Ég býð alla hv. alþingismenn, svo og ríkisstjórn, velkomna til þingstarfa að nýju eftir páskahlé. Fram undan er síðasta lota þessa löggjafarþings, vorþingið eins og þingsköp áskilja. Án efa munu miklar annir verða á vorþingi, enda eru mörg mál til meðferðar, sum alveg ný af nálinni, en frestur til framlagningar nýrra þingmála rann út í dymbilviku, 31. mars sl. Ég vænti góðs samstarfs við þingmenn alla, sérstaklega ríkisstjórn og forustu stjórnarandstöðu, til þess að ljúka megi þingstörfum á þessu vorþingi með sóma. Veigamikill þáttur í störfum okkar alþingismanna er sú tækni sem orðið hefur í öllum samskiptum með neti, vefjum, ritvinnslu, tölvupósti og samfélagsmiðlum. Sú þróun hefur opnað möguleika til meira gagnsæis og auðveldari aðgangs að öllum upplýsingum. Alþingi hefur reynt að fylgja þróuninni og raunar er það svo að vefur þingsins hlýtur lof, einkum þeirra sem nota hann mikið. Þróunin er ör og enn hafa verið gerðar breytingar sem til framfara eiga að horfa. Tímabært þótti orðið að búa svo um að efni af vef þingsins mætti sækja í gegnum snjallsíma og spjaldtölvur. Jafnhliða þessu var farið í nauðsynlegar uppfærslur á vefnum þannig að útlitið tæki mið af breyttu viðmóti. Leiðarljós við þetta skref er að bæta leit á vefnum þannig að upplýsingar um þingstörfin, lög í landinu og opinber gögn um störf Alþingis séu eins góðar og tæknin leyfir. Sú breyting sem ég geri hér að umtalsefni var gerð nokkru fyrir páska. Ekki er öllum lagfæringum lokið og verður áfram unnið að þeim, m.a. með hliðsjón af viðbrögðum og viðtökum notenda vefsins á næstunni. Hv. alþingismenn. Ég vil við þetta tækifæri vekja athygli á því að sl. föstudag, 10. apríl, voru liðin 75 ár frá því að Alþingi gerði eina mikilvægustu samþykkt í sögu þjóðarinnar. Þá tóku Íslendingar í raun að fullu við stjórn allra málefna ríkisins. Þetta var annars vegar ályktun um meðferð æðstu stjórnar ríkisins þar sem ríkisstjórn Íslands var að svo stöddu falin meðferð konungsvalds og ályktun um að Ísland tæki meðferð utanríkismála og landhelgisgæslu að öllu leyti í sínar hendur. Þessir atburðir komu í kjölfar innrásar Þjóðverja í Danmörku 9. apríl 1940 en þar með urðu Danir ófærir um að rækja skyldur sínar samkvæmt dönsk-íslensku sambandslögunum frá 1918. Fregnin um innrásina í Danmörku barst hingað þegar um morguninn 9. apríl. Sat ríkisstjórnin á fundum allan daginn, svo og utanríkismálanefnd, og mikið samráð var milli þingmanna og þingflokka. Miklu skipti að ríkisstjórnin hafði séð fyrir hættuna og undirbúið sig með leynd af mikill framsýni og öryggi fyrir þá atburði er þarna urðu og þannig tryggt hagsmuni íslenska ríkisins á ógnartímum í sögu mannkyns. Á grundvelli stjórnskipulegs neyðarréttar tók Alþingi á næturfundi aðfaranótt 10. apríl 1940, með samhljóða atkvæðum allra þingmanna, ákvörðun um fullkomin yfirráð Íslendinga við þessar aðstæður á málefnum sínum. Næstu skref Íslendinga voru síðan stofnun embættis ríkisstjóra ári síðar og svo lýðveldis á Þingvöllum árið 1944. Báðir þessar ályktanir Alþingis eru til marks um veigamikið hlutverk þingsins í stjórnskipun Íslands og þátt þess í sögu þjóðarinnar. Þar skipti sköpum samheldni og örugg forusta. Það er fyllsta ástæða til að halda í heiðri sögu þessara atburða og minningu þeirra manna sem þá voru hér á vettvangi. Ég lýk þessum ávarpsorðum mínum nú með þeirri hvatningu til alþingismanna að við reynum að standa við þá starfsáætlun sem við settum okkur sl. haust og samstaða var um. Ég veit að það getur reynst erfitt, ekki síst vegna þess að mörg mál eru seint fram komin líkt og allt of oft hefur hent. Með góðu starfsskipulagi, forgangsröðun og samvinnu þingmanna og ráðherra er þó að mínu mati unnt að ljúka þingstörfum á tilsettum tíma þannig að sómi sé að, jafnt fyrir þing og þjóð. Í júnímánuði ætlar Alþingi að minnast að sínu leyti þess að 100 ár eru liðin síðan íslenskar konur fengu kosningarrétt. Ég hvet til samstöðu þingflokkanna um hvernig að hátíðarþingfundi 19. júní nk. verður staðið.
Borist hefur bréf frá hv. 4. þm. Reykv. s., Pétri H. Blöndal, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Áslaug María Friðriksdóttir, en 1. varamaður á listanum situr nú þegar á Alþingi sem þingmaður. Áslaug María Friðriksdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 920, um þjóðhagslega hagkvæmni byggðaaðgerða, og á þskj. 922, um byggðakvóta, báðar frá Sigurði Erni Ágústssyni.
Samkomulag er um að þingfundur geti staðið lengur en hvað þingsköp kveða á um, sé þess þörf, svo unnt sé að klára þær fyrirspurnir sem eru á dagskrá.
Herra forseti. Ég get tekið undir með forseta sem hér talaði á undan um nauðsyn þess að við högum störfum okkar með sóma nú á síðustu lotu þingsins. Það kemur mér hins vegar stórkostlega á óvart að sjá hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra hér til svara í fyrsta fyrirspurnatíma eftir tveggja vikna þinghlé, þinghlé þar sem verkföll hafa hafist úti í samfélaginu. Verkfall BHM stendur yfir. Við lesum fréttir um að þar ríki ástand sem geti ekki talist öruggt fyrir sjúklinga og hæstv. forsætisráðherra nýtir flokksþing Framsóknarflokksins til að tilkynna okkur hinum, hvort sem er öðrum þingmönnum eða almenningi í landinu, að ætlunin sé að aflétta höftum fyrir þinglok. Til þess höfum við hvað? 18 þingfundadaga! Svo kemur virðulegur forseti þingsins og segir: En það er samt mikilvægt að staðið verði við starfsáætlun. Ég hefði gjarnan viljað fá tækifæri til þess, herra forseti, að spyrja bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra spjörunum úr hér á fyrsta degi eftir tveggja vikna þinghlé í ljósi þeirra upplýsinga sem okkur [[Forseti hringir.]]hafa borist í gegnum landsfund Framsóknarflokksins og í ljósi þeirrar alvarlegu stöðu sem er uppi á vinnumarkaði. Mér finnst ekki [[Forseti hringir.]]mikill bragur á þessu, herra forseti.
Eins og hv. þingmenn vita er kveðið á um það í þingsköpum með hvaða hætti tilkynnt er um viðveru hæstv. ráðherra hér í óundirbúnum fyrirspurnum. Þegar forseta varð ljóst að formenn stjórnarflokkanna voru ekki tilkynntir inn til þátttöku á þessum þingfundi, í óundirbúnum fyrirspurnum, freistaði forseti þess að gera rek að því að annar hvor eða báðir hæstv. ráðherrar gætu verið viðstaddir. Fyrir liggur að hæstv. ráðherrar eiga þess ekki kost. Við þekkjum það að jafnvel þó að hæstv. ráðherrar vilji svo gjarnan vera viðstaddir þingfundi, eins og hv. þingmönnum ber skylda til, kunna þær aðstæður að koma upp að hæstv. ráðherrar, rétt eins og hv. þingmenn, eigi þess ekki kost eða hafi ekki möguleika á því að koma til þingfundar.
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir að bjóða okkur velkomin úr páskaleyfi en hlýt að spyrja hvort formenn stjórnarflokkanna séu enn í páskafríi. Eða hvað veldur því að þeir eru ekki hér á þingfundi til að svara óundirbúnum fyrirspurnum? Þeir eiga auðvitað að vera tilbúnir til þess tvisvar sinnum í viku og sér í lagi að loknu löngu hléi og að loknum þeim stóru yfirlýsingum sem gefnar voru á föstudaginn. Ég þakka forseta fyrir að hafa reynt að fá þá til fundarins til að svara fyrirspurnum. Ég veit ekki af hverju þeir treysta sér ekki til að svara þeim spurningum sem þeir augljóslega þurfa að svara. En ég bið forseta um að haga dagskrá þingsins á þann veg að annar óundirbúinn fyrirspurnafundur verði í upphafi fundar á morgun, þriðjudag, og þeim verði gefinn kostur á að svara þeim brýnu spurningum sem þeir þurfa að svara í upphafi fundar á morgun. Það er hverjum manni ljóst að með verkföll í landinu, með yfirlýsingar um afnám gjaldeyrishafta og með margar samþykktir [[Forseti hringir.]]Framsóknarflokksins, um að þingmál ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]eigi ekki að ná fram að ganga, er óhjákvæmilegt að [[Forseti hringir.]]þessir leiðtogar ríkisstjórnarinnar séu hér til svara eða að þeir svari því alla vega af hverju þeir treysta sér ekki til að svara.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þetta. Það er mjög bagalegt að annar hvor forustumanna ríkisstjórnarinnar sé ekki hér til að svara mjög aðkallandi spurningum eftir tveggja vikna leyfi. Það hafa verið gefnar alls konar yfirlýsingar úti í bæ, sem þarf að fá skýringar á. Ég vil líka gera annað að umtalsefni. Eins og hæstv. forseti fór ágætlega yfir í ávarpi sínu áðan er brýnt að halda starfsáætlun og það er ákveðin meginregla sem við reynum að hafa í huga í þingstörfum, að það sé starfsáætlun. Nú hefur ríkisstjórnin haft alveg heilt þing til að leggja fram þingmál, brýn mál, stefnumál, og ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin hafi ekki nýtt það sem skyldi og það hafa frekar fá mál - kannski blessunarlega en stundum bagalega - komið frá ríkisstjórninni. En nú berast yfirlýsingar frá ráðherrum í ríkisstjórninni að mál séu væntanleg og sumarþing þurfi og þar fram eftir götunum. Ég er ekkert á móti sumarþingi ef brýn þörf er á en hins vegar verður hæstv. forseti [[Forseti hringir.]]að brýna fyrir forsætisráðherra og öðrum ráðherrum í ríkisstjórninni [[Forseti hringir.]]að þeim beri að virða starfsáætlun. Frestur til að leggja fram [[Forseti hringir.]]ný þingmál er runninn út og við erum ekki bara á einhverri bakvakt í þinginu að bíða eftir frumvörpum sem eru lögð fram þegar ráðherrum þóknast.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að ekki þarf mikla stjórnmálafræði til að átta sig á því að annað er ótækt en að það sé eitt af fyrstu verkefnum þessarar viku að þingmenn eigi þess kost að eiga orðastað við forustu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki eins og við séum að koma hér til starfa á venjulegum mánudegi. Við höfum ekki verið í þinginu í tvær heilar vikur og hæstv. forsætisráðherra hefur verið með miklar yfirlýsingar á þingi framsóknarmanna, telur við hæfi að gefa stórar yfirlýsingar þar en skilar svo auðum stól hér. Það er gagnvart Alþingi sem hæstv. ríkisstjórn á að svara og það er gagnvart Alþingi sem hæstv. forsætisráðherra á að vera tilbúinn að svara fyrir ákvarðanir sínar en ekki bara á eigin þingum úti í bæ. Ég tek því undir þá tillögu sem kom fram hér áðan að rétt sé að efna til sérstaks óundirbúins fyrirspurnatíma utan dagskrár á morgun.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við komum hér upp hvert á fætur öðru og kvörtum undan fjarveru hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er í miklu samræmi við það sem virðist vera virðingarleysi sérstaklega hæstv. forsætisráðherra fyrir þinginu. Þegar hæstv. forsætisráðherra kemur með yfirlýsingar um eitthvað jafn mikilvægt og gjaldeyrishöft þá hefði maður haldið að hann mundi vilja að hið háa Alþingi gæti rætt það við hann, spurt hann spurninga, fengið eitthvað á hreint, vegna þess að það er margra spurninga að spyrja. Ég gæti sagt að það ylli mér venjulega vonbrigðum að sjá ekki hæstv. forsætisráðherra hér en þetta er orðin venjan, maður er orðinn vanur þessu virðingarleysi, þessu skeytingarleysi gagnvart Alþingi og gagnvart lýðræðinu. Þetta er til skammar. Ég velti fyrir mér, ef ég á að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, hvernig mönnum dettur í hug að þeir muni klára þetta þing samkvæmt starfsáætlun. Ég sé ekki fram á að það gerist, með fullri virðingu. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Við hljótum að gera athugasemdir við þessa almennu sniðgöngu forsætisráðherra gagnvart þinginu. Að koma eftir páskaleyfi og skila auðu sæti er ekki boðlegt og við hljótum öll að mótmæla því, sérstaklega þegar menn hafa staðið í ræðustólum úti í bæ og verið með stórkarlalegar yfirlýsingar um aðgerðir í einhverjum af stærstu hagsmunamálum þjóðarinnar og leggja síðan ekki í það að koma til þingsins og svara fyrirspurnum um það. Það er ekki í boði, virðulegi forseti. Við hljótum að fara fram á að á morgun verði aukafyrirspurnatími eða skýrslugjöf af hálfu hæstv. forsætisráðherra um hvað hann átti við í ræðu sinni um það hvernig farið verður í afnám hafta. Það eina sem ég get lesið út úr yfirlýsingum hans á síðastliðnum tveimur árum er að hann hefur eytt þeim árum í að reyna að finna ný nöfn á aðgerðir sem unnið var með í tíð fráfarandi ríkisstjórnar. Það er það eina sem ég hef séð. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekkert annað gert til að afnema höft í landinu en að reyna að skapa ófrið og slá sjálfan sig til riddara með innstæðulausum frösum. [[Forseti hringir.]]Hann þarf að koma hingað í þingið og svara fyrir þetta.
Forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá félögum mínum um meint virðingarleysi forsætisráðherra gagnvart þinginu. Við erum með munnlegar fyrirspurnir hérna á eftir en það hefur gengið mjög treglega að fá forsætisráðherra til að mæta hingað á mánudögum til að taka þátt í þessum dagskrárlið þingsins. Mér finnst það mjög bagalegt og til vansa. Mér finnst furðulegt að forsætisráðherra geti ekki komið hingað og svarað fyrir það sem átti sér stað á landsfundi framsóknarmanna. Ég hef miklar áhyggjur af því að störf þingsins muni riðlast verulega út af málum sem koma frá Framsóknarflokknum, m.a. frá hv. þm. og ráðherra Eygló Harðardóttur og forsætisráðherra. Ég hef líka áhyggjur og mundi vilja fara ítarlega yfir það með ráðherra og óska eftir og tek undir að hér verði haldinn sérstakur fundur á morgun með þeim dagskrárlið sem við erum að fara í hér á eftir.
Herra forseti. Já, ég vil í byrjun óska framsóknarmönnum til hamingju með flokksþing sitt. Maður hefði nú ætlað að hæstv. forsætisráðherra kæmi borubrattur til þings og kynnti þingheimi allar þær miklu hugmyndir og töfralausnir sem flugu á milli manna á flokksþingi framsóknarmanna. Ef þetta yrði allt veruleikinn væri kannski eitthvað bjartara fram undan en veruleikinn hjá okkur hér inni segir til um. Hér er allt vaðandi í verkföllum og fram undan eru áframhaldandi verkföll ef ekkert verður að gert. Hvorki hæstv. fjármálaráðherra né forsætisráðherra sjá ástæðu til að vera til svara í óundirbúnum fyrirspurnatíma þegar svo mikið liggur undir í hagsmunum þjóðfélagsins. Nei, það virðist vera betra að halda uppi einhverri hugmyndasmiðju á flokksþingi framsóknarmanna sem menn eru síðan ekki menn til að ræða hérna, [[Forseti hringir.]]á þeim vettvangi þar sem á að ræða [[Forseti hringir.]]málin, á Alþingi.
Herra forseti. Ég óska ríkisstjórninni velfarnaðar á því ferðalagi sem hún hefur nú hafið og vonandi leiðir til farsæls afnáms á gjaldeyrishöftum. Ég vildi gjarnan geta stutt það og mun gera það ef um er að ræða útfærslu sem ég og mitt fólk getur sætt sig við, en til þess þarf ég að skilja það. Ég skil ekki enn þá hvað í þessu felst. Nú eru liðnir þrír sólarhringar frá því að yfirlýsing forsætisráðherra kom fram á flokksþingi Framsóknar. Enn hefur ekkert heyrst í fjármálaráðherra, enn hefur aðeins einn sjálfstæðisþingmaður talað um málið og hann hefur fundið því flest til foráttu. Það hefur komið fram að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Frosti Sigurjónsson, vissi ekkert um málið og hafði ekki verið kynnt það. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta hvort hann muni ekki tryggja að samstundis og þeir fóstbræður koma í leitirnar, hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra, verði þeir látnir gefa hér munnlega skýrslu um stöðu þessa máls.
Virðulegi forseti. Fjarvera formanna stjórnarflokkanna vekur sannarlega upp margar spurningar. Ég velti fyrir mér hvort það geti verið að þeir séu saman á fundi að fara yfir það hvernig samþykktir Framsóknarflokksins samrýmist ríkisfjármálaáætluninni sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram hér fyrir helgi. Það er skiljanlegt að hæstv. forseti hafi óskað eftir því að þeir væru hér, annar hvor eða báðir, eftir þetta langa hlé vegna þess að það eru margar spurningar sem við þurfum að fá svör við. Ein spurningin varðar það að verið er að tala um nýja áætlun um afnám hafta og að þar eigi að koma stöðugleikaskattur, ef ég man orðið rétt. Er það útgöngugjaldið sem talað er um í áætlun sem Seðlabankinn lagði fram í mars 2011? Er samasemmerki með útgöngugjaldinu og þessum stöðugleikaskatti [[Forseti hringir.]]sem verið er að tala um? Við hv. þingmenn getum ekki [[Forseti hringir.]]einu sinni tjáð okkur um þetta vegna þess að þeir mæta ekki hér, [[Forseti hringir.]]herrarnir, til að svara svona einföldum spurningum.
Herra forseti. Já, samkvæmt þingsköpum getur ráðherra gefið munnlega skýrslu og forseti þingsins getur líka heimilað og skipulagt að það sé sérstök yfirlýsing. Þessi verkfæri eru til staðar, sama hvort forseti þingsins ákveður að beita þeim eða forsætisráðherra sjálfur að koma fram. Við verðum að fá skýrari svör um hvað það þýðir sem hann nefndi um afnám hafta, hvort þetta sé stefnubreyting eða hvað, eða hvort hann ætlar ekki að upplýsa okkur um það af því að enn sé í gangi strategísk vinna en þá þurfum við að fá mjög skýr svör í samráðsnefnd um afnám hafta sem þingmenn í öllum flokkum sitja í. Þar hefur ekki verið fundað lengi. Það á víst að vera fundur í þessari viku. Við hlökkum til að heyra hvort um stefnubreytingu sé að ræða en þetta verður að vera miklu skýrara. Meðan þetta er óskýrt verður mögulegt sundurlyndi hjá okkur sem við verðum að passa. Við verðum að reyna að vera meira samstiga og samtaka, en það er mjög [[Forseti hringir.]]erfitt þegar þetta er allt svona [[Forseti hringir.]]óskýrt. Að sjálfsögðu hefur fólk áhyggjur af þessu stóra máli. Við þurfum að fá [[Forseti hringir.]]skýr svör og við þurfum að fá þau sem fyrst.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir að það er kannski ekki besti bragur á því að báðir forustumenn ríkisstjórnarflokkanna séu fjarverandi í dag. Ég verð hins vegar að segja fyrir hönd míns flokks og míns formanns að hann hefur að jafnaði verið tilbúinn að ræða mál hvar og hvenær sem er þó að þannig bregði við á þessum degi að hann þurfi að vera á fundi úti í bæ. Hann var á þingflokksfundi með okkur sjálfstæðismönnum til klukkan tvö en þurfti að fara á fund með mönnum vegna gjaldeyrishaftanna klukkan tvö - með fólki úti í bæ. Hins vegar verð ég að segja, hv. þingmenn og hæstv. forseti, að ég hef engan áhuga á að ræða í þingsal landsfundarályktanir Framsóknarflokksins eða landsfundarályktanir Samfylkingarinnar sem nýlega lauk fundi sínum. Þær eru ekki þingskjöl. Flokkar geta ályktað hvað sem þeir vilja úti í bæ. [[Gripið fram í: … forsætisráðherra …]]Komi það hér inn kemur það í formi þingmáls en að ég ætli að standa í ræðustól og ræða við framsóknarmenn um ályktanir þeirra á flokksfundi [[Forseti hringir.]]- það hvarflar bara ekki að mér.
Virðulegur forseti. Flestir þeirra sem hlustuðu á ræðu formanns Framsóknarflokksins um helgina veltu fyrir sér á hvaða plánetu sá maður væri staddur. Ég ætla að láta mér duga hér undir þessum lið að spyrja: Hvar er forsætisráðherra? Er ekki sjálfsagt að upplýst sé um það hvaða fundur það er sem er mikilvægari en það að hitta hér þingið og útskýra enn og aftur, vegna þess að það er endurtekið þema þessa kjörtímabils, hvað nákvæmlega hæstv. forsætisráðherra átti við með orðum sínum? Um hvað er verið að tala? Nú er að teiknast upp sú mynd enn og aftur að hér er á ferðinni svo ævintýralega léleg ríkisstjórn að annað eins hefur ekki sést í stjórnmálasögu Íslands. Það er algerlega ótækt eftir slíkar yfirlýsingar að menn komi ekki hér í þingið og útskýri hvað átt er við, leggi fram upplýsingar [[Forseti hringir.]]… þannig að menn geti rætt [[Forseti hringir.]]þær svo við séum ekki sífellt föst í þeim [[Forseti hringir.]]hjólförum að vera að velta fyrir okkur hvert menn [[Forseti hringir.]]eru að fara hér sem stjórna landinu.
Herra forseti. Ég get að nokkru leyti tekið undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að ég hef engan óskaplegan áhuga á því að að sökkva mér í innri samþykktir Framsóknar, en þó ætla ég nú að það komi henni meira við en mér þar sem um er að ræða samstarfsflokkinn í ríkisstjórn og þarna er m.a. ályktað um stjórnarfrumvörp. Ég tel að forseti hafi gert vel í upphafsorðum sínum að leggja í raun til að Alþingi héldi sínu striki með starfsáætlun sína og léti framgöngu ríkisstjórnar ekki trufla það. Það mun að vísu þurfa miklu skipulags- og forgangsröðunarvinnu til ef það á að ganga skaplega miðað við hversu seint og illa mál hafa komið frá ríkisstjórn, þar á meðal gusa af málum eftir 31. mars. Vantar þó enn upp á mál sem við söknum sárlega, eins og samgönguáætlun og ýmislegt sem þingið þarf að takast á við og afgreiða ef vel á að vera. Það er auðvitað undrunarefni að forsætisráðherra skuli ekki vera hér í dag. Hann er þó sannarlega í landinu. Fjármálaráðherra hefur að undanförnu talað frá Flórída, en það er gott ef hann er líka kominn heim eins og hér var upplýst. [[Forseti hringir.]]Við fáum þá væntanlega að sjá meira af þeim á næstu dögum.
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með kollegum mínum hér varðandi þetta mál. Það er afar sérstakt að forsætisráðherra sem hefur verið svo yfirlýsingaglaður, sem hann er svo sem ekki í fyrsta skipti á þessu þingi og formenn eru gjarnan, virðist boða hér stórkostlega umfangsmikil frumvörp varðandi afnám hafta. Þau hafa ekki verið lögð fram eðli málsins samkvæmt vegna þess að nú er farið að tala um stöðugleikaskatt. Ég finn hann að vísu ekki í orðabók en það er aftur annað mál. Það væri vert að vita hvort þingmenn Framsóknarflokksins geti eftir þessa helgi útskýrt stöðugleikaskattinn. Eins og hér kom fram var fjármálaráðherra á meðan í Flórída og talaði um verkföll sem þá þegar voru hafin og stöðugleika á vinnumarkaði þannig að þetta er í hróplegu ósamræmi við það sem við hér upplifum og við mundum gjarnan vilja fá að eiga orðastað við þessa forustumenn ríkisstjórnarinnar. [[Forseti hringir.]]Svo er búið að álykta af hálfu framsóknarmanna gegn bankabónusum sem er vel en það er í frumvarpi sem fjármálaráðherra hefur lagt fram. Þau eru mörg, málin þar sem ríkisstjórnarflokkarnir eru svo sannarlega þvers og kruss og alls ekki sammála um það sem í þeim kemur fram.
Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en auðvitað er það vandamál að hæstv. forsætisráðherra er ekki til svara þegar hann er búinn að kynna á sínu eigin landsþingi að nú liggi fyrir ákvörðun um hvernig eigi að losa höftin, heldur því svo fram að allir séu upplýstir þó að það hafi nú komið fram að fulltrúar hans eigin flokks og Sjálfstæðisflokksins í svokallaðri samráðsnefnd eru ekki upplýstir, ekki frekar en fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, enda hefur allt það sem hefur verið kynnt þar verið einhvers konar hugmyndir, engar útfærslur legið fyrir þannig að það er ekki í lagi að hæstv. forsætisráðherra leyfi sér að fara með slíkar rangfærslur og mæta svo ekki í þingsal. Eins og hér hefur verið bent á er þetta því miður ekki einstakt. Hæstv. forsætisráðherra hefur mætt í eina sérstaka umræðu í allan vetur í þingsal. Hæstv. forseti fór yfir það áðan að hann hefði óskað eftir því við formenn stjórnarflokkanna að þeir væru hér í dag. Þeir eru ekki hér. Varaformenn þessara flokka eru ekki hér. Hvernig eigum við þingmenn [[Forseti hringir.]]að geta sinnt okkar störfum ef menn eru ekki hér til svara? Við getum það ekki. Þetta er ekki í lagi.
Forseti. Það er ósatt að við séum alltaf ósammála í þessum sal eins og sumir halda samt. Við erum oft sammála og ég held að við séum öll sammála um það hér að brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar og brýnasta verkefnið í stjórnmálunum í dag sé að losa gjaldeyrishöftin. Þess vegna hlýtur það að vera mjög einkennilegt og við að vera svolítið rugluð yfir forgangsröðun, sem er nú tískuorð, forustumanna þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. forsætisráðherra segir á föstudaginn að lausnin sé komin og það þurfi bara að keyra þetta í gegn fyrir þinglok. Við höfum 18 daga til að ræða þetta og hvorugur þeirra mætir hér í dag. Þetta er slíkur dónaskapur við Alþingi að ég held að það sé fáheyrt. Það væri fróðlegt að vita hvar hæstv. forsætisráðherra er og það væri fróðlegt að vita hvaða fundur með [[Forseti hringir.]]einhverju fólki utan þings er meira áríðandi en að gera þinginu grein fyrir þessum tillögum í stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar í dag.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir hamingjuóskir með flokksþing Framsóknarflokksins og fagna þeim áhuga sem hv. þingmenn sýna þeirri samkomu sem var virkilega góð og uppbyggileg. Þar áttum við góða helgi og væri gaman að geta rætt það betur við ykkur hér en þetta er líklega ekki vettvangur til þess. Við erum þó klárlega tilbúin til þess. Ég vil upplýsa að forsætisráðherra er að vinna fyrir okkur úti í bæ, eins og þið kallið það, er á fundi um gjaldeyrishöftin. Ég vil jafnframt minna ykkur á að hann mun sitja hér fyrir svörum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á fimmtudaginn. Ég vona þá að við verðum hér sem flest og hlustum á gagnlegar og góðar umræður.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gert sitt til að reyna að fá hæstvirta ráðherra hingað til fundar. Hann á þakkir skildar fyrir það en ég varpaði til hæstv. forseta fyrirspurn þegar ég hélt stutta ræðu áðan. Ég spurði hæstv. forseta hvort ekki mætti gera ráð fyrir því, miðað við mikilvægi málsins, að hann mundi gera reka að því að þeir tveir hæstv. ráðherrar, a.m.k. annar þeirra, hæstv. forsætisráðherra eða fjármálaráðherra eftir atvikum, flyttu þinginu munnlega skýrslu um stöðu þessa máls. Mér þætti vænt um að hæstv. forseti mundi svara þeirri spurningu. Í annan stað langar mig til að spyrja hæstv. forseta, af því að ég tek undir frómar óskir hans í ávarpi sínu við upphaf fundar um að vonandi takist okkur að ljúka þeim málum sem þarf að ljúka og það í tíma og á áætlun þingsins: Getur hæstv. forseti upplýst hvort hæstv. forsætisráðherra hafi gert honum viðvart um að von væri á miklum frumvörpum sem þurfi að koma í gegnum þetta þing áður en það kveður og heldur inn í sumarið?
Varðandi fyrirspurnir hv. þingmanns vill forseti taka fram að hann hefur skilið það svo að hér væri í gangi ákveðið fyrirkomulag sem hefði verið sett á laggirnar til að tryggja aðkomu hv. þingmanna að upplýsingum um gjaldeyrishöftin og telur eðlilegt að það fyrirkomulag sé virt. Varðandi önnur þingmál sem hv. þingmaður spurðist fyrir um hefur komið fram að væntanlega yrði að flytja þingmál sem lytu með einhverjum hætti að gjaldeyrishöftunum þannig að forseta er auðvitað ljóst að til þess kunni að koma. Hvenær nákvæmlega það gerist er forseta vitaskuld ekki kunnugt.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa beðið um að hæstv. ráðherrar, annaðhvort hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og jafnvel báðir, verði hér til svara um áætlanir varðandi gjaldeyrishöftin. Mér vitanlega er aðeins ein áætlun í gildi og hún var lögð fram 25. mars árið 2011. Mér finnst algjörlega ótækt að bíða fram á fimmtudag eftir að fá svör frá hæstv. ráðherrum. Ég bið hæstv. forseta að sjá til þess að hér verði fyrirspurnatími á morgun eða bara hreinlega sérstök umræða og skýrsla eins og beiðni hefur komið fram um. Það er fráleitt að bíða fram á fimmtudag með að ræða í þingsalnum þessi tvö stórmál, kjaradeilur og áætlun um afnám hafta sem virðist vera einhvers staðar komin fram en við vitum ekki um.
Virðulegur forseti. Hér hefur komið fram að bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra verða í fyrirspurnatíma á fimmtudaginn. Þessi umræða hefur vakið upp hjá mér hugsanir um gamla hugmynd sem ég reifaði hér eitt sinn, að það yrði komið á nýju fyrirkomulagi um fyrirspurnatíma til ráðherra og að við horfðum jafnvel til þess að það yrðu sérstakir fyrirspurnatímar til forsætis- og fjármálaráðherra ef það væri tveggja flokka stjórn eða til þeirra ráðherra sem væru í forustu fyrir þá flokka sem mynduðu samsteypuríkisstjórn, eitthvert annað slíkt fyrirkomulag, þannig að þá væri fastur slíkur tími fyrir slíkar fyrirspurnir. Almennt hefur sú regla verið hér í gangi að það sé horft til þess að ráðherrar séu til svara að minnsta kosti einu sinni í viku. Það eru tveir fyrirspurnatímar í hverri viku og ráðherrar hafa reynt að tryggja að þeir sætu að lágmarki einu sinni í hverri viku fyrir svörum. Nú liggur fyrir, virðulegi forseti, að þessir báðir hæstv. ráðherra verða í þinginu á fimmtudaginn. Ég skil vel óþolinmæðina og kannast við þetta sjálfur þegar ég var í stjórnarandstöðu, en ég man reyndar líka fjölmörg tilvik þar sem ég hefði gjarnan viljað sjá hina og þessa ráðherra úr þáverandi ríkisstjórn hér í salnum til þess [[Forseti hringir.]]að ræða við okkur, en þannig gengur það fyrir sig. Það er komið fram hver ástæðan er fyrir fjarveru þeirra. Ég vonast til þess að nú sé hægt [[Forseti hringir.]]að halda áfram þingstörfum.
Forseti. Mér finnst mjög alvarlegt að það hefur komið fram að tveir þingmenn og hæstv. ráðherrar úr Framsóknarflokknum hafa boðað sumarþing. Það er þvert á það sem hefur komið fram í máli forseta. Mér finnst ástæða til að fá svör um það hvernig standi á því að ráðherrar í engu samráði við þingflokksformenn eða formenn flokkanna geti upp á sitt eindæmi ákveðið að boða sumarþing um mjög stór og flókin málin. Að sjálfsögðu mundi ég ekki leggja mig á móti því að hér yrði mælt fyrir flóknum málum og þau send út í umsagnarferli í sumar, en að boða til flókinna mála á hundavaði er mjög alvarlegt og alls ekki í anda þess sem forseti þingsins hefur boðað. Ég óska eftir því að [[Forseti hringir.]]þetta verði tekið fyrir í forsætisnefnd.
Herra forseti. Það má vel vera að þessi vettvangur hér, hv. Alþingi, sé ekki vettvangur til að ræða samþykktir landsfunda eða flokksþinga stjórnmálaflokka, en hæstv. forsætisráðherra er ekki bara einhver maður úti í bæ, hann er hæstv. forsætisráðherra sem tilkynnir á sínu flokksþingi að það eigi að leysa hér gjaldeyrishöft og koma með lausnir í þeim málum á næstu dögum eða vikum, hann muni kynna þinginu það eftir helgi, svo það er ekki óeðlilegt að við hv. þingmenn köllum eftir viðveru hæstv. ráðherra. Það er með ólíkindum að menn dragi það hingað upp á borð að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra séu að hitta mennina úti í bæ. Er ekki nær lagi að þeir hitti okkur á hv. Alþingi [[Forseti hringir.]]og fari yfir þessi alvarlegu mál? Eða er það kannski svo að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]þurfi að tala saman tveir einir og séu að gera það úti í bæ [[Forseti hringir.]]núna?
Virðulegur forseti. Um leið og ég býð hæstv. menntamálaráðherra velkominn frá Kína verður að segja að hugmyndir um breytingar á fyrirspurnatíma afsaka það í engu að forsætisráðherra og fjármálaráðherra landsins séu ekki viðstaddir þennan fyrirspurnatíma og geti bara mætt á fimmtudaginn ef þeim sýnist svo. Nema auðvitað að málið liggi þannig að forsætisráðherra hafi ekki verið að lýsa neinu yfir á föstudaginn, forsætisráðherra hafi bara verið að ítreka þær samþykktir sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur gerði um útgönguskatt í tengslum við gjaldeyrishöftin og afnám þeirra. Þá þurfum við auðvitað ekkert sérstakt að ræða á fundinum. En ef forsætisráðherra var að brydda upp á einhverjum nýmælum, einhverri skattheimtu af þrotabúum sem síðasta ríkisstjórn hafði ekki fyrirhugað, ætti hann skilyrðislaust sem og fjármála- og efnahagsráðherrann að vera hér til svara fyrir það, sérstaklega þegar efnahagssérfræðingur [[Forseti hringir.]]Sjálfstæðisflokksins og samstarfsflokksins, Vilhjálmur Bjarnason, hefur lýst [[Forseti hringir.]]algjöru frati á …
Virðulegi forseti. Það eru oft gullkorn sem hrjóta af vörum fólks í þingsal og ekki alltaf sem maður grípur þau þegar þau fljúga hér. Mér fannst áhugavert orðalag hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur áðan þegar hún talaði um að landsþing framsóknarmanna [[Gripið fram í: Flokksþing.]]- flokksþing og það sem þaðan kom væri eitthvað sem flokkar væru að álykta „úti í bæ“. Þarna er þingflokksformaður [[Gripið fram í.]]Sjálfstæðisflokksins að tala um landsfund samstarfsflokksins. Það er mjög áhugavert og bara ágætt fyrir okkur öll að sperra eyrun þegar orðalagið er með þeim hætti. Ég vil biðja hæstv. forseta að árétta þann skilning sem kom fram áðan í máli hans um starfsáætlun þingsins. Það er afar mikilvægt. Það er greinilega líka mikilvægt að setja hæstv. ráðherra á pláss með það, m.a. hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur, að ráðherrar tilkynni ekki um [[Forseti hringir.]]sumarþing í fjölmiðlum. [[Forseti hringir.]]Þeim finnst kannski að þeir geti það af því að þeir eru ráðherrar en það er ekki svoleiðis í þingræðisríki.
Hæstv. forseti. Ég hef orðið þess áskynja í gegnum árin að almenningur skilur stundum ekki hvað við ræðum hér í þinginu. Á þessum dögum höfum við fengið gríðarlega stór mál inn í umræðuna, við erum með kjaramálin öll upp í loft, við erum núna með yfirlýsingar um áætlanir í sambandi við afnám gjaldeyrishafta - en það er ekki rætt í þinginu. Menn túlka þetta sem áhugaleysi þingmanna um að ræða þetta eða hag einstaklinga í samfélaginu. Fólk áttar sig ekki á því að hér eru afar takmarkaðir möguleikar á að ræða slík mál. Núna þegar við erum á fimm ára afmæli skýrslu rannsóknarnefndarinnar þar sem rætt var sérstaklega að styrkja þyrfti stöðu Alþingis og minnka ráðherraræðið verðum við vitni að því að vikulega koma frumvörp frá núverandi hæstv. ríkisstjórn þar sem verið er að minnka völd Alþingis. Það er markvisst komið í veg fyrir að Alþingi fái upplýsingar eða umræðu um stór mál og þar með er verið að hindra tækifæri okkar til þess að koma málum á dagskrá fyrir almenning í þessu landi. [[Forseti hringir.]]Við erum nauðbeygð til þess að ræða fundarstjórn forseta til að koma slíkum málum á framfæri. Þessu þarf [[Forseti hringir.]]að breyta og við verðum öll að standa að því.
Hæstv. forseti. Ég vil koma hér upp til að taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt það að hvorki hæstv. forsætisráðherra né fjármálaráðherra séu á þessum fundi, þessum fyrsta þingfundi eftir tveggja vikna þinghlé. Eins og komið hefur fram í máli þeirra sem hafa talað á undan mér eru gríðarlega stór mál í gangi í þjóðfélaginu, svo sem verkföll og vangaveltur hv. þingmanna sem og almennings í landinu um það hvert við stefnum í afnámi gjaldeyrishafta eftir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst ekki nógu gott að hæstv. ráðherrar ætli að draga það þar til í lok fyrstu þingvikunnar að koma í óundirbúinn fyrirspurnatíma. Mér finnst því ansi góð hugmyndin sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar um að hafa [[Forseti hringir.]]óundirbúinn fyrirspurnatíma á morgun. Við getum ekki látið þessi mál liggja út vikuna.
Virðulegi forseti. Ein höfuðástæða þess að mönnum liggur hér á að tala við hæstv. forsætisráðherra er orð hans um gjaldeyrishöftin, eitt stærsta hagsmunamál Íslands. Þá heyrum við hér þær fréttir að hæstv. ráðherra sé „úti í bæ“, eins og það er orðað, að ræða einmitt gjaldeyrishöftin við einhvern annan hóp manna en þann sem situr á hinu háa Alþingi. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. forsætisráðherra líti kannski svo á að Alþingi sé ekki með mikilvægari stofnunum til að ræða það mál, sérstaklega með hliðsjón af því að hér eru samráðsnefndir í gangi og ýmislegt annað sem maður hefði haldið að skipti máli. Vissi hæstv. forsætisráðherra ekki að það yrði þingfundur kl. 15 í dag? Vissi hann ekki að það yrði óundirbúinn fyrirspurnatími? Taldi hann að þingmenn hér langaði ekki að ræða málið? Eða var honum kannski bara sama?
Virðulegur forseti. Þetta verður alltaf pínlegra og pínlegra. Ég sit í samráðsnefnd um afnám hafta og hún hefur fundað endrum og eins. Ég stóð í þeirri meiningu á dögunum að það ætti að fara að gera eitthvað af viti í þeirri nefnd. Ég er náttúrlega bundinn trúnaði um það sem þar fer fram en eftir yfirlýsingar helgarinnar frá hæstv. forsætisráðherra er ég bara eitt stórt spurningarmerki. Ég veit ekkert í hvaða leikriti ég er staddur í þessari samráðsnefnd. Ef hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra er annt um að byggja upp traust og ef þeir telja virkilega mikilvægt að standa að afnámi hafta í pólitísku samráði er óendanlega mikilvægt að þeir séu hérna núna. En hvar eru þeir? Þeir eru sem sagt „úti í bæ“ að ræða höftin. Það er eins og það sé markvisst hjá þeim að reyna að hafa okkur öll hérna að fíflum. [[Forseti hringir.]]Hvaða fundur er þetta um höftin? Af hverju er ég ekki þar? [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]
Herra forseti. Hér hefur þingmönnum orðið tíðrætt um losun gjaldeyrishafta sem eðlilegt er því að þetta er eitt stærsta hagsmunamál okkar, en ég vil líka koma hingað og lýsa yfir áhyggjum af því að hér séu ekki forustumenn ríkisstjórnarinnar til svara þegar hér er nánast allsherjarverkfall, miklar kjaradeilur, og enn eina ferðina hefur skapast alvarlegt ástand á Landspítalanum. Um það mál hefur forsætisráðherra lítið sagt fyrir utan það að hann virðist ætla með annarri hendi og einn og sjálfur að hætta við að byggja við Hringbraut nýjan spítala og færa hann, að mér skilst, í sjónvarpshúsið. Framsóknarflokkurinn hefur lýst yfir fullum stuðningi við kjarabaráttuna sem stendur yfir. Ég hefði talið mjög brýnt að hann kæmi hingað til að segja okkur hvernig hann ætlar að færa þetta úr orðum yfir í athafnir og gera heilbrigðiskerfið starfandi að nýju af fullum krafti. Ekki veitir af eftir alvarleg verkföll síðasta haust. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. Það er óþolandi að við séum sniðgengin [[Forseti hringir.]]af ríkisstjórninni með þessum hætti.
Til svara eru: Mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.
Virðulegur forseti. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fór til Kína í síðasta mánuði og var þar ásamt fulltrúum fyrirtækisins Orka Energy, en það vill svo til að hann var einmitt á launum við ráðgjöf hjá því fyrirtæki þegar hann var utan þings. Fram kom á vef ráðuneytisins að með í för hæstv. ráðherra hafi verið fulltrúar frá Marel og Orku Energy en því var reyndar breytt á vefnum 8. apríl og sagt að fulltrúar fyrirtækjanna hafi verið staddir í Kína og ekki verið hluti af sendinefnd ráðherra. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju var þessu breytt á vef ráðuneytisins? Hvaða mat lá þar að baki? Hvað var misfarið með í fyrri útgáfu? Það vill svo vel til í vefvæddum heimi að fyrri gerðir af slíku varðveitast líka. Þetta fyrirtæki vinnur að orkutengdum verkefnum í Asíu og fram kemur að það hafi átt fund með ráðherranum á meðan á dvöl hans í Kína stóð. Hver átti frumkvæðið að því að Orka Energy kæmi með í þessa ferð? Hvar liggur sú ákvörðun? Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Í hverju var ráðgjöf hans fólgin? Hvað er það sem ráðherrann ráðlagði fyrirtækinu að gera og hvað kostuðu þau ráð? Hvað er langt síðan ráðherrann þáði peninga frá þessu fyrirtæki, væntanlega ráðherrann/ráðgjafinn? Voru þessi tilteknu ráð sem ráðherrann/ráðgjafinn gaf fyrirtækinu til umræðu á fundinum í Kína?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hvað varðar fyrsta lið fyrirspurnarinnar, um vef ráðuneytisins, var því sem þar stóð ekki breytt heldur var það uppfært, eins og ég hef skilið það, þ.e. bætt var við upplýsingum vegna þess að upphaflegi textinn hafði valdið misskilningi um að þessi tvö fyrirtæki, þ.e. Orka Energy og Marel, hefðu verið með í för og hefði mátt skilja það sem svo að þau hefðu komið með í sendinefnd frá Íslandi. Jafnvel voru gerðir að því skórnir að greitt hefði verið fyrir þessi fyrirtæki. Svo er ekki, fulltrúar þessara fyrirtækja voru staddir í Kína á þessum tíma og það skýrir raunverulega þær breytingar sem hv. þingmaður spyr um. Hvað varðar þáttinn í hverju ráðgjöf væri fólgin sem hv. þingmaður nefndi hér þá er til þess að taka að á þeim árum sem ég var utan þings og þurfti að vinna fyrir mér með öðrum hætti þá vann ég hjá einkaaðila, fyrirtæki, reyndar fleirum en þessum, nokkrum. Ég verð að taka það fram að í sjálfu sér ber mér engin skylda til að segja sérstaklega frá því, en úr því að hv. þingmaður spyr var það þannig að ég aðstoðaði þar við að kanna möguleika á að tengja þetta fyrirtæki við fjárfesta í Singapúr. Það er rétt að taka það fram að þetta fyrirtæki er þannig samansett að á þessum tíma var það í meirihlutaeigu manna sem eru ekki Íslendingar, það eru útlendingar. Það eru engir íslenskir fjármunir í þessu fyrirtæki. Reyndar er rétt að taka það fram að þetta fyrirtæki hefur keypt vinnu af íslenskum vísindamönnum og sérfræðingum fyrir nokkra milljarða á síðastliðnum árum og hefur þar með leitt til aukins hagvaxtar í landinu og gefið íslenskum sérfræðingum og vísindamönnum frábært tækifæri til að sinna störfum sínum. Hvað varðar frumkvæðið liggur fyrir að á mínu verksviði eru samningar sem snúa að samstarfi á orkusviðinu, vísindarannsóknum sem þar liggja undir. Þar af leiðandi var alveg eðlilegt að þetta fyrirtæki kæmi þar að, þ.e. kæmi á fundum, vegna þess að burðarásinn í samskiptum Íslands og Kína á sviði orkuvísinda og orkusamstarfs liggur þar í gegn. Ég hafði vissulega áhuga á því í þessari ferð eins og aðrir hafa haft að sjá hvaða framkvæmdir þetta væru [[Forseti hringir.]]... í Baoding, sem er vinabær Hafnarfjarðar sem hæstv. fyrrverandi ráðherra þekkir til. [[Forseti hringir.]]Það skýrir þar með þann þátt [[Forseti hringir.]]...
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu. Ég skildi það þá þannig hjá ráðherranum að frumkvæðið að þessu samfloti í Kína hefði komið frá honum sjálfum, að hann hefði talið það eðlilegt og verjandi að hann hefði frumkvæði að þessu samfloti. Ég er ekki sammála því að það sé eðlilegt í ljósi þess sem fram hefur komið. Ég spyr hæstv. ráðherra til viðbótar: Hver á Orku Energy? Eru það íslenskir eða erlendir aðilar? Hvernig eru eignarhlutföll fyrirtækisins? Hverjir voru sem sagt þeir aðilar sem greiddu Illuga Gunnarssyni laun meðan hann starfaði sem ráðgjafi?
Virðulegur forseti. Ég sagði það hér áðan, það er enginn íslenskur aðili sem á þessi fyrirtæki, þetta eru allt aðilar sem eru annaðhvort búsettir erlendis eða eru erlendir aðilar, reyndar á þessum tíma er þetta í meirihlutaeign erlendra aðila. Ég verð að segja eins og er að mér finnst svolítið áhugavert að hlusta á þessa fyrirspurn hv. þingmanns. Það er eins og verið sé að reyna að gera það tortryggilegt að menn vinni hjá einkafyrirtækjum. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það ekki, hefur ekki þá reynslu.
Ha?
Hv. þingmaður virðist samkvæmt ferilskrá sinni aldrei hafa unnið hjá neinum einkaaðilum heldur bara hjá hinu opinbera. Ég hef líka unnið hjá hinu opinbera, ég starfaði til dæmis í Háskóla Íslands og þáði þar laun. Það voru fulltrúar frá Háskóla Íslands með í för, það voru þrír háskólarektorar með í þessari ferð. Ekki er með nokkrum hætti hægt að gera það tortryggilegt að rektor þess skóla væri þarna þó að ég hafi unnið hjá þeirri stofnun. Ég vil líka segja eins og er að það sem skiptir máli hérna er þetta: Allt var uppi á borðum. Það liggur alveg fyrir að á þessum tíma var ég að vinna fyrir þetta fyrirtæki. Ég tel eðlilegt að þingmenn vinni fyrir sér þá þegar þeir eru ekki á þingi og ég er mjög stoltur af þeim störfum. Þetta fyrirtæki hefur keypt þjónustu af íslenskum vísindamönnum og ráðgjöfum fyrir milljarða [[Forseti hringir.]]á undanförnum árum og þar með lagt grunn fyrir hagvöxt. Ég þekki aftur á móti skoðanir hv. þingmanns á hagvexti. Ég verð að segja eins og er [[Háreysti í þingsal.]]að ég er stoltur af því að hafa tekið þátt í því að gefa íslenskum vísindamönnum og íslenskum sérfræðingum tækifæri til að nýta þekkingu sína. [[Forseti hringir.]]Ég hef talið rétt hingað til, rétt eins og Jóhanna Sigurðardóttir, rétt eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, rétt eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, rétt eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, að vera einmitt viðstaddur undirskriftir samninga þessa sama fyrirtækis þannig að … [[Gripið fram í.]]- Og ekki á launum í þessu tilviki. [[Forseti hringir.]]Þetta eru ekkert annað en aðdróttanir og ég verð að segja eins og er að það er sérkennilegt að hlusta á það hjá hv. þingmanni hvernig þessar aðdróttanir [[Forseti hringir.]]...
Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Í bréfi sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra skrifaði sveitarfélögum á Suðurlandi í byrjun þessa árs, það eru sveitarfélögin Rangárþing ytra, Rangárþing eystra og Skaftárhreppur, sem öll eiga aðkomu að Torfajökulssvæðinu, þá undirstrikar ráðherra mikilvægi þess að Torfajökulssvæðinu verði haldið ósnortnu og því verði sem minnst raskað svo umsóknarferli fyrir svæðið á heimsminjaskrá UNESCO verði ekki sett í uppnám. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Þess þarf því að gæta með hinu nýja skipulagi að ekki sé brotið nýtt land undir mannvirki og þjónustukjarna heldur unnið áfram með þau svæði sem þegar hefur verið raskað, svo sem Landmannalaugar. Að eiga stað eða minjar á heimsminjaskránni hefur mikla þýðingu fyrir ferðamennsku á þeim svæðum þar sem minjar á heimsvísu eru og reynsla frá löndunum í kringum okkur sýni að heimamenn og sveitarfélög sækist mjög eftir því að eignast slíka staði. Miklar kröfur eru gerðar til þeirra svæða sem ríki vilja fá inn á heimsminjaskrána.“ Á sama tíma og ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra í bréfinu sem dagsett er þann 7. janúar vil ég spyrja eftirfarandi spurninga: Er þetta birtingarmynd á stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart óröskuðum svæðum? Eiga þessi sömu rök ekki jafnframt við um fjölmörg önnur svæði eins og á miðhálendi Íslands, á Sprengisandi eða í Þjórsárverum svo dæmi séu tekin af svæðum sem sumir fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa ásælst mjög á undanförnum missirum og árum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Um þetta vil ég eitt segja að eðlilegt er að á það sé minnst að þegar verið er að skoða möguleika á því að landsvæði séu skráð á heimsminjaskrá séu þau sjónarmið uppi sem ég hef lýst. Slík viðurkenning skiptir miklu máli. Hún skiptir máli fyrir svæðið sjálft eins og það er, einstaka náttúru, söguminjar og annað slíkt, en það hefur líka heilmikið gildi þegar kemur til dæmis að ferðamannaþjónustu og öðru slíku. Ferðamenn sækjast mjög eftir því að skoða slíka staði því að þeir hafa mikið gildi. Ég tel að ekki sé hægt að draga víðtækari ályktanir en þær sem ég hef lýst hvað þetta varðar. Þær hugmyndir eru uppi og þessi skoðun stendur þar af leiðandi alveg fyrir sínu.
Virðulegur forseti. Þetta er kannski snubbóttara svar en ég átti von á vegna þess að röksemdirnar sem hæstv. ráðherra tínir til í bréfi sínu frá 7. janúar síðastliðnum eru mjög afdráttarlausar og mjög afgerandi. Þær eru algerlega samhljóma þeim röksemdum sem við sem teljum okkur til náttúruverndarsinna höfum haldið fram gagnvart ósnortnum svæðum, bæði þarna að Fjallabaki, sem er það svæði sem hér um ræðir í umræddu bréfi, og þegar kemur að miðhálendinu og Þjórsárverum sem menn hafa gjarnan viljað halda vernduðu vegna þess að það hefur mikla, ekki bara mikla menningarminjalega þýðingu fyrir þjóðina, heldur líka mjög mikla peningalega hagsmuni þegar kemur að ferðaþjónustu o.s.frv. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Eiga ekki sömu afdráttarlausu röksemdir við um önnur landsvæði?
Virðulegi forseti. Vitanlega er það svo að landsvæðin eru mismerkileg hvað þetta varðar. Verndargildi þeirra er mismunandi mikið og þar vegast síðan á sjónarmið sem snúa að orkunýtingu og síðan landvernd en ekki síður líka það sem alltaf er meiri og meiri knýjandi umræða um, þ.e. önnur nýting, t.d. umgangur og umferð ferðamanna, bæði innlendra og erlendra. Það þarf að líta til slíkra sjónarmiða líka. Það sem ég vil ítreka er að afstaða mín í þessu máli og sem birtist í bréfinu er auðvitað leiðbeining hvað það varðar að ef verið er að sækjast eftir því að komast á heimsminjaskrá þá eru ákveðin sjónarmið sem þar liggja undir og þar af leiðandi þarf að hafa til hliðsjónar ýmislegt hvað varðar alla ferla, umsóknir og annað slíkt. Það væri of langt gengið að alhæfa síðan út frá þessu bréfi um aðra þætti eða aðra hluti sem bréfið nær ekki til. Það þarf að ræða sérstök tilvik.
Herra forseti. Í ágætri ræðu sem forseti hélt í upphafi fundar þá hvatti hann þingmenn til forgangsröðunar og skipulags og það höfum við gert í hv. velferðarnefnd. Við vorum undir það búin að taka við málum sem varða húsnæðismál. Fjögur eru á þingmálaskrá en þó hefur verið boðað að eitt þeirra frestist fram á haustið. Nú er svo komið að aðeins eru komin fram tvö mál. Annað er frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum og hitt um breytingu á lögum um húsnæðissamvinnufélög. Bæði frumvörpin enda á sömu setningunni: Ekki er gert ráð fyrir að lögfesting frumvarpsins leiði til útgjalda fyrir ríkissjóð. Stóra útgjaldafrumvarpið um húsnæðisbætur og stofnstyrki vantar. Það hefur tekið tvö ár að skila þessu af sér og átti að vera í ljósi þess að mikilvægt væri að hafa samráð. Það virðist hafa verið þannig að ekki var haft samráð við tvö helstu leigufélög landsins sem bæði eru í almannaþjónustu, Félagsstofnun stúdenta og Félagsbústaði, enda segja þau að verði frumvarp um húsaleigulög að lögum verði starfsemin í uppnámi. Þannig var því samráði háttað. Varðandi stóra húsnæðisbótamálið og stofnstyrkjamálið er það grundvallarmál til að tryggja húsnæðisöryggi og koma upp virkum leigumarkaði, en það virðist ekki fást afgreitt. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur sjálf vakið athygli á því með einhvers konar gjörningi þar sem hún sendir sendingu til starfsfólks ráðuneytis með orkustöngum og hvetur það til að vinna vinnuna sína. Ég geri ráð fyrir því að ráðherra viti jafn vel og ég að ekki er við embættismenn fjármálaráðuneytisins að sakast heldur viljaleysi ríkisstjórnarinnar. Og ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig háttaði hún samráði við gerð þessara frumvarpa [[Forseti hringir.]]og hefur hún stuðning ríkisstjórnarinnar við mál sitt um húsnæðisbætur og stofnstyrki?
Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir þekkir ágætlega þar sem hún var fulltrúi í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála þar til hún tók ákvörðun um að hætta, var skipaður stór samvinnuhópur og raunar lagt upp með að allir þeir sem hefðu áhuga á því að koma að tillögum varðandi húsnæðismálin ættu möguleika á því að senda fulltrúa. Síðan var það raunar útvíkkað enn frekar af því að verkefnum var skipt upp og myndaðir fjórir mismunandi hópar og endaði með því að hver og einn fulltrúi gat skipað fjóra fulltrúa í það samráð. Síðan spyr hv. þingmaður um samráð og ég tel rétt að túlka spurningu hv. þingmanns þannig að hún snúi að samráðinu eftir að tekið var við tillögunum og byrjað að vinna með þær í frumvarpsgerð. Það var með ýmsum hætti og er tilgreint m.a. í greinargerðinni með frumvörpunum við hvaða aðila var haft samráð. Ég skal hins vegar viðurkenna og ég vona að hv. þingmaður virði það við mig að þar sem ég er leigjandi sjálf þá endurspeglar frumvarpið um húsaleigulögin kannski meiri áherslu á leigjendur og að taka stöðu með þeim frekar en að taka stöðu með leigusölunum. Við erum núna einfaldlega að fara yfir athugasemdir. Málið liggur núna fyrir þinginu og ég fæ vonandi tækifæri til að mæla sem fyrst fyrir því þannig að hv. þingmaður geti sett málið í umsagnarferli og farið yfir athugasemdir sem berast um þessi tvö frumvörp og gert þær breytingar sem þarf ef þingmaðurinn telur rétt að taka undir þær.
Herra forseti. Bara til að skýra það út fyrir hæstv. ráðherra þá eru þessir svokölluðu leigusalar sem eru leigufélög í almannaþjónustu einmitt að hugsa um hagsmuni leigjenda þegar þeir gagnrýna frumvarpið. En nú í raun að aðalspurningunni sem ég fékk ekki svar við hjá hæstv. ráðherra. Styður ríkisstjórnin áform ráðherra um að stórauka stuðning við leigjendur og leigufélög í almannaþjónustu til að tryggja húsnæðisöryggi og virkan leigumarkað? Eða er þetta einkamál hennar? Manni liggur við að hugsa það þegar maður sér með hvaða hætti ráðherra hefur ákveðið að koma fram við það starfsfólk sem vinnur að þessu máli. En aðalspurningin er og ég óska eftir svari frá hæstv. ráðherra: Er stuðningur við málið og hvenær megum við búast við því að það komi hingað inn í þingið því ef um stuðning er að ræða þá er ekkert mál að koma því hér inn.
Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna það að ég skil ekki alveg hvað hv. þingmaður á við varðandi framkomu mína gagnvart starfsmönnum Stjórnarráðsins. [[Gripið fram í.]]Ef það þykir ekki lengur við hæfi að senda duglegu fólki kort eða jafnvel gjafir þá veit ég ekki alveg hvert við erum komin í okkar samfélagi. Það kemur skýrt fram í fjögurra ára ríkisfjármálaáætlun að húsnæðismálin eru eitt af lykilmálum ríkisstjórnarinnar og ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þann texta sem þar stendur.
Herra forseti. Lífeyrir aldraðra og öryrkja hefur iðulega verið frystur á sama tíma og lægstu laun hafa hækkað. Þetta er kallað kjaragliðnun. Mig langar að spyrja ráðherra hvort honum finnist krafa aldraðra, margra hverra, um að sú kjaragliðnun verði leiðrétt strax fyrir tímabilið 2009–2013, réttmæt. Eldri borgarar þessa lands - sem telja þúsundir og treysta margir hverjir nær eingöngu á laun eða bætur frá Tryggingastofnun - eru einn örfárra hópa sem ekki nýtur samningsréttar. Þeir koma þar með ekki að borðinu þegar aðrir launþegar landsins ná fram sínum launabótum eins og við stöndum frammi fyrir í dag, þeir hafa ekki þennan samningsrétt. Hvað geta þeir sagt? Þeir geta ekki sagt: Við förum í verkfall. Þeir geta ekki sagt: Eigum við að hætta að vera gamlir? Við erum hættir, farnir í verkfall. Það gengur ekki. Er ráðherrann meðvitaður um þessa réttarstöðu? Hefur hún verið að hugsa það? Hefur hún hugsað einhverjar leiðir sem hægt væri að fara til að eldri borgarar og öryrkjar og fleiri hópar, sem hafa ekki þennan samningsrétt, geti komið að borðinu þegar verið er að ræða um laun þeirra og stöðu, við sáum í fjárlögunum, það var byrjað að fara í 3,5% en lækkað í meðferð þingsins niður í 3%. Ég átti góðan fundi með Félagi eldri borgara í Reykjavík nýlega og í Danmörku eru það frjáls félagasamtök, regnhlífarsamtök eins og ASÍ þess lands, sem tryggir að þau geti komið aðeins að borðinu. Er það eitthvað sem ráðherra getur gert með reglugerð eða hvað? Eru einhver verkfæri sem ráðherra hefur og það jafnvel löggjöf til að aðstoða eldri borgara og aðra, sem þiggja bætur frá ríkinu, til að koma betur að borðinu hvað varðar þeirra kjaramál? Og hvað finnst ráðherranum um þetta? Finnst honum það réttmæt krafa að leiðrétta þessa kjaragliðnun?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í 69. gr. almannatryggingalaga er einmitt sérstakt ákvæði sem snýr að hækkun bóta og hvernig eigi að hátta þeim. Ég vil líka benda á að í mínum huga er forsenda fyrir allri velferð - og almannatryggingar eru náttúrlega lykilþáttur í íslenska velferðarkerfinu - vinna, að við bætum stöðu þess fólks sem er á vinnumarkaði því að það er það sem borgar skattana sem aflar tekna sem við höfum til að bæta enn frekar í greiðslu bóta og aðra þætti velferðarkerfisins. Það hlýtur að þurfa að liggja fyrir hvernig við ætlum að standa að því að bæta kjör fólks á almennum vinnumarkaði. Það mun vonandi leiða til þess að við sjáum auknar tekjur koma inn í ríkissjóð og það liggur algerlega fyrir, eftir þessa helgi og eftir ályktanir og vinnu félagsmanna á flokksþingi framsóknarmanna, að það verður eitt af lykilmálum okkar að berjast fyrir bættum kjörum lífeyrisþega.
Herra forseti. Já, gott og vel. En það vantar samt sem áður enn upp á þetta. Ef við horfum á það í ljósi grunngilda Pírata, sem ég held að flestir geti verið sammála um, að allir eigi rétt á að koma að ákvörðunum sem þá varðar. Fólk á almennum vinnumarkaði hefur rétt til að koma að ákvörðunum um laun sín og því er í lögum skapaður ákveðinn samningsréttur sem styrkir samningsstöðu þess. Þetta er ekki til staðar fyrir eldri borgara, þetta er ekki til staðar fyrir öryrkja. Það er það sem ég er að reyna að átta mig á, hvort ráðherrann hafi verið að hugsa það og hvort hann sé opinn fyrir því að finna aðrar leiðir, þó ekki nema það að eldri borgarar geti fengið að sitja við borðið á einhverjum forsendum, meira en er í dag, þegar verið er að taka ákvarðanir um velferð þeirra, um kjör þeirra. Ég held að hæstv. ráðherra hafi svarað hinu eins vel og hún mun gera, en ég bið hana endilega að gefa svar við þessu.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Nú er starfandi nefnd undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem er einmitt hugsuð til þess að endurskoða almannatryggingakerfið. Þar eiga eldri borgarar og öryrkjar fulltrúa þannig að þeir sitja við borðið og eru að vinna tillögur að því hvernig hægt sé að bæta kjör þeirra. Ég vil líka minna á, og síðasta ríkisstjórn verður að eiga það sem hún á, að samkvæmt þeim tölum sem við höfum þá var einmitt - og það var eitthvað sem samstaða var um hér í þinginu - staðinn vörður um greiðslur almannatrygginga þegar menn stóðu hér í mjög erfiðum niðurskurði. Ég hef líka lagt áherslu á það í mínu starfi sem ráðherra og ég veit að þegar tillögurnar koma fram verður mikil samstaða áfram hér í þinginu um að bæta kjör þessara hópa.
Herra forseti. Málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna hafa verið ofarlega á baugi í umræðum í vetur, bæði hvað varðar ábyrgðarmenn og þær skuldir sem hafa verið að falla á ábyrgðarmenn, en líka staða námsmanna almennt. Það er ekki langt síðan við þingmenn fengum bréf frá hópi námsmanna, læknanema, sem kvörtuðu undan breytingum á úthlutunarreglum hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. En kannski hefur sú umræða ekki náð nægilega miklu flugi hér á þinginu því að í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er boðað að fyrir 26. mars eigi að leggja fram ný heildarlög um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Nú er 26. mars liðinn fyrir allnokkru og ekkert bólar á frumvarpi til nýrra heildarlaga um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Gildandi lög eru frá árinu 1991 og því er löngu orðið tímabært að ráðast í heildarendurskoðun. Raunar er það svo að ég lagði sjálf fram frumvarp til laga um heildarendurskoðun á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna þingveturinn 2012–2013 þar sem m.a. voru lagðar til breytingar hvað varðar eldri ábyrgðir, og eins voru lagðar til breytingar á nýjum lánum þannig að hluti höfuðstóls námslána mundi breytast í styrk ef námsmenn uppfylltu ákveðnar kröfur um námsframvindu. Því máli var raunar bara ágætlega tekið hér í þinginu af þingmönnum ólíkra flokka, þannig að ég átti von á því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra mundi taka upp þær hugmyndir sem voru unnar í breiðu samráði bæði við námsmannahreyfinguna en líka við aðila vinnumarkaðarins og verkalýðshreyfinguna og aðra aðila sem þar standa að málum. Við fengum ekki að sjá neitt slíkt frumvarp á síðasta þingi og nú spyr ég hæstv. ráðherra: Eigum við von á heildarendurskoðun um Lánasjóð íslenskra námsmanna á þessu þingi? Hvað tefur að það komi fram? Nú erum við komin fram yfir síðasta frest. Málið er stórt og umfangsmikið og allir eru sammála um að heildarenduskoðun sé tímabær. Hvað tefur þetta mál?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hv. þingmaður ræddi í fyrirspurn sinni aðdraganda þess að hér var lagt fram frumvarp um lánasjóðinn og taldi upp þá aðila sem hafði verið haft samráð við. Það var einn aðili sem ekki var talinn upp í þessari annars ágætu upptalningu, sem var fjármálaráðuneytið þá, vegna þess að það var mikill munur á því mati sem lá fyrir frá hæstv. þáverandi menntamálaráðherra á því hver kostnaðurinn yrði af þessu frumvarpi og síðan mati fjármálaráðuneytisins. Í þeirri vinnu sem nú stendur yfir er reynt að gæta þess mjög vel að horfa til þess kostnaðar sem fallið getur til af þeim breytingum sem staðið er að. Ég tel það skipta verulegu máli, sérstaklega í ljósi þess að sú þróun sem verið hefur á Lánasjóði íslenskra námsmanna að undanförnu bendir til þess að á undanförnum árum hafi staða sjóðsins og sú útlánahætta sem hann stendur frammi fyrir verið að vaxa. Það kemur fram í úttektum sem gerðar hafa verið og er nauðsynlegt að horfa mjög til þess. Því miður var ekki gripið inn í það á sínum tíma en núverandi stjórn hefur með breytingum á útlánareglu og öðrum verið að gera það sem hægt er að gera innan þess ramma til þess að styrkja og styðja sjóðinn. En það er alveg nauðsynlegt, og um það erum við hv. þingmaður sammála, að fram komi löggjöf um lánasjóðinn en hún verður að vera unnin þannig að sæmilegur samhljómur sé á milli fjármálaráðuneytisins annars vegar og menntamálaráðuneytisins hins vegar um þann kostnað sem af slíkri löggjöf leiðir.
Herra forseti. Ég hef mjög miklar áhyggjur af samskiptavanda hæstv. fjármálaráðherra við ráðherra í ríkisstjórn sinni. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra var að enda við að senda starfsmönnum ráðherrans orkustykki til að hvetja þá til dáða, eins og hún orðaði það. Og nú kemur hæstv. menntamálaráðherra hér upp og segir í raun að honum sé mjög umhugað um að leggja fram heildarlöggjöf um lánasjóð, eins og mér er líka mjög umhugað um að verði gert, en þar strandi á fjármálaráðuneytinu. Ég gat ekki skilið orð hæstv. ráðherra öðruvísi. Ekki trúi ég því að hann sé eingöngu að vitna til þess að verið hafi misræmi í því sem menntamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið töldu vera 2012–2013 varðandi kostnað við frumvarpið. Væntanlega er hæstv. ráðherra þá að segja að hann sé tilbúinn með tillögu að heildarlöggjöf en bíði eftir svörum frá fjármálaráðuneytinu. Ætlar hæstv. menntamálaráðherra líka að fara að senda fjármálaráðuneytinu og starfsmönnum þess hvetjandi gjafir til að fá kostnaðarmat eða er ekki tilbúin nein tillaga frá hæstv. menntamálaráðherra? Mér finnst nú mikilvægt að átta mig á því hvar málið liggur, hvort það liggur hjá hæstv. menntamálaráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Það er lítið mál að leggja fram frumvörp ef menn hafa engar áhyggjur af því hver kostnaðurinn er og fara fram hjá fjármálaráðuneytinu með þeim hætti að þegar frumvörpin koma til umræðu á þingi [[Gripið fram í.]]standa þau eins og frumvarp hv. þingmanns, þáverandi hæstv. ráðherra, kom til umræðu. Þá var það ekki tækt til umræðu vegna þess að þá lá fyrir að mat fjármálaráðuneytisins á þann kostnað sem fylgdi því var allt annað en kostnaðurinn [[Gripið fram í.]]sem hv. þingmaður taldi að mundi hljótast af frumvarpinu. Þegar er verið að vinna svona mál er betra að menn geri sér grein fyrir kostnaðinum. En það verður líka að horfa til þess að staða sjóðsins hefur verið að versna. Það verður að segjast eins og er að það þarf auðvitað að leggja mat á þær ákvarðanir sem teknar voru í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem voru til þess fallnar að grafa undan greiðslugetu sjóðsins, sem varð til þess að auka þörfina á framlagi frá ríkissjóði í sjóðinn. [[Gripið fram í.]]Það þarf auðvitað að leggja mat á það og það hefur verið gert nú þegar að hluta. Aðalatriðið er að þegar menn koma hér með frumvörp inn í þingið þarf auðvitað að tryggja að [[Forseti hringir.]]samhengi sé á milli þess sem hæstv. ráðherra segir að það kosti og síðan þess sem fjármálaráðuneytið segir að það kosti. [[Forseti hringir.]]Hitt er auðvelt, að koma fram með frumvarp þar sem þetta vantar. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Það er ágætt að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sé hér til staðar. Mig langar nefnilega að beina því til hæstv. forseta að hann hlutist til um að það berist svör frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðuneyti varðandi mál sem ég hef ítrekað spurst fyrir um, fyrst í tölvupóstum í september sl., aftur með skriflegri fyrirspurn í desember sl., um Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og þau áform sem þar eru uppi. Ekkert svar hefur borist og það er ekki lengur á lista hjá hæstv. forseta að skýra út hvar málið stendur. Nú er búið að setja í gang starfshóp um stofnun sjálfseignarstofnunar um alla háskólana í Norðvesturkjördæmi, Bifröst, Hvanneyri og Hólaskóla. Ég hef verið að leita að því á neti ráðuneytisins til að sjá hvernig skipunin er á þeim hópi eða hvaða forsendur honum voru gefnar. Það liggur ekkert opinberlega fyrir. Samt er búið að halda hér ráðstefnur þar sem verið er að leggja af stað í slíka vinnu og það hafa borist fréttir af þessu í fjölmiðlum. Þetta er enn eitt dæmið um lítilsvirðingu hæstvirtra ráðherra við hv. [[Forseti hringir.]]Alþingi Íslendinga. Ég óska eftir því sérstaklega við hæstv. forseta að hann hlutist til um að þessi svör berist.
Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, það er ótækt að þessi svör hafi ekki borist. Ég mun gera gangskör að því að hv. þingmaður fái þau svör sem honum ber. Hv. þingmaður sagði réttilega frá því að núna er í gangi sú vinna sem hann benti á. Ég get strax upplýst að þeir sem þar koma að eru fulltrúar frá háskólunum sem um er að ræða og eigendur þeirra og sveitarstjórnarfólkið þar sem þessir háskólar eru staðsettir, ásamt fulltrúum frá mínu ráðuneyti. Þar var leitast við að hafa sem breiðastan hóp þeirra sem hafa hagsmuni af þessu máli. Þegar kemur að því að breyta þarf lögum, ef til þess kemur að sameina þessa háskóla eða gera einhverjar breytingar, mun það koma inn í þingið með frumvarpi sem við getum rætt hér kosti á og galla, hvort menn vilja fara þá leið eða ekki, þ.e. gera þær nauðsynlegu lagabreytingar sem þarf til þess. Ég ítreka, virðulegi forseti, að það er enginn bragur á því að hv. þingmanni hafi ekki borist þessi svör og ég mun gera gangskör að því strax að þau berist.
Hæstv. forseti. Hér mæta ekki forustumenn ríkisstjórnarinnar til að svara óundirbúnum fyrirspurnum. Hér mæta þrír ráðherrar. Ég spurði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra tiltölulega einfaldrar spurningar. Hún valdi að svara henni ekki heldur vísa í þingskjal sem gefið hefur verið út og ég hef lesið. Þar stendur ekkert handfast um framlög eða stuðning við húsnæðismál. Ég legg til, herra forseti, að þegar ráðherrarnir eru ekki tilbúnir til að mæta hér til fundar eða mæta ekki undirbúnir svo þeir geti svarað þeim fyrirspurnum sem þeir fá verðum við með þinghlé þangað til ráðherrarnir treysta sér til þess í fyrsta lagi að mæta og í öðru lagi koma undirbúnir og gefa boðleg svör en ekki tilvísanir í eitthvað sem ekkert er.
Virðulegi forseti. Þingmenn eru oft ósáttir við svör ráðherra, en þetta var samt sem áður svar. Ég verð að fá að beina ákveðinni spurningu til þingmannsins: Hver er ástæðan fyrir því að hún er svona ergileg? Getur fólk ekki samglaðst okkur framsóknarmönnum að hafa verið með gott, gleðilegt og árangursríkt flokksþing þar sem við samþykktum mörg góð mál? Mér finnst eiginlega skorta svolítið á gleðina hjá þingmönnum. Og það er alveg ljóst að [[Gripið fram í.]]húsnæðismálin - já, það gæti verið skýringin. Hins vegar er alveg ljóst að húsnæðismálin eru og verða áfram forgangsmál. Það hefur komið algjörlega skýrt frá mér, frá hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og allri ríkisstjórninni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma inn í umræðuna og viðurkenna að það þurfi að senda inn svör. Það sem ég hef verið að biðja um og er skriflegt er að fá bara fram gögn sem ég veit að hann hefur lagt inn í umræðuna um Hvanneyri. Ég vil fá þau gögn svo ég geti rætt þau opinberlega, svo ég geti tekið þátt í umræðunni. Þau eru einhver leynigögn. Ég er búinn að biðja um þetta, fyrst af mikilli kurteisi sem fulltrúi í hv. allsherjar- og menntamálanefnd með tölvupósti af því að ég ætlaði ekkert að gera mál úr þessu, ég ætlaði bara að fá gögnin. Ég fæ ekkert svar. Ég bið skriflega og það líða margir mánuðir. Á sama tíma er kominn hópur, segir hæstv. ráðherra, sem á að skoða hvort eigi að gera eitthvað ef það verður af sameiningu. Þinginu er haldið utan við þetta. Það er verið að gjörbreyta íslenska menntakerfinu án þess að Alþingi Íslendinga komi nokkurn skapaðan hlut að því. Það er það sem er alvarlegt og um það snýst þessi umræða. Maður er seinþreyttur til reiði, en það er ekki hægt að búa við að eiga að taka [[Forseti hringir.]]þátt í umræðu um eitthvað sem eingöngu er utan þings og ekki er sinnt af hæstv. ráðherrum. Þetta er ekki spurning um að gleðja ráðherra, eins og hér kom fram, þetta er spurning um að gleðja almenning í [[Forseti hringir.]]landinu með því sem við erum að gera. [[Gripið fram í: Og Framsóknarflokkinn.]]
Virðulegi forseti. Eitthvað er þetta á misskilningi byggt. Þegar og ef kemur að því að gera á einhverjar breytingar á háskólunum, til sameiningar eða annað slíkt, þarf að gera breytingar á lögum. Þá er borið fram frumvarp og þá fara fram þrjár umræður um það. Í þeim umræðum getur hv. þingmaður tekið fullan þátt eins og allir aðrir þingmenn. Þetta hlýtur þingmaðurinn að þekkja af langri veru sinni hér.
Við erum að ræða um …
Ég hef sagt áður að það er ótækt að hv. þingmaður hafi ekki enn fengið svör við fyrirspurn sinni, en hv. þingmaður hlýtur að vita að ýmiss konar nefndarstarf getur farið fram á vegum ráðuneytisins án þess að gera það þannig tortryggilegt að þingið komist ekki þar að. Það er alveg eðlilegt að slíkt starf geti átt sér stað. Þegar mál eru síðan komin á þann stað að það þarf að bera þau inn í þing í formi frumvarpa tekur að sjálfsögðu við hin þinglega meðferð málsins. Þetta hlýtur hv. þingmaður að þekkja.
Hvað með eftirlitshlutverk hans?
Virðulegur forseti. Hér sitja ráðherrar í óundirbúnum fyrirspurnatíma og fá fyrirspurnir sem þeir reyna að svara með einum eða öðrum hætti. Þá erum við þingmenn, þeir sem spyrja eða einhverjir aðrir, ósátt við svörin. Þá leggur hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir til þinghlé svo fólk geti undirbúið sig undir óundirbúnar fyrirspurnir. [[Gripið fram í: Dálítið góð hugmynd.]]Fyrirgefið, í hvers konar bull erum við mætt í þessum sal? Er ekki rétt að menn taki þátt í óundirbúnum fyrirspurnum og taki þá við þeim svörum sem gefin eru? Ef menn eru ósáttir geta þeir næst komið með skriflegar fyrirspurnir. Ekki tala svona niður til fólks eins og hér séu allir hálfvitar nema sá sem stendur í pontu hverju sinni.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, það á ekki að tala niður til fólks og láta eins og allir aðrir séu hálfvitar, en mér finnst mjög mikilvægt að við þingmenn getum gert ráð fyrir því að hæstv. ráðherrar svari spurningum okkar skýrt. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir spurði hæstv. húsnæðismálaráðherra hvort húsnæðisfrumvörp hennar nytu stuðnings í ríkisstjórninni. Hæstv. ráðherra benti á ríkisfjármálaáætlunina, væntanlega því til sönnunar að frumvörpin nytu stuðnings. Í einni setningu þar stendur að unnið sé að þessum tillögum. Svo er önnur sem segir að ef kjarasamningar fari úr böndum sé ekki víst að þau nái fram að ganga. Gat hæstv. ráðherra ekki sagt annaðhvort já eða nei? Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni og það er [[Forseti hringir.]]óásættanlegt.
Sagði sá ráðherra sem svaraði engu.
Virðulegur forseti. Við erum búin að vera í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Ég ræddi málefni sem varðar húsnæðisöryggi landsmanna og húsnæðisaðstæður fólks á leigumarkaði. Það kann vel að vera að hæstv. ráðherra finnist þreytandi ergilegar kerlingar, það veit ég ekkert um, en það er ekki stóra vandamálið sem við erum að fást við, hvort ég sem hér stend sé kampakát eftir flokksþing Framsóknarflokksins, heldur það stóralvarlega mál að hér er ófremdarástand á leigumarkaði. Ég var að kvarta undan því við herra forseta að hér mættu ráðherrar óundirbúnir - þetta er sannarlega óundirbúinn fyrirspurnatími, en það hlýtur að vera hægt að gera ráð fyrir því að ráðherrar eigi undirbúin svör við grundvallarspurningum í málaflokki sínum.
Virðulegi forseti. Það er alveg á hreinu að mér þykir mjög leitt ef hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir er ergileg. Hún er hins vegar með skemmtilegri konum almennt þegar hún er ekki ergileg þannig að ég vona að ég geti kannski aðeins skýrt málið hér.
Ég get ekki setið undir þessu, forseti. Forseti. Ég get ekki setið …
Forseti biður um hljóð í salnum.
Ef ég gæti bara aðeins reynt að skýra mál mitt af því að það er það sem þessi hv. þingmaður var að óska hér eftir, þegar frumvörpin fara fyrir ríkisstjórn mun koma í ljós hvort þau njóta stuðnings eða ekki. Ég hef hins vegar ekki fundið fyrir neinu öðru í samtölum við samráðherra mína, eins og ég sagði, en því að húsnæðismálin njóti stuðnings og það sé skilningur á því hversu mikilvæg þau eru. Ég vil líka taka fram að ég hef heldur ekki fundið fyrir því á nokkurn máta að fjármálaráðherra, eins og kom til dæmis fram í status hjá fyrrverandi fjármálaráðherra, hafi haft fyrir venju að stoppa mál eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir hélt fram í nýlegum Facebook-status. Það hefur verið mikið í gangi í fjármálaráðuneytinu. Ég veit ekki betur en að menn séu núna [[Forseti hringir.]]eftir páskafrí á fullu að vinna í kostnaðarmati á þessum stóru og mikilvægu málum.
Virðulegi forseti. Í þessum sal er oft erfitt að skilja nákvæmlega hvað fólk meinar nema kannski þegar það segir fimmaurabrandara sem oftast eru misheppnaðir. Ég heyrði það þó hjá hæstv. ráðherra, nema ég hafi tekið vitlaust eftir, nú getur hún því miður ekki svarað mér þannig að ég bið hana afsökunar ef ég hef tekið vitlaust eftir, en hún sagði að það kæmi í ljós þegar hún legði frumvörpin fram í ríkisstjórn hvort hún hefði stuðning við þau eða ekki. Mér hefur skilist að það hafi verið maraþonfundir síðustu dagana í mars til að fjalla einmitt um þessi húsnæðismálafrumvörp sem skipta gífurlega miklu máli. Ég verð bara að lýsa undrun minni yfir því að það sé ekki enn alveg ljóst hvort það er stuðningur við frumvörpin í ríkisstjórninni. Það er mjög undarlegt, en ég vek athygli á því að það er ekki ljóst.
Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín hljóðar svo: Hyggst ráðherra endurskoða úthlutunarreglur ráðuneytisins varðandi fjárveitingar til háskóla, samanber umræðu við gerð síðustu fjárlaga um misskiptingu í því sambandi? Tilefni fyrirspurnarinnar, til upprifjunar fyrir þingmenn, er að við 2. umr. fjárlaga kom inn breytingartillaga þar sem skipt var 617 millj. kr. til háskóla. Háskólinn á Akureyri fékk eingöngu 10,3 milljónir af þessum 617 milljónum, Háskóli Íslands fékk tæpar 300 milljónir, Háskólinn í Reykjavík um 260 milljónir, Landbúnaðarháskóli Íslands 17,9 og svo framvegis. Þessi skipting var tilefni mikillar umræðu hér á Alþingi. Ég minnist þess að ég sagði að mér fyndist eitthvað athugavert við excel-skjöl ráðuneytisins þegar hægt væri að komast að þvílíkri niðurstöðu. Í framhaldi af þessu ályktaði háskólaráð Háskólans á Akureyri vegna fjárveitinga til háskólastigsins og í þeirri ályktun sagði m.a., með leyfi forseta: „Það skýtur skökku við, að á sama tíma og Háskólinn á Akureyri hefur uppfyllt allar opinberar gæðakröfur, sýnt mikla ráðdeild í rekstri og greitt upp að fullu hallarekstur fyrri ára, þá skuli skólinn ekki njóta þess þegar kemur að því að fjármagn sé aukið til háskólastigsins að nýju […].“ Svo kemur fram að Háskólinn á Akureyri er með rúmlega 100 nemendaígildi umfram fjárveitingar í dag og allt stefni í að sá munur aukist á næsta ári, þ.e. 2015. Síðan segir í ályktuninni, virðulegi forseti: „Háskólaráð lýsir yfir furðu sinni á þeirri stöðu sem upp er komin, að takmarka verði aðgengi og námsframboð við stærsta háskóla landsins utan höfuðborgarsvæðisins og þriðja stærsta háskóla landsins, á sama tíma og skólar á höfuðborgarsvæðinu fá greitt fyrir umframnemendur síðustu ára.“ Síðan, með leyfi forseta: „Háskólinn á Akureyri hefur þjónað landinu öllu í gegnum öflugt fjarnám og unnið mikið brautryðjendastarf á því sviði.“ Þess má geta að Háskólinn á Akureyri fær engar fjárveitingar vegna þessa mikla fjarnáms. Virðulegi forseti. Þetta var tilefni þess að ég leyfði mér að setja fram þá spurningu til ráðherra sem ég las hér í upphafi til þess að eiga orðastað við ráðherrann og heyra skýringar hans á því hvers vegna komið er fram við Háskólann á Akureyri á þann hátt sem ég hef gert að umtalsefni og háskólaráð Háskólans á Akureyri hefur ályktað um. Ég bíð spenntur eftir að heyra skýringar hæstv. ráðherra á þessu og vona jafnframt að hann komi með það í farteskinu að þarna sé [[Forseti hringir.]]vitlaust gefið, að þarna séu jafnvel einhverjir feilar í [[Forseti hringir.]]excel-skjölunum sem ráða allt of mikið ríkjum [[Forseti hringir.]]í ráðuneytunum um þessar mundir.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil taka það fyrst fram að í ráðuneytinu stendur nú yfir vinna við gerð heildstæðrar stefnumótunar fyrir málefnasviðið háskólar og vísindastarfsemi til fimm ára. Tekið verður til ólíkra þátta æðri menntunar, rannsókna og nýsköpunar og helstu stoðaðila málaflokksins. Markmið stefnumótunarinnar er að auka skilvirkni, samþættingu, árangur og gæði innan málaflokksins. Stefnumótunin verður lögð til grundvallar ákvörðun um kennslu og rannsóknir í háskólum, þar á meðal hvort ráðist verður í breytingar á fyrirkomulagi fjármögnunar, kennslu og rannsókna í háskólum. Núverandi fyrirkomulag fjárveitinga til kennslu í háskólum hefur verið við lýði frá árinu 1999 og kom það í fyrsta skipti til framkvæmda við fjárlagagerð ársins 2000. Fyrirkomulagið byggir á reglum nr. 646 frá 1999, um fjárveitingar til háskóla. Á grundvelli reglnanna ákvarðar ráðuneytið fjárveitingar til kennslu með aðstoð reiknilíkans er byggir m.a. á skiptingu náms í verðflokka eftir fræðasviðum, fjölda ársnema og brautskráninga hjá einstaka skólum. Jafnframt hefur ráðuneytið í ákveðnum tilvikum gripið inn í sértækar aðkallandi aðstæður í háskólum með viðbótarfjárveitingum, en slíkar ráðstafanir eru tímabundnar aðgerðir. Opinber framlög til háskólanna hafa lækkað úr 1.330 þús. kr. fyrir hvern ársnema árið 2009 í 1.170 þús. kr. árið 2013. Þetta má að stórum hluta skýra með samspili nemendafjölgunar og niðurskurðar í kerfinu. Ársnemum fjölgaði um 1.745 á milli áranna 2008 og 2010 og þar af fjölgaði ársnemendum í Háskóla Íslands um 1.453. Háskóli Íslands bar því 83% af fjölguninni í kerfinu. Lækkun framlaga á hvern ársnema undanfarin ár hefur veikt mjög rekstrargrundvöll háskólanna. Í fjárlagafrumvarpi 2015 var leitast við að snúa þeirri þróun við og stíga fyrstu skrefin í átt að færa framlög á hvern nemanda nær því sem gerist í löndum OECD og annars staðar á Norðurlöndunum. Ráðist var í sértækar hækkanir á einingaverðum nokkurra reikniflokka með það að markmiði að styrkja rekstrargrundvöll skólanna og voru reikniflokkar á sviði tölvunar- og stærðfræði, hjúkrunarfræði, félagsvísinda og kennaranáms hækkaðir að þessu sinni. Breytingar á fjárhæðum reikniflokkanna hafa mismunandi áhrif á heildarfjárveitingu hvers skóla þar sem samsetning nemendahópanna er ólík eftir skólum.
Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa mikilvægu umræðu. Ég var að bíða eftir að hæstv. ráðherra mundi svara spurningu hv. þingmanns en heyrði ekki svarið. Ég ætla því að ítreka spurninguna. Þetta snýst um það að þegar verið var að deila þessum peningum út var miðað við áætlaðan nemendafjölda árið 2014. Raunnemendafjöldi árið 2014 í Háskólanum á Akureyri var mun meiri en áætlunin gerði ráð fyrir. Spurningin er því þessi: Verður Háskólanum á Akureyri bættur sá mismunur sem var á áætluninni og rauntölunum fyrir árið 2014? Þetta er einföld spurning. Annað sem mig langar aðeins að koma inn á, á þeim stutta tíma sem hér gefst, er að í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að ekki væri greitt fyrir umframnemendur heldur hærri fjárframlög fyrir hvert nemendaígildi. Varla var blekið þornað fyrr en menn voru hættir við það ákvæði og farnir að greiða fyrir umframnemendaígildi á umliðnum árum. Þetta er mjög [[Forseti hringir.]]óskýr stefna. Nú hljóta háskólar að spyrja sig: Eigum við [[Forseti hringir.]]að taka umframnemendur og treysta á að við fáum þetta bætt síðar, eða er markmiðið að hækka framlög á nemendaígildi?
Virðulegi forseti. Ég vil, eins og hv. þingmaður, þakka fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fá frá ráðherranum svar við þeirri spurningu sem hér er borin fram. Við stjórnarandstöðuþingmenn fórum mjög vel í gegnum þetta fyrir jólin, þegar við vorum að afgreiða fjárlagafrumvarpið, og óskuðum þá meðal annars eftir skýringum á smánarlegu framlagi, úr 617 millj. kr. pottinum, til Háskólans á Akureyri. Ég hugsa að um sé að ræða eina skólann sem hefur sýnt ráðdeildarsemi sem felst í því að lækka laun starfsmanna, leggja niður deildir o.s.frv. en því er mætt með því að skólinn fær ekki aukið framlag þegar betur er farið að ára. Ég tek því undir þær spurningar sem hér hafa komið fram og hvet ráðherra til að [[Forseti hringir.]]styðja betur við bakið á Háskólanum á Akureyri en gert hefur verið í ljósi þeirrar sögu sem hann á.
Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hún er mjög þörf, þ.e. að ræða einmitt stöðu landsbyggðarháskólanna, orð og efndir varðandi þróunina á landsbyggðinni. Síðastliðinn föstudag átti ég kost á því að vera við umræðu um skýrslu frá Vinnumálastofnun um þróun á vinnumarkaði á Íslandi næstu tvö árin, frá 2015 til 2017. Þar kom fram að efling ferðaþjónustu hefur nær eingöngu ráðið, eða 96%, fjölgun fólks á vinnumarkaði. Þar kom líka fram að efla þyrfti landsbyggðina í umsýslu og móttöku á ferðamönnum og sérstaklega kom fram að auka þyrfti menntun úti á landsbyggðinni fyrir þá aðila sem vinna í ferðaþjónustu. Það má segja að mottóið í umræðunni hafi verið menntun og gæði. Þess vegna er mjög mikilvægt að halda því til haga, þegar við ræðum hvort sem er skólana í Norðvesturkjördæmi eða Háskólann á Akureyri, hversu gríðarlega miklu máli það skiptir [[Forseti hringir.]]að við gætum þess að menntunin verði úti á landi og að til þess fáist nægilegt fjármagn.
Herra forseti. Ég var nú ekki miklu nær hvað varðar málefni Háskólans á Akureyri sérstaklega þrátt fyrir að hlusta hér á fróðlegan yfirlestur hæstv. ráðherra um almenna vinnu hans að þessu leyti. Það er óumdeilt að Háskólinn á Akureyri stóð sig með afbrigðum vel þegar hann, á mestu erfiðleikaárunum, var jafnframt að greiða upp uppsafnaðan halla og gera upp að fullu skuldahala án nokkurrar sérstakar aðstoðar við það frá ríkinu. Þegar kemur síðan að því að leggja grunn að starfi háskólanna inn í framtíðina duga ekki vélrænar reikniformúlur einar að mínu mati. Ég tel að ráðuneyti menntamála verði að hafa einhverja framtíðarsýn líka og þess verði að sjá stað hvaða hlutverk menn ætla hverri menntastofnun fyrir sig. Í því ljósi séð var útkoman hjá Háskólanum á Akureyri við afgreiðslu síðustu fjárlaga, úthlutun úr leiðréttingapottinum, með öllu óskiljanleg. Það verður ekki sagt að á nokkurn hátt sjáist þess stað að ráðuneyti menntamála, undir núverandi stjórn, hafi skilning [[Forseti hringir.]]á því gríðarlega veigamikla hlutverki sem Háskólinn á Akureyri hefur sem algert [[Forseti hringir.]]flaggskip menntunar á æðri skólastigum á landsbyggðinni.
Virðulegi forseti. Ég skildi það af ræðu hæstv. ráðherra að mikil vinna væri í gangi í því að athuga hvort aðferðirnar sem notaðar eru til að deila út fjármagni séu réttar eða ekki. Þetta var samt ekki alveg skiljanlegt. Ég get ekki skilið af hverju menn geta ekki, þó að þeir séu orðnir ráðherrar, haft skoðun á hlutunum. Telur ráðherrann að þau reiknilíkön sem nú eru í notkun fullnægi þörfum háskólanna, Háskólans í Reykjavík, Háskóla Íslands eða Háskólans á Akureyri? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað finnst honum um það þegar fjárlaganefnd kemur og færir, án þess að ráðuneytið virðist komast nokkurs staðar að, allt í einu 40 milljónir inn í Háskólann á Hólum og [[Forseti hringir.]]skólameistari þar er alveg steinhissa og veit ekkert [[Gripið fram í.]]hvaðan á sig stendur veðrið? Ég meina, hvað finnst ráðherra? [[Forseti hringir.]]Getur hann sagt mér hvað honum finnst um þessi vinnubrögð?
Herra forseti. Hæstv. menntamálaráðherra er yfirleitt allra manna fremstur í því að koma með skýr svör. Hér er hann spurður mjög einfaldra spurninga sem hann hefði í sjálfu sér getað svarað með einu orði. Þess í stað kýs hæstv. ráðherra að fara með langan fyrirlestur, las hann mjög hratt og fyrir venjulegt fólk var mjög erfitt að komast að niðurstöðu um hvað hæstv. ráðherra var að segja. Þess vegna vil ég koma með þá frómu ósk að hæstv. ráðherra beiti sínum analítísku hæfileikum til að eima sjálfan sig niður í kannski tvær setningar í síðara svari. Að öðru leyti ann ég háskólum Reykjavíkur og Íslands hverrar krónu sem þeir fá til sín. En ég verð hins vegar að taka undir það, og sú skoðun mín hefur komið fram áður, að mér fannst mjög harkalega farið með háskólann fyrir norðan við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Sér í lagi þegar horft er til þess að sá háskóli fór í einu og öllu eftir því sem fyrir hann var lagt og þar að auki verð ég að taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að menn þurfa auðvitað að [[Forseti hringir.]]hafa forgangsröð á hreinu. Og að því er varðar landsbyggðina er hann [[Forseti hringir.]]flaggskipið. Þetta er háskóli, herra forseti, [[Forseti hringir.]]sem hefur sérstöðu [[Forseti hringir.]]varðandi til dæmis norðurslóðir, sem ég veit að við hæstv. forseti erum sammála um.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, hann er ekki einn um það að hafa ekki skilið svar ráðherra. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, og reyndi ég nú að bera mig eftir svarinu, að ég skildi ekki hvað ráðherrann var að fara. Bara ekki neitt. Það er kannski ný stefna í störfum þingsins að ráðherra noti ekki tíma sinn til þess að svara fyrirspurnum, ábyggilega gert til þess að halda starfsáætlun, en það er þá eitthvað nýtt. Virðulegi forseti. Ég hvet sveitunga minn, hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson, til þess að koma í seinna andsvar og segja okkur það skýrt: Verður reiknilíkaninu breytt þannig að hlutföllin verði ekki aftur með þeim hætti sem ég gerði að umtalsefni, þegar Háskólinn á Akureyri fær aðeins 10,3 millj. kr. af 617 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til háskóla? Verður reiknilíkaninu breytt þannig að inn í það komi fjárveitingar vegna fjarnema? Eða á bara að taka það einhvern veginn út úr öðrum rekstri og flaggskipið í þessari kennslu, Háskólinn á Akureyri, fái það ekkert bætt? Virðulegi forseti. Ef ríkisstjórnin ætlar ekkert að gera í þessu þá liggur við að ég segi bara að það verði langbest fyrir hana að fela yfirvöldum Háskólans á Akureyri að reka alla háskólana í landinu vegna þess að þau gera það á mjög hagkvæman og góðan hátt eins og ég sagði í byrjun, þau hafa uppfyllt öll skilyrði. En að þessari niðurstöðu varðandi aukafjárveitingar sem ég hef gert að umtalsefni og spurning mín snerist um. Verður þessu reiknilíkani breytt? Mun ráðherrann beita sér fyrir því að Háskólinn á Akureyri fái leiðréttingu vegna aukafjárveitinga og reiknilíkanið [[Forseti hringir.]]verði leiðrétt þannig að skólinn geti staðið við sitt [[Forseti hringir.]]og haldið áfram að eflast en þurfi ekki sífellt að vera í nauðavörn, eða verður þetta að hætti [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarinnar og á kostnað þeirra?
Virðulegi forseti. Fyrst er til að taka að fjárframlög til skólans á Akureyri hafa verið aukin. Það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram að þegar um var að ræða sérstaka fjárveitingu sem hv. þingmaður ræddi, rétt rúmar 600 milljónir, var þeim fjármunum úthlutað eftir fyrir fram ákveðinni reglu óháð skólum. Þar var horft á þann mikla vanda sem hefur myndast vegna þess að nemendum hefur fjölgað mjög mikið á undanförnum árum. Í skólunum er fjöldi nemenda, í Háskólanum á Akureyri og víðar, sem er í raun og veru ekki greitt fyrir. Þannig að ákveðið var að ráðast í það. Þá er staðan sú að stærsti háskóli þjóðarinnar, Háskóli Íslands, hefur tekið á móti stærstum hluta þessarar aukningar. Ég fór yfir það í svari mínu áðan að Háskóli Íslands bar 83% af fjölgun í kerfinu sem átti sér stað á árunum 2008 til 2010, sem er bróðurparturinn eins og augljóst mátti vera. Síðan er hitt, virðulegi forseti, að það er vandlifað í þessum heimi, hér er kvartað yfir of miklum upplýsingum. Ég hefði viljað koma fram með í þessu svari einmitt alla meginþættina sem skipta máli þegar er horft til þess líkans eða þeirrar aðferðafræði sem notuð er þegar útdeilt er hluta af fjármunum til skólanna. Það var kallað eftir framtíðarsýn, að hana skorti. Ég get tekið undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að hana hefur vantað. Á undanförnum áratug og kannski tveimur höfum við aðallega reynt að fjölga sem mest stúdentum af því við vorum á eftir öðrum þjóðum hvað það varðaði. Núna aftur á móti er komið að ákveðnum tímamótum og það þarf að búa til nýja sýn í þessu efni og sú vinna stendur yfir. Virðulegi forseti. Af því hér var kallað eftir enn þá skýrari eða einfaldari svörum en hafa verið gefin þá skal ég reyna að gera það sem ég get í því. Svarið er nei, ég mun ekki breyta afturvirkt einu eða neinu af því sem nú þegar er búið að gera og samþykkja á Alþingi, það gefur augaleið. Við erum auðvitað að skoða þessi reiknilíkön. En þarna var ráðist í almenna, gagnsæja aðgerð sem [[Forseti hringir.]]sneri að því að reyna að leysa þann vanda sem kom upp í háskólakerfinu öllu sem er fjöldi þeirra [[Forseti hringir.]]nemenda sem ekki var greitt fyrir. Það var gert með almennum hætti. [[Forseti hringir.]]Það er það sem skiptir máli. Það var ekki tekin sérstök ákvörðun um sérstaka skóla.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að nota þennan ræðustól til að biðjast afsökunar á framgöngu minni. Ég var með frammíkall eftir ræðu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Það frammíkall mitt var ómaklegt og ég bið hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur afsökunar á því.
Hæstv. forseti. Seinni fyrirspurn mín til hæstv. menntamálaráðherra er um, eins og forseti hefur lýst, skilyrðingu fjárveitinga til háskóla: 1. Er það í anda laga um háskóla að skilyrða fjárveitingu, eins og gerðist við síðustu fjárlagagerð gagnvart Háskólanum á Akureyri? 2. Hyggst ráðherra halda til streitu þeim skilyrðum sem þar komu fram? Virðulegi forseti. Það var mikil umræða við 3. umr. fjárlaga þegar þingmenn áttuðu sig á því að meiri hluti fjárlaganefndar, tek skýrt fram að það var meiri hluti og sennilega ekki nema einn þingmaður úr meiri hlutanum, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir formaður, beitti sér fyrir því að gera svohljóðandi tillögu við 3. umr. fjárlaga, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 30 millj. kr. framlag til Háskólans á Akureyri. Annars vegar er 20 millj. kr. framlag til eflingar kennslu í heimskautarétti sem fram til þessa hefur aðeins verið kenndur annað hvert ár vegna fjárskorts, þrátt fyrir að nemendur hafi komið víða að og námið gefið góða raun. Hins vegar er 10 millj. kr. framlag til að auðvelda skólanum að fjármagna rannsóknarmissiri fastráðinna kennara.“ Til að gera langa sögu stutta hefur það gerst að minnsta kosti tvisvar við lokaafgreiðslu fjárlaga að menn hafa reynt að lagfæra eitthvað fjárveitingar til háskólans með 30 millj. kr. framlagi, það var gert 2013 og 2014, sem átti síðan að verða varanlegt. Það gerðist hins vegar ekki við gerð síðustu fjárlaga heldur var þetta skilyrði alveg á óskiljanlegan hátt sett þarna inn frá meiri hluta fjárlaganefndar sem skipti sér af því hvernig Háskólinn á Akureyri velur námsframboð. Það er alveg með ólíkindum. Þá kom fram við umræðuna, m.a. frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að þetta bryti í bága við lög um háskóla. Spurning mín er sett fram vegna þess að þetta var dæmalaus aðgerð frá hendi þessara aðila og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson lagði líka í sérstaka vegferð til að reyna að verja þetta. Virðulegi forseti. Háskólayfirvöldum á Akureyri voru mjög mikil vonbrigði að frétta af þessari skilyrðingu frá formanni fjárlaganefndar. Það var aldrei rætt við háskólarektor, aldrei nokkurn tímann. Það kom engin ítarleg lögskýring frekar um þetta, en að sjálfsögðu á yfirstjórn skólans innan lagaramma um opinbera háskóla að geta gert þetta sjálf og á að gera þetta sjálf. Á þeim stutta tíma sem ég hef til að leggja fram þessa fyrirspurn og rökstyðja spurningu mína sem ég las upp áðan spyr ég hvort ráðherra finnist það viðeigandi og hvort það sé einhver breyting [[Forseti hringir.]]sem á að vera varanleg, að fjárlaganefnd eða einstakir nefndarmenn fjárlaganefndar fari að segja háskólanum til um hvernig hann eigi að stýra sinni starfsemi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég geri ráð fyrir því að hv. alþingismaður sé hér að vísa til skýringa með fjárlögum sem komu fram í nefndaráliti fjárlaganefndar Alþingis við 2. umr. fjárlaganna 2015 samanber umfjöllun sem er á bls. 211 og 212 í prentaðri útgáfu fjárlaganna. Þar kemur fram, eins og hér hefur verið sagt, að 20 millj. kr. framlag er ætlað til eflingar kennslu í heimskautarétti og 10 millj. kr. yrði ætlað að auðvelda skólanum að fjármagna rannsóknarmissiri fastráðinna kennara. Þá kemur þar fram að hluti Háskólans á Akureyri af 617 millj. kr. hækkuðu framlagi til kennslu í háskólanum sé 10,3 millj. kr. sem komi til viðbótar sérstöku 463 millj. kr. framlagi til styrkingar á rekstrargrundvelli á kennslu í háskólum. Þetta höfum við rætt. Hv. þingmaður veltir fyrir sér hvort það sé hlutverk fjárlaganefndar og Alþingis að mæla fyrir um áherslur í starfsemi Háskólans á Akureyri í ljósi þess sjálfstæðis sem skólanum er tryggt í lögum um háskóla, samanber lög nr. 63/2006. Í 1. mgr. 2. gr. laganna kemur fram að háskóli sé sjálfstæð menntastofnun sem sinni kennslu, rannsóknum, varðveislu þekkingar, þekkingarleit og sköpun á sviðum vísinda, fræða, tækniþróunar eða lista. Hlutverk háskóla sé að stuðla að sköpun og miðlun þekkingar og færni til nemenda og samfélagsins alls. Þá kemur fram í 3. mgr. 2. gr. laganna að háskólar ráði skipulagi starfsemi sinnar og ákveða hvernig henni sé best fyrir komið. Þetta er svo í lagatextanum. Nú liggur fyrir aftur á móti niðurstaða Alþingis í fjárlögum sem meiri hluti þingsins hefur samþykkt. Ég ætla ekki að gefa þeirri niðurstöðu neina sérstaka aðra einkunn en bara það sem kemur hér fram. [[Gripið fram í.]]Nei, ég held að það sé ekki rétt að framkvæmdarvaldið geri það. Þetta er niðurstaða Alþingis. Seinni spurningin sem hv. þingmaður bar fram var um hvort hæstv. ráðherra hygðist halda til streitu þeim skilyrðum sem þar koma fram. Þá er til þess að taka að það kemur í hlut mennta- og menningarmálaráðherra að fylgja eftir framangreindum skilmálum fjárveitinga til Háskólans á Akureyri. Um það efni er fjallað í 21. gr. háskólalaga. Þar kemur fram í 1. mgr. að ráðherra sé heimilt að gera samninga til þriggja til fimm ára í senn um fjárframlög til kennslu og rannsókna í háskólum sem hlotið hafi viðurkenningu ráðuneytisins. Slíkir samningar eru skilyrði fyrir veitingu fjárframlaga til viðkomandi háskóla. Í 2. mgr. sömu lagagreinar kemur fram að í háskólasamningi megi kveða á um skilgreiningu á þeirri kennslu- og rannsóknastarfsemi sem ríkissjóður greiðir fyrir, helstu áherslur í starfsemi háskóla og skilmála sem ráðuneytið setur fyrir veitingu fjárframlaga til háskóla. Um opinbera háskóla eins og Háskólann á Akureyri gilda að auki lög um opinbera háskóla, nr. 82/2008. Í 1. mgr. 24. gr. þeirra laga segir að hver háskóli hafi sjálfstæða fjárveitingu á fjárlögum en að ráðherra geri tillögu við undirbúning fjárlaga um fjárframlög til hvers háskóla til að mæta útgjöldum til kennslu, rannsókna og annarra verkefna. Samkvæmt þessu má gera ráð fyrir að umræddar áherslur fjárlaganefndar og Alþingis muni koma til umræðu við gerð samnings á milli ráðuneytisins og skólans samkvæmt 21. gr. laga um háskóla, nr. 63/2006. Ég vil þó segja til viðbótar, virðulegi forseti, að auðvitað finnst mér fara betur á því að við höfum þetta í fastari ramma. Við afgreiðslu fjárlaga eru mörg dæmi um að gerðar eru breytingar á síðustu stundu, það er sjálfsagt að leggja mat á þær og ræða þær, hvort það ráðslag hafi verið heppilegt eða ekki. Þetta liggur bara fyrir, þetta er staðan, og við verðum að vinna á grundvelli fjárlaga.
Virðulegur forseti. Ég vil leggja áherslu á það við hæstv. ráðherra að þessar 30 milljónir komi inn í fjárlagafrumvarpið næst þannig að við séum ekki að brasa við þetta á hverju ári og eyða ómældum tíma í það. Það hefur verið útskýrt hérna ágætlega að Háskólinn á Akureyri hefur staðið sig afar vel í rekstri og væri gott ef allar ríkisstofnanir væru með jafn agaða fjármálastjórn. Ég hef áhyggjur af einu og það kemur inn á það sem við vorum að tala um áðan, mér finnst gríðarlega mikilvægt að ítreka að ástæðan fyrir því að skiptingin á þessum 617 milljónum varð eins og hún varð er sú að Háskólinn á Akureyri áætlaði nemendafjölda fyrir árið 2014 mun minni en raunin varð. Það er mjög einkennilegt ef það verður ekki leiðrétt því að þá er þetta bara orðið eins og eitthvert lotterí. Eiga menn þá bara að fara að áætla eitthvað út í loftið? Ég mun fylgjast vel með þessu máli og við í kjördæminu [[Forseti hringir.]]sérstaklega vegna þess að það verður óskiljanlegt ef þetta verður ekki leiðrétt út frá rauntölum.
Virðulegi forseti. Ég tek líka undir og ítreka það sem kollegar mínir hafa sagt um þessa skilyrðingu og það hvort ráðherra hyggist breyta því. Það væri líka áhugavert að vita hvort hann sjái fyrir sér, af því að við vorum áðan að ræða breytingar á útreikningum vegna fjármögnunar til háskólans, að þetta sé fast framlag og hvort háskólinn fái það til rannsóknarmissira sem skorin voru niður og um var beðið. Það virtist nást samkomulag um að 30 milljónirnar fengjust inn ef þær væru settar fram með einhverjum tilteknum hætti. Hafði ráðherra sjálfur einhver áhrif á það hvernig þessum 30 milljónum var skipt eða var það alfarið ákvörðun meiri hluta fjárlaganefndar að gera þetta svona? Hyggst ráðherra stefna að því að þetta verði fast framlag, eins og ég segi, og sér hann ástæðu [[Forseti hringir.]]til þess að auka við rannsóknarmissirin á Akureyri?
Herra forseti. Ég legg auðvitað áherslu á það eins og fleiri að kostnaður háskólans vegna rannsóknarmissira fastráðinna kennara þarf að komast varanlega inn í fjárveitingagrunn háskólans. Þeir sem þekkja til forsögu málsins sjá í hendi sér hversu fráleit þessi skilyrðing meiri hluta fjárlaganefndar var og ég tel að líta eigi á það sem víti til að varast. Það má ekki gerast aftur að Alþingi sé svo heillum horfið að það fari að horfa fram hjá skýrum ákvæðum laga um háskóla og sjálfstæði þeirra hvað varðar ákvarðanir um kennslu í einstökum áföngum eða hvenær innritað er í þá. Það væri til að æra óstöðugan ef fjárveitingavaldið ætlaði sér að fara að grípa hér og þar inn í og taka ákvarðanir um slíkt, að stundum megi innrita í þetta og stundum ekki. Það hefur ekkert skort upp á metnað Háskólans á Akureyri að efla starfsemi sína á sviði norðurslóðamála og þar með að kenna heimskautarétt. Því yrði að sjálfsögðu tekið fagnandi ef fjárveitingavaldið vildi [[Forseti hringir.]]gera skólanum kleift að standa þar enn myndarlegar að málum. En það á ekki að vera á kostnað þess að fastráðnir kennarar við Háskólann á Akureyri njóti [[Forseti hringir.]]sambærilegra réttinda hvað varðar rannsóknarleyfi og aðrir opinberir háskólar.
Hæstv. forseti. Ég ætla að grípa tækifærið og koma inn í umræðuna um þessa skilyrðingu sem er sett af hv. fjárlaganefnd. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við reynum að hafa skýrt ferli, sem sagt finna út með hvaða hætti á að taka ákvarðanir í sambandi við einstaka málaflokka, í þessu tilfelli menntamálin. Við sjáum í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar bókstaflega stefnumótun í menntamálum. Mig langar að heyra hvað hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra finnst um það þegar slíkt kemur þar inn án þess að það mál hafi nokkurn tíma farið til dæmis til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég auglýsi eftir því að menn búi til menntastefnu, komi með stefnuna sem stefnuplagg inn í hv. Alþingi, fái umfjöllun um það þar þannig að hæstv. ráðherra geti haft bakland í slíkri heildarstefnumótun og þá sé hægt að takast á um hlutina þar og ræða þá þannig í opinberri umræðu í samfélaginu. Eitt af því mikilvægasta sem okkur vantar er einmitt öflug menntastefna.
Hæstv. forseti. Það gleður mig að geta komið og þakkað hæstv. ráðherra fyrir svarið og notað tækifærið og þakkað öðrum þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu og leggja áherslu á það sem var í fyrirspurn minni og ég hef hér gert að umtalsefni, þ.e. þá dæmalausu afgreiðslu meiri hluta fjárlaganefndar á 30 millj. kr. framlaginu til Háskólans á Akureyri og hvernig það var skilyrt. Þegar ég segi að ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið tók ég svarið þannig þegar hann las upp úr lagabálkum og öðru að það væri algjörlega á skjön við það sem meiri hluti fjárlaganefndar lagði til. Okkur tókst ekki að fá sérstaklega formann fjárlaganefndar til að breyta þessari vitleysu til baka og hafa þetta 30 millj. kr. framlag óskilyrt og að háskólayfirvöld á Akureyri mundu ráðstafa því eins og þeim sýndist - eins og lögin segja til um. Það má eiginlega segja að hæstv. ráðherra hafi með tilvitnun í þessi lög heldur betur tuktað til formann fjárlaganefndar og meiri hluta nefndarinnar fyrir vinnubrögðin þar. Það má spyrja, virðulegi forseti, og mig langar að biðja hæstv. ráðherra að svara því í seinna svari: Ef svo fer til dæmis að engir nemendur eða ekki nægilega margir sækja um nám í heimskautaréttinum fyrir þetta ár, fellur þá fjárveitingin niður? Eða má háskólinn nota hana? Þetta er veigamikið atriði. Ráðherra getur svarað þessari spurningu og ráðherra á eftir að taka þátt í því að koma með fjáraukalög þar sem hægt er að taka þessa skilyrðingu til baka og láta háskólann vita strax að þessar 30 milljónir verði fyrir rannsóknarmissirin eins og það á að vera þannig að það verði þá eins og gert hefur verið undanfarin ár og við séum ekki að klípa þetta litla af sem þarna er veitt. Nægur er vandinn og að mér finnst hálfgert einelti [[Forseti hringir.]]frá hendi menntamálayfirvalda gagnvart Háskólanum á Akureyri sem fær ekki bætt og fær ekki nægjanlega fjárveitingu, t.d. út af fjarnáminu sem ég gerði að umtalsefni áðan [[Forseti hringir.]]en ráðherrann hefur ekki enn svarað af hverju ekki væru veittir fjármunir út á það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu hér. Fyrst vil ég svara þeirri spurningu hvort ég hafi haft áhrif á málsmeðferðina. Auðvitað var málið á forræði fjárlaganefndar og kom þannig búið inn í þingsalinn til afgreiðslu. Ég er aftur á móti þeirrar skoðunar að það fari ekki vel á því að stórar stefnumótandi ákvarðanir í menntamálum séu teknar í fjárlaganefnd án þess að það mál hafi þá verið rætt á öðrum vettvangi með aðkomu þeirrar nefndar þingsins sem sér um menntamál. Ég held að það sé almenna reglan. Auðvitað verður því ekki haldið fram að hér sé um háar fjárhæðir eða einhvers konar gjörbreytingu eða stórar breytingar á starfsemi skólanna að ræða en vissulega er það alveg rétt sem hér hefur verið sagt, það þarf að huga að þeim lögum og reglum sem gilda um háskólana. Sú umræða fór hér fram. Niðurstaðan varð sú að fjárlög voru samþykkt með þessum hætti og það er það sem við vinnum með. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns sem skiptir verulega miklu máli varðandi það ef ekki finnast nægir nemendur verður það að sýna sig og þá hefur þingið tækifæri til þess, eins og hv. þingmaður benti á, að taka á því í gegnum fjáraukalög. Fjárlögin eru þó það sem gildir og við verðum að vinna með. Ég bendi líka á það sem ég sagði í mínu fyrra svari, ráðherra er falið að gera samninga og annað slíkt við skólann á grundvelli fjárlaga um fjárframlögin til þriggja til fimm ára í senn. Ég minni á það. Hér hefur verið spurt aftur um þær aðgerðir sem hv. þingmaður nefndi um í fyrri spurningu sinni og ég vil bara ítreka að þar var um að ræða aðgerð sem fékk sérstakt fjármagn sem kom fram við 2. umr. fjárlaga þar sem með almennum hætti var horft á það hversu margir nemendur væru umfram það sem var verið að greiða fyrir í skólanum. [[Forseti hringir.]]Það er ekki sjálfgefið að aftur fáist fjármagn til slíkra aðgerða. [[Forseti hringir.]]En það var nauðsynlegt að grípa til þeirra aðgerða vegna þess að það var kominn svo mikill fjöldi [[Forseti hringir.]]inn í kerfið sem var ekki greitt fyrir og það varð stórskaði af.
Virðulegi forseti. Mér barst til eyrna að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, hefði beðist afsökunar á orðum sem hún lét falla hér í hita leiksins fyrr í dag. Ég vil bara þakka fyrir það og segja úr þessum ræðustóli að sú afsökunarbeiðni er tekin til greina.
Hæstv. forseti. Í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem Ísland gerðist aðili að árið 2007 og íslensk stjórnvöld vinna nú að fullgildingu á, segir að aðildarríkin skuli tryggja að fötluðu fólki sé gert kleift að hefja almennt nám á háskólastigi. Nú er það svo að skólaganga fatlaðs fólks er almennt styttri en skólaganga ófatlaðra. Menntun er þó einn þeirra þátta sem til að mynda fólk með hreyfiskerðingu telur hvað mikilvægastan til að auka möguleika sína í lífinu. Skortur á menntun hefur neikvæð áhrif á atvinnuþátttöku fatlaðs fólks en rannsóknir sýna hins vegar að eftir því sem menntun fatlaðs fólks er meiri því meiri líkur eru á því að það sé virkt á vinnumarkaði. Rannsóknir benda jafnframt til þess að hreyfihamlað fólk telji nauðsynlegt að öðlast hæstu prófgráður sem völ er á að fá til þess að verða fyllilega gjaldgengt á vinnumarkaði. Þetta eru gríðarlega mikilvæg mál því að við viljum jú að sem flestir séu virkir á vinnumarkaði og afli sér þar með lífsviðurværis og leggi til samfélagsins í gegnum skatta. Hér á landi virðist sem betur fer stefna í rétta átt, alla vega hvað varðar menntun hreyfihamlaðs fólks þegar litið er til aðgengis þess að Háskóla Íslands. Líkamlegt aðgengi að menntastofnun, þ.e. að komast hreinlega inn í og um skólabyggingar, er einn liður í aðgengi að menntun og er kannski efni í aðra fyrirspurn til hæstv. ráðherra, en annað er að hafa efni á því að fara í nám. Fólk sem býr við fötlun og/eða örorku er líklegra til að búa við fátækt og það getur verið stór aðgengishindrun sem dregur úr því að fatlað fólk og öryrkjar fari í nám. Þess vegna vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: 1. Hvaða afsláttur er öryrkjum veittur af innritunargjöldum í ríkisstyrktum háskólum? Er öryrkjum veittur sami afsláttur í þeim öllum? 2. Hver er stefna ráðherra varðandi afsláttarkjör til öryrkja af innritunargjöldum í þessum skólum? Ég held að þetta sé mikilvægt innlegg í umræðuna um það hvernig við getum gert fatlað fólk og öryrkja virkara í okkar samfélagi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er svo að mennta- og menningarmálaráðuneytið sendi í framhaldi af fyrirspurninni erindi til allra háskólanna sjö þar sem þeir voru beðnir um að gera grein fyrir því hvort viðkomandi háskóli veitti afslátt af innritunar- eða skólagjöldum til öryrkja. Í einkareknu háskólunum þremur, þ.e. Háskólanum í Reykjavík, Listaháskóla Íslands og Háskólanum á Bifröst, er almenna reglan sú að veita ekki afslætti af skólagjöldum og gildir það fyrir alla nemendur. Hvað varðar opinberu háskólana, þ.e. Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólann á Hólum, veita tveir þeir fyrsttöldu ákveðna afslætti til öryrkja en í svörum frá Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólanum á Hólum kom fram að slíkt hefði ekki tíðkast eða þá að ekki hefði reynt á slíkt. Skrásetningargjald nemenda við Háskóla Íslands sem búa við örorku eða fötlun og hafa örorkuskírteini eða fá endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins er 55 þús. kr. í stað 75 þús. kr. sem annars gildir og er sú upphæð miðuð við fasta krónutölu og er óháð því hvort nemendur eru skráðir í heilt eða hálft háskólanám. Háskólinn á Akureyri veitir öryrkjum 50% afslátt af skrásetningargjöldum gegn staðfestingu um 75% örorkumat. Hvað varðar síðari lið fyrirspurnar hv. þingmanns um stefnu mína varðandi afsláttarkjör til öryrkja vil ég taka fram að ekki liggur fyrir formleg stefnumörkun í ráðuneytinu hvað varðar afsláttarkjör opinberra háskóla til öryrkja af innritunargjöldum. En þá vil ég nefna að unnið er að stefnumótun um háskóla- og vísindamál innan ráðuneytisins þar sem meðal annars er fjallað um aðgengi að háskólanámi. Ég vil sérstaklega nota tækifærið og þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina þar sem það gefur einmitt tilefni til þess að skoða það mál sérstaklega.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa mjög góðu fyrirspurn. Ég verð að viðurkenna að ég hafði í sakleysi mínu talið að það væri afsláttur fyrir öryrkja í skólum landsins. Mér fannst mjög áhugavert að heyra þau svör sem hæstv. ráðherra kallaði eftir. Það fyrsta sem maður hugsar er einmitt hvort það eigi ekki að vera jafnræði hvað þetta varðar. Sumir skólar veita afslátt og fá þá væntanlega ekki greitt aukalega fyrir það. Við vitum að Háskólinn á Akureyri er alla vega ekki að fá greitt aukalega fyrir eitt né neitt, þannig að þarna eru tveir skólar að ganga fram með mjög góðu fordæmi. Ég hvet ráðherra til að skoða þetta og mér heyrist vilji hans standa til þess.
Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur, fyrir að hreyfa við þessu mjög svo þarfa máli og greinilegt að það hefur verið ástæða til. Það hefur orðið ráðuneytinu tilefni til að draga saman upplýsingar um hvernig þessum málum er fyrir komið í háskólunum. Það vekur auðvitað athygli að það skuli vera svona mikið misræmi að tveir af opinberu háskólunum, Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri, eru með útfærðar reglur um tiltekna afslætti en hinir opinberu háskólarnir ekki og einkareknu háskólarnir í engum tilvikum. Ég er ekki viss um að til frambúðar eigi að hafa þetta þannig að tilviljanakennt sé eftir því hvað ráðamenn í einstökum skólum vilja gera í þessum efnum, heldur sé fullt tilefni til að setja um þetta einhverjar samræmdar reglur og láta þar eitt yfir alla ganga, þannig að menn þurfi ekki af þessum ástæðum til dæmis að velja sér nám eða reyna að komast í nám á öðrum stöðum en hugur þeirra stæði kannski til og aðstæður þeirra byðu [[Forseti hringir.]]best upp á eingöngu vegna þess að ekki er samræmi hvað varðar kjörin að þessu leyti [[Forseti hringir.]]hjá háskólunum í landinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem og þeim hv. þingmönnum sem hafa kvatt sér hljóðs og tekið þátt í þessum umræðum. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þingmanna að þetta er spurning um jafnræði og einmitt vegna þess, líkt og kom fram í máli hæstv. ráðherra, tel ég mikið tilefni til þess að setja einhvers konar samræmdar reglur á vegna þess að ekki er sjálfgefið að allir öryrkjar vilji fara í sams konar nám, heldur þarf að vera fjölbreytt námsframboð og að þeir geti fengið einhvers konar samræmdan afslátt, í það minnsta á meðan fjárhagur öryrkja og bætur almannatrygginga eru jafn lágar og raun ber vitni, og þessi hópur er líklegri til að búa við fátækt en ýmir aðrir hópar. Ég leitaði á netinu þegar ég var að undirbúa mig fyrir þessa fyrirspurn til að skoða hreinlega hversu margir öryrkjar hafi lokið háskólanámi. Því miður fann ég engar nýjar tölur heldur einungis tölur frá árunum 2008 og 2009. Þar kom fram að aðeins 7% þeirra sem nú þegar eru öryrkjar hafa lokið háskólanámi. Þetta eru náttúrlega gríðarlega lágar tölur. Ég er ekki með aðra fyrirspurn til hæstv. ráðherra í þessari síðari innkomu minni í ræðustól en vil hins vegar [[Forseti hringir.]]hvetja hann eindregið til þess að [[Forseti hringir.]]vinna að formlegri stefnumörkun þannig að við komum þessum málum í skýrari farveg öryrkjum sem og landsmönnum öllum til hagsbóta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna og hv. fyrirspyrjanda sérstaklega fyrir fyrirspurnina. Ég tek undir með þingmönnum að það er auðvitað umhugsunarefni, í það minnsta hvað varðar opinberu háskólana, hvort einhvers konar regla eigi að vera um það hvernig staðið skuli að þessum málum. Ég tek undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að kannski er ekki heppilegt að það eigi bara undir því hvernig forustumenn einstakra stofnana á hverjum tíma líta á þessi mál. Ég held að við séum öll sammála um það að menntun er náttúrlega stórkostlegt tækifæri fyrir alla til að leita sér betra lífs og við hljótum auðvitað að vilja koma málum þannig fyrir að þeir sem þurfa að kljást við þær áskoranir sem örorkan felur í sér, við viljum létta þeim róðurinn til að þeir geti nýtt sér þau úrræði sem standa til boða í menntakerfinu. Ég held að það sé reyndar svo að þegar upp er staðið muni það leiða til sparnaðar fyrir hið opinbera eftir því sem menntunin eykst og þar með möguleikar einstaklinga til að sjá sér farborða og um leið að skapa sér til betra líf. Þar með minnkar kannski um leið sá kostnaður sem fellur til ef menn komast ekki inn á vinnumarkaðinn. Það er því rétt að hafa þetta allt í huga og leggja saman bæði kostnað og líka um leið þann sparnað sem verður þegar fólk kemst aftur á vinnumarkaðinn. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns og nefna það aftur að við erum að ræða þessi mál núna innan ráðuneytisins. Það var ágætt að fá þessa áminningu og þess vegna lögðum við einmitt í þá vinnu að senda bréf til háskólanna til að kanna það hvernig þessum málum væri háttað. Niðurstaðan varð sú sem ég birti hér í svari mínu.
Herra forseti. Það er orðið svolítið síðan ég lagði þessa fyrirspurn fram og sem betur fer hefur eitthvað svolítið gerst í þessum málum. Fyrirspurnin er þessi: Hyggst ráðherra tryggja föngum í öllum fangelsum landsins sams konar þjónustu og veitt er á Suðurlandi vegna náms og náms- og starfsráðgjafar? Mikill munur er á því með hvaða hætti fangar fá aðstoð til að stunda nám og einnig hvað varðar náms- og starfsráðgjöf. Það hefur þó aðeins verið bætt úr síðari þættinum, þ.e. náms- og starfsráðgjöfinni, þar sem Fjölbrautarskóli Suðurlands, sem hefur haft umsjón með þeim þætti vegna fangelsanna, hefur gert, það er nýjast að ég held, samning við Verkmenntaskólann á Akureyri um 15% starfshlutfall þannig að þangað kemur námsráðgjafinn í tvo klukkutíma einu sinni í viku. Það sama gildir um Kvíabryggju, þar kemur námsráðgjafinn í um tvo klukkutíma í hverri viku. Hins vegar er það auðvitað ekki í hlutverki námsráðgjafa að aðstoða við nám, þ.e. við kennsluna. Á Litla-Hrauni fá fangarnir kennslu alla virka daga með kennara úr hverju fagi fyrir sig og hafa þar aðstöðu. Fangar á Sogni fá reglulegar heimsóknir kennara og líka fangar í Kópavogi. Það er ekkert slíkt í boði á Akureyri, þ.e. ekkert staðnám, eingöngu er í boði fjarnám. Það sama má segja um Kvíabryggju og fyrir utan að þar er ekkert staðnám í boði heldur eingöngu fjarnám er engin aðstaða fyrir nemendur. Þeir þurfa að læra hver í sínu herbergi og þar er heldur ekkert viðtalsherbergi skilst mér fyrir náms- og starfsráðgjafa. Það er líka þannig að á Kvíabryggju hafa fangar ekki fullan aðgang að interneti og geta þar af leiðandi ekki unnið öll verkefni sem þeim eru sett fyrir en hafa þó einungis tök á því að stunda fjarnám, eins og ég sagði áðan. Það er því augljóst að föngum er mismunað hvað varðar nám og námsgögn bæði eftir kyni og líka milli landshluta. Mig langar því að vita hvort hæstv. ráðherra sér það fyrir sér að breyta þessu eitthvað og bæta úr. Á Akureyri hefur Fangelsismálastofnun neitað að koma til móts við kröfur fangavarðar sem er kennari og hefur borið sig eftir því að aðstoða fanga við kennslu en óskað eftir launahækkun. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann [[Forseti hringir.]]sæi fyrir sér að hann og innanríkisráðherra gætu t.d. gert samkomulag um það til þess að leysa þann vanda.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Varðandi þjónustu náms- og starfsráðgjafa er því til að svara að samkvæmt samningi ráðuneytisins við Fjölbrautaskóla Suðurlands heldur skólinn úti 100% stöðu náms- og starfsráðgjafa til að þjónusta fanga í öllum fangelsum á Íslandi. Þessi háttur er hafður á með það í huga að náms- og starfsráðgjöf við fanga sé nokkuð samræmd óháð því í hvaða fangelsi þeir eru. Allir afplánunarfangar geta stundað nám á Íslandi. Í samningi við Fjölbrautaskóla Suðurlands er kveðið á um kennslu í fangelsum á Suðurlandi og í samningi við Menntaskólann í Kópavogi kemur fram að skólinn annist kennslu í Kópavogi. Á Kvíabryggju og á Akureyri hafa fangar stundað fjarnám. Fangelsin á Suðurlandi bjóða staðbundið mestan fjölbreytileika í námi og í þeim er hægt að stunda lengra nám, enda tekur langstærstur hluti fanga út sína refsingu þar og nær undantekningarlítið þeir sem hljóta lengstu dómana. Ef dómþoli sem hlýtur styttri dóma óskar eftir að vera vistaður á Suðurlandi vegna námsaðstöðu þar er reynt að verða við því. Þetta er staðan núna, en spurning hv. þingmanns er: Hvað verður gert til framtíðar? Það er auðvitað það sem skiptir mestu máli. Undanfarin ár hefur verið unnið eftir stefnumótun um menntun fanga, sem er frá 2007. Mennta- og menningarmálaráðuneytið er tilbúið að taka þátt í endurskoðun á stefnunni í ljósi þess að verið er að byggja fangelsi á Hólmsheiði og loka um leið fangelsum sem nú eru starfrækt. En það skal taka fram að sú skoðun og sú vinna hlýtur alltaf að fara fram undir forræði innanríkisráðuneytisins. Það er ráðuneytið sem ber ábyrgð á þessum stofnunum og menntamálaráðuneytið getur ekki hlutast til um það sem þar fer fram án þess að það sé gert í fullu samkomulagi við innanríkisráðuneytið og samkvæmt heimildum frá því. Við í mínu ráðuneyti höfum nú þegar haft samband við innanríkisráðuneytið um þetta og komið af stað samtali um þá stöðu sem nú er að koma upp með tilkomu fangelsis á Hólmsheiði. Virðulegi forseti. Ég átti í morgun fund með Margréti Frímannsdóttur, sem er forstöðumaður fyrir fangelsið á Litla-Hrauni, ásamt fleirum sem koma þar að menntamálum til að ræða akkúrat þessi mál. Á þeim fundi kom fram, sem skiptir auðvitað miklu máli í þessari umræðu, hversu mikilvægt það er að fangar hafi tök á því að stunda nám. Margrét Frímannsdóttir kynnti mér nokkur dæmi um fanga þar sem, vegna þess að þeir hafa getað stundað nám, mikil breyting hefur orðið á þeirra lífi og viðkomandi einstaklingar eiga miklu betri möguleika á því að hasla sér aftur völl þegar betrunarvistinni er lokið. Reyndar kom það mat fram á fundinum að vegna áherslu á nám fanganna hafi endurkomuhlutfallið, sem var mjög hátt á Íslandi og alveg úr takti við það sem gerðist annars staðar á Norðurlöndum, lagast mjög. Þeir sem sátu þennan fund hjá mér voru ekki í nokkrum vafa um að það væri m.a. vegna aukins framboðs á námi. Aftur á móti eru ýmis álitamál uppi, t.d. varðandi aðstöðu til náms á Hólmsheiðinni og síðan möguleika á verknámi, sem ég hef nokkrar áhyggjur af og þarf að hugleiða alveg sérstaklega, því að mörgum föngum getur hentað sú leið ágætlega. Reyndar er aðalatriðið að hafa í boði fjölbreytt nám, bæði verknám og bóknám fyrir þá sem það vilja. Verknámið er auðvitað svolítið flóknara hvað þetta varðar, það er erfiðara að sinna því í fjarnámi og þess vegna þarf að huga alveg sérstaklega að þeim þætti. Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að góður samhljómur sé á milli allra um mikilvægi þessa máls. En ég ítreka að forræðið hlýtur alltaf að vera innanríkisráðuneytisins. Þetta er starfsemi sem fer fram innan stofnana sem það ráðuneyti ber ábyrgð á og við hljótum að kalla saman þá sem koma að málinu, þ.e. ráðuneyti, fangelsismálayfirvöld og þá sem gerst þekkja til menntunar fanga og síðan starfsmenn frá mínu ráðuneyti og endurnýja þá stefnumótun og þann samning sem var gerður árið 2007 í ljósi þeirra breytinga sem eru að verða m.a. vegna fangelsisins á Hólmsheiði.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa góðu fyrirspurn. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fangar í öllum fangelsum hafi sama aðgang að námsráðgjöf og námi. Þar er ég nú að hugsa um fangelsið á Akureyri, sem ég þekki hvað best. Síðast þegar ég vissi voru þar, að ég held, átta af ellefu föngum í einhverju námi. Þar er enginn möguleiki á verknámi eða öðru slíku, þetta er allt í fjarnámi. Við munum að fyrir fjárlagavinnuna var búið að skera niður stöðu námsráðgjafa í Fjölbrautaskólanum á Suðurlandi - hvort því var svo kippt í liðinn, þori ég ekki að segja um. Það eru smápeningar á miðað við það sem við spörum okkur til framtíðar ef við hugsum okkur fangelsi sem betrunarstað en ekki refsingu. Ég heyri að hæstv. ráðherra er sama sinnis, eða mér fannst ég heyra það, þannig að ég hvet hann til dáða í þessu efni.
Hæstv. forseti. Einn helsti tilgangur og réttlæting fangelsisrefsingar er betrun þess sem brotið hefur af sér. Aukin menntun er besta leiðin til betrunar. Allar rannsóknir sýna að mjög stór hluti þeirra sem dæmdir eru til fangelsisrefsingar hefur litla menntun. Mjög margir þeirra hafa horfið frá námi án þess að ljúka framhaldsskóla og geta jafnvel ekki lesið sér til gagns. Þessi skortur á menntun hefur leitt til þess að margir hafi orðið utanveltu í samfélaginu og finnst það hafa brugðist sér, þeir hafa skert sjálfstraust og hafa því oft leiðst út í misnotkun á áfengi og öðrum vímuefnum og síðan út í afbrot. Lífsgæði fangans sjálfs og möguleikar hans til að koma undir sig fótunum aukast ekki bara eftir því sem honum er gert kleift og hann fenginn til að mennta sig, heldur einnig allra aðstandenda hans. Áhyggjur af fanganum og framtíð hans spillir lífsgæðum alls þessa fólks. Gott nám og öflug náms- og starfsráðgjöf fyrir fanga er því mjög mikið hagsmunamál, ekki bara fyrir fangana sjálfa heldur samfélagið allt. Við eigum ekki að spara neitt í því efni.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu þótt stutt sé. Ég óttast að ég komi ekki báðum punktum mínum að á þessum skamma tíma en það er eitt sem ég hef áhyggjur af og annað sem mig langar að velta upp. Annars vegar er það að fangelsið á Hólmsheiði er hannað sem mikið öryggisfangelsi og ég hef ekki orðið var við að þar sé mikið gert ráð fyrir menntun, hvorki verklegri né bóklegri. Ég hef áhyggjur af því og vona að ég geti fengið hæstv. innanríkisráðherra fyrst og fremst til þess að létta af mér þeim áhyggjum mínum. Hinn punkturinn varðar fjármögnun, en á síðasta þingi kom upp togstreita milli menntastofnunar, nánar tiltekið FSu, og forstöðumanna Litla-Hrauns um það hvernig nýta bæri fjármagn. Það var samdóma álit forstöðumanna FSu og Litla-Hrauns að fjármögnunin ætti í raun heima hjá innanríkisráðuneytinu þannig að þar væri hægt að ráðstafa fjármagni til menntunar fanga á forsendum þarfa þeirra í því efni en ekki menntunar í heild sinni. Mér þætti gaman að fá sjónarmið hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]í þeim málum.
Herra forseti. Ég þakka umræðuna og ráðherra þau svör sem hann veitti þó að þau bættu kannski ekki miklu við það sem ég var þegar búin að fara yfir. Ég verð að taka undir það sem hér kom fram að það er verknámið sem fangar kalla eftir. Það er kannski það sem hugur þeirra stendur helst til frekar en framhaldsskólanám eða langskólanám í háskóla, þ.e. hjá allflestum virðist áhuginn liggja þar. Og það er auðvitað eitthvað sem við þurfum að bæta úr. Þetta er hópur sem hefur orðið undir í samfélaginu af einhverjum ástæðum og auðvitað fara ekkert allir í nám eða eru færir til þess að stunda nám, en þetta er mjög mikilvægt, eins og hér kom fram, til framtíðar. Það er sparnaður fyrir þjóðfélagið að búa til virka þátttakendur með því að gefa kost á námi. Ég sagði áðan að það væri munur á því hvaða tækifæri menn og konur hefðu til að stunda nám. Það er mun betur búið að því á Litla-Hrauni. Þar koma kennarar til starfa og kenna föngum. Er ekki hægt að semja við Verkmenntaskólann á Akureyri um slíkt? Nú eru það tvö ráðuneyti, eins og kom fram hjá ráðherranum, sem fara með þennan málaflokks, ráðuneyti innanríkisráðherra og ráðuneyti menntamálaráðherra, en vissulega er menntunin á vegum menntamálaráðherra. Ég tel að hún eigi að vera það sem og náms- og starfsráðgjöfin, ég held að það sé heppilegra að halda menntunarhlutanum í menntamálaráðuneytinu, þar eigi hann heima, og vil sjá það að ráðuneytin geti unnið að þessu saman. Ég hef áhyggjur af því að þeir aðilar sem sitja inni einhverra hluta vegna hafi ekki jafnræði til náms, eins og mögulegt er að hafa. Ég nefndi áðan að fangar á Kvíabryggju hafa ekki aðgang að internetinu nema mjög takmarkaðan og hafa bara aðgang að fjarnámi. Hæstv. ráðherra hlýtur að vera mér [[Forseti hringir.]]sammála í því að þá gengur ekki upp að stunda nám.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir fyrirspurnina og öðrum hv. þingmönnum fyrir urmæðuna. Ég held að við séum öll sammála um að hér er á ferðinni mjög mikilvægur málaflokkur. Það að gera föngum kleift að mennta sig er úrræði sem hefur sýnt sig og sannað að er þjóðhagslega mjög hagkvæmt fyrir utan það að það er mannúðarstefna að gefa fólki tækifæri sem orðið hefur á að breyta um kúrs í lífinu og til þess er menntun náttúrlega einstaklega vel fallin. Þess vegna held ég að við þurfum ekki að deila um það en síðan koma útfærsluatriðin á þessu. Þá vil ég ítreka að það hlýtur alltaf að vera þannig að málið sé á forræði innanríkisráðuneytisins. Það hlýtur að hlutast um og hafa afstöðu til þess hvernig þetta er gert, af því að hér er um að ræða úrræði innan þeirra stofnana sem ráðuneytið eða ráðherra ber ábyrgð á. Fyrir mitt leyti lýsi ég mig reiðubúinn til þess að koma að þeirri vinnu og vil gjarnan leggja metnað í það en þegar kemur að spurningunni um fjárframlög vegna þessa, þ.e. hvar eigi að færa þau í bókhaldi ríkisins, tel ég rétt að færa þau þannig að þau snúi að úrræðum fyrir þessar stofnanir og ættu að koma þá leiðina. Með öðrum orðum, ég tel að þá þurfi að bæta við fjármunum. Ég er ekki tilbúinn til þess að segja: Það á að taka þetta af þeim takmörkuðu fjármunum sem nú þegar eru í menntakerfinu. Það þarf að koma sérstök fjárveiting til viðbótar, vegna þess að hér er um að ræða sérstakt úrræði fyrir þessar stofnanir og fyrir þá einstaklinga sem eru á þeim stofnunum. Ég tel aftur á móti að það eigi að gera það, ég held að þeir fjármunir skili sér margfalt. Menn eru reyndar alltaf að tala um í opinberri umræðu að hinar og þessar fjárfestingar ríkisins skili sér svo margfalt til baka, en oft þegar betur er að gáð er það nú vafa undirorpið. En ég tel að í þessu máli sé algjörlega ljóst að kostnaðurinn við þá menntun sem stendur föngum til boða og þeir nýta sér er miklu minni en sá samfélagslegi [[Forseti hringir.]]ávinningur fyrir einstaklingana og fyrir samfélagið allt, sem hlýst af henni.
Hæstv. forseti. Á vettvangi Norðurlandaráðs hefur verið rætt um vistráðningar ungs fólks. Það getur ráðið sig til starfa við ýmis verkefni eða hjá fjölskyldum erlendis og dvelur þá hjá þeim. Í nágrannalöndum okkar hafa komið upp mál er varða alvarleg brot á aðilum sem hafa komið til annarra landa í gegnum vistráðningar. Þar er meðal annars verið að tala um misbeitingu þess valds sem ráðandi telur sig hafa yfir umsækjendum, misnotkun starfskrafta og þá þrælkun, misnotkun andlega og kynferðislega, jafnvel mansal og vændi. Þetta er helst í þeim tilfellum er ungar konur koma frá vanþróaðri og/eða fátækari löndum til Norðurlandanna. Þá er þetta helst að finna hjá efnameiri fjölskyldum og þeim sem hafa mikið vægi innan samfélagsins og nýta sér það til þess að hylma yfir gjörðir sínar og/eða komast upp með þær. Þá þora einstaklingar sem í þessu lenda oft ekki að leita sér hjálpar vegna hótana og þess hve mjög þeir hafa verið brotnir niður. Það er misjafnt hversu vel er staðið að vistráðningum; aðstoð, eftirliti og ráðleggingum við einstaklinga sem fara til annarra landa. Þar sem Norðurlöndin eru nágranna- og samstarfslönd okkar á mörgum sviðum og þar sem ég er fulltrúi í velferðarnefnd Norðurlandaráðs vil ég vekja athygli á þessu og spyr því hæstv. innanríkisráðherra að því sem að okkur snýr hérlendis: Hvernig er eftirliti háttað með vistráðningu, bæði með þeim sem fara utan, frá okkur, og þeim sem ráða sig hingað? Þá er ég að spá hvort fagaðilar haldi utan um ungt fólk sem er í mörgum tilfellum að fara eitt utan í fyrsta sinn og hvort aðstoð sé hægt að fá ef eitthvað kemur upp. Ég hef séð tilmæli til þeirra sem ráða sig í vist erlendis að reyna sjálf að leysa úr ágreiningi eða vandamálum með því að koma því á framfæri, m.a. við fjölskyldu sem viðkomandi dvelur hjá, og að þau þurfi að láta vita um ágreining eða vandamálið áður en dvöl eða verkefni lýkur. Hver er réttur þessara einstaklinga og hvernig er hægt að setja þá byrði sem fyrirfinnst í þessum tilmælum á einstakling sem getur verið mjög brotinn? Hvernig á að ræða brot við þann sem kannski braut á viðkomandi og hvernig er hægt að ætlast til þess að sá hinn sami taki á réttan hátt á vandamálinu og/eða þeim ágreiningi sem upp getur komið? Þá spyr ég einnig: Telur ráðherra að kerfið sem við höfum og núverandi eftirlit komi í veg fyrir þrælkun, misnotkun og mansal hérlendis? Þá á ég við misnotkun á vinnutíma, andlega og/eða kynferðislega, jafnvel misnotkun á stöðu einstaklings sem er langt frá heimahögum og ekki vel inni í lögum og reglum dvalarlandsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu og það mál sem hún vekur athygli á í þessum fyrirspurnatíma og varðar vistráðningar, au pair eins og við höfum gjarnan kallað þetta hér. Ég vil segja almennt séð um þetta að margt af því sem hv. þingmaður nefndi, þær hættur sem geta steðjað að út af þessum tilteknu leyfum, ef við orðum það með þeim hætti, er þess eðlis að við þurfum að skoða það. Það er alveg ljóst að við þurfum að gera það. Til að svara spurningunum er það þannig að ekki er gert ráð fyrir sérstöku eftirliti af hálfu Útlendingastofnunar með þeim sem koma hingað til lands til vistráðningar. Útlendingastofnun hefur þó í einstaka tilvikum vísað málum til lögreglu ef upp hefur komið grunur um annaðhvort misnotkun á au pair-leyfinu eða misnotkun á viðkomandi aðila sjálfum. Hið sama gildir um þá útlendinga sem heyra ekki undir starfssvið Útlendingastofnunar, þ.e. EES-/EFTA-útlendinga, en ekki er gert ráð fyrir sérstöku eftirliti. Almennt má segja að lengst af hafi þetta verið frekar vinsamleg skipti þegar ungar stúlkur og ungir piltar sem vilja kynnast öðrum löndum hafa farið sem au pair til útlanda en með frekari ógnunum í heiminum þurfum við auðvitað að gæta að því að menn misnoti ekki þessi leyfi til annarra hluta en þau eru ætluð. Útlendingastofnun hefur engar upplýsingar um þá sem fara utan til vistráðninga héðan né viðheldur hún sérstöku eftirliti með þeim. Spurt er hvort ráðherra telji að kerfið og núverandi eftirlit komi í veg fyrir þrælkun, misnotkun og mansal hérlendis. Það er mat þeirra sem vinna að þessum málaflokki að núverandi kerfi komi ekki nægilega vel í veg fyrir það. Þetta er lykilatriði sem ég nefni hér, að kerfið sé með þeim hætti að við getum bætt það. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að núna stendur yfir vinna við endurskoðun útlendingalaganna eins og við þekkjum. Þar er um að ræða þverpólitískt samráð. Í nefnd undir forustu hv. þm. Óttars Proppés er dvalarleyfi á grundvelli vistráðningar, au pair, til skoðunar, m.a. út frá þessum sjónarmiðum. Þarna komum við enn og aftur að starfi þessarar nefndar. Það eru gríðarlega mörg og flókin viðfangsefni sem hún er að glíma við og þarna er um eitt að ræða sem nefndin lítur sérstaklega til. Það er auðvitað lykilatriði að það er ekkert sérstakt eftirlit í þessu og það liggur fyrir, hæstv. forseti, að velferðarráðuneytið hefur gagnrýnt þetta fyrirkomulag, telur að við þurfum að gera betur. Ég tek það til mín í því embætti sem ég gegni að við þurfum að líta til þess og mun fylgjast með því líka í störfum nefndarinnar um útlendingamál að þetta verði skoðað. Þótt ég sé ekki með hér á takteinum neinar tölur um konkret dæmi eru þó vísbendingar um að einhver misnotkun hafi átt sér stað. Við því verðum við að sjálfsögðu að bregðast. Síðan til viðbótar er það rétt sem hv. þingmaður sagði áðan, ekki eru fyrir hendi nægileg úrræði handa þeim einstaklingum sem geta þá hafa lent í vanda. Það er eitt af því sem við þurfum þá líka að líta til en það snýr ekki beinlínis að því ráðuneyti sem ég ber ábyrgð á. Við erum hér með leyfismálin en þegar fólk lendir í einhverju þarf að skoða það sérstaklega og þá er það nokkuð sem gæti líka verið undir velferðarráðuneytinu. Við erum meðvituð um þetta og þetta er eitt af því sem við höfum verið að skoða, eins og ég segi, enn og aftur út af útlendingamálum. Tilgangurinn er að bæta þetta umhverfi og gera það öruggara fyrir þá sem nýta þessi leyfi og skilvirkara á allan hátt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur fyrir að taka þetta mál upp hér. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að það sé rætt og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að svara hér skýrt, bæði að eftirlit skorti og að það þurfi að skerpa reglur og utanumhald, m.a. að reyna að nálgast það í gegnum þá nefnd sem er í gangi varðandi útlendingamálin. Það hafa verið félög í kringum þetta vistráðingarform þar sem menn hafa einmitt hugsað sér að fólk geti komið og verið í nýju landi, fengið að kynnast menningu og tungumáli viðkomandi landa, unnið eingöngu með börn og haft skilgreindan tíma en því miður hafa menn horft upp á að það hefur orðið misnotkun á þessu formi. Ég vil líka vekja athygli á því að þetta er dæmigert mál sem hefur verið tekið upp í Norðurlandaráði. Hv. þingmaður hefur bent á að hún er einmitt fulltrúi í velferðarnefnd Norðurlandaráðs og þar hefur meðal annars flokkahópur sósíaldemókrata lagt fram stórt mál í kringum þetta. Ég held að við ættum að reyna að fylgja því eftir sameiginlega í þinginu að samþykktir og athuganir frá [[Forseti hringir.]]Norðurlandaráði skili sér inn í íslenska löggjöf og reglur.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem hún kom með hérna og einnig Guðbjarti fyrir að benda réttilega á að Norðurlandaráð hefur verið og er að vinna að bættara kerfi fyrir au pair. Mér finnst mjög alvarlegt að ekki sé sérstakt eftirlit með au pair-ráðningum sem hér eru. Þær sögur sem við fórum að vinna út frá segja að ekki séu nægilega vel vottaðar leiðir inn og út fyrir þá ungu einstaklinga sem er verið að senda á milli landa. Í þróunarlöndunum eru oft menn sem setja upp skrifborð, eru með loforð um að ungar konur geti jafnvel fundið sér framtíðareiginmenn í betra landi, velferðarlandi í Norðurhöfum, og taka umboðslaun fyrir, sem sagt borga flugmiða handa þeim og koma þeim síðan yfir til Norðurlandanna. Sem betur fer eiga margir eiga góða dvöl í vistráðningu erlendis og eignast þar góðar minningar. Það er gott en ég tel það mjög alvarlegt sem hæstv. ráðherra kom inn á, að matið sé að núverandi kerfi sé ekki nægilega gott. Þá legg ég ríka áherslu úr þessum ræðustól á að þeir sem vinna að endurskoðun á útlendingalögum taki þetta með inn í sína vinnu og skili um leið gagnrýni frá mér á gildandi fyrirkomulag. Eins og ég sagði áðan erum við að tala hérna um unga einstaklinga sem eru kannski að fara út einir í fyrsta skipti, óharðnaða einstaklinga sem lenda síðan í áfalli og vita ekki hvar þeir geta leitað aðstoðar. Ef við ætlum að halda uppi svona kerfi og kalla það ráðahag að ungt fólk geti ferðast svona verðum við líka að hafa gott kerfi sem heldur utan um þessa einstaklinga meðan á dvöl þeirra stendur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa brýningu og deili því með henni að ég held að þarna sé breyttur veruleiki frá því sem var þegar þessi leyfi voru fyrst kynnt til sögunnar. Við þurfum að bregðast við honum. Ég tek það til mín og veit að nefndin um útlendingamálin mun gera það líka og er eflaust að því. Ég fylgist ekki með störfum hennar frá degi til dags, en ég veit að þau líta til þessara þátta líka. Svo tek ég undir það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði, sem er kannski rót þess að hv. þingmaður spyr, að það er mjög gagnlegt þegar við njótum þeirrar vinnu sem er unnin á vettvangi Norðurlandaráðs við þau störf sem við erum að sinna hér. Það er ekkert nema gott um það að segja og við þökkum fyrir það. Ég tek bara með mér úr þessum stól þá brýningu sem ég hef fengið hjá þingmönnum og við munum vinna að þessu máli til að gera þetta allt saman öruggara en það er.
Hæstv. forseti. Hér er fyrirspurn sem var lögð fram í febrúar síðastliðnum og kannski hefur margt breyst síðan hún var lögð fram upphaflega. Á síðastliðnu ári voru samþykkt ný lög um sameiningu framkvæmdarvalds og stjórnsýslu ríkisins í héraði þar sem sýslumannsembætti voru sameinuð og fækkað úr 24 í níu. Í kjölfarið átti að gera embættin öflugri og betur í stakk búin að taka við nýjum verkefnum þótt þjónustustöðvarnar yrðu áfram óbreyttar, þ.e. 29. Við afgreiðslu frumvarpsins og í umfjöllun í allsherjar- og menntamálanefnd voru áhyggjur af áhrifum breytingarinnar á byggðarlög sem misstu sín sýslumannsembætti. Þó var gefin skýr yfirlýsing um það að þar sem sýslumannsembætti legðust af yrði áfram löglærður fulltrúi og óbreytt mannahald sem átti að tryggja að þjónustan færi ekki af staðnum. Allsherjar- og menntamálanefnd bætti bráðabirgðaákvæði III inn í lögin sem fjallaði einmitt um að hæstv. innanríkisráðherra í samstarfi við forsætisráðherra skyldi láta semja aðgerðaáætlun fyrir Stjórnarráðið þar sem afmörkuð skulu þau stjórnsýsluverkefni ráðuneyta og undirstofnana þeirra sem talið er ákjósanlegt að flutt verði til embætta sýslumanna. Sú aðgerðaáætlun átti síðan að liggja fyrir 1. janúar 2015 en gerði það raunar ekki og þess vegna var fyrirspurnin borin fram. Menn hafa flutt verkefni til sýslumanna í mörgum tilfellum, en hugmyndin var sú að menn færu skipulega yfir þetta í Stjórnarráðinu. Síðan þessi fyrirspurn var borin fram hefur hv. allsherjar- og menntamálanefnd fengið skýrslu frá ráðuneytinu um flutning verkefna til sýslumannsembætta. Því miður verður að segjast alveg eins og er að þar er um ansi þunnan þrettánda að ræða og fá mál sem hafa fengið náð. Verið er að færa til fyrst og fremst innan stofnana hjá innanríkisráðuneytinu, frá lögreglu yfir til sýslumannsembætta eða eitthvað slíkt, lítil verkefni og gjarnan bara á milli aðila innan stjórnsýslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef því áhyggjur af því að þessu ákvæði, sem var mikilvæg forsenda þessara breytinga eða eitt af því sem var rætt þar mikið um og er í rauninni í anda þess sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft á málefnaskrá sinni, þ.e. að tryggja það að styrkja byggð í landinu, að þau markmið náist ekki fram. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra einmitt um hvað líði aðgerðum hvað þetta varðar og kannski leyfa mér að breyta spurningunni örlítið og spyrja hvort það hafi ekki valdið vonbrigðum hjá hæstv. ráðherra hvernig önnur ráðuneyti hafa tekið á þessum málum og hversu fá verkefni þau hafa tilnefnt inn í þessa púllíu. Og hvort við verðum ekki að gera miklu betur ef við ætlum að standast þetta bráðabirgðaákvæði í lögunum um að verkefni fari til sýslumanna.
Hæstv. forseti. Mér er ljúft að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður kom með varðandi verkefni til sýslumanna. Það er rétt að frá því fyrirspurnin kom fyrst fram hefur það gerst að aðgerðaáætlunin um flutning verkefna til sýslumanna liggur fyrir og við höfum gert hana aðgengilega á vefsíðu innanríkisráðuneytisins. Ég vil samt sem áður upplýsa þingheim um það að þegar ég kom að málinu og sá þessa aðgerðaáætlun og þau verkefni sem þar voru nefnd og síðan hvernig hlutirnir höfðu gengið fram hjá öðrum ráðuneytum, þá ætla ég að segja það alveg eins og er að ég var ekki alveg ánægð með það hversu fá verkefni komu úr hinum ráðuneytunum. Ég hef ekki legið á þeirri skoðun minni í ríkisstjórninni að ég tel að við þurfum að gera miklu betur. Mín skoðun er sú að embætti sýslumanna sé þess eðlis, þetta er framkvæmdarvald í héraði, að við eigum að nýta þau embætti miklu betur en við höfum gert. Ég get líka lýst þeirri skoðun minni og ætla svo sem ekki að leggja hana öðrum í munn, en ég mundi oft frekar vilja flytja verkefni til sýslumannanna en að setja upp sérstakar einingar aðrar úti á landi, það er mín persónulega skoðun. Varðandi þau verkefni sem helst er fyrir séð að talið verði ákjósanlegt að flytja til embættis sýslumanna þá verð ég að segja alveg eins og er að þau verkefni eru mest fengin úr innanríkisráðuneytinu. Við höfum lagt okkur eins mikið fram og við höfum getað í innanríkisráðuneytinu að færa til verkefni. Eflaust má segja að mönnum gæti fundist sum þeirra léttvægari en önnur, en mikið átak hefur verið unnið í innanríkisráðuneytinu til að koma verkefnum fram. Við viljum þar fara fram með góðu fordæmi og hvatningu til handa öðrum ráðuneytum um að þetta sé skynsamlegt. Í aðgerðaáætluninni eru talin 19 verkefni sem stendur til að flytja til sýslumannanna. Verkefnin sem flutt verða eru öll á forræði innanríkisráðuneytisins. Við höfum falið sýslumönnum að annast ýmis verkefni sem áður voru unnin í ráðuneytinu, t.d. skráning trúfélaga og lífsskoðunarfélaga, útgáfa alls konar leyfisbréfa til starfsréttinda héraðs-, dóms- og hæstaréttarlögmanna og leyfisveitingar sem tengjast opinberum fjársöfnunum. Ráðuneytið hefur væntingar til þess að við getum flutt enn fleiri verkefni til sýslumannanna. Við höfum nú þegar bætt við umfangsmiklu verkefni sem snýr að gjafsókn, það ætlum við að flytja til embættis sýslumannsins á Vesturlandi. Við teljum að það verði mjög til bóta fyrir það embætti og skynsamleg nálgun. Við viljum flytja fleiri verkefni á árinu. Þar erum við að tala um réttindi til ökukennslu, leyfi til aksturskeppna, alls konar leyfi varðandi helgidagafrið þar sem hann þarf að ríkja, prentsmiðjurekstur og ég get áfram talið hin og þessi leyfi sem við sjáum fyrir okkur að við getum flutt. Þá er í aðgerðaáætluninni sett fram tillaga um umfangsmikið verkefni sem gengur út á að færa reglugerðasafn í sama form og rafræna lagasafnið. Þar er um að ræða mikla réttarbót og mikilvæga þar sem reglugerðir eru birtar í sams konar samfellu og lög í hinu rafræna lagasafni sem er uppfært tvisvar á ári. Þá eru breytingar færðar inn í lögin, því þarf ekki að samlesa lög og breytingar sem gerðar hafa verið á þeim. Þetta er verkefni sem við erum enn þá að vinna að og krefst þess að við séum í samráði við önnur ráðuneyti. Við munum gera það, og við munum leggja mjög mikla áherslu á að það verkefni verði að veruleika. Ég mun þrýsta á það gagnvart öðrum ráðuneytum að svo verði. Þótt ég sé búin að lýsa þessu hér og barma mér örlítið yfir því að innanríkisráðuneytið sé í þessu, hefur mér fundist, svolítið einmana að sinni, þá tel ég samt sem áður að dropinn muni hola steininn, að menn sjái hag í því að flytja verkefni til. Ég býst líka við því, hæstv. forseti, að þeir þingmenn sem eru í þessum sal leggist á árarnar með okkur um það að reyna að flytja verkefni sem skynsamlegt er að flytja til embættis sýslumanna. Þannig stendur þetta mál núna, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þetta mál. Ég ræddi mikið sameiningu sýslumanns- og lögregluembættanna og allt það þegar það frumvarp var til umfjöllunar, meðal annars með tilliti til þessara verkefna sem sögð voru vænleg til flutnings og hafa verið rifjuð upp hér. Þegar skýrslan kom, um hvaða verkefni hefðu ekki hlotið náð, kom margt mér afskaplega mikið á óvart, þ.e. hvað varðar tillögur sýslumanna um verkefnaflutninga; ég nefni útgáfu prófskírteina og löggildingar, álagningu og innheimtu vantryggingagjalds eða umsjón með þjóðlendum sem einu sinni var í höndum sýslumanns Snæfellinga. Það er svo margt þarna sem ég skil ekki, bara engan veginn, að hafi ekki hlotið hljómgrunn í ráðuneytunum. Ég tek undir það að við höldum áfram að hamast á þessu og eins og hæstv. ráðherra sagði þá holar dropinn steininn. Stundum þarf líka bara pólitíska ákvörðun innan ráðuneytanna til þess [[Forseti hringir.]]að hlutir geti orðið að veruleika og til þess að hægt sé að standa við stóru orðin sem [[Forseti hringir.]]sögð voru þegar umrædd lagafrumvörp voru samþykkt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og heiti stuðningi við vinnu hennar við að reyna að fylgja þessu bráðabirgðaákvæði laganna eftir. Það eru mörg vel heppnuð dæmi um verkefni sem hafa verið færð til sveitarfélaga úti á landi, meðal annars til innheimtustofnunar sekta á Blönduósi. Nefnt hefur verið hvort ekki ætti að færa innheimtu fyrir lánasjóðinn undir þá stofnun. Það er frá einkaaðilum, ríkið kaupir innheimtuþjónustu, og mundi falla mjög vel að þeirri vinnu sem nú þegar er þar til staðar. Við erum einnig með önnur verkefni sem gætu hentað mjög vel þarna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að skoða samstarf, og það hefur aðeins verið nefnt, sveitarfélaga og ríkisins varðandi þessar þjónustuskrifstofur. Við erum ekki bara að tala um sýslumannsskrifstofurnar, við erum líka að tala um fyrrverandi sýslumannsskrifstofur, þ.e. þjónustumiðstöðvar í héraði, sem gætu tekið að sér verkefni, jafnvel gæti þjónusta fyrir ríki og sveitarfélög orðið á einum stað. Ég held að það væri þess virði að skoða það betur og tryggja þannig að við fáum bætta þjónustu úti á landsbyggðinni sem er gríðarlega mikilvægt. Það skiptir miklu máli þegar svona mikilvæg og stór mál eins og þessi sameining öll var - þverpólitísk samstaða náðist um þessa gríðarlega miklu breytingu, en það var meðal annars vegna þess að gefin voru fyrirheit um ákveðna hluti í tengslum við hana. Þess vegna er mjög mikilvægt að við fylgjum þeirri samþykkt Alþingis eftir. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða hvað það varðar og vænti þess að við fáum í allsherjar- og menntamálanefnd, og vonandi hér inn í þingið, framhaldsskýrslu og nýja aðgerðaáætlun sem vitni um betri árangur en í þessari fyrstu tilraun.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir umræðuna um þetta mikilvæga mál. Ég hlýt að gæta sérstaklega að embætti sýslumanna, að þau geti gegnt því mikilvæga hlutverki sem þeim er falið. Það er alveg ljóst í mínum huga að þessar breytingar voru gerðar til að styrkja þau embætti sem sett voru á laggirnar og það er mikilvægt að það gangi eftir. Ég þarf að gæta að því vegna verkefna og eins með fjárframlögum til þessara embætta sýslumanna - hér var nefnd staðan út af löglærðum fulltrúum o.s.frv., allt er þetta hluti af því að hafa þessa mikilvægu grein úti í héraði sterka og öfluga til þess að sinna sínum verkefnum. Ég á bágt með að segja meira um þessi einstöku verkefni en það að ég mun halda áfram að tala fyrir því í ríkisstjórninni að verkefnin séu flutt til sýslumannanna. Ég get ekki talað fyrir hönd annarra ráðherra, en ég held að menn hljóti að sjá, og það er eitt af því sem er í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, að þetta eigi að efla, þannig að við þurfum bara að halda áfram að standa að því. Ég þakka fyrir þann stuðning sem ég finn að ég mun fá frá þingmönnum til að tryggja að okkur gangi betur að flytja verkefnin til.
Hæstv. forseti. Samgöngumál eru mér hugleikin og hafa alltaf verið. Alþingi hefur gert margar ályktanir um samgöngumál, byggðaáætlun og fleiri mál og ekki þarf að efast um að margar af þeim samgönguframkvæmdum sem ráðist hefur verið í undanfarin ár hafa styrkt mjög innviði úti á landi. Þess vegna er það sem ég legg fram fyrirspurn í þremur liðum til hæstv. ráðherra: 1. Hver er fjárhagsleg staða Vegagerðarinnar til að bjóða út ný vegagerðarverk á árinu 2015? 2. Hvaða ný verk verða boðin út í vegamálum á þessu ári? 3. Hvert er útlitið fyrir árið 2016 hvað nýframkvæmdir varðar og fjárveitingar til samgöngumála? Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég spyr hæstv. ráðherra þessara spurninga og óska eftir svörum við er að fá að heyra hvað er að gerast í þessum málum en líka auðvitað breytingar sem gerðar voru við 2. umr. fjárlaga í desember síðastliðinn þar sem m.a. voru teknar 850 millj. kr. af framkvæmdalið Vegagerðarinnar og færðar í viðhaldsfé Vegagerðarinnar. Það er auðvitað ekki vanþörf á að gera það, sérstaklega núna að loknum vetri þar sem veður hafa verið válynd, mikill snjór og þíða inn á milli, mikill saltburður og aukin umferð sem hefur farið mjög illa með vegina, ásamt því að viðhald á vegum var ekki nægjanlegt á erfiðleikaárum okkar. Samkvæmt því sem ég tel mig vita um útreikninga Vegagerðarinnar þá sýnist mér að „kassastaðan“, ef ég má nota það orð, um áramót sé þannig að ekki séu til nema 270 millj. kr. í upphafi þessa árs til nýframkvæmda í vegamálum. Það er eins og ég hef áður sagt sennilega Íslandsmet í að gera ekki neitt. Virðulegi forseti. Mér er kunnugt um það að við höfum sett aðeins meiri pening í tengivegi sem við ætlum að malbika í öllum kjördæmum, en eins og ég segi sýnist mér staðan vera það alvarleg að það verði nánast ekkert um að vera. Ég spyr líka hæstv. ráðherra: Hefur Vegagerðinni ef til vill verið bannað að bjóða út ný verk? Ég spyr vegna þess að við sem fylgjumst með málaflokknum sjáum að það er nánast ekkert af nýjum útboðum vegna samgönguframkvæmda. Ýmsar samgönguframkvæmdir sem eru í samgönguáætlun og átti að fara í verður ekki farið í eins og framkvæmdir við Strandaveg, Jökulsá á Fjöllum, Dettifossveg, Berufjarðarbotn, Reykjaveg í Biskupstungum, o.s.frv. Þetta eru alls sex verkefni sem átti að setja 2 milljarða í en mér sýnist, virðulegi forseti, miðað við mína útreikninga ef þeir eru réttir, að vegna þess hve lítið er lagt í þetta núna sé ekki til nema rétt [[Forseti hringir.]]um 10% af fénu hjá Vegagerðinni [[Forseti hringir.]]í upphafi þessa árs. Þetta er ástæðan, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, fyrir þeim þremur spurningum sem settar eru fram.
Hæstv. forseti. Okkur hv. þm. Kristjáni Möller er jafn vel kunnugt hvernig ástandið er í samgöngumálum í landinu og það þarf engan að undra eftir þá erfiðleikatíma sem við höfum gengið í gegnum að samgöngukerfið hafi látið á sjá. Ég vil hins vegar segja áður en ég svara spurningunum nánar að það sem er hvað brýnast fyrir okkur hér að mínu mati er að tryggja aukið fé til vegamála. Að sjálfsögðu urðu það mikil vonbrigði fyrir ráðuneyti samgöngumála að minna fé fékkst við afgreiðslu fjárlaga en ráð var fyrir gert í vegamál, en það er hins vegar sá raunveruleiki sem við búum við í innanríkisráðuneytinu og þurfum að horfast í augu við núna þegar við brosum á móti sól á vori á þessu ágæta ári. Hv. þingmaður nefndi nokkur verk sem samkvæmt útreikningum hans eða upplýsingum og þekkingu á samgöngumálum verður væntanlega ekki farið í að óbreyttu. Ef ég heyrði rétt er það alveg rétt hjá hv. þingmanni um mjög mörg af þeim verkum sem hér voru nefnd, við höfum því miður ekki fjármagn til þess að gera þetta. Ég stend hér ekkert að gamni mínu og lýsi því yfir, þannig er það sem hlutirnir eru og við verðum að horfast í augu við það. Til þess að svara spurningunum sem hér komu fram þá eru samkvæmt fjárlögum 8,6 milljarðar ætlaðir til framkvæmda eða í stofnkostnað við vegagerðarverk hjá Vegagerðinni árið 2015. Af þeim renna um 5 milljarðar til verkefna sem þegar eru í gangi. Stærstu verkefnin sem þegar eru í gangi eru hringvegurinn um Hellisheiði, Álftanesvegur, Vestfjarðavegur, Eiði – Þverá, hluti, Dettifossvegur að því leyti sem sú framkvæmd var komin í gang, ekki það sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega áðan og að sjálfsögðu sú stóra framkvæmd sem við þekkjum, jarðgöngin eða Norðfjarðargöng, þar sem við sjáum sem betur fer fram á góðan gang í framkvæmdum og við hljótum að þakka fyrir það við þessar aðstæður, a.m.k. gengur borunin vel og kannski útlit fyrir að göngin verði tilbúin fyrr en ella, við skulum sjá til. Annað fjármagn, rúmir 3,5 milljarðar, verður nýtt til eftirfarandi verka sem ég ætla að telja upp: Slitlag á tengivegi, nýir kaflar víðs vegar um landið eða tæpir 30 kílómetrar, ég geri ráð fyrir 930 millj. kr. í það. Héraðsvegir, landsvegir, styrkvegir, reiðvegir, smábrýr, girðingar o.fl. og breikkun brúa, það er um hálfur milljarður. Jarðgöng og vegir við Bakka, 850 millj. kr. Það er samt ekki beint tengt hefðbundnum samgönguframkvæmdum eins og við vitum, þetta er út af iðnaðarsvæðinu á Bakka, en kemur engu að síður af samgöngufé. Verkefni á Suðvesturlandi eru 650 millj. kr. Þar er fyrst og fremst um að ræða bætt umferðarflæði, almenningssamgöngur, sérreinar og fleira, endurnýjun á ljósum, öryggisaðgerðir ýmiss konar, hjóla- og göngustíga, göngubrýr og undirgöng. Í gildi er samningur á milli innanríkisráðuneytisins og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu um að ekki eigi að fara í nýframkvæmdir á þessu svæði. Sá samningur gildir þangað til á næsta ári þannig að það er líka sá veruleiki sem ég stend frammi fyrir, en ég tel afar brýnt að farið verði í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Arnarnesvegurinn er inni. Það var nú ekki augljóst mál að svo væri, ég vil taka skýrt fram að það þurfti satt að segja töluvert mikið átak til að koma honum inn, en mér finnst mjög jákvætt að það skuli þó hafa tekist, svo maður tali um þá þætti sem eru jákvæðir í málinu. Undirbúningur verka síðan á samgönguáætlun, þar er um að ræða um 240 millj. kr. og í annað fara u.þ.b. 159 millj. kr. Flest þeirra verka sem ég nefndi í síðari hluta upptalningarinnar ætlum við að fara í á þessu ári, þau verða boðin út og um þau samið árið 2015, en það er eins og hv. þingmaður nefndi, fjöldamörg önnur verk sem eru tilbúin til útboðs en við getum ekki farið lengra með þau án þess að fé fylgi. Varðandi útlitið árið 2016 og áfram er samgönguáætlun eins og ég var búin að boða nánast tilbúin. Samgönguráð hefur skilað tillögum sínum. Ég vonast til þess að geta lagt málið fyrir þingið, því miður eftir að fresturinn er liðinn en alveg á næstunni. Þar kemur fram hvernig fjárveitingar verða. Ég ætla ekki að lofa neinum flugeldasýningum, það er þó meira borð fyrir báru, en við þurfum að gera svo miklu, miklu betur af því við þurfum að fara í gríðarlega stórar nýframkvæmdir og síðan eru viðhaldsverkefnin svo gríðarlega stór og þau fara [[Forseti hringir.]]stöðugt vaxandi. Vetur konungur hefur að sjálfsögðu ekkert hjálpað okkur sérstaklega í því máli, en [[Forseti hringir.]]við því verður að bregðast. Ég heiti á allan þingheim [[Forseti hringir.]]að koma með mér í það að sannfæra hér alla um [[Forseti hringir.]]að þetta eru mjög brýn verkefni.
Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að leyfa mér að koma inn í þessa umræðu. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að mikilvægt er að fara í öryggismál, viðhald og almenningssamgöngur eins og boðað hefur verið. En ég held að aldrei hafi verið jafn aumt ástand varðandi nýframkvæmdir og við höfum séð á þessu ári þrátt fyrir að hagur þjóðarbúsins hafi vænkast. Það fer að verða ansi langur tími frá því við fengum loforð um að samgönguáætlun væri að koma fram. Maður hefur beðið með að fjalla um einstök mál þangað til sú áætlun liggur fyrir. En ég get ekki stillt mig um að spyrja hæstv. ráðherra um það hvað Teigsskógsmálinu líði, þ.e. Vestfjarðavegi 60. Við höfum ítrekað átt fundi með fyrrverandi hæstv. innanríkisráðherra þar sem samráð var boðað og reynt að fylgja því eftir að menn fengju að fylgjast nákvæmlega með hvernig þeim málum reiddi af. Ég treysti á það að menn standi við þær yfirlýsingar sem voru gefnar af fyrrverandi ráðherra, og ég veit að núverandi hæstv. ráðherra hefur í sjálfu sér tekið undir, þ.e. að forgangsverkefni í nýframkvæmdum eigi að vera á Vestfjörðum, þrátt fyrir allt. [[Forseti hringir.]]Þar er verið að tala um frumlagningu vega, hvort sem eru ný göng eða Teigsskógurinn, Teigsskógurinn á að vera þar á undan.
Virðulegi forseti. Mig langaði að koma líka inn í þessa umræðu og tek undir með fyrirspyrjanda að þetta er með því daprara sem maður hefur séð. Fulltrúar Vegagerðarinnar komu á fund fjárlaganefndar á dögunum, eða rétt fyrir páska. Þeir voru frekar niðurlútir fannst okkur, lítið hægt að gera og nánast ekkert um nýframkvæmdir. Ég ræddi það mikið við fjárlagagerðina, bæði síðast og þar áður og fannst ekki rétt að það skyldu verða eftir fjármunir í viðhaldi sem væru teknir í snjómokstur. Vissulega var snjómoksturinn að fara fram úr, en viðhaldið var og er náttúrlega orðið ótæpilegt eins og hér hefur verið komið inn á. Þannig að hæstv. ráðherra hefur að minnsta kosti okkur þingmenn sem hér hafa tekið til máls með sér í því að reyna að kreista út meira fé til áætlunarinnar og ég held að við bíðum óþreyjufull eftir því að samgönguáætlun komi fram þannig að við sjáum [[Forseti hringir.]]hvort framkvæmdir sem átti t.d. að bjóða út í vor og búið er að fresta, [[Forseti hringir.]]samanber Dettifossveg og margt fleira, eru þar inni.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa umræðu, hún er mjög þörf. Ég hef fullan skilning á því og öfunda ekki hæstv. samgönguráðherra að þurfa að standa í þessum málum vegna fjárskorts og annars. Það er alveg sama hvert maður fer, það vantar alls staðar peninga til þess að fara í nýframkvæmdir í vegagerð. Það sem ég vildi vekja máls á í þessari umræðu er ástandið sem er að skapast á vegum landsins í dag, það er vægast sagt alvarlegt og ekki síst í ljósi þess að ferðamannafjöldinn eykst dag frá degi. Ég bý suður á nesjum. Núna bara í síðustu viku fengum við þingmenn Suðurkjördæmis bréf frá bæjarstjórninni í Garði og frá Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum þar sem áréttað er það ótrúlega álag sem er orðið á vegum eins og t.d. í Grindavík. Um daginn var ég að keyra Grindavíkurveginn eldsnemma á laugardagsmorgni. Ég mætti ellefu rútum á leiðinni í Bláa lónið. Vegurinn þar er vægast sagt í slæmu ástandi og það horfir til stórkostlegra vandræða. En ég vona að við náum að fá peninga í viðhaldsverkefnin fyrst og fremst og kannski bíða með nýframkvæmdir.
Frú forseti. Mig langar að byrja að upplýsa um mína persónulegu hagsmuni í þessu máli. Ég vinn í malbiki, hef gert það í ein 16, 17 sumur, þannig að fólk tekur bara tillit til þess að ég hef hagsmuni af því að meira sé gert í þessum málaflokki. Mig langar samt að spyrja ráðherra hvort hún geti upplýst okkur um forgangsverkefni hvað þetta varðar. Maður heyrði hérna um árið að vegakerfið væri komið á þann stað að þar væri ákveðin hætta, ákveðin öryggissjónarmið væru þar varðandi viðhaldið. Hver er staðan núna hvað það varðar, forgangurinn hlýtur að vera öryggi, eða hvað? Og hvort er mikilvægara? Hvað er þá sett í forgang núna, viðhaldið eða nýbik?
Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni um fyrirspurn mína. Ég veit ekki alveg hvar ég á að byrja. Hæstv. ráðherra afsakar sig alltaf með því að við höfum hreinlega ekki úr meiri fjármunum að spila og það er raunveruleikinn. Þetta er sá raunveruleiki, virðulegi forseti, sem stjórnarmeirihlutinn, þar með talið óbreyttir þingmenn stjórnarmeirihlutans, láta yfir sig ganga og eru ánægðir með, þ.e. að nánast engar fjárveitingar verði til nýframkvæmda í ár því að viðhaldið sé svo mikið eins og raun ber vitni um. Þar að auki vil ég nefna, virðulegi forseti, þó að ég standi algjörlega heils hugar að baki innanríkisráðherra að berjast fyrir meiri fjármunum, þá er þessi ríkisstjórn í annað eða þriðja skipti að taka 870 milljónir á þessu ári af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar inn til ríkissjóðs. Það hefur aldrei verið gert nema í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þetta eru fyrstu og einu skiptin sem það er gert. Á erfiðleikaárum þjóðarinnar árin 2008, 2009 og 2010 var varið hvorki meira né minna en 62 milljörðum kr. í stofnkostnað í vegakerfinu á Íslandi. Árin þar á eftir 18 milljörðum kr., samtals eru það um 80 milljarðar á mestu erfiðleikaárum. Staða þjóðarbúsins hefur sannarlega batnað en engu að síður kemur Íslandsmetið í að gera ekki neitt. Þannig að ég tek undir hvatningarorð hæstv. ráðherra sem hún mælir til þingheims en ég vil snúa því sérstaklega yfir á þingmenn stjórnarmeirihlutans þegar samgönguáætlun kemur fram að láta efndir [[Forseti hringir.]]fylgja orðum sem hv. þingmenn hafa sagt á tyllidögum, í kosningum og á fundum, að auka fé til samgöngumála, sem ekki er verið að gera miðað við það sem kemur hér. Ég [[Forseti hringir.]]kvíði því mjög þegar samgönguáætlun kemur loksins fram, [[Forseti hringir.]]því að ég held að hún verði staðfesting á því [[Forseti hringir.]]hvað lítið verður gert, því miður. [[Forseti hringir.]]
Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Kristján Möller veit afar vel voru þeir fjármunir sem við höfðum töluvert miklir á fyrri helmingi erfiðleikaáranna til samgönguáætlunar sem hafði verið tryggð meðan við töldum að við hefðum töluvert meiri efni. Auðvitað var mjög gott að við gátum tryggt fé til þess, en hv. þingmaður veit alveg hvernig þetta mál er vaxið. Ég tel að menn þurfi ekki að leggjast í þunglyndi strax, við skulum bíða eftir áætluninni og ræða hana þegar hún kemur fram, en ég vil samt segja sem mína skoðun - ég held að þingmenn sem þekkja til skoðana minna viti að ég er frekar framkvæmdaglöð manneskja þannig að ég mun að sjálfsögðu berjast mjög fyrir auknu fé til samgöngumála. Það vita félagar mínir við ríkisstjórnarborðið. Það mun ég gera. Ég ætla hins vegar engu að lofa upp í ermina á mér hvernig það gengur núna á þessum ákveðna tímapunkti, en það verður svo sannarlega gert. Ég mun ekki gefa neitt eftir í því. Varðandi þær spurningar sem var beint til mín sérstaklega er það þannig að auðvitað skiptir öryggi öllu máli á vegum landsins, það er algjört grundvallaratriði. Vegakerfið er líka innviðakerfi fyrir atvinnulífið í landinu, ekki síst fyrir ferðaþjónustuna. Þarna liggja saman tveir þræðir sem við þurfum að vefa saman. Nýframkvæmdir eru líka öryggismál. Það er líka þannig að þörf er á ákveðnum framkvæmdum í nýframkvæmdum vegna öryggismála. Hitt er annað mál að ástandið á vegunum er með þeim hætti núna eftir síðustu vetur, ég tala nú ekki um á suðvesturhorninu, að til verulegra vandræða horfir. Hvað varðar snjómoksturinn vitum við að þar fara mestu peningarnir reyndar á höfuðborgarsvæðið vegna þess að ófremdarástandið sem hefur verið í vetur er þvílíkt, þannig að við sjáum fram á að mikil fjárþörf er þar. Varðandi Teigsskóginn er það mál ekki alveg á mínu borði akkúrat í augnablikinu. Það er núna hjá Skipulagsstofnun. Þegar við fáum fréttir af því, sem vonandi verður innan tíðar, mun ég að sjálfsögðu upplýsa menn um það.
Hæstv. forseti. Fjórða og síðasta fyrirspurn mín á þessum degi er til innanríkisráðherra hæstv. um Norðfjarðarflugvöll og hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hver er stefna ráðherra varðandi uppbyggingu Norðfjarðarflugvallar? 2. Hvað þarf að gera til þess að völlurinn uppfylli skilyrði og verði nothæfur til sjúkraflugs allt árið? 3. Hvenær er áætlað að framkvæmdir geti hafist við flugvöllinn? Virðulegi forseti. Þessi spurning er lögð fram í framhaldi af kjördæmaviku í haust og margítrekuðum fyrirspurnum á fundum frá íbúum í Neskaupstað um málið. Flugbrautin er gömul malarflugbraut þar sem frostlyftingar eru miklar í bleytu og þegar frost er að fara úr jörðu sem gerir að verkum að völlurinn er ófær. Ég þarf ekki að minna á að Fjórðungssjúkrahúsið á Austurlandi er í Neskaupstað og þjónar miklum tilgangi fyrir allt Austurland, ég tala nú ekki um hin fengsælu fiskimið austur af landinu. Mér er kunnugt um, vegna þess að það var í minni tíð sem samgönguráðherra, að það var skoðað að leggja nýtt slitlag yfir völlinn á Norðfirði, sem þá átti að kosta 20–30 millj. kr. en við frekari rannsóknir og frekari undirbúning kom í ljós að skipta þarf út jarðvegi, það þarf að setja jarðveg sem þolir betur vatn og frost til að byggja hann upp og þar með er kostnaðurinn kominn í einar 150 millj. kr. með öllu, að mér reiknast til miðað við vísitölu, en ég tek það fram að það er kannski ekki mjög faglegur útreikningur hjá mér. Við tökum eftir því að ferðum í sjúkraflugi er að fækka í Neskaupstað og eingöngu vegna þess að völlurinn er svo oft ófær. Þá þarf að lenda á Egilsstöðum með tilheyrandi akstri o.s.frv., sem er mjög óheppilegt. Ég vil líka geta þess, virðulegi forseti, að það er alveg sérstaklega gott tækifæri, og ég tel að ríkisvaldið eigi að nota slíkt tækifæri, þegar framkvæmdir eru við Norðfjarðargöng. Hratið sem kemur úr göngunum Norðfjarðarmegin er gráupplagt efni til að nota í að byggja völlinn upp, til að lyfta honum upp úr þessari bleytu og gera góðan burð og gott undirlag fyrir klæðningu vallarins. Í öðru lagi eru stórir og miklir verktakar á svæðinu með sín tæki, þannig að ég vil leyfa mér að fullyrða að einmitt núna á þessu ári fengi ríkissjóður það allra besta tilboð sem hægt væri að fá í þessa framkvæmd, þ.e. á meðan framkvæmdir standa yfir við Norðfjarðargöng. Þetta er ástæðan, virðulegi forseti, fyrir því að ég legg þessar spurningar fram um leið og ég hvet hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]til að skoða málið. Ég kem betur að því í seinni ræðu minni að skoða þetta sérstaklega varðandi það að tengja þetta framkvæmdum og nota efnið sem kemur úr Norðfjarðargöngum.
Virðulegi forseti. Það er með viðhald á flugvöllum vítt um land eins og með viðhald á vegunum að ýmislegt er þar óunnið eins og við þekkjum, gríðarleg viðhaldsþörf á öðrum flugvöllum, t.d. í Norðausturkjördæmi sem við vonumst til þess að við getum farið í. Ég nefni Húsavík og Vopnafjörð sérstaklega og við vonumst til að við séum með nægilegt fé til þess að geta tekið á því. Norðfjarðarflugvöllur er ekki í forgangi hvað það varðar þannig að ég segi það bara strax. Ég vil líka segja það til upplýsingar að ekki hefur verið vakin sérstök athygli mín á Norðfjarðarflugvelli í þessu samhengi, þannig að það sé á hreinu. Síðan skiptir auðvitað máli, hvort sem það dugar eða dugar ekki, varðandi öryggi í Norðfirði og sjúkrahúsið þar að við erum að koma samgöngunum í miklu betra horf eins og hv. þingmaður þekkir best af öllum. Þegar Norðfjarðargöng verða að veruleika mun það breyta verulega miklu fyrir Norðfjörð. En það breytir hins vegar ekki því að Norðfjarðarflugvöllur er malarvöllur og hann er alls ekki fullnægjandi ef við lítum á hann með þeim gleraugum í samanburði við aðra velli. Flugvöllurinn er notaður til sjúkraflugs og tilfallandi einkaflugs. Það eru engir fjármunir í samgönguáætlun frá árinu 2011–2022 í stofnframkvæmdir á flugvöllum utan grunnnetsins eins og þessi flugvöllur er á tímabilinu 2015–2018, en 140 millj. kr. á tímabilinu 2019–2022, sem er auðvitað lág fjárhæð þegar við lítum til þess kostnaðar sem fylgir því að halda við flugvöllum. Sama er að segja um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2013–2016, sem lögð var fram í fyrra eða í hittiðfyrra reyndar og uppfærð í fyrra en í hvorugt skiptið náði hún fram að ganga hér á þinginu. Undanfarin ár hafa fjármunir til flugvalla verið minni en ráð var fyrir gert í samgönguáætlun og því er, eins og ég sagði áðan, mikil viðhaldsþörf í kerfinu öllu. Tímabundin aukin framlög nú fara fyrst og fremst í viðhald. Stefnt er að því að viðhalda vellinum þannig að sinna megi sjúkraflugi um hann og þá er líka mjög brýnt að hægt sé að lenda á Reykjavíkurflugvelli, svo að ég nefni það nú. Ekki er fyrirhuguð stefnubreyting að þessu leyti með tilkomu Norðfjarðarganga. Hvað þarf til að völlurinn uppfylli skilyrði og verði nothæfur til sjúkraflugs allt árið? er spurt. Þá er því til að svara að flugvöllurinn er malarvöllur eins og hér kom fram, og í honum eru miklar frosthreyfingar vegna undirlagsins sem við þekkjum í Norðfirði, og hann getur verið mjög blautur þegar frost fer úr jörðu og miklar umhleypingar eru í því dalverpi þar sem hann stendur. Flugbrautin getur verið ónothæf og hefur verið það svo sannarlega meðan slíkt ástand ríkir. Til að koma í veg fyrir þetta þarf að klæða brautina alveg og það þarf að fara svolítið neðar til þess að geta gert það. Mannvit gerði forathugun á endurbótum flugbrautarsvæðisins á árinu 2008. Endurbyggingin felur í sér að skipta út fínefnaríkri grúsarfyllingu á bilinu 20–50 sentimetra fyrir hreina og frostörugga grús og leggja ofan á burðarlag og síðan tvöfalda klæðningu. Ég hef ekki fengið neinar upplýsingar um að grús sem kæmi úr göngunum mundi gagnast þarna. Ég hef meira heyrt um að efni úr Vaðlaheiðargöngum nýtist flugvellinum á Akureyri, en ég segi það hreint út, þessu hefur ekki verið flaggað við mig. Að lokum þarf síðan að laga vatnshalla brautar og öryggissvæði þannig að vatn renni sem mest sjálft af vellinum. Vinna stendur yfir við endurmat á frumkostnaðaráætluninni frá 2008 sem hljóðaði upp á 104 milljónir. Miðað við þróun byggingarvísitölu gæti sú upphæð núna numið um 145 milljónum. Það er svo sem engu frekar við þetta að bæta af minni hálfu. Það stendur ekkert sérstakt til að þessu leyti á þessum tímapunkti, en enn og aftur ræðst það af fjármagni og forgangsröðun hvaða flugvellir eru fyrstir og hvar þörfin er mest. Og eins og sakir standa eru aðrir vellir framar í röðinni.
Virðulegi forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma inn í þessa umræðu, en ég geri mér grein fyrir því eins og hæstv. ráðherra svaraði að vissulega er barist um bitann og flugvellina líka eins og við höfum töluvert rætt hér. Það er ekkert óeðlilegt við það að þeir vellir sem eru í mikilli notkun séu í forgangi. En varðandi einmitt þetta með hratið og það sem fyrirspyrjandi nefnir þá er auðvitað verið að horfa til þess að það skiptir máli varðandi kostnaðarlegan þátt í þessu verkefni og að lagfæra brautina. Það má líka spyrja sig hvort kannaður hefur verið kostnaður við það að flytja sjúklinga ofan af Egilsstöðum eða Seyðisfirði eða annars staðar, niður til Norðfjarðar á sjúkrahúsið og svo jafnvel aftur til baka, fyrir utan náttúrlega öll óþægindin sem sjúklingarnir verða fyrir. Það felst náttúrlega [[Forseti hringir.]]töluverður kostnaður í því að flytja fólk niður á spítala, jafnvel til þess eins að fara til baka aftur til þess að fara í sjúkraflug frá Egilsstöðum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir þessa umræðu og svör ráðherrans. Það sem ég vil halda áfram með er að það var mjög gott að tekin var 500 millj. kr. arðgreiðsla af Isavia fyrir þetta ár sem á að nota í nokkra flugvelli samkvæmt því sem talið hefur verið upp til viðhalds og viðgerða, sama hvort það er á flugleiðsögubúnaði, ljósum eða yfirborði valla. Það sem ég geri hér að umtalsefni er Norðfjarðarflugvöllur sem fékk ekki mikla umfjöllun og hefur ef til vill verið látinn liggja allt of lengi í láginni og ekki fjallað um eins og ég er að gera núna. Ég er að tala um það, virðulegi forseti, að heildarkostnaður við að byggja völlinn upp sé í kringum 150 millj. kr. Það er í raun og veru allt og sumt. Ég legg áherslu á að ég er að tala um völlinn vegna Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað og starfseminnar þar. Það er mjög mikilvægt. Virðulegi forseti. Ég vil hreyfa einni hugmynd við hæstv. ráðherra. Hún er sú að innanríkisráðuneytið með ráðherrann í broddi fylkingar óski jafnvel eftir viðræðum við heimamenn, við Fjarðabyggð, þar sem eru mjög framsýnir bæjarfulltrúar allir og lausnamiðaðir. Við höfum oft séð hvernig bæði bæjaryfirvöld og sterk og öflug fyrirtæki á því svæði hafa komið inn í og viljað taka þátt í að leysa málin. Ég get nefnt tæki í sjúkrahúsið og fleira og fleira sem eru algjörlega gefin af heimamönnum. Ég hvet til þess, vegna þess að eins og ég sagði áðan gefst alveg ótrúlega gott tækifæri til að gera þetta núna með því að nota hratið úr göngunum. Verktakinn býður auðvitað í það eins og hver annar, en verktaki sem er með mikið af tækjum á staðnum sér sér hugsanlega mikinn hag í því að bjóða betur. Og segjum sem svo að við fáum upp undir 20% lægra tilboð, mundu 30 milljónir sparast bara vegna þess. [[Forseti hringir.]] Ég vil því nota tækifærið um leið og ég þakka ráðherra fyrir svörin að hvetja hana til þess að athuga með að ræða við [[Forseti hringir.]]bæjaryfirvöld í Fjarðabyggð um lausn á þessu máli og hvort við getum ekki nýtt tækifærið [[Forseti hringir.]]sem er svo brýnt að nota núna vegna framkvæmdanna við Norðfjarðargöng.
Virðulegi forseti. Ég er alveg reiðubúin til að ræða við ráðamenn í Fjarðabyggð um þau efni sem varða það bæjarfélag og ég er líka sammála því prinsippi að við eigum að nýta þá innviði sem eru til staðar í landinu og passa upp á að fjárfestingarnar nýtist en liggi ekki undir skemmdum. Ég legg áherslu á þá forgangsröðun sem þegar hefur birst og hv. þingmanni er mjög vel kunnugt um. Að sjálfsögðu eru þetta kannski ekki stærstu tölurnar en þetta eru allt saman tölur og þetta safnast allt saman og þegar við eigum svona mikið eftir þá hljótum við að horfa til þess. En ég er að sjálfsögðu reiðubúin til að hlusta á góðar hugmyndir og er tilbúin til að ræða við Fjarðabyggð um þetta mál og mörg önnur sem varða samgöngumál í því stóra og víðfeðma sveitarfélagi.
Frú forseti. Mig langar að taka hér upp málefni lögreglunáms og lögreglumenntunar á Íslandi. Eins og kunnugt er var ágætri skýrslu skilað til innanríkisráðherra þann 15. september 2014 þar sem gerðar voru nokkuð ítarlegar tillögur að framtíðarskipan lögreglumenntunar. Þar var meðal annars lagt til að samið yrði við skólastofnun í almenna menntakerfinu um kennslu grunnnáms og eftir atvikum framhaldsnáms, að námið yrði sem sagt fært upp á háskólastig. Lögregluskólanum yrði eiginlega breytt í nokkurs konar fræða- og rannsóknarsetur undir ríkislögreglustjóra og samið yrði við skólastofnun um að sinna náminu. Háskólinn á Akureyri og Keilir voru sérstaklega nefndir. Enn fremur eru ýmsar aðrar ágætar tillögur sem þarna liggja undir, meðal annars um að aldurshámark verði afnumið, lögð verði áhersla á fjarnám og eins og ég sagði hér áðan verði stöðu Lögregluskólans sem slíks breytt yfir í fræðslu- og rannsóknarsetur þar sem væntanlega er líka verið að gera sér hugmyndir um öfluga endurmenntun, símenntun og annað slíkt. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er að í kjölfar þessarar skýrslu var skipaður framhaldshópur, í janúar 2015, sem átti að útfæra nánar tillögur um fyrirkomulag lögreglunáms. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvenær við eigum von á því að sá hópur ljúki störfum, því að þetta mál hefur verið talsvert lengi til umræðu og ýmsar skoðanir eru uppi. Ég vil segja það fyrir mig að þarna eru rök með ýmsum leiðum, þannig að ég hef sjálf ekki endanlega mótað mér afstöðu til þess hvaða leið er best að fara, en ég er hins vegar sannfærð um að það er gríðarlega mikilvægt og brýnt verkefni að efla lögreglunám og -menntun þannig að þessi mikilvæga starfsstétt geti tekist á við þau verkefni sem okkar breytta samfélag er að fást við. Mig langar líka að spyrja ráðherra hvort hún hafi lokið við að móta sér afstöðu til tillagna, til að mynda um þá grundvallarspurningu að færa námið upp á háskólastig og það sé gert á þann veg að semja við skólastofnun frekar en með öðrum hætti. Það vakti athygli mína að hópurinn sem er skipaður í framhaldinu var, samkvæmt fréttum, skipaður tveimur þingmönnum stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og svo lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins. Mig langaði að spyrja ráðherrann, í ljósi þess að þarna er verið að efna til samráðs við þingið en aðeins hluta þess, hvort ekki hafi komið til greina að hafa slíkt samráð á þverpólitískum grunni þar sem þetta er hagsmunamál sem varðar okkur öll, eða hvort aðrar ástæður réðu því að ákveðið var að fara ekki þá leið að óska eftir tilnefningum allra flokka en einungis skipa þingmenn stjórnarflokkanna. Mér finnst það satt að segja ákveðin nýlunda að sjá þingmenn [[Forseti hringir.]]meiri hlutans skipaða í slíka hópa sem eru fyrst og fremst, getum við sagt, að fást við faglegt úrlausnarefni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þessar tillögur liggja fyrir og mér finnst þær vera mjög áhugaverðar. Eins og hér hefur komið fram er meginniðurstaðan sú að Lögregluskóli ríkisins skuli framvegis vera sjálfstæð eining og það er þetta með að leggja áherslu á fræðslu- og rannsóknarsetur, ég þarf ekki að endurtaka það sem hv. þingmaður sagði hvað það varðar. Og síðan það að námið verði fært upp á háskólastig og grunnmenntun lögreglumanns yrði tveggja ára bóklegt nám og eins árs starfsnám sem ljúki með baccalaureate-gráðu. Nú skal ég vera mjög hreinskilin við hv. þingmann. Ég hef hreinlega þurft að ganga aðeins með þetta mál áður en ég hef getað myndað mér almennilega skoðun á því hvað ég tel best að gera. Ég deili þeim skoðunum með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að vel sé hugað að menntun lögreglumanna. Þeirra starf er svo sannarlega mjög mikilvægt og við þurfum að gæta þess að hafa það allt saman í heiðri. En ég hef ekki verið reiðubúin til þess að gifta mig neinum tillögum að þessu leyti endanlega og ég verða að fá þann tíma sem ég þarf til að meta það. Þess vegna vildi ég huga betur að inntaki námsins og menntun lögreglumannanna. Undanfarin ár hefur þróunin verið sú að mikill meiri hluti þeirra Íslendinga sem hafa sótt um skólavist í skólanum eru með stúdentspróf, iðnmenntun eða hafa jafnvel lokið háskólaprófi. Ég legg áherslu á að þeir hafa líka haft iðnmenntun. Ljóst er að lögreglustarfið kallar annars vegar á vel menntaða, vel þjálfaða og vel útbúna lögreglumenn sem geta sinnt sem mestu af alhliða störfum lögreglunnar, en hins vegar kallar lögreglustarfið í auknum mæli á sérhæfingu. Ég vil líka leggja áherslu á sérmenntun og þjálfun hluta lögreglunnar og sérhæfð vinnubrögð við ákveðinn hluta af starfi hennar, hvort sem heldur er vegna almennra lögreglustarfa eða rannsókn mála. Þá kemur líka að mikilvægi símenntunar þegar litið er til lögreglumanna, að þeir þurfa síðar á ævinni að fá aukna þekkingu. Mér finnst það skipta mjög miklu máli þegar við lítum til þess að þegar þeir eru komnir í ákveðin sérhæfðari störf verða þeir að geta aflað sér menntunar á því sviði. Það var af þessum ástæðum sem ég ákvað að skipa þennan nýja starfshóp, sem var nú fyrst og fremst hugsaður meðan ég er á þessum meðgöngutíma sem ég er á hér enn þá varðandi þetta lögreglunám. Hann á að hafa það hlutverk að fara yfir innihald lögreglunáms hér á landi, bæði innihald grunnnáms og framhaldsnáms, og setja fram tillögur um með hvaða hætti megi efla námið þannig að það taki mið af samfélagsþörfum og sé í samræmi við þær aðgerðaáætlanir sem fyrir liggja. Þessi hópur verður væntanlega búinn að skila tillögum til mín 18. maí nk. Af því að hér er spurt um þverpólitískt samráð var það alls ekki nein hugsun af minni hálfu að ganga fram hjá þverpólitískri samræðu. Ég vil varla segja að ég hafi leitað til viðkomandi aðila sem fulltrúa þingsins í sjálfu sér, heldur vildi ég bara fá að heyra ákveðin sjónarmið frá þessum tilteknu aðilum og þess vegna fékk ég þá í þetta starf á þessu stigi. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að breið samstaða liggi fyrir um lögreglumenntunina og það samráð mun ég hafa. Ég legg mjög mikla áherslu á að það verði. En ég er alls ekki komin á neinn tímapunkt með þetta mál þannig að ég sé reiðubúin til að leggja fram þær spurningar sem ég vil frá minni hálfu leggja til inn í slíkt samráð. En ég er sú fyrsta og síðasta til að fallast á það með hv. þingmanni að það sé mjög brýnt að hafa samráð við fulltrúa allra þingflokka þegar vinnunni vindur fram. Enn og aftur, svo að ég haldi áfram að nota kannski óheppilega íslensku við þetta viðfangsefni, þá er ég hvorki búin að gifta mig tillögunum né búin að ganga nógu lengi með þær til þess að geta svarað þessu á annan veg en þennan.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög heiðarleg svör. Ég get borið virðingu fyrir því að sumt þarf maður að ganga lengur með en annað; sum börn þarf maður að ganga lengur með en önnur, þannig er það bara. Ég vil segja það um tillögurnar sjálfar að mér finnst þær lýsa ákveðnum metnaði fyrir lögreglunám og menntun í landinu sem er mikilvægt. Í skýrslunni er þróunin eingöngu borin saman við Danmörku og Noreg, þar hefur þetta nám verið fært upp á háskólastig. Ég segi það fyrir mína parta að ef ráðherra hefði efnt til þverpólitísks samráðs hefði ég haft mikinn áhuga á að fá nánari greiningu á því hvernig málum sé til að mynda háttað annars staðar í Evrópu, svo að dæmi sé tekið, og fá þær upplýsingar fram. Ég er búin að lesa þessa skýrslu og það sló mig að fulltrúar stjórnarflokkanna væru aðilar að vinnu sem mér finnst mikilvægt að sé vel unnin, vinnu sem skipti máli fyrir menntakerfið, samfélagið og okkur öll. Þess vegna vil ég brýna ráðherra í því að efna til þverpólitísks samráðs. Ég hef séð þessa þróun víðar. Til að mynda hefur það komið fram að þingmenn stjórnarflokkanna komi að málefnum sameiningar háskóla - það heyrir ekki undir hæstv. innanríkisráðherra. Þegar um er að ræða mál sem fyrst og fremst skiptir máli að við náum faglega góðum árangri í þá legg ég mikla áherslu á að við reynum að hafa samráðið sem mest, bæði innan pólitíkurinnar en líka við samfélagið. Ég hvet því ráðherra til þess en ber virðingu fyrir því að ekki hafi enn verið tekin afstaða í málinu. Ég lýsi hins vegar yfir miklum áhuga á því að koma að inntaki máls, því að þetta skiptir mjög miklu máli fyrir þróun löggæslunnar á næstu árum. Við horfum upp á gerbreytt samfélag, eins og ég náði að tæpa lauslega á hér áðan, hvað varðar netnotkun, tækninotkun og ýmsa hluti. Miklu skiptir líka að standa vörð um frelsi og réttindi borgaranna sem þarf að vera hluti af þessu námi. [[Forseti hringir.]]Þarna erum við að fást við stórmál og ég lýsi alla vega okkar vilja til að taka þátt [[Forseti hringir.]]í mótun þeirra tillagna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir brýninguna. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er málaflokkur af því taginu að mjög mikilvægt er að um hann ríki mikil sátt og að það nám sem við leggjum á lögreglumenn sé þess eðlis að það nýtist þeim sem best í starfi. Ég staldra við endurmenntunina eða símenntunina og velti fyrir mér hvort við þurfum líka að skoða það þegar lengra er komið í þessari vinnu. Ég hef þar sérstakan áhuga á að sjá hvernig það er í öðrum löndum. Ég þekki aðeins til í Bretlandi og gerði þar lauslega könnun. Þar eru gríðarlegar kröfur gerðar til lögreglumanna og -kvenna sem ná frama innan lögreglunnar. Yfirlögregluþjónar - og hvað það nú heitir allt, þeir nota alls konar stig þar - þurfa að taka þung og mikil próf og ég býst við að það sé víðar, ég skoðaði það bara af því að ég hafði tengingar þangað. Þegar horft er til þeirra brota sem verið hafa í umræðunni hér, fíkniefnabrota alls konar og viðkvæmra brota gagnvart konum, skiptir máli að þeir rannsóknarlögreglumenn sem um þau mál véla fái menntun á því sviði og vel má finna áhuga lögreglunnar á því. Við erum annars vegar að tala um grunnnám og síðan um hið mikilvæga framhaldsnám sem verður að vera hluti af þessu. Þetta er stórt og mikið mál og miklu stærra þegar ég fór að skoða það en mér fannst í upphafi þegar ég leit yfir skýrsluna nýsest í ráðuneytið. Ég heiti því að ég mun hafa mikið samráð þegar lengra líður, en ítreka það sem ég sagði hér áðan að ég hef ekki verið reiðubúin til að kveða upp mína skoðun á málinu enn þá. En þetta er allt að koma heim og saman.
Virðulegi forseti. Ýmislegt er að gerast á Íslandi í fangelsismálum. Nýtt fangelsi er í smíðum sem og frumvarp til nýrra laga um fullnustu refsinga. Það veldur hins vegar vonbrigðum að lítið virðist gerast í betrunarmálum. Nýtt fangelsi á Hólmsheiði er ekki til þess fallið að tryggja aukna betrun enda er um öryggisfangelsi að ræða en ekki fangelsi af þeirri gerð þar sem unnið er eftir leiðum sem ætlaðar eru til að tryggja betrun fanga. Einnig er ljóst miðað við fjármögnun byggingar nýs öryggisfangelsis að fjárveitingar til betrunarvistar eru ekki fyrir hendi. Í frumvarpi að nýjum lögum um fullnustu refsinga er heldur ekki að marka stefnubreytingu í átt til betrunar. Það hefði legið vel við og liggur kannski enn vel við að koma hér á fót betrunarstefnu eins og nágrannaríki okkar hafa gert og þá ekki síst Noregur. Í Noregi er lögð höfuðáhersla á betrun. Þar er lögð áhersla á að fangar geti ýmist unnið eða menntað sig og allt utanumhald þar að lútandi er til fyrirmyndar. Norðmenn eru með lægstu endurkomutíðni í Evrópu og því vil ég gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvort ekki sé tilefni til að líta til hinna Norðurlandaþjóðanna í betrunarmálum. Markmiðið með betrun er að sjálfsögðu að menn séu betur í stakk búnir að lifa og starfa í samfélaginu þegar þeir koma út úr fangelsi en þegar þeir fóru inn. Þetta snýst m.a. um að virkja fangann, meta hegðun hans og koma á sterkari böndum við fjölskyldu og samfélagið. Annar mikilvægur þáttur sem menn hafa áttað sig á í Noregi og í Danmörku er mikilvægi þess að hlúð sé að föngum þegar þeir koma út úr fangelsi. Í Danmörku hafa verið gerðir samningar við sveitarfélög en í Noregi við frjáls félagasamtök eins og Hjálpræðisherinn sem tryggja að enginn fangi sé án húsnæðis og lífsviðurværis þegar hann kemur úr fangelsi. Þannig halda betrunarúrræðin áfram fyrir fanga sem vilja þiggja. Hér á landi er ekkert slíkt til staðar og þegar fangar koma úr fangelsi hafa þeir oft að engu að hverfa nema sama gamla farinu. Í ljósi þess árangurs sem hefur náðst annars staðar með áherslu á betrun langar mig að spyrja hæstv. ráðherra eftirfarandi spurninga: 1. Hefur átt sér stað stefnumótun um betrun í fangelsum hér á landi? Ef svo er, hvernig hefur hún þá farið fram og hefur verið litið til þess hvernig slíkri stefnumótun er háttað í grannríkjum? 2. Hver er endurkomutíðni í íslenskum fangelsum og hvernig er hún reiknuð? Og síðast en ekki síst: 3. Hvaða aðstoð stendur föngum til boða eftir að afplánun lýkur? Stendur til boða aðstoð í húsnæðis- og atvinnumálum? Hefur verið horft til nágrannaríkja í þessum efnum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn í þremur liðum og ég ætla að vinda mér í að svara þeim eins og þeir koma fyrir en síðan vil ég kannski bæta við öðrum þáttum síðar. Spurt er um stefnumótun um betrun í fangelsum hér á landi, hvernig hún hafi farið fram og hvort litið hafi verið til þess hvernig slíkri stefnumótun er háttað í grannríkjunum. Þá er það svo að í innanríkisráðuneytinu er unnið að gerð réttarvörsluáætlunar þessa dagana en hún tekur til allra þessara þátta, þar með talið fullnustu refsinga. Hvað varðar gerð langtímaáætlunar í fullnustumálum tekur verkefnið annars vegar til greiningar á skipulagslegri og rekstrarlegri stöðu fullnustu refsinga og þróunar tölfræði á árunum 2010–2013 og hins vegar tillagna um langtímaáætlanir til fjögurra ára og tólf ára. Í áætlununum tveimur verða sett fram markmið sem leitast á við að ná fram og lúta m.a. að betrun fanga. Ekki liggur fyrir á þessari stundu hvenær vinnu við gerð þessara áætlana verður lokið en við reiknum þó með miðað við framgang verksins að þær áætlanir liggi fyrir á þessu ári. Ég tel mjög brýnt að það takist. Þá hefur um nokkurt skeið staðið yfir gerð tillagna vegna frumvarps til laga um fullnustu refsinga á vettvangi ráðuneytisins og við samningu þess lagafrumvarps hefur verið litið sérstaklega til sambærilegra laga annars staðar á Norðurlöndunum þar sem m.a. er litið til þeirra þátta er varða betrun. Ég tek undir með hv. þingmanni að að sjálfsögðu þurfum við að læra af því sem grannríkin hafa gert vel og reyna að taka það upp í löggjöf okkar. Við lítum sérstaklega til þeirra þegar kemur að þessum þáttum. Þannig er að finna tillögur að norrænni fyrirmynd í frumvarpinu sem nú er í smíðum er lúta að breytingum á reglum um reynslulausn ungra fanga og varða upptöku nýs úrræðis sem kallast fjölskylduleyfi og fleira sem hvetja á fanga til að haga sér vel í afplánun og taka þátt í meðferð og námi og öðrum þáttum sem leiða almennt til bætts lífsstíls þegar afplánun lýkur. Hver er endurkomutíðni í íslenskum fangelsum og hvernig er hún reiknuð? Á árinu 2010 kom út skýrsla um norræna rannsókn á endurkomu í fullnustukerfinu. Rannsóknin fór þannig fram að dómþolum sem luku afplánun á árinu 2005, hófu samfélagsþjónustu, sættu eftirliti samkvæmt skilorðsbundnum dómi eða rafrænu eftirliti var fylgt eftir í tvö ár og athugað hvort þeir væru komnir með nýjan dóm til fullnustu þar sem dómþoli var dæmdur í óskilorðsbundið fangelsi eða skilorðsbundið fangelsi með sérskilyrðum. Niðurstöður rannsóknarinnar voru þær að Noregur var með fæstar endurkomur yfir heildina eða um 20% endurkomutíðni. Þar á eftir kom Ísland með 24% endurkomutíðni, Danmörk 26%, Svíþjóð 30% og Finnar 31%. Enn fremur sýndu niðurstöðurnar að Ísland var með bestu útkomuna í hópnum sem afplánar refsingu með samfélagsþjónustu eða sambærilegum úrræðum. Mér þykir mjög mikilvægt að draga það atriði fram því að í þeim hópi var endurkomutíðni aðeins um 16%. Auðvitað viljum við gera enn þá betur en það sýnir samt sem áður mikilvægi samfélagslegrar þjónustu. En í þeim tilvikum var endurkomutíðni yfir 20% í hinum löndunum. Í frumvarpi til fullnustu refsinga sem nefnt var hér að framan er lögð til rýmkun á þessum úrræðum í ljósi þess hve vel þau hafa gefist. Þannig er lagt til að fleiri fangar munu eiga möguleika á að ljúka afplánun undir rafrænu eftirliti. Svo er ýmsar aðrar niðurstöður að finna í fyrrnefndri skýrslu en hana er hægt að nálgast á vef Fangelsismálastofnunar. Spurt er um mjög mikilvægt atriði og það er: Hvaða aðstoð stendur föngum til boða eftir að afplánun lýkur? Í því sambandi var talað um húsnæðis- og atvinnumál og hvort litið hefði verið til grannríkjanna í þeim efnum. Þá get ég lýst þeirri skoðun minni að þarna er um að ræða mjög mikilvægan hluti, hvað verður um þessa aðila þegar afplánun lýkur, hvernig gengur þeim að komast aftur út í þjóðfélagið og komast hjá því að lenda aftur í þeim aðstæðum sem urðu til þess að þeir þurftu að fara í fangelsi? Hitt er svo annað mál að þetta er ekki alveg beint á verksviði innanríkisráðuneytisins þótt við höfum áhuga á því að fylgjast með því hvernig þessu vindur fram. Þarna erum við að tala um að einstaklingar sem ljúka afplánun fái almenna þjónustu í velferðarkerfinu og hverju sveitarfélagi fyrir sig þannig að sú aðstoð sem þar er um að ræða er á ábyrgð velferðarráðuneytisins. Ég hef hins vegar hafið, nú veit maður ekki hvort að má nota það orð, samtal, eða samráð við velferðarráðuneytið um að tengja saman þessa málaflokka. Mjög mikilvægt er að það sé gert þannig að það sem við gerum í réttarvörslukerfinu rími betur við það sem er gert í velferðarkerfinu til hagsbóta fyrir þá aðila sem lenda í þessum aðstæðum.
Hæstv. forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að styðja mjög vel við fanga þegar afplánun lýkur og gera allt sem hægt er til að þeir hafi að einhverju öruggu að hverfa, heimili, atvinnu eða fara í frekara nám hafi þeir stundað nám. Við verðum að leita allra leiða til að þeir fari ekki aftur í sama farið. Ef þeir sitja uppi án stuðnings við aðstæður sem þeir treysta sér ekki til að takast á við, svo sem miklar skuldir vegna fyrri óreglu, er mjög mikil hætta á að þeir missi fótanna og gerist aftur brotlegir við lög. Ótrúlega margir fangar fyllast vonleysi og lenda aftur í misnotkun vímuefna og afbrotum sem því fylgir. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir fangann og ekki síst samfélagið allt að rjúfa þann vonda vítahring. Fjárhagslegi ávinningurinn fyrir allt samfélagið er gríðarlegur, ekki bara sá sem fylgir því að brotamaður hættir að valda öðrum og samfélaginu fjárhagslegum skaða með afbrotum sínum, heldur einnig sá að í fanganum býr mannauður sem nýtist til uppbyggilegra hluta og til að skapa verðmæti. Hver króna sem fer í að styðja fanga til náms og til atvinnu og í víðtækan stuðning eftir afplánun margfaldar sig.
Forseti. Ég áleit rétt að koma inn í þessa umræðu. Mig langar að ræða þetta aðeins út frá þeirri betrun sem ég tel að felist í aðgengi að námi, fyrir utan það að þeim sem hafa möguleika á námsþátttöku utan fangelsis, ef þeir uppfylla skilyrði til slíks, verði gert kleift að mennta sig áfram og sérstaklega með tilliti til verknáms. Síðan langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra um eitt. Á Akureyri er fangavörður sem er kennari sem leitast hefur eftir því að fá launahækkun til að geta leiðbeint föngum við kennslu, en mikill munur er á aðgengi fanga að kennurum. Þeir hafa eingöngu fjarnám í boði alls staðar annars staðar í rauninni nema á Litla-Hrauni. Mig langar því að spyrja hvort þetta hafi verið rætt eitthvað innan ráðuneytisins, því að mér skilst að þessu hafi verið neitað, væntanlega af fyrri ráðherra, ég veit það ekki. En mig langar til að vita meira um þetta því að ég tel að þetta sé ein af þeim leiðum sem mundu aðstoða menn við að koma undir sig fótunum [[Forseti hringir.]]hvað varðar að geta haft stuðning innan fangelsisins.
Virðulegi forseti. Ég fagna viðhorfi hæstv. ráðherra í málaflokknum. Hvað varðar þriðju spurningu mína, þ.e. hvaða aðstoð standi föngum til boða eftir að afplánun lýkur, held ég að þar sé vandamál sem við gætum leyst, en þá helst ef við lítum á það vandamál sérstaklega út frá forsendum þess einstaklings sem er að koma úr fangelsi, sem sé ekki þannig að það sé einfaldlega spurning um almenn velferðarúrræði, þ.e. í samvinnu við það sem velferðarráðuneytið stendur fyrir, heldur sem hluti af prógramminu við það að fullnusta refsingu. Því gleður það mig mjög að hæstv. ráðherra skuli hafa verið í samtölum við velferðarráðherra, ef ég skil rétt, eða einhverja innan velferðarráðuneytisins um þau atriði og hvetja til dáða í þeim efnum, því að sennilega er það það róttækasta og besta sem við gætum gert að mínu mati í þágu betrunar, fyrir utan það að halda áfram að reyna að gera betur í tveimur málaflokkum, annars vegar í menntun og hins vegar í vinnu. Okkur er tíðrætt um menntun sem er gott og blessað og mikilvægt, en við gleymum hins vegar stundum að tala um vinnuna. Þannig er með málefni meðal fanga. Það er mjög erfitt fyrir þá að fá vinnu meðan þeir eru í fangelsi því mjög lítið er um vinnu að hafa. Fangelsið eru kærð við minnsta tilefni og þess vegna kannski fullt tilefni til þess að fara að skilgreina fangelsi sem verndaða vinnustaði til að reyna að búa til einhvers konar rútínu fyrir þá sem vilja vinna en ekki endilega mennta sig í einhverju bóknámi. En enn og aftur, það gleður mig að hæstv. ráðherra skuli taka svona í þessar spurningar. En þó verð ég að segja líka að ég tók ekki eftir því þegar ég las drögin að frumvarpinu [[Forseti hringir.]]sem um ræðir að þar sé mikið um betrun. Því velti ég fyrir mér hvort hæstv. innanríkisráðherra sé reiðubúin til að skoða þau mál enn betur.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um ágæta fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda um þetta mál. Ég er sammála hv. þingmanni um að gríðarlega mikilvægt er hvernig til tekst að hefja aftur nýtt líf eftir að þessu tímabili í lífi manna lýkur. Það á auðvitað bæði við um mikilvægi náms og síðan að komast út í atvinnulífið og geta alið önn fyrir sér og komið sér fyrir. Ég held að það sé lykilatriði hvernig til tekst til framtíðar og deili þeim skoðunum með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og þess vegna hef ég verið að líta til þess. Varðandi það mál sem var nefnt hér út af Akureyri, ég þyrfti bara að fá tækifæri til að skoða það. Ég get ekki svarað því hér, ég er ekki með svar á takteinum út af því tiltekna máli, en ég er að sjálfsögðu reiðubúin til að skoða það í ráðuneytinu hvað býr að baki. Ég vil því hvorki gefa nein svör í eina átt eða aðra fyrr en ég hef einhverjar nánari upplýsingar um það. Ég skal afla þeirra upplýsinga og við getum rætt saman um það, ég og hv. þingmaður eftir þessa umræðu.
Hæstv. forseti. Eins og allir vita hefur orðið hér mjög ævintýralegur vöxtur í ferðaþjónustu, sem er ánægjuefni. Það er þannig að þessi atvinnugrein er sú stærsta á landinu. Það hefur þó sínar skuggahliðar því að greinin liggur undir ámæli um svarta atvinnustarfsemi, ekki síst í gistiþjónustu. Eins og allir vita heyra málefni ferðaþjónustunnar undir iðnaðar- og viðskiptaráðherra en þar sem eftirlit með því að gististaðir séu skráðir eru á hendi lögreglu beini ég fyrirspurnum mínum til hæstv. innanríkisráðherra. Sú staða sem nú er uppi er náttúrlega óþolandi. Hún er óþolandi vegna þess að öryggis er ekki gætt, gististaðir eru oft og tíðum ekki teknir út af brunaeftirliti. Aðstaðan er óþolandi vegna þeirra sem þó standa sig í greininni og standa höllum fæti gagnvart hinum sem ekki skila sköttum og skyldum. Þetta er óþolandi fyrir greinina sem slíka og það er óþolandi fyrir stjórnvöld að vita til þess að stór hluti af tekjum heillar atvinnugreinar skili sér ekki inn í þjóðarbúið. Af því tilefni langar mig til að beina þremur spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Hefur ráðherra upplýsingar um hversu margar íbúðir og herbergi á höfuðborgarsvæðinu, sem ekki uppfylla skilyrði um skráningu og hafa því ekki starfsleyfi vegna útleigu í atvinnuskyni, eru nú leigð ferðamönnum? 2. Liggja fyrir sambærilegar upplýsingar vegna óskráðrar starfsleyfislausrar útleigu á landsvísu? 3. Hyggst ráðherra greiða fyrir því með sérstökum fjárheimildum að lögregla geti sinnt eftirliti með starfseminni og fært hana til betra horfs? Það sjá allir að nauðsynlegt er að bregðast við því ástandi sem nú er uppi. Við erum með sívaxandi ferðamannastraum og spáð er vaxandi ferðamannastraumi áfram hér næstu árin. Við verðum því að spyrna við og færa þann hluta greinarinnar sem sannanlega er utan laga og réttar að lögum. Mér er kunnugt um frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem lýtur að því að einfalda skráningu en þótt ég fagni því að sá hluti sé einfaldaður hugnast mér ekki að færa lög að lögbrotum, þ.e. að aðlaga lög því ástandi að menn brjóti lög í landinu. Að því sögðu fagna ég því að einföldun sé uppi en mig langar að beina þessum þremur spurningum til hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Það er vandasamt fyrir mig að svara þessari fyrirspurn svo fullnægjandi sé, að ég tel, vegna þeirrar staðreyndar að þetta er aðeins að hluta til atriði sem varðar ráðuneyti mitt eða innanríkisráðuneytið. Ég mun reyna að svara þeim spurningum eins og ég best get sem hv. þingmaður hefur borið hér upp en vil segja strax í upphafi að svör mín verði ekki alveg fullnægjandi miðað við þær spurningar sem hann hefur varpað fram af því að þær varðar líka annað ráðuneyti, og ekki síst mundi ég halda. Ég vil því eiginlega hvetja hv. þingmann til að beina einnig fyrirspurn til atvinnuvegaráðuneytisins hvað þetta varðar, þannig að gleggri mynd fáist á málið heldur en ég get veitt í þessu svari. Hv. fyrirspyrjandi spyr um fjölda íbúða og herbergja sem leigð eru ferðamönnum á höfuðborgarsvæðinu sem ekki uppfylla skráningu og hafa því ekki starfsleyfi vegna útleigu í atvinnuskyni. Ég get ekki svarað því með fullnægjandi hætti af minni hálfu þar sem innanríkisráðuneytið hefur hvorki upplýsingar um gerð húsnæðis á höfuðborgarsvæðinu né upplýsingar um það hvort þau uppfylli skilyrði til skráningar og það hefur ekki heldur upplýsingar um nýtingu þess húsnæðis sem ekki telst falla undir rekstrarleyfi samkvæmt lögum nr. 85/2007, um veitingastaði, gistihús og skemmtanahald. Við höfum einfaldlega ekki þau gögn undir höndum í ráðuneytinu og við söfnum ekki þeim upplýsingum. Málefni þessi falla, á grundvelli gildandi forsetaúrskurðar, undir atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið og má jafnvel segja að að hluta til sé um að ræða mál sem að vissu leyti gæti fallið undir umhverfisráðuneytið, það þarf bara að skoða. Þá er ég að tala um þessar reglur allar. Hér er um að ræða málaflokk sem fer svona þvert á og svörin endurspegla það. Hv. þingmaður nefndi aðeins frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra og ég vil fara örfáum orðum um það. Þar er um að ræða heimild fyrir einstaklinga, ekki lögaðila, til að leigja út íbúð sína í allt að átta vikur á ári. Samkvæmt því frumvarpi er um að ræða skráningarskylda starfsemi en ekki leyfisskylda eins og nú er og er með frumvarpinu reynt að mæta því sem við vitum að á sér stað og starfsemin færð upp á yfirborðið og umgjörðin einfölduð. Menn geta síðan haft sínar skoðanir á því hvernig best sé að halda á slíkum málum en það er alla vega mjög mikilvægt að málin komist upp á yfirborðið, ég held að það sé mjög til bóta. Ef menn vilja ganga lengra er sjálfsagt að gera það en fyrst þurfum við að gera okkur grein fyrir því hvernig umhverfið er. Það er vissulega svo að samkvæmt ákvæðum laga um veitinga-, gististaða- og skemmtanahald veita sýslumenn rekstrarleyfi til sölu gistingar og lögreglustjórar hafa eftirlit með framkvæmd laganna og þar með eftirlit með því að leyfishafi uppfylli skilyrði um rekstrarleyfi og fylgt sé skilyrðum sem leyfinu eru bundin, svo sem um dyravörslu, leyfilegan afgreiðslutíma og gestafjölda o.s.frv., eins og við þekkjum um lög um veitinga- og gististaði. Það er álitamál hvort í ákvæðum þessara laga um eftirlit lögreglu felist frumkvæðisskylda lögreglu til að hafa uppi á þeim sem ekki hafa sótt um leyfi til reksturs gistirýmis. Þær upplýsingar sem fyrirspyrjandi spyr um eru því ekki fyrirliggjandi í innanríkisráðuneytinu. Sama gildir um aðra spurninguna, hvort fyrir liggi sambærilegar upplýsingar vegna óskráðrar starfsleyfislausrar útleigu á landsvísu. Innanríkisráðuneytið hefur ekki gögn til að svara þeirri spurningu. Í þriðja lagi er spurt að því hvort ráðherra hyggist greiða fyrir því með sérstökum fjárheimildum að lögregla geti sinnt eftirliti með þessari starfsemi og fært hana til betra horfs. Við höfum ekki á þessu stigi litið sérstaklega til fjárþarfa í því tiltekna máli. Hins vegar er þetta hluti af verkefnum lögreglunnar, hún þarf að forgangsraða fjármunum sínum og það er auðvitað mikilvægt mál að hún hafi þá fjármuni sem hún þarf til að sinna verkefnum sínum. Það er eiginlega það verkefni sem við í innanríkisráðuneytinu höfum helst haldið uppi gagnvart fjárveitingavaldinu, að við fáum þá fjármuni sem lögreglan þarf á að halda til að geta sinnt verkefnum sínum. En lengra hefur ekki verið gengið hvað þetta mál varðar í innanríkisráðuneytinu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að taka þessa mikilvægu umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætissvör. Það er mikilvægt að efla eftirlit með gistirými því að við verðum að horfast í augu við að víða er rými eða íbúðir sem eru í svartri leigu til ferðamanna. Í greiningarvinnu sem gerð var í tengslum við húsnæðisvinnu í velferðarráðuneytinu fyrir nokkru síðan kom fram að mörg hundruð íbúðir á Reykjavíkursvæðinu eru í svartri leigu til ferðamanna. Aukið eftirlit mundi, að ég tel, fljótt skila sér í auknum tekjum til ríkissjóðs og gæti jafnvel orðið hvati fyrir þá húsnæðiseigendur sem eru í þessari starfsemi til að koma íbúðum og lausum gistirýmum í langtímaleigu. Þannig gæti framboð á leiguíbúðum á almennum markaði aukist, íbúðum gæti fjölgað og sú fjölgun gæti jafnvel lækkað leiguverð sem er til mikilla bóta.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Ég gerði mér grein fyrir því þegar þessi fyrirspurn var lögð fram að á vissan hátt væri erfitt fyrir hæstv. ráðherra að svara spurningunum vegna þess að þetta skarast á milli ráðuneyta, það hafði mér verið bent á. Ég vil hins vegar benda hæstv. ráðherra á að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef sjálfur aflað mér, ekki síst í tali við þá sem eru í greininni, munu vera rúmlega 1.000 íbúðir og herbergi á höfuðborgarsvæðinu sem eru leigð út án þess að þau séu skráð. Ég gerði mér það til dundurs að fara inn á Airbnb í morgun og þar voru rúmlega 500 eignir skráðar, þ.e. til leigu. Mér er líka kunnugt um að samtök ferðaþjónustunnar hafa sent stjórnvöldum, væntanlega atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu, lista yfir þá aðila sem þeir vita til þess að leigja út án þess að vera með viðeigandi skráningar. Því segi ég að þó svo að lögreglan sé kannski ekki með frumkvæðisskyldu hvað þetta varðar, auðvitað getur lögreglan tekið upp frumkvæðismál eftir því sem hún hefur tækifæri til, finnst mér einboðið að þegar samtök ferðaþjónustunnar senda slíka lista til stjórnvalda sé það í raun og veru ákall um að stjórnvöld taki af skarið og herði eftirlit með starfseminni. Það er náttúrlega alveg ljóst að þar sem fyrir liggur heimilisfang, símanúmer, tölvunetfang o.s.frv., eins og t.d. í Airbnb-gistingum, ætti lögreglunni að vera í lófa lagið að fylgjast með skráningunum, bara með reglulegu eftirliti eftir póstnúmerum. Við getum heldur ekki gleymt því [[Forseti hringir.]]að það liggur sekt við því að vera með óskráða íbúð eða herbergi til leigu. Þar koma tekjur í ríkissjóð á móti þannig að ég mundi fagna því mjög og [[Forseti hringir.]]hvet ráðherrann til að beita sér fyrir aukaframlagi [[Forseti hringir.]]í millitíðinni til lögreglunnar til að sinna því eftirliti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að varpa ljósi á þetta mál. Þó að ég hafi ekki getað gefið fyllri svör en þetta er umræða um málið að minnsta kosti hafin hér í þingsölum og það held ég að sé mikilvægt. Ég þekki ekki þann lista sem hv. þingmaður nefnir og hefur væntanlega verið sendur í annað ráðuneyti, ég kannast að minnsta kosti ekki við að hann sé í innanríkisráðuneytinu. Ég tel að menn muni skoða málið þar, þeir hljóta að gera það. Ég held líka að það frumvarp sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra er með í burðarliðnum opni sannarlega á þetta mál og það er líka mjög brýnt. Við vitum að það hefur orðið sprenging á þessu sviði og oft þegar svo er eru stjórnvöld svolítið á eftir í málinu. Við þurfum að koma því í lag og gefa okkur svolítinn tíma til þess. En frekari svör hef ég ekki tök á að gefa á þessu stigi.
Virðulegur forseti. Ég legg hér fram fyrirspurn um verndun hella sem er mál sem var sett af stað í minni tíð í umhverfisráðuneytinu. Um var að ræða samráðsnefnd sem var sett á stofn en sú skilaði af sér vorið 2013. Megintillaga samráðsnefndarinnar var að hraunhellar í landinu yrðu friðlýstir með heildarfriðun en jafnframt greindir í þrjá flokka eftir stigi friðunar. Flokkarnir yrðu hellar sem væru lokaðir allri almennri umferð, sýningarhellar sem yrðu opnir fyrir ferðafólki og síðan opnir hellar sem yrðu opnir öllum án eftirlits. Þessi vinna var sett í gang fyrst og fremst að frumkvæði Árna B. Stefánssonar sem hefur verið mikill ástríðumaður í vernd hella á Íslandi og hefur líka gert sérstaklega að sínu baráttumáli að gengið sé um þá af virðingu. Þetta reyndist vera verulega þörf vinna sem fór fram á vettvangi samráðsnefndarinnar þar sem umferð og umgengni um hella er og hefur verið að sumu leyti mjög tilviljunarkennd og ekki nægilega háð reglum sem settar eru eða yrðu settar fyrir hvern helli um sig. Samráðsnefndin skilaði skýrslu til mín á sínum tíma og lagði til að ákvæði um verndun hella yrðu styrkt í náttúruverndarlögum, komið yrði á gagnagrunni um hella og fræðsla til almennings aukin og auk þess var lagt til að starfsmenn verndarsvæða og aðrir leiðsögumenn um hella nytu sérstakrar fræðslu um umferð í hella. Þá lagði nefndin til að komið yrði á fót ráðgjafarnefnd um hella sem yrði ráðgefandi um framkvæmdir í og við hella og skráningu þeirra. Var ráðgjafarnefndin skipuð í framhaldinu af þessum skilum. Þegar þarna var komið sögu þurfti sú sem hér stendur eðli málsins samkvæmt að hafa nokkuð hraðar hendur með að skipa ráðgjafarnefndina en hún var skipuð í apríl 2013. Fyrirspurn mín til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er: Hverju hefur ráðgjafarnefnd um verndun hella áorkað frá því að hún var skipuð í apríl 2013? Síðan og ekki síður: Eru uppi áform um áframhaldandi störf hennar að hellavernd? - þá í samræmi við tillögur samráðsnefndarinnar á sínum tíma.
Virðulegi forseti. Ég fagna áhuga hv. þingmanns um gang mála í ráðgjafarnefnd um hella, enda ekki óeðlilegt því eins og kom fram í máli hv. þingmanns setti hún nefndina á laggirnar meðan hún sat í sæti umhverfis- og auðlindaráðherra. Það kom fram í máli þingmannsins að ráðgjafarnefndin var skipuð í apríl 2013 og í þeirri nefnd sitja fimm fulltrúar. Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands og Hellarannsóknafélag Íslands eiga hver um sig einn fulltrúa en síðan eru formaður og varamaður formanns skipaðir af umhverfis- og auðlindaráðherra. Nefndin hefur haldið níu fundi á þessum tveimur árum og þar af einn samráðsfund með stofnunum og félagasamtökum. Auk þess hefur nefndin átt ýmis önnur samskipti. Við getum verið sammála um að hellavernd er afar mikilvægt náttúruverndarmál hér á landi. Ísland er ríkt af hellum, sérstaklega hraunhellum sem eru sjaldgæfir á heimsvísu. En þá eru hellar einnig áhugaverðir fyrir ferðamenn og eftirsóttir og eru nokkrir hellar hér á landi þegar nýttir í stórum stíl af ferðaþjónustunni. Hellaskoðun er einnig vaxandi hluti af almennri útivist. Hér hefur komið fram að markmið með starfi nefndarinnar er að styrkja framgang hellaverndunar hér á landi, m.a. með því að fylgja eftir tillögum fyrri nefndar ráðuneytisins um hellamál sem starfaði frá nóvember 2012 til apríl 2013. Ég verð að segja að þessi tillaga um stefnumörkun um verndun hella sem ég er hér með finnst mér afar áhugavert plagg og ég er einnig mjög ánægð með þær tillögur og hugmyndir sem hér eru settar fram, t.d. flokkunina og ég þarf ekki að fara yfir hana, þingmaðurinn gerði það áðan. Svo leggur nefndin til að auki átta tillögur og ein af þeim er einmitt um þá ráðgjafarnefnd sem þáverandi ráðherra setti á laggirnar með hraði og ekki nema allt gott um það að segja. Þá er spurt: Hvað svo? Ég tel að með störfum nefndarinnar hafi málefni um hellavernd þegar öðlast meiri sýnileika almennt í stjórnkerfinu. Vitaskuld hefur nefndin unnið að þeim ákveðnu viðfangsefnum sem eru tilgreind en hins vegar verður að segja að nefndin var skipuð ótímabundið, það var enginn gildistími settur á hana þegar hún var sett á laggirnar. En ég tel eins og hér hefur komið fram mikilvægt að unnið sé að málum um hella, bæði hvað varðar verndun þeirra og hvernig við sjáum fyrir okkur nýtingu þeirra í ferðaþjónustu og almennri útivist og þar er maður náttúrlega nokkuð smeykur ef svo má að orði komast. Þess vegna er algerlega nauðsynlegt að allt þetta sé kortlagt og gengið vel um dyr. En til að ljúka þessu er hægt að segja að við í ráðuneytinu erum einmitt með til skoðunar hvernig við viljum standa frekar að þessari vinnu og hvar henni verður best komið fyrir til framtíðar og hvernig, og einnig hvort ráðgjafarnefnd eins og sett var á laggirnar sé rétta formið eða hvort rétt sé að hafa það með öðrum hætti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég velti aðeins fyrir mér, mér fannst það kannski ekki koma nægilega skýrt fram í máli ráðherrans, svo ég spyr bara beint og hreint út. Nú er í skýrslunni árið 2013, það eru tvö ár síðan, lagt til að ákvæði um verndun hella verði styrkt í náttúruverndarlögum. Ég vil spyrja ráðherrann um hvort það sé í farvatninu og komið verði á gagnagrunni um hella, hvort eitthvað hafi verið gert í því. Einnig hvort fræðsla til almennings hafi verið aukin og þar með væntanlega að upplýsingar um tilvist og hlutverk ráðgjafarnefndarinnar liggi fyrir með sýnilegum hætti á vef ráðuneytisins eða hvernig því hafi verið fyrir komið. Síðan vil ég spyrja um tillöguna um að starfsmenn verndarsvæða og aðrir leiðsögumenn um hella hljóti sérstaka fræðslu um umferð í hella, hvort sú fræðsla hafi átt sér stað, hún hefur þá væntanlega verið á vegum Umhverfisstofnunar ef af henni hefur orðið. Hæstv. ráðherra veltir upp þeirri spurningu í lok máls síns hvort ráðgjafarnefnd sé rétta leiðin. Í stjórnsýslunni og í verkefnum okkar í þjónustu við almenning þarf auðvitað alltaf að velta fyrir sér hvort við séum að fara rétta leið en ég vil spyrja um það í hvaða farvegi sú vinna er og mat á því hvort ráðgjafarnefnd sé rétt leið og hverjir komi að því að meta hvort ráðgjafarnefnd sé gott verkfæri í þágu verndunar hella. Síðan vil ég í blálokin að spyrja hæstv. ráðherra um það hvort ráðgjafarnefnd hafi fengið mikið af erindum og hvort hún hafi fengið verkefni og hvort eitthvert mat hafi verið lagt á hversu vel hún hafi nýst í þágu þessara markmiða.
Virðulegi forseti. Náttúruverndarlög hafa verið til skoðunar í allan vetur í ráðuneytinu og með fjölmörgum hagsmunaaðilum, félagasamtökum o.s.frv., og ég held að það sé búið að vinna mjög gott starf í að skoða þau lög eins og okkur var falið á hv. Alþingi. Í X. kafla þeirra laga er ákvæði um sérstaka vernd tiltekinna vistkerfa og jarðminja og þar er náttúrlega talað um hraunhella undir þessari sérstöku vernd. En ég vona sannarlega að endurskoðun á þeim lögum komi fyrir Alþingi fyrr en síðar. Það hefur engu verið skilað enn til mín frá þessari ráðgjafarnefnd þann tíma sem ég hef setið í ráðuneytinu, svo ég segi það alveg skýrt. Mér hefur skilist á formanni hennar að nefndin hafi kannski ekki verið eins virk í störfum sínum og hún hefði að mörgu leyti kosið að vera. Það er auðvitað alltaf mjög erfitt að vita hvað er rétt, að leggja mat á hluti og meta hvort eitthvað sé nákvæmlega rétta verkfærið er vissulega alltaf dálítið mikið mál. Um það erum við alltaf að fjalla um og velta vöngum en sannarlega og ég vil ítreka það, við viljum sannarlega að við höfum eitthvert slíkt verkfæri í höndunum og það sé öflugt og virkt. Þess vegna spyr maður sig: Var þarna eitthvað sem ekki gekk 100% upp? Nefndin hefur þó haldið eins og ég gat um áðan níu fundi og hitt félagasamtök og sinnt sínu verksviði. Meira get ég eiginlega ekki sagt um stöðu mála í augnablikinu.
Virðulegi forseti. Ég er með fyrirspurn til umhverfis- og auðlindaráðherra um endurskoðun laga um mat á umhverfisáhrifum, eins og fram hefur komið, og snýst fyrirspurnin um það hvort ráðherra telji rétt að endurskoða lög um mat á umhverfisáhrifum með það að markmiði að stytta gildistíma matsins og auka aðkomu grasrótarsamtaka að ferlinu í samræmi við Árósasamninginn. Þessi fyrirspurn mín er nokkuð í samræmi við frumvarp til laga sem hefur verið dreift í þinginu en hefur ekki fengist mælt fyrir vegna þess að það er mikill stabbi af uppsöfnuðum málum sem ekki hafa enn komist til nefndar en það var áður flutt á síðasta löggjafarþingi. Meginatriði þess máls er að gildistími umhverfismats Skipulagsstofnunar vegna framkvæmda styttist úr tíu árum í sjö ár, þ.e. 1. mgr. 12. gr. orðist þá svo, með leyfi forseta: „Ef framkvæmdir hefjast ekki innan sjö ára frá því að álit Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum liggur fyrir skal viðkomandi leyfisveitandi óska ákvörðunar Skipulagsstofnunar um hvort endurskoða þurfi að hluta eða í heild matsskýrslu framkvæmdaraðila áður en leyfi til framkvæmda er veitt […]“ Það sem hér liggur í raun og veru til grundvallar er kannski fyrst og fremst sú staðreynd að í sífellt ríkari mæli hefur það gerst að það eru áhöld um það hvort aðstæður hafi breyst frá því að umhverfismat er gert og þar til kemur að útgáfu framkvæmdaleyfis. Þá er mjög oft um að ræða svæði sem hafa einhvers konar verndargildi eða það er að minnsta kosti álitamál hvert verndargildið sé og hvort mótvægisaðgerðir sem koma fram í matinu séu nægilegar o.s.frv. Mér er kunnugt um að þegar alveg fyrst var mælt fyrir frumvarpi til laga um mat á umhverfisáhrifum var gert ráð fyrir að um væri að ræða sjö ár en þau urðu síðan tíu í meðförum þingsins þannig að hugsunin hefur verið þar á sínum tíma. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvaða afstöðu hún hafi til þessa vegna þess að ég vænti þess að við deilum þeirri sýn að vilja að allar upplýsingar séu sem gleggstar áður en leyfi er gefið út og að við gætum þess að byggja ekki jafnvel leyfi á upplýsingum sem eru komnar til ára sinna eða eru að minnsta kosti áhöld um að hafi staðist tímans tönn. Ég vík kannski í minni seinni ræðu undir þessum lið að aðkomu grasrótarsamtaka [[Forseti hringir.]]í samræmi við Árósasamninginn en fyrst er sem sagt þessi hluti fyrirspurnarinnar.
Virðulegi forseti. Í apríl 2014 var samþykkt hér breyting á tilskipun Evrópusambandsins um mat á umhverfisáhrifum sem tekur gildi árið 2017. Það eitt og sér kallar á að endurskoða þurfi lög um mat á umhverfisáhrifum á grundvelli tilskipunarinnar. Þá er eðlilegt að við þá endurskoðun verði horft til þeirrar reynslu sem fengist hefur af framkvæmd matsins á umhverfisáhrifum hér á landi í yfir 20 ár. Mig langar jafnframt að segja að mér finnst að við eigum að draga lærdóm af þeirri reynslu sem hefur safnast fyrir á þessum 20 árum og séum á hverjum tíma vakandi fyrir því sem betur má fara í löggjöfinni og framkvæmd hennar með tilliti til þess síbreytilega umhverfis sem við lifum í, eins og þingmaðurinn gat hér um, að aðstæður geta breyst og ekki síst á það við á Íslandi. Í úttekt OECD á umhverfismálum á Íslandi hefur verið bent á þætti sem þörf sé á að bæta við mat á umhverfisáhrifum og má þar helst nefna þætti sem varða tímafresti og ákveðna óskilvirkni í umsagnarferlinu hér á landi. Einnig hefur Skipulagsstofnun bent á að tilefni sé til að fara heildstætt yfir reynslu af löggjöfinni og má þá helst nefna hvernig hægt sé að einfalda verkferla, bæta skilvirkni og ramma betur inn tímalengd. Mig minnir að ég hafi lesið að það hafi verið sex ár í fyrstu lögunum en það skiptir ekki öllu hvort þau voru sex eða sjö, það er alveg rétt að menn hafa verið að hugsa um tímalengdina. Mér finnst að við þá endurskoðun sem er að fara í gang sé eðlilegt að gildistíminn sé einnig tekinn til endurskoðunar. Ég vil svara seinni hluta fyrirspurnarinnar þó að við komum nánar að henni á eftir. Ég tel að aðkoma almennings, hagsmunaaðila og umhverfis- og náttúruverndarsamtaka sé greið þannig að mati á umhverfisáhrifum, enda er lykilþáttur að samtök og almenningur hafi aðkomu að matinu. Ákvæði Árósasamningsins um þátttöku almennings og frjálsra félagasamtaka voru tekin upp í tilskipun Evrópusambandsins um mat á umhverfisáhrifum árið 2003. Að mínu viti er Árósasamningurinn nokkuð opinn og sveigjanlegur með útfærslur. Hann fjallar ekki sérstaklega um endurskoðun matsskýrslu enda er ráðgjöf ríkja mjög misjöfn um mat á umhverfisáhrifum. Þetta hefur verið mat ráðuneytisins og einnig höfum við leitað til prófessors í háskólanum sem telur að innleiðing okkar sé fullnægjandi. Hins vegar er alltaf spurning hvort rétt sé að útfæra nánar kæruheimildir. Mér finnst eðlilegt að við miðum okkur nokkuð við Norðurlönd varðandi til dæmis mat á umhverfisáhrifum sem og þessi ákvæði. Þau voru síðast innleidd hér í lögum um mat á umhverfisáhrifum með lögunum árið 2005. Eins og ég segi, ég tel að þessu efni sé nokkuð vel fyrir komið í lögum en eigi að síður getur verið ástæða til að yfirfara þennan mikilvæga þátt varðandi umhverfisáhrif þegar kemur að endurskoðun laganna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er mjög mikilvægt að stöðugt mat standi yfir og endurmat á því hvernig þessi lög virka fyrir Ísland og íslenskt umhverfi, lögin um mat á umhverfisáhrifum. Í máli hæstv. ráðherra kemur fram að OECD hafi sérstaklega bent á að það mætti skoða sérstaklega tímafrestina og ýmislegt sem lýtur að skilvirkni, heildstæðri nálgun, verkferlum o.s.frv. Ég fagna því ef hæstv. ráðherra hyggst skoða lögin með hliðsjón af þessu og ég held raunar að það sé alltaf mikilvægt með löggjöf sem lýtur að skipulagsmálum að hún sé sem gagnsæjust. Þetta er mikill frumskógur og oft er sveitarfélögunum heilmikil þraut að fara í gegnum þessa miklu ferla og fresti, kynningarfundi o.s.frv. þannig að það er bara stöðugt og vakandi viðfangsefni sem við vinnum í samráði við sveitarfélögin á hverjum tíma. Það kann að vera rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta hafi verið sex ár í upphafi frekar en sjö en eins og ráðherrann segir er það ekki stærsta málið heldur að það var upphaflega hugsað skemur en þessi tíu ár. Hæstv. ráðherra vék aðeins að síðari hluta spurningar minnar varðandi Árósasamninginn og það er auðvitað rétt sem hún segir að Árósasamningurinn er opinn og sveigjanlegur og allt það og einmitt þess vegna tel ég fulla ástæðu til að velta fyrir sér hvort ekki sé rétt að skrifa það skýrar inn í löggjöfina um mat á umhverfisáhrifum, þ.e. að umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök með minnst 30 félaga geti óskað eftir endurskoðun til viðbótar við framkvæmdaraðila og leyfisveitanda í samræmi við ákvæði Árósasamningsins [[Forseti hringir.]]um aukna þátttöku almennings í ákvörðunum á sviði umhverfismála. Ég held að það væri góð og táknræn viðbót við okkar skilning á Árósasamningnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Hér verður um nokkra endurtekningu að ræða, það verður farið yfir þá þætti sem hér komu fram í fyrri ræðu minni við þessa endurskoðun. Það er líka rétt sem hv. þingmaður gat um, sveitarfélög villast stundum í þessum frumskógi og það er mjög beðið um að hægt sé að einfalda alla löggjöf þannig að hún sé skýr fyrir þá sem þurfa að nýta sér hana. Varðandi Árósasamninginn get ég ekki sagt annað en að það er bara sjálfsagt og það er hér undir. Við höfum fengið í okkar hendur þá beiðni að félagasamtök með fleiri félaga en 30 hafi þennan rétt og það verður skoðað.
Hæstv. forseti. Sá hópur lífeyrisþega sem er hvað verst staddur fjárhagslega eru þeir sem eru með skertar greiðslur eða hlutagreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins vegna þess að þeir hafa verið búsettir erlendis hluta af starfsævi sinni. Þetta á bæði við um fólk sem hefur fæðst hér á landi en hefur verið búsett og starfað erlendis sem og fólk sem fæðst hefur erlendis en flust hingað til lands á fullorðinsárum. Það hefur fjölgað í þessum hópi frá árinu 2008 og fyrirséð að það á eftir að fjölga enn meira í honum í framtíðinni. Kerfið í dag virkar þannig að einstaklingur vinnur sér inn fullan rétt til greiðslna úr almannatryggingakerfinu með 40 ára búsetu hér á landi meðan hann er á aldrinum 18–67 ára. Þá er gerð krafa um þriggja ára búsetu hér á landi fyrir umsókn um örorkulífeyri og endurhæfingarlífeyri reyndar líka. Þeir einstaklingar sem hér um ræðir eiga, eða eiga að eiga, rétt á greiðslum frá fyrra búsetulandi. Vandinn er hins vegar sá að sá réttur skilar sér sjaldnast sem greiðslur til viðkomandi lífeyrisþega jafnvel þó svo milliríkjasamningur samningur sé í gildi milli Íslands og fyrra búsetulands. Þessir einstaklingar þurfa því að reiða sig á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga til langframa og koma því til með að búa við hlutagreiðslur eða búsetuskertar greiðslur alla ævi, enda gilda sambærilegar reglur einnig um ellilífeyrisþega og hlutfallslega greiddur ellilífeyrir tekur við af hlutfallslega greiddum örorkulífeyri. Ég hef áhyggjur af fjárhagslegri afkomu þessa hóps og vil beina eftirfarandi spurningum til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra: 1. Er á vegum ráðherra starfandi nefnd eða starfshópur sem hefur það hlutverk að skoða stöðu lífeyrisþega innan íslenska almannatryggingakerfisins sem búsettir eru á Íslandi en fá skertar greiðslur vegna þess að þeir hafa verið búsettir erlendis? Ef svo er ekki, hefur ráðherra hug á að stofna slíka nefnd eða starfshóp? 2. Veitir íslenska ríkið einstaklingum sem fá búsetuskertar greiðslur aðstoð við að sækja greiðslur úr almannatryggingakerfi í fyrra búsetulandi? 3. Hyggst ráðherra endurskoða 3. mgr. 15. gr. reglugerðar nr. 1052/2009 þar sem kveðið er á um hlutfallsútreikning sérstakrar framfærsluuppbótar vegna búsetu erlendis svo tryggja megi lágmarksframfærslu allra lífeyrisþega?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir spyr hvort starfandi sé nefnd eða starfshópur sem hafi það hlutverk að skoða stöðu lífeyrisþega, innan íslenska almannatryggingakerfisins, sem búsettir eru á Íslandi en fá skertar greiðslur vegna þess að þeir hafa verið búsettir erlendis. Og ef svo er ekki, hvort ráðherra hafi hug á að stofna slíka nefnd. Ég veit að hv. þingmanni er kunnugt um að að störfum er nefnd um endurskoðun laga um almannatryggingar undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Á tíunda fundi nefndarinnar var ákveðið, eins og kemur fram í fundargerð, með leyfi hæstv. forseta, að sérstakur hópur sérfræðinga skuli skoða stöðu innflytjenda sem og framfærslu þeirra sem búsettir eru hér á landi en hafa aðeins áunnið sér lítil réttindi í almannatrygginga- og lífeyrissjóðakerfum hér á landi og erlendis. Í svari ráðuneytisins til Öryrkjabandalagsins frá 2. mars sl., þar sem spurt var um framhald þess sérfræðingahóps sem hér um ræðir, hvort honum væri ætlað að skila tillögum til ráðherra eða til nefndar um endurskoðun almannatryggingalaga, kom fram að það væri mat ráðuneytisins að rétt hefði verið að beina þeim fyrirspurnum til formanns nefndarinnar þar sem sérfræðingahópurinn starfar í umboði hennar. Ég geri þannig ráð fyrir að í tillögu nefndarinnar verði tekið á stöðu lífeyrisþega sem eru búsettir hér á landi en fá ekki fulla greiðslu vegna þess að þeir hafa búið í svo skamman tíma hér á landi. Ég hef hins vegar aflað mér upplýsinga frá starfsmönnum ráðuneytisins sem sitja fundi nefndarinnar og eru í áðurnefndum sérfræðingahópi um að ákveðið hafi verið að bíða eftir að tillögur nefndarinnar liggi fyrir áður en ákvörðun verður tekin um tillögur er varða stöðu þeirra sem eiga takmörkuð réttindi hér á landi innan almannatryggingakerfisins. Ástæða þess mun fyrst og fremst vera sú að efnislegt innihald tillagna nefndarinnar skipti miklu máli um þá tillögu sem sérfræðingahópurinn mun leggja fram varðandi þennan tiltekna hóp einstaklinga. Það má líka velta því upp hvort rétt sé að tala um skerðingar í þessu sambandi, að þær skerðingar séu til komnar vegna búsetu erlendis, þar sem réttindi til almannatrygginga á Íslandi ávinnast á grundvelli búsetu á Íslandi. Full búseta, eins og hv. þingmaður fór yfir, í 40 ár á aldrinum 18–67 ára veitir fullan rétt til ellilífeyris en skemmri búseta veitir hlutfallslegan rétt samkvæmt lögum um almannatryggingar. Síðan eru árin fram til 67 ára aldurs einnig tekin með í reikninginn við ákvörðun örorkulífeyris samkvæmt sömu lögum. Til viðbótar réttindum í almannatryggingakerfinu koma réttindi frá lögbundnum lífeyrissjóðum á grundvelli atvinnu hér á landi og greiddra iðgjalda. Þeir sem hafa búið erlendis eru oft í þeirri stöðu að hafa ekki áunnið sér full réttindi á Íslandi og kunna að hafa áunnið sér réttindi í fyrra búsetulandi sem koma til viðbótar þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér í íslenska almannatryggingakerfinu. Um þetta gilda svipaðar reglur í Evrópulöndum og má segja að Ísland geri þokkalega vel við sína lífeyrisþega að þessu leyti, meðal annars með framreikningi örorkubóta til 67 ára aldurs. Áfram er spurt hvort veitt sé aðstoð við að sækja greiðslur úr almannatryggingakerfi í fyrra búsetulandi. Þegar gagnkvæmur milliríkjasamningur er í gildi við viðkomandi land hefur Tryggingastofnun ríkisins milligöngu um og aðstoðar við lífeyrisumsókn til viðkomandi ríkis og byggist það á reglugerð frá árinu 2012 sem felur í sér innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins um samræmingu almannatryggingakerfa og þeim samningum sem Ísland hefur gert á sviði almannatrygginga. Þetta á aftur á móti ekki við þegar enginn samningur er í gildi. Svo er spurt hvort ætlunin sé að endurskoða ákveðin ákvæði reglugerðar nr. 1052/2009, þar sem kveðið er á um hlutfallsútreikning sérstakrar framfærsluuppbótar vegna búsetu erlendis svo að tryggja megi lágmarksframfærslu allra lífeyrisþega. Eins og ég sagði hér áðan þá er ég að bíða eftir því að fá tillögur frá nefndinni um endurskoðun laga um almannatryggingar. Ég er að vonast til þess að hún muni skila af sér með vorinu þó að það geti hugsanlega tafist eitthvað fram á sumarið og ég veit að framfærsluuppbótin hefur þar verið talsvert til umræðu. Því tel ég ekki tímabært að gera breytingar á þeirri reglugerð sem hér um ræðir heldur bíða eftir tillögum nefndarinnar og bregðast við í framhaldi af því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en verð þó að lýsa ákveðnum vonbrigðum með það að ég hefði gjarnan viljað sjá að verið væri að vinna meira og mig langar að segja markvissara með þennan hóp sem þarf oft að reiða sig á rosalega lágar upphæðir sér til framfærslu. Ég hef jafnvel heyrt tölur niður í 80 þús. kr. sem viðkomandi fær greitt frá Tryggingastofnun ríkisins og fær engar greiðslur frá fyrra búsetulandi. Ég verð að lýsa yfir þeim áhyggjum að þetta tiltekna mál, þ.e. hlutfallsgreiðslur, fái ekki nógu mikið vægi í ágætri nefnd hv. þm. Péturs H. Blöndals og ég lýsi einnig yfir vonbrigðum með að bíða eigi með það að vinna þessi mál þar til nefndin skilar af sér. Varðandi hina liðina tel ég - jú, gott og vel, Tryggingastofnun hefur milligöngu í þeim málum þar sem samningur er í gildi við búsetuland, en það virðist hins vegar ekki vera nóg miðað við það hversu hátt hlutfall fólks fær ekki greiðslurnar til sín, inn á sinn bankareikning. Ég vil því nota tækifærið til að hvetja ráðherrann til að taka fastar á þessum málum og koma þeim í betri farveg. [[Forseti hringir.]]Að mínu mati getur þetta ekki gengið svona til frambúðar. Við þurfum að tryggja því fólki sem hér um ræðir [[Forseti hringir.]]að það geti lifað við mannsæmandi lífskjör hvort sem það er með því að auka greiðslurnar úr okkar kerfi eða að leggja meira til [[Forseti hringir.]]til að tryggja að greiðslur erlendis frá skili sér.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir orð hv. þingmanns sem ég lít á sem hvatningu til að vinna áfram í þessu máli. Ég treysti því að tillögurnar og nefnd hv. þm. Péturs H. Blöndals muni skila sér fljótlega til okkar. Í framhaldinu er stefnt að því að setja allan kraft í að fara að vinna í svokölluðum bótaflokkahluta í almannatryggingalöggjöfinni. Velferðarnefnd hefur verið að vinna að heildarendurskoðun sem snýr meira að tæknilegum útfærslum og ég reikna með að tillögur komi sem snúa að því. Sérstaklega, eins og ég nefndi, hefur framfærsluuppbótin verið mikið til umræðu í nefndinni og hvernig best sé að útfæra nýtt kerfi til framtíðar þannig að hægt sé að styðja við þá 52 þúsund lífeyrisþega hjá Tryggingastofnun.
Frú forseti. Mig langar til að ræða við hæstv. ráðherra um þjónustu við fatlað fólk, þann málaflokk sem var færður yfir til sveitarfélaganna árið 2011. Nú skal engin dul dregin á það að kvartað hefur verið yfir því að tilfærslunni hafi ekki fylgt nægilegir fjármunir en ég hef séð það haft eftir ráðherra að hún telji svo ekki vera. Gagnrýnin hefur verið svolítið grimm og jafnvel farið að tala um að skila þessu til baka til ríkisins. Ég er ánægð með svör ráðherrans að hún taki það ekki til greina af því að mér finnst það ekki skynsamlegt og ég held í rauninni að það sé ekki það sem sveitarfélögin vilja. Þau vilja auðvitað hafa þetta hjá sér því þjónustan hefur eins og við vitum gengið með ágætum eins og maður segir, svo langt sem það nær. Hugmyndin var sú að færa þjónustuna í nærsamfélagið og bæta hana, laga að þörfum notenda, gera hana heildstæða, styrkja sveitarstjórnarstigið og tryggja góða meðferð fjármuna. Við fjárlagagerðina kom fram mikil gagnrýni af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga og telur sambandið að það vanti allt upp undir 3 milljarða í málaflokkinn til að dæmið gangi upp og halda megi uppi þeirri þjónustu sem nú er veitt og þyrfti að veita samkvæmt þeim sáttmálum sem eru í gildi. Talað er um að það séu rúmlega 4 þús. notendur á þeim þjónustusvæðum sem skilgreind eru í landinu og um 15% fjölgun hafi orðið á þeim tíma sem liðinn er frá yfirfærslunni, 6% fjölgun í hópi fullorðinna og 30% í hópi barna. Síðan hefur þjónustuþáttum gagnvart mörgum notendum fjölgað, þjónustustigið hækkað, og er m.a. vitnað í framkvæmdaáætlun um þjónustu fyrir fatlað fólk. Þrátt fyrir þetta virðist því miður ekkert benda til þess að biðlistarnir hafi styst. Sambandið bendir meðal annars á lengda viðveru fatlaðra barna í skólum sem kosti í kringum 500 millj. kr. og hafi hækkað töluvert mikið. Á sínum tíma fluttust í kringum 89 millj. kr. frá ríkinu vegna þessa verkefnis og jöfnunarsjóður hefur deilt þeirri fjárhæð út. Fram kemur að miðað við núverandi útgjöld ríkisins nái sú kostnaðarhlutdeild ekki nema 18%, sem er töluvert langt frá þeim helmingaskiptum sem lagt var upp með á sínum tíma og gengið út frá. Mig langar í þessu samhengi að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við þeirri stöðu í fjármögnun útgjalda til málefna fatlaðs fólks sem komið hefur fram í gagnrýni byggðasamlaga á Vestfjörðum og Norðurlandi, einkum með tilliti til endurmats Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á útgjaldaþörf vegna málaflokksins?
Virðulegi forseti. Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur tel ég rétt að rekja aðeins forsögu málsins. Tilfærsla þjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga var samþykkt á Alþingi 17. desember 2010. Áður hafði verið gengið frá samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu þjónustunnar frá 23. nóvember 2010, þessi nýja verkaskipting tók því gildi 1. janúar 2011. Samkvæmt samkomulaginu segir að árið 2014 eigi að fara fram sameiginlegt mat ríkis og sveitarfélaga á faglegum og fjárhagslegum árangri tilfærslunnar. Enn fremur segir að ef í ljós komi veruleg röskun á forsendum tilfærslunnar skuli teknar upp viðræður milli ríkis og sveitarfélaga um nauðsynlega leiðréttingu. Viðmiðunartímabil vegna endurmatsins eru árin 2011–2013. Vinna við upplýsingaöflun vegna endurmatsins hófst á árið 2013 og á vordögum skipaði ég verkefnisstjórn til að sjá um framkvæmd endurmatsins. Í verkefnisstjórninni eiga sæti auk fulltrúa sveitarfélaganna fulltrúar þriggja ráðuneyta. Vinnu við faglegar úttektir á þjónustunni lauk á síðasta ári. Varðandi tilfærslu fjármuna vegna breytingar á verkaskiptingu segir í samkomulaginu um fjárhagsramma tilfærslunnar, með leyfi forseta: „Markmið þess var að færa ábyrgðarþjónustuna við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga og tryggja sveitarfélögum sanngjarnan fjárhagsramma sem tekur tillit til umfangs verkefna, brýnna þarfa fyrir aðhaldi í opinberum rekstri og sameiginlegra áforma ríkis og sveitarfélaga um að bæta afkomu hins opinbera og skapa þannig forsendur fyrir lækkun skulda.“ Í því skyni að ná fram þessum grunnupplýsingum um mat á fjárhagslegum árangri tilfærslunnar var tekið saman yfirlit yfir tekjur sveitarfélaga og Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á þeim árum sem ég nefndi, 2011–2013, inngreiðslna úr ríkissjóði auk framlaga úr svokölluðum fasteignasjóði sem er sjóður sem var stofnaður innan Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að annast fasteignir sem voru nýttar í þjónustu við fatlað fólk við yfirfærsluna og þar á meðal eignir Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Fasteignasjóðurinn tók yfir öll réttindi og skyldur er tengdust þeim fasteignum ásamt öðrum tekjum vegna málaflokksins. Endurskoðunarfyrirtækið KPMG og Jöfnunarsjóður sveitarfélaga tóku saman yfirlit úr ársreikningi sveitarfélaga um útgjöld vegna málefna fatlaðs fólks fyrir sömu ár. Þetta leiddi í ljós að heildarafkoma þjónustusvæðanna á rekstrargrunni fyrir árin 2011–2013 var jákvæð um 490 milljónir og samkvæmt því hefur í meginatriðum verið uppfyllt það markmið sem sett var fram í samkomulagi um fjárhagsramma til að tryggja sanngjarnan fjárhagsramma vegna verkefnisins. Hins vegar er rétt að halda því til haga, fyrst maður er farinn að tala um svona skemmtilega grunna, að þegar afkoman er skoðuð á greiðslugrunni er hún neikvæð um liðlega 540 milljónir og ræðst af því að uppgjör Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á jöfnunarframlögum er framkvæmt á greiðslugrunni. Því vantar einn mánuð í uppgjör sveitarfélaga á viðmiðunartímabilinu en það verður leiðrétt núna á árinu 2015. Eins og hv. þingmaður fór í gegnum í ræðunni hafa orðið breytingar frá því að málaflokkurinn fór yfir. Verkefnisstjórnin og endurmatið er því að fara yfir ýmsa þætti sem geta haft áhrif á ákvörðun um endanlega útsvarsprósentu sveitarfélaga. Þá er verið að ræða um mat á fjölgun þjónustuþega, mat á mögulegum kostnaðaráhrifum vegna fjölgunar þjónustutíma og breytinga í búsetu þar sem áherslan er á flutning úr sambýli í sjálfstæða búsetu. Það er líka farið yfir hvað við ætlum að gera varðandi atvinnumál fatlaðs fólks og síðan búsetumálin og vonast er til þess að skýrsla verkefnisstjórnar um endurmatið liggi fyrir nú á vordögum. Í kjölfarið vænti ég þess að fram fari viðræður milli ríkis og sveitarfélaga um endanlega tekjustofna sveitarfélaga til að standa undir kostnaði við þjónustuna. Því til viðbótar vil ég nefna að árlegur samráðsfundur ríkisins og sveitarfélaganna mun fara fram í þessari viku og þar hefur verið óskað sérstaklega eftir af hendi sveitarfélagasambandsins að félags- og húsnæðismálaráðherra ræði um málefni fatlaðs fólks og húsnæðismálin almennt.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir að taka þetta mál upp og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttur, fyrir greinargóð svör. Það er mikilvægt að málefni fatlaðra verði áfram hjá sveitarfélögum því víða heyrir maður raddir um að þjónustan sé mjög góð og að vel hafi tekist til og að nú fái einstaklingar þjónustu í dag sem fengu ekki þjónustu áður en tilfærslan varð. Það er oft svo að þegar verkefni koma í nærsamfélagið breytist þjónustan á þann veg. Eins og ráðherra talaði um er unnið að endurskoðun tilfærslunnar og raddir hafa heyrst innan sveitarfélaganna um að mikilvægt sé að samræma viðmið og þá þjónustu sem höfð er að grunni varðandi þessi mál. Ég vona að vinnan skili þeim árangri að sátt náist í málinu þeim til heilla sem þurfa á þjónustunni að halda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég velti því fyrir mér þegar hún talar um að það séu bara 540 milljónir sem út af standi. Það er auðvitað eitthvað brogað við það samt sem áður ef sveitarfélög vilja skila okkur verkefninu aftur, ef þau telja sig engan veginn sjá fram úr því. Þess vegna langar mig að spyrja hvort ráðherrann telji að með þeirri leiðréttingu einni og sér - þrátt fyrir þessa samantekt úr reikningum sveitarfélaganna og að þau vilji tala við hana í þessari viku eða næstu viku um þessi mál - það hlýtur eitthvað að vera sem gengur ekki alveg upp. Ég held að þetta sé verkefni sem öll sveitarfélög hafa meira og minna viljað fá og við höfum rætt hérna um yfirtöku á málefnum aldraðra o.s.frv. En nú stoppa allir og Samband íslenskra sveitarfélaga hefur talað um að ríkið sé að leggja íþyngjandi kröfur til viðbótar á sveitarfélögin og þess vegna sé hluti af því auðvitað útgjaldaaukandi sem ekki er tekið tillit til í þessum málaflokki og mörgum öðrum. En ég hefði gjarnan viljað að þessi nefnd hefði verið skipuð fyrr og við værum núna að fjalla um niðurstöðuna, en það er orðið svolítið seint í rassinn gripið þegar staðan er orðin þessi af því að ég trúi því að þetta hafi tekist ágætlega þar sem það hefur gengið upp, þ.e. að öðru leyti en fjárhagslega. Sveitarfélögin hafa auðvitað verið að borga með þessu. En við þurfum líka að muna að einblína ekki eingöngu á réttinn sem fólk á heldur að horfa einnig á þarfirnar. Þær eiga auðvitað að ganga fyrst og fremst fyrir. Ég hef efasemdir um að þetta sé eins einfalt og hæstv. ráðherra vill vera láta. [[Forseti hringir.]]Ég velti því fyrir mér: Telur ráðherrann, í ljósi þess sem ég fór með hér áðan varðandi fjölgunina og allt annað, að í þeim fjárveitingum sem við erum að setja í þetta sé tekið tillit til þeirra breytinga sem orðið hafa á málinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta mál. Ég á eftir að fá skýrslu verkefnisstjórnar um endurmatið, en það vill oft vera mun algengara en hitt að við vanmetum hversu langan tíma stór verkefni taka, hvort sem við erum að tala um að meta þau, eins og þá miklu breytingu sem varð við að færa þennan málaflokk yfir, eða önnur verkefni sem við erum að sinna í Stjórnarráðinu. Ég nefndi nokkra þætti sem geta haft veruleg áhrif á ákvörðun um endanlega útsvarsprósentu sveitarfélaga. Núna síðast varðandi niðurstöður um framvindu sveitarfélaganna í gegnum jöfnunarsjóðinn voru menn þar að taka upp, ég mundi segja betri vinnubrögð, faglegri vinnubrögð, að byggja ákvörðunina um úthlutun fjármagns á grundvelli hins svokallaða SIS-mats. Það gerði að verkum að sum sveitarfélög sem höfðu verið mjög ósátt á undan urðu sáttari. Ég taldi að það hefði komið fram viðurkenning á því að veita þyrfti einstaklingum þeirra meiri þjónustu meðan önnur sveitarfélög voru ósátt vegna þess að niðurstöður SIS-matsins gáfu til kynna að of mikið fjármagn fór þangað áður í samræmi við þjónustuþörfina. Síðan eru þættir sem ég held að við þurfum einfaldlega að ræða, hvort við þurfum að ramma betur í löggjöfinni samþættingu félagsþjónustulöggjafarinnar og málefni fatlaðs fólks, þ.e. hver þjónustan sem sveitarfélögin eiga að veita. Það tengist síðan þá alltaf hinni endalausu umræðu um sjálfræði sveitarfélaganna en það sé þá meira samræmi á milli sveitarfélaganna í þjónustustiginu og liggi þá skýrar fyrir hvert þjónustustigið eigi nákvæmlega að vera.