjóðarinnar. Þessi setning hefur reyndar dúkkað upp í Sjálfstæðisflokknum öðru hvoru, helst rétt fyrir landsfund til að hægt sé að tala um eitthvað á landsfundinum og tala við extra hægrið undir borðum á landsfundi. Ég held samt sem áður, og ég myndi vilja spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það með mér, að þetta sé ástæðan fyrir þessari svokölluðu neytendaverndarumræðu, að hún sé bara yfirskin vegna þess að menn vilja aukna samkeppni á markaðnum og skipta upp fyrirtækjum.
Herra forseti. Já, þetta er mjög athyglisverð kenning hjá hv. þingmanni og ég held að hún gæti vel átt við rök að styðjast. Það var athyglisvert að hlusta á útvarp Sögu núna fyrir skömmu en þar var gestur sem heitir Páll Vilhjálmsson. Hann er þjóðfélagsgagnrýnir og hefur haldið úti bloggsíðu í mörg ár og er margt ágætt sem kemur fram frá honum. Páll bendir á að það sé ekki reynsla annarra þjóða að neytendavernd eigi sérstaklega upp á pallborðið hjá Evrópusambandinu. Hann nefnir skemmtilegt dæmi sem rétt er að nefna hér, með leyfi forseta: Húsmóðir á Spáni getur t.d. ekki þvegið þvott um miðjan dag vegna þess að þá er rafmagnið svo dýrt. En hér á Íslandi geta húsmæður eða -feður bara sett í þvottavélina þegar þeim sýnist. Við búum við orkuöryggi og við búum við lágt orkuverð. Það hefur enginn verið að kvarta yfir því að neytendavernd í orkumálum sé léleg á Íslandi. Ég er alveg sammála Páli Vilhjálmssyni hvað þetta varðar. Það hefur enginn kvartað yfir því að það ríki slæmt ástand í neytendavernd á Íslandi. Það er innflutt orðræða frá Evrópu, vil ég meina, og tek þar undir það sem Páll Vilhjálmsson segir á bloggsíðu sinni um þetta, verið er að setja eitthvað í sérstakan búning sem menn hafa svo gleypt yfir hér heima. Þetta er bara allt annað markaðssvæði. Hér eru erum við rúmlega 340.000 og Evrópumarkaður eru 500 milljónir manna. Þannig að það sjá allir að við eigum ekkert sameiginlegt með þeirri markaði.
Herra forseti. Já, þetta er athyglisvert. Einnig hafa komið fram upplýsingar um að t.d. í Noregi - við höfum verið dálítið að tala um Noreg í þessari umræðu - sé rafmagnsverð að breytast fjórum til átta sinnum innan dagsins, ef ég man rétt. Verðið er hæst þegar það nálgast það að menn fari að elda kvöldmat eða eitthvað slíkt, upp úr fjögur, ef ég man rétt, og slær svo niður klukkan átta og þá er það búið að breytast á undan. Það er búið að hækka þegar menn eru að elda hafragraut á morgnana og eitthvað því um líkt. Þannig að menn þurfa nánast að vera með opna heimasíðu til að kanna kílóvattstundarverðið á hverri mínútu dagsins og haga sér samkvæmt því. Ég veit ekki hvort þetta er draumsýn þeirra sem eru að reyna að böðla þessu máli hér í gegnum þingið á engum tíma. Ég velti því fyrir mér.
Herra forseti. Já, það er margt sem bendir til þess, eins og hv. þingmaður nefndi, að verið sé að leggja grunninn að því að við verðum með sömu verðskrá og á meginlandi Evrópu þegar kemur að raforkumálum og í nágrannalöndunum. Þar eru náttúrlega gífurleg forréttindi eiga ódýra orku og orku auðlindir eins og við Íslendingar berum gæfu til að eiga. Það er mikil blessun að búa í okkar harðbýla landi með allar þessar auðlindir og ódýra orku. Ég er hræddur um að mörgum myndi bregða í brún ef við myndum upplifa þann dag hér að við þyrftum að fara að borga meira fyrir að elda kvöldmatinn. Við erum ekki vön slíku. Það fyrirkomulag er í þó nokkrum löndum, eins og hv. þingmaður nefndi. Það sýnir bara hvaða hættur, ef má orða það þannig, bíða okkar gagnvart neytendum, almenningi í þessu landi ef við undirgöngumst þessar tilskipanir allar möglunarlaust án þess að reyna nokkuð að fá undanþágu í ljósi sérstöðu okkar. Helstu sérfræðingar sem þekkja þessi mál hafa talað um þetta. Ég vitnaði t.d. í Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, sem lagt hefur ríka áherslu á að við eigum að sækja um undanþágu og nýta okkur ákvæðið sem er í samningnum. Fleiri hafa talað í þá veru og hér hefur verið nefnt að það sé mikilvægt að hlusta á þá sem reynsluna hafa og þekkinguna í þessu. Ég tek alveg heils hugar undir það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir afbragðsgóða ræðu sem snertir einn af þeim aðalpunkturinn sem verið hafa í málflutningi þeirra sem eru fylgjandi þessum orkupakka, þ.e. neytendavernd. Hæst hefur þingflokkur Viðreisnar talað um að þessi orkupakki snúist svo sem ekki um neitt annað en gagnsæi og neytendavernd. Annað sé ekki í honum. Þess vegna ætti fólk að vera sammála um að samþykkja pakkann án frekari skoðunar vegna þess að í honum sé ekkert annað. Þeir sem ekki stökkva umsvifalaust á þennan vagn eru einfaldlega popúlistar, afturhaldssinnar og einangrunarhyggjumenn. Grafa sig hreinlega inn í barð hérna einhvers staðar og vilja ekki af neinum vita. Staðreyndin er sú að neytendaverndin í þessu er akkúrat ekki nein vegna þess að orkuverðið sem við Íslendingar greiðum sjálfum okkur fyrir er raunverulega kostnaðarverð framleiðslunnar. Það er sáralitlu bætt þar ofan á. Það sem við greiðum umfram er raunverulega það sem notað er til að byggja upp flutningsgetu kerfisins. En að meginhluta til er það gert af stórkaupendum raforkunnar. Þannig að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni og langar að varpa til hans þeirri spurningu hvort ég hafi misst af einhverju í þessum orkupakka sem snýst um neytendavernd og mun vera okkur Íslendingum til hagsbóta.
Herra forseti. Þetta er mjög áhugaverð spurning hjá hv. þingmanni: Erum við að missa af einhverju? Er eitthvað sem okkur yfirsést þegar kemur að neytendavernd? Auðvitað spyr maður sig að því þegar þingmenn koma hér, og sérstaklega af hálfu Viðreisnar, ég skal taka undir það, alveg galvaskir og segja að hér sé neytendavernd á ferðinni og að við eigum að samþykkja þetta fyrst og fremst í ljósi þess. Þetta hafi engin slæm áhrif, þetta sé allt til bóta o.s.frv. Svo er hægt að hrekja þessi rök alveg endalaust. Ég þekki þetta sjálfur á eigin skinni. Ég kyndi heimili mitt með rafmagni, ég nýt ekki þeirrar gæfu að hafa hitaveitu eins og margir. Hitaveita er mikil lífsgæði. Það eru líka mikil lífsgæði að eiga ódýra orku. Ég hef reynt að skipta um orkusala og hef átt samtöl við þá aðila sem selja orku, greiða götu okkar í því að skipta um orkusala. Ávinningurinn er svo lítill að það tekur því ekki að standa í því. Þannig að ég þekki þetta mjög vel persónulega. Það er auðvitað mjög dapurlegt þegar þingmenn ganga fram með þessum hætti og fara hér með hluti sem standast ekki. Tölurnar sýna það bara, líka það sem ég nefndi áðan þegar Neytendasamtökin fóru í sérstakt útboð fyrir umbjóðendur sína í því augnamiði að reyna að lækka raforkuverðið. Þá var eitt fyrirtæki sem sendi inn tilboð og var lækkun upp á 0,65%. Það er nú allur ávinningurinn, þannig að ég held að það sé ábyrgðarhluti af þingmönnum að halda svona hlutum fram.
Herra forseti. Já, varðandi Viðreisn og málflutning flokksins þá var flokkurinn í síðustu ríkisstjórn árið 2017, sem er einmitt það herrans ár sem sameiginlega EES-nefndin komst að þeirri niðurstöðu að senda tilskipunina til sinna ríkja til að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara. Af hverju var það þá ekki gert með hraði? Þar var annar flokkur sem var það sem kallað er frjálslyndur flokkur, Björt framtíð, en hann er reyndar ekki til núna. Þar fór Sjálfstæðisflokkurinn líka með veigamikið hlutverk og þá virðist alla vega ekki hafa legið á eins og nú. En þar var Viðreisn í dauðafæri að höggva nærri þessu, að tryggja neytendavernd um alla framtíð og koma málinu í gegn. En það gerðist ekki. Hvers vegna telur hv. þingmaður að það hafi verið?
Herra forseti. Já, það er að sjálfsögðu mjög athyglisvert. Þeir voru þarna í samstarfi við Bjarta framtíð og Sjálfstæðisflokkinn, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Það skyldi þó ekki vera að Sjálfstæðisflokkurinn hafi eitthvað reynt að malda í móinn varðandi þetta. En þeir gera það a.m.k. ekki í dag. Það er alveg ljóst. Kjarni málsins er einfaldlega sá að þarna er orðræða sem kemur beint frá Evrópu og er þýdd yfir í samninginn hér. Menn halda að þetta sé heilagur sannleikur, að það verði svo mikil neytendavernd sem fylgi þessu að menn geti lækkað orkureikninginn um háar fjárhæðir ef þeir skipta um orkusala. Það er bara rangt. Við erum búnir að sýna fram á það eins og margt annað sem við höfum sagt um þessi mál að er vanreifað hjá ríkisstjórninni og rangfærslur sem nauðsynlegt er að leiðrétta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég gerði svo sem engar athugasemdir við það þegar stuðningsmenn innleiðingarinnar á þriðja orkupakkanum héldu því fram í ræðum, rétt í byrjun síðari umr. meðan þingmenn tóku þátt í umræðunni, að eitt af meginatriðum þessarar innleiðingar væri hin mikla neytendavernd og tækifæri til lækkunar raforkuverðs sem fylgdi innleiðingu þriðja orkupakkans. Menn eyddu ekki miklum tíma í að nefna svigrúm neytenda til að skipta um orkusala, það er löngu til komið, það er ekki að koma til núna. En það sem stóð upp úr hjá stuðningsmönnum innleiðingarinnar - ég man sérstaklega eftir því að hv. formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, talaði ítrekað um það og ýmsir tóku undir það, og það er vinnunnar virði að renna í gegnum ræðurnar hvað það varðar - en talað var ítrekað um tækifæri heimila til að lækka orkureikning sinn um allt að 2.500 kr. á mánuði, ég man að sú tala var nefnd, eða um 30.000 kr. á ári. Þetta er allt saman mjög sérstakt í samhengi við þær upplýsingar sem hv. þm. Birgir Þórarinsson benti á úr skýrslu verkfræðistofunnar EFLU, að það sé vel innan við prósent landsmanna sem hafi nýtt sér þennan möguleika. Og þá ber líka sérstaklega að hafa í huga að það er ekki lítið sem þessi fyrirtæki auglýsa. Þetta eru stórir kaupendur á auglýsingamarkaði þar sem verið er að hvetja til þess að menn færi sig á milli orkusala. En raunin er sú að hér um bil enginn gerir það og síðan er því haldið fram sem einum af kjarna rökum innleiðingarinnar að það séu svo miklir fjárhagslegir hagsmunir af þessu. Það þarf að skoða þetta og sjá hvort eitthvert vit er í.
Herra forseti. Já, það verður að segjast eins og er að þetta er mjög einkennilegt, en staðreyndirnar tala fyrir sínu. Búið er að sýna fram á að ávinningurinn er svo lítill að það tekur því ekki að standa í þessu. Síðan ganga fram fyrir skjöldu stjórnarþingmenn og formaður utanríkismálanefndar og halda allt öðru fram. Maður spyr: Hverra erinda eru þessir þingmenn að ganga með því að koma með þessar rangfærslur? Þetta er bara með sama hætti og þegar þessir sömu þingmenn héldu því fram að rafmagnsreikningurinn myndi lækka þegar við innleiddum orkupakka eitt og tvö. Ég gerði grein fyrir því hér að rafmagnsreikningurinn hefði hækkað til húshitunar hjá fjölmörgum. Þá var bara kallað fram í hér úr sal að það væri rangt. Fyrrnefndur hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir sagði í þættinum Vikulokin þegar ég benti á þetta - ég var ásamt henni og fleiri þingmönnum í þættinum fyrir stuttu og þá rakti ég þetta, en hv. þingmaður sagði margsinnis að þetta væri rangt hjá mér, margsinnis. Hér er ég búinn að sýna fram á annað með gögnum en hv. þingmaður hefur ekki getað framvísað neinum gögnum. Auðvitað er það ábyrgðarhluti þegar hv. þingmaður, sem stýrir þessu máli innan nefndarinnar, skuli ganga fram fyrir skjöldu með þessum hætti. Það er verulegt áhyggjuefni og alvarlegt í mínum huga að þingmenn skuli ganga fram fyrir skjöldu á þennan hátt.
Virðulegur forseti. Já, bölvuð gögnin og staðreyndirnar. Það er ekki lítið búið að eyða orku í að berja á okkur Miðflokksmönnum um að við séum stöðugt að fara fram með staðlausa stafi og leggja fram einhverjar rakaleysur í þessari rökræðu um innleiðingu þriðja orkupakkans. Ég get sagt fyrir mig að mér þykir tiltölulega óþægilegt að hafa fylgst núna með þessari umræðu orð fyrir orð, leyfi ég mér að segja, frá upphafi síðari umr. Kjarnarökin sem stuðningsmennirnir leggja til í umræðuna eru hinir meintu fyrirvarar sem eru þeim göllum haldnir sem við þekkjum orðið mætavel og síðan þessi neytendavernd og það mikla kostnaðarhagræði sem af slíkum umskiptum eða tilfærslu á milli orkusala á að hljótast. Nú þegar blasir við að hvorugt heldur, eru fleiri kjarnarök sem hv. þingmaður sér í fljótu bragði að virðast hafa verið meira til punts frekar [[Forseti hringir.]]en að raunveruleikinn styðji við þau?
Herra forseti. Það er a.m.k. alveg ljóst að þessi málflutningur stenst ekki. Þeir hv. þingmenn sem hafa haldið þessu fram verða að svara fyrir þetta. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að við getum átt orðastað við þá þingmenn um þessar staðhæfingar þeirra sem við erum búin að hrekja. Hér er ekkert að frétta af viðveru þessara þingmanna, flestallir þeirra eru væntanlega sofandi núna og það er nefnilega málið. Þeir fljóta sofandi að feigðarósi í þessu máli öllu saman. Hv. þingmaður nefndi fleiri atriði sem ég tel að standist ekki. Ég tel það ekki standast að EES-samningurinn sé í uppnámi við það að nýta sér lögformlegan rétt sem er innan samningsins. Þetta eru svo einkennileg rök að maður er hálfgáttaður á þessu öllu, herra forseti.
Virðulegi og sárt saknaði forseti. Ég hyggst halda áfram yfirferð minni yfir efnahagslegar afleiðingar þess að samþykkja þriðja orkupakkann. Ég vísaði í fyrri ræðu til norskrar greinargerðar, norskrar skýrslu, sem dró upp dökka mynd af áhrifunum þar í landi. Ég færði rök fyrir því að þessi áhrif yrðu hlutfallslega enn þá meiri og líklega miklu meiri á Íslandi. Þó var norska skýrslan kölluð svört í Bændablaðinu, og það með réttu. Ég hafði aðeins tíma til að nefna eitt dæmi. Það var álverið á Austurlandi, sem hefur algjörlega skipt sköpum varðandi byggðaþróun í þeim landshluta. Það væri auðvitað hægt að nefna ótal önnur dæmi um slíkt en ég ætla að láta hjá líða að gera það að sinni, því að það er margt sem ég þarf að komast yfir sem varðar efnahagsleg áhrif þeirra aðgerða sem stjórnvöld boða nú og reyna að knýja í gegn að næturlagi. Það sem ég hyggst leggja megináherslu á í þessari ræðu er að reyna að sýna fram á að þetta er allt samhangandi. Þetta er ekki bara spurning um að bjóða hefðbundnum iðnfyrirtækjum, stóriðju eða annars konar iðnaði, upp á orku á samkeppnishæfu verði heldur spurning um áhrif slíkrar starfsemi, þ.e. starfsemi sem reiðir sig á orku á samkeppnishæfu verði, á allt hitt. Sem dæmi má nefna nýsköpun. Nýsköpun er nátengd því að til staðar séu hefðbundin iðnfyrirtæki því að gjarnan sprettur nýsköpun upp í kringum slíka starfsemi. Um það þekkjum við fjölmörg dæmi hér á Íslandi. Það sama á auðvitað við um alls konar annars konar fyrirtæki, þjónustufyrirtæki sem veita stærri fyrirtækjum hvers konar þjónustu, en einnig sveitarfélögin sjálf og ríkissjóð. Hvernig fá sveitarfélögin tekjur? Hvernig fær ríkissjóður megnið af sínum tekjum? Það er í formi skatta. Skatta á fyrirtækin sjálf, en ekki síður skatta á launatekjur þeirra sem þar starfa, og ég ítreka ég það, forseti: ekki bara starfsmenn iðnfyrirtækjanna, heldur líka starfsmenn allra þeirra fyrirtækja sem ýmist þjónusta þessi fyrirtæki eða spretta upp sem afleiðing af starfsemi þeirra hér á landi. Þetta þýðir að ef menn kippa stoðunum undan grunnstarfseminni í þessari keðju - í því dæmi sem ég er að tala um hér væru það hefðbundin iðnfyrirtæki - kippa þeir um leið stoðunum undan fyrirtækjum í hvers konar rekstri og sveitarfélögunum og að einhverju marki, jafnvel töluverðu leyti, ríkissjóði sjálfum. Það ber að skoða þetta sem eina heild, sem eina samverkandi keðju. Nú bregður mér í brún, herra forseti, að sjá hvað tímanum líður, því að ég hef ekki náð að klárað þessa yfirferð. Ég var reyndar rétt að ljúka við innganginn að þessari yfirferð og ég á eftir að halda ræðu um vindmyllur. Ég hafði boðað ræðu um útboð vatnsréttinda. Ég hafði nánast gleymt, en rifjaðist upp fyrir mér rétt áðan, að ég var búinn að undirbúa ræðu um kerfisræðið, og hvernig þetta mál er lýsandi fyrir það. Ég hafði lofað að klára söguna um Kýpur. Svo kom hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson með nýja pólitíska kenningu, samrunakenninguna, eins og ég kalla hana, en ég hef áhuga á að bæta aðeins við þá kenningu og þróa hana áfram. Og svo eru það orkumælar Evrópusambandsins. Það er atriði sem rifjaðist upp fyrir mér þegar ég heyrði hv. þingmenn ræða hér um neytendaverndina, hina meintu neytendavernd, í tengslum við þennan þriðja orkupakka. Það eru því mörg umræðuefni sem bíða hér úrlausnar. [[Forseti hringir.]]En mikið vildi ég að hæstv. forseti myndi veita mér betri tíma svoleiðis að ég kæmist í gegn a.m.k. eitt atriði í hverri ræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Ég kannast við þetta vandamál. Það er erfitt að koma heildstæðum hluta máls frá sér í stuttri ræðu. En það var áhugaverður vinkill sem þingmaðurinn velti upp og ég held að hann skipti miklu máli í tengslum við það sem ég hef í ræðuröð minni, Og hvað svo?, reynt að tengja við myndina sem nauðsynlegt er að draga upp af stöðunni sem verður eftir að sæstrengur hefur verið lagður, þ.e. um mikilvægi stóru iðnfyrirtækjanna fyrir nýsköpun og grósku smáfyrirtækjanna í annars vegar næsta nágrenni fyrirtækjanna og hins vegar þjónustubasa sem byggist upp á landsvísu eftir ákveðnum massa, „critical mass“, hvaða þjónustu og eftirspurn er náð. Ef við horfum til stöðunnar fyrir austan þar sem er óumdeilt að álverið á Reyðarfirði hefur haft gríðarleg byggðarleg áhrif, þótt auðvitað sé útgerðin sterk: Nú er þetta er kjördæmi þingmannsins. Ef sú sviðsmynd raungerist þannig að verulega sjái á rekstrarskilyrðum fyrirtækisins og álversins á Reyðarfirði eftir að sæstrengur hefur verið lagður og samevrópskt orkuverð leggist yfir, hvaða áhrif sér þingmaðurinn fyrir sér að verði fyrir austan?
Herra forseti. Ég ætla ekki að birta neinar dómsdagsspár í þessu svari mínu og ekki að halda því fram að álveri yrði lokað í skyndi við innleiðingu þriðja orkupakkans. En það þyrfti í rauninni ekki lokun til svo þetta hefði veruleg áhrif á öll þessi þjónustufyrirtæki, öll þessi nýsköpunarfyrirtæki, sveitarfélagið o.s.frv., sem verður fyrir þessum miklu áhrifum af því að hafa öflugt iðnfyrirtæki í landshlutanum. Segjum bara sem svo að fyrirtækið ákvæði að færa framleiðsluna í auknum mæli annað, smátt og smátt, draga úr framleiðslu hér. Slíkt eitt og sér getur sett af stað tiltekna og mjög ískyggilega keðjuverkun. Þá myndu menn í framhaldinu, þeir sem reka fyrirtækið, fara að spara á öðrum sviðum. Afleiðingin yrði þá sú að sparnaðurinn sem fælist í minni framleiðslu hjá aðalfyrirtækinu eða undirstöðufyrirtækinu gæti hæglega leitt af sér margfalt meiri samdrátt hjá öllum hinum fyrirtækjunum vegna þess að viðbrögð fyrirtækisins væru þau að bregðast við skipunum um að draga saman starfsemi hér með því að spara þá í aðkeyptri þjónustu - og augljóslega að gera ekki nýja samninga um við fyrirtæki, til að mynda til að þróa nýja tækni og slíkt. Þessi keðjuverkunaráhrif geta falið í sér margfeldisáhrif.
Virðulegur forseti. Þetta var nú svo gott svar hjá hv. þingmanni að hann sparaði mér heila ræðu þar sem ég ætlaði að draga fram einmitt það atriði sem snýr að því að þjónustufyrirtækin og afleiddu verkefnin eru fyrst undir hnífinn þegar þrengir að. Gott dæmi um það þekkjum við úr sjávarútveginum þegar hin norræna velferðarstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var við völd 2009–2013 þar sem allt gekk út á að halda sjávarútveginum í spennitreyju og í sem mestri óvissu. Þá var mjög takmörkuð nýsköpun og fjárfesting í þeim geira. Um leið og geirinn fékk fullvissu og festu um að menn gætu siglt lygnan sjó áfram jukust tækifærin mjög hratt og við sjáum fyrirtæki eins og Skagann 3X, Marel, Vöku og mörg fleiri fá gríðarlega innspýtingu af því að kjarnafyrirtækin, stóru öflugu fyrirtækin, hafa svigrúm til fjárfestinga. Það er það sem fer fyrst hjá stórfyrirtækjunum ef illa fer.
Herra forseti. Þetta er akkúrat málið vegna þess að þeir sem stjórna fyrirtækjum hugsa til framtíðar. Þeir líta á heildarmyndina og langtímaáhrifin, svigrúmið sem þeir sjá fyrir sér, kannski til fimm, sjö, tíu ára. Það væri óskandi að stjórnmálamenn og þingið, ríkisstjórn, gerðu meira af slíku. En í ljósi þess hvernig umræðan milli okkar hv. þingmanna hefur þróast um akkúrat þetta mál stenst ég ekki mátið að grípa aðeins aftur niður í grein sem var skrifuð um innleiðingu annarrar orkutilskipunar Evrópusambandsins árið 2002 og vitna í Árna Steinar Jóhannsson sem var á þeim tíma fulltrúi VG í iðnaðarnefnd Alþingis. Hann sagði á þeim tíma að staða raforkumála í Evrópu væri allt önnur en hér á landi. „Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, lítum svo á að raforkukerfið hér [[Forseti hringir.]]á landi eigi að vera á félagslegum grunni.“ En svo útskýrir hann hvers vegna. [[Forseti hringir.]]- Ég hef víst ekki tíma til þess að botna þetta, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Það er gaman að velta fyrir sér efnahagslegum áhrifum sem geta orðið af innleiðingu og eftir innleiðingu gerðar og tilskipunar eins og þriðja orkupakkans. Færð hafa verið fyrir því ýmis rök hvað geti gerst og í hvað honum felist og hefur ýmiss konar málflutningur verið hrakinn. Nú gætu einhverjir haldið því fram að innleiðing þriðja orkupakkans sé eðlileg þróun í iðnaði og eðlileg framþróun í efnahag landsins þar sem við skiptum út hefðbundnum iðnaði og tökum upp annað. Við hættum að framleiða raforku til stóriðju eins og við höfum gert hér í áravís en förum meira yfir í að framleiða orku og selja öðrum löndum hana. Tekjurnar sem af því myndu koma myndu þá sjá okkur Íslendingum fyrir áhyggjulausu ævikvöldi. Svolítið „nýtt inn og gamalt út“. En það er þekkt með álverin, til að mynda, þ.e. alþjóðleg fyrirtæki, að eignarhaldinu er þannig skipað að það fyrirtæki sem er hér, hvort sem það er álver eða vindmylla, er staðsett hér á landi en móðurfélagið er staðsett í öðru landi. Þar af leiðir að móðurfélagið fjármagnar starfsemina og dótturfélagið, sem vindmyllan er, skuldar móðurfélaginu. Dótturfélagið er raunverulega aldrei rekið með hagnaði og skilar engum hagnaði inn í íslenskt samfélag eða sköttum. Raunverulega er afkoman neikvæð þar. En hins getur móðurfélagið, sem er þá staðsett einhvers staðar erlendis, grætt á tá og fingri. [[Forseti hringir.]]Er þetta einhver pæling sem við getum gefið gaum í þessu sambandi?
Herra forseti. Ég þekki þessar pælingar. En svo framarlega sem fyrirtækið greiðir það sem við getum kallað eðlilegt verð fyrir orkuna, sem sagt ekki það hátt að það sé hindrun og komi í veg fyrir uppbyggingu og fjárfestingu, en ekki það lágt að verið sé að gefa fyrirtækinu óeðlilegan afslátt, skila þær tekjur sér þó inn í samfélagið í gegnum Landsvirkjun. Það eru gríðarlegar tekjur, eins og við sjáum kannski best af því að menn eru farnir að ræða um að nota þær í svokallaðan þjóðarsjóð. Og svo er það allt hitt sem ég nefndi áðan, störfin, tekjur starfsmannanna og allt það. En athugasemd hv. þingmanns beinir hins vegar sjónum að einni af stóru hættunum í tengslum við þriðja orkupakkann. Hún er sú að orkuframleiðslan sjálf yrði rekin með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsir, að orkufyrirtækin hér yrðu í eigu erlendra fjárfestingarsjóða, svo dæmi sé nefnt. Þeir tækju lán erlendis fyrir framkvæmdinni. Þegar þeir svo færu að fá tekjur af raforkusölu til útlanda myndu þeir nota það til að greiða niður þessi lán, borga lága skatta á Íslandi, jafnvel enga. Afleiðingin yrði þá sú að verið væri að selja íslenska orku til útlanda þannig að hún myndi skapa störf í útlöndum, hún væri notuð í útlöndum til að búa til verðmæti þar. Og tekjurnar af orkusölunni rynnu líka til útlanda. Hvað yrði eftir á Íslandi við þessar aðstæður? Hvað fengju Íslendingar fyrir þessa þjóðarauðlind, ég held að óhætt sé að segja: mikilvægustu auðlind þjóðarinnar, ef þessar yrðu aðstæðurnar?
Herra forseti. Ég var kannski ekki alveg nógu skýr í spurningu minni en hv. þingmaður er glöggur og greip boltann á lofti. Þetta var akkúrat það sem ég var að reyna að koma orðum að og spyrja um. Ef þetta rekstrarfyrirkomulag yrði haft uppi, til hvers yrði þá unnið? Þá gætum við verið í þeirri stöðu að við værum raunverulega búin að skapa gamla iðnaðinum skilyrði sem væru þess eðlis að hann gæti ekki lengur þrifist. Þar af leiðandi myndu ekki myndast störf þar. Staðreyndin er sú að við raforkuframleiðslu sem slíka skapast tiltölulega fá störf. Þetta er tiltölulega sjálfvirkur iðnaður eftir að búið er að reisa raforkuverin, hvort sem það eru þá vindmyllur eða vatnsaflsstöðvar. Sjálfvirknin er orðin mikil þarna. Hugsanlega yrðu einhver störf sem myndu tengjast því að viðhalda [[Forseti hringir.]]stofnvegum að þessum virkjunum eða eitthvað slíkt. En ég held að það sé hverfandi hjá því sem við gætum haft með því að eiga orkuna sjálf og framleiða hana hér fyrir fyrirtæki á Íslandi.
Herra forseti. Ég er ánægður að heyra að það sé samhljómur milli okkar þingmanna hvað þetta varðar, rétt eins og það var ákveðinn samhljómur milli mín og hv. þm. Bergþórs Ólafssonar varðandi áhyggjur hans sem sneru að erindi mínu hér. Hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson undirstrikar einmitt það sem ég var að reyna að koma inn á og byrjaður að ræða, og hefði vonandi bætt við sjálfur ef mér hefði unnist tími til, sem er það að afleidd störf eða þær tekjur sem skila sér af framleiðslu orkunnar hér, einni og sér, eru mjög takmarkaðar. Það kann að vera einhver Guðjón húsvörður sem er í einhverju stöðvarhúsi eða sér um að fylgjast með þar sem sæstrengurinn er tengdur við landið, en skatttekjurnar sem hann skilar eru hverfandi í heildarmyndinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það sem hv. þingmaður er þekktur fyrir og hefur getið sér gott orð fyrir er að ræða málefni landsbyggðarinnar. Er það vel vegna þess að landsbyggðin hefur átt undir högg að sækja og má segja að vegið sé að landsbyggðinni með ýmsum hætti. Við horfum á heilbrigðisþjónustuna, við horfum á hinn svokallaða kolefnisskatt ríkisstjórnarinnar sem hefur hækkað umtalsvert frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum. Í fjárlögum þessa árs fara um 5,9 milljarðar í kolefnisskatt og bitnar hann sérstaklega illa á landsbyggðinni, þannig að eiginlega má segja að vegið sé að landsbyggðinni þegar kemur að þessum málum, sérstaklega þegar kemur að raforkuverði. Ég hef rakið í mínum fyrri ræðum hvernig raforkuverðið hækkaði við innleiðingu orkupakka eitt og tvö og við nýju raforkulögin 2003, en ef við lítum á upplýsingar frá Alþýðusambandi Íslands er rætt um gríðarlega hækkun á raforku um mitt ár 2008, um tæplega 30%. Hún bitnaði sérstaklega á landsbyggðinni. Tekið er fram í úttekt sambandsins að hjá þeim sem búsettir voru í dreifbýli hafi raforkukostnaður hækkað um tæp 30% frá því um mitt ár 2008. Þetta er eiginlega önnur hækkun, fyrst árið 2003 og svo árið 2008. Talað er um að raforkukostnaðurinn á Vestfjörðum hafi hækkað umtalsvert. [[Forseti hringir.]] Má ekki eiginlega segja, hv. þingmaður, að hreinlega sé vegið að landsbyggðinni, sérstaklega í þessum orkupakkatilskipunum?
Herra forseti. Jú, ég tel að það sé ekki ofsögum sagt að markmið þessa þriðja orkupakka, eins og þeim er lýst af hálfu Evrópusambandsins, fælu í sér ákveðna aðför að landsbyggðinni á Íslandi. Fyrst hv. þingmaður spyr sérstaklega um þetta gefst mér nú kærkomið tækifæri til að klára tilvitnunina í Árni Steinar Jóhannsson, sem var fulltrúi Vinstri grænna í iðnaðarnefnd árið 2002. Sagði hann þá um innleiðingu annarrar orkutilskipunar Evrópusambandsins: „Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, lítum svo á að raforkukerfið hér á landi eigi að vera á félagslegum grunni. […] Við lítum á það sem eitt af stoðkerfum landsins.“ Með öðrum orðum, þegar þessi fyrrverandi þingmaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs talar um félagslegan grunn, eins og ég heyrði að hv. þm. Birgir Þórarinsson gerði hér fyrr í kvöld, er hann ekki hvað síst að vísa í að eðlilegt sé að þessi auðlind, sem eðli máls samkvæmt er úti um allt land, hún er reyndar meiri á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu, nýtist til uppbyggingar um allt land. Svoleiðis að með hugtakinu félagslegur grunnur er hér ekki bara átt við að arðurinn sé nýttur í velferðarmál eða slíkt, sem hann gerir vissulega líka, heldur að auðlindin sé nýtt sem undirstaða atvinnulífs og byggðar í landinu öllu.
Herra forseti. Þarna held ég að hv. þingmaður hafi nefnilega komið inn á mjög mikilvægan þátt og eiginlega kjarna þessa máls, þ.e. að við nýtum auðlindir okkar, í þessu tilfelli raforkuna, í okkar eigin landi, til uppbyggingar á okkar eigin atvinnuvegum, til uppbyggingar á landsbyggðinni, til að treysta byggðir landsins, m.a. til að bæta búsetuskilyrði á landsbyggðinni, o.s.frv. Þetta á að vera forgangsverkefnið. Ég minnist þess að einn þingmaður Viðreisnar talaði um að það væri svo eftirsóknarvert að geta selt orkuna á sem hæstu verði til útlanda, að það myndi færa ríkissjóði svo miklar tekjur. Hvað á svo að gera við þá peninga? Á að útdeila þeim á landsbyggðinni í formi styrkja? Er það ekki atvinna sem við þurfum? Er það ekki hún sem skiptir öllu máli til að treysta byggðirnar?
Herra forseti. Ég skil ekki þessa Viðreisnarhugsun, sem hv. þingmaður lýsir svo réttilega. En enn síður skil ég að stjórnarflokkarnir þrír skuli í þessu máli hafa tileinkað sér 100% Viðreisnarhugsunina eða a.m.k. notað Viðreisnarrökin til að reyna að sannfæra okkur um innleiðingu þessa orkupakka. Dæmið sem hv. þingmaður tekur af Viðreisnarhugsuninni er mjög lýsandi. Dettur einhverjum í hug, í ljósi reynslunnar, að skynsamlegt væri fyrir þróun samfélagsins að ríkið seldi einfaldlega rafmagn til útlanda og hefði af því tekjur og færi svo að útdeila peningunum eftir einhverjum óskilgreindum leiðum? Svo bætist auðvitað við að enginn trúir því að ríkið myndi útdeila þessum peningum aftur til þeirra sem myndu glata þeim við innleiðingu þessarar Viðreisnarhugsunar, sem ég vona að hæstv. forseti hafi eins miklar áhyggjur af og ég.
Herra forseti. Það tosaðist aðeins á í mér hvort ég ætti að gera hlé á umfjöllun minni um sjónarmið tveggja fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Tómasar Inga Olrichs annars vegar og Sturlu Böðvarssonar hins vegar, til að fjalla um þessi kjarnaatriði og hvernig er að molna undan kjarnarökstuðningi fylgismanna innleiðingar orkupakkans. Ég ákvað hins vegar, eftir að hafa litið á klukkuna, að geyma þá umræðu til þess tíma að líklegra sé að fleiri séu vakandi. Ég held því áfram umfjöllun minni um sjónarmið ráðherranna þó að ég sé í engu að draga úr mikilvægi þeirra gagnvart hinu. Verður nú haldið áfram með sjónarmið fyrrverandi menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Tómasar Inga Olrichs, sem koma fram í Morgunblaðsgrein 27. apríl sl., þar sem hann fjallar um álitsgerð þeirra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, margrædda. Þar segir, með leyfi forseta: „Það sem vekur athygli mína, og jafnframt vonbrigði, er að álitsgerðin skuli fjalla af nokkru tómlæti um þátttöku Íslands í Evrópska efnahagssvæðinu (EES) eins og um væri að ræða þátttöku í hverri annarri alþjóðastofnun. ESB er pólitísk stofnun, tollabandalag, sem hefur lengi velkst í vafa um hvort það eigi að stefna í átt til einnar ríkisheildar eða ekki. Sú umræða er enn óútkljáð. Í nokkrum rykkjum hefur þó ESB þróast í átt til aukins miðstjórnarvalds. Orkutilskipanir ESB eru hluti af þessari þróun.“ Tómas Ingi heldur áfram, með leyfi forseta: „Þegar fræðimenn hugleiða stöðu Íslands gagnvart umheiminum, sjálfstæði þjóðarinnar og það svigrúm sem stjórnarskrá lýðveldisins veitir eða veitir ekki til að færa valdheimildir undan stjórnvöldum, þá hlýtur að skipta máli, hvort slíkt afsal valds er til viðurkenndrar alþjóðlegrar stofnunar, ellegar til annars ríkis, eða pólitísks bræðings á borð við ESB. Evrópusambandið víkur til hliðar flestum viðmiðum sem tiltekin eru sem grundvöllur lýðræðisríkja. Það hlýtur því að vera sérstök ástæða til að vanda til athugunar á því hvort íslenska stjórnarskráin veitir yfirleitt nokkurt svigrúm til valdaafsals til annars ríkis eða fjölþjóðlegs tollabandalags, sem hagar sér að flestu leyti sem ígildi ríkis.“ Þetta er sjónarmið sem töluvert var velt upp í byrjun umræðunnar og var sérstaklega rætt við fyrri umr. þessa máls, en ég tel ástæðu til að halda því til haga við þessa umræðu og m.a. inn í þá umræðu sem snýr að afstöðu flokkanna til þessara kjarnaatriða, rökstuðningsins, en eitt þeirra er vörnin gegn þeim sjónarmiðum sem lýsa efasemdum um framsalsheimildirnar. Úr þessum hluta greinar Tómasar Inga ætla ég að lesa eina efnisgrein til viðbótar. Þar segir, með leyfi forseta: „Reglurnar sem tollabandalagið ESB setur eru ekki algildar. ESB víkur oft frá þessum reglum af pólitískum ástæðum. Vel þekkt dæmi eru um þetta. Hef ég áður vikið að því að reglur um ríkisfjármál og viðskiptahalla hafi vikið fyrir pólitískum þrýstingi frá Þýskalandi og Frakklandi. Reglunum var hins vegar beitt af hörku gagnvart smærri ríkjum, einkum þó gegn Grikkjum og öðrum þjóðum Suður-Evrópu.“ Ástæðan fyrir því mig langaði að halda þessu sérstaklega til haga er að þegar við skoðum sviðsmyndirnar sem blasa við sem möguleikar eftir að sæstrengur hefur verið lagður eru líkindi til þess að eðli Evrópusambandsins, sem skín iðulega í gegn, verði að veruleika, þ.e. að staða smáríkja hvað varðar hagsmuni gagnvart meginsjónarmiðum Evrópusambandsins er miklu veikari en stórríkjanna þar sem undanþágur eru veittar eftir behag, á sama tíma og gengið er mjög hart fram við að fylgja yfirlýstum markmiðum þegar kemur að smáríkjum sem eiga erfitt með að bera hönd fyrir höfuð sér og eiga líka fáa stuðningsmenn sem eru tilbúnir til að fórna stöðu sinni gagnvart stórríkjunum innan Evrópusambandsins til þess að standa með sínum litlu félögum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ágæta ræðu. Í alþjóðasamstarfi, eins og innan Evrópska efnahagssvæðisins, ber á því að við Íslendingar séum litlir í okkur. Við segjum að sökum smæðar getum við trauðla beitt okkur og að ef við ætlum að vera með einhverjar meiningar verði okkur refsað, að við þurfum að beygja okkur undir þetta og hitt. Á tyllidögum getum við hins vegar verið leiðandi og þjóðir heimsins geta lært ýmislegt af okkur og við ættum að taka forustu í hinum og þessum efnum eins og í umhverfisvernd eða taka sæti í hinum og þessum nefndum og ráðum í alls kyns alþjóðlegu samstarfi. En þegar kemur að því sem nú blasir við, þ.e. að taka afstöðu innan þessa samstarfs sem flokkast undir Evrópska efnahagssvæðið er því teflt fram að við séum bara smáríki, séum hálfgerðir taglhnýtingar, sem ekki sé mikið mál að skera úr taglinu ef við verðum með uppsteyt. Það vill hins vegar svo til, hv. þingmaður, að Íslendingar eru í þessu samstarfi á jafnréttisgrundvelli og er það sérstaklega tíundað í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, jafnræði aðila. Það gildir einu hvort þjóðin telur þessa 350 þús. einstaklinga eða 5 milljónir manna, það er jafnræði á milli aðila. Allir þessir aðilar, þeir sem koma að samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið, Evrópubandalagið sem er markaður sem telur um 550 milljónir í dag, eða Norðmenn, sem eru 5 milljónir, eða Ísland, sem telur 350 þús. - það er mikilvægt að nálgast málin á jafnræðisgrundvelli og það má ekki gleymast í þessari umræðu. Er það ekki svolítið mikilvægt í þessu, hv. þingmaður?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Jú, það er engin ástæða til að draga dul á það hve mikilvægt er að þess jafnræðis sem ætlað er að sé í þessum samskiptum sé gætt. En auðvitað sjáum við, þegar á reynir, að staðan er ekki jöfn í neinu samhengi hlutanna. Þar dugar að benda á hið augljósa: Ein ástæða þess að Bretar eru í útgönguferli sínu er sú staða að þeim fannst sem lítið væri á þá hlustað. Þar erum við að tala um Bretland. Dettur einhverjum í hug að Ísland gæti haft þá stöðu í þessu samhengi hlutanna, í þessu ríkjasambandi, að nokkurn tímann yrði tekin ákvörðun, sem einhverri vigt nær, út frá því að hagsmunum Íslands verði tryggilega sinnt ef sú ákvörðun gengi gegn hagsmunum einhverra stórþjóðanna - þegar þjóðir eins og Bretar og Portúgalir, svo að dæmi séu nefnd, upplifa sig sem smáþjóðir í þessu samstarfi og telja að ekki sé hlustað á sjónarmið þeirra, með þekktum afleiðingum sem snúa að Brexit og þar fram eftir götunum? Við höfum margt fram að færa, þekkingu á ýmsum sviðum. Mín skoðun hefur verið sú að við eigum að verja orku okkar í að koma sérfræðiþekkingu okkar á framfæri. Við erum í fremstu röð á ýmsum sviðum í heiminum, jafn ótrúlegt og það kann að vera fyrir jafn litla þjóð og fámenna og Íslendingar eru. Við eigum að vera stolt af því, [[Forseti hringir.]]en ég upplifi það oft þannig að við séum að reyna að smyrja okkur helst til þunnt í alþjóðasamstarfinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir svarið. Í samhengi við fyrri ræðu mína horfir maður út fyrir þetta samstarf okkar í Evrópska efnahagssvæðinu og inn á við, inn í Evrópubandalagið, þar sem flokkar eins og Viðreisn vilja gjarnan koma okkur fyrir. Hvernig telja menn að okkur myndi farnast þar miðað við það hvernig farið er með Breta þegar þeir óska einfaldlega eftir því að ganga út úr þessu bandalagi? Maður myndi halda að það ætti að geta gerst. Ef einhver vill ekki vera í samningssambandi við annan aðila þá ætti það að vera eðlilegasti hlutur að geta rofið það samband. En það er nú öðru nær. Evrópubandalagið hefur sýnt mjög mikla óbilgirni í þessu og ekkert verið gert til þess að liðka til fyrir því að Bretland geti farið þá leið og gengið út úr Evrópubandalaginu. Með það í huga gætum við leitt að því hugann hvernig það yrði ef við innleiddum orkupakkann með ónýtum fyrirvörum, haldlitlum eða engum, og ætluðum svo að fara að hafa meiningar um að við hefðum nú meint eitthvað allt annað eða að gefin hefði verið yfirlýsing um að þetta skyldi vera öðruvísi - halda menn í alvörunni talað að Evrópusambandið tæki á því einhverjum vettlingatökum ef við ætluðum að hlaupast undan samningi sem þegar hefði verið gerður?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Engum blöðum er um það að fletta að ef ríkjabandalag eins og Evrópusambandið er þarf að taka afstöðu til máls þar sem hagsmunir ríkja stangast á má mikið ganga á áður en hagsmunir smáríkisins yrðu lagðir að jöfnu við hagsmuni hins stærra ríkis. Við sáum þetta í okkar erfiðustu milliríkjadeilu, alla vega síðustu áratuga, ef ekki á lýðveldistímanum, sem var Icesave. Þar beittu ríki, vinaþjóðir okkar, áhrifum sínum innan Evrópuverksins alls til þess að beita okkur þrýstingi sem var eftir á séð augljóslega hvorki réttmætur né sanngjarn. Þetta undirstrikar það, sem á ekki að þurfa að koma neinum á óvart, að hagsmunir stærri aðilanna ganga framar hagsmunum minni aðila, en síðan ganga hagsmunir Evrópusambandsins framar öðrum hagsmunum. Ég held að þetta sé svona keðja - ég ætla ekki að kalla það virðiskeðju - samstarfsaðila og smáríkið Íslands verður alltaf afgangsstærð. Þá er ég nú bara að reyna að leggja raunhæft mat, því miður, á stöðu okkar innan þessa regluverks alls.
Herra forseti. Mig langar til að fara aðeins út fyrir efnið sem ég hef verið að fjalla um í kvöld og nótt, sem er innleiðingin sem slík, tæknilega og í orði kveðnu, reglugerðirnar og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, og víkja að því sem er kannski ekki alveg fast í hendi en er þó lögfest á annan hátt í samfélagi okkar, þ.e. samfélagssáttmálinn, sem hefur aðeins komið upp í umræðunni. Samfélagssáttmálinn er sá að við ætlum að búa í ákveðnu samfélagi. Það er sáttmáli í gangi, fullyrði ég, þó að hann sé ekki bundinn í einn samning sem slíkan, um það í hvernig samfélagi við ætlum að búa, þó svo að í stjórnmálunum greini okkur á um hvernig best sé að ná fram þeim markmiðum sem í sáttmálanum felast. Samfélagssáttmálinn er í raun og veru afrakstur þess að hér eru leiðtogar í stjórnmálum og hagsmunahópar sem mynda hagsmunasamtök sem í daglegu tali eru kallaðir stjórnmálaflokkar. Þá flokka leiða svo leiðtogar sem fylgjendur hvers flokks um sig telja njóta trausts og hafa kjark og þor til þess að leiða og hafa skýra framtíðarsýn, ekki bara fyrir þann tiltekna hagsmunahóp sem myndar stjórnmálaflokkinn, heldur fyrir Ísland allt. Þegar ég segi: Ísland allt, þá meina ég hagsmuni landsins í víðum skilningi, hvort sem það er efnahagslega eða í formi náttúruverndar eða hvað það er, og þjóðarinnar sem í landinu býr. Það er leitun að manneskju með yfirsýn og hæfileika til að sætta sjónarmið, vegna þess að það er eðlilegur fylgifiskur þess að vera í stjórnmálum að þurfa að starfa með öðru fólki og samræðulistin eru stjórnmálin í eðli sínu. Það er líka mikilvægt að leiðtogar sem veljast til þessara starfa fylgi eftir af fullri hörku þeim málum sem eru mikilsverð fyrir land og þjóð. En það er líka mikilvægt að þeir séu til þess búnir að leita sátta en setji svo upp í sig tennurnar og girði sig í brók þegar svo ber undir þegar mikilsverð mál eru undir. Um hvað snýst svo samfélagssáttmálinn, samfélagið okkar? Það er raunverulega sáttmáli sem festur er í lög en á nokkrum stöðum. Þá nefni ég til að mynda sáttmálann um jöfn tækifæri, lög um jafnrétti, menntamál og menntastefnu þjóðarinnar, að allir skuli hafa jöfn tækifæri og aðgengi til að mennta sig. Heilbrigðismálin, samgöngumálin, velferðarmálin, hagsmunagæsla í alþjóðasamstarfi og svo auðlinda- og atvinnumál. Hér er undir hluti af þessum samfélagssáttmála og snertir ansi marga þætti af þeim margslungna samningi sem við höfum gert og við hugleiðum kannski ekki alla jafna þegar við ræðum bara um stjórnmál eða við ræðum um Ísland. En það er sáttmáli í gangi hjá þjóðinni. Það skiptir máli að ræða þetta vegna þess að þessi sáttmáli hefur verið í gangi áratugum saman og verið ræktur meðal þjóðarinnar áratugum saman. Grunnurinn að þessum sáttmála er m.a. sá að þjóðin öll njóti auðlindanna sem fyrirfinnast á Íslandi. Við búum svo vel að þó að Ísland sé harðbýlt land er það gríðarlega gjöfult á auðlindir. Það er eitthvað einkennilegt við það, herra forseti, að við ætlum í einu vetfangi og miklum flýti að afhenda þessar auðlindir [[Forseti hringir.]]erlendum yfirþjóðlegum völdum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Að afhenda auðlindir okkar erlendum yfirráðum. Það er kjarni þessa máls og það verður raunin þegar það er allt gengið í gegn, eins og ríkisstjórnin stefnir að, og hér verður kominn sæstrengur. Þá munum við ekki hafa um það að segja hvernig þessum málefnum verður hagað. Það er bara staðreynd. Það er bara eðli þess að undirgangast þetta sameiginlega markaðssvæði. Í staðinn höfum við tækifæri til að leita sátta innan sameiginlegu nefndarinnar, EES-nefndarinnar, og fá varanlega undanþágu og lausn sem báðir aðilar eru sáttir við. En einhverra hluta vegna hefur ríkisstjórnin ekki haft dug eða þor til að fara þá leið og hefur lýst því yfir að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið verði í uppnámi ef sú leið verður farin. Við höfum rætt nokkuð hér hvers vegna ríkisstjórnin lítur svo á. Hún hefur einkum og sér í lagi lagt fram eitt álit máli sínu til stuðnings, sem er eftir erlendan ráðgjafa. Mig langar að fá skoðanir hv. þingmanns á því hvað hann telji að valdi því í svo veigamiklu máli að ríkisstjórnin styðst við eitt álit. [[Forseti hringir.]]Hefði ekki verið eðlilegra að leitað hefði verið álits fleiri sérfræðinga og erlendra sérfræðinga til þess að fá meiri breidd í málið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni kærlega fyrir andsvarið. Á síðari stigum máls var óskað eftir því að í nefndinni að fleiri sérfræðingar væru kallaðir til, en við því var ekki orðið. Niðurstaðan varð sú að óskað var eftir áliti af hálfu utanríkisráðherra og utanríkisráðuneytisins hjá einum erlendum sérfræðingi. Auðvitað hefði verið eðlilegt að fá fleiri álít og spyrja fjölþættari spurninga en gert var til þess að komast betur til botns í þessu máli. En það sem er áhugavert við það er að álitið sem birt er inni á vef Alþingis er birt í heild sinni á ensku, en svo er einnig birt samantekt, útdráttur. Í því skjali birtast upplýsingar sem eru þess eðlis að þar er mikið gert úr því sem gæti hrætt okkur Íslendinga til að taka þá ákvörðun sem lagt er til í umræddri þingsályktunartillögu. Ef álit dr. Carls Baudenbachers prófessors er hins vegar lesið í heild sinni er þar að finna upplýsingar [[Forseti hringir.]]sem ég kem að í næsta svari mínu þar sem ég sé að tíminn er hlaupinn frá mér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ef ég skil hv. þingmann rétt, og hann ætlar að koma inn á það í síðara andsvari, er í lok álitsins einhvers konar framsetning sem er til þess fallin að valda einhverjum ótta eða rökstyðja að allt gæti farið á versta veg með þennan samning ef við förum ekki þá leið sem ríkisstjórnin leggur til. Að því leytinu til hefur maður haft svolitlar áhyggjur af því að þarna séu lagðar ákveðnar línur, þ.e. sem ríkisstjórnin hefur haft áhyggjur af sjálf og lagt svo upp með, þegar viðkomandi hefur verið ráðinn í það verkefni að semja þessa álitsgerð, að fyrir liggi ákveðnar upplýsingar sem eru þess eðlis að álitsgjafinn telur rétt að þær séu innan borðs líka. Nú er ég ekki að segja að ríkisstjórnin hafi sagt þessum ráðgjafa fyrir verkum, en það er nú einu sinni þannig í svona vinnu að þegar viðkomandi er ráðinn í verkefni setjast menn náttúrlega niður og viðkomandi er sagt hverjar helstu áherslurnar eru sem sá sem kaupir álitið leggur áherslu á að komi fram. Ef hv. þingmaður gæti kannski aðeins farið nánar út í það. Það væri [[Forseti hringir.]]fróðlegt að heyra það.
Herra forseti. Látið var að því liggja, án lagalegs rökstuðnings, hjá þessum mikilsvirta manni, Baudenbacher, og mikið gert úr í álitsgerðinni - sem átti náttúrlega að vera lögfræðilegs eðlis, en hluti þessarar álitsgerðar er eingöngu pólitísks eðlis - að refsingar sem dunið gætu á okkur Íslendingum gætu verið í ýmsu formi og gengið svo langt að það gæti orðið til þess að okkur yrði vísað úr samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið, þ.e. að samningurinn væri undir. En það er algerlega án nokkurs lagalegs rökstuðnings og þess er hvergi stoð að finna í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þá pólitísku niðurstöðu fær Baudenbacher með því að ganga út frá því að Ísland hafni með öllu að innleiða. Hins vegar víkur hann að því í 15. tölulið á blaðsíðu 7 í áliti sínu þar sem hann ræðir um andstöðuna sem hefur myndast á Íslandi, að hún snúist að meginhluta um innleiðingu á reglugerð EB nr. 713/2009 og um ACER og að sjónarmiðunum sem hafi verið haldið á lofti hér og í sameiginlegu EES-nefndinni - nota bene: í sameiginlegu EES-nefndinni - að Ísland hafi viðrað áhuga sinn þar á því að fara aftur með málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar með það að markmiði að semja aftur fyrir Íslands hönd um aðra aðlögun eða niðurstöðu vegna þriðja orkupakkans, og þá einkum með tilliti til reglugerðar 713/2009. Það er alveg sérstaklega áhugavert að niðurstaðan varðandi þessa hugleiðingu Íslands [[Forseti hringir.]]er stutt: „… that would do no harm“, hæstv. forseti. Það er niðurstaða lögfræðingsins. - Það yrði að meinalausu.
Herra forseti. Ég verst ekki þeirri hugsun algjörlega, hv. þingmaður, að ríkisstjórnin hafi, hvað á ég að segja, verið búin að ákveða niðurstöðuna áður en farið var að auglýsa eftir skýrslum og tillögum í þessu efni. Það byggi ég á því að þegar þeir tveir sem mest hefur verið vitnað hér til, Friðrik Hirst og Stefán Már Stefánsson, voru búnir að gera drög að skýrslu fór hún til utanríkisráðuneytisins. Þeir fengu hana aftur til að betrumbæta hana. Síðan hef ég haft „tendens“ til að líta þannig til að þegar prófessor Baudenbacher kom hingað á síðustu stundu hafi það verið einhvers konar panikgjörningur, ef ég get orðað það þannig, til að leita sér að einhverri úrslitaniðurstöðu til að geta byggt allt á. Mig langar til að heyra hvort hv. þingmaður er mér sammála um þetta. Mér finnst að ríkisstjórnin og fylgisveinar hennar hafi einhvern veginn verið að finna sér átyllu til að gera ekki það rétta í málinu, sem er að afneita pakkanum og senda hann aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Mig langar því aðeins til að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé svona nærri lagi hjá mér að hans mati, að framkvæmdin hafi verið með þeim hætti að menn hafi verið að panta sér fyrirframgefnar niðurstöður, svona um það bil. [[Forseti hringir.]]Nú ætla ég ekki að draga úr fræðimannsheiðri þeirra [[Forseti hringir.]]ágætu manna sem þarna voru, en maður hefur tilhneigingu til að halda að þetta hafi verið svona einhvern veginn með þessum ráðum gert.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, ég get ekki varist þeirri hugsun að menn hafi fundið sér átyllu til að fara aðra leiðina fremur en hina. Það er kannski ekkert óeðlilegt í sjálfu sér. En ef menn gera það tel ég að þar ætti hugur að fylgja máli og þá ættu menn að tala heiðarlega fyrir því að menn vilji ganga dýpra inn í þetta samstarf en við höfum áður gert og þá hugsanlega að markmiðið sé að lokum að fara inn í Evrópusambandið. Það sem vekur líka athygli er að það er ekkert lögmál að stjórnarandstaða þurfi endilega að vera á móti stjórn. En það voru tveir flokkar sem eru yfirlýstir Evrópusambandsflokkar og hafa verið mjög heiðarlegir í þeim málstað sínum og haldið honum á lofti, að þeir stukku strax á vagninn. Og þetta mál held ég að hafi komið inn með hraði undir þrýstingi um að það yrði afgreitt með hraði. Vegna þess að ef við skoðum ræður stjórnarliða, til að mynda hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés, um störf þingsins frá 30. apríl sl., og fleiri, tala menn þar afar skýrt um að orkuauðlindirnar eigi að vera í eigu Íslendinga og þeir séu ánægðir með þá vinnu sem verið er að vinna núna um að mynda orkustefnu Íslands og að það eigi ekki að framselja orkuna frekar undir erlend yfirráð. En núna tæpum mánuði síðar er bara eitthvað allt annað landslag uppi á borðum. Þeir menn sem töluðu svona fyrir þrem, fjórum vikum [[Forseti hringir.]]eru farnir að tala algerlega í hina áttina.
Hæstv. forseti. Já, ég held einmitt að þarna sé hundurinn grafinn, að menn hafi náð sér í álit og upplýsingar sem þeir voru um það bil vissir um að gætu nægt til þess að snúa þessum fáu þingmönnum sem þeir höfðu á báðum áttum til að taka „rétta“ ákvörðun. Vegna þess að mér finnst ekki alveg einleikið að þessi hópur þingmanna, sem eru nokkrir, skuli snúa sér í sömu átt, svona á jafn stuttum tíma eða löngum og skipta gjörsamlega um skoðun og taka 180° viðsnúning í þessu máli. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni, ég veit ekki hvort hv. þingmaður er mér sammála, að það hafi verið allt kapp lagt á það að berja liðið saman, eins og maður kallar það, vera alveg viss um það að allir væru með og að menn hafi bara notað þau meðul sem þurfti til að ná fram því takmarki. Mig langar aðeins til að heyra hvað hv. þingmaður hefur um þetta að segja, vegna þess að það er alveg næsta víst að menn eru að skauta fram hjá þeim álitum sem gera ráð fyrir því að pakkanum verði hafnað og hann sendur aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Menn eru gjörsamlega að skauta fram hjá þeim möguleika og einblína á álit sem ekki innifela það. Varkárasta álitið, sem menn þykjast núna hafa farið eftir, gerði hins vegar í sjálfu sér ráð fyrir að þetta verði gert en þó á mjög varkáran hátt, vegna þess að þeir ágætu fræðimenn sem þar áttu í hlut vildu ómögulega blanda sér í pólitík og ég skil það mjög vel. En engu að síður var það þessi [[Forseti hringir.]]ætlan að teygja sig í þau álit sem menn vissu að myndu gefa [[Forseti hringir.]]þeim hagfellda niðurstöðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir. Já, ég held að það sé svo að þarna hafi verið stillt upp ákveðinni aðferð sem menn töldu duga til þess að ná málinu í gegn. En það sem ég skil hins vegar ekki og samsinni hv. þingmanni er af hverju menn velja að koma þessu máli í gegn á þennan hátt. Fyrir nefndina komu fjölmargir aðilar og innsendar umsagnir sem hefur verið farið yfir hér að stórum hluta í þessari umræðu eða alla vega að einhverju leyti. Tölfræðin úr því sýnir að um 70% af þeim sem sendu inn umsögn voru andvíg því að innleiða þriðja orkupakkann sökum þess að menn töldu að það þjónaði ekki hagsmunum okkar Íslendinga að gera það á þann hátt sem hér er lagt til. Það er eitthvað sem maður staldrar við ef hv. utanríkismálanefnd tekur þá afstöðu eftir að hafa ráðgast við þá hagsmunaaðila sem komu fyrir nefndina og stór meiri hluti þeirra er andvígur, þá kemst nefndin að þeirri niðurstöðu að best sé að gera akkúrat öfugt við það sem flestir vilja. Það er svona alger afbökun á lýðræðinu. Ofan í kaupið virðist ríkisstjórnin hafa lent í því að þurfa einhvers konar gulrót eða einhver meðöl til að nota til að sannfæra þá stjórnarliða sem enn voru óvissir.
Herra forseti. Einn af þeim álitsgjöfum sem veittu umsögn um þetta mál - og nú verð ég eiginlega að hefja ræðu mína á því að segja að það lítur þannig út að þeir aðilar sem fengu að koma fyrir hv. utanríkismálanefnd hafi líka verið að nokkru leyti handvaldir vegna þess að þegar málið var tekið út var enn þá þó nokkur listi gesta sem fékkst ekki tekinn inn á nefndarfund - en Hagsmunasamtök heimilanna sendu inn umsögn um málið. Þau lýstu sig mótfallin þriðja orkupakkanum og leggja til að mistök fortíðarinnar verði ekki endurtekin. Ef ég má lesa örlítinn bút, með leyfi hæstv. forseta, þá segir: „Sporin hræða. Stjórnmálamenn, eftir ráðgjöf valinna sérfræðinga, einka- og markaðsvæddu bankana með skelfilegum afleiðingum ásamt því að gefa yfirráðin yfir fiskimiðunum okkar til fárra útvaldra sem síðan hafa makað krókinn.“ Þetta er skoðun þeirra. Þá segja þau, með leyfi forseta: „Endurtökum ekki mistök fortíðarinnar. Höldum orkunni okkar í þjóðareigu, því þar liggja hagsmunir heimilanna um alla framtíð.“ Það segir síðar í álitinu og ég get í sjálfu sér alveg tekið undir þau orð að hluta. Þar segir, með leyfi forseta: „Hagsmunasamtökin vilja jafnframt benda á að hvorki ráðherrar, stjórnmálaflokkar, valdir sérfræðingar eða aðrir sem mæla með þriðja orkupakkanum, munu bera nokkra ábyrgð á gjörðum sínum þegar afleiðingar þeirra skella af fullum þunga á komandi kynslóðum.“ Þessu er í sjálfu sér afskaplega erfitt að afneita með öllu, vegna þess að svona málflutningur hefur líka komið fram meðan við höfum verið að ræða málið, þ.e. að þeir sem sitja uppi með afleiðingarnar af því sem við erum að gera núna eru börnin okkar og barnabörnin. Það eru í sjálfu sér lítil líkindi á því að við sem erum orðin eldri hér á þingi verðum fyrir einhverjum óþægindum, ef svo má segja, af því sem gert verður en aftur á móti mun þetta skipta verulegu máli til framtíðar. En auðvitað var ekki hlustað á þetta sjónarmið og ekki veit ég af hverju. En það var svo sem ekki gert mikið með þessa umsögn. Í sjálfu sér er kannski ekki von til þess að svo sé gert þegar ríkisstjórnarflokkarnir hlusta ekki einu sinni á sína eigin stuðningsmenn og þegar menn eru komnir í hlutverk sem eru alveg ný, samanber það að Vinstri græn leiði markaðsvæðingu orkulinda á Íslandi, sem maður hélt að myndi ekki gerast. En þegar maður eldist kemur lífið manni samt á óvart. Að þessu leyti til hefur það komið á óvart að það skuli verða hlutskipti Vinstri grænna að markaðsvæða orkuauðlindir þjóðarinnar með þeim hætti sem mun gerast þegar þessi orkutilskipun verður komin í íslenskan rétt og engin leið er til baka, nema leið sem ég held að enginn vilji fara, þ.e. að segja EES-samningnum upp í heilu. En þetta mál er svo vanreifað og svo illa úr garði gert að sú er meginhættan. Það er alveg rétt sem fram hefur komið í umræðum okkar um málið að samþykkt þessa orkupakka [[Forseti hringir.]]mun leiða til þess að menn munu verða, og þá er ég að tala um almenning, miklu gagnrýnni á EES-samstarfið í heild en áður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Það sem hv. þingmaður kom inn á er samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og hvort hann væri undir. Mig langar til að rifja upp að eini þingmaðurinn, sá eini sem hefur staðið hér í ræðustól og haldið því raunverulega fram að það væri kostur, það væri einhver kostur að eiga við þann samning með því hreinlega að segja honum upp, var hæstv. utanríkisráðherra í fyrri umr. um þetta mál. Það væri eins konar þrautavari að ef fyrirvararnir héldu ekki væri bara ein leið út úr því og það væri að segja samningnum upp. Hann ítrekaði að hann væri ekki Evrópusinni og hefði aldrei verið - ég man nú ekki hvort það var úr þessum ræðustól eða á öðrum vettvangi sem hann talaði um að hann væri einn af stofnendum Heimssýnar, sem eru samtök sem berjast á móti Evrópusambandinu, eða eru alla vega ekki fylgjandi inngöngu þangað. Það má vel vera að hæstv. utanríkisráðherra meti það sem svo að það sé raunhæfur kostur fyrir Ísland. En ég held að enginn vilji sjá það að við göngum út úr því ágæta samstarfi sem við eigum við okkar ágætu nágrannaþjóðir og tel að það yrði ekki spor til gæfu fyrir Ísland eða aðhafast neitt í þá veruna að það ógni samningnum. En ég tel í sömu hendingu [[Forseti hringir.]]að leiðin sé að fara eftir samningnum og vísa málinu aftur til sáttameðferðar í sameiginlegu EES-nefndinni. Getum við hv. þingmaður verið sammála það?
Herra forseti. Jú, við getum sannarlega verið sammála um það vegna þess að í upphafi umræðunnar var í sjálfu sér hægt að setja kostina upp á tvo einfalda vegu. Annar kosturinn, þ.e. sá kostur sem hæstv. utanríkisráðherra velur, og það virðist svo að meiri hluti Alþingis ætli að fylgja honum í þeirri vegferð, ber í sér lögfræðilega óvissu. Um það voru og eru allir sammála, allir sérfræðingar, alveg sama að hvaða niðurstöðu þeir annars komust, þá var þetta út af fyrir sig einfalda niðurstaðan. Hin niðurstaðan, þ.e. að fara þá leið að vísa þessari gerð á bug og endursenda hana í sameiginlegu nefndina hefur í för með sér, eins og komið hefur fram, pólitíska óvissu. Það hefur jú komið fram að við stjórnmálamenn erum nánast að eiga við pólitíska óvissu alla daga með einhverjum hætti, stundum mikla, stundum minni. En vegna þess að allt orkar tvímælis þá gert er, þá getum við aldrei gengið, eða sjaldan, að einhverjum hlutum algerlega vísum, að þeir fari nákvæmlega eins og ætlast er til eða eins og við ætlumst til að þeir fari. En til að fara þessa leið, þ.e. þá sem felur í sér pólitíska óvissu, þurfa menn að búa yfir nokkrum kjarki og djörfung. Það eru eiginleikar sem eru nánast ekki til í núverandi ríkisstjórn. Það fer rosalega lítið fyrir þeim meðal fylgisveina ríkisstjórnarinnar og fylgismeyja. Við sitjum því uppi með þetta [[Forseti hringir.]]og þess vegna er þessi óvissuferð kannski að fara af stað ef þessi gerð [[Forseti hringir.]]verður samþykkt og innleidd hér eins og allt bendir til.
Herra forseti. Já, það er vissulega svo að allt er í heiminum hverfult og stundum hefur verið gantast með það að ekkert sé víst nema það að þurfa að greiða skatta og síðan dauðinn. Má vera að það sé rétt, alla vega er svo mikið víst að ég hef greitt skatta en er enn á lífi, óvissa er um það hins vegar hversu lengi það verður. Það er það sama með svona samninga og þegar við hreyfum okkur í umhverfi, lifandi umhverfi samninga, eins og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er og Evrópusamstarfið er, það er þróun og breytingar. Það er ekki hægt að ganga að neinu vísu. En hins vegar er hægt að ganga að leiðum sem eru líklegri en aðrar. Það er ávallt líklegra til árangurs að fara að lögum en fara ekki að lögum. Nú er það svo að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið eru lög sem binda okkur að þjóðarétti með afar skýrar leiðbeiningar um hvernig við skulum haga málum þegar kemur að því að semja um allar breytingar sem eiga sér stað um samninginn, nýjar innleiðingar og breytingar á umhverfi. Samningurinn er skýr um það að þegar við stöndum frammi fyrir svoleiðis hlutum þá sé okkur skylt og rétt að fara eftir samningnum. Ég verð að segja, hv. þingmaður, að hér er hins vegar valið í þetta sinn með fordæmi [[Forseti hringir.]]sem þó hræða, eins og í hráakjötsmálinu, að fara aftur þá vegferð að innleiða á rangan hátt [[Forseti hringir.]]og hætta á það að verða dæmd [[Forseti hringir.]]til greiðslu skaðabóta.
Hæstv. forseti. Þetta er laukrétt. Það er reyndar þannig að mönnum virðist líka liggja svo mikið á að bindast Evrópusambandinu og Evrópu fastari böndum en fyrr. Ég man eftir að ég kallaði þetta heilkenni einhvern tímann í viðræðum við hv. þm. Þorstein Víglundsson - og ég uppnefndi eiginlega flokkinn hans, hann varð ekkert mjög ánægður með mig, sem ég kallaði rörsýn, sem er andstaða við heimssýn, af því að þeir sem ekki aðhyllast þetta Evrópudekur vilja náttúrlega eiga samskipti og viðskipti við allan heiminn en ekki múlbinda sig Evrópu, sem er út af fyrir sig álfa sem er á niðurleið, ef við getum orðað það þannig. Það eru aðrir markaðir og menningarsvæði sem eru að blómstra með miklu djarfari hætti en þar. Þess vegna spyr maður: Af hverju að binda sig akkúrat við þennan heimshluta þegar allur heimurinn er í sjálfu sér undir? Ég tala nú ekki um þegar við ráðum yfir þeim flutningamiðlum sem við ráðum við í öllu eðlilegu. Kannski er þetta einhver þrá eftir að bindast þessu landsvæði og þessu sambandi enn þá traustari böndum en fyrr. Ég veit það ekki. En menn hefðu þó samt átt að gera það þannig að sómi sé að og gera það þannig að gjörðin sem slík standist, vegna þess að hættan er sú, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að við erum nýbúin að stíga í spínatið með því að gera ekki nógu lögformlega fyrirvara út af hráu ófrosnu kjöti. En þetta eru bara miklu stærri hagsmunir og við eigum eftir að verða fyrir miklu meiri skaða ef illa fer með innleiðinguna á þessari gerð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann fór hér í gegnum umsögn og ræddi svolítið um umsagnir og mikilvægi þeirra í þessu ferli öllu. Þá höfum við fréttir af því, ég held það sé rétt munað hjá mér, herra forseti, að 70% umsagna við þetta frumvarp eru neikvæð í garð innleiðingar þessa orkupakka sem segir okkur ýmislegt. En það virðist ekki hafa nein áhrif á áform ríkisstjórnarinnar um að keyra þetta mál í gegn. Ég hjó eftir einni umsögn sem hefur aðeins verið rædd hér og vitnað í, það er umsögn Alþýðusambands Íslands sem er að mörgu leyti mjög merkileg og góð. Ef ég fæ að vitna aðeins í textann, herra forseti, með leyfi, þá segir hér: „Það er því mat ASÍ að of langt hafi verið gengið nú þegar í markaðsvæðingu grunnstoða og feigðarflan að staðfesta markaðsvæðinguna og ganga lengra í þá átt.“ Þeir bæta svo við að markaðsvæðing grunnstoða hafi yfirleitt ekki bætt þjónustu, lækkað verð né bætt stöðu starfsfólks. Hér kemur fram býsna hörð gagnrýni varðandi þennan orkupakka. Mig langaði að heyra frá hv. þingmanni hvaða áhrif hann telur að þetta geti haft á samband ríkis og Alþýðusambandsins. Nú berast t.d. fréttir af því að það sé jafnvel hugsanlegt að lífskjarasamningnum verði sagt upp og hann er bara rétt nýkominn úr ofninum, eins og sagt er.
Herra forseti. Svo virðist sem þeirri ríkisstjórn sem hér situr sé ekki mjög lagið að hlusta, hvort sem um er að ræða stór eða smá fyrirtæki, almenning í landinu. Það virðist ekki vera svo að ríkisstjórnin taki sér tíma til að hlusta á raddir fólksins fyrir utan þetta hús. Maður hefði kannski haldið að þessi ríkisstjórn, þessi samrunaríkisstjórn, myndi hlusta á alþýðu þessa lands. En því miður þá er það ekki raunin og við því er ekkert að segja. Menn taka ákveðna áhættu með því og að mínu áliti er sú áhætta töluvert stór. Ég skil ekki alveg hvernig menn ætla að sjá fram úr því báli. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á þá hafa sumir meðlimir alþýðusamtakanna látið hafa eftir sér að það sé hugsanlegt að nýgerðum kjarasamningi verði sagt upp, sem yrði náttúrlega meiri háttar áfall ef af yrði. Annað mál er að það er ósamið enn við allan ríkisgeirann. Ég veit ekki hvort hlustunarskilyrði ríkisstjórnarinnar batna eitthvað við þá samningagerð. Það er alveg ljóst að það er erfitt að ganga til samninga við alþýðusamtökin með þessa gerð upp úr rassvasanum sem hefur augljóslega í för með sér hækkandi orkuverð, [[Forseti hringir.]]sem aftur á móti hækkar vísitölu og hækkar annan kostnað heimilanna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég deili þessum áhyggjum með honum. Mér finnst það mikið áhyggjuefni hversu afdráttarlaus umsögn Alþýðusambandsins er gagnvart þessu máli. Það vekur í fyrsta lagi miklar áhyggjur hvert framhaldið verður. Ef þetta gengur eftir, gerðin verði innleidd eins og ríkisstjórnin leggur upp með og málið keyrt í gegn, hvaða augum kemur Alþýðusambandið til með að líta það mál? Áhyggjurnar snúa jú réttilega að, eins og hv. þingmaður nefndi hér, hækkun á raforkuverði sem kemur til með að koma til framkvæmda. Það kemur nú strax til framkvæmda bara hvað varðar eftirlitsgjaldið á orkufyrirtækin sem mun hækka um 45%. Það mun fara út í verðlagið. Það er búið að greina frá því. Orkufyrirtækin eru búin að greina frá því. Ofan í lífskjarasamningana þá er það náttúrlega eitur í beinum verkalýðshreyfingarinnar að hér verði hækkanir á vöru og þjónustu strax á eftir kjarasamningum. Það getur orðið til þess að samningnum yrði hreinlega sagt upp. Og meira að segja hefur, eins og ég nefndi hér áðan, komið frá Alþýðusambandinu yfirlýsing þess efnis að svo gæti farið, sem ég tek undir með hv. þingmanni að yrði mikið áfall og áfall fyrir ríkisstjórnina og fyrir okkur öll, fyrir stöðugleika í efnahagsmálum o.s.frv. Ég tel að þarna hafi utanríkismálanefnd ekki horft nægilega í það hvaða afleiðingar [[Forseti hringir.]]þetta getur haft.
Herra forseti. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði í fyrra andsvari að þessari ríkisstjórn lætur ekki mjög vel að hlusta og í sjálfu sér þarf ekki að koma á óvart að 70% umsagna um orkupakka númer þrjú skulu vera neikvæð þegar við vitum að samkvæmt könnunum eru 62% landsmanna á móti þessum sama pakka. En ríkisstjórnin hlustar ekki. Og hún hlustar heldur ekki á það þegar henni er, eigum við að segja, bent á lausnina, þ.e. margir sérfræðingar hafa bent á þá augljósu lausn sem felst í EES-samningnum sjálfum en ríkisstjórnin hlustar ekki. Sá hópur sem hér er og hefur maldað í móinn undanfarið hefur líka bent á að þessi möguleiki sé nærtækur og sjálfsagður. En ríkisstjórnin hlustar ekki. Þegar stjórnvöld hlusta ekki á þegna sína þá endar það yfirleitt aldrei farsællega. Þess vegna hef ég sömu áhyggjur og hv. þingmaður sem hér spurði. Ég hef áhyggjur af því að afleiðingarnar af því að samþykkja þennan gjörning verði yfir það heila tekið slæmar. Og ég hef þá trú sem hefur líka kunngerst hér í þessari umræðu að að þessum pakka samþykktum verði ekki sami friður um EES-samninginn í heild, þ.e. að álit landsmanna eða viðhorf til samningsins verði ekki það sama og áður. Það væri mjög miður.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að víkja orðum að því á hvaða stað það mál er sem við erum að fjalla um. Ríkisstjórnin leggur þetta mál fram mjög seint á þinginu núna í vor. Málið kemur til utanríkismálanefndar og stoppar þar tiltölulega stutt við. Haldnir eru fundir með stuttu millibili og málið er keyrt út úr nefndinni á mjög stuttum tíma. Síðan kemur það inn í þingsal, er rætt hérna og menn taka þátt í umræðu á tveimur þingfundadögum, held ég. Síðan á bara að keyra það í gegn. Við höfum rætt þetta mál hérna í nokkra daga, Miðflokksmenn, án þess að neinn sé í andsvörum við okkur eða hafi komið upp í sjálfstæða ræðu. Þá spyr ég: Hverjum þjónar það að keyra þetta mál í gegn eins og meðferð þess í þinginu hefur verið? Ríkisstjórninni var í lófa lagið að leggja málið fram fyrr á þessu þingi þannig að það fengi meiri tíma, bæði í nefnd og í þingsal. Sérstaklega vil ég ítreka að hér er um þingsályktunartillögu að ræða sem fer einungis í gegnum tvær umræður. Þetta eru ekki lög sem fara í gegnum þrjár umræður. Ég vil nota upphaf ræðu minnar til að benda á þetta, ekki síst vegna þess að hér er um mikilvægt mál að ræða. Þetta er mikilvægt mál vegna þess að hér er verið að fjalla um mikilvægar auðlindir landsins, orkuauðlindirnar, og þess þá heldur er mikilvægt að því sé gefinn tími á þinginu. Einnig vegna þess að gerðar hafa verið skoðanakannanir nokkrum sinnum um afstöðu þjóðarinnar í málinu og hafa þær leitt til þeirrar niðurstöðu að 60–80% þjóðarinnar eru alfarið á móti samþykkt þessarar þingsályktunartillögu. Jafnframt hefur komið í ljós að meiri hluti fylgismanna allra flokka er á móti málinu. Ályktanir stjórnarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, hafa verið gegn þessu máli. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði um að hann hafnaði frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins. Hversu mikið nákvæmar er unnt að álykta gegn nákvæmlega þessu máli? Umsagnir í málinu. Þær eru flestar neikvæðar. Hvert er mikilvægi málsins? Ég ræddi um mikilsverða hagsmuni þjóðarinnar. Ég ætla líka að benda á að lögfræðingar sem ríkisstjórnin hefur kallað til ráðgjafar hafa margir hverjir rætt um og bent á raunverulegan stjórnskipulegan vafa í málinu. Málið er umdeilt meðal þjóðarinnar. Við erum ekki tengd raforkumarkaði Evrópu. Það er staðreynd. EFTA-löndin hafa sýnt stöðu okkar skilning. Fulltrúi Evrópusambandsins, orkumálastjóri, framkvæmdastjóri Evrópusambandsins, hefur sýnt sérstöðu okkar sérstakan skilning. Leiðin til að leysa málið er vörðuð í EES-samningnum, í 102. gr., þ.e. leiðin til að fá undanþágu frá þessu. Þess þá heldur spyr maður sig: Af hverju á að keyra þetta mál í gegn með þeim hætti sem við höfum orðið vitni að hér? Langflestar umsagnir einstaklinga, sem eru fjölmargar, eru neikvæðar. Langflestar umsagnir sveitarfélaga eða allar eru neikvæðar. Langflestar umsagnir ýmissa samtaka eru neikvæðar. Einu jákvæðu umsagnirnar, fyrir utan örfáar, eru umsagnir frá stofnunum ríkisins eða orkufyrirtækjum sem flest eru í eigu ríkisins. Þetta er [[Forseti hringir.]]staðan í málinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að grípa aðeins niður í umsögn Samtaka iðnaðarins. Það er að mörgu leyti góð og vel unnin umsögn. Þeir ræða um mikinn ávinning af EES-samningnum og ég skal svo sem alveg taka undir það. Síðan tók ég sérstaklega eftir því að þeir segja að samkeppni á raforkumarkaði sé til hagsbóta fyrir almenning og atvinnulíf. Við höfum farið í gegnum það og ég tel að það hafi ekki orðið raunin að hér sé samkeppni sem skipti neytendur neinu máli. En niðurstaða Samtaka iðnaðarins er þessi, með leyfi forseta: „Í ljósi framanritaðs mæla SI með því að umrædd þingmál verði samþykkt og að þriðji orkupakkinn verði þar af leiðandi samþykktur hér á landi.“ Þetta er athyglisverð niðurstaða í ljósi þess sem hér segir um sæstreng. Það segir í umsögninni að sæstrengur samræmist ekki stefnu Samtaka iðnaðarins. Nú er ljóst að þetta mál, þ.e. orkupakki þrjú, innleiðingin sem ríkisstjórnin stefnir að með þessu máli, er undirbúningur að sæstreng. Ég held að það sé alveg ljóst vegna þess að það er svo margt í þessu ferli sem lýtur að því að þetta verði hluti af sameiginlega markaðssvæðinu. Þess vegna langar mig að spyrja [[Forseti hringir.]]hv. þingmann hvort hann hafi orðið var við þetta í þessari umsögn og hvað honum finnst um þessa, sem ég vil kalla, þversögn.
Herra forseti. Nei, ég var ekki kominn svo langt í yfirferð minni yfir umsagnir málsins. Ég var búinn að kynna mér umsagnir ýmissa þjóðþekktra einstaklinga og sveitarfélaganna og nokkurra annarra en ekki Samtaka iðnaðarins. Ég deili athugasemdum hv. þm. Birgis Þórarinssonar um umsögn Samtaka iðnaðarins. Mér finnst umsagnirnar frá sveitarfélögunum líka athyglisverðar. Mér finnst það mjög athyglisvert hvernig þau lýsa sínum efasemdum um þörf á innleiðingu orkutilskipunar Evrópusambandsins, eins og t.d. hægt er að lesa í umsögn Hrunamannahrepps, með leyfi forseta, úr fundargerð hreppsins. Hún endar með þessum orðum: „Sveitarstjórn hefur efasemdir um að þörf sé á að samþykkja þriðja orkupakkann.“ Það þarf ekkert frekari orð um þetta. Það þarf kannski ekki að halda ræður dögum saman til að benda stjórnarliðum á að þetta er nákvæmlega málið, herra forseti. Hver er þörfin? Í umsögn Bláskógabyggðar, sem er töluvert ítarlegri, er að finna þessar athugasemdir, með leyfi forseta: „Brýnt er að tryggt sé að ekki felist afsal á valdi í samþykktum Alþingis vegna innleiðingarinnar og að hún feli ekki í sér töku ákvarðana sem hafa í för með sér hækkun á raforkuverði. Sveitarstjórn Bláskógabyggðar leggur mikla áherslu á að löggjafar-, ríkis- og dómsvald í orkumálum verði alfarið í höndum Íslendinga. Af hálfu Bláskógabyggðar er lögð rík áhersla á að innlend orka verði notuð til innlendrar framleiðslu, en ekki flutt út sem hrávara.“
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og þakka honum sérstaklega fyrir að hafa bent á það hér nú og reyndar í ræðu hans fyrr í nótt hver afstaða margra sveitarfélaga er þegar kemur að þessum orkupakka og hversu mörg þeirra eru á móti honum. Það vekur náttúrlega upp margar spurningar að ríkisvaldið skuli ekki hlusta eftir þessu. Það verður náttúrlega að eiga góð samskipti við sveitarfélögin. En ríkisvaldið virðist hins vegar koma fram við sveitarfélögin með þeim hætti að það verður að teljast mjög óskynsamlegt af hálfu þess. Þar nefni ég t.d. breytingar á jöfnunarsjóðnum sem hafa mikið verið ræddar og frystingu fjármuna sem mun kosta sveitarfélögin [[Forseti hringir.]]hundruð milljóna. Það er margs að gæta í þessu og ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda [[Forseti hringir.]]á þetta með sveitarfélögin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann sagði að ríkisvaldið hlustaði ekki. Ég vil frekar orða þetta sem svo að ríkisstjórnin hlusti ekki. Og hv. þingmaður orðaði það þannig að þeir hlustuðu ekki á sveitarfélögin. Ég vil bara orða þetta enn skýrar með því að segja: Þeir hlusta ekki á nokkurn mann. Þeir hlusta ekki á nokkurn mann eins og ég hef rakið í minni ræðu. Þeir hlusta ekki á sveitarfélögin, hárrétt hjá hv. þingmanni, en þeir hlusta heldur ekki á almenning og þeir hlusta ekki á einstaklingana sem senda inn umsóknir. Þeir hlusta ekki á sérfræðingana sem margir hverjir hafa varað við valdframsalinu. Og þeir hlusta náttúrlega alls ekki á Miðflokkinn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afbragðsgóða ræðu og jafnvel enn betri svör. Það er áhugavert að sitja og fá að hlusta á svörin og ræðu þingmanns. Mig langar til að þakka honum fyrir að koma með þennan punkt í umræðuna um sveitarfélögin, sem eru ekki lítill hluti af því sem myndi teljast Ísland. Í sveitarfélögunum býr í fólkið. Sveitarfélögin eru í mjög nánu samstarfi og samskiptum við ríkisstjórnina. Stjórnsýsla og fjármál sveitarfélaga eru nátengd fjármálum ríkisins. Atvinnulífið, sem fram fer í sveitarfélögunum, er nátengt ríkinu og raunverulega eru sveitarfélögin, ríkið þegar búið er að skipta því upp í ákveðnar einingar. Ef sveitarfélögin sem slík meta það svo að það sé neikvætt að innleiða orkupakka þrjú í íslenskan rétt og binda íslenska ríkið þar með að þjóðarétti, er þá ekki ráð að hlusta, hv. þingmaður? Maður myndi halda að þarna væru komnir þungavigtaraðilar sem ætti að hlusta á í þessari umræðu. Ég get ekki skilið það öðruvísi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir hugleiðingar hans og spurningu. Ég orðaði það sem svo að ríkisstjórnin væri ekki að hlusta á neinn og nefndi nokkur dæmi um á hverja þeir hlustuðu ekki. En ég gleymdi auðvitað því að þeir hlusta ekki á fylgismenn sinna eigin flokka. Þeir hlusta ekki heldur á viðvörunarorð lögfræðilegra ráðgjafa ríkisstjórnarinnar, þeir hlusta ekki á þá heldur - viðvörunarorðin. Þeir hlusta ekki heldur á ályktanir sinna eigin flokka. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins, sjálfstæðisflokks Íslands, ályktaði bókstaflega gegn innleiðingu þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins. Flokksapparat Framsóknarflokksins hafði einnig ályktað gegn innleiðingu orkutilskipunarinnar. Þeir hlusta ekki á sveitarfélögin. Þeir hlusta ekki á einstaklingana. Þeir hlusta ekki á kjósendur. Þeir hlusta ekki á meiri hluta þjóðarinnar. Og þeir hlustað alls ekki á Miðflokkinn. Já, hv. þingmaður nefndi sveitarfélögin. Umsögn Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Þar var einróma samþykkt með níu atkvæðum gegn engu að sveitarstjórnin vildi að ákvarðanir í orkumálum yrðu í höndum Íslendinga. Með leyfi forseta, segir í umsögn þeirra: „Mikilvægi þess að allar ákvarðanir í orkumálum verði í höndum Íslendinga er því ótvírætt. Skal í því sambandi minnt á að stjórnarskrá Íslands leyfir ekki framsal ríkisvalds til erlendra stofnana. Aðstæður Íslands í orkumálum eru gjörólíkar þeim sem liggja til grundvallar orkulöggjöf ESB og því er óskynsamlegt að innleiða það regluverk hér.“
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þarna kom hv. þingmaður inn á umsögn Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Þar meta fulltrúar sveitarfélagsins það sem svo að meginlandshugmyndafræði Evrópu, 550 milljóna manna markaðarins, eigi ekki við norður í Skagafirði. Og skyldi nú engan undra. Aðstæður eru afar ólíkar. Það sem er svo sláandi í þessu öllu saman er að allir sem eru á móti innleiðingunni virðast hafa kynnt sér málið út frá þeirri forsendu að skoða málið til framtíðar, ekki bara út frá orkupakka þrjú, heldur hvað kunni að fylgja í kjölfarið í bráð og lengd. Niðurstaðan [[Forseti hringir.]]er sú að við eigum að hafna orkupakkanum.
Herra forseti. Nei, þeir hlusta svo sannarlega ekki, jafnvel þótt þeim hafi verið bent á það af öllum þessum aðilum, fjölmörgum umsagnaraðilum og fleirum, að leiðin er greið. Leiðin er greið, herra forseti. Leiðin í þessu máli er greið. Hún er samningsbundin. Hún er lögbundin og það er margoft búið að benda á hana. Hana er að finna í 102. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þar sem unnt er að fara fram á undanþágu og undanþiggja af rökstuddum ástæðum. Og það er meira að segja vilji fyrir hendi hjá Evrópusambandinu. Miðað við yfirlýsingar fulltrúa þeirra og miðað við yfirlýsingar EFTA-landanna, Liechtensteins og Noregs, er líka vilji þar að sýna Íslandi, sem er svo fjarlægt og ótengt, fullan skilning á að fá undanþágu frá reglunum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður hefur komið með yfirgripsmiklum hætti inn á það hversu þeir fyrirvarar sem lagðir eru fyrir í málinu eru haldlitlir þegar kemur að því að regluverkið hafi verið innleitt með hefðbundnum hætti, eins og tilkynnt hefur verið að verði gert með reglugerðir 913 og 914. Og síðan þá áhrifin sem af því munu hljótast þegar sæstrengur, hvenær sem sú framkvæmd kemur til, verður lagður og hvað áhrifin þá verða af pakkanum, innleiddum, að teknu tilliti til þess að þá virkjast öll ákvæðin og sú frestun sem verður á vandamálum er snúa að hinum stjórnskipulegu álitaefnum. Þá í rauninni þarf að takast á við þau öll. Mig langar til að biðja hv. þingmann að fara kannski örlítið dýpra í hvenær stjórnskipulegu álitaefnin, sem er frestað með núverandi nálgun, koma upp? Svarið - ég er að leiða að öðru með því - er auðvitað við lagningu sæstrengs, en hvenær þau koma upp og í hvaða samhengi þau setja þá þriðja orkupakkann og innleiðingu hans miðað við það ef við gæfum okkur að sæstrengur yrði [[Forseti hringir.]]lagður núna strax samhliða samþykkt [[Forseti hringir.]]orkupakkans?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir spurninguna. Þetta var mjög athyglisverð og áhugaverð spurning sem hann bar hérna upp. Ég get nú alls ekki í andsvari svarað því í stuttu máli og myndi frekar vilja halda sérstaka ræðu um það, en vil þó svara hv. þingmanni þegar hann segir að farið hafi verið yfir þessa lagalegu fyrirvara og að þeir séu haldlitlir. Ég er hreint ekki, heiðarlega sagt, viss um að ég hafi fengið upplýsingar um hvar þessa fyrirvara er að finna, þessa lagalegu fyrirvara sem ríkisstjórnin er að kynna, að þetta verði innleitt með lagalegum fyrirvara, svona í eintölu. Síðan höfum við fengið að hlusta á þingmenn, ekki nýlega, en á fyrstu stigum málsins, benda á þessa fyrirvara. Þeir hafa komið nokkrir og bent á þá, en þeir hafa ekki bent á sama fyrirvarann, þeir hafa bent í allar áttir. Við erum búin að fá a.m.k. fimm útgáfur af því hvar lagalega fyrirvarann sé að finna. Þegar hv. þingmaður segir að búið sé að fara yfir þá og að þeir séu haldlitlir, þá er bara hálf sagan sögð náttúrlega vegna þess að við höfum ekki hugmynd um hvort við séum að deila á þann rétta lagalega fyrirvara sem ríkisstjórnin telur vera. Þingmenn hafa ekki getað bent á hann, þeir hafa bent í allar áttir. Við höfum tekið allt sem þeir hafa nefnt og rökrætt það hér. Það er auðvitað ekkert hald í þeim sem við höfum upplýsingar um sem þeir telja vera lagalega fyrirvara, eins og reglugerð sem nýlega var bent á; reglugerð gefin út hérna uppi í Skuggahverfi af einum ráðherra í ríkisstjórn Íslands, að það sé hinn lagalegi fyrirvari. Ég trúði ekki mínum eigin eyrum þegar ég heyrði þetta. [[Forseti hringir.]]Ég trúi því bara ekki að það sé hinn lagalegi fyrirvari. Því að það er auðvitað ekkert hald í reglugerð.
Virðulegur forseti. Bara svo að ég skilji þingmanninn rétt, löglærðan: Er það skynjun hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar að við séum, eftir alla þá umræðu sem hér hefur farið fram, mögulega að komast að þeirri niðurstöðu að raunverulegur fyrirvari sem hald er í sé ekki til staðar, því að bent hefur verið á fjóra til fimm fyrirvara af stuðningsmönnum innleiðingarinnar? Upplýsingafulltrúi utanríkisráðuneytisins kom í viðtal, að mig minnir á þriðjudagsmorgun sl. og benti þá í enn aðra átt en þingmenn höfðu gert daginn áður. Er niðurstaðan kannski að verða sú að ekki er hald í neinu af þessu og þá ekki forsvaranlegt annað [[Forseti hringir.]]en að taka málið til baka, fresta því og vinna betur fram á haustið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann spyr þeirrar spurningar hvort raunverulegi fyrirvarinn sé ekki til staðar. Ég ætla alls ekki að fullyrða það. Ég vil trúa því að þessi fyrirvari leynist einhvers staðar. Ég vil líka gefa stjórnarflokkunum fullan slaka til að benda okkur á hann, þótt seint sé, fullan slaka, og mun horfa á það jákvæðum augum ef ný uppástunga kemur um hvar þennan lagalega fyrirvara sé að finna. En hitt er svo annað mál og miklu alvarlegra ef það á að bera það til fólks að verið sé að gera þetta með svo vönduðum hætti að þarna sé lagalegur fyrirvari fyrir hendi og síðan svo augljóst að hann haldi ekki, þá er það alvarlegt mál, eins og ég nefndi með þessa reglugerð sem er gefin út af einum hæstv. ráðherra í [[Forseti hringir.]]ríkisstjórn Íslands. Auðvitað er það algjörlega haldlaust.
Herra forseti. Ég vil í þessari ræðu minni víkja aðeins að sveitarfélögunum og áhrif þessa máls á þau. Það er athyglisvert að grípa niður í grein sem Guðjón Bragason, sviðsstjóri hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, skrifaði fyrir skömmu. Ég ætla að leyfa mér að vitna aðeins í hana. Með leyfi forseta, segir Guðjón að stefnuleysi í orkumálum landsins og óskýrt lagaumhverfi sé meðal þess sem geti torveldað sveitarfélögum að takast á við nýjar áskoranir í vindorkunýtingu. Það er ljóst að það er mikill áhugi á vindorkunýtingu. Það eru áform um að reisa vindmyllugarða. Erlendir fjárfestar hafa áhuga á því. Guðjón segir jafnframt, með leyfi forseta: „… mikilvægt er að vandað verði til allrar ákvarðanatöku, svo sem varðandi sjónræn áhrif, hljóðmengun og áhrif á fuglalíf, auk þess sem finna verði vindorkuverum hentuga staði í landslagi.“ Þess vegna finnst mér svolítið einkennilegt að umhverfisráðherra skuli ekki hafa komið neitt inn í þessa umræðu vegna þess að það er alveg ljóst að þeir aðilar sem stefna á slíka uppbyggingu munu tengjast þessu máli, þ.e. innleiðingu orkupakkans, þannig að þeir horfa til þess að héðan verði seld orka til Evrópu. Þetta kemur þannig út að umhverfissjónarmiðum virðist ekki vera gert nægilega hátt undir höfði í þessari umræðu. Það er eins og helstu umhverfissamtökin séu bara þögul þegar kemur að þriðja orkupakkanum, sem vekur ýmsar spurningar. Það er spurning hvort þau séu ekki nægilega vel upplýst um það sem fram undan er og auðvitað eiga þau að vera þátttakendur í umræðunni með miklu virkari hætti. Guðjón Bragason, sviðsstjóri hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, kveður fastar að orði þegar hann segir að stefnuleysið virðist einkenna umræðuna um orkumál hér á landi. Það birtist m.a. í því að ekki liggi fyrir skýr afstaða af hálfu stjórnvalda varðandi hugmyndir um sæstreng til Evrópu og áhrif þess á orkuframleiðslu hér á landi. - Það er alveg laukrétt, það verður að fara að mynda hér einhverja stefnu í þessum málaflokki. Er ekki verið að byrja á öfugum enda, herra forseti, þegar verið er að opna fyrir þessa leið með innleiðingunni? Það er alveg ljóst að það ríkir stefnuleysi í málaflokknum. Ég held að það verði að huga vandlega að þessu vegna þess að það er mikið í húfi. Hér kaupa fjárfestar upp landsvæði. Mikill áhugi er á því að reisa svokallaðar smærri virkjanir undir 10 MW sem þurfa ekki að fara í umhverfismat. Það eru því umhverfisleg áhrif undir í þessu máli og það er alveg ljóst að það verður að vanda sig mun betur. Þess vegna höfum við lagt áherslu á það, Miðflokksmenn, að fresta þessu máli, herra forseti, a.m.k. fram á haust til þess að fá betri yfirsýn yfir það hvaða áhrif [[Forseti hringir.]]þetta mun hafa t.d. á umhverfið og umhverfismál.
Herra forseti. Það voru sannarlega þýðingarmikil sjónarmið sem hv. þingmaður reifaði í sinni ágætu ræðu. En mig langar til að láta þess getið svona til upplýsingar að fyrir nokkrum vikum lagði ég fram fyrirspurn til skriflegs svars. Fyrirspurninni er beint til hæstv. iðnaðarráðherra og lýtur að því að fá upplýsingar um sum af þeim atriðum sem hv. þingmaður gat um í sinni ræðu. Þarna er spurt um rannsóknarleyfi sem gefin hafa verið út af hálfu Orkustofnunar á tilteknu árabili og virkjunarleyfi, bæði vegna vatnsaflsvirkjana og vindorkuvirkjana. Ég vænti góðs af því í þessu sambandi að það berist glögg svör og greiðlega. Ég tel að þetta sé mjög þýðingarmikið mál. Hv. þingmaður nefndi skipulagsleysi og maður veltir því fyrir sér í ljósi þeirra tíðinda sem nú eru farin að berast alltítt að hvers kyns aðilar, erlendir aðilar, séu að kaupa upp dali og firði og séu með einhverjum hætti að setja sig í aðstöðu til að geta staðið hér að orkuframleiðslu, hugsanlega líka í ljósi þeirrar meginreglu, ef til vill ekki án undantekninga, að virkjanir af þessari stærð þurfi ekki að sæta umhverfismati. Þetta er mikið áhyggjuefni verð ég að segja, herra forseti.
Herra forseti. Já, ég tek undir að það er náttúrlega ástæða fyrir því að umsóknum um virkjanir undir 10 MW fjölgar svona mikið. Þær þurfa ekki lögum samkvæmt að fara í umhverfismat. En þó vil ég taka fram að ég ætla alls ekki öllum sem sækja um þessi leyfi að þeir séu eingöngu að hugsa um að hér verði í framtíðinni tækifæri til að flytja orkuna alla út. Ég nefni sem dæmi að í Bláskógabyggð standa nú yfir framkvæmdir við virkjun sem er undir 10 MW. Þetta er rennslisvirkjun sem þurfti ekki að fara í umhverfismat. HS Orka stendur að þessum framkvæmdum ásamt landeigendum. Þessi tiltekna framkvæmd þurfti ekki að fara í umhverfismat en engu að síður fóru framkvæmdaraðilar fram á að það yrði gert, sem sýnir að vel er að þessu verkefni staðið. Umhverfisáhrif eru hverfandi og mér skilst að þær athugasemdir sem bárust í þessu ferli séu mjög fáar og aldrei hafi borist eins fáar athugasemdir við framkvæmdir af þessu tagi. Þannig að það eru vissulega aðilar sem gera þessa hluti vel. Það sem er kannski ánægjulegast við þetta ákveðna verkefni, sem mér finnst nauðsynlegt að minnast á hér, er að orkan sem verður framleidd þarna verður nýtt á staðnum í gróðurhús o.s.frv. Hugmyndin er að nýta orkuna [[Forseti hringir.]]á staðnum. Það er náttúrlega lykillinn að þessu öllu saman, að við gerum það, en við förum ekki að selja hana úr landi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta er áhugavert dæmi sem hann nefnir og ánægjulegt hversu vel er að málum staðið og hversu mikla ábyrgð menn sýna með því að hafa sjálfstætt frumkvæði að því að kalla eftir umhverfismati. Það er ánægjulegt. Í því samhengi sem við ræðum þetta mál núna í tengslum við þriðja orkupakkann sem svo er nefndur, þar sem uppi eru hugmyndir um a.m.k. lagaumgjörð vegna hugsanlegs sæstrengs, þá hefur málið auðvitað þýðingu í því ljósi að safnast þegar saman kemur. Það þarf ekki nema tíu virkjanir með 10 MW uppsettu afli til að vera kominn með 100 MW ef menn eru á þeim buxunum. Og síðan er náttúrlega spurning hvort með innleiðingu orkupakkans verði nokkrar varnir fyrir ef hér eru aðilar í þessum tilgangi, hugsanlega af erlendum uppruna, að safna sér saman virkjunarkostum af þessu tagi og hugsanlega rekandi þá framan í stjórnvöld hér einhverjar kröfur sem gætu stofnast til að þessum orkupakka samþykktum. Reyndar er þetta mál ekki nægilega vel rannsakað í öllu tilliti. Það er dálítið einkenni í þessu máli að það skortir mjög á að það sé nægilega vel upplýst. Það vantar rannsóknir í þessu máli á fjölmörgum sviðum og eitt af því er að umhverfisáhrif af þessum orkupakka eru órannsökuð. Ég vísa til umsagnar til að mynda Hjörleifs Guttormssonar sem liggur fyrir þinginu.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir þetta. Það er mikill ágalli á þessu máli öllu hversu lítt ígrunduð umhverfisáhrifin eru. Það er alveg ljóst að þegar þessi innleiðing verður að veruleika þá er búið að leggja grunninn að næsta skrefi sem verður sæstrengurinn. Tækninni fleygir fram í þessum efnum þannig að ég held að það sé engin spurning um að svona strengur er okkur nær en margur hyggur. Þá er komin þessi verulega krafa á að selja orkuna erlendis. Þá er það náttúran sem kemur til með að gjalda fyrir það vegna þess að þá verður mikil ásókn í að byggja fleiri virkjanir, vindorkuver o.s.frv. Það er náttúran sem fyrst og fremst kemur til með að þjást, ef svo má að orði komast í þessu. Ég vildi koma inn á eitt í þessu sambandi af því að við höfum verið að ræða sveitarfélögin og samskipti ríkis og sveitarfélaga hvað þetta varðar. Um 80% af hverju orkumannvirki eru undanþegin fasteignamati. Þetta er eitthvað sem þarf að ræða í þessu máli vegna þess að það er hugsanlegt að þetta geti brotið í bága við ríkisstyrkjahugmyndafræði Evrópusambandsins og sameiginlega Evrópska efnahagssvæðisins. Ef það yrði í rauninni ólöglegt í framhaldi af þessu þá sjáum við fram á [[Forseti hringir.]]umtalsverð útgjöld fyrir ríkissjóð, svo dæmi sé tekið.
Herra forseti. Við höfum mikið verið fjalla í þessari umræðu um hvernig þetta mál hefur verið lagt upp. Það hefur verið lagt upp með þeim hætti að til þess að óhætt væri að samþykkja orkupakkann þyrfti að vera hér lagalegur fyrirvari. Eða kannski má snúa þessu við og segja: Sagt er að óhætt sé að samþykkja orkupakkann vegna þess að honum fylgi lagalegur fyrirvari. Eins og menn þekkja af umræðum er enn óvíst hvar þessi lagalegi fyrirvari er. Nú stendur yfir leit að honum. Einn úr þingflokki okkar, með reynslu af lögreglustörfum, hefur lagt sig eftir því máli og kemur hér af og til og flytur áfangaskýrslur. Það er kannski rétt, herra forseti, að líta mjög stuttlega á það lagalega umhverfi sem við er að eiga hérna. Ég ætla að leyfa mér að vitna örstutt á tveimur stöðum, eftir því sem tími hrekkur, í rit Davíðs Þórs Björgvinssonar, EES-rétt og landsrétt. Hann segir á blaðsíðu 88: „Af hálfu EFTA-ríkjanna, einkum þeirra norrænu, var sú leið ekki talin fær að reglugerðir“ - við erum að tala hér um reglugerðir 713 og 714 - „fengju beinlæg áhrif, m.a. vegna þess að það fæli í sér framsal lagasetningarvalds sem færi gegn stjórnarskrám þeirra. Þess vegna er við það miðað að þessu markmiði verði náð með þeirri málsmeðferð sem mælt er fyrir um í a-lið 7. gr. laganna um Evrópska efnahagssvæðið.“ - 7. gr. er náttúrlega mjög þýðingarmikil grein. Með leyfi forseta, segir hér áfram: „Samkvæmt því ákvæði“ [þ.e. 7. gr.] „skulu þær reglugerðir teknar í heild upp í landsrétt. Aðferðin er þannig að reglugerð er lögfest sem fylgiskjal með lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum“, segir Davíð Þór. Hann nefnir dæmi um lögfestingu reglugerða með lögum en tekur fram að önnur aðferð sé að innleiða reglugerðir með stjórnvaldsfyrirmælum. Þá fylgja þessar reglugerðir með sem fylgiskjöl. Þetta þekkja menn. En það er líka rétt að líta eilítið nánar á það segir á blaðsíðu 101 í kafla sem heitir „Bókun 35 og 3. gr. laganna um Evrópska efnahagssvæðið“: „Við gerð EES-samningsins var af hálfu bandalagsins lögð áhersla á að tryggja yrði EES-reglum forgangsáhrif fram yfir landsrétt EFTA-ríkjanna með sama hætti og reglur EB réttar hafa forgangsáhrif gagnvart ákvæðum landsréttar aðildarríkja sambandsins, sem kunna að vera þeim ósamrýmanleg. Þetta var talið nauðsynlegt til að veita EES-reglum sömu stöðu og hliðstæðar reglur hafa í rétti aðildarríkja sambandsins og stuðla þar með að samræmdri framkvæmd og beitingu sameiginlegra reglna á öllum efnahagssvæðum.“ Þarna segir áfram, ég vitna í bókun 35 sem er í heild þannig: „Þar eð með samningi þessum er stefnt að einsleitu Evrópsku efnahagssvæði sem byggist á sameiginlegum reglum, án þess að samningsaðila sé gert að framselja löggjafarvald til stofnana Evrópska efnahagssvæðisins; og þar eð þessum markmiðum verður því að ná með þeirri málsmeðferð sem gildir í hverju landi um sig. Vegna tilvika þar sem getur komið til árekstra milli EES-reglna sem komnar eru til framkvæmda og annarra settra laga, skuldbinda EFTA-ríkin sig til að setja, ef þörf krefur, lagaákvæði þess efnis að EES-reglur gildi í þeim tilvikum.“ Herra forseti. Þetta er hin mikilvæga bókun 35, sem full ástæða væri að ræða hérna miklu nánar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir afar áhugaverða og upplýsandi ræðu. Nú veit ég að hv. þingmaður, dr. Ólafur Ísleifsson, veit sitthvað þegar kemur að lestri bóka og hvernig skuli nálgast fræði. Hann vitnar í títtnefndan Davíð, höfund bókarinnar, og hvernig hann nálgast hina lögfræðilegu aðferð varðandi það að innleiða reglugerðir og hvaða áhrif það hefur svo í landsrétt og gagnvart þjóðarétti. Tilvitnun í 7. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið í lögum nr. 2/1993, hljóðar svo: „Gerðir sem vísað er til eða er að finna í viðaukum við samning þennan, eða ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, binda samningsaðila og eru þær eða verða teknar upp í landsrétt sem hér segir: a. gerð sem samsvarar reglugerð EBE skal sem slík tekin upp í landsrétt samningsaðila; b. gerð sem samsvarar tilskipun EBE skal veita yfirvöldum samningsaðila val um form og aðferð við framkvæmdina.“ Er svo að skilja að ekki sé hægt við upptöku tilskipunar eða reglugerðar að gera í sama mund fyrirvara í reglugerð í landsrétti við að viðkomandi tilskipun eða reglugerð Evrópusambandsins öðlist gildi að þjóðarétti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það var nákvæmlega þetta sem ég vildi draga fram með minni ræðu þótt stutt væri. Við erum hér í rammgerðu lagalegu umhverfi sem lýtur sínum eigin reglum og lögmálum. Einstakar greinar eiga sér skýringar m.a. af sögulegum toga eins og ég leitaðist við að draga fram. Og það er nákvæmlega svo, eins og hv. þingmaður áttaði sig greinilega á, að hér er til umræðu innleiðing á mjög stóru máli með mjög miklum afleiðingum eins og er rakið í þeim álitsgerðum sem fyrir liggja og ekki síst í álitsgerð Friðriks Árna og Stefáns Más sem oftast eru nefndir. Því er haldið fram hér að þetta sé nú allt saman óhætt vegna þess að það sé lagalegur fyrirvari. En þá hvílir á þeim aðilum, sem halda slíku fram, sönnunarbyrði um að sá lagalegi fyrirvari dugi, hafi þá verkan sem haldið er fram. Í fyrsta lagi vaknar spurning um hvert sé þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara. Eins og margoft hefur verið nefnt þá stendur yfir leit að þessum fyrirvara. Það var spurt um hann 15. maí sl. upp úr klukkan fjögur. Þá var formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins spurður hvort hann hefði séð þennan fyrirvara. Hann kannaðist ekki við það. Síðan hefur verið varpað fram fjölmörgum fullyrðingum um það hvar fyrirvarans sé að leita. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason er búinn að rannsaka þetta og hefur lýst niðurstöðum sínum á þann veg að enginn þessara fyrirvara myndi hafa nokkurt gildi að þjóðarétti. [[Forseti hringir.]]En sönnunarbyrðin er ekki hans eða okkar heldur þeirra um að slíkt skjal hafi eitthvert gildi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hann minntist á að sú skylda hvíli á þeim hv. þingmönnum sem halda því fram að hér sé lagalegur fyrirvari sem haldi vatni að sanna mál sitt og sýna fram á það svo ekki verði um villst. Það er hliðstætt mál sem er í meðförum þingsins og bíður afgreiðslu, hráakjötsmálið, sem fjallar nákvæmlega um þetta, að innleiðingin var röng. Við töldum okkur hafa fyrirvara sem hélt svo bara ekki vatni. Og hvað kostaði það skattborgarana? 3 milljarða, herra forseti. Þó er sú fjárhæð smotterí eitt hjá því tjóni sem innleiðing sem yrði rangt útfærð kynni að baka okkur þegar kemur að orkumálum og þeim upphæðum sem um þar er að spila. Hv. þingmaður nefndi hv. þm. Birgi Ármannsson og ræðu hans 15. maí sl., þar sem hann lagði út af því að það lægi fyrir að innleiðing þessara reglugerða og ákvæða yrði gerð með hefðbundnum hætti. Hefðbundnum hætti sagði hann og er nú ekki nýgræðingur í þingstörfum. Þetta þýðir einfaldlega að reglugerðin verður innleidd að fullu. Og ef það á að innleiða hana að fullu er þá ekki heiðarlegra að segja það við þjóðina berum orðum að hér verði orkupakki þrjú innleiddur, punktur? Hér verði enginn fyrirvari og hér verði ekkert sem geti kallast ef að sé og ef að myndi 18 lappir á einum hundi.
Herra forseti. Það er nákvæmlega í þessu samhengi sem þarf að ræða þetta mál. Með samþykkt þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu er felldur brott hinn stjórnskipulegi fyrirvari sem gerður var á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar þegar hún ákvað að taka þennan orkupakka upp í þetta heila móverk sem þarna liggur fyrir. Þá er spurningin þessi: Þegar þingsályktunartillagan hefur verið samþykkt og stjórnskipulegi fyrirvarinn felldur niður með því, hvaða varnir eru þá eftir? Þá er ekki annað að sjá en að við höfum með þeirri ákvörðun hér á Alþingi stofnað til þjóðréttarlegrar skuldbindingar af hálfu Íslands að veita lagagildi, og þá er átt við fullt lagagildi, þeim gerðum sem tilteknar eru í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017. Þar á meðal er reglugerð 713, sem þeir ágætu höfundar, Friðrik Már og Stefán Árni, hafa lýst. Það má kannski draga saman áhrif af innleiðingu þeirrar reglugerðar með þremur orðum: Skipulag, ráðstöfun og nýting. Og þetta á við um orkuauðlindir þjóðarinnar. Þetta er svo nákvæmlega rakið í þessari álitsgerð, herra forseti, að það getur ekki villst fyrir nokkrum manni hvað er hér á ferð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var mjög áhugaverð og ljóst að hv. þingmaður hefur sett sig afar vel inn í lögfræðilegar álitsgerðir þeirra sérfræðinga sem leitað hefur verið til og sérstaklega hefur hv. þingmaður sett sig inn í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, sem hafa oft verið nefndir í þessari umræðu og er það vel. En það er nauðsynlegt að þingmenn setji sig vel inn í slíkar álitsgerðir því að þær skipta sköpum og hefur oft verið vitnað til þeirra. Það sem ég vildi kannski koma inn á í þessu sambandi er að haft er eftir öðrum þessara sérfræðinga eftirfarandi, með leyfi forseta: „Færa má rök fyrir því að meiri lagaleg óvissa felist í þeirri leið sem ríkisstjórnin hyggst fara varðandi innleiðingu á þriðja orkupakka Evrópusambandsins en því ef Alþingi hafnaði því að samþykkja orkupakkann með því að aflétta ekki stjórnskipulegum fyrirvara vegna hans.“ Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann í þessu sambandi er, af því að hann hefur mjög góða þekkingu á þessum álitsgerðum eins og ég nefndi: Hvað telur hv. þingmaður að valdi því að ríkisstjórnin velji þessa leið, sem verður að teljast undarlegt, vegna þess að hún felur í sér meiri óvissu? Er það hræðslan við það að samningurinn verði í uppnámi? Eða hvað telur þingmaðurinn líklegast að sé ástæðan?
Herra forseti. Það er nú ein ráðgátan í þessu máli. Af hverju kýs ríkisstjórnin að líta fram hjá meginniðurstöðu þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más? Megintillaga þeirra í málinu, eftir að hafa farið yfir það svo rækilega sem raun ber vitni, er að það verði farið með málið á vettvang sameiginlegu nefndarinnar og leitað eftir samkomulagi þar um að við Íslendingar verðum undanþegnir þeim gerðum sem helst eiga við hérna. Ríkisstjórnin og hæstv. utanríkisráðherra hafa ekki með nokkrum hætti skýrt af hverju önnur leið varð fyrir valinu. Ríkisstjórnin, hæstv. utanríkisráðherra og hv. formaður utanríkismálanefndar hér á Alþingi hafa ekki með nokkrum hætti skýrt í hverju þessi fyrirvari liggur. Það hefur verið kastað hérna fram alls konar tilgátum og fullyrðingum og þeim fer fjölgandi, eins og ég fjallaði um í gær. Það eru einstakir þingmenn úr stjórnarliðinu sem tefla fram einhverjum atriðum sem þeir fullyrða að sé þessi fyrirvari. Og hvernig má það vera, herra forseti, að ríkisstjórnin sjái ekki sóma sinn í því að taka af öll tvímæli um það, hvar þessi lagalegi fyrirvari er? Hvar er lögfræðilegt álit um þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara? Af hverju er þetta leikhús fáránleikans látið standa svona dag eftir dag? Menn eru hér í því að leggja sig fram í sjálfboðavinnu, eins og hv. lögregluforingi og fyrrverandi sýslumaður, hv. þm. Karl Gauti Hjaltason, að nota reynslu sína af lögreglustörfum til að reyna að upplýsa þetta mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir með honum hvað það varðar að ríkisstjórnin verður auðvitað að gera grein fyrir því hvers vegna þessi leið er valin. Það sætir undrun að það skuli ekki liggja alveg ljóst fyrir hvers vegna verið sé að velja næstbestu leiðina. Það er ekki verið að velja bestu leiðina. Það er mjög sérstakt. Þegar ríkisvaldið býður út framkvæmdir, sem dæmi, þá er lægsta og væntanlega besta tilboðinu tekið vegna þess að það er hagkvæmast fyrir ríkissjóð. Í þessu tilfelli hlýtur það að vera best fyrir ríkissjóð að taka bestu lausnina. En einhverra hluta vegna hugnast ríkisstjórninni ekki sú leið. En það hafa ekki verið færð rök fyrir því. Mér finnst það mjög áhugavert sem hv. þingmaður segir að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki hafa rökstutt þetta, formaður utanríkismálanefndar ekki heldur. Það eitt og sér vekur upp spurningar sem eru óþægilegar. Er þá ekki bara verið að auka á óvissuna sem þessi vegferð getur haft í för með sér með ófyrirsjáanlegum afleiðingum? Við vitum ekkert hvar sú vegferð endar.
Herra forseti. Maður spyr sig hvernig þeir geta fundið sig í því að horfa upp á þetta, segjum eins og hæstv. utanríkisráðherra, að það sé í hans stuðningsmannaliði, sem sagt í stuðningsmannaliði þessa máls, sé verið að varpa hérna fram alls konar kenningum um það í hverju þessi lagalegi fyrirvari ætti að felast. Ég meina, af hans hálfu var lagt upp með það að óhætt væri að samþykkja þetta mál af því að lagalegur fyrirvari verði. Svo horfir hann upp á það að dögum saman er verið að halda fram hinu og þessu og öðru um það í hverju þessi lagalegi fyrirvari liggur í framhaldi af því að hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, í svari við andsvari frá mér upp úr klukkan fjögur 15. maí, upplýsti málið á sinn hátt. Síðan hefur þessi leit staðið yfir og á þetta horfir hæstv. utanríkisráðherra. Af hverju tekur hæstv. ráðherra ekki af öll tvímæli um þetta? Það mætti líka sömuleiðis nefna hv. formann utanríkismálanefndar, sem er þó hér á landi. Af hverju leggur hún sig ekki fram, hv. þingmaður, um það í fjarveru utanríkisráðherra að greiða úr þessari flækju? Er þetta til álitsauka fyrir ríkisstjórnina? Er þetta til álitsauka fyrir hæstv. utanríkisráðherra? Er þetta til framdráttar málinu? Eða eru þau svo viss um að enginn lesi neitt og enginn spyrji neins og enginn hafi neina gagnrýna hugsun í þessu stuðningsmannaliði, að þetta sé allt saman í lagi og þá sé hægt að fara svona fram, að í raun og veru sé enginn fyrirvari, innleiðingin verði fullkomin og algjör og við sitjum uppi með þetta?
Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér í ræðu minni að koma áfram inn á sjónarmið sem fyrrverandi menntamálaráðherra, Tómas Ingi Olrich, setti fram í Morgunblaðinu 27. apríl sl. þar sem hann setur fram sjónarmið sín hvað þriðja orkupakkann varðar, undir millifyrirsögn: Takmarkað vald en talsverður vilji. Með leyfi forseta, segir Tómas Ingi: „Þó kemur það hvergi fram í álitsgerðinni“ - er þá vísað í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts - „að íslensk stjórnvöld hafi vald til að setja sig á móti því að komið verði á tengingu um sæstreng við raforkumarkað ESB/EES. Um slíkt svigrúm fjalla engar samþykktar undanþágur. Þar er einungis gefið í skyn að þriðji orkupakkinn leggi ekki þá skyldu á íslensk stjórnvöld að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri. Það er hins vegar andi allrar orkulöggjafar ESB að koma á fót sameiginlegum orkumarkaði aðildarlandanna og flytja orku yfir landamæri til að fullgera þann markað. Þótt engin skylda hvíli á íslenskum stjórnvöldum að leggja sæstreng, þýðir það ekki að íslensk stjórnvöld geti hindrað lagningu sæstrengs þvert á tilgang orkutilskipana ESB/EES. Þetta mál er í raun skilið eftir óútkljáð af hálfu höfunda álitsgerðarinnar.“ Tómas Ingi Olrich heldur áfram, með leyfi forseta: „Það er mikill barnaskapur að ímynda sér að íslensk stjórnvöld hafi fullt forræði á tengingu landsins við orkumarkað ESB/EES ef þess er hvergi getið í formlegum undanþágum og einungis vitnað í pólitískar yfirlýsingar utanríkisráðherra Íslands og framkvæmdastjóra orkumála innan framkvæmdastjórnar ESB. Yfirlýsingar þessara embættismanna eru ekki á nokkurn hátt lagalega skuldbindandi.“ Hér er komið að einu því kjarnaatriði sem við höfum verið að reyna að benda á í umræðunni síðustu daga, að allir þeir fyrirvarar sem vísað er til og eiga að tryggja að málið sé sett fram með forsvaranlegum hætti, eru haldlitlir eða haldlausir. Og stór hluti er fyrirvari sem snýr að lagningu sæstrengs, hinn meinti fyrirvari um það, að þær sviðsmyndir vanti alveg, sem er lágmark að stjórnvöld stilli upp fyrir okkur varðandi það hvað tekur við og hver staðan verður að sæstreng lögðum. Ég ætla að leyfa mér að halda áfram að vitna í Tómas Inga Olrich, með leyfi forseta: „Ekki er rétt að útiloka þann möguleika að innan ríkisstjórnar Íslands séu þegar að verða til áætlanir um að tengjast orkumarkaði ESB/EES með sæstreng. Landsvirkjun hefur á því verkefni mikinn áhuga og telur sig geta hagnast vel á verkefninu. Stofnunin telur að raforkuverð muni hækka, en er ekki eins bjartsýn á þá hækkun og Þorsteinn Víglundsson.“ - Er þar vísað til hv. þm. Viðreisnar, Þorsteins Víglundssonar, sem hefur sett fram sjónarmið sín varðandi þróun verðlagningar. - „Eru áætlanir Landsvirkjunar gerðar í tómarúmi eða styðjast þær við velvilja ríkisstjórnarinnar?“ - Spyr Tómas Ingi. Til að loka þessum hluta sjónarmiða Tómasar Inga þá heldur hann áfram, með leyfi forseta: „Þegar litið er til útlistana Landsvirkjunar um þann hag sem Íslendingar geta haft af sæstrengnum, eins og stofnunin hugsar sér hann, blasir við að þar eru menn komnir fram úr sjálfum sér. Skiptir þá litlu hvort litið er á röksemdafærslu stofnunarinnar frá hagfræðisjónarmiði eða umhverfissjónarmiði - að ekki sé minnst á hagsmuni íslenskrar atvinnustarfsemi. Spurningin sem vaknar er hvort Landsvirkjun er komin fram úr ríkisstjórninni eða hvort hún á samleið með ráðherrunum.“ Þetta er annað atriði sem í sjálfu sér hefur ekkert fengist rætt við þessa umræðu að öðru leyti en að því hefur verið svarað til að það verði ekki með breytingu á raforkulögum sem áskilur samþykki Alþingis fyrir lagningu sæstrengs, heldur eingöngu verið vísað í það að fyrir liggi sú afstaða stjórnvalda að Alþingis skuli koma að málinu. Þetta eru skynsamleg sjónarmið sem Tómas Ingi Olrich setur fram í greininni. Það vekur auðvitað furðu að fyrirsvarsmenn þingflokks Sjálfstæðisflokksins geri svo lítið með þessi varfærnislegu sjónarmið sem raunin er.
Mig langar til, herra forseti, að grípa boltann á lofti þar sem hv. þm. Bergþór Ólason skildi við hann, þ.e. um varfærni, eins og hefur t.d. einkennt skrif Tómasar Inga Olrichs, og hvatningu til þess að menn sýni eðlilega aðgát og varúð, ekki síst í máli af þessari stærð. Það lögfræðiálit sem hefur sérstakt vægi - öll eru þau mjög góð sem liggja hér fyrir, enda gerð af vönduðustu og bestu mönnum - en það álit sem hefur sérstakt vægi er álit þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, enda eru í því lagðar línurnar um þær tvær leiðir sem síðan hafa orðið tilefni mikilla umræðna. Ég ætla að leyfa mér að segja, herra forseti, að úr þeirri fjarlægð sem þessi mál eru að sjálfsögðu litin, verandi handan við stjórnarlínuna, þá hlýtur álit þeirra Stefáns og Friðriks Árna hafa verið ríkisstjórninni alvarlegt áfall þegar það kemur fyrst, vegna þess hvað afleiðingarnar af innleiðingunni eru skýrt orðaðar varðandi ítök erlendra aðila í skipulag og ráðstöfun orkuauðlinda þjóðarinnar. Þeir eru greinilega beðnir um að endurskoða það að einhverju leyti. Þetta sést af sjötta kaflanum. En þeir standa fastir á sínu og halda sig við það sem er þeirra aðaltillaga, að farið verði með málið fyrir sameiginlegu nefndina. Og hægt er að rekja þetta lengur. Ég mun kannski gera það fái ég tækifæri til.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni andsvarið. Já, ég get alveg ímyndað mér að álitsgerð sérfræðinganna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts hafi verið ríkisstjórninni allnokkurt áfall, hið minnsta, og þær leiðir sem lagðar eru til. Önnur er - ég er ekki með álitsgerðina með mér í pontu, en það er alveg ljóst hver hugur skýrsluhöfunda er hvað varðar það að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar, það er sá kostur sem sérfræðingunum hugnast best. En síðan er það auðvitað sérstakt áhyggjuefni og hlýtur að hafa vakið umhugsun og umræðu innan ríkisstjórnarinnar, a.m.k. innan utanríkisráðuneytisins, þ.e. það atriði sem snýr að því að fyrst og fremst sé verið að fresta stjórnskipulegu álitaefnunum með því að fara þá leið sem ríkisstjórnin velur á endanum að fara, að þeim sé í rauninni frestað þar til að lagningu sæstrengs kemur. Þá verður nú úr vöndu að ráða fyrir okkur þingmenn þegar búið verður að innleiða reglugerðir 713 og 714 og menn standa fyrir því sem orðnum hlut og þurfa þá að taka umræður um mögulega lagningu sæstrengs út frá því sem setur málið allt í sérstakt samhengi. En eins og ég segi, ég tel að skynsamlegt væri að klára þessi álitaefni hér og nú er snúa að stjórnskipulegu álitaefnunum. Það hefur svo sem legið fyrir í umræðunni að afstaða mín er sú að menn ættu að fara að ráðum [[Forseti hringir.]]sérfræðinganna og vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Herra forseti. Staðan er þessi: Ríkisstjórnin fær lögfræðiálit færustu manna. Sumir segja að þetta sé óhætt í stjórnskipunarlegu tilliti. En það kemur mjög ítarlegt álit þar sem það er tvítekið í álitinu að minnsta kosti, að það sé niðurstaða höfunda að þeir telji verulegan vafa. Í svona plöggum er náttúrlega hvert orð gaumgæft af höfundum og það er ekki sagt út í bláinn þegar talað er um verulegan vafa. Það er til áherslu. Sömuleiðis er í þeirri álitsgerð farið yfir afleiðingar af innleiðingu þessara gerða. Þær eru þessar sem ég sagði: Ítök erlendra aðila varðandi skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda íslensku þjóðarinnar. En höfundar hafa haldið sig við megintillögu sína, bæði í lokagerð álitsins og sömuleiðis í bréfi til utanríkisráðherra, sem er dagsett 10. apríl sl. Þeir hafa ekki hvikað.
Virðulegur forseti. Nei, það er einmitt það sem kom á daginn í þessu frístandandi bréfi sem sérfræðingarnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst skrifa utanríkisráðherra eftir að málið kom til umræðu og eftir að þeir lögðu inn meginskýrslu sína, að afstaða þeirra er óbreytt um hvaða valkostur er bestur og sömuleiðis að hinum stjórnskipulegu álitaefnum sé eingöngu verið að fresta inn í framtíðina verði sú leið farin sem ríkisstjórnin leggur til. Ég verð því að viðurkenna þegar við setjum þetta í þetta samhengi að það má öllum vera ljóst að ekkert tímahrak er í þessu máli. Hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, lýsti því yfir í nóvember sl. að það sé ekkert því til fyrirstöðu að málið frestist fram á haustþing 2019. Það mátti jafnvel lesa út úr orðum hennar að það væri henni að meinalausu að það frestaðist enn lengur. Ég held margra hluta vegna ættum við að flýta okkur hægt þessa dagana.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Það var áhugavert að hlusta á orðaskipti hv. þm. Bergþórs Ólasonar og hv. þm. Ólafs Ísleifssonar um þetta mál. Á meðan ég hlustaði á þingmennina ræða það kom upp í huga mér orðatiltæki eða tilvísun sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Bonus pater familias“, eða, eins og það hefur verið útlagt á íslensku í lögskýringum; hinn góði og gegni fjölskyldufaðir. Það er lýsing á manni og er gjarnan notað í lagatexta um hvernig maður ætti að haga sér þegar kemur að almennri hegðun eða umgengni um samninga: Hvað myndi hinn góði og gegni fjölskyldufaðir gera í slíkum aðstæðum? Þá er verið að tala um hinn varfærna mann, mann sem á fjölskyldu og á því talsvert mikið undir. Væri það til of mikils mælst af hinum góða og gegna fjölskylduföður í máli sem þessu að hann myndi kanna alla mögulega fleti á málinu og reyna að komast að niðurstöðu sem þjónaði fjölskyldunni sem best, þ.e. Íslandi í þessu tilfelli? Mig langar til að fá hugleiðingar hv. þingmanns um það atriði í þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Það er nú þannig að við bonus pater, félagi minn, höfum svo sem ekki verið samferða í gegnum lífið skref fyrir skref, en oft erum við á svipuðu róli, vona ég. Eftir að hafa hlustað á umræður við síðari umr. þessa máls þá tel ég alveg fullvíst að hann sæi skynsemi í því að taka málið af dagskrá, fresta því, taka sér þann tíma sem til ráðstöfunar er og opna það aftur í haust. Því að bonus pater, vini okkar, væri fullljóst að þau álitaefni sem komið hafa fram hér við síðari umr. eru þeirrar gerðar að það væri engin skynsemi í því að stofna eigin hag og fjölskyldunnar í óvissu út frá lélegum og takmörkuðum gögnum og á köflum einhvers lags - ég ætla nú alls ekki að nota orðið rangfærslur, en búið er að setja ansi mörg rök og innleiðingar í búning í öðrum litum en raunin er þegar grannt er skoðað. Ef við horfum bara á fyrirvarana, hversu haldlitlir þeir virðast vera, ef við horfum á hina meintu neytendavernd, sem stuðningsmenn segja að sé að koma inn núna, en kom inn með fyrsta og öðrum orkupakkanum í meginatriðum o.s.frv., held ég, að þessu öllu virtu, að bonus pater myndi halla sér aftur í sætinu og segja: Nú frestum við þessu fram á haust.
Herra forseti. Ég verð að samsinna hv. þm. Bergþóri Ólasyni um leið og ég þakka honum svarið. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í ræðu hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar frá 9. apríl sl. í fyrri umræðu þessarar þingsályktunartillögu: „Í því sambandi skiptir líka afar miklu máli sameiginlegur skilningur með orkumálastjóra ESB á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart sameiginlegum orkumarkaði. Þeir sérfræðingar sem leitað hefur verið til eru líka á einu máli um að sá sameiginlegi skilningur styrki mjög þær forsendur sem við leggjum til grundvallar innleiðingunni. Þótt yfirlýsingin hafa ekki bein lagaleg áhrif hefur hún lagalega þýðingu, enda sýnir hún fram á að samningsaðilar okkar hafa sama skilning og við á þeim forsendum sem við byggjum innleiðinguna á.“ Forsendurnar sem innleiðingin er byggð á eru lagalegir fyrirvarar, en þessi yfirlýsing hefur þó ekki lagalega þýðingu. Telur hv. þingmaður að það skipti máli?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það væri ekki ósanngjörn tilætlunarsemi að ætlast til þess að annaðhvort væru fyrirvararnir í lagi eða ekki, að ekki væri hent fram einum til fimm fyrirvörum eftir því hver væri að telja og hver væri að meta um hvaða fyrirvarar væri að ræða. Síðan ætti að láta kylfu ráða kasti varðandi það hvernig úr rættist. Yfirlýsingar eins og þessar í ræðu hæstv. utanríkisráðherra gera auðvitað ekkert annað en að draga úr því litla trausti sem þó er á þessa meintu fyrirvara þegar ráðherrann sem hefur lagt allt sitt traust á þá og hefur greinilega ekki meiri trú á frágangi hnúta [[Forseti hringir.]]en raunin er í þessu tilviki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er mjög fróðlegt að fara í gegnum umsagnir sem bárust utanríkismálanefnd varðandi þetta mál. Ég hef áður vitnað í umsögn eftir fyrrverandi utanríkisráðherra Jón Baldvin Hannibalsson. En ég vil víkja að einu sem ég hef ekki áður minnst á í umsögn hans. Fyrrverandi ráðherra Jón Baldvin setur þessa umsögn vel upp og spyr spurninga. Hann takmarkar umsögn sína við svör við spurningum sem hann setur fram. Hér er spurning sem hann varpar fram, með leyfi forseta: „Mun höfnun á lögleiðingu orkupakka 3 […] setja EES-samninginn í uppnám? Stutta svarið við því er nei. Hins vegar verða að teljast verulegar líkur“ - ég endurtek, verulegar líkur - „á því, að ótímabær lögleiðing orkupakka 3 og ófyrirséðar og óhagstæðar afleiðingar, öndverðar íslenskum þjóðarhagsmunum, muni grafa undan trausti á og efla andstöðu með þjóðinni við EES-samninginn, eins og reynslan sýnir frá Noregi. Þegar af þeirri ástæðu er óráðlegt að flana að fyrirhugaðri löggjöf nú.“ Þetta er mjög vel rökstutt hjá fyrrverandi utanríkisráðherra. Það sem mig langaði að fá fram frá hv. þingmanni hvað þetta varðar og hans álit á þessu er einmitt hvort þetta sé ekki kjarni málsins, [[Forseti hringir.]]þetta verði til þess að EES-samningurinn verði í uppnámi eins og ríkisstjórnin orðar það.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir andsvarið frá hv. þm. Birgi Þórarinssyni. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé einmitt kjarni málsins, að með þeirri nálgun sem nú er lagt upp með verði settur virkilegur þrýstingur á EES-samstarfið, þrýstingur sem er alger óþarfi að setja á það. Ég sé ekki og er alveg fyrirmunað að skilja hvers vegna stuðningsmenn innleiðingar þriðja orkupakkans, sem ég held að ég geti leyft mér að segja að séu allir stuðningsmenn EES-samningsins og vilji viðgang hans, hann verði áfram ein af meginstoðunum sem við byggjum á, gera svona lítið með þessar áhyggjur. Þær eru settar fram af mörgum einstaklingum í samfélaginu, mörgum reynsluboltum, svo ég leyfi mér að nota það hugtak, mönnum sem hafa verulega vigt í umræðunni og greiningu á málum sem þessum. Áhyggjur mjög margra eru þær að flausturslega innleiddur þriðji orkupakki eins og núna stefnir í muni setja miklu meiri þrýsting á EES-samninginn en nokkurn tíma það að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli 102. gr. Til að svara spurningunni: Ég er sammála því mati að það sé óskynsamlegt að nálgast málið með þessum hætti og við ættum að hlusta á ráð reyndra manna.
Herra forseti. Já, ég verð að segja það að mér finnst þetta mjög vel rökstutt hjá fyrrverandi utanríkisráðherra Jóni Baldvini Hannibalssyni. Ég held að þetta hafi verið allt of lítið rætt í þessum sal og hvað málið varðar í heild sinni. Nú tek ég fram að ég er ekki í utanríkismálanefnd. En það hefði verið mjög áhugavert að fá frétt af því hversu mikil umræða hafi átt sér stað innan nefndarinnar um umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar. Við erum öll sammála um það og Miðflokkurinn er sammála um að EES-samningurinn er okkur mjög mikilvægur. Hann er það. Það er algerlega fjarstæðukennt að við í Miðflokknum viljum þann samning feigan. En hins vegar viljum við alls ekki [[Forseti hringir.]]að það sé verið, eins og hv. þingmaður nefndi, að keyra í gegn mál sem getur komið samningnum í uppnám.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það blasir við að ef einhverjar af þeim áhyggjum sem við þingmenn Miðflokksins höfum talað um við síðari umr. raungerast þá mun það setja verulegan þrýsting á EES-samninginn. Ef staðan verður þannig að ekki verður við unað, við finnum okkur í þeirri stöðu, þá er mögulega engin önnur leið til að laga málið en sú að segja upp EES-samningnum. Það verður að vera á ábyrgð þeirra sem vilja keyra málið í gegn eins og um það er búið núna. Það verður ekki á ábyrgð okkar í Miðflokknum. Ég verð að viðurkenna að það hefur komið mér mjög á óvart hversu litla áherslu áhugamenn um innleiðingu þriðja orkupakkans eins og hann stendur núna [[Forseti hringir.]]hafa lagt á það að hugsa næstu skref, ef svo má segja. Hvað svo?
Herra forseti. Mig langar í næstu ræðum mínum, þar sem ræðutíminn er skammur, að fara í smá útleiðslu á hinum meintu lagalegu fyrirvörum út frá ræðum fylgismanna orkupakkans sem hafa komið fram í fyrri og seinni umræðum þar sem það virðist trauðla vera hægt að fá fylgismenn innleiðingarinnar til að tjá sig hér eftir að við höfum kafað umtalsvert dýpra í innihald innleiðingar og tilskipunar Evrópusambandsins nr. 72/2009 og reglugerðir sem fylgja þeirri innleiðingu. Ansi víða í ræðum fylgismanna innleiðingarinnar koma fram fullyrðingar sem halda að mínu viti illa vatni. En mig langar, með leyfi forseta, til að lesa hér upp úr ræðu hv. þingmanns og formanns utanríkismálanefndar og flutningsmanns meirihlutaálits utanríkismálanefndar, seinni umræðu, en þar segir hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir: „Þá eru að lokum yfirráð yfir auðlindum. Þriðji orkupakkinn hefur, eins og áður segir, engin áhrif á yfirráð Íslands yfir náttúruauðlindum sínum. Þessi skilningur var áréttaður í sameiginlegri yfirlýsingu Guðlaugs Þórs Þórðarsonar utanríkisráðherra og Miguels Arias Cañete, framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, frá 20. mars sl. Í yfirlýsingunni kom fram að gildandi ákvæði þriðja orkupakka Evrópusambandsins hefðu engin áhrif á fullveldi ríkisstjórnar Íslands yfir orkuauðlindum Íslands og að ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar Evrópusambandsins lægi alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum.“ Í innleiðingu orkupakkans, sem er tilskipun nr. 72/2009, segir í 35. gr., í 4. gr. b-lið ii., um tilnefningu og sjálfstæði eftirlitsyfirvalda, að Orkustofnun, sem er þá orðið sjálfstætt yfirvald og tekur ekki við skipunum frá ríkisvaldinu, með leyfi forseta: „… leiti ekki eftir eða taki við beinum fyrirmælum frá neinni ríkisstofnun eða öðrum opinberum aðila eða einkaaðila við framkvæmd eftirlitsverkefnanna. Þessi krafa er með fyrirvara um náið samstarf, eftir því sem við á, með öðrum viðkomandi landsyfirvöldum“ - sem eru þá í öðrum löndum - „eða um almennar viðmiðunarreglur sem gefnar eru út af ríkisstjórninni án þess að hafa áhrif á eftirlitsvald og skyldur skv. 37. gr.“ Hæstv. forseti. Hvernig koma menn því saman að þetta hafi engin áhrif á fullveldi ríkisstjórnar Íslands yfir orkuauðlindum Íslands og að ákvörðunarvald yfir raforkusæstrengjum milli Íslands og innri raforkumarkaðar Evrópusambandsins liggi alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum? Þessar ákvarðanir liggja hjá landsreglaranum miðað við innleiðinguna og miðað við tilskipun 72/2009. Ég held að það sé orðið deginum ljósara að hér er búið að halda fram hlutum sem halda illa vatni og yfirlýsingar þeirra sem eru fylgjandi þessari innleiðingu eru þess eðlis að þrátt fyrir að menn hafi haldið því fram að málið hafi verið gríðarlega vel unnið og mikill tími settur í það, er það niðurstaða mín að ekki hafi nægum tíma verið varið í það. Ég ætla ekki að segja að fólk hafi ekki verið að reyna að vanda sig. En ég er þeirrar skoðunar, eftir að hafa lesið ræður og yfirlýsingar stjórnarliða, að málið hafi borið að með bráðum hætti og undir miklum þrýstingi og það útskýri hvers vegna málið er unnið eins og hér gefur að líta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Ég tel að menn þurfi að átta sig á því, og það er alveg orðið ljóst í mínum huga eins og ég ræddi áðan, að ríkisstjórnin verður fyrir áfalli við að fá í hendur niðurstöður Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, þar sem þeir segja ítrekað varðandi stjórnarskrárþáttinn að verulegur vafi sé á að þetta mál, innleiðingin á þessum orkupakka, standist stjórnarskrá, og um afleiðingar þess að innleiða orkupakkann segja þeir að erlendir aðilar fái, eins og þeir orða það, a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Þegar ríkisstjórnin var í þessari stöðu, að hafa fengið þetta álit, þá blasir það við úr álitinu að hún tekur upp einhvers konar viðræður við höfunda. Þær viðræður endurspeglast í 6. kafla álitsins. Og 6. kafli álitsins er heimild um það atriði. Síðan kemur álitið og það er þá með þessum tveimur leiðum, megintillögu og svo einhverju sem heitir „leið með lagalegum fyrirvara“, hún hefur bersýnilega orðið til þarna á seinni stigum. Síðan er greinilegt að þeir fá einhvers konar hvatningu, eða maður veit ekki hvað. Alla vega finna þeir sig knúna til að rita bréf 10. apríl og í því bréfi staðfesta þeir ljóslega að megintillaga þeirra sé að fara með málið fyrir hina sameiginlegu nefnd.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir andsvarið. Já, þeir komast að þeirri niðurstöðu, félagarnir, í álitsgerð sinni, sem lögð er fyrir hv. utanríkismálanefnd, og ítreka svo aftur í þessu bréfi að þetta sé hin lagalega rétta leið. Eitt af því sem hefur komið fram í málflutningi stjórnarliða er að EES-samstarfið geti allt verið í upplausn og það geti hreinlega orsakað brottvísun okkar úr því samstarfi ef við ákveðum að fara þessa leið. Þeir byggja það á pólitísku áliti, en ekki lagalegu, Carls Baudenbachers en skauta fram hjá því að í álitinu segir hann, um þann ágreining sem hafi verið viðraður í sameiginlegu EES-nefndinni og að Íslendingar hafi haft áhyggjur af þessari andstöðu við orkupakkann, að það sé vel fær leið að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að reyna að semja um aðra eða breytta niðurstöðu til handa Íslandi. Það er svolítið athyglisvert. Á þeim skamma tíma sem var til að vinna málið, og með þeim stutta fyrirvara sem það var gert, virðast menn einhverra hluta vegna hafa leitað að ástæðum eða rökum til þess að fara lakari leiðina. Ég verð að segja hv. þingmaður: Ég skil ekki af hverju svo var gert.
Herra forseti. Málið er alveg orðið ljóst. Hinum lagalega fyrirvara er ætlað, hvernig svo sem hann kemur til með að líta út, að bæta það upp að innleiðing á þessum orkupakka stenst ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er meginniðurstaðan í áliti Friðriks Árna og Stefáns Más; honum er ætlað að gera það með einhvers konar frestun. En við höfum enga lögfræðilega álitsgerð séð um þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara ef og þegar hann finnst, þannig að það væri ábyrgðarhluti að samþykkja þetta mál áður en slík lögfræðileg álitsgerð liggur fyrir um þann þátt. En hinu, herra forseti, verður ekki bjargað, afleiðingunum sem þeir hafa rakið sem lúta að því að erlendir aðilar fái hér a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda íslensku þjóðarinnar.
Herra forseti. Álitsgerð þessara virtu fræðimanna og bréfið sem hefur verið rætt í síðustu ræðum eru ekki einu tilfellin þar sem þessir virtu fræðimenn hafa lýst áliti sínu. Í viðtali á RÚV frá 30. ágúst 2018 er Stefán Már Stefánsson spurður að því hvort valdframsal felist í orkupakka þrjú. Hann svarar því, með leyfi forseta: „Já, ég býst við því að maður verði að svara þeirri spurningu játandi.“ Það er meginstefið í gegnum álitið sem Stefán Már Stefánsson hefur komist að eftir að hafa greinilega velt málinu nokkuð lengi fyrir sér.
Herra forseti. Ég vil aðeins halda áfram að fara í gegnum álitsgerð fyrrverandi utanríkisráðherra Jóns Baldvins Hannibalssonar sem er að mörgu leyti mjög góð umsögn fyrir utanríkismálanefnd. Hann víkur að því að hrein og endurnýjanleg orka verði æ verðmætari þegar fram líða stundir vegna alþjóðlegra skuldbindinga í loftslagsmálum. Síðan segir hann, með leyfi forseta: „Íslenskum stjórnvöldum ber því skylda til að móta framtíðarstefnu um stjórnun, nýtingu og dreifingu þessarar verðmætu orku, þannig að ýtrustu þjóðarhagsmuna og hagsmuna neytenda sé gætt. Þetta ber að gera áður en lengra er haldið.“ Þetta segir fyrrum utanríkisráðherra sem þekkir manna best EES-samninginn eins og við vitum, kom að gerð hans á sínum tíma og auðvitað eigum við að hlusta á mann sem hefur svona yfirgripsmikla þekkingu á samningnum og framkvæmd hans. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann að er: Er þetta ekki eitthvað sem við ættum að bera á borð fyrir sameiginlegu EES-nefndina? Við séum ekki tilbúin til að innleiða þessa tilskipun, m.a. á þeim forsendum að við verðum að móta okkur framtíðarstefnu, það höfum við ekki gert, um stjórnun, nýtingu og dreifingu þessarar verðmætu orku, framtíðarstefnu þar sem þjóðin sjálf fær að koma að mótun hennar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Ég skil það sem svo að hinn íslenski faðir samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, Jón Baldvin Hannibalsson og fyrrverandi ráðherra utanríkismála, sé þarna að kalla eftir því að íslenska ríkið dragi það ekki lengur að móta orkustefnu og auðlindastefnu og festa það í landsrétt. Hugsanlega er hann að ýja að því að það ætti jafnvel að vera bundið í stjórnarskrá án þess að ég ætli að fullyrða það. Hann leggur þetta til vegna þess að hann þekkir hvað stendur í tilskipuninni þegar hann veitir umsögn sína. Í a-lið 36. gr. tilskipunar nr. 72/2009, um almenn markmið eftirlitsyfirvalds, segir: „Að efla, í nánu samstarfi við stofnunina, eftirlitsyfirvöld annarra aðildarríkja og framkvæmdastjórnina, samkeppnishæfan, öruggan og umhverfislega sjálfbæran innri markað fyrir raforku í bandalaginu, og skilvirkan markaðsaðgang fyrir alla viðskiptavini og birgja í bandalaginu og tryggja viðeigandi skilyrði fyrir skilvirka og áreiðanlegra starfrækslu raforkuneta, að teknu tilliti til langtímamarkmiða.“ Þetta langtímamarkmið Evrópubandalagsins er að tengja öll lönd Evrópska efnahagssvæðisins og Evrópubandalagsins yfir landamæri og innan landamæra og samþætta kerfið þannig að hin hreina orka geti flætt óhindrað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og vil hrósa honum fyrir hvernig hann dró það saman í nánast einni setningu með einföldum hætti hvert markmið Evrópusambandsins er í orkumálum. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga í þessari umræðu allri vegna þess að það er kjarni málsins. Evrópusambandið hefur markmið. En hver eru okkar markmið? Hver eru okkar markmið sem frjáls og fullvalda þjóð? Við þurfum að móta okkur stefnu, móta okkur framtíðarstefnu um stjórnun, nýtingu og dreifingu þessarar verðmætu orku okkar, auðlindar sem færir okkur ómæld lífsgæði. Það verður að segjast eins og er að við höfum að þessu leytinu til byrjað á öfugum enda. Auðvitað á að byrja á því að móta stefnu með þjóðinni og fara síðan inn í þá vegferð að kanna hvort það henti okkur að verða hluti af þessu sameiginlega markaðssvæði raforkunnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvarið. Þetta er mjög góð spurning, hv. þingmaður. Hver eru okkar markmið? Þurfum við ekki fyrst að vita hvað við viljum áður en við tökum þessi skref? Ef eitthvað er að marka ræður þeirra sem leiða nú ríkisstjórnina þá virðist vera að við ætlum að halda fullum yfirráðum. Og miðað við það að við séum með starfshóp sem er að vinna að tillögum um orkustefnu þá virðumst við ætla að vera með orkustefnu fyrir Ísland samkvæmt hagsmunum Íslands til framtíðar. Sú orkustefna getur að mínu viti illa farið saman við stefnu Evrópusambandsins þó að hana mætti kannski laga að einhverju leyti að stefnu Evrópusambandsins. En stefna Evrópusambandsins getur ekki verið okkar stefna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég skynjaði á orðum hans þá áherslu sem hann lagði á slakan undirbúning við þetta mál og hversu það er í sjálfu sér illa úr garði gert. Það virðist hafa verið farið í það í nokkurri panik að leggja það fram akkúrat á þessum árstíma í stað þess að leggja það fram í haust eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Það er náttúrlega mikið búið að velta fyrir sér hvers vegna það er gert með þessum hætti og hvers vegna tekin er sú ákvörðun í miklum flýti og flaustri að leggja málið fram nú en ekki láta upphaflega áætlun um að leggja það fram í haust gilda. Nú vitum við að málaferli eru í gangi fyrir stjórnlagadómstól í Noregi út af sama orkupakka og málið verður tekið þar fyrir 23. september næstkomandi. Ég hef velt því aðeins fyrir mér hvort menn ætli sér að keyra þennan pakka í gegn út af því að það geti verið að þessi gjörningur verði dæmdur ólöglegur í Noregi fyrir stjórnlagadómstól og stjórnarskrá Noregs er ekki ýkja frábrugðin okkar. Spurningin er þessi: Telur hv. þingmaður að þetta geti verið raunin? Í annan stað: Hvað finnst hv. þingmanni um þá áhættu sem tekin er við að gera þetta með þeim hætti, ef búið væri að innleiða gerðina hér og síðan yrði hún dæmd ólögleg fyrir stjórnlagadómstól í Noregi? Í hvaða stöðu værum við þá?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg ljóst í mínum huga að það er eitthvað ósagt hér. Varðandi spurninguna, í hvaða stöðu við værum ef málaferlin í Noregi myndu tapast og við teldum okkur vera með einhverja fyrirvara, þá tel ég einboðið að við séum í þeirri stöðu að þeir fyrirvarar sem við erum að gera, sem eru ekki þeir sömu og Noregur er að gera, séu tapaðir líka þótt efnislega séu þeir aðrir vegna þess að málið tapast væntanlega á því að ekki sé hægt að gera fyrirvara yfirleitt við slíka innleiðingu. Þá erum við einfaldlega í þeirri stöðu að við höfum innleitt, eins og reyndar er búið að segja, á hefðbundinn hátt, og hv. þm. Ólafur Ísleifsson hefur farið yfir það hvað hefðbundin innleiðing þýðir með því að vitna í bók Davíðs Þórs Björgvinssonar um EES-rétt og landsrétt, og þá erum við hreinlega og einfaldlega komin á þann stað að við erum orðin hluti af innri markaði Evrópu og heyrum í einu og öllu undir allt sem kemur fram í tilskipuninni og þeim reglugerðum sem henni fylgja í þriðja orkupakkanum. Þar á eftir mun fylgja fjórði orkupakki og sá fimmti og við verðum í ennú lakari stöðu þá ef við ætlum á einhvern hátt að reyna að spyrna við fótum ef við getum það ekki nú.
Herra forseti. Já, þetta er einmitt það sem maður hefur verið að hafa áhyggjur af. Nú hafa verið leiddar líkur og rök að því að fyrirvarar þeir sem við höfum gert núna við innleiðingu þessa orkupakka séu aldeilis ómögulegir, standist ekki lágmarkskröfur. Því verður maður að spyrja líka, verandi jafnvel í þeirri stöðu að Norðmenn séu búnir að henda þessu máli út hjá sér gegnum stjórnlagadómstólinn og við úti í eyðimörkinni með ónýta fyrirvara í höndunum, er þá ekki hætta á því að við gætum orðið fyrir jafnvel skaðabótakröfum o.s.frv. út af því flaustri sem þetta mál er afgreitt í?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er alveg morgunljóst, orðið alveg deginum ljósara, hv. þingmaður. Fyrir augum okkar höfum við hráakjötsmálið og ef við lítum til lögskýringargagna, sem oft og tíðum eru dómafordæmi - og dómafordæmi fjalla, það er svolítið áhugavert, um það að dómendur eru þá með dómum sínum að leiðbeina löggjafanum um hvað hann skuli gera þegar löggjafinn hefur gert mistök í því sem hann ætlaði sér, þ.e. að lögin hafi ekki náð því markmiði sem ætlað var með lagasetningum. Hráakjötsmálið er akkúrat dæmi um það. Löggjafinn ætlaði sér að setja fyrirvara sem myndi halda en hann hélt ekki. Dómarnir eru fallnir, bæði í EFTA og svo hér heima á Íslandi. Og það verður ekki öðruvísi á það litið [[Forseti hringir.]]en að þar sé verið að leiðbeina löggjafanum að gera ekki þessi mistök [[Forseti hringir.]]aftur og því síður í mikilsverðari [[Forseti hringir.]]málum.
Herra forseti. Einn af þeim ágætu mönnum sem goldið hefur varhuga við því hvernig þriðji orkupakkinn er tekinn upp hér á landi - og þeir eru allmargir, m.a. allnokkrir Sjálfstæðismenn - er Tómas Ingi Olrich, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra. Hann hefur skrifað nokkrar greinar undanfarið þar sem hann varar við því hvernig ríkisstjórnin fer fram og hefur varað við því hvernig þessi innleiðing á að fara fram. Hann segir í grein í Morgunblaðinu frá því 7. maí sl., með leyfi forseta: „Umræður um hinn umdeilda þriðja orkupakka eru harðar. Af hálfu margra þeirra, sem standa gegn innleiðingu pakkans eftir þeirri leið sem stjórnvöld hafa ákveðið að fylgja, gætir mikillar tortryggni. Hún beinist að ESB og stöðu Íslands gagnvart bandalaginu. Að sjálfsögðu er þessi tortryggni ekki án tengsla við þróun Evrópusambandsins frá þeim tíma er Ísland gerðist aðili að fjórfrelsinu. Ferill sambandsins á því tímabili er skrautlegur og hefur reynst mörgum skaðlegur, innan ESB og EES. Af hálfu þeirra sem vilja standa að innleiðingunni með stjórnvöldum eru menn missannfærðir. Hluti þess liðs vill inngöngu í ESB og skeytir því ekki hvort sambandið er laskað eða ekki. Meðal þeirra stuðningsmanna þriðja orkupakkans sem eftir standa hefur orðið vart við óöryggi sem nær jafnvel inn í ríkisstjórnina. Það virtist - alla vega um tíma - ekki vera fyllilega ljóst innan ríkisstjórnarinnar, hvort lýðveldið hefði rétt til að ákveða hvort lagður yrði sæstrengur til Íslands. Sá ráðherra sem fer með orkumál hefur lýst því yfir að ekki sé útilokað að grunnreglur EES-samningsins um frjálst vöruflæði geri það að verkum „að óheimilt sé að leggja fortakslaust bann við lagningu strengs (til Íslands)“. Ráðherrann var ekki viss en bætti því við „sé það raunin er sú staða uppi nú þegar, hefur verið það frá því að EES-samningurinn var samþykktur fyrir um aldarfjórðungi, og er með öllu ótengt þriðja orkupakkanum.““ Áfram segir Tómas Ingi, með leyfi forseta: „Ég hef vakið athygli á þessum vangaveltum og hefur þeim ekki verið mótmælt. Lögfræðingar hlynntir þriðja orkupakkanum hafa staðfest að það sé með öllu óheimilt að setja reglur sem banna fyrirtækjum eða ríkjum aðgang að íslenskri orku.“ Þetta eru athyglisverð orð, herra forseti. Með þessu er Tómas Ingi Olrich að segja að við verðum ekki spurð hvort hingað verði lagður sæstrengur eða ekki. Hann segir að í raun hafi hæstv. iðnaðar-, nýsköpunar- og ferðamálaráðherra játað þessu eða ekki mótmælt því. Þetta sýnir kannski enn einu sinni hversu mikilvægt það er að ráðherrar, þeir sem eiga að stjórna þessari innleiðingu, séu viðstaddir nú þegar þetta mál er rætt hér í þessum sal. En það hefur ekki orðið þrátt fyrir þrábeiðni þar um. Ég get ekki annað en lýst hér áhyggjum mínum af því hvernig þetta mál er reifað. Það virðist sem ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar kæri sig ekki um að hlusta á nokkurn einasta mann nema þá helst sérfræðinga sem nánast hafa verið handvaldir. Og nú skulum við hafa í huga að fyrir nefndina, t.d. utanríkismálanefnd, komu ekki nema þeir sem voru nánast þóknanlegir, því það var langur listi, óútfylltur, sem hafði ekki fengið að koma fyrir nefndina þegar málinu var kippt út úr nefnd og sagt: Nú erum við hætt. Við þurfum ekki meira. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli taka þessa áhættu sem hún er greinilega að taka og, eins og ég segi, virða að vettugi orð manna eins og Tómasar Inga Olrichs.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er alveg hárrétt að ákvarðanir hafa greinilega verið teknar í miklu flaustri, í miklum flýti og undir þrýstingi sem ósagt er látið. Það er alveg klárt mál í mínum huga að hér er eitthvað ósagt og stjórnarliðar, allir sem einn, þegja þunnu hljóði. Mig langar til að lesa upp úr ræðu stjórnarliða, Kolbeins Óttarssonar Proppé, frá 30. apríl 2019, fyrir tæpum mánuði, til þess að styðja mál mitt hvað það varðar að þetta hafi verið gert í flýti. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppés á sæti í atvinnuveganefnd sem fjallar m.a. um raforkulög og um Orkustofnun, þ.e. breytingar sem verið er að gera í þessum efnum og tengjast beint þessu orkupakkamáli. Í niðurlagi ræðurnar segir, undir liðnum störf þingsins, með leyfi forseta: „Uppbygging grænnar atvinnustarfsemi á að vera í forgangi og við eigum jafnvel að nýta okkur opinbert eignarhald til þeirra ívilnana sem við getum komið á. Er t.d. samfélagslegur ávinningur meiri af niðurgreiðslu á flutningi rafmagns til grænmetisframleiðslu en orkusölu til að grafa eftir rafmynt þó að hærra verð fengist fyrir það síðarnefnda? Í gegnum opinbert eignarhald eigum við að nýta orkukerfið til orkuskipta og tryggja aðgang að rafmagni um allt land. Öll orkuframleiðsla þarf að lúta ströngum umhverfiskröfum og lækka þarf viðmiðunarmörk smávirkjana. Orkuna okkar eigum við að nýta til að ná markmiðum í loftslagsmálum, ekki til að flytja út rafmagn í gegnum sæstreng.“ Þetta var skoðun hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés 30. apríl sl. „Við eigum að nýta orku landsins til að gera Ísland [[Forseti hringir.]]kolefnishlutlaust. Um það á orkustefnan að snúast“, segir hv. þingmaður enn fremur.
Herra forseti. Já, þetta er eitt dæmi af mörgum um það hvernig einstakir stjórnarþingmenn virðast hafa snúist á punktinum, eins og maður segir, í afstöðu sinni. Það er víst einnig, og það hef ég haft uppi efasemdir um og sagt hér nokkrum sinnum í þessum ræðustól, að menn virðast ekki alveg vita hvert verið er að stefna, samanber umræðu sem varð hér í síðustu viku um stóraukna framleiðslu grænmetisbænda og að nýta orku í meira mæli til þess og jafnvel niðurgreiða hana meira en við höfum gert til að gera bændum kleift að framleiða meira grænmeti. Það stóð upp úr hverjum manni sem kom hér í pontu að þetta þyrfti að gera, að þetta væri nauðsynlegt og þetta væri gott. Og auðvitað er það það. Þeir bara gleymdu, þessir ágætu þingmenn, að taka með inn í þessa jöfnu að þeir eru líka að leggja til innleiðingu á orkupakka þrjú frá Evrópusambandinu, sem segir okkur að við getum ekki gert nokkurn skapaðan hlut í því að lækka verð á raforku til grænmetisbænda að þessum pakka samþykktum, þó að við myndum vilja það. Við höfum einfaldlega ekkert um það að segja. Þá verður komin hér krafa um aukna samkeppni o.s.frv. þannig að við ráðum þessu ekki. Fyrir utan það að að þessum pakka samþykktum verður verðið miklu hærra á raforku. Það er á sama tíma og talað er um þetta með grænmetið, í öðru lagi orkuskipti, bifreiðar o.s.frv. Stundum er talað um að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir og ég held að þetta sé klárasta dæmið um það sem ég hef orðið var við og upplifað mjög lengi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. En þetta er staðan sem við erum í. Hér eru gögn sem sýna skýrt fram á það að fyrir u.þ.b. mánuði voru allir sammála hér í þinginu, hugsanlega að þingmönnum Viðreisnar og einhverjum þingmönnum Samfylkingar undanskildum, um að þessa leið skyldum við ekki fara. En þó hafa þingmenn Samfylkingar gert þann fyrirvara við málstað sinn sem þeir hafa verið mjög opinskáir með, þeir vilja ganga í Evrópusambandið, að þeir vilji halda yfirráðum yfir auðlindum, þeir setja þó fyrirvara við það. Það sætir því furðu að á einungis þremur til fjórum vikum geti veður skipast svo skjótt í lofti að við séum á þeim stað í dag að nú sé það stefna stjórnvalda að innleiða þennan orkupakka án nokkurra haldbærra fyrirvara.
Já, herra forseti. Þetta er eiginlega undarlegri málflutningur en maður umfaðmar á skömmum tíma. Það virðist vera þannig að sumir þessara ágætu þingmanna haldi að maður geti bæði átt kökuna og étið hana en eins og dæmin sanna þá er það ekki hægt. Það er líka með miklum ólíkindum, eins og ég hef áður sagt, að við skulum vera komin þetta langt með málið. Við erum komin þetta langt með málið þegar það fer að skýrast, þegar málið fær alvöruumræðu, að fyrirvararnir eru gagnslausir, löglausir og samt á að keyra málið áfram. Ég segi bara við hv. þingmann: Ábyrgð þessa fólks er mikil. Hún er mjög mikil. Og, eins og ég hef sagt áður, vona ég svo innilega að ég hafi rangt fyrir mér um þetta mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og mjög athyglisvert innlegg sem hann kom með varðandi hv. þingmann Vinstri grænna, Kolbein Óttarsson Proppé, hvernig hann skipti rækilega um skoðun og það tók hann ekki nema einn mánuð, sem er kannski bara nýtt met í þessu frá fyrri yfirlýsingum, þar sem hann lýsti því yfir að hann teldi mjög nauðsynlegt að við nýttum orkuna okkar hér innan lands og seldum hana ekki í gegnum sæstreng. En svona geta stjórnmálin verið einkennileg og auðvitað eru sinnaskipti margra hér í stjórnarliðinu og þeirra sem styðja þessa tillögu mjög sérkennileg. Ég tek undir það með hv. þingmanni þegar hann varpaði fram þeirri spurningu hvort það væri eitthvað sem hv. þingmenn, stjórnarliðar, vissu sem við vissum ekki. En það sem ég vildi koma að varðandi ræðu hv. þingmanns, og bæta aðeins við hana - ég hjó eftir því að formaður Framsóknarflokksins var með yfirlýsingu rétt í kringum páska. Mig langar að lesa hana upp, með leyfi forseta: „Segja má að umræður um orkupakkann séu hatrammar. Er það að mörgu leyti skiljanlegt enda um eitt af fjöreggjum íslensku þjóðarinnar að ræða og líklega sú auðlind sem á eftir að skipta mestu máli fyrir lífsgæði komandi kynslóða. Það er því mikilvægt að leitað sé sáttar og niðurstöðu sem almenningur trúir og treystir að gæti hagsmuna þjóðarinnar í bráð og lengd.“ Hvað finnst hv. þingmanni um þessa yfirlýsingu í ljósi þess sem hann nefndi í ræðunni? [[Forseti hringir.]]Hvar erum við stödd þegar kemur að trausti og trúverðugleika gagnvart þjóðinni þegar við horfum upp á svona yfirlýsingar [[Forseti hringir.]]sem, þegar upp er staðið, hafa greinilega enga meiningu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Hér var rætt um sinnaskipti hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés. Ár er síðan, eða þar um bil, haft var viðtal við hann í RÚV og hann segir þar, með leyfi forseta: „„Sjálfur geri ég marga og mikla fyrirvara við þetta. Ekki endilega bara innihald þessa þriðja orkupakka Evrópusambandsins heldur hvert við stefnum í raun og veru í þessu samevrópska orkukerfi í heild sinni.“ Hann segir að þingmenn verði að setjast yfir málið. Ekki sé hægt að ætlast til þess að þingið afgreiði það án þess að fara ítarlega yfir það.“ Nú eru ein stjórnmálasamtök á Alþingi að fara ítarlega yfir þetta mál, eins og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé ráðlagði fyrir ári síðan, og það er allt að fara á límingunum af því að þetta stjórnmálaafl vill fara gaumgæfilega yfir þennan samning og mönnum eru valin hin verstu orð út af því. En hvað Framsóknarflokkinn varðar talaði formaður þess flokks sig að niðurstöðu vegna þess að um hálfum mánuði, þrem vikum síðar, eftir að hann skrifaði þessa grein um páskana eða þar um bil, kom önnur grein sem var allt öðruvísi og þá voru menn búnir að kyngja beitunni alveg með sökku og öllu. Og það var ekki að ófyrirsynju að hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir kæmi fram með svohljóðandi yfirlýsingu: „Niðurstaða mín er sú að við höfum búið þannig um hnútana í þessu máli að fyrirvarar muni örugglega halda. Við erum í raun ekki bara komin með belti og axlabönd eins og við í Framsóknarflokknum höfum lagt mikla áherslu á frá upphafi, heldur erum við komin með, ja, hvað skal segja, álímdan hártopp, smekkbuxur og nýja skó.“
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Auðvitað er með öllu óskiljanlegt hvernig stjórnmálamenn og stjórnarliðar geta skipt um skoðun eins og ekkert sé í svo stóru og miklu máli. Ég velti fyrir mér: Hvar endar þetta? Hvar endar þessi svo mikilvægi trúverðugleiki gagnvart stjórnmálamönnum? Hann er nú frekar slakur fyrir og hefur gengið afskaplega erfiðlega að reyna að rétta úr þeim halla, sem er verulegur. Skrifstofustjóri Alþingis hefur einmitt sagt nú nýverið, hann er reyndur maður á þessu sviði, að lykillinn að því að efla traust Alþingis sé að stjórnmálamenn standi við það sem þeir segja. Hér eru stjórnarliðar [[Forseti hringir.]]að fara þveröfuga átt í þeim efnum og gera væntanlega endanlega út af við traust þjóðarinnar gagnvart Alþingi [[Forseti hringir.]]og störfum þess.
Herra forseti. Í raun má segja með þessum dæmum sem við höfum leitt fram núna, að ekki er einungis um það að ræða að menn séu að skipta um skoðun. Menn eru að kasta skoðunum sínum fyrir róða. Menn eru gjörsamlega að hlaupa frá skoðunum sínum. Menn eru að hlaupa frá sannfæringu sinni eins og hún kom fram fyrir stuttu síðan. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Ég skil því ekki, herra forseti, hvers vegna í ósköpunum mönnum liggur svona mikið á að flaustra þessu máli í gegnum þingið svo illa búnu með afleiðingum sem við sjáum ekki fyrir. Það eina sem hægt er að gera, alla vega þeir sem sitja hjá við að afgreiða málið hér í gegn, er að vara við. Og það höfum við gert, við sem höfum verið hér, að malda í móinn út af þessari afgreiðslu en ekki verið á það hlustað. [[Forseti hringir.]]Að lokum munum við náttúrlega að sjálfsögðu, ef þetta fer sem horfir, þvo hendur okkar af þessum gjörningi.
Herra forseti. Ég þakka hv. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Ég hef verið að velta fyrir mér því sem hann sagði varðandi stjórnskipunarvandann, sem lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa verið að benda á að sé hugsanlega fleiri en eitt ákvæði og að í reglugerðum Evrópusambandsins, sem nú á að innleiða, sé að finna ákvæði sem innihaldi slíkt valdframsal til stofnana, alþjóðlegra stofnana í Evrópu, sem fari í bága við íslensku stjórnarskrána. Ríkisstjórnin ætlar sér að leggja þetta mál fram með þeim hætti, með svokölluðum lagalegum fyrirvara. Það er orðað þannig að þess vegna sé stjórnarskrárvandanum, sem menn hafa verið að lýsa, sem í þessu regluverkið sé falinn, frestað í bili, eins og það er orðað. Hefur hv. þingmaður skoðun á því hvort það sé nægilegt og hvort þessi frestun sé tæk? Er hægt að fresta honum? Vegna þess að ef ríkisstjórnin innleiðir eitthvað sem hún telur vera í andstöðu við stjórnarskrána, hvernig í ósköpunum er þá hægt að fresta því? Hvernig er hægt að fresta því sem maður er búinn að innleiða?
Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta andsvar. Hér kemur fram ein þversögnin enn. Þær eru orðnar margar í þessu máli. Menn hafa sagt við okkur sem möldum í móinn og bendum á að rétt sé að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar með því að hafna þessum orkupakka - á það hafa lögspekingar líka bent. En það er eins og ríkisstjórnin líti á lögfræðileg álit eins og hlaðborð, þau taka bara það sem þeim hugnast best og fellur best. En ef við erum fyrirvaralítil eða fyrirvaralaus, búin að afsala okkur valdheimildum í stórum stíl, erum við náttúrlega ekki vel stödd ef við ýtum vandanum á undan okkur. Það er einmitt það sem verið er að gera með þessari aðferð hér. Verið er að fresta vandanum. Þetta er svona eins og þegar menn geta ekki tekið óþægilega ákvörðun, þá fresta þeir ákvörðunartökunni, sem er mjög vond latína. Alls staðar. Hún er vond í viðskiptum. Hún er náttúrlega algjörlega afleit við löggjafarstörf. Algjörlega afleit. Þannig að satt best að segja skil ég ekki hvernig menn láta sér detta það í hug að ætla að framkvæma þetta með þessum hætti. Ég skil það bara ekki. Ef það væru nú bara einhverjir vitleysingar úr Miðflokkurinn sem væru að vara við þessu - en það er ekki svoleiðis. Allmargir lögfræðingar, spekingar, hafa gert nákvæmlega það sama og þeir eru ekki endilega í Miðflokknum. Það hlýtur að vera hægt að hlusta á þá. En menn ákveða að gera það ekki. Því miður.
Herra forseti. Ég ætlaði að nota seinni spurningu mína til hv. þingmanns til að spyrja hann um það sem okkur hefur verið tíðrætt um síðastliðnar ræður okkar, þ.e. um hina lagalegu fyrirvara. Mig grunar að þetta orðalag um lagalega fyrirvara hafi verið ákvörðunarástæða margra þingmanna í stjórnarliðinu. Og við erum búin að vera að leita að þessum lagalegu fyrirvörum. Staðið hefur leit yfir að lagalegu fyrirvörunum, hálfgerð dauðaleit, herra forseti, ef ég má orða það þannig. Við höfum fimm uppástungur. Í fyrsta lagi yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, eins góð og hún var, yfirlýsingu orkumálastjóra Evrópusambandsins, síðan lagabreytingarfrumvarp ráðherra um breytingu á orkulögum, þá orðalag í greinargerð með þingsályktunartillögunni [[Forseti hringir.]]og að lokum reglugerð sem ætlunin er að gefa út hér uppi í Skuggahverfi. Hefur hv. þingmaður einhver svör við því hvar [[Forseti hringir.]]þennan fyrirvara er að finna?
Herra forseti. Nei, ég hef það ekki, vildi að ég hefði það. En það lítur út fyrir að fyrirvarar þeir sem búið er að boða að séu til staðar og við vitum ekki hvort eru til staðar, haldi heldur engu vatni. Þeir eru gjörsamlega gagnslausir. Kannski eru menn undir áhrifum frá Pírötum þarna, því að Píratar hafa jú haldið því fram hér í umræðum, í fyrri umr. eða snemma í síðari umr., held ég, að það þurfi enga fyrirvara, að hægt sé að gera þetta bara fyrirvaralaust. Ég held að ríkisstjórnin ætli eiginlega að gera þetta með þeim hætti að innleiða þennan orkupakka fyrirvaralaust. Það er mjög alvarlegur hlutur. Ef ég tala bara íslensku held ég að þeir fyrirvarar sem kynntir hafa verið og ekki finnast séu ekki túkallsvirði. Þeir halda hvergi, munu ekki halda neins staðar fyrir neinum einasta dómstól, því miður. Þetta mál er allt á sömu bókina lært.
Herra forseti. Ég ætla að fara stuttlega yfir málið í heild sinni, ef ég næ því á þeim fimm mínútum sem mér eru gefnar að þessu sinni í þessari ræðu. Upphaf málsins má rekja til Evrópusambandsins sem er að innleiða löggjöf á sviði orkumála. Þetta er svokallaði þriðji reglupakkinn á sviði orkumála, þriðja orkutilskipun Evrópusambandsins. Þegar hún hefur verið samþykkt í Evrópusambandinu er hún send til EFTA-ríkjanna og þar í sameiginlegu EES-nefndina svokölluðu til að ræða og átta sig á hvort eigi að innleiða hana í EFTA-ríkjunum. Þar eru tækifæri til að fá undanþágur eða ef menn telja að viðkomandi regluverk eigi ekki að innleiða í einhverju ákveðnu landi af einhverjum orsökum. Ef menn telja þar á þeim fundum að eitthvað í þessu regluverki gæti hugsanlega leitt til þess að breyta þyrfti löggjöf eða laga löggjöf viðkomandi lands að regluverkinu, þá flaggar viðkomandi ríki. Í þessu tilviki, þegar þriðja orkutilskipunin kom inn á borð sameiginlegu EES-nefndarinnar, þá flaggaði Ísland því að fulltrúar okkar töldu að hér á landi þyrfti að breyta löggjöf til samræmis við ákvæðin í orkutilskipuninni. Orkutilskipunin er auðvitað samsett af fjölmörgum reglugerðum og fjölmörgum ákvæðum, hver og ein, þetta er flókið lagaverk. En eftir að við höfum flaggað kallast það að setja stjórnskipulegan fyrirvara við málið, sem þýðir raunverulega að við höfum fyrirvara, ætlum ekki að samþykkja þetta fyrr en við erum búin að senda þetta til Íslands, hér fyrir Alþingi og fá samþykki. Síðan verði regluverkinu hér heima breytt til samræmis. Þá lítur Evrópska efnahagssvæðið í rauninni þannig á að regluverkið sé komið í gildi á öllu svæðinu þegar allir hafa gert þetta. Pakkinn er sendur hingað heim. Það er nú töluvert síðan hann kom hingað. Noregur samþykkti hann fyrir meira en ári síðan. Nú er þetta hér fyrir Alþingi. Svo vill til að þegar þetta kemur hingað fyrir Alþingi þá er það lagt fram á vordögum. Regluverkið er sem sagt lagt fyrir Alþingi núna á vordögum. Af hverju er það, herra forseti? Þetta er mjög skammur tími til að vinna og skoða málið, enda sést það á málsmeðferðinni. Eftir fyrri umr. er málið sent til utanríkismálanefndar þar sem eru maraþonfundir. Umsagnaraðilar fá skamman tíma. Flestar umsagnir, herra forseti, eru neikvæðar. Farið er í maraþonfundi og málið sent svo aftur inn í þingsal. Og menn vissu það auðvitað að allflestir þingflokkar inni í þessum sal voru fylgjandi þingsályktunartillögunni, þannig að menn bjuggust kannski ekki við því að málið myndi stranda inni í þingsal. En hins vegar, eins og ég hef ítrekað sagt, hafa stjórnarflokkarnir ekki hlustað, ekki hlustað á meiri hluta þjóðarinnar, sem kannanir sýna ítrekað að er á móti innleiðingu þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins. Stjórnarflokkarnir hafa ekki hlustað á fylgismenn sinna eigin flokka sem kannanir sýna einnig að eru að meiri hluta andvígir innleiðingu þessarar orkutilskipunar. Stjórnarflokkarnir hlusta ekki heldur á ályktanir sinna eigin landsfunda og æðstu funda í tilfelli Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Þeir hlusta heldur ekki á meiri hluta þeirra umsagna sem bárust vegna málsins til utanríkismálanefndar. Þeir hlusta heldur ekki á alvarlegar viðvaranir sinna eigin lögfræðilegu ráðgjafa sem [[Forseti hringir.]]hafa varað við því að hér sé verið að ganga mjög nærri stjórnarskránni að því er varðar valdframsal til alþjóðlegra stofnana. [[Forseti hringir.]]Og auðvitað hlusta þeir ekki á þingmenn Miðflokksins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni hans ágætu ræðu. Það virðist blasa við að þessi lagalegi fyrirvari, eða þetta tal um lagalega fyrirvara af hálfu ríkisstjórnarinnar, sé einhvers konar neyðarúrræði gagnvart þeirri niðurstöðu í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, að það leiki alvarlegur vafi á því að þetta mál standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Þetta er eins konar neyðarúrræði. En menn eru kokhraustir og hafa haldið því fram fullum fetum að þessi lagalegi fyrirvari bæti upp þann ágalla á málinu, sem er náttúrlega augljós. En sérfræðingarnir draga það fram með skýrum og sterkum hætti með því að orða það þannig að það leiki verulegur vafi, herra forseti, í þessum efnum. Það er meira að segja tvítekið í álitinu, að minnsta kosti. Það bar svo við 15. maí síðastliðinn eftir ræðu hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, sem er kannski einn helsti ábyrgðarmaður á málinu meðal óbreyttra þingmanna, að ég spurði hv. þingmann hvort hann hefði séð þennan fyrirvara. Hann sagði, með leyfi forseti: „Sá lagalegi fyrirvari birtist í frágangi málsins. Lagalegur fyrirvari er ekki eitthvað sem maður finnur módel að í lögfræðilegri formálabók.“ Áfram segir: „Slíkar tillögur liggja ekki fyrir og slík ákvörðun er hvorki í undirbúningi né á borðinu.“ Það voru þessi orð sem gáfu tilefni til þeirrar leitar sem nú fer fram undir forystu hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar, þar sem [[Forseti hringir.]]hann beitir m.a. sinni lögfræðilegu þekkingu og [[Forseti hringir.]]reynslu af lögreglustörfum, sem ég vona að komi að gagni [[Forseti hringir.]]í þessu verkefni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ábendingar hans. Hann vitnar í hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins og orð hans um að þennan fyrirvara væri einhvers staðar að finna. En við höfum leita að honum. Auðvitað felst það í orðunum þegar ríkisstjórnin kynnir að innleiða eigi orkutilskipunina með lagalegum fyrirvara, að það hljóti að vera einhver fyrirvari sem þau ætla að setja í lög, ný lög, það er skilningur minn, að einhver lagasetning hljóti að eiga sér stað þarna og muni eiga sér stað eða eigi eftir að eiga sér stað. Og við höfum verið að spyrja ítrekað um þetta. Hver er þessi lagalegi fyrirvari? Lagalegi fyrirvarinn getur ekki falist í því að benda á einhverjar samræður sem hafa átt sér stað milli hæstv. utanríkisráðherra og orkumálastjóra eða einn af orkumálastjórum Evrópusambandsins; að þeir hittist og heilsist og gefi svo einhverja sameiginlega yfirlýsingu um að Ísland sé afskekkt og hæstv. utanríkisráðherra okkar hefur líklega upplýst hann um að Ísland væri eyja og hann samþykkir það, það getur ekki verið lagalegur fyrirvari, og að EFTA-ríkin, Liechtenstein og Noregur komist að þeirri niðurstöðu að hingað liggi enginn sæstrengur. Hæstv. utanríkisráðherra hefur líklega upplýst þá um að enginn sæstrengur væri yfir hafið til Íslands. Og þeir fallast á það og gefa yfirlýsingu um að það sé raunverulega þannig að ekki sé hægt að leiða rafmagn, hvorki frá né til Íslands, vegna þess að það sé enginn strengurinn. Þetta getur ekki verið lagalegur fyrirvari heldur. Og leitin stendur yfir. Ég hef ekki tíma til að fara yfir fleiri hugmyndir. En þetta tvennt getur ekki verið lagalegur fyrirvari, [[Forseti hringir.]]ekki fyrir nokkurn mun.
Herra forseti. Samt er það svo að hv. þingmenn, einhverjir, hafa haldið því fram að lagalega fyrirvarans væri að leita til að mynda í yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra og Miguels, orkustjóra Evrópu. Sameiginleg yfirlýsing getur náttúrlega ekki verið lagalegur fyrirvari. Það segir sig sjálft, eins og hv. þingmaður bendir á. Yfirlýsing Íslands, Noregs og Liechtensteins á fundi í Brussel í sameiginlegu EES-nefndinni - það eru einhverjir sem halda því fram að þar liggi fyrirvarinn. Ætla menn að halda því fram að einhver yfirlýsing frá Noregi og Liechtenstein sé á einhvern hátt skuldbindandi að lögum og leysi okkur á einhvern hátt undan þessum stjórnskipulega vanda? Ég verð að segja, herra forseti, að þessar hugmyndir eða tillögur, eða þessar skýringar sem hafa verið bornar fram hérna af stjórnarliðum eru auðvitað þannig að það verður auðvitað bara að herða róðurinn í þessari leit, því að það getur ekki verið þetta. Síðan er ein nýjasta skýringin, ég held ég fari með rétt mál þegar ég segi að hana megi rekja til hv. formanns utanríkismálanefndar, að fyrirvarinn sé í reglugerð sem áformað er að hæstv. iðnaðarráðherra gefi út. Það hefur verið hérna á sveimi plagg sem er eins konar innleiðingarreglugerð í hefðbundnum stíl. En þar er ein grein þar sem fyrirvari er. Á maður að trúa því að menn telji það í alvöru að reglugerð gefin út af ráðherra hafi eitthvert þjóðréttarlegt gildi og geti haft einhverja þýðingu þegar uppi eru álitamál varðandi árekstur við ákvæði stjórnarskrárinnar?
Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni, það var nú nýjasta tillagan eða uppástungan frá stjórnarliðum, að lagalegi fyrirvarinn fælist í reglugerð. Síðan bárust okkur drög að reglugerð sem hæstv. iðnaðarráðherra mun áforma, líklega, að undirrita uppi í Skuggahverfi. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það getur bara ekki verið. Það getur hreinlega ekki verið að þetta sé hinn dularfulli lagalegi fyrirvari sem boðaður hefur verið. Að það sé reglugerð útgefin af ráðherra í ríkisstjórn Íslands, með fullri virðingu fyrir gildi reglugerða. Þær gilda innan lands og eru gefnar út til upplýsinga fyrir áhorfendur og hlustendur. Þær eru gefnar út næstum daglega í Stjórnarráðinu um alls kyns hluti, en að þær hafi eitthvert gildi úti í Evrópu, þær hafi gildi gagnvart tilskipunum Evrópusambandsins sem gilda í tugum landa og eru innleiddar með mikilli vandvirkni í öllum löndum Evrópu og Evrópska efnahagssvæðinu, og að undirritun hæstv. ráðherra undir íslenska reglugerð sem hefur að geyma fjórar greinar sé hinn lagalegi fyrirvari, ég á bágt með að trúa því. Ég myndi vilja láta segja mér það oftar ef ég ætti að trúa því að þar myndi hann leynast, þessi lagalegi fyrirvari. Menn hafa bent á fleira. Menn hafa t.d. bent á orð í greinargerð með þingsályktunartillögunni, sem hér er til umræðu, á blaðsíðu 3, að þar sé fyrirvarann að finna. Við höfum farið yfir það og ég mun fara yfir það orðalag betur. En það getur ekki verið hinn lagalegi fyrirvari, orð í greinargerð með þingsályktunartillögu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það sem mig langar aðeins að koma inn á í þessu sambandi er það sem ég leyfi mér að kalla feluleikinn með sæstrenginn. Það liggur fyrir og er þekkt að unnið hefur verið um árabil að undirbúningi að sæstreng milli Íslands og Bretlands og við orkumarkað ESB. Við þekkjum IceLink-verkefnið. Talsmenn Landsvirkjunar hafa auk þess komið því á framfæri að þeir telji sterkar líkur á slíkri tengingu innan fárra ára. Auk þess hefur einkafyrirtækið HS Orka unnið að því. Þannig að að þessu verkefni hefur verið unnið um árabil. Þá er rétt að velta því aðeins fyrir sér hvort ástæðan fyrir því að þetta er keyrt í gegn og menn treysta sér ekki til að fara í undanþágu frá þessu verkefni, orkupakka þrjú, sé einfaldlega sú að þar gætum við sett stein í götu þess að hér verði lagður sæstrengur. Mig langar að heyra hjá hv. þingmanni hvort hann sé ekki sammála mér, að það megi í raun og veru kalla þetta feluleik með þennan sæstreng. Vegna þess að búið er að vinna að honum svo lengi og það mun setja það verkefni í uppnám að fara að stöðva þetta ferli með orkupakka þrjú eða fá varanlega undanþágu. Og að sjálfsögðu liggja miklar fjárfestingar [[Forseti hringir.]]að baki svona stóru og viðamiklu verkefni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Hann spyr mig hvort það sé feluleikur í kringum sæstrenginn. Ég vil nota tækifærið og halda áfram að tala um lagalega fyrirvarann vegna þess að ég var ekki búinn að klára það. Við vorum búnir að tala um að það væru fimm möguleikar sem við hefðum fengið að heyra frá stjórnarliðum, um hvar fyrirvarann gæti verið að finna. Og við höfum leitað að honum. Við höfum verið að spyrja um hann og verið að leita að honum. Ég held að það sé mjög mikilvægt mál hvar þessi lagalegi fyrirvari er, vegna þess að mig grunar að þegar málið var kynnt að það ætti að innleiða þetta með lagalegum fyrirvara, hafi valdið því að mjög margir þingmenn, og fólk sem hafði áhyggjur af málinu, tóku ákvörðun að fylgja málinu. Að það hafi verið svokölluð ákvörðunarástæða fyrir því að fylgja málinu. Þetta lítur sannarlega vel út þegar menn segja: Við ætlum að innleiða þetta en með lagalegum fyrirvara. Ákvörðunarástæða. Já, ég ætla að fylgja þessu. Þetta lítur vel út. Þetta er bara alveg óhætt. Þetta er bara gott mál. Þetta er hið besta mál. Þess vegna stendur yfir þessi leit að þessum lagalega fyrirvara. Það er ástæðan fyrir að við erum að leita að honum. Og við erum að óska eftir því að upplýst verði hvar hann er. Ég átti eftir að fara yfir einn af möguleikunum, af því að ég hef smátíma; það er síðasti fimmti möguleikinn; frumvarp hæstv. ráðherra til breytinga á raforkulögum. Ef maður lítur á það frumvarp sér maður að breytingin hljóðar næstum orðrétt eins og það sem er að finna í gildandi raforkulögum, 39. gr. a. Af hverju er þá verið að setja þetta frumvarp? Er þetta hinn lagalegi fyrirvari? Ég get ekki séð það. Þetta er nú þegar í raforkulögum.
Herra forseti. Þetta tengist náttúrlega mjög, lagalegi fyrirvarinn og sæstrengurinn, vegna þess að hann á að ganga út á það að ekki verði lagður sæstrengur nema með leyfi íslenskra stjórnvalda. Síðan er spurning hvort það verði ekki þannig fljótlega eftir að þessi lagalegi fyrirvari verður settur og ákvæðið sett í raforkulög, bara innan fárra ára þegar þrýstingurinn verður enn meiri á að hefja sæstrengsverkefnið eða lagningu sæstrengs, að þessi lög verði afnumin. Er það ekki bara það sem við sjáum fram á, hv. þingmaður, að settur er einhver fyrirvari hér til þess að þetta líti vel út gagnvart baklandi stjórnmálaflokkanna, eins og Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sérstaklega? Svo þegar allt er klárt og allir tilbúnir að fara í verkefnið verði þetta afnumið eins og hver önnur lög sem eru afnumin? Tiltölulega einfalt ferli. Er það ekki bara niðurstaðan, hv. þingmaður, að þetta sé í raun og veru það sem liggur að baki þessum fyrirvörum, að þeir setji þá bara til þess að friðþægja, til heimabrúks? Og síðan kemur að því að það þarf að afnema þá. Þá verður það bara gert einn, tveir og þrír, eins og sagt er. En svo er það hins vegar allt annað mál að svona fyrirvarar halda ekkert ef á það reynir af hálfu Evrópusambandsins. Það er náttúrlega stóra málið. Við vitum að Evrópusambandinu er meinilla við allt sem heita undanþágur og fyrirvarar. Þannig að ég held að við sjáum bara fram á það, hv. þingmaður, [[Forseti hringir.]]að þetta muni allt saman renna í gegn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurningarnar. Leitin að lagalega fyrirvaranum stendur yfir, herra forseti. Hann stendur enn yfir. Hann hefur ekki fundist. Hv. þingmaður talaði um sæstreng og notaði orðið feluleikur í því sambandi. Leitin að fyrirvaranum minnir mig á leik sem ég fór stundum í sem krakki, sem við krakkarnir kölluðum skuggaleik. Þá var bundið fyrir augu eins í hópnum og svo átti hann að ganga um húsakynnin og leita að hinum og reyna að ná þeim ef hann rakst á þá. Þetta var kallaður skuggaleikur. Leitin að lagalega fyrirvaranum líkist svolítið skuggaleik, vegna þess að ríkisstjórnin kynnir til sögunnar innleiðingu á orkutilskipun Evrópusambandsins með svokölluðum lagalegum fyrirvara. Menn kaupa þetta jafnvel þótt óljóst sé strax frá upphafi hvernig á að orða þennan lagalega fyrirvara og hvar hann á að vera. Málið kemur hingað inn í þingið og er kynnt með þessum hætti. Allir stjórnarþingmenn, að því er ég best veit, fylgja málinu. Það er í þessum búningi. Síðan komum við, þingmenn Miðflokksins, berum upp þessa spurningu, svona eins og barnið í ævintýrinu: Hvar er lagalegi fyrirvarinn? Menn benda hver á annan og í allar áttir. Þarna er hann, þarna er hann og þarna er hann. Ég er búinn að tilgreina fimm möguleika sem ekki standast það að geta heitið með sanni lagalegur fyrirvari. Þetta er eins og skuggaleikur, herra forseti.
Nú háttar svo til að klukkan er að detta í níu og aðeins rétt rúmlega hálf klukkustund þangað til fyrstu fundir hefjast í þingnefndum. Það styttist því í að forseti muni slíta þessum fundi. Áður en forseti gerir það vill hann segja eftirfarandi: Þrátt fyrir enn einn langan fund um þetta mál lítur ekki út fyrir að umræðunni ljúki á þessum fundi. Það eru forseta veruleg vonbrigði. Að vísu eru sex menn á mælendaskrá sem hafa fimm mínútna ræðutíma hver og ef þeir flyttu sínar ræður og ekki kæmu til andsvör og þeir bæðu ekki um orðið aftur mætti ljúka umræðunni á þeim tíma sem við höfum nú til ráðstöfunar en í ljósi reynslunnar og hvernig umræðan hefur þróast hyggst forseti ekki einu sinni reyna það því að væntanlega munu hv. þingmenn biðja jafnharðan um orðið og þeir hafa lokið ræðum sínum og sömuleiðis fara í full andsvör við flokksbræður sína. Þingmenn Miðflokksins hafa nýtt ræðumöguleika sína hressilega í þessu máli. Þeir hafa líka notið góðvildar forseta sem hefur leyft full andsvör við fimm mínútna ræðum sem leiðir til þess að andsvörin verða þrisvar til fjórum sinnum lengri en ræðan sem andsvör eru veitt við. Þessi fundur hefur nú staðið í rúma 17 klukkutíma. Umræðan í heild hefur staðið í yfir 70 klukkustundir og þar af hafa þingmenn Miðflokksins talað í yfir 60 klukkustundir. Þannig hefur til að mynda hv. 8. þm. Norðvest. flutt 23 ræður, gert 291 athugasemd og hafa ræður hans staðið í 146 mínútur og athugasemdir hans í 547 mínútur. Þetta eru orðnar langar umræður. Svo er komið að ekkert annað hefur komist að á dagskrá Alþingis í rúma viku. Er þó af nógu að taka, samanber dagskrá þessa fundar þar sem 18 önnur mál bíða umfjöllunar. Skyldur forseta lúta að mörgu, þar á meðal því að gæta réttar þingmanna, að á honum sé ekki brotið á neinn hátt. Það er þeim sem hér er á forsetastóli annt um, að réttur þingmanna sé virtur, en réttindum fylgir líka ábyrgð og forsetinn ber fleiri skyldur, þar á meðal þá skyldu, eins og það var a.m.k. orðað hér á árum áður, að leiða í ljós þingviljann, að gera allt sem mögulegt væri til þess að þingið gæti látið vilja sinn í ljós í málum sem væru tilbúin til þess. Frelsið er mikilvægt, eins og réttur þingmanna, en það hefur líka verið talið að frelsi eins mætti ekki verða á kostnað annars. Sú hætta vex nú hratt vegna aðstæðna hér í þinginu að það verði á kostnað réttinda annarra þingmanna til þess að tjá sig um önnur þingmál hversu langan tíma þessi umræða hefur tekið. Nægir þar að vísa til þess mikla fjölda þingmála sem bíður afgreiðslu og reikna má með að fjölmargir þingmenn vilji gjarnan fá tækifæri til að tjá sig með eðlilegum hætti um. Hættan er sú að þegar reynt er að ljúka þingstörfum með takmarkaðan tíma fram undan, og jafnvel þótt bætt yrði við dögum, að það verði, án þess að það sé þó ætlunin, til þess að ganga á rétt þingmanna til að tjá sig og ræða mörg mikilvæg mál sem hér bíða. Það er auðvitað ekki gott. Verði tímaþröng einnig til þess að fjölmörg mál sem eru tilbúin til afgreiðslu nái ekki afgreiðslu á þessu þingi hlýst af því mikið tjón og mikil vinna sem menn hafa lagt á sig í nefndum, t.d. í vetur, fer þá forgörðum. Forseti vill því hvetja forystumenn Miðflokksins og þingmenn Miðflokksins alla til að hugleiða vel framhaldið. Forseti er alltaf tilbúinn til samtala, samanber þau samtöl við forystumenn Miðflokksins sem forseti hafði frumkvæði að í gær. En forseti ítrekar þá hvatningu sína til þingmanna Miðflokksins hvort þeir séu ekki tilbúnir að hugleiða nú milli funda hvort þeir geti ekki farið að takmarka ræðuhöld sín eða dregið þannig úr þeim að ljúka megi þessari umræðu, ganga til atkvæða um málið og ljúka því samkvæmt leikreglum lýðræðisins og þingræðisins sem hér gilda, að meirihlutaviljinn ráði. „Þannig týnist tíminn“ segir í þekktum dægurlagatexta. Gott ef þar er ekki á ferðinni það dægurlag sem hefur verið valið vinsælast allra dægurlaga. Ég verð að segja að mér finnst nú tíminn vera farinn að týnast dálítið hjá okkur hér á Alþingi. Að lokum vil ég aftur nota tækifærið til að þakka starfsfólki Alþingis sem hefur orðið að leggja gríðarlega mikið á sig til þess að þetta umfangsmikla fundahald gæti farið fram.
Það er tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Ef ekki er hreyft andmælum við því skoðast það samþykkt.
Herra forseti. Eins og forseti hefur sjálfsagt tekið eftir var ég byrjaður að ræða um stöðu Kýpur í tengslum við þriðja orkupakkann og tengingu landsins við evrópska orkunetið um sæstreng. Ég hafði ekki náð að ljúka þeirri umfjöllun og hyggst nú gera það en gera þó smáhlé á þeirri yfirferð til að fjalla um hreint út sagt stórkostlegt viðtal sem ég las við hæstv. fjármálaráðherra, frábært viðtal, eitt albesta viðtal sem hæstv. fjármálaráðherra hefur veitt. Það er við Telegraph, þetta er ekki viðtalið þar sem hæstv. fjármálaráðherra talar um lagningu sæstrengs heldur þar sem hæstv. ráðherra ræðir einmitt þann vanda sem hér er við að eiga varðandi þriðja orkupakkann. Ég tel að það sem hæstv. ráðherra greinir frá í þessu viðtali geti varpað nýju ljósi á þetta mál og hjálpað okkur að leiða það til lykta, vonandi í meiri samstöðu en verið hefur í þinginu fram að þessu. Viðtalið við Telegraph er rúmlega ársgamalt og þar sem þingmálið er íslenska styðst ég við endursögn Viðskiptablaðsins af þessu viðtali. Þar segir, með leyfi forseta: „„Evrópusambandið álítur sjálfstæði okkar vera vesen,“ segir Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra í viðtali við breska blaðið Telegraph, og lítur hann á að yfirvöld í Brussel séu að taka sér sífellt meiri völd í gegnum EES. Segir það hneykslanlegt ef sambandið telur að Íslendingar samþykki eitthvað annað en núverandi tveggja stoða kerfi í gegnum EES. Íslensk stjórnvöld eru sögð óhress með hve þrýstingur Evrópusambandsins sé sífellt að aukast á að hér verði teknar upp síauknar viðbótarreglur, nú síðast vegna orkumála og meðferðar matvælaeftirlits. Sagði hann stjórnvöld í Evrópusambandi líta á sjálfstæði landsins sem sífellt meira vesen, en hann segir í viðtalinu að dýpri samþætting allra hluta innan sambandsins sé að gera Íslandi erfitt fyrir að gæta þjóðarhagsmuna sinna.“ Næsta fyrirsögn er: Sagt vera víti til varnaðar fyrir Bretland. Það er áhugavert, herra forseti, að Bretar eru einmitt þessa stundina að kjósa til Evrópuþingsins en það er önnur saga sem ég mun fjalla nánar um í síðari ræðu. Áfram segir: „Í greininni er bent á hvað gæti fylgt fyrir Bretland ef ekki verði gengið alla leið í útgöngu Bretlands út úr Evrópusambandinu en eins og Viðskiptablaðið hefur fjallað um hafa stjórnvöld samþykkt að eftir að tveggja ára útgönguferlinu lýkur taki við millibilssamkomulag þangað til endanlegt samkomulag um samskipti ESB og Bretlands náist. „Þeir sem vilja aukna aðlögun að ESB-reglunum eru að herða róðurinn og ef af því verður mun verða enn minna umburðarlyndi fyrir sérstökum lausnum innan Evrópska efnahagssvæðisins,“ sagði Bjarni meðal annars í viðtalinu. „Mjög nýlegt dæmi er hrátt kjöt og reglur um frjálst flæði á vörum. Lína ESB er að sama reglan eigi að gilda fyrir alla og ekki sérreglur í neinum tilvikum. En við erum sértækt dæmi, þar sem á Íslandi er engin salmonelluveira, það er varla hægt að tala um það sem vandamál hér, eins og það er í aðildarríkjum sambandsins. Ef við bætist sýklalyf, ég meina, þau eru varla notuð á Íslandi, í samanburði við alifuglarækt á Spáni.““ Næsta fyrirsögn er: Vaxandi áhyggjur af skilningsleysi. „Sagði Bjarni að það væru vaxandi áhyggjur heima á Íslandi fyrir því að Evrópusambandið sýndi því ekki skilning af hverju Íslendingar væru ekki tilbúnir að láta tilleiðast og fylkja sér með verkefninu um sameinaða Evrópu. „Þeir [ESB] eru nánast að sýna dónaskap, það er eins og þetta sé bara vesen í þeirra augum sem þeir spyrja hvenær við munum losa okkur við. „Hvers vegna geta ekki allir bara orðið meðlimir að fullu og öllu leyti?“ Ég get svo sem skilið þá út frá stjórnmálalegu sjónarmiði, en staðan er einfaldlega sú að ef til staðar er alþjóðasamningur [eins og við höfum] þá þarf að virða hann, það er einfaldlega þannig.““ Ég næ ekki að klára þessa yfirferð alveg, ekki í þessari ræðu en vonandi þeirri næstu, en þetta er mjög lýsandi fyrir viðhorf okkar Miðflokksmanna í þessari umræðu. [[Forseti hringir.]]Ég fagna því þessum liðsauka, þó að hann berist ári eftir að hann var veittur, frá hæstv. fjármálaráðherra og vona að hann megi verða leiðsögn fyrir flokk hans og fleiri flokka.
Virðulegi forseti. Ég vildi bara benda hv. þingmanni á að þetta mál stenst algerlega tveggja stoða kerfið og stjórnarskrá Íslands eins og kemur mjög skýrt fram í gögnum málsins.
Forseti. Þetta er ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni. Nú fer ég að óttast að hv. þingmaður hafi ekki fylgst með umræðunni sem hefur verið töluverð hér undanfarna daga og skýrt mjög margt, þar með talið þetta atriði. Það leikur einmitt verulegur vafi á því, myndu varfærnir menn segja, að það fyrirkomulag sem hér er um að ræða standist tveggja stoða kerfið. Í tilviki ACER, sameiginlegu evrópsku orkustofnunarinnar, er til að mynda gert ráð fyrir að hún fari með vald yfir svæðinu öllu, löndunum sem heyra undir Evrópska efnahagssvæðið, þó að ESA hafi einhvers konar hlutverk milligönguaðila í tilviki Íslands, Noregs og Liechtensteins, þ. e. að taka við bréfunum frá ACER, skila þeim áfram og fylgjast með því að menn starfi í samræmi við þau. Eins og fræðimenn hafa bent á er þetta ekki í samræmi við tveggja stoða kerfið eins og það var hugsað.
Virðulegi forseti. Þetta fyrirkomulag var sett á sérstaklega til þess að málið væri í samræmi við tveggja stoða kerfið. Það er ekki á skjön við tveggja stoða fyrirkomulagið að einn sendi öðrum drög. Hv. þingmaður veit mætavel að ACER mun ekki taka neinar ákvarðanir. ESA mun taka ákvarðanirnar og að sjálfsögðu fá drög frá ACER, enda væri annað svolítið skrýtið í ljósi þess að markmiðið með þessu öllu saman er að reyna að hafa einhvern heildarsvip á orkumálum í Evrópu. Það er tilgangurinn og það er bara ágætistilgangur, ekki að það þýði að við ætlum hafa sæstreng hér, en það er í eðli sínu jákvætt markmið og reyndar markmið EES-samningsins og ESB. Þetta er ekkert skrýtið, tveggja stoða kerfið er hugsað til þess að hafa hlutina þannig að við getum haft aðgang að þessu markaðssvæði og samræmt reglur okkar við ESB. Það er allur tilgangurinn með því að vera í EES. Það er rangt hjá hv. þingmanni að einhver vafi leiki á því að þetta standist tveggja stoða kerfið. Þetta stenst tveggja stoða kerfið. Ég get sent bréf til hæstv. ráðherra og beðið hann að leggja fram frumvarp en það þýðir ekki að valdið til þess að leggja fram frumvarp [[Forseti hringir.]]á Alþingi sé tekið af forsætisráðherra. Mér finnst þetta álíka galin nálgun.
Forseti. Þetta var einstaklega upplýsandi andsvar. Hv. þingmaður lýsir því hér að líta beri á þetta svokallaða tveggja stoða kerfi sem einhvers konar pótemkintjöld, að ákvæði um milligöngu eða bréfburðarþjónustu ESA sé sett á eingöngu til þess að þetta líti út fyrir að vera í samræmi við tveggja stoða kerfið, [[Gripið fram í.]]algjörlega án tillits til raunveruleikans. Hv. þingmaður má þó eiga það að hann viðurkennir í framhaldinu að sá raunveruleiki sé sér mjög að skapi, [[Gripið fram í.]]að auðvitað eigi ACER að skrifa drögin, auðvitað eigi það að ráða þessu og auðvitað eigi ESA bara að hafa það hlutverk að koma skilaboðunum áfram. En það er ekki í samræmi við tveggja stoða kerfið eins og það var hugsað í upphafi, hvort sem menn líta til umræðu um EES-samninginn í þinginu eða í öðrum þjóðþingum eða til ábendinga frá þeim sem hafa komið að þeirri vinnu á undanförnum misserum, [[Forseti hringir.]]ekki hvað síst frá Jóni Baldvini Hannibalssyni. Þá var tveggja stoða kerfið svo sannarlega ekki hugsað sem einhvers konar pótemkintjöld.
Herra forseti. Það er sannarlega mikilvægt að rifja upp það merka viðtal sem hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni. Ýmis ummæli sem féllu þar vekja auðvitað athygli og hafa skírskotun inn í þá umræðu sem hér fer fram. Varðandi áhyggjur sem þarna koma fram af tveggja stoða kerfinu, sem liggur til grundvallar þátttöku okkar í EES-samstarfinu, er sjálfsagt að líta á hvað þeir ágætu höfundar Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson hafa að segja um það. Það er heilmikill texti í kafla 4.3.3, Er valdframsal til ESA vel afmarkað og skilgreint? Ályktun þeirra er sú að þegar höfð séu í huga þau miklu áhrif sem ACER hafi á ákvörðunartöku ESA falli slíkt fyrirkomulag illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins sem er meðal þeirra viðmiðunaratriða sem litið sé til við mat á því hvort framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana rúmist innan stjórnarskrárinnar. Þetta er alveg skýrt.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna mig á þetta. Þetta er einmitt alveg skýrt. Þessir mikilsmetnu fræðimenn líta ekki svo á að tveggja stoða kerfið sé hugsað sem einhvers konar blekking, einhvers konar málamiðlun, að ESA hafi upphaflega verið hugsað sem bréfburðarfyrirtæki til að koma skilaboðum frá Evrópusambandinu til íslenskra stjórnvalda. Við þetta bætast hins vegar áhyggjur mínar af því hvernig ESA hefur verið að þróast. Af þeim áhyggjum leiðir að ekki aðeins er þetta fyrirkomulag, með ESA sem einhvers konar milligönguaðila, í besta falli blekking heldur er hætta á því að þetta geti orðið til þess að allt þetta regluverk verði enn meira íþyngjandi fyrir Ísland en flest önnur Evrópulönd af því að ESA muni hafa tækifæri til að senda ábendingar til ACER ef ESA telur að Íslendingar fylgi ekki nógu vel eftir [[Forseti hringir.]]markmiðum stofnunarinnar. Það má því segja að ESA sé hugsað sem nokkurs konar liðsauki í eftirliti ACER með Íslandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er auðvitað ástæða til þess, miðað við þann skamma tíma sem hér er til ráðstöfunar, að grípa aðeins nánar ofan í þann texta sem er að finna í þessari merku álitsgerð í þessu sambandi. Ég minni á að þetta er úr kafla um það hvort valdframsal til ESA sé vel afmarkað og skilgreint. Höfundar segja: „Í því sambandi er einkum til þess að líta að ákvarðanir ESA á grundvelli 8. gr. reglugerðarinnar“ - þeir vísa í reglugerð 713 - „beinast ekki einungis að hérlendum eftirlitsyfirvöldum, heldur varða þær í raun beint og óbeint mikilvæga hagsmuni einstaklinga og lögaðila, og einnig ríka almannahagsmuni tengda raforkukerfinu og nýtingu þess …“ Þarf eitthvað að fara í grafgötur um álit þessara ágætu höfunda á því hvort þeim kröfum [[Forseti hringir.]]sem verður að gera á grundvelli tveggja stoða kerfisins sé fullnægt?
Forseti. Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að ég hef líklega ekki verið nógu afdráttarlaus. Þetta er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, þetta er algjörlega kristaltært. Það sem meira er, þetta er áminning um að með innleiðingu þriðja orkupakkans erum við að setja tveggja stoða kerfið í hættu. Við erum í raun að grafa undan báðum þessum stoðum, a.m.k. okkar stoð. Þar af leiðandi erum við að grafa undan EES-samningnum í heild. Akkúrat þetta dæmi er áminning um mikilvægi þess að þeir sem vilja verja EES-samninginn og nýta kosti hans láti til sín taka í þessu orkupakkamáli og beiti sér fyrir því að orkupakkinn verði ekki innleiddur með þeim hætti sem stjórnvöld hafa boðað, með hætti sem er til þess fallinn að veikja tveggja stoða kerfið og setja óforsvaranlegt fordæmi um hvernig það er túlkað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu viðtali, ekki síst vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra er ekki einungis það, hann er líka formaður stærsta stjórnmálaflokks á Íslandi, Sjálfstæðisflokksins, sem nota bene heldur upp á 90 ára afmæli sitt á laugardaginn. Það sem kemur mér á óvart varðandi þetta viðtal er að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins virðist hafa snúist algerlega í afstöðu sinni. En það á ekki við um meiri hluta Sjálfstæðismanna sjálfra. Það vekur furðu mína og mig langar að vita hvort hv. þingmaður gæti kannski varpað ljósi á það, eða velt því fyrir sér með okkur, hvað gæti hafa orðið til þess að snúa afstöðu hæstv. fjármálaráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, svona gjörsamlega í þessu mikilvæga máli.
Forseti. Ég held enn í vonina, sérstaklega eftir að hafa lesið þetta viðtal og hafa hlýtt á ræður hæstv. fjármálaráðherra um þetta mál. Ég held enn í vonina um að hann geti stigið inn og leitt þessi mál til lykta á farsælan hátt. Ég vek athygli á því að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki verið mjög áberandi í þessari umræðu og jafnvel viljað forðast að taka þátt í henni eins og sjá mátti í fyrirspurnatíma í gær. Maður getur leyft sér að vona að hæstv. ráðherra sé að fylgjast með og huga að þeim atriðum sem fram koma í umræðunum og geti á endanum stigið inn og leyst málið, leyst þetta stóra og erfiða ágreiningsmál sem hefur reynst okkur Íslendingum svo erfitt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Í sjálfu sér má segja að ég búi yfir svipaðri von. Ég hef eiginlega hengt vonir mínar á það að á laugardaginn milli kl. 11 og 13, þegar 90 ára afmælishátíð Sjálfstæðisflokksins verður haldin í Valhöll með kaffi og kræsingum, myndi hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, hitta nógu marga Sjálfstæðismenn sem væru á sömu skoðun og þeir sem hafa haldið uppi nokkru andófi gagnvart þessum þriðja orkupakka undanfarin dægur. Ég er svo bjartsýnn maður að eðlisfari að ég hafði hengt von mína á það að fjármálaráðherra myndi hitta hinn almenna Sjálfstæðismann og fá viðhorf hans beint í fangið yfir kaffibolla sem yrði kannski til þess að hann sæi að sér og að hann, líkt og hv. þingmaður sagði, myndi stíga inn og leysa málið til farsældar fyrir okkur öll.
Forseti. Það er sannarlega óskandi að sú verði raunin. Ég tel að þessi afmælisfögnuður Sjálfstæðisflokksins komi til á mjög heppilegum tíma. Þá gefst hæstv. fjármálaráðherra og þingmönnum flokksins tækifæri til að hitta margt af hinu góða flokksfólki, hina traustu Sjálfstæðismenn, fólk sem hefur jafnvel fylgt sjálfstæðisstefnunni áratugum saman og hefur áhyggjur af því í hvað stefnir með þetta mál. Það er reyndar ekki bara Sjálfstæðisfólk sem hefur áhyggjur heldur líka fólk úr grasrót Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, úr gamla Alþýðuflokknum, og svo sannarlega fólk úr Framsóknarflokknum sem hefur eðlilega miklar áhyggjur af þessu máli. Vonandi verða samskipti þingmanna þessara flokka við stuðningsmenn þeirra sem mest og vonandi munu stuðningsmennirnir gera þingmanninum ljóst hvað Íslandi er fyrir bestu í málinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er alveg rétt, ég get samsinnt honum í því, að þetta er merkilegt viðtal en þó ekki einstakt því að svipuð viðtöl hafa átt sér stað og eru til á prenti og á ljósvakamiðlum við leiðtoga Vinstri grænna og leiðtoga Framsóknarmanna. En varðandi innihald ræðunnar kemur hv. þingmaður inn á það að fjármálaráðherra hafi vísað í EES-samninginn og sagt að við séum hluti af honum. Það er alveg rétt. 111. gr. samningsins fjallar einmitt um lausn deilumála og hún er öðruvísi en sú leið sem hér er verið að fara. Þar segir í 2. mgr.: „Sameiginlegu EES-nefndinni er heimilt að leysa deilumálið. Henni skulu gefnar allar upplýsingar sem hún kann að þarfnast til þess að framkvæma nákvæma rannsókn á málinu, með það fyrir augum að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við. Í þessum tilgangi skal sameiginlega EES-nefndin rannsaka alla möguleika til að viðhalda góðri framkvæmd samningsins.“ Mig langar til að fá afstöðu þingmannsins til þess hvort einhver vafi leiki á því hvort leiðin sem hér er valin sé rétt eða röng.
Forseti. Þetta var góður texti og í raun fallegur. Hann lýsir því að samningurinn eigi að virka með þeim hætti að þegar upp koma álitamál, þegar eitt ríki telur á sig hallað, eigi menn að hittast og leita lausna sem allir geti sætt sig við. Það er óskiljanlegt að menn skuli ekki nýta þetta ákvæði samningsins. Svarið við spurningunni er: Nei, menn eru ekki að fara bestu leiðina, svo sannarlega ekki. En ekki nóg með það, ég er þeirrar skoðunar að menn séu að fara hættulega leið. Með því að gera hlutina eins og ríkisstjórnin leggur upp er verið að setja mjög varasamt fordæmi. Fordæmið er þetta: Þegar upp koma stór ágreiningsmál, og menn óttast að hagsmunir þeirra séu fyrir borð bornir, treystum við Íslendingar okkur ekki til að nýta þau ákvæði samningsins sem eru skrifuð inn í hann, sérstaklega til að takast á við slíkt. Það mun einfaldlega valda því að sífellt erfiðara verður að nýta það ákvæði því að menn geta vísað í fordæmi um að það hafi ekki verið gert áður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Nú hefur því verið haldið fram að verði sú leið valin sem kveðið er á um í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, og byggist á 102. og 103. gr. og fleiri greinum, verði hér uppi mikil pólitísk óvissa og látið hefur verið að því liggja að haft hafi verið í hótunum við Ísland af hálfu Evrópusambandsins. En varðandi þá leið að fara aftur með málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar segir dr. prófessor Carl Baudenbacher, sem kom fyrir hv. utanríkismálnefnd, og þetta er 15. töluliður á bls. 7 í álitsgerð hans, um andstöðuna á Íslandi - þetta er í lauslegri þýðingu þess sem hér stendur sökum þess að við höfum ekki fengið þessi skjöl þýdd - að hún hafi að meginhluta snúist um innleiðingu reglugerðar 713/2009 og þriðja orkupakkann í heild. [[Forseti hringir.]]Hann telur þar að hægt sé að fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina á ný með málið [[Forseti hringir.]]og endar greinina á því að segja á enska tungu, [[Forseti hringir.]]með leyfi forseta: „That would do no harm.“ Það myndi ég þýða: Það væri að meinalausu. Hvert er álit hv. þingmanns á þessu máli?
Forseti verður að biðja hv. þingmenn að gæta að tímamörkum. Þegar ein mínúta er til ráðstöfunar er það talsvert fram yfir tímamörk að tala í 30 sekúndur í viðbót. [[Gripið fram í: JÞÞ: Ég biðst afsökunar á þessu.]]Þegar andsvör samanstanda af 16 einnar mínútu ræðum munar um yfirfall af því tagi.
Forseti. Það sem hv. þingmaður nefndi er enn eitt dæmið um það hversu mikilvæg þessi umræða hefur verið í því að leiða okkur fyrir sjónir nýjar staðreyndir. Áliti Carls Baudenbachers hefur verið stillt þannig upp af stjórnvöldum, með samantekt þeirra, að það segði í raun eitthvað allt annað. En þarna kemur þetta skýrt fram. Það kemur skýrt fram frá manninum sem hæstv. utanríkisráðherra réð til að skrifa fyrir sig álitsgerð, að það sé skaðlaust, valdi ekki nokkrum einasta skaða, að nýta þetta ákvæði samningsins og vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. - Hví þá ekki að gera það? Það er allt sem mælir með því en ég hef ekki enn heyrt rök sem mæla gegn því.
Forseti. Ég vona að hæstv. forseti taki því ekki illa þó að ég geri athugasemdir undir þessum lið svona skömmu eftir að þingfundur hefst en ég geri það í framhaldi af fyrirspurnum til forseta hér í nótt, fyrirspurnum sem engin svör hafa fengist við. Spurningarnar snúast um þetta: Hvar er hæstv. utanríkisráðherra? Ekkert hefur til hans spurst býsna lengi. Ég hef beðið virðulegan forseta um að grennslast fyrir um það hvar hæstv. utanríkisráðherra sé að finna, hvort hægt sé að hafa samband við hann og jafnvel fá hann til að koma hingað og taka þátt í þessari umræðu um málið sem hann lagði fram. Málið hefur svo sannarlega skýrst í þessari umræðu, margt nýtt komið í ljós og margar spurningar kviknað. En það er enginn til svara, allra síst ráðherrann sem lagði málið fram. Hann er hvergi að finna. Við vitum ekki hvort hann er á Íslandi, við vitum ekki hvort hann er í Evrópu, við vitum ekki hvar maðurinn er eða hvenær hans megi að vænta.
Forseti hefur svo sem ekki upplýsingar í höndum um ferðir utanríkisráðherra en eins og þekkt er ferðast utanríkisráðherrar gjarnan mikið til útlanda og forseti hefur ástæðu til að ætla að hæstv. utanríkisráðherra sé í útlöndunum. Það þýðir að sjálfsögðu að þá gegnir ráðherra sem hér er heima fyrir hann. Séu óskir um að sá sem fer með utanríkisráðuneytið og gegnir því í fjarveru utanríkisráðherra komi til umræðunnar er sjálfsagt mál að gera hæstv. ráðherra viðvart um að hans nærveru sé óskað. Ef ég skil hv. þingmann þannig skal ég gera það. Að öðru leyti má benda á, eins og gjarnan er gert við þessar aðstæður, að málið er nú á forræði þingsins. Það er ekkert síður kannski formaður viðkomandi þingnefndar og framsögumaður meiri hluta sem á þá að vera til staðar og svara fyrir afstöðu hans.
Virðulegur forseti. Eðlilega gegnir einhver fyrir hæstv. utanríkisráðherra meðan hann er erlendis, hvar í heimi sem það skyldi nú vera. En þetta mál er þannig vaxið að ég held að það væri töluverður munur á því að fá þann mann hingað til andsvara, þó að það væri vissulega kostur að láta á það reyna og væri áhugavert ef forseta er kunnugt um hver það er sem gegnir fyrir hæstv. utanríkisráðherra. Það skiptir engu að síður máli, upp á skipulag umræðunnar að gera, að fá upplýsingar um það hvenær hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, er væntanlegur til landsins. Þær upplýsingar hljóta að liggja fyrir. Hvort sem einhver gegnir fyrir hann eða ekki hljóta þær upplýsingar að liggja fyrir hvenær hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, er væntanlegur til landsins. Mig langar til að biðja hæstv. forseta að finna út úr því og upplýsa þingheim um hvenær hann er væntanlegur.
Forseti er ekki sú ferðaskrifstofa sem skipuleggur ferðir hæstv. utanríkisráðherra en það er auðvitað hægt að grennslast fyrir um það í hans ráðuneyti og væntanlega ekki leyndarmál. Forseti veit heldur ekki fyrir víst hver gegnir fyrir hæstv. utanríkisráðherra sé það rétt að hann sé erlendis en hefur þó ástæðu til að ætla að það sé annaðhvort sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða iðnaðar- og ferðamála- og dómsmálaráðherra. Ég veit að þannig hefur það oftast verið ef hæstv. utanríkisráðherra hefur verið fjarverandi.
Herra forseti. Mig langar að taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram í ræðustól hjá hv. þingmönnum. Við óskuðum eftir því í gær að iðnaðar-, nýsköpunar- og ferðamálaráðherra myndi eiga við okkur orðastað ef ekki væri fært að ná í hæstv. utanríkisráðherra. Einnig kom ég á framfæri beiðni um að hæstv. forsætisráðherra kæmi og ætti við okkur orðastað, þótt ekki væri nema í stutta stund, og jafnvel íhuga að höggva á þann hnút sem hér er uppi. Þessu máli þarf ekki að hraða í gegnum þingið en hins vegar bíða fjölmörg mál sem liggur á að ljúka fyrir þinglok. Mér þætti vænt um að heyra að hæstv. forseti tekur vel í þessa beiðni með utanríkisráðherra, en gæti hann hlutast til um þetta líka?
Herra forseti. Ég vona að forseti taki það ekki svo að við séum að ergja hann svo snemma í þessari umræðu. Eins og hér hefur komið fram báðum við um nærveru nokkurra manna hér í nótt. Það vill svoleiðis til að það veitir ekki af því að við fáum hæstv. utanríkisráðherra hingað því að bara nú í morgun sagði Styrmir Gunnarsson, í örstuttri grein, að málið sem við ræðum hér sé mestu mistök sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert í utanríkismálum. Það er full ástæða fyrir okkur, ef hægt er, að komast að því hvenær hæstv. utanríkisráðherra verður hér á ferðinni. En mér þætti einnig vænt um ef hæstv. fjármálaráðherra hefði orðið við ósk frá því snemma í morgun eða í nótt um að láta svo lítið að kíkja hér við. Hann er náttúrlega ekki bara fjármálaráðherra heldur líka formaður Sjálfstæðisflokksins og við hefðum gjarnan viljað eiga við hann orðastað um þetta mál sem veldur okkur miklum áhyggjum.
Forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. utanríkisráðherra mæti hingað í eigin persónu því að hæstv. ráðherra hefur gert þetta mál mjög persónulegt. Hann saknaði mín t.d. mjög hér þegar hann langaði eitthvað að tjá sig um þetta mál á fyrri stigum, kvartaði yfir því að ég væri þá í útlöndum í opinberum erindagjörðum, kvartaði reyndar ekkert yfir því að hv. formaður utanríkismálanefndar væri með mér í sömu ferð. Mér þótti þetta sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra hafði skömmu áður beðið okkur Miðflokksmenn um að hleypa sér fyrr að með málið svo að hann kæmist til útlanda. Það að hann sé fjarverandi í útlöndum, að því er virðist alla síðari umr., er auðvitað afskaplega sérkennilegt. Því bið ég forseta að kanna hvar hæstv. ráðherra, þessi raunverulegi, er staddur. Það væri líka fróðlegt að vita hver er gegningarráðherra hæstv. utanríkisráðherra á meðan hann er í burtu - ef hann er í burtu.
Forseti hefur þær viðbótarupplýsingar að hæstv. utanríkisráðherra er í burtu, hann er í útlöndum og einhver af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins gegnir fyrir hann. Samkvæmt hefð og venju verður þeirri ósk komið á framfæri við þann sem gegnir fyrir hönd ráðherra að nærveru hans sé óskað. Að öðru leyti mun forseti ekki aðhafast umfram það. Ég tel óskir svona seint undir umræðunni um að kalla til forsætisráðherra eða þess vegna aðra séu ekki það réttmætar að ástæða sé til að bregðast við af þeim sökum. Ég vek athygli á því að þessi umræða hefur nú staðið yfir 60 klukkustundir. Þar af hafa þingmenn Miðflokksins talað í tæpar 50 þannig að óskir af þessu tagi, sem algengar eru við upphaf umræðu, eru auðvitað mjög seint fram komnar.
Herra forseti. Ég vildi láta þess getið að ég tók eftir ummælum hæstv. forseta sem snúa að þátttöku hv. formanns utanríkismálanefndar og viðveru í umræðunni. Ég leyfi mér að líta svo á að með orðum sínum hafi forseti leiðbeint hv. formanni um þingskyldur hennar. Miðað við ummæli sem féllu af hálfu hv. formanns hér í gær sýnist ekki hafa verið vanþörf á.
Virðulegur forseti. Ég vildi bara halda því til haga, í ljósi orða hæstv. forseta rétt áðan, um að þessar óskir væru seint fram komnar og því væri ekki ástæða til að verða við þeim, að það hefur verið margbeðið um nærveru hæstv. utanríkisráðherra í gegnum alla síðari umr. Ég taldi mikilvægt að því væri haldið til haga að þessi beiðni er ekki að koma fram í fyrsta skipti. Það er búið að biðja óteljandi sinnum um nærveru hæstv. ráðherra við umræðuna. Þetta eru ítrekanir sem eru að koma fram núna. Þetta er ekki fyrsta beiðni um að hæstv. ráðherra sé kallaður á svæðið. Ég vil líta svo á að þetta sé fullkomlega eðlileg og sanngjörn beiðni og skuli skoðast sem hún hafi komið fram við upphaf umræðunnar, upphaf síðari umr., sem er raunin. Þetta hefur verið margítrekað og ég vil skilja eftir þau tilmæli að hæstv. forseti hlutist til um að við verðum hið minnsta upplýst um það hvenær ráðherrann er væntanlegur til landsins og aftur til starfa.
Forseti var að vísa til nýframkominna óska um að aðrir ráðherrar, sem alls ekki fara með málaflokkinn, yrðu kallaðir hér til og þær óskir kallar forseti seint fram komnar [[Ég skildi …]]- á kannski 61. klukkustund umræðunnar, að blanda inn í málið ráðherra sem alls ekki fer með það. Forseti fór einnig yfir það, sem er algerlega hefðbundið og alveg eðlilegt, að menn óski nærveru þess ráðherra sem fer með málaflokkinn og þá er reynt að verða við því eða að menn vilji eiga orðastað við þann nefndarformann eða talsmann meiri hluta sem fer fyrir afstöðu í málinu. [[Gripið fram í: Þær óskir …]]Það eru ríkar þingvenjur en óskir umfram það eru meira svona til að skemmta forseta, að hann telur. En forseti hefur heyrt hvað hv. þingmenn segja og þetta verður skoðað.
Herra forseti. Ég hef verið að fara aðeins yfir, og ekki að ófyrirsynju, tilskipun nr. 72/2009, sem er hryggjarstykkið í orkupakkanum sem stendur til að innleiða. Þar stendur um almenn markmið eftirlitsyfirvalds, sem er þá Orkustofnun hér á Íslandi, sem er orðin eins konar handbendi ESA, sem heyrir síðan undir ACER, sem er Eftirlitsstofnun Evrópubandalagsins: „að tryggja að kerfisstjórum og kerfisnotendum sé veitt viðeigandi hvatning, bæði til lengri og skemmri tíma, til að auka skilvirkni kerfisins og stuðla að markaðssamþættingu“. Þetta þýðir að koma þarf á hvata, ef hann vantar, til þess að þeir sem stýra flutningskerfunum auki skilvirknina, sem væntanlega væri flutningsgeta m.a., og stuðli að markaðssamþættingu, þ.e. að tengja markaði betur. Með leyfi forseta, stendur einnig: „að tryggja að viðskiptavinir hafi ávinning af virkri starfsemi landsbundins markaðar þeirra, stuðla að virkri samkeppni og öruggri neytendavernd“. Þetta ákvæði er rökrétt og skiljanlegt í ljósi meginlandshugmyndafræðinnar í Evrópu vegna þess að þar eru orkufyrirtækin einkavædd en ekki í þjóðareigu eins og hér er. Það er einnig almennt markmið: „að stuðla að því að koma á alþjónustu og opinberri rafveituþjónustu á háu stigi, að stuðla að því að vernda vanmegna viðskiptavini og stuðla að samrýmanleika nauðsynlegra gagnaskiptaferla þegar viðskiptavinir skipta um söluaðila.“ Þetta er það sem varðar neytendaverndina. En varðandi skyldur og valdsvið eftirlitsyfirvaldsins fer samkvæmt 37. gr. og í 1. tölulið segir, með leyfi forseta: „Eftirfarandi skyldur heyra undir starfssvið eftirlitsyfirvalds: a) að ákvarða eða samþykkja, í samræmi við gagnsæjar viðmiðanir, gjaldskrár“ - að ákvarða, þetta er nú markaðsvæðingin - „fyrir flutning og dreifingu eða aðferðafræði þeirra“. Það er boðvald, sem er Orkustofnun, sem búið er að aðskilja frá framkvæmdarvaldinu, fjármagnað af Íslandi, sem fer að ákvarða gjaldskrár. Í b-lið segir: „að tryggja að flutnings- og dreifikerfisstjórar og, ef við á, kerfiseigendur, ásamt eigendum raforkufyrirtækja, uppfylli skyldur sínar samkvæmt þessari tilskipun og annarri viðeigandi löggjöf bandalagsins …“ - bandalagið hér þýðir Evrópubandalagið, orkubandalagið, sem verið er að mynda í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið á milli Evrópubandalagsins og EES - „þar með talið að því er varðar málefni yfir landamæri“. Það þýðir annaðhvort raforkustreng yfir landamæri eða sæstreng þar sem haf skilur á milli landa. Og hvernig skyldi nú skilja þetta? Hér hefur því verið haldið fram í fjölmörgum ræðum að í orkupakka þrjú sé ekkert minnst á sæstreng. Nei, ég hef ekki endilega fundið orðið „sæstrengur“ en „grunnvirki yfir landamæri“ og „málefni yfir landamæri“ og „samþætting markaða“, „að tengja kerfi …“ - Það er allt orðalag sem miðar að því sama, þ.e að geta flutt raforkuna á milli og gera það samkvæmt forsendum Evrópusambandsins. En því miður er það ekki endilega það sem hentar okkur Íslendingum. Undir 37. gr. í c-lið segir: „samstarf með hliðsjón af málefnum yfir landamæri við eftirlitsyfirvald eða yfirvöld viðkomandi aðildarríkja og við stofnunina“. Það eru þá sambærileg yfirvöld í öðrum ríkjum og Orkustofnun væri hér og hins vegar við stofnunina. En hver er sú stofnun? Það er þessi margfræga [[Forseti hringir.]]ACER, sem er yfir og alltumlykjandi. - Ég sé að tíminn er hlaupinn frá mér, ég bið hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Það heyrist glöggt á máli hv. þingmanns að það skilar árangri að leggjast yfir frumheimildir, leggjast yfir texta reglugerðanna, sérstaklega þeirra tveggja sem mest hafa komið við sögu, 713 og í minna mæli 714, og tilskipunar 72, allar frá 2009. Mér finnst svolítið áberandi, í almennri umræðu á þessu méli, að það gætir eilítils óþols gagnvart öndverðum skoðunum en menn hafa sjálfir. Það er nú eitt og ekki er mikið við því að segja. Við það verður að búa. Slíkt hefur í vissum tilfellum leitt af sér að menn hafa fundið hjá sér hvöt til að viðhafa ýmiss konar orð um þá sem leyfa sér að hafa uppi og halda fram öðrum sjónarmiðum. En upp á síðkastið hefur manni sýnst að hjá einstaka manni, verður að segjast, sé mikil þörf fyrir að þeirra einkaskoðun, þeirra eigið mat á þáttum sem alla jafna myndu kalla á greiningu af hálfu sérfræðinga - ég heyrði þetta einu sinni kallað á sænsku, sem ég ætla að leyfa mér að sletta hér, með leyfi forseta, „deras eget lilla hemmarbete“ - hafi gildi rétt eins og um sérfræðiálit væri að ræða. Hefur hv. þingmaður tekið eftir þessu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir andsvarið. Ég verð að leyfa mér að taka undir það að hér hafa margir lýst skoðunum sínum - og það er út af fyrir sig ágætt og hluti umræðunnar, alveg klárlega - en færri farið yfir staðreyndir málsins þó að Miðflokksmenn hafi verið drjúgir við að leita þeirra. Ég held að það sé ákveðin ástæða fyrir því. Ég tel að fólki hafi verið rétt upp í hendurnar ákveðin gögn sem skýra hluta máls en ekki allt, og það hafi kannski verið gert til að koma málinu áfram, til að það rynni frekar í gegnum þingið, í þeirri von að við myndum ekki hnýta í það sem ekki er ljóst eða það sem búið er að hafna í málinu, þ.e. hér er verið að ganga á hagsmuni Íslands fyrir hagsmuni Evrópu. Það er grafalvarlegt mál og ég held að nokkur sómi væri að því að það fólk sem sá sig knúið til að stökkva inn í þingsal þegar tvær myndavélar voru hér frá fjölmiðlum en hvarf jafn skjótt og myndavélarnar voru horfnar [[Forseti hringir.]]kæmi í þingsal og tæki umræðuna á málefnalegum nótum.
Herra forseti. Það er ekki síst vegna ummæla hæstv. forseta fyrir skemmstu, þegar hann tók sér í munn orðið „mannasiðir“ um framgöngu eins hv. þingmanns úr Píratasöfnuðinum. Þess vegna hugsaði ég, þegar annar hv. þingmaður úr sama söfnuði rauk á dyr á meðan hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson svaraði andsvari frá honum, að það væri kannski til marks um á hvaða stigi og hvaða hæðum hann hefði náð í að sýna af sér mannasiði eins og það heitir í máli okkar ágæta og hæstv. forseta. En talandi um þetta, að fólk sé að halda fram hlutum eins og staðreyndir væru, eða jafnvel álit sérfræðinga, verður mér hugsað til þeirra tveggja blaðagreina sem hafa birst undanfarna daga, ritaðar af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þar gera þau grein fyrir ástæðum þess að þau styðja þennan orkupakka. Þau halda því fram, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og hv. þm. Vilhjálmur Árnason, að búast megi við að raforkuverð lækki hér eftir að þriðji orkupakkinn hefur tekið gildi. Ég lít svo á að hér sé um að ræða sérfræðilegt málefni. Reyndar er það svo að þær fullyrðingar um lækkað raforkuverð hér á landi stangast á við reynslu manna, eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson hefur verið ötulastur við að sýna fram á, bæði af eigin reynslu og byggðarlagsins suður með sjó á Vatnsleysuströnd. En síðan stríðir þetta gegn viðteknum viðmiðum eins og þeim t.d. að meginmarkmið EES-samstarfsins eru samræming og einsleitni og það mun auðvitað ekki leiða af sér eða vinna með því að verð hér á landi lækki í samanburði við Evrópulöndin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er ekki alveg laust við að hér hafi verið haldið fram alls kyns „álitum“, skulum við segja, ekki staðreyndum heldur skoðunum sem standast ekki. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni samanburð á orkuverði í þessu andsvari og ég leyfi mér að lesa úr pistli þar sem skýrslur eru bornar saman: „Samanburður á milli ríkja er nauðsynlegur svo greina megi þetta betur. Á mynd 1“ - sem ég get ekki sýnt hér - „má sjá samanburð á raforkuverði til heimilisnotenda í ýmsum Evrópuríkjum, á seinni árshelmingi 2018. Miðað er við að notkun liggi á bilinu 2.500–5.000 kílóvattstundir á ári. Kílóvattstundin á Íslandi er þarna sögð vera 0,1457 evrur. Meðalverð í Evrópusambandinu er hins vegar 0,2113 evrur og 0,2242 evrur á evrusvæðinu. […] Út frá þessu sést að kílóvattstundin í Evrópusambandinu að meðaltali er um 45% hærri en á Íslandi.“ Hér er fólk tilbúið að koma í ræðustól og fullyrða að þetta verði til hagsbóta fyrir neytendur. Og ekki bara það, þetta verði til þess að rafmagnsverð geti hreinlega lækkað. Hvar eigum við að fá það rafmagn, herra forseti? Það myndi lækka frá því sem það er hér vegna þess að það er dýrara í Evrópusambandinu, það er nokkuð ljóst. En hvaðan ættum við að fá þetta ódýrara rafmagn? Erum við að fara að leggja sæstreng til Grænlands eða eitthvað svoleiðis og láta þá borga fyrir allt klabbið?
Herra forseti. Mig langar að fara aðeins yfir það með hv. þingmanni að eftir því sem hann kafar meira ofan í reglugerð 72/2009 verður æ ljósara hversu þunnur sá þráður er sem menn hafa spunnið hér um að í orkupakka þrjú, eins og hann liggur fyrir í þingsályktunartillögunni, felist ekki það valdframsal sem við höfum óttast, margir, og lögspekingar reyndar líka. Mig langar því til að fara aðeins yfir það með hv. þingmanni hvernig hann sér það mál, það efni. Eins og við höfum heyrt hafa menn haft þessar sömu áhyggjur fyrr. Ég man í fljótu bragði eftir viðtali, ekki svo gömlu, sem ég hyggst fara yfir síðar, við hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé, þar sem hann lýsir miklum efasemdum um samevrópskt raforkusvæði. Ég hyggst fara yfir það einhvern tímann í ræðu síðar við umræðuna. En líka fann maður í sjálfu sér fyrir þessum ótta í því ágæta viðtali sem hér var getið um áðan við Bjarna Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins, sem virtist hafa sömu áhyggjur eða svipaðar og við höfum nú. En þær áhyggjur eru frá honum teknar af einhverjum ástæðum sem við vitum ekki hverjar eru. Mig langar aðeins til að spyrja hv. þingmann, í ljósi t.d. sinnaskipta formanns Sjálfstæðisflokksins og hæstv. fjármálaráðherra: Sér hv. þingmaður eitthvað í því sem hann er búinn að kafa ofan í í reglugerð 72/2009 sem gæti orðið til þess að aflétta áhyggjum okkar af því valdframsali sem við höfum áhyggjur af?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir andsvarið. Eftir því sem ég les meira og oftar þeim mun sannfærðari verð ég, til að svara spurningunni, um að ótti okkar er á traustum rökum byggður. Hér er verið að framselja vald. Ég vona að mér verði fyrirgefið reynsluleysi mitt hér í þingsal en ég hef þó fylgst nokkuð með þjóðmálaumræðu. Hv. þingmaður vitnar í viðtal við hæstv. fjármálaráðherra en fyrir ári voru ansi margir þingmenn augljóslega búnir að kynna sér þessi gögn og kynna sér þau vel. Þeir tóku á þeim tíma mjög skýra afstöðu, sem er sú sama og við erum að tala fyrir hér. Þeir notuðu sömu rök. Ég heyrði að hv. þingmaður sagði að hann ætlaði að koma inn á þessar yfirlýsingar og þessi viðtöl betur í seinni ræðu. Hann er kannski með fleiri viðtöl en ég hef lesið og rýnt. Ég held að það sé morgunljóst að í þessu felst valdframsal. Í þessu felst ekki neytendavernd fyrir Íslendinga. Í þessu felst ekki hagræði. Í þessu felst ekki náttúruvernd. Í þessu felast hagsmunir Evrópusambandsins. Í þessu felst að hér skuli ná fram markmiðum Evrópusambandsins og orkubandalags Evrópu.
Herra forseti. Ég hef verið nokkuð hugsi, og við fleiri, við þessa umræðu vegna þess að nú eru það Vinstri græn sem leiða markaðsvæðingu orkuauðlinda Íslands og hefði maður ekki trúað því fyrr en maður hefði tekið á fyrir nokkrum árum. Hv. þingmaður minntist á náttúruvernd. Það kemur einmitt fram, í nýlegri grein sem ég var að fá í hendur, að Landsnet segist ráða við 85 MW aukaafl innan núverandi línu, sem sagt að línur Landsnets þoli flutningsgetu upp á 85 MW til viðbótar. En vindmyllugarðar þeir sem boðaðir hafa verið eru með afli upp á rúm 400 MW, ef ég hef tekið rétt eftir. Þessi flokkur sem kennir sig við náttúruvernd, Vinstri græn, hefur gengið svo fram af einum fyrrverandi þingmanna sinna að hann kallar þau nú Hreyfingin – framboð, en hvorki vinstri né græn. Ég velti fyrir mér: Er þetta ekki eitt af því sem við þurfum að gaumgæfa alveg sérstaklega? Þessi ásókn sem nú er, sérstaklega í vindmyllugarða, einnig í smávirkjanir - er þetta ekki eitthvað sem við þurfum að gaumgæfa? Ég sé ekki betur en að þetta muni kalla á alveg gríðarlegar framkvæmdir í línulögn. Línulögn hefur verið mjög erfið. Ég þekki það, sem alþingismaður til sex ára, að þetta er kannski eitt það erfiðasta sem við höfum verið að fást við vegna tregðu manna til að leggja línu yfir land sitt og sveitir o.s.frv. og af skiljanlegum ástæðum. Er þetta ekki stórt verkefni sem menn eru að líta fram hjá við afgreiðslu þessa þriðja orkupakka?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í andsvarinu fólst sú spurning hvort þarna væri stórt verkefni sem litið væri fram hjá þegar tekið væri tillit til annars vegar flutningsgetu dreifikerfisins eins og það er í dag og hins vegar þess sem vænta má, með tilvonandi vindorkugörðum, að þurfi að koma inn á kerfið. Það er að ótöldum þeim u.þ.b. 100 leyfum sem liggja inni fyrir smávirkjunum sem teljast undir tíu megavöttum og þurfa ekki að fara í umhverfismat. Ég held að þetta sé alveg rétt. En hvert væri það verkefni sem við þyrftum að sinna til að leysa þetta? Væri það ekki eitthvað sem myndi heita orkustefna Íslands, eitthvað sem við myndum ákvarða fyrir okkur sem land um hvernig við ætluðum að standa að? Við erum ekki með slíka stefnu, þó að það hafi staðið til lengi að gera slíka stefnu. Það er ein ástæða þess, fyrir utan það að vera á móti þessari innleiðingu sem slíkri, að þó svo að við værum jafnvel búin að fara fyrir EES-nefndina og fá viðeigandi niðurstöðu, þyrftum við samt sem áður að vera búin að marka okkur stefnu og gera það áður en við förum aftur með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, til þess að sú niðurstaða sem þaðan kemur þurfi ekki að vera orkustefna Evrópusambandsins sem orki svo tvímælis við innleiðingu orkupakkans, ef hann gæti litið út eins og við getum við unað.
Frú forseti. Það er við hæfi á þessum fallega degi, á fyrsta degi sem Selfyssingar eru Íslandsmeistarar í handbolta karla, að óska Ungmennafélaginu Selfossi og öllum Selfyssingum og Sunnlendingum hjartanlega til hamingju með þennan glæsilega árangur, en í gærkvöldi áttust við lið Ungmennafélags Selfoss og harðsnúið lið Hauka í Hafnarfirði sem lauk með afgerandi sigri heimamanna á Selfossi, 35:25. Þegar stjórnarflokkarnir kynntu að ætlunin væri að leggja fyrir Alþingi þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins var því hnýtt við að það yrði gert með svokölluðum lagalegum fyrirvara og því væri öllu óhætt. Þetta varð til þess að öll andstaða sem hafði orðið vart innan stjórnarflokkanna, þá helst innan Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, virtist hreinlega gufa upp. Menn litu hver á annan og kinkuðu kolli og hölluðu sér aftur í sætum sínum. Öllu væri óhætt með orkuauðlindirnar. Það leit þannig út að búið væri að ganga þannig frá málum að með snilldarlegum hætti væri búið að finna þá töfralausn sem dygði til þess að jafnvel hinir mestu efasemdarmenn gætu látið af varðstöðu sinni og snúið sér að öðrum þarfari verkum. Nú þyrfti ekki að hafa áhyggjur af stjórnarskránni eða valdsviði orkumálastofnunar Evrópusambandsins, óhætt væri að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara og innleiða þannig þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins vegna þess við Íslendingar myndum innleiða tilskipunina með lagalegum fyrirvara. Frú forseti. Þetta leit allt mjög vel út þótt fáir gerðu sér grein fyrir því hvað fælist nákvæmlega í slíkum lagalegum fyrirvara. Þegar þingmenn Miðflokksins kölluðu ítrekað eftir því að fá að sjá hvar fyrirvarann væri að finna kom mikið fát á stjórnarliða. Og næstu klukkustundirnar fengum við að heyra a.m.k. fjórar mismunandi útgáfur af því hvar hann væri og hvers lags hann væri. Margoft hafa þingmenn stjórnarliðsins bent á sameiginlega yfirlýsingu um sameiginlegan skilning hæstv. utanríkisráðherra og orkumálastjóra Evrópusambandsins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur að yfirlýsingin hefði ekki bein lagaleg áhrif, en hún hefði lagalega þýðingu í málinu. Frú forseti. Á það hefur verið bent að yfirlýsingin, sem snýst helst um djúpan skilning á því að Ísland sé eyja, hafi enga þýðingu og geti að sjálfsögðu ekki verið sá lagalegi fyrirvari sem eftir er leitað. Þingmenn stjórnarliða bentu einnig á í þessu sambandi sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna frá 8. maí en sú yfirlýsing áréttar einungis sérstöðu Íslands þar sem landið er ekki tengt Evrópu með sæstreng. Ekki getur þessi yfirlýsing, sem kemur frá Liechtenstein og Noregi, um alkunna staðreynd, verið sá lagalegi fyrirvari sem leitað hefur verið eftir og kallað hefur verið eftir margoft. Í þriðja lagi, frú forseti, var bent á breytingu á raforkulögum, viðbót við 9. gr. raforkulaga, sem liggur frammi í frumvarpsformi þess efnis að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annarra landa í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Þetta er úr frumvarpinu. Ef þetta er sá lagalegi fyrirvari sem leitað hafði verið eftir og ítrekað kallað eftir hefðu menn getað sparað sér slíka frumvarpsgerð, því að þennan texta nánast orðréttan er nú þegar að finna í raforkulögunum, 39. gr. a. Menn hefðu getað sparað sér þetta. Ef þetta er fyrirvarinn hefðu menn getað sleppt því. Þá hefur verið vísað í orðalag í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem við hér ræðum, en sá texti boðar einfaldlega innleiðingu reglugerðar Evrópusambandsins, nr. 713/2009, með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara, eins og stendur í greinargerðinni, um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og Evrópusambandsins verði ekki reist nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar. Ekki getur texti í greinargerð, frú forseti, þessi texti, verið þessi lagalegi fyrirvari, sérstaklega þegar til þess er litið að [[Forseti hringir.]]þingsályktunartillagan, sem ætlunin er að samþykkja, hefur ekki lagagildi í sjálfu sér [[Forseti hringir.]]þótt samþykkt yrði, en virðist þó boða [[Forseti hringir.]]þennan lagalega fyrirvara. Menn geta verið spenntir því ég held áfram hér í næstu ræðu.
Vissulega, en forseti hvetur þingmenn engu að síður til að halda tímamörk.
Frú forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni og ekki bara fyrir að halda okkur upplýstum um úrslit handboltakappleikja fyrir austan fjall, heldur einkanlega og ekki síður fyrir að draga saman þetta safn sem hefur myndast af rannsóknartilgátu - ég leyfi mér að kalla það, komandi úr háskólaumhverfinu - um í hverju þessi lagalegi fyrirvari gæti hugsanlega falist. Atburðarásin er þessi: Laust upp úr klukkan fjögur 15. maí sl. gufaði lagalegi fyrirvarinn upp í ræðu hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Hv. þingmaður lýsti fátinu sem kom hér á hv. þingmenn ýmsa sem heyra stjórnarmeirihlutanum til og fylgihnöttunum í þessu máli. Þá fljótlega komu fram nokkrar tilgátur og reyndar ekki settar fram sem tilgátur heldur fullyrðingar um í hverju þessi lagalegi fyrirvari fælist og þeim hefur ósköp einfaldlega farið fjölgandi síðan. Ég var nú að fletta á rafrænum samskiptavef sem margir þekkja og kallast í daglegu tali Fésbók. Þar er hv. þingmaður úr stjórnarliðinu, Silja Dögg Gunnarsdóttir, að fjalla um þetta mál af mikilli hind og mér sýnist mega greina a.m.k. tvo lagalega fyrirvara í þeirri færslu sem þar getur að líta. Fjöldi fyrirvaranna sýnist því enn fara vaxandi, hv. þingmaður, og nauðsynlegt að haldin verði nákvæm skrá um þessa fyrirvara.
Frú forseti. Já, ég tók mig til þegar færi gafst í morgun að safna þessu saman svona nokkuð skipulega. Það er auðvitað háalvarlegt mál og varðar þjóðina mjög miklu ef ríkisstjórnin getur ekki talað skýrt í þessu máli og komið fram með þessa fyrirvara, lagt þá á borðið, en ég er a.m.k. með fimm tilgátur frá stjórnarflokkunum, þar sem þeir benda á að þarna er lagalegi fyrirvarinn, þarna er hann eða þarna. Ég hef verið að taka þetta saman og byrjaði á þessu áðan og mun ljúka minni yfirferð hér í næstu ræðu. Ég á eftir að fara yfir a.m.k. eina tilgátu sem hefur verið bent á, sem stjórnarliðar sjálfir hafa bent á, að þarna er lagalegi fyrirvarinn, segja þeir. Við skoðuðum hann. Og hvað kemur í ljós? Við höfum ekki enn fundið hann. Og við höfum með rökum rætt þessar ábendingar, og þær falla um sjálfar sig. Það er nauðsynlegt að stjórnarliðar komi hér, panti sér ræðutíma og svari þessu, vegna þess að svörin eru ekki enn komin.
Frú forseti. Það er auðvitað spaugilegt hvernig atburðarásin hefur þróast með þessum aragrúa fyrirvara. Ég leyfði mér að benda á í ræðu minni að kannski væru þarna tveir nýir í þessari færslu sem ég gat um miðað við hina fimm sem hv. þingmaður álítur sig hafa komið auga á. En auðvitað þarf að fjalla um það miklu nánar hér að hve miklu leyti fyrirvarar af þessu tagi geta haft áhrif á efni gerða sem eru innleiddar í íslenskan rétt. Mér er næst að halda að það sé ekki mikið svigrúm til þess og mun fjalla um það í ræðu, ekki síst með hliðsjón af 3. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og bókun 35 sem svo heitir.
Frú forseti. Já, ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ábendingarnar og spurningar. Ég verð að kynna mér þessar tvær nýju tillögur um lagalega fyrirvarann sem hv. þingmaður benti mér á, a.m.k. tveir á Facebook-síðu eins hv. stjórnarþingmanns. Það stendur yfir í raun og sanni leit að lagalega fyrirvara ríkisstjórnarinnar sem hún kynnir sem raunverulega grundvallarforsendu fyrir því að óhætt sé að aflétta þjóðréttarlegum fyrirvara af orkutilskipun Evrópusambandsins. Það stendur yfir leit að þessum lagalega fyrirvara og við stöndum hér í ræðuhöldum til að fá svör. Ég skora á stjórnarþingmenn að koma og panta sér tíma í pontu og svara þessu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir prýðisræðu. Hann gerði að umræðuefni m.a. um sigur Selfyssinga í handbolta, en það sem var nær málefninu hér voru fyrirvarar þeir sem settir hafa verið fram af stjórnarliðum, en þeir hafa ýmsar birtingarmyndir og óvíst að allir finnist. Varðandi það að slíkir fyrirvarar geti staðist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið - vegna þess að nú erum við að ræða innleiðingu á orkupakka þrjú og sú innleiðing verður þá hluti af samningnum, við erum að ræða það hvort það yfir höfuð að gera fyrirvara standist hreinlega samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í því sambandi það þá langar mig til að lesa 3. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem segir: „Samningsaðilar skulu gera allar viðeigandi, almennar eða sérstakar ráðstafanir, til að tryggja að staðið verði við þær skuldbindingar sem af samningi þessum leiðir.“ Með því að gera lagalega heimatilbúna fyrirvara er verið að ganga í berhögg við þessa grein samningsins. „Þeir skulu varast ráðstafanir sem teflt geta því í tvísýnu að markmiðum samnings þessa verði náð.“ Ef við förum fyrir sameiginlegu EES-nefndina og meitlum þetta í stein eins og við gerðum með fiskveiðistjórninni, verður það hluti af samningnum og markmiðum hans. Ef sú leið er farin sem búið er að velja hér þá erum við í trássi við þessa grein. „Þeir skulu enn fremur auðvelda samvinnu innan ramma samnings þessa.“ Og 5. gr. segir enn fremur: „Samningsaðilar geta hvenær sem er vakið máls á áhyggjuefnum í sameiginlegu EES-nefndinni eða EES-ráðinu í samræmi við þær aðferðir sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 92. gr. og 2. mgr. 89. gr. eftir því sem við á.“ [[Forseti hringir.]] Nú veit ég að hv. þingmaður er löglærður. Hvernig skilur hann þennan texta?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurninguna. Þegar stjórnvöld kynntu fyrirhugaða innleiðingu á orkutilskipuninni þá kynntu þau það með þeirri ætlan sinni að við málið yrði þó lagður lagalegur fyrirvari. Það var kynningin. Og andstaðan sem orðið hafði vart innan stjórnarflokkanna áður en þetta kom til hvarf eins og dögg fyrir sólu. Auðvitað urðu menn spenntir að sjá hvað það væri sem stjórnarflokkarnir hefðu þarna fundið upp sem var svona snilldarlegt, að við gætum innleitt þetta án nokkurrar áhættu, frú forseti. Síðan þegar spurt var um það hér á þingi þegar málið var lagt fram var eins og það væri ekki svo skýrt. Bent er á ýmsar yfirlýsingar og fundi og texta í greinargerð, eins og ég hef nefnt, þannig að menn eru ekki vissir. Menn gefa engin skýr svör. Menn greinir á, eins og hjá lögreglunni. Þá myndu menn segja: Menn verða svolítið tvísaga í málinu, eins og það heitir á lögreglumáli. Við bíðum enn spenntir eftir þessu. Ég á reyndar eftir að fara í fleiri skýringar á því hvar þennan fyrirvara er að finna og kannski munu stjórnarliðar einhvern tímann benda mér á það nákvæmlega hvar hann er að finna, en ég hef ekki séð hann og alls ekki heyrt svo óyggjandi sé að við séum með hinn rétta og sanna lagalega fyrirvara í höndunum. En ég hef heyrt af reglugerð. Og reglugerðir innan Evrópusambandsins hafa nú mikið vægi og líka lagavægi þar. En eins og allir vita eru reglugerðir á Íslandi [[Forseti hringir.]]gefnar út uppi í Skuggasundi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Varðandi þennan samning og ástæður fyrirvaranna þá hefur því verið haldið fram, m.a. af flutningsmanni meirihlutaálits hv. utanríkismálanefndar, að mikil pólitísk óvissa muni ríkja ef við förum ekki þessa leið, ef við förum aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Við gætum jafnvel verið rekin úr EES-samstarfinu. Í 97. gr. samningsins sjálfs segir: „Með fyrirvara um meginregluna um jafnræði.“ Hvað þýðir það á samningamáli? Það þýðir að það skuli vera jafnt á komið með aðilum þegar samið er, þ.e. að samningar skuli ekki framkvæmdir eða þeim skuli ekki náð fram undir þvingunum eða hótunum. Slíkir samningar almennt í samningarétti teljast ógildir. [[Forseti hringir.]] Ég þarf eiginlega talað meira um þetta, en ég bið hv. þingmann um að bregðast við þessu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ábendingar og hugleiðingar og mun gera mitt besta til að svara honum. En ég var nú kominn svo langt að tala um boðaða fyrirvara ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það hafi verið forsenda margra þingmanna þegar þeir tóku ákvörðun í þessu máli innan stjórnarliðsins, sérstaklega innan stjórnarflokkanna, að boðaðir lagalegir fyrirvarar hafi hugsanlega meira að segja verið ákvörðunarástæða þegar þeir ákváðu að styðja málið. Síðan þegar fyrirvararnir virðast vera frekar þokukenndir, svo ekki sé meira sagt, þá spyr ég: Til hvers var farið af stað? Var þetta bara orðskrúð? Var þetta einhvers konar blekkingaleikur til að fá menn til fylgis við málið? En við sem bíðum eftir að fá að sjá þessa lagalegu fyrirvara krefjumst þess [[Forseti hringir.]]að á þá sé bent og að þeir haldi.
Frú forseti. Ég er mjög hugsi yfir orðum hv. þingmanns vegna þess að hann er náttúrlega löglærður, sem ég er ekki, og það er þannig að við fyrri umr. þessa máls þá stóð upp úr nokkrum Sjálfstæðisþingmönnum að þeir hefðu verið miklir efasemdarmenn um þetta mál en þeir hefðu að lokum sannfærst og væru þess vegna orðnir stuðningsmenn þess. Mér þykir þetta mjög athyglisvert sem hv. þingmaður segir, út af týndu fyrirvörunum. Ef þetta væri ekki svona alvarlegt mál gæti maður líkti þessu saman við barnabók sem heitir Hvar er Valli? En þetta er náttúrlega miklu alvarlegra mál en svo að það eigi að hafa það í flimtingum. Og það er náttúrlega mjög alvarlegt ef menn hafa verið blekktir til fylgilags við þennan samning undir því yfirskyni að hér liggi fyrir lögformlegir fyrirvarar, sem kemur svo í ljós að er ekki. Þetta er ósett reglugerð og ég veit ekki hvað. Ég hef líka haft áhyggjur af gildi þessara fyrirliggjandi fyrirvara fyrir Ísland og fyrir aðkomu Íslands að samningnum. Vegna menntunar hv. þingmanns langar mig að biðja hann að fara yfir það fyrir okkur, hina ósettu fyrirvara sem setja á í reglugerð seinna: Hafa þeir eitthvað eitthvert afdráttarlaust lagagildi ef á þennan samning myndi reyna og gildi hans gagnvart mótaðilum, gagnvart Evrópusambandinu? [[Forseti hringir.]]Hafa fyrirvararnir raunverulegt gildi?
Frú forseti. Það er einmitt mergurinn málsins og eins og einhver sagði, maturinn kálfsins, við erum að auglýsa eftir þessum fyrirvörum til að geta metið þá, til að geta metið gildi þeirra, hvers lags gildi þeir hafa þjóðréttarlega, það að ríkisstjórnin setji fyrirvara sem við eigum eftir að sjá sem verða til þess að okkur er óhætt að innleiða orkutilskipun Evrópusambandsins, sérstaklega reglugerð 713, sem aftur veldur því að óhætt er að samþykkja málið á Alþingi. Þetta er forsendan, þetta er ákvörðunarforsendan, sem ég ræddi áðan, fyrir því að margir þingmenn stjórnarliðanna sem voru kannski ekki búnir að kafa mjög djúpt ofan í málið ákváðu að styðja það, vegna þess að traustir menn sögðu: Þetta er óhætt vegna þess að við setjum lagalegan fyrirvara. Ég er búinn að koma með nokkrar uppástungur um hvar hann er að finna. Hann er ekki að finna í fundum hæstv. utanríkisráðherra með einhverju fólki úti í Evrópu. Hann er ekki að finna í yfirlýsingum á fundum Liechtensteins og Noregs um að við séum eyja og hingað liggi enginn sæstrengur. Hann er ekki að finna í breytingu, óþarfa breytingu á raforkulögum sem var þá þegar að finna í lögunum. Hann er ekki að finna í greinargerð, frú forseti, með þingsályktunartillögu sem ætlunin er að samþykkja hér. Hann er ekki að finna í texta greinargerðarinnar. Það er ekki lagalegur fyrirvari, texti í greinargerð. Og hann er ekki að finna í reglugerð sem gefin er út í ráðuneyti. Ég mun koma betur að því síðar. Hann er ekki að finna í íslenskri reglugerð sem gefin er út og skrifað er undir á skrifborði hæstv. ráðherra. Það er ekki lagalegur fyrirvari og hefur ekkert gildi, eins og hv. þingmaður kom að í spurningu sinni, hann hefur auðvitað ekkert gildi [[Forseti hringir.]]í stóra samhenginu um innleiðingu orkutilskipunar Evrópusambandsins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er ekki uppörvandi heldur þvert á móti verður maður enn áhyggjufyllri en fyrr vegna þess að þetta mál átti, og á reyndar, að keyra í gegnum þingið á methraða, flausturslega, undir því yfirskini að það væri varðað fyrirvörum sem stæðust lagalega. Við höfum fengið fréttir af því í þessari umræðu og það hefur komið betur og betur í ljós eftir því sem á hana hefur liðið og sýnt okkur betur og betur nauðsyn þess að sú umræða sé uppi og nauðsyn þess að halda henni áfram til að fá botn í þetta. Því spyr ég hv. þingmann: Er ekki affarasælast, fyrst nú er komið í ljós að hinir lagalegu fyrirvarar eru í besta falli eins og pótemkintjöld eða eitthvað slíkt, er [[Forseti hringir.]]ekki rétt að við tökum þetta mál til hliðar, geymum það [[Forseti hringir.]]til haustsins og vinnum það betur?
Frú forseti. Ég vil gefa stjórnarliðum fullt tækifæri, frú forseti, til að koma hér og skýra fyrirvarann betur út og benda okkur á hann. Það má vel vera að þetta sé einhvers staðar að finna og sé hugsanlega á leiðinni og ég vil auðvitað gefa þeim fullt tækifæri til að benda okkur á hvar það er. Ég er búin að ræða um a.m.k. fimm ábendingar stjórnarliða um hvar þennan fyrirvara sé að finna. Ég get ekki séð, og hef rökstutt það, að neinn af þessum fimm fyrirvörum hafi nokkurt gildi þjóðréttarlega svo að óhætt sé að innleiða orkutilskipun Evrópusambandsins og aflétta stjórnskipulegum fyrirvara af honum. En ég vil gefa stjórnarliðum fullt tækifæri til að benda okkur á hvar hann er að finna.
Frú forseti. Eftir þessa miklu yfirferð yfir fyrirvarana held ég að það væri kannski rétt að snúa sér að öðrum þætti í þessu víðfeðma máli, en það eru áhrif á umhverfi og náttúru. Ég hyggst ræða hérna, að sjálfsögðu með leyfi forseta, umsögn Hjörleifs Guttormssonar, þar sem hann víkur að þeim þáttum. En vegna þess að ég þykist vita að hæstv. forseti hafi mikinn áhuga á verðlagningu og áhrifum af innleiðingu á orkupakkanum á raforkuverð, þá ætla ég að leyfa mér að hefja umfjöllun mína um umsögn Hjörleifs Guttormssonar, þar sem hann segir í 6. lið í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Tenging við orkumarkað ESB myndi hafa í för með sér stórhækkun á raforkuverði til fyrirtækja og heimila, þar með talið á verði til húshitunar, bæði beinnar rafhitunar og hitaveitna, en kostnaður við þær byggir að hluta til á raforku.“ En nóg um þetta, frú forseti. Hjörleifur Guttormsson er náttúrlega þjóðkunnur náttúrufræðingur og er almenningi mjög vel kunnur, ekki bara vegna stjórnmálaþátttöku hans, heldur vegna þess að hann hefur ritað árbækur Ferðafélagsins af mikilli snilld, svo ég leyfi mér að orða það svo, og þær eru orðnar nokkrar. Hann hefur gert heimabyggð sinni austur á fjörðum alveg sérlega góð skil og aðdáunarvert með hvaða hætti hann fjallar um viðfangsefni sín sem snúa að náttúru og umhverfi. Í 7. lið umsagnar Hjörleifs Guttormssonar segir, með leyfi forseta. Fyrirsögnin er: Náttúra landsins og almenningur þolendurnir. „Augljóst er að auk heimila og smáfyrirtækja sem greiða kostnaðinn af innleiðingu orkupakka þrjú og meðfylgjandi tengingu við ESB-kerfið verður íslensk náttúra, ár, vötn og jarðhitasvæði, þolendur af aukinni ásókn í virkjanir með væntanlegan útflutning raforku fyrir augum. Þessa gætir nú þegar í neikvæðum viðhorfum landeigenda og sumra sveitarfélaga til verndunar dýrmætra náttúrusvæða, þar á meðal hugmynda um miðhálendið allt sem þjóðgarð. Furðu sætir að flokkur sem kennir sig við græna stefnu skuli gerast þátttakandi í slíkum leiðangri í stað þess að beita sér fyrir að styrkja almannaeign á orkuauðlindinni og stilla til um hóflega nýtingu hennar. Fyrir dreifbýlið er hér líka sérstaklega mikið í húfi og því óskiljanlegt að þeir sem telja sig talsmenn þeirra sem þar þrauka skuli gerast ábekingar á orkupakka þrjú.“ Í 8. lið umsagnar Hjörleifs Guttormssonar sem ber yfirskriftina: Orkustofnun undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið, segir, með leyfi forseta: „Andstætt því sem er að gerast með orkupakka þrjú, þar sem breyta á Orkustofnun í yfirþjóðlegt skrímsli, ætti að tryggja að stofnunin lúti almannahagsmunum, þar á meðal um verndun og hlífð gagnvart náttúru landsins. Annað hefur verið uppi á teningnum um langa hríð eins og gagnrýnislaus rannsóknaleyfi stofnunarinnar til virkjanaundirbúnings bera ljósan vott um. Til að tryggja nauðsynlegt samræmi og mat á auðlindavernd og nýtingu er löngu tímabært að færa málefni Orkustofnunar undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið og það sama ætti sem fyrst að gerast með Hafrannsóknastofnun, sem nú heyrir undir ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðar.“ Mér þykir líka rétt að grípa niður í 9. tölulið í umsögn Hjörleifs Guttormssonar þar sem hann ræðir um að treysta þurfi almannaeign á orkuauðlindunum. Þar segir, með leyfi forseta: „Í stað þess að ýta undir séreignarsjónarmið og brask með einn helsta grundvöll mannlífs hérlendis ætti Alþingi að beita sér fyrir öðrum og skýrari ákvæðum um almannaeign á orku fallvatna og jarðhita en nú er kveðið á um.“ Svo mörg voru þau orð. Ég leyfi mér að segja að þessir þættir málsins, náttúruvernd og umhverfisþættir sem snúa að þessum orkupakka hafa nánast ekkert verið ræddir. Engar greinargerðir liggja fyrir [[Forseti hringir.]]í þessu þýðingarmikla máli og það er auðvitað ekki við það búandi.
Frú forseti. Þetta voru öflug varnaðarorð. Eitt er það í þessu máli sem tengist Vinstrihreyfingunni – grænu framboði sem ég fæ ekki alveg til að koma heim og saman. Það er sú staðreynd að Vinstri græn hafa haft nálgun sína á umhverfisvernd og náttúruvernd byggða að miklu leyti á andstöðu við virkjunarframkvæmdir hér innan lands. Ég hugsa að fá dæmi séu um mögulega framkvæmdakosti sem Vinstrihreyfingin – grænt framboð hefur verið hlynnt. Ég get eiginlega ekki nefnt eitt einasta. Þá hefur ekkert þýtt að benda Vinstri grænum á að með því að beisla hina endurnýjanlegu umhverfisvænu íslensku orku séum við að leggja okkar af mörkum í loftslagsmálum heimsins, því að nálgun þeirra hefur verið mjög Íslandsmiðuð og fyrst og fremst gengið út á það að hér yrði sem minnst framkvæmt. Ég á mjög erfitt með að fá þetta til að koma heim og saman við stuðning þingmanna Vinstri grænna núna við þennan orkupakka því að óhjákvæmilegt er að hann fæli í sér mjög umtalsverða aukningu á virkjunarframkvæmdum hér á landi af ýmsum toga. Og þá þýðir ekkert fyrir þá að bera fyrir sig að þeir vilji gjarnan flytja út þessa grænu orku svo við getum tekið þátt í að draga úr losun heimsins vegna þess að við erum að gera það nú þegar með því að nýta þessa grænu orku hér á Íslandi. Fær hv. þingmaður þetta einhvern veginn til að smella saman, þ.e. afstaða Vinstri grænna til umhverfismála árum [[Forseti hringir.]]og áratugum saman og svo skyndilegur stuðningur þingmanna þeirra við orkupakkann?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég hef oft leitt hugann að því viðfangsefni sem hann fjallaði um, sem er afstaða þess flokks sem einn flokka kennir sig við grænan lit og merkir sig þannig sem a.m.k. áhugasaman um náttúru og umhverfi. Þessi sami flokkur ber kannski öðrum flokkum meiri ábyrgð á mikilli kolabrennslu hjá atvinnufyrirtæki norður í landi og verður að segjast að menn súpa nú gjarnan hveljur þegar magn tonna sem er þar brennt á ári hverju er nefnt. Þessi ágæti flokkur fer hér með í senn stjórnarforystu og umhverfisráðuneyti, en þegar upp rísa náttúruverndarmenn og benda á að hálendi Vestfjarða sé kannski eitt af síðustu ósnortnum víðernum, a.m.k. í þessum heimshluta, þá sér hann ekkert þeirri náttúruperlu til bjargar og er ekki annars að vænta en að vélaskóflur og jarðýtur verði látnar ganga þar lausar áður en langt um líður. Umhverfisstefna þessa flokks, eins og hún birtist í töluðu máli annars vegar og hins vegar í verkum, er því alger ráðgáta. Ég ætla að leyfa mér að nota þetta tækifæri og minna á að almenna reglan varðandi virkjanir innan við tíu megavött sæta ekki umhverfismati. Ég hef af því tilefni lagt fyrirspurn fyrir hæstv. iðnaðarráðherra um hvaða rannsóknaleyfi hafa verið gefin út til virkjana af því tagi, vatnsafls og vindorku, og sömuleiðis hvaða heimildir hafa verið gefnar til að setja á [[Forseti hringir.]]laggirnar slíkar virkjanir.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa lagt fram þessa tímabæru fyrirspurn. Við skulum hafa í huga að sú framleiðsla sem fram fer hér á landi er að öllu jöfnu margfalt umhverfisvænni en ef sams konar framleiðsla færi fram í öðrum löndum. Engu að síður hafa Vinstri grænir goldið mjög varhuga við aukinni orkuöflun á Íslandi. En það er ekki bara það, það er ekki bara þetta með umhverfishliðina, heldur einnig það sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni varðandi markaðsvæðingu orkunnar. Með öðrum orðum, frú forseti, það er eins og að með stuðningi sínum við þetta mál sé Vinstrihreyfingin – grænt framboð að ná fullu húsi í því að vera í andstöðu við rætur eigin flokks og grundvallarstefnu, hvort sem litið er til vinstri hliðarinnar eða grænu hliðarinnar.
Herra forseti. Það er náttúrlega ekki að ófyrirsynju sem hv. þingmaður gerir þetta að umræðuefni. Þess er skemmst að minnast að í nýlegri blaðagrein eftir Ögmund Jónasson er ekki annað að skilja en að hann þekki flokkinn ekki eins og hann þekkti hann áður og hann gengur reyndar, hafandi verið þingmaður þess flokks um áratugaskeið og ráðherra, svo langt að í raun og sanni hæðast að flokknum. Hann leggur til nafnbreytingu, þannig að hreyfingin framboð, sem yrði þá skammstafað hf. Og af því má sjá hvílíkum vonbrigðum flokkurinn hefur greinilega valdið Ögmundi og líkast til mörgum fleiri góðum og gegnum til að mynda umhverfissinnum og fólki sem hefur til að bera ákveðna þjóðerniskennd sem myndi að öðru jöfnu leiða [[Forseti hringir.]]til þess að fólk væri ekki sérlega snokið fyrir því að [[Forseti hringir.]]gefa eftir fullveldi þjóðarinnar yfir orkuauðlindum til erlendra [[Forseti hringir.]]stofnana.
Frú forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu og upprifjun á því hvernig hið pólitíska veður getur verið eins og hið íslenska veður, það getur breyst án nokkurs fyrirvara. Hv. þingmaður vitnaði í skrif Hjörleifs Guttormssonar. Á Íslandi er ákveðinn samfélagssáttmáli í gildi og hefur verið um langa hríð. Við höfum verið á eitt sátt um að auðlindir okkar skuli vera í þjóðareigu. Við upplifum kannski önnur sjónarmið hjá ungu fólki, öfgar til hægri eða vinstri, og það er eðlilegt þegar maður ungur, það er stundum kallað í stjórnmálunum að unga fólkið sem heldur slíkum skoðunum á lofti sé samviska flokksins, svolítið til að halda eldra fólkinu, sem er að vasast í stjórnmálunum, á tánum svo að það hafi súrefni í blóðinu. Þörfin fyrir raforkuna á Íslandi er jafnvel enn meiri en í mörgum öðrum löndum, allir þurfa raforku. Það er alveg sama hvort fólk er af háum stigum eða lágum, hefur mikil efni eða minni, landið er harðbýlt og við þurfum orkuna til að komast af. Vekur það ekki athygli, hv. þingmaður, að menn sem eru eldri en tvævetur í stjórnmálum og koma úr öllum fylkingum - Hjörleifur Guttormsson, Ögmundur Jónasson, Tómas Ingi Olrich, Jón Baldvin Hannibalsson, Davíð Oddsson, reynsluboltar sem allir hafa sinnt ábyrgðarstöðum - virðast vera á einu máli um þetta mál?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann drap á ýmsa þætti sem hægt væri að ræða hér í löngu máli. Eitt var samfélagssáttmálinn og annað var hvernig orkupakkinn hefur orðið mikið og öflugt sameiningarafl fólks sem kemur víða að úr samfélaginu og hefur starfað á grundvelli ólíkra pólitískra hugsjóna. Ég hef setið nokkra fundi í félagsskap sem kallar sig Orkuna okkar og þar eru flestir þeir ágætu menn, sómamenn miklir, sem hv. þingmaður nefndi. Og talandi um menn á þeim vettvangi sem eru þekktir fyrir störf að stjórnmálum fyrr á tíð þá er sjálfsagt að nefna líka mann eins og Jón Bjarnason, sem var hér á þingi fyrir Vinstri græna og gegndi ráðherrastörfum fyrir þann flokk. Varðandi samfélagssáttmálann þá er það sömuleiðis mikið umhugsunarefni. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort einhvers konar samfélagssáttmáli sé í fæðingu á Íslandi um það að að meginstefnu til - ég varpa þessu fram sem tilgátu - sé a.m.k. í bili búið að virkja það vatnsafl sem menn telja fært í ljósi umhverfis- og náttúruverndar. Hér eru að ryðja sér til rúms nýir orkugjafar. Það eru vindorkan og sólarorkan, hún mun koma í miklu meira mæli - og í nokkrum fjarska, eftir nokkra áratugi, mun virkjun sjávarfalla koma til. Framtíðin í orkumálum Íslendinga er því björt.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir svarið. Nú er það svo að þeir menn sem ég nefndi í fyrra andsvari mínu eru ekki beint þekktir fyrir að vera samherjar í stjórnmálum. Það er ekki þannig að þeir sitji allir saman í reykfylltum bakherbergjum og bruggi ráð hver með öðrum heldur þvert á móti. Þetta eru menn sem hafa sinnt ábyrgðarstöðum í þjóðfélaginu og hafa jafnan tekist á. Tómas Ingi Olrich og Davíð Oddsson voru flokksbræður og eru enn, en Jón Baldvin Hannibalsson var í öðrum flokki og Hjörleifur Guttormsson og Ögmundur Jónasson sömuleiðis. En það er alveg morgunljóst að þessir menn eru sammála um eitt og það er þessi samfélagssáttmáli. Getur hv. þingmaður verið sammála mér um það?
Forseti. Já, ég ætla að leyfa mér að segja að samfélagssáttmálinn sé í gildi, í þeim skilningi sem hv. þingmaður er að tala um, þ.e. sáttmáli um að orkuauðlindir séu í eigu þjóðarinnar og orkuframleiðslufyrirtæki séu í eigu þjóðarinnar að meginstefnu til. Það eru mjög gleðileg tíðindi að lífeyrissjóðirnir hafi eignast alla hluti í HS Orku. Lífeyrissjóðirnir eru náttúrlega í eigu almennings, sjóðfélaga, þannig að það er út af fyrir sig mikið fagnaðarefni. Sömuleiðis er dreifikerfið rekið af Landsneti. Þetta er í almannaeigu. Ég tel að um þetta ríki samfélagslegur sáttmáli. Eitt af því sem vekur mönnum ugg varðandi þriðja orkupakkann er það að hann gæti ekki bara rekist á við stjórnarskrána heldur gæti hann sömuleiðis rekist á og ógnað þessum samfélagslega sáttmála, sem ég álít að sé mjög víðtækur og viðurkenndur meðal almennings.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það kristallaðist í ræðu þingmannsins að margir eldri stjórnmálamenn virðast ekki skilja frekar en við hér hvað hefur komið fyrir flokkana þeirra. Ég var einhvern tímann í morgun eða í nótt að ræða grein eftir Tómas Inga Olrich þar sem hann var mjög efins og er enn. Það er eins með Hjörleif Guttormsson. Ég kem til með að vitna mikið í Hjörleif Guttormsson í næstu ræðu minni. Auðvitað skil ég að menn eins og Hjörleifur Guttormsson skilja ekki hvers vegna í dauðanum Vinstri grænir eru orðnir helsti talsmaður markaðsvæðingar í raforku. Auðvitað skilja þeir það ekki, vegna þess að þetta er svo víðs fjarri þeim flokki sem þeir áttu þátt í að stofna á sínum tíma. Þessi flokkur er nú búinn að taka algjöra U-beygju. Við myndun þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar sögðu menn: Við ætlum að mætast í miðjunni. Það er eins og orðinn sé samruni milli Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna, sem lýsir sér m.a. í því að Vinstri grænir eru helstu talsmenn markaðsvæðingar raforku og Sjálfstæðisflokkurinn tekur þátt í því að reyna að kyrkja alla tilburði til einkarekstrar í heilbrigðisþjónustu. Þannig að maður gerir sér ekki alveg grein fyrir hvað er að gerast þarna. Hjörleifur hefur virkilega miklar efasemdir um málið og vil ég biðja hv. þingmann að fara [[Forseti hringir.]]aðeins betur yfir það fyrir okkur í hverju þær efasemdir liggja helst.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Fyrst hv. þingmaður nefnir Hjörleif Guttormsson sérstaklega þá er auðvitað á það að líta að hann gegndi embætti iðnaðarráðherra fyrr á tíð í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar sem mynduð var 14. júlí 1971, þykist ég muna rétt, sem stóð allt þar til að Geir Hallgrímsson myndaði sína ríkisstjórn 28. september 1974. [Á að vera 28. ágúst 1974. Sjá leiðréttingu þingmanns 28. maí 2019 kl. 14:47.] Þess er skemmst að minnast. Þannig að hann hefur langa yfirsýn og mikla þekkingu á þessum málaflokki, bæði séð frá sjónarhóli manns sem gegnt hefur embætti iðnaðarráðherra á miklum umbrotatímum og sömuleiðis í krafti hans miklu þekkingar á náttúrufræðum, rannsóknum hans og ritstörfum á því sviði. Það er athyglisvert í samtíma okkar að tekið skuli hafa saman höndum stjórnmálaflokkar sem ekki hafa unnið saman áður á lýðveldistímanum í slíku samstarfi eins og nú getur. Það er algjörlega óþekkt að Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur og það sem áður hét Alþýðubandalagið, heitir núna Vinstri grænir eða eitthvað slíkt, Vinstrihreyfingin – grænt framboð, held ég að það heiti fullum fetum, starfi saman. Auðvitað unnu Sjálfstæðisflokkurinn og Sósíalistaflokkurinn saman ásamt Alþýðuflokknum á árunum 1944–1946. En það er ekki eins og þessir flokkar, sem eru þarna svona svolítið langt hver frá öðrum, framkalli hið besta hver [[Forseti hringir.]]í öðrum. Því miður.
Frú forseti. Ég hygg að það sé hárrétt ályktað hjá hv. þingmanni. Öðru skaut ofan í kollinn á mér nú þegar við erum að ræða þetta, vegna þess að þetta er í fyrsta sinn sem ríkisstjórn af þessari gerð, ef við getum orðað það þannig, kemst til valda á Íslandi. Það fer eiginlega ekki úr hausnum á mér að á margan hátt sé þetta stjórnarsamstarf einhvers konar tilraunastarfsemi. En það er náttúrlega grafalvarlegt þegar tilraunastarfsemin er gerð á fjöreggi þjóðarinnar, að menn séu með fjöregg þjóðarinnar í einhvers konar óvissuferð, eins og þetta hefur verið kallað af gildum lögmönnum, spekingum. Það er náttúrlega það sem veldur manni svo stórum áhyggjum að þessi óvissuferð skuli vera farin með fjöregg þjóðarinnar í farteskinu. Það sem er kannski verst í þessu máli er að þrátt fyrir að við höfum bent ítrekað á það í þessari umræðu þá virðast menn ekki [[Forseti hringir.]]ætla að láta sér segjast og taka málið til hliðar og gaumgæfa það betur, því miður.
Frú forseti. Það er sannarlega mjög merkilegt og sérkennilegt til þess að hugsa að þessir þrír flokkar, miðað við forsögu þeirra, miðað við áherslur þeirra fyrr og síðar, skuli hafa sameinast í þessu máli með þeim hætti sem raun ber vitni. Hér liggur fyrir alveg skýrt álit viðurkenndra fræðimanna. Megintillaga þeirra er sú að farin verði leið í þessu máli sem styðst við ákvæði í EES-samningnum sjálfum og það ríkir engin lagaleg óvissa um þá leið. En einhvern veginn hefur orðið ofan á að fara leið sem er ferð inn á ókortlagt svæði. Það er óvissuferð, eins og hv. þingmaður gat um, algjör óvissa. Sömuleiðis er verið að veifa einhverjum lagalegum fyrirvörum sem náttúrlega engum heilvita manni dettur í hug að verði teknir alvarlega eða að viðurkennt verði að þeir hafi hið minnsta þjóðréttarlegt gildi sem nokkur dómstóll myndi líta við eða taka til greina sem alvarlegt [[Forseti hringir.]]málsgagn ef til einhverra málaferla kæmi.
Frú forseti. Mér þykir heldur mikið í lagt að kalla þær fimm mínútna athugasemdir sem við fáum hér ræður, ég lagði til í gær að við myndum kalla þetta ræðlinga. En ég mun reyna að nýta tímann sem best til að fara yfir alveg einstaklega gott viðtal við hæstv. fjármálaráðherra, sem á að vera okkur hvatning í þessu máli. Ég var aðeins byrjaður að nefna þetta í fyrri ræðu en ég held áfram þar sem frá var horfið, vegna þess að hæstv. ráðherra kemst akkúrat að kjarna málsins með það sem við ættum að vera að velta fyrir okkur í þessu máli. Haft er eftir Bjarna Benediktssyni, hæstv. ráðherra, í Viðskiptablaðinu reyndar - þeir þar endursegja viðtalið við Daily Telegraph - með leyfi forseta: „Þeir [ESB] eru nánast að sýna dónaskap, það er eins og þetta sé bara vesen í þeirra augum sem þeir spyrja hvenær við munum losa okkur við. „Hvers vegna geta ekki allir bara orðið meðlimir að fullu og öllu leyti?“ Ég get svo sem skilið þá út frá stjórnmálalegu sjónarmiði, en staðan er einfaldlega sú að ef til staðar er alþjóðasamningur [eins og við höfum] þá þarf að virða hann, það er einfaldlega þannig.“- Segir hæstv. fjármálaráðherra. „Ummælin eru sögð koma í kjölfar þess að Alþingi Íslendinga hefur heitið að endurskoða EES-samninginn vegna þess að áhyggjur eru að aukast yfir því að honum sé beitt til að auka áhrif ESB á innri málefni landsins. Í greininni er loks skýrt hvernig samningurinn veiti markaðsaðgang en einnig frjálst flæði vinnuafls. Lögfræðileg álitamál séu útkljáð af EFTA-dómstólnum sem sé sjálfstæður þó hann horfi oftsinnis til úrskurða Evrópudómstólsins.“ Þá segir í millifyrirsögn: „ACER og orkumálapakki ESB umdeilt. Síðan er nefnt hve þriðji orkumálapakkinn svokallaði hafi verið umdeildur hér á landi og deildar meiningar um áhrif hans eins og Viðskiptablaðið hefur fjallað ítarlega um og sjá má neðst í fréttinni. Segir í greininni að íslensk stjórnvöld hafi áhyggjur af því að með tilkomu orkumálastofnunarinnar, ACER, verði stjórn Íslendinga sjálfra yfir eigin orkuauðlindum gerð veikari og reglugerðaryfirvöldum í ESB færð aukin völd.“ Þetta er það sem við höfum verið að lýsa áhyggjum af líka. Svo segir haft eftir Bjarna Benediktssyni, hæstv. fjármálaráðherra: „„Þátttaka okkar í innri markaðnum er byggð á tveggja stoða kerfi,“ segir Bjarni og vísar þá í að samið er um lagaumgjörðina á grundvelli EFTA í stað þess að samþykkja beina stjórn frá ESB.“ En svo kemur millifyrirsögn: „Hneykslanleg framkoma ESB. „Sú staðreynd að ESB heldur að við myndum samþykkja nokkuð annað er hreinlega hneykslanlegt. En það er verið að reyna þetta.“ - Segir hæstv. fjármálaráðherra. Hann segir að það sé hreinlega hneykslanlegt ef við myndum samþykkja þessa tilhögun með þriðja orkupakkann og ACER, en bendir á: „En það er verið að reyna þetta.“ Þetta horfum við upp á í þinginu nú. Það er svo sannarlega verið að reyna þetta, en það er verið að reyna það af þeim sem síst skyldi. Það er verið að reyna það af ríkisstjórninni og þar með talið hæstv. ráðherra sem talaði svona skorinort og skýrt í þessu viðtali, með hætti sem setur hlutina í samhengi og ætti að vera okkur góð hvatning til að halda þessari baráttu áfram. Í umræddu viðtali í Viðskiptablaðinu við Bjarna Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, kemur einnig fram: „Þetta hefur að sögn Bjarna gert það að verkum að erfitt hefur verið að viðhalda og tryggja sjálfstæði þjóðarinnar í öllum málum, þó landið sé ekki aðildarríki að ESB.“ Í framhaldi af því bendir hann á að þrátt fyrir þetta hafi aðild að þessum samningi skilað ýmsum ávinningi, en um leið höfum við frelsi til að gera fríverslunarsamninga við önnur ríki eins og Kína. Nú vonast ég til, frú forseti, að þetta góða viðtal við Bjarna Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, megi verða okkur þingmönnum öllum hvatning til að skoða þetta mál ofan í kjölinn, hlíta varnaðarorðum hæstv. fjármálaráðherra, taka mark á því þegar hæstv. ráðherra segir og bendir á að verið sé að reyna að nota þessa ACER stofnun til að ná auknu valdi yfir orkuauðlindum Íslendinga. Og tökum undir með honum þegar hann segir að það sé hneyksli.
Frú forseti. Það viðtal sem við heyrðum áðan lesið úr hefur í sjálfu sér þau áhrif að maður eflist mjög í þeim ásetningi að rétt væri og skylt að hæstv. fjármálaráðherra kæmi hér til fundar og færi yfir þetta mál með okkur. Það er alveg hárrétt, þessi orð hans í viðtalinu eru mjög hvetjandi og þau hefðu komið sómt sér vel sem góð hvatningarræða, t.d. í þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins, til að taka þetta mál til hliðar nú og fara betur yfir það og reyna að bæta málið með einhverjum hætti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur haft það í nokkrum flimtingum að ég hafi skipt um stjórnmálaflokk einu sinni á ævinni en ég hef sagt honum að það sé hygginna manna háttur að skipta um skoðun einstaka sinnum, eins og Churchill benti á. En mér þykir þessi kúvending fjármálaráðherra hins vegar mjög athyglisverð og þess vegna hefði ég persónulega mjög gjarnan viljað hafa haft tækifæri til að skiptast á skoðunum við hann um það akkúrat hvað varð til þess að hann kúventi svona gjörsamlega. En eins og fram kom áðan og fyrr í umræðunni er hann ekki einn um að hafa kúvent í þessu máli og kannski er þetta bara angi af þeim samruna sem ég minntist á áðan milli Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins sem virðist vera að raungerast. Mig langar því til að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir það hvað hann telur líklegt að hafi orðið til þess að fjármálaráðherra skipti svona gjörsamlega um skoðun og svona gjörsamlega um kúrs.
Frú forseti. Það er ekki gott að segja, en ég bind enn vonir við að í hjarta sínu hafi hæstv. fjármálaráðherra ekki skipt um kúrs, svo skýr var hann í afstöðu sinni og svo afdráttarlaus. Vissulega væri mjög gott ef hæstv. fjármálaráðherra fengist til að taka þátt í umræðum um málið á Alþingi. Enn betra væri þó, fremur en að hann taki að sér að svara spurningum fyrir hönd hæstv. utanríkisráðherra sem ekki hefur enn fundist, ef hæstv. fjármálaráðherra gengi í lið með okkur við að útskýra fyrir hæstv. utanríkisráðherra og félögum sínum í þingflokki Sjálfstæðismanna og í stjórnarliðinu í heild hvers vegna það er svo margt sem ber að varast í þessum þriðja orkupakka, því að hæstv. ráðherra, eins og við höfum heyrt, gerir sér fyllilega grein fyrir hversu varasamt þetta er og kallar þessa tilburði Evrópusambandsins í raun hneyksli, bendir á að þeir séu að reyna að færa sig upp á skaftið og hversu varasamt það geti verið fyrir okkur Íslendinga. Ég hef tekið eftir því að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki tjáð sig mikið um málið, stöku sinnum lent í því að svara fyrirspurnum í fyrirspurnatíma ráðherra og þá jafnan kvartað yfir því að menn skuli ekki spyrja hæstv. utanríkisráðherra. Ég bind vonir við það að enn sé einhver von til þess að hæstv. ráðherra rifji upp fyrri málflutning sem hann rökstuddi svo vel og af svo miklum sannfæringarkrafti, hvort sem það er þetta viðtal sem ég las upp úr áðan eða ræður hæstv. ráðherra í þinginu, ég man t.d. eftir einni ræðu sem ég sá ástæðu til að hrósa honum sérstaklega fyrir eftir að hún var flutt. Þar var hann mjög afdráttarlaus um þetta sama efni.
Frú forseti. Ég get sagt fyrir sjálfan mig að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins myndi sannfæra mig á einu augabragði um að vera á móti orkupakka þrjú með þeim orðum sem hann notar í þessu viðtali. Ég myndi ekki efast eitt andartak. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að auðvitað væri mikill fengur að því að hann gengi í lið með okkur og reyndi að vinda ofan af þessu máli okkur öllum til heilla. Ég hef eins og hv. þingmaður tekið eftir því að í fyrirspurnum, óundirbúnum, um málið hefur hæstv. ráðherra sýnt nokkurt fálæti og tekið heldur fálega í spurningar um málið af einhverjum ástæðum og hefur verið tregur til svara og frekar önugur, að mér finnst. Það er kannski bara vegna þess að hann á í einhverri sálarkreppu með málið. Hafandi verið svona eindreginn eins og í þessu viðtali og víðar, þá líður honum kannski ekki vel með að hafa snúið svona gjörsamlega af leið eins og dæmin sanna. Ég verð því að segja aftur að í sjálfu sér væri mjög athyglisvert, áhugavert og nauðsynlegt að eiga þess kost að eiga orðastað við hæstv. ráðherra og formann stærsta stjórnmálaflokks á Ísland um þetta mál og spyrja hann hreinlega: Hvað hefur breyst svona gjörsamlega? Hefur Evrópusambandið látið af þessari útþenslustefnu sinni? Eru þeir sem sagt hættir við að færa sig upp á skaftið gagnvart þeim sem þeir umgangast? Hafa þeir sýnt einhverja aðra breytni en undanfarin ár sem hefur orðið til þess að hæstv. ráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur skipt svona gjörsamlega um kúrs? [[Forseti hringir.]]Þetta er eitthvað sem við þyrftum endilega fá að heyra af, ekki satt?
Frú forseti. Já, við kæmumst náttúrlega miklu hraðar yfir og kæmust fyrr að kjarna málsins ef þeir hv. þingmenn eða hæstv. ráðherrar sem ætlast til að þingið samþykki það mættu í þingsal eða í þinghúsið yfir höfuð og ræddu málið. Á meðan enginn er til að svara fyrir það neyðumst við í raun til að halda áfram rannsóknarvinnu okkar, að grafa upp hvað geti hugsanlega verið að gerast hjá þessum ríkisstjórnarflokkum, hvers vegna í ósköpunum þeir hafi algerlega kúvent, og þá er ég ekki bara að tala um kúvendingu með tilliti til fyrri yfirlýsinga, jafnvel glæsilegra ræðuhalda eins og í tilviki hæstv. fjármálaráðherra, heldur líka kúvendinguna miðað við afstöðu stuðningsmanna þessara flokka og miðað við grunnstefnu þeirra, jafnvel þær grunnhugsjónir sem þeir flokkar voru stofnaðir um. En þó verðum við að halda áfram að reyna að komast til botns í þessu og okkur til huggunar getum við rifjað upp að umræðan hefur þrátt fyrir allt skilað okkur áfram veginn. Við erum jafnt og þétt að uppgötva meira og átta okkur betur á stöðunni. En það er hins vegar ekkert launungarmál að það myndi ganga hraðar og betur ef stuðningsmenn málsins treystu sér til að verja það hérna í þingsalnum. Á meðan þeir gera það ekki verðum við að halda okkar störfum áfram og vera minnug þess að þau, þrátt fyrir allt, skila árangri. Við erum stöðugt að uppgötva nýja fleti og fá fyllri mynd af málinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna, sem er, eins og fyrri ræður, mjög góð og áhugaverð. Viðtalið sem hv. þingmaður hefur verið að vísa í er afar áhugavert. Þar er í raun og veru gefin yfirlýsing á alþjóðlegum vettvangi í þessu viðtali hver hugur hæstv. ráðherra er en ekki síður hver stefna stjórnvalda á Íslandi er og að það komi skýrt fram að við ætlum að fara eftir EES-samningnum og að hann beri að virða, það sé bara þannig. Er ekki svo að skilja að miðað við samninginn sjálfan sé ekki í hug hæstv. ráðherra, alla vega ekki á þeim tímapunkti þegar viðtalið er tekið, að setja neina fyrirvara? Er ekki nokkuð ljóst að það að fara eftir því sem í samningnum stendur þýði einfaldlega að fara eftir orðanna hljóðan, sem kemur einmitt fram í 97. gr. EES-samningsins, með leyfi forseta: „Með fyrirvara um meginregluna um jafnræði og eftir að öðrum samningsaðilum hafa verið veittar upplýsingar þar um hefur samningur þessi ekki áhrif á rétt einstakra samningsaðila til að breyta innlendri löggjöf á þeim sviðum sem samningurinn tekur til: ef sameiginlega EES-nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að löggjöf eins og henni hefur verið breytt hafi ekki áhrif til hins verra á framkvæmd samningsins; eða ef skilyrðum 98. gr. hefur verið fullnægt.“ Þýðir þetta ekki einfaldlega að ef þessir fyrirvarar eru settir inn hafa þeir raunverulega áhrif til hins verra á framkvæmd samningsins vegna þess að eftir innleiðingu [[Forseti hringir.]]verður innleiðingin hluti af samningnum?
Frú forseti. Ég nefndi áðan hvað þessi umræða hefði þrátt fyrir allt skilað okkur áfram veginn og þetta andsvar hv. þingmanns er einmitt lýsandi dæmi um hvað hv. þingmaður kemst, eftir að hafa kynnt sér samninginn sjálfan og reglurnar sem hann byggir á og framkvæmd hans, í raun að kjarna málsins um það hvernig þessi samningur virkar og fyrir vikið hvernig er rétt fyrir okkur að nálgast hann og hvað ber að varast. Ég tek undir það, og það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, að það ber sérstaklega að varast að innleiða en vonast um leið til þess að innleiðingin hafi ekkert að segja, því að um það atriði fer Evrópusambandið ekki í neinar grafgötur, heldur ekki ESA. Það er algjörlega skýrt að menn hafa ýmsa valkosti til að tala sínu máli, í tilvikum eins og þessu að setja það í sáttafarveg sem á að miða að því að finna lausn sem allir geta sætt sig við. En þegar menn innleiða eru þeir búnir að innleiða og þá verður ekki aftur snúið. Við höfum líka fengið að heyra það í þessari umræðu og störfum í nefndum að það þekkjast þess engin dæmi að ríki hafi sett einhliða fyrirvara við innleiðingar og að slíkir fyrirvarar hafi haft nokkurn skapaðan hlut að segja, enda er ekki, í samræmi við það sem hv. þingmaður benti á, gert ráð fyrir því að menn fari þá leið. Þvert á móti er tekið fram að þannig gangi það ekki fyrir sig.
Frú forseti. Varðandi það hvernig hlutirnir ganga fyrir sig og fara eftir samningnum, er sérstaklega talað um það að í 93. gr. EES-samningsins segir, með leyfi forseta: „Sameiginlegu EES-nefndina skipa fulltrúar samningsaðila. […] Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skulu teknar með samkomulagi milli bandalagsins“, þ.e. Evrópubandalagsins, „annars vegar og EFTA-ríkjanna“, Íslands, Liechtensteins og Noregs, „sem mæla einum rómi, hins vegar.“ Samningsaðilarnir eru tveir, það eru þessi þrjú ríki og svo Evrópubandalagið, en EFTA-ríkin þrjú skuli mæla einum rómi. Til þess að uppfylla þetta ákvæði samningsins þarf að mæla einum rómi. Það hafa þessi ríki ekki gert, vegna þess að Ísland hyggst núna setja tvo fyrirvara, eftir því sem ég kemst næst, við eigum reyndar eftir að fá það skýrt hér af stjórnarliðum, en Noregur átta. Liechtenstein hefur á hinn bóginn enga fyrirvara. Hvernig er hægt að skoða það sem svo að þarna mæli ríkin einum rómi? Ég get ekki betur séð, hv. þingmaður, en að ekki sé enn komin fullkomin sátt af hálfu EES, EFTA-ríkjanna, þannig að réttast væri og okkur væri sæmst að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar vegna þess að samningurinn kveður beinlínis á um að það sé gert og að þar sé reynt að finna niðurstöðu sem aðilar geta sætt sig við áður en slík innleiðing er gerð, og eftir að slík niðurstaða fæst sé raunverulega [[Forseti hringir.]]óhætt að innleiða slíka gerð. Mig langar til að fá hugleiðingar [[Forseti hringir.]]hv. þingmanns um þetta mál.
Frú forseti. Þegar þetta er sett svona skýrt fram er maður eiginlega alveg mát. Hvernig á maður að fara því að útskýra að stjórnvöld, hvort sem er á Íslandi eða í Noregi, skuli leitast við að fá þjóðþing þessara landa til að samþykkja eitthvað sem gengur algjörlega í berhögg við það sem útlistað er með þetta skýrum og afdráttarlausum hætti? Norsku fyrirvararnir svokölluðu, sem voru þó raunverulegir fyrirvarar að því leyti að þeir voru upplistaðir, sagt hvaða niðurstöðu hver og einn fyrirvari ætti að skila og svo tekið fram að leiða ætti þá í lög. En maður veltir fyrir sér hvort þarna hafi hugsanlega átt sér stað blekkingar gagnvart norska þinginu í ljósi þess að ekkert samráð var haft um þessa fyrirvara við Íslendinga, hvort stjórnvöld þar í landi hafi vonast til þess að norska þingið myndi trúa því, sem það gerði kannski að hluta til, að hægt væri að setja svona einhliða fyrirvara og treysta á að norskir þingmenn kynntu sér ekki eðli þessara mála eins vel eins og hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hefur gert. Þetta undirstrikar a.m.k. fáránleika málatilbúnaðar íslenskra stjórnvalda því að þeirra fyrirvarar, ef fyrirvara skyldi kalla, eru ekkert annað en almennar viljayfirlýsingar.
Frú forseti. Ég hef aðeins gert það í þessari umræðu að taka hér upp ummæli, viðræður, viðtöl, greinar eftir eldri stjórnmálamenn sem þekkja ekki flokkana sína lengur. Ég fór t.d. yfir grein Tómasar Inga Olrichs en svo hnaut ég um blogggrein eftir Hjörleif Guttormsson, fyrrverandi þingmann Alþýðubandalagsins og Vinstri grænna, ef ég man rétt - ég held að hann hafi náð því að sitja fyrir Vinstri græn - og fyrrverandi ráðherra. Ég held að ekki sé á nokkurn mann hallað þegar ég segi að við innleiðingu EES-samningsins á sínum tíma og samþykkt hans árið 1993 hafi enginn maður á þingi kynnt sér þann samning eins vel og ítarlega og gaumgæfilega og þáverandi hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Hann rifjar upp á sögulegan hátt að samningurinn var samþykktur með 33 atkvæðum gegn 23 en sex sátu hjá. Þar á meðal var helmingur þingflokks Framsóknar og þrír Sjálfstæðismenn. Við sjáum að málefni EES hafa því alltaf verið umdeild á Íslandi, alveg frá byrjun. Það er ekkert nýtt að svo sé nú. Það er hins vegar skrýtið að það vantaði ekkert upp á umræðurnar 1993 en menn eru eitthvað feimnir við það núna. Í grein Hjörleifs kemur fram að hann lagði fram tillögu til þingsályktunar um EES-samning og íslenska stjórnskipan og meðflutningsmenn Hjörleifs á þeim tíma voru engar smákanónur. Það voru þeir Steingrímur Hermannsson heitinn, Anna Ólafsdóttir Björnsson og Ólafur Ragnar Grímsson, þá hv. þingmaður, seinna forseti Íslands. Upphafsorðið í þessari ályktun var þetta: „Alþingi ályktar að setja á fót nefnd sex sérfróðra manna sem athugi hvort aðild að Evrópsku efnahagssvæði í því formi sem fyrir liggur í samningsdrögum nú eða síðar brjóti með einhverjum hætti gegn íslenskri stjórnskipun eða hvort gera þurfi breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins vegna fyrirhugaðs EES-samnings.“ Þessi tillaga komst aldrei til lokaafgreiðslu. Henni var nánast fleygt út. Hún fékk ekki afgreiðslu, hún fékk umræðu og var send til utanríkismálanefndar og dagaði uppi vegna þess að ekki var meiri hluti fyrir afgreiðslu hennar. Enn um EES-samninginn: Þegar hann er settur fram eftir þessa naumu atkvæðagreiðslu í þinginu er hann sendur þáverandi forseta Íslands og 35.000 manns báðu hana að synja samningnum, þ.e. synja undirskrift sem hún gerði ekki. Skömmu áður en þetta er gert hér setti Sviss EES-samninginn í þjóðaratkvæði þar og hann var felldur. Svisslendingar eru enn utan hans. Þetta er um forsögu málsins og ég ætlaði reyndar ekki að dvelja svona lengi við hana heldur ætlaði ég að fara meira til nútímans og gera grein fyrir skoðunum Hjörleifs Guttormssonar á þessum þriðja orkupakka sem hann varar við, að ESB verði ekki færð yfirráð yfir auðlindum landsins í gegnum orkupakkann. Greinin birtist upphaflega í Morgunblaðinu og Hjörleifur gagnrýnir mjög gaumgæfilega og skýrt, eins og hans er von og vísa, alla framkvæmd ríkisstjórnarinnar varðandi kynningu á þriðja orkupakkanum, á þingmálinu o.s.frv. Nú sé ég að tími minn í þetta sinn er að verða búinn. Þetta eru náttúrlega allt of stuttar ræður þannig að ég verð að grípa ofan í viðhorf Hjörleifs til þessa samnings sem við erum núna að fara yfir, þessa pakka. Ég taldi hins vegar rétt, í ljósi þeirrar yfirburðaþekkingar sem Hjörleifur hefur á tilurð EES-samningsins, að fara lauslega yfir það sem hann setti svo vel fram og ég var að færa hér fram.
Hæstv. forseti. Við hv. þingmaður höfum báðir fjallað nokkuð um sjónarmið Hjörleifs Guttormssonar. Ég rakti það áðan hvað hann er almenningi að góðu kunnur fyrir sín ritverk á sviði náttúrufræða. Árbók Ferðafélagsins er perla á hverju ári og til á fjöldamörgum íslenskum heimilum og hann hefur fjallað um Austfirðina, sérstaklega Héraðið, með framúrskarandi hætti. Eins og hv. þingmaður nefndi hefur hann mjög glögga þekkingu og innsýn í málefni sem snúa að Evrópska efnahagssvæðinu. Ég leyfði mér í upphafi ræðu minnar áðan að vitna til ummæla hans í umsögn hans þar sem hann fjallar um áhrif af því að innleiða þennan þriðja orkupakka á raforkuverð hér á landi. Maður spyr sig, í ljósi þess til að mynda að tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa fjallað um þetta í blaðagreinum nýlega, hvort ekki sé nauðsynlegt að kalla eftir hagfræðilegri álitsgerð um þetta þýðingarmikla mál, hver áhrifin yrðu af innleiðingu pakkans á orkuverð til heimila og atvinnufyrirtækja. Við vitum að þetta gæti náttúrlega snert fjölmarga aðra þætti eins og vísitölu, skuldabyrði, vaxtagreiðslur og ég veit ekki hvað.
Frú forseti. Það hefur áður komið fram í mínu máli að í sjálfu sér eru margir gallar á því að leggja fram svo veigamikið mál eins og þetta með þingsályktunartillögu. Þingsályktunartillaga verður ekki kostnaðarmetin á neinn hátt en það er hins vegar alveg ljóst að það hefur gríðarleg efnahagsleg áhrif að samþykkja þriðja orkupakkann. Það hefur áhrif sem streyma inn á hvert einasta heimili í landinu. Þess vegna er það í sjálfu sér, eins og ég segi, mjög illt að þetta skuli vera lagt upp og lagt fram svona. Ég tek eindregið undir það, sem hv. þingmaður segir, að auðvitað vantar okkur hagfræðilega úttekt á efnahagslegum áhrifum af þessum orkupakka. Ég velti því bara fyrir mér, af því að nú er hæstv. forseti genginn hér til hásætis síns, hvort það kunni að vera að skortur á upplýsingum, m.a. af þessu tagi, hafi orðið til þess að þeir Sjálfstæðismenn sem höfðu mestar efasemdir um þetta mál fyrir mjög skömmu hafi snúist á sveif með því að þetta mál yrði hér afgreitt, þ.e. að þá hafi skorti nauðsynlegar upplýsingar um áhrif af því að samþykkja þennan gjörning. Ég tek heils hugar undir þetta með hv. þingmanni. Okkur er brýn nauðsyn á því - og ekki bara okkur, þjóðin þarf að vita þetta - að vita hvaða efnahagsáhrif fylgja innleiðingu þessa pakka. Við höfum þegar talað um að innleiðingunni eins og hún er núna sett upp fylgi lagaleg óvissa þannig að við þurfum að sjálfsögðu að vita hvaða efnahagsáhrif eru af innleiðingunni.
Herra forseti. Hér ber allt að sama brunni. Þetta mál er lagt fram með algjörlega ófullnægjandi hætti. Þetta er órannsakað. Tökum nokkur dæmi. Leit stendur yfir að lagalega fyrirvaranum og við í Miðflokknum erum að reyna að hjálpa til í því efni. Við erum hér með lögfræðing, fyrrverandi lögreglustjóra og sýslumann, sem vinnur kappsamlega í því máli að leita að þessum fyrirvara eins og hann hefur birst í máli manna þannig að við erum að leggja okkur fram. Ég leyfi mér að ítreka það sem ég hef haft orð á hérna nokkrum sinnum áður að þegar og ef þessi fyrirvari skyldi finnast liggur ekki fyrir nokkur einasta lögfræðileg álitsgerð um þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara. Svona almennt og fyrir fram verður að segja að innleiðing á reglugerð Evrópusambandsins er innleiðing og henni verður ekki breytt. Innleiðingin er á reglugerðinni eins og hún kemur af skepnunni og það er grundvallarlögmál að landsréttur víkur fyrir þjóðarétti. Þetta vita allir sem hafa opnað bók í þjóðarétti. Hér er mjög mikilvægt mál sem er órannsakað, hin efnahagslegu áhrif eins og við höfum verið að ræða. Auðvitað er bara ein spurning en hún er svo sannarlega mikilvæg: Hver yrðu áhrifin á raforkuverð? Þetta hefur geysilega þýðingu fyrir hag heimila og atvinnufyrirtækja. Það liggur ekki annað fyrir en að fótunum yrði kippt undan mikilvægum atvinnugreinum í landinu sem eru orkufrekar og myndu glata samkeppnisstöðu sinni ef svo fer fram sem horfir, að þessi orkupakki verði samþykktur með þeirri hækkun á raforkuverði sem kalla má fyrirsjáanlega.
Herra forseti. Þetta er laukrétt hjá hv. þingmanni. Efnahagsleg úttekt á áhrifum af samþykkt pakkans myndi einnig eyða öllum efa, má ég segja misskilningi, vegna þess að nú nýlega birtu tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins nánast samhljóða greinar þar sem þau láta að því liggja að samþykkt þessa pakka muni hafa áhrif til lækkunar á raforkuverði. Það er reyndar í mikilli mótsögn við þær afleiðingar sem urðu af innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans á Íslandi. Þar kemur enn að því sem þessi umræða hefur leitt fram þau dægur sem hún hefur staðið og hefur í sífellu dýpkað, herra forseti, og í sífellu batnað og í sífellu byggt undir þær efasemdir sem sem við höfum hér mörg um þennan orkupakka. Það sætir furðu að þeir sem mest bera samþykkt þessa pakka fyrir brjósti hafa ekki einu sinni setið í þingsal og fylgst með umræðum. Það er dálítið öðruvísi en þjóðin sjálf vegna þess að við vitum af viðbrögðum sem við höfum fengið utan af með ýmsu ýmsum hætti, skeytum, SMS-um og tölvupóstum, að þjóðin er að fylgjast með þessari umræðu. Hún hefur áhuga á henni, jafnvel um miðjar nætur erum við að fá hvatningu til að halda áfram að berjast og til þess að reyna að koma þeim sem eru fylgjendur þessa máls í skilning um hversu vont og vanbúið það er, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afbragðsræðu. Ég verð að vera sammála þingmanninum í því að rétt sé að gera ekki bara greiningu á áhrifum á raforkuverð heldur væri kannski rétt að byrja á því að greina hvort þessir fyrirvarar séu í samræmi við eða hvort þá sé hreinlega að finna í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017 sem er frá 5. maí sama ár. Ég er með þetta merkilega plagg, ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí. Það plagg fjallar um það hvað beri að fella inn í samninginn. Í þessari merkilegu samantekt segir, með leyfi forseta: „Ákvarðanir Eftirlitsstofnunar EFTA skulu, án ótilhlýðilegrar tafar, samþykktar á grundvelli draga sem stofnunin hefur samið að eigin frumkvæði eða að beiðni Eftirlitsstofnunar EFTA. Þegar stofnunin semur drög fyrir Eftirlitsstofnun EFTA í samræmi við þessa reglugerð skal hún tilkynna það Eftirlitsstofnun EFTA. Hin síðarnefnda skal setja frest sem eftirlitsyfirvöld EFTA-ríkjanna hafa til þess að gefa álit sitt á málinu, að teknu fullu tilliti til þess hversu málið er brýnt og flókið og afleiðinga sem það kann mögulega að hafa.“ Enn fremur segir: „Eftirlitsyfirvöld EFTA-ríkjanna geta óskað eftir því að Eftirlitsstofnun EFTA taki ákvörðun sína til endurskoðunar. Eftirlitsstofnun EFTA skal senda slíka beiðni til stofnunarinnar. Ef þannig ber undir skal stofnunin íhuga að semja ný drög fyrir Eftirlitsstofnun EFTA og svara án ótilhlýðilegrar tafar.“ Í samningnum sjálfum segir að samningsaðilar skuli „gera allar viðeigandi almennar eða sérstakar ráðstafanir til að tryggja að staðið verði við þær skuldbindingar sem af samningi þessum leiðir. Þeir skulu varast ráðstafanir sem teflt geta því í tvísýnu að markmiðum samnings þessa verði náð. [[Forseti hringir.]]Þeir skulu enn fremur auðvelda samvinnu innan ramma samnings þessa.“ Þýðir þetta ekki einfaldlega það, hv. þingmaður, að þessir fyrirvarar geta aldrei haldið?
Herra forseti. Það hefur ítrekað komið fram í máli okkar sem hér stöndum vaktina að hv. þm. Karl Gauti Hjaltason hefur verið að leita að þessum fyrirvörum. Hann hefur verið að leita að þeim eftir upplýsingum sem borist hafa frá ýmsum þingmönnum sem eru fylgjandi þessum orkupakka og hafa gjarnan sagt að fyrirvarinn sé hér og þar og allt þetta - en þeir finnast hvergi. Það eina sem við vitum er að stærsti fyrirvarinn sem gerður verður verður settur fram í reglugerð síðar. Ég er ekki löglærður maður, ólíkt sitjandi forseta, og hef hvorki reynslu af málflutningi né kennslu í lögum, eins og hann hefur, og þetta er kannski eitt í viðbót sem færir manni heim sanninn um hversu dýrmætt það væri að fá stjórnarliða til umræðunnar, ég tala nú ekki um menn af kalíberi, ef ég má orða það þannig, sitjandi hæstv. forseta sem gæti eflaust farið mjög gaumgæfilega með okkur yfir þessi mál. Því miður hefur enginn stjórnarþingmaður treyst sér til að koma hingað og eiga við okkur orðastað. Það er mjög miður vegna þess að, eins og ég sagði áðan, þjóðin fylgist meira með þessari umræðu en alþingismenn sjálfir. Það er þannig. Í sjálfu sér er það náttúrlega gott og það er mjög ánægjulegt að finna að þjóðinni er ekki sama frekar en okkur, það herðir okkur í baráttunni. En á sama hátt dregur aðeins úr manni að vita til þess [[Forseti hringir.]]að fylgismenn samningsins eru ekki reiðubúnir að koma hér og flytja fyrir okkur lærðar ræður um það hvers vegna við ættum að samþykkja hann svo búinn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta eru ekki fyrirvarar, ég ætla að fullyrða það hér í ræðustól Alþingis að þetta eru ekki fyrirvarar. Þeir halda ekki, þeir hafa ekkert lagalegt gildi gagnvart samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og þeir hafa ekkert lagalegt gildi gagnvart innleiðingunni á orkupakka þrjú. Hér er kannski bratt farið en ég skal fyrstur manna éta þessa fullyrðingu ofan í mig ef fylgismenn þessarar innleiðingar geta komið í ræðustól Alþingis og sýnt fram á það með efnislegum rökum og lögfræðilegum stuðningi að fullyrðing mín sé röng. Hér er kjörið tækifæri, hv. þingmenn, til að taka Miðflokksmann og gera hann að ómerkingi í pontu, í ræðustól Alþingis. Ég er búinn að vitna ítrekað í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og geri það hér enn og aftur. Í 5. gr. segir: „Samningsaðilar geta hvenær sem er vakið máls á áhyggjuefnum í sameiginlegu EES-nefndinni eða EES-ráðinu í samræmi við þær aðferðir sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 92. gr. og 2. mgr. 89. gr. eftir því sem við á. “ Í 6. gr. segir: „Með fyrirvara um þróun dómsúrlausna í framtíðinni ber við framkvæmd og beitingu ákvæða samnings þessa að túlka þau í samræmi við úrskurði dómstóls Evrópubandalaganna sem máli skipta og kveðnir hafa verið upp fyrir undirritunardag samnings þessa, þó að því tilskildu að þau séu efnislega samhljóða samsvarandi reglum stofnsáttmála Efnahagsbandalags Evrópu og stofnsáttmála [[Forseti hringir.]]Kola- og stálbandalagsins og gerðum sem samþykktar hafa verið vegna beitingar þessara tveggja sáttmála.“ Ég held að það sé dauðafæri fyrir fylgismenn þessa orkupakka að koma hér og ómerkja orð mín.
Hæstv. forseti. Það má margt segja um þingflokk Sjálfstæðisflokksins en eitt er víst, hann skortir ekki lögspekinga. Þar eru lögspekingar á hverju strái og ég held að það gæti verið gott fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins og fylgismenn Sjálfstæðisflokksins að svo sem eins og einn þeirra sæi sér fært að koma hingað og taka snerru við okkur og líkt og hv. þingmaður sagði hér áðan að gera hann, og okkur þá jafnvel öll, að ómerkingum í þessu máli. Það hlýtur að vera freistandi tilboð fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins að vera í því dauðafæri að koma hingað og slá okkur köld. Enn leyfi ég mér að auglýsa eftir því að fylgismenn orkupakkans mæti hingað til leiks og flytji okkur eins og eina drápu um ágæti þessa pakka, sannfæri okkur, komi með söluvæna ræðu, eins og maður segir, og sannfæri okkur í eitt skipti fyrir öll um að við séum bara á krákustigum og vöðum villu og svíma. Þar sem ég veit að hæstv. forseti er fremstur meðal jafningja í sínum þingflokki sem lögspekingur myndi ég mæla með, mest af öllu myndi ég náttúrlega vilja það, að hann kæmi hingað. Ég veit að hann er önnum kafinn nú en það koma tímar. Ég vildi að hann kæmi hingað og flengdi okkur svolítið lögfræðilega. Fleiri eru þó til í hópnum þannig að þetta er almenn herhvöt til þeirra að láta sjá sig hér og taka þátt. Ég ætla að segja það enn einu sinni að þjóðin fylgist meira með þessari umræðu en alþingismenn sjálfir. Einhvern tímann hefðu manni þótt það tíðindi.
Herra forseti. Ég hef í undanförnum ræðum mínum verið eftir mætti að renna yfir tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 72/2009, sem er hryggjarstykkið í orkupakka þrjú, eitt grundvallargagnið, og hef farið yfir nokkrar greinar þeirrar tilskipunar og er að svo komnu máli í 37. gr. um skyldur og valdsvið eftirlitsvalds. Ég var kominn að því að ræða 6. tölulið 37. gr., um að eftirlitsyfirvöldin, með leyfi forseta: „skulu bera ábyrgð á og ákveða eða samþykkja a.m.k. aðferðafræðina sem notuð er til að reikna út eða að setja skilmála og skilyrði fyrir eftirfarandi með hæfilegum fyrirvara áður en þau taka gildi: a) tengingu og aðgangi að landsbundnum netum, þ.m.t. gjaldskrár fyrir flutning og dreifingu eða aðferðafræði þeirra. Þessar gjaldskrár eða aðferðafræði skulu gera kleift að nauðsynlegar fjárfestingar geti átt sér stað í netum með þeim hætti að þessar fjárfestingar tryggi virkni netsins.“ Hvað þýðir þetta? Jú, að eftirlitsyfirvaldið, sem er þá Orkustofnun, sem er búið að aðskilja frá framkvæmdarvaldinu og gefa heimild til sektargreiðslna, sem eru yfirleitt á höndum dómstóla, skuli setja, með hæfilegum fyrirvara reyndar, skilyrði fyrir tengingunni og aðgangi að landsbundnum netum, þ.e. flutningskerfi raforku sem er í eigu íslensku þjóðarinnar. Þá er komið einhvers konar yfirvald sem er alþjóðlegt, lýtur þjóðarétti sem gengur landsrétti framar og er farið að sýsla með hvernig við högum gjaldskrám og með aðferðafræði um það hverjir geti tengst landsbundna netinu okkar, íslensku þjóðarinnar, sem við byggðum og reistum á kostnað skattborgara. Það verður sem sagt gert á forræði yfirþjóðlegrar stofnunar og samkvæmt lögum sem eru Evrópulög. Áfram segir: „b) veitingu jöfnunarþjónustu sem skal leyst af hendi á sem hagkvæmastan hátt og veita notendum dreifikerfisins viðeigandi hvatningu til að jafna innmötun (in-put) og úttekt (off-take) þeirra. Jöfnunarþjónusta skal veitt án mismununar og byggjast á hlutlægum viðmiðunum og … Ef einhver einkaaðili, lögaðili, innlendur eða erlendur, vill tengjast netinu sem er í eigu þjóðarinnar skal beita einhvers konar jafnræðissjónarmiðum um það, sem er þá á forræði - ég veit að ég er að fara hægt yfir þetta og þetta er eins og tuð og stagl, en ég sé ekki betur en að það verði hreinlega að tyggja þetta upp hérna og gefa í teskeiðum til að það skiljist hvað felst raunverulega í þessu. Ég endurtek: „Jöfnunarþjónusta skal veitt án mismununar og byggjast á hlutlægum viðmiðunum og c) aðgangi að grunnvirkjum yfir landamæri, þ.m.t. málsmeðferðarreglur við úthlutun flutningsgetu og viðbrögð við kerfisöng.“ Ég sé ekki betur en þarna sé búið að ráðstafa til yfirþjóðlegrar stofnunar valdi yfir dreifikerfi raforku, sem er hluti af auðlindinni okkar, í hendur yfirþjóðlegri stofnun. Enn fremur segir í 13. tölulið: „Aðildarríkin skulu koma á viðeigandi og skilvirku fyrirkomulagi stýringar, stjórnunar og gagnsæis til að forðast misnotkun á yfirburðastöðu einkum þegar hún kemur niður á neytendum og undirverðlagningu. Í þessu fyrirkomulagi skal tekið tillit til ákvæða sáttmálans, …“ Ég næ ekki að klára þetta, herra forseti. Ég bið um að ég verði settur aftur á mælendaskrá. Ég þarf að útskýra þennan 13. tölulið betur.
Herra forseti. Ég efast ekki um að virðulegur forseti sé a.m.k. jafn heillaður og ég af málflutningi hv. þingmanns og skýrleika framsetningarinnar. Þetta segi ég vegna þess að ég veit að sá hæstv. forseti sem nú situr kann að meta skýrleika í framsetningu og að menn lesi lögin, lesi grundvallarupplýsingar, til að átta sig á því til hvers er raunverulega ætlast, hver markmiðin séu og áhrifin. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að setja þetta svona skýrt og skilmerkilega fram. Það er í rauninni afskaplega sérkennilegt að ríkisstjórnin skuli ekki hafa haft frumkvæði að því að útskýra þetta svona skýrt og skilmerkilega, fara einfaldlega í grunnheimildirnar, í reglugerðirnar, og útskýra út frá þeim hvaða áhrif þessi innleiðing muni hafa. En ég óttast að það sé einmitt vegna þess að ríkisstjórnin vilji ekki að menn setji sig inn í nákvæmlega þessa hluti eins og hv. þingmaður var að lýsa áðan, að stjórnvöld séu að vonast til að menn einfaldlega líti fram hjá raunverulegu eðli þessa máls. Það sýnir þá enn og aftur mikilvægi þessarar umræðu sem á sér stað nú, að þetta komi fram í dagsljósið, hið raunverulega eðli þessa þriðja orkupakka og hvaða áhrif hann muni hafa. En það er líka gagnlegt að líta til raundæma þar sem þessum reglum hefur verið beitt. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann kannist við til að mynda dæmið um Kýpur, sem er eyja eins og Ísland. Þar hefur einmitt reynt á þetta þar sem framkvæmdir við væntanlegan sæstreng hafa verið undir handleiðslu ACER og stofnunin fylgt nákvæmlega þessu fyrirkomulagi.
Herra forseti. Það er nú svo um þessa þröngu túlkun - eða túlkun mína á þessari innleiðingu - að það virðist hafa verið meiri áhugi fyrr í umræðunni á því að vera í salnum og taka við okkur andsvör og snerrur. En þegar umræðan fór að verða nákvæmari og ítarlegri hurfu stjórnarliðar og fylgismenn orkupakkans á brott, með þeirri undantekningu reyndar að þegar komu tvær sjónvarpsmyndavélar í upphafi þingfundar sá fólk ástæðu til að sýna sig í salnum, kannski til að sýna kjósendum fram á að það væri að sinna þingskyldu sinni. En ég skal ekki fullyrða um það. En hér er verið að lýsa meginlandshugmyndafræði sem ég hef fullan skilning á - fyrir hönd Evrópubandalagsins. Þetta á við þar. Þetta er afar skýrt. Þetta eru engin undanbrögð eða reykur í speglum, svo maður snari nú yfir á hið ástkæra og ylhýra. Varðandi ACER og Kýpur verð ég að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér það mál nákvæmlega. En ég hef hlustað með nokkurri athygli á ræður hv. þingmanns, eða öllu heldur heyrt að hann ætli að fara yfir það í ræðum seinna, og hlakka mjög til að heyra nánar um aðkomu ACER í því tilfelli.
Herra forseti. Það er nefnilega gott að hafa hvort tveggja til hliðsjónar, annars vegar reglurnar og lögin eins og þau eru skrifuð og lýsingar á markmiðum þeirra, og svo hins vegar raunveruleg dæmi um hvernig því er fylgt eftir. Það vill svo vel til fyrir okkur Íslendinga sem erum að ræða þetta nú á árinu 2019 að Evrópusambandið innleiddi þennan orkupakka árið 2009. Því er komin töluverð reynsla á hvernig þetta á að virka. Eins og hv. þingmaður nefndi er markmiðið alveg í samræmi við hugmyndafræði ESB og markmiðin um aukna samþættingu og ég myndi segja aukna miðstýringu. Þetta er allt saman skiljanlegt frá sjónarhorni þeirra. En þetta er alls ekki skiljanlegt og alls ekki ásættanlegt út frá okkar sjónarhorni, vegna þess að hagsmunirnir eru svo gjörólíkir. Það sama á ekki við hvað varðar til að mynda verðlagsmál á orkunni og þann skort sem er á grænni orku í Evrópusambandinu annars vegar og þá gnótt sem er á slíkri orku á Íslandi hins vegar. Þar af leiðandi eiga sömu lausnirnar ekki við. En það sem ég fæ enn ekki botn í eftir að hafa hlustað á ræður hv. þingmanns nú og fyrri ræður, þar sem hann fer svona skýrt yfir hlutina, lið fyrir lið, fer einfaldlega í greinarnar sem allt byggir á, er hvers vegna stjórnarmeirihlutinn hefur ekki fengist til að ræða málið á þeim forsendum. Mér dettur ekki annað í hug en að þau þá, fyrir vikið, vilji forðast að ræða þetta á þessum forsendum og álykta sem svo að þau vilji fela staðreyndirnar. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að ég sé að ganga of langt með því að velta slíku fyrir mér?
Herra forseti. Fela staðreyndirnar? Ég þekki ekki alla þingmenn hér inni en nokkra þó og af góðu einu. Mig langar til að verjast þeirri hugsun að það sé vísvitandi verið að reyna að blekkja, en í það minnsta held ég að hér hafi verið hlaupið aðeins fram úr sér. Ég tel að vilji ákveðinna aðila, sem sennilega eru í hlutverki embættismanna, sé sá að innleiða orkupakkann í heild sinni og án takmarkana. Til þess að það markmið geti náðst eru settir fyrirvarar við reglugerð í landslögum, ef fram heldur sem horfir. En hængurinn á því máli er sá að eftir innleiðingu er innleiðingin orðin löggjöf, hluti af EES-samningnum, sem er samningur sem lýtur þjóðarétti. Allur ágreiningur eða vafaatriði sem þar koma upp munu verða dæmd eftir þeim lögum en ekki eftir þeim fyrirvörum sem hér eru settir heima. Afar áhugavert lagaálit sem kom fyrir atvinnuveganefnd núna í morgun staðfestir þetta, í máli sem er brýnt og þarf að taka upp í þinginu, sem er hið [[Forseti hringir.]]svokallaða hráakjötsmál.
Herra forseti. Ég hef sagt það áður að hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hefur eiginlega unnið meira að kynningu þessa máls við þessa umræðu en ríkisstjórnarflokkarnir sameiginlega allan tímann sem málið hefur verið á dagskrá. Það hefði í sjálfu sér verið ánægjulegt og kannski nauðsynlegt fyrir hann að halda þessa kynningu t.d. fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins, þannig að menn gætu orðið einhvers áskynja um það um hvað málið snýst raunverulega. Það virðist vera mjög á huldu að menn hafi gert það heldur virðast menn hafa látið leiðast út í það, margir hverjir tregir og hafa lýst því hér, eins og hv. þm. Páll Magnússon og fleiri, sem hafa lýst því með miklum trega hvernig þeir hafa ánetjast þessu máli án þess að vilja það, og komið til fylgilags við það nauðugir viljugir. En það hefur verið mjög áhugavert og uppvekjandi að fylgjast með því hvernig hv. þingmaður leiðir þessa hluti fram. Ég skal viðurkenna að ég er svolítið upptekinn af þessu valdframsali, mjög upptekinn af því. Ég er mjög upptekinn af því þegar virtir lögspekingar stíga fram og segja: Þetta er valdframsal. Þar sem alltaf er vitnað í aðeins tvo þeirra eru þeir fleiri sem hafa varað við þessu. Við höfum verið að vitna í einn sem heitir Eyjólfur Ármannsson og hefur meðal annarra varað mjög sterklega við þessu. Mig langar kannski til að biðja hv. þingmann að reifa það aðeins fyrir okkur með þetta valdframsal. Hann er búinn að fara mjög vel yfir hvernig það birtist. En ég bið hann að fara aðeins dýpra í það hvernig Evrópusambandið í sjálfu sér heldur á öllum spilum [[Forseti hringir.]]eins og þetta mál er núna vanreifað og illa fram sett. Ég spyr hvort hann gæti farið aðeins yfir það fyrir okkur.
Herra forseti. Nú er það svo og viðurkennist auðmjúklega að ég er ekki löglærður maður, þó að ég hafi setið á skólabekk um hríð í lagadeild í Háskóla Íslands. En ástæða þess að ég er að fara svona yfir þetta er sú að það eru lögfróðir menn, lögmenn og lögfræðingar, sem hafa sent á okkur mikið magn af gögnum. Það eru túlkanir og skýringar sem hafa hvatt mig til að rýna betur í þessi gögn. Sumir þeirra hafa leyft að vera nafngreindir, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson kom inn á, en aðrir hafa ekki viljað, stöðu sinnar vegna, vera nafngreindir hér. Það er skiljanlegt vegna þess að þeir eru í þannig stöðu að kannski er ekki við hæfi að þeir skipti sér með beinum hætti af stjórnmálum. En varðandi þetta dýpra valdframsal er það svo að stjórnarskrá Íslands er þögul um það hver heimildin sé til að framselja völd. Í þessari innleiðingu er alveg ljóst að verið er að framselja vald og það er skýrt afmarkað að því leyti hvað skuli gera. En heimildirnar sem þessari stofnun og stofnunum eru fengnar eru hins vegar ekki skýrt afmarkaðar. Þetta eru opin lagaákvæði, svokölluð. Það er ekki algerlega bundið hvað verið er að framselja og [[Forseti hringir.]]að hversu miklu leyti, sem gerir að verkum að þetta er það sem kallað er stjórnskipunarvandi. Það er hæpið að þetta standist stjórnarskrá.
Hæstv. forseti. Ég vil fyrir bæði forseta og okkur öll vitna hér í þennan lögspeking sem ég færði til bókar áðan, Eyjólf Ármannsson. Hann segir, með leyfi forseta: „Alþingi ber að hafna þingsályktunartillögunni og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki aðild að EES-samningnum enda í fullu samræmi við ákvæði hans. Ótti við slíkt er hættulegur samstarfinu. Stór hluti þriðja orkupakkans hefur ekki gildi fyrir Íslandi líkt og orkumálastjóri ESB og utanríkisráðherra hafa lýst yfir og mikilvægt er að það komi fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Nefndin færi varla að komast að öðrum skilningi enda sitja þar undirmenn ráðherrans og orkumálastjórans; sendiherrar Íslands, Noregs og Liechtensteins EFTA-megin og fulltrúi framkvæmdastjórnar ESB. Þetta yrði í fyrsta sinn í 25 ára sögu EES-samningsins sem hinn stjórnskipulegi fyrirvari væri nýttur og máli vísað aftur til nefndarinnar, enda í fyrsta sinn sem ætlunin er að færa helstu náttúruauðlind Íslands undir erlent eftirlit og regluverk innri raforkumarkaðar ESB sem landið er ekki hluti af.“ Ég segi bara, herra forseti: Getur þetta orðið öllu skýrara? Ég held ekki. Mig langar að biðja hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson að gaumgæfa þessi orð lögspekingsins sem ég færði fram. Ég spyr hann hvort hann sé ekki algerlega enn þá bjargfastur á þeirri skoðun að það sé akkúrat þetta sem við eigum að gera. Við eigum ekki að vera hrædd við að efna EES-samninginn allan. Við eigum ekki bara að lesa úr honum eins og af hlaðborði og þora ekki að nýta okkur þær greinar sem fjalla beinlínis um að við getum skotið málum til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ekki satt?
Herra forseti. Fordæmið hefur verið sett að ákveðnu marki. Í fylgiskjali IV, g-lið 1. töluliðar XII. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið segir, eftir að Ísland hafði samið sérstaklega um náttúruauðlind sem Ísland var ekki tilbúið að sleppa höndum af: „Þrátt fyrir 40. gr. samningsins og ákvæði þessa viðauka er Íslandi heimilt að beita áfram þeim höftum sem eru í gildi við undirritun samningsins um eignarrétt erlendra aðila og/eða eignarrétt aðila sem ekki eru búsettir á Íslandi á sviði fiskveiða og fiskvinnslu.“ Og í 2. mgr. segir, með leyfi forseta: „Þessi höft skulu ekki koma í veg fyrir fjárfestingar erlendra aðila eða ríkisborgara sem eru ekki með lögheimili á Íslandi í félögum sem taka aðeins á óbeinan hátt þátt í fiskveiðum eða fiskvinnslu. Þó hafa innlend yfirvöld rétt til að skuldbinda fyrirtæki“ - skuldbinda fyrirtæki, hér er nú aldeilis inngrip - „sem hafa að hluta eða að öllu leyti verið keypt af erlendum aðilum eða ríkisborgurum sem ekki eru með lögheimili á Íslandi til að losa sig við fjárfestingar í starfsemi á sviði fiskvinnslu eða í fiskiskipum.“ Þarna er nú aldeilis inngrip af Íslands hálfu gagnvart samningnum. En þetta var samþykkt af því að hin lögformlega leið var farin og ákvæði samningsins virt. Varðandi það að hafna innleiðingunni og senda aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar er dr. prófessor Carl Baudenbacher skýr í álitsgerð sinni. Það má vera að skilningur þessara tveggja manna, Carls og Eyjólfs, á orðalaginu „að hafna“ annars vegar og „að vísa til“ hins vegar sé ekki sá sami eða að ég sé ekki að þýða rétt upp úr álitsgerð Carls Baudenbachers þar sem stjórnvöld á Íslandi hafa ekki látið svo lítið að þýða þau [[Forseti hringir.]]skjöl sem fyrir liggja í málinu, þrátt fyrir að þingmálið sé íslenska. En nú er tíminn hlaupinn frá mér og bjallan farin að glymja. Ég verð að koma inn á það í seinni ræðu hér hvað ég hef að segja um álit Carls Baudenbachers.
Herra forseti. Svo tekinn sé upp þráðurinn þar sem hv. þingmaður sleppti honum, um afleiðingar þess að við höfnum því að lögleiða þriðja orkupakkann og tökum upp málið á grundvelli ákvæða í samningnum sjálfum á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, ætla ég að leiða fram þýðingarmikið vitni í þessu máli. Ég hef áður leitt fram vitnið Davíð Oddsson, sem var forsætisráðherra þegar samið var og EES-sáttmálinn staðfestur, en í þetta sinn vil ég vísa til umsagnar Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem var utanríkisráðherra á þeim tíma og bar, ásamt forsætisráðherra, mesta pólitíska ábyrgð á málinu auk þess sem hann beitti sér, eins og allir þekkja, mjög fyrir því. Hann spyr í álitsgerð sinni, með leyfi forseta: „Mun höfnun á lögleiðingu þriðja orkupakkans hér á landi setja EES-samninginn í uppnám? Svarið við þessari spurningu er ótvírætt: Nei. EES-samningurinn tryggir aðildarríkjunum óvefengjanlegan rétt til að hafna innleiðingu löggjafar á tilteknu málasviði, ef hún á ekki við eða þjónar ekki hagsmunum viðkomandi ríkis. Fyrir þessu eru mörg fordæmi. Höfnun innleiðingar hefur ekki í för með sér nein viðurlög. Afleiðingin er sú, að málinu er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þar sem samið er um málið. Þar með fást þeir einu fyrirvarar, sem öruggt hald er í. Þessi ótvíræði réttur aðildarríkja EES-samningsins til þess að hafna innleiðingu löggjafar út frá eigin þjóðarhagsmunum, án viðurlaga, var frá upphafi“ - segir Jón Baldvin Hannibalsson - „ein meginröksemdin fyrir því, að framsal valds samkvæmt samningnum væri innan marka þess sem samrýmdist óbreyttri stjórnarskrá. Þar með var fullveldisrétturinn de jure viðurkenndur, sem hefur verið staðfestur með fordæmum de facto. Margir virðast nú hafa gleymt því, að sá mikli árangur sem náðist fyrir Íslands hönd í EES-samningunum, var ekki auðsóttur.“ - Jón Baldvin Hannibalsson segir: - „Mér er til efs, að hann hefði náðst án stuðnings samstarfsþjóða okkar í EFTA. Þetta á t.d. við um fríverslun með fisk. Ég ræð það af reynslu okkar af EES-samningnum á sínum tíma, að við hefðum aldrei náð þeim árangri í tvíhliða samningum. Sama máli gegnir um því sem næst fullan markaðsaðgang að innri markaðnum, án þess að“ - ég bið hv. þingheim að taka vel eftir - „ESB héldi til streitu stefnu sinni um aðgang að auðlindum í staðinn fyrir aðgang að markaði.“ Jón Baldvin segir nokkru síðar: „Það má eftir atvikum semja um gagnkvæman markaðsaðgang. En það kemur ekki til greina að semja um aðgang að markaði fyrir aðgang að auðlind. Þaðan af síður eigum við að taka þá áhættu, að þetta gerist „bakdyramegin“, í krafti samkeppnisreglna innri markaðarins, án þess að íslenska þjóðin hafi tekið um það meðvitaða ákvörðun.“ Jón Baldvin segir enn fremur: „Stuðningur við EES-samninginn byggir að lokum á pólitískri afstöðu kjósenda í aðildarríkjunum. Ef hinn voldugi samningsaðili, Evrópusambandið, hættir að virða í reynd þetta grundvallaratriði EES-samningsins og krefst þess að EFTA-ríkin samþykki skilyrðislaust það sem að þeim er rétt, án tillits til eigin þjóðarhagsmuna, er hætt við að stuðningur við EES-samninginn fari þverrandi. Þar með getur EES-samningurinn, með öllum þeim ávinningi sem hann hefur tryggt Íslandi á undanförnum aldarfjórðungi, verið í uppnámi. Á því“ - segir Jón Baldvin og lýkur þar með umsögn sinni - „bera þá þeir einir ábyrgð sem vilja þröngva þriðja orkupakkanum upp á þjóðina með ófyrirséðum afleiðingum og í trássi við þjóðarviljann.“
Hæstv. forseti. Þetta var býsna magnað. Þarna talaði ekki aðeins mikill stuðningsmaður EES-samningsins heldur maðurinn sem stundum hefur verið kallaður höfundur hans fyrir Íslands hönd og útskýrir svo að enginn getur velkst í vafa að samningurinn tryggi þau úrræði sem við höfum verið að boða að þurfi að beita gagnvart þriðja orkupakkanum. En hann lætur ekki þar við sitja heldur bendir líka á, eins og við höfum reynt að benda á hér í þingsal, að menn séu fyrst að setja þennan samning í hættu ef þeir treysta sér ekki til að verja þann rétt sem hann tryggir. Þess vegna og í því samhengi sérstaklega við þessi skýru og afdráttarlausu orð snýst hræðsluáróðurinn, sem reynt var að halda á lofti til að knýja á um stuðning sem flestra þingmanna við þennan orkupakka, hræðsluáróðurinn um að við gætum sett EES-samninginn í hættu ef við létum ekki einfaldlega undan, fullkomlega upp í andhverfu sína þegar menn skoða staðreyndir málsins og sjá það og heyra svona skýrt frá manninum sem þekkir samninginn kannski best af öllum, að það sé einmitt innleiðing eins og sú sem stendur hér fyrir dyrum, að menn þori ekki að verja eigin hagsmuni, sem muni stefna þessum samningi í hættu. Og því spyr ég hv. þingmann: Nái þessi orkupakki fram að ganga eins og lagt er upp með, hvaða áhrif telur hv. þingmaður að það muni hafa á viðhorf íslensks almennings til EES-samningsins?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef leitt fram tvö vitni í ræðum mínum. Þau tvö vitni eru Davíð Oddsson, sem var forsætisráðherra á þeim tíma, og Jón Baldvin Hannibalsson, sem var utanríkisráðherra á þeim tíma. Þessum tveimur mönnum ber fullkomlega saman um þau tvö atriði sem eru mikilvægust í því samhengi sem við ræðum núna. Annað er að Íslendingar eiga rétt á því að beita 102. gr. Reyndar er þriðja vitnið sammála þessu, Carl Baudenbacher. Hann tók það sérstaklega fram í greinargerð sinni. Hitt atriðið sem þeir Davíð Oddsson og Jón Baldvin Hannibalsson eru sammála um lýtur að spurningu hv. þingmanns. Þeim ber nákvæmlega saman um þetta atriði. Það er að ef Íslendingar eiga að horfa upp á að mál af þessu tagi þurfi þeir að kokgleypa möglunarlaust en eiga ella á hættu að samningurinn fari í eitthvert uppnám, er hætt við að það grafist fljótt undan stuðningi almennings við þátttöku okkar í þessu samstarfi. Þessum ágætu mönnum ber fullkomlega saman um þetta atriði og orða það hvor um sig framúrskarandi vel, eins og vænta mátti. Þessar vitnaleiðslur hafa því skilað þeim árangri sem hér liggur fyrir, að þeim mönnum ber saman sem báru mesta ábyrgð á þessu máli á sínum tíma þegar þessi samningur var gerður og síðan staðfestur.
Herra forseti. Ég heyri að við hv. þingmaður erum þá sammála um að það sé viðbúið að stuðningur við EES-samninginn muni minnka og veikjast verulega ef mál eins og það sem hér er til umræðu nær fram að ganga. En það er önnur hlið á þessu varðandi 102. gr. sem ég hefði áhuga á að heyra álit hv. þingmanns á. Það snýr að fullyrðingum manna um að við eigum ekki að nýta þessa grein sem lýsir sáttameðferð og leitinni að bestu niðurstöðu fyrir alla, vegna þess að við höfum ekki nýtt hana áður. Þetta eru rök sem snúast að mínu mati líka upp í andhverfu sína ef menn líta á staðreyndir málsins. Ef við ætlum að samþykkja þennan rökstuðning erum við jafnt og þétt að veikja möguleika í framtíðinni á að nýta þá grein. Við erum að segja að þar sem hún hafi ekki verið nýtt ákveðið lengi eigi ekki að nýta hana. Hvað þá þegar enn lengri tími er liðinn án þess að hún hafi verið nýtt? Þá mun sama fólk væntanlega telja sig hafa enn sterkari rök fyrir því að það eigi ekki að nýta hana. Til að halda þessari grein virkri myndi ég halda að það sé einmitt mikilvægt að nýta hana þegar tilefni er til og þar með minna á að hún sé til staðar og ekki að ástæðulausu. Getur hv. þingmaður tekið undir með mér að rétt eins og það myndi styrkja EES-samninginn að við nýttum ákvæði hans til að verja rétt okkar og hagsmuni myndi það styrkja þessa tilteknu grein að nýta hana, sýna að hún sé þarna af ástæðu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það eru fordæmi fyrir því að lagagrein, jafnvel grein í stjórnarskrá sem legið hefur óhreyfð um langan aldur, hafi verkan þegar á reynir. En það mætti kannski hugsa sér að svo slysalega tækist til að eldsvoði yrði á heimili. Ætti þá að sleppa því að nota slökkvitækið af því að það hafi aldrei verið notað áður? Eru þetta eitthvað svipuð rök? Hér eru persónur og leikendur í þessu máli. Ég leyfi mér að nefna prófessor dr. Baudenbacher sem sagði, eftir því sem ég tók best eftir, eftir því sem líka var hermt, eina lögfræðilega setningu sem virkilegt hald er í þegar hann segir að 102. gr. sé gild og Íslendingar geti beitt henni. Það er hins vegar önnur saga að hann hefur uppi pólitískar vangaveltur og bollaleggingar um hversu heppilegt það sé að beita henni. Það nær náttúrlega engri átt að verið sé að brigsla mönnum um einangrunarhyggju eða eitthvað af því tagi þó að þeir hafi uppi viðleitni til þess að gæta sjálfsagðra og eðlilegra hagsmuna. Ég leyfi mér að árétta og undirstrika það sem Jón Baldvin Hannibalsson sagði í umsögn sinni að það komi ekki til greina að aðgangur að auðlindum sé látinn af hendi fyrir aðgang að markaði. Þetta er grundvallaratriði, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa ræðu sem hann flutti. Það er eftirtektarvert að margir þungavigtarmenn og fyrrum þungavigtarmenn, t.d. í stjórnmálaflokki þeim sem hæstv. forseti skipar, vara mjög við því að við tökum upp þennan þriðja orkupakka Evrópusambandsins - menn sem eru hoknir af reynslu, menn sem voru viðstaddir þegar orkupakki eitt og tvö voru innleiddir, menn sem vilja læra af reynslunni, menn sem vilja læra af mistökunum. En þetta er ekki allt, herra forseti. Það sem skiptir höfuðmáli er að samkvæmt nýlegri könnun eru 63% þeirra sem afstöðu tóku á móti þessum pakka, 63% þjóðarinnar. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé sammerkt þeim sem styðja þennan orkupakka að þeir ætli ekki að bjóða sig fram aftur í pólitík, séu bara á leiðinni út. Þess vegna telji þeir sig ekki þurfa á því að halda að hlusta á þjóðina. Það skýtur mjög skökku við að menn skuli leggja slíka ofuráherslu á að troða þessum pakka, eins og hann er nú vanreifaður og illa búinn, í gegnum þingið á methraða í staðinn fyrir að hlusta á menn eins og Jón Baldvin Hannibalsson, Davíð Oddsson, Tómas Inga Olrich, Hjörleif Guttormsson - ég gæti talið lengi áfram, menn úr öllum flokkum. Þetta eru ekki pólitískir vinir, þetta eru menn úr öllum flokkum sem vara við þessum gjörningi. En menn halda áfram að lemja hausnum við steininn lengi. [[Forseti hringir.]]En eins og ég segi: Kannski er þetta fólk bara búið að fá leið á pólitík og er á leiðinni eitthvert annað.
Herra forseti. Það eru mörg málin sem eru aðkallandi inn í þessar umræður. [[Hlátur í þingsal.]]Mér er mjög ofarlega í huga hversu vanbúið og vanreifað málið er. Eigum við að nefna nokkur dæmi? Það stendur yfir leit að lagalega fyrirvaranum og við erum með mann í því sem hefur sérþekkingu á lögreglustörfum, verandi lögreglustjóri og skólastjóri Lögregluskólans, og er fyrir sitt leyti að vinna í málinu. [[Hlátur í þingsal.]]- Ég óska eftir því að herra forseti gæti að því að halda uppi reglu á fundinum. Hann mætti hér í ræðustól fyrr í dag og lagði fram áfangaskýrslu í málinu. Hann var búinn að finna fimm tilgátur eða fullyrðingar um það hvar lagalega fyrirvarans væri að leita. Nema hvað. Ég skaut að honum að ég hefði lagt leið mína inn á fjölsóttan samfélagsmiðil, sem í máli manna er stundum kallaður Facebook, og þá hafði ágætur þingmaður Framsóknarflokksins ritað af mikilli hind og lögfræðilegri þekkingu um lagalega fyrirvarann eða fyrirvarana og mátti greina í máli hv. þingmannsins einar tvær eða þrjár tilgátur um þennan lagalega fyrirvara. [[Forseti hringir.]]Þannig að það safnast saman og ég reikna með að sýslumaðurinn fyrrverandi, lögreglustjórinn og lögregluforinginn, muni fjalla nánar um þetta mál og lýsa því hvernig þessari leit vindur fram.
Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að hafa gaman af lífinu, jafnvel þó að maður sé að ræða alvarleg mál. En nú er hv. þingmaður ansi vel kunnugur í myrkviðum Sjálfstæðisflokksins [[Var það.]]- var þar lengi og hjó sér leið um myrkviði þess flokks. Nú háttar svo til að þessi flokkur er 90 ára gamall á laugardaginn og ég óska honum til hamingju með það. Og fyrst hæstv. forseti situr hér þessa stundina er hentugt að benda honum á, eins og ég hef bent fleirum á í ræðum í dag, að það væri kannski ráð fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, á laugardaginn milli kl. 11 og 15 uppi í Valhöll, að ræða þar við almenna flokksmenn yfir kaffi og tertu því að mikill meiri hluti almennra flokksmanna Sjálfstæðisflokksins er á móti þessum orkupakka. Ég var nú að vona, herra forseti, að menn myndu nota þennan laugardagsformiddag til að hlusta á grasrótina í flokknum og fá frá henni góðar leiðbeiningar um hvað gera skuli í þessum orkupakka. Ég vænti þess að hann verði enn á dagskrá þingsins að morgni laugardags og það væri hollt fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins að hlusta. Þeir eru nýbúnir að vera í rútuferð um landið en þeir virðast ekki hafa hlustað á nokkurn mann. Þeir eru svo fastir í þeim ásetningi sínum að troða orkupakkanum hér í gegn. Því lauma ég því að hæstv. forseta að kannski sé ráð að nýta tækifærið yfir kaffi og tertu á laugardaginn. En mig langaði til að spyrja hv. þingmann hvað hann telur hafa orðið til þess að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins virðist vera svona gjörsamlega úr takti og úr sambandi við hinn almenna flokksmann - hefur hv. þingmaður skýringu á því?
Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja það hér að í mínum huga hefur það verið ein af ráðgátum nútímastjórnmála hér á landi hvernig á því stóð að Sjálfstæðisflokkurinn skyldi ljá máls á því að leggja nafn sitt við Icesave-málið með þeim hætti sem hann gerði. Reyndar fengust ekki allir þingmenn til að styðja það mál en flokksforystan gerði það. Ritstjóri Morgunblaðsins hefur ritað merkan pistil þar sem hann fjallar um utanríkisstefnu Sjálfstæðisflokksins. Hann, Styrmir Gunnarsson, lýsir því áliti á sinni vefsíðu að það séu mjög alvarleg mistök af hálfu Sjálfstæðisflokksins að standa að þessum þriðja orkupakka. Hann rifjar upp eitt dæmi sem er mjög áhugavert og það er frá 1970–1971 þegar það var eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki skynjað tíðarandann og hélt því fram á þeim tíma að við ættum að fara aðra leið en farin var í landhelgismálinu. Það varð flokknum dýrkeypt. Hann lent utan ríkisstjórnar eftir kosningarnar 1971. Nú er ekki bara eina ráðgátu við að glíma, ráðgátuna um stuðninginn við Icesave, heldur ráðgátuna um stuðning við þriðja orkupakkann, algerlega að nauðsynjalausu. Og það er líka mjög sérkennilegt af hverju málið er sótt af svona miklu kappi. Áður var því haldið fram að þetta mál myndi kannski koma fram á Alþingi vorið 2019, kannski haustið 2019, og nú eru menn hér í einhverjum spenningi að reyna að ljúka þessu á þessum fögru vordögum í maí 2019. Af hverju?
Herra forseti. Mig langar í örstuttu máli að gera grein fyrir afstöðu þungavigtarmanns í stuðningsliði núverandi ríkisstjórnar sem skilur ekki hvernig á því stendur að ríkisstjórnin heldur áfram þessu orkupakkadæmi eins og það er nú. Þetta er enginn annar en fyrrverandi þingmaður Hjörleifur Guttormsson. Hann skrifar nýlega grein í Morgunblaðið - enginn maður kynnti sér innlegg EES-samningsins eins og Hjörleifur þegar hann var hér á þingi. Hann spyr: Er ekki komið nóg? Hann segir í grein sem heitir „Ríkisstjórnin skreytir pakkann“ með leyfi forseta: „Hinn 22. mars sl. sendu utanríkisráðuneytið og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið frá sér fréttatilkynningu með fyrirsögninni: „Ríkisstjórnin samþykkir að leggja þriðja orkupakkann fyrir Alþingi.“ Tilkynning þessi er hið furðulegasta plagg, bæði margt af því sem þar kemur fram og þó enn frekar valið úrtak með tilvitnunum í lögfróða umsagnaraðila, þar sem ekki er hálf saga sögð af aðvörunum þeirra og fyrirvörum, sérstaklega lögmannanna Friðriks Árna Friðrikssonar og Stefáns Más Stefánssonar. Svo langt er gengið í gyllingu á ágæti væntanlegrar tillögu ríkisstjórnarinnar að staðhæfa eftirfarandi: „Um er að ræða orkupakka á íslenskum forsendum. Hann er tekinn upp í íslenskan rétt á þeirri forsendu að Ísland er ekki tengt við raforkumarkað ESB.“ Þegar þessi fullyrðing er borin saman við álitsgerð nefndra lögmanna sem skiluðu hinn 19. mars sl. álitsgerð um „stjórnskipuleg álitamál tengd framsali ríkisvalds til stofnana ESB/EFTA vegna þriðja orkupakka ESB“ kemur í ljós hve óheiðarlega er hér gengið til verks. Í stað þess að birta álitsgerðir lögmannanna sem lágu á borði ráðherra dögum áður en málið var borið upp til afgreiðslu í ríkisstjórn eru umsagnir þeirra með fjölda aðvarana og álitaefna um orkupakka þrjú faldar fyrir þingmönnum og almenningi. Hjörleifur heldur áfram undir lið sem heitir í hans máli: „Enn á að skauta fram hjá stjórnarskránni“, með leyfi forseta. „Utanríkisráðherra ætlar Alþingi samkvæmt ofangreindu að innleiða orkupakka þrjú með þeim fyrirvara að viðkomandi bindandi reglur hans komi ekki til framkvæmda nema þingið heimili lagningu sæstrengs til raforkuflutnings frá Íslandi og „þá þarf jafnframt að taka á nýjan leik afstöðu til þess hvort reglurnar standist stjórnarskrá“. Með þessu á að læða í gegn staðfestingu Alþingis á orkupakka þrjú, sem augljóslega stríðir gegn stjórnarskrá lýðveldisins og óumdeilanlega yrði virkur ekki síðar en með lagningu sæstrengs. Um þá framkvæmd á síðan orrustan að snúast, ef ekki yrði þá þegar búið að breyta stjórnarskránni.“ Ég verð að viðurkenna það, herra forseti, að þetta er nú alveg gríðarlegur áfellisdómur. Ég skil fyrrverandi þingmann Hjörleif Guttormsson. Ég skil að hann skuli ekki skilja hvers vegna Vinstri græn leiða markaðsvæðingu auðlinda Íslands um þessar mundir. Hjörleifur lýkur máli sínu í þessari grein þannig, með leyfi forseta: „Málið sem ríkisstjórnin nú hyggst knýja Alþingi til að samþykkja á galopnum forsendum og gegn ákvæðum stjórnarskrár okkar varðar yfirráð yfir náttúruauðlindum, íslenskum fallvötnum, nýtingu þeirra og verndun. Það er hliðstætt spurningunni um hvort afhenda ætti útlendingum sjávarauðlindir okkar. Sótt er að Landsvirkjun með einkavæðingu í huga og fyrirtæki eins og HS Orka og Arctic Hydro kemba nú landið undir merkjum smávirkjana, með góðfúslegu leyfi Orkustofnunar. Þessir aðilar leggjast nú bak við tjöldin fast á sveif með hagsmunaöflum, innlendum og erlendum, um að tengja Ísland við orkumarkað Bretlands og meginlandsins. Íslensk náttúra og almenningur greiða reikninginn með stórhækkuðu raforkuverði og umturnun á friðsælum dölum og heiðum, sem sloppið hafa við umrót virkjana fram að þessu. Hvað segir íslensk æska og kjörnir alþingismenn um slíka framtíðarsýn?“ Já, hvað segja íslenskir alþingismenn um þetta?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afbragðsgóða ræðu sem að hluta til er tilvitnun í mann sem hefur kynnt sér þessi mál afar vel. Ég var alla vega alinn upp við það í minni sveit að leggja við hlustir þegar menn með reynslu töluðu. Ég held að það sé alveg hárrétt sem hv. þingmaður ýjaði að, að fyrrverandi þingmaður, Hjörleifur Guttormsson, sé einn þeirra manna sem séu dómbærir og hafi staðgóða þekkingu. Hann talar ekki þarna á einhverjum pólitískum flokksnótum, heldur fyrir hagsmunum Íslands. Það er svo mikilvægt að fram komi að það sem hefur birst hér í meðferð þessa máls er akkúrat það að verið er að fara eftir einhverjum flokkspólitískum línum á þann hátt að búið er að taka ákvörðun um að keyra mál í gegn án þess að taka hlutlausa skoðun á öllum gögnum málsins, vega og meta, og fara varfærnustu leiðina í svona mikilsverðu máli. Eða er hægt að hringja háværari viðvörunarbjöllum en að líkja þessu máli við að afhenda sjávarauðlind [[Forseti hringir.]]okkar í hendur erlendu yfirvaldi? Telja menn í alvöru [[Forseti hringir.]]talað að við stæðum hér og reyndum að verja það á þann hátt sem við gerum ef það væri til umræðu?
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ítreka enn á ný að ræða mín, þessi síðasta, var að miklu leyti í boði Hjörleifs Guttormssonar, sem átti textann að miklu leyti. Þetta setti ég fram vegna þess að Hjörleifur er trauðla eini maðurinn sem hefur sett fram þau varnaðarorð. Úr þessum sama ranni, þ.e. Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, hefur Ögmundur Jónasson líka stigið fram og lýst miklum efasemdum um að samþykkja málið, og ekki bara lýst efasemdum, hann hefur verið harður á móti því að við samþykkjum orkupakka þrjú. Þetta eru hvort tveggja menn sem börðust á móti innsetningu á orkupakka eitt og tvö ásamt með öðrum þingmönnum, eins og hæstv. forseta þessa þings, Steingrími J. Sigfússyni, þá hv. þingmanni. En nú er þetta fólk allt eins og umskiptingar, fulltrúar þessara flokka, ekki flokksfólkið sjálft, frekar en grandvarir Sjálfstæðismenn. Það er á allt öndverðum meiði við þingflokkana sína. Ég skil þetta ekki, herra forseti. Auðvitað á þetta mál að vera hafið yfir flokkslínur. Og þó að við stöndum hér, Miðflokksfólkið, og séum að andæfa þessu máli, þá erum við ekki að berja trommur Miðflokksins. Við erum að berja trommu Íslands. Við viljum ekki að þessi orkupakki gangi yfir hér eins og hann er settur fram vegna þess að við teljum að það sé landi og þjóð til skaða. Við teljum hins vegar að það ætti að nást pólitískur einhugur hér á þingi um að gera það sem rétt er í þessu máli, þ.e. að hafna pakkanum og senda hann í sáttameðferð. Það hefur margkomið fram hjá hverjum sérfræðingnum af öðrum, hjá hverjum pólitíkusi af öðrum, sérstaklega þeim sem hættir eru, þeir sem núverandi eru þora ekki, þeir hafa ekki kjark til þess að nýta allan samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, þeir hafa ekki kjark til þess. [[Forseti hringir.]]Og það er mjög slæmt, herra forseti. Það versta sem við er að eiga, annað en blankir stjórnmálamenn, eru kjarklitlir stjórnmálamenn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég gæti ekki verið meira sammála þessari greiningu, að við ættum að senda þetta aftur í sáttameðferð. Hvernig gengur það fyrir sig? Jú, tveir af okkar helstu áttavitum í Evrópurétti tala í álitsgerð sinni um hvernig best sé að fara með málið þar sem verulegur vafi leiki á því að þetta standist stjórnarskrána. Sáttameðferðin er sérstaklega tilgreind í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Sáttameðferðin er 111. gr. sem er undir þriðja þætti um lausn deilumála. Með leyfi forseta, segir þannig að þetta sé alveg skýrt, og í þessu felst engin pólitísk óvissa svo það komi fram: „Bandalagið eða EFTA-ríki getur lagt deilumál er varðar túlkun eða beitingu samnings þessa fyrir sameiginlegu EES-nefndina í samræmi við eftirfarandi ákvæði. Sameiginlegu EES-nefndinni er heimilt að leysa deilumálið. Henni skulu gefnar allar upplýsingar sem hún kann að þarfnast til þess að framkvæma nákvæma rannsókn á málinu, með það fyrir augum að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við. Í þessum tilgangi skal sameiginlega EES-nefndin rannsaka alla möguleika til að viðhalda góðri framkvæmd samningsins.“ Getur þetta verið skýrara, hv. þingmaður? Hér er ekki verið að mæla fyrir einhverju offorsi eða upplausn, heldur sátt eins og þeirri sem við ættum að vera að ná í þessum sal.
Hæstv. forseti. Þetta er hárrétt. Ég vil vitna enn í Eyjólf Ármannsson lögfræðing og upphafsorð hans í umsögn til utanríkismálanefndar þar sem hann segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Alþingi á að hafna þingsályktunartillögunni og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki aðild að EES-samningnum enda í fullu samræmi við ákvæði hans. Fyrir Ísland er slíkur ótti í EES-samstarfinu hættulegur.“ Því segi ég, eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti: Það eina sem skortir í þessu máli af hálfu ríkisstjórnarflokkanna er kjarkur. Það er kjarkur, það að þora að taka slaginn fyrir Ísland. Hæstv. forseti, sem nú situr í stóli, og hans góðu félagar í Sjálfstæðisflokknum blessuðum þyrftu ekki að standa í stóru stríði við okkur hin um það að víkja aðeins af leið, taka skynsamlegustu leiðina og vísa þessu máli í sáttameðferð. Það þyrftu ekki mikil átök á þinginu til þess, vegna þess að þetta mál á ekki að vera flokkspólitískt. Því miður er búið að gera það flokkspólitískt með því að - auðvitað geta Evrópuflokkarnir ekki beðið eftir að komast í faðminn, við skiljum það, en aðrir grandvarir stjórnmálaflokkar sem eru búnir að taka U-beygju í málinu án þess að skýra það með fullnægjandi hætti, það er svo ótrúlegt. Og það er kannski það sem maður á svo bágt [[Forseti hringir.]]með að sætta sig við og það er kannski það sem maður er, hvað á ég að segja, mest trekktur yfir, að það skuli gerast með þeim hætti.
Herra forseti. Það yrði sannarlega slysalegt fari svo að þessi þingsályktunartillaga utanríkisráðherra um innleiðingu orkupakkans yrði samþykkt. Það skýrist þá ekki af öðru en því sérkennilega ástandi sem nú ríkir í stjórnmálalífi þjóðarinnar. Það er ekki hægt að skýra það vegna þess hvernig málið er vaxið, vegna þess að þetta mál er lögfræðilegur óskapnaður. Þetta leyfi ég mér að segja með hæstaréttarlögmanninn og fyrrverandi formann Lögmannafélagsins að baki mér, [[Gripið fram í: Margreyndan.]]margreyndan, og tel að honum sé þetta afar ljóst og fleirum lögfræðingum í þingliði Sjálfstæðisflokksins. Það að halda því fram dögum og vikum saman að það eigi að innleiða orkupakka en samt ekki innleiða hann vegna þess að það sé einhver lagalegur fyrirvari sem eigi að gera eitthvert fiff eða trix og bjarga okkur undan öllum hinum háskalegu afleiðingum orkupakkans, sem sjálfir lögfræðilegir ráðunautur ríkisstjórnarinnar hafa stafað ofan í þing og þjóð þegar þeir útskýra það að erlendir aðilar fái ítök um skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar og því sé helst að jafna við það að erlendum aðilum sé hleypt inn að fiskimiðum landsmanna, ákvörðunum um hagnýtingu þeirra. Auðvitað er þetta ekki samþykkt vegna þess að hér sé einhver málatilbúnaður eða rannsókn eða greining sem réttlætir að þetta sé samþykkt. Það er vegna þess að hér er stjórnmálaleg upplausn. Ég get kannski fengið að víkja að því örfáum orðum í seinna andsvari.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður, þetta er hárrétt vegna þess að það er ekki einungis málatilbúnaðurinn sem er ótraustur, það er málflutningurinn sem er ótraustur. Í einu orðinu er sagt: Þetta mál skiptir ekki nokkru máli, þessi pakki skiptir engu máli, en samt þarf að keyra hann í gegn með flýti, í flaustri. Það er eins og ekkert mál sé mikilvægara. Við höfum boðist til þess, Miðflokksfólkið, að leggja þetta mál til hliðar á þinginu og afgreiða nokkur veigamikil og nauðsynleg þingmál þannig að þingið sé ekki í klessu á síðustu dögunum. Á það hefur ekki verið hlustað. Við erum ekki að andmæla þessu máli til að koma einhverri óstjórn á störf þingsins, nema síður sé. Við erum að andæfa málinu vegna þess að við teljum það vanbúið, vont, illa ígrundað og jafnvel hættulegt. Síðan koma menn og segja: Þetta er ekkert nema hræðsluáróður. Sama fólkið og segir: Ef þessu máli verður hafnað er EES-samningurinn og aðild okkar að honum í upplausn, í hættu. Bíddu, hvaða áróður það, herra forseti? Hvaða áróður er það? Þetta snýst ekkert um það. Þetta snýst um að málið eins og það er er vanbúið, illa gert, illa ígrundað. Það þarf einfaldlega að fresta málinu til hausts, vinna það betur, ná um það pólitískri samstöðu á þinginu, þannig að allir gangi sömu leið, á sama hraða, á sama veg. En því miður gera ríkisstjórnarflokkarnir ekki annað en að reyna að auka sundrungina um [[Forseti hringir.]]þetta mál, sem 62% þjóðarinnar eru andvíg og á samt að troða ofan í hálsmálið á þjóðinni.
Í raun og sanni, herra forseti, með stjórnarflokkana þrjá í ljósi forsögunnar og málatilbúnaðar hér áratugum saman, ef allt væri með felldu þar myndi náttúrlega ekki nokkur þeirra ljá máls á þessu. Alþýðubandalagið, sem áður hét en heitir núna Vinstrihreyfingin – grænt framboð, er orðinn viðskila við rætur sínar. Framsóknarflokkurinn er eins og hann er. Sjálfstæðisflokkurinn hleypur á eftir alls konar hugdettum og hugmyndum í samtímanum og sýnir ekki nauðsynlega og nægjanlega festu. Um þetta mætti hafa langt mál. En það er einhvern veginn þannig komið fyrir þessum flokkum að þeir flokkar bregðast sem hefði átt að mega reiða sig á í nákvæmlega máli eins og þessu. Auðvitað er ekkert erfitt að skilja að Samfylkingin og Viðreisn, sem eru eins máls flokkar og eru hér bara utan um aðild að Evrópusambandinu, samþykki þennan orkupakka óséðan, þeir lýstu því yfir áður en málið var lagt fram á Alþingi og áður en nokkur hafði séð nokkur gögn að þeir myndu styðja þetta mál. Hvernig ákvarðanir eru teknar eða hvernig stefna er mótuð í þeim söfnuði Pírata sem hér er er náttúrlega ekki fyrir dauðlega menn að átta sig á. Það er kannski skiljanlegt að upplausnarflokkur eins og þar fer hafi lent þarna megin. En það yrði mjög ólánlegt og óheppilegt ef málið yrði samþykkt. Málatilbúnaðurinn styður það ekki. Svo mikið er víst, herra forseti.
Hæstv. forseti. Þetta er hverju orði sannara. Það eru einmitt flokkarnir sem við ættum að geta treyst í gegnum sögu þeirra þótt við séum þeim alls ekki sammála. Við ættum samt að geta treyst þeim til að standa vörð um sjálfstæði Íslands og íslenska hagsmuni, en þeir bregðast. Það gildir einu hvort það eru þeir sem eru vinstra megin á litrófinu eða hægra megin á litrófinu, forystuflokkar þar. Eins og hv. þingmaður nefndi er Framsóknarflokkurinn eins og hann er. En hinir tveir, það hefði átt að vera hægt að stóla á að þeir myndu alla vega standa með fylgismönnum sínum, þótt ekki væri annað, að þeir myndu hlusta á kjósendur sína. Nú segi ég enn það sem ég hef sagt nokkrum sinnum hér: Hvers vegna fór ekki Sjálfstæðisflokkurinn bara heiðarlega fram í kosningabaráttunni og sagði: Við ætlum að innleiða orkupakka þrjú, í staðinn fyrir að fara gegn landsfundarsamþykkt, mjög nýlegri, sem kveður á um allt annað? Þetta eru náttúrlega hrein svik. Sama er uppi á teningnum með Framsóknarflokkinn. Þar var miðstjórnarsamþykkt um að íslenskar orkulindir ættu ekki að vera undir áhrifum útlendinga og útlends valds. Framsóknarflokkurinn fór ekki fram með þá stefnu í kosningum að hann ætlaði að innleiða orkupakka þrjú frá Evrópusambandinu, aldeilis ekki, þvert á móti. Og Vinstri græn fóru ekki fram í kosningum og sögðu: Heyrðu, við ætlum að markaðsvæða orkulindir Íslands. Það voru ekki kosningaslagorðin. Allir þessir flokkar ganga í berhögg við það sem þau lofuðu og eflaust mun það koma þeim í koll. En það er aukaatriði. Aðalatriðið er að þetta mun hafa [[Forseti hringir.]]gríðarlega vond áhrif fyrir íslenska þjóð.
Forseti. Það vill svo til að í dag fara fram kosningar í Bretlandi til Evrópuþingsins. Þessar kosningar markast mjög af umræðunni um Brexit, útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu. Fyrir vikið hefur þessi atburður og öll sú umræða sem honum tengist, heilmikla skírskotun til umræðunnar hér um þriðja orkupakkann. Saga þessa máls, Brexit, eins og það er kallað í Englandi, eða útganga Bretlands úr Evrópusambandinu, er mjög lýsandi fyrir vandann sem þjóðríki finna sig í í samskiptum við Evrópusambandið en um leið vanda svo margra stjórnmálaflokka sem virðast hafa gleymt því til hvers þeir eru kosnir, virðast hafa gleymt tengingunni við kjósendur og jafnvel og oft og tíðum stuðningsmenn, bakland flokkanna. Það er áhugavert að setja þetta tvennt í samhengi til að átta okkur betur á því hvað er að gerast á Alþingi Íslendinga. Nú eru liðin þrjú ár frá því að breskur almenningur tók ákvörðun um það í þjóðaratkvæðagreiðslu, þar sem fleiri tóku þátt en nokkru sinni fyrr í nokkurri atkvæðagreiðslu í Bretlandi, að Bretland skyldi segja skilið við Evrópusambandið. Fyrir því höfðu menn gild rök. Margir voru búnir að fá nóg af afskiptasemi ESB, íhlutun þess í bresk innanríkismál og höfðu fengið sig fullsadda af því að erlend stofnun væri fyrst og fremst að huga að markmiðum sínum og hagsmunum fremur en hagsmunum hvers þjóðríkis fyrir sig. Og að mati meiri hluta Breta fóru þessir hagsmunir, eins og Evrópusambandið skilgreindi þá, heildarhagsmunir þess, oft á svig við hagsmuni bresks almennings. Svoleiðis að haldin var atkvæðagreiðsla og þar fékkst niðurstaða. Niðurstaðan var þessi: Bretland skyldi ganga úr Evrópusambandinu. En þá hófst löng saga af endalausum vandræðagangi þar sem kerfið í Evrópusambandinu, Brussel-valdið, reyndi í hverju skrefi að þvælast fyrir vilja breskra kjósenda. En það sem var kannski verra var að breskir stjórnmálamenn, kosnir sem fulltrúar þjóðar sinnar tóku margir hverjir þátt í því að reyna að skemma fyrir og hindra að lýðræðislegur vilji almennings í landinu næði fram að ganga. Þetta hefur auðvitað aðrar skírskotanir í íslenskri sögu, en skírskotunin nú er að mínu mati mjög skýr. Hér erum við að ræða mál þar sem mikill meiri hluti almennings hefur ekki aðeins efasemdir heldur er beinlínis mótfallinn því að kjörnir fulltrúar hleypi málinu í gegn, samþykki það. En hver eru viðbrögð þessara kjörnu fulltrúa? Þau eru að skella annaðhvort við skollaeyrum eða, eins og svo mörg dæmi eru um frá Bretlandi, reyna að afvegaleiða umræðuna og tala máli valdsins í Brussel fremur en að fylgja afstöðu íslensks almennings. Og nú stöndum við frammi fyrir því að menn eru tilbúnir til að ganga svo langt í þessum efnum hér á Alþingi Íslendinga að þeir vilja helst fela umræðuna, vilja helst að hún fari fram seint um nótt. Stuðningsmenn málsins treysta sér reyndar ekki til að taka þátt í henni sjálfir en vilja að sem minnst fari fyrir umræðunni og að þingið, þingflokkar stjórnarliðsins og stuðningsflokkar þeirra, geti helst afgreitt það með eins lítilli umræðu og kostur er. En þetta er mjög varasöm aðferð. Og ég efast um að hún muni reynast þessum flokkum, þeim flokkum sem ekki líta til lýðræðislegs vilja íslensks almennings, [[Forseti hringir.]]nokkuð betur en hún hefur reynst þeim flokkum í Bretlandi sem litið hafa fram hjá almannaviljanum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna, hugleiðingu um hvort við stöndum á eins konar tímamótum, hugleiðingu um hvort hér sé það sem stundum hefur verið kallað að gjá hafi myndast milli þings og þjóðar, þ.e. að kjörnir fulltrúar, ríflegur meiri hluti þeirra, hafi hreinlega sagt skilið við sjálfa sig, stefnu sína, stjórnmálaflokk sinn og grasrótina, hinn almenna kjósanda. Það vissulega má leiða líkur að því að hér standi um 20–30% þjóðarinnar nokkuð á sama um þetta mál þar sem vilji þeirra stendur til þess að ganga í Evrópusambandið með öllum þeim kostum og göllum sem því fylgja. En lungi almennings, sem fylgir þá hinum stjórnmálaflokkunum, hefur haft það sem eindregna skoðun sína að við eigum að halda sjálfstæði okkar, við eigum að vera fullvalda þjóð og við eigum að nýta það fullveldi til að gera samninga við önnur ríki, en ekki undirgangast boðvald erlendra aðila eða stofnana. Telur hv. þingmaður að sú greining sé [[Forseti hringir.]]í nánd við raunveruleikann?
Forseti. Þetta er örugglega ekki fjarri lagi. Ég tel reyndar að það sé mjög sterk fullveldistaug í flestum Íslendingum og í flestum stjórnmálaflokkum á Íslandi, en þar er ég að vísa til sögu flokkanna og til stuðningsmanna þeirra. Það er hins vegar áhyggjuefni hversu margir íslenskra stjórnmálaflokka hafa aðlagast því sem ég hef kallað kerfisvæðingu, orðið e.t.v. á einhvern hátt blindir fyrir þeirri staðreynd að með því að lýðræðislega kjörnir fulltrúar afsali sér valdi til ókjörinna fulltrúa, til kerfisins, eru þeir um leið að grafa undan fullveldinu. Út á hvað gengur fullveldið? Það gengur ekki hvað síst út á lýðræði, að þegnar tiltekins lands geti ráðið sínum málum sjálfir. Almennt segja menn um fullveldi að það snúist um að hvert og eitt land fái að ráða sér sjálft. En hvað er átt við með því? Átt er við að íbúar landsins fái að ráða sér sjálfir. Þegar stjórnmálaflokkar hætta að líta til vilja íbúa eigin lands og fara jafnvel að fylgja í blindni vilja, ekki endilega íbúa annarra landa heldur stofnana í öðrum ríkjum, þá er með því verið að grafa undan fullveldi landsins. Við skyldum aldrei gleyma því að fullveldið kom ekki af sjálfu sér, eins og flestir þekkja, og það varðveitist heldur ekki af sjálfu sér. Það þarf stöðugt að standa vörð um fullveldið og minna sig á hvers eðlis það er, til hvers það er og hvaða árangri það hefur skilað okkur sem þjóð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að sú hugleiðing sé holl við þessar aðstæður að við hugsum hvar við erum stödd. Ég átti ánægjulegt samtal við tvo menn fyrr í dag þar sem leiðtogahæfni í stjórnmálum og í lífinu almennt var rædd, hvað það væri sem einkenndi góða leiðtoga og hvað það væri sem gerði það hins vegar að verkum að menn misstu leiðtogahæfni sína af sömu sökum. Við ræddum þá kenningu að það væri í mannlegu eðli að fara farveg hinar minnstu mótstöðu, eins og heitir á ensku, „the path of least resistance“, með leyfi forseta. Hún felst í því hreyfa sig svolítið eins og vatnið, að leita að þeim farvegi þar sem hindranir eru minnstar. Við þessar samræður varð ég minnugur þess, sem er í ekki svo fjarlægri fortíð, að Ísland átti í samningaviðræðum sem voru þess eðlis að þjóðarheill lá undir og hétu Icesave. Þar voru gerðar tilraunir til þess að fara þennan farveg hinnar minnstu mótstöðu og gangast undir hið erlenda vald. En í því tilfelli var hins vegar að finna leiðtoga sem þorði og gat og spyrnti við fótum. Það skilaði okkur því [[Forseti hringir.]]að Ísland sigraði í þessu máli. Einn af þeim leiðtogum sem þar stóðu var forseti Íslands á þeim tíma sem beitti neitunarvaldi gagnvart því að skrifa undir lög.
Forseti. Já, ég held að það sé ágætiskenning, að það sé rík tilhneiging til þess að fara þá leið sem kann að virðast einföldust, og ekki bara það, heldur þá leið sem kann að virðast einföldust þann daginn. Ég myndi vilja bæta við kenningu hv. þingmanns og um leið þá svara vangaveltum hans og segja að hluti vandans kunni að vera sá að menn líta ekki til heildarútkomunnar og menn ekki til langtímaáhrifanna. Ef þeir gerðu það þá, í sumum tilvikum a.m.k., myndu menn kannski telja að besta leiðin væri sú sem kann til að byrja með, til skamms tíma, að virðast erfiðari. En ef menn líta bara á það hvað er auðveldast að gera þann daginn er hættan sú að menn fari í rangan farveg. Í samhengi við það mál sem við ræðum hér nægir að nefna til að mynda þegar stjórnmálamenn, jafnvel ráðherrar, fara í viðtal og lýsa því yfir sem þeim þykir auðveldast að lýsa yfir þann daginn, jafnvel þótt það gangi gegn því sem þeir eru raunverulega að vinna að, lýsa því t.d. yfir að þeir hafi miklar efasemdir um þennan þriðja orkupakka og ekki hafi tekist að sannfæra þjóðina um innleiðingu hans, en meina ekkert með því og skapa sér fyrir vikið þeim mun stærri vandamál þegar fram líða stundir og í ljós kemur að yfirlýsingar þeirra voru algerlega innihaldslausar.
Herra forseti. Ég hef varið nokkrum ræðum í að fara yfir tilskipun 72/2009 og leitast við að skýra greinar þeirrar innleiðingar með tilliti til landsréttar annars vegar og þjóðaréttar hins vegar og svo með tilliti til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Í umsögn sem barst utanríkismálanefnd tengt þessari þingsályktunartillögu segir, með leyfi forseta, en þessi umsögn er frá hagsmunahópum Orkan okkar: „Orkustofnun ber að vinna að samtengingum yfir landamæri sem er andstætt því markmiði að Alþingi taki ákvörðun um tengingar yfir landamæri.“ Þessum rökum eins og þau voru sett fram og flutt hér í fyrri umræðu og reyndar í síðari umræðu líka var hafnað af fylgismönnum þingsályktunartillögunnar á þeim forsendum að henni mætti hvergi finna stað í þessari innleiðingu. Ég er búinn að fara yfir akkúrat þetta atriði í nokkrum skrefum og svo skemmtilega vill til að fræðimennirnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst hafa komist að sömu niðurstöðu með hinni lagalegu aðferð og líklegt má telja að aðferðin sem þeir hafa beitt hafi verið að rýna í raunverulegar frumheimildir. Með leyfi forseta, þá segir á bls. 23 í áliti þessara ágætu fræðimanna, og þar er um að ræða reglugerð 713/2009, sem er hluti af þeim gögnum sem fylgja orkupakka þrjú, með leyfi forseta: „Gagnvart EES/EFTA-ríkjunum fer ESA formlega með valdheimildir ACER samkvæmt reglugerðinni, m.a. er formlegt vald til að taka lagalega bindandi ákvarðanir varðandi grunnvirki yfir landamæri samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar lagt í hendur ESA. ACER hefur eftir sem áður mikið að segja um efni þeirra ákvarðana sem ESA tekur á grundvelli reglugerðarinnar. Skulu ákvarðanir ESA þannig teknar „á grundvelli draga“ sem ACER semur“ - þ.e. ACER, sem er stofnun sem heyrir undir Evrópubandalagið, skrifar drög og afhendir ESA, sem er eftirlitsstofnun EFTA - „að eigin frumkvæði eða að beiðni“ ESA. Berist beiðni um endurskoðun ákvörðunar skal ESA „senda slíka beiðni til [ACER]“ og skal ACER þá „íhuga að semja ný drög“ fyrir ESA sem yrði svo sambærilegur grundvöllur að nýrri ákvörðun ESA.“ „Íhuga“ - það er nú ekki kveðið fastar að orði, en drögin eru að niðurstöðunni og ákvörðuninni, drögin eru drög að ákvörðun. En ef ESA er ekki sátt við þessi drög er engin skylda lögð á herðar ACER að endurskoða þá ákvörðun. Þetta er grunnurinn í því að að forminu til heyri þetta ekki undir hið svokallaða tveggja stoða kerfi vegna þess að önnur stoðin er undirseld valdi hinnar, sem er stoð Evrópusambandsins. „…skal ACER þá „íhuga að semja ný drög“ fyrir ESA sem yrði svo sambærilegur grundvöllur að nýrri ákvörðun ESA.“ - Það er sem sagt hægt að senda þetta aftur til ACER og biðja um ný drög en ACER þarf einungis að íhuga það, það er enginn áskilnaður. Þetta er gríðarlega þýðingarmikið atriði. Ég ætlaði að komast lengra í þessari ræðu, hæstv. forseti, en verð bara að fá að halda áfram á eftir og óska eftir að ég verði settur aftur á mælendaskrá.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kveikti aðeins í mér þegar hann nefndi samspil ACER og ESA, því að þetta er atriði sem ég hef mikið verið að skoða og er algjört grundvallaratriði í þessu máli öllu. En það sem ég myndi vilja bæta við og spyrja hv. þingmann út í, af því að hann hefur reynst afburðagóður greinandi og kynnt sér þessar reglugerðir í þaula: Hefur hv. þingmaður skoðað hvað gerist þegar rís ágreiningur um ákvarðanir ACER? Hvaða úrskurðarvald er þar fyrir hendi? Það er nefnilega svolítið merkilegt. Það er ACER sjálft. Þeir eru með sína eigin úrskurðarnefnd, sinn eigin hæstarétt til að taka endanlega ákvörðun um ákvarðanir sem stofnunin hefur tekið sjálf. Og er þá ekki hv. þingmaður sammála mér um að einmitt það sé lýsandi fyrir hvers eðlis sú stofnun er, að þó að hlutirnir séu orðaðir þannig að hún sendi frá sér drög sem mönnum er ætlað að fylgja sé hún í raun að senda út tilskipanir, fyrirmæli? Og fylgi menn ekki þessum fyrirmælum þá er bara stofnuninni sjálfri eða mæta, fyrst í einni mynd og svo öðrum starfsmönnum stofnunarinnar, hugsanlega á annarri hæð í skrifstofuhúsnæði þessarar stofnunar, en engu að síður starfsmönnum sömu stofnunar. Er þetta þá ekki enn eitt dæmið um hversu ólýðræðislegt þetta Evrópukerfi allt saman er orðið? En í stað þess að huga að hinu lýðræðislega og jafnvel hinum hefðbundnu reglum réttarríkisins er það látið víkja fyrir markmiðunum, stóru markmiðunum sem Evrópusambandið hefur sjálft skilgreint.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, það er nú það sem ég ætlaði einmitt að halda áfram að leiða út, hið sérkennilega samspil ESA og ACER. Þeir ágætu fræðimenn sem ég nefndi áðan og hafa títt verið nefndir í umræðunni halda áfram í greiningu sinni og vekja sérstaka athygli á því samspili sem ég rakti áðan, þ.e. að ACER semur drög, leggur þau fyrir ESA og ESA samþykkir. Ef ESA vill ekki samþykkja drögin getur hún beðið um önnur drög en það er einungis eitthvað sem ACER þarf að íhuga. Það er ekki nauðsynlegt að gera neitt meira með það. En sérstök athygli er vakin á því að sú málsmeðferð er aldrei öfug. Hún virkar bara í aðra áttina, þ.e. ESA semur ekki drög að ákvörðunum sem eru lögð til grundvallar að ACER. Áhrif ACER eru því mun meiri en ESA að því leyti, þ.e. það er ekki jafnvægi í samningnum. Það er ekki jafnræði á milli EES-ríkjanna og svo Evrópubandalagsríkjanna. Það er orðið svolítið alvarlegt mál. En það er hins vegar eitthvað sem samrýmist alveg fyllilega stefnu Evrópubandalagsins, að færa út mörk bandalagsins, koma á heildstæðu kerfi, koma á samþættingu í lögum og vera með eins mikla samfellu í öllu sínu innra starfi og mögulegt er. Það á hins vegar ekkert skylt við sjálfstæðar þjóðir.
Forseti. Hv. þingmaður hefur lýst því ágætlega með hvaða hætti þessi stofnun, ACER, fari í rauninni með valdið sem ESA kann að hafa milligöngu um í tilviki Íslands, Noregs og Liechtensteins. Ég myndi hins vegar ganga lengra og segja að þetta sé í besta falli þannig að ACER hefði völd hér á landi með sama hætti og í öðrum Evrópuríkjum en í versta falli væri þetta fyrirkomulag til þess fallið að auka á eftirlitið og þrýstinginn með íslenskum stjórnvöldum. Það sem ég á við með því, og nú spyr ég hv. þingmann hvort hann telji mig á villigötum hvað þetta varðar, er að hlutverk ESA í því samspili er, eins og hv. þingmaður rakti ágætlega, fyrst og fremst að taka við drögum eða fyrirskipunum frá ACER en ESA getur hins vegar komið með ábendingar til ACER. En þekkjandi það hvernig ESA starfar og hvert hlutverk þeirrar stofnunar er skyldi maður ætla að þær ábendingar sneru fyrst og fremst að því að benda ACER á eitthvað sem sú stofnun hefði misst af varðandi það að Íslendingar framfylgdu ekki Evrópureglugerðunum. Með öðrum orðum væri þetta í raun aukaeftirlit með Íslandi. Viðbótin sem felst í milligönguhlutverki ESA og möguleikum þeirrar stofnunar á að senda erindi felur fyrst og fremst í sér enn meira eftirlit erlendra stofnana með því að framgangur mála á Íslandi sé í samræmi við markmið Evrópusambandsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að hv. þingmaður sé ekki á villigötum þarna. Ég held að þetta sé nákvæmlega eins og málið er vaxið. Ég á satt að segja svolítið erfitt með að skilja hvernig fólk getur komist að annarri niðurstöðu vegna þess, eins og ég hef margoft komið inn á hér, að tilgangur Evrópubandalagsins, markmið þess og stefna eru að öllu leyti skýr. Bandalagið passar sig alveg á því að bæði reglugerðir og lög séu alveg skýr. Þeir passa sig líka á því að hafa þetta þó það opið að þetta gerist ekki allt í einu vetfangi, þannig að þeir setja ekki þar sem það á ekki við fortakslausar reglur sem ekki geta breyst heldur gefa þeir alltaf vísbendingu um það að í farvatninu sé eitthvað meira. Núna er búið að gefa vísbendingu um að í farvatninu sé fjórði og fimmti orkupakkinn. Á því er von og þá ættum við að kynna okkur, alveg eins og við hefðum átt að kynna okkur betur þennan þriðja orkupakka og hvað í honum felst. Þannig að það er alveg ljóst að ACER mun í framtíðinni verða sú stofnun innan Evrópubandalagsins sem ræður þeim málum. Ég fór í gær eða fyrradag inn á blaðaviðtal við orkumálastjóra Evrópusambandsins þar sem hann lýsir því yfir að núna sé kominn tími til þess að gera gagngerar breytingar á því að það þurfi [[Forseti hringir.]]einróma samþykki ríkja til að breyta lögum um skatta og orkumál.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ræðuna. Ég hef haft á tilfinningunni að vald ACER yfir orkumarkaðsmálum á þeim svæðum sem heyra undir eftirlitssvið stofnunarinnar sé hluti af, hvað skal segja, þeim ónotum sem Íslendingar sem hafa efasemdir um innleiðingu orkupakkans finna fyrir gagnvart málinu öllu. Í fyrsta lagi hefur öllum spurningum sem snúa að útfærslu og því hvernig valdsvið ACER mun raunverulega virka eftir lagningu sæstrengs, hvenær sem það verður, að hluta til verið svarað með skætingi, svo ég leyfi mér að nota hálfharðneskjulega lýsingu á þessu. Mig langar að heyra hvernig þetta snýr að hv. þingmanni. Deilir hann þeirri skoðun minni að þessi tilfinning fyrir yfirgripsmiklu og alltumráðandi valdi ACER hvað orkumarkaðsmál varðar sé hugsanlega hluti af því að samkvæmt skoðanakönnunum er mikill meiri hluti þjóðarinnar andsnúinn því að við innleiðum þennan orkupakka? Hvernig horfir þetta við hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir fyrirspurnina. Hún er í fullkominni samfellu við það mál sem ég var að byrja á í ræðu minni. Ég held að almenningur sé einmitt mjög meðvitaður um annars vegar sjálfstæði Íslands og hins vegar það að vera ekki fullvalda þjóð. Það er ekki svo langt síðan við héldum upp á afmæli þessu tengt, gott ef það var bara ekki síðasta sumar. Í álitsgerðinni sem ég kom inn á í ræðu minni þá segir m.a.: „Orkustofnun verður óháð innlendu ráðherravaldi, hefur vítt verksvið og miklar valdheimildir, tekur við ákvörðunum frá ACER og framkvæmdastjórn ESB með milligöngu ESA.“ Í þessum texta er það sem raunverulega stendur í innleiðingunni og reglugerðunum sem fylgja henni sagt á mannamáli. Þess vegna finnst fólki þetta kannski bratt orðað, kannar ekki hvað frumheimildin segir í raun og veru og þess vegna eru svörin eins og þau hafa verið. Fólki finnst þetta bara ótrúlegt. En þeir sem hafa kynnt sér þetta og þeir sem eru aðilar að þessum hagsmunasamtökum, Orkunni okkar, eru flest allt fólk sem hefur mikinn áhuga á þessu máli og hefur kynnt sér það vel. Það hefur ekki bara fengið kynningu á því hjá mönnum sem eru löglærðir heldur líka mönnum sem eru verkfræðingar og hafa starfað í orkugeiranum lengi og skilja hvað þetta þýðir vegna þess að þeir hafa séð þessa hluti raungerast innan Evrópusambandsins. Það er ástæða þess að fólk er hrætt við þetta, þetta er stærra mál en margur myndi hyggja.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir svarið. Það hefur verið raunin í gegnum þær stundir sem við höfum verið hér í sal Alþingis að ræða orkupakkamálin að ein spurning hefur iðulega kallað fram svör við einhverju sem liggur ívið dýpra í málinu í heild og varpar enn skýrara ljósi á það sem ég, eins og í þessu tilviki, hef haft tilfinningu fyrir og áhyggjur af, þessari alltumlykjandi stöðu stofnunarinnar þegar þar að kemur, eftir lagningu sæstrengs. Það endurspeglast vel í þessari samantekt þar sem reglugerðartexti er settur á mannamál ef svo má segja. Er það tilfinning hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar að það sé gegnumgangandi í orkupakkanum og reglugerðunum, sérstaklega ef við horfum á 713 og 714, að textinn í frumgögnunum sé tiltölulega skýr hvað valdheimildirnar varðar en að einhverju marki settur í þann búning að líklegt sé að fólk í fyrstu atrennu upplifi ekki mikið valdframsal eða kannski réttara sagt mikið boðvald stofnunarinnar ACER á grundvelli reglugerðarinnar?
Herra forseti. Já, ég held að það sé óhætt að fullyrða að svo sé. Eftir innleiðingu í þeim ríkjum sem innleiða að fullu fellur stofnunin ekki undir framkvæmdarvald þess sjálfstæða og fullvalda ríkis sem hún er í. Til þessarar stofnunar hefur verið vísað sem landsreglara en í tilfelli Íslands verður þetta Orkustofnun. Hún mun verða algjörlega óháð og aðskilin framkvæmdarvaldinu, þ.e. hún tekur ekki við fyrirmælum frá ráðherra eða öðrum yfirvöldum frá Íslandi þrátt fyrir að hún sé fjármögnuð af þeim yfirvöldum. Valdheimildirnar felast m.a. í því að fara með sektarheimildir á aðila í orkugeiranum. Það vald er yfirleitt og í flestum tilfellum á hendi dómstóla, þ.e. að skera úr um sekt eða sakleysi og ég tala nú ekki um að beita refsingum. Ég held því að sá ótti og sú tilfinning sem fólk hefur um að þarna sé gengið út fyrir þennan ramma og að heimildirnar séu ekki vel afmarkaðar sé á rökum reist og ekki bara á rökum reist heldur studd ákaflega ítarlegum álitsgerðum hinna ýmsu fræðimanna og sérstaklega þó tveggja fræðimanna sem eru ráðgjafar ríkisstjórnarinnar einmitt í þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég ætla að halda áfram með það sem ég skildi við í morgun og reyna að bregða upp mynd af því hvernig ástand orkumarkaðsmála verður að aflokinni innleiðingu orkupakkans og fjalla síðan um hvernig sú staða verður eftir að sæstrengur hefur verið lagður. Ég held að margir séu sammála um að allt of lítil orka, ef svo má segja, sáralítil í rauninni, fór í það að reyna að teikna upp sviðsmyndir af því hvernig orkumarkaðsmál muni þróast verði af lagningu sæstrengs. Það hefur ósköp lítið upp á sig ef íslensk þjóð verður í þeirri stöðu að þingið hafi hleypt þessum svokallaða þriðja orkupakka í gegn á grundvelli þess að settir yrðu mjög merkilegir fyrirvarar sem mismikið hald er í eins og ljóst er orðið. Sá sem ég vil nefna er fyrirvarinn um að Alþingi hafi aðkomu að ákvörðun um lagningu sæstrengs. Ég ætla í næstu ræðu minni að fara inn á tvær greinar sem fyrrverandi ráðherrar Sjálfstæðisflokksins skrifuðu í Morgunblaðið fyrir stuttu síðan. Annars vegar grein sem Sturla Böðvarsson, fyrrverandi samgönguráðherra og forseti Alþingis, skrifaði og hins vegar grein sem Tómas Ingi Olrich, fyrrverandi menntamálaráðherra fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, skrifaði. Það hefur ósköp lítið upp á sig að hafa einhverja aðkomu að því hvenær sæstrengur verður lagður ef menn síðan, að slíkum streng lögðum, missa stjórn yfir orkumarkaðsmálum. Það er sviðsmyndin sem utanríkisráðuneytið og iðnaðarráðuneytið hafa algjörlega vanrækt að teikna upp. Að Íslandi tengdu, ef svo má segja, er alveg ljóst að staðan hér heima verður breytt í öllum grundvallaratriðum hvað yfirstjórn orkumarkaðsmála varðar. Þá er það bara þannig að þó að menn séu ósköp lukkulegir með að fá einhvers lags greiðslufrest á hinum stjórnskipulegum vandamálum er þeim ýtt fram að þeim tíma að Ísland verði tengt með sæstreng. Og það er sú sviðsmynd sem ég hið minnsta upplifi að almenningur geri kröfu um að fá að sjá hvernig líti út. Svör stuðningsmanna innleiðingarinnar eru meira og minna á þá vegu að ekki þurfi að hafa áhyggjur af þessu. Það reyni ekkert á þetta fyrr en sæstrengur verður lagður. En við eigum bara heimtingu á því að stjórnvöld komi fram með bærilega skýra sýn á það hvernig orkumarkaðsmál og stjórn þeirra muni þróast í kjölfar þess að Ísland verði tengt með sæstreng. Það er ekki boðlegt að hér sitji þingmenn - þó að það séu, að venju, bara þingmenn Miðflokksins sem sitja í salnum núna fyrir utan hæstv. forseta - og þeim sé uppálagt að samþykkja þennan orkupakka án þess að nein tilraun hafi verið gerð, sem einhverju máli nær, að teikna upp þær sviðsmyndir, vinna, greiningar sem nauðsynlegar eru til ákvörðunartöku sem þessarar, til að fólk geti haft einhverja ró í huga og hjarta yfir því að afsal yfirráða og stjórnar orkumarkaðsmála verði með þeim hætti að fólk sætti sig við. Ég held reyndar að mjög stór hluti þjóðarinnar sætti sig ekki við neitt framsal á valdi hvað þessa hluti varðar til yfirþjóðlegrar erlendrar stofnunar. Í síðustu könnun sem spurt var beint um þetta held ég að hafi skilað þeirri niðurstöðu að um rúmlega 80% landsmanna væru mótfallin slíku. Nú bjóða stjórnvöld okkur upp á að þurfa að taka ákvörðun um innleiðinguna án þess að þessar sviðsmyndir séu teiknaðar upp. Það er auðvitað óboðlegt.
Forseti. Hv. þm. Bergþór Ólason fjallaði um að ekki hefði verið nóg rætt um áhrifin þegar sæstrengur verði kominn og vísaði í þessa svokölluðu fyrirvara, sem öllum má ljóst vera að virðast vera einhvers konar tilraun til þess annars vegar að afvegaleiða umræðuna um raunveruleg áhrif þessarar innleiðingar og hins vegar kannski að fresta vandanum. En menn hafa svo velt því upp hvort innleiðing orkupakkans kunni að ýta undir lagningu sæstrengs og að menn muni fara fram á að t.d. ACER hlutist til um að ryðja úr vegi hindrunum gagnvart slíkri sæstrengslagningu. En svo má líka velta fyrir sér hvort það þurfi nokkuð slíka íhlutun til, eða hvort það kerfi sem í hlut á hvað varðar lagningu sæstrengs sé ekki bara að vinna að þeirri lagningu og muni ná sínu fram með einum eða öðrum hætti ef enginn spyrnir við fótum. Meira að segja Landsvirkjun hefur sett þetta verkefni, að því er virðist, efst á forgangslista og víða er verið að vinna að undirbúningi slíkrar framkvæmdar. Svona í ljósi reynslunnar: Má þá ekki ætla, hv. þingmaður, að þegar kerfið hefur bitið eitthvað í sig og það búið að breiðast út um stjórnkerfið, orðið viðtekin skoðun þar að rétt sé að þetta gerist, þá sýnir bara reynsla okkar af stjórnmálunum að kerfið muni hafa betur, það muni ná sínu fram, muni ná sinni tengingu, þó að einhverjir stjórnmálamenn kunni að hafa efasemdir um tíma?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið. Þetta er akkúrat málið. Reynslan blasir við á svo mörgum sviðum. Ég ætla að taka eitt dæmi úr raunheimum, þar sem við heyrum af og til flugvélar fljúga yfir Alþingishúsið. Stjórnkerfi Reykjavíkurborgar lagðist í einhvers lags flugvallarflensu fyrir þó nokkru síðan og má eiginlega segja að hersingin hafi marserað, á köflum hljóðlega en alltaf tryggilega, í átt að því markmiði sínu að losna við flugvöllinn úr Vatnsmýrinni. Þá skipti engu máli þótt stöku stjórnmálamenn hafi viljað verja völlinn og tryggja veru hans á núverandi stað og þá hagsmuni sem þeirri staðsetningu fylgja. Alltaf marseraði kerfið áfram og menn biðu af sér þá stjórnmálamenn sem eitthvað vildu streitast við. Það er auðvitað hætt við að eitthvað sambærilegt verði raunin í tengslum við orkumarkaðsmálin. Ekki þarf annað en að fara á heimasíðu Landsvirkjunar, þar liggur afstaða þess fyrirtækis fyrir. Það eru ótal aðrar síður sem útlista með heiðarlegum og opnum hætti hvert markmið tiltekinna verkefna sé. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé að teiknuð verði upp einhver raunhæf mynd fyrir okkur sem hér erum varðandi það hvernig málum verður háttað eftir að sæstrengur hefur verið lagður. Það er ekki ósanngjörn krafa að gera til stjórnvalda að menn viti hvaða sýn menn hafi á framhaldið þegar búið er að segja A í máli þar sem svona rík krafa er um að B verði sagt skömmu síðar.
Forseti. Ekki ósanngjörn krafa, segir hv. þingmaður. Ég myndi taka sterkar til orða og segja að það sé í rauninni algjörlega fráleitt að okkur skuli ætlað að hleypa þessu máli í gegn án þess að menn hafi reynt að greina hin augljósu framtíðaráhrif, haldi hlutirnir áfram að þróast eins og allt stefnir í. Það er unnið að lagningu sæstrengs, m.a. í ríkisfyrirtækinu Landsvirkjun. Hv. þingmaður nefndi flugvöllinn, sem er mjög gott dæmi um þessa tilhneigingu kerfisins til að halda áfram á sömu braut, sama hvað á dynur. Það er gerist t.d. í því tilviki að þrengja að flugvellinum smátt og smátt, sama hvað kemur í ljós eða hvað kemur upp á. Haldið er áfram að þrengja að honum til þess að ýta honum í burtu. En það þarf ekki að leita langt að öðru sambærilegu dæmi. Landspítalinn. Þó að löngu sé komið í ljós, og mér heyrist flestir fallast á það, að óskynsamlegt sé að halda framkvæmdum áfram við Hringbraut, og að miklu skynsamlegra sé á allan hátt að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús á nýjum stað, þá heldur kerfið bara áfram á sinni braut án þess að færa fram rök fyrir þeirri staðreynd. Og þegar við setjum þetta í samhengi við áhuga kerfisins á lagningu sæstrengs getum við velt fyrir okkur hvernig umræðan yrði í þinginu þegar þingmenn færu að reyna að spyrna við fótum. Ætli þyrfti að bíða lengi eftir því að einhverjir þingmenn aðrir færu að útskýra að slíkir menn væru einangrunarsinnar, lifðu í fortíðinni, væru með popúlíska rökleysu og eitthvað slíkt? Ég er svolítið hræddur um það, forseti, að ef við samþykkjum þennan þriðja orkupakka séum við eingöngu að flýta því að [[Forseti hringir.]]kerfið nái fram vilja sínum hvað þetta varðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Það er vissulega rétt að einstefnulokarnir eru víða og enn nærtækara dæmið en flugvallardæmið, sem ég tók áðan, er að horfa til þess sem atvikaðist varðandi uppbygginguna á umferðareyjunni við Hringbraut þar sem mikill fjöldi fólks hugsar á hverjum degi efnislega: Guð minn góður! Hvað höfum við gert? Hvers lags rugl var þetta í okkur að reyna að troða þessari risaframkvæmd á þessa umferðareyju sem er við Hringbraut og öllu því sem henni fylgir? En þessi mál, brottför flugvallarins úr Vatnsmýrinni, uppbygging Landspítala við Hringbraut og lagning sæstrengs eru allt saman mál sem hafa sömu eðliseinkenni hvað það varðar hvernig kerfið hanterar þau. Það er marserað, oft hljóðlega en alltaf í sömu áttina. Hægt er að setja mikla peninga í undirbúning þessara verkefna. Í tilviki flugvallarins er það hjá Reykjavíkurborg að miklu leyti til, í tilfelli Landspítalans er það væntanlega úr skúffum fjármálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis, í tilfelli sæstrengs kemur það að miklu leyti, væntanlega, úr skúffum Landsvirkjunar og síðan erlendra haghafa. Þegar hersingin er marseruð af stað þarf alveg ógnarafl, einbeitingu og einurð ætli menn að spyrna við fótum. Ég held að þessi vegferð sé löngu hafin og hersingin löngu lögð af stað í tengslum við sæstrenginn. Þess vegna er ámælisvert - og auðvitað gæti maður tekið sterkar til orða - að ekki sé búið að teikna upp sviðsmynd sem [[Forseti hringir.]]útlistar hvað tekur við, að innleiddum þriðja orkupakkanum og lögðum sæstreng.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa hugleiðingu. Síðan sá sem hér stendur kom í stjórnmál árið 2013 hefur honum verið hugleikið hvernig einstök ríkisfyrirtæki leika lausum hala, ef þannig má að orði komast. Svo mikið er víst að á þessum árum, 2013–2016, varð ég greinilega var við þann einbeitta vilja sem Landsvirkjun hefur til að hér verði lagður sæstrengur. Það kom m.a. fram á fundum með forstjóra fyrirtækisins. Nú vill svo til, þótt seint sé, að í dag var lögð fram fyrirspurn á Alþingi um útlagðan kostnað Landsvirkjunar vegna sæstrengs síðastliðin tíu ár. Þegar svar berst við þeirri fyrirspurn, væntanlega ekki meðan þessi umræða stendur, kemur í ljós hversu einbeittur vilji er til að framkvæma þetta. Þá verður hægt að velta upp spurningum eins og: Af hverju fór þetta verkefni í þennan farveg? Hver bað um það? Það var nefnd, man ég eftir, á sínum tíma, 2013–2016, sem fjallaði um undirbúning á sæstreng og þá kom út einhver skýrsla og maður hélt að hún yrði bara lesin og svo geymd. En það er einhver sjálfstæður vilji í gangi þarna sem maður veit ekki alveg hver er. Það leiðir hugann að því hverjir það eru sem eiga að móta stefnu til framtíðar. Eru það stjórnmálamenn, sem bera á endanum ábyrgð með því að falla út af þingi, ef út í það er farið? Eða eru það embættismenn sem sitja í skjóli allan sinn starfstíma og hreyfast hvergi hvað sem á dynur? Mig langar til að fá hv. þingmann til að koma aðeins til móts við mig [[Forseti hringir.]]við að fara yfir þetta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ef allt er eðlilegt er það auðvitað stjórnmálamanna að forma stefnuna. En það hefur verið mikið gagnrýnt, og ég held að á engan sé hallað ef ég segi að formaður Miðflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafi verið manna duglegastur að gagnrýna hvað embættismannakerfið er frekt til fjárins, eða frekt til valdanna, er kannski réttara að segja, hvað stefnumörkun varðar. Það er hluti af því að stjórnmálamenn verða að setja sig í stand og fara að þora að stjórna aftur. Það hefur vantað mikið upp á það undanfarin ár. Varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á sem sneri að þeim kostnaði, og fyrirspurn hans um þann kostnað, sem fallið hefur til hjá Landsvirkjun síðastliðin tíu ár við undirbúning á lagningu sæstrengs, þá kom í huga mér, og ég vona að mig sé ekki að misminna, þegar fyrrverandi forstjóri Landsvirkjunar, Jóhannes Nordal, settist í helgan stein hafi hann verið spurður í viðtali akkúrat þegar hann hætti, að mig minnir, í hvað hann ætlaði síðan að nota næstu árin eða elliárin - ég man ekki nákvæmt orðalag. Þá svaraði hann því til, að mig minnir: Ég ætla að leggja kapal. Mér þótti þetta skemmtilega orðað. Kannski var þetta grín hjá honum en þetta fannst mér alla vega fannst til þess að þessar vangaveltur hefðu verið inni í stofnuninni allt frá þessum tíma og fyrir þann tíma.
Herra forseti. Aðeins yfir í aðra sálma en þó tengda. Komið hefur fram ítrekað í þessum sal og víðar að ýmsir stjórnarþingmenn segjast hafa verið mjög tregir til að samþykkja framlagningu tillögu um þriðja orkupakkann. Þeir hafa nokkrir staðið í pontu og farið yfir það að þetta hafi verið svona vaxið, en hafa síðan bent á að þeir hafi skipt um skoðun, þeim hafi snúist hugur, vegna þess að lögð hafi verið fram einhver sannindi sem þeir taka gild og sem sýna þeim fram á það að þetta sé allt í lagi. Ég hef mikið verið að velta því fyrir mér hvaða atriði það séu sem hafi gert mönnum kleift að skipta um skoðun og hoppa á þennan vagn. Þá koma fyrst upp í hugann svokallaðir fyrirvarar. Í þessari umræðu undanfarin dægur, og reyndar áður, finnst mér einhvern veginn að flett hafi verið ofan af þessum fyrirvörum og menn hér í okkar hópi eru enn að reyna að komast að því hvernig þessir fyrirvarar eru settir upp, hvort þeir séu líklegir til að standast o.s.frv. Mér dettur í hug: Getur verið að þessir þingmenn, sem eru allnokkrir, sem hafa sagt að þeir hafi upphaflega verið á móti þessu máli, hafi hreinlega verið blekktir til fylgilags við þetta mál með því að einhverjum fyrirvörum sem smíðaðir eru einhvers staðar af einhverjum hafi verið veifað framan í þá? Að þeir hafi tekið agnið, ef svo má að orði komast, og látið blekkjast af þeim sem báru þetta fram?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni andsvarið. Það er nú með svolitlum ónotum sem ég rifja upp orð fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, Þorsteins Pálssonar, þar sem hann kallaði þá vegferð „lofsverðar blekkingar“ sem farið var í til að tryggja stuðning þeirra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem höfðu efasemdir um málið. Þar sem ég veit að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins styður nú stjórnmálaflokkinn Viðreisn verð ég að gera ráð fyrir að að einhverju marki sé hann þarna reyna að stríða sínum gömlu félögum. En öllu gamni fylgir nokkur alvara. Því meira sem þessir meintu fyrirvarar eru skoðaðir, bæði þeir sem fundust á handahlaupum síðastliðinn mánudag og sá sem upplýsingafulltrúi utanríkisráðuneytisins vísar til, eru hvorki fugl né fiskur. Þegar horft er til þess hvernig meintir fyrirvarar Norðmanna við þriðja orkupakkann hafa verið hanteraðir af Evrópusambandinu, þar sem hvorki hefur heyrst hósti né stuna hvað fyrirvarana varðar í heila 14 mánuði og virðist vera að þeir hafi farið beint í tætarann hjá kommiserunum í Brussel, hef ég því miður ekki mikla trú á að mikið hald sé í neinum þessara fyrirvara. Síðan er sérstakt atriði hvernig menn geta hanterað það sem snýr að breytingu á raforkulögum sem áskilur samþykki Alþingis fyrir lagningu sæstrengs þegar þar að kemur.
Herra forseti. Mér var bent á grein sem var sett inn á bloggsíðu fyrrverandi þingmanns Ögmundar Jónassonar. Þetta er innsend grein sem heitir svo mikið sem „Fölsk neytendavernd og sýndarsamkeppni - orkupakki þrjú“. Sá sem skrifar þessa grein, sem ég kann svo sem ekki deili á, fer að mínu mati mjög vel yfir málið og segir í upphafi máls síns, með leyfi forseta: „Sumir þingmenn sem styðja þriðja orkupakkann telja felast í honum mikla „neytendavernd“ og „samkeppni“ sem muni gagnast neytendum. Þegar rætt er um „neytendavernd“ og „samkeppni“ þarf að byrja á byrjuninni. Hver er hún? Svarið felst í skoðun á grunnþáttum markaða, stærð markaða, skilvirkni markaða, teygni markaða og hegðun neytenda. Ísland er lokaður markaður þegar kemur að rafmagni og gjöfular náttúruauðlindir gera fært að framleiða tiltölulega vistvæna orku (að minnsta kosti miðað við kol, olíu og kjarnorku) þjóðinni til handa. Það, ásamt opinberu eignarhaldi á virkjunum og dreifikerfi, hefur tryggt íslenskum neytendum mjög hagstætt raforkuverð, til langs tíma.“ Síðan getur greinarhöfundur þess að augljóst sé að þegar málin séu skoðuð í samhengi við þróun orkuverðs í Evrópu sé ekki að vænta lækkunar raforkuverðs á Íslandi sem er „omvendt“ við það sem tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins héldu fram í samhljóða blaðagreinum. Áfram segir höfundur: „… heldur þvert á móti. Raforkuverðið mun að sjálfsögðu hækka, til samræmis við evrópskt verð. Allt tal um annað er bara blekkingarleikur þar sem þjóðinni er enn og aftur sagt ósatt. Skammarleg hegðun opinberra fulltrúa sem þar eiga hlut að máli.“ Síðan fer hann í samanburð og segir: „Kílóvattstundin á Íslandi er þarna sögð 0.1457 evrur. Meðalverðið í Evrópusambandinu er hins vegar 0.2113 evrur og 0.2242 evrur á evrusvæðinu. Út frá þessu sést að kílóvattstundin í Evrópusambandinu (meðaltal) er um 45% hærri en á Íslandi.“ Þetta er sem sagt veruleikinn. Eins og greinarhöfundur segir sjálfur, með leyfi forseta: „Þetta er „neytendaverndin“ sem stuðningsmenn þriðja orkupakkans vilja færa þjóð sinni! Samræmingin verður að sjálfsögðu öll upp á við. Eða hvarflar það að einhverjum að kílóvattstundin í Evrópu muni lækka, til samræmis við raforkuverð á Íslandi?“ - Greinarhöfundur bendir sérstaklega á Danmörku í þessu dæmi. Þessi ágæti maður víkur síðan orði að okkur þingmönnum Miðflokksins, sem ég kann honum þakkir fyrir. Hann segir að það sé vel að þingmenn fáist til að ræða málið. En segir síðan, með leyfi forseta: „En það sýnir fádæma hroka og sambandsleysi við þjóðina að stuðningsmenn pakkans á þingi telja sér ekki skylt að taka þátt í þeirri umræðu en flytja áróður sinn frekar í blaðagreinum og frammíköllum. Það er þeim til lítils sóma.“ Ég greip þessa grein ekki endilega með mér vegna þess að hún kæmi okkur Miðflokksmönnum vel heldur vegna þess að í henni kristallast það ástand sem við höfum fundið undanfarin dægur, að hinn almenni kjósandi, hinn almenni borgari á Íslandi, er að fylgjast mun meira með þeirri umræðu sem hér hefur verið en maður hélt. Og hvers vegna er það? Það er vegna þess að þessu fólki er kannski svipað innan brjósts og okkur sem hér erum. Þessu fólki er ekki sama hvað verður um íslenskar auðlindir. Því er að sjálfsögðu ekki sama hvað orkan kostar. Því er að sjálfsögðu ekki sama hvernig þróunin á því verður inn í framtíðina, fyrir börn okkar og barnabörn. Ég tek því undir með þessum ágæta manni þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Sitjandi þingmaður á aldrei að telja sig of góðan til þess að ræða mál af fullri einurð og svara spurningum sem fyrir hann eru lagðar.“ Það er einmitt það sem við höfum verið að biðja um í þessari umræðu og nokkuð lengi. Við höfum verið að biðja um að fá viðtal við stuðningsmenn orkupakkans til að fá að vita hvað í honum, sem hefur farið fram hjá okkur, [[Forseti hringir.]]er svona stórbrotið og ótrúlega gott að við verðum að taka hann upp.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er mikið af fólki fyrir utan þennan þingsal sem sýnir umræðunni mun meiri áhuga en þeir gera sem ber skylda til að vera hér á meðan þingfundur stendur yfir samkvæmt þingsköpum, ef ég man rétt. En fólk verður svo sem að eiga það við eigin samvisku hvort það sinnir því sem það bauð sig fram til að sinna. Varðandi raforkuverðið og þá tilvitnun sem kom fram í ræðu hv. þingmanns þar sem hann vitnaði til þess að í téðri grein segir, ef ég man þetta rétt, að raforkuverð myndi ekki lækka, eins og haldið hefur verið fram fullum fetum í ræðum þeirra sem fylgja þessu eftir, heldur muni það að sjálfsögðu hækka. Á hverju skyldi bréfritari byggja þá niðurstöðu sína? Getur verið, hv. þingmaður, að hann byggi það á 36. tölulið innleiðingar nr. 72/2009 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Landsbundin eftirlitsyfirvöld skulu geta ákveðið eða samþykkt gjaldskrár eða aðferðafræðina, sem býr að baki útreikningum á gjaldskrám, á grundvelli tillögu flutnings- eða dreifikerfisstjóra eða á grundvelli tillögu sem þessir stjórar og notendur kerfisins hafa orðið ásáttir um. Þegar þau sinna þessum verkefnum skulu landsbundin eftirlitsyfirvöld tryggja að gjaldskrár vegna flutnings og dreifingar séu án mismununar og kostnaðartengdar og skulu taka tillit til langtíma frávikskostnaðar við net sem komist er hjá með dreifðri raforkuframleiðslu og stjórnun eftirspurnar.“ [[Forseti hringir.]] Þarna er verið að tala um markað Evrópusambandsins, sem er u.þ.b. 50% hærri taxti en við þekkjum á Íslandi.
Herra forseti. Það er ekki nóg með að þessi ágæti maður hafi sett akkúrat þetta í greinina heldur er hann líka með línurit sem sýna stöðuna á milli hinna ýmsu landa í Evrópu sem styðja það. Það eru opinber gögn sem hann hefur fundið og sett inn í greinina. En hann segir líka, og ég hef tilhneigingu til þess að vera honum sammála, í öðrum kafla í greininni, Sýndarsamkeppni, að þannig hafi það alltaf verið á Íslandi að samkeppni snúist fljótlega upp í fákeppni. Hann nefnir nokkur dæmi sem eru okkur öllum augljós, matvara, bensín, olía o.s.frv., tryggingastarfsemi, bankar, flutningastarfsemi. Og hann spyr: Hvað gerist þegar sýndarsamkeppni kemst á? 1. Verðið fyrir þjónustuna hækkar út fyrir allt velsæmi. Það er rétt. 2. Þjónustan versnar, oft til mikilla muna. Þetta er það sem sá ágæti maður óttast að gerast muni ef þriðji orkupakki Evrópusambandsins verður innleiddur hér. Hann óttast að svokölluð samkeppni í orkugeiranum - og við erum búin að heyra af því í þessari umræðu að 350 heimili af 140.000 heimilum í landinu hafi skipt um birgja í rafmagni árið 2017. Það sýnir okkur að sú neytendavernd og aukna samkeppni sem er boðuð í þessum orkupakka er hjóm eitt. Það er í sjálfu sér rangt og illa gert að blekkja fólk eða reyna að blekkja fólk með því að veifa einhverjum frösum framan í það, eins og aukin samkeppni og einsleitni og þjónusta og lægra verð, [[Forseti hringir.]]þegar við sjáum fyrir framan okkur að ekkert af því mun rætast. Þetta eru öfugmæli allt saman.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Sýndarsamkeppni, þetta er ágætisorð. Það mun nefnilega engin raunveruleg samkeppni eiga sér stað á þessum markaði heldur verður ákveðið verð sem verður hið sama fyrir alla. Það er markmiðið, að ekki verði mismunun. En við hvað miðast þetta? Við á Íslandi eigum auðlindina, við eigum virkjanirnar, við eigum dreifikerfið og getum því boðið viðskiptavininum, okkur sjálfum, verð á raforku sem er eðlilegt miðað við þann kostnað og miðað við að við eigum auðlindirnar sjálf. En í 1. tölulið 37. gr. þessara sömu tilskipunar, svona til að sýna fram á að fullyrðingar bréfritara eru ekki úr lausu lofti gripnar, segir um skyldur og valdsvið eftirlitsyfirvalds, með leyfi forseta: „að ákvarða eða samþykkja, í samræmi við gagnsæjar viðmiðanir, gjaldskrár fyrir flutning og dreifingu eða aðferðafræði þeirra.“ Þetta er þá gjaldskrá fyrir flutning og dreifingu sem miðast við verðið sem á að vera í Evrópubandalaginu. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að þarna er maður sem skrifar af þekkingu og hefur kynnt [[Forseti hringir.]]sér málin. Á skoðunin sem sett er fram sér ekki bara stoð í frumheimildum?
Herra forseti. Sjálfum finnst mér þetta kunnuglegt stef sem bréfritari setur upp þegar hann minnist á samkeppni á Íslandi eins og á matvörumarkaði, tryggingamarkaði, eldsneytismarkaði og fleiru slíku. Spurningin er: Þurfum við eitt slíkt í viðbót? Ég tala nú ekki um þegar okkur verður rétt verð, þegar okkur verða rétt kjör sem eru gildandi einhvers staðar allt annars staðar og við verðum sett undir sama ljós - þetta er reyndar eiginlega ekki fyndið - og þeir sem búa í Evrópusambandinu. Ég held að þetta séu miklu stórkostlegri breytingar en menn gerðu sér grein fyrir í fljótu bragði. Það er margt sem styður að þetta muni gerast. Við höfum talað um það í þessari umræðu að það er ekki af engu sem öll rannsóknarleyfin fyrir smávirkjanir hafa verið gefin út af Orkustofnun. Það er ekki af engu sem einhver ætlar að fjárfesta í tugum eða jafnvel hundrað smávirkjunum. Það er ekki tilviljun að fjárfestar, bæði innlendir og erlendir, sérstaklega erlendir, hafi lýst vilja og áhuga á því að reisa vindmyllugarða. Þetta er ekki tilviljun. Það er ekki tilviljun að allir þessir atburðir séu að gerast á sama tíma. Ríkisstjórnin vinnur að innleiðingu þessa orkupakka með hjálp manna sem ég ber virðingu fyrir og vilja vera í hinum kalda faðmi Evrópusambandsins, framar öllu, ég skil það vel. En aðrir stjórnmálaflokkar sem hafa hingað til talað allt öðru máli koma nú fram og bjóða upp á þetta, þvert ofan í samþykktir sínar, þvert ofan í loforð sín fyrir kosningar. Það á að bjóða upp á þetta - náttúrlega á miðju kjörtímabili - í von um að kjósendur verði búnir að gleyma því [[Forseti hringir.]]áður en næstu kosningar verða.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli mína á þessari góðu grein sem ég hyggst svo sannarlega lesa í heild. En það var einkum tvennt sem kom við sögu í stuttri ræðu hv. þingmanns. Annars vegar er það fjarvera allra þeirra sem styðja innleiðingu þessa máls. Þá velti ég fyrir mér: Hvenær lét fólk sig hverfa? Misminnir mig eða var það ekki um það leyti sem í ljós kom að fyrirvararnir væru ekki til? Fyrst varð uppi fótur og fit og menn fóru um allt að leita að fyrirvörunum. Þegar þeir áttuðu sig á því að þeir væru annaðhvort ekki til eða í besta falli svolítið vafasamir virðist hafa dregið úr þrótti og þreki þessara hv. þingmanna og þeir ekki lengur treyst sér til að styðja þetta mál, sem þeir þó virðast ætla að greiða atkvæði með. En hitt varðaði neytendamálin. Að öðrum ólöstuðum held ég að óhætt sé að segja að hv. þingmaður sé mesti neytendafrömuður okkar þingmanna hér á þingi. Hann hefur verið gríðarlega ötull í baráttunni fyrir neytendavernd og bættum hag neytenda. Getur það verið skýringin á því að menn skuli halda öðru eins fram og því að þetta sé spurning um neytendavernd - af því að ég tek eftir að hv. þingmaður er búinn að kafa ofan í þetta, hver áhrifin yrðu í raun - sé að þetta sé einfaldlega innfluttur áróður, þýddur samkvæmt áróðrinum sem tíðkaður er í Evrópusambandinu, án þess þó að hann sé staðfærður?
Herra forseti. Þetta er væntanlega alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég var að vísu illa fjarri góðu gamni þegar fyrri umr. í síðustu viku átti sér stað, þ.e. fyrri hluti hennar, en fylgdist þó í sjálfu sér nokkuð með umræðum, hverjir væru að tjá sig. Ég held að þetta gæti verið sambland af tvennu: Þegar fyrirvararnir gufuðu upp eða hurfu eða fundust ekki kann að vera að runnið hafi upp fyrir stjórnarliðum, sem höfðu látið fá sig til fylgilags við þetta mál, að málið væri ekki á eins traustum grunni byggt og þeir töldu. Það kann að vera að þeir hafi talið að þeir hafi verið blekktir og það kann að vera að þeir hafi hreinlega ekki treyst sér til að verja þennan vonda málstað sem þeir voru allt í einu orðnir þátttakendur í. Aftur á móti er það þannig, eins og hv. þingmaður veit, að þegar maður er með sannfæringu fyrir því að það sem maður er að berjast fyrir sé rétt, þegar öll grundvallaratriði, öll rök og öll gögn benda til þess að maður hafi rétt fyrir sér eða sé að berjast fyrir réttan málstað, telur maður ekki eftir sér að standa hér tímunum saman til að reyna að fá aðra á sitt band og til að reyna að fá aðra til að sjá að sér, ef ég get orðað það þannig, vegna þess að það eru svo margir, og þá er ég að tala um sérfræðinga, ekki okkar pólitíkusana, sem eru búnir að benda á hvað rétt sé að gera í þessu máli. Við erum svo sem búin að hamra á því en fyrir algerlega daufum eyrum sem er mjög slæmt. Hvað neytendaverndina varðar verð ég væntanlega að svara því í seinna andsvari því að ég sé að tíminn er alveg að renna frá mér.
Herra forseti. Í raun er ágætt að hv. þingmaður skyldi ekki hafa tíma til að svara spurningunni um neytendaverndina vegna þess að ég hafði sjálfur ekki haft tíma til að klára þá spurningu. Fyrir vikið gefst mér tækifæri til að klára spurninguna og hv. þingmanni að svara henni. Það sem ég var að byrja að ýja að var hvort þessar fullyrðingar - innihaldslausu eins og hv. þingmaður hefur leitt okkur fyrir sjónir og greinarhöfundur - um að í þriðja orkupakkanum felist neytendavernd séu afleiðing af því að menn taka við erlenda áróðrinum, þýða hann einfaldlega og endursegja án þess að hafa hugmynd um hvað er að baki. En þá að viðbótinni við þessa spurningu sem vantaði hjá mér: Ef þessi er raunin, sem mér virðist augljóst, hvað segir það okkur þá um innleiðingarnar sjálfar? Segir það okkur ekki að fólk sem hefur ekki einu sinni fyrir því að kanna hvort áróðurinn eigi yfir höfuð við sé ekkert að kanna hvað felst í innleiðingunum, hvers eðlis þær eru? Það hefur ekki lagst yfir reglugerðirnar, eins og t.d. hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hefur gert með góðum árangri - og verið að útskýra það fyrir okkur og landsmönnum hér í nokkrum ræðum. Það fólk sem þýðir erlendan áróður án þess einu sinni að hafa fyrir því að staðfæra hann er varla búið að kynna sér innihald málsins sjálfs til hlítar enda sjáum við það á allri umfjöllun um þetta mál að hún hefur verið í skötulíki af hálfu meiri hlutans og án tilvísunar til undirliggjandi staðreynda.
Forseti. Þetta er hárrétt. Ég vil líka bæta við það sem hv. þingmaður segir, að í íslensku viðskiptalífi eru margir liprir áróðursmeistarar. Ég nefni t.d. heildsalasamtökin sem heita eitthvað fínna núna sem eru nýbúin að taka við 3 milljörðum úr ríkissjóði og það veit enginn í hvað það fór, hvort það fór í að lækka vöruverð eða gera eitthvað annað. Það sem meira er, herra forseti, er að ég sá viðtal við lögmann sem hafði borið sigurorð af ríkinu í dómsal og herjað út þessa 3 milljarða og hann sagði: Heyrðu, við erum rétt að byrja. Það á greinilega að sækja meira fé til ríkisins af hálfu þessara aðila. Þeir eru í fullum færum til þess að taka við áróðri einhvers staðar frá og bera hann á borð sem heilagan sannleik, nákvæmlega eins og þeir hafa gert nokkuð mörg undanfarin ár. Ég gæti alveg trúað því að ef þingmál um t.d. innflutning á hráu, ófrosnu kjöti, sem við gætum farið yfir á eftir hvað á sameiginlegt með þessu máli, kemst á dagskrá einhvern tímann fyrir þinglok væri alveg örugglega hægt að fara yfir það hvernig áróðurinn hefur verið rekinn hvað það mál varðar. Það vantar ekkert upp á að á Íslandi séu til menn sem geta rekið áróður fyrir ýmsum hlutum og þar á meðal reynt að selja okkur það að með því að taka inn í íslenskan rétt þriðja orkupakka Evrópusambandsins muni orkuverð til heimila og fyrirtækja lækka. Það er náttúrlega þveröfugt, það mun stórhækka eins og sýnt hefur verið fram á.
Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að hefja umfjöllun mína um efnahagslegar afleiðingar þess að samþykkja þriðja orkupakkann, ekki hvað síst fyrir landsbyggðina. En ég er hræddur um að ég verði aðeins að fresta því af því að mér brá í brún rétt í þessu við að heyra hv. þm. Þorstein Sæmundsson upplýsa um þá upphæð sem undir væri í greiðslum ríkisins til, hvað þeir heita, Félags atvinnurekenda eða heildsala, 3 milljarðar kr. Þetta, herra forseti, er auðvitað mjög sláandi í samhengi umræðunnar um þriðja orkupakkann af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi er náttúrlega mjög margt sammerkt með málinu varðandi innflutning á hráu, ófrosnu kjöti og ógerilsneyddum matvælum og orkupakkanum. Það má rifja það upp að Íslendingar töldu sig í því tilviki vera með skýra fyrirvara varðandi þann innflutning og í ofanálag var bent á að þetta málasvið, landbúnaður og sjávarútvegsmál, heyrði ekki einu sinni undir EES-samninginn. Það kom fyrir lítið. Evrópusambandið var að vinna að sínum meginmarkmiðum og jafnvel í þessu máli sem varðar sáralitla hagsmuni ESB var litið fram hjá fyrirvörum Íslands og þeirri staðreynd að þetta átti ekki einu sinni að heyra undir EES-samninginn. Þá að orkupakkanum. Hvað segir þetta okkur um orkupakkann og þá leið sem farin er við innleiðingu hans og þessa ímynduðu fyrirvara? Þegar um svona stórt hagsmunamál Evrópusambandsins er að ræða, mál sem er held ég að sé óhætt að segja annað af tveimur meginforgangsverkefnum Evrópusambandsins ásamt fjármálakerfinu, peningamálunum - og fyrirvararnir sem Ísland setur við innleiðinguna eru einhvers konar einhliða viljayfirlýsing í greinargerð - getum við rétt ímyndað okkur hvort Evrópusambandið muni ekki fara sínu fram. Ástæðan fyrir því að ég rifja þetta upp, í framhaldi af þeim sláandi upplýsingum sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði okkur frá áðan, er að einmitt er gert ráð fyrir sektarákvæðum í þriðja orkupakkanum. Það er gert ráð fyrir því að hægt sé að sekta orkufyrirtæki um ævintýralegar upphæðir ef þau fylgja ekki vilja ESB eða ACER eða þessa batterís alls, ef þau standa í vegi fyrir því að þróunin verði sú sem ESB vill sjá. Þegar ríkissjóður telur sig þurfa að greiða sektir eða skaðabætur eða hvað menn vilja kalla það upp á 3 milljarða kr. á tiltölulega stuttu tímabili vegna matvæla, vegna kjöts og osta sem Íslendingar framleiða og áttu ekki einu sinni að heyra undir þennan samning, ef það að íslenskur landbúnaður lýtur ekki vilja Evrópusambandsins og innflytjenda eða heildsala kallar á slíkar skaðabætur, hverjar geta upphæðirnar þá orðið í orkumálunum? Hefur hv. þingmaður gert sér í hugarlund eða reynt að áætla hvert tjónið gæti orðið af því ef beitt yrði heimildum til að leggja á sektir í samræmi við þriðja orkupakkann þegar einhverjir væru á því stigi að reyna að spyrna við fótum og gera það sem þeir töldu í samræmi við íslenska hagsmuni en Evrópubatteríið teldi vinna gegn eða vera hindrun gagnvart markmiðum sínum?
Herra forseti. Það ber í sjálfu sér allt að sama brunni í þessu máli. Ég held að við höfum einhvers staðar reiknað út í ferlinu að þessar sektir miðist jú við eiginfjárstöðu og veltu fyrirtækjanna, ef ég man rétt, og það er næsta víst að ef t.d. Landsvirkjun lenti í því að verða fyrir sektarálagningu samkvæmt þessu yrði þar um milljarða að ræða, það er næsta víst. Menn hafa nú verið að stynja hér á Íslandi - velkominn í salinn, hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé - og verið að óskapast yfir því að Samkeppniseftirlitið sé að leggja á stjórnvaldssektir upp á nokkur hundruð milljónir. Þær eru hjóm eitt í þessum samanburði. Því er það áhyggjuefni að þær verða náttúrlega lagðar á alls óháð því hvort við kærum okkur um það eða ekki. Það læðist að manni ótti þegar samkeppni er farin að, má ég nota orðið bíta í? í þessum geira vegna þess að við erum með fyrirtæki sem eru annars vegar með um 70% markaðshlutdeild, hins vegar 20% og síðan 10%, og allt er þetta meira og minna í eigu opinberra aðila nema þessi 10% sem eru í eigu fjölda samtaka lífeyrissjóðanna. Verði menn dæmdir eða fundnir sekir um að vera að skekkja hlutföll á markaði hlýtur það að enda með kröfu um að Landsvirkjun verði skipt upp og verði því neitað eru þessar sektargreiðslur yfirvofandi. Þetta [[Forseti hringir.]]vekur hjá manni verulegan ugg. Eða hvað finnst þingmanninum um það?
Herra forseti. Já, þetta vekur vissulega hjá mér ugg, en ekki aðeins vegna fjárhæðanna heldur einnig vegna þess að þegar um slíkar fjárhæðir er að ræða eru þær notaðar sem valdatæki, rétt eins og við heyrum ráðherra í ríkisstjórninni halda því fram að við verðum að fallast á frumvarp varðandi ófrosna kjötið og gerilsneyddu matvælin vegna sektargreiðslna, þ.e. til að forða frekari sektargreiðslum. Þá finnst manni nú blasa við að þess sama væri að vænta þegar farið væri að beita slíku valdatæki, sem væri auðvitað enn þá sterkara í tilviki orkumálanna í ljósi þeirra upphæða sem þar kynnu að vera undir, þá fengjum við þingmenn að heyra það frá stjórnvöldum að jú, þau teldu þetta nú kannski ekki sanngjarnt, þetta væri ekki í samræmi við fyrirvarana eins og stjórnvöld hefðu skilið þá á sínum tíma. En þetta væri bara niðurstaðan. Og ekki gætum við haldið áfram að greiða sektir, við yrðum að spara peninga Landsvirkjunar, eða ríkisins, og þar af leiðandi að láta okkur hafa það að ráðast í þær breytingar sem þessir aðilar væru að knýja á um. Þetta er ekki bara spurning um það fjárhagslega tjón sem gæti orðið fyrir fyrirtæki eins og Landsvirkjun, jafnvel þó að sektir í því tilviki kynnu að renna í ríkissjóð að miklu leyti. En þetta er ekki bara spurning um fjárhagslegt tjón þessara fyrirtækja heldur einnig það vald sem felst í því að geta lagt á sektirnar.
Herra forseti. Það er eitt í þessu máli í viðbót sem truflar verulega, það er að á nákvæmlega sama hátt og sérfræðinga greinir á um áhrif á stjórnarskrá af því máli sem við erum að fást við hér, þá greinir sérfræðinga einnig á um það hversu víðtækt vald ACER fái á Íslandi. Menn segja: Ja, þetta er bara eins og Orkustofnun og eitthvað svona og þetta sé allt í lagi. Menn taka svona stór atriði og segja: Ja, þetta er nú bara svona. Og menn segja: Það eru nú fyrirvarar hér - sem eru ekki til. Þetta er bara Orkustofnun. Nei, þetta er sjálfstæð stofnun sem svarar ekki neinum nema Evrópusambandinu. Menn greinir sem sagt á um það hvernig þetta kemur út. Þetta hefur ekki verið skýrt, ekki frekar en þeir fyrirvarar sem eru nú orðnir að hjómi, og voru það alltaf, eru núna gufaðir upp í reyk. Það kemur enginn og útskýrir fyrir okkur, af þeim sem fylgja þessu máli, hvernig þetta er í lagi. Því er ekki svarað. Nákvæmlega sama gerist með þetta. Hvaða áhrif hefur þessi stofnun, þessi yfirþjóðlega stofnun? Það kemur enginn til að skýra það út, ekki nokkur. Þegar það er ekki gert, þegar ekkert er skýrt út þegar menn koma hér og segja: Heyrðu, þetta er bara kolrangt, þetta er ekki svona, þetta er hinsegin. Það kemur enginn og gerir það, það kemur enginn og skýrir þetta út. Það veldur óþægindum og áhyggjum að menn skuli ekki vera annaðhvort færir um það eða það sem enn verra er, ekki kæra sig um það, sem er náttúrlega enn verra.
Forseti. Fyrst stuðningsmenn málsins treysta sér ekki til að útskýra þetta fyrir hv. þingmanni verð ég líklega bara hlaupa í skarðið og leitast við að gera það í staðinn. Atriðið sem hann nefndi varðandi Orkustofnun er einmitt mjög lýsandi dæmi um það hvernig menn afvegaleiða umræðuna viljandi eða óviljandi og halda því fram að eitthvað sé allt annars eðlis en það raunverulega er. Þrátt fyrir það í þessu tilviki, þ.e. í tilviki Orkustofnunar, liggur fyrir frumvarp sem er meira að segja á dagskrá þingfundar í dag þar sem gert er ráð fyrir að eðli Orkustofnunar verði breytt, hún verði tekin undan valdi lýðræðislega kjörinna fulltrúa og öðlist einhvers konar sjálfstæði. Nema hvað, þegar þessar breytingar eru settar í samhengi við reglugerðirnar sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hefur verið að rekja hér, þá sér maður að þetta er ekki gert til þess að Orkustofnun verði sjálfstæð. Þetta er gert til þess að hún verði sjálfstæð frá íslenskum stjórnvöldum og geti þegið leiðbeiningar, skulum við kalla það til að vera kurteisir, frá ACER, enda fær hún þá hlutverk sem er vel skilgreint í Evrópureglugerðum, verður svokallaður landsreglari. Það er einn slíkur í hverju landi sem má í rauninni líta á sem nokkurs konar útibú frá ACER í stóra samhenginu. Svo koma menn og segja: Engar áhyggjur, engar áhyggjur. Þetta er bara sjálfstæð stofnun, hin íslenska Orkustofnun, sem mun fylgjast hér með gangi mála, en kafa ekki dýpra en svo að þeir [[Forseti hringir.]]líta ekki til þess hvers vegna verið er að breyta. En það er til að þiggja leiðsögnina að utan.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við höfum eytt drjúgum tíma í að útskýra eins vel og við getum hvernig fyrirvarar geta ekki haldið. Það virðist alla vega okkur vera morgunljóst og sá sem hér stendur hefur nú gefið færi á fyrir þá sem eru fylgjandi þessari innleiðingu að koma hér og eiga við mig rökræðu og gera mig afturreka með það sem ég hef fullyrt hér og hef reynt að styðja rökum eins vel og ég mögulega get. En það sorglega er að þeirri áskorun er ekki tekið og hér hefur enginn efnislegur málflutningur og engin efnisleg rök komið fram í þessu máli sem styðja það að þeirri leið sem valin er hér og varað hefur verið við af okkar færustu fræðimönnum fylgi lagaleg óvissa. Ekki er gerð heiðarleg tilraun til þess að rökstyðja hví sú leið er farin. Sætir það ekki furðu? Er ekki eitthvað bogið við það að bjóða almenningi, og þótt ekki væri nema þingheimi, upp á það að rökstyðja ekki mál sitt í jafn veigamiklu máli og orkupakki þrjú er og fjallar um nýtingu og ráðstöfun orkuauðlindar Íslands, fallvatnanna, raforkunnar, sem er okkar allra?
Herra forseti. Auðvitað er það óboðlegt að í máli sem þessu skulu menn ekki treysta sér til að koma og svara rökum. En eftir að hafa hlustað á ræður hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar er ég ekki viss um að það sæti furðu, því að hv. þingmaður hefur rökstutt mál sitt það vel, einfaldlega með því að vísa í reglugerðirnar sjálfar og draga af þeim ályktanir, að ég er ekkert hissa á því að menn veigri sér við að svara áskorun hans og koma hér og sannreyna eins og hann bauð mönnum upp á að prufa, að sannreyna að hann sé að fara með rangt mál. Ég á mjög erfitt með að sjá að menn gætu það yfir höfuð. Þá þykir þeim betra að fela sig hér í einhverjum hliðarherbergjum, eða eins og í flestum tilvikum vera einhvers staðar allt annars staðar, úti á palli heima hjá sér eins og þingmenn jafnvel auglýsa á samfélagsmiðlum, því að þeir óttast að þeir færu ekkert sérstaklega vel út úr því að þurfa að svara rökum hv. þingmanns. En þá myndi ég biðja um að í staðinn kæmu þeir og veittu okkur aðrar skýringar en þeir hafa veitt til þessa á því hvers vegna samþykkja eigi þetta þrátt fyrir þær staðreyndir sem hv. þingmaður hefur kynnt og menn virðast ekki treysta sér til að hrekja. En gallinn er bara sá að líklega hafa þeir ekki þær ástæður ekki heldur. Ég er farinn að óttast að stjórnarmeirihlutinn hér og fylgifiskar þeirra viti ekki almennilega hvers vegna þeir vilja innleiða þennan þriðja orkupakka, það sé bara búið að ákveða að gera það, að halda þingflokksfundi, nú verði bara allir að greiða atkvæði með þessum hætti [[Forseti hringir.]]og þar við sitji.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Já, orðið sem kemur upp í huga mér þegar ég hugsa um þessa framgöngu, er ofríki. Hér er verið að beita ofríki. Einhverjir hafa haft það á orði að hér sé verið að beita málþófi, en samkvæmt mínum skilningi er það svo að í málþófi er máli haldið í gíslingu á þann hátt að ekki er raunverulega boðið upp á samtal, ekki er boðið upp á lausnir, ekki er boðið upp á aðrar leiðir. Hér hafa þingmenn Miðflokksins boðið upp á aðrar leiðir. Við höfum boðið upp á samræðulistina sem hefur stundum verið talin list stjórnmálanna. Við höfum boðið upp á þá leið að málinu verði frestað og það gaumgæft frekar. Við höfum boðið upp á þá leið að hin leiðin verði farin, þ.e. að málinu verði vísað aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, eins og lög og reglur og alþjóðlegir samningar gera ráð fyrir. Og við höfum boðið upp á það að málið verði tekið af dagskrá um stund. En allt kemur fyrir ekki. En ekki er hlustað á neitt. Það á að keyra þetta í gegn sama hvað tautar og raular í þeirri veiku von að hér gefumst við upp, sem er nokkuð fyrirséð að verður ekki. Við munum halda því til streitu að bjóða stjórnvöldum upp í þann dans að eiga við okkur uppbyggilegt samtal um þetta mál [[Forseti hringir.]]og munum halda því áfram þar til svo má verða.
Herra forseti. Já, að sjálfsögðu munum við gera það. Ég á ekki erfitt með að bregðast við þeirri áskorun hv. þingmanns vegna þess að við höfum raunverulega trú á afstöðu okkar í málinu. En það er ekki að sjá að allir þeir sem boðað hafa stuðning við það í þinginu hafi raunverulega trú á málinu, a.m.k. ekki meira en svo að þeir treysti sér ekki til að koma hingað og rökstyðja málið. Ég velti því upp áðan hvort það kynni að hafa eitthvað með það að gera að því fleira sem við bentum á í umræðunni þeim mun erfiðara reyndist af stuðningsmönnum málsins að verja það. Mér fannst ég t.d. sjá verulegan mun á vilja stuðningsmanna þessa þriðja orkupakka til að tala fyrir honum eftir að í ljós kom að fyrirvararnir reyndust innihaldsrýrir eða jafnvel óljóst hvort fyrirvararnir væru til sem slíkir yfir höfuð. Eftir að sú umræða hófst þá fór mjög skyndilega að þynnast í hópi stuðningsmanna þessa máls hér í þingsal og í þessum ræðustól. Það segir sína sögu um mikilvægi þessarar umræðu. Það segir sína sögu um hversu innihaldsrík hún er, að við séum að benda á atriði sem standast það vel skoðun að menn treysta sér ekki einu sinni til að koma upp og andmæla okkur.
Herra forseti. Orð fyrrverandi forsætisráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins, „lofsverðar blekkingar“, hafa öðlast skýra merkingu. Hér er um blekkingar að ræða. Ég ætla ekki að taka undir orðið „lofsverðar“, en myndin er orðin alveg skýr. Það var ríkisstjórninni algjört áfall að veita viðtöku lögfræðilegri álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Viðbrögðin eru þau að utanríkisráðuneytið efnir til einhvers konar skoðanaskipta eða bréfaskipta við þá. Þetta kemur fram í 6. kafla þeirrar álitsgerðar. Hvað gera þeir? Þeir gefa sig ekki. Þeir halda sig við sína meginniðurstöðu, meginályktun, megintillögu um að málið fari fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Þannig skila þeir endanlegri útgáfu af sinni álitsgerð. Aftur er málið greinilega tekið upp við þá sem leiðir til þess að þeir skrifa ráðuneytinu bréf, hæstv. utanríkisráðherra, sem, ef mig rekur rétt minni til, er dagsett 10. apríl. Og hvað gera þeir þar? Þeir árétta eina ferðina enn megintillögu sína, að þetta mál, eins og það er vaxið, eigi að fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina með það fyrir augum að það hljóti þar sáttameðferð á grundvelli ákvæða í samningnum sjálfum og með það fyrir augum að undanþágur verði veittar frá þeim reglugerðum sem þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu um að feli í sér, að orkupakkanum samþykktum, a.m.k. óbein áhrif erlendra aðila á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Að þessari niðurstöðu fenginni, herra forseti, hefði ríkisstjórninni verið réttast að falla frá þessu máli. Þess í stað býður hún Alþingi upp á að leggja þetta fram með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Í raun og veru, herra forseti, stendur ekki steinn yfir steini í þessu máli. Það sem átti að bjarga málinu var eitthvert hugtak, einhver lagalegur fyrirvari. Það sér það hver einasti maður með lágmarksgripsvit á lögfræðilegum hugtökum og lögfræðilegri hugsun að enginn lagalegur fyrirvari, sem menn hafa samið um við sjálfa sig, fær breytt efnislega gerð sem hefur verið innleidd í íslenskan landsrétt, inn í íslenska lagasafnið með þeim hætti sem að slíkar gerðir eru teknar inn. Það er engin heimild í samningnum til þess að breyta ákvæðum þessara gerða. Það er ekkert hægt að segja: Við ætlum að innleiða þessa gerð en ætlum samt ekki að innleiða hana eins og er verið að gefa til kynna með þessu. Þannig að, herra forseti, stjórnarflokkarnir eru hver með sínum hætti horfnir frá uppruna sínum. Sjálfstæðisflokkinn skortir þá festu sem hann hafði einu sinni til að bera og er alveg bersýnilegt í fleiri málum, og þarflaust að rekja því að þau blasa við öllum mönnum. Það vantar allar upplýsingar inn í þetta mál. Það er engin greining á þjóðréttarlegu gildi þessa lagalega fyrirvara. Hún er kannski út af fyrir sig óþörf. Það blasir við að hann getur ekki haft neitt þjóðréttarlegt gildi og reyndar sagði Davíð Þór Björgvinsson á fundi utanríkismálanefndar að svo væri ekki, enda væri þetta bara til heimabrúks. Þetta mál er reist á sandi, herra forseti. Það er út af fyrir sig tilgangslaust að vera að kalla eftir því að hv. þingmenn sem fylgja þessu máli skýri afstöðu sína því að þeim er vorkunn. Það er bara ekki nokkur leið fyrir þá að gera það vegna þess að þetta mál [[Forseti hringir.]]er bara lögfræðilegur óskapnaður. Þetta er óboðlegt. Þetta er ekki þingtækt. Að réttu lagi ætti að vísa þessu máli frá.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðuna, hún fór eins og oft vill verða hjá honum víða og hann kom inn á margt. Hann fór yfir afstöðu og sjónarmið nokkurra fræðimanna varðandi fyrirvarana og leiðina sem snýr að því að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Eru til skýrslur eða úttektir eða afstaða einhverra fræðimanna sem máli ná í þessari umræðu sem vísa í þá áttina að menn eigi alls ekki að nýta sér þann kost að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Þeir eru óteljandi stjórnmálamennirnir sem hafa talað á þeim nótum, en eru þeir ekki færri fræðimennirnir sem hafa sagt fullum fetum að sú leið sé ekki fær? Sú mynd sem pólitíkusar og stuðningsmenn innleiðingarinnar hafa reynt að draga upp er að 102. gr. sé öryggishemill sem sé bara alveg óhugsandi að taka í eða nýta. Hv. þingmaður kom með þá ágætu samlíkingu fyrr í umræðunni að þetta væri eins og það kviknaði í húsi og menn notuðu ekki slökkvitæki af því að það hefði aldrei verið notað áður. Spurningin er þessi, hv. þingmaður: Er einhver fræðimaður á sviði lögfræðinnar sem hefur haldið því fram að sú leið að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar, með vísan í 102. gr. EES-samningsins, sé ekki fær?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er kannski helst að leiða fram vitni í þessu máli. Leiðum fram vitnið svissneska lögmanninn Carl Baudenbacher. Hann setti út úr sér eina lögfræðilega setningu sem maður a.m.k. man eftir og hitt eru pólitískar vangaveltur, hugleiðingar og bollaleggingar. Lögfræðilega setningin er: Þessi margumtalaða 102. gr. sáttmálans um Evrópska efnahagssvæðið er í gildi. Íslendingar geta beitt henni. Afgangurinn af hans málflutningi sýndist að verulegu leyti felast í, eins og ég sagði, vangaveltum, bollaleggingum um það hversu vel færi á því í máli af þessu tagi, eins og það hljómar þegar búið er að snara orðum hans á íslensku, að fara þá leið. Í máli af þessu tagi er ósköp einfaldlega uppi að það er ætlast til þess af Íslendingum að þeir kaupi aðgang að markaði og gjaldi fyrir með aðgangi að auðlindum. Við höfum vitnið Jón Baldvin Hannibalsson sem í umsögn sem liggur fyrir Alþingi sem skjal í þessu máli, sem hann bar náttúrlega ásamt Davíð Oddssyni höfuðábyrgð á á sínum tíma, fullyrðir að það hafi aldrei staðið annað til en að Íslendingum væri fær sú leið að fara á grundvelli 102. gr. með mál sem ekki samrýmdust hagsmunum þjóðarinnar fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Og sama hefur Davíð Oddsson ritað í sitt blað, Morgunblaðið, í greinum sem auðþekkjanlega, þótt ómerktar séu, bera hans einkenni. Ég tel að þessi staða sé algjörlega skýr. Það hefur ekki verið sýnt fram á það með [[Forseti hringir.]]nokkrum hætti að þessi leið sé lokuð. Það eru bara hróp [[Forseti hringir.]]og frammíköll og upphrópanir og að engu hafandi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni svarið. Álitsgerð dr. Carls Baudenbachers var mikið veifað hér á fyrstu dögum umræðunnar af stuðningsmönnum innleiðingar, þá kannski sérstaklega hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, formanni utanríkismálanefndar og framsögumanni nefndarálits meiri hlutans. Það vakti athygli margra að sú mynd sem dregin var upp í álitsgerð herra Baudenbachers er óhætt að segja að hafi verið máluð þeim litum að allt væri því til foráttu að Ísland nýtti sér þá leið sem felst í að vísa máli til sameiginlegu EES-nefndarinnar í gegnum 102. gr. Á bls. 7 undir 15. tölulið í greinargerð herra Baudenbachers segir í lauslegri þýðingu, með leyfi forseta: „Um andstöðu á Íslandi. Að meginhluta snýst andstaða á Íslandi um innleiðingu á reglugerð 713/2009 um ACER um það sjónarmið sem haldið er á lofti að Ísland skuli taka málið upp í sameiginlegu EES-nefndinni með það að markmiði að semja um aðra aðlögun eða niðurstöðu fyrir Ísland vegna þriðja orkupakkans, einkum reglugerðar 713.“ „That would do no harm“, með leyfi forseta, það væri að meinalausu. Þessi miklu varúðarorð sem voru sögð hér á fyrstu stigum málsins virðast öll hverfast um [[Forseti hringir.]]að þessi sérfræðingur lýsir því yfir að sú leið sem umrædd er [[Forseti hringir.]]sé mönnum og öllum aðilum máls að meinalausu. Það [[Forseti hringir.]]eru nú öll varnaðarorðin.
Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni og eins og hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hefur dregið svo eftirminnilega fram segir hann svo sannarlega það sem hv. þingmaður hafði eftir honum, það væri að meinalausu að fara þessa leið. Reyndar sýnist mér að tónninn í stuðningsliði þessa máls hafi breyst mjög gagnvart áliti prófessors Baudenbachers. Það er vegna þess að þar eru inn á milli ummæli sem henta ekki þeim aðilum sem vilja innleiða orkupakkann. Það er til að mynda þegar hann talar um hollustuskyldu Íslendinga gagnvart Norðmönnum og Liechtenstein og þegar hann talar um að Norðmenn líti á aðild sína að Evrópska efnahagssvæðinu sem eins konar tvíhliða samning þar sem Ísland og Liechtenstein séu í aukahlutverki. Það er vel skiljanlegt, þótt það sé kannski ekki stórmannlegt, að þeir sem standa að þessu máli eru ekki áfram um að halda þessu áliti í raun og sanni mikið á lofti. Þannig standa nú þessi mál, herra forseti. Þess verður auðvitað lengi minnst að menn skuli hafa brugðið á það ráð að kalla til erlenda ráðgjafa til að reyna að lama viðnámsþrótt þjóðarinnar, draga úr henni kjark við að verja sína grundvallarhagsmuni, sínar náttúruauðlindir, og víkja frá þeirri meginreglu eins og hún er dregin upp í hinni stórmerku umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem liggur hér fyrir sem þingskjal, sem umsögn sem fylgir þessu máli, að það komi ekki til greina, eins og hann orðar það, að fyrir aðgang [[Forseti hringir.]]að markaði sé greitt með aðgangi að auðlind.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Enginn ágreiningur er gerður um það af þeim sem hér stendur að málið er ekki þingtækt og ég tek undir orð hv. þingmanns um að sæmst væri að vísa málinu frá. Þannig er nú umgjörð þess öll og uppbygging. Það hefur vakið athygli að eftir því sem umræðan dýpkaði þeim mun minna höfum við séð af stjórnarliðum hér og fylgismönnum frumvarpsins. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að vitna hér í ræðu hæstv. utanríkisráðherra í fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu frá því 9. apríl 2019, þar sem hann hefur ekki verið hér til svara, með leyfi forseta: „Í því sambandi skiptir líka afar miklu máli sameiginlegur skilningur með orkumálastjóra ESB á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart sameiginlegum orkumarkaði. Þeir sérfræðingar sem leitað hefur verið til eru líka á einu máli um að sá sameiginlegi skilningur styrki mjög þær forsendur sem við leggjum til grundvallar innleiðingunni. Þótt yfirlýsingin hafi ekki bein lagaleg áhrif hefur hún lagalega þýðingu, enda sýnir hún fram á að samningsaðilar okkar hafa sama skilning og við á þeim forsendum sem við byggjum innleiðinguna á.“ Af hverju í ósköpunum, ef skilningurinn er sá að við þurfum þetta ekki, er þetta þá ekki bara gert samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið? Er ekki furðulegt að svona sé staðið að málum, hv. þingmaður? Ég verð að biðjast afsökunar á stóryrðunum. En er þetta ekki furðulegt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Ég myndi leyfa mér að kalla þetta þversagnarkennt, það sem hann reifaði hér. Annars vegar gumar hæstv. utanríkisráðherra af því að hafa náð tali af embættismanni í Evrópusambandinu sem fer í einhverjum skilningi með orkumál. Hann nær að festa á blað einhverjar niðurstöður af samtali þeirra sem, eins og hér hefur verið lýst, fela í sér staðfestingu þess að orkumálastjóri viðurkennir að Ísland er eyja norður í ballarhafi sem hefur ekki raforkutengingu við meginland Evrópu eða Bretland. Spurningin er ósköp einfaldlega þessi: Af hverju fylgir utanríkisráðherra þessu plaggi, þessari sameiginlegu yfirlýsingu, sem lýsir þessum skilningi á sérstöðu okkar, þessum skilningi þessa háa embættismanns í Evrópusambandinu, ekki eftir? Af hverju fylgir hann því ekki eftir þegar hér er búið að leggja fram sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, Íslands, Noregs og Liechtensteins, sem var lögð fram á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar 8. maí sl., þar sem þessi þrjú ríki lýsa yfir einhvers konar samstöðu um sérstöðu Íslendinga? Þarna er bara búið að malbika leiðina að því að fara með málið í sameiginlegu nefndina og leita eftir formlegri undanþágu af Íslendinga hálfu frá því að innleiða þessar gerðir, sem náttúrlega eiga ekkert erindi hér vegna þess að það er engin tenging - rétt eins og við erum ekki beðin um að innleiða einhverjar gerðir sem varða jarðgas, vegna þess að hér er ekkert jarðgas. Af hverju fylgja mennirnir þessu ekki eftir? [[Forseti hringir.]]Við hvað eru þessir menn svona óskaplega hræddir? Hefðu þessir menn kannski ekki haft þrek til að fara fram á þær undanþágur sem við fengum hér við gerð EES-samningsins og lúta að sjávarútvegsmálum? Maður spyr sig.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir svarið. Jú, þetta mál er allt þannig, og allir vegvísar í málinu vísa á sama stað: Sú ákvörðun er líklega tekin af ásetningi einhvers eða einhverra, eða undir þrýstingi, að fara leið sem er ófær miðað við þær forsendur sem gefnar eru. Ég hallast að því að hér sé, í trássi við vilja meiri hluta Alþingis, stefnt að því að innleiða að fullu orkupakka þrjú og fá klapp á bakið frá Evrópusambandinu fyrir. Þegar það var skoðað í upphafi stóð það aldrei til. Það hefur komið hér fram að allir leiðtogar þessara flokka sem fremst fara í fylkingu hafa lýst því yfir, herra forseti, að þeir myndu aldrei fara þessa leið, það stæði ekki til. Hér yrði staðinn vörður um fullveldið og yfirráð okkar yfir orkuauðlindinni og að þessi leið yrði ekki farin. En 12 mánuðum síðar er alger viðsnúningur á þeirri stefnu og málið þannig umbúið, þrátt fyrir yfirlýsingar um að það sé alveg sérstaklega vandað, að allur málatilbúnaður stenst enga skoðun. Og það er enginn tilbúinn að koma hér í ræðustól og vefengja að þessi orð.
Forseti. Já, þetta mál verður ekki samþykkt hér á Alþingi á grundvelli verðleika sinna. Fari svo óheppilega og slysalega að það verði samþykkt verður það gert vegna þess að þær aðstæður hafa skapast í íslenskum stjórnmálum að stjórnmálaflokkar með langa og virðulega sögu, eins og til að mynda þeir þrír sem mynda ríkisstjórnarmeirihluta, hafa með einhverjum hætti orðið viðskila við uppruna sinn og hafa einhvern veginn glatað sínu hryggjarstykki, herra forseti. Frá mínum bæjardyrum séð er þetta mest áberandi í Sjálfstæðisflokknum, sem gjörsamlega virðist skorta þá festu sem sá flokkur hefur lengst af í stjórnmálasögunni haft til að bera - og á stundum hefur munað þar verulega um. Ekki verður annað sagt en að oft hefur munað um Framsóknarflokkinn. En ekki nú. Hann er einhvers konar hækja í þessu samstarfi og er bara þakklátur fyrir að fá að hökta þarna með. Ábyrgð Vinstri grænna, sem nú fara með stjórnarforustu í fyrsta sinn í sinni sögu, er auðvitað mjög mikil. Fyrir þeim er þannig komið að burðarásar í starfi þess flokks á liðnum áratugum lýsa því í fjölmiðlum að þeir þekki ekki sinn gamla flokk. Þetta mál er þannig vaxið að hér er ekki borg byggð á bjargi; hún er reist á sandi, herra forseti.
Herra forseti. Ég ætla í þessari atrennu að fara meira yfir þá lagalegu fyrirvara sem ríkisstjórnin hefur sagt að séu það haldreipi sem eigi að duga svo stjórnarskránni verði ekki ógnað af innleiðingu þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins, sem ég endurtek að felur í sér ákvæði sem verulegum vafa er undirorpið að áliti lögfræðilegra ráðgjafa ríkisstjórnarinnar að standist íslensku stjórnarskrána. Líkast til hefur færst bros yfir andlit þingmanna stjórnarflokkanna þegar kynnt var að nú ætti að leggja fyrir Alþingi þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins og að það yrði gert með svokölluðu lagalegum fyrirvara. Með því móti væri stjórnarskránni engin hætta búin og öllu óhætt, herra forseti. Andstaðan sem fréttir hefðu borist um að væri við málið, aðallega innan tveggja stjórnarflokka, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, gufaði hreinlega upp. Menn hafa líklega hallað sér makindalega aftur í sætum sínum og íhugað þvílík snilld þetta væri, málið var leyst: Við setjum bara lagalegan fyrirvara við málið. Hver fann upp á þessu? Menn réttu upp hendur til merkis um samþykkt og brostu hver til annars. Öllu var óhætt með orkuauðlindirnar. Menn og konur vörpuðu öndinni léttar. Næsta mál, takk. En það er ekki svo einfalt, herra forseti. Það leit þannig út að búið væri að ganga þannig frá málum að fundin væri sú endanlega lausn sem fengi jafnvel hina mestu efasemdarmenn til að samþykkja málið. Ekki þurfti að hafa neinar áhyggjur af stjórnarskránni eða valdsviði orkumálastofnunar Evrópusambandsins. Algjörlega óhætt væri að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og innleiða þannig þriðju orkutilskipunina vegna þess að tilskipunin yrði innleidd með lagalegum fyrirvara. Menn vissu ekki nákvæmlega hvað fælist í þessum lagalega fyrirvara - eða vissu menn það? Það virtist ekki vera svo því að þegar þingmenn Miðflokksins kölluðu ítrekað eftir þessum lagalega fyrirvara voru svörin afar misvísandi og komu misjöfn svör frá stjórnarþingmönnum eftir því hver þeirra varð til svara. Nú eru a.m.k. til fimm útgáfur af því hver þessi fyrirvari er eða hvers efnis og nú hafa borist fréttir af því að nýlega hafi tvær nýjar uppástungur komið frá hv. þingkonu Framsóknarflokksins, en sá sem hér talar hefur ekki náð að rannsaka sannleiksgildi þessa eða hvort e.t.v. þar sé verið að stinga upp á einhverju nýju. Því virðist, herra forseti, sem sú góða vinna sem stjórnarliðar nefna svo, og sú mikla yfirlega sem stjórnarliðum verður svo tíðrætt um að hafi átt sér stað, hafi hreinlega ekki skilað sér betur en raun ber vitni til fótgönguliða stjórnarliðsins. Ég ætla að fara yfir þessa fyrirvara. Í fyrsta lagi var bent á yfirlýsingu um sameiginlegan skilning hæstv. utanríkisráðherra og orkumálastjóra Evrópusambandsins og sjálfur sagði hæstv. ráðherra að yfirlýsingin hefði ekki bein lagaleg áhrif en að hún að hefði lagalega þýðingu í málinu. Sú yfirlýsing hefur auðvitað ekkert gildi, herra forseti, nema sem einhvers konar pólitískur greiði frá embættismönnum í Brussel og snýst aðallega um að maður að nafni Miguel hafi áttað sig á að Ísland væri eyja og að þeir væru báðir sammála að þessu leytinu. Í öðru lagi var bent á sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, en sú yfirlýsing áréttar einungis þá sérstöðu Íslands að landið sé ekki tengt Evrópu um sæstreng og að því sé ómögulegt að sinni að leiða þaðan rafmagn. Yfirlýsing hefur að því leytinu ekkert gildi hvað varðar innleiðingu þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins. Í þriðja lagi var bent á breytingu á raforkulögum og ég hafði farið yfir það áður. Þar er viðbót við 9. gr. raforkulaganna, en er þetta sá lagalegi fyrirvari sem leitað hefur verið eftir, breyting á raforkulögum? Ef svo er hefðu menn svo sannarlega getað sparað sér þessa frumvarpsgerð því að þennan texta, nánast orðréttan, herra forseti, er þegar að finna í raforkulögum, 39. gr. a. Hvers lags málatilbúnaður er þetta? Að breyta raforkulögum og kalla það lagalegan fyrirvara? Og svo þegar lögin eru lesin er nánast orðréttur sami texti þegar í lögunum. [[Forseti hringir.]]Hvaða fyrirvari er það?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ræðuna og ég þakka honum sömuleiðis fyrir þá miklu vinnu sem hann leggur á sig við að gera leit að fyrirvörum. Ég lít á ræðu hv. þingmanns sem eins konar áfangaskýrslu og hann hefur boðað að næstu verkefni í þeirri leit sé að rannsaka færslu sem hv. þingkona Framsóknarflokksins miðlaði til lesenda sinna af miklum lögfræðilegum metnaði, að því er sýnist, og gæti jafnvel virst við nákvæman lestur þeirrar færslu að þar væri efni í stjörnulögfræðing, sem svo eru kallaðir nú á dögum. Herra forseti. Hv. þingmönnum stjórnarflokkanna er vorkunn. Hvað eiga þeir að gera? Hvaða erindi eiga þeir í þessa umræðu? Þeir hafa með fjarveru sinni hér lýst því skýrar en með nokkrum orðum að þeir telja sig ekki eiga erindi í þessa umræðu. Og þeim er vorkunn vegna þess að hvað á blessað fólkið, hv. þingmenn, að segja? Þetta mál er hræmulegt í allri sinni gerð eins og við þingmenn Miðflokksins erum búin að leiða í ljós í þessum málflutningi. Það stendur ekki steinn yfir steini. Það er hver sótraftur á sjó dreginn hér þegar allt er í tómu tjóni, eins og stundum er sagt nú á dögum, og kallaður lagalegur fyrirvari. Og menn hafa gert sjálfa sig að eins konar aðhlátursefni sem tefla fram hinum og þessum hugmyndum um það í hverju þessi lagalegi fyrirvari væri fólginn. En allir þessir lagalegu fyrirvarar eiga eitt sameiginlegt [[Forseti hringir.]]eins og kom glögglega fram í máli hv. þingmanns, [[Forseti hringir.]]þeir hafa ekkert þjóðréttarlegt gildi. [[Forseti hringir.]]Núll.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir innlegg hans. Mál þetta fjallar í stuttu máli um það, fyrir þá sem eru að hlusta, að ríkisstjórnin ætlar að innleiða þriðja orkupakkann, sem svo er kallaður, þó að lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafi varað við því að þarna séu ákvæði sem verulegur vafi sé um að standist stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þegar þetta á að innleiða með því sem kallast er að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, sem við gerum með þessari þingsályktunartillögu sem við ræðum hér, er þeirri áhættu hvað varðar stjórnarskrána eytt með orðalagi sem við höfum verið að deila á, þ.e. að þetta verði gert með lagalegum fyrirvara, þess vegna sé ekki nein hætta fyrir stjórnarskrána. Þetta er mjög einfalt í örfáum orðum. Við höfum verið að benda á og spyrja eftir því: Hvar eru þessir lagalegu fyrirvarar? Við höfum fengið svör. Við höfum tekið þau og greint margoft og komið upp í ræðum og komist að þeirri niðurstöðu, margoft, að þetta stenst ekki. Þessir lagalegu fyrirvarar standast ekki. Þetta eru ýmsar yfirlýsingar, einhverjar breytingar á lögum sem þegar er að finna í lögunum. Þetta eru einhverjar velviljaðar fundargerðir um að við séum eyja og hingað liggi ekki strengur svo hægt sé að leiða hingað rafmagn. Þetta kalla stjórnarliðarnir lagalegan fyrirvara. Þetta er bara orðskrúð, herra forseti. Ég spyr þeirrar spurningar, sem ég vil ógjarnan gera: Eru menn með þessu að ástunda blekkingar?
Herra forseti. Það vekur sannarlega athygli að hv. þingmenn Framsóknarflokksins, svo að dæmi sé tekið, hafa fæstir tjáð sig um málið. Þeir sem hafa gert það að einhverju leyti hafa bersýnilega varast að lýsa afstöðu. Hvað varðar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa menn á undanförnum vikum mátt lesa í blöðum einhvers konar afsökunarbeiðnir frá þeim fyrir þá afstöðu sem þeir lýsa með stuðningi við þennan orkupakka. Á síðustu dögum er farið að bera á einhverjum rökstuðningi sem stenst enga skoðun þar sem því er haldið fram að raforkuverð muni lækka, sem er fráleitt eins og allir sjá. Því er haldið fram að þetta sé neytendamál gagnvart þjóð sem býr við eitt lægsta raforkuverð í Evrópu. Stenst enga skoðun. Því er haldið fram að hér sé spurning um eitthvert jafnræði. Það er ekkert útskýrt hvað í því felst. Og svo er því haldið fram að þetta sé nauðsynlegt til að tryggja að hér sé opið og frjálst samfélag, að innleiða þennan orkupakka og veita erlendum aðilum ítök í orkuauðlindir þjóðarinnar, skipulag, ráðstöfun og nýtingu. Málið stendur þannig að fara á að samþykkja að veita erlendum aðilum ítök í auðlindir þjóðarinnar án þess að svar liggi fyrir eða nokkur greining á næsta orkupakka, þeim fjórða. Það er engin greining á reynslu Norðmanna. Það er engin greining á þjóðhagslegum afleiðingum. Það er engin hagfræðileg greining á raforkuverði. Þetta mál er svo fullkomlega óboðlegt, herra forseti, [[Forseti hringir.]]að það hálfa væri nóg, eins og stundum er sagt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið um þessa lagalegu fyrirvara sem við höfum verið að auglýsa eftir og lítið verið um svör. Menn hafa verið missaga, eins og sagt er í lögreglunni, svo sannarlega. Ef þessir lagalegu fyrirvarar standast ekki eins og við höfum verið halda fram, herra forseti, hvað gerist þá? Munu þeir hafa eitthvert þjóðréttarlegt gildi, þ.e. ef upp kemur ágreiningur, ef upp koma einhver mál eða eitthvað reynir á orkutilskipunina, einhver fer fyrir dómstóla eða eitthvað slíkt, hvernig sem það nú verður í framtíðinni: Hefur þetta þá eitthvert þjóðréttarlegt gildi? Auðvitað ekki. Auðvitað hefur þetta ekkert gildi. Þetta verður bara hreinsað út af borðinu.
Herra forseti. Það er fengur að ræðu hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar. Hann er búinn að leita undanfarin dægur að týndu fyrirvörunum, eins og við segjum stundum, og mér heyrist á honum að leitin hafi ekki borið árangur. Það er reyndar ein kenning sem ég hef, vegna þess að mér finnst þetta svo dularfullt. Mér finnst svo dularfullt hvað margir þingmenn stjórnarflokkanna sem lýst höfðu efasemdum um þennan orkupakka, fyrir nú utan það að tveir stjórnarflokkanna voru með nýlegar annars vegar landsfundarsamþykktir og hins vegar miðstjórnarsamþykktir um að ekki stæði til að tengja Ísland orkustefnu Evrópusambandsins með einhverjum hætti. Nú kemur hins vegar í ljós að búið er að skipa þessum þingmönnum öllum í sveit sem gengur í takt. Ég er búinn að velta því mikið fyrir mér hvað hafi orðið til þess að þessir ágætu menn og konur skiptu um skoðun hópum saman. Mér hefur helst dottið í hug að það sé vegna þess að þeim hafi verið sagt að fyrirvarar þeir, sem nú hefur komið í ljós að eru ekki til og standast ekki, breyttu málinu. Ég hef einhvern veginn trúað því að þetta ágæta fólk hafi verið blekkt til að ljá málinu lið með því að því var sagt: Hér eru fyrirvarar sem negla þetta mál alveg í gadda á allan hátt. Áhættan er engin. Svona verður þetta haft. Þetta er það sem ég held. Mig langar til þess að fá [[Forseti hringir.]]hugmyndir hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar um þetta mál, hvað honum finnst.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir athugasemdir hans og ábendingar. Ég ætla aðeins að ræða um enn einn lagalegan fyrirvara sem svo hefur verið nefndur af hálfu einhverra stjórnarþingmanna. Mönnum hefur verið tíðrætt um reglugerð. Það er ekki ljóst hvaða reglugerð er verið að meina, herra forseti. Mér er það ekki ljóst, ekki enn. Er það reglugerð Evrópusambandsins sem við erum að fara að innleiða, nr. 713? Mér er það ekki fyllilega ljóst, vegna þess að í greinargerð með þingsályktunartillögunni er orðalag um að þessari reglugerð, líklega þeirri sem ég er að ræða, eigi svo að breyta ef eitthvað muni reyna á lagningu sæstrengs. Ég átta mig ekki á þessu orðalagi í þingsályktunartillögu, herra forseti. Ég átta mig ekki á því hvernig Íslendingar ætla að breyta reglugerð sem nær yfir allt Evrópusambandið, sérstaklega ekki ef það á að innleiða hana á öllu svæðinu. Ég átta mig ekki á því ef það er réttur skilningur. En það gæti verið annar skilningur; þegar verið er að ræða um reglugerð, að það sé reglugerð sem er væntanleg. Ég hef fengið drög að reglugerð sem ég er með í höndunum og þarna er kunnuglegur texti í 3. gr. um raforkuvirki yfir landamæri, sem við áskiljum okkur að við munum stjórna lagningu á eða gefa leyfi eða ekki. Þá velti ég fyrir mér: Er þetta hinn lagalegi fyrirvari, þessi reglugerð? Hvaðan er hún upprunnin? Hún er upprunnin á skrifstofu hér uppi í Skuggasundi, í einu ráðuneytinu, og líklega undirrituð af einum ráðherra í ríkisstjórn Íslands þegar hún fæðist. Reglugerð ráðuneytisins.
Herra forseti. Ég hef einmitt verið að velta því sama fyrir mér hvers vegna ofurkapp er lagt á að færa í gegnum þingið mál sem skiptir engu máli, sem breytir engu, sem er eitthvað sáralítið smotterí, sem er varðað af fyrirvörum sem ekki finnast og eru ekki til og hafa ekkert lagalegt gildi. Ég velti því fyrir mér, herra forseti: Til hvers eru refirnir skornir? Hvað er það sem knýr menn til þess að … - Ég held ég sé með ranga klukku, herra forseti. Ég held að við höfum verið tveir í andsvari og ég hefði haldið að ég ætti að hafa tvær mínútur en ekki eina? Hvað er það sem veldur því að keyra þarf þetta mál í gegnum þingið í þessum asa? Ef þetta er mál sem skiptir engu máli, breytir engu, hvað liggur þá svona á? Hvað finnst hv. þingmanni um það?
Ég held að forseti hafi komið því til skila í upphafi andsvara að þrír hv. þingmenn hafi óskað eftir að veita andsvar.
Ég bið forseta forláts á því að hafa tekið rangt eftir.
Ræðutíminn er þá styttur í síðari umferð eins og [[Gripið fram í.]]hv. þingmaður þekkir mætavel sem forseti.
Ég hef fullt traust á forseta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendingar hans. Ég var staddur í lestri á reglugerð ráðherra í ríkisstjórn Íslands sem ekki er búið að gefa út en ég hef fengið send drög að henni. Hún er svo sem ekki löng, fjórar greinar, og mun verða einhvern tímann fljótlega verða undirrituð í iðnaðar-, ferðamála- og nýsköpunarráðuneyti hér uppi í Skuggasundi í Reykjavík og gefin út þar. Menn vita að reglugerðir á Íslandi eru skör lægra en lög, herra forseti. En reglugerðir í Evrópusambandinu hafa miklu meira vægi innan evrópska svæðisins en títt er hér á Íslandi. Það er allt annað. Reglugerðir Evrópusambandsins hafa miklu meira vægi en reglugerðir á Íslandi. Þess vegna spyr ég: Ef þetta er lagalegi fyrirvarinn, reglugerð gefin út af ráðherra í ríkisstjórn Íslands, þá segi ég bara: Fjallið tók jóðsótt og það fæddist lítil mús.
Herra forseti. Það er ekki amalegt fyrir okkur í þingflokki Miðflokksins að hafa í einum og sama manninum lögfræðing, lögreglumann og fyrrverandi sýslumann, við það að leita að fyrirvörum ríkisstjórnarinnar gagnvart þriðja orkupakka Evrópusambandsins. En þrátt fyrir mikla vinnu og góðan vilja þá heyrist mér hv. þingmaður ekki enn hafa fundið raunverulegan lagalegan fyrirvara. Leitin heldur eflaust áfram og ég hlakka raunar til að heyra meira af árangrinum til þessa, af því að ég tók eftir því að hv. þingmaður náði ekki að klára yfirferð sína áðan. Hv. þingmaður nefndi það að hann gerði ráð fyrir því að þessum ímynduðu fyrirvörum sem nefndir hafa verið til sögunnar yrði líklega sópað út af borðinu. Þá varð mér hugsað til orða hv. þm. Haralds Benediktssonar sem sagði einmitt um hugsanlega fyrirvara, án þess að hann hefði þá séð hvernig þeir litu út, að Evrópusambandið myndi sópa öllu slíku út af borðinu eins og dauðum flugum. Líklega hitti hv. þm. Haraldur Benediktsson þar naglann á höfuðið. Vonandi þegar kemur að atkvæðagreiðslu um þetta mál mun hv. þingmaður greiða atkvæði í samræmi við það. En spurning mín til hv. þingmanns tengist reynslu hans og menntun sem lögfræðings. Mig langar að biðja hann að útskýra með hvaða hætti væri hægt að leggja fram fyrirvara sem héldu gagnvart þessu máli, þ.e. fyrirvara sem skiluðu raunverulegum undanþágum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir hans spurningu. Ég ætla aðeins að klára þetta með reglugerðina. Auðvitað hefur reglugerð útgefin af einum ráðherra í Stjórnarráði Íslands ekkert gildi í Evrópuréttinum til móts við reglugerðir eða tilskipanir sem innleiddar hafa verið á EES-svæðinu með réttum hætti. Hún hefur nánast ekkert gildi. Það er alveg augljóst þannig að ég legg þessa reglugerð bara til hliðar. Ég ætlaði að halda aðeins áfram með orðalagið í greinargerð með þingsályktunartillögu fyrir þessa innleiðingu en í aðdraganda þess vil ég segja að ef orkutilskipun Evrópusambandsins verður innleidd í íslenskan rétt með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu þá erum við bundin af henni. Þá erum við bundin af þessu regluverki nema við höfum fengið einhverja sérstaka undanþágu sem er þá tilgreind í regluverkinu. Við erum bundin. Þá skiptir engu þó að gefnar séu út einhverjar reglugerðir, menn hittist á fundum, gefi einhverjar yfirlýsingar, átti sig á því að Ísland sé eyja, hafi eitthvert orðalag í greinargerðum með þingsályktunartillögu. Það skiptir ekki nokkru máli. Eina rétta leiðin, af því hv. þingmaður spyr að því, er auðvitað að innleiða þetta með undanþágum sem eiga sér stað á réttum vettvangi, þ.e. fyrir sameiginlegu EES-nefndinni þar sem við förum fram á undanþágu og okkur yrði veitt hún. Þá erum við undanþegin. Þá er það tilgreint hvað er undanþegið, þessi reglugerð eða þessar greinar. Það er hin lögformlega rétta leið til að undanþiggja. Varðandi alla þá fyrirvara sem hafa verið nefndir hingað til í þessu máli þá ætla ég nú að gefa stjórnarliðinu fullt færi á að benda mér á hvar lagalegi fyrirvarinn er.
Herra forseti. Þekkt er sagan af því, hvort sem hún er sönn eða ekki, að þegar Evrópusambandið var að innleiða sameiginlegt regluverk um járnbrautir hafi það ætlast til þess að Ísland tæki upp það regluverk. Þá hafi einhver dregið fram landakort af Evrópu og leitt mönnum fyrir sjónir að Ísland væri eyja. Það virtist koma einhverjum embættismanninum á óvart samkvæmt þessari sögu. En fyrir vikið fékkst undanþága, varanleg undanþága, frá sameiginlega regluverkinu um járnbrautir, enda töldu menn takmarkaðar líkur á því að Ísland yrði nokkurn tímann tengt við Evrópu með járnbraut. Þá spyr ég í samhengi við þessa sögu: Því skyldi ekki fást varanleg undanþága hvað varðar tengingu með rafstreng? Er það vegna þess að menn telja að það séu allar líkur á því að Ísland verði tengt við Evrópu með rafstreng, ólíkt járnbrautunum, og hugsa sér þá að láta regluverk Evrópusambandsins gilda þegar þar að kemur?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég ætlaði að klára mál mitt með því að skoða aðeins greinargerðina með þingsályktunartillögunni og lesa upp það sem segir á bls. 3, með leyfi forseta: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara“ - sem við höfum ekki fengið að sjá - „um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar …“ Ég spyr enn og aftur: Hvaða reglugerð er hér átt við? Er það reglugerðin sem á að undirrita uppi í Skuggahverfi eða er það reglugerð Evrópusambandsins sem við ætlum að innleiða? Hvernig ætlum við að fara að því að endurskoða reglugerð Evrópusambandsins? Hvernig ætlum við að fara að því þegar við erum búin að innleiða hana?
Herra forseti. Ég hef farið nokkuð yfir það hvernig afstaða stjórnarflokkanna til þess máls sem við ræðum hér í nokkrum undanförnum ræðum hefur breyst og mig langaði til að bæta aðeins í. Ég rakst á frétt frá RÚV frá því í fyrra, sirka fyrir ári eða svo, með yfirskriftina: Efast um þátttöku í samevrópska orkukerfinu. Þar er rætt við þingmann Vinstri grænna en hann vill að skoðað verði hvort rétt sé að Ísland verði áfram hluti af regluverki Evrópusambandsins um orkumál og hann óttast að samevrópska orkumálakerfið geti komið í veg fyrir að hægt verði að nýta orkuauðlindirnar hér til að gera Ísland kolefnishlutlaust fyrir 2040. Þetta er reyndar aðeins nýrri frétt en það liggur sem sagt fyrir að þetta er rétt áður en til kom að við myndum taka þetta mál fyrir hér á þinginu. Það er rifjað upp í frétt RÚV að bæði Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur höfðu ályktað gegn tilskipuninni. Í ályktun Sjálfstæðisflokksins sagði, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ Flokksþing Framsóknarmanna ályktaði: „Framsóknarflokkurinn stendur vörð um fullveldi Íslands í orkumálum og hafnar því að orkulöggjöf Evrópusambandsins verði tekin inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.“ Vinstri græn hafa haft efasemdir um þriðja orkupakkann, segir í fréttinni, höfðu ekki ályktað á þessum tíma þarna fyrir ári þannig að leitað var til þingmanns úr þeirra hópi til að gera grein fyrir afstöðu Vinstri grænna í þessu máli. Fyrir valinu varð hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé. Hann segir hér, með leyfi forseta, í þessari frétt RÚV: „Sjálfur geri ég marga og mikla fyrirvara við þetta. Ekki endilega bara innihald þessa þriðja orkupakka Evrópusambandsins heldur hvert við stefnum í raun og veru í þessu samevrópska orkukerfi í heild sinni.“ Þetta er athyglisvert í ljósi þess sem síðan hefur gerst. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé heldur áfram og segir við RÚV: „Þessi þriðji orkupakki hefur minni áhrif hér heldur en í mörgum öðrum löndum. Það er að segja á meðan við erum ekki tengd evrópska markaðinum beint.“ Fyrirsögn RÚV í þessari frétt er: Óvissa um lagaleg og pólitísk áhrif. Og áfram segir í fréttinni, haft eftir þingmanninum: „Hann segir að þingmenn verði að setjast yfir málið. Ekki sé hægt að ætlast til þess að þingið afgreiði það án þess að fara ítarlega yfir það. Þriðji orkupakkinn var nýverið samþykktur á norska Stórþinginu. Þar voru reyndar skiptar skoðanir. Verkalýðshreyfingin var á móti og systurflokkur VG Sósíalski vinstriflokkurinn greiddi atkvæði gegn honum.“ Þarna fyrir ári er afstaða þessa ágæta þingmanns sem sagt þessi. Þegar hv. þingmaður er spurður að því hvort hann sé að tala um að vinda ofan af þeim tilskipunum sem þegar hafi verið samþykktar, þ.e. nr. eitt og nr. tvö, segir hann: „Ég er að tala um að setjast yfir það og skoða hvort að það sé rétt sem ýmsir hafa haldið fram að það kerfi sem við búum við í dag setji okkur á einhvern hátt stólinn fyrir dyrnar um það að ákveða í hvað við viljum nýta orkuna. Ef að sú athugun leiðir í ljós að svo sé þá er ég alveg skýr með það að við eigum að vinda ofan af því. Því að er ekkert mikilvægara á næstu árum í stjórnmálum en það að vinna gegn loftslagsbreytingum. Og ef það er eitthvað í regluverkinu sem kemur í veg fyrir það, sama hvort það er séríslenskt eða samevrópskt, þá eigum við að hafa kjark til þess að setjast niður og ákveða að því verði að breyta eða ýta á einhvern hátt til hliðar.“ Svo mörg voru þau orð hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés fyrir ári - hvað hefur gerst síðan, herra forseti?
Herra forseti. Hvað hefur gerst? Það hefur eitthvað mikið gerst því að ýmsir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stjórnarliðsins hafa verið afdráttarlausir og lagt fram prýðisgóð rök til að vara við þeirri þróun sem sama fólk reynir nú að innleiða. Það sem vekur kannski sérstaka undrun í því sambandi er að þetta fólk skuli þá ekki koma hingað og útskýra hvað valdi, hvers vegna það hafi skipt um skoðun. Það kann að vera að það hafi komist að einhverju nýju og að þetta snúist ekki bara um hópeflisfund í ráðherrabústaðnum með fulltrúum allra stjórnarflokkanna eða innrætingarfund eða hvað við skulum kalla hann. Það kann að vera að menn hafi heyrt eitthvað sem sannfærði þá. En ef það sannfærði þá því þá ekki að koma hingað og segja okkur frá því svo að það geti þá hugsanlega sannfært okkur eða einhverja þá sem kunna að vera að fylgjast með. Nei, þess í stað halda menn sig fjarri. Sá hv. þingmaður sem nefndur var, Kolbeinn Óttarsson Proppé, hefur að vísu sést hér í húsinu. Stöku sinnum kemur hann og stekkur fyrir myndavélina til að sjást í mynd en tekur ekki þátt í umræðunum. Hvers vegna skyldi það vera? Ég ætla að leyfa mér að varpa fram kenningu, sem ég held að geti ekki talist langsótt þegar allt kemur til alls, þegar við lítum á allar staðreyndir málsins. Ég ætla að varpa fram þeirri kenningu að hv. þingmaður hafi meiri sannfæringu fyrir þeirri afstöðu sem hann lýsti í því sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson las upp en þeirri afstöðu sem hann hyggst greiða atkvæði. Telur hv. þingmaður, hafandi kynnt sér fyrri skrif hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés, að það kunni að vera ástæðan?
Herra forseti. Mér leikur satt að segja forvitni á að vita það. Þess vegna spurði ég hér í lok ræðu minnar: Hvað hefur gerst? Í mjög góðu viðtali, sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi, við hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson var hann líka býsna eindreginn í andstöðu sinni við þetta mál. Hér fáum við mjög gott viðtal við þennan ágæta þingmann og hann færir mjög góð rök, finnst mér, fyrir þeirri afstöðu sinni, fyrir sirka 12 mánuðum, að hann sé algerlega á móti orkupakka þrjú. Ég kaupi alveg hans skýringar. Þess vegna finnst mér svo athyglisvert að nú, um 12 mánuðum seinna, skuli þeir ágætu þingmenn sem hafa tjáð sig hafa umturnast svona algerlega í afstöðu sinni til orkupakkans. Ég segi líkt og hv. þingmaður stakk upp á: Mér fyndist fengur að því að vita akkúrat hvað það var sem olli sinnaskiptum þessara ágætu þingmanna og hæstv. ráðherra. Kannski hef ég bara misst eitthvað fram hjá mér. Kannski er eitthvað alveg stórkostlegt í þessum pakka sem ég skil ekki. Kannski hafa einhverjar breytingar orðið, málinu svona gjörsamlega í hag að ég sit bara eftir og skil hvorki upp né niður í því. Það væri fengur að því að fá að heyra það. En menn gefa ekki kost á viðtali, eins og maður segir, og hafa ekki treyst sér til eða kært sig um að vera hér í salnum með okkur og svara þessum einföldu spurningum. Hvað olli því að þessi sinnaskipti áttu sér stað? Hvað er það sem við skiljum ekki í þessu máli sem er svo stórbrotið að það hafi stuðlað að þessum sinnaskiptum?
Herra forseti. Ég efast ekki um að forseti er sammála mér um það að sú afstaða sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson lýsti hér áðan er lofsverð. Ég er sammála hv. þingmanni um það og ekki ætla ég að gagnrýna hann fyrir það. Það er tilefni til að gefa mönnum tækifæri til að sannfæra okkur. Ekki hvað síst þegar um er að ræða menn sem hafa lýst jafnvel sömu áhyggjum að nokkru leyti og við höfum verið að lýsa af þriðja orkupakkanum en hefur svo skyndilega snúist hugur. Þá væri fengur að því fyrir okkur að fá að vita hvers vegna, svo að við getum metið það sjálf hvort það séu ástæður sem gefi okkur tilefni til þess að endurskoða afstöðu okkar. Það væri verra fyrir okkur að þurfa að fara í atkvæðagreiðslu án þess að hafa verið upplýst um hvað það var sem olli sinnaskiptum hjá öðrum þingmönnum. Það sem ég óttast er að ástæðan fyrir því að menn komi ekki hingað og útskýra þetta fyrir okkur og færi fram sín rök, svari þeim rökum sem við höfum teflt fram hér í nokkrum ræðum - ég óttast að það sé vegna þess að menn hafa ekki sannfæringu fyrir nýju afstöðunni. Þá spyr ég hv. þingmann: Hvað getum við gert til að hjálpa þessum hv. þingmönnum? Ef þessi er raunin, hvað getum við gert til að hjálpa þeim til þess að gera það sem þá langar raunverulega að gera og fylgja þeirri afstöðu sem þeir hafa jafnvel lýst og rökstutt vel og hlýtur þar af leiðandi að langa að fylgja? Hvernig getum við aðstoðað það fólk við að leyfa afstöðu sinni að njóta sín? Eru menn hræddir við eitthvað sem við getum aðstoðað þá við að ryðja úr vegi? Hefur hv. þingmaður hugmyndir um það hvernig við getum komið að liði?
Hæstv. forseti. Já, hvað getum við gert? Það sem við höfum verið að gera hér undanfarin dægur er að ræða þetta mál enn betur en við höfðum gert áður til þess að öðlast dýpri skilning á því sjálf. Líkt og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé var ég á móti þessu máli í fyrra en ólíkt honum er ég það enn. Ég hef ekki séð nein rök eða breytingar á málinu sem hvetja mig til að skipta um skoðun, þó að það sé hygginna manna háttur að gera það. Í þessu máli hefur enginn andi komið yfir mig sem segir mér að það sé algerlega nauðsynlegt að venda skrúfunni og stökkva af málinu eins og það er nú. Ég hef ekki séð það. Ég veit ekki hvort það gæti sannfært þessa ágætu þingmenn að vera hér - og nú gengur ágæt hv. þingkona hingað áleiðis í salinn og er boðin velkomin, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir. Það gæti örugglega orðið til þess að auka skilning okkar að eiga nokkrar samræður við þingmenn eins og hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur sem hefur djúpa þekkingu á þessu máli. Það kann vel að vera, ef hún gæfi sér tíma til að vera hér með okkur, að hún gæti sannfært okkur um hversu gott þetta mál er og sannfært okkur um að við höfum vaðið í villu og svíma. En það hefur ekki verið boðið upp á það til þessa. Þess vegna situr maður eftir og skilur ekki hvers vegna þessir ágætu þingmenn hafa snúið við blaðinu og heilu þingflokkarnir gengið á bak landsfundar- og miðstjórnarfundarsamþykktum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hef verið sérstaklega áhugasamur um að upplýsa almenning og þingheim um það hversu rafmagnsverð til heimila og fyrirtækja hefur hækkað við að innleiða þessa orkupakka frá Evrópusambandinu, þessar tilskipanir sem hér eru til umræðu. Nú er það orkupakki nr. þrjú og áður er búið að innleiða orkupakka eitt og tvö. Við sjáum alveg ferlið, að verið er að færa rafmagnsverð til heimila og fyrirtækja alltaf nær og nær því sem er í Evrópu. Við þekkjum það að raforkuverð í Evrópu er hátt og margfalt hærra hér á landi. Þannig að þetta er áhyggjuefni sem ég hef verið að rifja hér upp, sérstaklega hvað varðar orkupakka eitt og tvö. Í orkupakka þrjú er enn frekar verið að leggja grunninn að því að raforkuverðið hækki. Það er í tilskipun 2009/72 EB, sem er partur af orkupakka þrjú. Þar segir í f-lið 37. gr., með leyfi forseta, að það sé skylda eftirlitsyfirvaldsins „að tryggja að tryggja að engar víxlniðurgreiðslur séu milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi“. Með því er því verið að draga úr möguleikum hins opinbera til að niðurgreiða raforku til t.d. kaldra svæða, matvælaframleiðslu, samgangna og annarra verkefna sem kjósendur og kjörnir fulltrúar þeirra telja mikilvægt að styðja við með þessum hætti, eins og segja má. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er það ekki áhyggjuefni að þingmenn skuli ekki vera vakandi yfir þessu? Hér er verið með hverju skrefinu á fætur öðru að hækka rafmagn til neytenda, heimila og fyrirtækja í landinu.
Herra forseti. Ég hef nú um alllangt skeið beðið eftir því að komast að til að geta rætt um þau gríðarlegu efnahagslegu áhrif sem innleiðing þessa þriðja orkupakka gæti haft, ekki hvað síst og alveg sérstaklega á landsbyggðinni á Íslandi. Á meðan umræðum stóð rakst ég fyrir tilviljun á hreint magnaða grein sem varpar að mínu mati nýju ljósi á þetta mál og er sterkur rökstuðningur fyrir því að við spyrnum við fótum gagnvart þriðja orkupakkanum og förum fram á undanþágu frá innleiðingu. Þetta er grein úr Morgunblaðinu frá árinu 2002 og snýr því væntanlega að öðrum orkupakka Evrópusambandsins, en fyrirsögnin er: Ísland sæki um undanþágu frá tilskipun ESB. Í þessari grein segir, herra forseti, með leyfi forseta: „Björn Bjarnason, alþingismaður og fulltrúi sjálfstæðismanna í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur, segir að Evrópusambandstilskipun sú sem frumvarp til nýrra raforkulaga, byggist m.a. á, sé sniðin að allt öðrum kringumstæðum en hér á landi. Hann skilji því ekki hvers vegna ekki hafi verið leitað eftir undanþágu fyrir Ísland frá tilskipuninni. Árni Steinar Jóhannsson, þingmaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, kveðst einnig vera þeirrar skoðunar að Ísland eigi að sækja um undanþágu frá tilskipuninni. Einar Oddur Kristjánsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, leggur áherslu á að fara þurfi vel yfir frumvarpið til nýrra raforkulaga. Umrætt frumvarp var lagt fram á Alþingi til kynningar sl. vor, en það er einkum komið til vegna tilskipunar ESB um innri markað raforku í ríkjum Evrópu, bæði innan ESB og Evrópska efnahagssvæðisins. Tilskipunin gerir kröfu um jafnrétti til vinnslu og sölu á raforku þannig að lagalegar hindranir standi ekki í vegi fyrir samkeppni. Samkvæmt tilskipuninni átti að vera búið að innleiða hana, hér á landi, 1. júlí sl., en miðað við núverandi útgáfu frumvarpsins, sem leggja á fram á næsta þingi, er gert ráð fyrir því að lögin taki gildi 1. janúar 2003. „Ég hef látið í ljós þá skoðun innan stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur að hafa verði hagsmuni viðskiptavina fyrirtækisins að leiðarljósi við mat á þessu máli,“ segir Björn Bjarnason. „Fram hefur komið í stjórninni, að verði frumvarp til nýrra raforkulaga, sem sagt er taka mið af tilskipun Evrópusambandsins (ESB) að lögum, muni raforkuverð hækka. Nú hafa verið flutt tvö frumvörp byggð á þessari tilskipun, en þau eru ekki samhljóða. Þetta segir, að tilskipunin er rúm. Spurning er, hvort allir kostir innan ramma hennar hafi verið kannaðir til hlítar með hliðsjón af hagsmunum íslenskra neytenda.““ Og þá kemur millifyrirsögn, herra forseti: „Megum ekki skjóta okkur í fótinn.“ „Björn Bjarnason segist skilja áhyggjur iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, af því að ekki skuli staðið við tímasetningar við að lögfesta tilskipun ESB hér landi. „Hins vegar skil ég ekki, hvers vegna ekki hefur þegar verið leitað eftir undanþágu fyrir Ísland frá þessari tilskipun. Hún er sniðin að allt öðrum aðstæðum en hér á landi. Er ekki skynsamlegra að beita sér fyrir undanþágu en standa í stappi við evrópskar eftirlitsstofnanir vegna tafa við tilskipun, sem ekki hefur tekist að lögfesta vegna mikillar andstöðu á heimavelli?“ spyr Björn. „Þegar ég hreyfði því í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur, að kannað yrði til þrautar, hvort ekki væri unnt að snúa af þeirri braut að setja raforkumál hér inn í þetta stóra evrópska samhengi, var því vel tekið. Veit ég ekki annað en stjórnarformaður og forstjóri fyrirtækisins séu að vinna í samræmi við þá niðurstöðu stjórnarinnar.“ Björn segir sjálfsagt að nútímavæða rekstur íslenskra orkufyrirtækja og endurskipuleggja raforkubúskapinn með markaðssjónarmið að leiðarljósi. „Það verður hins vegar að gerast á innlendum forsendum, ESB-tilskipunin miðast ekki við þær.““ Árni Steinar Jóhannsson, fulltrúi VG í iðnaðarnefnd Alþingis, hafði líka eitt og annað um þetta, en ég hef því miður ekki tíma til að rekja það í þessari stuttu ræðu, herra forseti. En ég tek heils hugar undir með greiningu Björns Bjarnasonar á innleiðingu þessa orkupakka og hún á svo sannarlega ekki síður við hér þegar um er að ræða þriðja orkupakkann, sem er allt annars eðlis að því leyti að hann er miklu meira íþyngjandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að halda þeirri vegferð áfram sem við höfum verið á í Miðflokknum, og rifja upp hvernig raforkuverð hækkaði við orkupakka eitt og tvö. Þrátt fyrir að stjórnmálamenn, ráðherra, hafi fullyrt að svo yrði ekki áttu þær fullyrðingar sér enga stoð. Það er að sjálfsögðu ábyrgðarhlutur þegar stjórnmálamenn og ráðherra málaflokksins halda því fram við almenning og fyrirtæki í landinu að engar breytingar verði á raforkuverði og síðan kemur allt annað á daginn. Við getum séð það og höfum sýnt fram á það í þessari umræðu, við Miðflokksmenn. Við höfum bent á blaðagreinar frá 2005 um hækkun á raforkuverði og verulegar hækkanir til heimila. Ef maður skoðar maður bréfaskriftir sem fram fóru í ráðuneytinu á þessum tíma í aðdraganda innleiðingar á fyrsta orkupakkanum kemur fram, með leyfi forseta, ef les ég úr einu bréfi: „Í iðnaðarráðuneytinu er unnið að frumvarpi til raforkulaga. Í því er m.a. kveðið á um aðskilnað samkeppnis- og einokunarþátta í rekstri raforkufyrirtækja þannig að framleiðsla og sala verður aðskilin frá flutningi og dreifingu. Við það er miðað að félagslegum skyldum verði aflétt af raforkufyrirtækjum.“ Hvað þýddi það? Það þýddi að ekki mátti lengur niðurgreiða t.d. til afskekktra bæja o.s.frv., þar sem dýrt var að leggja rafmagn, þannig að félagslega þættinum og skyldunum sem eru svo mikilvægar var aflétt. Ég vildi heyra hjá hv. [[Forseti hringir.]]þingmanni: Er þetta ekki alveg dæmi um það, hv. þingmaður, [[Forseti hringir.]]að þessir orkupakkar eiga ekkert við okkar [[Forseti hringir.]]harðbýla og dreifbýla land?
Herra forseti. Jú, rétt eins og Björn Bjarnason rakti svo vel á sínum tíma á þetta alls ekki við hér og getur jafnvel haft öfug áhrif miðað við það sem til er ætlast. Björn nefnir reyndar, það er nú kannski það eina sem maður myndi setja út á, að hann sé ekki á móti markaðsvæðingu orkunnar, en tekur þó fram að það þurfi að gerast á íslenskum forsendum. Ég ímynda mér nú að hann hafi m.a. verið að vísa til þess að við þyrftum að hafa tækifæri til að nýta orkuna í þágu atvinnuuppbyggingar og byggðamála, það sé hluti af því að gera þetta á íslenskum forsendum. En sú breyting sem hv. þingmaður nefnir varðandi það að loka á möguleikana á að nýta raforku á félagslegum forsendum, er auðvitað hluti af þessari grimmu markaðsvæðingu alþjóðahyggjunnar og felur ekki í sér að það styrki samkeppnisstöðu Íslands, heldur þvert á móti. Vegna þess að orkan, orkuframleiðsla og dreifing, hefur verið svo mikilvæg undirstaða alls annars atvinnulífs hér á landi. Og í því felst, þ.e. hversu verðmæt þessi auðlind er, að hún gerir okkur kleift að gera svo margt annað sem ella væri ekki mögulegt. Hún hefur gert okkur kleift að byggja upp atvinnulíf víða um land þar sem það hefur átt undir högg að sækja af ýmsum ástæðum. Þá hefur orkan komið til hjálpar og verið nýtt til þess að snúa þeirri þróun við. Svoleiðis að það er algjörlega afleitt út frá íslenskum hagsmunum og íslenskum aðstæðum að menn skuli nema brott þennan möguleika.
Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni þegar hann nefnir það að nema á brott þennan möguleika, þessar félagslegu skyldur sem segja má að hafi verið hornsteinn uppbyggingar okkar á raforkukerfi landsins. Ég nefni sem dæmi Hitaveitu Suðurnesja. Það voru sveitarfélögin á Suðurnesjum sem byggðu hana upp, áttu þetta góða fyrirtæki og það kostaði miklar fórnir og mikla vinnu. Tilgangurinn var að færa íbúum á Suðurnesjum, svo ég nefni sem dæmi, ódýra raforku og síðar heitt vatn. Þannig að við horfum þarna á að fallið sé frá þeim þáttum. En þá er kannski stóra spurningin þessi: Hvers vegna mótmæltu stjórnmálamenn ekki þessu? Hvers vegna voru menn að innleiða þetta möglunarlaust í ljósi þeirra afleiðinga [[Forseti hringir.]]sem þetta hafði síðan?
Herra forseti. Ég hef eignast sögur nokkurra orkufyrirtækja á bók. Þessar bækur veita gríðarlega mikla innsýn í þróun þeirra samfélaga þar sem þessi fyrirtæki hafa verið byggð upp og starfað og leiða manni fyrir sjónir hversu rík tengsl eru á milli velmegunar, atvinnuuppbyggingar og orkuframleiðslunnar. Þau tengsl ættu einmitt að undirstrika mikilvægi þess að þessi félagslegi þáttur geti áfram verið til staðar. En hv. þingmaður spyr: Hvers vegna mótmæltu menn ekki? Ja, eins og sjá mátti á þeirri grein sem ég las upp úr áðan voru greinilega dæmi um að menn mótmæltu og spáðu jafnvel alveg hárrétt fyrir um hvers væri að vænta. En þá, eins og nú, virðist vera að þrýstingur frá Evrópusambandinu, sem utanríkisráðherra þess tíma lét greinilega fara illa með sig, hafi á endanum orðið þessum mótmælum og viðvörunum yfirsterkari. Við skulum vona að það gerist ekki aftur.
Herra forseti. Ég viðurkenni það að ég er á svipuðum slóðum og hv. þingmaður sem talaði á undan mér. Nú hefur mér skilist að þegar umræða fór fram um annan orkupakkann á sínum tíma þá hafi hún verið nánast engin, að málið hafi, eins og við köllum það stundum hér á þingi, bókstaflega runnið í gegn athugasemdalítið. Áhrifin sem sá pakki hafði m.a. á orkuverð til fjölskyldna og fyrirtækja urðu til þess að sporin hræddu, alla vega hvað mig varðar, lái mér hver sem vill. Þess vegna er það einboðið af minni hálfu að orkupakki nr. þrjú er akkúrat sá pakki þar sem við ættum að staldra við, stíga niður fæti og segja: Hingað og ekki lengra í bili, athugum nú hvert við erum að fara. Athugum hvert pakki eitt og tvö hafa skilað okkur. Athugum hvað felst í pakka nr. fjögur sem er handan við hornið. Tökum einfaldlega alvöruumræðu um þetta mál og reynum að afgreiða það eftir það. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann hafi skýringu á því hvers vegna þetta hafi verið svona með þann annan. Í raun og veru finnst mér núna að í upphafi vegar með þriðja orkupakkann hafi ríkisstjórnarflokkarnir nánast reiknað með og ætlast til að hann yrði afgreiddur á sama hátt og nr. tvö hafði verið gerður á sínum tíma. Þannig að ég spyr hv. þingmann: Hvaða skýringu hefur hann á því að á sínum tíma rann annar pakkinn í gegnum þingið eins og heitur hnífur í gegnum smjör?
Herra forseti. Ég hef stundum haldið því fram að sagan endurtaki sig og stundum sagt að þeir sem læra ekki af sögunni séu dæmdir til að endurtaka hana. Það er í raun sláandi að lesa þessa lýsingu á t.d. afstöðu Björns Bjarnasonar, viðvörunum hans og góðum rökstuðningi fyrir því hvers vegna ætti ekki að innleiða aðra raforkutilskipunina, sem síðan var kölluð annar raforkupakkinn, þótt það hafi ekki verið nærri því eins íþyngjandi gerð eða pakki og nú er um að ræða. En þarna var varað við og bent á að sá möguleiki væri fyrir hendi að fá undanþágu enda ætti þetta ekki við um íslenskar aðstæður og yrði jafnvel til tjóns. Það sem vakti sérstaka athygli mína í þessari grein var að þrýstingurinn virtist koma frá utanríkisráðherranum sem væntanlega var undir þrýstingi frá Evrópusambandinu. Sá þrýstingur virðist hafa orðið ofan á. Þess vegna óttast ég nú að sagan sé einmitt að endurtaka sig. Þrátt fyrir varnaðarorð eins og þau sem hv. þingmaður las upp áðan frá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé og þau sem við höfum lesið upp eftir Bjarna Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, og væri hægt að vísa í fjölmarga aðra hæstv. ráðherra og þingmenn sem nú virðast ætla að styðja þetta mál, þá virðist vera að kerfið sigri að lokum ef stjórnmálamennirnir spyrna ekki við fótum, standa ekki í lappirnar og segja: Hingað og ekki lengra. Nú er sá tímapunktur að við verðum að gera það.
Hæstv. forseti. Það hefur líka komið fram við þessa umræðu hér og áður að þingflokkur Vinstri grænna hefur í gegnum tíðina verið alfarið á móti þeim orkupökkum sem hingað til hafa verið innsiglaðir, þ.e. nr. eitt og nr. tvö. Ef maður skoðar atkvæðagreiðslur fyrri tíma þá kemur það í ljós. En nú háttar svo til að Vinstri græn eru leiðandi í því að markaðsvæða orkuauðlindir Íslands. Og ég er enn, hv. þingmaður, að velta fyrir mér hvað hefur orðið til þess að þetta ágæta góða fólk tók sinnaskiptum. Ég er líka búinn að vera að velta fyrir mér, eins og menn hafa heyrt, hvað hefði gerst ef allir þessir flokkar, þ.e. Framsókn, Sjálfstæðisflokkur og Vinstri græn, hefðu farið í kosningabaráttu síðast og sagt: Við ætlum að innleiða þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins að 18 mánuðum liðnum. Ég velti því fyrir mér hvernig kosningaúrslitin hefðu orðið. Ég velti því fyrir mér hvað kjósendur þeirra sem eru æfir núna hefðu sagt. Það leiðir mig að því að ég verð aftur að segja eins og konan fyrir norðan: Ég held að ég myndi vilja vera dauð fluga á vegg á laugardaginn í Valhöll og fylgjast með því sem þar fer fram. Það hlýtur að verða taumlaust fjör og stemmari mikill, afsakið, herra forseti. En ég get ekki skilið hvernig þetta ágæta fólk ætlar að útskýra fyrir kjósendum sínum, félögum sínum í grasrótinni, hvernig þessi sinnaskipti þeirra hafa átt sér stað. Ég næ því ekki.
Herra forseti. Nei, það er ekki nema von að hv. þingmaður eigi erfitt með að átta sig á því. En hann kom inn á gríðarlega áhugavert atriði í þessu samhengi öllu, benti á að það væru tiltölulega litlar líkur, ég held að sé óhætt að gera ráð fyrir því, á að þessi innleiðing hefði notið mikils stuðnings í kosningum eða þeir flokkar sem það hefðu boðað. Það er einmitt málið. Þetta snýst ekki um vilja almennings. Svona mál eru ekki innleidd, það er ekki ráðist í svona mál vegna þess að það sé vilji almennings. Með öðrum orðum, þetta eru ekki beinlínis lýðræðisleg mál. Og hvers vegna er það þá gert? Greinin sem ég las upp úr áðan veitir okkur innsýn í það. Það er ekki að ástæðulausu að ég las upp úr þessari grein. Hún var áminning um að það er alltaf hætta á því að ef stjórnmálamenn láta hjá líða að stjórna þá ráði kerfið för á endanum. Það gerði það í tilviki annarrar orkutilskipunarinnar og nú er útlit fyrir að það gerist aftur, að niðurstaðan verði ekki það sem fólk valdi sér í kosningum, ekki það sem almenningur styður eftir kosningar og svo sannarlega ekki það sem stuðningsmenn stjórnarflokkanna vilja, heldur vilji kerfisins í Brussel sem er vant því að fá sitt fram á endanum vegna þess að það er vant því að stjórnmálamenn þori ekki að stjórna.
Herra forseti. Ég fór í síðustu ræðu minni yfir þá lagalegu fyrirvara sem ríkisstjórnin hefur sagt að væru það haldreipi sem gerði það óhætt að innleiða þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins þannig að stjórnarskránni yrði ekki ógnað. Ég var búinn að fara yfir nokkra af þeim fimm möguleikum sem okkur voru gefnir hér af stjórnarþingmönnum þegar þeir hafa verið að benda á hvað í því fælist, hvar þessa lagalegu fyrirvara væri að finna. Ég var búinn að fara yfir sameiginlega yfirlýsingu orkumálastjóra Evrópusambandsins og hæstv. utanríkisráðherra. Ég var búinn að fara yfir yfirlýsingu EFTA-ríkjanna og var kominn að fyrirvara sem sagður er vera sá lagalegi fyrirvari sem er að finna í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um breytingu á raforkulögum, þ.e. breytingu á 9. gr. raforkulaga, þar sem skotið er inn einni málsgrein um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annarra landa. Ég velti því fyrir mér hvort þetta væri hinn lagalegi fyrirvari sem leitað hefur verið eftir. Ef svo er hefðu menn svo sannarlega getað sparað sér þessa frumvarpsgerð því að þennan texta er þegar að finna nánast orðréttan í raforkulögunum, herra forseti, í a-lið 39. gr. Þar að auki hefur hann ekkert að gera með innleiðingu orkutilskipunar hinnar margnefndu sem íslensk stjórnvöld munu skuldbinda sig til að innleiða með samþykkt þingsályktunartillögunnar sem hér er. Hann hefur ekkert að gera með það. Innleiðingin verður hvað sem líður breytingu á raforkulögum, sem er óþörf að mínu mati. Í fjórða lagi hefur verið vísað í orðalag í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér, en sá texti boðar einfaldlega innleiðingu reglugerðar 713/2009 með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og ESB, Evrópusambandsins. Þessi grunnvirki verða ekki reist nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar, eins og það er orðað í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Orðalagið vekur athygli. Ekki getur þessi texti í greinargerð verið hinn lagalegi fyrirvari. Ekki getur það verið. Sérstaklega ekki þegar til þess er litið að þingsályktunin sem ætlað er að samþykkja hefur ekki lagagildi í sjálfu sér þótt hún væri samþykkt. Þingsályktanir eru viljayfirlýsingar Alþingis en ekki lög. Í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu virðist þó að verið sé að boða komu þessa lagalega fyrirvara. Menn eru að verða spenntir gagnvart því hvað komi næst í þessari dauðaleit að hinum lagalega fyrirvara. Í fimmta lagi: Nú nýverið kom frá stjórnarliðinu fimmta ábendingin um hvar og hver þessi lagalegi fyrirvari væri, eða, eins og hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir orðaði það, með leyfi forseta: „Hinn lagalegi fyrirvarinn sem vísað er til stendur í þingsályktunartillögunni sem við erum að ræða.“ Svo segir hv. þingmaður: „Hann verður auðvitað tekinn beint upp í reglugerð þegar hún kemur.“ Hvar er sú reglugerð? Og hvar var sú reglugerð þegar málið var lagt fram? Ég hef fengið í hendur drög að reglugerð sem er líklega það sem hv. þingmaður er að vísa til, líklega. Ekki reglugerð eins og títt er í Evrópu og skipar veglegan sess í Evrópulöggjöfinni. Nei, reglugerð á íslenska vísu. Venjuleg íslensk reglugerð, sem ætlunin er að ráðherra ferðamála, iðnaðar og nýsköpunar gefi út, þar sem tiltekinn er í 3. gr. fyrirvari um grunnvirki yfir landamæri. Eigum við að trúa því? Halda menn að reglugerð sem samin er í ráðuneytinu og undirrituð er á skrifborði ráðherra hafi eitthvert vægi í þessu samhengi? Halda menn það í fullri alvöru? Er þetta hinn lagalegi fyrirvari og munu þessir lagalegu fyrirvarar, ef einhver þeirra er nú sá rétti, halda þegar á reynir? Hvert er þjóðréttarlegt gildi þessara lagalegu fyrirvara sem ég hef verið að nefna? Hafa þeir eitthvert gildi ef við erum búin að innleiða tilskipun og reglugerðir Evrópusambandsins sem fylgja þriðju orkulöggjöf Evrópusambandsins?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann fór hér yfir reglugerðir Evrópusambandsins sem á að fara að innleiða í íslenskan rétt. Þriðji orkupakkinn er í raun pakki af reglugerðum sem lúta að því að hér verði sameiginlegt markaðssvæði raforku og við verðum þátttakendur í því á sameiginlega Evrópska efnahagssvæðinu. Það sem mig langaði aðeins að nefna við hv. þingmann er einmitt þetta með reglugerðirnar. Nú er t.d. ein tilskipun frá 2009 nr. 72 sem kveður á um, það er f-liður 37. gr., um skyldu eftirlitsyfirvalds: „að tryggja að engar víxlniðurgreiðslur séu milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi“. Þetta er tilskipun sem hreinlega dregur úr möguleikum okkar til að niðurgreiða raforku, t.d. til kaldra svæða. Það er fróðlegt, herra forseti, að skoða ræður þeirra sem voru á móti orkupakka eitt og tvö á sínum tíma. Þar var t.d. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hann flutti eina sína bestu ræðu þegar hann talaði gegn orkupakka eitt og tvö hér í þingsal í mars 2003. Hann segir í sinni ræðu að hann sé þeirrar skoðunar að þingmenn hafi ekki sett sig nægilega vel inn í málið og viti í raun og veru ekki um hvað það snúist. Ég spyr því hv. þingmann: Er ekki veruleg hætta á því að þingmenn setji sig ekki inn í þessar reglugerðir, lesi þær ekki og viti ekki nákvæmlega hvað þær fjalla um? Það er alveg greinilegt því að auðvitað vilja þingmenn ekki mæla fyrir því að raforkuverð hækki á Íslandi - en það er bara staðreynd í þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurningarnar. Ég ætlaði að halda aðeins áfram með gildi þessara lagalegu fyrirvara, hvort þeir muni halda ef á þá reynir. Það alveg ljóst og við höfum rætt það hér að ef við samþykkjum þessa þingsályktunartillögu erum við skyldug, herra forseti, til að innleiða þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins. Þá mega engin lög í landinu fara í bága við hana. Við þurfum að aðlaga lögin, breyta og fella niður eitthvað sem fer í bága við hana. Við erum bundin af henni. Nú segja menn: Hér er enginn sæstrengur. Það er auðvitað fullt af öðrum reglum í þessu regluverki sem við gætum þurft að svara fyrir ef upp koma tilvik sem ég hef ekki hugmyndaflug til að ímynda mér hver gætu orðið. Þetta er svipað og lítið bæjarfélag úti á landi myndi ákveða: Við ætlum ekki að láta umferðarlögin gilda hér, ekki í þessu bæjarfélagi. Bæjarstjórnin samþykkir það. Það eru hvort sem er engir vegir hérna og engin bifreið á staðnum, segir hún. Lögreglustjórinn í umdæminu lýsir því yfir að það sé alveg rétt hjá bæjarstjórninni, það séu engir bílar þar þannig að engin umferðarlög gildi. Hefur það eitthvert gildi? Ef maður kæmi þarna á einhvers konar ökutæki, lenti í árekstri og vildi fara í mál, haldið þið að umferðarlögin myndu ekki gilda, alveg sama hvað bæjarstjórnin hefði samþykkt eða lögreglustjórinn eða jafnvel þó að ráðherra hefði imprað á því að að sjálfsögðu giltu engin umferðarlög í bæjarfélagi þar sem engir vegir væru og engin farartæki? Ég held að þeir sem myndu lenda í ágreiningi þarna myndu auðvitað strax rífa upp umferðarlögin og leita réttar síns.
Herra forseti. Já, ég vil aðeins halda áfram með þetta, að þingmenn séu ekki nægilega vel inni í þeim reglugerðum sem verið er að innleiða. Stjórnarliðar hafa margsinnis sagt að þetta eigi ekkert við okkur vegna þess að sæstrengur sé ekki til staðar, að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu. Hins vegar erum við að innleiða margar reglugerðir í þessum pakka, sem heitir orkupakki þrjú, og þar er t.d. tilskipun 72/2009 sem felur í sér að stjórnvöld eigi að tryggja að það verði engar niðurgreiðslur, víxlniðurgreiðslur eru þær kallaðar, hvað svo sem það merkir, milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi. Það er bara verið að flækja orðalag, þetta þýðir bara að það verða engar niðurgreiðslur. Við niðurgreiðum raforku í dag til húshitunar á köldum svæðum, svo að dæmi sé tekið. Sú reglugerð er algerlega óháð sæstreng, hún kemur til með að hafa áhrif um leið og búið er að samþykkja þennan pakka hér. Því hefur ekkert verið svarað hvaða áhrif hún kemur til með að hafa fyrir þá sem kynda hús sín með rafmagni. Þetta er nákvæmlega það sama og við upplifðum þegar orkupakki eitt var innleiddur. Þá gátu stjórnvöld ekkert svarað því og töldu að rafmagn til húshitunar myndi ekki hækka. Allt annað kom á daginn. Ég held að við séum komin í nákvæmlega sömu spor, herra forseti, og við vorum í þegar við innleiddum orkupakka eitt. Afleiðingarnar urðu mjög slæmar, sérstaklega fyrir landsbyggðina og fyrirtæki sem keyptu ódýra raforku sem var afhent að næturlagi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur. Hann spyr hvort það geti verið að þingmenn séu ekki inni í málinu. Ég er auðvitað ekki rétti maðurinn til að svara því, alls ekki. En miðað við óðagotið sem varð um daginn, þegar hv. þm. Miðflokksins, Ólafur Ísleifsson, spurði hvar hann gæti fundið þennan lagalega fyrirvara mætti halda það. Menn hlupu hér eftir göngum í leit að þessum lagalega fyrirvara. Og miðað við það hvernig svörum var háttað mætti líka halda það. Þingmenn stjórnarliðsins komu upp hver á fætur öðrum og bentu á lagalega fyrirvara, þennan eða hinn, og áður en dagur var liðinn var búið að benda á fjóra möguleika, hvar þennan lagalega fyrirvara væri að finna. Miðað við þetta spyr maður sig: Getur verið að þessi lagalegi fyrirvari sé einhvers konar orðskrúð, eins og ég hef orðað það, orðskrúð sem er til þess fallið að slá ryki í augun á fólki sem ekki vill eða hefur tíma til að kynna sér málið? Við höfum í okkar umræðum fjallað ítarlega um þetta en ekki enn fundið rétta lagalega fyrirvarann. Ef hann er eitt af því sem við höfum nefnt höfum við líka rökstutt það að slíkur lagalegur fyrirvari, hver sem hann er, heldur ekki. Ég vil því gefa stjórnarliðinu fullan tíma til að koma og benda okkur á þennan lagalega fyrirvara.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orð hans hér sem fyrr. Það er eitt sem ég velti fyrir mér varðandi þetta mál. Það er það að hér er verið að reyna að keyra í gegn mál, þó að við séum aðeins að móast við, sem er í andstöðu við meirihlutaskoðun þjóðarinnar, u.þ.b. 62–63% þjóðarinnar eru á móti þessu máli. Það er samt reynt að troða því ofan í hálsmálið á fólki. Ég velti því fyrir mér hvað veldur því að stjórnarflokkarnir hafa svona mikinn áhuga á því að keyra mál í gegnum þingið í andstöðu við meirihlutavilja þjóðarinnar. Við viljum ekki taka þátt í því og erum þess vegna kallaðir illum nöfnum og sakaðir um málþóf vegna þess að við viljum ekki taka þátt í því mótmælalaust að mál sé keyrt hér í gegnum þingið í blóra við skoðanir 62% landsmanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skilning á því hvers vegna ríkisstjórnarflokkarnir, og náttúrlega Evrópusinnarnir, vilja endilega keyra þetta mál í andstöðu við þjóðina í gegnum þingið, hvers vegna þeir vilja ekki taka tíma til að gaumgæfa málið ögn til þess að ná jafnvel meiri samstöðu um það. Mér þætti vænt að heyra hvort hv. þingmaður hafi skýringar fyrir mig á þeim þætti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þessar spurningar. Ég á auðvitað engin svör við því hvers vegna. Ætli svarið sé ekki bara: Af því bara? Og þá spyr maður aftur: Af því bara hvað? Þá fær maður svar eins og litlu börnin myndu svara: Af því barasta það. Það er nefnilega fátt um svör, það alveg rétt hjá hv. þingmanni. Okkur finnst augljóst og höfum rökstutt að það sé augljóst að nýta okkur ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og fara með þetta mál til baka til sameiginlegu nefndarinnar og reyna að fá undanþágu eins og heimilt er í ákvæði 102. gr. Svo augljóst. Þeir segja að þetta eigi ekki við. Á þá ekki að vera einfalt og auðvelt að fá undanþágu frá þessu? Mætum við ekki skilningi? Við virðumst mæta skilningi miðað við yfirlýsingar fulltrúa þessara þjóða. Hv. þingmaður segir að þetta sé í andstöðu við vilja þjóðarinnar samkvæmt skoðanakönnunum. Já, það virðist vera að þetta sé í andstöðu við kjósendur allra flokka, held ég, sem eiga fulltrúa á Alþingi. Já, ég held ég hafi séð könnun þar að lútandi, að málið sé í andstöðu við ályktanir Sjálfstæðisflokks Íslands og Framsóknarflokksins. Landsfundarályktanir. Það sé í andstöðu við mjög mikinn meiri hluta allra umsagna sem bárust inn til utanríkismálanefndar þegar málið var til umfjöllunar þar. Já, það er í andstöðu við þær. Jákvæðu umsagnirnar eru aðallega frá stofnunum og orkufyrirtækjunum og veitum sem flestar eru í opinberri eigu. Já, en það er stutt af 80% þingmanna.
Herra forseti. Svo ég grípi boltann þar sem hv. þingmaður sleppti honum er þetta líka mál í andstöðu við vilja ASÍ, sem eru ein stærstu fjöldasamtök á Íslandi. Það er í andstöðu við Samtök garðyrkjubænda. Það er í andstöðu við Landssamband bakarameistara. Það er í andstöðu við bæði vinnandi stéttir og smáfyrirtæki. Maður spyr því enn: Hvað veldur því að ríkisstjórnarflokkarnir og samfylkingarflokkarnir vilja keyra þetta mál á þessum hraða, svo illa unnið, svo illa búið, í gegnum þingið með þeim afleiðingum að ef þetta mál fer hér í gegn er það óafturkræft, nema með hlutum sem við kærum okkur kannski ekki alveg um og sjáum ekki alveg fyrir okkur? Ef og þegar í ljós kemur að þessi pakki hentar okkur ekki er eina leiðin út úr því að segja upp EES-samningnum í heild? Það er nokkuð sem ég held að enginn hér inni vilji. Alla vega viljum við það ekki. Það eru hins vegar lögformlegar leiðir til að ná árangri gagnvart EES-samningnum, þ.e. að hafna orkupakkanum og senda hann í sáttameðferð til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá þar gerðar á honum nauðsynlegar endurbætur til að hann ógni ekki framtíðaröryggi íslensku þjóðarinnar. En það vilja menn ekki gera. Ég velti því þess vegna enn fyrir mér: Hvers vegna í ósköpunum eru ríkisstjórnarflokkarnir og samfylkingarflokkarnir svona æstir í að innleiða þennan orkupakka í blóra við meirihlutavilja þjóðarinnar?
Herra forseti. Ég þakka enn og aftur hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir spurningarnar. Ég hef ekki aflað mér svara við spurningunni hvers vegna þetta er svona. Ég hef ekki komist að því á þeim stutta tíma síðan ég var í ræðustól. En 80% kjörinna þingmanna þjóðarinnar virðast vera fylgjandi þessu máli, þó að ég hafi það ekki upp á punkt hvernig það stendur. En svo virðist vera. Ég er með fimm umsagnir frá sveitarfélögum vítt og breitt um landið. Það er athyglisvert að í umsögn Dalabyggðar brýna þeir þingmenn til að standa vörð um sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar. Í umsögn Grímsnes- og Grafningshrepps leggjast þeir hreinlega alfarið á móti innleiðingu orkutilskipunar Evrópusambandsins. Í umsókn Hrunamannahrepps lýsa þeir miklum efasemdum um þörf á innleiðingu þessarar orkutilskipunar. Í umsögn sveitarfélagsins Skagafjarðar er það einróma samþykkt, 9:0, að þeir vilja að ákvarðanir í orkumálum verði í höndum Íslendinga. Í umsögn Bláskógabyggðar má lesa alvarlegar ábendingar og brýningu til stjórnvalda um að sýna varkárni í þessu máli. Herra forseti. Ef ég les úr umsögn sveitarstjórnar Bláskógabyggðar: „Brýnt er að tryggt sé að ekki felist afsal á valdi í samþykktum Alþingis vegna innleiðingarinnar og að hún feli ekki í sér töku ákvarðana sem hafa í för með sér hækkun á raforkuverði. Sveitarstjórn Bláskógabyggðar leggur mikla áherslu á að löggjafar-, ríkis- og dómsvald í orkumálum verði alfarið í höndum Íslendinga. Af hálfu Bláskógabyggðar er lögð rík áhersla á að innlend orka verði notuð til innlendrar framleiðslu, en ekki flutt út sem hrávara.“ Sveitarstjórnin telur loks „afar brýnt er að ljúka vinnslu heildstæðrar orkustefnu fyrir Ísland“. Hún kallar eftir orkustefnu í samráði við sveitarfélögin. „Orkumál er[u] afar mikilvægt byggðamál.“
Herra forseti. Það sem rekur mig upp í þennan ræðustól að ræða fundarstjórn forseta eru fréttir RÚV um tíuleytið þar sem fulltrúar eiginlega allra flokka á þinginu hneykslast mjög á því að við Miðflokksfólkið höfum tekið til varna fyrir meiri hluta íslensku þjóðarinnar sem er á móti því að innleiða orkupakka þrjú frá Evrópusambandinu og saka okkur um málþóf. Þau koma nú fram í einni röð og segjast öll vera björt mey og hrein og hafi aldrei nokkurn tímann málþóf stundað. Í þessum hópi er ræðudrottning þingsins síðustu sex ár að einu undanteknu ef ég man rétt. Þetta fólk kemur nú hér fram og segist aldrei hafa séð viðlíka málþóf og nú er að þess dómi þegar við stöndum hér, Miðflokksfólkið, í nokkur dægur og höldum uppi vörnum fyrir meiri hluta fólks á Íslandi sem er á móti þessum orkupakka. Við erum margbúin að bjóða fólki og biðja það að koma hér til viðtals við okkur án árangurs og síðan kemur það fram á sjónvarpsskjánum með þetta rakalausa bull.
Herra forseti. Ég tek eindregið undir þetta, það er með ólíkindum að stjórnarliðar sem reyna að keyra þetta mál í gegn skuli koma fram með þessum hætti og gagnrýna okkur Miðflokksmenn fyrir að vera með málþóf, eins og þau kalla það, í ljósi þess að þeir sömu þingmenn sem rætt er við í þessu viðtali hafa svo sannarlega staðið hér í ræðustóli Alþingis í sannkölluðu málþófi. Hér förum við fram á það að fá svör við spurningum sem ekki hefur verið svarað. Við höfum óskað eftir utanríkisráðherra. Við höfum óskað eftir umhverfisráðherra. Við höfum óskað eftir formanni utanríkismálanefndar og fleiri þingmönnum til að svara staðhæfingum sem settar hafa verið fram og það hefur ekki verið orðið við því. Ég segi bara, herra forseti, að ég undrast mjög að hv. þingmenn skuli hafa sett þetta fram eins og birtist í þessari frétt á netmiðlunum núna rétt fyrir tíu.
Forseti. Mikið er þetta nú lélegt hjá hv. þingmönnum hins flokksins, samtryggingarflokksins, að treysta sér varla inn í salinn, hvað þá í ræðu, hvað þá til að rökstyðja mál sitt, heldur hanga frammi í eldhúsi, spjalla þar sín á milli, fylgjast ekkert með umræðunni en stökkva svo í viðtal með digurbarkalegar yfirlýsingar vitandi ekkert hvað hefur verið að gerast í þingsalnum. Þetta er lélegt, herra forseti. Nú hvet ég forseta til að reyna að fá þetta fólk til að mæta hingað og taka þátt í umræðunni, standa fyrir máli sínu á þessum vettvangi en ekki hanga frammi í eldhúsi að baktala menn sín á milli eða í fjölmiðlum.
Herra forseti. Ég hef ekki nokkrar áhyggjur af því þó að stjórnarliðar og fylgitungl þeirra í þessu máli fari í fjölmiðla og kvarti yfir því að við séum að fjalla um þetta mál í ræðustól Alþingis. Ég tel að mjög margt nýtt hafi komið fram síðustu daga í þessu máli og umræðan hefur þroskast langt umfram það sem hún var fyrir nokkrum dægrum. Það eina sem ég sakna er að forsvarsmenn þessa máls séu ekki hér staddir til að svara og koma með innlegg í það sem við erum að benda á og ég beini því til forseta. Það eru fjöldamörg atriði sem við höfum verið að benda á sem ég hef ekki heyrt áður í umræðum um þetta mál.
Herra forseti. Undanfarin dægur hafa fleiri verið á áheyrendapöllum en þingmenn annarra flokka en Miðflokksins hér í salnum. Það hefur verið meiri áhugi meðal almennings í landinu á að fylgjast með þessum umræðum alla nóttina en af hálfu þingmanna annarra flokka hér. Þingmenn eru ekki einasta frammi í eldhúsi, þeir eru líka úti í garði við góðar veitingar. Þeir eru alls staðar annars staðar en í þingsalnum og, eins og ég segi, koma svo fram í sjónvarpi eins og þeir hafi aldrei heyrt á málþóf minnst. En þetta er ekki málþóf, við erum að halda uppi vörnum. Það kom fram tillaga frá hv. þingflokksformanni Vinstri grænna um að kannski væri rétt að breyta þingsköpum til að koma í veg fyrir að svona lagað gerist aftur. Það kann vel að vera að skynsamlegt sé að breyta þingsköpum fyrir næstu kosningar í góðan tíma til að ný þingsköp gildi á næsta kjörtímabili þegar Vinstri græn verða í stjórnarandstöðu. Það kann vel að vera, herra forseti, að það sé skynsamlegt.
Herra forseti. Þessi frétt birtist um tíuleytið á netmiðlunum um að við værum að halda uppi málþófi. Ég vil vitna sérstaklega í það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði í umræddu viðtali. Hún segir þar: Ungt fólk furðar sig á Alþingi. Þá á hún við málflutning Miðflokksmanna. Ég verð bara að segja, herra forseti, að ég furða mig á þeim ummælum vegna þess að ég hef einmitt fengið hvatningu frá ungu fólki sem lýsir verulegum áhyggjum yfir því að keyra eigi þetta mál í gegn sem geti valdið því að raforka til húshitunar og til almennings gæti hækkað verulega. Er það ekki einmitt þetta sem unga fólkið hefur áhyggjur af, að það sé dýrt að búa á Íslandi? Við njótum þess í dag að hafa ódýra orku og það gæti breyst með innleiðingu þessa orkupakka. Ég verð að segja, herra forseti, að það er með ólíkindum að þingmenn skuli ganga fram með þessum hætti, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Væri rétt að forseti beitti sér fyrir því að [[Forseti hringir.]]hún kæmi í þingsal og svaraði spurningum og leiðrétti þær rangfærslur sínar sem birtast í þessu viðtali.
Herra forseti. Hér er ekki farið fram á meira en að stuðningsmenn þessa máls flytji mál sitt hér, færi rök fyrir afstöðu sinni. Það er ekki verið að fara fram á meira en það að fá að heyra hvað veldur sinnaskiptum margra þingmanna stjórnarliðsins. Við höfum farið hér yfir dæmi um það hvernig sumir þeirra rökstuddu það mjög vel að það bæri að forðast að innleiða þriðja orkupakkann og í því fælust miklar hættur. Eitthvað varð til þess að þessir hv. þingmenn skiptu um skoðun og hæstv. ráðherrar. Það eina sem við biðjum um er að þeir útskýri fyrir okkur hvers vegna til að hjálpa okkur að átta okkur betur á málinu. En, nei, þeir láta ekki svo lítið að mæta hér í eins og eina ræðu heldur halda sig annars staðar en stökkva að hljóðnemum fjölmiðlanna til að tala um allt annað en innihald málsins.
Forseti vill gera allt sem í hans valdi stendur til að mæta athugasemdum hv. þingmanna. Forseti hefur ekki haft tök á því, meðan hann sinnir sínu starfi hér, að kynna sér nýjustu fréttir. Mælendaskráin er vissulega opin öllum og ég held að hvatningu hv. þingmanna til annarra þeirra hv. þingmanna sem gætu sett sig á mælendaskrá hafi verið komið vel á framfæri.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að víkja aftur að þessu viðtali sem var við nokkra þingmenn um tíuleytið á netmiðlunum og við vorum að ræða í fundarstjórn forseta rétt í þessu. Það skiptir nefnilega verulegu máli að leiðrétta þær rangfærslur sem þar koma fram. Ég hjó sérstaklega eftir því í þessu viðtali að þá segir hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir að það sem hún kallar málþóf Miðflokksmanna skaði ímynd Alþingis. Ég verð að segja að ég skil ekki þannig málflutning, herra forseti. Við erum að reyna að varpa ljósi á alvarleika þessa máls sem er innleiðing orkutilskipunar Evrópusambandsins, svokallaður þriðji orkupakki sem er pakki af reglugerðum sem kemur til með að hafa áhrif á almenning í landinu. Það er fullkomlega eðlilegt að mál sem þetta, sem er stórt og mikið, sé rætt í þaula. Við höfum verið að benda á reglugerðir sem koma til með að hafa áhrif á almenning í þessu landi og höfum óskað eftir því að hingað kæmu ráðherrar og svöruðu spurningum sem ekki hefur verið svarað. Við höfum hvatt þingmenn til að koma í þingsal og taka þátt í þessari umræðu með okkur en eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson nefndi hér réttilega hugnast þeim frekar að sitja frammi í kaffisal og spjalla þar en að taka þátt í þessum umræðum hér með uppbyggilegum hætti. Eins og ég nefndi segir hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir í þessu viðtali að málflutningur okkar skaði ímynd Alþingis. Ég held að það sem skaði ímynd Alþingis í dag sé akkúrat það að verið sé að keyra mál í gegn án nægilegrar umræðu og án þess að það sé nægilega upplýst hvaða áhrif þau geta haft á hag almennings í landinu. Við sáum þetta líka í máli sem var afgreitt fyrir skömmu, svokölluðu þungunarrofsmáli. Það var keyrt í gegnum þingið án nægilega upplýstrar umræðu, án þess að aðilar sem höfðu ýmislegt um það að segja fengju að koma að því máli. Stjórnarþingmanni var neitað um að málið færi aftur í nefndina til að ná sátt í ákveðnum lið sem varðaði viknafjölda þungunarrofs. Það var farið fram á ítarlegri og betur upplýsta umræðu en við því var ekki orðið. Málið var keyrt í gegn. Ef það mál hefur haft einhver áhrif hefur það haft þau áhrif að það hefur skaðað ímynd Alþingis. Síðan er því haldið fram hér af hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að okkar upplýsti málflutningur hér, þar sem við erum að reyna að varpa ljósi á alvarleika þessa máls, skaði ímynd Alþingis. Ég verð að segja, herra forseti, að ég lýsi furðu minni á svona málflutningi. Það er bara ekki boðlegt að þingmenn setji svona frá sér. Ég held að ástæðan hljóti fyrst og fremst að vera sú að þeir séu bara ekki nógu vel inni í málinu, að þeir hafi ekki kynnt sér það. Ég hef t.d. rakið í minni ræðu varðandi innleiðingu tilskipunar nr. 72/2009, sem er inni í þessum pakka, að þar sé sérstaklega bent á að það sé skylda eftirlitsyfirvaldsins, eins og það er orðað í þessu - þetta er allt mjög einkennilega þýtt - að tryggja að engar víxlniðurgreiðslur séu milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi. Þetta þýðir að dregið verður úr möguleikum opinberra aðila til að niðurgreiða raforku, t.d. til kaldra svæða. Það skiptir verulegu máli í okkar harðbýla og dreifbýla landi. Ég er sannfærður um að margir þingmenn hafa ekki hugmynd um hvaða áhrif þessi reglugerð kemur til með að hafa. Þar vil ég t.d. vitna í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem hann flutti hér í janúar 2003 þegar hann ræddi um orkupakka eitt og tvö. Þar segir hann, með leyfi forseta: „… menn greiddu hér atkvæði með þessu meira og minna sofandi að því er virtist.“ Ég vil gera þessi orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að mínum.