Með bréfum, dagsettum þann 4. desember 2020, hefur forseti óskað eftir því, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar, Vinnumarkaðsaðgerðir á tímum kórónufaraldurs - Covid skýrsla nr. 2, og við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar, Áhrif heimsfaraldurs kórónuveiru á ríkisfjármál - Covid skýrsla nr. 3.
Borist hafa bréf þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra við fyrirspurn á þskj. 317, um upplýsingafulltrúa og samskiptastjóra, frá Þorsteini Sæmundssyni; frá dómsmálaráðherra við fyrirspurn á þskj. 276, um vistun fanga á Akureyri, frá Önnu Kolbrúnu Árnadóttur; og frá félags- og barnamálaráðherra við fyrirspurn á þskj. 320, um upplýsingafulltrúa og samskiptastjóra, frá Þorsteini Sæmundssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og dómsmálaráðherra.
Herra forseti. Þær risastóru áskoranir sem sveitarfélög landsins standa frammi fyrir vegna kórónuveirufaraldursins hafa varpað ljósi á þann leiða sið ríkisstjórnarinnar að nálgast málefni sveitarfélaga gjarnan út frá hefðbundnum pólitískum átakalínum frekar en hagsmunum íbúa. Ég spyr hæstv. ráðherra út í orð samráðherra hennar, formanns Framsóknarflokksins, vegna kröfu Reykjavíkurborgar um tekjujöfnunarframlag, jöfnunarframlag vegna reksturs grunnskóla og framlag vegna nýbúafræðslu, kröfu sem formaður Framsóknarflokksins kallaði fráleita og óskiljanlega aðför Reykjavíkurborgar að öðrum sveitarfélögum, aðför að landsbyggðinni. Það er ekkert sem bendir til annars en að krafa borgarinnar sé fullkomlega réttmæt með tilliti til laga um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það lítur út fyrir að á vakt þessarar ríkisstjórnar og allt þar til lögunum var breytt að gefnu tilefni á síðasta ári hafi Reykjavíkurborg verið útilokuð með ólögmætum hætti frá framangreindum jöfnunarsjóðsgreiðslum. Ég spyr hæstv. ráðherra um þetta mál. Þeir fjármunir sem þarna eru undir snúast að stórum hluta um grunnskólamenntun í Reykjavík og menntamálaráðherra er jú þingmaður Reykvíkinga. Þetta snýst um rekstur grunnskólanna þar og stuðning við nemendur sem hafa íslensku sem annað tungumál. Er að mati hæstv. ráðherra réttlætanlegt að stilla þessu máli upp sem baráttu landsbyggðar og höfuðborgarinnar? Við höfum sameiginlega hagsmuni af því að hér þrífist öflug byggð á landinu og sterk höfuðborg sem getur sinnt þessum skyldum sínum. Og við höfum líka hagsmuni af því að framkvæmd laga fari ekki eftir hentistefnu stjórnmálamanna hverju sinni. Mig langar til að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra og þingmanns Reykvíkinga til þessara mála yfir höfuð.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og bendi á mikilvægi þess að við stöndum saman í þeirri baráttu að styrkja menntakerfið okkar; að menntun sé fyrir alla og við vinnum að því sameiginlega. Hvað kröfu Reykjavíkurborgar og jöfnunarsjóðinn varðar þá er það skiljanlegt og það eru allir að reyna að gera hvað þeir geta til að tryggja sinn rekstrargrunn. Ég mun ekki fara út í það á þessum tímapunkti hvernig dæmið lítur nákvæmlega út. Ég er hins vegar algerlega sammála hv. þingmanni um að það skiptir öllu máli að rekstur, og allt sem sveitarfélögin eru að gera, sé fullkomlega sjálfbær. Þar þurfa allir að huga að því hvernig reksturinn gengur. Við höfum unnið mjög mikið með Sambandi íslenskra sveitarfélaga í þessum kórónuveirufaraldri. Við höfum unnið að reglum um skólahald, það hefur verið gríðarlega mikið samráð við alla fræðslustjórana. Við höfum einnig unnið að heildarstefnu um menntamál, menntastefnu til ársins 2030. Við höfum einnig unnið að hvítbók um málefni barna með annað móðurmál en íslensku og þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur verið að fara í tengjast auðvitað sveitarfélögunum líka. Við skulum hafa það alveg á hreinu.
Herra forseti. Mér þykir mjög miður að heyra að hæstv. ráðherra treysti sér ekki til að taka afstöðu til þessa máls vegna þess að þetta er einfalt. Er ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra, þingmaður Reykvíkinga, búin að fara þannig ofan í þessi mál að hún geti svarað því annars vegar hvort hún telji hvort hér sé verið að brjóta lög á Reykjavíkurborg? Hins vegar eru orð samgönguráðherra, ráðherra sveitarstjórnarmála, mjög þung og að mínu mati ómakleg í garð stærsta sveitarfélags landsins, hvaða skoðun hefur hún á þeim? Það er óumdeilt að Reykjavík dregur vagninn þegar kemur að málefnum félagsþjónustu ýmiss konar og það kemur fram í skýrslu, í samantekt Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég bendi áhugasömum á umfjöllun í Kjarnanum í dag. Þetta kemur til viðbótar. Ég bið ráðherra um að gefa upp afstöðu hæstv. menntamálaráðherra til þessara orða vegna þess að þetta er verulega skaðlegt þegar kemur að samskiptum sveitarfélaga landsins og öflugra stórra sveitarfélaga [[Forseti hringir.]]við ríkisvaldið. Ég bendi á að hæstv. samgöngumálaráðherra sagði einfaldlega að hér væri Reykjavík að brjóta á minni sveitarfélögum með því að ætla að sækja pening [[Forseti hringir.]]þangað því að það er samkvæmt lögum rangt.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að fara yfir þær efnahagsaðgerðir sem ríkisstjórnin hefur verið að fara í. Ég ætla til að mynda að benda á háskólastigið og framhaldsskólastigið, og stærstu framhaldsskólarnir og háskólarnir eru allir hér í Reykjavík. Við erum að bæta milljörðum og aftur milljörðum bara í menntakerfið og svo sannarlega nýtur Reykjavíkurborg, þar sem ég er þingmaður, ágóða og ávinnings af því. Við erum algerlega að ná utan um framhaldsskólana okkar með því að bæta í. Menntakerfið er að taka á móti 3.500 nýjum nemendum á háskóla- og framhaldsskólastiginu og allt þetta nýtist auðvitað stærsta sveitarfélaginu, Reykjavíkurborg. Það er af og frá, og afskaplega ómálefnalegt af hv. þingmanni, að segja að ríkisstjórnin sé ekki að styðja við öll sveitarfélögin. Ég ætla að nefna eitt: Það sem hefur verið að gerast er að ríkisstjórnin hefur aukið skuldir sínar en hún er að fara úr 20% af landsframleiðslu í yfir 60%. Auðvitað nýtist það öllum í landinu. Ég kann ekki að meta málflutning sem er alltaf á þann veg að segja: Það eru einhverjir sem búa í Reykjavík og einhverjir sem búa á landsbyggðinni. Við erum öll í þessu saman.
Virðulegur forseti. Atvinnuleysið mælist nú um 11% og sífellt fjölgar í hópi þeirra sem hafa aðeins grunnatvinnuleysisbætur eða fjárhagsaðstoð sér til framfærslu. Ásókn í matarúthlutanir hefur stóraukist og ljóst er að færri komast að en vilja. Nú líður að jólum. Þá er fjöldi fjölskyldna sem treystir á matarúthlutanir til að geta haldið heilög jól. Ekkert stendur þó til að ríkið muni auka stuðning við almannasamtök sem annast matarúthlutanir. Í vor voru samþykktar í fjáraukalögum einstaklingsaðgerðir upp á 25 millj. kr. til tíu hjálparsamtaka, sem fengu 2,7 milljónir hver. En ekki stendur til að gera neinar sambærilegar ráðstafanir nú fyrir jól. Í dag ætlar hæstv. menntamálaráðherra að mæla fyrir frumvarpi sem snýst um að ríkið skuli greiða hátt í hálfan milljarð til einkarekinna fjölmiðla. Margir þeirra hafa verið keyptir af auðmönnum sem nota þá til að hafa áhrif á umræðuna og standa í pólitískum áróðri sem styður við hagsmuni auðugra eigenda þeirra. Þeir hafa keypt þessa miðla, ekki beint í gróðaskyni heldur til að kaupa sér áhrif. Útlit er fyrir að þessi nálega hálfi milljarður árlega verði fastur liður á fjárlögum um komandi framtíð. Nú er ekki víst að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd hér síðar í dag þegar umræðan um fjölmiðlafrumvarpið fer fram svo ég kem hér með spurningar. Hver einasta króna sem við setjum í stuðning við okkar fátækustu bræður og systur skilar samfélaginu margföldun ábata. Telur ráðherra það virkilega verjandi að forgangsraða fjármunum ríkisins á þann hátt að styrkja einkarekna fjölmiðla fremur en að styrkja matarúthlutanir? Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra að vera ekki að þylja upp hinar ýmsu aðgerðir ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu í svari sínu, enda er augljóst að þær dugðu ekki til og að þörf er á frekari stuðningi við fátækt fólk og það strax.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrirspurnina. Ég get þó ekki gert honum það til geðs að svara eingöngu því sem hann vill að ég svari. Ég hlýt að fara yfir það sem við höfum verið að gera fyrir þessa hópa. Af því að ég veit að hv. þingmanni er t.d. annt um hag örorkulífeyrisþega vil ég nefna 50.000 kr. eingreiðslu, sem gert er ráð fyrir þegar Alþingi hefur lokið við að afgreiða hana, til þessa hóps sem við vitum að stendur höllum fæti. Ég vil nefna desemberuppbót fyrir atvinnuleitendur sem félags- og barnamálaráðherra hefur kynnt. Ég vil líka nefna þá staðreynd að þessi ríkisstjórn hefur hækkað atvinnuleysisbætur á þessu kjörtímabili, fyrst árið 2018 og munu þær síðan hækka aftur nú um áramót. Þær munu þá hafa hækkað um ríflega 30% á þessu kjörtímabili á meðan fjárhagsaðstoð sveitarfélaga hefur því miður ekki hækkað með sama hætti, sem er auðvitað áhyggjuefni. Ég vil líka segja að við höfum verið að styðja betur við félagasamtök sem sinna því sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni. Bæði hefur hæstv. félagsmálaráðherra stutt við hjálparsamtök og sömuleiðis hefur ríkisstjórnin sett tilteknar fjárhæðir af ráðstöfunarfé sínu til þessara samtaka vegna jólanna. Hv. þingmaður stillir þessu hins vegar upp með fjölmiðlafrumvarpinu sem er til umræðu hér síðar í dag. Ég held að það sé hagsmunamál okkar allra sem hér sitjum, og erum fulltrúar á Alþingi, á samkundu sem á að taka ákvarðanir fyrir samfélagið, að fjölmiðlar geti staðið undir sínum mikilvægu skyldum til að veita okkur sem hér erum nauðsynlegt aðhald sem þörf er á í lýðræðissamfélagi. Ég vil minna á að þær tillögur sem hæstv. menntamálaráðherra mælir hér fyrir eru ekki sprottnar úr lausu lofti. Þær eru að mörgu leyti sambærilegar við það sem við sjáum annars staðar á Norðurlöndum þar sem slíkur stuðningur er einmitt til staðar og er ætlað að efla lýðræðislega umræðu og aðhald í samfélaginu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Ég get verið ósköp sammála henni um fjölmiðla, að þá þurfi að styrkja, en að setja þá á beina ríkisstyrki og gera þá háða ríkinu er ekki rétta leiðin. Það á ekki að dæla peningum frá ríkinu í fyrirtæki úti í bæ. Það stenst bara ekki. En til fólksins? Það væri nær að sjá til þess að fólk hefði í sig og á. Hvað á að segja við eldri borgara sem hafa ekki fengið krónu, sem geta ekki gefið börnunum sínum gjöf, geta ekki einu sinni komist í matvöruverslun til að ná í mat? Þarna úti er stór hópur sem fær ekki neitt. Á sama tíma erum við að fara að dæla hálfum milljarði í einkafyrirtæki. Ég get ekki verið sammála þessu. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að vera sammála mér um að við eigum að hafa það þannig að fólkið sé fyrst og síðan komi allt hitt.
Herra forseti. Fólkið fyrst, en lýðræðið er líka mikilvægt fyrir fólkið. Auðvitað er alltaf vandmeðfarið að forgangsraða, en þegar við tökum það saman sem ég fór hér yfir, m.a. sérstakrar ráðstafanir vegna örorkulífeyrisþega, atvinnuleitenda, aukinn stuðning við hjálparsamtök, sem ég vitna hér í, má alveg sjá skýra forgangsröðun. Lýðræðið er ekki þannig vaxið að við getum bara sett það til hliðar og geymt það, ekki frekar en jafnrétti kynjanna. Stór hluti af lýðræðinu er að þetta fjórða vald, fjölmiðlarnir, sé virkt og standi undir hlutverki sínu. Ég vitna aftur til þess að þetta höfum við séð önnur Norðurlönd gera, þ.e. að styðja við fjölmiðla þannig að lýðræðisleg umræða sé tryggð, en það er ekki þar með sagt að þeir þurfi ekki áfram að reka sig að mestu leyti sjálfir. Það er hugsunin á bak við frumvarpið sem hér er til staðar í dag. Ég held að það þjóni ekki hagsmunum fólks að stilla hagsmunum þess og hagsmunum lýðræðisins upp sem andstæðum því að þeir fara saman.
Hæstv. forseti. Það er alltaf afar ánægjulegt og gleðilegt að sjá og finna þegar þjóðin stendur saman í góðum málefnum. Hægt væri að nefna mörg tilefni í því sambandi, tengt íþróttum og öðru slíku, þar sem þjóðarstoltið tekst á loft, hjá mér og mörgum öðrum. Slík tilfinning tók sig upp þegar ég horfði á sjónvarpið á laugardagskvöldið. Verið var að safna fé með símhringingum til fjáröflunar fyrir sjúkrahúsið Vog eða SÁÁ. Það söfnuðust um 42 milljónir og var það afar ánægjulegt. Tilefni þessarar söfnunar er í sjálfu sér ekki eins ánægjulegt. Hún var haldin vegna þess að það vantar pening til að reka þessa stofnun. Undanfarin ár hefur álfasalan svokallaða, afrakstur hennar, verið notuð til þess að reka þetta félag eins og það er rekið í dag þó að biðlistarnir hafi ekkert styst við það, þetta er bara svona til þess að geta rekið þetta á þeim grunni sem gert er í dag. En nú hefur álfasalan ekki verið í gangi vegna Covid og þá var gripið til þessa ráðs sem var afar ánægjulegt. Sú spurning kemur upp í mínum huga, og ég beini henni til hæstv. heilbrigðisráðherra, hvort ekki sé kominn tími til að stjórnvöld nái samningum og setjist niður með starfsfólki SÁÁ og jafnvel fleiri meðferðargeirum, vegna þess að SÁÁ er ekki eina stöðin þó að hún hafi fyrst og fremst verið undir í þessu tilfelli, og nái niðurstöðu þannig að hægt sé að reka þessa sjálfsögðu heilbrigðisþjónustu með stolti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og get glatt hann með því að ég hef nú þegar hitt nýja forystu SÁÁ og átt með þeim einkar ánægjulegan fund ásamt yfirlækni og fleiri starfsmönnum. Við höfum verið í nánu og vaxandi samstarfi, ekki síst vegna þess hversu mikilvægt það er að sú starfsemi sem fer fram á Vogi sé í snertingu og tengslum við aðra heilbrigðisstarfsmenn. Þar veit ég að við hv. þingmaður erum sammála, þ.e. um að heilsugæslan, sérhæfð sjúkrahúsþjónusta á Vogi og jafnframt heilbrigðisþjónusta fyrir tiltekna hópa á Landspítalanum og sjúkrahúsinu á Akureyri sé allt saman samþætt. Vaxandi framboð á göngudeildarþjónustu hefur verið mér mjög mikið áhugaefni og ég hef lagt áherslu á það. Ég skoðaði einmitt fyrr á þessu ári mjög hraða og myndarlega uppbyggingu göngudeildarþjónustu SÁÁ við Efstaleiti þar sem sú þjónusta er að ná verulegum árangri fyrir fjölbreytta hópa. Sá heilbrigðisvandi sem er undir er nefnilega mjög margslunginn og það er ekki ein tegund af þjónustu sem hentar öllum. Mér er kunnugt að fjárlaganefnd hefur verið að skoða viðbætur, bæði núna við 2. umr. fjárlaga og ekki síður varðandi fjárauka. Þannig að ég tel að það sé sameiginlegur skilningur okkar sem erum hér í þingsal að tryggja þurfi rekstrarumhverfi fyrir þá einstaklinga sem njóta þessarar þjónustu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og það gleður mig að heyra að samtal sé í gangi, orð eru jú til alls fyrst. Ég vil líka minna ráðherrann á þingsályktunartillögu sem undirritaður lagði fram hér og þar kemur fram í greinargerð að 1997 var brugðist við vaxandi biðlista með áætlunargerð og þar náðist að stytta biðlista alveg niður í nánast núll árið 2000. Síðan hefur þetta gengið til baka þannig að svona vinna er nauðsynleg til að ná árangri. Það er rétt hjá ráðherra að þetta hefur þróast mikið og göngudeildin hefur sýnt árangur sinn. Það var líka gleðilegt að sjá í sumar að sálfræðimeðferð fyrir börn frá heimilum þar sem alkóhólismi er ríkjandi gagnast þeim mikið og er mjög ríkt og gott forvarnastarf þannig að ég hvet ráðherrann bara áfram til góðra verka og vona að við getum unnið saman að þessu máli.
Virðulegur forseti. Af því að hv. þingmaður nefndi hér sérstaklega álfasöluna í fyrri spurningu sinni þá er það ekki síst vegna þess að hún eðli máls samkvæmt fellur niður sem hv. fjárlaganefnd hefur tekið þessi mál til skoðunar. Ég er sammála því og fagna því sérstaklega hversu mikið áherslan hefur aukist á göngudeildarstarfsemi til að koma til móts við fjölbreyttari hópa en jafnframt þessa fjölskyldumiðuðu nálgun sem endurspeglast í aukinni sálfræðiþjónustu fyrir börn og fyrir fjölskyldur. Hér er um að ræða stöðu sem snýst ekki bara um þann einan eða þá eina sem í henni hafa lent heldur ekki síður allt umhverfið og fjölskylduna. Oftar en ekki er rétt líka, með hjálp sérfræðinga og sálfræðinga, að fara í saumana á áfallasögu viðkomandi til að ná skarpri sýn á vandann og mögulegar lausnir.
Herra forseti. Íslendingar eru á meðal mestu ruslara í Evrópu samkvæmt nýjustu tölum frá Hagstofu Evrópusambandsins, Eurostat. Hér á landi verða árlega til 700 kíló af rusli á mann. Magnið minnkar sáralítið og stutt er rökum að á Íslandi sé losun gróðurhúsalofttegunda með því mesta í heiminum. Við tölum samt um það eins og við séum í nokkuð góðum málum. Ný loftslagsáætlun þykir metnaðarfull en veldur vonbrigðum. Svört skýrsla, sem kynnt var á efnahagsráðstefnunni í Davos á þessu ári, sýnir að auðlindanotkun er komin í nýjar hæðir og sögulegar. Mannkynið hefur aldrei gengið jafn hratt og mikið á auðlindir jarðar. Lítið ber á sjálfbærni og endurvinnsla minnkar. Í nýrri skýrslu, sem Capacent gerði fyrir loftslagsráð hér á landi, er dregin upp dökk mynd af stöðunni. Þar segir að stjórnsýsla í loftslagsmálum sé veik og verkaskipting óskýr og það sé fyrst og fremst ástæða þess að loftslagsbókhaldið skáni ekkert. Þessar ástæður, engar kerfisbreytingar og óraunhæfar spár um mikinn samdrátt að óbreyttu séu skýrar vísbendingar um að við munum engan veginn ná markmiðum Parísarsáttmálans fyrir árið 2030, hvað þá meira. Ef eitthvað sé færumst við fjær þeim markmiðum. Hér á landi skorti heildstæða pólitíska sýn um loftslagsvænt samfélag og þingið sé raunar talsvert fjarri umræðunni. Þess vegna er hún svo brýn og tímabær, tillaga Samfylkingarinnar, sem við birtum í tíu liðum, um græna atvinnubyltingu þar sem gengið er út frá því að á öllum stigum, t.d. í samgöngum, menntun, fjárfestingu og landnýtingu, sé þetta meginþráður alla leið. Lítil merki sjást um þetta í áætlunum ríkisstjórnarinnar. Ég spyr ráðherra: Er ríkisstjórnin ósamstiga í þessum mikilvæga málaflokki? Er þetta ekki áfellisdómur sem að framan greinir? Er staðan ekki grafalvarleg og er það ekki meira en lífsspursmál og brýnt að taka sig strax á, berja markvisst í brestina og vinna að þessum málum með miklu öflugri, markvissari og beinskeyttari hætti en hingað til hefur verið gert?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður kom m.a. inn á stjórnsýslu í loftslagsmálum og nefndi óraunhæfar spár sem ólíklegt væri að myndu ganga eftir. Þessu er ég algjörlega ósammála. Vissulega hefur verið gerð úttekt á stjórnsýslu í loftslagsmálum sem sá sem hér stendur bað nú reyndar um að yrði gerð og er það vel. Við höfum ekki eingöngu ráðist í að stórbæta þá innviði sem þegar eru til staðar í loftslagsmálum, m.a. með því að auka fjármagn til stofnana okkar til að takast á við þau verkefni sem þau eiga að sinna í loftslagsmálum, hvort sem það er í rannsóknum, í bókhaldi eða á öðrum sviðum. Við höfum stóreflt mannafla í ráðuneytinu til að takast á við loftslagsmál. Við höfum sett á fót nýja skrifstofu sem snýr sérstaklega að loftslagsmálum í ráðuneytinu og aðra skrifstofu sem ætlað er að samþætta alþjóðamál og önnur brýn umhverfismál líkt og loftslagsmálin. Síðan talar hv. þingmaður um óraunhæfar spár í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Þær eru ekki óraunhæfari en svo að helstu sérfræðingar landsins í loftslagsmálum eru þau sem hafa sett þessar spár fram með okkur og unnið þær með okkur. Sú gagnrýni er þá ekki bara gagnrýni á ríkisstjórnina heldur er hún gagnrýni á það fagfólk sem vinnur með okkur að þessum spám. Sú spá sýnir fram á að við munum ná meiri árangri en núverandi skuldbindingar okkar gefa til kynna. Heildstæð sýn í loftslagsmálum er til staðar hjá þessari ríkisstjórn. Hún er að ná kolefnishlutleysi árið 2040 og hún er að standast Parísarsamkomulagið eins og áætlanir okkar gera ráð fyrir að verði.
Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherra svarið. Það er gott að hann er bjartsýnn en við höfum áhyggjur af því að árangur sjáist ekki. Hann er ekki merkjanlegur. Hvenær fáum við að sjá árangur? Ég leyfi mér að spyrja: Hvað um afstöðu ráðherra og aðgerðir til að skrá og reikna kolefnisspor Íslendinga, að því sé miðlað til okkar og vakin athygli á því mikilvæga atriði, að viðurkenna og upplýsa um almennt umhverfisspor? Er það ekki gott skref til að skapa hvata til að draga úr neyslu? Hvaða plön hefur ráðherra um það? Einn afmarkaður þáttur þessa sama efnis er flokkun úrgangs og meðhöndlun á landsvísu en við erum grátlega skammt komin í hringrásarferlinu, enn föst í þessari línulegu hugsun: Kaupa, nota, kasta. Hvað er að gerast í því, virðulegur ráðherra? Sveitarfélög úti um land eru mörg í basli, ýmist með urðun eða brennslu. Er enn ekki til heildstætt yfirlit um það hvernig sveitarfélög ganga fram að þessu leyti? Þarf ekki að samhæfa flokkun úrgangs og meðhöndla á landsvísu og efla þessi tengsl, uppvísa samhengið, valdefla almenning? Hvað er ráðherra að gera í þessu efni?
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr um árangur. Ég get upplýst hv. þingmann um það að samkvæmt bráðabirgðatölum Umhverfisstofnunar varðandi loftslagsbókhaldið fyrir síðastliðið ár erum við nú í fyrsta skipti í mörg ár að ná árangri. Við erum að draga úr losun þegar kemur að útblæstri í vegasamgöngum um 2%. Það er árangur. Við erum að draga um 10% úr losun þegar kemur að úrgangi. Það er líka árangur. Við erum farin að sjá hjólin snúast vegna aðgerða þessarar ríkisstjórnar. Hvort sem þingmönnum líkar það betur eða verr og sama hvar þeir standa í pólitík þá eru þetta staðreyndir. Varðandi flokkun úrgangs vil ég segja að frumvarp er í vinnslu í ráðuneytinu sem ég tel að muni gleðja hv. þingmann mjög mikið vegna þess að þar verður lagt til að samhæfa flokkun á öllu landinu, skylda flokkun bæði á heimilum og hjá fyrirtækjum, og stíga raunveruleg skref í þá átt að búa til hringrásarhagkerfi hér á Íslandi sem ég tek svo heils hugar undir með þingmanninum að við þurfum að ná betur utan um [[Forseti hringir.]]enda er það allt í vinnslu.
Forseti. Í starfi okkar þingmanna fáum við oft ábendingar um stór mál og smá. Nú er það svo að ég hef verið að æfa bogfimi undanfarin ár sem er sérstaklega góð íþrótt fyrir streituvaldandi starf eins og þingmennskan er. Og því miður tekur þingmennskan of mikinn tíma frá því að geta stundað íþróttina nógu mikið. Það þarf ákveðna hugarró og jafnvægi til að ná árangri. Bogfimi er líklega ein elsta áhaldaíþrótt mannkyns. Mér barst einmitt ábending frá bogfimihreyfingunni um að í vopnalögum standi að barn yngra en 16 ára megi ekki selja eða afhenda örvaboga með meiri togkrafti en 7 kg eða oddhvassar örvar. Nú er það svo að á alþjóðlegum mótum eru kannski 13 ára ungmenni að byrja að keppa á alþjóðavísu. Þar eru jafnvel notaðir 15–25 kílóa bogar sem gerir það að verkum að miðað við lögin okkar geta íslensk ungmenni í raun ekki æft eða keppt á Íslandi. Í raun geta þau ekki keppt, æft eða neitt svoleiðis fyrir erlend mót, hvað þá íslensk. Samt erum við t.d. með Íslandsmet í flokki undir 16 ára. Þetta er nýleg ábending sem vekur ákveðna athygli á því að við erum í vondum málum í þessari íþrótt. Mig langaði til að eiga orð við hæstv. ráðherra um þetta vandamál, að íslensk ungmenni geti ekki tekið þátt í þessari annars gömlu og göfugu íþrótt og ég leita eftir stuðningi ráðherra við að laga þetta vandamál.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta og get ekki annað en verið jákvæð fyrir þessum breytingum. Ég hef átt í samskiptum við Bogfimifélagið vegna þessa og ýmsar ábendingar hafa komið til ráðuneytisins um breytingar sem þarf að ráðast í á vopnalögunum, m.a. um aldursskilyrði og íþróttastarf en líka ýmsar aðrar breytingar. Það er auðvitað mjög eðlilegt að unglingarnir okkar standi jafnfætis jafnöldrum sínum í löndunum í kringum okkur. Vopnalögin eiga að sjálfsögðu ekki að koma í veg fyrir íþróttaæfingar ungmenna né keppni í bogfimi og gaman að heyra það sem hv. þingmaður fer hér yfir um velgengni unga fólksins okkar í þessari íþrótt sem hefur greinilega vaxið mikið síðastliðin ár. En það þyrfti auðvitað líka að samræma þetta við leyfi til skotvopnaíþrótta og kannski skoða það sérstaklega og hvort ekki sé hægt að hafa þessar undanþágur fyrir keppni og æfingar samræmdar. Það er þörf á heildarendurskoðun á vopnalögunum, bæði þarf að innleiða ýmsar ESB- og Schengen-gerðir sem eftir er að gera og sú vinna er í gangi í ráðuneytinu. Þannig að ég fagna þessum breytingum og tel mikilvægt að skoða þessi sjónarmið og hvort ekki sé hægt að verða við þeim með breytingunum.
Virðulegi forseti. Ég hvet ráðherrann áfram í heildarendurskoðun í þessum málaflokki, alveg tvímælalaust. En þetta er akkúrat vandamál núna fyrir bogfimi ungmenna því að í vopnalögum er heimild til að víkja frá aldursskilyrðum vegna íþróttaskotfimi sem er kannski ekki eins aðkallandi vandamál hvað það varðar. Við getum tekið dæmi, núverandi Íslandsmethafi í svigboga, bæði undir 21, 18 og 16 ára, er 16 ára stúlka, þvílík hetja þar á ferðinni, en það er væntanlega af því að hún hefur verið að æfa sig að undanförnu. Það segir sitt um ástandið á þessum lögum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Mér finnst sérkennilegt að ákvæðið í 30. gr. laganna, um að ríkislögreglustjóri geti vikið frá banni ef sérstakar ástæður mæla með því, myndi ekki ná utan um þetta tilvik. Það var kannski þannig ákvæði sem var sett inn í lögin þá einmitt til að koma til móts við sérstakar aðstæður eins og þessar. Bogfimi er greinilega íþrótt sem er að vaxa og dafna á Íslandi og við viljum auðvitað styðja við hana. Þetta er því eitthvað sem ég fer að skoða og mun bara fagna frumvarpi og breytingum á þessu og hlakka til að skoða það með hv. þingmanni.
Virðulegi forseti. Nú um áramótin færist skimun fyrir leghálskrabbameini til heilsugæslunnar og brjóstaskoðun færist frá Krabbameinsfélagi Íslands og verður á ábyrgð Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri. Fyrir nokkru var hafinn undirbúningur á þessari tilfærslu og var markmiðið nokkuð skýrt í upphafi, líkt og kom fram í óundirbúinni fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra í byrjun febrúar síðastliðinn. En svo skall á okkur heimsfaraldur og allt álagið sem honum fylgir á heilbrigðiskerfið. Það skipti miklu máli að samfella verði í skipulagðri leit að legháls- og brjóstakrabbameini hjá konum og að konur geti með vissu treyst á að skimun verði með öruggum hætti áfram. Því miður hefur raunin verið sú að konur hafa ekki verið eins duglegar að sækja þessa þjónustu síðustu ár, en með góðum undirbúningi og tryggri þjónustu væri hægt að auka það á ný. Því er ég komin aftur í óundirbúnar fyrirspurnir með áhyggjur mínar af stöðu þessara mála. Virðulegi forseti. Miklu skiptir að við þessar breytingar falli ekki niður sú reynsla og þekking sem byggst hefur upp hjá Krabbameinsfélaginu og best væri að unnið væri markvisst að því að bæta mætingu kvenna í krabbameinsleit. Því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Hefur tekist að þjálfa upp ljósmæður og þá aðila sem sjá eiga um skimun fyrir leghálskrabbameini, eins og til stóð, á heilsugæslum um landið? Samhæfingarstöð krabbameinsskimana skal hafa yfirumsjón með hópleit að krabbameinum á Íslandi. Hvar stendur sá undirbúningur fyrir þeirri miðstöð og hefur hún verið mönnuð? Stendur til að nýta þá þekkingu sem byggst hefur upp hjá Krabbameinsfélaginu með því að starfsmenn sem unnið hafa þar að þessum málum verði ráðnir á heilsugæsluna um landið? Og að lokum: Til stendur að flytja eigi úr landi smásjárskoðun frumusýna. Er þá ekki hætta á þekkingarleka og ófyrirsjáanleika í þeim málefnum og að þekking á þessum málum haldist ekki hér á landi?
Virðulegi forseti. Ljósmæður og hjúkrunarfræðingar sem hlotið hafa sérstaka þjálfun munu taka leghálssýni á heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu með sama hætti og ljósmæður og hjúkrunarfræðingar hafa gert á heilsugæslustöðvum á landsbyggðinni frá árinu 2015. Þjálfun ljósmæðra og hjúkrunarfræðinga er nú þegar hafin og er gert ráð fyrir að henni ljúki í janúar eða febrúar. Ekki munu verða miklar breytingar á heilsugæslum úti á landi og verður framkvæmdin þar með sama sniði og áður. Starfsmenn Krabbameinsfélags Íslands eru nú, í samvinnu við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og heilbrigðisstofnanir úti um land, að þjálfa ljósmæður og hjúkrunarfræðinga sem sinna munu þessari framkvæmd eftir áramót. Reynsla þeirra og þekking mun því halda áfram að nýtast í þessu breytta skipulagi krabbameinsskimana. Undirbúningurinn að Samhæfingarstöð krabbameinsskimanna gengur vel og verkefnastjóri Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er að vinna í uppsetningu á bókunarkerfinu sem Samhæfingarstöðin mun hafa umsjón með. Hjá Samhæfingarstöðinni munu starfa í kringum sjö starfsmenn, en þó í mismunandi starfshlutföllum. Þessi hópur samanstendur af ýmsum sérfræðingum, svo sem læknum, hjúkrunarfræðingum, talnasérfræðingum og riturum. Eins og fram kom áðan eru ekki miklar breytingar á heilsugæslum úti á landi og framkvæmdin þar mun verða með sama sniði og áður, en starfsmenn Krabbameinsfélagsins eru nú, í samvinnu við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og heilbrigðisstofnanir úti á landi, að þjálfa ljósmæður og hjúkrunarfræðinga. Reynslan mun því áfram nýtast og heilsugæsla úti á landi hefur boðið þeim ljósmæðrum áframhaldandi starf sem nú eru í verktakavinnu við að taka þessi sýni. Varðandi frumusýni og smásjárskoðanir eru samningsmál hvað það varðar hjá Sjúkratryggingum sem vinna nú að gerð tímabundins samnings um úrlestur sýna. Virðulegi forseti. Ég mun koma ítarlegar að þessu í seinna svari mínu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og er ánægjulegt að heyra að þrátt fyrir Covid sé verið að vinna áfram og stöðugt að þessu máli. Svo held ég kannski áfram en nú stendur til að flytja skimun fyrir krabbameini í brjóstum frá Skógarhlíðinni að Eiríksgötu 5 á vormánuðum. Er það húsnæði tilbúið og er búið að tryggja þá starfsmenn sem flytja þangað og að starfsemin verði í samfellu við það sem hefur verið hingað til?
Virðulegi forseti. Áfram varðandi sýnin. Rannsóknir frumusýna auk HPV-sýna verða tímabundið gerðar erlendis á meðan unnið er að fyrirkomulagi til lengri tíma. Ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um það hvar frumusýnin verða rannsökuð eftir að tímabundinn samningur rennur út. Landlæknir lagði til að úrlestur á frumusýnum yrði á Landspítala en sjúkrahúsið er ekki í stakk búið til þess að taka strax við því verkefni enda hefur álagið á sjúkrahúsið verið mikið undanfarið vegna Covid eins og öllum er kunnugt. Þátttaka í skipulegri skimun fyrir krabbamein í leghálsi er meginforsenda þess að ná tilætluðum markmiðum um að lækka nýgengi og dánartíðni. Til að ná fram þessum markmiðum þarf m.a. að tryggja öryggi og gæði rannsókna. Hv. þingmaður spyr líka um húsnæði og aðstöðu við Eiríksgötu. Gengið hefur verið frá mönnun á Landspítala til að taka við þessu hlutverki og Landspítali hefur boðið hluta af starfsfólki frá Krabbameinsfélaginu vinnu. Húsnæðið á Eiríksgötunni var afhent Landspítala í síðustu viku og er áætlað að það verði tilbúið í byrjun apríl. Eins og áður segir hefur Landspítali boðið starfsfólki Krabbameinsfélagsins áframhaldandi vinnu hjá spítalanum eftir áramót.
Herra forseti. Fjárlög ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2019 einkenndust af mikilli útgjaldaaukningu og skorti á ráðdeild þrátt fyrir skýr merki um samdrátt í hagkerfinu. Aukning í ríkisútgjöldum fyrir árið 2019 var innstæðulaus. Uppgjörið í ríkisreikningi sýnir 67,4 milljarða kr. verri afkomu en miðað við fjárlög 2019. Tekjur voru ofmetnar í fjárlögum um 63,5 milljarða kr. Svo gríðarlegt ofmat á tekjum sýnir að áætlanagerð ríkisfjármála af hálfu ríkisstjórnarinnar var afleit. Ríkisreikningur fyrir árið 2019 ber þess glöggt merki að ríkisstjórnin kaus að horfa fram hjá skýrum merkjum um að hagkerfið væri í örum samdrætti. Í þessum aðstæðum bar ríkisstjórninni að sýna varfærni í ríkisfjármálum. Það gerði hún ekki. Miðflokkurinn greiðir ekki atkvæði.
Herra forseti. Við erum nú við 3. og síðustu umræðu um svokallaðan bandorm. Ég hef lagt fram breytingartillögu milli 2. og 3. umr. þar sem gert er ráð fyrir því að sveitarfélögin í landinu fái sérstakan 2 milljarða kr. stuðning vegna álags á félagsþjónustu sína. Tillöguna ber svona að vegna þess að þetta er eiginlega að verða síðasta tækifærið til að koma að tillögu um að komið verði með ríkari hætti til móts við vanda sveitarfélaganna, sem er ótvíræður um þessar mundir. Það liggur fyrir og er, held ég, flestöllum ljóst að álag á félagsþjónustu sveitarfélaganna hefur þegar aukist verulega. Það mun enn aukast verulega á næstu mánuðum og misserum. Þessi tillaga fjallar um það að bæta inn í þennan bandorm sem við erum að fjalla um hér ákvæði til bráðabirgða sem yrði svohljóðandi: „Ríkissjóður skal styðja sveitarfélög vegna aukins kostnaðar við félagsaðstoð á árinu 2021. Heildarframlög skulu vera 2.000.000.000 kr. og skiptast hlutfallslega milli sveitarfélaga í samræmi við útlagðan kostnað þeirra við að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögum þessum. Ráðherra skal með reglugerð setja nánari reglur um framkvæmd úthlutunar.“ Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og mun hjálpa sveitarfélögunum að takast á við þennan vanda, leysir auðvitað ekki allt vandamálið en mun vissulega hjálpa þeim til þess. Tillagan er þannig úr garði gerð að fjárhæðin mun skiptast á milli sveitarfélaganna í samræmi við útlagðan kostnað þannig að framlagið mun nýtast þeim best þar sem mest aukning hefur orðið í félagslegri þjónustu. Ég hvet hv. þingheim til þess að samþykkja þessa tillögu.
Herra forseti. Í þessu frumvarpi er sumt ágætt, annað miður ágætt. En við í Miðflokknum getum ekki annað en setið hjá í þessu máli þar sem kostirnir eru ekki nægilegir. Það er þá sérstaklega hækkun á kolefnisgjaldinu sem við höfum ekki í hyggju að styðja. Þetta er skattur sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur gefið falleinkunn, skattur sem bitnar á efnalitlu fólki og hefur neikvæð áhrif á kjör þess og neyslu. Hagfræðistofnun hefur tínt fleira til sem miður fer við þessa skattlagningu, en fyrst og fremst er þessum skatti ekki jafnað niður á landsmenn með sanngjörnum hætti. Þess vegna getum við ekki stutt hann. Við styðjum hins vegar hækkun sóknargjalda sem er gott mál, en í heildina sitjum við hjá í þessu máli.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um ráðstafanir til að draga úr notkun pálmaolíu á Íslandi. Ég vil byrja á því, herra forseti, að þakka nefndinni sérstaklega fyrir gott samtal um þetta mikilvæga mál og góða samvinnu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hörpu Pétursdóttur, Önnu Lilju Oddsdóttur og Jón Ásgeir Haukdal frá Orkustofnun og Gísla Rúnar Gíslason og Eirík Baldursson frá Umhverfisstofnun. Nefndinni bárust umsagnir frá Landvernd, Náttúrufræðistofnun Háskóla Íslands, Orkustofnun og Umhverfisstofnun. Með tillögunni er lagt til að fela ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra að vinna áætlun um takmörkun á notkun pálmaolíu í allri framleiðslu á Íslandi og leggja fram frumvarp um bann við notkun hennar í lífdísil. Þá er lagt til að ráðherra kynni Alþingi niðurstöður sínar og leggi fram frumvarp til laga um bann við notkun pálmaolíu í lífdísil eigi síðar en í lok árs 2021. Í umsögnum og máli þeirra gesta sem komu fyrir nefndina var almennt lýst stuðningi við markmið tillögunnar. Sams konar mál var áður til meðferðar í atvinnuveganefnd á 150. löggjafarþingi (120. mál). Í vinnslu þess máls síðasta vor komu til fundar við nefndina Tryggvi Felixson frá Landvernd, Trausti Baldursson frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Árni Finnsson frá Náttúruverndarsamtökum Íslands, Jón Bernódusson frá Samgöngustofu og Guðmundur Haukur Sigurðarson frá Vistorku. Í ljósi þess hversu skammt var liðið frá því að nefndin fékk gesti á fund sinn var ekki talin ástæða til að endurtaka þær gestakomur. Í umsögnum og máli gesta sem þá komu fyrir nefndina komu fram þau sjónarmið að vegna umhverfisáhrifa pálmaolíu ætti að vera forgangsatriði að draga úr notkun hennar. Í raun væri ekki þörf á að flytja inn pálmaolíu til að setja í lífdísil þar sem hér væri unnt að framleiða nægan lífdísil, m.a. úr úrgangi og með ræktun repjuolíu. Herra forseti. Meira en helmingur innfluttrar pálmaolíu er nýttur til framleiðslu á lífdísli samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands. Í samræmi við það sem kom fram hér áðan vill nefndin árétta að tækifæri er til að framleiða endurnýjanlegt eldsneyti á Íslandi og að það verði liður í því að skipta út jarðefnaeldsneyti. Nefndin álítur að með þessari tillögu sé hvatt til frekari framleiðslu og nýtingar á innlendum lífdísli og styður málið þannig einnig við framleiðslu og nýsköpun í íslenskum landbúnaði og jafnvel til töluverðs að vinna. Nefndinni var bent á að á árinu 2021 tekur gildi ný tilskipun um endurnýjanlegt eldsneyti innan Evrópusambandsins (ESB) 2018/2001 (RED II) sem tekur við af tilskipun 2009/28/EB (RED I). Hertar verði þær kröfur sem gerðar eru til endurnýjanlegs eldsneytis sem unnið er úr fóðurplöntum og stefnt að því að draga markvisst úr notkun slíks eldsneytis fram til ársins 2030. Þá væri m.a. gert ráð fyrir að dregið yrði úr notkun pálmaolíu frá árinu 2023 uns notkun hennar verði hætt árið 2030. Samkvæmt tilskipuninni skulu ríki ESB hafa lokið við að lögleiða hana fyrir 30. júní 2021. Tilskipunin er til skoðunar hjá EES/EFTA-ríkjunum en ekki liggur fyrir hvenær hún verður tekin upp í EES-samninginn. Því er óljóst hvenær hún verður innleidd á Íslandi. Nefndin bendir á að önnur lönd hafa stigið stór skref í þessa sömu átt. Norðmenn urðu fyrstir til þess að banna pálmaolíu í lífdísli en bannið hefur skilað umtalsverðum árangri frá því að norska ríkið samþykkti árið 2017 að breyta stefnu um opinber innkaup í þá átt. Því er ljóst að þróunin miðar í þá átt að draga úr notkun á pálmaolíu eða leggja hana af. Fyrir nefndinni kom fram að ekkert er því til fyrirstöðu að íslensk stjórnvöld bregðist við án tafar og hefji vinnu sem miðar að því að hætta notkun pálmaolíu. Ísland væri þá að sama skapi betur í stakk búið til að innleiða gerðina hratt og örugglega þegar hún verður tekin upp í EES-samninginn. Nefndinni var bent á að mikilvægt væri að við ákvörðun um tímamörk væri þess gætt að veita hagsmunaaðilum á við eldsneytisbirgja færi á að undirbúa sig og aðlaga að þeim takmörkunum sem slíkar breytingar hefðu í för með sér. Pálmaolía væri m.a. eitt þeirra hráefna sem notað er í eldsneyti til að draga úr notkun gróðurhúsalofttegunda. Nefndin ítrekar með hliðsjón af framangreindu að mikilvægt er að ráðuneytið hafi samráð við hagaðila við vinnslu málsins. Nefndin telur ljóst að með samþykkt þingsályktunartillögunnar er hægt að byrja fyrr á því ferli sem mun fylgja innleiðingu RED II tilskipunarinnar og hefja vinnu sem miðar að því að hætta hér notkun pálmaolíu í lífdísil. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt og undir hana skrifa Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir framsögumaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Haraldur Benediktsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Ísleifsson, Sigurður Páll Jónsson og Sunna Rós Víðisdóttir.
Virðulegur forseti. Þetta er alláhugaverð þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu. Eins og fram kemur í tillögunni sjálfri er þetta, verð ég að segja, allsvakaleg lesning um áhrif pálmaolíu í eldsneyti. Mig langar að spyrja hv. framsögumann nefndarálits út í nokkur atriði í ljósi þess að ekki er langt síðan þeir flokkar sem flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu tilheyra stóðu fyrir lagabreytingu hér sem kveður á um skyldu til að blanda lífeldsneyti í allt eldsneyti. Lífeldsneyti er, eins og menn þekkja, einmitt unnið úr pálmum og alls kyns matjurtum, svo sem maís, soja og repju. Hér er sem sagt upplýst um það að þetta er hið mesta skaðræði fyrir umhverfið í margvíslegu tilliti. Mig langar að spyrja hv. framsögumann hvort ekki hafi komið til tals, bæði hjá flutningsmönnum þessarar tillögu og þá ekki síður við meðferð málsins í þingnefnd, að ganga aðeins lengra og velta því upp hvort ekki væri full ástæða til að breyta lögum um skyldu til íblöndunar í eldsneyti eins og þau eru núna í stað þess að ganga bara hálft skrefið. Staðreyndirnar tala sínu máli eins og fram kemur í þessari þingsályktunartillögu. Eins og svo oft er þegar menn hafa góðan ásetning þá sjást menn ekki fyrir og niðurstaðan hefur oft óæskilegar, neikvæðar afleiðingar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Á. Andersen fyrir andsvarið. Þetta er mjög áhugaverð pæling en hv. þingmaður er svolítið að bera saman epli og appelsínur í þessu máli. Það að pálmaolían sé slæm, og þar af leiðandi lítið sem má nota af henni, dregur það ekki úr mikilvægi þess að draga úr mengun jarðefnaeldsneytis. Það dregur ekki úr þörfinni fyrir að vera með íblöndun í jarðefnaeldsneyti meðan við erum enn þá háð því. Þar af leiðandi kom það ekki til tals. Eins og nefndin bendir líka á í nefndaráliti sínu, eins og kom fram í umsögnum og eins og kemur fram líka í RED II tilskipun Evrópusambandsins eru til aðrar leiðir en að nota pálmaolíu sem íblöndunarefni í lífdísil, til að mynda, eins og hv. þingmaður taldi upp sjálf, repjuolía, úrgangsolía o.fl. Þar af leiðandi hlýt ég einfaldlega að svara spurningunni neitandi. Við verðum að draga úr mengun jarðefnaeldsneytis. Þetta er ein leiðin til að gera það. Því miður er langt frá því að pálmaolían hafi verið gott val. Ástæðan fyrir því að hún var valin til að byrja með er líklega sú að hún er náttúrlega ódýr. Hún er tiltölulega ódýr í framleiðslu og hún er þægileg. Þetta er góð olía, það neitar því enginn. En ég held að á þeim tíma sem þessi leið var farin hafi enginn endilega séð fyrir sér hversu mikil eftirspurnin eftir olíunni yrði og krafan um aukna ræktun. En það er sannarlega verið að reyna að vinda ofan af því núna. Þetta er, held ég, mjög mikilvægt skref í áttina að því.
Virðulegur forseti. Við erum, held ég, öll sammála um að æskilegt sé að draga úr neikvæðum áhrifum notkunar jarðefnaeldsneytis. Það er full ástæða til að leita allra leiða til að draga úr mengun vegna jarðefnaeldsneytis. En um það snýst ekki andsvar mitt hér heldur um þá staðreynd að það kemur sérstaklega fram í þeirri hryllingslesningu sem þessi þingsályktunartillaga er að reiknað hafi verið út að lífeldsneyti frá jurtaolíum, sem er um 70% af lífeldsneytismarkaði, losi 80% meira af gróðurhúsalofttegundum en jarðefnaeldsneytið, 80% meira. Og markmiðið fyrir sjö árum þegar vinstri flokkarnir settu í lög skyldu til íblöndunar á lífefnaeldsneyti í eldsneyti var að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hér stendur, og ég tek alveg undir það því að þetta er alveg þekkt stærð, að 70% af lífeldsneyti frá jurtum losi 80% meira af gróðurhúsalofttegundum en jarðefnaeldsneytið. Og af því að hv. þingmaður nefndi hér repjuna og annað þá leiði ég hugann að næstu spurningu: Hafa hv. þingmenn t.d. eitthvað leitt hugann að eða fjallað um mögulegar óvæntar, óæskilegar, neikvæðar afleiðingar þessarar kvaðar um íblöndun á jarðefnaeldsneyti í eldsneyti, m.a. með repju? Hvað fer mikið landflæmi undir ræktun á slíku? Eða maís, hvað er verið að taka maís frá mörgu hungruðu fólki úti um allan heim þegar gerð er skylda um að blanda eldsneyti með matjurtum af þessum toga? Þetta eru dæmi um óvæntar, neikvæðar afleiðingar af góðri hugsun, mögulega. Þessar hugmyndir og þessar afleiðingar [[Forseti hringir.]]voru vel þekktar fyrir sjö árum þegar vinstri ríkisstjórnin setti þessa íblöndunarskyldu á.
Herra forseti. Það er gaman að heyra að við hv. þingmaður erum líklega sammála. Við þurfum bara að sleppa jarðefnaeldsneytinu og fara í rafvæðingu bíla eða metangas af því að hvort tveggja er náttúrlega slæmt eins og hv. þingmaður bendir á. Aukin ræktun vegna pálmaolíu er náttúrlega að mörgu leyti slæm eins og hefur komið í ljós. En brennslan á henni veldur því að brennslan á jarðefnaeldsneytinu verður hreinni. Sá hlutur hefur ekkert breyst. Hins vegar eru afleiðingarnar af ræktuninni óheppilegar og við berum kennsl á það. Þess vegna leggjum við líka til að henni verði hætt, að þessu verði breytt, og að við leggjum okkar af mörkum hér með það. Jú, við ræddum repjuolíuna. Við fengum reyndar mjög áhugaverða kynningu á ræktun repjuolíu á Íslandi og hvernig hún er að fara að skila af sér miklu meiri afurðum en bara jurtaolíu til íblöndunar í lífdísil. Hún skilar líka fæðu fyrir t.d. kýr. Hún skilar því líka að það er t.d. verið að rækta hana fyrir austan og þar eru bara gríðarlega spennandi hlutir að gerast. Það eru gríðarleg tækifæri þarna fyrir nýsköpun í íslenskum landbúnaði. Það sem meira er er að þarna höfum við tækifæri til að framleiða okkar eigin eldsneyti sem hlýtur að vera mikilvægt markmið fyrir okkur Íslendinga. En að því sögðu held ég að það sé mjög mikilvægt að við skiptum út jarðefnaeldsneytinu og þá þurfum við ekkert að vera að ræða þessi íblöndunarefni.
Virðulegur forseti. Sú þingsályktunartillaga sem hér er til umfjöllunar er um margt mjög áhugaverð. Hún er í fyrsta lagi áhugaverð fyrir það að flutningsmenn hennar tilheyra stjórnmálaflokkum sem lögðu það til og fengu það samþykkt hér á Alþingi fyrir örfáum árum að sett yrðu lög sem skylduðu, og skylda enn þann dag í dag, eldsneytisframleiðendur til að blanda jarðefnaeldsneyti með því sem kallað hefur verið lífeldsneyti upp að ákveðnu marki, í ákveðnum hlutföllum, þ.e. að blanda þyrfti það endurnýjanlegu eldsneyti eins og það er kallað. Þetta endurnýjanlega eldsneyti, og það vissu menn þegar þeir settu þessi lög, er einkum unnið úr pálmum og matjurtum af ýmsu tagi. Repjuolía, sojaolía og maísolía hafa verið nefndar. Allt eru þetta matjurtir. Eftir að lögin tóku gildi 2013, ef ég man rétt, hefur þessi skylda legið fyrir og hún hefur leitt til töluverðs kostnaðar fyrir ríkissjóð. Fyrir utan þá skyldu sem var lögð á með þessum lögum, sem er bara beinn kostnaður, voru líka settar fram stórkostlegar skattaívilnanir til örvunar á innflutningi á þess háttar matareldsneyti, sem ég leyfi mér að kalla það. Það er í gegnum þá skattalegu örvun, skattaívilnanir, sem við blasir að ríkið hefur orðið af tekjum sem síðast þegar ég gáði námu 1 milljarði á ári í formi skattaívilnana vegna innflutnings á matareldsneyti. Ef ekki hefði komið til þessara skattaívilnana hefði bara verið flutt inn hefðbundið eldsneyti og greiddur af því skattur. Það liggur því fyrir að á ári hverju hefur runnið úr ríkissjóði 1 milljarður til erlendra framleiðenda á þessu matjurtaeldsneyti. Þetta er aðeins um forsöguna, virðulegur forseti. Svo kemur þingsályktunartillagan sem ég held að sé lögð fram í a.m.k. annað sinn og hefur ekki náð fram að ganga. En nú er hún komin hér til síðari umræðu. Fyrir utan þetta form flutningsmannanna, hvaðan þeir koma og hvert þeir segjast vera að fara er efni hennar líka ákaflega áhugavert, ég leyfi mér bara að segja nánast hryllingslesning. Ég tek það fram að ég dreg ekki í efa staðreyndir í málinu. Ég held að þar sé farið satt og rétt með. Hér er dregið fram að það eru lönd eins og Indónesía og Malasía sem framleiða langmest af pálmaolíu og að þessi lönd hafi nú þegar, á örfáum árum, - auðvitað ekki bara vegna Íslands og íblöndunarskyldunnar hér heldur hafa fleiri ríki verið í þessum leikaraskap, ef ég má kalla það svo, að fara þá leið að kveða á um notkun lífeldsneytis - þessi lönd, Indónesía og Malasía, hafa nú þegar fellt stóran hluta af regnskógum sínum, einkum fyrir fjöldaframleiðslu á pálmaolíu sem er ódýrasta jurtaolían á markaði. Hún er ekki lengur eingöngu notuð til matargerðar eða til neyslu heldur hefur eftirspurnin aukist verulega undanfarna áratugi, m.a. til þess að sinna eldsneytisþörf mannkyns. Það kemur líka fram í þingsályktunartillögunni að regnskógar eru gríðarlega stórar kolefnisgeymslur og sumir regnskógar, einkum í Suðaustur-Asíu, vaxa í kolefnisríkum mýrum. Þegar skógarnir eru ruddir og brenndir aukast áhrif loftslagsbreytinga vegna þess að kolefni losnar út í andrúmsloftið þegar skógurinn sjálfur er brenndur og einnig þegar mýrin er ræst fram. Þetta er umræða sem hefur sem betur fer verið sívaxandi hér á Íslandi, þ.e. um nauðsyn þess að endurheimta votlendi í þeim tilgangi að stöðva losun á gróðurhúsalofttegundum. Þessi lýsing er auðvitað ekki fögur en það sem vakti kannski mesta athygli mína og áhuga er það að árið 2013, þegar sett voru lög um skyldu til íblöndunar í eldsneyti, var það sérstakt markmið að draga úr gróðurhúsalofttegundum. En í þessari þingsályktunartillögu kemur það fram að reiknað hafi verið út að lífeldsneyti frá jurtaolíu, sem er um 70% af lífeldsneytismarkaðnum í Evrópu, losi 80% meira af gróðurhúsalofttegundum en jarðefnaeldsneytið sem verið er að skipta út. 80% meira. Pálmaolían trónir þar hæst og er þrisvar sinnum verri en jarðefnaeldsneyti. Næst á eftir kemur sojaolía sem er tvisvar sinnum verri, eins og því er lýst hér. Ég árétta og minni aftur á að markmiðið árið 2013 var að draga úr gróðurhúsalofttegundum og sett var íblöndunarskylda. En eins og svo oft í þessum stóra málaflokki sem eru umhverfismál og loftslagsmál, þar sem menn vilja reyna að finna einhverja heildarlausn, eina lausn og reyna að skjóta niður vandamálið í einu vetfangi, þá sést því miður allt of mörgum allt of oft yfir þá staðreynd að svona aðgerðum fylgja oft óvæntar afleiðingar sem eru afar óæskilegar ef ekki beinlínis mjög neikvæðar og skaðlegar. Ég held að það megi með sanni segja að þetta sé dæmi um slíkt mál. Afleiðingarnar virðast a.m.k. vera óvæntar í hugum flutningsmanna þessarar tillögu. Þessi veruleiki kemur þeim bara mjög spánskt fyrir sjónir. Ég er reyndar ekki viss um að menn hafi verið í tómu myrkri á sínum tíma þegar þeir settu lögin um skylduna til íblöndunar. Á það hefur mjög lengi verið bent, einkum og sér í lagi þegar verið var að hvetja til þess að nota maís í öðrum tilgangi en til manneldis, ég nefni sem dæmi maíspoka eða maís í eldsneyti, að ein af óvæntum og óæskilegum og skaðlegum afleiðingum þess, ein hrikaleg afleiðing þess, sé hækkandi heimsmarkaðsverð á þessum afurðum. Það bitnar auðvitað mest á því fólki sem síst skyldi þurfa að þola það, hungruðu fólki í vanþróuðum ríkjum sem reiða sig á þessar matjurtir til manneldis. Þetta hefur löngum verið bent á. Allt að einu hafa menn að mínu mati oft á tíðum farið fram úr sér í góðum tilgangi með gott markmið í huga. Við erum öll sammála um að við viljum og teljum æskilegt að draga úr mengun af völdum jarðefnaeldsneytis. En menn mega ekki missa sjónar á því að vistkerfið okkar er allt ein heild. Að ætla að færa eldsneytisnotkun úr jarðefni yfir í matjurtir þegar til staðar er hungursneyð víða um heim hlýtur að vekja upp einhver siðferðisleg álitaefni, a.m.k. umræðu, í löndum jafn ágætum og okkar. Hv. þingmaður flutti hér framsögu um nefndarálit um þessa þingsályktunartillögu. Í andsvari mínu spurði ég: Af hverju létu menn staðar numið í því að stöðva notkun pálmaolíu? Menn nefna repjuna af því að hún er framleidd í einhverjum mæli á Íslandi, þó ekki í nokkrum nægilegum mæli til að hægt sé að jafna því á við innflutning á lífeldsneyti sem er nauðsynlegt fyrir samgöngutæki hér. Það er algerlega óraunhæft að fjalla um þessi mál með þeim hætti að hún komið í staðinn fyrir það. Þá var það nefnt hér að hægt væri að skipta yfir í þessa repjuolíu eða einhverja aðra. Ég beindi því til hv. þingmanns hvort ekki hefði verið eðlilegt að skoða málið betur og jafnvel bara að hugleiða það að afnema lögin um skyldu til að blanda lífeldsneyti í eldsneyti. Það kom fram í máli hennar að við værum sammála um að við vildum stefna að því að takmarka og draga úr neikvæðum afleiðingum jarðefnaeldsneytis. Það gerist og við erum í sérstaklega góðri aðstöðu til þess á Íslandi með alla okkar endurnýjanlegu orkugjafa, allt okkar rafmagn og rafbílavæðinguna sem er komin hér á fullan skrið. Ég tel að við eigum að nýta okkur það. Við eigum að einbeita okkur að því en ekki með þeim hætti sem við erum að gera, m.a. með milljarða útgjöldum úr ríkissjóði, milljarða niðurgreiðslu til erlendra framleiðenda á lífeldsneyti, með því að þráast við að vera með lög í gildi um skyldu til íblöndunar. Við eigum að leyfa þessari þróun að eiga sér stað. Hún er fyrir löngu farin af stað og það þarf enginn að velkjast í vafa um að hún mun halda áfram, rafbílavæðingin og orkuskipti okkar úr jarðefnaeldsneyti yfir í okkar ágæta endurnýjanlega orkugjafa sem er rafmagnið og sem við höfum nóg af hér. Þessi þróun mun auðvitað eiga sér stað hér á Íslandi og við eigum að leyfa henni að eiga sér stað, leyfa markaðnum að kljást við þetta líka. Þetta gerist allt saman. Það er ástæðulaust að ganga fram með þeim hætti sem vinstri stjórnin gerði árið 2013, að skylda til íblöndunar, og sitja svo uppi með það að nokkrum árum seinna kemur þetta sama fólk hér og segir: Heyrðu, bíddu, við áttuðum okkur ekki á því að auðvitað þarf einhvern veginn að búa til þetta lífeldsneyti. Það þarf að búa það til úr einhverju lífrænu. Svo kemur í ljós að það er jafnvel fæða sem fullt af fólki reiðir sig á og það eru líka regnskógar sem gegna mikilvægu hlutverki í vistkerfi jarðarinnar, ekki bara í Indónesíu og í þessum löndum heldur fyrir allt vistkerfi jarðarinnar. Menn hafa hróflað við þeim núna með skammsýnni löggjöf um skyldu til íblöndunar í eldsneyti hér, eingöngu til að þjóna einhverjum skammtíma pólitískum markmiðum á þeim tíma og einhverjum óraunhæfum væntingum um að lagasetning af þessu tagi geti gripið allan þann vanda sem menn þykjast sjá í hverju horni þegar kemur að umhverfismálum eða loftslagsmálum. Ég fagna því svo sem að þessi þingsályktunartillaga sé í sjálfu sér komin fram með þessari ágætu greiningu sem hér liggur fyrir um skaðsemi íblöndunarskyldu þegar kemur að pálmaolíu. Ég tel hins vegar að ekki sé nándar nærri nógu langt gengið. Ég minni nú bara á frumvarp sem ég hef sjálf lagt hér fram ítrekað, og það er kannski tilefni til að ég leggi það fram aftur, um að afnema þessi ólög sem vinstri stjórnin setti árið 2013 og hafa orðið þess valdandi að úr ríkissjóði rennur 1 milljarður á ári til erlendra framleiðenda lífeldsneytis.
Herra forseti. Okkur er vandi á höndum því að hv. þingmaður misskilur fullkomlega náttúruna. Þessi íblöndun, hvort sem það er alkóhól eða olía - auðvitað var hugmyndin sú og hefur alltaf verið að sú olía komi ekki úr matvörunni sjálfri heldur öllu hratinu sem verður til. Menn vita hvernig maís lítur út, bæði stönglarnir og jurtin sjálf, miklu meira en kornið sjálft. Sama gildir um sykurreyr. Sama gildir um sumt af pálmaolíunni og svo er hægt að tala um alkóhól líka. Þetta er gert til að minnka hlut jarðefnaeldsneytis. Og af hverju er það? Það er jú munurinn á því að ná í eldsneyti úr kolefnishringrás jarðar á yfirborðinu, þ.e. að nota jurtir sem binda kolefni til að brenna þeim, skulum við segja. Við skulum taka við, bara venjulegan við. Það er ekki kolefnisaukandi í andrúmsloftinu að brenna við vegna þess að trén binda það aftur. Þess vegna er algjör grundvallarmunur á því að nota einhvers konar olíu sem er framleidd úr jurtum eða dæla olíu upp úr jörðinni sem hefur legið þar í milljónir ára. Það er það sem framkallar hlýnun jarðar, ekki kolefnishringrásin sjálf, sem er 60 milljónir tonna. Þannig að þingmaðurinn er algerlega úti að aka þegar hún kemur hér upp og fer að agnúast út í þetta mál, vegna þess að þetta gengur út á það að minnka breytingu skóga jarðar úr frumskógum í pálmaskóga, sem eru notaðir í matarolíu og í brennsluolíu. Ef þingmaður skilur það sem ég er að segja, að við erum að tappa okkur inn í eðlilega kolefnishringrás jarðar en ekki jarðefnaeldsneyti með þessari þingsályktunartillögu, þá er allt í lagi.
Virðulegur forseti. Ég verð að játa að ég fylgdi ekki alveg hv. þingmanni og kannski kemur það ekki á óvart, enda er hann búinn að kveða upp þann dóm að ég skilji ekki náttúruna. Ég ætla ekkert að þræta fyrir það fyrr en það hefur verið afsannað einhvern veginn. Ég er ekki viss um að við séum endilega ósammála í þessu. Ég hef ekki verið að tala um að þessi þingsályktunartillaga sé, eða ég er ekki að tala - ég veit ekki nákvæmlega hvað ég er að tala um út frá sjónarhóli hv. þingmanns en hann vildi meina, ef ég skildi hann rétt, að ég væri eitthvað að misskilja hringrásina í náttúrunni. Ég held að ég geti fullyrt að svo sé ekki. Við hv. þingmaður erum alveg sammála um að það er hægt að búa til eldsneyti úr öllum þessum matjurtum, og það er líka hægt að gera það með því að brenna kol og það er hægt að brenna trjádrumba og það er hægt að búa til alkóhól og hvað veit ég. Að vísu kemur orkuminna eldsneyti út úr þessu, a.m.k. orkuminna en úr jarðefnum, jarðefnaeldsneyti, og það er einn agnúinn á þeirri lagaskyldu sem í gildi er um íblöndun. Við erum að fá dýrara eldsneyti en um leið orkuminna eldsneyti sem kallar á að við þurfum að kaupa meira eldsneyti á hvern kílómetra, sem ég er viss um að við hv. þingmaður erum sammála um að er auðvitað ekki gott. Þessi þingsályktunartillaga liggur hins vegar fyrir, og ég samdi ekki þann texta, sem segir að þetta lífeldsneyti losi meira af gróðurhúsalofttegundum en jarðefnaeldsneytið. Ég er bara að benda á það að ef menn eru sammála um þetta, af hverju gengu menn þá ekki lengra í því að koma í veg fyrir þessa skyldu til að blanda lífefnaeldsneyti í eldsneytið?
Herra forseti. Ég ætla bara að endurtaka það sem ég var að segja og ég held að hv. þingmaður hafi sett fingurinn á punktinn. Hún sagði: Við getum brennt kolum og við getum brennt tré. Það er akkúrat sá munur sem er á þessu öllu saman. Með því að taka upp gas og kol og olíu og brenna því erum við að hækka hlutfall koldíoxíðs í andrúmsloftinu. Ef við notum hins vegar eldsneyti sem vex á yfirborði jarðar erum við að hjóla í lokuðu kerfi þar sem við losum koldíoxíð og bindum það og losum það og bindum það. Við erum ekki að bæta nýju koldíoxíði í andrúmsloftið. Ef þetta er misskilið þá fellur þessi málflutningur um sjálfan sig. Þá skiptir engu máli þó að einhver pálmaolía losi svolítið meira koldíoxíð en einhver önnur vegna þess að það er tekið upp aftur af gróðri jarðar. Það sem gildir hér er að minnka ekki gróðurflatarmál jarðar. Það er gert með því að skipta út frumskógi með pálmaskógi. Við erum að reyna að koma í veg fyrir að pálmaskógur sé yfir höfuð ræktaður og viljum sjá hann allan í burtu. Það er hægt að framleiða matarolíu með öðrum hætti. Ég get upplýst þingmanninn um það að ef hér er búinn til repjuakur sem er 40 km sinnum 40 km, í nokkrum bútum, þá dugar það á alla íslenska fiskiskipaflotann. Það eru þrenns konar afurðir af einni repjujurt og brennslan á repjujurtinni myndi ekki breyta neinu varðandi kolefnisinnihald andrúmsloftsins vegna þess að þegar við brennum repju er önnur repja sem tekur upp kolefnið úr henni. Menn verða að skilja þennan mun á að bæta kolefni úr iðrum jarðar í andrúmsloftið eða vera að hringsóla í kolefnishringrás jarðar.
Virðulegur forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um þessa hringrás. Þetta er bara einhvers konar náttúrulögmál. Svona er náttúran. Hv. þingmaður var reyndar ekki með neina spurningu til mín og það á ekki að vera þannig að ég sé að spyrja hv. þingmenn í andsvörum þeirra, enda hefur hann ekki tækifæri til að svara núna. En af því að hann nefnir hér að markmið þessarar þingsályktunartillögu sé að losa land, ef ég skildi hann rétt, að losa land frá pálmaskógi yfir í eitthvað annað, þá er það einmitt eitt af því sem umhverfisverndarsamtök hafa bent á í gegnum tíðina að það er sívaxandi landnotkun vegna ræktunar á jurtum sem ekki fara til manneldis. Menn hafa fært fyrir því rök og bent á hvernig heimsmarkaðsverð á m.a. maís hefur hækkað óbærilega mikið vegna niðurgreiðslna til maísbænda, í Bandaríkjunum sérstaklega, niðurgreiðslna sem eiga að stuðla að ræktun á maís í öðrum tilgangi en til manneldis. Þetta hefur valdið hækkun á heimsmarkaði á maís, hefur leitt hörmungar yfir sum byggðarlög í Afríku og virðist ekki þjóna öðrum tilgangi en einhvers konar dyggðarflöggun þegar kemur að umhverfismálum. Þegar menn vilja nota eitthvað annað en t.d. plast eða jarðefnaeldsneyti er gripið til maísins. Aðkoma mín að þessu máli er bara sú að ég spyr: Af hverju ganga menn ekki lengra en með pálmaolíuna þegar kemur að þessu, þegar menn taka sérstaklega fram að hún losi meira af gróðurhúsalofttegundum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Á. Andersen fyrir prýðisgóða ræðu. Það var mjög áhugavert að hlusta á hv. þingmann og margt sem kom þar fram sem mér þykir oft vanta inn í umræðu um mál tengd umhverfismálum. Það sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í eru fyrri tilraunir til að fá afnumin lög um skyldu til að blanda lífeldsneyti í eldsneyti. Þingmaðurinn ýjaði að því hér áðan að kannski væri kominn tími á að leggja það mál fram aftur. Ég lýsi því hér með yfir að ég yrði mjög tilkippilegur að vera meðflutningsmaður á slíku máli. Ég held að það sem hv. þingmaður kom inn á sé angi af stærra máli, en það er að í umhverfismálunum er endalaust af málum þar sem meiningin er góð en leiðirnar sem valdar eru að markinu einhvern veginn það sem oft er kallað „virtue signalling“ á ensku.
Dyggðaflöggun.
Dyggðaflöggun á íslensku. Þakka þér fyrir, hv. þingmaður, ég mundi ekki íslenska orðið. En hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að okkur gæti auðnast að stíga til baka og fara að einbeita okkur meira að því sem skilar árangri gagnvart því sem skiptir máli en setja minni orku í svona dyggðaflöggunarmál, burt séð frá efnisatriðum þessa máls? Það ætti auðvitað að vera miklu umfangsmeiri nálgun. Og hvernig getum við komið okkur yfir á þann stað að aðgerðirnar sem gripið er til skili árangri gagnvart því sem skiptir máli [[Forseti hringir.]]en ekki bara þannig að þessi góða meining og góða upplifun, að gera eitthvað til gagns, sé í forgrunni?
Virðulegur forseti. Þegar kemur að þróun og breytingum í lífi okkar, hvort sem er til lengri eða skemmri tíma, þá er það lífsskoðun mín að farsælast sé að þær fái að gerast svolítið náttúrulega. Þegar kemur t.d. að orkuskiptum hjá okkur held ég að farsælast sé að þau fái svolítið að gerast í takt við tæknina og þróunina og líka markaðinn. Ekki má gleyma því að það eru neytendur og krafa þeirra sem drífur áfram helstu þróunina í lífi okkar. Neytendur gera t.d. kröfur um umhverfisvænni bíla, gera kröfur um að þeir séu öruggari og þar fram eftir götunum. Í því ljósi hafa bílaframleiðendur einmitt brugðist við með þróun jarðefnaeldsneytisbíla sem menga miklu minna í dag en þeir gerðu fyrir nokkrum árum og sú þróun mun alveg örugglega halda áfram. Ég held að hún sé líka orðin miklu meiri vegna þess að fólk er jafnvel farið að gera kröfu um aðra orkugjafa eins og rafmagnsbílana. Við höfum kannski gengið svolítið langt í því að stýra mönnum í rafmagnsbíla. Ég er svolítið efins um að menn eigi að ganga fram af mikilli hörku í þeim efnum vegna þess að svo eru aðrir möguleika eins og vetnisbílar og metanbílar sem fróðari menn í tækniheiminum segja mér að séu jafnvel alveg eins góðir. Þeir eru mögulega sú lausn sem verður ofan á í öðrum löndum en Íslandi og Noregi sem njóta þeirra stórkostlegu gæða að hafa svona mikið rafmagn. Ég held að við eigum að horfa til þessara orkuskipta og leyfa þeim að gerast og auðvitað að einhverju leyti hvetja áfram í einhverjar áttir. En við eigum þá um leið að hætta að eyða peningum í aðgerðir sem snúa að jarðefnaeldsneytinu [[Forseti hringir.]]vegna þess að það eru svo miklir fjármunir sem renna út úr ríkissjóði á þeim grunni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég get sagt að ég sé bara í öllum meginatriðum sammála því sem þingmaðurinn minntist á hér. Hitt atriðið sem mig langaði að nefna er það sem þingmaður kom inn á varðandi þau siðferðislegu álitaefni sem koma til að mynda upp í tengslum við framboð á matvælum, þróun verðlags, skattalega hvata og fleira slíkt. Sömuleiðis hvernig það virkar á ólíka vegu í hinum vestræna heimi, hinum betur stæða hluta veraldarinnar, samanborið við þróunarlönd. Þetta eru sjónarmið sem koma upp mjög reglulega. Það blasir við að þegar matvælaskortur er á einum stað, að hluta til knúinn áfram af því að verð er beinlínis hærra fyrir vöruna fyrir þá bændur sem ræktunina stunda þegar varan er sett til eldsneytisframleiðslu í stað þess að hún sé nýtt til matar, þá hljótum við að hafa stillt kerfið af með röngum hætti, ef það eru hvatarnir sem ýta okkur í átt að meiri matarskorti þar sem það á við. Og það sé einhvern veginn á þeim nótum að hvatarnir séu allir rangir og afleiðingin verst á þeim svæðum sem hafa minnst svigrúm til að blæða peningum í óþarfa, ef svo má segja, eða nálgunin nái ekki þeim markmiðum sem ætlunin er að ná fram.
Virðulegur forseti. Við höfum í þessari umræðu einmitt rætt um þann vanda sem hefur skapast við hækkandi matvælaverð í þróunarlöndunum. Það vekur auðvitað upp alls kyns siðferðisleg álitaefni sem vert er að ræða. Menn hafa rannsakað þetta mikið og stærstu umhverfisverndarsamtökin hafa mörg hver gersamlega skipt um skoðun þegar kemur að þessum efnum, þegar kemur t.d. að kostum þess að rækta maís í þeim tilgangi að búa til maíspoka eða nota í eldsneyti. Ég ætla ekki að dæma menn hart. Þegar menn prófa að fara út í slíkar aðgerðir þá koma auðvitað upp ný sjónarmið sem kannski höfðu ekki hvarflað að mönnum í blábyrjun. En um leið og mönnum verða ljósar neikvæðar afleiðingar af svona aðgerðum eiga þeir ekki að þráast við. Þá eiga menn að bregðast við því, skipta um skoðun og skipta um gír, ef svo má segja. Þetta álitaefni kemur ekki bara upp þegar kemur að eldsneytismálum eða matvælamálum. Það kemur auðvitað líka upp þegar við tölum um orkuskipti. Við getum trútt um talað hér á Íslandi og í Noregi sem höfum nóg rafmagn og getum bara ætlast til þess að bílaframleiðendur framleiði fyrir okkur rafmagnsbíla og að alltaf sé til markaður fyrir þá. Fæst ríki eru í þeirri stöðu. Það má ekki verða þannig að stærstum hluta heimsins, sem eru kannski þróunarlönd og stór og fjölmenn ríki, verði settur stóllinn fyrir dyrnar og dregið verði úr lífsgæðum fólks og möguleikum þess til að framfleyta sér með því að banna því að nota jarðefnaeldsneyti til þess t.d. að kynda húsin sín. Kannski er ekkert annað í stöðunni enn sem komið er en við erum öll að færast til betri vegar í þessu. [[Forseti hringir.]]En það má ekki verða þannig að menn svari ekki siðferðislegum spurningum þegar kemur að þeim mikla mun sem er á þróunarlöndunum og vestrænum ríkjum.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér fyrir hönd meiri hluta atvinnuveganefndar nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um hlutafélög og lögum um sameignarfélög, viðurlög vegna hlutfalls kynja í stjórn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti auk þess sem nefndinni bárust umsagnir frá fjórum aðilum. Með frumvarpinu er lagt til að það varði dagsektum ef ekki er farið eftir ákvæðum laga um kynjahlutföll í stjórnum félaga sem lögfest voru með lögum nr. 13/2010 og lögum nr. 49/2011. Gefinn var rúmur aðlögunartími og tóku ákvæðin gildi 1. september 2013. Með þeim var einkahlutafélögum, hlutafélögum og síðar samvinnufélögum og sameignarfélögum þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli, m.a. gert að tryggja að þegar stjórnarmenn væru fleiri en þrír skyldi hlutfall hvors kyns ekki vera lægra en 40%. Almennt var í umsögnum og í máli gesta fyrir nefndinni lýst stuðningi við frumvarpið. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir að verkalýðshreyfingunni hafi tekist að jafna hlutföll kynjanna í stjórnum þeirra lífeyrissjóða sem hún á aðild að. Það séu vonbrigði hversu illa fyrirtækjum hafi gengið að fylgja lögum eftir og því styðji ASÍ þá tillögu sem lögð er fram með frumvarpinu. Lágmarkshlutfall kvenna og karla í stjórnum félaga. Í umsögnum við meðferð málsins fyrir nefndinni var bent á að í kjölfar laga um kynrænt sjálfræði er ekki rétt að tala um hvort kyn, þar sem samkvæmt lögum eru kynin nú fleiri en tvö. Skrifstofa jafnréttismála benti á að réttara væri að breyta orðalagi frumvarpsins til samræmis við orðalag í frumvarpi forsætisráðherra til nýrra heildarlaga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, sem lagt hefur verið fram á Alþingi, en verði það samþykkt óbreytt falli úr gildi lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008. Vísað var til orðalags í 28. gr. fyrrgreinds frumvarps til nýrra jafnréttislaga. Þar er með 1. mgr. lagt til að við skipun í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga skuli þess gætt að hlutfall kvenna og karla sé sem jafnast og ekki minna en 40% þegar um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða. Í greinargerð þessa frumvarps segir að þó að ákvæði 1.–3. mgr. 22. gr. sé efnislega samhljóða 15. gr. gildandi jafnréttislaga sé lagt til að orðin „kvenna“ og „karla“ komi í stað orðsins „kynjanna“. Regla um tiltekið lágmarkshlutfall karla og kvenna í nefndinni geti eðli málsins samkvæmt tæpast tekið til einstaklinga með skráningu hlutlauss kyns, enda ólíklegt að sá hópur verði ýkja stór í samanburði við fjölda kvenna og karla. Hins vegar er lagt til að bætt verði við ákvæði sem kveði á um að reglan um lágmarkshlutfall kvenna og karla komi ekki í veg fyrir tilnefningar og skipan einstaklinga með skráningu hlutlauss kyns í nefndir, ráð og stjórnir á vegum hins opinbera. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið að breyta megi orðalagi í hverjum 2. málslið 1.–4. gr. frumvarpsins þannig að í stað orðanna „hvors kyns“ komi „kvenna og karla“. Meiri hlutinn bendir jafnframt á að framangreint orðalag, „hvors kyns“, á sér samsvörun í þeim ákvæðum gildandi laga sem gerir fyrirtækjum skylt að tryggja að hlutfall hvors kyns í stjórn sé að lágmarki 40% þegar stjórnarmenn eru fleiri en þrír, samanber 1. mgr. 27. gr. laga um samvinnufélög, 1. mgr. 39. gr. laga um einkahlutafélög, 1. mgr. 63. gr. laga um hlutafélög og 13. gr. laga um sameignarfélög. Meiri hlutinn hvetur því ráðuneytið til að taka til endurskoðunar þau ákvæði laganna þar sem kveðið er á um hlutföll hvors kyns í stjórnum og að orðalag ákvæðanna verði uppfært, m.a. með tilliti til laga um kynrænt sjálfræði sem heimila einstaklingum að skrá kyn sitt sem hlutlaust. Verði frumvarpið samþykkt verður heimilt að beita tiltekin félög dagsektum tryggi þau ekki aukið lágmarkshlutfall karla og kvenna í stjórnum félaga, samanber 1. málslið í 1.–4. gr. frumvarpsins. Markmið dagsektar er að knýja þau félög sem falla undir ákvæðin til að tryggja að hlutföll bæði kvenna og karla í stjórnum sé að lágmarki 40%. Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram að mikilvægt væri að gert yrði skýrt að við ákvörðun um beitingu dagsekta væri litið til umfangs starfsemi félaga og virkni þeirra. Í því samhengi var bent á að verði frumvarpið samþykkt muni dagsektir taka til félaga þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli. Því sé ljóst að ákvæði um dagsektir muni ekki taka til félaga með umsvifaminni starfsemi. Skatturinn benti í umsögn sinni á að með lögum um skráningu á raunverulegum eiganda, nr. 82/2019, var lögum um fyrirtækjaskrá breytt, m.a. á þann veg að þar eru nú lögfestar heimildir til að beita dagsektum ef ekki eru veittar umbeðnar upplýsingar eða kröfum um úrbætur ekki sinnt innan hæfilegs frests. Jafnframt er bent á að afar áríðandi sé að hafið sé yfir allan vafa hvenær, hvernig og við hvaða aðstæður skuli beita dagsektum. Mikilvægt sé að almennt samræmi sé í framkvæmd og álagningu slíkra dagsekta sem í frumvarpinu greinir. Skatturinn leggur í umsögn sinni til að um álagningu og framkvæmd dagsekta verði litið til þeirra ákvæða laga um fyrirtækjaskrá sem varða álagningu og framkvæmd dagsekta. Jafnframt sé sérstaklega litið til þess fjárhæðarmismunar sem er á milli dagsekta samkvæmt 1.–4. gr. frumvarpsins og ákvæða í lögum um fyrirtækjaskrá. Meiri hlutinn fellst á þau sjónarmið og leggur til viðeigandi breytingar á efni frumvarpsins en telur ekki rétt að fjárhæðum dagsekta verði breytt til hækkunar frá þeirri hámarksfjárhæð sem lögð er til. Meiri hlutinn vekur athygli á að með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að beita viðurlögum við tiltekinni háttsemi félaga. Meiri hlutinn bendir á að gera þarf skýrt að heimild til álagningar dagsekta er falin ríkisskattstjóra. Ákvörðun um álagningu dagsekta er stjórnvaldsákvörðun og mikilvægt að gætt sé að ákvæðum stjórnsýslulaga við alla málsmeðferð. Meiri hlutinn áréttar jafnframt að mikilvægt sé að gæta meðalhófs við álagningu dagsekta og um ákvörðun fjárhæða þar sem tekið er tillit til m.a. umsvifa reksturs og fjárhagslegs styrkleika viðkomandi aðila. Að þessu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum. Hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Haraldur Benediktsson og Njáll Trausti Friðbertsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Auk þess skrifa undir þetta álit hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir og Halla Signý Kristjánsdóttir. Ég tek það fram að flutningsmenn þessa nefndarálits kalla málið inn í atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr.
Hæstv. forseti. Ég tek eftir því að í greinargerð með þessu frumvarpi er vísað til Noregs og talað um árangur sem náðist þar við jöfnun á kynjahlutföllum í stjórnum fyrirtækja og að árangurinn hér á landi hafi ekki verið sá sami. Ég vil spyrja hv. þingmann: Var þetta ekki gjörólík löggjöf á Íslandi og í Noregi? Ef ég man rétt tók löggjöfin í Noregi bara til almenningshlutafélaga sem voru skráð á markaði en löggjöfin hér tekur til allra félaga sem eru með fleiri starfsmenn en 50. Er hv. þingmanni kunnugt um það hvernig kynjahlutfallið er í stjórnum almenningshlutafélaga sem eru skráð á markaði hér? Er það ekki bara það sama og í Noregi? Ég held að það sé verið að bera saman epli og appelsínur þarna. Í raun og veru er ekki heiðarlegt í greinargerð að hafa þetta með þessum hætti því að löggjöfin er ólík að þessu leyti, hún gengur miklu lengra en í Noregi í inngrip af þessu tagi, inn í eignarréttinn, auk þess sem ég veit ekki til þess að það sé nokkurs staðar annars staðar löggjöf með þessum hætti í frjálsum ríkjum þar sem eignarrétturinn er virtur einhvers.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef ekki þær upplýsingar á reiðum höndum hvernig þessu er háttað með fyrirtæki á opinberum markaði. En ég hef bara í minnisblaði frá atvinnuvegaráðuneytinu um hvernig þessu er háttað miðað við ársreikning 2018 frá þeim fyrirtækjum sem þar liggja fyrir. Þá er skipt niður eftir því hvað eru margir stjórnarmenn. Samkvæmt því uppfylla 66 félög af 394 ekki ákvæði laga um kynjahlutföll stjórnarmanna. Sambærilegar upplýsingar liggja þó ekki fyrir fyrir árið 2017 og árið 2019. Eins og fyrr segir verður að hafa í huga að stjórn félagsins verður að vera skipuð samkvæmt lögum um kynjahlutfall, um 40% hlutfallið, en 66 félög af 394 uppfylla ekki þessi skilyrði. Þó er ég ekki með þessar upplýsingar sem hv. þingmaður kallar eftir, það má kannski nálgast þær, en ég hef þær ekki.
Hæstv. forseti. Ég tel fulla ástæðu fyrir því að taka þetta mál aftur inn í nefnd á milli umræðna af því að það er greinilega verið að bera saman ólíka hluti auk þess sem menn hafa ekki greinilega upplýsingar um hvernig þetta er í dag. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Auðvitað snýst þetta ekki um frumvarpið í sjálfu sér heldur löggjöfina eins og hún er, eins galin og hún er í raun og veru. Ég tek eftir því í greinargerðinni að þar segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að um töluvert inngrip sé að ræða telja flutningsmenn nauðsynlegt að grípa til slíkra aðgerða til að ákvæði um kynjahlutföll í stjórnum samvinnufélaga […] nái markmiði sínu. Jafnframt sé löggjafanum heimilt, þrátt fyrir eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, að setja athafnafrelsi nauðsynlegar skorður séu fyrir því eðlilegar og málefnalegar ástæður.“ Stjórnarskráin segir ekkert um eðlilegar og málefnalegar ástæður. Það verður að vera almenningsþörf, almannahagsmunir, til að rýra eignarrétt með þessum hætti. [[Forseti hringir.]]Við getum alltaf fundið málefnalegar ástæður.
Virðulegi forseti. Jafnrétti kynjanna er þörf okkar allra og er nauðsynlegt, líka í fyrirtækjum, hvort sem það er í reglum eða lögum hér á landi. Eins og ég sagði þá liggja fyrir upplýsingar um félög úr ársreikningum 2018 sem eru yfir 50 ársverk. Þau voru 394 talsins og af þeim eru einungis 66 félög sem uppfylla þessi ákvæði. Þannig að staðreyndirnar liggja fyrir og þörfin til að bæta sig í þessum málum er sannarlega fyrir hendi.
Virðulegur forseti. Ég velti fyrir mér framsögu hv. þingmanns sem fór aðeins yfir umsagnir. Ég rek strax augun í það og kemur mér á óvart að ekki hafi verið leitað umsagnar Samtaka atvinnulífsins. Ég spyr hvort það sé rétt athugað hjá mér. Það kann að vera að einhver misritun á heimasíðu Alþingis en ef ég skil það rétt þá hefur ekki verið leitað umsagnar Samtaka atvinnulífsins, sem ég hefði haldið að væri nauðsynlegt í þessu máli þar sem það varðar öll fyrirtæki. Þannig að ég spyr hvort það sé rétt hjá mér og ef það hefur ekki verið gert, af hverju ekki, og hvort það sé ekki tilefni til þess að fá fram afstöðu Samtaka atvinnulífsins, en fram hefur komið í máli framsögumanns að málið verði kallað aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og ég fagna því sérstaklega. Svo langar mig líka að spyrja um mat á fjárhagslegum afleiðingum þessa frumvarps. Framsögumaður hefur greinilega tölur yfir hvað það eru mörg fyrirtæki sem uppfylla þessar skyldur og þess vegna hefði ég haldið að það hefði verið létt verk. En hins vegar er nokkuð upplýsandi fyrir þingið að fá upplýsingar um það hversu háar sektargreiðslur hér gæti verið um að ræða. Hér er mælt fyrir um að dagsektir eigi að vera frá 10.000 kr. til 100.000 kr. á dag, þetta eru sem sagt sektir á dag. Í ljósi þeirra talna sem liggja fyrir hefði verið upplýsandi að vita hvernig þetta myndi leggja sig, í ljósi styrkleika fyrirtækja eins og kveðið er á um í frumvarpinu að eigi að taka tillit til. Kannski getur framsögumaður svarað því.
Virðulegi forseti. Það er rétt að í þessari atrennu þegar þetta mál var fram komið í haust var ekki óskað eftir umsögn frá Samtökum atvinnulífsins, það hefur kannski verið einhver handvömm, en þetta mál hefur verið áður á dagskrá og þá var óskað eftir umsögn frá Samtökum atvinnulífsins. En fyrir nefndina komu fulltrúar frá Félagi kvenna í atvinnulífinu, en ekki frá Samtökum atvinnulífsins að þessu sinni. Ég verð reyndar að viðurkenna að ég man ekki nákvæmlega þegar þetta mál var á dagskrá á fyrri þingum hvort þeir hefðu sent inn umsögn eða komið sem gestir. Hvað varðar fjárhagslegan ávinning þá held ég að kostnaður sem myndi verða af þessu, ef þetta gengi eftir, myndi fljótt jafnast út ef jafnræði næðist. Ég hef ekki upplýsingar um beinan fjárhagslegan ávinning í tölum af þessu frumvarpi. En vissulega má segja að ég held að það verði alltaf til góða ef þetta ákvæði myndi nást. Það er svona neyðarúrræði að beita þessari aðferð því að það virðist ekki vera að fyrri ábendingar og lög séu virt að þessu marki.
Virðulegur forseti. Framsögumaður nefnir að það sé ljóst að menn séu ekki að uppfylla lögin eins og þau eru orðin með þessari skyldu um kynjaskiptingu. Þá liggur beinast við að spyrja hv. framsögumann hvort það hafi verið farið í einhverja rannsókn við meðferð þessa máls á því af hverju það sé nú, hverju það sæti að fyrirtæki uppfylli þetta ekki og hvort þeirri spurningu hafi verið velt upp hvort það geti verið þannig, það sé einhver möguleiki á því að ástæðan fyrir því að ekki öll fyrirtæki uppfylla þetta sé sú að þau hreinlega geti það ekki. Kann það að vera möguleiki? Eða heldur framsögumaðurinn að þetta sé allt saman samsæri gegn konum og menn vilji ómögulega hafa konur í stjórnum þessara fyrirtækja? Er ekki einhver möguleiki á því að það sé sumum fyrirtækjum ómögulegt til lengri eða skemmri tíma að uppfylla þetta ákvæði? [[Forseti hringir.]]Þess vegna var ákveðið í upphafi, þegar lögin voru sett, að hafa einmitt ekki sektarákvæði í lögunum.
Virðulegi forseti. Ég held ég snúi bara þessari spurningu við og segi: Af hverju í ósköpunum hafa fyrirtæki ekki getað uppfyllt þessar skyldur? Það er nefnilega þannig og mér finnst þetta alltaf svolítið sérstakt. Ég man eftir því þegar Búnaðarfélag Íslands hélt upp á 150 ára afmæli sitt, þá var fyrsta konan kosin í stjórn. Þá var það fullyrt að í 150 ára sögu Búnaðarfélags Íslands hefði aldrei fundist hæf kona til að vera í stjórn. Við erum svolítið á þessum stað enn þá.
Herra forseti. Ég er auðvitað með fjöldamargar spurningar til hv. flutningsmanns þessa nefndarálits. Ef ég fer yfir þau lög sem gilda er í 63. gr. hlutafélagalaga og 39. gr. laga um einkahlutafélög ákvæði um jafna stöðu kynja í hlutafélögum eftir því sem við á. En í 152. gr. hlutafélagalaga er ákvæði þar sem segir: „Nú vanrækja stofnendur, stjórnendur, framkvæmdastjóri, endurskoðendur eða skoðunarmenn, skilanefndarmenn eða útibússtjóri erlends hlutafélags og aðrir skyldur sínar samkvæmt lögum þessum, félagssamþykktum eða ályktunum hluthafafundar og getur þá hlutafélagaskrá boðið þeim, að viðlagðri ákveðinni dagsekt eða vikusekt, að inna skylduverk af hendi. Bera má lögmæti úrskurðar undir dómstóla innan eins mánaðar frá birtingu hans.“ Þetta á við m.a. ákvæði 63. gr. hlutafélagalaga og 39. gr. einkahlutafélaga. Í 156. gr. hlutafélagalaga segir: „Sá sem vanrækir tilkynningar til hlutafélagaskrár“ - tilkynningar verða að vera samkvæmt lögum eins og hv. þingmaður veit - „samkvæmt lögum þessum skal sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári.“ Nú spyr ég hv. þingmann: Ætla flutningsmenn og þeir sem standa að þessu frumvarpi virkilega að leggja til að til viðbótar hugsanlega allt að eins árs fangelsi komi líka dagsektir, allt að 700.000 kr. á hverri viku vegna þessara brota? [[Forseti hringir.]]Og þá spyr ég: Telur hv. þingmaður að þetta muni skila árangri?
Virðulegi forseti. Þessi lög hafa gilt í nokkurn tíma og enginn hefur setið inni fyrir þessi ákvæði þó að það sé svona lágt hlutfall, þannig að ég óttast það ekki. Það verði bara meðalhófs gætt, eins og segir í nefndarálitinu: „Meiri hlutinn áréttar jafnframt að mikilvægt er að gætt sé meðalhófs við álagningu dagsekta og um ákvörðun fjárhæða þar sem tekið er tillit til m.a. umsvifa reksturs og fjárhagslegs styrkleika viðkomandi aðila.“ Það verði gætt meðalhófs. Ég efast ekkert um að það sama verði um þetta og lögin núna. Fyrst það hefur ekki komið til þess að einhver hafi verið lokaður á bak við lás og slá upp á rúgbrauð og vatn [[Forseti hringir.]]þá held ég að þessu verði ekki heldur óhóflega beitt í þessu sambandi þó að það sé verið að hnykkja aðeins á því að það þurfi að fara að lögum.
Herra forseti. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður hafi vitað af þessu ákvæði í hlutafélagalögum og lögum um einkahlutafélög. Það er heimild til að beita mönnum sektum eða allt að eins árs fangelsi fyrir að fara ekki eftir þessum lögum, en látum það liggja á milli hluta. En sektargreiðslurnar, dagsektirnar sem eiga að vera allt að 100.000 kr. á hverjum degi, eiga að fara eftir fjárhagslegum styrk. Það er engin tilraun gerð, hvorki í frumvarpinu í greinargerð né nefndaráliti sem liggur hér fyrir, til þess að skilgreina hvað er fjárhagslegur styrkur. Og það er með ólíkindum að þingheimur ætli að setja á sektarákvæði sem er óframkvæmanlegt vegna þess að það er alveg ljóst að fjárhagslegur styrkur er mismunandi skilgreindur eftir atvinnugreinum. Eitt fyrirtæki getur talist fjárhagslega sterkt ef það væri t.d. [[Forseti hringir.]]með starfsemi í verslun, en væri fjárhagslega veikt ef það væri í sjávarútvegi o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Það hlýtur að vera, hæstv. forseti, lágmarkskrafa að menn skilgreini a.m.k. [[Forseti hringir.]]og gefi einhverja lögskýringu á því hvað er átt við með fjárhagslegum styrk.
Hv. þingmenn eru beðnir um að virða hin knöppu tímamörk.
Virðulegi forseti. Hér er talað um að það sé gætt meðalhófs. Ef það er ekki nægilega skýrt í fyrri lögum varðandi sektarákvæði og annað - ég hef svo sem ekki svör endilega við því hvort það hafi verið farið í einhverja greiningu á styrkleika viðkomandi aðila. Nei, það vantar, rétt eins og má lesa í nefndarálitinu, og ég veit ekki nákvæmlega hvort hægt sé að koma fram með slíka greiningu svo að skotheld sé. En alla vega tökum við þetta með okkur inn í nefnd á milli 2. og 3. umr.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp um breytingu á lögum um samvinnufélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um hlutafélög og lögum um sameignarfélög. Þetta snýst um viðurlög vegna hlutfalls kynja í stjórn eins og menn þekkja. Ég vil byrja á því að taka það fram, virðulegi forseti, að um það markmið almennt talað að tryggja jafnrétti karla og kvenna ríkir enginn ágreiningur af hálfu okkar flutningsmanna þessa minnihlutaálits, enda er jafnrétti karla og kvenna meðal grunngilda íslensks samfélags. Hins vegar setur minni hlutinn spurningarmerki við það hvort sú aðferð sem mælt er fyrir í þessu frumvarpi, þ.e. mjög íþyngjandi dagsektir sem geta numið 3 millj. kr. á mánuði eða 36 millj. kr. á ári, svo notaðar séu námundaðar tölur, sé æskileg til að vinna að því markmiði og, virðulegur forseti, standist kröfur um meðalhóf. Minni hlutinn, sem samanstendur af þeim sem hér stendur og hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni, lagði á vettvangi atvinnuveganefndar fram tvær spurningar um frumvarpið sem bornar voru undir Stefán Má Stefánsson, prófessor og sérfræðing í félagarétti. Í fyrsta lagi spurði minni hlutinn hversu langt ríkisvaldinu væri heimilt að ganga með hliðsjón af grundvallarsjónarmiðum í félagarétti og eftir atvikum eignarrétti, m.a. um frjálsa meðferð fólks á eignum sínum, með kröfu á hendur atvinnufyrirtækjum til að ná fram þjóðfélagslegum markmiðum með fjárhagslegum þvingunarúrræðum á borð við dagsektir, líkt og kveðið er á um í frumvarpinu. Nefndinni barst svar frá Stefáni Má Stefánssyni í bréfi, sem því miður hefur einhverra hluta vegna ekki ratað inn sem umsögn enda kannski ekki ritað sem umsögn heldur sem bréf. Í svari Stefáns Más kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta, varðandi fyrri spurninguna um hversu langt ríkisvaldinu væri heimilt að ganga með hliðsjón af grundvallarsjónarmiðum í félagarétti og eignarrétti til að ná þjóðfélagslegum markmiðum með slíkum úrræðum: „Hafa ber í huga að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur þeirra er varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins, þar með talið löggjafans, sbr. einnig 11. gr. MSE. Af þessum sökum er meginreglan sú að félög ráða sjálf málum sínum og teljast jafnframt eigendur eigna sinna. Þennan rétt er þó unnt að skerða ef slíkar skerðingar hafa stoð í málefnalegum sjónarmiðum, þar á meðal sjónarmiðum um meðalhóf. Það væri t.d. málefnalegt sjónarmið að leitast við með setningu laga að jafna hlutföll milli karla og kvenna í stjórnum sumra félaga.“ - Sumra, segir þarna. - „Gæta verður þó meðalhófs. Það þýðir að leita verður leiða sem skerða sem minnst rétt félaga til að ráða sjálf málum sínum og eigum en geta engu að síður verið til þess fallnar að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Sé um að ræða félög sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga eru mun ríkari heimildir fyrir hendi til þess að setja lög af fyrrgreindu tagi.“ Ég vek athygli á þessum orðum í bréfi prófessors Stefáns Más: „Sé um að ræða félög í eigu ríkis eða sveitarfélaga …“ Gagnályktun, því hér situr nú lagakennari í salnum, það er náttúrlega nærtækt að sjá fyrir sér að annað eigi við um önnur félög sem ekki eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga, þ.e. félög af því tagi sem hér er fjallað um, samvinnufélög, hlutafélög, einkahlutafélög og samlagsfélög. Stefán heldur áfram: „Fyrirliggjandi frumvarp gæti því samrýmst slíkum félögum.“ - Þ.e. félögum sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga. - „Meiri vafi ríkir hins vegar þegar um einkafyrirtæki er að ræða. Í öllu falli þyrfti þá lagaheimild af þessum toga að vera skýr og fyrirsjáanleg. Það þýðir að þvingunarúrræðum verður vart beitt nema lagaheimild teljist nægjanlega skýr og að gættum hugsanlegum undantekningum sem þurfa sömuleiðis að vera skýrar. Eins þurfa að vera leidd rök að því (t.d. í lögskýringargögnum) að vægari úrræði væru ekki tæk til að ná markmiðinu um kynjahlutföll í stjórnum.“ Þetta var um fyrri spurninguna sem við í minni hluta atvinnuveganefndar lögðum fram. Í öðru lagi spurði minni hlutinn hvaða kröfur gera bæri um málsmeðferð á vettvangi stjórnvalds sem falið væri vald til að beita íþyngjandi aðgerðum eins og mælt er fyrir um í frumvarpinu með tilliti til rannsóknarreglu, meðalhófs, andmælaréttar, upplýsingaskyldu stjórnvalda o.fl. og hvaða sjónarmið um sveigjanleika í ljósi ólíkra aðstæðna gætu átt við. Í svari Stefáns kom fram að svarið færi fyrst og fremst eftir heimildarlögunum. Væri um opna heimild að ræða væri öruggara að fara varlega og beita ekki heimild nema um tiltölulega augljósa vanrækslu væri að ræða. Í hlutafélögum og einkahlutafélögum gætu auðveldlega komið fyrir tilvik þar sem félag gæti ekki tryggt jafna stöðu kynja. Það ætti t.d. við þar sem hlutfallskosning er viðhöfð. Við slíkar aðstæður væri tæpast ráðlegt að leggja á dagsektir. Einnig yrði að gæta að öllum stjórnsýslureglum og í því sambandi væri rétt að skoða stöðu þess stjórnvalds sem leggur á dagsektir og möguleika á að kæra slíkar ákvarðanir til æðra stjórnsýslustigs. Þar höfum við það, herra forseti. Þetta eru þau svör sem liggja fyrir í þessu máli. Minni hlutinn telur að framangreint, þ.e. svör prófessors Stefáns Más Stefánssonar, gefi tilefni til að gera breytingar á frumvarpinu þannig að sveigjanleiki verði aukinn og til að tryggja að meira hófs verði gætt við íhlutun stjórnvalda um málefni atvinnufyrirtækja. Þá telur minni hlutinn nauðsynlegt að félagi sem dagsektir beinast að sé tryggður skýr réttur til að leita eftir endurskoðun slíkrar ákvörðunar á stjórnsýslustigi enda mikill munur á kostnaði og fyrirhöfn eftir því hvort ákvörðun er kærð til æðra stjórnvalds eða borin undir dóm. Í lok álitsins segir: Minni hlutinn telur af framangreindum sökum að málið sé ekki tilbúið til afgreiðslu. Nauðsynlegt sé að því verði vísað aftur til nefndarinnar til nánari umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. þar sem tekin verði nánar fyrir þau atriði sem talin hafa verið til. Framsögumaður meiri hluta lýsti því hér í ræðu sinni að málið yrði aftur tekið fyrir í atvinnuveganefnd og þá þarf auðvitað að ræða málið miklu nánar en tækifæri hefur gefist til. Herra forseti. Ég ætla að gera aðeins að umræðuefni það sem segir í frumvarpinu, í niðurlagi. Þar er viðurkennt af hálfu flutningsmanna að hér sé um töluvert inngrip að ræða, eins og komist er að orði og þar segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að um töluvert inngrip sé að ræða telja flutningsmenn nauðsynlegt að grípa til slíkra aðgerða“ - eins og hér um ræðir, þessara dagsekta - „til að ákvæði um kynjahlutföll í stjórnum samvinnufélaga, einkahlutafélaga, hlutafélaga og sameignarfélaga nái markmiði sínu. Jafnframt sé löggjafanum heimilt,“ - þarna er verið að lýsa áliti flutningsmanna - „þrátt fyrir eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, að setja athafnafrelsi nauðsynlegar skorður séu fyrir því eðlilegar og málefnalegar ástæður.“ Þetta er náttúrlega skoðun og viðhorf sem fólki er frjálst að hafa en það er mjög alvarleg spurning, eins og hér hefur komið fram í umræðunum í andsvörum, m.a. í máli hv. þm. Brynjars Níelssonar, hvort þetta standist raunverulega eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég ætla að leyfa mér það, herra forseti, að lýsa hér ákveðnum efa um að svo sé. Í nefndaráliti meiri hluta er að finna breytingartillögu og þar er sagt að meiri hlutinn bendi á að gera þurfi skýrt að heimild til álagningar dagsekta sé falin ríkisskattstjóra. Sömuleiðis segir þar að mikilvægt sé að gætt sé meðalhófs við álagningu dagsekta og um ákvörðun fjárhæða þar sem tekið er tillit til m.a. umsvifa reksturs og fjárhagslegs styrkleika viðkomandi aðila. Ég verð að spyrja, herra forseti, þrátt fyrir þessi orð um meðalhóf af hálfu meiri hluta nefndarinnar, hvar er það að finna í þessu máli? Hvar er meðalhófið? Sem dæmi segir í breytingartillögum meiri hlutans að dagsektir skuli ákveðnar með úrskurði ríkisskattstjóra. Svo segir, með leyfi forseta: „Nú vill félag ekki una ákvörðun samkvæmt ákvæði þessu og getur það þá höfðað mál til ógildingar hennar fyrir dómstólum.“ Herra forseti. Því er slegið algerlega föstu hér að félag hafi engan möguleika á að kæra úrskurð ríkisskattstjóra til æðra stjórnsýslustigs heldur eigi þann kost einan að höfða mál með þeirri fyrirhöfn og tilkostnaði sem slíku vitaskuld fylgir. Hvar er meðalhófið í þessu, herra forseti? Í breytingartillögu segir enn fremur að þrátt fyrir málshöfðun til ógildingar ákvörðunar ríkisskattstjóra leggist dagsektir áfram á viðkomandi aðila. Þar er sem sagt ekkert um það að málshöfðunin fresti réttaráhrifum og dagsektir falli niður á meðan úr því fáist skorið fyrir dómstólum hvort ákvörðun ríkisskattstjóra fái staðist. Síðan segir að óinnheimtar dagsektir falli ekki niður þótt félag verði síðar við kröfum ríkisskattstjóra, nema ríkisskattstjóri samþykki lækkun eða niðurfellingu þeirra með úrskurði. Hvar er meðalhófið þarna? Ákvarðanir um dagsektir, segir í breytingartillögu meiri hlutans, eru aðfararhæfar. Hvar er meðalhófið í þessu? Það er mjög margt þarna að athuga. Við getum bara byrjað á því að ekki er gert ráð fyrir neins konar kæruheimild á stjórnsýslustigi. Herra forseti. Í áliti minni hlutans er lagt upp úr meðalhófi, reyndar er það gert líka í áliti meiri hlutans en það meðalhóf finnst bara ekki þrátt fyrir leit. Ég nefni hérna nokkur dæmi. Lagafrumvarpið tekur til allra fyrirtækja af þeirri gerð sem um er fjallað, þ.e. allra samvinnufélaga, allra einkahlutafélaga, allra hlutafélaga og allra sameignarfélaga. Hér eru engar undantekningar, enginn sveigjanleiki. Er það eitthvað í ætt við meðalhóf? Herra forseti. Fjárhæð þessara dagsekta er tilgreind sem allt að 100.000 kr. á dag. Það var orðað hérna af einum hv. þingmanni sem 700.000 kr. á viku. Við hv. þm. Sigurður Páll Jónsson notuðum aðra viðmiðun, 3 millj. kr. á mánuði og ef við margföldum það með 12 erum við komin upp í 36 milljónir á ári. Það eru engar smáfjárhæðir. Þetta gildir, herra forseti, fyrir öll félög og hér er enginn sveigjanleiki og engar undanþáguheimildir og ekki neitt. Ekki hefur með nokkru móti verið sýnt fram á það í málatilbúnaði flutningsmanna að ekki sé hægt að ná þeim árangri sem stefnt er að, eða þeim markmiðum sem frumvarpið stefnir að, með hófsamari úrræðum, mildari aðgerðum. Það hefur ekki verið sýnt fram á það. Það hefur ekki einu sinni verið sýnt fram á það, eins og hér kom fram í umræðunni áðan, að þegar kemur að, við skulum segja hlutfalli kynja í stjórnum, við skulum segja skráðra félaga á hlutabréfamarkaði, að það hlutfall hér á landi hafi í fyrsta lagi verið rannsakað og í annan stað hefur ekkert komið fram um að það hafi með raunhæfum hætti verið borið saman við sams konar hlutföll í löndum sem við viljum bera okkur saman við. Herra forseti. Þetta frumvarp er, vægast sagt, ekki tilbúið til afgreiðslu. Í fyrsta lagi eru stórir annmarkar á því af þeim ástæðum sem ég hef nefnt hérna, hér vantar allan sveigjanleika, allar undanþágur og einnig vantar að skilgreina hvað felst í viðmiðunum um fjárhæðir úr rekstri og því þar sem talað er um umsvif reksturs og fjárhagslegan styrkleika viðkomandi aðila, að það eigi að geta haft áhrif á álagningu dagsekta. En það hefur ekkert komið fram um það með neinum hætti hvaða stærðir það eru og hvernig með þær skuli fara. Það vantar í raun og veru miklu meiri greiningu og athugun á þessu máli, íhugun, ígrundun, fyrir utan það, herra forseti, sem sárlegast vantar, það er meðalhófið, því það er hvergi að finna í málinu.
Forseti. Eins og hefur kannski komið fram þá er ég ekkert sérstaklega hrifinn af þessu frumvarpi. Hv. þingmaður sat í þessari nefnd þegar málið var tekið til umfjöllunar, og situr, og ég tek eftir því að þarna er borinn saman árangur í Noregi og á Íslandi. Lágu einhver gögn fyrir um það hvernig reglurnar eru í Noregi og hvernig þær eru á Íslandi, um þessa skyldu? Var farið nákvæmlega yfir það? Var rætt um það hvers eðlis þessi inngrip eru í eignarrétt og atvinnufrelsi manna? Komu stjórnlagaspekingar fyrir nefndina? Hvaða umræða fór fram? Hvaða umsagnir bárust? Voru Samtök atvinnulífsins beðin um umsögn? Eða flaut þetta bara einhvern veginn allt saman í gegn á grundvelli einhverra pólitískra markmiða? Var ekki farið nákvæmlega yfir það, sem er auðvitað stórmál, að beita þvingunum, þvingunum ríkisvaldsins, þvingunum sem fela í sér refsingar, til að ná einhverjum pólitískum markmiðum? Þetta er óvenjulegt. Mér er alveg sama þó að menn geti talið þessi markmið mikilvæg eða góð og gild. Það eru einu sinni ákvæði af þessu tagi í stjórnarskrá sem við erum alltaf að reyna að fara eftir, og manni sýnist að málið hafi einhvern veginn runnið í gegnum nefndina án þess að farið hafi verið ítarlega yfir það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er skemmst frá því að segja að umræður um málið á vettvangi nefndarinnar hafa síst verið of miklar og hafa snúið að öðrum þáttum, eins og kemur kannski fram í breytingartillögum meiri hlutans þar sem fjallað er um orðalagsbreytingar í samræmi við það sem nú tíðkast í þeim efnum. En ég verð að leyfa mér að segja að málið hefur farið í gegnum nefndina að því leyti til að þarna hafa, af hálfu minni hlutans, verið settar ákveðnar skorður. Það var gert með beiðni um að fá lögfræðilega skoðun á málinu og það eru þær spurningar sem ég fjallaði ítarlega um, og svör Stefáns Más Stefánssonar. Þær lúta að því hvernig þetta mál sé samræmanlegt grundvallarsjónarmiðum í félagarétti og eignarrétti. Það er auðvitað á ábyrgð flutningsmanna að fjalla um það sem fram kemur í frumvarpinu varðandi einhverjar athuganir í Noregi eða tölur frá Noregi. Það er ekki mitt eða okkar minnihlutamanna að fjalla um það. Það verður að inna meiri hlutann, sem stendur saman að meirihlutaálitinu, eftir því. Það er öll nefndin, að frátöldum tveimur þingmönnum sem eru undir á þessu minnihlutaáliti. Og mér láðist að nefna að undir minnihlutaálitið rita sá sem hér stendur, Ólafur Ísleifsson, og hv. þm. Sigurður Páll Jónsson.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég er mjög áhyggjufullur yfir málsmeðferð af þessu tagi. Mér finnst menn nálgast eignarréttinn og frelsið af mikilli léttúð og ætla að ná pólitískum markmiðum sínum, sem menn telja að vísu þjóðhagslega hagkvæmt, gott og vel, eða þjóðhagslega mikilvægt, en er auðvitað bara pólitík, með því að beita þvingunum og refsingum af hálfu ríkisvaldsins. Ég gæti skilið frumvarp um ívilnanir fyrir þau fyrirtæki sem hefðu jafnari kynjahlutföll í stjórn. Það er svolítið annað en að beita refsivendinum. Þegar maður skoðar greinargerð með frumvarpinu er ekki að sjá neitt almennilegt í greinargerðinni um að þessi umræða hafi verið tekin, að sérfræðingar í stjórnlagafræðum hafi metið það svo að það væri eðlileg þróun að beita ríkisvaldinu með þessum hætti til að ná markmiðunum. Ég velti líka fyrir mér: Var engin umræða í nefndinni um það hvað felst í hugtakinu jafnrétti, eins og það er skilgreint í stjórnarskrá? Er jafnrétti virkilega það að í stjórn séu jafn margir af hvoru kyni, í þessu landi sem er nú u.þ.b. að verða kynlaust? Er það virkilega þannig að jafnræðisreglan snúi að því að það séu jafn margir af hvoru kyni á hverjum stað? Ekki það að menn eigi rétt? Ég er alveg hættur að skilja þetta og í mínum huga er þetta ákvæði í stjórnarskrá að verða fullkomlega merkingarlaust, satt best að segja.
Herra forseti. Ég gat ekki heyrt að hv. þingmaður beindi neinni spurningu til mín í seinna andsvari sínu. [[Gripið fram í.]]Ég held að ekki sé skoðanaágreiningur á milli okkar í þessu máli. Ég lagði í ræðu minni áherslu á það sem segir af hálfu meiri hlutans, eða öllu heldur flutningsmanna, þar sem þeir viðurkenna að um töluvert inngrip sé að ræða, ég vakti sérstaka athygli á því. Ég vakti sömuleiðis athygli á því að þar er lýst skoðun flutningsmanna, hún er ekki rökstudd og henni fylgja ekki nein gögn, ekki frekar en upplýsingum frá Noregi. Til að bregðast við þessu gripum við þingmenn Miðflokksins í nefndinni, ég og hv. þm. Sigurður Páll Jónsson, til þess að leggja fram spurningar um þau grundvallaratriði sem hv. þm. Brynjar Níelsson leggur svo mikla áherslu á hér. Hann talaði mest um eignarréttinn og það gerðum við, en við lögðum líka áherslu á grundvallarsjónarmið í félagarétti og í þriðja lagi á grundvallarsjónarmið í stjórnsýslurétti vegna þess að við fjölluðum um það sérstaklega hver málsmeðferðin þyrfti að vera þegar um svo íþyngjandi aðgerðir væri að ræða eins og hér um ræðir. Hér er verið að leggja á háar dagsektir og þær eru aðfararhæfar sem leggur enn meiri skyldur á herðar þeim sem að þessu standa. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að ég gæti vel óskað mér þess að hér á hv. Alþingi væri oftar fjallað með málefnalegri hætti um hin ýmsu mál.
Herra forseti. Ég ætla hér að vera með smávegis innlegg um frumvarp til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um hlutafélög og lögum um sameignarfélög sem hefur verið til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd og er komið fyrir þingið til 2. umr. Hér er á margan hátt um kostulegt frumvarp að ræða og kem ég nánar að því síðar í ræðu minni. Það er enginn ágreiningur um að við eigum að leitast við að tryggja jafnrétti kynjanna á sem allra flestum sviðum og sú viðleitni er sífellt í gangi, herra forseti. Við styðjum að sjálfsögðu jafnrétti kynjanna í eins miklum mæli og unnt er. Í því hafa verið nokkrar framfarir á síðustu árum og vil ég hér leyfa mér að vísa í umsögn Kvenréttindafélags Íslands um frumvarpið. Þar stendur, með leyfi forseta: „Samkvæmt tölum frá Hagstofunni voru árið 2018 konur 28,8% stjórnarmanna í fyrirtækjum með 50–99 starfsmenn,“ - næstum 30% - „36,4% í stjórnum fyrirtækja með 100–249 starfsmenn og 39,4% í fyrirtækjum með 250 eða fleiri starfsmenn.“ Þetta er rétt við þau mörk sem eru sett í þessum lögum, bara rétt við þau. Þetta er alveg að nást. Og þetta eru tveggja ára gamlar tölur. Hugsanlega eru tölurnar skárri í dag. Við erum að fjalla um lög þar sem á að þvinga þetta fram með þeim hætti sem í frumvarpinu greinir. Hversu langt má ganga? Stjórnvöld setja ýmis lög til að ná ýmsum þjóðfélagslegum markmiðum sínum og ná fram pólitískum stefnumálum. Þeim er þó sniðinn ákveðinn stakkur í þeim efnum sem reyndar er oft teygður nokkuð og togaður, sérstaklega á umliðnum árum. Varðandi þetta frumvarp kæmi helst til greina eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar en það ákvæði setur stjórnvöldum ákveðnar skorður hversu langt þau geta gengið í því að skerða eignarrétt manna. Enginn vafi er á að þessi mörk eru mun lægri þegar um er að ræða félag sem er í eigu ríkisins eða stjórn stofnana þess eða félög sem sækja tekjur sínar að mestu eða öllu leyti í opinbera sjóði. Á því er minni vafi að þar getur ríkisvaldið gengið harðar fram og sett ýmis ákvæði til að þjóna ýmsum samfélagslegum og jafnvel pólitískum markmiðum sínum. Herra forseti. Það er einnig líklegt að ríkisvaldið geti gengið lengra í þessum efnum þegar um er að ræða almenningshlutafélög sem eru á skrá á markaði enda starfa þau félög í skjóli markaðar sem varinn er af víðtækri löggjöf hins opinbera og sætir opinberu eftirliti í mun meira mæli en önnur félög sem í einkaeigu eru. Frumvarpið fjallar minnst um þessi ofangreindu félög eða stofnanir ríkisins heldur er þar skipað svo fyrir að í stjórnum allra hlutafélaga, samvinnufélaga, einkahlutafélaga og sameignarfélaga, sem hafa a.m.k. fimm manna stjórn og yfir 50 starfsmenn, skuli kynjahlutföll verið með ákveðnum hætti, þ.e. að ekki minna en 40% stjórnarmanna séu af öðru kyninu. Loks er það sem hér skiptir öllu máli, að mínu mati, leggja á til dagsektir ef ekki verður farið eftir ákvæðum laganna, frá 10.000 upp í 100.000 á dag. Herra forseti. Hvað er hér á ferðinni? Hefur meiri hluti hv. atvinnuveganefndar áttað sig fyllilega á því hvað er hér á ferðinni? Mér er næst að halda að þau hafi bara ekki áttað sig á þessu. Meiri hluti nefndarinnar, sjö þingmenn úr öllum flokkum, meira að segja þrír hv. þingmenn úr Sjálfstæðisflokki Íslands, skrifa undir þetta frumvarp eftir að hafa rætt það í nefndinni og þrátt fyrir að í henni séu til allrar hamingju tveir hv. þingmenn úr Miðflokknum sem hafa reynt að rétta kúrsinn í þessum efnum eins og nefndarálit þeirra ber glögglega vitni um, rétta kúrsinn vegna þess að í þessu frumvarpi er gengið fram á ystu nöf í því að skerða eignarrétt og sjálfsákvörðunarrétt manna sem eiga fé eða eignir í félögum af einhverju tagi. Þeir eru leiddir inn í þær aðstæður að þeir eru ekki algerlega sjálfráðir um það hvern eða hverja þeir kjósa í stjórn þess félags. Þeir ráða því bara ekki alfarið sjálfir. Þeir þurfa að taka tillit til atriða sem koma fram í þessu frumvarpi. Hér er gengið mjög nærri eignarréttinum að mínu mati, herra forseti. Við erum að ræða um þvingunarúrræði. Þeim stjórnvöldum sem eiga að hafa eftirlit með þessum félögum, hver á sínu sviði, er veitt vald til að þvinga þetta fram með því að leggja dagsektir á félögin. Og þær eru ekki af lakari taginu, allt upp í 100.000 á dag eða 3 milljónir á mánuði meðan þau stimpast á móti þessu. Við skulum aðeins líta örlítið betur á þessa heimild til að leggja á dagsektir, herra forseti. Í þessu frumvarpi til breytinga á lögum er ekkert ákvæði að finna um hvernig með skuli fara, þ.e. þegar stjórnvaldið leggur á dagsektir; hvert eigi að kæra, hver sé kærufrestur o.s.frv. Líklega ber að líta, skyldi halda, til almennra reglna stjórnsýslulaganna sem eru almenns eðlis að þessu leytinu til. Þar er ýmislegt sem ég vil benda á að mætti hugsanlega setja inn. Ef menn ætla að fara þessa leið vantar auðvitað ýmislegt upp á að hún sé fyllilega réttlætanleg gagnvart þessum félögum, t.d. varðandi almenna reglu stjórnsýslulaganna um að kæra fresti ekki réttaráhrifum. Er það eðlilegt, herra forseti, þegar um er að ræða eignarrétt manna í félögum að einhver nefnd úti í bæ eða stjórnvald úti í bæ leggi á dagsektir sem eru svona háar? Og þær halda áfram að tikka og félagið kærir en þá getur viðkomandi stjórnvald farið í aðför eins og heimilt er þarna. Það er bein aðfararheimild. Stjórnvöldum er meira að segja gefið þetta eftirsótta hagræði sem alla lánardrottna dreymir um, að geta farið beint í aðför. Þau þurfa ekki að leita neitt lengra heldur en að fara bara beint og tryggja kröfu sína í félaginu. Kæra frestar þessum aðgerðum ekkert. Vegna þess hversu hart er gengið fram gagnvart eignarréttinum í frumvarpinu sakna ég þess að þar sé t.d. ekkert um sérstaka málsmeðferð varðandi þetta, um að kæra fresti og að þessi beina aðfararheimild sé tekin út. Ég geri athugasemdir við fjárhæð sektanna sem mér finnst vera of há. Það er fljótt að koma í háar upphæðir þegar heimildin er svona víðtæk. Ég spyr einnig, herra forseti, hvort ekki mætti ná fram með jákvæðari hætti því þjóðhagslega markmiði að kynjahlutföll í stjórnum verði með jafnari hætti heldur en menn kannski vilja pólítískt. Ég sé að í nefndarálitinu kemur fram að þetta hafi verið í lögum um nokkurn tíma og lítið gengið. Mér sýnist nú samt að hlutfall þess kyns sem er fámennara í þessum stjórnum sé komið upp í þriðjung og jafnvel upp í 40% í mörgum tilvikum. Þannig að einhver árangur hefur nú orðið. En það er spurning um jákvæða hvata, t.d. varðandi vottun, jafnræðisvottun og jafnréttisvottun eða eitthvað slíkt, og annað í þeim dúr, heldur en að ganga alla þessa leið. Ég veit ekki alveg á hvaða vegferð menn eru þegar þeir fara svona áfram. Þingmenn allra flokka sem í nefndinni eru, nema þingmenn Miðflokksins, stökkva umhugsunarlítið á þennan vagn eins og hefur komið fram í umræðunni um málið núna. Líkt og kom fram í andsvörum áðan virðast menn ekki hafa litið til annarra landa, ekki einu sinni með hvaða hætti þetta er þar. Þannig að ég vil virkilega átelja vinnubrögðin í þessu máli og offorsið og fljótræðið. Meginreglan er sú að frjáls félög og sérstaklega þau sem menn leggja fjármagn sitt í eiga auðvitað að ráða málefnum sínum sjálf að svo miklu leyti sem það fer ekki í bága við landslög. Eins er það með eignarréttinn, menn sem ákveða að kaupa hlutafé í félagi eiga auðvitað að ráða því sjálfir hvað þeir gera við það, hvort þeir kaupi eða selji og hvern þeir kjósi í stjórn. Þetta getur verið sérstaklega bagalegt, herra forseti, þegar maður er kannski hluthafi í félagi ásamt einhverjum öðrum og á að kjósa sinn mann í stjórn og það kemur að því að maður vill fá ákveðinn aðila í stjórnina. Þá er sagt: Nei, nei, þú mátti ekki kjósa þennan vegna þess að við þurfum að uppfylla kynjakvóta. Er þetta bara í lagi, herra forseti? Það getur verið mjög erfið aðstaða, t.d. varðandi hlutfallskosningu í félögum. Menn eru kannski búnir að kjósa tvo, þrjá stjórnarmenn. Þá eru þeir sem eiga eftir að kjósa neyddir til að kjósa annað kynið. Kandídat þeirra, sem er kannski reyndur maður sem hefur verið í stjórn lengi, nú eða kona, kemst ekki að vegna þess að það þarf að uppfylla kynjakvótann. Eða þurfa menn að semja um það áður hver á að kjósa hvern? Þarna er bara gengið á eignarréttinn með mjög harkalegum hætti. Það er ekki eins og minni hluti atvinnuveganefndar hafi sofið á verðinum. Þeir fengu Stefán Má Stefánsson, prófessor í lögum, til að svara nokkrum spurningum, í fyrsta lagi spurningu um hversu langt væri hægt að ganga og hvenær væri stigið yfir þau mörk sem stjórnarskráin setur til varnar eignarrétti manna. Ég ætla að lesa upp úr minnihlutaálitinu varðandi svar prófessorsins, með leyfi forseta: „Hafa ber í huga að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur þeirra er varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins, þar með talið löggjafans. Af þessum sökum er meginreglan sú að félög ráða sjálf málum sínum og teljast jafnframt eigendur eigna sinna. Þennan rétt er þó unnt að skerða ef slíkar skerðingar hafa stoð í málefnalegum sjónarmiðum, þar á meðal sjónarmiðum um meðalhóf. Það væri t.d. málefnalegt sjónarmið að leitast við með setningu laga að jafna hlutföll milli karla og kvenna í stjórnum sumra félaga. Gæta verður þó meðalhófs. Það þýðir að leita verður leiða sem skerða sem minnst rétt félaga til að ráða sjálf málum sínum og eigum en geta engu að síður verið til þess fallnar að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Sé um að ræða félög sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga eru mun ríkari heimildir fyrir hendi til þess að setja lög af fyrrgreindu tagi. Fyrirliggjandi frumvarp gæti því samrýmst slíkum félögum.“ Hvað er prófessorinn að segja þarna, herra forseti? Hann er raunverulega að þrengja þetta. Hann er að þrengja þetta. Hann er að benda á að eðlilegt væri að setja svona lög um ákveðin félög. Hann nefnir þarna félög sem eru í eigu ríkis og/eða sveitarfélaga o.s.frv. Hann er í raun að þrengja þetta. „Meiri vafi ríkir hins vegar þegar um einkafyrirtæki er að ræða. Í öllu falli þyrfti þá lagaheimild af þessum toga að vera skýr og fyrirsjáanleg. Það þýðir að þvingunarúrræðum verður vart beitt nema lagaheimild teljist nægjanlega skýr og að gættum hugsanlegum undantekningum sem þurfa sömuleiðis að vera skýrar. Eins þurfa að vera leidd rök að því, t.d. í lögskýringargögnum, að vægari úrræði væru ekki tæk til að ná markmiðinu um kynjahlutföll í stjórnum.“ Herra forseti. Stefán Már Stefánsson prófessor var einnig spurður um kröfur um málsmeðferð. Ég ætla að lesa það svar að hluta til hér, með leyfi forseta: „Í svari Stefáns kom fram að svarið færi fyrst og fremst eftir heimildarlögunum. Væri um opna heimild að ræða væri öruggara að fara varlega og beita ekki heimild nema um tiltölulega augljósa vanrækslu væri að ræða. Í hlutafélögum og einkahlutafélögum gætu auðveldlega komið fyrir tilvik þar sem félag gæti ekki tryggt jafna stöðu kynja. Það ætti t.d. við þar sem hlutfallskosning er viðhöfð. Við slíkar aðstæður væri tæpast ráðlegt að leggja á dagsektir.“ Herra forseti. Hver ætlar að segja stjórnvaldinu sem leggur á sektina að nú sé ekki ráðlegt að leggja á dagsekt, að verið sé að brjóta þessi lög. Það er tæpast ráðlegt í þessu tilviki. Hver ætlar að koma með þessa uppástungu? Sá sem kærir? Og dagsektirnar halda áfram að tikka. Með leyfi forseta: „Einnig yrði að gæta að öllum stjórnsýslureglum og í því sambandi væri rétt að skoða stöðu þess stjórnvalds sem leggur á dagsektir og möguleika á að kæra slíkar ákvarðanir til æðra stjórnsýslustigs.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Varðandi þetta síðasta, þ.e. hvernig þetta ætti að gerast hjá stjórnvaldinu og hvernig umgjörðin ætti að vera þá vantar mikið upp á það sem er að sjá í texta frumvarpsins sem hér liggur fyrir, enda segir í umsögn Skattsins, með leyfi forseta: „Telur ríkisskattstjóri afar áríðandi að hafið sé yfir allan vafa hvenær, hvernig og við hvaða aðstæður skuli beita dagsektum.“ Er það hér í þessu frumvarpi? Nei, það er ekki hér. Það eru engir fyrirvarar á þessu. Ef menn kjósa stjórn sem er ekki með þetta hlutfall og nær ekki þessum mörkum þá er lögð á þá dagsekt. Þá kemur stjórnvaldið til með að leggja á dagsekt og kerran fer af stað. Við tekur einhvers konar kæruferli eða aðfararferli til að innheimta sektir meðan hlutfallið er ekki lagað. Það er engin undantekning. Vinsamlegast bendið mér á ef það er. Getur stjórnvaldið bara sagt sem svo að í þessu tilviki sé betra að gera ekki neitt? Er það? Er einhver undantekning í þessum ákvæðum? Ég held ekki. Ríkisvaldið, herra forseti, er þarna að seilast í eignarrétt manna og um leið að hefta félagafrelsið. Ég vil hér að lokum lesa upp niðurlagsorð nefndarálits minni hlutans og ítreka þá skoðun mína sem endurspeglast í því: „Minni hlutinn telur af framangreindum sökum að málið sé ekki tilbúið til afgreiðslu.“ Nauðsynlegt sé - og tek ég þar undir orð hv. þm. Brynjars Níelssonar - að málinu verði vísað aftur til nefndarinnar til nánari umfjöllunar að lokinni 2. umr. um það.
Hæstv. forseti. Mér fannst ég verða að fara í andsvar vegna þess að hv. þingmaður notaði orðið Sjálfstæðisflokkur Íslands. Ég er mjög ánægður með að vera í Sjálfstæðisflokki Íslands. Ég vil þakka þingmönnum Miðflokksins, við getum kallað hann Miðflokks Íslands, fyrir skelegga frammistöðu í þessari umræðu. Ég er að mestu sammála hv. þingmanni, en ég er aðeins að velta fyrir mér skilgreiningu á hugtakinu jafnrétti. Nú er jafnræðisregla í stjórnarskránni og við getum haft einhver pólitísk markmið um það að hafa kynjahlutfallið jafnt alls staðar, hvar sem kynin koma fyrir. En hefur það í huga hv. þingmanns eitthvað með hugtakið jafnrétti að gera? Við eigum jafnan rétt á einhverju. Það má ekki mismuna fólki eftir kyni. En felst í hugtakinu jafnrétti að menn eigi rétt á því að vera kosnir í hverjum kosningum í hlutafélagi af því að það eru fleiri af hinu kyninu þar fyrir? Ég held að menn séu algerlega búnir að þvæla þessu hugtaki út og suður, ekki bara í þessari umræðu heldur margri annarri. Menn líta svo á að það verði að vera jafnmargir af hvoru kyni eða öllum kynjum alls staðar. Af því að ég veit að hv. þingmaður lærði lögfræði, hvaða skilning hefur hann á hugtakinu jafnrétti eða jafnræði í þessu sambandi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir þetta andsvar. Stundum getur maður verið virkilega þakklátur fyrir stjórnarskrá Íslands. Þetta er eitt af þeim málum þar sem maður þakkar fyrir það að hún skuli vera til staðar og unnt sé að vísa í hana þegar mikið liggur við og þegar maður telur að menn séu að renna svolítið á svellinu, eins og sérstaklega í þessu máli, þegar menn renna illilega á svellinu, að mínu mati, og ganga mjög langt inn á eignarrétt manna til að ná einhverjum pólitískum markmiðum, eins og því göfuga markmiði að reyna að ná fram meira jafnrétti milli kynjanna tveggja. Þá vaða menn áfram, þeir sjást ekki fyrir í vegferðinni. Menn blindast og vaða yfir allt. Svo kemur að því að þeir rekast á vegg. Ég tel að þarna sé nú einhvers konar veggur fyrir hendi. Menn hafa gengið of langt. Menn ætla sem sagt að brjóta þarna eignarrétt manna á bak aftur til að koma þessu markmiði áfram. Ég las upp úr umsögn Kvenréttindafélags Íslands og sýnist mér mikið hafa áunnist. Þetta er yfir þriðjungur í flestum þessum stóru félögum og hátt í 40% í þeim allra stærstu þannig að það hefur greinilega mikið áunnist. Jafnréttisbaráttan. Hv. þingmaður spurði nú mest mestmegnis um hana. Ég verð líklega að reyna að svara því í næsta andsvari.
Hæstv. forseti. Já, það er nefnilega svolítið merkilegt sem við erum að eiga við. Maður verður var við að stjórnmálamenn nú til dags líta á stjórnarskrána þannig að jú, það er gott að hafa eignarréttarákvæði og það er gott að hafa atvinnufrelsisákvæði en sé pólitískur meiri hluti fyrir einhverju megi víkja frá þessum ákvæðum. Hérna er pólitíska markmiðið að jafna hlutfall kynja í stjórnum félaga. Stjórnarskráin segir bara: Heyrðu, það er óheimilt að víkja undan þessu eignarréttarákvæði nema almenningsþörf krefjist. Það er auðvitað engin almenningsþörf sem krefst þess að það séu jafn margir af hvoru kyni í stjórnum félaga. Það er bara markmið. Það getur verið gott markmið. Það getur verið skynsamlegt markmið, alla vega í vissum tilvikum. En af því að hv. þingmaður sagði að það væri mikilvægt að við hefðum stjórnarskrá þá spyr maður sig þegar stjórnvöld ganga svona um hana: Er hún þá einhvers virði? Þessi ákvæði sem við í Sjálfstæðisflokki Íslands teljum mikilvægustu ákvæðin, eins og eignarrétturinn, hann er afskaplega marklaus ef við teljum að við getum vikið frá eignarréttarákvæðum með einhverjum pólitískum markmiðum af þessu tagi. Ég ætlaði bara að athuga hvort hv. þingmaður væri sammála mér um þetta, að við séum raunverulega búin að þynna út þessi ákvæði af því að við erum svo göfug, við erum að gera svo gott og við erum að gera svo skynsamlegt. Þá eru hugtök eins og almenningsþörf og ríkir almannahagsmunir bara orðin tóm. Er hv. þingmaður ekki sammála því?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir spurningar hans. Ég nota orðið Sjálfstæðisflokkur Íslands. Ég hef gert það kannski einu sinni áður, ég nota það iðulega þegar ég er mjög hissa á þeim flokki. [[Gripið fram í.]]Þá nota ég það, þá er ég mjög hissa. Ég held ég að hafi skýrt ágætlega í ræðu minni áðan að ég las upp - í atvinnuveganefnd, a.m.k. í þessu áliti, voru nöfn þriggja hv. þingmanna í þessum flokki. Til merkis um hversu hissa ég var á því að þeir skyldu hafa látið þetta ganga svona í gegn óbreytt og séu þarna á álitinu, reyndar einhver eða jafnvel fleiri en einn með fyrirvara, notaði ég nú þetta nafn, en hann heitir eitthvað annað en það, þessi virðulegi flokkur. Hv. þingmaður nefndi líka hvort stjórnarskráin væri einhvers virði nú orðið. Jú, ég tel það. Hún er líka þess virði sem hún er í hugum okkar, hvernig við tölum um hana, hvernig við umgöngumst hana, eins og umræður um þetta málefni sanna. Ég sá ekki betur en að menn hafi komið hér upp þó nokkuð margir í þessu máli og bent á það sem ég hef einnig verið að benda á og það ber vitni um að stjórnarskráin er ekki gleymd. Við höldum hana í heiðri og bendum á ef okkur finnst á hana hallað. Hvort eignarréttarákvæði sé marklaust í dag. Ég er nokkuð sammála hv. þingmanni um að það sé gengið ansi freklega og nálægt eignarréttarákvæðinu oft og tíðum, ekki bara í þessu frumvarpi heldur oft og tíðum. Ég held að það megi fara að hægja á þeirri vegferð og menn þurfa líka að standa í lappirnar á móti. Hv. þingmaður er nú þekktur fyrir að standa í lappirnar þegar kemur að þeim málum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Ég get tekið undir flest af því sem hann sagði. Þar sem gagnrýni hans beindist að mér og félögum mínum í Sjálfstæðisflokki Íslands vil ég spyrja hann hvort hann sé þá ósammála félögum sínum í Miðflokknum sem sitja í hv. atvinnuveganefnd. Þeir leggjast ekki gegn frumvarpinu sem slíku í því nefndaráliti sem hér um ræðir. En hv. þingmaður talar þannig að ekki er hægt að skilja hann öðruvísi en að hann muni greiða atkvæði gegn frumvarpinu og þar erum við saman í félagi. Í nefndarálitinu segir að minni hlutinn telji framangreint gefa tilefni til að gera breytingar á frumvarpinu þannig að sveigjanleikinn verði aukinn o.s.frv. Það liggur þá fyrir að Miðflokkur Íslands, a.m.k. fulltrúar Miðflokksins í hv. atvinnuveganefnd, er efnislega sammála frumvarpinu sem hér liggur fyrir en vill gera ákveðnar breytingar á því svo að hægt sé að afgreiða það, og leggur þess vegna til að því verði vísað til nefndar milli 2. og 3. umr.
Herra forseti. Ég held að við í Miðflokki Íslands séum einhuga í þessu máli. Við erum ekki tilbúin að samþykkja afgreiðslu þess með þeim hætti sem hér er nefndur. Þessi tilvitnun hv. þm. Óla Björns Kárasonar í nefndarálit minni hlutans vitnar einungis um það, orðalagið, að bundnar eru vonir við að málið verði lagfært á milli 2. og 3. umr., eins og ítrekaðar óskir hafa komið fram um, þ.e. að því verði vísað aftur til nefndar og verði tekið þar fyrir. Ég er þess fullviss að forseti mun verða við þeim óskum. Þó að ég taki svona til orða erum við í Miðflokki Íslands algerlega sammála markmiðunum. Við erum sammála því að auka beri jafnrétti í stjórnum félaga en við erum bara alls ekki sammála því að það sé gert með þessum hætti, að lagðar séu á dagsektir, eins og ég hef farið ítarlega yfir í ræðu minni; við erum ekki sammála því að gengið sé fram á þennan hátt.
Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég skilji hv. þingmann fullkomlega. Annaðhvort er þingmaðurinn á móti frumvarpinu eða hlynntur því sem stendur í nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar, sem er undirritað af félögum hans í atvinnuveganefnd, félögum hans í Miðflokknum, um að gera ákveðnar breytingar og lagfæringar á frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Ég endurtek spurningu mína: Er hv. þingmaður fylgjandi afgreiðslu þessa frumvarps, enda verði gerðar ákveðnar lagfæringar á því? Það þýðir að dagsektum verður þá beitt en það er spurning hvernig þær verða framkvæmdar. Mér heyrðist hv. þingmaður hins vegar leggjast eindregið gegn því í flutningsræðu sinni. Mér finnst allt í lagi, herra forseti, að þingmaðurinn svari mér bara hreint út. Ætlar hann að greiða atkvæði með sama hætti og ég, þ.e. gegn frumvarpinu sem ég tel að sé ekki hægt að lagfæra, eða ætlar hann að fylgja félögum sínum í Miðflokki Íslands og lagfæra frumvarpið og greiða því síðan atkvæði? Þetta er frekar einföld spurning og það væri gaman að fá svar, og svarið þarf ekki að vera nema eitt orð.
Herra forseti. Svar mitt er: Já, ég mun greiða atkvæði á móti frumvarpinu í þessari mynd. Ég hélt að það hefði skilist í ræðu minni að ég er alfarið á móti svona þvingunaraðgerðum af því tilefni sem þarna er um að ræða, sem ég fjallaði ítarlega um. Ég er á móti þessu. Ég er alls ekki á móti jafnrétti, ég er með því að með jákvæðum hætti, eins og ég sagði, verði reynt að færa hlutina til betri vegar, án þess að refsa mönnum, án þess að beita dagsektum með þeim hætti sem hér er talað um. Miðflokkur Íslands, ég held ég geti fullvissað hv. þingmann um það, stendur einhuga þar að baki. Við vonumst aftur á móti til þess að frumvarpið verði fært til betri vegar í meðförum nefndarinnar og menn sjái að sér og ég hef ákveðnar vonir til þess eftir að hafa hlustað á nokkra þingmenn Sjálfstæðisflokks Íslands hér í andsvörum og í ræðum. Ég merki mikla andstöðu gegn frumvarpinu í þessari mynd og það á líka við um Miðflokkinn.
Hæstv. forseti. Ég er mjög hugsi yfir þessu. Þó er ég miklu meira hugsi yfir því að svona ákvæði skuli hafa verið sett í lögin á sínum tíma. Þá var ég ekki á staðnum til að berjast gegn þessu og ég hef áhyggjur af því hvað þingmenn almennt, og kannski almenningur líka, ég veit það ekki, eru tilbúnir til að ganga langt gegn helstu mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar í því skyni að ná einhverjum pólitískum markmiðum. Þau markmið geta verið góð, skynsamleg, jafnvel notið talsverðs fylgis, en við getum ekki gert hvað sem er. Til þess eru ákvæði stjórnarskrárinnar að setja löggjafanum mörk hverju sinni í því að ná pólitískum markmiðum sínum. Í mínum huga er það ákvæði sem verndar eignarréttinn einna mikilvægast í stjórnarskránni. Ástæðan fyrir því að ég tel það ákvæði mikilvægara en flest önnur ákvæði er sú að það er forsenda fyrir framþróun samfélagsins, forsenda fyrir velferð, forsenda fyrir atvinnurekstri. Mér finnst, eins og meiri hlutinn segir svo sem sjálfur í greinargerð með frumvarpinu, að hér sé um töluvert inngrip að ræða. Síðan er það að vísu ekki rætt neitt meira. Það hefur greinilega ekki farið fram nein umræða um það í nefndinni hvort löggjöf af þessu tagi, svo sem löggjöfin í heild, að skylda eigendur til að velja fólk í stjórnir með þessum hætti, sé of mikið inngrip og standist raunverulega stjórnarskrá. Ég sakna þess mjög. Ég hef margoft sagt, og ég stend við það, að mér finnist menn ganga allt of langt þegar þeir meta hvað eru almannaþarfir eða almannahagsmunir, ég tala nú ekki um ríkir almannahagsmunir, að hægt sé að víkja þeim víkja ákvæðum til hliðar vegna þess að einhver pólitískur meiri hluti hverju sinni telur það æskilegt, gott og skynsamlegt. Þegar svo er eru svona ákvæði auðvitað að tapa allri merkingu sinni. Við gætum alveg eins sleppt þeim ef við getum í hvert sinn, á grundvelli einhvers pólitísks meiri hluta, vikið þeim til hliðar. Ég er mjög hugsi yfir þessu vegna þess að þarna er gengið óvenjulangt. Það er auðvitað tilefni til miklu stærri umræðu, herra forseti, og bara umræðu um virðingu fyrir stjórnarskránni almennt. En sá tími er kannski ekki fyrir hendi núna. Það er margt annað sem truflar mig við þetta frumvarp ef við látum þessari umræðu lokið. Í greinargerðinni, til þess að réttlæta þessa breytingu, þessa viðbót við lögin, þessi viðurlög, er vísað til laganna í Noregi sem menn gleyma að nefna að eru allt öðruvísi en lögin hér. Ef ég man þetta nákvæmlega taka lögin um jöfn kynjahlutföll í stjórnum fyrirtækja eingöngu til almenningshlutafélaga sem eru skráð á markaði. Við fórum auðvitað aðra leið. Við létum þetta gilda um öll félög sem hefðu 50 menn eða fleiri á launaskrá. Síðan er í greinargerðinni borinn saman árangurinn í Noregi og árangurinn á Íslandi og sagt að það sé ástæðan fyrir þessu viðurlagaákvæði að við höfum ekki náð sama árangri og Noregur. Það er bara rangt. Ég held ég geti algerlega fullyrt það að í dag eru konur 40% í stjórnum hlutafélaga sem skráð er á markaði. En hér er samanburðurinn tekinn og sagt: Þeir hafa náð þessum árangri í Noregi en við höfum ekki náð þessum árangri, og því er haldið fram að árangurinn í Noregi sé bein afleiðing kynjakvótans og að við höfum ekki náð sama árangri vegna þess að við séum einhvers staðar upp undir 30%. Það er í besta falli óheiðarlegt að gera þetta svona, í versta falli bara hrein blekking. Við erum kannski að tala um félag sem einhverjir einstaklingar stofna, segjum að þrjár konur eða þrír karlar stofni félag og eigi það að jöfnum hlut. Síðan vex félagið og nær 50 starfsmönnum. Allt fé og allar eignir þessara þriggja aðila, af hvoru kyninu sem þeir eru, eru undir í félaginu. Menn leggja aleigu sína og allt undir í þennan rekstur. Svo allt í einu kemur upp sú staða að eitt þeirra getur ekki verið í stjórn út af lögum af þessu tagi, og menn vísa í jafnrétti. Í mínum huga hefur þetta ekkert með jafnrétti að gera, bara ekki neitt. Ef kynjunum væri mismunað í lögum um stjórn hlutafélaga, ef við segðum að samkvæmt lögum þyrftu 70% í stjórn að vera karlar, þá gætum við verið að tala um jafnrétti, það væri brot á jafnræði að skylda fyrirtæki til að hafa fleiri af öðru kyninu en hinu. En það hefur ekkert með jafnrétti að gera að það séu jafn margir af hvoru kyni alls staðar. Það er kannski stóri misskilningurinn í allri þessari jafnréttisumræðu í dag, hún snýst ekki um rétt fólks heldur um einhverja útkomu á hverjum stað. Ég get alveg verið sammála því að það er fínt markmið að hlutfall kynjanna sé sem jafnast víðast. Ég myndi ekki bara vilja vera með körlum, það er alveg ömurlegt. En ég get ekki leyft mér það sem hluti af löggjafarvaldinu, með þessa stjórnarskrá í höndunum, að vera með inngrip í eignarrétt manna með þessum hætti, að skylda fyrirtæki til að hafa ákveðið hlutfall af hvoru kyni, og það hefur ekkert með jafnrétti að gera. Þetta er auðvitað bara vandamálið í hnotskurn. En stóra vandamálið er, og menn gleyma því oft í allri umræðu, að kynin eru ólík að mörgu leyti. Það er auðvitað ekki algilt, en áhugasvið þeirra eru ólík, það er bara munur á því hvar þau vilja mynda sér starfsframa og í hvaða greinum. Við getum verið í þeirri stöðu að úr færri einstaklingum sé að moða af öðru hvoru kyninu eftir því hvers konar rekstur er um að ræða, einstaklingum sem hafa þekkingu og reynslu af slíkum rekstri. Löggjafinn er auðvitað ekki að hlusta á það. Þetta er auðvitað ósköp venjuleg pólitísk rétthugsun sem er allt í lagi, hún er ekki refsiverð og eina sem ég legg áherslu á í þessu sambandi er að við séum ekki að ganga á stjórnarskrárvarin réttindi manna, hvort sem það er eignarréttinn eða önnur réttindi almennt, nema það séu þá einhverjir sérstakir ríkir almannahagsmunir sem liggi að baki, eða einhver almenningsþörf. Það á auðvitað ekki við í þessu tilviki. Það hefur ekkert með það að gera. Það mun ekki breyta neinu fyrir almenning í sjálfu sér hvernig staðan er í einstökum fyrirtækjum varðandi stjórnun. Þetta kann að vera gott markmið og ég gæti skilið að við myndum beita einhverri hvatningu til fyrirtækjanna, jafnvel einhverjum ívilnunum, vottunum o.s.frv. Það gæti auðvitað verið bisness fyrir fyrirtækin að geta sýnt fram á að þau passi upp á að jafn margir af hvoru kyni séu í stjórn. Ég tala nú ekki um þegar kynin eru orðin fleiri, að hægt sé að hafa enn meira jafnrétti í þeim málefnum. Það getur bara verið gott fyrir viðskiptin, verið viðskiptalegs eðlis. Nei, við látum það ekki duga. Við ætlum að beita þvingunarúrræðum sem stjórnvöld ein hafa, beita þvingunum og refsingum til að ná einhverjum markmiðum. Sú hugsun er bara hættuleg. Við eigum aldrei að ná pólitískum markmiðum með því að beita refsingum, ég tala nú ekki um þegar það varðar mikilvæg stjórnarskrárvarin réttindi manna. Mér finnst það út af fyrir sig merkilegt að stjórnmálamönnum skuli detta það í hug, og ég er mjög áhyggjufullur yfir því. Það snýst ekki bara um þetta mál, það snýst um svo margt annað. Þessi þróun er á fleygiferð, menn víla ekki fyrir sér að beita þvingunarvaldi sem ríkið eitt hefur til að ná slíkum markmiðum. Ég held að það sé full ástæða fyrir okkur að staldra við og velta því fyrir okkur af hverju þetta er þróunin. Við erum að glíma við löggjöf. Við erum raunverulega að bæta refsiákvæðum við í þessa löggjöf og bæta í varðandi ákvæði sem engin önnur vestræn ríki eru með í sinni löggjöf, engin. Af hverju skyldi það nú vera? Af hverju eru enginn vestræn, frjáls lýðræðisríki með svona löggjöf eins og við? Það er auðvitað af ákveðinni ástæðu. Það er vegna þess að þar virða menn eignarréttinn. Þeir eru ekki í pólitískri sýndarmennsku, um að þeir séu bestir í heimi varðandi jafnréttismál. Það er enginn svona vitlaus eins og við. Þau ríki beita allt öðrum aðferðum til að reyna að jafna, þau beita hvatningu, vottun o.s.frv. Næstir okkur koma Norðmenn sem eru með svona skyldu, en hún er hins vegar miklu eðlilegri vegna þess að hún varðar almenningshlutafélög á markaði. Maður getur miklu betur skilið viðurlagaákvæði eða skyldur slíkra félaga en almennra félaga í eigu einhvers fólks hér, fjölskyldufyrirtæki o.s.frv. Það dettur engri annarri þjóð þetta í hug og svo bara montum við okkur af þessu í staðinn fyrir að við ættum að skammast okkar. Við erum í eilífu monti, af því að við erum svo dugleg að beita refsingum og viðurlögum til að ná pólitískum markmiðum. Við erum gjörsamlega komin út í móa í þessu sem og svo mörgu öðru af því að við höldum að við séum svo æðisleg. Við erum svo flott, við erum svo jafnréttissinnuð, við erum algjört æði. Við erum í raun bara hallærisleg, lummó, eins og sagt var í gamla daga. Það er hægt að ná þessum markmiðum með allt öðrum hætti og þau eru á fleygiferð. Nei, við þurfum að refsa. Við þurfum helst að stinga einhverjum inn, gera fyrirtækin gjaldþrota með sektum af því að við erum svo flott, við erum svo réttsýn, við erum svo æðisleg. Við erum eiginlega frekar fávitar, það er nú bara heila málið. Við erum búin að kæfa okkur svo í pólitískri rétthugsun að við erum löngu hætt að ná andanum. Snúum þessari þróun við, hendum þessu frumvarpi út og segjum: Heyrðu, við náum þessum markmiðum með allt öðrum hætti. Það er ekkert mál. Þau hafa verið á fleygiferð, þetta hefur breyst. Það er öðruvísi hugsun. Gott og vel, það er mjög fínt. En að beita ofbeldi með þessum hætti, þvingunarúrræðum sem ríkisvaldið eitt hefur, finnst mér fyrir neðan allar hellur og ég mun aldrei fyrir mitt litla líf samþykkja það, sama hve skynsamleg og góð mér fyndust pólitísku markmiðin, aldrei. Ég mun aldrei ganga á eignarrétt fólks með þessum hætti vegna þess að ég virði hann, líka þótt mér finnist fólk fara illa með hann. Það er svo mikilvægt að virða þessi ákvæði. Ég veit að fólk gerir vitleysu. Þetta er alveg eins og með atvinnufrelsisákvæðið. Við göngum mjög langt í að takmarka það, jafnvel út af einhverjum siðlegum viðmiðum eða markmiðum eða einhverju sem okkur finnst ekki góð hegðun, af því menn hegða sér illa. Við göngum alltaf lengra og lengra. Við getum með þessu áframhaldi ekki einu sinni kallað okkur mannréttindasamfélag eða mannréttindaríki. Við gleymum okkur alltaf í þessu af því að markmiðin eru alltaf svo góð. Hæstv. forseti. Við erum bara algjörlega ömurleg.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er alveg bert að óhamingja Sjálfstæðismanna er mikil í dag og leggst afar þungt á menn og þyngra á suma menn en aðra. Hv. þingmaður ber sig þó karlmannlegar en sumir aðrir sem hér hafa tekið til máls. Ég ætla að leyfa mér að nefna að það munu engar hundakúnstir eða útúrsnúningur af hálfu hv. þm. Óla Björns Kárasonar duga til að snúa því upp á okkur Miðflokksmenn, sem höfum andæft í þessu máli og verið þeir einu sem slíkt hafa gert. Engar slíkar hundakúnstir munu duga til að snúa því upp á okkur að við höfum minnstu tilburði til að styðja þetta frumvarp, minnstu. Þvert á móti hefur eina andófið komið frá Miðflokknum og það hlýtur að vera Sjálfstæðisflokknum mikið umhugsunarefni að fulltrúar allra flokka eru flutningsmenn á þessu frumvarpi nema Miðflokksins, og þrír hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru á meirihlutaálitinu.
Hæstv. forseti. Ja, ég hef ekkert andsvar. Ég skal viðurkenna að þetta leggst mjög þungt á mig. Það lagðist mjög þungt á mig að sjá Sjálfstæðismenn á þessu frumvarpi. Ég segi ekki að ég hafi átt svefnlausa nótt, en það leggst mjög þungt á mig. Ástæðan fyrir þessu er auðvitað að menn gleyma sér af því að markmiðin eru góð. Menn gleyma sér og hugsa: Ja, heyrðu, þetta er bara fínt. Já, já, við þurfum auðvitað að hafa jöfn kynjahlutföll í stjórnum. Ég er ekki viss um að menn hugsi mikið lengra. En öll þessi réttindi sem við höfum hverfa ekki á einni nóttu. Þessi mikilvægu réttindi sem menn eru búnir að hamast við að koma á hverfa aldrei á einni nóttu, þau hverfa smátt og smátt af því að við göngum alltaf lengra og lengra. Þetta er bara einn liður í því. Það er svo margt, margt annað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Heiðarlegur og sanngjarn lestur á áliti minni hlutans getur ekki leitt til neinnar annarrar niðurstöðu en þeirrar að þingmenn minni hlutans telja þetta frumvarp með öllu ótækt, öllu. Það kæmu ekki undir neinum kringumstæðum til greina að samþykkja það. En Sjálfstæðisflokkurinn er í þeim vanda að ætlast til þess að vera kallaður burðarásinn í íslenskum stjórnmálum, kjölfestan, hryggjarstykkið og allt þetta. Á landsfundaríslensku er talað um foringja Sjálfstæðisflokksins. Á hátíðarstundum er talað um að landsfundir flokksins séu hinar eiginlegu þjóðarsamkomur þar sem málefnum þjóðarinnar er ráðið. En núna er Sjálfstæðisflokkurinn í þeirri stöðu að hann er innblandaður í þetta mál þar sem vegið er í allharkalega að eignarréttinum og félagafrelsi, eins og raun ber vitni. Eini flokkurinn sem er heill og óskiptur í þessu máli á Alþingi er Miðflokkurinn.
Hæstv. forseti. Ég er mjög ánægður með andstöðu Miðflokksins. Ég tek það fram. Ég vil líka taka það fram að Sjálfstæðisflokkurinn er samt hryggjarstykkið í íslenskri pólitík og afar mikilvægur. Veikur Sjálfstæðisflokkur er veikt lýðræði og það veikir samfélagið. Frelsið fer á fleygiferð eitthvert út í geiminn. Af því að ég sé að formaður Viðreisnar er hér þá stóla ég líka talsvert á Viðreisn í þessu máli. Það er ekki alltaf á vísan að róa þar en ég held að allir borgaralega sinnaðir og frjálslyndir og fólk sem er annt um þessi ákvæði andmæli þessu frumvarpi og felli það. Ég sé alveg þrjá flokka strax í hendi mér; Sjálfstæðisflokkinn, Miðflokkinn og Viðreisn. En við heyrum hvað formaður Viðreisnar segir í andsvarinu hér á eftir.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um frelsið. Í mínum huga er þetta mjög skýrt. Án jafnréttis er ekkert frelsi og frelsi án jafnréttis er bara einhver „illúsjón“. Hv. þingmaður talaði um pólitíska rétthugsun. Já, ég er svolítið þreytt á því sama, pólitískri rétthugsun sem kemur hér trekk í trekk. Ég er þreytt á því að það er alltaf sömu þingmennirnir sem hoppa á fætur og tala um pólitíska rétthugsun þegar verið að tala um jafnrétti. Í mínum huga er jafnrétti réttlætismál. Það er svolítið sérstakt að flutningsfólk þessa frumvarps eru allt konur, úr öllum flokkum, líka Sjálfstæðisflokknum. Allt konur. Ég hlusta hér í þingsal í dag, allt karlmenn, bara úr [[Forseti hringir.]]Miðflokki og Sjálfstæðisflokki, við getum kallað það miðflokk Íslands, [[Forseti hringir.]]miðsjálfstæðisflokk Íslands, vera að mótmæla skrefum sem við erum að reyna að taka [[Forseti hringir.]]í átt að auknu jafnrétti og þar með talið auknu frelsi.
Forseti biður hv. þingmenn að virða hin knöppu tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég er bara ekki viss um að formaður Viðreisnar, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir skilji hugtakið jafnrétti. Er það jafnrétti að það séu jafn margir af hvoru kyni á hverjum stað? Er það risastórt jafnréttismál að það séu jafn margir karlar hjúkrunarfræðingar eða jafn margir karlar kennarar? Nei, auðvitað hefur það ekkert með jafnréttismál að gera, það er ekki jafnrétti. Það getur verið pólitísk markmið hjá okkur. Það er innihaldslaust að tala um að það sé ekkert frelsi án jafnréttis. Við erum ekkert að tala um það. Við erum að tala hér um eignarrétt fólks þar sem stjórnmálamenn ætla að þvinga með refsingu til að tryggja að þú afsalir þér ákveðnum eignarrétti til að jafna einhver kynjahlutföll í stjórn. Ef menn eru komnir þarna í jafnréttishugtakinu eru þeir úti á túni.
Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður áttar sig ekki á því þá er sú lest farin, hún var tekin fyrir um sjö, átta árum síðan. Þetta gildir um 50 manna fyrirtæki og fleiri. Við erum ekki að tala um litlu fyrirtækin, meðalstóru fyrirtækin, heldur stór fyrirtæki, með 50 starfsmenn eða fleiri. Hv. þingmaður var líka mjög virkt á móti jafnlaunavottuninni á sínum tíma. Hvaða jafnréttismálum hefur hv. þingmaður yfir höfuð verið samþykkur? Og svo talar hann um ívilnanir og ég er svo sammála hv. þingmanni að við eigum miklu frekar að beita ívilnunum, miklu frekar. En mín spurning til hv. þingmanns er: Hvaða tillögur hefur hv. þingmaður komið með í formi ívilnana sem ýta undir jafnrétti, sem ýta undir það mikla frelsismál að jafnrétti ríki, m.a. hér á vinnumarkaði í reynd? Hvaða tillögur hefur hv. þingmaður komið með? Og ég vil benda á að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að vera meira og minna með fjármálaráðuneytið frá árinu 2013. [[Forseti hringir.]]Hvaða tillögur hefur Sjálfstæðisflokkurinn komið með í reynd í formi ívilnana [[Forseti hringir.]]til að ýta undir jafnréttismál? Hvaða tillögur?
Hæstv. forseti. Ég vil bara að minna hv. þingmann á að ég greiddi atkvæði með jafnlaunavottun, að vísu með óbragð í munni. Það er mjög gott að hv. þingmaður tali um að beita einhverjum öðrum aðferðum en refsingum . Þá erum við sammála um það. Förum þá saman í það, Sjálfstæðisflokkur, Viðreisn, kannski Miðflokkurinn, að beita öðrum aðferðum. Greiðum atkvæði gegn þessu. Beitum öðrum aðferðum. Ég skal vera alveg í fremstu röð að beita öðrum aðferðum til að ná þessum markmiðum. Að vísu erum við á fleygiferð að ná þeim en ég skal alveg taka þátt í einhverju meira til þess að ná þeim. En ég ætla ekki að beita menn … [[Þið sýnið aldrei frumkvæði, aldrei.]]- Það geri ég ekki í neinu. En þetta er auðvitað kjarni málsins og umræðan snýst um það: Eigum við að beita [[Forseti hringir.]]refsivendi ríkisvaldsins og fingrum þess til að ná svona markmiðum og fara gegn eignarréttinum? Mér heyrist Viðreisn ætla að vera þar. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir prýðisgóða ræðu. Það var margt sem vakti athygli í ræðunni en það sem endurómaði kannski sérstaklega var andsvar hv. þingmanns við framsögumann nefndarálits hér í byrjun umræðunnar. Þingmaðurinn leiðréttir mig ef ég hef rangt eftir honum, ég man ekki hvaða hugtak hann notaði akkúrat, en hann ýjaði að því að ekki væri verið að fara nákvæmlega með og notaði, ef ég man rétt, hugtakið fals um samanburð á því regluverki sem nú er talað fyrir og því sem er í Noregi, en það er nú notað sem sérstakur rökstuðningur í þessu ólukkansmáli. Gæti hv. þingmaður kannski aðeins farið á dýptina hvað það varðar þó að einungis sé mínútu til að dreifa? Það er áhugavert ef verið er að beita sem kjarnarökum í málinu einhverju sem kannski stenst ekki.
Hæstv. forseti. Ég notaði að vísu ekki orðið fals. Ég sagði: Í besta falli óheiðarlegt, í versta falli blekking [[Blekking.]]sem er næsti bær við fals. Það er af því að verið er að bera saman ólíka löggjöf og þróunina, hvernig hlutfall kynjanna hefur verið í stjórnum. Norðmenn eru bara með þessa reglu um almenningshlutafélög sem eru á markaði. Þar er skylda um jafnað kynjahlutfall, þ.e. ekki minna en 40%. Þeir hafa náð því af því að það er bara skráð á markaði, það er ekkert hægt annað. Við fórum hins vegar allt aðra leið í löggjöfinni fyrir sjö árum, gengum lengra. Þá gæti verið um að ræða þrjá vini eða þrjár vinkonur sem stofna fyrirtæki og það er gengið það langt að hafa verður einhvern af hinu kyninu í stjórn, og því er haldið fram að við höfum ekki náð sama prósentuhlutfallinu og Norðmenn, [[Forseti hringir.]]en það er verið að bera saman ólíka hluti. Ég er sannfærður um að hlutfallið er 60/40 eða um það bil í okkar skráðu fyrirtækjum á markaði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þetta sé alveg örugglega yfir þeim mörkum sem hér eru tilgreind, í skráðum félögum. Ef ég man rétt er hlutfallið í félögum sem eru með 250 starfsmenn eða fleiri orðið þetta, það er kannski 39,5%, það er svona u.þ.b. að detta í mark. En ég man eftir því þegar við samþykktum hér lög sem bönnuðu plastpoka fyrir ekki löngu, sem var önnur ólukkans forsjárhyggjulöggjöf. Þá kom fram vel pennafær maður sem skrifaði: Af hverju tekst stjórnmálamönnum alltaf að taka alla gleði út úr jákvæðri þróun í lífinu? Þá var sjónarmiðið það að þessi verulega minnkun á plastpokanotkun væri að nást fram sjálfvirkt. Samfélagið væri að þróast með þeim hætti að menn væru að ná í mark. Þá stíga stjórnmálamennirnir inn og segja: Nú ætla ég að bjarga málinu. Erum við ekki dálítið á þessum stað með þetta mál?
Hæstv. forseti. Jú, nákvæmlega. Við erum nákvæmlega á þessum stað. Það sem veldur mér áhyggjum er þessi ríka þörf til stjórnsemi af þessu tagi og menn láta engin stjórnarskrárákvæði rugla sig í því. Menn bara vaða áfram, og finnst það allt í lagi af því að markmiðið er svo göfugt. Ég er bara að segja að þegar stjórnmálamenn eru á þessari vegferð þá klingja viðvörunarbjöllur út um allt. Ég get sagt ykkur hér að það gerist ekkert á einni nóttu, en svo allt í einu föttum við bara að þetta er horfið. Eitthvert eignarréttarákvæði, atvinnufrelsisákvæði og tjáningarfrelsisákvæði - þetta skiptir engu máli lengur. Það er af því að við erum alltaf að bjarga einhverju. Það skiptir engu máli hvort um er að ræða almenningsþörf eða ekki eða ríka almannahagsmuni, við gerum bara það sem okkur sýnist. Þetta eru bara stjórnmálin í dag, illu heilli.
Herra forseti. Ég þakka prýðisgóða og beitta ræðu. Við sjáum af umræðu um málið tilhneigingu til að ætlast til þess að við tökum yfirleitt afstöðu til mála út frá heiti þeirra eða fyrirsögnum frekar en innihaldi. Ég segi eins og hv. þingmaður að ég skil ekki hvaða jafnrétti felst í því að ríkið hlutist til um að jafnmargir séu af hvoru kyni í hverri starfsgrein, í hverju fyrirtæki, í hverju herbergi. Í háskóla er núna mikill meiri hluti nemenda konur, meira en tveir þriðju eða um tveir þriðju, held ég, og reyndar var það þegar orðið svo þegar ég var þar í námi og truflaði mig nú aldrei. En ég spyr hv. þingmann, vegna þess að hann er ekki bara þingmaður heldur líka sérfræðingur, fræðilegrar spurningar, þetta eru vangaveltur: Hvort væri meira íþyngjandi, þetta frumvarp þar sem á að segja fólki, að viðlagðri refsingu, hverjir megi vera fulltrúar fyrir eign þess, eða það að Háskóli Íslands ákvæði að það mættu ekki vera fleiri af öðru kyninu á hverri námsbraut, [[Forseti hringir.]]myndi banna það að fleiri kæmu af öðru kyninu en hinu?
Hæstv. forseti. Mér þætti gaman að sjá hvað stuðningsmenn þessa frumvarps segðu ef við kæmum með frumvarp um að það yrðu að vera jafnmargir af hvoru kyni í háskólunum. Hvað myndu menn segja við því? Þetta er auðvitað miklu meira íþyngjandi en að hafa aðgangsstýringu í háskóla eftir kyni. Hér er verið að beita þvingunarúrræðum og refsingu. Hitt er bara aðgangsstýring. Svo hafa háskólar auðvitað alls konar aðgangsstýringar eftir einkunnum og einhverju. En ég get alveg lofað því að stuðningsmenn þessa frumvarps myndu líta á það sem sérstaka aðför ef við krefðumst þess að jafnmargir væru af hvoru kyni í hverri deild í háskóla. Það væri nú bara gaman að koma með tillögu um þetta og sjá viðbrögðin en þetta er gott dæmi um að þetta snýst bara alltaf um einhverja pólitík. [[Forseti hringir.]]Mönnum er alveg sama um einhverja stjórnarskrá, þetta eru allt pólitísk markmið.
Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu ekki að tala fyrir aðgangsstýringu í háskóla eða annað út frá kyni en það er rétt sem hv. þingmaður segir að það myndi eflaust ekki vekja mikla lukku hjá þeim sem telja sig fyrst og fremst tala fyrir jafnrétti, enda snýst umræðan iðulega um mjög afmarkaða þætti eins og aftur og aftur um hvernig kynjahlutföll eru í stjórnum fyrirtækja. Manni finnst oft að staða annarra kvenna en þeirra sem langar að sitja í stjórn fyrirtækis gleymist oft á tíðum og jafnrétti líði fyrir vegna þessara áherslna nútímajafnréttissinnanna eins og þeir telja sig vera. En ég spyr hv. þingmann, af því að hann er, eins og ég nefndi áðan, sérfræðingur: Getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér hvernig er farið að því að kjósa í stjórn við þessar aðstæður? Ég átta mig nefnilega ekki alveg á því. Ef fleiri bjóða sig fram en nemur stjórnarsætunum [[Forseti hringir.]]er þá farið eins og eftir fléttulista hjá stjórnmálasamtökum [[Forseti hringir.]]og færðir upp einhverjir sem enginn vildi jafnvel hafa í stjórninni? Hvernig virkar þetta?
Hæstv. forseti. Nú skortir sérfræðing sérfræðikunnáttu. Mér hefur alltaf fundist að allt svona varðandi kynjahlutfall einhvers sem kosið er gangi ekki upp en sjálfsagt eru einhverjar útfærslur á því, annaðhvort í samþykktum félaganna eða að þegar búið er að kjósa og það stemmir ekki við lögin þá þurfi að kjósa aftur, kannski aftur og aftur þangað til að markmiðum er náð. Ég reikna með því. Vandamálið er auðvitað að við erum að ganga svo langt í þessu. Þetta eru bara einhver einkahlutafélög, þetta er bara í kringum ákveðið fólk, ákveðnar fjölskyldur, ákveðna hagsmuni þess fólks. Svo getur það ekki allt verið í stjórn vegna þess að löggjafinn hefur ákveðið eitthvað annað. Þetta hljóta að vera einhver praktísk vandamál [[Forseti hringir.]]og kannski er það ástæðan fyrir því að menn ná þessu ekki alls staðar. Stóru félögin munu auðvitað bara kjósa aftur og aftur þangað til þetta næst, reikna ég með.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um hlutafélög og lögum um sameignarfélög, viðurlög vegna hlutfalls kynja í stjórn. Ég sit í atvinnuveganefnd og er með fyrirvara við málið í meirihlutaáliti, ásamt þremur öðrum Sjálfstæðismönnum. Í vinnu nefndarinnar kom fram að við vildum vinna þetta lengra og fá frekari upplýsingar til að ræða í nefndinni. Strax í þeirri vinnu, áður en málið gekk til 2. umr., kom fram að það myndi fara aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. Þann 1. september 2013 tóku gildi lög þar sem stjórnum í félögum og sjóðum þar sem fleiri en 50 starfsmenn starfa að jafnaði og þar sem stjórnarmenn eru fleiri en þrír beri að tryggja að hlutfall hvors kyns fyrir sig sé ekki lægra en 40%. Lögin eiga við um alla lífeyrissjóði, hlutafélög, einkahlutafélög, samlagshlutafélög og opinber hlutafélög þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn á ársgrundvelli. Þessum breytingum hef ég fagnað en viðra þó áhyggjur mínar af því að þrátt fyrir breytingar á lögunum og fjölgun kvenna í stjórnum fyrirtækja hefur það ekki skilað sér í hærra hlutfalli kvenna í stjórnunarstöðum í fyrirtækjum. Það er ákveðið áhyggjuefni. Til að mynda situr engin kona í forstjórastóli í skráðu félagi í Kauphöll Íslands. Ég ætla ekki að ræða um viðhorf og væntingar karla og kvenna til kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja. Miklu fremur vil ég spyrja: Er ný lagasetning nauðsynleg? Að jafnaði ætti ekki að hefjast handa við samningu frumvarps fyrr en farið hefur fram mat á nauðsyn lagasetningar. Í slíku mati þarf m.a. að leiða í ljós þær afleiðingar sem samþykkt frumvarps mun hafa í för með sér. Þá þarf að rekja áhrif samsvarandi lagasetningar í þeim löndum sem við berum okkur iðulega saman við og lýsa kostum og göllum þeirra leiða sem til greina koma. Það hefur ekki verið gert með nægilegum hætti í því máli sem við erum að ræða hér. Það er ein af ástæðunum fyrir því að við vorum með fyrirvara á málinu og óskuðum eftir að það myndi ganga til nefndar milli 2. og 3. umr. Það er hlutverk Fjármálaeftirlitsins að fara með eftirlit með lögum um lífeyrissjóði. Fyrirtækjaskrá fer með eftirlitið samkvæmt lögum um hlutafélög, einkahlutafélög, samlagshlutafélög og opinber hlutafélög. Í lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, segir í 1. mgr. 63. gr., með leyfi forseta: „Í stjórnum opinberra hlutafélaga og hlutafélaga þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli skal hvort kyn eiga fulltrúa í stjórn þegar stjórn er skipuð þremur mönnum og þegar stjórnarmenn eru fleiri en þrír í slíkum félögum skal tryggt að hlutfall hvors kyns sé ekki lægra en 40%.“ Í nóvember 2018 komst ríkisskattstjóri að þeirri niðurstöðu að líklegt mætti telja að skilgreining starfsmannafjölda við viðmiðið að jafnaði væri algeng ástæða þess að rangar upplýsingar væru veittar til fyrirtækjaskrár. Tilkynningareyðublaði var því breytt á þann veg að upplýsingagjöf til fyrirtækjaskrár er nú byggð á skilgreiningu á lögum um ársreikninga. Þegar fyrirtækjaskráin móttekur tilkynningu um breytingu á stjórn félaga er tilkynningin yfirfarin. Ef hún uppfyllir ekki ákvæði laganna um kynjakvóta er hún ekki skráð í fyrirtækjaskrá nema félagið bæti úr þeim annmörkum. Félögin eru gerð afturreka með skráninguna. Er ætlunin með frumvarpinu að þvinga fyrirtæki sem hafa verið með óbreytta stjórn í 20 ár til að breyta stjórn? Hver er tilgangurinn? Er það ekki fremur hluthafanna að vera vakandi fyrir því í aðdraganda aðalfunda hvernig stjórn er skipuð? Þá má nefna að með lögum um skráningu raunverulegra eigenda, nr. 83/2019, og breytingum á lögum um fyrirtækjaskrá, nr. 17/2003, hefur fyrirtækjaskrá heimildir til að beita dagsektum ef ekki eru veittar umbeðnar upplýsingar eða kröfum um úrbætur er ekki sinnt innan hæfilegs frests. Þá eru einnig heimildir til þess að beita stjórnvaldssektum ef ríkisskattstjóra eru ekki veittar upplýsingar og ekki tilkynnt um breytta skráningu stjórnar. Við höfum ákvæði laganna. Við höfum aðila innan kerfisins sem ber að sjá til þess að lögunum sé framfylgt. Þetta mun gerast með eðlilegum hætti. Við eigum að forðast að flækja um of löggjöf um þessi efni. Mikilvægara er að löggjöfin sé skýr og að aðilar beri ábyrgð á því að þeirri löggjöf sem þingið samþykkir sé framfylgt. Því eiga löggjafinn og stjórnvöld ekki að fara í enn frekari íþyngjandi aðgerðir gagnvart atvinnulífinu. Þetta er tóm forræðishyggja og ekki til þess að styrkja atvinnulíf í landinu, sérstaklega á þeim erfiðu tímum sem við lifum nú. Ég óska eftir því, eins og hefur komið fram hér, að málið verði tekið til hv. atvinnuveganefndar á milli 2. og 3. umr. og kallaðir til gestir. Umræðan hér í kvöld hefur verið mjög góð og sannarlega verður sú vinna nýtt inn í atvinnuveganefnd fyrir 3. umr. í þingsal. Fyrir hana ber að þakka enda hafa komið fram ýmsar upplýsingar í dag sem hjálpa okkur að vinna áfram með málið og ná betri lendingu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir ræðuna. Mér er nokkur vandi á höndum. Ég átta mig ekki alveg á því, og hv. þingmaður fer kannski yfir það í svari sínu, hverjir fyrirvararnir eru nákvæmlega. Allir þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins í nefndinni sem leggur þetta mál fram í þessum sal rita undir nefndarálitið með fyrirvara. Ég veitti því athygli að hv. þingmaður kom inn á að búið væri að óska eftir því að málið yrði kallað til nefndar milli 2. og 3. umr., og ýmislegt hefði komið fram í umræðunni eins og iðulega gerist við 2. umr. En það sem ég átta mig alls ekki á er hvers vegna málið er hér til 2. umr. í dag úr því að það lá fyrir í nefndinni, meira að segja snemma í vinnu nefndarinnar, áður en það var sent til 2. umr., að kalla þyrfti það inn til nefndar milli 2. og 3. umr. Hvað erum við að gera hérna í dag? Það eru níu þingdagar eftir eða þar um bil og næstum heill dagur farinn í þessa umræðu og það lá fyrir fyrir löngu, löngu áður en málið var sent hingað til 2. umr., að það væri svo illa unnið og margt óljóst að það þyrfti að kalla það inn aftur. Getur hv. þingmaður hjálpað mér að skilja þetta? Hvers vegna erum við búin að verja næstum því heilum degi í þetta mál sem er svona vanreifað og illa unnið? Það lá fyrir löngu áður en það var sent hingað til 2. umr. að það yrði kallað inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. - Yfir til þín, hv. þingmaður.
Herra forseti. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðum mikla áherslu á að þessi efnislegu gögn kæmu fram, og við myndum fá frekari vinnu og greiningar á því hver staðan væri hér og erlendis. Ég nefni sem dæmi það atriði sem hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna hér í dag varðandi fyrirkomulagið í Noregi. Við þurfum að hafa þetta staðfest, það sem kom fram í umræðunni, hvort þetta eigi bara við um almenningshlutafélög í Noregi, norska hlutabréfamarkaðinn. Er það þá staðan í Noregi sem er verið að bera saman við öll fyrirtæki hér, sem eru 394, ef ég man rétt, eins og kom fram í tölvupósti sem barst rétt fyrir þessa umræðu? Það kemur fram í þeirri umræðu að af þessum 394 fyrirtækjum á Íslandi sem eru með 50 starfsmenn eða fleiri hafa 66 ekki náð þeim markmiðum sem menn telja þarna undir, það eru 15% þessara fyrirtækja. Þetta kerfi hefur í eðli sínu verið að virka. Við erum að ná þessum markmiðum eins og kom fram fyrr í umræðunni. Þetta er að hafast. Það hefur verið mikill þrýstingur á að koma þessu máli áfram, það er öllum ljóst. En þetta er ástæðan fyrir því að við erum með fyrirvara á málinu, svo að ég tali fyrir sjálfan mig. Við erum að kalla eftir þessum grunnupplýsingum, viljum fá betri skýringar á þessu samhengi hlutanna. Málið er því tekið aftur inn í nefndina í framhaldi af því.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir svarið. Ég er í sjálfu sér engu nær að því undanskildu að það hafi verið mikill þrýstingur á að ná málinu hér inn í salinn til 2. umr. Ég hafði á tilfinningunni að hv. þingmanni liði ekki mjög vel með að útskýra þetta ómögulega mál og á hann alla samúð mína í þeim efnum. En hv. þingmenn sem undirrita nefndarálitið með fyrirvara vegna þessa gera það með galopin augun að senda málið hér inn til 2. umr. vitandi að það er ekki fullunnið. Það er engin spurning í þessu frá mér til hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar, en þetta er auðvitað ekki í lagi. Þetta er bara staðhæfing og yfirlýsing frá mér, það hefði átt að vinna þetta mál miklu betur í nefndinni. Það er t.d. ekki í lagi að upplýsingar séu að koma fram, eins og hv. þingmaður nefndi, í tölvupósti rétt u.þ.b. sem umræðan fer fram til að reyna að bjarga í horn með eitthvað. Við veitum því líka athygli í umræðunni að mikilvæg skrif prófessors Stefáns Más Stefánssonar eru ekki einu sinni hluti af gögnum málsins fyrir almenna þingmenn. Þetta er fyrir neðan allar hellur og þetta er hv. atvinnuveganefnd ekki til sóma. Ég vil bara segja við hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson að þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þrír af níu þingmönnum í nefndinni, hefðu átt að stoppa það að þetta mál kæmi til 2. umr., vinna það betur í nefndinni og taka það síðan til umræðu eftir áramót þegar það væri betur búið. En miðað við það sem hefur komið fram í umræðum hér í dag væru töluverðar líkur á að verulegar breytingar yrðu á málinu ef það yrði ekki bara hreinlega svæft í nefnd.
Herra forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Þetta verður unnið frekar í nefndinni. Það hafa komið fram ýmsir punktar í umræðunni hér í dag sem við getum nýtt okkur. Þetta hefur verið ítarleg umræða, með líflegri umræðum þessa hausts eða vetrar hér í þingsal; miklar vangaveltur og margir góðir punktar sem hægt er að vinna með. [[Gripið fram í.]]Það má örugglega gera mun betur í þessu máli og það er það sem við ætlum okkur að gera í hv. atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr. Við ætlum að kalla eftir frekari gögnum sem snúa að einstökum þáttum. Við vorum að fá póst rétt fyrir þessa umræðu og höfum kallað eftir frekari umræðu um einstaka hluti. Það er margt sem þarf að skoða í þessu máli.
Virðulegi forseti. Á sínum tíma var ég afar efins um að það ætti að skylda fyrirtæki til að hafa jöfn kynjahlutföll. Ég taldi að þau ættu að gera þetta sjálf. Það var sett tímabundið ákvæði og við fylgdumst vel með því hvernig fyrirtækið svöruðu því svigrúmi sem þau fengu til þess að bæta kynjahlutföll í stjórnum fyrirtækja. Vel að merkja, við erum ekki að tala um lítil og meðalstór fyrirtæki heldur fyrirtæki með 50 manns og stærri. Það gerðist ekkert. Stóra myndin var sú að það gerðist ekkert. Það gerðist ekkert fyrr en að fyrirtækin voru þvinguð til að beita kynjavinklum þegar kom að vali í stjórnir fyrirtækja af þessari gráðu. Það er mér mikið umhugsunarefni, af því að frelsið er mér svo dýrmætt, frelsi skiptir okkur svo miklu máli upp á framþróun í samfélaginu, upp á lífsgæði fyrir okkur Íslendinga, þegar ég fæ það á tilfinninguna eftir að hafa hlustað á umræðuna í máli þar sem bara konur eru flutningsmenn og það eru meira og minna bara karlar úr Sjálfstæðisflokknum og Miðflokknum sem hafa komið hingað upp og mótmælt þessu og borið fyrir sig frelsisfánann - sem er ekkert annað en kjaftæði. Að mínu mati er frelsi þar sem er jafnrétti. Þar sem er ekki jafnrétti er ekkert frelsi. Þar af leiðandi verður ekki framþróun og dínamík í íslensku samfélagi, ef við gætum ekki að því að stuðla að, þar sem við getum eftir ráðum og dáð, jöfnum rétti karla og kvenna, jöfnum rétti kynjanna hvar sem er, hvenær sem er. Þetta er ein leið til að fara. En mér finnst erfitt að hlusta á það. Ég er í andsvari við hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson og spyr hvort hann telji jafnréttismál vera forræðishyggju, af því að hann sagði: Þetta mál er ekkert annað en forræðishyggja. Hann er með fyrirvara á nefndarálitinu. [[Forseti hringir.]]Það er rétt að draga það fram að allir karlkyns þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru með fyrirvara, eðlilega, þetta er jafnréttismál og þá eru þeir með fyrirvara. [[Forseti hringir.]] En ég vil spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Telur hann jafnréttismál, baráttu fyrir jafnrétti og [[Forseti hringir.]]auknu frelsi kynjanna þannig að þau standi jafnt, vera forræðishyggju?
Forseti minnir á tímamörk sem eru tvær mínútur.
Herra forseti. Nei, jafnréttismál eru ekki forræðishyggja enda hef ég lagt mikla áherslu á þau í gegnum tíðina, hvort sem er á Íslandi eða erlendis, og talað um árangur okkar í jafnréttismálum og hversu gríðarlega miklu máli það skiptir fyrir okkur á Íslandi, á atvinnumarkaði og annars staðar. Undirstaðan fyrir góð lífskjör á Íslandi er hvað við erum öflug í jafnréttismálum. Það sem ég er að benda á almennt með forræðishyggju í þessu máli eins og mörgum öðrum er að það er verið að flækja löggjöf, sem er til staðar og er nokkuð skýr, með því bæta lögum ofan á hana, bæta við fleiri lögum og flækja löggjöfina. Það er ekki annað sem ég er að tala um. Og þetta á nú oft við í þessum ágæta sal, forræðishyggjan ræður oft í löggjöf. Ég er bara segja að í þessu máli erum við með löggjöf, ég benti á hana, lög um ársreikninga og fleiri lagabálka og í þessu máli erum við nánast búin að ná öllum markmiðum. Það sem við þurfum m.a. að bæta í nefndinni, eins og hefur komið fram í dag, er að fylgjast með því hvernig þetta hefur virkað. Miðað við það sem hefur komið fram í þessari umræðu og ef allt er rétt sem hefur verið sagt hér þá erum við nánast komin alla leið. Upplýsingar sem við fengum bara rétt fyrir þessa umræðu á þingi sýna að það er orðið stutt í land að við náum þeim markmiðum sem eiga við. En það er bara þannig í grunninn að löggjöfin er til staðar sem nær yfir og ætti að ná þeim markmiðum fram sem við erum að ræða í þingsal í kvöld.
Virðulegi forseti. Það eru sjö eða átta konur sem flytja þetta mál og gera það af því að þær vilja ýta málum áfram í jafnréttisátt. Okkur hefur þokað áfram en það hefur ekki gerst átölulaust. Það hefur ekki gerst baráttulaust. Ég minntist hér á jafnlaunavottun sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins að hluta til voru á móti, þingmenn Miðflokksins líka. Svo upplifir maður þennan mótþróa hér í þingsal. Ég er fegin því og finnst gott að hv. þingmaður talaði um að jafnréttismál væru ekki forræðishyggja. Ég vil þá spyrja hann: Er hann sammála mér í því að frelsi fylgi jafnrétti? Ef jafnrétti er til staðar, þá er frelsi til staðar. Talandi um að við séum komin á staðinn: Nei, við erum ekki komin á staðinn. Ef hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Miðflokksins halda að við séum búin að ná jafnrétti þá er það ekki þannig. Ég bið hv. þingmenn að skoða m.a. mismunun á launum kynjanna á vinnumarkaði. Þar er enn stórt bil á milli sem verður að brúa með ráðum og dáð. Ég óttast, bæði í viðbrögðum varðandi þetta mál en líka í umræðunni um fæðingarorlofið, þá nálgun sem ég heyri að sumir í Sjálfstæðisflokknum eru setja fram. Ég óttast þetta líka miðað við þau viðhorf sem gilda á allt öðrum sviðum þar sem ekki er minnst á frelsið. Þá er ég að tala um í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum. Þá er engum frelsisfána veifað af því að þar má ekki ríkja frelsi, þar má ekki ríkja samkeppni. En ef við ætlum að berjast fyrir raunverulegu frelsi í gegnum jafnréttismál með það að markmiði að stuðla að jafnrétti, [[Forseti hringir.]]því að þannig náum við raunverulegu frelsi, þá er allt gert til þess að stoppa það. Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki [[Forseti hringir.]]sammála mér í því að með jafnrétti náum við frelsi í samfélaginu.
Herra forseti. Þetta er kannski ástæðan fyrir því að í vinnu nefndarinnar væri mjög æskilegt að fá meiri upplýsingar um hvernig þróunin hefur verið síðan lögin tóku gildi 2013, sem við erum að ræða hér og bæta í. Ég er sannfærður um að við höfum náð ótrúlegum árangri og það er þróun. Maður myndi vilja sjá tölfræðilegu þróunina líka í þessum málum í staðinn fyrir að við séum endalaust að setja lög í landinu um hluti sem eru raunverulega að gerast og eru jákvæðir. Það er fjöldi sviða og ég hef t.d. verið að reyna að vekja athygli á málefnum ungra drengja í skólakerfinu og annað, við erum með risamál sem snúa líka að jafnréttismálum þar í stóru samhengi. Ég held að sú löggjöf sem við erum nú þegar með í dag nægi til að ná þeim árangri og þeim settu markmiðum sem við ætlum okkur að ná fram með þessari löggjöf. Það þurfi ekki að ganga svona hart fram með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi.
Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst það með nokkrum ólíkindum að við skulum vera að ræða frumvarp af þessu tagi rétt í miðjum björgunaraðgerðum gagnvart atvinnulífinu og heimilum. Í því ljósi er kannski ekki undarlegt að margir sem fylgjast með störfum okkar hér á hinu háa Alþingi velti fyrir sér hvort við séum virkilega í tengslum við raunveruleikann. Það er nú þannig að fjölmörg fyrirtæki berjast fyrir lífi sínu. Ég hef litið svo á að þessa dagana, þessar vikurnar, þessa mánuðina sé okkar helsta hlutverk í þessum sal að veita þessum fyrirtækjum eitthvert skjól en ekki síður möguleika á því að eiga hér viðspyrnu þegar við komust loksins í gegnum þetta kóf. En nei, hér á að reiða refsivöndinn hátt á loft. Það á að taka hann fram af fullum þunga, herra forseti. Þó liggur ekkert fyrir, ekki í greinargerð með þessu frumvarpi, ekki í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, ekki í neinum þeim umsögnum eða greinargerðum sem ég hef lesið, um það hvaða hugsanlegu áhrif löggjöf af því tagi sem hér um ræðir gæti haft á fyrirtækin og þar með á heimilin. Það verður því seint sagt, herra forseti, að ég fagni frumvarpi af því tagi sem við ræðum hér. Ég veit að við hæstv. sveitarstjórnarráðherra eigum eftir að eiga spjall saman síðar, þó að hann hreyti í mig ónotum hér, varðandi lögþvingun sveitarstjórna. En látum það liggja milli hluta. Ekki á að koma neinum á óvart að ég sé yfir höfuð á móti lagaákvæðum um kynjakvóta í hlutafélögum, alveg eins og ég er t.d. á móti þeirri hugmynd að einhver léti sér detta það í hug að setja kynjakvóta í framhaldsskóla, í háskóla eða í ákveðnar starfsgreinar. Ákvæði um ákveðinn kynjakvóta í hlutafélögum gengur auðvitað gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Það að hafa af einstaklingum réttinn til að ráðstafa hlutafé sínu eins og þeir telja skynsamlegast við atkvæðagreiðslu þegar kemur að skipan stjórna, þegar kemur að því að verja eign þeirra sem er bundin í hlutafé, er auðvitað á skjön við anda stjórnarskrárinnar og allar hugmyndir um sjálfsákvörðunarrétt hvers og eins. Ég er hins vegar sannfærður um að öll fyrirtæki, a.m.k. öll þau sem ég þekki til - og hef ég sem gamall blaðamaður töluverða reynslu af að fylgjast með og kynna mér fyrirtæki og hef líka notið þess í mínu starfi hér sem þingmaður að kynnast fyrirtækjum og viðhorfi þeirra sem stjórna fyrirtækjum - hafa það að markmiði að velja hæfileikaríka einstaklinga til að stýra fyrirtækjunum, í framkvæmdastjórn, í stjórnir fyrirtækja, óháð kyni. Að þessu leyti fullyrði ég að gamall tími okkar karla er liðinn. Það eru hæfileikarnir sem skipta mestu máli og það eru hæfileikarnir sem ráða hér för. Er ekki alveg hreint magnað að með lögum um kynjakvóta í hlutafélögum og lögum um hlutafélög og einkahlutafélög er búið að setja glerþak á konur, þvert á þann tilgang sem menn sögðust hafa með setningu þeirra laga? Þetta fengu konur t.d. að reyna þegar kosið var í stjórn Vátryggingafélags Íslands árið 2016. Þar ætluðu hluthafarnir að kjósa konur í yfir 60% stjórnarsæta. Það var ólöglegt, herra forseti. Þar með byrjuðu lögin strax að vinna gegn því markmiði að auka hlut og áhrif kvenna í íslensku atvinnulífi. Samkvæmt laganna hljóðan voru sem sagt of fáir karlar í stjórn þess hlutafélags, fjórar konur og einn karl og það mátti ekki. Það mátti ekki. Hluthafar Vátryggingafélags Íslands máttu ekki skipa til verka hæfileikaríkustu einstaklingana sem þeir treystu til að fara með æðsta vald fyrir hluthafa sem er fólgið í stjórn félagsins. Er nema furða þótt ég hafni slíkum lögum, herra forseti? Ég hef bara meiri trú á íslensku viðskiptalífi en svo að neyða þurfi menn, hluthafa, til að taka skynsamlegar ákvarðanir. Og skynsamlegar ákvarðanir í þessum efnum fela auðvitað í sér að finna hæfileikaríkasta fólkið sem völ er á. Það vill bara svo til að oft og tíðum eru það konur. Vilji hluthafar, eigendur fyrirtækis, skipa þannig til verka að þar sitji eingöngu konur í stjórn getur það ekki verið vilji löggjafans að koma í veg fyrir slíkt. Stundum er þetta öfugt, þ.e. að það eru karlar. En það verður þá bara að fá að vera svo. Og hugsið ykkur, ef konur taka sig saman, stofna fyrirtæki - sem þær gera og hafa gert og hafa náð alveg ótrúlegum árangri - og þær ná of miklum árangri, of góðum árangri, fyrirtækið vex og dafnar og innan nokkurra ára verða starfsmennirnir orðið 50, þá verða völdin tekin af þessum konum, þessum frumkvöðlum, og þeim sagt: Nei, bíðið nú aðeins. Þið megið ekki ráða för vegna þess að nú þurfa karlar að koma að verki. Nú þurfa karlar að koma að verki, herra forseti. Í mínum huga er þetta frumvarp, þar sem beita á fyrirtæki dagsektum með þeim hætti sem hér er lagt til, í fyrsta lagi óframkvæmanlegt. Fyrir utan að það byggir á þeirri hugmyndafræði að rétt sé að takmarka ráðstöfunarrétt einstaklinga og svipta þá ákvörðunarrétti í eigin málum. Flest í þessu frumvarpi er vanhugsað og ekki hafa flutningsmenn haft fyrir því að fara yfir og svara gagnrýni og/eða ábendingum um ágalla frumvarpsins þegar það kom fram hér á fyrri þingum, a.m.k. tvisvar. Í frumvarpinu sem við ræðum er sett inn eitthvert óljóst ákvæði um fjárhagslegan styrk sem er ekki með neinum hætti skilgreindur í frumvarpinu, þ.e. að leggja skuli á dagsektir og heimilt sé að taka tillit til fjárhagslegs styrks fyrirtækisins. Í greinargerð með frumvarpinu er engin tilraun gerð til að veita leiðbeiningu um við hvað sé átt. Það verða því engin lögskýringargögn til þegar kemur að því að ákvarða fjárhagslegan styrk og hvað felist í því sem á þó að vera grunnur að dagsektargreiðslum. Nefndarálit meiri hlutans sem liggur hér fyrir veitir heldur enga leiðsögn, svarar engu um hvernig fjárhagslegur styrkur fyrirtækis er metinn. Fjárhagslegur styrkur er misjafn, ekki aðeins eftir fyrirtækjum heldur ekki síður eftir atvinnugreinum. Í einni atvinnugrein þarf töluvert mikinn fjárhagslegan styrk, t.d. í áhætturekstri, við getum nefnt flugfélag, við getum nefnt sjávarútvegsfyrirtæki, en það þarf kannski allt annan mælikvarða á fjárhagslegan styrk þegar kemur að verslun. Bifreiðaverkstæði sem sjálfstæði atvinnurekandinn rekur getur verið með eigið fé upp á 50 millj. kr. og er fjárhagslega sterkt. Fyrirtæki í sjávarútvegi sem er með 500 millj. kr. í eigið fé getur hins vegar verið fjárhagslega veikt, herra forseti. Það sem meira er, það sem gerir þetta flóknara, er að hin bókhaldslega tala, þ.e. ársreikningur fyrirtækisins, gefur ekki heldur í öllum tilfellum rétta mynd af fjárhagslegum styrk. Það geta t.d. verið óefnislegar eignir og menn geta deilt um það, t.d. geta verið eignir sem hafa verið að fullu afskrifaðar o.s.frv. Eins og kom fram í andsvörum hv. framsögumanns nefndarálits meiri hluta atvinnuveganefndar hér fyrr í dag þá er ekki hægt að fá neina skýringu frá flutningsmönnum eða þeim sem standa að þessu frumvarpi um hvað sé átt við þegar kemur að fjárhagslegum styrk vegna þess að hann er ekki algildur, hann gengur ekki þvert á fyrirtæki eða atvinnugreinar. Ég fékk engin svör við því af hverju flutningsmenn telja að 156. gr. hlutafélagalaga og 130. gr. einkahlutafélagalaga dugi ekki til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Það er alveg skýrt að þau félög sem falla undir kynjakvótaákvæðin eiga ekkert val. Þeim ber að fara eftir þeim lögum og þeim ber að senda tilkynningar, lögum samkvæmt, til hlutafélagaskrár og sundurgreina m.a. hverjir sitja þar í stjórn og hvert kynjahlutfallið er. Ef menn senda ranga tilkynningu, fara ekki eftir ákvæðum hlutafélagalaga eða vanrækja að senda þær tilkynningar sem hlutafélaginu ber, m.a. um skipan stjórnar, er hægt að beita viðkomandi hlutafélag sektum og forráðamenn geta horfst í augu við að þurfa að sæta jafnvel allt að árs fangelsi. En þetta nægir ekki. Þessu til viðbótar ætla flutningsmenn að taka upp dagsektir sem eiga síðan með einhverjum hætti að taka mið af einhverju sem ég gerði að umtalsefni áðan og þeir kalla fjárhagslegan styrk. Meira að segja flutningsmennirnir sjálfir vita ekki hvað felst í þessum orðum. Það sem verst er er að ekki er gerð tilraun til þess, í meðförum nefndarinnar, að reyna að skilgreina hvað felst í þessum orðum sem allt á þó að byggjast á. Herra forseti. Almennt er ég þeirrar skoðunar að halda eigi í heiðri að einkafyrirtæki geti tekið þær ákvarðanir sem þau telja þjóna hagsmunum sínum best. Ég er algerlega sannfærður um að geri menn það þurfum við ekki að hafa áhyggjur af því sem sumir í þessum sal kalla fjölbreytileika. Það getur þýtt ýmislegt og ólíkt hjá hverjum og einum. Fjölbreytileiki felst ekki bara í því að hafa karla og konur heldur líka í bakgrunni stjórnarmanna, menntun, reynslu, aldri o.s.frv., jafnvel áhugamálum. Fjölbreytileiki er ekki aðeins að hlutfall kynja í stjórnum fyrirtækja sé jafnt. Ef tryggja á fjölbreytileika skulum við fara að ræða það að aldursgreina stjórnir og hafa ákvæði um að þar sé ákveðið hlutfall eldri borgara, ákveðinn hluti fólks undir þrítugu og þar fram eftir götunum. Hér var áðan talað um jafnrétti og þá segi ég: Af hverju er jafnrétti milli kynjanna það eina sem menn hafa áhyggjur af? Af hverju hafa menn ekki jafnrétti þegar kemur að búsetu? Af hverju setjum við ekki ákvæði um að hlutafélög sem ná ákveðinni stærð skuli hafa ákveðna dreifingu stjórnarmanna um allt land, ákveðna dreifingu þegar kemur að aldri, þegar kemur að menntun o.s.frv.? Nei, herra forseti, þegar upp er staðið eigum við að treysta samborgurum okkar. Við eigum að treysta þeim sem stýra hlutafélögum, sem eiga og hafa lagt allt sitt undir í rekstri hlutafélaga, til að taka skynsamlegar ákvarðanir. Þær ákvarðanir sem þeir taka af sjálfselsku sinni eru auðvitað bundnar við það að finna hæfileikaríkasta fólkið. Og það vill svo til að með breytingum sem orðið hafa undanfarna áratugi er það nú þannig, og það hefur orðið mín reynsla, að hæfileikarnir liggja ekki síst hjá konum. Við sjáum t.d. hvaða þróun hefur átt sér stað í æðri menntun hér þar sem konur eru orðnar í miklum meiri hluta og nefni ég þar Háskóla Íslands. Ég sé að tími minn er á þrotum en ég kemst þó ekki undan því að víkja aðeins að minnihlutaáliti atvinnuveganefndar, hv. þm. Ólafs Ísleifssonar og Sigurðar Páls Jónssonar. Ég verð að segja þeim það til hróss að þeir voru þó að vinna heimavinnuna sína. Ég vek athygli þingheims á því sem kemur fram í nefndarálitinu þar sem vitnað er í Stefán Má Stefánsson. Ég hefði viljað að öll svör Stefáns Más Stefánssonar birtust undir málinu í heild. En af einhverjum ástæðum sem ég kann ekki að skýra er það ekki. En ég vona að þessi varnaðarorð Stefáns Más verði a.m.k. til þess að gefa mönnum ástæðu til að hugsa áður en þeir leggja þessu frumvarpi lið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni ræðuna. Hún var alveg prýðileg og ég er sammála mörgu af því sem þar kom fram. Hafandi verið fyrir ekki löngu síðan starfandi í umhverfi þar sem ég var framkvæmdastjóri fyrir fyrirtæki sem var með einmitt yfir 50 starfsmenn þá á maður auðvelt með að máta þessar reglur á sig og við erum á mjög undarlegum stað með þetta mál. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það í ræðu sinni hversu vanreifað þetta mál er, hversu mikið er eftir af vinnu við það og ég sagði í andsvari fyrr í dag að ég teldi töluverðar líkur á að algerar grundvallarbreytingar hefðu orðið á málinu ef það hefði verið unnið meira í nefndinni og mögulega hefði það aldrei komið til 2. umr., slíkar eru athugasemdirnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann kunni einhverjar skýringar á því hvers vegna við erum búin að vera hér í allan dag að ræða þetta hér um bil óunna mál. Það er algerlega óskiljanlegt eins og hv. þingmaður kom inn á hér undir lokin að mál eins og sjónarmið prófessors Stefáns Más Stefánssonar séu ekki hluti af gögnum málsins. Nefndarmenn sem skrifuðu undir álitið með fyrirvara segja að gögn hafi verið að berast núna bara korteri áður en umræður hófust. Kann hv. þingmaður, sem er nú formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar, einhverja skýringu á því að við stöndum hér í dag og ræðum þetta mál? [[Forseti féllst nú fúslega á að hv. þingmaður veitti andsvar við ræðunni af því að ekki er um flokksbræður að ræða en miðað við málflutninginn er það á grensunni að hér sé ekki samsvar á ferðinni, svo sammála virtust hv. þingmenn vera.]] [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Stutta og laggóða svarið er: Nei, ég kann ekki skil á því.
Virðulegur forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa verið á grensunni. Ég hefði auðvitað átt að beina þessari spurningu til hæstv. forseta sem er mun nærtækara að svari þessari spurningu sem ég tel sanngjarna í ljósi þess hvernig umræðan hefur verið hér í dag og hvað hefur komið fram. Hæstv. forseti taldi þetta vera nær samsvari en andsvari. Við þessum vangaveltum mínum kom svona snaggaralegt svar, hv. þm. Óli Björn Kárason kunni enga skýringu á því að þetta mál væri hér til umræðu í dag, jafn undarlegt og það nú er. Nú eru allir þrír nefndarmenn Sjálfstæðisflokksins á nefndarálitinu, með fyrirvara reyndar, en fyrirvarinn lýtur fyrst og fremst að því að skoða þurfi gögn meira og betur og þar fram eftir götunum. Ég heyrði engar efnislegar athugasemdir koma fram frá eina nefndarmanni Sjálfstæðisflokksins sem tók til máls hér í dag. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Nú hafa nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins tekið þátt í umræðunni í dag, má álykta sem svo að þar séu þeir sem hafi fyrirvara um þessi mál efnislega að lofta út, ef svo má segja, en öðrum í þingflokki Sjálfstæðisflokksins hugnist þessi nálgun?
Herra forseti. Ég get ekki verið alveg jafn stuttaralegur og í fyrra andsvari og ég biðst velvirðingar á því. Ég ætla ekki að reyna að snúa út úr spurningunni, hv. þm. Bergþór Ólason, ég er hins vegar þannig að ég tala fyrst og síðast í eigin nafni. Ég hef reynt að forðast að tala fyrir hönd annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég bendi t.d. á að einn af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins er flutningsmaður á þessu frumvarpi og ég held að það sé ágæt regla að menn fái frelsi til að gera grein fyrir eigin skoðunum og allra síst held ég að félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum - sumir hverjir, ekki allir - séu nú tilbúnir til að láta mig fá það verkefni að tala fyrir þeirra hönd. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur hins vegar ekki mótað neina afstöðu til þessa máls í heild. Hér tala menn sem einstaklingar. Þetta er líka þingmannafrumvarp. En ég hygg að þegar upp er staðið sé ekki langt á milli viðhorfa minna og viðhorfa félaga minna sem eru með fyrirvara á nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar í þessu máli. Að öðru leyti vísa ég bara á hvern og einn. Ég hygg hins vegar að það sé samhljómur, a.m.k. þegar kemur að málflutningi hv. þm. Brynjars Níelssonar, hafi ég skilið ræðu hans rétt. Ég hygg að ég geti tekið undir flest ef ekki allt sem hann sagði þar og vona ég að það sé gagnkvæmt.
Umræðu um 7. dagskrármálið er nú frestað og hefur framsögumaður málsins upplýst mig um að heppilegast sé að það sé kallað aftur til nefndarinnar á þessu stigi og verður það þá gert. Umræðunni er frestað og málið gengur aftur til hv. atvinnuveganefndar.