Forseti vill geta þess að tilkynning þess efnis að utanríkisráðherra tæki þátt í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær var á misskilningi byggð sem ráðherrann átti enga sök á.
Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin hefur því miður ákveðið að flytja hér á þinginu frumvarp til laga um lög á yfirstandandi vinnudeilum. Það vekur mikla athygli að úr því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að taka svo afdrifaríka ákvörðun sé ekki boðað á þingfundi í dag að hæstv. forsætisráðherra mæli fyrir málinu eins og eðlilegt væri þar sem frumvarpið heyrir undir marga fagráðherra stjórnarinnar. Það vekur athygli að í forföllum, hverju sem þau sæta, sé það ekki fjármála- og efnahagsráðherra sem fer með samningana sem þá mælir fyrir frumvarpinu, ellegar heilbrigðisráðherra þar sem málið er efnislega rökstutt á þeim forsendum að ástandið í heilbrigðiskerfinu kalli á lagasetningu, heldur er það hæstv. atvinnuvegaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sem mun eiga að mæla fyrir málinu hér í þinginu. Við hljótum að hefja hér fundinn á því að óska eftir skýringum ríkisstjórnarinnar á því hvers vegna það er hæstv. atvinnuvegaráðherra sem á að bera málið í þingið og hvers vegna hæstv. forsætisráðherra er ekki í fyrirsvari fyrir því eða þá alla vega formaður hins stjórnarflokksins, Bjarni Benediktsson.
Herra forseti. Hér hafa margir sem eru að fylgjast með störfum þingsins velt vöngum yfir því hvernig á því standi að þingfundur hafi fyrst verið boðaður hér kl. 10 en sé fyrst að hefjast núna kl. 13.30. Ég kem hér upp til að skýra það. Það er af því að kl. 9 í morgun vorum við formenn flokkanna boðuð á fund þar sem okkur var kynnt það frumvarp sem hér liggur frammi. Ætlun yfirstjórnar þingsins var að við færum svo að ræða þetta frumvarp sem enginn af hv. þingmönnum, a.m.k. stjórnarandstöðunnar, hafði séð kl. 9 í morgun og fékk ekki að sjá fyrr en því var dreift hér í þinginu rétt fyrir kl. 10. Herra forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við svona vinnubrögð þegar við erum að ræða mjög stórt mál sem lýtur að stjórnarskrárbundnum rétti fólks til að berjast fyrir kjörum sínum, að hv. þingmönnum séu ætlaðar örfáar mínútur til að kynna sér mál. En um leið vil ég þakka fyrir það að fundinum var frestað. Annað væri nú ekki hægt ef við ætlum í alvörunni að reyna að vanda okkur hér við lagasetningu að einhverju leyti. Ég skil raunar ekki hvernig nokkrum datt þetta fyrirkomulag í hug. Hér er sem sagt skýringin komin á því af hverju þessi þingfundur hefur frestast.
Forseti. Ég tek undir beiðnir um skýringu á því af hverju hæstv. atvinnuvegaráðherra flytur þetta mál. Ég vil líka benda á það sem ég geri alvarlegar athugasemdir við að hér er boðað til fundar um svona alvarlegt mál án nokkurs samráðs við þingflokksformenn, án nokkurs samráðs við þingið. Mætti maður þá spyrja: Hver fer með yfirstjórn þingsins? Er það forseti Alþingis eða eru það ráðherrar? Mér finnst þetta mjög alvarlegt af því að við fengum engan tíma til að kynna þetta þingflokkum okkar og það var ekki nema út af því að við pönkuðumst viðstöðulaust í forseta um að fá tíma til að ræða saman málin og það hefur komið í ljós með því að fara hratt yfir þetta frumvarp að mjög mörgu er ábótavant í því fyrir utan eðli þess sem er gjörsamlega siðlaust.
Virðulegur forseti. Sú staða sem upp er komin í þinginu og í okkar samfélagi er skipbrot stjórnunarstíls sem felst í því að tala helst ekki saman. Svo vikum skipti var það málflutningur minni hlutans í þinginu að menn hlytu, á þeim örlagatímum sem við vorum að sigla inn í, að setja átakamál til hliðar og einbeita sér að því sem virtist blasa við öllum nema ríkisstjórninni, ófremdarástandi á vinnumarkaði. Okkar samfélag byggir á samtali, á samfélagssáttmála, stjórnarskrá, lögum sem eru afrakstur samtals á milli fólks með ólíkar skoðanir. Og fjarvera hæstv. forsætisráðherra héðan úr þessum sal núna og yfirleitt þegar menn ræða hér um stjórnunarstíl ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]er hróplegur vitnisburður um vangetu hæstv. forsætisráðherra til þess að eiga í því samtali.
Virðulegi forseti. Í tíu vikur höfum við í stjórnarandstöðunni verið að kalla eftir samtali hér um kjaradeilur á vinnumarkaði, í tíu vikur. Og svörin sem við höfum fengið úr þessum sal er að hingað hafi verið sendir þingmenn til að gera að okkur hróp um að vinnudeilur verði ekki leystar í þingsölum. Hvað er okkur svo boðið upp á hér? Okkur er boðið upp á það með engum fyrirvara að þessi ríkisstjórn ætli að leysa þessar vinnudeilur einmitt í þingsölum með lagasetningu. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi ríkisstjórn ræður ekki við verkefni sín. Við erum búin að bjóða upp á samtal um þetta aftur og aftur. Og ef komið var fram við viðsemjendur ríkisins með sama hætti og við stjórnarandstöðuna hér þá skil ég vel að allt sé í uppnámi. Það er ekki bara Alþingi sem hér er í uppnámi heldur samfélagið allt vegna gerða þessarar ríkisstjórnar, vegna vangetu hennar til að takast á við vandamál samtímans.
Hæstv. forseti. Já, það er alveg með ólíkindum hvernig þessari ríkisstjórn tekst að klúðra hér hverju málinu á fætur öðru. Hér hefur verið rætt um það samráð sem ríkisstjórnin hefði auðvitað átt að hafa við stjórnarandstöðuna til að freista þess að ná meiri sátt um það frumvarp sem hér er, ef það hefði verið hægt. Ég segi til dæmis fyrir mitt leyti nú þegar ég er loksins búinn að sjá þetta frumvarp, að í því samráði hefði til dæmis komið fram tillaga um að væntanlegum gerðardómi, ef hann þyrfti að taka til starfa, bæri þá að taka mið af þeim samningum sem ríkisstjórnin hefur gert. Nefni ég þá læknasamninga og kennarasamninga. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Af hverju eru þeir ekki hér inni? Hér er nefnilega dagsetning sett inn í frumvarpið til þess að þeir samningar komi ekki til álita hjá gerðardómi. Virðulegi forseti. Ef það samtal hefði átt sér stað frá hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra, oddvitum ríkisstjórnarinnar er ég viss um að það hefði komið fram. Þess vegna boða ég breytingu við þetta strax [[Forseti hringir.]]um að þessir samningar skuli koma þarna inn í ef til gerðardóms kemur. Hvers vegna eru þeir ekki inni, virðulegir ráðherrar?
Virðulegi forseti. Mig langar helst einfaldlega að taka undir ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur. Hún fór mjög vel yfir það að við í minni hlutanum höfum kvartað undan því vikum saman og á þeim tíma þegar við vorum að ræða rammaáætlun að þetta þing væri ekki að tala um kjaradeilurnar og tala um hvaða leiðir gætu hentað til þess að svona staða kæmi hvað síst upp. Því var hafnað við hvert fótmál, en núna þegar það á að banna verkfall þá má kalla saman þingið. Þá eigum við að koma saman og ræða þetta á vettvangi þingsins. Þetta er fráleitt. Og nú hef ég ekki nægan tíma til að gagnrýna allan þann tilbúning og það rugl sem þetta hefur verið, hvernig málinu er komið á dagskrá, hvernig þingmenn hafa verið fræddir eða öllu heldur ekki fræddir um hvað sé í vændum. Við höfum verið í kapphlaupi við tímann frá því að við vöknuðum í morgun vegna þess að enginn veit neitt um það hvernig á að fara með þetta mál. Þetta er algjörlega fráleitt, málatilbúnaðurinn er fráleitur, lausnin sjálf eða tillagan er fráleit, það hvernig þetta þing starfar eins og er, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]er fráleitt og ætti ekki að vera í boði í siðmenntuðu lýðræðissamfélagi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Staðan er mjög alvarleg, það er alveg ljóst. Hér er þinghald í miklu uppnámi, búið að vera í langan tíma, engin starfsáætlun og ekkert liggur fyrir. Eins og hér hefur verið rakið er búið að biðja um þetta samtal mjög lengi. Samninganefnd ríkisins hefur ekki haft umboð til að gera nokkurn skapaðan hlut. Á meðan boðar hæstv. fjármálaráðherra - hvað? Lækkun á sköttum, það er það sem hann vill helst gera í staðinn fyrir að semja við fólkið sitt eins og honum ber að gera og samninganefnd hans. Það var hægt að bjóða upp á það að byggja spítala þegar samið var við lækna. Það var undirritað. Núna þegar kvennastéttirnar eiga í hlut þá er ekki hægt að semja. [[Gripið fram í.]]Og það kemur fram í ríkisfjármálaáætlun hæstv. fjármálaráðherra. 2% umfram. Nei, takk, það er ekki annað í boði. Ég bið hann um að lesa ríkisfjármálaáætlun sína þar sem kemur fram að það er ekki í boði nein hækkun öðruvísi en að skera niður væntanlega í velferðarkerfinu eða boða skattahækkanir. Hvort ætlar hann að gera?
Herra forseti. Aftur ætlar þessi ríkisstjórn að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu. Við vorum með þrenn hallalaus fjárlög upp á 3,4 milljarða. Samkvæmt forsvarsmönnum allra heilbrigðisstofnana á landinu sem ég hafði samband við við gerð breytingartillögu spurði ég hvað vantaði til að geta veitt nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Það vantaði 3 milljarða. Við vorum með hallalaus fjárlög upp á 3,5 milljarða. Það er ekki forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar að setja heilbrigðiskerfið í forgang. Þetta er það sem landsmenn vilja. Við gerðum skoðanakönnun, Capacent Gallup gerði skoðanakönnun fyrir Pírata í nóvember. 90% landsmanna vilja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í forgang þegar þeir eru spurðir að því hvernig þeir vilja að skattfé þeirra sé varið. Þessi ríkisstjórn getur stöðvað þetta verkfall án þess að setja lög sem setur fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu. Hún getur gert það með því að forgangsraða skattfé í heilbrigðiskerfið, nákvæmlega eins og landsmenn vilja, óháð flokkum, óháð kjördæmum, óháð aldri og efnahag. [[Forseti hringir.]]Þetta er grafalvarlegt.
Hæstv. forseti. Við þingmenn minni hlutans getum auðveldlega sett okkur í spor þess fólks sem er í samninganefndum stéttarfélaga og á við fulltrúa ríkisstjórnarinnar í samninganefnd ríkisins. Við vitum hvernig það er að reyna að nálgast þetta fólk, við vitum hversu vonlaust það er að ná samtali og hversu ólíklegt það er að einhver hlusti. Sú staða sem núna er uppi á íslenskum vinnumarkaði, sú staða sem uppi er í íslensku heilbrigðiskerfi, er sjálfskaparvíti þessarar ríkisstjórnarinnar, sjálfskaparvíti sem einkennist af hroka og skeytingarleysi og fullkomnu virðingarleysi fyrir vinnuframlagi fólks sem vinnur inni í kerfum sem við eigum öll saman, sem stuðla að því að grunnstoðir samfélagsins haldi. Að setja þetta mál á dagskrá með þessum hætti er svívirða.
Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur sent til samninga við BHM og hjúkrunarfræðinga samninganefnd sem ekki hefur umboð. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að ríkisstjórnin vildi ekki samninga. Hún vildi koma málinu í þetta horf. Núna kemur ríkisstjórnin og ætlar að knýja fram lög á 17 aðildarfélög. Ég spyr hæstv. forseta: Á að ræða slíkt frumvarp án þess að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur? Hér er nánast allur þingheimur kominn - ég sé það að hæstv. forsætisráðherra er kominn. Þá kemur hann væntanlega hér og gerir grein fyrir því hvernig í ósköpunum stendur á því að hann hefur ekki kjark til þess að flytja þetta frumvarp. Ég hef ekkert á móti hæstv. landbúnaðarráðherra, en þessi deila snýst samkvæmt greinargerð af hálfu ríkisstjórnarinnar um heilbrigðismál. Hvers vegna er þá ekki hæstv. heilbrigðisráðherra látinn flytja þetta? Landbúnaðarráðherra, þýðir það kannski að menn setji kjúklinga ofar [[Forseti hringir.]]sjúklingum í forgangsröðina?
Herra forseti. Hér er verið að grípa inn í kjaradeilur og það er grafalvarlegt mál. Það sýnir sig að stjórnvöld hafa ekki haft nokkra burði til að ráða við það verkefni að leysa úr kjaradeilu og hafa ekki komið með neitt útspil sem hefur liðkað til fyrir málinu. Kannski hefur það bara alltaf verið meiningin að þreyta menn til samninga eða að taka þennan snúning sem er verið að gera núna með engum undanfara. Það er skömm að því að nefndarfundir séu ekki einu sinni látnir falla niður þegar menn boða í gærkvöldi að það eigi að fara að setja lög á þessar vinnudeilur. Nei, það var svo brýnt að halda fund í atvinnuveganefnd til að ræða málefni stóriðjunnar að það var eini fundurinn sem var ekki afboðaður. Þetta sýnir forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og veruleikafirringu. Ætla menn að missa þessar stéttir úr landi? Hvað halda menn að gerist með þeirri ákvörðun [[Forseti hringir.]]sem á að fara að taka hérna?
Virðulegur forseti. Þessi umræða afhjúpar vandann sem Ísland á við að etja. Fjöldi fólks reynir hér að ræða við ríkisstjórnina og hún gerir eins og hún á vanda til, hún þegir og horfir í gaupnir sér þangað til allt er komið í óefni og þá er bara reynt að troða lögum á þá sem eru á annarri skoðun en ríkisstjórnin. Hér hefur verið sett fram ýmislegt efnislegt af hálfu þingmanna sem ástæða er til að svara, til dæmis hvers vegna hæstv. forsætisráðherra hefur ekki kjark til þess að mæla fyrir því frumvarpi sem ríkisstjórn hans flytur hér í dag og varðar grundvallarmannréttindi þúsunda manna. Hvers vegna þorir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ekki sjálfur að fara með þetta mál inn í þingsali? Og hvers vegna er það þá ekki hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins sem mælir fyrir því í forföllum hans? Síðan hljótum við að halda því til haga, þó að rétt sé að þakka forseta fyrir að hafa ekki haft hér þingfund strax í morgun, að við óskuðum aðeins eftir fresti til klukkan 12. Það hlýtur að vekja sérstaka athygli að það sé formaður Sjálfstæðisflokksins sem stýri hér þingfundartíma eftir því hvort hann þarf að halda ræður um skattalækkanir í Valhöll, að það sé mikilvægara að halda fundi í Valhöll um skattalækkanir [[Forseti hringir.]]en að koma þessu máli á dagskrá. Það er orðin býsna kindarleg stjórnin á þjóðþingi Íslendinga.
Forseti vill taka fram út af þessum orðum hv. þingmanns að það var þannig að þess var óskað að þingfundur færi ekki fram fyrr en að minnsta kosti ekki fyrr en klukkan tólf. Í millitíðinni var síðan boðaður fundur með formönnum flokkanna og var forseta ljóst að sá fundur gæti tekið alllangan tíma. Þess vegna kaus forseti að fresta því til klukkan hálftvö að þingfundur hæfist til þess að ekki væri hægt að kvarta undan því að að ekki væri skapað rými til þeirra nauðsynlegu funda, sem forseti hefur fullkominn skilning á að þurftu að eiga sér stað áður en þessi þingfundur hæfist.
Herra forseti. Það eru nú fremur ömurlegar aðstæður sem okkur er boðið upp á, að fara að ræða þetta mál hér eins og það er í stakk búið. Þetta frumvarp siglir inn á þingið undir fölsku flaggi. Látið er í veðri vaka að verið sé að fresta verkfalli með þessu frumvarpi. En hér er ekki verið að fresta verkfalli, verið er að taka samnings- og verkfallsréttinn af um ótilgreindan tíma og svo lengi sem gerðardómur ákveður að láta það ástand varða. Verið er að skerða þessi mikilvægu mannréttindi í raun án takmarkana og það er sett í hendur svokallaðs gerðardóms, sem reynist ekki vera gerðardómur, heldur þriggja manna nefnd úr Hæstarétti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Þetta er ekki gerðardómur með fulltrúum deiluaðila og hlutlausum oddamanni, þetta er hlutdrægur gerðardómur því að í 3. gr. eru forsendurnar allar á vegum ríkisins, ekki er vikið einu orði að kröfugerð eða hagsmunum gagnaðilans. Það er allt listað hér upp sem ríkið hefur borið fram í þessari deilu, meira að segja á Hæstiréttur að gerast dómari um efnahagslegan stöðugleika. [[Gripið fram í.]]Þannig að frumvarpið er hneyksli, [[Gripið fram í: Skammarlegt.]]fyrir [[Forseti hringir.]]utan tilganginn.
Hæstv. forseti. Já, ekki batnar 3. gr. eftir athyglisverða útlistun hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar á henni þar sem Hæstiréttur á að skipa alla þrjá en deiluaðilar ekki að koma að. Þetta er enn eitt dæmið um samráðsleysi núverandi ríkisstjórnar, sem virðist ekki geta brotið odd af oflæti sínu og rætt við stjórnarandstöðuna til að reyna að skapa víðtækari sátt í þessari erfiðu kjaradeilu. Virðulegi forseti, auðvitað er það þannig að samninganefnd ríkisins á að ganga að borðinu og semja. Hún á að koma hér inn og semja við þá sem eru í verkfalli, eins og hún hefur gert við lækna og kennara, svo tekin séu dæmi, og taka mið af þeim samningum vegna þess að þar er verið að leiðrétta gagnvart hruninu og hruni krónunnar. Getum við reiknað með því að halda til að mynda hjúkrunarfræðingum í vinnu hjá okkur á Íslandi ef byrjunarlaun eru 304.000 kr., eins og þau eru í dag? [[Forseti hringir.]]Ég segi nei og það er þetta sem hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd samninganefndar ríkisins verður að átta sig á og þess vegna þarf að bjóða betur í þessum samningum.
Virðulegi forseti. Það er gaman að sjá hve stjórnarandstaðan nýtur þess núna að vera í sviðsljósinu. Ekki naut núverandi stjórnarandstaða þess að vera í sviðsljósinu þegar hún var hér á síðasta kjörtímabili að [[Æi, kommon!]]
Hvað er að …?
leiða stjórn landsins. Hvernig var það?
Á síðasta kjörtímabili …
Hvernig var það þá? [[Gripið fram í.]]Hvernig var það þegar [[Forseti hringir.]]núverandi stjórnarandstaða setti lög á flugvirkja? Hvernig var umræðan hérna þá? Var það hroki og hræsni sem þá var um að ræða? Ekki var hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir þá hér í ræðustól að tala um hroka og vanvirðingu þegar hún studdi það með jái [[Gripið fram í.]]að setja lög á flugvirkja. [[Gripið fram í.]]Það skiptir greinilega máli hver það er og hverjir eru við borðið. Það er alveg augljóst. Og svo tala menn um kjarkleysi hér. Hver er það sem þorði að standa uppi í hárinu á kröfuhöfum? Ekki hv. þm. Össur Skarphéðinsson. [[Háreysti í þingsal.]]Hver er það sem þorði að taka á Icesave? [[Háreysti í þingsal.]]Ekki hv. þm. [[Forseti hringir.]]Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Og hver þorði að lækka lán heimilanna? Ekki Samfylkingin og ekki Vinstri græn. Hvar er kjarkurinn? [[Forseti hringir.]]Hræsni stjórnarandstöðunnar er það sem stendur upp úr og hefur alltaf gert. [[Háreysti í þingsal.]]
Velkominn heim frá Finnlandi …
Forseti vill nú af hjartans lítillæti og frómum óskum biðja hv. þingmenn um að gefa þeim ræðumönnum sem tala hér hljóð til þess að tala. Menn ræða hér saman yfir ræðustól Alþingis.
Hvað með að setja ræðumennina í kalt bað?
Virðulegi forseti. Ég var ekki í síðustu ríkisstjórn. Ég var ekki á þingi á síðasta kjörtímabili. Hæstv. ráðherra getur ekki notað það sem rök að stjórnarandstaðan hafi verið svona eða hinsegin á síðasta kjörtímabili. Hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar þurfa að geta réttlætt sínar eigin gjörðir á sínum eigin forsendum án þess að nota rök eins og þau að einhver annar hafi verið svo vondur á einhverjum fyrri tímum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Það skiptir engu máli, virðulegi forseti. Þessi ræða hæstv. ráðherra gerði voða lítið til að sannfæra mig vegna þess að eins og ég veit og hæstv. ráðherra veit þá var ég var ekkert hérna á síðasta kjörtímabili, hvorki í ríkisstjórn né á þingi.
En þú tekur þátt í þessu.
Sú hugmynd sem hér liggur fyrir mun ekki laga vandann. Það sem þetta mun gera er að þetta mun valda fjöldauppsögnum og dýpka vandann til lengri tíma. Þetta er stórhættulegt skref sem við tökum hér. Ég mótmæli því fullkomlega að við setjum þetta mál á dagskrá, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að mér þykir heldur dapurlegt að við séum að hefja efnislega umræðu um málið undir þessum dagskrárlið. Af umræðunni má ætla að margir í þingsal geti ekki beðið eftir að umræðan sjálf hefjist og þess vegna hlýtur að mega stytta ræður um fundarstjórn forseta, sem hafa verið haldnar hér mörg hundruð nú þegar á þessu ári og er kominn tími til að draga aðeins úr umfangi þess liðar. Förum að taka málið sjálft á dagskrá. Þetta mál snýst ekki um það að samninganefnd ríkisins hafi ekki haft umboð. Þetta mál snýst um það hvort hér séu komnar upp þær aðstæður að grípa þurfi inn í, m.a. til þess að koma í veg fyrir að ástandið í heilbrigðiskerfinu, eins og það er að verða inni á sjúkrastofnunum, haldi áfram að versna. Þeir sem vilja leggjast gegn þessu máli eiga þá að gera það á þeirri forsendu að þeir telji ekki að ástandið sé þannig á heilbrigðisstofnunum [[Forseti hringir.]]að þörf sé fyrir lög á verkfallið. Vilji menn síðan taka hina umræðuna, sumir þeir sem leggja greinilega upp með það í umræðunni [[Forseti hringir.]]að fallast eigi á allar þær kröfur sem ríkið mætir við samningaborðið, þá skulum við taka hana þannig, [[Forseti hringir.]]en það er vel hægt að fara yfir það í nefnd nákvæmlega hvernig launaþróunin hefur verið hjá einstökum hópum, hvaða kröfur eru uppi og svo geta menn, hver fyrir sig, haft sína pólitísku skoðun á því. Ég heyri að sumir ætla að leggja upp með það að ríkið eigi alltaf að fallast á allar kröfur sem að því er beint.
Virðulegi forseti. Mér finnst þessi deila vera svolítið mikið um stjórnunarstíl. Hæstv. utanríkisráðherra til dæmis fattar ekki að það var samningalipurð og samtal sem leysti hið risastóra verkefni varðandi slit búanna. Hann virðist ekki fatta það. Hann meira að segja hafnar því, eða margir í stjórnarliðinu hafna því að samtalið hafi átt sér stað á meðan það er svo augljóst að það var hluti af hinni farsælu lausn. Við erum núna vitni að því að hér eru kjaramál komin í öngstræti, algjört öngstræti, vegna þess að almennilegt samtal, almennilegar sáttaumleitanir hafa ekki átt sér stað. Og það virðist vera einhvers konar bjargföst trú ríkisstjórnarinnar að stunda ekki svoleiðis stjórnmál. Við höfum fundið það á eigin skinni í þinginu að þetta samtal á sér ekki stað hér. Ég vil því biðja hæstv. forseta, sem fer fyrir þinginu, að leggjast nú á árarnar með okkur [[Forseti hringir.]]sem viljum breyta stjórnunarstílnum og nýta þessi dæmi, upplausnina í þinginu, upplausnina á vinnumarkaði, sem röksemdir fyrir því að fara í það að breyta þessum stjórnunarstíl og hafna honum.
Forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Mér finnst svo mikilvægt að við getum hafið okkur upp úr þessum stíl þar sem ekki er hægt að tala saman heldur er allt „automatically“ sett í skotgrafir. Það sem ég vil benda forseta á og mér finnst langerfiðast við þetta mál er að hér kemur inn mál sem er með tillögur um til dæmis gerðardóm og það er svívirðilegt hvernig það er sett upp. Maður fær ekki tíma til þess að kynna sér þetta nægilega vel áður en við eigum að fara að ræða það og hvað þá þeir aðilar sem því er beint gegn, fólkið sem er í verkfalli. Það fær ekki tíma til þess að skipuleggja líf sitt út frá gerræðislegum lögum á Alþingi. Forseti. Svona vinnubrögð eru ekki í takt við þann tíðaranda sem fólk vildi þegar hér var talað um nýja Ísland.
Herra forseti. Það er mjög eðlilegt að hv. þingmenn, sama hvar í flokki þeir standa, spyrji sig í hvaða farveg kjaramál í þessu landi eru komin. Þetta er fjórða frumvarpið sem þessi ríkisstjórn leggur fram, kjörtímabilið ekki hálfnað, um lagasetningu á verkföll. Samt erum við komin á þann stað að hér eru horfur góðar. Við erum á uppbyggingarskeiði og samt virðist þetta vera fyrsta tæki stjórnvalda til að beita þegar um er að ræða kjaradeilur. Það hlýtur að vekja okkur öll til umhugsunar um það hvernig við viljum sjá vinnumarkaðsmál hér þróast. Þarf ekki einmitt að breyta þeim með langtímasamtali og gagnkvæmri virðingu á milli aðila? Höldum við [[Forseti hringir.]]að þessi framkvæmd, þessi aðgerð, verði til þess að auka ró á vinnumarkaði og skapa betra langtímaástand? Það held ég ekki.
Hæstv. forseti. Það er óskiljanlegt að mál sem þetta sé á dagskrá sama ár og gefin var út yfirlýsing í kjölfar samninga við lækna um að heilbrigðiskerfið búi við sambærilegan ramma hvað varðar fjármuni og fjölda starfsmanna og annars staðar á Norðurlöndunum að teknu tilliti til sérstöðu Íslands hvað varðar mannfjölda og staðhætti. Var þessi yfirlýsing marklaus? Á þessi yfirlýsing ekki við um kvennastéttirnar sem halda heilbrigðiskerfinu gangandi? Þær eru þarna úti núna að mótmæla. Ég ráðlegg hæstv. forseta að gera hlé á þingfundi og gefa þingmönnum færi á að fara og tala við þær og heyra hvað þeim finnst um svik sem þessi. Það má sem sagt lofa læknum öllu fögru þegar launin þeirra eru hækkuð, síðan á að setja gerðardóm á [[Forseti hringir.]]kvennastéttirnar þar sem ekki má taka tillit til samningsins við lækna. Herra forseti. Ég legg til að það verði gert hlé á þingfundi og þingmönnum gefið færi á að átta sig á raunveruleikanum.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom hér upp áðan og velti því fyrir sér af hverju ekki væri hægt að ljúka umræðu um fundarstjórn og halda áfram með málið. Þá hefði hann kannski átt að hlýða á mál okkar fyrr þar sem við spurðum um og báðum um svör við því hvers vegna hæstv. ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála flytur þetta mál, hvers vegna forsætisráðherra gerir það ekki. Því hefur ekki verið svarað. Í stað þess koma ráðherrarnir hér upp með skæting. Og ég verð að segja að ræða hæstv. utanríkisráðherra segir eiginlega allt sem segja þarf um stöðuna í þinginu, stöðuna og viðhorf þessara aðila gagnvart viðsemjendum sínum, gagnvart þeim hópum sem ekki eru sammála þeim í einu og öllu. Þessi ræða sýndi líka með hvaða hætti þessi ríkisstjórn nálgast málin, nálgast þjóðlífið og þjóðfélagið sem hún á núna að fara fyrir. [[Gripið fram í.]]Hún nálgast það með því að vera enn [[Forseti hringir.]]í stjórnarandstöðu við fráfarandi ríkisstjórn. [[Forseti hringir.]]Þessi ríkisstjórn verður að fara frá, þetta gengur ekki lengur. [[Forseti hringir.]]Það eru komnir nýir tímar.
Herra forseti. Eins og hér hefur verið rakið getum við búist við því að hér muni enn fleira hjúkrunarfólk og annað heilbrigðisstarfsfólk flytja úr landi, í enn meiri mæli en orðið er. Við stöndum frammi fyrir því að mennta hér frábært fólk til starfa erlendis. Mér finnst það mjög sorglegt sérstaklega í ljósi þess að í næstu viku er ætlunin að halda hér þing vegna 100 ára kosningarréttarafmælis kvenna, þann 19. júní, og hér erum við fyrst og fremst að fjalla um kvennastéttir. Þær eru undir í þeirri lagasetningu sem hér á að fara fram. Það er grafalvarlegt mál og lýsir sér í viðhorfi ríkisstjórnarinnar annars vegar gagnvart læknum, sem eru í meiri hluta karlar, og svo í heilbrigðisstéttunum hinum, sem eru að meiri hluta konur. [[Gripið fram í.]]Það endurspeglast fyrst og fremst í því að það þarf að hafa stöðugleika í efnahagsmálum að leiðarljósi, eins og fram kemur í lagafrumvarpinu, núna þegar [[Forseti hringir.]]semja á við kvennastéttirnar, en þess gerðist ekki endilega þörf [[Forseti hringir.]]þegar læknasamningarnir voru samþykktir.
Forseti. Áður en kröfuhöfum í þrotabúum bankanna voru boðnir nauðasamningar var hlerað að hverju þeir gætu gengið. Þegar BHM og hjúkrunarfræðingum eru boðnir nauðasamningar er ekkert hlerað, þá er bara sagt: Gerið þið svo vel, takið þið þetta, takið það sem þið hafið ekki léð máls á, BHM í níu vikur og ég veit ekki hversu lengi hjúkrunarfræðingar. En mig langar til að lesa upp úr plaggi sem heitir stjórnarsáttmáli. Þar stendur: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Mig langar til að spyrja virðulegan forseta hvort honum þyki hæstv. utanríkisráðherra leggja sitt lóð á þessa vogarskál, þá sjaldan hann sýnir sig hér.
Hæstv. forseti. Menn hafa haldið því fram, bæði í þessum þingsal og utan þingsalar, að samninganefnd ríkisins hafi ekki haft neitt umboð, hún hafi verið umboðslaus. Ég held að þetta sé mikill misskilningur. Samninganefnd ríkisins hefur haft mjög skýrt umboð frá hendi hæstv. fjármálaráðherra um að semja aðeins á þeim nótum og samkvæmt þeim línum sem lagðar voru í kjarasamningum SA og Alþýðusambands Íslands. Ég spyr þá: Höfðu þessir aðilar, svokallaðir aðilar vinnumarkaðar, siðferðilegan rétt til að leggja slíkar línur? Nei. Einfaldlega vegna þess að það var aldrei leitað eftir víðtæku samráði á launamarkaði um slíka stefnu. Ég spyr síðan: Hefur ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra siðferðilegan rétt til að nýta sér þessar línur sem vegvísi í kjaramálum [[Forseti hringir.]]í opinberum stofnunum? Ég segi: Nei. Hefur hann stuðning Alþingis til að fara sínu fram í þessum efnum? Það mun reyna á það í atkvæðagreiðslunni um þetta makalausa frumvarp sem liggur nú fyrir þinginu.
Herra forseti. Ég held að hæstv. ríkisstjórn átti sig ekki á því hve alvarlegt ástandið í heilbrigðiskerfinu er. Ræða hæstv. utanríkisráðherra hér áðan staðfestir þá trú mína. Lengi hefur verið bent á það að heilbrigðisstarfsmenn og hjúkrunarfræðingar meðal annars flýi land vegna aðbúnaðar á heilbrigðisstofnunum og vegna launastefnu stjórnvalda. Lagasetningin á verkföll núna munu aðeins herða deiluna, auka á vandann sem er nú þannig að á mörgum deildum hefur verkfallið ekki áhrif vegna þess að þar er öryggismönnun. Þar er aðeins sú mönnum sem tryggir öryggi sjúklinga. Ástandið er þannig núna þegar verið er að setja lög á verkföll. Ég talaði við hjúkrunarfræðing áðan og hún sagði: Guð minn góður, lagasetning í dag er byrjunin á einhverju hræðilegu í íslensku heilbrigðiskerfi.
Herra forseti. Nú erum við að fara að ræða það hvort taka eigi þetta mál á dagskrá. Ég hafna því alfarið. Þetta mál er illa undirbúið. Þetta er óábyrgt frumvarp sem ríkisstjórnin ætlar að setja hérna inn í þingið. Við þingmenn minni hlutans - ég vil að þjóðin skilji þetta algjörlega - höfum dagskrárvaldið í þessu máli. Við getum hafnað því að taka þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar, illa undirbúið og óábyrgt, inn í Alþingi, okkar þing. Við getum hafnað því. Það þarf bara einn þriðja hluti þingmanna til, þriðjungur þingmanna getur núna hafnað þessu. Við eigum að senda frumvarpið til ríkisstjórnarinnar og segja henni að vinna það betur ef hún ætli að halda þessu til streitu, þannig að hún setji ekki algjöra svívirðingu í andlitið á heilbrigðisstarfsmönnum landsins. Best væri náttúrlega að hún sæi að sér um helgina. Við eigum að gefa ríkisstjórninni helgina í það.
Hæstv. forseti. Það er ákveðin kaldhæðni að hér er í gangi Fundur fólksins við Norræna húsið þar sem fólk á að ræða saman um málin. Þingmenn eiga að koma út á meðal fólks, láta sjá sig og ræða málin. Eftir tæpan hálftíma er umræða um samstarf Norðurlandanna í heilbrigðismálum. Á ég að fara og tilkynna að okkar framlag sé að senda starfsmenn í verkfalli þangað? [[Hlátur í þingsal.]]Við erum í dapurlegri stöðu þar sem nú er verið að segja: Það verður að setja bann á þetta verkfall. Af hverju? Jú, það er vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekkert gert í málunum. Við höfum óskað eftir að fá að ræða þessi mál. Hver er afstaða stjórnarinnar til opinberra starfsmanna? Hver er afstaðan til heilbrigðismálanna? Hvað viljum við í þessu samfélagi? Við fáum enga umræðu um það. Svo koma þeir og segja: Við komumst ekkert áfram vegna þess að aðilar vilja ekki tala við okkur. Það eru engin boð á markaðnum. [[Forseti hringir.]]Þetta er algjörlega óþolandi staða og fórnardýrin eru auðvitað allir þeir sem hér líða á spítölum landsins og það er í boði ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Enn hengja menn sig í formið. Mér finnst þetta bara alvarlegra mál en svo að menn séu að hengja sig í formið, hver flytur þetta eða hver gerir hvað. Það minnist enginn á sjúklinga, það hefur enginn minnst á rétt sjúklinga. Menn hafa viðurkennt að staðan sé mjög alvarleg, [[Gripið fram í: … að semja.]]menn tala um mannréttindi, en ég spyr: Hvar eru réttindi sjúklinga? Ég hef ekki heyrt neinn minnast á réttindi [[Gripið fram í: Jú.]]sjúklinga. [[Gripið fram í.]]Er einhver hér í salnum, [[Gripið fram í: Forseti.]] [[Forseti hringir.]]sem er ekki sammála því að það sé neyðarástand í heilbrigðiskerfinu? Er ekki komið að því að við látum sjúklingana ganga fyrir? [[Gripið fram í: Já, …]]Eigum við ekki að hefja þessa umræðu [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]upp á hærra plan? Menn hafa farið aðeins inn í umræður um málefni frumvarpsins. Eigum við ekki að taka málið á dagskrá? Ef menn hafa einhverjar breytingar á því fram að færa, eigum við ekki að reyna að sameinast um að gera þetta frumvarp á sem myndarlegastan hátt? [[Forseti hringir.]]Er ekki kominn tími til?
Virðulegur forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar, fólk lætur eins og hér sé eitthvað nýtt að gerast sem hafi aldrei gerst áður íslensku samfélagi. Hér hefur verið reynt í langan tíma að ná sáttum í þessari miklu deilu og byggja á þeim efnahagslega stöðugleika sem við erum að fara í. Það er áhugavert að rifja upp mál sem hæstv. utanríkisráðherra kom inn á áðan og ég hef verið að dunda mér við það. Hv. þm. Róbert Marshall hefur tjáð sig mjög í þessari umræðu. Í frétt segir frá 2010 þegar hann samþykkti verkfall á flugvirkja segir: „Róbert Marshall, þingmaður Samfylkingarinnar, segir verkfallið bitna á öllum stéttum og að efnahagslífið þoli þau margfeldisáhrif sem af því hljótast illa.“ Þarna var ekkert að því að setja verkfall á einhverjar stéttir. [[Gripið fram í.]]Það var bara í góðu lagi. Svo kemur fólk hingað háheilagt út af þessari deilu þar sem miklir hagsmunir eru undir, þar sem sjúklingar eiga undir, þar sem ástandið á [[Forseti hringir.]]spítölum landsins er orðið óþolandi og við getum ekki af ábyrgð horft upp á þetta lengur. Þetta sama fólk hótar því að sjá til þess að þetta mál fari ekki á dagskrá þingsins í dag. Verði þeim að góðu. Það er þá á þeirra ábyrgð að heilbrigðiskerfið verði áfram lamað. [[Gripið fram í: Ykkar ábyrgð.]] [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég held að það sé rangt sem hér er haldið fram, að það hafi verið reynt að ná sáttum í þessari deilu af hálfu ríkisvaldsins. Ég held að ekkert hafi verið gert til að reyna að ná sáttum í þessari deilu. Það eina sem hefur verið gert er að reyna að sannfæra launafólkið, hvort sem það eru konur eða karlar, dreg ég engar línur þar á milli, á of bágum kjörum - ekkert hefur verið gert til að koma til móts við þetta fólk umfram þær línur sem lagðar hafa verið af öðrum aðilum, t.d. fulltrúum LÍÚ. Þetta er veruleikinn í málinu. Hefur verið hreyft hér við Lánasjóði íslenskra námsmanna og kjörum sem boðið er upp á sem BHM hefur ítrekað sagt að gæti skipt máli við lausn kjaradeilunnar, a.m.k. verið einn þáttur í slíkri lausn? Nei, ekkert slíkt orðað. Ég vil vekja athygli á einu. Við getum [[Forseti hringir.]]ekki komið í veg fyrir að þetta mál komi á dagskrá. Við getum frestað því, en við getum ekki komið í veg fyrir að það komist á dagskrá. Þá þurfum við [[Gripið fram í.]]- nei, það verður þá eftir helgina [[Gripið fram í.]]og þá þurfum við að spyrja hvaða gagn við gerum með því. [[Forseti hringir.]]Ég vil fá umræðu um þetta sem fyrst. Ég mun ekki greiða atkvæði með því vegna þess að ég er svo andvígur þessum frumvörpum, en ég tel ekkert unnið með því að bíða með þá umræðu fram á mánudag. [[Forseti hringir.]]Það sem skiptir máli er að þessi ríkisstjórn skipti sjálf um skoðun og afstöðu í þessari kjaradeilu. Um það snýst þetta mál. [[Gripið fram í.]]
Forseti áréttar við hv. þingmenn að þeir virði tímamörk umræðunnar.
Virðulegur forseti. Ég hef tekið þátt í því að setja lög á verkföll, það er alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, en það sem við erum að horfa í hér, bæði í þinginu og á vinnumarkaði, er ósigur stjórnunarstíls sem felst í því að menn tala helst ekki saman. Það er það sem við erum að gagnrýna hér. Það er fráleitt, og það sjá það allir, að ætla sér að boða fund með stjórnarandstöðu klukkan níu að morgni og setja á dagskrá klukkutíma síðar frumvarp um að setja lög á verkfall þegar menn hafa svo vikum skiptir lagt á það áherslu að fólk þurfi að ýta ágreiningsmálum til hliðar og fara að einbeita sér að vanda sem blasir við öllu þjóðarbúinu. Það er kaldhæðnislegt að maðurinn, hv. þm. Jón Gunnarsson, sem ber ábyrgð á því algera öngþveiti sem skapaðist í þingstörfunum á síðustu vikum, skuli koma hér upp og tala digurbarkalega um að aðrir hafi gert hitt og þetta. [[Forseti hringir.]]Það er algjörlega fráleitt og auðvitað veit hv. þingmaður það.
Herra forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er alfarið á forsendum annars deiluaðilans, þ.e. ríkisins. Það er auðvitað mjög óeðlilegt því að það er sá aðili sem ekkert hefur gert til lausnar málsins. Hér er talað eins og við í stjórnarandstöðunni berum ekki hag sjúklinga fyrir brjósti. Auðvitað berum við hag sjúklinga fyrir brjósti. Þess vegna viljum við að þessar umönnunarstéttir séu metnar að verðleikum svo þær sinni sem best því hlutverki sem þær eiga að sinna. Borið er saman norræna vinnumarkaðsmódelið við íslenska vinnumarkaðsmódelið. En ættum við ekki líka að bera saman norræna velferðarkerfið og velferðarkerfið hér á Íslandi? Hvar ætlum við séum stödd í þeim samanburði? Er ekki kominn tími til að horfa til þess? Þessi ríkisstjórn, sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra, hagar sé alltaf eins og hún sé í stjórnarandstöðu. [[Forseti hringir.]]Er það ekki bara málið að þessi ríkisstjórn á að fara frá og koma sér í stjórnarandstöðu þar sem hún á best heima? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]][Lófatak á þingpöllum.]
Það má ekki flýja fortíðina.
Herra forseti. Það er mjög einfalt að verða við óskum hæstv. utanríkisráðherra um að komast aftur í stjórnarandstöðu, það er að rjúfa þing og boða til kosninga. [[Gripið fram í.]]Þá er nokkuð ljóst að utanríkisráðherra verður í stjórnarandstöðu ef hann nær kjöri. Ég er sammála því að ástandið á heilbrigðiskerfinu er að sjálfsögðu alvarlegra en ástandið sem skapaðist út af yfirvinnubanni Herjólfs. Þannig hóf þessi ríkisstjórn göngu sína í sambandi við stjórnarskrárvarinn samningsrétt og verkfallsrétt launamanna. [[Gripið fram í: Já.]]Sett voru sett lög á yfirvinnubann Herjólfs. Yfirvinnubann sex starfsmanna á Herjólfi. Hér leggur hún nú til í fjórða sinn að lög verði sett á kjaradeilur og stjórnarskrárvarinn samnings- og verkfallsréttur tekinn af mönnum. Það er alltaf grafalvarlegt mál. Það er rétt. Það var þungbært að þurfa að leggja það til gagnvart flugvirkjum 2010 í kjölfar eldgoss og í miðju svartnætti efnahagshrunsins. Það mál fékk svo að vísu farsælan endi. Það var eina dæmið á fjórum og hálfum árum um slíkt, en þessi ríkisstjórn hefur rétt náð að sitja hálft kjörtímabilið þegar hún leggur það til hér í fjórða sinn [[Forseti hringir.]]að svipta menn stjórnarskrárvörðum samnings- og verkfallsrétti ótímabundið. [[Forseti hringir.]]Ótímabundið. Það verður einhver þriggja manna hópur frá Hæstarétti sem ákveður hversu lengi [[Forseti hringir.]]þessi réttindi verða höfð af opinberum starfsmönnum.
Herra forseti. Við erum sem sagt ekki búin að hefja þessa atkvæðagreiðslu og ég vil brýna það fyrir þingmönnum að ef einn þriðji hluti segir: Nei, við skulum vísa þessu máli frá ríkisstjórninni aftur til ríkisstjórnarinnar þannig að hún geti setið með það í fanginu yfir helgina og hugsað sinn gang, þá getum við gert það. Við höfum dagskrárvaldið núna, minni hlutinn í þinginu, einn þriðji. Ég heyrði að klappað var á pöllunum þar sem sitja heilbrigðisstarfsmenn og starfsmenn sem þessi lög eiga að falla á. Ég vona virkilega að við nýtum þetta tækifæri. Það gefst ekki oft. Ég mun að sjálfsögðu segja nei við því að þetta mál sé tekið á dagskrá með svona gríðarlegu hraði, og senda það í fangið á ríkisstjórninni þannig að það fólk sem situr á pöllunum, er fyrir utan og úti í samfélaginu geti fengið að skoða þetta mál betur yfir helgina ef það kemur aftur hingað inn í þingið eftir helgi. [Lófatak á þingpöllum.
Virðulegi forseti. Sú staða sem hér er komin upp er sorglegur endir á ömurlegum útspilum ríkisstjórnarinnar í kjaradeilunum sýknt og heilagt. Við höfum kallað eftir því vikum saman að menn komi hingað inn og ræði við okkur um kjaradeilur. Þessi ríkisstjórn hefur ekki verið tilbúin að ræða deilurnar á vinnumarkaði við okkur eða lausnir á þeim nema það að bjóða okkur upp á að ræða þær á þeim forsendum að setja lög á deiluna. Það er aðferðafræði þessarar ríkisstjórnar. Við í Samfylkingunni, við jafnaðarmenn, getum ekki stutt það að menn fari fram með þessum hætti. Við erum á móti þessari lagasetningu. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er búin að leggja þetta frumvarp inn í þingið. Það er núna í höndum þingsins og hvort sem það verður tekið á dagskrá núna eða eftir nokkra daga breytir engu, ríkisstjórnin mun ekki gera neitt á meðan, ekki neitt. Það vitum við vel. Hún hefur verið í sýndarviðræðum hingað til og við höfum þá að minnsta kosti tækifæri hér til þess að taka málið til umræðu [[Forseti hringir.]]og reyna að koma einhverju viti fyrir þessa ríkisstjórn í umræðum hér á Alþingi.
Herra forseti. Það er einmitt lykilatriði sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi áðan, tilfinningin er sú að viðræðurnar sem verið hafa í gangi hafi verið sýndarviðræður, að það sé ekki raunverulegur vilji að ná samningum í þessu máli, að samninganefnd ríkisins hafi ekki haft raunverulegt umboð til að ná samningum í þessu máli, að það sé ekki raunverulegur vilji til að koma með framlög af hálfu stjórnvalda, hvort sem er í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna eða með innspýtingu í heilbrigðiskerfið til að greiða fyrir samningum. Nú er málið komið til kasta þingsins eftir að við höfum ítrekað óskað eftir umræðum um það í þinginu án þess að fá þær og þá er eins gott að við tökum þær umræður þótt við að sjálfsögðu getum ekki stutt að svona mál komist hér á dagskrá, að svona mál sé yfir höfuð lagt fram. En því miður, eins og ég sagði áðan, virðist það vera orðin tilhneiging að stefna kjaraviðræðum almennt í þennan ömurlega farveg í stað þess að reyna að byggja hér upp einhverja menningu í kringum kjarasamninga þar sem gagnkvæm virðing ríkir á milli þeirra aðila sem við eiga.
Virðulegur forseti. Svo vikum skiptir hefur minni hlutinn hér óskað eftir því að kjaramál séu rædd í þingsal. Þingmenn minni hlutans hafa lagt fram alls konar hugmyndir um hvað væru skynsamleg innlegg í mjög erfiðar kjaradeilur á vinnumarkaði af hálfu ríkisins. Sagt hefur verið að kjaradeilur verði ekki leystar í þingsal og það sé ekki stjórnvalda að skipta sér af kjaradeilum og þar fram eftir götunum. Það er af og frá að þingmenn Bjartrar framtíðar geti stutt það að þetta mál fari á dagskrá. Við greiðum því ekki atkvæði, sérstaklega ekki í ljósi þessarar forsögu. Ég hygg að núna þegar málið fer, þrátt fyrir það, í meðferð þingsins muni sú mynd dragast upp að ríkisvaldið hefur verið að draga lappirnar í þessum kjaraviðræðum og sá stjórnunarstíll er algjörlega kominn út í skurð. Þessi ríkisstjórn er komin út í skurð með stjórnunarstíl sinn. Ég held að við getum dregið þá ályktun eftir þessa yfirferð þingsins að líklega væri skynsamlegra að setja lög á þessa ríkisstjórn. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Mér er að sjálfsögðu skapi næst að greiða atkvæði gegn því að þetta mál komi á dagskrá, en það mun því miður aðeins fresta því í tvo eða í mesta lagi fimm sólarhringa að svo verði og skaðinn er skeður með því að frumvarpið er komið fram, vegna þess að frumvarpið er flutt af ríkisstjórninni eða fyrir hönd hennar. Þetta er ekki deila þriðju aðila. Ríkisstjórnin er [[Gripið fram í.]]annar deiluaðilinn. [[Gripið fram í: Skaðinn er skeður]]Skaðinn er skeður, já, gagnvart samningsrétti og stjórnarskrárvörðum lýðréttindum í þessu landi, hæstv. forsætisráðherra.
Hvað með sjúklingana?
Það eru líka hlutir sem ég hélt [[Kliður í þingsal.]]að ráðamenn ættu að taka alvarlega. Og ætlarðu að fara að reyna að bera það upp á okkur að okkur sé skítsama um sjúklinga, hæstv. fjármálaráðherra? [[Gripið fram í.]]Er það innleggið? Nei, menn skulu bara tala skýrt.
… orðbragð.
Ef hæstv. fjármálaráðherra vill leggja það inn í umræðuna að þeim sem leyfa sér að andmæla [[Gripið fram í.]]ríkisstjórninni sé skítsama um sjúklinga þá bið ég hann að segja það en ekki gjamma það hérna fram í eins og lítill skólastrákur.
Heyr, heyr.
Vandinn er sá að skaðinn er skeður. Þegar ríkisstjórnin, sem er annar deiluaðilinn, leggur fram frumvarp um að taka samningsréttinn af mönnum þá er málið búið. [[Gripið fram í.]]Ef þetta væri deila tveggja aðila [[Forseti hringir.]]úti í samfélaginu þá gæti öðru máli gegnt um það. Það sem hér hefur gerst er að ríkisstjórnin hefur [[Forseti hringir.]]tekið samnings- og verkfallsrétt af opinberum [[Forseti hringir.]]starfsmönnum og afhent hann Samtökum atvinnulífsins. [[Forseti hringir.]]Það er það sem hefur í reynd gerst á vinnumarkaði og á svo að botna hér.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir það sem hér var verið að enda við að segja, enda getum við vinstri græn ekki stutt þetta og þær aðgerðir sem hér á að fara í, því að eins og fram kom áðan hefur ríkisstjórnin því miður ekki haft neinn vilja til að semja. Eina vonin er sú að þegar málið kemur hugsanlega til nefndar að þar verði hægt að koma einhverju viti fyrir fólk. Sáttatónninn var gefinn með ræðu hæstv. utanríkisráðherra áðan. Samningsumboðið er skýrt, eins og rakið hefur verið, og mér finnst líka mikilvægt að hugsa til þess þegar hæstv. fjármálaráðherra gjammar hér fram í og talar um ástandið á sjúklingum landsins, að við þurfum líka að huga að heilbrigði þess starfsfólks sem á að sinna þessu veika fólki. Það fólk er aðframkomið. Það er undirmannað á spítölunum, við vitum það, og er búið að vera það til allt of langs tíma, og við þurfum frekar að lagfæra þær aðstæður með betri kjörum og með betri aðbúnaði, sem ríkisstjórnin sýnir ekki nema að mjög litlu leyti að hún vilji koma að, þ.e. með byggingu spítala sem ekki sést í næstu ríkisfjármálaáætlun. Hér þurfum við að taka höndum saman og búa vel að því fólki sem á að sinna hinu veika fólki [[Forseti hringir.]]í landinu en ekki að setja á það lög og hirða af því allan rétt og ætlast svo til þess að það haldi hér áfram að vinna undir óviðunandi álagi við erfiðar aðstæður. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? [[Gripið fram í: Já.]]
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er þessi ríkisstjórn ekki í stakk búin til að semja eins og fólk við fólk á vinnumarkaði heldur kemur hún hingað og ætlar að fara fram með lagasetningu á löglegar aðgerðir fólks sem mótmælir kjörum sínum. Ofan á allt saman treysta menn sér ekki til að ljúka þeim málum í dagsbirtu heldur á að keyra hér þingfund inn í kvöldið. Ég verð að segja alveg eins og er að hér er allt í uppnámi. Þingstörfin hafa verið með þessum hætti vikum saman og það er komið nóg. Förum að setja á einhverja starfsáætlun fyrir þetta þing, fyrir það sumarþing sem hér er hafið og byrjum það þá af einhverjum myndarskap. Ég er á móti því að menn ætli að freista þess að ræða lög á þessa hópa inn í nóttina, inn í einhverja næturfundi. Menn eiga að þora að horfast í augu við þessa aðila í dagsbirtu og ljúka því þannig með sóma.
Virðulegi forseti. Fyrst þetta mál er komið á dagskrá þingsins er mér alveg að meinalausu að við ræðum það eins lengi og mögulegt er. Og það er ekki rétt að skaðinn sé raunverulega skeður af því að við hér á þinginu getum rætt þetta mál eins lengi og þörf er á. Aftur á móti til að tryggja að sá skaði hefði ekki orðið sem orðinn er í heilbrigðiskerfinu, sem er að sjálfsögðu orðinn vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur vanrækt það annars vegar að fara af stað eins og talað var um í upphafi þessa kjörtímabils - aðilar vinnumarkaðarins voru ekki í stjórninni - hefði þurft öflugan ramma að norrænni fyrirmynd um farsæla gerð kjarasamninga. En það hefur ríkisstjórnin vanrækt. Ef sá rammi væri fyrir hendi værum við eflaust ekki hérna. Þetta var allt saman fyrirséð þannig að það er ekki hægt að kenna hjúkrunarfræðingum og heilbrigðisstarfsmönnum um stöðu sjúklinga. En ókei, það verður orðræðan þannig að ég ætla bara að varpa fram hugmynd: Ég bið fólk í samfélaginu að vera lausnamiðað. Skoðum hvort hægt væri að setja lög á verkföll einn dag í einu, en þingið mundi alltaf þurfa að koma saman og samþykkja ný lög þannig að þessi samkunda og ráðherrarnir mundu þurfa að [[Forseti hringir.]]koma hingað aftur og aftur og aftur og eiga þetta samtal. Það er bara hugmynd, verum lausnamiðuð. Talið saman. [[Forseti hringir.]]Ég er búinn að viðra þessa hugmynd við framkvæmdastjóra og [[Forseti hringir.]]formann Félags hjúkrunarfræðinga. Finnum lausnir.
Hæstv. forseti. Það er mikið áhyggjuefni að það er helst að ríkisstjórnin geti gengið fram af festu og alvöru þegar hún er að troða vondum ákvörðunum sínum ofan í kokið á þinginu. Við skulum muna að þær kjaradeilur voru að hefjast á öllum vinnumarkaðnum, þ.e. sem stjórnarflokkarnir ætla að setja lög á núna, lýstu ekki bara stéttarfélögin og verkalýðshreyfingin yfir vantrausti á ríkisstjórnina heldur jafnframt Samtök atvinnulífsins. Við erum komin í þessa stöðu út af fullkomnu vantrausti á ríkisstjórnina. Það batnar ekkert þó að við stöndum hér fram eftir kvöldi. Það eina sem mun leysa þá deilu sem nú er uppi um grunnstoð samfélagsins, heilbrigðiskerfisins, er stóraukið fé þar inn. Næturfundir hér leysa ekki þann vanda.
Virðulegur forseti. Yfirleitt er það svo þegar mál eru tekin hér á dagskrá með afbrigðum að ágætissamstaða ríkir um að gera slíkt, menn sjá í gegnum fingur sér gagnvart ríkisstjórninni sem þarf að koma með mál á dagskrá tiltölulega fljótt. En ekki í þessu máli. Hér sat meginhluti stjórnarandstöðunnar hjá við afgreiðsluna. Við munum heldur ekki styðja að þetta mál sé rætt inn í kvöldið eða nóttina en ekki greiða atkvæði gegn því heldur. En ég skora þá á stjórnarliða og ráðherra í ríkisstjórninni að vera viðstaddir þá umræðu sem hér fer fram í kvöld. Ég skora á þá að taka þátt í henni og bera ábyrgð á því að eiga það samtali sem nauðsynlegt er að fram fari í þessum sal um þessi mál, og hefði mátt byrja á fyrir löngu og var boðið upp á það fyrir löngu síðan.
Hæstv. forseti. Rökin fyrir því að sitja hér hjá til að málið komist til umræðu í þinginu eru þau að ég tel að umræðan sé mjög mikilvæg. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta mál komist til nefndar, en þá verðum við líka að gæta þess að það fái tíma þar þannig að allir aðilar máls geti fengið tækifæri til að koma með sínar skýringar á því hvernig málið hefur gengið fyrir sig og svo hv. velferðarnefnd fái tíma til að fara yfir stöðuna hjá heilbrigðisstofnunum og öðru slíku, eins og er meginröksemdin í frumvarpinu. Það verður ekki gert með fundi eftir fund inn í nóttina. Þess vegna er kvöldfundur algerlega óþarfur og við getum tekið okkur þann tíma sem við þurfum. Ástæðan fyrir því að við vildum fá þetta mál inn í þingið er einmitt sú að við viljum fá umræðuna. Förum þá í hana og vandaða málsmeðferð en ekki eitthvert offors við að ljúka málinu. Þetta er nógu slæmt þó að við vöndum okkur við að reyna að gera það eins bærilegt og hugsanlegt er.
Herra forseti. Ég gleymdi að nefna eitt hérna áðan og það er lykilatriðið. Það er hægt að leysa þessa deilu en það kostar peninga. Það kostar kannski 4 milljarða að leysa læknadeiluna fyrir 800 stöðugildi. Hér er um að ræða 1.600 stöðugildi sem kostar kannski 3,6 eða einhvers staðar á milli 3 og 4 milljarða. Það er bara spurning um að forgangsraða peningum sem landsmenn vilja fá í þennan málaflokk. Það mundi vera lausn fyrir 1. flokks heilbrigðiskerfi. Eru þessir peningar til? Við erum í raun með hallalaus fjárlög upp á 3,4 milljarða. Við erum að leysa höft og í kjölfar þeirra aðgerða verður svigrúm vegna minni vaxtagreiðslu samkvæmt frumvarpinu upp á rúma 7 milljarða. Við höfum þetta svigrúm.
Herra forseti. Það er auðvitað alltaf erfitt þegar ræða á svona mál og þess vegna væri ágætt að fá fyrirætlan forseta um hvernig hann hyggst haga þessum fundi, hvort við fundum þá hér inn í nóttina og hvort nefndarfundur verði boðaður snemma í fyrramálið o.s.frv. Hvernig forseti sér fyrir sér framvindu þessa máls? Ætlar forseti að gera tilraun til að klára það hér um helgina og funda þá bæði laugardag og sunnudag ef þess gerist þörf, og boða jafnvel aftur þingfund á sunnudegi, eða hvernig sér hann það fyrir sér? Mér finnst líka mikilvægt að hafa það í huga að hér er verið að taka réttinn af ótrúlega mörgum stéttum, það eru 17 aðilar þarna undir og hér hefur verið rætt um rökin varðandi heilbrigðismálin. En það eru margar aðrar stéttir þarna undir sem verið er að taka réttinn af með þessu nánast ótímabundið eins og hér hefur verið rakið. Virðulegi forseti. Það er sársaukalaust af minni hálfu að vera hér fram í kvöldið. Ég tek hins vegar undir það að mér finnst ekki skynsamlegt að ræða svo mikilvæg málefni [[Forseti hringir.]]þegar ekki er hægt að horfa [[Forseti hringir.]]framan í fólk í dagsbirtu og semja við það. [[Forseti hringir.]]Ég tel því að það sé mjög mikilvægt að fá fram hjá forseta hvernig hann sér þetta fyrir sér.
Herra forseti. Við flestir stjórnarandstæðingar lögðumst ekki gegn því að mál þetta kæmi á dagskrá þó að hugur okkar margra hverra hefði ugglaust staðið til þess, en það gerðum við, eða ég að minnsta kosti, vegna þess að það hefði eingöngu frestað því í tvo eða eftir atvikum fimm sólarhringa. En það fól ekki í sér neitt vilyrði fyrir því að ríkisstjórnin fengi síðan flýtimeðferð með þetta mál í gegnum þingið. Það er annar hlutur. Þess vegna er ástæða til að spyrja: Hvað liggur að baki ósk um kvöldfund? Eru það áhyggjur forseta yfir því að 1. umr. þurfi meiri tíma en fram að kvöldmat? Eða er hugsanlega meiningin að afgreiða þetta í einni lotu í gegnum nóttina? Er það á dagskrá hjá hæstv. ríkisstjórn? Mér finnst að við eigum alveg skilið að fá skýringu á því þegar tillaga er lögð fram um kvöldfund af hvaða ástæðum það er. Hver er meiningin með því fundarhaldi? Er það bara að koma málinu til nefndar? Gott og vel, þá hefði mátt ræða það við okkur. En ef er eitthvað meira á dagskrá eins og það að láta fundi standa hér í nótt og 2. og 3. umr. kannski klárast undir morgun held ég að það sé mikill misskilningur hjá forseta að ímynda sér að það verði þannig.
Herra forseti. Það hefði nú farið betur á því að forseti hefði átt fund með þingflokksformönnum einmitt til að fara yfir fyrirætlanir sínar. Ég tel það ekki eftir mér að vera hér á kvöldfundi til að ræða mikilvægt mál, en það er líka mikilvægt fyrir almenning í landinu að umræða um þetta mál fari fram fyrir opnum tjöldum. Og þó að það sé bjart allan sólarhringinn getum við eiginlega ekki talað um dagsbirtu ef það er ætlunin að afgreiða þessi mál hér þegar flestir eru sofandi í rúmum sínum, þannig að auðvitað þarf að fara yfir það hvernig halda á hér á málum í framhaldinu. Við getum að sjálfsögðu lengi tekið þátt í umræðunni, en ég ítreka það að hér eru uppi ýmsir fletir sem skoða þarf vandlega í vinnu nefndarinnar og nefndin þarf að fá tíma til að vinna þetta mál almennilega.
Forseti hyggst að sjálfsögðu eiga fund síðar í dag með þingflokksformönnum til að fara yfir þessi mál og telur þá að mál verði vonandi örlítið farin að skýrast.
Eigum við ekki að hafa atkvæðagreiðsluna þá?
En þegar svo stendur á að efnisleg umræða um þetta mikla og stóra mál er ekki hafin kl. 3 síðdegis er það einfaldlega mat forseta að annað væri ekki ráðlegt en óska eftir heimild til kvöldfundar.
Hæstv. forseti. Tillaga forseta um að halda kvöldfund kemur mönnum hér á óvart þar sem ekki hefur verið talað um það við minni hlutann á þingi en ég tek undir orð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar áðan, það er mjög mikilvægt fyrir okkur, almenna þingmenn sem sitjum ekki í viðkomandi nefnd sem fær málið til umfjöllunar, að nefndin fái góðan tíma til að kalla fyrir sig stéttarfélögin, samninganefnd ríkisins, ríkissáttasemjara, hæstv. fjármálaráðherra og fleiri þá sem þarf að kalla fyrir [[Gripið fram í.]]til að fara almennilega í gegnum málið og búa það til 2. umr. ef svo vill verða. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn tali hér bara um 1. umr. málsins og síðan gengur þetta til nefndar eins og ég gat um áðan. Þá legg ég áherslu á fagleg vinnubrögð þar inni með því að grennslast fyrir um það hjá aðilum hvað ber raunverulega á milli. Mig vantar að vita hversu mikið beri á milli. Hver er samningsstaðan [[Forseti hringir.]]gagnvart ríkinu? Hvað vill ríkið setja fram? Hvar er mismunurinn? Hann verður að koma fram í nefndarvinnunni.
Virðulegur forseti. Ætli þessi umræða sé ekki nokkuð lýsandi fyrir þann stjórnunarvanda sem hér er við að etja? Ég verð að lýsa hryggð minni yfir því að þetta atriði skuli ekki hafa verið rætt við þingflokksformenn eða í forsætisnefnd áður en til þessa mikilvæga fundar var boðað, hversu lengi hann ætti að standa, hvaða áfanga ætti að klára við umræðuna vegna þess að sannarlega mundum við mörg vilja greiða fyrir því að málið kæmist til nefndar og kæmist í efnislega umfjöllun. Hitt væri snöggtum erfiðara, að styðja að það væri hér til hraðafgreiðslu inn í nóttina. Mér sýnist þess vegna að enn einu sinni sé stjórnarmeirihlutinn að tvístra mönnum í atkvæðagreiðslu og efna til algerlega óþarfra deilna með því einfaldlega að ræða ekki eins og maður við mann um þann vanda sem uppi er, þau verkefni sem fyrir höndum eru og hvernig sé best í sameiningu að leysa úr þeim. Ég kalla eftir því að forseti skýri [[Forseti hringir.]]hvort heimildin fyrir kvöldfundi er bundin við 1. umr. Þá væri hægt að sýna því vissan skilning. Á ef til vill líka að fara fram 2. og 3. umr. á kvöldfundi?
Herra forseti. Ég vil lýsa undrun minni og óánægju með að forseti hafi ekki rætt það við þingflokksformenn hvernig eigi að haga málum hér, þar á meðal lengd þingfundar. Ég spyr forseta hvort hann telji ekki ósætti í þingsal vera nægilegt. Auðvitað á hæstv. forseti að ræða þetta við forustuna í þinginu áður en borin er upp slík tillaga, ég tala nú ekki um þegar ástandið er eins og það er. Ég fer þess á leit við forseta að hann dragi til baka þessa tillögu um atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar. Ef árangur næst ekki í umræðu við forustu þingsins á eftir getur hann komið með tillöguna inn í þingið en hann verður að minnsta kosti að gera tilraun til að ná sátt um umgjörð þessarar umræðu, forseti, það er lágmarkskrafa.
Virðulegi forseti. Rétt aðeins um þetta síðasta. Þegar ég segi að ég ætli ekki að standa í vegi fyrir því að málið verði rætt hér á kvöldfundi geri ég auðvitað ráð fyrir því að 1. umr. eigi sér stað. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því að við erum ekki að fara að keyra þetta mál hér í gegn á nokkrum klukkutímum. Það er ekki þannig. Hins vegar hlýtur það að vera nokkuð sem við þingflokksformenn ættum að fara yfir á fundi með forseta og einfaldlega gera eins og við gerðum í umræðunni um höftin þar sem var ákveðið fyrir fram hversu langan tíma umræðan ætti að taka. Það er afrakstur samtalsins. Það er það sem er fengið með því að menn tali saman. Það tókst afar vel. Það er eiginlega með ólíkindum hvað ríkisstjórnin ætlar aftur og aftur að klúðra málum með þessum einfalda hætti þegar lágmarkskurteisi kostar ekki neitt.
Herra forseti. Hér er verið að taka málin fyrir í alveg kolrangri röð og það ekki í fyrsta skipti á þessu vori. Það er absúrd að ætla að byrja á því að greiða atkvæði um lengd þingfundar og svo komi hæstv. forseti og segi: Svo ætla ég á eftir að ræða við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar um það hversu lengi eða hve lengi eigi að hafa þessa tilhögun. Auðvitað hljótum við að gera þetta í hina áttina. Ef eitthvert samtal á á annað borð að fara fram um það hversu lengi þessi þingfundur eigi að standa byrjum við auðvitað á því að ræða saman og síðan göngum við til atkvæða þegar einhver niðurstaða úr því samtali liggur fyrir.
Hæstv. forseti. Þegar við fengum frumvarpið í hendur í morgun í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs settumst við yfir það og erum algerlega einhuga í andstöðu okkar við það. Við skoðuðum auk þess einstakar greinar frumvarpsins og teljum okkur hafa séð alvarlegar brotalamir í því sem varðar m.a. stjórnarskrá Íslands. Þess vegna vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram, m.a. hjá hv. þm. Helga Hjörvar áðan, að við þurfum að fá frá hæstv. forseta þingsins hvað hann sér fyrir sér að gæti gerst hér á kvöldfundi. Hugsa menn virkilega að þetta mál verði afgreitt á kvöldfundi frá Alþingi eða er einvörðungu verið að tala um að fá málið inn í nefnd? Það er mjög mikilvægt að fá þetta þingmál til umfjöllunar í þingnefnd hið fyrsta þannig að þar sé hægt að setjast yfir það og búa það síðan í hendur okkar hér í þinginu til lengri og málefnalegrar umræðu.
Þetta mál hafði forseti hugsað sér að reyna að ræða við þingflokksformenn og þegar við værum búin að átta okkur á því með hvaða hætti væri hægt væri að taka það til efnislegrar meðhöndlunar.
Herra forseti. Ég vil bara skýra frá því að ég greiði atkvæði gegn því að hér verði opin heimild til kvöld- eða næturfundar í ljósi þess að forseti hefur ekki gefið nein svör. Ég hefði ekki greitt atkvæði gegn því að hér yrði kvöldfundur til að tryggja að 1. umr. lyki og málið gengi til nefndar. Mér finnst undarlegt að það skuli ekki einu sinni vera hægt að skýra þann þátt málsins, en ég væri algerlega andvígur því að farið yrði að þrengja að nefndarstarfinu með hótun um að taka svo málið aftur hingað inn til 2. og jafnvel 3. umr. og gera það að lögum einhvern tímann seint í nótt. Mér finnst skrýtið að hæstv. forseti skuli ekki sýna málinu og stöðunni hérna að minnsta kosti þá virðingu að gefa það einfaldlega upp. Ef heimildin er eingöngu til þess að tryggja að 1. umr. ljúki er það allt annað mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Mér finnst ekkert að því almennt að ræða mikilvæg mál lengi en með hliðsjón af því að engin svör bárust við þeim spurningum sem hér voru lagðar fram greiði ég atkvæði gegn því að lengja þingfund. Það er algjörlega sjálfsagt að það sé á hreinu fyrir fram þegar við greiðum atkvæði um lengd þingfundar.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um kjaramál félagsmanna tiltekinna stéttarfélaga innan Bandalags háskólamanna og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Frumvarpið er sameiginleg ákvörðun ríkisstjórnar sem mér var falið að flytja um kjaradeilur er varða fjögur fagráðuneyti, velferðarráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, innanríkisráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Sem kunnugt er hófust verkfallsaðgerðir BHM þann 7. apríl síðastliðinn og hafa þær því staðið í rúmar tíu vikur. Aðgerðirnar hafa falið í sér tímabundin og ótímabundin verkföll. Kjaradeilum félaganna var vísað til ríkissáttasemjara 26. mars síðastliðinn. Síðan hafa deiluaðilar rætt saman en lítið hefur áunnist í þeim viðræðum og staðan því einfaldlega þannig í dag að líta má svo á að engin lausn sé í sjónmáli. Ótímabundið verkfall Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga hófst 27. maí síðastliðinn og hefur því staðið í tvær vikur. Kjaradeilu félagsins var vísað til ríkissáttasemjara 1. apríl síðastliðinn. Síðan hafa deiluaðilar rætt saman en lítið hefur áunnist í þeim viðræðum og er staðan einfaldlega þannig í dag að líta má svo á að engin lausn sé í sjónmáli. Við þekkjum öll umræðuna sem eðlilega hefur verið í samfélaginu undanfarna daga um þau áhrif sem þessi verkföll hafa á ótal aðila í landinu. Ríkisstjórnin hefur ekki blandað sér með beinum afgerandi hætti í þær viðræður sem verið hafa í gangi milli aðila og hefur hún með því viljað gefa samninganefndunum, aðilunum, tækifæri til að klára samninga sín á milli. Staðan í dag er því miður með þeim hætti að verkfallsaðgerðir hafa verulega neikvæð áhrif á almannahagsmuni og hafa sett fjölda verkefna ríkisins og samfélagsins í uppnám. Verkfallsaðgerðir Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og Bandalags háskólamanna hafa haft verulega röskun í för með sér þegar kemur að heilbrigðisþjónustu við almenning í landinu. Hættuástand sem felur í sér að lífi, heilsu eða öryggi manna er stefnt í hættu, getur fljótlega skapast innan heilbrigðiskerfisins. Því til staðfestingar og rökstuðnings má vitna í minnisblöð landlæknis til ríkisstjórnar og heilbrigðisráðherra þar sem segir að verkföllum verði að ljúka tafarlaust ef ekki eigi illa að fara. Því standi mjög ríkir almannahagsmunir til þess að starf á heilbrigðisstofnunum landsins komist í eðlilegt horf þannig að lög sem fela í sér takmörkun á verkfallsaðgerðum eiga tvímælalaust rétt á sér við núverandi aðstæður. Ríkir almannahagsmunir og/eða réttindi annarra standa einnig til þess að bundinn verði endi á verkföll hjá starfsmönnum sýslumanns, dýralæknum og starfsmönnum Fjársýslu ríkisins. Þessar verkfallsaðgerðir koma niður á réttindum annarra þar sem þær hafa neikvæð áhrif á ráðstöfun eigna, viðskipti og framleiðslu, svo fátt eitt sé nefnt. Virðulegi forseti. Ég ítreka þá skoðun mína, sem ríkisstjórnin hefur margoft lýst opinberlega, að farsælasta leiðin í þessu máli hefði verið að deiluaðilar hefðu náð samningum. Það er ekki og á aldrei að vera sjálfsagt mál að ríkisvaldið grípi inn í kjaradeilu með þeim hætti sem nú er gert. Það er í raun óviðunandi að til þess þurfi að koma. Það eru ætíð þung skref fyrir hvern ráðherra og hverja ríkisstjórn og að sjálfsögðu líka fyrir Alþingi allt að fjalla um frumvarp sem tekur á slíkum verkefnum. Réttur fólks til að grípa til sameiginlegra aðgerða til að knýja á um kjarabætur er verndaður og við viljum vernda hann í lengstu lög. Um þennan rétt og heimild til takmörkunar á honum er fjallað í IV. kafla almennra athugasemda í frumvarpinu. Hins vegar er nauðsynlegt fyrir löggjafarvaldið að velta því fyrir sér og meta áhrifin sem verkfallsaðgerðir sem þessar gætu haft fyrir almenna borgara á Íslandi ef það yrði látið halda áfram með óbreyttum hætti. Það er ekki neitt sem við getum rætt um af léttúð, enda mundi þetta ástand, ef það fengi að vera áfram í sama farvegi, hafa veruleg og afgerandi áhrif, ekki bara á heilbrigðisþjónustuna heldur á samfélagið allt. Til að forða því neyðarástandi sem upp er komið þarf Alþingi því miður að stíga inn í þessa deilu með lagasetningu. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara í gegnum þær viðræður sem hafa átt sér stað eða þær kröfur sem gengið hafa á milli samningsaðila eða tjá mig um fyrirkomulag þess að öðru leyti en því að ég harma að samningar hafi ekki tekist. Það eru veruleg vonbrigði að þurfa að ganga til þessa verks með þessum hætti. Hins vegar er ljóst af öllu ofangreindu að ríkir almannahagsmunir eru í húfi og ríkar ástæður eru fyrir því að grípa inn í umræddar verkfallsaðgerðir. Inngrip Alþingis er því miður nauðsynlegt til að tryggja þá hagsmuni sem hér eru undir, bæði þjóðfélagslega, efnahagslega og einnig fyrir vinnumarkaðinn í heild sinni. Í frumvarpi þessu er farin sú leið sem er nokkuð hefðbundin þegar til þessara verka þarf að koma á Alþingi. Sú leið er að gefa deiluaðilum færi á að leysa úr ágreiningi sínum fyrir tilsettan tíma, ella verði kjaradeilan lögð fyrir gerðardóm. Til að stuðla að aukinni sátt um ákvörðun gerðardóms er í frumvarpi þessu farin sú leið að skipa gerðardóm til að leysa úr ágreiningi aðila. Gerðardómurinn skal skipaður þremur fulltrúum sem tilnefndir verða af Hæstarétti Íslands. Gerðardómur skal í ákvörðun sinni hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærileg geta talist, líta til menntunar, starfa, vinnutíma, ábyrgðar og eftir atvikum þeirra kjarasamninga sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015 og almennri þróun kjaramála hér á landi. Við ákvarðanirnar skal jafnframt gæta að stöðugleika í efnahagsmálum landsins. Skal gerðardómurinn hafa lokið störfum eigi síðar en 15. ágúst næstkomandi. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið tilefni þessa frumvarps og legg til að því verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og allsherjar- og menntamálanefndar.
Virðulegur forseti. Við í minni hlutanum á þingi höfum farið fram á það um nokkurt skeið, margar vikur, jafnvel mánuði, að kjaramálin, vondar horfur á vinnumarkaði, síðan mjög slæmar horfur og slæmt ástand á vinnumarkaði, vinnudeilur, yrði rætt í sölum Alþingis. Það hefur verið spurt eftir stefnu ríkisvaldsins gagnvart þessum vinnudeilum og sérstaklega í þeim tilvikum þar sem ríkisvaldið sjálft er aðili að deilunni. Ég verð að játa að það kann að hafa háð málflutningi stjórnarandstöðunnar á þingi að vita ekki að það er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem fer með kjaramálin. [[Hlátur í þingsal.]]Það hefði kannski verið ágætt fyrsta skref að segja okkur það svo við hefðum getað beint máli okkar til hans. Mig langar því að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Af hverju hefur hann ekki orðið [[Forseti hringir.]]við kröfum minni hlutans um að ræða kjaramál í þingsal hingað til?
Virðulegi forseti. Ég ræddi í máli mínu að það væri ekki við hæfi að tala af léttúð um mál sem þetta. Ég er hér með ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar þegar sett voru lög á verkfall þar sem hann styður að farin sé sú leið að setja á laggirnar gerðardóm, það sé skynsamlegra en að höggva á hnútinn eins og fyrrverandi ríkisstjórn gerði í því tilviki. Við leggjum hér til þá leið að fresta verkfalli, gefa fólki tækifæri á að tala saman og innan gerðardómstímans er jafnframt gefinn tími og tækifæri til að deiluaðilar geti fundið lausnir á einstaka úrlausnarefnum eða deilunni í heild sinni. Ég tel að þetta sé skynsamleg leið, og þessi farvegur fyrir umræður um þetta mál er á þessum stað.
Virðulegur forseti. Ég var ekkert að tala af léttúð. Það litar afstöðu mína til þessa máls að það hefur ekki verið orðið við sjálfsagðri kröfu minni hlutans á þingi um að ræða kjaramálin og mjög augljóslega alvarlega stöðu á vinnumarkaði undanfarnar vikur, heldur hafa verið ágreiningsmál á dagskrá sem hafa verið til þess eins fallin að hleypa öllu upp í loft. Það hefur verið rauður þráður í málflutningi okkar í minni hlutanum að þessi mál þyrfti að ræða. Við höfum ekki séð neinar hugmyndir frá ríkisstjórnarflokkunum um það hvernig ætti að leysa þessi mál, deiluna við BHM þar sem ríkið er aðili að samningunum, t.d. engar hugmyndir um að fara inn í lánasjóðskerfið eða húsnæðiskerfið. Þar er allt strand, fullkomið andleysi, fullkomið fálæti. Nú kemur í ljós að það er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem mælir fyrir eina málinu varðandi kjaraviðræður á þessu þingi. Það er um að setja lög og hann hlýtur þá að fara með [[Forseti hringir.]]þessi mál. Það er spurning hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra líður með það að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er hér að mæla fyrir lögum á heilbrigðisstarfsfólk. Ég hlýt að spyrja hann: Finnst [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra þessi mál hafa verið nægilega rædd og undirbúin á þingi á þessum þingvetri til að það sé réttlætanlegt að menn hrópi húrra fyrir þeim aðgerðum sem hér eru boðaðar?
Virðulegi forseti. Ég hef ekki orðið var við annað en að sú umræða hafi átt sér stað, bæði þingmanna í milli og eins milli þingmanna og ráðherra, um alllangt skeið, marga mánuði. Samningnefndirnar hafa auðvitað þetta verkefni fyrir höndum. Þar hefur samtalið átt sér stað [[Gripið fram í.]]eins og ég fór yfir í inngangsorðum mínum. Hér er ítrekað spurt af hverju sá sem hér stendur flytji þetta frumvarp. Ég er búinn að fara yfir það en get ítrekað að þær kjaradeilur sem eru uppi varða fólk sem heyrir undir fjögur fagráðuneyti. Það var niðurstaða ríkisstjórnarinnar að fela mér að flytja þetta mál fyrir hönd ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Ég er með spurningu til hæstv. ráðherra kjaramála og heilbrigðismála, Sigurðar Inga Jóhannssonar. Í 4. gr. frumvarpsins segir: Lög þessi öðlast þegar gildi. Í 1. gr. kemur fram að verkfallsaðgerðir o.s.frv. séu óheimilar frá gildistöku laganna og á gildistíma ákvarðana gerðardóms samkvæmt 2. gr., ef til skipunar hans kemur. Með öðrum orðum, þau stjórnarskrárvörðu réttindi samkvæmt 74. og 75. gr. stjórnarskrárinnar, samanber 1. og 2. mgr. 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem hér á að fara að skerða eru færð yfir í vald þriggja manna nefndar Hæstaréttar. Það er hennar að ákveða hversu lengi þau verða skert. Hvernig getur það staðist að gætt sé meðalhófs í því að svipta menn þessum mikilvægu helgu stjórnarskrárvörðu réttindum? Hefur gerðardómur þar með sjálfdæmi um það hvort opinberir starfsmenn, háskólamenn og hjúkrunarfræðingar verða án samnings- og verkfallsréttar í eitt ár, tvö ár eða þrjú ár? Í 3. gr. er meðal annars vísað í kjarasamninga sem gefur til kynna að gerðardómurinn svokallaði sem er ekki gerðardómur [[Forseti hringir.]]fulltrúa deiluaðila og hlutlauss oddamanns heldur nefnd í Hæstarétti hafi sjálfdæmi um það hversu lengi hann tekur þessi réttindi af mönnum.
Virðulegi forseti. Eins og fram kemur ágætlega í IV. kafla athugasemda frumvarpsins, þar sem farið er yfir samningsbundin réttindi og hvernig þessi lög standast þau lög sem eru í landinu, er það útskýrt ágætlega að í ákveðnum tilvikum er það neyðarréttur að þegar almannaheill er í húfi sé hægt að grípa til þessara aðgerða. Í stað þess að koma hér og stöðva verkfallið er lögð til frestun. Það er enn tækifæri til samninga og þó að gerðardómur sé settur á er enn tækifæri í sex vikur fyrir samningsaðila til að finna lausnir á einstökum álitaefnum og málinu í heild. Gerðardómur getur gert þá niðurstöðu að sinni eða tekið tillit til hennar miðað við þær forsendur sem gerðardómur mun starfa eftir. Ég tel þetta miklu mildari [[Forseti hringir.]]leið og að meðalhófs sé gætt til að tryggja og eiga möguleika fyrir samningsaðila að finna lausnir á sínum málum.
Herra forseti. Það er auðvitað ekki frestun á verkfalli að taka af mönnum eina vopnið sem bítur, verkfallsréttinn, og segja að menn megi að vísu semja í hálfan mánuð. Með hverju? Með berum höndunum með engan verkfallsrétt? Þetta er orðaleikur. Og það er mótsögn í einmitt umfjölluninni um skilyrðin sem þurfa að vera uppi þegar segir í greinargerð frumvarpsins á bls. 7: „Samkvæmt framansögðu verða þrjú meginskilyrði að vera til staðar til þess að skerða megi verkfallsrétt og samningsfrelsi launþega. Skerðing verður að byggjast á lögum“ - en byggir skerðingin á lögum þegar það er komið í hendur nefndar á vegum Hæstaréttar að ákveða hversu lengi, jafnvel í hversu mörg ár, þessir hópar verði án samnings- og verkfallsréttar? Svo vil ég biðja hæstv. ráðherra að útskýra 3. gr. Hverju sætir það að hún er öll á forsendum annars deiluaðilans, þ.e. ríkisins, listar þau rök sem ríkið hefur haft opinberlega í frammi fyrir því að ekki sé hægt að mæta kröfum háskólamanna um að tillit sé tekið til menntunar eða [[Forseti hringir.]]námslánakostnaður þeirra metinn, en forsendur ríkisins allar tíundaðar? Stenst þetta líka?
Virðulegi forseti. Varðandi fyrra atriðið kemur fram í textanum, ef hv. þingmaður hefði lesið áfram, að um þetta efni hefur verið skorið úr í dómi Hæstaréttar sem fyrr var nefndur, að lagasetning þurfi ekki að vera almenn heldur geti löggjafinn gripið inn í tilteknar kjaradeilur. Að öðru leyti vísa ég til þessa útskýringakafla sem er mjög skýr og almennur og stendur mjög vel fyrir sínu. Varðandi hitt atriðið, að hér sé eingöngu sett í 3. gr. ákvæði frá hendi annars aðilans, er það auðvitað ekki svo. Hér er fjallað um að það á að fara að taka hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærileg geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð og eftir atvikum kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí og almennri þróun kjaramála hér á landi. Við ákvarðanirnar skal jafnframt gæta að stöðugleika efnahagsmála. Um þetta fjallar einnig frumvarpið almennt.
Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að taka fram að við í Samfylkingunni erum alfarið á móti þessari lagasetningu, en nú er þetta frumvarp hér til umræðu engu að síður. Mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra út í það hvort samningarnir sem gerðir voru við lækna í upphafi ársins falli undir forsendurnar sem nota á í gerðardómi. Það er talað um kjör þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð. Megum við ekki ganga út frá því að þarna sé einnig verið að vísa til læknasamninganna? Ef ekki, þá spyr ég ráðherra hvort ríkisstjórnin telji kvennastéttirnar ekki verðugar þess að fá sambærileg kjör og það sem hingað til hefur verið skilgreint sem karlastéttin í heilbrigðiskerfinu.
Virðulegi forseti. Í þessari grein er meðal annars fjallað um það að gæta þurfi að stöðugleika efnahagsmála. Í því ljósi að hér hafa verið gerðir samningar við yfir 100 þús. aðila á vinnumarkaði hlýtur það að vera þannig að við samningsgerð við aðra taki menn tillit til þess sem þar er og því verði ekki raskað. Þar fyrir utan skal taka tillit til menntunar, starfa, vinnutíma og ábyrgðar og eftir atvikum kjarasamninga og almennrar þróunar kjaramála. Skýrara getur þetta varla verið.
Hæstv. forseti. Ég tel þetta á engan hátt nógu skýrt. Hæstv. ráðherra endurtekur bara sömu gömlu lummuna um að kvennastéttirnar í heilbrigðiskerfinu eigi að bera ábyrgð á efnahagslegum stöðugleika á Íslandi á meðan hæstv. [Hávært lófatak á þingpöllum.] fjármálaráðherra fer í hádeginu heim í sinn flokk til að tala um skattalækkanir í stað þess að auka útgjöld í heilbrigðiskerfið. Við í Samfylkingunni munum flytja boðaða breytingartillögu um að það verði miðað við áramótin. Að sjálfsögðu á að taka tillit til læknasamninganna í gerðardómi. Það er augljóst af dagsetningunni að ríkisstjórnin lítur ekki svo á. Við skulum sjá til hvort viðhorfið í umræðunum muni ekki aðeins breytast og þið munið aðstoða okkur við að breyta þessu frumvarpi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti bendir gestum á þingpöllum á að klapp og annað þess háttar er ekki leyfilegt í þinghúsinu og biður þinggesti að virða það vinsamlegast.
Virðulegi forseti. Ég kann ekki við að fara með umræðu um þetta mál niður á það plan sem hv. þingmaður var með það á. Ég veit ekki betur en að í nútímanum séu konur orðnar helmingur í læknastéttinni. Ég var við útskrift fyrir tveimur, þremur árum í Danmörku þar sem útskrifuðust einir sex eða sjö íslenskir læknar, allt stúlkur, konur. Ég held að við ættum ekki að vera að blanda þessu saman, ég verð að segja alveg eins og er. Hins vegar er líka alveg ljóst að um langa hríð hafa launakjör til að mynda hjúkrunarfræðinga verið of lág. Það þarf að taka á því, en það er ekki hægt að gera það án þess að taka tillit til annarra samfélagshópa í landinu, ekki frekar en í nokkrum öðrum samning. Þeir hljóta alltaf að snúast um það að við séum að fjalla hér um efnahagslegan stöðugleika þar sem við getum byggt upp samfélag þar sem við getum smátt og smátt aukið kaupmátt sem við erum reyndar að gera stórfelldar [[Forseti hringir.]]aðgerðir á á þessum árum. Svo hjó ég eftir því að hv. þingmaður sagðist ekki ætla að greiða atkvæði með þessari tillögu sem er þó mildileg og meðalhófsleið eins og ég útskýrði fyrir hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. [[Forseti hringir.]]Ég tók þó eftir því að hv. þingmaður sagði umhugsunarlaust já við að stöðva kjaradeilu á síðasta kjörtímabili.
Hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra flytur þetta frumvarp um verkfall á meðal annars heilbrigðisstarfsmenn fyrir ríkisstjórnina. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra vilji ekki leggja fram eitthvert frumvarp nema það sé nauðsynlegt, eins og hann hefur sagt. En þetta frumvarp er ekki nauðsynlegt til að leysa þessa deilu. Þetta frumvarp er ekki nauðsynlegt til þess að stöðva þessa kjaradeilu. Þetta frumvarp er ekki nauðsynlegt til að vernda sjúklinga aftur í þessu landi. Það er það ekki. Það er hægt að forgangsraða skattfé landsmanna eins og þeir vilja í heilbrigðiskerfið. Það kostar kannski allt að 4 milljarða í þessu tilfelli fyrir 1.600 stöðugildi en það kostaði 4 milljarða fyrir 800 stöðugildi þegar samið var við lækna. Það var vel gert að semja við læknana, en það kostaði samt sem áður að biðlistarnir hrönnuðust upp. Þið hefðuð getað sparað ykkur það að hranna upp biðlistunum og þið hefðuð getað samið, forgangsraðað [[Forseti hringir.]]skattfé landsmanna. Þetta frumvarp er ekki nauðsynlegt. Hvað segir ráðherrann um það?
Virðuleg forseti. Eins og ég fór nokkuð ítarlega yfir í máli mínu þegar ég talaði fyrir frumvarpinu er það því miður þannig að eftir langvarandi verkföll, og langt síðan deilunni var vísað til ríkissáttasemjara, hafa deiluaðilar ekki komið sér saman. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi gert tilraun til að koma málinu í sáttafarveg var því einnig hafnað. Á síðustu dögum var síðan gerð úrslitatilraun. Hún leiddi því miður til þess að samningsaðilar fóru hvor í sína áttina. Ef hv. þingmaður á við það að samningaviðræður við til að mynda ríkið gangi út á að ríkið fallist alltaf á allar ýtrustu kröfur samningsaðilans, hins, eru það auðvitað ekki samningar og þá komast menn ekki að neinni niðurstöðu. Þá verður það ekki samfélag sem við getum byggt upp þar sem allir í samfélaginu leggja sitt af mörkum og takast á við að byggja upp öflugt samfélag [[Forseti hringir.]]til framtíðar.
Bara varðandi það að ríkið fari alltaf að öllum ýtrustu kröfum, við vitum að vitanlega eru svona alhæfingar ekki það sem þetta mál snýst um. Þetta mál snýst um forgangsröðun. Hvað sagði Framsókn um forgangsröðun fyrir kosningar? Hún var spurð um starfsmannaflótta og lengri biðlista eftir rannsóknum og aðgerðum sem væru vaxandi vandamál í heilbrigðiskerfinu. Hvernig hyggst þinn flokkur bregðast við þessum vandamálum? var spurt. Ég ætla að lesa svarið fyrir hæstv. ráðherra og spyrja hvort hann sé ekki sammála: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Vandamálið er að biðlistar eftir rannsóknum hafa hrannast upp af því að ríkisstjórnin er búin að vanrækja það að skapa kringumstæður og ramma fyrir miklu farsælli gerð kjarasamninga. Ríkisstjórnin hefur vanrækt það að setja í forgang skattfé sem er til staðar. Það er til staðar svigrúm í samfélaginu fyrir það, en biðlistarnir hafa hrannast upp. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að bregðast við sínu eigin vandamáli sem hún skapaði? Jú, [[Forseti hringir.]]með því að setja lög á verkföll heilbrigðisstarfsmanna sem munu margir hverjir fara. Það skapar hættuástand í landinu. [[Forseti hringir.]]Er það að draga úr brotthvarfi innan heilbrigðisstéttanna eins og var lofað að ætti að koma í veg fyrir með auknum fjárútgjöldum?
Forseti minnir á að ræðumönnum ber að hefja ræður sínar með ákveðnum ávörpum og fá leyfi fyrir að lesa upp skrifaðan texta.
Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þingmaður veit betur. Heilbrigðiskerfið hefur í gegnum býsna langan tíma fengið of lítið af peningum og hv. þingmaður veit að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur verið forgangsraðað í þágu heilbrigðiskerfisins. [[Gripið fram í.]]Það hefur verið gert með umtalsverðum hætti, til að mynda þannig að fjárframlög til Landspítala – háskólasjúkrahúss hafa aldrei verið hærri [[Vantaði 3 milljarða.]]þannig að við höfum staðið við þá stefnu sem meðal annars Framsóknarflokkurinn talaði um fyrir kosningar um hvernig við vildum forgangsraða. Það er ekki búið, við þurfum að ganga lengra. Við þurfum að tryggja að við getum haldið í þann mannauð sem er á Íslandi [[Ekki … núna.]]og að því erum við að vinna með því að ná vonandi heildarsamningum, skynsamlegum samningum sem viðhalda stöðugleika, og eigum þannig möguleika að byggja hér upp öflugt samfélag þar sem allir geta haft það gott og að jöfnuður haldi áfram að vera sá mesti í Evrópu í það minnsta eða innan OECD [[Forseti hringir.]]eins og við þekkjum að hann er í dag, árið 2015.
Virðulegi forseti. Ég hef komið inn á það í þessum stóli oftar í dag að við höfum ítrekað kallað eftir því á undanförnum rúmum tveimur mánuðum menn komi hér og ræði við okkur um stöðuna á vinnumarkaði. Hefur verið orðið við því? Nei. Hér inni hefur legið beiðni frá okkur um munnlega skýrslu frá forsætisráðherra síðan 19. maí. Hefur henni verið svarað? Nei. Og menn leggja ekki einu sinni í það að setja fram einhverja starfsáætlun til þess að koma sér undan því að ræða þessi alvarlegu mál á Alþingi. Ég vil aftur þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að benda á að viðmælandi okkar um kjaramálin sé fundinn og það sé hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson, ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðar. Það er rétt að hér er um að ræða málaflokka eða stéttir sem heyra undir fjóra mismunandi ráðherra. Hefði þá ekki verið eðlilegra að forsætisráðherra hefði haft manndóm í sér til að standa hér of flytja þetta mál? Jú, það hefði verið eðlilegra. Í staðinn er atvinnuvega- og landbúnaðarráðherra sendur hingað í þeim erindagjörðum og hæstv. forsætisráðherra er horfinn úr þingsal eins og fyrr, það er allt eins og það á að vera. Forsætisráðherra lætur ekki sjá sig hér, hann á ekki samtal við okkur um eitt einasta mál þannig að það er þá spurning hvort við í þingflokki jafnaðarmanna leggjum ekki til að við breytum beiðni okkar um munnlega skýrslu um kjaramálin og beinum henni til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í staðinn. Það er óskandi að hann verði við henni. Þessi staða er algjörlega óviðunandi. Ef við horfum á forsöguna, hvað er búið að vera að gerast hér síðastliðna mánuði? Á síðasta ári voru gerðir svona svokallaðir friðarsamningar við þessa hópa. Nýttu menn tímann vel til þess að eiga samtal við þessa hópa um kjarabætur, sem ég tel að þeir eigi rétt á? Nei, tíminn var ekki notaður til þess heldur ákváðu menn að afsala sér samningsumboðinu til Samtaka atvinnulífsins, þar af leiðandi bæru þeir ekki ábyrgð á þessu. Þegar verkföllin skullu á kölluðum við eftir því í þessum sal að menn kæmu hingað og ræddu þessa alvarlegu stöðu vegna þess að aðkoma Alþingis getur verið með margvíslegum hætti. Hún getur verið með þeim hætti að við getum tekið ákvarðanir um að flytja mál sem bætt geta lífskjör þessara hópa, sem er það sem þeir kalla eftir. Við getum hér tekið ákvarðanir um stefnu í þessum málum sem liðkað getur fyrir kjarasamningum. Gerðu menn það? Nei, þeir gerðu það ekki. Höfðu menn áhuga á því? Nei, þeir höfðu það ekki. Svar þessarar ríkisstjórnar við ákalli okkar um umræðu um þessi mál í þingsal er að koma fram með frumvarp sem setur lög á vinnudeilur, lög á þessa hópa og rétt þeirra til þess að mótmæla kjörum sínum með þeim hætti sem þeir hafa gert. Frá því að verkföllin hófust hér í byrjun apríl höfum við verið að kalla eftir því að þessi ríkisstjórn segði okkur með hvaða hætti hún ætlaði að nálgast þau mál. Okkur var sagt af sendisveinum ríkisstjórnarinnar í þingsal að það mál yrði ekki leyst í sölum Alþingis. Hvað gerir ríkisstjórnin núna? Hún réði ekki við verkefnið og kemur þess vegna með málið hingað inn og ætlar að troða því ofan í kokið á okkur að sett verði lög á þessar deilur af því að hún ræður ekki við verkefnið. Ræða hæstv. utanríkisráðherra undirstrikaði það að menn ráða ekki við verkefnið. Þegar menn ráða ekki við verkefnin fela þeir sig á bak við einhverja aðra. Hæstv. ráðherra, kjaramálaráðherra, fylgir því hér eftir með því að fela það, með því að fara í einhvern slag við fráfarandi ríkisstjórn. Það má þá benda þessum ágætu mönnum á það, og kannski ætti hv. þm. Vigdís Hauksdóttir að koma hér og endurtaka það, að hér voru kosningar vorið 2013, en það virðist vera að andúðin á fráfarandi ríkisstjórn sé þessu fólki svo djúpstæð að menn komast ekki upp úr því fari. Þar af leiðandi geta þeir ekki markað stefnu fyrir land og þjóð, framtíðarstefnu, einhvern leiðarvísir um hvert þeir eiga að fara af því að þeir eru of uppteknir við að vinda ofan af aðgerðum fráfarandi ríkisstjórnar, eins og hér hefur verið nefnt. Hverjir líða fyrir það? Það eru þeir hópar sem þessi ríkisstjórn hefur átt að vera að tala við nú mánuðum saman. Það eru þeir sem líða fyrir að ríkisstjórnin skuli ekki geta komist upp úr þessum hjólförum. Þess vegna erum við í þessari stöðu. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir hennar góðu brýningu í andsvari við hæstv. ráðherra, það gengur ekki að ætla endalaust að setja ábyrgðina á stöðugleikanum í efnahagslífinu á herðar fámennum stéttum, þeim sem lægstar hafa tekjurnar í samfélaginu, stéttum kvenna í heilbrigðisgeiranum. Það gengur ekki þegar menn senda síðan alltaf þau skilaboð til baka: Við getum lækkað skatta, vinir mínir. Við ætlum að lækka skatta á ykkur sem hæstar hafið tekjurnar. Það er það sem menn hafa verið að gera hér. Stjórnarstefnan hefur verið þessi: Losum okkur við tekjur frá þeim sem hæstar hafa tekjurnar, losum ríkissjóð við tekjur frá þeim sem greiða auðlegðarskatt, losum ríkissjóð við tekjur frá þeim sem greiða veiðigjöld, losum ríkið við tekjur frá þeim sem hæstar hafa tekjurnar í þessu landi og sækjum tekjur með því að auka gjaldtöku í heilbrigðisþjónustu og spörum við okkur tekjur með því að halda lægstlaunuðu hópunum hjá hinu opinbera niðri. Það er stjórnarstefnan. Þessari stjórnarstefnu mótmælum við og við erum ekki til í að taka umræðuna niður á slíkt plan. Og fyrst við tölum um umræðuna, hæstv. ráðherra, þá er þessi umræða á lágu plani af hálfu þessarar ríkisstjórnar, að ætla að varpa ábyrgðinni á þessa hópa. Eins og staðan sé þannig að það hafi eingöngu verðbólguáhrif ef tekjur lægstlaunuðu hópanna hækka, kvennastéttanna í heilbrigðisgeiranum, en ekki þegar tuga milljarða arðgreiðslur koma úr sjávarútvegsfyrirtækjum eða þegar menn sleppa hér tugum milljarða í auðlegðarskatt eða lækka skatta á þá sem hæstar hafa tekjurnar. Nei, það er utan verðbólguáhrifa. Eða þegar menn hækka laun þeirra sem hafa hæstu tekjurnar í þessu landi eða leggja til bankabónusa. Nei, nei, það er allt saman utan við verðbólguna, það hefur ekki áhrif á verðbólguna. Eingöngu er talað um verðbólgu og verðbólguáhrif af hálfu þessarar ríkisstjórnar og efnahagslegan stöðugleika þegar verið er að tala um tekjur þeirra sem lægstar hafa tekjurnar eða þá kvennastétta í heilbrigðisþjónustu. Þetta er ekki boðlegur málflutningur. Slíkur málflutningur er á lágu plani. Virðulegi forseti. Að lokum þá verð ég að segja að þegar við horfum á þetta mál er líka alveg með hreinum ólíkindum, eins og komið hefur fram í máli ágætra þingmanna sem hér hafa talað í dag, og mjög sérkennilegt hvernig menn ætla að nálgast þetta mál, að ætla að skipa gerðardóm, eða þeir kalla það gerðardóm að biðja Hæstarétt um að skipa þriggja manna nefnd. Það er ekki gerðardómur. Það er ekki boðlegt gagnvart þeim sem standa í þessum deilum. Það er heldur ekki boðlegt að ætla eingöngu að fara aftur til 1. maí. Auðvitað verður allt þetta ár og það sem gerst hefur í þessari lotu kjarasamninga að vera með. Auðvitað. Menn geta ekki komið sér hjá því. Síðan verð ég líka að segja að þegar verið er að taka réttindi af mönnum ótímabundið geta menn ekki gert það með þessum hætti. Við munu mótmæla því harðlega þegar málið kemur til nefndar. Hér hrópaði fjármálaráðherra fram í í dag að það væri hættuástand á spítölunum. Slíkt hefur gjarnan verið kallað fram í til okkar stjórnarandstöðuþingmanna sem erum andsnúin þessari lagasetningu. Þá verð ég að spyrja: Hvað með sjúklinga framtíðarinnar? Vita menn hvaða afleiðingar þessi lagasetning og þessi aðgerð mun hafa á heilbrigðiskerfið til lengri tíma? Skammsýnin í þessari nálgun er svo mikil að menn eru ekki tilbúnir að horfast í augu við að við eigum eftirsótt heilbrigðisstarfsfólk. Við eigum heilbrigðisstarfsfólk á heimsmælikvarða sem getur starfað í sinni grein hvar sem er í heiminum. Við erum þegar búin að missa allt of marga til Norðurlandanna. Ég er hrædd um að þegar menn ganga svona fram gagnvart þessum hópum, þessum mikilvægu hópum í samfélagi okkar, muni það aukast, sem mun hafa langvarandi og skaðleg áhrif á heilbrigðiskerfið. En þessari ríkisstjórn virðist fyrirmunað að horfa til lengri tíma eða horfa á stóru myndina. Þess vegna erum við í þessari stöðu núna, af því menn ætla einhvern veginn að reyna að redda sér með flumbrugangi með því að koma með þessa lagasetningu hér inn til að reyna að breiða yfir algert getuleysi sitt í þessum málum á undanförnum mánuðum. Þegar við horfum til þeirra hópa sem hér óska eftir því að kjör þeirra verði bætt verðum við líka að horfa á allan aðbúnað þeirra. Það er ekki hægt að standa hér og halda því fram að það hafi aldrei verið sett meira í heilbrigðiskerfið þegar ljóst er að við erum með úr sér gengið húsnæði, við erum með allt of gömul tæki, við höfum ekki efni á sjálfsögðum tækjum fyrir hátæknisjúkrahús nútímans eins og jáeindaskanna eða á öðrum slíkum tækjum sem nauðsynleg eru hverju sjúkrahúsi í nútímasamfélagi. Þá geta menn ekki sagt að hér sé allt í lagi. Það er heldur ekki hægt að segja að hér sé allt í lagi í heilbrigðismálum þegar við horfum framan í það að 900 hjúkrunarfræðingar munu fara á eftirlaun á næstu árum og ekki er fyrirséð að við náum að fylla það skarð. Það horfir enginn á heildarmyndina. Það á bara að redda þessu máli núna til þess að reyna að skera ríkisstjórnina úr snörunni. Ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif þessi lagasetning mun hafa til lengri tíma og ég tel að þeim spurningum hafi heldur ekki verið svarað hvernig vinna á á þeim uppsafnaða vanda sem skapast hefur innan heilbrigðiskerfisins vegna þessara vinnudeilna á undanförnum mánuðum. Það eru engin svör um það í frumvarpinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið algjörlega þögull um með hvaða hætti menn sjá það fyrir sér. Og núna, þegar við horfum framan í það og þá staðreynd að þegar þessu lýkur blasa við sumarleyfi - þarf ekki einhvern veginn að manna vaktir í sumarleyfi? Hvert er planið? Á bara að skella hér á lögum og halda að allt verði í lagi? Auðvitað er það ekki þannig. Menn þurfa að taka á málinu með sómasamlegum hætti. Þetta er ekki rétt leið til þess. Menn þurfa að horfa á stóru myndina og reyna að átta sig á því með hvaða hætti þeir ætla að koma út úr þessu og þá með sterkt heilbrigðiskerfi inn í langa framtíð í huga. Þetta er ekki leiðin til þess. Ég verð líka að segja að það er sorglegt að ríkisstjórnin skuli ákveða að gera þetta á þessum tímapunkti. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og fleiri hafa nefnt það að í næstu viku er 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna. Hér verðum við með mikil hátíðahöld 19. júní. Í aðdraganda þeirra hátíðahalda ætlar þessi ríkisstjórn að setja lög á kjaradeilur stórra kvennastétta í landinu. Það er framlag þessarar ríkisstjórnar til þeirra hátíðahalda. Virðulegi forseti. Það verður myrkur yfir þeim hátíðahöldum verði þessi lög að veruleika. Verkfallinu lýkur hugsanlega með þessum lögum, en deilunni mun ekki ljúka. Hún blasir enn þá við. Ég hef áhyggjur af þessari stöðu, sérstaklega í ljósi þess að við erum með fjöldann allan af gríðarlega hæfileikaríku fólki sem getur leitað sér starfa og framtíðar í öðrum löndum á mun betri kjörum og eru eftirsóttir starfskraftar þar. Ég held að ríkisstjórnin ætti að hafa meiri áhyggjur af því núna. Ég tel að hér sé verið að vinna skemmdarverk á heilbrigðisþjónustunni inn í langa framtíð.
Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja þingmanninn sem sat áður í síðustu ríkisstjórn hvernig sú ríkisstjórn, og allar aðrar ríkisstjórnir sem þar áður hafa verið, hefðu leyst þetta. Í frumvarpinu stendur á bls. 9, með leyfi forseta: „Haft var samráð við ríkissáttasemjara og deiluaðila 6. júní sl. og 8. júní sl. varð niðurstaða þess samráðs að sáttanefnd mundi ekki bæta neinu við núverandi viðræðuferli og að hún mundi ekki leysa kjaradeilu aðila. Aðilar áttu síðan fund hjá ríkissáttasemjara 10. júní sl. án árangurs.“ Nú ætla ég að spyrja hv. þingmann sem sat áður í ríkisstjórn og hefur reynslu af þessu: Hvernig hefði þingmaðurinn leyst þessa deilu? Nú hefur hún reynslu af slíkri setu og hefur áður samþykkt að setja lög á deiluaðila, ég spyr aftur hvernig þingmaðurinn vilji leysa þessa deilu. Því að sannarlega er hér ömurleg staða, það vill enginn setja þau lög sem við erum að leggja hér til. Hér var vitnað að mér finnst með ódýrum hætti í veiðigjöld og við getum alveg haft fullt af ólíkum skoðunum á því. Við búum hins vegar ekki til peninga sisvona. Og við öll sem hér erum inni erum sammála um að ekki er hægt að svimhækka launin bara í einu stökki einn, tveir og þrír, það er ekki hægt. Það þarf að gera í ákveðnum skrefum. Ég held að allir séu sammála um það.
Virðulegi forseti. Er einhver að biðja um að fá svimhækkun á launum? Er sá hópur sem um er að ræða að óska eftir svimhækkun á launum í einu vetfangi? Það held ég ekki. Hér er verið að biðja um sanngjarnar kjarabætur. Menn eru líka að óska eftir því að við þá sé rætt. Það var ekki gert í aðdraganda þessara deilna. Það var ekki gert og þess vegna er þetta allt komið í hnút, vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að afsala sér samningsumboðinu til Samtaka atvinnulífsins og bíða, segja við okkur hér sem vildum ræða þetta að þetta kæmi okkur ekki við, það yrðu aðilar á vinnumarkaði sem leystu þetta. Menn vísuðu þessu frá sér. Með öðrum orðum, gerðu ekkert fyrr en bara í síðustu viku þegar búið var að semja á almennum vinnumarkaði, það var í síðustu viku. Hvað kemur þessi ríkisstjórn þá með? Með lög á deilurnar. Með lög. Það er niðurstaðan. Virðulegi forseti. Já, það er rétt, ég hef setið í ríkisstjórn, gerði það í fjögur ár. Þá komum við einu sinni með svona löggjöf hingað inn, það var við fordæmalausar aðstæður í kjölfar eldgoss og það lá fyrir að hér yrðu ekki flugsamgöngur til og frá landinu. Það var erfitt, mjög erfitt, en við stóðum líka í kjaradeilum á þeim tíma við heilbrigðisstarfsmenn og fleiri aðila, en það þurfti ekki lög á þá vegna þess að menn sömdu. Þessi ríkisstjórn er að koma inn í fjórða skipti með lagasetningu á tveimur árum. Þetta er mynstur, þetta er orðin aðferðafræði. Þetta er orðin leið ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]til þess að semja við sína deilendur.
Hæstv. forseti. Hvort sem talan er einn eða fjórir, það gerir alveg það sama. Hv. þingmaður verður að skilja það. Það breytir ekki þessu. Hér þurfum við að vera raunsæ og skynsöm, það er alveg rétt. Ég kann illa við það að mér sé gert það upp að ég sé að tala um að hjúkrunarfræðingar séu að fara fram á einhver svimhá laun. Ég sagði það hins vegar að það þýðir ekki að fara fram á einhverja kröfu sem er algjörlega óraunhæf, það er alveg rétt. Það eru allir sammála um það, allar stéttir. Það er best að ég spyrji þá þingmanninn: Áttum við þá ekki að semja við lækna? Áttum við ekki að ganga að kröfum þeirra? Kannski að fá álit þingmannsins á því. Ég spyr þingmanninn aftur hafandi þá reynslu að sitja í ríkisstjórn: Hvernig á að leysa þessa deilu því að við búum sannarlega ekki til peninga? Best að fá hennar álit á því. Deilunni lýkur sannarlega ekki, henni lýkur ekki með þessari lagasetningu. Verið er að setja gríðarlega mikinn þrýsting á deiluaðila og vonandi næst samkomulag áður en þessi lagasetning tekur endanlega gildi.
Virðulegi forseti. Auðvitað er munur á því hvort menn gera eitthvað einu sinni á fjórum og hálfu ári eða fjórum sinnum á tveimur árum, það er munur á því. Sá munur felst í því að í öll hin skiptin var samið. Halda menn að hér hafi ekki verið kjaradeilur á síðasta kjörtímabili? [[Gripið fram í.]]Jú, biddu fyrir þér, þá voru sko kjaradeilur. En hvað gerðist? Menn sömdu. Þessi ríkisstjórn semur hins vegar ekki lengur, hún er hætt að semja. Hún biður Samtök atvinnulífsins um að semja fyrir sig og ef menn eru ekki sáttir við að láta troða því ofan í kokið á sér þá eru sett lög á þá. [[Gripið fram í: Áttum við þá ekki að semja við lækna?]]Það er það sem menn gera hér, virðulegi forseti. [[Gripið fram í.]]og því erum við að mótmæla hér. Það er þetta kjarkleysi og það sem þessi ríkisstjórn er að gera, því erum við að mótmæla. Þessi ríkisstjórn er búin að gefast upp á verkefninu. [[Gripið fram í: Áttum við ekki að semja við lækna?]]Hún er búin að gefast upp á verkefninu, hún fórnar núna höndum og segir: Ef þið viljið ekki það sem almenni markaðurinn samdi um þá fáið þið bara lög á ykkur. Þetta er vinnulagið. Þetta er það sem menn ætla að gera. Þetta er það sem menn hafa ákveðið að gera hér. Ég verð að segja alveg eins og er að það er auðvitað ekki boðleg staða. Og ef hv. þingmaður er svona ánægður, sem ég er líka, að menn hafi samið við lækna í byrjun árs, hvers vegna vilja menn þá ekki láta taka tillit til þeirra í þeirri nefnd sem ætlað er að reyna að komast að lausn þessara mála? Af hverju sníða menn þá þetta frumvarp fram hjá því að menn taki tillit til þeirra samninga? Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér þykir aumt þegar menn ákveða að þeir ráði ekki við svona verkefni og reyni með einhverjum hætti að breiða yfir það með því að benda á aðra. [[Forseti hringir.]]Þessi ríkisstjórn verður að fara að viðurkenna það að hún er bara ekki góð í að takast á við hluti. Hvað gerir maður við slíkar aðstæður? Maður [[Forseti hringir.]]leggur niður vopn, maður segir af sér og boðar til kosninga.
Herra forseti. Það hlýtur að vera hv. þingmönnum meiri hlutans, sem eru nú svo sem fáir eftir í þessum sal, áhyggjuefni, að þetta er í fjórða sinn sem ríkisstjórnin leggur fram frumvarp um lagasetningu á verkföll á þessu kjörtímabili. Tvö þessara frumvarpa urðu að lögum. Það var fyrsta frumvarpið sem sett var á starfsmenn á Herjólfi 1. apríl 2014. Þá strax hafði ég og margir fleiri hv. þingmenn uppi varnaðarorð um það fordæmi sem sú lagasetning mundi skapa. Næsta frumvarp var um frestum verkfallsaðgerða hjá flugmönnum, það var samþykkt og varð að lögum. Síðan var lagt hér fram frumvarp um lagasetningu á flugvirkja. Flugvirkjar drógu verkfallsaðgerðir til baka áður en lögin voru samþykkt. Hér er fjórða frumvarpið. Ég verð að segja það, herra forseti, að það kunna að koma upp tilfelli þar sem lagasetning er réttlætanleg á verkföll, en þá þurfa að vera mjög ríkir hagsmunir undir. Það sem ég hef áhyggjur af, ef þetta verður samþykkt, er að þá er orðin veruleg breyting á þeirri tilhneigingu sem verið hefur hér á vinnumarkaði frá aldamótum þar sem lagasetningar hafa verið mjög fátíðar, sem betur fer. Þegar við horfum á þróunina frá 2000 leit út fyrir að þetta væru farin að verða einstök tilfelli. Sagt er að við verðum að horfa á hvert tilfelli sérstaklega, það er vissulega rétt, en við hljótum að hafa áhyggjur af því að þetta virðist vera rík tilhneiging hjá núverandi ríkisstjórn. Kjörtímabilið er bara hálfnað. Ég spyr: Hver er hvatinn til að ná samningum fyrir stjórnvöld ef þetta er alltaf uppi í erminni sem hin endanlega lausn? Ég hef líka áhyggjur af því, og ég mun koma betur að því síðar í ræðu minni, hvaða áhrif þessar ítrekuðu lagasetningar munu nákvæmlega hafa til framtíðar á stöðu vinnumarkaðsmála og kjaradeilna hér á landi. Ef við skoðum málið sjálft sem hér liggur fyrir verður auðvitað að minna á að við erum með stjórnarskrárvarin réttindi sem er samningsrétturinn. Hann byggir líka á mannréttindasáttmálanum þar sem skilgreint er hvað þurfi til til að verja í raun rétt fólks til að berjast fyrir kaupi og kjörum sínum gagnvart vinnuveitendum. Verkfallsrétturinn hefur verið talinn mikilvægasta leiðin til að tryggja frelsi stéttarfélaga. Í mannréttindasáttmálanum er sú túlkun birt að verkfallsrétturinn skuli ekki háður öðrum takmörkunum en þeim sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eða efnalegrar farsældar þjóðarinnar til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu manna eða siðgæði, réttindum eða frelsi annarra. Þetta þarf ávallt að rýna þegar frumvarp á borð við þetta kemur fram. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd þarf að fara yfir málið og meta hvort hún telur að þessi skilyrði séu uppfyllt, því að það liggur líka fyrir að við höfum dómafordæmi frá sjómannaverkfallinu þar sem dómur féll og var fallist á margar forsendur ASÍ í því máli. Við skulum því átta okkur á því að þarna þarf nefndin að gefa sér góðan tíma til að fara yfir þessar forsendur. Það liggur líka fyrir að hluti þeirra stéttarfélaga sem hér eru, þ.e. hluti þeirra aðila sem eru innan borðs hjá BHM eru vissulega heilbrigðisstarfsmenn, en við erum líka með aðrar faggreinar þar sem ekki verður séð að verkfallsaðgerðir ógni heilsu eða öðrum þáttum sem ég nefndi. Það þarf því svo sannarlega að rýna þetta út frá þessum ákvæðum. Við vitum að innan kröfugerðar BHM hafa ekki aðeins verið kröfur um kjarabætur heldur líka kröfur um framlög stjórnvalda á öðrum sviðum. Ég hef komið að nokkrum hér, m.a. um að eitthvað verði gert hvað varðar Lánasjóð íslenskra námsmanna og líka að rekstur heilbrigðisstofnana verði styrktur. Við vitum öll að þar er brýn þörf. Ég veit líka að það er mikilvægt að endurskoða lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna og fara þar yfir til að mynda þær endurgreiðslur sem við bjóðum upp á. Það þarf að breyta kerfinu til frambúðar. Fyrir þinginu liggja tillögur um þessi mál sem unnar voru í samráði við aðila vinnumarkaðarins og námsmannahreyfingarinnar. Þær lágu fyrir þinginu veturinn 2012–2013, en menn náðu ekki afgreiða þær þá, því miður. Því miður segi ég, því að við getum rætt hér um að það þurfi að fara nýjar leiðir, það þurfi að færa okkur nær norræna vinnumarkaðsmódelinu. Já, gerum það, en færum okkur þá líka nær Norðurlöndunum á öðrum sviðum, tryggjum að fólk sé ekki með skuldir alla ævi, að greiða niður menntun sína alla ævi, og breytum þessu kerfi okkar almennilega. Tillögurnar liggja allar á borðinu. Það þarf bara pólitískan vilja til. Við höfum séð að stjórnvöld hafa jú komið með framlög. Þau hafa komið með framlög inn í samninga á almennum markaði. Þau hafa skrifað undir yfirlýsingar í tengslum við læknasamninga. Þau hafa komið með yfirlýsingar í tengslum við samninga við framhaldsskólakennara. Hvar er vilji stjórnvalda í þessum samningum? Búið er að boða hér skattalækkanir og afnám eins þreps í þrepaskipta skattkerfinu upp á 15–17 milljarða. Herra forseti. Þegar stjórnvöld geta nýtt kjarasamninga til að koma stefnu sinni á framfæri, gömlu góðu nýfrjálshyggjustefnunni sem byggir á skattalækkunum, sem byggir á ýmsum öðrum þáttum, stefnu sem er löngu gjaldþrota - ég átti hér síðast í gær orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um nýlega rannsókn frá Cambridge-háskóla á hvaða áhrif þessi stefna hafi haft í kjölfar stjórnartíðar Margrétar Thatcher í Bretlandi. Niðurstöðurnar eru sláandi því að þær sýna að stefnan sem við kennum við nýfrjálshyggju hafði í för með sér aukið atvinnuleysi, aukinn ójöfnuð, en hún hægði líka á vexti samfélagsins. Hún hægði á vexti og velsæld samfélagsins. Það má því segja að þegar við setjum nú verkið í boxin þá fær þessi stefna núll á öllum sviðum, en íslenska ríkisstjórnin hefur ekki heyrt af þessu og það eina sem hún hefur til málanna að leggja hér eru skattalækkanir. Svo er talað um eitthvert norrænt vinnumarkaðsmódel, en það er ekki vilji til þess að ráðast í breytingar til þess að tryggja norrænt velferðarkerfi samhliða norrænu vinnumarkaðsmódeli. Þetta þarf að fara saman, herra forseti. Ef við ætlum að skapa einhvern frið um slíkar breytingar þarf þetta að fara saman. Aðeins um málið sem hér liggur fyrir. Hér hefur verið rætt um skipan svokallaðs gerðardóms. Í frumvarpinu segir að Hæstiréttur Íslands skuli tilnefna þrjá menn í gerðardóm. Þegar við fengum til umfjöllunar frumvarp hæstv. ríkisstjórnar um lagasetningu á verkfall flugmanna var sá gerðardómur skipaður með þeim hætti að Hæstiréttur tilnefndi formann og deiluaðilar, Samtök atvinnulífsins annars vegar og FÍA, Félag íslenskra atvinnuflugmanna, skipuðu hvor sinn aðilann. Þannig er jú gerðardómur yfirleitt skipulagður, ekki satt, herra forseti? Deilendur eiga þar aðkomu. Ég spyr: Af hverju er þetta gert með þessum hætti? Ég fæ ekki betur séð en að með þessari skipan séum við að tala um stjórnsýslunefnd sem skipuð er til þess að komast til botns í málinu. Henni eru sett stíf skilyrði, eins og hér hefur verið nefnt af mörgum hv. þingmönnum, hér á að miða við þá kjarasamninga sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015. Ekki er til að mynda miðað við samninga frá áramótum. Ég reikna með því að minni hlutinn muni allur styðja þá breytingartillögu sem hér hefur verið boðuð um að þeirri dagsetningu verði breytt. En einnig er rætt um stöðugleika efnahagsmála. Þá finnst mér mikilvægt, herra forseti, hvernig nákvæmlega við skilgreinum stöðugleika efnahagsmála. Snýst stöðugleiki efnahagsmála um að halda ákveðnum launastrúktúr í samfélaginu? Er það það sem stöðugleiki efnahagsmála snýst um? Við höfum jú heyrt þá túlkun að stöðugleiki efnahagsmála sé fyrst og fremst á ábyrgð þeirra sem lægri hafa launin. Það er sú túlkun sem stundum hefur verið fleygt hér. Ég held að aldrei geti orðið stöðugleiki í efnahagsmálum nema við tryggjum ákveðinn jöfnuð í samfélaginu. Hæstv. ráðherrar hafa verið duglegir að minna á að tekjujöfnuður sé góður á Íslandi, hann hafi aukist. Það er rétt miðað við tölur frá 2013 - tölur frá 2014, segir hæstv. flytjandi málsins, sem miðast samt við þróun áranna á undan. Að núverandi hæstv. ríkisstjórn þakki sér þann árangur er auðvitað fráleitt í ljósi þess að þær aðgerðir sem hún hefur verið að grípa til, ekki síst á sviði skattamála, geta ekki orðið til þess að auka hér tekjujöfnuð. Við hljótum að hafa áhyggjur og bera kvíðboga fyrir því sem ég nefndi hér í upphafi og vil koma aftur að í lok máls míns. Lagasetningum á verkföll hefur fækkað á Íslandi frá aldamótum. Margir, þeirra á meðal ég, hafa talið æskilegt að þetta sé tæki sem vonandi verði bráðum með öllu úrelt, að við breytum menningu okkar í þessum málum þannig að við þurfum ekki að horfa upp á það að Alþingi stígi með þessum hætti inn í kjaradeilur. Ég spyr: Hver er hvatinn til samninga ef alltaf vofir yfir lagasetning við endann á göngunum? Hver er hvati stjórnvalda sérstaklega sem eru viðsemjandi í þessu máli til að semja ef slík lagasetning vofir yfir? Ég átta mig líka á því að kjarasamningamenningu, ef við getum talað um það, verður ekki breytt í einu vetfangi. Að sjálfsögðu ekki. Það verður gert til lengri tíma með samskiptum milli aðila sem byggjast á gagnkvæmri virðingu og samtali. Mér þykir leitt að heyra það frá forsvarsmönnum þeirra stéttarfélaga sem hér um ræðir að þeir upplifi að þessar viðræður hafa ekki verið af neinni alvöru af hálfu ríkisvaldsins. Mér finnst mikilvægt að hv. allsherjar- og menntamálanefnd fari yfir það í umfjöllun sinni um málið, því að ef við ætlum að breyta þessari menningu þá þurfum við að hugsa þetta til lengri tíma. Þá þurfa allir að sitja við borðið og upplifa það að alvöruviðræður séu í gangi. Ég hef líka áhyggjur af því hvernig þessi mál horfa til lengri tíma, því að ég get, eins og allur almenningur í þessu landi, tekið undir þær áhyggjur sem ég veit að margir sjúklingar hafa; af stöðu sinni, af bið eftir niðurstöðum og öðru slíku, en við verðum líka að hugsa til lengri tíma, herra forseti. Það sem við blasir er að 900 hjúkrunarfræðingar eru að komast á eftirlaunaaldur. Við eigum von á að 450 hjúkrunarfræðingar útskrifist á sama tíma. Við heyrum nú þegar í mörgum hjúkrunarfræðingum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum sem hafa hug á að flytja úr landi. Þetta er ekki einsdæmi, eins og ég átti orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra um, þetta er vandamál víðar, en ættum við ekki að leggja allt kapp á hvernig við getum byggt upp hér til framtíðar til að tryggja að þetta muni ekki eiga sér stað? Herra forseti. Ég vil ganga svo langt að segja að það sé ein undirstaða þess að við séum farsælt og sjálfstætt ríki að hér fúnkerandi heilbrigðiskerfi og menntakerfi. Það eru undirstöður í samfélagi okkar. Það er það sem fólkið í landinu verður að geta treyst á að sé til staðar. Ég óttast að við horfum á einhverjar slíkar afleiðingar, sem ég vona að verði ekki, ég vona svo sannarlega og meina það af heilum hug að við horfum fram á einhverja uppbyggingu í nánustu framtíð í þessum geira, að fólk finni það hjá sér að það vilji vera hér á Íslandi og starfa, en við vitum líka að þetta eru eftirsóttir starfskraftar. Ég hugsa bara um stöðu þeirra sem hér munu búa í framtíðinni. Verðum við ekki að staldra við, herra forseti? Því að svona mál getur haft langtímaafleiðingar þó að það sé smátt að vöxtum. Það getur haft langtímaafleiðingar fyrir heilbrigðiskerfi Íslendinga sem hefur þurft að taka á sig miklar byrðar eins og þjóðin öll undanfarin sjö ár. Einu sinni tóku allir á sig launalækkanir, hlupu hraðar fyrir minna. Það á við um alla innviði samfélagsins, allt hið opinbera kerfi og ég segi að við ættum fremur að þakka öllu þessu fólki fyrir að hafa tekið þær byrðar á sig með okkur öllum, líka fólkinu á hinum almenna markaði. En núna þegar við ræðum um að horfurnar séu bjartari í efnahagsmálum, að uppbygging sé að hefjast, er það áfall að fá lagasetningu á verkfall allra þessara starfsmanna einmitt þegar við ættum að horfa til bjartari tíðar og uppbyggingar. Herra forseti. Ég hef mjög miklar áhyggjur af afleiðingum þessa máls, verði það að lögum hér.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Auðvitað er það þannig að allsherjar- og menntamálanefnd mun fara vel yfir þetta mál og ræða meðal annars þau atriði sem hv. þingmaður bendir á. En það er eitt í máli þingmannsins sem mig langaði að fá aðeins dýpri skilning á. Hér er gert ráð fyrir að gerðardómur verði skipaður þremur mönnum sem tilnefndir verða af Hæstarétti. Þetta er ekki einsdæmi. Þegar kjaradeilur eða lög hafa verið sett á kjaradeilur þar sem við koma fleiri en eitt félag hefur sú leið verið valin í einhverjum tilfellum. Telur hv. þingmaður einhverja sérstaka galla á því? Gáfust þau fordæmi ekki vel? Eru einhverjar sérstakar ástæður fyrir því að þingmenn úr flokki hv. þingmanns, sem er formaður flokks, tala mjög mikið um þetta atriði í umræðunni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ástæða þess að við höfum áhyggjur af því er að við teljum eðlilegra að farin hefði verið sú leið, þótt það séu fleiri en eitt stéttarfélag, að stéttarfélögunum hefði verið falið að tilnefna einn fulltrúa sameiginlega og að ríkið hefði að sama skapi skipað einn fulltrúa inn í slíkan gerðardóm. Eftir að hafa ráðfært okkur, á þeim stutta sem gafst til skoðunar málsins hér í morgun, við sérfræðinga á sviði vinnuréttar teljum við að það væri eðlilegri leið að fara til að hægt sé hægt tala um gerðardóm. Ég veit það og þekki það sem hv. þingmaður nefnir, að þetta hefur hins vegar verið gert á þann hátt. Við höfum líka hina leiðina og það var raunin, eins og ég fór yfir í máli mínu, í lögum sem sett voru á félag atvinnuflugmanna. Við teljum þá leið eðlilegri til að tryggja aðkomu þeirra sem eiga í deilunum að slíkum dómi. Það er okkar mat.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að halda áfram sem frá var horfið í andsvari hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur og svari hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um þennan gerðardóm. Ég upplifi það reyndar svo að hér séu um ótrúlega einstrengingslega nálgun á mjög flóknar kjaradeilur að ræða þegar gert er ráð fyrir því að gerðardómurinn sé ekki skipaður aðilum deilunnar. Þetta kemur mér mjög á óvart. Ég heyri þær raddir innan úr hópi þeirra sem eiga í þessum kjaradeilum að menn upplifa það þannig að miðað við hvernig ríkisvaldið hefur nálgast kjaraviðræðurnar af miklum ósveigjanleika, heyri ég, hefði ríkisvaldið og stjórnarmeirihlutinn í raun og veru alveg getað komið hérna með frumvarp til laga um það hvernig þessi kjör ættu að vera. Er það ekki bara hreinlegra? Í staðinn fyrir að vera að fara þá millileið að Hæstiréttur skipi einhverja þrjá utanaðkomandi einstaklinga til að skera úr um kjörin á forsendum ríkisstjórnarinnar, forsendum sem eru raktar í greinargerðinni, væri bara miklu hreinlegra að koma með lög um það hvernig þessi kjör eigi að vera. Hér er ekki verið að fara neina samningaleið. Hér er verið að hafna henni. Það er verið að hafna þeim grundvallarprinsippum sem eiga að gilda á vinnumarkaði að deiluaðilar eigi að reyna að komast að niðurstöðu, það er verið að kippa því úr sambandi. Verkföll hafa alltaf áhrif. Þau hafa alltaf áhrif á þriðja aðila. Ég býst við að verkfall sem hefði ekki áhrif á þriðja aðila væri bitlaust, gagnslaust verkfall. Verkföll eru alvarlegt mál. Það verkfall sem stendur yfir núna er mjög alvarlegt t.d. fyrir stöðuna í heilbrigðisþjónustunni. Ég heyri það innan úr LSH að þar er mjög alvarlegt ástand. Við skulum horfast í augu við það. En þess vegna er líka svo mikilvægt að fara af alvörugefni en ekki einhverju fálæti inn í svona ástand á vinnumarkaði. Við höfum auglýst eftir því í minni hlutanum á þingi svo vikum skiptir, jafnvel svo mánuðum skiptir, hvað ætti að gera þegar ljóst var að stefndi í þetta ástand - það er reyndar langt síðan að það varð ljóst. Mér fannst til dæmis það sem gert var í fjárlögum fyrir þetta ár og í tekjuöflunarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar alveg ótrúlegt miðað við það ástand sem var í uppsiglingu. Það var farið í aðgerðir eins og að stytta bótatíma atvinnuleysisbóta, áframhaldandi svik á framlögum í starfsendurhæfingarsjóð, áframhaldandi niðurrifsstarfsemi á Fæðingarorlofssjóði, mjög subbuleg umgengni um tryggingagjaldið og allt algjörlega án samráðs við vinnumarkaðinn. Þarna er nótan slegin. Síðan höfum við orðið vitni að þessu fálæti gagnvart menntuðu starfsfólki ríkisins, gagnvart menntuðu starfsfólki á Íslandi. Hver er staðan? Staðan er einfaldlega sú að við erum í samkeppni við aðrar þjóðir um þetta vinnuafl, urrandi samkeppni við aðrar þjóðir um þetta vinnuafl. Hæstv. forsætisráðherra gerði sér vel grein fyrir þessu þegar hann skrifaði 21. nóvember 2012, með leyfi forseta: „Í Noregi er skortur á hjúkrunarfræðingum svo mikill að allir íslenskir hjúkrunarfræðingar, um 2.800 talsins, gætu fengið þar störf. Störf sem almennt eru mun betur launuð en hér á landi. Undanfarið hefur verið mjög virk eftirspurn eftir íslenskum hjúkrunarfræðingum til starfa í Noregi og ljóst að ef ekkert er gert til að bæta ástandið hér á landi munu nýútskrifaðir hjúkrunarfræðingar, sem og reynslumikið fólk sem nú starfar á stofnunum ríkisins, horfa alvarlega til þeirra kosta.“ Þetta skrifaði hæstv. forsætisráðherra þá og ég held að staðan sé alveg óbreytt. Þetta er samkeppnin sem við eigum í og ekki bara varðandi hjúkrunarfræðinga heldur líka allt það menntaða vinnuafl sem núna er í verkfalli. Hvað mundi metnaðarfull ríkisstjórn gera á slíkum tímapunkti? Mundi hún kannski setja það á dagskrá að við þurfum að hanna einhverja stefnu hér á Íslandi, aðgerðaáætlun til þess að verða ekki undir í samkeppninni? Gæti sú áætlun til dæmis verið um að minnka endurgreiðslubyrði námslána? Að námslán breytist í styrk til dæmis eins og talað hefur verið um, eins og gert er víða annars staðar á Norðurlöndum og er mikilvægt fyrir menntað vinnuafl þar? Er hægt að ljá máls á svoleiðis? Er hægt að endurreisa Fæðingarorlofssjóð sem skiptir mjög miklu máli fyrir allt það unga menntaða fólk sem er að flytja til útlanda og er að íhuga flutninga á þessum tímapunkti? Væri hægt af alvöru að gera eitthvað í húsnæðismálum svo hér verði fýsilegra að búa fyrir þetta fólk? Er hægt að skoða uppbyggingu á nýsköpun og tækniþróun, grænum iðnaði og skapandi greinum til þess að þetta fólk hafi fjölbreyttari kosti hér á landi? Er þetta ekki svona? Þarf ekki að fara í átak til að halda þessu fólki? Af hverju sýnir ríkisstjórnin ekki á nein svona spil? Af hverju reynir hún ekki á neinum tímapunkti að hefja samtal við þennan mikilvæga hóp fólks um svona mál? Þetta snýst ekki bara um launaprósentur. Þetta snýst líka um það hvaða stefnu menn hafa og hvernig menn hafa hagað sér gagnvart þessu ótrúlega mikilvæga vinnuafli á Íslandi. Það kostar nokkrar milljónir að mennta einstakling. Við segjum þess vegna að menntun sé fjárfesting. Það getur aldrei verið góð stefna að við stöndum að menntuninni hér á landi og reynum að gera það af metnaði, en að vinnuaflið sé til útflutnings og allt þetta góða fólk, allt þetta hæfileikaríka fólk borgi síðan skatta annars staðar. Það er ekki gott módel fyrir íslenska hagstjórn. Við verðum að hefja átak til þess að halda þessu fólki hér á landi, ekki bara fyrir heilbrigðisgeirann, heldur fyrir þjóðfélagið almennt. Það er þetta sem ég gagnrýni. Ríkisstjórnin skilar algjörlega auðu í þessu verkefni. Núna kemur útspilið: það á að setja lög. Ég hef gagnrýnt hvernig gerðardómurinn á að vera skipaður. Mér finnast í raun ótrúlegt að hann eigi að vera skipaður svona. Því hlýtur að verða breytt í nefndinni. Ég gagnrýni líka að ekki eigi að setja inn í frumvarpið að miða eigi við þá kjarasamninga sem hafa verið gerðir við lækna og þá kjarasamninga sem hafa verið gerðir við kennara, svo dæmi sé tekið. Í raun á að miða við kjarasamninga sem hafa samkvæmt tímasetningunni ekki verið gerðir vegna þess að ekki hefur verið gengið til atkvæða um þá. Það er galli á þessu frumvarpi. Gerðardómur ákveður líka hvort þessar stéttir geti yfir höfuð farið í verkfall um ókomna framtíð. Þriggja manna gerðardómur eins og lögin eru skrifuð núna, skipaður af Hæstarétti, getur ákveðið að úrskurðartími sinn sé ótakmarkaður. Þær stéttir sem hér eru undir eiga ekki að hafa verkfallsrétt á meðan úrskurðartími gerðardóms er í gildi, en það er ekkert sagt um tímamörkin á úrskurði gerðardóms. Þannig að við erum að fela einhverjum þremur einstaklingum, kannski verða þeir allt karlmenn, það væri nú í stíl við málatilbúnaðinn, að ákveða í raun og veru algjörlega framtíðarfyrirkomulag kjara þessara stétta um ókomna tíð. Þetta er ótrúlega róttækt. Þetta er ótrúlega óskammfeilið. Þetta er ótrúlega þvergirðingslegt, en ef til vill ekki miðað við það hvernig ríkisstjórnin hefur nálgast þessar kjaradeilur. Hvað heyri ég? Ég heyri innan úr þessum kjaradeilum að aðilar á vinnumarkaðnum, stéttarfélögin, hafa ítrekað komið með alls konar boð, alls konar hugmyndir að lausnum. Þess vegna var svolítið merkilegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra fara í pontu áðan og segja: Á ríkisvaldið bara að samþykkja allar kröfur? Þetta er nálgunin. Nei, ríkisvaldið á ekkert að samþykkja allar kröfur, en ríkisvaldið á að hlusta og meta þær kröfur sem eru lagðar á borðið og koma síðan með gagntilboð. Þetta eru nefnilega samningaviðræður. Og það er eðlilegt á einhverjum tímapunkti að aðilar í samningaviðræðum setji sínar ýtrustu kröfur upp á borðið og það er eðlilegt að menn bíði síðan eftir einhverju viðbragði, fái eitthvert svar. Mér skilst að svarið hafi alltaf verið á eina bókina lært, það hafi bara verið nei. Nei, nei, nei. Engar viðræður, engir samningar, ekkert áframhald, og svo bara lög. Þetta er stjórnunarstíll. Þetta er einhvers konar „ég ræð, pabbi minn er lögga“-stíll og hann gengur ekki. Við upplifum hann líka í þinginu. Hér er ófremdarástand og hefur verið, um 80 mál liggja undir. Og tilboðið sem okkur hefur verið gert, það eina sem í raun og veru hefur legið á borðinu kannski þangað til undanfarið, var: Þið getið samþykkt mjög umdeilda breytingartillögu um virkjanir og svo fáið þið líka að samþykkja allt annað. Þetta hefur verið tilboðið. Sáttaumleitanir okkar í minni hlutanum, tilraunum til þess að reyna að tala um þetta á uppbyggjandi hátt, hefur líka verið mætt með þessu sama nei-i og hefur verið rauður þráður í viðbrögðum ríkisvaldsins við kröfum á vinnumarkaði. Þessi veggur í samskiptum, þessi leið til að eiga við annað fólk, hún gengur ekki. Það er vonandi að sem flestir fari að átta sig á því að við erum að horfa upp á algjört gjaldþrot ákveðins frekjustjórnunarstíls sem virðist hafa ráðið ríkjum í herbúðum ríkisstjórnarinnar. Já, hvað á að gera? Á að hækka kjörin og auka þar með þenslu í landinu? Það getur vel verið að kjarasamningar almennt séu komnir út í óefni og það hafi mistekist að hafa stjórn á væntingum. Ég get sagt ýmislegt um umgjörð kjarasamninga. Ég held að það þurfi að vera einhvers konar almennt samkomulag um það í þjóðfélaginu á hvaða grundvelli kjarabætur eigi að vera reistar. Ég held að á þessum tímapunkti og löngu fyrr raunar hefðum við átt að átta okkur á því að það er rosalega langt frá því í íslensku samfélagi að við séum búin að ná því samkomulagi. Það á þá auðvitað að vera verkefni. Við verðum að koma einhverjum böndum á þetta samtal og hvernig það á að fara fram. Menn hafa áhyggjur af þenslu, en fólk er ekki alveg samkvæmt sjálfu sér í þeim áhyggjum vegna þess að í einu orðinu er hægt að hafa áhyggjur af þenslu og í hinu orðinu að fara í skuldaniðurfellingaraðgerð upp á 150 milljarða, eftir því hvernig það er reiknað, sem snýst einfaldlega um að dreifa peningum úr ríkissjóði, aðallega til fólks sem hefur miklar tekjur og á miklar eignir. Það er rökrætt í því samhengi og gagnvart þeirri aðgerð sem á sér engin fordæmi að þar þurfi menn ekkert að hafa áhyggjur af þenslu. Nei, nei, engar áhyggjur af þenslu þótt Seðlabankinn hafi áhyggjur af þenslu þar, nei, það þarf engar áhyggjur að hafa af þenslu í því tilviki. Menn ræða hér mjög mikið, kannski í tilefni af því að mikill peningur er mögulega að koma inn í ríkissjóð, að þeir ætli að fara í umfangsmiklar skattalækkanir, lækkanir á tollum. Þær geta verið ágætar, en hafa menn ekki áhyggjur af þenslu í þeim tilvikum líka? Af hverju ekki? Menn tala hér fjálglega og vilja helst fara í þrjár virkjanir helst bara sem fyrst, fyrir klukkan fimm. Hefur það ekki þensluhvetjandi áhrif á samfélagið? Menn samþykktu læknasamninga og þeir verða að vera fordæmi fyrir aðra samninga í heilbrigðismálum, er það ekki? Það var ekki rætt um að setja lög á lækna, en þeir byggðu líka á því að sérfræðilæknar, læknar á stofum, fengu, mundi ég segja, nánast sjálfkrafa hækkun á gjaldskrám sínum árið áður. Það var engin umræða um þenslu. Menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér í umræðu um þenslu. Ég hef áhyggjur af þenslu. En þær áhyggjur verða að gilda á öllum sviðum. Núna er sú sorglega niðurstaða að blasa við á 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna að aðrar stéttir sem við köllum kannski ekki kvennastéttir hafa farið í verkfall og fengið sínu fram og aldrei var rætt um lög, en núna þegar stórar kvennastéttir eru í verkfalli þá kemur til greina að setja ekki bara lög á þau verkföll heldur kippa beinlínis samningsréttinum algjörlega úr sambandi og fela þremur einstaklingum á vegum Hæstaréttar að ákveða þetta, jafnvel um ókomna tíð. Þetta er hneisa.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu og rökfasta og ekki nema von að hæstv. heilbrigðisráðherra hnígi mjög í sæti sínu og glúpni undir slíkri ræðu. Ég rifja það upp af því ég sat hérna 2004 að þá taldi þáverandi ríkisstjórn nauðsynlegt að ljúka verkfalli grunnskólakennara með lagasetningu. Þá var það hæstv. forsætisráðherra sem flutti það frumvarp. En sem kunnugt er eins og við höfum séð í dag þá þorir hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ekki að flytja þetta mál sem hann að öðru jöfnu hefði átt að gera vegna þess að andlag frumvarpsins eru stéttir sem er undir fjórum ráðherrum. Gæti verið að það birti ákveðinn veikleika á þessu frumvarpi? Ég hef skoðað þetta mál töluvert vel eftir það kom í hendur mínar og mér sýnist sem ríkisstjórnin muni eiga mjög erfitt með að verja þennan gerning fyrir erlendum dómstólum. Þarna er verið að skerða samningsfrelsi og stjórnarskráin heimilar það, en þó aðeins með mjög þröngum skilyrðum, m.a. þarf að hlíta ákveðnum skilyrðum mannréttindasáttmála Evrópu. Í tiltekinni grein hans, sem er lykilgrein þar, kemur fram að réttur opinberra starfsmanna á þessu sviði getur sætt takmörkunum og ríkari en réttur starfsmanna á almennum markaði, en það er sérstaklega tekið til að það eru liðsmenn hers og lögreglu, eða stjórnarstarfsmenn. Hverjir eru þeir? Þeir sem beita opinberu valdi. Þá er ekki að finna í þessum hópi. Í dómi sem féll fyrir sex árum kom fram að það væri mjög erfitt af ríkisstjórn að setja fram lög sem bönnuðu öllum að fara í verkfall. Það er nánast það sem er að gerast hér. Hér eru 17 stéttarfélög undir. Ég hef aldrei séð neitt þessu líkt. Telur hv. þingmaður að það sé kannski ástæðan fyrir því að hæstv. forsætisráðherra þorir ekki að leggja nafn sitt [[Forseti hringir.]]við þetta vonda plagg? Hann veit að hann hefur vondan málstað að verja, þótt reynslan [[Forseti hringir.]]sýni að vísu að hann er yfirleitt mjög góður í því.
Virðulegur forseti. Það er tvennt í stjórnunarstíl sem vekur athygli í þessu máli, annars vegar það að nálgast samningaviðræður þannig að segja bara ítrekað nei og svo aftur nei og svo nei og nei og hoppa svo í ýtrasta úrræðið sem er að setja lög, sem, sérstaklega í ljósi forsögunnar að lagasetningunni þar sem ríkisvaldið hefur ekki orðið uppvíst að mikilli samningalipurð, heyri ég, hljóta að jaðra við mannréttindabrot, ég segi ekki meira. Það er svo alveg rétt sem hv. þingmaður segir að hér er verið að fara á mjög róttækan hátt inn í stjórnarskrárbundinn rétt fólks á vinnumarkaði til að semja um sín kjör. Hér eru mjög margir hópar settir undir sama hatt, mjög margir. Yfirleitt þegar sett hafa verið lög á verkföll er um afmarkaðar stéttir að ræða, í þessu tilviki er um stéttir að ræða sem ríkið er viðsemjandinn við, en við höfum kannski séð lög á verkföll þar sem brýnir hagsmunir valda því að grípa þarf inn í þar sem tveir deiluaðilar úti í samfélaginu hafa um langa hríð ekki komist að samkomulagi og ýmsar þrengri röksemdir. Hér er um mjög almenna lagasetningu að ræða sem byggir fyrst og fremst á nálgun ríkisstjórnarinnar í samningaviðræðum sem er þvergirðingsháttur. Það styður það að hér sé mögulega um mannréttindabrot að ræða. Ég sagði að tvennt í stjórnunarstílnum vekti athygli. Hitt er þetta „ugla sat á kvisti,“ sem virðist hafa farið fram í ríkisstjórninni, ríkisstjórnin er greinilega orðin svo buguð af öllum þeim vondu málum sem hún leggur hér ítrekað fram að hún er farin að ákveða í sínum röðum með svona „ugla sat á kvisti“-aðferð hver eigi að mæla fyrir þeim. [[Forseti hringir.]]Það er alveg nýtt og mjög athyglisvert.
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra er að minnsta kosti ekki eftirdæmi nokkurra annarra með því kjarkleysi sem hann sýnir. Hann hendir þessu í einn af sínum ágætu ráðherrum, mál sem hann átti auðvitað að flytja sjálfur ef hann taldi þörf á því. Af hverju? Vegna þess að málið er svo vont. Ég held að það muni reynast ríkisstjórninni mjög erfitt að verja þetta fyrir dómstólum ef málið kemst svo langt. Mig langar að drepa ofan í það sem segir í dómi sem féll árið 2009 þar segir, með leyfi forseta: „Þótt bann við verkföllum gæti náð til vissra flokka ríkisstarfsmanna gæti ekki staðist að banna þeim öllum að fara í verkfall eins og í því tilviki sem um ræddi, þ.m.t. starfsmönnum ríkisfyrirtækja.“ Það kann að virka fyndið, en herra trúr, þetta frumvarp nær til dæmis yfir Félag íslenskra hljómlistarmanna og Leikarafélag Íslands. Með öðrum orðum, það er verið að banna með lögum verkfall í sinfóníunni og Þjóðleikhúsinu. Samkvæmt þessum dómi stenst það ekki. Ég held þess vegna að ef hægt er að setja krók í þetta atriði þá falli öll lagasetningin fyrir dómi. Ég held að hæstv. forsætisráðherra sem býr yfir sérstakri skrifstofu og sérfræðingum sem fara ofan í það með hvaða hætti lagagerningar standast alþjóðlegar skuldbindingar og stjórnarskrá hafi einfaldlega vitað að þarna var hann á hálum ís, á holklaka sem gæti brostið undan honum. Auðvitað er það þannig að þetta mál allt saman og það öngstræti sem það er komið í á ríkisstjórnin með tómat og sinnepi. Hennar fyrsta verk var að semja við sérgreinalækna upp á 23%, um lækna upp á 30%, við kennara upp á næstum því 30% og hvernig á þá að vera hægt að meina öðrum háskólamenntuðum mönnum eða svo maður taki samanburðinn við lækna og hjúkrunarfræðinga, að biðja um hið sama? Þetta stenst ekki. Ég segi þess vegna: Það er ríkisstjórnin sem bjó til þennan vanda. Svo kemur hún hér með þetta forkastanlega [[Forseti hringir.]]klúðurplagg sem mun ekki standast fyrir nokkrum alþjóðlegum dómstóli og ætlar að klára málið þannig og hæstv. forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]þorir ekki að bera málið fram.
Virðulegur forseti. Ég er algjörlega sammála því mati að þetta er fullkomið klúður. Það hefur algjörlega skort á heildarsýn af hálfu ríkisstjórnarinnar á kjaramál. Hún hefur algjörlega skilað auðu í því að reyna að fyrirbyggja þetta ástand á vinnumarkaði, að reyna að koma á heildarumgjörð utan um kjarasamninga. Ég er líka alveg sammála því að það er kjarkleysi af hæstv. forsætisráðherra að bera ekki fram þetta mál. Þetta er áhugaverð kenning hjá hv. þingmanni vegna þess að þetta lítur vissulega út eins og brot á stjórnarskrárbundnum rétti, eins og brot á mannréttindum, sérstaklega þegar málið er sett í það samhengi að þarna á gerðardómur þriggja einstaklinga að ákveða ekki bara um einhverja einstaka kjarasamninga heldur er honum í raun og veru falið umboð til þess að ákveða um ókomna tíð hvort þessir hópar, sinfónían, leikarar, hjúkrunarfræðingar, dýralæknar, lögfræðingar, hafi yfir höfuð rétt til þess að fara í verkfall einhvern tímann. Þannig er þetta frumvarp, þannig er þetta skrifað. Ef málið fer svona í gegn þá held ég að það falli fyrir dómstólum, a.m.k. lýsir sú hugmyndafræði sem þarna birtist stórbrotnu virðingarleysi fyrir þessum réttindum fólks, fyrir samningsréttinum. Já, hæstv. forsætisráðherra er kjarklaus að mínu viti að leggja ekki fram þetta mál. Mér finnst einkennilegt hvernig ákveðið var hver ætti að leggja fram þetta mál. Þetta er auðvitað lagt fram af ríkisstjórninni, er stórmál og ætti að vera lagt fram af hæstv. forsætisráðherra. En ég vil hrósa þó tveimur ráðherrum sem hér sitja og málið varðar mjög mikið, það eru hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, sem sitja þó hér og hlusta á umræðuna. Málið varðar einkum og að mjög miklu leyti hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég vona að ég heyri í þessum tveimur ráðherrum [[Forseti hringir.]]og við fáum innlegg þeirra í þetta mál.
Virðulegi forseti. Það er alltaf ánægjulegt, geri ég ráð fyrir, ef menn eru bænheyrðir og mér er hvort tveggja ljúft og skylt að taka til máls við þessa umræðu hér og hef í hyggju að fylgjast rækilega með henni. Ég ætla að gera grein fyrir afstöðu minni í þessu máli og ég ætla að nálgast þá umræðu út frá þeirri skyldu og þeirri ábyrgð sem mér er falin sem heilbrigðisráðherra. Þar undir eru sjúklingar sem sækja þjónustu til heilbrigðiskerfisins og síðan okkar ágæta starfsfólk sem innan vébanda þess vinnur. Það er hárrétt ábending sem hefur ítrekað komið fram hjá ræðumanni að það hljóta að vegast á þau sjónarmið í þessu máli, við þá dapurlegu gjörð að þurfa að setja lög á kjaradeilu, hvaða langtímaáhrif og skammtímaáhrif það eru sem leiða af þeirri ákvörðun sem hér er verið að leggja til. Ef við horfum yfir sviðið eins og það er þá hafa frá því að verkfallsdeilur hófust með verkfalli lækna fyrir 33 vikum um 20 vikur, þrír mánuðir, farið í verkföll innan heilbrigðiskerfisins og á þeim tíma hefur þjónusta þess nánast einskorðast við bráðaþjónustu. Þetta hefur verið unnt að gera með mjög góðu samstarfi við stéttarfélög sem hafa í rauninni gert það kleift að heilbrigðisstofnanir hafa fengið nauðsynlegar undanþágur svo að bráðastarfsemin gæti gengið með það að meginmarkmiði að öryggi sjúklinga sé tryggt svo sem kostur er við þessar aðstæður. Ég fullyrði að allir starfsmenn innan heilbrigðisþjónustunnar leggja sig verulega fram um að sinna störfum sínum á hvaða sviði svo sem það er, en það er hins vegar algerlega ljóst að það er langur vegur frá því að heilbrigðisþjónustan á Íslandi í dag sinni þeim sem til hennar leita á þann hátt sem eðlilegt væri og skynsamlegt. Það hefur líka verið nefnt hér sumarleyfi starfsfólks sem unnið hefur núna, eins og ég hef lýst, í mjög margar vikur, í langan tíma undir gríðarlegu álagi. Nú fer að líða að sumarleyfum þeirra sem eru langþráð og fyllilega verðskulduð. Það kallar sömuleiðis á það að við vegum og metum með hvaða hætti heilbrigðisþjónustan á Íslandi geti þjónustað og staðið við verkefni sín, sem henni ber að lögum að sinna. Ef við lítum aðeins á stöðuna, þó ekki væri nema til Landspítalans 8. júní, hvernig er staðan þar í þeim efnum? Hvernig erum við að þjónusta fólkið? Jú, virkum rúmum á Landspítalanum hefur fækkað um 130. 300 myndgreiningarrannsóknum hefur verið frestað. 200 hjartaþræðingum hefur verið frestað. Á venjulegum degi eru þær innan við 100. 5.600 dag- og göngudeildarkomum hefur verið frestað og 700 skurðaðgerðum hefur verið frestað, af þeim 700 eru það 200 aðgerðir frá 1. júní, eftir að verkfall hjúkrunarfræðinga hófst. Við þessar aðstæður verður sífellt erfiðara að tryggja öryggi sjúklinga. Það leiðir af sjálfu sér. Þá er spurningin sem við sem berum ábyrgð á þessu stöndum frammi fyrir: Hversu langan tíma á að gefa til að ná samningum? Hversu lengi þurfa starfsmenn og sjúklingar að bíða þess að við sjáum á einhvern hátt framan í það að við getum farið að vinna á þeim verkefnum sem við viljum öll að heilbrigðisþjónustan okkar sinni? Þó svo að þessi deila verði leidd í jörð á þennan hátt þá kemst ekki allt á stundinni í fullkomið horf í heilbrigðisþjónustunni. Það er langur vegur frá. Það verða fullt af verkefnum þar óleyst og það mun taka margar vikur, mánuði að koma heilbrigðiskerfinu af stað, hvernig svo sem þeirri deilu sem nú er uppi lýkur, hvort heldur er með samningum eða með þeirri gjörð sem hér er lögð til. Ég verð að játa það alveg heils hugar að mér finnst mál að linni og þá tala ég meðal annars fyrir hönd sjúklinga í þessum efnum og styðst í þeim efnum til að mynda við álit og umsagnir embættis landlæknis, sem hefur gefið okkur öllum ágæta yfirsýn og álit sitt á þeirri stöðu sem þarna er uppi. Hann hefur metið ástandið þannig að það sé beinlínis orðið ógn við heilsu fólks að eiga viðskipti eða eiga undir þá þjónustu að sækja sem heilbrigðiskerfinu okkar á Íslandi er ætlað að sinna. Þegar maður horfir framan í það að á undanförnum vikum hafa samningar samninganefnda aðila, ríkisins og stéttarfélaganna, ekki náð neinum árangri í að nálgast og jafnvel á síðasta fundi sem haldinn var áður en slitnaði endanlega upp úr spólaði í sömu hjólförum eins og áður hafa verið ekin, þá segi ég: Þolinmæði minni er lokið í þeim efnum og ég geri kröfu til þess að við komum málunum í annan farveg. Sáttasemjari treystir sér heldur ekki til að leggja fram tillögu til sátta eða miðlunartillögu. Það var reynt að fara þá leið sem stjórnarandstaðan varpaði upp fyrst í tengslum við verkfall lækna, að nýta heimild í lögum um kjaramál og vinnudeilur, að skipa sáttanefnd. Það var ágætishugmynd en hún gekk ekki heldur, þokaðist ekki nokkurn skapaðan hlut. Á umliðnum vikum hafa öðru hverju kviknað upp og vaknað vonir hjá þeim sem sárast eiga um að binda í þessum efnum þegar viðræður aðila hafa hafist á ný. Þegar þeim hefur ekki miðað neitt og þeim lýkur með slitum þá leggjast þær áhyggjur ofan á aðrar sem þetta fólk hefur af heilsu sinni. Ég tel einfaldlega í þeirri stöðu sem uppi er að valkostirnir sem við sem erum í ábyrgð fyrir þessari þjónustu stöndum frammi fyrir séu þeir að láta sjúklinga og þá einstaklinga sem þurfa að sækja undir heilbrigðiskerfið búa áfram við þessa óvissu, áhyggjur og ónot eða við þurfum að taka á okkur að axla ábyrgðina og þungann af erfiðri ákvörðun. Ég ætla að gera það. Ég vil frekar taka það á mig en að láta sjúklinga búa áfram við þessa óvissu. Um leið og ég segi það viðurkenni ég fúslega að ég hef áhyggjur af langtímaáhrifum þessarar gjörðar, verulegar áhyggjur, því að við stöndum í samkeppni um þetta ágæta vinnuafl við aðrar þjóðir. En eins og ég hef lýst í ræðu minni tel ég að lengur verði ekki við þetta óbreytta ástand búið og ég sé ekkert í kortunum í dag sem bendir til þess að samninganefndir aðila séu að fara að nálgast, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þá hefði ég og vonaðist raunar eftir því að sáttasemjari kæmi fram með tillögu sem gæti orðið grunnur að því að aðilar næðu að ljúka því í atkvæðagreiðslu sín á milli en því miður mat sáttasemjari bilið á milli deiluaðila of mikið til að hann treysti sér til að gera það. Ég tel það ábyrgðarleysi að höggva ekki á hnútinn í þessari stöðu og vil ekki undir neinum kringumstæðum víkja mér undan þeirri ábyrgð og skal bera þann kross sem af því leiðir að lagasetning á stöðuna verði að veruleika. Ég vek athygli á því að í þessu frumvarpi er sömuleiðis gefinn kostur á því fyrir báða deiluaðila í tvær, þrjár vikur að vinna að því að ná sáttum og ég ætlast til þess að báðir aðilar geri það og ég vonast til þess að ekki þurfi að reyna á ákvæðin um gerðardóm þann 1. júlí eins og þessu er stillt hér upp. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn vilji í andsvörum ræða eitthvað frekar um ýmis atriði sem hafa verið nefnd í umræðunni og eru tengd samningum við aðrar stéttir, tækjabúnaði í heilbrigðisþjónustunni, gjaldtökum o.s.frv. Það er töluvert af rangfærslum í þeirri umræðu sem ég skal feginn leiðrétta ef ég fæ tækifæri til þess á eftir.
Herra forseti. Ég vil gjarnan fá að eiga orðastað við hæstv. ráðherra og gefa honum tækifæri á að leiðrétta helstu rangfærslur sem hann lauk ræðu sinni á að nefna. Við vitum það og ég nefndi það í ræðu minni að það hefur verið ein af kröfunum sem settar hafa verið fram af hálfu BHM í þessari deilu að mikilvægt sé að styrkja sérstaklega rekstur heilbrigðisstofnana. Ég vil bara spyrja hæstv. ráðherra beint út: Hvað hafa stjórnvöld verið reiðubúin að setja á borðið í þeim efnum? Við vitum það líka og hæstv. ráðherra veit að aðgerða er þörf. Hann nefndi það hér að það mundi taka tíma fyrir heilbrigðiskerfið að jafna sig eftir þessi verkföll, og talaði um mánuði. En er ekki nær lagi að tala um lengri tíma nema einhverjar róttækar aðgerðir komi til til að byggja hér upp og hefja sókn í þessum málum? Mig langar að fá það á hreint því að hæstv. ráðherra segir: Hér hefur ýmislegt verið sagt og ekki allt rétt og ég vil gjarnan fá að leiðrétta hér rangfærslur. [[Gripið fram í.]]Endilega gerðu það. Komdu og segðu okkur hvað stjórnvöld eru reiðubúin að setja á borðið í þessum efnum. Ég bið líka hæstv. ráðherra að segja okkur hvaða forgangsröðun stjórnvöld sýna með því að boða hér skattalækkanir. Þegar er búið að boða skattalækkanir upp á 15–17 milljarða. Enn frekari skattalækkanir eru boðaðar. Hæstv. fjármálaráðherra heldur sérstakan fund í hádeginu í dag til að ræða þau mál. Hvar ætlum við að fá peningana til að fara í þá uppbyggingu sem svo sár þörf er á? Við virðumst alla vega oft vera sammála í þessum sal um að svo sannarlega sé þörf á slíkri uppbyggingu en um leið erum við að fórna tekjum. Það er ekki rétta leiðin til að nálgast þessi mál. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra út í forgangsröðunina, hvort hann telji mikilvægara að halda áfram að reyna að afla einhverra tekna til að geta byggt upp. Eins og við vitum öll hefur verið erfiður tími í heilbrigðiskerfinu. Er rétta forgangsröðunin að fara í enn frekari skattalækkanir, herra forseti?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og einnig málefnalega ræðu hennar hér áðan. Þó að ég hafi ekki endilega verið sammála öllum atriðum í henni var þar mælt af mikilli yfirvegun og skynsemi en engu að síður komu fram ákveðin grundvallaratriði sem ég var ekki sammála. Það voru engar rangfærslur þar í, það kom fram hjá öðrum þingmönnum að öðru leyti en því að það er ekki rétt að gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu á sjúklingum hafi aukist. Það er rangt. Gjaldtaka og hlutdeild sjúklinga í íslensku heilbrigðiskerfi var 19,2% árið 2013 og lækkaði niður í 18,9% árið 2014, þannig að ég sé ekki hvernig menn hafa fundið þetta út. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefndi hér um að styrkja stofnanir og sérstaklega heilsugæsluna. Við höfum á síðustu tveimur fjárlögum lagt okkur fram um að nýta það takmarkaða svigrúm sem okkur hefur verið skapað við fjárlagagerðina til að styrkja spítalaþjónustuna. Ég hef sagt það áður í þessum sal að það er komið að því núna að það svigrúm sem við kunnum að fá verði fyrst og síðast lagt í heilsugæsluna í þeirri þjónustu sem okkur er ætlað að veita. Þegar ég nefni vikur og mánuði leiðir það bara af sjálfu sér að sumarleyfi munu standa fram í miðjan ágúst. Við gerðum ráð fyrir því að þegar verkfalli lækna lauk hafi verið farið að vinna upp og endurskipuleggja biðlista, en í þeirri törn sem staðið hefur yfir núna hafa öll plön raskast og ekki verið nokkur einasta stund fyrir stjórnendur heilbrigðisstofnana til að búa til einhverjar áætlanir til að vinna á þeim stabba. Þeir hafa fyrst og fremst verið í viðbragðsstöðu til að veita bráðaþjónustu í þeirri stöðu sem uppi er og þess vegna hefur langtímahugsunin í kerfinu vikið til hliðar á undanförnum tveimur mánuðum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég held að kostnaðarþátttaka sjúklinga sé mál sem þurfi að ræða sérstaklega og þróunina sem hefur orðið í þeim efnum, en mig langar þá að spyrja hæstv. ráðherra: Eigum við von á einhverri áætlun um aukningu framlaga til heilsugæslunnar eins og hann nefnir hér, til heilbrigðisþjónustunnar sem heild sem getur nýst til að leysa þessi mál sem eru í algerum hnút? Hér er verið að leggja til frest, skamman frest fyrir aðila til að ná samningum. Eigum við von á einhverju útspili frá stjórnvöldum um aukin framlög til þessara þátta? Mig langar líka að ítreka spurningu mína frá því áðan hvernig við nákvæmlega sjáum fram á að ríkissjóður verði aflögufær þegar helsta „mission“, svo ég leyfi mér að sletta, stjórnvalda virðist vera sú að afsala almenningi og ríkinu tekjum með skattalækkunarstefnu sinni eins og ég nefndi í ræðu minni. Við erum að horfa upp á lægri tekjur ríkissjóðs upp á 15–17 milljarða út frá því útspili sem kom hér síðast og boðað er áframhald. Er ekki réttara að reyna að byggja upp tekjugrunninn og reyna að standa undir þeirri uppbyggingu sem þörf er á?
Virðulegur forseti. Við erum að vinna að undirbúningi fjárlaga næsta árs þar sem meðal annars er tekið á þeim þáttum sem hv. þingmaður ræðir um í styrkingu einstakra þjónustuþátta. En vissulega átti ég eftir að svara þeirri spurningu sem hv. þingmaður kom fram með varðandi skattalækkanir og áherslur okkar sjálfstæðismanna á þær. Fyrst vil ég tiltaka að skattalækkun snýr að því að bæta kjör fólks, þeirra einstaklinga sem afla sér fjármuna með brauðstriti sínu. Ég er bara einfaldlega þeirrar skoðunar að það sé kjarabót að lækka skatta á einstaklinga, fyrir utan það að grundvallarskoðun mín er sú að einstaklingum sé betur treystandi til að fara með fjármuni heldur en stjórnmálamönnum. Reynslan hefur sýnt okkur að einstaklingum er það lagnara og betra að skapa verðmæti á grundvelli strits síns heldur en stjórnmálamönnum í gegnum tíðina hefur nokkurn tíma tekist.
Virðulegur forseti. Það er vissulega rétt að það eru stór dæmi undanfarna mánuði sem renna stoðum undir þá fullyrðingu hæstv. ráðherra að stjórnmálamenn margir hverjir fari illa með opinbert fé og hefði verið hægt að fara vel með opinbert fé í aðdraganda þessa ástands á vinnumarkaði til að reyna að fyrirbyggja þetta ástand. Hæstv. ráðherra rakti það ágætlega hversu ömurlegt ástandið er og hættulegt á heilbrigðisstofnunum landsins út af þessum verkfallsaðgerðum. Ég mundi aldrei gera lítið úr því. En ég lít kannski svolítið öðruvísi á þetta. Ég hefði haldið að einmitt þetta hættulega ástand og þetta ömurlega ástand ætti að vera báðum aðilum alveg gríðarleg hvatning til að reyna að ná samningum vegna þess að ég held að það sé ekki þannig að það séu bara fulltrúar ríkisvaldsins sem sjái hið ömurlega ástand. Ég leyfi mér að fullyrða að fyrir engum sé ástandið jafn átakanlegt og átakanlegt að horfa upp á þetta ástand og fyrir hjúkrunarfræðinga og aðrar heilbrigðisstéttir sem eru í verkfalli og hafa menntað sig í því að hjúkra fólki og sinna störfum í heilbrigðisþjónustu. Ætli þeim stéttum finnist ekki líka ömurlegt að horfa upp á þetta ástand? Það vill enginn vera í þessu. Þess vegna á þetta ástand sem skapast að vera báðum aðilum alveg ótrúleg hvatning til að reyna að ná samningum. Það á alltaf að vera lausnin. Ég óttast að hérna sé að myndast freistnivandi fyrir ríkisvaldið þegar menn umgangast lagasetningarvald af svona mikilli léttúð að menn segja hreinlega nei og fara svo bara í lögin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hefur hann gert til að reyna að hafa uppbyggileg áhrif á þetta ástand á vinnumarkaði? Hefur hann komið með eitthvert innlegg inn í þessar deilur við heilbrigðisstéttirnar í þessu ferli? Hver eru þau innlegg og hvernig hefur þeim verið tekið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að almennt sé sá skilningur hjá þeim sem hér hafa rætt málin og víðar raunar að ekki sé verið að gera á neinn hátt lítið úr því ástandi sem í heilbrigðiskerfinu er. Staðan er að mati allra grafalvarleg og mér finnst fólk almennt umgangast stöðuna með því hugarfari svo það sé bara sagt. En við erum hins vegar klemmd í einhverri stöðu sem ég hef metið þannig að við verðum að brjótast út úr og það verður seint sagt um þann sem hér stendur að hann hafi umgengist það að setja lög á verkfall af einhverri léttúð. Ég hef verið mjög eindreginn talsmaður þess að ekki komi til þess. Ég hef hvatt til samninga, ég hef rætt, af því að hér er spurt, við aðila beggja vegna borðs, ýtt á hluti, gengið eftir því að fundum sé komið á o.s.frv. Á meðan hef ég haft það meginhlutverk að halda utan um og standa undir þeirri ábyrgð og þeim skyldum sem á heilbrigðisráðherra eru lagðar. Hér er verið að ræða um með hvaða hætti menn eru að bera fram mál á ýmsum fagsviðum. Ég held mig við það fagsvið sem mér er ætlað að lögum að sinna og nýti það umboð sem ég hef til þeirra verka með þeim hætti að ræða við aðila beggja vegna borðsins, bæði stéttarfélaga og ríkisins megin og ýta á að það komist á samningur af því að það er til lengri tíma það eina sem kemur okkur út úr þessari stöðu svo viðunandi sé. Ég tek undir með hv. þingmanni að það ástand sem þarna er uppi skynjar heilbrigðisstarfsfólk manna best og það á að vera okkur öllum hvatning til samninga sem hv. þingmaður nefnir hér.
Virðulegi forseti. Ég er út af fyrir sig ekki að saka hæstv. ráðherra um léttúð heldur þessa almennu nálgun á kjarasamninga sem virðist vera nú við lýði, að grípa til mjög róttæks, ýtrasta úrræðis á allt of veikum grundvelli, það er mín skoðun. Já, ég held að það sé mjög mikilvægt að átta sig á því að hið alvarlega ástand á heilbrigðisstofnunum virkar að sjálfsögðu sem hvatning fyrir báða aðila til að reyna að ná lausn. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann hefði lagt fram eitthvert innlegg til að reyna að leysa þessa stöðu hvað hans fagsvið varðar, sem eru heilbrigðismálin, og svarið er að hann hefur komið á fundum. Ég bjóst kannski við einhverju meiru. Hvað stendur til að gera í heilbrigðismálum til að reyna að taka á þeim gríðarlega mönnunarvanda sem mun kannski blasa við enn frekar ef menn setja þessi lög. Hvað stendur til?
Virðulegi forseti. Það er rétt, lagasetningin er ýtrasta úrræðið, algert neyðarbrauð í mínum huga, þrautaráð, algert þrautaráð. Þegar hér er nefnt að ég hafi beitt mér fyrir fundum þá er það form skárra heldur en að einhver einn standi og hrópi bara út í myrkrið. Á fundum gerast hlutir hvort sem okkur líkar það betur eða verr ef það er með einhverjum hætti undirbúið og skynsamlega sett fram. Fundir geta verið uppspretta góðra verka en sumir þeirra eru náttúrlega líka algerlega tilgangslausir eins og við þekkjum sennilega öll hér inni. Varðandi mönnunarvandann höfum við, þ.e. ráðuneytið, verið í samstarfsverkefni með embætti landlæknis til að reyna að gera okkur einhverja mynd af því sem bíður okkar og reyna að vera í færum til þess að mæta helstu áskorunum í mönnun íslenska heilbrigðiskerfisins á næstu árum. Ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um það á hvaða stað sú vinna er stödd en við erum í verkefni einmitt á þessum lendum sem hv. þingmaður spyr um.
Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur bæði mýkt og fótafimi kattarins þegar hann dansar með orð hér um þingsalina og talar um það sem okkur öllum finnst, staðan er auðvitað þung og erfið og öll deilum við áhyggjunum. En það þýðir lítið fyrir hæstv. ráðherra að koma hingað og bera sig mannalega og berja í borðið og segjast ætlast til þess að deiluaðilar verði búnir að ná samningum innan þess tímaramma sem gefinn er í frumvarpinu. Til hvers nákvæmlega ætlast hæstv. ráðherra? Ætlast hann til þess að til dæmis heilbrigðisstéttirnar, sem eru í hópi þessara 17 stéttarfélaga, leggi niður rófuna og taki það og gleypi það sem samninganefnd réttir þeim? Er það þannig sem hann vill leysa þessa deilu? Eða vill hæstv. ráðherra kannski í krafti síns embættis og stöðu reyna að hnika samninganefndinni til þannig að hún bjóði meira? Er það ekki það sem vantar? Það dansar aldrei neitt par nema það séu tveir til í að dansa. Í þessu tilviki er það aðeins einn. Ég verð líka að segja að mér finnst hæstv. ráðherra tala nokkuð mannalega þegar hann fer yfir stöðuna, en hann gleymir einu. Hann gleymir því að hann sjálfur skrifaði undir yfirlýsingu 5. janúar þar sem hann hét því að það kæmi meira fjármagn inn í kerfið. Hæstv. ráðherra lýsti því sem stefnu og skrifaði undir það með forsætisráðherra og ýmsum forsvarsmönnum úr heilbrigðisstéttinni þar sem sagt var að heilbrigðiskerfið ætti að búa við sambærilegan ramma hvað fjármuni varðar og er annars staðar á Norðurlöndunum. Það vantar allmikið upp í það og ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Er þetta ekki tímapunkturinn til að standa við stóru orðin, hætta að láta mannalega en efna það sem hann sagði 5. janúar? Og til að rifja það upp ætla ég að skilja þetta hér eftir handa honum. [[Þingmaður leggur blað í pontu.]]
Virðulegur forseti. Það er unun annað veifið að hlusta á hv. þingmann ræða um uppáhalds skepnu sína sem er kötturinn með mýkt og fótafimi [[Gripið fram í.]]- leyfa hv. þingmanni að klára ræðu sína í friði - mýkt og fótafimi og svo kemur að rófunni líka. Ég veit það hins vegar að hv. þingmaður getur miklu fremur líkt mér við urriða en nokkurn tíma kött og ætlaðist fremur til þess að sú samlíking yrði nýtt. Ég er sammála hv. þingmanni í því að það þarf tvo til að semja og það er alveg borðleggjandi að þegar síðasti samningafundur aðila endar á því að bilið breikkar frá fundi þar á undan þá verðum við krafin afstöðu um það hversu lengi við ætlum að láta þetta ganga án þess að aðhafast nokkurn skapaðan hlut. Ég er að lýsa þeirri afstöðu minni hér að ég ætla ekki að búa lengur við óbreytt ástand. Ég ætla að taka afstöðu með sjúklingum í þessari deilu sem ég tel vera búna að þjást nóg í tvo mánuði. Með sama hætti hefur starfsfólk heilbrigðiskerfisins þurft að una því að búa við alls óviðunandi starfsaðstæður og það er sú spurning sem menn eiga líka að ræða hér. Og þegar rætt er um þessa yfirlýsingu, sem ég kann ágætlega, þá hvet ég hv. þingmann til að lesa hana alla og ætla það líka að hann þekki til þeirrar vinnu sem er í gangi, m.a. til þess að við höfum sama skilning á þeim stærðum sem undir eru þegar við erum að bera okkur saman við aðrar þjóðir. Sá skilningur er ekki einn og sá hinn sami alls staðar þegar upp er dregið. Það er langur vegur frá því. Og af því er hér er fullyrt að það vanti upp á í samanburði við hin Norðurlöndin, hvað hefur hv. þingmaður fyrir sér í því? Hvaða tölfræði liggur þar til grundvallar? Hvaða tölfræði hefur hv. þingmaður fyrir sér í því að launakjör sérfræðinga [[Forseti hringir.]]hafi verið hækkuð um 23% í lok ársins 2013? Það er bara rugl. Það er ekki rétt.
Herra forseti. Það eina sem var rétt í ræðu hæstv. ráðherra voru hin síðustu orð. Það er rétt að samningar sérfræðilæknanna voru kannski ekki 23% vegna þess að þeir voru hærri ef maður tekur verðbæturnar með. Ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra um það að við þurfum að hugsa um sjúklinga og ég eins og hann stend með sjúklingum. Þess vegna stend ég með því að heilbrigðiskerfið verði byggt upp og gert þannig úr garði að sjúklingar njóti sem bestrar aðstöðu, umönnunar og sem bests starfsfólks. En hvað heldur hæstv. ráðherra að gerist ef hann ætlar að fara með þessum hætti til að leysa deiluna? Hann sagði það sjálfur í ræðu sinni áðan, hann sagðist óttast að markaðslögmálin mundu sjá til þess að menn mundu greiða atkvæði með fótunum, hverfa úr starfi og fara til hinna Norðurlandanna, nákvæmlega sömu rök og hæstv. ráðherra hafði þegar læknadeilan var uppi [[Forseti hringir.]]og hún var leyst til að halda læknunum heima. Hvers vegna eigum við ekki að halda hjúkrunarfræðingunum [[Forseti hringir.]]heima? Og af hverju eru ekki þeir peningar komnir [[Forseti hringir.]]sem hér var lofað? Fóru þeir kannski allir í læknana?
Virðulegi forseti. Hvers vegna komu ekki peningarnir sem hér var lofað? Vegna þess að við erum enn að vinna okkur að þeim grunni til að geta lagt þetta fram af einhverju skynsamlegu viti. Ég fagna því þegar hv. þingmaður lýsir því yfir að hann hyggist standa með sjúklingum í þeirri umræðu sem við erum að vinna með. [[Gripið fram í.]] Ég lýsti hér áhyggjum mínum af framtíðaráhrifunum af þessari ákvörðun en ég lýsti því líka að það væri sú áhætta sem ég tæki fremur af þeirri óvissu sem af þessari ákvörðun leiddi. Fremur kýs ég að koma sjúklingum í öruggt skjól og taka svo á þessari áhættu framtíðarinnar til lengri tíma. [[Gripið fram í.]]Jú, að sjálfsögðu, eins og hv. þingmaður veit er nóg af krafti í okkur urriðaveiðimönnum, klárlega. Það þarf ekki að frýja mér neins í því. Þetta vil ég segja út af sérgreinalæknasamningunum: Í tíð hv. þingmanns í síðustu ríkisstjórn var kosið að sleppa því að semja við sérgreinalækna en velta kostnaðinum [[Forseti hringir.]]úr 29% upp í 42% á sjúklinga í staðinn, [[Gripið fram í.]]þannig að sérfræðingarnir fengu að skammta sér launin sín sjálfir.
Þannig að verkfallið er mér að kenna?
Nei.
Hæstv. forseti. Menn hafa spurt ýmissa spurninga, nú síðast hæstv. heilbrigðisráðherra, sem mætti gjarnan hlýða á það sem ég ætla að segja. Hann hefur ekki bara spurt spurninga, hann hefur líka komið hér með yfirlýsingar. Sú sem ég staldra fyrst við er að hann hafi í hyggju að tala fyrir hönd sjúklinga í þessari deilu. Þá spyr ég: Gegn hverjum? Gegn hæstv. fjármálaráðherra? Hvar liggur ástæðan fyrir því að þessi deila er komin í þann hnút sem raun ber vitni? Mig langar til að byrja á því að segja örfá orð um verkfallsréttinn og sögu þessara mála vegna þess að ég hef af því þungar áhyggjur að verið sé að grafa undan verkfallsréttinum sem er öryggisventill launafólks í lýðræðisþjóðfélagi. Þetta er í fjórða skipti á þessu kjörtímabili sem aðeins er hálfnað sem rætt er um lög á samninga. Það hefur verið rifjað upp. Í einu tilvikinu var um að lög á yfirvinnubann hjá starfsmönnum á ferjunni Herjólfi. Þetta er náttúrlega miklu stærra og alvarlegra mál sem hér er um að tefla. Það er ekki í fyrsta sinni sem lög eru sett á þá hópa sem hér um ræðir. Þegar horft er til baka til ársins 1990 í þjóðarsáttarsamningunum voru sett lög á samninga og þeir hreinlega numdir úr gildi. Það var mjög umdeild gjörð. Bæði voru lögin sem þá voru sett mjög umdeild og samningarnir sem teknir voru af voru líka umdeildir. Ég var sjálfur í hringiðu þeirra atburða sem skildu eftir sig mikil sár innan raða launafólks vegna þess að þar var ágreiningur og átök. Og þótt þessi deila nú sé ekki sambærileg við það sem þá gerðist, og mætti hafa um hana mörg orð, er hún sambærileg að einu leyti. Hún er sambærileg að því leyti að um er að ræða gríðarlegt högg á það fólk sem staðið hefur í kjarabaráttu og verkföllum á þriðja mánuð án launa og horfir upp á vinnustaðinn sinn í vandræðum. Það gerir enginn átakalaust innra með sér. Þetta er gríðarlegt álag á fólk. Höggið þegar verkfallsrétturinn er numinn brott er mjög mikið þannig að þetta er mjög alvarleg gjörð. Ég ætla að koma að því undir lok máls míns, sem er nú ekki ýkjalangt, ég á eftir rúmar 11 mínútur. En ég verð að segja að mér finnst grunnurinn að því að leysa þessa deilu vera að skilgreina hana rétt. Ráðherrar í ríkisstjórn hafa sagt að þeir vonuðust til þess að niðurstaða næðist í samningum. Ég segi: Það er engin von til þess, engin ef ekki verður grundvallarbreyting í afstöðu til samninganna. Og hvað er það sem fjötrar menn? Það eru ákvæði sem sett voru inn í kjarasamninga á almennum vinnumarkaði á milli Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands, rauð strik sem eiga að binda vinnumarkaðinn og ríkisstjórnina að öðru leyti. Það er vandinn. Það þarf einhvern veginn að höggva á þennan hnút. Í fyrsta lagi segi ég: Það er siðlaust ákvæði í þessum samningum. Það er siðlaust að binda opinbera geirann og ríkisvaldið á höndum og fótum með þessum hætti. Út frá siðferðilegu sjónarmiði er ríkisstjórnin ekki bundin. Hún getur metið hvað þetta gæti þýtt. Það eru hagkvæmnisrök og praktík, en siðferðilega tel ég hana ekki vera bundna. En hvað er það sem veldur því að menn telja skynsamlegt að almenni markaðurinn ákvarði kjör innan opinbera geirans? Eftir því sem ég skil málið best er teflt fram þrenns konar röksemdum: Í fyrsta lagi er sagt að opinberi geirinn sé ekki hluti af hinum eiginlega vinnumarkaði. Ég er ekki að leggja ríkisstjórninni þessi orð í munn, alls ekki, ég er að vísa til almennrar umræðu sem maður heyrir oft og jafnvel að opinberi geirinn sé á framfæri annars hluta atvinnulífsins. Því er til að svara að það er rökleysa, það stenst náttúrlega engan veginn. Það eru starfandi smiðir og afgreiðslufólk í búðum og fólk sem vinnur á dekkjaverkstæði og í margvíslegum þjónustugeirum sem við höfum þörf á ekkert síður en þeim sem vinna á sjúkrahúsum, í skólum, við þurfum öll hvert á öðru að halda. Við myndum eina samfellu, heildstæðan vinnandi markað í samfélaginu þar sem við þurfum hvert á öðru að halda, þannig að þessi röksemd stenst ekki. Síðan er önnur röksemd. Hún er þessi: Ef við ætlum að tryggja fulla atvinnu í landinu má ekki ofgera fyrirtækjum með því að þvinga þau til að greiða laun umfram raunverulega getu þeirra. Þeir sem sitja við borðið af hálfu atvinnurekenda hjá Samtökum atvinnulífsins hafa puttann á púlsinum og skilja best þessar staðreyndir. Því er oft teflt fram með þessum hætti. En þá segi ég: Er rétt að láta þá sem eru í forsvari fyrir fyrirtæki, sem eru fyrst og fremst drifin áfram af hagnaðarvon, stýra launastiginu í landinu? Við erum búin að heyra það að undanförnu hvernig sjávarútvegsfyrirtækin hafa verið að greiða eigendum sínum mikinn arð en síðan staðið með hortugheitum gegn launakröfum almenns launafólks. Mín niðurstaða er sú að það eigi ekki að vera í hendi sjálftökumanna í atvinnurekstri sem eru síðan ósvífnustu nirflar landsins þegar kemur að kjörum annarra, það á ekki að vera í hendi þeirra að ákvarða launastigið á sjúkrahúsum Íslands þannig að ég tel að þessi röksemd standist ekki. Launafólki í Starfsgreinasambandinu tókst að knýja fram samninga með hótun um samstöðu í verkfallsaðgerðum og mjög góðum málflutningi. Það hefur ekki alltaf tekist. Það hafa ekki alltaf verið settar fram stífar kröfur af hálfu launafólks og menn á þeim markaði hafa ekki náð þeim árangri sem menn hefðu helst viljað þannig að það launastig sem þarna er tryggt getur ekki verið einhver vegvísir inn eftir sjúkraganginum eða í skólastofum landsins eða í öðrum þjónustustofnunum. Síðan er í þriðja lagi vísað til þess sem gerist á Norðurlöndum. Menn segja: Á Norðurlöndum reyna menn að hanna kerfi sem er þannig gert að fyrst semur almenni markaðurinn og síðan kemur opinberi geirinn, hann kemur á eftir. En þá segi ég tvennt: Í fyrsta lagi er ekkert einhlítt um hin norrænu kerfin þó að víða sé viðleitni í þessa átt til að búa til slíkan ramma. En í öðru lagi er ekki saman að jafna launaumhverfinu hjá okkur og því sem gerist hjá Norðurlöndum að því leyti að umsamin taxtalaun endurspegla síður veruleikann í launaumslaginu úti í þjóðfélaginu en gerist á Norðurlöndum. Umsaminn launataxti, sérstaklega á almennum markaði, er miklu lægri en sem nemur raunveruleikanum í launaumslaginu. Þess vegna er rangt að binda opinbera markaðinn við það sem gerist í samningum um þennan lága launataxta. Síðan er eitt að lokum í þessum samanburði. Tekist er á um hvers konar launaumhverfi við erum að skapa. Ætlum við að búa við taxtalaunakerfi þar sem sjúkraliðar, kennarar, hjúkrunarfræðingar, geislafræðingar og aðrar starfsstéttir búa við svipuð kjör eða ætlum við að semja um lágmarkslaun og hafa síðan einstaklingsbundin laun þar á ofan? Ég spyr: Halda menn að Íslendingar sem eru starfandi á hinum almenna markaði vilji búa kennurum barna sinna eða hjúkrunarfólkinu á heilsustofnunum landsins launaumhverfi af því tagi sem byggir á geðþóttaákvörðunum? Launakerfi sem byggir á einstaklingsbundnum launum tryggir og styður vald forstöðumanna sem hafa þá slíkar ákvarðanir í höndum sér. Ef við tryggjum ekki að launakerfið sé í einhverju samræmi við hugmyndir okkar og þeirra sem starfa í kerfinu um réttlæti er illa komið. Að lokum þetta með verkfallið. Menn hafa sagt að verkfallsaðgerðir séu leið til að beita þvingunum, en þvingunin er af því tagi að fólk ákveður að leggja niður störf, leggja niður vinnu launalaust. Gleymum því aldrei. Ég hef aldrei haldið því fram að þegar menn setjast við samningaborð, hvort sem er hjá ríki, sveitarfélögum eða á almennum markaði, sé eðlilegt að orðið sé við öllum kröfum þegar í stað. Nei. Menn reyna að finna einhverjar sanngjarnar lausnir, hlusta á rök o.s.frv. Ef fólki er hins vegar svo misboðið að það vill ekki sætta sig við þau kjör sem því eru búin eða boðin hefur það þann möguleika að leggja niður vinnu án launa, gleymum því ekki; án launa. Og lengd verkfalla og stuðningur við slíkar aðgerðir er mæling á þennan öryggisventil, að þegar fólk er búið að vera í verkfalli eins lengi og raun ber vitni núna eru það skýr skilaboð til okkar frá fólkinu, og ég er að tala um okkur öll, ég er að tala um fjárveitingavaldið. Fólkið segir: Nei, við erum ekki tilbúin að starfa á þeim forsendum sem lagt er upp með. Við verðum þá að taka það alvarlega. Að segja svo í fjölmiðlum úr Stjórnarráðinu að menn séu að vonast til að fólk nái saman o.s.frv. - að sjálfsögðu er engin von til þess, engin nema grundvallarbreyting verði þar á. Ég held að við þurfum að losa okkur út úr þeirri spennitreyju sem búin var til á almennum markaði og ég held því fram að það séu ekki siðferðileg rök að horfa til hennar, að menn séu ekki þvingaðir að því leyti. Ég held að það sé ekki heldur í samræmi við þjóðarviljann. Þó að einhverjir einstaklingar í forustu verkalýðssamtaka og Samtaka atvinnulífsins hafi getað komið sér saman um slíka formálaeiningu er það ekki í samræmi þjóðarvilja á Íslandi, það er það ekki, ég leyfi mér að fullyrða það. Ríkisstjórnin á þess vegna ekki að vera siðferðilega bundin af slíkum þvingunum sem almenni markaðurinn er að reyna að þröngva upp á hana. Mér finnst að það þurfi að horfa raunsætt á þessa hluti vegna þess að við leysum þessa deilu aldrei. Við leysum hana ekki með ofbeldi því að lögin eru náttúrlega einhliða ofbeldi ríkisvaldsins. Við leysum deiluna ekki, hver sem kemur að lausninni, nema við skiljum eðli hennar [[Forseti hringir.]]og hvers vegna hún er hlaupin í þann rembihnút sem raun ber vitni, því miður.
Herra forseti. Áfram á að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu og það að ósekju, það er alger óþarfi. Hvers vegna segi ég hættu? Ef sett eru lög samkvæmt þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar á verkfall heilbrigðisstarfsmanna eftir að þeir eru búnir að tjalda öllu til og fara í verkfall þá eru miklar líkur á því að þeir fari úr landi. Hvers vegna og var þetta fyrirséð? Stjórnvöld hafa þurft að standa frammi fyrir því að leysa deilur við heilbrigðisstarfsmenn og lækna í vetur og þau vita alla þessa hluti. Þau vita hvað það er sem heldur í heilbrigðisstarfsfólk. Menn vita að sérfræðingarnir eru hryggjarstykkið í heilbrigðiskerfinu en þeir vita jafnframt að hjúkrunarfræðingar, geislafræðingar og aðrar heilbrigðisstéttir sem eru í verkfalli eru stoðir þess, stuðnings- og taugakerfi eins og því hefur verið lýst. Þetta eru nauðsynlegir þættir ef við ætlum að hafa fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Það er reynt að halda því fram hérna að frumvarpið sé nauðsynlegt vegna þess að annars komi upp hættuástand á spítölum landsins. Já, það er hættuástand í heilbrigðiskerfinu. En það eru tvær leiðir færar til að leysa þetta hættuástand. Önnur leiðin sem er mjög skammgóður vermir og mjög skammvinn lausn er að samþykkja frumvarpið sem ríkisstjórnin hefur lagt fram um að setja lög á verkföll. Það munu örugglega ekki margir segja upp strax en það er hætta á því, það er mikil hætta á því að margir muni segja upp í kjölfarið, það er hættan og hæstv. heilbrigðisráðherra jánkar því, það er hættan. Þá erum við ekki lengur með fyrsta flokks heilbrigðiskerfi en margt af þessu hjúkrunarfólki og öðru heilbrigðisstarfsfólki sem á núna að setja lög á fer úr landi eða leggur niður störf og tekur upp önnur störf hérna í landinu. Þetta virðist ekki vera raunveruleg lausn. Það sem er hægt að gera aftur á móti, hin leiðin sem er lausn bæði til skemmri og lengri tíma, er að hækka launin, forgangsraða skattfé. Ríkisstjórnin gerði góðan hlut með því að forgangsraða í kringum 4 milljörðum til læknanna, sérfræðinganna, í janúar. Það þurfti að vísu verkföll til og biðlistar söfnuðust upp, það var kannski ekki skynsamlegt en á endanum sá ríkisstjórnin að sér. Samningur náðist við lækna, kostaði 4 milljarða og landsmenn hafa sagt á mjög afgerandi hátt að þeir vilji forgangsraða skattfé sínu til heilbrigðiskerfisins, afgerandi, 90%, sama hvort þeir eru í Framsóknarflokki eða Sjálfstæðisflokki, sama hvort þeir eru í kjördæmi hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra eða kjördæmi heilbrigðisráðherra, óháð aldri, óháð búsetu, óháð efnahag, óháð menntun, óháð kyni. Það er óháð öllu, allir landsmenn vilja forgangsraða í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. En ef við samþykkjum þetta frumvarp hefur hæstv. heilbrigðisráðherra samþykkt það að við setjum heilbrigðiskerfið í hættu. Hin leiðin er að stjórnvöld, sem hafa að sjálfsögðu heimildir til þess, forgangsraði skattfé landsmanna eins og landsmenn vilja og borgi hjúkrunarstarfsfólki og öðru heilbrigðisstarfsfólki sem er í verkfalli núna hærri laun, gangi betur að kröfum þess, gangi það vel að kröfum þess að það vilji vera hér á landi. Það gæti kostað okkur hátt í 4 milljarða. Það voru 4 milljarðar fyrir læknana, 800 stöðugildi, það gæti kostað okkur hátt í aðra 4 milljarða fyrir hjúkrunarfræðinga sem eru tvöfalt fleiri, samt sem áður sama upphæð. Það er enginn efi í mínum huga um að landsmenn eru tilbúnir að forgangsraða skattfé sínu þangað. Og hvers vegna ekki? Höfum við ekki efni á þessu? Jú, við höfum efni á þessu. Fjárlög eru hallalaus upp á 3,4 milljarða. Samkvæmt frumvörpum sem voru lögð fram í fyrradag og rædd í tvo daga um afnám hafta mun vaxtabyrði ríkissjóðs strax og það er komið í gegn eftir eitt ár lækka um rúma 7 milljarða. Við höfum efni á þessu. Við höfum efni á því að forgangsraða skattfé í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi með því að gera betur við samningsaðila og hækka laun heilbrigðisstarfsmanna þannig að þeir vilji vera hérna. Fyrst þetta liggur svona ljóst fyrir hvers vegna erum við þá með þetta mál í þinginu í dag? Það er tvennt sem mér dettur í hug. Í rauninni er það svo afgerandi betri lausn að forgangsraða skattfé til heilbrigðiskerfisins eins og allir landsmenn vilja og er skammtíma- og langtímalausn, hjálpar sjúklingum strax sem fá þá heilbrigðisþjónustuna og við tökum út áhættuna í heilbrigðiskerfinu strax og leysum langtímavandamálið þannig að við missum ekki heilbrigðisstarfsfólkið úr landi í staðinn fyrir að setja þessi lög sem keyra okkur bara áfram niður í áttina að annars flokks heilbrigðiskerfi. Það er mikil hætta á því. Það er ekki 100% víst en það er hætta á því. Hvers vegna erum við hérna með þetta frumvarp? Þá spyr maður sjálfan sig: Er þetta bara vanræksla eða sjá menn þetta ekki? Jú, menn sjá þetta, heilbrigðisráðherra kinkar kolli og segir: Það er hætta á þessu o.s.frv. Er þetta eitthvert egó eða hvað? Nei, ég get ekki séð það. Gæti það kannski verið að menn séu að skapa sér stöðu? Við bara setjum lög á verkföll. Thatcher gerði það, hún tók sér svona stöðu, sagði: Þetta kemur ekki til greina, þið brjótið mig ekki á bak aftur, þetta er bara svona. Kannski. Kannski er það málið. En þá eru menn að skapa sér þá stöðu og borga fyrir með því að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu. Eru menn meðvitað að reyna að skemma íslenskt heilbrigðiskerfi eða grafa undan því til að auðvelda einkavæðingu? Það er eins og Noam Chomsky talar um að þetta sé viðvarandi þema þegar menn vilji einkavæða einhverja þjónustu sem hið opinbera veitir, viðvarandi þema, alls staðar í heiminum, það er að grafa svo undan þjónustugeira ríkisins, í þessu tilfelli heilbrigðismálum, að réttlætingin fyrir einkavæðingunni kemur. Það getur verið ein ástæðan. Það er svolítið sóðalegur leikur. Menn eru þá að leika sér að sjúklingum og þá er fólk að leika sér að því starfsfólki sem hefur tileinkað líf sitt því að hjúkra öðrum. Það væri mjög ljótur leikur. Þetta er svona það sem kemur helst upp í kollinn á mér og fer í gegnum hugann um stefnumótun þessarar ríkisstjórnar, en sjáum hvað ríkisstjórnarflokkarnir sögðu fyrir kosningar. Framsóknarflokkinn sagði, með leyfi forseta: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Ég gæti ekki orðað þetta betur sjálfur. Hvað segir hæstv. ráðherra um þetta? Er þetta ekki bara málið? Forgangsröðum skattfé þangað sem landsmenn vilja eins og þið lofuðuð í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi og meginþáttur þess er starfsfólkið. Hvað sagði Sjálfstæðisflokkurinn? Við getum farið í gegnum allan pakkann. Í ályktun velferðarnefndar fyrir landsfundinn segir að leggja verði ríka áherslu á breytta forgangsröðun varðandi fjárveitingar með bættu starfsumhverfi og kjörum heilbrigðisstétta. Þetta ratar inn í stefnuyfirlýsingu landsfundarins. Þar segir: „Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að tryggja öryggi og velferð landsmanna með því að tryggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi.“ Örugg heilbrigðisþjónusta er nefnd þar fyrst. Þetta er allt saman þarna. Ef þið bara fylgið ykkar eigin stefnu, þá er þetta borðliggjandi. Annað sem er sagt í ályktun velferðarnefndar er: „Það skal haft að leiðarljósi að heilbrigðisstarfsfólkið okkar eru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðisgeirans.“ Það er alveg ljóst að lög á verkfall heilbrigðisstarfsmanna eru ekki nauðsynleg. Við höfum efni á að fara aðra leið, landsmenn vilja fara aðra leið, stjórnarflokkarnir hafa lofað að fara aðra leið, fyrir kosningar að vísu. Það er alveg ljóst að þetta setur fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu og það er alveg ljóst að fyrsta flokks heilbrigðiskerfi er ekki forgangsatriði þessarar ríkisstjórnar. Ríkisstjórnarflokkarnir berja sér á brjóst og segja að í fjárlögunum hækkuðu þeir Landspítalann um milljarð. Þetta er rétt en það vantaði samt 3 milljarða samkvæmt forsvarsmönnum allra heilbrigðisstofnana í landinu til að geta veitt nauðsynlega þjónustu að þeirra eigin sögn. Við þekkjum þær upplýsingar, höfum það skýrt frá þeim við vinnslu breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið. Þau svöruðu öll, það var alveg skýrt. Krónan kaupir ekki það sama og hún gerði þannig að þó að menn tali jafnvel í krónutölu, framlagið hafi aldrei verið meira í krónutölu, þá kaupir krónan bara ekki það sama núna, það vita allir. Krónutölurnar eru ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er: Kaupa þessar krónur nógu mikið til að hægt sé að veita fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu? Það er ekki forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Það er kýrskýrt.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mig langaði að spyrja hann. Mér finnst svolítið skringileg þessi lög um að setja bann á tvö ólík félög. Það vita það svo sem allir að það er ólíklegt, ef t.d. hjúkrunarfræðingar reyna að reka í gegnum dómstóla bann á verkfall þeirra, að Félag hjúkrunarfræðinga vinni það mál. Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort honum finnist ekki skringilegt að í raun og veru séu ekki tvö frumvörp í staðinn fyrir eitt um að setja bann á verkfall út af því að þetta eru í eðli sínu frekar ólík félög. BHM er bandalag og er reyndar bandalag mjög margra ólíkra félaga. Þó svo að sinfóníuhljómsveitin sé mjög mikilvæg þá varðar það varla þjóðarhagsmuni að banna meðlimum hennar að vera í verkfalli. Mér finnst allt í kringum þessi lög mjög skrýtið og í raun og veru fordæmalaust. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort hann deildi áhyggjum mínum yfir því að það sé verið að setja svona stórt net yfir ólíka hópa með þessari lagasetningu. Ég ætla síðan út af skorti á tíma að spyrja hann annarra spurninga í næsta andsvari, en mér þætti gaman að heyra hans viðhorf gagnvart þessum vinkli.
Jú, þetta kemur einmitt inn á það. Þegar réttlætt er að taka verkfallsréttinn af fólki, sér í lagi ekki bara að réttindin séu til staðar heldur þegar fólk hefur tjaldað til og farið í aðgerðirnar, þá þarf réttlætingin fyrir því að grípa inn í að vera ofboðslega sterk. Heilbrigðisstarfsmenn og sinfónían eru náttúrlega engan veginn það sama. Ég meina, það er borðleggjandi. Það að grúppa þetta allt saman og reyna að vera með eina réttlætingu fyrir alla þessa aðila gengur ekki upp. Þetta er partur af því sem ég nefndi áðan, að þetta er illa unnið frumvarp. Það er illa réttlætt og það er óábyrgt. Varðandi hvað það er illa unnið þá er einmitt reynt að grúppa alla saman. Svo hefur mér verið bent á möguleg brot á stjórnarskrá í þessu máli. Sá stjórnunarstíll að leggja til að gerðardómur, sem verður skipaður alfarið af dómstólum, skeri úr um málið gæti verið brot á sjálfri stjórnarskránni ef gengið er of langt í því að segja hvað gerðardómur megi veita deilandi aðilum, sem sagt frá ríkinu, þannig að menn verða að vera mjög varkárir þegar þeir skipa þennan gerðardóm. Svo er gerðardómurinn rammaður algjörlega inn í þann sama ramma og er í boði núna til heilbrigðisstarfsmanna, til deilandi aðila. Þetta er mitt fyrsta boð. Svo reynum við eitthvað að rífast um þetta í þinginu. Svo halda menn bara áfram. Ég trúi ekki að þessi ríkisstjórn eigi eftir að gefa neitt eftir, nema það sé nógu mikill þrýstingur innan þingsins. Ég hvet þingheim til þess að gera allt sem við getum. Ég mun bara halda áfram að gera það.
Forseti. Það er einmitt ákvæðið um gerðardóm sem mér finnst vera nánast kafkaíst og á mjög erfitt með að sætta mig við að fari í gegnum þingið óbreytt. Þar er í raun og veru verið að tryggja það með dagsetningu að t.d. hjúkrunarfræðingar muni ekki geta fengið kjarabætur á sama hátt og læknar og kennarar. Þetta er svo svívirðilegt að maður á eiginlega engin orð til að lýsa því hvað maður er hissa á því hvað þessi ríkisstjórn heldur að hún komist upp með. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái eða skilji hvernig ríkisstjórnin ætlar sér að skapa hér öruggara og betra heilbrigðiskerfi þegar er verið að kippa undan mörgum, ekki bara í heilbrigðiskerfinu, áhuganum á að mennta sig og getunni til þess með þessari lagasetningu. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann hafi tekið eftir því hvort reynt hafi verið að koma með einhverjar aðrar skapandi lausnir á þessari deilu, t.d. hvort komið hafi mjög afgerandi tillögur eða tilboð um að lækka lán hjá LÍN fyrst það er ekki hægt að hækka laun. Hefur eitthvað slíkt verið uppi á borðum? Ég hef nefnilega ekki tekið eftir því en hv. þingmaður er mjög athugull og kannski hefur hann tekið eftir einhverju sem ég hef misst af.
Nei, ég hef ekki tekið eftir því. Annað: Stjórnsýslan fór af stað með aðilum vinnumarkaðarins í ferðir um Norðurlönd og skrifaði skýrslu í kjölfarið um norræna rammalöggjöf um farsæla gerð kjarasamninga, kallað norræna leiðin. Ég hef rætt þetta nokkrum sinnum hérna við hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef reynt að toga það upp úr ráðherranum, en þetta verkefni er í startholunum enn þá. Ég hef ekki náð að toga upp úr ráðherra hverjir áfangarnir séu. Það á að fara að skipa einhvern einn aðila núna eða eitthvert eitt ráð, kjararáð eða eitthvað svoleiðis. Það er allt og sumt. Það eru tvö ár síðan. Þetta er fyrir séð. Ráðherra er sjálfur búinn að segja að vinnumarkaðsmódelið okkar sé í molum. Samt er ekki sett í forgang að skapa ramma utan um farsæla gerð kjarasamninga sem hefði forðað okkur frá þessari stöðu núna. Það er eitt. Hvert sem maður lítur þá er ekki verið að setja í forgang að skapa ramma utan um fyrsta flokks heilbrigðiskerfi hérna. Það hryggir mig mikið. Það eru tvö ár í kosningar. Það er eitt og hálft ár í að maður fari í kosningabaráttu. Ofboðsleg mikið af biðlistum hafa hrannast upp, rannsóknir eru komnar á biðlista, sjúklingar eru komnir á biðlista. Ég veit ekki hvort við séum enn þá með fyrsta flokks heilbrigðiskerfi, en við vorum með það þegar þessi ríkisstjórn tók við. Það var hægt að forgangsraða fjármunum til að halda í það. Við byggðum það upp þegar við vorum miklu fátækari þjóð. Við höfum efni á því í dag. Það er svigrúm. Það var svigrúm á fjárlögum síðast. Þessi ríkisstjórn forgangsraðar ekki þannig. Það er stutt í kosningar og þegar kemur að kosningum og við verðum ekki með fyrsta flokks heilbrigðiskerfi lengur í aðdraganda kosninga - það er gert út frá mælikvörðum, við höfum verið að mælast með alla mælikvarða græna í alþjóðlegum mælikvörðum sem landlæknir benti mér á þegar ég talaði við hann [[Forseti hringir.]]um jólin - þá er það núverandi stjórnvöldum [[Forseti hringir.]]að kenna.
Frú forseti. Það frumvarp sem hér er komið fram er tekið til umræðu á þinginu með afbrigðum vegna þess að ríkisstjórnin taldi óhjákvæmilegt að bregðast við þeirri stöðu sem er upp komin, sem afleiðing af langvarandi verkföllum hjá BHM annars vegar og hins vegar sem afleiðing af þeim verkföllum sem hjúkrunarfræðingar hafa verið í undanfarna daga, þótt þau hafi ekki staðið jafn lengi í tíma en nú erum við komin á 10. viku verkfalls BHM. Viðræður hafa staðið yfir við báða þessa hópa, ekki bara frá því að verkföll hófust heldur þó nokkuð lengur og því miður hefur ekki enn tekist að fá niðurstöðu í þær viðræður sem báðir aðilar geta sætt sig við. Það er hins vegar ekki rétt sem margoft hefur komið fram í umræðunni í dag, að það sé vegna þess að umboð samninganefndar ríkisins sé ekkert, að það hafi staðið til að svelta viðmælendur okkar til niðurstöðu eða að það hafi aldrei verið neinn samningsvilji af hálfu ríkisins. Þetta er allt saman rangt. Það er hins vegar ekkert launungarmál að af hálfu ríkisins er gengið til viðræðna eins og þeirra sem hér er um að ræða með hliðsjón af því hvað raunhæft er að gera hverju sinni og þá er einkum litið til þess sem almennt er að gerast í kjaramálum og að öðru leyti telst forsvaranlegt með hliðsjón af ríkisfjármálunum í víðara samhengi. Þó að þessu frumvarp sé ekki ætlað að binda enda á samningalotuna, og þá er ég að vísa til þess að það er beinlínis út frá því gengið í frumvarpinu að viðræður aðila haldi áfram, heldur sé því fyrst og fremst teflt fram til að forða afleiðingum verkfallanna, það er aðalatriði þessa máls, þá ætla ég engu að síður að verja nokkrum orðum í stöðu viðræðnanna. Ég hef orðið þess var að þær hafa verið mikið kjarnaatriði í mörgum ræðum í dag. Það er kannski fyrst til að taka að því er haldið fram að þessi ríkisstjórn geti ekki gert kjarasamninga. Það er samt ekki lengra síðan en í upphafi þessa árs sem gerðir voru kjarasamningar af þessari ríkisstjórn við lækna og síðan er hægt að líta til síðasta árs þegar ríkisstjórnin gerði kjarasamninga við þær sömu stéttir og eiga hér í hlut, þ.e. BHM, og þá voru líka gerðir samningar við önnur stéttarfélög og var ríkisstjórnin lengi vel gagnrýnd af bæði opinberum starfsmönnum að hluta til og aðilum vinnumarkaðarins fyrir það hversu langt var gengið í þeim einstöku samningum sem þar voru undir. Oftar en ekki hef ég þurft að koma hingað upp og verja þá niðurstöðu út frá ýmsum sjónarhornum, en ég nefni þessi dæmi vegna þess að þau eru nýleg og þau eru til vitnis um að ríkisstjórnin hefur nýlega leitt niðurstöðu í viðræðum við opinbera starfsmenn. Í þessum tilteknu málum hér er það sérstaklega erfitt að þau félög sem eiga undir fara opinberlega fram á að það verði ekki einungis gengið til samninga um kjarabætur sem eru í líkingu við það sem almennt er að gerast um þessar mundir á vinnumarkaði. Það kemur skýrt fram, síðast í viðtölum í dag, að ekki komi til greina að samþykkja að kjarabætur sem eru líkar því sem samið var um á almenna markaðnum. Það er yfirlýst stefna. [[Gripið fram í.]]Þegar því sleppir, sem sagt að krafan er umfram það sem almennt er verið að semja um um þessar mundir, er vísað til þess að það hafi safnast upp yfir langan tíma misgengi fyrir einstaka hópa innan félaganna eða jafnvel fyrir heilu stéttirnar gagnvart öðrum stéttum. Svo tekið sé dæmi af því sem haldið er á lofti af hjúkrunarfræðingum þá telja þau sig vera 14–25% á eftir öðru háskólamenntuðu fólki í landinu í kjörum. Þó er það þannig að það er tiltölulega skammt síðan síðasti kjarasamningur var gerður við þennan hóp. Ég hef haft þá nálgun að líta verði þannig á að báðir aðilar beri alltaf ábyrgð á samningum þegar þeir eru gerðir. Hér er verið að vísa til misgengis og þróunar, sem ég ber fulla virðingu fyrir að félagsmenn séu ósáttir við, en hún hefur átt sér stað yfir mjög langt tímabil. Í raun og veru er krafan sú að þetta misgengi, sú þróun verði leiðrétt núna í einum samningi. Það er risastórt vandamál. Það er krafa sem er mjög erfitt að verða við, alveg sama hver er í ríkisstjórn á hverjum tíma. Það sér það hver maður að ef til dæmis samningar við hjúkrunarfræðinga eiga að snúast um það annars vegar að tryggja sambærilegar hækkanir til þeirra og almennt er verið að semja um, hvort sem vísað væri til almenna markaðarins eða til þess sem er að gerast hjá BHM, og [[Gripið fram í: Þó ekki lækna.]]í því sambandi er verið að tala um hækkanir á tiltölulega skömmum tíma sem eru, ég hef gjarnan sagt einhvers staðar á bilinu 15–20% án þess að ég ætli að vera með nákvæmar tölur, við erum að tala um hækkanir einhvers staðar á því bili, hækkanir sem eru langt langt umfram það sem nokkur önnur þjóð í nágrannaríkjum mundi vera að semja um, þá er krafan sú að þegar það er komið í samninginn eigi eftir að bæta misgengið sem ég var að vísa í áðan, upp á 14–25%. Þetta á að laga í þessum samningi. Þetta er ég að tína hér til til að sýna hversu hátt menn spenna bogann og hversu ósanngjarnt það er að halda því fram í umræðunni almennt, hvort sem er inni í þessum sal eða í almennri umræðu um þessa stöðu, að ríkið sé ekki viljugt til að leysa málin og samninganefnd ríkisins hafi ekkert umboð. Það er af og frá. Ég ætla ekki að fara lengra inn í það að reyna að lýsa minni sýn á kröfugerð þessara hópa. Ég er aðeins almennt að benda á að það er farið fram á hvort tveggja í senn núna; leiðréttingu á misrétti sem hefur átt sér stað yfir langan tíma, og á því tímabili hefur verið gerður fjöldinn allur af samningum sem mér finnst eins og menn séu að lýsa sig óábyrga af, og um leið verið að fara fram á hækkanir, sem ég geri engar athugasemdir við og er eðlilegt að samið sé um, enda lít ég þannig á að ríkið hafi boðið slíka samninga. Þrátt fyrir að það sé afar krefjandi verkefni að ná saman við þessar aðstæður, þegar gerðar eru þetta miklar kröfur, ætla ég samt sem áður að lýsa því yfir að ég tel að það sé leið út úr þessu, það sé hægt að ná samkomulagi. Það samkomulag verður hins vegar að vera innan þess ramma sem okkur er settur almennt af öðrum samningum sem ríkið er að gera og getur gert [[Gripið fram í: Þó ekki lækna.]]og samið er um á almennum markaði og að öðru leyti væri hægt að horfa til þess hvaða áherslur stjórnvöld geta komið með inn í þá málaflokka sem hér eru undir sérstaklega. Eitt af því sem einkum er kvartað undan í þessari lotu er til dæmis það hversu mjög hefur verið skorið niður hjá einstaka stofnunum. Það eru ekki nema rétt rúm tvö ár síðan hjúkrunarfræðingar sögðu upp með fjöldauppsögnum, en eins og menn kannski muna eru í gildi kjarasamningar hjá hjúkrunarfræðingum. Það voru sem sagt fjöldauppsagnir en í gildi samningur sem var þá innan við tveggja ára gamall. Hvers vegna kom þetta ástand upp? Þetta ástand kom upp vegna þess að búið var að ganga svo nærri þeim stofnunum þar sem hjúkrunarfræðingar störfuðu, sérstaklega á Landspítalanum, að allt þeirra kjaraumhverfi var í raun og veru í uppnámi þrátt fyrir að enn væri greitt samkvæmt kjarasamningi. Það var búið að breyta vöktum, það var búið að snúa öllu á hvolf, það var búið að færa allt yfir á dagvinnutímann og svo var búið að þrengja að í starfsumhverfinu með ýmsum öðrum hætti. Þetta er ekki nýtilkomið, þetta er vandi sem hefur safnast upp yfir langan tíma. Ég heyri því haldið fram í umræðunni að ríkisstjórnin hafi ekkert viljað sýna lit og ekkert gera í þessu. Samt er það nú svo að fyrir áherslur heilbrigðisráðherra höfum við til dæmis forgangsraðað í þágu aukinna fjárveitinga til Landspítalans þannig að við höfum aldrei áður sett meiri fjármuni inn á þann spítala heldur en nú og við höfum með sérstökum viðbótum við fjárlagafrumvarpið síðastliðin tvö ár sett milljarða í innspýtingu til Landspítalans í samræmi við aukið svigrúm sem við höfum haft í ríkisfjármálunum. Nú höfum við boðað útboð fyrir uppbyggingu á Landspítalanum og ef menn skoða tölurnar og skoða þær af sanngirni er ekki hægt að gera einhvern ágreining um þetta. Það er búið að vera að forgangsraða stórauknum fjármunum til heilbrigðisgeirans. En það er nóg eftir samt sem áður, það er alveg rétt. Það á enn eftir að halda þeirri uppbyggingu áfram. Það mun þurfa að setja aukna fjármuni í heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og það mun líka þurfa að setja áfram aukið fjármagn í heilsugæslu og stærri heilbrigðisstofnanir á höfuðborgarsvæðinu og í nágrenni þess. En það er hins vegar rangt að menn hafi ekkert viljað gera og ætli sér ekkert að gera. Við þurfum einfaldlega að sameinast um það að stíga eitt skref í einu en hvert á eftir öðru í sömu áttina, þ.e. að þetta gerist smám saman með jöfnum eðlilegum skriðþunga. Það er ekki hægt að leysa þetta í einum kjarasamningi á einu ári til langrar framtíðar, það mun ekki gerast þannig. Ég ætla líka að lýsa þeirri skoðun minni, sem ég hef oft áður komið inn á, að sú aðferðafræði sem við höfum byggt upp á undanförnum árum er algerlega gengin sér til húðar, að það sé hvert félag fyrir sig að fara í verkfall út og suður og ríkið hafi alla þessa aðila til að tala við. Það gengur ekki upp. Eins og hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur komið inn á hef ég margoft lýst yfir vilja til að ganga til þessa verks. Það má vel vera að mönnum þyki að það hafi ekki gengið nægilega hratt en ríkið getur ekki eitt þrýst á eða knúið á um niðurstöðu í því. Vinnumarkaðurinn verður að koma með. Og það er kominn tími til að menn setjist yfir það af fullri alvöru. Örstutt um efnisatriði málsins. Þetta mál snýst fyrst og fremst um það að forða áhrifum verkfallsins. Það er ekki verið að banna mönnum að semja. Það er beinlínis gengið út frá því hér að áfram verði látið reyna á samninga til næstu mánaðamóta og ég ætla að leyfa mér að vera bjartsýnn á að hægt sé að ná niðurstöðu gagnvart heilbrigðisstéttunum og öllum öðrum sem eru undir. Þá aðeins um þann punktinn. Það er sérstaklega vikið að því í greinargerðinni að það er vegna þess að menn koma sameiginlega til þessara aðgerða sem gildissvið frumvarpsins er jafn breitt og kemur fram í lagagreininni og í skýringum, þ.e. þegar menn vilja semja sameiginlega og fara sameiginlega í aðgerðir er eðlilegt að frumvarp eins og þetta bregðist við því með sambærilegum hætti. Hvað snertir gerðardóminn má í sjálfu sér hafa ólíkar skoðanir á því. Ég geng út frá því að í nefnd muni menn fara vandlega yfir þann þáttinn. Ég er hins vegar ekki sammála því sem hér hefur komið fram að með þessu sé gengið mjög freklega inn á stjórnarskrárvarinn rétt manna til að beita verkfallsvopninu eða inn á samningafrelsið. Ég er ekki sammála því. Ég tel að það sé vel réttlætanlegt að byggja gerðardómsákvæðið með þessum hætti. Ég er ekki að segja að allar aðrar leiðir séu vonlausar en mér finnst það vel réttlætanlegt og hér er gengið út frá því að annar armur í þrískiptingunni komi að skipun gerðardómsins og hann komist að niðurstöðu um bæði efni og lengd samninganna. Hér erum við einfaldlega með frumvarp sem er nauðsynlegt að leggja fram [[Forseti hringir.]]til að forða áhrifum verkfallsins, eins og við öll þekkjum eru þau hrikaleg inni í heilbrigðiskerfinu og svo víða annars staðar í samfélaginu. Það er einfaldlega ekki hægt að horfa upp á það lengur að fólk fái ekki nauðsynlega aðhlynningu [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir að menn hafi ekki náð saman í kjarasamningum. Og það er heldur ekki hægt að halda því fram í umræðunni að lausnin [[Forseti hringir.]]sé einfaldlega sú að ríkið gangi að þeim kröfum sem það stendur frammi fyrir.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að það væri ósanngjarnt að segja að ríkið vildi ekki leysa málið og hafi ekki viljað leysa málið meðan á verkfallsaðgerðum hefur staðið. Ég skil ekki alveg orð hæstv. ráðherra vegna þess að hann hefur staðið hér sem og forsætisráðherra og sagt okkur á Alþingi að þeir hafi ekki gert neitt vegna þess að þeir hafi verið að bíða eftir almenna markaðnum. Svo skilar almenni markaðurinn niðurstöðu sinni í byrjun síðustu viku eða innan síðustu tíu daga og það er þá sem menn láta til skarar skríða og koma með lagasetningu. Hvað var boðið eftir að niðurstaða lá fyrir á almenna markaðnum í þeirra deilum? Hvað gerði ríkið eftir að þeirri deilu lauk og hvað var það sem mönnum var boðið í þessari deilu, þ.e. BHM og hjúkrunarfræðinga? Það er nefnilega ekki ósanngjarnt að segja að ríkið hafi beðið ef eingöngu er hlýtt á orð hæstv. ráðherra hér sem vísuðu alltaf málinu frá sér aftur og aftur [[Forseti hringir.]]og sögðu að þetta mál væri ekki í þeirra höndum heldur þyrfti að bíða eftir almenna markaðnum.
Frú forseti. Það hefur fyrir löngu síðan komið fram að fyrir lá tilboð frá ríkinu áður en samningar tókust á almenna markaðnum. Það lá fyrir tilboð. Yfir samningalotuna hefur síðan ríkið hækkað sitt tilboð, það er alveg rétt, og að hluta til komu fram breytingar eftir að almenni markaðurinn náði niðurstöðu. En það er ekki verið að bjóða eingöngu og nákvæmlega það sama og gildir á almenna markaðnum enda stendur ríkið frammi fyrir á margan hátt allt öðrum og öðruvísi kröfum. Það er verið að biðja um ýmislegt í þessum kjaraviðræðum sem á ekkert við á almenna markaðnum þar sem menn t.d. sömdu fyrst og fremst og nær eingöngu um verulega hækkun lægstu launa og mildari launahækkanir þar fyrir ofan. Það á bara ekkert við í þessari samningalotu. Hins vegar má segja að hvað varðar heildarumfangið þá skiptir máli að almenni markaðurinn leiði nema menn séu hér komnir að niðurstöðu um einhverja allt aðra aðferðafræði. Ég kalla eftir því að við tökum aðeins dýpri [[Forseti hringir.]]og alvörugefnari umræðu um vinnumarkaðinn og kjaradeilur en þá sem mér hefur þótt skína í hér í dag sem gengur bara út á það að ef ríkið gengur ekki að kröfum sem beint er að því þá séu menn ekki að standa sig.
Virðulegi forseti. Við höfum beðið um þessa umræðu núna í tvo mánuði og við erum til í hana hvenær sem er, djúpa og góða umræðu um kjaradeilur og vinnumarkaðinn, en ríkisstjórnin hefur ekki verið tilbúin í hana og ekki verið tilbúin til að eiga hana við okkur. Síðan 19. maí hefur minn flokkur beðið eftir því að fá munnlega skýrslu frá forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaði. Hún hefur ekki fengist. Þegar hæstv. ráðherra fær gagnrýni frá stjórnarandstöðunni þá byrjar hann að kalla eftir djúpri og góðri umræðu um málið. Menn hafa aldeilis beðið eftir henni hér þannig að ég bið hæstv. ráðherra um að sýna því smávirðingu að við séum að spyrja hann spurninga þótt þær séu óþægilegar. Virðulegi forseti. Mig langar að nefna eitt og það er að hæstv. ráðherra nefndi að þeim hefði gengið vel í samningalotunni við lækna og þar náð samningum og góðri niðurstöðu. Læknar fengu samkvæmt fréttum um 20% launahækkun plús einhverja potta þannig að sumir fengu meira en það. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: [[Forseti hringir.]]Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir í þessu frumvarpi að tímabilið aftur fyrir þá samninga verði tekið til viðmiðunar af gerðardómi?
Frú forseti. Það er alltaf matsatriði nákvæmlega til hvaða viðmiðunartímabils eigi að horfa og ég held að það sé ágætlega rökstutt í greinargerð með þessu máli hvers vegna þessu er stillt upp svona. En hér vilja menn bera saman kjaraþróun lækna og annarra stétta og þá má með sama hætti vísa í eitthvert tímabil og spyrja: Hvaða tímabil er þá sanngjarnt að nota til viðmiðunar? Eigum við að taka tíu ára tímabil og bera saman kjaraþróun lækna annars vegar og kjaraþróun hjúkrunarfræðinga hins vegar eða annarra starfsmanna? Áður en við vitum niðurstöðuna getum við þá sammælst um að kjaraþróun lækna sé sú að þeir hafi ekki fengið neitt umfram það sem hjúkrunarfræðingar hafa fengið sé ósanngjarnt að hjúkrunarfræðingar bæti sér kjörin þannig núna að þeir taki fram úr læknum? [[Gripið fram í.]]Um hvað eigum við að vera sammála? Eigum við sem sagt að vera sammála um að kjörin hafi þróast með sambærilegum hætti síðustu tíu ár eða eigum við að ganga út frá því að annar þurfi að hafa tekið fram úr hinum eða verðum við að nota eitthvert styttra tímabil? Ég segi, skoðum bara þetta tíu ára tímabil, skoðum það. Ég held að mönnum komi nokkuð mikið á óvart hvernig sú mynd lítur út þrátt fyrir læknasamningana.
Frú forseti. Mér heyrist hæstv. fjármálaráðherra vera að segja, og það kemur held ég mjög skýrt fram í þessu frumvarpi, að það eigi að miða við hækkanir sem heilbrigðisstarfsmenn og aðrir sem eru í verkföllum núna eigi að sætta sig við það sem almennt er að gerast núna, ekki það sem gerðist með læknana, þannig að aðrir heilbrigðisstarfsmenn sem eru núna í verkfalli eigi ekki að geta fengið sams konar hækkun og þeir heilbrigðisstarfsmenn sem voru í verkfalli fyrr í vetur og frábært að ríkisstjórnin samdi við þá. Er það rétt skilið hjá mér að hæstv. ráðherra vilji ekki setja heilbrigðisstarfsfólk í forgang jafnvel þó að landsmenn vilji setja skattfé sitt í forgang í heilbrigðismálum, jafnvel þó að landsfundur Sjálfstæðisflokksins segi að leggja skuli skattfé fyrst í verkefni sem eru brýn og áríðandi og í örugga heilbrigðisþjónustu og jafnvel að það skuli að leiðarljósi haft að heilbrigðisstarfsfólk er hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins?
Frú forseti. Ég tel mig hafa sýnt fram á það hér margoft að við höfum einmitt forgangsraðað í þágu heilbrigðiskerfisins. Það er enginn málaflokkur sem hefur fengið umfram það inn í stofnanakerfi ríkisins sem runnið hefur til heilbrigðiskerfisins og það hleypur á milljörðum. Í einu fjárlagafrumvarpinu er bætt við 3 milljörðum bara inn á Landspítalann, bara þangað inn. Ef fara á eftir þeirri aðferðafræði að hækka suma hópa umfram aðra þá enda menn í svona leik eins og hægt er að fara í í Tívolíinu í Kaupmannahöfn þar sem ormur kemur upp úr holu, þú heldur á hamri, þú lemur hann og hann sprettur upp einhvers staðar annars staðar og leikurinn heldur áfram þangað til tíminn er búinn, nema hvað að í þessum leik sem við lifum í hér rennur klukkan bara ekkert út. Þú munt aldrei hitta síðasta orminn í hausinn. Þetta er sú aðferðafræði sem gildir í dag á íslenskum vinnumarkaði, þetta er módelið. Það er endalaust kapphlaup um að ná meiru en næsti og svo heldur leikurinn áfram [[Forseti hringir.]]þegar næsti kjarasamningur rennur út. Það þarf að komast út úr þessu yfir í skandinavíska módelið þar sem menn taka faglega umræðu um það hvert svigrúmið er í raun og veru og ég held að við hv. þingmaður séum sammála um það.
Frú forseti. Já. Við hæstv. ráðherra erum nákvæmlega sammála um það en þessi rammi er ekki til staðar núna. Það hefði kannski verið hægt að setja þetta í meiri forgang hjá ríkisstjórninni, í alvöru, ég hef ekki heyrt röksemdir frá ráðherranum um að það hefði ekki verið hægt. Ég er búinn að biðja um skýringu á hvers konar verkbann hefur verið í gangi o.s.frv. til að ná því fram sem var sagt í upphafi kjörtímabils en ég hef ekki fengið það. Ég legg kannski fram beiðni um skriflegt svar frá ráðherra til að fá það fram hvað raunverulega hefur verið gert en það hefur ekki verið gert og sá rammi er ekki til staðar. Það var samið við lækna, frábært, það var forgangsraðað þar í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi, í starfsfólkið. Hvers vegna er hæstv. ráðherra ekki tilbúinn til að gera það aftur núna með heilbrigðisstarfsfólkið sem er í verkföllum núna? Ef við gerum það ekki, þá erum við að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfið í hættu og afgerandi vilji landsmanna er að við eigum ekki að gera það.
Frú forseti. Jú, við erum einmitt tilbúin til að gera það, gera samninga við hjúkrunarfræðinga sem sýna að störf þeirra eru mikils metin, þau eru mikilvæg og borin er virðing fyrir störfum þeirra í heilbrigðisgeiranum eins og fyrir öðrum störfum í heilbrigðisgeiranum og annars staðar í ríkiskerfinu, og við gerum það bæði með því að ganga frá sanngjörnum kjarasamningum, en því eru þó alltaf einhver ytri mörk sett hversu langt er hægt að ganga þar og með öðrum áherslum í heilbrigðismálum í fjárlagagerðinni. Ég hef rakið það hér í dag. Áherslan á að byggja upp nýtt sjúkrahús, risastór áform um uppbyggingu þar. En líka með því að styrkja aðrar stoðir heilbrigðiskerfisins eins og að styrkja heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað sjúklinga og þessi listi er í raun og veru ótæmandi. Því miður er það þannig að við hér á þinginu verðum aldrei búin með þetta verkefni, því lýkur aldrei. Þetta er eitt helsta verkefni allra þjóðþinga og nágrannaríkja okkar, það er að halda áfram uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um, ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra að því áðan, varðar að það liggur fyrir að kröfugerð BHM snýst um kaup og kjör en hún hefur líka snúist um aðra þætti. Þar hafa verið settar á oddinn umbætur í heilbrigðisþjónustu og hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði því til að sitthvað væri í undirbúningi þar í tengslum við fjárlögin. Hún hefur líka snúist um stöðu Lánasjóðs íslenskra námsmanna og kerfisbreytingu á þeim bæ þannig að við færum okkur meira inn í norræna kerfið að þessu leyti. Hæstv. fjármálaráðherra talar hér mikið um að við þurfum að endurskoða vinnumarkaðsmódelið, að við þurfum að líta til Norðurlandanna. Gott og vel. Þurfum við þá ekki að gera það í samhengi við annað, bæði hvað varðar uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar og til að mynda breytingu á lánasjóðskerfinu? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hreint út: Hafa stjórnvöld verið tilbúin að setja eitthvað slíkt á borðið í þessum samningaviðræðum? Þá er ég ekki að spyrja um einhverjar krónutölur í launatölu, ég er að spyrja um útspil til að greiða fyrir slíkum samningum.
Frú forseti. Svarið við þessari spurningu er já. Við höfum lýst vilja til að gera breytingar á endurgreiðslufyrirkomulagi námslána og höfum margítrekað boðið upp á samtal um það. Það hefur skipt miklu minna máli en önnur atriði. Það hefur skipt meira máli í tilfelli BHM að menntun sé metin til launa og gerðar séu kerfislægar breytingar til að sýna fram á það. Kannski er inntak þess samtals ákveðin átök milli áforma um að sýna það í verki en ganga á sama tíma ekki svo langt að prófgráðan ein og sér sé það sem skiptir máli heldur meira færni og hæfni í starfi og það er dálítið flókið úrlausnarefni. Hjá hjúkrunarfræðingum hefur á hinn bóginn minni áhersla verið lögð á þetta atriði, þ.e. endurgreiðslubyrði námslána, en meiri áhersla lögð á það misgengi í launum gagnvart öðru háskólamenntuðu fólki sem ég vék að áðan. [[Forseti hringir.]]Þar er í raun og veru grunnkrafan sú að fá sambærilegar hækkanir og aðrir og svo leiðrétta þessi 14–25% og það sýnist mér að þurfi að gerast í þessum samningi.
Frú forseti. Þetta hefur verið lagt á borðið. Mig langar að ítreka þá spurningu hvað hafi verið lagt á borðið varðandi innspýtingu heilbrigðisþjónustunnar. Liggja áþreifanlegar tillögur þar fyrir og ekki bara einhver almenn orð um að að þessu verði hugað í fjárlögum? Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra aðeins nánar út í það sem spurt var um áðan sem varðar tímarammann á gerðardóminum. Hér hefur verið bent á að í greinargerð með frumvarpinu er vitnað til ákveðinna mælikvarða varðandi það þegar kjarasamningar hafa verið lausir og þess vegna eigi að miða við 1. maí. En væri ekki eðlilegra að miða við áramótin og þá samninga sem stjórnvöld hafa verið að gera frá þeim tíma? Þá erum við auðvitað að tala um læknasamningana í þeim efnum sem væntanlega kæmu til móts við þá kröfu að skoðað væri misgengi milli ólíkra stétta sem hæstv. ráðherra hefur nefnt. Væri ekki eðlilegra að breyta þessari tímasetningu í meðförum þingsins?
Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst það óheppilegt ef kjaraviðræður við einstakar stéttir fara að snúast um framlög til stofnana í komandi fjárlögum eða á næstu árum. Það er hins vegar sjálfsagt að upplýsa um áform okkar og áherslumál á því sviði sem undir er hverju sinni en við getum ekki farið út í tvöfalda fjárlagagerð þar sem við semjum annars vegar um stofnanaframlög í kjarasamningi til að leysa kjaradeilu og förum síðan hins vegar í gegnum umræður á þingi um hver endanleg framlög eiga að vera eða hvort ríkisstjórnin eigi að tefla fram fjárlagatillögum sem eru byggðar á niðurstöðum í kjarasamningum um framlög til einstakra stofnana. Auðvitað hljótum við að vera sammála um að það getur ekki gengið en hluti samtalsins hefur verið að svara því hvernig eigi með að fara vegna þess gríðarlega niðurskurðar sem var hér á árunum eftir hrun til einstakra stofnana. Það er ekkert launungarmál. Sá mikli niðurskurður sem var í ríkiskerfinu er hluti af þeim vanda sem við erum að fást við í þessum viðræðum. Varðandi gerðardóminn þá hvet ég hv. þingmann til að fara yfir 3. gr. Það [[Forseti hringir.]]er ekkert sem kemur í veg fyrir það í sjálfu sér að horft sé breiðar yfir sviðið en nákvæmlega frá 1. maí 2015. Ég tel að orðalagið sé svo rúmt að það sé vel hægt að horfa til annarra samninga.
Virðulegi forseti. Ég geri ekki lítið úr þeirri alvarlegu stöðu sem upp er komin og þeirri stöðu sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir. Hæstv. ráðherra talar um skandinavíska módelið og ég held að við séum öll sammála um að það sé hægt að finna þessum málum einhvern annan farveg. Það gengur ekki að hver einasta kynslóð sem vex úr grasi upplifi að fara að minnsta kosti einu sinni í langt grunnskólakennaraverkfall og svo aftur í langt framhaldsskólakennaraverkfall og staðan hjá heilbrigðisstéttum sem uppi er núna er auðvitað mjög alvarleg. En þá velti ég fyrir mér: Af hverju hefur ríkisstjórnin ekki unnið að þessum málum í þessi tvö ár? Hefði tímum og peningum ekki verið betur varið í það að tryggja einhvers konar stöðugleikasamráð á vinnumarkaði heldur en fara í 80–100 milljarða útgjöld í einhverja skuldaniðurfellingu sem allir eru búnir að gleyma? Peningarnir fóru í það. Hefði þeim ekki verið betur varið í önnur mikilvægari verkefni, svo sem að tryggja stöðugleika á vinnumarkaði?
Frú forseti. Nei, ég tel að aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna hafi verið eitt mikilvægasta úrlausnarefni þessarar ríkisstjórnar og hún gekk hreint til verks. Hún gekk fram í samræmi við það sem boðað hafði verið og það hefur sýnt sig nú þegar að það hefur skipt miklu fyrir heimilin. Ég ætla að lýsa almennri furðu á umræðunni hér um aðgerðir til hjálpar heimilunum hvort sem er með aðgerðum sem eru til þess fallnar að lækka hreinlega skuldabyrði og þar með greiðslubyrði heimilanna eða skattalækkunum sem eru ekkert annað en aðgerðir til að styðja við fólk sem á erfitt með að ná endum saman, að draga úr byrðum fólks með lægri sköttum og gjöldum. Hvað erum við að ræða um hér annað en það hvernig er að draga fram lífið á Íslandi? Hvernig er að lifa af þeim starfskjörum sem mönnum standa til boða? Er það ekki það sem við erum að ræða hér? En í hvert sinn sem menn ræða um skatta og þá stefnu okkar að reyna sem mest að draga úr sköttum og gjöldum, þá segja menn: Nei, nei, þetta má alls ekki. Þetta er rangur tími, vitlausar áherslur. [[Forseti hringir.]]Alveg með ólíkindum. Og ég verð að segja að það sama gildir um húsnæðisaðgerðir okkar. Að styðja við fólk með það að standa í skilum, það er kjaramál.
Virðulegi forseti. Ég minntist ekki einu orði á skatta eða skattalækkanir. Ég var að tala um skuldaniðurfellingaraðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ef þær voru svona gríðarlega vel heppnaðar af hverju hafa þær þá ekki lægt neinar öldur? Af hverju logar allt í ófriði á vinnumarkaði ef þetta var aðgerð sem allir voru svona rosalega ánægðir með og varð til þess að kjör heimilanna bötnuðu svona stórkostlega? Það var það sem ég var að tala um. Þetta var mislukkuð aðgerð. Ég spyr hæstv. ráðherra aftur: Af hverju hafa menn ekki notað þessi tvö ár til að koma á einhverri ró á vinnumarkaði og reyna að byggja upp þetta skandinavíska módel í staðinn fyrir ormamódelið sem hæstv. ráðherra lýsti svo ágætlega hér áðan?
Frú forseti. Það er fyrst og fremst vegna þess að vinnumarkaðurinn hefur ekki verið tilbúinn til að koma að því borði. Það er meginskýringin, það er aðalsvarið sem ég get boðið upp á. En við höfum lýst eindregnum vilja til þess, það skein í mjög ákveðinn vilja til þess í skýrslum sem aðilar vinnumarkaðarins gáfu út, ég vísa til skýrslunnar Í aðdraganda kjarasamninga. Ég vísa til alls þess sem hefur komið fram þar og hefur síðan verið staðfest á samráðsvettvangi okkar um aukna hagsæld þannig að menn eru byrjaðir að tala sig inn á þessa braut, en þegar kemur að því að ganga til verksins að binda þetta saman með skuldbindingum þá hefur staðið á vinnumarkaðnum. Viðhorfið er kannski fyrst og fremst þetta hér: Þetta er góð hugmyndafræði til framtíðar en áður en við förum í þetta módel þá þurfum við bara að fá leiðréttingu fyrir okkur fyrst. Það þarf bara fyrst að leiðrétta misgengi fyrir mína stétt. Svo skulum við gera þetta. Þá kemur næsti og segir: Já, einmitt, kannast við þetta, það þarf líka að leiðrétta misgengið fyrir okkar stétt. Það eru bara þessi 15% eða 20. Það þarf fyrst að laga það, svo skulum við gera þetta. Og þá erum við föst í sama farinu.
Frú forseti. Það var áhugavert að hlusta á ræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar hann vísaði til þess að það væri aldrei réttur tími til skattalækkana. En mér sýnist nú aldrei vera réttur tími til þess að auka jöfnuð í þjóðfélaginu. Ég held að það sé frekar á þann veginn að það virðist aldrei vera réttur tími til að leiðrétta kjör þeirra sem hafa lakari kjör og þeirra stétta sem eru undirstaða góðs samfélags eins og umönnunarstéttir eru. Þær stéttir sem hafa verið í verkfalli hafa sýnt mikla þolinmæði og gegna mjög mikilvægu hlutverki, hjúkrunarfræðingar, dýralæknar og fleiri aðilar sem þar eru undir. Mér finnst umræðan hjá hæstv. fjármálaráðherra vera með ólíkindum og það hvernig hann í raun og veru talar til fólks sem hefur þann stjórnarskrárvarða rétt að berjast fyrir réttindum sínum og kjörum og félagafrelsi sem rímar mjög vel við mannréttindasáttmálann. Það er heilagur réttur í mínum huga að fólk geti staðið á sínum rétti og barist fyrir bættum kjörum. Mér finnst gæta svo mikillar óþolinmæði hjá stjórnvöldum og pirrings. Þau hafa það ekki í sér að finna fleti á málum og leiða erfiða samninga til lykta. Eðlilega eru samningar milli aðila ólíkra stétta mjög mismunandi og hver samningsaðili hugsar um sig út frá sínum kjörum. Það er mjög eðlilegt. Það er aldrei hægt að samsama almenna vinnumarkaðinum alfarið við ýmsa geira innan hins opinbera. Þannig er það nú bara. Eins og þetta mál er lagt upp hér eru menn búnir að fá alveg upp í kok. Það fannst mér á ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra sem hefur nú farið ansi hljótt í málflutningi og umræðu um þessi mál. Ekki hefur verið hægt að fá umræðu á Alþingi um alvarlega stöðu í kjaramálum og fá einhverjar upplýsingar um stöðu mála. Það hefur alltaf verið vísað í að samninganefnd ríkisins sé að störfum og menn eigi ekkert að blanda sér í það. Það hefur ekki verið hægt að taka þessa umræðu með einum eða neinum hætti hér inni. Svo er bara hnefinn reiddur og setja á lög á þessa deilu með því að setja hana í gerðardóm sem er eingöngu skipaður aðilum sem Hæstiréttur tilgreinir, en ekki er farin sú leið þar sem báðir aðilar hafa möguleika á að koma að málum með oddamanni. Þetta er allt á forsendum ríkisvaldsins og það virðist ekki vera nokkur skilningur á því að þær stéttir sem eiga í hlut eru ekki að berjast fyrir kjörum sínum í löngu og erfiðu verkfalli í einhverju tómarúmi. Þetta hefur auðvitað kostað þessi félög gífurlega fjármuni úr verkfallssjóðum. Sú mikla samstaða sem er meðal fólks í þessu erfiða verkfalli sýnir að fólki er alvara og því misbýður að ekki sé reynt að mæta kröfum þess með einum eða neinum hætti. Mér fannst líka hæstv. fjármálaráðherra tala ansi frjálslega um það, út frá ríkinu, að kröfur viðsemjenda væru svo háar og í raun ósanngjarnar að það væri ekki nein leið að mæta þeim með neinu móti því að þá færi bara hjólið af stað og hver mundi koma á fætur öðrum og heimta það sama og þetta yrði vítahringur. Menn sem tala svona eru hreinlega búnir að gefast upp á því verkefni að semja við þann hóp sem tilheyrir opinbera geiranum. Það er auðvitað verkefni sem hvert samfélag þarf að vinna í. Menn eiga auðvitað ekki að gera það á ögurstundu, á síðustu stundu heldur þarf þetta að vera samræða á milli opinbera geirans og viðkomandi stéttarfélaga alveg frá því að skrifað er undir samninga þar til samningar eru lausir. Þetta þarf að vera viðvarandi verkefni. Ég hefi líka vissar áhyggjur af því hvernig hæstv. fjármálaráðherra og fleiri innan ríkisstjórnarinnar hafa talað um verkfallsréttinn, að hann sé orðinn barn síns tíma og það þurfi að endurskoða hann og aðferðafræðin sé orðin ónýt og allt í þeim dúr. Þegar menn tala svona ofan í svo viðkvæmar aðstæður þá er það stórhættulegt. Það er alltaf hægt að ræða málin á milli samninga við aðrar aðstæður og endurskoða ýmsa þætti í ljósi breyttra aðstæðna og allt það. Þá þurfa auðvitað báðir aðilar að hafa fullt vægi í slíkum viðræðum og vera ekki undir þannig pressu að menn séu á kafi í verkfallsátökum og ríkið stigi þá fram og lyfti því upp í hótunarskyni að það þurfi að fara að endurskoða verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Mér finnst það vera mjög einkennilegt í umræðunni þessa dagana að við séum sem betur fer að komast út úr kreppunni, loksins. Í Kastljósi í vikunni talaði samningamaðurinn knái Lee Buchheit um að við sem þjóð gætum horft fram á bjartari tíma. Það er auðvitað mjög ánægjulegt að við séum komin á þann stað eftir mjög erfið ár frá hruni. Er það þá ekki eitt af því sem við þurfum að setja í forgang hvernig við skiptum þessari blessaðri þjóðarköku? Ég held það. Við verðum auðvitað að skipta henni með þeim hætti að það sé eitthvert réttlæti á ferð. Það er það sem menn greinir á um. Menn bera sig saman við ýmsa aðra. Það er þessi innbyrðis ójöfnuður á Íslandi sem þarf að leiðrétta. Ég verð að segja að ég hef ekki verið hrifin af því hvernig seðlabankastjóri hefur stigið fram í þessari umræðu. Mér finnst mjög óeðlilegt þegar hann hefur hótað vaxtahækkunum fram í tímann vegna hættu á þenslu í kjölfar kjarasamninga. Ég veit vel að við þurfum að fara varlega og gæta okkur á því að hér fari ekki af stað þensla almennt í samfélaginu. Þegar umönnunarstéttir, láglaunastéttir og ýmsar stéttir, sem við vitum alveg að eru á allt of lágu kaupi miðað við vinnuframlag og menntun, stíga fram þá er alltaf veifað því flaggi að nú fari stöðugleikinn upp í loft og allt fari í voll. Svo koma hinir sjálfskipuðu hópar í samfélaginu, sem skammta sér sjálfir tekjur og laun, sjálftökuliðið, og þá hrekkur enginn við, hvorki seðlabankastjóri né aðrir. Þá er bara sjálfgefið að menn skammti sér laun, hvort sem það er í fjármálakerfinu eða hjá stórfyrirtækjum í landinu. Það fer ansi hljótt. Það heyrist ekki í seðlabankastjóra að hann hafi gífurlegar áhyggjur. Það er gert á bak við kerfið og fer ekki hátt. Þannig er það bara. Þetta horfir venjulegt fólk upp á, sem þarf að berjast fyrir því að ná endum saman og réttlæta að það skríði yfir 300 þús. kr. í mánaðarkaup eftir margra ára nám í sínu fagi og geri nú meiri kröfur og beri sig saman við hliðstæðar stéttir annars staðar á Norðurlöndum. Það þykir sjálfsagt að bera sig saman við það sem viðgengst annars staðar á Norðurlöndum varðandi vinnumarkaðsmál. Mér heyrist það á forustumönnum Samtaka atvinnulífsins. Það hefur verið það sem þeir hafa fyrst og fremst flaggað í viðræðum við viðsemjendur sína, að við þurfum að horfa til norræna vinnumarkaðsmódelsins. Gott og vel. Gerum það. Gerum það þá á öllum sviðum. Gerum það líka varðandi kaup og kjör og hvernig velferðarkerfi framtíðar okkar er byggt upp. Setjum markið hátt og stefnum þangað. Við getum ekki stefnt þangað ef við ætlum að fara út í þá vegferð sem þessi hægri ríkisstjórn er farin í á fullri ferð, að lækka og lækka skatta. Mér finnst oft eins og það sé verið að tala við fólk eins og fólk sé fífl. Hvað þýðir að lækka skatta? Það þýðir ekkert annað en það að almenningur þarf þá að greiða sjálfur miklu meira úr eigin vasa fyrir velferðarkerfið, menntakerfið, samgöngurnar og allt sem tilheyrir sameiginlegum rekstri samfélagsins. Það þýðir ekkert annað. En auðvitað eru til hópar sem gleðjast yfir því að menn lækki skatta. Það er kjósendur þessara flokka, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Það eru oftar en ekki efnameiri hópar sem glaðir vilja sjá heilbrigðiskerfið þróast í átt til meiri einkavæðingar þar sem þeir komast fyrr að í kerfinu með því að greiða bara fyrir það en hinir sem þurfa að reiða sig á almenna heilbrigðisþjónustu veitta af ríkinu þurfa að fara í röð og mega bara bíða í sinni röð eftir því að það komi að þeim, en þeir sem peningana eiga hafa möguleika á að kaupa sig fram fyrir í röðinni. Þannig er nú kerfið sem við höfum verið að vara við, eins og í Bandaríkjunum. Þessi ríkisstjórn virðist vera að feta sig áfram á þá braut þó að hún hafi reynt að sverja það af sér. En verkin sýna merkin. Það fer ekkert á milli mála að það er verið að snúa öllu hérna á hvolf og keyra inn í hægra samfélag þar sem er ójöfnuður. Það þýðir líka verri vöxt í samfélaginu eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur minnst á og vísað til rannsókna í þeim efnum um að ójöfnuður í samfélagi sé ekki góður til lengri tíma litið þegar horft sé til sameiginlegs hagvaxtar þjóðfélagsins í heild. Þess vegna á að vera metnaður hvers samfélags að reyna að draga sem mest úr ójöfnuði og byggja upp samfélag þar sem fólk getur treyst því að það hafi gott aðgengi að heilbrigðisþjónustu og velferðarkerfi almennt og menntakerfi. Minn tími er nú að verða búinn, hann líður allt of hratt. Ég hef fullan skilning á kjarabaráttu þess fólks sem er í verkfalli og þarf núna að sitja undir því að sett séu á það lög sem bindur hendur þess um ókomna tíð. Það kemur ekkert fram í þessu frumvarpi hve lengi. Ég var sjálf í erfiðu sjö vikna verkfalli 1997 sem verkakona á Vestfjörðum og veit mætavel hvernig það er að búa við óréttlát stjórnvöld eins og voru á þeim tíma og ósanngjarna atvinnurekendur sem gerðu allt til að brjóta niður kjark fólks sem stóð í erfiðri kjarabaráttu en stóð samt saman.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Mér fannst hún súmmera vel upp þá stöðu sem er uppi og líka þá stjórnarstefnu sem rekin hefur verið hér og er að hafa þær afleiðingar sem við horfum upp á núna. Mér fannst það áhugavert þegar hv. þingmaður ræddi um hvað það er sem hefur áhrif á verðbólguna og veldur óstöðugleika í íslensku samfélagi og íslensku efnahagslífi. Ég hef nefnilega verið, eins og hv. þingmaður, að furða mig á því hvernig standi á því að það hangi alltaf um hálsinn og það sé sett á herðar þeirra sem lægstar hafa tekjurnar, stóru kvennastéttanna og opinberra starfsmanna, að halda hér efnahagslegum stöðugleika. En á sama tíma getur ríkisstjórnin ákveðið að aflétta sköttum af þeim sem hafa hæstar tekjurnar, afsalað sér veiðigjöldum þannig að útgerðin geti greitt sér út tugi milljarða í arð og þá er aldrei talað um að það geti haft áhrif á verðbólguna. Ég hef því velt fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhvers staðar fundið hagfræðibókina með kenninguna um það að þessir aðilar og þeir hópar sem hæstar hafa tekjurnar séu einhvern veginn utan við formúluna, þ.e. þeir séu utan við formúluna yfir þau atriði sem teljast til verðbólguhvata. Ég hef nefnilega ekki fundið hana og ég held að það sé kannski kominn tími til að við köllum eftir því að ríkisstjórnin sýni okkur hana vegna þess að annars er þetta algerlega ómarktækur málflutningur og menn eiga þá frekar bara að stíga fram og viðurkenna að þetta sé þeirra stefna, þ.e. að brauðmolakenningin lifi hér góðu lífi.
Frú forseti. Manni finnst oft að þeir aðilar sem hv. þingmaður nefndi, sem eru svona þetta sjálftökulið, séu aldrei inni í þessari breytu þegar rætt er um að bera ábyrgð á stöðugleika og nú verði allir að vera skynsamir og sýna ábyrgð því annars fari allt hérna á hliðina og það sé þessum láglaunahópum, millitekjufólki og umönnunarstéttum að kenna. Oftar en ekki hefur það líka átt við um kennara og fleiri stéttir sem skipta auðvitað gífurlega miklu máli fyrir samfélagið. Mér finnst gott að það sé að verða enn meiri vitundarvakning hjá þessum stéttum að láta ekki bjóða sér þetta lengur. Auðvitað vill maður ekki missa neinn úr landi sem hefði viljað vera hérna og leggja sig fram um að gera samfélaginu gagn. En þannig er það bara að með skeytingarleysi stjórnvalda gagnvart kjörum þessara hópa eru menn að gefa ákveðnum hópum bara svona vink. Farið þið þá bara. Og hvað ætlum við að gera þá? Í hvaða stöðu erum við komin þá sem samfélag ef við erum að missa fullt af mannauði út úr samfélaginu, og hvað ætla menn að gera þá? Í hvern á þá að hringja þegar neyðin verður á sjúkrahúsunum? Hvað ætla menn að gera? Eru menn komnir með einhverja neyðaráætlun ef menn fara að missa fólk frá sér í stórum stíl hvar sem það gæti orðið? Ég ætla ekki að vera að hræða fólk með því en ég held að það sé veruleikinn sem við þurfum líka að hugsa um.
Virðulegi forseti. Þarna er ég algjörlega sammála hv. þingmanni, mér finnst hafa skort mjög á að menn horfi til lengri tíma í þessu máli. Eftir frammíkall fjármálaráðherra áðan við ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að menn þyrftu að hugsa um sjúklingana þá velti maður fyrir sér hver hugsi um sjúklingana sem verða hér næsta haust, á næsta ári og inn í nánustu framtíð ef menn taka á deilum með þessum hætti, sem hugsanlega verður til þess að fólk ákveður að leita fyrir sér annars staðar. Þá munum við horfa upp á mjög langvarandi erfiða stöðu. Ég held að menn séu ekki í þessu tilfelli að horfa á stóru myndina og það muni koma okkur í koll, því miður. Ég óttast það. Það sem mér finnst líka vont í þessu máli er að menn eru ekki búnir að kortleggja nákvæmlega þessa stöðu, þ.e. hvað getur gerst hér. Menn eru heldur ekki búnir að leggja fram neina áætlun um það með hvaða hætti eigi að vinna upp þann hala sem nú þegar er orðinn vegna þessara aðgerða. Mér finnst ríkisstjórnin eigi og verði að líta í eigin barm í þessu, vegna þess að ábyrgð hennar er mjög mikil á því af hverju þetta dróst svona og hefur dregist svona. Með því að segja við ætlum að bíða eftir almenna markaðnum, sem var oft sagt í þessum ræðustól, þá voru menn að segja: Ja, við erum ekki að bjóða neitt, við erum ekki að gera neitt af því að við erum að bíða eftir almenna markaðnum. Þeir settu þetta því vitandi vits allt í biðstöðu þar til almenni markaðurinn næði saman. Svo þegar það gerist þá finnst mér hafa liðið alveg ótrúlega stuttur tími þar til þeir gáfust bara upp og ákváðu að fara í lagasetningu. Það þykir mér miður sem segir mér að það voru aldrei neinar alvöruviðræður í gangi.
Frú forseti. Það er auðvitað áhyggjuefni að í raun og veru hafi menn aldrei ætlað sér neina stóra hluti í þessum efnum eins og ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára segir til um sem var lögð fram á þinginu og er hér til umræðu. Þar kemur fram að ef meiri kaupmáttaraukning verður hjá opinberum starfsmönnum en 2% þá verði að skera niður á móti. Þetta eru skilaboðin og þar hefur legið fyrir hver vilji ríkisvaldsins var til kauphækkana hjá opinbera geiranum. Varðandi sjúklinga, auðvitað eru allir sammála um að vilja hafa öryggi sjúklinga í fyrirrúmi og þess vegna viljum við að þær stéttir sem sinna sjúklingum fái laun sem endurspegli þá miklu ábyrgð sem fylgir því að vinna á heilbrigðisstofnunum landsins. Ég vil vekja athygli á því að það eiga að vera til listar um neyðarmönnun, viðvarandi listi hjá fjármálaráðherra. Það væri fróðlegt að vita hvort sá listi sé virkur í svona ástandi eða hvort vanti eitthvað upp á það. Ríkið er búið að afsala sér núna á þessum missirum sem ríkisstjórnin hefur verið við völd hátt í 30 milljörðum. Það mætti nú ýmislegt gera til að bæta kjör almennings í landinu og heilbrigðisstétta og annarra stétta með 30 milljörðum. En þetta er auðvitað bara birtingarmynd þessarar grjóthörðu hægri stefnu sem eirir engu og er í raun og veru að brjóta niður velferðarsamfélag sem við höfum verið að reyna að byggja upp hérna í gegnum tíðina, vinstra og félagshyggjufólk og verkalýðshreyfingin í landinu, hvort sem er í almenna geiranum eða opinbera [[Forseti hringir.]]geiranum og verið er að mylja þetta allt niður. Fólk verður bara að horfast í augu við það að [[Forseti hringir.]]núverandi ríkisstjórn ætlar ekkert að gera til að bæta kjör þessa fólks.
Frú forseti. Félagar í BHM hafa nú verið í verkfalli í tíu vikur og hjúkrunarfræðingar hafa verið í verkfalli í um í tvær vikur, verkfall þeirra hófst 27. maí. Verkföllin hafa sannarlega haft víðtæk áhrif, enda sinna þessar starfsstéttir mjög mikilvægum störfum og er algerlega ljóst að verkföllin hafa áhrif á líf mjög margra í landinu og eru alvarleg og þess vegna mikilvægt að stjórnvöld leggi sig fram við að leysa þau með almennilegri lausn en gefist ekki upp á málinu með því að skella á lögum eins og gert er nú. Menntun starfsstéttanna er þess eðlis að þær eru eftirsóttar um allan heim. Þannig er íslenska ríkið sem vinnuveitandi í samkeppni við önnur lönd um starfskrafta fagstéttanna, bæði innan BHM og Félags hjúkrunarfræðinga. Í dag talaði ég við hjúkrunarfræðing sem fór yfir það með mér hvernig ástandið er í þeirri stétt. Í fyrsta lagi sagði hún mér að á næstu þremur árum megi 900 hjúkrunarfræðingar hætta vegna aldurs en á sama tíma muni ekki nema um 450 útskrifast. Vandinn í stéttinni hefur líka verið vegna þess að hjúkrunarfræðingar eru að mennta sig út úr stéttinni, bæta við sig námi og mennta sig í burtu frá hjúkrunarfræðinni. Hjúkrunarfræðingurinn sagði mér að í hverri viku fengi hún sent atvinnutilboð frá Noregi. Hún hafði farið og verið í rúmar tvær vikur og fengið milli 500–600 þús. kr. útborgaðar. Þar vann hún á sjúkrahúsi þar sem aðbúnaður var afskaplega góður, hún fékk frítt far út og fría gistingu, vaktirnar voru ýmist sjö og hálfur tími eða tíu tímar og hún kom heim með rétt tæpar 600 þús. kr. fyrir þetta tímabil. Hérna eru hins vegar byrjunarlaun hjúkrunarfræðinga rétt rúmar 300 þús. kr. og við sjáum hvernig samkeppnisstaðan er um þessa starfsstétt. Hjúkrunarfræðingurinn sagði við mig: Noregur einn gæti ráðið okkur allar í vinnu og fleiri til. Hún sagði að lagasetningin á verkfallið núna væri byrjun á einhverju hræðilegu í íslensku heilbrigðiskerfi. Henni var mikið niðri fyrir og ég skynjaði alvarleika málsins. Hún fór yfir aðbúnaðinn sem heilbrigðisstéttirnar vinna við og sagði mér meðal annars að á þeirri deild sem hún starfaði hefði verkfallið engin áhrif, það væri engin breyting vegna þess að mönnunin á deildinni væri svo slæm fyrir, deildin væri undirmönnuð og væri rétt við þau öryggismörk sem ríkið setur, öryggismönnun, lágmarksmönnun til að halda öryggi sjúklinga, þannig var ástatt á deildinni fyrir verkfall svo að verkfallið hafði ekki áhrif. Sú mynd sem hjúkrunarfræðingurinn dró upp er mjög alvarleg og það er afar mikilvægt að stjórnvöld átti sig á því að það eru ekki aðeins launin sem skipta máli heldur aðbúnaðurinn einnig, sem þarf að vera í lagi þannig að þessar eftirsóttu stéttir úti um allan heim fáist til að vera á Íslandi og vera fólkið sem gerir gott heilbrigðiskerfi að því sem það á að vera hér heima. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn ekki átta sig á þessu. Mér fannst ég finna fyrir skilningsleysi, bæði algeru skilningsleysi hjá hæstv. utanríkisráðherra hér fyrr í dag en einnig hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í ræðu hans áðan og það er vissulega áhyggjuefni. Ég vil fá að lesa úr tölvupósti sem þingmenn fengu sem rammar inn þessa stöðu. Í tölvupóstinum stendur þetta, með leyfi forseta: „Um tíu ára skeið hafa forsvarsmenn stéttarfélaga þessara heilbrigðisstarfsmanna bent á að flótti heilbrigðisstarfsmanna til annarra landa ógni getu okkar til að viðhalda þjónustugetu eigin heilbrigðiskerfis. Þeir flýja vegna aðbúnaðar og launastefnu íslenskra stjórnvalda gagnvart heilbrigðisstarfsmönnum og þeir koma ekki aftur. Við erum að verða þjóð sem fyrst og fremst menntar framúrskarandi heilbrigðisstarfsfólk fyrir aðrar þjóðir, þjóðir sem sannarlega þekkja og virða hæfni og þekkingu íslensks heilbrigðisstarfsfólks og greiðir þeim laun sem þeir geta lifað af, tryggir þeim þann aðbúnað í starfi að þeir geti sinnt því án þess að gera sjálfum sér og fjölskyldu sinni óafturkræft tjón vegna óeðlilegs álags, tækjaskorts, hás vaktahlutfalls, vaktaóreglu og mikillar fjarveru frá heimili.“ Þingmenn eru síðan hvattir í þessu tölvuskeyti til að lýsa yfir vilja til að vinna að uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar, sýna að hjúkrunarfræðingar og aðrir heilbrigðisstarfsmenn hafi ástæðu til að starfa á Íslandi og vinna að lausnum og uppbyggingu í kerfinu. Mér finnst að þarna séu skilaboð sem við eigum að taka alvarlega en ekki hlaupa frá málinu með því að setja á lög. Það er skammtímalausn sem mun hafa, ef að líkum lætur, aukaverkanir til lengri tíma sem eru afar slæmar. Í fylgiskjali með því frumvarpi sem við ræðum er umsögn frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, skrifstofu opinberra fjármála. Þar stendur meðal annars, með leyfi forseta: „Líkt og kemur fram í greinargerð frumvarpsins þá hafa launakröfur tiltekinna stéttarfélaga innan BHM og FÍH verið umtalsvert meiri en þær launahækkanir sem samið hefur verið um við stærstan hluta almenna vinnumarkaðarins. Þá hafa verkfallsaðgerðir þessara félaga haft í för með sér efnahagslegan skaða og verulega röskun á opinberri þjónustu svo sem hvað varðar þjónustu á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum. Með frumvarpinu er verið að afstýra því ástandi sem ríkt hefur undanfarnar vikur á vinnumarkaðinum. “ Mér finnst þarna verið að segja beinum orðum, sem hefur reyndar verið sagt hér í aðdraganda þess að lögin og frumvarpið komu inn í þingið, að þessar stéttir hafi í raun ekki verkfallsrétt. Fyrst þurftu þær að bíða í verkfalli eftir að almenni vinnumarkaðurinn gerði samninga og síðan þegar þeir eru komnir má ekki semja við BHM eða FÍH nema á sömu nótum. Kröfur þeirra skipta ekki máli vegna þess að lausnin verður að vera í takt við það sem gerist á almenna vinnumarkaðnum. Síðan heldur áfram, með leyfi forseta, í umsögn skrifstofu opinberra fjármála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu: „Ljóst þykir að væri fallist á þær launakröfur sem hafa verið uppi mundi það hafa veruleg áhrif á afkomu ríkissjóðs sem þyrfti að mæta með aðhaldi í rekstri ríkissjóðs eða skattahækkunum, auk þess sem slíkir samningar mundu að líkindum hafa neikvæð áhrif á þegar gerða kjarasamninga á almennum vinnumarkaði.“ Þarna er þetta rammað inn. Mér finnst hreinlega verið að segja að búið sé að taka verkfallsréttinn af BHM og hjúkrunarfræðingum, að ef þessar stéttir fái kjarabætur, þessar stéttir sem vinna hjá ríkinu, muni það leiða til þess að það verði hér skattahækkanir eða samdráttur í þjónustu og guð má vita hvað. Á sama tíma er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að boða skattalækkanir sem munu koma í kjölfar þess að stöðugleikaskatturinn fer að tikka hér inn, að mér skilst. Af hverju hafa þær krónur sem fara í umferð með skattalækkunum einhver önnur áhrif á efnahagskerfið en þær krónur sem ríkisstarfsmenn fá í launaumslagið sitt? Getur hæstv. forseti útskýrt fyrir mér hvernig stendur á því að það skiptir máli hvaðan krónurnar koma úr ríkiskassanum, hvort þær koma í gegnum skattalækkanir eða í gegnum laun ríkisstarfsmanna og það sé þá mismunurinn á því hvaða áhrif þær hafa í hagkerfinu? Þetta eru líka skilaboðin sem hæstv. ríkisstjórn sendi ríkisstarfsmönnum eða starfsmönnum í BHM og hjúkrunarfræðingum. Þegar kjaradeilan stóð yfir og ljóst að hún væri komin á vondan stað var lögð fram 1. apríl ríkisfjármálaáætlun. Þar stendur berum orðum á bls. 35: Ef kjarasamningarnir sem gerðir verða við ríkisstarfsmenn gefa meira en 2% kjarabætur umfram verðbólgu verður skorið niður, þá verður störfum fækkað og það verður skorið niður í velferðarkerfinu á móti. Þetta fannst mér vera kaldar kveðjur til ríkisstarfsmanna sem voru með lausa samninga og voru í kjaradeilum og hafa staðið með þjóðinni í þeim miklu hremmingum og þeirri miklu dýfu sem við tókum hér eftir efnahagshrun. Þrátt fyrir mikinn niðurskurð í heilbrigðiskerfinu hafa þessar stéttir staðið sig og haldið uppi þjónustu og núna er hótunin frá hæstv. ríkisstjórn í ríkisfjármálaáætluninni: Ef þið fáið kjarabætur munum við þrengja enn frekar að ykkur. Þetta eru sannarlega kaldar kveðjur, frú forseti. Þannig er stefna þessarar hægri stjórnar en auðvitað verður að berjast gegn henni. Mér er sagt að tilboð ríkisins til hjúkrunarfræðinga kosti um 1 milljarð og 800 millj. kr. en að samningurinn við lækna, sem eru helmingi færri en hjúkrunarfræðingar, hafi kostað 4 milljarða kr. Þegar við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd skil ég ósköp vel stóru kvennastéttina, hjúkrunarfræðinga, að þeir geti ekki sætt við slíkt. Að sjálfsögðu bera þau sig saman við samninga sem ríkið hefur gert við aðrar stéttir. Nú mun frumvarpið ganga til nefndar og nefndin mun fara yfir þessar tölur og samanburðinn og reyna að finna út úr því hvort það sé í rauninni nauðsynlegt að setja á þessi lög, því að aðeins má taka verkfallsréttinn af fólki með lögum ef brýn nauðsyn er til og þjóðarhagur er undir. Frú forseti. Eins og ég sagði áðan hef ég áhyggjur af því að þessi lagasetning muni leysa einhvern vanda til skamms tíma en til lengri tíma verði hún til þess að vinna enn frekari skemmdir á heilbrigðiskerfinu þegar við þyrftum mun frekar að leggja fjármuni í að byggja það upp.
Hæstv. forseti. Það er oft talað um grunnstoðir samfélagsins í umræðum um stjórnmál og oft er litið á það sem einhvern frasa. En grunnstoðir samfélagsins eru ekki pólitískur frasi, þær eru þær stoðir sem halda samfélaginu uppi og gangandi. Þeirra mikilvægust er heilbrigðiskerfið. Það er í heilbrigðiskerfinu sem við fáum þjónustu þegar við veikjumst, þar fáum við lækningu eða líkn, þar fá börnin okkar umönnun, foreldrar okkar og við sjálf og það er það kerfi sem við treystum á og veitir okkur öryggi. Hér á landi erum við líka svo heppin að við fáum fyrsta flokks þjónustu frá frábæru fagfólki. Þar vinna stéttir sem fara mjög ógjarnan í verkfall enda eru þær mjög trúar sínu fagi og fagþekkingu að veita bestu þjónustu sem völ er á og tryggja öryggi sjúklinga. Nú er verið að setja þessi lög með það að yfirskini að verið sé að tryggja öryggi sjúklinga en það er ekki raunin. Við í Samfylkingunni erum alfarið á móti þessari lagasetningu og hvers vegna? Af því að við vitum að heilbrigðiskerfið verður ekki starfhæft fyrr en skapast hefur sátt, sátt um það hvaða kjör eru þar innan dyra og hvernig við högum almennt málum þar og hvaða fjármuni við setjum í það kerfi. Það hefur verið bent á það af fjölmörgum sem við höfum bæði talað við og sem við höfum fengið tölvupósta frá að það sé svo um Landspítalann og Sjúkrahúsið á Akureyri að þessar tvær stofnanir í íslensku heilbrigðiskerfi munu eiga mjög erfitt með að takast á við þessa löggjöf. Þar eru sumarfríin hafin og sá tími er oft mannaður með yfirvinnu. Það verður mjög erfitt að fá fólk til að vinna yfirvinnu þegar á rétti þess hefur verið brotið. Það er skortur á fólki í þessum stéttum eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir fór vel yfir í ræðu sinni og það er skortur á fjármunum til að ráða inn það aukastarfsafl sem þarf að ráða inn vegna stöðunnar. Við viljum halda því fram að það sé enn meiri ógn við kerfið að ráðast inn í það með þessari lagasetningu. Þetta er líka sjálfskaparvíti ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Ein af rótunum er í ársbyrjun 2014 þegar hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson gerði samninga við sjálfstætt starfandi sérgreinalækna. Það var 30% hækkun til þess hóps sem ekki vinnur hjá hinu opinbera heldur sjálfstætt og samningarnir eru þar að auki verðtryggðir þannig að tvisvar á ári hækka þeir sjálfkrafa. Þetta eru kjarasamningar sem flestallir mundu vilja búa við, held ég. Þetta olli því auðvitað að það kom mjög mikil harka í kjarabaráttu lækna hjá hinu opinbera sem fóru eins og við munum í fordæmalaust verkfall síðastliðið haust sem endaði með kjarasamningi í ársbyrjun 2015. Þeir samningar voru undirritaðir þegar var að hefjast mikil samningalota á vinnumarkaði. Það var úr vöndu að ráða fyrir ríkisstjórnina. Það er flókið að stýra efnahagslífinu og stýra pólitískt í gegnum tíma sem þessa. En hvert var val ríkisstjórnarinnar á þeirri ögurstundu? Að tala ekki við deiluaðila, sýna skeytingarleysi og skilningsleysi og ríkisstjórnin skar upp vantraustsyfirlýsingar frá verkalýðshreyfingunni sem og Samtökum atvinnulífsins. Niðurstaðan er sú að samningar náðust á almenna markaðnum og ríkisvaldið, ríkisstjórn Íslands, afsalaði sér kjarastefnu fyrir sitt starfsfólk. Ríkið er búið að afsala sér því að hafa kjarastefnu fyrir sitt starfsfólk og ætla bara að láta forsendurnar úr kjarasamningnum á almenna markaðnum ráða. Það atriði í frumvarpinu sem kveður á um að viðmiðin eigi að vera samningar undirritaðir eftir 1. maí er forkastanlegt og má ekki samþykkja. Það verður að færa þessi viðmiðunarmörk til áramóta þannig að læknasamningarnir séu líka undir. Að öðrum kosti skapast ekki sú sátt sem verður að skapa. Og hvað kom fram í kvöldfréttum RÚV? Þar lýsti hæstv. forsætisráðherra því yfir að í læknadeilunni hefði ekki skapast það neyðarástand að setja þyrfti lög. En núna þegar stóru kvennastéttirnar, hjúkrunarfræðingar, ljósmæður, geislafræðingar og lífeindafræðingar eru í verkfalli, þá hefur skapast þannig neyðarástand að hann telur mikilvægt að setja lög. Ég segi á móti, það er tímabært að hæstv. forsætisráðherra geri sér grein fyrir því að hann verður að meta þessar stéttir að verðleikum og láta kjör þeirra endurspeglast í mikilvægi þeirra. Ég vil segja það hér að við í velferðarnefnd höfum í upphafi þeirra verkfalla sem dunið hafa yfir sem og uppsagna hjúkrunarfræðinga á síðasta kjörtímabili, sem voru síðan dregnar til baka því ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fór í sérstakt jafnlaunaátak, höfum kallað til okkar landlækni, Landspítala og Sjúkrahúsið á Akureyri og í einhverjum tilfellum Heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu vegna þessara verkfalla. Við höfum ekki blandað okkur í kjaradeilurnar en við höfum spurst fyrir og aflað upplýsinga um áhrifin á öryggi sjúklinga og áhrif deilnanna á heilbrigðiskerfið til langs tíma. Það er því nauðsynlegt að þegar þetta mál fer til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd verði því vísað til umsagnar til velferðarnefndar svo við getum kallað þessa sömu aðila til okkar og farið yfir þetta. Ef meiri hluti Alþingis telur ekki mikilvægt að fá umsögn þeirrar nefndar sem er með heilbrigðiskerfið á sínu málasviði þá er tímabært að leggja þá nefnd niður. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki þann manndóm að flytja sjálfur þetta frumvarp en það vita allir að háskinn í málinu varðar heilbrigðisstéttirnar. Ef velferðarnefnd á ekki að fá að fjalla um málið þá lýsir þetta fullkomnu virðingarleysi gagnvart heilbrigðiskerfinu og þeirri mikilvægu starfsemi sem þar fer fram svo ég geng út frá því að það verði farið að ósk minni sem formanns velferðarnefndar. Hæstv. forseti. Nú er það svo að þessi deila verður ekki leyst án aukins fjármagns. Við á Alþingi erum ekki í kjaraviðræðum og ég geri mér fyllilega grein fyrir því að í kjaradeilu og samningaviðræðum þurfa aðilar að mætast með einhverjum hætti. En það vita það allir sem eitthvað þekkja til heilbrigðiskerfisins á Íslandi að það verður að auka fjármagn inn í kerfið, að öðrum kosti leysum við ekki þennan vanda. Hv. þm. Oddný Harðardóttir fór vel yfir þann mönnunarvanda sem er í kerfinu. Hann mun bara versna ef ekki verður horfið frá þessari stefnu. Varðandi aukin framlög til heilbrigðiskerfisins þá er það svo að hæstv. heilbrigðisráðherra sem og fleiri ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í fjarveru fjármálaráðherra, undirrituðu yfirlýsingu í kjölfar samninganna við lækna. Þar er talað um að heilbrigðiskerfið eigi að búa við sama ramma hvað varðar fjármuni og fjölda starfsmanna og önnur Norðurlönd. Þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hæstv. heilbrigðisráðherra út í það hvort hann ætlaði ekki að standa við þessa yfirlýsingu, þá brást ráðherrann ókvæða við og sagði að við byggjum bara við sömu kjör, hér væri kerfið með svipað fjármagn. Það er alfarið rangt. Það má sjá hér í frétt á Vísi að það þurfi um 33 milljarða í reksturinn til að ná meðaltali annars staðar á Norðurlöndunum. Það stendur bara hér, hér á þessu blaði og þá erum við ekki að tala um að komast á sama stað og Noregur sem er með miklu hærri fjármuni en við og þangað sem heilbrigðisstarfsfólkið okkar flýr í stórum straumum. Við erum bara að tala um það að ná meðaltalinu og svo tökum við auðvitað tillit til mannfjöldasamsetningar og slíkt. En það að hæstv. heilbrigðisráðherra afneiti þeirri staðreynd sýnir hvað við erum í ömurlegri stöðu. Það er enginn skilningur á þessu alvarlega vandamáli hjá hæstv. ríkisstjórn en öll þjóðin er sammála um að það eigi að forgangsraða skattfé til heilbrigðismála. Þetta er það sem stendur hjarta næst hjá konum og körlum, fólki í dreifbýli og þéttbýli, fólki óháð því hvað það kýs, óháð aldri og óháð tekjum. Heilbrigðiskerfið á Íslandi er það sem sameinar okkur sem þjóð og við verðum að setja meiri fjármuni í það. Auk þess er vitnað í minnisblöð frá landlækni Íslands, landlækni Íslands sem er trúr því hlutverki sínu að tala fyrir öryggi sjúklinga. Hann hefur lýst yfir alvarlegum áhyggjum og hann segir að þó að binda ætti enda á verkfall án þess að samningar næðust leysti það ekki vanda kerfisins til lengri tíma. Það verði að koma afdráttarlaus yfirlýsing um að samningaviðræðum verði haldið áfram í þeim tilgangi að skapa viðvarandi vinnufrið innan heilbrigðiskerfisins. Það er engin slík yfirlýsing í þessu frumvarpi. Það er bara sama skeytingar- og virðingarleysið gagnvart kvennastéttunum í heilbrigðiskerfinu. Og svo ætlum við að koma hér saman að viku liðinni til að fagna 100 ára kosningarrétti kvenna. Það verður nú aldeilis hátíðarsamkoma. Þar getum við barið okkur á brjóst að vera búin að berja niður stéttirnar í heilbrigðiskerfinu, konurnar í heilbrigðiskerfinu, það verður glæsileg samkunda og mun auka virðingu okkar. Ég ætla að endurtaka að lokum: Lög eru engin lausn. Það verður að nást sátt og það verður að horfast í augu við að mikla fjármuni vantar í málaflokkinn. Við þurfum að gera það til að halda í hjúkrunarfræðingana, ljósmæðurnar, lífeindafræðingana og geislafræðingana sem nú eru við störf í opinbera kerfinu og við þurfum að gera það líka til að fá fleiri til að mennta sig og koma inn í kerfið til að geta haldið uppi fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu til framtíðar því álagið á kerfið mun bara aukast með hlutfallslegri fjölgun aldraðra. Samfylkingin er alfarið á móti þessari lagasetningu og telur hana tefla framtíð heilbrigðisþjónustu á Íslandi í alvarlega tvísýnu.
Frú forseti. Það er svo sem ekki gleðiefni að standa hér í dag og ræða þessa lagasetningu og það er óskaplega ömurlegt þegar maður heyrir í fólkinu sem starfar í þessum stéttum. Eins og ég sagði hér fyrr í dag, þó að rökin til að styðja þetta mál séu fyrst og fremst tengd heilbrigðisstarfsfólki þá eru fleiri stéttarfélög undir. Mér hefur fundist mikilvægt af því að fólk sem vinnur í heilbrigðisgeiranum fær harða dóma núna úti í samfélaginu fyrir það að ganga á þriðja aðila, margt hvert, að mjög margir standa með því. Eins og hér hefur komið fram væru verkföll til einskis ef þau hefðu ekki einhverjar afleiðingar. Það er samt sem áður þannig að það vill enginn vera í þessum sporum. Þetta er eitthvað sem er gert í algerri neyð vegna þess að ekkert annað hefur gengið, ekkert annað hefur þokað málum áfram og þess vegna nýtir fólk sér þennan rétt. Í öllu talinu um aðbúnað og aðstæður sjúklinga hefur mér fundist álagið sem heilbrigðisstarfsfólk hefur þurft að þola í ansi mörg ár gleymast. Heilbrigðisstarfsfólk þjáist af alls konar veikindum, stoðkerfisveikindum og ýmsu fleira, vegna þess að það vinnur undir miklu álagi. Við vitum að það er yfirleitt of fámennt en það er líka afskaplega duglegt fólk sem hleypur ansi mörg spor þrátt fyrir að fækkað hafi á hinum ýmsu deildum á sjúkrahúsunum, ekki bara á Landspítalanum. Það þýðir auðvitað að fólk brennur upp miklu fyrr í þessu starfi en eðlilegt ætti að vera vegna þess að það er undirmannað. Það vill auðvitað enginn að veikt fólk þurfi að bíða eftir þjónustu eða lækningu en mér finnst að það megi heldur ekki ganga á mannréttindi þeirra sem sinna störfunum. Mér finnst það mikilvægt. Það sem hryggir mann í þessu sambandi núna, þegar verið er að setja lög, er að eftir sem áður er vandinn óleystur. Miðað við tölvupósta sem við höfum fengið þá erum við að missa enn fleira fólk til útlanda en verið hefur af því að þetta eru eftirsóttir starfskraftar. Það má segja, eins og kom einhvers staðar fram, að verið sé að mennta fólk til að starfa erlendis þar sem það fær betur borgað og aðbúnaðurinn er mun betri en hér. Hvað var hæstv. heilbrigðisráðherra að segja þegar hann sagði hér í dag að hann sæi ekkert sem gæti orðið grunnur að samkomulagi? Hverju ætlar hann að ná fram fyrir 1. júlí? Ætlar hann að svelta fólk til hlýðni? Hvað er hann að segja ef enginn áhugi er fyrir því að semja, ef hann sér ekkert? Þá er augljóslega verið að taka verkfallsrétt af fólki ótímabundið undir því yfirskini að verið sé að fresta verkfalli. Það er ekkert sólarlagsákvæði í þessu frumvarpi. Viljinn virðist heldur ekki vera fyrir hendi. Ég velti fyrir mér hvað hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson ætli að bjóða til viðbótar því sem SA lagði fram sem grunn að þeim samningum sem boðnir hafa verið. Ef hann sér ekki neitt út úr þessu, hvað ætlar hann þá að bjóða? Hvað heldur hann að geti orðið til þess að samningar náist? Það hefur alla vega ekki komið skýrt fram ef hann sér ekki neitt sem geti orðið til að samkomulag náist. Mér finnst ríkisstjórnin líka hafa farið mjög illa með tíma sinn. Það er heilmikill fórnarkostnaður í heilbrigðiskerfinu sem nú þegar hefur orðið vegna þess að menn hafa verið ósveigjanlegir í samningum. Í staðinn fyrir að ganga til samninga út frá þeirri kröfu að menntun beri að meta til launa og öðru sem hér hefur verið rakið þá er ákveðið að láta umboðið í hendur Samtaka atvinnulífsins. Ríkið er að firra sig ákveðinni ábyrgð. Það er algerlega ólíðandi. Mér fannst eins og fleirum að þær skattalækkanir sem hæstv. fjármálaráðherra boðaði strax og frumvarp um afnám hafta var lagt fram að það væri kannski ekki akkúrat það sem þyrfti í þessa umræðu. Þrátt fyrir að hann teldi að það kæmi öllum launþegum til góða þá vitum við og höfum rannsóknir fyrir því að það er ekki það sem virkar best ef reyna á að jafna kjör. Hér var meðal annars vitnað til rannsóknar Cambridge-háskóla sem hefur nýlega verið birt þar sem brauðmolakenningin er algerlega slegin út af borðinu. Ég sagði hér líka í dag að eitt af því sem styrkti mig í trúnni á að ekki væri mikill vilji til að koma til móts við kröfur heilbrigðisstarfsfólks og annarra opinberra starfsmanna innan BHM og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga væri að í ríkisfjármálaáætlun kæmi fram að 2% umfram launahækkun þýddi annaðhvort niðurskurð eða skattahækkanir. Við vitum að núverandi ríkisstjórn er lítið fyrir það að ná inn tekjum með sköttum. Þá þyrfti að koma fram hvar ætti að skera niður ef hún hyggst bjóða betur sem hefur reyndar, eins og ég sagði áðan, ekki komið fram. Haft var eftir Láru V. Júlíusdóttur, hæstaréttarlögmanni og sérfræðingi í vinnurétti, í Morgunútvarpinu í morgun að samningsréttur fólks væri ekki bara verndaður af stjórnarskránni heldur væri hann verndaður af alþjóðasamningum, Alþjóðavinnumálastofnuninni, félagssáttmála og ýmsum öðrum sáttmálum sem við sem löggjafarvald værum bundin af og lög væru ekki sett á verkföll nema annað hefði verið reynt. Ég lít svo á að ef menn mæta að samningaborði svo vikum skiptir alltaf með nánast sama tilboðið í höndunum þá eru þeir ekki búnir að reyna allt sem hægt er. Þá eru þeir búnir að festa sig í ákveðinni stöðu og neita að hlusta. Gerðardómur sem hér er lagður til er líka eitt af því sem við höfum gagnrýnt. Ég vona, af því að ég sit í allsherjar- og menntamálanefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar, að horft verði til þess að breyta uppsetningu hans miðað við það sem frumvarpið kveður á um. Svo væri auðvitað áhugavert í ljósi þess sem kom fram hjá Láru í morgun að skoða það sem kallað er þvingaður gerðardómur, að undir vissum kringumstæðum væri sú leið fær og Alþjóðavinnumálastofnunin liti slíka aðgerð vægari augum og hún mundi auka líkurnar á því að fólki væri síður stillt upp við vegg. Mér fannst það áhugaverður punktur og við ræðum það kannski í nefndinni. Það eru nokkur atriði í málinu sjálfu sem mér finnst beinlínis varhugaverð, hafandi tekið á móti alls kyns tölvupóstum sem vekja manni ansi mikinn ugg í brjósti, ekki bara fyrir okkur sem hér stöndum heldur fyrir framtíðarfólkið okkar, börnin okkar og barnabörnin, ef við stöndum frammi fyrir því að heilbrigðisstofnanir okkar geta ekki mannað deildir. Hvar stöndum við þá? Ég óttast það mikið miðað við það sem kom fram á Austurvelli í dag, af því að ég fór aðeins út, að það sé eitthvað sem við komum til með að standa frammi fyrir á allt of mörgum sviðum, að það verði í rauninni niðurstaðan. Fólk er ekki að segja starfi sínu lausu að gamni sínu og það var ekki að hóta því í þeim tölvupóstum sem við fengum senda að það mundi segja upp ef það yrðu sett lög. Fólki er gersamlega misboðið. Því misbýður fyrst og fremst sinnuleysið og framkoman gagnvart heilbrigðisstéttum landsins. Ég held að það sé nokkuð sem við verðum ofboðslega lengi að vinna úr og bíta úr nálinni með að hafa ekki tekið af skarið og samið fyrr. Þrátt fyrir að hér hafi komið fram að margar konur séu læknar, sem er alveg hárrétt, ég þekki nokkrar slíkar, þá breytir það því ekki að heilbrigðiskerfið starfar ekki án hjúkrunarfræðinga. Þar eru ekkert mjög margir karlar þó að þeir séu vissulega einhverjir. Það að hægt sé að semja við lækna og skrifa undir samninga um að byggja spítala, sem er svo hvergi að finna í ríkisfjármálaáætlun næstu fjögurra ára þannig það heldur svo sem ekki, það virkar á mann eins og sum störf séu talin mikilvægari en önnur þrátt fyrir að læknar mundu ekki starfa hér á spítölum okkar nema ef ekki væri fyrir hitt heilbrigðisstarfsfólkið. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Ég hef líka áhyggjur af því að með því að vera með svona gerðardóm eða hvað það nú er sem verður gert þá hvergi ábyrgð ríkisstjórnarinnar á því að ná samkomulagi, þá verði menn búnir að vísa ábyrgðinni frá sér og koma henni yfir á aðra. Það finnst mér vera afskaplega dapurlegt og ekki skynsamlegt. Mér hefði fundist að ríkisstjórnin hefði, eins og ég sagði áðan, átt að taka þetta mál og klára það. Það er sérkennilegt að ætla að setja lög til að hvetja sjálfan sig til að semja því að það er það sem verið er að gera. Ríkið er samningsaðili og það er að setja lög til að hvetja sjálft sig til að semja. Það er mjög sérstakt. Svo er auðvitað virðingin og traustið sem er verið að reyna að skapa í svona samningaviðræðum, eins og hér hefur líka verið rætt, að breyta þessu fyrirkomulagi og strúktúrnum í samningaviðræðum yfirleitt. Það er auðvitað mikil þörf á því af því að þetta er staða sem enginn vill standa frammi fyrir, en ríkisstjórnin getur ekki farið eftir því sem stendur í hennar eigin sáttmála um að stuðla að sátt og samlyndi milli vinnumarkaðar og ríkisstjórnar. Heilbrigðisstarfsfólkið sem er á vegum ríkisins og aðrir sem þarna eru undir eru hluti af vinnumarkaðinum. Svo ég endurtaki það aftur, það eru miklu fleiri undir þótt rökstuðningurinn sé fyrst og fremst gagnvart heilbrigðisstarfsfólki og þeirrar neyðar sem þar er. Svo ég verði pínulítið lagatæknileg í restina þá er líka áhugavert að sjá hvernig greinargerðin er sett fram hjá ríkisstjórninni. Það er mjög mikilvægt að átta sig á því að ríkisstjórnin setur ekki lög, það gerir Alþingi. Hér kemur fram, með leyfi forseta: „Ekki verður heldur litið fram hjá því að með aðgerðum BHM og FÍH hafa félögin nýtt rétt sinn til verkfallsaðgerða. Samningsfrelsið og verkfallsrétturinn hafa að mati ríkisstjórnarinnar náð tilgangi sínum upp að því marki sem nýtur verndar 74. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. MSE. Líkt og áður segir er hins vegar komið að því tímamarki að aðgerðirnar stefna almannahagsmunum og réttindum annarra í hættu og er ríkisstjórninni nauðugur einn kostur að stöðva þær.“ Ríkisstjórnin gerir það ekki, hún ákveður hins vegar að leggja þetta frumvarp fram. Ég minni á að þingmenn þurfa að samþykkja það, ekki bara ráðherrar. Svo segir hér í lokin, með leyfi forseta: „Að mati ríkisstjórnarinnar“ - enn og aftur - „er fyrirsjáanlegt að úrræði sem ríkissáttasemjari ræður yfir dugi ekki til að leysa kjaradeilur aðila.“ Þetta „að mati ríkisstjórnarinnar“ er í rauninni merkilegt og sýnir hvað hún setur sjálfa sig gjarnan á háan hest í mörgu sem hún gerir. Mér finnst það mikilvægt og sérstaklega mikilvægt fyrir þá sem úti eru að átta sig á því að það er ríkisstjórnin sem leggur þetta fram en það verða væntanlega þingmenn meiri hlutans, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sem koma til með að samþykkja þessi lög.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp um lög gegn verkföllum BHM og Félags hjúkrunarfræðinga, dökkur dagur í raunveruleikanum, sérstaklega hvað varðar heilbrigðismálin í landinu en líka vegna þess hvernig þetta ber að. Það hefur komið fram ágætlega í umræðunni fyrr í dag að ítrekað hafa verið gerðar tilraunir til að fá að ræða kjaramálin hér á Alþingi, fá að ræða stöðuna í heilbrigðismálum, fá að ræða aðgerðir ríkisstjórnarinnar, hvað hún hafi gert til að ná samningum til að komast hjá því að deilan hefði svona alvarleg áhrif. Það kemur alltaf betur og betur í ljós að það virðist vera að menn hafi umgengist þetta verkfall þannig, sérstaklega verkfall BHM sem fór af stað langfyrst og er raunar hafið 7. apríl síðastliðinn, að menn hafi ekkert ætlað að semja. Það hefur líka komið fram í viðtölum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að ekki sé hægt að semja við opinbera starfsmenn fyrr en samningar liggi fyrir á almennum markaði en þegar maður skoðar það í því samhengi sést að þegar samningar hafa náðst á almenna markaðnum þá er í raun ekkert á borðinu nema þeir samningar. Þá er líka farið að beita því að í þeim samningi er ákvæði um að ef opinberi geirinn og samningar hjá BHM og hjúkrunarfræðingum skila meiru þá eigi að taka upp samningana á almenna markaðnum. Það er sem sagt búið að tengja þetta saman þannig að það má segja að samningsrétturinn hafi þarna verið meira og minna verið tekinn af bæði BHM og Félagi hjúkrunarfræðinga. Þetta er auðvitað gríðarlega alvarlegt mál og útilokað að sætta sig við það að ákveðnar stéttir verði að sæta því að geta ekki samið um sín kjör. Það hefur komið ágætlega fram, m.a. hjá síðasta ræðumanni, að það er dapurlegt að fylgjast svo með umræðunni, t.d. í máli málshefjanda, hæstv. ráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar, þegar hann segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur ekki viljað hafa afskipti af deilunni.“ Hann talar í 3. persónu, að þeir séu ekki aðilar að deilunni. Það er líka mjög alvarlegt að segja má að allar forsendur sem eru á borðinu séu lagðar af ríkisstjórninni og umboðinu sem samninganefndin hefur er lokað af ríkisstjórninni. Síðan tala menn um eins og þeir hafi ekki komið nálægt þessu og það kemur aftur og aftur fram í umræðunni, það er eins og þeir hafi ekki skipt sér neitt af. Og það er kannski rétt, þ.e. þeir settu mjög stranga umgjörð, bönnuðu mönnum að semja um meira en eitthvað ákveðið og síðan komu þeir ekkert nálægt því að öðru leyti og hafa lítið sem ekkert gert til að reyna að afstýra verkfalli, hvað þá að reyna að stöðva það með því að gera kjarasamning. Ég segi að það hafi verið vont að fá þetta inn í alla umræðuna um heilbrigðismálin vegna þess að segja má að alveg frá því fyrir hrun hafi t.d. Landspítalinn verið nánast gjaldþrota. Hann var með 3 milljarða halla á góðæristímanum. Síðan eftir 2007–2008 tímabilið kemur ný ríkisstjórn þar sem verið er að endurreisa samfélagið eftir hrun og það er hægt að segja hreinskilnislega að þar var gengið mjög hart að heilbrigðiskerfinu. Við sem að því stóðum og undanskil ég ekki þann sem hér stendur fórum þá fram árið 2012 og sögðum: Við höfum þegar gengið of langt og nú verður ekki gengið lengra. Við byrjuðum að gefa til baka inn í heilbrigðiskerfið og það skipti mjög miklu máli, settum pening í það til að reyna að snúa málunum eitthvað við. Þá höfðu staðið yfir uppsagnir m.a. hjúkrunarfræðinga, náðist að komast út úr því með ákveðnu samkomulagi og deilum við lækna árið 2011 og fleira. Síðan gerist það að ný ríkisstjórn tekur við með stór fyrirheit en það fyrsta sem hún gerir er að leggja fram fjárlög með 1 milljarði í niðurskurð. Þá kemur aftur kjaftshögg. Svona hefur þetta gengið. Það koma fögur fyrirheit en svo koma alltaf endalaus kjaftshögg og eitt af kjaftshöggunum sem verið er að reka í andlitið á þeim starfsmönnum sem eru í heilbrigðisgeiranum kemur í dag með þessu frumvarpi til laga sem ríkisstjórnin býður samningsaðilum upp á. Nú var það ákvörðun okkar í stjórnarandstöðunni, þ.e. flestra, og Samfylkingin tók þá afstöðu að fyrst málið kæmi svona frá ríkisstjórninni væri rétt að tefja það ekki í fimm daga þangað til það kæmist inn í þingið heldur að taka það fyrir strax og reyna að ræða það ítarlega og reyna að fá vandaða umfjöllun og breytingar á því í umfjöllun hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem mér skilst að fái frumvarpið til umfjöllunar. Þá skiptir auðvitað mjög miklu máli að kalla inn aðila deilunnar og reyna að fá upplýsingar um hvaða ágreiningur hefur verið uppi á borðinu, til hvaða aðgerða hefur verið gripið, hvað ríkisvaldið hefur boðið eða lagt fram til að leysa deiluna. Það er líka mjög mikilvægt að fá að vita hvað eigi að gera eftir að hafa heyrt ræðu hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann segir að hann vonist til þess að á næstu 14 dögum, áður en gerðardómur taki til starfa, verði hægt að ná samningum. Þá hlýtur að vakna sú spurning og það verður ein af þeim spurningum sem hlýtur að koma fram í hv. allsherjar- og menntamálanefnd sem þarf að spyrja hæstv ráðherra: Hvað ætlar hann að leggja nýtt á borðið til að hindra það að gerðardómur taki til starfa? Auðvitað vilja allir að það verði samið og það er ákveðinn tímagluggi til staðar. Það er alveg augljóst að hægt er að ná samningum en til þess þarf fjármagn, viðbótarfjármagn í þennan geira. Þetta gildir auðvitað um fleiri starfsmenn og þótt ég ræði hér sérstaklega um heilbrigðisstarfsmenn þá geri ég mér fulla grein fyrir að fleiri eru í verkfalli og við getum talið þar upp dýralækna, Félag íslenskra hljómlistarmanna, Leikarafélag Íslands, sjúkraþjálfara, Sálfræðingafélag Íslands, bókasafns- og upplýsingafræðinga, Þroskaþjálfafélag Íslands og Stéttarfélag lögfræðinga. Þegar við lítum á aðdragandann að þeirri deilu sem hér hefur verið uppi og við hvað er verið að miða þá er ljóst að gerðir hafa verið samningar af ríkinu sem hleyptu ýmsu í gang. Fyrst eru að vísu, og það er ágætlega rakið í frumvarpinu, gerðir samningar í desember 2013. Það er almenni markaðurinn og aðilar vinnumarkaðarins sem gera samning til skamms tíma til að reyna að hemja verðbólguna og til að ná stöðugleika, þeir gera sátt í desember og ríkisstjórnin er aðili að því og ætlar að koma með eitthvert innlegg í þá samninga. Það tókst nú ekki hönduglegar til en svo að aðgerðirnar fóru ekki af stað fyrr en í júní árið eftir og þær voru afar veigalitlar og mjög veikburða. Þær voru fyrst og fremst lækkun á gjöldum á áfengi og tóbak og bensín, við höfum margítrekað hér að þar var verið að ræða um 20 kr. á rauðvínsflöskuna og 1 kr. á bensínlítrann sem hefur sjálfsagt aldrei skilað sér vegna þess að það var svo mikil hreyfing á bensínverðinu á þeim tíma. Þetta var framlag ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma lögðu sveitarfélögin myndarlega til með því að stöðva gjaldskrárhækkanir hjá sér á þeim tíma. Síðan gerist það í framhaldinu að næstu samningar sem tengjast heilbrigðisstéttunum eru samningar við sérgreinalækna sem höfðu verið samningslausir í ákveðinn tíma. Það voru ákveðin rök fyrir því að það þyrfti að gera samninga en þá gera menn það svo rausnarlega að þeir taka inn í hækkunina hjá sérgreinalæknum nánast allt það sem þeir höfðu sjálfir ákveðið að hækka sína gjaldskrá og tekjur um. Og því til viðbótar verðtryggja þeir samninginn. Í þriðja lagi eru innifaldar í þeim samningi magnaukningar. Þarna eru á milli 300 og 350 læknar sem vinna hjá einkageiranum, í einkafyrirtækjum eða á eigin stofum og margir hverjir og langflestir vinna líka á spítölunum. Síðan fara menn í samninga við læknana og segja: Við ætlum að bjóða ykkur 3,5%. Það gekk auðvitað ekkert upp og endaði með því að gerðir voru læknasamningar sem voru mun ríflegri en það. Á sama tíma koma aðrar heilbrigðisstéttir og vilja fá sambærilegar hækkanir. Það merkilega er að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að viðmiðunin hjá gerðardómi varðandi hækkanir sé frá 1. maí, þ.e. eftir að samningarnir voru gerðir af ríkisstjórninni við framhaldsskólakennara hjá ríkinu og við lækna. Þetta gengur auðvitað engan veginn. Það verður að fjarlægja þetta viðmið og færa það aftur til áramótanna þannig að það sé allt undir þegar gerðardómur metur hver hækkunin eigi að vera. Þarna brustu ákveðnir hlutir. Á sama tíma eru svo gefin fyrirheit í tengslum við læknasamninginn með ítarlegum samningi þar sem aftur kemur ákveðin bjartsýni. Það er stefnt að því að byggja nýjan spítala, bæta tækjakost, við ætlum að ná því markmiði að keppa við Norðurlöndin hvað varðar fjárframlög, umbúnað og allt það. Svo kemur þetta, kjaftshögg beint ofan í það. Við erum að tala um að ef menn ætla að standa við þennan samning þá vantar 10, 20, 30 milljarða inn í heilbrigðiskerfið nú þegar bara til að standast samanburðinn við Norðurlönd. Það sem við erum að tala um núna, við eigum eftir að fá þær tölur betur skýrðar í nefndinni, er um 3, 4, 5 milljarðar í heildina sem þyrfti til að ná samningum í þessari kjaradeilu. Þannig er málið allt hið versta og ber vott um litla virðingu, sérstaklega ef maður skoðar það líka í samhengi við að hv. formaður fjárlaganefndar kemur hér ítrekað og talar niður opinbera starfsmenn, réttindi þeirra, þau séu allt of mikil, það eigi að vera hægt að reka fólk o.s.frv. Hæstv. fjármálaráðherra kemur og segir að jöfnun í landinu sé orðin of mikil og þá hverfa út allar hugmyndir um að við séum að reyna að rétta hlut svokallaðra kvennastétta eða stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta, alltaf eru þær látnar sitja eftir. Jafnvel þegar við gerðum tilraun til að koma með jafnlaunaátak með 5% meðaltalshækkun sem var meiri hjá sumum en eftir stofnanasamninga eru menn búnir að sækja sér það fljótt á eftir. Enn þá verðum við líka að búa við að ákveðnar fagstéttir fái miklu meira en aðrar. Þannig getum við tekið þá sem koma út úr skólum sem verkfræðingar eða tæknifræðingar eða eru í þeim greinum sem voru ef maður lítur aftur í tímann hefðbundnar karlagreinar og ber þær saman við sálfræðinga eða hjúkrunarfræðinga þá er kannski 100 þús. kr. munur á mánaðarlaunum í byrjunartaxta hjá jafn gömlum einstaklingum með jafn langa menntun. Hvað réttlætir þetta? Ég er að tala um starfsfólk hjá ríkinu. Ég er ekki að tala um fólk sem vinnur í einkageiranum og getur sótt sér viðbótarlaun í samningum við atvinnurekanda þar. Það er mikilvægt að núna þegar málið fer til nefndar að farið verði yfir lögin. Eftir sem áður get ég ekki séð að Samfylkingin eða sá sem hér stendur muni undir neinum kringumstæðum samþykkja þessi frumvörp. Við erum algerlega á móti þessari aðferð og teljum að ríkisstjórnin og ríkið hafi með engum hætti fullreynt á möguleikana á því að ná samningum, hafi þvert á móti falið sig á bak við samninga á almennum markaði og talið að þeir mættu ekkert gera og akkúrat fundið hvar þeir ættu að stoppa. Nú væri komið nóg, það væru að koma vaxtahækkanir, það væri verðbólguþrýstingur og þá ætlum við að stoppa hjúkrunarfræðinga og við ætlum að stoppa BHM. Það er fólkið sem þeir ætla að láta bera ábyrgðina á stöðugleikanum. En við þurfum að ræða hvernig gerðardómurinn er skipaður. Á Hæstiréttur að skipa hann eins og sagt er í frumvarpinu? Ég hef sjálfur aðhyllst það að menn fái aðila máls í dóminn og skipi svo oddamann þannig að við borðið verði þeir aðilar sem hafi verið að deila en síðan verði oddamaður skipaður af Hæstarétti. Ég er áður búinn að nefna þetta tímaviðmið hjá dómnum sem er 1. maí. Það er algerlega nauðsynlegt að færa það tímaviðmið aftur til 1. janúar 2015 þannig að það nái yfir læknasamningana og framhaldsskólakennarasamningana. Það má lesa út úr þessu frumvarpi að forsendur fyrir gerðardómi eru nánast skrifaðar þannig að niðurstaða gerðardóms verði bara samningstilboð ríkisins. Það getur ekki verið mikill gerðardómur sem er settur slíkur rammi. Í síðasta lagi má nefna að það er mjög óvenjulegt að gerðardómur geti ákveðið lengd banns við vinnustöðvun, verkfallsrétturinn er afnuminn í þann tíma sem gerðardómur ákveður. Og við sjáum fyrir okkur að ef menn ákveða að gerðir verði samningar til þriggja, fjögurra ára verður búið að taka verkfallsréttinn af öllum þessum félögum til þriggja, fjögurra ára. Það gengur engan veginn upp og er óásættanlegt með öllu að beitt sé svo miklu inngripi í stjórnarskrárbundinn samningsrétt. Þetta er mjög stórt mál og mikið prinsippmál, sorglegt að það skuli bera svona að, sorglegt að menn skuli ekki hafa staðið sig betur í að ná samningum, sorglegt að þetta skuli vera enn eitt höggið á heilbrigðiskerfið. Það verður svo okkar verkefni að gera það skásta úr þessu á þingi. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá fyrri ræðumanni að það er auðvitað atkvæði hvers og eins þingmanns sem ræður því hvort frumvarpið verður að lögum eða ekki. [[Forseti hringir.]]Ég boða mótatkvæði mitt og ég ætla að vona að einhverjir stjórnarþingmenn greiði líka atkvæði á móti þannig að þetta fari ekki létt og lipurt í gegn.
Herra forseti. Nú hafa verkföll BHM staðið í um 11 vikur og hjúkrunarfræðingar hafa verið í verkfalli í tæpar þrjár vikur. Hér stöndum við í dag og í kvöld og ræðum það hvort setja eigi lög á þessi verkföll. Ég vil í upphafi máls míns byrja á að segja að ég er því algerlega mótfallin að það verði gert. Eitt af því sem truflar mig einna mest í þessu máli er að hér er kjaradeila þar sem BHM og hjúkrunarfræðingar eru í deilum við ríkið og nú ætlar þetta sama ríki að koma og setja lög á verkfallið. Þetta finnst mér bara alveg rosalega óþægileg staða að vera í því að hér eru ekki einhverjir utanaðkomandi aðilar að deila sem ríkið ætlar svo að grípa inn í, heldur er það hreinlega ríkið sem situr við samningaborðið. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, sagði í flutningsræðu sinni - og það er reyndar alveg umtalsefni svo sem út af fyrir sig ef maður vill hvers vegna hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytur málið en ekki annaðhvort hæstv. fjármálaráðherra eða hreinlega hæstv. forsætisráðherra, en gott og vel. Það var hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem flutti málið, Sigurður Ingi Jóhannsson. Hann sagði í flutningsræðu sinni að hann ætlaði ekki að fara í gegnum þær kröfur sem settar hefðu verið fram. Ég velti fyrir mér, hvers vegna ekki og spyr hvort það hefði kannski ekki einmitt getað orðið til þess að varpa frekara ljósi á málið, þó svo reyndar hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, hafi aðeins komið inn á það í ræðu sinni. En ég teldi það mjög til bóta að við sem eigum að vera að ræða þetta mál og taka lokaákvörðunina um það hvort lög verði sett á eða ekki, það hlyti að vera til bóta að við værum betur upplýst í 1. umr. um það hvað það virkilega er sem deiluaðila greinir á um en vonandi er það eitthvað sem mun þó alla vega koma fram í störfum nefndarinnar og við höfum þá kannski fyllri forsendur þegar við ræðum málið við 2. umr. Hæstv. ráðherra sagði einnig í ræðu sinni eitthvað á þá leið að fresta ætti verkfalli og gefa fólki tækifæri til að ræða saman. En hvað hefur gerst síðustu 11 vikurnar? Er það ekki einmitt sá sami aðili og hér er að leggja til lög sem hefur verið að ræða við þessa aðila? Þar hefur þetta tækifæri til samræðunnar skort. Ég get ekki séð að það breyti neinu um grundvöllinn til samræðunnar að setja lög. Ég held að það hljóti frekar að hleypa illu blóði í þá sem lögin eru sett á, að komið sé svona fram við þá eftir að ekkert hefur gengið í samningaviðræðum. Það er óskaplega skrýtið að á sama tíma og þingmenn voru að kynna sér frumvarpið í morgun bárust fregnir af því að hæstv. fjármálaráðherra væri kl. 12 að fara að tala við félaga sína um skattalækkanir. Inn í hvers konar umhverfi eða inn í hvaða samfélag er hæstv. ráðherra að tala um skattalækkanir ef vandinn er sá að ríkið hefur ekki efni á að greiða þeim sem starfa hjá ríkinu laun sem eru samkeppnishæf við það til dæmis sem er að gerast annars staðar á Norðurlöndunum? Er það þá rétti tíminn til að fara að lækka skatta? Ég held alls ekki. Ég held að það sé frekar merki um það að við þurfum á skattfé að halda til að geta rekið hér samfélag með sterkum innviðum. Innviðirnir eru gríðarlega veikir eftir hrun og við þurfum síst á því að halda að þeir verði veiktir enn frekar. Við þurfum einmitt að styrkja þá og partur af því að styrkja innviðina er að efla heilbrigðiskerfið til dæmis. Þegar læknar fóru í verkfall fyrir ekki svo löngu var mikil áhersla lögð á það að semja og sem betur fer tókust samningar. Þá var birt yfirlýsing sem skrifað var undir af stjórnvöldum sem og Læknafélagi Íslands og Skurðlæknafélagi Íslands þar sem lögð var áhersla á mikilvægi heilbrigðiskerfisins og vilja til þess að styrkja það og bæta. Hvað varð eiginlega um þá áherslu? Er hún gufuð upp núna? Við vorum fyrir nokkrum dögum að ræða um tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára. Þar var ekki að sjá þess stað að sérstakur vilji væri fyrir því að styrkja og bæta innviðina heldur kom þar einmitt fram að draga eigi úr, að lækka eigi um 1% til ársins 2019 það sem fer í samneysluna. Það mundi ég ekki telja að væri að styrkja innviðina. Annað sem hefur truflað mig talsvert í umræðunni núna um þetta verkfall er þegar talað er um að þessar verkfallsaðgerðir geti komið niður á heilsu sjúklinga. Auðvitað er það alveg rétt að verkföll á spítala koma niður á heilsu sjúklinga, en það að fara að setja lög á núna held ég að sé ansi skammgóður vermir. Mig grunar að fleiri þingmenn en bara sú sem hér stendur hafi fengið talsvert af tölvupósti í dag þar sem kemur einmitt fram að hjúkrunarfræðingar, og einna helst kannski hjúkrunarfræðingar, eru byrjaðir að segja upp eða eru að íhuga það. Það liggur alveg fyrir að okkur vantar hjúkrunarfræðinga inn í framtíðina og þess vegna held ég að með því að setja lög á verkfallið núna sé kannski hægt að bjarga einhverju til mjög skamms tíma en þegar til langs tíma er litið hafi þetta mjög neikvæð áhrif á velferðarkerfið okkar. Svo finnst mér líka óþægilegt hversu mikil áhersla er lögð á það ástand sem er uppi núna, að það stefni lífi, heilsu og öryggi manna í hættu og þess vegna er sagt að það standi mjög ríkir almannahagsmunir til þess að starfsemi á heilbrigðisstofnunum landsins komist í eðlilegt horf. Það er alltaf fyrst talað um heilbrigðisstofnanirnar en svo hanga reyndar aðrar starfsstéttir þar með. En mér finnst eins og hér sé verið að spila á tilfinningar og samvisku starfsfólks sem er í verkfalli og það sé fyrst og fremst verið að spila á tilfinningar og samvisku starfsfólks sem er í miklum meiri hluta kvennastéttir, umönnunarstéttir sem eru jafnvel stéttir sem hafa í sögulegu ljósi þurft að búa við það að vinnuframlag þeirra sé ekki metið til fjár til jafns við aðrar stéttir. Þess vegna finnst mér hún verulega truflandi sú áhersla sem hér er lögð á öryggisþáttinn, þ.e. einhliða. Það er ekki bara starfsfólksins að koma að samningaborðinu heldur er það auðvitað líka ríkisins. Það er líka ríkið sem ber ábyrgð á því ástandi sem upp er komið. Í fylgigögnum með frumvarpinu er í þremur línum lagt mat á áhrifin af frumvarpinu og þar segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að ríkir almannahagsmunir eru til staðar fyrir því að stöðva verkfallsaðgerðir til að tryggja þá hagsmuni sem hér eru í húfi og verði frumvarp þetta samþykkt mun það leiða til þess að starfsemi heilbrigðisstofnana og annarra ríkisstofnana komist í eðlilegt horf á ný.“ Líkt og ég kom inn á hér fyrr í máli mínu er ekki verið að hugsa um langtímaáhrifin. Hér er ekki reynt að gera neina tilraun til að leggja mat á það hvort þetta lagafrumvarp og þetta verkfall sé líklegt til að leiða til uppsagna þó svo það liggi alveg fyrir að hjúkrunarfræðingar sérstaklega, en einnig geislafræðingar og fleiri stéttir, hafi verið að boða uppsagnir. Hvaða áhrif mun það hafa á heilbrigðiskerfið? Af því hef ég verulegar áhyggjur. Að lokum langar mig að koma aðeins inn á umfjöllun um gerðardóminn sem er í 3. gr. frumvarpsins en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Gerðardómurinn skal við ákvarðanir um laun félagsmanna skv. 1. gr. og önnur starfskjör þeirra hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð og, eftir atvikum, kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015 og almennri þróun kjaramála hér á landi.“ - Það á sem sagt ekkert að horfa til þeirra kjarasamninga sem gerðir voru til dæmis við lækna fyrr á árinu. - „Við ákvarðanirnar skal jafnframt gæta að stöðugleika efnahagsmála.“ Hér finnst mér verið að binda í lögin hvað gerðardómurinn eigi að hafa að viðmiði. Það er í rauninni verið að segja að ríkið ætli að skipa gerðardóm og við erum búin að segja, ef þetta frumvarp verður samþykkt, að hvaða niðurstöðu hann eigi að komast. En ég tel alveg ljóst að heilbrigðiskerfið þoli ekki til lengdar það ástand sem nú ríkir. Það sem heilbrigðiskerfið þolir ekki er að starfsfólkinu sem þar vinnur finnist það og vinnuframlag þess ekki vera metið að verðleikum þegar kemur að launakjörum og starfsumhverfi. Það lögum við ekki með því að setja þessi lög á. Þess vegna ætla ég að greiða atkvæði gegn þeim.
Herra forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn hvað hún telur að stjórnvöldum gangi til því að það er alveg ljóst hverju var lofað fyrir kosningar - ókei, menn svíkja kosningaloforð o.s.frv. en það er líka ljóst, og kom fram þegar ég hélt hér ræðu því að þá kinkaði heilbrigðisráðherra kolli, að hann gerir sér grein fyrir því að það að setja verkföll á heilbrigðisstarfsmenn getur þýtt að þeir fari. Þeir voru mjög meðvitaðir um það þegar þeir sömdu við lækna fyrr á árinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra er líka meðvitaður um það að þetta setur fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu. Það er svigrúm til staðar, bæði á fjárlögum sem voru 3,4 milljarða hallalaus síðast og með frumvörpunum um losun hafta, með uppgreiðslu skulda ríkisins við Seðlabankann sparast rúmir 7–7,5 milljarðar, ef ég man rétt, í vaxtagreiðslum ríkissjóðs á ársgrundvelli. Það er svigrúm til staðar fyrir ríkissjóð. Stjórnvöld geta að sjálfsögðu forgangsraðað til heilbrigðismála. Það kostaði um 4 milljarða að semja við lækna, eitthvað slíkt, og þetta getur verið eitthvað svipað en fyrir helmingi fleiri starfsmenn þó. Þetta er svipuð upphæð. Svigrúmið er til staðar. Það er ekki nauðsynlegt að setja lög. Ég átta mig ekki alveg á því hvað stjórnvöldum gengur til með þessu en mig langaði að spyrja þingmanninn hvað hún sér fyrir sér í því.
Herra forseti. Mér finnst það vera nokkuð ljóst að stjórnvöldum gengur það ekki til að styrkja heilbrigðiskerfið sem við eigum í dag, sem er í svo mikilli þörf fyrir einmitt uppbyggingu og styrkingu, hvort sem við lítum til þess að bæta kjör starfsfólksins eða vinnuaðstöðu þess, t.d. með því að byggja nýjan spítala. Þó svo að vissulega hafi verið settir fjármunir í það þá er ekki nærri nóg að gert. Heilbrigðiskerfið var svelt fyrir hrun. Hér var forgangsraðað þannig að minna var skorið niður í velferðarmálunum á árunum eftir hrun en einmitt nú þegar við erum að rétta úr kútnum og þjóðin sér að það er svigrúm. Það eru að verða til einhverjir peningar í þessu samfélagi sem við hér inni eigum að taka ákvarðanir um hvernig eigi að forgangsraða en þess sér ekki stað í þessu frumvarpi að það eigi að fara að forgangsraða fyrir heilbrigðiskerfið. Það virðist alla vega ekki vera vilji til að mæta þeim kröfum sem starfsfólk hefur uppi um kjarabætur. Á sama tíma erum við auðvitað að lesa um það í fjölmiðlum hvernig sé verið að byggja upp einkarekna kjarna í heilbrigðisþjónustu. Er það þangað sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að leiða okkur og heilbrigðiskerfið okkar? Þegar komið er fram með svona lagafrumvarp um leið og hæstv. heilbrigðisráðherra boðar skattalækkanir, [[Forseti hringir.]]hvað getur maður þá annað en talið að hér eigi að færa heilbrigðiskerfið í einkarekstrarform?
Herra forseti. Ég er mjög hlynntur einkaframtakinu. Samt sem áður þegar kemur að þjónustu þar sem maður vill ekki fjölga kúnnum, maður vill raunverulega fækka þeim, skapa kringumstæðum þar sem kúnnunum fækkar - eins og varðandi fangelsi, við viljum ekki fjölga kúnnum þar heldur fækka þeim, og þegar kemur að sjúklingum þá vill maður fækka þeim sem eru sjúkir - þá er varhugavert að vera með mjög víðtækan og sterkan hagsmunaaðila í samfélaginu sem hefur hag af því að fjölga þeim. Meginmarkmið fyrirtækja, skilgreint af föður nútímastjórnunar, Peter Drucker, er að búa til og halda í kúnna þannig að ég geld varhuga við þessu. Noam Chomsky bendir á að alltaf þegar eigi að fara í einkavæðingar þá sé nánast undantekningarlaust og við sjáum það alls staðar í heiminum byrjað á því að grafa undan þjónustunni sem ríkið veitir. Kannski er þetta leiðin, ég veit það ekki. Þess vegna spyr ég þingmanninn og athuga hvort hún geti gefið okkur betri innsýn í það. Það er alveg ljóst að það er svigrúm í ríkisfjármálum fram undan og þó að það væru 3,4 milljarða kr. hallalaus fjárlög og vantaði 3 milljarða samkvæmt forsendum allra heilbrigðisstofnana þá voru samt sem áður ekki sendir peningar þangað. Hvernig talar hæstv. fjármálaráðherra? Á verkalýðsdeginum sagði hann það væri forgangsmál að aflétta sköttum á stóriðju, stóriðju sem er með skuldir sínar við dótturfélög eða móðurfélög sín erlendis þannig uppstilltar að hún þurfi að borga miklu minni skatt á Íslandi, nokkuð sem önnur ríki hafa mörg hver tekið fyrir. Það er forgangsatriðið. Hvað er forgangsatriði núna þegar kemur að svigrúmi í kjölfar losunar hafta þegar þeir peningar flæða inn í Seðlabankann? Hvað er forgangsatriði þar? [[Forseti hringir.]]Að lækka skatta. Forgangsatriði þessarar ríkisstjórnar er ekki fyrsta flokks [[Forseti hringir.]]heilbrigðiskerfi.
Herra forseti. Það var alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði; auðvitað viljum við fækka þeim sem eru sjúkir. Við getum alla vega stigið skref til þess að sem flestir hafi tök á því að hafa góða heilsu. Það getum við gert með því að jafna kjörin. Það getum við gert með því að skapa hér aðstæður til að allir hafi til dæmis efni á því að borða góðan og hollan mat. Ein leið til að fækka þeim sem eiga við ýmiss konar veikindi að stríða er hreinlega að stuðla að hollu og góðu líferni. Það á hins vegar alls ekki að fækka þeim sem hafa aðgang að heilbrigðiskerfinu. Það er það sem ég er hrædd um að verði afleiðingin ef hér verður farið út í frekari einkarekstur með aukinni gjaldtöku. Það gerir að verkum að einungis þeir efnameiri hafa efni á heilbrigðisþjónustunni. Hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson sagði hér í umræðunni að það væri kjarabót að lækka skatta á einstaklinga. Hver er kjarabótin og fyrir hvaða einstaklinga ef samneyslan minnkar og ójöfnuður eykst? Hver er þá kjarabótin fyrir þá einstaklinga sem hafa ekki efni á því að kaupa sér aðgang að kerfinu? Þetta eru spurningar sem við verðum að velta upp og svara í tengslum við þessa umræðu vegna þess að þegar og ef það skref verður tekið að setja lög á þetta verkfall þá erum við að veikja velferðarkerfið okkar.
Herra forseti. Mig langar að vinda mér strax í frumvarpið, 3. gr. Frumvarpið sýnir hvers konar útspil þetta er frá ríkisstjórninni. Ef það er sáttatónn og sáttavilji hjá mönnum þá er það sem þeir leggja fram sem sitt fyrsta boð ekki bara: Gerðu eins og ég segi eða ég tek af þér verkfallsréttinn í tvær vikur og svo neyði ég þig til að gera það sem ég segi. Það er ekki fyrsta boð: Nákvæmlega eins og ég neyði þig til að gera, þú ert í nákvæmlega sömu stöðu og þú varst í. Það er ekki fyrsta boð þeirra sem raunverulega vilja leita sátta. En það er það sem þetta frumvarp segir. Staðan er eins og hún hefur verið. Ég hef heyrt hjá Félagi hjúkrunarfræðinga að það svigrúm sem hefur verið hjá samningsaðilum ríkisins sé einmitt það sem er sett inn í frumvarpið. Aftarlega í frumvarpinu segir um 3. gr.: „Í 1. mgr. er fjallað um þau viðmið sem gerðardómurinn skal hafa til hliðsjónar við ákvörðun sína og störf. Hann skal í því efni líta til kjara þeirra sem sambærilegastir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð. Þá skal hann hafa hliðsjón af kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015 …“ [[Gripið fram í: Bls. 10.]]Þetta er á bls. 10 er mér sagt í salnum. Þetta hérna, þ.e. þessi gerðardómur sem er ekki gerðardómur skipaður af aðilum beggja vegna borðsins, nei, aðeins af ríkisvaldinu og af Hæstarétti. Ef hann skipar og setur hlutina þannig upp að það verði einhver raunverulegur fjáraustur, sem sagt forgangsfjáraustur fyrir heilbrigðisstarfsmenn eins og landsmenn vilja, ef hann stillir hlutunum þannig upp er Hæstiréttur mögulega orðinn ábyrgur fyrir því að ganga út fyrir verksvið sitt. Þessu er algerlega stillt þannig upp að þetta er ofboðslega vel rammað inn fyrir ríkið og þeir aðilar sem Hæstiréttur mun skipa eru fulltrúar ríkisins. Hvaða ramma eiga þeir síðan að starfa eftir? Jú, þeir eiga að hafa hliðsjón af kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí á þessu ári, ekki frá 1. janúar þegar læknar fengu verulega hækkun, nauðsynlega hækkun til að halda sérfræðingunum á Íslandi. Það á ekki að hugsa til þess þegar við ætlum að reyna að halda í hjúkrunarfræðingana. Nei, það á ekki að gera það. Þannig er þetta líka núna, þannig að þetta verður fellt inn í frumvarpið. Svo kemur: „… almennri þróun kjaramála hér á landi.“ Hver er þessi almenna þróun kjaramála hér á landi? Ef við tökum hjúkrunarfræðinga á að byrja að tala um þessa almennu þróun. Almenn þróun er aðeins aftur til 2006, það er viðmiðunarárið, og hver er þá almenna þróunin síðan þá? Ef við horfum til ársins 2006 þá voru hjúkrunarfræðingar, eins og allar aðrar kvennastéttir á Íslandi, með miklu lægri laun en karlastéttirnar. Við byrjum því á stað þar sem þessi stétt er miklu lægri en hún ætti réttilega að vera. Það er annað viðmiðið sem skal ramma inn. Við það bætist: „Í ákvæði þessu felst m.a. að við ákvörðun sína geti gerðardómurinn haft hliðsjón af gildistíma þeirra kjarasamninga sem undirritaðir hafa verið.“ Hvað er það? Það er verið að festa þessa samninga til þriggja ára. Það er viðmiðið sem hefur verið upp á síðkastið. Ef einhver í salnum er ósammála mér getur hann komið í andsvör við mig og leiðrétt mig. Ég sé að þingmaðurinn brosir en er ekki tilbúinn að koma í andsvör á eftir. Er hv. þingmaður ekki tilbúinn að leiðrétta mig, koma í andsvör við mig? Hann virðist ekki vilja það. Nei, hann vill það ekki. Ástæða fyrir því að 1. maí er hafður til viðmiðunar er sú að þá voru helstu kjarasamningar, eldri kjarasamningar, fallnir úr gildi. Það er alveg hægt að gera undanþágu í þessu tilfelli til þess að meta saman heilbrigðisstétt og heilbrigðisstétt, hjúkrunarfræðinga og aðra sem eru í verkföllum í heilbrigðisstéttinni núna og læknana. Það er ekkert mál að gera undantekningu hvað það varðar. Svo segir: „Gerðardómurinn skal jafnframt gæta að stöðugleika efnahagsmála.“ [[Forseti hringir.]]Já, gerðardómur er skipaður af Hæstarétti og á að hafa stöðugleika í efnahagsmálum sem viðmið. Það er alveg ljóst hver forgangsröðunin er. [[Forseti hringir.]]Hún er hallalaus fjárlög, stöðugleiki í efnahagslífinu, lækkun skatta, en það er allt í lagi. [[Forseti hringir.]]Þá segja menn það bara: Það er forgangsatriðið, forgangsröðunin, en ekki fyrsta flokks heilbrigðiskerfi.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og það að gera þennan svokallaða gerðardóm að umræðuefni. Án þess að ég sé einhver snillingur í því hvernig gerðardómur eigi að vera samsettur þá finnst manni það alla vega svolítið skrýtið og orka tvímælis að það sé ríkið sem eigi að skipa alla aðilana, þá þrjá aðila sem í honum eiga að vera og engin kvöð um að neinn af þeim aðilum sem eru í þessum kjaraviðræðum við ríkið eigi þar sæti, ekki frekar en ríkið vill, fyrir utan að svo sé búið að skrifa inn í lögin sjálf við hvaða tíma megi miða í kjarasamningum og að hér verði jafnframt að gæta stöðugleika í efnahagsmálum. Telur hv. þingmaður, sem hefur oft gert að umræðuefni hér á þingi traust manna til ríkisins og er einmitt í flokki sem nýtur núna hvað mests trausts kjósenda, að með svona umbúnaði í lögum sé verið að auka traust almennings á ríkinu sem stofnun?
Herra forseti. Eins og ég hef sagt um þessa stofnun, Alþingi, þá er rétt að fólk treysti henni ekki ef hún er ekki traustsins verð. Ég held að það sé það sem við erum að sjá í samfélaginu, landsmenn treysta ekki þessari stofnun og það réttilega. Landsmenn treysta þessari ríkisstjórn ekki vel og það réttilega. Ég held að þetta útspil sem er ónauðsynlegt og óábyrgt muni minnka traust á ríkisstjórninni enn þá frekar og það réttilega. Þetta er nefnilega ekki nauðsynlegur gjörningur. Það er til önnur og farsælli leið, það er að semja. Og ef menn hafa raunverulegan sáttarhug og hafa samninga í huga þá á náttúrlega að leysa þetta strax með samningnum sem lausn inn í framtíðina til þess að heilbrigðisstarfsfólk fari síður eða ekki. Þá spila menn ekki út svona lagafrumvarpi. Þá gefa menn minni hlutanum, aðilum, deiluaðilum, þ.e. þeim sem á að setja lög á ef menn telja nauðsynlegt að setja lög á verkfall, tíma til að skoða þetta. Þá að lágmarki gera menn þetta ekki svona í flýti heldur gefa mönnum tækifæri til þess að skoða málið og finna þá kannski lausnir hérna. Því er ekki til að dreifa. Þessu er húrrað inn í þingið, menn rífast um það hver eigi að flytja málið. Allt ferlið er mjög ótraustvekjandi. Menn húrra málinu inn í þingið, þrýsta því á dagskrá og vilja líklega bara klára þetta sem fyrst eins og önnur lög sem þessi ríkisstjórn setur á.
Herra forseti. Það var svolítið áhugavert sem hv. þingmaður kom inn á að enginn hefði viljað flytja málið eða hver hafi viljað flytja málið. Og það er svolítið áhugavert að hér er ráðherrabekkurinn tómur. Það situr vissulega einn, hæstv. utanríkisráðherra situr í hliðarherbergi, já og flott, þarna er annar, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er í hinu hliðarherberginu, en það breytir svo sem ekki því að ráðherrabekkurinn er tómur.
Þetta er nú ekki sanngjarnt.
[[Gripið fram í: Ekki nema einn frá Vinstri grænum.]] Við getum þá alla vega sammælst um að það er ekki mjög fjölmennt hér í salnum akkúrat núna til þess að ræða þetta mál. Það sem mig langar að spyrja hv. þm. Jón Þór Ólafsson er um langtímaáhrifin af því að böðlast núna áfram og setja þessi lög á heilbrigðiskerfið. Tekur hv. þingmaður undir það með mér eða er hann mér ósammála í því að þetta geti reynst okkur ansi afdrifaríkt og þetta sé mjög slæmt, hreinlega hættulegt fyrir okkur sem samfélag? Ef ég á að gerast mjög dramatísk þá er mér hreinlega skapi næst að segja að hér séum við að reka nagla í líkkistu heilbrigðiskerfisins okkar.
Herra forseti. Sumir þingmenn stjórnarliðsins voru að býsnast yfir því hvar þingflokksformenn og formenn minni hlutans væru. Ég get sagt þeim það. Þeir eru á fundi núna með þeim aðilum verkfallsins sem á að setja lög á. Ég get líka sagt þessum sömu hv. þingmönnum hvar stjórnarherrarnir eru. Þeir eru á landsleiknum í stað þess að sitja hérna í þinghúsinu og ræða þetta mál. Fyrsta flokks heilbrigðiskerfi er ekkert forgangsatriði fyrir þessa ríkisstjórn. Varðandi hættuástandið, að sjálfsögðu er það hættuástand sem getur skapast. Heilbrigðisráðherra stóð hérna í þessum sal og jánkaði því þegar ég nefndi það í ræðu í dag. Að sjálfsögðu, það vita allir. Það er verið að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu, það vita það allir. Það er ekki í forgangsröð þessarar ríkisstjórnar að halda hér uppi fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Ég veit bara ekki hvernig ég get sagt þetta skýrar. Þetta er alveg ótrúlega sorglegt, ótrúlega sorglegt. Það eru til peningar fyrir þessu, það vantar bara viljann. Það vita það allir þingmenn sem sitja hérna inni og horfa í barm sér. Þeim líður illa með þetta, ég veit það alveg. [[Gripið fram í.]]Einn þingmaður segir: Ég er að skrifa. En ég sé samt alveg að þér líður illa með þetta. Auðvitað á mönnum að líða illa með það að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu og heilbrigðisráðherra viðurkennir að þetta setur fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu. Við höfum efni á því að koma í veg fyrir það.
Herra forseti. Hér hafa verið fluttar margar góðar ræður, og ég held að þetta mál liggi allt miklu ljósar fyrir en áður og það sé alveg rétt sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson sagði áðan að þetta mál er með eindæmum illa gert af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég man varla eftir þingmáli sem tengist vinnudeilum sem er jafn götótt, sem er jafn hæpið og þar sem menn skauta heldur frítt um það sem rétt er og satt. Og þó að ég eigi ekki margt sökótt við hæstv. landbúnaðarráðherra í þessu máli, sem er nú kannski af mörgum ráðherrum sá sem saklausastur er þrátt fyrir að flytja þetta mál, þá ber hann eigi að síður ábyrgð á þessu frumvarpi. Það eru stöku atriði sem ég þarf að spyrja hann út í af hverju eru eins og þar kemur fram, til dæmis með hvaða hætti hæstv. ráðherra leyfir sér að vitna í minnisblaðið frá landlækni, þar sem mér sýnist að ákaflega veigamiklar ábendingar hjá landlækni séu ekki birtar í greinargerð með frumvarpinu sem þó sannarlega áttu erindi við hvern einasta mann sem hér hefur rætt. Ég hafði hins vegar ekki í hyggju að koma hér til þess að halda ræðu fyrr, en ég átti í dag stutt andsvör við hæstv. heilbrigðisráðherra. Viðskilnaður hans við mig þegar ég átti ekki lengur kost á því að leiðrétta úr honum rangfærslur, var með þeim hætti að ég sé mig tilknúinn til þess að koma hingað til að eiga orðastað við hæstv. ráðherra. Ég er sannfærður um að hann er hér einhvers staðar í nálægu herbergi og kemur örugglega hlaupandi í lok ræðu minnar til þess að svara, þannig að ég geri engan sérstakan ágreining um það við hæstv. forsætisráðherra þó að hæstv. heilbrigðisráðherra sé ekki staddur hérna algjörlega fyrir framan mig nákvæmlega á þessu augnabliki. Áður en ég kem að þeim atriðum sem ég hef örlítið drepið hér á verð ég að segja að það sætir auðvitað furðu með hvaða hætti þetta mál er flutt. Það má í sjálfu sér bera lof á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem tekur að sér kóngsins járn og arbeið og flytur þetta mál þó að hann sé nánast ekki tengdur málinu að nokkru leyti. Nokkur af þeim stéttarfélögum sem þessi lagagerningur á að ná yfir tengjast vissulega hans ráðuneyti en þegar maður les hins vegar heiti þessara 17 stéttarfélaga þá er langmest af þeim undir verksviði hæstv. heilbrigðisráðherra. Að öllu eðlilegu hefði annaðhvort hæstv. forsætisráðherra flutt þetta frumvarp ellegar hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég hef sjálfur sagt það sem mína skoðun á því hvernig haga beri góðri stjórnsýslu að vitaskuld, miðað við að þetta frumvarp, ef að lögum verður, á að ná til starfsmanna ríkisins sem heyra undir fjóra ráðherra, hefði verið eðlilegast að hæstv. forsætisráðherra hefði flutt málið. Hæstv. forsætisráðherra virtist ekki hafa bein til þess. Og hæstv. forsætisráðherra virðist heldur ekki hafa garnir til þess að koma hingað og flytja ræðu. Þá vil ég rifja það upp, herra forseti, að þrátt fyrir allt, þó að menn hafi fundið að því að hæstv. ráðherrar hafi ekki verið staddir hér við alla umræðuna, er það eigi að síður þannig að hæstv. landbúnaðarráðherra flutti hér prýðilega framsögu fyrir annars vondu máli og var að mörgu leyti nægilega ærlegur til þess að tala með þeim hætti að ágallar málsins skína í gegn. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sömuleiðis haldið hér ræðu og átt orðastað við ýmsa þingmenn í dag og verður að segja hæstv. fjármálaráðherra það til hróss að hann kom hér þó og varði þá stefnu sem birtist í þessu frumvarpi. Ég ætla að spyrja hæstv. forseta: Er það virkilega ætlunin að enda þessa umræðu án þess að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og segi skoðun sína á þessu máli? Mér þykir það með ólíkindum ef svo verður og tel að það mundi mjög greiða fyrir lyktum þessa máls ef hægt væri að ná orðastað við hæstv. forsætisráðherra. Þeir sem gefa kost á sér til forustu og eru valdir til forustu verða líka að leiða. Í þessu máli finnst mér hæstv. forsætisráðherra ekki hafa leitt. Herra forseti. Ég átti hér í dag orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra og ég rifjaði það upp að 5. janúar síðastliðinn skrifaði hæstv. heilbrigðisráðherra undir yfirlýsingu ásamt hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Að vísu var það Illugi Gunnarsson, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem skrifaði undir það í stað hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, en í þeirri yfirlýsingu kemur algjörlega skýrt fram að partur af því að ljúka deilunni sem varð vegna verkfalls lækna var loforð af hálfu ríkisstjórnarinnar um að setja meira fjármagn í heilbrigðiskerfið. Það kemur skýrt fram í lið 2 í þessari yfirlýsingu, sem dagsett er 5. janúar, þar sem segir einfaldlega, með leyfi hæstv. forseta: „Heilbrigðiskerfið búi við sambærilegan ramma hvað varðar fjármuni og fjölda starfsmanna og önnur Norðurlönd að teknu tilliti til sérstöðu Íslands hvað varðar mannfjölda og staðhætti.“ Ef mannfjöldi og staðhættir ættu að hafa eitthvað sem kallar á einhverjar afleiðingar á það mundi ég segja að sennilega þyrfti þá meira fjármagn á einstakling en annars staðar á Norðurlöndunum. En hæstv. heilbrigðisráðherra hafði þá ósvífni til að bera í sínu síðara andsvari, þegar ég átti þess ekki kost að koma og leiðrétta hann frekar, að spyrja mig hvað heimildir ég hefði fyrir því að það vantaði eitthvað upp á það að hér væru framlög til heilbrigðismála þannig að þau næðu meðaltali á Norðurlöndunum. Mér þykir það stappa ósvífni næst hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að tala með þessum hætti. Það liggur algjörlega skýrt fyrir að það þarf 33 milljarða til þess að ná meðaltalinu. Ég veit að hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur kynnt sér vel vegna þess að hann hefur farið í saumana á þessu, en ég les þetta hér í frétt úr Vísi og heimildin sem þar er vísað til er hvorki meira né minna en þau gögn sem hægt er að lesa í riti Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, með leyfi forseta, Health at a Glance: Europe 2014. Þar eru framlög ríkja í Evrópu til heilbrigðismála rakin og borin saman. Ef menn skoða þar tölur sést að það vantar gríðarlegar upphæðir til þess að framlög til heilbrigðismála á Íslandi séu jafnmikil og annars staðar á Norðurlöndunum. Það finnst mér ákaflega mikilvægt að komi fram í ljósi þess að hæstv. heilbrigðisráðherra hafði þá ósvífni til að bera að tala með þeim hætti að ég færi hér með staðlausa stafi. Þá getur hæstv. heilbrigðisráðherra, ef hann vill hér síðar í þessum umræðum, reynt að bera til baka það sem Efnahags- og framfarastofnun Evrópu hefur sýnt. Nú ætla ég ekki að halda því fram að hægt hefði verið að ná þessu marki í einu stökki, en maður hlýtur að spyrja um það í ljósi þess að þetta var partur af sáttargjörð í kjölfar mjög erfiðra deilna á sínum tíma í heilbrigðiskerfinu að settir yrðu meiri peningar í heilbrigðiskerfið. Ég spyr þá, herra forseti: Hvar er þetta fé? Hvernig stendur á því að þegar svona yfirlýsing er gefin skulum við samt standa frammi fyrir erfiðri deilu við aðrar stéttir sem byggja upp okkar góða heilbrigðiskerfi? Þær eru ekki þess virði í augum hæstv. ríkisstjórnar að komast nálægt því að fá svipaðar kjarabætur og aðrir fengu, eins og læknar. Þess vegna sagði ég það hér fyrr í dag að sé þessi deila í hnút er það fyrst og fremst vegna þessarar ríkisstjórnar, hún á þetta mál allt saman með tómat og sinnepi. Það var fyrsta verk hæstv. heilbrigðisráðherra þegar hann kom inn í ráðuneytið að gera samning við sérgreinalækna upp á 23% hækkun. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði við mig í dag að það væri rangt og ég féllst á það, þetta væri ekki alls kostar rétt, vegna þess að ég gleymdi að taka verðbætur inn í dæmið, þannig að hækkanirnar sem sérgreinalæknar fengu voru sennilega meiri en 23%. En hvað héldu menn að leiddi af því þegar þeir sömdu með þeim hætti? Að sjálfsögðu var það óhjákvæmilegt að læknar færu af stað. Þannig má segja að fyrsta verk hæstv. heilbrigðisráðherra hafi verið að taka ákvörðun, sem rak í reynd lækna til þess að fara í sams konar kröfu, að sjálfsögðu. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hjálpaði til við það. Hann gerði samning við framhaldsskólakennara, sem ég hélt því fram hér í dag að hefði verið upp á milli 25 til 30% hækkun, en ég get hins vegar fúslega viðurkennt það að maður hefur aldrei fengið að sjá þessar hækkanir, hvorki frá stéttarfélögum viðkomandi ellegar frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hver niðurstaðan var. En í ljósi þessa þurfa menn ekki að undrast það þó að aðrar heilbrigðisstéttir í heilbrigðiskerfinu fari líka af stað, að sjálfsögðu gera þær það. Hvernig má það vera að hægt sé að gera risasamning að mati margra við læknana en það á ekki að gera svipað við aðra sem eru jafn mikilvægar stéttir til þess að halda heilbrigðiskerfinu gangandi? Það sjá það allir að það er mjög erfitt að koma fram með þeim hætti. Í því ljósi verð ég að segja að það voru ansi mikil mannalæti hjá hæstv. heilbrigðisráðherra í dag þegar hann barði hringum væddri hönd hér í púltið og sagðist krefjast þess að deiluaðilar notuðu tímann fram að 1. júlí til þess að ljúka þessu. Ja, hvar var atbeini hæstv. heilbrigðisráðherra? Er hann ekki fagráðherrann? Er það ekki hann sem ber ábyrgð á lífi mínu og annarra þegna ef við þurfum á sjúkrahúskerfinu að halda? Að sjálfsögðu. Hann er maðurinn með „pondus“ og afl og kraft. Hvar höfum við séð hæstv. ráðherra standa í púlti og tala um að hæstv. ríkisstjórn þurfi að standa við yfirlýsinguna frá 5. janúar með því að setja meira inn í heilbrigðiskerfið, eins og hann lofaði þá? Og hvar höfum séð hann skaka sínum skellum að hæstv. fjármálaráðherra? Við höfum ekki séð það enn þá. Eða getur hv. þm. Jón Þór Ólafsson, sem hefur setið hér undir allri umræðunni og sýnt mikinn áhuga og verið vakandi yfir velferð heilbrigðiskerfisins, sagt mér hvort hann hafi orðið var við að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi beitt sér af því afli sem við vitum sem þekkjum til verka hans hér á hinu háa Alþingi að getur verið mikið? Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að í þessu máli sé með rangindum farið. Ég geri mér algjörlega klárlega grein fyrir því að deilan er í hnút og það þarf með einhverjum hætti að leysa hana. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisvaldið hefði getað hreyft sig meira og hraðar, en það virtist ekki vera vilji til þess. En að ætla að leysa það með þessum hætti leysir ekki neitt og allra síst til frambúðar. Þegar ég segi að þetta mál sé af rangindum umbúið þá er ég að vísa til þess, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, að ef ekki semst innan tiltölulega skamms tíma á að setja gerðardóm í málið. Þetta er eini gerðardómurinn sem ég man eftir í vinnudeilu sem er þannig að þeir þrír sem í gerðardómnum sitja koma allir frá öðrum aðilanum, ríkið skipar alla þrjá. Það er enginn frá þeim sem vinnur innan kerfisins, þeim sem er hinum megin víglínunnar í þessari deilu. Og það sem verra er þó er að það er beinlínis sagt að gerðardómurinn eigi að taka mið af tilteknum stærðum, eins og til dæmis efnahagslegum stöðugleika, sem er hárrétt, en sömuleiðis kjarasamningum sem hafa verið gerðir eftir 1. maí 2015. Bíddu, hvaða réttlæti er fólgið í því, herra forseti, að skipa gerðardómi beinlínis, sem á að búa til frið í deilunni, að taka ekki mið af öðrum samningum eins og til dæmis samningunum við framhaldsskólakennara, eins og til dæmis samningunum við lækna? Það er það sem ég á við þegar ég tala um að hér sé með rangindum farið. Ég ætla líka að leyfa mér að halda því fram einungis miðað við það sem stendur hér í þessari greinargerð, og ég get kannski farið yfir í seinni ræðu minni, að það sé vafasamt að löggjöf sem á að ná yfir svona vítt svið, svona mörg félög, standist mannréttindasáttmála Evrópu. Ég sagði við hæstv. forseta að ég ætlaði að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra út í það með hvaða hætti hann fer með minnisblað embættis landlæknis. Hann birtir úr því og segir hér á bls. 6, að í lok minnisblaðs landlæknis sé eftirfarandi, og svo kemur hann með það, en hann segir ekki eftirfarandi, með leyfi forseta. „Ef til þess kæmi þurfa stjórnvöld að gefa afdráttarlausa yfirlýsingu um að samningaviðræðum verði haldið áfram“ - þ.e. eftir gerðardóm - „í þeim tilgangi að skapa viðvarandi vinnufrið innan heilbrigðiskerfisins.“ Með öðrum orðum, landlæknir er að segja að ef málið verði leyst með þessum hætti þá skapi það ófrið í kerfinu. Og hann beinir því sérstaklega til okkar, [[Forseti hringir.]]en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem flytur málið sagði ekki frá þessu. Mætti ég með leyfi spyrja: Hvers vegna ekki?
Herra forseti. Það eru tveir punktar sem hv. þingmaður benti mér á sem ég vissi ekki. Einn af þeim er varðandi samanburðinn, hversu mikið fé er notað í löndum OECD í heilbrigðiskerfið. Nei, ég var ekki búinn að finna þennan punkt. Hann er mikilvægur vegna þess að stjórnvöld hérna eru sífellt að tönnlast á því að þau hafi sett svo mikið í heilbrigðiskerfið, þau hafi forgangsraðað í heilbrigðiskerfið. Það hefur aldrei verið meira sett í heilbrigðiskerfið, við settum milljarð aukalega í heilbrigðiskerfið. Þetta er það sem tönnlast er á. Þó að aldrei hafi verið meira sett í krónutölum í heilbrigðiskerfið þá vita allir sem búa á Íslandi að krónan kaupir ekkert mikið, hún kaupir ekkert mikið í dag. Það varð hér hrun, þannig að þó að aldrei hafi meira verið sett í krónum talið í heilbrigðiskerfið, ef við tökum þau verðmæti sem hafa verið sett í heilbrigðiskerfið þá yrði ég mjög hissa ef það hefur ekki áður verið sett meira í heilbrigðiskerfið eins og t.d. fyrir hrun þegar fékkst miklu meira fyrir krónuna. Þar fyrir utan var kerfið fjársvelt af því að hér varð hrun, afleiðingar þess stóðu í langan tíma og það er mikill uppsafnaður kostnaður þar sem þarf að takast á við. Og þar að auki er alveg skýrt og kom skýrt fram hjá forsvarsmönnum allra heilbrigðisstofnana í landinu fyrir jól að það vantar 3 milljarða til þess að þeir geti veitt það sem að þeirra sögn er nauðsynleg heilbrigðisþjónusta. En fjárlög voru hallalaus um 3,4 milljarða þannig að þessir fjármunir voru til staðar. Þannig að það er alveg ljóst að stjórnvöld eru ekki að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Varðandi spurningu til þingmannsins langar mig að spyrja hann hvort hann geti tekið saman fleiri þætti um þetta, ef hann hefur einhverja, þar sem ríkisstjórninni [[Forseti hringir.]]er hreinlega ekki treystandi. Þeir gefa loforð aftur og aftur og aftur varðandi heilbrigðiskerfið sem standast síðan ekki.
Herra forseti. Þær upplýsingar sem ég fór með áðan getur hv. þingmaður lesið í þeirri skýrslu sem ég tilgreindi í ræðu minni og er gefin út af OECD, Efnahags- og framfarastofnuninni. Hún heitir Health at a Glance og kom út í fyrra. En hann getur fengið skemmri skírn af þessari skýrslu með því að lesa frétt sem birtist í Vísi fimm dögum eftir að hæstv. heilbrigðisráðherra gaf sína yfirlýsingu og ritaði nafn sitt því til staðfestingar, og fréttin ber titilinn: „Kostar 33 milljarða að ná meðaltalinu.“ Samkvæmt þeirri frétt þurfa heildarframlög ríkissjóðs til heilbrigðismála að hækka um 10 milljarða til þess að vera í samræmi við framlög annars staðar á Norðurlöndum. Í fréttinni kemur fram meðal annars hversu mikil framlögin eru á hvern einstakling í evrum talið. Það kemur náttúrlega í ljós að eitt af því sem drífur upp meðaltal á Norðurlöndum er að Norðmenn, sem við berum okkur alla jafna saman við, verja mjög miklu þar til. Þetta skiptir máli að liggi fyrir. Ég er ekki að halda því fram að það eigi í einu stökki að jafna þetta bil en það sem ég er að gera er að nota þetta til þess að undirstrika að það stappaði nærri ósvífni og eiginlega beit hæstv. heilbrigðisráðherra höfuðið af skömm sinni með því að halda því fram í dag í andsvari við mig að ég færi með staðlausa stafi. Hann spurði: Hvar eru heimildirnar? Eins og hæstv. heilbrigðisráðherra kunni ekki upp á sína tíu fingur það sem kemur út í opinberri skýrslu um heilbrigðismál á Íslandi og gefið er út af OECD, lykilstofnun sem við eigum aðild að. Hv. þingmaður var með spurningu til mín um af hverju hæstv. ríkisstjórn hefði hugsanlega ekki efnt sín loforð. [[Forseti hringir.]]Þau eru nú nokkur en ég hef ekki tíma til að fara yfir það, enda veit ég það að hv. þingmaður þekkir þetta miklu betur en ég, sá sérfræðingur sem hann er orðinn í þessu málum.
Herra forseti. Ég get farið yfir nokkur atriði hérna. Það segir í stjórnmálaályktun Sjálfstæðisflokksins á landsfundi fyrir kosningar, nr. 41, að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að tryggja öryggi og velferð landsmanna með því að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Punktur. Svo er upptalning á nokkrum og það fyrsta er: Örugg heilbrigðisþjónusta. Í ályktun velferðarnefndar Sjálfstæðisflokksins fyrir landsfundinn, sem var lögð fyrir fundinn kemur fram að leggja verði ríka áherslu á breytta forgangsröðun varðandi fjárveitingar, og svo segir aðeins neðar: „með bættu starfsumhverfi og kjörum heilbrigðisstétta“. Er það verkefni brýnt og áríðandi að forgangsraða skattfé þannig að við missum ekki heilbrigðisstarfsmenn úr landi eins og getur gerst ef við setjum lög á verkföll heilbrigðisstarfsmanna núna, og hæstv. heilbrigðisráðherra, sjálfstæðismaður, er sammála um að það skapi hættu í heilbrigðiskerfinu? Er þá brýnt og áríðandi verkefni að forgangsraða skattfé þangað eins og er kveðið á um í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins? Ég mundi segja já, að sjálfsögðu er það það. Getum við gert þetta, höfum við peninga til þess? Já, við höfum þá, það er alveg ljóst. Við vitum að þetta kostar kannski um 3–4 milljarða, við höfum efni á því. Við erum að skapa svigrúm með losun haftanna með því að greiðslubyrði ríkissjóðs mun minnka um rúma 7 milljarða eins og kemur fram í frumvörpunum um það, við höfum efni á þessu. Við höfum efni á þessu. Það sem við höfum kannski ekki efni á er það að taka áhættuna með fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Það er búið að gera það á þessu kjörtímabili aftur og aftur og aftur þrátt fyrir öll loforð, þrátt fyrir allar ályktanir landsfunda flokkanna, loforðin fyrir kosningar og það sem hv. þingmaður benti á varðandi yfirlýsingu heilbrigðisráðherra í kjölfar læknadeilunnar um aukna peninga í heilbrigðiskerfið. Þetta er staðan. Það er ekki verið að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í forgang. Hvað sýnist þingmanninum aftur á móti þessi stjórnvöld setja í forgang?
Hv. þm. Jón Þór Ólafsson er orðinn sérfræðingur í fleiru en heilbrigðiskerfinu. Ég tek eftir því að hann er orðinn sérfræðingur líka í ályktunum landsfunda Sjálfstæðisflokksins. Ég veit ekki hversu holl lesning það er fyrir ungan þingmann að liggja of mikið í slíkum plöggum. Ég kýs sjálfur að lifa lífi mínu eftir öðrum stefnumiðum en þar birtast, en ég er sammála þessu. Við eigum að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Ekkert hefur sýnt jafn vel hversu mjög það rímar við þjóðarsálina eins og merk könnun sem var gerð að undirlagi hv. þingmanns í fyrra, þar sem 91,4% þjóðarinnar virtust vera sammála því. Það sem skiptir máli, finnst mér, í þessu er: Hvernig ætla menn að skiljast við þetta mál? Við skulum bara segja að þetta frumvarp verði samþykkt, verði að lögum og það náist ekki saman fyrir 1. júlí. Svo kemur gerðardómur. og hann fer eftir þessari forskrift, sem er hræðileg. Ég spái því að það muni leiða til þess að heilbrigðisstarfsmenn, þeir sem sérhæfðir eru, muni unnvörpum leita sér viðfangs annars staðar. Þeir munu hleypa heimdraganum alveg eins og læknar gerðu. Og þetta leiðir til þess þegar fram í sækir, alveg eins og landlæknir varar við í sínu minnisblaði, að það verði mannekla í þessum greinum og við séum að skapa vandamál til frambúðar. Og hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra, forsætisráðherra og hvað þeir nú allir heita, hvernig ætla þeir að bregðast við því? Með öðrum orðum, ég er ekki að segja að þetta sé eins og að pissa í skóinn sinn, en þetta er skammgóður vermir. Jafnvel þó að deilan sé leyst með handafli þá mun það skapa svo mikla óánægju og sorg, depurð hjá þeim sem eru á hinum endanum að það mun leiða til þess að besta fólkið sem er á besta aldrinum leitar bara burt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna og sérstaklega fyrir það hvernig hann fór yfir ýmsar tölur sem skipta máli í þessu samhengi, t.d. það hlutfall af ríkisfjármálunum sem þyrfti að fara í heilbrigðismál til þess að við gætum borið okkur saman við hinar Norðurlandaþjóðirnar og verið með sambærilegt velferðarkerfi eða heilbrigðiskerfi á einhvern hátt, sem og þær hækkanir sem aðrir hópar sem samið hefur verið við á árinu hafa fengið. Þegar samið var við lækna var mikil áhersla lögð á mikilvægi heilbrigðiskerfisins og viljann til þess að styrkja það og bæta. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja skýringu á því hvað varð um þennan vilja. Af hverju verður ekki vart við hann í kjaraviðræðum nú? Þessi vilji var fyrir hendi þegar samið var við læknana en virðist ekki vera nú þegar semja á við aðrar stéttir sem starfa einnig í heilbrigðiskerfinu og auðvitað líka ýmsar aðrar stéttir. Það er helst samanburður heilbrigðisstétta sem ég er að spá í.
Herra forseti. Mig rak í rogastans þegar yfirlýsingin var gerð 5. janúar. Undir hana skrifuðu fimm karlar. Hún var á milli ríkisstjórnarinnar, yfirstjórnar Landspítalans og Læknafélags Íslands. Í gegnum þetta plagg sem er í átta liðum gengur hin góða stétt lækna eins og rauður þráður. Ég er þakklátur guði fyrir hvern þann mann sem vill gefa sig að læknisfræði vegna þess að það er ómissandi stétt, en það eru nokkrar aðrar stéttir sem í nútímahátæknivæddu samfélagi heilbrigðisgeirans eru jafn ómissandi. Læknar starfa til dæmis ekki nema hjúkrunarfræðingar séu til reiðu líka og hvorug þeirra stétta starfar að ákveðnum aðgerðum án geislafræðinga. Engin þessara stétta starfar ef ekki eru lífeindafræðingar. Þannig snýst tannhjólið og þannig verkar gangvirkið í flóknu samfélagi heilbrigðisgeirans á vorum dögum að hvert tannhjól grípur inn í annað. Saman myndar þetta heild. Í dag hefur þetta búið til eitt besta heilbrigðiskerfi á landinu. En ef eitt tannhjólið er ekki smurt þá ganga hin öll stirðlega líka. Það er það sem skiptir máli. Mér fannst þessi yfirlýsing, eins og ég skrifaði á heimasíðu minni á sínum tíma við ákaflega lítinn fögnuð hæstv. heilbrigðisráðherra, eins og blaut tuska í andlitið á öðrum stéttum sem vinna á spítölunum. Ég kann enga skýringu á því aðra en þá sem hefur legið í landi og við höfum alltaf barist gegn, a.m.k. við tvö, að það er [[Forseti hringir.]]eins og kvennastéttirnar séu miklu minna metnar. [[Forseti hringir.]]Ég get ekki lesið út úr þessu annað en kerfislæga fordóma [[Forseti hringir.]]þar sem kemur því miður fram viðhorf míns kyns, en ekki erum við allir jafn hressir í þessum efnum.
Herra forseti. Ég er ansi hrædd um að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér í þessu máli, að hér sé einfaldlega um það að ræða að störf kvenna séu minna metin þegar kemur að launum. Mér hefur fundist mega lesa út úr þeirri umræðu sem verið hefur að verið sé að höfða til góðmennsku og samvisku kvenna þegar kemur að því að tryggja heilbrigði og öryggi landsmanna en vinnuframlag þeirra sé ekki metið til launa til jafns við karla. Vegna þess að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er maður með mikla reynslu langar mig að spyrja hann hér í andsvari út í gerðardóm sem fjallað er um í 3. gr. þessa frumvarps. Fyrir mér lítur þetta út eins og þegar sé búið að skrifa það inn í lögin að hvaða niðurstöðu gerðardómur megi komast eða í það minnsta innan hvaða þrönga ramma gerðardómur megi komast að niðurstöðu. Þó svo að þar sé talið upp að hafa eigi hliðsjón af kjörum þeirra sem geta talist með sambærilega menntun eða störf eða vinnutíma eða ábyrgð þá má einungis líta til kjarasamninga sem hafa verið undirritaðir síðasta einn og hálfan mánuð. Ég spyr: Er þetta venjan? Er venjan þegar verið er að setja lög á verkfall og fjallað er um gerðardóma að þá sé þeim gefin forskrift um [[Forseti hringir.]]að hvaða niðurstöðu þeir megi komast í sínum [[Forseti hringir.]]störfum?
Herra forseti. Ef maður eimar innihald 3. gr. þá segir hún í reynd: Niðurstaða gerðardómsins á að vera eins nálægt niðurstöðum samninga á almennum vinnumarkaði um daginn eins og kostur er. Ég man aldrei eftir svoleiðis. Ég man eftir því og hef meira að segja tekið þátt í því við sérstakar aðstæður, a.m.k. einu sinni, að setja lög eftir tveggja ára samningslausa vinnudeilu sjómanna, en ég man aldrei eftir því að þau hafi verið með þeim hætti að það hafi beinlínis verið gefin forskrift um hvers konar samninga eigi aðallega að hafa sem fordæmi. Ég skal þó ekki þvertaka fyrir að það hafi gerst, ég man ekki eftir því. Yfirleitt er það þannig að hinar vísustu konur eða menn sem eru fengnir í gerðardóm komast að niðurstöðu út frá réttlæti og sanngirni sína hjarta. Þannig á það að vera. Það er alveg klárt hvað hér er að gerast. Þetta er auðvitað sorglegt. Annað sem talað er um er að það eigi að gæta stöðugleika í efnahagsmálum. Öll erum við sammála því, en herra trúr, hér er verið að skrifa þetta inn í lög þremur dögum eftir að hæstv. fjármálaráðherra ýtti undir nýtt væntingafyllirí hjá íslensku þjóðinni með því að lofa henni fram í tímann skattalækkunum. Hann kaus til þess sama dag og seðlabankastjóri nánast lofaði eða hótaði eftir atvikum vaxtahækkunarhrinu til þess að hemja þensluáhrif. Þetta sjáum við gerast. Þetta er ótrúlegt. Þessar þverstæður í málflutningi ríkisstjórnarinnar koma mér á óvart. Lengi vel hélt ég að Sjálfstæðisflokknum væri treystandi til þess að vera ekki með svona málflutning, kannski af því að ég er svo bernskur, en Sjálfstæðisflokkurinn er að bregðast öllum mínum vonum.
Virðulegi forseti. Fyrr í dag fór stjórnarmeirihlutinn býsna harkalega fram í því að óska hér eftir kvöldfundi. Þá voru greidd atkvæði um það og stjórnarandstaðan greiddi atkvæði gegn því, en það var knúið í gegn í krafti meiri hluta að við mundum funda í kvöld. Ríkisstjórnin ákveður sem sagt að koma í dag með lagasetningu á verkföll, lagasetningu á kjarabaráttu ákveðinna hópa í samfélaginu og knýja það fram með kvöldfundi. Það sem gerist síðan er að hér er landsleikur, sem er frábært og ég vildi óska að ég væri á þeim landsleik en ég get það bara ekki vegna þess að ég er í vinnunni, og þá birtast í fjölmiðlum myndir af því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra sýna þinginu það mikla lítilsvirðingu og okkur sem hér vinnum og líka þeim hópum sem þeir ætla að taka verkfallsréttinn af [[Forseti hringir.]]að þeir eru mættir þar en við erum hér. Við fáum ekki einu sinni kvöldverðarhlé. Við höfum þurft að skreppa fram til að fá okkur að éta. Þetta er ekki boðlegt [[Forseti hringir.]]og þessir menn sýna þinginu og okkur hér aftur og aftur lítilsvirðingu og ég tel að það þurfi að eiga við þá samtal.
Forseti. Í einfeldni minni hélt ég að oddvitar ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, væru að undirbúa samninga við minni hlutann um þinglok. En nei, þeir leggja fram frumvarp sem er gerræðislegt, setja lög á verkföll um morguninn, setja þingið og landsmenn alla í uppnám á miðdegi og fara svo á fótboltaleik að kveldi á meðan við fjöllum um mjög alvarlegt mál, sem því meira sem maður skoðar það, því óttaslegnari verður maður af því að þessi lagasetning er stórhættuleg. Það er alveg ljóst að við verðum að gera allt sem við getum, þingheimur allur, líka þingmenn meiri hlutans, til að lagfæra þá ágalla sem eru á lagafrumvarpinu og ég vona að þeir örfáu [[Forseti hringir.]]þingmenn meiri hlutans sem hér hafa verið hafi hlustað á málflutning okkar sem erum að finna nýja og nýja hnökra á því.
Virðulegi forseti. Nú er hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason farinn að telja í þingsal aftur. Við sátum á fundi hér áðan sem var mjög ánægjulegur, ekki ánægjulegur kannski en upplýsandi. [[Gripið fram í: Gott.]] [[Gripið fram í: Hann hefði þurft að vera á honum líka.]]Já, ætli það hefði ekki verið gott að viðkomandi þingmaður hefði verið það og hæstv. ráðherra sem hér stendur á kantinum og bíður væntanlega eftir að málinu ljúki, þ.e. 1. umr. En auðvitað er það óboðlegt að fólk hagi sér með þessum hætti. Þetta vekur upp í manni þá tilfinningu þegar menn fóru að grilla á kvöldin hérna [[Nákvæmlega.]]eftir að gleðinni lauk. Það er svoleiðis tilfinning sem verið er að bjóða fólki upp á. Ég er ekki alveg sannfærð um að hjúkrunarfræðingar eða aðrir heilbrigðisstarfsmenn hafi hreinlega haft efni á því að fara á landsleikinn en það kæmi mér heldur ekki á óvart þótt hinir aðilarnir sem hér er um rætt hafi fengið boðsmiða. En það er annað mál. Mér finnst það óviðeigandi að hér sé farið fram á kvöldfund. Þetta er grafalvarlegt mál sem verið er að ræða. Það er verið að taka af verkfallsréttinn og miklu meira en það, og það á eftir að koma í ljós á morgun væntanlega á fundi allsherjar- og menntamálanefndar hversu alvarlegt þetta er. Ég er ekki viss um að allir þingmenn geri sér grein fyrir því hvers konar réttindi verið er að taka af fólki eins og þetta lítur út í hinum skrifaða texta.
Forseti beinir því til hv. þingmanna að nefna aðra hv. þingmenn fullu nafni.
Ég sagði það, Hafliðason.
Virðulegi forseti. Það er sorglegt þegar við horfum upp á að þeir sem er mest í mun að ná þessu í gegn á kvöldfundi skuli ekki einu sinni láta svo lítið að vera hér og ræða málið. Menn hafa heldur ekki komið hingað og rökstutt málið nægilega vel. Við höfum kallað eftir því að ráðherrarnir sýni okkur hvers konar áætlanir þeir eru með um framtíðaruppbyggingu í heilbrigðiskerfinu, að horfa til lengri tíma. Nei, menn ákveða frekar að vera í skammtímasjónarmiðunum. Þessi lagasetning ber þess merki að menn horfa eingöngu til skemmri tíma. Hættan er sú að til lengri tíma muni þetta leiða til þess að hér eigi ekki eftir að vera nægjanlega mikill fjöldi fólks til að standa undir okkar góða heilbrigðiskerfi. Við erum með heilbrigðisstarfsfólk á heimsmælikvarða sem getur starfað hvar sem er í heiminum. Við verðum þess vegna að gæta að því að aðbúnaður þess og laun séu samkeppnishæf við það sem best gerist annars staðar. Það er ekki þannig í dag, það er bara ekki þannig. Síðan er verið að sýna þessu fólki lítilsvirðing með svona lagasetningu en fyrst voru þessir hópar, áður en til þessarar lagasetningar kom, látnir vera í verkfalli í allt að tíu vikur. Menn ræddu varla við þá vegna þess að búið var að framselja samningsumboðið til Samtaka atvinnulífsins. Það var alltaf sagt: Heyrðu, við bíðum eftir almenna vinnumarkaðnum. Þetta voru svörin. Virðulegi forseti. Þetta lagafrumvarp sýnir okkur líka að viðræðurnar voru sýndarviðræður. Menn ætluðu ekki að ná neinni niðurstöðu með þeim. Þeir ætluðu bara, með einum eða öðrum hætti, að láta það sem samþykkt var á almenna markaðnum gilda fyrir opinbera starfsmenn. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að þetta gengur auðvitað ekki. Þetta frumvarp staðfestir að það átti aldrei að semja við ríkisstarfsmenn, það átti ekkert að gera það. Það sem við sjáum líka í þessu frumvarpi er viðmiðunardagsetningin, þ.e. miðað er við og sagt að gerðardómur eigi að taka mið af því sem gerst hefur á vinnumarkaði eftir 1. maí síðastliðinn. Það segir líka að það átti aldrei að semja við ríkisstarfsmenn. Það sama á að gilda um þá. Menn ætla að reyna að troða því ofan í kokið á þeim, með hvaða hætti sem er og núna með lagasetningu, að þeir fái það sama og samþykkt var á almennum vinnumarkaði. Það hefði alveg eins verið hægt, eins og einhver orðaði það, að skrifa kjarasamninginn sem samþykktur var á almennum markaði í frumvarpið í staðinn fyrir að vera með einhverja sýndarmennsku og skrifa þar dagsetninguna sem miðar við þessa samninga. Það er eðlilegast að miða við þessa lotu samningaviðræðna og færa dagsetninguna aftur til 1. janúar. Það er miklu eðlilegra að miða við þann tíma vegna þess að annars hefðu menn alveg eins getað skrifað kjarasamning og sett lög þar að lútandi vegna þess að svigrúmið er ekki neitt. Það sem angra mig líka í þessu máli, eins og aðrir hafa komið inn á, er samsetningin á gerðardómi. Það skiptir máli að því verði breytt svo að aðilar deilunnar geti tilnefnt sinn fulltrúa. Svo verð ég að nefna það sem mér þykir líka sorglegt við þetta allt saman. Það er eins og búið sé að ákveða að það sama eigi að gilda um ríkisstarfsmenn og á almenna vinnumarkaðinum þegar kemur að hækkununum sjálfum. Er þá ekki eðlilegt, og við höfum verið spurð að því, að menn horfi líka á upphæðirnar og reyni að jafna laun þeirra sem eru á almenna vinnumarkaðinum og ríkisstarfsmanna þegar kemur að sérfræðingum? Það er eitthvað sem menn þurfa að horfa til og menn þurfa líka að horfa á krónutölurnar í því efni. Að lokum ætla ég að segja þetta, virðulegi forseti: Lítilsvirðingin sem verið er að sýna þeim hópum sem hafa verið í verkfalli í hátt í tíu vikur er alger af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það blekkir enginn með því að láta fólk halda að einhverjar kjaraviðræður hafi verið í gangi og menn hafi verið að reyna að mæta þessum hópum allan þennan tíma. Á sama tíma geta menn ekki vísað frá sér ábyrgð [[Forseti hringir.]]og sagt: Við ætlum að taka mið af því sem gerist á almenna markaðnum [[Forseti hringir.]]og bíða eftir því sem gerist þar og koma síðan korteri eftir að þeim lýkur með lög á deilurnar [[Forseti hringir.]]og skrifa nánast í lögin kjarasamningana sem voru samþykktir á almenna vinnumarkaðnum. Það skal enginn segja mér að ríkið hafi meint eitthvað með þessum viðræðum.
Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er slegin. Ég er slegin yfir þeirri þróun sem á sér staði í landinu mínu og það hryggir mig að lesa þetta frumvarp til laga um kjaramál félagsmanna tiltekinna stéttarfélaga innan Bandalags háskólamanna og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Það sem slær mig kannski mest er að sagt er að þetta sé einhvers konar hlé á verkfalli, en hér er verið að setja lög á verkfall og banna tilteknum hópum opinberra starfsmanna að hafa þennan rétt. Skipan gerðardóms og ákvörðun gerðardóms er eitthvað það gerræðislegasta sem ég hef séð á Alþingi. Ég velti fyrir mér hverjum hafi dottið í hug að skrifa svona lagað. Ég vænti þess að það hafi ekki verið sá ráðherra sem flytur þetta mál í þinginu, hæstv. landbúnaðarráðherra, því að það er greinilegt að það hefur lengi staðið til að gera þetta. Við spurðum ítrekað út í það á fundi með formönnum stjórnarflokkanna hvernig stæði á því að þessi tiltekni ráðherra færi með málið, því að sjálfsögðu heyrir það frekar undir forsætisráðherra þar sem þessar stéttir opinberra starfsmanna heyra undir mörg mismunandi ráðuneyti. Eðlileg stjórnsýsla hefði verið að hæstv. forsætisráðherra hefði mælt fyrir frumvarpinu, en ég geri ráð fyrir því að hann hafi verið of upptekinn við að fara á fótboltaleik í kvöld til þess að gera það, sem er auðvitað enn furðulegra miðað við alvarleika málsins. Það sem er virkilega ámælisvert er hvernig reynt er að taka út úr reiknilíkaninu þá kjarasamninga sem gerðir voru við lækna. Í 3. gr. kemur fram að ákvörðun gerðardóms skuli byggja á kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá og með 1. maí á þessu ári. Þá er væntanlega verið að miða við þá kjarasamninga sem ekki er enn búið að undirrita og varða ekki opinbera starfsmenn og alls ekki lækna eða framhaldsskólakennara, sem hefði verið eðlilegra að miða við þegar verið var að búa til reiknilíkan um kjör þeirra stétta sem eru hér til umfjöllunar. Mér finnst mjög ljótt að gera þetta, sér í lagi í ljósi þess að verkfallið hjá BHM hefur staðið í meira en tíu vikur og ef að líkum lætur - þið verðið að afsaka að þetta er dálítið ruglingsleg ræða hjá mér, ég er svo þreytt af því að erum við alltaf að vinna á mjög óreglulegum tíma á þessum vinnustað. Við þingmenn höfum reynslu af því að reyna semja við nákvæmlega sömu aðila og félagar í BHM og félagar í FÍH hafa verið að reyna að semja við og það hefur skilað ákaflega litlum árangri, enda er það bara þannig að þeir viðsemjendur sem hefðu átt að ræða við BHM eru væntanlega hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, en þeir hafa til dæmis lítið beitt sér fyrir því að ná samningum um verklok á þinginu. Aftur á móti koma þeir alltaf hér inn með mjög miklar væntingar um að allir geri eins og þeir vilja en koma í raun og veru lítið til móts við kröfur alls minni hlutans á þingi. Haldnir voru 22 fundir sem báru nákvæmlega engan árangur af því að það kom í ljós að samningamenn frá ríkinu höfðu ekkert umboð. Þannig höfum við líka upplifað það hér, aðilar úr forustuliði stjórnarinnar, og þá á ég við þingflokksformenn, hafa haft gríðarlega lítið umboð til að semja við hina þingflokksformennina, þ.e. þingflokksformenn minni hlutans. Þegar ég horfi á þessa lagasetningu horfi ég á heildarmyndina og ég horfi á þá hryggðarmynd sem heilbrigðiskerfið okkar er orðið. Heilbrigðiskerfið okkar er í molum. Við vöruðum við þeim mikla niðurskurði sem varð á heilbrigðiskerfinu á síðasta kjörtímabili. Ég man svo vel eftir fundum sem ég sat þegar ég tók sæti í fjárlaganefnd. Ég man eftir þeim sem þurftu að vera límið í heilbrigðiskerfinu, fulltrúum til dæmis frá stóra spítalanum okkar, ég man að fólk var svo miður sín þegar það mætti fyrir nefndina að það var nánast með tár í augunum yfir því hvernig það ætti í ósköpunum að mæta þeim kröfum um niðurskurð sem þá voru uppi. Niðurskurðurinn hefur ekki verið leiðréttur og á sama tíma hefur orðið mjög mikið hrun í kaupmáttargetu af því að lán landsmanna gjörbreyttust á mjög skömmum tíma í kjölfar hrunsins. Eins hefur kaupmáttur launanna ekki haldist í hendur við það sem eðlilegt mætti teljast hjá sumum starfsstéttum. Þegar maður horfir á þessi kerfi okkar, sem eru mörg hver mjög stór og flókin, sér maður að neyðarástand í heilbrigðiskerfinu, sem hefur til dæmis verið hjá heilsugæslulæknum, hefur valdið því að við erum komin með hnykil sem við virðumst ekki geta undið ofan af. Það vantar fleiri heilsugæslulækna mjög víða, sem þýðir að það verður töluvert mikill kostnaður í kerfinu af því að fyrsta viðkomustöð er yfirleitt hjá heilsugæslulæknum áður en farið er í dýrari úrræði. Og núna erum við komin með ginnungagap. Með því að setja lög og sér í lagi - mér þykir leitt og ég bið aðra félaga í BHM sem verið hafa í verkföllum að afsaka að ég nefni bara heilbrigðiskerfið en ég fókusera á það hér. Þar er gríðarlegt neyðarástand. Ég geri mér alveg grein fyrir því aðrir félagar í BHM eiga um sárt að binda og hin erfiðu námslán hafa til dæmis verið þungt ok á þeim félögum sem hafa verið í verkfalli. Ginnungagapið sem við sjáum er að verða einhvers konar svarthol. Það er byggt á þeim veruleika að við erum ekki með neinn hvata fyrir fólk til að mennta sig og vinna í heilbrigðisgeiranum hér á landi, við erum ekki með neinn hvata fyrir fólk til að vinna á Íslandi. Maður sér stöðugt birtan samanburð á stöðu fólks í heilbrigðiskerfinu, sem sagt á Íslendingum sem flust hafa til dæmis til Noregs og þeim sem eftir sitja á Íslandi. Yfirleitt eru vistarböndin þess eðlis að fólk á sér fjölskyldu á Íslandi og á erfitt með að fara héðan vegna stórfjölskyldunnar. En svo eru það margir sem ég hef heyrt í í gegnum tíðina, í gegnum þau ár sem ég hef verið á þingi, sem hafa verið að spá í að fara en eru nú ákveðnir í að fara. Og hvað ætlum við þá að gera? Hvað ætlum við að gera ef við höfum enga til að sinna sjúka fólkinu okkar eða þeim sem verða fyrir slysum? Hvað ætlum við þá að gera? Ætlum við þá að senda alla sjúklingana í einkaúrræði eða bara í beint flug til Noregs? Er það skynsamleg uppbygging á innviðum? Er stöðugleiki í því? Hvað ætlum við að gera þegar fólkið okkar fer? Við sjáum núna aðra fólksflóttabylgjuna frá Íslandi eftir hrun. Það er greinileg ný bylgja, fjöldinn allur af fólki að fara héðan, einkum til Noregs. Hvernig ætlum við að hvetja fólk til að vera áfram á Íslandi, fólk sem hefur menntað sig, sem hefur lagt mikið á sig til þess að geta unnið við umönnun og hjúkrun, til þess að geta unnið sem geislafræðingar eða læknar? Okkur hefur tekist að halda í læknana, í bili. Þeir fengu miklar úrbætur á kjörum sínum. Læknar voru töluvert lengi í verkfalli en hjúkrunarfræðingar hafa verið mjög stutt í verkfalli og það hefur strax orðið hvati til lagasetningar á verkfall þeirra. Það segir manni hversu mikilvægir hjúkrunarfræðingar eru fyrir heilbrigðiskerfið okkar og það eru greinilega þeir starfsmenn sem ríkið metur lítils, augljóslega. Mér finnst ekki hægt að samþykkja þessi lög eins og þau eru með dagsetningunni 1. maí 2015. Ég skora á allsherjarnefnd, sem málið fer væntanlega fyrir, að breyta þeirri dagsetningu í 1. janúar 2015, þá yrðu þessi gerræðislög strax skárri. Ég vil líka vekja athygli á því að þetta mun ekki leysa langtímavandamál þegar kemur að flótta úr ákveðnum starfsgreinum hér á landi til annarra landa. Ég skora á Alþingi allt, okkur öll, að byrja á að setja grunn undir nýtt heilbrigðiskerfi, grunn sem byggir á þeirri kröfu almennings að sá liður á fjárlögum sem helst ber að forgangsraða sé heilbrigðiskerfið. Það er sá liður fjárlaga sem almenningur vill helst að við röðum fremst og okkur ber að gera það. Við tökum þátt í samneyslu á Íslandi og borgum skatta til þess að hafa hér ókeypis heilbrigðiskerfi, ekki einkavætt heilbrigðiskerfi sem ég veit að er blautur draumur margra hægri manna, þó ekki allra vona ég. Við skulum horfast í augu við það að nú þegar er ferlið við einkavæðingu á heilbrigðiskerfinu langt komið. Það virðist vera sem það sé einlægur ásetningur að hola kerfið svo að innan að það geti ekki staðið uppi, þannig að hægt sé að höggva það og koma hér á miklu meiri einkavæðingu. Af því hef ég miklar áhyggjur. [[Gripið fram í: Einkavinavæðingu.]]Einkavinavæðingu, nákvæmlega, hárrétt hv. þingmaður. Ég hef af þessu miklar áhyggjur. Ég hef áhyggjur af því fordæmi sem þessi ríkisstjórn gefur hér. Eins og komið hefur fram í máli hæstv. fjármálaráðherra finnst honum tímabært að hætta með verkföll, þau séu ekki lengur í tísku eða passi ekki við tíðarandann. Það eru mjög margir hægri menn á móti verkföllum, hef ég heyrt í viðtölum við þá. Þá vil ég spyrja, og ég held að það sé mikilvægt að við veltum því fyrir okkur: Hvað eigum við þá að hafa í staðinn? Hvernig getum við tryggt bæði opinberum starfsmönnum og starfsmönnum í einkageiranum réttindi til að sækja rétt sinn til að fá mannsæmandi laun fyrir vinnu sína?
Það flaug ein spurning hér í huga mér. Ég hef hlustað á flestar ræður hér í dag og í einu orðinu tala menn um framúrskarandi heilbrigðiskerfi en að hruni komið og við viljum fá nýtt. Hér tónar því ekki saman og það á í sjálfu sér við um alla umræðuna og um heilbrigðiskerfið almennt. En ég vil spyrja - [[Þú hefur þá ekki hlustað á mína ræðu.]]Jú, ég heyrði hana, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, [[Gripið fram í: … fyrsta flokks.]]og hlustaði af athygli. Ég vil hins vegar spyrja hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, því að ég veit að lýðræðisást Pírata er mjög mikil og ég fór að huga um skipan gerðardóms. Þar er skipan þriggja einstaklinga, sem sagt dómsvaldið - væntanlega viljum við hugsa dómsvaldið sem hlutlausan aðila í öllum tilfellum. Segjum sem svo að við skipum gerðardóm með einum aðila frá hvorum deiluaðila, ríkinu og BHM eða hjúkrunarfræðingum, og svo einum hlutlausum aðila, eins og hefðbundin skipan gerðardóms er. Þá fer ég að hugsa um valdið sem við setjum í hendur þessa eina einstaklings og lýðræðishugsunina á bak við það. En af því að þingmanninum var tíðrætt um heilbrigðiskerfið almennt, þá er það sannarlega ekki gallalaust, af því að hún vitnaði í vandann við að skipa heilsugæslulækna. Búið var að auglýsa eftir heilsugæslulækni á Þórshöfn í átta ár, hann er ekki kominn enn, þannig að það er í sjálfu sér alveg rétt, það er ýmislegt sem þarf að skoða. Tökum dæmi um geðheilbrigðisþjónustu á Norðurlandi. Ef þú er 17 ára og þig vantar aðstoð varðandi geðræn vandamál þá er bara mjög erfitt að komast að, en um leið og þú verður 18 ára þá ertu kominn á geðdeild. Ég var með þessa einu spurningu varðandi skipan gerðardóms. Og svo náttúrlega um lausnina í því hvernig við gerum betra kerfi. Það er auðvitað hvernig við fáum fólkið til að halda áfram að búa á Íslandi, það hlýtur að vera með því að kjósa Pírata.
Forseti. Já, velkominn í Pírata. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa kosningaræðu fyrir Pírata, það er ánægjulegt. En ég vil segja varðandi gerðardóminn, það er mjög mikilvægt, að gerðardómur hefur ákveðnar forsendur lagðar fyrir sig og það er að finna [[Þingmaður yfirgefur ræðustól.]]í frumvarpinu. Það skiptir svo sem engu máli hver er í gerðardóminum heldur er ákvörðun gerðardóms á þennan veg, og ég hvet þingmanninn til að hlusta vel á: „Gerðardómurinn skal við ákvarðanir um laun félagsmanna skv. 1. gr. og önnur starfskjör þeirra hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð og, eftir atvikum, kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015 og almennri þróun kjaramála hér á landi. Við ákvarðanirnar skal jafnframt gæta að stöðugleika efnahagsmála.“ - Sem ég átta mig ekki alveg á hvað er. Það skiptir því svo sem engu máli hverjir eru í gerðardómi af því að búið er að segja gerðardómi hvað hann á að gera. Ég er ekki að lýsa vantrausti á þá aðila sem munu sitja í gerðardómi heldur það sem stendur í lagafrumvarpi þessu. Það er megingagnrýni mín á þessa framkvæmd gerðardóms í þessu þingmáli. Síðan kemur fram í 3. gr. frumvarpsins. „Komi aðilar vinnudeilunnar sér saman um einhver efnisatriði í deilunni, án þess að vilja gera um það dómsátt, skal gerðardómurinn taka mið af því við ákvörðun sína en hefur þó frjálsar hendur um tilhögun mála.“ Það hefur komið fram að gerðardómur er í raun og veru að framfylgja vilja ríkisins í þessu máli en er ekki hlutlaus sáttanefnd, þannig að mér finnst svolítið mikilvægt að hafa það í huga, og það hefur í raun og veru ekkert með stefnu Pírata að gera um gagnsæi.
Forseti vill taka fram að það er ekki ætlast til þess að hv. þingmenn yfirgefi ræðustól í miðri ræðu. Forseti vill einnig taka fram að þingmálið er íslenska.
Frú forseti. Já, ég spurði þingmanninn vegna þess að það er vilji þingmannsins, held ég ef ég skil rétt, að reyna að skipa eins hlutlausan gerðardóm og hægt er. Nei, ókei, þá er það kannski ekki þannig. Þá læt ég þetta svar duga en - [[Forseti hringir.]]
Forseti var að enda við að benda á að þingmálið væri íslenska.
Já, þá skulum við halda okkur við það. Ég skal þá hins vegar enda ræðuna þannig að ég sé mig knúinn til þess að koma í þennan ræðustól til að tilkynna það að ég var ekki að skrá mig í Pírata, bara svo því sé til haga haldið.
Forseti. Ég biðst velvirðingar á að hafa brotið reglur þingsins hér með því að hlaupa úr stólnum til að ná í frumvarpið. Ég veit svo sem ekki alveg hverju ég á að svara þingmanninum af því að ég skynjaði ekki neina spurningu, en mig langar til þess að hvetja enn og aftur þingmenn til að vera opnir fyrir því að lagfæra þetta lagafrumvarp því að það er meingallað og jafnvel möguleiki á að í því felist einhver tilraun til vistarbanda um að þeir sem eru aðilar að þessari tilhögun gerðardóms geti ekki sagt upp störfum ef það eru margir í einni starfsstétt sem ætli sér að gera það. Ég óska því einlæglega eftir því að hlustað verði vel á - Þið talið svo hátt, guð minn góður. Af hverju gerir forseti aldrei athugasemd við allt þetta skvaldur inni í þingsal? [[Forseti hringir.]]Ha? Það er ekki hægt að hugsa fyrir ykkur. Já, ég vil því hvetja allsherjarnefnd til að hlusta mjög vel á þá aðila sem þessi tilkomandi lög verða sett á. Ég hef heyrt af athugasemdum þeirra og ég held að það sé líka mjög brýnt að við sem þing bregðumst við því neyðarástandi sem þessi lög munu kalla fram, sér í lagi hjá heilbrigðisstéttinni. Það er nú þegar mjög brýnt að við komum líka með tillögur að því hvernig við ætlum að vinda ofan af þeim mikla vanda sem hefur verið að byggjast hér upp í ár.
Forseti vill að gefnu tilefni einnig taka fram að hv. þingmenn eru misviðkvæmir fyrir því að verið sé að kalla fram í eða tala í þingsal og ég vil biðja alla hv. þingmenn að hafa það í huga í þingsalnum.
Virðulegi forseti. Ég kunni einhvern veginn ekki við að kveðja mér hljóðs í lið um fundarstjórn forseta, en ég verð að segja að ég er hálfforvitinn og langar að spyrja hvort hæstv. forseti geti útskýrt það þegar ég hef lokið ræðu minni hvort hið erlenda tungumál sem hér á að hafa verið talað, eða sem sagt hvort gagnrýni forseta hafi verið vegna orðsins „ókei“. Ég er bara að velta því fyrir mér vegna þess að ég heyrði ekki nákvæmlega hvað það var sem var gagnrýnt að væri ekki á íslensku, en mér dettur í hug að það hafi verið það orð. Mér þætti fínt að fá það á hreint þegar hæstv. forseti má vera að eftir þessa ræðu. Við ræðum hér þetta verkfallsbann sem er hið fjórða á tveimur árum. Þegar kemur að verkfallsbönnum þá í fyrsta lagi stangast á brýnir almannahagsmunir eða öllu heldur í öðru lagi, vegna þess að í fyrsta lagi, fyrst og fremst eigum við að miða við félagafrelsi stjórnarskrárinnar og þann rétt sem menn hafa til þess að semja um kaup og kjör. Það er réttur sem ekki má ganga á nema vegna brýnna almannahagsmuna. Og þá er sönnunarbyrðin að sjálfsögðu ávallt hjá yfirvöldum sem vilja banna verkfallsaðgerðirnar, það er alltaf þannig. Í þeim þremur verkfallsaðgerðum sem hér hafa verið bannaðar fyrr á þessu kjörtímabili hefur verið mikill ágreiningur um lögmæti þeirra banna vegna þess að mönnum hefur ekki verið ljóst hvort nægilega brýnir almannahagsmunir hafi verið fyrir hendi til þess að banna verkfallsaðgerðir. Ég ætla ekki að rekja það neitt sérstaklega mikið meira heldur fjalla um það í þessu sambandi að ef einhverjir segja að í þessu tilfelli séu brýnir almannahagsmunir fyrir hendi þá vil ég fyrst taka það fram að samkvæmt umsögn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga er svo ekki, vegna þess að það eru gerðar ráðstafanir, það eru veittar undanþágur í neyð til þess að það skapist ekki neyðarástand vegna verkfalls hjúkrunarfræðinga. Það er því gert ráð fyrir því og það eru alltaf einhverjir hjúkrunarfræðingar að störfum þegar upp koma neyðartilfelli og það er gert sérstaklega til að koma til móts við þá staðreynd að þetta má ekki kosta mannslíf. Allir hljóta að vera sammála um það. Það sem við ættum líka að íhuga þegar kemur að þessu er ekki bara lögmæti þess að banna þetta tiltekna verkfall, því að jafnvel ef okkur tækist að útkljá þá spurningu með þeirri niðurstöðu að það væri siðferðislega lögmætt eða stæðist lög gagnvart stjórnarskrá þá er önnur spurning sem við þurfum líka að spyrja okkur og svara: Er það skynsamlegt? Mun það leiða til þess að krísunni ljúki? Ég held nefnilega ekki. Ég held að ef við bönnum þetta verkfall, hversu lögmætt svo sem við getum sannfært okkur um að það sé, þá leiði það einfaldlega til þess að lífsnauðsynlegt starfsfólk segi upp störfum og fari ýmist að vinna við eitthvað annað eða hreinlega flytji úr landi. Það var hér mótmælandi í dag, virðulegi forseti, sem ég tók eftir að var með skiltið „Hej Norge“. Hæ Noregur, ef ég skil rétt. Og í því felst auðvitað það að staðan hjá þessum hópi samfélagsins er orðin þannig að hann vill helst ekki vera á landinu vegna þess að hann veit eða telur sig vita að hann muni aldrei fá hér nógu góð kjör til þess að lifa af í okkar góða landi. Athugið að þetta er skynsemisspurning, þetta er ekki lögfræðileg spurning, þetta er taktísk spurning, spurning um hvað sé skynsamlegt að gera til þess að ná ætluðum markmiðum. Ég geri ráð fyrir því, virðulegi forseti, að hið ætlaða markmið sé að halda uppi fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Það er greinilega þannig sem þjóðin lítur á málin og hún hefur mjög afdráttarlaust, og það ætti ekki að koma neinum á óvart, sýnt það og lýst því hvernig heilbrigðiskerfið er í raun og veru og til að byrja með aðalréttlæting ríkisins á Íslandi. Í stærra samhengi og lengri sögu má segja að varnir landsins séu réttlæting ríkis. En með hliðsjón af þeim áhyggjum sem fólk þarf almennt að hafa í daglegu lífi er það klárlega heilbrigðiskerfið sem er mikilvægast og er það samkvæmt skoðun yfirþyrmandi meiri hluta landsmanna. Þetta er mjög skýrt, þetta er algjörlega greinilegt. Með hliðsjón af því að það er afgangur í ríkissjóði og með hliðsjón af því að menn ætla í skattalækkanir og með hliðsjón af því að fyrir skömmu var farið í svokallaðar skuldaleiðréttingar þá finnst mér það ekki sannfærandi rök að menn vilji ekki hækka þessi laun af ótta við hvaða áhrif það hafi á efnahaginn. Ef menn væru hræddir við það ættu þeir væntanlega ekki að vera í skattalækkunum og skuldaniðurfellingum á sama tíma. Eftir því sem ég fæ best séð þá hefur það sömu efnahagslegu áhrif. Eini munurinn er stærðargráðan. Ég tala nú ekki um ef menn tala síðan einhvern veginn þannig að það megi ekki ofhita kerfið en segja líka á sama tíma að það þurfi að gefa því einhverja innspýtingu, mér finnst þetta allt saman mjög ruglingslegt með hliðsjón af því hvernig forgangsröðunin á að vera hér. Hún á að vera í þágu heilbrigðiskerfisins. Ég sé engan ágreining um það. Út frá þessum forsendum er ég ekki hlynntur því að setja þessi lög. Það er bæði vegna þess að ég tel ekki sýnt fram á það enn þá að þetta sé nauðsynlegt vegna brýnna almannahagsmuna. Það má deila um það, vissulega, en sönnunarbyrðin liggur hjá yfirvöldum sjálfum. Það má vel vera að seinna í þessu máli gæti ég sannfærast um það, en þá stendur eftir að ég tel þetta ekki skynsamlega lausn, þetta er ekki lausn. Þetta dýpkar vandann, þetta gerir vandann erfiðari og þyngri viðureignar en ella. Ég tel það algjörlega óhjákvæmilegt þegar kemur að þessu. Ég vil líka vekja athygli á því að skaðinn er að ákveðnu leyti skeður með framlagningu þessa frumvarps. Það eitt að við erum komin á þennan stað hefur valdið talsvert miklum skaða. Hjúkrunarfræðingar eru að segja upp og það er búist við því að þeir muni segja upp í meira mæli í mjög náinni framtíð, sennilega strax á mánudaginn. Það er grafalvarleg staða og hún er afleiðing þessa frumvarps, bein afleiðing þessa frumvarps. Þannig að frá taktísku sjónarmiði er ég því ekki hlynntur þessu, jafnvel ef það væri bara það, ég held einfaldlega að þetta leysi ekki vandann. Að mínu mati, og ég geri mér grein fyrir því að þingmenn sjá ekki um að semja við þessa aðila, þá verður að hækka laun þessa fólks. Ef það kostar einhverja smáverðbólgu þá verður bara að hafa það. Auðvitað ekki ef hún er algjörlega villt og galin, það þarf að meta það einhvern veginn, en að minnsta kosti sé ég hvorki fram á það að samþykkt þessa frumvarps muni leysa vandann né sýnist mér að þær samningaviðræður sem hafa átt sér stað nú þegar hafi gert mikið gagn, þannig að þetta er óttaleg pattstaða. Auðvitað hefði verið gott ef við hefðum rætt þetta mál hérna fyrr, eins og var reyndar beðið um mjög mikið, mjög lengi, síðan var kvartað undan því hér að við værum að biðja um það. Við þingmenn minni hlutans stóðum hér í ræðustól trekk í trekk og kröfðumst þess að ræða kjaradeilurnar á sínum tíma. Ég held að það hefði verið til bóta til þess að geta rætt það hvernig við ætlum að hafa þessi mál til framtíðar, fyrir utan það auðvitað að við værum þá kannski öll betur inni í því hvernig þessum samningaviðræðum hefur verið hagað hingað til. En því miður var ákveðið af hæstv. forseta að ræða rammaáætlun í staðinn eins og við höfum svo oft kvartað hér undan. Ég ætla ekki að tíunda það hér mikið meira. Að því gefnu að þetta frumvarp verði að lögum sama hvað tautar og raular í þeim sem eru á móti því vil ég þó leggja til að það þurfi nokkrar breytingar. Þær hafa nokkrar verið reifaðar hér áður, ég hef ekki tæmandi lista yfir þær sem þarf að leggjast í, en það sem skiptir að mínu mati hvað mestu máli og það er eftir samtöl við ýmsa aðila sem þekkja til, er dagsetningin, það er viðmiðunardagsetningin um það við hvaða kjarasamninga eigi að miða. Í frumvarpinu er það 1. maí. Það var auðvitað eftir að gerður var samningur við lækna fyrr á árinu. Að mínu mati þarf að færa þetta alla vega til 1. janúar til þess að það sé einhver möguleiki á því að gerðardómur komist að annarri niðurstöðu en þeirri sem ríkið hefur lagt fram sem sína tillögu í kjaraviðræðunum sjálfum. Að öðrum kosti, þ.e. ef frumvarpið fer í gegn eins og það er núna, þá er þetta einfaldlega lögsetning á tilboðinu sem ríkið hefur boðið. Þá er eins og maður sé að semja við einhvern, allt í lagi, viðkomandi vill fá eitthvað og maður býður honum eitthvað, það gengur ekki, allt í lagi en þá eru komin lög: Nú skalt þú bara éta það sem þér er boðið, það sem úti frýs, það sem borið er á borð. Og það gengur ekki, virðulegi forseti. Mér finnst það afleit staða til að setja fólk í, verð ég að segja. Í 3. gr. frumvarpsins er tilgreint í reynd að þeir aðilar sem hér eiga að vera að semja sín á milli verði einfaldlega að éta ofan í sig það sem ríkið vill. Það eru ekki samningaviðræður. Mér er reyndar illa við það persónulega, virðulegi forseti, að menn ofnoti orðið „ofbeldi“, mér finnst það ofnotað bæði í þessari pontu og reyndar víðar í samfélaginu, en þetta minnir mann vissulega á ofbeldi. Það er vissulega hægt að líta svo á með hliðsjón af því að þetta setur hinn aðilann í samningaviðræðunum í þá stöðu að hann getur ekkert gert, hann hefur ekkert val. Það er vitaskuld ofbeldiskeimur af öllu slíku þegar fólki er ekki gefinn neinn sjens, það skal bara taka þessu og þannig er það og ekkert meira. Þessar dagsetningar skipta því miklu máli. Það skiptir miklu máli eftir hverju á að fara við gerð kjarasamninga eftir gerðardómi. Síðast en ekki síst langar mig að reifa grun sem ég hef, sem ég hef reifað hér áður þegar kemur að heilbrigðismálum. Hann er sá að það sé enginn sérstakur vilji til þess að hafa hið opinbera heilbrigðiskerfi í það miklu lagi að ekki sé svigrúm til þess að einkageirinn fái notið sín. Ég hef miklar áhyggjur af því þótt það sé sennilega ekki meðvitað á meðal þeirra sem eru á móti samneyslunni eða telja hana of mikla, að ómeðvitað sé þeim hreinlega aðeins meira sama um að opinbera heilbrigðiskerfinu gangi illa en ef einkarekna heilbrigðiskerfinu gengi illa. Jafnvel ef svo er ekki, ég vona auðvitað að sá grunur minn sé rangur, við skulum gefa okkur að svo sé, þá má þetta ekki líta út eins og svo sé. Þegar kemur að heilbrigðiskerfinu, sem ég ítreka enn og aftur að er í fyrsta sæti yfir það sem íslensk þjóð krefst af okkur í forgangsröðun, þá er það skylda okkar að sannfæra þessa þjóð með gjörðum að við ætlum að standa við það að heilbrigðiskerfið sé í lagi. Við vitum að það er ekki í lagi, við vitum að þetta er krísa, við eigum ekki að sætta okkur við það og ef það kostar peninga þá eigum við að borga þá peninga. Við höfum svigrúmið til þess, að mínu mati höfum við ekki annarra kosta völ. Ég ítreka að ég átta mig á því að þetta er ekki ákvörðun Alþingis en það sem er hins vegar ákvörðun Alþingis er hvernig umgjörðin um þessi mál er. Þess vegna áttum við að ræða þetta hér fyrr og lengur eins og reyndar var gert að tillögu á sínum tíma, ég ætla ekki aftur nánar út í það. En hvað sem mönnum finnst um einkavæðingu á móti samneyslunni, á móti stjórnarskrá eða brýnum almannahagsmunum vil ég ítreka að alveg sama hvaða réttlætingar menn finna fyrir þessu, þá er þetta ekki lausn, virðulegi forseti, þetta er ekki lausn. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Það var margt athyglisvert sem kom fram í ræðu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Í fyrsta lagi að hann teldi ekki vera almannahagsmuni fyrir hendi í þessu máli. Ég vil þá spyrja þingmanninn, af því að það liggur fyrir niðurstaða og mat landlæknis og fleiri að það séu líf og limir í hættu, jafnframt að varanlegur skaði á heilbrigðiskerfinu til mjög langs tíma gæti verið afleiðingin af þessu og mér finnst ótrúlegt ef menn telja að við þessar aðstæður séu ekki almannahagsmunir í húfi: Hvenær geta þeir almannahagsmunir yfir höfuð verið fyrir hendi? Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði jafnframt að þó svo að menn litu á að það væru almannahagsmunir í húfi teldi hann þetta ekki skynsamlega lausn, og bætti við: Ef það kostar verðbólgu að hækka laun þessa fólks í BHM, [[Gripið fram í.]]verður bara að hafa það. Hvernig nálgast menn almannahagsmunina? Það skiptir alla þjóðina máli að verðbólga sé í lágmarki. Og allir vita það jafnframt, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, að verðbólga mun ekki bæta kjör þess fólks sem er að lama heilbrigðiskerfið til þess að fá betri kjör. Mér er algjörlega óskiljanlegt að menn geti nálgast þetta svona. Ég get alveg skilið að menn hafi þá skoðun að það eigi að hækka laun þessa fólks umfram aðra [[Forseti hringir.]]og þá gera minna fyrir hina. Gott og vel. En almannahagsmunirnir eru ljósir.
Virðulegi forseti. Ég sagði: Ef það kostar smáverðbólgu þá verður bara að hafa það. Ég stend við það. Verðbólga er auðvitað ekki föst stærð, það er munur á 1% verðbólgu og 10% verðbólgu og 100% verðbólgu, alveg eins og með skatta. Ég hefði alveg eins getað sagt: Ef það kostar einhverjar skattahækkanir þá verður bara að hafa það. Og hv. þingmaður hefði getað tekið nákvæmlega sömu ræðu hér og sagt: Já, en hærri skattar, það kemur niður á öllum. Já, en smáskattahækkun er ekki það sama og mikil skattahækkun, smáverðbólga er ekki það sama og há verðbólga. Ég veit alveg hvað verðbólga gerir samfélaginu en það stendur eftir að Íslendingar upp til hópa í öllum flokkum af báðum kynjum, öllum kynjum öllu heldur, og á öllum aldri vilja setja heilbrigðiskerfið í fyrsta sæti. Við erum ekki að gera það. Ég lít svolítið á það sem staðreynd, virðulegi forseti, og ef það kostar okkur smáskatta þá verður að hafa það. Ef það kostar okkur smáverðbólgu þá verður bara að hafa það, já. Vel á minnst, verðbólgan. Ég hefði betur haft meiri tíma til þess að fara út í verðbólguþáttinn í þessu líka. Nú vill svo til að þessi ríkisstjórn hefur hafnað Evrópusambandinu alfarið og virðist ekki ætla að íhuga annan gjaldmiðil en íslensku krónuna. Ég hef nefnt það hér áður að ef það sem fylgir þeirri hugmynd að halda í íslenska krónu, reyna að halda í þessa myntstefnu er að passa það að ákveðnir hópar í samfélaginu fái aldrei næga launahækkun, þá er það afleit peningastefna. Því miður hef ég ekki tíma til þess að ræða það hér af neinni alvöru, kannski kemur það upp í annarri umræðu. En þetta kemur alltaf upp þegar talað er um launahækkanir á Íslandi. Það má ekki hækka launin vegna þess að þá fer verðbólgan af stað. Það er vegna krónunnar að mínu mati og ég held að mati hv. þingmanns líka, hann leiðréttir mig ef rangt er með farið hjá mér. En við getum ekki alltaf notað það sem afsökun fyrir því að hækka ekki laun. Við megum það ekki vegna þess að þá segjum við að sama skapi að við ætlum ekkert að hækka lægstu laun.
Hæstv. forseti. Ég ætla svo sem ekki að ræða við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson um gjaldmiðlamál eða verðbólgu eða neitt slíkt. Ég er aðallega að velta fyrir mér: Við erum í ákveðinni stöðu. Hér er verkfall, hér eru líf og limir í hættu sem við metum meira en allt annað í þessu landi, er það ekki? Hvenær er þá forsenda fyrir þessu, ef ekki nú? Hinn möguleikinn er auðvitað að segja: Við göngum bara fullkomlega að kröfum þeirra sem eru í verkfalli. Hv. þingmaður er væntanlega að segja að við eigum bara að ganga að þeim kröfum að fullu. [[Gripið fram í.]]Það er einmitt búið að tala við alla. Nei, þetta er ekki boðlegur málflutningur að mínu viti. Þá eiga menn bara að segja: Við eigum að ganga að þessum kröfum, sama hvað það kostar, hvort sem það kostar verðbólgu, smáa eða stóra, sama hvaða áhrif það hefur á allt samfélagið. Það vita allir að það gengur auðvitað ekki. Við skulum því bara afgreiða þetta mál út frá almannahagsmunum, þeir eru augljósir. Síðan getum við séð hvað hægt er að gera í kjarabótum almennt fyrir fólkið í landinu.
Virðulegi forseti. Ég sagði einfaldlega ekki að það skipti engu máli hversu mikil verðbólgan yrði í kjölfar slíkra samninga. Ég sagði að ef það kostaði smáverðbólgu þá yrði bara að hafa það. Menn mega ekki alltaf nota verðbólgu sem afsökun fyrir því að hækka ekki laun, það er helst það sem ég er að reyna að segja. Sömuleiðis fylgir hér í umsögn frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga að það er undanþágulisti, það eru veittar undanþágur í neyð. Það er heilt ferli í kringum það að passa að líf og limir séu ekki í húfi. [[Gripið fram í.]]Sömuleiðis sagði ég í ræðu að ég er alveg reiðubúinn að skipta um skoðun, ég get alveg skipt um skoðun eftir þessa umræðu. Þetta er 1. umr. af þremur, nefndarstörf fara fram að loknum þessum fundi og ég er í þeirri nefnd, hv. allsherjar- og menntamálanefnd, þannig að það er ekkert útséð um þetta. En sönnunarbyrðin er alltaf á herðum þess sem vill brjóta á réttindum eins og félagafrelsi og það veit hv. þingmaður mætavel og gæti sjálfsagt haldið langa og góða og fallega ræðu um það allt saman, að sönnunarbyrðin hljóti að vera hjá hinu opinbera í þessu tilfelli. Eins og ég sagði í ræðu minni þá skil ég mætavel þau rök að þetta sé brýn nauðsyn og ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði, það getur verið að það sé rétt, virðulegi forseti. [[Gripið fram í.]]Það kemur bara í ljós eftir því sem umræðunni vindur fram. En jafnvel þó að við gefum okkur að þetta sé brýn nauðsyn, að þetta sé réttlætanlegt, og það var nú það sem ég var helst að reyna að koma að í minni ræðu, virðulegi forseti, þá er þetta ekki skynsamleg lausn. Það er það sem ég er að segja. Þetta mun ekki bæta þann skaða sem er þegar er orðinn eða mun verða að mínu mati. Þetta er óskynsamlegt jafnvel þó að þetta sé lögfræðilega réttlætanlegt, sem ég segi bara að er ekki útkljáð enn þá. Við erum í 1. umr. og ég áskil mér fullan rétt til þess að skipta um skoðun eða öllu heldur að leyfa yfirvöldum að axla þá sönnunarbyrði sem við hljótum öll að krefjast að sé fullnægt þegar gengið er á hvers konar frelsi eða réttindi fólks í landinu.
Frú forseti. Núna þegar er áliðið kvölds og bæði hæstv. ráðherra og fyrrverandi formaður Lögmannafélags Íslands eru í salnum þá er kannski hægt að fara að koma sér að kjarna málsins. [[Hlátur í þingsal.]]Mér finnst það mjög hreystilega mælt hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni þegar hann var að siða til hinn ágæta pírata, hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, og halda yfir honum einhverja fyrirlestra um verðbólgu. Ja, herra trúr, er ekki hv. þingmaður nýkominn af fundi í Valhöll með formanni sínum sem var haldinn beinlínis til að ýta undir það að borgarar þessa lands gætu vænst skattalækkana? Hvað er líklegt til að ýta undir þenslu og verðbólgu ef ekki slík sköpun væntinga? Hv. þingmaður, sem er ábyrgur og vel að sér um fleira en bara lagaspeki, hlýtur að vera mér sammála um það. Hann kinkar kolli því til samþykkis. Það eru örfáar spurningar sem ég hef til hæstv. ráðherra. Þær eru ekki margar, en mig langar að fá það á hreint af hverju hæstv. ráðherra landbúnaðar- og sjávarútvegsmála flytur þetta mál. Þegar maður les 1. gr. eru talin upp 17 stéttarfélög og tvö þeirra tengjast honum að einhverju leyti, Dýralæknafélag Íslands og Stéttarfélag háskólamanna á matvæla- og næringarsviði. Ég spyr hæstv. ráðherra bara beint út: Er það rétt sem fram hefur komið í fjölmiðlum að það hafi verið átök millum ráðherra af því að þeir vildu ekki flytja málið? Ég ítreka hrós mitt til hæstv. ráðherra fyrir þá víkingslund sem hann sýndi. Mér finnst að hv. þm. Brynjar Níelsson sem hefur fullkomlega lögmætar skoðanir á verkföllum, sem ég er á móti, eigi einfaldlega að segja það sem býr honum í brjósti. Það er ekki hægt að lesa mál hans öðruvísi en svo að hann sé á móti því að stéttarfélög geti háð vinnudeilur sínar með því að nýta sér þann part samningsfrelsisins sem verkfallsrétturinn er. Það er alveg sjónarmið. Flokksbróðir minn í Svíþjóð, Göran Persson, gat sér orð fyrir slíka lagagerð þegar hann var fjármálaráðherra. Ég held að það sé ekki farsælt. Ég er þeirrar skoðunar að menn verði að vanda mjög vel alla gerð laga sem miða að því að binda enda á verkföll. Ég er efins um að þetta frumvarp standist þau próf að öllu leyti. Ég get alveg fallist á þau rök að við vissar aðstæður sé óhjákvæmilegt að beita lögum þegar líf og limir og hugsanlega mjög miklir efnahagslegir hagsmunir eru undir. Hv. þm. Brynjar Níelsson vísaði til minnisblaðs hins ágæta landlæknis, en hvað segir hann í lokum þess? Það er ekki birt í greinargerðinni. Hann óttast að þótt lyktir verði með lögum þá verði það ekki endapunkturinn, það þurfi að halda áfram viðræðum til að koma í veg fyrir að kerfið haldi áfram að grotna niður. Stjórnarskráin veitir samningsfrelsi og þar með verkfallsrétti töluvert mikla vernd. Það hafa komið fram dómar bæði heima og erlendis sem segja að sú vernd sé jafn rík því sem er nú í frægri 2. mgr. 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og þar koma ákveðin skilyrði fram. Ég velti því fyrir mér hvort andlag þessara laga, sem eru alls konar félög þar sem sannarlega eru hvorki líf, limir né efnahagslegir hagsmunir í hættu, geti gengið upp. Mín lógík er sú, frú forseti, að ef einhver partur laganna stenst ekki þá séu þau öll fallin. Ég óttast að ef þetta verður tekið til dóms þá geti það leitt til þess að gerningurinn standist ekki. Það er til dæmis verið að koma í veg fyrir einhvern glundroða eða að almannahagsmunir séu fyrir borð bornir með því að setja lög á stéttarfélag leikara, á starfsmenn Sinfóníunnar, á bókasafnsfræðinga og hugsanlega á félagsráðgjafa við einhverjar aðstæður. Ég gæti talið upp allnokkur félög og kemst að þeirri niðurstöðu að fyrir dómi mun þetta ekki standast. Miðað við dómaframkvæmd, túlkun á alþjóðlegum skuldbindingum og sömuleiðis hér heima, ég vísa bara í dóminn frá 2002, málarekstur ASÍ og ríkisins, þá dreg ég í efa að allt [[Forseti hringir.]]þetta standist, jafnvel þó að hv. þm. Brynjar Níelsson hafi rétt fyrir sér [[Forseti hringir.]]varðandi heilbrigðisstéttirnar.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði að nota tækifærið í andsvari við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þar sem hann beindi einni eða tveimur spurningum til mín, að svara þeim og nota einnig tækifærið til að þakka fyrir þessa umræðu í dag. Ég minni á að það er ekki verið að taka verkfallsréttinn af neinum. Þetta er alltaf erfið ákvörðun. Við erum að beina þessu í farveg þar sem menn geta samið á næstu rúmu tveimur vikum og jafnvel þó að menn komi síðan saman þá hafa þeir sex vikur innan gerðardómsins að finna lausnir þar sem þeir geta lagt fram það sem til heilla horfir. Ég vona svo sannarlega að sá frestur muni nýtast þessu fólki, samninganefndunum og öllum aðilum sem að þessu máli koma, til að finna sameiginlega lausn því að það er hin ákjósanlegasta leið. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hann teldi að ekki væri komið neyðarástand sem gerði að verkum að grípa þyrfti inn í af því að hann vísaði hér til yfirlýsingar landlæknis um að stjórnvöldum væri nú orðið skylt að taka í taumana með einum eða öðrum hætti. Telur hann ekki neyðarástand í heilbrigðiskerfinu og annars staðar, samanber verkföll sem varða matvælaframleiðslu, dýravelferð, á lögfræðisviðinu o.fl.? En af því að hv. þingmaður beindi þeirri fyrirspurn til mín af hverju ég flytti þetta mál þá sagði ég það hér í inngangi mínum að það varðaði í það minnsta fjögur fagráðuneyti. Þetta er sameiginlegt frumvarp ríkisstjórnarinnar. Það var einnig sameiginleg ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fela mér að hafa framsögu. Ég held að það skýri málið fyllilega. Þetta er grafalvarlegt mál sem ríkisstjórnin tekur í sameiningu á. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að það sé grafalvarlegt ástand í samfélaginu og við getum ekki [[Forseti hringir.]]horft lengur upp á það án þess að grípa til einhverra aðgerða.
Frú forseti. Ég tel að ríkisstjórnin yrði ekki dæmd fyrir stjórnarskrárbrot eða brot á mannréttindasáttmála Evrópu þó að hún mundi á einhverju stigi málsins telja sig knúna til að fara fram með lagagerninga til að binda enda á verkföll heilbrigðisstétta. Hins vegar tel ég að það sé grafalvarlegt mál með hvaða hætti málum er komið eins og núna. Ég dreg ekki í efa að það er alvarleg staða innan heilbrigðisgeirans. Við skulum rifja upp hvernig sú staða kom til. Hvernig var það þegar BHM-verkfallið hófst? Sýndi þá ekki hæstv. ríkisstjórn algerlega skýrt að hún hafði engan hug á því að semja. Hvernig var staðan þá? Hæstv. fjármálaráðherra var á Flórída. Formaður samninganefndarinnar var í Myanmar. Það liðu margir dagar áður en tókst að kalla saman fund. Ríkissáttasemjari, sem þá var kominn undir blálok síns ferils, lýsti því opinberlega yfir og hafði aldrei gert það áður að það væri til einskis að kalla saman fundi vegna þess að ríkið hefði ekkert sýnt. Efnislega var það það sem hann sagði. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisvaldið hafi ekki ætlað sér að semja og hafi vitandi vits sett málið í þessa klemmu og hafi ætlað sér að ljúka því með einhvers konar lagagerningum þar sem stéttarfélögin sem undir væru yrðu í grundvallaratriðum skikkuð til að taka meira og minna blóðhráa niðurstöðu kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Þetta held ég og hef svo sem sagt áður. Svo þakka ég hæstv. ráðherra fyrir hreinskilnina, til að segja það algerlega skýrt, að hafa af styrkleika sinnar lundar tekið að sér að bera kóngsins járn og arbeið því að aðrir hæstv. ráðherrar sem það stóð nær lögðu ekki í það.
Virðulegi forseti. Ég ítreka að þetta var sameiginleg ákvörðun ríkisstjórnarinnar enda sameiginlegt frumvarp allra ráðherra og varðar ýmsa þætti samfélags okkar. Það er einfaldlega þannig að menn hafa rætt talsvert mikið um aðferðafræði um kjarasamninga. Ég hygg að flestir séu sammála um að sú aðferðafræði sem við höfum horft upp á hér upp á síðkastið sé ekki nokkuð sem við viljum sjá þróast enn lengra í þá átt. Menn hafa talað talsvert mikið um að horfa á hið norræna módel, reyndu það í fyrra. Í ágætum fréttaskýringum Spegilsins fyrir einhverjum vikum var talað við bæði danska og norska kollega sem lýstu því með hvaða hætti þetta er gert. Þar finna menn fyrst út úr því hvað samkeppnishæfni landsins getur skaffað í tekjur, hvort þær muni hækka eða hvort þarf að lækka þær. Danir komust að því að lykilatriðið væri að verja störf. Út frá því semur síðan almenni markaðurinn og síðan ári seinna kemur opinberi markaðurinn og fær 80% af því sem menn hafa samið á almenna markaðinum. Þeir lækka heldur ekki eins mikið og hinir. Daninn sagði að almenni markaðurinn, samkeppnishæfi markaðurinn, yrði að leggja línuna. Það má aldrei verða þannig að opinberi markaðurinn verði sá sem drífur fram launabreytingar í landinu. Ég býst við að flestir séu sammála um þessa aðferðafræði en það er langur vegur frá því að við séum komin þangað. Það að þurfa að setja lög á verkfall er allt of þungbært. Maður vonast auðvitað til að samningsaðilar nýti þann tíma sem nú skapast til að finna lausn. Það er búið að reyna að semja í tíu vikur. Það gekk ekki. Ríkisstjórnin lagði til að sett yrði upp sáttanefnd. Aðilar höfnuðu því. Við svo búið getum við ekki horft á heilbrigðiskerfið í þeirri stöðu sem landlæknir hefur lýst því og aðra þætti samfélagsins. Þess vegna [[Forseti hringir.]]er gripið til þessa tímabundna neyðarúrræðis í þeirri von að sjálfsögðu að menn finni lausn á þeim vanda innan þess tíma sem þeir hafa.
Herra forseti. Hv. þm. Brynjar Níelsson leggur stundum rökfræðipróf fyrir þingmenn sem hann er að tala við úr ræðustól Alþingis. Ansi er ég hræddur um að á prófi hv. þm. Brynjars Níelssonar mundi hæstv. ráðherra hafa fallið eins og fugl á flugi sem hefur orðið fyrir kúlu. Ég var sammála því sem hæstv. ráðherra sagði þegar hann lýsti því hvernig æskilegast væri að sjá samningsferlið. Ég er norrænn sósíaldemókrati og það lafir nú taug af slíkum í hæstv. ráðherra líka. Við erum sammála um þetta. Þegar hæstv. ráðherra segir að það sé óæskilegt að opinberi geirinn rífi niðurstöður samninga á almennum markaði, drottinn minn dýri. Hvernig var þetta hér? Það byrjaði þannig að ríkisstjórnin byrjaði á því bókstaflega á fyrstu sex vikum sínum að semja um 25% hækkun - til hverra? Sérgreinalækna. Í kjölfarið komu aðrir læknar [[Gripið fram í.]]og þeir bentu á sérgreinalæknana og fengu 30%. Framhaldsskólakennarar komu þarna einhvers staðar í millitíðinni og hv. þingmaður sem situr í salnum getur sagt okkur frá því hvað þeir fengu mikið. Frú forseti. Þetta eru sem sagt sérgreinalæknar, opinberir starfsmenn, læknar, opinberir starfsmenn, og framhaldsskólakennarar, líka opinberir starfsmenn. Hverjar skyldu hafa verið röksemdir fyrir háum launakröfum í almennum samningum í síðasta mánuði? Samningarnir við þessar þrjár stéttir. Hæstv. ráðherra hefði betur farið yfir norræna módelið svolítið fyrr á sínum ferli. Engu af því sem hæstv. ráðherra segir að sé ídeal hefur þessi ríkisstjórn fylgt. Þess vegna erum við í þessari stöðu. Það var hæstv. ríkisstjórn sem dreif upp þessar væntingar.
Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur svo gaman af því að æsa mig upp í ræðupúltið og spurði mig þeirra spurninga hvort ég teldi rétt að þessar stéttir hefðu yfir höfuð verkfallsrétt vil ég segja að ég met þennan rétt mikils, en ég geri jafnframt kröfu til þess að vel sé farið með hann. Ég á mjög erfitt með að skilja það, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að hópar sem sömdu síðast og hafa fengið meiri kaupmáttaraukningu úr þeim samningum en þeir reiknuðu með skuli síðan beita verkfallsvopninu þegar samningum lýkur. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Finnst honum þetta eðlileg notkun á verkfallsréttinum? Er hann ekki sammála mér í því að þetta sé einhvers konar neyðarréttur eða telur hann að þetta sé bara almennur réttur sem menn geti notað þegar þeim sýnist? Umræðan hefur alltaf verið þannig að verkfallsrétturinn er notaður aðeins í neyð. Er það neyðarréttur þegar menn gera kröfu um 30–100% kauphækkun í einu lagi og beita verkfallsvopninu? Ég trúi því ekki að hv. þingmaður sé sammála því að það sé eðlileg beiting á verkfallsvopninu og verkfallsréttinum. Ef mönnum finnst það finnst mér það koma til endurskoðunar hvort þær stéttir sem hér eru og teljast til grunnstoða samfélagsins hafi yfir höfuð slíkan rétt ef honum er beitt með þeim hætti hér eftir eins og verið hefur hingað til.
Frú forseti. Í sjálfu sér er þetta ekki einu sinni spurning um hvaða skoðun ég hef eða hv. þm. Brynjar Níelsson. Ég tek það fram, af því að hv. þingmaður segir að ég sé alltaf að æsa hann til ræðuhalda, að það er bara vegna þess að mér finnst gott að sitja við skör meistarans og nema. Hann slær alltaf tiltölulega bjartara ljósi á flókið rökgengi réttarkerfisins þegar hann á orðastað við okkur þingmenn. En þetta er ekki spurning um hvað mér finnst, þetta er ekki spurning um hvað hv. þingmanni finnst. Þetta er spurning um hvaða rétt stjórnarskráin veitir. Hún veitir samningsfrelsinu töluvert mikinn rétt, verkfallsréttinum líka, en það eru kvaðir á honum. Ég er sammála honum um það. Við sérstakar aðstæður þegar svo er komið að líf og limum er hætt og það eru miklar efnahagsbúsifjar, er það alla vega ljóst af dómaframkvæmdum, og það er hugsanlega líka í samræmi við almenna skynsemd sem sum okkar búa yfir í þessum sal, að það sé rétt að ljúka því með einhvers konar hætti. En þá verða menn að skoða hvernig er komið í þennan stað og ég er mjög ósammála því. En svo langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hverjum er hann að bjarga? Hvaða lífi, hvaða limum er hann að bjarga til dæmis með því að setja lög á verkfall starfsmanna Sinfóníunnar, leikarafélagsins, Iðjuþjálfarafélagsins, Sálfræðingafélagsins, bókasafnsfræðinga? Telur hv. þingmaður að þetta mundi standast fyrir dómi? Telur hann þá ekki að það hefði verið lögfræðilega réttara og betra ef þetta hefði verið þrengt og einskorðað einungis við þær stéttir sem hv. þingmaður telur að séu svo mikilvægar að mönnum sé háski búinn af stöðunni eins og hún hefur þróast? Ég held að ef þetta verður skoðað fyrir einhvers konar dómstólum í útlöndum, ef málið fer svo langt, sé íslenska ríkisstjórnin í vanda.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta snýst auðvitað ekki um skoðun mína eða skoðun hans. En ég er ekki í nokkrum vafa um að hvað viðkemur hluta af þeim hópum sem hér eru séu sannarlega almannahagsmunir í húfi. Ég get alveg tekið undir það. Það kann að vera að það séu engir almannahagsmunir varðandi Sinfóníuhljómsveitina eða leikara. Sumir gætu sagt að menningarlegri og andlegri heilsu þjóðarinnar væri hætt komin ef við fengjum ekki að njóta sinfóníunnar [[Gripið fram í: Í tíu vikur?]]- í tíu vikur, já. Hvar liggja mörkin þar? Að öllu gamni slepptu gæti vel verið að sumt af þessu geti ekki staðist, ef ég á að setja mig í lögfræðilega gírinn, ég get vel tekið undir það. En hér erum við í aðalatriðum að tala um þær stéttir sem teljast til grunnstoða samfélagsins, fólk sem við getum raunverulega ekki verið án, starfsmenn eða grunnstarfsemi sem við getum ekki verið án nema setja hér allt í uppnám, bæði líf og limi og tökum þar mikla efnahagslega áhættu. Þess vegna tel ég alveg ljóst að varðandi flesta þessa hópa séu sannarlega almannahagsmunir í húfi, en ég ætla ekki að deila við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ég er ekki viss um að almannahagsmunir séu fyrir hendi með því að aflétta verkfalli hjá sinfóníunni eða leikurum.
Frú forseti. Hvorugur okkar hv. þingmanns er að gera lítið úr þessum hópum, en ég tók það sem dæmi um þær brýnu nauður sem reka til lagagjörnings af þessum toga. Ég sagði: Er nægilega vel um hnúta búið til að íslenska ríkið hafi varnir ef mál verður hafið fyrir til dæmis Mannréttindadómstólnum? Hv. þingmaður hefur getið sér það orð hér í þessum sölum að hann er eins konar lagatæknilegur hæstiréttur hér og ég tel að enginn standi honum framar í þessum efnum. Hann bjargaði þinginu heldur betur frá hneisu á sínum fyrstu fjórum vikum hér þegar ríkisstjórnin kom, sem frægt var, fram með mál til að breyta framlagningu fjárlaga. Hún gerði það með þeim hætti að það var komið í gegnum 2. umr. þegar hv. þingmaður rak augun í að ef við hefðum samþykkt það væri ekki hægt að kveðja saman þing næstu þúsund árin, svo hann er nú ekki lítils virði, hv. þingmaður, og er kannski ástæðan fyrir því að við erum hér í kvöld. En hv. þingmaður hefur bara sagt það og kveðið upp úr með að það sem ég var að segja er rétt. Hann er efins um að þetta standist að öllu leyti. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann. Í greinargerð með þessu frumvarpi er til dæmis verið að réttlæta það að binda enda á verkfallsaðgerðir hjá sýslumannsembættum vegna þess að það gæti komið niður á réttindum annarra og gæti haft neikvæð áhrif á ráðstöfun eigna viðskipta framleiðslu. Sýslumannsembætti? [[Gripið fram í.]]Já, það er það, en það er ekki þannig að líf og limir liggi við. Þá ætla ég að benda hv. þingmanni á, sem þekkir þetta örugglega miklu betur en ég, að mál var reist fyrir mannréttindadómstóli vegna þess að olíuverkamenn á borpöllum í Noregi fóru í verkfall. Niðurstaðan varð sú að jafnvel þó að um mjög mikinn efnahagslegan þrýsting væri að ræða sem mundi geta skaðað Noreg og jafnvel fjármögnun heilbrigðiskerfisins var tekið fram í dómnum að þá væri ekki þar með sagt að það væri réttlætanlegt að slíta verkfalli með lögum, hvað þá hjá sýslumannsembættum.