Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, dómsmálaráðherra, heilbrigðisráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Virðulegi forseti. Undanfarið hefur verið rætt um mögulega sölu á hlut ríkisins í alþjóðaflugstöðinni í Keflavík. Yfirlýsingar þar um hafa m.a. komið frá fulltrúum ríkisstjórnarinnar og nú síðast í morgun var fjallað um málið í fjölmiðlum. Í viðtali við forstjóra Isavia í Fréttablaðinu kemur m.a. fram, með leyfi forseta, að fjárfestar séu þegar farnir að sýna áhuga. Ég vil því spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sem er handhafi eignarhlutar ríkisins: Hefur hann fundið fyrir slíkum áhuga? Hafa erlendir eða innlendir fjárfesta sett sig í samband vegna áhuga á kaupum á Keflavíkurflugstöð? Hvernig hafa þessi samskipti verið við fjárfestana? Og að lokum: Hver er yfir höfuð afstaða hæstv. ráðherra til einkavæðingar Keflavíkurflugstöðvar í heild sinni eða hlutum?
Frú forseti. Fyrst er því til að svara að það hefur enginn sett sig í samband við fjármálaráðuneytið með ósk um það að kaupa flugstöðina eða hluti tengda henni. Í öðru lagi er spurt um almenna afstöðu mína til slíkra mála. Vegna þess að þetta hefur verið í umræðunni hjá hæstv. samgönguráðherra og reyndar nefndinni, meiri hluta hv. fjárlaganefndar, hef ég reynt að kynna mér það mál, hvernig eignarhaldi hefur verið hagað á flugstöðvum erlendis. Ég get ekki sagt að ég sé sérfræðingur í því, en mér sýnist að það sé oft með þeim hætti að fleiri en einn aðili eigi þær og þá eigi ríkið yfirleitt stóran hlut, t.d. 30, 40%, eða sveitarfélögin. Aðrir aðilar gætu t.d. verið sjóðir, lífeyrissjóðir og einhver slík eignarhaldsfélög. Ég hef ekki mótað mér afstöðu í þessu máli. Ég hef hins vegar hlustað af áhuga á það að aðilar hafa nefnt tölur um hugsanlegt verðmæti félagsins Isavia sem gæti verið á bilinu 100–200 milljarðar, sem er augljóslega mjög breitt bil sem sýnir að vangaveltur af þessu tagi eru ekki langt komnar. Ég hef látið hafa það eftir mér að það sé gott fyrir ríkið að vita af þessum varasjóði ef einhvern tímann kæmi til þess að menn þyrftu að huga að því, en það hefur ekki verið skoðað á þessu stigi málsins af fjármálaráðuneytinu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir svarið. Það liggur fyrir að ríkið hefur undanfarið hagnast töluvert á flugstöðinni í Keflavík, ekki með óáþekkum hætti og Landsvirkjun eða öðrum ríkiseignum. Afgerandi meiri hluti þeirra sem koma til landsins fara um Keflavík. Við erum eyja og erum að mörgu leyti ekki sambærileg öðrum löndum þar sem fólk flæðir yfir landamæri með öðrum hætti. Eins og staðan er núna er þetta nálægt því að vera fullkomin einokunarstaða. Þá spyr ég: Telur hæstv. ráðherra slíkar einokunaraðstæður henta vel til einkarekstrar? Enn fremur: Er ágreiningur um málið eða er samstaða í ríkisstjórn?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og best ég svari fyrst því sem hann spurði um síðast. Þetta mál hefur bara ekki verið rætt í ríkisstjórn. Í fyrsta sinn sem ég heyrði af þessum hugmyndum var í viðtali við hæstv. samgönguráðherra þegar við vorum báðir í afmæli í Leifsstöð, þá nefndi hann að honum hugnaðist þessar hugmyndir vel, svo kom álit meiri hluta fjárlaganefndar. Ég held að það sé ágætt að þingheimur og allir Íslendingar viti hver verðmætin eru í þessu, velti fyrir sér m.a. þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður setur fram um að þetta er í raun meginalþjóðlegi flugvöllurinn okkar, skulum við segja, og hinir eru mjög litlir. Auðvitað þarf að meta það þegar menn huga að sölu. Ég hef hins vegar tamið mér það að útiloka [[Forseti hringir.]]ekki neitt, en þetta er ekki á minni dagskrá núna.
Frú forseti. Þar sem ráðherra hefur séð ástæðu, við tillögu sína um skipun 15 dómara í Landsrétt, stærstu einstöku skipun dómara í Íslandssögunni, nýtt dómstig sem á að vera grundvallaratriði í réttarfari á Íslandi, til að víkja frá áliti dómnefndar um það, er óhjákvæmilegt, eins og segir í dómi 412/2010, að ákvörðun hennar sé reist á rannsókn þar sem m.a. er tekið tillit til fyrirmæla ráðherra í reglum til þessarar dómnefndar um þau atriði er varða umsækjendur og skuli ráða hæfnisnefnd og tryggja að sérþekking njóti þar við í sambærilegum mæli og við stjórn dómnefndarinnar. Nákvæmlega þessi orð koma fram í þeim dómi þegar þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra Árni M. Mathiesen var dæmdur fyrir að brjóta lög með því að fara á svig við dómnefndina án þess að hafa með rökstuddum hætti verið búinn að fara í rannsókn út frá gefnum forsendum. Árni M. Mathiesen, fyrrverandi ráðherra, var dæmdur til að greiða skaðabætur í því máli. En stóri skaðinn þá og stóri skaðinn af þessu ferli, þar sem fjórir dómarar eru teknir út og fjórir aðrir settir inn - ef það er ekki gert með rökstuðningi sem uppfyllir dómafordæmi er stóri skaðinn sá að grafið er undan dómskerfi landsins. Það kemur fram í meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í málinu. Ég spyr ráðherra: Hefur dómsmálaráðherra í störfum sínum við gerð tillögu sem ráðherra lagði fyrir Alþingi um skipun 15 dómara í Landsrétt, fylgt dómsorðum í dómi 412/2010, gegn fyrrverandi ráðherra dómsmála, Árna M. Mathiesen?
Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður veit mætavel, vegna þess að hann situr í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, er þetta mál, tillaga mín til þingsins, þar til umfjöllunar. Þennan hæstaréttardóm sem þingmaður vísar til hefur borið þar á góma líka. Ég hef reynt að lýsa því fyrir nefndinni, og get svo sem gert það aftur, að hvaða leyti ég tel að nefndur dómur lúti ekki að þeim málsatvikum sem liggja fyrir þinginu. Það hæstaréttarmál laut að skipun í embætti héraðsdómara á árinu 2007 í allt öðru lagaumhverfi en nú er. Annað er líka rangt sem fram kemur hjá hv. þingmanni, ráðherrann sem þar um ræddi var ekki dæmdur til greiðslu skaðabóta heldur miskabóta. Ég vek athygli á að í því máli voru líka sératkvæði sem fjölluðu sérstaklega um grundvöll miskabóta, en það er nú kannski fyrir utan þessa umræðu. Það er rétt að halda því til haga því að hér var farið með rangt mál í þessu. Eftir að þessi dómur var kveðinn upp, nokkru síðar, árið 2010, var reglum breytt um skipun dómara í landinu í verulegum atriðum. Að kröfu þingsins eru reglurnar þannig að þinginu sem óskaði eftir því að axla ábyrgð og hafa aðkomu að skipun dómara var veitt það inngrip. Það var sérstaklega áréttað í lögum um Landsrétt að Alþingi fengi þessa ábyrgð og þarf þá auðvitað að axla hana. Ég hef í störfum mínum sem dómsmálaráðherra, í þessu máli og í öðrum störfum mínum, eins og öll önnur stjórnvöld, haft öll sjónarmið stjórnsýsluréttar í huga við allar ákvarðanir og málsmeðferð sem undir mig heyra. Ég hef gert það í þessu máli, ég hef lagt fram rökstuðning fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í þeim efnum, almennan rökstuðning og jafnvel sérstakan líka og það þótt ekki sé kveðið á um það í þessum sérstöku lögum sem lúta að skipun dómara við Landsrétt.
Frú forseti. Sérfræðingarnir í stjórnskipunarlögum komu fyrir nefndina og sögðu að út frá þessu dómafordæmi og áliti umboðsmanns Alþingis frá þeim tíma eigi við ef ráðherra ætlar að víkja frá, jafnvel þótt lögum hafi verið breytt, áliti matsnefndar sem ráðherra er búinn að setja reglur um hvernig eigi að velja hæfasta umsækjandann, og velja einhverja aðra, verði ráðherra að fylgja sömu leikreglum og rökstyðja það. Er þessi rökstuðningur til? Því að rökstuðningurinn sem hefur komið til nefndarinnar uppfyllir ekki þessi skilyrði. Voru jafn hæfir sérfræðingar eins og kemur fram og verða líka að vera með til þess að fara í þetta mat ráðherra? Voru þeir? Við höfum ekki fengið svör um það. Nefndin hefur kallað eftir að við fáum þessar upplýsingar frá ráðherra. Mun hann veita þær? Hvort hann uppfylli [[Forseti hringir.]]þessi skilyrði dómsins, sama hvort ráðherra finnst að það eigi við eða ekki? Sérfræðingarnir segja að þau eigi við. Við eigum að taka upplýsta ákvörðun. Mun ráðherra upplýsa okkur um þetta? Gera það skriflega? Því að annars segja sérfræðingarnir að það grafi undan [[Forseti hringir.]]því nýja dómsvaldi sem er verið að skipa og réttaröryggi landsins.
Virðulegur forseti. Það kann vel að vera að hv. þingmanni líki ekki rökstuðningurinn. [[Gripið fram í.]]Það breytir því ekki að það er ráðherra sem hefur veitingarvaldið og ber á því ábyrgð, bæði pólitíska og stjórnsýslulega ábyrgð. Ráðherra leggur tillögu fyrir þingið. Þingið hefur tvo möguleika í stöðunni, að fallast á tillögu ráðherra eða fallast ekki á tillögu ráðherra. Það eru sérstök lög, sérstök ákvæði, sem gilda um skipun dómara í landinu. Með mjög sérstökum hætti er málinu vísað til Alþingis. Um leið er sérstaklega kveðið á um að ráðherra hafi veitingarvaldið og sé heimilt að víkja frá tillögum dómnefndar. Að sjálfsögðu leggur ráðherra tillögu sína fram með málefnalegum hætti eftir gagngera skoðun á málinu og gögnum þess og að gættum andmælum sem komið hafa fram fyrir dómnefndina og þar fram eftir götunum. Það kann að vera að [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður sé ekki sáttur við niðurstöðuna.
Sérfræðingarnir.
Hann þarf þá að eiga það við sig en ráðherrann [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]ber ábyrgðina.
Virðulegi forseti. Ósættið og stefnuleysið ríður ekki við einteyming hjá hæstv. ríkisstjórn. Fram kom áðan að sá sem fer með eignarhaldið í Leifsstöð, hlutabréfið, hefur hvorki skoðað né rætt í ríkisstjórn hugmyndir sem lagðar hafa verið fram af meiri hluta fjárlaganefndar. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra tala út og suður um íslensku krónuna. Að sjálfsögðu er það bæði hollt og gott að menn skiptist á skoðunum um stórt og smátt, en ég hygg að fyrirkomulag gjaldmiðils landsins sé ekki einkamál eins eða tveggja. Fjármálaráðherra hefur tekið að sér það hlutverk að tala gjaldmiðilinn niður og heggur þar í sama knérunn og fyrrverandi forsætisráðherra gerði á árum áður, 2009–2013, þegar Evrópusambandstrúboðið stóð sem hæst. Fjármálaráðherra á sér þó alla vega einn bandamann, en af tillitssemi við þá sem að því stóðu verður sú sneypuför ekki rifjuð upp hér. Þá verður að geta þess að núverandi hæstv. fjármálaráðherra vill inn í Evrópusambandið, eins og lesa má á heimasíðu flokks hans, en þar segir að aðild að ESB fylgi margir kostir sem styrki stöðu Íslands og efli hagsæld. Forsætisráðherra hefur á hinn bóginn sent út þau skilaboð að krónan sé framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar og í þeim efnum á hann örugglega fleiri stuðningsmenn en fjármálaráðherra. Frú forseti. Krónan hefur styrkst mikið á undanförnum misserum. Við þeirri styrkingu er hægt að bregðast með ýmsu móti. En sú tilfinning gerir nú æ meira vart við sig að ríkisstjórnin viti ekki hvað gera skuli til að stemma stigu við þeirri styrkingu. „Ekki gera neitt“ er slagorð sem notað er af fyrirtæki hér í bæ. En athafnaleysi getur þó leitt til ákveðinnar niðurstöðu. Mig langar því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi komist að þeirri niðurstöðu að best sé að láta krónuna sigla sinn sjó svo henni verði ekki bjargað nema með myntráði eða hugsanlega þátttöku í ERM II.
Frú forseti. Hv. þingmaður hefur endaskipti á hlutunum, m.a. þessu slagorði sem hann vitnar í. Slagorðið er nefnilega akkúrat öfugt við það sem hann sagði. „Ekki gera ekki neitt“ er slagorðið og það er einmitt slagorð ríkisstjórnarinnar líka, hún er að gera hluti. Þar erum við að skoða leiðir til þess að tryggja meiri stöðugleika og við höfum skipað nefnd um framtíðarpeningastefnu þjóðarinnar þar sem m.a. er til skoðunar myntráð. Myntráð byggir vissulega á íslenskri krónu en það byggir á íslenskri krónu sem er tengd við erlendan gjaldmiðil. Ég hef hins vegar sagt það óhikað og er þeirrar skoðunar enn að það hefði verið gæfa fyrir íslensk fyrirtæki, fyrir íslenska útflutningsaðila, fyrir ferðaþjónustuna, fyrir tækniþjónustuna, fyrir forritunarfyrirtækin, fyrir sjávarútvegsfyrirtækin, ef við hefðum verið með kerfi þar sem gengi evrunnar hefði haldist í 130 kr. eins og það var við upphaf kosningabaráttunnar í haust. Ég held að það hefði farið vel á því að við hefðum bundist böndum um að festa gengi krónunnar, tryggja stöðugleika í landinu, tryggja að hér haldist störf áfram, ekki bara störf almennt heldur hin verðmætustu störf sem nú flykkjast úr landi vegna þess að íslenskir tæknimenn eru orðnir svo miklu dýrari en tæknimenn í erlendum löndum. Það er ekki vegna þess að laun þeirra hafi hækkað að undanförnu heldur vegna þess að krónan er að styrkjast og þegar við horfum á verð í krónum horfa menn meira og meira til útlanda.
Virðulegi forseti. Fjármálaráðherra verður að koma hér upp og svara því hvort ríkisstjórnin sé að framfylgja stefnu og áhugamálum hans og hans flokks eða þeirri stefnu sem snýr að því sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt, að krónan sé framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar. Það gengur ekki að koma hér upp og fabúlera um þetta. Fjallað hefur verið um myntráð og ERM II hjá Seðlabankanum og þá hefur verið sagt, svo ég vitni nú til skýrslu Seðlabankans, með leyfi forseta: „Að hluta til er hugmyndin á bak við ERM II fyrirkomulagið að það þjóni hlutverki „þjálfunarbúða“ þar sem ný aðildarríki“ - þ.e. ríki sem eru á leið inn í Evrópusambandið - „byggi upp þekkingu og stofnanir til þess að geta rekið peningastefnu grundvallaða á stöðugu gengi eigin gjaldmiðils gagnvart evru og því efnahagsstefnu án sjálfstæðrar peningastefnu.“ Þetta segir Seðlabankinn. Er það það sem hæstv. fjármálaráðherra er alltaf að tala um? Og hversu mikið fylgi hafði hann til þess? Er það stefna ríkisstjórnarinnar? Hann verður að svara því skýrt hvort verið sé að framfylgja stefnu forsætisráðherra eða áhugamáli fjármálaráðherra sem er alltaf að koma hér upp og segja að það væri hugsanlega best. En það er enginn stuðningur [[Forseti hringir.]]við það í íslensku samfélagi.
Frú forseti. Ég átta mig auðvitað á því að myntráð sem, eins og hv. þingmaður bendir á, er einn af þeim kostum sem var kynntur í 600–700 bls. skýrslu sem Seðlabankinn skilaði árið 2012. Þá gerðu stjórnvöld, hvorki þau sem þá voru við stjórnvölinn, þeir flokkar sem þá voru, né þeir sem tóku við, ekki mikið með þessa skýrslu. Ég reikna með að einhverjir hafi lesið hana en niðurstöðurnar voru ekki ræddar. Ég er á því að ein skýringin kunni að hafa verið að t.d. myntráð þá hafi verið fráleitur kostur vegna þess að þá áttum við ekki þann gjaldeyrisforða sem þarf til að tryggja stöðugt gengi krónunnar þegar hún er bundin við annan gjaldmiðil. Nú eigum við hins vegar drjúgan gjaldeyrisforða, við höfum snarminnkað skuldir Íslands erlendis [[Forseti hringir.]]og þess vegna er þetta raunhæfur kostur núna.
Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, hér er óþarfi að tala um áhugamál þó að menn hafi aðra sýn á hvað sé landinu okkar fyrir bestu. Mig langar að eiga orðastað við ráðherra einmitt um mál þar sem við erum meira sammála, flækjustigið á íslenska gjaldmiðlinum. Styrking krónunnar er að veikja samkeppnisstöðu okkar. Útflutnings- og nýsköpunarfyrirtækin litlu og meðalstóru sem treysta á þekkingu, sköpun og hugvit eru að lenda í vandræðum. Mjög mörg þessara fyrirtækja munu búa til fjölbreytt og góð störf sem eru í takt við það sem framtíðin kallar á og geta glætt alla landsbyggðina lífi. Þessi fyrirtæki þekkja ekki landamæri. Þau eru eftirsótt úti um allan heim. Ef við búum þeim ekki gott umhverfi munu þau einfaldlega hverfa og við sitjum eftir með gömlu hefðbundnu atvinnuvegina. Ég veit að við hæstv. fjármálaráðherra erum sammála um að íslenska krónan skapar ekki nægilega góða umgjörð fyrir þessi fyrirtæki. Gríðarlega mikil gengisáhætta fælir erlenda fjárfesta frá. Ofan í kaupið ávaxta þessi fyrirtæki sig á allt of háum vöxtum. Í dag er launakostnaður mjög hár ef mælt er í gjaldmiðli eins og evru eins og við þekkjum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort peningamálastefnan verði ekki að horfa á sitt svið víðar og horfa á alla kosti, ekki bara myntráðið af því að því fylgja hættur. Það er ekki tryggt með sama hætti og ERM II leiðir sem annar hv. þingmaður nefndi áðan. En mig langar að spyrja: Í stað þess að ráðast í lækkun hærra virðisaukaskattsþreps og missa 13,5 milljarða út úr ríkissjóði, hefði ekki verið nær að lækka tryggingagjaldið og koma til móts við þessi litlu [[Forseti hringir.]]og meðalstóru þekkingarfyrirtæki sem byggja á hugviti og verða fyrirtækin sem framtíðin okkar þarf að byggja á ef við ætlum ekki að vera í þessum skopparaleik upp og niður með gjaldmiðlinum okkar?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er alveg augljóst að um margt fara sjónarmið okkar saman í þessu. Við berum báðir hag útflutningsfyrirtækja fyrir brjósti. Ég held að rétt sé að segja frá því að ég var á ráðstefnu í morgun þar sem kynnt var niðurstaða um samkeppnishæfni Íslands og hvernig hún hefur breyst á liðnu ári. Góðu fréttirnar eru þær að samkeppnishæfnin hefur aðeins batnað, við förum úr 23. sæti upp í það 20., og á ýmsum stöðum fáum við hærri einkunn en áður en á öðrum stöðum höfum við lægri einkunn. Þar sem við lækkum mest er vegna mikillar styrkingar íslensku krónunnar. Þetta er öllum augljóst, og öllum augljóst hér inni. Þó að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hafi talað hér áðan á þeim nótum að svo mætti skilja að hann væri á móti fastgengi krónunnar hefur þetta verið stefna íslenskra ríkisstjórna, var t.d. stefna ríkisstjórnar Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks á árunum eftir 1991 og framan af fyrstu ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Loga Einarssonar tel ég að við eigum vissulega að skoða tryggingagjaldið líka. Ég get alveg deilt því með honum. Það er meira að segja í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að það eigi að skoða lækkun á tryggingagjaldi og eins og með annað sem er í stjórnarsáttmálanum tel ég það skynsamlegt.
Frú forseti. Ég er reyndar ekki að tala fyrir skattalækkunum á þenslutímum, ég held að það sé óráð. En ef á annað borð á að gera það spyr ég hvort það sé ekki skynsamlegri leið. Í stjórnarsáttmálanum er vissulega vikið að tryggingagjaldinu, en það er með mjög loðnu orðalagi og talað um ef svigrúm gefist í lok kjörtímabilsins. Það finnst mér ekki nægilega skýrt og það finnst mér ekki nægilega gott svar fyrir unga fólkið okkar sem getur valið allan heiminn að vettvangi. Hér erum við ekki að tala um trúarbrögð. Við þurfum að koma þessari umræðu upp úr því formi að það sé króna eða evra eða dollari eða hvað það mátti vera. Við þurfum að setjast niður og vera fólk til þess að taka yfirvegaða ákvörðun um hvað sé best og hvernig við getum búið ungu fólki besta framtíð í þessu landi. Ef niðurstaðan verður á endanum eftir að við höfum lyft okkur upp úr skotgröfum á þann veg að íslenska krónan sé best skal ég vera fyrsti maður til að styðja það. [[Forseti hringir.]]En tökum þá umræðu.
Frú forseti. Umræðan um íslensku krónuna sem hv. þingmaður tók með svo tilfinningaríkum hætti hér í lokin einkennist auðvitað af mikilli sveiflu, annars vegar þannig að erlendur gjaldmiðill verður svo dýr að það íþyngi almenningi verulega eða að krónan verður svo sterk eins og hún er núna að almenningur sjái í því mikla kjarabót. Á sama tíma eru fyrirtækin þá að veikjast sem og grunnstoðir samfélagsins. Þetta eigum við að sjálfsögðu að ræða opinskátt. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að við eigum að skoða fleira en þetta. Það er enginn vafi á því að lækkun virðisaukaskatts úr 24% í 22,5% verður veruleg kjarabót fyrir almenning en ég vil ekki segja að við eigum þar með að slá út af borðinu hugmyndir um lækkun á tryggingagjaldi.
Frú forseti. Hér væri afar freistandi að spyrja ráðherra dómsmála um geðþóttastjórnsýsluákvarðanir sínar og ráðherrafúsk þegar kemur að vali á dómurum í glænýju dómstigi. En þar sem það mál er til umfjöllunar hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er rétt að leyfa þingnefndinni að klára sína vinnu og spyrja ráðherrann um önnur mál, mál er varða fylgdarlaus börn og afstöðu ráðherrans í málefnum þeirra. Þótt það sé mín skoðun að við þingmenn eigum ekki að tala hér um mál einstakra einstaklinga er þó ekki annað hægt í kringum mál 16 ára drengs frá Marokkó sem kom hingað til Íslands í desember á síðasta ári en hefur verið synjað um hæli. Drengurinn er fylgdarlaust barn samkvæmt skilgreiningu en er hér ásamt eldri bróður sínum sem vill koma honum í öruggt skjól. Yngri drengurinn er í tvöfalt veikri stöðu sem fylgdarlaust barn annars vegar og vegna kynhneigðar sinnar hins vegar. Hér sem endranær vísa íslensk stjórnvöld blygðunarlaust í Dyflinnarreglugerðina sem grundvöll þess að senda bræðurna frá Íslandi í stað þess að afgreiða mál þeirra hér. Eins og ítrekað hefur komið fram er ekkert í þeirri reglugerð sem hvetur til þess að Ísland sendi frá sér flóttafólk, hvað þá fylgdarlaus börn á flótta. Því er hér ekki um lagalega skyldu ríkisstjórnarinnar að ræða heldur frekar stefnu og áherslu ríkisstjórnarinnar. Því spyr ég: Hver er raunveruleg afstaða dómsmálaráðherra í málefnum fylgdarlausra barna? Ætlar hún að styðja við fögur fyrirheit ríkisstjórnarinnar sem fram koma í stjórnarsáttmála hennar um að hafa mannúðarsjónarmiðin að leiðarljósi við afgreiðslu umsókna barna og fjölskyldna? Það væri gott að fá skýr svör því að svör um þessi mál hefur svo sannarlega skort úr munni hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað einkennilegt ef hv. þingmaður telur ekki ástæðu til að fjalla um eitthvert tiltekið mál sem er til umfjöllunar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en sér þó ástæðu til að vera með gífuryrði um embættisfærslur ráðherra, algerlega órökstuddar, hér í ræðustól, án þess að þekkja nokkuð til málsins sem þar um ræðir, þar sem fram fer umræða um það í nefnd þar sem hv. þingmaður situr ekki. Hvað varðar fyrirspurn hv. þingmanns er það auðvitað mikilvægt mál og ber að þakka fyrir að vakin sé athygli á því. Ég hef nú svarað því í nokkrum fréttatímum og rætt sérstaklega málefni fylgdarlausra barna. Það liggur alveg fyrir að það er ákveðin áskorun fyrir okkur að taka á móti þessum börnum. Nú stendur yfir vinna í dómsmálaráðuneytinu við gerð reglugerðar þar sem sérstaklega er tekið á þessum málum. Fylgdarlaus börn eru verkefni ekki bara dómsmálaráðuneytisins heldur félagsmálaráðuneytis, Barnastofu og lögregluyfirvalda. Eitt meginmarkmið íslenskra stjórnvalda þegar kemur að fylgdarlausum börnum er að leita uppruna þeirra og leita allra leiða til að sameina þessi börn fjölskyldum sínum. Það er meginmarkmið og skylda íslenskra stjórnvalda samkvæmt alþjóðlegum sáttmálum, samkvæmt íslenskum lögum og þar fram eftir götunum. Á þessu verður tekið í reglugerðinni en á meðan hún er ekki sett er unnið hér eftir ákveðnu verklagi fyrst og fremst í samstarfi við Barnastofu og barnanefndir í einstökum sveitarfélögum, lögreglu, Útlendingastofnun og fleiri.
Frú forseti. Vegna orða hæstv. ráðherra um að ég hafi haft hér uppi gífuryrði í hennar garð vil ég halda því til haga að ég frábið mér aðdróttanir hæstv. ráðherra er vega að mínu skoðanafrelsi og að hún sé til þess fallin að dæma um hvort ég viti nokkuð um nokkur mál sem eru til umfjöllunar í þinginu. Ég frábið mér svoleiðis yfirlýsingar. Varðandi spurninguna um málefni fylgdarlausra barna er ágætt að vita að eitthvað sé einhvers staðar í ferli og skoðun í ráðuneyti hæstv. ráðherra vegna þess að fyrir tveimur mánuðum síðan lagði ég fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra um fylgdarlaus börn sem koma hingað til lands til að sækja um alþjóðlega vernd. Á þeim tíma, þeim tveimur mánuðum sem liðið hafa, hefur ráðherra og ráðuneyti ekki séð sér fært að svara því sem m.a. kemur fram í þeirri fyrirspurn, hvort [[Forseti hringir.]]fylgdarlaus börn hafi verið send til annars viðkomulands á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar og hvort íslensk stjórnvöld gangi úr skugga um að fylgdarlaus börn sem [[Forseti hringir.]]komið er í veg fyrir að sæki um alþjóðlega vernd á Íslandi fái aðbúnað og málsmeðferð sem samræmist alþjóðlegum skuldbindingum Íslands. Þessu hefur ekki verið svarað í heila tvo mánuði.
Virðulegur forseti. Ég árétta það sem ég hef sagt að verið er að vinna að reglugerðinni, en ég vil líka árétta það að þótt reglugerðin hafi ekki verið sett fer með fylgdarlaus börn eins og aðra viðkvæma hópa sem hingað koma í leit að alþjóðlegri vernd og jafnvel þótt ekki sé um það að ræða. Hvort börn hafi verið send hingað samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni þá ber væntanlega að hafa þau sjónarmið í huga þá skyldu sem ég hef nefnt hér áður að leita eftir fjölskyldusameiningu og tryggja að barnið geti sameinast fjölskyldu sinni aftur. Börn eru ekki send héðan frá landi nema þeim sé tryggð nægileg vernd í því landi sem þau verða send til, [[Gripið fram í.]]sú vernd sem þau njóta hér. Þannig að það liggur alveg fyrir að fylgdarlaus börn eins og önnur börn eru skilgreind, bæði samkvæmt lögum, reglum [[Forseti hringir.]]og í verklagi, sem viðkvæmur hópur. [[Gripið fram í: Af hverju eru þau þá send úr landi?]]
Borist hefur bréf frá 1. þm. Norðvest., Haraldi Benediktssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti sem varamaður fyrir hann 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Jónína E. Arnardóttir. Kjörbréf hennar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Jónína E. Arnardóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 723, um samninga ráðuneytisins og undirstofnana þess við sveitarfélög, frá Einari Brynjólfssyni.
Virðulegi forseti. Þannig er mál með vexti að eitt af þessum afbrigðum varðar áframhaldandi breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, að halda inni bráðabirgðaákvæðum sem hafa verið með þessum brag síðan 1990. Þetta eru stór ákvæði og furðulegt að við tökum þessa ákvörðun ítrekað í lok hvers þings og að enginn taki ábyrgð á þeim. Svo erum við að fara að samþykkja ný lög sem eru með bráðabirgðaákvæði um stjórn fiskveiða.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 31. maí 2017, eða síðar ef nauðsyn krefur, til 12. september 2017. Tillagan skýrir sig sjálf.
Virðulegi forseti. Allsherjar- og menntamálanefnd hafa borist 103 umsóknir um ríkisborgararétt einstaklinga á þessu vorþingi. Nefndin leggur til að 39 umsóknir verði samþykktar þannig að alls 51 einstaklingi verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd leggur til að málið gangi strax til 2. umr.
Virðulegur forseti. Ég vildi stíga í ræðustól og óska þeim 51 einstaklingi sem verið er að veita hér íslenskan ríkisborgararétt, til hamingju með áfangann. Hver og einn ykkar hefur sína sögu, menningu og bakgrunn sem mun bæta það fjölmenningarlega samfélag sem Ísland er að þróast í.
Forseti. Ég vil taka undir hamingjuóskir til þeirra sem fá nú ríkisborgararétt. Um leið vil ég taka undir þau orð þingmanna sem oft hafa stigið hér í pontu og leggja til að þessu fyrirkomulagi verði breytt. Það er skringilegt að Alþingi sé að skipta sér af þessum málaflokki á þennan hátt. Ég myndi mjög gjarnan vilja sjá að hægt væri á annan veg að veita ríkisborgararétt með undanþágum eins og við gerum hér, og vísa til fjölmargra ábendinga sem komið hafa hér um það þing eftir þing. Ég vonast til þess að á næsta þingvetri verði hægt að finna nýtt verklag í þessum málaflokki. En innilega til hamingju allir sem fá ríkisborgararétt í dag.
Frú forseti. Hér er um að ræða frumvarp sem atvinnuveganefnd flytur og ég mæli fyrir fyrir hennar hönd. Lagt er til í frumvarpinu að bráðabirgðaákvæði í lögum um stjórn fiskveiða, sem heimilar ráðherra að ráðstafa aflamagni samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laganna til áframeldis í þorski, verði fellt úr gildi. Einnig er lagt til að þrjú ákvæði til bráðabirgða í lögunum verði framlengd til loka næsta fiskveiðárs. Í 2. gr. frumvarpsins er lögð til framlenging á ákvæði til bráðabirgða VII til að hafa afskipti af því þegar aflaheimildir eru framseldar eða þeim ráðstafað með öðrum hætti úr sveitarfélögum ef um er að ræða umtalsverðan hluta aflaheimilda viðkomandi sveitarfélags. Einnig er lagt til að ákvæði til bráðabirgða VIII, um heimild ráðherra til að ráðstafa síld, þ.e. sumargotssíld og norsk-íslenskri síld, og makríl gegn greiðslu, verði framlengt til næsta fiskveiðiárs. Svo fylgir hér að síðustu það sem snýr að makríl að ráðherra sé heimilt að draga frá allt að 5,3% af leyfilegum heildarafla í makríl vegna makrílveiða íslenskra fiskiskipa og ráðstafa samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laganna, að það verði framlengt út næsta fiskveiðiár.
Frú forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra setti í apríl sl. reglugerð, m.a. um úthlutun á makríl. Axel Helgason, formaður Landsambands smábátaeigenda, fjallaði um það í grein sem hann skrifaði 18. maí í Fréttablaðið. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Engin veiðiskylda er á neinum heimildum og á síðustu vertíð voru 37.000 tonn af makríl framseld frá þeim sem fengu upp í hendur þessi gæði. Í ár er ráðherra að úthluta rúmlega 30.000 tonnum af makríl til skipa sem ekki nýttu eitt kíló af sínum heimildum á síðustu vertíð, heldur leigðu þær allar frá sér á 26 kr. kílóið, samtals á rúmar 700 milljónir króna.“ Þótt þetta sé ekki nákvæmlega sama umfjöllunarefni og frumvarpið eru þetta sömu lög. Ég spyr hv. þingmann: Má ekki nota ferðina til að setja inn einhver skilyrði fyrir þá sem fá úthlutað makrílkvóta þannig að við séum ekki að úthluta gæðum nánast ókeypis? Menn snúa sér við og selja þau fyrir gott verð og stinga í eigin vasa. Væri ekki nær að nýta ferðina núna til að koma í veg fyrir þannig lagað og ríkið sjálft myndi bjóða út þann kvóta sem ekki væri nýttur? Eins og fram hefur komið í fjármálaáætluninni og umræðunni um heilbrigðiskerfið gætum við alveg notað 700 milljónir króna til ýmissa gagnlegra verka fyrir ríkissjóð.
Já, takk fyrir þetta. Ég held að þetta sé kannski ekki rétti vettvangurinn til að ræða uppboðsleiðina í sjávarútvegi. Ég held að við þyrftum lengri tíma en það. En ég get hins vegar alveg viðurkennt að þetta reglulega, árlega frumvarp frá ráðuneytinu kemur býsna seint. Það var nú m.a. ástæðan fyrir því að það var ekki á málalista þeim sem var til umfjöllunar þegar verið var að semja hér um þinglok. Ég held hins vegar að ekki sé hægt að nýta þessa ferð til að taka afstöðu til þess með hvaða hætti menn nýta eða framleigja úthlutaðan kvóta. En ég tek hins vegar undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur um að það er fullt tilefni til þess að fara yfir það í sérstakri umræðu við annað tilefni með hvaða hætti þessi framleiga fer fram og hvort setja eigi henni einhver takmörk. Núna snýst þetta hins vegar fyrst og fremst um það að ráðherra sé heimilt að úthluta þessum 5,4% svo smábátum verði gert kleift að stunda makrílveiðar, sem vonandi hefjast í næsta mánuði. Um leið og ég tek að mörgu leyti undir þessi tvenn sjónarmið, þó ekki um uppboðskerfið í sjávarútveginum, þá held ég að þetta sé ekki rétti vettvangurinn og ekki ferðin sem við getum nýtt til þessa.
Frú forseti. Ég vil stinga því að formanni atvinnuveganefndar að þegar nefndin fer að vinna með málið noti hún ferðina til að laga þetta atriði og setji inn kvaðir eða skilyrði fyrir þá sem fá úthlutað þessum gæðum. Því að núna er engu líkara en að ef ráðherra úthlutaði verktakafyrirtæki verðmætum lóðum án allra kvaða og skilyrða gæti verktakinn síðan selt þær og stungið arðinum í vasann. Við myndum ekki samþykkja það. Þetta er alveg nákvæmlega sami gjörningurinn. Það er hægt að nota ferðina og setja inn einhverjar kvaðir og skilyrði. Ég vil beina því aftur til hv. formanns atvinnuveganefndar að taka það til skoðunar. Þetta er lítið atriði. Það fjallar ekkert um útboðsleiðina þótt ég myndi vilja fara þá leið, en það er alla vega hægt að setja einhver skilyrði og einhverjar kvaðir á þau útgerðarfyrirtæki sem fá þessum gæðum úthlutað frá okkur, fólkinu í landinu.
Bara örstutt um þetta atriði. Ég fellst alveg á það sjónarmið að það sé vel athugunarinnar virði, þ.e. með hvaða hætti þeir sem fá úthlutað þessum gæðum nýta þau og hvaða skilmálar eigi að liggja þar að baki. Ég tel hins vegar ekki, eins og ég sagði áðan, að það sé eðlilegur framgangsmáti að það tengist afgreiðslunni á þessu máli að þessu sinni, á þessum tímapunkti.
Frú forseti. Þetta mál um framlengingu á bráðabirgðaákvæðum kemur allt of seint inn til þingsins. Ég tel að það sé ekki gott þegar ráðuneytin koma með svona mál, sem þurfa að vera borin upp á þessum tíma, það seint að taka þurfi þau inn með bráðabirgðaákvæði. Þetta mál er í sjálfu sér ágætt gagnvart smærri útgerðum, sem er verið að láta fá hlut í bæði makríl og síld. Í þessum félagslega hluta, 5,3%, sé þá tekið af heildinni til ráðstöfunar til þessara smærri útgerða. Það er líka hárrétt sem kom fram í umræðunni hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að horfa verður líka til þess með hvaða skilyrðum viðkomandi aðilar fá úthlutað þessum gæðum, sem vissulega eru. Á síðasta kjörtímabili var makríllinn kvótasettur, sem ég tel að hafi verið kolröng ákvörðun og hafi ekki leitt til góðs. Landssamband smábátaeigenda hefur gefið út að það telji eðlilegt að af heildarúthlutuðum makríl eigi hlutur smábáta að vera að lágmarki 16%. Álíka hlutfall er t.d. í Noregi. Það fóru margir aðilar illa, sem voru búnir að gera út á makríl og útbúa sig þannig, vegna þessarar kvótasetningar. Þeirra úthlutun var það lítil að það borgaði sig ekki að vera að gera út á makríl. Þetta mál er í sjálfu sér ekki vont, en ég tel að þetta hlutfall, 5,3% af heildarúthlutuðum afla yfir höfuð, sé bara allt of lágt. Það sé löngu kominn tími til að stokka það upp, bæði hvað varðar innihald og líka að stærri hluti fari í annað en aflamark þeirra aðila sem hafa fengið úthlutaðan kvóta miðað við aflahlutdeild. Samþjöppun í sjávarútvegi er auðvitað orðin allt of mikil og margir komnir með miklu meira en 12% af heildarmagni í gegnum alls konar dótturfélög. Hvort ríkisstjórnin hafi burði eða þor til að gera einhverjar breytingar kemur í ljós. Nú er auðlindanefnd að störfum og guð má vita hvað kemur út úr því starfi. Vonandi förum við að fá einhverja almennilega ríkisstjórn sem breytir þessu sjávarútvegskerfi.
Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur lagði til tillögu að breytingu við þessi bráðabirgðaákvæði þess efnis að í staðinn fyrir 5,3% kæmu 15,3%. Rekur hv. þingmann minni til þess? Getur hún rakið fyrir mér ástæður þess að hún hafnaði þeirri breytingartillögu?
Virðulegur forseti. Ég er nú ekki orðin sjávarútvegsráðherra enn þá svo það er kannski hægt að bíða aðeins með að gera kröfur [[Gripið fram í.]]til þess, en [[Gripið fram í: Það kemur.]]það kemur, heyri ég að allur þingsalur segir. [[Hlátur í þingsal.]]En fyrst verður að leggja fram breytingartillögu til að geta samþykkt hana eða hafnað henni eða setið hjá. Við skulum sjá hvað hv. þingmaður gerir í þeim efnum.
Sú breytingartillaga var kynnt fyrir hv. atvinnuveganefnd á fundi atvinnuveganefndar í gær þar sem þetta mál var rætt. Hún var felld með öllum greiddum atkvæðum að mínu undanskildu. Þannig fór það fram, en þar var hún lögð fram.
Virðulegi forseti. Hlutirnir ganga ekki alveg svona einfalt fyrir sig, hv. þingmaður.
Jú.
Þetta mál kom inn með afbrigðum á síðustu stundu. Ég tel hafa verið ábyrgðarhluta að hleypa því ekki í gegn vegna þess að þá værum við að koma í veg fyrir að fjöldi útgerða fengi sinn hlut í makríl og síld, þessar smærri útgerðir. En ef við ætlum að fara að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þyrfti það auðvitað að fara í umsagnarferli og þinglega meðferð. Við hljótum að taka það það alvarlega að við förum eftir þeim reglum sem þingsköp segja fyrir um og taka aðila inn til umsagnar og fjöllum um málið með faglegum hætti en gerum ekki bara svona „quick fix“ hér á Alþingi. Ég held að hv. þingmaður og Píratar vilji nú hafa allt uppi á borðinu og vanda sig í vinnubrögðum. Ég hef ekki heyrt annað hingað til.
Forseti. Ég vil bara vekja athygli þingheims, ef það hefur farið fram hjá einhverjum, að þetta mál var lagt fram í gær. Við erum að fara að samþykkja það í dag. Ég veit að þetta er bara svona árleg breytingartillaga þar sem er alltaf verið að breyta gildistíma ár frá ári og búið að taka einhverja áratugi hér í þannig vinnslu. Mér finnst málið eiga það skilið að það sé rætt almennilega, það séu fengnar umsagnir, því að þó svo að þetta hafi verið samþykkt út frá einhverri hugmyndafræði árið 1990 fyrst hefur margt breyst. Það hefur margt breyst í þessu með breytingartillögum ár frá ári. Það er ekki bara dagskrárbreytingin sem hefur tekið breytingum. Það hefði verið gott að fá umsagnir, eins og öll þingmál eiga að fá, þótt það séu breytingar á ártölum. [[Forseti hringir.]]Síðan finnst mér líka svolítið mikilvægt að vekja athygli á því að það virðist sem málið hafi hreinlega bara gleymst. Þess vegna er það komið hingað inn. Það er bara allt í lagi að það komi hér fram. Þetta mál gleymdist, er að fara hér inn á afbrigðum. Svona stjórnsýsla, svona verklag á Alþingi, er ekki í boði.
Virðulegi forseti. Það er til siðs hér ef einhver er dauður að flytja um hann eftirmæli. Ég ætla að flytja örlítil eftirmæli um Eftirlaunasjóð starfsmanna Útvegsbanka Íslands. Það eru nefnilega liðin 30 ár og einn mánuður frá því að þessi sjóður fór í stjórnleysi þar sem við tók ofstopi, fúlmennska, illmennska og mismunun á sjóðfélögum og við umsjón tók rógberi einn. Ég finn til frelsistilfinningar núna og ég finn það að ég öðlast frelsi 1. janúar 2018 þegar þessi lög öðlast gildi. Takk fyrir. [[Hlátur í þingsal.]]
Forseti verður að biðja hv. þingmenn um að gæta hófs í orðavali hér í ræðustól Alþingis.
Virðulegi forseti. Það er margt ágætt í þessu máli. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggst ekki gegn því. Við höfum hins vegar varað við því að það er ansi margt óútfært í þessu máli. Það er óljóst hvernig á að framkvæma þær breytingar sem þarna verða heimilar. Það er óljóst hvort með þessu sé verið að takast á við einhvers konar aðgangseyri að náttúrusvæðum. Við óttumst það að með þessu muni ríkisstjórn og hv. stjórnarmeirihluti líta svo á að fjárþörf sveitarfélaganna sé uppfyllt þegar kemur að uppbyggingu innviða vegna fjölgunar ferðamanna. Vegna allra þessara efasemda okkar og þeirrar heildarsýnar sem skortir í þessum efnum þá greiðum við ekki atkvæði um þetta mál.
Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Einar Brynjólfsson nefndi við 2. umr. þá er vinkill okkar Pírata sá að valdefla sveitarstjórnir. Við erum valddreifingarflokkur og því teljum við að það sé gott mál að sveitarstjórnir hafi sjálfar um það að segja hvort og hvar bílastæðagjöld séu tekin og styðjum við því málið.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið til atkvæða og hvet þingheim allan til að greiða því atkvæði sitt og samþykkja. Mig langar hins vegar að árétta það sem kemur fram í framhaldsnefndaráliti minni hluta nefndarinnar sem lagt var fram í gær þar sem við tökum aðeins á þeim hugmyndum sem upp koma í nefndaráliti meiri hlutans þar sem er sérstaklega kveðið á um að gæta verði að samkeppnissjónarmiðum þegar kemur að Landmælingum Íslands. Við teljum ekki þörf á að líta til neinna slíkra sjónarmiða sérstaklega. Við fögnum því einfaldlega að Landmælingar Íslands muni njóta þeirra breytinga sem þarna er kveðið á um og á endanum við öll.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingheimi fyrir að hafa unnið þetta góða mál í sátt og samvinnu og þakka fyrir þær breytingar sem mér sýnist verða gerðar á því og að opinber gögn er varða landmælingar verði jafn aðgengilegar og gögn í öðrum stofnunum og að skattfé almennings verði nýtt eins og best er á kosið með þeim breytingum sem hér eru gerðar. Takk fyrir það.
Frú forseti. Það var góð sátt í nefndinni um þetta mál og athugasemdir nefndarmanna teknar til greina, sem er mjög gott. Mig langaði bara til að leggja áherslu á að þessi áætlun er einungis í gildi í eitt ár. Það var tekið fyrir í nefndinni að við myndum passa mjög vel upp á að vinna hefjist við næstu áætlun strax í haust og að hún myndi gilda til fjögurra ára eftir sveitarstjórnarkosningar samkvæmt barnaverndarlögum. Er mikilvægt að tekið var á því og var sátt um það í nefndinni. Þess vegna greiðum við þessu atkvæði, erum á grænu.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að þakka hv. velferðarnefnd fyrir góða samvinnu og lausnamiðaða vinnu varðandi breytingartillögur við þessa áætlun. Ég legg einnig mikla áherslu á að hv. velferðarnefnd hittist núna þrátt fyrir að þingi sé að ljúka og ræði þá stöðu sem uppi er um meðferðarheimili fyrir börn og unglinga og hver staðan sé ef meðferðarheimilum verði lokað, því að við höfum fengið upplýsingar um að mikið álag sé á þeim úrræðum sem nú þegar eru í boði. Það er mikilvægt að hv. þingmenn í velferðarnefnd ræði það og finni niðurstöðu sem verði til bóta fyrir börn og ungmenni sem þurfa á þeirri þjónustu að halda sem veitt er í dag.
Forseti. Það er mjög margt gott í þessari áætlun. Ég tek undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér um nauðsyn þess að fjalla um málefni barna og unglinga sem þurfa á aðstoð að halda varðandi t.d. fíknisjúkdóma. Það sem ég vil leggja áherslu á varðandi þetta mál er að við erum með rosalega mikið af flottum áætlunum og stefnum er lúta að málefnum barna, en það verður að tryggja, ef verið er að gera svona áætlanir, að fjármunir fylgi með. Það er bara þannig. Síðan vil ég fagna því að gert er ráð fyrir svokallaðri ART-þjónustu til barna og vonandi er gert ráð fyrir fjármunum til að hægt verði að efla það úrræði, en það er mjög vel lukkað úrræði og hefur gagnast mjög mörgum börnum og unglingum.
Frú forseti. Mig langar til að þakka nefndinni fyrir góða vinnu í þessu máli og sérstaklega hvað varðar þá breytingu sem lögð var fram í nefndaráliti meiri hlutans um að skoðað verði hvaða áhrif fjárveitingar til félags-, heilbrigðis- og menntamála hafa á líf fatlaðs fólks. Og að leggja áherslu á mikilvægi þess að fjármagn fylgi með þeim verkefnum sem á að fara í.
Virðulegi forseti. Ég vil einnig þakka nefndarmönnum fyrir vinnslu þessa máls. Þetta er mjög mikilvægt mál, en við náðum ekki að klára allt hvað varðar málefni fatlaðs fólks, en þetta voru fyrstu skrefin í að greiða þá leið. Ég vil líka þakka hv. velferðarnefnd fyrir að lofa að vinna áfram í þessum málum í sumar milli þinga svo við getum klárað réttilega það sem við þurfum að klára í málefnum fatlaðs fólks.
Frú forseti. Eins og ég hef áður nefnt hér í pontu kemur fram í skýrslu OECD að hlutfall ríkisins í lyfjakostnaði er með því lægsta sem gerist í aðildarríkjum OECD. Ég fagna því sérstaklega þeirri niðurstöðu nefndarinnar að mikilvægt hafi verið að bæta inn í þessa stefnu að tryggja að Sjúkratryggingar Íslands taki virkan þátt í lyfjakostnaði notenda og unnið sé að því að koma í veg fyrir að einhverjir þurfi að neita sér um nauðsynleg lyf af fjárhagsástæðum.
Frú forseti. Ég vil þakka velferðarnefnd fyrir góða vinnu við lyfjastefnu. Málið hefur tekið framförum í samvinnu nefndarinnar og ráðuneytisins. Það er vel. Það er mikilvægt að við höfum góða og styrka lyfjastefnu. Þetta er einn mikilvægasti málaflokkurinn í heilbrigðiskerfinu og sá málaflokkur sem vex hvað hraðast í útgjöldum og er í hvað hraðastri þróun. Þannig að ég fagna þessari lyfjastefnu, þakka þinginu kærlega fyrir góða samvinnu og tel að þessi lyfjastefna verði góður grunnur að heildarendurskoðun á lyfjalögum sem ég reikna með að geta lagt fram strax í haust.
Frú forseti. Það er full ástæða til að fagna þessari áætlun og þakka fyrir þá vinnu sem að henni hefur lotið í nefndum og annars staðar. Þetta er mjög mikilvægt skref í þá átt að bregðast við loftslagsvánni. Ég vil hvetja til þess að hún sé samþykkt hér samhljóða og minni um leið á skyldu okkar, bæði framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, til að tryggja nægilegt fé til þessa fyrsta skrefs og margra annarra sem fylgja í kjölfarið.
Frú forseti. Ég fagna sömuleiðis þessu frumvarpi og vil minna á að það þarf að fylgja fjármagn ef menn ætla að ná árangri. En ég vil þó vekja athygli á að enn höfum við gefið allt of lítinn gaum að byggðinni okkar, að bæjunum okkar. Á Íslandi búa núna um 75% allra í byggð. 65% þjóðarinnar búa hér á höfuðborgarsvæðinu. Stærstu framfarirnar á sviði loftslagsmála, orkuskipta, verða með hagkvæmari byggð. Ég vil hvetja okkur til að taka það mál föstum tökum, byggja upp öflugar almenningssamgöngur og fjármagna borgarlínu.
Virðulegi forseti. Ég fagna, líkt og aðrir þingmenn, þessari þingsályktunartillögu, niðurstöðu hennar og þeirri samstöðu sem um hana er í þinginu. Ég minni á að til að hún verði að veruleika þurfum við að efla flutningskerfi Landsnets um landið til að flytja raforkuna. Við viljum rafvæða hafnirnar, rafvæða fiskimjölsverksmiðjurnar og auka öryggi í rafmagnsflutningum um allt land. Það fylgir líka með í pakkanum þegar við samþykkjum þessa góðu áætlun.
Virðulegur forseti. Aðgerðaáætlun í orkuskiptum er mál sem við getum öll sameinast um. Það er mjög mikilvægt að fjármagn fylgi tillögunni. Þetta er tillaga til ársins 2030 og er endurmetin á fimm ára fresti. Minn fyrirvari við málið er að stjórnvöld hverju sinni tryggi fjármagn til að fylgja þeim mikilvægu markmiðum sem fram koma í tillögunni. Þetta eru mjög metnaðarfull markmið. Það þarf líka að auka fjármagn til rannsókna og tækniþróunar því að allt kostar þetta pening. Við þurfum að byggja upp innviði landsins svo í raun sé hægt að fara út í orkuskipti, hvort sem er á landi, sjó eða í lofti. Það er ekki nóg að setja fallega aðgerðaáætlun í orkuskiptum á blað, við þurfum líka að sýna það í fjárlögum hverju sinni að fjármunir fylgi öllum þeim brýnu verkefnum sem hér [[Forseti hringir.]]eru færð til bókar.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að þakka hv. velferðarnefnd og öðrum hv. þingmönnum fyrir góða vinnu við þetta forgangsmál okkar Framsóknarmanna á þessum þingvetri. Hér er um að ræða tillögu sem felur það í sér að hæstv. heilbrigðisráðherra er falið að halda áfram vinnu við gerð heilbrigðisáætlunar. En það sem greinir þessa tillögu frá mörgu öðru sem gert hefur verið hingað til er að hér á að horfa til landfræðilegra þátta, aldurssamsetningar íbúa, fjarlægðar á milli byggðarlaga, íbúaþróunar, staðsetningar sjúkrabifreiða, aðgangs að sjúkraflugi, sumarhúsabyggða. Hafa á samráð við notendur og fagfólk. Velferðarnefnd Alþingis skal upplýst um framgang málsins. Fjármálaráðuneytið og menntamálaráðuneytið skulu koma að áætlanagerðinni til að tryggja fjármagn og mönnun til málaflokksins og Alþingi skal upplýst um framgang málsins. Fyrst skal það vera í upphafi haustþings 2017 og svo með reglulegu millibili þar til verkefninu er lokið. En kærar þakkir, hv. þingheimur.
Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna þeirri tillögu sem fram er komin; heildstæð heilbrigðisáætlun sem tekur til alls landsins, landsbyggðar jafnt sem höfuðborgarsvæðis. Við höfum heyrt það í umræðunni í þjóðfélaginu síðustu misserin að á sumum sviðum þessarar þjónustu ríkir allt að því glundroði um veitingu þjónustunnar, þessarar dýrmætu og jafnframt dýru þjónustu. Landsmenn hafa allir mjög sterkar skoðanir á því hvernig við viljum haga þessari þjónustu og vilji landsmanna styrkist. Það hefur verið staðfest með undirskriftarlistum og í nýlegri könnun. Ég vona að ráðherra muni beita sér fyrir því að unnið verði að nýrri heilbrigðisáætlun hratt og örugglega en að ferlið verði allt saman vandað og við fáum að sjá árangurinn sem fyrst.
Frú forseti. Ég fagna þessari tillögu enda er hún í takt við stefnu ríkisstjórnarinnar sem kemur fram í stjórnarsáttmála þar sem segir að við munum vinna að heildstæðri heilbrigðisstefnu þar sem horft verði yfir allt heilbrigðiskerfið. Þessi tillaga um heilbrigðisáætlun er mjög í takt við þá vinnu og þá hugsun. Ég fagna henni. Hún kemur inn í vinnuna sem nú þegar er í unnin í ráðuneytinu. Ég fagna samstarfi við hv. velferðarnefnd og Alþingi í þessu mikilvæga máli sem almenningur hefur margsýnt með myndarlegum hætti að er honum efst í huga og er mikið áherslumál, eins og ríkisstjórnin hefur líka tekið fram í stjórnarsáttmála sínum. Takk fyrir.
Hæstv. forseti. Sem nefndarmaður í velferðarnefnd þakka ég samstarfið við gerð þessarar tillögu eða afgreiðslu hennar í nefndinni. Hér er um að ræða tillögu frá stjórnarandstöðuflokki sem tekin var til umræðu í nefndinni og fékk þar verulega góða umfjöllun. Ég þakka nefndarmönnum og formanni nefndarinnar fyrir þátt hennar í þessu, og eins heilbrigðisráðherra fyrir gott samstarf við afgreiðslu málsins. Það eru allir sammála um að mikil þörf er á umræðu um heildstæða stefnu í heilbrigðismálum. Vinna við áætlunina getur einmitt hjálpað okkur verulega í því að ná samhljómi í þeim efnum. Auðvitað koma upp álitamál en þau eru þess eðlis að þau ber að leysa. Í vinnu okkar í velferðarnefnd tel ég að komið hafi fram mörg sjónarmið sem geta nýst vel í framhaldi vinnunnar innan ráðuneytisins, en eins og fram hefur komið hefur vinna við slíka áætlun verið í gangi á vegum ráðuneytisins [[Forseti hringir.]]bæði í tíð núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra og þess sem áður sat í því embætti.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að gleðjast yfir því að Ísland fetar nú með þessari tillögu í fótspor flestra okkar nágrannaþjóða sem sett hafa efni þetta á dagskrá með formlegum hætti. Um er að ræða mikið hagsmunamál fyrir fjölda einstaklinga og fjölskyldna þeirra. Þetta er samfélagsmál sem stöðugt verður áleitnara og snertir okkur öll með einum eða öðrum hætti einhvern tíma á lífsleiðinni. Auknir fjármunir eru ekki í forgrunni. Miklu fremur er verið að kalla eftir athygli heilbrigðisyfirvalda og gefa þessu málefni formlegan sess. Þetta er þáttur sem mun á næstu árum gera auknar kröfur til samfélagslegra innviða. Ályktunin miðar að því að samfélagið nýti auðlindir kerfis okkar með markvissum hætti, sýni aukinn skilning á erfiðum sjúkdómi og aðstæðum fjölskyldna og að mannúð og mannvirðing verði höfð að leiðarljósi.
Frú forseti. Hér er um aðra tillögu að ræða sem kemur frá fulltrúum minni hlutans í velferðarnefnd. Ég vil á sama hátt og áðan fagna sérstaklega góðri tillögu sem er mjög í anda þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur markað sér og Alþingi, að við myndum okkur heildstæða stefnu í heilbrigðismálum og séum duglegri í að setja fram stefnur og horfa sömuleiðis skipulega á ákveðna þætti. Starfið innan ráðuneytisins höfum við stundum kallað „upp úr skúffunum“ því við erum líka að vinna að verkefnum sem til eru og hefur verið unnið að. Með sérstakri áherslu á málefni aldraðra og heilabilaðra í þessu máli tel ég að við séum á skipulegan hátt að koma að stefnumörkun í einhverjum mikilvægasta málaflokki næstu ára og áratuga sem er málefni aldraðra. Ég fagna tillögunni sérstaklega, þakka kærlega fyrir hana og samstarfið við velferðarnefnd og hlakka til að halda samstarfinu áfram í innleiðingunni.
Frú forseti. Ég er afar ánægð með að þessi tillaga sé komin til atkvæðagreiðslu og þingmenn taki svona vel undir hana. Þetta er eitt af forgangsmálum okkar í Samfylkingunni og undir stjórn hv. þm. Guðjóns S. Brjánssonar hefur hún náð alla leið. Ísland er eitt örfárra ríkja sem ekki hefur sérstaka stefnu í þessum málum og eina norræna ríkið. Með samþykktinni núna verður vonandi bragarbót á. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða tillögu um að afnema þá mismunun sem nú á sér stað gagnvart mæðrum í samkynja hjúskap eða sambúð. Ég vil þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd kærlega fyrir vinnu hennar að því að leiða þetta mál til lykta með jákvæðum hætti. Núna er mæðrum í samkynja hjúskap eða skráðri sambúð gert að afhenda Þjóðskrá Íslands yfirlýsingu um að barn þeirra sé getið með tilstyrk tæknifrjóvgunar ella verði sú kona ein skráð foreldri sem ól barnið. Þessi krafa er ekki gerð til gagnkynhneigðs fólks og er tillagan sett fram til að leiðrétta þessa mismunun. Nefndin gerir hér að tillögu sinni, vegna þess að ef til vill þarf lagabreytingu til, að Alþingi ákveði að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra í samráði við dómsmálaráðherra að sjá til þess að markmiðum tillögunnar verði náð.
Hæstv. forseti. Ég vil fagna því að þessi þingsályktunartillaga verður vonandi samþykkt hér á eftir, nú á 172. ártíð Jónasar Hallgrímssonar og reyndar fimm dögum til viðbótar því hann dó í Kaupmannahöfn 26. maí 1845 eins og landsmenn vita væntanlega. Ég tel að fyllilega hafi verið kominn tími til og það er kominn tími til að sýna minningu þessa merka skálds og náttúrufræðings og því umhverfi þar sem hann fæddist og ólst upp sín barnsár tilhlýðilega virðingu og vona að þessi þingsályktunartillaga verði til þess.
Frú forseti. Þetta er krúttlegt en mikilvægt mál. Hér erum við með eina málið sem tengist listum sem við afgreiðum í dag. Það er mikilvægt að hugsa um menninguna og mikilvægt að minnast genginna listamanna. Þetta á að verða okkur áminning um að við þurfum líka að huga að samtímamenningu okkar og samtíðarlistamönnum og við þurfum að gera miklu betur þar, auka þar fjárstuðning. Og þegar það verður komið á dagskrá mun ég fagna jafn innilega og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason gerði við tíundu atkvæðagreiðsluna.
Frú forseti. Það hefur verið gleðilegt að sjá hversu mikil og góð sátt hefur verið um mörg mál í dag, en þetta verður ekki eitt þeirra. Mikið hefur verið rætt um það hversu gallað þetta mál er. Þrátt fyrir að við séum að uppfylla ákvæði EES-samningsins hefur þessu máli margsinnis verið slegið á frest einmitt vegna þess að það er ákveðin hætta, raunveruleg kerfisáhætta, við að samþykkja það eins og staðan er, eins og gjaldmiðillinn er, flöktandi þessa dagana. Ekki hefur verið nægilega vel búið um það að allir njóti góðs af tilhlýðilegu öryggi og að allir komist jafnt að. Það eru góðar breytingartillögur frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli. Ég vona að þær verði samþykktar til þess að reyna að bjarga því sem bjargað verður. En ég vona að þessu máli verði hafnað.
Virðulegi forseti. Mig langar að fara yfir nokkrar staðreyndir sem koma fram í nýjustu útgáfunni af Fjármálastöðugleika frá Seðlabanka Íslands, með leyfi forseta, en þar segir: „Tekjur og eignir íslenskra heimila eru í flestum tilfellum í íslenskum krónum og því er stór hluti íslenskra heimila óvarinn fyrir gjaldmiðlaáhættu … Greiðari aðgangur íslensku bankanna að erlendu lánsfé og batnandi kjör gætu leitt til þess að lánastofnanir freistist til að stækka efnahagsreikning sinn og að innlendir aðilar sem óvarðir eru fyrir gjaldmiðlaáhættu sæki í lægri vexti.“ Virðulegi forseti. Hvað þýðir þetta á mannamáli? Jú, áhættusækni er að fara að aukast. Hún er að fara að aukast í kerfinu okkar nema þingheimur samþykki breytingartillögu minni hlutans sem felur í sér að ekki sé hægt að veita þessi lán nema viðkomandi aðili hafi erlenda eign á móti. Ég hvet ykkur því eindregið til þess að greiða atkvæði með fjármálastöðugleika en ekki á móti honum.
Frú forseti. Í heildina tekið felur þetta mál í sér pólitíska ákvörðun um að greiða fyrir aðgangi efnafólks að ódýrri erlendri fjármögnun sem ekki mun standa öðrum til boða og getur orðið á kostnað annarra í samfélaginu, því að hún getur haft áhrif bæði á fjármálastöðugleika og gengisstöðugleika. Minni hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd, eins og hv. þm. Smári McCarthy og Lilja Alfreðsdóttir fóru yfir hér í máli sínu, leggur til breytingartillögur sem við teljum að bæti málið. Við vonumst til að hv. þingmenn meiri hlutans taki mark á þeim varúðarorðum sem við höfum mælt í þessu máli. Að öðru leyti leggjumst við gegn málinu verði þær breytingartillögur felldar.
Hæstv. forseti. Þó að frelsið sé yndislegt og æskilegt er nauðsynlegt að gæta hér þjóðhagsvarúðar og setja frekari skilyrði, ekki síst á toppi hagsveiflunnar. Það höfum við Framsóknarmenn lagt áherslu á alla tíð, þegar þetta mál hefur verið til umfjöllunar, að takmarka lán tengd erlendum gjaldmiðlum við þá sem eru varðir slíkri áhættu. Það sama hefur Seðlabanki Íslands gert ítrekað í umsögnum sínum og að lántaki standist greiðslumat og leggi fram eignir til tryggingar líkt og minni hlutinn leggur til í breytingartillögu. Ég styð þá breytingartillögu, virðulegi forseti, og get ekki stutt þetta mál að öðrum kosti.
Virðulegi forseti. Þetta mál er nú miklu einfaldara en hér hefur verið lýst. Það snýst ekki um fjármálastöðugleika, það snýst um einfaldar reikniaðferðir. Ég hef sett hér fram á blaði tvær reikniformúlur með nokkrum breytistærðum og þegar ég er búinn að setja þessar reikniformúlur upp eru sömu breytistærðir í báðum formúlunum. Annað hefur Hæstiréttur dæmt með einhverjum hætti óheimilt, hitt er heimilt. Það kemur fjármálastöðugleika ekkert við. Það kemur lánveitingum til efnafólks ekkert til. Það eru allar sömu kröfur gerðar til greiðslumats í frumvarpinu sem er hér til atkvæða þannig að þetta eru hreinar rangfærslur. [[Forseti hringir.]]Ég vona að breytingartillagan verði felld og að frumvarpið, sem eykur í rauninni jafnræði með fólki og kemur efnafólki ekkert við, verði samþykkt í þeirri mynd sem meiri hlutinn leggur til. Takk fyrir.
Frú forseti. Minn góði vinur hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason getur komið hér upp með reikniformúlur og veifað þeim úr pontu, en það liggur fyrir eftir umfjöllun nefndarinnar að ekki var hlustað á sjónarmið minni hlutans, sem eru málefnaleg og full rök standa til. Þau snúast um að ekki muni allir eiga aðgang að þessari fjármögnun. Því getur hv. þingmaður ekki mælt á móti. Það dugir ekki fyrir hann að koma hér upp og tala um rangfærslur í sínu máli án þess að færa fyrir því nein málefnaleg rök. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það fór eins illa eins og við óttuðumst. Ég veit ekki hvort rökfræði hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar hefur sannfært meiri hlutann endanlega um að skynsamlegt sé að láta elítu á Íslandi fá aðgang að ódýru lánsfé og að áhættan muni síðan lenda á almenningi. En þeir 32 sem felldu breytingartillöguna og ætla síðan að styðja þetta mál bera ábyrgð á því. Ég hef spurt tvisvar í þessari pontu hvenær verði nóg komið. Er það þegar 50 milljarðar eru farnir út? Eða 100? Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki getað svarað því eða þá nefndin. En þeir 32 sem hér greiddu atkvæði með þessu frumvarpi og gegn breytingartillögunni bera ábyrgð á því. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Eins og ég talaði um í upphafi þings ætla ég að gera athugasemd við það þegar meiri hlutinn treður máli í gegn með minni hluta greiddra atkvæða. Þetta er eitt slíkt skiptið. Gjörið svo vel.