Borist hafa bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 710, um birtingu alþjóðasamninga, frá Andrési Inga Jónssyni, og á þskj. 788, um nefndir, starfs- og stýrihópa, frá Þorsteini Víglundssyni.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra og heilbrigðisráðherra.
Herra forseti. Vissulega eru mjög óvenjulegir tímar hér á landi og um heim allan. Um allan heim er verið að grípa til aðgerða sem ekki hafa sést áður eða í það minnsta er langt síðan þær hafa sést. Við verðum öll vör við það ástand sem nú ríkir með einum eða öðrum hætti. Við sjáum á okkar vinnustað, Alþingi, hvernig hlutirnir eru en úti í samfélaginu eru tugþúsundir einstaklinga sem hafa verulegar áhyggjur af framtíðinni, af því hvað koma skal og hvað hægt er að gera til að lifa af næstu mánuði og misseri. Ríkisstjórnin hefur kynnt ákveðnar tillögur og fagna ég þeim. Ég vil hrósa fjármálaráðherra fyrir að koma fram með þær. Við erum hins vegar ekki alveg sammála um að þetta sé rétt aðferðafræði eða nógu langt gengið. Það er nokkuð sem við hljótum að taka umræðu um í þingsal eða í nefndum eftir því hvernig hlutirnir þróast. Nú eru mögulega fjölmörg fyrirtæki, sérstaklega í ferðaþjónustu, sem hafa engar tekjur. Núna er engin innkoma og verður engin innkoma næstu mánuðina. Hvernig eiga þessir aðilar að fara að ef þeir eiga að borga 25% af launum til að halda starfsmönnum ef þeir hafa enga innkomu? Þeir hafa skuldbindingar og fjárfestingar en ekkert kemur í kassann. Ég get ekki séð að þessi fyrirtæki geti í raun gengið inn í það fyrirkomulag sem þarna var sett af stað. Mig langar líka að heyra ráðherra útskýra fyrir mér hvernig hægt sé að rökstyðja og treysta fjármálastofnunum, bönkunum, fyrir því að velja úr hvaða fyrirtækjum á að hjálpa og hverjum ekki. Eins og ég skil þessar tillögur munu fjármálastofnanir, bankarnir, velja úr þá sem fá aðstoð. Verður það þannig að þeir sem ekki fá aðstoð en telja sig vera með góð fyrirtæki geti leitað eitthvað annað og fengið álit einhvers annars á stöðu sinni?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góðar undirtektir við okkar fyrstu útspilum núna um helgina sem eru stærstu skref sem stigin hafa verið í efnahagsráðstöfunum hér á landi. En þeim er ekki fylgt eftir með orðunum: Þetta er nóg. Þeim er fylgt eftir með orðunum: Þetta er það sem við teljum rétt að gera á þessu stigi málsins og við trúum að muni koma til aðstoðar fyrirtækjum sem hafa orðið fyrir tekjuhruni, svo dæmi sé tekið, og fjölskyldum og einstaklingum úti um allt samfélag sem hafa áhyggjur af framtíðinni. Við viljum létta áhyggjum af fólki og erum hér með mjög markviss úrræði sem grípa inn í þá stöðu að fjöldinn allur af fólki, eins og t.d. yfir 90%, sýndist mér, af starfsfólki Icelandair, er að missa starfshlutfall. Ríkið kemur inn í þá stöðu. Ég vil ítreka að við erum ekki að fullyrða eitt eða neitt um það að þetta sé nóg. Það eru sterk rök fyrir því að ef þessi krísa dregst á langinn þurfum við að gera meira. Ef við veltum því fyrir okkur að þetta ástand muni leiða til þess að skuldir safnist upp í samfélaginu yfir tíma erum við í raun og veru fyrst og fremst að horfa á spurninguna: Hvar munu þessar skuldir safnast upp? Við vitum að ríkissjóður mun taka á sig verulega aukna skuldsetningu en við vitum á sama tíma að fyrirtækin þurfa að auka skuldsetningu sína. Einhvers staðar eru þó mörk á því hvað þau geta gengið langt. Það er alveg augljóst að við ætlum ekki að koma út úr þessari lægð þannig að við séum með það sem við kölluðum á sínum tíma zombí-fyrirtæki, uppvakninga sem geta sig ekki hreyft, hafa enga getu til að gera nokkurn hlut vegna þess að skuldirnar eru þeim orðnar ofviða. Ég ætla að koma inn á það aðeins í síðara svari hvernig við sjáum fyrir okkur að fyrirgreiðsla verði veitt í kerfinu en við ætlum að gera mikla kröfu til þess að viðskiptabankarnir standi sig og nýti það svigrúm sem Seðlabankinn er að gefa þeim til að standa við bakið á þeirra viðskiptamönnum.
Virðulegur forseti. Já, við getum verið sammála um að það er mikilvægt að fyrirtæki sem það geta nýti sér þessa möguleika. Það er hins vegar þannig að ekki eru öll fyrirtæki lífvænleg, eru ekki með góðan rekstur, hafa kannski ekki getað safnað í sjóði vegna fjárfestinga og þess háttar og hafa því ekki möguleika á að nýta sér þetta, lítil ferðaþjónustufyrirtæki svo dæmi sé tekið þar sem menn eiga bara ekki sjóði til að mæta þessum 25%. Ég hef áhyggjur af því. Sum þessara fyrirtækja hafa t.d. haft samband og spurt: Hvað er í þessu fyrir okkur? Ég á ekki peninga fyrir mánaðamótin næstu, fyrir laununum, vegna þess það er engin innkoma, það er núll, ég þarf að borga af lánum og tryggingar o.s.frv. Þetta er áhyggjuefni. Síðan held ég að það sé mjög mikilvægt, í ljósi þess að við hljótum hafi lært eitthvað af bankahruninu þegar bankarnir fóru í það að velja hverjir fengu að lifa og hverjir ekki, að vera með það alveg kristaltært að bankarnir geti ekki valið þá sem þeim hugnast og þóknast. Það verður að vera algjört gagnsæi og þeir sem telja sig hlunnfarna í því verða að getað leitað eitthvert annað til þess að fá úrlausn sinna mála eða niðurstöðu.
Virðulegi forseti. Ég sé þetta þannig að fyrirtæki eins og það sem hv. þingmaður er að lýsa hér, sem hefur tapað tekjum að verulegu leyti, jafnvel öllu leyti, er dæmi um fyrirtæki sem við erum að reyna að teygja okkur til. Slíkt fyrirtæki ætti að mínu mati að fá fyrirgreiðslu í sínum viðskiptabanka þannig að afborganir falli niður á næstunni og þeim verði einfaldlega fleytt aftast á lánið sem er til staðar. Þar fyrir utan eru brúarlánin sniðin að slíkum fyrirtækjum vegna þess að við segjum að þau eru einmitt til þess að geta staðið undir launagreiðslum, leigu, aðfangakaupum og öðru slíku. Tíminn einn getur síðan leitt fram hvort við þurfum hreinlega að fara í að létta skuldum þar sem þær eru að safnast óeðlilega fyrir hjá fyrirtækjum sem eiga í eðlilegu árferði fyrir sér framtíð. Hversu langt á að ganga í því er ekki gott að segja akkúrat í dag og við verðum einfaldlega að halda áfram að stíga ölduna, meta þau úrræði sem við höfum þegar gripið til, hvernig þau eru að virka og hvar þurfi mögulega að ganga lengra. [[Forseti hringir.]]Ég tel að við séum búin að stíga mjög myndarlega inn í stöðuna þannig að menn eigi ekki að þurfa að hafa áhyggjur alveg á næstunni.
Herra forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mun mæla fyrir aðgerðum ríkisstjórnarinnar vegna Covid-19 heimsfaraldursins að loknum þessum dagskrárlið. Aðgerðirnar miða flestar að því að gefa fyrirtækjum sem missa tekjur tímabundið möguleika á að lifa dýfuna af og taka aftur til starfa þegar faraldurinn er genginn yfir. Það er vissulega mikilvægt og margar góðar tillögur þar á meðal. Ferðaþjónustan, sem fyrir skellinn var stærsta atvinnugreinin á Íslandi og stóð undir tæpum 9% af landsframleiðslu í fyrra, stendur nú berskjölduð. Ferðaþjónusta er svo að segja hrunin úti um allan heim og sama má segja um greinina hér heima. Mörg hótel og gistiheimili er í miklum vanda. Í sumum þeirra er engin starfsemi þessa dagana, allt í frosti og starfsmenn komnir á atvinnuleysisbætur. Ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort hann reikni með því að ferðaþjónustan taki við sér á þessu ári eða hvort hann telji að það geti tekið greinina langt fram á næsta ár eða lengur að rétta eitthvað úr kútnum. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru tímabundnar og almennar. Líklegt er að ferðaþjónustan þurfi frekari aðstoð sem beinist sérstaklega að greininni. Mun hæstv. ráðherra nýta rýmri heimildir um ríkisstyrki sem Evrópusambandið og Eftirlitsstofnun EFTA hafa gefið út vegna þessa ástands og ef nauðsyn krefur óska eftir undanþágu frá Eftirlitsstofnun EFTA til að beina aðgerðum sérstaklega að t.d. hótelum, gistiheimilum og flugi? Á heimasíðu ESA er að finna viðmiðunarreglur og þar eru nefndar mögulegar undanþágur fyrir ríkisstyrki til ferðaþjónustu í þessu ófremdarástandi.
Virðulegi forseti. Það er engin leið að segja nákvæmlega hvenær botninum verður náð hjá ferðaþjónustunni. Ég held að við séum ekki búin að finna botninn. Ég held að mjög erfiðir mánuðir séu fram undan. Það er útilokað að fullyrða neitt um það hvort ferðamönnum taki að fjölga á ný, mánuð fyrir mánuð, í sumar, svo dæmi sé tekið. Það er bara ekki tímabært að fullyrða neitt um það. Ég er alveg sannfærður um að áhrifin af þessari krísu munu teygja sig inn á næsta ár en við munum finna einhvern tímann á þessu ári, að mínu áliti, einhvers konar viðspyrnu. Ég segi þetta vegna þess að ég trúi því að þetta sé tímabundið ástand, að faraldurinn gangi yfir og að hlutirnir muni að nýju á þessu ári komast smám saman í eðlilegra horf. En við munum hins vegar ekki endurheimta stöðu ferðaþjónustunnar á þessu ári og mögulega ekki heldur á næsta ári. Allar okkar aðgerðir miða hins vegar að því að ef það léttir eitthvað til, það birtir til að nýju, þá verðum við tilbúin til þess að nýta tækifærin í þeirri stöðu. Það er rétt sem hér kemur fram að menn hafa rýmkað mjög heimildir fyrir ríkisaðstoð og mér finnst sjálfsagt að við nýtum okkur það. Ég tel reyndar að það sem við erum að gera í dag sé dæmi um að við erum að spila inni í því nýja rými. Við teljum ekki að við séum að rekast á ríkisaðstoðarreglur með brúarlánunum sem við höfum nefnt. En ég myndi vilja biðja menn um að gæta sig á því að beina sjónum sínum eingöngu að ferðaþjónustunni. Það er alveg augljóst að fyrirtæki sem eru bara lauslega tengd ferðaþjónustu verða fyrir gríðarlegum skakkaföllum. Eigum við að taka bara leigubíla, svo dæmi sé tekið af handahófi um einhverja sem sjá hrun í tekjum sínum þrátt fyrir að vera kannski ekki beint starfandi í ferðaþjónustunni sem slíkri? Svona væri lengi hægt að telja, það væri hægt að ganga upp allan Laugaveginn og benda til hægri og vinstri handar á fyrirtæki sem verða fyrir áhrifum en eru kannski ekki skilgreind í venjulegu tali sem ferðaþjónustufyrirtæki.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það var athyglisvert en ég vil þó hvetja ráðherrann til að teikna upp þá sviðsmynd í ráðuneyti hans hvernig beita mætti sértækum aðgerðum og beina þeim að fyrirtækjum sem ættu í erfiðleikum með að reisa sig við á stuttum tíma þegar við réttum úr kútnum. Herra forseti. Heilbrigðiskerfið er fyrsta varnarlínan þegar ógn steðjar að og það sannast rækilega í núverandi ástandi. Gott og sterkt heilbrigðiskerfi varðar þjóðaröryggi. Heilbrigðiskerfið okkar er undir miklu álagi og það mun þurfa aukið fjármagn svo ekki myndist verulegur hallarekstur á yfirstandandi ári. Ekkert er hins vegar um aukið fjármagn til heilbrigðiskerfisins í fjáraukanum sem við ræðum síðar í dag og ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort við getum ekki treyst því að halli í ár verði bættur þannig að heilbrigðisstofnanir þurfi ekki að skera niður þjónustu [[Forseti hringir.]]á næsta ári til að vinna upp hallann sem myndast á þessu ári.
Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvægt atriði sem hv. þingmaður kemur inn á sem tengist heilbrigðiskerfinu. Við erum að boða það í þessum fjárauka að annar fjárauki muni koma síðar á árinu til að sækja heimildir fyrir margt sem er fyrirséð á útgjaldahliðinni í dag en var það ekki þegar fjárlög voru samþykkt. Þar er heilbrigðisþjónustan augljóslega efst á blaði. Við höfum almennan varasjóð til að sækja í og eins og sakir standa teljum við að við séum ekki á leiðinni inn í neinn bráðavanda varðandi þetta og að nýr fjárauki muni koma að gagni. Að öðru leyti varðandi fyrirtækin er auðvitað margt sem kemur til greina sem við þurfum að stíga frekari skref í. Við getum séð fyrir okkur ýmiss konar aðgerðir til að styðja enn frekar við fyrirtækin ef við teljum þess þörf; endurgreiðslu skatta, niðurfellingar skatta, tímabundið eða jafnvel varanlega, afskriftir skulda í bankakerfinu. Allt eru þetta augljósar aðgerðir sem getur þurft að grípa til ef ganga þarf lengra þannig að við sitjum ekki eftir krísuna uppi með ofskuldsett fyrirtæki sem geta sig hvergi hreyft, fjárfest, ráðið til sín fólk og látið til sín taka. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að koma aftur sem fyrst á eðlilegu ástandi.
Virðulegur forseti. Nú þegar Covid-veiran er á fullu að herja á heimilin óttast ég mjög - og ég ætla að verða eiginlega eins og gömul grammófónplata sem hjakkar alltaf í sama farinu - um ekki bara fólkið í landinu heldur heimilin. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hvað ætlar hann að gera í sambandi við verðtrygginguna? Verðbólgudraugurinn mun koma upp og það mun koma stökkbreyting á verðtryggð lán heimilanna. Eins og við vitum að skeði í hruninu mun það bitna á þúsundum heimila ef ekkert verður að gert. Ég vil bara fá svar núna strax við spurningunni: Hvað ætlar fjármálaráðherra að gera í þessu? Er hann tilbúinn að taka verðtrygginguna úr sambandi á heimilislán, á lánin hjá heimilum, núna strax? Við getum gert þetta einn, tveir og þrír, bara til að róa fólk niður. Ætlar hann að bíða þangað til að þeir sem eiga minnst í húsnæðinu eru búnir að missa allar sínar eigur? Hvenær á að gera þetta? Ég vil fá svar við því. Síðan vil ég líka fá svar við því hvers vegna ekkert er í pakkanum hjá honum um það hvernig á að styðja við einstaklinga sem eru verst settir á Íslandi. Það er unnið fyrir barnafólk en það eru einstaklingar sem eru svo illa staddir að þeir eru að reyna að halda húsnæðinu með svo lágar bætur og svo lágt útborgað að það er útilokað. Þetta fólk getur ekki einu sinni keypt sér mat, getur ekki einu sinni farið út í búð og náð í mat af því að það á ekki pening. Síðan er annað í þessu. Af hverju eru ekki lagðir peningar í Hjálparstarf kirkjunnar, Mæðrastyrksnefnd og Fjölskylduhjálpina til að þessir einstaklingar geti keypt t.d. lýsi, C-vítamín og D-vítamín? Það hefur komið fram að þetta hjálpar. Setjum þarna peninga í að hjálpa þessu fólki. Ég vil fá að sjá hvað ráðherra er að gera í því. Hvenær verður þessi hópur undir?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hér um verðtrygginguna og lýsir áhyggjum af þróun hennar. Enn sem komið er er ekki hægt að lesa út úr viðbrögðum markaðsaðila annað en að markaðurinn geri ekki ráð fyrir miklu verðbólguskoti. Ég vek athygli á því að eftir yfirlýsingu Seðlabankans frá því í morgun hafa vextir á verðtryggðum lánum fallið niður í 0%, ekki bara til skamms tíma heldur allt fram til ársins 2026. Markaðurinn gerir ráð fyrir því að vextir verði lágir, ekki bara á þessu ári heldur mörg næstu ár eftir yfirlýsingar Seðlabankans frá því í morgun. Þetta skiptir miklu þegar spurt er hvernig aðgerðir stjórnvalda geti haft áhrif á hag heimilanna. Seðlabankinn hefur skyldur að lögum til að halda aftur af verðbólgunni og hann ver trúverðugleika sinn til að sinna því verkefni með þeim tækjum og tólum sem hann hefur. Ég tel ekki tímabært að grípa til sérstakrar lagasetningar vegna verðbólgu og verðtryggingar. Ég tel reyndar að ef við færum út í slíkar aðgerðir mætti efast um traust okkar á því að þessir hlutir verði í lagi. Ég vek líka athygli á því vegna umræðunnar um verðtryggð lán að hafi menn raunverulegar áhyggjur af því að verðbólga sé á leiðinni ættu menn ekki að gleyma því að ræða um stöðu þeirra sem hafa tekið óverðtryggð lán í stórauknum mæli á undanförnum árum vegna þess að þeirra greiðslubyrði um hver mánaðamót mun hækka miklu meira en hinna sem hafa verðtryggð lán og njóta í raun og veru skjóls af henni. Ég tel að aðgerðir okkar horfi einmitt til fólksins í landinu, ekki bara fyrirtækjanna, af því að hér er rætt um einstaklinga. Að öðru leyti tek ég bara undir með hv. þingmanni þegar hann talar um ýmsar hjálparstofnanir. Við eigum að standa við bakið á þeim.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ákveðin teikn eru á lofti. Við erum búin að sjá gengi evrunnar fara úr 136 í 150 og dönsku krónuna og allt gengið á fleygiferð upp. Þetta þýðir á mannamáli að allar vörur munu hækka. Allt mun hækka sem er einmitt ávísun á verðbólguskot. Þó að vextirnir séu 0 segir það ekki alla söguna. Við verðum jafnframt að átta okkur á því hverjir taka verðtryggð lán. Það eru þeir sem hafa lægstu launin vegna þess að þar er greiðslubyrðin minnst. Hverjir taka óverðtryggð lán? Þeir sem eru á hæstu laununum, þeir sem geta þar af leiðandi borgað mun hærra hlutfall af sínum tekjum í afborganir af íbúðalánum. Þetta segir okkur að það er himinn og haf á milli þessara einstaklinga. Ég vona heitt og innilega að þið takið það inn í ef í ljós kemur að verðbólgan er að fara af stað. [[Forseti hringir.]]Ég fagna því einnig að þið ætlið að setja fjármuni inn í hjálparstofnanir svo að þær geti sinnt þeim sem minnst mega sín.
Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það varðandi gjaldmiðilinn okkar að hann hefur staðið sig vel að undanförnu. Hann hefur gagnast vel. Það er eðlilegt við þessar aðstæður að gengi íslensku krónunnar gefi nokkuð eftir. Við erum hér að ræða um algjört hrun hjá mörgum ferðaþjónustuaðilum, ekki satt? Þegar við horfum aðeins víðar yfir sviðið sjáum við að íslenska krónan er að veikjast t.d. gagnvart bandaríska dollaranum bara u.þ.b. jafn mikið og aðrar smáar myntir eru að gera. Við skulum ekki gleyma því hvaða viðspyrna felst í þessu. Það má leyfa sér að velta upp þeirri spurningu hvort það gæti ekki verið raunin að einstaka ríki myntbandalagsins, evrunnar, myndu gjarnan vilja eiga inni veikingu á borð við þá sem hv. þingmaður er að lýsa áhyggjum af. Ætli Ítalirnir myndu ekki vilja gefa nokkuð fyrir ákveðna veikingu [[Forseti hringir.]]síns gjaldmiðils um þessar mundir?
Forseti. Það er skortur á heilbrigðisstarfsfólki, hjúkrunarstarfsfólki. Starfsskilyrði hafa lengi verið svo slæm að fjölmargir menntaðir hjúkrunarfræðingar starfa ekki sem hjúkrunarfræðingar. Þetta veit heilbrigðisráðherra. Það voru sett lög á verkfall hjúkrunarfræðinga og annars heilbrigðisstarfsfólks fyrir fimm árum þó að varað hefði verið við því að það myndi valda skorti á heilbrigðisstarfsfólki. 200 hjúkrunarfræðingar sögðu upp. Þetta veit heilbrigðisráðherra. Svo til að bíta höfuðið af skömminni barðist ríkið gegn því að hjúkrunarfræðingar fengju sín fullu laun í verkfallinu. Þetta veit heilbrigðisráðherra. Kjarasaga hjúkrunarfræðinga er áralöng saga niðurlægingar. Núna hefur fjármálaráðherra ekki tekist að semja við hjúkrunarfræðinga í heilt ár. Hjúkrunarfræðingar hafa sagt okkur að það sé aðeins launaliðurinn sem standi út af til að klára samningana. En hæstv. fjármálaráðherra sagði við fyrirspurn minni fyrir helgi að hann myndi ekki samþykkja launakröfur hjúkrunarfræðinga. Hjúkrunarstarfsfólk er ekki gráðugt fólk. Maður velur ekki að hjúkra fólki og setja fólk í forgang ef peningar eru þér efst í huga. Hjúkrunarfræðingar vilja að launin hækki nógu mikið til þess að nógu margir menntaðir hjúkrunarfræðingar komi til starfa sem hjúkrunarfræðingar og létti álagi af hinum. Upprætum skortinn. Hjúkrunarstarfsfólkið er langþreytt. Ég vil spyrja: Hvað ætlar heilbrigðisráðherra að gera til að uppræta skortinn á hjúkrunarfræðingum? Hjúkrunarfræðingar munu standa með okkur í gegnum þennan faraldur. Það er hægt að treysta þeim til þess. Þeir munu setja sig í hættu fyrir okkur, þeir munu veikjast fyrir okkur. Við getum treyst því að þeir muni hugsa um okkur. Og þegar faraldurinn er búinn þá munu þeir fara nema við sjáum sóma okkar í því að standa með þeim núna. Hvað ætlar heilbrigðisráðherra að gera til að sporna við skorti á hjúkrunarfræðingum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þær forsendur sem hann gefur sér í spurningunni eru réttar. Því miður er það svo að skortur á hjúkrunarfólki er viðvarandi og fyrirsjáanlegt verkefni heilbrigðisþjónustu um allan heim. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin leggur á það áherslu nú á ári hjúkrunar, þar sem hjúkrun er í forgrunni og við ætlum að vera meðvituð um það hversu mikilvæg hjúkrun er, að það er fyrirsjáanlegur umtalsverður skortur á heimsvísu á þessari mikilvægu heilbrigðisstétt. Ég hef sett á laggirnar starfshópa með aðkomu hjúkrunarfræðinga sem lúta að þessu mikilvæga verkefni, bæði að fjölga hjúkrunarfræðingum í gegnum menntunina og í kjarasamningsviðræðum sem eru yfirstandandi og hafa tekið allt of langan tíma. Hjúkrunarfræðingar hafa lagt alveg gríðarlega mikilvæg lóð á þær vogarskálar að breyta vinnutíma vaktavinnufólks sem er kannski stærsta skrefið til að draga úr kynbundnum launamun á Íslandi sem stigið hefur verið. Mig langar að nota þetta tækifæri til að þakka hjúkrunarfræðingum sem standa núna vaktina og tek undir það að við hjálpum þeim mest í þeirra vinnu með því að sinna þeim tilmælum sem við erum að fá frá sóttvarnalækni og öðrum stjórnvöldum og gæta að fjarlægð milli manna o.s.frv. Ég hef sjálf verið í samtali við formann Félags hjúkrunarfræðinga. Ég legg mjög mikla áherslu á að það náist samningar í þessari umferð. Það snýst um virðingu fyrir þessu mikilvæga vinnuframlagi í velferðarsamfélagi. Það er boðaður fundur með aðilum á morgun og ég vonast auðvitað til þess að þar verði hreyfing á.
Það væri mjög gagnlegt ef hæstv. heilbrigðisráðherra gæti jafnframt farið yfir stöðuna, þ.e. hver staðan er fram undan miðað við þau líkön sem stjórnvöld hafa sett upp vegna faraldursins. Hver er staða heilbrigðisstarfsfólks, hjúkrunarstarfsfólksins sem stendur í framlínunni, sem vinnur í návígi við fólk sem er smitað, er að hjúkra því? Hver er staða þess í dag? Hvert er álagið? Hvernig er fyrirséð að álagið muni aukast? Hvað eru margir hjúkrunarfræðingar sem eru ekki starfandi sem hjúkrunarfræðingar í dag? Við vissum það á tímabili. 200 sögðu lausum störfum sínum þegar sett voru lög á verkföll á sínum tíma. Hversu margir hafa komið til baka? Hversu marga vantar til að sinna því verkefni sem við stöndum frammi fyrir, sér í lagi þegar - ekki ef - hjúkrunarstarfsfólk smitast? Við vitum að það gerist um allan heim. Það er sú hætta sem það leggur sig í. Hver er staðan í framtíðinni með hjúkrunarstarfsfólkið okkar, [[Forseti hringir.]]hættuna sem það stendur frammi fyrir? Hvernig getum við fengið þá sem eru ekki starfandi á sjúkrahúsum aftur inn? Hvernig hefur ráðherra stillt því upp?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fá tækifæri til að svara þessu. Nú er það þannig hér á Íslandi að það er gríðarlega vel haldið utan um þessi mál og forstjórar allra heilbrigðisstofnana funda á hverjum morgni með aðgerðastjórn almannavarna, sóttvarnalækni og landlækni til að fara yfir stöðuna. Það er lögð gríðarlega mikil áhersla á það að hver og ein heilbrigðisstofnun, sama hvar hún er í sveit sett, sé undir það búin að taka á móti smituðum einstaklingi í mismunandi ástandi. Til þess þarf að tryggja viðunandi hlífðarbúnað og að hann sé notaður og nýttur. Mig langar líka til að þakka fyrir það að fjöldi skráðra í bakvarðasveit heilbrigðisstarfsfólks er núna, í morgun klukkan hálftíu, 574 heilbrigðisstarfsmenn sem eru úti um allt samfélagið og eru tilbúnir að koma inn í verkin og sumir þeirra, meira en helmingur þeirra, til að fara inn í framlínuna og sinna Covid-smituðu fólki. Þar á meðal eru 183 hjúkrunarfræðingar og fyrir það er þakkað hér í dag.
Herra forseti. Það er óhætt að segja að þetta eru undarlegir tímar sem við erum að fara í gegnum núna. Auðvitað er heilsuváin þar brýnasta viðfangsefnið en það er líka alveg ljóst að þau mál sem við erum að taka hér til umfjöllunar í þinginu í dag munu skipta alveg gríðarlega miklu máli. Það skiptir að mínu viti mjög miklu að innan þings skapist góð samstaða því að þessi mál þarf að vinna hratt og örugglega. Hér þarf að skapast góð samstaða um afgreiðslu þeirra og nauðsynlegar breytingar eða betrumbætur sem á þeim kann að þurfa að gera. Þetta er ekki tími pólitískra yfirboða en þetta er heldur ekki tími fyrir gagnrýnisleysi eða meðvirkni. Það verður meiri hlutinn sem mun slá tóninn um það hvernig þinginu tekst til við afgreiðslu þessara mála í vikunni og því langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki sé alveg öruggt að meiri hluti í bæði fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd sé með skýr skilaboð frá ríkisstjórninni og skýrt umboð til að ráðast í þær breytingar sem þarf að gera á þessum málum og til að tryggja gott samstarf í nefndunum, milli minni hluta og meiri hluta. Við þessar kringumstæður er alveg sama hvaðan góðar hugmyndir koma, mestu máli skiptir að nefndirnar nái vel saman um þær breytingar sem þarf að gera og gangi lengra eftir því sem þurfa þykir. Því vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki alveg öruggt að þeim málum sem við erum að taka til 1. umr. í dag og afgreiðslu og vinnslu núna í vikunni á leifturhraða fylgi þau skýru skilaboð frá ríkisstjórninni að hér sé umboð til að vinna með þau og líkt og gert var í velferðarnefnd með hlutaatvinnuleysisbætur að betrumbæta eins og þurfa þykir?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir jákvæðan tón sem ég finn fyrir í þinginu um að eiga gott samstarf og segi að af minni hálfu og okkar í ríkisstjórninni stendur ekkert annað til en að eiga sem allra best samstarf um niðurstöðu þessara mála. Það er hægt að segja um aðgerðir ríkisstjórnarinnar að þessar tillögur eru ekki lagðar fram á grundvelli einhverrar vísindalegrar rannsóknar heldur þarf meira að leika ákveðna pólitíska list við að skapa nauðsynlegt traust og senda út rétt skilaboð um að við ætlum að standa öll saman í gegnum erfiðan tíma. Umfang aðgerðanna er ekki endanlegt en það hefur sín ytri mörk eins og við leggjum þetta núna fyrir þingið. Við fylgjum því eftir með því að segja að við munum áfram þurfa að fylgjast mjög náið með stöðunni. Almennt myndi ég þess vegna vil ég segja að við ættum að geta verið sammála um að stöðugt endurmat þarf að eiga sér stað eftir því hvernig úr spilast næstu vikurnar. Samt sem áður er mikilvægt að klára þessi skref. Ég ætla ekki að standa í vegi fyrir því að menn geri breytingar eftir því sem ástæða þykir til. Ég get nefnt eitt dæmi um mál sem ég held að við ættum að reyna að hraða afgreiðslu á og ætti ekki að taka miklum breytingum í grundvallaratriðum, þ.e. það er umfang fjárfestingarátaksins. Ég vonast til að geta lagt fyrir ríkisstjórn á morgun þingsályktunartillögu um verkefnin sem eiga að fylla þessa 15 milljarða sem við ræðum hér í dag. Í samstarfi við þingið finnst mér sjálfsagt að við ræðum einstök verkefni, innbyrðis áherslur og annað þess háttar, en ég myndi síður vilja sjá menn fara í kapphlaup um að segja að það sé hægt að koma út öðrum 10 milljörðum eða öðru á kostnað ríkissjóðs að þessu sinni vegna þess að við þykjumst hafa farið nokkuð nákvæmlega yfir það hvað er raunhæft að geta gert í sumar. [[Forseti hringir.]]Við erum bara rétt að byrja þessa umræðu. Ég mun ekki segja þinginu fyrir hvernig það á að afgreiða málin fyrir fram.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég held að einmitt við þessar kringumstæður sé mjög mikilvægt og það er bara rík krafa um það í samfélaginu að við sem hér störfum snúum bökum saman og vinnum sem einn maður að lausn á þeim brýnu vandamálum sem við er að etja. Það er alveg ljóst að forgangurinn í þeim málum sem hér er verið að ræða eða forgangurinn í þeirri vinnu, bæði í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, hvað varðar mögulegar breytingar eða lagfæringar hlýtur alltaf að snúa að bráðaaðgerðunum, því sem hefur áhrif næstu tvo til þrjá mánuðina. Við sjáum auðvitað að staðan versnar frá degi til dags, hefur verið að versna í raun og veru stöðugt á meðan ríkisstjórnin hefur haft þessi mál til meðhöndlunar. Því má vel vera að það þurfi að ganga lengra í einhverjum tilvikum eða þurfi að gera einhverjar breytingar. Því fagna ég því að hæstv. ráðherra taki vel í þessa málaleitan. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið hafi gott umboð til að vinna þessi mál [[Forseti hringir.]]vel og vandlega og í góðu samstarfi. Ég vona svo sannarlega, og við í Viðreisn munum leggja okkar af mörkum hvað það varðar, að okkur takist vel til.
Virðulegi forseti. Það verður líka að segjast eins og er að þingið er í viðbragðsstöðu vegna útbreiðslu veirunnar og ég vonast til að nefndinni gangi vel að fást við verkefnið við þær aðstæður sem við búum við í dag. Ég sé enga ástæðu til annars en að það geti tekist vel. Stjórnkerfið mun styðja við þessa vinnu og svara spurningum eftir því sem við getum. Það er alveg ljóst að fjölmargir aðilar munu vilja hafa skoðun á þessum aðgerðum en fyrstu viðbrögð eru jákvæð, verð ég að segja. Mér finnst ég skynja jákvæð viðbrögð frá Samtökum iðnaðarins, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum ferðaþjónustunnar. Það gefur vísbendingar um að okkur sé að takast að koma því út í samfélagið og koma því til skila að við tökum stöðuna mjög alvarlega og séum tilbúin að ganga mjög langt til að styðja við rekstur í landinu, slá skjóli [[Forseti hringir.]]yfir störfin og leggja þannig grunn að samstöðu um framhaldið.
Herra forseti. Ég vil fyrst óska ráðherra og ráðuneyti hans góðs gengis í þeirri vinnu sem fram undan er. Ég veit að þetta er ekki auðvelt og fólk er svo sannarlega að reyna að gera sitt besta. Ég vil einnig lýsa yfir miklum þökkum til allra heilbrigðisstarfsmanna sem eru þessa dagana í framlínu almannavarna og heilsu. Í svona neyðarástandi sjáum við vel hversu mikill auður, í raun þjóðarauður, er í okkar frábæra heilbrigðisstarfsfólki. Þetta fólk vinnur núna undir ótrúlegu álagi og álagið mun því miður einungis aukast á næstunni. Nú eru hjúkrunarfræðingar sú heilbrigðisstétt sem reynir hvað mest á, þetta er fjölmennasta heilbrigðisstéttin og í raun lykilviðbragðsaðili í þessu öllu saman. Þess vegna sætir furðu af hverju ekki er búið að tryggja hjúkrunarfræðingum nýjan kjarasamning. Hjúkrunarfræðingar hafa nú verið samningslausir við ríkið í meira en ár. Meira en ár er liðið frá því að gerðardómur Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga rann út og þar með miðlægur kjarasamningur félagsins við ráðherra. Síðasti kjarasamningur sem hjúkrunarfræðingar skrifuðu undir var árið 2014 og hafa hjúkrunarfræðingar því ekki samið um kaup og kjör við íslensk stjórnvöld í meira en fimm ár. Ég verð þess vegna að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er lykilráðherra í þessari ríkisstjórn: Stendur til að ljúka kjarasamningi við hjúkrunarfræðinga? Af öllum stéttum í landinu á þessi stétt ekki að vera samningslaus og hvað þá á þessum tíma. Mun ráðherra beita sér fyrir því að samið verði við hjúkrunarfræðinga? Þá á ég við í þessari viku. Það vill svo til að næsti samningafundur er einmitt á morgun þannig að aðilar eru að hittast. Ég hef þá trú og traust á ráðherra að hún geti beitt sér fyrir þessu. Ég veit að hún vill að sjálfsögðu sjá kjarasamninga en við þurfum þá að sýna það í verki. Ég ítreka hér í lokin [[Forseti hringir.]]að það er óskiljanlegt að þessi stétt sé ekki með samning við ríkið við þær aðstæður sem nú eru uppi.
Virðulegur forseti. Eins og kom fram í svari mínu við fyrri fyrirspurn í þessum fyrirspurnatíma er ég sammála því að það verður að ljúka þessum kjarasamningi. Ég hef væntingar til þess að bilið styttist milli aðila. Hv. þingmaður dregur þessa stöðu fram núna í ljósi ástandsins og ég er í sjálfu sér sammála því að þetta ástand dregur enn meira fram hversu bagalegt það er að ekki séu í gildi kjarasamningar við lykilstéttir eins og hér er um að ræða. Ég er þeirrar skoðunar að á öllum tímum þurfi að vera í gildi kjarasamningur við hjúkrunarfræðinga, hvort sem um er að ræða yfirstandandi glímu við Covid-19 eða ekki, og vil draga fram í þessari umræðu að það mikla viðbragð sem heilbrigðiskerfið okkar sýnir, er í raun og veru að sýna sitt afl, er allt frá sýnatökum í gegnum rakningu og sóttkví og síðan nýja göngudeild sem Landspítalinn er búinn að koma á laggirnar sem snýst um að fylgja eftir hverjum einasta einstaklingi sem er í einangrun vegna Covid-19, tala við viðkomandi í síma á hverjum degi eða annan hvern dag. Þetta utanumhald er einstakt á heimsvísu. Það sem Landspítalinn er að gera þarna er þjónusta sem við sjáum ekki annars staðar í heiminum og þessi símtöl eru meira og minna unnin af hjúkrunarfræðingum en auðvitað líka læknum. Svo reynir á þegar kemur að sjúkrahúsinnlögn og þar höfum við séð hvað lykilstéttir okkar eru mikilvægar.
Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að beita sér fyrir því að það verði einfaldlega samið við þessa lykilstétt. Ég ítreka að það er einmitt samningafundur á morgun. Þess vegna er mjög ríkt tilefni til að ræða þetta ekki einu sinni í þessum þingsal heldur tvisvar, en hv. þm. Jón Þór Ólafsson gerði það sömuleiðis í sinni fyrirspurn. Þetta ástand sem við búum við, þetta fordæmalausa ástand, sýnir hvað þessar stéttir skipta okkur miklu máli, skólafólk og heilbrigðisstarfsfólk. Við sjáum að hjúkrunarfræðingar hafa nú þegar svarað þessu kalli, meira að segja þeir hjúkrunarfræðingar sem hafa ekki starfað lengi inni á heilbrigðisstofnunum, eru jafnvel farnir á eftirlaun, hafa skráð sig í bakvarðasveit heilbrigðisstofnana. Hjúkrunarfræðingar hafa svarað okkar kalli og nú þurfum við að svara þeirra kalli. Mig langar að spyrja að lokum hæstv. ráðherra hvort hún muni ekki bara beita sér fyrir því að þessi stétt fái kjarasamning heldur hvort hún muni jafnvel beita sér fyrir því að þessi stétt fái álagsgreiðslur vegna þeirrar stöðu sem hún býr við í því neyðarástandi sem þjóðin býr við.
Virðulegur forseti. Enn þakka ég hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og við vitum bæði verða ekki samningar leystir hér í ræðustóli Alþingis en það er gríðarlega mikilvægt að taka þessi mál upp eins og hv. þingmaður gerir hér. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með þann mikilsverða áfanga sem hefur tekist að því er varðar vinnutímabreytingu vaktavinnufólks og hefur þegar komið sjúkraliðum til góða og mun líka koma hjúkrunarfræðingum til góða af því að þarna er um að ræða þessar stóru kvennastéttir í heilbrigðisþjónustunni sem hafa verið að ganga vaktir um árabil og áratuga skeið án þess að það hafi verið metið með fullnægjandi hætti. Nú er verið að gera það með þessari breytingu. Þar hafa hjúkrunarfræðingar sjálfir og forysta þeirra lagt alveg gríðarlega mikla vinnu á sig til að byggja upp [[Forseti hringir.]]traust milli aðila og leggja þann grunn sem liggur núna fyrir, að því er varðar þennan stóra hluta, og er að mínu mati stærsta skrefið í áttina [[Forseti hringir.]]að því að útrýma kynbundnum launamun á Íslandi. En þá er launaliðurinn eftir og við verðum að klára hann.