Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að við höfum í þinghúsinu í dag góðan gest; forseti grænlenska landsþingsins, Lars-Emil Johansen, er staddur á þingpöllum. Forseti grænlenska þingsins er í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við vinnuheimsókn til Íslands. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta grænlenska þingsins, Lars-Emil Johansen, velkominn í þinghúsið. Ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru milli landa okkar. Lars-Emil Johansen hefur um áratugaskeið verið einn fyrirferðarmesti stjórnmálamaður Grænlands. Hann varð snemma áberandi í nýrri kynslóð grænlenskra forystumanna sem börðust fyrir aukinni heimastjórn og sjálfstjórn Grænlands. Nafn hans er oft nefnt í sömu andrá og félaga hans í þeirri baráttu, þeirra Moses Olsens og Jonathans Motzfeldts. Lars-Emil mun hverfa af þingi síðar á þessu ári þegar kosningar verða í Grænlandi og því er sérlega ánægjulegt að fá hann nú í heimsókn. Alþingi vottar forseta grænlenska þingsins og grænlensku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. [[Þingmenn risu úr sætum.]] - Takk fyrir.
Virðulegi forseti. Í síðustu viku var kjördæmavika. Þá var nú veður rysjótt og erfitt til samgangna í Suðurkjördæmi. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfðum undirbúið sex daga dagskrá sem hefjast átti í Höfn þarsíðasta sunnudag, en vegna veðurs komumst við ekki þangað og úr varð að einungis tveir dagar í síðustu viku nýttust okkur samkvæmt þeirri dagskrá sem við höfðum lagt fram. Það var áhugavert að hitta þá sem við náðum þó að hitta. Við Sjálfstæðismenn lögðum sérstaka áherslu á að hitta lögregluna, björgunarsveitir og sjúkraflutningamenn á einstökum stöðum sem við komumst á. Það hafði hv. þm. Vilhjálmur Árnason undirbúið, en hann er sérstakur áhugamaður um löggæslumál og björgunarmál. Það var því afar vel til fundið að taka púlsinn á þessari mikilvægu starfsemi. Eins og ég hef sagt hér áður er það fólkið í lögreglunni og á hjúkrunarheimilum sem heldur starfinu gangandi. Þetta er eins á sjónum; ef það vantar einn mann í áhöfnina þá bæta hinir á sig verkum. Þannig er það í lögreglunni og hjá þessum hjálparstofnunum. Þar er alveg gríðarlega vel unnið, en það kemur líka niður á þeim að lögregluliðið er fáliðað og í dag, þegar við erum hérna inni, eru 10% lögreglumanna í landinu veikir heima. Það er dagskammturinn af veikindum lögreglumanna vegna mikils annríkis og álags. Við, þessi þjóð, þurfum að bæta kjör þessara aðila og við þurfum líka að bæta aðstöðu þeirra sem vinna á hjúkrunarheimilum vegna þess þar er líka mannekla. Þar þarf fólkið alltaf að bæta á sig einum snúningi af því að það vantar mann í skipsrúm. Við skulum vinna að því í þessum sal að bæta það.
Hæstv. forseti. ISF, eða Iceland Sustainable Fisheries, er eigandi fiskveiðiskírteina sem vottuð hafa verið samkvæmt MSC-staðlinum vegna veiða á helstu nytjastofnum við Íslandsstrendur. MSC-vottun er útbreidd vottun sem innleidd var á Íslandi fyrir nokkrum árum og er mest hagnýtta vottunarkerfið á sviði sjálfbærrar nýtingar. Það má með öðrum orðum kalla þetta heilbrigðisvottorð. Þann 4. janúar síðastliðinn var MSC-vottunin dregin til baka af grásleppuveiðum og var ástæðan of mikill meðafli af teistu, dílaskarfi og sel í netin. Þetta eru mjög alvarleg tíðindi og hafa þegar leitt til þess að erlendir kaupendur hafa hætt viðskiptum við íslenska grásleppukaupmenn vegna þessa. Starfsmenn Landssambands smábátaeigenda hafa rannsakað málið ítarlega og komist að þeirri niðurstöðu að þessir útreikningar eigi ekki við nokkur rök að styðjast. Að þeirra sögn eru gögnin unnin úr mjög takmörkuðum upplýsingum frá fáum bátum á mjög takmörkuðu svæði. Sjávarútvegsráðherra kallaði til fundar 1. febrúar með helstu sérfræðingum og aðilum málsins og er verið að vinna í málinu. Ef gögnin sem unnið var úr eru ófullnægjandi, eins og Landssamband smábátaeigenda fullyrðir, er það mjög alvarlegt mál. Samkvæmt upplýsingum úr sjávarútvegsráðuneytinu geta þau ekki lagt mat á gæði gagnanna heldur er unnið úr þeim eins og þau berast. Þess má geta að grásleppuveiðar hefjast í næsta mánuði og eru grásleppuveiðimenn mjög áhyggjufullir vegna þessarar stöðu.
Herra forseti. Í gær bárust okkur þau válegu tíðindi að til stæði að ganga að tilboði erlendra vogunarsjóða í 13% hlut ríkisins í Arion banka. Það má segja að þetta ferli hafi hafist í tíð 10 mánaða stjórnarinnar sálugu sem er líklega því marki brennd að sjaldan hafa jafn fáir valdið jafn mörgum jafn miklum skaða á jafn skömmum tíma og sú stjórn. Nú er aftur á móti tekin til starfa stjórn og uppistaðan að henni eru leifarnar af 2009 ríkisstjórninni og lýtur forustu hennar. Hæstv. forsætisráðherra sagði í gær í þessum ræðustól í svari að salan á þessum 13% væri risavaxnir almannahagsmunir. Hvaða afstöðu tekur ráðherrann með þessum risavöxnu almannahagsmunum? Jú, gegn þeim, einfaldlega sagt. Það má segja að núverandi ríkisstjórn sé að klára óheillavegferð þá sem var hafin á dögum vinstri stjórnarinnar sálugu árið 2009, lá kjarklaus fyrir fótum erlendra aðila alla tíð, [[Gripið fram í.]]og þetta ferli er nú upp tekið aftur. Það er raun að verða vitni að þessu. Það er mjög alvarlegt að þetta skuli gerast vegna þess að eitt ríkasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar um þessar mundir er að endurreisa og endurskipuleggja bankakerfið. Það gera menn ekki með því að leggjast flatir fyrir erlendum öflum. Það gera menn ekki með því að hunsa það að ríkissjóður á forkaupsrétt. Þetta er stórlega ámælisvert og verður lengi í minnum haft, herra forseti.
Herra forseti. Í þingsal í gær var rætt um samgöngumál til Vestmannaeyja og mikilvægi þess að sama fargjald gilti í Herjólf hvort sem farið væri til Landeyjahafnar eða Þorlákshafnar. Ég vil taka heils hugar undir það og hvetja hæstv. samgönguráðherra til dáða í þeim efnum. Í því samhengi er mikilvægt að ræða flugsamgöngur til Eyja. Flugfélagið Ernir hefur sinnt þessu undanfarin ár og gert það með sóma. Þetta er elsta flugfélag á Íslandi og er að taka í notkun mjög öfluga nýja flugvél sem tekur 32 í sæti og ber að fagna því. En því miður er allt of dýrt að taka flug til Eyja. Það kostar 32.800 kr. að fljúga frá Reykjavíkurflugvelli til Vestmannaeyja. Og því miður eru niðurgreiðslur ekki í flugi. Af þessum 32.800 kr. fær ríkissjóður 15.400 kr. í formi skatta. Það er afar ósanngjarnt að þessi samgöngumáti skuli skattlagður með þessum hætti á sama tíma og almenningssamgöngur, eins og strætisvagnar, fá allt að 85% niðurgreiðslu. Við eigum að hvetja almenning til þess að nýta sér þann góða samgöngumáta sem flugið er. Það gerum við með því að fella niður gjöld á flugsamgöngur. Ég vil hvetja hæstv. samgönguráðherra, sem er því miður ekki hér í dag, að beita sér fyrir því að gjöld á innanlandsflug verði felld niður.
Herra forseti. Ég ætlaði að nota ræðu mína í annað en ég held að ég geti ekki vikist undan því að fara aðeins í gegnum þau ummæli sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson viðhafði hér. Ég held að það sé einhver misskilningur í gangi hjá honum. Ég vona að hann kynni sér a.m.k. þau gögn sem liggja fyrir og hægt er að nálgast þegar kemur að sölu á 13% hlut ríkisins í Arion banka. Við skulum hafa staðreyndir á hreinu og virða þær staðreyndir sem liggja fyrir. Það liggur fyrir og er ljóst að árið 2009 var gerður samningur sem fól í sér einhliða kauprétt Kaupþings á hlutabréfum ríkisins, þessum 13%, í Arion banka. Menn geta haft skoðanir á því hversu góður samningurinn var en sá kaupréttur var ekki bundinn neinum tíma, það var hægt að virkja hann hvenær sem var. Verðið var fyrir fram ákveðið að því leyti að reikniformúlan lá fyrir, það voru vextir á ríkisskuldabréfum að viðbættu 5% álagi. Það sem tekist er á um núna er hreinlega hvenær upphafið hafi verið og hvenær lokin, hversu langt tímabilið hafi verið. Það er það sem réð endanlegu verði. Menn geta haft skoðanir á þessum samningi, hversu góður eða slæmur hann hafi verið, en ég vona að enginn hv. þingmaður hér í salnum sé að hvetja til þess að íslenska ríkið standi ekki við þá samninga sem gerðir hafa verið, óháð því hvaða álit menn hafa síðan á gerðum samningum. [[Forseti hringir.]]Hvaða afleiðingar og hvaða skilaboð halda menn að það sendi erlendum aðilum og okkur öllum ef íslenska ríkið ætlar ekki að virða gerða samninga?
Herra forseti. Meðal margra verkefna Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands er þjónusta við stjórnvöld, m.a. að veita ráðgjöf og umsagnir vegna lagasetningar. Starf stofnunarinnar er okkur ekki síst mikilvægt þegar á þinginu eru rædd málefni á borð við dánaraðstoð, umskurð drengja, meðferð greiðslna til þingmanna, staðgöngumæðrun, mistök í vísindarannsóknum og líffæragjöf. Einnig koma til kasta stofnunarinnar málefni sem við þingmenn fjöllum gjarnan um á sviði umhverfismála og viðskipta, móttaka flóttamanna, notkun á ýmissi nýrri tækni og persónuverndarmál. Samkvæmt reglum Siðfræðistofnunar tekur hún m.a. við framlögum úr ríkissjóði eftir því sem kveðið er á um í fjárlögum. En í fjárlögum er ekkert að finna um slík framlög og stofnunin þarf því að reiða sig að öllu leyti á Hugvísindastofnun Háskóla Íslands og svo framlög frá einkaaðilum. Ég held að við getum flest verið sammála um að það er varasamt að jafn mikilvæg stofnun og Siðfræðistofnun er okkar samfélagi opni þannig fyrir mögulega hagsmunaárekstra með því að reiða sig um of á framlög utanaðkomandi aðila. Við þurfum kannski svo sem ekkert að hafa áhyggjur af því heldur frekar þeirri staðreynd að slík framlög eru ekki fyrir hendi heldur þannig að nú stendur Siðfræðistofnun frammi fyrir varanlegum rekstrarvanda. Það er svo í pottinn búið að hún hefur ekki bolmagn til að halda úti launuðum starfsmanni. Ég kalla einfaldlega eftir viðbrögðum stjórnarflokkanna við þessari stöðu og nefni sérstaklega að víða um lönd, m.a. á Norðurlöndum, eru starfandi siðaráð sem eru stjórnvöldum til ráðgjafar um stefnumótun á þessu sviði til að undirbúa vandaða lagasetningu og aðstoða við umræður af því tagi sem ég hef talið hér upp. Ég spyr: Hver er framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar varðandi faglega umræðu um siðfræðileg álitamál? Eða kannski frekar: Er slík framtíðarsýn yfir höfuð til?
Herra forseti. Ég, eins og fleiri þingmenn, fór um Suðvesturkjördæmi. Við fórum í heimsókn til sveitarfélaganna og áttum mjög gagnlegar samræður við fólkið þar og fengum gagnlegar upplýsingar. Það var nokkurn veginn undantekningarlaust þannig, hvort sem við vorum heima í Hafnarfirði, úti á Nesi eða uppi í Mosó, að skilaboðin um endurbætur á sviði menntamála voru skýr, líka á sviði skipulagsmála. En samgöngurnar voru lykilatriði í öllum skilaboðunum til okkar frá sveitarfélögunum. Hvort sem við höfum skoðun á borgarlínu eða ekki þá voru samgöngumálin í stóra samhenginu nefnd sérstaklega. Við erum með til umræðu að klára tvöföldun Reykjanesbrautarinnar, setja Reykjanesbrautina í stokk í Garðabæ og talað er um stokkalausnir í Reykjavík o.s.frv. Þess vegna skýtur það nokkuð skökku við þegar við höfum núna ríkisstjórn sem mynduð var um að byggja upp innviði í landinu, til þess að efla m.a. samgöngur í landinu, að við heyrum það frá hæstv. samgönguráðherra að ekki eigi að sýna á spilin varðandi samgönguáætlun fyrr en einhvern tímann í haust. Það er ekki eins og hæstv. samgönguráðherra hafi komið að tómum kofanum eftir forvera sinn í starfi, hv. þm. Jón Gunnarsson, síður en svo. Ég veit að þar var margt í pípunum. Þannig að við hljótum að biðja hæstv. forseta um að ganga í lið með okkur þingmönnum og ýta á hæstv. samgönguráðherra að sýna á spilin, sýna samgönguáætlun, sérstaklega fyrir sveitarstjórnarkosningar. Ef athafnir fylgja orðum tel ég víst að það væri frekar kosningaplagg fyrir Framsóknarflokkinn heldur en hitt. Þess vegna spyr ég mig núna: Af hverju er samgönguráðherra hræddur við að sýna samgönguáætlun? Voru kannski öll stóru orðin algjörlega innihaldslaus? Á ekki að bæta samgöngur hér á suðvesturhorninu eða úti á landsbyggðinni? Það er ljóst að við í þinginu köllum eftir samgönguáætlun hið fyrsta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hv. forseti. Ég ætla að ræða húsnæðismál en fyrst vil ég byrja á því að þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir að beina athygli okkar að málefnum Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands. Við köllum oft eftir áliti hennar og þekkingu, við þekkjum það hér. Það er rétt að Siðfræðistofnun hefur ekki beinar fjárveitingar á fjárlögum heldur reiðir sig á hugvísindasvið Háskóla Íslands og sértekjur en það er sjálfsagt mál að skoða tekjuöflunarmódel Siðfræðistofnunar út frá stöðu hennar. Að húsnæðismálum, virðulegi forseti, ég ætla að ræða hlutverk Íbúðalánasjóðs. Það er af sem áður var þegar deilt var um samkeppnisinngrip eða rætt um að staða Íbúðalánasjóðs væri tvísýn og verið að slást um tilvist sjóðsins á vettvangi þingsins. Sjóðurinn hefur í dag afar mikilvægt samfélagslegt hlutverk með höndum. Að veita lán á félagslegum forsendum, að veita stofnframlög til leiguheimila fyrir almenning, halda utan um skipulag húsnæðismála og eiga samstarf við sveitarfélögin þar um, fylgjast með þróun leigumarkaðar og annast framkvæmd húsnæðisbóta. Þess utan ber Íbúðalánasjóði að standa fyrir rannsóknum á húsnæðismarkaði og styðja þannig við stefnumótun stjórnvalda. Það er ljóst að við þurfum í dag á sameiginlegu átaki að halda með öllum ráðum og tækjum og þar með talið Íbúðalánasjóði, sveitarfélögunum og byggingaraðilum til þess að mæta þeirri gríðarlegu þörf sem er til staðar á uppbyggingu húsnæðis. Í nýrri skýrslu hagdeildar Íbúðalánasjóðs sem tekin var til sérstakrar umræðu hér á dögunum, kemur þessi skortur glögglega fram. Virðulegi forseti. Hér þarf sameiginlegt, víðtækt átak og ég horfi til þess að með breyttu hlutverki sjóðsins megi efla samráðsvettvang ríkis og sveitarfélaga.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja að það var mjög sérstakt að hlusta á ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar áðan. Ég hélt í augnablik að ég væri kominn aftur í Icesave-umræðuna þar sem menn stóðu og vöruðu við því að farið væri gegn alþjóðavaldinu eða gegn stórum ríkjum o.s.frv. Hv. þm. Óli Björn Kárason stóð og flutti nákvæmlega sömu ræðuna og hefði verið hægt að flytja í Icesave-umræðunni allri saman. Við erum að ræða almannahagsmuni. Það er staðreynd að inni í Arion banka er eitt stykki sem heitir Valitor sem er 60–70 milljarða virði. Eigið fé bankans er um 180 milljarðar. Nei, ríkisstjórnin ber sér á brjóst fyrir að hafa selt og fengið einhverja 23 milljarða, einhverja litla vexti á vonlausan samning sem var gerður 2009 af vinstri stjórninni, þáverandi stjórn. Af þessu stæra menn sig. Þetta er með ólíkindum. Svo stendur hv. þm. Óli Björn Kárason hér og talar um samninga. En var það ekki þannig að hinn aðilinn stóð ekki við sinn hluta samningsins? Hann hafði ekki lausafé árið 2009, svo dæmi sé tekið, til að uppfylla samninginn. Eiga ekki báðir aðilar að uppfylla samninga? Hvernig er það? Svo koma menn og segja að við höfum þurft að uppfylla þessa samninga? Dönsk stjórnvöld, norsk, bresk, bandarísk, tóku hagsmuni þjóðarinnar umfram hagsmuni vogunarsjóðanna og leystu til sín þá banka sem þurfti að leysa til sín. Fóru í þá vegferð að endurskipuleggja sitt kerfi. En hvað gerum við núna? Mig grunar að þetta sé þannig, kæru þingmenn, að þetta hafi verið ískalt hagsmunamat Sjálfstæðisflokksins, að hanga núna í vinstri ólinni, vinstra megin. Láta teyma sig hér um gangana eins og þeir hafa gert í þessari ríkisstjórn, leggjast flatir, láta klóra sér á belgnum. Af hverjum? Jú, þeim sem framkvæmdu samningana og skrifuðu þá og bjuggu til 2009. Þetta er sorglegt að horfa upp á. Hvar eru hagsmunir þjóðarinnar í þessu, kæru Sjálfstæðismenn? Hvernig væri að hugsa um þá? Nei, menn leggjast flatir fyrir vogunarsjóðunum. Ég bara minni á að öll gögn, ekki bara þau sem hægt er að nálgast, [[Forseti hringir.]]eins og hv. þm. Óli Björn Kárason sagði, öll gögn um þetta mál verða að koma upp á borðið og það strax. Það verður að kafa ofan í hvar menn eru virkilega [[Forseti hringir.]]að klúðra málum og hvort þeir hafi vitað betur.
Herra forseti. Sá sem hér stendur hefur áður á þessum vettvangi gert verkleysi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur að umtalsefni. Og enn verð ég að höggva í sama knérunn. Þann 17. desember sl. lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra um rekstrarform og ráðstöfun eigna Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Svarið barst loks í gær eftir að hæstv. ráðherra hafði óskað eftir fresti til að skila svari sínu. Ég átti því satt að segja von á ítarlegu svari og sýn ráðherrans á málefni Nýsköpunarsjóðs eftir tveggja mánaða yfirlegu hæstv. ráðherra. Herra forseti. Þvílík vonbrigði. Svarið er svo rýrt að undrun sætir að tekið hafi tvo mánuði að leggja það fram. Í svarinu er greint frá því að vinnu starfshóps hafi seinkað en vinna sé vel á veg kominn. Þegar spurt er um áform ráðherra og markmið hans varðandi sjóðinn er svarið, með leyfi forseta: „Afstaða til þess hvort ástæða sé til breytinga á lögum um sjóðinn verður tekin þegar skýrslan liggur fyrir. Leggi starfshópurinn til lagabreytingar er þó ekki raunhæft að frumvarp verði lagt fram á þessu þingi, til þess er tíminn of skammur.“ Herra forseti. Getur þingið látið bjóða sér þessi vinnubrögð? Er ásættanlegt að það taki tvo mánuði að svara því til að skýrslu starfshóps hafi seinkað og að hennar sé beðið? Hitt er svo stórmerkilegt að hæstv. ráðherra virðist engar sjálfstæðar skoðanir hafa á framtíð Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Mér sýnist því hér komið enn eitt dæmið um stefnuleysi og verkleysi - eða er það kannski verkkvíði? - ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur og hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vil skora á þingmenn og þingheim að samþykkja frumvarp um breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna sem fyrst svo 16–17 ára ungmenni hljóti kosningarétt í komandi sveitarstjórnarkosningum. Lækkun kosningaaldurs styrkir lýðræðið og er eðlileg lýðræðisþróun. Breytingin er raunveruleg innleiðing barnasáttmálans sem á að tryggja borgaraleg réttindi barna. Aldurshópurinn 16–17 ára ber nú þegar ábyrgð og gefur af sér til samfélagsins. Þau eru sakhæf, þau greiða tekjuskatt og hafa lokið sinni skólaskyldu. Við þessa lagabreytingu aukum við kosningaþátttöku með fjölgun ungra kjósenda og tryggjum sanngjarnari aldursbreidd. Ákvarðanir sem teknar eru í dag hafa mest áhrif á þau sem yngst eru. Sú staðreynd krefst þess að ungt fólk hafi beina aðkomu að ákvarðanatöku og raunverulegt vald. Þegar aldurshópnum 16–17 ára er færður kosningaréttur aukast líkurnar á því að ungt fólk nái kjöri. Í síðustu alþingiskosningum náði aðeins einn þingmaður undir þrítugt kjöri, en ungt fólk er líklegra til þess að kjósa ungt fólk. Það þarf sína fulltrúa á þingi og í sveitarstjórnum. Ef lýðræðið á að þrífast með komandi kynslóðum er það ofboðslega mikilvægt. Virðulegi forseti. Ef ungt fólk kýs ekki í sínum fyrstu kosningum eftir að kosningaaldri er náð er það ólíklegra til þess að kjósa í framtíðinni. Við vitum að upplýsingaherferðir og skuggakosningar hafa jákvæð áhrif á kjörsókn. #Égkýs lýðræðisverkefnið styður við slíkar niðurstöður. Þeir sem kusu í skuggakosningunum voru líklegir til þess að kjósa í alþingiskosningum. Þátttaka yngstu kjósendanna jókst mest á milli kosninga 2016 og 2017 um 9,5 prósentustig. Hér liggja sóknarfærin. Ég biðla til stjórnvalda að styðja við slík verkefni og tryggja 16–17 ára ungmennum kosningarétt í vor. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Fyrir skömmu var tilkynnt um hækkun fasteignamats sem er árlegur viðburður. Hækkunin er gegnumsneitt 14% á íbúðarhúsnæði og upp undir 40% á sumarhúsum eða frístundahúsum sem svo eru nefnd. Þessi hækkun á fasteignamati leiðir til samsvarandi hækkunar á fasteignagjöldum nema sveitarstjórnir ákveði samsvarandi lækkun á álagningarhlutfalli. Þessi þynging á skattbyrði snertir allan almenning í landinu. Í landinu er á annan tug þúsunda sumarhúsa. Forráðamenn í verkalýðshreyfingunni hafa upplýst mig um að algengt sé að félagsmenn í verkalýðsfélögum eigi slík hús þannig að hér eru hagsmunir alls almennings undir. Í ljósi þessara miklu hækkana má spyrja um framlag til efnahagslegs stöðugleika, það má spyrja um fyrirsjáanleika og annað af því tagi. Þeir sem verða fyrir því að kikna undan þessum álögum vita hvað þeirra bíður. Það er skattaklóin, enda er söluhagnaður af slíkum húsum skattlagður ótæpilega eins og menn vita. Herra forseti. Hækkun fasteignagjalda gerist án þess að nokkur taki um það ákvörðun. Það er bara stofnun úti í bæ sem endurmetur þetta og þá hækka skattarnir. Þessi grundvöllur skattlagningar sem fasteignamatið er er ónýtur og óboðlegur. Vegna þess að hér er umræða um störf þingsins leyfi ég mér að boða frumvarp um úrbætur í þessu efni sem ég vonast eftir að víðtæk samstaða skapist um. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Á síðasta þingi lagði ég fram skýrslubeiðni um ábendingar í rannsóknarskýrslum Alþingis um fjármálaráðherra. Hún var ekki afgreidd vegna þess að boðað var til kosninga. Því lagði ég skýrslubeiðnina aftur fram á núverandi þingi. Í endurteknum yfirlestri þingsins kom fram að betra væri að skipta skýrslubeiðninni á fjármálaráðherra, velferðarráðherra og forseta Alþingis til þess að viðeigandi aðili mundi svara fyrir málefni sem heyrði undir hans verksvið. Skýrslubeiðnin var unnin af þingmönnum og sérfræðingum þingsins og fékk margfaldan yfirlestur. Þeim hluta sem beint var til forseta Alþingis var meira að segja beint annað að lokum af tæknilegum ástæðum. Þegar skýrslubeiðnirnar komu svo til afgreiðslu á þinginu mætti fjármálaráðherra í atkvæðaskýringu 24. janúar síðastliðinn og sagði skýrslubeiðnina vanhugsaða. Hv. þm. Birgir Ármannsson sagði að fyrirspurnin væri of víðtæk og ómarkviss, en ætti þó við fjármálaráðherra ásamt fleirum, velferðarráðherra og forseta þingsins. Þá var hvatt til þess að betrumbæta skýrslubeiðnina, sem ég féllst á að skoða. Síðan þá hef ég beðið og ýtt á eftir hugmyndum um betrumbætur frá þeim sem kvörtuðu, en ekkert fengið. Á meðan fór ég yfir málið með sérfræðingum þingsins sem sögðu að kannski væri hægt að taka það sérstaklega fram að ráðherra ætti bara að svara fyrir þær ábendingar sem heyrðu undir hans verksvið, sem ætti að segja sig sjálft. Engar aðrar athugasemdir var að finna, enda er skýrslubeiðnin faglega unnin með dyggri aðstoð frá sérfræðingum þingsins. Beiðnin beinist að fjármálaráðherra, hæstv. félagsmálaráðherra og forseta Alþingis, sem eiga að taka saman þær ábendingar um skýrsluna sem varða ráðuneyti þeirra eða þingið í tilviki forseta. Virðulegi forseti. Ég verð að gera alvarlega athugasemd við afskipti ráðherra á skýrslubeiðni þingmanna, þeim dómi sem hann lagði á vinnu þingmanna og gæðaeftirlit þingsins. Orð ráðherra um skýrslubeiðni standast ekki skoðun. Þeir sem gagnrýndu hafa á tæpum mánuði ekki rökstutt mál sitt á neinn hátt. Því legg ég til að skýrslubeiðnirnar verði á ný settar á dagskrá þingsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að nefna samgönguáætlun eða öllu heldur skort á henni. Ég kýs að nýta þennan vettvang til að gera slíkt hið sama og vekja sérstaklega athygli Alþingis á þeirri stöðu sem blasir við á Reykjanesbraut þar sem hún liggur í gegnum Hafnarfjörð. Þetta er þjóðvegur, þjóðbraut, sem liggur til og frá alþjóðaflugvelli landsins og eina leiðin inn á höfuðborgarsvæðið. Umferðarþungi hefur stóraukist á undanförnum árum, bæði vegna uppbyggingar á nýjum hverfum í Hafnarfirði, sem ekki sér fyrir endann á, og vegna stóraukins straums ferðamanna sem haft hefur gífurleg áhrif á umferðarþróun, að ógleymdum þeim fjölda fólks sem ferðast á milli vegna atvinnu. Í úttekt sem liggur til grundvallar drögum að umferðaröryggisáætlun fyrir Hafnarfjarðarbæ kemur fram að umferðarmagn á Reykjanesbraut í gegnum Hafnarfjörð hefur aukist um rúmlega 50% frá árinu 2010. Er áætlað að nú fari þarna yfir 45 þús. bílar að meðaltali á degi hverjum. Í sömu úttekt kemur einnig fram að alvarlegustu umferðarslysin í Hafnarfirði verða á og við Reykjanesbraut, 42% allra umferðarslysa í sveitarfélaginu á árunum 2010 til 2016 urðu á götum sem eru í eigu Vegagerðarinnar. Brýnast er að ljúka tvöföldun á kaflanum frá Kaldárseli að gatnamótum við Krýsuvíkurveg, en ekki er síður mikilvægt að gera endurbætur á tvennum gatnamótum á vegarkaflanum frá Kaplakrika að Lækjargötu. Gert er ráð fyrir bráðabirgðaframkvæmdum við þau gatnamót en öllum er ljóst að þær duga ekki til. Því er mikilvægt að huga strax að framtíðarlausn á þessum gatnamótum sem eru meðal slysamestu gatnamóta höfuðborgarsvæðisins. Herra forseti. Það þarf að marka heildarstefnu fyrir framkvæmdir við Reykjanesbraut innan Hafnarfjarðar þar sem tímasetningar verða ákveðnar og fjármagn tryggt. Ég kalla eftir samgönguáætlun. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Á undanförnum dögum hefur talsvert mikið verið rætt og skrifað um starfskostnað þingmanna og endurgreiðslur þar á. Það er ánægjulegt að sjá að í þinginu virðist vera að skapast þverpólitísk samstaða um að auka verulega á gagnsæi á þessum greiðslum. Það er auðvitað rétt að hafa í huga að mjög eðlilegt er að þingmönnum sé endurgreiddur starfskostnaður sinn og ferðakostnaður. Það er líka mjög eðlilegt að sá kostnaður sé umtalsvert meiri hjá landsbyggðarþingmönnum en þingmönnum á höfuðborgarsvæðinu. Það á ekki að draga í efa. Gagnsæið er því mjög mikilvægt. Í því felst mikilvægt eftirlit til þingmanna. En í mínum huga er ekki nóg að staldra þar við og segja fullnægjandi að auka gagnsæi. Það er alveg ljóst að við þurfum að taka reglur um starfskostnað til endurskoðunar. Það vakti athygli mína þegar ég fór að skoða þær reglur sem gilda um aksturskostnað þingmanna, þ.e. þær viðmiðunarfjárhæðir og krónutölur á ekinn kílómetra sem notast er við og eru skattfrjálsar samkvæmt sérlögum um þingfararkaup þingmanna, eru umtalsvert ríkulegri en ríkisskattstjóri styðst við í almennum ökutækjastyrk og þeim reglum sem gilda um almenning almennt þegar kemur að endurgreiðslu á aksturskostnaði. Við getum ekki sett um okkar störf aðrar reglur en þær sem við ætlum almenningi í þessu landi að vinna og starfa eftir. Þarna munar umtalsverðum fjárhæðum. Skattstjóri miðar við að þegar eknir eru 15 þús. kílómetrar eða fleiri skuli greiddar 65 kr. á hvern kílómetra. Meðaltalið okkar liggur sennilega nærri 100 kr. Þetta samsvarar tekjum á mánuði sem geta legið á bilinu 100–200 þús. kr., að teknu tilliti til skatta, ef eknir eru 15–45 þús. kílómetrar eins og hér hafa verið í umræðunni. Þetta er ekki tækt. Þessu eigum við að breyta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Í gær var ekkert stjórnarmál á dagskrá. Það er kannski eðlilegt þar sem mánudagar eru yfirleitt fyrirspurnadagar í þinginu. Í dag er eitt þingmál frá ríkisstjórninni og það er leiðrétting á lögum. Af því sem útbýtt var í dag er ekki eitt einasta stjórnarþingmál. Gert var ráð fyrir að einhver mál yrðu frá stjórninni á fimmtudaginn en við fáum ekki að sjá á þau spil. Kannski verður aðeins eitt mál frá ríkisstjórninni þessa viku í þinginu og það er leiðrétting á mistökum sem gerð voru við lagasetningu. Herra forseti. Nú má vera að ástæðan sé verkleysi ríkisstjórnarinnar, verkkvíði stjórnarþingmanna eða að það taki of langan tíma að sætta sjónarmið, en við þingmenn getum ekki farið út í það hér. En ef stjórnarmálin eiga síðan að hrúgast inn í lok þings þá hefur það áhrif á störf okkar. Ég vil biðja hv. forseta að ganga í þetta mál og sjá til þess að hér komi stjórnarþingmál inn jafnt og þétt en hrúgist ekki inn í lok tímabilsins.
Herra forseti. Ég tek eindregið undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur varðandi verkleysi ríkisstjórnarinnar. Það er ekki þannig að við vitum ekki um hvað ríkisstjórnin var mynduð. Hún var mynduð um ákveðna kyrrstöðu, um að halda völdum, en fyrst og síðast um að byggja upp innviði. Það er engin fyrirstaða af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni, að því er ég best veit, við viljum styðja við uppbyggingu samgöngukerfis, heilbrigðiskerfis og menntakerfis. Komið ykkur að verki. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég kveð mér hljóðs til þess að taka eindregið undir með hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Ég undirstrika stuðning minn við ósk hans um að tekin verði á dagskrá þingsins skýrsla sem m.a. á að fylgja eftir ábendingum úr rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er fáheyrt, stórundarlegt, að hér hafi hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórn Íslands komið í veg fyrir að skýrslubeiðni væri afgreidd þrátt fyrir að farið hafi verið eftir ábendingum fagfólks hér á þingi og mikið samráð haft og farið eftir leiðsögn. Þetta er fáheyrt og hefur ekki gerst [[Forseti hringir.]]í hátt í 30 ár að þingið, í rauninni framkvæmdarvaldið komi í veg fyrir að löggjafarvaldið afgreiði eðlilega skýrslubeiðni. Ég hvet hæstv. forseta til þess að setja þessa skýrslubeiðni á dagskrá. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir gagnrýnina á hendur ríkisstjórninni hvað það varðar að leggja fram fá mál og gera það seint. Þetta er sami söngurinn og var á þarseinasta kjörtímabili þegar önnur ríkisstjórn var við stjórnvölinn. En ég vil nefna sérstaklega eitt risavaxið mál sem varðar persónuverndarlöggjöf, kemur frá Evrópu eins og ýmisleg fleira gott og er eitthvað sem við þurfum að innleiða hér. Fyrirtæki og stofnanir, jafnvel einstaklingar í samfélaginu, þurfa oft að breyta sínum högum í persónuverndarmálum frekar mikið. Þetta mál átti að koma frá dómsmálaráðherra hingað inn í janúar og er ekki enn komið fram. Það þýðir að við erum lengur að vinna það, höfum skemmri tíma til að skilja afleiðingar þess og samfélagið sjálft er verr í stakk búið til að bregðast við þeim breytingum sem eiga að koma fram. Það þýðir að farið getur illa. Við svona stórar breytingar verðum við að hafa tíma til að vanda okkur. Þetta er enn og aftur sami gamli söngurinn um að mál komi ekki nógu snemma hingað inn. Þetta er mikilvægt. Þetta snýst ekki um okkur þingmenn, þetta snýst um réttaröryggi í landinu, [[Forseti hringir.]]að almenningur sjálfur geti brugðist við löggjöfinni sem hér er sett af okkur.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka undir orð hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur um það sem blasir við okkur sem hér sitjum, þ.e. algert verkleysi ríkisstjórnarinnar. Ég man þá tíð, fyrir nokkrum vikum, það fer að halla í mánuði, að við vorum hvött til þess, stjórnarandstöðuþingmenn, að sýna nú á okkur sparihliðina og taka undir og vinna með ríkisstjórninni í öllum þeim fjölda góðra mála sem þar átti að leggja fram. Við bíðum enn. Mig langar líka að nefna, ef það skyldi hjálpa, að í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær sátu hér hvorki fleiri né færri en sex hæstv. ráðherrar sem ætluðu að taka til máls, reiðubúnir í þennan hálftíma sem okkur er boðinn. Og ég er viss um að það eru fleiri þingmenn en ég sem myndu segja: Splæsið á okkur þremur, fjórum, ef það myndi hjálpa til við verkin. Hinir hefðu þó þann hálftíma í ráðuneytunum til að koma einhverjum verkum á framfæri.
Hæstv. forseti. Ég mun gera allt sem ég get til að halda mig þennan lið, fundarstjórn forseta. Úr því að ég er að ræða fundarstjórn forseta langar mig að hvetja hv. forseta til að beita sér fyrir því að ríkisstjórnin gyrði sig í brók og komi með eitthvað af þeim málum inn á þing sem hún setti fram í einhvers konar plaggi sem átti að vera stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar um hvaða mál ætti að leggja fram. Það væri óskandi að þau kæmu. Kannski er það ekki svo skrýtið því að ef við lesum stjórnarsáttmálann, sem við erum öll væntanlega búin að gera einu sinni því að það þarf ekki að lesa hann oftar, er þar ósköp lítið. Þar er eiginlega ekkert að finna. Talað er um breiða ríkisstjórn sem einbeitir sér að innviðum. En svo heyrum við úr þessum ræðustól að sá ráðherra sem þarf einna helst að beita sér fyrir innviðauppbyggingu, þ.e. samgönguráðherra, ætlar ekkert að koma með neina áætlun. Hann ætlar ekki að sýna okkur hvað hann ætlar að gera í innviðauppbyggingunni. Það á ekki einu sinni að koma með neitt mál til þingsins fyrr en einhvern tímann í haust eða guð má vita hvenær. Mál sem átti þó að leggja áherslu á. Hvað þá með öll hin málin sem ekki náðu inn í textann í stjórnarsáttmálanum? Eru þau ekki til? Virðulegi forseti. Það þarf eitthvað að tala við þessa ríkisstjórn. Getum við ekki öll verið sammála um það?
Herra forseti. Ég kem hingað til að taka undir með ansi mörgum öðrum. Það er svo sem ekki bara það að það hefur verið ítrekað fundarfall í nefndum, endalausar heimsóknir hjá nefndum frekar en að verið sé að taka mál fyrir, heldur eru líka margir þingfundir sem eru afskaplega stuttir vegna þess að liggja engin mál fyrir. Við erum svolítið í fyrsta gír núna og svo, eins og oft hefur verið, er ætlast til þess að við förum í einhvern túrbógír þegar er komið fram í maí. Nú lítur þetta þannig út að það sé full þörf á að taka þingmannamál í forgang ef ríkisstjórnin sér sér ekki fært að leggja fram nægilega mörg þingmál til þess að við höfum eitthvað að gera á þinginu. En ég ætla að taka fram það sem ég hef sagt áður: Skipulagsleysi af ykkar hálfu mun ekki skapa neyðarástand af okkar hálfu þegar komið er fram í maí.
Virðulegur forseti. Mig langar að taka undir með flestum þeim sem hér hafa talað varðandi það að hvetja ríkisstjórnina til dáða, til að koma með mál inn á borð til okkar alþingismanna svo að við getum farið að sinna vinnu okkar af fullum krafti. Ég bíð af sama spenningi og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa talað eftir að þau góðu mál sem ég veit að von er á berist hingað. Ég hlakka til að takast á við þau. Það eru kannski jákvæð hliðaráhrif af þessu að við höfum haft nægan tíma til að ræða þingmannamál núna. En ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum sem hér hafa talað: Nú þarf ríkisstjórnin að fara að spýta í lófana og koma með mál til okkar. Ég er ekki viss um að ég sé sammála hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson um að takmarka eigi þann fjölda ráðherra sem sitja fyrir svörum hér. Ég þekki það, hafandi setið hinum megin, að það er gott að geta spurt ráðherra að hverju sem manni dettur í hug. En ég vil taka undir brýningu til hæstv. ríkisstjórnar um að koma með mál inn á borð til Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég vil aðeins halda áfram með umræðuna um skýrslubeiðnina og vil vekja athygli forseta á því að í umræðunni um atkvæðagreiðsluna fyrr í janúar var minnst á kostnaðinn við það að búa til þessar skýrslur, um Íbúðalánasjóð og rannsóknarskýrslu Alþingis. Hann var hár. Ástæðan fyrir þessari skýrslubeiðni minni er til þess að glata í raun ekki þeim fjárhæðum sem fóru í gerð þeirra skýrslna og eitthvað verði gert við þær ábendingar sem var komið þar á framfæri, það verði gert eitthvað úr þeim, þetta sé ekki bara plagg sem safnar ryki uppi í hillu. Ég tel það gríðarlega mikilvægt fyrir þingið að við klárum málið, sjáum hvar ábendingarnar eru staddar í kerfinu, hvaða ávinning við höfum fengið af þeim fjármunum sem við lögðum út í rannsóknarskýrslum Alþingis, að við nýtum þá fjármuni sem við höfum þegar lagt út fyrir. Ég hvet forseta til þess að sjá til þess að skýrslurnar verði lagðar fram og hvet þingheim til þess að [[Forseti hringir.]]veita þeim brautargengi.
Herra forseti. Ég vil taka undir með málshefjanda þessa liðar um gagnrýni á verkleysi ríkisstjórnarinnar. Það vantaði ekki stóru orðin frá þingmönnum Vinstri grænna og Framsóknar síðastliðið haust. Eftir kosningar kom svo hæstv. heilbrigðisráðherra og talaði um að þau væru mætt til leiks til þess að bjarga heilbrigðiskerfinu, bjarga menntakerfinu, bjarga innviðum og samgöngum í landinu. Það gerðu þau svo sannarlega ekki með fjárlögum. En þau gætu kannski reynt að lauma inn einhverjum málum sem leysa það. Fyrst ég er kominn hingað upp langar mig líka að lýsa eftir nýjum vinnubrögðum, lýsa eftir samstarfi og samráði við stjórnarandstöðu. Það hefur ekkert bólað á neinu af því það sem af er þessu kjörtímabili. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég ætla nú ekki að gagnrýna hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar fyrir að lýsa eftir frumvörpum frá ríkisstjórninni. Ég vona bara að ákall þeirra verði meðtekið þannig að frumvörpum frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar fari að fjölga. Ég geri ráð fyrir að fleirum verði útbýtt hér á eftir, en við sjáum hvað setur með það. Þingmenn stjórnarandstöðunnar geta þó fagnað því að hafa rýmri tíma til að ræða eigin frumvörp eins og á dagskránni í dag. Ábendingin af þeirra hálfu er hins vegar réttmæt að því leyti að þetta má ekki verða til þess að hér verði til of mikill málastabbi í lok þinghaldsins. Það er auðvitað skynsamlegast fyrir alla aðila að dreifa þessu jafnt yfir þingtímann frekar en mikill málafjöldi safnist upp áður en þingi lýkur. Út af sérstöku máli sem hér var drepið á, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi persónuverndarlöggjöfina, þá vill svo til að í einni af gagnlegum heimsóknum þingnefnda til stofnana ríkisins, þ.e. í heimsókn allsherjar- og menntamálanefndar [[Forseti hringir.]]til Persónuverndar í morgun, var þetta sérstaklega rætt. Þar eru starfsmenn að vinna að undirbúningi þessa frumvarps í samvinnu við fulltrúa dómsmálaráðuneytis og reyndar annarra ráðuneyta. Vonir [[Forseti hringir.]]standa til þess að þeirri vinnu fari að ljúka þannig að það mál skilar sér hér til þingsins. [[Forseti hringir.]]Enginn dregur í efa mikilvægi þeirrar löggjafar og mikilvægi þess að hún komist hér til þingsins, [[Forseti hringir.]]en þess verður þó að geta að tilskipun Evrópusambandsins og reglugerð sem þetta mál byggir á er ekki komið inn í EES-samninginn.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta að tímamörkum.
Herra forseti. Ég finn mig knúna til að taka undir með kollega mínum, hv. þm. Loga Einarssyni, og lýsa eftir þessum nýju vinnubrögðum því að það eina sem ég sé hér eru sömu gömlu vinnubrögðin. Hér á að hrúga málum í gegn á lokametrunum, illa unnum og í tímaþröng. Það eru sömu gömlu vinnubrögðin að leyndarhyggjan ríkir enn. Nú ætlum við að birta upplýsingar um ferðakostnað þingmanna fram að síðustu áramótum; það er meira gagnsæið og nýju vinnubrögðin í því. Sömu gömlu vinnubrögðin, ef ekki verri, með þeirri fordæmalausu framgöngu gagnvart hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni að standa í vegi fyrir því að skýrslubeiðni hans komist í gegnum þingið. Þetta er nú fáheyrt. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að beita sér fyrir raunverulegum nýjum vinnubrögðum, ekki þessu gríni sem við horfum upp á hér í dag.
Virðulegi forseti. Þarnæsta mál á dagskrá er mál sem er tilkomið vegna þess að ekki var gefinn nægur tími í að skoða það mál til hlítar. Ég skil mætavel að það gerist þegar það er lítill tími. Það er þess vegna sem ég hef áhyggjur af því sérstaklega að ný persónuverndarlöggjöf fái ekki næga umræðu og yfirlegu hér á þinginu. 27. apríl mun koma. Þetta verður að vera komið á laggirnar þá. Stofnanir samfélagsins verða að hafa haft tíma til þess að sjá lögin eins og þau eru í sinni endanlegu mynd og bregðast við þeim í kjölfar þess. Þær geta undirbúið sig að miklu leyti nú þegar en við hljótum að þurfa að geta vandað þessi lög þannig að ekki verði mistök á borð við þau sem við ætlum að fara að leiðrétta hér í þarnæsta mánuði. Tíminn skiptir máli. Það eru um það bil tveir mánuðir í þetta. Þetta átti að koma í janúar. Ég batt vonir við að þetta kæmi í janúar svo að við hefðum nægan tíma. Ég óttast að við séum enn og aftur að gera þessi sömu mistök, að hafa bara ekki nægan tíma til að liggja yfir málunum eins og þarf til þess að borgarar þessa lands geti [[Forseti hringir.]]varið réttindi sín með einhverjum almennilegum hætti.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað um að það sé nú rétt að ríkisstjórnin fari að haska sér. Á málaskrá ríkisstjórnarinnar eru um 140 mál, ef ég man rétt, en ég hugsa að þau séu innan við 15 sem eru komin fram hér í þinginu. Þannig að það er talsverður hali. Ég held að það sé rétt að ríkisstjórnin fari nú að stokka upp spilin og láta okkur vita hvaða nokkrir tugir af þessum 140 það eru sem þau ætla raunverulega að leggja fram og hvað er til skrauts. Ég treysti því þar sem það er svona rúmur tími núna fyrir þingmannamál að það verði ekki þannig að þau komist bara til nefndar og umsagnar og einhverrar umræðu í nefndum heldur fái þau áframhaldandi forgang á meðan hægt er og verði tekin til afgreiðslu í þinginu. Þótt mikilvægt sé að heimsækja stofnanir og fræðast um verkefni þeirra held ég að tíminn núna sé betur nýttur til þess að koma þingmannamálum í gegnum þingið en láta þau ekki öll sofna í nefndum, sem mun væntanlega gerast ef ég þekki vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar rétt.
Herra forseti. Ég ætla að nota tækifærið og taka undir orð kollega míns hér varðandi meðferð þingmannamála. Ég held að ekki sé ofsögum sagt að þingmenn hér, flestir úr stjórnarandstöðu, einhverjir þó úr stjórnarflokkunum, svo því sé til haga haldið, haldi uppi störfum þingsins þessa dagana. Ég bendi á að það eru fimm mál á dagskrá þingsins í dag. Mér sýnist á öllu að hægt væri að klára mikið fleiri mál og án þess að fara langt inn í kvöldið. En líklegast er ástæðan fyrir því að það er ekki gert sú að það yrði bara fundarfall á morgun eða næstu daga. Ég biðla til þess, hvet til þess og vænti þess að þau mál sem nú eru til umræðu í þinginu, sem þingmenn ræða og halda þannig uppi störfum þingsins, séu afgreidd alla leið, að það sé hluti af hinum nýju vinnubrögðum sem svo mikið hafa verið auglýst en lítið ástunduð.
Forseti hefur ekki veitt því athygli að fleiri óski eftir að ræða fundarstjórn hans að svo stöddu. Hann vill í tilefni af þessari umræðu taka fram að honum sýnist nú að þingmönnum takist vel upp með að finna sér tilefni til umræðu jafnvel þó að fá mál séu á dagskrá. Hitt er allt rétt og satt að mikilvægt er að mál berist tímanlega frá ríkisstjórn þannig að tíminn nýtist hér til vandaðra vinnubragða og að afgreiðslur geti allar farið fram með sómasamlegum hætti. Forseti treystir á að hæstv. ríkisstjórn sé það vel kunnugt. Auðvitað hefur forseti Alþingis ekki boðvald yfir framkvæmdarvaldinu í þeim efnum með beinum hætti. Varðandi það sem hér hefur verið rætt um skýrslubeiðnir og að þær komi á dagskrá þá mun forseti taka það til skoðunar.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðferð sakamála og lögum um fullnustu refsinga. Tilefnið er að þegar þær umfangsmiklu breytingar sem gerðar hafa verið á íslenskri réttarfarslöggjöf vegna stofnunar millidómstigs voru samþykktar vorið 2016 urðu þau mistök að þágildandi 221. gr. laga, um meðferð sakamála, féll niður. Í því ákvæði er meðal annars fjallað um hvernig standa skuli að innheimtu sakarkostnaðar. Einnig var mælt fyrir um skyldu til niðurfellingar sakarkostnaðar við tilteknar aðstæður. Þessi mistök uppgötvuðust núna þegar lög um meðferð sakamála voru uppfærð og birt í heild á vef Alþingis í janúar 2018 við vinnu í dómsmálaráðuneytinu er laut að sakarkostnaði. Það er nauðsynlegt að bæta úr þessum mistökum. Því er lagt til með þessu frumvarpi að ákvæðinu verði bætt inn í lögin að nýju, í óbreyttri mynd að sjálfsögðu. Jafnframt eru lagðar til samsvarandi lagfæringar á lagatilvísunum í lögum um meðferð sakamála og lögum um fullnustu refsinga. Aðrar breytingar felast ekki í frumvarpinu. Í frumvarpinu felast engin álitaefni er varða samræmi við stjórnarskrá eða mannréttindaskuldbindingar, enda eru þetta ákvæði sem hafa lengi verið í lögum. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.
Herra forseti. Nú vorum við einmitt að tala svolítið um þessi hröðu vinnubrögð sem oft skila af sér villum. Í greinargerðinni er útskýrt að þetta hafi ekki uppgötvast fyrr en í haust. En lög nr. 49/2016 hafa verið aðgengileg á vef Alþingis frá því stuttu eftir að þau voru samþykkt 7. júní 2016, það er eitt og hálft ár síðan. Hvernig má það vera að það hafi tekið þetta langan tíma að taka eftir þessu? Hvernig má það vera að við höfum verið með málið í svona klúðri í þetta langan tíma? Í frumvarpinu voru gerð mistök sem gerðu að verkum að ekki má innheimta sakarkostnað. Reglan er náttúrlega sú að ef þú tapar sakamáli þá borgar þú sakarkostnaðinn. Þessi mistök gerðu að verkum að sú regla hefur ekki verið í gildi frá 1. janúar þegar lögin tóku gildi. Samkvæmt vef héraðsdóms hafa fallið dómar í 82 sakamálum frá 1. janúar. Hver á að borga sakarkostnaðinn í þessum málum? Það hefur ekki verið lagaheimild til þess að innheimta hann. Lendir það á ríkissjóði? Í greinargerðinni segir: „Þá hefur frumvarpið engan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð.“ Hvernig má það vera? Hver á að sjá um að rukka þetta? Á grundvelli hvaða heimildar? Ég spyr: Hvað kostar þetta klúður okkar í þetta skipti? Nú er þetta ekki fyrsta klúðrið sem við sjáum af þessu tagi, sérstaklega í tengslum við dómstóla og annað. Þetta er alla vega klúður sem kann að kosta okkur einhvern pening. Hvað kostar þetta? Hvers vegna kostar þetta okkur þetta mikið? Hvers vegna var þetta ekki uppgötvað fyrr?
Virðulegur forseti. Það er eins og oft áður að hv. þingmenn spara ekki gífuryrðin og stóryrðin í ræðum í þessum stól. Hér er talað um stórkostlegt klúður og mistök og ekki hafi verið heimild til að innheimta sakarkostnað. Af ræðu hv. þingmanns verður ekki annað ráðið en hann vaði villu og svíma um frumvarpið sem hér er til umræðu, um eðli sakarkostnaðar og lagaheimildar til innheimtu sakarkostnaðar. Í XXXVI. kafla laga um meðferð sakamála, m.a. í 233. gr. og 235. gr., er kveðið á um skyldu til að greiða sakarkostnað. Sakarkostnaður fellur á sakborning sé hann sakfelldur fyrir dómi. Það hefur ekkert breyst. Ákvæði það sem hér féll niður er eingöngu til ívilnunar fyrir sakborning, það felur í sér skyldu ríkisins til þess að leggja út fyrir sakarkostnaði, tímabundið, en einnig heimild til þess að fella niður sakarkostnað við ákveðnar aðstæður. Þetta ákvæði og lögin sem hv. þingmaður vísar til, lög nr. 49/2016, tóku ekki gildi fyrr en núna um áramótin og lög um meðferð sakamála voru ekki uppfærð með þessum breytingum fyrr en nú um áramótin. Það hefur enginn orðið fyrir nokkru tjóni af þessu, allra síst ríkissjóður, vegna þess að ef þetta ákvæði kemst ekki aftur inn í lögin, ef þetta frumvarp verður ekki samþykkt, þá mun ríkissjóður einn hafa fjárhagslegan hag af því en ekki sakborningar. Mér heyrist hv. þingmaður misskilja eitthvað eðli og tilgang þessa lagafrumvarps.
Herra forseti. Ég bað nú um svör við spurningum frekar en hroka frá hæstv. dómsmálaráðherra. Ég væri afskaplega til í að fá hrokalaust svar í þetta skiptið. Það vill svo til að hún lýsti ágætlega fyrstu setningunni í 1. mgr. 221. gr. laganna og svo 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Það er samt spurning um hvernig má skilja það. Þar segir, með leyfi forseta: „Sakarkostnaður sem sakfelldum manni er gert að greiða samkvæmt dómi, úrskurði eða viðurlagaákvörðun skal innheimtur hjá honum, eftir atvikum með fjárnámi og nauðungarsölu.“ Það hljómar fyrir mér eins og heimild. Svo er við það að bæta að ef reyna á að innheimta þetta, sem er væntanlega það sem þarf að gera vegna þessara 82 sakamála sem fallið hefur dómur um, mundi það þá ekki fara gegn [[Forseti hringir.]]banni við afturvirkum refsiheimildum, þ.e. ef þetta yrði innheimt aftur í tímann vegna þeirra 82 dómsmála sem fallið hefur dómur um síðan 1. janúar?
Virðulegur forseti. Það stendur óhaggað að sakborningur ber sakarkostnað allan. Eins og ég nefndi áðan tóku lögin ekki gildi fyrr en núna um áramótin. Mér skilst að það hafi ekkert tjón orðið af þessu, hvorki fyrir sakborning né ríkissjóð. Í þessu tilviki uppgötvuðust mistökin einmitt þannig að ákvörðun sýslumanns um að synja niðurfellingu á sakarkostnaði var kærð til dómsmálaráðuneytisins. Í því ferli hjá dómsmálaráðuneytinu uppgötvaðist að þetta ákvæði hafði fallið niður. Mér skilst að sýslumaður hafi verið upplýstur um það og það kemur ekki til þess að áhrif verði af þessum mistökum.
Herra forseti. Í ljósi þessarar leiðréttingar langar mig að ítreka spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra 16. desember sl. Ég sagði reyndar í aðdraganda þess í fyrsta lagi að við hefðum þurft að standa í svokölluðum reddingum vegna þessara laga, þ.e. laga um Landsrétt og laga um dómstóla. Uppsetning á þessu dómstigi hefur verið frekar klúðursleg í marga ef ekki alla staði. Á þeim tíma sagði ég, með leyfi forseta: „Ég vildi í því ljósi spyrja hvort ráðherra sjái fyrir sér að það verði fleiri bráðabirgðalög sem við munum þurfa að taka í gegnum þetta þing til þess að koma þessum Landsrétti af stað.“ Svo ég umorði þessa spurningu aðeins vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún þurfi mögulega meiri tíma til að fara yfir lög um Landsrétt og fara í heildarendurskoðun á þeim þar sem við erum alltaf að standa í einhverjum reddingum. Mig langar að spyrja: Þurfum við að standa í fleiri reddingum út af þessum lögum? Er kannski mál að starfsmenn ráðuneytisins fari rækilega yfir lögin og tryggi að við séum ekki alltaf í þessum reddingum á þessu þingi? Þetta er orðið svolítið þreytt, einu málin sem koma frá dómsmálaráðherra eru einhver reddingarmál fyrir Landsrétt. Er kannski tilefni til þess að setja starfsfólk í ráðuneytinu í að fara rækilega yfir þessi lög og tryggja að við á þinginu séum ekki í endalausum reddingum fyrir dómsmálaráðherra?
Virðulegur forseti. Ég kýs nú að líta svo á að hér sé ekki um einhverja reddingu fyrir þann ráðherra sem hér stendur að ræða. Hér hafa orðið mistök sem geta varðað borgara þessa lands. Löggjafanum ber auðvitað að uppfæra lög ef honum sýnist svo, ef menn eru sáttir um lagatextann, þjóðinni til heilla. Þá vil ég ítreka að þetta frumvarp lýtur ekki sérstaklega að Landsrétti eða dómstólunum. Það liggur bara fyrir að við umfangsmiklar breytingar á nokkrum lagabálkum urðu þau mistök að ein lagagrein féll niður. Það má vissulega gagnrýna vinnubrögð ýmissa við það. Fyrst og síðast auðvitað þingsins sjálfs sem fær málið til umfjöllunar í nefndum sem hafa yfir að ráða starfsfólki og þingmönnum; mér heyrist að þeir hafi allir mjög sterkar skoðanir á þeim málum sem hingað berast og hljóta því að samlesa frumvörp við fyrirliggjandi lagabálka sem fyrirhugað er að breyta. Þingmenn þurfa því fyrst og síðast að líta í eigin barm. Ég hef hins vegar sjálf tekið það upp við starfsmenn míns ráðuneytis hvort æskilegt sé að koma upp einhvers konar öðru fyrirkomulagi við umfangsmiklar lagabreytingar af þessu tagi. Það mun auðvitað ekkert endilega koma í veg fyrir að mistök eins og þessi gerist. Þau gerast svo sem við samningu frumvarpa hvar sem er, bæði í ráðuneytum og hér á Alþingi. Ég minnist reyndar í því sambandi nokkurra vel valinna þingmannamála sem hafa náð fram að ganga en verið dæmd ósamrýmanleg stjórnarskránni. Það eru allir af vilja gerðir til að bæta verklag í dómsmálaráðuneytinu og örugglega annars staðar í Stjórnarráðinu. Og ég tel að þingmenn ættu líka að huga að því.
Herra forseti. Ég var einfaldlega að spyrja ráðherra að því hvort það væri tilefni til að fara rækilega yfir þessa lagasetningu eins og hún snýr að Landsrétti í ljósi þess hvað við stöndum í miklum reddingum gagnvart því. Að skella skuldinni á þetta þing fyrir þetta endurtekna klúður, gott og vel. Ég minni bara á það að síðast kom mál hérna inn 21. desember og það var afgreitt 27. desember. Það að ætlast til þess að þingmenn hér með sinn takmarkaða aðgang að starfsfólki, svona miðað við heilt ráðuneyti, sjái um að græja og redda þessum mistökum öllum er svo sem sjónarmið líka. Ég vildi bara ítreka þessa spurningu mína: Er ekki tilefni til þess að ráðuneytið fari rækilega yfir lagasetninguna eins og hún snýr að Landsrétti svo við þurfum ekki enn og aftur að taka fyrir eitthvert svona klúður?
Virðulegur forseti. Ég árétta og ítreka að það frumvarp sem hér liggur fyrir varðar ekki Landsrétt á nokkurn hátt sérstaklega. Ef hv. þingmaður er að vísa til laga um dómstóla, þá hef ég lýst því yfir að það þurfi svo sannarlega að skoða ýmis atriði í þeim lögum eins og hverja aðra löggjöf á hverjum tíma sem kann að vera þannig að eðlilegt sé að uppfæra í samræmi við nýjar aðstæður í þjóðfélaginu eða skoðanir manna eða ríkjandi stjórnvalda á hverjum tíma. Þessi löggjöf um dómstóla er, eins og önnur löggjöf sem undir dómsmálaráðuneytið heyrir, til sífelldrar endurskoðunar. Það er ekkert sem kallar á að löggjöfin verði sérstaklega rýnd umfram aðra löggjöf, rýnd sérstaklega með tilliti til mögulegra mistaka í lagasetningu. Mistök koma upp er varða þessa löggjöf eins og aðra og á því er þá bara tekið. Ég vona að löggjafinn afgreiði þetta mál hratt og örugglega.
Virðulegi forseti. Þýski heimspekingurinn Friedrich Nietzsche sagði einhvern tíma að lífið endurtæki sig aftur og aftur um alla eilífð. Það er hugmynd sem ýmsa hryllir við. En Nietzsche kenndi okkur að listin væri að læra að elska lífið eins og það birtist manni sem þessi eilífa endurtekning hins sama. Mér dettur þetta í hug vegna þess að við hæstv. ráðherra höfum staðið í þessum sporum, ekki einu sinni og ekki tvisvar heldur sex sinnum áður. Ég hef ekki verið lengi á þingi en ég er búinn að leiðrétta lög um útlendinga og lög um dómstóla þetta oft. Lög nr. 10/2017, lög nr. 17/2017, nr. 53/2017, 89/2017 og lög nr. 90/2017 voru lögð fram sem frumvörp af hæstv. ráðherra og lög nr. 54/2017 voru lögð fram sem frumvarp af allsherjar- og menntamálanefnd til að bregðast við mistökum sem leysa þurfti ansi hratt. Mér verður eiginlega orða vant. Það er engin ástæða til að kenna þinginu um sérstaklega og ekki ástæða til að kenna ráðuneytinu um sérstaklega. Það er sameiginleg ábyrgð okkar beggja að setja hér lög sem standast tímans tönn eitthvað aðeins og draga ekki af fólki réttindi. Það er svo sem eðlilegt að mistök komi upp en mér þykir þetta ansi vel í lagt; þau fimm mál sem ráðherrann hefur lagt fram á sínum átta mála ferli sem ráðherra, fimm af átta málum sem ráðherrann hefur borið inn á þing hafa verið leiðréttingar. Ég ímynda mér að ráðherrann, eins og ég, sjái sinn pólitíska metnað í ýmsu öðru en að leiðrétta villur. [[Forseti hringir.]]Þannig að ég velti fyrir mér: Hvernig getum við, þingið og ráðuneytin saman, lagað þetta?
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að þylja upp þessi lagafrumvörp sem ég hef lagt fram. Hv. þingmaður telur þau öll varða einhverja leiðréttingu á lögum, ég er ekki alveg viss um að það standist alla skoðun heldur voru einhver af þessum frumvörpum viðbrögð við breyttum aðstæðum. Látum það liggja á milli hluta. Hann vill greinilega skrifa minn sess í sögunni þannig að sá ráðherra sem hér stendur leiðrétti mistök annarra ráðherra, og eiga það við þá ráðherra sem á undan mér störfuðu. Það er nú þannig, og menn þurfa ekkert að láta það hljóma eins og það sé eitthvað öðruvísi, að löggjöf er auðvitað lifandi plagg. Hún þarf vera lifandi og það þarf að vera hægt að bregðast við breyttum aðstæðum, breyttum áskorunum. Lagabálkur eins og t.d. löggjöf um útlendinga var gríðarlega umfangsmikið verkefni á sínum tíma þegar við samþykktum á þingi að setja málaflokknum heilan nýjan lagabálk í stað þess að breyta fyrirliggjandi lögum. Það vissu það allir og um það var meira að segja fjallað við afgreiðslu þess máls á sínum tíma, á þarsíðasta kjörtímabili, að það lægi fyrir að sú löggjöf þyrfti að taka breytingum mjög fljótlega í tímans rás í ljósi reynslunnar. Hvernig má bregðast við þessu til framtíðar? Ég tel og ég hef talað fyrir því að héðan frá Alþingi séu samþykkt miklu færri lagafrumvörp en hefur verið undanfarin ár. Ég tel að hraðinn á meðferð mála, við vinnslu frumvarpa, oft á tíðum hraðinn í þinglegri meðferð sé allt of mikill. Ég tel mjög fá mál það brýn að þau þurfi á þessum hraða að halda og ég tel að það væri öllum hollt að vanda vel til lagasetningar og það á bæði við gerð frumvarpa í ráðuneytum en einnig líka þingmannafrumvörp.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra lét að því liggja varðandi einhver af þeim lögum sem ég taldi upp að þau mál hefðu ekki snúist um leiðréttingar. Það er rétt að því leyti til að ýmis önnur atriði fengu að fljóta með í þeim breytingum. En ég gætti fyllstu sanngirni þegar ég taldi þetta upp. Lög nr. 53/2017 snerust um það að óloknum sakamálum hafði ekki verið komið fyrir við það að Landsdómur tók til starfa. Lög nr. 10/2017 snerust um það að nefnd til að meta hæfi dómaraefna hafði ekki lagastoð til að skipa Landsrétt. Lög nr. 90/2017 snerust um það að einkamál voru í lausu lofti við það að Landsréttur var settur á laggirnar. Lög nr. 89/2017 snerust um það að dvalarleyfi iðnnema höfðu týnst. Lög nr. 17/2017 snerust um það að það var prentvilla, eins og ráðherrann sagði sjálfur, þegar kom að hjúskap og sambandi útlendinga. Lög nr. 54/2017, sem nefndin flutti sjálf, snerust um það að það hafði gleymst að hugsa um [[Forseti hringir.]]skiptinema á framhaldsskólastigi. Þetta voru allt leiðréttingar. Af því ráðherrann talar um að hér sé oft of mikill hraði í of stórum málum vil ég minna á persónuverndarlöggjöfina sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi hér áðan, [[Forseti hringir.]]það er gríðarlega stór löggjöf sem er að falla á tíma. Viljum við standa hér eftir ár með fimm leiðréttingar á þeim lögum?
Virðulegur forseti. Ég er ekki í neinum færum til að svara fyrir þá vinnu sem fram fór á öllum þeim lagabálkum sem hv. þingmaður nefnir hér, þ.e. þeim lagabálkum sem þessi frumvörp lutu að á sínum tíma. Ég kom ekki að þeim að neinu leyti. Það var löngu fyrir mína tíð sem ráðherra. Sumt af þessu er ósanngjarnt að nefna sem einhvers konar leiðréttingar á mistökum. Fyrst það er nefnt hér tek ég dæmi um stöðu sakamála eða einkamála fyrir Landsrétti: Það var álitaefni hvort bæði einkamál og sakamál flyttust til Landsréttar. Ákvörðun um það var tekin í samráði við Hæstarétt og fleiri aðila, að aðeins sakamálin færðust yfir til Landsréttar, þ.e. að ólokin sakamál yrðu færð til Landsréttar en ekki einkamál sem ólokið væri. Það er bara útfærsluatriði sem var alveg eðlilegt að menn biðu með að ákveða um og sæju hvernig myndi þróast allt til lokadagsetningar. Ég held að hv. þingmaður og ég getum verið sammála um að vanda þurfi til lagasetningar og ekki hafa of mikinn [[Forseti hringir.]]hraða á í þeim efnum. Ég tel að menn vilji vinna þannig til framtíðar.
Virðulegi forseti. Eins og kannski er orðið ljóst er svo sem ekki mikið efnislegt að segja um þetta mál, þetta snýst frekar um það hvers vegna við erum að ræða það. Eins og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson fór yfir þá er þetta orðið ákveðið þema, ákveðinn vani, sem er mjög slæmt. Við þurfum að finna út úr því hvernig við lögum það. Fyrst ætla ég að afgreiða örfáa hluti í ljósi ræðna hæstv. dómsmálaráðherra. Eins og hæstv. dómsmálaráðherra er tamt þá henti hann ábyrgðinni í þingið, allt í lagi. Þá vil ég nefna að árum saman hefur linnulaust verið kvartað undan tíma- og aðstöðuskorti á Alþingi. Það vill svo til að ríkisstjórnir sem myndað hafa meiri hluta Alþingis, og þar af leiðandi verið í færum til að breyta því til hins betra, hafa fyrst og fremst verið skipaðar fólki úr röðum flokks hæstv. dómsmálaráðherra. Látum það liggja milli hluta. Dómsmálaráðherra nefndi áðan að þingið samþykki stundum lög sem stangist á við stjórnarskrá. Það gerist, auðvitað gerist það. Ágætislausn á því má finna í frumvarpi stjórnlagaráðs - ég nýti hvert tækifæri sem gefst til að minnast á það - en það er fyrirbæri sem heitir Lögrétta. Ég hvet hæstv. dómsmálaráðherra til að kynna sér þá lausn og deila einhvern daginn skoðun sinni á henni með okkur. Aftur að þessu máli. Fyrir mér skiptir engu hverjum mistökin eru að kenna. Það skiptir ekki máli í mínum huga hvort þetta er Alþingi að kenna, núverandi hæstv. dómsmálaráðherra eða fyrrverandi dómsmálaráðherra eða hvað. Það eina sem ég hef áhuga á er hvernig við leysum þetta og reynum að fyrirbyggja að þetta gerist aftur og aftur; að við séum ekki að taka fyrir klaufalegar lagfæringar vegna þess að tími var ekki nægur, greinilega, og aðbúnaður og aðstæður ekki þannig að hægt hafi verið að fyrirbyggja þessar villur. Í ljósi þess hef ég sérstakar áhyggjur af - eins og ég nefndi áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta, en ég vil nefna aftur - reglugerð Evrópusambandsins sem er á leiðinni. Hún er kölluð GDPR, eða á ensku General Data Protection Regulation. Þetta er frekar viðamikil uppfærsla á persónuverndarlöggjöf Evrópu - Ísland er að sjálfsögðu þátttakandi í þessu, þetta er reglugerð - og að mínu mati til hins betra. Það er kominn tími til að við förum að taka Persónuvernd nógu alvarlega til þess að fyrirtæki og stofnanir velti því fyrir sér hvort þær séu í stakk búnar til að uppfylla þær kröfur sem þessi reglugerð leggur á þau. Ég er þeirrar skoðunar að ef fyrirtæki og stofnanir hefðu ekki áhyggjur af því þá þætti mér reglugerðin sennilega ekki ganga nógu langt. Við höfum trassað Persónuvernd og friðhelgi einkalífs svo lengi og svo mikið að það eina sem gæti hugsanlega lagað það eitthvað hlyti að valda áhyggjum hér og þar. Það er mikilvægt að innleiðing á löggjöfinni hérlendis heppnist vel og að stofnanir samfélagsins séu í stakk búnar til að bregðast við henni. Það er mikilvægt að löggjöfin sé skýr. Það er mikilvægt að mistök séu ekki gerð, hvort sem það er hér á Alþingi, í dómsmálaráðuneytinu eða hjá Persónuvernd eða hvar sem er. Það er aukaatriði í sjálfu sér. Það sem skiptir máli er að við höfum nægan tíma til að vinna hlutina. Þetta frumvarp átti að koma fram í janúar, samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar, en er ekki enn komið fram og nú er 20. febrúar. Það eru u.þ.b. tveir mánuðir í 27. apríl. Þá stöndum við frammi fyrir því ef ekki verður búið að samþykkja þetta þá - ég hef litla trú á því að við verðum ekki búin að samþykkja frumvarpið þá, en ef svo færi - væri orðið misræmi milli lagaumhverfisins hér og í Evrópu sem gæti verið mjög óþægilegt fyrir okkur eðli málsins samkvæmt. Ég hef meiri áhyggjur af því að þetta verði gert á þvílíkum hraða og af þvílíku offorsi hér að við gerum mistök, það er áhyggjuefni. Ég kalla þess vegna eftir því að þetta frumvarp verði klárað. Ég átta mig líka á kaldhæðninni sem felst í þeirri beiðni því að fólk í öðrum stofnunum er líka að flýta sér, hefur kannski ekki þann tíma sem þyrfti. Þetta virðist vera viðvarandi vandamál mjög víða í íslenskum stofnunum. Ég ber fulla virðingu fyrir því, það bara dregur ekki úr vandanum. Mig langar líka að vekja athygli á tveimur málum sem Píratar lögð fram á sínum á tíma. Annað var reyndar samþykkt á 145. þingi en það var þingsályktunartillaga með heitinu Tölvutækt snið þingskjala. Sú ályktun fjallaði um það - nú vona ég að ég verði ekki of tæknilegur fyrir hlustendur - að þingskjöl væru gefin út á tölvutæku sniði sem yrði til þess að hægt væri að fara með efni þingskjala í sérsmíðuðum forritum. Þá er ég ekki endilega að tala um risavaxin hugbúnaðarverkefni. Ég er jafnvel að tala um einföld skeljarit, sem svo eru kölluð - 100, 200, 300, 5.000 línur kannski af skeljariti eftir því hvað mönnum þóknast - til að fara yfir lög og greina hluti. Ef fyrirkomulagið væri slíkt fullyrði ég að þau mistök sem við ræðum hér hefðu ekki orðið. Þegar eru til þó nokkuð góð gögn, svokölluð hliðargögn, á ensku megadata, um gögn Alþingis; um hluti eins og flutningsmenn, ráðherra, þingskjöl, umsagnir, tímasetningar, atkvæðagreiðslur, ræðufjölda, ræðulengd og því um líkt. Nú þegar er þó nokkuð stór hópur í samfélaginu, þótt hann tengist ekki endilega innbyrðis, sem er að skoða þau gögn, leika sér með þau og finna út hvað hægt er að gera skemmtilegt með þau. Stundum kemur eitthvað mjög áhugavert upp, eins og t.d. sú ágæta greining sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson nefndi hér áðan. Það er hægt að gera ýmsar greiningar. Þær eru gagnlegar fyrir umræðuna. Þær eru gagnlegar fyrir málsmeðferðina, jafnvel þótt hver og einn kunni ekki endilega rosalega vel á tölvur. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að gögnin séu sett fram á þann hátt að hægt sé að nota tölvu til að leysa úr vandamálum; t.d. að manneskjur taka ekki eftir hlutum eða geta ekki talið það hátt það hratt að samhengi hlutanna verði ljóst, eða hvað svo sem fólk er að skoða hverju sinni. Eins og ég segi var þessi ályktun samþykkt og enn er starfshópur að störfum við að finna út úr því hvernig megi koma þessu á koppinn. Þetta er flóknara en maður heldur í byrjun. Frumvörp eru samin út um allt, ekki bara hér á Alþingi og ekki bara í ráðuneytunum. Það er misjafnt hvernig þau eru unnin. Þau eru líka unnin af aðilum úti í bæ. Píratar hafa nú þegar lagt fram tvö frumvörp sem við köllum Bergþórs-frumvörpin vegna þess að þau eru samin af hv. meðlimi Pírata. Hann skrifaði þau og við lögðum þau fram eftir að hann lét okkur þau í té og við höfum skoðað þau; þau eru auðvitað frábær eins og við er að búast. Það þýðir að allir þeir sem skrifa þingskjöl eru ekki að fara að nota sérsmíðaðan ríkishugbúnað til að gera það. Fólk notar bara Microsoft Word eða hvað annað sem því dettur í hug, eða Libreoffice, ágætu hlustendur; fólk notar hvað sem því sýnist. Það er okkar að taka við þessu þannig að vel fari. Þetta er ekki endilega alveg hluti af þessu, en þetta er mikilvægt og gagnlegt verkefni sem ég vona að klárist sem fyrst. Við sjáum hvað tíminn segir um það. Annað þingmál var lagt fram af Pírötum á sínum tíma, en það var tillaga til þingsályktunar um auðkenningu breytingartillagna. Ég ætla að lesa efni þeirrar tillögu í heild sinni. Ég minni á að þessi tillaga var ekki samþykkt, því miður. Hún er um margt lík hinni og var bent á það af umsagnaraðilum. Í henni segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis að setja reglur um að breytingartillögum annars vegar og frumvörpum til laga um breytingar á gildandi lögum hins vegar skuli fylgja rafrænt skjal sem sýni þau lög eða skjöl sem breyta skal í endanlegri mynd að auðkenndum þeim breytingum sem fyrirhugað er að gera.“ Ályktunin er nú ekki flóknari og greinargerðin ekki mikið lengri. Jú, hún er kannski tvisvar, þrisvar sinnum lengri, en það er alla vega ekki mjög langt. Ef verklagið sem hér er lýst væri við lýði hygg ég, út frá lestri greinargerðar þess frumvarps sem við ræðum hér, að þessi mistök hefðu ekki átt sér stað. Mistökin, sem eiga sér stað, samkvæmt greinargerð frumvarpsins sem við ræðum hér, voru uppgötvuð þegar heildarplaggið var birt á vef Alþingis. Frumvarpið sem var lagt fram á sínum tíma sem varð að lögum og innihélt villuna var listi yfir breytingar, svolítið erfitt að grafa sig í gegnum það jafnvel fyrir þingmann, vissulega á skömmum tíma. Það verður frekar ruglingslegt frekar hratt ef um er að ræða stóra og flókna lagabálka og ef tilvísanir eru hingað og þangað, getur orðið flókið og tekur tíma og býður upp á mistök, svona smáatriðamistök. Við erum bara mannleg og jafnvel þó að við séum mjög klók í okkar fagi getum við samt gert mistök. Það er ekki við öðru að búast og verður aldrei við öðru að búast, held ég. Ef skjalið hefði legið fyrir, ef frumvarpið hefði verið gefið út og samhliða hefði verið skjal sem hefði sýnt breytingarnar á lögunum sem þegar voru í gildi, þá hygg ég að við hefðum gripið þetta atriði strax. Ég hygg reyndar að ráðuneytið sjálft hefði gripið þetta strax. Ég hygg að þetta hefði aldrei gerst. Ég hygg enn fremur að fyrir þá sem vinna með eða hafa hagsmuni sem varða sérstaklega ákveðna lagabálka - segjum lög um útlendinga eða þessi lög um dómstóla, lög um allt það sem varðar helstu réttindi fólks í samfélaginu - hefði betra færi gefist til að koma auga á eitthvað sem varðar það sérstaklega. Þegar sá starfshópur sem ég nefndi hér áðan skilar tillögum sínum mun það samt taka þó nokkurn tíma að innleiða þær vegna þess að þetta er tæknilega flókið úrlausnarefni. Ég er farinn að velta því fyrir mér, sérstaklega í ljósi þessa frumvarps, hvort ég eigi að leggja þessa þingsályktunartillögu, um auðkenningu breytingartillagna, aftur fram þrátt fyrir að starfshópurinn sé að verki. Hann mun taka einhvern tíma í að skila af sér, geri ég ráð fyrir, og innleiðingin mun vissulega taka enn meiri tíma, sér í lagi ef ekki fæst fjármagn. Meðan ég er í stjórnarandstöðu geri ég ekki ráð fyrir að fá fjármagn fyrir þessu mikilvæga verkefni þótt ég hafi reyndar lært það á þessu þingi að maður á ekki að þykjast geta spáð of mikið fyrir um framtíðina. Ótrúlegustu hlutir gerast. Þegar við tölum um þetta hér á Alþingi erum við svolítið fljót að fara í að kenna einhverjum um eða fara hratt í vörn. Ef við gerum of mikið í því, í hvora áttina sem er, missum við kannski sjónar á lausnum sem í boði eru eða gætu verið í boði. Hér eru tvær. Ein þeirra er á leiðinni, mun taka einhver ár. Önnur er frekar einföld. Ég er að vona að Alþingi þurfi ekkert að álykta um þetta heldur geti tekið upp það verklag að skjöl væru alltaf með auðkenndum breytingum, sem fyrirhugaðar eru, það væri óskandi. Ef við lítum á þetta lausnamiðað og viðurkennum vandann - vandinn var mjög augljós þegar hv. þm. Andrés Ingi Jónsson fór yfir hann hér áðan - getum við alveg leyst þetta með opnum huga, með virðingu fyrir vandamálinu og með því að vera ekki allt of mikið í vörn. Að lokum vil ég segja að mér finnst almennt ekki hlustað nógu mikið á kvartanir þingmanna yfir því hvernig sumir hlutir virka hér. Mér finnst lausnirnar sem eru boðnar á móti oftast ekki duga eða ganga nógu langt. Mér finnst oftast gert lítið úr þeim vandamálum. Ég nefni sem dæmi kvartanir um tímaleysi. Það er gert lítið úr því og sagt: Þú hefðir getað lesið þetta þarna. Eða: Þetta liggur allt fyrir einhvers staðar á einhverjum vef, eitthvað svona. En þetta er viðvarandi vandamál. Þingmenn eru ekki bara að kvarta undan þessu, þetta sést í vinnunni. Þetta sést í þeirri staðreynd að við erum að ræða þetta mál hér og nú. Ef það væri bara þetta eina mál, gott og vel, þá væru þetta mistök sem við þyrftum ekki endilega að halda miklar ræður um. En þetta er viðvarandi vandamál. Þetta gerist aftur og aftur í risavöxnum lagabálkum sem snerta sum mikilvægustu réttindi fólks. Ég nefni lög um útlendinga sem dæmi. Nú reyni ég að segja þetta án þess að setja virðulegan forseta eða stjórnarliða í vörn. En við verðum að taka þetta alvarlega. Við verðum að hlusta á umkvartanir í þessum efnum og sérstaklega þegar bornar eru á borð lausnir sem geta hjálpað til við að leysa vandann. Þetta þarf ekki að vera ágreiningsefni. Við þurfum bara að vilja gera þetta og setja örfáar krónur í verkefnin til að klára þau. Þá getum við alveg bætt vinnubrögðin heilmikið án þess að þurfa að kenna neinum um eða lesa öðrum pistilinn um hvernig sá hinn sami ætti að haga sér öðruvísi en hann gerir.
Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson fór ágætlega yfir málið. Kannski er mikilvægast í því samhengi að greinilega hefur myndast ákveðin hefð fyrir villum, að mistök eigi sér stað. Það er vissulega mannlegt og ágætt að við reynum að bregðast við mannlegum afglöpum með því að koma okkur upp betri verkferlum og taka mark á tillögum sem koma frá fólki sem hefur innsýn í hlutina og hvernig þeir gætu farið betur. Ég ætla ekki að rekja það neitt frekar. En í orðaskiptum mínum við hæstv. dómsmálaráðherra áðan gætti ákveðins hroka af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra sem mér þótti ekki tilefni til, sér í lagi í ljósi þess sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson rakti hér áðan um margvíslegar leiðréttingar sem þurft hefur að gera. Og einmitt í því ljósi er kannski ástæða til að slá af hrokanum og koma frekar með uppbyggilegt og jákvætt viðhorf gagnvart þessu máli og einhverjar tillögur að lausnum. En úr því að ég er að mati hæstv. dómsmálaráðherra ráfandi í villu og svíma langar mig til að gera aðeins grein fyrir skilningi mínum á því hvernig þetta mál allt saman lítur út. Og kannski verður það leiðrétt. Nú er rétt að taka fram að þó svo að ég sé ráfandi í villu og svíma þá er ég ekki einu sinni lögfræðingur. En ég er þó læs, herra forseti. Ég hef til að mynda lesið greinar 240 og 241 í gildandi lögum um meðferð sakamála. Það er vissulega rétt hjá hæstv. dómsmálaráðherra að til er heimild í þeim ákvæðum um að beita sektum. Gott og vel. En vandinn sem komið hefur í ljós og er tilefni þess að þetta frumvarp þarf að fara í gegn, er að það vantar leið til innheimtu í þeim tilfellum þar ákveðnir hlutir gerast. Ég les úr 2. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Lagt skal út fyrir sakarkostnaði úr ríkissjóði. Sakarkostnaður sem sakfelldum manni er gert að greiða samkvæmt dómi, úrskurði eða viðurlagaákvörðun skal innheimtur hjá honum, eftir atvikum með fjárnámi og nauðungarsölu. Skal hann bera kostnað af þeim aðgerðum, svo og aðgerðum vegna fullnustu refsingar og annarra viðurlaga á hendur honum, til viðbótar sakarkostnaði.“ Og þetta er bara 2. málsgreinin í þessari grein. Ég myndi ætla að þetta væri frekar mikilvæg grein. Án hennar er ekki heimild til að fara í fjárnám eða nauðungarsölu nema kannski á grundvelli einhverra annarra laga sem ég þekki ekki. En ef slík lagagrein er til, til hvers erum við þá að þessu? Það er alveg ljóst að upp koma tilfelli, kannski eitt af þeim 82 sakamálum sem dæmt hefur verið í síðan 1. janúar, þar sem einhver greiðir ekki sekt eða sakarkostnað og lætur ganga á eftir sér. Án þessarar heimildar er það bara ekki hægt. Þá kemur upp sú spurning sem ég spurði áðan: Úr því að það stendur í greinargerð frumvarpsins að frumvarpið hafi engan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð er eingöngu um tvennt að ræða: Annaðhvort munu allir þeir aðilar sem sakfelldir hafa verið síðan 1. janúar í þessum 82 málum greiða sakarkostnað sinn án þess að það sé neitt vandamál, eða þá að það tilfelli mun koma upp þar sem þessu ákvæði, sem fer væntanlega í gegnum þingið, verður beitt afturvirkt í þeim málum. Þá erum við í raun að beita afturvirkum refsiheimildum, þ.e. að gera aðför að mannréttindum þeirra sem dæmdir hafa verið, með því að búa til refsiheimild aftur í tímann, þ.e. að neyða þá til að undirgangast fjárnám og nauðungarsölu aftur í tímann vegna lagaákvæðis sem ekki var fyrir hendi þegar sakfellingin átti sér stað. Það er frekar alvarlegt mál. Það er alveg mögulegt að þetta sé misskilningur af minni hálfu enda er ég ekki lögfræðingur. En af þessu má samt lesa, bæði af því sem stendur í greinargerð frumvarpsins og lagatextanum sjálfum, greinum frumvarpsins sjálfs, að þarna er nauðsynlegt verkfæri inn í lögin til þess að hægt sé að gera þessar lögheimtur. Ef það er ekki til staðar er ekki hægt að gera þessar lögheimtur. Ef hægt væri að gera þessar lögheimtur væri þessi leiðrétting óþörf. Ef ég fer rangt með rökin í þessu máli vona ég að það verði leiðrétt. En þetta er alla vega tilfellið í dag. Vegna skorts á þessari lagaheimild, 221. gr., sem féll niður, er þetta óskýrt. Og jafnvel er í einhverjum tilfellum ómögulegt að framfylgja því. Þetta er vandamál. Vandamál sem uppgötvaðist þegar í haust. En eins og komið hefur fram hafa lögin verið aðgengileg á vef Alþingis frá því 7. júní 2016, í eitt og hálft ár. Það er mjög erfitt að skilja hvers vegna það tók svona rosalega langan tíma að átta sig á þessum mistökum. Maður hefði haldið að einhver, jafnvel verjandi þessa fólks sem hlut á í þessum sakamálum, hefði kannski orðið var við að það vantaði eina undirstöðugrein þess að hægt væri að innheimta fyrir sakarkostnaði. En gott og vel, það uppgötvaðist ekki fyrr en núna. En klúðrið er til staðar, og mér finnst það ekki gífuryrt að kalla þetta klúður. Þetta er það. Þetta er heil lagagrein sem hverfur bara fyrir handvömm. Við lögum þetta. Gott og vel. Það verður allt frábært. En í millitíðinni stendur eftir þessi eina spurning um mannréttindi sem skiptir höfuðmáli að við fáum svar við hér: Er þetta kostnaður sem lendir á ríkissjóði? Er sakarkostnaðurinn bara vandamál ríkissjóðs? Verður þá seilst í varasjóði eða annað? Eða stendur til að brjóta mannréttindi fólks aftur í tímann með þessu? Ég veit ekki hvernig skal svara þeirri spurningu, enda er ég ekki lögfræðingur. Vonandi getur einhver útskýrt þetta fyrir mér.
Hæstv. forseti. Ég ætla að passa mig á því að vera ekki mjög hrokafullur í þetta sinn. En ég velti fyrir mér hugleiðingum hv. þingmanns um afturvirkni. Nú er auðvitað almennt ákvæði í lögum um fullnustugerðir um innheimtukostnað. Það hefur ekkert breyst og er alltaf. Mér sýnist þetta frumvarp eingöngu vera um heimild til að leggja út fyrir sakarkostnaði og til að fella hann niður. Þó svo að þetta ákvæði fjallaði um það að geta innheimt sakarkostnað hefði ég samt ekki áhyggjur af afturvirkninni. Ef krafan er dæmd, ríkissjóður á dæmda kröfu sem hann hefur lagt út fyrir og ákærði er sakfelldur fyrir sakarkostnaði, þó að ekki væri heimild til innheimtu slíks þegar dómur er kveðinn upp, þá hefur það ekkert með afturvirkni að gera þó að slík heimild verði gerð síðar. Krafan er alltaf ófyrnd, myndi ég ætla. Síðan er bara í ákvæðinu sagt: Nú getið þið innheimt þetta með lögum. Ég myndi ekki hafa áhyggjur af afturvirkni í því tilviki. En mér sýnist hins vegar að hv. þingmaður sé að tala um heimild til að leggja út fyrir sakarkostnaði úr ríkissjóði, sem farist hefur fyrir, og hins vegar að hægt sé að fella hann niður. Ég verð því eiginlega að viðurkenna að ég skildi ekki eitt einasta orð í ræðu hv. þingmanns.
Herra forseti. Já, þetta er áhugaverður vinkill sem hv. þm. Brynjar Níelsson kemur inn á hér. Nú er ég að skoða X. kafla í lögum um fullnustu refsinga. Þar er fjallað um fullnustu fésekta, innheimtu sakarkostnaðar og framkvæmd upptöku. Vissulega eru hér til staðar ágætisgreinar sem ég er ekki með öllu kunnugur - ég þakka fyrir þá ábendingu - en mér finnst samt undarlegt að nú hefur í tvígang verið lögð aðaláhersla á fyrri hluta fyrstu efnisgreinar í 2. gr. frumvarpsins, þ.e. það er hunsað þar sem segir: „eftir atvikum með fjárnámi og nauðungarsölu.“ Nú veit ég ekki hvort ég hafi kannski talað eitthvað óskýrt, enda á ég það til, en mér þótti þetta vera kjarni málsins; að þarna væri verið að búa til ákveðna heimild til þess að innheimta kostnað „eftir atvikum með fjárnámi og nauðungarsölu“, eins og segir í frumvarpinu. Skal sá sem dæmdur er, „bera kostnað af þeim aðgerðum“ - ég hefði líka haldið að það væri frekar mikilvægt - „svo og aðgerðum vegna fullnustu refsingar og annarra viðurlaga á hendur honum, til viðbótar sakarkostnaði“. Ég skil að þarna er eitthvert samspil milli mismunandi lagagreina. Kannski þarf lögfræðigráðu til að hafa góða tilfinningu fyrir því hvernig það samspil virkar. En ég get ekki í augnablikinu séð hvort kannski væri nóg að hafa bara heimildina til að leggja út fyrir kostnaðinum [[Forseti hringir.]]og jafnvel sleppa hinu í ljósi þessa X. kafla laga um fullnustu refsinga. Eða hvað? Nú verð ég vonandi skólaður til.
Hæstv. forseti. Það gæti alveg gengið að hafa bara fyrstu setninguna: „Lagt skal út fyrir sakarkostnaði …“, út af almennu heimildinni. En hér er auðvitað verið að segja meira. Hér er verið að segja að hann skuli innheimtur. Það er ekki í almenna ákvæðinu í fullnustu lögunum, ef ég man rétt. Það er væntanlega bara heimilt. En það er kannski eðlilegt samhengisins vegna að hafa þetta svona orðað þarna. Eins og ég sagði áðan hef ég engar áhyggjur af þessu. Mér finnst mjög eðlilegt að svona ákvæði sé nákvæmlega eins og í sakamálalögunum þó að hin stóra almenna heimild sé í lögunum um fullnustu. Hér finnst mér vera um mjög eðlilegt ákvæði að ræða svo það fari svo sem ekkert á milli mála hvað gera skuli við vissar aðstæður. Það er bara hið besta mál. Ráðherra á hrós skilið fyrir þetta eins og allt annað sem hún hefur gert.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar ábendingar. Það er mönnum ljóst að ekki eru allir lögmenntaðir hér á þingi. Sem betur fer, segi ég samt. Það eru ákveðnir ósiðir sem verða til hjá löglærðum eins og t.d. það sem er höfuðsynd meðal okkar forritaranna, að endurtaka sig, í þessu tilfelli í lagasetningu og hafa sömu hlutina á mismunandi stöðum. En gott og vel. Ég skil þetta þó aðeins betur núna. Ég samþykki jafnvel röksemdafærsluna um að innheimtumekanisminn muni kannski ekki verða afturvirkur þó svo að ég kunni ekki nánari skil á því og vona að það verði eitt af því sem skoðað verður við meðferð málsins í nefnd og í framhaldinu. Það er afskaplega lítið meira um þetta að segja. Þetta er greinilega ekki eins arfaslæmt og ég hélt í fyrstu. Gott og vel. En ég ætti kannski að nota tækifærið og benda öllum háttvirtum lögfræðingum á DRY-skammstöfunina, sem þýðir, með leyfi forseta: „Don't Repeat Yourself“ hjá forriturum. Það er afskaplega ágætt að hafa það í huga og vel til þess fallið að minnka líkurnar á því að þingmenn og jafnvel fólk úti í samfélaginu misskilji lög eða eigi erfitt með að átta sig á því hvernig þau virka. [[Gripið fram í.]]
Forseti vill árétta við þingmenn að þingmálið er íslenska, sem þýðir að ef þingmaður flytur eitthvað á öðru tungumáli skal hann í kjölfarið þýða það. Þetta er árétting þannig að það sé ljóst.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir ágætar umræður sem verið hafa um þetta mál og að nokkru leyti um nokkur önnur mál sem eru til umfjöllunar á Alþingi eða munu verða það á næstu misserum. Mér hefur þótt hv. þingmenn geysast fram á þennan umræðuvöll af miklu kappi en stundum af minni forsjá. Ég vil árétta í tilefni af orðum hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar, þar sem hann féllst á að ekki væri rétt að draga menn hér til saka eða að benda á einhvern þegar mistök koma upp af því að ég hafði nú nefnt það í ræðu minni að það væru nú fleiri en ráðherra sem kæmu að lagasetningu, að það er jú, löggjafinn sjálfur og þingmenn sjálfir sem að hafa lokaorðið um lagasetningu. Mér þóttu hins vegar samflokksmenn hans úr flokki Pírata hafa það eitt að markmiði hér að kenna þeim ráðherra sem hér stendur um allar þessar ófarir á þingi, þ.e. um mistök við lagasetningu. Hér voru talin upp nokkur svokölluð mistök, en engin af þeim mistökum voru gerð í ráðherratíð minni, heldur þvert á móti voru sum hver gerð nokkrum kjörtímabilum áður en ég tók við ráðherraembætti. Ég vildi nú bara árétta það og ítreka. Þá vil ég líka nefna hér, þótt að það komi þessu máli ekki sérstaklega við, af því að hér var nefnd persónuverndartilskipun sem ég er með í undirbúningi og hef lagt drög að frumvarpi um, að menn hafa mikinn áhuga á því og miklar áhyggjur af því að ekki vinnist tími til að afgreiða það frumvarp. Það verður mjög viðamikið og flókið. Sú löggjöf hefur ekki verið innleidd inn í EES-réttinn og ekki kemur til greina að samþykkja það frumvarp sem ég hef undirbúið áður en það verður gert. Ég tel til mikils vinnandi að vel sé unnið að því frumvarpi. Það er dæmigert mjög stórt mál sem skiptir máli að fái frið og mikla yfirlegu og ágæta þinglega meðferð þegar þar að kemur. Ég verð líka að nefna hvað varðar þetta frumvarp sérstaklega, það kom fram í andsvörum við hv. þm. Smára McCarthy, að það lýtur einungis að skyldu ríkisins að leggja út fyrir sakarkostnaði. Það hefur ekkert með innheimtuferlið sem slíkt að gera heldur er það ívilnandi fyrir sakborninga, þ.e. ríkið hefur í marga áratugi lagt út fyrir sakarkostnaði. Einnig er heimild til þess að falla frá innheimtu sakarkostnaðar. Eftir sem áður eru ákvæði í lögum um meðferð sakamála um sakarkostnaðinn þ.e. þar eru ákvæðin, sem ekki hafa fallið niður á neinum tímapunkti, um að sakborningur beri straum af sakarkostnaði. Og í lögum um fullnustu refsinga er einnig ákvæði sem kveður á innheimtu á sakarkostnaði. Mér fannst það komast til skila í andsvörum við hv. þm. Smára McCarthy. Ég vil að lokum nefna eitt varðandi vinnu við frumvörp og frumvarpagerð. Ég tek undir þau sjónarmið sem koma fram hjá hv. þingmönnum um að þeim sé öllum gerð sú vinna sem einföldust, hvort sem þeir eru lögfræðingar eða ekki. Ég átta mig á því að frumvarp eins og þetta getur verið tyrfið, jafnvel fyrir löglærða. Það er auðvitað engin ástæða til annars en að hafa framlagningu gagna með þeim hætti að öllum sé einfölduð sú vinna og að ekki sé um tvíverknað að ræða fyrir þingmann, að hann þurfi ekki að setja saman mörg skjöl ef hægt er að gera það á fyrri stigum. Þegar ég sat í hv. efnahags- og viðskiptanefnd í nokkurn tíma höfðum við þann háttinn á að óska eftir lagafrumvörpum frá ráðuneytum, að minnsta kosti þegar um langa og flókna lagabálka var að ræða, í því sem kallast „track changes“, eða í ritvinnsluskjali, ritvinnsluformi, ég þekki ekki íslenska heitið. Það sýnir breytingar á skjali, þ.e. þingmenn fá í hendurnar lögin sem breyta á, með innfelldum breytingartillögum þannig að menn átti sig betur á því. Að mínu mati er slík framsetning á lagafrumvörpum alveg örugglega til bóta fyrir frumvarpshöfunda. Að minnsta kosti hef ég þann háttinn á þegar ég hef samið frumvörp að vinna málið þannig. Þingmenn hafa öll tök á að óska eftir framsetningu með þessum hætti, kjósi þeir það. Það var aldrei vandamál í hv. efnahags- og viðskiptanefnd á sínum tíma að fá starfsmenn þingsins til að leggja skjölin fram með þessum hætti. Það er nú ekki við starfsmenn þingsins að sakast í þessu, þeir eru allir af vilja gerðir til að auðvelda þingmönnum vinnuna. En það kann auðvitað að vera að þingmenn hafi mismunandi hátt á í sínu vinnulagi og eitt hentar einum en annað öðrum. En ég hef að minnsta kosti mælst til þess við ráðuneyti mitt að reynt sé að finna einhverja leið, ef það er ósk þingmanna, að fá frumvörpin með þeim hætti að auðveldara sé að átta sig á þeim breytingum sem um ræðir. Innan þingsins hafa verið tíðkuð mjög svokölluð samanburðarskjöl, sem eru að mínu mati eru ekki nægilega gagnsæ ef menn ætla að flýta fyrir vinnu og yfirlestri lagafrumvarpa. Það getur verið að hver þingmaður vilji hafa sinn háttinn á en það er sjálfsagt að hafa það þannig í ráðuneytunum - nú tala ég að vísu bara fyrir mitt ráðuneyti, dómsmálaráðuneytið - að frumvörp komi fram á því formi, að minnsta kosti sem fylgiskjöl, þannig að auðveldara sé fyrir þingmenn að átta sig á þeim breytingum sem verða. Ég hef þegar óskað eftir því í ráðuneytinu að það verði þannig framvegis. Ég þakka enn og aftur fyrir ágætar umræður. Þótt ekki hafi mikið verið rætt um frumvarpið sem slíkt held ég að umræðan hafi verið gagnleg er lýtur að vinnubrögðum við samningu lagafrumvarpa og vinnu hér á þinginu. Ég óska enn og aftur eftir góðu samstarfi við þingið allt og geng út frá því að það verði svo við afgreiðslu þessa frumvarps.
Virðulegi forseti. Ég vona að ég þurfi bara að koma hér upp einu sinni til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra. Mér heyrðist hún tala um að persónuverndarlöggjöfin, eða eitthvað í þeim dúr sem var í takt við það sem ég heyrði frá öðrum hv. þingmanni áðan, yrði ekki komin inn í Evrópulöggjöf. Einhvern veginn þannig var talað svo ég hef áhyggjur af því að sú dagsetning, 27. apríl, sé á einhvern hátt óskýr. Bara til að segja eins og er: Samkvæmt öllu sem ég hef séð, alls staðar þar sem ég hef rætt þetta mál eða heyrt um það, hvort sem ég hef lesið um það á netinu erlendis eða hér, hefur legið fyrir að 27. apríl sé dagsetningin sem þetta muni taka gildi. Ef það er einhver misskilningur af minni hálfu vil ég endilega fá að vita af því. Ef það er á einhvern hátt óskýrt að þetta verði allt komið í gildi 27. apríl finnst mér mikilvægt að það komi fram, vegna þess að ég er hræddur um að við vinnum þetta of hratt. Ég óttast sérstaklega að ef einhver misskilningur er í kerfinu á því að ekki liggi á þessu, en svo liggur á þessu og þá hvetji það okkur til að flýta okkur of hratt. Mér finnst liggja mjög mikið á þessu. Minn skilningur er sá að það leiki enginn vafi á því að þetta muni taka gildi 27. apríl. Er það misskilningur af minni hálfu?
Virðulegur forseti. Þetta efni heyrir svo sem ekkert undir það frumvarp sem hér um ræðir og hefði verið upplagt í óundirbúnum fyrirspurn eða sérstakri umræðu. En mér er ljúft og skylt að ræða persónuverndarreglugerðina sem taka mun gildi í Evrópusambandinu 25. maí næstkomandi. Ekki apríl heldur í maí. Ég tel að persónuverndarreglugerðin sé mjög mikilvægt mál, það varðar mikilsverð réttindi borgaranna. Hér er verið að auka mjög réttindi borgaranna í hinum stafræna heimi sem við lifum og hrærumst í. Það er, eins og maður mundi segja í stuttu máli, mjög gott mál. Ferlið við innleiðinguna. Persónuverndarreglugerðin, sem legið hefur fyrir af hálfu Evrópusambandsins, tekur gildi í Evrópusambandinu 25. maí næstkomandi, en EES-ríkin þurfa að innleiða þá reglugerð í EES-réttinn. Það fer þannig fram að það er lagt fyrir, tekin er ákvörðun um með hvaða hætti það verður gert. Staðið hafa yfir viðræður í yfir eitt ár um að velta fyrir sér möguleikum í því efni. Reglugerðin verður innleidd hér með nokkuð óhefðbundnu fyrirkomulagi, og það er nú það kannski sem tafið hefur málið. Núna liggur fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að taka ákvörðun um hvort reglugerðin verði innleidd inn í EES-réttinn með þeim hætti sem EES-ríkin hafa lagt til. Ég á ekki von á öðru en að framkvæmdastjórnin fallist á það, en það þarf þó að bíða eftir formlegri afgreiðslu frá Evrópusambandinu um það. Í kjölfarið mun það mál fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina og þar með mun hún verða innleidd í EES-réttinn að undangenginni umfjöllun í hv. utanríkismálanefnd hér á Alþingi og þar fram eftir götunum. Það verður ekki fyrr en að þessu ferli loknu sem frumvarpið sem ég hef haft í smíðum verður lagt fram fyrir Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvaðan ég fékk dagsetninguna 27. apríl, en mér er mikill léttir að það sé 25. maí en ekki 27. apríl, enda þótti mér heldur vel að sniðið. Hins vegar er það minn skilningur af kynningu sem ég var á hjá Persónuvernd að ef þetta mundi ekki ganga í gildi hér á tilsettum tíma þá yrði lagalegt misræmi milli EES-landanna og ESB sem myndi þýða að skyldur fyrirtækja í Evrópu gagnvart persónuverndaratriðum og skyldur hér yrðu ólíkar. Það myndi væntanlega hafa þau áhrif að aðilar erlendis eða fyrirtæki sem ætluðu sér að hýsa gögn hér eða eitthvað því um líkt, fremja einhverja upplýsingavinnslu sem auðvitað þarf að vera í samræmi við persónuverndarlöggjöf, myndu veigra sér við það. Það sé ógnin af því að gera þetta ekki á tilsettum tíma. Að því sögðu eins og ég nefndi í ræðu minni þá hef ég í sjálfu sér ekki áhyggjur af því að þetta gerist ekki á tilsettum tíma, ég hef bara áhyggjur af því að það takist ekki nógu vel, að vinnan hérna verði gerð í of miklum flýti o.s.frv., eins og við fórum yfir áðan og ég ætla ekki að endurtaka. Ég ítreka: Frumvarpið átti samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnar að koma fram í janúar, en látum það liggja á milli hluta, við erum búin að ræða það. Liggur eitthvað annað fyrir? Gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að frumvarpið megi bíða á einhvern hátt, eða gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að það sé nægur tími til stefnu til þess að meðhöndla þetta mál eins vel og við eigum að gera almennt?
Virðulegur forseti. Frumvarp til nýrra persónuverndarlaga er svo gott sem tilbúið. Ég hef lagt á það áherslu við vinnslu á því að víðtækt samráð sé haft við atvinnulífið, við tækniheiminn ef ég má orða það þannig, með víðtækum hætti og á fyrri stigum, ekki bara þetta hefðbundna samráð sem við í Stjórnarráðinu höfum þegar frumvarp liggur fyrir og svo kemur auðvitað til enn meira samráð af hálfu þingsins við aðila utan þings. Þannig að frumvarpið hefur verið í þessu samráðsferli og er svo gott sem er tilbúið. Það verður ekki lagt fyrir þingið fyrr en búið er að innleiða frumvarpið inn í EES-réttinn. Það gæti auðvitað gerst á næstu vikum, en það gæti líka dregist. Boltinn er hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Það gæti auðvitað líka dregist fram á sumar. Við erum alveg meðvituð um það. Þá vek ég athygli á því að það segja mér fróðir menn um persónuvernd í Evrópusambandinu og reglugerðina sem tekur þar gildi 25. maí, að það er öllum til efs að öll ríki Evrópusambandsins séu tilbúin og í raun jafn tilbúin kannski og íslensk fyrirtæki og íslenskar stofnanir eru til þess að innleiða þessa persónuverndarreglugerð. Þá kemur upp þetta hefðbundna spursmál eða vangaveltur um innleiðingarferlið á Íslandi. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er að Ísland er að fara að innleiða þessa persónuverndarreglugerð. Frumvarpið er tilbúið og ferlinu verður hraðað sem unnt er í sameiginlegu EES-nefndinni. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því jafnvel þótt til þess kæmi að það myndi dragast að Alþingi samþykkti ný lög um persónuvernd.
Herra forseti. Ég kem aðallega til þess að reyna að árétta ákveðinn misskilning. Það virðist sem hæstv. dómsmálaráðherra haldi að það sé eitthvert markmið Pírata að reyna að koma ráðherranum í vanda. Mér þykir það fullmikil viðkvæmni, sér í lagi þar sem það var hv. þm. Andrés Ingi Jónsson en ekki neinn af þingmönnum Pírata sem las upp lista með mörgum mistökum hér áðan. Þannig að ég vil að það sé alveg skýrt. Við erum ekki í neinni sérstakri vegferð við að reyna að koma ráðherra í vanda, enda hefur það reynst ráðherra auðvelt í gegnum tíðina að koma sjálfum sér í vanda einstaka sinnum. En þótt vissulega séu ekki nema fá þessara frumvarpa, sem lögð voru fram með göllum, frá núverandi hæstv. dómsmálaráðherra er vissulega gott að sjá viðleitni hennar til að reyna að laga þau. En það er mikilvægt að nefna að það er á ábyrgð ráðherra að leggja fram ógölluð frumvörp. Ég þykist vita að hæstv. dómsmálaráðherra viti það. Það er ekki endalaust hægt að varpa því yfir á þingið að það skuli vera hlutverk þingsins að grípa öll mistök sem kunna að eiga sér stað, sérstaklega ekki þegar ekki er farið eftir því sem Alþingi sjálft hefur ályktað um, að frumvörpin eigi að koma fram á ákveðnu formi, m.a. með umræddum samanburðarskjölum, að það skuli ekki vera sértilfelli heldur eigi það að vera almenna reglan, samkvæmt ályktun þingsins sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson ræddi hér áðan í töluvert löngu máli. Svo ég taki þetta saman þá erum við ekki að reyna að valda neinum skaða, en við þurfum að skilja að ábyrgð á svona málum liggur ansi víða.
Virðulegur forseti. Í framhaldi af umræðum um mistök eða ekki mistök þá árétta ég að það eru engin frumvörp af minni hálfu sem hafa verið leiðrétt á þessu þingi eða á því síðasta, heldur hefur verið um að ræða frumvörp frá mér um leiðréttingar á frumvörpum sem aðrir ráðherrar hafa lagt fram. En ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að greiða þurfi fyrir störfum allra sem að lagasetningunni koma og sérstaklega hv. þingmönnum þótt þeir séu í fullum færum til að óska eftir aðstoð við sameiningu eða endurskoðun á frumvörpum sem koma í þingið. Mér hefur sýnst margir nýta sér það alveg ágætlega. Ég áttaði mig ekki á því þegar hv. þingmaður vísaði til ályktunar Alþingis um framsetningu á skjölum sem þinginu berast. Ég þekki það ekki, en þingið getur auðvitað sett sér reglur um á hvaða formi lagafrumvörp koma frá ráðuneytunum. Ég veit ekki betur en að öll ráðuneytin hlíti óskum þingsins, hvort sem efnið er í formi einhverra reglna eða ályktana, ég þekki það ekki hvort reglur séu um það. Að sjálfsögðu hefur myndast einhver hefð fyrir framsetningu lagafrumvarpa. En það skiptir auðvitað miklu máli að það sé ákveðin formfesta í framsetningu lagafrumvarpa frá einum tíma til annars þótt slíkum lagafrumvörpum megi mjög gjarnan fylgja fylgiskjöl sem skýra vinnuskjöl til þess að auðvelda þingmönnum vinnuna. Ef það er það sem hv. þingmaður er meina þá tel ég það vera til velfarnaðar fyrir þingið.
Herra forseti. Umrædd þingsályktun fjallar um tölvutækt snið skjala og hefur m.a. í för með sér, ef rétt var að verki staðið, að hægt sé að skila skjölunum m.a. á þessu samanburðarformi með engum aukaaðgerðum, að það sé bara sjálfsagður hluti af öllu. Þá er til önnur þingsályktunartillaga um auðkenningu breytingartillagna, sem hefur mér vitanlega ekki verið samþykkt en væri kannski ágætt að væri samþykkt einmitt til þess að svona lagað gangi vel fyrir sig. Mér er ljúft og skylt að senda hæstv. dómsmálaráðherra eintak af umræddri þingsályktun þannig að hægt sé að tryggja að allt sé samkvæmt henni í dómsmálaráðuneytinu, enda væri það bara til bóta, held ég. Það er nauðsynlegt að góð samvinna sé milli þingsins og ráðuneyta og hefur verið fullur vilji til þess að koma í veg fyrir misskilning og mistök. Það er bara hið besta mál að við reynum að vinna að því markmiði.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður var skýrari í sínu seinna andsvari, þar kom fram að hann væri að vísa til þingsályktunartillögu … [[Gripið fram í.]]- Þingsályktunar og tillögu, er kallað hér utan úr sal. Sem sagt til tillagna sem liggja fyrir þinginu en ekki reglna þingsins sjálfs. Ég árétta það sem ég hef sagt í ræðu, að þinginu er auðvitað í sjálfsvald sett að setja sér reglur um framsetningu á vinnuskjölum og eins og reglur um vinnubrögð hér að öðru leyti. En ég hef áréttað að ég hef fullan hug á því að bregðast við óskum þingmanna, komi einhver sérstök ósk frá þinginu um framsetningu á skjölum, að því gefnu að það kalli ekki á gríðarlega umfangsmikla vinnu í ráðuneytinu eða sérfræðikunnáttu sem ekki er hægt að ætlast til að ráðuneytið búi yfir er lýtur að tæknilegri tölvuútfærslu skjala. En ég veit ekki betur en að skjöl komi rafrænt og þar fram eftir götunum, þannig að það á að vera auðvelt fyrir alla þingmenn að vinna með skjölin frá ráðuneytunum. Eins og ég hef nefnt og árétta hér hafa starfsmenn þingsins verið afskaplega liðlegir í aðstoð við þingmenn. Ég veit ekki betur en að ríkisstjórnin hafi lagt áherslu á að renna frekari stoðum undir störf þingsins og að starfsmönnum hafi verið fjölgað hér. Þingflokkar hafa fengið aukna aðstoð á þessu kjörtímabili, þeir hafa fengið heimildir fyrir fjölgun starfsmanna, þannig að þetta horfir allt til betri vegar á þinginu. En umfram allt held ég að allir þingmenn ættu að hafa í huga að magn er ekki sama og gæði þegar kemur að þingmálum. Þá vísa ég bæði til stjórnarfrumvarpa og þingmannafrumvarpa.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um breytingu á áfengislögum. Fjallar þetta frumvarp um afnám banns við heimabruggun til einkaneyslu. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þm. Olga Margrét Cilia, Halldóra Mogensen, Smári McCarthy, Jón Þór Ólafsson, Björn Leví Gunnarsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Árnason, Helga Vala Helgadóttir og Logi Einarsson. Frumvarpið sjálft er efnislega mjög einfalt. Lagt er til að tvö orð verði felld brott úr a-lið 2. mgr. 4. gr. laga um áfengi. Það eru orðin „einkaneyslu eða“. Frumvarpið hefur áður verið lagt fram, á 145. þingi, en fékk ekki afgreiðslu þá og er aftur lagt fram efnislega óbreytt. Með frumvarpi þessu er lagt til að bann við framleiðslu áfengis til einkaneyslu verði afnumið. Áfengisneysla er rótgróinn hluti af íslenskri menningu. Framleiðsla þess, sala og neysla hefur lengi verið háð miklum takmörkunum vegna þeirra skaðlegu áhrifa sem áfengisneysla veldur bæði þeim sem þess neyta og samfélaginu í heild. Helstu ágreiningsefni síðustu ára hafa snúið að sölufyrirkomulagi, þ.e. hvort áfengi skuli einungis selt í þar til gerðum ríkisreknum verslunum, einkareknum verslunum eða hvoru tveggja. Með frumvarpi þessu er hvorki lögð til rýmkun á heimildum til dreifingar né breyting á sölufyrirkomulagi. Framleiðsla áfengis er í dag heimil í atvinnuskyni með leyfi sem útgefið er af ríkislögreglustjóra samkvæmt reglugerð nr. 845/2007. Hins vegar er framleiðsla áfengis til einkaneyslu með öllu óheimil án tillits til eðlis framleiðslunnar eða leyfa. Þrátt fyrir þetta hefur framleiðsla áfengis til einkaneyslu tíðkast mjög víða og mjög lengi í samfélaginu, þótt ekki hafi verið áberandi áhugi meðal almennings á því að tekið yrði á brotum. Þvert á móti hefur á undanförnum árum orðið til rík menning heimabruggunar, en athygli vekur að fólk sem stundar heimabruggun gerir jafnan enga tilraun til að fela hana. Fágun, félag áhugafólks um gerjun, starfar fyrir opnum tjöldum, hefur haldið auglýsta viðburði sem fengið hafa fréttaumfjöllun, sent umsögn til Alþingis um frumvarp um breytingu á sölufyrirkomulagi áfengis og sömuleiðis komið á fund allsherjar- og menntamálanefndar til þess að ræða þá umsögn. Það er því óhætt að fullyrða að allnokkur hópur fólks stundi framleiðslu áfengis til einkaneyslu án þess að hafa áhyggjur af framfylgd laganna þegar um einkaneyslu er að ræða. Með hliðsjón af háum refsiramma virðist reyndar vera lítil meðvitund um að athæfið sé yfir höfuð bannað. Þætti verknaðurinn hneykslanlegur eða brjóta í bága við almannahagsmuni mætti ætla að slík viðhorf kæmu fram í almennri umræðu um áfengismál, en svo er ekki. Áfengismál eru réttilega mjög umdeild og því verður að taka þeirri staðreynd að hvorki virðist áhugi meðal yfirvalda né almennings á því að framfylgja banninu sem vísbendingu um að hið fortakslausa bann við framleiðslu áfengis til einkaneyslu eigi ekki lengur erindi í íslensku samfélagi. Síðustu ár hafa rutt sér til rúms fjölmargar nýjar tegundir af íslenskum bjór. Forvitni ferðamanna og áhugi þeirra á íslenskum bjór hefur aukist samhliða þeirri þróun. Óumdeilt þykir meðal þeirra sem til þekkja að heimabruggun eigi ríkan þátt í því að svo margar nýjar gerðir bjórs hafi komið fram á undanförnum árum og öðlast vinsældir. Það skýtur skökku við að vaxtarbroddur íslenskrar bjórmenningar og sú jákvæða ímynd sem tekist hefur að afla íslenskum bjór hvað varðar gæði, grundvallist í reynd á afbroti sem þung refsing liggur við. Fólk hefur óskoraðan rétt til þess að geta á raunhæfan hátt kynnt sér þau lög sem ætlast er til að það fari eftir, samanber 27. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um að birta skuli lög. Markmið þeirrar greinar er að einstaklingar hafi raunhæft tækifæri til þess að haga sér í samræmi við væntingar samfélagsins og í samræmi við lög. Þau lög sem hér um ræðir eru sjálf mjög skýr en hins vegar eru væntingar löggjafans og samfélagsins í miklu ósamræmi við lagabókstafinn eða í það minnsta óskýrar. Þótt ákvæðið stangist ekki beinlínis á við 27. gr. stjórnarskrárinnar stangast það hins vegar óneitanlega á við það markmið sem greininni er ætlað að ná, nefnilega það að borgarinn sé meðvitaður um hvaða hegðun teljist ásættanleg að mati löggjafa og samfélags. Þótt færa mætti rök fyrir því að sá hluti ákvæðisins sem bannar framleiðslu áfengis til einkaneyslu sé í reynd dauður bókstafur stendur eftir að ákvæðið er enn þá í lögum og í þokkabót mjög skýrt. Lítil almenn meðvitund um bannið, ásamt þeirri staðreynd að athæfið er hvort tveggja samfélagslega viðurkennt og viðgengst enn fremur óáreitt, veikir hins vegar stöðu borgarans gagnvart geðþóttaákvörðunum yfirvalda. Erfitt er að sjá fyrir fram hvaða afleiðingar það hefði fyrir þá einstaklinga sem framleiða áfengi til einkaneyslu ef yfirvöld tækju skyndilega upp á því að framfylgja banninu. Af fyrrgreindum ástæðum leggja flutningsmenn frumvarps þessa til að framleiðsla áfengis til einkaneyslu verði heimiluð með því að fella brott þann hluta ákvæðisins sem varðar einvörðungu einkaneyslu. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir greinargerð frumvarpsins en langar að taka fram tvennt annað. Eins og kemur fram almennt þegar við ræðum vímuefnamál - og áfengismál eru vímuefnamál, áfengi er ekki á nokkurn hátt eitthvað minna vímuefni, eitthvað minna dóp en annað dóp, ekki á neinn hátt, nema auðvitað að áfengi er samfélagslega og lagalega viðurkennt dóp - er hætt við að fólk geri lítið úr mikilvægi umræðunnar. Alltaf þegar hið svokallaða bús-í-búðir-mál kemur hér til umfjöllunar, sem snýst um að heimilað verði að selja áfengi í búðum, almennum verslunum sem eru ekki reknar af ríkinu, þá spyr fólk: Er þetta nú mikilvægasta málið? Er þetta endilega það sem við viljum vera að eyða tíma okkar í? Og jú, stundum getur svarið alveg verið nei. En ég vil bara halda því til haga að að mér vitandi hefur enginn þingmaður nokkurn tíma sett það mál í sérstakan forgang. Það hefur bara verið lagt fram. Það virðist vera nóg til að hér fari allt í steik. Þetta mál er mikilvægt. Ekki vegna þess að það fjallar um áfengi heldur vegna þess að það fjallar um sex ára fangelsisvistarramma við hegðun sem er samfélagslega viðurkennd. Það gerir réttindi borgarans brothætt. Um það snýst þetta mál. Önnur leið væri að framfylgja þessu banni og þurrka þar með út þá þróun í bjórmenningu sem er að eiga sér stað á Íslandi með tilheyrandi kostnaði fyrir þann iðnað sem blómstrar núna á Íslandi vegna þess að ferðamönnum finnst áhugavert og skemmtilegt að prófa íslenska bjóra. Það myndi þurrka það út til að byrja með. Og sömuleiðis er bara ekkert ákall eftir því. Það er enginn að mér vitandi sem kallar eftir því að þessu banni verði framfylgt. Það er ekki nóg með að þetta sé bannað heldur er refsiramminn mjög hár, sex ára fangelsisvist liggur við þessu broti. Þó að áfengið sé ekki selt neinum, afhent neinum eða neitt gert. Bara það að brugga heima hjá sér til einkaneyslu varðar fangelsi allt að sex árum. Sex ára fangelsisvist er hættulegur tími, ekki bara vegna lengdar fangelsisvistarinnar sem fræðilega væri hægt að dæma menn í, heldur vegna þess að við þann refsiramma virkjast ýmsar rannsóknarheimildir lögreglu. Lögreglan fer að geta gert hluti og óskað eftir heimildum sem hún annars gæti ekki eða ætti alla vega í verulegum vandræðum með. Það eru hlutir eins og símhleranir og því um líkt. Enn og aftur: Ég veit ekki til þess að lögreglan beiti þeim, eðlilega og sem betur fer. En þegar við erum með eitthvert athæfi sem viðgengst í samfélaginu óáreitt og enginn virðist hafa neitt sérstaklega mikið við það að athuga er hættulegt að hafa slíkar rannsóknar- og refsiheimildir í lögum. Það þarf ekki að gerast nema einu sinni að einhver geðvondur lögreglustjóri einhvers staðar taki upp á því að byrja að framfylgja banninu af miklum þunga og þá eru réttindi fólks í miklum voða. Ég vil ítreka að þetta bann er engan veginn brot á 27. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um að lög skuli birta. En sú grein hefur markmið. Hún hefur það að markmiði að við eigum að geta lifað okkar lífi og hagað okkur eins og við gerum án þess að vera með einhverja fullkomna siðferðiskennd á borð við alla aðra í samfélagi okkar. Þess vegna erum við með lög. Það er vegna þess að við höfum ekki þennan sameiginlega skilning á því hvað sé við hæfi og hvað ekki. Þess vegna þurfum við að ræða það, setja það í lög og reglur og svokölluð samfélagsleg norm, samfélagslegar venjur og væntingar. Í þessu tilfelli eru væntingar og venjur samfélagsins algerlega á skjön við lög sem eru skýr og með háum refsiramma og heimila miklar rannsóknarheimildir. Það er alvarlegt. Það er vandamál. Þannig að já, í mínum huga er þetta ákveðið forgangsmál af þeirri ástæðu. Ekki vegna þess að það varðar áfengi. Það er aukaatriði hver hegðunin er. Ef um væri að ræða einhverja aðra hegðun sem væri algerlega samfélagslega samþykkt og nyti sömu stöðu og þessi tiltekna lagagrein og hefði þetta háan refsiramma myndi ég leggja fram eins mál og ég myndi segja að það væri mikilvægt af sömu ástæðu. Þetta snýst ekki um áfengi. Þetta snýst um réttindi borgaranna og að þeir hafi góðan rétt á að verða ekki fyrir offorsi yfirvalda vegna einhverrar geðþóttaákvörðunar. Um það snýst þetta allt saman. Það er svo sem ekki mikið meira að segja um þetta en ég vil þó koma einu að sem ég varð áskynja í umræðum eftir að ég hafði lagt fram frumvarpið. Það er að þótt með þessu frumvarpi sé felld burt fangelsisrefsingin er túlkun sumra samt sem áður sú að það þurfi enn þá leyfi sem geti verið mjög dýrt og erfitt að fá til þess að sinna þessu. Ég vil vísa því til hv. nefndar, hver svo sem það verður, [[Gripið fram í.]]að skoða það sérstaklega. Aðalatriðið hér er að fjarlægja þessa refsingu. Auðvitað er staðan í samfélaginu orðin þannig, hvort sem fólki líkar betur eða verr, að það er auðvelt að brugga heima hjá sér. Það er mjög víðtæk þekking á því og auðvelt að nálgast þá þekkingu. Það er enginn raunverulegur möguleiki á að rannsaka og refsa fyrir þessi mál án þess að ganga svolítið af göflunum í húsleitum og símhlerunum þannig að auðvitað hljótum við að vilja heimila heimabruggun, til einkaneyslu, ég undirstrika það. Þetta frumvarp fjallar einungis um einkaneysluna. Ég vil árétta að í 1. mgr. 4. gr. laganna kemur fram, með leyfi forseta: „Innflutningur, heildsala, smásala og framleiðsla áfengis sem fram fer í atvinnuskyni án leyfis samkvæmt lögum þessum varðar refsingu skv. 27. gr.“ Þá er átt við 27. gr. laganna, ekki stjórnarskrárinnar, sem væntanlega er augljóst. Ég vísa málinu til nefndar sem ég geri ráð fyrir að sé hv. allsherjar- og menntamálanefnd þar sem hún fór með áfengismálið svokallaða síðast og þetta mál fjallar um löggæslu og því um líkt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir framsögu hans. Ég vil byrja á að taka fram að ég er tiltölulega jákvæður gagnvart þessu frumvarpi en mig langar að fá færi á að spyrja hv. þingmann út í alla vega eitt atriði ef ekki fleiri. Ekki það að ég sé með fyrir fram ákveðnar skoðanir á því, ég tek það fram, heldur langar mig bara að eiga smá orðastað við hv. þingmann þar um. Samkvæmt frumvarpinu er hér, ef ég skil rétt, lögð að jöfnu hvers kyns framleiðsla á áfengi. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort hann hafi einhverjar áhyggjur af því eða telji að það ætti jafnvel að skilja á milli gerjunar annars vegar og eimunar hins vegar. Það sem menn hafa margir áhyggjur af er fyrirbæri sem flest okkar hér inni þekkja örugglega úr æsku en það eru svokallaðir landasalar. Það er ekki mikið um að fólk sé að selja unglingum heimabruggað krækiberjavín eða IPA-bjórinn sinn. En mig langaði aðeins að ræða þetta við hv. þingmann, ekki af því að ég hafi einhverja fyrir fram gefna skoðun heldur langar mig til að velta því upp hvort það sé rétt að það gildi ekki alveg sömu reglur um gerjun og eimun eða hvort þetta snúi bara að frelsi einstaklings til að framleiða þetta hvort heldur sem er. Læt þetta duga í bili og kem svo inn á önnur mál í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Reyndar get ég sagt að fyrst þegar ég byrjaði að skrifa þetta frumvarp á sínum tíma fjallaði það einungis um að heimila heimabruggun á léttum vínum. [[Gripið fram í.]]Gerjun, ætli það ekki. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei bruggað áfengi og hef voða lítinn áhuga á því. Ég veit ekkert voða mikið um tæknina á bak við þetta. En þá fór ég að kynna það fyrir öðrum þingmönnum og fólki sem þekkir til, t.d. félagsmönnum Fágunar. Viðbrögðin voru á alla lund þau sömu og spurningin kom alltaf: Af hverju ertu að gera þennan greinarmun? Ég sagði: Vill maður ekki gera það? En þá var mér sagt, og ég endurtek að ég þekki ekki tæknina á bak við þetta sjálfur, að það væri eiginlega alveg marklaust. Ef maður er að brugga IPA eða eitthvað svoleiðis þá er munurinn á þessu í lögum ekki eitthvað sem verndar neinn eða skiptir máli. Ég tók því bara. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að lög eigi að vera einföld. Við eigum ekki að banna hluti nema við höfum skýra ástæðu til þess. Þegar ég var spurður: Hvers vegna viltu banna fólki að brugga eitthvað annað en IPA og rauðvín heima hjá sér? þá gat ég ekki svarað. Þannig að ég hugsaði: Ókei, ætli ég sé þá nokkuð á þeirri skoðun að við eigum að banna það. En það er rétt metið hjá hv. þingmanni að vissulega er þetta einstaklingsfrelsismál að ákveðnu leyti. Ég vil samt ítreka að fyrir mér vakir aðallega að hindra einhver réttarfarsslys í kjölfar þess að skyndilega færu yfirvöld að framfylgja banninu. Í sjálfu sér hef ég persónulega ekki neina svakalega skoðun á hvort þetta eigi að vera heimilt eða ekki út frá persónufrelsissjónarmiðum í sjálfu sér. Þótt ég væri reyndar hlynntur því út frá persónufrelsissjónarmiðum. En ég myndi leggja þetta frumvarp fram án tillits til þeirra persónufrelsissjónarmiða. Ég held að það væri meira að segja orðrétt eins.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Aftur: Ég áskil mér rétt til að fylgjast með málinu eftir því sem því vindur fram. Ég er tiltölulega jákvæður gagnvart því svona fyrsta kastið. Í raun og veru hef ég ekki efnislega spurningu varðandi akkúrat efni þessa frumvarps. En í ljósi þess að við hv. þingmaður höfum síðustu daga átt samræður um greinargerðir langar mig aðeins að spyrja hann út í ákveðið orðalag í greinargerðinni sem mig langar að fá nánari skýringu á. Án þess að ég ætli að gerast eitthvað dramatískur er þarna orðalag sem mér hnykkti dálítið við að sjá. Hér er talað um, með leyfi forseta: „Þótt ákvæðið stangist ekki beinlínis á við 27. gr. stjórnarskrárinnar stangast það hins vegar óneitanlega á við það markmið sem greininni er ætlað að ná, nefnilega það að borgarinn sé meðvitaður um hvaða hegðun teljist ásættanleg að mati löggjafa og samfélags.“ Hv. þingmaður fór ágætlega yfir í framsögu sinni hvað hann telur þetta hafa áhrif á, þ.e. hvernig hann telur stjórnarskrána spila þar inn í. Fyrsta kastið þegar ég horfði á þetta fannst mér menn vera að seilast eftir stærstu tólunum í verkfærakistunni til að færa rök fyrir máli sínu en hv. þingmaður gerði það ágætlega. En það er þetta með að borgarinn sé meðvitaður um hvaða hegðun teljist ásættanleg að mati samfélags. Hvenær getur borgari nokkurn tímann verið meðvitaður um hvaða hegðun teljist ásættanleg að mati samfélags? Hvenær er nokkurn tíma hægt að segja að eitthvað sé ásættanlegt, nú eða ekki ásættanlegt, að mati samfélags eða ekki? Hvernig mælum við það hvað samfélag telur? Hvað er í raun og veru samfélag? Ég veit að við erum komin í heimspekilegar spurningar en af því að ég veit að hv. þingmaður hefur mikla skoðun á því að lög og lagaskýringargögn séu skýr og einföld langar mig að fá hv. þingmann til að koma aðeins inn á þetta því að þetta er orðalag sem [[Forseti hringir.]]stingur mig dálítið í augun.
Virðulegi forseti. Ég fagna hverju því tækifæri sem ég fæ til að eiga heimspekilegar umræður í pontu Alþingis og finnst allt of lítið af þeim reyndar almennt ef ég á að segja alveg eins og er. Hv. þingmaður spyr: Hvernig getur borgarinn verið meðvitaður um hvað sé ásættanlegt að mati samfélags? Hann getur það auðvitað aldrei fyllilega. En þetta athæfi er eitthvað sem tíðkast svo víða og er gert svo ofboðslega mikið fyrir opnum tjöldum. Þetta félag, Fágun, hélt opinn viðburð á Klambratúni á sínum tíma og það komu fréttamenn og þau voru úti með bjórinn að sýna fréttamanninum. Svo komu þau hingað á Alþingi og töluðu við þingnefnd. Það er eins og fólk átti sig ekki á að athæfið sé bannað. Mér finnst augljóst í þessu tiltekna tilfelli að fólk er almennt ekki meðvitað um það og vissulega ekki um það hversu hár refsiramminn er. Ég geri ráð fyrir að fólk sé almennt ekkert mikið að pæla í þessu en ef það gerir það þá hugsar það með sér: Það hlýtur nú að vera búið að afnema þessi lög fyrst allir eru að gera þetta og enginn kvartar undan því. Annars væri væntanlega kvartað undan því eða einhver kæmi hér upp í störf þingsins og talaði um að nú þyrftum við aldeilis að fara að taka á þessum lögum. En það er ekki þannig. Samfélagslegu skilaboðin eru þau að íslensku samfélagi er greinilega bara sama um þetta. [[Gripið fram í.]]Alla vega upp að því marki sem varðar einkaneyslu. Það er alveg klárt mál. Þetta er í raun og veru uppfærsla á lögum í samræmi við það sem mér sýnist vera augljós samfélagslegur vilji. En til að svara þessu heimspekilega þá getum við aldrei orðið algerlega meðvituð um það. Til þess eru nú lögin. Við eigum kenningunni samkvæmt að geta lesið lögin og skilið þau alveg í gegn og verið rosalega viss um réttindi okkar. Það er ekki alveg raunveruleikinn. En ég legg til að þegar við sjáum sex ára refsiramma við einhverju sem er ofboðslega algengt og fer vaxandi, ef eitthvað er, og enginn kvartar eigum við bara að laga lögin frekar en að reyna að fara í hina áttina. Því það er hinn kosturinn, að fara í hina áttina. Ég sé ekki ástæðu til að gera það og hef engan áhuga á því.
Hæstv. forseti. Ég er afar ánægður með eina setningu í greinargerðinni: „Áfengisneysla er rótgróinn hluti af íslenskri menningu.“ Ég hefði ekki getað samið betri setningu. En þegar maður fer aðeins aftur í tímann, því að menn hafa verið að koma með frumvörp um aukið frjálsræði gagnvart áfengi, hafa meira að segja menn sem eru á þessu frumvarpi hér verið mjög tvístígandi um aukið frelsi gagnvart áfengi. Það má eiginlega skipta þeim hópi sem verið hefur á móti því í fjóra hópa: Það eru þeir sem aldrei hafa neytt vörunnar, þeir sem kunna ekki með hana að fara, þriðji hópurinn eru þeir sem eru að hjálpa þeim sem ekki kunna með hana að fara og sá fjórði eru stjórnmálamenn sem eru á tíðum ferðum erlendis og geta keypt allt í fríhöfninni. En þessi hópur er bara meiri hluti þjóðarinnar. Þess vegna hefur aldrei náðst neitt frelsi. Ég spyr, af því að hér er verið að heimila fólki að brugga sjálft, hvort ekki sé þversögn í því að vera svona tregur eða á móti auknu frelsi með áfengi en leyfa síðan á sama tíma fólki að framleiða það. Þegar fólk má á annað borð framleiða áfengi, trúir því einhver að þá neyti það þess bara sjálft? Njóta ekki alltaf einhverjir aðrir góðs af? Faðir minn heitinn bruggaði í skúrnum. Allur bekkurinn minn í menntaskóla var í skúrnum. Er ekki eitthvað mótsagnakennt hvað þetta varðar?
Virðulegi forseti. Í stuttu máli: Nei. Ég sé ekki mótsögn í þessu. Ég man nú ekki til þess að einhver sem rætt hefur hið svokallaða áfengismál, þ.e. um sölufyrirkomulagið, hafi hafnað því að áfengi sé hluti af íslenskri menningu, hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Hv. þingmaður nefnir að hér séu flutningsmenn sem séu á móti því en hlynntir þessu. Markmiðið með þessu frumvarpi er að forða borgurum landsins frá því réttarfarslega stórslysi sem það væri ef löggjafinn tæki upp á því að framfylgja þessum lögum. Þegar kemur að sölu á áfengi er ekki aðalspurningin um framfylgd laganna eða réttindi borgaranna gagnvart rannsóknarheimildum og fangelsisvist heldur er það spurning um hvort maður fari í ríkisrekna búð eða einkarekna til að kaupa áfengi. Þetta eru eðlisólík mál. Í raun og veru þætti mér best ef við ímynduðum okkur að við værum ekki að tala um áfengi í hvoru frumvarpi fyrir sig, heldur um bleikt M&M í öðru frumvarpinu og í hinu frumvarpinu um blátt M&M. Eðli málsins snýr ekki að áfengi heldur að samfélagslega viðurkenndri hegðun sem er bönnuð með háum refsiramma og miklum rannsóknarheimildum sem ekki er framfylgt. Það er eðlisólíkt áfengismálinu. Ég gæti líka hnýtt í þingmann til baka og ætla að leyfa mér það aðeins. Mér hefur einmitt fundist Sjálfstæðisflokkurinn oft tala mjög fallega um einstaklingsfrelsi, en svo þegar kemur að málum á þinginu fara þeir ekki í einstaklingsfrelsið eins og þetta mál snýst um, heldur viðskiptafrelsið, eins og sölufyrirkomulagið snýst um. Ég gagnrýni það ekki í sjálfu sér að fólk berjist fyrir meira viðskiptafrelsi. Það er ágætt mál eitt og sér. En það er ekki einstaklingsfrelsismál. Þetta er einstaklingsfrelsismál. Frelsismál í skilningi fangelsisvistar eða frelsis, þannig frelsismál.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður má ekki misskilja mig þannig að halda að ég sé á móti þessu frumvarpi. [[Gripið fram í.]]Ég er sérstakur stuðningsmaður. Ef ég rifja upp frelsi í viðskiptum með áfengi þá voru rökin þau að það myndi auka neysluna. Þar væru heilsufarssjónarmið að baki. Þau hljóta líka að eiga við um það ef ég fæ að framleiða áfengi sjálfur. Það hlýtur að þýða aukið aðgengi að áfengi. Þess vegna segi ég: Er ekki þversögn í þessu? Það hlýtur að vera. En varðandi bruggun á áfengi er mér alltaf minnisstætt gamalt viðtal sem ég sá í sjónvarpinu við sænskan lögreglustjóra í Smálöndunum. Þar var bruggfaraldur. Fréttamaðurinn segir við lögreglustjórann: Hvað, ætliði ekkert að gera? Hvað er hægt að gera til að stemma stigu við þessu? Lögreglustjórinn var með einfalt svar: Það er auðvitað bara að lækka verðið í ríkinu hjá þeim. Það er bara ein leið. Það er svo mikið okrað á þessum fína drykk af því að einhverjir kunna ekki fótum sínum forráð, einhverjir fara yfir mörkin. Við erum alltaf að sníða samfélag okkar að þeim sem misstíga sig, í staðinn fyrir að reyna að koma þeim duglega á fætur og hjálpa þeim er alltaf verið að gera okkur hófsemdarmönnunum, sem enn erum hófsemdarmenn í þessu efni, lífið erfiðara. Það er gegnumgangandi hugsunarháttur í íslensku samfélagi. Einhverjir kunna ekki fótum sínum forráð, þá þarf alltaf að refsa mér. En ég er mikil stuðningsmaður þessa frumvarps, hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans skelegga stuðning. Eins og ég segi tel ég ekki að þetta muni auka neyslu. Ég hef engan heyrt segja að þetta auki neyslu. Ég sé ekki hvernig þetta myndi auka neyslu, einfaldlega vegna þess að það er allt annar skali á þessum málum. Það mun enginn brugga til einkaneyslu og dreifa því samkvæmt skilgreiningu. Vandinn við þessi lög er að maður getur framfylgt lögum um ríkiseinokun á áfengissölu, maður getur framfylgt lögum um áfengissölu, svo sem landasölu, bara með því að taka að sér starf lögreglu og elta vonda kallinn og allt það. En að framfylgja þessu lögum felur í sér svo mikið inngrip í einkalíf fólks, sem ég ítreka ekkert ákall er eftir, hvorki frá yfirvöldum, enn sem komið er, né almenningi, stjórnvöldum, Alþingi eða öðrum. Það er stóri munurinn á þessum tveimur málum. Að því sögðu, ef það huggar hv. þingmann: Hvað varðar flutningsmenn á frumvarpinu þá myndi alla vega sá sem hér stendur alla jafna greiða atkvæði með frumvarpi um að heimila sölu áfengis hjá einkaaðilum með þeim fyrirvara að það fari eftir því hvernig það er útfært. Útfærslan skiptir í alvörunni máli. Það er alveg ljóst. Það skiptir verulegu máli hvernig hlutirnir eru útfærðir þegar kemur að því. En það eina sem þessi tvö mál eiga sameiginlegt er að orðið áfengi kemur fyrir í þeim báðum. Að öllu öðru leyti eru þau eðlisólík. Þetta snýst ekki um sölufyrirkomulag. Sölufyrirkomulag snýst ekki um þetta. Þetta snýst um einkaneyslu [[Gripið fram í.]]á meðan sölufyrirkomulag snýst samkvæmt skilgreiningu um sölufyrirkomulag. Þessi mál eiga ekkert sameiginlegt nema að við notum þetta orð, áfengi. Ég sé því nákvæmlega ekki neina mótsögn í því að vera harðlega á móti því að selja áfengi í einkaverslunum og vera samt mjög hlynntur þessu máli. Enda snýst sölufyrirkomulagið sem fyrr greinir um viðskiptafrelsi, en þetta mál snýst um frelsi einstaklingsins fyrir yfirvöldum. Ég fagna því að hafa sem flesta meðflutningsmenn, hvaðan sem þeir koma, [[Forseti hringir.]]og þá sér í lagi hv. þm. Brynjar Níelsson.
Virðulegi forseti. Ég stakk einu sinni upp á því að fundir fastanefnda Alþingis væru að jafnaði opnir; gerði það nokkrum sinnum í ræðu en hef líka lagt fram frumvarp um að gera þann draum að raunveruleika. Ég ætla að byrja á að lesa frumvarpið í heild sinni, það er nú ekki mjög langt, svo að við séum öll á sömu blaðsíðu með það hvað hér er átt við. Fyrst vil ég geta þess að flutningsmenn þessa frumvarps eru sá sem hér stendur, Helgi Hrafn Gunnarsson, og hv. þingmenn Olga Margrét Cilia, Halldóra Mogensen, Björn Leví Gunnarsson, Jón Þór Ólafsson og Smári McCarthy, þingmenn Pírata. Frumvarpið er svohljóðandi, með leyfi forseta: „19. gr. laganna orðast svo: Nefndarfundi mega auk nefndarmanna sitja starfsmenn nefnda og þeir gestir sem nefnd kveður til fundar eða fellst á að komi fyrir nefndina. Nefndarfundir skulu að jafnaði haldnir í heyranda hljóði eftir því sem húsrúm leyfir og sendir út á vef samkvæmt reglum forsætisnefndar. Forsætisnefnd setur reglur um fundi skv. 1. málsl. og aðgang að þeim. Nefnd getur haldið fund í því skyni að afla upplýsinga um þingmál sem vísað hefur verið til hennar eða um mál sem nefndin tekur upp að eigin frumkvæði. Nefnd getur óskað eftir því að núverandi eða fyrrverandi ráðherra, forstöðumenn sjálfstæðra ríkisstofnana, formenn ráða og nefnda á vegum ríkisins, ríkisendurskoðandi, umboðsmaður Alþingis, fulltrúar hagsmunaaðila og sérfræðingar sem ekki starfa undir stjórn eða á ábyrgð ráðherra komi fyrir nefndina og veiti henni upplýsingar. Fari að minnsta kosti fjórðungur nefndarmanna fram á slíkan fund skal formaður nefndarinnar leita eftir því með hæfilegum fyrirvara við þann sem beðinn er að koma fyrir nefndina að hann verði við því og gera honum grein fyrir tilefni fundarins. Slíkir fundir skulu haldnir í heyranda hljóði og sendir út í sjónvarpi og á vef þingsins samkvæmt nánari reglum forsætisnefndar. Þingnefnd getur ákveðið að fundur verði haldinn fyrir luktum dyrum ef fjalla á um gögn eða upplýsingar sem nefnd tekur við í trúnaði, ef starfsmenn Stjórnarráðsins koma fyrir þingnefnd, ef gestur sem kemur fyrir nefnd óskar eftir því eða ef ræða skal mál sem varðar þjóðaröryggi eða mikilvæga hagsmuni Íslands sem leynt þurfa að fara. Óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi. Óheimilt er að miðla upplýsingum á fundi sem haldinn er í heyranda hljóði, eða vísa til þeirra, sem eiga að fara leynt samkvæmt reglum um þagnarskyldu eða upplýsingalögum. Ekki skal halda fund í heyranda hljóði ef nefnd hefur fallist á að taka við upplýsingum eða gögnum í trúnaði, sbr. 50. gr. Formaður nefndar getur ákveðið að fundi skuli lokað svo að leggja megi fram slíkar trúnaðarupplýsingar. Forsætisnefnd setur nánari reglur um framkvæmd funda fastanefnda Alþingis, m.a. um aðgang áheyrenda og útsendingu frá fundunum.“ Þetta er sem sé frumvarpið í heild sinni. Nú er það svo sem ekki nýtt umræðuefni að opna nefndarfundi Alþingis. Ég verð að segja að Alþingi er, þvert á það sem margir í samfélaginu telja, frekar gegnsæ stofnun. Það er í sjálfu sér auðvelt að finna meira eða minna allt sem maður getur þurft að vita um þingmál og það sem við gerum hér með því að lesa vef Alþingis, þ.e. ef maður hefur fengið viðunandi þjálfun í að nota þann annars ágæta vef. Auðvitað er Alþingi ólíkt öðrum vinnustöðum þannig að oft kemur það fólki undarlega fyrir sjónir hvernig hlutunum er raðað upp og hvar þá er að finna. Það er í sjálfu sér skipulagsvandamál, það er í sjálfu sér ekki gegnsæisvandamál, ekki í eðli sínu. Reyndar þekki ég engar góðar lausnir á því nema að hafa góða leitarvél, sem mér skilst reyndar að alþingisvefurinn hafi. Ég þarf ekki lengur leitarvél, langoftast ekki, ég bara veit hvar ég á að finna hlutina, finn þá frekar auðveldlega og lendi ekki í vandræðum með það. Nema þegar kemur að fundum fastanefnda. Það er eini staðurinn, eini blindi punkturinn, þar sem ég upplifi það aftur og aftur að mig vanti upplýsingar. Sem betur fer eru til þingmenn sem eru duglegir við að bóka á fundum fastanefnda en bæði virðist það ekki þykja mjög fínt og virðist ekki gerast nema sérstakt tilefni þyki til. Það þýðir að slíkar bókanir eiga sér í raun einungis stað þegar um er að ræða efni sem hefur tilhneigingu til að verða umdeilt eða yfirgripsmikið eða því um líkt. Slíkar bókanir geta skipt sköpum. Ég ætla að nefna eina sérstaklega, bókun hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar og þáverandi hv. þm. Birgittu Jónsdóttur í hinu svokallaða Landsréttarmáli. Þá var lögð fram bókun þar sem kom fram efni sem annars hefði ekki verið hægt að nýta í umræðunni um það mikilvæga mál. Nú veit ég ekki hvort sá fundur hefði endilega verið opinn. Það bara þekki ég ekki. Ég þekki ekki aðstæður, veit ekki hvort svo hefði verið, en alla vega er mikilvægt að það sem kemur fram á nefndarfundum sé á einhvern hátt aðgengilegt. Hin hefðbundna leið fyrir þingið, til að koma slíkum upplýsingum á framfæri, er með nefndarálitum og öðrum álitum, jafnvel sjálfstæðum þingmálum. Það er alveg góðra gjalda vert. En hafandi átt hlut að ansi mörgum nefndarálitum veit ég að þar liggur mjög oft, ef ekki hreinlega alltaf, ýmislegt eftir ósagt, nema kannski í allra minnstu málunum þar sem ekki þarf að segja mjög margt. Oft eru nefndarálit lögð fram af meiri hluta; minni hluti er ekki hlynntur málinu, er með sínar röksemdir og vangaveltur eða býr yfir upplýsingum sem kalla fram efa. Hann vill þá kannski ekki vera með á áliti meiri hlutans en skilar ekki endilega minnihlutaáliti sjálfur. Enn fremur kemur fyrir að minni hluti samanstendur af nokkrum flokkum - nokkrum, segir maður nú til dags - og þeir flokkar eru kannski sammála um eitthvert meginstef en innbyrðis ósammála um aðra hluti. Þá skila þeir sameiginlegu nefndaráliti með því sem þeir eru sammála um. Þannig fæst fram lægsti sameiginlegi samnefnari minni hlutans í slíkum álitum. Fyrir utan það að minni hlutar skila ekki endilega nefndaráliti til að byrja með. Það ferli allt saman, í sambandi við nefndarálit og samskipti við þingið, er að mínu mati ágætt. Almennt er ekki ágreiningur um hvernig þessir fundir eigi að virka. Þingsköpin eru í meginatriðum skýr. Þegar upp kemur ágreiningur er yfirleitt mjög auðveldlega leyst úr honum, ýmist með úrskurði forseta og/eða með vísan til reglna eða þingskapalaga. En eftir stendur að almenningur, fjölmiðlamenn og þingmenn sem ýmist komast ekki á fundinn eða eru ekki á þingi tímabundið hafa ekki aðgengi að samskiptum aðila. Það eru tvenns konar áhyggjur sem ég hef heyrt frá þingmönnum í sambandi við þetta mál, alveg réttmætar áhyggjur, en ég ætla að reyna að slá á þær hér. Menn hafa áhyggjur af því að með því að opna nefndarfundi verði þetta allt saman eitthvert leikrit. Ég verð að segja eins og er, hafandi setið á ansi mörgum lokuðum nefndarfundum og horft á allnokkra opna nefndarfundi, að ég er ekki sammála því að opnir nefndarfundir breytist í eitthvert leikrit. Ekkert meira leikrit en ég sé á lokuðum nefndarfundum. Eru þingmenn ekki með sína stuttu pistla og athugasemdir á lokuðum nefndarfundum líka? Jú. Það koma gestir og þingmenn ræskja sig og lesa þeim pistilinn og svo kemur spurning. Svona er þetta á opnum nefndarfundum og líka á lokuðum. Svona tjá menn sig þegar þeir hafa ríkulegar skoðanir á nefndarfundum. Í sjálfu sér er ekkert að því svo lengi sem það er í góðu hófi. Sem aftur er mín reynsla að sé tilfellið, bæði á lokuðum nefndarfundum og opnum. Þótt ég skilji áhyggjurnar er ég ekki sammála því að þetta sé tilfellið. Fyrir utan það er það svo með nefndarfundi að þeir eru skilgreindir mjög skýrt í tíma. Hægt er að tilgreina tiltekinn umræðutíma sem hver og einn þingmaður hefur til að hafa samskipti við gesti. Fundarstjórn er möguleg. Það þarf ekki að vera neitt vandamál og hefur ekki verið vandamál að mér vitandi. Mér finnst það ekki vera eitthvað sem ætti að sannfæra fólk um að halda nefndarfundum lokuðum. Ónei, ef þingmaður færi í nefnd að bóka skoðanir sem hann myndi ekki gera hér í pontu er það í fyrsta lagi bara fínt og í öðru lagi er það ekki þannig samkvæmt minni reynslu. Þingmenn eru tiltölulega ófeimnir við að tjá hug sinn, hvort sem er á lokuðum nefndarfundum eða hér. En svo er hitt sem fólk hefur bent á og haft áhyggjur af. þ.e. að ef nefndarfundir væru alltaf opnir taki þingmenn samtalið bara eitthvert annað. Að í stað þess að fara að ræða hálfmyndaðar hugmyndir eða vangaveltur, spurningar eða því um líkt, myndu þingmenn bara sleppa því á þessum vettvangi og það samtal ætti sér einungis stað á öðrum vettvangi; ekki einu sinni á fundi og ekki einu sinni með fulltrúum allra flokka, sem helst þyrfti að vera; ætti sér ekki stað í þeim aðstæðum þar sem fundarstjórn er viðhöfð og allir væru að tala við alla. Af þeim sökum geri ég ráð fyrir að opnir nefndarfundir séu almennt ekki sérstaklega gagnlegir þegar þingmenn eru að tala við aðra þingmenn, það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að samtöl við gesti séu aðgengileg öllum. Eins og kemur fram í frumvarpinu, og ég vona að hlustendur hafi tekið eftir, er gert ráð fyrir að gestir geti beðið um að fundurinn verði lokaður og þá verður hann lokaður. Það kemur fyrir að gestir þurfa að koma einhverjum trúnaðargögnum að eða kæra sig ekki um að vera í sviðsljósinu, það er góð og gild ástæða að mínu mati. En ég held samt að ef þessir fundir væru að jafnaði opnir en lokaðir þegar sérstakt tilefni væri til myndum við bæta mjög umræðuna úti í samfélaginu. Fjölmiðlar hefðu betra aðgengi að umræðum, almenningur gæti betur áttað sig á hlutunum og þingmenn sem ekki eru viðstaddir fundinn sjálfir gætu líkað áttað sig betur á málum. Það kemur oft fyrir í alls konar umræðum að við förum að karpa, undir liðnum fundarstjórn forseta, um hvað hafi gerst á einhverjum nefndarfundi. Það er eðlilegt að fólk hafi mismunandi sýn á hvað gerist hverju sinni. Manneskjur eru þannig að þær muna ekki alltaf sömu hlutina og muna þá ekki eins, upplifa þá ekki á sama hátt. Við því er að búast. En aftur: Það eru rök fyrir því að opna þessa fundi. Þetta er það helsta sem ég vildi sagt hafa um þetta mál. Ég held að óttinn við opna fundi sé byggður á ofmetnum atriðum. Ég held að fólk vanmeti hversu jákvæð áhrif þetta hefði á umræðuna í samfélaginu, meðal fjölmiðlamanna og jafnvel þingmanna sjálfra. Ef þetta frumvarp myndi ná í gegn og við hefðum að jafnaði opna nefndarfundi tel ég að við gætum auðveldlega sagt við almenning, einstaklinga sem finnst samt eitthvað vera ógegnsætt: Hvað eigum við að opna fleira? Þá væri það afskaplega fátt sem væri yfir höfuð mögulegt að opna frekar í hinu formlega ferli þingstarfanna ef þetta væri opið líka. Eins og ég segi. Alþingi er merkilega gegnsæ stofnun. Það er almennt auðvelt að nálgast gögn hér. Sumt er sent inn í trúnaði, af og til lendir eitthvað inn í fundagátt sem ætti heima á vefnum og eitthvað svoleiðis en mín reynsla er sú að það heyri til undantekninga. Nú hef ég gert grein fyrir þessu máli og vil bara segja að lokum að mér finnst þessi mál, hvernig þingstörfin virka, hvað þingskapalög segja, hvað reglur forsætisnefndar segja, hvað stjórnarskráin segir, vera lykilatriðið í því að leysa alls konar önnur vandamál í samfélaginu. Við erum stundum að velta fyrir okkur hvort við eigum að beygja til vinstri eða hægri eða fara inn þessa götu eða hina þegar dekkin eru slitin og vélin er biluð. Við eigum að laga vélina fyrst og skipta um dekk og síðan halda áfram á okkar vegferð. Þá getum við haldið áfram að rífast um hvort við förum niður þessa götu eða hina. Svona hluti ættum við öll að geta sameinast um að laga, auðvitað eftir góðar og nauðsynlegar rökræður. En þetta er án tillits til hægri eða vinstri, án tillits til hagsmuna, þetta snýst um okkur öll, ekki bara þingið heldur almenning sem við hér eigum jú að þjóna. Ég legg að lokum til, enn og aftur, að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Frú forseti. Mig langar bara að impra á því að það er náttúrlega gríðarleg gagnsæiskrafa uppi í samfélaginu. Eftir að hafa skoðað þetta mál Helga Hrafns Gunnarssonar og okkar þingmanna Pírata og eftir að hafa séð hvernig það stillist upp við samantekt okkar á réttmætum kröfum um að opna nefndarfundi sem við höfum verið að viða að okkur í gegnum tíðina og prófa okkur áfram með þær leiðir sem mögulega eru til staðar í dag til þess að opna nefndarfundi, til þess að umræðan í nefndum sé gagnsæ, sýnist mér ein krafa vera alltaf langsterkust. Það er krafan um gagnsæi þegar það koma gestir fyrir þingnefnd þegar nefndin vinnur að máli sem þingið hefur vísað til nefndarinnar. Nefndin athugar hvort það sé gott mál, slæmt mál, hvort eitthvað megi laga, eigum við að vísa því til ríkisstjórnarinnar aftur eða hvað eigum við að gera með málið? Fólk kemur fyrir nefndina, hagsmunaaðilar úti í bæ, og lýsir sinni skoðun á því hvernig ætti að fara með málið og ef þær upplýsingar liggja ekki fyrir eða eru ekki aðgengilegar landsmönnum hafa landsmenn ekki aðgengi að því á hvaða grundvelli við í nefndum tökum okkar ákvarðanir um hvort málið sé gott eða ekki. Það sýnist mér vera langsterkasta krafan um að opna á það að landsmenn sjái fyrir opnum tjöldum hvernig hagsmunaaðilar, sem tala í krafti sinna félaga og verða náttúrlega að fara varlega með það sem þeir segja fyrir opnum tjöldum, rökstyðja sitt mál. Að landsmenn sjái hvers vegna eitthvert mál sem þingið hefur vísað til nefndarinnar eigi að verða að lögum eða hvers vegna eigi að breyta einhverju. Þetta eitt og sér er langsterkasta krafan. Ég get ekki séð hvernig aðrar kröfur sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi geta verið sterkari, ábendingar sem hafa verið viðraðar um óþægindi fyrir þingmenn að segja kannski eitthvað, jafnvel að þeir geti ekki bætt við og menn eru misvel undirbúnir í sínu starfi á fundum, það eru ýmis óþægileg atriði fyrir þingmenn, en ég get ekki séð að þau atriði séu sterkari en réttur landsmanna til að sjá þegar hagsmunaaðilar hafa formlega áhrif á löggjafann með sínum rökstuðningi. Því á þeim rökstuðningi verða síðan þingmenn að byggja sitt mál þegar þeir taka saman álit sitt á málum og leggja til við þingið: Við skulum gera þetta - eða ekki. Mér sýnist þetta vera langsterkasta krafan. Svo vil ég benda á hvað opnir nefndarfundir hafa gert gott fyrir samfélag okkar upp á síðkastið. Það er hægt að fara inn á vef Alþingis og skoða hvaða opnu nefndarfundir hafa verið haldnir. Þetta er eitt af því sem við Píratar höfum lagt sérstaka áherslu á. Að það sé þessi opna, ríka umræða í nefndum. En í þessum tilfellum hefur ekki verið um að ræða þingmál sem er vísað til nefnda. Við höfum verið að skoða hvort við ættum að gera það líka í þeim tilfellum. Það þarf ekki nema þrjá þingmenn í nefnd til að kalla eftir að það séu bara allir fundir opnir, nema undir ákveðnum kringumstæðum eins og lögin segja til um núna, sem þetta frumvarp myndi að vísu víkka út og gera að meginreglu. En það sem við höfum gert er að kalla eftir opnum nefndarfundum í málum sem snerta eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Við skulum bara leyfa landsmönnum að dæma hvort það hafi ekki komið sér vel. Við getum farið yfir þá opnu nefndarfundi sem hafa verið haldnir. Lögum samkvæmt þarf alltaf að vera opinn fundur um skýrslu peningastefnunefndar. Við köllum ekki eftir því. Það er lögum samkvæmt. Hvers vegna? Jú, peningastefnunefnd er að upplýsa þingið um upplýsingar sem landsmenn hafa réttmæta ástæðu til að fá. En síðan hefur verið opinn fundur um skipan dómara í Landsrétt. Var ekki gott að við fengum það? Meira að segja dómsmálaráðherra kallaði sjálf eftir því. Það var opinn fundur um varðveislu sönnunargagna í sakamálum sem lögreglan var að týna. Var ekki gott að við héldum þann opna fund? Upplýsingar komu fram, menn þurftu að rökstyðja hvernig þeir gerðu hlutina og viðurkenndu að þeir þyrftu að gera hlutina betur. Það var fundur varðandi tjáningarfrelsi síðasta haust vegna þess að það var lagt lögbann á Stundina. Það var opinn fundur um uppreist æru þar sem foreldri fórnarlambs alvarlegs kynferðisafbrots gafst kostur á að koma fyrir nefndina og upplýsa hana um hvað þyrfti að gera betur. Það er alveg eins með þau mál sem þingið vísar til okkar þegar við erum að vinna í fastanefndum og við eigum að athuga þau og mynda okkur skoðun á þeim. Þegar hagsmunaaðilar koma fyrir nefndina ættu þeir að upplýsa ekki bara okkur heldur líka landsmenn opinberlega um hver afstaða þeirra sé til þess hvernig við eigum að vinna málið. Ef einhver segir að eitthvað annað vegi þyngra en það skulum við líka hafa þá umræðu opna. Ég legg til að við vinnslu þessa máls í allsherjar- og menntamálanefnd verði þeir fundir að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég mæli hérna fyrir frumvarpi til laga um brottfall laga um helgidagafrið. Flutningsmenn eru þingflokkur Pírata, hv. þingmenn, ásamt þeim sem hér stendur, Björn Leví Gunnarsson, Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, Halldóra Mogensen, Smári McCarthy, Jón Þór Ólafsson. Frumvarpið samanstendur af tveimur efnisgreinum. Fyrri greinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Lög um helgidagafrið, nr. 32/1997, falla brott.“ 2. gr. er gildisákvæðisgrein. Sú 3. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara verður eftirfarandi breyting á lögum um 40 stunda vinnuviku, nr. 88/1971: 1. mgr. 6. gr. laganna orðast svo: Frídagar eru sunnudagar, aðfangadagur jóla frá kl. 13, jóladagur, annar dagur jóla, gamlársdagur frá kl. 13, nýársdagur, skírdagur, föstudagurinn langi, páskadagur, annar dagur páska, uppstigningardagur, hvítasunnudagur, annar dagur hvítasunnu, sumardagurinn fyrsti, 1. maí og 17. júní.“ Þessi grein er sett þarna inn til þess að koma til móts við áhyggjur fólks af því að frídagar hætti að vera frídagar. Frumvarpið var áður lagt fram á 145. þingi en hlaut ekki afgreiðslu og er hér lagt aftur fram uppfært með tilliti til umsagna sem bárust á 145. þingi. Með frumvarpi þessu er lagt til að lög um helgidagafrið, nr. 32/1997, falli brott. Markmið laganna er að vernda helgihald og tryggja frið, næði og hvíld og takmarka afþreyingu fólks á helgidögum þjóðkirkjunnar. Flutningsmenn sjá ekki ástæðu til að takmarka frelsi fólks með lögum þannig að það varði sektum að standa að t.d. bingói, happdrætti, dansleikjum eða öðrum samkomum á helgidögum þjóðkirkjunnar. Íslenskt samfélag hefur tekið miklum breytingum síðustu ár og áratugi. Samsetning íbúa hefur t.d. breyst mikið hvað varðar trúarbrögð og lífsskoðanir. Þá hefur straumur ferðamanna til landsins aukist mjög, ekki síst um jól og páska. Það skýtur því skökku við að á sama tíma og Ísland er markaðssett sem áfangastaður um hátíðarnar skuli flestir veitingastaðir og búðir lokuð á heilögustu dögunum. Af þeim sökum hafa kröfur um breytingar á helgidagalöggjöfinni orðið háværari undanfarin misseri, enda miklir hagsmunir í húfi. Þannig hafa forsvarsmenn í verslun og þjónustu lýst því opinberlega yfir að þeir telji að endurskoða þurfi lög um helgidagafrið og hafa þau verið kölluð barn síns tíma. Gerð er sú krafa að atvinnurekendur fái að ráða því sjálfir hvort þeir hafa opið á hátíðisdögum, en þó í samráði við starfsmenn og með hliðsjón af ákvæðum kjarasamninga um hvíldartíma og álagsgreiðslur. Að sjálfsögðu. Skoðanir þessar eru ekki einangraðar við hagsmunaaðila heldur hafa þær einnig heyrst úr röðum þjóðkirkjunnar. Bent hefur verið á að lögin taki ekki mið af samfélaginu. Eins hefur verið bent á að þjóðkirkjan stundi ekki neitt eftirlit með því hvort lögunum sé fylgt og ljóst að ekki hafi verið farið eftir þeim í hvívetna. Góð samstaða virðist vera í samfélaginu um að breyta þurfi helgidagalöggjöfinni, en flutningsmenn frumvarps þessa telja einfaldast og eðlilegast að afnema hana með öllu. Í ljósi fyrrnefndra breytinga á samfélaginu hvað varðar trúar- og lífsskoðanir fólks og ekki síður í ljósi stóraukins ferðamannastraums til landsins telja flutningsmenn lög um helgidagafrið vera úreltan lagabókstaf og að löngu sé orðið tímabært að nútímavæða fyrirkomulagið. Tilgangur laga um helgidagafrið er að tryggja að fólk sem vill stunda helgihald á sunnudögum og helgidögum fái frið til þess. Flutningsmenn telja ástæðulaust að takmarka með lögum frelsi fólks á tilteknum dögum til þess eins að annað fólk fái þá frið til að stunda helgihald. Það hlýtur að stríða gegn því frjálsa samfélagi sem við viljum hafa í hávegum. Að auki gerir stóraukinn straumur ferðamanna það að verkum að nauðsynlegra er nú en fyrr að gera breytingar á helgidagalöggjöfinni. Frítökuréttur og hvíldartími er þegar tryggður í kjarasamningum, en flutningsmenn leggja til orðalagsbreytingar á lögum um 40 stunda vinnuviku til að tryggja rétt til frídaga enn frekar þannig að í stað þess að helgidagar þjóðkirkjunnar séu skilgreindir sem frídagar verði umræddir dagar taldir upp í ákvæðinu sem lögbundnir frídagar, eða sum sé, þeir verða einfaldlega teknir úr lögum um helgidagafrið og settir í lög um 40 stunda vinnuviku. Sem fyrr greinir var frumvarp þetta áður lagt fram á 145. þingi og bárust þá alls átta umsagnir við málsmeðferð allsherjar- og menntamálanefndar. Hér verður farið stuttlega yfir þær umsagnir sem lúta að réttindum vinnufólks og lögum um 40 stunda vinnuviku. Alþýðusamband Íslands taldi frumvarpið ekki hafa áhrif á kjarasamninga, en lagði þó til að sá skilningur væri tekinn fram í greinargerð frumvarpsins til þess að taka af allan vafa. Í því ljósi er hér áréttað að flutningsmenn telja frumvarpið ekki heldur hafa áhrif á kjarasamninga, enda ekki tilgangur þess að breyta neinu þar að lútandi. BSRB bendir á að hérlendis séu um 200 kjarasamningar og að innihald þeirra sé að mörgu leyti sambærilegt. Þó geti verið að einhverjir þeirra vísi beinlínis til laga um helgidaga í ákvæðum um frídaga. Við umfjöllun allsherjar- og menntamálanefndar komu fram sjónarmið um að ef ágreiningur kæmi til umfjöllunar hjá dómstólum yrði alla jafna horft til þeirra laga sem giltu við gerð kjarasamninga. Ég vil líka nefna við þetta tækifæri að við gerð frumvarpsins hafði ég lagt til að hnykkt yrði á þessu í frumvarpinu sjálfu, lagatextanum sjálfum, en þá var mér gert ljóst og skýrt að það væri með öllu óþarfi, þetta væri sjálfsagt og mundi bara flækja málið og ekki hafa nein jákvæð áhrif. Í umsögn frá biskupsstofu kom fram að kirkjuþing 2015 tæki undir ályktun aðalfundar Prestafélags Íslands frá 12. apríl 2016 um að lögum um helgidagafrið yrði viðhaldið en þau endurskoðuð. Lagst var gegn því að lögin yrðu afnumin, m.a. á þeim forsendum að lögin vernduðu réttindi vinnufólks. Í tilefni af þessu skal tvennt áréttað: Í fyrsta lagi að markmið frumvarpsins er ekki að draga úr réttindum vinnufólks, enda leggja flutningsmenn til breytingar á lögum um 40 stunda vinnuviku því til áréttingar. Í öðru lagi taka flutningsmenn undir með röddum innan verkalýðshreyfingarinnar um að það sé ekki hlutverk löggjafans að skilgreina frídaga, heldur skuli slíkt ákveðið með kjarasamningum, enda þótt slíkum kjarasamningum sé samt sem áður veitt lagastoð. Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki mikið meira um þetta mál að segja. Ég vona að útskýringar mínar hafi slegið á þær áhyggjur sem fólk hefur af vinnuréttindum fólks. Ég tel það vera orðið alveg skýrt að ekki er dregið úr þeim réttindum. Þau réttindi eiga samkvæmt verkalýðshreyfingunni sjálfri heima í samningaviðræðum þeirra jafnvel þótt löggjafinn taki sig til og setji lög þeim til stuðnings, sem er gott og blessað, enda er það lagt til í 3. gr. frumvarpsins. Fleira hef ég ekki um þetta mál að segja. Ég læt það bíða andsvara að fara yfir aðra þætti þessara laga um helgidagafrið frekar en það sem varðar réttindi vinnufólks.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. flutningsmanni þessa frumvarps og framsögumanni, Helga Hrafni Gunnarssyni, fyrir þetta. Það er bara eitt mál sem mig langar að ræða meira við hv. þingmann sem tengist þessu frumvarpi, það er það sem kemur hér í lokin á greinargerðinni þar sem talað er um möguleg áhrif á kjarasamninga og fleira slíkt. Í greinargerðinni er vísað í umsögn BSRB og ASÍ frá því málið var lagt fram á 145. löggjafarþingi ef ég man rétt. Í greinargerðina vantar þó síðustu setninguna í umsögn BSRB þar sem segir, með leyfi forseta: „Að því leytinu til er sérstaklega mikilvægt að tryggja að gangi frumvarpið eftir og verði að lögum muni það ekki hafa nein áhrif ákvæði kjarasamninga.“ Hv. þingmaður kom aðeins inn á þetta, í greinargerðinni er talað um umfjöllun allsherjar- og menntamálanefndar og mig langar að biðja hann að skýra það örlítið betur hvernig nákvæmlega þessum áhyggjum er mætt í frumvarpinu. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að þetta hafi ekki nein áhrif á réttindi fólks enda þykist ég vita það, og þykist ekkert, ég heyrði hv. þingmann segja það, að málið snýst á engan hátt um það sem lýtur að kjarasamningum. En hvernig tryggjum við það best? Nú eru kjarasamningar margir hverjir að verða lausir, nýbúið að gera aðra. Hvernig tryggjum við það að frumvarpið, verði það að lögum, muni engin áhrif hafa á kaup og kjör fólks?
Virðulegi forseti. Ég fór stuttlega yfir það í ræðu minni að mér hugnaðist einmitt í kjölfar þessarar umsagnar að setja grein í viðbót inn í frumvarpið sem myndi orða það á einhvern þann mátulega lögfræðilegan hátt að þar sem væri vísað til laga um helgidagafrið í kjarasamningum skyldi það túlkað þannig að þeir vísuðu til laga um 40 stunda vinnuviku. Auðvitað varðar það þessa frídaga. Það er alltaf það sem er verið að tala um, það eru þessir blessuðu frídagar. Upplýsingar sem ég fékk þegar ég lagði þetta fyrst fram voru þær að réttarkerfið okkar virkar þannig að ef það yrði vísað í kjarasamninga yrði það alltaf túlkað út frá því hvenær þeir kjarasamningar væru gerðir. Ef við myndum samþykkja þessi lög og síðan yrði vísað í lög um helgidagafrið þá væri voðinn vís. En varðandi þá samninga sem vísa nú í lög um helgidagafrið hvað varðar þessa frídaga yrði það alltaf fyrir dómstólum túlkað þannig að um væri að ræða þessa frídaga, enda eru þeir færðir úr lögum um helgidagafrið inn í lög um 40 stunda vinnuviku. Ég lagði sjálfur til að þetta yrði sett einhvern veginn inn í frumvarpið en mér var einfaldlega sagt af mjög fróðum lögfræðingum að það væri með öllu óþarfi, þetta atriði sérstaklega væri ekki raunverulegt áhyggjuefni með hliðsjón af því að frídagarnir eru teknir úr lögum um helgidagafrið og settir inn í lög um 40 stunda vinnuviku, þau lög sem eru hugsuð til þess að vernda réttindi vinnufólks. Lög um helgidagafrið leggja hins vegar alls konar bönn við þeim réttindum. Ég efast um að slíkt finnist í kjarasamningum, enda er ég ekki viss um að kjarasamningar ættu að hafa heimild til að banna fólki utan þeirra sömu samninga að spila bingó á heilögum dögum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að skýra þetta betur. Ég treysti því að sú þingnefnd sem málið fær til umfjöllunar, hv. allsherjar- og menntamálanefnd, skoði þessi atriði. Þær umsagnir sem við höfum verið að ræða um hér og ég vitnaði til áðan eru um frumvarpið þegar það var lagt síðast fram á 145. löggjafarþingi. Þar er sagt „ef það hefur áhrif“, talað um 200 kjarasamninga og því velt upp að mögulega gæti frumvarpið haft einhver áhrif. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann og aðrir flutningsmenn hafi kannað þetta eitthvað nánar síðan frumvarpið var lagt fram síðast. Hefur verið kannað hvort þær áhyggjur sem BSRB hefur um að þetta sé beinlínis í kjarasamningum séu réttmætar?
Virðulegi forseti. Ég hef nú aðallega kannað það í gegnum þá sérfræðiaðstoð sem við höfum aðgang að á Alþingi við endurframlagningu málsins. En áhyggjurnar eru til staðar og ég vona að það sé alveg skýrt að það er enginn vilji til þess að ganga fram hjá þeim. Nefndin síðast skilaði ekki nefndaráliti og málið fór aldrei lengra en til nefndar. Ég geri algjörlega ráð fyrir því að ef einhverjar efasemdir eru um að þetta frumvarp uppfylli ekki það grunnskilyrði flutningsmanna sjálfra að það hafi ekki áhrif á vinnuréttindi þá leggi nefndin fram tillögur til úrbóta á því. Ég verð að segja eins og er að ég heyri þessar áhyggjur mjög mikið, hef þessar sömu áhyggjur og ber virðingu fyrir þeim, en hef ekki rekist á raunverulega ástæðu fyrir þeim. Það er náttúrlega vegna þess að lög um helgidagafrið eru barn síns tíma í þessu sambandi, en nýju lögin um 40 stunda vinnuviku eiga að hafa tekið við. Ég skil alveg að fólk hafi áhyggjur af þessu og ber fulla virðingu fyrir því, en ég tel ekki lengur eftir mína eftirgrennslan að þetta sé raunverulegt vandamál.
Frú forseti. Þetta er áhugavert mál sem hv. þingmaður mælir fyrir hér. Ég held að segja megi að það sé löngu tímabært að við förum að skilja á milli opinberra frídaga og þjóðkirkju sem liðs í því að virða trúfrelsi fólks og skilja á milli ríkis og kirkju. Ég velti því hins vegar fyrir mér í þessu samhengi hvort flutningsmenn hafi velt þeim möguleika fyrir sér, af því að hér er eftir sem áður gengið út frá því að hátíðisdagar þjóðkirkjunnar séu áfram hinir opinberu frídagar þjóðarinnar, að ástæða væri til að auka svigrúm eða frelsi í þessu með því t.d. að afmarka heldur færri trúarlega frídaga samkvæmt kristni en þarna er gert og gefa þess í stað fjóra, fimm eða sex frídaga, af þeim 13, ef ég man rétt, sem þarna eru upptaldir. Það gætu verið valkvæðir frídagar af trúarlegum ástæðum sem væri þá gert til að virða trúarskoðanir annarra. Viðkomandi gætu þá borið því fyrir sig gagnvart vinnuveitanda sínum að það væru þeirra trúarlegu frídagar, en þeir væru hins vegar reiðubúnir til að vinna á kristilegum frídögum þess í staðinn. Mér fyndist það vera í takt við almenna virðingu fyrir öðrum trúarbrögðum og trúfrelsi fólks að einstaklingar hafi svigrúm hvað þetta varðar. Það endurspeglar ekki síst gerbreytta samsetningu þjóðarinnar og mun fjölbreyttari trúarbragðaflóru en við höfum áður átt að venjast. Sú hugsun sem liggur að baki þeim lögum sem þarna er lagt til að verði felld brott endurspeglar það. Um er að ræða anda liðinna tíma og fagnaðarefni að fram sé komið frumvarp sem hvetur til endurskoðunar í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, spurninguna. Markmið þessa frumvarps er fyrst og fremst að afnema þetta bann, það er aðalatriðið þarna. Við lestur laganna sést mjög augljóslega, alla vega af þeim sem hér stendur, að þessi lög eru barn síns tíma og eiga ekkert erindi lengur í nútímasamfélagi. Það er þessi auðvelda lausn við að afnema það bann, færa dagana bara inn í lög um 40 stunda vinnuviku, þá þyrfti ekkert að hafa þessi lög yfir höfuð, það var leiðin sem við fórum. Það hefur ekki verið rætt neitt sérstaklega, alla vega ekki á neinum formlegum fundum meðal flutningsmanna, hvort meira frjálsræði ætti að vera í því hvaða frídaga fólk mundi vilja taka sér, enda ekki í sjálfu sér markmið frumvarpsins að hafa einhver áhrif á það, heldur miklu frekar að afnema þessi bönn. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það ætti að vera frjálsræði í því. Þá er komið inn á atriði sem mér hefur alltaf fundist svolítið skrýtið og á sér eflaust mjög góðar sögulegar skýringar, það er samspil milli landslaga, löggjafarinnar, og kjarasamninga. Segjum sem svo að við mundum leggja fram frumvarp um að við ætlum að breyta þessum frídögum, hafa þá einhvern veginn öðruvísi, samkvæmt siðum okkar eigin trúarsafnaðar eða eitthvað því um líkt, þá finnst mér líklegt, mín reynsla er sú, að verkalýðshreyfingarnar myndu segja: Verið þið ekkert að skipta ykkur af þessu, kæru þingmenn, þetta er okkar mál, við ætlum að ákveða þetta, þið megið síðan setja lög til að undirstrika það. Mér finnst það svolítið skrýtin nálgun, en gott og vel, sé eitthvert gott sögulegt samhengi fyrir því - en það er kannski umfram efni þessa frumvarps - mundi ég alveg styðja einhverjar hugmyndir í því. Mér finnst óttalega skrýtið svo ekki sé meira sagt að tiltekin trúarbrögð, hvað þá helgidagar þeirra, séu yfir höfuð nefnd í landslögum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er alveg sammála þeim vangaveltum sem hér er farið út í. Það er sérstakt að horfa til þessa samspils kjarasamninga og löggjafarinnar hvað þætti sem þessa varðar. Í mínum huga ætti það að vera alveg skýrt, ég tel reyndar að það sé alveg skýrt, að um ákveðið mannréttindamál er að ræða sem tekur ákvæðum kjarasamninga fram þrátt fyrir að við séum vissulega með það lagaumhverfi að við veitum kjarasamningum lagastoð sem samningum um lágmarksréttindi á vinnumarkaði. Það breytir ekki afstöðu minni til þessa góða máls. Ég held að þetta sé löngu tímabær breyting, en mér þætti áhugavert að sá þáttur væri einnig skoðaður að veita einstaklingum aukið frelsi til að ráðstafa í það minnsta hluta þeirra lögbundnu frídaga sem þarna yrðu áfram við lýði í samræmi við eigin trúarbrögð.
Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni. Það er annað lagalegt samband þarna sem mér þykir öllu klaufalegra en það sem er á milli löggjafarinnar og kjarasamninga - sem er góðra gjalda vert, eflaust fín ástæða fyrir því - en það er samband milli laga um helgidagafrið og laga um 40 stunda vinnuviku. Það samband finnst mér ofboðslega skrýtið. Mér finnst það segja sína sögu að þegar þingmaður leggur til að afnema bann við bingói og einhverju slíku á heilögum dögum tiltekinna trúarbragða fari fólk að hafa áhyggjur af vinnuréttindum. Mér finnst það segja sína sögu um það hvernig vinnuréttindi fóru inn í lög um helgidagafrið. Barn síns tíma. Ég er viss um að þjóðkirkjan var á sínum tíma eina alvörustofnunin sem hafði virkilega samúð með vinnandi fólki, svo má vera, en svo er sem betur fer ekki lengur.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni og meðflutningsmönnum hans fyrir þetta frumvarp sem mér finnst allrar athygli vert. Mér sýnist í fljótu bragði að ég sé nú frekar fylgjandi efni þess og muni að öllum líkindum geta stutt það. Það er ekki verið að hrófla við frídögum í sjálfu sér með frumvarpinu eins og fram hefur komið og það er ekki verið að raska helgihaldi. Eftir sem áður geta menn stundað sína trú og sitt helgihald óáreittir. Núgildandi lög eru náttúrlega um margt sérkennileg og menn nota hér orðalagið barn síns tíma. Það er svolítið spaugilegt að lesa skilgreiningar á því hvað má og hvað má ekki á tilteknum dögum og hvað er talið trufla helgihald. Listsýningar, tónleikar, leiksýningar og kvikmyndasýningar, það virðist vera í lagi. Það má skoða list, það má leita sér upplýsinga, en það má ekki spila bingó og önnur hliðstæð spil. Ég velti fyrir mér ef það væri tölvuleikjamót t.d., Counter-Strike, er það truflun á helgihaldi að vera í því? Nú er helgihald af ýmsum toga. Það getur verið kristið helgihald og í öðrum siðum geta menn átt sína helgidaga. Þessi breyting raskar því ekki að menn eiga rétt á sínu helgihaldi í friði. Við erum með ákvæði í lögum sem segja að það eigi að virða trúfrelsi, það eigi að virða skoðanir. Mig langar að spyrja hvort þingmaðurinn hafi eitthvað velt því fyrir sér hvort það sé ástæða til þess að herða á eða hnykkja á því með einhverjum hætti að menn eigi að hafa frið til síns helgihalds en kannski ekki með þessum ákveðnu reglum.
Virðulegi forseti. Mín reynsla er sú af trúarbragðaumræðu að trúfrelsi er auðveldlega ruglað saman við réttinn til að stjórna lífi annarra, eitthvað sem ég hygg að sé ekki hluti af trúfrelsi eins eða neins. Það er ekki hluti af trúfrelsi mínu að ákveða hvað hv. þingmaður borðar í kvöldmat eða hvort hann kýs að spila bingó, nú eða Counter-Strike. Það er ekki mitt trúfrelsi. Þvert á móti, ef eitthvað er þá væri það hluti af trúfrelsi hv. þingmanns að taka upp einhverjar slíkar iðjur óháð því hvað mér fyndist um það. Þannig virkar frelsið. Frelsið er ekki heimild til að banna öðrum. Ég veit ekki betur en núgildandi trúfrelsisákvæði dugi ágætlega fyrir alla aðra söfnuði og öll önnur trúarbrögð og lífsskoðunarfélög. Ég hef alla vega ekki rekist á að það sé kvartað undan því að það sé svo mikið af bingóspili eða listdansi eða hvað það er að tiltekin trúfélög eigi erfitt með að iðka trú sína nákvæmlega eins og þau vilja og í þeim friði sem þau vilja, eitthvað sem ég tel, eins og greinilega hv. þingmaður, til sjálfsagðra réttinda. En ég hygg að þau réttindi séu nú þegar tryggð með ákvæði um trúfrelsi í stjórnarskrá. Ég held að það dugi. Að því sögðu þá er ég alveg opinn fyrir hugmyndinni um að skoða einhverjar leiðir til þess að hnykkja á slíku, en mér finnst oft slá saman þarna hugmyndum um trúfrelsi og réttinum til að stjórna trúarlífi annarra.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil bara að það komi skýrt fram að þó að ég sé jákvæður fyrir þessu frumvarpi og held að ég geti stutt það þá felst ekki í því nein yfirlýsing í garð helgihalds kristinna manna, að það sé eitthvað verið að gera lítið úr því eða reyna að setja það skör lægra, síður en svo. Kristnir eiga auðvitað rétt á sínu helgihaldi eins og aðrir sem eru annarrar trúar og við eigum auðvitað að gæta þess og varðveita að menn hafi frið til þess og séu óáreittir í því, en ég sé ekki að þegar menn tilbiðja guð sinn í guðshúsi þá þurfi að meina öðru fólki að sinna því sem það vill sinna á þeim sama degi. Ég sé ekki hvaða truflun felst í því þó að ég spili þá eftir atvikum bingó, sem fáir spila held ég reyndar í dag, [[Forseti hringir.]]að það trufli helgihald hjá söfnuði í kirkju. Ég átta mig ekki á samhenginu.
Virðulegi forseti. Nei, það er alveg rétt, í þessu frumvarpi felst engin andstaða á nokkurn hátt við helgihald kristinna manna né annarra manna. Það að hv. þingmaður nefnir þetta finnst mér vera svolítið einkenni umræðunnar sem kemur alltaf að þessum þjóðkirkjumálum. Það er eins og fólk þurfi sérstaklega að taka það fram að ef það aðhyllist ekki einhver sérstök forréttindin tiltekins trúarsöfnuðar til þess að stjórna lífi annarra, þá sé það ekki árás á trúarsöfnuðinn. Það er bara alls ekki tilfellið, þetta er ekki á nokkurn hátt gagnrýni á þann trúarsöfnuð eða helgihald hans eða kennisetningar. Ég gæti alveg gagnrýnt þær, en það kemur þessu raunverulega ekkert við, ekki á nokkurn hátt og ég hyggst ekki gagnrýna þær í umfjöllun um þessi mál enda er það ekki efnið, ekkert frekar en að ég ætli að fara að gagnrýna kennisetningar einhverra annarra trúarsafnaða sem njóta ekki þeirra forréttinda að mega banna öðrum hvað þeir gera á sínum helgidögum. Þetta er ekki árás á nokkur mann eða nokkra stofnun eða nokkur trúarbrögð að neinu leyti. En [[Forseti hringir.]]mér finnst það áhugavert að þurfa alltaf að taka það sérstaklega fram.
Frú forseti. Hér er rætt um að fella úr gildi helgidagalöggjöfina. Á sínum tíma var sjálfsagt að gera breytingar á helgidagalöggjöfinni í þá veru að rýmka ákvæðin um verslun og þjónustu á lögbundnum helgidögum. Sérstaklega vegna hins aukna fjölda ferðamanna, en einnig vegna þess að það var ósamræmi í því að geta ekki keypt t.d. mjólkurvörur byggi maður í Reykjavík, en það var vandræðalaust á Seltjarnarnesi og í öllum þeim bensínsjoppum sem opnar voru um allt land og voru með nauðsynjavörur til sölu. Ég tel hins vegar rangt að segja að helgidagalöggjöfin kalli alla helgidaga sem byggja á kristinni trúariðkun helgidaga þjóðkirkjunnar. Ástæða er til að leggja inn í umræðuna að við erum enn að tala um helgidaga sem tengjast öllum þorra landsmanna, einnig innflytjendum og þeim sem starfa hér tímabundið. Fljótt á litið er verið að tala um níu af hverjum tíu í þessu landi. Sú áhersla sem flutningsmaður, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, leggur á launasamninga í tengslum við þetta mál er villandi að mínu mati.
Heyr, heyr.
Engin rök í málinu benda á að þeir aðilar sem semja um kaup og kjör geri ekki athugasemd við þessa breytingu vegna þess að hægt sé að fella fjölda frídaga inn í lögin um 40 stunda vinnuviku og inn í launasamninga. Það er að mínu mati í besta falli aðferð til að slá ryki í augu fólks. Í fyrsta lagi varðar helgidagalöggjöfin mikinn meiri hluta þjóðarinnar sem er þá hunsaður með því að leggja lögverndina niður. Í öðru lagi eru helgidagar og hátíðisdagar hluti af hinum almenna menningararfi þjóðarinnar. Í þriðja lagi treystir hún samskipti okkar við nágrannaþjóðirnar sem búa við sams konar löggjöf. Þau rök að leggja þurfi niður lög í landinu vegna fjölgunar ferðamanna eru engin rök. Það er sjálfsagt að skoða ákvæði varðandi bingó. Á sínum tíma leit löggjafinn svo á að bingó væri í raun fjárhættuspil sem bæri að banna. Það atriði er sannarlega barn síns tíma. Sömuleiðis er umhugsunarefni hvort ekki sé nú þegar skautað fram hjá ákvæðinu um dansleiki vegna þess að tónleikar eru leyfðir. Ég hygg að mjög erfitt sé að greina á milli þess hvort um tónleika eða dansleiki er að ræða ef leikin er dansmúsík á tónleikum og áhorfendur hreyfa sig í takt. Þessa hluti er sjálfsagt að endurskoða og breyta eftir þörfum, svo lengi sem þeir skerða ekki rétt þeirra sem trúa til að sinna sínum helgiathöfnum í opinberu rými á lögbundnum helgidögum og hátíðum. Í rauninni er hið eina sem breyta þarf í lögum um helgidaga og helgidagafrið að taka þarf fram að hér er ekki um að ræða helgidaga þjóðkirkjunnar heldur helgidaga almennt. Þótt orðalagið „helgidagar þjóðkirkjunnar“ hafi verið fest í lög byggir það eingöngu á þeim sögulega bakgrunni að þegar konungur hins danska ríkis bannaði öllum þeim sem tilheyrðu öðru trúfélagi en hinu evangelíska-lúterska að hafa vetursetu á Íslandi var ekki um neina aðra helgidaga að ræða en þá sem tilgreindir voru hjá því trúfélagi. Þegar þetta trúfélag fékk heitið þjóðkirkjan í stjórnarskránni 1874 mótaði það löggjöfina, þó að sama stjórnarskrá tryggði jafnan rétt allra trúfélaga. Að þessu leyti er rétt að tala um að lögin séu barn síns tíma en annars ekki. Rétt er að hafa í huga að lög um helgidaga og vernd þeirra eru ekki eitthvert séríslenskt fyrirbæri. Lög um þau efni eru t.d. til meðal allra ríkja í vesturhluta Evrópu, nema í Frakklandi er sérstök vernd daganna ekki lögbundin. Sannarlega er hluti þeirra laga bann við því að trufla trúariðkun á helgidögum kristinna safnaða. En viðhald laganna á lögbundnum helgidögum er annars vegar vegna þess að helgidagar og hátíðisdagar eru hluti af menningararfi þessara landa, og hins vegar til að standa vörð um ákveðna hrynjandi í mannlífinu sem tryggir ekki aðeins fólki frítíma heldur dregur fram gildi þess að halda hátíðir, hvort sem það er gert á trúarlegum forsendum eða ekki. Eins og fram kemur í 1. gr. laganna er tilgangur þeirra sem hér segir, með leyfi forseta: „Um helgidagafrið er mælt í lögum þessum í því skyni að vernda helgihald og til að tryggja frið, næði, hvíld og afþreyingu almennings á helgidögum þjóðkirkjunnar innan þeirra marka er greinir í lögunum.“ Síðan er í 2. gr. tilgreint hvaða dagar séu helgidagar þjóðkirkjunnar. Það sem hér eru kallaðir helgidagar þjóðkirkjunnar er að sjálfsögðu sameign allra kristinna trúfélaga. Enginn tilgreindur helgidagur kristinnar trúar er sérstakur fyrir þjóðkirkjuna. Þess vegna verður að hætta að tala um þjóðkirkjuna í þessu samhengi. Rétt er að tilgreina í lögum hvaða helgidagar eru lögbundnir helgidagar. Hér þarf að gera þá breytingu að helgidagar séu í fyrsta lagi ekki kenndir við þjóðkirkjuna vegna þess að allar kristnar kirkjudeildir hafa þessa sömu daga. Síðan þarf að bæta við sérstökum helgidögum þjóðarinnar, sem eru alla vega 17. júní, 1. desember og 1. maí. Rétt er að fella jafnframt inn í þessi lög hverjir skuli vera fánadagar þjóðarinnar. Í 3. gr. III. kafla laganna er fjallað um vernd helgidaganna og helgidagafrið. Með leyfi forseta: „Óheimilt er að trufla guðsþjónustu, kirkjuathöfn eða annað helgihald með hávaða eða öðru því sem andstætt er helgi viðkomandi athafnar.“ Í 4. gr. er tilgreint hvað óheimilt er að gera á þessum tilgreindu dögum. Þessar reglur hafa verið rýmkaðar verulega, einkum hvað varðar opnun verslana og annarra þjónustufyrirtækja, en sjálfsagt er að skoða það atriði betur. Í greinargerð með frumvarpinu segir svo, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til að lög um helgidagafrið, nr. 32/1997, falli brott. Markmið laganna er að vernda helgihald og tryggja frið, næði og hvíld og takmarka afþreyingu fólks á helgidögum þjóðkirkjunnar. Flutningsmenn sjá ekki ástæðu til að takmarka frelsi fólks með lögum þannig að það varði sektum að standa að t.d. bingói, happdrætti, dansleikjum eða öðrum samkomum á helgidögum þjóðkirkjunnar.“ Frítökuréttur og hvíldartími er tryggður í kjarasamningum en til að réttur launafólks til frídaga eigi styrka lagastoð er lögð til orðalagsbreyting á 6. gr. laganna um 40 stunda vinnuviku þannig að í staðinn fyrir að þess sé getið að helgidagar þjóðkirkjunnar séu frídagar verði umræddir dagar taldir upp í ákvæðinu sem lögbundnir frídagar. Því er til að svara að það kann að vera skynsamlegt að tilgreina í lögum um 40 stunda vinnuviku hvaða frídagar skuli vera bundnir í lögum. En það kemur engan veginn í staðinn fyrir inntak og áherslur helgidagalöggjafarinnar. Sú nauðsyn er óbreytt að vernda þurfi annars vegar rétt fólks til hvíldar og afþreyingar og að hins vegar skuli samkomuhald allra trúfélaga til trúariðkunar sinnar njóta verndar enda stríði trúariðkunin ekki gegn almannareglu. Stjórnarskráin tryggir öllum rétt til að iðka trú sína. Í greinargerðinni segir enn fremur, með leyfi forseta: „Í ljósi fyrrnefndra breytinga á samfélaginu hvað varðar trúar- og lífsskoðanir fólks og ekki síður í ljósi stóraukins ferðamannastraums til landsins telja flutningsmenn lög um helgidagafrið vera úreltan lagabókstaf og að löngu sé orðið tímabært að nútímavæða fyrirkomulagið.“ Því er til að svara, frú forseti, að breytingar á trúar- og lífsskoðunum fólks eru ekki jafn stórkostlegar og flutningsmenn telja ef horft er til fjölda þeirra sem skráðir eru í þessi félög. Hvað varðar ferðamenn vill svo til að mjög stór hluti ferðamanna er einmitt kristinnar trúar og gengur glaður í guðs hús inn. Ekki má rugla því saman við þörf gesta til að geta keypt sér mat og drykk þegar þá svengir, sem nauðsynlegt er að gæta að. Enn segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Tilgangur laga um helgidagafrið er að tryggja að fólk sem vill stunda helgihald á sunnudögum og helgidögum fái frið til þess. Flutningsmenn telja ástæðulaust að takmarka með lögum frelsi fólks á tilteknum dögum til þess eins að annað fólk fái þá frið til að stunda helgihald. Það hlýtur að stríða gegn því frjálsa samfélagi sem við viljum hafa í hávegum.“ Það er sannarlega alveg rétt að tilgangur laganna er m.a. að tryggja að fólk sem vill stunda helgihald fái frið til þess. Það er líka alveg rétt að frelsi eins á ekki að skerða frelsi annars. Þess vegna væri beinlínis rangt að setja í lög að á meðan trúað fólk sinnir sinni trúariðkun skuli öllum hinum sem ekki eru sömu trúar meinað að sinna hugðarefnum sínum eða gerðir skyldugir til að gera ekki neitt. En þetta frelsi gildir að sjálfsögðu á báða vegu og jafnt fyrir þau sem vilja sinna trúariðkun sinni í opinberu rými og þau sem vilja það ekki. Það frelsi þarf að vera tryggt í lögum. Það er heldur ekki nóg að tilgreina í lögum um lengd vinnuvikunnar eða í kjarasamningum hvaða dagar eru lögbundnir frídagar. Og það er heldur ekki nóg að í hegningarlögum sé tryggt að ekki megi trufla helgihald trúfélaga og óheimilt sé að fara ósæmilega með kirkjugripi. Frú forseti. Niðurstaða mín er þessi: Það er sjálfsagt að gera minni háttar lagfæringar á lögum um helgidagafrið en fráleitt að fella þau brott.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir að þetta ættu ekki að vera helgidagar kirkjunnar, ég ætla bara að árétta það að þetta eru helgidagar þjóðkirkjunnar; hún er stofnun, ríkisstofnun. Ég tel að almættið þurfi ekki á ríkisstofnun að halda til þess að kristnir menn geti iðkað sína trú og tilbeðið sinn guð og fengið hann til að heyra sínar bænir. Það sem mér finnst standa eftir af ræðu hv. þingmanns er: Hvað með öll hin trúfélögin? Af hverju þurfa kristnir menn þessa sérstöku löggjöf? Vegna þess að við erum með kristna menningararfleifð? Auðvitað er saga Íslands samofin kristinni sögu. Um það verður ekki deilt, hvorki á forsendum kristninnar né sögunnar. En það er ekki löggjöfin sem gerir það að verkum, lög um helgidagafrið gera það ekki að verkum, að fólk les biblíuna eða fer í kirkju. Þau rök að meiri hluti almennings sé kristinn, ja, ég velti þá fyrir mér hvort hv. þingmanni þyki það þá eðlilegt að hafa sérstök forréttindi fyrir þá trúarhópa sem eru í meiri hluta í öðrum löndum. Mér finnst það ekki. Mér finnst það fráleitt hvernig það er í sumum löndum, svona ríkis-íslam. Mér finnst það fráleit pæling. Sömuleiðis reyndar að hafa ríkistrú á Íslandi. Og það er engin árás á kristna trú. Þessi lög eru ekki um frelsi kristinna manna, þau eru um forréttindi þjóðkirkjunnar, þeirrar tilteknu kirkju. Það kemur fram í lögunum sjálfum. Allt tal um kristna arfleifð breytir þeirri staðreynd ekki. Eins og hv. þingmaður kom inn á sjálfur er nú þegar í almennum hegningarlögum ákvæði sem ver alla trúarsöfnuði fyrir ófriði og óspektum og því um líku, og ég er sammála hv. þingmanni um að kristnir menn eiga að njóta þess réttar sem allir aðrir. Ég spyr hv. þingmann: Af hverju þarf þessa sérstöku löggjöf fyrir þjóðkirkjuna eða kristna menn? Hvers vegna ekki sömu löggjöfina fyrir alla, óháð því hversu margir landsmenn teljast til þeirra trúarbragða?
Frú forseti. Ég þakka hv. flutningsmanni Helga Hrafni Gunnarssyni. Ég lít ekki svo á að hér sé um forréttindi að ræða. En ég hef hins vegar lagt áherslu á að nauðsynlegt sé að breyta þessum lögum á þann veg að ekki sé sérstaklega rætt um þjóðkirkjuna. Þarna þurfi að koma inn breyting sem kveður á um að rætt sé um kirkjuna. Það er nú einu sinni þannig að meiri hluti Íslendinga er kristinn.
Hvítir líka.
Það er hvergi minnst á litaraft manna í því sem ég sagði. En rétt er að árétta að eins og kom fram í minni ræðu lýtur þetta einnig að menningarsögulegum arfi þjóðarinnar. Við erum kristin þjóð, ekki satt?
Nei.
En það að flutningsmaður líti svo á að hér sé um forréttindi að ræða, ég er ósammála því. Ég tel hins vegar rétt að gera ákveðnar breytingar. En að fella lögin brott tel ég óráð og ég hef áréttað það hér.
Virðulegi forseti. Þvílík tilætlunarsemi! Það fer svo í taugarnar á mér að ég á erfitt með að halda ró minni þegar hv. þingmaður talar um að við séum kristin þjóð. Þjóðir eru ekki kristnar. Einstaklingar eru kristnir. Meiri hluti íslensku þjóðarinnar er vissulega kristinn, en þjóðin sem slík er ekki kristin. Ég er Íslendingur, ég er hluti af þessari þjóð og ég er ekki kristinn. Það gerir mig ekki á neinn hátt að minni Íslendingi. Og ég bara þoli það ekki að talað sé svona um þann hluta íslenskrar menningar og þjóðar sem er einfaldlega ekki kristinn. Hv. þingmaður ræður því ekki hvaða trúarbrögð ég aðhyllist, eða hvaða trú ég tilheyri. Það er ég sem ræð því. Og ég frábið mér svona málflutning. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni. Hvers vegna eiga þessi lög - hv. þingmaður vill ekki kalla þau forréttindi, gott og vel, það má þá gjarnan finna eitthvert orð sem hann myndi vilja nota yfir það - að heyra sérstaklega undir kirkjur, kristna, kristni, þjóðkirkju eða hvaðeina? Af hverju ekki alla óháð trúarbrögðum? [[Forseti hringir.]]Hvað er að því að hafa jafnræði í trúarbrögðum þannig að allir njóti sama réttar án tillits til trúarbragða? Hvað er svona ofboðslega hræðilegt við það?
Það er rétt hjá hv. þingmanni að það ríkir trúfrelsi á Íslandi. Ég lít svo á að við séum kristin þjóð. Meiri hluti þjóðarinnar er skráður í þjóðkirkjuna. Það er í stjórnarskránni að stjórnvöld skuli vernda og styðja við þjóðkirkjuna. Þá hljótum við að vera kristin þjóð.
Nei.
En hv. þingmanni er að sjálfsögðu frjálst að trúa á annað en Jesú Krist, það er enginn að mótmæla því hér.
Ó, takk!
Ég ætla ekki að hártogast við hv. þingmann um þetta. En ég hef sagt áður og endurtek það að ég tel þessi lög nauðsynleg, m.a. til að styðja við menningarlegan og trúarlegan arf íslensku þjóðarinnar sem fagnaði þúsund ára kristnitökuafmæli árið 2000. Ég lít ekki svo á að þetta séu forréttindi en þetta eru mikilvæg lög sem eiga að mínum dómi að vera í gildi og er óþarfi að fella á brott. En það er sjálfsagt að gera ákveðnar breytingar. Það hef ég lagt áherslu á. Mér finnst að hv. þingmaður eigi bara að fagna því.
Frú forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns og er að reyna að átta mig á því hvað það er sem hann er að segja og myndi vilja fá frá þingmanninum svar við því. Hann myndi sem sagt leggja til að í 1. gr. laga um helgidagafrið eins og þau eru núna yrði fjarlægt þetta um helgidaga þjóðkirkjunnar, þetta væri bara helgidögum almennt. Helgidögum á Íslandi eða vill hann halda inni kirkjunni? Þingmaðurinn jánkar því. Hann vill halda inni kirkjunni. Þá get ég bara sagt að þetta eru ekki helgidagar fyrir allar kirkjur. Ekki t.d. kaþólsku kirkjuna. Konan mín er frá Perú, hún er alin upp við kaþólskan sið og þegar hún kemur til Íslands er hún mjög hissa: Þið eruð með dag númer tvö í páskum og annan dag jóla og fleira. Þetta eru ekki almennt helgidagar kristninnar. Þetta eru aftur á móti helgidagar íslensku þjóðkirkjunnar. Ef þetta ætti að heyra undir alla kristna menn þyrfti samkvæmt því sem þingmaðurinn segir að breyta því í átt til helgidaga kristinna söfnuða. Kaþólskur kristinn söfnuður er sá stærsti í heiminum. En þetta er kannski svolítil hártogun. Þetta er bara til að benda á að þetta eru þjóðkirkjuhelgidagarnir en ekki almennt fyrir kristna menn, ef við gætum verið sammála um það. Þingmanninum er auðvitað í sjálfsvald sett með það, hann ætti kannski að skoða það. Við skulum vera með samræmi í því hvernig við viljum breyta þessu. Þá kemur að hinu. Fyrir mér snýst þetta bara um að fólk hafi svigrúm og næði til að sinna því sem því er heilagt. Það er mikilvægt. En samhliða sé öðrum ekki bannað að sinna því sem þeim er heilagt og mikilvægt í lífinu eða gefur þeim lífsfyllingu, sama hvað það er, á sama tíma. Skildi ég það þá rétt hjá þingmanninum að hann sé hlynntur því að fella brott öll ákvæði sem banna öðrum að sinna sínu? Þá erum við að tala um ákvæði í [[Forseti hringir.]]4. gr. um bann við ýmsu á þeim tíma sem er verið að sinna helgihaldi, hvað þessar tímasetningar varðar, [[Forseti hringir.]]þá er öðrum bannað að sinna því sem er þeim kært.
Frú forseti. Ég þakka þessar athugasemdir. Ég skil nú ekki alveg þetta með helgidaga og frídaga kaþólsku kirkjunnar í samanburði við kristna. Ég veit ekki betur en að páskar séu stór hátíð í kaþólskum sið. Við erum ekki að tala um annan í páskum, við erum að tala um páskadag, föstudaginn langa. [[Gripið fram í.]]Já. Síðan spurði hv. þingmaður hvort ég væri fylgjandi því að skoða ákvæði um að banna ákveðna hluti. Ég hef sagt það, ég er fylgjandi því að skoða ákveðna þætti í þessari löggjöf. Ég er hins vegar mótfallinn því að hún falli á brott. Það er kjarni málsins. Menn mega ekki líta svo á að hér sé einhver öfgastefna í gangi. Þetta eru lög sem hafa verið í gildi og skipta að mínu mati þjóðina töluverðu máli, okkar menningarlega og trúarlega arf. Þetta er svona í sambærilegum löndum Vestur-Evrópu og ég sé enga ástæðu til að fella þetta á brott.
Frú forseti. Ef ég skil það rétt, það stendur hérna í lögunum, ég er með nýjustu útgáfuna, ég er búinn að tékka á því, og þar segir, með leyfi forseta: „Helgidagar þjóðkirkjunnar eru þeir sem nú skal greina: Sunnudagar, annar dagur jóla, nýársdagur, skírdagur, annar dagur páska …“ Þetta eru helgidagar þjóðkirkjunnar. Ef við ætlum að vera alveg heiðarleg með það eru þetta helgidagar þjóðkirkjunnar. Þetta eru ekki helgidagar kristninnar almennt. Kaþólikkar hljóta að vera kristnir samkvæmt þingmanninum. Var ég að misskilja það? Kaþólikkar eru kristnir. Já, ókei. Þá erum við öll sammála um það. Þá kemur að því sem er mjög mikilvægt. Þingmaðurinn kemur hérna upp og segir að það eigi ekki að vera að banna fólki, þessi helgidagalög eigi ekki að geta gert það, að banna fólki að gera það sem því er kært á þessum dögum. Að því tilskildu að það trufli ekki helgihald annarra, að sjálfsögðu. Er hann þá ekki sammála því að það eigi bara að fella burt 4. gr.? Og ef ekki, og þetta er mikilvægt að við séum heiðarleg með í þessari umræðu, hvað í þessari 4. gr. á þá ekki að fella brott? Eru það skemmtanir, svo sem dansleikir eða einkasamkvæmi á opinberum veitingastöðum? Því fólk er sektað fyrir þetta og missir starfsleyfi. Hverju af þessu myndi þingmaðurinn vilja halda inni? [[Forseti hringir.]]Væri hann tilbúinn til að fjarlægja þetta?
Ég þakka …
Ég ætla að biðja þingmanninn að bíða eftir kynningu áður en hann stígur í pontu, gerðu svo vel.
Takk fyrir, frú forseti. Ég hef sagt það og endurtek aftur að ég er alveg tilbúinn að skoða þessa hluti. Þar á meðal annan í páskum sem dæmi. Það er alveg óhætt að skoða það. Það eru fyrst og fremst þessir stóru hátíðisdagar kristinna manna sem eru páskar og föstudagurinn langi, svo ég nefni þá og eru í kaþólskum sið eins og kom fram áðan. Hvað varðar bann við ýmsum þáttum sem eru nefndir þarna, jú, það er alveg hægt að skoða það. Það er enginn að neita því hér að það sé hægt að fara yfir þessa hluti.
… tilbúinn að fjarlægja …?
Ég er tilbúinn að skoða þetta, já, já. [[Gripið fram í.]]Hvað segirðu?
Ertu ekki til í að fjarlægja þetta?
Ég er ekki tilbúinn að fjarlægja ákvæðið alveg eins og það er. En ég er tilbúinn til að fara yfir það, að sjálfsögðu, og með hagsmunaaðilum o.s.frv. Það er búið að rýmka þessa löggjöf. Við verðum að átta okkur á því. Það er búið að koma til móts við verslun og þjónustu í landinu sem dæmi. Það var skipuð nefnd sem fór yfir þessi mál og það er búið að breyta lögunum. En nú er lagt til að þau falli algerlega á brott og ég er andvígur því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Þar kom margt athyglisvert fram og reyndar einnig í þeim orðaskiptum sem hafa hér verið. Það sem ég er að reyna að átta mig á er að við erum að tala um menningararf, nefnir þingmaðurinn, og ég held að það sé alveg óhætt að segja að sé rétt. Sagan er eins og hún er. Ég held að við deilum í sjálfu sér ekkert um það. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að langstærstur hluti þjóðarinnar tilheyrir þjóðkirkjunni og telur sig þar með kristinnar trúar, reikna ég með. Þegar svo er og talað er um menningararf, að okkur sé eitthvað í blóð borið og við þurfum að styðja það og varðveita, átta ég mig ekki alveg á af hverju þarf lög til að halda uppi arfi sem okkur er í blóð borinn. Af hverju þarf að viðhalda því nánast með valdi að þetta sé það sem okkur finnst? Ég skil það ekki alveg. Svo finnst mér dálítill tvískinnungur í því að menn vilji varðveita helgidagafriðinn með þessum hætti, og segja: Við erum samt alveg tilbúin til að skoða það að slaka svolítið á hvað megi gera og svona, það sé alveg sjálfsagt, því að menn eiga rétt til hvíldar, er það ekki? Það er eitt af þessu. En sumir þurfa þá ekki að hvíla sig á þessum umræddu dögum því að þeir þurfa að þjóna túristunum eða þörfum okkar hinna. Þannig að ég skil þetta ekki; er þetta ekki svolítið annaðhvort eða? Annaðhvort eigum við öll að hvíla okkur af því að þetta er helgidagur sem taka á alvarlega, eða við gerum það ekki. Síðan spyr maður sig: Hvaðan kemur öll þessi ógn sem raskar friðinum? [[Forseti hringir.]]Kemur hún þá ekki frá hinum kristnu sjálfum sem búa í þessu landi undir þessum reglum, sem vilja spila bingó og gera hvað sem er? Það er kristið fólk að meginuppistöðu til, held ég.
Ég þakka hv. þingmanni. Hann spurði að því hvers vegna þetta þyrfti að vera lögbundið. Við, löggjafarsamkundan, teljum ýmislegt þurfa að vera í lögum. Er það ekki rétt hjá mér varðandi íslenskt mál að það er lögbundið og réttritun og annað slíkt? Þetta er í mínum huga ósköp einfalt mál. Þarna er verið að vernda ákveðinn trúar- og menningarlegan arf þjóðarinnar sem viðgengst í nágrannalöndum okkar. Búið er að koma til móts við þarfir atvinnulífsins, verslunarinnar, þjónustunnar. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna þarf að þá að ganga lengra í þeim efnum, hvers vegna fella þarf þessi lög algjörlega brott. Ég hef sagt það hér að ég sé tilbúinn til þess að skoða hvort ekki megi taka eitthvað út af því sem talið er óheimilt í dag. Að sjálfsögðu. Það er alveg klárt í mínum huga að það er ekkert að því að skoða þessa hluti og fara yfir þá, en ég skil ekki alveg sjónarmið flutningsmanna um að fella þetta algerlega brott. Þessi hefð hefur, eins og ég segi aftur, fylgt þjóðinni og er trúarlegur og mikilvægur menningarlegur arfur sem ég held að sé alveg ljóst að þurfi að varðveita í lögum. Það er mín skoðun.
Herra forseti. Síst af öllu vil ég fara að deila við hv. þingmann um skoðanir hans eða segja honum hvaða skoðanir hann á að hafa eða ekki hafa. Nú er samfélag okkar að breytast. Sumum líkar það vel og öðrum miður. Hér er alþjóðavæðing og við verðum fyrir áhrifum frá ýmsum stöðum. Íslendingum er að fjölga m.a. vegna þess að hingað flytja margir sem verða Íslendingar. Sumir hverjir aðhyllast önnur trúarbrögð. Er þingmaðurinn þeirrar skoðunar að þegar einhverju tilteknu marki er náð, ef við stöndum t.d. frammi fyrir því eftir 25 ár að 50% þjóðarinnar séu ekki lengur í þjóðkirkjunni eða hafi aðra trú, væri þingmaðurinn [[Forseti hringir.]]þeirrar skoðunar að rétt væri að fella þetta allt saman niður? Eða mundi hann áfram vera þeirrar skoðunar að halda ætti uppi sérstökum [[Forseti hringir.]]lögum um helgidagafrið kirkjunnar, eins og hann talar um?
Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er vissulega athyglisvert innlegg í þessa umræðu. Hvar verðum við stödd hér á Íslandi eftir einhverja áratugi hvað varðar trúariðkun þjóðarinnar? Ef sú staða kæmi upp að kristnir væru í minni hluta í þessu samfélagi og kröfur væru uppi um að endurskoða löggjöfina á þeim forsendum þá yrði náttúrlega að taka það samtal við hina ýmsu trúarleiðtoga hinna nýju trúarbragða sem mundu vera hér í meiri hluta. Ég vona svo sannarlega persónulega að sú staða komi ekki upp að kristnir á Íslandi verði í minni hluta. En þetta er athyglisvert sjónarmið og yrði sjálfsagt farið yfir það ef sú staða kæmi upp.
Herra forseti. Þetta er um margt skemmtilegt og áhugavert mál til þess að ræða hér. Í mínum huga held ég að sé svolítið mikilvægt að átta sig á því um hvað er verið að ræða, að hverju er vegið ef svo mætti orða, og að hverju ekki. Mér finnst þetta með einföldum hætti vera spurning um ríka tilburði okkar til forræðishyggju á móti frelsi. Horfum til þess um hvað málið snýst. Málið snýst í raun og veru um frelsi til þess að gera það sem okkur lystir á þessum helgu frídögum kristinnar trúar, hvort sem það er atvinnurekandi eða einhver sem rekur skemmtistað, veitingastað eða hvað annað, til að halda starfsemi sinni opinni, eða okkur hinna að sækja þá skemmtan eða afþreyingu sem við kjósum okkur. Við erum oft á tíðum með ansi ríka tilhneigingu til forræðishyggju í svona málum. Við erum hins vegar líka oft mjög skemmtilega praktísk þegar kemur að svona málum. Við vorum býsna praktísk þegar við tókum upp kristna trú yfir höfuð. Það var ekki mikill trúarhiti í landsmönnum sem varð þess valdandi að við ákváðum nánast á einum eftirmiðdegi að skipta um trú, það hafði frekar með praktíska lausn á gíslatöku í Noregi að gera. Þarna þóttust menn hafa fundið ágæta lausn á því vandamáli og kristin trú varð ofan á. Þegar við tókum upp áfengisbann á sínum tíma fundum við líka á því ýmsar praktískar undanþágur af því við þurftum að tryggja utanríkisviðskipti við Spán og leyfðum þess vegna rauðvín fyrr en annað áfengi. Þannig kvarnaðist úr þessum boðum og bönnum hægt og rólega. Það sama má raunar segja um þetta. Það er auðvitað ljóst að nú þegar gilda mjög víðtækar undanþágur á þessum helgidagafrið. Upptalningin er: Gististarfsemi og tengd þjónusta, starfsemi lyfjabúða, bensínstöðva, bifreiðastöðva, verslana á flugvöllum og fríhafnarsvæðum, blómaverslana, söluturna og myndbandaleigna, svo og starfsemi matvöruverslana með verslunarrými undir 600 fermetrum - það er auðvitað hættulegt að vera með stærri verslanir opnar - íþrótta- og útivistarstarfsemi, listsýningar, tónleikar, leiksýningar og kvikmyndasýningar eða sams konar sýningar. Einnig má halda og veita aðgang að sýningum er varða vísindi eða er ætlað að gegna almennu upplýsingahlutverki, svo og að hafa opin listasöfn og bókasöfn. Hér virðist fátt standa eftir annað en dansleikir sem eru bannaðir á þessum dögum. Ég velti fyrir mér af hverju við höfum svona miklar áhyggjur af því hvort fólk, hvort sem er kristinnar trúar eða annarrar trúar, kjósi að dansa á þessum dögum frekar en einhverjum öðrum dögum. Við erum ekki að vega að frelsi fólks til þess að iðka trú sína. Við verjum trúfrelsið ágætlega í stjórnarskrá nú þegar. Og hér er áfram lagt til að þessir frídagar séu í sjálfu sér varðir áfram sem frídagar þjóðarinnar og raunar langt umfram það sem margar aðrar kristnar þjóðir horfa til í trúarlegum frídögum. Það hefur þegar komið fram í þessari umræðu. Ég man ég skoðaði þetta einhvern tímann í tengslum við fyrri störf mín. Ég held að við og Spánverjar séum í efsta sæti yfir trúarlega frídaga sem eru lögbundnir eða umsamdir í kjarasamningum. Hér er í sjálfu sér ekki verið að vega að eða þrengja með neinum hætti frelsi kristinna manna til að iðka trú sína eða vega að helgihaldinu með neinum hætti í mínum huga. Það er fyrst og fremst verið að tryggja frelsi til að stunda hverja þá starfsemi sem menn kjósa að stunda á þessum dögum líkt og á öðrum dögum ársins. Við verjum líka réttindi fólks þegar kemur að frítöku og frídögum, bæði í lögum og kjarasamningum, þegar kemur að því að vinna á þessum dögum. Það má auðvitað hafa það í huga að ansi myndarleg starfsemi er starfrækt á þessum helgidögum í dag eins og upptalning mín úr lögunum ber vitni um. Með vaxandi fjölda ferðamanna til landsins er umfang gistihúsastarfsemi og veitingahúsastarfsemi miklum mun meira nú en nokkru sinni fyrr. Þess vegna held ég að það sé löngu tímabært að við afnemum þetta, tryggjum, eins og hér er lagt til, þessa frídaga áfram í lögum um 40 stunda vinnuviku, líkt og flutningsmenn leggja upp með. En að því sögðu sé ég ekkert því til fyrirstöðu að afnema þessi lög. Ég sé fátt standa eftir í raun og veru. Það má vissulega takast á um það nokkur ár enn hvort undanþiggja eigi fleiri þætti í því banni sem í lögunum er að finna. Við getum sjálfsagt eytt einhverjum árum í að bæta á þann lista. Ég held að það sé orðið miklu einfaldara, miðað við umfangið á undanþágunum nú þegar, að afnema lögin og leyfa fólki bara að ráða þessu sjálft. Ég hygg að þetta sé alveg örugglega ekki í síðasta sinn á þessu þingi sem við tökumst á um atriði sem snúa að frelsi eða forræðishyggju. Ég óttast að það sé gjarnan mjög ríkur vilji til hins síðarnefnda. Mér þætti vænt um að frelsið fengi hins vegar oftar að ráða för. Mér finnst þetta ágætismál til merkis um að tímabært sé orðið að breyta hér gömlum hefðum og venjum sem engin ástæða stendur til. Það er ágætt að hafa það í huga. Vissulega er það rétt að þorri þjóðarinnar er enn kristinnar trúar, alla vega yfirlýstrar. Sjálfur er ég alinn upp í kristinni trú, er í hópi þeirra sem eru í þjóðkirkjunni, í það minnsta enn skráðir þar, kvæntur í kirkju, skírði börnin mín í kirkju o.s.frv., en verð vissulega að viðurkenna að að öðru leyti er ég ekki mjög trúrækinn maður. En það angrar mig ekki nokkurn skapaðan hlut að annað fólk megi skemmta sér á föstudaginn langa. Ég minnist þess sem drengur að hafa alist upp við fortakslaust bann við nokkru skemmtilegu á þeim degi og þurfa svo að horfa á enn eina útgáfuna af krossfestingu í sjónvarpi að kvöldi. Þetta er blessunarlega breytt. En það dregur ekki úr réttindum fólks til að taka þessa daga eins hátíðlega og það sjálft kýs. Ég tel hins vegar fullkomlega eðlilegt að við stígum þetta skref til fulls og segjum þá: Það á heldur ekki að leggja blátt bann við atvinnustarfsemi á þessum dögum eða að fólk skemmti sér með þeim hætti sem það sjálft kýs eða stundi hverja þá afþreyingu sem það kýs að taka sér fyrir hendur á þessum dögum. Það er löngu tímabært að breyta þessu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna í þessu máli. Mér finnst mikilvægt að árétta nokkra hluti og bregðast við sumum orðum sem fallið hafa hér. Eitt af því sem fram kom í máli hv. þm. Birgis Þórarinssonar, og enn skýrar í andsvörum, var sú tillaga að í stað þess að þetta væru kallaðir helgidagar þjóðkirkjunnar þá yrðu þeir kallaðir helgidagar kirkjunnar. Nú vill svo til að það er ákveðin ríkisstofnun sem heitir þjóðkirkjan, þjóðkirkja Íslands, sem er sérstaklega vernduð með þessu ákvæði í stjórnarskrá. Þessu vonda, vonda ákvæði í stjórnarskrá, þ.e. þjóðkirkjuákvæðinu, ríkiskirkjuákvæðinu. Það vill svo til að stjórnarskráin okkar er ekki smekkfull af slíkum göllum, hún inniheldur líka góða hluti eins og þann að við séum jöfn fyrir lögum, eins og 65. gr. kveður á um. Þar segir, með leyfi forseta: „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.“ Nú átta ég mig á því að það vantar auðvitað þriðja kynið þarna eða órætt kyn eða hvaðeina. Það myndi að öllu jöfnu vera bannað fortakslaust að vera með einhverja sérstaka mismunun í lögum á grundvelli trúarbragða en við erum með þessa leiðindagrein þarna, sem er 62. gr. þar sem segir með leyfi forseta: „Hin evangeliska lúterska kirkja skal vera þjóðkirkja á Íslandi, og skal ríkisvaldið að því leyti styðja hana og vernda.“ Nú veit ég ekki hvort það kemur fram í tillögu sem fram kom áðan, að einfaldlega skuli kalla þjóðkirkjuna kirkjuna í staðinn fyrir þjóðkirkjuna, þ.e. þegar um er að ræða sömu stofnun, eða bara að kalla hana eitthvað annað, eða hvort tillagan felur í sér að lögin hygli sérstaklega kristnum mönnum. Ég held að í því fælist mismunun á grundvelli 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi stofnun hefur þessi forréttindi. Það eru forréttindi vegna þess að þessi klausa er í stjórnarskrá. Ef 62. gr. væri ekki þarna væri óhugsandi að hafa þjóðkirkju. Ef menn vilja fara eitthvað út fyrir þá vernd sem er að finna í 62. gr. þurfa þeir að fara að kljást við 65. gr. Það er nú ekki í fyrsta sinn sem þessar tvær greinar stangast á. Það kemur líka fram í öðru ágætu frumvarpi um afnám 5. gr. laga um Kristnisjóð, þ.e. þess ákvæðis að sveitarfélög þurfi að veita ókeypis lóðir undir kirkjur. Það er mál sem ég og fleiri lögðum fram, m.a. Viðreisn. Það er alltaf núningur milli þessara tveggja greina. Svo talar maður við einhverja lögfræðinga um það og lögfræðingar hafa tilhneigingu til að útskýra hlutina á lagamáli sem vitleysingar eins og ég skilja ekki endilega mjög vel. En með tíð og tíma lærir maður að skilja að lögfræðin er einhvern veginn þannig að lagamál er ekkert endilega í miklu samræmi við orðanna hljóðan ef maður ætlar að lesa hlutina út frá hinni svokölluðu almennu skynsemi. Út frá hinni svokölluðu almennu skynsemi er mjög augljós mótsögn á milli 62. gr. og 65. gr. En vegna þess að þetta er stjórnarskráin og stjórnarskráin skilgreinir hvernig lögin okkar virka, þá virkar það. Þess vegna virkar það lagalega þótt rökfræðilega sé það úti á túni. Svo er hægt að koma hingað í ræðu og segja að það sé svo mikilvægt að fólk hafi rétt til þess að iðka trú sína og hafa frið til þess og þess vegna þurfi þessi lög um helgidagafrið og allt það. Gott og vel, ég er sammála því. Það eina sem mér er fyrirmunað að skilja, nema með vísan til algjörrar forréttindablindu meiri hluta sem vanur forréttindum, er hvers vegna í ósköpunum þarf að taka út fyrir sviga einhver ein tiltekin trúarbrögð, hvað þá eina tiltekna ríkisstofnun. Nú reyni ég að reiðast ekki aftur eins og ég gerði áðan, þegar vísað er til þess að meiri hluti Íslendinga sé kristinn og meiri hluti Íslendinga sé í þjóðkirkjunni. Hvað með það? Jafnræði fyrir lögum snýst ekki um þeir sem eru í meiri hluta, fólkið sem er með ákveðinn stimpil fái meiri réttindi en einhverjir aðrir. Hvernig myndi fólk bregðast við ef einhver stingi upp á - ja, meiri hluti Íslendinga er hvítur? Er það ekki svolítið ógeðslegt? Er það ekki fyrir neðan allar hellur? Mér finnst það og ég þoli ekki slíkan málflutning. Jafnræði fyrir lögum snýst um það að við erum jöfn fyrir lögum, eins og 65. gr. stjórnarskrárinnar segir, án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Hvað ef meiri hluti þjóðarinnar væri af ákveðnu kyni, segjum það? Hvað kemur í ljós ef 51% Íslendinga eru karlar og 49% konur eða öfugt? Hvað ef 1% eða 2% þar af væru hvorugt, heldur intersex? Ætlum við þá að segja kynið sem er í meiri hluta fái einhver sérstök réttindi? Er engum hérna farið að líða jafn illa í maganum og mér af því að segja þessa hluti upphátt? Ég verð brjálaður af því að hugsa um þetta. Þjóðir eru ekki kristnar, það er ekkert hægt að segja að við séum kristin þjóð og það er ekki hægt að réttlæta forréttindi meiri hlutans á grundvelli þess að hann sé í meiri hluta. Það er andstætt hugmyndinni um jafnræði fyrir lögum, virðulegi forseti. Og það er augljóst. Það er einhvern veginn sú tilhneiging hér til að koma í pontu og láta síðan eins og því komi þetta ekki við að þeir sem eru hluti af þessum tiltekna meiri hluta vilja auðvitað hafa forréttindin. Af hverju sér maður þá ekki einhvern úr minni hlutanum sem ekki er kristinn, koma hér upp og segja: Ja, vitið þið að mér finnst samt að meiri hlutinn þarna sem ég tilheyri ekki eigi að hafa sérstök forréttindi. Af hverju segir það enginn? Af hverju er það bara fólkið sem tilheyrir sjálft meirihlutaforréttindahópunum sem kemur og ver þau sömu forréttindi? Það er vegna þess að þetta er röklaust með öllu. Ræða mín hér átti ekki að vera um samband ríkis og kirkju. Það vill bara svo til að í þessari umræðu hefur komið svo skýrt fram hvers vegna það er vandamál að við séum með þessa grein, 62. gr. stjórnarskrárinnar. Hún býr til svona vandamál, og bjó líka reyndar til vandamálið sem að leiðir af því að sveitarfélögum sé skylt að veita lóðir undir kirkjur. Auðvitað eigum við bara að vera jöfn fyrir lögum. Punktur. Búið. Hvað er ósanngjarnt við það? Nú vill svo til að ég tilheyri ákveðnu félagi sem skilgreint er í lögum um slík félög, sem lífsskoðunarfélag, ekki að það komin neinum hér við á nokkurn hátt. Heyrið þið einhvern tímann einhvern hérna segja: Ja, mikið verður nú gott þegar mitt lífsskoðunarfélag er komið í meiri hluta, sem ég hygg að gerist einn daginn? Að þá muni sá sami hópur fara að berjast fyrir sérstökum forréttindum til handa því félagi? Ég held ekki. Sá sami hópur berst gegn forréttindum allra félaga. Hann vill hafa jafnræði allra trúfélaga. Hann vill engin sérstök réttindi fram yfir aðra, þvert á móti vill hann verja réttindi allra. Það er skylda okkar hér að gera það, en ekki að hygla þeim meirihlutaforréttindahópi sem vill svo til að við tilheyrum sjálf. Það er fráleitt. Ég kem ekki hingað og heimta einhver forréttindi og sérmeðferð fyrir það lífsskoðunarfélag sem ég tilheyri. Það væri óheiðarlegt af mér að gera það. Ég ætla að láta þetta duga, virðulegi forseti, en fagna því að við skulum taka þessa umræðu vegna þess að stundum finnst mér samband ríkis og kirkju vera eins og eitthvert ógeðslegt kýli sem þarf sprengja til þess að hlutirnir geti loksins farið að gróa.
Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur látið hér stór orð falla um m.a. stjórnarskrárbundin ákvæði þess efnis að ríkisvaldinu beri að styðja og styrkja þjóðkirkju Íslands. Hv. þingmaður verður bara að sætta sig við að þetta ákvæði er í stjórnarskrá. Ég held að það sé nauðsynlegt að hann átti sig á því að meiri hluti þjóðarinnar taldi svo vera, á hinum ágæta þjóðfundi sem var staðið fyrir hér fyrir nokkru þá vildi meiri hlutinn hafa þetta ákvæði í stjórnarskrá. Við skulum ekki gleyma því. Þjóðkirkjan er kristin kirkja. Það verður hv. þingmaður einnig að sætta sig við. En honum er að sjálfsögðu frjálst að kalla þetta stjórnarskrárákvæði ýmsum nöfnum sem hann nefndi hér, sem ég tel óviðeigandi. Ég held að þingmaðurinn verði að sætta sig við að þetta er í stjórnarskrá þar til því verður breytt.
Virðulegi forseti. Nú förum við aftur út í heimspekilegar vangaveltur sem ég velti fyrir mér hvernig maður eigi að nálgast nákvæmlega. Ekki að það sé neitt að því. Eins og ég sagði áðan er ég mikið fyrir þær. Eitt svarið er nei. Ég þarf ekkert að sætta mig við það. Ég þarf ekkert að vera kátur með það, ég þarf ekki einu sinni að vera kurteis. Ég kýs að vera mátulega kurteis, þótt ég segi samt heiðarlega frá því sem mér liggur á hjarta og því sem mér finnst augljóst, rétt eins og ég gerði í ræðu minni um skoðanir mínar á þessu fráleita ákvæði í stjórnarskrá. Það er ekkert dónalegt við það. En eins og venjulega kemur fyrir að einstaka einstaklingar sem vilja hafa þetta ákvæði leggi sig fram um að vera móðgaðir þegar einhver dirfist hafa þá skoðun að hugsanlega sé hin evangelíska lúterska kirkja ekki endilega það sem við öll aðhyllumst og upplifa það, að því er virðist, sem ægilega ókurteisi, sem það er ekki. En gott og vel. Ég skal alveg taka því að mér verður stundum heitt í hamsi þegar kemur að þessu máli enda er um grundvallarréttindi borgaranna að ræða. Mér finnst það bara við hæfi. Menn hafa nú barist og lagt líf sitt að veði fyrir slík réttindi. Þannig að eitt svarið er nei, ég þarf ekki að sætta mig við það. Ég má vera brjálaður yfir því. Ég má hafa skoðanir á því, má leggja fram frumvörp til að breyta því, má hafa mínar skoðanir og má gera það sem mér sýnist í þeim efnum. Hitt er síðan að á ákveðinn hátt er svarið já, ég þarf að sætta mig að sú sé staðan þar til því verður breytt. En það má hv. þingmaður vita að ég mun leggja mig fram um að fá þessu breytt því að ég held að þetta sé slíkt atriði að það þarfnist umræðu. Og ég hef sagt það við skoðanasystkini mín sem aðhyllast það að taka burt eða skipta út 62. gr. stjórnarskrárinnar, um þetta ríkiskirkjufyrirbæri, að það þarf að takast áður en kristnir verða í minni hluta vegna þess að það er mikilvægt að það sé komið á hreint að við eigum ekki að hafa ríkiskirkjur eða ríkisstofnanir byggðar á því hver sé í meiri hluta. Það er ómálefnalegt. Þess vegna verðum við að aðskilja ríki og kirkju [[Forseti hringir.]]áður en kristni verður í minni hluta. Ég vil ekki losna við ríkiskirkjuna í gegnum það ferli að afkristna þjóðina. [[Forseti hringir.]]Það er ekki markmiðið. Þetta snýst um samband ríkis og kirkju, ekki um kristni.
Herra forseti. Ég er með eina spurningu til hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Hvaða skoðun hefur hann á því sem komið hefur fram og kom fram á áðurnefndum þjóðfundi að meiri hluti þjóðarinnar vill hafa þetta ákvæði í stjórnarskrá? Hver er skoðun hv. þingmanns á því?
Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar skoðanir á því, eins og kemur stundum fyrir. Ein skoðunin er sú að ég myndi styðja upptöku nýrrar stjórnarskrár á grundvelli frumvarps stjórnlagaráðs eins og það var útlagt í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október 2012. Það er ýmislegt í því frumvarpi sem mér er sjálfum í nöp við, sem ég myndi sjálfur vilja breyta eða hafa öðruvísi, en ég læt mig hafa það vegna þess að mér finnst mikilvægt að koma á þeirri stjórnarskrá. Og athugið, virðulegi forseti, að sú þjóðaratkvæðagreiðsla snerist um þá stjórnarskrá, ekki þetta einstaka atriði. Það er ein skoðun. Önnur skoðun er sú, og ég átta mig alveg á því að lögfræðilega er þetta þýðingarlaust en þetta skiptir máli í sambandi við það hvernig fólk túlkar hlutina, að spurningin í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu var óljós. Ég hef flutt hér ræðu um það og get alveg vísað hv. þingmanni á hana ef hann vill, ef hann kærir sig um. En mér þætti gaman að sjá hvað hefði gerst ef þarna hefði í staðinn verið spurning um það að í stjórnarskrá skuli vera ákvæði um að allir skuli njóta jafnra réttinda án tillits til trúarbragða. Þá held ég að það hefði verið aðeins meira en þessi litli meiri hluti sem greiddi því atkvæði. En síðast en ekki síst hef ég þessa skoðun: Hlutir eins og trúfrelsi, tjáningarfrelsi, mannréttindi, jafnræði fyrir lögum, eru ekki háðir því að meiri hlutinn sé hlynntur þeim hverju sinni. Við förum ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort einhver eigi að fá sanngjörn réttarhöld, um það hvort við ætlum að leyfa þessum tiltekna einstaklingi að hafa skoðun en ekki öðrum. Það eru ákveðnir hlutir sem felast í jafnræði fyrir lögum. Jafnræði fyrir lögum er í mínum huga undirstaða lýðræðisins. Það þýðir ekkert að tala um lýðræði, hvort sem það eru þjóðaratkvæðagreiðslur eða eitthvað annað, án þess að það sé jafnræði fyrir lögum. Ríkiskirkja brýtur í grundvallaratriðum á því prinsippi þannig að ég mun berjast gegn henni með öllum tiltækum ráðum. En ég myndi þó samþykkja [[Forseti hringir.]]að greiða atkvæði með frumvarpi grundvölluðu á frumvarpi stjórnlagaráðs af þeim sökum. Ég vona að þetta svari spurningunni.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og þakka flutningsmanni fyrir ákefðina og kappið sem hann hefur sýnt í ræðuflutningi sínum. Það læðist hins vegar að mér sá grunur að nú sé kátt í húsakynnum Samtaka verslunar og þjónustu og kæmi mér heldur ekki á óvart að það væri mjög kátt í húsakynnum Samtaka atvinnulífsins vegna þess að þessi félagasamtök hafa núna uppgötvað nýja bandamenn á þingi sem eru Píratar, bandamenn sem vilja reka flein í helgidagafrið á Íslandi og þar með lögbundna frídaga. Ég er viss um að þeir sleikja út um, þessir karlar núna. Það er þá ekki til einskis gert. Þó að ég sé kristinn maður eða telji mig vera það þá ætla ég ekki að fara í eitthvert trúarbragðadebatt við hv. þingmann eða einhverja aðra hér inni, vegna þess að ég lít þannig á að hverjum manni sé frjálst að trúa því sem hann vill eða vill ekki. Mér finnst hins vegar að hv. þingmaður og flutningsmenn fleiri hafi hér gert sér kirkjuna að einhvers konar fjandmanni eða andstæðingi sem mér finnst algjörlega út í hróa hött, ég verð að viðurkenna það. Nú er það ekki þannig að þó að ég sé kristinn maður eða telji mig vera það þá ligg ég ekki á hnjánum alla páskahelgina t.d. og mér er alveg sama þótt einhverjir séu að spila bingó meðan sjónvarpslinsurnar sjá til þeirra, svo náttúrlega nenna þeir því ekki lengur þegar það er búið. Það er sjálfsagt mál að endurskoða lög um helgidagafrið en það er venjulega þannig að sá sem hefur vondan málstað að verja, hann segir: Þessi lög eru barn síns tíma. Ég man eftir ráðherra sem braut jafnréttislög á sínum tíma. Hann sagði: Jafnréttislögin eru bara barn síns tíma. Það eru ekki rök. Að sjálfsögðu má endurskoða þessi lög. Það er eitt sem ég rek mig á, vegna þess að þetta mál er ekki mjög vel reifað. Það segir t.d. í greinargerðinni: „Það skýtur því skökku við að á sama tíma og Ísland er markaðssett sem áfangastaður um hátíðirnar skuli flestir veitingastaðir og búðir lokuð á heilögustu dögunum.“ Allan desembermánuð, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, er verslunarfólk á Íslandi vinnandi eins og þrælar og fær ekki rönd við reist. Og það er eitt sem ég ætla að benda hv. þingmanni á og öðrum flutningsmönnum: Helgidagar snúast ekki alltaf um trú. Við höfum t.d. einn frídag sem heitir frídagur verslunarmanna. Þann dag hafa allir á Íslandi frí nema verslunarmenn. [[Gripið fram í.]]Allir. Þetta hefur ekkert með kirkjuna að gera eða trú eða neitt. Þetta er ekki það sem við þurfum að berjast við. Það er eitt sem ég rak mig á sem stendur í greinargerðinni, með leyfi hæstv. forseta: „Gerð er sú krafa að atvinnurekendur fái að ráða því sjálfir hvort þeir hafa opið á hátíðisdögum …“ [[Gripið fram í.]] Eins og ég segi, nú er búið að taka kampavínið inn hjá SA. [[Gripið fram í.]]Framhaldið er „en þó í samráði við starfsmenn og með hliðsjón af ákvæðum kjarasamninga um hvíldartíma og álagsgreiðslur“. Nú skora ég á flutningsmann að gera sér ferð inn í VR og spyrja þá ágætu menn sem þar eru hvort þeir telji að atvinnurekendur á Íslandi hafi hagað vinnutíma starfsfólks í desember í samráði við starfsmenn og með hliðsjón af kjarasamningum og ákvæðum um hvíldartíma. Ég skora á hann að gera þetta vegna þess að þetta er mergurinn málsins. Hvort við erum trúuð eða ekki skiptir ekki nokkru einasta máli í þessu sambandi. Þess vegna finnst mér að flutningsmenn þessa máls núna séu í raun að gelta að röngu tré. Það er síðan annað hérna, mér fannst þetta dásamlegt, í greinargerðinni, með leyfi hæstv. forseta. Hann sem lögspekingur að ævistarfi, honum hlýtur að finnast þetta yndislegt: „Eins hefur verið bent á að þjóðkirkjan stundi ekki neitt eftirlit með því hvort lögunum sé fylgt og ljóst að ekki hafi verið farið eftir þeim í hvívetna.“ Halló. Ef ég myndi mæta presti með handjárn í vasanum og kylfu við öxl, þá yrði ég fyrst hræddur. Það er ekki tilgangur kirkjunnar, hv. þingmaður, að fylgjast með því hvort einstökum lögum sé fylgt, ekki frekar en fasteignasalarnir elti okkur brjálaðir af því að þeir telja að lögum um réttindi fasteignasala sé ekki fylgt. Hvaða bull er þetta? Það er til þess bær stofnun sem fylgist með því að lögum sé haldið uppi á Íslandi, heitir lögreglan, og við ætlum að tala um hana á morgun. Það er þeirra verk. Í greinargerðinni er vitnað til ferðamanna, að stóraukinn straumur ferðamanna geri það nauðsynlegt að þessum reglum sé breytt. Nei, það gerir það ekki nauðsynlegt að því sé breytt. Það sem breyting á þessum reglum myndi kalla á ef þessu yrði breytt út af ferðamannastraumi, við erum að tala um viðkvæma starfsemi, við erum að tala um starfsmenn á lágmarkslaunum sem geta ekki hönd fyrir höfuð sér borið, það eru þeir sem myndu borga brúsann, vegna þess að veitingamönnum er í lófa lagið að hafa opið. Þeir eiga að borga tvöfalt kaup. Verðið á veitingastöðum á Íslandi er nú eins og þeir borgi tvöfalt kaup alla daga ársins, þannig að ég vorkenni þeim það ekki neitt. Ég segi aftur: Mér finnst flutningsmenn á villigötum með því að vera að tala um forréttindi. Forréttindi hverra? Nú er ég í íslensku þjóðkirkjunni, en ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé það ekki. Hver eru forréttindi mín miðað við hv. þingmann? Mér þætti gaman að heyra það. Ég skal líka segja eitt. Það má segja að við hér á Íslandi séum fædd inn í tvær stofnanir, það er þjóðkirkjan og RÚV. [[Hlátur í þingsal.]]Við getum sagt okkur úr þjóðkirkjunni, en við þurfum að drepast til þess að losna við RÚV. [[Hlátur í þingsal.]]Ég get sagt hv. þingmanni það að ef hann kæmi fram með tillögu eða lagafrumvarp um að ég gæti sagt mig úr RÚV án þess að vera dauður, þá værum við að tala saman. Þar skyldi ég styðja hann alveg til enda. En að líta á það þannig að þjóðkirkjan, af því að hún sé stofnun, sé af hinu vonda - ég skil bara ekki þennan málflutning. Nú er það þannig að eitt öflugasta trúboð á Íslandi í dag er vantrúboðið, hefur sig mjög í frammi. Hefur einhver á móti því? Nei, ekki nokkur einasti maður sem ég veit um. Þeir eru bara að selja sinn lífsmáta eins og þeim er fullkomlega frjálst. Mér finnst það eiginlega öfug forræðishyggja að bera fram þetta frumvarp á þessum forsendum. Það hefur komið fram að meiri hluti íslenskrar þjóðar aðhyllist kristna trú. Sumum finnst það súrt, en það er svoleiðis. Meiri hluti þeirra sem tóku þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá vildu hafa þjóðkirkjuákvæðið inni. Súrt? Kannski. Ég er líka lýðræðissinni, en ég lít ekki á lög og reglur eða lýðræði eins og hlaðborð þar sem maður geti valið bara grafna laxinn og sleppt hinu. Það er ekki svoleiðis. Annaðhvort býr maður í lýðræðisríki og hlítir niðurstöðu meiri hlutans, eða maður bara býr einhvers staðar allt annars staðar. Það er einfalt. Ég viðurkenni það hreinlega, herra forseti, ég skil ekki þetta frumvarp sem er, eins og ég segi, eins og skrifað inn í höll verslunarinnar eða inni hjá Samtökum atvinnulífsins. Ég heyrði meira að segja í tveimur góðum mönnum sem komu hér upp áðan, hv. þingmönnum, mér fannst ég heyra þennan feginsandblæ. Þetta eru menn sem eru búnir að vinna lengi við atvinnurekstur og hjá Samtökum atvinnulífsins, mér fannst ég heyra svona feginsandblæ. Þeir mótmæla mér ef þeim finnst þetta rangt hjá mér. Mér fannst ég greina ákveðinn feginleika yfir því að nú væri loksins búið að finna ráð til að reka flein í hvíldarákvæði, hátíðisdaga og heilaga daga á Íslandi. Síðan er annað sem ég skil ekki hjá hv. þingmanni og öðrum flutningsmönnum þessa frumvarps. Þeir eru ekki í þjóðkirkjunni, þeir hafa frí alla þessa daga. Er það ekki bara lúxus? Hvaða mismunun er í því? Ef hv. þingmaður og aðrir flutningsmenn þessa frumvarps færu t.d. að vinna, hvað þá? Nú vill svo til að ég vann um ellefu ára skeið með lögreglu og tollgæslu. Þar þurftu menn náttúrlega að ganga vaktir alla daga ársins alveg sama hvað þeir hétu, jóladag, 17. júní, gamlársdag og frídag verslunarmanna, einu mennirnir fyrir utan verslunarmenn sem voru ekki í fríi þennan dag. Þetta fólk gekk að sjálfsögðu á tvöföldum launum af því að það var að vinna á þessum tíma. Ég veit ekkert hvort þau voru öll í þjóðkirkjunni, ég hef ekki hugmynd um það, eða hvort þau voru voða sorrí yfir því að missa af guðsþjónustunni klukkan sex, hef ég ekki hugmynd um það. Enda skiptir það ekki máli í þessu samhengi. Það sem skiptir máli í þessu samhengi er það sem kemur fram í greinargerðinni, einn gallinn enn þá í þessum málatilbúnaði að mínu mati. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Í umsögn frá biskupsstofu kom fram að kirkjuþing 2015 tæki undir ályktun aðalfundar Prestafélags Íslands frá 12. apríl 2016 um að lögum um helgidagafrið yrði viðhaldið en þau endurskoðuð.“ Nú langar mig að vita: Var eitthvað gert með þetta álit? Ég fæ ekki betur heyrt og séð en menn hafi sagt: Nei, annaðhvort drepum við þessi lög eður ei. Ég er ekki mjög svart/hvítur í hugsun þótt ég haldi með KR. Ég trúi á grátt og aðra liti. Gerðu menn eitthvað með það að Prestafélagið segi að það sé sjálfsagt að endurskoða þetta mál. Gerðu menn eitthvað með það? Spurðu menn Prestafélagið: Hvernig viljið þið breyta þessu? Í stórum dráttum eða litlum? Merkilegum eða ómerkilegum? Er þetta eitthvað sem við getum orðið sammála um? Hvers vegna ekki? Ég tel það ekki nokkru máli til framdráttar að stilla málinu upp einhvern veginn í svona við:þeir andrúmsloft. Við þessir trúlausu á móti þeim sem segjast trúa. Ég skil þetta ekki. Ég skil ekki þörfina á þessu. Við þurfum ekki sundurlyndi, það er nóg til af því á Íslandi, alveg hellingur. Það hálfa væri of mikið. Þess vegna eigum við að sýna hvert öðru umburðarlyndi. Mér finnst vanta allt umburðarlyndi í þetta frumvarp, ég verð að viðurkenna það. Mér verður náttúrlega bent á það ef ég hef rangt fyrir mér, ég hef það oft. En þetta er kannski það sem ég hef við þetta frumvarp að athuga. Mér finnst ekki nema sjálfsagt að endurskoða lög á einhverju tímabili, þótt ég sé frekar íhaldssamur á það, ekkert sérstaklega þessi lög frekar en önnur. Mér finnst að lagagerð eigi að vera þannig á Alþingi Íslendinga að hún standist tímans tönn. Það er annað mál. En ég neita hins vegar þessu orðskrípi „barn síns tíma“ þegar við erum að tala um lagasetningu og lög. Ég bara neita því. Þetta er léleg afsökun fyrir að vera á móti einhverjum lögum eða tilteknum greinum laga. [[Gripið fram í.]] Auðvitað breytum við því sem ekki stenst tímans tönn. Við gerum það. Við breytum við sem þarf að breyta og við teljum að þurfi að breyta hvað varðar samskipti okkar við aðra þá sem eru ekki sömu lífsskoðunar og við sjálf. En að fara að standa í harki og munnhöggvast við fólk út af lífsskoðunum þess, mér er það eiginlega ómögulegt, alveg sama hvaða trú menn aðhyllast eða hvort þeir aðhyllast enga trú eða hvernig þeir haga sínum lífsmáta. Mér finnst það ekki koma mér við eða einhverjum öðrum. Að sjálfsögðu ekki. En að rífa niður heilan lagabálk bara út af því að menn eru í fýlu út í þjóðkirkjuna, takk fyrir kærlega, herra forseti. Mér finnst það ekki nóg ástæða. Ég viðurkenni það. Nú þykist ég vita að þetta frumvarp gangi til allsherjar- og menntamálanefndar eftir þessa umræðu og umræðan er góð og við eigum að taka umræðuna. Það er enginn hræddur við þessa umræðu, held ég, ekki sem ég veit, en mér finnst óskiljanlegt að gera ágreining um þetta. Nú bjó hv. þingmaður, sem flutti málið áðan mjög rösklega, lengi vestan hafs. Þar er einn heilagur dagur á ári, þakkargjörðarhátíðin. Menn spila ekki einu sinni körfubolta á þakkargjörðarhátíðinni. [[Gripið fram í.]]Menn spila körfubolta hins vegar á jóladag, það er bara flott. En þarna hafa menn einn dag sem er þeim heilagur. Auðvitað virðum við það, en ekki hvað. Allir þeir sem fara vestur vita að þakkargjörðarhátíðin gengur út á samverustundir með fjölskyldu. Þeir sem koma hingað eiga að vita að það getur verið takmörkuð þjónusta, þótt sem betur fer sé verið að vinna bug á því, en það á ekki að vinna bug á því á kostnað þeirra sem lægst hafa laun í þessu landi. Það á ekki að beita einhverju ímynduðu frjálsræði í trúmálum og láta verkafólk borga fyrir það. Nei takk, herra forseti.
Virðulegi forseti. Mér er skapi næst að fara aftur í ræðu til að svara hv. þingmanni en ég hugsa að einhver okkar hérna fái nóg af þessari umræðu einhvern tímann, ekki ég samt, ég er alveg til í að vera hér langt fram á kvöld ef þess þarf. Hv. þingmaður nefndi nokkra hluti sem mig langar til að segja að séu rangir hjá hv. þingmanni. Hann sagði að umburðarlyndi vantaði í þetta frumvarp. Frumvarpið fellir niður ein lög sem fjalla um að banna skemmtidansleiki eða eitthvað svoleiðis. Er það þá ekki umburðarleysi að hafa ekki svona lög líka fyrir segjum múslima, búddista eða guðleysingja, eða aðra? Auðvitað ekki. Það er fráleitt. Þetta snýst ekki um umburðarlyndi. Sömuleiðis segir hv. þingmaður að flutningsmenn hafi gert kirkjuna að fjandmanni. Ég nefndi þetta sérstaklega áðan. Þetta snýst ekki um kristni. Þetta snýst ekki einu sinni um þjóðkirkjuna. Þetta snýst um samband ríkis við trúarbrögð. Lög um helgidagafrið snúast nefnilega, merkilegt nokk, ekki um vinnuréttindi, heldur um trúarbrögð eins og kom svo glæsilega í ljós hjá hv. þm. Birgi Þórarinssyni áðan, þótt hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson hafi blessunarlega haldið sig frá trúarlegu umræðunni þegar kemur að því að verja þessi lög. Svo segir hv. þingmaður að nú eigi að rífa niður lagabálka af því að menn séu í fýlu út í þjóðkirkjuna. Það er bara rangt. Ég óska þjóðkirkjunni góðs gengis. Það er mér algerlega að meinalausu að meiri hluti Íslendinga sé kristinn og í þjóðkirkjunni. Það eina sem mér finnst ekki í lagi er að við höfum ekki raunverulegt jafnræði fyrir lögum. Þessi lög eru einkenni þess. Frumvarpið snýst um það. Mér þætti vænt um að ágætir þingmenn hættu að leggja mér orð í munn. Þetta snýst ekki um trúarbrögð, um kristni, eða skoðun mína á henni. Ég væri nákvæmlega sömu skoðunar ef ég væri kristinn, bara svo það sé sagt. Mig langar að spyrja hv. þingmann, fer fram úr mér með tímann. Hv. þingmaður talaði áðan um vinnuréttindi og allt það. Nú kemur alveg skýrt fram að það er ekki markmið frumvarpsins að skerða vinnuréttindi neins. Er eitthvað [[Forseti hringir.]]í lögum um helgidagafrið sem ekki má einfaldlega færa yfir í lög um 40 stunda vinnuviku? Ég spyr vegna þess að það er nákvæmlega það sem frumvarpið [[Forseti hringir.]]leggur til. Allt sem er í lögum um helgidagafrið sem varðar vinnuréttindi er lagt til að fari yfir í lög um [[Forseti hringir.]]40 stunda vinnuviku. Hvað er eftir?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Mér finnst hann enn á villigötum, bara svo það sé sagt. Ég lít enn á það þó að það sé sagt í greinargerðinni að þess skuli gætt að 40 stunda vinnuvika og frítaka og allt þetta sé í lagi, þá erum við þegar í þeirri stöðu, með gömlu lögin í gildi, að það sé ekki að virka. Hvíldartími t.d. verslunarmanna í desember er alls ekki að virka. Það er bara svoleiðis. Þetta eru þeir launþegar á Íslandi sem eru í hvað verstu færum til að verja sig alveg eins og þeir sem vinna í veitingageiranum. Þeir eru mikið aðflutt vinnuafl sem er jafnvel farið illa með og eru okkur Íslendingum til háborinnar skammar. Það er fólk sem getur ekki varið sig. Ef núna verður enn rekinn fleygur, því að rekinn er fleygur í þessi mörk með frumvarpinu, ég fer ekki af því, þá held ég að við hv. þingmaður getum verið sammála um að það sé verr farið af stað en heima setið. Ég ítreka hins vegar að auðvitað er það þannig að vissulega ber að endurskoða lög ef þau standast ekki tímans tönn eins og ég sagði áðan. Ég spyr hins vegar hvers vegna ekki var tekið í þá hönd sem Prestafélagið rétti flutningsmönnum greinilega árið 2015 um að endurskoða lögin með einhverjum hætti. Ef það hefur verið gert leiðréttir hv. þingmaður mig. En ég spyr: Hvers vegna að efna til ófriðar um þetta mál þegar hægt er að vinna það í friði og ró? Það er það sem ég skil ekki.
Virðulegi forseti. Nú reynir hv. þingmaður að gera mig ábyrgan fyrir því að einhver annar sé ósammála mér um þetta mál. Ég er bara ósammála þeim sem vilja halda í þessi lög. Það er ekki flóknara en það. Og ég er þingmaður, kjörinn hér, og legg málið fram vegna þess að ég er þeirrar skoðunar. Flóknara er það ekki. Hv. þingmaður, kirkjunnar menn eða hverjir sem það eru, sem meðan ég man eru ekki allir kirkjunnar menn, verða bara að vera svolítið ósáttir við það. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að Samtök atvinnulífsins væru að sleikja út um og fór mikinn um vinnuréttindi. Ég ítreka aftur: Allt sem hv. þingmaður getur bent mér á í lögum um helgidagafrið sem varðar vinnuréttindi, sem hann telur að hverfi með því að afnema þessi lög, vil ég endilega fá að vita til að við getum sett það í lög um 40 stunda vinnuviku. Það er enginn eðlismunur á þessum lögum. Þau eru bæði í gildi. Við gætum tekið allar klausurnar, sett þær í endann á lögum um 40 stunda vinnuviku og það hefði sama lagalega vægið, geri ég ráð fyrir. Ég vona að enginn lögfræðingur sé að blikka mig hérna. [[Gripið fram í.]]Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að þeir dagar verði færðir yfir vegna þess að hægt er að gera það. Það er ekkert mál að leysa það og fullur vilji er til þess. Markmiðið er að afnema bannið. Það er ekki að skerða vinnuréttindi fólks. Hv. þingmaður spurði líka áðan hver forréttindi hans væru fyrir að vera í þjóðkirkjunni. Ég ætla að nefna þrennt. Hv. þingmaður fær ódýrari þjónustu athafnastjóra til dæmis. Þingmenn, kjörnir fulltrúar, gera sér sérstaka ferð, held ég tvisvar á kjörtímabili, ef ekki fjórum sinnum, til þjóðkirkjunnar til að ræða hagsmuni hennar sérstaklega, heimsækir engar aðrar trúarstofnanir. Síðan fá kirkjur, upprunalega þjóðkirkjunnar, en núna er það umdeilt, samanber annað mál sem Píratar og Viðreisn eru að leggja fram, ókeypis lóðir frá sveitarfélögum. Það er fullt af forréttindum sem fólk fær fyrir að vera í þjóðkirkjunni. Það er hellingur af þeim. Þarna eru þrenn, bara svo það sé sagt. Það sem ég skil ekki enn þá er [[Forseti hringir.]]hvað það er í lögum um helgidagafrið sem má ekki einfaldlega færa yfir í lög um 40 stunda vinnuviku. Samhugur er hér um að við viljum ekki skerða réttindi vinnufólks.
Herra forseti. Enn þakka ég hv. þingmanni fyrir andsvarið. Nú er það ekki þannig að ég þurfi að líta á þennan stól hérna sem skriftastól. Ég get hins vegar sagt hv. þingmanni það að síðan ég varð þingmaður hef ég gert mér ferð í kirkju sem þingmaður út af einu atriði, það er til þess að taka þátt í því að lesa Passíusálma séra Hallgríms Péturssonar, sem er eitt mesta hnossgæti sem er til á íslenskri tungu og er í raun og veru á sama stað í mínum huga og Matteusarpassía Bachs, sem er stórvirki andans, alveg sama hvort menn trúa eða ekki. Hvað er það í þessu lagafrumvarpi sem gæti ekki verið í lögum um 40 stunda vinnuviku? Nú er ég bara að benda hv. þingmanni á að við erum nú þegar í viðkvæmu ástandi með fólk sem stendur viðkvæmt og illa að vígi gagnvart atvinnurekendum sínum þrátt fyrir núgildandi lög um helgidagafrið og á erfitt með í fyrsta lagi að neita vinnu, á líka erfitt með að sækja rétt sinn og á erfitt með að fá tilsettan hvíldartíma. Ég óttast að verði losað enn um verði staða þess fólks einfaldlega enn verri en hún er núna. Kannski hef ég rangt fyrir mér, [[Gripið fram í.]]það kann vel að vera, en ég er bara að tala um raunveruleikann eins og hann blasir við mér núna með lög í gildi, lögin um helgidagafrið, og þá sé ég ekki betur en að það fólk, viðkvæmasta fólkið á vinnumarkaði, með lægstu launin, lengsta vinnutímann, myndi standa enn verr að vígi. Ég segi aftur við hv. þingmann: Hvers vegna ekki að velja friðinn af því að hann er til? Hvers vegna ekki að gera nauðsynlegar breytingar sem allir eru sammála um að séu nauðsynlegar á lögum um helgidagafrið?
Herra forseti. Þingmaðurinn segir í fyrra andsvari að hann sé opinn fyrir því að breyta lögum um helgidagafrið. Þetta snýr sér í lagi að atvinnuréttindunum, finnst honum, þó að honum hafi verið bent á að öll réttindi til friðar, til frístunda, myndu færast yfir í lög um 40 stunda vinnuviku þannig að þau væru enn til staðar. Þingmaðurinn nefnir að þótt umrædd ákvæði séu í helgidagalögunum virki þau ekki. Hvers vegna færum við þau þá ekki yfir og látum þau virka og gerum hlutina betur? Það væri ein leið. Hv. þingmaður gæti komið með breytingartillögu við frumvarpið sem myndi tryggja enn betur að þessi ákvæðu væru að virka, það er eitt. Mér heyrist að þingmaðurinn hafi ekki áhuga á því að styðja frumvarpið. Sjáum til hvort hann er tilbúinn til að gera breytingartillögu við það til að tryggja þetta atriði varðandi vinnandi fólk og frídaga þess. Það snýst um vinnandi fólk að þessir helgidagar séu til staðar, þannig að fólk geti fengið sitt frí, en er kannski ekki að virka sem skyldi. Hvernig gætum við þá breytt lögum um helgidagafrið til þess að þau væru að virka varðandi verkafólk eða vinnandi fólk? Fyrst þingmanninum finnst, eins og hann talar í ræðu sinni, þetta aðallega snúast um þá hagsmuni getum við þá ekki fjarlægt bann við ákveðnum athöfnum á þeim helgidögum sem talað er um í 4. gr. laganna eins og þau eru í dag? Það er talað um að á helgidögum þjóðkirkjunnar gildi ákveðnar reglur: Það er bann við óheimilum skemmtunum og dansleikjum, bingó og ýmsu slíku. Ef það er raunverulegur vilji þingmannsins að vernda vinnandi fólk myndum við þá geta fjarlægt þetta út? Eða vill hann halda þessu inni, eða bara fara í samtal um hvað við gætum mögulega gert með það? Getum við ekki bara fjarlægt það algjörlega? Ég spyr til að við fáum það algjörlega og heiðarlega á hreint hvar þingmaðurinn stendur hvað þetta varðar.
Forseti. Ég tók það skýrt fram í ræðu minni, taldi ég, að ég teldi það hið besta mál að taka út úr lögum um helgidagafrið ákvæði um að bannað væri að spila bingó. Ég viðurkenni hins vegar að mér hugnast ekki að leggja niður heila lagabálka ef ég er ekki algjörlega viss um að það sem er gert sé til bóta. Ef ég er viss um að það sé til bóta þá er ég með út af fyrir sig. Það er eitt atriði sem við erum að gleyma í þessari umræðu, þegar við komum að þessu um helgidagafriðinn, það er tilvist þjóðkirkjunnar og stuðningur við hana í stjórnarskrá Íslands. Menn geta verið súrir yfir því eða ekki súrir, menn geta verið kátir yfir því. En það vill þannig til að þjóðin sagði sjálf, þegar hún var spurð síðast: Jú, ég vil að þjóðkirkja sé á Íslandi. Sjálfur hefði ég ekkert á móti því að hér yrði aðskilnaður ríkis og kirkju, eins og er í raun í stórum dráttum. Málið er hins vegar það að íslenska ríkið hefði ekki efni á því, það er bara svo einfalt. Ef skila ætti til kirkjunnar öllum hennar eignum yrði ríkissjóður illa haldinn, held ég. Af praktískum ástæðum tel ég að núverandi ástand sé að því leyti til betra. Það er ein ríkisstofnun sem við getum ekki sagt okkur úr og getum ekki yfirgefið nema dauða, það er RÚV. Við getum alveg tekið þann debatt út af fyrir sig. En ég segi samt: Ég óttast það mjög, eins og núverandi ástand er á vinnumarkaði, að ef við myndum kippa þessu í burtu yrði farið að sælast í það að fækka rauðum dögum, svo að ég tali bara íslensku. Ég óttast það mjög. Ég segi aftur: Þetta bitnar á þeim sem hafa lægst laun og standa erfiðast að vígi á vinnumarkaði.
Herra forseti. Það er grafalvarlegt ástand á vinnumarkaði, það vitum við. Ég hef óskað eftir sérstakri umræðu við forsætisráðherra um sátt á vinnumarkaði og kjararáð. Ef þetta er þáttur sem skiptir þingmanninn virkilega máli, sem ég trúi að sé, spyr ég hvort hann sé ekki tilbúinn að leggja sitt lóð á vogarskálarnar og kalla eftir því að ríkisstjórnin leiðrétti laun þingmanna sem fengu þessa gríðarlegu hækkun á sínum tíma. Við getum farið þangað með umræðuna. Það gengur ekki að hv. þingmaður slái um sig með því að segja að hann vilji ekki samþykkja það frumvarp sem við ræðum núna út af því að það komi verst við launafólk í landinu, fólkið sem hafi það verst. Það er nákvæmlega því fólki sem hugsanlega er verið að stefna í gríðarleg verkföll vegna þess að laun þingmanna og ráðherra hafa ekki verið leiðrétt og lækkuð í samræmi við almenna launaþróun. Ef þingmaðurinn er tilbúinn að taka þann slag með mér skal ég trúa því fullkomlega að mál hans nú snúist um þessa frídaga og laun og stöðu þess verkafólks sem hefur það sem verst. Snúum okkur að frumvarpinu sem við erum að ræða. Það er mikilvægt að menn séu heiðarlegir þegar þeir koma í ræðustól varðandi það. Ég er farinn að efast örlítið um hv. þingmann vegna þess að hann dansar í kringum þessa hluti. Jú, hann skal taka bingóið út. En hvers vegna er þingmaðurinn ekki tilbúinn til að segja hverju hann vill halda inni? Hvað má banna fólki að gera á helgidögum? Ef hann vill gera breytingar á frumvarpi um helgidagafrið, er það þá bara bingóið sem má taka út eða hvað? Ég held að þetta sé svolítið meiri íhaldssemi en það, ég skil að þingmaðurinn er íhaldssamur. En hann á bara að segja það opinskátt að hann vilji ekki að þessi 4. gr., sem bannar ýmiss konar hegðun á lögbundnum helgidögum, sé þarna undir. Það er hans íhaldssemi sem segir að svo skuli vera. Þá skulum við heyra það og vera heiðarleg með það. Maðurinn er íhaldsmaður. Fáum það upp á borðið hvað það er raunverulega sem knýr fólk áfram í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar. Ég tel að forysta launamanna á Íslandi sé á rangri vegferð þegar hún ætlar að tvinna saman mögulega lækkun einhvers hóps, hver sem hann er, og nota það sem vopn til þess að hjálpa þeim sem lægst eru launaðir á Íslandi. [[Gripið fram í.]]Á sama tíma og þessir sömu forystumenn hafa sjálfir hækkað í launum langt umfram þann hóp sem þeir eru nú að heimta að taki lækkun til þess að þeir geti gert betri kjarasamninga. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvar liggur þessi heiðarleiki, sem hann var að tala um? Ég trúi í sjálfu sér ekki á þetta. Ég hef hins vegar gert ráðstafanir til þess sjálfur til að leiða fram með ákveðnum hætti stöðu launa þingmanna í samanburði við nokkrar aðrar stéttir sem vinna hjá ríkinu. Ég vona að ávöxturinn af því muni líta hér ljós á vordögum. Það er önnur saga. Ég stend á því að ég sé ekkert að því að við tökum 4. gr. og skoðum hana, en ég legg líka áherslu á það að friður um þessar hátíðir skiptir mjög marga máli. Í því þjóðfélagi sem við lifum í nú, sem er með áreiti alla daga ársins, allan sólarhringinn, veitir okkur ekkert af hvílustundum og hvíldarstundum sem við getum átt, alveg sama hvort við förum í kirkju eða út að ganga eða hvað við gerum, okkur veitir ekkert af því að vera án mikils áreitis í smátíma, að við eigum grið einhvern tímann. Ég er þess vegna íhaldssamur, já, rétt, ég er það, ég ber það með mér, á það að menn eigi frið og grið með sínum nánustu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem er að finna á þingskjali 207, mál nr. 135. Tillaga þessi er um upptöku samræmdrar vísitölu neysluverðs og hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að skipa starfshóp óháðra sérfræðinga sem greini kosti og galla þess að gera breytingar á útreikningi verðbólgu og verðtryggingar þannig að framvegis verði notuð samræmd vísitala neysluverðs í stað vísitölu neysluverðs. Við greiningarvinnuna verði sérstaklega horft til þess hvernig verðbólga er mæld í helstu viðskiptalöndum Íslands og metið hvaða áhrif breytingin hefði á launakjör, lánakjör, stöðu verðtryggðra lána og vexti. Ráðherra flytji Alþingi skýrslu með helstu niðurstöðum eigi síðar en í september - hér stendur 2017 en augljóslega hefur láðst að breyta þessu ártali, en hér er um endurflutning að ræða, það á augljóslega að vera 2018. Ég vænti þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd geri bragarbót á og geri þessa augljósu breytingu í umfjöllun um málið. Að öðrum kosti fellur það bara um sjálft sig. Því er hér með komið til skila og ekki við neinn annan að sakast í þessu en þann er hér stendur, að hafa láðst að breyta ártalinu þarna. Meðflutningsmenn að tillögunni eru ásamt þeim sem nú mælir fyrir málinu hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Þórunn Egilsdóttir. Markmiðið er að standa faglega að því að taka upp samræmda vísitölu neysluverðs, eins og hún er kölluð, þar sem meginmunurinn snýr að húsnæðislið þeirrar neysluvísitölu sem við nú styðjumst við sem mælikvarða á verðlagsbreytingar. Í greinargerð kemur fram að tillagan var fyrst lögð fram á 145. löggjafarþingi og síðan endurflutt á 146. þingi og var ekki afgreidd í þau skipti en er nú lögð fram í óbreyttri mynd utan þess að búið er að bæta við texta í greinargerð. Tillagan sjálf er hins vegar óbreytt. Það sem hefur breyst frá þeim tíma þegar tillagan var lögð fram síðast er að komin er ný ríkisstjórn. Sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr hefur hug á að kanna þessi mál til hlítar og er það vel. Finnst okkur flutningsmönnum málsins því mikilvægt að flytja málið að nýju og fá stuðning þingsins við að fylgja því eftir. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar segir, með leyfi forseta, á bls. 10, nánar tiltekið og orðrétt: „Fasteignaverð er liður í neysluvísitölu hér á landi og mikil hækkun þess á undanförnum árum hefur af þeim sökum leitt til þess að höfuðstóll verðtryggðra lána hefur hækkað meira en ella. Ríkisstjórnin mun hefja skoðun á því hvernig megi fjarlægja fasteignaverð úr mælingu neysluvísitölunnar.“ Sú tillaga sem hér er lögð fram er því í fullu samræmi við stjórnarsáttmálann og vilja núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Þess utan og tengt því hefur hæstv. ríkisstjórn enn fremur sagt og lagt það fram í stjórnarsáttmálanum, og vísa ég nú aftur orðrétt í þann sáttmála, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun taka markviss skref á kjörtímabilinu til afnáms verðtryggingar á lánum en samhliða þeim verður ráðist í mótvægisaðgerðir til að standa vörð um möguleika ungs fólks og tekjulágra til að eignast húsnæði. Sérstök áhersla verður lögð á að gæta efnahagslegs stöðugleika. Ríkisstjórnin vill enn fremur skapa hvata og stuðning til þess að heimili sem það kjósa geti breytt verðtryggðum lánum í óverðtryggð.“ Ég vísa í sáttmálann vegna þess að þá eru þessi mál tengd. Það er mikilvægt að skoða vísitöluna, ég tala ekki um ef stigið verður það heillaskref, og nú tala ég frá hjartanu í því máli, að afnema verðtryggingu á neytendalánum. Þess vegna er mikilvægt að skoða vísitöluna í þessu samhengi, og til samanburðar við nágrannalönd okkar, hvernig farið er með þennan mælikvarða á verðbólgu. Stór hluti lána okkar, eins og við þekkjum, er vísitölutengdur eða verðtryggður. Hér á landi hefur verið stuðst við vísitölu neysluverðs eins og hún er reiknuð sem mælikvarði á verðbólgu og til útreiknings á verðtryggingu síðan árið 1995. Fram að þeim tíma, frá 1979 þegar verðtryggingargrunnur lánaskuldbindinga var festur í lög með svokölluðum Ólafslögum, var stuðst við samsetta vísitölu og var það fram til 1989 að einum þriðja hluta byggingarvísitölu og tveimur þriðju hlutum svokallaðri framfærsluvísitölu og kölluð lánskjaravísitalan. En frá því ári til 1995 var hún samsett af framfærslu-, byggingar- og launavísitölu að jöfnu, einum þriðja hver. Frá árinu 1995 er miðað við vísitölu neysluverðs til verðtryggingar og má finna útreikning þeirrar vísitölu til verðtryggingar hjá Hagstofu Íslands, en Hagstofa Íslands reiknar og birtir vísitölu neysluverðs í samræmi við lög um vísitölu neysluverðs, nr. 12/1995. Síðan hefur hún eins og ég sagði verið notuð sem grundvöllur verðtryggingar samkvæmt núverandi lögum um vexti og verðtryggingu. Ég vil jafnframt í þessu sambandi benda á ágætisyfirlit yfir þessa þróun í skýrslu um afnám verðtryggingar, sérálit Vilhjálms Birgissonar, sem kom út í janúar árið 2014. Það var vilji þeirrar hæstv. ríkisstjórnar sem sat það kjörtímabil, 2013–2016, að afnema verðtryggingu en náði ekki lengra en að skila tveimur ágætisskýrslum. Ég get alveg sagt að ég hefði viljað taka það skref alla leið og taka mið af skýrslu sem birtist í sérálitinu sem ég minntist á, en um málefni verðtryggingar er fjallað í lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Þar er tilgreindur grundvöllur sem nýta skal við verðtryggingu fjárskuldbindinga sem uppfylla skilyrði laganna. Þær tvær skýrslur sem ég kom inn á voru í megindráttum sammála, en meiri hluti nefndarinnar, sem klofnaði með þessu séráliti Vilhjálms Birgissonar, vildi fara hægar í að afnema verðtryggingu á neytendalán, fasteignalán, en Vilhjálmur Birgisson í séráliti vildi stíga skrefið þá og þegar. Við erum hér og nú að mæla fyrir þessu máli, að skipa starfshóp sérfræðinga sem greini kosti og galla þess að gera breytingar á útreikningi verðbólgu og verðtryggingar þannig að framvegis verði notuð samræmd vísitala neysluverðs í stað vísitölu neysluverðs. Það er auðvitað sannarlega tengt verðtryggingu lána. Þess vegna kem ég inn á hana í ræðu minni. Ég vil líka láta þess getið að í skýrslu meiri hluta hins skipaða starfshóps kom skýrt fram og var beinlínis lagt til að tekin yrðu veigamikil skref eins og ég kom hér að. Í Evrópusambandsríkjunum er stuðst við svokallaða samræmda vísitölu neysluverðs. Ég held að oft í umræðunni sé það ekki alveg klárt og það er alveg skiljanlegt að ekki sé fullur skilningur á þeim greinarmun sem er á þeirri vísitölu og útreikningi víða í Evrópu og í Evrópu almennt og vísitölu neysluverðs hér. En tekið er tillit til húsnæðiskostnaðar. Hér er sérstakur liður sem er svokölluð reiknuð húsaleiga. Þar er m.a. tekið mið af þeim fórnarkostnaði að binda fjármagn í fasteign. Þess vegna er ekki síður mikilvægt að fá fram í skýrslu góða greiningu frá sérfræðingum um hverjir séu kostirnir og gallarnir við þetta áður en lengra er haldið. Þess vegna erum við flutningsmenn með þetta í þingsályktunartillögu og viljum ýta á eftir þessu máli. Tilgangurinn er auðvitað alltaf sá sami þegar við erum með slíka mælikvarða á verðlagsbreytingar, að tryggja samræmda verðbólgumælingu í þeim ríkjum sem við miðum okkur við. Samræmda vísitalan er sem sagt notuð. Eitt sem ég vil koma inn á í þessu samhengi um mun á þeim vísitölum er að misjafnt er eftir löndum hversu handhægt það er að sækja upplýsingar um fasteignamat. Þess vegna hefur tafist víða í Evrópuríkjum að reikna inn þennan húsnæðislið. Í umsögn frá Hagstofunni um málið þegar það var flutt síðast kom fram að að þremur árum liðnum, en málið var síðast hér 2017, yrði búið að taka þessa útreikninga inn í vísitöluna sambærilega við það sem hér gerist. Það má þá vel vera að það komi fram í umfjöllun um málið nú að það sé á góðri leið. Það er mikilvægt þegar við erum með mælikvarða eins og þessa að þeir séu einfaldir, skiljanlegir, en ekki síður sambærilegir á milli þjóða þannig að við getum borið okkur saman við aðrar þjóðir í þessum efnum. Hlutverk beggja vísitalna er að mæla verðbreytingar á vöru og þjónustu sem almenningur kaupir til einkanota en mismunandi vöruflokkar liggja til grundvallar hvorrar vísitölunnar fyrir sig. Þar munar líklega mestu um kostnað við eigið húsnæði. Hefur hækkun húsnæðisverðs reiknast þannig beint inn í vísitölu neysluverðs en hefur aðeins afleidd áhrif á þróun samræmdrar vísitölu neysluverðs í gegnum húsaleigu. Það að halda húsnæðisverði og kostnaði við eigið húsnæði utan vöruflokka sem reiknast til neysluverðsvísitölu hefur verið rökstutt með því að þar sé fremur um að ræða fjárfestingu en eiginlega neyslu. Annar veigamikill munur á vísitölunum er sá að útgjöld ferðamanna eru undanskilin við útreikning vísitölu neysluverðs en ekki samræmda vísitölu neysluverðs. Verðbólgumæling þar sem stuðst er við vísitölu neysluverðs sýnir jafnan hærri verðbólgu en ef stuðst er við samræmda vísitölu neysluverðs. Má leiða að því líkur að húsnæðisverð og kostnaður við eigið húsnæði skipti þar mestu máli. Þannig kom t.d. fram í 4. tölublaði Peningamála Seðlabanka Íslands árið 2016 að ársverðbólga í október það ár hefði mælst 1,8% en vísitala neysluverðs án húsnæðis hefði lækkað um 0,5% frá fyrra ári. Verðbólga miðað við samræmda vísitölu neysluverðs hefði mælst 1,1% í september 2016. Slíkur munur getur augljóslega haft veruleg áhrif á þróun verðtryggðra lána. Þessi tillaga er jafnframt, og ég vil koma því að, í samræmi við ályktun Alþýðusambands Íslands sem skoraði á stjórnvöld og Alþingi að beita sér fyrir því að vísitala neysluverðs til verðtryggingar samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu verði reiknuð án húsnæðisliðar. Það er vilji okkar flutningsmanna, virðulegi forseti, að fram fari heildrænt mat á því, kostir og gallar skoðaðir, og það dregið fram [[Forseti hringir.]]áður en ráðist verður í slíka breytingu.
Hv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þessa tillögu. Þetta er tillaga sem ég kannast nú örlítið við. Það sem ég er aðeins hugsi yfir er kannski ekki innihald tillögunnar sem slíkrar heldur það sem stendur í stjórnarsáttmálanum og svo í þessari tillögu. Í stjórnarsáttmálanum, í kafla um húsnæðismál, segir m.a. með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun taka markviss skref á kjörtímabilinu til afnáms verðtryggingar á lánum …“ Einnig: „Ríkisstjórnin vill enn fremur skapa hvata og stuðning til þess að heimili sem það kjósa geti breytt verðtryggðum lánum í óverðtryggð.“ Þarna eru tvö atriði nefnd í stjórnarsáttmálanum sem tengjast þessu vissulega. Síðan segir, í þessum sama kafla, með leyfi forseta: „Fasteignaverð er liður í neysluvísitölu hér á landi og mikil hækkun þess á undanförnum árum hefur af þeim sökum leitt til þess að höfuðstóll verðtryggðra lána hefur hækkað meira en ella. Ríkisstjórnin mun hefja skoðun á því hvernig megi fjarlægja fasteignaverð úr mælingu neysluvísitölunnar.“ Ég spyr hv. þingmann: Er þessi þingsályktunartillaga til þess að losa ríkisstjórnina undan þeirri vinnu sem er í stjórnarsáttmálanum? Megum við þá ekki búast við því að hingað berist þingmál frá fjármálaráðherra og að farið verði í þá vinnu sem kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum? Er það vegna þess að flutningsmenn tillögunnar treysta fjármálaráðherra ekki til að koma fram með slíkt mál? Hvers vegna er þingflokkurinn, þeir þingmenn sem leggja þetta fram, að fara fram með þessum hætti þegar það er alveg skýrt í stjórnarsáttmálanum að ríkisstjórnin ætlar að gera þetta? Mér finnst svolítið óvenjulegt að stjórnarþingmenn séu að koma fram með slíkt mál sem er beinlínis til höfuðs máli sem er augljóslega í stjórnarsáttmála og ætla mætti að fjármálaráðherra myndi þurfa að flytja.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurninguna. Það er eðlilegt að spurt sé og gott að fá tækifæri til að segja það hér að þvert á móti er fullt traust til staðar á hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Þetta er þingsályktunartillaga og eðli slíkrar tillögu er að fá þingið á bak við umrætt mál hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel að styrkur sé í því, þegar við fáum fram í stjórnarsáttmála fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar, að kanna hug þingsins til þess og fá vonandi fullan stuðning þingsins á bak við það; það er styrkur í því að fylgja því þannig eftir. Ég held að það verði stuðningur við hæstv. ríkisstjórn ef það næst. Þess utan erum við hér, flutningsmenn tillögunnar, að sýna okkar hug í þessu máli. Það er því ekki hægt að lesa úr málinu eitthvert vantraust á að því verði fylgt eftir, heldur þvert á móti.
Virðulegi forseti. Má þá skilja þingmanninn þannig að við megum einnig búast við því að það komi þingmál frá ríkisstjórninni um sama mál? Í stjórnarsáttmálanum stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun hefja skoðun á því hvernig fjarlægja megi fasteignaverð úr mælingu neysluvísitölunnar.“ Þetta hljómar eins og tvíverknaður, nema þetta sé einfaldlega til þess að þeir ágætu þingmenn sem leggja þetta fram séu að segja hug sinn; að þeir vilji hafa það á prenti í þingskjölum að þeim hafi fundist þetta jafnvel þó að fjármálaráðherra komi ekki fram með neitt þingmál í þessa veru. Eða er þetta vegna þess að ekki er nógu sterkt eða fast að orði kveðið í stjórnarsáttmálanum sem sömu þingmenn samþykktu reyndar? Fyrir okkur sem stöndum utan við stjórnarliðahópinn lítur þetta út eins og að stjórnarsáttmálinn sé þannig úr garði gerður að menn treysti ekki nákvæmlega á að allt sem þar stendur komi fram. Ef ég man rétt, þó að ég sé ekki nú ekki með heitin á þeim málum í hausnum, hef ég grun um að fleiri mál svipaðs eðlis séu á leiðinni, að þessi sami þingmannahópur, svona nokkurn veginn, vilji kveða fastar á um hluti sem standa í stjórnarsáttmálanum. Þá fer maður að velta fyrir sér: Er það virkilega þannig að þingmennirnir treysta ekki ráðherranum til að leggja slík mál fram? Það hljómar mjög fallega að fá þingið á bak við málið og skiptir vissulega máli. En við vitum líka að stjórnarfrumvörp sem koma frá ríkisstjórninni fá sérstaka meðferð hér í þinginu. Þau ganga fyrir öðrum málum, það er lögð áhersla á að afgreiða þau. Ég hlýt að spyrja enn og aftur hvort við megum búast við því eða ekki að fram verði lögð þingmál frá ríkisstjórninni eins og kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum, í raun um þetta sama málefni. Mun fjármálaráðherra eða e.t.v. annar ráðherra ekki leggja slíkt mál fram hér í þinginu? Ég spyr vegna þessarar þingsályktunartillögu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu, hún er auðvitað skiljanleg - hv. þingmaður er jú einu sinni í stjórnarandstöðu. Það verða fleiri en flutningsmenn þessarar tillögu sem fá tækifæri hér í þinginu til að fjalla um málið og þá fyrr en mögulega hefði orðið þegar ríkisstjórnin leggur fram frumvarp. Þess utan fær málið faglega umfjöllun í nefndinni og allt þingið og allir þingmenn fá að skoða málið og segja sinn hug. Gefum okkur að málið fái þessa faglegu umfjöllun, að við fáum þá aðila og sérfræðinga sem fjalla um þessi mál til að segja sitt álit, að málið verði sent til umsagnar, að þingið fjalli um málið, segi sinn hug og álykti um það að fela hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að taka málið til meðferðar. Það hlýtur þá að vera stuðningur við málið í heild sinni og þær fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar að klára það. Þá fengjum við væntanlega frumvarp í kjölfarið frá ráðherra. Það er óskastaða þeirra sem flytja þetta mál. Það er ekki flóknara en það.
Herra forseti. Þetta er áhugaverð tillaga í sjálfu sér. Mér þykir samt alltaf athyglisvert þegar farið er að ræða verðtryggingu fjárskuldbindinga og sér í lagi bann við verðtryggingu og aukna áherslu á óverðtryggð lán að það gleymist gjarnan í þeirri umræðu að neytendur hafa fullt val í dag. Þeir geta tekið verðtryggð sem óverðtryggð lán og velja einfaldlega verðtrygginguna af því að hún hefur reynst ódýrari á velflestum tímum í samanburði við óverðtryggð lán. Bann við verðtryggingu sé ég ekki breyta miklu þar um. Auðvitað má velta alltaf fyrir sér þegar verið er að ræða þessi mál af hverju ósköpunum ekki er ráðist að rót vandans sem er einfaldlega kostnaðurinn við myntina okkar. Vaxtamunurinn sem við búum sífellt við er 4–5% nafnvaxtamunur að staðaldri, hefur verið í raun og veru allan þann tíma sem núgildandi peningastefna hefur verið í gildi með tilheyrandi kostnaði fyrir heimili og fyrirtæki og dregur verulega úr samkeppnishæfni fyrirtækja, t.d. í samkeppni við innflutning og líka í útflutningi á önnur markaðssvæði. Það virðist ekki vera mikill áhugi á því. Það má sjaldnast ræða þennan kostnað krónunnar og af hverju í ósköpunum við höldum henni við. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér er orðalag bæði markmiða ríkisstjórnarinnar og þessarar tillögu. Markmið ríkisstjórnarinnar er, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun hefja skoðun á því hvernig megi fjarlægja fasteignaverð úr mælingu neysluvísitölunnar.“ Markmið þessarar þingsályktunartillögu er „að skipa starfshóp óháðra sérfræðinga sem greini kosti og galla þess að gera breytingar á útreikningi verðbólgu og verðtryggingar“. Mér sýnist í raun og veru gagnvart markmiðum ríkisstjórnarinnar að lausnin sé komin, það þurfi ekkert að skoða þetta neitt frekar. Hér er hægt að taka upp samræmda vísitölu neysluverðs í staðinn fyrri núgildandi vísitölu og þar með leysa þennan húsnæðisvanda. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Má ekki bara [[Forseti hringir.]]hrinda því í framkvæmd í stað þess að það þurfi að vera að skoða þetta í nefndum fram og til baka?
Hv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni spurningar hans. Fyrri spurningin sneri auðvitað að verðtryggingunni og því sem stundum er kallað bann við verðtryggingu. Það er ekki við neinn annan að sakast en við mig sjálfan sem mæli fyrir málinu að hafa farið inn á þá braut vegna þess að það er kannski ekki málið sem tillagan snýst um. Ég hef kosið sjálfur að líta ekki svo á að ef við færum alla leið að afnámi verðtryggingar að tala um að það sé bann við verðtryggingu heldur breytingar á fyrirkomulagi. Verðtrygging er jú ekkert annað en vextir eins og hv. þingmaður kom inn á og þar erum við sammála. Ég segi að þetta á bara að heita vextir. Í samningi á milli tveggja aðila á að ákveða hverjir vextirnir eru en ekki að vera að reikna einhverja afleidda stærð af einhverjum öðrum breytingum á verðlagsþróun úti í samfélaginu. Svo gætum við stækkað umræðuna enn frekar og farið í gjaldmiðlaumræðuna. Aftur að málinu sjálfu, ég held að það sé mikilvægt að við skoðum þennan mun varðandi húsnæðisliðinn. Hann er í umræðunni, Alþýðusambandið hefur ályktað og styður þetta mál og var með jákvæða umsögn við málið. Húsnæðisliðurinn og þessi munur er í umræðunni. Það er mikilvægt þegar við erum með svona mælikvarða að það sé samræmi á milli þjóða og auðvitað á milli ára hér heima og hvaða vísitölu er stuðst við, en það er líka mikilvægt að það sé samræmi milli mælikvarða á milli þjóða og landa sem við eigum í viðskiptum við. Það er nú kannski þess vegna sem við viljum að þessi vinna fari fram, að meta kosti og galla þess.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við getum alveg verið sammála og örugglega samherjar í því að hvorugur okkar telst alla vega sérstakur aðdáandi verðtryggingar. Ég lít hins vegar á hana sem sjúkdómseinkenni myntarinnar, þ.e. að greiðslubyrði heimilanna af óverðtryggðum lánum hefur verið svo há að heimilin hafa leitað yfir í verðtrygginguna til þess að ráða við hana. Þannig hefur þetta verið í gegnum tíðina. Það er auðvitað vaxtakostnaðurinn sem við þurfum að vinna bug á fyrst og fremst. Það sem ég velti fyrir mér varðandi þessa tilteknu lausn, af því mér sýnist hún í sjálfu sér vera nokkuð vel hugsuð, er að hér erum við að vísa til samræmdrar vísitölu þannig að þetta er vísitala eins og flestar Evrópuþjóðir geta sameinast um að mæla verðlag. Á endanum er þetta bara ákvörðun um það með hvaða hætti við ætlum að mæla verðbólgu og það sé samræmt í gegnum alla mælikvarða á verðbólgu og allar verðtryggðar skuldbindingar, hvort sem það eru lífeyrisskuldbindingar, lán eða annað þess háttar, að þetta sé gert með sama hætti. Þarna sé þá komin leið til þess að draga úr vægi húsnæðisliðarins eða hækkana á húsnæðisverði sem menn hafa gjarnan viljað ná utan um. Þess vegna held ég að í sjálfu sér hljóti þetta að leysa vanda ríkisstjórnarinnar, alla vega að skoða hvaða leiðir eru færar. Það má vel vera að það þurfi eitthvað að kanna hverjar afleiðingarnar eru. Einmitt sem hluta af því hef ég velt því fyrir mér, og væri áhugavert að heyra skoðanir hv. þingmanns, að nú hefur fasteignaverð tilhneigingu til þess að hækka í uppsveiflu umfram verðlag en standa hins vegar gjarnan í stað eða jafnvel lækka á tímum niðursveiflu og halda þar af leiðandi aftur af verðbólgu. Þá snýr þetta kannski frekar að því hvenær hentug tímasetning er til breytinga sem þessara. Við stöndum alla vega býsna hátt í punkti hagsveiflunnar og fasteignaverðs um þessar mundir. Ég velti fyrir mér hvort flutningsmenn tillögunnar hafi skoðað hvenær heppilegt væri að breytingar sem þessar kæmu til framkvæmda.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni innlegg hans. Ég hefði gjarnan viljað bæta þessu við ræðu mína áðan. Þetta er hárrétt, hagsveiflan hefur áhrif. Svo er það þannig að megináhrifaþættir á verðlagsþróun undanfarin misseri eru þróun húsnæðisverðs, til hækkunar, svo er það auðvitað gríðarleg styrking krónunnar sem kemur til lækkunar, sem mótvægi, svo að við höfum upplifað verðstöðugleika hér síðastliðin fjögur ár. Maður veltir því fyrir sér með stöðuna á húsnæðismarkaði, með þann mikla skort sem við höfum rætt hér í þingsal, að það sé í raun réttlætanlegt þegar við reiknum þetta út sem einhvers konar fórnarkostnað af fjárbindingu að eiga húsnæði og reiknum að inn í okkar vísitölu sem ekki er annars staðar gerð, með þá óvissu sem er fram undan og þennan mikla skort. Það sé í raun og veru réttlætanlegt að það muni bara bombast inn í lán þeirra sem fjárfesta í húsnæði. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður kemur inn á að það hafa verið tímar uppi í okkar hagkerfi þar sem húsnæðisliðurinn kemur tímabundið til lækkunar. Ef það yrði nú hratt byggt og húsnæðisverð færi niður þá væri augljóslega ekki mikil ánægja með þá tímasetningu. Eftir stendur að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að vera sem mest og algjörlega til samræmis við aðrar þjóðir í því hvernig við reiknum svona mælikvarða þannig að þetta sé samanburðarhæfur mælikvarði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsögu hans fyrir þessari tillögu sem hluti þingflokks Framsóknarflokksins stendur að. Ég skal viðurkenna að þegar ég sá þessa tillögu datt mér í hug saga af kellingu sem ég heyrði einhvern tíma; sú hafði ekki mikið sjálfstraust. Gesti bar að garði og þegar þeir höfðu gætt sér á köku sem hún bakaði, og líkað vel, spurðu þeir: Hver bakaði þessa köku? Þá sagði hún: Ég, ef mig skyldi kalla. Þetta flaug mér í hug þegar ég sá þessa tillögu hluta þingflokks Framsóknarflokksins sem er í sjálfu sér lægsti samnefnari sem hægt er að gefa sér í þessu máli. Þetta er minnsta skref sem hægt er að stíga í þessu máli. Hv. flutningsmaður fór yfir það að þessi tillaga væri í fullu samræmi við stjórnarsáttmálann. Það efast ég ekki um, hann er jafnloðinn og þessi tillaga. Það vekur hins vegar athygli mína að hér er bara hluti þingflokks Framsóknarflokksins að flytja þessa tillögu. Hvar eru sjálfstæðismennirnir? Hvar eru þingmenn VG? Ef þeir væru þarna líka yrði trúlega um að ræða stjórnartillögu. Eins og þetta lítur út núna er þetta bara þingmannatillaga. Menn hafa kannski sammælst um að þetta væri nógu lítið beinskeytt til að geta sloppið í gegnum nálarauga allra ríkisstjórnarflokkanna, það er hugsanlegt. En ég verð að viðurkenna að þetta kemur svo sem ekki mikið á óvart. Framsóknarflokkurinn hefur náttúrlega dregið stutta stráið í þessum stjórnarsáttmála ef frá eru taldir þessir stólar hér á bak við mig, hverja þrjá þeir eiga. Að öðru leyti er fátt um fína drætti í stjórnarsáttmálanum sem þangað eru komnir fyrir orð og áhrif Framsóknarflokksins. Í stjórnarsáttmálanum segir m.a., á bls. 10, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin mun hefja skoðun á því hvernig megi fjarlægja fasteignaverð ...“ Svo vill til að ég get sagt hv. þingmanni hvernig hægt er að gera það. Það er hægt að gera það með frumvarpi. Frumvarpið er mjög einfalt. Það mun koma fram hér á næstu dögum á þinginu. Ég efast ekkert um góðan hug flutningsmanna í þessu máli. En þeim gefst þó kostur á því núna eftir einhverja daga að taka afstöðu vegna þess að Miðflokkurinn ætlar sér að gera þessa þingsályktunartillögu tilgangslausa með því einfaldlega að leggja til í lagafrumvarpi að héðan í frá skuli vísitala sem notuð er til bindingar bæði innlána og útlána miðast við vísitölu neysluverðs án húsnæðisliðar. Flóknara er það nú ekki, hv. þingmaður. Það er allt og sumt sem þarf að gera, að samþykkja þetta. Ef þetta hefði verið gert fyrir þremur árum hefði breytingin á þeim tíma sem liðinn er, þessum þremur árum, sparað heimilum í landinu og smærri og stærri fyrirtækjum ótrúlegar upphæðir. Mér var sagt um daginn að þar sem verðtryggðar skuldbindingar heimila í landinu liggi einhvers staðar á bilinu 15–17 hundruð milljarðar, ef ég man rétt, megi leiða að því líkur að ef þetta skref hefði verið stigið fyrir þremur árum hefði það lækkað útgjöld heimila um 180 milljarða á þeim tíma. Fyrir þá upphæð má byggja nýtt þjóðarsjúkrahús tvisvar sinnum. Ég segi aftur: Ég efast ekki um góðan hug flutningsmanna. En ég skil ekki af hverju menn stigu ekki skrefið til fulls. Ég þykist vita að menn séu að setja þetta fram, lægsta hugsanlega samnefnara eins og ég segi, til þess að geta sagt: Við stóðum við kosningaloforðið okkar. Það kann vel að vera. Þau voru nú ekki hátimbruð. En það er í sjálfu sér ekkert flókið við að gera þessa breytingu sem ég minntist á áðan. Hagstofa Íslands, sem sér um að mæla verðlag, sendir Seðlabanka Íslands í hverjum mánuði nokkrar vísitölur. Seðlabankinn dregur síðan af þeim rangar ályktanir og hefur hér uppi allt of háa stýrivexti. Það er önnur saga. En eins og fram hefur komið hjá Hagstofunni er hún stofnunin sem mælir. Það eru aftur á móti þeir sem hér eiga sæti sem taka ákvarðanir í málinu. Þeir þurfa að hafa kjark. Það er það eina. Menn þurfa að hafa kjark til að standa við það sem þeir hafa talað um árum saman. Illu heilli var það þannig þegar ég var í öðrum flokki, eða þriðja flokki, að hann var í stjórnarsamstarfi við flokk sem ekki vildi uppfylla miklu skýrara ákvæði sem þá var í stjórnarsáttmála, þar sem talað var um að menn skyldu stíga skref í þá átt að verðtrygging yrði ekki á lánum hér til frambúðar. Við vorum bara óheppin með dansfélaga þá. Það fældi nú ekki alla frá því að taka upp hald aftur, að halda áfram að dansa við þann sama flokk. En þá komum við, alla vega á sínum tíma, við sem þá stóðum að því í þessum flokki, sterkara ákvæði inn í stjórnarsáttmála. Kannski er það vegna þess að menn hafa séð sitt óvænna og vitað að ef sterkar yrði að orði kveðið í stjórnarsáttmálanum nú myndi nákvæmlega sami hluturinn gerast aftur. Kannski voru menn að forðast það, ég skal ekkert segja um það. Ég bara veit það ekki. En hitt er svo annað mál og ég segi það aftur: Þetta er minnsta skref sem hugsanlega er hægt að stíga nú á þeim tímum sem við lifum. Ég komst yfir graf sem sýnir fylgni neysluvísitölunnar og neysluvísitölu án húsnæðisliðar um þó nokkuð langt árabil, alveg aftur til, ef ég man rétt, ársins 1989. Það var alveg þokkaleg fylgni milli neysluvísitölu og vísitölu án húsnæðisliðar þangað til árið 2004. Þá sker virkilega í sundur. Og telji menn nú að það sé kannski rangur tími til að kippa húsnæðisliðnum út úr vísitölunni vil ég segja: Á meðan staðan er sú að það vantar 17 þús. íbúðir hér á þessu svæði einu eru ekki líkindi til þess að húsnæðisverð í landinu lækki. Við erum á toppi hagsveiflu eins og hér hefur komið fram. Sjálfsagt eitthvað aðeins á niðurleið, kann vel að vera. En hvaða niðurleið er það þó að fram hafi komið í fjölmiðlum að ferðamönnum fjölgi ekki eins hratt og eins mikið og áður? Bíddu, er það vont? Við eigum þegar fullt í fangi með að taka á móti þeim 2,5 milljónum sem koma hingað. Þótt sú tala standi í stað, getum við ekki alveg lifað með það? Ég held það. Ég held að við séum fullherpt við að þjónusta þetta fólk og sjá til þess að það traðki ekki niður landið svo að skaði verði af eða fari sér að voða á vegum sem eru ótryggir og ekki að batna; ekki lítur það þannig út samkvæmt þeim stjórnarsáttmála sem nú er unnið eftir. Ég held að við séum ekki í neinni hættu með það að stíga stærra og djarfara skref í þessu máli en hér er gert. En ég segi aftur: Auðvitað skilur maður það að flokkur sem gengur til leiks með lítið á dagskránni ríður ekki feitum hesti frá stjórnarsáttmála. Það gefur auga leið. Og í því ljósi er þessi tillaga skiljanleg. En Miðflokkurinn vinnur að því að gera þessa tillögu óþarfa. Hann mun gera það með því að leggja fram frumvarp, eins og ég sagði áðan. Þá kemur í ljós hvort góður hugur flutningsmanna og annarra framsóknarmanna, hugsanlega annarra í ríkisstjórninni, stendur til þess að koma með ábyrgum og ákveðnum hætti til liðs við heimilin í landinu. Það kemur í ljós. Ég myndi náttúrlega fagna því alveg gríðarlega ef þessi flokkur manna kæmi til liðs við Miðflokkinn þegar það frumvarp kemur fram í því augnamiði að lækka skuldabyrði og skuldir heimilanna í landinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir prýðisræðu og stuðning við málið. Ég skildi hv. þingmann þannig, að það sé hugur hjá hv. þingmanni og hans flokki að fylgja því eftir með frumvarpi og eins og hv. þingmaður segir í sinni ræðu, að stíga skrefið alla leið. Ég var kannski ekki nægilega skýr í minni ræðu en taldi mig þó koma inn á það og það kemur reyndar fram hér í vísan til hv. fjármála- og efnahagsráðherra um að skoða kosti og galla, að það er ekki alveg einhlítt með útreikninginn á þessari vísitölu. Það er fyrst og fremst þess vegna sem við erum með málið í þessum umbúnaði. Við hv. þingmaður höfum nú oft þegar við höfum skoðað efnahagsmálin skoðað hug sérfræðinga í þessu máli og einn er þar sem hefur látið þetta mál sig varða sem heitir Marinó G. Njálsson. Ég ætla að vísa í mjög góða grein frá honum í þessu máli þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Það er nauðsynlegt að reikna húsnæðiskostnað á einhvern hátt inn í neysluvísitölu.“ Hann er reiknaður í báðum vísitölum, bæði þessari samræmdu í Evrópu og hér en munurinn er þessi reiknaði liður. Þar að baki, í þessum eina lið, inni í húsnæðisliðnum öllum, eru býsna flóknir útreikningar. Og þegar við erum farin að tala um hagfræðihugtakið fórnarkostnað í slíkum útreikningum þá tel ég mjög óvarlegt að taka slíka ákvörðun án undangengins mats sérfræðinga á kostum og göllum þessa. Ég ætla að fá álit hv. þingmanns á þessu.
Hv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar. Ég veit að hann er varkár maður að eðlisfari og vill fara vel ofan í þá hluti sem hann vinnur og vinnur þá vel. Ég ber mikla virðingu fyrir skoðunum Marinós G. Njálssonar og hef átt við hann þó nokkur samskipti um vísitölur o.s.frv. Ég hef líka verið í töluverðum samskiptum við ágætan mann sem doktor Ólafur Margeirsson heitir, sem er líklega einn af okkar fremstu hagfræðingum nú um stundir og átti t.d. gríðarlega góða innkomu á fund sem haldinn var í Háskólabíói í undanfara kosninga sem haldnar voru í haust. Þar tók hann t.d. peningamálastefnu Seðlabanka Íslands niður með rökum, kubb fyrir kubb, það stóð ekkert eftir, ekki neitt. Ég hef ekki skilið hann þannig að þessi aðgerð sem ég boða muni í sjálfu sér skekkja, hvað á ég að segja, eitthvert stöðugleikamódel eða eitthvað slíkt. Hitt er svo annað mál að jafnvel þó eða þegar húsnæðisliðurinn verður tekinn út úr vísitölunni, þá mun Hagstofan halda áfram að mæla með hann innan borðs. Við fáum enn þá að sjá hvað þessi aðgerð gerir, bæði til skamms tíma og langs tíma. Eins og ég sagði áðan þá tel ég það alveg einsýnt að á meðan það ástand ríkir að hér vantar á annan tug þúsunda íbúða, bara til þess að menn geti flutt að heiman frá pabba og mömmu og stofnað heimili og að eldra fólk geti farið í minna húsnæði, þá þurfum við ekki að hafa áhyggjur af því að þetta skekki myndina eitthvað. Ég segi: Það er kominn tími til þess að heimilin í landinu beri ekki alla áhættu þegar lán eru annars vegar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni hans svör. Við hv. þingmaður höfum oft tekið umræðu um þessi mál. Ég get ekki annað en fagnað því og vissi það svo sem að við erum í megindráttum sammála í þessum efnum. Annað sem ég vil nefna, talandi um kosti og galla, og af því hv. þingmanni er mjög hugleikið vaxtastig í landinu og hefur margoft gagnrýnt og haldið uppi gagnrýni á vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands, að þegar þær ákvarðanir eru teknar þá byggja þær m.a. á mati á verðbólguvæntingum og verðbólgu sem er mæld út frá vísitölu neysluverðs. Það er kannski önnur hlið en ég kom inn á áðan varðandi það hvernig við metum reiknuðu húsaleiguna, lið 042 í þessum vöruflokkum. Við þurfum að skoða og tryggja að við séum ekki að taka slíkar ákvarðanir um vaxtastig, metið út frá verðbólgumælingum vísitölu neysluverðs, og tökum svo upp samræmda neysluvísitölu í útreikninga á verðtryggðum lánum. Það eru svona þættir sem við flutningsmenn tillögunnar metum sem svo að mjög mikilvægt sé að fara í gegnum og fá heildaryfirlit yfir. Þess vegna leggjum við þetta upp með þessum hætti og vonandi náum við til lands með þessi mál og náum samræmi í vísitölum. Samræmi í öllum mælikvörðum hlýtur að skipta máli. Ég er svo sem ekki með neina hreina spurningu til hv. þingmanns en vil þó árétta að stráið okkar í stjórnarsáttmálanum er nú ekki styttra en svo að bæði er þar kveðið á um verðtryggingu og samræmda neysluvísitölu.
Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég hef haldið uppi mikilli gagnrýni á Seðlabanka Íslands fyrir vaxtaákvarðanir hans um nokkurra ára skeið. Ég verð að segja mér til mikillar hryggðar að ég hef ekki haft tíma til að ræða það fyrr hér á Alþingi að síðasta ákvörðun bankans var af nákvæmlega sama meiði og áður. Það kom hins vegar fram á þessum fundi sem ég vitnaði til sem haldinn var úti í Háskólabíói í undanfara kosninga í haust, að verðbólguspádómar og verðbólguvæntingar Seðlabanka Íslands horft sex ár aftur í tímann eru svo langt frá því að hafa staðist. Þær eru gjörsamlega ofmetnar. Árið 2015 þegar Seðlabanki Íslands hækkaði stýrivexti í tveimur ákvörðunum í kjölfar kjarasamninga um eitt prósentustig eða rúmlega það kallaði ég það óðagot og stend við það enn. Seðlabankamenn berja sér á brjóst nú þremur árum seinna. Hvað eru þeir búnir að gera? Þeir eru búnir að færa vextina niður í sömu prósentutölu og hún var áður en þeir byrjuðu að fikta í henni í júní 2015, hafandi fyrir framan sig verðbólguspá sem hefur reynst gjörsamlega á skjön við raunveruleikann. Auðvitað kann vel að vera að með því að kippa húsnæði út úr vísitölunni þurfi að gera einhverjar breytingar á því lagaumhverfi sem Seðlabankinn vinnur eftir þannig að hann geti tekið ákvarðanir sínar á einhverjum öðrum og fastari og betri grunni en sá sem nú er. Sá sem hér stendur er sannarlega vakandi yfir því og mun fylgja því máli fram. Ef það er nauðsynlegt þá gerum við það. Þá leggjum við hér fram frumvarp um að lögum um það hvernig Seðlabanki Íslands og peningastefnunefnd ákveður vexti verði breytt. Við gerum það, teljum við það nauðsynlegt. Og það er nauðsynlegt. Það vita það allir. Núna í undanfara kjarasamninga sem eru í burðarliðnum, hvað halda menn að myndi gerast ef nú yrðu lækkaðir vextir? Ég get bent á eitt. [[Forseti hringir.]]Ég hugsa að kröfur Alþýðusambandsins myndu jafnvel lækka [[Forseti hringir.]]ef menn sæju fram á það að vextir færu lækkandi í landinu og það myndi gera atvinnurekendur klárari í það [[Forseti hringir.]]og færari um að standa við kjarasamninga.