Virðulegi forseti. Ég bjó einmitt í Danmörku og þekki af eigin raun að það kostaði ekki neitt. Umræðan þar var reyndar sú að ef einhver þjónusta er algerlega ókeypis geti verið ágætt að fólk geri sér grein fyrir að þjónustan kostar. Það var sjónarmið í þessu en ég skal ekki fara út í það hér. Varðandi Landspítalann eru húsnæðismálin í ólestri. Það eru vonbrigði hvað okkur virðist ekki ætla að takast að setja niður eitthvert plan. Það er enginn að fara að byggja Landspítalann á morgun en mér finnst framhaldið heldur óljóst þó að það sé jákvætt að menn séu farnir að setja einhverja peninga í að hanna meðferðarkjarnann. Það er mikilvægt. Við erum að tala um eina 50 milljarða sem fara í Landspítalann á næsta ári sem er gríðarlegt fé. Ég er ágætlega sátt við þá ákvörðun meiri hlutans að taka 30 milljónir til að gera rekstrarúttekt á Landspítalanum. Ég held að það sé nauðsynlegt. Ég ímynda mér að það sé erfitt fyrir ráðuneytin sem eru ekkert ofmönnuð að hafa fulla yfirsýn yfir starfsemi Landspítalans. Ég held reyndar að menn séu að gera ótrúlega hluti fyrir lítið fé. Það hlýtur samt alltaf að vera okkar verkefni að reyna að sjá hvort einhvers staðar sé hægt að hagræða án þess að það bitni á þjónustunni og reyna að fá sem mest fyrir peninginn. Ég vona að eitthvað komi út úr því. Ég hef áhyggjur af húsnæðismálunum, við erum ekki að segja að eftir fimm ár munum við sjá meðferðarkjarnann og að eftir tíu ár verði eitthvað annað búið að gerast. Var eitthvert slíkt plan í gangi eða hvernig lítur þetta út frá sjónarhóli hv. þingmanns? Var hætt við eitthvert plan? Hvernig lítur þetta út?
Hæstv. forseti. Nei, það hélt áfram í sínum farvegi eins langt og ég man. Það er fyrst núna sem hinar gagnrýnu raddir eru að reisa sig, ég ætla ekki að blanda mér í þá umræðu, en í minni tíð sem heilbrigðisráðherra breyttist ekkert varðandi þennan farveg. Varðandi þessa rekstrarúttekt finnst mér öllu máli skipta hvað vakir fyrir mönnum. Vakir fyrir þeim að finna leiðir til að úthýsa og markaðsvæða? Ég er ekki sannfærður um að slíkt vaki ekki fyrir mönnum á sama hátt og mönnum brá í brún þegar hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um nýtt sjúkrahótel í Vatnsmýrinni, að nú þyrfti að setja nefnd til að kanna hvort það borgaði sig nokkuð að hafa það á vegum ríkisins. Það er þetta sem ég set mikil spurningarmerki við. Varðandi kostnaðarvitundina greip um sig tískusveifla í Stjórnarráðinu á fyrri hluta tíunda áratugarins, að innleiða þyrfti kostnaðarvitund í heilbrigðiskerfinu til að koma í veg fyrir að fólk leitaði að óþörfu eftir ókeypis þjónustu. Það kunna að vera einhverjir einstaklingar sem gera það, en aldrei man ég eftir því að sitja í morgunkaffi nokkurs staðar, með hópi fólks þar sem einhver sagði: Hvað á maður að gera í dag, ætti maður að fara og láta kíkja á eyrun, nefið eða hnén? Menn gera það einfaldlega ekki til að leika sér, heldur vegna þess að þeim er illt í hnénu, þeir heyra illa eða eitthvað er að sjóninni. Þá leita menn til læknis og þetta er hin almenna regla. Það eru til einhverjar undantekningar frá þessari reglu [[Forseti hringir.]]en þær eru ekki á þann veg að Danir hafi séð ástæðu til að eyðileggja sitt góða kerfi þeirra vegna.
Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu þar sem hann fór yfir margt og mikið. Það sem mér fannst eiginlega áhugaverðast í ræðu hans var að hann talaði um hversu mikið málefnalegri umræðan hefði verið þegar hæstv. ráðherra mætti á svæðið til þess að tala um þann málaflokk sem við þurfum að vita meira um. Ég velti því fyrir mér, sér í lagi af því að hv. þingmaður kom inn á það hvernig laun þingmanna eru ákvörðuð: Er það fyrirkomulag sem við gætum komið aftur á? Fjárlagaumræðan er að breytast og ég veit að hv. þingmaður hefur rætt það í þessum þingsal hvernig við ræðum fjárlögin. Sú umræða er miklu pólitískari en hún var. Núna eru pólitísk deilumál sem hægt er að leysa úr í gegnum fjárlögin. Er þá ekki bara góð leið að beina athyglinni að ákveðnum liðum fjárlaganna og reyna að hafa ráðherra viðkomandi málaflokks viðstaddan þann daginn? Gætum við þá ekki reynt að skipta fjárlagaumræðunni í jafn marga daga og fjöldi ráðherra er þannig að mögulegt væri að fá jafnvel betri umræðu um fjárlögin og málefnalegri svör frá ráðherrunum strax? Þá væri hægt að undirbúa sig betur og markvissar undir hvern fjárlagalið og málaflokk fyrir sig. Ég hugsa að það mundi breyta því hvernig við tökum á þessum málum því að núna tökum við óskipulega á þessu, en mér finnst alveg full ástæða til að ræða fjárlögin vel. Ég held að það skipti sköpum að reyna að koma ráðherrum málaflokkanna inn í þingsalinn til að svara okkur.
Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni. Ég held það væri mjög til góðs. En er það ekki svo að við 1. umr. fjárlaga sé reynt að hafa það fyrirkomulag á að ráðherrarnir séu við? Síðan er hugsunin sú að eftir að ráðherra hefur komið máli frá sér til þingsins fari það til nefndar þingsins og það sé síðan á forræði hennar að svara fyrir málið. Mér finnast þessi skil ekki eiga að vera með þessum hætti. Að sjálfsögðu á fjárlaganefnd að taka ábyrgð á málinu og hlutaðeigandi nefndir í þinginu, en ég tel og er sammála hv. þingmanni að það væri mjög æskilegt að ráðherrarnir væru viðstaddir, eins og kom í ljós þarna. Umræðan um fjárlögin, þessi skammtímaumræða sem tekur til eins árs, tengist framtíðarmarkmiðum líka, eins og fram kom í umræðunni um Ríkisútvarpið, svo dæmi sé tekið. Umræðan verður pólitískari en áður var, sem betur fer er hún pólitísk því að pólitíkin ræðir um skipulag velferðarþjónustunnar, um skipulag samfélags okkar. Það er pólitík. Stundum hefur mér fundist, og ég hef óttast það að við værum að verða of ópólitísk, að þetta sé orðið faglegt tal. Að menn telji að með því að skáka hlutum inn í ráðuneytin þar sem menn vita sáralítið um hvað er að gerast, eins og mun gerast samkvæmt því hryllilega frumvarpi um opinber fjármál sem liggur fyrir þinginu og er runnið undan rifjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með alls kyns hömlum og girðingum sem sett verða á lýðræðislegt vald - ég tel það vera mjög slæmt. Það er önnur tilhneiging sem er í kerfinu, það er að búa til úrskurðarnefndir, ég tók þátt í að gera það. Þetta er svona [[Forseti hringir.]]kvöð víða að. En alls staðar gengur þetta út á eitt, að reyna að firra pólitíkina ábyrgð einhvern veginn. [[Forseti hringir.]]Við eigum að taka þessa umræðu. Hún er pólitísk í eðli sínu og það er gott,
Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að við tökum umræðu um það hvers eðlis fjárlög eiga að vera. Þingmaður benti á að ráðherrar væru einungis viðstaddir 1. umr. þótt flestir þingmenn hafi ekki haft tök á því að fara í gegnum fjárlögin fyrr en í 2. umr. 1. umr. verður því alltaf svolítið yfirborðskennd. Ég skil því ekki alveg hugsunina á bak við það, sér í lagi af því að ég held að umræðan verði miklu skýrari fyrr og miklu hnitmiðaðri og þar af leiðandi styttri ef ráðherra er viðstaddur 2. umr. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að íhuga fyrir komandi ár, sérstaklega í ljósi þess að opinber fjármál munu ábyggilega gjörbylta því hvernig við stöndum að því að ræða fjárlög. Mér þykir líka svolítið einkennilegt að verið sé að varpa allri ábyrgðinni og vinnuálaginu á hv. formann fjárlaganefndar. Mér finnst það í raun ekki alveg sanngjarnt og það er ekki sanngjarnt að einhver einn aðili hafi svona víðtæka yfirsýn yfir alla málaflokka allra ráðuneyta, allar breytingarnar. Það er náttúrulega gífurlega mikil ábyrgð sem fylgir því. Mér þætti eðlilegra, með tilliti til þess að létta starfsálaginu af fjárlaganefnd, að ráðherrarnir tækju sig til og væru hér í þingsalnum og svöruðu spurningum okkar þótt ekki væri nema brot úr degi. Sömuleiðis ætti að reyna að helga desembermánuð fjárlagavinnunni yfir höfuð og sleppa nefndafundum eins og hægt er. Við ættum þá frekar að hafa þá í byrjun janúar, það er ekki eins og við þurfum endilega sex vikna jólafrí eins og er á dagskránni.
Hæstv. forseti. Ég tek eiginlega undir með hv. þingmanni. Ég held það væri til góðs að aðkoma ráðherranna væri tryggð við umræðuna til að varpa ljósi á hana. Að sönnu er það fjárlaganefndin sem ber þarna ábyrgð eftir að málið kemur til þingsins og við eigum ekki að vera feimin við að takast á um breytingar og tillögur til breytinga á fjárlögunum. Þegar við komum með málið í þingið opnum við fjárlögin gagnvart samfélaginu. Fjárlagafrumvarpið verður opinbert, við verðum fyrir þrýstingi, ábendingum og það er ekkert óeðlilegt að fjárlögin taki breytingum í samræmi við það. Það er ýmislegt sem okkur yfirsést eða sem við vildum gera betur eftir almenna umræðu í þjóðfélaginu. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt að ráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Þegar eftir nærveru þeirra er leitað finnst mér vera lágmarkskrafa að þeir verði við því. Það er hægt að gera þá lágmarkskröfu til okkar sem tökum þátt í umræðunni að við sýnum hvert öðru tillitssemi og kurteisi og það á við um undirritaðan ekki síður en aðra eins og dæmin sanna hér í kvöld.
Herra forseti. Ég ætla að stikla á stóru í nefndaráliti meiri hlutans. Ég ætla að byrja á forsíðunni því að okkur er tíðrætt um að það sé forgangsverkefni að greiða niður skuldir. Þess vegna vekur það athygli hvernig meiri hlutinn hefur kosið að setja fram nefndarálitið þar sem kemur fram að það hafi orðið tekjuaukning en nokkuð sé þó í land með að hefja niðurgreiðslu skulda. Mér þykir það áhugavert í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur einna helst talað fyrir því og forsvarsmenn hennar. Aðeins neðar á síðunni er talað um breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar sem kalli á aukin útgjöld í öldrunarþjónustu. Ég átti samtal við hv. varaformann fjárlaganefndar áðan þar sem þetta bar á góma og það virðist ekki vera til nein heildstæð sýn. Vissulega er fram undan fjölgun eldri borgara. Við þurfum að huga vel að því og byggja upp. Við verðum að búa til einhverja framtíðarsýn, einhverja aðgerðaáætlun og sjá til þess að hægt verði að framkvæma hana. Annars stöndum við frammi fyrir því að vera með eldra fólkið okkar í úrræðum sem henta ekki og eru að öðru leyti mun dýrari. Síðan ætla ég að koma inn á hinn títtnefnda Landspítala. Ég og hv. varaformaður fjárlaganefndar ræddum um Landspítalann og framlög til hans og eitt og annað í kringum hann. Hann hélt því fram að það sem ég sagði væri ekki rétt hjá mér en ég ætla að lesa upp úr frétt í Morgunblaðinu frá 1. desember sem ber yfirskriftina „Rekstur Landspítala í járnum“. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld hafa samkvæmt skýrslu OECD varið sem svarar 0,1% af vergri landsframleiðslu í fjárfestingar í innviðum heilbrigðisþjónustunnar og eru þar í næst neðsta sæti OECD-landanna. Lítil sem engin merki eru um að í dag sé gert ráð fyrir breytingum á þeirri þróun eða framlögum stjórnvalda til málaflokksins. Slíkt er áhyggjuefni og læknaráð og hjúkrunarráð Landspítala hvetja til þess að sú vegferð verði strax tekin til endurskoðunar.“ Svo að það sé fært til bókar þá er þetta ekki einhver uppspuni eða ósannindi. Síðar í nefndarálitinu tónar svolítið í þessa átt. Á bls. 11 er farið yfir lífeyrisskuldbindingarnar. Þar kemur fram að ekki er búið að leggja mat á áhrif lífeyrisskuldbindinga vegna launahækkana ríkisstarfsmanna. Við sáum kennarasamningana sem birtust á milli umræðna upp á 1,2 milljarða kr. og það á væntanlega eftir að bæta þeim inn í þetta til viðbótar. Þegar við höfum verið að gagnrýna það að frumvarpið sé ekki nógu vel undirbúið þá kemur það beinlínis fram í nefndaráliti meiri hlutans að það er ótrúlega margt sem er einhver vafi á. Ég hef mestar áhyggjur af því að ríkisstjórnin ætli að fara að selja gullnámurnar okkar, Landsbankann og einhverjar stórar ríkiseignir, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um að gera til að greiða upp skuldir. Þrátt fyrir að það virðist ekki vera samstaða um það, a.m.k. miðað við ályktanir stjórnarflokkanna á þingum sínum, þá er þetta lagt til. Það næsta sem ég ætla að staldra við eru breytingartillögur sem ríkisstjórn og meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert og eru framkvæmdir á Alþingisreit. Ég er mjög hlynnt því í raun að Alþingi byggi því að ég tel það hagkvæmt til framtíðar litið að byggja húsnæði og koma starfseminni undir eitt þak í staðinn fyrir að leigja hér út um allt mörg hús sem er kostnaðarsamt og óþægilegt og óheppilegt, en ég get ekki fallist á, frekar en ég gat fallist á skilyrðingar sem settar voru fram í síðasta fjárlagafrumvarpi, 100 ára gamlar teikningar Guðjóns Samúelssonar sem voru ekki einu sinni hugsaðar miðað við veruleika dagsins í dag, eðlilega ekki, enda voru þær gerðar fyrir löngu og menn stórhuga og ætluðu eflaust að byggja mun fyrr og meira að segja annars staðar en nú er gert ráð fyrir. Ég hvet þann forseta sem situr í forsetastól til að sjá til þess að þessi skilyrðing verði tekin út. Ég held að það hafi komið fram hjá mjög mörgum að það sé engan veginn heppilegt að þetta verði gert, en fólk er kannski sammála um að það eigi að byggja. Næsti liður er 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna. Þar er lagt til að 4 millj. kr. framlag til 100 ára afmælis kosningarréttar kvenna færist og fari undir fjárveitingu til Jafnréttissjóðs Íslands. Ég hef efasemdir um það og spyr: Er það í samræmi við sjóðinn eða reglur hans eða það sem forsætisnefnd lagði upp með að gert yrði? Það eru væntanlega 4 milljónir sem þarna eru eftir. Þetta er eitthvað sem við þurfum að muna eftir að spyrja um á milli umræðna í þinginu, þ.e. í fjárlaganefnd. Við höfum mikið talað um safnliðina. Mér þykir miður að sjá safnliði tekna inn í fjárlaganefnd aftur. Það er mjög sérkennilegt að sundurliða 200 þús. kr. en ekki 59 millj. kr. Maður skilur ekki alveg hvers vegna framsetningin er með þeim hætti. Varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, sem er það næsta sem ég ætla að staldra við, þá hef ég haft áhyggjur af sjóðnum. Við höfum ítrekað gert athugasemdir við framlögin og talið að þau séu allt of lítil. Síðan má auðvitað velta því upp hvort ferðaþjónustan sé að verða of skuldsett, hvort hún geti tekið á sig gengissveiflur þar sem gríðarleg uppbygging hefur átt sér stað á mjög skömmum tíma. Ég hef áhyggjur af því að þetta geti orðið fallvalt því að einhvern veginn finnst manni að um allt sé verið að fjárfesta mikið sem getur orðið fallvalt ef dregst eitthvað saman í greininni eftir kannski stuttan tíma. Áfram held ég og mig langar að tala um sýslumenn. Ríkisstjórnin hefur ekki staðið við fyrirætlanir sem áttu að fylgja sameiningu sýslumannsembætta, þ.e. flutning verkefna til þeirra. Þau hafa verið afskaplega fá. Innanríkisráðuneytið er eiginlega eina ráðuneytið sem hefur flutt verkefni. Aðrar stjórnsýslustofnanir hafa ekki gert það. Ég veit að það hefur aðeins verið leitað eftir því og óskað eftir lista um hvaða verkefni gætu hugsanlega fallið þar undir og einhver ráðuneyti hafa hreinlega ekki skilað neinu. Það er áhyggjuefni ef þau leyfa sér að skila ekki til innanríkisráðherra hugmyndum um verkefni sem gætu farið til sýslumanna og aukið jafnvel hagræðingu sem einhverju nemur. Það er alla vega ekki verið að standa við samningana. Síðan langar mig til að tala um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og þann samning sem gerður var við sveitarfélögin um málefni fatlaðs fólks, sem ég er afskaplega ánægð með að hafi náðst, en við þurfum að taka þá umræðu í fjárlaganefnd á milli umræðna. Hins vegar hef ég áhyggjur af því að notendastýrð persónuleg aðstoð situr enn óbætt hjá garði. Einhverra hluta vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að fylgja ekki eftir því tilraunaverkefni sem sett var af stað og sjá til þess að þessi sjálfsagða þjónusta sé til staðar, að fólk geti haft þetta val. Vissulega er þetta eins og flest allt annað kostnaðarsamt en það á ekki að snúast um það. Þetta snýst auðvitað um mannréttindi og það þarf að taka ákvörðun um það hvort þetta á að verða að veruleika eða hvort ríkisstjórnin treystir sér hreinlega ekki til að fylgja þessu eftir. Virðulegi forseti. Tíminn er svo fljótur að hlaupa frá manni. [[Forseti hringir.]]Ég er búin að stikla hér á ansi mörgum atriðum [[Forseti hringir.]]mjög hratt en ég á hugsanlega eftir að tala meira.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa yfirferð hjá hv. þingmanni, enda alltaf þörf á því að reyna að skoða aðeins betur um hvað er verið að ræða í þessum fjárlögum. Hins vegar tók ég eftir því að hún minntist ekkert á fangelsismálin en meiri hluti Alþingis leggur til að við aukum fjármuni til fangelsismála og þá sér í lagi Fangelsismálastofnunar um 45 milljónir. Ef mig minnir rétt eru um 30 milljónir sem fara til að standa straum af kostnaði við að flytja inn í nýtt húsnæði á Seltjarnarnesi. Nú er þannig mál með vexti að mikið af þeim byggingum sem eru notaðar undir fanga á Íslandi eru ónýtar, það er ekki annað hægt að segja en það. Vinnuskúrinn eða þar sem fangar á Litla-Hrauni geta stundað vinnu míglekur. Hann er varla fokheldur og það er ekki að sjá að verið sé að gera neinar sérstakar ráðstafanir til að koma til móts við það. Það eru einhver framlög en þau virðast beinast að yfirstjórn og umgjörð fangelsisins en renna kannski ekki til fanganna sjálfra. Það sem er náttúrlega alvarlegast í þessu er að fangar fá ekki nægilega betrun á þeim kjörum sem fangaverðir eru á akkúrat núna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún viti um fleira sem er að koma inn í þennan málaflokk annað en þessar 45 milljónir aukalega, því að það vantar um það bil 80 milljónir upp í milljarð til að gera vel við þennan málaflokk samkvæmt hæstv. innanríkisráðherra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ástæða þess að ég ræddi ekki fangelsismál núna er að ég er búin að taka þau fyrir. Ég hef einsett mér að fara ofan í fjárlagafrumvarpið og vera ekki að endurtaka sjálfa mig mikið. Það vildi svo vel til að í morgun fundaði allsherjar- og menntamálanefnd um fullnustu refsinga, þ.e. frumvarp innanríkisráðherra um fullnustu refsinga, og þar fengum við formann Afstöðu á okkar fund sem var afskaplega áhugavert. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefur komið fram að við erum búin að hitta fangelsismálastjóra á Litla-Hrauni og búin að fá alls konar gesti sem snúa að þessum málum. Svo höfum við heyrt í Páli Winkel fangelsismálastjóra sem hefur sagt að aðstaðan og fjármunirnir og annað sé engan veginn nægjanlegt og hann sé að missa þjálfað starfsfólk og segir, eins og við getum ímyndað okkur, að slíkur mannauður sé ekki tíndur upp af götunni. Við vitum að það er búið að loka kvennafangelsinu og það er smám saman verið að loka vegna bágrar aðstöðu. Það er ekki eðlilegt í jafn litlu samfélagi og okkar að það séu 500 manns sem bíða eftir því að hefja afplánun, það eru 155 afplánunarpláss hér. Svo hef ég líka áhyggjur af því að reksturinn á Hólmsheiði sé ekki tryggður í fjárlögum komandi árs. Ég hef trú á því að ekki sé gert ráð fyrir því eins og þyrfti. Þegar maður fer að kynna sér þessi málefni betur sér maður að það er mjög margt sem við leiðum kannski ekki hugann að dagsdaglega. En ég er sammála hv. þingmanni í því að betrun er ekki aðeins góð fyrir fanga, hún er góð fyrir samfélagið og hún er náttúrlega miklu ódýrari og okkur ber að sinna þeim þætti miklu meira. Það er eiginlega engin betrun í gangi í dag nema að mjög litlu leyti í sambandi við nám.
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Það er ekki gert nógu vel í þeim mikilvæga málaflokki sem fangar og frelsissvipt fólk er. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að þegar til lengri tíma er litið er betrun vænni kostur en á móti kemur að hann kostnaðarsamari þegar við erum að byrja, þegar við erum ekki með stofnanir til að taka á móti þessu fólki. Nú veit ég að til að mynda í Hollandi standa fangelsin nánast auð eftir að refsistefnu varðandi fíkniefni var breytt og meiri betrun hefur átt sér stað. Það virðist vera markaður fyrir því í Hollandi og fyrir hollensk fangelsi að taka við föngum annars staðar frá, mig minnir Danmörku eða Þýskalandi. Þá verður maður að velta því fyrir sér hvort það sé framtíðin, að við förum að senda fangana okkar út í stað þess að eyða 500 dögum af lífi fólks í bið eftir því að komast í fangelsi. Það er ekki mönnum bjóðandi. Það á ekki að dæma fólk til refsivistar ef refsivistin er ekki möguleg og ekki hægt að taka á móti fólki. Mér finnst að við þurfum að endurskoða hugsunina á bak við fangelsi. Þetta er náttúrlega rosalega gamaldags stofnun sem er hugsuð fyrir allt annað samfélag þar sem það að vera útilokaður var skömm og fólk sætti oft og tíðum pyntingum. Einangrunarvist er náttúrlega form af pyntingum. Til að tryggja rekstur fangelsis á Litla-Hrauni er metið að við þurfum 50 milljónir, einfaldlega til að tryggja starfsaðstöðu, vegna þess að það er engin bakvakt. Við erum að tala um að ef maður veikist kemur ekki maður í manns stað. Það þykir mér mjög alvarlegt og ég sé ekki neitt í þessum fjárlögum sem tryggir að komið verði til móts við það.
Herra forseti. Ég get tekið undir með þingmanninum þótt ég sé ekki viss um að ég mundi vilja senda fanga út í stað þess að láta þá bíða því að þá eru þeir auðvitað farnir frá fjölskyldum sínum. Það er kannski það sem við höfum haft áhyggjur af, að ef við fáum ekki aukin framlög í málaflokkinn núna geti það þýtt að við lokum á Akureyri og jafnvel Kvíabryggju líka. Mér finnst það mjög alvarlegt mál ef svo verður. Ekki fjölgar plássunum við það og listinn lengist og menn búa við mun meiri þrengsli. Það vantar vissulega stofnanir eða öllu heldur vantar aukna þjónustu, félagsþjónustu, sálgæslu og annað til að aðstoða fanga. Það þarf að passa það að meðferðaráætlanir séu gerðar þegar þeir koma inn til að styðja við þá, styðja þá til betrunar, styðja þá út í lífið aftur og það þarf að gerast strax. Ég hef lesið það sem kemur frá fangavörðum og formanni þeirra sem ég er hér með viðtal við og það kom líka fram hjá formanni Afstöðu í morgun að fangaverðir gera oft og tíðum miklu meira en þeim ber. Þeir sinna störfum sem þeim ber ekki að sinna og eru jafnvel ekki menntaðir til en sinna af hyggjuvitinu einu saman. Ég tek einnig undir það að þessi niðurskurður þýðir að fangar fá ekki tilhlýðilega þjónustu. Þeir fá ekki að vera úti vegna þess að það er enginn á vakt. Ef það kemur eitthvað upp á og þeir eru úti þá þurfa allir að fara inn o.s.frv. Það er ýmislegt sem er ekki hægt að framkvæma sem bitnar bara á þeim sem eru í fangelsi. Þetta er líka öryggismál. Þetta er öryggi fanga og þetta er öryggi fangavarða.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræddi um endurmat á yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks, skýrslu sem er komin út og samninginn. Þetta er mjög ánægjulegt og gott að þetta sé í höfn. Við þekkjum það, sem sitjum í fjárlaganefnd og búin að hitta öll sveitarfélögin á landinu, að þetta hvíldi þungt á þeim. En eins og hv. þingmaður kom inn á þá virðist eitthvað standa út af varðandi NPA-samningana, notendastýrða persónulega aðstoð, og það er áhyggjuefni. Þau gögn sem ég hef lesið varðandi þetta verkefni - við heyrum að þetta sé dýr þjónusta, að kostnaðarauki hafi verið mikill. Manneskja sem fær þessa aðstoð - og margar manneskjur eru úti í samfélaginu að vinna eða í námi eða að gera hluti sem annars væri ómögulegt. Ég veit ekki hvort til er ítarlegri úttekt, hvort þetta komi inn í allsherjar- og menntamálanefnd eða hvort þetta tilheyri kannski frekar hv. velferðarnefnd. En mér finnst vanta greiningu á því hvað er sparnaður þarna. Foreldrar og aðstandendur þurfa ekki að vera að sinna einstaklingi sem þarf á þjónustu að halda. Eru færri sjúkrahúsinnlagnir? Er viðkomandi að skila sköttum sínum til samfélagsins vegna þess að hann er í vinnu? Einhverja þjónustu þyrfti þetta fólk að fá, mikla þjónustu, jafnvel í búsetuúrræðum og annað. Ég hef efasemdir. Ég velti því fyrir mér, hvort búið er að skoða þetta nógu mikið ofan í kjölinn.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég tek undir það að vissulega er þetta dýrt úrræði. En okkur ber samt sem áður að gefa fólki val. Og það að fólk geti stundað nám eða annað slíkt - við þekkjum það að varaþingmaður Bjartrar framtíðar hefur notið þessarar þjónustu sem gefur henni og öðrum sem við slíka fötlun búa tækifæri til að taka þátt í lífinu, tækifæri til að hafa tilfinningu fyrir því að vera nýtur þjóðfélagsþegn í staðinn fyrir að vera einhvers staðar fastur heima, vegna þess að stuðningur er ekki viðunandi. Það gleymist svo oft, þegar verið er að tala um, finnst mér, þessa hluti, að þetta er heilbrigt fólk, þ.e. í hugsun, en það kannski getur bara ekki séð um sig að öllu leyti sjálft, komið sér á milli staða o.s.frv. Og eins og hv. þingmaður segir: Að vera nýtur samfélagsþegn, vinna, skila sköttum og skyldum inn í þjóðfélagið, það verður til þess að allir græða og það er það sem við viljum gera. Það átti náttúrlega að endurskoða samninginn eins og við vitum og fram er komin áfangaskýrsla um hann. Það virðast vera efasemdir um að koma þessu í fastar skorður. Menn bera því fyrir sig, að mér skilst, að þetta sé svo kostnaðarsamt. En ég tek undir með þingmanninum að annan afleiddan kostnað þarf að skoða - færri sjúkrahúsinnlagnir, foreldrar geta komist út á vinnumarkaðinn vegna þess að þeir eru ekki bundnir yfir fatlaða einstaklingnum sínum o.s.frv.; ég held að slík könnun þurfi að fara fram.
Virðulegi forseti. Þegar sveitarfélögin komu á okkar fund í fjárlaganefnd þá töluðum við um skiptingu tekna. Sveitarfélögin eru ósátt við sinn hlut eða telja að þau eigi að fá meira af tekjum ríkisins. Þau benda meðal annars á, sum hver, að þeim finnist óréttlátt að greiða fjármagnstekjuskatt til ríkisins. Einhverjir gerðu kröfur um að fá virðisaukaskatt endurgreiddan vegna framkvæmda og kaupa á vörum og þjónustu af því að þau geta ekki nýtt sér innskattsheimildir, að fá aukna hlutdeild í skattstofnum eins og tryggingagjaldi, gistináttagjaldi og gjöldum af umferð. Þetta er allt það sem við höfum heyrt vegna þess að bílarnir keyra í sveitarfélögunum og það er slit á götum og annað þar fram eftir götunum. Þá gera þau athugasemdir, eins og fyrirtækin gera, um að tryggingagjaldið lækki ekki því að sveitarfélögin borga tryggingagjald. Og eins með fjármagnstekjuskattinn, þá þarf ríkið að borga fjármagnstekjuskatt en bara í eigin vasa. Einnig vilja þau fá hlutdeild í tekjum af fjármagnstekjuskatti, þ.e. þar sem einstaklingar eru að borga fjármagnstekjuskatt. Þeir aðilar eru kannski að þiggja þjónustu sveitarfélaga en borga ekki útsvar. Mér finnst þessar kröfur sveitarfélaganna eiga rétt á sér. Mér finnst tími kominn til að skoða þetta. Ríkissjóður er að rétta úr kútnum en það er víða erfitt hjá sveitarfélögunum. Þar fyrir utan hafa þau jafnvel verið að borga með ákveðnum verkefnum sem ríkið ber ábyrgð á eins og rekstri hjúkrunarheimila. Hvað segir hv. þingmaður um þetta?
Herra forseti. Ég get tekið undir það og við sjáum það líka núna þegar hagur ríkisins er smám saman að vænkast, þó að undirliggjandi rekstur sé ekki orðinn stöðugur, þá er staðan kannski að versna hjá sumum sveitarfélögum. Það var eitt af því sem við heyrðum núna. Það er alveg ljóst - miðað við þau verkefni sem færð hafa verið yfir til sveitarfélaga, og vilji er til að fjölga þeim, og það hefur komið fram hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga - að afar mörg verkefni eru á svokölluðu gráu svæði og grái listinn þeirra lengist bara. Við erum að setja íþyngjandi reglur sem ekki fylgir alltaf fjármagn með þó að kostnaðarmat eigi að liggja fyrir. Mér hefur fundist mjög lengi, hafandi setið í sveitarstjórn, að fjármagnstekjuskattur einstaklinga eigi að renna til sveitarfélaganna. Eins og hv. þingmaður bendir á er fólk að þiggja þjónustu en er ekki að borga útsvar. Mér finnst það mjög bagalegt og það hefur færst í aukana - og gerðist náttúrlega sérstaklega fyrir hrun þegar tölur voru orðnar alveg himinháar - að allt of margir fari í að borga fjármagnstekjuskatt en greiddu ekki til sveitarfélaganna. Það sama á við um fleiri skattstofna sem við þurfum að skoða.
Herra forseti. Mig langar að byrja á því að gleðja hæstv. forseta með því að segja að ég tel að hann hafi stjórnað fundi hér óaðfinnanlega. Þó að mér finnist hann kannski svolítið syfjulegur, enda farið að líða töluvert að nóttu, fer það honum vel að vera með þennan ráðsetta glampa í augum þegar hann stýrir óstýrilátum þingheimi sínum. En mig langar líka til að gleðja hann með öðru. Ég tel að sá kvöldfundur sem við höfum átt hér hafi verið þinginu til sóma. Hér hafa á köflum verið leiftrandi umræður. Það eru tveir til viðbótar sem ég ætla að hrósa sérstaklega af því að ég er í svo jákvæðu stuði, fyrir utan það hvað það gleður mig að sjá hv. þm. Höskuld Þórhallsson, en ég tel að þingmenn stjórnarliðsins hafi hér í kvöld tekið þátt í umræðum af málefnalegum þrótti og að það hafi bætt umræðuna. Ég tel að enn eigi það við sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði í ógleymanlegustu ræðu vikunnar í gær að enn væru menn að halda ræður sem bættu umræðuna og leiddu fram ný rök. Ég var ánægður með það og mér þótti það mannsbragð þegar hæstv. menntamálaráðherra kom hingað til umræðunnar að ósk þingmanna og sat undir henni og tók þátt í henni með ræðum og útskýringum af sinni hálfu. Ég vil líka segja að mér þótti ræða hv. þingmanns og þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, vera málefnaleg og góð þó að ég væri auðvitað í meginatriðum ósammála henni. Ég hef ekki góða reynslu af vopnaviðskiptum við hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Hún er dugleg að snoppunga stráka og ég hætti mér yfirleitt ekki inn fyrir of þröngan radíus hennar og ég viðurkenni að ég lagði ekki í að koma hér í andsvör við hv. þingmann. En úr þessari hæfilegu fjarlægð sem ræðupúltið veitir mér vil ég samt sem áður víkja nokkrum orðum að ræðu hennar. Eðlilega sagði hún, trú kjarna sjálfstæðisstefnunnar, að hún hefði viljað sjá meira aðhald á ýmsum sviðum í því fjárlagafrumvarpi sem við hér ræðum. Ég lái henni það ekki. Það sem er markverðast við það fjárlagafrumvarp er að þrátt fyrir hið mikla góðæri sem ríkir skilar þessi ríkisstjórn þriðja árið í röð nánast engum afgangi sem nemur. Ég kalla það ekki afgang þó að af 700 milljörðum séu 10 milljarðar í afgang. Það er ekkert sem ég og hæstv. forseti, sem hér situr bak mér, hefðum á sokkabandsárum okkar í fyrra ríkisstjórnarsamstarfi talið ýkja merkilegt. En ég vildi hins vegar spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, ef hún heyrir mál mitt, hvort henni þyki það ekki töluverð þverstæða að segja á annað borðið að hún hefði gjarnan viljað sjá meira aðhald í ríkisrekstrinum, en á hitt borðið liggur það algerlega ljóst fyrir að hv. þingmaður ætlar sér að styðja hér frumvarp þar sem gert er ráð fyrir mörgum nýjum stofnunum. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sem kvartar undan því að verið sé að eyða of miklu, sagði við hv. þm. Ögmund Jónasson að það væri of mikið af fitulögum á ríkisbúknum, en hún ætlar samt að greiða atkvæði með því að opna eigi nýtt sendiráð í Strassborg. Var það ekki einmitt sá sem hér heldur sína stuttu ræðu úr þessu púlti núna, þá sem utanríkisráðherra, sem lokaði sendiráðinu í sparnaðarskyni vegna þess að við töldum á þeim tíma að fjármagni ríkisins væri betur varið annars staðar? Er það ekki rétt munað hjá mér að einnig sé verið að búa til nýtt embætti sem heitir embætti húsameistara? Það ætlar hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir líka að styðja með sínu atkvæði. Og einnig ætlar hún, væntanlega ekki með glöðu geði en ætlar samt, að styðja hér fáránlegustu tillöguna af þeim öllum sem er sú að setja á stofn Stjórnstöð ferðamála. Hví segi ég það að þar sé um að ræða fáránlegustu hugmyndina af þeim öllum? Það er vegna þess að við vitum það öll, ég og afgangurinn af þessum vel skipaða þingsal, að það eru tvær aðrar stofnanir sem eiga að sinna ferðamálum. Þurfum við þá þriðju? Nei. Það mætti með réttu segja, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að vissulega sé þetta fitulag sem ríkislíkaminn mætti vel án vera. Þar hljótum við að geta verið sammála.
Sammála.
En þetta vildi ég segja vegna þess að ég taldi rétt að svara þessu í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Það var málefnaleg ræða en þetta var hin skerandi þverstæða í máli hennar. Á sama tíma og hún taldi að engin sérstök þörf væri að ganga lengra til að bæta hag aldraðra og öryrkja er hún samt til í það með atkvæði sínu að þenja ríkið út í lúxus eins og nýtt sendiráð, eins og þriðju stofnunina á sviði ferðamála og nýtt embætti húsameistara. Sú umræða hefur mér fundist kristalla algerlega meginkjarna þess pólitíska ágreinings sem ríkir á millum ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar, að minnsta kosti hluta stjórnarandstöðunnar. Í fyrsta lagi liggur það alveg ljóst fyrir að stjórnarandstaðan er andsnúin því með hvaða hætti áfram er þjösnast á Ríkisútvarpinu. Þar sýnist mér sem hæstv. menntamálaráðherra eigi dygga stuðningsmenn í stjórnarandstöðunni. Ég vil nota þetta tækifæri og bjóða hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson velkominn í hóp þingmanna stjórnarandstöðunnar vegna þess að hann á þar vísan stuðning. Ég er líka viss um það að sú svinna kona, sem nú gengur í salinn og ég hef að hluta til eytt fullstórum parti af ræðu minni í að mæra þó að ég hafi líka mælt henni gegn, vill í hjarta sínu styðja baráttu hæstv. menntamálaráðherra og stjórnarandstöðunnar fyrir því að fá aukið fé í Ríkisútvarpið. Mér fundust rök hæstv. menntamálaráðherra vera leiftrandi snjöll og honum fór eins og mörgum öðrum, eins og Sál á veginum til Damaskus, að hann sneri af villu síns vegar vegna þess að hann lýsti því hér einarðlega yfir að hann hefði verið annarrar skoðunar fyrir fram. Hann sagði: Það komu fram ný rök og breyttar aðstæður. Nýju rökin voru þau að í ljós kom að dreifikostnaðurinn var miklu meiri en menn töldu áður. Nýju aðstæðurnar voru þær að laun sem samið var um voru miklu hærri en gert hafði verið ráð fyrir af hálfu ríkisins. Nýjar aðstæður, ný rök, hann skiptir um skoðun. Ég segi bara: Ég tek ofan fyrir fólki sem skiptir um skoðun. Ég hef margoft gert það sjálfur. Í öðru lagi er það Landspítalinn. Þar er ég til dæmis og formaður þingflokks sjálfstæðismanna, að því er virtist á ræðu hennar, algerlega ósammála. Ég er þeirrar skoðunar að þau rök sem hinn vaski forstjóri Landspítalans, Páll Matthíasson, flutti fyrir máli sínu, sýni það frá öllum hliðum að það er rétt til að halda í sama horfi og í fyrra. Miðað við aukinn fólksfjölda, miðað við fjölgun túrista og líka miðað við elnandi aldur þjóðarinnar þarf 2,9 milljarða til að halda í horfinu. Og þó að ég sé sammála hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um nauðsyn aðhalds þá finnst mér það samt ekki ofrausn að veita Landspítalanum, hugsanlega mikilvægustu stofnun þjóðarinnar, þessa fjármuni, meðal annars út af því með hvaða hætti skorið var niður til Landspítalans meðan við sigldum í gegnum kreppuna og með tilliti til þess hvernig aðstæður eru í samfélaginu, blússandi góðæri. Í þriðja lagi er það auðvitað hinn harði ágreiningur sem er millum okkar í stjórnarandstöðunni og stjórnarliðsins um aldraða og öryrkja. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sem situr hér í salnum og mænir á mig sínum hvössu augum, sem ég kikna þó ekki undan að þessu sinni, virtist telja það að aldraðir og öryrkjar byggju við hlut sem að minnsta kosti væri óþarft að bæta að svo stöddu. En er það þannig að hægt sé að ætlast til að menn geri sér það bara að góðu að lifa á strípuðum bótum, á 172 þús. kr. þegar búið er að taka frá því í skatta? Gæti hv. formaður þingflokks sjálfstæðismanna lifað af slíku? Ég dreg það í efa. Ekki gæti ég það, svo mikið er víst. Við skulum heldur ekki gleyma því að þegar Sjálfstæðisflokkurinn ber sér á brjóst, eins og allmargir hafa gert hér í umræðunni, og segja að það hafi verið aukin svo mikið framlög til aldraðra og öryrkja á þessu kjörtímabili að þegar grannt sé skoðað þá sé hækkunin á öllu kjörtímabilinu 10 þús. kr. - skitinn 10 þús. kall, leyfi ég mér að segja, til aldraðra og öryrkja þegar búið er að taka frá skatta. Við skulum ekki gleyma því að hækkun matarskattsins um síðustu áramót tekur til baka um það bil 4 þús. kall af því. [[Forseti hringir.]]Því segi ég það í lok ræðu minnar, sem er hugsanlegt að verði síðasta ræða mín á þessari nóttu [[Forseti hringir.]]því að ég þarf eins og aðrir menn að sofa, að ég skora á stjórnarliðið að taka undir tillögu stjórnarandstöðunnar [[Forseti hringir.]]um að bætur til aldraðra og öryrkja - við erum báðir senn að fara í þann hóp - verði afturvirkar til l. maí.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir góða ræðu þar sem hann dró fram átakamálin sem komið hafa fram um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Hann vék að Ríkisútvarpinu og hvaða afleiðingar það hefði ef RÚV fær ekki þær hækkanir sem við höfum beitt okkur fyrir. Hann vék að Landspítalanum og einnig hvaða afleiðingar það hefði af Landspítalinn fengi ekki að minnsta kosti 3 milljarða til viðbótar svo hann gæti staðið undir þeim skyldum sem við ætlumst til að stofnunin ræki. Í þriðja lagi beindi hv. þingmaður sjónum að öryrkjum og öldruðum og þeim hópum þar innan sem lökust hafa kjörin. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gera eins og hv. þingmaður gerði, að reyna að stíga út úr heimi prósentunnar og inn í heim krónutölunnar og veruleikans, að hinar miklu prósentuhækkanir sem stjórnarmeirihlutinn hefur verið að hreykja sér af eru þegar allt kemur til alls 10 þús. kr. Hv. þingmaður setti það síðan inn í samhengi skattahækkana sem éta upp drjúgan hluta af þeirri hækkun. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vitnaði í hv. þm. Þorstein Sæmundsson sem sagði að umræðan hefði farið sífellt batnandi og að stöðugt væru að koma fram ræður með ábendingum og upplýsingum sem bættu umræðuna. Skil ég það svo á hv. þingmanni að nú sé að því komið að enn megi ekki bæta umræðuna?
Herra forseti. Eftir að hafa mært hæstv. forseta tel ég nú að ég eigi síst skilið af hans hendi að vera lækkaður í tign, nóg er nú samt. Ég er þeirrar skoðunar, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að maður sé alltaf að læra. Og jafnvel gamlir þrælar eins og við, sem höfum lengi verið hér á dögum og margt reynt og mikið lært og alltaf að lesa, afla okkur nýrra upplýsinga, getum enn numið töluvert af til dæmis öðrum þingmönnum stjórnarliðsins til að bæta skilning okkar á þeim vanda sem við er að glíma. Til að mynda var það ekki fyrr en á þessum fundi fyrr í kvöld að ég gerði mér grein fyrir því að af þessum 10 þús. kalli sem ríkisstjórnin er svo stolt af að hafa bætt við bætur til öryrkja á þremur árum, eru 4 þús. tekin með matarskattinum sem tók gildi um síðustu áramót. Það skiptir mig máli að vita það. Og svona aðeins til að bæta því við af því að það tengist nú matarskattinum þá veit ég að hv. þingmaður man að það voru ákveðnar mótvægisaðgerðir sem ráðist var í í því skyni. Vaxtabætur voru hækkaðar. Man þingmaðurinn það? Barnabætur voru hækkaðar samtals um 1.000 millj. kr. Þegar við skoðum fjárlagafrumvarpið núna voru teknar til baka 600 millj. kr. samtals, þannig að það er ekki mikið eftir. Ég skora nú á hv. þm. Ögmund Jónasson, sem ég veit vaskastan manna, að fara hvergi heim að sofa fyrr en hann er algerlega úrkula vonar um það að ekki verði fleiri ræður haldnar því að svo lengi lærir sem lifir.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er gjöfull maður. Hann talaði þannig til stjórnarmeirihlutans að hann hefði verið hér veitandi og upplýsandi við þessa umræðu. Ég skal taka undir það að einhverju leyti, en þó held ég nú þegar allt kemur til alls að það hafi verið okkar hlutskipti í stjórnarandstöðunni frekar en stjórnarmeirihlutans að veita fremur en að þiggja.
Herra forseti. Það er svo sem ekki hægt að troða upp á fólki upplýsingum ef það vill ekki taka við þeim. En hins vegar veit ég að hv. þingmaður er mér sammála um það af sinni löngu reynslu að það er líka hlutverk okkar sem höfum verið hér lengst á dögum og höfum flest ár á baki og jafnvel flest grá hár að reyna að leiðbeina þeim sem kannski eru ekki komnir jafnlangt á þroskabrautinni og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Ég er kannski að hugsa um þá hv. þm. stjórnarliðsins sem komið hafa hingað upp ráðvilltir en augljóslega haft góðan vilja til að bæta hag og kjör öryrkja og aldraða en vita ekki hvernig þeir eiga að fara að því. Ég gæti nefnt eina þrjá eða fjóra og allir sögðu það sama, að þeir þyrftu betri upplýsingar og meiri gögn til að skilja málið. Besta leiðin til að afla þeirra er auðvitað að hlusta á menn eins og fyrrverandi formann BSRB, sem ég veit að mun af náð sinni [[Forseti hringir.]]veita okkur þau forréttindi að fá að hlusta á margar ræður hér síðar í nótt.
Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni enn og aftur fyrir frábæra ræðu. Það er sjaldan sem maður verður var við jafn mikinn þrótt í þessum þingsal og þegar hv. þingmaður tekur til máls. Mig langar til að spyrja hv. þingmann varðandi breytingartillögur meiri hlutans til sjúkrahúsanna. Þar eru nokkrir liðir, sérstaklega á bls. 42 og 43 og á fleiri stöðum. Ein breytingartillagan er upp á 840 millj. kr., önnur upp á 280 millj. kr. og síðan er einn liður sem heitir Sjúkrahús, óskipt. Óskipt framlag til reksturs sjúkrahúsa. Þar er sagt að gerð sé tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til sjúkrahúsa. Við erum að reyna að skilja hvað meiri hlutinn vill og hér er liður sem er sérstaklega um sjúkrahús. Ég veit að það er sameiginlegt áhugamál okkar beggja, mitt og hv. þingmanns, að gera betur við sjúkrahúsin. Þarf ekki að fá betri útskýringar á þessu? Hérna er ekki frekari útskýring á því máli heldur er bara sagt: „Gerð er tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til sjúkrahúsa.“ Veit hv. þingmaður hvað það þýðir? Í öðrum stórum liðum er ítarleg greinargerð um hvað verið er að gera, m.a. að útrýma biðlistum og hins vegar að kaupa dýrari lyf sem annars hafa verið ófáanleg.
Herra forseti. Hv. þingmaður vísar til mín spurningum um það hvernig skilja beri ákveðna hluti í fjárlagafrumvarpinu. Þá vill svo til að í salinn gengur hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sem hefur talað af skyggnu mannviti, þekkingu og góðum vilja um þann málaflokk og kemur hingað nýklipptur og fallegur. Og jafnvel þótt ég kunni kannski að geta lagt einhverjar útskýringar á borð fyrir hv. þingmann tel ég að þar eins og í svo mörgum efnum sé mér miklu fremri hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson. Hins vegar vísa ég hv. þingmanni í nýlegan svokallaðan forstjórapistil Páls Matthíassonar, sem enn er forstjóri Landspítalans, þar sem hann útskýrir nokkuð ítarlega fjárþörfina. Samkvæmt því, að teknu tilliti til breytingartillagna meiri hlutans, vantar til að halda svipuðu þjónustuframboði og aðbúnaði 1.400 millj. kr. til viðhalds og nýframkvæmda, 1.040 millj. kr. til að mæta almennri aukningu á eftirspurn, 400 millj. kr. til að halda áfram uppbyggingu tækjakosts og jafn hárri upphæð til að mæta kostnaði af nýjum kjarasamningi lækna. Það var vanáætlað. Það vildi ég nú að fram kæmi hér ef það mætti upplýsa hv. þingmann. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að í þessum efnum skipti miklu máli að vinna með forustu og starfsmönnum á Landspítalanum. Ég held að reynslan sýni að það hefur alltaf gefist best. Það gafst vel fyrir stjórnarmeirihlutann í fyrra þegar þeir hættu loksins að berja sínum fögru höfðum við grjótið og fóru að hlusta. Það leiddi til þess að allir féllust í faðma, að minnsta kosti stórir partar af stjórnarandstöðunni, þótt ég hafi ekki verið gefinn fyrir þau faðmlög, forusta sjúkrahússins og ríkisstjórnarinnar. Og því ekki að endurtaka þann leik? Er ekki miklu betra að elska friðinn [[Forseti hringir.]]og strjúka kviðinn en að standa í eilífum ófriði? Það er alla vega mín reynsla.
Virðulegi forseti. Já, hv. þingmaður segir nokkuð. Þegar ég renni í gegnum breytingartillögur hv. meiri hluta á frumvarpi til fjárlaga koma í ljós nokkrir minni liðir, til dæmis liður undir heitinu Ýmis verkefni, 5 millj. kr., tímabundið framlag til Lions-hreyfingarinnar vegna framboðs til heimsforseta. Á það heima í fjárlögum yfir höfuð? Af hverju geta þessi félagasamtök ekki bara fundið þetta út sjálf? Sömuleiðis er 4 millj. kr. framlag til Biblíufélagsins og ég hef ekki enn þá fengið úr því skorið hvort um sé að ræða Hið íslenska biblíufélag eða ekki. Þetta eru frjáls félagasamtök eftir því sem ég best veit. Af hverju koma þá fjárframlög til þeirra beint úr ríkissjóði? Hver er réttlætingin á því? Ég á svolítið erfitt með að skilja það. Það væri gott ef hv. þingmaður, eins grásprengdur og útlærður í þingstörfum og hann er, gæti útskýrt það betur fyrir mér.
Herra forseti. Nú ætlar hv. þingmaður mér miklu meira vald en mér er gefið. Nú er ég, eins og hæstv. forseti lýðveldisins, fullkomlega ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum og ræð engu um það með hvaða hætti stjórnarliðið gerir sínar tillögur. Hins vegar er það þannig að í áranna rás hefur Alþingi jafnan verið nokkuð drjúgt við að styðja frjáls félagasamtök sem þykja hafa unnið gott starf. Mér kemur til hugar gagnvart Lions-hreyfingunni að hún hefur náttúrlega unnið feykilega fínt starf að því marki að hún hefur staðið fyrir stórkostlegum fjársöfnunum í gegnum árin til að kaupa tæki, meðal annars til að lækna og líkna. Hugsanlega er það einhvers konar endurgjald vegna þess. Ef hv. þingmaður veltir því fyrir sér hvort þarna séu einhver tengsl þessara hreyfinga inn í stjórnmálaflokkana þá er mér það hulið. [[Forseti hringir.]]Ég er í engu félagi nema Neistanum, líknarfélagi fyrir hjartveik börn og svo er ég í Samfylkingunni, enn þá að minnsta kosti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu áðan. Hann hóf mál sitt á því að hrósa einstökum þingmönnum í meiri hlutanum fyrir málefnalegar ræður, talaði um að þeir væru gjöfulir og var jákvæður í garð þeirra sem höfðu talað en þegar því var lokið lamdi hann á okkur með [[Gripið fram í.]]þeim svipuhöggum sem orð hans geta valdið okkur, en hann var málefnalegur sem var gott. En það var eitt sem ég skildi ekki. Um leið og hann kallaði eftir meiri fjármunum í heilbrigðiskerfið, til aldraðra og öryrkja og til RÚV þá húðskammaði hann okkur fyrir að ná ekki jöfnuði í ríkisfjármálum og sagði að það væri aumingjalegt að vera eingöngu með jöfnuð upp á 10 milljarða, jöfnuð sem gæti hugsanlega farið lækkandi reyndar þegar allir kjarasamningarnir verða komnir inn. En þegar við tökum saman allar hugmyndir stjórnarandstöðunnar sem mér telst til að séu eitthvað vel yfir 10 milljarða þá erum við farin að reka ríkissjóð með halla. Og þær tekjutillögur hv. þm. Kristjáns L. Möllers gera það einhvern veginn að verkum að skattpína eigi fyrirtæki og almenning á móti, sérstaklega landsbyggðina sýnist mér, sem ég get ekki fallist á. Mér finnst þetta skrýtin nálgun og ég vil spyrja hv. þingmann út í það. Maður verður að sýna ráðdeild og aga og reyna að reka ríkissjóð með jöfnuði og með afgangi, eins og við erum að reyna að gera, og mér finnst ansi sérstakt þegar maður er einhvern veginn laminn úr báðum áttum eins og hv. þingmaður gerði svo vel hérna rétt áðan.
Herra forseti. Hafi hv. þingmanni þótt mín ræða ágæt áðan þá var hans miklu betri. Það liggur svona í þessu að stjórnarandstaðan hefur lagt fram tillögur sem eru meira en 10 milljarða virði. Þær eru 16 milljarða virði. Hún hefur hins vegar lagt á móti tillögur til tekjuaukningar. Mín stóra gagnrýni á fjárlagafrumvarpið er að í fyrsta lagi sé ég að aðhald hefur ekki tekist, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að mjög víða í ríkiskerfinu megi beita meira aðhaldi. Ég rifja það upp að hér er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson að tala við vanan mann. Hann er að tala við mann sem á sínum tíma skar niður ferðakostnað utanríkisráðuneytisins um 70%, bara svo það liggi algerlega klárt fyrir. Og með aðstoð hv. þm. Birgis Ármannssonar og fleiri vökulla þingmanna tókst mér líka að eiga frumkvæði að því að skera niður um 30% frá ætluðum útgjöldum ráðuneytisins frá 2008, vitaskuld með þann mikla þrýsting sem kreppan var. En mín stóra gagnrýni er að eftir að hafa séð stöðu ríkissjóðs batna í fimm ár erum við núna komin í þá stöðu að ný ríkisstjórn í góðu árferði er þriðja árið að hjakka í sama farinu, hún er svona við núllið eins og hv. þingmaður sagði, rétt fyrir neðan núllið. Ég tel að það sé vegna þess að hún hefur veikt tekjustofna ríkisins stórlega. Hv. þingmaður getur kallað það skattfrekju af minni hálfu. Hann gerði það líka á síðasta kjörtímabili og það var mælt af OECD. Hvar lá Ísland þá? Miðja vegu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið við andsvarinu. Mér finnst margt reyndar í máli hans sem fer ekki alveg saman. Meðan við erum gagnrýnd í meiri hlutanum fyrir að hafa rýrt tekjustofnana þá sýnist mér á öllu að það sem stjórnarandstaðan er að leggja til sé aukin skattbyrði á fyrirtæki úti á landi, eins og ég hef bent á, sem mun svo að sjálfsögðu rýra þann tekjustofn sem þau fyrirtæki eru að skila í arð og hagnað í ríkissjóð. Ég gerði athugasemdir við það að við værum gagnrýnd fyrir að skila litlum hagnaði en ég get ekki séð að stjórnarandstaðan ætli að bæta um betur þar og skila meiri hagnaði. Ég hef ekki séð neitt annað en að hún sé fyrst og fremst með meiri útgjaldatillögur og aukna þenslu. Ég hef áhyggjur af því. Ég verð að segja fyrir mína parta að þó mér þyki margt gott í máli hv. þingmanns og sérstaklega að hann hafi skorið niður í utanríkisþjónustunni, eitthvað sem hv. þm. Ögmundur Jónasson brást svona frekar illa við hér áðan þegar það var rætt, [[Forseti hringir.]]þá er stjórnarandstaðan óábyrg. Mér finnst hún vera óábyrg og ég hef áhyggjur af því.
Herra forseti. Mig langar ekki að standa hérna og monta mig gagnvart hv. þingmanni, en hann er að tala við mann með reynslu. Ég nefndi honum mínar eigin tölur. Hvað gerðist í tíð fyrri ríkisstjórnar? Lokað var fjórum sendiskrifstofum sem eru ígildi sendiráða og tveimur sendiráðum. Og svo að það liggi líka alveg ljóst fyrir átti að loka þriðja sendiráðinu en þá var það fjárlaganefnd og fólk í minni hlutanum, þ.e. í núverandi stjórn, sem lagðist þungt gegn því og ég hlustaði auðvitað á Alþingi og hætti við að loka því, bara svo það liggi alveg ljóst fyrir. En auðvitað er það þannig að ég tel skipta mjög miklu máli að lækka nafnverð skulda ríkisins, þá lækkar vaxtabyrðin, þá sparast ákaflega mikið en það er ekki að gerast. Það kemur fram á mörgum stöðum í nefndarálitinu, sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir ber ábyrgð á, að það verður ekki gert næstu þrjú árin og það rímar alveg við ríkisfjármálaáætlunina. Það er stóri gallinn. Við höfum tillögur um [[Forseti hringir.]]hvernig ætti að efla tekjur ríkissjóðs, ekki veikja þær, og enn og aftur segi ég: Svona er ég klæddur, svona er ég, ég hef þennan feril og fortíð, og okkur tókst það.
Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkuð yfir fjárlagafrumvarpið og einstaka þætti sem ég hef ekki náð að fara yfir áður í fyrri ræðum. Það einkennir þetta fjárlagafrumvarp og ótrúlega margar breytingartillögur fjárlaganefndar hversu víða er um að ræða efnislegar breytingar sem almennt hefði mátt gera ráð fyrir að væru ákveðnar með öðrum hætti á hinu pólitíska sviði. Sérstaklega er þetta áberandi í vegamálum og samgönguframkvæmdum þar sem þessi ríkisstjórn hefur aldrei frá því að hún tók við haft í gildi samgönguáætlun sem er hinn eðlilegi vettvangur til að forgangsraða samgönguframkvæmdum og ákveða röðun þeirra. Þar með er Alþingi haldið frá pólitískri ákvörðun um þá forgangsröðun að ósekju og þvert á ákvæði gildandi laga. Það er vert að minna á að í rannsóknarskýrslu Alþingis var ónógri reglufestu og ríku ráðherraræði lýst sem einum af höfuðáhættuþáttum í aðdraganda hruns. Ríkisstjórnin hefur tekið þá stjórnarháttu upp á algerlega nýtt plan með því að koma aldrei með neitt inn í þingið nema bara í gegnum fjárlög og breyta þannig umgjörð samfélagsins einungis með fjárveitingum. Það kveður svo rammt að þessu að hún er farin að ákveða líka útlit húsa í breytingartillögum fjárlaganefndar. Fjárveitingar til verkefna sem ákveðin eru með lögbundnum hætti verða umfangsmeiri og fyrirferðarmeiri en ella af þeim ástæðum. Og það eru áreiðanlega ekki fordæmi um það áður að fjárlaganefnd mæli fyrir í breytingartillögu um útlit húsa sem leggja á fjármagn í. Það vekur líka athygli í þessari umræðu sem hefur átt sér stað um fjárlagafrumvarpið við 2. umr. hversu vinnan við fjárlagavinnuna er í miklum handaskolum. Á síðasta kjörtímabili var hér gengist fyrir breytingu á þingsköpum sem miðaði að því að auka möguleika á vönduðum vinnubrögðum við gerð fjárlaga með því að flýta samkomudegi Alþingis til annars þriðjudags í september. Þar með gæfist rýmra svigrúm til meðferðar fjárlagafrumvarpsins og vinnslu þess. Á þetta nýja kerfi hefur reynt í fyrsta sinn að fullu og öllu nú einungis þetta ár og árið í fyrra en það vekur athygli að hinum fyrirframákveðna umræðudegi fyrir 2. umr. fjárlaga hefur verið frestað í bæði skiptin þó að fordæmalaus tími hafi gefist til vinnslu fjárlaga. Reyndar hefur það verið þannig að í kjölfar umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra í upphafi þings hef ég staðið með hæstv. forsætisráðherra tvö haust í röð hér frammi í hliðarsal með sjónvarpsfréttamanni í beinni útsendingu í tíufréttum Ríkissjónvarpsins og í bæði skiptin hefur hæstv. forsætisráðherra tekið til baka stefnumörkun sem er að finna í fjárlagafrumvarpi sem hefur ekki einu sinni verið mælt fyrir. Þessi losaragangur við undirbúning fjárlaganna, við pólitísku stefnumörkunina að baki þeirra og síðan við vinnsluna í meðferð fjárlaganefndar hefur auðvitað verið til mikils vansa og skaðað úrvinnsluna. Það vakti þjóðarathygli þegar í ljós kom að meiri hluti fjárlaganefndar hafði gleymt launahækkunum kennara við vinnslu fjárlaga. Þannig vantaði fjárheimild til að standa við gerða kjarasamninga að því leyti. Maður hefði nú haldið að fjárhæð upp á 1,2 milljarða ætti að koma fram í villuprófun og yfirlestri en það er auðvitað mikið umhugsunarefni að svo er ekki. Ég velti líka fyrir mér og var bent á dálítið skondið orðalag í einni breytingartillögu við lítinn lið. Það er kannski ekki neitt sérstaklega stórt mál en það er liður upp á 235 millj. kr. í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar, liður 06-651 Vegagerðin, þar sem gerð er tillaga um 235 millj. kr. tímabundið framlag til vegagerðar í dreifðum byggðum. Svo er það rökstutt og segir í textanum: „Lagt er til að af framlaginu verði 150 millj. kr. varið í tilraunaverkefni um að leita ódýrari lausna við uppbyggingu malarvega. Jafnframt er lagt til að veitt verði fé í brú yfir Þverá, lagfæringar á vegi við Norðlingafljót/Helluvað og í lagfæringar á Tindastólsvegi nr. 746.“ Nú hef ég farið dálítið víða um Ísland og eitt vekur athygli, það er hversu margar Þverár eru á Íslandi. Hér er sagt í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar: Lagt til að veitt verði fé í brú yfir Þverá, en ekki tekið fram yfir hverja Þverá af þeim mörgu sem eru til í landinu. Það hlýtur að benda til þess að fram undan sé mjög spennandi tími fyrir áhugamenn um vegagerð yfir ýmsar Þverár vítt og breitt um landið að útfæra hugmyndir um brúarsmíð og sækja í þennan sjóð til Vegagerðarinnar því verði þetta að lögum er það þannig að samkvæmt greinargerð með tillögu í gildandi fjárlögum skal veita fé í brú yfir Þverá án þess að það sé sérstaklega tiltekið hver sú Þverá er. Að síðustu vegna þess að það er farið að sneyðast um tíma minn vil ég undirstrika mikilvægi þessarar ítarlegu umræðu sem hefur orðið um fjárlagafrumvarpið við 2. umr. vegna þess með hvaða hætti ríkisstjórnin mætir að öðru leyti til þings þennan veturinn. Hér hefur engin pólitísk umræða að viti farið fram í vetur vegna þess að hér hafa engin mál verið á dagskrá frá ríkisstjórninni að heitið geti. Okkur hefur tekist í þessari umræðu að varpa kastljósinu á stóru málin sem miklu skipta, að lífeyrisþegar njóti réttlætis á við launafólk í landinu og við höfum kreist út úr ríkisstjórninni svör hvað það varðar og ábyrgðaryfirlýsingu fjármálaráðherra landsins um að hann telji það bara einfaldlega gott að lífeyrisþegar sitji eftir þegar kemur að samanburði við launafólk. Við höfum líka náð að varpa kastljósinu að vanda Landspítalans og mikilvægi þess að honum verði séð fyrir fullnægjandi fjárveitingum og kreista út úr stjórnarmeirihlutanum að ekki standi til að mæta eðlilegum beiðnum Landspítalans um aukið fjármagn sem kallað er eftir af yfirstjórninni og var svo vel gerð grein fyrir í sögulegri grein Kára Stefánssonar í liðinni viku. Við höfum líka lagt áherslu á málefni Ríkisútvarpsins, mikilvægi þess að ekki sé vegið að Ríkisútvarpinu og það verði áfram sú höfuðstoð mennta og menningar í landinu sem það hefur verið frá upphafi síns vega og það muni áfram geta verið burðarás í þjónustu við hinar dreifðu byggðir sem hefur miklu skipt í gegnum tíðina. Þetta hafa verið áherslumálin í þessari umræðu og það skiptir miklu máli að halda þeim til haga og það er gott að tekist hafi að nýta hana til að varpa kastljósinu með þessum hætti.
Hæstv. forseti. Ég ætla að halda áfram umræðu um lífeyrismál og heilbrigðismál. Þingmönnum hafa borist ótal póstar frá lífeyrisþegum. Við höfum hitt þá fyrir utan Alþingi og við höfum lesið skrif þeirra í blöðum. Það er augljóst að þessi mál brenna á lífeyrisþegum enda eru kjör ákveðinna lífeyrisþega mjög slök. Okkur hefur verið bent á að þeir lifi ekki á prósentum, þeir vilji tala um krónutölur. Ég ætla að gera það hér. Ég ætla að taka dæmi um lífeyrisþega sem býr einn og er þar af leiðandi með heimilisuppbót og nýtur engra annarra tekna en greiðslna frá almannatryggingum. Slíkur einstaklingur hefur í dag fyrir skatt 225 þús. kr. Ríkisstjórnin leggur til 9,7% hækkun frá og með 1. janúar nk., sem þýðir að lífeyrisþeginn fær þá 246.900 kr. Fólk hefur bent á að þetta sé ekki í samræmi við kjarasamninga og launaþróun og að þetta sé ekki afturvirkt. Við í minni hlutanum höfum verið að berjast fyrir afturvirkum greiðslum í fjáraukanum upp á 10,9% sem þýðir að greiðslan yrði frá og með 1. maí 2015 249.600 kr. Þarna munar ekkert svakalega miklu en þó tæpum 3 þús. kr. og fólk sem hefur svo lágar tekjur munar um það. Við tölum ekki um þegar við bætast átta mánuðir af hækkun á launum. Þar til viðbótar leggjum við til að frá og með 1. maí 2016 hækki bæturnar um 5,9% eins og kjarasamningar og verði þá 264.300 kr. Við erum því að leggja til hækkun sem verður um 18 þús. kr. hærri á mánuði frá og með 1. maí 2016 miðað við það sem stjórnarmeirihlutinn er að leggja til. Svo við einföldum þetta aðeins þá erum við að leggja til eingreiðslu með þessari afturvirkni upp á 196.240 kr. og þegar við tökum saman eingreiðsluna og hækkunina miðað við núverandi bætur á næsta ári þá verður þetta í heildina hækkun upp á 608 þús. kr. Hækkunin sem stjórnarmeirihlutinn er að leggja til er í heildina upp á 262 þús. kr. Munurinn þarna á milli eru tæpar 350 þús. kr. í heildina. Það munar ekki miklu, hæstv. forseti, fyrir hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra en fyrir lífeyrisþega með eingöngu bætur frá almannatryggingum nemur þetta sem svarar einum og hálfum mánuði af greiðslum. Þetta yrði sem sagt í raun 13. mánuðurinn og hálfum mánuði betur sem munar á þessum tillögum. Skal engan undra að lífeyrisþegum finnist þeir sviknir af hálfu núverandi ríkisstjórnar sem gaf stórkarlaleg loforð í kosningabaráttunni og krefjist þess að fá sambærilegar kjarabætur og launafólk, enda kveða lögin skýrt á um það að bætur eigi að hækka til samræmis við launavísitölu en þó aldrei minna en sem nemur vísitölu neysluverðs. Þetta var auðvitað gert til að tryggja að lögin kæmu í veg fyrir sjálfkrafa vaxandi ójöfnuð. Þetta á að tryggja að almannatryggingar haldi í við almenna launaþróun. Tillögur okkar ganga einmitt út á það að tekjur lífeyrisþega haldi í við launaþróun en stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að tryggja það. Hann ætlar að taka frá lífeyrisþegum að fá að njóta launaskriðsins og ekki er um afturvirkar greiðslur að ræða. Munurinn á tillögum okkar í lífeyrismálum og tillögum stjórnarmeirihlutans nemur einum og hálfum mánaðartekjum lífeyrisþega sem eingöngu hefur greiðslu frá almannatryggingum á ársgrundvelli. Þetta er umtalsvert og með ólíkindum að eingöngu einn stjórnarliði sé búinn að lýsa yfir stuðningi við okkur þó að ég hafi ekki heyrt betur en hv. þm. Willum Þór Þórsson sé eitthvað að nálgast okkur í umræðunni fyrr í dag. Maður finnur líka að mörgum stjórnarliðum finnst vont að ríkisstjórnin sé ekki að mæta þessum kröfum heldur sé bara í þvergirðingshætti. Það er nú nokkuð liðið á ræðutíma minn, hæstv. forseti, en ég vil vekja athygli á leiðara ritstjóra Læknablaðsins, Engilberts Sigurðssonar, sem er prófessor í geðlæknisfræði og yfirlæknir læknadeildar Háskóla Íslands og á geðsviði Landspítala. Hann nefnir ritstjórnargrein sína í nýjasta blaðinu „Að höggva undan sér fæturna“ og talar þar um meðferðina á Landspítala og lýsir yfir miklum áhyggjum af því að ekki sé verið að vinna af meiri festu að því að endurnýja húsakost spítalans og ekki sé verið að mæta aukinni þjónustuþörf á spítalanum með fjárveitingum. Megintillögur okkar í minni hlutanum um hækkanir á greiðslum almannatrygginga og aukin framlög til heilbrigðiskerfisins njóta víðtæks stuðnings í samfélaginu. Fólk stendur með lífeyrisþegum og vill að Ísland einkennist af félagslegu réttlæti. Íslendingar eru sammála um að það eigi að forgangsraða skattfé í heilbrigðiskerfið. En ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar - látum vera þó hún hlusti ekki á okkur hér í minni hlutanum en það er alvarlegra þegar hæstv. forsætisráðherra og hans fólk skella skollaeyrum við vilja almennings, fólksins sem það hefur umboðið frá og stjórnar landinu fyrir. Það skal engan undra að við höfum mikinn kraft, sem erum að tala fyrir þeim góðu málum sem njóta mjög víðtæks stuðnings.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vildi fyrst inna þingmanninn eftir því sem fram hefur komið hjá allnokkrum stjórnarþingmönnum hér á undanförnum dögum þar sem því hefur verið haldið fram úr ræðustólnum að víst sé verið að hækka lífeyri aldraðra og öryrkja jafn mikið og með sama hætti og laun annarra í landinu, og ekki síður það sem ég held að hafi komið fram hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni í umræðunni sl. nótt að þetta hafi allir aðilar staðfest, þar á meðal Öryrkjabandalag Íslands, og um það sé ekki deilt. Í öðru lagi mundi ég vilja innan þingmanninn eftir þróun launanna undanfarin tvö árin. Er það þannig að á þessu kjörtímabili hafi laun aldraðra og öryrkja fylgt almennri launaþróun eða höfðu þeir dregist aftur úr áður en þessar ákvarðanir voru teknar og hversu miklu munar?
Herra forseti. Nei, stjórnarliðar geta ekki skýlt sér á bak við Öryrkjabandalag Íslands. Það hefur haldið uppi mjög rökföstum og sanngjörnum málflutningi og bent á að verið sé að skilja lífeyrisþega eftir. Það er verið að taka pólitíska ákvörðun, með samþykkt óbreyttra tillagna stjórnarmeirihlutans, um að auka ójöfnuð á Íslandi. Ein háværasta krafa Öryrkjabandalags Íslands og Landssambands eldri borgara er nákvæmlega sú að hækkun greiðslna almannatrygginga verði afturvirk til 1. maí 2015. Þróunin hefur verið sú að bæturnar hefðu átt að hækka núna við bætta stöðu ríkissjóðs. Lífeyrisþegar tóku svo sannarlega sinn skerf af hruninu, báru síst minni byrðar en aðrir í samfélaginu og ættu nú að fá leiðréttingar en bætt staða ríkissjóðs hefur ekki verið nýtt til að efla almannatryggingar heldur þvert á móti til að lækka veiðigjöld, hætta við framlengingu á auðlegðarskatti og til að lækka skatta hátekjufólks. Við í minni hlutanum erum að reyna að leiðrétta hlut lífeyrisþega og okkur gengur illa að ná eyrum stjórnarliða.
Virðulegur forseti. Er það ekki rétt hjá mér að þegar kaup annarra en aldraðra og öryrkja hækkar þá eru sjálfkrafa veittar útgjaldaheimildir fyrir því hjá ríkissjóði? Ef læknar hækka í launum og fá afturvirka samninga er það einfaldlega greitt úr ríkissjóði og samþykktar heimildir fyrir því. Ef kennarar fá hækkun eða aðrir opinberir starfsmenn er aldrei spurt hvort sé til fyrir þeim útgjöldum. Ef það reynist ekki hafa verið gert ráð fyrir þeim þá er bara komið inn í þingið og sagt: Það var prentvilla í tilteknum kjarasamningum og það þarf að ráðstafa 1.192 milljónum í viðbót. Hefur þingmaðurinn skýringu á því hvers vegna er alltaf spurt hvort sé til fyrir því þegar kemur að launahækkunum hjá öldruðum og öryrkjum? Það er eins og þeirra launahækkanir mæti afgangi og eigi ekki að veita að fullu vegna þess að búið sé að eyða svo miklum peningum í launahækkanir hjá hinum. Skýtur það ekki nokkuð skökku við að ekki séu til peningar í kassanum þegar ríkisstjórnin er nýlega búin að koma inn í þingið og gera grein fyrir þeim áformum sínum að veita erlendum kröfuhöfum gríðarlegan afslátt af þeim stöðugleikaskatti sem hafði verið ákveðinn og hefði ella skilað umtalsverðum tekjum í ríkissjóð á næsta ári umfram það sem stöðugleikasamningarnir gera og hefði verið hægt að ráðstafa til þessara mikilvægu verkefna?
Herra forseti. Jú, það skýtur svo sannarlega skökku við. Það er kannski ekki tilviljun að stjórnarmeirihlutinn hafi einmitt ekki viljað ræða það mál þegar það var í þinginu fyrr í haust. Við fengum ekki upplýsingar um muninn á annars vegar stöðugleikaframlagsleiðinni og hins vegar stöðugleikaskattsleiðinni. Þau vildu ekki sýna okkur niðurstöðurnar. Þau vildu ekki opinbera alla þá fjármuni sem þau voru að setja í hendur hinum svokölluðu hrægömmum. Varðandi lífeyrisþega er alveg rétt að greiðslur til þeirra virðast lúta öðrum lögmálum en launagreiðslur til opinberra starfsmanna. Lögin eru smíðuð þannig, þó að orðalag klausunnar hafi verið túlkað með ýmsu móti í gegnum tíðina, að það er alveg ljóst hvernig hækka á bætur því að þau lúta að því að tryggja að lífeyrisþegar fylgi kjaraþróun. Það á auðvitað að tryggja að svo sé. Þetta snýst um pólitískan vilja. Hæstv. fjármálaráðherra virðist finnast fínt að hafa bæturnar bara of lágar því að það þurfi hvata til að fólk vilji vinna. Ég veit ekki hvaða hvata hann vill finna til að fólk sem er komið á eftirlaun fari aftur út á vinnumarkað. Ég spyr mig að því. Svo skil ég ekki hvaða hvata hann vill finna fyrir fólk sem er á sjötugsaldri, flest það fólk sem fer á örorku er [[Forseti hringir.]]komið á efri ár eða er að eldast, er með sjúkdóma eftir erfiða [[Forseti hringir.]]vinnuævi, og hvernig hann ætlar að efla hvatana til að fá það fólk aftur út á vinnumarkað. [[Forseti hringir.]]Þetta er fullkomið skilningsleysi á aðstæðum lífeyrisþega.
Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að taka undir með hv. þingmanni. Ég er heils hugar sammála áherslum hennar og ég tel að það sé rétt ábending, sem fram kemur hjá henni, að fjárlagafrumvarpið, eins og það stendur nú, er mjög í óþökk þjóðarinnar. Það byggi ég á mælingum. Íslendingar hafa vel rekið og öflugt heilbrigðiskerfi og þegar það er óvefengjanleg staðreynd að Landspítalanum verða skömmtuð fjárráð sem nægja ekki til að rísa undir skyldum sínum þá er fólk andvígt því. Sama gildir um öryrkja. Ég hygg að það sé yfirgnæfandi meirihlutavilji Íslendinga að þetta verði lagað og fært í það horf sem við í stjórnarandstöðunni leggjum til. Það sem meira er: Mér býður í grun að í þessum þingsal sé jafnframt meiri hluti fyrir þessu sjónarmiði. Ég held að mörgum stjórnarþingmönnum hafi liðið illa þegar við ræddum í senn kjör öryrkja og aldraðra, niðurskurðinn við Landspítalann og svo ákvarðanir eða fyrirætlanir um að setja 2,3 milljarða í ríkisrekinn banka í Asíu sem allt er óljóst um og er órætt. Enginn úr stjórnarliðinu hefur sýnt nokkurn vilja til að ræða það yfirleitt nema þá hugsanlega formaður efnahags- og viðskiptanefndar sem oft hefur sýnt lit í því efni, en almennt hefur stjórnarmeirihlutinn ekki orðað slíkt. Þarna er misræmi sem ég held að mörgum líði illa með.
Hæstv. forseti. Já, það er hárrétt hjá hv. þingmanni, ég held að mörgum stjórnarþingmönnum líði ekkert of vel. En þeir eru hlýðnir, allir nema einn, þessa stundina og láta sig hafa það að lúta agavaldi hæstv. forsætisráðherra sem hefur sýnt það æ ofan í æ að hann virðist vera ófær um að eiga eðlileg samtöl við mótherja sína í stjórnmálum. Ég vona að það gangi betur með samherja þó að samskipti hans og hæstv. menntamálaráðherra, út af Ríkisútvarpinu, bendi til þess að honum virðist almennt ekki falla vel að eiga samskipti og ná í gegnum samtöl og rökræður að lempa hlutina og leiða þá til niðurstöðu sem fleiri geta sætt sig við. Nú er hann kominn í stríð við þjóð sína. Eins og hv. þingmaður benti á þá eru til mælingar fyrir þessu. Mælingarnar sýna að yfir 90% Íslendinga, óháð búsetu, aldri, stjórnmálaskoðunum og kyni, vilja að fjármunum sé forgangsraðað í heilbrigðiskerfið. Ríkisstjórnin svarar því með raunniðurskurði til Landspítalans. Það er svar ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við áherslum almennings varðandi heilbrigðismál. Svo þegar fólk er spurt - og Öryrkjabandalag Íslands lét gera könnun á því hvort það treysti sér til að lifa á strípuðum almannatryggingum - þá telja yfir 90% það ekki duga til framfærslu. Þetta vill ríkisstjórnin heldur ekki hlusta á.
Hæstv. forseti. Það er eitt sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um, hvort það sé rétt eða rangt hjá mér: Ég hef ekki fylgst með öllum ræðum sem hafa verið fluttar um fjárlagafrumvarpið þó að ég hafi lengstum gert það. Við höfum fært rök fyrir því, og vísað í upplýsingar frá Landspítalanum, að það þurfi 3 milljarða að lágmarki til að stofnunin geti sinnt skyldum sínum. Hafa komið fram einhverjar málefnalegar skýringar um hið gagnstæða? Ég hef ekki orðið var við það af hálfu stjórnarmeirihlutans. Ég hef ekki orðið var við að það hafi komið nein gagnrök við þessu. Menn hafa leitt þetta hjá sér, eða andæft þessu með einfaldri alhæfingu um að þess þurfi ekki, en hafa komið einhver haldbær málefnaleg rök fyrir því að þessara fjármuna sé ekki þörf?
Hæstv. forseti. Nei, það hafa nefnilega ekki komið málefnaleg rök. Og það er svo skrýtið að forstjóri Landspítalans og yfirstjórn Landspítalans - öflugir stjórnendur sem fóru í gegnum mjög erfiða tíma ásamt öðrum Íslendingum með erfið verkföll, nánast í ár voru yfirstandandi verkföll á sjúkrahúsinu; sjúkrahúsið er búið að vera í niðurskurði nánast frá síðustu aldamótum - sem eru framsæknir, jákvæðir og öflugir stjórnendur komu fyrir fjárlaganefnd og lýstu því yfir að í fjárlagafrumvarpinu væru algerlega ófullnægjandi fjárframlög. Það yrði ekki hægt að uppfylla lagaskyldu sjúkrahússins. Hvaða rök fengu þeir? Þau voru sökuð um andlegt ofbeldi. Það eru rökin sem voru færð fram. Fólk sem beitir slíkri taktík er ekki með rökin í sínu liði. Og hæstv. heilbrigðisráðherra, það veldur mestum vonbrigðum, stendur ekki með sinni stofnun og berst fyrir henni; hann er ekki hér til að svara fyrir það hvort hann hafi reynt að fá inn aukið fjármagn. Hann á að hafa lagt það til að gerð yrði rekstrarúttekt á Landspítala. Mér finnst sjálfsagt að farið sé yfir rekstur Landspítalans, en að koma með það sem mótsvar við kröfum um aukið fé inn í rekstur spítalans er beinlínis vantraust í garð stjórnenda. Þeir hafa þó það mikinn þroska til að bera að þeir fögnuðu úttektinni enda vita þeir að sjúkrahúsið er rekið fyrir allt of lítið fé.
Herra forseti. Nú er farið að síga á nóttina og mig langar að inna forseta eftir því hversu lengi hann hyggst halda þessum fundi áfram. Það er ljóst að nokkrir eru á mælendaskrá og við vorum hér til kl. 3 í nótt og það verður fundur snemma í morgun, það er að minnsta kosti fyrirhugaður fundur hjá mér kl. 9 í fyrramálið. Ég tel að það sé ástæða til að spyrja forseta og fá það fram hvort hann ætlar að funda í klukkutíma eða tvo eða þrjá í viðbót. Það er bara upp á skipulagningu eins og ég segi, upp á það að maður hvílist örlítið áður en farið er á fund af því að það eru mikilvægar ákvarðanir sem maður þarf að taka í fyrramálið. Við erum að fara að fjalla um ríkisborgararétt albönsku fjölskyldnanna og ég tel að það sé nauðsynlegt að við séum með kollinn nokkuð hreinan þannig að ég spyr, virðulegur forseti, hversu lengi hann hyggst halda þessum fundi áfram.
Herra forseti. Við erum á miðri aðventunni og hér er orðið allmikið um kvöld- og næturfundi. Sjaldnast hefur það verið svo að forseti hafi látið svo lítið að láta okkur vita af þeim áformum sínum heldur vindur fundinum fram og seint og um síðir áttar maður sig á því út frá svipbrigðum forseta eða öðru látæði hversu stutt er í lok fundarins. Í ljósi þess sem hér hefur komið fram að fyrirhugaðir eru fundir bæði í fastanefndum og undirnefndum í fyrramálið þá held ég að við verðum að óska eftir því mjög eindregið við forseta að hann fari að láta þennan fund duga fyrir kvöldið. Það eru töluvert margir á mælendaskrá enn þá og alveg ljóst að þeirri mælendaskrá verður ekki lokið vegna þess að ef menn ætla að halda áfram að tala til morguns, þá endar það náttúrlega með því að fólk þarf að fara á fundi og væntanlega ætlum við ekki að láta sólarhringinn bráðna saman í eina allsherjarumræðu. Þannig að ég spyr hæstv. forseta um það hvenær umræðunni ljúki.
Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa talað á undan mér undir þessum lið og spyrja forseta hvenær hann hyggst ljúka þessum fundi. Nú er klukkan að verða 2 um nótt og við erum búin að vinna vel í allan dag og standa vaktina og við þurfum að fara á fund í fyrramálið eins og hér hefur komið fram. Mér þætti vænt um að fá að vita hvenær þessum fundi á að ljúka og hvort forseti geti ekki verið svo elskulegur að láta okkur a.m.k. vita hvenær þessu á að ljúka og þá getum við tekið ákvörðun út frá því hvernig við högum okkur í framhaldinu.
Herra forseti. Ég eins og aðrir hv. þingmenn vil óska eftir svari frá hæstv. forseta um hvenær þessum fundi lýkur. Hæstv. forseti hefur gefið það út að hann sé mjög ánægður með þá umræðu sem hefur verið um fjárlagafrumvarpið og ánægður með að funda fram eftir nóttu en mér finnst ekki að lengd þingfundar megi stjórnast af ánægju forseta hverju sinni. Þó hann sé mjög ánægður að vera hérna fram eftir nóttu, þá erum við hv. þingmenn margir hverjir orðnir svolítið lúnir eftir það að vera hér kvöld eftir kvöld á löngum næturfundum og mér finnst að það þurfi að taka tillit til þeirra þingmanna sem eru að fara í fyrramálið á nefndarfundi og aðra fundi á vegum þingsins. Hæstv. forseti verður þess vegna að slíta fundi núna, því umræðan er ekki búin, eða láta okkur þingmenn vita hvenær áætlað er að umræðu ljúki í nótt.
Virðulegi forseti. Nú eru fastir liðir eins og venjulega liggur mér við að segja því ætli þetta sé ekki áttunda nóttin sem við stöndum hér í sömu sporum og reynum að kalla fram svör um það hversu lengi ætlunin sé að halda áfram og hálfpartinn biðjast vægðar af því að klukkan er að verða tvö. Það kemur til af því að það er mjög mikilvægur fundur í allsherjar- og menntamálanefnd kl. hálfníu í fyrramálið. Klukkan er að verða tvö og þótt menn telji nú að Alþingi Íslendinga sé hafið yfir vinnulöggjöfina oft og tíðum þá er hún í gildi. Það væri meiri bragur að því að við virtum þau grundvallaratriði sem þar koma fram t.d. um hvíldartíma. Fyrir það fyrsta væri fróðlegt að vita hjá hæstv. forseta hversu lengi fundur á að standa og svo vil ég kannski veita honum þá ráðgjöf og þau velviljuðu tilmæli að þessu fari að ljúka svo við getum mætt til starfa, þau okkar sem eigum að mæta í nefndir snemma í fyrramálið.
Virðulegi forseti. Mér finnst vera tvennt í stöðunni núna. Það er annaðhvort að menn slaufi þessum fundi í kvöld og segi þetta gott eða þá að menn kalli hingað ráðherra málaflokkanna sem helst er á deilt. Það eru þá heilbrigðisráðherra, félagsmálaráðherra og menntamálaráðherra. Við höfum kallað eftir þeim í umræðunni síðustu daga og við höfum óskað eftir því að þau komi hingað og geri okkur grein fyrir því hvaða afstöðu þau hafa gagnvart þeim málflutningi sem við höfum haldið hér uppi, þ.e. að eldri borgarar og öryrkjar þurfi kjarabætur, og hvort þeim finnst í lagi að við séum hér með þúsundir eldri borgara sem lifa á í kringum 200 þús. kr. á mánuði eftir skatt. Við fáum engin svör og það er svolítið talað eins og við séum hálfgert fyrir þeim og hálftruflandi og séum að gera þeim lífið leitt. En baráttan hér snýst um að reyna að sækja kjarabætur fyrir stóra hópa fólks sem hafa setið eftir og ríkisstjórnin er að skilja eftir. [[Forseti hringir.]]Mér finnst lágmark að ráðherrarnir komi hingað og svari okkur því og standi fyrir máli sínu hvers vegna þeir telji rétt að keyra svona hart fram.
Virðulegi forseti. Klukkan er að verða tvö og það eru auðvitað miklar fréttir að fyrirhugaður skuli vera alvarlegur fundur í allsherjar- og menntamálanefnd í fyrramálið og fullkomlega eðlilegt að hér sé ekki verið að funda fram í rauðabítið þegar svo háttar til. Við þurfum á því að halda að nefndarmenn verði árvökulir og vel hugsandi í fyrramálið þegar að þeim fundi kemur. Það eru líka takmörk fyrir því hversu skynsamleg umræðan verður þótt ég verði að viðurkenna að í nótt er hún öllu hófstilltari en í fyrrinótt þar sem hún fór kannski stundum heldur of geyst, en ég hvet eindregið til þess að forseti segi okkur skýrt hverjar fyrirætlanir hans eru með tímalengd fundar.
Hæstv. forseti. Við þingmenn erum búnir að vera hérna frá því klukkan hálfellefu í morgun. Það er 15 og hálfur klukkutími og okkur þætti afskaplega eðlilegt að hæstv. forseti segði okkur hvað hann hyggst halda fundi lengi áfram. Ég er enginn sérfræðingur í fundarstjórn en ég get fullyrt það að ég mundi aldrei stjórna fundi og neita að svara fundarmönnum hvenær ég hygðist ljúka fundinum. Ég held að óvíða væri slíkt samþykkt en hér virðist það einhver regla sem er hafin yfir gagnrýni nema hjá okkur sem óskum hér eftir svörum og fáum engin. Þetta er náttúrlega misbeiting á valdi og ég óska eftir því að hæstv. forseti sýni okkur þann sóma að segja okkur hversu lengi hann hyggst halda þessu áfram.
Virðulegi forseti. Það er ástæða fyrir því að vökulögin voru sett á sínum tíma eða árið 1930 ef ég man rétt, það er út af nákvæmlega svona aðstæðum sem við höfum hér þar sem er verið að halda fólki fram eftir öllu og í óvissu um það hvenær það komist heim. Ég vil líka minnast á það, sem er kannski heldur dramatískt, að svefnleysi er eitt form af pyndingum þannig að við þurfum að fara að fá að komast heim. Ég er orðin dauðþreytt, búin að vera hér í 15 tíma, gott ef ekki 16. Þetta var svona í síðustu viku, þetta var þannig í gær, það var fundað á laugardaginn. Við í minni hlutanum erum alveg tilbúin til að hitta meiri hlutann og ræða málin og reyna að fá einhverjar lyktir í þessum málum en þá koma yfirlýsingar um það frá forsætisráðherra að ekkert slíkt sé til. Það gefur okkur efni til þess að halda jafnvel enn þá lengur áfram. En hins vegar er ástæða fyrir því að vökulögin voru sett.
Virðulegur forseti. Nóg er nóttin, sagði draugurinn. En ég hef nú lýst þeirri skoðun áður við virðulegan forseta að henni eigi maður að eyða með ástvinum sínum heima við en ekki hér í salnum hjá honum, það sé snöggtum skynsamlegri nýting á tímanum fyrir margra hluta sakir. En ég vil taka undir með þingmönnum og hvetja forseta til að tilgreina það hvenær hann hyggst ljúka fundinum svo að fólk geti gert sínar ráðstafanir, pantað bíla og annað slíkt sem því tengist. Um leið vil ég kalla eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra sérstaklega, Kristján Þór Júlíusson, sem hefur ekki þorað til þessarar umræðu í allan dag láti að minnsta kosti svo lítið ef hér á að halda eitthvað aðeins áfram að koma og hlusta á umræðuna eins og hæstv. menntamálaráðherra gerði í gær þótt hann hafi eðlilega ekki treyst sér til að ræða efnislega það stóra núll sem skilað var í Ríkisútvarpsmálum.
Virðulegi forseti. Ég veit að ég þarf ekki að segja forseta hvað klukkan er, það blasir við honum. Mér sýnist hún vera núna tvær mínútur yfir tvö að nóttu og eins og aðrir þingmenn þá langar mig til að spyrja forseta hvenær hann hyggst slíta þessum fundi. Eigum við von á að vera hér til kl. 5 eða 6? Það er enn nóg til að tala um í fjárlagafrumvarpinu sem eins og komið hefur fram í ræðum okkar undanfarna daga er náttúrlega hneyksli að mörgu leyti þannig að við getum talað um það endalaust. Forseti. Hvenær hyggst virðulegur forseti slíta þessum fundi?
Virðulegi forseti. Þegar maður kemur hérna upp og ræðir við forseta fær maður aldrei nein viðbrögð. Það er svolítið undarlegt og örugglega kómískt að fylgjast með þessu. Það er eins og við séum að tala við einhvern forseta úti í bæ af því að við fáum aldrei nein svör. Þetta er ekki flókið. Við erum að spyrja að tvennu: Í fyrsta lagi hvað verður þessi fundur lengi? Í öðru lagi óskum við eftir því að hingað komi ráðherrar þeirra þriggja stóru málaflokka sem við höfum lagt áherslu á í umræðunni. Við höfum ekki fengið nein viðbrögð við því hvort á þá verði kallað, hvort þeir komi hingað eða hvort þeir ætli að liðka fyrir umræðunni með því að eiga samtal við okkur um þessa mikilvægu málaflokka, þ.e. fjármögnun á heilbrigðiskerfinu sem krefst gríðarlega mikilla fjármuna til viðbótar við það sem lagt er til ef við ætlum að halda áfram að eiga heilbrigðiskerfi í fremstu röð og síðan eru það kjaramál eldri borgara og öryrkja. Því er haldið fram að þeir séu búnir að fá nóg meðan við teljum svo ekki vera, þeir halda ekki einu sinni í við lægstu laun í landinu. Ég vil fá svör við þessum tveimur spurningum.
Virðulegi forseti. Það er nú ekki til mikils mælst að forsvarsmenn komi, þ.e. ráðherrar málaflokkanna. Það er hefð að þeir mæti til umræðunnar. Það er hefð fyrir því ef kallað er eftir forsvarsmönnum málaflokka, ráðherrum eða formönnum nefnda, þá séu þeir sóttir, ég tala nú ekki um þegar fjárlagaumræðan liggur undir. Það er því ekki til mikils mælst, fyrst farið er fram á það og það er ásetningur hæstv. forseta að funda hér áfram úr því hann gefur engin svör, að forseti kalli til þá ráðherra sem óskað hefur verið eftir að séu viðstaddir umræðuna. Það er þó það minnsta sem hægt er að gera til að heiðra þá umræðu sem hér á sér stað. Hér eru stjórnarandstæðingar í umræðu um fjárlagafrumvarpið með spurningar, athugasemdir og rökræðu sem ráðherrar eiga að vera vitni að og vera hér til svara ef ástæða er til.
Hæstv. forseti. Ég vil endurtaka ósk mína um að forseti láti okkur í té upplýsingar um hvenær hann hyggist slíta þessum fundi. Ég ætla að taka undir orð og óskir hv. þingmanna sem hér hafa óskað eftir að hæstv. heilbrigðisráðherra, hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra verði viðstaddur umræðuna. Ég vil segja tveimur af þessum ráðherrum til hróss að þau voru hér dagpart í dag, en hæstv. heilbrigðisráðherra hefur bara ekki sést við þessa umræðu. Við erum með fjárlagatillögur upp á tæpa 3 milljarða til Sjúkrahússins á Akureyri og Landspítala og við viljum heyra álit hans á því og hvort hann sé ósammála forstjórum undirstofnana sinna um fjárþörf inn á þessi sjúkrahús. Þetta eru mikilvægar spurningar og ekki bara við sem viljum vita það, það er allur almenningur í landinu sem óskar svara við því.
Forseti vill geta þess að viðkomandi ráðherrum hefur verið gert orð um að nærveru þeirra sé óskað hér í þessum sal.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka forseta fyrir að hafa gert þeim ráðherrum viðvart um það. Það er þá bert að þeir treysta sér ekki til umræðunnar. Ef ráðherrar málaflokkanna treysta sér ekki til umræðunnar um sína eigin málaflokka er auðvitað ekkert tilefni til þess fyrir löggjafarvaldið Alþingi að halda umræðunni áfram. Hér er til umfjöllunar frumvarp framkvæmdarvaldsins um fjárlög fyrir næsta ár. Ef ráðherrar einstakra málaflokka framkvæmdarvaldsins vilja ekki koma hingað og standa fyrir máli sínu er engin ástæða til fyrir löggjafa sem ætlar að virða sjálfan sig einhvers að halda fundi hér áfram inn í nóttina. Þess vegna legg ég til að forseti fresti umræðunni og slíti fundinum og við tökum til við að ræða við ráðherrana í dagsbirtu, ef þeir skyldu vakna til umræðunnar í fyrramálið.
Virðulegi forseti. Ég vil ítreka óskir til forseta um að hann upplýsi um fyrirhugaða verkáætlun það sem eftir lifir nætur og fagna því að hann hafi gert ráðherrum viðvart um óskir. Það er eðlilegt þegar verið er að ræða fjárlagafrumvarpið, sem eðli málsins samkvæmt við 2. umr. ber breytingartillögur sem vissulega eru á ábyrgð fjárlaganefndar en hafa hlotið samþykki í ríkisstjórn, að ráðherrar séu til reiðu. Það er jú þeirra að standa að baki og standa fyrir rekstri sinna málefnasviða miðað við þær fjárlagatillögur sem þeirra eigin ríkisstjórn hefur samþykkt. Það skiptir máli fyrir umræðuna að þeir séu viðstaddir hér þegar þess er óskað. Ég vil þakka forseta fyrir hversu tillögugóður hann hefur verið í því efni.
Herra forseti. Mér þykir fundarstjórn forseta vera bara prýðisgóð, en það væri gott að fá svör hjá honum hvenær þessum fundi á að ljúka. Ég vil líka eins og aðrir hv. þingmenn óska eftir nærveru hæstv. ráðherra. Við fengum hér í hús í gær hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra var hérna með okkur í dag og í kvöld, en ég sakna þess að fá ekki hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra því að við erum að ræða mál sem falla undir verksvið þeirra og er mjög mikilvægt að þeir ráðherrar séu við umræðuna. Ég óska eftir því, þótt svona langt sé liðið á nóttu, að þeir verði kallaðir hingað ef á að halda þessum fundi eitthvað áfram fram eftir nóttu.
Herra forseti. Ég tek undir það. Það var ánægjulegt að sjá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra í dag en hún tók ekki þátt í umræðunni. Hins vegar kom hæstv. menntamálaráðherra hingað og tók þátt í umræðunni, fór í andsvör, ekki bara við einn þingmann heldur fleiri. Það er það sem skiptir máli. Skoðanaskipti urðu og álit fékkst á því sem verið var að spyrja um. Það er það sem við erum að kalla eftir hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Þetta er held ég þriðja kvöldið sem óskað er nærveru hans. Mér þykir hann ætla að koma sér frekar auðveldlega hjá því að taka á þessum risastóra málaflokki sem heyrir undir hann, sem er Landspítalinn og heilbrigðisþjónusta í landinu. Félags- og húsnæðismálaráðherra hefði getað komið og svarað spurningum varðandi aldraða og öryrkja með meiri brag en hún hefur gert hingað til. En þrír ráðherrar hafa þó alla vega látið sjá sig hér við umræðuna sem er ekki [[Forseti hringir.]]óeðlilegt að sé krafist. Ég spyr hvort heyrst hafi eitthvað í hæstv. heilbrigðisráðherra frá því við óskuðum eftir honum fyrr í dag og aftur í kvöld.
Forseti. Ég þurfti að bregða mér í hliðarherbergi til fundarhalda þannig að ég hef ekki alveg náð að fylgjast með viðbrögðum forseta við þessum beiðnum. Það hefur verið óskað eftir nærveru hæstv. heilbrigðisráðherra hér og var raunar gert um svipað leyti í nótt sem leið og í dag, oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Það er auðvitað gert ráð fyrir því samkvæmt þingsköpum að við eigum að sinna þingskyldum okkar á þingfundum. Það gildir bæði um þingmenn og þá þingmenn sem gegna ráðherraembættum, nema lögmæt forföll hamli. Viðkomandi þingmaður þarf þá að koma skýringum á sinni fjarvist til hæstv. forseta. Mér finnst eiginlega algerlega ólíðandi miðað við þá umræðu sem hér hefur verið um heilbrigðismálin, stöðu Landspítalans, einkavæðingaráform og ýmislegt annað sem hér hefur komið upp í umræðunni, að ráðherrann sé ekki viðstaddur og við fáum ekki [[Forseti hringir.]]skýringar á því. Ég vil spyrja forseta hvort hann hafi kannski fyrr í umræðunni fært þinginu einhverjar skýringar á þessu.
Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að kallað var eftir nærveru hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í dag og þau komu bæði hingað. Hæstv. menntamálaráðherra tók þátt í umræðunum. Það var nú svo skrýtið að maður var þakklátur fyrir það að hæstv. ráðherra skyldi hafa látið svo lítið að koma en auðvitað er það sjálfsagt. Staðan er einhvern veginn orðin þannig að maður býst ekki við að hæstv. ráðherrar sinni kalli forseta Alþingis. Það er auðvitað algerlega óásættanlegt. En hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki látið sjá sig og búið er að kalla eftir honum í allan dag, og í gær, og hér eru undir stór mál. Það er ekki bara Landspítalinn og niðurskurður upp á rúman milljarð sem blasir þar við heldur líka útboð á heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu [[Forseti hringir.]]sem við þurfum að eiga orðastað við hann um.
Forseti vill ítreka að orð hafa verið gerð viðkomandi ráðherrum um að nærveru þeirra sé óskað hér. Formleg viðbrögð hafa ekki borist enn svo forseta sé kunnugt um. Forseti hefur skilning á því að þingmenn séu orðnir alllúnir en hyggst þó halda fundi áfram enn um hríð.
Herra forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar rifja upp samtal sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra átti við formann Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Pál Árnason, hér í gærmorgun þar sem var verið að tala um kjör aldraðra og öryrkja. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vildi minna á að öryrkjum væri að fjölga hér á landi og það þyrftu að vera einhverjir hvatar til þess að öryrkjarnir hættu að vera öryrkjar. Hann orðaði það ekki nákvæmlega þannig en þannig skildi maður hann. Hann nefndi að í þessum hópi væru ungir menn sem hefðu flosnað upp úr skóla og ekki náð að fóta sig og væru orðnir öryrkjar. Ég hef hugsað mikið um þessi orð hæstv. ráðherra og er mjög undrandi á þeim því að með þeim sýnir hann mikið skilningsleysi á aðstöðu öryrkja og aldraðra. Hann virtist vera að benda á þetta til að rökstyðja að þessi hópur, aldraðir og öryrkjar, ætti að vera fátækasti hópurinn í samfélaginu. Það væri hægt að réttlæta það með þessu. Það er óskiljanlegt hvernig hægt er að komast að þeirri niðurstöðu. Jafnvel þó að hæstv. ráðherra hafi hugsað þetta er mjög skrýtið að segja það upphátt hér í beinni útsendingu og að hægt sé að finna þessa afsökun fyrir því að ekki eigi að láta lífeyri hjá öldruðum og öryrkjum hækka í takt við lægstu laun. Það sem gert er þegar verið er að reikna út prósentur sem kjörin eiga að hækka um um áramótin, þ.e. 9,7%, þá er miðað við launaþróun sem er reiknuð þannig út að launavísitala er fundin út og launaskrið dregið frá svo að aldraðir og öryrkjar njóti nú örugglega ekki þess kaupmáttar sem launaskrið í landinu veitir öðrum stéttum. Þeir mega ekki njóta launaskriðs og þeir mega heldur ekki njóta sérstakra kjara sem þeir sem eru á lægstu launum njóta nú um stundir. Þetta er mjög óréttlátt. Við höfum farið yfir það hér aftur og aftur og talað fyrir daufum eyrum, því miður. Ísköld lagahyggjan er látin ráða í þessum málum. Við erum afar ósátt við það. Þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fór að tala um ungu mennina sem höfðu flosnað upp úr skóla og ekki getað fótað sig þá kom auðvitað upp í hugann fjöldatakmarkanir í framhaldsskóla þar sem 25 ára og eldri er gert erfitt fyrir að sækja bóknám kjósi þeir að fara aftur í skóla. Það væri miklu nær að hæstv. ríkisstjórn færi út í það að skipuleggja aðgerðir til þess að styðja við þann hóp sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra telur mikilvægt að komist ekki á betri stað en þeir sem eru lægst launaðir í samfélaginu og vill því halda öllum öðrum sem eru öryrkjar eða aldraðir þar fyrir neðan. Auðvitað væri betra að opna framhaldsskólana en ekki loka þeim eins og hæstv. ríkisstjórn er að gera. Maður veit ekki eiginlega hvar er hægt að byrja að hneykslast á þessari afstöðu hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Maður var sleginn yfir þeirri hlið sem hæstv. ráðherra sýndi á sér og á þeim rökum sem er beitt til að halda öldruðum og öryrkjum á versta stað af öllum í samfélaginu. Að þessu sögðu langar mig í lok ræðu minnar að minnast á mál sem lítið hefur verið rætt um í þessari umræðu en er stórmál. Það er áætlun um losun hafta og þeir fjármunir sem þurfa að birtast í reikningum ríkisins. Það er vitað að einhverjir samningar eru komnir og búið að samþykkja. Í texta með fjárlagafrumvarpinu er reyndar enn þá talað um stöðugleikaskatt þó að ákveðið hafi verið að fara samningaleiðina. Það tók mjög langan tíma að finna út úr þessu. Menn hafa slegið á það að tafirnar og ósamkomulagið á milli stjórnarflokkanna um hvaða leið ætti að fara hafi kostað okkur vel á annað hundrað milljarða því að staðan sem við erum í er dýr og tíminn er dýrmætur. Menn hafa slegið á að þessar tafir og ákvörðun um hvaða leið eigi að fara hafi kostað okkur á annað hundrað milljarða. Það er augljóst að það hlýtur eitthvað að koma á milli umræðna, einhverjar tillögur og einhverjar tölur yfir þessa peninga og hvernig á að verja þeim á árinu 2016. Í textanum í fjárlagafrumvarpinu, sem er skrifaður um mitt ár, er talað um að greiða niður skuldabréf til Seðlabankans. Það er skynsamlegt að gera það en annað er ekki talað um. Það er talað um að 170 milljarðar gangi inn á árið 2016 en þegar við vorum að ræða þessi mál í fjárlaganefnd sögðu menn að það væri ekki ljóst hvernig þetta mundi leggjast og það væri ekki vitað hvort við mundum taka þetta inn í fjáraukalögin eða inn í fjárlögin. Það er orðið ljóst núna að við tökum þetta ekki inn í fjáraukalögin því að það er búið að loka þar nefndarálitum og tillögum. Við hljótum að taka þetta stóra mál, þar sem að minnsta kosti 379 milljarðar eru undir og knappur tími til jóla, inn í fjárlaganefnd og fara vandlega yfir það og bera það síðan inn í þingsal til umræðu. Það verður auðvitað ekki hrist fram úr erminni. Þetta er eitt af stóru málunum sem við þurfum að taka á milli umræðna og fjárlaganefnd þarf að einbeita sér að. Frú forseti. Landspítalinn hefur verið til umræðu líka. Við höfum kallað eftir að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað til þess að taka þátt í umræðunni. Við þurfum að fá skýringar á því af hverju menn sætta sig við það og af hverju þeim finnst það sjálfsagt að fjölgun sjúklinga fylgi fjármunir á heilsugæslustöðvum sem eru einkareknar og læknastöðvum sem eru einkareknar út um bæinn en þegar kemur að opinbera kerfinu þá eigi opinberar heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanirnar og Landspítalinn og sjúkrahúsin að skera niður til þess að mæta kostnaði vegna fjölda sjúklinga. Það hefur enginn útskýrt það fyrir okkur hvernig hægt er að rökstyðja það. Af hverju er þetta svona? Af hverju hafa menn skilning á því að fjármunir þurfi að fylgja fleiri sjúklingum á stöðvum sem eru einkareknar en loka alveg öllum skilningarvitum þegar hið sama er uppi á opinberum stofnunum? Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki svarað þessu. Hann hefur ekki látið sjá sig hér þegar hæstv. forseti hefur kallað eftir honum hingað í hús fyrir hönd okkar þingmanna. Það eru sannarlega vonbrigði og ástæða til að kvarta yfir því.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það er akkúrat það sem við stöndum frammi fyrir og hefur verið bent á hér að það er ótrúlega margt sem við þurfum að taka á milli umræðna í hv. fjárlaganefnd sem varðar mjög stórar tölur. Þegar maður les nefndarálit meiri hlutans er talað um á forsíðu að nokkuð sé í land með að hefja niðurgreiðslu skulda og vaxtakostnaðurinn sé áfram þriðji útgjaldamesti málaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Það vakti athygli mína að bæði í ríkisfjármálaáætlun og eins í meirihlutaálitinu þá lítur ekki beinlínis út fyrir að ríkisstjórnin sjái sér fært að greiða niður skuldir. Svo stöndum við frammi fyrir því að vera með óreglulegar tekjur sem eru í raun ekki til þess fallnar að bæta grunnrekstur ríkisins sem ég hef miklar áhyggjur af. Við höfum rætt það í fjárlaganefnd að þetta er eitthvað sem við þurfum að velta verulega fyrir okkur, undirliggjandi ríkisrekstri, því að þrátt fyrir stöðugleikaframlag eru jú áfram óreglulegar tekjur. Svo við snúum okkur að velferðarmálunum. Er þetta ekki bara hugmyndafræðin? Er það ekki klárlega af pólitískum ástæðum sem settar eru fram, þrátt fyrir hagkvæmni eða ekki hagkvæmni í rekstrinum, að dregið er úr hinni eiginlegu samneyslu, þ.e. að ríkið reki ekki sjálft sína heilbrigðisþjónustu heldur sé hún færð yfir á hendur einkaaðila? [[Forseti hringir.]]Þarna er enn og aftur verið að setja eitthvað af stað í gegnum fjárlög í stað þess að það sé rætt pólitískt í þingsal.
Frú forseti. Aðeins um stöðugleikaframlagið og samningaleiðina sem ákveðið var að fara og það tangarhald sem við höfðum á kröfuhöfunum eða þá stöðu sem við höfðum gagnvart kröfuhöfunum. Hún var mynduð í mars árið 2012. Mér finnst rétt að minna á það annað slagið. Sumir kalla þau lög litlu eða minni neyðarlögin því með þeim voru búin sett undir höftin og þar með gátum við farið þá leið sem farin var. Það er líka rétt að minna á að sjálfstæðismenn greiddu atkvæði gegn því frumvarpi og framsóknarmenn sátu hjá. En við erum að njóta þess að hafa farið þessa leið og stöðugleikaframlögin eru að tikka inn og á því þurfum við að taka. Hv. þingmaður talaði um stöðu ríkisfjármálanna. Það er líka mjög stór frétt að í fyrsta skipti frá hruni minnkar afkomubatinn milli ára. Hann var náttúrulega mikill á meðan við vorum að krafsa okkur upp úr kreppunni enda gerðum við ráðstafanir til þess. En eftir að þessi ríkisstjórn, hægri stjórnin, hefur tekið við þá hefur hann stöðvast og núna er hann að minnka á milli ára í fyrsta skipti frá hruni. Það er umhugsunarvert í hvernig stöðu við erum komin vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og sjálfsagt er stefna þeirra í heilbrigðismálum að leiða okkur í átt að auknum einkarekstri.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Þetta er nefnilega áhyggjuefni, ekki bara ríkisreksturinn sem sjálfstæðis- og framsóknarmenn guma af. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er mjög nauðsynlegt að minna á það hvernig þetta varð framkvæmanlegt því það er alveg ljóst að við værum ekki hér í þessari stöðu - sem betur fer erum við í þessari stöðu - nema af því að þessi ákvörðun var tekin á sínum tíma og við bárum gæfu til að gera það. Það sýnir kannski hvernig núverandi ríkisstjórnarflokkar mátu stöðuna á þeim tíma, þeir meta hana kannski ekki nægilega vel núna og fara ekki með fé eins og við mundum best telja. Það hefur svolítið verið rætt um alls konar met í hinu og þessu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég velti því upp af því að ég var í samtali hér fyrr í kvöld við varaformann fjárlaganefndar og hann taldi ekki að við værum með svo lág framlög til heilbrigðismála eins og ég hélt fram, að það kæmi fram í skýrslu OECD að við séum ekki að veita nema mjög lítinn hluta í raun af tekjum okkar í heilbrigðismál og innviði heilbrigðismála. Við höfum náttúrlega rætt hér í langan tíma stöðuna í því en það sem maður hefur áhyggjur af þegar við horfum til næsta árs og Landspítalans eða annarra heilbrigðisstofnana er að þá er ekki bara Landspítalinn í vanda. Það eru fleiri heilbrigðisstofnanir í vanda. Það virðist vera svo að ríkisstjórnin ýti því frá sér og ég sé það fyrir mér að þegar við förum í eftirlit [[Forseti hringir.]]með framkvæmd fjárlaga þá munum við standa frammi fyrir stöðu sem við höfum talað um hér að muni koma upp en ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við hana. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála því að það verði mjög fljótlega verkefni okkar í fjárlaganefnd að reyna að finna út úr því hvað beri að gera?
Frú forseti. Fjárveitingar til endurnýjunar, viðhalds húsnæðis, tækjakaupa og framþróunar eru afar lágar hér á landi. Mér fannst það ekki góðar fréttir þegar OECD-skjölin sýndu að við erum í næstneðsta sæti hvað þetta varðar, mitt á milli Grikklands og Mexíkó. Það er ekki félagsskapur sem við viljum vera í. Ef við ættum að standa jafnfætis Danmörku t.d. þá ættu 14 milljarðar að vera eyrnamerktir til þessara liða á ári. Við erum langt frá því. Við höfum náttúrulega rætt um að það þurfi að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús og við höfum dregið úr viðhaldi á meðan við vorum að krafsa okkur upp úr kreppunni. En við þurfum augljóslega að gefa í og koma okkur af þeim stað sem við erum á. Það er náttúrulega þannig, svo ég segi það bara og nota mínar síðustu sekúndur í það, að það eru sár vonbrigði hvernig ríkisstjórnin fer með árangurinn sem við byggðum undir og fólkið í landinu. Það er verið að spandera þeim árangri í að gefa til baka fólki sem er forríkt. Lækka veiðigjöld, lækka auðlegðarskatt, gera tekjuskattsbreytingar sem draga úr jöfnunarhlutverki og gefa mestan afslátt til þeirra sem þurfa ekki á því að halda og svona mætti lengi telja. Þess vegna er afkomubatinn á milli ára í fyrsta sinn í mínus [[Forseti hringir.]]frá hruni. Það er vegna lélegrar fjármálastjórnunar og þeirrar hægri stefnu sem veður hér uppi.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það vill nú svo óheppilega til að spurningin sem ég ætlaði að spyrja var: Hver er ástæðan fyrir því að afkomubatinn er ekki meiri en hann er á milli ára? En hv. þingmaður er svo dulspakur að hún svaraði spurningunni eiginlega í þann veginn sem ég var að standa upp til þess að spyrja hennar og á þann veg að um væri að kenna lélegri fjármálastjórn og hægri áherslum. Hv. þingmaður hefur töluverða reynslu úr fjármálaráðuneytinu og af vinnu í fjárlaganefnd, bæði sem meirihlutamaður á fyrra kjörtímabili og svo núna. Það hefur komið skýrt fram í umræðum hér að vinnubrögð fjárlaganefndar séu óviðunandi. Þá langar mig að biðja hv. þingmann að draga það saman í fáeinum setningum: Hvað er það sem gerir vinnubrögð núverandi fjárlaganefndar óviðunandi? Fjöldamargt hefur verið talið upp, stórt og smátt. En fyrir manneskju sem er utan fjárlaganefndar þá mundi ég þiggja stuðning við að forgangsraða því og greina skóginn frá trjánum þannig að við sjáum heildarmyndina. Mig langar síðan að spyrja hv. þingmann, af því að eins og margoft hefur komið fram þá er fjárlagafrumvarpið það stjórnarfrumvarp sem endurspeglar best áherslur meiri hlutans hverju sinni, og er kannski pólitískasta plaggið af öllum þeim sem rædd eru hér á Alþingi: Ef við horfum á stefnuna sem dregin hefur verið upp undanfarin tvö og hálft til þrjú ár, þ.e. bæði í tekjum og útgjöldum, afkomu, fjármagnskostnað, vinnubrögð o.s.frv.: Hvað gerist ef þessi ríkisstjórnarstefna verður ofan á [[Forseti hringir.]]enn um sinn? Hæstv. forseti notar nú stundum það orðalag „enn um sinn“. Á hvaða leið erum við ef við gerum til dæmis ráð fyrir þessari stefnu næstu tíu árin?
Frú forseti. Fyrst að vinnunni í hv. fjárlaganefnd. Auðvitað erum við með stór verkefni í nefndinni sem við þurfum að fara yfir. En ég get sagt það hér að það sem mér hefur fundist há þeirri vinnu er það að ekki er trúnaður á milli manna og traust. Það háir starfinu og samstarfi á milli minni hluta og meiri hluta. Þegar ég var í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili þá var staðan önnur. Við vorum auðvitað líka með stór verkefni, stærri og erfiðari, en það var skilningur á milli manna og það var trúnaður. Menn áttu trúnaðarsamtöl og gátu komist að samkomulagi, alla vega um feril mála. Þó að menn væru ósammála um niðurstöðuna þá var hægt að ræða um það hvernig hægt væri að vinna málin. En það er lítið um það núna og það er meira um að menn vinni bara hver í sínu lagi og að traust ríki ekki á milli manna. Það er ekki gott. En hv. þingmaður spurði hvernig ég sæi framtíðina fyrir mér með hægri stjórn hér næstu tíu árin og ég get bara alls ekki hugsað mér það. Ég held að það verði ekki bara heilbrigðiskerfið sem mundi líða fyrir það heldur alveg augljóslega menntakerfið líka. Það líst mér ekki á. Ef öfgafrjálshyggjan og brauðmolakenningin, sem allir eru nú löngu hættir að trúa á úti í heimi, verður dregin hér inn og gamaldagspólitík þá er velferðarsamfélagið í hættu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það hefur komið berlega í ljós að vinnubrögð fjárlaganefndar eru ekki eins og best verður á kosið og hv. þingmaður, eftir sína miklu reynslu, sker hér úr um að helst sé um að kenna skorti á trúnaði í fjárlaganefnd. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann: Er hægt að byggja upp traust í svona vinnu þar sem það er ekki fyrir hendi? Er það alfarið í höndum meiri hlutans eða getur minni hlutinn lagt eitthvað fram í þágu slíkra vinnubragða? Síðan sem er kannski nánast heimspekileg spurning: Ræðst þetta vantraust af stjórnarstefnunni á einhvern hátt? Stundum hefur mér fundist að þessi nálgun, meirihlutaræðisnálgun, feli í sér að dekra við vantraustið vegna þess að það þjónar ákveðnum markmiðum að halda minni hlutanum illa upplýstum o.s.frv. til að viðhalda meirihlutaræðinu. Mig langar að biðja þingmann að bregðast við því. Síðan segir hv. þingmaður að heilbrigðiskerfið og menntakerfið mundi líða fyrir áframhaldandi hægri stefnu og velferðarkerfið væri í hættu. Hvers konar kerfi mundum við þá sjá? Telur hv. þingmaður að við værum að tala um kerfi þar sem fólk mundi kaupa sig inn í menntakerfið eða kaupa sig inn í heilbrigðiskerfið? Hversu brött yrði þessi þróun, telur hv. þingmaður, ef svo heldur fram sem horfir bara miðað við þessa þróun og það pólitíska upplegg sem hægri stjórnin hefur lagt hér?
Frú forseti. Ég held að það sé alveg ljóst á hvaða leið menn eru. Nú þegar erum við að greiða, Íslendingar, yfir borðið, 30 milljarða í heilbrigðiskerfinu og um 14 í menntakerfinu, en það má vera að minnið bregðist mér. En það er um það bil það sem Íslendingar eru að greiða yfir borðið fyrir heilbrigðisþjónustu og fyrir menntun og það er nú dágóð summa. Þetta er einn Landspítali á ári. Það er verið að fara í þessa átt með aukinni gjaldtöku eins og við urðum til dæmis vitni að í fyrra varðandi gjöld á þá sem þurfa á þjálfun að halda og á hjálpartækjum að halda, þegar gjaldtaka þar var aukin umtalsvert. Við horfum á það í fjöldatakmörkunum í framhaldsskólum þar sem fólki er bent á einkaskóla þar sem skólagjöld eru líka umtalsverð. Það er verið að lækka skatta sem rýrir tekjur ríkissjóðs til að standa undir heilbrigðisþjónustu og menntakerfinu og það ýtir á þetta. Ef þú vilt fá þjónustu þá þarftu að borga fyrir hana. Þetta er framtíðarsýn sem ég get bara alls ekki hugsað mér fyrir Íslendinga og við verðum að berjast gegn. Það er svolítið þannig, svo að ég komi að fjárlaganefnd alveg í lokin, eins og við höfum orðið vör við hér í þingsalnum: Þið skuluð ekkert vera að brúka kjaft. Þið voruð kosin í burt. Það er svolítið þetta viðhorf.
Virðulegur forseti. Hér voru bornar fram spurningar til forseta á forsetastóli fyrir nokkru síðan án mikils árangurs en nú bindum við vonir við að það er nýr forseti sestur í stólinn og ég vil inna hann eftir því hvenær hann hyggst ljúka þessum fundi. Það hefur verið vakin athygli á því að það hefjast fundir í undirnefnd allsherjar- og menntamálanefndar klukkan 8.30 í fyrramálið. Þeir þingmenn sem hér eru á fundinum þurfa auðvitað að gera sínar ráðstafanir og skipuleggja sig. Ég árétta það að forseti upplýsi þingmenn um það hversu lengi ætlunin sé að halda þessum fundi áfram.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar og fara þess á leit við forseta að við fáum að vita hverjar ætlanir hans eru um fundarhöld hér áfram. Það er hægt að auðvelda skipulag þingstarfanna með því að upplýsa okkur um það hvort ætlunin er að taka eina ræðu í viðbót eða hvort forseti vill láta hér nótt sem nemur. Það er komið núna fram að þeim tíma þar sem fundum hefur verið hætt og það hefur verið gert í sjálfu sér í ágætum sameiginlegum skilningi þingmanna og forsetavaldsins með hvaða hætti fram hefur verið farið hér að næturlagi. Ég óska einfaldlega eftir yfirlýsingu forseta um áframhald þess sameiginlega skilnings.
Virðulegi forseti. Við erum alltaf að tala út í tómið. Heldur forseti ekki utan um stjórn þessa fundar? Hvers vegna getur forseti ekki svarað því hvað við verðum lengi hérna? Hvers vegna getur forseti ekki svarað því hvort orðið hafi verið við óskum okkar um að hingað verði kallaðir ráðherrar félagsmála og heilbrigðismála til að eiga við okkur orðastað um það sem verið er að gera í þessum fjárlögum? Ekki koma þau hingað inn með stefnumótandi mál til umræðu. Fjárlagaumræðan er farin að snúast um stefnumörkun á stóru málefnasviðunum. Það er algert lágmark að þau komi hingað og fari yfir þessi mál með okkur en sendi ekki endalaust hingað pótintáta til að halda því fram að hér sé verið að gera eitthvað sem ekki er verið að gera, þ.e. að verið sé að slá einhver met í kjarabótum fyrir eldri borgara og öryrkja t.d., eins og haldið er fram í umræðunum. Það er einfaldlega alrangt. Ég tel að ráðherrarnir þurfi að koma hingað og gera okkur grein fyrir því á hvaða vegferð þeir eru og hvort þeir ætli í raun og veru að standa við fjárlögin eins og þau liggja fyrir núna.
Forseti. Eins og fram hefur komið er margt kúnstugt við það hvernig við högum tilveru okkar hér um kvöld og nætur og meðal annars þessi sérkennilega staða að við berum þráfaldlega upp sömu spurningarnar og fáum ekki við þeim svör. Það er líka nánast vonlaust að útskýra það fyrir heimilisfólki á venjulegum heimilum á aðventu hvað þetta snúist eiginlega um, að kvöld eftir kvöld og nótt eftir nótt séum við að vinna á löggjafarsamkomunni og vitum ekki hvenær vinnudeginum lýkur. Ég bý nú svo vel að hafa unglinga á mínu heimili sem segja að þetta séu leifar frá þeim tíma þegar það voru bara karlar á Alþingi sem gátu gengið að skúruðum gólfum og skreyttu jólatré einhvern tíma á Þorláksmessu. Ég held að þetta sé enn eitt dæmið um það [[Forseti hringir.]]að við sitjum uppi með alls kyns steingervinga og risaeðlur sem er algerlega kominn tími til að skúra héðan út.
Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili var oft og mikið talað um fjölskylduvænan vinnustað. Það hefur ekki lagast frá því sem þá var. En af því að ég þykist vita að frú forseti sem nú er á forsetastól er fjölskylduvæn kona langar mig til að spyrja hana hvort hún aumki sig ekki yfir okkur vesæla þingmenn og gefi okkur upplýsingar um það hvenær við gætum hugsanlega farið heim í nótt. Þótt karlarnir sjái oftast ekki ástæðu til þess ætla ég að höfða til systur minnar á forsetastóli og biðja hana að gefa okkur upplýsingar um það hvenær hún hyggst slíta þessum fundi.
Forseti getur hæglega orðið við þeirri bón og upplýsir hér með að hann hafði hugsað sér að tekin yrði fyrir ein ræða enn áður en fundi verður frestað.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta fyrir að leyfa mér að tala hér inn í nóttina og vonandi svæfa þá sem eftir eru í þingsal með minni [[Gripið fram í: Hljómfögru.]]hásu rödd sem farin er að líkjast rödd einhverrar konu sem ég vil ekki líkjast. Ég ætla nú að snúa mér að alvarlegri málum og fara aðeins yfir sviðið í þeim fjárlögum sem hér liggja fyrir. Ég og fleiri höfum sagt að þessi ríkisstjórn sé fyrst og fremst ríkisstjórn ríka fólksins og þeirra efnameiri. Hún sýnir það með fjárlögum sínum. Þetta eru þriðju fjárlögin sem þessi ríkisstjórn afgreiðir og þau hafa öll borið þess vitni að þar er forgangsröðunin í þágu þeirra efnameiri, eins og hægri stefnur segja til um, við þurfum ekki að láta það koma okkur neitt á óvart. Þær ganga út á að auka misskiptingu, færa til fjármuni á milli þeirra efnaminni og efnameiri með ýmsum aðgerðum, draga úr jöfnunaraðgerðum og einkavæða sem mest, koma stofnunum og öðru í einkarekstur. Það er það sem verið er að gera hér, til dæmis með því að fara út í útboð á heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu. Hér er leynt og ljóst verið að draga fjármuni frá opinberu heilbrigðiskerfi inn í þann geira. Ég tel það vera stórhættulegt. Sú þróun mun geta farið hratt af stað, eins og snjóbolti. Það er svo hættulegt að veikja hið opinbera heilbrigðiskerfi því að þá verður eðlilega óánægja með þá þjónustu sem þar er í boði vegna fjársveltis. Fólk fer almennt að tala jákvæðar um hinar einkareknu heilsugæslustöðvar sem virðast hafa miklu greiðara aðgengi að fjármunum hjá ríkinu. Þannig halda hlutirnir áfram að rúlla og almenningur fer að verða jákvæðari gagnvart því þó að þegar upp er staðið auki það bara ójöfnuð hvað varðar aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu og það er ekki góð þróun. Við berum vonandi öll hag spítalans okkar fyrir brjósti en hann er líka mjög illa settur. Ég ætla að vitna í forstjóra Landspítalans, Pál Matthíasson, sem segir, með leyfi forseta, að það vanti töluvert upp á skilning hjá stjórnvöldum varðandi fjárþörf Landspítalans fyrir næsta ár. Hann segir að þótt samþykkt hafi verið að endurskoða fjármögnun spítalans til framtíðar breyti það engu fyrir næsta ár. Það er mjög alvarleg staða. Í viðtali við forstjóra Landspítalans segir að fjárveitingar Sjúkratrygginga hækki sjálfkrafa ár frá ári vegna breyttrar aldurssamsetningar en svo væri ekki með Landspítalann. Páll segir, með leyfi forseta: „[Álagið] eykst á spítalanum ár frá ári, sem er eðlilegt og þarf ekki að koma neinum á óvart, og tengist í rauninni breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar. Það er það sem við erum að tala um að við þurfum að fá inn í módelið í rauninni sjálfkrafa hækkun þegar aldurssamsetning þjóðarinnar [breytist]. Við vitum að frá 2010 hefur álagið aukist að meðaltali um 1,7 prósent á ári. Þannig að allt það fé sem við fáum nýtt inn án þess að það sé gert ráð fyrir þessu er í rauninni eins og sparnaðarkrafa“. Páll segir að það sé staðreynd að fjárframlög til spítalans hafi verið dregin saman áratugum saman, þar til síðustu tvö ár. Við vitum það alveg, Landspítalinn var í mjög slæmri stöðu þegar hrunið varð. Hann átti varla fyrir launum eða lyfjum. Páll Matthíasson heldur áfram, með leyfi forseta: „Það er engin frekja að óska eftir fé til að sinna sómasamlega veiku fólki. Það er bara hluti af því sem fylgir því að reka hér almennilegt nútíma þjóðfélag.“ Þetta eru orð frá manni sem þekkir málefni Landspítalans mætavel og á að taka mark á. En því miður virðist sem meiri hluti fjárlaganefndar taki ekki mark á hinum alvarlegu viðvörunarorðum forstjóra Landspítalans. Við munum auðvitað vel framgöngu formanns fjárlaganefndar í þessu máli þegar Páll Matthíasson og fleiri frá Landspítalanum komu á fund fjárlaganefndar. Formaður fjárlaganefndar sagði að þarna væri á ferðinni andlegt ofbeldi gagnvart sér þegar þessir aðilar lýstu alvarlegri stöðu Landspítalans. Aðeins að öldruðum og öryrkjum sem verið hafa hér mikið til umræðu, eðlilega, vegna þess að við í stjórnarandstöðunni höfum lagt ofuráherslu á að vekja athygli á og gera kröfu á að kjör þeirra verði bætt, og þótt fyrr hefði verið, og bætt afturvirkt til 1. maí, eins og laun allra annarra launþega í landinu. Menn horfa oft til annarra landa til að bera saman kjör. Þá berum við okkur oftar en ekki saman við Norðurlöndin. Ég ætla hér, með leyfi forseta, að vitna í orð Björgvins Guðmundssonar sem er fyrrverandi þingmaður og hefur skrifað mikið um málefni aldraðra. Ég hef áður vitnað í hann í ræðum mínum. Björgvin segir, með leyfi forseta: „Í Danmörku spyrja stjórnvöld hvað þau geti gert til þess að bæta kjör og aðstöðu eldri borgara. Hér á landi leita stjórnvöld allra leiða til þess að komast hjá því að hækka lífeyri eldri borgara jafnvel þótt kaup launþega sé að hækka. Ólíkt hafast stjórnvöld að í þessum tveimur löndum. Það er mismunandi afstaða til eldri borgara í Danmörku og á Íslandi. Það er eins og Alþingi og ríkisstjórn á Íslandi séu andsnúin eldri borgurum. Það er orðið tímabært, að þessar valdastofnanir á Íslandi breyti um afstöðu til aldraðra og öryrkja og taki upp jákvæðari afstöðu til þeirra.“ Ég tek hjartanlega undir þessi orð Björgvins Guðmundssonar. Það er auðvitað mjög gott þegar við eigum svo öfluga málsvara vítt og breitt um þjóðfélagið til þess að tala máli aldraðra. Aldraðir og öryrkjar hafa ekki verkfallsrétt og treysta á okkur alþingismenn til að standa vörð um þeirra kjör og bæta þeirra kjör þegar aðrir launþegar þessa lands fá kjarabætur. Öryrkjar eiga líka mjög öfluga málsvara sem komið hafa virkilega vel á framfæri bæði við okkur alþingismenn og þjóðina alla hversu mikilvægt það er að bæta kjör þessara hópa og að við séum ekki stödd þar sem þessir hópar eru alltaf afturreka alls staðar. Við viljum að þeim séu búin sómasamleg kjör. Ég segi enn og aftur að þessi fjárlög bera þess sterk merki að hér fer vond hægri stjórn. Landsbyggðin fer mjög illa út úr þessu fjárlagafrumvarpi, menntamál fara mjög illa út úr þessu fjárlagafrumvarpi, heilbrigðismálin fara illa út úr þessu fjárlagafrumvarpi, samgöngumálin fara illa út úr þessu fjárlagafrumvarpi og Landspítalinn okkar fer illa út úr því. Ef ekkert verður að gert er hætt við að eldri borgarar og öryrkjar fari illa út úr þessu fjárlagafrumvarpi. Ég ætla rétt að vona að menn sjái að sér og komi með breytingar á [[Forseti hringir.]]fjárlagafrumvarpinu og geri einhverja bragarbót þar á.
Virðulegi forseti. Tvennt hefur vakið athygli mína í þessari umræðu varðandi heilbrigðismálin annars vegar og kjaramál eldri borgara og öryrkja hins vegar. Það er í fyrsta lagi viðhorf hæstv. fjármálaráðherra þegar hann segir hér í ræðu að við þingmenn þurfum að koma því inn í hausinn á okkur að það þurfi að vera einhvers konar hvatar í kerfinu. Þá velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður átti sig á því hvað ráðherrann á við. Hvaða hópar eru þetta? Þetta eru oft langveikir aðilar sem geta ekki unnið fyrir sér. Þetta er líka fólk sem hefur skilað ævistarfi sínu og er komið á eftirlaun og á að fara að hafa það gott; geta lifað með reisn eftir að hafa skilað áratugastarfi á vinnumarkaði. Þá veltir maður fyrir sér hvaða þankagangur er að baki því að kalla hér, með þjósti inn í hópinn, að það þurfi að vera hvatar í kerfinu. Hvatar til hvers? Ég spyr hvort eldri borgarar eigi almennt bara að halda áfram að vinna. Eða hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér? Svo er hitt viðhorfið: Hv. þm. Karl Garðarsson segir hér í umræðum að hann telji að það sé ómögulegt að verða við því sem Landspítalinn hefur kallað eftir, þ.e. tæplega 3 milljarða framlagi til að halda í horfinu. Ef það verði látið eftir þeim kalli þeir bara á aðra 3 milljarða og síðan aðra 3 milljarða og úr verði endalaus krafa um nýja og nýja 3 milljarða. Þetta er hundalógik; eins og verið sé að rétta frekum einstaklingum fjármuni sem þeir þurfa ekki á að halda. Ég hef áhyggjur af þessum viðhorfum. Ef þetta eru viðhorfin að baki þeim tillögum sem liggja fyrir í fjárlagafrumvarpinu er við ofurefli að etja hjá okkur sem viljum gera betur.
Frú forseti. Það er nú ekki þannig, þótt fjármálaráðherra telji sig kannski vera öflugan, að hann geti sagt við fatlaðan mann: Tak sæng þína og gakk. Menn eru ekki komnir á þann stað, svo að ég gerist kristileg af því að jólin eru að koma. En mér hefur þótt þessi umræða mjög sérstök. Líka það að setja aldraða og öryrkja undir sama hatt; að þetta séu svona vandræðahópar sem haldi alltaf áfram að fjölga sér og heimta meira. Þetta hefur verið niðurlægjandi orðræða, finnst mér, hjá sumum stjórnarþingmönnum og hæstv. fjármálaráðherra og líka mikil neikvæðni hjá hæstv. forsætisráðherra þegar hann skellti því framan í okkur hér á mánudaginn að ekki yrði um neitt samið við stjórnarandstöðuna. Við erum ekkert að kalla eftir samningum við okkur. Við erum að vekja athygli á því að það þurfi að semja við aldraða og öryrkja um þeirra kjör. Við erum bara ágætlega sett hér, þingmenn, og höfum það bara býsna gott miðað við marga aðra sem þurfa að lifa á lúsarlaunum. Það er auðvitað skömm að því, eins og ég hef minnst á hér áður í ræðu, að eldri borgarar, sem hafa unnið erfiðisvinnu frá því þeir voru fimmtán ára, fái ekki nema tæpar 190 þús. kr. útborgaðar á mánuði. Þetta er eitthvað svo ótrúlegt. Það er ekki eins og hægt sé að veita sér mikið fyrir þá fjármuni.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, það er áhyggjuefni að það er eins og hæstv. forsætisráðherra líti á það sem óþægindi að við séum að tala um þetta hérna; að þetta sé farið að snúast um okkur og tilefni til að vera með leiðindi, þannig mátti skilja orð hans hér. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, þetta snýst ekki um okkur, þingmennina, heldur erum við að berjast fyrir þeim hópum sem ekki eiga rödd hér inni. Það erum við sem ákvörðum kjör þessara stóru hópa. Það er hér inni sem stjórnarflokkarnir hafa tekið ákvarðanir um að það sé í lagi að fólk hafi tæplega 200 þús. kr. útborgaðar á mánuði. Okkur finnst það ekki. Ég veit að við hv. þingmaður erum hjartanlega sammála um það. En það skiptir máli að þetta komi fram. Það er talað um að nú sé stjórnarandstaðan dottin í hefðbundið málþóf, eins og ekkert sé á bak við það að við séum hér í baráttu. Það er mikilvægt að við drögum fram hvers vegna. Það er fyrir þessa hópa sem við stöndum hér og fyrir bættu heilbrigðiskerfi. Svo sannarlega þarf á því að halda. Ég held að það fari ekki fram hjá einu einasta mannsbarni að það þarf að bæta í í heilbrigðiskerfinu. Það fer ekki fram hjá einum einasta manni heldur, sem skoðar þetta, að það eru til fjármunir fyrir því. Meðan þessi ríkisstjórn hefur verið að afsala sér tekjum hefur hún beinlínis tekið ákvörðun um að láta þessa hópa sitja eftir og gera ekki meira fyrir heilbrigðiskerfið.
Frú forseti. Aðeins varðandi öryrkja: Ég styð það mjög að þeir öryrkjar sem hafa möguleika á að fá stuðning við að komast að hluta til út á vinnumarkað, eftir því hvernig staða þeirra er, séu studdir til þess og fái alla þá aðstoð sem hægt er að bjóða upp á í góðu heilbrigðiskerfi. Síðan komi í ljós hvort þeir geti að hluta til verið þátttakendur í atvinnulífinu og tekið aukinn þátt í samfélaginu. Það er bara mjög gott. En við verðum líka að horfast í augu við að það er ekkert val hjá mörgum öryrkjum í þessum efnum. Við þurfum þá líka að horfa til þess að breyta hugsun og framkvæmd í atvinnulífinu hjá okkur. Atvinnulífið, bæði hið opinbera og einkageirinn, þarf að vera tilbúið að taka á móti því fólki sem hefur skerta vinnugetu og geta boðið því upp á sveigjanlegan vinnutíma, hlutastarf og allt það sem þessu fylgir, og mæta þá þörfum þessa hóps. Ég held að það sé mjög gott að þeir sem hafa einhverja möguleika á því, vilja og hafa getu til þess, fái stuðning til þess, en þá þarf svo margt annað að breytast í þjóðfélaginu varðandi atvinnulífið og aðkomu þess að þessu máli. Það er ekki bara hægt að segja að við stefnum að því að fækka öryrkjum af því að menn fari bara á örorkubætur að gamni sínu. Það er ekki þannig. Það á enginn að láta slík orð falla, ekki fólk sem hefur einhverja sómatilfinningu fyrir sjálfu sér og ætti að þakka fyrir að vera ekki í þeirri stöðu sem margir öryrkjar eru í. [[KJ: Heyr, heyr]]
Virðulegur forseti. Það er alþekkt í þingsal að í hita leiksins eigum við hv. þingmenn það til að segja eitt og annað hver við annan, sumt sem menn sjá eftir og annað sem er tekið sem létt grín í hita leiksins. Ég sé ástæðu til að tala hér sérstaklega um ummæli hv. þm. Birgittu Jónsdóttur sem hún viðhefur um mig á fésbókarsíðu sinni sem ég sá í morgun þar sem hún segist nánast hafa þurft að leita sér áfallahjápar vegna dónaskapar og tuddaskapar míns þegar hún var sessunautur minn á síðasta þingi. Mér finnst þetta alvarleg ummæli, virðulegur forseti. Ég hef ekki fengið neinar athugasemdir frá forsætisnefnd eða forseta þingsins um framkomu mína gagnvart hv. þm. Birgittu Jónsdóttur sérstaklega og ég óska eftir því að forsætisnefnd og forseti þingsins hlutist til um að þessi ummæli verði skoðuð og helst rannsökuð. Ég kannast sem sagt ekki við þetta sérstaklega, finnst þetta alvarlegt, finnst leitt ef svo er að þingmenn sem eru sessunautar mínir hér á þingi þurfa [[Forseti hringir.]]að leita sér áfallahjálpar eftir slíkt. Ég tel fullt tilefni til að um þetta verði fjallað í forsætisnefnd og málið skoðað sérstaklega.
Endilega.
Forseta er ekki kunnugt um þessi ummæli en mun að beiðni hv. þingmanns kynna sér þau.
Virðulegi forseti. Fundi var slitið á fjórða tímanum í nótt og fundur hófst í allsherjar- og menntamálanefnd klukkan hálfníu í morgun. Það leið fimm og hálfur tími frá því að þingfundi var slitið þar til þingmenn áttu að vera mættir til starfa í nefnd. Hér er dögum saman búið að bera fram hógværar spurningar til forsetanna sem sitja hér á stóli um hver verkáætlunin sé. Það er talað inn í næturnar. Engin svör berast og menn sitja eins og nátttröll á stóli bak við einhvern kjánalegan þagnarskjöld og neita að upplýsa þingmenn um hvað þeim sé ætlað að gera, hvernig verkáætlun þeirra eigi að líta út. Virðulegi forseti. Þingið setur svo niður við þessi vinnubrögð, þetta er orðið svo lítilsvirðandi fyrir þennan vinnustað að það tekur engu tali lengur.
Meðan sú staða er uppi að ekki sér fyrir endann á þeirri umræðu sem stendur yfir um fjárlögin er forseta og forsætisnefnd gjörsamlega fyrirmunað að geta skipulagt störf þingsins, hvað þá boðið upp á einhvern fyrirsjáanleika. Sú staða sem uppi er núna er mjög óvanaleg sem hefur það í för með sér að starfsemi þingsins verður fyrir vikið mjög óvenjuleg eins og allir vita.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. forseta gagnvart þeim ummælum sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hafði hér um starfsáætlun og skipulags þingsins. Auðvitað er mjög erfitt að skipuleggja þingið þegar stjórnarandstaðan er ekki tilbúin að gefa neitt út um það hvenær 2. umr. um fjárlagafrumvarp lýkur. Erum við ekki að nálgast 60 tíma um þetta mál? Meðan stjórnarandstaðan á Alþingi viðhefur svo gamaldags vinnubrögð að hún er ekki tilbúin að setja niður hvenær 2. umr. um fjárlagafrumvarp ársins 2016 lýkur er auðvitað erfitt annað en að láta umræður standa áfram og víkja út frá hefðbundnum starfsvenjum [[Forseti hringir.]]og öðru slíku. Það er miður desember, það styttist til jóla og það er á ábyrgð stjórnarandstöðunnar að setja niður hvenær hún ætlar að ljúka þessari umræðu.
Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur hefur verið kallaður margt um dagana en nátttröll er alveg nýtt. Þetta er fyrir sögubækurnar. Ég ætlaði bara að árétta við forseta að hér voru gagnlegar umræður fram í nóttina í gærkvöldi. Það var gleðisvipur á hverju andliti og við fengum mjög góðar ræður, góð innlegg, málin skýrðust mjög og ég hvet til þess að það verði haldið áfram inn í þá nótt sem nú er fram undan [[Gripið fram í.]]þannig að fólk geti tjáð sig hér óheft. Ég vænti þess að við munum öll hafa gagn af því og ánægju um leið. Ég fagnaði því sérstaklega í gærkvöldi að með okkur var hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem hefur snúið til baka eftir stuttan krankleik. Það munaði um innlegg hans hér í gærkvöldi og ég hlakka til að eiga hér fleiri næturfundi til að varpa ljósi á það stóra mál sem við eigum við sem er fjárlög ríkisins.
Herra forseti. Ég kem aðallega hingað til að lýsa furðu minni. Ég taldi víst að hv. þm. Jón Gunnarsson ætlaði að lýsa iðrun vegna ummæla sinna um Björk Guðmundsdóttur. Ég hélt satt að segja að hann ætlaði að gera það því að hann hefur haft uppi dylgjur um að sú ágæta listakona borgi ekki skatta og sé daufleg til augnanna eins og það var orðað. Mér fannst ákveðið hámark á súrrealismanum að í stað þess krafðist hv. þingmaður afsökunarbeiðni frá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur. Ég verð að segja að þar finnst mér hv. þingmaður ekki forgangsraða hlutunum rétt. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með orð hans hér því að ég hélt satt að segja í alvöru að hann hefði séð eftir þessum dylgjum sínum. Í staðinn ákveður hann að ráðast á hv. samþingsmenn sína og krefjast afsökunarbeiðna frá þeim fyrir ummæli þeirra um sig. Þetta er undarlegt, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ástandið í þinginu núna er algjörlega í boði þingforsetanna því að stífni eykur stífni og þögn og þegjandaháttur þegar ekki eru gefnar upplýsingar um hvað fram undan sé er ekki til að bæta starfsandann í þessu húsi. Það er með öðrum orðum verið að búa til vandamál með óbilgirni og þumbaragangi algjörlega að ástæðulausu. Þess vegna setur þingið niður við þetta. Ég hafna því algjörlega að stjórnarandstaðan beri ábyrgð á ástandinu í þessu húsi núna. Þingforustan á það algjörlega skuldlaust og forsetarnir sem sitja hér, já, eins og steinrunnin nátttröll á stóli.
Virðulegi forseti. Ég hef verið á þingi á þriðja ár og með einhverjum hætti starfað með nærri öllum þeim þingmönnum sem hér eru, 62, annaðhvort í nefndum, í starfi utan þings í tengslum við þingið eða á erlendum vettvangi. Sá hópur sem hér starfar er afskaplega flottur og hæfur. Hér er margt skynsamt, heiðarlegt, duglegt, sáttfúst og gott fólk sem vill koma góðu til leiðar fyrir Ísland. En hvað gerist svo þegar við komum inn í þennan blessaða þingsal? Þá er bara eins og menn breytist úr því sem þeir eru í raun og veru í hjarta sér og í eitthvað allt annað. Mér finnst ofboðslega leitt að horfa upp á þetta.
Forseti. Eins og forseta er kunnugt sem og mjög mörgum þingmönnum sem ég talaði við, skrifstofustjóra þingsins líka, leið mér mjög illa þegar ég sat við hliðina á Jóni Gunnarssyni og gerði allt sem ég gat til að fá að vera flutt. Mig langaði oft ekki í vinnuna því að mér leið svo illa við hliðina á þessum manni, svo það sé sagt. Það vita margir. Ég hafði fengið það í gegn hjá skrifstofustjóra Alþingis að ég mætti flytja mig ef ég fyndi einhvern annan sem vildi sitja við hliðina á hv. þm. Jóni Gunnarssyni og ekki einn einasti þingmaður vildi gera svo.
Virðulegur forseti. Ja, hér hrópaði hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Jú, ég hefði verið til í að sitja við hliðina á Jóni Gunnarssyni en ég var aldrei spurður. Nóg um það, ég ætla ekki að elta ólar við þetta. Aðeins varðandi ummæli mín um Björk Guðmundsdóttur sem virðast hafa farið fyrir brjóstið á mörgum. Þau eru til komin vegna ummæla Bjarkar um forsætisráðherra og fjármálaráðherra þar sem hún kallar þá sveitalubba sem vilja útmá hálendi Íslands. Af því tilefni sagði ég að ég skyldi fúslega viðurkenna að ég botnaði ekkert í þessari konu, þingið væri örugglega ekki verra ef það væru fleiri með hugsunarhátt sveitamannsins. Niðurstaða loftslagsráðstefnunnar hvetur okkur til að nýta af skynsemi endurnýjun orkuauðlinda landsins til aukinnar verðmætasköpunar. Nýting þeirra mun skapa traustan grunn að íslensku samfélagi, tækifæri til að gera svo miklu betur á mörgum sviðum. Ég reikna ekki með að Björk leggi sín lóð á þær vogarskálar. Það liggur nú fyrir að hún er andstæðingur þess, eða borgar hún skatta og gjöld hér á Íslandi? Spyr sá sem ekki veit. Ég hef ekki hugmynd um hvort hún gerir það. Ég hef hvergi séð hana á skattskrá á lista yfir háa skattgreiðendur. Svo segi ég að hún sé frekar dauf til augnanna á bak við grímuna. Þetta eru hin [[Forseti hringir.]]alvarlegu og niðrandi ummæli sem ég á að hafa viðhaft um listakonuna Björk Guðmundsdóttur sem ég ber mikla virðingu fyrir og því starfi sem hún hefur unnið fyrir okkar land á alþjóðavettvangi. [[Forseti hringir.]]Að hins vegar megi ekki svara þessu fólki þegar það kýs að tala niður til forsætisráðherra og fjármálaráðherra þjóðarinnar [[Gripið fram í.]]með þeim hætti sem hún gerir í þessu viðtali - [[Gripið fram í.]]við hljótum að mega svara fyrir okkur gagnvart þessu fólki. [[Kliður í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvert vandamálið er, hvaða æsingur þetta er í hv. stjórnarandstöðu. Við erum hér að ræða fjárlögin og ég veit ekki betur en að allt sé gert til að hún fái þann tíma sem hún þarf. Við leggjum hérna nótt við nýtan dag svo menn geti tjáð sig um fjárlögin en svo situr maður undir því að menn halda 40 mínútna ræður og minnast ekki á fjárlögin. [[Gripið fram í: Hvað meinarðu?]]Það er bara sett út á [[Þetta er ósatt, Páll.]]hina [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]og þessa, forsætisráðherra, [[Gripið fram í.]]það er verið að setja út á ráðherra og þingmenn þannig að það er talað um allt annað en fjárlögin. [[Gripið fram í: Það er alveg rétt.]]Við bara tökum okkur tíma í að ræða fjárlögin. [[Gripið fram í.]]Eigum við ekki bara að drífa í að [[Gripið fram í: … þátt í þessum umræðum.]]ræða fjárlögin?
Já, gerðu það þá.
Hvaða æsingur er þetta? Nógur er tíminn.
Það er … að segja ósatt …
Leggjum nótt við nýtan dag og ræðum fjárlögin.
Forseti. Mig langar til að lesa færslu mína sem hv. þm. Jón Gunnarsson vísaði í: Enginn núlifandi Íslendingur hefur gert eins mikið fyrir land og þjóð og Björk. Einhver karlangi sem reynir að gera - hver frussaði?
Ég.
Já, hæstv. ráðherra Gunnar Bragi frussaði í vandlætingu þegar ég sagði þetta, við skulum bara halda því til haga. - lítið úr henni verður bara sjálfum sér til skammar. Hann mun aldrei biðjast afsökunar á sínum dylgjum og mannvonsku. Ég þurfti að sitja við hliðina á honum í heilt ár og þurfti nánast að leita mér áfallahjálpar vegna dónaskapar hans enda er hann þekktur fyrir að tuddast áfram yfir allt og alla á þinginu. - Það vitum við öll. Hver hélt þinginu í gíslingu ítrekað á síðasta þingvetri? Ég er ekki að tala um síðasta kjörtímabil. - Þegar ég ferðast um heiminn þá vita allir hver Björk er og þekkja hennar verk og landið okkar út af tilveru hennar og margbrotnum verkum. Alla dreymir um að heimsækja landið sem skóp svo magnaðan listamann. [[Forseti hringir.]]Ég verð alltaf svo djúpt snortin þegar ég hlusta á tónlistina hennar. Þvílíkur listamaður og náttúrubarn.
Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í það meginefni sem hér er til umræðu, ég kem upp út af ræðu hv. þm. Páls J. Pálssonar. Hv. þingmaður hélt því fram að hér héldu menn langar ræður, jafnvel 40 mínútna ræður, án þess að minnast á umræðuefnið sem er fjárlagafrumvarpið. Nú vill svo til að í Framsóknarflokknum eru margir góðir menn sem ég tek mikið mark á. Einn af þeim er hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson. Hann hélt hér ógleymanlega ræðu í gær, m.a. fyrir þær sakir að hann sagði að þessi umræða hefði fært margt skynsamlegt inn í umræðuna um fjárlagafrumvarpið. Með öðrum orðum var það dómur þess manns sem hafði setið hér á forsetastóli og þess framsóknarmanns sem mest hefur fylgst með umræðunni að hún væri enn að mylgra inn jákvæðum upplýsingum. Sjálfur hélt ég hér 40 mínútna ræðu eins og ég hef heimild til samkvæmt þingsköpum, og hvar var hv. þingmaður þá? Hann var ekki á Alþingi Íslendinga. Hann var ekki að vinna vinnuna sína. Hvar var hv. þingmaður þegar þingmenn ræddu hér fjárlagafrumvarpið í gær? [[Forseti hringir.]]Hann var ekki í vinnunni sinni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki þá skoðast hún samþykkt.
Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum dögum orðið vitni að miklum vanda ríkisstjórnarflokkanna vegna þeirrar stöðu sem þeir eru komnir í þegar þeir standa gegn tillögum okkar um að aldraðir og öryrkjar fái kjarabætur á sama hátt og fólk á almennum vinnumarkaði. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lent í slíkum ógöngum við að réttlæta þessa afstöðu stjórnarmeirihlutans að hann er kominn út á þann hála ís að gera greinarmun á fólki eftir því hvort það vinnur eða þarf að reiða sig á bætur, og lætur að því liggja að þeir sem vinna fyrir sér þurfi að hafa áhyggjur af því ef lífeyrisþegar fái jafn mikið og þeir. Hann sagði hér í gærmorgun, í svari við fyrirspurn minni, að fjölgun öryrkja væri til dæmis sjálfstætt og sérstakt vandamál og viðfangsefni á Íslandi og allt of margir ungir karlmenn festust utan vinnumarkaðar eftir að hafa dottið úr námi eða hrakist úr vinnu einhverra hluta vegna og smám saman endað á örorkubótum vegna andlegra veikinda. Nú er allt þetta rétt og satt hjá hæstv. fjármálaráðherra. En hvað hafa þessar staðreyndir með fjárhæðir bóta að gera til allra lífeyrisþega í landinu? Þessar staðreyndir ættu að kalla á aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar til að draga úr félagslegri einangrun og auka tækifæri fyrir fólk til mennta og til að vera virkt í samfélaginu. En þess sér ekki stað í þessu fjárlagafrumvarpi. Ef maður greinir nú tölurnar áfram er heildarfjöldi lífeyrisþega í landinu 47.700 á árinu 2014. Þar af eru ellilífeyrisþegar rúmlega 31.300 og örorkulífeyrisþegar rúmlega 16.300. Allir örorkulífeyrisþegar, sama hverju nafni nefnast, hvort sem er af líkamlegum orsökum eða andlegum, vegna þroskaskerðingar, undir 30 ára aldri, af báðum kynjum, eru einungis 1.550 manns. Jafnvel þótt öllu því fólki hefði einhverra hluta vegna, með einhverjum töfrum, tekist að plata sig inn á örorkulífeyriskerfið, [[Forseti hringir.]]mundi sú staðreynd þá réttlæta það að halda aftur af kjörum allra annarra lífeyrisþega í landinu? Það er dapurlegt þegar fjármálaráðherra landsins byggir málflutning [[Forseti hringir.]]sinn á fordómum af þessu tagi, gengur erinda þeirra sem tala niður opinbera velferðarþjónustu og ýjar að því að þeir [[Forseti hringir.]]sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga séu byrði og afætur á samfélaginu. Það er dapurlegt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er eðlilegt að okkur sé mikið niðri fyrir. Þegar svefnleysi fer að sækja að fólki þá kemur það auðvitað augljóslega fram í ræðum þingsins og mér er mjög misboðið þegar hv. þingmenn tala um að við ræðum ekki um fjárlög Alþingis þann tíma sem við erum hér. Það er ekki rétt. Ég ætla hins vegar að minna á það fólk sem stendur hér fyrir utan. Það er það fólk sem við erum að berjast fyrir hvort sem ríkisstjórnarflokkarnir kjósa að telja það í klukkutímum eða einhverju öðru. Þetta fólk borðar ekki klukkutíma eða prósentur en það borðar vonandi árangur sem við náum með því að tala hér. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin sagðist ætla að leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar. Hún ætlaði að vinna gegn sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefði íslensk stjórnmál og umræður í samfélaginu um nokkurt skeið. Það tel ég hana ekki vera að gera, hreint ekki, og ég er nokkuð viss um að ansi margir eru mér sammála. Forseti er enginn nýgræðingur í þinginu og hann veit að það þarf að setjast niður og ræða málin. Það er hans að meta hvort best er að gera það á Þorláksmessu eða gamlársdag. Það er ríkisstjórnin sem þarf að fá samþykkt fjárlög íslenska ríkisins. Það er í höndum forseta að sjá til þess að þingið starfi með sóma. Að halda því fram að þeir þingmenn sem hér tala hvað mest séu ekki að vinna vinnuna sína er heldur ekki rétt. Okkur ber að standa vörð um það sem fjárlögin eru og við teljum þau ekki nógu góð. Við teljum að það þurfi að laga þau og það gerum við með því að reyna að sannfæra fólk, hvort sem það eru þingmenn ríkisstjórnarflokkanna eða ráðherrar, og það gerum við með því að reyna að efna til samtals. En eins og við vitum þá er það af afskaplega skornum skammti því að þingmenn stjórnarmeirihlutans virðast vera svolítið fastir í sætum sínum eða einhvers staðar annars staðar en hér í þinginu að ræða málin.
Hæstv. forseti. Mig langar að byrja ræðu mína á að taka undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Ég er eiginlega hálfmiður mín eftir ummæli hæstv. fjármálaráðherra sem er ekki hægt að lesa á annan hátt en að hann sé að halda því fram að þeir sem þurfi að reiða sig á bætur almannatryggingakerfisins séu með einhvers konar sviksamlegum hætti að reyna að koma sér inn á það kerfi. Þess vegna megi bætur aldrei verða hærri en lágmarkslaun. Ég velti fyrir mér: Er hæstv. fjármálaráðherra að reyna að snúa umræðunni? Samkvæmt Gallup-könnun sem Öryrkjabandalag Íslands lét gera eru 90% svarenda þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að lifa á þeim lágu upphæðum sem lífeyrisþegar hafa sér til framfærslu og 95% aðspurðra í könnuninni telja að það eigi að hækka bætur almannatrygginga á sama hátt og afturvirkt líkt og almennir launþegar hafa fengið á þessu ári. Ég get ekki annað séð en að þarna sé verið að reyna að snúa umræðunni og gera öryrkja og ellilífeyrisþega á einhvern hátt tortryggilega og þar með að drepa umræðunni á dreif og reyna að gera tortryggilega þá baráttu sem farið hefur fram í þessum þingsal þar sem minni hluti Alþingis hefur barist fyrir því að kjör örorkubótaþega og ellilífeyrisþega verði bætt á þessu ári til þess að kjarabætur þeirra á árinu verði sambærilegar við það sem gerist á almennum vinnumarkaði.
Herra forseti. Það er sérkennilegt andrúmsloftið hér á Alþingi þessa dagana og er kannski ekki til fyrirmyndar eða eftirbreytni annars staðar en svona er málum stillt upp og stjórnarliðar ákveða að kenna okkur í stjórnarandstöðunni um að málin séu komin í þann mikla hnút sem þau eru komin í. Ég tel það vera hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að standa vörð um þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það er okkar hlutverk og við sem erum þannig þenkjandi gerum það þótt það kosti það að þurfa að vera hér fram eftir nóttu dag eftir dag. Við reynum að standa í lappirnar og berjast fyrir þeim sem þurfa á því að halda og treysta okkur hér á þingi. Hér hafa stigið fram þingmenn eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson og í raun lýst því yfir að hann sé sammála okkur í stjórnarandstöðunni um að það þurfi að koma leiðrétting á kjörum aldraðra og öryrkja. Ég treysti því að hv. þingmaður standi áfram við þá skoðun sína og láti ekki beygja sig til hlýðni og hann verði sú fyrirmynd annarra í stjórnarliðinu að koma til móts við okkur í stjórnarandstöðunni, taka þessa umræðu og reyna að lenda málinu með sóma á þessum dögum fyrir þinglok, vonandi. Við erum ekki á því að gefast upp því að ég tel erindi okkar vera brýnt. Það er þyngra en tárum taki að hæstv. forsætisráðherra leggi það eitt til í þessa umræðu að segja að það sé ekkert um að semja og hæstv. fjármálaráðherra etji fólki saman með því að bera saman kjör þeirra lægstlaunuðu á vinnumarkaði og þeirra sem búa við lífeyri og örorkubætur. Það er hæstv. fjármálaráðherra ekki sæmandi.
Forseti. Það lítur út fyrir að ríkisstjórnin muni standa við fyrirheit sín um að koma ekki til móts við aldraða og öryrkja. Það er bara þannig, því miður. Það verður að segjast að það olli mér miklum vonbrigðum þegar ég hlustaði á einn valdamesta mann landsins, hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson, reyna að greina í sundur þá sem búa við líkamlega örorku og andlega örorku. Gríðarlegir sigrar hafa áunnist í að breyta viðhorfum og uppfræða almenning um geðræna sjúkdóma, andlega króníska sjúkdóma. Og það að gefa í skyn að það sé hægt að læknast af því og að þeir sem eru á örorkubótum út af andlegum sjúkdómum séu það ómaklega, þeir séu ómaklega skráðir öryrkjar, er fullkomlega forkastanlegt. Ég ætlaði varla að trúa því að ráðherra léti slíkt út úr sér og ég vona að hann komi hér í þingsal og útskýri orð sín því að það var ekki hægt að skilja þetta á annan hátt. Ég vil síðan geta þess að viðhorfin í þingsal gagnvart þeim sem hafa búið við langtímaatvinnuleysi, meðal annars frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, eru þau að þeir sem hafa búið við það og þurft að flytjast yfir á sveitarfélögin út af aðgerðum ríkisstjórnarinnar - ef þú er búinn að vera atvinnulaus lengur en í 2½ ár - að það fólk geti bara fengið sér vinnu. Þetta eru viðhorfin. Þetta sagði Jón Gunnarsson á síðasta kjörtímabili, þegar ég sat við hliðina á honum, og var ein ástæða þess að mér misbauð fullkomlega.
Hæstv. forseti. Það finnst eflaust mörgum nóg komið af umræðum um fjárlög. Miðað við stemninguna hér í þingsal í morgun, bæði undir liðnum um fundarstjórn forseta og í þessum ágæta lið um störf þingsins, mætti ætla svo. En ég er ekki á þeirri skoðun. Mér finnst umræðan mjög góð. Ég segi það hér og nú, hún hefur verið virkilega góð. Þetta er stærsta stefnumál hverrar stjórnar. Kosturinn við umræðuna sem ég vil síður líkja við keppni - og ef svo er þá mundi ég meina það í jákvæðum skilningi, ekki í einhverjum metamælingum eins og var hér í umræðunni í gær. Þegar við förum niður á hvað lægsta planið, þá vill það gerast, þegar leikur stendur sem hæst, ef ég held mig við þá stemningu, að veruleikinn afhjúpast. Hér fyrir utan er hópur öryrkja sem mætir hér hvern dag að berjast fyrir sínu. Ég trúi því ekki að nokkur maður í þessum sal sé ekki tilbúinn að hlusta á það fólk og ræða við það fólk og leita leiða til að bæta kjör þessa fólks.
Hvað hefur þú gert til þess?
Ég stend hér og er að ræða það. Það er vettvangurinn, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Þess vegna tala ég um það. Það sem gerir þetta mál að einhverju leyti erfitt er að staða þessa hóps innbyrðis er mjög misjöfn. Ég hef ekki enn sem komið er séð nægjanlega skýrar upplýsingar um það hvernig hægt er að beina fjármunum til þess hóps sem sannarlega þarf mest á því að halda.
Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að taka undir með öðrum hv. þingmönnum sem hafa lýst yfir vanþóknun og hneykslan á þeim orðaskiptum sem hafa átt sér stað undir liðnum um störf þingsins og þá sérstaklega kannski orð forsætisráðherra um að hér væri ekkert til að semja um. Það lýsir ákveðnum valdhroka sem mig langar ekki til að sjá frá mínum hæstv. forsætisráðherra. Ég fór út til að segja hæ við fulltrúa Öryrkjabandalagsins sem standa hér fyrir utan og hvetja okkur til að samþykkja leiðréttingu á kjörum sínum. Ég mæli með því að aðrir hv. þingmenn fari út og geri slíkt hið sama og tali einfaldlega við þetta fólk. Mér skildist á því að það væru ekkert sérstaklega margir sem hefðu gefið sér tíma nú í morgunsárið eða þá í gær til að tala við þennan þjóðfélagshóp og heyra hvernig hann býst við því að halda jafnvel ekki upp á jólin. Hins vegar er annar hópur sem mig langar líka til að vekja aðeins athygli á, það eru stúdentar. Nú er svo mál með vexti að margir eru að bíða upp á von og óvon eftir því hvort þeir fái greidd út námslán. Sumir sjá jafnvel fram á hinn árlega bardaga við Lánasjóð íslenskra námsmanna út af því að nám þeirra fellur ekki algerlega að þeim reglum og reglugerðum sem LÍN hefur sett, t.d. að námskeið geti ekki verið á tveimur önnum, LÍN er með strangar kröfur um það. Það eru margir stúdentar sem sjá jafnvel fram á að þurfa að taka annaðhvort yfirdrátt hjá bankanum eða fá lán hjá mömmu og pabba og það er eitthvað sem við þurfum líka að fara að huga að. Við þurfum að fara að huga að þessu námslánakerfi sem skorðar fólk við það að geta einungis unnið fyrir 1 millj. kr. á ári og á sama tíma erum við með séreignarstefnu. Hvar á fólk að fá pening? Ég bara spyr. Við þurfum að fara að endurskoða það hvernig samkomulag við viljum hafa í heildina.
Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því að þegar kemur að umræðum um lengd þingfundar og hvernig þingstörfunum skuli háttað, þá eru þeir almennt hlynntir löngum þingfundum sem ekki virðast taka mikið mark á rökum eins og þeim að fólk þurfi að sofa áður en það þarf að mæta í nefnd daginn eftir. Nú skil ég vel hversu freistandi það er að stæra sig af því að vakna snemma og vinna lengi og vera alltaf til í að vinna heila sólarhringinn eða eitthvað þannig en það breytir því ekki að það er ekki skynsamlegt fyrirkomulag. Það er ástæða fyrir því að hinn almenni vinnumarkaður virkar ekki þannig, bæði vegna kjarabaráttu í gegnum söguna og vegna þess að það er einfaldlega ekki skynsamlegt. Það er ekki skynsamlegt að vera á þingfundi til kl. 3 um nótt og fara síðan í nefnd kl. 8.30 daginn eftir. Það er ekki skynsamlegt upp á afköst, það er ekki skynsamlegt upp á einbeitingu, það er ekki skynsamlegt að neinu leyti. En með því fyrirkomulagi sem við höfum hér virðist því miður vera nauðsynlegt að hafa þetta svona. Sú staðreynd að þetta er bæði óskynsamlegt og ónauðsynlegt segir okkur eitt, að þingstörfin eru ekki í lagi. Enginn ætti að vera hissa yfir þeirri stöðu sem er komin upp núna og þó hefur hún oft verið erfiðari í gegnum tíðina. Í raun og veru er ekkert sérstakt á ferðinni nema að því leyti að það er óvenjurólegt ef eitthvað er, miðað við það sem ég hef þurft að kynnast hér á mínum stutta ferli. Og vissulega rólegt miðað við stöðuna á síðasta kjörtímabili þótt aðstæður þá hafi auðvitað verið skiljanlegri, eftir hrun og allt það. Ég legg til að þar sem við erum sífellt að deila um hluti eins og lengd þingfundar, um hluti sem ættu ekki að vera deiluatriði, þá förum við að skoða dýpra hvernig við vinnum hérna. Þetta er ekki spurning um þá stórmerkilegu tilviljun að akkúrat 60% þingsins séu annaðhvort æðisleg eða ömurleg og akkúrat 40% þingsins séu annaðhvort æðisleg eða ömurleg. Þetta er dýpra vandamál en það. Þetta er kerfislægt vandamál sem varðar þingsköp og að ég vil meina stjórnarskrá. Við eigum að líta þangað eftir lausnum á þessu vandamáli.
Hæstv. forseti. Nýgert samkomulag um loftslagsmál í París er til þess að vekja mönnum bjartsýni. Þar komu saman nokkur hundruð af mestu ráðamönnum í heimi og til varð markmið um að halda þeirri hlýnun sem er við blasandi á næstu áratugum í kringum eina og hálfa gráðu. Þetta er mjög háleitt markmið og það er margt eftir. Menn þurfa sjálfir hver á sinni heimaslóð að taka til og gera áætlanir um hvernig þeir hyggjast ná þessu markmiði. Ég held að það verði út af fyrir sig ekki mikið vandamál, ef menn eru einlægir í því sem þeir skrifuðu undir í París þá munu þeir taka á því máli. Það sem ég vildi annars leggja sérstaka áherslu á er að samningur þessi er náttúrlega afrakstur af margra ára samningaferli sem útheimtir mikla vinnu. Svo vill til að umhverfis- og auðlindaráðuneyti okkar er fámennt ráðuneyti eins og mörg önnur hér og þessi vinna hefur hvílt á herðum örfárra manna, ekki aðeins að halda á lofti hagsmunum Íslands heldur koma fram með sértæk verkefni eða markmið sem Íslendingar tala fyrir, svo sem eins og endurheimt votlendis og kolefnisbindingu bæði í jörð og í skógum. Ég tel sérstaka ástæðu til að óska umhverfis- og auðlindaráðherra til hamingju með þann hóp sem hefur staðið að baki henni við þessa samningagerð og ég verð að nefna þar tvö nöfn, þarna hafa staðið framarlega í flokki þeir Hugi Ólafsson skrifstofustjóri, sem var formaður sendinefndar okkar á loftslagsráðstefnunni í París, og Stefán Einarsson sem fóru fremstir meðal jafningja í þessu mikilsverða máli.
Virðulegi forseti. Nú ætla ég alveg að skipta um umræðuefni og snúa mér að skeytingarleysi ríkisstjórnarinnar í samgöngu- og raforkumálum. Við sáum í fjölmiðlum nýlega viðtal við forstjóra Landsnets í tilefni af því að 30 möstur Landsnets brotnuðu niður í óveðrinu mikla sem gekk yfir landið ekki alls fyrir löngu. Mest varð tjónið á Vestfjörðum með þeim afleiðingum að rafmagn fór þar af og er núna skammtað og keyrt inn á kerfið með dísilvélum og varaaflsstöðvum þar sem viðgerð er ekki lokið. Forstjóri Landsnets sá ástæðu til að vekja athygli á því sem fyrirtækið hefur reyndar verið að benda á í fjöldamörg ár, mikilvægi þess að styrkja flutningskerfið. Hann benti á þá tillögu Landsnets að leggja línur í gegnum Dýrafjarðargöngin þá og þegar er þau verða að veruleika. Það verður auðvitað bylting í raforkumálum Vestfirðinga þegar sú tilhögun kemur upp vegna þess að þar með verður búið að verja línurnar fyrir þeim óveðursofsa sem gengur yfir heiðarnar og fjalllendið þegar þannig ber við. Alþingi hefur sjálft ákvarðað stefnu um lagningu flutningslína í jörð þannig að ekkert ætti að vera þessu til fyrirstöðu. Hins vegar hlýtur það auðvitað að vekja umhugsun og athygli þegar í ljós kemur að áform um Dýrafjarðargöng verða ekki að veruleika fyrr en í fyrsta lagi árið 2017 þegar á að bjóða göngin út. Þau hafa verið tilbúin til útboðs í meira en fimm ár. Eftir hverju er verið að bíða þegar það er viðblasandi að þarna er hægt að slá tvær flugur í einu höggi, leysa stórkostlegan byggðavanda og stórbæta aðstöðu ekki bara atvinnulífsins sem reiðir sig á orkuflutninga heldur líka öll búsetuskilyrði á svæðinu? [[Forseti hringir.]]Þetta er skeytingarleysi sem mér finnst fullkomlega ámælisvert og ástæða til að ræða undir þessum lið.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég nefna að það er gersamlega ólíðandi þegar hv. þingmenn eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, þingmaður Pírata, kemur í ræðustól áðan og nefnir það sérstaklega að ég hafi haft það á orði að aldraðir og öryrkjar gætu bara farið að vinna. Ég hef aldrei sagt þetta. Þetta er gersamlega ólíðandi og hlýtur að verða tekið upp í forsætisnefnd. En ég ætla að ræða hér allt annað. Það kemur fram í Morgunblaðinu í dag að samningaviðræður við Rússa um veiðar okkar í Barentshafi hafi farið út um þúfur, þ.e. þeir hafi frestað öllum ákvörðunum fram í febrúar á sama tíma og þeir eru nýbúnir að gera samninga við bæði Færeyinga og Grænlendinga. Í nýlegum samningaviðræðum í London í lok nóvember um makríl, norsk-íslenska síld og kolmunna fengu Íslendingar ekkert tilboð frá þessum vinaþjóðum okkar sem við erum að semja við. Sárast þykir manni auðvitað í öllu þessu ferli að Færeyingar skuli hafa brugðist því tilboði sem þeir komu með til okkar og stóðu síðan ekki við bakið á okkur í samningaviðræðunum eftir að hafa leitað liðsinnis okkar og sjálfir landað samningi. Ég held að þessi framkoma sé algerlega óviðunandi og ástandið er mjög alvarlegt. Ég tel að á þessum tímamótum sé tímabært að endurskoða samkomulag okkar við Færeyinga og Norðmenn um gagnkvæmar veiðiheimildir. Ég tel að við eigum í þeim tvíhliða viðræðum sem fram undan eru við Færeyinga að slá af þær veiðiheimildir sem þeir hafa innan íslenskrar lögsögu. Ég tel að við eigum ekki að heimila Norðmönnum í framtíðinni að veiða loðnu á meðan ósamið er innan íslenskrar lögsögu en þeir hafa ekki veitt loðnu innan eigin lögsögu síðastliðin 15 ár. Ég tel að við eigum á þessum tíma að taka upp tvíhliða viðræður við Grænlendinga. Á sama tíma finnst mér það einboðið miðað við þessar aðstæður að við endurskoðum afstöðu okkar gagnvart viðskiptabanni við Rússland. Það er okkur gríðarlega mikilvægt og hefur mjög alvarlegar afleiðingar fyrir margar byggðir í landinu og þjóðarbúið í heild að við skulum ekki geta afsett þær vörur og [[Forseti hringir.]]viðhaldið þeim mörkuðum sem við höfum á síðustu áratugum unnið í Rússlandi. Miðað við það hvernig mál hafa þróast á þessum vettvangi tel ég að við þurfum að brjóta hér í blað.
Virðulegi forseti. Ég er oft hissa á störfum þingsins og ætla ekki að gera mikið upp á milli methafanna í ræðutíma. Það þurfa methafarnir sjálfir að gera upp sín á milli. En nú kemur að því að mælikvarði þingsins á dugnað þingmanna verður mældur með því að krýna ræðukónginn en það er minna rætt um störf í nefndum eða tengslin við kjósendur, sem þykir ekki jafn merkilegur mælikvarði. Að mínu viti hafa störf þingsins dregið úr mér allan kraft og ánægju í allt haust. Ég hef lagt fram þrjár þingsályktunartillögur og eitt lagafrumvarp. Elsta málið af þessum mun verða þriggja ára innan nokkurra vikna og hin eru öll orðin tveggja ára gömul og hafa ekki fengist rædd í þinginu. Á sama tíma hefur atvinnuveganefnd ekki fundað vikum saman. Störf þingsins hafa dögum saman staðið um mál eins og Þróunarsamvinnustofnun og sölu á áfengi í matvörubúðir, mál sem ég heyri ekki nokkurn mann úti í samfélaginu hafa ánægju af að tala um eða að nokkrum finnist vera ástæða til að tala um nema í þessu húsi. Þessi fjögur fátæklegu mál sem ég hef lagt fram hafa verið undirbúin af stórum hópi fólks sem hefur haft áhuga á þeim og þar fyrir utan hafa starfsmenn þingsins lagt mér lið í þeirri vinnu. Ég hef lagt það til við þingflokksformann og þingflokksformannafund að taka þessi mál á dagskrá. Á næsta ári verða þrjú ár liðin frá því að ég lagði fyrsta málið fram og það var minni háttar þingsályktunartillaga um slægingarstuðul. Ég verð að segja eins og er að mér er skapi næst að hætta við að leggja þessi mál fram og vera ekkert að eyða tíma mínum í þau [[Gripið fram í.]]og svekkja mig á því að fá ekki málin mín rædd svo árum skiptir.
Frú forseti. Þátttaka mín og annarra þingmanna héðan frá Alþingi í loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í París í síðustu viku er með því ánægjulegasta sem ég hef tekið þátt í og orðið vitni að frá því að ég hóf afskipti af stjórnmálum. Niðurstaðan er sigur og glæsileg niðurstaða sem allir geta verið ánægðir með, það er heimurinn sem sigrar með þessari niðurstöðu og mikið ánægjuefni að hafa fengið að komast í snertingu við þá vinnu sem var í aðdragandanum að samningunum sem náðust um helgina. Það er hins vegar svolítið svekkjandi svo ekki sé fastar að orði kveðið að metnaður Íslands og íslenskra stjórnvalda í þessum efnum finnst mér vera afskaplega takmarkaður og þar ríkir ákveðin hógværð fram úr góðu hófi að mínu mati. Ísland á auðvitað eftir að útfæra sóknaráætlun sína betur í loftslagsmálum en það er kannski til marks um það hversu ómarkviss markmið eða metnaður íslenskra stjórnvalda er í þessum efnum að hæstv. umhverfisráðherra segir í samtali við Fréttablaðið í byrjun vikunnar að erfitt sé að segja til um hvaða breytingar íslensk fyrirtæki og almenningur þurfi að gera til að Ísland nái eigin markmiðum. Mér finnst ástæða til að hvetja okkur öll til dáða í þessum efnum og velta fram ákveðnum hugmyndum sem gætu gert markmiðin skýrari og metnaðarfyllri eins og að lýsa því yfir að við ætlum að stefna að kolefnishlutleysi eins og t.d. Svíar hafa gert fyrir árið 2050. Síðan gætum við tekið borgina Ghent í Belgíu okkar til fyrirmyndar sem hefur lýst því yfir að einn dagur í viku sé kjötlaus dagur, Ísland gæti orðið fyrsta landið [[Forseti hringir.]]til að lýsa því yfir að á einum degi í viku borði enginn kjöt eða stefnt sé að því að draga úr kjötneyslu. Guð veit að margir hér hefðu gott af því.
Virðulegi forseti. Í haust voru þrjú ár liðin frá landssöfnun sem fram fór á RÚV fyrir tilstilli átaksins Á allra vörum sem þrjár kjarnakonur standa á bak við til að koma mætti á fót þjónustumiðstöðinni Leiðarljós fyrir börn með sjaldgæfa, alvarlega og ólæknandi sjúkdóma. Á einum degi söfnuðust hvorki meira né minna en 70 millj. kr. Starfið hefur vaxið og dafnað svo ekki sé meira sagt og nú njóta rúmlega 70 af veikustu börnum landsins þjónustu Leiðarljóss og fjölskyldur þeirra. Þegar menn hófust handa við að koma á fót þessari sjálfsögðu þjónustu fyrir svo veik börn sem nú fá að dvelja á heimilum sínum í stað þess að vera á sjúkrahúsi allt sitt líf, þá undraðist ég það mjög að aðstoð við þær fjölskyldur í þessu formi skyldu ekki vera hluti af grunnvelferðarþjónustu landsins. Guðbjartur Hannesson heitinn, fyrrverandi hæstv. heilbrigðis- og velferðarráðherra, lét okkur í té, hópi sem vann að þessu máli, yfirlýsingu um að þegar söfnunarféð væri búið þá mundi hið opinbera taka við keflinu að undangenginni áreiðanleikakönnun. Nú er hægt að flytja þær gleðilegu fréttir að heilbrigðisráðherra eða heilbrigðisráðuneytið mun taka við starfseminni frá og með áramótum. Er ég, og aðrir sem standa að þessu framtaki, afar þakklát núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Kristjáni Þór Júlíussyni, fyrir þetta og ég veit að starfsemin á eftir að halda áfram að vaxa og dafna. Ég vil enn fremur heiðra minningu Guðbjarts Hannessonar fyrir að hafa látið okkur í té þetta loforð sem nú verður staðið við.
Frú forseti. Ég ætla að tala um Landspítala. Á næsta ári á samkvæmt fjárlagafrumvarpinu að verða raunniðurskurður á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, stærstu stofnun heilbrigðiskerfisins og íslenska ríkisins. Á Landspítalanum er veitt bráða- og lífsbjargandi þjónusta. Hann er kennslusjúkrahús og héraðssjúkrahús höfuðborgarsvæðisins. Þar vantar fé á næsta ári til að mæta aukinni þjónustuþörf, launahækkunum vegna kjarasamninga og til bráðnauðsynlegasta viðhalds. Samfylkingin, VG, Björt framtíð og Píratar leggja til að veittir verðir tæpir 3 milljarðar í að mæta þessari brýnu þörf. Við í Samfylkingunni viljum líka tryggja uppbyggingu nýrra bygginga Landspítalans og víkka út hlutverk hans. Við viljum að Landspítalinn verði ábyrgur fyrir að veita sérfræðiþjónustu úti á landi en í dag fær fólk á landsbyggðinni sérfræðiþjónustu lækna þegar læknunum hentar en ekki í samræmi við þörf íbúanna. Við í Samfylkingunni höfnum þróun heilbrigðiskerfisins í þágu sérhagsmuna ákveðinna heilbrigðisstétta. Við eigum öll heilbrigðiskerfið saman. Það á að vera í fremstu röð og þjóna okkur öllum óháð efnahag og búsetu. Fyrsta skrefið er að tryggja sjúkrahúsinu nægilegt rekstrarfé á næsta ári. Varðstaða minni hlutans í þinginu í þessari fjárlagaumræðu snýst meðal annars um það.
Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram á síðustu dögum um fjárlagafrumvarpið hefur verið bæði skemmtileg og fróðleg. Ég held að ég hafi sjaldan tekið þátt í umræðu þar sem hafa verið jafn líflegar rökræður millum manna um gildi fjárlagafrumvarpsins og ýmsar þær tillögur sem hér hafa komið fram. Mig langar í upphafi ræðu minnar sérstaklega að þakka hv. þingmönnum stjórnarliðsins sem venju fremur hafa tekið þátt í umræðunni og margir flutt ákaflega fínar ræður sem hafa upplýst mig um stöðuna, ekki aðeins um afstöðu flokka þeirra heldur líka varpað upp fyrir mér nýju ljósi á ýmis mál sem við höfum til umræðu. Ég sakna þess þegar ég horfi yfir þennan ágætlega skipaða sal að ég sé ekki hv. þm. Karl Garðarsson vegna þess að ég ætlaði að hrósa honum fyrir ræðu sem hann flutti fyrir nokkrum dögum. Eins og ég reyndi að gera í ræðu minni á laugardag drap hann á ýmsum þáttum sem ekki hafa fengist til umræðu hér. Ég nefni sérstaklega húsnæðismálin sem ég tel ákaflega mikilvæg og algjörlega skorta á að séu rædd hér í umræðunni. Sömuleiðis nefni ég ljósleiðaravæðinguna sem mér fannst hv. þingmaður, og reyndar hv. þm. Willum Þór Þórsson, ræða með ákaflega jákvæðum og upplýsandi hætti. Í þriðja lagi fór hv. þingmaður nokkrum orðum, alveg eins og ég á laugardag, um eitt af stóru málunum sem vantar algjörlega í framtíðarsýn þessa frumvarps, málefni aldraðra þegar horft er til framtíðar. Þjóðinni fleygir sem betur fer fram hvað heilbrigðistækni varðar og við lifum öll lengur, verðum eldri, og höfum sökum þess meiri lífsgæði. Það þýðir hins vegar að innan skamms mun þeim hópi sem er yfir 80 ára gamall fjölga mjög hratt og það þýðir í reynd að við þurfum að taka til óspilltra málanna og byggja að minnsta kosti á hverju ári sem svarar til eins og hálfs hjúkrunarheimilis til að kynslóð minni og öðrum nálægt mér í aldri geti liðið þokkalega í ellinni. Fyrir þetta ætlaði ég að hrósa hv. þm. Karli Garðarssyni en vitaskuld er hann ekki hér fremur en svo margir þingmenn stjórnarliðsins. Harðar deilur hafa staðið um þetta fjárlagafrumvarp og ekki að ófyrirsynju, herra forseti. Ástæðan er vitaskuld sú að núna er verið að leggja fram fjárlagafrumvarp við þær aðstæður þegar störf fyrri ríkisstjórnar, ágæt störf þessarar ríkisstjórnar, hafa byggt undir það sem bankastjóri Landsbankans hefur kallað blússandi góðæri. Við þær aðstæður væri hægt að taka til hendinni ef tekjustofnar ríkisins væru styrktir og beittir til þess annars vegar að greiða niður nafnverð skulda sem ekkert hefur gengið í tíð þessarar ríkisstjórnar og hins vegar að ráðast í að mæta uppsafnaðri fjárfestingarþörf í innviðum ríkisins. Þetta eru þau mál sem vitaskuld hafa verið hér undir vegna þess að við erum með sérstakar aðstæður, þetta er fyrsta fjárlagafrumvarpið sem er lagt fram þegar segja má að Ísland sé að fullu og öllu siglt út úr kreppunni sem hefur verið sameiginlegt átak okkar allra síðustu sjö árin að vinna gegn. Umræðan hefur líka markast af því að einmitt í tilefni af því að nú er borð fyrir báru, eða ætti að vera það, hefur stjórnarandstaðan sameinuð lagt fram ítarlegri tillögur um breytingar á fjárlagafrumvarpinu en nokkru sinni fyrr. Hún hefur sömuleiðis sýnt fram á hvernig hægt er að fjármagna þær. Engin þessara tillagna hefur hlotið náð fyrir augum stjórnarmeirihlutans, enginn úr stjórnarmeirihlutanum hefur kvatt sér hljóðs hér til að ræða eina einustu af 33 tillögum stjórnarandstöðunnar. Þetta er í reynd kjarni deilunnar á þinginu, þ.e. fálæti stjórnarmeirihlutans gagnvart minni hlutanum. Það má segja að þetta hafi kristallast hér í gær þegar hæstv. forsætisráðherra bókstaflega orgaði yfir þingheim að hann mundi sjá til þess að ekki yrði stafkrók breytt í fjárlagafrumvarpinu. Hvernig má það vera, herra forseti, að þegar stjórnarandstaðan leggur fram 33 vel undirbúnar tillögur er stjórnarmeirihlutinn og hæstv. forsætisráðherra ekki reiðubúinn að ræða eina einustu? Þetta held ég að stafi af því að hér hefur á allra síðustu árum orðið ákaflega dapurleg þróun sem er undirrót þeirrar stöðu sem ítrekað skapast á Alþingi Íslendinga þar sem menn vegast á gráir fyrir járnum. Ég kalla þetta framsókn ráðherraræðisins. Ég veit að ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hæstv. forseta að eitt af því sem okkur var bókstaflega uppálagt af rannsóknarnefnd Alþingis að læra af hruninu var að þingið tæki sig saman og tæki sér meira vald, að það sliti sig frá undangengnu ráðherraræði tíu ára þar á undan. Það tókst þinginu á skömmum tíma. Alþingi varð miklu sjálfstæðara, hafði sterkari áhrif á fjárlagafrumvarp og laut minna valdi framkvæmdarvaldsins. Þess vegna er ég sammála hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni að þá stöðu sem kemur ítrekað upp á Alþingi Íslendinga má rekja til þess hvernig stjórnarskráin er. Það þarf að skerpa á þrískiptingu valdsins í samfélaginu. Það þarf að gera framkvæmdarvaldinu algjörlega ljóst að það lýtur löggjafanum. Það getur ekki komið hingað og vaðið yfir þingið á skítugum skónum eins og hæstv. forsætisráðherra gerir þegar hann orgar yfir þingið að ekkert mark verði tekið á vilja þess, ekkert hlustað á það sem kynni að verða niðurstaða þingsins. Þetta vildi ég segja, herra forseti, í upphafi ræðu minnar. Menn deila um réttmæti þess að þingmenn notfæri sér málfrelsi sitt til að taka á þeim málum sem skipta máli í samfélaginu. Ég segi fyrir sjálfan mig að ég læt ekki hæstv. forsætisráðherra skipa mér fyrir, skipa mér að þegja bara af því að honum, sem aldrei nennir að koma til þings, hentar ekki að sinna sínum þingskyldum. Hér hafa hv. þingmann verið og varpað fram spurningum til ráðherra og handhafa framkvæmdarvaldsins. Og hver hefur niðurstaðan orðið? Hvað gerðist í gær þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson krafðist þess að hæstv. menntamálaráðherra kæmi til þings til að ræða málefni Ríkisútvarpsins? Jú, einhvern tímann um miðja nótt hunskaðist hingað hæstv. menntamálaráðherra en hann þrumdi í sæti sínu og sýndi þinginu þá óvirðingu að svara í engu einni einustu spurningu sem til hans var beint. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir varpaði til hans þremur skýrt afmörkuðum spurningum og það kom ekki svar við neinni þeirra. Hvað sjáum við marga hæstv. ráðherra á ráðherrabekkjum núna? Engan. Ekki einn einasti hæstv. ráðherra nennir að hafa fyrir því að sinna þingskyldum sínum hér og taka þátt í umræðum um þann part fjárlagafrumvarpsins sem varðar viðkomandi fagsvið. Er hæstv. heilbrigðisráðherra enn á dögum? Hefur hann sést hér á síðustu dögum? Já, hann rak örstutt inn sitt fallega norðlenska nef í gær en að öðru leyti hefur hann ekki verið hérna. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið upptekinn við að fara í slíkar felur að það er ekki til sá radar í öllum heiminum sem getur fundið hann fyrir Alþingi Íslendinga. Hann þorir ekki í umræðuna. Þau mál sem hér hafa verið undir og sem mestar deilur eru um varða þó einmitt hann og hans málaflokk. Þrjú mál valda því að stjórnarandstaðan tregðast við að láta af þeirri umræðu sem hún hefur haft hér uppi. Ég gæti bætt því við, herra forseti, að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem aldrei þessu vant lætur sjá sig í þingsal þegar verið er að ræða fjárlagafrumvarpið sýndi þinginu heldur ekki þann sóma að taka þátt í að ræða fjárlagafrumvarpið í gær. Manneskjan sem heimtaði næturfund til að hægt yrði að ræða fjárlagafrumvarpið var heima hjá sér, svaf á sínu græna eyra, nennti ekki að sinna þingskyldum sínum. Þannig er virðing hennar fyrir því sem hér fer fram. Herra forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni að þrír málaflokkar sem eru hér undir hefðu virkilega kveikt funann í fólki. Það eru í fyrsta lagi málefni Ríkisútvarpsins sem hér hafa ekki fengist rædd við hæstv. menntamálaráðherra. Það eru málefni Landspítalans sem hv. þingmenn stjórnarliðsins virðast skammast sín svo fyrir viðurgjörninginn við að þeir leggja ekki í umræðu. Hv. þm. Karl Garðarsson sem ég hef hrósað fyrir málefnalega ræðu sem hann flutti hér um daginn hefur hins vegar ekki verið mjög málefnalegur þegar hann hefur skrifað um Landspítalann og farið með rangar tölur, enda er það sláandi að þegar rætt er við hv. þingmenn um þessi mál leka þeir allir úr salnum. Hér er ekki nokkur þeirra manna sem hefur haldið fram röngum upplýsingum um Landspítalann vegna þess að þeir þora ekki að koma hingað og standa fyrir máli sínu. Hv. þm. Karl Garðarsson sagði til dæmis í opinberum pistli í gær að orðið hefði 30% hækkun á framlögum til Landspítalans frá 2012 til 2015. Þetta er rangt. Það er ekki hægt að sýna fram á það með tölum að þessi hækkun hafi orðið. Vitaskuld hefur orðið hækkun, herra trúr, frá þeim tíma þegar við vorum blóðug upp fyrir herðar í niðurskurðinum miðjum. Þá átti Ísland engan annan kost. Þá blasti hér við gap ginnunga í ríkisfjármálum og menn urðu að grípa til ákaflega erfiðra ráða. Menn áttu stundum ekki auðveldar ferðir upp í ræðustól Alþingis til að verja þær aðgerðir. Menn áttu þá ekki jafn ánægjulegar umræður og þegar hægt er að sýna fram á blússandi góðæri. Rétt er það hjá hv. þm. Karli Garðarssyni að framlögin hafa sannarlega aukist frá því sem í botni var, en fjarri því að hægt sé að segja að þau hafi aukist um 30%. Nú kann vel að vera að hv. þm. Karl Garðarsson sé góður í reikningi, en ég vísa honum þá á reikning stærðfræðiprófessors sem birtur var í sama fjölmiðli og hann birti vitleysu sína fyrir nokkrum dögum. Rétt skal vera rétt, herra forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur sannarlega tekið ágætlega á varðandi það að hefja viðsnúning Landspítalans, en það munar verulega miklu á því sem þyrfti að vera. Þegar við réðumst í hinn erfiða niðurskurð á Landspítalanum var það alltaf með því fororði að samstundis og betur tæki að ára mundi ríkisstjórnin, við eða aðrir, ráðast í það að byggja spítalann upp. Það hefur ekki gerst með nægilega góðu lagi. Í dag er það þannig að þegar forstjóri Landspítalans kom á fund formanns fjárlaganefndar og fékk þann viðurgerning sem þinginu var til skammar og hér hefur töluvert verið til umræðu, var náttúrlega hv. formanni fjárlaganefndar til ævarandi hneisu, sýndi hann fram á það með mjög sterkum rökum að það vantaði 2,9 milljarða til að halda í horfinu frá síðasta ári. Rök hrökkva hins vegar af hv. formanni fjárlaganefndar eins og hripandi vatn af gæs. Það hefur reynslan sýnt. Að sönnu eru fjárframlög til rekstrar á árinu 2015 samkvæmt fjárlögum 11% lægri en þau voru á síðasta árinu fyrir hrun, þ.e. 2008. Það vantar 5,2 milljarða upp á það sem þá var, á föstu verðlagi, þegar miðað er við helstu verkefni sem hafa verið flutt til Landspítalans á millum þessara ára, 2008 og 2015. Ef við lítum bara á fjárframlögin sjálf miðað við óbreytta stöðu vantar 3,5 milljarða, þ.e. þau eru 7% lægri en þau voru á föstu verðlagi árið 2008. Fjárlagafrumvarpið 2016 boðar enga breytingu á þessari stöðu. Samt hefur ýmislegt breyst síðan þá. Frá árinu 2008 hefur íbúum höfuðborgarsvæðisins fjölgað um 6,7%. Þar af hefur íbúum 70 ára og eldri fjölgað um 13,2% og það er sá hluti íbúanna sem þarf mesta umönnun. Þegar þeim fjölgar mæðir auðvitað meira á spítalanum. 80 ára og eldri, þeim sem hrumastir eru og þurfa mest á spítalanum að halda, hefur fjölgað um nánast 20%. Í heild hefur landsmönnum sjálfum fjölgað um 4,3%. Þess má líka geta að á þessum tíma hefur ferðamönnum til Íslands fjölgað um nánast svo milljón skiptir. Menn hafa reiknað út að það jafngildi því að 45–50 þús. manna byggðarlag hafi risið upp á Íslandi. Í landi sem telur 330 þús. manns skiptir þetta máli. Það liggur fyrir að kostnaður við heilbrigðisþjónustuna hefur aukist verulega vegna þess að hann vex hratt með auknum aldri fólksins. Tíðni langvarandi sjúkdóma hefur þar af leiðandi stóraukist og þjónustuþörf líka. Þegar þetta er tekið inn í er hægt að sýna fram á það með nákvæmum útreikningum að það vantar 2,9 milljarða upp á að Landspítalinn fái það sem hann þarf inn í sinn rekstur. Þetta hefði ég gjarnan viljað ræða við hv. þm. Karl Garðarsson vegna þess að hann var eini þingmaðurinn sem lagði í þessa umræðu, en vitaskuld fer hann eins og aðrir þingmenn stjórnarliðsins sem maður vill eiga við orðastað. Hvar er hv. þm. Brynjar Níelsson sem hefur belgt sig út á síðustu dögum, barið sér á brjóst yfir sérstakri frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar gagnvart öldruðum og öryrkjum? Hv. þm. Brynjar Níelsson hefur ítrekað varið framkomu ríkisstjórnarinnar og svik gagnvart öldruðum og öryrkjum með því að fyrri ríkisstjórn hafi staðið sig svo illa. Vissulega er það rétt, eins og ég hef þegar sagt, að fyrri ríkisstjórn varð sökum þeirra skelfilegu aðstæðna sem hún lenti í, sem hún tók við eftir áralanga samstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að skera verulega niður. Hvað gerðum við gagnvart öldruðum og öryrkjum? Jú, það sem við gerðum var að verja þá sem voru á strípuðum bótum. Ekki bara það, heldur hækkuðu menn líka framfærsluviðmið og afkomutryggingu sem á því byggðist. Hitt er auðvitað alveg hárrétt, eins og margsinnis hefur komið fram, að skerðingar voru auknar aftur og færðar til þess horfs sem þær voru áður en Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi félagsmálaráðherra, dró úr þeim sem mest hefur nokkru sinni verið gert. En við gerðum þó ekki annað en að færa það í það horf sem það var best fyrir kreppuna. Það sem skipti máli var að þeir sem höfðu engar tekjur úr lífeyrissjóðum, engar vinnutekjur, héldu bótum sínum óskertum. Ekki nóg með það, eins og ég sagði, heldur hélt afkomutryggingin í við verðlag. Og hvernig var þetta 2011, herra forseti, þegar gerðir voru kjarasamningar á miðju ári? Sú hækkun sem þá var gerð var flutt rakleiðis yfir á grunnbætur. Sömuleiðis var þá samið á almennum vinnumarkaði um 51 þús. kr. eingreiðslu. Hvað gerði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur? Jú, öryrkjar og aldraðir fengu hana svikalaust um leið. Þótt ekki sé saman að jafna þegar um er að ræða annars vegar blússandi góðæri og hins vegar gapandi hrun getur samt enginn maður komið hingað og sagt að fyrri ríkisstjórn hafi ekki varið þá sem verst voru staddir. Það var leiðarhnoða hennar út í gegn. Hvað hefur núverandi ríkisstjórn gert gagnvart öldruðum? Menn koma hér og hreykja sér, berja sér á brjóst yfir rausn og örlæti gagnvart öldruðum og öryrkjum. Í hverju felst þessi rausn? Í hverju felst örlætið? Hvað er það sem aldraðir og öryrkjar hafa fengið í tíð þessarar ríkisstjórnar þegar grannt er skoðað? Það kemur í ljós að þeir hafa fengið skitinn 10 þúsund kall þegar búið er að taka tillit til skatta. Hvað segja nú allir þeir sem hingað hafa komið með augun blá og starandi og lofað því að vinna vel að kjörum öryrkja? Hv. þm. Ásmundur Friðriksson, hv. þm. Karl Garðarsson, hv. þm. Willum Þór Þórsson, sem var hérna fyrir nokkrum mínútum og talaði um að hann vildi leggja sitt af mörkum, hvar eru þeir? Þeir þora ekki einu sinni að sitja undir þessari ræðu minni vegna þess að þeir skammast sín fyrir að það eina sem þeir hafa gert fyrir aldraða og öryrkja er að láta þá fá skitinn 10 þúsund kall. Hvað hafa þeir gert annað? Jú, aldraðir og öryrkjar eru eini hópurinn á Íslandi sem ekki fær afturvirka hækkun. Þó að það hafi verið hækkun í byrjun þessa árs og þó að það verði hækkun í byrjun næsta árs breytir það ekki því að þeir eru eini hópurinn sem ekki hefur fengið neina hækkun á þessu ári. Mikil sé skömm þeirra þingmanna sem bera ábyrgð á þessu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir kröftuga ræðu og sérstaklega tek ég undir lokaorð hans í ræðunni. Mér hefur fundist frekar skrýtið að sitja undir ræðum sumra hv. þingmanna meiri hlutans sem tala um að þeir vilji gera allt fyrir aldraða og öryrkja en svo þegar kemur að hinu praktíska framkvæmdaratriði, þ.e. að greiða atkvæði hér í þessum sal svo aldraðir og öryrkjar fái raunverulega kjarabætur, koðnar allt niður og ekki verður úr neinu og ekki eru greidd atkvæði með tillögum sem eru beinlínis til þess fallnar að bæta kjör þessara hópa líkt og gerðist í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. um fjáraukalög þar sem voru einmitt greidd atkvæði um að þessir hópar skyldu fá afturvirkar greiðslur. Ég þakka hv. þingmanni aftur sérstaklega fyrir að koma inn á þessi mál því að það er mjög skrýtið að fylgjast með þessum málflutningi. Gott og vel, ég svo sem trúi því alveg að þessir hv. þingmenn vilji bæta kjör þessara hópa þó að þess hafi ekki séð beint stað í því hvernig þeir haga atkvæðum sínum á Alþingi. Nú er það hins vegar svo að þegar stóra planið er skoðað, þegar framtíðaráform ríkisstjórnarinnar til næstu ára eru skoðuð, er stefnan að draga úr umsvifum samneyslunnar. Er þetta ekki þáttur sem við ættum að ræða enn meira og einmitt við þessa hv. þingmenn, þ.e. hvernig þeir telja framkvæmanlegt að bæta kjör þessara hópa en ætla á sama tíma að minnka umsvif [[Forseti hringir.]]ríkisins? Getur hv. þingmaður hjálpað mér aðeins að varpa ljósi á þetta?
Herra forseti. Nei, ég get ekki hjálpað hv. þingmanni við það. Ég átti á dauða mínum von fremur en því að hv. þm. Brynjar Níelsson yrði ekki hér í salnum þegar ég héldi ræðu vegna þess að við höfum átt orðastað úr sætum okkar vegna þess að hv. þingmaður er góður frammíkallari og hefur lýst skoðunum sínum mest með frammíköllum. Hann er hins vegar ekki hér í dag. Ég átti von á því að hv. þm. Ásmundur Friðriksson, sem grét í ræðustól áðan yfir því að hvað fólk væri vont við hann út af því hvernig hann hefur komið fram við aldraða og öryrkja, yrði í salnum. Ég átti von á hv. þm. Willum Þór Þórssyni, sem lýsti því yfir að hann vildi gjarnan leggja sitt lóð á vogarskálarnar, vissi bara ekki hvernig, til að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Ég átti von á því að þessir hv. þingmenn yrðu hér til að hægt yrði að ræða við þá, en þeir hafa ekki kjark til þess að koma. Þeir eru of huglausir til að ræða þetta augliti til auglitis og þeir láta sig hverfa þegar kemur í málefnalega umræðu. Af hverju? Vegna þess að þeir vita að þeir geta ekki staðist rökin í málinu. Ég verð því að hryggja hv. þingmann með því að ég veit engin ráð til þess að draga þessa hv. þingmenn hingað í salinn. Það má þó hv. þm. Jón Gunnarsson eiga að hann er kjarkmaður og situr hér þótt niðurlútur sé eftir þennan morgun. En jafnvel hann, afreksmaðurinn, hafði ekki hug til að koma hér og ræða málefni aldraðra og öryrkja á þessum morgni, [[… Ég er með ræðu á eftir …]]svo mikið er víst.
Ég er með ræðu á eftir, hlustaðu bara á hana.
Já, ég hlusta hér á allar ræður. Ég vinn mína vinnu en ég hunskast ekki úr þingsal eins og þingmenn sem bersýnilega koma hingað bara til að segja sínar skoðanir en þora ekki að standa fyrir máli sínu. Það verður hins vegar aldrei sagt um hv. þm. [[Gripið fram í.]]Jón Gunnarsson að hann þori það ekki. Það verður líka tekið hraustlega á honum þegar að því kemur. Ég verð því miður að hryggja hv. þingmann og segja að [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]ég kann ekki leiðina.
Hæstv. forseti. Nei, það er kannski farið fram á svolítið mikið að biðja hv. þingmann úr liði stjórnarandstöðunnar að lýsa hugsunum eða ætlunarverki annarra þingmanna. Hver og einn getur svo sem bara talað fyrir sig. Hins vegar langar mig að halda áfram að eiga orðaskipti við hv. þingmann um langtímaplanið og það hvernig hægt verði að reka samfélag fram í tímann. Ég tók eftir því að hv. þingmaður kom inn á það í upphafi ræðu sinnar að ekki væri svigrúm til að borga niður skuldir. Við höfum reyndar rætt það á fyrri stigum í þessari umræðu að það er mjög bagalegt að gríðarlega stórar breytingartillögur skuli koma inn við umræðuna. Við kölluðum eftir þeim fyrir nokkrum dögum og sögðum að það væri fullt tilefni til þess að gera hlé á umræðunni til að fara almennilega yfir málin og sjá hreinlega hvernig þau standa þegar búið er að reikna saman þessar stóru tölur eins og að hugsa fyrir kjarasamningi við kennara sem gleymdist. Eins er með þetta samkomulag sem var gert milli ríkis og sveitarfélaga sem er talað um að gæti kostað eitthvað í kringum 1,5 milljarða. Það sem hv. þingmenn hafa slumpað á að þetta þýði er að ríkissjóði verði skilað bara kannski rétt réttum megin við núllið þannig að ekki erum við núna að fara að borga niður skuldir. Svo er framtíðarverkefnið þar sem hæstv. ríkisstjórn hefur það á planinu að draga úr umsvifum samneyslunnar. Telur hv. þingmaður þetta geta farið saman? Getum við borgað niður skuldir? Getum við bætt kjör lífeyrisþega? Getum við styrkt heilbrigðisþjónustuna með [[Forseti hringir.]]þetta langtímaplan í ríkisfjármálunum?
Herra forseti. Ég hélt 40 mínútna ræðu á laugardag til að sýna fram á að stóru línurnar sem birtast í þessu fjárlagafrumvarpi eru þær að það er ekki verið að borga niður nafnverð skulda og samtímis verið að draga úr samneyslunni. Það kemur mér ekki á óvart. Við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bentum á þetta ásamt hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur og sennilega fleirum þegar við ræddum ríkisfjármálaáætlun til ársins 2018, á síðasta ári frekar en fyrr á þessu ári. Þar birtist þetta algjörlega skýrt. Það er ljóst að ríkisstjórnin stefndi samkvæmt henni að hvoru tveggja. Í fyrsta lagi kom þar fram að ekki ætti að verða umtalsverð niðurgreiðsla á nafnverði skulda. Um leið var algjörlega ljóst að það átti heldur ekki að auka samneyslu. Núna spyr hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hvernig mér lítist á blikuna. Mér líst ekki nægilega vel á hana. Ástæðan er sú að við erum núna í blússandi góðæri, sem vonandi varir svolítið lengur, en nýtum ekki tekjumöguleika ríkisins. Það kemur fram á mörgum stöðum í nefndaráliti meiri hlutans að í fyrsta lagi er að sjálfsögðu ekki verið að greiða niður skuldir á þessu ári. Í öðru lagi eru engar líkur á því, miðað við það sem meiri hlutinn segir sjálfur í nefndarálitinu, að það verði niðurgreiðsla skulda sem einhverju nemi á næstu þremur árum. Ríkisstjórnin er að missa af gullnu tækifæri til að gera tvennt, skapa fyrningar til að greiða niður nafnverð skulda og lækka þar með vaxtagjöld ríkisins og nota góðærið til að ráðast í fjárfestingar í brýnum verkefnum í samfélagslegum innviðum. Þrátt fyrir þetta skilar ríkisstjórnin í blússandi góðæri bara 10 milljarða afgangi sem minnkar meira að segja næstum því um helming millum umræðna vegna breytingartillagna fjárlaganefndar. Það gerir það að verkum að þriðja árið í röð heldur þessi ríkisstjórn einungis jöfnu. Þar áður sat ríkisstjórn sem fimm ár í röð bætti stöðu ríkissjóðs. Ég held að hv. þingmaður geti séð hvert þetta [[Forseti hringir.]]þróast. Það er ekki góð leið.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er einn þeirra fáu sem hafa talað um mennta- og menningarmál í sínum ræðum um fjárlagafrumvarpið. Ég vil byrja á að þakka honum fyrir það en nú er staðan sú að málefni Ríkisútvarpsins eru í miklu uppnámi og menntamálaráðherra hefur upplýst í fjölmiðlum að hann nái ekki frumvarpi út úr ríkisstjórninni. Stjórn Ríkisútvarpsins var upplýst um það í apríl síðastliðnum að menntamálaráðherrann vænti þess að frumvarpið kæmist úr ríkisstjórn og hann vissi að minnsta kosti af stuðningi þriggja ráðherra við frumvarpið á þeim tíma, þ.e. menntamálaráðherra, fjármálaráðherra og forsætisráðherra. Hvað skyldi hafa gerst síðan? Hefur hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra snúist hugur? Eða gæti verið að forsætisráðherra og fjármálaráðherra væru komnir í minni hluta í sinni eigin ríkisstjórn? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er reyndur maður, hefur setið sem ráðherra í ríkisstjórn. Hvernig horfir þetta við honum og hvaða þýðingu telur þingmaðurinn að þetta muni hafa?
Herra forseti. Stjórnskipulega hefur þetta leitt til stöðu sem er óviðunandi fyrir hæstv. menntamálaráðherra. Hann hefur upplýst að hann hafi mótað stefnu í málefnum einnar helstu stofnunar síns ráðuneytis. Hann hefur lagt þá stefnu fyrir ríkisstjórnina og í ljós kemur að innan ríkisstjórnarinnar nýtur hann ekki stuðnings fyrir stefnunni. Í máli sem þessu á hann í rauninni engan móralskan kost annan en þann að segja af sér. Þannig lít ég á málið. Ég el að hann hafi algjörlega steytt á skeri. Auðvitað getur hæstv. ráðherra hengslast áfram ef hann vill, en hér er um slíkt lykilspursmál að ræða að þetta er það sem, með leyfi hæstv. forseta, er yfirleitt kallað „cabinet“-spursmál. Hæstv. ráðherra er ekki sætt við þessar aðstæður. Hins vegar eru ekki öll kurl komin til grafar. Við höfum enn ekki lokið 2. umr. Það er mögulegt að hæstv. ráðherra verði dreginn að landi áður en 3. umr. lýkur. Mér þætti það ekki ólíklegt, í fyrsta lagi vegna þess að málið er viðamikið, í öðru lagi vegna þess að þetta er lykilstofnun og í þriðja lagi hafa ítrekað komið fram yfirlýsingar frá lykilmönnum Framsóknarflokksins sem þeir geta ekki svo auðveldlega hlaupið frá. Í fyrra sagði til dæmis úr þessum ræðustól hv. þm. Ásmundur Einar Daðason í umræðum um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn hefur alltaf viljað verja Ríkisútvarpið, standa með Ríkisútvarpinu og við teljum Ríkisútvarpið mjög mikilvægan fjölmiðil. Ríkisútvarpið þjónar almannaþjónustuhlutverki og menningarlegu hlutverki … Öll þessi þrjú atriði eru gríðarlega mikilvæg.“ Hv. þm. Ásmundur Daðason bætti svo um betur fyrir örfáum vikum þegar hann sagði úr þessum sama ræðustól, með leyfi forseta: „Mín persónulega skoðun, og skoðun Framsóknarflokksins til langs tíma, [[Forseti hringir.]]hefur verið sú að það sé mikilvægt að hafa hér ríkisútvarp sem öflugan fjölmiðil hvað varðar menningu.“ Með öðrum orðum, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er formaður þingflokks Framsóknarflokksins og getur ekki hlaupist frá þessari stuðningsyfirlýsingu við Ríkisútvarpið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir afdráttarlaust svar. Ég er honum sammála, það er óviðunandi staða fyrir ráðherra í ríkisstjórn að ná ekki fram í gegnum ríkisstjórnina þeirri stefnumótun sem hann sjálfur stendur fyrir, hefur lagt áherslu á og kynnt opinberlega. Það er umhugsunarefni að forustumenn ríkisstjórnarinnar skuli setja ráðherrann í þessa stöðu. Það er aftur á móti leikjafræði sem er kannski ekki viðeigandi að við veltum mikið fyrir okkur á þessum vettvangi. Hér eru fjárlögin til umræðu og staða Ríkisútvarpsins. Hvernig horfir staða Ríkisútvarpsins við hv. þingmanni í ljósi þeirra tíðinda að þetta frumvarp kemur að öllum líkindum ekki fram og að útvarpsgjaldið verður ekki það sem að var stefnt? Við vitum að Ríkisútvarpið situr uppi með þungar lífeyrisskuldbindingar sem það var skilið eftir með þegar því var breytt í opinbert hlutafélag um árið. Þetta hefur reynst mjög þungur baggi á rekstri Ríkisútvarpsins. Allar þessar aðgerðir draga þróttinn úr stofnuninni sem virðist þrátt fyrir allt standa sig býsna vel í því að snúa vörn í sókn. Hvernig horfir staða þessarar mikilvægu menningarstofnunar við hv. þingmanni í ljósi þess sem virðist nú vera að gerast með afdrif frumvarps menntamálaráðherra?
Þegar ráðherrann nær ekki fram stefnu varðandi lykilstofnun er honum tæpast sætt lengur í ríkisstjórn. Þá er hann orðinn það sem stundum heitir á ensku máli, með leyfi forseta, „lame duck“. Ég rifja upp nýlegt dæmi. Þegar svo virtist sem mér tækist ekki að koma fram stefnu minni varðandi framlög til þróunarsamvinnu í tíð síðustu ríkisstjórnar gekk ég á fund Jóhönnu Sigurðardóttur, þáverandi forsætisráðherra, og sagði henni að ég mundi þá ekki sitja lengur í ríkisstjórn hennar. Menn verða að taka afleiðingum stefnu sinnar og gerða. Menn sitja ekki sem ráðherrar bara til að hirða launin og vera í ríkisstjórninni. Menn eru þar til að fylgja fram ákveðinni stefnu. Varðandi framtíð Ríkisútvarpsins tel ég, eins og ég sagði áðan, þessu máli ekki lokið. Ef ríkisstjórnin kemur ekki með einhverjum hætti til liðsinnis við hæstv. menntamálaráðherra heldur lætur hann hanga til þerris á snúrunni, eftir að vitað er að hann hefur heitið forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins því að koma þessu máli í gegn, væri það eiginlega það sama og að koma honum úr ríkisstjórn. Það er það sama og að afskrifa hann. Ég tel ekki að það gerist. Ég tel ekki að það sé vilji fyrir því. Í annan stað vil ég líka segja að Ríkisútvarpið þarf auðvitað eins og allir aðrir stöðugt að vera í endurskoðun og endurmati á sínu starfi. Þrátt fyrir þessa stöðu ber ég ekki þann kvíðboga fyrir framtíð þeirrar menningarstofnunar að ég telji að hún verði fyrir óbætanlegu höggi. Þrátt fyrir allt er ég þeirrar skoðunar að það sé svo mikil lífseigja og þróttur í starfsmönnum hennar og svo mikil væntumþykja í hennar garð af þjóðarinnar hálfu að henni verði aldrei spyrnt fram af ætternisstapa.
Forseti. Mig langar að dvelja dálítið við stöðu Ríkisútvarpsins í þessari ræðu minni. Staða stofnunarinnar er sérkennileg, bæði að því er varðar rekstur hennar og innri stöðu, en ekki síður er mjög óvenjuleg sú pólitíska staða sem upp er komin að því er varðar orð ráðherra málaflokksins ítrekað sem voru framan af einungis áform sem voru orðuð í opinberri umræðu en tóku síðan á sig mynd frumvarps um að fallið yrði frá lækkun útvarpsgjaldsins sem kemur á daginn að situr fast í ríkisstjórn. Við höfum stundum velt upp þeirri pólitísku stöðu sem upp kemur þegar slík átök verða innan ríkisstjórnar og þegar stuðningur stjórnarflokka við stefnumál ráðherra er ekki fyrir hendi og hvaða áhrif það hefur þá á stöðu viðkomandi ráðherra. Þá held ég að rétt sé að nefna líka það sem gerðist hér á síðasta þingi þegar tekjubandormurinn, ef ég man rétt, var afgreiddur með fyrirvara, öll fjárlagatengdu málin voru afgreidd með fyrirvara út úr þingflokki Framsóknarflokksins. Allir sem hafa fylgst með stjórnmálum á Íslandi og annars staðar í löndunum í kringum okkur vita að ef fjárlagafrumvarpið stendur veikum fótum stendur ríkisstjórnin veikum fótum. Sú pólitíska melding sem Framsóknarflokkurinn gaf með því að hafa almennan fyrirvara á fjárlagafrumvarpinu og fjárlagatengdum málum sendi þau pólitísku skilaboð að ríkisstjórnin nyti ekki fulls stuðnings annars stjórnarflokksins. Þetta leiddi síðan til töluverðs uppgjörs milli stjórnarflokkanna þar sem afraksturinn varð sá að matarskatturinn var lækkaður úr áformuðum 12% niður í 11% og fjármálaráðherra gerði grein fyrir einhverju sem þau kölluðu öll mótvægisaðgerðir. Hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Frosti Sigurjónsson, fór mjög framarlega í flokki efasemdarmanna í Framsóknarflokknum á þessum tíma og gekk raunar svo langt að segja að mótvægisaðgerðirnar þyrftu að vera svo öflugar að niðurstaðan yrði sú að aðgerðirnar yrðu til bóta fyrir alla hópa samfélagsins. Þetta orðaði hann þráfaldlega, bæði í fjölmiðlum og í ræðustól Alþingis, þ.e. að hækkuninni á matarskatti og mótvægisaðgerðunum væri ekki bara beint að tekjulægstu hópunum, heldur yrði tryggt að mótvægisaðgerðirnar yrðu nægilega öflugar til að enginn bæri skarðan hlut frá borði. Það sem var svo kynnt í þessu undir kaflaheitinu Mótvægisaðgerðir var fyrst og fremst tvennt, annars vegar barnabætur upp á 1 milljarð í hækkun og hins vegar vaxtabætur upp á 400 milljónir. Þetta taldi Framsóknarflokkurinn að dygði sem mótvægisaðgerð og skilaði sér nánast allur á græna takkann við afgreiðslu málsins og taldi sig hafa fengið fullvissu fyrir því að mótvægisaðgerðirnar vægju nægilega þungt á móti. Nú gerist það við afgreiðslu og úrvinnslu fjáraukalaga að fram kemur að af þessum 1 milljarði í barnabætur hafa 600 milljónir verið dregnar til baka vegna þess að viðmiðunarmörkin reyndust hafa þau áhrif og þeim var ekki breytt. Hið sama gerist með vaxtabæturnar þannig að þessar 400 milljónir verða 200, 200 ganga til baka til ríkissjóðs þannig að niðurstaðan er sú að af 1.400 milljónum ganga 800 til baka til ríkissjóðs og eftir eru 600 milljónir sem eru þá mótvægisaðgerðirnar sem Framsóknarflokkurinn taldi nægilegar á sínum tíma. Ég hef ekki heyrt neinn framsóknarmann óska eftir því að þessi umræða yrði tekin upp aftur og ekki heldur þeir framsóknarmenn sem töluðu um að allar tíundir samfélagsins ættu að koma betur út úr aðgerðinni eftir á, standa betur eftir hana en fyrir. Þetta finnst mér algjörlega órætt og ég nefni þetta hér vegna þess að áþekk staða er nú komin upp, þó að það snúist um eitt tiltekið mál, sem er sú staða sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er kominn í þegar frumvarpið um að fallið verði frá lækkun útvarpsgjaldsins er fast í ríkisstjórn. Hvað þýðir það? Hvað þýðir að mál sé fast í ríkisstjórn? Ég minni okkur á að þegar við erum að tala um þessar tæpu 400 milljónir sem munar erum við ekki að tala um óbættar greiðslur út úr ríkissjóði, við erum að tala um að útvarpsgjaldið verði áfram 17.800 kr. í stað þess að verða 16.400 þannig að almenningur greiði 1.400 kr. meira á ári til Ríkisútvarpsins og þeir peningar fari óskertir til stofnunarinnar. Ríkissjóður bíður engan skaða af aðgerðinni þannig að hér er fyrst og fremst um að ræða pólitíska afstöðu til Ríkisútvarpsins sem hefur þurft að búa við árvissa aðför allt frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Þegar ráðherrann ræður ekki við að koma svona mikilvægu stefnumáli í gegnum ríkisstjórn sem hann á sæti í má efast um að hann hafi stöðu til að færa fram nokkurt mál. Það var áhugavert þegar hæstv. ráðherra kom til fundar við Alþingi að okkar beiðni, sem var ánægjulegt af því að það var óskað eftir fleirum í þingsal sem ekki létu sjá sig, að hann tók ekki þátt í andsvörum eða viðræðum eða samtölum hér við þingmenn. Í ræðum sem fluttar voru hér eftir að hæstv. ráðherra kom til þings kom fram að það verður lögð fram breytingartillaga bæði við tekjuöflunarbandorminn og fjárlagafrumvarpið þar sem þessar fjárhæðir verða til staðar, þ.e. efnislega mun Alþingi fá tækifæri til að taka afstöðu til sömu efnisþátta og þeirra sem sitja fastir í ríkisstjórn. Það er dálítið kúnstugt að ráðherrann hefur ítrekað gefið upp afstöðu sína og stöðu málsins við fjölmiðla, síðast í sjöfréttum í gærkvöldi, en hefur ekki frá því að fjárlagaumræðan hófst tekið þátt í umræðunni hér og rætt stöðu málsins við Alþingi. Þegar um svona mikið átakamál er að ræða og við vitum að það er stuðningur við málið í stjórnarandstöðunni, að málið gæti meira að segja átt hér meirihlutastuðning ef ráðherrann á yfir höfuð einhvern stuðning í stjórnarflokkunum, það kynni að duga til, finnst mér ámælisvert og ótækt að ráðherrann ræði ekki stöðuna við Alþingi. Það er kúnstugt að hafa hann hér þöglan á ráðherrabekknum meðan þessi umræða fer fram eins og gerðist hér, að vísu á ókristilegum tíma á alla mælikvarða milli tvö og þrjú í nótt. En þetta er staðan og ég vildi gera grein fyrir því undir þessari umræðu að breytingartillaga er á leiðinni og fjallar um sömu þætti og þá sem eru lokaðir inni í ríkisstjórn þannig að hæstv. ráðherra á hér bandamenn í afstöðu sinni og getur þá verið með okkur í því að safna liði í þingsalnum og greiða málinu atkvæði við afgreiðslu fjárlaga.
Forseti. Hv. þingmaður kom inn á mikilsverð atriði og mig langar fyrst að nefna frumvarp ráðherrans um að útvarpsgjaldið verði hið sama og það hefur verið. Það er rétt að ítreka að það er verið að tala um að útvarpsgjaldið sé hið sama þannig að það er ekki verið að tala um að tekjurnar muni aukast, það er sem sagt ekki verið að ganga á þá sjóði sem fyrir eru í ríkissjóði, ef svo má segja, þegar verið er að tala um þessar fjárveitingar til Ríkisútvarpsins. Nú er þetta fast í ríkisstjórn eins og sagt er. Ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald heldur ber hver ráðherra ábyrgð á sínum málaflokki og ég velti fyrir mér hvernig aðrir ráðherrar geta sagt við ráðherrann sem ber ábyrgð á málaflokki að hann geti ekki gert það sem hann ætlar. Ég hefði talið eðlilegra að það kæmi fyrir þingið og þá kæmi í ljós að ráðherrann hefði ekki stuðning þingflokka ríkisstjórnarinnar. Hins vegar er alveg ljóst að hann hefur stuðning allrar stjórnarandstöðunnar við þetta mál, eða ég geri ráð fyrir, þannig að það er mjög undarlegt að hann sé tekinn slíku kverkataki í ríkisstjórninni og honum bannað að leggja frumvarpið fram sem líkur eru á að sé meiri hluti fyrir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því sem kom fram í andsvörum áðan, að ráðherranum sé [[Forseti hringir.]]ekki sætt ef þetta kemur í ljós.
Forseti. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að samkvæmt öllum venjulegum greiningum á pólitískri stöðu sem upp er komin er staða ráðherrans mjög veik. Það er ekki eins og þetta sé hvaða mál sem er á þingmálalista ráðherrans. Þetta er mál sem hann hefur talað mjög eindregið fyrir og má segja að hann leggi sig undir í því. Það er ekkert einfalt að sjá fyrir sér hvernig ráðherra á að koma standandi niður ef þetta verður kæft í ríkisstjórn og fundnar einhverjar leiðir til þess að klára ekki atkvæðagreiðslu hér eða halda því fram að það sé eitthvað annað á ferðinni en sama mál og það sem ráðherra er með. Ég þekki það sjálf af veru minni í ríkisstjórn, þó að hún hafi verið á óvenjulegum tímum að mörgu leyti á síðasta kjörtímabili, að auðvitað kemur það fyrir að mál eru skoðuð í ríkisstjórn á milli funda, eðlilega. Þótt ekki sé um fjölskipað stjórnvald að ræða, eins og þingmaðurinn bendir á, skarast þingmál, frumvörp eða tillögur, sem koma frá ráðherrum á við málaflokka annarra ráðherra eða snerta þá með einhverju móti. Við getum nefnt ferðamál, málefni vatns, orkumál eða eitthvað slíkt sem koma sannarlega inn á borð fleiri ráðherra. Ég vil líka nefna mál eins og hval sem maður héldi kannski fyrir fram að væri málaflokkur sem heyrði undir umhverfisráðuneytið en hann heyrir undir sjávarútvegsmál. Það getur komið fyrir að ræða þurfi þessi mál á milli ríkisstjórnarfunda. Það er jafn ljóst að málið er á ábyrgð ráðherrans og hin eðlilega framvinda er að hann [[Forseti hringir.]]fái að koma málinu til Alþingis þar sem ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald.
Forseti. Hið sanna andlit ríkisstjórnarinnar, þessarar hægri stjórnar sem svo er kölluð, kemur alltaf betur og betur í ljós. Hún hikar ekki við að létta álögum af stórfyrirtækjum sem gengur vel, létta álögum af þeim sem mestar hafa tekjurnar í landinu og eiga mestan auð. Hún flýtir sér við það. Hún vill breyta skattkerfinu til að létta skattbyrði af þeim sem betra hafa það en ekki af hinum, hún gengur hart gegn heilbrigðisþjónustunni og vill ekki bæta kjör aldraðra og öryrkja. Framsóknarflokkurinn hefur verið að móast við, eins og krakkarnir mundu segja, og móaðist við í fyrra þegar tekjufrumvörpin voru lögð fram og voru með fyrirvara eins og þingmaðurinn bendir á. Hins vegar kristallaðist í því sem þingmaðurinn sagði áðan að mótvægisaðgerðirnar við matarskattinn eru að mestu leyti teknar til baka í fjáraukalögunum núna. Það eru teknar til baka 600 milljónir út af barnabótunum og 200 út af vaxtabótunum og er þá ekki undarlegt að framsóknarmennirnir, t.d. sá góði maður, hv. þm. Willum Þór Þórsson, tali ekkert um þetta? Þeir minnast ekki á þetta. Þeir sitja bara, þeir sitja ekki keikir, þeir sitja daufir. Er það ekki undarlegt?
Forseti. Það kom fram í umræðunni þegar við vorum að ræða fjáraukalögin þar sem þessar tölur eru undir að rétt væri, úr því að framsóknarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd ætla ekki að óska eftir greiningu á mótvægisaðgerðunum og hvaða áhrif þær hafa haft, að minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar gerði það. Í ljósi sögunnar og þessara aðgerða út af fyrir sig er ótækt annað en að fram fari einhver greining á því hvaða áhrif aðgerðirnar höfðu og hversu stór hluti þeirra hafi í raun komið til framkvæmda með því að megnið af upphæðinni gengur til baka til ríkissjóðs. Ég held að það sé mjög mikilvægt að minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar óski eftir þessari greiningu þannig að hún liggi fyrir. Hvað varðar hina pólitísku innviði Framsóknarflokksins finnst mér þetta að mörgu leyti endurspegla vel tilvist og tilvistarkreppu þess flokks í lengd og bráð, þ.e. nánast að ganga af göflunum yfir einhverju máli á einhverjum tímapunkti sem virðist vera mikið réttlætismál og sópar almenningsálitinu og hinni almennu umræðu með sér eins og þegar framsóknarmenn sögðust ekki láta bjóða sér að hækka matarskattinn, þeir stæðu með almenningi í landinu, með heimilunum í landinu og allt þetta sem var þrástefið í kosningabaráttunni 2013. Þegar allt kemur til alls skiptir þetta engu máli. Þegar kastljósið er ekki lengur á ákvörðuninni, matarskattinum sem slíkum, þegar búið er að klára það og það eru komin önnur áramót og önnur tilvera er Framsókn bara komin í önnur föt. Þá er eitthvað annað sem skiptir máli. Það afhjúpar alveg sérstaklega hversu slök eftirfylgnin var í raun og hversu lítil innstæða var þá þegar [[Forseti hringir.]]allt kom til alls fyrir þeim mikla pólitíska funa sem umlék þetta mál á sínum tíma.
Herra forseti. Hugleysi hæstv. ráðherra er með þeim fádæmum að mann svíður niður fyrir þind. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir gerði að umræðuefni fjarveru hæstv. menntamálaráðherra úr þessari umræðu. Hér hafa menn tekist hart á vegna RÚV. Hæstv. menntamálaráðherra kom hingað í gær og varð sér til algjörrar skammar þegar hann sat og þrumdi hér á bekk og neitaði að svara spurningum hv. þingmanna. En hvað finnst hv. þingmanni um frammistöðu þess ráðherra sem fer með málefni aldraðra og öryrkja? Hefur hv. þingmaður séð hæstv. ráðherra, Eygló Harðardóttur, hér síðustu daga? Nei. Hæstv. ráðherra, Eygló Harðardóttir, er í felum. Hún vill ekki láta sjá sig á þinginu vegna þess að það er hún sem er ábyrg fyrir þeirri stöðu sem er komin upp varðandi málefni aldraðra og öryrkja. Það er hún sem ber ábyrgð á því að það eina sem aldraðir og öryrkjar hafa fengið út úr núverandi ríkisstjórn, þegar búið er að taka tillit til skatta, eru einar skitnar 10 þús. kr. Á sama tíma koma þessir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn stjórnarliðsins og tala um það eins og þeir séu guðsgjöf til aldraðra og öryrkja. Þó liggur það fyrir að þeir hv. þingmenn hafa svikið öryrkja og aldraða, þeir hafa skilið þann hóp eftir einan sem fær ekki afturvirkar hækkanir. Hvað sem hv. þm. Brynjar Níelsson ybbir sig úr sínu sæti þá er staðan bara þannig að hækkun í byrjun árs upp á 3% og önnur í byrjun næsta árs þýðir að engin hækkun er þar á milli. Það eru allir aðrir, þar á meðal hv. þingmaður og ég og hæstv. ráðherrar, allir í samfélaginu hafa fengið afturvirkar bætur nema aldraðir og öryrkjar. Hvert eiga þeir að koma ef ekki hingað? Finnst ekki hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur það vera hreinn rakinn skandall að hæstv. félagsmálaráðherra, sem fer með málefni aldraðra og öryrkja, láti ekki einu sinni sjá sig í umræðunni?
Forseti. Hér komu fram mjög eindregnar óskir á öðrum tímanum í nótt þar sem óskað var eftir því að ráðherrar væru við umræðuna. Menntamálaráðherra kom hingað og þagði í klukkutíma. Hér var líka óskað eftir hæstv. heilbrigðisráðherra, Kristjáni Þór Júlíussyni. Hann kom ekki hingað og hann hefur ekki verið viðstaddur umræðuna á nokkurn hátt. Raunar hefur hann varla verið viðstaddur tilveruna ef því er að skipta vegna þess að hann hefur verið ósýnilegur og þegar hann hefur mætt hefur varla heyrst hvað hann hefur fram að færa. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, hefur sannarlega verið í felum og lái henni hver sem vill, því að svo virðist sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sé ekki sá eini í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem er skilinn eftir algjörlega einn með sín mál. Hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir virðist vera í þeirri stöðu. Nú eru komin tvö og hálft ár af þessu kjörtímabili og hún virðist eiga í miklum vandræðum með öll mál, að koma þeim áfram eða koma þeim í gegnum ríkisstjórn eða áfram á nokkurn hátt. Það er sérkennilegt að það er ekki einu sinni svo að formaður eða forustumaður Framsóknarflokksins taki upp hanskann fyrir hennar mál eða fylgi þeim eftir á nokkurn hátt. Við getum líka rifjað upp þrautagöngu hæstv. ráðherra ferðamála með náttúrupassann. Þegar það klúður kom fyrir Alþingi sneru allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar sér til veggjar á meðan hún upplifði sína pólitísku niðurlægingu sem hún er ekki enn risin upp úr í raun. Þessi sundrung og þessi vandræðagangur núverandi ríkisstjórnar verður kannski sérstaklega áberandi hér undir fjárlagafrumvarpinu, en það hefur verið einkenni ríkisstjórnarinnar frá fyrsta degi að þetta er ekki hópur af fólki sem stýrir landinu. Þetta er sundrað lið án forustu.
Hv. þingmaður gæti hafa bætt því við: Og svo kemur hæstv. forsætisráðherra og orgar eins og götustrákur yfir þingið að ekki verði breytt einum einasta stafkrók, meðal annars til að bæta hag aldraðra og öryrkja eða til að bæta úr þeim stóra vanda sem er í húsnæðismálum á leigumarkaði til dæmis, hvað þá varðandi Landspítala. Herra forseti. Það er ekki nema von að manni svelli móður þegar við blasir að þrír hæstv. ráðherrar þora ekki í þingsal, þeir vilja ekki koma hingað til að ræða sín mál. Hæstv. félagsmálaráðherra, Eygló Harðardóttur, fer með málefni aldraðra og öryrkja, Framsóknarflokkurinn ber sér á brjóst yfir öllum þeim ávinningi sem hún hefur unnið fyrir þann smáða hóp, vil ég segja, eins og ríkisstjórnin kemur fram við hann. Hvað er það sem hæstv. ráðherra, Eygló Harðardóttir, hefur náð fram fyrir þá? Skitinn 10 þúsundkall þegar búið er að taka skattinn frá. Hvar er hæstv. heilbrigðisráðherra? Hverju hefur hann áorkað? Hann nennir ekki einu sinni að berjast fyrir Landspítalann. Hann segir bara: Alþingi hefur fjárveitingavaldið. Ekki kemur hann hingað að reyna að miðla málum og reyna að sjá til þess að Landspítalinn fái það sem þarf til að geta lifað við það sama og á síðasta ári. Það vantar 2,9 milljarða. Það hefur verið rökstutt frá öllum hliðum þess máls. Hvert var andsvar Alþingis, formlegt nánast? Jú, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, skellti því á forstjóra Landspítalans sem var bara að vinna vinnuna sína, hafði komið með óhrekjanleg rök, að hann væri að beita hana andlegu ofbeldi. Eins og hér hefur komið fram og hv. þingmaður benti á þorir hæstv. menntamálaráðherra ekki einu sinni að svara spurningum um sín málefni. Þá veltir maður fyrir sér: Hvað er eftir af þessari ríkisstjórn? Hún virkar eins og ringluð hjörð undir engri forustu þar sem einn togar í aðra áttina og annar í hina og við stöndum uppi með þá stöðu að aldraðir og öryrkjar hafa verið skornir niður við trog af þessari ríkisstjórn, [[Forseti hringir.]]að Landspítalinn fær ekki nægilega peninga til þess að halda [[Forseti hringir.]]í horfinu frá því á síðasta ári. Og hæstv. menntamálaráðherra liggur eins og afvelta rolla gagnvart þeim sem eru að ráðast á Ríkisútvarpið.
Forseti. Þetta er náttúrlega sögulega dapurlegt. Eins og hv. þingmaður nefnir er það náttúrlega þyngra en tárum taki að þessi tiltekni hópur, aldraðir og öryrkjar, skuli vísvitandi vera skilinn eftir undir þessum kringumstæðum þegar menn berja sér á brjóst yfir því að hér sé allt á uppleið og finna sig svo í því að bera saman við árið 2009, sem var náttúrlega tímabil sem vonandi kemur aldrei aftur í Íslandssögunni, þegar allir Íslendingar gengu undir okið, hver og einn einasti maður og meðal annars aldraðir og öryrkjar, sannarlega. Sannarlega tóku aldraðir og öryrkjar þátt í því. En hver er staðan núna? Það eru allir að fá kjarabætur, meira og minna afturvirkt, og líka fólk sem þarf ekkert á því að halda, fólk sem á nóg, að maður nefni nú ekki forustumenn ríkisstjórnarinnar. Það er ekki skortur þar hefði ég haldið. En fólk sem býr við fátækt, efnahagslega fátækt, er vísvitandi skilið eftir. Og svo fáum við hér allra náðarsamlegast, og kannski sem betur fer, að sjá inn í hugarfylgsni hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem ég hélt stundum að væri þó sá sem væri mest döngun í af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, en þvílík ömurð. Þvílík ömurlegheit sem koma fram þegar ráðherrann sýnir okkur inn í sín hugarfylgsni. Þegar hann finnur sig í því að gera því skóna að öryrkjar séu á bótum vegna þess að þeir nenni ekki að vinna. Hann finnur sig í því að orða það hér að það sé hægt að svelta fólk til vinnu, veikt fólk, langveikt fólk, fatlað fólk, fólk sem heyrir ekki eða sér ekki, að hægt sé að kenna því með sveltiaðferðum að koma sér inn á vinnumarkað. [[Forseti hringir.]]Þetta er staðan sem við búum við. Ef þetta er að gera vel við heimilin [[Forseti hringir.]]í landinu er alveg ljóst að sum heimili eru þar undanskilin.
Virðulegi forseti. Ég vil í þetta sinn fara stuttlega yfir breytingartillögur okkar í minni hlutanum er varða flóttamannamál og útlendingamál, málefni flóttamanna og aðstoð við innflytjendur. Í breytingartillögum stjórnarandstöðunnar er gert ráð fyrir 200 millj. kr. í þetta verkefni. Annars vegar er gert ráð fyrir því að fjármunirnir fari til aðstoðar við innflytjendur, félagslegrar aðstoðar og er þar af leiðandi velferðarverkefni. Hins vegar verði veitt aukið fé til meðferðar umsókna um hæli hjá Útlendingastofnun. Þetta er mjög mikilvægt umfjöllunarefni í ljósi umræðunnar sem spunnist hefur síðustu daga og vikur vegna tveggja albanskra fjölskyldna sem hafa verið mikið í fréttum og þeirrar afgreiðslu Útlendingastofnunar að synja þeim um dvalarleyfi og vísa þeim úr landi. Ástæðan fyrir því af hálfu Útlendingastofnunar er sú að Albanir uppfylli almennt séð ekki skilyrði þess að teljast flóttamenn vegna þess að þeir sæta ekki ofsóknum í heimalandi og búa ekki við þær pólitísku aðstæður sem almennt er litið til við skilgreiningu á stöðu flóttamanna. Þeir eru vissulega í leit að betra lífi en það eru margir og til að öðlast rétt til hælis þurfa tiltekin efnisleg skilyrði að vera uppfyllt. Það sem hefur hins vegar runnið okkur öllum til rifja í þessari umræðu er sú staðreynd að meðferð málsins hér á landi hefur tekið gríðarlega langan tíma, svo langan tíma að hér spunnust umræður í haust um það að börn þessara fjölskyldna nytu ekki skólagöngu. Ástæðan fyrir því hversu mikinn tíma meðferð málsins tók var sú að það væru ekki nægir fjármunir hjá Útlendingastofnun til að hraða meðferð umsókna. Því verður sparnaður við málsmeðferð hjá Útlendingastofnun til þess að skapa tengsl umsækjenda við landið og gera þar með erfiðara en ella að synja viðkomandi um hæli vegna þess að fresturinn sem líður skapar tengsl við landið og aðstæður sem gera það ómanneskjulegt að vísa fólkinu burt úr landinu. Þess vegna er svo mikilvægt að tryggja fullnægjandi fjárveitingar til meðferðar umsókna um hæli sem við vitum að mun fjölga á næstu mánuðum og missirum til þess að hraða afgreiðslunni sem mest má vera. Á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í síðustu eða þarsíðustu viku þegar við fjölluðum um úttekt Ríkisendurskoðunar á fyrirkomulagi móttöku flóttafólks spurði ég fulltrúa innanríkisráðuneytisins sérstaklega um það hversu mikið væri hægt að gildandi lögum að hraða málsmeðferð, þó þannig að allir kærufrestir væru virtir. Svarið var að hægt væri að ljúka málum með algjörlega fullnægjandi kærufrestum og með því að áfrýjun úrskurða tæki eðlilegan tíma, á innan við mánuði. Það hlýtur, virðulegi forseti, að vera markmið okkar að fólk sem hingað kemur og uppfyllir ekki skilyrði að teljast flóttamenn og á þar með ekki sjálfkrafa rétt á hæli fái skjótt úrlausn sinna mála. Það er því í okkar hendi að koma í veg fyrir að þau tengsl myndist milli umsækjenda og landsins sem geta síðan valdið því að það verður ógerningur annað en að veita umsækjendunum á endanum hæli. Í Speglinum í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi var athyglisverð umfjöllun um þetta mál og meðal annars rætt við forsvarskonu móttöku flóttafólks í Noregi. Þar kom fram að Norðmenn veita fólki frá Albaníu ekki hæli og það er afar erfitt að fá þar dvalarleyfi af mannúðarástæðum fyrir albanskt flóttafólk. En það kom líka fram að flestar þær umsóknir sem þannig berast í Noregi eru afgreiddar á innan við 48 klukkustundum. Hér held ég að sé umhugsunarefni fyrir okkur hvort við getum hraðað málsmeðferð enn frekar en samt gætt að öllum réttindum fólks. Forsenda fyrir því er að stjórnvöld séu tilbúin að verja fé til þess að auka málshraða. Hinn valkosturinn er að við fáum fleiri og fleiri umsækjendur sem ekki uppfylla skilyrði til þess að teljast flóttafólk. Þeir eru hér lengi og við berum auðvitað ábyrgð á því að fólkið fái þá eitthvert skotsilfur og húsnæði með einhverjum hætti. Allt kostar það peninga. Síðan verði meiri og meiri líkur á því að þegar loksins kemur að afgreiðslu málsins hafi fólk myndað þau tengsl við landið að ómannúðlegt sé að reka það úr landi. Þannig geta auknar fjárveitingar til að auka málshraða og fjölga afgreiðslum verið til að spara í málaflokknum og draga úr því að við þurfum að veita hæli af mannúðarástæðum þeim sem ekki teljast flóttamenn í þröngum skilningi og höfum þá meira svigrúm og fleiri pláss fyrir flóttafólk sem raunverulega er að flýja ógn og hörmungar og skelfingar. Ég sakna þess mjög í fjárlagafrumvarpinu að sjá enga vitræna efnislega umfjöllun um þetta og að engin tilraun sé gerð til að meta það hver hagur yrði af því ef við mundum búa til fjárlagalið sem væri ófyrirséð vegna flóttamannamála upp á 100 millj. kr. sem Útlendingastofnun gæti gengið í til þess að vinna málin hraðar þannig að þessir löngu biðhalar þyrftu ekki að myndast og fólk fengi skjóta og örugga afgreiðslu sinna mála. Þjóðin mundi öll hagnast á því. Við mundum forgangsraða í þágu þeirra sem eru í mestri þörf með þeim hætti og greiða fyrir því að flóttafólk sem er í raunverulegri þörf fyrir hæli fái skjóta og góða afgreiðslu. Ég ætla síðan að nefna lauslega hinn þáttinn í þessari tillögu sem felst í auknum fjárveitingum til þess að auðvelda aðlögun innflytjenda. Það þarf enginn að fara í grafgötur með það hversu mikilvægt það er að fé sé til reiðu til að hjálpa fólki að aðlagast íslensku samfélagi, læra íslensku og koma sér fyrir hér. Þetta hefur verið vanræktur þáttur af okkar hálfu en það er óskynsamlegt að vanrækja þetta þjóðþrifaverkefni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sem tekur á mjög áberandi máli um þessar mundir í stjórnmálaumræðunni, þ.e. málefnum hælisleitenda og Útlendingastofnunar. Hv. þingmaður benti á nauðsyn þess að aukið fjármagn verði sett inn í þennan málaflokk til þess að hægt sé að standa betur að málum. En það sem ég kom að í ræðu minn í gær og langar að reifa við hv. þingmann er sú staðreynd að þessi langa fjárlagaumræða sem við eigum er löng vegna þess að það eru pólitískar áherslur að birtast í fjárlögum sem hafa ekki verið samþykktar hér á þingi, mál hafa ekki verið lögð fram. Ég nefndi í gær samgönguáætlun, áætlun um þróunarsamvinnu. Ég nefndi mál sem við höfum ítrekað reifað, sem eru stefnubreytingar í málefnum framhaldsskólanna, sem birtast bara í fjárlögum. Ég get nefnt dæmi á borð við ýmsar landshlutanefndir eins og norðvesturnefndina nýju. Verið er að taka pólitískar ákvarðanir sem birtast eingöngu í fjárlögum. Það er ekki stefnumörkun sem fer fram. Það er ekki umræða sem fer fram á þinginu til þess að þar sé tekist á um álitamálin. Í þeim málefnum hins vegar sem hv. þingmaður nefndi hefur farið fram stefnumótunarvinna og þverpólitísk nefnd um ný útlendingalög sem hafa þó ekki verið lögð fram enn þá. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann telji þetta lýsa stjórnsýslunni. Þar liggur fyrir stefnumörkun. Hún birtist hins vegar ekki. Hennar sér ekki stað með fullnægjandi hætti í fjárlagafrumvarpinu á meðan önnur stefnumörkun hefur ekki verið kláruð og þar er verið að mjatla út peningum í ýmsar áttir án þess að stefnumörkun hafi verið lokið. Ég hef áhyggjur af þessari þróun, herra forseti. Ég tel að við séum að stefna í kolvitlausa átt. Við erum að samþjappa umræðu um risavaxin pólitísk álitamál í eina umræðu um fjárlög þannig að eðlilega verður fókusinn dreifður og við náum því ekki að upplýsa almenning með fullnægjandi hætti um þau álitamál sem eru uppi.
Virðulegi forseti. Ég deili þessum áhyggjum hv. þingmanns. Hún er kúnstug skepna, þessi ríkisstjórn. Þar sem fyrir hendi er pólitísk samstaða nýtir hún hana ekki og á öðrum sviðum kýs hún helst að brjóta hana upp ef hún er fyrir hendi. Það er mjög athyglisvert að sú mynd er að teiknast upp af þingstörfum miðað við áætlanir ríkisstjórnarinnar þennan veturinn að þegar fjárlög verða afgreidd þá verður ekkert að gera á Alþingi Íslendinga fram til vors. Það eru engin önnur mál. Það þýðir með öðrum orðum að ríkisstjórnin þjappar, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, öllum pólitískum álitamálum inn í fjárlagafrumvarpið vegna þess að það er þá hægt að afgreiða í einu lagi og hún treystir sér ekki til að eiga hér rökræðu um stefnumörkun í neinum málaflokki. Það er mjög sérkennilegt að ríkisstjórn treysti sér ekki til þess að leggja fram samgönguáætlun eða þróunarsamvinnuáætlun. Það er mjög athyglisvert. Varðandi innflytjendamálin sérstaklega þá er þetta leikur að eldi því að það er ekki gefið á þeim tímum sem við lifum að það myndist þverpólitísk samstaða um málefni innflytjenda, málefni útlendinga. Það hefur tekist hér. Það er hrósvert að þáverandi hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir skyldi fara af stað með þverpólitíska stefnumörkun í þessum málaflokki og það er öllum flokkum til hróss að hafa leitt hana til lykta. En stjórnvöld bera ríka ábyrgð á að láta hana ekki verða að engu því að hættan er sú ef við bindum ekki öll stjórnmálaöfl utan um þessa stefnumörkun hafi menn frítt spil í næstu kosningum til að gera út á útlendingaótta eða fordóma með skelfilegum afleiðingum, eins og við höfum séð dæmi um í öðrum löndum. [[Forseti hringir.]]Hinn mikli árangur sem náðist með þverpólitísku sammæli um útlendingamálin er því pólitískur ávinningur fyrir þjóðina í heild. Ef ríkisstjórnin gerir ekkert með hann er hún að leika sér að eldinum.
Herra forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni um það að málaflokkur á borð við málefni útlendinga er viðkvæmur málaflokkur. Við þekkjum það til dæmis frá nágrannalöndum okkar og þeirri pólitísku stöðu sem þar er uppi, sem ekki margir hefðu séð fyrir fyrir 15–20 árum eða svo. Þar hafa orðið miklar breytingar á þeim tíma. Ég er sammála hv. þingmanni um það að einmitt af þeim sökum sé mikilvægt að hlúa vel að þeirri samstöðu sem þó hefur verið fyrir hendi hér á landi um þennan málaflokk. En heildarsvipurinn á öllum þessum málum, hvort sem um er að ræða málefni útlendinga eða önnur mál kannski síður viðkvæm í umræðunni en mikilvæg þó, er að málafæðin, getum við sagt, er yfirgnæfandi hjá ríkisstjórninni. Hér koma nánast engin mál inn í þingið en það er verið að reyna að fara hina skemmri leið og taka ákvarðanir í gegnum fjárlög. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái einhverjar leiðir til þess að breyta því á þinginu. Það er auðvitað enginn bragur á því að fara þessa leið og forðast þar með nauðsynlega umræðu, forðast þar með lögbundin ferli eins og t.d. í tilviki samgönguáætlunar þar sem ákveðið lögbundið ferli er fyrir hendi en við erum ekki með samgönguáætlun. Síðasta samgönguáætlun rann út árið 2012. Það er orðið talsvert ámælisvert að hæstv. ráðherrar telji að þeir þurfi ekki að koma með mál inn í þingið og það sé hæfilegt að í gegnum fjárlög sé slett einhverjum fjármunum í tilteknar framkvæmdir eða aðgerðir án þess að það fáist eðlileg efnisleg umræðu um það í þinginu. Mér persónulega finnst þetta vera eitthvað sem hv. forsætisnefnd ætti beinlínis að taka fyrir á fundum sínum, af því að þetta vinnulag dregur úr trúverðugleika þingsins. Það ætti að vera áhyggjuefni fyrir okkur öll.
Virðulegi forseti. Það er dálítið grátbroslegt í þessu samhengi að greining rannsóknarnefndar Alþingis um orsakir bankahrunsins voru að því er varðaði stjórnsýslu og starfshætti löggjafans í þá veru að ráðherraræði hefði verið of mikið og skortur á virðingu fyrir lögbundnum ferlum. Hér sitjum við nú með ríkisstjórn sem beinlínis skautar fram hjá öllum lögbundnum ferlum. Ég er sammála hv. þingmanni um að auðvitað dregur þetta úr tiltrú á stjórnmálum. Þetta eykur líka átakasækni í stjórnmálunum því að við erum þá læst í átökum um fjárlög sem eru eina efnið, en þar myndast pakkadíll þar sem frekustu öflin innan stjórnarflokkanna ráða og jafnvel hófsemdaröfl sem hefðu birst, eins og í tilviki Ríkisútvarpsins, gott dæmi, ef menn færu eftir almennum lögbundnum leikreglum eru ofurliði borin. Við sáum dæmi um það á síðasta kjörtímabili að þá voru afgreidd mál með mótatkvæðum ráðherra en með meiri hluta þings. Það hefur aldrei sést á þessu kjörtímabili. Valdaklíkur ríkisstjórnarflokkanna ráða pakkanum og þar eru skærustu leiðarljósin formaður og varaformaður fjárlaganefndar sem eru hinir hugmyndafræðilegu leiðtogar ríkisstjórnarinnar og stilla upp meginlínunum og koma þaðan að dæma lifendur og dauða, ákveða hvernig hús skuli byggð, ákveða hvernig ríkisstofnanir skuli starfa án nokkurrar lagaheimildar eða sérstaks umboðs til slíkra verka. Þetta er öfugþróun. Þetta er neikvætt á alla lund. Ég held að við ættum að hugleiða það hvort umboðsmaður Alþingis gæti reynst okkur stoð að þessu leyti, að knýja stjórnvöld til að fara að lögbundnum ferlum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu um málefni flóttamanna og innflytjenda svona almennt. Sú umræða hefur verið mjög áberandi í þjóðfélaginu að undanförnu vegna stöðu þeirra tveggja albönsku fjölskyldna sem komu hingað til lands og sóttu um dvalarleyfi en flokkuðust ekki undir flóttamenn og var vísað úr landi. Mér finnst almennt að þetta sé heilt yfir nokkuð sem þarf virkilega að taka til endurskoðunar, og líka almennt í löggjöf okkar Íslendinga gagnvart því fólki sem ekki hefur stöðu flóttamanna en hefur áhuga á því að komast til landa eins og Íslands og bæta kjör sín og búa við meira öryggi, betri heilbrigðisþjónustu og annað því um líkt. Þessar fjölskyldur eru með langveik börn og það er ekki skrýtið að þær sækist eftir því öryggi sem fylgir því að vera á Íslandi. Undanfarin ár og áratugi hefur erlent verkafólk oft og tíðum komið hingað til Íslands og hjálpað okkur við að halda atvinnulífinu gangandi, en umsóknarferli þeirra hefur alltaf verið á forsendum atvinnulífsins. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það. Telur hv. þingmaður að taka þurfi það til endurskoðunar og eins þær forsendur sem fyrir því lágu og voru réttlætanlegar á sínum tíma? Hvað hefur breyst? Eigum við ekki að stokka það allt upp og bjóða það fólk velkomið sem vill vera hér sem virkir þátttakendur í atvinnulífi okkar, menningu og samfélagi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Hún er mjög umhugsunarverð. Þegar um er að ræða veitingu atvinnuleyfa til fólks utan EES eru leyfin einungis veitt einstaklingnum sjálfum, ekki fjölskyldu, og enginn almennur réttur er fyrir viðkomandi að koma með fjölskyldu til landsins. Það er alveg rétt sem Útlendingastofnun segir og til dæmis staðfestu norsk yfirvöld í gær í útvarpsviðtalinu í Speglinum að Albanir almennt teljast ekki í hættu. Þar eru aðstæður ekki með þeim hætti að þeir eigi almennt rétt til að teljast flóttamenn og rétt til hælis af þeim sökum. Albanía er umsóknarland að Evrópusambandinu og hefur verið viðurkennt sem slíkt og til þess þarf tiltekna trausta innviði. En síðan má horfa á málið frá öðru sjónarhorni því að um leið og Albanía er orðin aðili að Evrópusambandinu hefur þetta fólk fullt frelsi til að koma hingað, finna sér vinnu og koma hér með fjölskyldu sína. Ég held að við þurfum þarna að finna einhvern milliveg. Ég held að okkur hafi ekki tekist að búa til farveg fyrir fólk sem vill koma hér og vinna með okkur og leggja sitt af mörkum fyrir íslenskt samfélag. Það er eðlilegt að það sé háð einhverjum skilmálum eða skilyrðum, en það á að vera mögulegt með einhverjum hætti. Ég deili ekki því sjónarmiði að ef menn ákveða í einhverju tilviki á grundvelli mannúðarsjónarmiða einhverja afgreiðslu hafi það í för með sér stórfellt fordæmisgildi. Með sömu rökum má segja að Svíar séu skuldbundnir til að taka við öllum sem þeir sögðust ætla að taka við fyrir þremur, fjórum vikum síðan. Þeir eru búnir að breyta reglunum. Auðvitað er alltaf hægt að ákveða að grípa til harðari eða rýmri reglna um stund. Á Íslandi eru þær aðstæður núna að mjög fáir flóttamenn hafa komið hér á þessu ári. Það er því alveg ástæða til þess að slaka á akkúrat núna, en svo getur vel verið að það komi mikill [[Forseti hringir.]]straumur á næsta ári. Við ætlum alla vega að taka á móti sýrlenskum flóttamönnum þá. [[Forseti hringir.]]Það kann þá að vera ástæða til að herða aftur á og það á líka að vera mögulegt að gera það.
Herra forseti. Komið hefur fram að umboðsmaður Alþingis hefur óskað eftir því við forstjóra Útlendingastofnunar að hann fái almennar upplýsingar um málsmeðferð og rannsókn umsókna þessara albönsku fjölskyldna varðandi það að fá mannúðarleyfi af heilbrigðisástæðum, sérstaklega vegna þess að þar eru börn annars vegar. Mig langar að heyra aðeins frá hv. þingmanni um það mál og málsmeðferð Útlendingastofnunar. Við vitum að þetta tiltekna mál sem verið hefur mikið í umræðunni gagnvart þessum tveimur albönsku fjölskyldum er komið á borð allsherjar- og menntamálanefndar og er verið að skoða möguleika á ríkisborgararétti fyrir þessar fjölskyldur. Mér skilst að einstaklingur sem var með að minnsta kosti annan fjölskylduföðurinn í vinnu, ég þekki ekki nógu vel til aðstæðna hjá hinni fjölskyldunni, hafi sótt um ríkisborgararétt fyrir þá fjölskyldu. Mig langar að heyra aðeins hjá hv. þingmanni um þetta. Auðvitað tökum við ákveðin mál í fangið og reynum að leysa þau með einhverjum hætti, en þetta mál hefur snert hjarta allra Íslendinga og verður ef til vill til þess að brjóta almennt niður fordóma í þessu máli sem ég held að séu til staðar. Mig langar síðan að heyra frá hv. þingmanni um það fyrirkomulag sem Norðmenn hafa í þessum efnum og hvað þeir hafa tekið til sín marga [[Forseti hringir.]]flóttamenn. Þeir eru með 48 tíma reglu sem gengur út á að afgreiða ákveðin mál innan þess tímafrests.
Virðulegi forseti. Ég held akkúrat að afgreiðsla Norðmanna á 48 klukkustunda reglunni stafi af því að þeir taka á móti miklum fjölda flóttamanna að öðru leyti. Þeir vilja þess vegna með hröðum hætti sía frá þá sem koma frá löndum þar sem ekki ríkir ófriður og ekki ríkir almennur ótti og neyðarástand með sama hætti og gerist á þeim svæðum þaðan sem flóttamenn koma. Það er náttúrulega slíkur gríðarlegur fjöldi á flótta nú í Evrópu að þau lönd sem flóttamenn sækja helst og eru opin að einhverju leyti fá nú holskeflu umsókna yfir sig. Norðmenn eru engin undantekning í því. Þeir hafa veitt mörgum hæli. Við erum ekki í þeirri stöðu. Við höfum vanrækt að vinna umsóknirnar hratt, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, og afleiðingin af því er að hluta til sú að það myndast ákveðin mannúðleg skylda á okkur að loka ekki augunum gagnvart fólki sem hefur þurft að hanga hérna og bíða eftir svari í kannski ár, þannig að þetta er okkar eigið sjálfskaparvíti. Varðandi meðferð þeirra fjölskyldna sem hér hafa mest verið til umræðu teldi ég áreiðanlega betra fyrir fjölskyldurnar að fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum ef þau gætu einfaldlega kallað til baka þá ákvörðun að kæra ekki úrskurðinn og látið kæruna ganga til úrskurðarnefndar því að ef þau fá ríkisborgararétt byrjar sjúkratrygging ekki að tikka inn fyrr en eftir hálft ár og svo framvegis. Ég mundi því halda að réttarstaða þeirra og aðstaða væri best tryggð með því að afturkalla einfaldlega ákvörðunina um að áfrýja ekki, að kæra ekki úrskurðinn. Ef hér kemur mikill fjöldi sýrlenskra flóttamanna sem er í alvöruneyð [[Forseti hringir.]]skapar þessi afgreiðsla ekkert fordæmisgildi gagnvart öðrum albönskum [[Forseti hringir.]]fjölskyldum sem hingað koma.
Virðulegi forseti. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að bæta einhverju inn í þessa umræðu. Ég vona að ég verði dropinn sem fyllir mælinn í umræðunni um fjárlög 2016 og henni ljúki sem fyrst. Ég held að það sé kominn tími á það. Umræðan hefur verið löng og ítarleg. Ég ætla að bæta inn nokkrum punktum frá mér. Það eru nokkur atriði sem mér finnst mikilvæg að þessu sinni. Ég ætla þó reyndar ekki að fara yfir öll stærstu málin. Það er óþarfi að endurtaka þau öll í löngu máli úr þessum stól. Ég held að fjárlög ársins 2016 séu mikilvægustu fjárlög ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu. Þetta eru næstsíðustu fjárlögin fyrir kosningar. Það er því mikilvægt að núna takist vel til, eins og auðvitað jafnan áður. Ég verð að segja að ég er afar sáttur við mjög marga hluti í fjárlögunum en auðvitað ekki allt, enda spanna fjárlög alla ríkishítina og tekur um það bil sjö klukkustundir að greiða atkvæði um þau. Hvernig væri það ef maður væri sammála hverjum einasta lið í þeim mikla bálki? Mér finnst að fjárlaganefnd og þeir sem þangað hafa komið hafi staðið sig vel. Þeir hafa unnið mikla vinnu og lagt mikið á sig og skilað til okkar fjárlögum sem eru góð. Það er mikilvægast í þessu samhengi að minnast þess að þetta eru þriðju fjárlögin í röð sem við leggjum fram án halla. Það er góður árangur. Sú stefna var mörkuð strax í upphafi að skila hallalausum fjárlögum. Vissulega hafa margir hlutir gengið okkur í hag frá því að við tókum við ríkisstjórn 2013 og þess vegna hefur svigrúmið aukist til ýmissa hluta. Með stöðugleikafrumvarpinu og samkomulaginu við slitastjórnir föllnu bankanna myndast svigrúm til niðurgreiðslu skulda sem verður þegar upp er staðið vonandi besta kjarabótin fyrir fólkið í landinu, þegar skuldir þjóðarbúsins lækka jafnvel um hundruð milljarða og vaxtagreiðslur ríkisins og ríkissjóðs lækka úr kannski 70–80 milljörðum á ári og niður í kannski 30–35 milljarða. Við sjáum í hendi okkar hvaða gríðarlegu áhrif það mun hafa fyrir ríkisreksturinn að tala sem nálgast rekstur Landspítalans á einu ári bætist við í næstu og þarnæstu fjárlögum og verður þá úr meira að spila fyrir heilbrigðiskerfið og menntakerfið og þá mikilvægu þætti sem ríkissjóður stendur undir á hverju ári og alla tíð auðvitað. Mér finnst líka mikilvægt að hugsa til þess á þessari stundu að erfiðri kjarasamningalotu og langri lauk farsællega að mínu mati. Launahækkanir voru töluverðar. Ég vona að við náum að halda þjóðarskútunni á réttum kili og að við missum ekki tökin á verðbólgunni og að ekki komi til víxlhækkana verðlags og launa. Stefnt er að því að lægstu laun í landinu verði um 300 þús. kr. árið 2018. Það er það markmið sem sett var í upphafi samninganna. Ég held að mjög margir hafi átt inni launahækkanir. Ég er fyrst og fremst með í huga fiskvinnslufólkið sem ég barðist svolítið mikið fyrir. Þar urðu verulegar kjarabætur og kannski voru stærstu kjarabæturnar þær að allt fiskvinnslufólk fær nú borgaðan bónus þannig að hjá mjög mörgum var þetta gríðarlega mikill áfangi í síðustu samningum. Bónus var ekki greiddur hjá öllum fiskverkendum en hann er kominn inn núna sem mælist ekki inn í hækkunina, en ætli lágmarksbónus sé ekki eitthvað á bilinu 180–200 kr. á klukkustund. Það er gríðarlega mikil launahækkun hjá því fólki sem hefur staðið undir undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar um árabil. Þá hefur hagur elli- og örorkulífeyrisþega verið bættur enn frekar. Bætur hækka um 9,7% 1. janúar nk. og þá hafa bætur hækkað um 17,1% frá ársbyrjun 2014. Á sama tíma hefur samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef verðlag hækkað um 7,1%. Þetta er vitaskuld mikil kjarabót fyrir þetta fólk og ekki síður fyrir alla í landinu á launamarkaði. Þessi kjarabót kemur vissulega öllum heimilum landsins til góða og sjálfsagt að halda því til haga að kjörin í landinu eru að batna. Ég held að við getum öll glaðst yfir því. Það er mikilvægt að þannig verði haldið áfram á sömu braut. Ég velti fyrir mér þegar ég horfi yfir vinnumarkaðinn, sem ég er sérstakur áhugamaður um, ég tala nú ekki um fiskvinnsluna þar sem tæknin er orðin svo gríðarleg, eins og um daginn þegar ég heimsótti eitt af glæsilegri fyrirtækjunum í Grindavík, Vísi, að ef maður ætlaði aftur að taka fram fiskvinnsluhanskana og fara að vinna í fiski þá þyrfti maður líklega að taka kúrs í Tækniskólanum áður. Slík er tæknin orðin. Það er gríðarlega mikilvægt í okkar samfélagi að nýsköpunin verði í skjóli öflugra og sterkra fyrirtækja í sjávarútvegi á landsbyggðinni. Við þurfum þess vegna að gæta að því að þau hafi það svigrúm sem þau þurfa til uppbyggingar og skattar og annað slíkt verði hóflegt. Vil ég þá sérstaklega nefna tryggingagjald í því sambandi. Eins og mörgum er í fersku minni var skipt út tryggingagjaldslækkun um áramótin og lækkun tekjuskatts á milliþrepið í kjarasamningum í sumar. Það var verulega mikið mál að klára samningana með því. Ég hef heyrt úti í samfélaginu að sérstaklega þeim sem eru á lægri launum finnist að þeir hefðu átt að njóta einhvers af því. Við erum að tala um að þeir lægst launuðu í landinu séu kannski 1% af vinnumarkaðnum. Það eru ekkert mjög margir á vinnumarkaði á lægstu launum, en flestir njóta þeir einhvers konar bónusa eða aukagreiðslna sem lífeyrisþegar njóta til dæmis ekki. Þrátt fyrir verulegar kjarabætur lífeyrisþega er sá hópur fólks enn afar illa settur og flóknar skerðingar halda lífeyrisgreiðslum við lægstu mörk. Ég tel mjög mikilvægt að nú þegar verði þessi hópur greindur og metið hvað hægt sé að gera til að koma í veg fyrir og eyða fátæktargildrum. Lífeyriskerfið er jöfnunarkerfi en það er mikilvægt að við jöfnum kjör þeirra innbyrðis enn frekar. Ég hef sagt og segi enn að við verðum að bæta kjör þessa hóps frekar. Við höfum tækifæri til þess með því að greiða þeim sem minnst bera úr býtum afturvirkan lífeyri frá 1. maí eða júní sl. Ég vil koma að slíkri vinnu ásamt fulltrúum lífeyrisþega. Ég tel mig skulda þessu fólki réttlátar kjarabætur eins og ég fékk sjálfur fyrir nokkrum dögum. Að mínu mati getum við enn látið þann draum þessa fólks rætast um léttbærari jólahátíð. Ég trúi að við náum saman um að ljúka þessari umræðu með sóma og stöndum vörð um okkar verst settu bræður og systur. Ég endurtek það sem ég hef sagt áður í þessum stóli: Við verðum dæmd af framkomu okkar við eldri borgara þessa lands. Heilt yfir er ég sáttur við hvernig okkur hefur tekist að koma mörgum góðum málum til leiðar. Fjárlaganefnd hefur stutt við rekstur góðra mála í þriðja geiranum og það er skylda okkar að styðja við þau verkefni af myndarskap. Ég ætla að minnast á örfá þeirra. Hlaðgerðarkot og Krýsuvík eru samtök sem eru rekin af þriðja geiranum. Það eru meðferðarheimili fyrir áfengissjúklinga. Þessi heimili eru rekin af áhugafólki og gríðarleg aðsókn að þeim og margra mánaða biðlistar. Ekki er óalgengt að á hverju ári látist þrír til fjórir sem eru á biðlista eftir að komast í Krýsuvík. Það er talandi dæmi um alvarleika málsins og hvað það er mikilvægt fyrir okkur að styrkja starfsemina sem er rekin úti á Reykjanesi af gríðarlegum dugnaði. Ég hef ásamt fleiri þingmönnum og þá sérstaklega hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni farið þangað og hitt þetta fólk og við höfum kynnt okkur starfsemina og lagt fólkinu lið í ýmsum málum. Það er gott að finna að það er metið. Sama er með Hlaðgerðarkot í Mosfellssveit. Þar er öflug starfsemi á vegum Samhjálpar. Þar eru 30 vistmenn á heimili sem ríkið borgar með 20 rúm og að jafnaði eru 70 á biðlista. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að standa vörð um þessa starfsemi, svo ég tali nú ekki um móðurskipið SÁÁ á Vogi sem er sjúkrahús sem er í fremstu röð í heiminum miðað við þann árangur sem þar er náð. Hinir tveir sem minnst er á í þessari upptalningu eru líka aðilar sem fara óhefðbundnari leiðir og ná vissulega árangri. Hvað þennan sjúkdóm varðar er alveg ljóst að það er misjafnt hvað hentar þeim sjúka. Ég held að við getum verið afar stolt af því þegar við lítum til baka að hafa sinnt þessum tveimur stofnunum og mörgum öðrum sem við höfum lagt lið. Mig langar líka aðeins að ræða um ráðstöfunartekjur og skattlagningu ríkisstjórnarinnar. Við höfum aukið ráðstöfunartekjur landsmanna í nokkuð grófum útreikningi um 122 þús. millj. kr., þ.e. 122 milljarða, þegar allt er til tekið. Sumt af því kemur aftur og aftur en í heildina gæti þetta litið svona út: 10 milljarða auðlegðarskattur var látinn fjara út eins og fyrri ríkisstjórn hafði tekið ákvörðun um. Það var og er vissulega ósanngjarn skattur, sérstaklega á marga eldri borgara sem áttu og bjuggu í stórum húsum og höfðu ekki mikið lausafé en þurftu að borga gríðarlega háa skatta vegna eignar sinnar í þessum húsum. Sá skattur var skattlagning á eignir sem margoft var búið að borga skatta í rauninni af. Það er búið að afnema 2 milljarða raforkuskatt. Það kemur öllum heimilum landsins til góða. Eins og ég minntist áður á kemur 15 milljarða skattalækkun vegna kjarasamninga millitekjufólks til framkvæmda á næsta ári. Það var líka gríðarlega stórt innslag í kjarasamninga ársins. Ég, sem hef frekar verið talsmaður þess að skattar væru hóflegir, gleðst í sjálfu sér yfir því að þessum áfanga er náð. Við munum örugglega á næstu árum skoða hvaða leiðir eru til frekari skattalækkana sem koma heimilunum til góða. Tryggingagjaldið hefur verið lækkað um 3 milljarða. Það er ekki mikið, ekki jafn mikið og við ætluðum okkur. Nú hefur verið mjög mikil eftirspurn eftir því hjá atvinnulífinu að lækka tryggingagjaldið en eins og hér hefur áður komið fram, og margoft örugglega í umræðunni, var skipt á því og þeim 15 milljörðum sem fóru í millitekjuhópinn. Ég hefði samt viljað skoða hvort ekki mætti fara í þá vegferð nú þegar að skoða hvort Atvinnuleysistryggingasjóður þyrfti að fá allar sínar tekjur inn þegar atvinnustig í landinu er svona gott, þegar eftirspurnin eftir fjármagninu í þeim sjóði er ekki jafn mikil og var, hvort það mætti seinka greiðslum í þann sjóð um einhvern tíma til að lækka tryggingagjaldið af því að ríkissjóður getur ekki tekið þetta allt saman á sig í einu. Það er bara ein af þeim hugmyndum sem fólk þarf auðvitað að ræða. Mér finnst mikilvægt að við skoðum þær leiðir hvernig við getum komið til móts við fyrirtækin í landinu en auðvitað getur ríkissjóður ekki tekið á sig allar skattalækkanir miðað við það sem búið er að gera áður. Svo eru endalausar kröfur um aukin framlög og bættan hag heimilanna. Þar er til dæmis Fæðingarorlofssjóðurinn sem greiðist af tryggingagjaldinu. [[Gripið fram í.]]Um leið og við erum að gefa í þar er líka erfitt að lækka tryggingagjaldið í leiðinni þannig að við getum ekki bæði gefið og fengið í því. Við þurfum að skoða það. Á næsta ári mun afnám tolla af öllum vörum nema matvöru skila heimilunum 6 milljörðum. Skuldaleiðréttingin var 80 milljarðar [[Gripið fram í.]]og 6 milljarðar á ári er sparnaðarleið fyrir unga fólkið og þá sem vilja leggja til hliðar til að greiða inn á lán sín, inn á höfuðstólinn. Það er með sanni hægt að segja, án þess að ýkja neitt, að 122 milljarðar hafa komið til baka og skilað sér í bættum hag heimilanna, með lækkun skulda, lækkuðum vörugjöldum sem koma reyndar til móts við örlitla hækkun á virðisaukaskattinum og síðan tollalækkanir og annað sem ég hef talið hér upp. Í heildina litið erum við að skila töluverðu til baka til þjóðarbúsins, til heimilanna í landinu, sem er auðvitað markmið okkar allra. Ég held að við getum verið stolt af því þó að eðlilega komi fram í þessu fjárlagafrumvarpi mismunandi lífsskoðanir okkar allra. Það er eðlilegt. Við ætlum vissulega að bæta heilbrigðis- og menntakerfið á næstu árum og auka almennt velmegun í landinu. Við erum öll sammála um það. Núna þegar svigrúmið er að aukast munum við sýna það. Ég held að við séum öll óþreyjufull eftir þeim tíma og eigum eðlilega að vera það. Við þurfum að halda áfram að forgangsraða fyrir heilbrigðiskerfið og fyrir menntakerfið og þá sem minna mega sín í samfélaginu. Ég er mikill atvinnulífsmaður og er mjög umhugað um uppbyggingu atvinnulífsins. Það sem eru mikilvægustu þættirnir í því í mínum huga er að skapa fjölbreytt og vel launuð störf. Við Íslendingar höfum gríðarleg tækifæri í auðlindum okkar. Hafið í kringum landið er fullt af fiski sem skapar gríðarleg verðmæti. Það er mikilvægt að við stundum sjálfbærar veiðar og nýtum aflann á besta hátt sem mögulegt er. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan um nútímafiskvinnsluhús að maður þyrfti í rauninni að fara í Tækniskólann til að geta byrjað aftur að vinna þar. Slík er tæknin. Við sjáum fram á að framleiða neytendapakkningar í stóru frystihúsunum og flytja ferska vöru beint á markað. Slík eru tækifærin. Samspil útgerðar og vinnslu og markaðar er trúlega mikilvægustu hlekkirnir í þeirri keðju sjávarútvegsins að auka velmegun og verðmætasköpun í þeim geira. Alla nýsköpunina sem blómstrar og sprettur úr þessum frjóa jarðvegi höfum við séð í Grindavík, á Ísafirði, í Vestmannaeyjum, Höfn og víðar. Stóru fyrirtækin þar eru uppspretta mikillar gerjunar fyrir minni fyrirtæki. Ferðaþjónustan er á bullandi siglingu. Þar koma tækifærin á færibandi en vissulega þurfum við Íslendingar að hafa meiri tekjur af ferðamanninum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við gefumst ekki upp á því að rukka eitthvert auðlindagjald af hverjum ferðamanni sem kemur til landsins, eitthvert fast krónugjald. Það er búið að tala mikið um það í þessum sal og mér finnst að við megum ekki gefast upp á því. Það er gríðarlega mikilvægt. Það þekkist víðast hvar annars staðar í löndum heimsins að ferðamenn greiði sérstakt gjald og við þurfum að koma því á. Mér finnst fara allt of mikill tími í að rífast um hvers konar gjald þetta eigi að vera. Þetta er einfalt mjög víða. Við höfum skattkerfi til að innheimta þetta og það þarf ekki að vera flókin umgjörð í kringum það. Það er kannski of langt mál til að fara út í hér í þessari stuttu ræðu minni en ég legg mikla áherslu á að við finnum leiðir og séum ekki föst í að rífast um formið heldur reynum að finna sameiginlegan farveg til að auka tekjur þjóðarinnar. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Við höfum líka stóriðju í landinu sem hefur skapað þeim sem þar vinna gríðarlega miklar tekjur og góð laun og í skjóli hennar hefur líka skapast töluverð nýsköpun. Allt þetta myndar eina sterka keðju sem er grundvöllur að velmegun þjóðarinnar. Við þurfum að standa vel um hana saman og hlúa að atvinnulífinu svo að við sköpum hér í landinu mannsæmandi laun og þjónustu, eins og ég hef áður sagt. Ég ætla enn og aftur að þakka fjárlaganefnd og þeim sem hafa komið að þeirri miklu vinnu sem er undir í fjárlögunum 2016. Þetta er mikil og vandasöm en vanþakklát vinna eins og við höfum heyrt á síðustu dögum. Ég hef kannski tekið það of hátíðlega þegar við vorum beðin um að vera málefnaleg í Alþingisskólanum áður en ég hóf feril í þinginu en ég hef tekið þann pólinn í hæðina að tala ekki meira en ég þarf og er ekkert að koma af neinum óþarfa í þennan stól. Ég hef ekki náð þeim lægðum að gera lítið úr störfum annarra eða þekkingu þeirra. Það er ekki minn stíll, en of margir eru á þeim nótum. Ég held að við ættum að hætta því og tala af virðingu hvert við annað í þessum sal. [[Gripið fram í.]]Það gera það sem betur fer allflestir. Í mínum huga eru allir að gera sitt besta í starfi sínu en við þurfum að huga að orðstír Alþingis og okkar þingmanna á þann hátt og með því að sýna fólkinu í landinu virðingu í öllum okkar störfum farnast okkur vel.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tek eftir að stjórnarliðar tala ítrekað eins og hér hafi orðið einhver kúvending á efnahagslífinu þegar ný ríkisstjórn tók við, en nú er það þannig að á árinu 2013 náðu menn að snúa þróuninni við og náðu að skila svo að segja hallalausum rekstri. Telur hv. þingmaður að ef sú ríkisstjórn sem þá sat hefði setið út árið hefði niðurstaðan orðið miklu verri? Eða erum við ekki að tala um það að það skiptir þannig séð ekki öllu máli fyrir rekstur ríkisins hverjir sitja í sætunum fyrir aftan okkur heldur eru svo margir utanaðkomandi þættir sem hafa áhrif, ferðamannastraumurinn, makríllinn, hrávöruverð þess vegna upp á verðbólgustig og annað? Mér finnst stundum talað eins og það hafi verið einhver gríðarleg himnasending sem datt af himni ofan, þessi ríkisstjórn sem tók við árið 2013 og að hér væri allt í kaldakoli ef hún hefði ekki tekið við. Skil ég þennan málflutning rétt?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Þó að ég hafi kannski ekki sagt það í ræðunni hef ég látið þau orð falla áður að við tókum við á alveg hárréttum tíma. Það var komin rétt sveifla í málin og margt fór að leggjast með okkur. Ég hef aldrei leynt því þó að ég hafi ekki í þeirri stuttu ræðu minni á þessum degi talað um það. Auðvitað skiptir máli hverjir sitja í stólunum, það er alveg ljóst, en það skiptir líka miklu máli hvernig við höfum undirbúið jarðveginn. Að vissu leyti og að mörgu leyti var búið að gera ágætt í því þó að ég sé ekki að telja upp einhverja einstaka þætti í því hér. Ríkisstjórnin var engu að síður, og ég tek undir það með þér, himnasending. Það held ég að sé alveg rétt. Vissulega voru þó margir hlutir farnir að leggjast með landi og þjóð þegar hún tók við.
Virðulegur forseti. Bara svo það sé sagt tel ég reyndar ekki að ríkisstjórnin sé himnasending, en mér finnst ánægjulegt að heyra og finnst það skynsamleg nálgun hjá hv. þingmanni sem hann kom hérna inn á í svari sínu. Þetta er auðvitað ekki svona svart og hvítt eins og mér finnst sumir stjórnarliðar láta. Ég hef mikið gagnrýnt skuldaniðurfellingu ríkisstjórnarinnar. Mér fannst það vera aðgerð sem var allt of dýr og náði í rauninni ekki því takmarki endilega að hjálpa þeim sem verst voru staddir og gríðarlega miklir peningar fóru í þá aðgerð. Þetta eru einir 90 milljarðar plús. Ég hefði viljað verja þeim með öðrum hætti, sérstaklega nú þegar kallað er eftir að við þurfum að byggja upp innviði. Við horfum upp á Landspítalann, samgöngur og hvað veit ég, lækka líka skuldir ríkissjóðs sem er mjög mikilvægt. Mér fannst það vera vonbrigði að Sjálfstæðisflokkurinn skyldi, ég vil næstum segja kaupa fólk til fylgilags við ríkisstjórnina út á þetta kosningaloforð. [[Forseti hringir.]]Hvað segir hv. þingmaður um það?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu líka. Skuldaniðurfellingin var einfaldlega kosningaloforð ríkisstjórnarinnar. Við það var staðið. Það var gert af miklum myndarskap og ef heimilin eru ekki mikilvægustu innviðir þjóðarinnar veit ég ekki hvað eru mikilvægustu innviðirnir. Ef við höfum löskuð heimili verður samfélagið allt laskað, þannig að þrátt fyrir að auðvitað megi finna einhverjar brotalamir á slíkri stórri aðgerð held ég að í heildina, þar sem ég þekki til og þar sem ég hef fundið fyrir, hafi skuldaniðurfellingin skipt sköpum fyrir gríðarlega mörg heimili í landinu og gert margt heimilið að heimili aftur. Þetta var allt orðið rjúkandi rúst. Heimilin eru lykillinn að öflugri þjóð.
Frú forseti. Hvað var hv. þingmaður eiginlega að segja í ræðu sinni áðan? Þarf hann ekki að skýra það svolítið betur? Hv. þingmaður hefur manna mest talað um hag aldraðra og öryrkja. Hann sagðist vera stoltur af því sem Sjálfstæðisflokkurinn hefði skilað til þjóðarinnar. Er hann stoltur af því að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa aldraðir og öryrkjar fengið hækkun sem eftir skatta er 10 þúsundkall. Er hann stoltur af því? Á sama tíma og hv. þingmaður segist stoltur af því að ríkisstjórnin hafi skilað til þjóðarinnar 122 þús. milljónum, getur hann þá barið sér á brjóst og sagst vera stoltur af því að hinn aldraði og öryrkinn fái 10 þúsundkall? Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að aldraðir væru afar illa settir og það þyrfti að bæta kjör þeirra. Hann vildi koma að því. Hann eins og ég þekkir hina helgu bók sem segir að ræða þín skuli vera já, já og nei, nei og ég spyr hv. [[Forseti hringir.]]þingmann: Mun hann styðja tillögu sem fram kemur um að öryrkjar og aldraðir fái afturvirka hækkun til 1. maí?
Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Eins og kom fram í máli mínu hef ég eins og fleiri þingmenn ríkisstjórnarflokkanna komið inn á það að vissulega hafa margar skerðingar verið afnumdar og við höfum skilað þeim skerðingum til baka til aldraðra og lífeyrisþega, það er alveg ljóst. Auðvitað er það svo og ég er algjörlega sammála þér að við þurfum að hækka og bæta kjör þessa fólks áfram. Það er algjörlega ljóst, ég vil það. Ég hef sagt og sagði það í ræðu minni áðan að ég vildi finna leið til þess að bæta þeim hópi þá sex mánuði upp sem ég fékk sjálfur núna á þessu ári. Ég vil finna leið til þess, t.d. með því að taka helminginn af þessari 9,7% hækkun og færa hana aftur til 1. maí eða 1. júní ef samkomulag næst um það. Ég er fullur af vilja gerður til að bæta kjör þeirra og koma til móts við þessa að mér finnst eðlilegu kröfu í því ástandi sem er í samfélaginu.
Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson veldur mér sárum vonbrigðum. Ég hélt að hv. þingmaður mundi standa með sinni eigin sannfæringu. Sannfæring hans er sú sem hann hefur lýst, hann vill að hækkað verði til aldraðra og öryrkja en hann ætlar ekki að greiða því atkvæði, ekki nema samstaða takist um það. Hv. formaður þingflokksins er komin hér eins og varðhundur til að hafa gætur á hv. þingmanni. Hvað var það sem hann sagði áðan, frú forseti? Hann sagði: Við verðum dæmd af framkomu okkar við eldri borgara og öryrkja þessa lands. Hv. þingmaður hefur komið hingað og í fjölmiðla og sagst sjá eftir að hafa ekki tekið undir tillögur um hækkanir til aldraðra og öryrkja. Nú kemur hann og hvað er hann að segja? Hann fer enn undan í flæmingi. Ætlar hann ekki að standa við sína eigin sannfæringu? Ætlar hann virkilega ekki að greiða atkvæði með tillögu um hækkun, um afturvirkar bætur til aldraðra og öryrkja? Nei, það er það sem hann var að segja. Þá verður hann samkvæmt sínum eigin orðum [[Forseti hringir.]]dæmdur og hann verður léttvægur fundinn fyrir sín eigin orð hjá öldruðum og öryrkjum í landinu. Ég varð fyrir sárum vonbrigðum með hv. þm. Ásmund Friðriksson.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður brýnir raust sína og vill fá svör. Ég hef sagt það opinberlega að ég hafi séð eftir því að hafa sagt nei við tillögunni. Ég hef sagt það og ég segi það í þessum stól, ég sagði það í ræðu minni áðan. [[Gripið fram í.]]Ég hef sagt það að ég ætli að standa með þessu fólki. Það er alveg ljóst. Það er auðvitað ekki hægt fyrir mig núna, hér í þessum stól, að segja já við tillögu sem er kannski ekki komin fram. Ég er að segja að það sem við þurfum að gera er að skila þessu fólki til baka því sem það er að segja. Ég er algjörlega á sömu blaðsíðu og þið í því og vil fyrir alla muni tryggja þann frið sem við þurfum að gera við það fólk. Það er taktískt rangt hjá okkur að hafa ekki spilað betur úr þessari stöðu en við gerðum. Það er ég búinn að segja.
… brjótast undan helsi …
Ég er ekki undir neinu helsi, ég mun standa algjörlega við mína eigin sannfæringu í þessu máli þegar kemur að því, algjörlega. Það er alveg sama hvaðan varðhundarnir koma í þennan sal, þeir munu ekki hafa nein áhrif á mig.
Forseti minnir þingmenn á að nota rétt ávarpsorð þegar hv. þingmenn eru ávarpaðir.
Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir góða og skilmerkilega ræðu. Mig langar til að nota tækifærið til að spyrja hv. þingmann hvort hann hyggist taka undir breytingartillögu frá minni hlutanum sem er samhljóða áliti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2014. Þar er til að mynda sagt að umboðsmaður Alþingis þurfi á um það bil 15 millj. kr. aukafjárveitingu að halda til að geta sinnt frumkvæðisrannsóknum. Frumkvæðisrannsóknir eru grundvallaratriði í tengslum við það að umboðsmaður geti sinnt starfi sínu sjálfstætt og haft frumkvæði að því að rannsaka mál í stað þess að þurfa einvörðungu að sinna þeim málum sem koma á borð hans. Mig langar að spyrja um viðhorf hv. þingmanns varðandi þetta og hvort hann taki undir þessa breytingartillögu.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir spurninguna. Ég er bara ekki alveg með á nótunum í þessu máli, ég hef ekki kynnt mér sérstaklega þessa tillögu. Varðandi umboðsmann Alþingis er ljóst að það er mjög mikilvægt að hann hafi í starfi sínu og starfsemi svigrúm til að geta sinnt þeim verkefnum sem berast til hans og geti sent Alþingis skýrslur um það. En þær 15 milljónir sem þingmaður talar um, ég hef ekki kynnt mér það mál sérstaklega og get því ekki svarað því án þess að hafa gögnin fyrir framan mig.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar og hvet hv. þingmann til að kynna sér álit hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þetta er stutt og auðlesin skýrsla en þar kemur meðal annars fram þessi þörf fyrir aukafjárveitingu til að geta sinnt frumkvæðisrannsóknum. Sömuleiðis stendur þar, með leyfi forseta: „Embætti umboðsmanns Alþingis nýtur trausts og leggur nefndin áherslu á mikilvægi þess að þannig sé búið að embættinu að því sé gert kleift að starfa faglega og sinna þeim lögbundnu verkefnum sem því eru falin. Í því sambandi var rætt um samhengi fjárveitinga til umboðsmanns og stöðu framkvæmdarvaldsins í tengslum við það.“ Það er mjög mikilvægt að mínu mati að tryggja fjárhagslegt öryggi umboðsmanns Alþingis og ég vona að hv. þingmaður taki undir það með mér.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda enn og aftur. Ég verð hreinlega að viðurkenna að ég heyrði kannski ekki nógu vel hvað þú sagðir í fyrri fyrirspurninni þegar þú varst að tala, þú talaðir svolítið lágt, en ég tek undir að það er gríðarlega mikilvægt að umboðsmaður Alþingis njóti fjárhagslegs öryggis og geti í störfum sínum sinnt þeim mikilvægu þáttum sem hann á að sinna og tek því undir með þér í því. Ég mun kynna mér skýrsluna.
Forseti vill enn minna þingmenn á að nota rétt ávarpsorð þegar hv. þingmenn eru ávarpaðir.
Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur gengið fram á völlinn og lýst yfir stuðningi við þær tillögur sem minni hlutinn lagði fram varðandi fjáraukann um afturvirkar hækkanir til aldraðra og öryrkja. Ég ásamt öðrum og örugglega hópum aldraðra og öryrkja geri þá kröfu til hv. þingmanns að hann svari því skýrt hvort hann muni styðja endurflutta tillögu í þessum efnum við 3. umr. Hann skuldar þjóðinni svör við því. Það hefur komið fram að blússandi góðæri sé í samfélaginu og maður spyr sig og ég spyr hv. þingmann: Eiga aldraðir og öryrkjar alltaf að vera einhver afgangsstærð? Menn lofa öllu fögru og tala til þessara hópa þannig að það komi nú röðin að þeim, en þegar á reynir er forgangsröðunin alltaf í þágu annarra en þeirra sem minnst mega sín. Menn halda áfram að kaupa sér velvild eins og Sjálfstæðisflokkurinn með loforði [[Forseti hringir.]]um að seinna komi betri tími með blóm í haga. En hvenær er það? Hefur hv. þingmaður barist fyrir þessum sjónarmiðum sínum innan þingflokks sjálfstæðismanna? Eða er hann eini maðurinn sem hefur þessar skoðanir?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina frá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Ég ætla ekki að dæma um það hvað það eru margir í mínum þingflokki sem styðja minn málflutning í þessu máli. Það er nóg fyrir mig að tala fyrir mig, aðrir munu tala fyrir sig í því máli. Ég hef sagt það skýrum orðum að ég hafi gert rangt þegar ég greiddi ekki tillögunni atkvæði, ég mun við 3. umr. skoða hvernig staðan verður þá af því að það er ekkert víst að þessi tillaga verði flutt aftur. Það verður kannski komin önnur niðurstaða í málið. Ég var með eina tillögu í því efni áðan. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að við þurfum á einhvern hátt að bæta þessu fólki upp þær tekjur sem við fengum á sama tíma og ég mun vinna að því. Það er svarið sem ég get gefið núna. Við atkvæðagreiðsluna kemur í ljós hvað ég geri, en það verður örugglega með hagsmuni þeirra í huga. Það er alveg klárt.
Frú forseti. Það verður hlustað grannt eftir því hvernig hv. þingmaður greiðir atkvæði sitt í þessu máli ef ný tillaga kemur fram sem ég reikna fastlega með. Hv. þingmaður verður líka að svara því hvers vegna þessi ríkisstjórn, sem hann talar um að hafi verið himnasending, sker niður gagnvart heilbrigðismálum og ýmsum í velferðargeiranum en forgangsraðar alltaf í þágu þeirra ríku og sterku og útgerðarauðvaldsins og hefur létt sköttum af þeim sem mest hafa og létt af veiðigjöldum, auðlegðarskatti og orkuskatti. Allt þetta telur. Ef það er ekki hægt við þessar aðstæður, þegar efnahagsbati er þó þetta mikill, að bæta kjör þeirra sem hafa dregist aftur úr, hvenær í ósköpunum er þá hægt að bæta kjör þessa fólks? Því er alltaf ýtt á undan sér. Seðlabankastjóri varaði við því á sínum tíma að lægstu laun [[Forseti hringir.]]í landinu yrðu hækkuð eins og verið var að berjast fyrir. Maður spyr sig: Af hverju eru þessir hópar alltaf settir í aftursætið?
Virðulegi forseti. Það er einkennilegt ef ég er eini þingmaðurinn í meiri hlutanum sem stend með ykkur að þá sé hjólað í hann. Maður verður víst að þola það líka. Ég veit ekki betur en að við höfum sett skatta á kröfuhafa og bankana og útgerðina [[Gripið fram í.]]og veiðileyfagjöldin hafa aldrei verið hærri en þau eru í dag. Þau voru ekki svo há á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Ég held að við séum að ganga mjög hart fram í því að skattleggja útgerðina. Ég held að umræðan um kjör ellilífeyrisþega og örorkuþega þurfi ekki að fara inn á þessar brautir vegna þess að við höfum virkilega forgangsraðað fyrir sjúkrahúsin, fyrir Landspítalann og fyrir heilbrigðisþjónustu í landinu. Það mun enginn geta tekið það frá okkur. Tugir milljarða hafa farið í heilbrigðiskerfið og menntakerfið á síðustu árum og við erum á réttri leið í því eins og flestu öðru.
Virðulegur forseti. Ég kem hér svo sannarlega sem varðhundur fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins. Ég ætla að leyfa mér að gera athugasemd við þá orðræðu sem átti sér stað í dag af hálfu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur í garð hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég geri það hér og nú með þeim orðum að ég mun sem formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins skrifa forseta þingsins bréf og óska eftir því að farið verði yfir þá orðræðu og þau orð sem viðhöfð voru um hv. þm. Jón Gunnarsson í pontu Alþingis í dag af hálfu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og að forseti kanni hvernig og hvort það sé siðferðilega rétt og siðlegt að þingmenn vitni með þeim hætti í og um þingmenn, hvort sem mönnum líkar við umræddan þingmann eður ei.
Frú forseti. Ég vona að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hafi gert Birgittu Jónsdóttur viðvart um það að hún hyggist taka málið upp með þessum hætti vegna þess að mér finnst að allir eigi rétt á því að svara fyrir sig. Það er ágætt að hafa varðhunda en hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hefur engan slíkan í þingsal núna. Ég kem þó ekki upp til þess að taka þátt í þeim orðaskiptum heldur vil ég vekja eftirtekt á öðru. Ég gat ekki skilið hv. þm. Ásmund Friðriksson öðruvísi en svo að hann væri að tjá þinginu að það væri verið að gera tillögu þar sem menn væru að freista þess að koma til móts við málflutning hans og stjórnarandstöðunnar varðandi aldraða og öryrkja. Þetta er það mál sem hefur orðið að mestu bitbeini. Ef það tekst að ná sátt um þetta mál mun þingstörfum vinda miklu greiðar fram en ella. Ég legg til að þessum fundi verði frestað og að tillagan sem hv. þingmaður segir að verið sé að vinna verði unnin í samráði við stjórnarandstöðuna þannig að það sé einfaldlega hægt að ljúka málum hér í góðri sátt. Það er það eina sem við erum að biðja um.
Virðulegi forseti. Það eru sannarlega góð tíðindi sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson færði þinginu, alla vega viljum við góðviljað fólk skilja þau sem svo, um að menn væru að semja sig niður á einhverja tillögu til að koma til móts við kröfur um bætt kjör aldraðra og öryrkja og að kjör þeirra verði leiðrétt frá 1. maí. Mér heyrðist hv. þingmaður segja „eða 1. júní“ á síðasta ári. Það er gott ef menn eru að reyna að semja slíka tillögu og henni yrði vissulega fagnað þótt það næðist ekki nema frá 1. júní, en við gerum samt kröfu um 1. maí. Þess vegna vil ég taka undir [[Forseti hringir.]]orð flokksbróður míns og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég held að skynsamlegt sé að fresta fundi á meðan þetta er kannað nánar.
Frú forseti. Þetta voru vissulega athyglisverð orð sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson lagði hér fram um að skoða þyrfti það að færa að minnsta kosti hluta af þeirri hækkun, 9,7%, sem á að taka gildi 1. janúar á næsta ári til aldraðra og öryrkja til 1. maí eða 1. júní á þessu ári. Þetta er auðvitað skref í rétta átt. Ég tek undir það að mér finnst að við eigum að fresta þessum fundi og fara saman, stjórnarandstaða og stjórn, að skoða þær hugmyndir. Kannski verður hv. þm. Ásmundur Friðriksson sú vonarglæta í myrkrinu hérna að við getum leyst málin. Ég veit það ekki. Eða eru þetta aðeins innantóm orð? Ég ætla ekki að dæma það fyrir fram. En það er líka mjög slæmt ef menn eru að skjóta svona upp í loftið og það eru væntingar og þetta fer út í samfélagið, að þessi hv. þingmaður í stjórnarliðinu vilji þetta og vilji hitt, ef það reynist ekkert innihald fyrir því. Svo það reynir á núna hve sterkur hv. þingmaður er innan síns stjórnarflokks.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja það að ég var sessunautur hv. þm. Jóns Gunnarssonar tvö síðastliðin þing og sit í því sæti sem hv. þm. Kristján L. Möller situr í í dag. Mín samskipti við hv. þm. Jón Gunnarsson voru á allt aðra leið en hv. þm. Birgitta Jónsdóttir lýsti hér í morgun. Að öðru máli sem var til umræðu og er ræða hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar og svo þær ræður sem hv. stjórnarandstæðingar hafa komið hér upp í varðandi fundarstjórn forseta. Staðreyndin er auðvitað sú að stjórnarandstaðan er í málþófi sem hún áttar sig eiginlega ekki sjálf á til hvers er, hvert á að leiða okkur og hvenær á að enda. Svo tala menn um það að kalla stjórnarandstöðuna að borðinu til að fara að ræða einstaka mál sem snúa til að mynda að öldruðum og öryrkjum. Það kann að vera að hv. þm. Össur Skarphéðinsson bjóði fram borgarstjórann í Reykjavík í þá vinnu, sem boðaði það um helgina að fara ætti í að skera niður mat til aldraðra og öryrkja. [[Forseti hringir.]]Þetta var eitt sinn vonarstjarna Samfylkingarinnar og enn horft til hans vegna forustuvanda Samfylkingarinnar í dag. [[Forseti hringir.]]Kannski er hv. þm. Össur Skarphéðinsson að bjóða þennan einstakling fram, borgarstjórann í Reykjavík, í þessa vinnu.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni völd mín í Sjálfstæðisflokknum. Ég veit ekki á hvaða mælikvarða þau eru eiginlega. Ég ætla alls ekki að fara … [[Gripið fram í.]]- Það væri kannski margt öðruvísi ef svo væri, já. En ég sagði í ræðu minni áðan, svo það sé alveg ljóst og ég ætla að endurtaka það: Ég vil koma að slíkri vinnu ásamt fulltrúum lífeyrisþega og tel mig skulda þessu fólki réttlátar kjarabætur eins og ég fékk sjálfur fyrir nokkrum dögum. Það má auðvitað ekki gera meira úr því en ég er að segja hér. Ég er ekki í neinum viðræðum í mínum flokki um þau mál.
Út af hverju ekki?
Ég ræddi bara um þetta á þingflokksfundi í gær og hef rætt þetta í margar vikur í þingflokki mínum. Þar er allt sagt sem þarf að segja af minni hálfu í þessu máli.
Er það ekki vettvangurinn?
Frú forseti. Það hefur legið fyrir um töluvert skeið í þessari umræðu að helsta bitbeinið milli stjórnar og stjórnarandstöðu er það hvort greiða eigi öldruðum og öryrkjum afturvirkar bætur til 1. maí. Nú liggur fyrir að hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur staðfest það hér að hann vilji koma að þeirri vinnu, hann hafi gert mistök þegar hann studdi ekki tillögu um það. Hann hefur staðfest að ef svipuð tillaga komi fram muni hann greiða henni atkvæði. Hann hefur jafnframt gert uppskátt um að það séu viðræður innan þingflokks sjálfstæðismanna og þá væntanlega innan stjórnarliðsins um að finna einhvers konar málamiðlun, hugsanlega eftir þeim brautum sem hann nefndi áðan. Um það er hægt að ræða við stjórnarandstöðuna. [[Gripið fram í.]]Við erum reiðubúin til að koma að þeirri vinnu og setja niður sátt í því máli sem við höfum verið að deila um. Það heitir að greiða fyrir þingstörfum. Ég vil taka þátt í því. Ég held að þá væri hægt að ljúka þessari umræðu [[Forseti hringir.]]mjög hratt og þess vegna tel ég að fresta ætti fundi núna og freista þess [[Forseti hringir.]]að finna þá sátt sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson segir að sé í reynd kvik einhvers staðar innan stjórnarliðsins.
Hæstv. forseti. Mér hefur alltaf fundist farsælast að setjast niður og reyna að semja um lyktir mála á þessum tíma og hef ég oft komið að því. Ég vil því taka undir það sem hefur komið fram hjá nokkrum þingmönnum um að þessum fundi verði frestað þannig að fjárlaganefndin öll geti komið saman til fundar og farið að athuga hvort eitthvað svona er í pípunum, að lagfæra það sem mestar deilur eru um, þ.e. afturvirkar hækkanir til aldraðra og öryrkja. Mér finnst að margir stjórnarliðar séu með aumt í maganum út af þessari árás á aldraða og öryrkja. Ef það er rétt sem ég hef heyrt að meiri hluti fjárlaganefndar hafi verið á fundi núna í hádeginu til þess að ræða þau mál mundi ég mjög gjarnan vilja spyrja þá tvo fulltrúa Framsóknarflokksins sem hér sitja, formann þingflokks framsóknarmanna og hv. þm. Pál Jóhann Pálsson, hvort sá fundur hafi verið haldinn og hvort menn séu að vinna þetta í þessa átt. Yfirlýsing í þá veru mundi auðvelda okkur þingstörfin mjög. Jafnframt mundi ég vilja heyra í fulltrúum [[Forseti hringir.]]í velferðarnefnd eins og hv. þingmönnum Elsu Láru Arnardóttur og Silju Dögg Gunnarsdóttur sem sitja hér í salnum, heyra í þeim [[Forseti hringir.]]varðandi þessa umræðu. Að lokum vil ég segja það, virðulegi forseti, með vinsamlegri beiðni, að ég er næstur á mælendaskrá og ég óska eftir því að ráðherra félagsmála, Eygló Harðardóttir, [[Forseti hringir.]]verði stödd hér vegna þess að ég hef í hyggju að beina til hennar þremur, fjórum spurningum út af því máli sem veldur hvað mestum deilum í þinginu. Ég óska eftir að ráðherra verði viðstaddur þá ræðu.
Forseti meðtekur þá bón.
Virðulegi forseti. Því miður virðist hafa verið lesið of mikið út úr orðum hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar. Það breytir því ekki að það hefur verið auðheyrt á þingmönnum nokkrum í dag að vilji þeirra er að koma til móts við aldraða og öryrkja. Sem betur fer svífur hugarfar hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar ekki yfir öllum vötnum, það er beinlínis sorglegt að heyra hvað sá ágæti maður er lítið sáttfús í því að koma til móts við þetta fólk í okkar landi sem við höfum skilið eftir þegar allir aðrir fá kjarabætur eftir á. Það finnst mér leiðinlegt að sjá, virðulegi forseti.
Frú forseti. Það eru þessi þrjú stærstu mál sem við höfum rætt hér, stjórnarandstaðan, sem við viljum eiga meira og betra samtal um við stjórnarliða. Við höfum þess vegna óskað eftir að málið fari núna til fjárlaganefndar til að vita hvort einhver flötur sé á því og fundi verði frestað. Það þekkja nokkrir þingmenn hér inni sem eru eldri en tvævetur í pólitík og hafa verið á Alþingi í nokkur ár að þetta er tími þegar fólk sest niður og reynir að leita lausna. Ég veit ekki hvort fólk telur heppilegast að geyma það fram á Þorláksmessu eða gamlársdag eða hvað. Það eru auðvitað ákveðin mál sem þarf að koma í gegn. Ég mundi segja að það væri þinghaldinu fyrir bestu að fólk bryti odd af oflæti sínu og settist niður í leit að einhvers konar sáttfýsi, ég vil ekki endilega tala um samninga heldur bara að vita hvort hægt sé að finna einhvern flöt á því. Það hefur ekki beinlínis staðið til boða eftir því sem mér skilst, en ég sit svo sem ekki þingflokksformannafundi og veit þar af leiðandi ekki [[Forseti hringir.]]allt um það. En eins og ég segi, hér er fólk ekki alveg blautt á bak við eyrun, sérstaklega ekki þingflokksformenn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks og þau vita að þetta er tíminn sem þarf til að setjast niður og tala saman.
Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kemur hérna alltaf upp eins og einhver kórdrengur og talar niður til okkar í stjórnarandstöðunni um að við séum í málþófi þegar við erum að ræða fjárlög fyrir árið 2016. Það er svo langt í frá. Við höfum bara miklar skoðanir og miklar meiningar í þessu máli sem okkur finnst eðlilegt að sé talað um og skili sér út í samfélagið, hvernig hægri stjórnin býr að hópum sem við ættum að hugsa vel um, öldruðum og öryrkjum, og svo margt annað. Það er sorglegt til þess að vita að þessir ungu menn, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og hv. formaður þingflokks Framsóknarmanna, hafi ekki meiri skilning en þetta á kjörum aldraðra og öryrkja, að þeir séu alltaf einhver afgangsstærð sem megi ýta til hliðar og annað gangi fyrir. Það væri fróðlegt að vita hvort innan raða þingflokks framsóknarmanna sem rúmar margt ágætisfólk heyrist engar raddir í þá átt eins og er þó innan þingflokks sjálfstæðismanna að vilja gera eitthvað betur. Eru menn í þingflokki [[Forseti hringir.]]framsóknarmanna virkilega orðnir svo harðsvíraðir? Öðruvísi mér áður brá, einhvern tímann var talað um félagshyggjuflokkinn Framsóknarflokkinn.
Frú forseti. Svo skal böl bæta að benda á eitthvað annað, var það sem mér datt í hug þegar hv. þingmaður og þingflokksformaður Framsóknarflokksins Ásmundur Einar Daðason tók til máls hér áðan. Er það virkilega eina innlegg hv. þingflokksformanns Framsóknarflokksins í umræðuna um kjör ellilífeyrisþega og öryrkja að benda á það hvað Reykjavíkurborg er að gera? Mér finnst það ekki sérlega málefnaleg eða góð eða sterk rök inn í þessa umræðu og langar hreinlega að biðla til forseta um að hvetja þingflokksformenn stjórnarliða til þess, í staðinn fyrir að koma með einhvern skæting, að setjast niður og ræða málin í fullri alvöru og án skætings um það hvernig við getum undið ofan af þessu og lokið þingi á einhvern hátt. Það verður ekki gert öðruvísi en að fólk setjist niður og tali saman.
Virðulegur forseti. Það hefur ítrekað komið fram af hálfu þingmanna Framsóknarflokksins og það sama var að koma fram hjá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni hvað hefur verið gert fyrir aldraða og öryrkja og eins að hverju menn stefna á næstu árum, 300 þús. kr. lágmarkslaunum. Þetta hefur komið fram hjá hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, hv. þm. Willum Þór Þórssyni, hv. þm. Karli Garðarssyni og svona mætti áfram telja. Það er auðvitað sársaukafullt fyrir stjórnarandstöðuna að vera stödd í umræðu sem er fyrir löngu tæmd og getur ekki kallast annað en málþóf. Í það minnsta er það svoleiðis að þetta eru gamaldags vinnubrögð hjá stjórnarandstöðunni að vera ekki tilbúin til að setjast niður og semja um það hvenær þessari umræðu lýkur. Það hefur ekki verið svo. Á þessu eru að vísu undantekningar, svo ég taki til að mynda það sem maður hefur fundið hjá hv. þingmönnum Bjartrar framtíðar sem hafa sýnt vilja til þess að setjast niður og ræða hvenær umræðan geti tekið enda. En þannig er það ekki af hálfu annarra stjórnarandstöðuflokka á þingi. Það er líka sérstakt að fylgjast [[Forseti hringir.]]með því hvernig stjórnarandstaðan bregst við þegar maður bendir á hið augljósa, hvað er að gerast í borginni undir stjórn þessara flokka þar sem verið er að skera niður gagnvart öryrkjum og öldruðum. [[Forseti hringir.]]Það sem ég var að benda á áðan er þessi tvískinnungur og þessi gamaldags vinnubrögð sem stjórnarandstaðan viðhefur. Það er það sem er sorglegt, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Í ljósi þeirra orða sem hér hafa fallið um skæting af hálfu þingflokksformanna stjórnarliða þá hef ég ekki tekið til máls um þetta mál á nokkurn hátt og hef þar af leiðandi ekki verið með neinn skæting og ætla ekki að vera með skæting. Hins vegar er mér ekki kunnugt um að neinar sérstakar samningaumleitanir séu í gangi. Það eru tvö mál sem hafa verið til umræðu, við getum sagt þrjú, og þarf með einhverjum hætti að leysa eftir því sem kemur fram hjá stjórnarandstöðunni, það er hvort frumvarp menntamálaráðherra sem liggur hjá ríkisstjórn um hækkun útvarpsgjalds komi inn og hvort meiri peningar verði settir í Landspítalann, þetta er það sem menn hafa verið að nefna. Að því sögðu er annars vegar RÚV enn þá hjá ráðherra menntamála til að vinna úr og heilbrigðismálin hins vegar í ákveðnum farvegi þar sem verið er að reyna að skoða ákveðna þætti. Þetta er það sem á sér stað nú á bak við tjöldin eins og menn tala stundum um. En ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, við erum hér mörg eldri en tvævetur og við vitum að [[Forseti hringir.]]með einum eða öðrum hætti semjum við um það á hvern hátt við ljúkum þingstörfum. Það hefur alltaf verið gert. [[Gripið fram í.]]Það er hins vegar ekki endilega gert með því að fólk vindi ofan af því fjárlagafrumvarpi sem stendur eftir í dag.
Virðulegi forseti. Ég get upplýst hv. þm. Kristján L. Möller um að það var ekki fundur í meiri hluta fjárlaganefndar í hádeginu. Ég get líka ítrekað það sem oft hefur komið fram hér að það er ekkert tilboð á leiðinni til stjórnarandstöðunnar. Við getum alveg haldið umræðunni um fjárlögin áfram þess vegna. Þetta málþóf sem þetta er nú réttilega orðið snýst um þessa hagræðingartillögu þar sem til stendur að færa Þróunarsamvinnustofnun undir ráðuneytið. Hér er óskað eftir því að frumvarpið fari til nefndar. Ég hvet þingheim til að klára 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og vísa því til nefndar. Klárum þessa umræðu, [[Forseti hringir.]]fáum málið inn í nefnd og ræðum það þar.
Hæstv. forseti. Vegna orða nokkurra stjórnarliða um hvort verið sé að vinna eitthvert tilboð eða ekki tilboð vil ég segja fyrir mitt leyti: Ég held að stjórnarandstaðan sé ekki að bíða eftir neinu tilboði frá ríkisstjórninni. Við erum að bíða eftir samtali og sáttaumleitunum, og að reyna að komast að niðurstöðu, eins og yfirleitt og ég held að ég leyfi mér að segja alltaf á þessum árstíma hefur verið gert þegar sér undir lok þingstarfa. [[Gripið fram í.]]Samtal og sátt, tala okkur til niðurstöðu, ég held að það sé tiltölulega auðvelt en þráhyggja stjórnarliða stoppar það. Ég vildi andmæla einu, vegna þess að borgarstjórinn í Reykjavík getur ekki svarað fyrir sig hér. Ég tók eftir því og það er sennilega samkvæmt lögum frá Alþingi að Reykjavíkurborg er að gjaldfæra 14 milljarða vegna aukinna lífeyrisgreiðslna vegna hækkunar launa á árinu. Það er hins vegar ekki gert hjá ríkissjóði. Alþingi setur sveitarfélögunum önnur skilyrði. Hér í kafla í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er talað um þetta og það látið eiga sig. Það er talað um að þetta gæti orðið gjaldfærsla upp á [[Forseti hringir.]]hvorki meira né minna en 126 milljarða kr. Ef það verður gert segir meiri hlutinn að það verði langumfangsmesta gjaldfærsla í ríkisreikningi þegar þar að kemur. [[Forseti hringir.]]Meiri hluti fjárlaganefndar hefur stoppað við þetta mál og lætur það eiga sig. Mér finnst það óásættanlegt. Þetta er í heildarmyndinni og þarf að koma fram.
Frú forseti. Ég vil byrja á að biðja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins, afsökunar. Það var ósanngjarnt af mér að saka hana um skæting hér í þessari umræðu því að hún hefur svo sannarlega ekki sýnt skæting. Það var ósanngjarnt af mér að taka hana undir þann hatt að láta hana falla undir það að mér hafi þótt þingflokksformaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, sýna skæting í þessari umræðu. Þess vegna vil ég nota þennan vettvang til að biðja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur afsökunar á orðum mínum. Hún átti þau ekki skilið. Mér þótti gott að heyra að RÚV og heilbrigðismálin séu stödd hjá ráðherra. Það væri hins vegar líka mjög gott að fá að vita hvenær við eigum þá von á að heyra eitthvað um það hvenær þeir hafa lokið máli sínu. Verður það ekki að gerast meðan við erum enn þá að ræða fjárlögin? Annars hlýtur það að vera frekar ómarktækt.
Frú forseti. Það var ánægjulegt að heyra í hv. þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins og gott að heyra að einhver mál eru komin í farvatnið. Það er nefnilega þannig að umræða skilar sér til árangurs. Ég hef trú á að það gerist að einhverju leyti. Það er líka alveg rétt að það að setjast niður og tala saman þýðir ekki að gengið verði að kröfum stjórnarandstöðunnar að fullu. Það erum við fullmeðvituð um. En það þarf að tala saman. Það er bara eðli þess tíma sem við stöndum frammi fyrir á hverju ári er varðar fjárlög og hefur verið því miður í allt of mörg ár eða áratugi, en svoleiðis er það. Ég minni hv. þingmenn á þann póst sem okkur berst frá öldruðum og öryrkjum sem tilkynna að þeir ætli að standa fyrir utan þinghúsið daglega þar til þingi lýkur þar sem þeir fara fram á að hækkunin sem þeir telja sig eiga inni á þessu ári sem er að líða, sem við þurfum þá að ræða í sambandi við fjáraukalagafrumvarpið, verði að lágmarki í samræmi við krónutöluhækkun lægstu launa í maí síðastliðnum. Um það snýst málið. Það er eitt af því sem við erum hér [[Forseti hringir.]]að tala um. Hvort fólk vill kalla það málþóf eða annað er mér eiginlega bara alveg sama um. Við erum að reyna að ná fram ákveðnum umbótum á fjárlagafrumvarpinu og ég held að það sé eitthvað að hreyfast.
Frú forseti. Það er sannarlega mín ósk eins og annarra hv. stjórnarandstöðuþingmanna að eitthvað hreyfist í þeim málum sem við höfum barist fyrir. Stærstu málin þar eru kjör aldraðra og öryrkja, Landspítalinn og síðan þarf auðvitað að taka á málefnum Ríkisútvarpsins. Ég hef beðið forseta að setja mig á mælendaskrá og ég vil biðja forseta að sjá til þess að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra verði í salnum þegar ég held mína ræðu vegna þess að ég mun tala um Ríkisútvarpið og þá stöðu sem þar er komin upp og hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir þjónustu Ríkisútvarpsins, ekki síst úti um landið. Ég vil einnig tala um málefni Þjóðskjalasafns þar sem forusta fjárlaganefndar fer einnig fram hjá hæstv. menntamálaráðherra hvað húsnæði þess varðar.
Hæstv. forseti. Það berast óljósar fregnir af því að ríkisstjórnin sé eitthvað að átta sig á því að það gangi ekki alveg að fara með fjárlagafrumvarpið óbreytt í gegnum umræðuna. En ég vil taka undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Við höfum lagt megináherslu á lífeyristryggingar, á Landspítala og Ríkisútvarpið. En ráðherrar þessara málaflokka, hæstv. menntamálaráðherra, hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra, hafa ekki sést hér í umræðunni nema ef þeir hafa komið til að greiða atkvæði með lengri þingfundi. Þá hafa þeir verið á vaktinni. En þeir eru ekki á vaktinni til að fjalla um sína eigin málaflokka, málaflokka sem liggja undir skemmdum ef tillögur meiri hlutans ná fram að ganga. Ég óska því eftir að þessir þrír ráðherrar verði hér í umræðunni og sýni smáreisn og standi [[Forseti hringir.]]með sínum málaflokkum.
Forseti hefur meðtekið óskir hv. þingmanna og komið þeim á framfæri.
Virðulegi forseti. Hér er verið að tala um að einhverjar óljósar fréttir séu í gangi af fjárlagagerðinni. Svo er ekki. Það stóð til að meiri hlutinn mundi setjast niður núna í hádeginu í dag en af því varð ekki. Við munum líklega setjast niður hér síðdegis. Auðvitað þurfum við að undirbúa framhaldsnefndarálit okkar. Ég vona að ekki sé verið að æsa upp mannskapinn hér þó að meiri hluti fjárlaganefndar hittist. Þegar málið kemur aftur til nefndar eftir að þessari umræðu lýkur, sem er óvíst hvenær verður því að minni hlutinn hefur enn þá ekki sagt okkur hvað þarf að tala lengi hér, þá verðum við náttúrlega að vera búin að vinna einhverja forvinnu þannig að málið gangi hraðar til 3. umr. Ég get alveg staðfest að fréttir af einhverjum þreifingum eða einhverju slíku eru engar vegna þess að málið er fyrst og fremst hjá þinginu.
Frú forseti. Var hv. þm. Vigdís Hauksdóttir að segja að menn væru ekki neitt að vinna í því að sjá fyrir endann á þessari vinnu hér og hvernig málum verði háttað? Ég skildi hana þannig, frú forseti, og það veldur mér miklum vonbrigðum. Ég vona að meiri hlutinn fundi sem mest til að reyna að finna út úr þeirri stöðu sem upp er komin. En ég velti fyrir mér hvort það geti verið að svo miklar deilur séu innan stjórnarflokkanna að hér þokist ekkert áfram fyrir vikið. Það dregst mjög skýrt fram gagnvart hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þar sem hann fær ekki að koma með frumvarp inn í þingið. Það er stoppað af þingflokkunum og sjálfsagt ákveðnum aðilum þar. Og meiri hluti fjárlaganefndar grípur fram fyrir hendurnar á hæstv. ráðherra þegar kemur að stefnu Þjóðskjalasafnsins. Það er eitthvað [[Forseti hringir.]]stórkostlegt að gerast. Það er sennilega skýringin á þessum hringlandahætti og hvernig málin standa hér öll föst.
Virðulegi forseti. Ég get vottað að hvergi eru deilur í sambandi við störf þingsins eða ríkisstjórnarinnar nema þær sem birtast landsmönnum úr þessum ræðustól. Það eru fyrst og fremst deilur minni hlutans sem er verið að efna til í þinginu. Hér eru deilurnar. Hér eru stóru orðin, þannig að það sé alveg leiðrétt sem hv. þm. Oddný Harðardóttir sagði á undan mér. Eins og komið hefur fram í fréttum hefur náðst stórkostlegt samkomulag milli ríkisins og sveitarfélaganna í landinu. Samningar náðust um málefni fatlaðs fólks. Við í meiri hlutanum erum meðal annars að undirbúa texta hvað það varðar sem kemur inn í framhaldsnefndarálit fyrir 3. umr. En, virðulegi forseti, vissulega þokast málin ekki áfram vegna þess að stjórnarandstaðan getur ekki sagt okkur hvað hún þarf að tala mikið í málinu. Það er fyrirhyggja formanns fjárlaganefndar fyrst og fremst sem veldur því að verið er að funda [[Forseti hringir.]]og undirbúa málin enn betur.
Frú forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar sagði að vandinn væri sá að við í minni hlutanum vildum ekki segja neitt hvað við ætluðum að tala lengi. Við munum tala eins lengi og þörf er á þar til meiri hlutinn í þinginu er tilbúinn til að setjast með okkur og fara yfir aðaláherslumál okkar sem eru sanngjarnar kjarabætur til lífeyrisþega aftur til 1. maí, viðunandi fjárveitingar til Landspítalans og viðunandi fjárveitingar til Ríkisútvarpsins. Við stöndum varðstöðu um þetta mál, enda varðar það almannahagsmuni og skiptir máli fyrir siðað og velmegandi samfélag að hafa þessa þætti í lagi. Við eigum efni í margar ræður því að hugsjónaeldurinn brennur í brjósti okkar. Við verðum ekki í neinum vandræðum með það.
Hæstv. forseti. Áður en ég hef mál mitt og klukkan fer í gang þá vil ég spyrja hæstv. forseta um þá bón mína að hæstv. félagsmálaráðherra verði viðstaddur þegar ég flyt ræðu mína vegna þess að ég hyggst leggja fyrir hann nokkrar mjög þýðingarmiklar spurningar um mál málanna, þ.e. kjör aldraðra og öryrkja.
Forseti getur upplýst að boðum hefur verið komið til skila.
Já, en mér sem ræðumanni sem er að fara í sína þriðju ræðu og hefur ekki nema tíu mínútur nægir ekki að boðum hafi verið komið til skila. Kemur ráðherrann eða kemur hann ekki? Það er eiginlega grundvallarspurning mín vegna þess að ég vil helst ekki hefja ræðu mína fyrr en ráðherrann er kominn í salinn.
Forseti upplýsir að ekki hefur borist svar frá hæstv. ráðherra.
Má ég þá kannski biðja um að tími minn verði stöðvaður og við bíðum eftir svari frá ráðherra? Ég tel að bónin hafi verið gerð með nægjanlegum fyrirvara, en ég virði það við forseta og starfsmenn þingsins að boðunum hafi verið komið til ráðherra, en ég virði það ekki að ráðherrann virði þingið ekki svars, það líkar mér illa. En ég á svo sem eftir fleiri ræður og þeim fjölgar þá bara sem ég þarf að taka þar til viðkomandi ráðherra kemur í salinn og stendur fyrir máli sínu. Ástæða þessarar spurningar, virðulegi forseti, er einmitt sú að ég tek eftir því að stjórnarliðar, ég veit ekki hvernig ég á að orða það án þess að fá á mig bjöllu, flytja stíla sem mér finnst allir vera eins, lesa upp einhverja stíla um hvað hefur verið gert á kjörtímabilinu o.s.frv. Mér finnst eins og stjórnarliðar séu með þessum rökstuðningi að segja að það sé búið að gera svo svakalega mikið fyrir aldraða og öryrkja á kjörtímabilinu að það þurfi ekki að gera neitt meira. Það er það samtal sem ég vil eiga við ráðherra málaflokksins sem ber ábyrgð á þessu máli. Virðulegi forseti. Staðreyndin er nefnilega sú að þrátt fyrir allt prósentutal stjórnarliða, þeir tala mest um prósentur og tala um 17,1% hækkun, þá er verið að villa um fyrir hlustendum og þeim sem fylgjast með. Það er verið að villa um fyrir þeim vegna þess að inni í þeirri tölu er 9,7% hækkunin sem á að koma 1. janúar næstkomandi. Staðreyndirnar eru einfaldlega þessar, virðulegi forseti, sem við skulum fara yfir. Við skulum taka örorkubæturnar sérstaklega fyrir. Í tíð þessarar ríkisstjórnar frá sumrinu 2013 og með þeim aðgerðum sem þá var farið í og ríkisstjórnin hælir sér svo svakalega mikið af að þar hafi verið komið til móts við aldraða og öryrkja hafa aldraðir og öryrkjar fengið 10 þús. kr. hækkun á mánuði. Ég segi og skrifa 10 þús. kr. Það er villandi að tala um prósentuhækkanir. Við getum talað um slíkt gagnvart launum forseta og ráðherra o.s.frv., það eru háar tölur, en tiltölulega há prósentutala ofan á lítið sem ekki neitt er engin hækkun. Það er það sem gerir þessar 10 þús. kr. hækkun á kjörtímabilinu. Ef stjórnarliðar eru ánægðir með það þá endurtek ég það sem ég hef áður sagt, þá vitum við bara að stjórnarliðar telja sig hafa fundið breiðu bökin sem skal ráðast á núna til þess að koma saman fjárlögum fyrir næsta ár eða klára fjáraukann fyrir þetta ár. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Ég skora á formann fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að biðja um andsvar við mig og koma í andsvar og ræða þetta mál vegna þess að það er eini sénsinn sem ég á til að eiga samtal við hv. þingmann. Hvar eru þingmennirnir sem voru í salnum áðan og sitja í velferðarnefnd? Ég nefni tvo þingmenn Framsóknarflokksins, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, sem oft kemur hér upp í störfum þingsins og flytur mjög góðar ræður um verðtryggingu, húsnæðismál og annað slíkt og hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur sem hefur heldur ekki látið í sér heyra. Þetta eru fulltrúar í velferðarnefnd sem eiga að vera að hugsa um hag aldraðra og öryrkja og þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Staðreyndin er sú sem ég var að segja hér um krónutöluhækkun og ein staðreynd í viðbót er að hækkunin 1. janúar síðastliðinn sem ríkisstjórnin er að hæla sér af, sem var 3%, gerir 4 þús. kr. eftir skatt, það er allt og sumt. Má ég minna á, virðulegi forseti, að þann sama dag hækkuðu stjórnarflokkarnir virðisaukaskatt á matvæli? Ég leyfi mér að fullyrða að þær 120 þús. kr. eftir skatt sem þar komu inn hafi meira en horfið í hækkun matarskatts, hækkun á húshitun, hækkun á tryggingum, síma og húsnæði, þ.e. fasteignagjöld eða leigu. Þessi upphæð, 4 þús. kr. á mánuði, dugar ekki fyrir þessu. Virðulegi forseti. Þarf eitthvað að ræða meira þá sanngjörnu kröfu sem veldur hér mestum deilum milli stjórnar og stjórnarandstöðu í dag og er það sem við eigum að setjast niður við og reyna að ná sátt um? Það er afturvirk hækkun, sjálfsögð afturvirk hækkun á almannatryggingagreiðslum til aldraðra og öryrkja. Ég tók þetta dæmi, 10 þús. kr. á öllu tímabilinu og 4 þús. kr. á þessu ári sem hurfu eins og dögg fyrir sólu. Sama dag og aldraðir og öryrkjar fengu þá hækkun þá hækkuðu stjórnarflokkarnir matarskatt. Við getum leikið okkur með tölur. 60–70 þús. kr. matarútgjöld á mánuði eru sennilega ekki há tala en 5% hækkun á því er 43 þús. kr. hækkun á árinu. Má ég minna á að hækkunin var um 48 þús. kr. á þessu ári? Þetta er horfið. Það er þetta sem við erum að tala um við 2. umr. fjárlaga og munum líka ræða við 3. umr. fjáraukalaga fyrir þetta ár og eins lengi og við þurfum þar til stjórnarsinnar átta sig á þessari árás á þá þjóðfélagsþegna sem minnst mega sín og það er það sem þarf að laga. Þá ganga þingstörf fljótt fyrir sig í framhaldi af því. Virðulegi forseti. Ég á hér grein [[Gripið fram í.]]frá formanni Sjálfstæðisflokksins sem var rituð fimm mínútum fyrir kosningar 2013 um réttlætismál aldraðra. Það er merkilegt að í þeirri grein er ekki minnst á öryrkja. Þar segir: „Aldraðir eiga að njóta efri áranna með reisn.“ Já, að sjálfsögðu tek ég undir það. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn mun bæta stöðu aldraðra. Draga aftur úr tekjutengingum og hjálpa fólki til sjálfshjálpar með því að leyfa öllum yfir 70 ára aldri að afla sér tekna án skerðinga.“ Í aðgerðunum 2013 er innifalin þessi 10 þús. kr. hækkun. Það að leyfa öldruðum að vinna eitthvað eftir 70 ár án þess að það skerði tekjur, já, það er sjálfsagt mál, ég er mjög hlynntur því. [[Gripið fram í: Gott.]]En, virðulegi forseti, þetta á ekki við um öryrkja. Þeir hafa ekkert tækifæri eins og margir hverjir til að fara út á vinnumarkaðinn og afla sér tekna og drýgja þá hungurlús sem stjórnarherrarnir skammta núna naumlega úr hnefa. Ég er líka með bréf sem var skrifað aðeins seinna, það er sennilega þremur mínútum fyrir kosningar 2013, frá Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, sem var sent öllum öldruðum á landinu, öllum, til þess að villa um fyrir þeim og segja: Við ætlum að bæta allt sem þarf að bæta o.s.frv. Ekkert af þessu hefur gengið eftir. Ég bið hv. stjórnarþingmenn í salnum eins og hv. þm. Jón Gunnarsson og hv. þm. Pál Jóhann Pálsson: Komið endilega í andsvar við mig, við skulum eiga samtal um þetta mál. Það er eini sénsinn.
Það er nú nóg að vinir þínir í atvinnuveganefnd séu að hlusta …
Virðulegi forseti. Það eru ekki bara vinir mínir úr atvinnuveganefnd, það er líka sessunautur, ég skora á hann. Ég er líka með opið bréf sem öryrki skrifar til Bjarna Benediktssonar. Hafa stjórnarliðar lesið þetta bréf? Ég spyr hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur: Hefur hv. þingmaður lesið þetta bréf? Hefur hún sett sig í fimm mínútur inn í stöðu þessa fólks í þjóðfélaginu? Getur hún ímyndað sér hvernig staðan er eftir það?
Heill fundur í fjárlaganefnd …
Ég hvet enn þá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að koma í andsvar og ræða við mig um þessi mál. Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talar mikið um málþóf. Mér er alveg sama hvað þetta er kallað, virðulegi forseti, mér er svo misboðið [[Gripið fram í.]]vegna þess hvernig farið er með aldraða og öryrkja að ég mun flytja hér margar ræður í framhaldi af þessari til þess að ræða þetta mál. Ég mun ekki hætta fyrr en ráðherrar koma hér, hunskast til að koma á ráðherrabekkinn og sitja fyrir svörum og svara. Ekki eins og í gær þegar Illugi Gunnarsson, hæstv. menntamálaráðherra, kom hér og sat yfir ræðu og spurningum Birgittu Jónsdóttur um Ríkisútvarpið, sat sem fastast og svaraði engu. Virðulegi forseti. Þetta er stjórnarliðum til mikillar skammar og er eitt af því sem þarf að lagfæra. Ég mundi treysta mér til þess, virðulegi forseti, og ég segi það enn og aftur vegna þess að ég hef áður komið að því, ég hvet stjórnarliða til þess, hugsið nú málið. Við höfum oft þurft [[Forseti hringir.]]að setjast niður á þessum tíma og tala okkur til niðurstöðu. Það fá aldrei allir sitt í samningum. Það verða allir að gefa eitthvað eftir. En við getum komist að samkomulagi. Þetta er eitt af þeim málum [[Forseti hringir.]]auk þess sem hér hefur verið rætt um málefni Landspítalans sem þarf að lagfæra. Nú höfum við svo vel efni á þessum málum. [[Forseti hringir.]]Þess vegna erum við í raun enn þá reiðari en ella yfir þessari ósanngirni sem stjórnarliðar beita aldraða og öryrkja og heilbrigðiskerfið í landinu.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir ræðu hans og fyrir að taka upp þá kröfu sem meðal annars Öryrkjabandalag Íslands, sem er heildarsamtök fatlaðra og öryrkja í landinu, hefur sett fram, og fá þannig kröfur þess félags, sem má með réttu kalla verkalýðsfélag öryrkja á Íslandi, hingað inn í þingsalinn og umræðuna. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það í ræðu sinni að þær fjárhæðir sem lífeyrisþegum eru skammtaðar duga engan veginn til framfærslu. Hann benti þar á þætti sem segja má að hafi gert lífeyrisþegum enn erfiðara fyrir sem og öðrum þeim sem hafa úr lágum upphæðum að spila sér til framfærslu, svo sem hækkun á matarskatti. Gerðar hafa verið ýmsar breytingar á skatt- og tollaumhverfinu, en þær hafa ekki beinlínis orðið til þess að hjálpa þessum hópi. Mig langar að spyrja hv. þingmann nú þegar er verið að gera alls konar breytingar á kerfinu hvort ekki væri þá einmitt lag að gera breytingar. Til dæmis er nú fullur virðisaukaskattur innheimtur af lyfjum og hjálpartækjum. Væri það ekki eitthvað sem við þyrftum að skoða í þessari breytu? Það mundi hjálpa til til þess að auka ráðstöfunartekjur þessara hópa. Er það ekki eitt af því sem við ættum [[Forseti hringir.]]að hugsa um í þessari umræðu?
Hæstv. forseti. Jú, við ættum að gera það, en við eigum hins vegar að gera það að mínu mati á þann hátt að aldraðir og öryrkjar hafi mannsæmandi laun til þess að taka þátt, og svo kemur tryggingakerfið auðvitað þarna inn í, hjálpartæki og annað slíkt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, og ég hef oft hlustað á bæði aldraða og öryrkja tala um það, að fullur virðisaukaskattur af lyfjum er mjög íþyngjandi, það er sannarlega rétt. Ég get líka tekið undir það, sem hv. þingmaður orðaði ágætlega, að Öryrkjabandalagið sé verkalýðsfélag öryrkja. Það er alveg rétt, alveg eins og Landssamband eldri borgara er verkalýðsfélag eldri borgara. Samningsaðilinn er hæstv. ríkisstjórn. Við sem sitjum í þessum sal, 63 þingmenn, erum hluti af því. Hv. þm. Helgi Hjörvar komst ágætlega að orði þegar hann sagði að hæstv. forsætisráðherra væri í raun og veru formaður kjararáðs aldraðra og öryrkja. Það er það sem við erum að gagnrýna hér og það er það sem við erum að tala um, virðulegi forseti, að kjararáð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur komist að þeirri niðurstöðu að lægstu örorkubætur hafa hækkað um 10 þús. kr. á mánuði allt þetta kjörtímabil. Það er nú allt og sumt, eftir skatt. Það þýðir ekkert að tala um að það séu 17 þús. kr., eitthvað svoleiðis, þegar ríkið tekur allt til sín. Þess vegna vil ég skjóta því hér inn, virðulegi forseti, að afturvirka hækkunin 2015, sem hvað mestar deilur eru um, á að kosta eina 6 milljarða, ef ég man rétt. En útgjöld ríkissjóðs vegna þess verða ekki nema 4,5 milljarðar í mesta lagi vegna þess að ríkið fengi skatt af allri þeirri viðbót sem þar kæmi inn, þannig að þetta er nú allt og sumt. Ef fjárlagaafgangur þessa árs verður 32–35 milljarðar, eins og ég spái, er sannarlega borð fyrir báru. Við, sem þurftum að ganga þá óheillagöngu, þá vondu göngu að skerða bæði hjá öldruðum og öryrkjum og hækka skatta og gera hitt og þetta til að forða landinu frá gjaldþroti strax eftir hrun, [[Forseti hringir.]]sögðum þá að við mundum skila því til baka. Það er sannfæring mín að tala fyrir því [[Forseti hringir.]]hér vegna þess að nú er borð fyrir báru og við viljum skila til baka. Við viljum standa við þau loforð sem við gáfum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef, líkt og hv. þingmaður, setið hér ansi þétt í salnum og hlustað á umræðuna og við höfum fært fyrir því rök af hverju við teljum það bæði eðlilegt og sanngjarnt að lífeyrisþegar fái bætur sínar greiddar afturvirkt líkt og aðrir hópar hafa fengið launahækkanir afturvirkt á þessu ári. Svör stjórnarliða, að því marki sem þeir hafa hætt sér inn í umræðuna, eru alltaf á þá leið að kjarabætur til öryrkja komi einhvern veginn inn í framtíðina. Mig langar svolítið að tengja það við ríkisfjármálastefnuna sem við höfum nú aðeins verið að ræða um. Það liggur alveg fyrir að áætlunin hjá hæstv. ríkisstjórn er að draga enn úr umfangi samneyslunnar og hafa ýmsar tölur verið nefndar í því efni, en alla vega um tugi milljarða á næstu árum, það fer kannski eftir því hvaða ár við notum sem viðmið. Nú vitum við jafnframt að eldri borgurum þessa lands fer fjölgandi á næstu árum. Er ekki ákveðin mótsögn hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins að segja að við getum ekki farið í þessar hækkanir núna, að þetta komi allt inn í framtíðina, um leið og það er áætlun þeirrar eigin ríkisstjórnar að draga enn úr samneyslunni? Er það þá trúverðugt? Telur hv. þingmaður það trúverðugt að hægt verði að gera eitthvað fyrir [[Forseti hringir.]]lífeyrisþega í framtíðinni ef þetta er stóra planið?
Hæstv. forseti. Kjarasamningar sem gerðir hafa verið frá hruni, og sérstaklega þeir síðustu sem voru með töluvert miklar launahækkanir, eru kjarasamningar þar sem við tökum þátt í að aðlaga íslenskt þjóðfélag að þeirri gengisvísitölu sem er í dag eftir gengishrunið í hruninu mikla. Ég tel ekki að krónan muni styrkjast neitt. 7% styrking á þessu ári er út af ytri aðstæðum og mjög mörgum ferðamönnum. Ef Seðlabankinn væri ekki svona virkur á gjaldeyrismarkaði og keypti mikið af gjaldeyri væri gengisvísitalan lægri. Þess vegna verður ríkisvaldið, ríkisstjórnin, sem samningsaðili við aldraða og öryrkja, að gera það líka. Við þurfum líka að hækka laun aldraðra og öryrkja til samræmis við framtíðarsýn með íslenska krónu sem margir hafa svo með þeirri gengisvísitölu sem er og sem útflutningsatvinnugreinarnar þurfa að hafa. Þá verðum við bara að viðurkenna varðandi kjarasamninga á þessu ári og kannski alveg sérstaklega kjarasamningana sem ríkisstjórnin sjálf hefur gert með stórhækkunum til aðila sem sannarlega áttu það skilið og þurftu að fá þær, að svona þarf líka að gera fyrir aldraða og öryrkja. Svo vil ég bara nefna það enn einu sinni, virðulegi forseti, að árið 2016 heldur kjaragliðnunin þarna á milli áfram, vegna þess að 5,5% hækkun á almennum markaði í maí eða júní á næsta ári er heldur ekki bætt og það stendur ekki til. Virðulegi forseti. Mín lokaorð skulu vera þau að ég tók eftir því að þeir stjórnarþingmenn sem voru í salnum og ég skoraði á að koma í andsvar við mig til að ræða þetta mál, þó að það væri bara í andsvörum, þó að þeir kæmu ekki í ræðu, hafa gefist upp á því. Ég hef [[Forseti hringir.]]því miður ekki fleiri andsvör. Hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Silja Dögg [[Forseti hringir.]]Gunnarsdóttir, Jón Gunnarsson og Páll Jóhann Pálsson, hvað á ég að segja? Þorðu menn ekki [[Forseti hringir.]]í andsvar? Vilja menn ekki ræða þetta? Ég skil það ósköp vel að menn séu með óbragð í munni, en ég veit [[Forseti hringir.]]að hv. þm. Jón Gunnarsson er á mælendaskrá á eftir. Þar mun ég koma í andsvar.
Virðulegi forseti. Ég kem upp til að óska eftir því að hæstv. ráðherra félagsmála komi hér í ræðu og fari yfir þessi mál með okkur vegna þess að það hefur verið komið með margar fullyrðingar í þessum stól. Það væri gott ef hún kæmi í ræðu og færi yfir málin og segði okkur hvers vegna menn ætla ekki að reyna að hækka eldri borgara og öryrkja sem þurfa að lifa á 170 þús., 190 þús., og hvort henni finnist það í lagi og hvort hún sé tilbúin til að eiga við okkur samtal um það að gera einhverja áætlun inn í framtíðina um það hvernig við hækkum þessa hópa upp þannig að þeir geti lifað með reisn í samfélagi okkar. Þetta er mikilvægt vegna þess að okkur svíður öllum að fólk þurfi að lifa á 190 þús. kr. og það þarf að greiða af húsnæði og allan annan kostnað og við vitum öll að það er ekki hægt. Ég vona því að hæstv. ráðherrann komi í ræðu og eigi við okkur alvörusamtal um þetta.
Hæstv. forseti. Nú misnota ég eiginlega aðstöðu mína til að tala um fundarstjórn forseta vegna þess að ég vil nota þetta tækifæri og þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að vera komin. Ég saknaði þess reyndar að hún kæmi ekki fyrr. Ég átti stutt samtal við hæstv. ráðherra og ég vil segja að hún hefur fært fram rök fyrir fjarveru sinni hér sem ég tel alveg fullgild og hefði ekki komið með beiðni um að hæstv. ráðherra kæmi til að hlusta á ræðu mína eða taka við spurningum ef ég hefði vitað þau. Samt sem áður þakka ég hæstv. fjármálaráðherra fyrir að vera komin og tek eftir því að hún ætlar að … [[Gripið fram í.]]- Ha? [[Gripið fram í: Við hefðum ekkert á móti því þótt hún væri fjármálaráðherra líka.]]Já, það væri betra að félagsmálaráðherrann og fjármálaráðherrann væru sami aðilinn núna, þá hefðu þessir samningar kannski gengið betur. Virðulegi forseti. Ég hef fengið fullkomna skýringu á þessu og ég hefði ekki óskað eftir nærveru ráðherrans á fundinum ef ég hefði vitað hana.
Frú forseti. Það er ánægjulegt að sjá að ráðherrar bregðast við og koma og hlusta á og best væri auðvitað að þeir tækju þátt í umræðunni. Þau mál sem standa ráðherranum næst og við höfum fjallað um eru auðvitað málefni öryrkja og eldri borgara. Það er greinilega ágreiningur á milli stjórnvalda og þessara hópa um túlkun útreikninga og annars slíks, ég held að það liggi fyrir. Hér hafa ráðherra og fótgönguliðar hennar farið með ákveðna talnarunu sem Öryrkjabandalagið og eldri borgarar gagnrýna, bæði fyrir framsetningu og eins telja þeir að þeir beri minna úr býtum en þeir ættu að gera. Um það snýst málið, að krónutöluhækkunin verði sambærileg og hjá launþegum. Mér þykir mikilvægt að það komi fram hjá hæstv. ráðherra hvort einhver áætlun sé í gangi, af því að það hefur komið fram vilji hjá nokkrum þingmönnum Framsóknarflokksins til að bæta kjörin upp í 300 þús. kr. Er eitthvert plan í gangi hvað það varðar? Það væri áhugavert að fá að sjá það.
Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að ég skyldi ekki hafa náð að koma fyrr, þá hefði ég getað svarað þeim spurningum sem hv. þm. Kristján L. Möller var með í ræðu sinni. Ég vil fá að nýta tækifærið þótt ég hafi ekki miklar athugasemdir við fundarstjórn forseta og segja að það liggur alveg fyrir að stefna Framsóknarflokksins er að bætur fylgi lágmarkslaunum. Það var ályktað um það á síðasta flokksþingi og það munu bætur gera núna um áramótin, verða ívið hærri eða rúmlega 1 þús. kr. hærri, og það lítur út fyrir að allar forsendur séu til þess að svo verði aftur að ári. Ég vil líka benda á að það eru fjölmörg önnur atriði sem ég hef lagt mikla áherslu á til þess að bæta kjör þeirra efnaminni og má finna í fjárlagafrumvarpinu. Þar má nefna aukinn húsnæðisstuðning til leigjenda, stofnframlögin, framlög til starfsendurhæfingarsjóðsins, og er þetta í fyrsta skipti sem verið er að setja framlög þar til að hjálpa fólki til aukinnar virkni, og síðan verður kynnt milli 2. og 3. umr. samkomulagið sem liggur núna fyrir á milli ríkis og sveitarfélaga um framlag til fatlaðs fólks.
Virðulegur forseti. Það er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því í hvaða stöðu stjórnarmeirihlutinn hefur teflt efnahagsmálum þjóðarinnar og stöðu ríkisfjármálanna þegar við erum við 2. umr. fjárlaga skömmu eftir að gengið hefur verið frá sérstökum afsláttarsamningum við erlenda kröfuhafa [[… þið vilduð borga allt úr landi.]]í uppgjöri á slitabúum föllnu bankanna. Sem kunnugt er þá samþykktum við á síðastliðnu vori frumvörp um svokallaðan stöðugleikaskatt sem hefðu skilað í ríkissjóð árið 2016 verulegum fjárhæðum sem sannarlega hefði munað um í ríkissjóði. Þá ber svo við að þrátt fyrir þá góðu samstöðu sem hér var um þá lagasetningu á vorinu ákveður ríkisstjórnin í haust, þrátt fyrir margvíslegar aðvaranir og athugasemdir, að fara í leiðangur til þess að semja við þessa erlendu kröfuhafa, ef þeir samningar höfðu ekki verið þegar gerðir í júní eða á vorinu, um sérstök afsláttarkjör gagnvart þessari skattheimtu, þ.e. að hinum erlendu kröfuhöfum, sem stundum voru kallaðir hrægammar þegar það hentaði í síðustu kosningabaráttu, verði hleypt héðan út úr íslensku efnahagslífi á undan öllum öðrum á Íslandi, á undan lífeyrissjóðunum, á undan almenningi, á undan fyrirtækjunum. Þeir fengju verulegan afslátt svo hleypur á hundruðum milljarða frá stöðugleikaskattinum gegn því að semja um málið. Þetta gerði ríkisstjórnin með vísan til þess að með þeim samningum væru hagsmunir Íslands að fullu tryggðir til langrar framtíðar. Hvað gerist svo næst? Jú, næst gerist það að stjórnarmeirihlutinn kemur hér upp aðeins örfáum vikum síðar eftir að hann hefur gefið þennan hundraða milljarða afslátt í samningum við erlenda kröfuhafa með vísan til þess að við séum fyllilega tryggð til langrar framtíðar, og segir allt í einu að því miður séu ekki til nægilegir peningar til óbreytts reksturs á Landspítalanum. Það séu heldur ekki til peningar til að hækka kaup aldraðra og öryrkja með sama hætti og frá sama tíma og annarra í landinu. Þetta hlýtur að valda verulegum áhyggjum. Ef ríkissjóður stendur svo veikt eftir afsláttarsamninga við hina erlenda kröfuhafa að stjórnarliðar telji sig ekki eiga fyrir nauðsynlegum útgjöldum ríkissjóðs hlýtur maður að spyrja: Er þá eitthvert borð fyrir báru? Núna er það sem landsbankastjóri hefur kallað „bullandi góðæri“. Hér eru hagfelld ytri skilyrði sem ekki eru í okkar höndum. Olíuverð, verð á fiskmörkuðum, afli á Íslandsmiðum og aðrir slíkir þættir eru okkur hagfelldir og gera að verkum að það er úr miklu meira að moða núna en í meðalári. Ef stjórnarliðarnir eiga ekki fyrir nauðsynlegum rekstri á sjálfu þjóðarsjúkrahúsinu þegar þannig árar hlýtur maður að spyrja: Hefur ekki verið allt of skammt gengið í uppgjörinu við hina erlendu kröfuhafa? Hefur það ekki bara verið skammsýni og misráðið að veita þeim hundraða milljarða afslátt og hleypa þeim úr landi á undan öllum öðrum? Hefði ekki verið miklu skynsamlegra að láta þá greiða stöðugleikaskattinn og fá þær miklu tekjur inn í fjárlögin á komandi ári og vera þá í aðstöðu til að gera þá hluti sem gera þarf og sömuleiðis að hafa nokkurt borð fyrir báru? Þetta dreg ég fram því að það tjóar ekki fyrir stjórnarliða að koma hér og segja að þeir vilji gjarnan gera eins við aldraða og öryrkja og aðra en það séu bara ekki peningar til að gera það svona hratt. Eða að þeir vilji gjarnan tryggja óbreyttan rekstur Landspítalans en þeir eigi bara ekki fyrir því. Þeir eru nýbúnir að veita sérstakan afslátt til þessara erlendu kröfuhafa á þeirri forsendu að hér sé nóg til alls og gott svigrúm til langrar framtíðar. Þá er það til að undirstrika að allt er þetta spurning um pólitískar ákvarðanir og forgangsröðun að hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur létt auðlegðarskatti af sjálfum sér með því að framlengja hann ekki svo nemur milljónum króna á hverju ári en treystir sér ekki til að verja fjármunum til þess að hækka laun aldraðra og öryrkja með sama hætti og annarra í landinu. Auðlegðarskatturinn skilaði í ríkissjóð liðlega 10 milljörðum kr. Kostnaður við að mæta öryrkjum og öldruðum með þessum hætti er liðlega 6 milljarðar kr. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og fylgismenn þeirra í stjórnarliðinu hafa allt þetta kjörtímabil átt þann pólitíska valkost að gera meira að segja hvort tveggja í senn; lækka verulega auðlegðarskattinn sem lagðist á 5 þús. ríkustu heimilin í landinu en eiga engu að síður fyrir því að hækka kaup aldraðra og öryrkja frá sama tíma. Með sama hætti hefur stjórnarliðið tekið ákvörðun um að lækka veiðigjöld útgerðarinnar algerlega að nauðsynjalausu og hefur þannig sjálft skapað þá aðstöðu sem það kvartar svo undan núna, að eiga ekki fyrir sínum góða vilja. Við hljótum að hvetja stjórnarliða, fleiri en Ásmund Friðriksson sem er auðvitað ástæða til að þakka fyrir yfirlýsingar hans í þessu máli, hann hefur tekið undir sjónarmið okkar í minni hlutanum svo eftir hefur verið tekið, en um leið hvetja einkanlega þingmenn Framsóknarflokksins til að láta nú sjá að þar renni blóð í einhverjum manni eftir að Sjálfstæðisflokkurinn óð yfir Framsóknarflokkinn í matarskattsmálinu á síðasta ári. Þá hélt maður að sá flokkur skynjaði að kallað væri eftir því að menn þar reyndu að standa í lappirnar í félagslegum áherslum eða áherslum fyrir almenning í landinu. Þess vegna er brýnt að fyrir atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. hafi Framsóknarflokkurinn lagst á sveif með okkur, a.m.k. einhverjir þingmenn Framsóknarflokksins, til þess að gera þessar sjálfsögðu breytingar á frumvarpinu. Það er bara spurning um forgangsröðun í tekjuöflun og útgjöldum að eiga nægilega fjármuni til að geta gert eins við aldraða og öryrkja og aðra í landinu. Það er enginn að biðja um að gera betur við þá en aðra í landinu, bara að þeir fái sömu meðferð og aðrir í landinu. Það sem ég vildi síðan í síðari hluta ræðu minnar fá að tæpa á eru kúgunartilburðir meiri hlutans sem minna á fyrrverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson og háttalag hans á árunum fyrir hrun, innleiðingu á stjórnmálamenningu sem varð með öðru þess valdandi að hér hrundi stjórnkerfi okkar. Skilaboð send út af valdhöfunum um að stofnanir sem ekki láta að vilja manna verði skornar niður og seldar, að eftirlitsstofnanir megi eiga á illu von ef þær sinna eftirliti sínu eða aðhaldi, að lýðræðisleg umræða eða umfjöllun um stjórnarflokkana sem ekki sé eftir þeirra höfði muni sömuleiðis finna fyrir hnífum stjórnarliðanna. Eigum við ekki bara að loka Þjóðhagsstofnun? var einhvern tíma sagt. Það voru einmitt þessi skilaboð út til kerfisins: Ekki dirfast að andmæla sjónarmiðum hinna ráðandi herra, þá munu menn finna til tevatnsins. Þegar maður horfir á niðurskurðinn til umboðsmanns Alþingis blasir þetta við. Ég bið vandaða þingmenn í röðum stjórnarliða að sjá til þess að það mál nái ekki fram að ganga með þeim hætti heldur að þverpólitísk samstaða sem skapaðist í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nái fram að ganga og hlutur umboðsmanns verði leiðréttur. Síðan verður stjórnarmeirihlutinn auðvitað að sýna það lágmarksþrek [[Forseti hringir.]]að þola umfjöllun um sig í Ríkisútvarpinu án þess að ætla að skerða útvarpsgjaldið í hefndarskyni fyrir það að sagðar séu fréttir af vondum verkum ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Eftir þessa ræðu hv. þm. Helga Hjörvars gefst mér óvenjulegt tækifæri til að spyrja út í hlut sem lengi hefur leitað á mig. Hann ber hér á ráðherra ýmsar sakir, svo sem eins og þær að þeir hafi aflétt auðlegðarskatti af sjálfum sér með því að framlengja hann ekki. Nú liggur það fyrir í því máli að sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður átti aðild að að skapa lagði á þennan margumtalaða auðlegðarskatt og hann var lagður á til þriggja ára. Það liggur líka fyrir undarlegur dómur Hæstaréttar sem má hafa mörg orð um og mér gefst ekki tími til að ræða nú. Það getur vel verið að ef umræðan dregst í marga daga enn geri ég þann dóm að umtalsefni vegna þess að enn og aftur ræða menn auðlegðarskatt þar sem hamrað er á að auðlegðarskatturinn geti hugsanlega staðist vegna þess að hann er tímabundinn. Tíminn rann út og sú ríkisstjórn sem nú situr aflétti þeim auðlegðarskatti aldrei, gerði enga tilraun til þess, heldur rann hann bara sitt skeið eins og honum var ætlað í upphafi, í þrjú ár. Því spyr ég hv. þingmann: Hví í ósköpunum höfðuð þið góða fólk ekki þennan auðlegðarskatt ótímabundinn fyrst hann er svona mikill efnahagslegur bjargvættur og réttlætismál? Þið höfðuð nú heil fjögur ár, hv. þingmenn, til að leggja hann á að eilífu. Það var þá hægt að taka slag um það að hann yrði tekinn af en ekki að hann rynni sitt endaskeið með sólarlagsákvæði fyrrverandi ríkisstjórnar. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Um auðlegðarskattinn er það að segja að hann var settur á til jafnlengdar gjaldeyrishöftum. Hann var ráðstöfun sem gripið var til vegna neyðarástands í efnahagsmálum á Íslandi sem lýsti sér í því að Alþingi hafði þurft að setja lög sem bönnuðu fólki að fara með fjármuni sína úr landi. Þau lög eru enn í gildi. Gjaldeyrishöftin hafa verið framlengd og auðvitað átti að framlengja auðlegðarskattinn með sama hætti. Það er síðan rétt hjá hv. þingmanni að það styrkti hina lagalegu stoð auðlegðarskattsins að hann var settur á tímabundið. Það var kannski fyrst og fremst vegna þess að hann var lagður á nokkuð skarpt. Það var nú kannski þess vegna sem ég gat þess að ríkisstjórnin hefði getað slegið tvær flugur í einu höggi, hún hefði getað lækkað skattinn og sniðið af honum agnúana þannig að hann væri tækur til þess að vera varanlegur skattur, því að kannski gekk hann eilítið of langt gagnvart litlum hópum í einstaka atriði, en um leið haldið lunganum af tekjunum frá þessum 5 þús. ríkustu heimilum landsins til að standa undir kauphækkunum fyrir aldraða og öryrkja í landinu með sama hætti og annarra. Hér held ég líka að hv. þingmaður verði að horfa til þess að það er vaxandi vandamál um alla veröldina að 1% ríkasta fólksins er sífellt að safna að sér meiri auði á kostnað hinna sem fátækastir eru. Sannarlega eru eignarskattar meðal fárra tækja sem við getum beitt til að hamla eitthvað á móti þeirri ískyggilegu þróun fyrir almannahag að hinir ríku verði sífellt ríkari og hinir fátæku fátækari.
Virðulegi forseti. Svo lengi lærir sem lifir. Það er hvergi að finna stafkrók um það í greinargerð með frumvarpi til laga um auðlegðarskatt frá miðju ári 2009 að auðlegðarskattur og gjaldeyrishöft séu lögð á og fylgist á einhvern hátt að. Ekki orð eða stafkrókur. Þetta er því í fyrsta skipti sem ég heyri þetta samband. Hvergi er nefnt í þeim dómi sem gekk í Hæstarétti slíkt samband. Því segi ég að það er hægt að koma með svona eftiráspeki og telja manni trú um að þetta sé sannleikur en ég held að svo sé ekki. Ég skal ræða þennan auðlegðarskatt og ýmsa hvata til skuldsetningar og hömlur til að nokkur maður eignist nokkurn skapaðan hlut. En engu að síður fæ ég ekki svarið enn þá af hverju í ósköpunum þessi gallalausi skattur var ekki lagður á. Það er hvergi tæpt á göllunum í greinargerðinni. En nú kemur allt í einu í ljós að agnúar eru á honum. Ég hef bara aldrei heyrt þetta fyrr. Ég hélt að öll verk síðustu ríkisstjórnar hefðu verið gallalaus, þetta eru miklar játningar hér. En eins og ég segi, ég er engu nær. Ég er búinn að leggja fram hérna stóra spurningu og fæ svar í gjaldeyrishöftum. Ekki orð um það hjá hæstv. fjármálaráðherra sem lagði frumvarpið fram. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra að sinni.
Virðulegur forseti. Ég skal persónulega færa Jóhönnu Sigurðardóttur þá kveðju frá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni að öll verk fyrrverandi ríkisstjórnar hennar hafi verið gallalaus. Það er auðvitað fallega sagt en ég held þó að það sé kannski eilítið óraunsætt mat. Þó að margt gott hafi verið gert á síðasta kjörtímabili voru þar auðvitað ýmsir hlutir sem má gagnrýna. Það sem þetta snýst um er ekki það hvað hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur heyrt einhvers staðar eða ekki heyrt eða heyrir nú í fyrsta sinn. Þetta snýst einfaldlega um það að þegar eru erfiðir tímar eins og voru árið 2009 og eins og eru enn á mörgum íslenskum heimilum, hv. þingmaður, þá er eðlilegt að þeir sem breiðust hafa bökin leggi meira til en aðrir. Það að 5 þús. ríkustu heimilin legðu til 10 milljarða sérstaklega í formi auðlegðarskatts var sjálfsagt og er sjálfsagt. Það er kappnóg við þá 10 milljarða að gera, einkanlega þegar ekki er hægt að sjá fyrir grunnþjónustu á Landspítalanum, þegar ekki er hægt að láta kjör aldraðra og öryrkja einfaldlega fylgja kjörum okkar hinna. Við erum ekkert að tala um kröfur um að þau kjör batni umfram okkar eða séu hækkuð sérstaklega vegna þess hvað þau eru lág, bara að menn sjái sóma sinn í að láta þau hækka jafn mikið og hinna. Hér er dregið fram að það er bara pólitísk ákvörðun hjá hv. þingmanni að hlífa 5 þús. ríkustu heimilunum við skattheimtu en synja öldruðum og öryrkjum um kauphækkanir frá sama tíma og við hin höfum notið að sama skapi.
Virðulegi forseti. Hér er svolítið rætt eins og núverandi ríkisstjórn sé alls ekki að forgangsraða í þágu þeirra málaflokka sem helst eru gagnrýndir, eins og heilbrigðismál, Landspítali og sérstaklega málefni aldraðra og öryrkja. Förum örstutt yfir það sem hefur verið gert á tveimur og hálfu ári, þeim tíma sem þessi ríkisstjórn hefur verið við völd. Strax var sett í forgang að draga úr skerðingum sem bótaþegar sættu í tíð fyrri ríkisstjórnar. Strax sumarið 2013 var afnumin sú regla að lífeyrissjóðir skertu grunnlífeyri. Það var bara nokkrum vikum eftir að sú ríkisstjórn fór frá sem gumar sig nú af því að hafa þennan málaflokk í forgangi. Frítekjumark lífeyrissjóðstekna var hækkað. Víxlverkunarsamkomulag vegna bóta almannatrygginga lífeyrissjóða var framlengt. Skerðingarhlutfall tekjutrygginga var lækkað í 38,35% þann 1. janúar 2014. Skerðingar síðustu ríkisstjórnar hafa því verið afnumdar að nær fullu. Þetta þýðir að bætur eru um 7,4 milljörðum kr. hærri í dag en annars væri. Þetta eru óumdeildar tölur. Ef við förum síðan aðeins yfir það sem fyrirhugað er að gera á þessu og næsta ári munu bætur hækka um 14,2 milljarða þann 1. janúar 2016. Hækkunin nemur um 9,7%. Inni í þeirri tölu er 3,9 milljarða kr. hækkun vegna launaþróunar á árinu. Það bætist ofan á 4,3 milljarða sem aldraðir og öryrkjar fengu fyrst í janúar 2014, 3% hækkun á undan launþegum. Samtals hækkun bóta aldraðra og öryrkja vegna launaþróunar á árinu 2015 er því 8,2 milljarðar. Ef við tökum hækkun á bótum aldraðra og öryrkja frá janúar 2015 til janúar 2016 verða þetta samtals um 18,5 milljarðar kr. Samanlagt skila aðgerðir á kjörtímabilinu miðað við þetta því að bætur á næsta ári verða 26,8 milljörðum hærri en þær hefðu annars orðið sem fara beint til aldraðra og öryrkja. Það er mjög erfitt að láta sem ekki sé forgangsraðað í þágu þessa málaflokks. Þurfum við að gera betur? Já, við þurfum að gera betur. Ég held að við séum öll sammála um það. Og við viljum gera betur. Til þess þurfum við eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni auðvitað að huga að því hvernig við byggjum upp velferðarsamfélag; atvinnusköpun og verðmætasköpun í okkar samfélagi þannig að við náum að treysta velferðarsamfélagið, treysta undirstöðurnar. Það þarf svo sem ekki að fara langt aftur í tímann á þingi til að rifja upp hvernig umræðan hefur verið um þann þátt mála. Það er auðvitað mjög ánægjulegt hvernig þróunin hefur verið í raun á atvinnumarkaði hjá okkur. Það er gríðarleg sprengja í ferðaþjónustunni. Margs konar iðnaður er að taka við sér. Sjávarútvegur hefur staðið sæmilega öflugur þó að vissulega séu ákveðin óveðursský við sjóndeildarhringinn á þeim vettvangi. Þróunin hefur verið hreint með ágætum. Hvernig ætlum við að horfa til framtíðar? Hvernig ætlum við að treysta byggð í landinu, byggja upp traustar stoðir samfélagsins? Það mun gerast í kringum nýtingu á orkuauðlindum okkar. Það er hvergi eins augljóst og hvergi sýnir reynslan okkur það eins skýrt að sú nýting, uppbygging iðnaðar sem er byggður á raforkunýtingu - ég er ekkert endilega að tala um stóriðju svo það sé sérstaklega tekið fram, það er alltaf verið að snúa út úr eins og verið sé að tala um álver í hvern fjörð. Ég hef talað gegn til dæmis álveri fyrir norðan. Ég tel það mjög óraunhæfa hugmynd norður við Skagaströnd bara svo dæmi sé tekið. Fjölbreyttur iðnaður, fjölbreytt atvinnutækifæri úti um land, byggð á nýtingu orkunnar, er það eina sem við getum horft til sem alvörubyggðafestudæmis í framtíðinni. Sjávarútvegur mun ekki spila það hlutverk. Þannig er tækniþróun og framþróun að verða á þeim vettvangi að við sjáum örugglega frekari samþjöppun í fiskvinnslu. Ferðaþjónusta dreifist mismunandi um landið, hún dreifist líka mismunandi yfir árið og þótt hún sé vissulega orðin mjög sterk grein og skipti gríðarlega miklu máli verður hún ekki aðalgrundvöllur byggðafestu úti um hinar dreifðu byggðir. Það gerist með nýtingu orkuauðlindanna. Það gerist með því að við leiðum inn átak í flutningskerfi raforku þannig að hægt sé að tryggja raforku víða um land og skapa ungu fólki með fjölbreytta menntun tækifæri til að búa hvar á landinu sem er. Átökin hafa staðið um þetta í þinginu. Það eru nákvæmlega þessir flokkar sem gagnrýna okkur núna fyrir að hafa ekki meira á milli handanna eða forgangsraða með öðrum hætti, setja meira í heilbrigðismálin, meira í aldraða og öryrkja og fleiri góð mál, þessir hópar hafa lagt stein í götu okkar þegar kemur að því að reyna að efla stoðir samfélagsins. Menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér og skoða heildarmyndina þegar farið er yfir þetta. Svona er staðan hjá ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og Bjarna Benediktssonar. Þetta eru skrefin sem búið er að taka og frekari skref eru í vændum. Ég sagði áðan að við gætum gert betur og að við vildum gera betur. Við munum gera betur. Erum við á þeirri vegferð? Já, við erum á þeirri vegferð. Engum þarf að blandast hugur um að það er skýr vilji þessarar ríkisstjórnar að halda áfram á þeirri braut. Það munum við gera með því að styrkja enn frekar tekjustoðir okkar, treysta enn frekar grundvöll samfélagsins og búa þannig um hnútana að kakan stækki, það verði meira til skiptanna, meira til þess að gera betur á hinum ýmsa vettvangi. En förum aðeins yfir girðinguna hérna fyrir utan og heim til þess fólks sem gagnrýnir okkur hér í dag, heim í Reykjavíkurborg þar sem það ræður öllum ráðum, þar sem það hefur völdin, það sama fólk og gagnrýnir okkur hér. Þegar ég fylgdist með umræðunni hér í gærkvöldi eða í nótt heyrði ég einn hv. þingmann stjórnarandstöðunnar vitna í Björgvin Guðmundsson, fyrrverandi varaþingmann Alþýðuflokksins. [[Gripið fram í: Og bæjarfulltrúa.]]Og borgarfulltrúa. Ég er hér með pistil frá honum frá því fyrr á þessu ári þar sem hann segir meðal annars, með leyfi forseta: „Nokkuð vantar á það í dag, að staða og kjör eldri borgara í Reykjavík séu í það góðu lagi, að borgin geti talist aldursvæn borg. Reykjavíkurborg verður því að taka sig á í málefnum eldri borgara, ætli hún að ná þessu takmarki.“ Hann fjallar um ástandið í málefnum hjúkrunarheimila og svo segir hann, með leyfi forseta: „Ástandið í heimahjúkrun er heldur ekki nógu gott. Sú starfsemi er stórlega undirmönnuð. … Borgin rekur 17 félagsmiðstöðvar víðs vegar um borgina. Það er af hinu góða. En síðustu árin hafa mál þróast þannig í þessum félagsmiðstöðvum, að Reykjavíkurborg hefur kippt að sér hendinni varðandi fjárveitingar til þessarar starfsemi. Borgin hefur fellt niður greiðslur til leiðbeinenda á ýmsum námskeiðum … Láglaunafólk hrakið frá félagsmiðstöðvum. Gjöld, sem borgin innheimtir af eldri borgurum, eru ekki há. … En láglaunafólk meðal eldri borgara finnur mikið fyrir því, þegar þessi gjöld hækka. Eru mörg dæmi um það, að eldri borgarar hafa hætt í þessu félagsstarfi vegna hækkana á gjaldskrám.“ Svo segir hann í niðurlagi greinarinnar sem er rituð fyrr á þessu ári: „Borgin yrði að taka sig á í málefnum aldraðra, ef borgin ætlaði að kallast aldursvæn borg.“ Ég get haldið áfram. Þannig fá margir eldri borgarar í Háaleiti, Laugardal og Bústaðahverfi ekki lengur heimsókn frá heimaþjónustu borgarinnar sem staðið hefur þeim til boða einu sinni til tvisvar í mánuði. Það er afleiðing bágrar fjárhagsstöðu borgarinnar. Deildarstjóri þjónustumiðstöðvar Laugardals og Háaleitis segir þjónustuna geta skipt miklu fyrir fólkið, til að mynda fyrir sjálfsvirðingu þess. Starfsfólkið sé síður en svo ánægt með að þurfa að skerða þjónustuna á þennan hátt en nú sé komið að þolmörkum. Hún bendir reyndar fólki á að svokallaðir róbótar í ryksugu- og skúringaverkefnum gætu leyst fólkið af hólmi. Kannski vill Reykjavíkurborg bara leysa samskiptin við eldri borgara með einhverjum róbótum. Síðan hafði ein eldri kona samband við Reykjavíkurborg út af þessu og henni var vinsamlegast bent á að hafa samband við börnin sín, hún gæti leitað til þeirra með að koma og þrífa heima hjá sér. Í þjónustukönnun Capacent voru aðeins um 19% ánægð með þjónustu við fatlað fólk og 27% ánægð með þjónustu við eldri borgara í Reykjavíkurborg sem fær harkalega útreið í þessari þjónustukönnun Capacent. Þegar spurt er um þjónustu við barnafjölskyldur, eldri borgara og fatlað fólk lendir Reykjavíkurborg í neðsta sæti í samanburði við 19 stærstu sveitarfélög landsins. Sömuleiðis lendir höfuðborgin í neðsta sæti þegar spurt er um þjónustu grunnskóla, leikskóla, sorphirðu og aðstöðu til íþróttaiðkunar. Þetta er niðurstaða þjónustukönnunar sem byggir á spurningum sem lagðar voru fyrir borgarbúa og íbúa annarra sveitarfélaga. Reykjavíkurborg lendir einnig í neðsta sæti þegar spurt er um þjónustu sveitarfélagsins í heild sinni. Að mati borgarbúa er sú þjónusta sem veitt er í borginni óviðunandi og alls ekki sambærileg við þá þjónustu sem veitt er í öðrum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Og nú er það nýjasta að hætt hefur verið við að útvega eldri borgurum í Grafarvogi heitan mat um helgar. Nú geta þau étið það sem úti frýs eða það sem kalt er, ætti maður kannski frekar að segja. Þau fá ekki heitan mat og verða að sjá um að hita hann upp sjálf. Þessu hefur verið mótmælt með undirskriftum. Þetta er staðan í draumheimi þeirra flokka, Samfylkingar, Vinstri grænna, Pírata og Bjartrar framtíðar, sem stjórna í Reykjavíkurborg, þeirra flokka sem hér halda uppi mikilli gagnrýni á okkur. Þau segjast í öðru orðinu leggja ofuráherslu á þennan málaflokk en mikill tvískinnungur er fólginn í þessu vegna þess að heima hjá þeim, þar sem þau hafa tækifæri til að taka ákvarðanir, til að láta gott af sér leiða, geta forgangsraðað í þágu þessara hópa, eru þessir flokkar einfaldlega með allt niður um sig. Ef við horfum til verka þeirra á þingi á síðasta kjörtímabili, hver er þá trúverðugleiki þess málflutnings sem hér fer fram? Hvernig er hægt að treysta því að ef þessir flokkar væru við völd höguðu þeir sér í samanburði við þau yfirboð sem þeir eru með í gangi núna? Margt annað kemur upp í hugann þegar farið er yfir stöðu Reykjavíkurborgar. Hv. þm. Robert Marshall sagði í gær að hér ættu sér stað átakastjórnmál. Ég held að þetta séu átakanleg stjórnmál. Þetta er átakanleg umræða. Mér finnst þetta átakanlegur málflutningur. Það má líka rifja upp að í vor var Reykjavíkurborg dæmd í héraðsdómi þar sem henni var óheimilt að synja konu sem er öryrki um sérstakar húsaleigubætur. Hún lét reyna á það fyrir dómstólum - af því að hún forgangsraðar svo í þágu öryrkja. Þetta varð til þess að konan sem er ein af 460 öryrkjum sem leigja af þeim hússjóði sem um ræðir varð ísbrjótur í því að þessir öryrkjar fengju þær húsaleigubætur sem þeim bar. Og svo er talað um trúverðugleika. Við horfum á flugvallarmálið og allt sem er þar í umræðunni. Hv. þingmenn Pírata tala mikið fyrir opnu og beinu lýðræði. Ég hef ekki heyrt tillögu frá þeim í Reykjavíkurborg um að flugvallarmálið fari til dæmis í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef ekki heyrt það. Það er kannski óheppilegt mál. Það nýjasta núna eru bílastæðahúsin. Nú er Reykjavíkurborg búin að gefast upp á að reka bílastæðahúsin. Ég held, virðulegur forseti, að ef sveitarfélag treystir sér ekki til að reka bílastæðahús ættu hinir sömu ekki að vera við stjórnvölinn og reka svo stórt fyrirtæki sem Reykjavíkurborg er.
Hæstv. forseti. Eins og áður þegar við sjáum hugrakka þingmenn ríkisstjórnarflokkanna koma í ræðustól Alþingis og flytja ræðu ber að þakka fyrir það. Jón Gunnarsson er hugrakkur maður, enda vissi ég það, kemur í ræðustól og ræðir þessi mál þó að ég sé ekki efnislega sammála mörgu af því sem hann segir og vildi hafa meira en tvær mínútur til að bregðast við ýmsu sem þar kom fram. En það ber að þakka fyrir loksins þegar menn flytja ræðu. Ég trúi ekki öðru en að aðrir stjórnarþingmenn sem eru í salnum komi nú í ræðustól og ræði þessi mál líka við okkur. Það eru akkúrat svona samræður sem við þurfum að eiga. Við þurfum að tala okkur að niðurstöðu, við þurfum að skiptast á skoðunum og greina vandann og ég ætla að gera það með spurningum til hv. þingmanns. Þingmaðurinn las upp úr minnisblöðum eða ábendingum eða hvað það er sem allir stjórnarþingmenn eru að lesa upp úr um hækkanir til aldraðra og öryrkja á kjörtímabilinu. Til að stytta hv. þingmanni svarið ætla ég að segja að það fylgir með sem var gert 2013 sem Bjarni Benediktsson lofaði að gera strax eftir kosningar með tekjuskerðingar og fleira sem þó er inni í þeirri tölu sem ég nefni. Staðreyndin er þessi og ég spyr hv. þm. Jón Gunnarsson: Er hann stoltur af því og telur hann það fullnægjandi að á kjörtímabil þessarar ríkisstjórnar sem hefur nú setið tvö og hálft ár hafa bætur aldraðra og öryrkja hækkað um 10 þús. kr. eftir skatt? Það er það sem aldraðir og öryrkjar hafa til ráðstöfunar í hverjum mánuði í tíð þessarar ríkisstjórnar. 1. janúar síðastliðinn var hækkunin 4 þús. kr. eftir skatt. Telur hv. þingmaður að þarna sé hann að gera mun betur eins og hann var að tala um en gert hefur verið? Virðulegi forseti. Má ég taka eitt dæmi um 4 þús. kr.? Ég tel að þær hafi horfið með [[Forseti hringir.]]matarskattshækkuninni. Ég tel að þær hafi algjörlega horfið þar og að hækkunin um þessar 4 þús. kr. til aldraðra og öryrkja 1. janúar síðastliðinn hafi í raun og veru verið horfin sama dag. Við skulum líka hafa í huga, virðulegi forseti, að í þjóðfélaginu [[Forseti hringir.]]komu ýmsar hækkanir, m.a. frá opinberum stofnunum. Þetta hvarf eins og dögg fyrir sólu.
Virðulegur forseti. Það er alveg rétt að upphæðirnar sem hér um ræðir eru ekki svo háar og það inn í hækkanir oft og tíðum á þessum hópum sem öðrum þjóðfélagsþegnum, ekki síst kannski af hálfu Reykjavíkurborgar sem hefur að mörgu leyti verið í fararbroddi í að hækka gjöld á þessa hópa, eins og ég fór yfir áðan. Tel ég nóg að gert? Nei, ég sagði áðan að ég teldi ekki nóg að gert. En tel ég að við séum á þeirri vegferð að gera betur og höfum við sýnt fram á það með þeim tölum sem við birtum hér? Hef ég sýnt fram á það að við erum að gera miklu betur en aðrir hafa gert áður? Já, við gerum mun betur en aðrir hafa gert áður. Og við erum með endurskoðun í gangi á þeim lögum sem um þetta fjalla. Hvert er markmiðið með þeirri endurskoðun? Jú, það er að ná betur utan um þennan flókna málaflokk og að reyna að koma málum þannig fyrir að hægt verði að mæta þeim betur sem virkilega eru í þörfinni. Við getum samt ekki, virðulegur forseti, reiknað með því að bætur fari yfir lágmarkslaun í landinu. Lágmarkslaunin eru á uppleið. Það mun þýða að þær bætur sem hér um ræðir munu fylgja í kjölfarið. Bótaþegar sem þiggja þessar bætur eru einnig tryggðir fyrir því að ef verðlagshækkanir verða meiri en launahækkanirnar munu þeir líka fá það bætt. Þeir hafa þá tryggingu umfram launþegana sem er mjög mikilvægt og það hefur svolítið gleymst í þessari umræðu hver grunnurinn í lagabálkinum um þetta er.
Hæstv. forseti. Ég verð að vera hreinskilinn og segja að mér líkaði vel þegar hv. þingmaður sagði að það þyrfti að bæta hjá þeim sem væru virkilega í þörfinni. Um það snýst málið, þar er ágreiningurinn. Við erum að tala fyrir þá sem eru virkilega í þörfinni. Við erum að tala fyrir þá sem hafa fengið 10 þús. kr. hækkun á öllu kjörtímabilinu og fengu 4 þús. kr. hækkun eftir skatt 1. janúar síðastliðinn. Ég ætla ekki að þylja þetta aftur með virðisaukaskatt og aðrar hækkanir sem dundu yfir 1. janúar síðastliðinn. Í erfiðleikaárum okkar var samið um hækkun lægstu launa. Þáverandi ríkisstjórn hækkaði bætur strax um mitt sumar 2011 um 8% og greiddi eingreiðslu upp á 51 þús. kr. á erfiðleikaárinu 2011. Virðulegi forseti. Það verður að hafa þetta í huga. Það sem deilan stendur mest um núna er þessi afturvirka hækkun sem við erum að tala um að þurfi að koma inn núna. Allir aðilar á vinnumarkaði hafa fengið afturvirka hækkun. Við fengum hana, ráðherrar fengu hana, dómarar og allir í opinbera kerfinu sem falla undir kjararáð. Um þetta stendur deilan. 172 þús. kr. eru þetta í dag. 10% hækkun er 17 þús. kr. fyrir skatt. Viðkomandi fengi ekki nema, ja, ætli það séu ekki að hámarki 11 þúsund eftir skatt? Um þetta snýst málið. Ég tók eftir því að hv. þingmaður fór með þuluna úr pappírum meirihlutaflokkanna um upphæðina í milljörðum króna. Sannarlega er hún mjög há, en við verðum að hafa í huga að önnur tala er líka mjög há, það eru nefnilega 47 þús. aldraðir og öryrkjar á Íslandi í dag. [[Gripið fram í: 193 þúsund fyrir skatt.]]Ég er að tala um eftir skatt. Menn lifa ekki á því sem er fyrir skatt. [[Gripið fram í.]]Þetta vildi ég bara segja hér núna. Ég trúi ekki öðru [[Forseti hringir.]]en að hjarta hv. þm. Jóns Gunnarssonar, sem talar hérna svoleiðis, sé að nálgast okkur um það að tillaga okkar um að aldraðir og öryrkjar fái afturvirka hækkun á þessu ári sé mjög sanngjörn. Verðmætasköpun og ýmislegt í þjóðfélaginu er sem betur fer svo gott að það er borð [[Forseti hringir.]]fyrir báru. Það lítur út fyrir 35 milljarða afgang á þessu ári.
Virðulegi forseti. Þegar vitnað er í árið 2011 og sagt að þáverandi ríkisstjórn hafi gefið hækkanir umfram lög og í tengslum við launahækkanir í samfélaginu, nefndar eingreiðslur og hækkanir, ber að minnast þess og geta þess að það var eftir að skerðingar höfðu orðið og bætur frystar.
Um þær …
Þetta var til þess að leiðrétta þá aðgerð sem varla gat talist forgangsröðun í þágu þessa hóps á þeim tíma. Á sama tíma fóru þeir stjórnarflokkar sem þá voru við völd í milljarðakostnað við gæluverkefni sín sem sneru meðal annars að heildarendurskoðun á stjórnarskrá landsins [[Gripið fram í.]]með tilheyrandi kostnaði á þeim tíma og sóttu um aðild að Evrópusambandinu með öllum þeim kostnaði sem það hafði í för með sér.
Þið opnið nýtt sendiráð núna.
Á sama tíma og menn gældu við gæluverkefnin sín skáru þeir niður þá þjóðfélagshópa sem hér um ræðir. Málflutningurinn er ekki trúverðugur að þessu leyti. Við þurfum að gera betur en það verður samt þannig að einstaklingur með heimilisuppbót mun hafa um 246 þús. kr. á mánuði í laun frá og með áramótum.
Fyrir skatt.
Við tölum alltaf um laun fyrir skatt. [[Forseti hringir.]]Á sama tíma verða lágmarkslaunin í landinu 245 þúsund samkvæmt kauptaxta.
Herra forseti. Margar góðar ræður hefur hv. þm. Jón Gunnarsson flutt. Þessi ræða hjá hv. þingmanni var aumkunarverð. Hún var ömurleg. Það var ömurlegt að hlusta á hv. þingmann tala eins og það væri svipað ástand núna í blússandi góðæri og árið 2009 þegar ríkisstjórnin þurfti að hreinsa flórinn eftir Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk sem ollu hér skelfilegasta efnahagslega skipbroti lýðveldissögunnar og þótt lengra væri leitað aftur eins og var einn meginkjarni í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis á sínum tíma. Er hv. þingmaður virkilega stoltur af því að tala hér á aðra hliðina um blússandi góðæri og hvað allt gengur vel en horfa á hina hliðina í þá gapandi staðreynd að það eina sem þessi ríkisstjórn hefur gert fyrir aldraða og öryrkja er að láta þá fá eftir skatta skitinn 10 þúsund kall? Treystir hv. þm. Jón Gunnarsson sér til þess að lifa á 172 þús. kr. á mánuði eftir skatta? Nei, hann gæti það ekki og fáir þingmenn gætu það. Það er samt sem áður hlutskipti fjölmargra aldraðra og öryrkja. Það var aumkunarvert að sjá hv. þingmann tala um þetta af slíkri fákunnáttu að hann þurfti að hlaupa eins og lítill hvolpur til stóru mömmu til að fá upplýsingar um mál sem hann bersýnilega hefur ekki kynnt sér. Það er skelfilegt að sjá mann eins og hv. þm. Jón Gunnarsson lenda í því hlutskipti að þurfa að verja hæstv. félagsmálaráðherra sem á að vera verndari og skjól aldraðra og öryrkja en hefur engu getað um þokað í því máli frekar en öðrum sem hæstv. ráðherra hefur komið að þó að ég virði það henni til vegs að hún skuli loksins eftir sjö daga umræðu leggja í að koma hingað og hlusta á umræður. Ég spyr hv. þingmann: Er hann stoltur af því að í mesta góðæri Íslandssögunnar, þegar ríkisstjórnin tók við góðu búi frá fyrri ríkisstjórn, skuli það eina [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórninni hefur tekist að gera til að rétta hlut aldraðra og öryrkja að láta þá fá skitinn 10 þúsund kall? Og getur hann svarað mér því hvort það sé einhver hópur annar en aldraðir og öryrkjar sem ekki [[Forseti hringir.]]fá bætur greiddar eftir á? Er það einhver hópur?
Virðulegur forseti. Það er svolítill æsingur í hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, vini mínum. Ég hef sjaldan séð hann eins og hann er í dag. Ég veit ekki hvað veldur eiginlega. Hann er kannski farinn að þreytast, kallinn, það er svo sem ekkert óeðlilegt. Hér hafa verið einhverjir næturfundir og þó að hann stæri sig af því að vilja helst vera í þinghúsinu við sólarupprás eftir að hafa verið hér alla nóttina er ég ekki viss um að það fari honum vel. Auðvitað er ekkert skrýtið að hv. þingmanni finnist ræða mín hafa verið ömurleg, bara ömurleg og hvernig orðaði hann það? Jæja, við látum það duga sem tilvitnun, virðulegi forseti. Það er auðvitað af því að ég rakti málflutning þessara flokka, þessar þingmanna, aðgerðir þeirra, fór aðeins heim í garðinn til þeirra þar sem þeir ráða öllu og fór yfir það hvernig þeir forgangsraða í þágu þessara hópa, eða hitt þó heldur, heima hjá sér. Þeir geta komið og gert sig breiða í þinginu með einhver loforð. Mér finnst þetta popúlismi. Mér finnst þetta innihaldslaust, sérstaklega ef litið er til þess hvernig þeir standa að hlutum heima hjá sér og hvernig þeir stóðu að hlutum á síðasta kjörtímabili. Já, það gengur vel, sem betur fer, en það gæti gengið betur. Það er ekki fyrir verk stjórnarandstöðunnar að það gengur vel. Það er svo langt því frá. En fyrir verk stjórnarandstöðunnar gengur kannski ekki alveg eins vel og það gæti gengið vegna þess að þau hafa lagst gegn ákveðnum velferðarverkefnum. Við erum ekki komin í mesta góðæri Íslandssögunnar enn þá, en við erum að nálgast það og ég held að það geti orðið enn betra, þ.e. ef þessir ríkisstjórnarflokkar fá að byggja upp það velferðarsamfélag sem þeir vilja standa fyrir. Þá verður hér samfélag sem getur gert vel við alla þegna sína, betur en við gerum í dag. Það [[Forseti hringir.]]er auðvitað okkar markmið.
Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Jón Gunnarsson um að ég er reiðubúinn að vera hér marga daga og margar nætur í viðbót til að standa í ístaðinu fyrir aldraða og öryrkja. Þeir geta ekkert farið annað en hingað. Þeir hafa farið til hæstv. félagsmálaráðherra sem á að vera þeirra vernd en komið bónleiðir frá henni. Þá er það bara Alþingi. Þetta er kjararáð aldraðra og öryrkja og ég er stoltur af því að geta staðið hér og nýtt málfrelsi mitt til að taka fast á þeirra hlut. Ég er hins vegar ekki stoltur af þingmönnum eins og hv. þm. Jóni Gunnarssyni í þeirri ræðu sem hann flutti áðan. Það er hárrétt sem hann sagði, ég tel að hún sé versta ræða sem hef nokkru sinni hlustað á hann flytja, að heyra hv. þingmann stjórnarliðsins koma hér með augun full af krókódílatárum og segja eins og hv. þingmaður sagði áðan: Ég vil gera betur. Hvað er ég búinn að hlusta á marga þingmenn stjórnarliðsins segja þetta í dag? Hvað eru þeir að gera betur? Þeir hafa ekkert gert nema rífa sig niður fyrir þind um það sem fyrri ríkisstjórn gerði. Við hvaða aðstæður var það? Það var þegar hér fossuðu 217 milljarðar út um götin á ríkissjóði sem 14 ára ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks skildi eftir. Auðvitað þurftu menn að fara í björgunarleiðangur. En hvað gerðum við? Við vörðum þá sem verst voru settir. Allt samfélagið lenti í niðurskurði en þeir sem voru bara á strípuðum bótum voru ekki skornir. Það er staðreyndin. Hvernig njóta aldraðir og öryrkjar þess sem hv. þingmaður talaði um sem mesta góðæri lýðveldissögunnar í andsvari áðan? Jú, það er skitinn 10 þúsund kall sem ríkisstjórnin af sinni miklu náð lætur þá fá eftir skatta. Er það eitthvað til að hrósa sér af og tala svo í hina röndina um að fram undan sé svakalegt góðæri og það hafi verið mikið góðæri undir þessari ríkisstjórn? Ég efast ekki um að þessi ríkisstjórn vill vel og hún hefur gert margt vel. En einu hefur hún gleymt, [[Forseti hringir.]]það eru aldraðir og öryrkjar. Hv. þingmaður hafði ekki kjark til að svara spurningunni sem var þessi: Eru einhverjir aðrir en aldraðir og öryrkjar sem ekki fá greidda hækkun eftir á? Svarið er nei. Þeir eru skildir eftir af hv. þm. Jóni Gunnarssyni, [[Forseti hringir.]]Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum.
Virðulegur forseti. Það skánar ekkert ástandið á kallinum eftir því sem hann fer oftar upp. Ég býð ekki í það ef þetta verður langt fram í nóttina eins og stefnir í hjá okkur, en það er annað mál. Mér finnst þetta málflutningur til að moka yfir eigin syndir, til að moka yfir það sem sagan og nútíminn segir okkur um það hver raunveruleg áhersla þessara flokka er. Vitna ég þá aftur til Reykjavíkurborgar sem er með allt niður um sig í þessum efnum. Ég hvet hv. þingmann til að fara yfir götuna og tala við kollega sína og flokksfélaga, borgarstjórann og fleiri, og sjá hvort þeir eru ekki tilbúnir að hjálpa því fólki sem verst hefur það. Nei, þeir eru að auka álögur á þetta fólk. Við erum á réttri leið. Það var mjög mikið skorið niður hjá þessum hópum á síðasta kjörtímabili meðan menn sinntu gæluverkefnum sínum. Það gagnrýni ég og við gagnrýndum á sínum tíma að menn gátu farið í rándýr gæluverkefni á sama tíma og þeir skáru niður hjá þessum hópum. Þó að lægstu bætur hafi verið varðar var það hjóm eitt miðað við heildarpakkann. Ég er ekki með augun full af krókódílatárum, virðulegur forseti. Það voru orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þegar hann sagði að nú væri mesta góðæri Íslandssögunnar. Ég sagði það ekki. Ég sagði að við værum hér í miklu góðæri, en ég sagði að mesta góðærið ætti eftir að koma og það byggðist auðvitað á þeim forsendum sem ég fór yfir í ræðu minni. Það er mikilvægt. Ég vonast til þess að í þessari umræðu megum við þó læra að það verði til þess að sú umræða, þegar kemur að því hvernig við ætlum að treysta stoðir samfélagsins til að geta byggt upp betra velferðarsamfélag, verði málefnalegri en raun ber vitni á þessu kjörtímabili. Hvort aldraðir og öryrkjar séu þeir einu sem fá bætur með þessum hætti er bundið í lög. Það hefur ekki verið lögð fram lagabreyting af hálfu minni hlutans á þingi um hvernig með þetta skuli farið. Það er grundvallaratriði [[Forseti hringir.]]að aldraðir og öryrkjar eru í þeim lögum varðir fyrir því að ef kaup hækkar ekki en verðlag hækkar meira fá þeir það reiknað ofan á bætur sínar. Þetta er sú leið [[Forseti hringir.]]sem var farin og valin og hún var keyrð á síðasta kjörtímabili jafnt sem nú og hv. þingmaður gerði engar tilraunir til að breyta þá.
Herra forseti. Í ljósi þess sem hér var sagt síðast eru fordæmi frá 2011 fyrir því hvernig má gera þetta. [[Kliður í þingsal.]]Þá voru launin hækkuð hjá eldri borgurum og öryrkjum að sama skapi og samið var um laun á vinnumarkaðnum, til að hafa sagt það. Það sem einu sinni hefur verið framkvæmt er hægt að framkvæma aftur. Mig langaði að fara aðeins ofan í nokkra hluti sem eru kannski ekki stóru línurnar. Við erum mikið búin að tala um stóru línurnar. Fyrir vikið verður margt út undan sem annars væri vert að ræða. Mig langar meðal annars að tala um að ég á ósvaraða fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem snýr að Þjóðarsáttmála um læsi og að námsefni og námi heyrnarlausra barna. Það kemur fram á bls. 289 í fjárlagafrumvarpinu í lið 02-430, Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra, að lögð er til 10 millj. kr. hækkun á framlögum til verkefna sem fela í sér þýðingu á kennsluefni grunnskóla yfir á íslenskt táknmál, móðurmálskennslu í tvítyngi og fjarkennslu grunnskólanemenda. Fyrirspurn mín liggur ósvöruð frá því í september. Ráðherrann getur ekki svarað því hvernig staðið er að gerð námsefnis fyrir heyrnarlaus börn og hvernig hann tryggir að þau fái í leik- og grunnskóla viðeigandi námsefni og hversu miklu fé hefur verið varið í að gera slíkt námsefni undanfarin tvö ár. [[Kliður í þingsal.]]Þetta er líka hópur þeirra sem minna mega sín.
Forseti biður hv. þingmenn aftar í salnum að hafa hljóð. Hv. 9. þm. Norðaust. hefur orðið.
Þakka þér fyrir, herra forseti. Þetta er líka hópur sem stendur höllum fæti í samfélaginu hvað varðar að sækja sér aðstoð og kallar eftir því að fá það sem honum ber. Það er mjög dapurlegt að hæstv. ráðherra skuli ekki vera búinn að svara þessu. Það á auðvitað að liggja fyrir í menntastefnu ráðherrans hvernig þetta námsefni verður tryggt. Ég spurði hann líka um það í hverju ráðstafanir fælust til að fylgja 3. gr. laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Því hefur ekki enn verið svarað. Það á auðvitað að liggja nokkuð á hreinu. Þessar 10 milljónir sem eru lagðar fram í fjárlögum eru ekki til að sinna þessum hlutum heldur einhverju allt öðru, þ.e. þýðingu á efni yfir á íslenskt táknmál, móðurmálskennslu í tvítyngi og fjarkennslu grunnskólanemenda. Það er alveg ljóst að þetta dugar ekki til. Þetta er það eina sem sagt er um þennan lið. Af því að við höfum verið að tala hér um eldri borgara og öryrkja þá er þetta líka hópur sem stendur höllum fæti. Ég vendi kvæði mínu í kross. Ég ætla að taka einstök mál fyrir. Ræðutíminn er stuttur og maður kemur fáu að. Eitt af því sem minni hlutinn leggur til er að styrkja menningu umfram það sem gert er í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. menningarsamninga landshlutanna. Þessi ríkisstjórn hefur því miður farið illa með Sóknaráætlanir landshluta sem við lögðum af stað með á síðasta kjörtímabili með alþjóðlega viðurkenndu verklagi þar sem heimamenn forgangsraða og skipta því opinbera fé sem rennur til byggða- og samfélagsþróunar og landshlutasamtökin hafa haft umsjón með. Það er alveg klárt mál að ef tilgangur og markmið sóknaráætlana á að ná fram að ganga þarf að auka fjármuni í þær. Núverandi ríkisstjórn ákvað að setja menningarsamningana þarna undir. Við höfum miklar áhyggjur af því að það komi til með að skerða framlögin. Það er verið að setja samningana þarna inn núna í 2. umr. af hálfu meiri hlutans og verklagið er óljóst. Við höfum lagt til að sóknaráætlanir landshluta fái veglegar fjárhæðir til að Listskreytingasjóður og listir og ýmislegt í þeim geira sem fær framlög frá mennta- og menningarmálaráðuneyti og tilheyrir byggðaáætlun geti sinnt sínu. Eins og við þekkjum er þetta eitt af því sem skilar miklu í þjóðarbúið. Ég ætla að venda kvæði mínu mörgum sinnum í kross. Formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafa gumað af því að leggja mikla fjármuni í heilbrigðisþjónustuna. Ég ætla ekkert að draga úr því að miklir fjármunir fara í heilbrigðisþjónustuna. Það þarf meira, eins og við vitum. Þau hafa sagt að það sé áhersla á heilsugæsluna. Nú standa Rangæingar frammi fyrir því að það á að loka heilsugæslunni hjá þeim á Hvolsvelli tvo daga í viku til reynslu. Það vill enginn, að mér skilst, svara neitt sérstaklega fyrir þetta fyrr en einhvern tíma eftir að búið er að samþykkja fjárlög. Það er nú eins og það er. Þegar fólk þarf að sækja heilbrigðisþjónustu langar vegalengdir, eins og á þessu svæði, hefur tilhneigingin verið sú eins og við þekkjum að draga þjónustuna inn á stærri svæði en horfa ekki nægjanlega vel á samgöngur. Eins og við vitum eru þær víða ekki góðar. Við verðum að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort tryggt sé að heilsugæsla á Hvolsvelli verði opin áfram eða ekki. Í breytingartillögum meiri hlutans kemur fram að sameina eigi Rannsóknamiðstöð Íslands og náttúrustofur um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu, RAMÝ svokallaða, og Náttúrufræðistofnun Íslands. Sveitarstjórnarmenn Skútustaðahrepps og fleiri hafa komið að máli við okkur og sagt að í rauninni liggi ekkert til grundvallar sem styðji þessa tillögu. Við fengum í dag umsögn frá Mývatnssveit eða Skútustaðahreppi þar sem áréttað er eftir samtal við fjárlaganefnd að þetta sé ekki gott. Sveitarstjórn telur að ekki hafi verið sýnt fram á hvernig þetta muni efla starfsemi rannsóknamiðstöðvarinnar í Mývatnssveit og bendir sérstaklega á athugasemdir við frumvarpið þar sem kemur fram að með sameiningunni sé horft til samnýtingar á húsnæði, búnaði og starfsfólki og þar með sé verið að segja að taka eigi rannsóknamiðstöðina frá Skútustaðahreppi. Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi. Þá erum við að fara frá svæðinu, Mývatni, sem er verið að rannsaka, og þeirri tengingu sem nærsamfélagið í Mývatnssveit er. Þessi ríkisstjórn, sem talar mikið fyrir því að flytja störf á landsbyggðina, virðist í staðinn ætla að taka þessa starfsemi í burtu en ekki styrkja. Mér þykir það ámælisvert. Ég gleymdi varðandi heilbrigðismálin áðan að nefna Langanesbyggð. Við höfum verið að tala fyrir heilbrigðisþjónustu í afskekktum jaðarbyggðum sem hafa átt undir högg að sækja. Um allt land, ekki bara í mínu kjördæmi heldur um allt land fáum við inn á fund fjárlaganefndar áhyggjufullar sveitarstjórnir sem geta ekki staðið undir rekstri á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Við vitum að sérstaklega þar sem eru aðeins tíu rúm eða eitthvað slíkt standa sveitarfélög frammi fyrir því að ef einhver fellur frá og ekki tekst að nýta rýmið strax þá er komið tap hjá stofnuninni. Það er bagalegt að ekki skuli vera greitt eitthvert fast gjald fyrir þessi litlu hjúkrunarheimili sem berjast við að halda úti starfsemi því að kostnaðurinn er sá sami. Það má segja um Grýtubakkahrepp, sem hefur rekið einstaklega vel sitt nýja og fallega heimili, að hann stendur frammi fyrir þessum vanda um leið og einhver fellur frá. Dvalarrými þyrftu að breytast í hjúkrunarrými, jafnvel bara eitt pláss, til að tryggja reksturinn. Það kostar ríkissjóð ekki neinar óskaplegar fjárhæðir þegar upp er staðið. Því miður virðist stefnan í öldrunarmálum ekki vera sýnileg. Herra forseti. Það er af mörgu að taka [[Forseti hringir.]]í þessu frumvarpi. Ég vildi bara stikla á ýmsu sem mér hefur ekki fundist fá neina athygli í umræðunni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vildi inna þingmanninn eftir þeim tilburðum stjórnarmeirihlutans sem mér virðast birtast í annars vegar meðferðinni á umboðsmanni Alþingis og hins vegar í meðferðinni á Ríkisútvarpinu, kannski sérstaklega. Sem kunnugt er tók umboðsmaður Alþingis til umfjöllunar á síðastliðnu ári mál sem var ekki þægilegt fyrir alla í stjórnarmeirihlutanum. Það er auðvitað hlutverk umboðsmanns Alþingis. Það er hans sjálfstæða eftirlitshlutverk og raunar meðal annars það sem forsætisnefnd þingsins á hér að standa vörð um. En það er ekki gert betur en svo að embættið er í tillögunum skorið niður. Eins og sé með einhverjum hætti verið að refsa því fyrir að hafa farið í sjálfstæða vinnu sem leiddi til þeirrar pólitísku niðurstöðu sem við þekkjum. Ég spyr hvort þingmaðurinn telji ekki að við getum treyst því að sameiginleg ályktun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um að bæta úr þessu verði að veruleika við breytingar á frumvarpinu og finnst það vera mikilvægt. Hins vegar er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann hvernig hún metur áhrif þessarar meðferðar á Ríkisútvarpinu. Nú hefur það verið stjórnarmeirihlutanum þyrnir í augum að það væri hlutlaus fjölmiðill og fréttastofa til í landinu. En hvað þýðir það fyrir Ríkisútvarpið að fá lækkun á útvarpsgjaldinu á upp undir 400 milljónir? Þýðir það uppsagnir? Þýðir það verulegan niðurskurð á dagskrá? Hvaða afleiðingar telur hv. þingmaður að þessi meðferð hafi ef þetta stendur svona óbreytt, að menntamálaráðherra kemur frumvarpi sínu hvorki lönd né strönd og nýtur ekki stuðnings eigin ríkisstjórnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir andsvarið. Ég tek undir með honum varðandi umboðsmann Alþingis. Það er afar mikilvægt að við styrkjum þá stofnun. Þess vegna hefur komið fram hjá hluta minni hlutans, hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, tillaga um að bæta 15 milljónum inn í umboðsmann Alþingis, af því að það er verið að leggja fram 13 millj. kr. niðurskurð á það embætti. Ekki veit ég hvort það er vegna þess að hann komst að ákveðinni niðurstöðu í hinu svokallaða lekamáli eða hvað annað er en það er afar mikilvægt að umboðsmaður geti sinnt frumkvæðisrannsóknum. Þetta er sá sjálfstæði aðili sem ég hef alla vega tilfinningu fyrir að almenningur treysti að sé ekki háður Alþingi eða háður einhverjum stjórnmáladuttlungum eða einhverju slíku heldur sé til þess bær að úrskurða og fólk taki mark á því. En hann þarf að fá fjármuni til að geta haldið áfram. Forustumenn fjárlaganefndar hafa sagt að það sé vegna þess að hann borgi ekki húsaleigu sem þetta sé skorið niður. Það er hins vegar frekar mikil einföldun að halda að þá sé hann vel haldinn og þurfi ekki að reka sig með einhverjum öðrum hætti. Varðandi RÚV ætla ekki að segja að þetta yrði svanasöngur þess en það er klárt mál að það þarf algera uppstokkun. Við mundum ekki að mínu viti þekkja RÚV á sama hátt og við gerum í dag ef þetta gengur eftir. Ég hef að minnsta kosti miklar áhyggjur af því. Ekki það að þau hafa sýnt gríðarlega aðlögunarhæfni við þann niðurskurð sem þau hafa þurft að takast á við. Vissulega hefur mikið af góðu fólki þurft að hverfa frá [[Forseti hringir.]]en ég dáist samt að því hvernig þeim hefur tekist fram til þessa.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég vildi inna þingmanninn eftir því, vegna þess að hún starfar í fjárlaganefnd og hefur því verið býsna mikið í fjárlagavinnunni, hvort það væru aðrar eftirlitsstofnanir sem ástæða væri til að hafa áhyggjur af við afgreiðslu frumvarpsins eftir 2. umr. Forusta nefndarinnar hefur auðvitað talað um eftirlitsstofnanir eins og þær séu til óþurftar en alveg horft fram hjá niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis um mikilvægi þess að efla þvert á móti þær eftirlitsstofnanir sem við höfum. Ég vildi líka spyrja þingmanninn um þessa stærðargráðu í niðurskurði hjá Ríkisútvarpinu, 379 milljónir. Er það ekki nokkuð rétt með farið hjá mér að eitt stöðugildi hjá hinu opinbera sé um 10 milljónir þannig að þetta gætu verið upp undir 40 stöðugildi ef þetta væri bara tekið út í mannaflanum, eða er þetta reksturinn á Rás 1 eða íþróttirnar? Hefur útvarpið bent á einhverja þetta stóra liði sem það gæti skorið niður ef í það fer? Að lokum kannski þetta: Er ekki rétt munað hjá mér að hæstv. fjármálaráðherra hafi sérstaklega komið fyrir fjárlaganefnd á opnum fundi á haustdögum og lýst því yfir að menntamálaráðherra mundi flytja frumvarp um óbreytt útvarpsgjald og ríkisstjórnin afgreiða það inn í þingið? Er þetta sem sagt þannig að fjármálaráðherra sé gagnvart RÚV að ganga á bak orða sinna?
Herra forseti. Varðandi eftirlitsstofnanirnar hef ég í ljósi ummæla forustufólks fjárlaganefndar haft áhyggjur af sérstökum saksóknara, ríkissaksóknara og þeim aðilum, Jafnréttisstofu. Það er margt sem maður upplifir sem ákveðinn þyrni í augum fólks. Ég er vissulega að ætla þeim eitthvað. En það hefur verið talað þannig um þennan eftirlitsiðnað, eins og hv. þingmaður nefndi. Þetta eru auðvitað allir sem hafa eftirlit með einhverju. Það hefur verið talað um að þetta hafi bólgnað út. Að mínu viti átti þetta allt rétt á sér og var bent á það í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Varðandi RÚV mundi ég hafa mestar áhyggjur af því að landsbyggðin yrði enn verr úti og ekki yrði hægt að halda áfram að byggja upp starf á landsbyggðinni aftur, eins og ég veit að útvarpsstjóri hafði mikinn áhuga á. Ég hef áhyggjur af barnaefninu. Hann hafði mikinn áhuga á að byggja upp og útbúa íslenskt og gott barnaefni, hafði mikinn metnað til þess, en það kostar auðvitað peninga. Þetta er dýrt en metnaðarfullt og því á RÚV að sinna. Þegar kemur að íslensku leiknu efni hefur RÚV algerlega verið í fararbroddi í áratugi. Ég hef áhyggjur af því sem og því að allir íslenskir tónlistarmenn, meira og minna, sem hafa viljað komast að hjá Ríkisútvarpinu hafa fengið þar aðgengi vegna þess að þetta er Ríkisútvarpið okkar allra. Heilbrigð samkeppni á að sjálfsögðu að vera til staðar og ég styð aðrar útvarps- og sjónvarpsstöðvar til þess að lifa og við getum alveg tekið umræðu um auglýsingamarkaðinn og allt það. En þetta kostar allt peninga og lýðræðið kostar peninga. RÚV er hluti af því.
Virðulegi forseti. Maður hefur setið undir því í þessari umræðu að við vinstri flokkarnir höfum meira og minna verið í því að skerða bætur eða lífeyri eldri borgara og öryrkja, að við höfum staðið fyrir einhverjum hryllingi í þeim málaflokki og að í samanburði við það allt saman sé nú verið að slá einhver heimsmet, söguleg met í hækkunum til þessara hópa með 9,1% hækkun. Ég er með þróunina fyrir framan mig í töflu sem er að finna í nefndaráliti 1. minni hluta, frá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur - og nota bene, þessi tafla er frá Tryggingastofnun ríkisins - þar sem fram kemur að á árunum 2008–2009 hafi grunnlífeyrir hækkað um 30% á milli ára. Það voru ýmsar aðgerðir sem leiddu til þessa, eins og afnám makatengingar og ýmislegt annað. En þetta sýnir í hnotskurn hvað það er sem við jafnaðarmenn gerum þegar vel árar og hvar forgangur okkar liggur; úr 119 þús. kr. fyrir þá sem búa með öðrum upp í 157 þús. kr. á einu ári. Síðan fóru þeir sem búa einir úr 144 þús. kr. upp í 184 þús. kr. Þetta voru verk jafnaðarmanna í félagsmálaráðuneytinu á sínum tíma. Þegar menn tala um heimsmet með því sem er í gangi hér … [[Gripið fram í.]]- Ég held að hæstv. félagsmálaráðherra ætti að biðja um orðið og koma hér upp og ræða við okkur eins og við höfum beðið hana um í staðinn fyrir að vera að gjamma inn í ræðu mína ef henni líður illa undir þessum tölum og staðreyndum. 30% hækkun milli ára. Það sýndum við í verki. Menn skulu því fara varlega í umræðum um heimsmet eða önnur met í einhverju sögulegu samhengi í hækkunum nú um áramótin [[Forseti hringir.]]og koma í stað þess í ræðustól [[Forseti hringir.]]og segja eldri borgurum og öryrkjum að þau muni fá sambærilegar hækkanir og aðrir í þessu landi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef sagt að þeir hópar sem við höfum rætt hér borði ekki talnasúpu, ekki einu sinni naglasúpu ef út í það er farið. Þegar verið er að tala um hver gerði hvað hvenær og hvernig hefur mér misboðið þegar bæði ráðherrar þessarar ríkisstjórnar og forustufólk hennar leyfir sér að koma hér upp og segja: Þið gerðuð þetta og hitt. Það var nefnilega svo mikið val hjá síðustu ríkisstjórn að koma að gjaldþrota ríkissjóði, eða hvað? Mér misbýður algerlega slíkur málflutningur. Því miður skildu þeir flokkar sem nú sitja við völd ríkissjóð eftir eins og við þekkjum, eftir áratuga langa stjórnarsetu. Það er í rauninni kraftaverk að hafa sloppið þó svona frá þessu eins og við gerðum. Það fólk sem býr við þessar lágu tekjur tók á sig þvílíkar byrðar sem smám saman hefur verið reynt að leiðrétta. Við sögðum alltaf: Þetta eru fyrstu hóparnir. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim breytingum sem hér eru lagðar til af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þær duga bara ekki til. Þær eru ekki sanngjarnar. Talnaleikfimin sem farið er í gefur ekki þá niðurstöðu sem Öryrkjabandalagið fær út þegar þau leggja þetta saman. Ef við tökum frá 3% sem hér voru í upphafi árs - vegna þess að það gerðist jú áður en samið var og það er svolítið sérstakt að leyfa sér að reikna það inn í kjarasamninga sem gerðir eru í maí. Það er mjög einkennilegt. En auðvitað eigum við fyrst og fremst að hugsa um að fólk þarf að fæða sig og klæða. Við stöndum bara frammi fyrir því. Þær hækkanir sem hér um ræðir - og mér misbýður líka fullyrðingin [[Forseti hringir.]]sem fram kemur í rökstuðningi fjármálaráðuneytisins þegar sagt er að lífeyrisþegar fái meira í sinn vasa en meðallaunþegi. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Hvaða meðallaunþegi? Ég spyr.
Virðulegi forseti. Staðreyndin er einfaldlega þessi: Eftir að Framsóknarflokkurinn hafði verið í félagsmálaráðuneytinu í meira en áratug kom jafnaðarmaðurinn Jóhanna Sigurðardóttir þangað inn og þá var tekin ákvörðun um það, út af pólitískri lífssýn, að stórbæta kjör lífeyrisþega í þessu landi. Og það var gert. Það geta menn séð á þeim tölum og yfirliti yfir þann grunnlífeyri sem greiddur var út úr Tryggingastofnun. Það eru staðreyndir. Það er gríðarleg hækkun á milli áranna 2008 og 2009. Síðan er aftur hækkun árið 2011 upp á 10%. Það er vegna þess að það verður ákveðin launaþróun í landinu, þannig að fordæmin eru svo sannarlega til staðar. Ég vil hvetja þessa ríkisstjórn til að taka þessar breytingar sér til fyrirmyndar og horfast í augu við að það lifir enginn í þessu landi á 192 þús. kr. nettó. Það gerir það enginn sem greiða þarf af húsnæði, hafa í sig og á og jafnvel gefa barnabörnunum gjafir, hvað þá yngri öryrkjar sem hafa fyrir fjölskyldu að sjá. Það þarf ríkisstjórnin að horfast í augu við en ekki standa hér og bjóða okkur upp á málflutning á borð við þann að fólk geti ekki fengið sambærilegar hækkanir afturvirkt eins og aðrir á íslenskum vinnumarkaði vegna þess að það fái einhverjar methækkanir núna um áramótin, sem er bara rangt. Síðan munu aftur verða hækkanir hjá launafólki í maí sem gera það að verkum að íslenskir lífeyrisþegar munu sitja eftir þegar kemur að samanburði við lægstu launin. Það eru bara staðreyndir. Við skulum hætta þessum blekkingarleik og fara að horfast í augu við þann veruleika sem íslenskir öryrkjar og eldri borgarar búa við og taka höndum saman um að bæta kjör þeirra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og ég sagði áðan þurfum við bara að tala um staðreyndir. Við þurfum að tala um þær staðreyndir að fólk þarf að borða og það þarf að sjá sér farborða. Það gerir það ekki í einhverjum talnaleik. Það er bara þannig. Á fundi fjárlaganefndar komu fulltrúar, eins og hæstv. ráðherra sem hér situr í sal hefur væntanlega vitneskju um því að hennar fólk úr ráðuneytinu var þar á fundi eftir fundinn með Öryrkjabandalaginu og Félagi eldri borgara, þar sem rök voru færð fyrir útreikningum þeirra og hvernig þau meta stöðuna. Þess vegna segi ég að við getum leikið okkur með tölur fram og til baka og komist að einhverri tiltekinni niðurstöðu eða ákveðið að við ætlum að komast að einhverri tiltekinni niðurstöðu. Við getum ekki leyft okkur að tala um milljarða eða prósentur. Mér finnst það ekki. Það þarf líka að hugsa um hvort fjölgað hafi í hópnum á milli ára. Er það svo? Hversu mikið? Hvað skiptir það máli í þessum samanburði? Og svo framvegis. Þegar fólk talar um milljarða eða eitthvað slíkt þarf líka að hugsa um að fólki fjölgar sem er eldri borgarar og öryrkjar, sérstaklega náttúrulega eldri borgarar. Það er hluti af heildartölunni en ekki því sem hver og einn fær í vasann til að sjá sér farborða. Ég fékk afturvirka leiðréttingu launa aftur til 1. maí og ég skil ekki þá tregðu að halda því fram að þessi örfáu prósent á lægstu launin, sem hér er verið að segja að ýmist séu greidd [[Forseti hringir.]]fyrir fram eða eftir á, eigi að jafna hækkunina sem kemur í maí á næsta ári og hækkunina sem kom í maí á þessu ári. [[Forseti hringir.]]Ég næ ekki því samhengi, ekki frekar en eldri borgarar og öryrkjar. En kannski erum við ekki nægilega vel gefin til að reikna, virðulegi forseti.
Forseti. Það gleður mig að sjá að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra er viðstödd þessa umræðu, a.m.k. þessa klukkustundina. Ég vildi gjarnan að hún tæki til máls og útskýrði það fyrir því fólki sem fær ekki sömu kjarabætur og annað fólk í landinu hvers vegna það er og hvernig hún og ríkisstjórnin geti réttlætt það og sagt að aldrei hafi verið greitt meira í þetta en áður. Virðulegi forseti. Það er þannig með flest að aldrei hefur verið greitt meira en nú vegna þess að allt hækkar, fjárlögin hækka. Þetta tal sem menn eru stundum með og segja að aldrei hafi verið greitt meira í þetta og aldrei meira í hitt - sem betur fer, virðulegi forseti, sem betur fer. Þegar fjárlögin hækka, þegar allt hækkar, þá hækka líka greiðslur til aldraðra og öryrkja, þeim fjölgar en þeir hækka ekki nóg. Það er það sem við erum að segja. Greiðslur til þeirra hækka ekki á sama hátt og til annars fólks í landinu. Hæstv. forsætisráðherra sagði það blákalt í gær að við gætum talað um þetta endalaust - hann sagði það næstum því, hann orðaði það nú ekki þannig, virðulegi forseti, en það var meiningin - en það yrði ekkert bætt í í þá fjármuni sem ættu að fara til aldraðra og öryrkja. Mér fyndist ágætt og gott ef ráðherrann sem er ábyrgur fyrir þessum málaflokki kæmi og staðfesti að þetta sé svona og staðfesti að það sé engin von fyrir þingmenn í stjórnarflokkunum eins og hv. þm. Ásmund Friðriksson eða hv. þm. Willum Þór Þórsson sem kom hér upp í dag og sagðist hafa fullan vilja til að reyna að bæta úr þessu. Ég vil sannast að segja ekki trúa öðru, virðulegi forseti, en að stjórnvöld, ríkisstjórnin og meiri hlutinn í þinginu sjái sig um hönd og leiðrétti þetta dæmi og hækki lífeyri til ellilaunaþega og það sem öryrkjar eiga að lifa á frá og með 1. maí 2015. Ég ætla að leyfa mér að vera svo bjartsýn, virðulegi forseti, að trúa því að eitthvað gerist í þeim málum vegna þess að almennt og yfirleitt þá trúi ég á það góða í fólki. En ef svo verður ekki þá vildi ég að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, kæmi hér upp og segði það við skjólstæðinga sína sem má kalla, menn kalla fólk stundum skjólstæðinga sína, því að hún fer með þennan málaflokk. Hún útskýrir það fyrir þessu fólki, öryrkjum sem ætla að mæta hér og hafa mætt þessa viku og ætla að mæta alla þessa viku, a.m.k. á meðan þingið er, að það sé ekki til neins. Mér finnst virðingarvert af hæstv. ráðherra að mæta hérna en það væri enn þá betra ef hún tæki til máls. Hér í dag hafa nokkrir stjórnarþingmenn látið í sér heyra. Ég hef minnst á hv. þingmenn Ásmund Friðriksson og Willum Þór Þórsson sem báðir hafa tekið hér til máls, Willum Þór Þórsson að vísu undir störfum þingsins, en hv. þm. Ásmundur Friðriksson hélt ræðu sem mér fannst á margan hátt fróðleg og ánægjuleg að því leytinu til að hann staðfesti það að hann væri óánægður með það hvernig kjaramálum ellilaunafólks og þeirra sem lifa við örorku væri fyrir komið. Hann sagðist vilja sjá það leiðrétt. Ég heyrði það þannig, virðulegi forseti, að hann vildi fá það leiðrétt frá maí eða júní, hann orðaði það einhvern veginn svoleiðis. Það kveikti þá von í mínu brjósti að menn væru svolítið að færa sig að því, af því að þeir gætu ekki farið alveg að tillögum stjórnarandstöðunnar, að þeir gætu samþykkt þessa kjarabót afturvirkt, kannski frá 1. júní. Ég vona það enn þá. Hérna tók líka til máls undir störfum þingsins ágætur þingmaður úr Suðurkjördæmi, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, og skammaðist yfir því að við í minni hlutanum værum að tala heilmikið í þessari umræðu en töluðum ekkert um fjárlögin. Þetta er önnur ræða mín í málinu og ég talaði í 40 mínútur í gær um fjárlögin og ekki annað og ég tel að það sem ég er búin að vera að tala um núna sé um fjárlögin. Það er í fjárlögunum sem ákveðið er um kjör ellilaunafólks og lífskjör öryrkja. En hann sagði sem sagt að við hefðum ekki talað um fjárlögin. Hvernig veit hv. þm. Páll Jóhann Pálsson eitthvað um það? Hann er aldrei hér. Hann kom vissulega, ég tók eftir því, og hlustaði á hv. þm. Ásmund Friðriksson og ég vona að hann hafi heyrt margt af því sem hv. þingmaður sagði því að það var ágætt. Það var hins vegar eitt sem sló mig í ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, hann talaði um ríkishítina. Mikið óskaplega leiðist mér það þegar talað er um sameiginlega sjóði okkar í þessu landi, þá sjóði sem við borgum okkar skatta í, þá sjóði sem eiga að fara og fara að mestu, sem betur fer að miklu leyti en þó ekki að nægilega miklu leyti, til að borga innviðina í landinu, alla grunnþjónustu, menntakerfið, heilbrigðiskerfið og annað, og menn kalla það ríkishít. Það finnst mér óskaplega leiðinlega að orði komist, ég hlýt að segja það. En ég var að mörgu leyti mjög ánægð með ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar og sérstaklega það sem ég held að verði ekki of oft endurtekið, að hann vill leggjast á sveif með okkur og breyta því hvernig ríkisstjórnin hyggst haga launakjörum eldri borgara og öryrkja. Menn hafa talað um það og það er vissulega rétt að náðst hefur viðsnúningur í ríkisfjármálum, sem betur fer. Maður á nú ekki að leggja nafn drottins guðs síns við hégóma, virðulegi forseti, en guði sé lof að okkur tókst að snúa því við. Við vorum, held ég, með 217 milljarða í halla fyrir ekki svo mörgum árum. Hvað eru þau orðin, sex, sjö ár? Þetta hefur snúist við og sem betur fer gengur alltaf betur og betur. Nú er í landinu, ég held að rétt sé að orða það þannig, virðulegi forseti, blússandi góðæri. Samt sem áður, virðulegi forseti, þá tekst ekki í þessum fjárlögum að vera með meiri afgang en var á því fjárlagaári sem nú er að líða, kannski aðeins meiri afgang. Það stefnir í mikla þenslu. Af hverju er það, virðulegi forseti? Það er vegna þess að hér er verið að lækka skatta óhóflega. Það er að gerast aftur það sem gerðist á árunum fyrir hrun: peningastefnan og ríkisfjármálastefnan eru ekki samstilltar. Það er stórhættulegt fyrir efnahagskerfið, virðulegi forseti. Það getur leitt til þenslu og það getur leitt til þess að við förum hér annan kollhnís. Hvað segja þeir sem eru við völd við því? Þeir segja: Þetta er allt því að kenna að það hafa orðið svo miklar launahækkanir í landinu. Virðulegi forseti. Ég held því fram og hef haldið því fram og held því fram enn þá að einn stærsti gallinn hér á landi sé sá að laun í landinu hafa verið of lág. Nú hafa orðið verulegar launahækkanir hjá fólki bæði á almennum markaði og á opinberum markaði. Það sem við þurfum að gera núna er ekki að kalla og æpa og segja að launahækkanir hafa orðið allt of miklar og þess vegna fari verðbólgan af stað. Nei, nú þurfum við að halda þannig á spöðunum að sá kaupmáttur sem launahækkanir hljóta að leiða af sér, a.m.k. til styttri tíma, endist, hann haldi áfram þannig að við hífum okkur upp með þessum launahækkunum upp á annað plan ef þannig má orða það. Þess vegna er ég mjög óánægð með að ríkisstjórnin hafi valið þá leið að fara í skattalækkanir til að hjálpa atvinnuvegunum við að koma á kjarasamningum síðastliðið vor. Þær eru mestar til þess fólks sem best hefur það, millitekjufólksins og jafnvel þannig að þeir sem eru ofan við það eru núna í hæsta skattþrepinu, eiga líka að fá skattalækkanir. Það sem ríkisstjórnin átti að gera var að lækka tryggingagjaldið. Hún hefði auðveldlega getað lækkað tryggingagjaldið, hún ætlar að verja á tveimur árum 11 milljörðum til að létta undir vegna þeirra kauphækkana sem hafa orðið. Hún hefði átt að lækka tryggingagjaldið. Þannig hefði hún hjálpað fyrirtækjunum til þess að geta staðið undir hærri launum. Ég trúi ekki að þeir sem reka fyrirtækin í þessu landi vilji ekki standa undir hærri launum, vilji ekki reka flott fyrirtæki þar sem fólkið sem vinnur þar fær góð laun. Það sem meira er, virðulegi forseti, ef tryggingagjaldið er lækkað hjálpar það mest litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það eru dýrmætustu fyrirtækin. Nei, virðulegi forseti, það er ekki rétt að segja að það séu dýrmætustu fyrirtækin vegna þess að öll fyrirtæki í landinu eru dýrmæt. Sjávarútvegurinn er dýrmætur, meira að segja álfyrirtækin, þótt þau mengi, eru dýrmæt. Öll fyrirtæki í landinu eru dýrmæt. En við litlu og meðalstóru fyrirtækin eru mestar vonir bundnar núna til þess að auka atvinnu í landinu, til að gera atvinnulífið í landinu fjölbreyttara og þar með renna styrkari stoðum undir efnahagslífið eins og gjarnan hefur verið sagt. Þetta held ég að sé hin mikla áskorun. Ef fólk hefur gott kaup þá borgar það hærri skatta og þá getum við byggt upp gott samfélagskerfi þar sem við erum með góða heilbrigðisþjónustu, góða skóla, gott ríkisútvarp, borgum öldruðum og öryrkjum laun sem þeir geta lifað af. Að því ættum við að reyna að stefna, virðulegi forseti. Ég ræddi nokkuð í ræðu minni um daginn og í gær og langar að koma aftur inn á þann niðurskurð sem fjárlaganefnd leggur til gagnvart umboðsmanni Alþingis. Nú eru það vissulega ekki stórar upphæðir, virðulegi forseti, og kannski skrýtilegt að nefna það sérstaklega, en það er hins vegar mjög táknrænt að fjárlaganefnd skuli leggja til að þar sé skorið niður um 13 millj. kr. Á móti kemur að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur einróma, skilst mér, lagt til að fjárveitingar til embættisins verði hækkaðar um 15 millj. kr. Til hvers? Jú, nefndin leggur þetta sérstaklega til svo að umboðsmaður geti sinnt frumkvæðisathugunum. Nú verð ég að játa það, virðulegi forseti, að fyrir tveimur árum eða svo var umræða um þetta í þingsal og ég gaf ekki mikið fyrir að það þyrfti að eyrnamerkja sérstakar fjárveitingar ef þannig má að orði komast þessum frumkvæðisathugunum. Þá var einfaldlega vegna þess að ég var og er svo sem enn þá þeirrar skoðunar að umboðsmaður hafi verið mjög góður í því að forgangsraða, hann forgangsraðar þeim verkefnum sem hann hefur tekið að sér. Samt sem áður hef ég skipt um skoðun, virðulegi forseti, á þessu. Ég tel ekki rétt að eyrnamerkja einhverja ákveðna fjárhæð til embættisins sem eigi að fara í frumkvæðisathuganir en ég tel að við á þingi eigum að leggja áherslu á að við viljum bæta peningum þarna inn vegna þess að við teljum að frumkvæðisathuganir séu mjög veigamikið atriði. Við sáum á síðasta ári mikilvægi þeirra þegar umboðsmaður fór að athuga afskipti innanríkisráðherra af rannsókn lögreglunnar sem var náttúrlega með eindæmum. En hvað er umboðsmaður að gera akkúrat þessa dagana? Nú er hann að hefja frumkvæðisathugun á Útlendingastofnun, stjórnsýslu Útlendingastofnunar. Af hverju gerir hann það? Jú, hann gerir það vegna þess að forstjóri Útlendingastofnunar ku hafa sagt í Kastljóssviðtali, í fyrrakvöld held ég að það hafi verið, að hún vissi ekki hvort athugað hefði verið með heilsufarsástæður litlu albönsku barnanna sem voru flutt héðan úr landi með foreldrum sínum með offorsi á dögunum. Þá kemur umboðsmaður og segir: Þetta er einmitt eitt af því sem Útlendingastofnun á að gera áður en gripið er til svo róttækra og mikilla aðgerða eins og að flytja fólk úr landi, það á að athuga þetta, athuga hvort það séu mannúðarástæður fyrir því að leyfa fólkinu að vera áfram og í því sambandi á að athuga hvort börnin muni fá þá heilbrigðisþjónustu sem þau þurfa á að halda í landinu sem þau verða flutt til. Geta þau fengið þessa þjónustu í Albaníu? Forstjóri Útlendingastofnunar sagði nei, hún vissi ekki hvort þetta hefði verið athugað. Þá segir umboðsmaður: Þetta ætla ég að skoða, og hefur nú skrifað Útlendingastofnun bréf og biður um það. Þetta er enn eitt dæmið um að þessi stofnun er ein sú nauðsynlegasta í [[Forseti hringir.]]landinu. Það má ekki spara tíeyring gagnvart henni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún talaði aðeins um skattapólitíkina í upphafi sinnar ræðu. Við höfum verið að fara aðeins yfir hana, sérstaklega með tilliti til framlaga til velferðarmála og annars. Það hefur komið á daginn að þessi ríkisstjórn er að skera meira niður af vergri landsframleiðslu eða allt að 2% á meðan ríkisstjórnin á síðasta kjörtímabili skar niður um 1,5% af vergri landsframleiðslu sem okkur þótti þó of mikið og sérstaklega þegar kom að heilbrigðismálum. Ég velti fyrir mér tekjuskattinum eða bara skattamálum yfirleitt. Af því að við erum að tala um samhengi hlutanna þá hefur ríkisstjórnin hækkað matarskatt og félags- og húsnæðismálaráðherra talar gjarnan um margvíslegar annars konar aðrar aðgerðir sem hún hyggst framkvæma. Sumar hafa kannski komið að einhverju leyti fram, aðrar ekki. Við afnámum sykurskattinn og ýmislegt fleira sem hefur orðið til þess að þessir hópar hafa það meira skítt en þeir höfðu áður, m.a. vegna þessarar skattapólitíkur, einnig vegna þess að skatturinn lækkaði á miðjuþrepið en ekki það neðsta. Mig langaði til þess að velta upp ákveðnum hlutum varðandi eldri borgara, og öryrkja þó sérstaklega, en báðir hópar nýta sér t.d. hjálpartæki og lyf. Þar hefur komið fram ósk um að virðisaukaskattur verði afnuminn af lyfjum sérstaklega, en jafnvel líka af hjálpartækjum eða færður niður í lægra skattþrepið. Mig langar að taka þessa vangaveltu inn af því að eins og hv. þingmaður og við höfum talað um þá er hægt að [[Forseti hringir.]]taka inn mun meiri tekjur en gert er á fleiri vígstöðvum, mun meiri en ríkisstjórnin leggur til, m.a. til að mæta þessum þörfum.
Forseti. Ég ætla að segja það alveg hreint eins og er, ég er ekki viss um að það sé rétta leiðin að lækka virðisaukaskatt á lyf og hjálpartæki. Það er svo margt sem væri gott að lækka virðisaukaskatt á, það væri bara gott ef við gætum lækkað virðisaukaskatt. Ég tel að í þessu sambandi væri betra að hækka launin sem þetta fólk fær, ellilaunin, örorkulífeyrinn, þannig að fólk ætti fyrir þessum útgjöldum frekar en að færa skattinn sérstaklega til vegna þess að það eru náttúrlega svo margir aðrir sem nota lyf, ekki bara eldri borgarar og öryrkjar. Þannig að ég er þeirrar skoðunar að betra væri að bæta kjörin á þeirri hliðinni þannig að þessi hópar ættu auðveldara með að greiða fyrir nauðsynjar. Á hinn bóginn var komið inn á matarskattinn. Það var náttúrlega í stíl við annað hjá þessari ríkisstjórn að hækka matarskattinn sem vegur náttúrlega þyngst í innkaupakörfu þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Þess vegna fannst mér það mjög merkilegt sem ég hafði sannast að segja ekki alveg „registrerað“ svo klárlega eins og ég gerði í dag að settir voru 1,4 milljarðar í það sem kallað var mótvægisaðgerðir vegna hækkunar matarskattsins en 800 milljónir af því [[Forseti hringir.]]voru teknar til baka í fjáraukalögunum núna.
Frú forseti. Ég tek undir það og það má svo sem segja að margir nýta sér lyf og annað, en það er væntanlega vegna þess að fólk almennt þarf þess, það er ekki endilega eitthvert val. Þess vegna held ég að það kæmi því fólki ágætlega sem þyrfti á því að halda fremur en að lækka t.d. skatt af flatskjám og öðru slíku eins og gert var, bara til þess að setja hlutina í samhengi. Ég tek að sjálfsögðu undir að kjörin eru það sem þarf að bæta. Við höfum auðvitað barist fyrir því til margra ára að um það snúist málið, að lægstu laun í landinu hækki og það á líka við um bætur örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega. Ég skil ekki röksemdafærslu núverandi ríkisstjórnar. Við stöndum frammi fyrir því að 50% af örorkulífeyrisþegum eru ekki með aðrar tekjur, t.d. ekki úr lífeyrissjóði. Fólk veigrar sér við að fara til læknis. [[Forseti hringir.]]Það kom ýmislegt annað fram á fundi með fjárlaganefnd og maður [[Forseti hringir.]]skilur eiginlega ekki eftir þann fund að það hafi ekki skilað sér til ríkisstjórnarinnar, útreikningar hennar harmónera ekki við útreikninga þessara hópa eða forsvarsmanna þeirra.
Virðulegi forseti. Nei, það er alveg rétt, það virðist vera eins og að þau sem ráða hér ríkjum átti sig ekki á því að það kostar að lifa. Hv. þingmaður minntist á heilbrigðisþjónustuna sem aldraðir og öryrkjar þurfa því miður að nýta meira en við hin. Það er eitt sem ég tel að þurfi að skoða alveg sérstaklega, það er hversu mikið fólk er farið að greiða úr eigin vasa fyrir heilbrigðisþjónustu og alls konar þjónustu. Gjöld voru hækkuð á hjálpartæki og það var hækkun á alls konar hluti við síðustu fjárlög. Ég held að það væri fróðlegt að fá gott yfirlit yfir það hvað við greiðum mikið úr eigin vasa fyrir heilbrigðisþjónustu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Ég hjó eftir því hjá hv. þingmanni að hún talaði um að eitt af stærstu efnahagsvandamálunum væru of lág laun, ef ég skildi rétt. Mig langar gjarnan að ræða það aðeins betur vegna þess að ég hef aðeins öðruvísi sýn á það. Þótt ég vilji auðvitað að fólk fái almennilega borgað almennt hefur mín sýn á vandamál Íslands efnahagslega aðallega verið íslenska krónan, sér í lagi hvað launahækkanir geta gert. Þær geta leitt af sér verðbólgu sem er að mínu mati afleiðing þess að við búum í agnarsmáu hagkerfi sem hefur mjög lítinn gjaldeyri, sem er notaður á mjög afmörkuðu litlu svæði af mjög fáum. Það hef ég litið á sem helsta vandamálið. Mér þykir sérstaklega áhugavert það sem hv. þingmaður sagði í samhengi við tryggingagjaldið. Ég hef lengi velt fyrir mér hvers vegna tryggingagjaldið sé ekki einfaldlega hið sama í einhverjum beinum útreiknuðum tengslum við atvinnuleysistölur á hverjum tíma. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna það er sjálfstæð ákvörðun. Við vitum alveg að forsendan fyrir tryggingagjaldinu er atvinnuleysi, þannig hef ég alla vega skilið það og hv. þingmaður leiðréttir mig kannski ef ég fer með rangt mál. Það er ýmislegt svona sem ég átta mig ekki á hvers vegna við erum að taka pólitískar ákvarðanir um þegar forsendur ættu í raun að liggja fyrir í stærðfræðinni, í þeim tölum sem við höfum fyrir hendi. Ég hefði áhuga á að heyra meira hvað hv. þingmaður átti við og hvort ég hef skilið hann rétt í sambandi við launin, sér í lagi hvernig þetta tvennt hangir saman, ef lág laun eru aðalvandinn og tryggingagjaldið, eins og ég skildi þetta, er leið til þess að geta aukið svigrúm til launahækkana. Ef tryggingagjaldið væri ákvarðað einfaldlega út frá einhverjum hagtölum eins og atvinnuleysi, telur hv. þingmaður að það hefði áhrif á viðhorf hennar til lágra launa og þátt þess í efnahagsvandræðum Íslands?
Virðulegi forseti. Tryggingagjaldið er samsett úr nokkrum hlutum og eitt af því er það sem rennur í Atvinnuleysistryggingasjóð. Þegar hrunið varð var tryggingagjaldið hækkað verulega og ef ég man rétt var það gert í góðu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins sem má segja að borgi þetta, vegna þess að tryggingagjaldið er launatengdur skattur. Síðan hefur það gerst, ég er ekki með þetta fyrir framan mig en ég held að ég muni það rétt að tryggingagjaldið sé enn þá 2 prósentustigum hærra núna en það var áður en það byrjaði að hækka, þó hefur það lækkað eitthvað pínulítið. Málið er að hlutfallið sem rennur í Atvinnuleysistryggingasjóð hefur lækkað, en ríkið er búið að taka það inn í sína sjóði. Þannig að tryggingagjaldið er samsett úr fleiri þáttum en því sem rennur í Atvinnuleysistryggingasjóð. Eftir að atvinnuleysi hefur lækkað og ekki þarf jafn mikla peninga í Atvinnuleysistryggingasjóð hefur ríkið tekið stærri hluta af því inn í það sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson mundi kalla ríkishít. Það hefur sem sagt tekið það inn í stóra sjóðinn, en ég vil ekki kalla það ríkishít. Það hefur líka gerst til dæmis að núna fer minni hluti af tryggingagjaldinu í [[Forseti hringir.]]Fæðingarorlofssjóð en átti að gera. Samt sem áður er ekkert verið að gera til að laga fæðingarorlof.
Virðulegi forseti. Ég hef oft velt fyrir mér hvers vegna þetta fyrirkomulag sé yfir höfuð löglegt, að hafa tryggingagjald sem síðan rennur ekki til Atvinnuleysistryggingasjóðs, þar sem hugmyndin með tryggingagjaldinu er einmitt sú að vega upp á móti fjárþörf vegna atvinnuleysis, sér í lagi vegna þess að ég hef haft ákveðnar mætur á tryggingagjaldinu þar sem mér finnst felast í því ákveðið gegnsæi. Mér finnst mjög fínt varðandi skattlagningu, hvort sem hún er atvinnuveitandamegin eða launþegamegin eða hvað, að mjög skýrt sé hvert peningarnir fari vegna þess að það gerir stjórnmálin skýrari. Ég man eftir því í kosningabaráttunni 2013 að þar fór fólk að tala um tryggingagjaldið vegna þess að það var skýrt hvað var átt við. Ef fólk fór að tala um tekjuskatt þurfti það skyndilega að þvæla alla umræðuna með öllu sem ríkið gerir, en það var skýrt hvaða forsendur lágu að baki tryggingagjaldinu. Þess vegna átta ég mig ekki á því hvers vegna það er pólitísk spurning hvort eigi að hækka gjaldið eða lækka gjaldið, nema vegna þess að það virðist vera löglegt að nýta þetta gjald í eitthvað annað en ætlast er til. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála mér í því að þetta gjald eigi að nota til þess [[Forseti hringir.]]að fara í Atvinnuleysistryggingasjóð en ekkert annað.
Hæstv. forseti. Hluti af gjaldinu fer í Atvinnuleysistryggingasjóð. Sá hluti var hækkaður á meðan atvinnuleysi var hér sem mest, síðan hefur sá hluti lækkað og fer til annarra þarfa. Það er löglegt vegna þess að það er ákveðið hér og allt sem er ákveðið hér er löglegt, því að við setjum lögin í landinu. Það er ekkert ólöglegt við það. Það getur vel verið að það sé óskynsamlegt og væri hægt að gera hlutina öðruvísi, en löglegt er það. Við getum kallað þetta tryggingagjald. Ég held að launamenn séu gjarnan mikið á móti launasköttum og segja að launaskattar hér, sem tryggingagjaldið er núna, séu miklu hærri en gerist annars staðar. Það er ekki rétt. Það er jafn vitlaust og þegar menn segja að það séu fleiri frídagar á Íslandi en í öðrum löndum. Það er líka ósatt.
Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs eiginlega til að vitna gegn ummælum hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar í þá veru að sá þingmaður sem nú lauk máli sínu hafi í fyrri ræðum ekki talað um fjárlögin. Ef það er einhver þingmaður sem hefur talað eins rækilega um fjárlögin í þessari umræðu og verða má þá er það hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. Hún hefur staðnæmst sérstaklega við málefni öryrkja og aldraðra þar sem stjórnarandstaðan er með skýrar breytingartillögur, var með það við fjáraukann, 6,6 milljarða, og tæplega 5,5 milljarða inn í næsta ár í fjárlögunum. Það er málefni fjárlaganna og við það hefur hv. þingmaður staðnæmst sérstaklega. Hún hefur einnig vikið sérstaklega að málefnum heilbrigðiskerfisins þar sem forráðamenn Landspítalans fullyrða að það vanti að minnsta kosti 3 milljarða upp á til að stofnunin geti rekist á sómasamlegan hátt. Það hefur þingmaðurinn fjallað sérstaklega um. En ég vil beina spurningu til hv. þingmanns sem snýr að umboðsmanni Alþingis. Hv. þingmaður var formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og þekkir mjög vel starfsemi umboðsmanns Alþingis. Hún sagði hér áðan að að sumu leyti hefði hún breytt um skoðun hvað varðar áherslur innan embættisins. Mig langar til að biðja þingmanninn að skýra ögn nánar hvað það er sem hún á við með þeim yfirlýsingum. Ég veit að hún gerði það í máli sínu, en mér fyndist fróðlegt að fá það skýrar fram.
Virðulegi forseti. Það er nú einfaldlega þannig að umræðan snerist um að styrkja þyrfti umboðsmann sérstaklega til þess að hann gæti sinnt frumkvæðisathugunum. Ég var þeirrar skoðunar að það þyrfti að styrkja embætti umboðsmanns. En ég sagði hins vegar: Ég tel enga ástæðu til að styrkja hann sérstaklega út af þessum frumkvæðisathugunum vegna þess að ég tel að umboðsmaður hafi forgangsraðað rétt. Ég tel að embætti umboðsmanns Alþingis sé til fyrirmyndar, bæði í því hvernig hann hélt sig alltaf innan fjárheimilda á síðasta kjörtímabili, sem var mjög erfitt, og hvernig hann forgangsraðar þar. Síðan hefur það hins vegar gerst að augu mín hafa opnast fyrir því hversu gífurlega áríðandi þetta frumkvæðisathugunardæmi er, til dæmis eins og sú frumkvæðisathugun sem hann fór í núna á síðasta ári, sem var náttúrlega söguleg. Þess vegna segi ég bara: Jú, þetta var bara vitlaust hjá þér, kerling. Það þarf að leggja sérstaka áherslu á það og kannski líka vegna þess að þessi maður verður ekki alltaf umboðsmaður Alþingis, þess vegna þarf Alþingi kannski að leggja sérstaka áherslu á að [[Forseti hringir.]]það vilji að þetta hlutverk sé skýrt hjá embættinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Í úrskurðum sínum setur umboðsmaður fram álit. Álitsgerðir hans eru ekki lögbindandi en hafa engu að síður haft mikil áhrif innan stjórnsýslunnar að mínu mati jafnvel þótt þær hafi ekki lögbindandi áhrif. Telur hv. þingmaður það vera ákjósanlegt fyrirkomulag að umboðsmaður verði með verkum sínum að vinna sér álit þannig að hlustað sé á orð hans og úrskurði, eða þyrfti að hafa einhvers konar lagastoð til að byggja á? Mig langar aðeins að heyra álit hv. þingmanns á þessu efni.
Forseti. Við höfum dómstóla. Ef menn vilja láta menn sæta refsingum eða gera eitthvað slíkt þá þurfum við dómstóla. Umboðsmaður Alþingis er náttúrlega fyrst og fremst að fjalla um stjórnsýsluna og að hér sé rekin almennileg stjórnsýsla. Ég vil gera þá kröfu til þeirra sem gegna háum stöðum og í stjórnsýslunni að þau viti að þeim ber að hlusta á umboðsmann. Umboðsmaður er ekki refsing. Umboðsmaður er leiðbeining. Það sem umboðsmaður segir, álit hans, er leiðbeining en ekki refsing. Og þannig tel ég að þau sem starfa í stjórnsýslunni eigi að líta á álit umboðsmanns. Þau eiga að líta á það sem leiðbeiningu um hvernig menn geta rækt starf sitt betur en ekki sem refsingu við að þau hafi [[Forseti hringir.]]gert eitthvað rangt.
Frú forseti. Það er afar brýnt að við skiljum ekki við þetta fjárlagafrumvarp, afgreiðum ekki fjárlögin og ekki heldur fjáraukalögin án þess að taka á kjaramálum aldraðra og öryrkja. Það er afar mikilvægt. Ég hef sagt áður en mig langar bara í upphafi að rifja þetta upp áður en ég sný mér að öðru að á árinu 2015 hækkuðu lífeyrisþegar um 3% en á árinu 2015 hækkuðu þeir sem eru með lægstu laun og eru í VR eða í Flóabandalaginu um 10,9%, frá 1. maí. Í hverjum mánuði eru þeir með 10,9% hækkun út allt árið en aldraðir og öryrkjar 3% hækkun. Þarna er munurinn strax kominn og stjórnarliðar vilja ekki borga og bæta kjör aldraðra og öryrkja aftur í tímann eins og aðrir fá. Samkvæmt þeim tillögum sem við erum að ræða hér leggur stjórnarmeirihlutinn til að aldraðir og öryrkjar hækki um 9,7% 1. janúar 2016. Munum að þau sem eru með lægstu launin fengu 10,9% 1. maí 2015. Síðan hækka þau sem eru með lægstu launin aftur 1. maí 2016 um 5,9%. Það er alveg sama hvernig við snúum þessum prósentutölum fram og til baka, hópurinn aldraðir og öryrkjar verður verr settur en þeir sem eru með lægstu launin bæði 2015 og 2016 ef þetta gengur eftir. Samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu sem fjárlaganefnd fékk 9. desember 2015 verða bætur einhleypings með heimilisuppbót á árinu 2016 246.902. Samkvæmt samningum sem VR og Flóabandalagið gerðu verða lægstu laun 270 þús. kr., aðrir gerðu lítillega öðruvísi samninga. Það er þó nokkur munur á tæplega 247 þús. kr. og 270 þús. kr. en þannig verður bilið á árinu 2016. Við í stjórnarandstöðunni leggjum á það áherslu og ölum með okkur þá von í brjósti að ef stjórnarliðar geta ekki hugsað sér að samþykkja tillögu minni hlutans komi þeir með breytingartillögu því að það er skömm að því að skilja þennan hóp einan eftir. Lög um almannatryggingar voru ekki sett til að tryggja að þessi hópur væri fátækasti hópurinn í samfélaginu. Lögin voru sett til að tryggja nákvæmlega andstæðuna, að þessir hópar sætu ekki eftir. Frú forseti. Það er líka afar mikilvægt að bregðast við vanda Landspítalans, það er mjög mikilvægt að koma til móts við magnaukningu þar, fjölgun sjúklinga. Ef það er ekki gert er verið að krefja Landspítalann um niðurskurð upp á 1 milljarð. Það er líka óásættanlegt. Auk þess stendur yfir deila um kjör lækna, um vaktaskipulag þeirra, og Ríkisendurskoðun er að skoða fyrir fjárlaganefnd hvort það geti verið að 400 milljónir vanti upp á útreikningana. Þessir tveir málaflokkar eru afskaplega mikilvægir og það er ekki hægt að skilja við fjárlagafrumvarpið eins og það er útbúið. Það verður að taka á málefnum aldraðra og öryrkja og það verður að bregðast við magnaukningu á Landspítalanum. Það er fleira í þessu fjárlagafrumvarpi. Gert er ráð fyrir að útvarpsgjaldið lækki úr 17.800 í 16.400 á árinu 2016. Þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kom fyrir fjárlaganefnd sagði hann okkur að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra kæmi með frumvarp til þingsins sem fæli það í sér að útvarpsgjaldið yrði það sama á árinu 2016 og það er núna, árið 2015. Nú höfum við fylgst með því í fréttum að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra kemst ekki með frumvarp sitt í gegnum ríkisstjórn. Sagt er að þingflokkar framsóknar- og sjálfstæðismanna hleypi því ekki í gegn. Hvað þýðir þetta, frú forseti? Það þýðir að Ríkisútvarpið þarf að skera niður í fyrsta lagi um 400 milljónir vegna útvarpsgjaldsins en fyrir hefði það hvort sem er þurft að skera niður um 100 milljónir út af kjörum. Gert er ráð fyrir að útvarpsgjaldið verði það sama á árinu 2016 og það er 2015. Á árinu 2015 urðu miklar kjarabreytingar eins og við þekkjum og talið er að það muni kosta útvarpið rúmar 100 millj. kr. að bregðast við því. Ef þetta verður látið fram ganga þarf útvarpið að skera niður um 500 millj. kr. Hv. stjórnarþingmenn innan fjárlaganefndar hafa lagt mikið upp úr byggðasjónarmiðunum og ég er afskaplega ánægð með þær áherslur, en hvað halda menn með Ríkisútvarpið ef skera þarf niður um 500 milljónir? Hvar halda menn að niðurskurðurinn muni bíta fastast? Mun hann bíta fastast í höfuðborginni eða verður þjónustan skorin niður um allt land? Vissulega, enda erum við að tala um hálfan milljarð, en væntanlega eru dýrari stöðvar úti um landið. Verða þær teknar niður? Mér finnst það ekki ólíklegt og mér finnst að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans ættu að skoða hug sinn varðandi þetta og segja hér skýrt hvernig þeir sjá fyrir sér framtíð Ríkisútvarpsins með minna rekstrarfé. Að lokum, frú forseti, vil ég benda á annað. Þarna eru sem sagt stjórnarliðar að setja stefnumótun hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra stólinn fyrir dyrnar. Þeir segja við ráðherrann: Nei, við erum ekki sammála þessari stefnumörkun hjá þér, við viljum skera niður í Ríkisútvarpinu. Við viljum breyta því og hafa það allt öðruvísi en það er núna, draga úr almannahlutverki o.s.frv. Önnur tillaga í breytingartillögunum er sama eðlis þar sem hv. stjórnarþingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar koma með stefnumarkandi tillögu um Þjóðskjalasafnið. Þar er lagt til að heimilt verði að selja Laugaveg 162 sem hýsir Þjóðskjalasafnið. Þetta er alls ekki í takt við stefnumótun Þjóðskjalasafnsins sem ráðuneytið og hæstv. ráðherra samþykktu og birt var á árinu 2014, í fyrra, þar sem talað var um staðsetninguna á Laugavegi 162 og að það ætti að endurbyggja það húsnæði til að það hentaði safninu. Þar er búið að leggja í mikinn hönnunarkostnað. Það eru hv. þingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar sem líst vel á að þetta húsnæði verði notað fyrir hótel eða aðstöðu fyrir ferðamenn og þá skal Þjóðskjalasafn Íslands, eina safnið sem nefnt er í stjórnarskránni, sem þjónar almenningi, stjórnsýslunni og fræðasamfélaginu [[Forseti hringir.]]fara guð má vita hvert.
Hæstv. forseti. Það kemur mér ekki á óvart að ríkisstjórnin vilji selja húsnæðið undan Þjóðskjalasafninu. Þetta er nefnilega í ætt við stefnu sem þessi pólitísku öfl hafa fylgt. Ég hélt að menn hefðu lært sína lexíu. Ekki langt undan er gamla Landssímahúsið sem á sínum tíma var selt og Landssíminn leigði það síðan af nýjum eigendum dýrum dómum. Ákveðið var að leigja húsnæði undir skrifstofur Alþingis en ekki eignast húsnæði. Alþingi setti gríðarlega fjármuni í að innrétta það og hefur leigt það síðan fyrir ærinn kostnað. Þetta var mjög heimskuleg ráðstöfun vegna þess að það er dýrara að leigja en að eiga. Hvers vegna skyldi annars vera orðinn arðvænlegur atvinnuvegur að leigja hinu opinberu húsnæði? Ég kom þó ekki fyrst og fremst upp til að segja þetta heldur til að taka undir með hv. þingmanni sem rifjaði upp kjaraþróun á almennum launamarkaði, bar hana saman við það sem var að gerast í almannatryggingum gagnvart öryrkjum og öldruðum og sagði síðan að það væri rangt af hálfu Alþingis að ljúka þinghaldinu án þess að einhverjar ásættanlegri lyktir fengjust í það. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Hvert beinir þingmaðurinn fyrst og fremst sjónum sínum? Er það að almannatryggingum og hag öryrkja og aldraðra, heilbrigðiskerfinu og útvarpinu? Mér heyrðist það, en í örfáum setningum langar mig að heyra hvert hv. þingmaður beinir sjónum sínum þegar hún vill endurskoðun á fjárlögunum áður en þingið fer heim.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Auðvitað er langmikilvægast að ljúka ekki þingstörfum án þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja og koma til móts við fjölda sjúklinga á Landspítalanum svo ekki þurfi að skera þar niður. Það vill svo til að nánast er um sama hópinn að ræða vegna þess að fjölgunin á Landspítalanum stafar af því að þjóðin er að eldast og stærsti hópurinn í fjölguninni á Landspítalanum er aldraðir. Samkvæmt þessu vill stjórnarmeirihlutinn sjá til þess að þessi hópur, aldraðir sem skilað hafa sínu hlutverki og öryrkjar sem geta ekki unnið fyrir sér, verði fátækasti hópurinn í samfélaginu. Það á líka að skera við þá þjónustu á þjóðarsjúkrahúsinu. Þetta er skandall sem alls ekki er hægt að líða. Enginn þingmaður getur labbað út með reisn eftir að hafa afgreitt fjárlög með slíkum hætti. Þetta varðar líf og limi fólks en auðvitað er líka mjög mikilvægt að Ríkisútvarpinu sé gert kleift að sinna sínu mikilvæga hlutverki. Það skiptir máli fyrir samfélagið að við búum svo um hnútana að það geti gert það. Eins og rekstrarumhverfið er sem boðið er upp á samkvæmt fjárlögunum mun það ekki ganga.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að reifa alla þá efnisþætti sem ég nefndi sérstaklega, kjör öryrkja og aldraðra í fyrsta lagi, síðan málefni Ríkisútvarpsins og hag þess og í þriðja lagi heilbrigðisþjónustuna og Landspítalann. Ég vil að því sé haldið til haga í þessari umræðu líka að naumar fjárveitingar til heilsugæslunnar eru líka bagalegar, eins og hv. þingmaður hefur rækilega komið inn á í blaðagreinum og í umfjöllun í þinginu að undanförnu og bent á að sú hætta sé fyrir hendi að niðurskurðurinn þar geti knúið þessa starfsemi inn í einkarekstur. Ef skrúfað er fyrir getuna til að sinna verkefnum vitum við að annars staðar er opinn krani. Það höfum við séð í þessu frumvarpi þegar meira en milljarður er settur inn í einkareksturinn til að standa straum af kostnaði við samninga við sjálfstætt starfandi lækna. Hins vegar vill standa á slíkum fjárveitingum vegna kjarasamninga á Landspítalanum. Mig langaði til að nefna þetta með heilsugæsluna vegna þess að hv. þingmaður hefur ítrekað gert það. Mig langar að heyra aðeins nánar um það efni frá hv. þingmanni og í öðru lagi: Hvaða afleiðingar telur hv. þingmaður að það hafi ef ekki verður komið til móts við Landspítalann frekar en gert er í fjárlagafrumvarpinu? Mun það leiða til uppsagna að mati hv. þingmanns?
Frú forseti. Ég hef eins og hv. þingmaður áhyggjur af heilsugæslunni í landinu. Þar er verið að setja inn nokkra fjármuni, 500 milljónir minnir mig, til að koma til móts við heimahjúkrun, sálfræðiþjónustu og eitthvað fleira. Það er talað sérstaklega um að það eigi að fjölga heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu um þrjár og í breytingartillögunum er gert ráð fyrir 70 milljónum til að greiða húsaleigu í átta mánuði. Í plönum ráðuneytisins er gert ráð fyrir að þessar nýju heilsugæslustöðvar muni starfa í átta mánuði. Það er ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum fjármunum til að reka þær, heldur er verið að búa til eitthvert nýtt kerfi sem á að ganga út á að fjármunir fylgi sjúklingum. Síðan er hugmynd sem mér finnst líka svolítið sérstök og mig langar að draga fram hér, að þegar fjárlaganefnd fær tillögurnar um húsaleigupeningana, 70 millj. kr., 23. nóvember fylgir með í textanum, með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra hefur ákveðið að bjóða út rekstur þriggja nýrra heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu til að auka aðgengi íbúanna að þjónustunni.“ Þegar breytingartillögurnar eru síðan birtar í skjali í þinginu er búið að taka þetta út [[Þolir ekki dagsljósið.]]en í viðtali við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í þættinum Sprengisandi á sunnudagsmorguninn sagði hann mjög skýrt að til stæði að bjóða út heilsugæslustöðvarnar þrjár og að hann styddi hæstv. heilbrigðisráðherra í því öllu saman. Það er samt eins og menn þori ekki að taka umræðuna. Við höfum kallað eftir því, m.a. í nefndaráliti 1. minni hluta, að þessi umræða verði gagnsæ og uppi á borðum. Það að ætla að bjarga heilsugæslunni með einkarekstri en ekki með peningum þegar hún er fjársvelt er dæmi sem gengur ekki upp.
Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á málefni Ríkisútvarpsins, aldraðra og öryrkja og Landspítalans. Umræða um aldraða og öryrkja hefur verið mjög öflug þessa dagana hjá stjórnarandstöðunni til að ná fram þeirri leiðréttingu á kjörum þeirra að greiða þeim laun afturvirkt eins og aðrir hópar hafa fengið. Manni finnst að stjórnarliðum líði ekki mjög vel með að bera ábyrgð á því að ekki sé neitt gert í þeim efnum og hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur gefið út að hann sjái eftir því að hafa ekki stutt tillögu stjórnarandstöðunnar um þessa leiðréttingu. Willum Þór Þórsson sagði í gær, minnir mig, eitthvað á þann veg að það væri gott ef hægt væri að einangra þann hóp sem þyrfti mest á því að halda innan þessara hópa að fá einhverjar kjarabætur. Hann lagði aldraða og öryrkja jafnt undir. Sér hv. þingmaður fram á að það sé einhver möguleiki að vinna það með stjórnarliðum að finna einhvern flöt á þessu því að það er, eins og hún hefur nefnt, óásættanlegt að við þingmenn ljúkum þingstörfum án þess að eitthvað sé gert? Telur hv. þingmaður að stjórnarliðar séu kannski meira að friða sína eigin samvisku með því að flagga einhverju í þessa áttina en að ekki sé pólitískur vilji æðstu ráðamanna til að hreyfa sig neitt í þessu máli öllu?
Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alltaf málflutning stjórnarliða þegar kemur að almannatryggingum og kjörum aldraðra og öryrkja. Menn eru að tala um að sumir hafi tekjur annars staðar og sumir séu ágætlega stæðir. Það er allt saman satt og rétt en við erum ekki að tala um þann hóp. Hér er verið að tala um hópinn sem hefur bara strípaðan lífeyri, það er nákvæmlega sá hópur sem er verið að tala um. Það er sá hópur sem verður samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu með 247 þús. kr. mánaðarlaun á árinu 2016 eftir allar hækkanirnar sem menn leggja nú saman út og suður. Lægstu laun verða á sama tíma 270 þús. kr. Eru þetta jafn góð kjör? Eru kjörin betri en lægstu laun? Ég trúi því ekki að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans láti plata sig með svona reikningsdæmi og svona kúnstum. Þeir hljóta að rifja upp stærðfræðina sína úr 12 ára bekk og sjá að þetta gengur ekki upp. Að halda því fram að það að hækka lífeyri um 9,7% frá 1. janúar sé það sama og að hækka lægstu laun um 10,9% frá 1. maí 2015 og aftur um 5,9% 1. maí 2016 er bara grín. Það er verið að rugla fólk í ríminu. Það getur vel verið að fólk sé vel meinandi en við erum ekki að tala um hópinn sem er best settur, við erum að tala um þá sem eru með algjörlega strípaðan lífeyri. Annað er ekki undir í þessari umræðu og ekki heldur í fjárlagafrumvarpinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Þetta er kjarni málsins. Mig langar aðeins að koma inn á málefni RÚV og þær áhyggjur sem ég deili með hv. þingmanni um hver staða RÚV verður ef útvarpsgjaldið heldur áfram að vera 16.400 kr. á næsta ári og hækkar ekki upp í 17.800 eins og tillaga hæstv. menntamálaráðherra gengur út á. Ríkisútvarpið hefur verið mikil kjölfesta í fjölmiðlaflórunni hjá okkur og mikill menningarmiðill sem hefur fylgt okkur frá 1930, í 85 ár. Maður sér einhvern veginn fyrir sér að það sé verið að brjóta þessa stofnun niður hægt og bítandi. Ríkisútvarpið hefur verið með mjög metnaðarfulla framtíðarsýn og undanfarin missiri komið til móts við landsmenn með ýmsum hætti, bæði með öflugri barnadagskrá og þáttagerð sem snýr að landsbyggðinni. Í öllu þessu hefur verið uppgangur sem er til sóma fyrir þennan fjölmiðil sem aðrir fjölmiðlar hafa ekki fetað í fótsporin á. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að framtíð RÚV verði? Núna er verið að skera niður um 500 milljónir með því að hækka ekki útvarpsgjaldið og 100 þeirra fara í kjarabætur. Er verið að brjóta útvarpið niður hægt og bítandi fyrir framan augun á þjóðinni og ætlar enginn að lyfta litla fingri? Ætla þeir innan stjórnarflokkanna sem tala fyrir því að hafa RÚV áfram að horfa upp á þetta [[Forseti hringir.]]aðgerðalausir?
Frú forseti. Ég hef áhyggjur af því að þetta muni bitna á innlendri dagskrá og því sem tekur til sín kostnað, ferðalög út á land o.s.frv. Ef maður er að reka ríkisútvarp og þarf að skera niður um 500 milljónir er einfaldast að horfa á dýrasta partinn og hætta að fara í vettvangsferðir um land og láta duga að hringja, tala í gegnum tölvu eða eitthvað slíkt. Það verður ekki eins gott efni, ég held að það fari fyrst og fremst. 500 milljónir eru miklir peningar og stofnunin hefur þurft að fara í gegnum mikinn niðurskurð og endurskoðun þannig að ég held að þetta muni mikil áhrif. Stjórn útvarpsins hefur sagt það skýrum orðum. Oftar en einu sinni hefur hún komið fyrir fjárlaganefnd til að fara yfir reksturinn og sýna fram á að það muni hafa afdrifarík áhrif að lækka gjaldið. Ég minni bara á það sem stendur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um Ríkisútvarpið. Ég vil lesa það sem þingmannanefndin skrifaði um þetta í skýrslu sína til að undirbyggja þingsályktunartillögu sem allir þingmenn samþykktu. Málsgreinin er svona, með leyfi forseta: „Ábyrgð fjölmiðla sem fjórða valdsins er mikil en þar hlýtur ábyrgð Ríkisútvarpsins að vega þyngst. Mikilvægt er að búa svo um hnútana að Ríkisútvarpið geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu sem öflugur fréttamiðill og vettvangur fræðslu, menningar og skoðanaskipta. Þá verður að gera þá kröfu á hendur Ríkisútvarpinu að það beiti sér öðrum fremur fyrir vandaðri rannsóknarblaðamennsku.“ Til að þetta geti orðið þarf að búa svo um hnútana að Ríkisútvarpið geti rekið [[Forseti hringir.]]sig og staðið undir kröfunum.
Hæstv. forseti. Í gær var óskað eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson, kæmi til þessarar umræðu, m.a. til að ræða stöðu Landspítalans og heilsugæslunnar í ljósi fjárlagafrumvarpsins sem hér er til umræðu. Ég tel enn ríkari ástæðu fyrir því að hann komi nú til þessarar umræðu en jafnvel áður eftir upplýsingar sem komu frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur sem á sæti í fjárlaganefnd Alþingis þar sem hún skýrði fyrir okkur að í upphaflegum vinnugögnum sem komu fyrir nefndina hafi verið talað um útboð á nýjum heilsugæslustöðvum í Reykjavík. Hún segir að í frekari umfjöllun um málið sé þetta orðalag horfið en hins vegar hafi hæstv. fjármálaráðherra í útvarpsþætti á Bylgjunni [[Forseti hringir.]]tekið undir með fyrri gögnum um málið um að til standi að bjóða heilsugæsluna út. Eigum við ekki rétt á því að ræða þetta, hæstv. forseti? Er ekki eðlilegt að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað og standi fyrir máli sínu? Hvað er rétt í þessum efnum?
Forseti mun biðja um að haft verði samband við hæstv. heilbrigðisráðherra og hann beðinn að koma hingað til viðræðna við hv. þingmenn.
Forseti. Ég tek undir óskir hv. þm. Ögmundar Jónassonar um að hæstv. heilbrigðisráðherra komi til fundarins. Það var óskað eftir nærveru hans hér síðustu nótt einhvern tímann milli kl. 1 og 2. Einhverra hluta vegna gat hann ekki orðið við því að koma til fundarins. Hæstv. menntamálaráðherra kom en lét að vísu hjá líða að taka þátt í samtölum við þingmenn sem beindu máli sínu sérstaklega til hans og ræddu fyrst og fremst málefni Ríkisútvarpsins í tilefni af komu hans. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst að samtal við heilbrigðisráðherra er nauðsynlegt áður en 2. umr. fjárlaga lýkur og það sem stendur þar upp úr eru ítrekaðar og vel rökstuddar óskir forráðamanna Landspítalans – háskólasjúkrahúss um aukið fjárframlag af ýmsum ástæðum, vegna viðhalds, launakostnaðar og almenns reksturs. Ég tek sem sé [[Forseti hringir.]]eindregið undir óskir þingmannsins um að kallað verði á heilbrigðisráðherra.
Frú forseti. Ég tek sömuleiðis undir kröfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar um að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað, eigi við okkur orðastað, hlusti að minnsta kosti á það sem við höfum að segja og svari fyrir ýmsa hluti. Ég vil líka minna á að ég óskaði eftir því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hlýddi á mína ræðu. Ég þurfti þó að bregðast við og færa mig framar í röðinni þannig að ég skil að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hafi ekki áttað sig á því og hafi sennilega ætlað að hlusta á mig síðar í kvöld, en ég mun setja mig aftur á mælendaskrá því að ég óska eftir því að þegar ég ræði um Ríkisútvarpið og Þjóðskjalasafnið að nýju verði hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í salnum.
Forseti tekur fram að það er verið að reyna að koma boðum til hæstv. heilbrigðisráðherra.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þessa beiðni. Eins mundi ég vilja sjá forustu fjárlaganefndar í salnum þegar verið er að ræða þetta frumvarp. Ekki bara hafa þau komið hér með breytingar aftur og aftur við málið meðan á umræðunni hefur staðið heldur hafa þau kallað ýmsar meiningar úr sætum okkar um það sem við höfum verið að segja. Það væri mikilvægt fyrir okkur að eiga við þau samtal í andsvörum þannig að ég óska eftir því líka að það verði kallað á forustu fjárlaganefndar ásamt heilbrigðisráðherra, ég tek undir það, og mennta- og menningarmálaráðherra. Ég vil líka að félags- og húsnæðismálaráðherra sé hér vegna þess að hún kom hérna áðan og meðan við vorum að fara yfir tölur um það hvernig lægstu tekjur lífeyrisþega höfðu hækkað í tíð jafnaðarmanna í félagsmálaráðuneytinu, um 30% á milli áranna 2008 og 2009, hljóp hún út. Það var á meðan við kölluðum eftir samtali við hana um það hvernig það fengi staðist að þau kölluðu fram í að hér væri um einhver met að ræða þegar raunin er sú að lífeyrisþegar [[Forseti hringir.]]eru sveltir í þessu landi. Ég óska eftir að þessi fagráðherra komi hingað ásamt forustu nefndarinnar.
Forseti mun sjá til þess að kallað verði eftir öllum þeim aðilum sem tilgreindir hafa verið, forustu fjárlaganefndar, hæstv. menntamálaráðherra, hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra.
Frú forseti. Þarf ekki að kalla út leitarsveit til að reyna að hafa uppi á hæstv. heilbrigðisráðherra? Hæstv. forseti upplýsti hér að boðum hefði verið komið til hans um að nærveru hans væri óskað á hinu háa Alþingi. En var það ekki einmitt þessi sami hæstv. forseti og nú situr á stóli sínum fyrir aftan mig sem gaf nákvæmlega þessar sömu upplýsingar um miðja síðustu nótt? Þá var líka verið að koma boðum til hæstv. heilbrigðisráðherra um að nærveru hans væri krafist. Er þá hæstv. heilbrigðisráðherra týndur? Hefur ekkert til hans spurst síðan í nótt? Á virkilega að bjóða hv. þm. Ögmundi Jónassyni upp á að koma hingað dag eftir dag og óska eftir því að hann fái notið síns lýðræðislega réttar til að ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra og það er stöðugt af hálfu þingsins verið að koma boðum til hæstv. ráðherra? Er ekki komið að því að hæstv. forseti stöðvi þennan fund og láti nótt sem nemur þangað til hæstv. heilbrigðisráðherra þorir að koma til umræðu um heilbrigðismálin í tengslum við fjárlagafrumvarpið?
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir að hafa komið boðum til þessara nefndu ráðherra. Það er út af fyrir sig bara venju samkvæmt en ég tel að það sé ekki fullnægjandi að gerð séu boð fyrir forustu fjárlaganefndar um að vera við umræðuna. Ég tel að umræðan geti ekki haldið áfram í þingsal nema forusta fjárlaganefndar sé við hana. Það held ég að hafi bara ekki gerst við 2. umr. fjárlaga, að hún hafi farið fram án þess að forusta fjárlaganefndar væri viðstödd. Það er ekki framkvæmdarvaldið eða einhverjar stofnanir úti í bæ sem þarf að gera boð fyrir, það er einfaldlega skipulagið hér innan húss. Ef þau eru ekki tiltæk er út af fyrir sig hægt að fresta fundinum þangað til þessir þingmenn eru komnir til hans. Umræðan getur ekki farið fram án þess að tillöguflytjendurnir séu viðstaddir. Hér eru til umræðu 300 breytingartillögur frá hv. þingmönnum Vigdísi Hauksdóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni.
Frú forseti. Ég tek undir það með hv. samþingsmönnum mínum sem hafa talað að við fáum í hús hæstv. ráðherra menningarmála, félagsmálaráðherra og ekki síst heilbrigðisráðherra og einnig forustu fjárlaganefndar. Ég held að ég sé næst á dagskrá með ræðu og vildi gjarnan hafa forustu fjárlaganefndar í salnum. Þar sem klukkan er nú að fara að slá sjö held ég að skynsamlegt væri af hæstv. forseta að gera nú matarhlé og sjá til þess að þeir hæstv. ráðherrar sem óskað hefur verið eftir og forusta fjárlaganefndar hafi svigrúm til að koma í salinn, vera við umræðuna og blanda sér í hana fram undan. Ég legg þetta til þar sem klukkan slær nú [[Forseti hringir.]]sjö.
Frú forseti. Ég held að það stappi nærri því að þingið sé stjórnlaust þegar málum er svo komið að hv. þingmenn óska dag eftir dag eftir því að fá að ræða við þann handhafa framkvæmdarvalds sem fer með útgjaldamesta málaflokkinn. Dag eftir dag fá þeir þau svör að verið sé að koma boðum til hæstv. heilbrigðisráðherra. Lætur þá forusta Alþingis sig einu gilda hvort hv. þingmenn fái að njóta þess skýlausa réttar að eiga orðastað við hæstv. ráðherra um til dæmis heilbrigðismál? Þeim þingmönnum sem eiga að fá að nota umræður til að ræða við handhafa framkvæmdarvalds um þá málaflokka sem þeir bera ábyrgð á er nánast sagt að éta það sem úti frýs. Það stappar nærri því að það séu svör hæstv. forseta þegar aftur og aftur, [[Forseti hringir.]]dag eftir dag, er sagt að það sé verið að gera reka að því að ná ráðherrum til samtals. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur beðið um það hér dögum saman og enn bólar ekkert á hæstv. heilbrigðisráðherra. Er þá ekki rétt að við köllum út björgunarsveitir og Slysavarnafélagið til að reyna að finna hæstv. ráðherra og koma honum í hús?
Forseti vill minna á samkomulag sem hann taldi sig hafa gert við þingmenn í gær um að hv. þingmenn virtu ræðutíma gegn því að forseti drægi úr bjölluslætti. Forseti vonar að það samkomulag standi.
Hæstv. forseti. Ég skal virða þetta samkomulag sem ég var reyndar að heyra fyrst um nú en finnst ekki óeðlilegt. Ég þakka líka hæstv. forseta fyrir að lýsa því yfir að boðum hafi verið komið til hlutaðeigandi aðila um að koma til fundarins en ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst harla undarlegt að hvorki formaður né varaformaður fjárlaganefndar skuli vera í Alþingishúsinu meðan umræða um fjárlög stendur. Síðan vil ég segja hitt að ef einhver heldur að þetta sé einhver leikaraskapur af okkar hálfu, ef einhver skyldi halda að ég sé að leika mér þegar einkavæðing heilbrigðisþjónustunnar er annars vegar og ég er að krefjast svara þannig að ég viti um hvað við erum að fjalla, um hvað við erum að deila, er það mikill misskilningur. Mér finnst þetta grafalvarlegt mál. Nú höfum við verið upplýst um það á þingi að vinnugögnunum sem upphaflega [[Forseti hringir.]]voru sett fyrir fjárlaganefnd þar sem kveðið var á um útboð og einkavæðingu hefur verið breytt. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hins vegar tekið undir þessi sjónarmið - ég var búinn að gleyma því að ég ætlaði að virða samkomulag um tíma og stíg umsvifalaust úr pontu.
Virðulegi forseti. Það er búin að vera lenska hér frá degi eitt þegar við byrjuðum að ræða fjárlögin að þingmenn stjórnarflokkanna hafa afgreitt okkur bara sem röflara, fólk sem er að reyna að finna sér tilgang í lífinu með því að standa hér og tala út í eitt. Þau ættu heldur að koma hingað og hlusta á það sem við erum að segja. Það sem við erum að tala um er að aukin framlög þurfi til heilbrigðismála. Við erum hér að mótmæla því líka að menn séu að smygla í gegnum fjárlögin alls konar gríðarlegum stefnubreytingum eins og hér hefur verið nefnt, samanber einkavæðingu á heilsugæslunni og sömuleiðis stefnubreytingum í menntamálum þar sem 25 ára og eldri hefur verið ýtt úr framhaldsskólanum. Það eru þessi stóru stefnumarkandi mál sem við erum að ræða, að ég tali ekki um kjör eldri borgara og öryrkja. Þetta eru alvörumál sem við erum að tala um. Þetta er ekki bara eitthvert góðafólksröfl hjá stjórnarandstöðu að reyna að finna sér tilgang. Ég held að stjórnarþingmenn og ráðherrarnir ættu að hunskast hingað í salinn, eiga við okkur samtal um þessi mál og svara fyrir það [[Forseti hringir.]]hvers vegna þau bregðast ekki við ákalli um breytingar.
Virðulegur forseti. Það er þá einfaldlega komið fram fyrst hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson hefur ítrekað ekki orðið við boðum um að koma til umræðunnar dag eftir dag að hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson þorir ekki að taka umræðuna, treystir sér ekki til að koma í pólitíska umræðu, hvorki um viðskilnað sinn við Landspítalann né um einkavæðingaráform sín. Það er líkt ráðherranum því að það sem hann hefur verið lagnastur við á kjörtímabilinu er að koma sér hjá því að ræða þau umdeildu mál sem hjá honum eru. En það var annar hnípinn ráðherra í vanda sem var kallaður hingað í gær. Hæstv. menntamálaráðherra treysti sér sannarlega ekki í að ræða um RÚV en hann sýndi þó þinginu og forsetanum þá virðingu að mæta til umræðunnar og hlusta. Ég hvet Kristján Þór Júlíusson til þess, þó að hann þori ekki í umræðuna, að koma á ráðherrabekkinn og hlusta að minnsta kosti á hv. þm. Ögmund Jónasson.
Frú forseti. Það er kannski ekki skrýtið að hæstv. ráðherrar vilji ekki láta sjá sig í þingsal og vilji fjarlægja sig þeirri erfiðu umræðu sem hefur verið þung. Þunginn hefur farið út í þjóðfélagið og fólk fylgist með því hvernig hv. þingmenn tala í þessari umræðu. Það er mjög áberandi að forusta fjárlaganefndar hefur ekki verið í þingsal að fylgjast með umræðunni, ekki í dag og ekki sást mikið af henni í gær heldur, og ég skil það þannig að í ríkissjónvarpinu séu forustumenn fjárlaganefndar og forustumaður úr minni hluta fjárlaganefndar að ræða fjárlögin svo mér finnst einboðið að nú verði gert matarhlé og síðan geti þá forusta fjárlaganefndar [[Forseti hringir.]]verið við umræðuna í framhaldinu.
Forseti. Ég held að í hugum velflestra Íslendinga sé kjarninn í þingstörfunum þingfundirnir þó að við sem störfum hér vitum að það er ýmislegt annað sýslað, bæði í nefndum og í undirbúningi í daglegu lífi þingmanna. Í 1. mgr. 65. gr. þingskapalaga segir einfaldlega: „Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina.“ Ég vil fá upplýsingar um hver séu forföll hv. formanns fjárlaganefndar og varaformanns fjárlaganefndar, Vigdísar Hauksdóttur og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, sem eiga samkvæmt lögum að vera við umræðuna og auðvitað til viðbótar vegna málefnalegra sjónarmiða. [[Forseti hringir.]]Einnig vil ég spyrja um fjarvistir hæstvirtra ráðherra sem þráfaldlega hafa verið boðaðir á fundinn og lúta sömu lagagrein þar sem þeir eru einnig þingmenn.
Frú forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni sem er sú fjórða í þessu stóra máli, fjárlögum fyrir árið 2016, að vera fyrst og fremst með landsbyggðargleraugu á mér og fara aðeins yfir þætti sem ég hef imprað á en vil fara aðeins dýpra ofan í. Þeir snúa að samgönguáætlun, sóknaráætlun, byggðaáætlun og fjarskiptaáætlun, verkfærum sem eru til að byggja upp úti á landi það sem ríkisvaldið setur fjármuni í til framkvæmda og heimamenn, landshlutasamtök, vinna með ríkisvaldinu við að forgangsraða og byggja upp. Ég gagnrýndi það í fyrri ræðu að innviðir væru vanfjármagnaðir og það vantaði mikið upp á þá fjármuni sem þyrfti í þær áætlanir sem ég nefndi hér á undan. Það er til skammar að samgönguáætlun liggi ekki enn fyrir. Fjórðungssamband Vestfirðinga sendi fjárlaganefnd erindi, athugasemdir við fjárlagafrumvarpið 2016, eftir breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar. Ég ætla aðeins að grípa niður í þetta erindi, með leyfi forseta: „Fjórðungssamband Vestfirðinga telur tillögur meiri hluta fjárlaganefndar Alþingis við 2. umr. frumvarps til fjárlaga 2016 endurspegla þá stöðu sem lögbundnar langtímaáætlanir stjórnvalda eru nú í, svo sem samgönguáætlun, sóknaráætlanir landshluta, byggðaáætlun og fjarskiptaáætlun. Er ýmist að endurskoðun áætlana fæst ekki afgreidd frá Alþingi, svo sem í tilfelli samgönguáætlunar og fjarskiptaáætlunar, eða að fjárhagsrammi endurspeglar ekki markmið stjórnvalda í málaflokknum, svo sem með sóknaráætlunum landshluta og byggðaáætlun. Framangreind staða leiðir til þess að áætlanir eru vanfjármagnaðar, en til þess að bregðast við brýnustu úrlausnarmálum þá er gripið til aðgerða með einskiptisfjámögnun sem taka verður ár hvert til umræðu við afgreiðslu fjárlaga. Vinnubrögð verða því ómarkviss, undirbúningur ákvarðanatöku ógagnsær og tímasetning aðgerða virkar tilviljanakennd, þótt markmið aðgerða sé í flestum tilvikum jákvæð. Framangreindar áætlanir varða framþróun Vestfjarða miklu og hefur Fjórðungssambandið lagt ríka áherslu á að þær verði efldar og verkefni tímasett og óvissu um framgang mála þar með eytt.“ Hér fylgir Fjórðungssambandið sameiginlegri stefnu landshlutasamtaka sveitarfélaga en sér sig um leið knúið til að fjalla sérstaklega um stöðu einstakra verkefna er varða samgöngumál og fjarskiptamál. Var því samgöngunefnd Fjórðungssambandsins falið að fjalla um tillögu meiri hluta fjárlaganefndar á fundi sínum þann 8. desember sl. Samþykktir nefndarinnar komu í framhaldinu. Ég ætla að grípa niður í eina samþykkt þar sem kemur fram, með leyfi forseta: „Samgöngunefnd lýsir yfir vonbrigðum sínum á því hve illa gengur að koma áætlunum fram og skorar á ríkisstjórn og Alþingi að vinna að málinu af alvöru. Samgönguáætlun er grundvallarskjal fyrir stefnumörkun samgangna í landinu og ólíðandi er að þriðja árið í röð skuli málið ekki vera klárað frá Alþingi.“ Ég tek undir það. Hér er samþykkt varðandi fjárlagaliðinn 06-672, Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta: „Samgöngunefnd styður þá tillögu í nefndaráliti að aukið er við fjármagn til eflingar innanlandsflugi. Samgöngunefnd beinir þeirri tillögu til 3. umr. fjárlaga 2016 að fjármagn verði veitt á fjárlögum 2016 til rannsókna á nýju framtíðarflugvallarstæði fyrir Vestfirði.“ Ég vil taka undir þetta. Ég vakti athygli á því í fyrri ræðu minni um þessi mál, þar sem breytingartillaga meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. gekk út á það að setja 400 milljónir inn í þennan lið, að í sjálfu fjárlagafrumvarpinu væri þessi liður skorinn niður um 500 milljónir. Það vantar enn 100 milljónir upp á að mætt sé þeim niðurskurði sem búið var að gera ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu sjálfu þannig að ekki er allt sem sýnist í þeim málum. Í ályktun Fjórðungssambands Vestfirðinga segir, með leyfi forseta: „Fjórðungsþing skorar á stjórnvöld að gerð sé úttekt á mögulegum nýjum flugvallarstæðum á Vestfjörðum sem geti þjónað innanlands- og millilandaflugi. Bent er á stækkun þjónustusvæðis slíks flugvallar með tilkomu Dýrafjarðarganga og nýs vegar um Dynjandisheiði. Nýr flugvöllur er mikilvæg forsenda fyrir frekari atvinnuuppbyggingu í landshlutanum.“ Þá vil ég vekja athygli á því að Þingeyrarflugvöllur, sem hefur verið varaflugvöllur fyrir Ísafjarðarflugvöll, hefur ekki verið í notkun í hátt á annað ár. Það er bagalegt. Oftar en ekki þegar hefur ekki verið hægt að fljúga á Ísafjarðarflugvöll hefði verið hægt að lenda á Þingeyrarflugvelli vegna þess að vindátt er yfirleitt ekki sú sama þar og í Skutulsfirði, en völlurinn býður ekki upp á að það sé verið að lenda þar með fulllestaðar flugvélar svo að hann hefur hreinlega ekkert verið í notkun. Sú ákvörðun hlýtur að hafa verið tekin á einhverjum stað vegna þess að það vantar fjármagn til að endurbyggja burðarlagið á flugvellinum. Mér finnst til algerrar háðungar hvernig veikustu svæði landsins eru kýld niður smátt og smátt. Það er ekkert endilega verið að ræða það opinberlega heldur bara gerist það á bak við tjöldin að verið er að veikja þessi svæði. Síðan geta þingmenn stjórnarliðsins komið fram og barið sér á brjóst og talað digurbarkalega um að þeir séu að leggja mikla fjármuni í uppbyggingu á landsbyggðinni í breytingartillögu við fjárlögin, fjárlögin sem sýna fram á vanfjármögnun til innviðauppbyggingar á landsbyggðinni á svo mörgum sviðum. Þó að það komi einhverjar sárabætur í formi lítilla fjárhæða hér og þar er það ekki til að mæta þeirri miklu þörf sem liggur fyrir að er svo brýn til að styðja við veika byggð á þessum svæðum. Mig langar aftur að bera niður í erindi Fjórðungssambands Vestfjarða. Þar segir, með leyfi forseta: „Samgöngunefnd fagnar því að aukið fjármagn verði nú veitt til samgöngumála í fjárlögum 2016 vegna vegagerðar utan stofnvegakerfis, en mótmælir harðlega því vinnulagi sem er viðhaft við úthlutun þess fjármagns í tillögu meiri hluta fjárlaganefndar með útlistunum á einstaka framkvæmdum. Samgöngunefnd skorar á Alþingi að afgreiða samgönguáætlun án tafar og nýta hana við forgangsröðun verkefna.“ Ég vil bæta við að í breytingartillögum meiri hlutans koma 235 milljónir inn í þennan þátt vegagerðar og viðhalds vega, sem eru smáfjármunir þegar vegagerð er annars vegar og klárast á nokkrum dögum ef það á að bera ofan í eða byggja upp vegi, ég tala nú ekki um ef verið er að leggja slitlag eða byggja varanlega upp vegi. Þetta eru bara smámunir þegar vegagerð er annars vegar, 235 milljónir sem eru settar ómarkvisst utan samgönguáætlunar. Því mótmælir samgöngunefnd Fjórðungssambands Vestfirðinga og vill að röðun verkefna og forgangsröðun þeirra fari eftir samgönguáætlun. Ég ætla að láta þetta gott heita. Mér fannst alveg vera tímabært að láta landsbyggðina fá kastljósið í þessari umræðu. Við höfum varið umræðu okkar mikið [[Forseti hringir.]]undanfarið í að berjast fyrir bættum kjörum elli- og örorkulífeyrisþega og sú barátta heldur áfram, en baráttan fyrir landsbyggðina heldur líka áfram og ég mun sinna því hlutverki eftir sem áður.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og tek undir að það er alveg þess virði að ræða hagsmuni landsbyggðarinnar við þessa umræðu þótt við tökum auðvitað ekki áherslurnar að neinu leyti frá öðrum þáttum sem við höfum rætt nú í dágóða stund. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að með auknu sjálfstæði landshluta, sér í lagi sveitarfélaga, sé hægt að tryggja þessa hagsmuni betur, frekar en að skattféð fari allt í ríkissjóð og því síðan útdeilt á pólitískum forsendum á hinu háa Alþingi. Mig langar í ljósi þess að benda á tvær stefnur sem hafa verið samþykktar hjá okkur pírötum sem stefnumál. Þar á meðal er að mögulegt sé að sundurgreina tekjur ríkissjóðs og útgjöld eftir sveitarfélögum. Slík greining mundi gera okkur auðveldara til dæmis að greina hvort það væri góð hugmynd að af tekjuskatti væri greitt útsvar til sveitarfélaga þar sem viðkomandi fyrirtæki hefur tekjutengda starfsemi, eða virðisaukaskatti. Þegar ég fer út á land, sem er sjaldnar en ég mundi vilja, fæ ég oft þá kvörtun frá fólki að því finnst eins og allt fjármagnið fari til Reykjavíkur og sé síðan útdeilt þaðan á pólitískum forsendum þegar reyndin er sú að gríðarleg verðmæti verða til á landsbyggðinni sem skila sér í formi skatttekna, en þær skatttekjur fara hingað til Reykjavíkur í raun og veru, til ríkissjóðs og er útdeilt þaðan. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður mundi taka undir það að aukið sjálfstæði sveitarfélaga og aukið sjálfstæði landshluta, hvernig svo sem það væri afmarkað, mundi leiða af sér að þessi svæði gætu sjálf tekið ákvarðanir varðandi ýmsa hluti sem annars eru ákveðnir hér, ég veit ekki með göng en vissulega vegi og því um líkt. Ég velti fyrir mér hver afstaða hv. þingmanns sé gagnvart þessu.
Frú forseti. Þetta eru stórar spurningar. Ég lít þannig á heilt yfir að við séum ein þjóð í einu landi og ég vil að við hugsum á þann hátt að við förum ekki að aðgreina okkur allt of mikið. En ég er alveg sammála því að það er verkefni að þau fyrirtæki sem starfa úti um land og greiða skatta og uppfylla skyldur sínar, að það skili sér á þau svæði þar sem atvinnustarfsemi fer fram. Það hefur vissulega verið vandamál að fyrirtæki eru með starfsemi vítt og breitt um landið, hvort sem það er á Vestfjörðum eða annars staðar, en greiða ekki endilega gjöld sín á þeim slóðum. Ég held að það þurfi að endurskoða og kanna möguleika á því að ná í skatttekjur inn á þau svæði þar sem skattteknanna er aflað. Ég tel líka að hægt sé að nota þau verkfæri sem við erum búin að koma okkur upp í dag. Ég nefndi í ræðu minni sóknaráætlun og byggðaáætlun og allar þær áætlanir sem við höfum sem eru fín verkfæri sem hægt er að nýta sem farveg fyrir fjármagn til að byggja upp innviðina. Það er að sjálfsögðu mjög gott að landshlutasamtökin séu þar með hlutverk, eins og er hvað varðar þessar áætlanir, og fjármunum sé varið í nærumhverfinu með vilja þeirra sem þar búa, að hægt sé að beina fjármunum ríkisins miklu meira inn í þann farveg svo að öll ákvarðanataka sé ekki á höfuðborgarsvæðinu í hendi embættismanna, ráðherra eða annað slíkt. Ég held að við getum gert svo miklu betur líka miðað við það verkferli sem til er í dag.
Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála því að við getum gert betur, svo mikið er víst. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að sjálfsákvörðunarrétturinn sé ein af lykilgrunnstoðum siðmenntaðs samfélags og því meira sem fólk fái að ráða eigin hag þeim mun betra. Það getur alveg þýtt kvaðir á annað fólk. Við þurfum til dæmis öll að greiða skatta og neyða hvert annað til að greiða skatta til að halda uppi löggæslu og dómskerfi til að vernda réttindi sem við höfum, þannig að þetta er ekkert klippt og skorið. En eins og ég segi spyr fólk mig oft þegar ég fer út á land, og jafnvel þegar ég er hérna: Hefur landsbyggðin efni á Reykjavík? Mér sýnist viðhorfið vera það að á landsbyggðinni verði til miklu meiri verðmæti en er skilað þangað til baka. Þess vegna átta ég mig ekki á því hvers vegna allar þessar ákvarðanir þurfa endilega að vera teknar hér. Vissulega eigum við að hugsa hvert um annað en ég verð að segja eins og er að ég bý í Reykjavík og ætla ekki að búa annars staðar í bili og ég veit ekkert um hagsmuni fólks á landsbyggðinni, nema ef ég spyr það og þá velti ég fyrir mér af hverju það ákveður þetta ekki sjálft.
Frú forseti. Ég held að það eigi að gera allt til þess að auka skilning á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, af því að það eru hagsmunir okkar allra í þessu landi. Við erum ekki nema rétt um 330 þúsund þannig að við vinnum saman og byggjum þetta land upp saman og höfum samkennd hvert með öðru sem þjóð hvar sem við búum. Ég held að það sé brýnast. Ef við tökum Vestfirði, af því að þeir eru ofarlega í huga mínum, er íbúafjöldi þar núna kominn undir 7 þús. manns og íbúarnir hafa einir og sér auðvitað ekki möguleika á að rísa undir allri þeirri grunngerð sem þarf að vera til staðar í því samfélagi. En íbúarnir hafa í gegnum tíðina lagt gífurlegar gjaldeyristekjur til þjóðfélagsins svo það er ekki eins og þeir séu að biðja um ölmusu þegar þeir gera kröfu um uppbyggingu vega [[Forseti hringir.]]og innviða og því um líkt. Þetta eiga þessir íbúar og íbúar í sambærilegri stöðu annars staðar á landinu inni hjá ríkisvaldinu.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að hafa varið seinni ræðutíma sínum í að ræða málefni landsbyggðarinnar. Ég tek heils hugar undir það, bæði með henni og hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, að vitlaust sé gefið. Með tilliti til tekjuöflunar og auðlindanýtingar er vitlaust gefið. Mig langar aðeins að ræða samgöngumálin við hv. þingmann. Hún ræddi það sjálf í ræðu sinni og vakti athygli á sjónarmiðum Fjórðungssambands Vestfirðinga þar sem meðal annars er minnt á þörfina fyrir nýtt framtíðarflugvallarstæði á Vestfjörðum. Þingeyrarflugvöllur sem hefur átt að vera varaflugvöllur fyrir Ísafjarðarflugvöll hefur í reynd ekki verið nýttur sem slíkur árum saman. Það veit enginn hvar eða hvernig sú ákvörðun var tekin en af einhverjum ástæðum hefur völlurinn ekki verið notaður. Þetta hefur náttúrlega gríðarlega mikla þýðingu fyrir uppbyggingu svæðisins og möguleika svæðisins. Svo horfum við upp á það að ár eftir ár er því frestað að bjóða út Dýrafjarðargöngin, sem eru lykilatriði varðandi allt sem heitið getur atvinnuuppbygging og búsetuöryggi og þróun á þessu svæði. Í reynd er engin samgönguáætlun í gildi hjá stjórnvöldum og hefur ekki verið í gildi síðan 2014. Hvernig horfir þetta við hv. þingmanni og hvernig sér hún framtíð svæðisins ef þetta verður svona frosið, segjum þó ekki væri nema bara næstu tvö til þrjú árin?
Hæstv. forseti. Það munar um hvert einasta ár þegar kemur að uppbyggingu samgangna á Vestfjörðum. Ég og hv. þingmaður þekkjum vel hvaða plön voru í gangi varðandi fjárfestingaráætlunina sem var samþykkt á síðasta kjörtímabili og hefði Dýrafjarðargöngum átt að vera lokið 2018–2019 en nú blasir við að þeim seinki. Engin samgönguáætlun liggur fyrir og maður vill trúa því að það standist að farið verði í útboð á Dýrafjarðargöngum og uppbyggingu Dynjandisheiðar samhliða en það virðist vera þannig að það dragist a.m.k. fram til 2017. Þetta er bara svo dýrmætur tími. Það hefur sýnt sig að á sumrin þegar opið er á milli sunnanverðra og norðanverðra Vestfjarða þá hefur til dæmis atvinnulífið unnið mjög þétt saman varðandi laxeldi og ýmislegt annað því tengdu. Það sýnir okkur að við megum engan tíma missa við bæði uppbyggingu vega og því að ljúka vegum í Barðastrandarsýslu og við að fara í framkvæmdir við Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiði. Þetta snýr að því að íbúar þessa svæðis hafi trú á framtíðinni, að atvinnulífið hafi trú á því að stjórnvöld ætli að koma með þeim í það verkefni að byggja upp og það þegar vissulega er uppgangur eins og núna á sunnanverðum Vestfjörðum, sem mun smita út frá sér hvað varðar ýmsa þjónustu í sjávarútvegi og við laxeldi til sunnanverðra Vestfjarða. Allt þetta leggst saman og þá verða stjórnvöld að fara að sýna á spilin: Hvað ætla þau að gera? Ég kem kannski betur inn á flugvallamálin í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það. Það eina sem farið er fram á varðandi byggðirnar til dæmis á Vestfjörðum er að byggðarlögin fái að bjarga sér sjálf, þau fara ekki fram á annað. Það er eins og mönnum sé fyrirmunað að skilja að það er ávinningur í því fólginn að búa svo í haginn að byggðirnar geti bjargað sér sjálfar. Tökum Dýrafjarðargöngin enn og aftur sem dæmi. Þau eru forsenda þess að áform sem stjórnvöld sjálf hafa uppi um sameiningu sveitarfélaga, sameiningu stjórnsýslustofnana nái fram að ganga. Þau eru forsenda þess að hægt sé að gera svæðið allt að einu þjónustusvæði og einu atvinnusvæði sem er orðið mjög aðkallandi, einmitt til að hægt sé að nýta sér nýsköpunarmöguleikana í ferðaþjónustunni, fiskeldinu og ýmsu öðru sem eru vaxtarsprotar á Vestfjörðum nú þegar, ég tala nú ekki um með raforkuöryggið sem hægt væri að efla með því að koma Dýrafjarðargöngunum á þannig að hægt væri að taka raforkuflutningslínurnar í jörðu í gegnum göngin. [[Forseti hringir.]]Er þingmaðurinn mér ekki sammála um að byggðirnar fái að bjarga sér sjálfar?
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því að byggðirnar verði að fá að nýta þau tæki og náttúruauðlindir sem þær hafa á sínu svæði. Varðandi orkumálin eru hugmyndir um kalkþörungaverksmiðju í Álftafirði og mikil plön þar uppi. Við vitum að kalkþörungaverksmiðjan sem er í Arnarfirði hefur gengið mjög vel en það sem strandar á er orkuöryggi og afhendingaröryggi orku. Hvalárvirkjun er í nýtingarflokki og það væri auðvitað eitt sem stjórnvöld gætu gert og sýnt eitthvað á spilin með, að hleypa því verkefni af stað með stuðningi varðandi lagnir sæstrengs yfir Djúpið eða hvaða leiðir sem eru bestar og hagstæðastar í þeim efnum. Ég vil vekja athygli á því að það eru svo mörg tækifæri á landsbyggðinni, á Vestfjörðum og auðvitað á öðrum svæðum á landsbyggðinni, [[Forseti hringir.]]sem verður að fara að nýta. Það verður að vera einhver slagkraftur í fjárlögum til þessara byggða og það þarf að fara lögbundnar leiðir í stað þess að það sé hipsum haps kjördæmapot, eins og virðist loða við þessa ríkisstjórn.
Frú forseti. Öðrum þræði er þetta orðið að umræðu um fríríkið Vestfirði. Ég hef ekki gert upp við mig enn þá hvort ég styð þá ágætisstefnu en hv. þingmaður vísaði til álits samgöngunefndar Fjórðungssambands Vestfjarða og kvartaði eðlilega undan hlut Vestfirðinga. Það vakti athygli mína þegar ég las nefndarálit meiri hlutans að það er ákaflega rýrt sem þar segir um samgöngumál að öðru leyti en því að talað er um að til þess að hægt sé að greiða atbeina aðgerðum sem þarf að ráðast í á sviði samgöngumála sé það frumforsenda að ríkið minnki vaxtagjöld sín þannig að til verði meira fjármagn til að ráðast í samgöngubætur. Þetta er út af fyrir sig ákaflega skynsamlega mælt en gildir þetta ekki um alla málaflokka? Það vill hins vegar svo til að í þessu sama meirihlutaáliti er beinlínis viðurkennt að það standi ekkert til að niðurgreiða skuldir. Það kemur okkur ekki á óvart sem tókum þátt í langvinnri umræðu um ríkisfjármálaáætlun. Þar sagði bókstaflega að ekki stæði til að greiða niður nafnverð skulda næstu þrjú árin. Það sama getur maður lesið út úr meirihlutaálitinu víðs vegar þannig að ætla má af nefndarálitinu að fjárfestingarstig hins opinbera haldist óbreytt fram undir og jafnvel yfir 2019. Ég velti því fyrir mér hvort menn hafi áttað sig á hvað felst í þessari yfirlýsingu. Þarna tel ég að verið sé að segja við landsmenn alveg fullum fetum að ekkert verði gert umfram það sem núna er í gangi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Þegar hún fer heim í hérað og ræðir þá stefnu í samgöngumálum sem birtist í nefndarálitinu, má þá ekki kalla þá stefnu hreinlega sveltistefnu gagnvart landsbyggðinni?
Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þetta. Mér finnst stefnan í samgöngumálunum heilt yfir, hvort sem er vegagerð, flug eða hafnarframkvæmdir, hreinlega hafa verið sveltistefna frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Þær stóru framkvæmdir sem eru núna í gangi eru ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar og þeim var hrint af stað af henni. Þannig er veruleikinn. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki sýnt neinn metnað í samgöngumálum eða uppbyggingu samgangna frá því að hún tók við. Fjárlögin núna endurspegla ekki á neinn hátt að það eigi að fara að leggja einhverja fjármuni í innviðauppbyggingu um allt land. Það er ekki eins og það séum aðeins við landsmenn sem nýtum þessar fjárfestingar heldur mun koma hingað til landsins 1,3 milljónir ferðamanna, að mig minnir, á næsta ári. Þetta fólk fer allt um landið og það verður að fara um á einhverjum vegaslóðum, ófærum slóðum vítt og breitt um landið. Það er auðvitað ekki boðlegt. Við fáum gífurlegar tekjur af ferðamönnum en látum þær ekki ganga til innviðauppbyggingar eins og samgangna. Við Vestfirðingar höfum oft horft upp á að þegar þensla verður á höfuðborgarsvæðinu og menn óttast verðbólguskot og fara að keyra allt niður af hálfu ríkisvaldsins varðandi fjármuni til uppbyggingar, til að mynda samgöngumannvirkja, þá er byrjað að skera niður eitthvað sem ekkert er fyrir. Við gjöldum fyrir þensluna á landsbyggðinni, sem höfum ekki fengið neina uppsveiflu eða hagvöxt til okkar.
Frú forseti. Ég vona að hv. þingmanni verði ekki að spá sinni um yfirvofandi þenslu. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að það séu minni líkur á þenslunni sem menn eru stundum að tala um heldur en margir ætla og gæti rætt það í lengra máli. Ég er sammála hv. þingmanni um það að samgöngubætur skipta mjög miklu máli og ekki eingöngu fyrir þá sem búa úti á landi. Samgöngur eru í reynd það sem veitir okkur sem búum hér á suðvesturhorninu frelsi til að ferðast um eigið land. Það er líka nauðsynlegt að ráðast í samgöngubætur til að efla ferðamennsku, sem er núna að verða mest gjaldeyrisskapandi atvinnugrein landsmanna. Ég kalla stefnuna sem birtist í þessu frumvarpi ekkert annað en hreina sveltistefnu og reyndar er hert á því í nefndarálitinu með því að segja að það taki áratugi með óbreyttum framlögum að endurbæta vegi og koma á viðunandi samgöngubótum. Mér hrýs hugur við því [[Forseti hringir.]]fyrir hönd landsbyggðarinnar og ég hygg að þetta séu miklar fréttir fyrir landsbyggðarmenn að koma með og flytja heim í héraðið. Ég er ekki viss um að allir geri sér grein fyrir þessu.
Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í þessu. Ég held að landsmenn geri sér ekki alveg grein fyrir því hve litlu fjármagni er varið í samgöngur og hve lítill metnaður er hjá núverandi ríkisstjórn til að gera betur. Hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði í ræðu sinni um fjárlagafrumvarpið að ekki væri miklum fjármunum varið í samgöngur í landinu vegna þess að ríkið hefði þurft að greiða 33 milljarða vegna kjarasamninga. Mér fannst þetta frekar snautlegt.
Það eru 32 milljarðar.
- 32 milljarðar. Hvenær er þá svigrúm til að efla samgöngur í landinu? Það verða alltaf einhverjar hækkanir í kjarasamningum og það verða alltaf vextir til að greiða af og annað. Þegar ríkisvaldið hendir frá sér gjaldstofnum og slær niður og hættir við að hafa [[Forseti hringir.]]auðlegðarskatt, orkuskatt og afsalar sér tekjum svo tugum [[Forseti hringir.]]milljarða skiptir þá sýnir það sig í því að menn geta hvorki staðið við samgönguáætlun né lagt fé í þennan málaflokk.
Frú forseti. Það er sönn sæmd að halda hér ræðu og ég tel að það sé mjög langt síðan þingsalurinn var jafn vel skipaður og nákvæmlega núna. Hér höfum við farið vítt yfir sviðið en áðan spannst athyglisverð umræða um byggðastefnu, landsbyggðina og samgöngumál og þá verð ég að geta þess að ég hef held ég aldrei haldið ræðu um fjárlagafrumvarpið án þess að hafa yfir áhyggjur mínar vegna Árneshrepps. Ég tel að eitt af því sem skortir verulega á af hálfu framkvæmdarvaldsins sé að gera reka að því að bæta samgöngumál Árneshrepps. Oft hef ég sagt í ræðum mínum að Ísland sé í lagi þegar tvær byggðir eru í lagi. Önnur er Grímsey og hin er Árneshreppur. Nú er það þannig að hæstv. ríkisstjórn hefur gert að minnsta kosti einn góðan hlut að því er byggðamál varðar. Hæstv. ríkisstjórn tók rækilega og röggsamlega á málefnum Grímseyjar og má segja að hún hafi að minnsta kosti fyrir sitt leyti rekið niður gilda stoð undir framhald byggðar í Grímsey. Fyrir það ber að þakka. En ég sem gamall áhugamaður um byggð í Árneshreppi sem fylgst hefur með mannlífi þar finnst því miður sem nú séu að trosna stoðir byggða þar meira en áður, eftir að hafa úr fjarlægð árum saman séð þar töluverðan uppgang að því er mér virtist. Ég skora á þá handhafa framkvæmdarvaldsins sem eru í þessum sal, meira að segja hæstv. menntamálaráðherra. Þótt honum sé málið kannski ekki beinlínis skylt hvað varðar hans málaflokk og fagsvið er það samt svo að hæstv. menntamálaráðherra á ættir að rekja, að minnsta kosti mægðir til þess kjördæmis, þannig að skylt er skeggið þeirri höku. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra velti því nú vel fyrir sér með hvaða hætti hann geti komið að því að treysta stoðir Árneshrepps. Það er einhver örlagaklökkvi yfir ríkisstjórninni í þeirri fjárlagaumræðu sem nú ríkir. Komið hefur fram hér aftur og aftur að það ríkir mikil óánægja, ekki bara meðal þingmanna stjórnarandstöðunnar heldur líka í liði stjórnarliða varðandi þá aðför, svo ég leyfi mér að nota það orð, gagnvart öldruðum og öryrkjum sem er að finna í þessu frumvarpi og í skyldum frumvörpum. Eins og hér hefur margsinnis komið fram blasir við að á því kjörtímabili, sem nú er nánast búið að 2/3 og rösklega það, og til þessa dags hefur þessi ríkisstjórn, sem sendir nú hingað í ræðustól hvern þingmanninn á fætur öðrum til að hrósa sér af því hversu gríðarlega rösklega hæstv. ríkisstjórn hafi tekið á málefnum aldraðra og öryrkja, bætt kjör þeirra sem svarar til eins skitins tíuþúsundkalls þegar búið er að draga frá skatta. Það er allt og sumt. Það gerist á sama tíma og hver þingmaður stjórnarinnar á fætur öðrum kemur hingað upp og talar um það blússandi góðæri sem hér ríkir. Það er alveg rétt og það er að verulegu leyti að þakka verkum fyrri ríkisstjórnar sem lagði góðan grunn að þeirri góðu efnahagsstöðu sem nú ríkir að í dag hefur hagkerfinu undið fram með ákaflega jákvæðum hætti. Það hefur leitt til þess að skattstofnar ríkisins hafa eflst, peningarnir sem til ríkisins koma hafa aukist, en samt sem áður er það þannig á sama tíma að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki treyst sér til að ganga lengra í því að rétta hlut aldraðra og öryrkja en þessu nemur. Það sem skiptir síðan mjög miklu máli er það og sýnir og undirstrikar viðhorfið gagnvart öldruðum og öryrkjum hér á Íslandi er sú staðreynd að þeir eru eini hópurinn sem ekki fær bætur sínar greiddar með afturvirkum hætti. Hæstv. menntamálaráðherra sem hér situr á ráðherrabekk einn ráðherra og þingmenn aðrir sem hér eru í salnum fá allir bætur afturvirkar til 1. mars - meira að segja ráðherrar og þingmenn. Allir þeir sem hafa með einhverjum hætti verið orpnir undir kjarasamninga á líðandi ári fá einnig bætur sem ná aftur til 1. maí. Það hefur verið tillaga stjórnarandstöðunnar á þessu hausti að ríkisstjórnin fallist á að aldraðir og öryrkjar fái sömu bætur. Þegar við förum yfir kjarna þess mikla ágreinings sem speglast hefur í umræðunni og skapað þann mikla hita, að ég ekki segi funa sem finna má af henni, er það fyrst og fremst þrennt sem stjórnarandstaðan hefur verið verulega óhress með. Það er í fyrsta lagi framkoman gagnvart Landspítalanum. Það liggur alveg ljóst fyrir að þar vantar 2,9 milljarða. Það hefur verið rækilega í gadda slegið af hálfu forstjóra Landspítalans sem gekk á fund fjárlaganefndar og lagði fram gögn sem hvergi hafa verið hrakin og hann hefur sýnt fram á það með sterkum rökum á allar hliðar að til að spítalinn haldi einungis í horfi við það sem var á síðasta ári þurfi 2,9 milljarða. Ég er þeirrar skoðunar að stjórnarandstaðan, sem hefur verið húðskömmuð fyrir að halda uppi málþófi á þinginu, eigi ekki að hætta að notfæra sér málfrelsi sitt og eigi ekki að ganga héðan til jólahalds fyrr en það liggur algerlega ljóst fyrir að hæstv. ríkisstjórn ætli með einhverjum hætti að koma til móts við fjárþörf Landspítalans. Í öðru lagi eru það málefni aldraðra og öryrkja og þá skiptir það úrslitamáli og er höfuðkrafa af hálfu stjórnarandstöðunnar að stjórnarmeirihlutinn samþykki að aldraðir og öryrkjar fái bætur sínar greiddar með afturvirkum hætti í samræmi við aðra og í samræmi við þá tillögu sem þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa lagt hér fram. Í þriðja lagi eru það málefni Ríkisútvarpsins. Nú ber svo vel í veiði að hæstv. menntamálaráðherra er hrokkinn upp af værum blundi sínum í ráðuneytinu og hefur komið hingað til þings. Þess vegna tel ég að það sé óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra með hvaða hætti hann sjái nánustu framtíð Ríkisútvarpsins. Tilefnið er vitaskuld að komið hefur fram, raunar gengið fram af munni hæstv. ráðherra að ekki sé stuðningur við þá tillögu sem hann hefur lagt fyrir ríkisstjórnina. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Til hvaða ráða grípa menn þá? Er það einfaldlega þannig að hæstv. ráðherra ætlar að horfa upp á Ríkisútvarpið grotna í höndum sínum eða ætlar hæstv. ráðherra með einhverjum hætti að grípa til þeirra ráðstafana sem duga? Og telur hæstv. ráðherra að unnt sé að ganga hér frá fjárlögum án þess að að minnsta kosti verði stigin einhver skref í áttina til að bæta stöðu Ríkisútvarpsins? Frú forseti. Ég vil aðeins í lok þessarar ræðu minnar víkja að því sem ég taldi hér undir lið nr. 2, þ.e. málefnum aldraðra og öryrkja. Það sem hryggir mig er að hér hefur komið hver hv. þingmaður stjórnarliðsins á fætur öðrum og talað um það með augu sín full af tárum krókódílsins að hann vilji gera hitt og þetta, vilji leggja sig fram um að bæta hag öryrkja. En með hvaða hætti ætla menn að gera það? Hv. þm. Willum Þór Þórsson hélt hér ræðu í dag undir liðnum störf þingsins og sagði að enn væri ekki ljóst með hvaða hætti væri hægt að jafna stöðuna innan hóps öryrkja og aldraðra. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson átti hér frækilega ræðu í dag. Hann lýsti líka yfir með svipuðum hætti og hv. þm. Willum Þór Þórsson að það væri svo erfitt að átta sig á stöðunni. Það reyndist hins vegar unnt fyrir stjórnarandstöðuna að draga það upp úr hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni að hann mundi hér við síðari umræður frumvarps til fjáraukalaga styðja tillögur sem fram kæmu um það að aldraðir og öryrkjar fengju afturvirkar bætur, og hafa margir aðrir þingmenn talað í sömu veru. Ég get ekki annað en spurt þingheim og einkum og sér í lagi þingmenn Sjálfstæðisflokksins: Ætla þeir að koma hingað upp og tala um góðan vilja þeirra til að bæta stöðu aldraðra og öryrkja en gera ekki neitt? Á það að vera hlutskipti hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar eins að ganga gegn straumnum? Það var sá hv. þingmaður sem sagði og vitnaði í helga bók: Af verkum sínum verða mennirnir dæmdir. Og af verkum sínum gagnvart öldruðum og öryrkjum mun þessi ríkisstjórn verða dæmd. Ef svo fer fram sem horfir verður hún dæmd og léttvæg fundin því að það er engin réttlæting á því að aldraðir [[Forseti hringir.]]og öryrkjar einn hópa samfélagsins fái ekki bætur greiddar til baka aftur á árið með sama hætti og hver einasti þegn þjóðfélagsins annar hefur fengið.
Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu sinnar sagði hv. þingmaður að þingsalurinn hafi verið einstaklega vel mannaður og má halda því fram að hann hafi vart verið betur mannaður nema þá helst þegar hv. þingmaður var hér síðast einn í salnum. [[Gripið fram í.]] Af því að hv. þingmaður spurði mig varðandi Ríkisútvarpið í nánustu framtíð er nokkuð ljóst að ef útvarpsgjaldið lækkar úr 17.800 kr. í 16.400 kr. er það umtalsverður niðurskurður. Það er mikilvægt að halda því til haga að það hefur legið fyrir í nokkuð langan tíma. Ég sagði það strax síðastliðið vor að ég teldi rétt að falla frá þessu meðal annars vegna þess að komið hefur mjög skýrt fram að rekstrarstaða Ríkisútvarpsins er slæm, það kom meðal annars fram í skýrslu sem kennd er við Eyþór Arnalds, frá svokallaðri Eyþórsnefnd. Þar kemur ljóslega fram að frá því að tekin var ákvörðun um 16.400 kr. hefur það komið í ljós sem þá var ekki vitað að kostnaðurinn við dreifikerfi Ríkisútvarpsins er umtalsvert og miklu hærri en talið var. Mín skoðun er sú að það þurfi að taka tillit til þess. Eins hafa launahækkanir verið umtalsvert meiri en reiknað var með. Ég er þeirrar skoðunar að menn verði líka að horfa til þeirra þátta. Ég tel að það sé sanngjarnt að leggja málið upp með þeim hætti. Síðan er það auðvitað allt önnur og stór umræða hver verður framtíð Ríkisútvarpsins, hvernig best verður þar haldið á. Ég hef reifað það á opinberum vettvangi að það er nauðsynlegt að horfa til þeirra miklu tæknibreytinga og neyslubreytinga sem eru að verða og orðið hafa á fjölmiðlavettvangi, sem kalla auðvitað á endurhugsun á ýmsu hvað varðar aðkomu ríkisvaldsins að útvarps- og sjónvarpsrekstri. Það er annað mál. Þar er til lengri tíma horft. Nú erum við að horfa á þennan þátt [[Forseti hringir.]]og ég er þeirrar skoðunar að það kalli á verulegar aðgerðir af hálfu Ríkisútvarpsins ef þetta gengur fram með þeim hætti sem í það minnsta er lagt upp með lögum nú.
Frú forseti. Það var ekki af hreinni tilviljun að ég notaði orðið örlagaklökkvi áðan. Það er, eins og hæstv. menntamálaráðherra veit, ættað úr Önundarfirði eða tengist atburðum sem helgast af Önundarfirði, þar sem hæstv. menntamálaráðherra á í dag sterkar rætur. Mér finnst að það sé einhver örlagaklökkvi yfir málefnum Ríkisútvarpsins og það stafar af eftirfarandi: Hér er hæstv. menntamálaráðherra að lýsa sínum góða vilja. Ég er sammála þeim rökum sem hæstv. ráðherra flutti hér. Ég er sammála því að taka eigi tillit til þess að dreifikostnaður er meiri og miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir og sömuleiðis verður að taka tillit til þess að launahækkanir hafa orðið verulega umfram það sem ríkið sjálft gerði ráð fyrir. Um það erum við hæstv. menntamálaráðherra sammála. Um það eru stjórnarandstaðan gjörvöll og hæstv. menntamálaráðherra sammála. En það vill svo til að hæstv. menntamálaráðherra virðist standa einn á berangri innan ríkisstjórnarinnar þegar kemur að þessum málum. Komið hefur fram og ég held að ráðherra hafi sagt það sjálfur að hann hafi lagt fyrir ríkisstjórnina tillögu sem var stoppuð. Utan frá var þrýstingi beitt gegn henni af hv. formanni fjárlaganefndar og hv. varaformanni fjárlaganefndar, þeim tveimur sem verið hafa þeir erfiðustu djöflar sem hæstv. ráðherra hefur þurft að dragnast með í gegnum sinn feril. En innan ríkisstjórnarinnar hefur ráðherrann heldur ekki stuðning og það er þess vegna sem ég segi að það sé einhver örlagaklökkvi yfir málefnum Ríkisútvarpsins. Hér er ráðherra sem látið hefur af upphaflegri villu síns vegar og hefur séð það sem skynsamlegt er í málinu, vill berjast fyrir því en hefur ekki afl til þess. Hann hefur ekki stuðning til þess. Þá spyr ég hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Hvernig lítur hann svo á að sín stjórnskipulega staða sé [[Forseti hringir.]]þegar í ljós kemur að stefna hans í málefnum Ríkisútvarpsins nýtur ekki trausts innan ríkisstjórnarinnar? Í öðru lagi: Hverjar eru þessar aðgerðir sem hann telur að Ríkisútvarpið þurfi að grípa til [[Forseti hringir.]]ef svo fer fram eins og staðan er í dag?
Virðulegi forseti. Stjórnskipuleg staða ráðherra er í engu breytt sökum þessa. Það ætti hv. þingmaður að þekkja mætavel þegar hann, þá sem hæstv. utanríkisráðherra, stóð í þeim sporum að það mál sem hann og hans flokkur hafði lagt mesta áherslu á í ríkisstjórnarsamstarfi var strandað eða stöðvað meðal annars af samráðherrum hans úr öðrum flokki, aðildarumsóknin að ESB var sett á ís. Það breytti í engu stjórnskipulegri stöðu ráðherrans. Það er alþekkt að ráðherrar geta lent í þeirri stöðu að koma ekki máli í gegn í þinginu eða út úr ríkisstjórn, en það breytir ekki stjórnskipulegri stöðu manna hér. En það sem blasir við er að komi til þess að útvarpsgjaldið lækki úr 17.800 í 16.400 kr. þarf að bregðast við því. Og það er bara eitt ráð til þess, það er þá að skera niður í þjónustunni. En þá þarf líka um leið að huga að þjónustusamningi því að það þarf að vera samræmi á milli þeirrar kröfu [[Forseti hringir.]]sem við gerum af hálfu ríkisvaldsins til þessarar stofnunar okkar sem fram kemur í lögum eða þjónustusamningi, og síðan þeirra fjármuna sem stofnunin fær til að sinna því hlutverki.
Frú forseti. Það mál sem hæstv. ráðherra færir hér inn, sem eru lyktir ESB-máls-umsóknarinnar í tíð síðustu ríkisstjórnar, er gerólíkt þessu. Eins og hæstv. ráðherra segir var það mál sett á ís, en það var ríkisstjórnarsamþykkt fyrir því sem allir stóðu að, þar á meðal ég, þannig að það voru allt aðrar aðstæður og aðrir orsakavaldar sem ollu því. Ég mundi samt í sporum hæstv. ráðherra íhuga stöðu mína ákaflega vel þegar um er að ræða jafn stórt mál og Ríkisútvarpið. Hæstv. ráðherra hefur einbeitta stefnu í málinu sem hann hefur meitlað í texta, tillögu flutta í ríkisstjórninni og síðan kemur í ljós að innan ríkisstjórnarinnar hefur hann hvorki stuðning formanns Sjálfstæðisflokksins né formanns Framsóknarflokksins. Ég mundi að minnsta kosti ætla að staða hæstv. ráðherra væri nokkuð í lausu lofti. Að öðru leyti óska ég hæstv. ráðherra velfarnaðar í því að sannfæra sjálfan sig um að hann eigi að vera áfram [[Forseti hringir.]]á þeim stað sem hann er í nú, þ.e. í ríkisstjórn Íslands. Ég mundi velta því fyrir mér hvort það sé réttur staður fyrir hann [[Forseti hringir.]]ef þetta verða afdrif málsins. En ég óska honum sömuleiðis velfarnaðar í viðureign sinni við að ná fram að minnsta kosti einhverju af því sem skortir núna milli 2. og 3. umr. þó að það sé að vísu mjög langt þangað til 3. umr. hefst hér.
Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir mjög skelegga og kraftmikla ræðu eins og við var að búast frá þeim hv. þingmanni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, þar sem hann hefur nú setið á þingi jafn lengi og ég hef verið til, um Landspítalann. Mér finnst eins og saga Landspítalans og saga íslenska heilbrigðiskerfisins hafi alla tíð verið sú, síðan ég fæddist alla vega, að það hafi alltaf vantað peninga, það hafi alltaf vantað meira fé. Og ég man að jafnvel á góðæristímunum þá var Landspítalinn að velta því fyrir sér hvernig hann ætti að standa undir rekstri og það var þegar vel áraði, miðað við hvernig hlutirnir gerðust í síðustu ríkisstjórn sem tók við eftir hrun. 2009 var ekkert eðlilegt ár, 2008 var heldur ekki eðlilegt ár. Ég held að það hafi verið ákveðin þjóðarsátt ef svo má segja um að við værum komin í alveg sérstaka stöðu og allir þyrftu að leggjast á eitt, m.a. aldraðir og öryrkjar, og taka á sig skerðingar til að bjarga ríkissjóði, til að bjarga landinu frá beinlínis bankahruni eða gjaldþroti. Ég spyr hv. þingmann þar sem hann er búinn að vera hér og fylgjast með þessum málum í hátt á þriðja áratug: Hvernig stendur á því að íslenska ríkið hefur ekki á þessum 30 árum staðið betur vörð um Landspítalann en svo að núna flykkjast læknar af landi brott einfaldlega af því að þeir geta fengið betri kjör annars staðar og við bjóðum þeim upp á að vera í lekum húsum þar sem er mygla upp um alla veggi. Ég spyr: Af hverju er ekki búið að halda betur utan um þennan málaflokk?
Frú forseti. Það er hrollvekjandi staðreynd sem ég horfist þó í augu við af einarðri karlmennsku að árið sem ég steig inn á þing, þá fæddist hv. þingmaður. En hvorugt okkar getur breytt því. Allan þennan tíma hefur auðvitað af hálfu ákveðinna stjórnmálaafla verið ákveðinn þrýstingur í þá átt að auka einkarekstur og síðan að breyta einkarekstri í hreina einkavæðingu. Öðrum þræði er þetta drifafl þessarar þróunar. Ég hygg þó að það hafi alltaf verið þjóðarsamstaða um að efla spítalann og eftir að hann var sameinaður á þeim stað sem hann er núna þá fannst mér það vera ljósara en strax þá, ég hygg í þann mund sem hv. þingmaður var sennilega að læra að ganga, var því fyrst lýst yfir að það ætti að byggja nýjan spítala. Menn hafa verið að slást yfir því síðan. Í tíð síðustu ríkisstjórnar, ég vil kannski ekki segja að það hafi verið þjóðarsamstaða um þær aðgerðir sem ráðist var í en það var a.m.k. ekki andstaða á hinu háa Alþingi, þá var skorið fast mjög víða. Þegar maður horfir til baka þá mundi ég áætla að miðað við t.d. árið 2008 á föstu verðlagi hafi verið samdráttur sem nemur kannski 25%. Það er gríðarlega mikið. Ef maður skoðar síðan stöðuna núna þá kemur í ljós miðað við gögn sem Páll Matthíasson lagði fram að það vantar 2,9 milljarða til að halda í horfinu bara frá því í fyrra. Ef maður miðar við árið 2008 til ársins 2015 þá vantar 5,7 milljarða að mig minnir til að jafnstaða sé. Ástæðan er sú að þjóðinni hefur fjölgað, þjóðin hefur elst og það er kannski það sem skiptir mestu máli. Þeim hefur fjölgað sem eru yfir sjötugt, fjölgað enn meira sem eru yfir áttrætt og [[Forseti hringir.]]það eru þeir sem þurfa á mestri umönnun að halda. Það kostar meiri peninga og það er þess vegna sem spítalann vantar 2,9 milljarða bara til að halda í horfinu við síðasta ár.
Virðulegi forseti. Þessar tölur sem hv. þingmaður nefnir, 2,9 milljarðar, 5,6 milljarðar, í stóra samhenginu virðast þetta ekki vera neitt sérstaklega stórar fjárhæðir, sérstaklega ekki miðað við þær gífurlegu fjárhæðir sem við erum að tala um í þessu sambandi. Það hefur margoft komið fram, í þeim skoðanakönnunum sem Píratar hafa látið Gallup gera fyrir sig, að það er heilbrigðiskerfið, það er velferðarkerfið sem fólk vill setja í fyrsta sæti. Almenningur vill velferðarsamfélag. Það vill eyða pening í velferð og í spítalann. Af hverju erum við ekki að forgangsraða þannig? Hér eiga að fara 75 millj. kr. til að byggja viðbyggingu við Alþingi Íslands sem er sennilega brot á höfundarétti. Hvernig stendur á því að við erum að spandera pening í einhver gæluverkefni á meðan við erum að svelta Landspítalann? Á ekki að setja 30 millj. kr. í einhvern ráðgjafarhóp? Væri ekki betra að kaupa spartl og málningu fyrir þennan pening? Ég bara spyr.
Frú forseti. Ég ætla kannski að umorða spurninguna og varpa henni til hv. þingmanns. Af hverju hefur hún ekki séð hæstv. heilbrigðisráðherra hér í umræðunni? Af hverju hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson þurft að bíða dögum saman eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra finnist? Af hverju hefur forseti þingsins dag eftir dag sagt að boðum hafi verið komið til hæstv. heilbrigðisráðherra en hann hefur aldrei komið? Hann þorir ekki til umræðunnar, ekki bara vegna þess að það er féskylft til spítalans heldur vegna þess að hann óttast spurningarnar sem bíða frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni vegna þess að þær snúast um grundvallaratriði, um einkavæðingu. Það eru sterk öfl innan Sjálfstæðisflokksins sem augljóslega vilja ekki setja meiri pening í Landspítalann heldur nota þá staðreynd að þar skortir fé til að ýta starfsemi út úr spítalanum yfir á einkamarkaðinn. Og þeir sem reka einkamarkaðinn eru fyrrverandi toppar, jafnvel topparar innan Sjálfstæðisflokksins. Það er skýringin. Þingið fær hins vegar ekki að ræða þessar lykilspurningar við hæstv. heilbrigðisráðherra.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir skeleggan málflutning. Sannast sagna hefði ég helst viljað staðnæmast við orðaskipti hv. þingmanns og hæstv. menntamálaráðherra hér áðan, það voru fróðleg orðaskipti fyrir ýmissa hluta sakir. Rætt var um skammtímafjárhagsþrengingar Ríkisútvarpsins annars vegar og síðan vék hæstv. menntamálaráðherra að því að annar þráður væri síðan framtíð Ríkisútvarpsins. Þetta minnir okkur á hve mikilvægt það er að taka þessa umræðu með hæstv. ráðherrum málaflokkanna. Það á ekki bara við menntamálaráðherra, það á við um heilbrigðisráðherra sem kemur ekki til þessarar umræðu þótt hans sé beðið. Það sem ég vildi víkja að í þeim orðaskiptum sem fram undan eru við hv. þingmann eru þær deilur sem eru að rísa hér í þinginu. Það eru miklar deilur um fjárlagafrumvarpið og þær eru harðnandi. Hér kom hæstv. forsætisráðherra fram í gær og sagði að engu yrði hnikað til. Hér erum við búin að hlusta á hvern stjórnarandstöðuþingmanninn á fætur öðrum koma í pontu og segja að það væri ósæmilegt að þinginu yrði slitið nú án þess að tilteknar breytingar verði gerðar á fjárlagafrumvarpinu. Ég tek undir það. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék að þeim þáttum sem hann telur mikilvægasta að þessu leyti. Nú má ætla að niðurstaðan verði á endanum einhvers konar samkomulag. en hvaða þættir eru það sem hv. þingmaður leggur fyrir sitt leyti ríkasta áherslu á [[Forseti hringir.]]að ríkisstjórnin komi til móts við óskir stjórnarandstöðunnar?
Frú forseti. Ég veit ekkert um það hvort þessari deilu lýkur með nokkurri sátt. Mér sýnist að það séu engar sáttarbrækur sem ríkisstjórnin hefur til að girða sig. Ég hef hins vegar sagt að það séu þrír þættir sem mestu skipta. Í fyrsta lagi að auka framlagið til RÚV, í öðru lagi að auka framlagið til Landspítalans og í þriðja lagi að ná samkomulagi með einhverjum hætti um að bætur til öryrkja og aldraðra verði afturvirkar til 1. maí. Þetta finnst mér vera höfuðatriði, þetta eru kjarnaatriði í þeim mikla ágreiningi sem hér hefur risið. Ég segi það alveg hreinskilnislega að ég hef engan áhuga á því að hætta að nýta mér málfrelsi mitt fyrr en búið er að stíga einhvers konar skref til samkomulags í þessum málum. Ég lít svo á að það sé verið að fara mjög harkalega og þjösnalega að öldruðum og öryrkjum. Ég tel að það sé verið að taka þá og setja þá einan hópa til hliðar, þeir einir Íslendinga fái ekki að njóta þess sem allir aðrir Íslendingar fá að njóta og þá tel ég að það sé hlutverk stjórnarandstöðunnar að standa í ístaðinu og sýna að aldraðir og öryrkjar eiga sterka fulltrúa á Alþingi Íslendinga sem ætla sér ekki að gefast upp fyrr en þeir verða bókstaflega traðkaðir niður í svaðið af ofbeldisfullum meiri hluta. Þar er auðvitað fremstur í flokki hæstv. forsætisráðherra sem storkaði bæði almennum lögmálum í umgengni við annað fólk og öldruðum og öryrkjum með ummælum sínum í gær þegar hann sagði að stafkrók yrði ekki breytt. Við skulum sjá. Ef það verður niðurstaðan þá er auðvitað búið að slíta friðinn hér, ekki bara á þessu ári, heldur til loka kjörtímabilsins. Menn uppskera eins og þeir sá.
Hæstv. forseti. Ég tek hjartanlega undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Krafan um afturvirkar greiðslur til lægst launaða fólksins í landinu eða þess fólks sem býr við lökust kjör er sanngirniskrafa, þetta er eini hópurinn í landinu sem ekki fengi afturvirkar bætur. Allt launafólk hefur samið um slíkt fyrirkomulag og það er þvert á réttlætisvitund okkar ef þetta yrði ekki gert. Þetta er sanngirnisháttur. Varðandi hina þættina þá nefnir hv. þingmaður RÚV, Ríkisútvarpið annars vegar og heilbrigðiskerfið hins vegar, Landspítalann sérstaklega, og svo horfum við einnig til heilsugæslunnar að sjálfsögðu og þess sem er að gerast þar. Hverjar telur hv. þingmaður yrðu afleiðingar þess ef engar breytingar yrðu gerðar á framlagi til heilbrigðisþjónustunnar annars vegar og Ríkisútvarpsins hins vegar?
Frú forseti. Ég fékk bréf í dag frá einum starfsmanni Landspítalans þar sem hann lýsti vinnuandanum sem þar hefur skapast. Hann lýsti því hvernig starfsmenn spítalans leggja sig alla fram og eru vissulega elskaðir af þjóðinni en vanmetnir af yfirvöldum. Hann lýsti því með hvaða hætti starfsmenn þar koma nálægt öllum helstu viðburðum í lífi þjóðarinnar, fæðingu og dauða. Þeir upplifa það þannig að þeirra störf séu vanmetin, jafnvel lítilsvirt. Ég held að þetta hafi mjög neikvæð áhrif til framtíðar á vinnuandann innan spítalans en ég held líka að þetta muni leiða til þess að hluta af starfseminni verði, og það er viðleitni þeirra sem að baki standa, ýtt út á markaðinn, að það sé verið að reyna að skapa einkavæðingu. Varðandi Ríkisútvarpið tel ég í fyrsta lagi að þetta muni auðvitað leiða til gríðarlegra uppsagna og niðurskurðar í starfsemi Ríkisútvarpsins til skamms tíma. Til lengri tíma held ég að þetta sé hrein aðför að tilvist [[Forseti hringir.]]Ríkisútvarpsins og það sé verið að reyna að eyðileggja það.
Frú forseti. Ég óskaði eftir því fyrr í dag að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra kæmi til að hlusta á ræðu mína og bregðast við spurningum frá mér. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur orðið við kalli frá þinginu sem er auðvitað sjálfsagt mál. Í sjálfu sér er undarlegt að mér skuli vera þakklæti efst í huga. Auðvitað á að vera sjálfsagt að hæstv. ráðherrar komi til þings þegar á þá er kallað, en eins og dæmin hafa sýnt hefur það ekki alltaf gerst og sjaldan í þessari umræðu. Ég er því mjög ánægð með að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra skuli vera hér kominn. Það er tvennt sem ég vildi ræða um. Hæstv. ráðherra kom aðeins inn á Ríkisútvarpið í andsvörum fyrr í þessari umræðu. Mig langar samt aðeins að nefna Ríkisútvarpið. Ég hef orðið vör við eins og aðrir landsmenn að forusta fjárlaganefndar hefur gengið mjög hart fram þegar talað er um Ríkisútvarpið og rekstrarumhverfi þess, við tókum eftir því í umræðum um bandorm árið 2014 þegar verið var að ræða útvarpsgjaldið og að það ætti að renna að fullu til stofnunarinnar samkvæmt nýjum fjölmiðlalögum eða lögum um Ríkisútvarpið. Þegar ljóst var að gjaldið ætti allt að renna til Ríkisútvarpsins var samþykkt að lækka það niður í áföngum og það yrði 16.400 kr. á árinu 2016, færi úr 17.800 kr. Við í fjárlaganefnd höfum fengið stjórnendur og stjórn Ríkisútvarpsins á fleiri en einn fund til að fara yfir stöðuna og það má öllum vera ljóst sem hafa setið þá fundi að mikil breyting verður á starfsemi Ríkisútvarpsins ef gjaldið verður ekki áfram það sama eins og minni hlutinn hefur lagt til og reyndar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra talaði um að nauðsynlegt sé að gera ef ekki eigi að verða miklar breytingar. Ég legg þetta hér inn. Ég veit að hæstv. ráðherra talaði hér áðan og sagði mjög skýrt að hann væri þeirrar skoðunar að það mætti ekki breyta gjaldinu. Ef það yrði gert yrðu miklar breytingar á dagskrá útvarpsins og spurning væri þá hvort það gæti sinnt sínu lögbundna hlutverki. Við vitum um kjaramálin og að hækkanir hafa orðið miklar á árinu 2015 sem væri bara sjálfstæður niðurskurður um hundruð milljónir króna. Við bætist þá þessi lækkun á gjaldinu á árinu 2016. En það virðist ekki vera stuðningur fyrir þessu, að útvarpið fái að halda óbreyttu útvarpsgjaldi, þó að það eitt og sér muni kalla á niðurskurð, heldur vill stjórnarmeirihlutinn ganga lengra og ganga í skrokk á útvarpinu ef svo má segja og heimtar breytingar. Forusta hv. fjárlaganefndar hefur gengið mjög skýrt og hart fram í þessu máli. Sú sama forusta leggur til að húsið sem Þjóðskjalasafnið er í verði selt, eða veitt heimild til að selja húsnæði Þjóðskjalasafnsins. Ég hef sagt það hér og skrifað í minnihlutaálit að þetta sýni lítinn skilning á starfseminni, þarna sé verið að tjalda til einnar nætur með þetta mikilvæga safn þar sem skjöl eru hýst og hefur mikla þýðingu að sé aðgengilegt fyrir almenning, bæði til að grúska í skjölum og sitja í lestrarsal. Það skiptir máli fyrir stjórnsýsluna að Þjóðskjalasafnið sé miðsvæðis og skiptir líka máli fyrir fræðasamfélagið. Það skiptir máli að safnið sé í tryggu húsnæði og ekki tjaldað til einnar nætur þegar að umgjörð þess kemur. Í heimildargreininni er talað um að heimilt sé að selja húsið og taka annað húsnæði á leigu eða kaupa annað húsnæði, þetta er svona í þoku og verður einhvern veginn. Þetta kom mér verulega á óvart. Þegar ég fór að afla mér upplýsinga um þessa stefnubreytingu, því nýbúið er að samþykkja stefnu fyrir Þjóðskjalasafnið og ég fór að fletta upp í henni, sá ég að í fyrra var samþykkt að umgjörðin yrði á Laugavegi 162, þar yrði safnið, og búið er að leggja pening í endurhönnun á því húsnæði. Þegar ég fór að skoða, grúska og spyrja kemur í ljós að hugmyndin kemur frá forustu fjárlaganefndar og er studd af meiri hluta hennar og borin hér upp af þeim. Þarna gengur forustan aftur gegn stefnu mennta- og menningarmálaráðuneytisins, gegn þeirri stefnu sem hæstv. ráðherra hefur borið uppi. Ég vil spyrja hvað hæstv. ráðherra finnist um þetta og hvaða áhrif hann telji að þetta hafi á rekstur safnsins. Hvort hann telji ekki einmitt, ef hæstv. ráðherra skyldi nú hafa tíma til að hlusta á spurningar mínar, að umgjörðin í kringum Þjóðskjalasafnið þurfi að vera traust og horft sé til langrar framtíðar hvað það varðar. Ég hef heimsótt húsnæðið. Ég veit að það er ekki í góðu standi og þarfnast viðgerðar og endurhönnunar, en sátt hefur verið um að stefnan skuli vera í þá átt. Hvað finnst hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á málaflokknum þegar forusta fjárlaganefndar stekkur svona inn í málaflokkana og býður upp á breytingar sem eru á skjön við það sem hæstv. ráðherra vill? Þetta á bæði við um Þjóðskjalasafnið og heimildargreinina, auðvitað veit ég að það er bara heimildargrein, en um leið er búið að lýsa yfir ákveðinni stefnu, að fara eigi einhverja ákveðna leið. Fjárfestar fara sjálfsagt að þrýsta á um að fá húsnæðið til að byggja hótel. Mér skilst á svörum forustu fjárlaganefndar að þarna þurfi að selja húsið því að það sé á verðmætri lóð og á góðum stað fyrir ferðamannaþjónustu einhvers konar. Ég hef áhyggjur af slíkri skammtímahugsun, bæði hvað varðar safnið, þetta eina safn sem talað er um í stjórnarskránni okkar, og líka varðandi Ríkisútvarpið. Þarna fer fram, að því er virðist gegn stefnu hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á málaflokknum, forusta fjárlaganefndar. Það er forusta fjárlaganefndar sem er hér með stefnu í þessum málum. Hún birtist í breytingartillögunum. Ég vona að hæstv. ráðherra bregðist við ræðu minni.
Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt mál að bregðast við ræðu hv. þingmanns. Fyrst vil ég segja að forusta fjárlaganefndar hefur verið vakin og sofin við það verk að tryggja sem best hag ríkissjóðs. Það er verkefni þeirrar þingnefndar og er alveg sérstakt, þó að það sé um leið líka verkefni allra annarra nefnda þingsins. Auðvitað skiptir mestu máli hvað varðar þá sem sitja í þeirri tilteknu nefnd, og ég hef fyrir því mikla sannfæringu, að ekkert annað gengur til þar en einmitt að sinna sem best því starfi. Síðan getur verið meiningarmunur þar á, á milli þingmanna, hvernig því er best varið og háttað. Það getur eðlilega verið og er hluti af stjórnmálunum. En hvað varðar Þjóðskjalasafnið vil ég segja að þessi hugmynd er svo sem ekki ný. Ég hef heyrt hana áður. Ég hef ekki fengið til mín neina formlega útreikninga á þessu, en mér hefur skilist að þegar menn hafa lagt saman kostnaðinn við að flytja safnið og síðan kostnaðinn við nýtt húsnæði og borið saman við það sem mætti fá fyrir lóðina hafi niðurstaðan í það minnsta verið sú að það væri ekki hagstætt fyrir ríkissjóð að fara þá leið. En það er sjálfsagt mál að vera vakinn yfir þessu. Ef hugmyndir koma fram um betri og hagkvæmari tilhögun sem hægt er að rökstyðja sannarlega, þá er ég að sjálfsögðu tilbúinn að hlusta á það, enda er hér um að ræða, eins og hv. þingmaður nefndi sérstaklega, heimildarákvæði. Það er ekki skylda til að ráðast í þetta. Það sem ég hef þó alla vega séð hingað til er að ekki sé hagkvæmt fyrir ríkið að beita slíku ákvæði, þ.e. að selja þessa lóð og flytja safnið og kaupa nýtt húsnæði fyrir það. En með þessa byggingu og þessa starfsemi [[Forseti hringir.]]eins og alla aðra þarf auðvitað að gæta að því af festu og yfirvegun, sérstaklega með Þjóðskjalasafnið, en um leið líka að allri hagkvæmni.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég veit auðvitað hvert hlutverk fjárlaganefndar er. Það er vandasamt að halda vel á spöðunum þegar kemur að fjárhag ríkisins. En þetta er samt afar sérstakt, að sérstök tekjuöflun sé í gangi hvað þetta eina húsnæði varðar. Ef það er eina hugsunin hjá fjárlaganefnd og forustu hennar að það sé bara gott fyrir ríkissjóð að selja verðmætar lóðir og verðmætt húsnæði í miðbænum eru auðvitað fleiri hús sem ætti að líta á og önnur sem heyra jafnvel undir önnur ráðuneyti. Mér finnst afar sérstakt að horft sé bara beint á Þjóðskjalasafnið með þessum hætti. Það er alveg sama hvernig þessu er snúið, það hefur náttúrlega áhrif á þá sem stjórna og stjórnendur safnsins ef Alþingi samþykkir heimild til að selja húsnæðið. Það vekur upp spurningar. En mér heyrist að hæstv. ráðherra muni ekki vera hrifinn af því að nýta slíka heimild. En gæti hæstv. fjármálaráðherra nýtt sér heimildina? Er það fjármálaráðherra sem er að fá þessa heimild? Gæti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra staðið uppi með að bæði hæstv. fjármálaráðherra og forusta fjárlaganefndar fari gegn nýsamþykktri umgjörð um Þjóðskjalasafnið?
Virðulegi forseti. Hér er um það fyrst og fremst að ræða, eins og ég skil málið, að taka þurfi afstöðu til þess hvort hagkvæmara sé fyrir ríkið að selja þessa lóð og að söluandvirðið sé það hátt og skili það miklu að það dugi til að finna Þjóðskjalasafninu nýjan stað og koma því fyrir í nýrri byggingu. Ef slíkt lægi fyrir og hægt væri að koma Þjóðskjalasafninu í jafnvel betra húsnæði en það er í nú þegar væri auðvitað rétt að horfa til þess og fráleitt annað en að hafa augun opin fyrir slíku. Ég gef mér að eitt af því sem hafi leitt þessa umræðu fram sé að við vitum að enn er nokkuð langt í land með að búið sé að ráðast í allar þær viðgerðir og endurbætur á húsnæðinu sem Þjóðskjalasafnið er í núna, að menn horfi til þess kostnaðar, sem þarf að taka tillit til líka í þessari mynd. En enn og aftur: Menn eiga að fara varlega með eina af lykilstofnunum þjóðarinnar sem er Þjóðskjalasafnið. Þar á að gera allt af mikilli yfirvegun. Ég lít svo á að þetta heimildarákvæði verði að sjálfsögðu ekki nýtt nema það uppfylli þau skilyrði sem ég var að lýsa hér áðan, að það sé hagkvæmara fyrir ríkissjóð að gefnu tilliti til þess að þá sé búið að mæta allri húsnæðisþörf Þjóðskjalasafnsins ef það á að fara úr því húsnæði sem það er í núna. Ég tel málið liggja alveg ljóst fyrir. Ég held að ekki þurfi að hafa neinar áhyggjur af því. Ef til kæmi að þessari heimild væri beitt væri það á grundvelli þeirra raka sem ég hef lýst. Annars væri það varla hægt. Ég ítreka, af því að hv. þingmaður gerði það aftur að umtalsefni í andsvari sínu, að það er svo að forusta fjárlaganefndar hefur þetta mikilvæga verkefni og hlýtur að sinna því eftir bestu getu. Það er ekki þar með sagt að við séum alltaf öll alveg sammála öllu. En það ber að horfa til þeirrar ábyrgðar sem sérstaklega hvílir á forustumönnum þeirrar nefndar.
Frú forseti. Ég skil vel að hæstv. ráðherra sé í svolitlum vanda með þetta. Eins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur: Ef ég skil málið rétt. Sem bendir til að hæstv. ráðherra hafi ekki verið með í ráðum þegar lagt var til að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fengi heimild til að selja ofan af Þjóðskjalasafninu. Ég gagnrýni þessi vinnubrögð. Í þessu sambandi skiptir hlutverk fjárlaganefndar ekki miklu máli. Manni finnst þetta vera svona handahófskennd stefnumörkun í málefnum mikilvægs safns og sýna skilningsleysi á hlutverki þess og nauðsyn á traustri umgjörð. En ég átta mig á að hæstv. ráðherra er með aðra skoðun og starfsmenn ráðuneytisins hafa unnið að annarri stefnu, bæði varðandi Ríkisútvarpið og Þjóðskjalasafnið. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að bregðast við spurningum mínum. En eftir situr samt gagnrýnin á þau vinnubrögð að í fjárlaganefnd sitji forusta fjárlaganefndar og breyti stefnu sem mörkuð hefur verið fyrir mikilvægar stoðir í samfélaginu, annars vegar Þjóðskjalasafnið og hins vegar Ríkisútvarpið, sem mörkuð hefur verið af fagráðuneytinu. Það er sannarlega ámælisvert og undarleg vinnubrögð, svo ekki sé meira sagt.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að ræða aðeins við hana um Ríkisútvarpið og stöðu þess, þó að margt hafi líka verið áhugavert í máli hv. þingmanns um málefni Þjóðskjalasafnsins og það verðskuldar reyndar sérstaka umræðu, held ég, almennt um stefnu okkar í málefnum safna. Ég tel að þar mætti mjög margt ræða, t.d. hvernig þeim málaflokki var skipt upp í tíð núverandi ríkisstjórnar undir tvö ráðuneyti sem hefur líka gert þá stöðu enn þá flóknari að mínu viti og aukið talsvert á misræmi í stöðu safnanna. Hvað varðar Ríkisútvarpið er leitt að allt frá því að Ríkisútvarpinu var breytt í opinbert hlutafélag 2007 við mikla andstöðu á þeim tíma, þáverandi stjórnarandstöðu, og tekið var upp fyrirkomulag útvarpsgjalds má segja að staðið hafi ákveðinn styr um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Ekki það að það stóðu auðvitað ávallt ákveðnar deilur um afnotagjaldafyrirkomulagið sem var þó aðskildara frá árlegri fjárlagaumræðu. Það má í raun segja að strax og lögin tóku gildi var útvarpsgjaldið skert, þ.e. haustið 2008 í tíð þáverandi ríkisstjórnar, og voru auðvitað fyrir því ákveðin og sterk rök í ljósi stöðu ríkissjóðs á þeim tíma. Hins vegar hafa verið gerðar athugasemdir við það síðan af sérfræðingum á sviði almannaútvarps, annars vegar hve lengi þær skerðingar héldu áfram, þeim var ætlað að falla niður í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem við hv. þingmaður áttum báðar sæti í 2013 en var svo fram haldið um tíma og síðan farið í að lækka útvarpsgjaldið af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að þetta fyrirkomulag sé á einhvern hátt gallað, uppspretta átaka um fjármögnun almannaútvarps.
Frú forseti. Hægt er að taka undir það að þetta fyrirkomulag geti verið uppspretta átaka um fjármagnið sem á að fara í að reka almannaútvarp. Það hefur sýnt sig alla vega og það sýnir sig í þeirri umræðu sem við eigum nú. Hins vegar hlýtur það að vera skylda okkar að búa þannig um hnútana að Ríkisútvarpið sé ekki háð hagsmunaaðilum, sem hlýtur þá að lúta að því að það sé ekki háð auglýsingatekjum í framtíðinni. Auðvitað erum við ekki komin þangað en það hlýtur að vera draumastaðan, að ekki sé hægt að segja það með nokkrum hætti eða leiða að því líkum að Ríkisútvarpið sé undir hælnum á einhverjum hagsmunaaðilum. Það verður líka að vera þannig að ekki megi leiða að því líkum að Ríkisútvarpið sé undir hælnum á stjórnmálamönnum. Við verðum að finna leið til að halda Ríkisútvarpinu sjálfstæðu og að það geti sinnt hlutverki sínu. Við gerum miklar kröfur til Ríkisútvarpsins. Við töluðum um það löngum stundum haustið 2010 þegar skýrsla rannsóknarnefndarinnar var til umræðu hversu mikilvægir fjölmiðlarnir væru og að við hv. þingmenn gerðum miklar kröfur til Ríkisútvarpsins og samþykktum hér, 63 þingmenn, að við skyldum búa þannig um hnútana að útvarpið gæti sinnt hlutverki sínu. Mér finnst að við þurfum að horfa alvarlegum augum á þetta. Menn geta gagnrýnt útvarpið og verið spældir yfir gagnrýninni sem Ríkisútvarpið veitir og aðhaldinu sem það veitir stjórnvöldum. Það er einfaldlega hlutverk þess.
Frú forseti. Auðvitað er það svo ef við lítum til landanna í kringum okkur þar sem alls staðar eru rekin almannaútvörp að oft stendur styr um þær stofnanir, hvort sem litið er til Bretlands, Danmerkur, Svíþjóðar eða Noregs. Það stendur oft styr um þær stofnanir. En þó hefur náðst ákveðin sátt til dæmis vegna þess að þær stofnanir eru ekki á auglýsingamarkaði og náðst hefur sátt um hlutverk þessara miðla. Það hefur líka verið lögð ákveðin áhersla á að ná þverpólitískri sátt um að það skuli vera almannaútvarp. Síðan takast stjórnmálamenn auðvitað þar á um ýmislegt sem kemur upp í tengslum við það. Það er eðli fjölmiðlunar. Hún veldur alltaf umræðu. Það er heilbrigt og eðlilegt. Við áttum talsvert mikla umræðu hér síðast þegar við ræddum lög um Ríkisútvarpið þar sem reynt var að skilgreina hlutverk þess, til dæmis hvað varðar hinar dreifðu byggðir, hvað varðar menningarhlutverk, tungumálið, og þar þóttist ég nú kenna ákveðinn samhljóm um að mikilvægt er að hafa almannaútvarp. Það hefur mjög mikilvægu hlutverki að gegna til dæmis á málsvæði þar sem við erum 320 þús. manns sem tölum íslensku að hafa miðil sem lítur á það sem skyldu sína að framleiða efni á íslenskri tungu. Hvernig við eigum að leita leiða til að fara úr því að við séum í hverri fjárlagaumræðunni á fætur annarri í harkalegum deilum um stöðu Ríkisútvarpsins, ég ætla ekki að þykjast hafa einhverja lausn á því, en mér finnst það vera mjög brýnt mál. Við horfum hér upp á lítið samfélag þar sem þessi miðill getur skipt mjög miklu máli. Ég vil nú kannski fyrst og fremst segja það í þessu síðara andsvari mínu að mjög mikilvægt er að fundin verði lausn, og ég lít líka til hæstv. ráðherra, þar sem næst einhvers konar sátt um þennan grundvöll þannig að við þurfum ekki að eiga þessa umræðu sem er svo skemmandi og spillandi fyrir Ríkisútvarpið.
Frú forseti. Ég vil taka undir þetta með hv. þingmanni sem þekkir málið ákaflega vel, hafandi verið menntamálaráðherra. Hv. þingmaður kom inn á menningarhlutverkið. Það hefur hlutverki að gegna til að draga fram upplýsingar fyrir almenning og stuðla að umræðu um málefni, það hefur líka þetta menningarhlutverk og þjónustuhlutverk við almenning. Og það þarf að styrkja. Við höfum ekki nefnt lífeyrisskuldbindingar sem Ríkisútvarpið er að glíma við. Við höfum talað um rekstrarvandann sem mun blasa við á árinu 2016 ef Ríkisútvarpið þarf að skera niður um hálfan milljarð. Við vitum að það verður mjög erfitt og mun hafa miklar breytingar í för með sér. En inn í framtíðina liggur líka óleyst vandamál, sem eru lífeyrisskuldbindingarnar sem hvíla á félaginu og þarf að leysa. Mér finnst mikilvægt að við gerum áætlun um það í ár eða í fjárlögunum núna, við þurfum að halda í það minnsta útvarpsgjaldinu því sama og það er núna á árinu 2015, og svo til framtíðar þurfum við að gera áætlun um hvernig á að leysa vandann sem hvílir á Ríkisútvarpinu vegna lífeyrisskuldbindinga. Alla vega verðum við að sjá til þess að útvarpið geti sinnt hlutverki sínu og að ekki sé einhver sveiflukennd stefnumörkun í kringum það eftir því hver er í forustu fjárlaganefndar hverju sinni.
Hæstv. forseti. Ég hef verið að fylgjast með umræðunni núna frá því að matarhléi lauk og verð að segja að mér finnst hún vera mjög málefnaleg og að vissu leyti alvöruþrungin. Fólk er að ræða ýmsa efnisþætti, nú síðast um Ríkisútvarpið. Ég vil taka undir það eina ferðina enn sem margir hafa sagt að það er þakkarvert af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að koma til þessarar umræðu eins og óskað hefur verið eftir við hann, þó að það sé svolítið skondið að menn skuli eiga hér orðastað við hann nánast eins og í gegnum miðil vegna þess að menn taka þátt í þessari umræðu í andsvörum við aðra þingmenn og nýta sér það að hæstv. menntamálaráðherra er í salnum og lifa síðan í voninni um að hann komi sjálfur upp í andsvar og taki á þann hátt þátt í umræðunni. Heppilegra hefði verið að mínum dómi að hann hefði blandað sér í umræðuna beint með ræðu vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra hefur mikið um þessi mál að segja frá eigin hjarta eins og hér kom fram. Hann hefur talað um mikilvægi þess að taka umræðu um framtíð Ríkisútvarpsins, á hvaða forsendum það skuli rekið, hvaða markmið skuli sett með starfseminni. Ég tel mjög mikilvægt að þessi umræða sé tekin jafnframt því sem við ræðum fjárlagafrumvarpið þar sem skammtað er fjármagni til þessarar stofnunar. Það hlýtur að tengjast þeim markmiðum sem við setjum okkur. Ég hef verið mikill áhugamaður um Ríkisútvarpið og rekstur þess, var á sínum tíma formaður nefndar sem fjallaði um framtíð Ríkisútvarpsins, það eru nú komin ár og dagar síðan, það var í kringum 1990, undir lok níunda áratugarins. Við settum þá fram tillögur um það með hvaða hætti mætti tengja hin lýðræðislega naflastreng meðal annars inn í þennan sal og síðan út í þjóðfélagið þar sem þess væri gætt annars vegar að Ríkisútvarpið nyti sjálfstæðis en jafnframt væri það tengt hinu lýðræðislega valdi. Það er ekkert óhreint við það að vera tengt lýðræðinu og ekkert óhreint við að vera tengt Alþingi, þvert á móti er gott að þessi tengsl öll séu sem sýnilegust. Það eru þau þegar tengslin eru við Alþingi. Þannig var það fyrr á tíð. Síðan má það ekki heldur gerast að þingið verði eins og það var orðað undir hælnum á stjórnmálamönnum. Það má alls ekki gerast. Ég er líka þeirrar skoðunar að það þurfi að setja strangari reglur um auglýsingar í Ríkisútvarpi. Það verði að koma í veg fyrir kostun svo dæmi sé tekið og setja megi einhverjar takmarkanir á auglýsingar. En ég hef ekki fyrir mitt leyti lagst gegn auglýsingum í Ríkisútvarpi af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi eru auglýsingar hvorki slæmar né góðar. Auglýsingar sem eru upplýsandi eru góðar. Auglýsing sem segir manni rétt frá um vöru eða þjónustu er manni vinsamleg. Hún er góð. En sú auglýsing sem afvegaleiðir eða er ekki góð, hún er að sjálfsögðu af hinu illa. Þannig ber að líta á málið. Ég hef oft horft með eftirsjá til þess tíma þegar Ralph Nader var upp á sitt besta í Bandaríkjunum að halda auglýsendum á tánum um að fara rétt með. Það hefur orðið afturför að þessu leyti. Góðar auglýsingar þurfa ekki að vera slæmur kostur. Hin ástæðan fyrir því að ég hef ekki lagst gegn auglýsingum er einfaldlega smæð okkar þjóðfélags. Við erum svo fá. Ríkisútvarpið íslenska er ekki BBC í Bretlandi með tugi milljóna manna. Við verðum að horfast í augu við það að ef við skerðum auglýsingatekjurnar, leggjum af auglýsingaaflandi starfsemi eins og Rás 2, erum við þar með að segja að við gerum annaðhvort að draga úr starfseminni, rifa seglin, eða hækka afnotagjöldin og það er nú ekki beint mikil stemning fyrir því. En þessa umræðu þurfum við öll að taka. Þá kemur að hinu sem hæstv. menntamálaráðherra sagði vinsamlega um fjárlaganefnd, að hún væri vakin og sofin í að passa upp á ríkissjóð. Það er alveg rétt að vissu marki. Auðvitað er það svo að allir eru að reyna að gera sitt besta og fjárlaganefnd er að reyna að ná þessum markmiðum. En það er líka hægt að ganga of langt í hinni peningalegu nálgun. Menn verða að spyrja hvers vegna. Menn verða að spyrja um markmiðin. Ég tók það sem dæmi í starfi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis að við höfum fengið stofnanir inn í skýrsluformi frá Ríkisendurskoðun þar sem bent hefur verið á að tilteknar stofnanir eru að komast inn í fjárlagarammann, inn í skömmtunarseðilinn, hlíta öllum kvöðum, en að sama skapi hættar að rækja það hlutverk sem þeim var ætlað að rækja, jafnvel lögbundið hlutverk. Það er þáttur sem fjárlaganefnd ber að sjálfsögðu að skoða líka. Það á við um Ríkisútvarpið. Það verður að horfa til lögbundins hlutverks þess. Það er ekki hægt að aðskilja þetta tvennt, hinn fjárhagslega ramma og markmið sem við setjum einstökum stofnunum. Ég hefði mikinn áhuga á að fara í langa og ítarlega umræðu um Ríkisútvarpið en við getum að sjálfsögðu ekki gert það hér. Ég vil bara minna á að þetta er samhengi hlutanna og verður að vera samhengi hlutanna. Síðan undir lok minnar ræðu að þessu sinni: Mér hefur reiknast til að ég þurfi að tala í að minnsta kosti 140 mínútur. Það gera tíu ræður. Ég hef ákveðið að kaflaskipta þessum ræðum í nótt og á morgun eftir atvikum og taka einstaka þætti fyrir. Ég á eftir að fjalla nánar um heilbrigðismálin og mun þá að sjálfsögðu gera þá kröfu að hæstv. heilbrigðisráðherra verði viðstaddur. En til að vinna í haginn langar mig að beina því til formanns fjárlaganefndar þingsins hvað sé hæft í því að þegar gögn bárust frá heilbrigðisráðuneytinu um nýjar heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu hafi verið talað um það skriflega að bjóða ætti þessa starfsemi út. Síðan hafi þær áherslur horfið í meðförum fjárlaganefndar. Þannig sé þetta ekki að finna í meirihlutaáliti fjárlaganefndar. Upp dúkkar síðan hæstv. fjármálaráðherra í útvarpsþætti, á Bylgjunni hygg ég að hafi verið, á helginni þar sem hann segir að sá skilningur manna að til standi að bjóða heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu út, alla vega á þessum þremur stöðvum sem á að leigja húsnæði undir, að minnsta kosti hluta úr árinu, fyrir 70 milljónir króna, sé í þá veru sem upphaflega var lagt af stað með, útboð og síðan þessi vegferð í átt til markaðsvæðingar heilbrigðisþjónustunnar. Hann styðji hæstv. heilbrigðisráðherra hvað þetta snertir. Ég spyr formann fjárlaganefndar Alþingis hver sé hennar skilningur á þessu. Hvaða umræða hefur farið fram í fjárlaganefnd um þennan þátt? Eins og ég segi mun ég æskja þess að fá svör frá hæstv. heilbrigðisráðherra áður en þessari umræðu lýkur. Og ég vil segja það við hæstv. forseta, mér er mjög mikil alvara þegar ég segi þetta: Ég ætla ekki að láta bjóða mér það sem þingmanni að þegar við erum að fjalla um fjárlög ríkisins hunsi hæstv. ráðherrar óskir um að koma og standa fyrir máli sínu og skýra hvaða markmið þeir hafa sett fyrir þeim fjárveitingum sem óskað er eftir að við samþykkjum. Ég sætti mig ekki við það. Ég mun ekki gera það. Ég er tilbúinn að standa hér í alla nótt og allan daginn á morgun þangað til ég fæ viðhlítandi svör. [[Forseti hringir.]]Hæstv. menntamálaráðherra kemur hér á staðinn og stendur fyrir sínu máli og það er vel og við ætlumst til þess að aðrir ráðherrar geri það líka þegar óskað er eftir viðveru þeirra. Þetta er enginn gamanleikur hér.
Virðulegi forseti. Það var margt áhugavert sem hv. þingmaður kom inn á í máli sínu hvað varðar Ríkisútvarpið. Fyrst vil ég segja þetta: Ég var honum hjartanlega sammála varðandi tengsl Ríkisútvarpsins við Alþingi. Það var einmitt sú hugsun sem lá til grundvallar þegar við ræddum í þingsölum hvort ætti að gera þær breytingar á stjórn Ríkisútvarpsins að hún yrði skipuð einstaklingum utan þingsins, þ.e. að tilnefningarvaldið kæmi að utan, eða hvort það kæmi héðan úr þinginu. Ég var og er þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt með slíka stofnun að það sé bein tenging hingað inn í þingsalinn til þeirra fulltrúa sem síðan þurfa að standa frammi fyrir fólkinu í landinu og standa skil á gerðum sínum, skoðunum og stefnu. Ég tel að það sé hin rétta leið og rétta nálgun í þessu. Vitanlega þarf að gæta að öllum þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður lýsti svo ágætlega í ræðu sinni, en þetta skiptir máli. Ég var ánægður að heyra þetta. Hvað varðar auglýsingarnar þá er ég þeirrar skoðunar og er þar ósammála hv. þingmanni að ef ríkisvaldið hefur ákveðið að setja með lögum skyldur á stofnun, sem hún á að uppfylla og taka þátt í og vera inni á fjölmiðlamarkaði, og fyrir liggur hvað ríkið vill að þessi stofnun geri í lögum þá hlýtur hið eðlilega að vera að fjármagn fylgi til þeirrar stofnunar til að standa undir þeim lögum en henni sé ekki ætlað að afla sér tekna í samkeppni við aðra fjölmiðla. Þá kemur einmitt að samhengi hlutanna. Við viljum hafa sem fjölbreyttasta flóru fjölmiðla. Ríkisfjölmiðillinn hefur sérstöðu vegna þess að um hann gilda lög og það eru sérstakar kröfur sem við höfum á þann fjölmiðil og honum er ætlað [[Forseti hringir.]]að standa undir. Þess vegna fær hann útvarpsgjald. Hann á þá líka að skilja eftir sem mest svigrúm fyrir aðra fjölmiðla [[Forseti hringir.]]þannig að við getum notið sem fjölbreyttastrar fjölmiðlaflóru.
Hæstv. forseti. Ég held að við séum sammála um markmiðin hvað varðar hina lýðræðislegu tengingu. Ég hallast að einhvers konar blöndu af tengslum inn í þingsal og inn í þingið og þá hugsanlega með öðrum aðilum einnig og hvet menn í fullri hógværð til að skoða þær tillögur sem lágu fyrir undir lok níunda áratugarins um þetta atriði. Ég skal gera mitt til að grafa þær upp. Síðan hafa komið aðrar ágætar tillögur. Ég er ekki að hvetja til einhvers rétttrúnaðar í þessu efni heldur opinnar umræðu þar sem við gerum það sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir lagði áherslu á í máli sínu hérna áðan, að við reynum að komast að þverpólitískri sátt um málið og göngum til þess með opnum huga. Ég held að við mörg hver viljum það sama þegar að þessu kemur. Varðandi auglýsingarnar og að ef ríkisvaldið ákveði að reka tiltekna starfsemi þurfi það að standa straum af kostnaðinum við hana. Við megum ekki gleyma hver við erum. Við verðum að horfa til aðstæðna. Ég held að ekki sé rétt að verða svo prinsippföst í huganum að þetta sé annaðhvort/eða. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmanni að við hljótum í ljósi þess hver veruleikinn er, þ.e. aðrir fjölmiðlar þurfa líka á fjármagni að halda til að geta rekið sig, að horfa til einhverrar sanngirni í þessum efnum, það er alveg rétt. Það má heldur ekki gerast að auglýsingarnar heltaki Ríkisútvarpið. Aftur kann þarna að vera einhver millileið sem menn gætu farið. Ég hverf ekkert frá því að Ríkisútvarpið þarf [[Forseti hringir.]]á drjúgum auglýsingatekjum að halda ef við ætlum ekki að gera hitt, að hækka [[Forseti hringir.]]afnotagjöldin eða rifa seglin.
Virðulegi forseti. Það er einmitt vegna fámennis og smæðar hins íslenska markaðar sem við þurfum að vera vakandi yfir því að tryggja að aðrir fjölmiðlar fái vaxtarsvigrúm og eigi möguleika, alls konar fjölmiðlar, stórir og smáir. Ég held að margt af því sem hv. þingmaður sagði hvað varðar sérstakar íslenskar aðstæður hafi alveg átt við en með tæknibreytingum er auðvitað auðveldara nú og meiri möguleikar á því að stunda fjölmiðlun og reka fjölmiðlafyrirtæki. Það er ástæða fyrir því að meira að segja á stórum markaðssvæðum fara menn varlega í því að ríkisfjölmiðlarnir geti aflað auglýsingatekna og koma jafnvel í veg fyrir það til að trufla ekki samkeppnisstöðuna. Ef það eru sjónarmiðin á hinum stóru fjölmiðlamörkuðum þá hafa þau auðvitað enn meira vægi hjá okkur í dag hvað þetta varðar. Ég tel að við eigum að ræða það hér, þegar kemur að því að tala um framtíð Ríkisútvarpsins, hvernig við getum best staðið að því að Ríkisútvarpið fari af [[Forseti hringir.]]auglýsingamarkaði og skilji meira svæði og meira svigrúm eftir fyrir sjálfstætt starfandi fjölmiðla til að afla sér tekna og tryggjum þannig meiri fjölmiðlaflóru.
Hæstv. forseti. Aftur komum við að smæð samfélags okkar. Í mínum huga eru því takmörk sett hvað við höfum efni á mikilli fjölbreytni á öllum sviðum. Við erum komin með alla þessa háskóla. Hefur það endilega orðið til að bæta gæði náms? Ég er ekki viss um það, ekki á öllum sviðum. Ég held að þetta líka eigi við um fjölmiðlana. Við getum fjölgað fjölmiðlum út í hið óendanlega án þess að bæta gæðin. Og þó að einhver fái þá flugu í höfuðið að setja upp fjölmiðil þá eigi hann tilkall inn í einhverjar lögbundnar rekstrartekjur, það hef ég efasemdir um. Ég er ekki á því að fjölmiðlun á Íslandi hafi batnað með aukinni fjölbreytni. Ég held ekki. Ég held að hún hafi því miður að mörgu leyti dalað ef við berum okkur [[Forseti hringir.]]saman við það sem var hér áður. Við þurfum að meta það líka, mikilvægi fjölbreytninnar [[Forseti hringir.]]sem ég vil gjarnan tryggja líka en það getur orðið á kostnað gæðanna.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni þar sem hann sagði að rök mætti færa fyrir því að með fjölgun fjölmiðla og kannski minna fjármagni hefði fjölmiðlun á Íslandi daprast á vissan hátt. Að því sögðu þá er ég einn af þeim sem vilja standa vörð um Ríkisútvarpið og lít mjög til gæða þess efnis sem þaðan kemur, þess hlutverks sem það á að rækta, menningarlegs hlutverks og ekki síst hlutverks gagnvart landsbyggðinni. En það eru tvö atriði sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í, annars vegar varðandi hinar mörkuðu tekjur eða svokallaðan nefskatt. Nú hef ég heyrt hér í umræðunni að margir stjórnarandstæðingar líta svo á að þær tekjur sem komi af útvarpsgjaldinu eigi að renna beint til RÚV. Við tókum þessa umræðu líka ítrekað á síðasta kjörtímabili. Þá eins og núna runnu tekjurnar ekki allar til RÚV. Þá var uppi umræða innan fjárlaganefndar um að ekkert af hinum svokölluðu mörkuðu tekjum ætti að renna til þeirrar stofnunar vegna þess að það væri mjög ósanngjarnt að sumar stofnanir fitnuðu eins og púkinn á fjósbitanum meðan aðrar þyrftu að lúta miklum niðurskurði. Þetta var umræðan á síðasta kjörtímabili hjá meiri hlutanum sem var þá. Nú heyrist mér vera komið annað hljóð í strokkinn og spyr ég hv. þingmann út í viðhorf hans til þessa. Svo er það atriði sem á kannski meira heima í seinni spurningu minni, það er varðandi ohf.-ið. Nú var menntamálaráðuneytið í höndum Vinstri grænna síðasta kjörtímabil. Ég hef verið þeirrar skoðunar að þetta ohf. sé röng aðferð. [[Forseti hringir.]]Af hverju var því ekki breytt þegar síðasta ríkisstjórn var við völd? Þá værum við ekki að ræða þessar lífeyrisskuldbindingar sem liggja eins og mara á Ríkisútvarpinu.
Hæstv. forseti. Reyndar held ég að lífeyrisskuldbindingarnar væru þarna hvort sem við værum með ohf. fyrir aftan RÚV eður ei. Stofnanir standa almennt straum af tilkostnaði við lífeyrisskuldbindingar. Það á við um allar opinberar stofnanir. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir og ég er sammála honum um að heppilegra væri að afnema ohf.-fyrirkomulagið. Ég held að það sé ekki til góðs. Hlutafélagaformið er skírskotun til fleirtölu, hlutafélaga þar sem margir hluthafar koma að. Það er hugsunin á bak við kosti hluthafafyrirkomulagsins en þegar hluthafinn er orðinn einn, hlutabréfið undir einum manni sem er einn ráðherra þá erum við ekki að nýta þetta form. Þetta er hálfgerður bastarður að þessu leyti. Hv. þingmaður minnir okkur ágætlega á mikilvægi þess að við hefðum fengið annað kjörtímabil til að framfylgja óskum okkar og stefnumálum. Þá er ég ekki í nokkrum vafa um að breyting af þessu tagi hefði verið gerð. Reyndar spyr ég sjálfan mig hvort það sé ekki almennur vilji til þess í þinginu. Ég hef skilið það svo á hæstv. menntamálaráðherra að hann hafi ákveðnar efasemdir um þetta fyrirkomulag. Þannig hef ég skilið það. Ég spyr hvort við gætum sameinast um endurskoðun að þessu leyti. Varðandi nefskattinn var ég alltaf efasemdarfullur um hann. Áskriftargjaldið á sínum tíma var mjög gagnrýnt. Menn töldu að það mundi aldrei ganga upp til framtíðar litið. Ég hélt hins vegar í það fyrirkomulag eins og BBC gerði og aðrir vegna þess að menn óttuðust að það mundi gerast sem síðan gerðist, að það yrði skert og tekið til annarra nota. [[Forseti hringir.]]Eins og við vitum gerðist það á síðasta kjörtímabili. Menn réttlættu það með tilliti til krísunnar. Ég held áfram í næsta andsvari.
Virðulegi forseti. Ég vona svo sannarlega að þingmaðurinn hafi ekki skilið það þannig að ég hafi talið að eitthvað hefði breyst innan þessa málaflokks þó að síðasta ríkisstjórn hefði fengið annað kjörtímabil vegna þess að þau höfðu í rauninni nógan tíma. Það hefði kannski verið lag í niðurskurði á svo mörgum sviðum að breyta einmitt fyrirkomulaginu. Ég er sannfærður um að ef við mundum taka ohf.-ið af, opinbera hlutafélagaformið, og gera stofnunina að ríkisstofnun væri miklu auðveldara að eiga við lífeyrisskuldbindingar vegna þess að þá verða þær hluti af öðrum skuldum ríkissjóðs. Það er erfitt að fást við þetta hlutafélagaform sem ég held að hafi verið mistök á sínum tíma. Ég mundi gjarnan vilja ræða hér annað opinbert hlutafélag eins og Isavia. Þar streyma inn svo gígantískar tekjur að maður hefur varla séð annað eins. Það opinbera hlutafélag nýtir það eingöngu [[Forseti hringir.]]í uppbyggingu. Það hefði verið hægt að nota þá fjármuni í uppbyggingu á svo mörgum sviðum, ég nefni heilbrigðismálin sérstaklega.
Hæstv. forseti. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni hvað þetta snertir, þegar hann nefnir Isavia. Jafnvel þeir sem eru hlynntir markaðsvæðingu og einkavæðingu hefðu að mínum dómi átt að sætta sig við útboð og útvistun á starfsemi innan þeirrar skeljar sem heitir Isavia, sem er fyrirtæki um rekstur á íslenskum flugvöllum. Við hefðum átt að fara þá leið þannig að það var rangt. Hv. þingmaður vísar í mistök sem hafi verið gerð og að við hefðum haft tíma til að gera þetta og hitt. Við gerðum mörg mistök, létum margt ógert sem við hefðum gjarnan viljað að hefði verið framkvæmt. Við eigum hins vegar að horfa svolítið til framtíðar í gefandi umræðu og skoða hvar við erum sammála. Það sem skiptir máli er hver meginsjónarmiðin eru. Ég er að lýsa því að innan míns flokks er það viðhorf ríkjandi [[Forseti hringir.]]að Ríkisútvarpið eigi að vera ríkisútvarp og að það eigi að endurskoða þetta rekstrarform. Við eigum að sameinast um að breyta þessu.
Virðulegi forseti. Nú veit ég að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um Landspítalann og vill berjast fyrir honum. Í breytingartillögu minni hlutans er kveðið á um 2,1 milljarðs króna aukafjárveitingu, sérstaklega þar sem Landspítalinn virðist vera gersamlega fjársveltur ef svo má að orði komast. Samkvæmt yfirlýsingu frá læknaráði og hjúkrunarráði Landspítalans verja OECD-lönd að meðaltali 0,5% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðiskerfi sín. Til samanburðar samsvarar það 10 milljörðum króna á Íslandi en ef miðað er við skandinavísk lönd eru það um það bil 40 milljarðar. Á sama tíma hafa íslensk stjórnvöld samkvæmt þessari skýrslu OECD sem yfirlýsingin frá læknaráði og hjúkrunarráði Landspítalans byggir á einungis varið 0,1% af vergri landsframleiðslu til fjárfestinga í innviðum heilbrigðisþjónustunnar. Nú veit ég að samkvæmt könnunum sem Píratar hafa gert undanfarin ár árlega virðist vera skýr forgangsröðun meðal Íslendinga um að þeir vilja eyða skattfénu sínu í heilbrigðiskerfið. Þeir vilja eiga gott heilbrigðiskerfi, eiga spítala, eiga heimilislækna sem við getum leitað til. Hvernig stendur á þessari mismunandi forgangsröðun? Ég held að hinn almenni íslenski borgari vilji skandinavískt velferðarkerfi sem er bara ekki í boði hér lengur. Hvernig stendur eiginlega á því?
Hæstv. forseti. Ég held að ástæðan sé ein. Menn ráðast í breytingar á kerfinu án þess að fram fari um það opin, gagnsæ umræða. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði að samkvæmt ítrekuðum mælingum hefur komið fram að það er yfirgnæfandi meirihlutavilji í öllum stjórnmálaflokkum um að heilbrigðiskerfið sé rekið af hinu opinbera, að við fjármögnum kerfið þannig óháð rekstrarformi en líka varðandi rekstrarformið, það er meirihlutavilji í öllum flokkum fyrir því að það sé á vegum hins opinbera. Mismikill vilji eftir flokkum en þannig er það. Mér finnst áhugavert að skoða þær tölur sem hv. þingmaður bendir á. Ég hef ekki legið yfir þeim sjálfur nýlega og treysti mér ekki til að fara út í nákvæma umræðu um þær en hitt veit ég, því það stúderaði ég á sínum tíma, að mælingar OECD á tíunda áratugnum sýndu að þeirra mati fram á að hverri krónu, þeim peningi sem færi í heilbrigðiskerfið væri betur varið hér en víðast hvar annars staðar. Ég hef áhyggjur af því, kannski í ljósi þeirra talna sem hv. þingmaður vísar til, að þetta kunni að vera að breytast. Við einblínum á Landspítalann sem flaggskipið. Vel má vera að við göngum of langt í því á kostnað heilsugæslunnar. Staðreyndin er sú að ef heilsugæslan er vanrækt beinum við sjúklingum sem ella ættu að vera þar á ódýrara stigi inn í dýrara fyrirkomulag. Það hefur margoft komið fram að eftir því sem geta [[Forseti hringir.]]heilsugæslunnar til að annast sjúklinga minnkar, þeim mun meira lengjast biðraðirnar á bráðavakt Landspítalans.
Virðulegi forseti. Það er ekki bara heilsugæslan sem virðist vera fjársvelt heldur skortir líka fé sem er varið í viðhald á Landspítalanum. Nú hafa komið fréttir í fjölmiðlum um að hús leki þar sem verið er að annast sjúklinga. Sömuleiðis hefur komið upp myglusveppur. Það hefur tíðkast að læknar hafi skrifstofur sínar í einhverjum gámum. Ég spyr: Er þetta eðlilegt ástand? Þetta er ekki nýtilkomið. Þetta er eitthvað sem við hefðum átt að halda við jafnt og þétt í stað þess að við séum komin í það ástand sem við erum í núna. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður viti hvort svona sé ástandið annars staðar á Norðurlöndunum. Skerum við okkur ekki svolítið úr þegar kemur að því hvernig við höldum utan um þennan málaflokk?
Hæstv. forseti. Ég hef grun um að það sé ekki fullt samræmi á milli veruleikans og þjóðarviljans og það sé heldur ekki fullt samræmi milli veruleikans og afstöðu Alþingis. Við viljum ekki hafa þetta svona. Ekkert okkar vill hafa þetta svona. Þá þurfum við að spyrja: Hvað hefur farið úrskeiðis? Þetta er ekki eitthvað sem hefur verið að gerast á mjög skömmum tíma. Þetta er langtímaþróun sem við verðum að taka á og reyna að beina í uppbyggilegri farveg. Það leikur enginn vafi á því. Við eigum að horfa til þess sem sameinar okkur í þessari umræðu og til meirihlutaviljans í þjóðfélaginu. Ef við gerðum það og hefðum síðan allar breytingar opnar, það færi fram gagnsæ, lýðræðisleg umræða, [[Forseti hringir.]]þá værum við ekki að stefna í þann farveg sem ég óttast að við séum að gera núna.
Frú forseti. Mig langaði að nýta tækifærið sem ég hef til að koma í aðra ræðu um fjárlög fyrst og fremst vegna tveggja mála sem hafa sérstaklega verið til umræðu hér í kvöld. Hið fyrra er Ríkisútvarpið sem nokkur umræða fór af stað um í gær í fyrstu ræðu minni og í andsvörum. Ég kom að því áðan í andsvari að það væri mér áhyggjuefni. Ég er mikill stuðningsmaður almannaútvarps. Ég held að almannaútvarp skipti mjög miklu máli. Ég nefndi hér áðan að það væri mikilvægt af menningarlegum ástæðum. Ég held að það sé ekki sjálfgefið fyrir 320 þús. manna þjóð að eiga jafn blómlegt menningarlíf og við Íslendingar eigum. Það er ekki sjálfgefið fyrir 320 þús. manna þjóð að eiga sérstakt tungumál. Á þeim tímum sem við lifum núna, þegar við heyrum viðvaranir um stöðu tungumálsins, sem mér finnst að hv. þingmenn eigi að hlusta eftir, þá eigum við að vera mjög meðvituð um það hvað þarf að gera þegar kemur að því að gera íslenska tungu gjaldgenga í heimi tölvutækninnar. Ég vil í því samhengi minna á breytingartillögu minni hlutans sem gerir ráð fyrir verulega miklu meiri fjármunum til þess verkefnis en meiri hlutinn gerir ráð fyrir í sínum breytingartillögum. Hæstv. ráðherra kynnti það á degi íslenskrar tungu að hann hygðist efna til samstarfs við aðila á vinnumarkaði sem hefðu hag af því að íslenska yrði gjaldgeng í tölvuheiminum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að stjórnvöld stígi fram með mjög ákveðnum hætti og sýni að full alvara sé á bak við það að gera íslenskuna gjaldgenga. 30 milljóna framlag dugir ekki til þess. Þetta verkefni hefur verið metið upp á 1,5 milljarða til tíu ára. Við leggjum til að 170 milljónir fari til viðbótar í það þannig að hægt verði að setja í það a.m.k. 200 milljónir á ári. Þeir sem gerst þekkja til í tækniheiminum telja að tækifærið sé núna að sníða tungumálið að þeirri tækni sem er að þróast svo hratt. Þau rök halda hins vegar ekki vatni að tæknin sé að þróast svo hratt að við eigum að bíða. Við sjáum líka ákveðin hættumerki hjá yngri kynslóðum sem lifa miklu meira í tæknivæddum heimi en við á þingi þekkjum til. Það þekkja allir sem umgangast börn hversu gríðarlega ólíkt líf þeirra er því sem við upplifðum sem börn þegar kemur að tækninni. Hins vegar eru ákveðnir áhrifaþættir eins og menningarstofnanir þessa lands. Ég vil telja Ríkisútvarpið með þeim menningarstofnunum af því það hefur stóru hlutverki að gegna þegar kemur að framleiðslu innlends efnis. Tungumálið lifir ekki bara með því að útbúa beygingarlýsingar og gera þær gjaldgengar á stafrænu formi svo að allir kunni að beygja orðin kýr og faðir eða hvaða orð það eru sem fólki finnst almennt erfitt að fallbeygja, tungumál snýst ekki bara um það. Líf tungumála snýst um að við höldum áfram að segja sögur, sögur á okkar máli um samfélag okkar. Sögurnar sem við segjum í samtímanum snúast ekki bara um sögurnar sem eru skrifaðar í bókum, þær snúast ekki síst um það efni sem við horfum á. Ég veit að ég þyki fulltrúi fornra tíma þegar ég upplýsi hér að ég horfi á línulega dagskrá. Mér er sagt að það sé á undanhaldi, þó hefur það komið fram í óformlegri skoðanakönnun minni meðal þingmanna að hlutfall þingmanna sem horfa á línulega dagskrá sé óvenju hátt, ég veit ekki hvað það segir um hv. þingmenn. En fyrst og fremst er þetta framleiðsla á innlendu efni, hvort sem fólk horfir á það á tilteknum tíma eða nær sér í það með nútímatækni. Það eru sögurnar sem fólk vill heyra. Það sjáum við á því innlenda sjónvarpsefni sem hefur verið framleitt og skiptir svo miklu máli fyrir samfélag okkar. Þar hefur Ríkisútvarpið mjög mikilvægu hlutverki að gegna. Hins vegar hefur Ríkisútvarpið mjög mikilvægu hlutverki að gegna þegar kemur að því að sinna því sem við getum kallað lýðræðishlutverk, þ.e. að standa undir þeim kröfum almennings að vera upplýsandi miðill sem tekur fyrir mál, segir fréttir af málum og annast upplýsingar, t.d. í kringum kosningar, atkvæðagreiðslur og annað slíkt. Ég vil rifja það upp hér að á síðasta kjörtímabili, af því að hv. þingmenn hafa vísað til þess, var mikil umræða um hlutverk Ríkisútvarpsins þegar aðstæður voru til að mynda öðruvísi en við höfðum áður kynnst í kosningunum til stjórnlagaráðs, svo dæmi sé tekið, þar sem miklar kröfur voru gerðar á Ríkisútvarpið að kynna alla frambjóðendur. Ég man ekki betur en hv. þingmenn sem hér sátu á því kjörtímabili hafi verið nokkuð sammála um að því hlutverki væri mjög mikilvægt að sinna af hálfu almannaútvarps eða almannaþjónustumiðils eða hvað við köllum það. Þetta mál hefur verið hér talsvert til umræðu. Ég skynja það að hér eru afar skiptar skoðanir, allt frá því að menn telja að það eigi ekki að vera almannaútvarp yfir í að menn vilja hafa almannaútvarpið nákvæmlega eins og það er núna og allt þar á milli. Það hefur þó yfirleitt verið meiri hluti fyrir því á þingi að vilja hafa almannaútvarp. Fólk hefur haft á því ýmsar skoðanir. Það er mikilvægt að mínu viti að það þróast í takt við breytta tíma í fjölmiðlun og breytta tíma í samfélaginu. Gerð var tilraun til þess á síðasta kjörtímabili að meta reynsluna af hinu fræga ohf.-fyrirkomulagi. Ohf.-frumvarpið var samþykkt hér í mikilli andstöðu þáverandi stjórnarandstöðu. Það var líklega vorið 2007, ef ég man rétt. Þá var ég ekki komin inn á þing. Það er merkilegt að skömmu síðar lagði þáverandi hæstv. ráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fram frumvarp sem var lagt fram haustið 2008. Það frumvarp dagaði uppi en snerist um að takmarka hlutverk Ríkisútvarps á auglýsingamarkaði. Það var öllum ljóst sem tóku þátt í þeirri umræðu að skoðanir voru mjög skiptar algjörlega þvert á stjórnarmeirihluta og minni hluta á þeim tíma. Það er því ekki ný staða að við deilum um Ríkisútvarpið, fjármögnun þess og hlutverk þess á auglýsingamarkaði. Eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni ákvað þáverandi ríkisstjórn haustið 2008, vegna þeirra aðstæðna sem þá voru uppi í þjóðarbúinu, eðlilega þar sem horft var fram á 200 milljarða kr. halla á ríkissjóði, að taka úr sambandi mörkunina á útvarpsgjaldinu með þeim rökum að upp væri komin ákveðin neyð í þjóðarbúskapnum. Sú mörkun var mikið til umræðu hér á síðasta kjörtímabili og rætt var um að afnema allar markaðar tekjur. Ég hélt því þá fram í óteljandi ræðum og stend við þá skoðun mína að almannaþjónustumiðill verður að hafa skýrt afmarkaðan tekjustofn, hvort sem við köllum hann afnotagjald eða útvarpsgjald eða hvað það er. Alls staðar þar sem reynt hefur verið að setja almannaútvörp á fjárlög hefur það ekki verið vænleg leið til að skapa sátt um almannaútvarpið, t.d. í Finnlandi en þeir bökkuðu út úr því fyrirkomulagi og hættu við því að það má segja að fjárlagaumræða hvers árs hafi nánast eingöngu snúist um ríkisútvarpið þar. Þetta olli stöðugri togstreitu þar sem stjórnmálamenn höfðu miklar skoðanir á almannaútvarpinu sem á ekki endilega að setja í samband við fjárveitingar. Að sjálfsögðu eiga stjórnmálamenn að hafa skoðun á almannaútvarpinu en það á ekki að setja þær skoðanir í beint samband við fjárveitingar. Þar held ég að ég tali í takt við þá sem standa með almannaútvörpum í Evrópu sem og í Bandaríkjunum þar sem ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að hitta forsvarsmann PBS sem var hér á mikilli ráðstefnu í sumar. Hún sagði: Ekki missa almannaútvarp ykkar því að það er líka uppistaðan fyrir öflugum fjölmiðlamarkaði ef vel er á spilum haldið. Strax eftir að þessum lögum var breytt 2007 voru lagðar fram breytingar á þeim haustið 2008. Ég setti á laggirnar starfshóp til þess að fara yfir reynsluna af þessu, ekki síst rekstrarforminu sem hér var til umræðu áðan hjá hv. þingmönnum Ögmundi Jónassyni og Höskuldi Þórhallssyni. Ég var sjálf á móti breytingunni í ohf. Ég verð líka að viðurkenna að þegar farið var yfir málin af þeirri nefnd sem þá var starfandi voru vissulega gerðar athugasemdir við það vegna þess að Ríkisútvarpið starfar á samkeppnismarkaði. Það höfðu verið gerðar athugasemdir við það af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA að Ríkisútvarpið væri opinber stofnun. Á það var bent í þeirri umræðu að almannaútvörp annars staðar í Evrópu væru almennt ýmist opinber hlutafélög, eins og í Svíþjóð og Noregi, eða sjálfseignarstofnanir, eins og í Danmörku og Bretlandi. Ég hef alveg mína skoðun á því. Ég var á móti ohf.-væðingunni og fannst hún ekki heillaspor og tel að umgjörðin um ohf. sé um margt ófullkomin á Íslandi, en ég gat ekki annað en fallist á þessi rök. Ég gat ekki hunsað það sem kom fram í þessum málum. Því var það niðurstaða mín að leggja ekki til breytingu á rekstrarforminu, líka vegna þess að lagaumgjörðin um sjálfseignarstofnanir hér á landi er ekki nægjanlega góð. Kannski væri það verðugt verkefni, og ég hvet hæstv. ráðherra sem hér situr og vona að hann bregðist við því, að efna til þverpólitísks samráðs um þessa hluti og fara vel yfir þá. Ef vilji væri til að fara í einhverjar slíkar breytingar held ég að við þyrftum að horfa almennt á fyrirkomulagið á opinberum hlutafélögum. Ég skal verða fyrsta manneskjan til að viðurkenna að mér fannst ábyrgðin alltaf mjög óljós. Ríkisútvarpið hafði þingkjörna stjórn, aðkoma menntamálaráðherra var í gegnum þjónustusamning og hlutabréfið í félaginu var hjá fjármálaráðherra. Þetta gerði það að verkum að oft var umræðan um það hver ætti að bera ábyrgð á Ríkisútvarpinu lagatæknilega séð flókin. Ég veit alveg hver bar pólitísku ábyrgðina, ég gerði mér grein fyrir því allan tímann meðan ég gegndi embætti menntamálaráðherra að það var ég. Þannig horfum við á málið enn þá í tilfelli hæstv. núverandi ráðherra, að pólitíska ábyrgðin liggi þar. Það breytir því ekki að fyrirkomulagið er lagalega með þessum hætti. Við ættum að nýta tækifærið hér ef vilji er til þess, og ég vona að það sé meirihlutavilji á Alþingi Íslendinga að hafa almannaútvarp, að reyna að ná þverpólitískri sátt um þennan miðil og horfa líka til fyrrnefndra þátta. Frú forseti. Mér finnst mjög slæmt að við séum hér enn eina fjárlagaumræðuna að ræða fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að skorið hefur verið niður í rekstri Ríkisútvarpsins, seldur hefur verið hluti af lóðinni hjá Ríkisútvarpinu og það er verið að breyta ýmsu í rekstrinum. Ég hef lýst yfir stuðningi við þær aðgerðir. Ég hef lýst yfir stuðningi við þá framtíðarsýn sem hefur verið lögð fram af hálfu stjórnenda Ríkisútvarpsins. Það breytir því ekki að við erum hér eilíflega í deilum, nú um fjármögnunina sem lítur þannig út að útvarpsgjaldið eigi að lækka, að síðari áfangi lækkunar sem samþykkt var hér í desember 2013 af núverandi stjórnarmeirihluta eigi nú að koma til framkvæmda. Ég hefði viljað sjá frumvarpið sem hæstv. menntamálaráðherra boðaði, um að þessi síðari áfangi kæmi ekki til framkvæmda, ganga hér fram. Ég hefði viljað að þessari umræðu fylgdi þverpólitískt samráð um framtíðarsýn svo að jafnvel á næsta ári stæðum við hér og deildum ekki um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Það væri óskastaða. Eins og hv. þingmenn heyra gæti ég talað mjög lengi um þetta mál. Mig langar að nota síðustu mínúturnar til þess að ræða stóra málið sem mér finnst vera í þessari fjárlagaumræðu, sem eru kjör lífeyrisþega. Ég vil segja að lokum að það eru stórar tölur sem við í minni hlutanum leggjum til til þess að bæta kjör þessara hópa, lífeyrisþega, öryrkja og aldraðra. Það er alveg rétt sem fulltrúar stjórnarmeirihlutans segja, þessir hópar eru að fá prósentuhækkun, verulega prósentuhækkun. Það breytir því ekki að kjör þeirra, margra hverra, eru óviðunandi í krónum talið. Ég er fyrst og fremst að tala um þá sem eru háðir þessum hluta bótakerfisins, til að mynda öryrkja sem ekki hafa verið á vinnumarkaði og búa einir. Það hafa verið birtar sláandi tölur af hálfu Öryrkjabandalagsins um framfærslu þessara hópa, sem eru með tekjur undir 200 þúsundum núna, 187 þús. kr. fær öryrki sem býr einn og fær greidda heimilisuppbót. Við vitum öll að það dugar ekki til. Þetta fólk býr í sama samfélagi og við og við vitum alveg hvað við þurfum til að lifa af. Stjórnvöld hafa útbúið ágæta reiknivél fyrir okkur sem sýnir hvað kostar að lifa í þessu samfélagi. Öryrkjabandalagið hefur reiknað út fyrir okkur að það þarf 348.537 kr. í ráðstöfunartekjur fyrir aðila sem býr einn. Það má ekki gleyma framfærsluuppbótinni sem hér hefur verið til umræðu og við hv. þingmenn fáum mörg bréf um. Ég hef fengið bæði bréf og símtöl frá fólki sem er í þeirri stöðu að fá ekki greiðslur úr lífeyrissjóði. Það eru ekki síst konur sem eru í þeirri stöðu að eiga ekki rétt á greiðslum úr lífeyrissjóði. Sérstök framfærsluuppbót skerðist enn þá króna á móti krónu. Staða þeirra til að bæta sína stöðu er bág. Ég hef hlustað eftir því sem hv. þingmenn segja. Þeir hafa lýst vilja sínum til þess að gera úrbætur. Það væri óskandi, frú forseti, að við sæjum framan í einhverjar slíkar áætlanir hér þó að ég átti mig á því að þær tillögur sem við leggjum fram miða að því að kjör þessara hópa fari upp í 300 þús. kr. í takt við það sem gerist á vinnumarkaði. Ég hef heyrt hv. þingmenn beggja stjórnarflokkanna lýsa því yfir að þeir vilji sjá kjör lífeyrisþega fara í þá upphæð. Ég mundi vilja sjá áætlun um það. Þetta skiptir máli. Þetta skiptir máli af því að það segir sína sögu um okkar samfélag hvernig við búum að þeim hópum sem eru viðkvæmastir fyrir. Það velur sér enginn það hlutskipti að verða öryrki. Það velur sér heldur enginn það hlutskipti að verða aldraður þótt við viljum það auðvitað öll. Það er ekki skemmtilegt hlutskipti að búa við skerta starfsorku alla ævi og geta ekkert að því gert. Ég er fylgjandi því að sjálfsögðu að kerfin okkar veiti þessum hópum þann stuðning og þann hvata sem við getum veitt til að þeir verði virkir samfélagsþegnar. Við sem þekkjum til vitum að það er það sem allt fólk vill, það vill vera virkt í samfélaginu. Það vill taka virkan þátt en getur hins vegar ekki endilega unnið fullan vinnudag. Þessir hvatar verða að vera jákvæðir. Við þurfum að tryggja þessu fólki að það geti lifað af. Mikið hefur verið rætt um síðasta kjörtímabili í þessari umræðu. Ég vil ekki líkja þeirri stöðu sem nú er uppi, fyrir sameiginlegt átak margra aðila, stjórnmálanna og annarra, þar sem við horfum fram á vonandi bjartari tíma í efnahags- og ríkisfjármálum, við þá stöðu sem hér var uppi 2008 og 2009. Mér finnst sá samanburður ekki ganga upp, frú forseti. Við ættum núna að horfa til framtíðar, hvernig við getum búið þessum hópum mannsæmandi kjör. Það gerum við með því að tryggja að þeir geti lifað af kjörum sínum. Við vitum alveg hvað þarf til að lifa af. Það hafa stjórnvöld sjálf reiknað út fyrir okkur. Þess vegna er það mín helsta ósk hér að við náum líka einhverri sátt um að bæta kjör þessara hópa meira en gert er í frumvarpinu og horfum til þess líka hvað kostar margar krónur og aura að lifa af í samfélaginu.
Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum sammála um mikilvægi ríkisútvarpsins hvað varðar menningarþáttinn og þá alveg sérstaklega þegar kemur að því að bjóða upp á efni sem beint er að börnum og ætlað er að örva málþroska þeirra. Ég hef stundum rifjað upp þá umræðu sem varð í þjóðfélaginu á sínum tíma, um svokallað Kanasjónvarp, og þær áhyggjur sem við höfðum þá í samfélaginu af áhrifunum á tungumálið. Ef menn bera það saman við þá stöðu sem nú er uppi þá held ég að full ástæða sé til þess fyrir okkur að taka alvarlega þær áskoranir sem við stöndum frammi fyrir. Virðulegi forseti. Mig langar til að beina einni spurningu til hv. þingmanns: Við ræðum hér um Ríkisútvarpið. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér um að það væri bót að því að við ættum líka samtal um fjölmiðlamarkaðinn í víðara samhengi? Við ræðum Ríkisútvarpið svo einangrað um margt og ég tel að við missum [[Forseti hringir.]]af þeirri umræðu sem er svo mikilvæg, þ.e. hvernig við tryggjum sem best fjölbreytni með Ríkisútvarpinu og öðrum fjölmiðlum í landinu.
Frú forseti. Jú, ég held að það sé nauðsynlegt. Ríkisútvarpið er ekki einangrað fyrirbæri, en það hefur kannski það tvíþætta hlutverk sem ég nefndi hér áðan; við lítum í senn á það sem fjölmiðil og sem menningarstofnun. Við þurfum ávallt að taka umræðuna um Ríkisútvarpið og fjölmiðlamarkaðinn út frá því hlutverki sem við gefum því sem menningarstofnun í lögum og reglum um Ríkisútvarpið. En að sjálfsögðu er Ríkisútvarpið ekki einangrað í samfélaginu. Samkeppni Ríkisútvarpsins við aðra fjölmiðla, til dæmis um auglýsingatekjur, er hluti af vandanum sem barst aðeins í tal áðan. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar að í besta heimi allra heima þá væri það líka hlutverk hins opinbera að styrkja aðra fjölmiðla, eins og við þekkjum raunar annars staðar á Norðurlöndunum þar sem hið opinbera styrkir fjölmiðla, svæðisbundna fjölmiðla, hefur styrkt sjóði um rannsóknarblaðamennsku til dæmis, sem einungis er veitt úr samkvæmt samkeppnissjónarmiðum. Það væri mjög fýsilegur kostur ef svigrúm gæfist til.
Virðulegi forseti. Það er einmitt mergurinn málsins að það er tvennt ólíkt, annars vegar að Ríkisútvarpið sé að styðja við fjölmiðla, eins og hv. þingmaður lýsti hér á Norðurlöndum, eða ætla Ríkisútvarpinu að uppfylla lagaskyldu sína með því að etja kappi við aðra fjölmiðla á fjölmiðlamarkaði um tekjur. Þess vegna held ég að það væri bót að því að við reyndum að leggja grunn að frekari stefnumótun almennt um fjölmiðlamarkaðinn. Ég er sammála þessari tvískiptingu hv. þingmanns á annars vegar menningarhlutverki og hins vegar á fjölmiðlahlutverkið. Þá ber að horfa á það að það er auðvitað gríðarleg fjölgun á fjölmiðlum, hvort sem mönnum finnst þeir góðir eða vondir, það er bara mat hvers og eins hv. þingmanns. Hið augljósa er að þeim hefur fjölgað og fer fjölgandi. Tæknibreytingar gera að verkum að það er auðveldara að fara af stað með fjölmiðla en áður. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að horfa enn frekar til framtíðar á menningarhlutverk Ríkisútvarpsins, sérstaklega hvað það varðar að framleiða íslenskt efni, meðal annars til þess að beina að börnum, en líka til þess almennt að halda utan um menningararf okkar og nýsköpun á menningarsviðinu.
Frú forseti. Já, miðlunum fjölgar, en það er ekki alveg það sama miðill og fjölmiðill. Mér finnst fólk stundum tala eins og facebook-síða hvers og eins einstaklings sé fjölmiðill sem hún er auðvitað ekki, hún er miðill hvers og eins einstaklings, hún þarf ekki að uppfylla neinar lýðræðislegar skyldur eða gæta fjölbreytni eða fjölræðis. Ég held að það sé mikilvægt að ræða fjölmiðlamarkaðinn og hvernig hann hefur þróast og hvað hið opinbera getur gert til að tryggja að hann blómstri. Ég vil minna á að þegar lög voru sett um fjölmiðla á síðasta kjörtímabili þá var það gert í kjölfar vinnu nefndar með fulltrúum allra flokka sem komst að sameiginlegri niðurstöðu og skilaði þeim tillögum til mín, sem þá gegndi embætti hæstv. ráðherra. Ég ítreka því þá hvatningu sem ég kom með hér áðan til hæstv. ráðherra að vænlegasta leiðin til að ná sátt um þessi mál er að sú vinna sem unnin er í aðdraganda slíkra mála sé í góðu samráði, ekki bara milli flokka heldur milli fleiri aðila, en það er mikilvægt að hún sé unnin í þverpólitísku samkomulagi.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að fjalla svolítið heiðarlega og með sanngjörnum hætti um það sem gert hefur verið í málefnum lífeyrisþega. Þetta er eiginlega fyrsta ræðan frá stjórnarandstæðingi sem mér finnst vera svona sæmilega heiðarleg. [[Gripið fram í: Þú hefur ekki hlustað á hinar.]]Jú, ég hef hlustað á þær ansi margar. En ég ætlaði ekki að eyða miklum tíma í það atriði. Ég ætla aðeins að ræða um Ríkisútvarpið vegna þess að mér finnst við vera svolítið föst í gömlu fari: Þetta er stofnunin okkar. Við stofnum hollvinasamtök og þetta verður einhvern veginn að vera svona. En markmið okkar er, og ég held að flestir séu sammála því, að efla innlenda menningarframleiðslu á sjónvarpsefni og útvarpsefni. Þurfum við að gera það með þeim hætti sem nú er? Er ekki líklegt að það efli fjölmiðla að við styðjum við framleiðslu á slíku sem einkaaðilar geta gert? [[Forseti hringir.]]Ég er svolítið á sömu nótum og menntamálaráðherra. En þurfum við alltaf að vera í þessu formi? Mundi það ekki jafnvel gefa okkur meiri kost á að auka peninga til framleiðslu á innlendu menningarefni?
Frú forseti. Ég tel að það þurfi að fara saman. Ef við viljum efla innlenda menningarframleiðslu tel ég að fara þurfi saman styrkir til innlendrar menningarframleiðslu í gegnum Kvikmyndasjóð og sjónvarpssjóð, við eigum ágætisstrúktúr eða skipulag fyrir útdeilingu slíkra styrkja. En ég held að við komumst ekki hjá því að hafa stofnun, og vitna ég til hljóðvarpsins sem ég held að sé hvergi nærri á undanhaldi ef við horfum til dæmis til hlutverks Rásar 1 og menningarhlutverks hennar, svo dæmi sé tekið. Rás 2 hefur líka gegnt mjög mikilvægu menningarhlutverki þótt mér finnist það stundum hunsað í umræðunni, sem snýst fyrst og fremst um íslenska tónlist og hefur gert þar alveg gríðarlegt gagn fyrir hana. Svo held ég að þegar kemur að hinu hlutverkinu sem við ræddum hér, sem er þetta lýðræðis- og fjölmiðlunarhlutverk, komumst við ekki hjá því að hafa stofnun. En þetta þarf að fara saman, þ.e. styrkir til framleiðslu á innlendu menningarefni. Ég hef talað fyrir því að þeir verði auknir sem hluti af starfi Ríkisútvarpsins.
Hæstv. forseti. Ég hef raunar aldrei skilið af hverju við þurfum að hafa þetta einhvern veginn öðruvísi þegar kemur að menningu, þegar um útvarp eða sjónvarp er að ræða, en til dæmis kvikmyndir eða eitthvað annað. Ég held að það sé bara arfleifð af gamalli hugsun. Ég tel að rétt sé að við förum yfir það og ræðum það upp á nýtt með þessi markmið í huga, þ.e. að efla innlent menningarefni; hvernig við gerum það best og hvernig við nýtum peningana best, en ekki að ríkið þurfi sjálft að standa í þessu. Það geta auðvitað verið einkaaðilar. Það er til fullt af stöðvum sem mundu gjarnan taka þetta að sér ef þeir væru ekki í samkeppni við Ríkisútvarpið, ég tala nú ekki um að þeir geti fengið það efni sem styrkt er af skattgreiðendum. Ég held því að það megi taka þá umræðu án þess að væna menn alltaf um að vilja eyðileggja þessa stofnun sem er einhvern veginn orðin heilög í huga margra. Hún er ekkert sjálfgefin í núverandi mynd. Markmiðið er ekki að halda stofnun fyrir einstaka starfsmenn.
Frú forseti. Einkaaðilar hafa auðvitað unnið alveg gríðarlega mikilvægt starf við framleiðslu á innlendu menningarefni. Við getum nefnt Stöð 2, sem hefur gert alveg gríðarlega góða hluti í þeim efnum, og við getum nefnt Kvikmyndasjóð, sem er auðvitað opinbert fé sem úthlutað er samkvæmt ákveðnum leikreglum. En hv. þingmaður kom hins vegar ekki inn á lýðræðishlutverkið sem er ekki síður mikilvægt. Lýðræðishlutverkinu verður ekki sinnt með styrkjum og samkeppnissjónarmiðum [[Gripið fram í.]]sem sveiflast upp og niður. Ég held að lýðræðishlutverkið skipti nefnilega máli og það væri óskandi að við næðum umræðu um þau mál. Ég held að við megum ekki vanmeta mikilvægi þess fyrir okkur á þingi og allt samfélagið að hafa þá kjölfestu í lýðræðislegri umræðu sem almenningur á. Við eigum ekki Ríkisútvarpið, starfsmennirnir eiga ekki Ríkisútvarpið, almenningur á það. Almenningur getur gert gríðarlega ríkar kröfur til þess að Ríkisútvarpið sinni sínu lýðræðislega hlutverki. Það verður ekki gert með því að henda stofnuninni og hafa þetta allt í [[Forseti hringir.]]styrkjaformi, svo ég segi það nú heiðarlega sem mína skoðun.
Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. Ögmund Jónasson áðan hvers vegna ekki hefði verið ráðist í að „af-oháeff-væða“ Ríkisútvarpið á síðasta kjörtímabili. Hann svaraði því þannig að það hefði einfaldlega ekki gefist tími til þess. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns áðan og líkaði margt í þeirri ræðu, en mér fannst skjóta svolítið skökku við þegar hv. þingmaður sagði að hún hefði barist gegn því að þetta yrði að veruleika, en þurft svo að sætta sig við úrskurð Eftirlitsstofnunar ESA eða einhver tilmæli þaðan. En þau tilmæli, þ.e. þær athugasemdir lágu fyrir þegar Ríkisútvarpið var ohf.-vætt á sínum tíma. Ég vil spyrja hv. þingmann í ljósi þessa alls: Hefði ekki verið hægt að gera töluvert meira til þess [[Forseti hringir.]]að koma RÚV í betra ástand strax á síðasta kjörtímabili?
Frú forseti. Það er rétt að fyrir lágu tilmælin frá ESA þegar þetta mál var í umræðu í þinginu. Ég var raunar ekki í þeirri umræðu, ég var ekki komin á þing þá, en það var mjög margt annað sem var gagnrýnt í þeirri löggjöf, eins og hv. þingmann rekur vafalaust minni til, til dæmis hvað varðar stjórnsýslulög og að hvaða leyti þau ættu ekki að gilda um ohf. og ýmislegt í því hvernig lögin voru útfærð. Það er ástæða þess að ég lagði fram frumvarp um Ríkisútvarpið sem var svo samþykkt hér á þingi, þar sem reynt var að skilgreina miklu betur hlutverk Ríkisútvarpsins, hvernig það ætti nákvæmlega að falla að ohf.-forminu, og tók flokkur hv. þingmanns mjög virkan þátt í þeirri umræðu. Það var góð og jákvæð umræða því að mér fannst okkur miða áfram í því að ná ákveðinni sátt um hlutverk Ríkisútvarpsins. Hv. þingmaður spyr: Hefði ekki verið hægt að gera miklu betur? Það er örugglega alltaf hægt að gera betur. Ég held hins vegar að mjög mikilvægt [[Forseti hringir.]]skref hafi verið stigið með lögunum 2013 í því að reyna að skilgreina betur hlutverk Ríkisútvarpsins sem hv. þingmenn höfðu þá kvartað talsvert yfir að væri ekki nægilega vel skilgreint í lögum.
Virðulegi forseti. Það er annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um leið og ég þakka fyrir svörin við fyrri spurningu. Hún varðar hinar svokölluðu mörkuðu tekjur. Ákveðið var árið 2008 að nefskatturinn eða útvarpsgjaldið mundi ekki renna að fullu til fyrirtækisins. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni, ef ég man rétt, að hún hefði í rauninni verið á móti því þó að hún hefði samþykkt það ítrekað þegar fjárlög hvers árs voru samþykkt. Þetta snýst um aga. Umræðan á síðasta kjörtímabili um að ekkert af þessum mörkuðu tekjum mundi renna til stofnana vegna þess að þá mundu einhverjir fitna á meðan aðrir þyrftu að líða skort, snerist um aga. Þetta snerist um það að jafnræði væri á milli stofnana, að allar þessar tekjur kæmu inn í ríkissjóð til þess að ná svokölluðum jöfnuði og aga í ríkisfjármálum sem við þurftum svo nauðsynlega að ná. Ég spyr hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Þó að hún vilji að allur nefskatturinn renni til Ríkisútvarpsins, getur hún þá ekki verið sammála því [[Forseti hringir.]]að fyrst og fremst þurfi að ná aga og jöfnuði í ríkissjóði til þess að geta horft fram á veginn?
Frú forseti. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins greiddu atkvæði með lögunum 2013 um Ríkisútvarpið þar sem samþykkt var að þessar tekjur ættu að vera markaðar, að minnsta kosti þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem voru við atkvæðagreiðsluna, ég ætla ekki að tala fyrir hv. þingmann. Þar kom fram að þessar tekjur ættu að vera markaðar. Eins og ég fór mjög vel yfir í ræðu minni voru mjög sterk rök fyrir því að taka þá mörkun, sem hæstv. þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, lagði til 2007 að yrði afmörkuð í lögum, úr sambandi á neyðartímum í íslensku efnahagslífi. Það var hins vegar alveg á hreinu af minni hálfu að um leið og horft væri fram á jöfnuð í ríkisfjármálum væru engin málefnaleg rök fyrir því að hafa þessa mörkun ekki inni af þeim ástæðum sem ég fór ítarlega yfir í ræðu minni. Það gilda ákveðin sjónarmið um almannaþjónustumiðlana sem eiga kannski ekki endilega [[Forseti hringir.]]við um allar stofnanir ríkisins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög góða ræðu. Hún ræddi um örorkulífeyrisþega og talaði um umræðuna um að það væri mikilvægt að það væru hvatar og stuðningur við fólk til að vinna. Örorkulífeyrisþegar eru veikt fólk og hafa mjög skert starfsþrek og þess vegna eru þeir með örorkubætur. Við vitum líka að samkvæmt rannsóknum er það þannig að þeim mun öflugra velferðarkerfi sem við búum við þeim mun meiri er viljinn til vinnu. Þannig er það nú. Ég held að hvatarnir hljóti að koma í gegnum kerfið sem smíðað er í kringum þarfir þeirra sem eru veikir, en ekki að þeir veiku lagi sig að kerfinu. Ég spyr: Er ekki eðlilegt að hvatarnir verði þeir að vinnumarkaðurinn taki tillit til örorkulífeyrisþega [[Forseti hringir.]]og að við lögum kerfið þannig að það hætti að vera „króna á móti krónu-skerðingu“? Væri það kannski hvati sem við ættum frekar að tala um en að fólk þurfi að herða sig?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að skýra mál mitt, því það er nákvæmlega það sem ég á við hér. Ég er að tala um það sem við getum kallað jákvæða hvata eða stuðning við fólk. Ég nefndi hér dæmi um skerðingu á framfærsluuppbótinni sem mjög margir hafa bent okkur, hv. þingmönnum, á að þurfi að laga, því að sú skerðing dregur algjörlega úr hvata fólks til þess að ná sér í einhver aukaverkefni og vinna lítillega til að bæta tekjur sínar og halda virkni. Hins vegar er það skoðun mín að við getum gert um margt betur, og ég fór yfir það í ræðu minni í gær, það gafst ekki tími til þess núna, til þess að styðja betur við fólk með kerfinu okkar, að kerfið þjóni fólki en ekki öfugt. Ég nefndi sem dæmi í gær þá staðreynd að það þarf að veita nemendum í framhaldsskólum þessa lands miklu öflugri sálfélagslegan stuðning, því að það eru sálfélagslegar orsakir að baki brottfalls. Það er algengasta orsök brottfalls sem getur síðan getið af sér meiri ógæfu fyrir fólk síðar í lífinu. Ef sá stuðningur væri inni í skólunum mundi vafalaust draga úr [[Forseti hringir.]]brottfalli og þar með hafa mjög jákvæð áhrif á tilvist þessa einstaklinga, svo dæmi sé tekið.
Frú forseti. Já, ég er hjartanlega sammála þessu varðandi sálfræðiþjónustu í skólum. En komum þá að vinnumarkaðnum. Ríkið er stór vinnuveitandi og segja má að hæstv. fjármálaráðherra, sem hefur mikinn áhuga á hvötum, fari með húsbóndavaldið fyrir hönd ríkisins sem atvinnurekanda. Þá má til dæmis velta fyrir sér varðandi geðheilbrigðisstefnu sem nú liggur frá hæstv. heilbrigðisráðherra í velferðarnefnd, en þar er verið að fjalla um mikilvægi þess að ríkið gefi fólki með geðrænan vanda tækifæri til vinnu, bjóði upp á atvinnu sem hentar: Ætti ekki hæstv. fjármálaráðherra einmitt að beita sér fyrir því að ríkisstofnanir séu með sveigjanlega vinnu og framboð [[Forseti hringir.]]af vinnu þannig að þeir sem hafa einhverja starfsgetu fái vinnu? Það er vandamál fyrir fólk, að fá hlutastörf, sveigjanleg hlutastörf, [[Forseti hringir.]]sem henta veikindum þeirra.
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Við vitum ágæt dæmi þess þar sem einkaaðilar hafa staðið sig mjög vel í því að gefa fólki tækifæri á slíkum störfum. Það er ekki nægjanlega algengt því miður, en maður þekkir mörg góð dæmi þess og að sjálfsögðu ætti hið opinbera að ganga á undan með góðu fordæmi í þessum efnum. Það væri hægt að gera með stefnumarkandi ákvörðun hér á þingi. Það væri vissulega raunverulegur hvati. Ég held að það sé einmitt það sem við þurfum að hugsa um hér á þingi þegar við ræðum hvata að þeir byggist ekki á neikvæðum forsendum, að þeir snúist ekki um að takmarka möguleika fólks til lífsafkomu heldur einmitt hvetja það, að orðanna hljóðan komi þar í gegn með jákvæðum hætti. Það hefur þjóðhagslega jákvæð áhrif. Ég held að það sé stundum vandinn að við grípum fólk allt of seint í kerfinu. Það skiptir máli að við reynum að grípa það fyrr. Það held ég að hafi mjög jákvæð áhrif þjóðhagslega. Það snýst um lýðheilsu og forvarnir og annað slíkt. [[Forseti hringir.]]Á það ættum við að horfa frekar en neikvæðar takmarkanir eins og ég kýs að kalla skilyrðingar og annað slíkt.
Virðulegur forseti. Við erum að ræða fjárlög ársins 2016 við 2. umr. Ég ræddi fjárlögin við 1. umr. og langar að bæta aðeins í. Ég hef reyndar haft þá skoðun að áður en fjárlögin eru tekin til 2. umr. ættu menn að hafa lokið við frumvörp sem liggja inni í efnahags- og viðskiptanefnd, sem eru forsendur fjárlaganna. Mér hefur alla tíð þótt það sérkennileg niðurröðun að ræða fjárlög við 2. umr. án þess að forsendur fjárlaga sem sitja inni í efnahags- og viðskiptanefnd hafi verið kynntar með þeim breytingum sem hugsanlega verða þar á. Þar af leiðandi hefur mér oft og tíðum þótt áherslan í þessari umræðu vera á einstaka þætti án þess að horft sé á heildarforsendur sem fjárlagafrumvarpið byggir á. Þar inni er í það minnsta breyting sem er skattbreyting gerð í samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins vegna kjarasamninga á þessu ári. Þegar ljóst var að megináherslu ætti að leggja á lægstu launin og hífa þau sem mest upp, sem flestir geta verið sammála um að var rétt, áttuðu menn sig á því að það yrði erfitt að horfa á millitekjuhópinn sem mundi þá rjúka upp skalann og stefna í hættu, ef við gætum orðað það svo, þeim meginmarkmiðum að reyna að hækka lægstu laun, sem hefur verið markmið verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda frá því að elstu menn muna. Til að hægt yrði að ná samkomulagi meðal annars við Verslunarmannafélag Reykjavíkur komu stjórnvöld að með breytingu á skattþrepi, miðþrepinu, um að lækka það í áföngum nú um áramótin 2016 og svo að fullu við áramótin 2017 Þetta var gert og var ein forsendna við gerð kjarasamninga. Jafnhliða samþykktu Samtök atvinnulífsins að ræða ekki lækkun tryggingagjalds. Þetta tvennt hékk saman á spýtunni við gerð kjarasamninga. Nú þegar ljóst er í hverju í raun allir kjarasamningar eru fólgnir og hversu menn óttast að fari úr böndum og hugsanlegt að brostnar séu forsendur fyrir þeim kjarasamningum sem gerðir voru á almennum vinnumarkaði, sem mun væntanlega þurfa endurskoðunar við þann 1. febrúar, þá er horfið frá lækkun tryggingagjalds. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, hvað sem hverjum finnst í þeim efnum, að hér sé tryggingagjaldið of hátt og það ætti að lækka. En þarna voru gerðir gagnkvæmir samningar á milli Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar og með aðkomu stjórnvalda. Í mínum huga skiptir líka máli við slíka gjörð og við gerð fjárlaga og fyrir alla, ekki einungis fyrir einstaklinga heldur einnig fyrir fyrirtæki og ríkið sjálft, að hér sé stöðugt skattumhverfi þannig að þeir sem þurfa að semja um kaup og kjör, þeir sem vilja standa í atvinnurekstri skynji að skattumhverfið sé ekki sveiflukennt frá ári til árs eða á fjögurra ára fresti eins og oft vill verða þegar skipt er um ríkisstjórnir og megináherslur breytast í pólitíkinni. Það er nú einu sinni þannig í pólitík að okkur greinir flest á í ólíkum flokkum um leiðir að markmiðum þótt við séum e.t.v. í flestum tilvikum sammála um markmiðin, sem er að gera gott samfélag betra. Að mínu mati vantar líka inn í þessa umræðu um fjárlögin að tollar og vörugjöld hafa verið felld niður af flestum vöruflokkum, þótt einstaka flokkar virðist enn þá hanga einhvers staðar inni þá er það þannig. Það hlýtur eða ætti í það minnsta ekki aðeins að skipta fólkið í landinu máli heldur líka verslunina vegna þess að hún hefur kvartað yfir tollum og vörugjöldum og hún hefur talið að verslunin hafi flutt úr landi meðal annars vegna þessa. Þetta eru allt þættir sem skipta máli í heildarsamhengi þegar rætt er um fjárlögin og forsendur þeirra. Við áttum við fjárlög síðustu ára þegar breyting á virðisaukaskattinum átti sér stað og búin voru til tvö þrep í stað þriggja. Við færðum 7% upp í 11%, [[Gripið fram í.]]lægra þrepið fór upp og efra þrepið fór niður. Þannig var það gert og þar af leiðandi hækkaði virðisaukaskattur á ýmsar matvörur en þá kom líka í ljós að fæstar matvörur báru tolla, þannig að það kom ekki að sök. Hins vegar gefur augaleið að hækkun virðisaukaskatts á matvæli kom við alla, sjálfsagt verst við þá sem lægst hafa launin en vonandi hefur afnám tolla og vörugjalda skilað þessum hópi einhverju síðan. Það sem skiptir líka máli í umræðunni um fjárlög þessa ár og síðasta árs og fjárlög allra ára er að stefnt sé að því, eins og hér hefur verið gert, að kynna og ná fram hallalausum fjárlögum. Það er algert grundvallaratriði ef á að vera mögulegt að bæta í á einhverjum sviðum að hægt sé að leggja fram hallalaus fjárlög og með því draga úr skuldasöfnun og greiða niður skuldir, sem við vitum að þýðir lægri vaxtagreiðslur ríkisins sem getur væntanlega kallað á aukin umsvif. Þetta eru grunnþættir að mínu mati í því sem við ættum að ræða samhliða þeim áherslum sem hver og einn getur lagt á í því frumvarpi sem liggur fyrir með breytingartillögum jafnt minni hluta sem meiri hluta, hvernig þær svo aftur verða til. Ég ætla að gera þá játningu hér að ég hefði viljað sjá tvennt í þessum fjárlögum sem ekki sér stað. Ég hefði viljað sjá dregið úr ríkisrekstri, það er einfaldlega þannig. En í þessum fjárlögum er það ekki gert. Ég er þeirrar skoðunar að báknið sé þegar of stórt og það sé ekki stórt mál, ætti ekki að vera það, að draga úr því. Ég er þeirrar skoðunar að það sé margt í ríkisrekstri sem aðrir aðilar geta sinnt úti á hinum almenna markaði og að ríkið sé langt í frá besti aðilinn til að reka alla skapaða hluti á milli himins og jarðar. Ég álít einnig að okkur hafi ekki tekist að gera ríkisreksturinn skilvirkari né að auka framleiðni. Ég held að það sé líka grundvallaratriði til að hægt sé að fara almennt í aukin umsvif og til að ná fram hagkvæmni og árangri í ríkisrekstri, til að við getum síðan veitt góða og öfluga þjónustu í samræmi við væntingar þeirra sem hennar eiga að njóta. Það hefur verið margrætt af hálfu meiri hlutans í fjárlaganefnd að betur mætti standa að innkaupa- og útboðsmálum hjá hinu opinbera og að mörg fyrirtæki hafi ekki sinnt þeim skyldum sínum að fara þá leið sem þar hafa verið innleiddar. Það er einn sá þáttur sem má skoða verulega. Síðan er það líka það sem snýr að hinu háa Alþingi. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr setjum við oft lög sem leggja auknar byrðar á sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklinga án þess að við látum þess getið samhliða í hverju þær byrðar eru að öllu jöfnu fólgnar. Það verður að segjast eins og er að eftirlitsstofnanir, margar hverjar, hafa einhverra hluta vegna þanist gífurlega út. Það sem atvinnufyrirtæki í landinu þurfa að greiða til eftirlitsstofnana, ýmissa þátta vegna, skiptir milljörðum á ári hverju. En hver fylgir eftir eftirliti með þessum eftirlitsstofnunum? Hverra er eftirlit eftirlitsstofnananna? [[Gripið fram í.]]Ég held að það sé hvergi. Ég er þeirrar skoðunar, og það ætti ekki að koma neinum á óvart, að ýmislegt innan þessa svokallaða eftirlitsiðnaðar, sem ég vil kalla svo, mætti þess vegna færa að einhverju leyti út til Samtaka atvinnulífsins, í samræmi við lög og reglur sem hafa komið héðan. Það hlýtur að mega íhuga að skoða þennan þátt vegna þess að það getur ekki verið, ég trúi því ekki, að það sé markmið einhvers að byggja upp ríkisrekinn eftirlitsiðnað sem enginn sinnir síðan eftirliti með. Á bls. 6 í nefndaráliti fjárlaganefndar kemur fram hvernig ýmsar eftirlitsstofnanir hafa þanist út. Það kemur kannski ekki á óvart í sjálfu sér að á árunum 2007–2016 hafi Fjármálaeftirlitið farið hamförum og hlutfallið er í 203%. Fjármálaeftirlitið hefur stækkað um 200% þrátt fyrir að fjármálastofnunum hafi fækkað og dregið hafi saman á þeim vettvangi, þannig að maður veltir fyrir sér hvort betur mætti fara með fjármuni. Það eru markaðar tekjur sem renna til Fjármálaeftirlitsins en með nýju frumvarpi um opinber fjárlög verður það úr sögunni. Þá er það fjárlaga að úthluta öllum þeim eftirlitsstofnunum sem hér eru nefndar fjármunum. Ég ætla að leyfa mér að fagna því að svo verði vegna þess að ég held að markaðar tekjur eins og þær eru í dag séu barn síns tíma og það er ljóst að einstaka stofnanir sem njóta markaðra tekna hafa þanist. Það er alla vega mitt mat og menn geta svo verið ósammála því. Það er líka á bls. 6 sem fjölmiðlanefndin er nefnd en hún á að hafa eftirlit með fjölmiðlum. Hún hefur stækkað töluvert en hefur fjölmiðlamarkaðurinn stækkað? Eru gefin út miklu fleiri dagblöð í dag en áður? Eru fjölmiðlarnir í sjónvarps- og útvarpsrekstri miklu fleiri nú en þeir voru? Ég held ekki. Er virkara eftirlit með fjölmiðlum og eignarhaldi fjölmiðla og þess háttar en var áður? Ég veit það ekki en fjölmiðlanefnd hefur í það minnsta vaxið of mikið að mínu mati. Ég var reyndar ósátt við stofnunina frá upphafi en það er annar handleggur. Virðulegur forseti. Við erum í 2. umr. fjárlaga. Fjárlaganefnd fær fjárlagafrumvarpið inn eftir 1. umr., sendir það út til umsagnar, menn þekkja þetta, og síðan tekur fjárlaganefnd á móti gestum og fram fer umræða og að lokum kemur afurð frá fjárlaganefnd. Sú afurð birtist í þremur eða fjórum nefndarálitum og í breytingartillögum meiri og minni hluta. 2. umr. hefur staðið æðilengi og hefur farið í að takast á um áherslur og breytingartillögur meiri og minni hlutans og er ósköp eðlilegt að svo sé. En mér finnst umræðan bera keim af því að minni hlutinn sé að reyna og ætli sér með einum eða öðrum hætti að knýja fram breytingartillögur á breytingartillögum meiri hlutans og um það snúist í umræðan í raun. Ég velti því fyrir mér hvort ekki ætti frekar að greiða einfaldlega atkvæði um breytingartillögur minni hlutans og síðan breytingartillögur meiri hlutans og þannig kæmi fram vilji þingsins til þeirra tillagna sem liggja fyrir, í stað þess að við þingmenn í meiri hluta og minni hluta tökumst á í orðum um það hvort minni hlutanum takist að knýja fram breytingar á tillögum meiri hlutans. Þetta er í mínum huga kjarni umræðunnar. Við höfum farið mikinn í umræðunni og okkur greinir á, eins og ég sagði í upphafi, okkur greinir á um þær áherslur og breytingartillögur sem fyrir liggja í tillögum meiri hlutans og síðan minni hlutans. Umræðan hefur snúist um að það þurfi að fá aukna fjármuni, sérstaklega hafa menn rætt Landspítalann og að það þurfi samkvæmt forstjóra Landspítalans hátt í 3 milljarða til að spítalinn geti staðið sína plikt. Ég hef verið á þingi síðan árið 2007. Væntanlega hefur Landspítalann alltaf vantað fjármagn vegna þess að ég man aldrei eftir umræðu um fjárlögin öðruvísi en þannig að í byrjun september hafi hafist sú umræða í fjölmiðlum, aðallega í fjölmiðlum og jafnt í ritmiðlum sem útvarpi og sjónvarpi, að það vantaði fjármagn í Landspítalann. Það er enn þá svo. Það heyrist hins vegar mun minna, í það minnsta í fjölmiðlum og í umræðunni um kragasjúkrahús, um Sjúkrahúsið á Akureyri og aðrar stofnanir. Ég verð að leyfa mér að segja að ég velti því fyrir mér hvort sú ofuráhersla í allri heilbrigðisumræðu sem lögð er á Landspítalann sé sú eina rétta. Við erum að tala um að fjárveitingar til Landspítalans eru í kringum 52 milljarðar á fjárhagsárinu 2016 og af þeirri tölu er talað um að það þurfi 2–3 milljarða til viðbótar til að spítalinn geti staðið sína plikt. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta sérkennileg umræða vegna þess að þessir 3 milljarðar miðað við hina 52 eru lítill hluti af heildarupphæðinni, en að sjálfsögðu eru þetta miklir peningar. Ég vil að það komi fram að mér þætti skynsamlegt að velta því fyrir sér hvort skoða mætti heilbrigðisþjónustuna almennt út frá fleiri sjónarhornum en því að einblína á Landspítalann sem slíkan, hvort hugsanlega væri hægt að færa ákveðin verk af Landspítalanum á önnur sjúkrahús í næsta nágrenni, eins og reyndar er gert en að gera það þá í meira mæli, og hvort við gætum létt álagi af Landspítalanum með því t.d. að útbúa vistrými fyrir langlegu aldraðra sem liggja þar inni vegna þess að þeir komast ekki annað. Það kostar eftir því sem stendur í fjárlögunum um 15 milljónir ári að hafa fullorðinn sjúkan einstakling á Landspítalanum sem gæti átt gott viðurværi, ef við getum orðað það svo, á hjúkrunarheimili sem er töluvert ódýrari lausn. Við þurfum hugsanlega að nálgast þessa umræðu á þann hátt. Það eru allir sammála um að Landspítalinn á að geta orðið hátæknisjúkrahús sem veitir þá þjónustu í stórum og erfiðum þáttum sem önnur sjúkrahús geta ekki veitt, en það hlýtur að mega horfa til þess að hugsanlega sé hægt að færa einhver ferliverk út af Landspítalanum og þá til annarra þátta. Landspítalinn er verkefni heilbrigðisráðherra sem og hér í fjárlögunum og úr því að komið hefur fram krafa um að aukið fé verði sett í Landspítalann er það væntanlega hugsað í samvinnu við hæstv. heilbrigðisráðherra sem hlýtur að geta horft til þess í heildarmyndinni um heilbrigðismál á Íslandi og er best til þess fallin. Við höfum svo sem ekki talað mikið um skólamál en í breytingartillögum meiri hlutans í það minnsta er verið að setja inn í háskólana um það bil 310 milljónir. Við hljótum að fagna því þó að við getum sagt, eins og um allar aðrar stofnanir, að þeir gætu flestir nýtt sér meira fé. Ég vil nefna að í breytingartillögum meiri hlutans eru lagðir auknir fjármunir í ljósleiðaraverkefni hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Ég tel afar mikilvægt að á því verkefni verði haldið af festu og langar að gera að umtalsefni það dreifikerfi sem RÚV keypti fyrir 4 milljarða og virðist vera að sliga þá stofnun. Kerfið er ekki það sem kallað er gagnvirkt dreifikerfi og hefur komið í ljós að það er handónýtt og nýtist lítið sem ekki neitt. Þeir 4 milljarðar sem þar liggja hefðu farið langt með að ljósleiðaravæða landið okkar. Og þegar menn segja svo að stjórn stofnunar sem gerir svona arfavitlausan samning eigi ekki að bera neina ábyrgð á slíkum samningi er mér allri lokið. Ég er ekki þeirrar skoðunar að hækka eigi eða láta útvarpsgjaldið renna óskipt til RÚV vegna þess að mér finnst Ríkisútvarpið skulda Alþingi það að sýna okkur þennan samning sem var gerður og kanna hvort hægt sé að segja sig frá honum með einum eða öðrum hætti. Mér er kunnugt um það að árið 2011 var gerð athugasemd við að farið yrði í að gera þennan samning en hann var gerður árið 2013. Svo stöndum við hér og tölum eins og ábyrgð þeirra sem hafa stýrt Ríkisútvarpinu gegnum tíðina sé engin. En þeirra ábyrgð á þessum samningi er þeirra og engra annarra. Það er líka verið að setja aukið fjármagn í samgöngumál, hafnir og flugvelli. Ég verð að taka undir það með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur sem hún sagði í umræðu, að mig minnir í gær frekar en í dag, að það hefði farið betur á að hér væri samgönguáætlun sem við sæjum fyrir okkur hvernig við ætluðum að vinna úr inn í framtíðina. Engu að síður er hægt að fagna þeim fjármunum sem þarna koma inn. Menn hafa lýst því hér, og þá einkum og sér í lagi hv. þm. Ögmundur Jónasson, að þeir beri ugg í brjósti vegna hugsanlegra breytinga á nýjum heilsugæslustöðvum sem hugsanlega verða settar á laggirnar á höfuðborgarsvæðinu, að rekstur þeirra verði færður frá ríkinu til einkaaðila þótt fjármagnið komi frá ríki. Eins og hv. þingmaður hefur sjálfur sagt og allir vita þá eru allir flokkar sammála um að heilbrigðiskerfið á að fjármagna með skattfé en við erum ekki öll sammála um hvort fleiri geti veitt þá þjónustu og rekið slíka þjónustu en ríkið sjálft. Ég ætla ekki að hverfa frá þessari ræðu minni öðruvísi en koma að því máli sem margir hafa rætt sem eru almannatryggingar og aldraðir og öryrkjar. Það er þannig samkvæmt 69. gr. laga um almannatryggingar að bætur almannatrygginga eiga að breytast árlega og taka mið af launaþróun samkvæmt lögum og aldrei að hækka minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Menn hafa farið mikinn um það hvernig komið sé fram við eldri borgara og öryrkja. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það hvað öðrum finnst. Ég vil hins vegar benda á að þegar þessi ríkisstjórn tók við var strax sumarið 2013 afnumin sú regla að lífeyrissjóðstekjur skertu grunnlífeyri. Það var gert. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega og öryrkja var hækkað í 1,3 milljónir og frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna var líka hækkað. Skerðingarhlutfall tekjutrygginga var lækkað úr 45% í 38,35% þann 1. janúar 2014. Þetta hefur verið gert nú þegar. Það sem áætlað er að gera í fjárlögum þessa árs er að prósentuhækkanir á árinu 2016 verða 9,7%. 1. janúar á þessu ári fengu eldri borgarar og öryrkjar 3% hækkun. Þá fékk enginn launþegi hækkun þannig að þegar komið er að 1. janúar 2016 er þetta í mínum huga svona: 9,7 + 3 = 12,7%. Það er nú einu sinni þannig. Þá hafa frá 1. janúar 2015 til 1. janúar 2016 kjör öryrkja og eldri borgara hækkað um 12,7%.
Þeir fá ekki afturvirkt.
Þá kallar hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Þeir fá ekki afturvirkt. Nei, og ég ætla að svara hv. þingmanni því sem mér finnst í þeim efnum. Mér finnst ekki, og fer ekkert í grafgötur með það, að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja eigi ekki að lúta sömu lögmálum og kjarasamningar á frjálsum markaði. Hins vegar ber Alþingi samkvæmt lögum um almannatryggingar að tryggja þessum hópum mannsæmandi laun. Menn hafa rætt um lægstu laun og að 9,7% hækkunin 1. janúar 2016 þýði það að einhleypur einstaklingur, reyndar með heimilisuppbót, fái tæpar 247 þús. kr. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sagði í dag að aðilar Flóabandalagsins og einhvers annars félags, [[Gripið fram í: VR.]]VR, hafi í kringum 270 þús. kr. í lágmarkslaun. Við að tala um 277 þús. kr. og 240 þús. kr. Vissulega eru 25 þús. kr. þar á milli sem án efa skipta margan manninn máli. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar og ligg ekki á henni að þótt ég sé hlynnt því og treysti því að einhvern tíma verði það svo að kjör aldraðra og öryrkja verði með þeim hætti að þeir einstaklingar geti lifað mannsæmandi lífi - og er reyndar þeirrar skoðunar að það eigi ekki einu sinni að tala um þá í sama orðinu vegna þess að öryrkjar eru á allt á öðrum stað en eldri borgarar og fólk sem er komið á minn aldur og yngra mun þegar það nálgast eftirlaunaaldurinn, sem er hjá mér á næsta ári þegar ég verð 67 ára, flest hafa úr að spila lífeyristekjum og lífeyristekjurnar og greiðslur þeirra munu ekki skerða grunnlífeyri. Hann er hins vegar ekki hár, ég held að hann sé 36 þús. kr. Menn verða þá og ég skora á þingheim, þann sem er í forustu fyrir svokallaðri Péturs Blöndals-nefnd sem sett var á laggirnar og á þá sem sitja í nefndinni, að ljúka endurskoðun á almannatryggingakerfinu. Færið það velferðarráðherra sem býr það síðan í lög til að sjónarmiða hópsins sem komið hefur að þeirri vinnu, sem eru allir hagsmunaaðilar, sjái stað í nýjum lögum um almannatryggingakerfið á Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki sammála henni um allt, kannski frekar fátt. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður sagði í fyrri hluta ræðu sinnar að sér fyndist eðlilegt að við gengjum strax til atkvæða og ræddum þessi mál ekki frekar, létum reyna á lýðræðislegan vilja. Síðan afsannaði hún ágæti þeirrar kenningar, fannst mér, með því að færa rök fyrir því hvernig við ættum hugsanlega að gera breytingar. Hún nefndi að sér fyndist, vísaði reyndar aðallega þar í tillögur stjórnarandstöðunnar, að of mikið væri lagt upp úr Landspítalanum þegar horft væri til heilbrigðiskerfisins. Mér finnst mjög gott og gagnlegt að við ræðum þetta. Við erum að ræða um framlag til velferðarmála og til ríkisfjármálanna almennt og þingið hefur fjárveitingavaldið á hendi. Mér finnst sú umræða sem hefur farið hér fram í kvöld hafa verið málefnaleg. Við erum að ræða hlutina og reyna að skilja hlutina og hvað vakir fyrir stjórnvöldum. Ég nefni það sem dæmi, sem hv. þingmaður vék einnig að, hvað vekti fyrir stjórnvöldum með útboði á heilsugæslustöðvum hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef fært rök fyrir því hér í þingsal og í greinarskrifum að ég telji að þarna muni aldrei myndast markaður, ekki á milli heilsugæslustöðvanna sem slíkra. Það er hins vegar hægt að virkja samkeppnishvata innan kerfisins. Það er allt annar handleggur. Ég hef viljað að hæstv. heilbrigðisráðherra kæmi til þessarar umræðu þannig að við gætum rætt þessi mál og skilið hvað vakir fyrir mönnum þannig að fjárveitingavaldið viti að hverju það er að ganga. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað á hún [[Forseti hringir.]]við þegar hún segir að ríkisrekstur sé allt of mikill á Íslandi og vísar þar í báknið? Hvaða bákn nákvæmlega er hún að tala um?
Virðulegur forseti. Ég segi það bara hér og nú við hv. þingmann: Mætti fækka í utanríkisþjónustunni? Mætti fækka sendiráðum? Mætti fækka starfsmönnum í ráðuneytum sem enn sinna deildum sem hafa verið fluttar yfir til sveitarfélaga? Mætti skoða ýmsan rekstur ráðuneytanna, tölvuþjónustu og annað slíkt, þjónustu sem hægt væri að veita úti í bæ? Í mínum huga er enginn rekstur með þeim hætti að ekki megi skoða hann. Og í mörgu finnst mér, þar sem ég tel mig þekkja til, að gjarnan hefði mátt sleppa því að auglýsa lausar stöður þegar ein staða losnar. Mér finnst „þankagangurinn“ í kerfinu ekki vera þannig að það eigi að vera möguleiki. Með fullri virðingu fyrir öllum þeim sem hafa setið sem skólastjórar, bæjarstjórar, skólameistarar, ráðherrar og þá skiptir mig engu máli í hvaða flokki við erum; ég held að flestir hafi einhverra hluta vegna lítið sem ekkert gert í því að draga úr kerfisbákninu innan ráðuneyta. Skólameistarar og skólastjórar eru kannski bundnari lögum hvað það varðar hver kennir námsgreinar og annað slíkt, þannig að það er kannski ekki alveg sambærilegt, en ég held að fæstir ráðherrar hafi dregið saman í rekstri og enn fjölga þeir aðstoðarmönnum.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins til að víkja að einu atriði áður en ég kem að þessu svari hv. þingmanns. Það á við um ríkisútvarpið. Hún telur að tekin hafi verið arfavitlaus ákvörðun varðandi dreifikerfið, það hefi verið of dýrt o.s.frv. Ég hef ekki skoðað það mál í ljósi reynslunnar, en það var ákvörðun sem var tekin í ríkisstjórn á sínum tíma. En hv. þingmaður vill að það verði látið bitna á starfseminni núna og fólki sagt upp og seglin rifuð í ljósi þeirrar ákvörðunar sem þingmaðurinn telur hafa verið ranga. Ég vil aðeins segja eitt. Mér finnst svona hálfkveðnar vísur ekki ganga: Mætti fækka sendiráðunum, mætti gera þetta og hitt í ráðuneytum? Ég spyr þá bara alveg konkret: Hvað finnst hv. þingmanni um Stjórnstöð ferðamála? Mætti leggja hana af? Eða var það rétt ráðstöfun á sínum tíma? [[Forseti hringir.]]Telur þingmaðurinn að eitthvað innan veggja Alþingis ætti að bjóða út? Við skulum ekki tala í hálfkveðnum vísum [[Forseti hringir.]]heldur segja nákvæmlega hvað það er sem við eigum við. Engar svona dylgjur.
Virðulegur forseti. Ég frábið mér síðustu setningu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hér hafa engar dylgjur verið.
Jú.
Nei.
Jú.
Hæstv. forseti. Hér hafa engar dylgjur verið settar fram. Sú sem hér [[… í vinnunni sinni í ráðuneytunum.]]Það hefur aldrei verið.
Það eru dylgjur.
Virðulegur forseti. Í ljósi þessara ummæla hv. þm. Ögmundar Jónassonar ætla ég ekki að svara honum.
Þetta er vesælt hlutskipti. Dylgja um fólk og þora ekki að standa fyrir máli sínu.
[[Forseti hringir.]] Ég er bara … get ekki …
Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta orða sinna.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst málefnaleg og heiðarleg og draga vel í ljós muninn á pólitík þeirri sem ég aðhyllist og síðan hennar, draga mjög vel fram af hverju við erum ekki í sama flokki. En hv. þingmaður gerði það, að mér fannst, á mjög heiðarlegan og málefnalegan hátt. Hv. þingmaður talaði um kjör aldraðra og öryrkja og sagði að líta megi svo á að vegna þess að kjörin hækkuðu um 3% 1. janúar 2015 og voru þannig allt árið 2015 og hækka svo 1. janúar 2016 um 9,7%, að þá megi líta svo á að þarna séu komin 12,7% og síðan haldi hækkunin 9,7% út árið 2016. Ég vil þá spyrja hvort hv. þingmaður líti þannig á að lægstu laun sem hækka um 10,9% 1. maí og halda þannig út allt árið og hækka svo aftur um 5,9% 1. maí 2016 hafi þá hækkað um 16,8% og hvort við eigum þá ekki að bera þær tölur saman. Þar er heilmikill munur. Þetta verður til þess að aldraðir og öryrkjar sem eru ekki með neinar aðrar tekjur lenda langt undir lágmarkslaunum. 25 þús. kr. munurinn er nú heil 10% og fólk sem er á lágum launum munar um það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það sem verið er að gera núna sé í anda laga um almannatryggingar og hvort það sem gert var árið 2011, kjarasamningar þá, hafi ekki frekar verið í þeim anda?
Virðulegur forseti. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þingmaður segir um prósentuhlutfall þeirra launa á hinum almenna markaði, en ég sagði að frá og með 1. janúar 2015 og til 1. janúar 2016 þegar 9,7% hefðu komið, þá hefðu laun á því tímabili hækkað um 12,7%. Ég er alveg meðvituð um það, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, að þrjú prósentin eru yfir árið 2015, en það stendur í 69. gr. laga um almannatryggingar hvernig eigi að bregðast við. Það stendur ekki í lögum um almannatryggingar að það eigi að greiða afturvirkt, það stendur heldur ekki í lögunum, í 69. gr., að þetta eigi að fylgja lágmarkslaunum. Ég er með blað frá Öryrkjabandalagi Íslands til ríkisstjórnar, skrifað 22. nóvember 2011, þar sem nefnt er að hækkun bóta almannatrygginga sé ekki í samræmi við kjarasamninga. Af því að hv. þingmaður nefnir samningana frá 2011, þá segir Öryrkjabandalagið þar í bréfi að hækkun bóta almannatrygginga sé ekki í samræmi við kjarasamninga og vitnar í 69. gr. laganna. Af þessu má sjá að ætluð hækkun um 3,5% er mun lægri en ákvæði 69. gr. almannatryggingalaga segir til um. Þetta segir Öryrkjabandalagið um samningana sem gerðir voru árið 2011. Ég ætla bara að gera orð þeirra að mínum um það hvort samningarnir 2011 og það sem öryrkjar báru úr býtum þá sé betra eða verra en það sem gerist núna árið 2016.
Frú forseti. Reyndar var það þannig að árið 2011 hækkuðu bæturnar samkvæmt lögum um rúm 8% og hækkuðu frá 1. júní. Það kom inn bæði prósentutöluhækkun og krónutöluhækkun í samræmi við lægstu laun. Lög um almannatryggingar eru til þess að verja kjör aldraðra og öryrkja og til að sjá til þess að þeir geti lifað með reisn og mannsæmandi lífi. Þau eru ekki til þess að halda þeim sem fátækasta hópnum í landinu, en það mun gerast núna ef þetta gengur eftir sem hæstv. ríkisstjórn vill og þeir hv. þingmenn sem hana styðja, þá verður þessi hópur langt undir lágmarkslaunum í landinu. Núna um áramótin 2014 var hann 1,6%, þeir sem voru hæstir, yfir lágmarkslaunum. Nú er ég auðvitað að tala um þá sem eru ekki [[Forseti hringir.]]með tekjur annars staðar frá, því að það er sá hópur sem við erum að tala um hér. Ég vil spyrja hv. þingmann aftur hvort hún telji að það megi [[Forseti hringir.]]ekki gera betur en lögin segja til um ef réttlætiskenndin og sanngirnin [[Forseti hringir.]]og staðan í þjóðfélaginu kallar á það?
Virðulegur forseti. Svarið er jú.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að spyrja fyrst út í orð hennar um eftirlitsstofnanir. Hún vitnaði í bls. 6 í nefndaráliti meiri hlutans. Þar er tafla sem sýnir mismunandi fjárveitingar frá árunum 2007–2016 og ég geri ráð fyrir að það sé á verðlagi hvers árs þannig að það er mjög erfitt að sjá nákvæmlega hver aukningin er þó að hún sé augljóslega einhver og umtalsverð í sumum þeirra stofnana, þó tel ég alls ekki allra því að það er náttúrlega ekki tekið fram um að þetta sé á verðlagi einhvers ákveðins árs. Þetta er því mjög erfið tafla og í raun villandi. Hv. þingmaður talaði um að það gæti verið eðlilegt að hluti af þessu færi yfir til Samtaka atvinnulífsins og hver ætti að hafa eftirlit með eftirlitsaðilanum. Það er þannig að þessir opinberu eftirlitsaðilar sem gæta almannahagsmuna heyra undir stjórnsýslulög, það eru því kæruleiðir fyrir borgarana og fyrirtækin og fara þarf að málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga. Það er því mjög skýr rammi. Það mun ekki ná til Samtaka atvinnulífsins taki það þessa starfsemi yfir. Eins er það þannig að það eru jafningjaúttektir frá erlendum sambærilegum stofnunum og slíkt. Ég vildi því velta fyrir mér, hérna eru stærstu stofnanirnar, t.d. Fjármálaeftirlitið, Mannvirkjastofnun, Matvælastofnun, Lyfjastofnun, Samkeppniseftirlitið, Vinnueftirlitið og Fiskistofa. Þessar stofnanir hafa allar eftirlit með íslenskum fyrirtækjum eða þeim fyrirtækjum sem starfrækt eru hér á markaði og einhverjum þáttum starfsemi þeirra. Er eðlilegt að mati þingmannsins í raun og veru að láta atvinnulífið sjálft [[Forseti hringir.]]hafa eftirlit með sjálfu sér? Og hver á að hafa eftirlit með því þá?
Virðulegi forseti. Já, ég tel að hægt sé að koma upp eftirlitsstofnunum hjá Samtökum atvinnulífsins og annarra sem sjá um eftirlit innan þeirra vébanda. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir að stjórnsýslulögin eins og þau beinast að þessum stofnunum eru fyrir hendi, en ég er þeirrar skoðunar að það sé hægt. Ég vil láta reyna á slíkt vegna þess að mér þykir, virðulegur forseti og hv. þingmaður, þessi eftirlitsiðnaður blása hér út, mér finnst það óhuggulegt hvernig hann blæs út. Ef til er einhver önnur leið til að koma í veg fyrir þennan útblástur, ef við megum orða það svo, þá vildi ég gjarnan sjá hana og hvernig hún væri fær og gæti þá beint spurningu minni til baka til hv. þingmanns. Sér hv. þingmaður ekkert athugavert við að þessar eftirlitsstofnanir blási í raun og veru svona út á mjög skömmum tíma?
Herra forseti. Ég ætla ekki að tjá mig um það því að þessi tafla er fyrir mig algjörlega ónothæf af því að ég sé ekki raunhækkunina. Þetta eru nafnstærðir á tíu ára tímabili þar sem hefur verið mikil verðbólga. Sú sem hefur hækkað mest er fjölmiðlanefnd. Hún hefur hækkað á tíu árum um 31 milljón að nafnverði. Ég geri ráð fyrir að - já, það er einhver raunhækkun, en þetta eru lágar fjárhæðir. Sú sem hefur stækkað næstmest er Fjármálaeftirlitið. Ég er mjög þakklát fyrir öflugt fjármálaeftirlit. Mér finnst ekkert ógnvænlegt við að það blási út, þó að allar stofnanir eigi að gæta að skilvirkni og passa þurfi upp á fjárhag allra stofnana, þá líka eftirlitsstofnana. Mér fannst miklu óhugnanlegra þegar Fjármálaeftirlitinu var haldið litlu, en fjármálakerfið fékk að blása þannig út að það var tíu sinnum verg landsframleiðsla sem sprakk síðan [[Forseti hringir.]]yfir okkur öll. Má ég þá frekar biðja um svolítið stærra Fjármálaeftirlit.
Virðulegi forseti. Í minni fyrstu ræðu um fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp fór ég yfir þau grundvallaratriði ef svo má að orði komast sem mér fannst fjárlagafrumvarpið endurspegla. Það voru fyrst og fremst þau atriði sem ég tel að skilji á milli þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að völdum og þeirrar sem á undan fór. Ég tel að ég hafi rakið það allítarlega í þeirri ræðu svo ekki þurfi að endurtaka hér hvaða meginþættir það voru sem ég sá aðfinnsluverða að þessu leyti sem endurspegluðust í frumvarpinu. Misskipting, ójöfnuður, skortur á framtíðarsýn eða langtímastefnumótun í mjög mikilvægum málaflokkum, samfélagslega mikilvægum málaflokkum eins og velferðarmálum. En í þessari ræðu, virðulegi forseti, langar mig að beina athyglinni að byggðamálum og samgöngum eða því sem við getum kallað lífinu í landinu sem mig langar að spegla núna í fjárlagafrumvarpinu. Byggðaröskun undanfarinna ára og áratuga víða á landsbyggðinni er ekki náttúrulögmál eins og ég hef reyndar þrástagast á í ýmsum ræðum í þinginu áður. Hún er afleiðing ákvarðana og aðgerða. Hún er mannanna verk. Mörg þeirra byggðarlaga sem nú eru í vanda gætu með réttum aðgerðum snúið vörn í sókn og náð viðspyrnu ef þau fengju bara réttu verkfærin. Á síðasta þingi lögðu þingmenn Samfylkingarinnar fram þingsályktunartillögu sem mér finnst rétt að vekja athygli á í samhengi við umræðuna um bráðaaðgerðir í byggðamálum því að við töldum og teljum enn að ástand ýmissa byggðarlaga sé það alvarlegt að það kalli á tafarlausan stuðning við atvinnuþróun, menntun, velferðarþjónustu og uppbyggingu innviða. Um leið teljum við brýnt að þeim byggðum sem eru í vörn sé gert kleift að bjarga sér sjálfar, að þær fái að þrífast á eigin forsendum og dafna eins og þær hafa í raun og veru burði til ef innviðirnir sem halda samfélögum þeirra uppi eru treystir nægilega því að íbúar þessara svæða kæra sig ekki um plástra á sín svöðusár. Þessar byggðir þurfa bara að fá verkfærin í hendurnar til þess að fá að bjarga sér sjálfar og njóta auðlinda sinna og landgæða og mannauðs þannig að þær nái að byggja upp vænleg búsetu- og atvinnuskilyrði á sjálfbærum forsendum. Fjárlagafrumvarpið býður ekki upp á lausnir í því efni, þvert á móti. Við sjáum hér niðurskurð á fjármagni til sóknaráætlana. Við vitum að í þinginu er enginn samgönguáætlun og það sem lagt er til í fjárlagafrumvarpinu eru handahófskenndar aðgerðir sem bera þess augljóslega merki að það skortir framtíðarsýn enda engin samgönguáætlun í gildi og hefur ekki verið það síðan 2014. Verstu óvinir byggðanna eru dreifbýli, lágt menntunarstig og hækkandi meðalaldur, erfiðar samgöngur, einhæft atvinnulíf þar sem störfum hefur farið fækkandi. En þessi byggðarlög eiga sér engu að síður viðreisnar von og gætu fullvel bjargað sér ef þau nytu þeirrar innviðauppbyggingar sem er nauðsynleg til atvinnu- og búsetuþróunar. Þá er ég einkum að tala um góðar samgöngur, örugga raforku og traust fjarskipti á borð við símasamband og internetaðgengi. Í þessu samhengi vil ég vekja athygli á ábendingum sem Fjórðungssamband Vestfirðinga hefur sent fjárlaganefnd þar sem kemur fram það mat Fjórðungssambandsins að það telji að tillögur meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. frumvarps til fjárlaga 2016 endurspegli þá stöðu sem lögbundnar langtímaáætlanir stjórnvalda eru núna í svo sem samgönguáætlun, sóknaráætlun landshluta, byggðaáætlun, fjarskiptaáætlun og fleiri. Sambandið bendir á, eins og segir hér, svo ég fái með leyfi forseta að vitna orðrétt í þetta bréf: „Er ýmist að endurskoðun áætlana fæst ekki afgreidd frá Alþingi svo sem í tilfelli samgönguáætlunar og fjarskiptaáætlunar eða að fjárhagsrammi endurspeglar ekki markmið stjórnvalda í málaflokknum svo sem með sóknaráætlun landshluta og byggðaáætlun.“ Síðan segir í þessu erindi Fjórðungssambands Vestfirðinga, með leyfi forseta: „Framangreind staða leiðir til þess að áætlanir eru vanfjármagnaðar, en til þess að bregðast við brýnustu úrlausnarmálum þá er gripið til aðgerða með einskiptisfjármögnun sem taka verður ár hvert til umræðu við afgreiðslu fjárlaga. Vinnubrögð verða því ómarkviss, undirbúningur ákvarðanatöku ógagnsær og tímasetning aðgerða virkar tilviljanakennd, þótt markmið aðgerða sé í flestum tilvikum jákvætt. Framangreindar áætlanir varða framþróun Vestfjarða miklu og hefur Fjórðungssambandið lagt ríka áherslu á að þær verði efldar og verkefni tímasett og óvissu um framgang mála þar með eytt.“ Mér finnst rétt að vekja athygli á þessu erindi Fjórðungssambands Vestfirðinga sem eru samtök sveitarfélaga á svæði sem hefur verið fyrir alllöngu skilgreint sem svæði í vörn og hefur verið skilgreint á þessum vettvangi þannig að samstaða hefur verið um það í orði kveðnu að það þurfi að njóta forgangs til þess að snúa við þeirri neikvæðu byggðaþróun sem það hefur átt við að glíma á undanförnum áratugum, ekki síst eftir að kvótakerfinu var komið á undir lok síðustu aldar. Því miður hefur hins vegar sú samstaða verið, eins og ég sagði, meiri í orði en á borði og eins og Fjórðungssambandið bendir réttilega á skortir verulega á að fylgt sé þeirri langtímastefnumótun sem sett hefur verið á blað bæði varðandi sóknaráætlanir og byggðaáætlun. Eitt skýrasta dæmið sem við höfum eiginlega um þetta er sú staða sem uppi er, þ.e. skeytingarleysi ríkisstjórnarinnar í samgöngu- og raforkumálum, ekki síst fyrir þennan tiltekna fjórðung. Eins og ég gerði að umtalsefni í morgun þá sáum við nýlega í fjölmiðlum viðtal við forstjóra Landsnets í tilefni af því að 30 möstur Landsnets brotnuðu í fárviðri sem gekk yfir landið ekki alls fyrir löngu. Tjónið varð mest á Vestfjörðum með þeim afleiðingum að þar fór rafmagn af og er í raun og veru keyrt inn á kerfið núna eftir öðrum leiðum með dísilvélum og í gegnum vararafstöðvar þar sem viðgerðum er ekki lokið. Núna í vikunni sá forstjóri Landsnets ástæðu til að vekja athygli á því sem fyrirtækið hefur reyndar bent á í fjöldamörg ár, þ.e. mikilvægi þess að styrkja flutningskerfið. Hann benti á þá tillögu Landsnets að leggja línur í gegnum Dýrafjarðargöngin þá og þegar þau verða að veruleika og þegar þar að kemur, sem við skulum nú vona að verði, að við séum farin að sjá fyrir endann á þeirri bið, verður það auðvitað bylting í raforkumálum Vestfirðinga vegna þess að þar með er búið að leggja línurnar í jörð og verja þær fyrir þeim veðurham sem hefur lagt línurnar niður á heiðum og fjallvegum hingað til. En eins og ég gerði líka að umtalsefni í morgun þá hlýtur það að vekja athygli og áhyggjur þegar við sjáum fram á að áform um Dýrafjarðargöng eiga ekki að verða að veruleika fyrr en í fyrsta lagi árið 2017. Þetta er umhugsunarefni ekki síst í ljósi þess að allir hafa verið sammála um mikilvægi þessarar samgöngubótar fyrir þetta tiltekna landsvæði. Þessi göng sem áttu að verða fyrstu göngin samkvæmt fyrstu jarðgangaáætluninni sem lögð var fram á Alþingi hafa verið tilbúin til útboðs í meira en fimm ár. Maður spyr sig auðvitað þegar svo mikið er í húfi og svo augljós ávinningur af því að ráðast í þessa framkvæmd eftir hverju sé verið að bíða þegar það blasir við að þarna er hægt að slá tvær flugur í einu höggi og leysa stórkostlegan byggðavanda og stórbæta aðstöðu byggðanna, atvinnulífsins og nýsköpunarfyrirtækja og raunar allra sem reiða sig á orkuflutninga. Það verður bylting í búsetuskilyrðum á svæðinu þegar þessi göng verða að veruleika og í rauninni alveg með ólíkindum að það skuli ekki hafa gerst fyrr og að stjórnvöld, núna þegar mörg orð eru höfð uppi um velvilja þessarar ríkisstjórnar í garð byggðanna í landinu, skuli ekki sjá ávinninginn af því að láta til skarar skríða, réttara sagt hysja upp um sig í þessu máli. Það þarf ekki að minna á það, að minnsta kosti ekki Vestfirðinga, að í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem slegin var af þegar nýir stjórnarherrar komust að völdum var gert ráð fyrir því að þessari framkvæmd yrði lokið á næsta ári og hefði nú betur orðið að veruleika. Það var nefnilega mikill skaði fyrir byggðir landsins þegar fjárfestingaráætlun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var ýtt út af borðinu af núverandi ríkisstjórn því að þá var um leið ýtt út af borðinu þeirri styrkingu innviða og eflingu byggðaþróunar sem sú áætlun gerði ráð fyrir. Það var náttúrulega sérstaklega átakanlegt að samgönguátak þeirrar áætlunar skyldi fara forgörðum því að góðar samgöngur eru grundvöllur fyrir eðlilegri atvinnuþróun í landinu. Samgöngurnar eru eins og æðakerfi og það eru örugg fjarskipti og raforka auðvitað líka. Hnökralaust internetsamband er lykilatriði fyrir uppbyggingu atvinnulífs og rafrænnar stjórnsýslu sem svarar auðvitað tímanna kalli og það er á þeim þáttum sem jafnræði íbúa veltur varðandi opinbera þjónustu og aðgengi að afþreyingu, menningu og menntun, svo ekki sé talað um atvinnusókn og atvinnuþátttöku. Þær byggðir sem ekki búa að öruggum samgöngum og öruggum fjarskiptum eru fyrir vikið byggðir í vörn. Ég nefni t.d. Árneshrepp á Ströndum [[Gripið fram í.]]sem hefur verið árlegt umræðuefni í þinginu mörg undanfarin ár. Gisin byggð, byggð í hættu, en byggð sem engu að síður hefur möguleika og hefur verið að nýta sér möguleika til dæmis við uppbyggingu í ferðaþjónustu og strandveiðar á sumrin sem hafa hleypt lífi í þéttbýlisstaðina í Strandasýslu. Þetta er dæmi um byggðarlag sem gæti bjargað sér ef það fengi verkfærin og ég tala nú ekki um ef það fengi samgöngurnar sem er auðvitað orðið alveg til skammar að skuli ekki vera orðnar viðunandi nú þegar. Ef þessar þrjár meginstoðir, samgöngur, raforka og fjarskipti, standa sterkar í hverjum landshluta þá eru þær trygging fyrir búsetuskilyrðum. Það hlýtur að teljast sjálfsagður hlutur á öðrum áratug 21. aldar hvar á landinu sem er að hafa þessa megininnviði í lagi, ekki síst þar sem stefnt er að aukinni samþættingu þjónustu og stefnt að sameiningu stjórnsýslustofnana og sameiningu sveitarfélaga. Ég vil líka nefna húshitunar- og flutningskostnað sem er annar íþyngjandi þáttur sem veldur umtalsverðri mismunun á milli landsvæða. Húshitunarkostnaður á köldum svæðum fer margfalt yfir það sem tíðkast á hlýrri svæðum landsins sem njóta hitaveitu. Það er sjálfsagt jafnréttismál að jafna þennan mun og löngu tímabært að stíga fastar á fjöl varðandi það en gert hefur verið. Þó var gerð sú bragarbót á síðasta þingi að samþykkt var 215 millj. kr. hækkun í þennan lið á grundvelli nýsamþykkts frumvarps um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar sem gerði ráð fyrir því að greiða að fullu niður hjá þeim sem ekki eiga kost á fullri hitun með jarðvarma. Það vantar samt enn þá samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 153 millj. kr. að mati Orkustofnunar vegna rafhitunarinnar og 62 millj. kr. vegna fjarvarmaveitunnar, þ.e. 215 millj. kr. sem á vantar. Þá vantar 65 millj. kr. til jöfnunar kostnaðar vegna dreifingar raforku. Það er því ekki verið að standa við þau fyrirheit sem þingið gefur og þá stefnu sem það setur sér sjálft í nýsamþykktu lagafrumvarpi. Það er eiginlega ekki ásættanlegt. Þegar ljóst er að tiltekin svæði sitja á hakanum í öllu því sem nú hefur verið nefnt þá er það sjálfsögð og eðlileg krafa til upplýstra stjórnmálamanna að þeir leiðrétti þá skekkju því að við erum saman í þessu þjóðfélagi. Við eigum þennan ríkissjóð saman og landshlutarnir eiga að sitja við sama borð varðandi tækifæri til uppbyggingar og þróunar. Ríkisstjórnin þarf að gera sér grein fyrir því í málefnum byggðanna að tíminn er dýrmætur fyrir byggðir í vanda og vörn. Það er aðkallandi að jafna tækifæri landsmanna til atvinnu og þjónustu, jafna lífskjör og stuðla að sjálfbærri þróun byggðanna um landið allt. Það er aðkallandi að auka fjármagn til sóknaráætlunar landshlutanna í stað þess að skera þær niður. Það er líka mikilvægt að sveitarfélögin eigi þess kost að njóta tekna af vaxandi ferðamannastraumi víða um land og að ráðstafanir verði gerðar til að það geti orðið og að þau eigi þess kost að byggja upp álitleg ferðamannasvæði innan sinna marka og taka þátt í því með ferðaþjónustuaðilum að gera svæði sín að álitlegum valkosti fyrir ferðamenn. Það er ekki nógu gott að vera að reiða fram einhverjar neyðarreddingar í fjáraukalögum til að byggja upp ferðamannastaði. Það er fullkominn skortur á framtíðarsýn. Ferðaþjónustan er og hefur verið hraðvaxandi undanfarin ár og hennar vöxtur jafnvel orðinn of mikill fyrir ákveðin landsvæði meðan önnur gætu sem best tekið við því sem út af stendur. Það er því æskilegt í öllu tilliti. Síðast en ekki síst þarf að gera þá kröfu að nægar fjárveitingar séu tryggðar í fjárlögum til að bæta aðgengi að menntun og tryggja öryggi sjúklinga og gæði geðheilbrigðisþjónustu og almennrar heilbrigðisþjónustu um allt land. Það þarf ekki að hafa mörg orð um mikilvægi þess að grunnþjónusta í mennta- og heilbrigðiskerfinu sé aðgengileg í heimabyggð. Í því ljósi er náttúrulega mjög neyðarlegt að sjá hvernig í gegnum fjárlögin er verið að reyna að halda fullorðnu fólki frá framhaldsskólakerfinu sem var kannski vonarneisti, sérstaklega eftir harðindi eftirhrunsáranna, því fólk átti möguleika á að afla sér menntunar í heimabyggð og gera sig gildandi á vinnumarkaði. Ég sé að tími minn er að renna út, virðulegi forseti. Ég verð þar af leiðandi að stytta mál mitt en ítreka það að það er ábyrgð stjórnvalda á hverjum tíma að [[Forseti hringir.]]sjá til þess að ávöxtunum sem uppskornir eru sé jafnt og skynsamlega dreift niður á almenning í landinu. Mér finnst þetta fjárlagafrumvarp ekki bera þess merki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún vék að ýmsum þáttum, samskiptum ríkis og sveitarfélaga, mikilvægi þess að unnið væri eftir skipulegum verkferlum, að við hefðum til að mynda samgönguáætlun til að styðjast við og þingmaðurinn gagnrýndi, réttilega hygg ég, að ekki væri nægilegu fjármagni varið til vegabóta. Mig langar hins vegar til að spyrja hv. þingmann, sem hefur í umræðum hér á Alþingi látið sig velferðarmál verulega varða, hvernig hún skýri tregðu stjórnvalda og stjórnarmeirihlutans til að láta nægjanlegt fé renna til heilbrigðisþjónustunnar og þá sérstaklega til Landspítalans, en forráðamenn hans telja að þar skorti á 3 milljarða til að hann geti risið undir þeim skyldum sem við höfum sett á herðar þeirri stofnun. Ég hef viljað halda því fram, og þá ekki síður með hliðsjón af samskonar þróun innan heilsugæslunnar, að það sé verið að þröngva þessari þjónustu, þessari grunnþjónustu, inn í einkavæðingarfarveg. Er hv. þingmaður sammála mér um það efni? Eða hvernig skýrir þingmaðurinn að stjórnvöld og stjórnarmeirihlutinn tregðast við að verða við kröfum okkar um úrbætur sem munu augljóslega, þ.e. ef þær ná ekki fram að ganga, leiða til uppsagna og skerðingar á þjónustu í flaggskipi íslenska heilbrigðiskerfisins?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Við sitjum uppi með ríkisstjórn sem skeytir ekki um mikilvægar undirstöður í samfélagi okkar. Hana skortir langtímastefnu og framtíðarsýn í málaflokkum eins og í málefnum velferðarkerfisins. Það skortir umhyggju, eða það sem mætti kalla umhyggju eða alúð. Ríkisstjórnin stendur ekki með velferðarkerfinu. Þess vegna er velferðarkerfið eins og munaðarlaust barn og tötrarnir hylja nektina eins og hjá Landspítalanum og hungurlúsin heldur því á lífi. En þetta er ekki burðugt. Þetta dafnar ekki eins og það þyrfti að gera við eðlilegar aðstæður. Mér hefur því miður fundist eins og vísvitandi væri verið að brjóta niður velferðarkerfið til að geta réttlætt einkavæðingaráform. [[Gripið fram í.]]Ég get nefnt lítið dæmi. [[Gripið fram í.]]Bara biðlistarnir. Nú er farið að ýta fólki af biðlistunum út í einkaþjónustuna. Maður sem um daginn þurfti að endurnýja ökuskírteini sitt og þurfti að fá nýja augasteina hann fær þá ekki fyrr en eftir marga mánuði. Honum lá á ökuskírteininu, þannig að hann fór á einkastofu, borgaði hvað það var 200–400 þús. kr., ég veit ekki hvað aðgerðin kostar á einkastofunni. Fékk augasteinana og ökuskírteinið. Það er þetta sem er að gerast.
Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Ég held nákvæmlega að þetta sé að gerast. Ég hef tekið dæmi í umræðunni hér og í blaðaskrifum um fjármagnsstreymi í gegnum slíka kanala. Og þar á ég við Domus Medica, myndgreininguna þar. Hvernig sjúklingar, eða fólk sem þurfti að fara í myndatöku, var sent þangað frekar en inn á Landspítalann sem gat ekki annað eftirspurninni vegna niðurskurðar. Þá er fólkið sent inn í Domus Medica með peningana á þeirri forsendu að fjármagnið fylgir sjúklingi og á endanum er Domus Medica með mun betri tækjakost en Landspítalinn. Ég er ekki að segja þetta til að tala niður Domus Medica. Alls ekki. Þar er góð þjónusta og ágætt starfsfólk sem er þar starfandi. En ég er að tala niður þau stjórnvöld sem forgangsraða á þennan hátt. Ég óttast einmitt, eins og hv. þingmaður tekur undir, að nákvæmlega þetta sé að gerast. Það er skrúfað fyrir eða þrengt að almennu þjónustunni, almennum stofnunum, en liðkað til gagnvart einkareknum stofnunum. Við höfum heyrt það og heyrðum það hér við umræðuna - og ég skal játa að mér rann svolítið í skap hér áðan, og kannski einum of, en það er bara innstæða fyrir því, þegar talað er um báknið, hið mikla bákn, að draga þurfi úr því í umræðu um þessar stofnanir, um menntakerfið og um heilbrigðiskerfið jafnvel þó að vísað sé í sendiráð o.s.frv. Þetta er samhengi umræðunnar að stærsta stofnunin, og þá væntanlega mesta báknið, er Landspítalinn og heilbrigðiskerfið. Og við erum að takast á um það hér hvort nægilegt fé sé veitt þangað eður ei. Ég fagna því að hv. þingmaður og ég skulum vera á einu máli um þetta enda kemur það mér ekki á óvart í ljósi sögu þessa hv. þingmanns gagnvart velferðarþjónustunni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni hlýleg orð í minn garð eins og maður segir. En þetta er nefnilega hárrétt og við sjáum þetta birtast mjög skýrt í fjárlagafrumvarpinu, meðal annars í þeirri staðreynd að í samningum við Landspítalann fær Landspítalinn til dæmis ekki metið aukið álag vegna mannfjöldaaukningar. En það er nákvæmlega það sem er metið í samningunum við sérgreinalæknana, sérfræðingana og einkaþjónustuna. Þannig að það sem er tekið gilt og einkaþjónustunni er talið til tekna það gildir ekki þegar samningurinn er við Landspítalann sem er ríkisrekinn. Það er dulið niðurbrot í kerfinu sem fær að viðgangast af því að hugmyndafræðin er sú að markaðsvæða. Þetta er alvarlegur hlutur. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að heilbrigðisþjónusta á Íslandi í dag er alls ekkert ókeypis þjónusta. Fólk er að borga tugi og jafnvel hundruð þúsunda í heilbrigðisþjónustu. Ég hitti mann úti í Danmörku um daginn sem sagði mér af því að konan hans hefði greinst með krabbamein fyrir nokkrum árum. Þau eru búin að ganga í gegnum mikinn og langvarandi læknisferil úti í Danmörku. Þeim dettur ekki í hug að flytja heim vegna þess að þau hafa aldrei þurft að draga upp budduna, aldrei þurft að borga eina einustu krónu í hinu danska velferðarkerfi. Sjúklingur í sambærilegri stöðu á Íslandi væri búinn að borga tugi ef ekki hundruð þúsunda fyrir sambærilega meðferð. Svo er nú sárast af öllu, sem ég hef ekki rætt, það er sú hugmyndafræði sem er komin inn í kerfið að það eigi að fara að miða við fjölda sjúklinga en ekki ástand þeirra þegar metið er hvort þeir eigi að fá lífsbjargandi lyf í heilbrigðisþjónustunni okkar. Og þá finnst mér orðið ansi langt gengið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu. Mig langar að koma aðeins inn á þá ákvörðun sem tekin var af hæstv. menntamálaráðherra um að hleypa ekki 25 ára og eldri nemendum í bóknám í framhaldsskólunum eða að fækka nemendaígildum í framhaldsskólunum. Nú þegar hafa komið í ljós afleiðingar af þeirri ákvörðun og sú ákvarðanataka hefur í raun farið fram hjá Alþingi. Nemendum í framhaldsskólunum hefur fækkað um 742 frá því að ákvörðunin var tekin. Skólastjórnendur hafa miklar áhyggjur af því og einnig fólk almennt á landsbyggðinni, þar sem verið er að draga úr lífsgæðum og hefta möguleika þess til þess að afla sér menntunar í heimabyggð þess eftir 25 ára aldur og koma svo sterkara inn til dæmis í áframhaldandi nám til dæmis við kennslu eða hjúkrun. Reynslan hefur sýnt að það hefur verið mjög dýrmætt fyrir landsbyggðina að fólk geti haldið áfram að mennta sig í heimabyggð sinni og haldið áfram búsetu þar þó að það sé búið að stofna til fjölskyldu í stað þess að þurfa að rífa sig upp með rótum með tilheyrandi kostnaði og snúa þá jafnvel ekki heim aftur. Nú er verið að vísa þessum nemendum í einkanám, einkaskóla og ýta undir brottflutning af svæðinu. Framhaldsskólarnir veikjast og hafa jafnvel ekki burði til að halda úti nægu námsframboði í framhaldsnáminu og verknáminu og öðru því um líku því að allt styður það hvert annað. Mig langar að heyra aðeins viðhorf hv. þingmanns gagnvart því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina því að þetta er að mínu viti mjög alvarlegt mál. 742 manneskjur, það er eins og eitt þorp eða byggðarlag úti á landi og nú er búið að meina þessu fólki, þessum hópi, aðgang að framhaldsskólakerfinu, aðgang sem þetta fólk hafði og gat nýtt sér búnað, húsnæði og kennslukost framhaldsskólanna í sínum byggðarlögum. Það kemur mjög illa út fyrir marga framhaldsskóla á landsbyggðinni sem ekki fá fullnýtt það sem þeir hafa fram að bjóða vegna þess að þessir nemendur eru horfnir frá. Það er engin ný speki að menntun er besta lækning við kreppu. Finnarnir áttuðu sig á því þegar þeir voru að vinna sig út úr sinni kreppu. Þeir fjárfestu í menntun. Risafyrirtækið Nokia, sem heimurinn þekkir, var meðal annars afrakstur af þeirri stefnu þess samfélags. Hér var líka tekin sú stefna eftir hrunið að styðja við fólk til þess að fóta sig á vinnumarkaði, afla sér menntunar og aukinnar færni til þess að það ætti meiri möguleika á vinnumarkaði eftir efnahagsáfallið sem dundi hér yfir. Nú er búið að skrúfa fyrir það hjá fullorðnu fólki sem er orðið 25 ára gamalt og eldra og það kemur verst niður á konum úti á landi. Þetta er landsbyggðarmál. Þeim er vísað úr framhaldsskólakerfinu yfir í dýrari úrræði, vísað yfir í símenntunar- og fullorðinsfræðsluna, sem er góðra gjalda verð en kostar peninga og er bara annað úrræði. Í þeim skilningi ýtir þetta líka undir [[Forseti hringir.]]mismunun sem er afleitt mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða yfirferð um þetta byggðafjandsamlega mál sem tekin var ákvörðun um og afleiðingarnar eru að koma í ljós. Við þurfum sem fyrst að geta snúið það niður aftur og tekið það til baka. Mig langar að koma inn á annað. Það varðar orkujöfnun í landinu. Þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa barið sér á brjóst í þessari umræðu, sérstaklega þingflokksformaður Framsóknarflokksins, um að búið sé jafna að fullu orkukostnað í landinu á köldum svæðum. Við þekkjum það að tekin hefur verið ákvörðun, stigin skref í þessa átt. Það byrjaði á síðasta kjörtímabili og hefur verið haldið áfram varðandi niðurgreiðslur á húshitun. Enn vantar mikið fjármagn til þess að uppfylla það að fullu. Samþykkt var á Alþingi jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku innbyrðis innan dreifiveitna. En stóriðjan slapp undan því að jafna dreifingu á raforku. Það voru eingöngu dreifiveiturnar sjálfar svo það vantar enn þá fjármuni inn í það, einhverjar 65 millj. á ári, til að unnt verði að greiða niður þessa dreifingu og það vantar líka 215 millj. kr. inn í niðurgreiðslu á húshitun og gæti verið meira, en það er að minnsta kosti sú upphæð. Mig langar að heyra í hv. þingmanni um þetta. Nú veit ég að hún þekkir vel húshitunarkostnað á Vestfjörðum og Ísafirði eins og ég sem var að fá uppgjör fyrir árið á húsi mínu á Suðureyri. Þar kostar rafmagn og hiti eitthvað tæpar 400 þús. kr., sem er auðvitað gífurlega há upphæð og langt í frá að það nálgist einhverja jöfnun á landsgrundvelli varðandi húshitunarkostnað og rafmagnskostnað.
Virðulegur forseti. Nú getum við þingmaðurinn farið í topparaleikinn því að ég toppa hennar rafmagnsreikning fyrir húsið mitt á Ísafirði.
Það er stærra hús.
Það er að vísu stærra, já. En þetta er nefnilega hárrétt. Ég vísa nú bara á bls. 330 í fjárlagafrumvarpinu þar sem Orkustofnun gerir grein fyrir því hvað vantar á til þess að staðið sé að fullu við þá stefnumótun sem þingið tók með samþykkt frumvarpsins í fyrra. Það eru um það bil 215 millj. kr. fyrir utan 65 millj. kr. til jöfnunar kostnaðar vegna dreifingar raforku. En Samfylkingin hefur lagt til að jöfnunargjald verði lagt á alla notendur raforku og þar á meðal á stóriðju og aðra stórnotendur [[VG og Samfylkingin …]]og VG hefur verið [[Sama …]]sama sinnis. Það er auðvitað mál sem mikilvægt er að koma á, það er jafnræðismál. Eins og við höfum nú sagt, hv. þingmaður og ég, bæði í greinum og ræðum: Við erum ein þjóð í einu landi og þetta er jafnræðismál. Meðan Íslendingar telja sig vera eina þjóð eiga þeir að njóta auðlinda sinna sameiginlega. Þó að þannig vilji til að þær séu staðsettar á suðurhorni landsins eða norðurhorni á að meta það öllum Íslendingum til tekna og taka tillit til þess að við getum búið við sömu skilyrði því að allir þurfa að uppfylla grunnþarfir sínar um fæði, klæði, húsaskjól og hita í húsum.
Hæstv. forseti. Umræðan hér í dag og í kvöld um fjárlagafrumvarpið hefur að mörgu leyti verið góð, að mínu mati. Hún hefur sveiflast til, farið í lægðir og hæðir, hefur nánast skrapað botninn en jafnframt gerst nokkuð háfleyg. Það er ekki gott þegar hún skrapar botninn, þegar menn gerast of stóryrtir í garð annarra þingmanna. Er ég þar ekki undanskilinn sjálfur og þykir mér það miður. Ekki síst sjálfs mín vegna en einnig okkar allra vegna er mjög mikilvægt að umræðan um fjárlög og reyndar hvað sem er á Alþingi sé málefnaleg. Við erum að taka örlagaríkar ákvarðanir og það skiptir máli að við stuðlum að upplýstri og málefnalegri umræðu um alla þætti fjárlaganna, hvort sem eru fjárlögin sem við eigum við eða annað. Fjárlögin geta hins vegar verið mjög örlagarík. Það skiptir miklu máli fyrir heilbrigðiskerfið hvort það fær nægilegt fjármagn til að sinna þeirri þjónustu sem við öll viljum og ætlumst til að það sinni, að Landspítalinn rísi undir þeim lagaskyldum sem á honum hvíla, að hann geti annað aukinni eftirspurn. Það hefur verið sýnt fram á það af hálfu forsvarsmanna Landspítalans að eftirspurnin eftir þjónustu hans eykst sem nemur 1,7% á ári hverju vegna fjölgunar þjóðarinnar og öldrunar. Það samsvarar því að til rekstursins þyrftu að ganga 930 milljónir árlega einvörðungu til að rísa undir þessari fjölgun. Þetta gerir fjárlagafrumvarpið ekki og það er ekkert undarlegt að mönnum verði heitt í hamsi þegar síðan er vísað til ríkisrekstursins heildstætt og talað um að báknið á Íslandi sé orðið of stórt. Þá ætlast menn að sjálfsögðu til þess, og ég geri það, að þingmenn geri grein fyrir því nákvæmlega hvað það er. Að sama skapi er óásættanlegt að hæstv. heilbrigðisráðherra komi ekki til umræðunnar og taki þátt í henni á sama hátt og hæstv. menntamálaráðherra brást við kalli þingsins um að gera. Hvað gerist þegar ráðherrann kemur til umræðunnar og tekur þátt í henni? Hún gerbreytir um svip. Öll umræðan sem fram fór hér í kvöld um Ríkisútvarpið var málefnaleg, innihaldsrík og gefandi. Ég hygg að málstaður hæstv. menntamálaráðherra hafi styrkst. Við styrktumst í þeirri trú að þær tillögur sem við leggjum fram séu af hinu góða og hefðum gjarnan viljað að fleiri meirihlutaþingmenn hefðu verið við þingumræðuna, lagt við hlustir og horfst í augu við þá staðreynd að ef frumvarpið fer í gegn óbreytt mun hið sama gerast í Ríkisútvarpinu og á Landspítalanum, það mun leiða til samdráttar í starfsemi. Það mun leiða til uppsagna hjá Ríkisútvarpinu og samdráttar í rekstri ef ekki verður gerð breyting á framlagi til Ríkisútvarpsins. Þetta er bara staðreynd og við stöndum frammi fyrir því eftir nokkra daga, ekki nokkrar vikur. Þetta er veruleikinn sem við verðum öll að horfast í augu við. Þegar síðan kemur fram þingmaður og segir að vegna þess að gerður hafi verið samningur á sínum tíma sem hafi reynst dýrari en menn ætluðu í tengslum við dreifikerfið eigi það að bitna á starfsmönnum Ríkisútvarpsins og starfsemi þess. Mér finnst ekki ásættanlegt að leggja málin þannig upp. Eitt vil ég nefna í tengslum við umræðuna um öryrkja og aldraða, nokkuð sem snýr kannski ekki að fjárlögunum sem slíkum en að langtímafyrirkomulagi við ákvörðun um laun og kjör. Eins og við þekkjum hafa núna Kjaradómur og kjaranefnd úrskurðarvald gagnvart tilteknum hópum í þjóðfélaginu, ráðherrum, alþingismönnum, dómurum og forseta. Prestar eru þar líka undir. Síðan semja stéttarfélögin um laun á vinnumarkaði í kjarasamningum en við höfum ákvörðunarvald yfir bótum almannatrygginga. Við ákvörðum kjörin hjá öryrkjum og lífeyrisþegum og þess vegna hafa menn réttilega vísað til þess að við séum eins konar kjararáð gagnvart öryrkjum og öldruðum. Mig langar til að rifja upp, nánast til gamans eða til upplýsinga og kannski til endurvinnslu, að árið 1995 lagði ég fram þingmál, tillögu til þingsályktunar um að leggja niður Kjaradóm og kjaranefnd. Ég vildi að þetta yrði sett inn í annað fyrirkomulag þar sem skipuð yrði launanefnd á vegum þingsins en þingið tæki síðan endanlega ákvörðun um kjör allra þeirra sem heyrðu undir þessa nefnd, þar með talið ráðherra og þingmanna. Við ákvörðuðum með öðrum orðum okkar eigin kjör. Hver er röksemdin fyrir því að hafa þetta þannig? Hún er sú að við allar ákvarðanir af þessu tagi þarf að vera hægt að draga menn til ábyrgðar. Þegar stéttarfélögin gera kjarasamninga eru þeir bornir undir atkvæði bæði atvinnurekendamegin og af hálfu launamanna. Það er hægt að fella samningana. Það er hægt að fella þá í lýðræðislegum kosningum innan verkalýðshreyfingarinnar sem ekki þykja standa sig í því efni. Kjaranefnd og Kjaradómur eru hins vegar ósnertanleg fyrirbrigði. Enginn getur hreyft við þessum aðilum og mér finnst eðlilegt að þessar byrðar séu settar á okkur. Ég held að það væri fróðlegt þegar að því kæmi að á fimmtudegi greiddum við atkvæði um launakjör alþingismanna og á föstudeginum um kjörin sem skömmtuð væru öryrkjum og öldruðum. Þá heyrði ábyrgðin til þar sem hún á að heyra til, hjá okkur, hjá löggjafanum og hjá fjárveitingavaldinu. Okkur er hægt að draga til ábyrgðar. Við getum ekki firrt okkur ábyrgð undir slíku fyrirkomulagi. Mig langaði til að nefna að ef til vill erum við í röngum farvegi hvað varðar ákvarðanir af þessu tagi. Í greinargerð sem ég setti fram með þessari þingsályktunartillögu árið 1995, skömmu eftir að ég kom inn á þing, vísaði ég til afstöðu heildarsamtaka opinberra starfsmanna sem höfðu lýst andstöðu við það fyrirkomulag sem komið var á fót 1992 og var síðan lítillega endurskoðað 1995. Ég vísaði jafnframt til þess að á Norðurlöndunum hefðu þjóðþingin meira afgerandi aðkomu að launakjörum annarra en þeirra sem væru háðir stéttarfélögum í samningum milli þeirra annars vegar og atvinnurekanda hins vegar. Ég held að þetta gæti stuðlað að því að við kæmumst að heilbrigðari niðurstöðu og betri gagnvart okkur sjálfum en ekki síður gagnvart þeim skjólstæðingum okkar sem núna eru undir okkar forræði, þ.e. tekjulægsta fólkinu á Íslandi, sem eru úr röðum öryrkja og aldraðra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína ágætu ræðu og tek undir það sem hann sagði. Mig langar aðeins til að fjalla um heilbrigðismálin vegna þess að það skiptir máli að það sé góður aðgangur að heilbrigðisþjónustu og að allir geti leitað til læknis óháð efnahag. Því hefur ítrekað verið haldið fram af hálfu stjórnvalda að aldrei hafi meira fé verið sett í heilbrigðismálin og það er örugglega rétt því að á hverju ári hækkar krónutalan. Ég er að kíkja í mitt eigið nefndarálit og þar bendi ég á að ef menn taka útgjöld til heilbrigðismála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu höfum við oft staðið okkur betur. Árið 2003 var hlutfallið til dæmis miklu hærra en það er í dag. Þetta er bara einn mælikvarði, þeir eru auðvitað margir. Hv. þingmaður var heilbrigðisráðherra um tíma og þekkir þessi mál. Þegar verið er að tala um Landspítalann og sagt að aldrei hafi meira fé verið sett í hann er ekkert endilega horft til þess hvort aðgerðum hafi fjölgað eða hlutfall starfsfólks breyst þannig að það séu komnir fleiri hjúkrunarfræðingar á kostnað einhverra annarra sem voru lægra launaðir. Mér finnst erfitt að gera þennan samanburð nema maður sé að bera saman réttu hlutina. Kannski er Landspítalinn búinn að taka við verkefnum sem einhverjar aðrar stofnanir voru með og þar fram eftir götunum. Mér finnst menn svolítið komast upp með að tala um þetta á þessum einföldu nótum. Ég er engin manneskja til að reikna þetta út en mér finnst áhugavert að horfa á þetta sem hlutfall af landsframleiðslu vegna þess að ég held að það segi eitthvað. Ég vildi bara velta þessu upp hérna og spyrja hvað hv. þingmanni, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, finnst um það.
Hæstv. forseti. Ég hygg líka að þetta sé sá mælikvarði og sú viðmiðun sem OECD styðst við, að horfa á hlutfall af vergri landsframleiðslu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er hægt að blekkja og afvegaleiða með hlutfallstölum, og þess vegna krónutölum. Við höfum vísað til þess í þessari umræðu að vegna fjölgunar landsmanna og meiri öldrunar, þeirra sem leita til Landspítalans eða reiða sig á þjónustu hans þess vegna, hlutfallslega fleiri eru aldraðir sem þýðir að hlutfall þeirra sem yfirleitt leita til heilbrigðisþjónustunnar eykst, nemur þjónustuþörfin 1,7% í aukningu á ári hverju, bara til Landspítalans. Ef við færum út í að skoða það er náttúrulega augljóst að við verjum miklu minna fé til heilbrigðismála í krónum talið núna en 2005 og svo aftur árið 2000 og 1990 vegna þess að við erum fjölmennari þjóð og búum við aðrar aðstæður. Verg landsframleiðsla og hlutfall af henni hygg ég að sé það rétta. Ég hef séð aðra viðmiðunarkvarða, eins og hlutfall af skatttekjum landsmanna sem varið er til heilbrigðisþjónustunnar eða sérstaklega til Landspítalans. Það hlutfall hefur lækkað verulega, en annað hlutfall hefur aukist, ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar heldur er það langtímaþróun á 20–30 árum, að hlutfall þess fjár sem fer upp úr vösum okkar í sjúklingagjöldum hefur aukist og er orðið fimmtungur af fjármögnun heilbrigðiskerfisins. Þetta eru þær tölur sem við hljótum að horfa til. Það vakti athygli mína sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir minnti okkur á, sem við reyndar vissum, [[Forseti hringir.]]að í Danmörku borga menn ekki eina einustu krónu þegar leitað er til heilbrigðisþjónustunnar með alvarlega sjúkdóma.