Borist hefur bréf frá varaformanni þingflokks Pírata um að Ásta Guðrún Helgadóttir, hv. 10. þm. Reykv. s., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir að í dag taki Sigurbjörg Erla Egilsdóttir sæti á Alþingi en hún er 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Sigurbjörgu Erlu Egilsdóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.
Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Sigurbjargar Erlu Egilsdóttur frá landskjörstjórn. Varð samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemdir við kjörbréfið.
Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Sigurbjörg Erla Egilsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Sigurbjörg Erla Egilsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vil beina nokkrum spurningum til hæstv. fjármálaráðherra vegna nýgerðra búvörusamninga. Fyrst er náttúrlega að minna á að það er athyglisvert að sjá hversu hraustleg verðtryggingarstjórn þessi ríkisstjórn er, því að tryggilegri verðtryggingarákvæði hafa ekki sést í nokkrum samningi sem ríkið gerir en í þeim sem hér liggur fyrir. Það hefur verið tekin ákvörðun, með þessum samningi, um gríðarleg útgjöld, nærri 200 milljarða kr., eða sem samsvarar fyrsta Icesave-samningnum sem ráðherra þessarar ríkisstjórnar gagnrýndu nú margir hverjir - þeir gagnrýndu skort á samráði í aðdraganda hans og vönduðum vinnubrögðum við samningsgerðina. Hér er búið að gera samning án nokkurs samráðs við ráðherraskipaða nefnd og átti að fjalla um búvörumálin sem var ekki einu sinni kölluð saman, án samráðs við Alþýðusamband Íslands. Hæstv. ráðherra hefur látið í veðri vaka að þessi samningur réttlætist af hagræðingu sem gert sé ráð fyrir í samningnum. Vandinn er sá að útgjöldin eru örugg í þessum samningi en hagræðingin er fugl í skógi og kemur ekki til fyrr en í fyrsta lagi eftir endurskoðunarákvæði samningsins og eftir atkvæðagreiðslu meðal bænda. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann telji mögulegt að réttlæta þennan samning, aðdraganda hans og vinnubrögðin. Hvernig stendur á því að honum finnst eðlilegt að ganga frá samningi af þessum toga, um útgjöld sem eru svona umtalsverð, án þess að eiga um það samráð við þingið, án þess að kalla [[Forseti hringir.]]fulltrúa launþega og fulltrúa starfsmanna í greininni að borðinu; gera hann einvörðungu milli ríkisstjórnarflokkanna og trúnaðarmanna ríkisstjórnarflokkanna innan Bændasamtakanna?
Herra forseti. Ég held að betur hefði farið á því að þessari spurningu, um efnisleg atriði samningsins, væri beint til rétts ráðherra en ég skal ekki kveinka mér undan því að standa hér og ræða um málið. Fyrst varðandi samráð við þingið þá veit þingmaðurinn auðvitað að þessir samningar eru gerðir með fyrirvara um samþykki Alþingis og þeir verða lagðir hér fyrir og ræddir á Alþingi. Varðandi hagræðinguna, sem nefnd er, að það sé ekkert fast í hendi, finnst mér þetta orðin dálítið skondin umræða. Það eru ekki mörg ár síðan þáverandi landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, stóð hér og þurfti að svara fyrir það að það væri svo mikil fækkun bænda í Flóanum sem leiddi af því að eignamenn úr Reykjavík væru að kaupa upp jarðirnar og kvótinn allur framseldur. Ég man eftir því að hafa setið hér í þingsal þegar hann sagði að íslenska kýrin keppti ekki við það að sofa út á sunnudögum. Bændur seldu jarðir sínar, brugðu búi og kvótinn fór annað. Þannig hefur búum fækkað um mörg hundruð ár eftir ár á síðustu 20 árum. Allt bendir til þess að þeim muni halda áfram að fækka. Þegar við horfum á þá þróun annars vegar og veltum síðan fyrir okkur efnislegu inntaki samninganna við Evrópusambandið um tollamál, sem verða lagðir fyrir þingið, sjáum við að það sem er að gerast er framhald af þróun sem mun nýtast neytendum og mun líka nýtast bændum sem verða stærri, öflugri einingar sem geta framleitt matvæli með hagkvæmari hætti, holl, heilbrigð matvæli, en á sama tíma erum við að opna Ísland fyrir innflutningi á tilteknum hluta matvæla. Síðan er hellingur allur af matvælum sem kemur hér inn tollfrjálst. Þetta heildarsamhengi verða menn að hafa í huga þegar rætt er um landbúnaðarmál [[Forseti hringir.]]og það er auðvitað til skammar fyrir menn að vera að bera þetta saman við Icesave-samninginn. Ég nenni ekki að taka umræðu sem er svona glórulaust vitlaus eins og að bera þennan samning saman við fyrsta Icesave-samninginn.
Virðulegi forseti. Ráðherrann verður að horfast í augu við það að kostnaðurinn af þessum samningi er jafn mikill og hefði orðið af fyrsta Icesave-samningnum. Það getur vel verið að það sé óþægilegt fyrir hann, en það er staðreyndin. Einokun Mjólkursamsölunnar er fest í sessi. Er það afsakanlegt og rökrétt út frá stefnu Sjálfstæðisflokksins? Innflutningsvernd er aukin. Það er rangt sem hæstv. ráðherra heldur hér fram. Það er verið að skrúfa klukkuna aftur til ársins 1995 í magntollunum. Vissulega var lagt upp með tiltekið umbótaverkefni af hálfu ráðherrans og sumra innan bændastéttarinnar, en við fyrsta andblæ hagsmunaafla, við fyrsta mótdræga kallið frá Kaupfélagi Skagfirðinga, hrukku menn til baka. Samningurinn nú felur í sér kyrrstöðu, óbreytt ástand. Landsbankinn lýsir þessu sem frystingu. Alþýðusambandið segir: Stórkostleg glötuð tækifæri. [[Forseti hringir.]]Er hæstv. fjármálaráðherra einn um að sjá snilldina í þessum nýja Icesave-samningi?
Herra forseti. Það skemmtilega við Icesave-samlíkinguna er það að hv. þingmaður studdi þann samning sem hann segir að hafi verið svo glórulaust vitlaus, en sá sem hér stendur greiddi atkvæði gegn þeim samningi. Reyndar lagði ég síðan til að málið færi til þjóðarinnar, en hv. þingmaður greiddi atkvæði gegn því. Hann greiddi atkvæði gegn því.
Og hvor okkar er búinn að læra af fortíðinni?
- Það er auðvitað alveg kostulegt að menn skuli bera samning eins og þann sem hér er verið að ræða - sem kemur í beinu framhaldi af öðrum sambærilegum samningi sem var gerður í þeirri tíð sem hv. þingmaður sat í ríkisstjórn, samningi sem var efnislega í öllum aðalatriðum alveg sambærilegur þessum, sambærilegur samningunum sem giltu þegar Samfylkingin var í ríkisstjórn - við það að setja mörg hundruð milljarða gjaldeyri til útlanda fyrir ekkert, fyrir ekki neitt, án þess að komi neitt gagngjald, bara til þess að kaupa sér frelsi, á sama tíma og menn sögðu að við þyrftum að ganga í Evrópusambandið og taka upp evruna til að losna við höftin. Það er alveg með ólíkindum að menn [[Forseti hringir.]]þori í þá umræðu. Við skulum endilega taka sérstaka umræðu um Icesave-samningana og landbúnaðarmálin, ég óska eftir því að fá að taka þátt í þeirri umræðu.
Herra forseti. Ég átti ágætan orðastað við hæstv. forsætisráðherra í september síðastliðnum um það sem nú er kallað „hola íslenskra fræða“. Ég spurði þá hæstv. ráðherra sérstaklega út í það mál því að hann tók það upp á sína arma, ef svo má segja, þegar tillaga hæstv. ráðherra um hátíðahöld vegna 100 ára afmælis fullveldisins lak út í fjölmiðla þann 1. apríl í fyrra þar sem greint var frá því að nýtt Hús íslenskra fræða yrði hluti af aðgerðum sem ráðist yrði í til að halda upp á 100 ára afmæli fullveldisins. Okkur var kynnt tillagan um Hús íslenskra fræða. Síðan bárust okkur fregnir af því að hún hefði aldrei verið afgreidd út úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Aðrir þættir voru raunar líka í tillögunni, eins og til dæmis tillaga um nýja viðbyggingu við Alþingi og tillaga um framkvæmdir á Þingvöllum. Ég spurði hæstv. ráðherra í september síðastliðnum hverju sætti að tillagan hefði horfið inn í svarthol þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. ráðherra hafði hér uppi góð orð um að nú mundum við sameinast um að vinna málinu brautargengi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hefur gerst í málinu síðan í september? Það sem við höfum séð eru fjárveitingar til viðbyggingar Alþingis, en ekkert bólar á Húsi íslenskra fræða í fjárlögum. Ég þarf svo sem ekkert að minna hv. þingmenn á að það var hugsað sem framkvæmd fyrir rannsóknir og kennslu á íslenskum fræðum en líka fyrir sýningu á handritum okkar, eins merkasta menningararfs íslensku þjóðarinnar sem er á heimsminjaskrá UNESCO. En við erum enn bara með holuna. Ég vona að það sé ekki bara af því að það vill svo til að holan er á Melunum að ekkert hefur gerst í málinu því að handritin eigum við öll. Öll þjóðin á þau. Það er til skammar að við vitum ekkert hvert stefnir í málinu. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, sem tók vel í ósk mína um að við mundum finna einhverja lausn á málinu í september: Hvað [[Forseti hringir.]]líður vinnu við málið? Munum við fá að sjá einhverjar tillögur á þessu þingi sem munu vekja okkur von um að menningararfinum og rannsóknum á íslenskri tungu, bókmenntum og fræðum verði sinnt í nýju húsi?
Virðulegur forseti. Nú stendur yfir undirbúningsvinna vegna fjárlaga í samræmi við ný lög þar um og raunar líka vinna við langtímaáætlun í efnahagsmálum og fjármálum ríkisins. Við, ráðherrar í ríkisstjórn og ekki hvað síst í ráðherranefnd, höfum rætt um ríkisfjármál og hin ýmsu mál sem verið hafa til skoðunar og verða til skoðunar áfram. Við erum auðvitað öll sammála um það, ráðherrarnir og vonandi þingmenn líka, að aðstæður hafi batnað til mikilla muna hér á landi á síðustu missirum og árum efnahagslega. Þar af leiðandi kunna að vera að skapast forsendur til þess að ráðast í hluti sem ekki var raunhæft fyrir ekki svo löngu síðan. Á móti kemur að menn vilja ekki ýta undir þenslu. Menn vilja ekki að ríkið sé í miklum stórframkvæmdum á sama tíma og mikil fjárfesting er í einkageiranum og jafnvel skortur á iðnaðarmönnum. Það breytir þó ekki því að ég hef heyrt það á ráðherrum míns flokks og samstarfsflokksins, sem hv. þingmaður spurði sérstaklega um, að mikil jákvæðni er í garð þessa verkefnis og munu menn eflaust líta það áfram mjög jákvæðum augum í þeirri vinnu sem fram undan er.
Herra forseti. Ég ætla ekki að nýta mína mínútu hér í almennar umræður um efnahagsmál. Við vitum alveg nákvæmlega hvaða leið núverandi hæstv. ríkisstjórn valdi í þeim efnum og valdi að fara fremur í skattalækkanir en að fara í styrkingu innviða og halda áfram þeirri uppbyggingu sem hafin var undir lok síðasta kjörtímabils. Ég ætla ekki í umræðu um það. Mér finnst það ekki nægjanlegt, herra forseti, að fá þau svör að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar líti málið jákvæðum augum. Auðvitað er það jákvætt svo langt sem það nær, en ég ímynda mér að hæstv. forsætisráðherra hljóti að geta gefið okkur skýrari svör um hvort til standi til dæmis að veita Happdrætti Háskóla Íslands, sem er reiðubúið með fjármuni í verkefnið, heimild til að nýta þá fjármuni þannig að hægt verði að hefja framkvæmdir næsta sumar. Það er hægur vandi að veita slíka heimild ef pólitískur vilji er til þess að standa almennilega að umgjörðinni fyrir íslensk fræði og handritin okkar, okkar merkasta menningararf. Þetta mál er orðið okkur til skammar. Hola íslenskra fræða er okkur til skammar og ég trúi ekki öðru en að hæstv. forsætisráðherra muni beita sér, [[Forseti hringir.]]eftir að hafa lagt þetta beinlínis til, þó að sú tillaga hafi horfið, [[Forseti hringir.]]fyrir því að hægt verði að hefja framkvæmdir á þessu ári.
Virðulegur forseti. Fyrst smáathugasemd um það sem hv. þingmaður ræddi í byrjun en sagðist þó ekki ætla að ræða, þ.e. stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Það var nefnilega ekki svo að endalausar skattahækkanir síðustu ríkisstjórnar hefðu skilað meiri verðmætasköpun og meiri tekjum eins og ráð var fyrir gert. Þvert á móti drógu þær allan þrótt úr atvinnulífinu akkúrat þegar tækifæri var til þess að ná uppsveiflu á ný eftir verulega niðursveiflu. Nú hefur breytt stefna í efnahagsmálum, meðal annars í skattamálum með jákvæðum hvötum, orðið til þess að tekjur ríkissjóðs hafa aukist til mikilla muna. Það skapar aukin tækifæri fyrir okkur til þess að ráðast í hin ýmsu verkefni. Hvað varðar það tiltekna verkefni sem hv. þingmaður spyr um þá er ég, eins og ég gat um áðan, bjartsýnn á framgang þess. En að sjálfsögðu verður það skoðað í samhengi við önnur verkefni og ríkisfjármál almennt.
Hangir á samstarfsflokknum?
Virðulegur forseti. Telur forsætisráðherra að yfir eitt hundrað milljarða hagnaður bankanna á liðnu ári sé eðlilegur? Hefur ríkisstjórn hans gripið til einhverra ráðstafana til að verja fólk og fyrirtæki fyrir óhóflegum vaxtamun og gjaldtöku í bankakerfinu? Eða hyggst ríkisstjórnin það sem eftir lifir kjörtímabilsins grípa til einhverra aðgerða til að verja fólk og fyrirtæki fyrir óhóflegum vaxtamun og gjaldtöku í bankakerfinu? Ég spyr, virðulegur forseti, vegna þess að nú er runninn upp sá árvissi tími að menn býsnast mikið yfir ofsagróða í bankakerfinu. En það gerist lítið annað en að menn býsnast yfir því frá einu ári til annars. Ég held að við getum öll verið sammála um að það skiptir máli að gera eitthvað í því að breyta þessum leikreglum, fólkinu og fyrirtækjunum í landinu í hag. Þess vegna inni ég hæstv. forsætisráðherra eftir því til hvaða ráðstafana ríkisstjórn hans hefur gripið í því skyni, eða hyggst grípa til ef ekki hefur unnist tóm til þess enn þá. Ég vil líka spyrja forsætisráðherra um þá fjármuni sem nú koma með óbeinum hætti aftur til almennings, og má líta á sem ákveðinn búhnykk fyrir ríkissjóð; hvort hann sjái með einhverjum hætti fyrir sér að almenningur muni njóta þess sérstaklega aftur sem hann hefur greitt inn í þennan mikla hagnað í gegnum ríkissjóð, hvort einhverjar sérstakar hugmyndir séu uppi í því sambandi. Þá spyr ég hann sérstaklega út í yfirlýsingar fjármálaráðherra um að lækka eigi eigið fé bankanna og taka þá fjármuni inn í ríkissjóð, hvort stjórnarflokkarnir séu sammála um þetta og hvort verja eigi þessum fjármunum í einhver verkefni. Því tengt spyr ég hvort það sé ekki varhugavert [[Forseti hringir.]]að minnka eiginfjárhlutfallið í bönkunum svona skömmu eftir að hér varð sá mikli ófarnaður sem varð í efnahagshruninu 2008.
Virðulegur forseti. Mér fannst gæta nokkurrar þversagnar í spurningu hv. þingmanns því að sá ofsagróði sem hv. þingmaður kallar svo, og má alveg nota það orð um hagnað bankanna undanfarin ár, er ekki hvað síst til kominn vegna þess hvernig staðið var að stofnun þessara nýju banka eins og við sem vorum þá í stjórnarandstöðu gagnrýndum mjög, auk þess sem bankarnir voru afhentir kröfuhöfunum, einkavæddir á bak við tjöldin. - Núverandi ríkisstjórn er hins vegar búin að endurheimta bankana að langmestu leyti með þeim afleiðingum að þessir peningar, sem ella hefðu runnið út úr landinu og væntanlega verið fjármagnaðir þá með láni frá Evrópska seðlabankanum, koma í staðinn til ríkissjóðs. Eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur nýverið nefnt þá eru tækifæri í því að draga úr eigin fé bankanna og fá hjá þeim umtalsverðar arðgreiðslur sem nýst geta ríkissjóði í mikilvæg verkefni á sviði innviðauppbyggingar, þó innan þeirra marka sem ég nefndi áðan í umræðu um Hús íslenskra fræða. Þetta fjármagn nýtist núna almenningi í landinu til að draga úr vaxtabyrði ríkissjóðs og fer í verkefni sem hafa setið á hakanum eða mátt þola mikinn niðurskurð á síðasta kjörtímabili. Þessi staða er þrátt fyrir allt fyrst og fremst áminning um hversu gríðarlega mikilvægt það var að ná til baka því klúðri sem staðið var að hér á síðasta kjörtímabili þegar þessir bankar voru afhentir kröfuhöfum; þessi hagnaður hefði allur meira og minna verið að renna til þeirra en rennur nú að langmestu leyti í ríkissjóð.
Virðulegur forseti. Ég var ekki að spyrja hæstv. forsætisráðherra um sagnfræði. Ég spurði hvort ríkisstjórnin hefði gripið til aðgerða eða ætlaði að grípa til aðgerða til að verja fólk og fyrirtæki í landinu fyrir óhóflegum vaxtamun og gjaldtöku. Svar forsætisráðherra er skýrt: Ekkert. Ríkisstjórnin hefur ekkert gert í því skyni, ef marka má svar hans, og hyggst ekkert gera. En hæstv. forsætisráðherra hefur annað tækifæri til að leiðrétta mig og ég vona að ég fari með rangt mál, ég vona að ríkisstjórnin ætli að grípa til aðgerða til að verja fólk og fyrirtæki í landinu fyrir þessari óhóflegu gjaldtöku því að það er gríðarlega brýnt að taka á því. Ég spyr forsætisráðherra líka hvort það sé ekki alveg á hreinu, þar sem hagnaðurinn af þessum fjármálafyrirtækjum er jafn gríðarlegur og hann er, að þau verði ekki seld einkaaðilum á yfirstandandi ári. [[Forseti hringir.]]Ég spyr hvort sú staðreynd að helmingur þingflokks Framsóknarflokksins hefur lýst sig andvígan sölu á eignarhlutum í Landsbankanum sé ekki trygging fyrir því að sá eignarhlutur verði ekki seldur á þessu ári.
Virðulegur forseti. Það er svolítið merkilegt hvað hv. þingmenn núverandi stjórnarandstöðu eru allt í einu orðnir viðkvæmir fyrir sagnfræði og því einu, til dæmis í þessu tilviki, að minnt sé á hvernig sú staða sem hv. þingmaður bölsótast nú yfir varð til. Það hlýtur að vera nauðsynlegt að ræða það til að setja hlutina í samhengi. Það er líka ágætt að rifja upp söguna til að sjá að þrátt fyrir allt er hægt að bregðast við, það er hægt að bæta úr eins og núverandi ríkisstjórn hefur svo sannarlega gert í bankamálunum með því að ná að endurheimta þá þannig að umræddur hagnaður renni ekki úr landi til kröfuhafa heldur aftur til almennings. Hvað varðar afskipti stjórnvalda af bönkunum þekkir hv. þingmaður það fyrirkomulag sem sett var upp í þeim efnum með stofnun Bankasýslu ríkisins. Hún var beinlínis til þess ætluð að stjórnmálamenn hefðu ekki bein afskipti af bönkunum. Það má velta því fyrir sér hvort breyta eigi því fyrirkomulagi, en innan þessara marka er engu að síður unnið að endurskoðun eigendastefnu ríkisins í þessum bönkum. Í þeirri stefnu munu menn örugglega sjá áherslu á að við höldum áfram á sömu braut þannig að [[Forseti hringir.]]fjármálakerfið þróist í þá átt að vinna fyrir samfélagið allt frekar en að vera gróðamylla fyrir erlenda kröfuhafa.
Virðulegur forseti. Á sunnudaginn fyrir viku síðan komu 4 þús. ferðamenn í Reynisfjöru. Það er sambærileg umferð ferðamanna núna um þessar mundir og sumarið 2012, og það á við um eiginlega allt Suðurland. Í morgun birti Fréttablaðið fréttir þess efnis að það stefni ekki í 20% fjölgun ferðamanna eins og verið hefur ár frá ári síðustu þrjú árin, heldur næstum því 40%. Það er mér augljóst að ríkisstjórnin öll og hæstv. fagráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hafa ekki ráðið við það verkefni sem við blasir í þessum efnum. Þegar við horfum framan í það að aukningin verður jafn mikil og þessar spár gera ráð fyrir veltir maður fyrir sér: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að mæta þessu? Hvernig ætlar hún að bregðast við þeim gríðarlega fjölda sem stefnir í að komi hingað á þessu ári? Það er augljóst að þá þarf að taka til hendinni þegar kemur að uppbyggingu ferðamannastaða, hvað varðar öryggi og hvað varðar það að umgangast þá með sjálfbærum hætti. Það þarf þjóðarátak þegar kemur að uppbyggingu samgöngumála. Það er ljóst og má ráða af samtölum sem ég hef átt við löggæslumenn á Suðurlandi að mesta hættan sem steðjar að ferðamönnum er hversu þröngir vegirnir eru og hversu mikil og þung umferðin er orðin í mjög varhugaverðum aðstæðum. Því er spurt: Hvaða áætlanagerð er í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn til að mæta þessum tíðindum, sem eru að mörgu leyti auðvitað mjög ánægjuleg? Það ríður á að menn klúðri ekki þeirri stöðu [[Forseti hringir.]]sem upp er komin með því að einfaldlega gera ekki neitt.
Virðulegur forseti. Það vill nú svo til að ég er hér með blað, yfirlit sem er nýbúið að taka saman, yfir aðgerðir ríkisstjórnarinnar, einkum iðnaðar- og viðskiptaráðherra í ferðamálum á undanförnum árum. Það eru heilar tvær blaðsíður af alls konar aðgerðum til að mæta og bregðast við þessari gríðarlega hröðu fjölgun ferðamanna. Hvað á ríkisstjórnin að gera varðandi Reynisfjöru sérstaklega? spyr hv. þingmaður. Jú, það má velta því fyrir sér hvort það sé einfaldlega of hættulegt að ferðamönnum sé hleypt þarna alveg að sjónum við þær aðstæður sem þar eru, en það er ekki hlutverk ríkisstjórnar að taka ákvörðun um slíka hluti. Til þess höfum við þar til gerðar stofnanir sem ég treysti vel til að vinna þá vinnu áfram. Stjórnvöld móta hins vegar stefnuna og leggja á öllum sviðum, allt frá vinnu við samgönguáætlun að því að gera fjármagn aðgengilegt til að fara í nauðsynlega uppbyggingu innviða á stærstu ferðamannastöðunum, mikla áherslu á þennan málaflokk. Það má nefna sem dæmi að það tókst ekki einu sinni að klára allt það fé sem þó var til reiðu í þá uppbyggingu á stærstu ferðamannastöðunum í fyrra. Vonandi ná menn að nýta það fjármagn enn betur núna til þess að fara í enn meiri og hraðari uppbyggingu. En þegar vöxturinn er þetta gríðarlega mikill eru menn, þeir sem eru í ferðaþjónustunni, í þessum stofnunum sem halda utan um þessa hluti, að sjálfsögðu að reyna eins vel og þeir mögulega geta að gera hlutina hratt. En vöxturinn er einfaldlega það mikill að við sjáum fram á það að á næstu árum að minnsta kosti muni þurfa að halda þessari uppbyggingu áfram.
Virðulegur forseti. Það blasir auðvitað við öllum að ríkisstjórnin nær ekki utan um þetta verkefni. Það getur vel verið að til sé langur listi yfir aðgerðir sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur gert, en þær duga ekki til og það sjá allir. Það er skortur á uppbyggingu í samgöngumálum, það er skortur á að tryggja sveitarstjórnum og ferðamannastöðum nauðsynlegt fjármagn til að byggja upp, það er skortur á lagalegri umgjörð heimagistingar og svo framvegis. Ekkert af þessu hefur verið leyst í tíð núverandi ríkisstjórnar og ekki er í augsýn að það verði gert. Það birtist hér alger skortur á langtímahugsun, að menn plani fram í tímann og geri áætlanir. Allt sem hefur verið gert í þessum efnum hefur verið fólgið í því að skammta þessum málaflokki fjármagn á fjáraukalögum. Það gengur ekki. Það gengur ekki, hæstv. forsætisráðherra, að fara eftir einhverjum gömlum áætlunum frá Guðjóni Samúelssyni í þessum efnum.
Virðulegur forseti. Ekki veit ég til hvaða gömlu áætlana í ferðamálum hv. þingmaður vísaði í lokin, en því miður var það svolítið lýsandi fyrir fyrirspurn hans sem er að langmestu leyti gripin úr lausu lofti. Til dæmis er fullyrt að ekkert hafi verið gert í umgjörð lagasetningar vegna heimagistingar. Það er bara rangt. Hv. þingmaður á að vita það. Hv. þingmaður fullyrðir líka að það skorti fjármagn, að ekki sé til fjármagn í innviðauppbyggingu, þegar ég benti honum á það áðan að ekki hefði einu sinni tekist að nýta allt það fjármagn sem var til staðar sem stjórnvöld voru reiðubúin til þess að setja í þennan mikilvæga málaflokk, málaflokk sem við höfum verið að vinna að á ýmsum sviðum og gerum áfram. En hv. þingmaður og aðrir ættu að láta vera að grípa mál úr lausu lofti úr fréttum og ætla að kenna ríkisstjórninni um allt sem aflaga fer, ef það verða slys í landinu sé það ríkisstjórninni að kenna. Virðulegur forseti. Við höfum í þessu landi þróað öflugar góðar stofnanir til þess að bregðast við og fást við þessa hluti. [[Forseti hringir.]]Þær munu fá fjármagn til þess og ég treysti þeim vel til þess að leysa það verk af hendi.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra út í ferðamálin. Það er bara þannig að það er ríkisstjórnarinnar sem nú er við völd að framkvæma. Ef hún ætlar að þakka sér það sem vel er gert þá verður hún líka að þola gagnrýni. Ferðamálastofa, Umhverfisstofnun og Landsbjörg skiluðu af sér skýrslu til ráðherra árið 2011 sem heitir Öryggi á ferðamannastöðum - Stefna til 2015. Þetta eru drög og voru aldrei samþykkt, ef ég skil rétt, af þáverandi ráðherra, en þetta er mjög góð skýrsla. Í henni er aðgerðaáætlun, flokkað hverjir eiga að bera ábyrgð á hverju, það er verið að flokka svæðin eftir því hversu mikil hættan er, hvað eru forgangssvæði, hvar þarf að byrja, og þar er Reynisfjara meðal annars nefnd til sögunnar. Að mínu viti er þetta mjög gott plagg og væntanlega er þetta ein af þessum skýrslum sem enduðu ofan í skúffu. Nú skilst mér að einhverjir starfshópar séu að störfum og meðal annars að fjalla um öryggi ferðamannasvæða. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort henni sé ekki örugglega kunnugt um tilvist þessarar skýrslu og hvernig standi á því að nú er árið 2016 og við erum í raun varla byrjuð á verkefnunum sem tiltekin eru í þessu góða plaggi. Ég hef áhyggjur af þessu. Ég hef miklu meiri áhyggjur af þessum málaflokki en hæstv. forsætisráðherra hefur greinilega. Við ráðum ekki við umfang vandans. Ég geri ekki lítið úr því að þetta er mjög stórt verkefni en við viljum öll að þetta gangi vel og við viljum hjálpast að við það þannig að við viljum hjálpa ráðherra. Ef hún vill koma með mál hér inn í þingið til að greiða úr þessu þá erum við öll af vilja gerð. En þetta er á ábyrgð stjórnvalda og þau verða að fara að sýna hvað þau ætla sér að gera í þessum málum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina og sérstaklega fyrir þann þátt, sem ég veit að hún er alveg einlæg með, að bjóðast til að koma með okkur í þetta verkefni. Ég hef ekki reynt þingmanninn að öðru og kann vel að meta það. Umrædd skýrsla er eitt þeirra gagna sem við erum núna að vinna með innan Stjórnstöðvar ferðamála, sérstaklega í þeim tillögum er varða öryggismál. Innanríkisráðherra skipaði starfshóp fyrr í vetur sem skilaði af sér í desember og það er verið að vinna áfram með þær tillögur innan Stjórnstöðvarinnar. Það er nefnilega rétt, sem fram kom í fyrirspurn hv. þingmanns, að allt of margar góðar tillögur, góðar skýrslur, gott efni í gegnum árin og áratugina, hafa lent ofan í skúffu. Þetta er þannig atvinnugrein og þannig viðfangsefni að þau snerta svo marga. Þarna eru viðfangsefni sem eru á vegum margra ráðuneyta, margra stofnana og skort hefur á skýrt verklag í þessum efnum. Úr því erum við að bæta. Með þeirri samræmingarvinnu sem við erum að inna af hendi innan Stjórnstöðvarinnar, er akkúrat verið að taka þessi mál, sem heyra undir fleiri en einn og fleiri en tvo og fleiri en þrjá, og koma þeim þannig fyrir að þetta verði ekki endalaust á verkefnalistanum heldur fari í framkvæmd. Öryggismálin eru því ofarlega á baugi. Þeim má eiginlega skipta í nokkra flokka. Það er það sem við verðum að bregðast við strax og það eru ekkert endilega þeir hlutir sem kosta mestu peningana. Það er margt sem við getum lagað með tiltölulega litlum tilkostnaði og sett strax í gang. Síðan eru það aðrir þættir sem munu koma til kasta þingsins hvað varðar auknar fjárveitingar til löggæslu og samgöngumála [[Forseti hringir.]]sem eru á forræði og ábyrgð innanríkisráðherra. En að sjálfsögðu hefur Alþingi síðasta orðið með það hvað fjárveitingar varðar.
Virðulegur forseti. Ég hvet ráðherrann til dáða. Eins og oft hefur komið fram, í umræðum okkar í milli um þessi mál hér í þingsal, þá höfum við verið sofandi allt of lengi. Þessi vöxtur hefur verið mjög ör síðustu 20 árin. Nú lendir ráðherra bara í því að gríðarleg vandamál eru í gangi og það þarf að bregðast við hratt og vel. Bara eins og hálkuvarnir og annað - það er alveg óþolandi að sjá fréttir af ferðamönnum sem hanga á köðlum af því að þeir komast varla að Seljalandsfossi. Þetta getur ekki verið svona flókið. Ég vil brýna ráðherrann til dáða. Mér finnst alveg synd að menn skuli ekki hafa tekið þessa skýrslu árið 2011 og gengið í verkið. Þá værum við í betri málum í dag. Mér finnst það algjör synd. Það sem við getum kannski gert er að læra. Ef við erum á annað borð að láta fólk setjast niður, vinna aðgerðaáætlanir og móta sýn fram í tímann, ættum við að minnsta kosti að gera eitthvað við afurðina.
Virðulegur forseti. Þarna tek ég heils hugar undir með þingmanninum. Það er nákvæmlega það sem liggur að baki þeirri vinnu sem við erum að inna af hendi núna, þ.e. verkin sem við erum öll sammála um að þarf að vinna. Við höfum verið sammála lengi en enginn hefur tekið af skarið og samræmt vinnubrögð til að við getum látið verkin tala. Vegvísir í ferðaþjónustu, sem kynntur var í október, er ekki eitthvert plagg sem varð til á skrifstofunni hjá mér. Hann er afrakstur mikils samtals. Það komu að minnsta kosti þúsund aðilar víðs vegar um landið með beinum hætti að þeirri aðgerðaáætlun og er afar ánægjulegt að finna samhljóminn. Ég var á stórri sýningu í morgun í Hörpu um ferðaþjónustuna, á ráðstefnu og sýningu. Ferðaþjónustan og fyrirtækin sem eru þar og samtök þeirra eru algjörlega einhuga með okkur í þessari vinnu. Það er lykilforsendan [[Forseti hringir.]]að við séum búin að ná ríkinu, sveitarfélögunum, sem öll fara með hlutverk, og greininni sjálfri saman til að fleiri skýrslur lendi ekki ofan í skúffu.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um stöðu mála hvað varðar Aldarafmælissjóð Háskóla Íslands. Raunar er þetta fyrirspurn frá því í október síðastliðnum þannig að það kann nú að vera að ýmislegt hafi breyst frá því að hún var lögð fram, en eins og kunnugt er var samþykkt á Alþingi að í tilefni af 100 ára afmæli Háskóla Íslands skyldi stofnaður sérstakur aldarafmælissjóður. Stofnframlag var 150 millj. kr. og síðan var settur á laggirnar sérstakur starfshópur með fulltrúum frá Alþingi, forsætisráðuneyti, fjármálaráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti og Háskóla Íslands sem gera átti tillögu um framlög í sjóðinn á árunum 2012–2020. Hugsunin á bak við það sem gerð var grein fyrir í ræðum hér var að framlögin gætu stutt við Háskóla Íslands um að fylgja eftir þeim markmiðum sem hann hefur sett sér í stefnumótun sinni, og enn fremur að stefnt yrði að því að framlög til háskólanáms hér á landi mundu færast nær því sem við þekkjum í þeim löndum sem við berum okkur saman við, þ.e. annars vegar OECD-meðaltalinu svokallaða og hins vegar því sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Meðalframlög á háskólanema þar eru umtalsvert hærri en meðaltal OECD og síðan hefur Ísland verið fyrir neðan OECD. Það var raunar samþykkt í stefnu Vísinda- og tækniráðs, sem hæstv. forsætisráðherra veitir forstöðu, að stefna beri að þessum framlögum. Settur var starfshópur sem gera átti tillögur að framlögum á árunum 2016–2020. Nú liggur fyrir að hér voru samþykkt fjárlög í desember með óbreyttu framlagi í Aldarafmælissjóðinn frá fyrra ári. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hverju það sæti. Hefur starfshópurinn fundað sem settur var á laggirnar um málið og hefur væntanlega verið starfandi, og hefur hann sett niður stefnu fyrir árin 2016–2020? Er hæstv. forsætisráðherra bjartsýnn á að við munum ná þeim markmiðum að fjárframlög á háskólanema hér á landi, sem ég tel að við hljótum að vera sammála um, nái OECD-meðaltalinu? Við stefndum að því að þau næðu því árið 2016 en það hefur ekki náðst, og þau áttu að ná svokölluðu Norðurlandameðaltali á hvern nemanda árið 2020. Ég hef ekki tíma til að fara yfir það hversu miklu skiptir að fjárfesta í háskólum og rannsóknum. Ég tel að Aldarafmælissjóðurinn hafi verið gott framlag enda var góð samstaða um það hér á þingi til þess að styðja við Háskóla Íslands og vonandi ætti það, það er alla vega mín skoðun, að skila sér líka til annarra háskóla hér á landi, að þeir fylgi í kjölfarið hvað varðar fjárframlög. En í stuttu máli er spurningin: Hvar standa samningar? [[Forseti hringir.]]Liggur fyrir áætlun um fjárframlög í þennan sjóð til 2020? Er hæstv. forsætisráðherra bjartsýnn á þessi markmið?
Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um mikilvægi þess að fjárfesta í háskólum og í rannsóknum og sjáum það á þeirri miklu aukningu sem orðið hefur í framlögum til rannsókna og þróunarstarfs á síðustu árum. En hvað varðar hina eiginlegu fyrirspurn hv. þingmanns þá er því til að svara að fulltrúar forsætisráðuneytisins, Alþingis, mennta- og menningarmálaráðuneytisins og Háskóla Íslands hafa í sérstökum starfshópi, sem hv. þingmaður vék að um Aldarafmælissjóð Háskóla Íslands, fjallað um málið og ákveðið að starfi yrði frestað tímabundið á meðan lokið væri vinnu við heildarstefnumótun fyrir háskólakerfið í heild. Sú vinna er unnin á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Mennta- og menningarmálaráðuneytið vinnur nú að heildarstefnu fyrir háskólakerfið í góðu samráði við háskólana. Áætlað er að stefnan liggi fyrir nú í vor og er efld fjármögnun háskólanna, í takt við stefnu Vísinda- og tækniráðs, lykilþáttur í vinnunni. Þegar stefnan liggur fyrir mun gefast svigrúm til að skoða hvernig Aldarafmælissjóðurinn, sem snýr eingöngu að Háskóla Íslands, muni rúmast best innan markmiða um heildareflingu kerfisins.
Virðulegi forseti. Það er allt gott við það að gera heildarstefnu fyrir fjármögnun allra háskólanna. Ég furða mig samt sem áður á því varðandi þessa sérstöku gjöf, Aldarafmælissjóðinn, sem samþykktur var á þingi að ég held með öllum greiddum atkvæðum, að ríkisstjórnin, framkvæmdarvaldið, skuli ákveða að standa ekki við loforð og að Háskóli Íslands, sem er flaggskip allra háskólastarfsemi hér á landi, skuli ekki fá þá peninga sem Alþingi hét honum og það eigi að bíða eftir einhverju öðru. Við vitum öll að háskólann skortir fé og ég vil þess vegna lýsa bæði furðu minni og vonbrigðum yfir því hvernig farið hefur verið með þennan afmælissjóð.
Herra forseti. Ég er dálítið hlessa á þeim tíðindum sem mér fannst hæstv. forsætisráðherra vera að færa okkur hér sem voru í raun og veru þau að Aldarafmælissjóðurinn hefði verið sleginn af, að í tilefni af því að unnið væri að stefnumótun í mennta- og menningarmálaráðuneytinu um fjármögnun háskólastigsins væri horfið frá þeirri vinnu sem samþykkt var að ráðast í á Alþingi um Aldarafmælissjóðinn með fjármögnun til 2020. Þetta eru ákveðin tíðindi sem hæstv. forsætisráðherra færir okkur. Ég velti fyrir mér hvað það þýðir í ljósi þess að þessi stefnumótun heyrir ekki beint undir hæstv. forsætisráðherra. Munum við þá sjá Aldarafmælissjóðinn sleginn af í næstu fjárlögum en í staðinn verður komin ný stefnumótun um fjármögnun háskóla og kemur hún á einhvern hátt í veg fyrir það að sjóðurinn starfi áfram samkvæmt því sem hér var ákveðið? Mér finnst þetta ákveðin tíðindi, herra forseti. Ég hefði talið eðlilegt að frá þessu hefði verið greint í tengslum við fjárlagaumræðuna síðast þar sem töluvert var eftir því spurt. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Eigum við að skilja það sem svo að ekki sé stefnt að því að auka framlög í sjóðinn eins og áður var ákveðið vegna vinnu við stefnumótun í mennta- og menningarmálaráðuneytinu? Eigum við þá von á henni á næstu dögum?
Virðulegur forseti. Mér finnst hv. þingmaður heldur oftúlka það sem ég sagði. Ég var einfaldlega að benda á að vinnan í þeim starfshópi sem hv. þingmaður spurði sérstaklega um væri í gangi og þar væri unnið að aukinni samþættingu og, eins og ég gat um í lokin, að þegar það lægi fyrir yrði skoðað sérstaklega hvernig Aldarafmælissjóðurinn, sem snýr eingöngu að Háskóla Íslands, rúmaðist best innan markmiða um heildareflingu kerfisins. Flóknara er þetta nú ekki, virðulegur forseti. Allar yfirlýsingar um að verið sé að slá eitthvað af eiga ekki rétt á sér. Þvert á móti er í raun verið að útvíkka þessa vinnu með því að skoða um leið stöðu annarra háskóla og með hvaða hætti megi líka efla þá.
Herra forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra um vinnuheimilið að Kleppjárnsreykjum. Það komst talsvert í opinbera umræðu síðastliðið haust sem tengdist heimildarmynd sem gerð var um þetta heimili þar sem ungar stúlkur voru vistaðar sem taldar voru hafa verið í svokölluðu ástandi, eins og það hefur verið nefnt í sögubókunum, þ.e. voru taldar hafa sýnt af sér ósiðlegt athæfi í tengslum við breska og síðar bandaríska hermenn. Ég gerði það mál hér að umtalsefni þegar þessi mynd var sýnd, taldi rétt að Alþingi tæki þetta kannski upp því að auðvitað höfum við fordæmi fyrir því að Alþingi hefur tekið til skoðunar mál fortíðarinnar þegar um er að ræða aðgerðir stjórnvalda sem hafa bitnað á óbreyttum borgurum þessa lands. Þannig var það í þessu tilfelli. Á það hefur verið bent af fjöldamörgum sagnfræðingum sem hafa kynnt sér málið, annars vegar sjálft vinnuheimilið að Kleppjárnsreykjum og hins vegar almenna framgöngu stjórnvalda þar sem ungar konur voru teknar til yfirheyrslu um sín persónulegu mál, sín persónulegu samskipti við karlmenn, þá sérstaklega hermenn eins og ég nefndi áðan. Mörgum kann að virðast málið skringilegt í heimi dagsins í dag en ég get upplýst að ég fékk gríðarleg viðbrögð við að taka þetta mál upp, ekki síst frá konum og aðstandendum þeirra kvenna sem þarna voru undir. Þarna er enn sár á þjóðarsálinni sem kannski hefur ekki verið grætt með sama hætti og ýmis önnur sár. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort til greina komi að vistheimilanefnd taki til skoðunar mál þessa heimilis og hvort það komi til greina að forsætisráðuneytið sem hefur haft forgöngu um aðrar slíkar rannsóknir rannsaki framgöngu stjórnvalda gagnvart stúlkum sem áttu samskipti við hermenn á hernámsárunum hvað varðar njósnir, yfirheyrslur og meðferð. Það liggja fyrir veruleg gögn um að barnungar konur hafi til dæmis verið kallaðar inn til yfirheyrslu vegna samskipta sinna við hermenn. Konur komnar á fimmtugsaldur, eins og sú sem hér stendur, hafa líka verið kallaðar til yfirheyrslu vegna samskipta sinna og ekki þótt hafa frelsi til þess að eiga samskipti við hvern sem er. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji koma til greina að stjórnvöld beiti sér í þessu máli, að það verði skoðað og rannsakað þannig að við getum lært af þessari sögu.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr í fyrsta lagi hvort til greina komi að vistheimilanefnd taki til skoðunar mál vinnuheimilisins að Kleppjárnsreykjum þar sem ungar stúlkur voru vistaðar, eins og segir í fyrirspurninni. Spurt er um vistheimilanefnd en forsætisráðherra var með lögum nr. 26/2007 heimilað að setja á fót nefnd til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn sem ekki voru lengur starfandi við gildistöku laganna. Markmið stofnunar nefndarinnar og meginverkefni hennar voru samkvæmt 1. gr. laganna eftirtalin: 1. Að lýsa starfsemi viðkomandi stofnunar, hlutverki hennar í barnaverndar- og uppeldismálum og tildrögum þess að börn voru vistuð þar á því tímabili sem um ræðir. 2. Að leitast við að staðreyna eins og kostur er hvort og þá í hvaða mæli börn sem vistuð voru á stofnuninni hafi sætt illri meðferð eða ofbeldi meðan á dvölinni stóð. 3. Að lýsa því hvernig opinberu eftirliti með viðkomandi starfsemi var háttað. 4. Að leggja grundvöll að tillögum til stjórnvalda um frekari viðbrögð ef ástæða þætti til. Með erindisbréfi forsætisráðherra 2. apríl 2007 var nefndinni í fyrstu falið að kanna starfsemi vistheimilisins Breiðavíkur í Rauðasandshreppi. Í kjölfar skýrslu nefndarinnar um starfsemi Breiðavíkurheimilisins og tillagna hennar um viðbrögð stjórnvalda var nefndinni hinn 11. apríl 2008 falið með nýju erindisbréfi að taka með almennum hætti afstöðu til þess hvaða stofnanir féllu undir gildissvið laga nr. 26/2007 og afmarka nánar það tímabil sem nefndin beindi sjónum sínum að, m.a. í ljósi gildandi barnaverndarlöggjafar á hverjum tíma. Nefndin tók ákvörðun um að kanna starfsemi eftirtalinna stofnana og skilaði þremur áfangaskýrslum um þær: Heyrnleysingjaskólinn í Reykjavík, vistheimilið Kumbaravogur við Stokkseyri, skólaheimilið Bjarg á Seltjarnarnesi, vistheimilið Reykjahlíð í Mosfellssveit, heimavistarskólinn Jaðar í Elliðavatnslandi, upptökuheimili ríkisins, unglingaheimili ríkisins og vistheimilið Silungapollur. Starfsemi þessara heimila lauk á tímabilinu 1967–1994 fyrir utan Heyrnleysingjaskólann sem var starfræktur til ársins 2002. Í fyrstu skýrslu vistheimilanefndar þar sem fjallað var um starfsemi Breiðavíkurheimilisins 1952–1979 er að finna almenna umfjöllun um opinberar uppeldisstofnanir. Sagt er frá því að eftir gildistöku bráðabirgðalaga nr. 122/1941, um eftirlit með ungmennum o.fl., hafi verið sett á laggirnar uppeldisheimili fyrir stúlkur að Kleppjárnsreykjum og að starfsemi þess hafi varað í um tíu mánuði. Í viðauka við skýrsluna er að finna stutta umfjöllun um heimilið að Kleppjárnsreykjum og þar kemur fram að alls hafi 14 stúlkur verið vistaðar þar um lengri eða skemmri tíma. Þar segir einnig að ljóst sé að barnaverndarráði Íslands hafi ekki þótt mikið til starfseminnar koma. Í sjálfu sér væri mögulegt að fella könnun á starfsemi uppeldisheimilisins að Kleppjárnsreykjum undir lög nr. 26/2007 sem vistheimilanefnd starfar eftir. Þar með væri þó aðeins einn angi þessa máls skoðaður. Eins spyr hv. þingmaður í öðru lagi hvort til greina komi að rannsökuð verði framganga stjórnvalda gagnvart stúlkum sem áttu samskipti við hermenn á hernámsárunum hvað varðar njósnir, yfirheyrslur og meðferð. Slík rannsókn gæti ekki fallið undir verkefni vistheimilanefndar að óbreyttum lögum nr. 26/2007. Ég teldi því eðlilegra að skoðað yrði hvernig best mætti haga skoðun á þessum málum í heild sinni og að hún yrði ekki afmörkuð við starfsemi Kleppjárnsreykja. Sýnist mér að þar þurfi víðtækara umboð en vistheimilanefnd hefur samkvæmt gildandi lögum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Hann hefur haft tíma síðan 15. október til að kynna sér þetta mál því að þá lagði ég þessa fyrirspurn fram. Hæstv. forsætisráðherra bendir réttilega á að þarna þyrfti líklega víðtækara umboð, enda spyr ég annars vegar um vistheimilið að Kleppjárnsreykjum og hins vegar þær rannsóknir og yfirheyrslur sem stóðu yfir og fólu meðal annars í sér að ungar konur voru sendar í læknisskoðun gegn vilja sínum til að kanna hvort þær hefði sofið hjá eða ekki og hvort meyjarhaft þeirra væri rofið. Þarna var í gangi mjög undarleg meðferð samfélagsins á ungum konum og konum á öllum aldri. Þó að við setjum okkur í þau spor að viðurkenna að tímarnir hafi breyst sem og viðhorf samfélagsins er þetta einmitt nokkuð sem við hljótum að velta fyrir okkur hvort hafi getað talist eðlileg viðbrögð á sínum tíma. Hæstv. forsætisráðherra lauk máli sínu á því að segja að vistheimilanefnd þyrfti þá víðtækara umboð, það þyrfti lagabreytingu til. Ég spyr því bara: Kemur það til greina? Ætlar hæstv. forsætisráðherra, nú þegar hann hefur haft nokkra mánuði til að velta þessum málum fyrir sér, að beita sér fyrir því? Finnst hæstv. forsætisráðherra eðlilegt að við rannsökum þetta með einhverjum hætti? Það þarf ekki að vera í formi rannsóknarnefndar. Ég get ímyndað mér líka að það mætti óska með tilkomu einhvers konar samkeppnissjóðs eftir rannsóknarverkefnum á þessu sviði. Eitthvað slíkt kæmi til greina. Telur hæstv. forsætisráðherra að það eigi að skoða þessi mál nánar en gert hefur verið? Finnst honum ástæða til að stjórnvöld beiti sér fyrir því með einhverjum hætti, hvort sem er í gegnum opinbera rannsóknarnefnd eða með einhverju sérstöku eyrnamerktu fjármagni til slíkra rannsókna?
Virðulegur forseti. Ég ítreka niðurlag svars míns áðan um að ég telji eðlilegra að skoða hvernig best megi haga skoðun á þessum málum í heild sinni. Hér erum við komin 75 ár aftur í tímann. Það verður að segjast eins og er að ýmislegt sem gert var á þeim tíma varðandi uppeldismál, fangelsismál, meðferðarmál o.s.frv. er allt öðruvísi en við teljum ásættanlegt í dag. Þar af leiðandi teldi ég ekki æskilegt að við einskorðuðum okkur við eitt tiltekið mál heldur reyndum frekar að meta hvernig best væri að haga heildarskoðun á þessum málum almennt.
Herra forseti. Það varð talsverð umræða síðastliðið haust eða í vetrarbyrjun þegar Hagstofan birti uppgjör á búferlaflutningum, eða jöfnuði eftir fyrstu þrjá ársfjórðungana, fyrstu níu mánuði ársins, og í ljós kom að aftur hallar verulega á ógæfuhliðina hvað það varðar að mun fleiri íslenskir ríkisborgarar flytjast frá landinu en flytjast til þess. Það sem vekur sérstaka athygli við þetta er að nú gerist þetta á tímum mjög minnkandi atvinnuleysis og ágæts hagvaxtar. Hér virðist því vera um að ræða þróun sem er svolítið að fara í aðra átt en við höfum átt að venjast þar sem mjög neikvæð tímabil í búsetuflutningum til og frá landinu hafa oftast tengst niðursveiflum í hagkerfinu eða tímabundnum erfiðleikum, síldarbresti eða öðru slíku. Þegar betur hefur árað og betur hefur gengið í atvinnulífinu, atvinnuleysi verið minna og hagvöxtur, hefur þetta síðan leitað jafnvægis. Langtímamyndin er þó sú að við töpum að meðaltali einhverjum hluta hvers árgangs úr landi og fólksfjölgunin samanstendur þá af þeim sem ekki flytja burtu og svo þeim sem flytjast til landsins með erlent ríkisfang. Nú hefur Hagstofan birt tölur fyrir fjórða og síðasta ársfjórðung ársins 2015 og því miður er þar enn staðfest að jöfnuðurinn er neikvæður. Það eru að vísu jafnan mun minni hreyfingar á fjórða ársfjórðungnum og fyrsta ársfjórðungi. Þær eru meira bundnar við vor- og haustmánuðina. En eftir sem áður er jöfnuðurinn neikvæður. Árið í heild kemur þá þannig út að tæplega 1.300 fleiri hafa flutt frá landinu en flutt til þess sem eru með íslenskt ríkisfang. Upp undir helmingur þessa hóps er á aldrinum 21–30 ára, milli 550 og 600 af þessum tæplega 1.300 eru á þeim aldri. Auðvitað er það ekki endilega þannig sem við viljum sjá hlutina. Ég hef því lagt fram, reyndar fyrir þó nokkru, fyrirspurn fyrir hæstv. forsætisráðherra þar sem ég spyr hverjar hann telji vera helstu skýringar á því að nú stórvex brottflutningur íslenskra ríkisborgara á nýjan leik tvö ár í röð eftir að við náðum nokkurn veginn jöfnuði árið 2013. Maður var farinn að trúa því að við værum búin að vinna okkur út úr þeim vanda sem blasti við fyrst eftir hrunið. Í öðru lagi spyr ég hvort forsætisráðherra telji að ástandið í húsnæðismálum, ófremdarástand á leigumarkaði og skortur á möguleikum fyrir ungt fólk að komast yfir húsnæði á viðráðanlegum kjörum sé þarna þáttur. Ég spyr hvort fyrir liggi greining á aldri og menntunarstigi þeirra sem eru að flytja á brott og samanburður við landsmeðaltal. Ég spyr hvort ríkisstjórnin hafi tekið þessi mál til umræðu, skoðunar, hvort að vænta [[Forseti hringir.]]sé einhverra aðgerða af hálfu ríkisstjórnarinnar. Væntanlega er þetta ekki svona sem við viljum sjá þetta baráttulaust til framtíðar litið, að jafnvel þegar vel árar í þjóðarbúskapnum séum við samt að tapa í stórum stíl fólki úr landinu og ekki síst ungu fólki.
Virðulegur forseti. Brottflutningur íslenskra ríkisborgara frá landinu umfram aðflutta ríkisborgara til landsins hefur aukist það sem af er þessu ári í samanburði við síðustu tvö ár þó að hann sé mun minni en í tíð síðustu ríkisstjórnar. Á fyrstu níu mánuðum ársins fluttust 1.130 fleiri íslenskir ríkisborgarar frá landinu en til landsins en það svarar til 0,3% af mannfjölda. Eins og bent hefur verið á, virðulegur forseti, þá telst þetta innan marka eðlilegra sveiflna. Það má heldur ekki gleyma því að á sama tíma eru á heildina litið fleiri að flytja til landsins en frá því, ólíkt því sem áður var. Engu að síður er fróðlegt að velta fyrir sér af hverju þessi tímabundna sveifla, að því er virðist, kemur fram á þessu ári. Það verða þó aðeins vangaveltur og kannski ótímabærar því að lýðfræðileg greining, til að mynda á aldri og menntunarstigi þeirra sem hafa flutt brott, liggur ekki fyrir nema að mjög litlu leyti. Slíkar upplýsingar hljóta hins vegar að vera mjög gagnlegar fyrir umræðuna. Það er svo rétt að taka fram og ítreka að það er fráleitt að tala um einhvers konar landflótta. Þó að brottflutningur umfram aðflutta sé 0,3% þá er það ekki frávik og alls ekki frávik frá alþjóðlegum samanburði og getur átt sér margháttaðar skýringar. Einnig verður að halda því til haga að um 2.000 íslenskir ríkisborgarar fluttu heim á fyrstu níu mánuðum ársins þrátt fyrir þá mynd sem hv. fyrirspyrjandi dregur hér upp. Þessu til viðbótar flytja mun fleiri erlendir ríkisborgarar til landsins en nemur fækkun íslenskra ríkisborgara. En hvaða skýringar eru þá mögulegar á þessari þróun? Ein möguleg skýring, og að því er virðist líkleg, er fjölgun námsmanna sem nú hafa tækifæri til að sækja nám erlendis. Það eru margir sem hafa dregið að fara til útlanda, fólk sem hefur langað til að sækja nám í útlöndum en ekki haft aðstæður til en virðist nú loksins sjá tækifæri til þess, meðal annars vegna þess að gengi krónunnar hefur styrkst til mikilla muna sem gerir búsetu erlendis ódýrari fyrir þá sem hafa haft tekjur hér á landi eða fengið námslán. Þannig er gengi norsku krónunnar nú 15 kr. samanborið við 23,5 kr. íslenskar fyrir fimm árum. Það munar um minna og gjörbreytir auðvitað möguleikum fólks á því að sækja nám erlendis. Það er líka orðið auðveldara að flytja til útlanda þegar staða heimilanna hefur batnað til mikilla muna og heimilin búa ekki í sömu fjárhagslegu fjötrum og áður. Það eru ekkert mörg ár frá því að talað var um að ungt fólk á Íslandi væri fast í gildru; að heimili þess hefðu nánast breyst í fangelsi vegna þess að skuldastaðan gerði það að verkum að það gæti ekki flutt. En nú hefur þetta mjög lagast og þar af leiðandi hefur frelsi fólks aukist og möguleikar þess á að velja sér búsetu eða fylgja eftir draumum um starf eða menntun erlendis. Þetta á bæði við um eigna- og skuldastöðu heimilanna. Í báðum tilvikum hefur þetta færst mjög hratt í rétta átt. Ýmsar félagslegar aðstæður geta svo gert það að verkum að ungt fólk dragi að koma heim eða kjósi að setjast að erlendis um lengri eða skemmri tíma. Möguleikar fólks á því að eiga í reglubundnum samskiptum við ættingja sína og vini hér á Íslandi hafa auðvitað stóraukist nú þegar stór hluti af samskiptum fólks fer fram í gegnum nýja upplýsingatækni. Þetta gerir fjarlægðirnar í raun minni en áður og það er kannski ekki eins stórt skref og áður var, sérstaklega fyrir ungt fólk, að upplifa draum um að búa um tíma erlendis. Það má líka velta því fyrir sér hvort sú samfélagslega bylting sem fylgir auknum ferðamannastraumi geti leitt til ruðningsáhrifa. Og hvað á ég við með því? Jú. Það er til dæmis mikilvægt við þessar aðstæður, þar sem ein atvinnugrein vex þetta hratt, að menn leggi áherslu á að efla aðrar atvinnugreinar líka eins og nýsköpun og vísindi og tækni. Það er ekki hvað síst þess vegna sem ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á uppbyggingu á því sviði og stóraukið framlög til vísinda- og rannsóknastarfs. Aukinn ferðamannastraumur getur líka átt þátt í hækkun [[Forseti hringir.]]og hefur örugglega - virðulegur forseti, ég er bara ekki búinn, ég klára á eftir.
Virðulegur forseti. Þessar vísbendingar eru auðvitað visst áhyggjuefni en það eru tvær skýringar sem ekki voru enn komnar fram, að minnsta kosti ekki hjá hæstv. forsætisráðherra, sem ég vil nefna. Önnur er sú að greiningar Alþýðusambandsins sýna að í launasamanburði Íslands við nágrannalöndin þá eru laun hér í hærri enda tekjuskalans hjá sérfræðingum og stjórnendum og öðrum slíkum, en í lægri endanum, hjá fólki undir meðallaunum, þá eru kjör hér umtalsvert lakari en gerist í nágrannalöndunum. Það er oft og tíðum ungt fólk sem er á þeim launum og þess vegna eðlilegt að skoða hvort það sé ekki hluti af orsökinni hér. Svo er það auðvitað vaxtastigið í landinu. Vextir hér eru margfalt það sem gerist í nágrannalöndunum og þegar ungt fólk er að skoða það að koma sér upp þaki yfir höfuðið þá fer það bara á netið og sér hvað það kostar að kaupa íbúð og borga af henni vextina hér annars vegar og í löndunum í kringum okkur hins vegar. Hið gríðarlega háa vaxtastig [[Forseti hringir.]]veldur hrópandi lífskjaramun á Íslandi og öðrum löndum og ég vona að það hafi verið óupptalið í ræðu forsætisráðherra.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Fyrri hluti svars hans var tiltölulega staðlaður, þ.e. að vissulega væri brottflutningur að aukast aftur marktækt en þar sem um væri að ræða miklu lægri tölur en fyrst eftir hrun og á síðasta kjörtímabili þá væri hæstv. forsætisráðherra væntanlega þar með í góðum málum. Það er vissulega rétt að árinu 2009 töpuðum við talsvert mörgu fólki úr landi, bæði með íslenskt ríkisfang og fólki af erlendum uppruna. Síðan tók það að leita jafnvægis á nýjan leik og þessar tölur, bæði í fyrra og sérstaklega í ár, árið 2015, eru sennilega verri en bæði árin 2012 og 2013. Árið 2013 var komið nokkurn veginn í jöfnuð. Það nýja hér er það að við skulum búa við svona neikvæðan jöfnuð þrátt fyrir ágætisþróun í þjóðarbúskap okkar að langmestu leyti. Ég tel að við hljótum að vilja greina það og ræða um það málefnalega. Því að það er ekki til langframa þannig sem við viljum hafa það að við töpum stanslaust mannauði út úr landinu. Að sjálfsögðu er það fínt að ungt fólk geti leitað sér náms og verið búsett erlendis tímabundið. En við viljum gjarnan fá það til baka og við viljum helst búa við sæmilegan jöfnuð í þessum efnum. Það hlýtur að vera það sem við ætlum að keppa að. Vandamálið er auðvitað vel þekkt og jaðarsvæði eins og vestnorrænu löndin eiga öll við það að stríða í einhverjum mæli að okkur helst misvel á fólki og það flytur kannski til stærri svæða. En það þýðir ekki að við ætlum bara að leita einhverra þægindaskýringa og gera svo ekki neitt. Ég tel að við verðum að taka þetta mál alvarlega í samhengi við það hvernig við búum að ungu fólki, fjölskyldufólki. Er þá staðan sú að okkar unga fólki finnist ekki nógu spennandi framtíðarhorfur hér? Hvers vegna er það? Er það vegna þess að húsnæðismálin eru í ólestri, allt of háir þröskuldar fyrir menn að komast þar inn? Er það vegna þess að fæðingarorlofið er of stutt? Að barnabæturnar eru of lágar? Að okkur hafi bara ekki tekist að skapa nógu fjölskylduvænt og [[Forseti hringir.]]spennandi samfélag, vinnuvikan of löng o.s.frv., fyrir ungt fólk? Þá er það eitthvað sem við hljótum að taka alvarlega.
Virðulegur forseti. Ég held áfram þar sem frá var horfið með hliðsjón af þeim viðbótarspurningum sem komu fram í millitíðinni. Það er ljóst að leiguverð hefur farið mjög hækkandi á Íslandi, ekki hvað síst vegna þess að mikil fjölgun erlendra ferðamanna hefur ýtt verðinu upp. En af því að hér er rætt um húsnæðismál almennt, hvort það kunni að vera einhver skýring, þá hugsa ég að það sé nú heldur langsótt því að í öllum þeim löndum sem Íslendingar hafa verið að flytja til öðrum löndum fremur, í Bretlandi augljóslega en líka í Danmörku, Noregi - Norðurlöndin öll, má segja, hafa átt í mjög mikilli umræðu í sinni pólitík, sínu samfélagi, um þann vanda sem menn standa frammi fyrir þar í húsnæðismálum. Við skulum hafa í huga að greiðslubyrðin af húsnæðiskostnaði á Íslandi er hlutfallslega lægri en í flestum þessum löndum og skuldastaða íslenskra heimila hefur batnað langt umfram þróunina á skuldastöðu heimila í hinum löndunum sem ég nefndi. Að sjálfsögðu viljum við öll að ungt og vel menntað fólk leiti hingað heim aftur eftir að hafa öðlast reynslu erlendis. En það er ekki neikvætt, virðulegur forseti, að ungt fólk hafi tækifæri til þess að fara til útlanda, kynnast því að starfa þar eða mennta sig þar og koma svo aftur heim með þá reynslu og þekkingu. Við hljótum að skilja að það hefur verið erfitt fyrir fólk að ráðast í slíkt eins og aðstæður voru hér fyrir nokkrum árum og í raun má segja að þetta sé til marks um að tækifæri ungs fólks á Íslandi hafi aukist. Á sama tíma er líka rétt að hafa hugfast að fólki er ekki að fækka. Fólki fjölgar hér ár frá ári þó að að hluta til séu það útlendingar sem koma hér og vinna hin ýmsu störf, en meðal annars og ekki hvað síst á [[Forseti hringir.]]sviði rannsókna, vísinda, þróunar í háskólastarfi o.s.frv. Svoleiðis að allt lítur þetta nú til lengri tíma litið ljómandi vel út.
Herra forseti. Ég mun kalla þennan dag „samverustund með Sigmundi“ þegar ég skrifa í dagbókina í kvöld því þetta er líklega fjórða fyrirspurnin sem ég er með til hæstv. forsætisráðherra í dag. Hún er raunar frá því í nóvember og snýst um markmið verkefnisins Ísland 2020 - sókn fyrir atvinnulíf og samfélag. Forsaga þessa máls er sú að á síðasta kjörtímabili var farið í mikla stefnumótunarvinnu sem bar yfirskriftina Ísland 2020 - sókn fyrir atvinnulíf og samfélag. Ég kom að því máli, sat í stýrihópi verkefnisins um tíma og átti því láni að fagna að sitja þjóðfundi um land allt þar sem farið var yfir sóknarfæri hvers og eins landshluta. Þar komu að sveitarstjórnarmenn, hagsmunaaðilar af svæðunum og almenningur af viðkomandi svæðum og settu niður landshlutabundin markmið. Úr þessu var unnið í miklu ferli og sett niður miðlæg markmið meðal annars hvað varðaði hlutfall atvinnulausra, að auka jöfnuð og bæta stöðu jafnréttismála þannig að gildi jafnréttisvísitölu yrði tiltekið og að sett yrðu sérstök menntamarkmið, þ.e. hlutfall Íslendinga sem hefðu ekki formlega framhaldsmenntun færi úr 30% niður í 10%, svo dæmi sé tekið. Einnig voru sett þau markmið að Ísland yrði meðal tíu efstu þjóða árið 2020 í rafrænni stjórnsýsluvísitölu og rafrænni þátttökuvísitölu Sameinuðu þjóðanna og að eldsneyti í samgöngum og sjávarútvegi yrði að minnsta kosti 10% af endurnýjanlegum uppruna árið 2020. Og ég tek hér af handahófi markmið um að árið 2020 mundu 75% nýskráðra bifreiða undir 5 tonnum að þyngd ganga fyrir eldsneyti af endurnýjanlegum uppruna og að hlutfall innlendrar matvöru í matvöruneyslu landsmanna mundi aukast um 10% fyrir árið 2020. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra gleðst mjög yfir því markmiði. Þessi markmið voru sett fram sem og mælikvarðar á heimasíðu forsætisráðuneytisins. Það vakti athygli mína þegar ég lagði þessa spurningu fram að þeir mælikvarðar höfðu ekki verið uppfærðir á þessu kjörtímabili. Þegar ég fletti málinu upp aftur núna sé ég raunar að verkefnið Ísland 2020 er komið undir liðinn „Verkefni sem er lokið“ á heimasíðu forsætisráðuneytisins. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Lítur hann svo á að verkefninu sé lokið, þ.e. sóknaráætlunin Ísland 2020, úr því að búið er að skella því undir þann hatt? Er ekki verið að vinna áfram að þeim markmiðum sem sett voru með þessum hætti og þessir mælikvarðar lýsa? Ég spyr hvort hæstv. ráðherra hafi fallið frá þessum markmiðum. Þau voru mótuð í mjög þverfaglegu og þverpólitísku samráðsferli um land allt og flest af því sem ég taldi upp, eins og ég get ímyndað mér að hæstv. ráðherra sé sammála mér um, er nokkuð sem við ættum að vera sammála um hér á Alþingi. [[Forseti hringir.]]Ég vil spyrja: Var fallið frá verkefninu? Er 2020 bara komið í forsætisráðuneytinu?
Virðulegur forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir spyr í fyrsta lagi hvort forsætisráðherra hafi fallið frá þeim markmiðum sem sett voru fram í sóknaráætluninni Ísland 2020 og í öðru lagi hvað valdi því að mælikvarðar og markmið áætlunarinnar hafi ekki verið uppfærð á þessu kjörtímabili. Árið 2010 var kynnt þetta verkefni, Ísland 2020 - sókn fyrir atvinnulíf og samfélag. Verkefnið byggðist á stefnumörkun um framtíðarsýn fyrir Ísland, settir voru 20 mælikvarðar og 30 aðgerðir til að ná markmiðunum. Segja má að verkefnið hafi verið blanda af pólitískri stefnumörkun og vinnulagi við mótun og eftirfylgni hennar. Eftirfylgni við verkefnið dalaði hins vegar mjög eftir því sem leið á síðasta kjörtímabil og var vinnu við verkefnið lítið fylgt eftir, held ég að óhætt sé að segja, á seinni hluta þess kjörtímabils. Pólitískur áhugi á verkefninu virðist þannig hafa verið lítill þegar leið á kjörtímabilið. Þetta kann á einhvern hátt að tengjast þeirri stöðu sem þá var uppi í ríkisstjórninni eins og rifjað hefur verið upp að undanförnu. Verkefninu var því í raun og veru sjálfhætt. Samningi við einkaaðila um að birta upplýsingar um þróun tölulegra markmiða var sagt upp á árinu 2014. Lítill áhugi var á þessum tölulegu upplýsingum og uppfærsla talnanna hafði í nokkur missiri ekki vakið neina athygli. Því var talið að um óþarfakostnað væri að ræða, ekki síst vegna þess að verkefnið sjálft hafði dottið upp fyrir sem heildstæð stefnumótun. Hluti af þessari vinnu hefur þó nýst. Farið var af stað með ýmsa vinnu sem enn lifir. Þannig hefur til dæmis vinnu við sóknaráætlanir landshluta verið haldið áfram en í breyttri mynd. Sjálfsagt hefur þátttaka fjölmargra aðila við verkefnið einnig nýst mönnum vel við að hugsa um framtíð landsins á erfiðum tímum og sumt var athyglisvert við hugmyndirnar, vinnulag og framsetningu við þetta verkefni, Ísland 2020. Úr varð hins vegar ekki framtíðarstefnumörkun sem á var byggjandi. Til þess skorti að því er virðist pólitíska eftirfylgni á sínum tíma og verkefnið hafi þar af leiðandi eins og ég nefndi dottið upp fyrir á síðasta kjörtímabili. Alltumlykjandi verkefni eins og Ísland 2020 eru ekki alltaf líkleg til að skila árangri. Hegðun manna, frumkvæði og sköpun, er flóknara fyrirbæri en svo að hún stýrist af miðstýrðri atvinnustefnu stjórnvalda og allra hugsanlegra hagsmunaaðila. Stjórnvöld geta með aðgerðum haft áhrif á stöðu efnahagsmála, umhverfi til nýsköpunar og dreifingu byggða, svo dæmi séu tekin, en þau geta ekki og eiga ekki með einu allsherjarsamráði að stýra því hvar einstaklingar með hugmyndir og frumkvæði eiga að bera niður fæti. Í lok síðasta kjörtímabils náðist pólitísk samstaða um stofnun samráðsvettvangs um aukna hagsæld. Sá vettvangur hefur starfað áfram á kjörtímabilinu og mun væntanlega gera það áfram enn um sinn. Samráðsvettvangurinn með þátttöku stjórnmálaflokka, aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélaga og fyrirtækjastjórnenda er til þess ætlaður að stuðla að málefnalegri umræðu um leiðir til að tryggja hagsæld Íslendinga til lengri tíma litið. Sú hugmyndavinna fer fyrst og fremst fram á fundum þessa hóps, innan vettvangsins, þar sem fulltrúar ólíkra aðila geta opinskátt og óhikað rætt kosti og galla hinna ýmsu leiða sem leitt gætu til aukinnar hagsældar. Samráðsvettvangnum er hins vegar ekki falið neitt opinbert vald og gefur ekki út framtíðarstefnumörkun fyrir Ísland með líkum hætti og Íslandi 2020 var ætlað að gera. Verkefnið virtist auk þess byggt á verkefninu Evrópa 2020 og nú þegar horfið hefur verið frá áformum um að ganga í Evrópusambandið er engin þörf á að aðlaga sig að þessum þætti í starfsemi sambandsins. Auk þess hafa þær leiðir sem núverandi ríkisstjórn hefur farið við að ná mörgum þeirra góðu markmiða sem þarna er lýst gefið ljómandi góða raun og því ekki annað hægt en að gleðjast yfir því að sú nýja nálgun hafi verið tekin upp.
Herra forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðuna því að nú, þegar bráðum eru komin þrjú ár frá því að ég varð þingmaður, er ekkert eitt mál meira rætt í kjördæmum en sóknaráætlun 2020 og sú skelfilega ákvörðun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að slá hana af. Það sem við fengum yfir okkur, þingmenn, í fyrstu kjördæmavikunni eftir að sú ákvörðun var tekin, er ekki hafandi eftir í ræðustól Alþingis. Svo mikil var reiðin sem kraumaði úti í kjördæminu og meðal annars hjá kjósendum hæstv. forsætisráðherra. Ég get ekki skilið svona vinnubrögð. Þegar maður fer að skoða aðferðafræðina sem var notuð við áætlunina kemur í ljós að hún er eins fullkomin og hægt er. Þegar hæstv. ráðherra segir að áætlunin hafi verið dáin á síðasta kjörtímabili segi ég að það sé helber þvæla. Þau viðbrögð sem maður fær úti í samfélaginu við þeirri ákvörðun að slá áætlunina af segja meira en mörg orð. Þegar hæstv. forsætisráðherra fer svo að blanda Evrópusambandinu inn í málið vil ég skora á hann að standa við loforð sem gefin voru fyrir síðustu kosningar, þ.e. að fara með framhald á aðildarviðræðum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru ein mestu svik sem Ísland hefur þurft að upplifa.
Herra forseti. Það er ekki að spyrja að því hjá hæstv. forsætisráðherra, ævinlega er allt betra hjá honum. En ég held að það sé nokkuð útbreidd skoðun, eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi, og það fer ekki leynt hjá þeim sem rætt hafa við sveitarstjórnarfólk og heimsótt hafa byggðirnar undanfarin missiri, að megn óánægja er með þá misráðnu ákvörðun þessarar ríkisstjórnar að slá af það sem sett var í góðan farveg með virkri þátttöku heimamanna í gegnum stefnumótunarvinnu og aukið sjálfstæði til að fara með og ráðstafa fjármunum til atvinnuuppbyggingar og nýsköpunar í formi sóknaráætlananna og 2020-áætlunarinnar. Og auðvitað er mikil óánægja með að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar hafi verið slegin af, aðallega af því að fyrri ríkisstjórn setti hana af stað, undir því yfirskyni að hún væri ekki fullfjármögnuð. Svo kemur í ljós að það er miklu meira en það sem hún gekk út á komið í arðgreiðslur frá bönkunum allan tímann. Ríkisstjórnin hefur þarna staðið sig illa í byggðamálum. Hún stendur sig illa í að hefja uppbyggingu á innviðum samfélagsins. Það eru ekki innstæður fyrir tali [[Forseti hringir.]]hæstv. forsætisráðherra þegar kemur að viðhorfum manna til þess hvernig ríkisstjórn hans hefur staðið sig í byggðamálum. Hún fær [[Forseti hringir.]]falleinkunn úti um allt land. Það er bara þannig.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem töluðu síðast. Ég vil minna hæstv. forsætisráðherra á að við sátum saman fundi í Mývatnssveit fyrir stuttu, í síðustu kjördæmaviku. Þar var aðeins farið yfir þessi mál og við innt eftir því hvers vegna ekki væri hægt að halda áfram á þeirri braut sem hafist var handa við á síðasta kjörtímabili með sóknaráætlanir landshluta. Ráðherra var inntur eftir því breytta verklagi sem fólst í norðvesturnefndinni og því fyrirkomulagi. Það var eiginlega ekki hægt að skilja fundarmenn öðruvísi en svo að þeir teldu að hitt fyrirkomulagið væri betra, væri skynsamlegra. Það get ég líka sagt sem fulltrúi í fjárlaganefnd. Það veit hæstv. ráðherra. Við höfum rætt það frá því að hann kom hingað og varð forsætisráðherra, á hverju einasta ári, t.d. við gerð fjárlaga þar sem við lögðum til aukna fjármuni, vegna þess að sveitarstjórnarfólk um land allt segir: Þetta er leiðin. [[Forseti hringir.]]Hún var ekki hnökralaus í fyrstu, ekki frekar en margar aðrar aðgerðir, en niðurstaðan er sú að sveitarstjórnarfólk um land allt er ánægt með þá framkvæmd.
Herra forseti. Það mátti skilja á orðum hæstv. forsætisráðherra áðan að það væri engin þörf fyrir sóknaráætlunina Ísland 2020 - sókn fyrir atvinnulíf og samfélag, hún væri úrelt og engin þörf fyrir það verkefni lengur og tíundaði ráðherra hvers vegna það væri. Við sem hittum fólk úti um allt land reglulega og heyrum viðhorf þess gagnvart því átaki höfum allt aðra sögu að segja. Það er mjög undarlegt að forsætisráðherra tali á þennan veg vegna þess að þetta verkefni var ekki sett af stað í hans tíð. Það er auðvitað mjög mikil þörf á því að halda áfram með verkefni sem falla undir sóknaráætlun landshluta, sem forsætisráðherra hefur reynt að eyðileggja og vanfjármagna algerlega. Það sýnir hver hugur Framsóknarflokksins er til uppbyggingar á landsbyggðinni. Framsóknarflokkurinn vill skammta [[Forseti hringir.]]úr hnefa og hreykja sér fyrir en ekki vinna faglega eftir áætlunum eins og hér er verið að tala um.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls. Hæstv. ráðherra taldi að horfið hefði verið frá verkefninu í tíð síðustu ríkisstjórnar en það er ekki svo. Flestir þeirra mælikvarða sem hér eru hafa verið uppfærðir til 2012 og væntanlega sýnir það að þeir hafi verið uppfærðir þar til árið 2013 kom og ný ríkisstjórn tók við, þó að það eigi auðvitað ekki við því að stundum þarf lengri tíma til að meta sumt. Hæstv. ráðherra sagði að hann efaðist um þá hugmyndafræði að hafa miðstýrða stefnumótun um samfélagsþróun og atvinnumál. Hugmyndafræðin á bak við sóknaráætlunina var einmitt sú að kalla sem flesta til, reyna að hafa ferlið sem lýðræðislegast þegar við erum að ræða hvernig við viljum móta samfélag okkar til nánustu framtíðar. Hugmyndafræði núverandi ríkisstjórnar hefur verið að raða saman fáum þing- og sveitarstjórnarmönnum í sérstakar svæðisbundnar nefndir til þess að taka slíkar stefnumótandi ákvarðanir. Ég spyr: Hvort er miðstýrðara að hafa slíkar nefndir, t.d. norðvesturnefnd, vafalaust margar ágætar tillögur sem þaðan koma en ferlið er ekki lýðræðislegt með sama hætti? Þetta er miðstýring þar sem fólk er handvalið til að gera tillögur um stefnumótun í staðinn fyrir að ferlið sé opnað, fólk kallað að og reynt að beita nýjum aðferðum. Það er sannarlega það sem við þurfum á að halda ef við ætlum að gera það sem við þurfum að gera. Mér hefur orðið tíðrætt um að við getum til dæmis ekki talað um atvinnumál á Íslandi nema við ræðum í leiðinni um loftslagsmál og hvernig við ætlum að uppfylla þær skuldbindingar sem við höfum tekið á okkur vegna loftslagsbreytinga og undirgengumst í París í desember. Þá þurfum við auðvitað að hafa þetta samfléttað í alla umræðuna. Mig furðar að hæstv. ráðherra telji það ekki góð vinnubrögð [[Forseti hringir.]]að opna ferlið, kalla fólk að borðinu og ná þá vonandi fram, og það er leitt að það hafi ekki tekist, aukinni sátt um það hvert við stefnum í samfélags- og atvinnuþróun.
Virðulegur forseti. Hv. þingmennirnir sem komu upp, reiður, reiðari, reiðastur, þurfa ekki að láta það svona á sig fá þótt bent sé á að þessi áætlun, sniðin eftir Evrópusambandinu, að því er virðist til þess að laga Ísland og sveitarstjórnir og byggðamálin hér og atvinnumálin meira að því kerfi sem verið er að koma á í Evrópusambandinu, hafi illa gengið eftir hjá síðustu ríkisstjórn, sem ég taldi að menn vissu sjálfir. Hvað varðar sóknaráætlanir landshluta nefndi ég það einmitt að þeim þætti hefði þó verið viðhaldið, reyndar í breyttri mynd. Hvað varðar sértækar aðgerðir til að bregðast við stöðunni í ákveðnum landshlutum held ég að óhætt sé að fullyrða að þær leiðir hafi verið opnari og markvissari en þetta stóra Evrópukerfi sem átti að skipuleggja landið allt.
Herra forseti. Fyrirspurnatími okkar þingmanna Vinstri grænna við forsætisráðherra heldur áfram. Ég vil spyrja hann út í hvernig stjórnvöld hyggist standa að framkvæmd heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Þann 21. september 2015 tóku heimsleiðtogarnir sig saman á fundi í New York og samþykktu mjög metnaðarfull og í raun áður óþekkt markmið, að segja má, um að stuðla að sjálfbærri þróun, útrýma fátækt og gera heiminn betri, bæði fyrir okkur mannfólkið sem þar búum en líka í þágu náttúrunnar og umhverfisins svo að lífið hér á jörðinni geti þróast áfram án stórkostlegra vandræða. Meðal þessara markmiða, sem tóku gildi þann 1. janúar sl., og leystu þar af hólmi þúsaldarmarkmiðin, eldri þúsaldarmarkmið sem voru sjö að tölu og mun færri en hér er - hér erum við að tala um 17 metnaðarfull markmið þar sem fyrsta markmiðið, og kannski það veigamesta, er að allt skuli gert sem hægt er til að útrýma fátækt hvar sem hún birtist og í öllum sínum formum, eins og þar er sagt. Í dönsku útgáfunni, ef forseti leyfir, sem ég hef undir höndum, segir til dæmis: Afskaf fattigdom i alle dens former overalt. Önnur lönd hafa síðan verið að undirbúa hvernig þau taka á þessu og hrinda þessu í framkvæmd og lagðar eru skyldur á þá sem standa að þessari yfirlýsingu um að stuðla að framgangi þessara markmiða. Ég hef þar af leiðandi leyft mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort gerð hafi verið áætlun um eftirfylgni heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna og ef svo er hvar þá áætlun sé að finna eða í hvaða farvegi það mál er. Í öðru lagi spyr ég hvort og með hvaða hætti gerð verði grein fyrir eftirfylgni við markmiðin af Íslands hálfu bæði hér innan lands hjá okkur sjálfum og á erlendum vettvangi. Þetta er eitt af því sem gert er ráð fyrir að aðildarríkin geri, þ.e. að uppfæra reglubundið stöðuna og vera með eftirfylgni og fylgjast með hvernig menn telja að miði í átt til þessara markmiða þannig að hvert og eitt land fyrir sig, og síðan þau öll saman, leggi gögn á borðið um hvernig mál eru að þróast. Í þriðja og síðasta lagi spyr ég hvort tekin hafi verið ákvörðun um hvar framangreind verkefni verða vistuð innan Stjórnarráðsins. Verða þau að einhverju leyti falin öðrum ráðuneytum ef þau verða ekki hjá forsætisráðuneytinu? Væntanlega sjá menn ekki fyrir sér að utanríkisráðuneytið eitt fari með þetta mál. Af því að forsætisráðherra sjálfur var í fararbroddi, þegar þetta var undirritað af Íslands hálfu, þá hef ég gefið mér að fyrst um sinn að minnsta kosti sé málið í hans [[Forseti hringir.]]höndum og þá að koma því í einhvern farveg innan Stjórnarráðsins enda heyrir verkaskipting innan Stjórnarráðsins hvort sem er undir forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Ég þakka skýra og ágæta spurningu. Ríkisstjórnin hefur tekið þetta mál formlega til umfjöllunar. Forræði og utanumhald með eftirfylgni markmiðanna verður á hendi forsætisráðuneytisins í nánu samstarfi við utanríkisráðuneytið. Stefnuráð Stjórnarráðsins, þar sem sæti eiga fulltrúar allra ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, mun koma að eftirfylgninni og jafnframt er gert ráð fyrir því að ráðherranefnd um samræmingu mála muni fjalla um málið eftir þörfum. Af hálfu ríkisstjórnarinnar er lögð þung áhersla á mikilvægi öflugrar eftirfylgni með framkvæmdinni í heild sinni með aðkomu allra ráðuneyta og annarra viðeigandi stjórnvalda og einkaaðila sem að málum þurfa að koma. Sem fyrsta skref í framangreindri vinnu hefur verið ákveðið að ráðast í greiningu á því hvernig Ísland stendur gagnvart einstökum heimsmarkmiðum og undirmarkmiðum út frá hagtölum og mótaðri stefnu. Afurð vinnunnar verður greiningarskýrsla sem inniheldur tillögur að áherslum Íslands og forgangsröðun við framkvæmd heimsmarkmiðanna næstu árin og með hliðsjón af sambærilegri vinnu annarra landa. Eftirfylgni með markmiðunum á alþjóðavettvangi verður á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og þar mun Ísland eins og önnur ríki taka virkan þátt. Á ráðherrafundi í júlí næstkomandi munu nokkur aðildarríki Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal Noregur og Finnland, fara í gegnum nokkurs konar rýni að eigin frumkvæði og munu íslensk stjórnvöld horfa til þess hvernig þar hefur tekist til. Hvað varðar fyrirkomulag innan lands þá er það skýr vilji stjórnvalda að vinna við framkvæmd markmiðanna verði fyrir opnum tjöldum og að sem flestir úr samfélaginu geti tekið þátt í að fylgja þeim eftir. Þá munu ráðherrar jafnframt gera þinginu grein fyrir framvindu mála eftir því sem óskað er og tilefni gefst til.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og þau gleðja mig, þ.e. að fá það staðfest að þetta mál er tekið alvarlega af okkar hálfu og er þegar komið í vinnufarveg. Ég geri engar athugasemdir við þann farveg. Ég tel að það sé eðlilegt að forsætisráðuneytið fari með forræði og samræmi aðgerðir þó að önnur ráðuneyti komi að sjálfsögðu við sögu. Fyrir utan utanríkisráðuneytið hlýtur velferðarráðuneytið að þurfa að koma þarna mjög sterkt að. Ég held að það sé sömuleiðis ágætisbyrjun af okkar hálfu að fara í greiningu á því hvar við stöndum gagnvart einstökum markmiðum. Sumt þurfum við svo sem ekki endilega að greina, aðrir hafa gert það fyrir okkur. Af því að fyrsta markmiðið snýr að fátæktinni og að útrýma henni þá er nærtækt að benda á nýlega skýrslu UNICEF um fátækt meðal barna á Íslandi. Er það ekki augljóst mál að þar er svið sem við þurfum að taka á og gera betur og hafa það lið í því og framlag af okkar hálfu á heimsvísu við að útrýma fátækt í öllum myndum hvernig sem hún birtist? Ekki ætti að þurfa að efast um að góð samstaða sé um að láta það vera í sérstökum forgangi að þessu leyti að taka á stöðu þar sem börn alast upp við skort eða verulegan skort. Ég vil einnig nefna sem mögulegan lið í þessu að í gegnum Norðurlandaráð vinnum við með stofnunum Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn þar sem byggst hefur upp á síðustu árum mjög öflug eining með einum sjö aðildarstofnunum Sameinuðu þjóðanna, margar þeirra miðlægar í áætluninni sjálfri, og það er aðeins komið á kortið að Norðurlöndin saman með stofnunum Sameinuðu þjóðanna, og þá í gegnum útibú þeirra í Kaupmannahöfn, vakti þetta og fylgist með því. Það er líka möguleg leið fyrir okkur að vera þátttakendur í því á norræna vísu að leggja okkar af mörkum þannig. [[Forseti hringir.]]En við þurfum auðvitað fyrst og fremst að standa vel að því sem að okkur snýr hér heima.
Virðulegi forseti. Ég hef hug á að fá upplýsingar frá hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um innleiðingu nýrra náttúruverndarlaga. Eins og fram kom í fyrirspurn minni til munnlegs svars spyr ég í fyrsta lagi hvað líði innleiðingu laganna yfir höfuð, því að það lá fyrir með töluvert löngum fyrirvara vegna þess hvernig lögin komu til og eins og við þekkjum var töluverður aðdragandi að því. Við vissum lengi vel hver uppistaða laganna yrði þegar Alþingi gengi frá þeim, og á ég þá sérstaklega við friðlýsingarflokka og annað það breytta utanumhald sem af lögunum leiddi. Í öðru lagi vil ég spyrja um áhrif laganna á einstakar stofnanir ráðuneytisins, verksvið þeirra og viðfangsefni. Eins og gefur að skilja er ég þar fyrst og fremst að hugsa um Náttúrufræðistofnun Íslands, hlutverk og verkefni þeirrar stofnunar sem breytist að nokkru leyti með tilkomu laganna, en ekki síður áhrif á Umhverfisstofnun og þau verkefni sem sú stofnun hefur með höndum. Í þriðja lagi spyr ég, vegna þeirra miklu, víðtæku áhrifa sem náttúruverndarlög hafa á samfélagið í heild eins og mátti svo vel ráða af viðbrögðum almennings í umræðunni, um kynningu á þeim breytingum sem lögin hafa í för með sér; í fyrsta lagi fyrir sveitarfélög, í öðru lagi fyrir ferðaþjónustufyrirtæki sem hafa töluverða snertifleti við náttúruverndarlög, í þriðja lagi ferðafélög og í fjórða lagi almenna kynningu, þ.e. fyrir almenning allan í samfélaginu. Ég hef ekki orðið vör við að ráðuneytið hafi sett í gang neina slíka áætlun um þessa innleiðingu eða með hvaða hætti gerbreytt náttúruverndarlög á Íslandi munu hafa áhrif á daglegt líf og umgengni manna við íslenska náttúru. Því spyr ég ráðherra þeirra spurninga sem ég hef hér gert grein fyrir. Mig langar að bæta við einni spurningu sem ég lét ekki fylgja með í minni skriflegu fyrirspurn til hæstv. ráðherra en væntanlega hefur hún þó svör á reiðum höndum. Það er varðandi framkvæmd bráðabirgðaákvæðisins sem samþykkt var varðandi almannaréttinn.
Virðulegu forseti. Ég þakka fyrirspurnina og mun reyna eftir bestu getu að svara henni. Eins og þingheimur þekkir tóku ný náttúruverndarlög gildi 15. nóvember síðastliðinn og vinnur ráðuneytið og stofnanir þess nú að innleiðingu þeirra samkvæmt þeim ákvæðum sem þar voru sett fram. Ég vil taka fram að ekki skortir vilja til verksins, hvorki hjá ráðuneytinu né þeirri sem hér talar, þ.e. að vinna að innleiðingu þessara laga. Meðal annars má nefna að vinna stendur yfir við skoðun á þeim reglugerðum sem lögin kveða á um. Þar er bæði um skyldureglugerðir og heimildareglugerðir að ræða og í sumum tilfellum eru til eldri reglugerðir sem þarfnast uppfærslu. Einnig kveða lögin á um skipun nefnda og vinnuhópa. Vinna er hafin við að undirbúa og kalla eftir tilnefningum í nefndirnar og þessa vinnuhópa. Ég verð þó að játa að ég hef aðeins staldrað við hvernig best sé að standa að starfi náttúruverndarsjóðs samkvæmt 93. gr. og við í ráðuneytinu höfum velt fyrir okkur hlutverki hans, hvert það eigi helst að vera. Eins og fyrirspyrjandi gat um eru bráðabirgðaákvæði við lögin sem komin eru í vinnslu. Annað er um samræmingu á reglum um innfluttar tegundir og hitt er um ákvæði um stýringu á ferðaþjónustu með hliðsjón af reglum um almannarétt. Skoðun á þessum ákvæðum og vinna við hvernig best sé að nálgast þau er þegar hafin í ráðuneytinu. Þau ákvæði voru jú sett í lögin í góðri samvinnu ráðuneytisins og umhverfis- og samgöngunefndar. Önnur spurning hv. þingmanns er um hver séu áhrif laganna á einstakar stofnanir ráðuneytisins, verksvið þeirra og viðfangsefni. Vissulega hafa lögin margvísleg áhrif á stofnanir ráðuneytisins, sérstaklega á verkefni Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands, en einnig á viðfangsefni annarra stofnana og þá ekki hvað síst viðfangsefni Skipulagsstofnunar. Hér er ekki rými til að vera með tæmandi yfirferð yfir öll þau viðfangsefni enda eru lögin umfangsmikil, eins og fyrirspyrjandi þekkir vel. Lögin leggja ýmsar nýjar skyldur á herðar Umhverfisstofnunar enda fer hún meðal annars með eftirlit með framkvæmd laganna, veitir leyfi og umsagnir, annast umsjón og rekstur náttúruverndarsvæða, ber ábyrgð á gerð stjórnunar- og verndaráætlana fyrir friðlýst svæði, sinnir fræðslu og veitir ráðherra ráðgjöf um náttúruverndarmál. Þá annast Umhverfisstofnun undirbúning friðlýsinga, metur nauðsynlegar verndarráðstafanir á svæðum sem til greina kemur að setja á framkvæmdaáætlun og sér um kynningu á tillögu að endurskoðaðri náttúruminjaskrá og úrvinnslu umsagna vegna hennar. Þetta eru sannarlega umfangsmikil verkefni sem tengjast fyrst og fremst stjórnsýslu náttúruverndarmála og svo verkefnum tengdum rekstri, umsjón og framkvæmdum á náttúruverndarsvæðum. Náttúrufræðistofnun Íslands fær jafnframt mörg ný og krefjandi verkefni. Stofnunin annast meðal annars skráningu náttúruminja og mat á verndargildi þeirra, hefur umsjón með sérhluta náttúruminjaskrár og gerir tillögur um skráningar í hann í samráði við fagráð náttúruminjaskrárinnar sem og tillögur um náttúruminjar sem ástæða þykir að setja á framkvæmdaáætlun. Jafnframt á stofnunin að skrá og birta upplýsingar um þau náttúrufyrirbæri sem njóta sérstakrar verndar. Stofnunin ber ábyrgð á vöktun í samræmi við ákvæði laganna og skipuleggur framkvæmd hennar, veitir umsagnir, sinnir fræðslu og veitir ráðherra ráðgjöf um náttúruverndarmál. Hvað varðar Skipulagsstofnun þá kemur fram á vef stofnunarinnar að hún hefur unnið mjög flott starf við að taka út og birta á vefsíðu sinni hvernig standa á að málum varðandi lög um náttúruvernd. Þar eru ýmis nýmæli sem hafa bein og óbein áhrif á skipulagsgerð sveitarfélaga, umhverfismat og leyfisveitingar til framkvæmda. Að lokum má nefna að Skipulagsstofnun hefur nýtt hlutverk hvað varðar samræmingu á upplýsingum frá sveitarfélögunum um skráningu á vegum í náttúru Íslands öðrum en þjóðvegum. Ég get upplýst að síðast í dag var haldinn fundur um þessi mál, þannig að á hverjum degi er verið að vinna að framgangi þessara laga. Þriðja spurningin var: Hvað líður kynningu? Ég ætla að hlaupa þar hratt yfir. Það er sannarlega mikilvægt að kynna þær breytingar vel sem lögin hafa í för með sér. Fagstofnanir ráðuneytisins í samstarfi við ráðuneytið hyggjast ganga fyrir opinni kynningu á þeim breytingum sem lögin hafa í för með sér [[Forseti hringir.]]síðar í vetur eða núna á vordögum. Jafnframt er unnið við að koma á framfæri slíkum upplýsingum á netinu. Má nefna sem dæmi þessa greinargóðu framsetningu Skipulagsstofnunar.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæt svör. Vegna þess að hún var komin í dálitla tímaklemmu þarna undir lokin langar mig að staldra aðeins við þriðja liðinn. Í svari hæstv. ráðherra kemur fram að Skipulagsstofnun hafi þegar hafið kynningu á þeim breytingum sem ný náttúruverndarlög fela í sér og þá sérstaklega með hliðsjón af skipulagsgerðinni og aðkomu að breyttum verkefnum sveitarfélaganna. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að dýpka svar sitt að því er varðar þá aðila sem standa fyrir utan það sem venjulega er kallað hið opinbera, þ.e. stofnanir ríkisins og sveitarfélaganna. Þá er ég að tala um ört vaxandi fyrirtæki í ferðaþjónustu, ég spyr um ferðafélög sem mörg hver skipuleggja ferðir inn á viðkvæm svæði, jafnvel náttúruverndarsvæði o.s.frv., og svo ekki síst um hvort ekki eigi að standa fyrir kynningu fyrir almenning og þessa rekstraraðila í því millibilsástandi sem stendur yfir núna að því varðar bráðabirgðaákvæði um samspil almannaréttar og vaxandi ferðaþjónustu. Það er nokkuð sem ég held að hæstv. ráðherra hljóti að hafa orðið áskynja. Að minnsta kosti hefur sú sem hér stendur orðið vör við það í töluverðum mæli að veruleg þörf er á því að skýra stöðu almannaréttarins frammi fyrir þessum atvinnurekendum og sérstaklega aðilum á sviði ferðaþjónustu. Þeir þurfa eðlilega að fá skýr svör við því hvar þessi mörk liggja þegar um er að ræða rótgróinn almannarétt annars vegar og hins vegar þá varðstöðu sem við þurfum að sameinast um að standa gagnvart þeirri hættu sem íslensk náttúra kann að standa frammi fyrir þegar ágangurinn eykst svo mikið sem raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir. Það eru sannarlega réttmætar og góðar ábendingar sem þingmaðurinn kom með. Ég er hér með veigamikið plagg þar sem er sundurliðun frá okkur á því sem við erum að vinna að varðandi hvern og einn lið. Eins og sést á því, þetta eru einar átta blaðsíður, leggja þessi lög vissulega okkur margar skyldur á herðar og auðvitað er það ekki síst það sem þingmaðurinn kom inn á varðandi ört vaxandi ferðamannastraum til landsins. Það líður ekki sá dagur að maður finni ekki fyrir nýrri áskorun í þeim efnum. Sannarlega viljum við reyna að standa okkur í því að vera búin að skoða þau mál öll sömul. Hér erum við með kaflann Almannaréttur í IV. kafla, um stýringu ferðaþjónustunnar og bráðabirgðaákvæði. Þar er ákveðið að reyna að leggja fram frumvarp nú á haustþingi um hvernig við gerum það, þannig að í því er verið að vinna og eins frumvarp um ný ákvæði sem taka til skýringar á ferðaþjónustunni með hliðsjón af reglum almannaréttar til að skýra það betur. Varðandi það sem þingmaðurinn kom inn á um frekari kynningu er það alveg rétt, ég hljóp svolítið hratt á því að hverju fagstofnanir væru að vinna, en sannarlega viljum við reyna að kynna það sem allra best og sem víðast og kalla inn ferðaþjónustuaðila og aðra því að það er rétt að þessi réttur verður - við verðum að láta náttúruna njóta vafans og hafa það alveg skýrt varðandi þjónustu sem og okkur sjálf, því að allt byrjar nú á okkur sjálfum.
Hæstv. forseti. Aðgengismál af öllu tagi eru hreyfihömluðu fólki gríðarlega mikilvæg, en skortur á aðgengi útilokar fólk frá þátttöku í samfélaginu og gerir það jafnframt háð öðru fólki. Þá er það auðvitað svo að ólík svið samfélagsins eru tengd órofa böndum. Til að aðgengi á einu sviði komi að fullu gagni mega önnur svið ekki halda áfram að vera óaðgengileg. Þess vegna er til að mynda lítið gagn í aðgengilegum skólum eða vinnustöðum ef samgönguleiðir eru óaðgengilegar og fólk kemst ekki milli heimilis og vinnu. Þetta er inngangur sem mér finnst mikilvægt að fara með í upphafi þessarar fyrirspurnar. Í desember árið 2014 skilaði starfshópur á vegum velferðarráðuneytisins skýrslu um stuðningskerfi til að auðvelda för hreyfihamlaðs fólks. Það er ágætt plagg þar sem settar eru fram ýmsar tillögur og er hægt að nálgast skýrsluna á vef velferðarráðuneytisins. Ég hef vitaskuld ekki tíma til þess að rekja allt það sem er sett fram í skýrslunni enda eru tillögur og niðurstöður settar fram í 16 punktum. Þess vegna ætla ég í þessum stutta fyrirspurnatíma að beina sjónum aðallega að einni tiltekinni tillögu sem fjallað er um í skýrslunni. Hún fjallar um það skilyrði sem sett er fyrir veitingu uppbóta og styrkja til bifreiðakaupa að viðkomandi hafi sjálfur ökuréttindi eða annar heimilismaður. Starfshópurinn kemst að þeirri niðurstöðu að rétt sé að heimila undantekningar frá þessu skilyrði og nefnir sem dæmi þá sem búa sjálfstætt og hafa persónulega aðstoðarmenn samkvæmt samningi við sveitarfélög. Þar undir fellur vitaskuld notendastýrð persónuleg aðstoð. Helsta röksemdin sem starfshópurinn færir fram er sú að styrkir til bifreiðakaupa eigi fyrst og fremst að notast hinum hreyfihamlaða og að því markmiði eigi að vera hægt ná með öðrum aðferðum en þeim að takmarka styrkinn við að viðkomandi aki sjálfur bifreiðinni eða heimilismaður. Ég vil því spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvað líði endurskoðun á því skilyrði sem nú gildir um veitingu uppbóta og styrkja til bifreiðakaupa hreyfihamlaðra að bifreiðakaupandi aki sjálfur bifreiðinni eða annar heimilismaður. Svo verð ég í seinni innkomu minni að [[Forseti hringir.]]koma að öðrum breytingum sem kunna að vera fyrirhugaðar í takt við þessa skýrslu.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um hvað líði endurskoðun á því skilyrði sem nú gildir um veitingu uppbóta og styrkja til bifreiðakaupa hreyfihamlaðra að bifreiðarkaupandi aki sjálfur bifreiðinni eða annar heimilismaður. Skilyrðið sem hv. þingmaður vísar til í fyrirspurn sinni er að finna í reglugerð nr. 170/2009, um styrki og uppbætur til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða. Áður en þetta skilyrði var sett höfðu komið upp tilvik þar sem styrkurinn hafði verið misnotaður með þeim hætti að aðrir en hinn hreyfihamlaði notuðu bíla sem fjármagnaðir höfðu verið með opinberum styrkjum. Tilgangur skilyrðis þessa er því að ná því markmiði að styrkurinn nýtist hinum hreyfihamlaða og til að fyrirbyggja að aðrir færi sér styrkinn í nyt. Starfshópurinn eins og hv. þingmaður fór í gegnum fjallaði um þá gagnrýni sem þetta skilyrði hefur sætt og kemur fram í skýrslu hans það álit að rétt sé að heimila undantekningar frá skilyrðinu. Hins vegar er settur ákveðinn fyrirvari í skýrslunni varðandi tillöguna með ábendingu um að það verði með mjög ströngum skilyrðum, t.d. í tengslum við þá aðila sem búa sjálfstætt og hafa persónulega aðstoð samkvæmt samningi við sveitarfélag viðkomandi. Tekið er undir það í skýrslunni að styrkir til bifreiðakaupa eigi fyrst og fremst að nýtast hinum hreyfihamlaða en að því markmiði eigi að vera hægt að ná með öðrum aðferðum en að miða alfarið við að viðkomandi hafi sjálfur ökuréttindi eða annar heimilismaður. Þetta mundi hins vegar krefjast aukins fjármagns til málaflokksins. Staðan er einfaldlega sú að ekki er gert ráð fyrir því fjármagni í fjárlögum þessa árs. Ég tel hins vegar rétt að þetta skilyrði reglugerðarinnar verði skoðað betur í samræmi við tillögu nefndarinnar og leitað verði leiða til að breyta því og heimila undantekningar í vissum tilfellum án þess þó að útgjöld til málaflokksins þurfi að stórhækka vegna þessa. Í seinni fyrirspurn þingmannsins, sem ég geri ráð fyrir að hún vilji fara aðeins nánar í gegnum en ég ætla að fá að nýta tíma minn til að koma inn á, er spurt hvort aðrar breytingar séu fyrirhugaðar á bifreiðamálum hreyfihamlaðs fólks, samanber tillögur sem settar eru fram í skýrslu starfshóps um stuðningskerfi til að auðvelda för hreyfihamlaðs fólks frá því í desember 2014, sem þingmaðurinn vísaði einmitt til, og í hverju breytingarnar séu þá fólgnar. Ég tek undir með þingmanninum að þarna má finna margar ágætar tillögur og líka mjög praktískar tillögur. Það var raunar ánægjulegt að sjá hvernig menn náðu utan um mikilvægt verkefni en reyndu samt að ramma líka inn fjármálin og fjármögnunina á verkefninu. Lagt er meðal annars til að ákvæði laga um styrki til mikið hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiðakaupa og styrki vegna kaupa á stórum og breyttum bílum færist í lög um sjúkratryggingar og að sjúkratryggingastofnun annist framkvæmd þeirra. Þá er lagt til að teknir verði upp svokallaðir samgöngustyrkir, sem ég held að væri veruleg bragarbót á kerfinu, sem greiðist öllum þeim sem metnir hafa verið hreyfihamlaðir óháð bifreiðaeign og komi í stað uppbótar vegna reksturs bifreiða hreyfihamlaðra einstaklinga. Rökin fyrir þeirri breytingu eru þau að þeir einstaklingar sem metnir eru hreyfihamlaðir en eiga ekki bíla fá ekki stuðning frá ríkinu til að mæta aukakostnaði vegna hreyfihömlunar sinnar. Margar af þessum tillögum krefjast talsverðs undirbúnings og varðandi þá ætlun að flytja hluta málaflokksins til sjúkratryggingastofnunar þarf að sjálfsögðu að gera það í samráði við heilbrigðisráðherra. Talsvert er líka vikið að aukinni samvinnu milli Tryggingastofnunar ríkisins og sjúkratryggingastofnunar þegar kemur að vali á bifreiðum fyrir hreyfihamlaða einstaklinga til að tryggja að fjármunir nýtist sem best þannig að bifreiðin henti fyrir hjálpartæki sem viðkomandi notar eða þann búnað sem setja þarf í bifreiðina. Með breytingum á framangreindri reglugerð sem öðlaðist gildi 1. nóvember þá veitti ég umræddum stofnunum heimild til að hafa frekari samvinnu sín á milli um þessi atriði sem og að opna fyrir heimild til greiðslu hæstu styrkja vegna fatlaðra barna yngri en 10 ára. Ég vil gjarnan fá að halda því til haga í þessari umræðu að uppbætur og styrkir til bifreiðakaupa hækkuðu um 20% þann 1. nóvember síðastliðinn og með því móti var talsvert komið til móts við þær tillögur sem fram komu í skýrslu starfshópsins þar sem mikil áhersla var lögð á hækkun þessarar fjárhæðar. Ég vona að þetta endurspegli að við erum að vinna að framkvæmd þeirra tillagna sem komu fram í skýrslunni. Við erum að reyna að bæta úr þegar kemur að þessum mikilvæga málaflokki, en ég vil að sjálfsögðu beita mér fyrir því að frekari breytingar verði gerðar sem muni nýtast hreyfihömluðum einstaklingum og auka enn frekar á frelsi þeirra og möguleika til sjálfstæðs lífs.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka af mér ómakið og svara síðari spurningunni sem mér vannst ekki tími til að koma orðum að, en hún er ansi almennt orðuð þar sem ég spyr um hvort aðrar breytingar séu fyrirhugaðar á bifreiðamálum hreyfihamlaðs fólks samanber tillögurnar sem settar eru fram í skýrslu starfshóps um stuðningskerfi til að auðvelda för hreyfihamlaðs fólks. Við getum öll verið sammála um að auðvitað viljum við ekki að lög eða reglugerðir séu misnotaðar og þarna er alltaf spurning um að finna ballansinn á milli þess að hafa reglurnar of þröngar og hafa þær of víðar. Ég held að við þurfum líka að hugsa til þess að þjónusta við fatlað fólk eða hreyfihamlað fólk tekur breytingum eftir því sem tíminn líður og þess vegna hlýtur alltaf að þurfa að endurskoða lög og reglugerðir í því ljósi. Ég held að bæði hugur minn og hæstv. ráðherra standi til þess að fleiri fatlaðir einstaklingar geti nýtt sér NPA og því tel ég að skoða þurfi sérstaklega ákvæðið um að bifreiðarkaupandinn sjálfur aki bifreiðinni eða annar heimilismaður. Varðandi seinni spurninguna þá er rétt að uppbætur hafa verið hækkaðar, en þó ekki nógu mikið eða jafn mikið og lagt er til í skýrslunni. Mig langar fyrir seinni innkomu ráðherra að spyrja hana hvort hún hyggist beita sér fyrir því að auknir fjármunir verði settir til þessa við [[Forseti hringir.]]fjárlagagerð næsta árs til að betur sé hægt að efna eða koma til móts við þær tillögur sem settar eru fram í skýrslunni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Þótt við séum kannski aðeins á undan hvor annarri hérna, þá held ég að það sé mjög mikilvægt að ræða um þetta. Mér fannst líka óvanalegt og það er kannski stundum þannig að fá tillögur eins og við fengum frá nefndinni þar sem hugað er jafn mikið að því að tryggja að peningarnir nýtist eins vel og hægt er. Við fáum oft stærri tillögur, þó að þarna sé verið að tala um nokkur hundruð milljónir, þegar við fáum skýrslur í velferðarráðuneytinu. Þarna eru mjög praktískar hugmyndir um úrbætur. Að hluta til getur það verið eins og ég nefndi bara það hvernig við auðveldum ferlið í stjórnkerfinu, t.d. að færa ákveðin verkefni milli stofnana, og annað snýr síðan að hækkun á fjárhæðum eins og hér var nefnt og einhvers konar útvíkkun á fyrirkomulaginu. Við erum að beita okkur fyrir því að fá almennt meira fjármagn inn í almannatryggingarnar. Þetta er einn af þeim þáttum sem við erum að huga að. Það á síðan eftir að koma í ljós og mun skýrast núna þegar við leggjum fram voráætlunina samkvæmt nýjum lögum um opinber fjármál um hver sýn okkar er varðandi útgjöldin og svo að sjálfsögðu enn frekar þegar fjárlögin koma fram í haust. Ástæðan fyrir því að ég vildi koma hér aftur upp er ekki síst sú að fá að nefna samgöngustyrkina. Mér fannst þetta vera mjög áhugaverð hugmynd og nálgun hjá nefndinni. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar við horfum til fyrirkomulagsins að við séum að stuðla að samþættingu, ekki aðgreiningu. Þetta hefur maður líka séð hjá Strætó sem heldur utan um ferðaþjónustu fatlaðs fólks á höfuðborgarsvæðinu, mér skilst að eitt af því sem þeir hafa verið að horfa meira til sé að geta hjálpað fötluðu fólki og stutt fatlað fólk til þess að nýta sér almenningssamgöngurnar almennt, ekki vera í sérstökum bílum, heldur að geta að sjálfsögðu bara tekið strætó eins og ófatlað fólk og njóta sama [[Forseti hringir.]]frelsis og ófatlaðir einstaklingar gera. Ég held að þetta væri hluti af því að styðja það.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir að eiga við mig orðastað í dag. Í sjúkra- og almannatryggingakerfinu eru fjölmörg flækjustig. Eitt þessara flækjustiga er að ekki er gerður greinarmunur á fólki, börnum og fullorðnum með varanlega og stöðuga örorku eða fötlun og þeim hópi sem er með tímabundna eða breytilega örorku eða fötlun. Það hefur þær afleiðingar að fólk með stöðuga og langvarandi örorku og fötlun þarf ítrekað að sækja um endurnýjanir á heilbrigðisvörum, framfærslu, bílastæðakortum, þjálfun og réttinum til þess að fá endurnýjun á hjálpartækjum þótt augljóst sé að einstaklingurinn muni búa við örorku eða fötlun alla ævi. Sú reglugerð sem ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um er reglugerð um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra og langveikra barna, nr. 504/1997, og þá kannski helst 6. gr. Í 1. mgr. 6. gr. segir með leyfi forseta: „Umsóknir framfærenda skulu sendar Tryggingastofnun ríkisins á þar til gerðum eyðublöðum með tillögum svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra eða sveitarfélaga um flokkun og greiðsluviðmið ef um fatlað barn er að ræða. Greiningaraðilar skulu senda læknisvottorð um læknisfræðilega greiningu og meðferð og umönnun barna til Tryggingastofnunar ríkisins.“ Í 2. mgr. 6. gr. stendur: „Tryggingastofnun ríkisins greiðir kostnað við læknisvottorð samkvæmt 1. málsgrein.“ Síðan er það 3. mgr. 6. gr., sem ég spyr hæstv. ráðherra um á eftir. Þar stendur, með leyfi forseta: „Aðstoð samkvæmt reglugerð þessari skal ákveða til tiltekins tíma, að hámarki til 5 ára.“ Herra forseti. Mikil vinna og orka fer í að þurfa að sækja ítrekað um endurnýjanir og er um mikla sóun að ræða á tíma, hæfileikum og fjármunum fólks sem þarf á framfærslunni að halda og á tíma heilbrigðisstarfsfólks sem þarf að sinna gerð, viðtöku og yfirferð vottorða og umsókna og samfélagsins alls. Þar að auki hlýtur tækniþróun okkar tíma að ráða við skráningar sem koma í veg fyrir þetta flækjustig. Það er mikilvægt að skráningar um þá einstaklinga sem búa við stöðuga og varanlega örorku eða fötlun séu geymdar í gagnagrunni svo ekki þurfi stöðugt að gefa sömu upplýsingarnar aftur og aftur. Krafan um sönnunarbyrði fatlaðs fólks, öryrkja og foreldra langveikra og fatlaðra barna á eigin tilvist er niðurlægjandi og rýrir réttindi fjölskyldna til að búa við eðlislæga og mannlega reisn samkvæmt alþjóðlegum mannréttindaskuldbindingum. Því spyr ég hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra: Hyggst ráðherra endurskoða reglugerð um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra og langveikra barna, nr. 504/1997, samanber einkum 3. mgr. 6. gr., í því skyni að draga úr þörf á endurnýjun umsókna um aðstoð vegna þess hóps barna sem er með varanlega fötlun eða sjúkdóm?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina um það hvort ég hyggist láta endurskoða reglugerð um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra og langveikra barna, nr. 504/1997, einkum 3. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar. Það er ánægjulegt að geta svarað þingmanninum þannig að við erum með í gangi heildarendurskoðun innan málaflokksins. Heildarendurskoðun á þeirri reglugerð er þegar hafin og á málaflokknum heild sinni. Starfandi er starfshópur á mínum vegum sem hefur það hlutverk að fara heildstætt yfir réttindi foreldra fatlaðra og langveikra barna, en réttindi þeirra til greiðslna byggjast aðallega á lögum um félagslega aðstoð varðandi umönnunargreiðslurnar og lögum um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Markmið með endurskoðuninni er að meta reynsluna af framkvæmdinni, á þeim þáttum sem þingmaðurinn nefndi í sinni ræðu og þörfinni á lagabreytingum og breytingum á þeim reglugerðum sem settar hafa verið á grundvelli laganna. Það er rétt að fram komi að ég hugaði sérstaklega að því við skipun starfshópsins að í honum væru fulltrúar sem sjálfir hefðu reynslu af því að vera með langveik börn og hefðu því reynslu af því kerfi sem komið hefur verið á fót í því skyni að styðja við þennan hóp sem og varðandi framkvæmd þess. Það atriði sem hv. þingmaður vísar sérstaklega til í fyrirspurn sinni lýtur að því að greiðslur sem veittar eru samkvæmt reglugerðinni skuli ákveðnar til tiltekins tíma og að hámarki til fimm ára í senn. Það er líka til skoðunar hjá starfshópnum. Hópurinn hefur fundað reglulega og ég hef fylgst með því og lagt áherslu á að sú vinna gangi vel. Ég vonast því til þess að fá fljótlega frá honum skýrslu og tillögur um æskilegar úrbætur í málaflokknum. Síðustu daga og vikur hef ég fengið verulega umfangsmiklar tillögur sem snúa að breytingum á þessum lagabálkum, almannatryggingum og lögum um félagslega aðstoð.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og það gleður mig mjög að hún sé að láta endurskoða þetta allt saman. Það var nú eiginlega það sem ég var að sækjast eftir að fá að vita, hvort hún væri hugsanlega að vinna í þessum málum. Þetta er önnur fyrirspurnin sem ég legg fram til ráðherra um þessi mál því að þau eru á hendi margra ráðherra, þ.e. reglugerðir um endurnýjanir á leyfum og aðstoð fyrir fatlað fólk, sem eru náttúrlega mjög bagalegar fyrir það. Eins og ég kom inn á búum við þannig í dag að við erum netvædd þjóð og getum örugglega verið með gagnagrunn þar sem skráðar eru í eitt skipti upplýsingar um einstakling sem er með varanlega örorku þannig að hann þurfi ekki ítrekað að sækja um leyfi og aðstoð, ekki nema þá í gegnum sjúkraþjálfara sinn eða sérfræðing sem hann leitar til. Fram kom að hæstv. ráðherra er með í þessum vinnuhópi fólk sem hefur reynslu og þekkingu á þessum málum og hefur þurft að reiða sig á kerfið, sem er lykilatriði fyrir mér. Ef verið er að endurskoða þessar reglugerðir vil ég benda ráðherrum og hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur að hafa til hliðsjónar samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðs fólks. Þar kemur svo skýrt fram í o-lið í formálsorðum samningsins að fatlað fólk eigi að eiga kost á því að eiga virka aðild að ákvarðanatöku um stefnumið og áætlanir, m.a. ákvarðanatöku sem varðar það með beinum hætti. Eins stendur í 4. gr. samningsins að ef undirbúa eigi samninga eða löggjöf fyrir fatlað fólk skuli það haft með í ráðum. Ég vil enn og aftur ítreka við hæstv. ráðherra að hafa það til hliðsjónar og hafa fatlað fólk ætíð með í ráðum í þessum efnum því að þá er hægt að koma í veg fyrir mikla vinnu sem kemur oft í kjölfarið. Þessar reglugerðir eru óviðunandi og niðurlægjandi, það [[Forseti hringir.]]segir mér fólk sem notar þessa þjónustu, ekki ég sjálfur.