Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að hv. þingmaður hafi akkúrat komið að mjög mikilvægu atriði hvað þetta varðar, þegar hann nefnir að svona aðilar fara ekki út úr verkefni af þessu tagi möglunarlaust og án þess að fá fullar bætur fyrir. Þess vegna held ég að þarna hafi jafnvel stefnt í að þessi fyrirtæki myndu höfða skaðabótamál og þess vegna standi menn frammi fyrir því að með því að fara í þetta verkefni hafi hálfpartinn verið búið að skuldbinda okkur til að halda sæstrengsverkefninu áfram. Þá erum við komin að því að þarna er greinilega gríðarlegur þrýstingur frá hagsmunaöflum þess efnis að við förum ekki á þessu stigi að leggja einhvern stein í götu verkefnisins. Þá spyr maður: Hvar var umræðan hér heima um þetta á sínum tíma, [[Forseti hringir.]]sérstaklega þegar ljóst er að það virðist vera hægara sagt en gert að koma okkur út úr þessu verkefni?
Virðulegur forseti. Eitt af því sem mælir með því að fresta þessum málum öllum til haustsins er að varðandi þennan lista sem kallaður er og IceLink-verkefnið er á er minn skilningur sá að hann sé uppfærður einu sinni á ári og að það sé að hausti. Það eru þá enn ein rökin í púkkið hvað það varðar að fresta málinu í heild sinni til haustsins og sjá með hvaða hætti þessi atriði hafa þróast. Menn hlaupa ekki frá verkefnum sem þeir hafa komist inn í eins og þetta sem eru hæf til að njóta ríkisstyrkja upp á verulegar upphæðir, menn sleppa ekki takinu á slíku möglunarlaust. Ég held að það sé alveg ljóst en við sjáum þetta í haust ef ég skil rétt að listinn sé uppfærður þá.
Virðulegur forseti. Í umsögn Samtaka iðnaðarins varðandi orkupakka þrjú kemur fram í 7. lið, með leyfi forseta: „Að gefnu tilefni benda SI að til umfjöllunar á vettvangi ESB er nú þegar fjórði orkupakkinn […] þar sem liggur undir enn víðtækara regluverk en samkvæmt fyrstu orkupökkunum og felur sá pakki í sér breiðari skírskotun til umhverfis- og orkunýtnimála, svo sem orkunýtni bygginga.“ Síðan segir í umsögninni að þar séu undirliggjandi ýmis hagsmunamál sem þurfi að skoða sérstaklega og hafi frekari skírskotun til hérlendra aðstæðna umfram það sem þeir segja að sé varðandi þennan þriðja orkupakka. Það sem ég hef aðeins áhyggjur af er að mér finnst sem Samtök iðnaðarins hafi ekki séð þá skýru tengingu sem er á milli hvers orkupakka. Við sjáum að þegar orkupakki tvö, þ.e. önnur raforkutilskipunin, var innleiddur var það gert með þeim hætti að Evrópusambandið segir að engin ástæða sé til að veita einhverjar undanþágur frá næstu tilskipun, sem er númer þrjú, vegna þess að það hafi gengið svo vel að innleiða hina. Ef við innleiðum þriðja orkupakkann, eins og gert er ráð fyrir með húð og hári, verður þar af leiðandi erfiðara fyrir okkur að gæta þeirra hagsmuna gagnvart Evrópusambandinu sem Samtök iðnaðarins ræða í umsögn sinni af því að þá verðum við búin að taka enn eitt skrefið inn á þennan sameiginlega orkumarkað. Þó að Samtök iðnaðarins nefni einungis eitt atriði, þ.e. varðandi orkunýtni bygginga, sem er að sjálfsögðu gríðarlega stórt mál fyrir okkur Íslendinga, eru a.m.k. sjö önnur atriði sem taka breytingum. Ég nefndi fyrr í kvöld að meðal þess sem á að breyta í orkupakka fjögur eru gerðir sem okkur er ætlað að innleiða núna. Við höfum ekki innleitt þær af því að við erum ekki búin að klára orkupakka þrjú. Það eru gerðir sem komnar eru í breytingaferli hjá Evrópusambandinu. Við getum orðað það þannig að við vitum að hluturinn sem við höldum á mun breytast. Hann verður ekki sá sami á morgun og hann var í gær en við ætlum samt ekki að gera neitt í því. Við ætlum ekki að kynna okkur betur af hverju hann breytist. Við ætlum ekki að kynna okkur hvaða áhrif það hefur ef hann breytist o.s.frv. Það finnst mér mjög bagalegt og ég hefði haldið að það væri skynsamlegt af fylgismönnum þessa máls að fara fram á það að fá ítarlega kynningu og krufningu á þeim breytingum sem verða við innleiðingu fjórða orkupakkans. Annað sem ég hef ekki alveg áttað mig á hvort eigi við um Ísland, það getur vel verið að sá hluti verði undanþeginn en það er samt ekkert sem bendir til þess, er svokallaður áhættuviðbúnaður, á enskri tungu „risk-preparedness“, með leyfi forseta, reglugerð um áhættuviðbúnað orkumarkaðarins krefst þess að löndin í Evrópusambandinu, ef þetta á við okkur á EES-svæðinu, undirbúi plön um hvernig bregðast eigi við hugsanlegri orkukrísu í framtíðinni og komi á fót viðeigandi plani til að koma í veg fyrir slíkt. Nýja reglugerðin krefst þess einnig að Evrópuríkin noti sömu aðferðir við að koma auga á allt það sem hugsanlega gæti leitt til orkukrísu og undirbúi svo áhættuviðbúnaðarplön í framhaldinu. Það gerir það að verkum að ríki munu þurfa að vinna saman sem eitt. Í stuttu máli mun nýja reglugerðin tryggja hámarksáhættuviðbúnað við hugsanlegri orkukrísu. Nú leikur mér forvitni á að vita hvort þetta muni gilda um Ísland. Hvert verður þá hlutverk Íslands í þessum viðbúnaði við orkukrísu? Munum við geta sett á fót einhvers konar viðbúnað fyrir okkur alveg sér eða munum við þurfa að geta brugðist við fyrir heildina miklu?
Forseti. Þetta var áhugaverð ræða um ásælni Evrópusambandsins og hvernig eitt leiðir af öðru hjá því. Mér varð hugsað til viðtals sem breska blaðið Daily Telegraph tók við hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktsson, afar gott viðtal, herra forseti. Ég hvet forseta til að lesa það viðtal. En mig langar í ljósi orða hv. þingmanns áðan að bera undir hann út úr þessu viðtali og spyrja hann hvort hann sé þá sammála því mati sem hér birtist. Mér heyrist hv. þingmaður vera nokkurn veginn að tala á sömu nótum og hér en þar sem þingmálið er íslenska ætla ég að styðjast við frétt Viðskiptablaðsins sem segir frá viðtalinu. Þessi frétt er frá 23. apríl 2018. Með leyfi forseta: „„Evrópusambandið álítur sjálfstæði okkar vera vesen,“ segir Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra í viðtali við breska blaðið Telegraph, og lítur hann á að yfirvöld í Brussel séu að taka sér sífellt meiri völd í gegnum EES. Segir það hneykslanlegt ef sambandið telur að Íslendingar samþykki eitthvað annað en núverandi tveggja stoða kerfi í gegnum EES. Íslensk stjórnvöld eru sögð óhress með hve þrýstingur Evrópusambandsins sé sífellt að aukast á að hér verði teknar upp síauknar viðbótarreglur, nú síðast vegna orkumála og meðferðar matvælaeftirlits. Sagði hann stjórnvöld í Evrópusambandi líta á sjálfstæði landsins sem sífellt meira vesen, en hann segir í viðtalinu að dýpri samþætting allra hluta innan sambandsins sé að gera Íslandi erfitt fyrir að gæta þjóðarhagsmuna sinna.“ Er hv. þingmaður sammála þessari afstöðu hæstv. fjármálaráðherra?
Virðulegur forseti. Ef Evrópusambandið væri bara vesen værum við í býsna góðum málum en þetta er miklu meira en svo. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins og ég tek algjörlega undir þau orð sem höfð eru eftir honum, og við alþingismenn þekkjum það vel, að Evrópusambandið er sífellt að reyna að búa til meiri miðstýringu og skipta sér meira af málum til að gera allt á sameiginlega markaðnum einsleitara og gera það helst þannig að menn hafi ekki hugmynd um hvaðan þeir komi og hvar þeir eru í þessu sambandi og er orkan er gott dæmi um það. Markmið Evrópusambandsins er að gera orkumarkaðinn eins einsleitan og eina heild og mögulegt er og gera það þannig að það skipti ekki máli hvar menn eru innan EES-svæðisins, þeir eiga að geta fengið ákveðna orku á verði sem liggur fyrir o.s.frv. Ferlið eða ætlunin virðist vera að skylda ríkin til að taka á sig ákveðnar skuldbindingar og við erum að því, með orkupakka þrjú, að taka skref í þessa átt, í átt að meiri markaðsvæðingu og meiri miðstýringu. Það er sífellt verið að dýpka eða búa til meira vandamál fyrir Ísland að taka upp þessar gerðir eða þessi lög frá Evrópusambandinu og eftir því sem við tökum meira upp af þeim, þeim mun erfiðara verður að staldra við og gæta hagsmuna eða fullveldis landsins. Miðstýrða valdið í Brussel ásælist sífellt meiri völd, það er rétt, og ekki bara í Evrópusambandslöndunum heldur líka öðrum löndum EES-svæðisins.
Forseti. Já, þetta virðist vera þróunin, en þá verð ég að fá að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í eina setningu sem höfð er eftir hæstv. fjármálaráðherra í þessu viðtali. „Íslensk stjórnvöld eru sögð óhress með hve þrýstingur Evrópusambandsins sé sífellt að aukast á að hér verði teknar upp síauknar viðbótarreglur“ - hv. þingmaður hefur fjallað töluvert um þetta - „nú síðast vegna orkumála og meðferðar matvælaeftirlits.“ En í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur áhyggjur af þessum tveimur þáttum, orkumálum og meðferð matvælaeftirlits, hvernig stendur þá á því að ríkisstjórnin rær nú að því öllum árum að koma í gegn þessum viðbótarreglum Evrópusambandsins varðandi orkumál og er á sama tíma með fyrirliggjandi frumvarp um að gefa eftir gagnvart sambandinu á sviði matvælaeftirlits eða innflutnings á ófrosnu kjöti og ógerilsneyddum matvælum?
Virðulegur forseti. Það er býsna erfitt að gera sér í hugarlund hvað gerir það að verkum að ríkisstjórnin skuli vera svona áfjáð í að láta undan kröfum Evrópusambandsins, hvort sem það er nákvæmlega með þetta svokallaða ferska kjöt og ógerilsneyddu vörurnar eða orkupakkann. Meira að segja er það þannig að þrátt fyrir að ráðherra hafi boðað að mögulega yrði þessu máli frestað fram á haustið, vegna þess að það væri ekkert óeðlilegt með mál sem væri í vinnslu, þá er skyndilega lögð mikil áhersla á að klára það með hraði í gegnum þingið. Engin skýring sem ég kannast við hefur komið á því öllu saman og þá síður hvers vegna á að fara svona hratt í að klára þetta blessaða kjötmál. Þó að það sé vitanlega annað mál held ég að þar þurfi menn að nýta tímann betur til að vera undirbúnir fyrir það sem fylgir í kjölfarið. Orkumálin eru rétt að byrja. Evrópusambandið mun halda áfram [[Forseti hringir.]]í þeirri viðleitni sinni að búa til einn sameiginlegan markað.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna, það er afar áhugaverð hugsun að baki. Eins og ég skildi þetta þá er hv. þingmaður að velta því fyrir sér hversu langt sé hægt að ganga og hvað felist í farvatninu með öllum þessum innleiðingum og breytingum sem síðar geta falist í innleiðingu sem þessari, eins og með reglugerð 347/2013, ef ég man rétt, þar sem einmitt er kveðið á um breytingar á þeim reglugerðum sem fylgja þessari innleiðingu, þ.e. reglugerð um 713 sem er sú sem er hvað umdeildust í þessu. Það hefur að mér vitandi ekki verið rýnt svo að nokkru gagni nemi. Ég rek augun í það í áliti dr. Carls Baudenbachers, þess góða manns, að ein rökinsemdin sem hann teflir fram fyrir því að við getum ekki haft sérstaka skoðun á þessu máli nú sé sú að Ísland hafi ekki staðið í vegi fyrir þeirri ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar að innleiða pakkann í lög EES og það hafi eingöngu krafist stjórnskipulegra fyrirvara og það hafi ekki verið fyrr en í mars 2018, en landið hafi samþykkt nýjan arkitektúr fjármálakerfis Evrópusambandsins sem viðkemur eftirliti byggt á sömu fyrirmynd og aðrar stofnanir ESB í samvinnu við ESA varðandi þriðja orkupakkann. Þarna er algerlega óskylt mál, varðar ekki orkuauðlindir eða sjálfstæði sem slíkt, nýtt sem rökstuðningur [[Forseti hringir.]]fyrir því að við eigum að innleiða þetta mál. Hvernig ætlum við að verjast í framtíðinni ef sífellt meiri eftirgjöf verður rökstuðningur fyrir því að halda áfram á þeirri braut?
Forseti. Ég þarf aðeins að rifja upp dagsetninguna sem hv. þingmaður las hér upp. Eftir því sem ég best veit fór þetta mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina í maí 2017, þ.e. þriðji orkupakkinn. Það breytir því ekki að spurningin snerist um það hvort við gætum sífellt verið að innleiða meira og afsala okkur mögulega valdi eða sjálfstæði, taka smám saman af sjálfstæði landsins. Ég held að svarið við því sé í raun já. Eins og ég hef verið að benda á í ræðum mínum hér í kvöld og í dag sjáum við það á fjórða orkupakkanum, sem hlaut samþykki í dag hjá framkvæmdastjórninni, Evrópusambandinu, að þar er áframhaldandi viðleitni til að draga völd frá einstökum ríkjum til miðlægra stofnana, breyta umsýsluferlinu. Hluti af því er að uppfæra, og það er búið að tilkynna að það eigi að gera, þær reglur sem við erum núna að velta fyrir okkur að innleiða hér, t.d. 72/2009 og 714/ 2009, held ég að hafi verið. Allt þetta mun taka breytingum samkvæmt fjórða orkupakkanum og það mun þýða enn meiri völd til þessarar miðlægu stofnunar, minni möguleika á því að einstök ríki geti haft afskipti af innri orkumarkaði sínum o.s.frv. Þetta sjáum við nú þegar en samt sem áður er ekki staldrað við og heildin rýnd. Það er það sem ég held að sé svo mikilvægt að gera af því við höfum tækifæri til þess. Við höfum ekki alltaf tækifæri til að sjá hvað er í pípunum. En þar sem við höfum slugsast við að innleiða þriðja orkupakkann þá njótum við þess í dag að geta séð aðeins inn í framtíðina.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ein af ástæðum þess að ég spurði er einmitt sú sem þingmaður kom inn á í svarinu, það er til að sjá heildarmyndina. Í ræðu hér fyrr minntist ég á fréttaskýringu Dave Keatings, sem er fréttaritari fyrir Forbes, þar sem talað er um blaðamannafund og vitnað í Miguel Arias Cañete, orkumálastjóra Evrópusambandsins, sem kvartar undan því að þrátt fyrir að völd hafi streymt til Brussel síðustu tvo áratugina séu enn takmarkanir á því að hægt sé að seilast enn lengra. Hann stingur í raun upp á því að hægt verði að ganga enn lengra að sjálfstæði ríkja í krafti atkvæða í stað þess að vera með [[Forseti hringir.]]einróma samþykki ríkja innan Evrópusambandsins. Veldur þetta hv. þingmanni áhyggjum?
Forseti. Ég fagna því fyrst og fremst að við séum ekki aðilar að Evrópusambandinu eins og þróunin er að verða, þ.e. ef vilji manna stendur til þess, og það næst fram, að hverfa frá því að allir þurfi að samþykkja hlutina til að þeir taki gildi, að einungis þurfi meiri hluta. Það er ekkert óeðlilegt að það sé ósk og vilji starfsmanna Evrópusambandsins sem vinna að því að búa til þennan sameiginlega markað með vöruna orku. Þarna er litið á orkuna sem eins mikla verslunarvöru og hvað annað. Fyrir okkur Íslendinga skiptir hún meira máli en svo að hægt sé að verðleggja hana eins og bíla eða mjólk eða eitthvað þess háttar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ræðu sem mér fannst mjög athyglisverð og upplýsandi. Ég er á svipuðum stað og sá hv. þingmaður sem talaði á undan í andsvari um samþjöppun valds á sviði orkumála þar sem það er greinilegt að Evrópusambandið ásælist nú þau völd sem verið hafa til staðar í orkumálum í hverri höfuðborg fyrir sig. Það vill nú færa þau undir Brussel. Mér finnst það vera áhyggjuefni ekki síst af því að með þeirri innleiðingu sem við erum að framkvæma hér og tveimur næstu innleiðingum, önnur eru yfirvofandi og hin við sjóndeildarhringinn, sogast Ísland inn í þann pakka. Ég hef orðað þetta þannig að Evrópusambandið sé að mörgu leyti eins og kóngulóarvefur. Sá sem ánetjast á ekki greiða leið út, eins og við höfum séð með nágrannaland okkar, Bretland. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé á svipuðum slóðum og ég hvað þetta varðar, að hann hafi áhyggjur af þeirri miklu samþjöppun valds sem er greinilega að verða og menn vilja að verði enn þá meiri þannig að orkumál fari í sama far og mjög margir aðrir málaflokkar þar sem svo virðist sem aðildarríki Evrópusambandsins hafi ekki sjálfstæðan vilja lengur heldur sogist allt vald og öll áhrif til Brussel. Mig langar að fá skoðun hv. þingmannsins á því.
Forseti. Já, klárlega hefur það verið stefna og vilji Brussel-systemsins að stuðla að meiri samþjöppun, meiri miðstýringu, á þeim forsendum að reyna að gera sambandið einsleitt, hafa hlutina eins líka og mögulegt er. Ég held því miður - ég að leyfa mér að segja því miður þó að ég sé ekki hrifinn af því að Ísland gangi í Evrópusambandið - að þetta ferli grafi hægt og bítandi undan Evrópusambandinu. Við sjáum það m.a. í Frakklandi að þingmenn eru smám saman missa trúna á að þetta geti gengið áfram með þessu áframhaldi, að völdin fari frá þjóðþingunum, frá ríkjunum sjálfum, inn í eitthvert miðstýrt batterí. Og við erum líka á fullri ferð í þessu hér á Íslandi ef við nýtum okkur ekki þær heimildir sem við eigum til að segja: Heyrðu, stöldrum aðeins við. Þetta á nú ekki við hjá okkur. Það eigum við að sjálfsögðu að gera núna vegna þess að þriðji orkupakkinn og fjórði orkupakkinn eru eins og tvíburar sem fæðast með nokkurra mínútna millibili. Á milli þeirra er gríðarlega sterk tenging og þeir munu fylgjast að, hönd í hönd, alast upp saman, vegna þess að það er í raun það sama sem er að gerast í báðum pökkunum; verið er að auka valdið. Verið er að auka á miðstýringuna. Verið er að tryggja að orka verði meiri verslunarvara. Verið er að tryggja að ríkin fari eftir þeim reglum sem Evrópusambandið setur til þess að hafa stjórn á því sem ég nefndi áðan. Það er það sem felst í þessu. Og það er það sem við þurfum að varast, vegna þess að það er fáum löndum jafn mikilvægt að eiga orku og Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Í sjálfu sér virðist líka vera tilhneiging hér innan lands til þess að gangast þessu valdi á hönd. Mér verður hugsað til andstöðu núverandi sitjandi hæstv. forseta Alþingis við orkupakka eitt og tvö á sínum tíma. Hann var ansi skeleggur og áberandi, en núna virðist sem Vinstri græn, flokkur hæstv. forseta, hafi gjörsamlega snúið við blaðinu og þrái ekkert heitar en að tengjast Evrópusambandinu tryggðarböndum í orkumálum. Það er nýlunda að maður þurfi að standa hér í debatti við þingmenn Vinstri grænna sem eru mjög áhugasamir um markaðsvæðingu orku. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja skýringu á þeim sinnaskiptum sem orðið hafa í þessum annars ágæta rótgróna flokki.
Forseti. Nei, ég hef ekki skýringar á því. Við höfum séð einstaklinga koma fram sem verið hafa í fararbroddi fyrir þennan ágæta stjórnmálaflokk, Vinstrihreyfinguna – grænt framboð, og lýsa undrun sinni á þeirri vegferð sem flokkurinn er, þar sem hann virðist hreinlega ganga í blindni í því að samþykkja og taka upp frekari markaðsvæðingu orkunnar, að líta á hana sem hverja aðra söluvöru. Ég er líka hissa á því að aðrir flokkar í þessari ríkisstjórn skuli halda á spilunum eins og þeir gera miðað við hvað þeir sögðu hér áður fyrr. Ég velti því fyrir mér hvað það er sem fær í ríkisstjórnina til að bregðast svona við. Getur það verið, og ég velti því bara upp, hv. þingmaður, að þingmenn hafi komist að því að vegna þess að Samfylkingarflokkarnir í minni hlutanum ætla allir, að því er virðist, að samþykkja þennan orkupakka þá hugsi þingmenn að þeir geti mögulega verið fjarverandi þegar kemur að atkvæðagreiðslunni?
Hæstv. forseti. Ég sagði í síðustu ræðu minni að ég ætlaði í nokkrum ræðum að fara yfir orkupakkann og hryggjarstykkið í honum og afleiðingar þess sem því öllu fylgir. Ég er með hér til umfjöllunar tilskipun 72/2009 sem fjallar um raforkuna, á meðan tilskipun 73 fjallar um jarðgasið. Í síðustu ræðu minni fjallaði ég um 33. gr., markaðsopnun og gagnkvæmni, en ætla núna að víkja að 35. gr., tilnefning og sjálfstæði eftirlitsyfirvalda. Í 1. tölulið greinarinnar er fjallað um að hvert aðildarríki skuli tilnefna eitt landsbundið eftirlitsyfirvald, sem yrði þá Orkustofnun í okkar tilfelli. Í 2. tölulið 35. gr. segir, með leyfi forseta: „Ákvæði 1. mgr. þessarar greinar skal ekki hafa áhrif á tilnefningu annarra eftirlitsyfirvalda á svæðisvísu innan aðildarríkja, að því tilskildu að það sé einn háttsettur fulltrúi sem er í fyrirsvari og tengiliður á vettvangi bandalagsins í nefnd eftirlitsaðila stofnunarinnar í samræmi við 1. mgr. 14. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2009.“ Í 4. tölulið er kveðið á um að: „Aðildarríkin skulu ábyrgjast sjálfstæði eftirlitsyfirvaldsins og skulu tryggja að það beiti valdi sínu af óhlutdrægni“ - sem er ekki óeðlilegt - „og á gagnsæjan hátt. Í þessum tilgangi skal aðildarríki sjá til þess við framkvæmd eftirlitsins sem eftirlitsyfirvaldið felur því með þessari tilskipun og tengdri löggjöf að eftirlitsyfirvaldið: a) sé lagalega aðgreint og óháð öllum öðrum opinberum aðilum eða einkaaðilum að því er varðar starfsemi,“ Í 2. tölulið ii. 4. gr. segir: „[Það] leiti ekki eftir eða taki við beinum fyrirmælum frá neinni ríkisstofnun eða öðrum opinberum aðila eða einkaaðila við framkvæmd eftirlitsverkefnanna. Þessi krafa er með fyrirvara um náið samstarf, eftir því sem við á, með öðrum viðkomandi landsyfirvöldum eða um almennar viðmiðunarreglur sem gefnar eru út af ríkisstjórninni án þess að hafa áhrif á eftirlitsvald og skyldur samkvæmt 37. gr. “ Það þýðir raunverulega að þetta yfirvald lýtur ekki boðvaldi framkvæmdarvaldsins á Íslandi og í þessu felst sá vafi að þarna sé raunverulega verið að framselja vald, eða efinn um það hvort svo sé eða ekki. Ég ætla að halda áfram, með leyfi forseta: Í a-lið 5. töluliðar segir: „eftirlitsyfirvaldið geti tekið sjálfstæðar ákvarðanir, óháð öllum aðilum á sviði stjórnmála, og hafi aðskildar árlegar fjárúthlutanir, sjálfræði við framkvæmd fjárúthlutana, og fullnægjandi mannafla og fjármagn til að sinna skyldustörfum sínum og …“ Sem sagt, þessi eftirlitsaðili, Orkustofnun, landsreglari, skuli með öðrum orðum ekki lúta neinni stjórn íslenskra yfirvalda en hins vegar ber okkur skylda til að fjármagna þessa stofnun eða þennan eftirlitsaðila. Okkur ber að leggja til fjármagn til að það vald geti sinnt hlutverki sínu sem síðan á að vera í miklu og góðu samstarfi við Evrópusambandið og ESA, sem er Eftirlitsstofnun EES. Þessi vandi kristallast í því að við erum að afhenda þessi völd sem eru stjórnarskrárbundin eftir því sem fræðimenn komast að, alla vega leiki mikill vafi á því hvort við raunverulega höldum sjálfræði í þessu máli. Vegna þess að síðan er kveðið á um, og ég kem inn á það betur varðandi 36. gr., hvaða áhrif þetta hefur svo í framhaldinu. En ég sé að tíminn er hlaupinn frá mér og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni mun ég halda áfram að leiða út þessa röksemdafærslu í næstu ræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mjög áhugavert er að fara yfir þetta nýja, eigum við að segja nýja hlutverk Orkustofnunar sem felst í því að innleiða þennan orkupakka, þessa tilskipun Evrópusambandsins og hvaða þýðingu það komi til með að hafa hér á landi. Það er verið að fjölga starfsmönnum við þessa stofnun, auka fjárveitingar í gegnum fjárlög og stofnunin fær heilmikil völd. En maður spyr: Hvernig hefur þessu verið háttað hingað til? Er þessi eftirlitsþáttur svona nauðsynlegur? Maður velti því fyrir sér. Ríkisbáknið, ef svo má að orði komast, hefur þanist út í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það er og hefur verið sérstakt áhugamál hjá ríkisstjórninni, sérstaklega Sjálfstæðisflokknum, að þenja út ríkisbáknið, sem er alveg á skjön við fyrri yfirlýsingar þess flokks og stefnuskrá um að draga úr ríkisbákninu. Þetta kemur manni því svolítið spánskt fyrir sjónir að flokkurinn skuli styðja þetta, að þessi stofnun fái meiri völd og hærri fjárveitingar. En að sama skapi langar mig að fá það fram hvort hv. þingmaður þekki til þess að þessu eftirliti hafi verið ábótavant. Er eitthvað í ferlinu í dag sem kallar á svona virkt eftirlit og að auka eftirlitið? Hefur [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður hugmynd um það? Hv. þingmaður hefur kynnt sér þetta vel, heyri ég, og flutti góða ræðu um þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, það er svo að það á að fjölga starfsfólki og auka fjárframlög frá íslenska ríkinu. Spurning hv. þingmanns snýst um hvort eftirlitsþátturinn sem þessu eftirlitsvaldi er ætlað að sinna sé nauðsynlegur. Svarið er tvíþætt. Innan Evrópusambandsins er án vafa nauðsynlegt að hafa öflugar eftirlitsstofnanir þar sem verið er að hafa eftirlit með þessari samfellu og einsleitni sem er hluti af markmiðum og stefnu sambandsins. Það skil ég mætavel. En markmið og stefna Evrópusambandsins er bara önnur og ólík því sem við höfum sem sjálfstæð og fullvalda þjóð. Ég skil þetta og meginlandshugmyndafræðina og það sem Evrópusambandið gerir og hef lýst því yfir í ræðum að ég er í raun og veru að mörgu leyti mjög hrifinn af því hvernig Evrópusambandið vinnur sín lög og reglugerðir og innleiðingar hvað varðar Evrópusambandið. Þar er samfella og samhljómur í því sem verið er að gera til að takast á við þann vanda sem Evrópusambandið stendur frammi fyrir. En hér er verið að stofna ríki í ríkinu. Við erum sjálfstæð og fullvalda þjóð og ættum ekki að vera með á okkar framfæri eftirlitsvald sem við fjármögnum en lýtur hins vegar ekki boðvaldi framkvæmdarvaldsins. Það er mín einlæga trú og skoðun. Ég geri athugasemdir við það, hv. þingmaður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og svona góða greiningu á stöðunni innan Evrópusambandsins þegar kemur að regluverki. En að sama skapi erum við akkúrat í þeirri stöðu að við erum lítil þjóð og aðstæður hér eru allt aðrar en á Evrópska efnahagssvæðinu eða meginlandi Evrópu. Þess vegna held ég að ljóst sé að það að fá svona mikil völd, að Orkustofnun fái þessi völd og verði nokkurs konar ríki í ríkinu, er eitthvað sem á ekki við okkar aðstæður. Maður hefur svolitlar áhyggjur af því hvernig valdheimild þeirrar stofnunar kemur til með að þróast. Það er eitthvað sem er nauðsynlegt að fá að vita og hvaða ítök hún kemur til með að hafa almennt þegar kemur að raforkumálum í landinu, mótun orkustefnu o.s.frv. ef þarna er komið nokkurs konar, ef ég skil þetta rétt, boðvald frá Evrópusambandinu innan okkar, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, orkusvæðis. Við erum sjálfstæð þjóð, við skulum hafa það alveg á hreinu. Er það ekki mjög óvenjulegt að þessi stofnun sem slík fái slíkt vald sem í raun og veru kemur frá Evrópusambandinu, að Evrópusambandið skuli leggja það að ákveðin stofnun í þjóðríki skuli fá svona mikið vald og þá með þessa tengingu [[Forseti hringir.]]við Evrópusambandið hjá ríki sem er ekki í sambandinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, það er nú málið að á Íslandi myndi slík stofnun vera ríki í ríkinu, eins og ég lít á það, en innan Evrópusambandsins væri slík stofnun ekki ríki í ríkinu vegna þess að slík stofnun lýtur lögmálum, stefnu, markmiði og regluverki sem gildir innan þess sambands. Það er kannski lykillinn í þessu, þ.e. þessi litlu skref sem verið er að taka. Og með innleiðingu fyrsta og annars orkupakka, annars orkupakkans einkum, þá höfum við raunverulega innleitt gerð sem gerir það að verkum að við skoðumst sem hluti af þeim raforkumarkaði og því regluverki sem þar gildir, eins langt og það nær. En við erum ekki tengd innra orkunetinu. Nú er tíminn fyrir okkur Íslendinga að spyrna við fótum og ákveða að halda sjálfræði og yfirráðum yfir þessari orku okkar. Ég kem inn á það í næstu ræðu minni af því að ég hef ekki tíma til þess í andsvörum að segja frá því hvað þetta þýðir, hvaða völd og hvaða skyldur slík stofnun sem þessi hefur. Það varðar einmitt við hvaða aðstæður þeir sem eru svo á orkumarkaði skuli búa og hver verkefni stofnunarinnar eru til að greiða götu Evrópusambandsins í að ná fram sínum markmiðum og þau kallast sannarlega ekki á við sjálfstæða og fullvalda þjóð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa ræðu. Ég sé ekki betur en að þarna sé hann farinn að nálgast það sem kallað hefur verið hið áður óþekkta valdframsal, sem færustu lögmenn hafa einmitt varað mjög rækilega við. Ég verð að segja að það er náttúrlega gríðarlega sniðugt hjá Evrópusambandinu að troða inn á okkur stofnun eða anga stofnunar, sem ég mun nú örugglega fara yfir hvert verksvið er í einhverri ræðu á eftir. Það er hrollvekjandi upplestur að fara yfir hvaða verkefni og vald þessi yfirstofnun, ACER, hefur með höndum og hvaða vald og forræði hún hefur. Það virðist vera að við ætlum að gangast þessari stofnun á á hönd. Þá kemur að aðdáun minni á Evrópusambandinu. Evrópusambandið þröngvar ekki einungis þessari stofnun upp á okkur heldur borgar Evrópa fyrir hana líka. Það er nú eiginlega hámark ósvífninnar, er náttúrlega feikigott fyrir þá. Þannig að ég hef verið að velta mjög fyrir mér hlutverki þessarar stofnunar og boðvaldi yfir henni sem sannarlega mun ekki verða hjá íslenskum stjórnvöldum. Mig langar að biðja hv. þingmann um að að fara aðeins yfir hans sýn á akkúrat þetta, þ.e. völd og áhrif þessarar stofnunar á Íslandi eftir að við innleiðum þennan orkupakka og hvernig hann telur að boðvald með [[Forseti hringir.]]stofnuninni muni verða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Spurning hv. þingmanns er um sýn mína á völd og áhrif þessarar stofnunar, þ.e. Orkustofnunar eða eftirlitsvaldsins hér, sem er staðbundið, eftir innleiðingu þriðja orkupakkans. Þau völd munu verða mjög mikil og þau munu verða þess eðlis að eftirlitsstofnuninni er bókstaflega skylt að fylgja til fullnustu eftir stefnu og markmiðum Evrópusambandsins, ekki stefnu og markmiðum Íslendinga í orkumálum, enda er verið að leggja okkur orð í munn með salamíaðferðinni, eða verið að hengja myllustein um háls okkar, því að stefnan verður ekki okkar heldur verður hún Evrópusambandsins. Við höfum raunverulega ekki þessa stefnu. Og okkar færustu fræðimenn hafa einmitt komið inn á það að með þessu séu í raun og veru áhöld um hvort ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, þar sem við höfum jú áhrif, muni raunverulega vera aðilinn sem geti úrskurðað eða haft áhrif þar sem drögin að slíkum ákvörðunum komi raunverulega frá ACER ef upp koma álitamál, þ.e. að sú stofnun sé raunverulega yfir og alltumlykjandi. Það er alveg rétt og ég samsinni hv. þingmanni í því að það eru líkur til þess að sú stofnun verði ráðandi í þessu og stefna Evrópusambandsins [[Forseti hringir.]]mun frekar um stefnu EES.
Herra forseti. Annað varðandi þetta ráðslag hefur valdið mér nokkrum áhyggjum. Það er valdið eða þau réttindi sem þessi yfirstofnun hefur til að ákveða sektargreiðslur sem lagaðar verða á íslensk orkufyrirtæki. Ég verð að segja að þær sektargreiðslur, alla vega eins og þær birtast þeim sem hér stendur, eru á alveg nýjum stað, upphæðirnar sem þarna um ræðir eru af þeirri stærðargráðu að maður hefur eiginlega ekki séð slíkt áður. Menn hafa nú sumir stunið yfir stjórnvaldssektum sem Samkeppnisstofnun hefur t.d. lagt á hér heima, en þarna erum við að tala um allt aðra hluti. Þarna erum við að tala um ef t.d. fyrirtæki eins og Landsvirkjun gerist brotleg að mati þessarar yfirstofnanirnar geta sektargreiðslur numið milljörðum króna. Það sem maður óttast er að það virðist ekki kveikja nein aðvörunarljós hjá ríkisstjórnarflokkunum þrátt fyrir varnaðarorð okkar bestu sérfræðinga, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Þeir virðast ætla að ganga með þennan orkupakka á bakinu í gegnum þingið, á stígvélum og í flýti, og virðast ekki hafa áhyggjur af þessum málum á nokkurn hátt. Mig langar aðeins að biðja hv. þingmann að fara yfir þetta með mér, þ.e. [[Forseti hringir.]]heimildir þessa yfirþjóðlega valds til að leggja sektargreiðslur á íslensk orkufyrirtæki.
Hæstv. forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar um leið og ég þakka honum fyrir andsvarið á þessum hluta heimildanna, þ.e. um stjórnvaldssektir eða heimildir til ákvörðunar sektargreiðslna, vegna þess að yfirleitt er það svo í hinni hefðbundnu stjórnskipun sem við þekkjum í þrískiptingu ríkisvalds, að slíkar ákvarðanir eru alla jafna á höndum dómstóla. Við störfum eftir lögum og það þarf að sanna brot og við höfum túlkað lög hingað til á þann hátt að hvort sem það er lögaðili eða einstaklingur þá skuli hver vera saklaus þar til sekt er sönnuð. En þarna er stofnun, sem er ríki í ríkinu, fært vald í hendur til þess að ákvarða refsingu á hendur einkaaðila sem að öllum líkindum er lögaðili. En það breytir ekki grunneðli og inntaki á þrískiptingu ríkisvaldsins, sem ég tel afar mikilvægt að við horfum til. Það er alltaf verið að seilast lengra og lengra í einhvers konar kollektívisma, ég bið forseta að afsaka orðalagið, þ.e. einhverja samþjöppun valds en ekki dreifingu þess og lýðræðislegri beitingu. Ég tel að það sé afar alvarlegt. Varðandi það að hér hafi menn ekki áhyggjur? Jú, ríkisstjórnin hefur áhyggjur og margir stjórnarliðar lýstu því fyrir einungis ári síðan að þeir myndu ekki fylgja þessu máli eftir, en virtust [[Forseti hringir.]]hafa róast við að hér var sagt að einhvers konar fyrirvarar væru [[Forseti hringir.]]fyrir hendi.
Herra forseti. Ég verð að hefja ræðu mína á því að óska Selfyssingum innilega til hamingju með að hafa unnið sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil í handbolta karla með afgerandi sigri sínum fyrr í kvöld, 35:25, á harðsnúnu liði Hauka í Hafnarfirði. Ég vil nota þetta tækifæri til að óska ungmennafélagi Selfoss til hamingju með þennan glæsilega árangur. Herra forseti. Eftir að hafa farið hér hratt yfir virkjunarsögu okkar Íslendinga í mínum fyrri ræðum, þar sem ég gerði því skóna að sú saga væri nátengd hinni miklu uppbyggingu sem átt hefur sér stað á flestum sviðum samfélagsins, ræddi ég tengingu við aðrar framfarir á nánast sama tíma og sýndust vera í samfelldum takti við hraða uppbyggingu á raforkuverum. Þar lagði ég áherslu á framfarir hvað varðar atvinnuuppbyggingu og tækni sem allt leiddi til sífellt betri lífskjara og velmegunar hér á landi. Þannig leitaðist ég við að tengja velmegun okkar í samtímanum við fortíðina, að virkjunarsagan væri samofin lífskjörum okkar í dag. Samtímis hélt ég því fram að Íslendingar væru því sem næst bundnir orkuauðlindum sínum vissum tilfinningaböndum, í sögulegu samhengi hlutanna. Í því samhengi benti ég á mikilvægi þess að átta sig á því að hér hafi í gegnum þessa sögu, herra forseti, tekist einhvers konar sátt um að fara út í stórvirkjanir, byggja öflugt dreifikerfi og taka framkvæmdaféð að láni til langs tíma. Þessar framkvæmdir voru stórátak fyrir fámenna þjóð, næsta örþjóð, í landi sem er stóran hluta ársins í heljargreipum vetrarins og á þeim tíma næsta samgöngulítið. Það er mikilvægt að hafa í huga þegar talað er um þessa sátt sem ég nefndi, og ég ætla að sé enn til staðar í dag, að virkjanirnar og dreifikerfi raforku var og er að mestu enn í opinberri eigu og þar með í eigu landsmanna allra. Að öllu þessu sögðu má fullyrða að landsmenn hafa talið sig eiga það inni að hér væri verð á raforku lágt og myndi, ef eitthvað væri, lækka enn frekar þegar stofnkostnaður virkjana og dreifikerfis væri að mestu greiddur. Áætlað var að Búrfellsvirkjun yrði greidd upp á aldarfjórðungi eða um síðustu aldamót. Eðlilegt var að sú stund þegar landsmenn gætu fyrir alvöru notið ávaxta fjárfestingarinnar frestaðist nokkuð þegar ákveðið var að leggja í fleiri stórvirkjanir á borð við Fljótsdalsvirkjun. Herra forseti. Af þessum ástæðum snertir það taug í hjarta landsmanna ef þeir telja að of langt sé seilst í þessa auðlind sem þeir almennt telja að sé og eigi að vera í þjóðareigu. Þeir eru mjög andsnúnir því að það verði einhverjir aðrir en almenningur á Íslandi sem eigi að njóta góðs af þessari auðlind. Við þetta má síðan bæta að það er af framangreindum ástæðum sem landsmenn telja einnig að rafmagn eigi að vera ódýrt hér á landi, bæði til almennings og innlendra fyrirtækja, og munu ekki sætta sig við neitt annað. Herra forseti. Svo að allt öðru. Stjórnarflokkarnir lögðu þetta mál upp og sögðu að ástæða þess að óhætt væri að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og innleiða þannig þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins væri að við Íslendingar myndum innleiða tilskipunina með lagalegum fyrirvara. Þetta leit allt mjög vel út þótt fáir gerðu sér grein fyrir því hvað nákvæmlega fælist í slíkum lagalegum fyrirvara. Þegar Miðflokkurinn kallaði ítrekað eftir því að fá að sjá hvar fyrirvarann væri að finna kom mikið fát á stjórnarliða. Næstu klukkustundirnar fengum við að heyra uppástungur - já, herra forseti, uppástungur - og a.m.k. fjórar mismunandi útgáfur af því hvar hann væri og hvers lags hann væri. Ég hef ekki tíma í þessari ræðu að fara nánar yfir þetta en mun halda áfram með þessa sögu í næstu ræðu minni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann hefur flutt hér nokkrar mjög góðar ræður, sem eru sögulegt yfirlit yfir raforkuframleiðslu í landinu. Það er mjög mikilvægt í þessari umræðu að við gerum okkur grein fyrir sérstöðu okkar og því mikla afreki sem hefur verið unnið við uppbyggingu raforkukerfis landsins, sem við viljum að sjálfsögðu hafa allt um að segja hvernig komi til með að þróast í framtíðinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í undanþágur frá EES-samningnum, þ.e. að sameiginlega EES-nefndin getur veitt undanþágur frá þessum orkupakka ef hann yrði lagður fyrir hana, en ríkisstjórnin hefur ekki kjark til að gera það af einhverjum ástæðum. Þess eru dæmi að aðildarríkjum hafi verið veittar undanþágur. Ísland hefur t.d. fengið undanþágu hvað varðar innleiðingu á regluverki um jarðgas, skipaskurði og járnbrautir, löggjöf sem á ekki við hér á landi. Þær undanþágur hafa ekki valdið neinum truflunum á samningnum, ef svo má orða það, eða fjórfrelsinu yfir höfuð. Þess vegna hefði maður talið að það væri ekkert að óttast í þeim efnum að fara með þetta mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina. En það sem ég vildi fá fram frá hv. þingmanni: Í ljósi þessa, telur hann nokkuð því til fyrirstöðu, er eitthvað að óttast við það - nú er þetta lögfræðileg spurning - að fara með þetta mál fyrir sameiginlegu nefndina í ljósi þess að búið er að veita okkur undanþágur frá ýmsum öðrum málum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir þessar vangaveltur og spurningu. Stutta svarið er: Nei. Það er ekkert að óttast við að fara eftir samningi. Það hefur ekki verið það. Það er ákvæði í samningnum sem tekur einmitt á þessu. Ágreiningsefni eða beiðnir um undanþágu frá ákveðnum gerðum eiga sér lögformlega leið í samningnum og hefur margoft verið rætt um það og bent á það hér. Ég skil ekki frekar en hv. þingmaður af hverju menn eru hræddir við að fara þá leið og get einungis getið mér til um ástæðurnar. Ég þekki ekki þetta samningaferli, hvernig það á sér stað, hvort þetta sé einhvers konar ókurteisi eða talið pólitískt erfitt eða eitthvað slíkt. En þetta er í samningnum, í lagagrein í samningnum. Leiðin er greið ef samningurinn er lesinn svona hreint og beint. Það virðist mér vera ef ég á að gefa álit mitt á því. En hefðirnar geta verið ýmsar í samskiptum ríkja. Þær eru sterkar þarna. Menn bera það fyrir sig að þetta hafi aldrei gerst áður, menn hafi ekki farið þessa leið áður þegar komið er svo langt í ferlinu að fara aftur fyrir nefndina, að það hafi aldrei gerst í 25 ára sögu samningsins. Ég tel að það sé ekki viðbára sem haldi vegna þess að samningurinn er jafngildur þótt hann sé orðinn 25 ára gamall og þó reyni ekki á allar greinar getur reynt á þær síðar. Þær eru þarna og til hvers þá að láta þær liggja ónotaðar?
Herra forseti. Ég held að þetta sé vel mælt hjá hv. þingmanni, það er ástæða fyrir því að þetta ákvæði er þarna inni. Þó að það hafi ekki verið notað í 25 ár er engin ástæða fyrir því að ekki eigi að nota það núna. Það sjá allir. Þetta er lögformleg leið sem hægt er að fara og fæst þá vonandi niðurstaða sem báðir aðilar geta unað við. Það er náttúrlega grundvallaratriði í allri samningagerð að báðir aðilar séu sáttir, að ekki sé hallað á annan aðila. Og í ljósi þess hve landsmenn hafa miklar áhyggjur af þessu máli og þeirri óeiningu innan samfélagsins sem það varðar að fara þá leið að innleiða þetta [[Forseti hringir.]]á auðvitað að fara svona leið sem er þá lögformleg og báðir aðilar geta verið sammála um að hægt er að fara.
Herra forseti. Ég get haldið áfram með þessar vangaveltur um þetta. Kannski hefur það einfaldlega gerst að stjórnarliðar hafa hlustað á embættismenn sína sem hafa komið með þá uppástungu að innleiða þetta bara; þetta sé ekki alvarlegt og menn gætu nú komist fram hjá þessu á ýmsan hátt og hingað lægi enginn sæstrengur o.s.frv. Síðan þegar lögfræðiálitin koma ákveða þeir að fara þessa leið, sem var síðasti kostur í áliti þeirra Stefáns Más og félaga. Svo þegar málið kemur hingað inn á þingið og það kemur í ljós - mjög svo berlega að mínu mati - að þessi lagalegi fyrirvari sem við höfum verið að benda á er ekkert nema hjómið eitt þá kemur upp eitthvað sem heitir pólitískt hræðsla við að gefa eftir. Menn eru of seinir, menn sáu þetta ekki fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og þær ræður sem hann hefur flutt hingað til í þessari umræðu og hafa í sjálfu sér dregið athygli okkar að þeirri stórkostlegu uppbyggingu sem orðið hefur í íslensku þjóðfélagi undanfarna áratugi. Nú virðist hins vegar sem íslensk stjórnvöld séu reiðubúin að offra þeim árangri og uppbyggingu sem unnið hefur verið að allan þennan tíma og leggja upp í óvissuferð með þessa sögu og þessa uppbyggingu að veði. Ég mun koma inn á það seinna í nótt í ræðu um fyrirvarana og annað, en tregða stjórnvalda til að lesa allan EES-samninginn veldur manni bæði áhyggjum og gremju. Það er eins og menn hætti að lesa við 100. og 101. gr. Það er eins og menn hafi ekki döngun í sér til að framfylgja því sem segir einkum í 102. gr. samningsins um að vísa málum til sameiginlegu nefndarinnar. Mig langar að fá álit hv. þingmanns á því hvað hann telur að hrjái stjórnvöld í þessu máli, þetta kjarkleysi og hvað menn eru eitthvað litlir í sér varðandi þetta. [[Forseti hringir.]]Mig langar að fá álit þingmannsins á því.
Herra forseti. Í síðustu þremur ef ekki fjórum ræðum mínum fór ég yfir virkjunarsöguna. Ástæða þess að ég gerði það er áhugi minn á að leitast við að varpa sögulegu ljósi á það af hverju orkumálin rista svo djúpt í þjóðarsálinni. Það var tilgangur þess að ég fór ofan í þetta og reyndi að skýra með þeim hætti sem ég gerði. Ég tel einmitt að þetta risti mjög djúpt í vitund landsmanna af þeim ástæðum sem ég tilgreindi. Menn lögðu á sig erfiði til að komast þangað sem við erum núna staddir. Virkjun orkunnar á svo ríkan þátt í hinni almennu skoðun landsmanna um ódýra orku og orku fyrir alla. Við erum búin að dreifa orkunni um allt land og inn í alla firði og dali, hversu langir eða djúpir sem þeir eru, og mönnum finnst að þeir eigi rétt á því. Þetta land er kalt og vetur eru langir. Þetta var ljósið í myrkrinu, jafnvel í bókstaflegri merkingu þess orðs. Þess vegna ristir þetta svo djúpt í þjóðarvitundinni. En ég var ekki búinn að svara því sem hann spurði helst um, spurningunni um ætlað kjarkleysi. Ég veit ekki hvort það er einhver hefð fyrir því að ef menn nefna það ekki á fyrri stigum að þeir vilji fá undanþágu eða vera undanskildir einhverjum gerðum sem eru í bígerð til innleiðingar hafi menn ekki döngun í sér til að koma til baka síðar og biðja um undanþáguna hafi þeir ekki nefnt hana nógu skýrlega [[Forseti hringir.]]á fyrri stigum.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Þrátt fyrir að einhver mistök hafi verið gerð á fyrri stigum innleiðingar þessara mála tel ég það ekki neina afsökun fyrir núverandi stjórnvöld til að standa ekki í ístaðinu. Þvert á móti held ég að núverandi stjórnvöld ættu að hafa metnað og kjark til að leiðrétta það sem þau kunna að telja að hafi verið rangt gert áður. Möguleikinn er þarna. Hv. þingmaður er löglærður en ekki ég og ég spyr: Gæti það flokkast undir sinnuleysi af hálfu stjórnvalda að senda þetta mál ekki til sameiginlegu EES-nefndarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir spurninguna. Hann nefndi andvaraleysi stjórnvalda á fyrri stigum. Það ætti ekki að leiða til þess að stjórnvöld síðar gætu ekki farið til baka. Það er eðlilegasti hlutur í heimi. Ríkisstjórnir koma og ríkisstjórnir fara, ný ríkisstjórn tekur við og sér að eitthvað er ekki æskilegt að innleiða hér á landi einhverra hluta vegna, eins og í þessu tilviki, og þá er eðlilegasti hlutur í heimi að hún fari til baka til sameiginlegu EES-nefndarinnar og biðji um þær undanþágur sem henni finnst henta. Af hverju gerðu menn það ekki? Ég held að menn hafi bara ekki áttað sig á þessu eða haldið að þetta ætti alls ekki við og þá væri langur tími þangað til reyndi á þetta. Menn létu þetta fljóta fram hjá sér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður hefur í þessari ræðu farið yfir hluta af sögu okkar Íslendinga í virkjunarmálum og beislun fallorkunnar. Sú saga er nátengd sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og viðkomu okkar hér eða viðhaldi veru okkar á þessu harðbýla landi. Ástæða þess að ég tel að þetta mál sé jafn mikilsvert hjá hinum venjulega Íslendingi er akkúrat þessi. Það er hollt að rifja það upp í ræðustól Alþingis að það var stórátak fyrir fámenna þjóð að koma þessum virkjunum á koppinn og að geta nýtt okkar mikilvægu orku. Þessi saga er hluti af sjálfstæðinu og sjálfstæðisbaráttunni. Afleiðing þess að við höfum virkjað fallvötnin er sú að við höfum getað haldið uppi byggðastefnu og getað staðið í ábyrgri atvinnuuppbyggingu og þróun. Ég tel að andstaða landsmanna við innleiðingu orkupakka þrjú sé einmitt fólgin í því sem kristallast svo vel í sögunni um litlu gulu hænuna. Hér hafa menn sáð og þreskt kornið og malað og bakað [[Forseti hringir.]]en svo ætlar einhver annar að koma og borða brauðið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir þessar hugleiðingar. Það er alveg kórrétt sem hann kom inn á og tengdi þessa sögu alla, sem ég hef farið yfir í mínum ræðum, við sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Það tengist einmitt því þegar þjóðin rís úr hyldýpi hinna dimmu alda. Það gekk kraftaverki næst um aldamótin 1900 þegar Íslendingar hírðust í sínum köldu og dimmu húsum sem oft voru ekki góð til íbúðar þegar bæjarlækurinn sem hafði runnið fram hjá í aldanna rás gat knúið vélar sem tendruðu svo ljós í dimmum húsum Íslendinga á þessum tíma. Það líktist kraftaverki í augum þessa fólks. Breytingin var gífurleg. Varðandi það að fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina vil ég ítreka að það verða auðvitað bara getgátur okkar þingmanna hér í þessum samræðum af hverju menn vilja ekki fara með þetta til þeirrar nefndar. Það verða bara getgátur, ekki síst ef engin svör fást í þessum sal um ástæður þess að ekki megi gera það. Því er ekki svarað í þessum sal og þá verða þetta bara getgátur.
Hæstv. forseti. Þessi söguupprifjun er afar holl. Sá sem ekki vill skoða söguna er dæmdur til að endurtaka hana. Fyrir þá sem ekki eru forvitrir eða berdreymnir frekar en sá sem hér stendur er ein besta aðferðin til að spá í framtíðina sú að skoða söguna. Við getum rifjað það upp að í sögu þessarar þjóðar gengum við í gegnum mjög erfiða tíma fyrr á öldum þegar við áttum ekki skip og vorum upp á aðra komnir, erlendra aðila, með millilandasiglingar sem voru lífæð landsins líkt og orka er í dag varðandi atvinnuuppbyggingu og sjálfbærni. Það má leggja þetta á einhvern hátt að jöfnu. Það eru sennilega einhverjir erfiðustu tímar sem þjóðin hefur gengið í gegnum. [[Forseti hringir.]]Er það ekki rétt, hv. þingmaður, að við þurfum að skoða þetta í því samhengi?
Herra forseti. Á milli þess sem ég bæti við ræðu mína íhuga ég þetta sem er líka ástæða þess að ég fór að rifja þetta upp. Ég hef komist að því, sem var kannski ekki svo augljóst, að næstum hvert einasta mannsbarn, a.m.k. þeir sem eru komnir aðeins af táningsaldrinum, hér á landi hefur sterkar skoðanir, eins og ég hef nefnt, um að hér ættu allir að hafa nægt aðgengi að raforku. Við ættum að hafa aðgang að ódýrri raforku, og ekki bara almenningur heldur líka innlend fyrirtæki. Allir ættu rétt á raforku, sama hvar þeir byggju. Hvort sem þeir byggju í djúpum fjörðum eða dimmum dölum ættu allir rétt á raforku.
Herra forseti. Ég var búinn að ákveða að næstu tvær ræður sem ég flytti yrðu á þeim slóðum að fara yfir það fyrirvaraleysi sem íslensk stjórnvöld hafa orðið uppvís að í innleiðingu á þriðja orkupakkanum en mjög góðar upprifjanir hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar ýttu mér í að fara aðeins yfir þá sögu þegar Íslendingar misstu virkjunarréttindi sín í hendur útlendinga um nokkuð langan tíma. Sá sem hér stendur er mikill aðdáandi Einars Benediktssonar skálds. Á árunum 1910–1918 eignuðust Einar Benediktsson og hlutafélög honum tengd gríðarleg vatnsréttindi víða á Íslandi. Það er m.a. hægt að benda á virkjunarréttindi og vatnsréttindi sem innifela Jökulsá á Fjöllum, þ.e. Dettifoss, og fleiri fossa á Norðurlandi, en einkum í Þjórsá. Um þetta stofnaði skáldið mest tvö stór hlutafélög, annað hét Gígant og hitt Títan, og keypti upp vatnsréttindi í t.d. allri Þjórsá og þverám hennar og ætlaði sér að reisa orkuver þar sem Búrfellsvirkjun reis svo hálfri öld síðar. Tilgangurinn með því að reisa þessa virkjun við Búrfell var sá að selja rafmagn til áburðarframleiðslu. Kannski varð það skáldinu að falli að áform hans um stórkostlega iðnaðaruppbyggingu á Íslandi voru 50–70 árum á undan tímanum. Hvers vegna fer ég yfir þetta? Vegna þess að meðeigendur Einars Benediktssonar í þessum félögum voru mest Norðmenn, norskir auðmenn, en einnig Englendingar. Skáldið bjó langdvölum erlendis meðan hann safnaði og seldi hlutafé í þessum hugðarefnum sínum. Svo efnaður varð hann á þessum viðskiptum að hann keypti húsið Höfða í Reykjavík og nýtti sem sumarhús, ekki sem íbúðarhús fyrir fjölskylduna heldur sem sumarhús. Að auki hafði hann aðsetur rétt fyrir utan London í 17. aldar húsi þar og hafði mikið umleikis. Þegar hann var á hátindi velgengni sinnar hafði hann selt það mikið af hlutabréfum í þessum fyrirtækjum að eitt árið voru tekjur hans á við öll fjárlög íslenska ríkisins á þeim tíma. Það var 1917 ef ég man rétt. Hvers vegna fer ég yfir þetta? Vegna þess að íslenska ríkið reyndi að sjálfsögðu að eignast þessi vatnsréttindi aftur. Og af því að ég minntist á að Einar Benediktsson hefði verið u.þ.b. 50 árum á undan sinni samtíð er það fyrst árið 1951 sem íslenska ríkið kaupir til baka vatnsréttindi í Þjórsá og þverám hennar af hlutafélaginu Títan sem þá var enn til. Kaup Títans höfðu orðið til á árunum 1914–1924. Kaupverð íslenska ríkisins árið 1951 á öllum þessum vatnsréttindum var 1,5 millj. kr. Og hvers vegna fer ég yfir þetta? Við erum lygilega nálægt því núna að stíga skref í þá átt að íslensk vatnsréttindi og virkjunarréttindi hverfi í eigu útlendinga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir virkilega góða og áhugaverða ræðu. Að sama skapi tek ég undir það með hv. þingmanni að ég er mikill aðdáandi Einars Benediktssonar. Við þekkjum þá sögu náttúrlega, af því að hv. þingmaður minntist á þjóðskáldið okkar, að hann er þekktur fyrir að hafa selt norðurljósin. Nú vitum við svo sem ekki sannleiksgildi þeirrar flökkusögu en sagan er engu að síður góð. Eitt er víst, Einar Benediktsson var sölumaður af guðs náð og hefði svo sannarlega getað selt norðurljósin ef út í það hefði verið farið. Þetta sýnir hins vegar hvernig hlutirnir þróast. Við sjáum í dag að eins fjarstæðukennt og það þótti að Einar Benediktsson gæti selt norðurljósin eru norðurljósin arðbær viðskipti hér á landi í dag. Þau eru seld ferðamönnum í svokölluðum norðurljósaferðum. Það sem þótti fjarstæðukennt á þeim tíma eru arðbær viðskipti í dag. Þetta má alveg heimfæra á svokallaðan sæstreng. Þeir sem segja að hér komi aldrei sæstrengur og að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af því geta hugleitt þessa skemmtilegu sögu. Sæstrengur mun koma. Ég beindi því í minni fyrstu ræðu til þeirra sem halda því fram að hann komi ekki að því var haldið fram að talsíminn kæmi aldrei í sveitirnar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á þetta. Það hefði verið gaman að fá fleiri áhugaverða punkta vegna þess að þetta hefur mikið að segja [[Forseti hringir.]]í þessu sambandi. Ég er ekki með ákveðna spurningu til hv. þingmanns en fæ kannski að koma henni að á eftir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa hugleiðingu. Ég sé að það er nauðsynlegt fyrir umræðu morgundagsins og annarrar nætur að ég hafi með mér í farteskinu á morgun sýnisbók með ljóðum skáldsins þannig að við getum á einhverjum tímapunkti ef okkur leiðist um lágnættið endurnærst með því að fara yfir nokkur af hans fágætustu og bestu ljóðum. Eins og ég sagði áðan rifjaði ég þetta upp vegna þess að það vill svo til að um þessar mundir er ég að lesa Væringjann mikla, ævisögu skáldsins eftir Gils Guðmundsson. Það er svo sem eins og tilviljun akkúrat inn í þessa umræðu að ég er þar kominn í sögunni sem skáldið er að kaupa upp öll þessi vatnsréttindi o.s.frv. Þá rann upp fyrir mér það ljós hvort ekki sé falinn í þessari sögu ákveðinn varnaðarboðskapur fyrir okkur sem höldum núna með einhverjum hætti á þessum réttindum og eigum að tryggja að þau séu í eigu barnanna okkar og barnabarna og undir yfirráðum þeirra næstu áratugi. Ég fór að velta því fyrir mér, af því að það virtist svo auðvelt á þessum árum, 1910–1918, að fara um sveitir landsins og kaupa upp réttindin, bita fyrir bita, nákvæmlega eins og Evrópusambandið er núna bita fyrir bita að innleiða hverja orkutilskipunina á fætur annarri og við gleypum þetta hrátt og fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust eins og ég kem til með að fara yfir í næstu ræðum mínum þegar líður á nóttina. Það var þetta sem kveikti í mér, að við gætum notað sögu stórskáldsins til að varast það að Ísland lendi aftur í sömu kringumstæðum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þessi orð eru mjög í tíma töluð. Það er mikilvægt að við skoðum söguna og lærum af henni. Hún hefur margt fram að færa og vísar okkur veginn í ýmsum efnum. Í þessu tilfelli gerir hún það svo sannarlega. Gleymum því ekki að það var mikið afrek á sínum tíma að koma raforkukerfinu í það stand sem það er í í dag. Það var ánægjulegt og áhugavert að hlusta á ræður hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar þar sem hann rakti vel og stuttlega sögu uppbyggingar raforkukerfisins á Íslandi sem byrjar með smávirkjunum í Skaftárhreppi þar sem voru miklir hugvitsmenn og frumkvöðlar í þeim efnum. Það eru kynslóðir sem hafa lagt heilmikið af mörkum til að koma okkur á þann stað sem við erum á í dag. Það er mjög mikilvægt að fólk hafi þetta í huga. Það er það mikið í húfi. Núna þegar við höfum þetta góða raforkukerfi á Íslandi, línurnar, virkjanirnar og allt þetta sem tryggir okkur hagsæld og búsetuskilyrði eins og þau gerast best í harðbýlu landi, þurfum við að fara að standa vörð um þessi gildi okkar, þessi lífsgæði og búsetuskilyrði sem eru einstök miðað við landfræðilega legu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma inn á þetta. Þetta er mjög góður [[Forseti hringir.]]og mikilvægur punktur í þessari umræðu.
Herra forseti. Mér finnst líka umhugsunarefni að ástand raforkukerfisins og framleiðslugeta þess í dag, sem við tökum nánast sem sjálfsögðum hlut, er þó búið að taka allt frá árinu 1965 - ég er ekki að gera lítið úr virkjununum í Soginu, Elliðaánum og víðar en fyrstu alvöruorkuvirkin sem hér eru reist, eins og Búrfellsvirkjun sem var tekin í notkun 1967, fram til þess að við erum búin að bæta við virkjunum í Þjórsá hér og hvar með alveg ótrúlegu hugviti, Blönduvirkjun þar sem göngin eru með ótrúlegustu mannvirkjum sem maður hefur séð, gufuaflsvirkjanirnar. Það er búið að taka þennan tíma að byggja upp. Því segi ég: Ætlum við að offra þessu nánast á einni nóttu - eða líklega fjórum eins og þetta lítur út? Ætlum við að gera það virkilega? Ætla íslensk stjórnvöld að ganga fyrirvaralítið á hönd fjölþjóðlegs valds sem við eigum erfitt með að ráða við, þ.e. ef við umgöngumst ekki og mætum þeim stjórnvöldum á okkar forsendum? Nú er ég að taka séns á því að láta útmála mig hér sem einangrunarsinna, og það er þá bara allt í lagi, en auðvitað skuldum við hvert öðru og börnunum okkar og barnabörnum og landinu það að ganga þannig frá málum að það verði engin áhætta á því að við missum áhrif, yfirráð og meðferð þeirra mannvirkja [[Forseti hringir.]]sem búið er að taka 50 ár að byggja upp.
Forseti. Fyrst hv. þingmaður nefndi Einar Benediktsson og áform hans stenst ég ekki mátið að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi séð teikningarnar af fyrirhuguðum virkjunum Einars eða stöðvarhúsum. Þær eru mjög lýsandi fyrir þann stórhug sem þá var ríkjandi, það viðhorf sem svo tók við meðal landsmanna, til þessarar auðlindar. Þetta voru hallir. Þessar virkjanir eða stöðvarhús voru teiknaðar sem hallir yfir starfsemi sem menn voru að átta sig á, og Einar hafði áttað sig og sífellt fleiri áttu eftir að gera sér grein fyrir að væri undirstaða svo mikillar verðmætasköpunar og svo mikillar framþróunar í landinu að það þótti við hæfi að húsin sem hýstu grunninn undir allt hitt bæru þess merki og voru þess vegna hönnuð sem glæsihýsi. Því miður risu þau ekki eins og þau voru teiknuð. Kannski má segja að síðar hafi menn orðið praktískari eða litið frekar til praktískra þátta við hönnun svona stöðvarhúsa. En hvað um það. Þessi frumhönnun bar með sér að menn gerðu sér grein fyrir að þetta væri undirstaða einhvers stórs og mikilvægs fyrir samfélagið. En nú gleymdi ég mér aðeins því að ég ætlaði að spyrja hv. þingmann út í annað um leið. Vonandi gefst tækifæri til að spyrja nánar út í það í seinna andsvari. En kannast hv. þingmaður við eða hefur hann kynnt sér samningsbrotamál Evrópusambandsins gegn 12 ríkjum, gegn 12 löndum, fyrir að hafa ekki sett virkjunarframkvæmdir í útboð?
Herra forseti. Ég ætla fyrst að geta þess, og að svara hv. þingmanni og þakka honum fyrir andsvarið, að víst hef ég séð þá hönnun sem Títan-félagið lagði til grundvallar við Búrfell árið 1918. Af því að það er nú orðið í tísku hér á Alþingi að koma með alls konar blaðsnepla í ræðustól og ota framan í myndavélar væri það sannarlega þess virði að mæta hér í ræðustól með mynd af þessum mannvirkjum og reka þær í linsu myndavélarinnar þannig að alþjóð mætti sjá. Því að það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, þetta var lýsandi dæmi fyrir þann stórhug sem bjó í brjósti skáldsins og samstarfsmanna hans og hvernig þeir sáu fyrir sér, fyrir öllum þessum árum síðan, fyrir heilli öld síðan, að það væri nauðsynlegt fyrir Ísland að byggja upp stóriðju. Sem raungerðist svo u.þ.b. 50 árum síðar. Ég verð hins vegar að viðurkenna og játa það hér og nú að ég hef ekki séð þessi málaferli Evrópusambandsins gegn 12 ríkjum út af útboði. Ég hef ekki kynnt mér eða séð þau skjöl og það efni. Þannig að ég verð að láta það ógert að svara þingmanninum öðruvísi en svo. Ég verð að vera einlægur í því, ég hef ekki séð það.
Herra forseti. Ég er svo sem ekki hissa á því að hv. þingmaður hafi ekki séð þetta. Þetta eru tiltölulega nýjar fréttir. En ég hyggst reyna að bæta úr því síðar í þessari umræðu með því að gera grein fyrir því máli, sem er enn eitt dæmið um hvað við eigum í vændum að öllum líkindum, nái þessi þriðji orkupakkinn fram að ganga. En ástæðan fyrir því að ég spurði hv. þingmann út í þetta er þessi: Ef þetta verður raunin og við hér á Íslandi getum ekki ráðist í virkjunarframkvæmdir með það að markmiði að það sé í þjóðarþágu heldur muni allir slíkir kostir þurfi að fara í útboð á Evrópska efnahagssvæðinu, hvers er þá að vænta um ávinninginn af slíkum framkvæmdum þegar stórfyrirtæki í Evrópu, ásælin í umhverfisvæna orku, geta boðið hér í vatnsaflsréttindi til þess að geta svo státað sig af því að vera að framleiða umhverfisvæna, endurnýjanlega orku á Íslandi? Og þá væntanlega með það að markmiði að selja hana á evrópskum töxtum? Er ekki hætta á því að í fyrsta lagi muni þessi fyrirtæki hafa ákveðið fjárhagslegt forskot fram yfir þau íslensku, bæði vegna hugsanlegrar stærðar sinnar og einnig vegna þess að þessi fyrirtæki þrá að að ná í umhverfisvæna orkukosti og fá jafnvel styrki til að ná í þá? Þegar sú yrði raunin og slík erlend fyrirtæki næðu þessum virkjunarkostum, hvað yrði þá um ávinninginn ef orkan yrði seld til útlanda? Myndi þetta nýtast atvinnuuppbyggingu á Íslandi? Varla. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður telji svo. [[Forseti hringir.]]En hvaða áhrif hefði þetta á þá mynd sem hv. þingmaður dró upp áðan af metnaðinum sem var fyrir Ísland í orkumálum?
Herra forseti. Þarna snertir hv. þingmaður mjög athyglisverðan punkt. Það sem fyrir mér vakti með því að segja þessa sögu var að við erum í raunverulegri hættu að þurfa jafnvel að skipta Landsvirkjun upp, skipta gullgæsinni okkar upp, vegna þess að hér á að ríkja samkeppni og hér á að vera samkeppnismarkaður um orku sem við erum að koma á fót undir forystu Vinstri grænna, svo merkilegt sem það nú er. Það er kannski það sem veldur manni mestum áhyggjum. Þessi ásælni sést á hverjum degi. Talað er um að erlend fyrirtæki vilji reisa vindorkugarða. Það er talað um það á hverjum einasta degi. Talað er um að hér sé búið að gefa út töluvert af rannsóknarleyfum fyrir smávirkjanir sem þurfa ekki að fara í umhverfismat. Ég hef lýst því áður í umræðunni að orkan sem þessi fyrirtæki koma til með að framleiða verður væntanlega ekki á sama verði og orkan sem við framleiðum nú í virkjunum okkar. Og þá er spurningin: Hver á að kaupa þessa orku og á hvaða verði? Á að setja hana á markað innan lands og hækka þar með orkuverð til almennings og fyrirtækja? Eða sjá þeir fjárfestar sem leggja þarna mikið undir fyrir sér að útleið verði með orku frá Íslandi innan einhverra ára? Það er kannski það sem maður óttast mest. Ég hef hins vegar ekki reifað þetta mjög mikið vegna þess að öndvert við það sem margir halda þá stundum við ekki hræðsluáróður. En það er nauðsynlegt að benda á þessar staðreyndir. Það er nauðsynlegt að benda á þær vegna þess að þetta getur raungerst fyrr en varir.
Eins og kunnugt er geyma þingsköp ákvæði um að mönnum beri að halda sig við umræðuefnið og ekki víkja frá því með öllu. Forseti fellst fúslega á að upprifjun á virkjunarsögunni er orkutengd og er því eðlilegt að gera ekki athugasemdir við að hún sé rædd hér. Það sama má jafnvel segja um stórmerkar teikningar sem gerðar voru á vegum Einars Ben. fyrir um 100 árum af mögulegu stöðvarhúsi við Búrfellsvirkjun. En tæplega kveðskapur Einars Benediktssonar sem skálds almennt. Þetta segir forseti vegna þess að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson boðaði að koma með ljóðasafn hans í umræðurnar á næstunni. Það væri þá helst kvæði Einars um Dettifoss sem mætti heimfæra undir orkutengda umfjöllun [[Tínarsmiðjur.]]en vandinn er sá að það er lakara en kvæði Kristjáns Jónssonar Fjallaskálds um sama foss. [[Gripið fram í.]]Ég mæli frekar með því.
Herra forseti. Sá sem hér stendur kann vel að meta það að forseti veiti okkur þingmönnum ákveðið svigrúm til að ræða það stórbrotna mál sem hér er undir. Forseti féllst á það að þessi saga sem hér var sögð, og ég sagði sem víti til varnaðar, eigi erindi inn í umræðuna. Ég vil hins vegar minna forseta á, og það veit hann náttúrlega, að það eru a.m.k. þrjú kvæði um Dettifoss sem eru þekkt á Íslandi, eitt eftir Matthías Jochumsson þar sem hann talar um þetta sem tár á vanga drottins eða eitthvað þannig. Fjallaskáldskvæðið kannast ég mætavel við en stórskáldið Einar Benediktsson var náttúrlega pragmatískur og sá í fossinum aflið sem nýta mætti til hagnýtingar fyrir þjóðina. Nú ætla ég að biðja hæstv. forseta að líta ekki á þessa yfirlýsingu mína áðan sem einhverja hótun um að draga umræðuna út og suður. En það getur vel verið [[Forseti hringir.]]að ég hafi skrudduna með mér þótt ekki verði lesið mikið úr henni.
Forseti. Þótt ég geti ekki látið hjá líða að gera athugasemd við það að forseti skuli vara sérstaklega við því að lesin verði ljóð í ræðustól Alþingis í ljósi þingsögu hæstv. forseta, sem ég hygg að geymi nokkur ljóðin, tel ég samt rétt að geta þess að athugasemd hæstv. forseta um gæði ljóðs Kristjáns Jónssonar Fjallaskálds um Dettifoss eru á margan hátt meiri en gæði ljóðs Einars Benediktssonar. Þetta segi ég sem aðdáandi Einars Benediktssonar. Ég vil líka benda hæstv. forseta, fyrst hann er kominn út í þessa sálma, á ljóð Einars Benediktssonar, Tínarsmiðjur, sem fjallar einmitt um orku og framleiðslu þó að það sé reyndar ekki kannski á grænu nótunum.
Það gleður forseta, Norður-Þingeyinginn, heimamanninn, að hv. þingmaður er sammála því hversu gott kvæði Kristjáns Jónssonar Fjallaskálds um Dettifoss er.
Herra forseti. Það sem mig langaði að koma inn á í þessari ræðu minni er það með hvaða hætti við sjáum að raforkuverð til heimila muni hækka við orkupakka þrjú. Ég hef rakið það í ræðum hvernig orkuverð til heimilanna í landinu og fyrirtækja hækkaði við innleiðingu orkupakka eitt og tvö þrátt fyrir yfirlýsingar stjórnvalda á annan veg. Mér er minnisstætt þegar þáverandi iðnaðarráðherra fullyrti að orkuverðið myndi ekki hækka og auk þess má frá undirbúningi orkupakka eitt og tvö í ráðuneytinu á sínum tíma sjá þær bréfaskriftir sem benda til þess að ráðuneytið og starfsmenn þess hafi ekki gert sér fyllilega grein fyrir því að orkuverð til neytenda myndi hækka. Það er náttúrlega ámælisvert að því leytinu til að auðvitað eiga borgarar þessa lands að geta treyst því að stjórnvöld meti stöðuna rétt og hvaða áhrif og afleiðingar innleiðing tilskipunar af þessu tagi getur haft fyrir almenning. Þess vegna held ég að í þessum efnum sé sú hætta fyrir hendi að þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar hér um að þetta hafi engin áhrif, þetta sé bara neytendavernd og af hinu góða, komi síðan ekki til með að standast. Það er áhyggjuefnið og að sjálfsögðu byggt á því að fyrri yfirlýsingar, eins og ég nefndi, hafa ekki staðist í þessum efnum. Með orkupakka þrjú verður skylt að veita einkareknum orkuverum, t.d. vindmyllum, tengingu við flutningskerfið sem þjóðin á. Þetta kemur til með að valda kostnaði og kalla á auknar fjárfestingar í flutningsgetunni. Samkvæmt tilskipun 72/2009 er þessu háttað með þeim hætti að þennan kostnað má ekki leggja á orkuverið, þ.e. skylt er að dreifa honum á alla notendur netsins. Það eitt og sér mun leiða til hækkunar á flutningskostnaði fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Hugsanlega mun stóriðjan sleppa af því að hún er með langtímasamninga eins og við þekkjum. Umrædd hækkun á raforkukostnaði heimilanna verður að veruleika, hvort sem sæstrengur kemur eða ekki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hafa þetta í huga. Um þetta finnst mér ekki hafa verið nægilega mikið fjallað í þessari umræðu. Komi hins vegar sæstrengurinn þarf að fjárfesta enn frekar í burðargetu landsnetsins alls og þá allt á kostnað innlendra raforkunotenda. Það er mikilvægt að hafa þetta í huga, við sjáum fram á að raforkukostnaður heimilanna mun hækka þegar þessir vindmyllugarðar og þessi aukna orkuvinnsla kemur til með að eiga sér stað þó að ekki sé kominn sæstrengur. Með innleiðingu orkupakka þrjú erum við að missa ákvörðunarvald á verðlagningu Landsnets. Það eitt og sér vegur mjög gegn hagsmunum almennings í landinu sem á Landsnet eins og við þekkjum og í raun allt flutnings- og dreifikerfi raforku í landinu. Þetta kerfi hefur verið byggt upp, eins og við þekkjum, með gríðarlegri fjárfestingu og umhverfislegum fórnum, landsvæði lögð undir línur og við þekkjum deilur í þeim efnum. Þetta hefur tekið verulega á og hefur líka gert það að verkum að ekki hefur skapast nógu mikil sátt um þessi málefni. Hins vegar er þetta flutningskerfi raforku ein sú verðmætasta sameign þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]sem við eigum ásamt öðrum auðlindum. Herra forseti. Ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá svo ég geti lokið þessari umfjöllun á eftir.
Forseti. Hv. þingmaður kom inn á gríðarlega mikilvægt mál sem ég er sammála honum um að hefur mjög verið vanrætt í umræðu um þennan þriðja orkupakka. En vonandi verður hægt að bæta úr því í framhaldinu, þ.e. áhrif orkupakkans án sæstrengs. Án tillits til hvort lagður verði sæstrengur hefur þessi orkupakki mjög umtalsverð áhrif. Ég ætlaði hins vegar ekki að spyrja hv. þingmann út í það í þetta skiptið, ég verð að láta það bíða betri tíma. Það sem ég vildi fá að spyrja hv. þingmann út í núna eru vindmyllurnar sem hann nefndi. Það vekur mikla athygli að skyndilega sé gríðarlegur áhugi á því að reisa vindmyllugarða á Íslandi. Menn leita um allt land að stöðum þar sem hægt verði að reisa slíka garða. Vindmyllur hafa lengst af ekki verið taldar samkeppnishæfar við þá orkuauðlind sem við höfum hér fyrir, vatnsaflsvirkjanir og jarðvarmavirkjanir, og því ekki verið talin ástæða til að ráðast í slíkar framkvæmdir. Hvað segir það okkur þá um þennan stóraukna áhuga á að reisa vindmyllugarða? Getur ekki verið að hann sé einmitt staðfesting á því að menn geri ráð fyrir því að orkuverð muni fara hækkandi og þar af leiðandi verði jafnvel vindmyllur arðbærar á Íslandi? Það er svo önnur saga, og ég vildi gjarnan fá álit hv. þingmanns á því líka, að þessar vindmyllur eru ekkert endilega sérstaklega umhverfisvænar þegar allt er reiknað, gríðarlega stórar og að mestu leyti úr stáli sem framleitt er í Kína með kolabrunna. Og í kringum þetta allt saman þarf heilmikil tengivirki, vegi og undirstöður. En þetta er kannski enn eitt dæmið um að í umhverfismálum er Evrópa mjög Evrópumiðuð fremur en að líta til heildaráhrifanna á því sem gert er.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er mjög mikilvægt málefni sem hann kemur þarna inn á, hvers vegna svona mikill áhugi er á því að reisa vindmyllugarða og virkjanir undir 10 MW vegna þess að það er auðveldara að koma þeim í framkvæmd út af umhverfismálum. Það vekur að sjálfsögðu spurningar, mjög réttmætar spurningar. Við því held ég að sé einfalt svar. Menn ráðast ekki í svona framkvæmdir nema sjá fram á að þær skili þeim hagnaði. Þegar fjárfestar á borð við sveitarfélög í Noregi sem standa á bak við fjárfestingarsjóð sem hefur áhuga á því að byggja vindmyllugarða, þá veltir maður fyrir sér að slíkur fjárfestingarsjóður sem sveitarfélög eiga aðild að leggur ekki út í einhverjar fjárfestingar sem eru áhættusamar. Þannig að sveitarfélögin sjá greinilega ábata í því að fjárfesta hér í vindmyllugörðum. En svo er annað mál. Það er enginn akkur fyrir þessa vindmyllugarða, þessa fjárfesta, að framleiða rafmagn inn á kerfið hér á Íslandi vegna þess að það er umframorka í kerfinu sem nemur allt að 10% af framleiðslu Landsvirkjunar. Þess vegna er algerlega ljóst og þarf ekki að fara í grafgötur með það að það er útflutningurinn á orkunni sem þessir aðilar horfa til. [[Forseti hringir.]]Þess vegna gæti það gerst að ef menn sjá fram á að hér eigi ekki að innleiða þennan orkupakka geti það hugsanlega kippt stoðunum undan þessum aðilum, þessum fjárfestum, sem sýnir aftur á móti að það eru gríðarlegur þrýstingur á að innleiða þennan orkupakka.
Forseti. Þrýstingurinn á að innleiða orkupakkann hefur ekki farið fram hjá mér. En það er áhugavert að líta til þess hvaðan sá þrýstingur kemur. Hann kemur að vísu úr nokkrum áttum. En það sem mér þykir sérstaklega áhugavert í því samhengi er að þeir sem helst hafa talað fyrir sæstreng eru m.a. forstjóri Landsvirkjunar, sem er beinlínis með þetta sem sérstakt áhugamál og forgangsatriði, að því er virðist hjá Landsvirkjun. Hann er einn af helstu talsmönnum þess að samþykkja þennan þriðja orkupakka. Ef sú kenning væri rétt að samþykkt þessa orkupakka myndi skapa einhvers konar ógnarjafnvægi sem fælist í því að það að tengja landið með sæstreng eftir að orkupakkinn væri samþykktur væri það hættulegt hagsmunum manna að það mundi skapa andspyrnu við tengingu með sæstreng, skyldi maður ætla að talsmenn slíkrar tengingar væru mótfallnir þriðja orkupakkanum. Hann væri hindrun við að ná þessari tengingu. Hvernig getur þá staðið á því að að sæstrengssinnar séu svona áfram um þriðja orkupakkann? Getur ekki verið að þeir líti svo á að þessir svokölluðu fyrirvarar skipti engu máli og að innleiðing þriðja orkupakkans sé mikilvægur liður í því að kerfið nái að halda áfram á sömu braut og að þeir fái fulltingi Evrópusambandsins við að ryðja úr vegi hindrunum við lagningu sæstrengs?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mjög áhugavert. Ég held nefnilega að það verði mikill þrýstingur á sæstreng og hann verði ekki bara Evrópusambandsmegin, hann verði líka frá Íslandi. Fjárfestar væru fyrirtæki á borð við Landsvirkjun, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Þess vegna á að innleiða þessa orkupakka sem er undirbúningur að sæstreng. Það er bara þannig, það er bara eitt af þessum skrefum. Þess vegna er mjög mikilvægt í augum þessara aðila að allt gangi snurðulaust fyrir sig. Ef svo færi að að innleiðing yrði ekki að veruleika er náttúrlega búið að riðla öllum áformum þessara aðila. Þannig að það er alveg klárt í mínum huga að þarna er verulegur þrýstingur á að engar hindranir verði í því að héðan verði hægt að flytja út orku. Það er svolítið einkennilegt að þessir fjárfestar, sem hafa þegar farið af stað og eru að undirbúa að reisa vindmyllugarða o.s.frv. virðast ekki hafa neinar áhyggjur af því að þetta verði stoppað af, að við höfnum þessum orkupakka. Það er eins og þeir viti nákvæmlega hvernig þetta kemur til með að fara. Er þá Alþingi orðið, eins og nefnt hefur verið, einhvers konar afgreiðslustofnun, bara eftir því sem fjárfestar óska eftir eins og í þessu máli? Maður veltir því fyrir sér hvort það sé kannski bara veruleikinn.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afbragðsgóða ræðu. Mig langar til að eiga orðastað við hann um innihald ræðunnar sem varðaði orkuna og hækkun raforkuverðs og í sögulegu samhengi horfandi fram í tímann. Við þekkjum það að raforkuverð hækkaði með innleiðingu einkum annars orkupakkans. Það er tilviljun að ég fékk senda tölvupósta síðastliðna nótt frá fólki sem er mér algjörlega ótengt, sem lýsti 100% hækkun á raforkuverði og póstinum fylgdu töflureiknaskjöl sem sýndu fram á þá þróun í heimilishaldi þess fólks, sem styður algjörlega það sem hv. þingmaður hefur verið að segja hér. En varðandi okkur Íslendinga langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort ekki séu líkur á því að raforkuverð hækki á Íslandi á öðrum forsendum en þeim sem raforkuverð markast af innan Evrópusambandsins vegna þess að hér er raforkan stöðug, á stöðugu verði og í eign þjóðarinnar, en það eru önnur markaðslögmál sem gilda í Evrópusambandinu. Telur hv. þingmaður að sú þróun sem hér er verið að lýsa til framtíðar á raforkuverði geti ekki bara þróast af öðrum ástæðum en kostnaði við uppbyggingu á dreifikerfi raforku, heldur af markaðsöflum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, ég held að það sé alveg klárt mál að markaðsaðstæðurnar koma til með að hafa veruleg áhrif á okkur, raforkukerfið, almenning í landinu og fyrirtækin þegar kemur að því að við verðum aðilar að því sameiginlega markaðssvæði. Þá kemur til krafa um að hindrunum sé rutt úr vegi, það verði flæði um svæðið, raforkan flæði um allt svæðið og síðan er það lögmál framboðs og eftirspurnar að varan leitar þangað sem hæst verð fæst fyrir hana. Það verður náttúrlega á meginlandi Evrópu þegar sæstrengur verður kominn vegna þess að við erum með hreina orku. Hún verður verðmætari með hverjum deginum og það mun leiða til hækkunar á raforkuverði hér. Það eru ekki bara markaðsaðstæður sem valda því að raforkuverðið kemur til með að hækka. Það kemur til með að hækka vegna aukins kostnaðar Landsnets, eins og ég rakti áðan, við að fara í auknar framkvæmdir við tengivirki, vegna aukinna virkjunarframkvæmda og síðan hækkanir sem koma til með að bresta á um leið og búið er að samþykkja þennan pakka hér, verði það að veruleika að hann verði samþykktur. Og þá eru það eftirlitsgjöldin sem á að leggja á og hækka verulega, um 45% á þessi fyrirtæki. Þetta mun allt lenda á almenningi á endanum. Við erum því að sjá fram á hækkanir á raforkuverði. Talað er um að verði sæstrengur að veruleika eru nefndar tölur eins og 50% hækkun [[Forseti hringir.]]til heimila og fyrirtækja í landinu, sem er gríðarleg hækkun.
Frú forseti. Ástæða þess að ég bar upp þessa spurningu er að mig langaði til að ræða þetta og væri ánægður með að heyra meira kannski í seinni ræðu hv. þingmanns vegna þess að ég veit að hann hefur kynnt sér þetta mjög vel, hvort ekki sé hætta á að markmið og stefna um verðjöfnun Evrópusambandsins á raforkuverði, sem er upp á við gagnvart okkur Íslendingum af því að hér er verð á raforku lágt, hvort þetta allt muni ekki koma til með að hafa áhrif. En svo aftur hitt að raforkan fer á markað og birgjar geta keypt orku og selt hana svo áfram. Líkurnar eru þær að hér eins og annars staðar í Evrópusambandinu myndi þessi orka, sem er skilgreind sem vara, fara inn á markaði fjármálageirans, á fjármálamarkaði. Þar gilda önnur lögmál en bara þau hversu mikið er framleitt og hversu mikil eftirspurnin er. Þar fara vogunarsjóðir að spila inn á það kerfi, sem geta keypt mikið magn til að selja það við réttu verði, en þeir geta líka selt, þeir geta skortselt. Þarna eru aðstæður sem fara kannski að myndast sem markast bara akkúrat ekkert af þessu heldur af öðrum þáttum sem myndi gera verð mjög óstöðugt. En ólíklegt er hins vegar að verðið færi niður fyrir það sem væri jafnaðarverð í Evrópu. Það er kannski rétt að koma inn á það líka að raforkan og verðið á henni í Evrópu er nú þegar háð duttlungum veðursins og duttlungum þjóðarleiðtoga sem gæti dottið í hug að fara t.d. í stríð og hækka verð á olíu og ef verð á olíu hækkar eða gasi, [[Forseti hringir.]]þá hækkar það raforkuverð og eykur ennú eftirspurnina eftir orkunni sem framleidd er með raforku.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða greiningu á mörkuðum í Evrópu og þeim áhrifaþáttum sem geta spilað þar inn í, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Þess vegna og einmitt þess vegna er svo mikilvægt fyrir Evrópusambandið að það geti leitað leiða til að ná meiri stöðugleika þegar kemur að orkumálum. Það ríkir óstöðugleiki í orkumálum í Evrópu, það er rétt hjá hv. þingmanni, á sama tíma og við Íslendingar búum við stöðugleika í þeim málum. Framtíðarsýn Evrópusambandsins hvað þetta varðar er einmitt að ná því að kaupa hreina orku sem er ekki háð olíuverði, eins og hv. þingmaður nefndi, jarðefnaeldsneyti. Þetta hefur allt saman áhrif á orkuframleiðslu í Evrópusambandinu þannig að það eru miklir hagsmunir Evrópusambandsins að ná stöðugleika þegar kemur að orkuframleiðslu og orkuverði og þar skiptum við Íslendingar lykilmáli. Það er alveg ljóst. Það hefur verið nefnt hér að EES-samningurinn verði í einhverju uppnámi ef þetta verður ekki samþykkt hér en ég held að það sé algjör hræðsluáróður. Evrópusambandið þarf á okkur að halda. Það þarf á því að halda að þessi samningur sé í gildi og það kemur ekki til með að rugga þeim báti vegna þess að hagsmunir þess eru þeir að samningurinn verði áfram við lýði og Evrópusambandið verði í góðu sambandi við okkur hvað þetta varðar. Þegar upp er staðið held ég að menn muni sjá að það er hagur Evrópusambandsins að halda góðu sambandi við okkur og allur hræðsluáróðurinn um að allt fari í uppnám hér ef við samþykkjum ekki þennan orkupakka á, að mínu mati, ekki við rök að styðjast, frú forseti.
Frú forseti. Nú vonast ég til að ná að ljúka yfirferð minni yfir fyrirvara norska Stórþingsins við þriðja orkupakkann þrátt fyrir að forseti hafi að venju aðeins skammtað mér fimm mínútur. Ég veit að að frú forseti á ekki annarra kosta völ en þetta er ekki langur tími fyrir ræður. Þetta geta varla talist fullar ræður. Þetta eru hálfgerðir ræðlingar sem okkur eru úthlutaðir hér. En ég ætla að gera mitt besta til að klára þessa yfirferð um norsku fyrirvarana. Ég var kominn að þeim sjöunda af átta. Þar segir: „Statnett skal eiga og reka alla sæstrengi í framtíðinni.“ Þetta er býsna afdráttarlaust. Þetta skal vera staðfest í orkulögum. Statnett er nokkurs konar landsnet þeirra Norðmanna og er áhugavert að sjá hversu afdráttarlaust þeir vilja kveða upp úr um að þetta ríkisfyrirtæki skuli eiga alla sæstrengi í framtíðinni. Það leiðir hugann að vangaveltum, áhyggjum, sem menn hafa nefnt varðandi hugsanlega tengingu Íslands um sæstreng við raforkukerfi Evrópu. Þar hefur verið bent á þann möguleika að áhugasamir fjárfestar kynnu að vilja hafa frumkvæði að því að fjármagna slíkan sæstreng, eiga hann þá og reka og fá ávinning af því að hleypa rafmagni um hann. Þær áhyggjur eru ekki ástæðulausar. Við höfum séð að innan Evrópusambandsins er mikill áhugi á því meðal fjárfesta að standa fyrir slíkum tengingum, sérstaklega í ljósi þess að Evrópusambandið stuðlar að því, ryður úr vegi hindrunum, viðskiptalegum og stjórnmálalegum, til þess að áhugasamir fjárfestar geti fjárfest í slíkum tengingum. Þetta veldur Norðmönnum augljóslega áhyggjum. En hvers vegna telja þeir sig þurfa að taka sérstaklega fram að ríkið skuli reka alla sæstrengi í framtíðinni? Jú, einmitt vegna þess að það er ekki bara Ísland heldur líka Noregur sem gæti átt á hættu að markmið, þessi ákvæði þriðja orkupakkans sem ég nefndi hér áðan, yrðu nýtt af fjárfestum til að knýja á um að þeir en ekki Statnett fái að tengja Noreg við sameiginlega evrópska orkukerfið. Frú forseti. Þetta er með öðrum orðum enn ein viðvörunin frá Noregi, enn ein ábendingin, ef svo má segja, um að áhyggjur okkar Íslendinga eru raunhæfar og jafnvel að því marki að land sem þegar er tengt geti lent í því að fjárfestar geri kröfu um að fá að leggja sæstreng. En þá að áttunda fyrirvaranum sem hljóðar nokkurn veginn svona - ég bið frú forseta afsökunar á því að þetta er lausleg þýðing enda hafa stjórnvöld ekki lagt okkur til formlega þýðingu á þessum norsku fyrirvörum eins ótrúlegt og það kann að virðast: „Tekjur verða áfram notaðar til að lækka gjaldskrár auk þess að viðhalda og þróa norska rafmagnsnetið.“ Þetta er býsna merkilegt í ljósi umræðunnar hér á Íslandi, að Norðmenn telji rétt að taka sérstaklega fram og lögfesta sérstakan fyrirvara um að tekjurnar eigi áfram að nýtast til þess að lækka gjaldskrár - lækka gjaldskrár - sem segir okkur að þeir óttast að afskipti ACER og Evrópusambandsins í heild af norskum raforkumálum verði til þess að hækka verð eða a.m.k. að koma í veg fyrir að ávinningurinn sé nýttur til þess að lækka gjaldskrár gagnvart norskum kaupendum. Auk þess að viðhalda og þróa norska rafmagnsnetið, bæta þeir svo við. Þeir vilja með öðrum orðum taka skýrt fram að þeir telji eðlilegt að ávinningurinn sem af orkusölu hlýst megi nýtast til að viðhalda og þróa norska rafmagnsnetið. [[Forseti hringir.]]Þetta eru ekki ástæðulausar ástæður. Við höfum þegar séð, virðulegur forseti - ég næ ekki alveg að klára yfirferðina yfir norsku fyrirvarana, en örugglega í næstu ræðu [[Forseti hringir.]]og bið því forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá.
Já, hv. þingmaður datt í lukkupottinn, því einn hv. þingmaður hefur óskað eftir því að veita honum andsvar, þannig að hann fær nokkrar aukamínútur í þessari umferð.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu sem er í röð ræðna um hina norsku fyrirvara. Norðmenn eru ekki smáríki þegar kemur að orkumálum í þeim skilningi að þó að þjóðin telji ekki mjög marga - þeir eru 4 til 5 milljónir, ef ég man rétt, það getur verið að mér skjátlist eitthvað þar, en þeir eru alla vega ekki mjög stór þjóð á heimsvísu - eru þeir mjög ríkir af orkuauðlindum, bæði olíu og raforku. En Norðmenn virðast voga sér það sem talið er óhugsandi hér, þ.e að setja fyrirvara. Þeir virðast ekki að fullu ánægðir með þessa innleiðingu eða tilskipun sem kemur frá Evrópubandalaginu í gegnum EES-samstarfið. Mig langar til að forvitnast um það hjá hv. þingmanni hvort hann viti til þess eða þekki til þess hvort þeir fyrirvarar sem Norðmenn eru að setja hafi verið túlkaðir sem svo að þeir setji EES-samstarfið í uppnám eða gætu jafnvel orsakað það að Norðmönnum yrði hent út úr samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Ástæða þess að ég spyr er sú að það er nokkuð sem kemur fram í áliti dr. Carls Baudenbachers. Það væri gaman að fá afstöðu hv. þingmanns til þess, eða hvort hann mundi vilja upplýsa mig um það hvort hann þekki til að því hafi verið hótað að þetta myndi hafa áhrif á veru Norðmanna í EES.
Frú forseti. Ég held að engum dytti í hug að hóta Norðmönnum því að ef þeir verðu hagsmuni sína í samræmi við það sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir kynnu þeir að verða reknir úr EES-samstarfinu. En af því hv. þingmaður nefnir Carl Baudenbacher - ef Baudenbacher er að fylgjast með sendi ég honum mínar bestu kveðjur - vil ég minna á þau orð hans að Norðmenn hafi litið á Íslendinga sem einhvers konar viðhengi í EES-samstarfinu og það sé mikilvægt fyrir Íslendinga að lúta valdi, það var ekki orðað alveg þannig, eða fylgja því sem Norðmenn ætlast til af okkur. Þetta eru mjög hættuleg skilaboð vegna þess að ef við tækjum mark á þessum skilaboðum og ætluðum að fylgja þeim værum við að gefa mjög varasamt fordæmi og hverfa frá því sem er eitt af grundvallaratriðum EES-samstarfsins, að þar séu öll ríkin jafn rétthá, að þau séu í þessu samstarfi eða komi að þessum samningi á jafnréttisgrundvelli. Þegar þetta tvennt kemur saman, annars vegar sú staðreynd sem ég geri ráð fyrir að við getum báðir verið sammála um, ég og hv. þingmaður, að engum dytti í hug að reka Noreg úr EES-samningnum og svo sú staðreynd að ríkin séu öll á jafnréttisgrundvelli, því skyldi þá einhverjum detta í huga að reka Ísland úr EES-samstarfinu og með því setja samninginn allan í uppnám, ekki bara fyrir Ísland heldur fyrir Liechtenstein, fyrir Noreg og líka fyrir Evrópusambandið?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ástæða þess að ég ber þetta upp hér er sú að í samantekt á vef Alþingis á lögfræðilegu áliti, sem þessi mæti maður, Carl Baudenbacher, gerði fyrir og að beiðni utanríkisráðherra Íslands, kemur fram að þrátt fyrir að sá möguleiki - og þetta er í lauslegri þýðingu vegna þess að skjalið hefur ekki verið þýtt yfir á íslensku fyrir okkur þingmenn, það er á ensku á vefnum - sé fyrir hendi að hafna innleiðingu á nýju ESB-lögunum í lög EES sé þetta ekki tilefni til að taka í neyðarhemilinn, eða „emergency brake“ eins og það heitir á frummálinu, og afturköllun Íslands á þriðja orkupakkanum gæti stofnað aðild þess í EES í hættu. Þarna er gefið í skyn að Ísland gæti verið rekið úr samstarfi þjóðanna um Evrópska efnahagssvæðið. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að ef Norðmenn gera átta fyrirvara við þessa innleiðingu á orkupakkanum séu þeir nú aldeilis ekki að fara að innleiða þetta eins og það kemur fyrir af kúnni, eins og maður segir. Og af hverju ætti þá slíkt hið sama ekki að eiga við um okkur? Eða hefur kannski ekkert slíkt verið gefið í skyn annars staðar, þ.e. þessi pólitíska upplausn og þessi viðurlög Evrópusambandsins við því að við stöndum í lappirnar og höldum okkur við okkar sjálfstæðu ákvarðanir? Hefur það kannski bara verið gefið í skyn á þessum eina stað í þessu eina áliti? Getur verið að það sé ekki fótur fyrir þessu nema í áliti eins manns?
Frú forseti. Auðvitað er enginn fótur fyrir þessu. Auðvitað dytti engum í hug að hóta Norðmönnum því að ef þeir verðu rétt sinn í samræmi við EES-samninginn kynnu þeir að verða reknir úr EES-samstarfinu. Það er augljóst að hér er eingöngu um að ræða enn eitt dæmið um að reynt sé, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson lýsti ágætlega í ræðu fyrr í kvöld, með markvissum hætti að draga kjarkinn úr þjóðinni. Þetta snýst ekki um neitt annað. Því það kemur ekki heim og saman við nokkur rök eða nokkuð sem er að finna í EES-samningnum að hægt sé að reka þjóðir úr því samstarfi fyrir það eitt að nýta þau verkfæri sem samningurinn býður upp á. En það er eitt til viðbótar sem er mjög áhugavert við þennan samanburð hv. þingmanns á því að einhver hafi tekið upp á því fyrir tilstilli stjórnvalda að hræða Íslendinga með þessari grýlu og svo því að Noregur myndi varla sæta því sama, en það er að miklu meiri gagnrýni er á EES-samninginn í Noregi en á Íslandi. Mönnum er fyrir vikið ljóst að ef Íslendingar yrðu beittir hörðu í þessu EES-samstarfi, eins ólíklegt og það nú er, þá yrði það vatn á myllu þess stóra hóps í Noregi sem hefur efasemdir um samninginn. Því hygg ég að menn muni ekki vilja rugga bátnum í Noregi með því að nota Ísland sem Albaníu, ef svo má segja, svo að maður noti gamla kaldastríðslíkingu, og beita Íslendinga hörðu. Þá yrði það skilið í Noregi sem svo að þar með væri gagnrýnin á samninginn þar í landi réttmæt.
Frú forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið með nálguninni: Og hvað svo? þar sem ég reyni að varpa ljósi á hver næstu skref eru hvað innleiðingarmál varðar og hvernig sviðsmyndirnar þróast eftir því sem fram vindur. Það sem mig langar að koma inn á í þessari ræðu minni er það sem bíður óumflýjanlega að innleiddum þriðja orkupakkanum, þ.e. hinn svokallaði fjórði orkupakki sem er næstur á færibandinu. Farið hefur verið yfir það í ræðum hér fyrr í kvöld að fyrir því mætti færa rök að það væri æskilegt að geyma málið fram á haustið til að sjá fyllri mynd af fjórða orkupakkanum sem ku vera í meginatriðum fullmótaður nú þegar, þó að við sem erum hér í salnum núna höfum ekki séð hann. Ég held að ég sé ekki að leggja hv. formanni utanríkismálanefndar, Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, orð í munn þegar ég segi að hún hafi sagt í viðtali, sennilega fyrir rúmri viku, að það væri nauðsynlegt að innleiða þriðja orkupakkann vegna þess að með þriðja orkupakkanum félli annar orkupakkinn úr gildi og var þannig að undirstrika að það væri svona samfella í þessu, eins og ég skildi hana, þannig að menn yrðu í lógísku samhengi að innleiða þann pakka sem á eftir kemur í samhengi við það að hafa innleitt þann sem undangenginn er. Núna er þessi fjórði orkupakki að formast og er orðinn meira og minna fullformaður. Ég ætla að fá að nefna norska skýrslu sem hefur verið sett saman um málefni fjórða orkupakkans. Hún heitir: „EUs energiunion, strømprisene og industrien“ og er í rauninni rannsókn og úttekt á þeim gögnum sem fyrir liggja nú þegar í tengslum við fjórða orkupakkann. Í skýrslunni segir m.a., með leyfi forseta: „Að mótun lagaramma fyrir sameiginlegt orkunet Evrópu sé nú lokið með gerð orkupakka eitt, tvö, þrjú og fjögur. Lauk því ferli í desember 2018“ - þannig að ramminn er komin. Fram kemur í norsku skýrslunni, með leyfi forseta: „Mikilvægustu áhrifin af samþykkt orkupakkanna verða þau að Noregur verður að taka upp markaðsverð sem gildir á sameiginlegum orkumarkaði Evrópu. Innleiðing á orkupökkum þrjú og fjögur þýðir gríðarlegar fjárfestingar í sæstrengjum og öðrum línulögnum […] án tillits til þess hvort umframorka sé fyrir hendi í Noregi til að fæða þá strengi eða ekki. […] Orkuverð mun samkvæmt skýrslunni stórhækka í Noregi og fyrirtæki þar í landi munu missa það samkeppnisforskot sem þau hafa í dag vegna allt að þreföldunar á orkuverði.“ Ég verð að viðurkenna að þreföldun á orkuverði þykir mér heldur langt til seilst þannig að ég ætla að gefa mér að þarna sé verið að tala um sérstök jaðartilvik. En það breytir því ekki að niðurstaðan er umtalsverð hækkun orkuverðs samkvæmt skýrslunni. Síðan er haldið áfram í henni, með leyfi forseta: „Með beintengingu við sameiginlega orkunetið og sölu á hreinni orku frá Noregi mun orkuskorti, m.a. vegna tæmingar uppistöðulóna í Noregi, verða mætt með innflutningi á orku sem framleidd er meðal annars með mengandi jarðefnaeldsneyti.“ Þetta er nú sú fagra sýn sem norska skýrslan lýsir varðandi næsta skref sem kemur í orkupakka fjögur. Í skýrslunni er lýst yfir miklum áhyggjum af starfsemi iðnfyrirtækja í Noregi sem munu verða fyrir verulegum búsifjum vegna hækkaðs orkuverðs og er talað um að mikill fjöldi starfa sé í hættu. Þetta eru sömu sjónarmið og við höfum farið yfir hér gagnvart þróuninni á Íslandsmarkaði verði raforkuverð hækkað umtalsvert. Langar mig í því samhengi að minna á það sem ég er enn þá jafn hissa á, að engin umsögn hafi borist vegna málanna frá Samáli, sem eru [[Forseti hringir.]]regnhlífarsamtök álframleiðenda á Íslandi, sem er væntanlega stærsti [[Forseti hringir.]]raforkukaupandi landsins.
Frú forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það var athyglisvert þegar hann kom inn á störf sem gætu verið í hættu í Noregi. Það kemur nefnilega fram í þessari skýrslu að iðnaður, eins og t.d. pappírsiðnaður og málmiðnaður, á allt undir hagstæðu orkuverði. Og nú erum við að tala um Noreg. Talað er um að mögulega leggist af allt að 12.000 störf á landsbyggðinni í Noregi og að hliðaráhrifin geti verið þau að allt að 30.000 manns til viðbótar missi vinnuna, þetta sameiginlega orkukerfi sé því í raun og veruleg ógn við atvinnulífið í Noregi. Þá veltir maður fyrir sér, frú forseti, hvort sömu aðstæður gætu komið upp hér. Nú væri gott að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann sér það fyrir sér í þessum efnum. Nú sjáum við áhrifin sem orðið geta í Noregi. Við sáum það sem gerðist hér heima þegar orkupakki eitt og tvö voru innleiddir, þá voru allir sérsamningar afnumdir sem fyrirtæki höfðu, sem keyptu t.d. ódýrara rafmagn á nóttinni, eins og bakarameistarar og annað slíkt. Þeir sérsamningar voru hreinlega bannaðir. Brussel bannaði að yrðu einhverjir sérsamningar með ódýrari raforku. Þetta gleyptum við möglunarlaust og mótmæltum ekkert. Stjórnvöld höfðu ekki einu sinni hugmynd um að þetta gæti gerst. Þáverandi iðnaðarráðherra hafði ekki hugmynd um að raforkuverð gæti hækkað hér á landi við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Við sjáum á bréfaskriftum að ráðuneytið sem vann að undirbúningi málsins hafði enga hugmynd um það, sagði að hugsanlega gætu þessir samningar verið í hættu. Þeir höfðu ekki meiri vitneskju um það en þetta. Þannig að nú spyr maður, hv. þingmaður: Hvernig er hægt að sjá fyrir sér að þetta verði hér á landi? [[Forseti hringir.]]T.d. [[Forseti hringir.]]fyrir álfyrirtækin? Getur þetta haft afleiðingar fyrir [[Forseti hringir.]]álfyrirtækið á Austfjörðum, t.d. þegar raforkusamningurinn rennur út, að það verði einfaldlega svo dýrir samningar í boði að fyrirtækið sjái sér ekki hag í því að vera hér lengur?
Frú forseti. Fyrst vil ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. En ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að iðnaður sem missir eitthvert samkeppnisforskot sem hann hefur án þess að geta mætt því með öðru hagræði í rekstri eða einhverju sem jafnar upp á móti því samkeppnisforskoti sem reksturinn tapar, er auðvitað miklu líklegri til að veslast upp og hætta eða vera fluttur en iðnaður sem stendur sterkum fótum á góðum grunni. Varðandi stóriðjuna hér heima er hún nú bara þannig bransi að eigendur þessara fyrirtækja loka álverum eða annars lags málmvinnslum um allan heim á hverju ári, þannig að það er ekkert fráleitt að hugsa til þess að ef orkuverð hækkar mjög verulega þannig að rekstrareiningin er ekki starfhæf þannig arðsamt sé, muni slík starfsemi væntanlega flytjast annaðhvort nær uppsprettu auðlindanna eða nær þeim markaði sem framleiðslan framleiðir inn á. Það þarf enga sérfræðinga til að til að átta sig á því að hér á Íslandi erum við hvorki nærri mörkuðum né uppsprettu hráefna í samhengi álveranna, heldur höfum við þetta samkeppnisforskot sem felst í hagstæðu raforkuverði.
Frú forseti. Já, ég hjó sérstaklega eftir síðustu orðum hv. þingmanns, hagstæðu raforkuverði. Forskot okkar er einmitt í hagstæðu raforkuverði þegar kemur að iðnaði og margvíslegri starfsemi sem er orkufrek. Það getur haft veruleg áhrif á ýmsar atvinnugreinar að verði niðurstaðan sú að hér verði lagður sæstrengur, sem mun verða í framtíðinni, ég held að það sé nokkuð ljóst, það er bara spurning um árafjöldann, er kominn tengingin til Evrópu og þar mun fást mun hærra verð fyrir þessa hreinu orku en hér á landi. Það er fyrst og fremst það sem þessir aðilar sem hafa í hyggju með því að fjárfesta í vindmyllugörðum og ýmiss konar raforkuframleiðslu, virkjunum undir 10 MW o.s.frv., þ.e. að hámarka hagnað sinn og arðsemi. Það er gert með því að selja orkuna úr landi. Þannig [[Forseti hringir.]]að það er mikið í húfi. Það finnst mér hafa verið algerlega vanmetið [[Forseti hringir.]]í þessu máli, þ.e. hvaða afleiðingar þetta getur haft.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Það er annað atriði sem gleymist oft í umræðunni en ég ætla að reyna koma hér inn á. Það er sá iðnaður sem byggist upp í kringum þessi öflugustu fyrirtæki landsins, hvort sem það eru stóriðjufyrirtækin eða öflug fyrirtæki í sjávarútvegi. Við þekkjum þróunina sem orðið hefur, tækniþróun í sjávarútveginum, og hve mörg öflug fyrirtæki hafa orðið til á á grundvelli hennar. Það sama gerist í kringum stóriðjuna og álverin. Það er ótrúlegur fjöldi af mjög góðum fyrirtækjum sem byggst hafa upp við að þjónusta þessa starfsemi, margir í fararbroddi á heimsvísu þótt litlir séu í samhengi hlutanna. En þessi öflugu fyrirtæki þurfum við að verja og styðja við rétt eins og þau stærri.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ræðu. Þessi ræðuröð hans, „Og hvað svo?“, hefur verið mjög upplýsandi og væntanlega mest upplýsandi fyrir þá sem fylgjast með þessari umræðu hér utan salar vegna þess að hv. þingmaður hefur dregið upp skýra og einfalda drætti á mannamáli. En ég hnaut svolítið um það sem hann sagði í síðasta andsvari sínu, þ.e. að við þyrftum að standa vörð um fyrirtæki sem þjónusta stóriðju. Þá dettur mér í hug að hér eru fyrirtæki, fleiri en eitt og fleiri en tvö, sem hafa bæði hannað og framleitt róbóta fyrir álver, eða þjarka, og selt í álver í nánast öllum heimsálfum. Ég tek undir með hv. þingmanni að það yrði sjónarsviptir að því ef slík starfsemi myndi leggjast af. Nú höfum við Miðflokksfólkið ekki talað mikið um sæstreng út af fyrir sig en auðvitað hangir skugginn af honum yfir þessari umræðu, vegna þess að það er búið að gylla svo gríðarlega fyrir fólki hvaða áhrif til góðs slíkt gæti haft. En mig langar aðeins að biðja hv. þingmann að fara yfir það af því að nú er það næsta víst að virkjun á borð við Kárahnjúkavirkjun þarf að liggja fyrir áður en sæstrengur gæti komist á koppinn. Og spurningin er hvort og hvar hv. þingmaður sjái slíka virkjun fýsilega og gerlega.
Frú forseti. Ég treysti mér ekki til þess að tilgreina stað hér og nú þar sem við gætum komið fyrir eins og einni Kárahnjúkavirkjun, ekki eins og andrúmið er gagnvart orkuuppbyggingu í landinu. Það hefur verið markvisst unnið að því - og nú er rétt að taka fram að ég er fylgjandi frekari orkuframleiðslu í landinu, en ég hef allar efasemdir um að innleiðing þriðja orkupakkans verði okkur til hagsbóta. En ég held að það að bæta í þá orkunýtingu sem þarf til að fæða streng til viðbótar við það umframafl sem er í kerfinu núna og ónýtist að hluta - ég er ekki með þær tölur í huganum eða í minninu en væntanlega þarf að ganga eitthvað dálítið inn í nýtingarflokk rammaáætlunar á þá valkosti sem þar eru til að ná upp í þá tölu. Það vakti sérstaklega athygli mína að Landvernd og sambærileg samtök skyldu ekki hafa séð ástæðu til að senda umsögn um þriðja orkupakkann til Alþingis eða nefndasviðs. Afstaða náttúruverndarsamtaka við vinnslu þessa máls hefur því komið mér á óvart. En að plokka út heila Kárahnjúkavirkjun - ég treysti mér ekki til að segja [[Forseti hringir.]]hvar væri hægt að koma henni fyrir í einu lagi, en það yrði töluvert átak sem ég held að illmögulegt yrði að koma í gegn miðað við andrúmið í augnablikinu.
Hæstv. forseti. Nú verð ég að vera ósammála hv. þingmanni vegna þess að við höfum í ríkisstjórn flokk sem einu sinni hét Vinstrihreyfingin - grænt framboð og barðist mjög fyrir náttúruvernd. Nú er sá sami flokkur orðinn í fararbroddi í því að markaðsvæða raforku landsins. Ég geri mér í hugarlund að flokksmenn þess ágæta flokks hljóti að vera sér meðvitaðir um að fyrst þeir segja A þurfi þeir að segja B. Ég get ekki trúað því að það ágæta fólk - þá er ég að tala um þingflokkinn ekki hinn almenna félaga - sem er svo áfjáð í að markaðsvæða hér raforku geri sér ekki grein fyrir því að markaðsvæðingunni og hugsanlegum sæstreng fylgi það óneitanlega að brjóta þurfi nýtt land undir virkjanir. Þess vegna held ég að það sé í [[Forseti hringir.]]sjálfu sér jarðvegur fyrir það að hér verði virkjað meira, fyrst [[Forseti hringir.]]þessi flokkur er kominn í forustu þeirra sem vilja markaðsvæða raforkukerfið.
Frú forseti. Þetta er áhugaverð kenning og stundum er það augljósa ekki alveg svo augljóst. En það er auðvitað hárrétt að þarna er heill þingflokkur sem hefur verið algjörlega á móti innleiðingu fyrsta og síðan annars orkupakkans sem er núna, allur á grænum, fylgjandi innleiðingu þriðja orkupakkans. Hvað gerist þarna í millitíðinni á sama tíma og við sjáum að samtök eins og Landvernd - og það eru auðvitað mikil og náin tengsl á milli þessara tveggja félagasamtaka - senda ekki einu sinni umsögn? Kannski er að verða einhver viðsnúningur sem maður sá ekki fyrir. Það yrði þá saga til næsta bæjar ef þingflokkur Vinstri grænna yrði allra þingflokka mest áfram um frekari raforkuframleiðslu hér á landi.
Frú forseti. Ég hef hér í fyrri ræðum komið stuttlega inn á fyrirvara norska þingsins við þriðja orkupakkann. Þegar maður hlýðir á lestur hv. þingmanns eða stutt ágrip af þessari svörtu skýrslu frá Noregi, um áhrifin af þessum orkupakka, skyldi engan undra að menn telji þörf á víðtækum fyrirvörum. Lýsingin í þessari skýrslu á því sem er að óbreyttu að vænta í Noregi með innleiðingu orkupakkans snýst að miklu leyti um það sama og ég hugðist fjalla um tiltölulega ítarlega hér síðar í umræðunni varðandi Ísland. Því að þessi lýsing er afskaplega lík því sem maður óttast að verði raunin hér á landi, þ.e. að störf, þúsundir starfa, geti tapast og þá sérstaklega á landsbyggðinni. Þó að ég ætli ekki að taka of mikið forskot á sæluna með því að hefja þá umræðu sem ég hef undirbúið um áhrif orkupakkans vil ég nota tækifærið, af því að hv. þingmaður ræddi sérstaklega um áhrif á landsbyggðina í Noregi, til að leita álits hans á því hvort ekki megi gera ráð fyrir því, ef hann er ósammála mér þá má gjarnan leiðrétta mig með þetta, að áhrifin geti orðið hlutfallslega töluvert meiri á Íslandi. Nógu slæm er lýsingin á þessari framtíðarsýn fyrir Noreg. En í ljósi þess að landsbyggðin á Íslandi reiðir sig svo mikið í sinni atvinnuþróun á aðgang að orku á samkeppnishæfu verði er staðan þá ekki einfaldlega sú að áhrifin geta orðið hlutfallslega meiri hér en í Noregi?
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið. Jú, ég held að allar líkur séu til þess að áhrifin geti orðið hlutfallslega meiri á Íslandi en í Noregi og það eru nokkur atriði sem koma þar til. Fyrst vil ég nefna að það sem hefur verið kallað samkeppnisforskot, sem gefst af hagstæðu orkuverði, hefur verið meira hér á Íslandi en í Noregi. Í Noregi eru menn vanari ívið hærra orkuverði en hér, held ég að óhætt sé að segja heilt yfir, þannig að hlutfallslega verður höggið meira hvað það varðar. Ef við horfum á atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni á Íslandi þá hverfist hún mjög víða um iðnað og þá sérstaklega á þeim svæðum þar sem stóriðnaður er en þá er orkuuppbyggingin auðvitað algjört lykilatriði. Við sjáum svæði eins og í kjördæmi hv. þingmanns, Eyjafjarðarsvæðið, Akureyri, þar sem menn hafa varla treyst sér til að taka á móti nýju fyrirtæki um langa hríð nema fyrirtækið sé í þannig starfsemi að það kalli á litla raforkuþörf. Svo að ég komi aftur að hlutfallslegu áhrifunum þá held ég að það sé alveg ljóst að þau verða meiri hér heima, einfaldlega vegna þess að orkuverðmunurinn hefur verið þannig í sögulegu samhengi að höggið verður hlutfallslega meira hér á Íslandi en það verður í Noregi, og er því þó lýst með nógu dramatískum hætti í þessari ágætu skýrslu.
Frú forseti. Ýmislegt fleira mætti nefna til að undirstrika hvers konar áhættu er verið að setja af stað með þessum þriðja orkupakka fyrir landsbyggðina á Íslandi í samanburði við stöðuna í Noregi, sem er þó eins ískyggileg og hv. þingmaður lýsti. Til að mynda má nefna þá staðreynd að í Noregi er með mjög markvissum hætti reynt að stuðla að byggð í landinu öllu með skattaívilnunum, með beinum stuðningi við uppbyggingu atvinnulífs um allt land. Það hefur því miður skort verulega á slíkt á Íslandi og fyrir vikið eru byggðirnar viðkvæmari fyrir sveiflum eins og þeim sem þriðji orkupakkinn gæti leitt af sér. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna sérstaklega Eyjafjörðinn. Ég hef miklar áhyggjur af áhrifum þessa þriðja orkupakka á Eyjafjörð, á Þingeyjarsýslurnar, á allt Austurland reyndar og á landsbyggðina alla á Íslandi.
Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka undir orð hv. þingmanns hvað það varðar að þetta er sérstakt áhyggjuefni fyrir landsbyggðina. Bæði eru þar svæði sem eru veik fyrir hvað varðar aðgang að orku, annaðhvort út frá veikleikum í dreifikerfinu eða skorti á framboði nýrrar orku. Á landsbyggðinni eru fyrirtæki mjög oft undir meðalframlegðarhlutföllum í sínum geira, einfaldlega vegna óhagræðis sem hlýst af fjarlægð frá markaði og fleira slíku, dýr aðföng og þar fram eftir götunum. Það sem vinnur gegn Íslandi í samanburði við fyrirtæki annars staðar á við með sambærilegum hætti fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni hér heima í samanburði við fyrirtæki sem starfa á höfuðborgarsvæðinu.
Frú forseti. Ég hef hér verið að flytja ræður sem varða tilskipun 72/2009 sem er, ef þannig mætti að orði komast, eitt hryggjarstykkið í orkupakka þrjú. Ég hef verið að fara yfir megingreinar sem varða okkur sem kannski hefur ekki verið alger sátt um hvað þýði. Hér hafa fræðimenn og álitsgjafar komið með umsagnir um pakkann í heild og reyndar um tilskipunina eina og sér. Á fyrri stigum þessarar umræðu tóku menn upp atriði úr þessum umsögnum og köstuðu þeim fram en mér fannst eins og það vantaði á dýpt og skilning á einstökum atriðum þessarar tilskipunar. En ég er kominn hér að ákveðinni grein sem heitir „Almenn markmið eftirlitsvalds“ en fór í fyrri ræðu minni inn á eftirlitsvaldið, þ.e. Orkustofnun. Með leyfi forseta, stendur hér: „Við framkvæmd eftirlitsverkefna sem tilgreind eru í þessari tilskipun skal eftirlitsyfirvald gera allar viðeigandi ráðstafanir til að ná eftirfarandi markmiðum innan ramma skyldna þeirra og valdsviðs eins og mælt er fyrir um í 37. gr., í nánu samráði við önnur viðkomandi landsyfirvöld þ.m.t. samkeppnisyfirvöld, eftir því sem við á, og með fyrirvara um valdsvið þeirra“ - þ.e. með fyrirvara um valdsvið samkeppnisyfirvalda, vegna þess að eftirlitsbatteríið, þ.e. eftirlitsyfirvaldið, Orkustofnun, verður orðið sjálfstætt frá framkvæmdarvaldinu á Íslandi. Í a-lið segir, með leyfi frú forseta: „að efla, í nánu samstarfi við stofnunina, eftirlitsyfirvöld annarra aðildarríkja og framkvæmdastjórnina, samkeppnishæfan, öruggan og umhverfislega sjálfbæran innri markað fyrir raforku í bandalaginu, og skilvirkan markaðsaðgang fyrir alla viðskiptavini og birgja í bandalaginu og tryggja viðeigandi skilyrði fyrir skilvirka og áreiðanlegra starfrækslu raforkuneta, að teknu tilliti til langtímamarkmiða“. Og hver skyldu nú vera langtímamarkmið Evrópubandalagsins? Hvert er langtímamarkmið með innleiðingu orkupakka þrjú og svo fjögur og fimm og þeirra sem á eftir koma? Jú, samræmdur markaður þar sem raforkan flæðir óhindrað á milli landa og innan landa og það að tengja saman markaðina, samofningur. Áfram er haldið: „að þróa svæðisbundna markaði í bandalaginu sem eru samkeppnishæfir og starfa á tilhlýðilegan hátt m.t.t. þess að ná markmiðunum sem um getur í a-lið“ - þ.e. umhverfislega sjálfbæran innri markað fyrir raforku í bandalaginu og skilvirkan markaðsaðgang fyrir alla viðskiptavini og birgja í bandalaginu. Þetta er skjal sem þarf að lesa svolítið fram og til baka, frú forseti. Það eru tilvísanir innan ákveðinna greina og úr greinum í aðrar greinar og svo jafnvel í önnur gögn. C-liður er afar athyglisverður: „að afnema takmarkanir í viðskiptum með rafmagn milli aðildarríkjanna, þ.m.t. að þróa viðeigandi flutningsgetu yfir landamæri til að anna eftirspurn og auka samþættingu landsmarkaða sem getur auðveldað raforkuflæði innan bandalagsins“. Hvað skyldi þetta þýða á íslensku? Að afnema takmarkanir í viðskiptum með rafmagn milli aðildarríkjanna, þar með talið að þróa viðeigandi flutningsgetu yfir landamæri - það er eitt af markmiðunum með þessari innleiðingu að þróa til að mynda sæstreng eða einhverjar aðrar aðferðir sem kannski mættu ekki vera uppfundnar núna til þess að ná þeim markmiðum að geta flutt orkuna, hreinu orkuna, frá Íslandi til annarra aðildarríkja. Ég sé að tíminn er að hlaupa frá mér og ég hef aðeins komist mjög grunnt inn í það sem ég ætlaði að ræða hér. Ég bið frú forseta um að bæta mér á mælendaskrá aftur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa góðu yfirferð. Ég hef einmitt skoðað þennan sama texta og það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að maður þarf svolítið að gaumgæfa þetta og fletta fram og til baka og skoða hvað verið er að vísa í. Þetta getur nefnilega virst svolítið flókið á köflum, en það er þannig sem þeir ná þér, eins og þar stendur. Eitt vísar á annað en allt tengist þetta saman og myndar eitt net með eitt stórt markmið, þ.e. að ná að grípa orkumarkaðinn og færa hann í hendur sameiginlegrar evrópskrar stofnunar. Hv. þingmaður nefndi Orkustofnun á Íslandi. Það er einmitt mjög áhugavert að skoða þennan texta og annan texta sem honum tengist með tilliti til Orkustofnunar og framtíðarhlutverks hennar. Í tengslum við þriðja orkupakkann og þingsályktunartillöguna sem við ræðum núna hefur hæstv. iðnaðarráðherra lagt fram frumvarp um breytingar á eðli og hlutverki Orkustofnunar. Hluti af því sem kemur fram í því frumvarpi er að Orkustofnun skuli verða, ef svo má segja, frjáls undan ráðherranum, frjáls undan lýðræðislega kjörnum fulltrúum á Íslandi, verða sjálfstæð. Nema hvað hinn raunverulegi tilgangur er ekki sá að Orkustofnun verði sjálfstæð. Hinn raunverulegi tilgangur er að hún geti farið inn í það hlutverk sem Orkustofnun Íslands verður þá ætlað samkvæmt þessu fyrirkomulagi þriðja orkupakkans, rétt eins og öðrum orkustofnunum landa í Evrópu, þ.e. að geta verið nokkurs konar útibú fyrir ACER hér á landi og framfylgt vilja þeirrar stofnunar. Það er því fráleitt að stjórnvöld skuli halda því fram nú að [[Forseti hringir.]]engar breytingar verði á þessu. Þau eru að leggja fram raunverulegar breytingar sem munu hafa veruleg áhrif.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Það er akkúrat málið, upp á enska tungu heitir þetta: „The devil is in the details“, eða djöfullinn leynist í smáatriðunum. En ég vil samt sem áður horfa svo á, eins og ég hef komið inn á hér, að raunverulega sé þetta enginn feluleikur en þetta krefur okkur um að lesa gögnin og lesa þau vandlega. Við sem sitjum hér inni nú höfum ekki ósjaldan verið vændir um að við ættum að lesa gögnin og fengið frammíköll hér úr sal um það hvort þingmenn Miðflokksins séu læsir yfir höfuð. Ég held að við séum að hrekja þá staðreynd. Ég vil einmitt benda á það sem komið er inn á hér, að Orkustofnun, og lögin sem nú eru í meðförum þingsins og á nefndasviði, eru þess eðlis að þau snúast ekki um að gera Orkustofnun að einhverju fyrir Ísland eða breyta hlutverki eða eðli Orkustofnunar fyrir Ísland heldur akkúrat að breyta hlutverki Orkustofnunar fyrir Evrópusambandið. Við Íslendingar megum borga og eigum að borga og fjármagna og manna og tryggja að þetta batterí, ef ég má komast svo að orði, verði algerlega sjálfstætt frá framkvæmdarvaldinu, fái heimild til sektarálagningar sem yfirleitt er á hendi dómsvaldsins í hinni hefðbundnu þrískiptingu valdsins, en þjóni Evrópusambandinu. Það er grafalvarlegt mál að stíga svona skref. Og að halda því fram hér að þetta sé algjört núllmál, það er bara bratt, frú forseti. Ég held að það sé mikið undir að þetta sé gaumgæft [[Forseti hringir.]]og rætt betur. Ég hvet hæstv. forseta til að hlutast til um það að þetta mál verði tekið til gagngerrar endurskoðunar.
Frú forseti. Ég fellst á þetta svar hv. þingmanns. Það er alveg rétt hjá honum að Evrópusambandið má þó eiga það að það birtir allar upplýsingarnar. Það birtir greinarnar sem verið er að innleiða. Það birtir markmiðin sem þessum ákvæðum er ætlað að ná fram. Og að því leytinu til er framganga Evrópusambandsins í þessu máli ólík framgöngu íslenskra stjórnvalda - í stað þess að reyna að fela hvað menn ætla sér og hver markmiðin eru þá er það allt saman mjög aðgengilegt á vefsvæðum Evrópusambandsins. Við verðum að gefa Evrópusambandinu það sem því ber og það er rétt að það birtir þetta allt saman. En einmitt þess vegna er svo mikilvægt fyrir okkur þingmenn að leita í grunnupplýsingarnar til að átta okkur á því hvað er raunverulega að gerast með þennan orkupakka. En getur þá hv. þingmaður, fyrst ég fellst á svar hans hvað þetta varðar, tekið undir [[Forseti hringir.]]að það sé áhyggjuefni að íslensk stjórnvöld skuli ekki leitast við að draga þetta fram heldur jafnvel fela það?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er nú það sem hefur verið að brjótast um í huga mér hvort það geti verið að af ásetningi sé verið að reyna að afvegaleiða menn í þessari umræðu, að þannig sé búið um hnútana af ásetningi að menn stígi ofan í fyrsta poll eða fari út af veginum í fyrstu beygju. Ég skal ekki fullyrða um það. Auðvitað getur það verið. En varðandi þetta þá er það rétt að Evrópusambandið birtir greinar og markmið sín og það sem kemur skrifað frá því er skýrt og við getum orðið hissa á því hvað kemur frá því. En þá skyldum við kannski bera ábyrgð á því líka að skoða stefnu og markmið sambandsins til langrar framtíðar. Og það sem kemur inn [[Forseti hringir.]]er í fullu samræmi við það. Við verðum að einsetja okkur að missa ekki sjónar á því hvert langtímamarkmið [[Forseti hringir.]]og hver stefna Evrópusambandsins er. Í því ljósi skyldi skoða allar svona innleiðingar.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ræðu sem og aðra sem hann hefur flutt sama eða svipaðs efnis. Ég er farinn að halda, frú forseti, að þetta sé kannski ein gaumgæfnasta kynning sem fram hefur farið á efni orkupakkans til þessa, þ.e. að gera fólki grein fyrir hvað er á bak við þá mynd sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa dregið upp. Í sjálfu sér held ég að með þessu sé hv. þingmaður að vinna verk sem ríkisstjórnin hefði átt að gera vegna þess að hún hefði átt að útskýra í þaula fyrir fólki um hvað málið snýst en hefur ekki gert það. Þess vegna er líka ánægjulegt að hv. þingmaður skuli hafa dregið reglugerð 72/2009 mjög fram í dagsljósið til að fara yfir, sem hefur ekki verið rætt svo mikið um en er í sjálfu sér grunnurinn að öllu saman. Þess vegna er svo nauðsynlegt að fara yfir þetta með þeim hætti sem hv. þingmaður hefur gert og þetta sýnir enn hvernig umræða okkar hér um skeið hefur sífellt dýpkað og skilningurinn í sjálfu sér aukist. Þetta hefði náttúrlega átt að gerast með þátttöku þeirra sem vilja lemja orkupakkann í gegnum þingið á örskotshraða. Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi um skyldu stjórnvalda til að upplýsa þegnana um áform sem þeir hafa sem geta breytt lífi þeirra til framtíðar. Í öðru lagi hvort hv. þingmanni finnist ástæða til fyrir stjórnvöld að taka þau [[Forseti hringir.]]áform til hliðar til að hægt sé [[Forseti hringir.]]að fara í þá gaumgæfnu kynningu sem ég held [[Forseti hringir.]]að við séum sammála um að þurfi að fara fram?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi skyldu stjórnvalda til að upplýsa er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni um að auðvitað er það alger grunnskylda í lýðræðisþjóðfélagi að stjórnvöld upplýsi almenning um hver fyrirætlunin sé og hver áhrifin verði. Þá er ég ekki að tala um það sem hefur líka verið rætt hér, einhver hugsanleg áhrif, auðvitað þarf að ræða það líka, heldur það sem kallað er de facto eða staðreyndir málsins um það sem mun gerast, frú forseti, og er skrifað inn í innleiðinguna þannig að allir geri sér alveg grein fyrir því að hér verða breytingar. Og þær verða miklar. Það verða miklar breytingar í stjórnsýslu sem og í umhverfi fólks eins og það þekkir það í dag; varðar grunnþarfir fólks, orkuna, auðlindir landsins. En kynningin sem fólk fær og er boðið upp á er algjört núll mál, skiptir engu máli. Þetta eru formlegheit ein, svona eins og að segja góðan daginn þegar maður hittir mann í fyrsta skipti að morgni, þarft ekki að gera það en er kurteisi. Það er kurteisi að innleiða þetta gagnvart samstarfsríkjunum. Það er bara alls ekki svo. Þetta er risastórt mál sem hefur áhrif á fólk, á þegna. Ég trúi því að stjórnarflokkarnir viti betur því að allir voru þeir [[Forseti hringir.]]búnir að lýsa því yfir á fyrri stigum máls að þetta myndu þeir ekki gera.
Forseti. Jú, þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni vegna þess að hvort tveggja er að bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa hlaupið frá annars vegar landsfundarsamþykkt og hins vegar frá miðstjórnarsamþykkt um þetta mál og Vinstri græn eru, eins og hér hefur komið fram áður, orðin helsti talsmaður markaðsvæðingar raforku á Íslandi. Auðvitað skilur maður ekki þessar vendingar. Það hlýtur að vera eitthvað þarna á bak við sem við ekki vitum um og kemur þá í ljós á seinni stigum, en þá þess heldur hefði ég haldið að menn þyrftu að kynna áform sín. Því spyr ég hv. þingmann hvort ekki sé einboðið að nú verði farið í alvörukynningarherferð á þessu máli, stjórnvöld einsetji sér það. Vegna þess að mér sýnist að stjórnvöld hafi til þessa eingöngu beitt kynningu sinni inn á við, þ.e. að kenna þingflokkunum sínum að ganga í takt í málinu. [[Forseti hringir.]]Svo virðist að allur krafturinn hafi farið í það en ekki að kynna málið fyrir almenningi. Er ekki rétt að bæta þar úr?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Jú, auðvitað væri stjórnvöldum sæmst að gera það og gera gangskör að því að koma hreint og beint fram við almenning í landinu sem raunverulega hefur valdið en fól þessu fólki að stjórna um sinn. Það kann að breytast. Að upplýsa fólk og leikmenn um hvað felst raunverulega í þessu hlýtur að vera skylda hvers manns sem tekur að sér að fara með völd í samfélagi sem þessu. Og að ætla að halda því fram að það sé einhver svona nálgun sem sé vart hægt að taka mark á hjá þeim virtu fræðimönnum, Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst, [[Forseti hringir.]]sem hafa varað við því, alvarlega, [[Forseti hringir.]]en samt sem áður þannig að eftir er tekið að fara þessa leið, [[Forseti hringir.]]það tel ég vera mistök.
Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil staldra aðeins við undanþágur sem hafa verið veittar í EES-samningnum og þá leið okkar sem við höfum samkvæmt 102. gr. í samningnum að fara með málið þangað, hina lögformlegu leið, til að fá niðurstöðu sem er ásættanleg fyrir okkur. Það segir í 102. gr., með leyfi forseta: „Sameiginlega EES-nefndin skal einkum gera sitt ýtrasta til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við …“ Síðan höfum við það að þessi lausn gæti verið sú að við yrðum undanþegin orkupakkanum í heild sinni. Þá hafa menn sagt að þetta hafi aldrei verið notað, að við höfum aldrei vísað þessu þangað inn á því 25 ára tímabili sem samningurinn hefur verið í gildi. En ég minni á að það voru áratugir, ef ekki nánast heill mannsaldur frá því að við höfðum ekki notað 26. gr. í stjórnarskránni um að vísa málum til þjóðarinnar, málskotsréttinn, en það var síðan gert og enginn gerði athugasemd við það. Að halda því fram að þetta sé ekki hægt eða gerlegt út af því að samningurinn sé 25 ára gamall og þetta hafi aldrei verið notað eru náttúrlega rök sem eiga bara ekki að heyrast. Þetta er þvílík rökleysa að mínu mati, frú forseti. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í þetta, þ.e. fordæmi eru fyrir undanþágum. Ég nefni jarðgasið og skipaskurði sem dæmi. Er nokkur áhætta [[Forseti hringir.]]fólgin í þessu? Hvað hefur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]fram að færa í þeim efnum og hvernig lítur hann á það?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Um undanþágurnar í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er einmitt fjallað í nokkrum greinum, m.a. 102. gr. og svo er framhald í 103. gr. og alls staðar er komið mjög skýrt inn á það að í því felist að ná sátt, að gera sitt ýtrasta, að allir aðilar sem að þessu samstarfi koma skuli beita sér á þann hátt að ná sátt, en ekki að hafa í hótunum um að einhver verði rekinn úr samstarfinu eða það muni hafa alvarlegar afleiðingar á einhvern hátt fyrir viðkomandi, þvert á það sem hefur verið haldið fram hér. En um þá stórsnjöllu fyrirspurn varðandi 26. gr. stjórnarskrár lýðveldisins þegar hún var notuð í fyrsta skipti - felst áhætta í þessu? Ég ætla að fullyrða nei og nei er ansi magnað orð. Mig langar til að rifja það upp fyrir hv. þingheimi, frú forseta og þjóðinni, að nei skilaði okkur stjórnarskrá og fullveldi. Nei skilaði okkur efnahagslögsögunni. Nei skilaði okkur sigri í Icesave. Ég er hræddari við já-ið, undirlægjuháttinn og leiðitamnina en að standa í lappirnar og segja nei.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni afar gott andsvar og vel mælt, svo sannarlega. Hvað nei hefur skilað okkur er með þeim hætti að við stæðum sjálfsagt ekki hér í dag ef við hefðum ekki staðið á rétti okkar, sýnt djörfung og frumkvæði í því að berjast fyrir okkar mikilvægu málefnum, sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldisréttinum. Auðvitað er þetta mál sem lýtur að þeim mikilvægu málum, þ.e. að vera óhrædd við að fara með málið þá leið sem hægt er að fara, lögformlega og eðlilega leið. En þá veltir maður fyrir sér. Er einhver ástæða fyrir því að ríkisstjórnin vill ekki fara þessa leið? Er hún kannski sú að það er raunverulegur vilji ríkisstjórnarinnar til að fara alla leið og [[Forseti hringir.]]innleiða þennan pakka? Þeir búa til einhverja [[Forseti hringir.]]heimabrúksfyrirvara til að friðþægja stuðningsmenn sína, [[Forseti hringir.]]grasrót o.s.frv.? Er þetta kannski raunverulega ástæðan fyrir því að [[Forseti hringir.]]menn vilja ekki fara þessa lögformlegu leið?
Enn og aftur verður forseti að biðja hv. þingmenn að virða tímamörkin.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þessir fyrirvarar séu algjörlega og eingöngu til heimabrúks og sannfærist því meir sem ég ver meiri tíma í að kanna forsendur þeirra. Það er svo skrýtið að þeir sem harðast hafa gengið fram í að fylgja þeim fyrirvörum úr hlaði sjást ekkert í þingsal til að taka þá umræðu. Mér þætti afar vænt um að fá það fólk í ræðu, í ræðustól, þannig að við gætum spurt það og fengið svör við spurningum okkar. En í sögulegu samhengi er gaman að rifja upp að undir ofríki, eins og ég tel að þetta sé, skilaði já Þjóðverjum Versala-samningunum sem skuldbundu þá til að greiða stríðsskaðabætur [[Forseti hringir.]]frá stríðslokum fram til ársins 1984 eftir að úr [[Forseti hringir.]]höndum þeirra voru tekin bæði Rínar- og Ruhr-héruðin, sem voru iðnaðarhéruð [[Forseti hringir.]]Þjóðverja og héldu þjóðinni á floti. [[Forseti hringir.]]Hvað hafðist upp úr því? [[Forseti hringir.]]Seinni heimsstyrjöldin.
Frú forseti. Áður en ég byrja að tala um það sem ég ætlaði að tala um þá verð ég að minna á að eitt versta já í sögu íslensku þjóðarinnar var gefið árið 1262 og hafði skelfilegar afleiðingar um langan aldur. Ég hef verið nokkuð í því, í undanförnum ræðum mínum, að minnast á það sem fyrrum stjórnmálamenn í nokkrum flokkum hafa verið að færa fram um málið sem við er að eiga núna. Ég minntist á það sem Ögmundur Jónasson hefur sagt um þetta mál og í síðari ræðu ætla ég að fara yfir það sem Hjörleifur Guttormsson hefur nýlega látið frá sér fara; það er gott að eiga eitthvað eftir því að nóg er eftir af umræðunni. En í þetta sinn ætlaði ég að leggja aðaláherslu á einn af bestu sonum Sjálfstæðisflokksins, Tómasi Inga Olrich, fyrrum alþingismann, ráðherra og sendiherra. Hann skrifaði grein 28. mars sl. þar sem hann fer yfir það að hann hafi reynt að vara flokkssystkin sín við því hvernig þetta mál er allt saman upp byggt. Hann segir, með leyfi forseta, í greininni: „Ég hef talið að í orkulöggjöf ESB sé að finna ákvæði sem færi vald frá Íslandi til fjölþjóðlegrar eftirlitsstofnunar, ESA, sem yrði kostuð af okkur en myndi sækja valdheimildir sínar til Evrópuréttar.“ Þetta er í sjálfu sér það sem hefur komið fram í undanförnum ræðum frá hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni. Tómas Ingi heldur áfram, með leyfi forseta: „Það hafa margir lagt sig fram um að sannfæra mig um að ég hafi rangt fyrir mér, þótt alla jafnan sé það ekki gert á persónulegum nótum. Sá kór er sannarlega hávær þótt ekki syngi allir sama lagið.“ Síðan talar hann um hverjir skipi þennan kór og það eru m.a. sendiherra ESB á Íslandi, utanríkisráðherra Íslands, ferðamála-, iðnaðar-, nýsköpunar- og dómsmálaráðherra, fyrrverandi ráðherra Björn Bjarnason o.fl. Og Tómas Ingi segir hér, með leyfi forseta: „Lögfræðingapundið í kórnum er mjög þungt. Því hef ég vænst þess að fá tækifæri til að lesa - svart á hvítu - tilvitnanir í orkutilskipanir ESB sem staðfesta að ekki sé um valdframsal að ræða. Á því hefur orðið bið þar til nú.“ Hann talar líka um sameiginlega yfirlýsingu Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og framkvæmdastjóra orkumála ESB um gildi þriðja orkupakkans gagnvart Íslandi. Hann vitnar í yfirlýsinguna, þar sem segir: „Verði grunnvirki yfir landamæri sett upp í framtíðinni hefur Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) ákvörðunarvald um málefni sem ná yfir landamæri, en ekki ACER.“ Eins og fram hefur komið þá réttir ACER ESA texta upp í hendurnar sem þeir svo framfylgja. Tómas Ingi segir að þetta staðfesti það sem hann hafi haldið fram, að ákvörðunarvald verði hýst í Eftirlitsstofnun EFTA að því er Ísland varðar. Hann vill ekki gera lítið úr þessari stofnun en bendir réttilega á að hún heyri ekki undir íslensk stjórnvöld. Síðan segir hann, með leyfi forseta: „Í næstu málsgrein yfirlýsingar ráðherrans og framkvæmdastjóra orkumála ESB segir á hinn bóginn: „Gildandi ákvæði þriðja orkupakka ESB hafa engin áhrif á fullveldi ríkisstjórnar Íslands yfir orkulindum Íslands og ákvörðunarvald yfir nýtingu og stjórnun þeirra. Ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar ESB liggur alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum.““ Hann segir réttilega, þessi ágæti Sjálfstæðismaður, virti stjórnmálamaður, með leyfi forseta: „Nú er það svo að ef þessar tvær fullyrðingar eru bornar saman, stangast þær efnislega á. Sú fyrri segir að málefni er varði sæstreng og tengingu orkumannvirkja yfir landamæri falli undir Eftirlitsstofnun EFTA (ESA). Sú stofnun er óháð ráðherravaldi á Íslandi. Seinni fullyrðingin segir að „ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar ESB liggi alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum.““ Ergo: Þessi yfirlýsing stangast á við sjálfa sig. Hún hefur ekkert gildi en samt er hún ein af svokölluðum fyrirvörum um innleiðingu þessa pakka. Það er sífellt að koma betur í ljós og það eru sífellt fleiri að benda á hve þetta mál er illa búið, hve flausturslega það er unnið og hve vont og hættulegt það er í eðli sínu.
Frú forseti. Halló Akureyri! Í ljósi þess að hv. þingmaður nefndi árið 1262 þykir mér við hæfi, án þess að það sé nú meginefni spurningar minnar eða andsvars, að minna á orðalagið sem notað er í greinargerð Carls Baudenbachers um mikilvægi þess að Íslendingar sýni Norðmönnum hollustu. Ég hefði talið, frú forseti, að þeir tímar, þegar Íslendingum var gert að sverja Noregi hollustu,væru liðnir og allmörg hundruð ár síðan, en þetta minnir okkur kannski á að sjálfstæðið kemur ekki af sjálfu sér og það þarf að verja það. En af því að hv. þingmaður vísar í Tómas Inga Olrich og prýðisgóða grein hans vil ég vitna hér í mjög gott viðtal við flokksbróður hans, Bjarna Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, og endursögn Viðskiptablaðsins af því viðtali. Þar segir, með leyfi forseta: „Síðan er nefnt hve þriðji orkumálapakkinn svokallaði hafi verið umdeildur hér á landi og deildar meiningar um áhrif hans eins og Viðskiptablaðið hefur fjallað ítarlega um og sjá má neðst í fréttinni. Segir í greininni að íslensk stjórnvöld hafi áhyggjur af því að með tilkomu orkumálastofnunarinnar, ACER, verði stjórn Íslendinga sjálfra yfir eigin orkuauðlindum gerð veikari og reglugerðaryfirvöldum í ESB færð aukin völd. „Þátttaka okkar í innri markaðnum er byggð á tveggja stoða kerfi,“ segir Bjarni og vísar þá í að samið er um lagaumgjörðina á grundvelli EFTA í stað þess að samþykkja beina stjórn frá ESB.“ Hér lýsir formaður Sjálfstæðisflokksins miklum áhyggjum af ásælni Evrópusambandsins í völd í gegnum ACER. [[Forseti hringir.]]Væri ekki betra að hann fengi áminningu frá fyrrnefndum Tómasi Inga Olrich um eigin skoðanir [[Forseti hringir.]]eins og þær birtast í þessu viðtali?
Forseti. Fyrst um tengslin milli ársins 1262 og Carls Baudenbachers - það minnir mig á svar í bíómynd nokkurri þar sem maður verður fyrir áreiti og hann segir við þann sem áreitir hann: „Rangur maður. Röng fjandans öld.“ Við getum í sjálfu sér tekið undir það. En það er hárrétt, sem hv. þingmaður segir, að það er mjög merkilegt að menn eins og Tómas Ingi Olrich og Ögmundur Jónasson hafi ekki hlustunarskilyrði hjá þeim sem ráða flokkum þeirra nú um stundir. Menn með alla þessa reynslu, menn með alla þessa þekkingu, menn sem benda á með góðlegum hætti hvað betur mætti fara eru hunsaðir. Það kann ekki góðri lukku að stýra, frú forseti, að hunsa sína bestu menn vegna þess að nóg er af hinu, eins og sagt er: „Því verr gagnast heimskra manna ráð sem fleiri koma saman.“ En það er ekki í þessu tilfelli nema það að ríkisstjórnin virðist vera að nota heimskra manna ráð en hlustar ekki á bestu menn sína eins og Tómas Inga Olrich og Ögmund Jónasson o.fl. Þetta er dapurlegt, frú forseti. En það er ekki bara dapurlegt. Það er líka verulega slæmt og hættulegt vegna þess að í staðinn fyrir að hafa mál sem er vel upp byggt og stenst erum við með mál sem er flausturslega unnið og getur orðið okkur til stórkostlegs skaða. Ég á eftir, vonandi seinna í dag en hugsanlega á morgun, að ræða um hættuna á því að við munum þurfa að borga skaðabætur út af því hvernig gengið er frá þessu máli og hvernig á að keyra það í gegn vanreifað.
Frú forseti. Það er sérstaklega undarlegt að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands skuli ekki fylgja leiðsögn eða ekki einu sinni taka mið af leiðsögn reyndra manna úr eigin flokkum þegar hún er svona vel fram sett og vel rökstudd. Þeim mun undarlegra er það í ljósi þess að sumir hæstv. ráðherra hafa jafnvel sjálfir áður lýst sömu skoðun, sama mati, sömu áhyggjum. Hvað gerðist í millitíðinni? Hvernig getur hv. þingmaður útskýrt það að til að mynda hæstv. fjármálaráðherra, sem fór í þetta fína viðtal - eitt af hans bestu viðtölum að mínu mati - og útlistaði afstöðu ríkisstjórnarinnar, væntanlega, og afstöðu Íslendinga, mikils meiri hluta svo sannarlega, skuli nú helst ekki vilja ræða þetta orkupakkamál og afgreiða það sem hraðast og láta aðra um að fjalla um það á næturfundum?
Frú forseti. Það er einmitt þannig, hv. þingmaður, að ég á mjög erfitt með að útskýra þennan viðsnúning, ekki bara hjá hæstv. fjármálaráðherra heldur líka hjá fleirum. Ég hefði t.d. afar gaman af því að fá forsætisráðherra hér til leiks og biðja hana um að útskýra fyrir okkur og þjóðinni hvað valdi því að Vinstri grænir séu nú helstu talsmenn frjáls orkubúskapar á Íslandi og að markaðsvæða auðlindir Íslands. Það gæti orðið mjög fróðlegt samtal og ég vona að við fáum að hlýða á það. Það væri kannski einnar messu virði með hæstv. fjármálaráðherra, sem er ekki bara fjármálaráðherra heldur líka formaður stærsta stjórnmálaflokks á Íslandi, Sjálfstæðisflokksins, að biðja hæstv. forseta að fá hann hingað til að hann geti sjálfur sagt okkur hvað veldur umskiptunum. Ég á mjög erfitt með, hv. þingmaður, að gera mér í hugarlund hver hvatinn að þessum umskiptum er. En ég held að það væri bæði fróðlegt [[Forseti hringir.]]og uppvekjandi, fyrir okkur sem hér erum í þessari umræðu og þjóðina alla, að fá að heyra hvað olli þessu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Hér er búið að fara nokkuð ítarlega yfir þetta og þær yfirlýsingar og fullyrðingar um tenginguna og þá kvöð um að sverja og sýna Noregi hollustuna. En einnig hefur verið rætt um þennan viðsnúning sem er mér hugleikinn og viðsnúning þeirra flokka sem síst skyldi. Raunar er mér næst hjarta að segja að það sé einn flokkur á Alþingi sem hefur þó verið fullkomlega heiðarlegur í afstöðu sinni, og það er Viðreisn, vegna þess að það er flokkur sem hefur lýst eindregnum vilja sínum á því að ganga í Evrópusambandið með öllum þeim kostum og göllum sem því fylgja og hafa rökstutt það mál, þrátt fyrir að ýmsar ræður hefðu kannski mátt vera innihaldsríkari um efnið og minna af því að sverta þá sem hér hafa staðið nóttum saman. En eitt er greinilegt, að hæstv. fjármálaráðherra er lesinn vegna þess að hann gerir sér grein fyrir í því viðtali sem vitnað var til, að ásælni í völd hjá ACER, að undirlagi Evrópusambandsins, er alltumlykjandi og svífur yfir vötnum í þessari innleiðingu. Ég var mjög ánægður með þetta viðtal, las það og á það til vegna þess að hann lýsti afstöðu sem klárlega er afstaða meiri hluta Íslendinga og gaf von um að hér yrði staðið í lappirnar og fylgt eftir vilja þjóðarinnar, ef svo má að orði komast. Mig langar til að inna [[Forseti hringir.]]hv. þingmann eftir því hvort hann telji [[Forseti hringir.]]að verið sé að beita þá blekkingum [[Forseti hringir.]]sem hér hafa talað fyrir málinu?
Frú forseti. Blekkingar eru náttúrlega stórt orð. Það sem ég á erfiðast með að skilja, og líka í ljósi þessa góða viðtals sem hefur verið dregið fram, eru þessi sinnaskipti, sérstaklega í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Eins og fram hefur komið í umræðum hjá okkur sem höfum verið að ræða þetta mál er Sjálfstæðisflokkurinn gamalgróinn flokkur, á 90 ára afmæli um helgina, og hefur verið í forystu fyrir íslenskum stjórnmálum afar lengi og í forystu fyrir ríkisstjórnum áratugum saman. Ég held að kannski sé kominn tími til að auglýsa eftir Sjálfstæðisflokknum vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn sem við horfum upp á hér og nú, alla vega þingflokkinn, er ekki sá Sjálfstæðisflokkur sem við þekktum. Hann er ekki flokkurinn sem stóð stétt með stétt, hann er ekki flokkurinn sem stóð fyrir sjálfstæði þjóðarinnar. Hann er ekki flokkurinn sem sagði: Gjör rétt, þol ei órétt. Þetta er einhver nýr flokkur sem maður kannast ekki við, nær Samfylkingunni, þó að hann sé ekki Evrópusinnaður. Þessi sjálfstæði stolti flokkur virðist vera að breytast í einhvern krataflokk. Kannski er það skýringin á umskiptunum, að menn séu orðnir svo krataseraðir og þess vegna séu þessi umskipti eins og þau eru. En víst er að forysta flokksins og þingflokkurinn er varaður við, fær góð ráð frá mönnum eins og Tómasi Inga Olrich en hunsar þau gjörsamlega. Og hann er ekki sá eini. Góðir menn sem fram hafa gengið fyrir skjöldu, eins og ég segi, og hafa leiðbeint, þeir hafa ekki verið með neinar hótanir eða neinn dólg. Þeir hafa bara leiðbeint og bent á, gefið góð ráð. Þeir eru ekki virtir viðlits. Þetta er ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem ég þekkti þegar ég var ungur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þessi orð, einkunnarorð Sjálfstæðisflokksins, hafa bergmálað í huga mér í gegnum þessa umræðu: Gjör rétt, þol ei órétt. Það er ekkert leyndarmál að sá sem hér stendur var áður flokksbundinn Sjálfstæðismaður fyrir nákvæmlega þessa ástæðu. Hv. þingmaður velti upp þeirri spurningu hvort flokkurinn væri að breytast í svokallaðan krataflokk. Getur verið að hér sé um þennan svokallaða popúlisma að ræða þar sem menn þora ekki að standa við sannfæringu og fylgja stefnu, heldur elta það sem menn telja vinsælt í þjóðfélagsumræðunni hverju sinni? Það er skilgreining [[Forseti hringir.]]á popúlisma. Mér þætti vænt um að fá hugleiðingar [[Forseti hringir.]]hv. þingmanns um hvort hér sé verið að sveigja af stefnu og hallast [[Forseti hringir.]]í þá átt.
Frú forseti. Svo ég beri nú blak af Sjálfstæðisflokknum er hann að hluta til í mjög slæmum félagsskap. Hann er í erfiðu sambandi. Hann hefur greinilega í upphafi vegferðar í þeirri ríkisstjórn sem nú situr látið allt of mikið af hendi fyrir ekki neitt, en getur ekki slitið sambúðinni eða treystir sér ekki til þess, og lætur þess vegna leiða sig út í hverja ófæruna af annarri, samanber þetta mál og það að taka að fullu undir marxíska tilburði heilbrigðisráðherrans í heilbrigðismálum. Þetta lætur flokkurinn allt yfir sig ganga. Og það er skiljanlegt að almennir flokksmenn sem maður hittir á Austurvelli og á götum úti standi og vitni og segi: Ég geti ekki kosið flokkinn minn lengur. Það er bara ekki hægt eftir áratugi. Trúnaðarmenn flokksins sem maður hefur hitt treysta sér ekki til að standa [[Forseti hringir.]]með flokknum sínum lengur. Það er náttúrlega sorglegt fyrir flokkinn, en auðvitað ratar þetta fólk þá í þann hóp sem það treystir til að standa [[Forseti hringir.]]í lappirnar í erfiðum málum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það var athyglisvert hvernig hann vitnaði hér í hæstv. fjármálaráðherra og hugleiðingar hans í þessum efnum. Ekki veitir af vegna þess að hann hefur tekið algera kúvendingu í skoðunum sínum hvað þennan orkupakka varðar og ekki á skemmri tíma en tæpu ári - frá því að hann flutti hér nokkuð merkilega ræðu þar sem hann hafði miklar áhyggjur af því að við værum að fara að innleiða orkupakka þrjú. Ef ég má vitna í þá ræðu, með leyfi forseta, segir á einum stað - og það er hæstv. fjármálaráðherra sem talar: „Veltum því fyrir okkur hvað við höfum með það að gera á innri markaði Evrópu að vera að ræða raforkumál sem eru í einangruðu mengi á Íslandi úti í Brussel. Hvað höfum með það að gera að vera að ræða við önnur ríki Evrópusambandsins raforkumál af eyjunni Íslandi?“ Það er athyglisvert að fjármálaráðherra skuli síðan standa fyrir því að innleiða orkupakka þrjú, þvert á það sem hann hefur sagt hér í þinginu. Það er fleira áhugavert í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Hann segir, með leyfi forseta: „Það sem ég á svo erfitt með að skilja er áhugi hv. þingmanns og sumra hér á þinginu á að komast undir boðvald samevrópskra stofnana. Hvað í ósköpunum liggur mönnum á að komast undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu á okkar einangraða landi með okkar eigið raforkukerfi? Hvers vegna í ósköpunum hafa menn áhuga á því að komast undir boðvald þessara stofnana?“ Það er náttúrlega, frú forseti, hlægilegt að rifja upp þessa ræðu í ljósi þess að þessi sami hæstv. ráðherra vinnur nú að því hörðum höndum að keyra þetta mál hér í gegnum þingið til að komast undir [[Forseti hringir.]]boðvald sem hann áður hafði miklar áhyggjur af og vildi ekki koma nálægt. Í þessu samhengi, hv. þingmaður: Hvað finnst þér um svona málflutning?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ef ég ætti að lýsa þessari orðræðu í einu orði myndi ég kannski segja í ljósi sögunnar að þetta væri framsóknarlegt, menn slá úr og í og hlaupa í sífellu frá því sem þeir hafa áður lofað. En ég hef áður sagt: Ég er ekkert viss um að Sjálfstæðisflokkurinn t.d. hefði fengið gott brautargengi ef hann hefði gengið til kosningabaráttunnar síðast og sagt einlæglega: Við ætlum áður en haninn gelur þrisvar að svíkja landsfundarályktun okkar um orkupakka þrjú og við ætlum að ganga Evrópusambandinu á hönd. Og ég er heldur ekkert viss um að þingmenn VG, sem fengu að vísu erfiða útkomu, væru mjög borubrattir ef þeir hefðu gengið til leiks og sagt: Við ætlum að vera í forustu fyrir markaðsvæðingu orkulinda á Íslandi. Ég er ekkert viss um það. Það getur að vísu verið að einhverjir aðrir hópar hefðu kosið þessa flokka, allt svo aðrir en þetta gamla, góða kjarnafylgi, það veit ég ekki um. Það sem er kannski undarlegast við þetta allt er að sinnaskipti hæstv. fjármálaráðherra eru í blóra við hans eigið fólk. Og ekki bara það, þau eru í andstöðu við afstöðu meiri hluta þjóðarinnar í þessu máli. Það er líka óskiljanlegt með öllu - ég veit náttúrlega ekki um Framsóknarflokkinn sem kallar ekki allt ömmu sína - að hinir tveir flokkarnir skuli ganga fram í fullkominni andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar í þessu mikilsverða máli. Það er eitthvað sem ég get ekki útskýrt og kannski þyrftum við [[Forseti hringir.]]bara atbeina vinnusálfræðings til að komast til botns í því hvað hefur komið fyrir hjá þessu fólki.
Herra forseti. Þau voru athyglisverð síðustu orð hv. þingmanns: Hvað hefur komið fyrir hjá þessu fólki? Nú er það svo að Sjálfstæðisflokkurinn er að fara að fagna 90 ára afmæli eftir einn eða tvo daga og það verður mjög fróðlegt að fá fréttir af því kaffiboði. Það væri enn fróðlegra ef ræða hæstv. fjármálaráðherra hér fyrir ári yrði endurflutt í því kaffiboði og menn gætu síðan borið hana saman við þær athafnir sem hæstv. fjármálaráðherra stendur fyrir í þessari ríkisstjórn. Ég er hrædd um að hann yrði á harðahlaupum, þyrfti jafnvel að yfirgefa kaffiboðið ef svo ber undir. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á þessa hluti og það er [[Forseti hringir.]]nauðsynlegt að við gerum það til að sýna fram á að [[Forseti hringir.]]málflutningur ríkisstjórnarinnar og ráðherra er með ólíkindum þegar kemur að þessum orkupakka.
Herra forseti. Nú er það ekki mitt að hafa áhyggjur af innra starfi Sjálfstæðisflokksins. En ég verð að segja, eins og konan fyrir norðan, að ég myndi gjarnan viljað vera dauð fluga á vegg í þessu kaffisamsæti um helgina og heyra hvað fram fer þar. Það gæti líka orðið fróðlegt að fylgjast með því þar hvort þeir þingmenn og ráðherrar flokksins sem munu fara um og blása á þessi 90 kerti muni hlusta á það ágæta fólk, grasrótina í flokknum, þessa rótgrónu gömlu Sjálfstæðismenn sem nú bera sig illa og þekkja ekki flokkinn sinn lengur. Það væri kannski kjörið tilefni fyrir forustu flokksins [[Forseti hringir.]]að kynnast flokksfólkinu og heyra ofan í það og heyra skoðanir þess. Það er kannski bara kjörið tilefni.
Herra forseti. Nú gefst mér loksins tækifæri til að fjalla aðeins um Kýpur og áform um að tengja Kýpur við Grikkland í gegnum Krít og Ísrael með sæstreng, rafstreng. Kýpur er eyja og Evrópusambandið gerir sér grein fyrir því, rétt eins og Evrópusambandið hefur viðurkennt að Ísland sé eyja. Þess vegna er áhugavert að bera raunverulegt dæmi um sæstrengsáform, tengingu þessarar eyju við sameiginlegt orkunet Evrópusambandsins, við umræðu og vangaveltur um stöðu Íslands og hvaða áhrif þriðji orkupakkinn og ACER gætu haft á stöðu þess og hugsanlega tengingu með sæstreng. Nú er eflaust önnur staða uppi á Kýpur hvað varðar viðhorf almennings til slíkrar tengingar enda býr Kýpur ekki yfir þeim náttúrulegu orkukostum sem við hér á Íslandi njótum og eflaust munu menn fagna því að eyjan verði tengd öðrum löndum með rafstreng. En það sem er áhugavert við dæmið um Kýpur er að það sýnir okkur hvernig ferlið gengur fyrir sig. Það vildi nefnilega svo til, herra forseti, að áhugasamir fjárfestar lýstu því yfir að þeir gætu hugsað sér að fjárfesta í þessum sæstreng. Þá tók ferlið við, ferlið sem þriðji orkupakkinn lýsir og gerir ráð fyrir. ACER, þessi sameiginlega orkustofnun Evrópusambandsins, hafði samband við orkustofnanir þeirra landa sem í hlut áttu til að tilkynna um þennan áhuga fjárfestanna og upplýsa um það eða kannski minna á að orkustofnanir landanna og stjórnvöld í hvoru landi um sig, Grikklandi og Kýpur, ættu að halda ACER upplýstri um gang mála, svoleiðis að ACER gæti fylgst með því að málið fengi eðlilegan framgang, ekki yrðu settar neinar hindranir í veg heldur yrði þvert á móti reynt að liðka fyrir því að af þessari framkvæmd gæti orðið. Það er nefnilega sérstaklega nefnt, og er sérstaklega tekið fram í reglunum sem gilda um ACER, sem við munum innleiða hér ef stjórnvöld fá vilja sínum framgengt, að þegar stjórnvöld í þeim löndum sem menn hugsa sér að tengja með nýjum raforkutengingum verða þess áskynja að til staðar séu fjárfestar með fjárhagslega burði og getu til að ráðast í slíkar tengingar, skuli tafarlaust, eins og það er orðað, tilkynna ACER um þá um þann áhuga svoleiðis að stofnunin geti sinnt því hlutverki sínu að fylgjast með því að verkefnið fái framgang eða mæti ekki einhverjum hindrunum. Sú varð raunin hvað varðar þessa tengingu Kýpur og Grikklands. En svo hafa þau tíðindi orðið nú að það kom babb í bátinn, vegna þess að fjárfestar sem gefið höfðu fyrirheit um þessa tengingu, lögðu að mati framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og ACER of mikla áherslu á að fjárfesta fyrst í innviðum í kringum Aþenu en vanræktu þetta tengihlutverk. Ég sé hversu lítið ég á eftir af ræðutíma mínum þannig að ég þarf að klára þessa sögu í framhaldsræðu. Ég bið því virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá, því að það er mjög mikilvægt að nýta þetta raundæmi til þess að við Íslendingar getum áttað okkur á því hvað kunni að vera í vændum varðandi hugsanlega sæstrengstengingu.
Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þingmanns vegna þess að líkt og hann sagði í niðurlagsorðum sínum er nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að læra af öðrum, og þá er stundum gott, þótt það sé sárt, að læra af óförum annarra. Það er að kristallast í umræðunni aftur og aftur hversu lítt hugsað þetta þingmál virðist vera af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það virðist ekki vera að menn sjái til lands. Menn eru lagðir af stað en sjá ekki til lands að því er virðist. Þetta er svona, hvað á ég að segja, getum við ekki orðað það þannig að þetta sé ferð án fyrirheits? Ég held að það sé kurteislega leiðin vegna þess að ég sé ekki betur en að málið eins og það er nú búið muni stranda á skeri, því miður. Það verður náttúrlega á kostnað þjóðarinnar. Þess vegna er mjög mikilvægt að við lærum af reynslu annarra í þessum efnum. Við þekkjum það úr fyrri glímum okkar við erlent vald að ekki er á vísan að róa, hvorki hvað aðstoð annarra varðar, menn verða að hjálpa sér sjálfir, og að þeir aðilar, þ.e. mótaðilar í slíkum leik, beita fantabrögðum, þeir reyna að beita yfirráðum sínum, þ.e. yfirburðum sínum. Þess vegna hljótum við að spyrja og ég spyr hv. þingmann: Hvað er til ráða til að [[Forseti hringir.]]Íslendingar verði ekki fyrir kárínum frekar en orðið er af þessu máli eins og það er sett fram?
Herra forseti. Það er bara eitt til ráða, að nýta þau úrræði sem EES-samningurinn veitir okkur til að tryggja eigin hagsmuni þegar við teljum að þeim kunni að vera stefnt í hættu. Ef við gerum það ekki festumst við í netinu eða köngulóarvefnum, eins og hv. þingmaður nefndi fyrr í kvöld. Ef við nýtum ekki þau úrræði sem raunverulega eru fyrir hendi til að fá alvöruundanþágur festumst við í vefnum. Nú hefur verið að skýrast smátt og smátt í þessari umræðu hvað felst í svokölluðum fjórða orkupakka. Hann er að öllu leyti til þess fallinn að festa okkur enn frekar í þessum vef. Það mætti kannski halda því fram að þriðji orkupakkinn væri beitan og fjórði orkupakkinn hinn eiginlegi vefur. Það er ekki nógu góð samlíking vegna þess að við verðum föst þá þegar ef stjórnvöld fallast á þriðja orkupakkann án þess að fá lögformlegar undantekningar frá honum. Það leiðir aftur hugann að þeirri spurningu sem við höfum reynt að spyrja í kvöld án þess að fá nokkur svör frá stjórnarliðum. Hvers vegna? Hvers vegna er þessi ríkisstjórn, hverrar ráðherrar hafa jafnvel sjálfir lýst verulegum áhyggjum af því í hvað stefni með þessum orkupakka, ekki tilbúin til þess að láta á það reyna eftir lögformlegum leiðum hvort við getum ekki fengið raunverulegar undanþágur? En við eigum auðvitað erfitt með að fá svar við því þegar stjórnarliðar leggja ekki í að koma hingað og svara, ekki einu sinni að koma og velta vöngum eða bjóða upp á hugsanlegar skýringar, [[Forseti hringir.]]en halda sig einfaldlega til hlés.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og þakka honum fyrir svarið. Ég tek undir með honum að auðvitað saknar maður þess að stjórnarliðar skuli ekki vera hér og taka þátt í umræðunni. Ég veit að hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sem er formaður hv. utanríkismálanefndar, hefur náttúrlega enga skyldu til að sitja hér undir því sem við erum að tala og færa fram þó að hún gæti örugglega grætt á því, eða það er mín skoðun, og gæti lært eitthvað á því og gæti hugsanlega miðlað einhverju þannig að hægt væri að bæta málið. En mig langar samt til að spyrja hv. þingmann einnar spurningar í viðbót vegna þess að lögformlegi hlutinn til að laga þetta mál liggur fyrir. Það er lögfræðilega rétt að hafna þessum orkupakka. Það hafa allnokkrir [[Forseti hringir.]]lögspekingar fært fram. Og nú spyr ég hv. þingmann: Hvers vegna hafnar ekki ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]orkupakkanum og sendir hann í lögbundið sáttaferli?
Herra forseti. Eina skýringin sem ég finn á þeirri sérkennilegu staðreynd er sú að einhvers staðar hafi verið tekin ákvörðun um að menn ætluðu sér að keyra þetta í gegn, ætluðu sér að klára þetta, sama hvað kæmi í ljós, sama hversu vel væri útskýrt að það væri innan marka samningsins að leita lausna, lögformlegra lausna, sama hversu margt nýtt kæmi í ljós í umræðunni eins og það hefur svo sannarlega gert. Norsku fyrirvararnir, fjórði orkupakkinn og til að mynda það sem ég var að lýsa hér áðan um Kýpur. Telji menn mig ekki fara rétt með eða að einhvers staðar sé hægt að bæta ýsingu á þeirri atburðarás, það kann vel að vera, þá vildi ég óska að menn kæmu hingað upp og útskýrðu það fyrir mér. Það myndi hjálpa mér og okkur að átta okkur betur á málinu og í þessu tilviki þessu raundæmi sem getur veitt okkur Íslendingum innsýn í afleiðingar þriðja orkupakkans. En nei, það eru engin [[Forseti hringir.]]svör, engar ábendingar, engin viðbrögð.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ágæta ræðu. Hann lýsti ágætlega þeirri stöðu sem ACER er ætlað að hafa og hefur gagnvart þeim þjóðum sem falla undir eftirlitsheimildir stofnunarinnar. Hv. þingmaður lýsti þeim áhrifum sem koma fram og hvernig ACER framkvæmir í rauninni eftirlitshlutverk sitt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skoðað sérstaklega, t.d. á heimasíðu ACER, hvert hið eiginlega hlutverk sé, því að stofnanir Evrópusambandsins mega þó eiga það að þær fara ekkert í kringum það hvert hlutverk þeirra er. Það er yfirleitt hægt að nálgast kjarna þess tiltölulega auðveldlega. Hvaða hvaða línur eru lagðar hvað ACER varðar og það yfirþjóðlega vald sem þeirri stofnun er fengið undir regluverki orkupakkanna og hvernig yrði það hlutverk að líkindum helst rækt gagnvart skyldum ACER hér á Íslandi að pakkanum innleiddum?
Herra forseti. Þetta er mjög skýrt. Þeir mega eiga það hjá ACER og Evrópusambandinu að þeir eru ekki feimnir við að upplýsa um hver markmiðin séu. Þeir telja þau göfug. Þau ganga auðvitað að mestu leyti út á að þjappa saman valdi, auka miðstýringu Evrópusambandsins, sem Evrópusambandið eða þeir sem ráða för virðast telja göfugt markmið. En hvað varðar sérstaklega hlutverk þeirrar stofnunar þá snýr það að því að tengja saman raforkumarkaði, raforkukerfi Evrópu og afla aukinnar umhverfisvænnar endurnýjanlegrar orku. Fyrir vikið gerir þetta hvort tveggja Ísland og tengingu við Ísland að kjörverkefni fyrir stofnunina. Því er líka lýst hvernig stofnunin beri sig að við að ná þeim markmiðum sínum. Það er með samræmingu, eða þannig orða þeir það, á starfi orkustofnana Evrópuríkjanna. En þegar maður skoðar betur textann um hvernig sú samræming á sér stað sér maður að þar er átt við eftirlit, yfirsýn og það að gæta þess að þessar orkustofnanir fylgi leiðsögn ACER. Þegar menn koma auga á vænlegt tengiverkefni, finna aðila sem eru tilbúnir til að standa að slíku leitast ACER við að ryðja úr vegi öllum hindrunum fyrir því að verkefni geti orðið að veruleika, hvort sem hindranirnar eru lagalegs eðlis, pólitísks eða efnahagslegs.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Skildi ég hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson rétt þegar hann fór yfir heimildir ACER og skyldu ACER til að ryðja úr vegi öllum hindrunum fyrir viðskipti með raforku yfir landamæri? Það er þá þannig, ef ég skil hv. þingmann rétt, að þetta eru í rauninni valdheimildir sem ACER hefur til að uppáleggja þjóðríkjunum að fjarlægja þær hindranir sem upp kunna að koma. Í því samhengi skil ég það þannig að íslenska ríkið væri í rauninni sá aðili sem fengi í fangið þær kvaðir að framfylgja þeim [[Forseti hringir.]]skipunum frá ACER.
Herra forseti. Það er hægt að finna fjölmörg dæmi, raunveruleg dæmi um hvernig þessi stofnun hefur skipt sér af gangi mála í raforkumálum í aðildarríkjum Evrópusambandsins, þeim ríkjum sem þegar hafa innleitt þriðja orkupakkann. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um hvort það kæmi í hlut íslenska ríkisins að ryðja hindrunum úr vegi má ekki líta fram hjá því hlutverki sem Orkustofnun myndi gegna í þeim efnum. Hún yrði nokkurs konar útibú fyrir þessa samevrópsku stofnun og hefði þá eftirlit með því að íslensk stjórnvöld legðu ekki stein í götu vænlegra framkvæmda af slíku tagi heldur þvert á móti að íslensk stjórnvöld höguðu málum þannig að það væri til þess fallið að ýta undir og flýta slíkum framkvæmdum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og ég vil halda aðeins áfram þar sem frá var horfið varðandi höfnun á þessum orkupakka og að málið fari þá fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Í því sambandi er mjög fróðlegt að skoða umsögn fyrrverandi utanríkisráðherra og eins helsta sérfræðings okkar þegar kemur að EES-samningnum, Jóns Baldvins Hannibalssonar. Hann segir hér og er þá að tala um réttinn til að hafna innleiðingunni og fara hina lögformlegu leið, með leyfi forseta: „Þessi ótvíræði réttur aðildarríkja EES-samningsins til þess að hafna innleiðingu löggjafar út frá eigin þjóðarhagsmunum, án viðurlaga, var frá upphafi ein meginröksemdin fyrir því, að framsal valds skv. samningnum væri innan marka þess sem samrýmdist óbreyttri stjórnarskrá.“ Þarna er sem sagt hafður þessi varnagli sem er talinn vera það mikilvægur að hann er hluti af því að samningurinn samræmist stjórnarskránni óbreyttri. Það sýnir að þarna er mjög mikilvægur réttur sem hægt er að nýta. Við fáum síðan aðra álitsgerð frá sérfræðingi sem utanríkisráðuneytið kallaði til, Baudenbacher, sem er á öndverðum meiði og kallar þetta neyðarúrræði o.s.frv. Ég vil fá hugleiðingar hv. þingmanns á misræminu [[Forseti hringir.]]á milli þessara tveggja aðila. Það hlýtur að vera að [[Forseti hringir.]]í álitsgerð Baudenbachers hafi verið lagðar ákveðnar línur fyrir fram af stjórnvöldum. Annað held ég að maður sjái ekki út úr þessu.
Herra forseti. Í þessu tilviki keyptu stjórnvöld ákveðna þjónustu og seljanda þeirrar þjónustu mátti örugglega vera ljóst til hvers væri ætlast. Með því er ég ekki að halda fram að hann hafi lýst einhverju yfir sem hann taldi ekki satt eða var ekki lýsandi fyrir hans skoðun. Þvert á móti. Eins og ég hef bent á áður tel ég að þessi fræðimaður og fyrrverandi dómari, Baudenbacher, sé mjög Evrópusinnaður. Ég hefði skilið ef ráðherra úr Viðreisn eða Samfylkingu hefði leitað álits hans á svona pólitískum spurningum. En í ljósi þess að öllum mátti vera ljóst hver afstaða hans væri er það afskaplega sérkennilegt að ráðherra úr Sjálfstæðisflokknum skyldi leita eftir áliti þessa manns nema vegna þess að ráðherrann vildi fá þessa afstöðu fram. Enn og aftur erum við þá að ræða dæmi þess að ráðherra úr Sjálfstæðisflokki, í þessu tilviki, það sama á við um ráðherra úr Framsóknarflokki og Vinstrihreyfingunni – grænu framboði eftir því sem virðist, sé að leita eftir stuðningi frá fólki sem hefur allt önnur sjónarmið, allt önnur viðhorf, ekki hvað síst til Evrópumála en stuðningsmenn, bakland, hans flokks. Það er sem sagt ekki litið til stefnu flokkanna. Það er ekki litið til afstöðu baklandsins heldur leitað á önnur mið eftir stuðningi við það sem ríkisstjórnin er að gera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og mjög góða greiningu hvað þetta mál varðar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður hefur greint þetta mál mjög vel, sem er nauðsynlegt. Gleymum því ekki að hér vitna ég í umsögn fyrrverandi utanríkisráðherra, Jóns Baldvins Hannibalssonar, okkar helsta sérfræðings í málefnum EES-samningsins. Hann kom að samningnum þegar hann var gerður í upphafi og menn skyldu ætla að hann þekkti þennan samning manna best. Ef ég vitna aðeins í hann aftur, með leyfi forseta, þá segir hann: „EES-samningurinn tryggir aðildarríkjunum óvéfengjanlegan rétt til að hafna innleiðingu löggjafar á tilteknu málasviði, ef hún á ekki við eða þjónar ekki hagsmunum viðkomandi ríkis. Fyrir þessu eru mörg fordæmi.“ Ég held að þetta segi allt sem segja þarf hvað það varðar að við eigum að hlusta [[Forseti hringir.]]á okkar helstu sérfræðinga en ekki kaupa einhverja ráðgjöf erlendis frá, ráðgjöf manna sem komu t.d. ekki að samningsgerðinni sjálfri.
Herra forseti. Já, þetta er nú eitt af sérkennilegri dæmum hvað varðar viljaleysi stjórnarflokkanna til að þiggja ráð þeirra sem þekkja málin best. Jón Baldvin Hannibalsson hefur verið kallaður faðir EES-samningsins, þannig að þetta líkist kannski því að einhver taki upp á því að rífast við mann sem hefði skrifað handbók, leiðarvísi, um tiltekið mál, og segjast vita þetta allt miklu betur, þ.e. vita betur hvað standi raunverulega í leiðarvísinum, ekki hafa aðra skoðun en lýst sé í leiðarvísinum heldur vita miklu betur hvað orðin í leiðarvísinum þýða. Þetta er auðvitað enn eitt dæmið um í hvers konar ógöngum ríkisstjórnin er lent við að reyna að rökstyðja að þinginu beri að innleiða þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Ég vil taka heils hugar undir orð síðasta ræðumanns, að ég held að stjórnvöld gerir sér ekki grein fyrir því í hvaða ógöngur þau hafa ratað með þetta mikilvæga mál, það verður að segjast eins og er, að við skulum við ekki hlusta á okkar helstu sérfræðinga í þessu máli. Mér fannst dæmið sem hæstv. hv. þingmaður tók um leiðarvísirinn vera mjög gott og klassískt dæmi um kjarna þessa máls, að hér er ekki hlustað á þann sem kom að samningsgerðinni, kom að leiðarvísinum, eins og hv. þingmaður nefndi svo ágætlega. Nei, heldur skal hlustað á þá sem telja sig vita hvernig leiðarvísirinn eigi að vera. Það er því miður dapurlegt að við skulum ekki nýta okkar besta fólk í þessum efnum sem hefur bestu upplýsingarnar og þekkir hvernig að málum var staðið. Vegna þess að við þekkjum að þegar menn greinir t.d. á um löggjöf eða lagasetningu er farið í greinargerð með lagafrumvarpinu eða lögunum til þess að reyna að skilja vilja löggjafans. Hún er svokallað lögskýringargagn. Þá fá menn hugmyndirnar á bak við það hvers vegna lagatextinn er með þessum hætti. Ég tel að nákvæmlega það sama eigi við í þessu máli. Við eigum að ræða við þá sem komu að samningsgerðinni fyrir okkar hönd í upphafi. Þeir þekkja málið best. Þeir vita hugmyndafræðina, þekkja greinarnar, eins og kemur svo glögglega í ljós í þessari ágætu umsögn fyrrverandi utanríkisráðherra, Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem mér finnst að hafi ekki fengið nógu mikla athygli í þessari umræðu. Ég verð að segja eins og er að það veldur mér vonbrigðum að svo hafi ekki verið. Ég ætla svo sannarlega að vona menn fari að rýna betur í álitið vegna þess að það er margt mjög fróðlegt þar. Þar segir fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannesson t.d. í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Höfnun innleiðingar hefur ekki í för með sér nein viðurlög. Afleiðingin er sú, að málinu er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þar sem samið er um málið. Þar með fást þeir einu fyrirvarar, sem öruggt hald er í.“ Svo segir í greinargerð Jóns Baldvins Hannibalssonar. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að það er óskiljanlegt í mínum huga að við skulum ekki hlusta betur á mann eins og Jón Baldvin sem þekkir þetta mál svona vel. Hann segir áfram í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Margir virðast nú hafa gleymt því, að sá mikli árangur sem náðist fyrir Íslands hönd í EES-samningunum, var ekki auðsóttur. Mér er til efs, að hann hefði náðst án stuðnings samstarfsþjóða okkar í EFTA. Þetta á t.d. við um fríverslun með fisk. Ég ræð það af reynslu okkar af EES-samningnum á sínum tíma, að við hefðum aldrei náð þeim árangri í tvíhliða samningum. Sama máli gegnir um því sem næst fullan markaðsaðgang að innri markaðnum, án þess að ESB héldi til streitu stefnu sinni um aðgang að auðlindum í staðinn fyrir aðgang að markaði. Þar við bætist, að Ísland fékk sérstaka undanþágu, sem heimilar ekki erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi. Þetta er kjarni málsins.“ Þannig að við sjáum að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, þekkir þetta mál afar vel. Þess vegna er það ótvírætt í mínum huga að við eigum að hlusta á ráðleggingar hans í þessum efnum. Hann hefur tjáð sig bæði í ræðu og riti undanfarið um það ferli sem hér er í gangi af hálfu stjórnvalda. Hann telur að stjórnvöld [[Forseti hringir.]]séu á rangri braut í þessum efnum. Ég er honum algerlega sammála í þessu [[Forseti hringir.]]og tel að við eigum að fá að nota [[Forseti hringir.]]kunnáttu hans til að leiðbeina okkur um næstu skref í þessum efnum sem eru skýr.
Virðulegur forseti. Mig langar í þessari ræðu minni að gera að umtalsefni þá áherslu sem stuðningsmenn innleiðingar þriðja orkupakkans hafa lagt á efasemdir okkar um innleiðingu orkupakkans, að í þeim felist andstaða okkar við EES-samninginn. Þessi tónn hefur verið sleginn æðioft hjá stuðningsmönnum innleiðingarinnar og að ósekju, leyfi ég mér að segja. Það hefur, held ég, ekkert komi fram í málflutningi okkar í Miðflokknum hvað málið varðar sem ýtir undir að það sé eitthvað rétt í þeirri söguskoðun sem haldið er fram hér, að við viljum stilla málum þannig upp að það snúist um að við setjum EES-samninginn undir í þessu máli. Það er einmitt akkúrat öfugt sem við erum að nálgast málið. Við viljum meina að verði innleiðingin gerð með þeim hætti sem nú stefnir í muni það einmitt setja þrýsting á EES-samstarfið. Raungerist áhyggjur okkar þá finnum við okkur sem þjóð í þeirri stöðu að eina leiðin til að komast út úr þeirri stöðu sem við verðum þá lent í undir eftirlitsvaldið, m.a. ACER, að eina leiðin út úr þeirri stöðu verði þá að segja upp EES-samningnum. Það er ekki tillaga okkar í Miðflokknum, heldur er tillaga okkar sú að málinu verði vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem fyrirvararnir verði teknir inn með hefðbundnum hætti. Það er einmitt leiðin sem fjölmargir fræðimenn hafa ráðlagt okkur að fara. Ég verð að segja eins og er að mér þykir beinlínis ómerkilegt í málflutningi stuðningsmanna innleiðingar þriðja orkupakkans að stilla málum upp með þessum hætti, því að þeir vita auðvitað að þetta er ekki raunveruleikinn. Þetta er smjörklípa frá þessum ágætu stjórnmálamönnum. Þetta er væntanlega hugsað til að setja okkur í einhvers lags vörn, sem er engin ástæða til að vera í, enda teljum við raunveruleikann vera akkúrat „omvent“ við það sem stuðningsmenn innleiðingarinnar tala fyrir í þessum efnum. Ég tók með mér í pontu grein sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir skrifaði í Kjarnann ekki fyrir löngu, 17. apríl sl., undir yfirskriftinni: EES, orka og alls konar. Þar er farið yfir sögu EES-samningsins og hagsæld á Íslandi og leiddar að því líkur að hagsæld síðustu 25 ára sé fyrst og fremst því að þakka að við stundum frjáls og óháð viðskipti við önnur lönd. Þessu er ég alveg sammála. Auðvitað er það gríðarlega mikið atriði að við stundum opin og góð viðskipti við nágrannaþjóðir okkar, og það er grundvöllur þess að vel geti tekist til. Með leyfi forseta, segir í greininni eftir hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur: „Hluti af fjórfrelsinu og aðgangur okkar að EES-markaðnum skapast vegna samræmdra reglna með vöru og þjónustu á markaðnum. Stundum er það þannig að reglur sem skipta miklu máli á meginlandinu hafa minna eða ekkert vægi hér. Það á við um þriðja orkupakkann.“ Þarna eru enn einu sinni komin þau skilaboð að þetta skipti bara engu máli. Það sé bara ekkert í þessu. En samt, eins og svo oft hefur verið komið inn á, stendur síðan bunan upp úr þessum sömu stuðningsmönnum innleiðingar þriðja orkupakkans, að hér verði grundvallarbreyting í neytendamálum, gegnsæi muni stóraukast og það sé óforsvaranlegt annað en að innleiða þetta gríðarlega mikilvæga mál, annars verði viðskipti við vinaþjóðir okkar í uppnámi og þar fram eftir götunum. En svo segja menn í hina röndina að það sé ekkert í þessu, [[Forseti hringir.]]hafi minna eða ekkert vægi [[Forseti hringir.]]hér, það á við um þriðja orkupakkann. Það er auðvitað ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir þessa góðu ræðu. Hann kemur inn á smjörklípuaðferðina og að verið sé að reyna að setja okkur, sem erum í andstöðu við innleiðingu á þessum þriðja orkupakka, í einhvers konar vörn. Ég held að þetta sé hárrétt greint og metið hjá hv. þingmanni. Meginstefið í málflutningi þeirra sem hafa haldið þessu fram er pólitísk upplausn, að sú leið að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar sé ófær sökum pólitískrar óvissu og alvarlegra afleiðinga sem það gæti haft og að það sé niðurstaða þess fróma manns, dr. Carls Baudenbachers. Nú veit ég að hv. þingmaður hefur kynnt sér það álit og það hef ég einnig gert. Á bls. 7 í 15. tölulið í áliti Carls Baudenbachers, sem var lagt fyrir utanríkismálanefnd, segir í lauslegri þýðingu þess sem hér stendur, þar sem við höfum ekki fengið það þýtt á íslensku, um andstöðu Íslands: „… að hún snúist að megin hluta um innleiðingu á reglugerð 713/2009 um ACER. Sjónarmiðum hefur verið haldið á lofti að Ísland skyldi taka málið upp í sameiginlegu EES-nefndinni með það að markmiði að semja um aðra aðlögun eða niðurstöðu fyrir Ísland vegna þriðja orkupakka, alls orkupakkans, einkum reglugerðar 713/2009.“ Lokaorðin í þessari grein eru: That would do [[Forseti hringir.]]no harm, upp á enska tungu, sem mundi útleggjast á íslensku: Það væri að meinalausu. Hvert er álit hv. þingmanns á þessum orðum?
Forseti vill brýna hv. þingmenn til þess að virða knöpp tímamörk, vera vel vakandi yfir þeim þætti.
Virðulegur forseti. Það sem fram kemur í 15. lið skýrslu herra dr. Baudenbachers er mjög athyglisvert svo að ekki sé meira sagt. Í útdrætti úr skýrslunni - þetta er í löngu skýrslunni, skildi ég það ekki rétt hjá hv. þingmanni? - er dregin upp sú mynd að ráðleggingar dr. Baudenbachers séu varnaðarorð frá Atil Ö. Sumir hafa gengið svo langt að kalla þetta hræðsluáróðursplagg, skýrslu Baudenbachers, en þarna virðist þessi ágæti fræðimaður, sem er svolítið pólitískt litaður, látum það liggja á milli hluta, tala býsna skýrt um að sú leið sem við Miðflokksmenn höfum talað fyrir, þ.e. að taka málið upp við sameiginlegu EES-nefndina með það fyrir augum að reyna að ná fram hagfelldari niðurstöðu hvað málið allt varðar, sé málinu öllu og okkur og vinaþjóðum okkar að meinalausu. Þetta er auðvitað býsna merkilegt miðað við það hvernig málum hefur verið lýst hingað til. Með leyfi forseta, svo að ég endurtaki eftir minni: That would do no harm. Það sé að meinalausu. Þarna er allt annar tónn sleginn en sá sem hefur verið trommaður upp hvað afstöðu herra Baudenbachers varðar hingað til. Þetta er það sem vill verða þegar þingflokkur eins og Miðflokkurinn er settur í þá stöðu að þurfa [[Forseti hringir.]]að fara í gegnum gögnin í miðri umræðu. Þetta er athyglisvert og ég vil þakka þingmanninum sérstaklega fyrir að [[Forseti hringir.]]vekja athygli á þessu. Þetta hafði farið fram hjá mér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ástæða þess að ég dreg þetta hér upp er sú að við höfum í þaula, þingmenn Miðflokksins, bent á að það séu fleiri leiðir en ein og verið með útrétta sáttarhönd í þessu máli með hagsmuni Íslands að leiðarljósi. Ég velti því hér upp, og myndi vilja fá viðbrögð þingmanns við því, hvort ekki geti verið að munur sé á því að hafna algjörlega innleiðingunni, sem búið var að semja um í sameiginlegu EES-nefndinni, með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu allra EES-ríkjanna, Liechtenstein, Noregs og Íslands, og því að nýta sáttaferlið, sem er byggt á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Getur ekki verið að dr. Baudenbacher sé að benda á það?
Virðulegur forseti. Jú, það skyldi þó aldrei vera að dr. Baudenbacher væri beinlínis að benda á þá leið sem við höfum talað svo mikið fyrir og er auðvitað, eins og öllum er ljóst, innbyggð í EES-samninginn. Ég er á sama tíma nokkuð viss um að þeim sem fengu dr. Baudenbacher til verkefnisins hefur ekki þótt þessi knappa setning hans í lok 15. liðs í stóru skýrslunni heppileg, enda er ekki vakin nein sérstök athygli á því sjónarmiði sérfræðingsins þegar samanteknu upplýsingarnar eru dregnar fram. Ekki er hægt að skilja það öðruvísi en svo að það sé alveg ljóst að hann leggist ekki gegn því að farið sé í það sáttaferli sem er innbyggt í 102. gr. og ekki þarf að túlka það neitt frjálslega [[Forseti hringir.]]til að sjá að hann sé þarna beinlínis að leggja til að það verði gert og að það verði öllum að meinalausu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var góð. Hann las upp úr grein eftir hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur. Önnur grein sem hún skrifaði og samhljóða grein hv. þm. Vilhjálms Árnasonar hafa verið nokkuð til umræðu. Það virðist svo sem ákveðins misskilnings gæti eða hafi gætt við greinaskrifin. Það leiðir hugann að því enn og aftur hvort kynning málsins hafi verið með þeim hætti sem hægt sé að sætta sig við. Mér dettur í hug í tilefni af þessum greinaskrifum sem hafa verið dálítið til umræðu, hvort það sé kannski ráð að geyma þetta mál aðeins, draga það aðeins til hliðar þar til í haust þannig að þeir sem bera það mest fyrir brjósti geti kynnt það betur, jafnvel fyrir sínum nánustu samstarfsmönnum. Hvað finnst hv. þm. þingmanni um að málið sé dregið aðeins til hliðar, því sé frestað aðeins? Við erum tala um september, tvo, þrjá mánuði, en sá tími gæti nýst vel, bæði til að kynna það inn í flokkana þar sem viss misskilningur virðist vera á sveimi, og að ég tali nú ekki um að kynna það fyrir öllum þeim stuðningsmönnum flokkanna sem virðast vera mjög ráðvilltir í afstöðu flokka sinna til orkupakkans. Hvað finnst hv. þingmanni um þessar hugleiðingar?
Virðulegur forseti. Ég held að það væri margra hluta vegna mjög farsælt ef menn nálguðust málið með þeim hætti sem þingmaðurinn leggur til og tækju málið af dagskrá, frestuðu því til haustsins og myndu nýta sumarið og kannski byrjun haustsins í að í fyrsta lagi ígrunda hvort sú leið sem ætlunin hafi verið að keyra hér í gegn hafi verið skynsamleg, og í öðru lagi að reyna að leggja mat á það hvort ekki sé skynsamlegt að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli 102. gr. EES-samningsins. Það er nefnilega mikilvægt að halda því til haga að það að taka málið af dagskrá núna og fresta til haustsins þvingar ríkisstjórnina ekki til að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar, heldur gefur ríkisstjórnarflokkunum bara tíma til að ígrunda málið betur og skoða þær leiðir sem færar eru. Þá verða menn í þeirri stöðu í haust að taka ákvörðun um hvort menn leggja málið óbreytt fram með öllu og að því þá skoðuðu og væntanlega betur rökstuddu hvernig á því er haldið, eða þá að vísa því til sameiginlegu EES-nefndarinnar, eða einhver þriðja, fjórða útfærsla sem gæti komið til greina. En ég held að tíminn sem þinginu væri fenginn til að ígrunda málið betur gæti sannarlega verið gulls ígildi ef vel er á haldið.
Herra forseti. Ég gleðst yfir orðum hv. þingmanns. Það er nefnilega eitt sjónarmið sem hefur verið uppi og við höfum reynt að rekja hér sem við best getum, þ.e. að málið sé þannig vaxið og af þeirri stærð að það sé í sjálfu sér ómögulegt eða vont að um það skuli ríkja pólitískur ágreiningur. Í sjálfu sér vona ég að þingmaðurinn sé sammála mér um það að í okkar augum sem höfum verið að malda í móinn, eins og við segjum, lítum ekki á það sem einhverja pólitíska „agentu“, afsakið, herra forseti, heldur að reyna að hafa góð áhrif á málið til betri vegar. Er þingmaðurinn ekki sammála mér um það að í svo stóru máli sem þessu sé nauðsyn á að mynda þverpólitíska [[Forseti hringir.]]afstöðu og stuðning við málið?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það væri sannarlega kostur ef hægt væri að mynda þverpólitíska samstöðu um svona stórt og mikilvægt mál. En það sem ég held að væri enn mikilvægara að menn færu ekki með mál eins og þetta, þrátt fyrir að ágreiningur væri um, því að það getur verið pólitískur ágreiningur - núna horfum við fram á það að málið verði keyrt í gegn þar sem ágreiningurinn snýst um kjarnaatriði í málinu þar sem við teljum hina meintu fyrirvara ekki halda. Það er algjört lykilatriði. Og það að keyra málið í gegn með slíkt ósætti er í mínum huga miklu alvarlegra en að það sé keyrt í gegn þar sem menn væru ósammála um atriði út frá pólitík. En þetta kjarnaatriði sem fyrirvararnir eru, að ósætti sé um það hvort þeir haldi [[Forseti hringir.]]og að það sé ekki skoðað, ekki einu sinni á einum aukafundi með sérfræðingum sem væri auðvelt að kalla til og myndu mæta innan dagsins, þykir mér vont.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er fróðlegt að fara í gegnum umsagnir sem bárust utanríkismálanefnd með tillögu til þingsályktunar um orkupakka þrjú, eins og við köllum hann. Það bárust 50 umsagnir, minnir mig, en það sem er fróðlegt og sérstakt er að 70% umsagnanna voru neikvæðar í garð orkupakkans og innleiðingar hans. Ég ætla að grípa aðeins niður í umsögn fyrrverandi alþingismanns og ráðherra, Hjörleifs Guttormssonar, þar sem hann ræðir sæstrenginn. Hann segir undir þeim kafla í umsögninni sem hann kallar Feluleik með sæstrenginn að til að ná samstöðu um þennan málatilbúnað, þ.e. að koma þessum orkupakka í gegn, hafi verið sett í greinargerð svohljóðandi ákvæði. Fer hann í gegnum að ekki verði lagður sæstrengur nema með leyfi Alþingis, eins og hefur komið fram, en segir að þetta sé í raun og veru sérstæður klisjuþvottur, eins og hann orðar það. Hann segir jafnframt að það hafi verið unnið um árabil að undirbúningi sæstrengs til Íslands við orkumálamarkað Evrópusambandsins. Auk þess nefnir hann Landsvirkjun í því sambandi, HS Orku, að öll þau fyrirtæki [[Forseti hringir.]]hafi unnið að því að koma á sæstreng. Hvað segir hv. þingmaður um þá fullyrðingu Hjörleifs Guttormssonar, fyrrverandi ráðherra og alþingismanns, að [[Forseti hringir.]]hér sé í raun og veru um að ræða feluleik með þennan sæstreng? Þetta er dulbúin [[Forseti hringir.]]leið og fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hvað það varðar. - Afsakið, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni andsvarið. Ég verð að viðurkenna, og ég hálfskammast mín fyrir það, að ég hef ekki lesið umsögn fyrrverandi alþingismanns, Hjörleifs Guttormssonar, en mun bæta úr því á eftir. En kenning fyrrverandi alþingismannsins harmónerar svo sem við það sem hefur verið alltumlykjandi í málinu frá því að umræður hófust, það sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, kallaði lofsverðar blekkingar og sneri að hinum meintu fyrirvörum. Ég held að hagsmunirnir sem eru undir séu þeirrar gerðar að það er mikið á sig leggjandi, ímynda ég mér, fyrir þá sem eru í þessum bransa til að tryggja framgang lagningar sæstrengs. Ég er þess fullviss að þegar hafi margir aðilar fjárfest í hinum ýmsu vekefnum, að það hafi miklir fjármunir farið í undirbúning slíks. Það er allt sem bendir til þess að þriðji orkupakkinn, innleiddur með hefðbundnum hætti, eins og segir í gögnum frá utanríkisráðherra, muni setja regluverkið allt í þá stöðu að haganlega sé búið að rúlla út, ef svo má segja, ég ætla nú ekki að segja rauðum dregli, það væri kannski nokkrar ýkjur, en það er alla vega búið að setja regluverkið allt í þann gír að [[Forseti hringir.]]sæstrengur passi vel þar inn.
Herra forseti. Já, það er einkennilegt að ríkisstjórnarflokkarnir og þeir sem eru að vinna að þessu máli, nefndin og allir þeir sem koma að málinu, skuli ekki nýta sér þá þekkingu og reynslu sem okkar margir hverjir ágætu alþingismenn og ráðherrar hafa á því sviði. Ég nefndi fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, ég vitnaði í umsögn Hjörleifs Guttormssonar, fyrrverandi iðnaðarráðherra. Síðan hafa fleiri fyrrverandi ráðherrar lýst andstöðu sinni við þennan orkupakka og haft margt fram að færa. Ég myndi segja að það væru vankantar á málinu að við skyldum ekki [[Forseti hringir.]]hafa nýtt okkur reynslu og þekkingu þessara [[Forseti hringir.]]ágætu stjórnmálamanna hvað þetta varðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið og verð að taka undir það sjónarmið sem kom fram að það væri og hefði verið æskilegt og öllu málinu til framdráttar hefðu menn nálgast málið með þeirri skynsemi að nýta sér reyndari manna ráð. Það virðist vera þannig að sá hópur manna og kvenna, sem er býsna stór, sem er hokinn reynslu af Evrópusamstarfi sé hvað einarðastur þegar kemur að því að setja fram efasemdir sínar með rökstuddum og kurteisum hætti. Það hefði orðið málinu til [[Forseti hringir.]]mikils gagns hefði mönnum hlotnast að hlusta meira á [[Forseti hringir.]]þann ágæta hóp sem hefur haft sig nokkuð í frammi, sem betur fer.
Herra forseti. Ég hef haldið nokkrar ræður um tilskipun 72/2009 á þeim forsendum að hún sé hryggjarstykkið, eitt aðalgagnið í orkupakka þrjú, sem stendur til að innleiða. Í síðustu ræðu minni var ég byrjaður að fara yfir almenn markmið eftirlitsyfirvaldsins sem 36. gr. þess skjals fjallar um og lauk máli mínu á að lesa þau upp, með leyfi forseta: „að afnema takmarkanir í viðskiptum með rafmagn milli aðildarríkjanna, þ.m.t. að þróa viðeigandi flutningsgetu yfir landamæri til að anna eftirspurn og auka samþættingu landsmarkaða sem getur auðveldað raforkuflæði innan Bandalagsins.“ Það er sem sagt bandalagið sem er alfa og omega í þessu, ekki Ísland eitt og sér. Áfram les ég, með leyfi forseta: „að stuðla að sem kostnaðarhagkvæmastri þróun öruggra, áreiðanlegra og skilvirkra kerfa sem eru án mismununar og miðast við þarfir viðskiptavina, styrkingu getu kerfisins og, í samræmi við almenn stefnumið í orkumálum, orkunýtni og samþættingu á raforkuframleiðslu lítilla framleiðenda með endurnýjanlegum orkugjöfum og dreifðri raforkuframleiðslu bæði í flutnings- og dreifikerfum.“ Hvað þýðir það að þau miðist við þarfir viðskiptavina, styrkingu getu kerfisins í samræmi við almenn stefnumið í orkumálum? Hver eru hin almennu stefnumið í orkumálum? Það eru stefnumið sambandsins. Það er ekki einkamál Íslendinga. Það eru stefnumið sambandsins. Þetta heyrir undir almenn markmið eftirlitsyfirvaldsins sem, eins og ég kom inn á áðan, er yfirvald sem hefur verið tekið undan framkvæmdarvaldinu á Íslandi og heyrir nú, ef þetta verður að veruleika, undir Evrópusambandið með milligöngu ACER. En hverjir eru þessir litlu framleiðendur með endurnýjanlegum orkugjöfum og dreifðri raforkuframleiðslu bæði í flutnings- og dreifikerfum? Jú, það eru minni aflvirkjanir sem liggja inni um 100 leyfi fyrir núna hjá íslenskum yfirvöldum, þ.e. fyrir virkjanir sem telja 10 MW eða minna og þurfa ekki að fara í umhverfismat. Af hverju skyldi umsóknin vera fyrir 9,9 MW? Af því að 10 MW virkjanir þurfi að fara í umhverfismat. Ég held áfram, með leyfi forseta um hlutverkið, almenn markmið: „að auðvelda aðgang nýrrar framleiðslugetu að netinu, einkum með því að fjarlægja hindranir sem geta komið í veg fyrir aðgang nýrra aðila að markaðinum og rafmagns frá endurnýjanlegum orkugjöfum.“ Þarna er kveðið á um að koma nýjum aðilum að, sem er kannski ekkert slæmt í sjálfu sér, nýliðun í hvaða atvinnugrein sem er getum við fagnað. En þarna er sérstaklega kveðið á um þetta. Hér er margbúið að koma fram, í hinum ýmsu ræðum, að það eru aðilar sem hafa verið að fjárfesta eða undirbúa sig til fjárfestinga í því kerfi sem við höfum byggt upp, m.a. flutningskerfi raforku sem hefur verið byggt upp á kostnað íslenskra skattborgara. Þar eiga menn að fá að stinga í samband án þess að hafa borið kostnaðinn af því, sem þjóðin hefur sannarlega gert með skattgreiðslum og ómældri vinnu og fyrirhöfn. Ég sé að tíminn er að hlaupa frá mér enn og aftur. Þessu er hvergi nærri lokið. Ég er að reyna að dýpka aðeins skilning hv. þingheims á því hvað felst í innleiðingu á tilskipuninni. Það virðist hafa flotið fram hjá mönnum, eins og hefur komið fram í ræðum og andsvörum í nótt, hvað raunverulega felst í henni. En ég hyggst, hæstv. forseti, halda áfram með [[Forseti hringir.]]ræðuseríu mína eftir þessa ræðu og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Það hefur hvarflað að mér nokkrum sinnum í þessari umræðu, sérstaklega í nótt og fyrr í kvöld, að hv. þingmaður væri eflaust snilldarlögfræðingur, ef hann hefði valið sér þá starfsgrein. Hvað eftir annað nær hann að kryfja textann, undirliggjandi texta, og komast að kjarna málsins. Þegar ég hlýddi á ræðu hv. þingmanns núna sá ég eiginlega fyrir mér lögfræðing í kvikmynd - verjanda sem tæki að sér erfitt mál en með því að greina textann og finna kjarna málsins tækist honum að bjarga þeim sem hann væri að verja, sem í þessu tilviki er Ísland og íslenskir hagsmunir. Eitt af mörgu sem mér þótti mjög athyglisvert við yfirferð hv. þingmanns nú var þegar hann leiddi okkur fyrir sjónir hversu stór þáttur í þeim heildaráformum sem birtast í þriðja orkupakkanum litlu virkjanirnar eru, samtenging þeirra og tenging við stóra kerfið. Það rann upp fyrir manni ljós, birtist manni hvers vegna sú mjög svo áberandi þróun hefur átt sér stað að undanförnu að mjög er sótt í þessar litlu virkjanir og nýja orkukosti á Íslandi. Er mér ekki óhætt að álykta að það sé einmitt vegna þess að menn eru komnir með væntingar um að þriðji orkupakkinn gangi eftir með þeim hætti að verð muni hækka og allur Evrópumarkaður opnist?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið og hlý orð í minn garð. En spurningin sem hann ber upp er um væntingar. Stutta svarið er: Jú, af hverju skyldu menn ekki hafa væntingar? Hér er búið að tromma það upp á undanförnum vikum að þessi innleiðing muni eiga sér stað. Án nokkurs vafa er það nú svo að frá því fyrir ári, þegar stjórnmálaflokkar og leiðtogar í þeim flokkum kepptust við að lýsa því yfir að þeir ætluðu að standa vörð um hagsmuni Íslands og að ekki kæmi til greina að taka þessa innleiðingu, hefur eitthvað gerst. Þrýstingurinn sem hefur verið settur á þetta mál er orðinn augljós - mér og öllum, alla vega held ég, sem hafa fylgst með þessari umræðu. Það er búið að setja þrýsting á það að þetta gangi í gegn vegna þess að hér er gróðavon. Væntingar manna eru slíkar að þeir hafa nú þegar, án efa, sett fjármuni í að kanna virkjunarkosti og búast við því að þetta gangi í gegn enda ber ekkert á andsvörum frá stjórnarliðum sem hafa talað fyrir málinu. Það er alger skortur á þeim. Og ég held að um þetta snúist málið. Og þegar þetta verður gengið í gegn gerist annað: Væntingarnar verða lögmætar væntingar vegna þess hvernig leiðtogar hafa talað. Og ef til kemur að innleiðingin stenst svo ekki stjórnskipunarvandann [[Forseti hringir.]]verður komin á okkar herðar skaðabótakrafa af hálfu þeirra sem höfðu þessar lögmætu væntingar.
Herra forseti. Það sem hv. þingmaður nefndi í andsvari er svo stórt atriði að ég tel að því verði ekki gerð almennileg skil í andsvörum. Ég held að fjalla þurfi sérstaklega um þetta í ræðum; þær væntingar, lögmætu væntingar, sem íslensk stjórnvöld eru með framgöngu sinni í þessu máli að búa til og fyrir vikið sá skaði sem af því getur hlotist ef menn grípa þessar lögmætu væntingar á lofti og telja sig svikna gangi þær ekki eftir. En annar rauður þráður í því sem hv. þingmaður fór yfir eru markmið sem birtast hvað eftir annað um að ryðja hindrunum úr vegi. Er þá ekki óhætt að ætla að þegar þar að kemur, að menn telji sig vera að ryðja burt hindrunum, verði sagt: Við erum að gera hér jákvæðan hlut, við erum að fjarlægja hindranir? Og á þeim forsendum verði erfitt fyrir okkur Íslendinga að gæta hagsmuna okkar sem skyldi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, eins og ég sé málið er, með því að svara væntingum og byggja enn frekar undir þær og gera þær svo með lögleiðingunni að lögmætum væntingum, enn aukið á þrýstinginn sem er á málið. Hafi verið þrýstingur áður en þessi þingsályktunartillaga kom fram hefur hann aukist um allan helming eftir að flutningsmenn tillögunnar, og þeir sem hafa verið fylgismenn hennar, hafa flutt ræður þess efnis. Að það sé jákvætt að fjarlægja hindranir - það má vera að svo sé í einhverjum skilningi í meginlandsumhverfi, þ.e. í meginlandshugmyndafræði Evrópusambandsins. En það er það ekki hér á Íslandi. Það er mín skoðun.
Herra forseti. Ég vil endurtaka það sem ég hef áður sagt í þessari umræðu, að hv. þingmaður skýrir þetta mál væntanlega betur og kynnir það betur fyrir almenningi en ríkisstjórnarflokkunum hefur tekist það á þeim tíma sem málið hefur verið til meðferðar. Hann dregur fram mjög skýrt þær lagalegu flækjur sem að baki búa. Svo virðist sem einhverjir haldi að Evrópusambandið sé skátaflokkur, sem það er ekki. Það er full þörf á varúð þegar átt er við kerfi af þeirri stærðargráðu sem þetta samband er. Þeim mun meira áríðandi er að koma vel nestaður til leiks og færa mál sitt þannig fram að það haldi. Þá berast böndin að svokölluðum fyrirvörum sem eru á þessu máli af hálfu stjórnvalda. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins út í þessa fyrirvara vegna þess að ég hyggst jafnvel orða þá í ræðu einhvern tímann á eftir. Mér þætti vænt um að heyra frá hv. þingmanni hvað honum finnst um þá meintu fyrirvara sem eru á málinu eins og það er reifað af hálfu stjórnvalda, og þá í framhaldi af því hvað hann telur að væri hægt að gera öðruvísi og/eða betur í þeim efnum. Mér þætti afar vænt um að heyra í svari frá hv. þingmanni hvað varðar þetta tvennt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni andsvarið. Varðandi fyrirvarana þá eru þeir tvíþættir. Það eru annars vegar fyrirvararnir sem settir eru strax í upphafi. Það eru hinir stjórnskipulegu fyrirvarar sem settir eru af öllum þrem ríkjunum, Liechtenstein, Noregi og Íslandi. Liechtenstein aflétti fyrirvara sínum í maí 2018, en Noregur í apríl sama ár. Það var ein forsenda þess að innleiðing þriðja orkupakkans gengi í gegn inn í EES að öll þrjú ríkin mundu aflétta þessum fyrirvörum. Nú hefur það ekki verið gert þar sem Ísland hefur ekki aflétt stjórnskipulega fyrirvaranum, og hefur verið rætt hér ítarlega um álit okkar bestu fræðimanna um að í því felist ákveðinn vandi að gera það svo vel sé. Þeir hafa talað um að sú leið sem valin hefur verið sé frestun á þeim vanda vegna þess að trauðla sé hægt að komast fram hjá því vandamáli. Ég fór yfir það í minni fyrri ræðu að í áliti Carls Baudenbachers er sérstaklega tekið fram á blaðsíðu 7 í 15. tölulið, þar sem hann fjallar um andstöðu Íslands á innleiðingu á reglugerð 713/2009 og orkupakka þrjú í heild sinni, að því hafi verið haldið á lofti af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni að Ísland myndi jafnvel vilja fara með þessa innleiðingu aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina [[Forseti hringir.]]vegna þessara fyrirvara og reyna að endursemja um aðra aðlögun eða niðurstöðu fyrir Ísland. Niðurlag greinar þessa fróma manns segir að það væri að meinalausu hægt að gera það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Eftir það er maður kannski enn þá meira hissa í framan yfir því að íslensk stjórnvöld skuli ekki hafa gripið á það ráð sem þarna er lagt fram. Svo illa er maður innrættur að manni datt nú helst í hug að þessi góði fræðimaður og prófessor hefði verið fenginn hingað til Íslands beinlínis í því augnamiði að skjóta okkur Íslendingum skelk í bringu og draga úr okkur kjark í þessu máli. Víst er að styttri útgáfan af greinargerð hans sem haldið hefur verið mjög á lofti, drepur mjög á þann ótta og þá hræðslu og að Evrópusambandið verði hið reiðasta og við skuldum Norðmönnum einhvern greiða eða eitthvað slíkt. En eftir þennan lestur verður manni æ óskiljanlegra [[Forseti hringir.]]af hverju ríkisstjórnin tekur ekki á sig rögg og setur þennan fyrirvara. Mig langar að fá að heyra álit þingmannsins á því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, þetta er stóra spurningin. Við henni er svar, einhver stór sannleikur sem við höfum verið að reyna að leita að um drykklanga stund: Af hverju er þessi leið valin? Af hverju? Ég kom kannski ekki nógu vel inn á það áðan að fyrirvararnir eru tvíþættir. Það eru annars vegar hinir stjórnskipulegu fyrirvarar sem eru settir strax í upphafi og svo hinir síðar fram komnu, sem Noregur setti fram í átta liðum og hefur verið farið nokkuð vel yfir hér, og hins vegar þessir tveir, að ég held, hjá Íslandi, það er aðeins óljóst. En af hverju er verið að reyna að fara þá leið? Þeir fyrirvarar sem þar myndu verða settir fram halda engu vatni þegar á hólminn verður komið. [[Forseti hringir.]]Það eru margir sem eru mér fróðari í lögfræði sem hafa tekið undir það sjónarmið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langaði aðeins að koma inn á hagsmuni Evrópusambandsins og Íslands þegar kemur að orkumálum. Við þekkjum það að í Evrópusambandinu er skortur á raforku. Það er orkuskortur og það er hátt verð á raforku í Evrópusambandinu. Þegar við horfum til Íslands er hins vegar engin þjóð sem framleiðir jafn mikið rafmagn miðað við íbúafjölda og Íslendingar. Það eru hagsmunir Evrópusambandsins að tryggja aðgang að raforku á sem lægstu verði - en hagsmunir Íslands eru þeir að við nýtum raforkuna til að efla okkar innviði, efla okkar iðnað og atvinnulíf og bæta lífskjör þeirra sem hér búa. Þá erum við komin að sæstrengnum. Það er alveg augljóst mál að hann er lykill að þessu öllu saman. Innleiðing þessarar tilskipunar er bara skref í þá átt að undirbúa þennan sæstreng og þá mun ásókn í auðlindir okkar aukast. Þá komum við að sjónarmiðinu um að vernda náttúru Íslands og að loftslagsmálum. Nú er það svo að í forsæti þessarar ríkisstjórnar er flokkur sem hefur lagt ríka áherslu á loftslagsmál og umhverfismál. Þá spyr ég, og vil fá vangaveltur frá hv. þingmanni um það, hvað valdi því að flokkur sem hefur lagt ríka áherslu [[Forseti hringir.]]á umhverfismál skuli ekki hafa áhyggjur af því að fram undan, við innleiðingu þessa orkupakka, sé heilmikil uppbygging í raforkuvinnslu í landinu með tilheyrandi virkjunum o.s.frv.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er gildishlaðin spurning, stórt er spurt. Loftslagsmál hafa verið mikið í deiglunni og umræðu manna og fjölmiðla undanfarið. Þau eru vandamál heimsins. Vissulega er margt í þeirri umræðu gott og gilt en annað sem ýmsir fræðimenn telja að sé orðum aukið og eigi kannski ekki við rök að styðjast. En til að svara spurningunni um það hvers vegna sá flokkur sem hvað mest hefur verið umhugað um umhverfismál taki þessa afstöðu dettur mér helst í hug að röksemdafærslan gæti verið að það væri á ábyrgð okkar Íslendinga að fórna minni hagsmunum fyrir meiri, þ.e. að fórna megi náttúru Íslands til að vera í liðinu sem bjargar loftslagsmálum heimsins. Það má spyrja sig að því hvort það sé rökrétt niðurstaða, hvort það verði þúfan sem veltir hinu þunga hlassi. Ég er ekki viss um að það sé, né heldur hvort þörfin sé svo brýn að um muni. En hitt er alveg ljóst og rétt, sem kom fram í máli hv. þingmanns, að Íslendingar framleiða um tífalt meiri hreina orku og hafa virkjað meira en aðrar þjóðir. Sá skortur á hreinni orku sem er í Evrópu verður tæplega á ábyrgð Íslendinga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ég tek undir það með honum að það verði tæplega á ábyrgð okkar Íslendinga að bæta upp orkuskort í Evrópusambandinu. Það virðist hins vegar vera að Evrópusambandið horfi hýru auga til okkar í þessum efnum. Herra forseti. Það er alveg ljóst að þegar sæstrengur verður orðinn að veruleika verður mikil uppbygging í orkuvinnslu í landinu - og hún er þegar hafin, vegna þess að menn vita að það eru mikil tækifæri í þessum geira fyrir hreina orku og horfa þá til þess að selja orkuna til Evrópu. En gæti verið að þingmenn í flokki eins og Vinstri grænum séu bara svo grænir að þeir átti sig ekki á því að sæstrengur mun þýða stórkostlega uppbyggingu raforkumannvirkja á Íslandi á kostnað náttúrunnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi ábyrgð okkar Íslendinga hefur því verið lýst úr þessum ræðustól sem og í fjölmiðlum, af fylgismönnum þessarar innleiðingar að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi gagnast okkur Íslendingum mjög og hafi orsakað mikla velsæld. Ég ætla ekki að mæla á móti því en í framhaldinu hefur verið sagt að nú sé komið að því að við kyngjum því súra með því sæta, þ.e. að þó að við þurfum að beygja okkur undir það að þetta sé ekki alveg gott sé það gert í þeim tilgangi að þakka fyrir það sem við höfum fengið með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Til að svara spurningunni, herra forseti, held ég að [[Forseti hringir.]]Vinstrihreyfingin – grænt framboð sé ekki búin að gera sér fulla grein fyrir því hvað þetta gæti kostað íslenska náttúru.
Virðulegur forseti. Nú er klukkan orðin hálfsex og ég reikna með því að forseti miði við að hér verði fundi fram haldið til svipaðs tíma og í gær, sem sagt langleiðina til kl. 9 með það í huga að nefndafundir hefjist kl. 9. Ef einhver önnur plön eru uppi hjá hæstv. forseta væri áhugavert að fá að heyra af þeim upp á skipulag að gera. Annars gerum við ráð fyrir því að fundur standi til sama tíma og í gær. Það sem mig langaði einnig að spyrja um er hvort eitthvað sé að frétta af ferðum utanríkisráðherra, hvort hann sé væntanlegur og verði mögulega með okkur hér í umræðum þegar þær hefjast aftur að afloknum nefndastörfum um miðjan dag. Það er orðið ansi langt síðan hæstv. forseti var spurður þessara spurninga. Mig langar til að fá það upplýst hvort eitthvað liggi fyrir í þeim efnum og sömuleiðis hvort hæstv. iðnaðarráðherra Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir muni mæta hér. Þó að málið sé ekki hennar tengist hún þeim málum sem eru undirliggjandi í þriðja orkupakkanum. Hæstv. forseti mætti bæta því á [[Forseti hringir.]]verkefnalistann að forvitnast um hvort hún væri fáanleg til viðræðna hér síðar þegar líður á daginn.
Herra forseti. Mig langar til að beina því til hæstv. forseta að fá hæstv. forsætisráðherra Íslands til að hlutast til um það að fresta þessari umræðu og taka hana til gagngerrar endurskoðunar, ekki síst í ljósi þess að ég veit að hæstv. forseti hefur setið hér og hlustað á umræðuna allan tímann og er mjög vel inni í henni. Hann hefur tekið eftir því að hér hafa komið fram mjög málefnaleg og vel studd rök sem dýpkað hafa umræðuna til muna frá því sem var í fyrri umr. um þingsályktunartillöguna. Ég vil biðja hæstv. forseta að beina því til hæstv. forsætisráðherra að fara fram á það að þessu verði frestað og að málið verði tekið til endurskoðunar. Ég held að það væri öllum til góða og ekki síst þeim sem mælt hafa fyrir [[Forseti hringir.]]þessari aðferð og þessari leið.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem talað hafa á undan mér að fengur væri að því ef stjórnarliðar sæju sér fært að koma til fundar við okkur og skiptast á skoðunum um þetta stóra mál sem skiptir okkur öll máli. Ég vona, eins og hér hefur einnig komið fram að það hafi ekki farið fram hjá hæstv. forseta að hér koma fram í sífellu nýjar og dýpri upplýsingar um þetta mál. Það kemur fram betur og betur hversu illa undirbúið málið er. Þess vegna held ég að það væri mikill fengur að því að fá í salinn einhverja af þeim stjórnarliðum sem eru í húsi, t.d. formann utanríkismálanefndar. Einnig kom fram í ræðum fyrr í morgun eða í nótt að það er orðin veruleg stefnubreyting hjá hæstv. fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]gagnvart þessu máli. Það hefði líka verið, held ég, mjög nauðsynlegt að hann kæmi hér og gerði grein fyrir þeim hugarfarsbreytingum sem hann hefur orðið fyrir í þessu máli á stuttum tíma.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það sem hér hefur komið fram, óskir um að fyrir liggi hvernig umræðunni verður háttað hér síðar í dag þar sem við höfum óskað eftir því að hingað komi ráðherra málaflokksins og svari spurningum sem brenna á okkur í þessum efnum. Mikilvægum spurningum er enn ósvarað að okkar mati. Ég nefni t.d. álitsgerð sem ráðuneytið fékk eftir Baudenbacher. Auk þess tel ég nauðsynlegt að umhverfisráðherra komi hingað og svari ákveðnum spurningum. Í umræðunum hafa komið fram áhyggjur þingmanna af umhverfismálum þegar kemur að þessum orkupakka, umhverfismálum Íslands vegna þess að vísbendingar eru um að fram undan sé stórfelld uppbygging [[Forseti hringir.]]í raforkuframleiðslu í landinu. Það kemur fyrst og fremst niður á náttúru landsins og er nauðsynlegt að umhverfisráðherra komi inn í þá umræðu.
Herra forseti. Við höfum ekki ítrekað verið að spyrja hæstv. forseta út í ferðir hæstv. utanríkisráðherra. Við höfum einfaldlega gert ráð fyrir því að virðulegur forseti gerði þær ráðstafanir sem við báðum um fyrir a.m.k. hálfum sólarhring, held ég, og grennslaðist fyrir um hvar hæstv. utanríkisráðherra er staddur á jarðarkringlunni og hvort ekki sé möguleiki á því að hann skili sér hingað í hús til að svara þeim fjölmörgu fyrirspurnum sem við höfum lagt fram eða bregðast við þeim fjölmörgu nýju sjónarhornum sem þessi umræða hefur leitt í ljós. Við getum ekki leitt umræðuna til lykta án þess að ráðherrann sem leggur málið fram [[Forseti hringir.]]bregðist við þeim upplýsingum sem hafa verið að dúkka upp í umræðunni.
Herra forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram í máli þingmanna undir þessum lið. Ég held að það megi öllum skyni bornum vera ljóst að hér hefur verið lagt fram í málflutningi þeirra manna sem hafa lengst staðið mikið af álitaefnum um bæði framkvæmd og framlögn þessa máls sem varða miklu og að það megi vera ljóst að málið verður ekki leitt til lykta öðruvísi en að þeir sem fremstir fara fyrir komi að málinu. Ég held að sæmst væri að ítreka þá beiðni mína að fá forsætisráðherra að málinu og að hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, myndi beita sér fyrir því, eins og hún hefur áður gert, að taka málið af dagskrá [[Forseti hringir.]]í bili og leita sátta.
Herra forseti. Ástæða þess að ég óska að ræða fundarstjórn forseta aftur er sú að hæstv. forseti hefur ekki brugðist við spurningu sem ég bar fram áðan, og fleiri, en ekki bara núna áðan heldur fyrir hálfum sólarhring síðan þar sem ég leitaði eftir svörum virðulegs forseta við þeirri að ég hefði talið tiltölulega einföldu spurningu hvar á jörðinni - ég geri enn ráð fyrir að hæstv. ráðherra sé á jörðinni - hæstv. utanríkisráðherra er staddur og hvenær megi vænta þess að hann mæti í þingsal til að svara þeim spurningum sem bornar hafa verið upp og bregðast við þeim fjölmörgu nýju atriðum sem hafa verið nefnd til sögunnar í þessu stóra og mikilvæga máli.
Forseti vill upplýsa að því miður liggja upplýsingar ekki fyrir á þessari stundu um aðstöðu utanríkisráðherra eða annarra ráðherra en við munum beita okkur fyrir því að leita þeirra og upplýsa hv. þingmenn um það svo fljótt sem verða má. Varðandi fyrirspurn um lengd fundartíma með tilliti til skipulags þess fallega dags sem nú er runninn upp er fyrirhugað að halda örlítið lengur áfram en það verður gefið meira svigrúm til að undirbúa sig fyrir nefndafundi og önnur verkefni dagsins og hlaða sig enn frekar orku fyrir verkefnin en við gerðum í gær. Það verður haldið stutta stund áfram.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að forseti skuli gefa þessa meldingu um að mönnum verði gefinn ívið rýmri tími til undirbúnings fyrir nefndafundi í dag en í gær. Ég verð þó að segja að sporin hræða örlítið í þessum efnum án þess að dýpra sé farið í hvað átt er við í þeim efnum. Mig langar til að biðja hæstv. forseta, af því að nú er það ekki þannig að forseti reikni með því að mælendaskrá tæmist, hvort hæstv. forseti er ekki bara tilbúinn til þess að gefa okkur upp tímasetningu með einhverjum örlitlum skekkjumörkum hversu lengi hann sér fyrir sér að halda fundinum gangandi. Það gæti haft áhrif á skipulag einhverra þingmanna á því hvernig þeir hátta næstu klukkutímunum. Ég vil bara beina þessu í allri vinsemd til forseta.
Herra forseti. Einn af þeim fræðimönnum og sérfræðingum sem hafa tjáð sig um þriðja orkupakkann er Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur en hann er einn af þeim sem sendu umsögn til utanríkismálanefndar um þennan orkupakka. Þessi greinargerð eða umsögn lögmannsins er gríðarlega vel unnin og honum til mikils sóma og mig langar að vitna hér og hvar í hana, ekki mjög skipulega samt. Á bls. 1 segir hann, með leyfi forseta: „Raforka er ein helsta náttúruauðlind Íslands og eiga íslensk stjórnvöld að fara fram á endurupptöku málsins í sameiginlegu EES-nefndinni og óska eftir því að gerðirnar um raforku gildi ekki um Ísland, þar sem landið sé ekki hluti af innri raforkumarkaði ESB enda raforkudreifikerfi Íslands ekki tengt innri markaðinum. Sama á við gerðina um samstarfsstofnunina en hún felur í sér grundvallarbreytingu á innri orkumarkaðinum, þar sem með henni er verið að stofna yfirþjóðlega eftirlitsstofnun með markaðinum.“ Hann segir einnig á bls. 2 - þá er hann búinn að fara yfir hinn sameiginlega skilning orkumálastjóra ESB og utanríkisráðherra Íslands og ég verð eiginlega að segja að þar er ein setning sem verður að koma hér fram, með leyfi forseta: „Að því er varðar innleiðingu þriðja orkupakkans á Íslandi eru aðstæður á Íslandi verulega frábrugðnar þeim sem eru til staðar í löndum þar sem orkunet tengjast yfir landamæri. Þess vegna hentar hið sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland, sem sameiginlega EES-nefndin samþykkti, þar sem komist er hjá allri ónauðsynlegri byrði, best fyrir íslenskar aðstæður.“ Hann segir: „Óljóst er hvaða „sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland“ sameiginlega EES-nefndin samþykkti sem er „best fyrir íslenskar aðstæður“ en það sést ekki í ákvörðun hennar.“ Þetta er því stór spurning sem í sjálfu sér er ekki svarað. En hann kemst samt að niðurstöðu, þessi góði maður: „Virðist því eiga að innleiða í íslenskan rétt mikilvæga þjóðréttarlega skuldbindingu varðandi helstu náttúruauðlind Íslands með reglugerð en endurskoða síðar - ef sæstrengur verður lagður - lagagrundvöll þeirrar reglugerðar og jafnframt að skoða þá hvort innleiðingin samræmist stjórnarskrá Íslands. Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðrar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Herra forseti. Þetta þykir mér gríðarlega athyglisverð niðurstaða, að stjórnvöld séu sjálf í vafa um lagagrundvöll fyrirhugaðrar eigin innleiðingar, þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá. Lítið eitt síðar í þessari greinargerð eða umsögn segir, með leyfi forseta: „Verði þingsályktunartillagan samþykkt er ekki verið að uppfylla þjóðréttarskuldbindinguna um að taka ESB-gerðir þrjár um raforku og þá um samstarfsstofnunina upp í landsrétt, samanber 7. gr. EES-samningsins. Einungis er verið að veita stjórnvöldum heimild til að samþykkja hana. Þingsályktun er hvorki lagasetning né heimild til stjórnvalda til setningar reglugerðar. Ef ætlunin er að fresta innleiðingu á ESB-gerðunum um óákveðinn tíma verður það að koma skýrt fram í þingsályktunartillögunni, svo er því miður ekki. Frestun á innleiðingu er ekki innleiðing þjóðréttarskuldbindingar.“ Herra forseti. Þau orð þessa sérfræðings eru enn eitt innlegg inn í þá umræðu sem hér hefur verið æ ofan í æ, bæði í kvöld og síðustu nótt, í gærkvöldi, í síðustu viku, um að þetta mál sé unnið í flaustri. Það ber að taka málið af dagskrá. Það ber að fara betur yfir það vegna þess að það eru sífellt fleiri atriði sem koma fram sem styðja einmitt það sem við höfum haldið fram allan þennan tíma um vanbúnað málsins og hversu illa það er undirbúið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á sjónarmiðum Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings. Hv. þingmaður ræddi um innleiðinguna og ýmis álitamál sem henni tengjast. Mig langar til að grípa niður í ritið „EES-réttur og landsréttur“ eftir prófessor dr. Davíð Þór Björgvinsson. Á bls. 88–89 er m.a. fjallað um innleiðingu reglugerða. Þar segir, með leyfi forseta: „Við ákvörðun um það hvort rétt sé að leiða reglugerð í lög með almennum lögum eða almennum stjórnsýslufyrirmælum gilda almenn lögfræðileg sjónarmið.“ Áfram segir: „Í framkvæmd er miðað við að fyrst sé gengið úr skugga um hvort unnt sé að leiða reglugerð í lög með almennum stjórnsýslufyrirmælum og hvort nægileg heimild sé til þess í almennum lögum.“ Áfram segir: „Reglugerðir í EES-rétti eru, með hliðstæðum hætti og í ESB-rétti, þær afleiddu réttargerðir sem hafa mesta þýðingu, að því er varðar efni, gildissvið og réttaráhrif, þar sem skyldan tekur til þess að taka þær sem slíkar upp í landsrétt samningsaðila.“ Síðan víkur Davíð Þór Björgvinsson að eftirfarandi: „Dæmi um lögfestingu reglugerða eru lög um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins nr. 47/1993.“ Nú liggur það fyrir að áform eru uppi um að hina umdeildu reglugerð, 713, eigi að innleiða í íslenskan rétt með reglugerð gefinni út af iðnaðarráðherra. Maður spyr: Hvaða skýringar liggja fyrir á því að valið er að innleiða þessa umdeildu gerð með stjórnsýslufyrirmælum, reglugerð í þessu tilfelli, frekar en með almennum lögum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið sem er veigamikið innlegg inn í það sem við höfum verið að ræða. Við höfum einmitt spurt okkur þessarar spurningar: Hvers vegna, hvað á ég að segja, er veikasta úrræðið notað til að innleiða þessa stóru mikilvægu gerð, að ég tali nú ekki um hvers vegna í ósköpunum er vitnað til reglugerðar, ósettrar reglugerðar, við innleiðingu þessa stóra máls? Þá kemur að því sem þessi góði lögfræðingur, Eyjólfur Ármannsson, segir, eins og ég las upp á bls. 2, með leyfi forseta: „Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðrar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Þetta er náttúrlega algjör áfellisdómur að mínu áliti og í sjálfu sér kemur þetta heim og saman við önnur lögfræðiálit sem höfðu komið fram um að ákveðinn vafi léki á því hvort innleiðingin eða reglugerðin eins og hún liggur fyrir, þ.e. þessi pakki, stæðist stjórnarskrá og ekki væri vafa undirorpið að þarna væri farið fram með mjög stórkostlegt valdframsal til erlendrar skipulagsheildar. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er í sjálfu sér ekki skiljanlegt að menn skuli fara akkúrat þessa leið við innleiðingu gerðarinnar.
Herra forseti. Það eru sem sagt uppi tvær aðferðir til að innleiða þessar gerðir. Önnur er sú sem ég vitnaði til varðandi innleiðinguna á - hvar var ég? Það var þetta dæmi. Já, dæmi um lögfestingu reglugerða eru lög um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, lög nr. 47/1993. Annað dæmi er lögfesting mannréttindasáttmála Evrópu og fleiri dæmi eru rakin. En höfundur segir efnislega: Mun algengara er að þessar gerðir séu innleiddar með reglugerð. Gott og vel. Nú stendur þannig á að þessi reglugerð sem liggur fyrir í drögum og hefur verið send alþingismönnum í tölvupósti - að vísu hefur hún ekki borist mér í tölvupósti heldur barst hún mér eftir öðrum leiðum - er sérstök að því leyti til að þar er sérstakur fyrirvari í átt við það sem rætt hefur verið um í þessu máli. Þegar af þeirri ástæðu, ef þessi fyrirvari á einhverja möguleika til að hafa einhverja verkan, einhverja þýðingu, sem reyndar sýnist borin von, hefði maður búist við að þessi innleiðing væri gerð með lögum. Og úr því að menn eru á annað borð að leggja það á sig að dreifa þessu plaggi, drögum að innleiðingarreglugerð, spyr maður af hverju engar skýringar fylgja á því hvers vegna sú leið er valin að innleiða með reglugerð frekar en með lögum úr því að ýmist er uppi, og af hverju engar skýringar eða nein umfjöllun eða nein greining er á þessum fyrirvara og möguleikum hans til að hafa áhrif á gang mála.
Herra forseti. Í þessu máli ber allt að sama brunni. Málið er svo illa undirbúið, málið er svo veikt að í sjálfu sér er varla hægt að ræða það óklökkur hve illa þetta er gert. Enda er það þannig að niðurstaða þessa ágæta lögmanns sem ég vitnaði til, Eyjólfs Ármannssonar, er mjög einföld. Hann segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Alþingi á að hafna þriðja orkupakkanum og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki EES-samningnum og er í fullu samræmi við ákvæði hans.“ Og hann segir: „Þetta yrði í fyrsta sinn í 25 ára sögu EES-samningsins sem stjórnskipulegur fyrirvari er nýttur og máli vísað aftur til nefndarinnar, enda í fyrsta sinn sem ætlunin er að færa helstu náttúruauðlind Íslands undir erlent eftirlit og regluverk innri raforkumarkaðar ESB, markaðar sem Ísland er ekki hluti af.“ Mér þykir þetta nokkuð afdráttarlaust, herra forseti. Þetta er líklega þriðja eða fjórða lögfræðiálitið sem hnígur í þessa sömu átt, þ.e. að menn eigi einfaldlega að nýta þann rétt sem fyrir hendi er í 102. gr. EES-samningsins til að fara fram á að sameiginlega EES-nefndin taki málið fyrir af því að við munum hafna pakkanum eins og hann lítur út og til að fara fram á að hann verði þannig úr garði gerður að hann þjóni betur hagsmunum Íslands í bráð og lengd. Þetta er í sjálfu sér það sem hér kemur fram í hnotskurn. Þetta er það, herra forseti, sem við verðum að halda áfram að berjast fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir góða ræðu. Efnið var í raun vanbúnaður og vanreifun málsins og þingsályktunartillögunnar sem vakti athygli mína strax í byrjun. Ég var svo heppinn að ég var hér inni sem varaþingmaður við fyrri umr. þessa máls og svo ræður tilviljun því að ég er hér aftur við síðari umr., en þá var lagt mikið kapp á það, af ráðherra sjálfum og flutningsmönnum og ábyrgðarmönnum þingsályktunartillögunnar, að koma því sérstaklega að hve mikið væri búið að vinna í málinu, hve lengi væri búið að vinna í því og að öll umgjörð þess og framsetning væri sérstaklega vönduð. Menn lögðu mikla áherslu á þetta í ræðum sínum, þakkarræðum, en ég tel að það sé hér fram komið að svo er því miður ekki. Ég er ekki að brigsla mönnum um að þeir hafi ekki unnið mikið eða hafi ekki lagt sig fram en ég held að niðurstaðan sé sú að ekki hefur verið unnið nóg og ekki verið varið nægum tíma í málið. Mig langar að forvitnast um hugleiðingar þingmannsins um það hvort hann skynji, eins og ég, að einhvers konar þrýstingur á tíma hafi valdið því að þessi þingsályktunartillaga hafi komið fram nú en ekki í haust eins og hæstv. iðnaðar-, nýsköpunar- og ferðamálaráðherra var búinn að gefa í skyn að allt eins gæti orðið.
Herra forseti. Þetta gæti einmitt verið mergurinn málsins og gæti verið ástæðan fyrir því hvernig þetta mál er búið, þ.e. að menn hafi verið búnir að ákveða, iðnaðar-, nýsköpunar- og ferðamálaráðherra í þessu tilfelli, að málið kæmi fram í haust en af einhverjum ástæðum hafi síðan verið skipt um hest í miðri á og menn hafi hugsað: Nei, við þurfum að koma þessu máli fram núna. Þaðskýrir kannski og varpar ljósi á það hvers vegna þetta mál er eins illa búið og það er. Það er svo margt í málinu sem ber vott um ákveðna örvæntingu. Síðasta vendingin í því er hingaðkoma prófessors dr. Carls Baudenbachers sem er kallaður hingað á síðustu stundu til að gefa, að því er virðist, eitthvert þóknanlegt álit á málinu. Víst er að í upphaflegu áliti þeirra ágætu fræðimanna, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, berjast þeir um á hæl og hnakka, skiljanlega, við að láta ekki draga sig út í pólitík. Þeir fá ábendingu um að gera hlutina einhvern veginn öðruvísi en gefið er í upphafi frá ráðuneytinu. Ég er ekki að segja að þeir hafi verið beittir þrýstingi en gefið er í skyn að það þurfi að gera þetta öðruvísi, sem þeir gera. Ég er ekki að draga úr heiðarleika eða fræðimennsku þessara manna, síður svo, en allt ber að þeim brunni að menn hafa verið í því að leita að þóknanlegri niðurstöðu allan tímann, á hlaupum, og þess vegna er málið útbúið eins og það er nú.
Herra forseti. Varðandi það að sennilega hafi ætlunin verið að nota tímann og rýna málið betur og taka það upp að hausti þá er ein staðreynd sem ég staldra alltaf við aftur og aftur í hugleiðingum mínum - af hverju er þessi asi, af hverju má málið ekki bíða fram á haust? - og það er dagsetningin 23. september. Þann dag mun stjórnlagadómstóll Noregs skila af sér niðurstöðu um það hvort Noregur geti innleitt og komist fram hjá þeim stjórnskipulega fyrirvara sem þeir settu strax í sameiginlegu EES-nefndinni. Ef hægt er að koma Íslandi á þann stað að aflétta þeim stjórnskipulega fyrirvara eða hreinlega ganga gegn honum - vera þá í þeirri stöðu að hafa innleitt hann á rangan hátt, hafa fest þá innleiðingu í lög þrátt fyrir að það gangi gegn stjórnarskránni og búa sér þá ákveðna skuldbindingu að þjóðarétti - væri þá ekki auðveldara að setja enn meiri þrýsting á Norðmenn sem myndi henta Evrópusambandinu? Ég skil alveg að Evrópusambandið fylgi eftir af fullum þunga og hörku markmiðum sínum og stefnu og geri það með öllum tiltækum ráðum. Ég get alveg skilið það. Það eru mikilsverðir hagsmunir undir. Ég tel að þetta sé kannski þungamiðjan í þessu og varpa [[Forseti hringir.]]því til hv. þingmanns hvort hann skilji það sem svo að þetta geti verið vendipunktur í málinu, dagsetningin 23. september.
Herra forseti. Jú, víst getur verið að svo sé. En ég hef líka staldrað við annað í þessu máli. Við höfum heyrt frá fleiri en einum og fleiri en tveimur að þetta mál henti ekki. Það henti ekki til að vera fyrsta mál sem er hafnað, akkúrat þetta mál henti ekki til þess. Nú hefur engin skýring komið á því, alla vega ekki svo að ég hafi heyrt eða skilið eða keypt. Hvers vegna er þetta mál ekki rétta málið? Hver er ástæðan fyrir því? Hver er skýringin á því? Ég get ekki ímyndað mér það. Er málið of flókið eða of stórt? Það færi þá í blóra við það sem menn hafa sagt, þ.e. að málið skipti engu máli, það sé ekkert í þessu. Hvers vegna er þetta þá rangt mál til þess að senda fyrir sameiginlegu EES-nefndina? Ef það skiptir engu máli, ef það er léttvægt, er þetta þá ekki alveg, afsakið orðbragðið, herra forseti, dúndurprófmál, fyrst þetta er svona léttvægt og skiptir svona litlu máli? Ég hefði haldið það. Og hver er þá áhættan ef þetta er svona léttvægt og skiptir svona litlu máli? Hver er þá áhættan, herra forseti, fyrir okkur? Prófessor dr. Carl Baudenbacher sagði: Evrópusambandið verður örugglega öfugsnúið, snýst öndvert við, ef Íslendingar gera þetta. Já, við væntum þess. Við höfum lent í svona snerrum áður og við gengum út í þær snerrur með opin augun, vissum að við yrðum ekki vinsælasta stelpan á ballinu fyrir að vera með mótþróa. En við höfum haft nokkurn sigur á nokkrum stöðum og eins og fram hefur komið í nótt og í morgun og í gærkvöldi þá er stundum bara ágætt að segja: Nei. Það hefur stundum hinar ágætustu afleiðingar ef menn segja nei en láta hlutina ekki yfir sig ganga sama hvað á dynur.
Borist hefur bréf frá 4. þm. Reykv. s., Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, um að hún verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag, miðvikudaginn 22. maí, tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hana 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Olga Margrét Cilia. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.
Forseti lítur svo á að samkomulag sé frá því á mánudaginn um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.
Forsætisnefnd ákvað í dag að gera þá breytingu á starfsáætlun Alþingis að þingfundir verði að afloknum nefndafundum fimmtudaginn 23. maí og föstudaginn 24. maí, en báðir þessir dagar voru ætlaðir eingöngu til nefndafunda samkvæmt starfsáætlun. Miðað er við að þingfundir geti hafist síðdegis báða dagana.
Forseti. Ég vil nota tækifærið til að þakka hinu frábæra starfsfólki Alþingis fyrir hvað það hefur staðið vaktina vel undanfarna daga og nætur. Erindið er að benda forseta á að það er hægt að haga tímastjórnun þingsins betur en raun hefur borið vitni undanfarna daga. Þegar ég var í ríkisstjórn voru vinstri menn í stjórnarandstöðu og þeir þurftu, eins og þeirra er oft háttur, að tjá sig heilmikið, tala mikið um alls konar mál, bæði stór og smá. Okkur datt ekki í hug að reyna að þagga niður í þeim eða fela það sem þeir hefðu að segja með því að láta þá tala kl. 5, 6, 7 eða 8 um morgun. Enda hefði það ekki haft neitt að segja og ekki verið til þess fallið að skila betri eða meira tæmandi umræðu eða flýta störfum þingsins. Ég hvet forseta til að velta því fyrir sér hvort ekki sé hægt að nýta tíma þingsins betur en raun hefur borið vitni.
Forseti er mjög spenntur fyrir því að finna leiðir til að nýta tíma þingsins betur og þiggur góð ráð frá mönnum með mikla skipulagshæfileika. En þegar þannig háttar til að menn þurfa að ræða málin ítarlega og lengi er lítið annað að gera en að lengja þingfundi. Það hefur nú forseti áður tekið fram í því samhengi sem við störfum í núna. En ég tek undir með hv. þingmanni að starfsfólk Alþingis á mikinn heiður skilinn fyrir dugnað sinn og ósérhlífni.
Herra forseti. Ég tel rétt að árétta að það var meiri hluti forsætisnefndar sem ákvað þá ráðstöfun í morgun, bara svo að það sé sagt. Að öðru leyti vil ég segja að sú ráðstöfun mun að mati þess sem hér stendur í sjálfu sér ekki greiða fyrir þingstörfum að öðru leyti. Hætt er við að ráðstöfun eins og þessi setji störf þingsins almennt í uppnám, sem við viljum náttúrlega öll forðast. En það kemur bara í ljós. Auðvitað er það þannig að þegar fundir eru settir með þessum hætti nýtum við tímann sem best við getum, við sem höfum nýtt tíma þingsins undanfarið. Við erum að ræða mál sem 63% þjóðarinnar eru sammála okkur í og við viljum tala við þann hóp og sýna fram á að þingið hlusti, eða að hluti þingsins hlusti á það sem þjóðin hefur að segja.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með þeim sem áður hafa þakkað starfsfólki þingsins fyrir vel unnin störf undanfarin kvöld og nætur en jafnframt minna á og benda á það augljósa að það er forseti Alþingis með stuðningi meiri hluta forsætisnefndar sem stýrir því hvernig fundum er háttað á hinu háa Alþingi. Ég vil bara nefna að umræða gærdagsins tók einar 19 klukkustundir. Mér er það til efs að það hafi oft gerst áður að hér hafi staðið fundur í 19 klukkustundir án þess að einu sinni hafi verið efnt til umræðu um fundarstjórn forseta. Það verður því ekki hermt upp á okkur sem þar stóðum og ræddum málin að hafa verið að eyða tíma dags í þá dagskrárliði. Ég vil nefna að hluti af tímastjórnuninni gæti verið ákvörðun forseta um að taka málið af dagskrá til þess að taka til óformlegrar skoðunar í farvegi utanríkismálanefndar og sjá hvort hægt er að svara einhverjum þeirra spurninga sem við í Miðflokknum höfum verið að reyna að kalla eftir svörum við undanfarna [[Forseti hringir.]]sólarhringa án þess að fá nein viðbrögð.
Það er gott að heyra að fundarstjórn forseta tókst svo vel í gærkvöldi, nótt og í morgun að ekki voru gerðar við hana athugasemdir. Ákvörðun forsætisnefndar í hádeginu í dag er eingöngu heimild til að efna til funda ef á þarf að halda. Tekið var tekið skýrt fram að verið væri að afla heimildar til þess að bæta við þingfundum síðdegis á fimmtudag og föstudag ef á þyrfti að halda. Greiðist úr málum og nýtist okkur t.d. dagurinn í dag og kvöldið vel og við séum orðið sátt við uppskeruna sem þessi dagur skilar getum við endurmetið hvort við þurfum fundi á fimmtudag og föstudag. Það var tekið skýrt fram.
Forseti. Mig langar að biðja forseta um að hlutast til um að auðvelda okkur aðeins störfin hér á Alþingi. Á þeim 19 klukkustundum, sem hér var rætt um áðan, og reyndar fleiri tímum, höfum við sett fram fjölmargar spurningar til stjórnarþingmanna. Þeim hefur sjaldan og bara alls ekki verið svarað á nokkurn einasta hátt. Ég er með þá hugmynd að forseti grípi til þess ráðs, sem hann þekkir mætavel, að fá einhvern aðila úti í bæ til að prenta upp hið talaða orð. Hann getur sjálfsagt hlustað á þessar upptökur og prentað þær þannig upp, tekið þær síðan og dreift til þeirra þingmanna sem fengið hafa spurningar og hvatt þá til að koma hér og liðka fyrir þingstörfunum. Ef ekki gengur að fá starfsfólk Alþingis til þess þá getur hann eflaust fengið verktaka til þess.
Forseti gerir nú ráð fyrir að hv. þingmenn hafi almennt fylgst vel með umræðum og heyrt það sem fram hefur komið, auk þess sem það verður nokkurn veginn jafnóðum aðgengilegt. En þetta er ágæt hugmynd sem forseti skal íhuga.
Herra forseti. Ég kem hér upp með þá beiðni að við Miðflokksþingmenn getum átt orðastað við hv. þingmenn Bryndísi Haraldsdóttur og Vilhjálm Árnason. Við óskuðum eftir því í umræðum í nótt að þau kæmu í salinn til að svara því sem við viljum meina að séu rangfærslur í blaðagreinum sem hv. þingmenn hafa sett fram. Ég óska hér með eftir því að forseti beiti sér fyrir því að þessir þingmenn verði hér í salnum til að geta þá leiðrétt rangfærslurnar, ef svo ber undir. Ég óska eftir því að hæstv. forseti beiti sér fyrir þessu svo að umræðan geti áfram orðið málefnaleg og öllum fyrirspurnum svarað sem við Miðflokksþingmenn teljum að ekki hafi verið gert.
Forseti bendir á þann möguleika að svara blaðagrein með blaðagrein.
Hæstv. forseti. Ég vildi þakka hæstv. forseta fyrir góða fundarstjórn og tillegg hans til að reyna að greiða fyrir umræðum með því að lengja þingfundi ef þörf krefur. Það er augljóst að hv. þingmenn Miðflokksins telja sig þurfa að ræða þetta mál mjög mikið. Ég verð að geta þess að fyrstu sólarhringana sem umræðan stóð tóku þingmenn stjórnarflokkanna mjög virkan þátt í umræðum, bæði í síðustu viku og raunar í fyrri umræðu líka, þannig að ekki er hægt að kvarta yfir því að það hafi verið einhver þátttökuskortur af hálfu þingmanna þeirra flokka sem mynda ríkisstjórnina eða styðja málið að öðru leyti. Það hefur hins vegar kannski dregið úr áhuga stjórnarþingmanna á að taka þátt í umræðunni þegar þingmenn Miðflokksins nota tíma sinn aðallega til að koma í ræðustól í andsvörum til að hrósa hver öðrum og spyrja spurninga sem þeir [[Forseti hringir.]]svara síðan í sömu orðum. Það er ekki mjög spennandi að taka þátt í þannig umræðu. Það er ekki mjög gefandi. [[Forseti hringir.]]En efnislega átti umræðan sér stað og henni var lokið áður en þetta málþóf [[Forseti hringir.]]Miðflokksmanna hófst. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og dómsmálaráðherra og félags- og barnamálaráðherra.
Forseti. Ég geri ráð fyrir að rétt sé sem forseti heldur fram, að hæstv. fjármálaráðherra hafi fylgst vel með umræðum hér í þinginu. Eitt af fjölmörgu nýju og ósvöruðu sem barst í tal hér síðastliðna nótt, raunar í þessu tilviki snemma nætur, voru svokallaðir fyrirvarar, átta fyrirvarar norska Stórþingsins við þriðja orkupakkann. Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hefur hann kynnt sér þessa fyrirvara? Þeir eru mjög áhugaverðir á ýmsan hátt því að þeir snúa flestir eða allir að atriðum sem við höfum haft miklar áhyggjur af hér á Íslandi varðandi þennan þriðja orkupakka og verið svarað á þann hátt að þetta væru jafnvel einhverjir hugarórar. Menn væru að ímynda sér að orkupakkinn hefði miklu meiri áhrif en hann hefur. Engu að síður sá norska Stórþingið ástæðu til þess að leggja fram átta lagalega fyrirvara sem snúa einmitt að þessum atriðum, vegna þess að þeir höfðu raunverulegar áhyggjur af áhrifum þriðja orkupakkans hvað þetta varðar. Hafi hæstv. ráðherra kynnt sér fyrirvara Norðmanna, hvers vegna í ósköpunum fer ríkisstjórnin þá leið sem hún fer með sína svokölluðu fyrirvara, athugasemd í greinargerð og hvar menn eru að reyna að finna þetta? Hvers vegna í ósköpunum lagði ríkisstjórnin ekki a.m.k. fram jafn skýra fyrirvara og norska Stórþingið við þetta mál? Reyndar virðast jafnvel fyrirvarar norska þingsins ekki hafa haft mikið að segja, enda hefur þeim ekki verið svarað af hálfu Evrópusambandsins núna 14 mánuðum síðar. En engu að síður lýsa þeir mjög skýrt þeim áhyggjum sem norsk stjórnvöld hafa af þessum þriðja orkupakka. Hvers vegna hefur íslenska ríkisstjórnin ekki sambærilegar áhyggjur?
Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að benda á það í fyrsta lagi að það er ágætt að taka málið upp við þá ráðherra sem fara með málaflokkinn sem hv. þingmaður fer hér inn á. Það er spurt um það hvers vegna ekki eru gerðir neinir fyrirvarar af Íslands hálfu sambærilegir þeim sem eru gerðir í Noregi. Það er í fyrsta lagi svo að við erum ekki með að öllu leyti sambærilega stöðu á Íslandi og á við í Noregi þar sem Noregur hefur tengst evrópska orkunetinu. Að öðru leyti, fyrst hv. þingmaður spyr hvort menn séu meðvitaðir um fyrirvara sem hafi verið haldið á lofti í norska þinginu, þá spyr maður: Hvað er það í þeim fyrirvörum sem ekki er sambærilegt, fyrirvörum sem fyrir liggur að gerðir hafa verið á öllum stigum þessa máls, m.a. þegar Alþingi fékk það í samræmi við þinglega meðferð EES-mála á sínum tíma? Hv. þingmaður var á þeim tíma forsætisráðherra. Þá fékk þingið það til meðferðar að svara stjórnskipulegum álitamálum og öðrum þeim áhyggjum sem þingið hefði á fyrsta stigi máls. Á sínum tíma, þegar ég var formaður í utanríkismálanefnd, lagði ég áherslu á það að við breyttum þinglegri meðferð þessara mála. Þetta mál féll einmitt inn í nýtt fyrirkomulag sem tryggði þinginu aðkomu á fyrstu stigum máls. Uppi voru við þá umræðu spurningar á borð við það hvort það væru stjórnskipuleg álitamál. Þingið komst að þeirri niðurstöðu að þau væru ekki. Önnur atriði sem þurfti að ræða voru tekin til umræðu. Það var tekið tillit til þess við lokafrágang málsins. Að öðru leyti þá velti ég því upp hvaða atriði eru í þeim fjölmörgu fyrirvörum sem fyrir liggur að verða gerðir við innleiðingu þessa máls sem fullnægja ekki samanburðinum við Noreg og hv. þingmaður er að vísa til, þannig að við höfum eitthvað efnislegt til að tala um.
Forseti. Svarið er einfalt, það eru þeir allir. En fyrst hæstv. ráðherra byrjaði á því að vísa á hæstv. utanríkisráðherra hefði ég gjarnan viljað spyrja hann um þetta. En hann er týndur. Það hefur ekkert til hans spurst eða a.m.k. lítið frá því þessi umræða hófst hér. Því verður maður að leita til formanns flokks þess ráðherra. En ég skildi svar hæstv. fjármálaráðherra sem svo að hann hafi ekki kynnt sér norsku fyrirvarana en þar kemur m.a. fram að Norðmenn krefjist þess að fá sjálfir að ráða því hvort sæstrengjum verður bætt við, nýjum raforkutengingum bætt við evrópska markaðinn. Margir þessara fyrirvara ganga raunar gegn því sem stefnt er að með þriðja orkupakkanum, enda hafa, eins og ég nefndi áðan, Norðmenn ekki einu sinni fengið svör við því. Við fengum ekki svör við því hvers vegna íslenska ríkisstjórnin hefði ákveðið að leggja fram miklu veikari fyrirvara en norska Stórþingið, ekki einu sinni lagalega fyrirvara heldur einhverjar athugasemdir um að menn geri svona almenna fyrirvara við þetta til framtíðar.
Virðulegi forseti. Það vill svo til að í hvert sinn sem maður kemst í efnislega umræðu um þetta mál við þingmenn Miðflokksins þá afhjúpa þeir sig með rakaleysinu. Dæmið sem hér er tekið er að Norðmenn hafi áskilið sér rétt til að ráða því sjálfir hvort þeir leggi sæstreng. - Bíddu, hvað erum við að gera í þessu máli annað en að leggja fyrir þingið þingmál sem stafar það einmitt út að það verði Alþingis að ákveða í framtíðinni hvort hér verði lagður sæstrengur eða ekki? Og hvernig fær þingmaðurinn það út að við séum að gera þetta með allt öðrum hætti en norska þingið? Þannig að þetta er algerlega glatað dæmi. [[Gripið fram í.]]Við erum einmitt að leggja til að það verði lögfest á Íslandi. Þetta er algerlega glatað dæmi. Eins og virðist koma á daginn í hvert einasta sinn sem maður kallar eftir einhverju efnislegu til að ræða þá fuðrar það upp í loft og verður að engu.
Hvers vegna virkar ekki …?
Virðulegur forseti. Við 570.000 kr. lífeyrissjóðsgreiðslur eftirlaunaþega fá þeir ekki krónu frá Tryggingastofnun ríkisins. En hvað fær lífeyrisþegi frá Tryggingastofnun ríkisins í boði núverandi ríkisstjórnar með lögum um greiðslu hálfs lífeyris? Jú, ef ellilífeyrisþegi hefur 248.106 kr. úr lífeyrissjóði fær hann hálfan á móti hálfum frá ríkisstjórninni. Hann fær 124.053 kr. á mánuði í lífeyri frá TR og í viðbót fær hann heimilisuppbót upp á 31.348 kr., eða samtals 155.000 kr. Og þetta er í boði ríkisstjórnarinnar. Þótt hann hafi 570.000 úr lífeyrissjóði, 1 milljón í atvinnutekjur eða samtals 1,5 milljónir í tekjur, fær hann 155.000 kr. frá ríkinu. Í umræðu um mál Flokks fólksins um að hætt verði að skerða atvinnutekjur eldri borgara sagði ráðherra að það myndi opna á meira fyrir þá ríku. En hann er búinn að opna á meira fyrir þá ríku. Ef einhver er með 1 kr. undir 248.000 kr., sem flestir landsmenn eru með, fær hann ekki krónu. Ein króna tekur 155.000 kr. frá þeim sem mest þurfa á því að halda. Á sama tíma er 70.000 króna lífeyrissjóður 0 hjá flestum sem fá greitt úr lífeyrissjóði, öryrkjum og öðrum, sem að stærstum hluta eru konur. Er þetta ykkar réttlæti? Hvernig ætlið þið að breyta þessu?
Virðulegi forseti. Það er alveg sjálfsagt að ræða almannatryggingakerfið þó að það í sjálfu sér heyri ekki í heild sinni undir fjármálaráðherrann. En hér er hv. þingmaður að fara inn á afskaplega flókið samspil margvíslegra tekjustrauma eða tekna sem geta verið af ýmsum uppruna við stöðu örorkulífeyrisþega. Ég verð að segja að ég held að það sé útilokað að svara í neinum smáatriðum því hvernig þetta flókna samspil kemur út í einstaka dæmum og ég er sannarlega ekki í aðstöðu til að svara því hér og nú miðað við þá löngu upptalningu á forsendum sem hv. þingmaður var með. Ég hef hins vegar oft og tíðum farið inn á tr.is. Það getur maður gert í tölvunni eða símanum og slegið inn forsendur um aldur viðkomandi örorkulífeyrisþega, félagslega stöðu. Við getum sem dæmi tekið einstakling sem er hefur þrjú börn á framfæri, fær meðlagsgreiðslur, hefur orðið öryrki snemma á lífsleiðinni, segjum t.d. 25 ára, býr einn með þremur börnum, hefur engar aðrar tekjur af nokkru tagi - engar - ekki fjármagnstekjur, engar lífeyristekjur, engar atvinnutekjur, engar tekjur. Hvað segir reiknivélin okkur að sá örorkulífeyrisþegi hafi í stuðning frá almannatryggingum eftir skatt? Svarið við því er að ráðstöfunartekjurnar eftir skatt eru rétt um 461.000 kr. Það er stuðningurinn sem kerfið okkar sýnir þeim sem eru í þeirri viðkvæmu stöðu. Ef menn vilja fara út í einstök dæmi er mjög auðvelt að tefla fram dæmum af ýmsu tagi, en það verður að skoða forsendurnar hjá hverjum og einum. Býr fólk eitt? Er fólk með börn á framfæri? Hvers konar tekjustrauma er um að ræða? Það sem ég sé sem fjármálaráðherra er [[Forseti hringir.]]það að við höfum bætt í kerfið frá því að ég fór í ráðuneytið u.þ.b. [[Forseti hringir.]]40 milljörðum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, en hann svaraði samt ekki spurningu minni. Við erum einmitt í þessari reiknivél, maður getur sett inn milljón í lífeyrissjóð, milljón í atvinnutekjur, milljónir í fjármagnstekjur, samt borgar ríkið 155.000 kr. til þessa manns sem er með yfir 2 milljónir útborgað. Á sama tíma slær maður inn öryrkja, 70.000 kr. frá lífeyrissjóði. Núll. Af hverju? Ég spyr þig: Hvernig getur það verið eðlilegt að á sama tíma og ráðherra segir að frumvarp okkar um að hætta að skerða atvinnutekjur eldri borgara kosti fé og sé bara fyrir þá ríku, þegar það stoppar við 570.000, en þetta frumvarp, hálfur og hálfur, sem búið er að koma í gegn, stoppar ekki einu sinni við 3 milljónir? Hvernig stendur á því?
Virðulegur forseti. Ég hygg að hv. þingmaður, þegar hann segir hálfur og hálfur, sé að vísa til þess að hægt sé að skipta réttindum. Það er lagabreyting sem var hugsuð á sínum tíma til að auka sveigjanleika og valfrelsi í kerfinu. Ég á erfitt með að skilja að menn finni hjá sér þörf til að gagnrýna kerfisbreytingu sem við litum á sem umbótamál til að auka valfrelsi fólks og horfa til þess að aðstæður fólks geti verið misjafnar og sumum hentaði að nýta sér þennan sveigjanleika á meðan aðrir myndu einfaldlega kjósa að gera það ekki. Að öðru leyti heyrist mér að hér sé á ferðinni gagnrýni á skerðingu vegna lífeyristekna og ég held að við getum verið sammála um að það getur komið illa út í einstaka tilvikum hvernig skerðingarreglurnar eru. Þær eru tilraun, af veikum mætti, til að tryggja að fjármunirnir dreifist sem mest til þeirra sem hafa minnst.
Virðulegur forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra þekkir kjör öryrkja, eða ég trúi ekki öðru. Það er vansæmd að því hvernig við höfum búið að þessum hópi mörg undanfarin ár og gerum enn. Öryrkjar á Íslandi eru þeir samfélagsþegnar sem lakast er búið að á öllum Norðurlöndunum og það má leita víðar, það leyfi ég mér að fullyrða. Þetta á sérstaklega við um þá sem hafa orðið öryrkjar ungir. Þeir eru með lítil sem engin lífeyrisréttindi gegnum þátttöku á vinnumarkaði og eignastaða þeirra er verulega rýr. Virðulegur forseti. Nú er svo komið að atvinnuleysisbætur þeirra sem eru með 100% bótarétt eru orðnar umtalsvert hærri en örorkubætur. Atvinnuleysisbætur eru almennt hugsaðar til að brúa tímabundið bil í atvinnuþátttöku meðan örorkubætur eru hugsaðar sem framfærsla til lengri tíma, eins og raunin hefur verið. Hlutskipti fjölmargra öryrkja er að skrimta á lágum örorkubótum, ekki bara örfá misseri heldur áratugum saman, jafnvel frá unga aldri eða miðjum aldri, fram til 67 ára aldurs. Það er ekkert annað en lítilsvirðing sem býr að baki þeirri ákvörðun stjórnvalda að hækka atvinnuleysisbætur umfram örorkubætur, lítilsvirðing gagnvart þessum viðkvæma hópi. Hvað ætlar ráðherra að gera? Finnst honum þetta í lagi? Fáum við enn að heyra að málið sé í vinnslu eins og hann hefur talað um í nærri tvö ár? Unir ráðherra því að öryrkjar búi áfram og um óákveðinn tíma við sult og seyru eins og raunin er? Hvernig getur hæstv. ráðherra horft kinnroðalaust framan í öryrkja og sagt: Verið róleg, þetta er allt að koma? Sami ráðherra og segist vera í stjórnmálaflokki sem á tyllidögum hampar slagorðum um félagslegt réttlæti. Hvenær mega öryrkjar vænta réttlætis? Hvenær geta öryrkjar vænst þess að standa í það minnsta jafnfætis þeim sem eru á atvinnuleysisbótum, svo ekki sé meira sagt?
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni S. Brjánssyni fyrirspurnina. Eins og þingmaðurinn veit höfum við á fjárlögum yfirstandandi árs 2,9 milljarða til ráðstöfunar til að bæta kjör örorkulífeyrisþega. Þeir fjármunir voru ætlaðir samhliða því sem tekin yrði ákvörðun um að fara í ákveðna kerfisbreytingu. Í tengslum við það er gert ráð fyrir því að þeim fjármunum verði ráðstafað á yfirstandandi ári og hefur ráðuneytið unnið að því hvernig þeim fjármunum verður ráðstafað. Þar er reyndar gert ráð fyrir því að þeim verði í talsvert miklum mæli ráðstafað til þess að draga úr skerðingum í kerfinu, krónu á móti krónu skerðingum. En út frá því er unnið og út frá gildandi fjárlögum þar sem við erum með 2,9 milljarða. Gert er ráð fyrir því í fjármálaáætlun að við verðum með 4 milljarða á næsta ári. Hún er nú til meðhöndlunar í þinginu. Menn eru væntanlega að rýna hana. Það má því segja varðandi það fjármagn sem fyrir liggur í fjárlögum að við munum kynna frumvarp sem gerir ráð fyrir því að sú fjármögnun verði nýtt til að bæta kjör örorkulífeyrisþega. Jafnframt gerum við ráð fyrir því að á næsta þingi verði hægt að kynna frumvarp að breyttu kerfi almannatrygginga sem miði að því að styðja betur við fólk, ungt fólk sérstaklega og fólk sem fer á örorku og við viljum að sé á vinnumarkaði lengur. Eins og sakir standa í dag erum við með 2,9 milljarða á yfirstandandi ári. Gert ráð fyrir því að kynna frumvarp til að ráðstafa þeim fjármunum og þar verður fyrst og fremst horft til þess að draga úr skerðingum og auka hvata til að sækja vinnu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Getur hæstv. ráðherra staðfest að auk þeirra 2,9 milljarða sem til ráðstöfunar eru, og voru skertir frá því sem upphaflega var ætlað, séu til ráðstöfunar á þessu ári og að þessir 4 milljarðar verði ekki skertir í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að ná endum saman? Mig langar jafnframt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær hækka bætur öryrkja, eins og ráðgert var um síðastliðin áramót og lofað var að tæki gildi 1. apríl en hefur ekki verið gert? Er ekki alveg ljóst að bæta þarf við fjármunum til að hækka lífeyri til samræmis við nýgerða kjarasamninga, hina svokölluðu lífskjarasamninga sem virðist ekki ná til nema hluta þegnanna? Starfshópur um nýtt örorkukerfi skilaði verkefninu af sér en náði ekki saman. Er ekki ljóst að það þarf að fara að vinna að því að styrkja allt kerfið í kringum [[Forseti hringir.]]örorkumatið, m.a. Vinnumálastofnun? Er það starf hafið og ef ekki [[Forseti hringir.]]hvenær mun það hefjast og hvernig verður því háttað og hvenær er áætlað að því starfi muni ljúka? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari skýrt og greinilega. [[Forseti hringir.]]Ég held að hann skuldi öryrkjum það a.m.k.
Virðulegur forseti. Það liggur ljóst fyrir að það eru 2,9 milljarðar til ráðstöfunar á þessu ári. Það er í undirbúningi frumvarp sem vonandi verður hægt að leggja fram á næstu dögum. Ég geri mér grein fyrir því að stuttur tími er eftir af þinginu en vonandi auðnast okkur að afgreiða það mál hratt og vel. Gert er ráð fyrir því að það séu 4 milljarðar í fjárlögum næsta árs. Ekki eru nein áform um að draga úr þeim fjárveitingum, gert er ráð fyrir þeim í fjármálaáætlun og ráðuneytið hefur verið að vinna út frá því. Þetta voru margar spurningar. Varðandi lífskjarasamninginn og hvenær eigi að tryggja hækkanir til örorkulífeyrisþega og að það sé ekkert í lífskjarasamningi, þá eru fjölmargir þættir í lífskjarasamningi ríkisstjórnarinnar sem lúta að öllum þjóðfélagshópum og lægstu hópunum sérstaklega, til að mynda skattkerfisbreytingar. Ég fundaði nýverið með Öryrkjabandalaginu sem tók það sérstaklega fram að það væru breytingar, skattkerfisbreytingar, sem myndu nýtast hópi þeirra mjög vel, breytingar í húsnæðismálum o.fl., þannig að það mun nýtast sem flestum. Síðan um innviðina þegar lýtur að innleiðingu starfsgetumats. [[Forseti hringir.]]Já, það þarfnast breytinga og við þörfnumst breytinga á vinnumarkaðnum í heild sinni. Sú vinna er hafin en henni verður ekki lokið á einni viku eða einum degi. [[Forseti hringir.]]Það þarf mikla hugarfarsbreytingu sem tekur langan tíma [[Forseti hringir.]]að innleiða og er gríðarlega mikilvægt að það sé gert í góðu samráði við sem flesta.
Virðulegur forseti. Eins og hæstv. ráðherra veit kannski grúska ég stundum í fjármálaáætlun. Eitt sem ég rak augun í í fréttum var að of mikið álag væri á bráðamóttöku. Í fyrri fjármálaáætlun er talað um að skoða eigi hlutfall sjúklinga á bráðamóttöku sem eigi að fá þjónustu annars staðar í heilsugæslu. En það er ekki að finna í þessari fjármálaáætlun og í rauninni eru engin önnur markmið sett fram. Heilbrigðisráðherra leggur í þessari fjármálaáætlun fram 18 tillögur að aðgerðum til að laða fleiri hjúkrunarfræðinga til starfa. Níu tillögur á að útfæra í heilbrigðisstofnunum. Nauðsynlegt er að fylgja þessum tillögum eftir og meta hvernig til tekst með útfærslu þeirra og árangur. Ég leita í markmiðunum og mælikvörðunum en ég sé ekkert um það. Ég sé ekki heldur neitt um kostnaðinn þrátt fyrir að sértækar aðgerðir séu á aðgerðalistanum. Miðað við allt, eins og fram kemur í úttekt embættis landlæknis á bráðamóttöku Landspítala, er ákveðnum atriðum þar ábótavant. Vandinn liggur í þjónustu við sjúklinga sem bíða eftir innlögn vegna þess að loka hefur þurft legurýmum vegna skorts á hjúkrunarfræðingum og vegna sjúklinga sem lokið hafa meðferð á spítalanum en geta ekki útskrifast af því að úrræði skortir fyrir þá utan hans, einmitt vegna þess að þar vantaði líka hjúkrunarfræðinga. Það er mönnunarvandinn þegar allt kemur til alls. Greiningin á honum er sú að það er mönnunarvandi út af kynbundnum launamun, út af gerðardómi, út af ósanngjörnum vinnutíma, og, þegar allt kemur til alls, ósanngjörnum kjörum. Samt er gert ráð fyrir 0,5% kaupmáttaraukningu í fjármálaáætlun. Þannig að ég velti því fyrir mér og spyr hæstv. ráðherra: Hvar eru peningarnir í þessu dæmi? Af því að það á að meta stefnu stjórnvalda í fjármálaáætlun. Hver er kostnaðurinn af henni? Ég finn þann kostnað ekki í fjármálaáætluninni. Ef það er enginn kostnaður í fjármálaáætluninni þá kostar þetta væntanlega ekki neitt eða þá að laun munu ekki hækka, sem er ástæðan fyrir mönnunarvandanum.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður deilum áhuga á fjármálaáætlun, að hún endurspegli raunverulega áætlun og sé í samspili við stefnumótun í hverjum málaflokki fyrir sig. Við höfum orðið þess áskynja þessi fyrstu ár sem við höfum beitt þessu verkfæri að það þróast með hverju árinu sem líður og það er alltaf að skána, ef við getum sagt sem svo. En það er ekki orðið fullkomið og hv. þingmaður nefnir dæmi um mælikvarða sem eru kannski ekki bestu mælikvarðarnir til að endurspegla framför eða raunverulegt markmið um að við séum að gera betur frá einu ári til annars. Ég held því að við þurfum, í samstarfi við fjárlaganefnd og fjármálaráðuneytið, að þróa þetta verkfæri áfram. Hv. þingmaður nefnir þær tillögur að aðgerðum sem lúta að starfsumhverfi hjúkrunarfræðinga. Því er til að svara að af þessum 18 aðgerðum voru níu sérstaklega merktar eins og kemur fram í máli hv. þingmanns. Það varð til þess að ég óskaði eftir því að þær yrðu teknar á dagskrá á sérstökum ráðherrafundi um samræmingu mála og skoðaðar sérstaklega. Niðurstaðan á þeim fundi var sú, þetta var í lok janúar ef ég man rétt, að mér var falið að hafa samband við allar heilbrigðisstofnanir og óska eftir mati hverrar stofnunar fyrir sig á möguleikanum á því að koma þessum tillögum til framkvæmda og mati á því hvert væri utanumhald, m.a. að því er varðaði kostnað. Nú er ég að fá þessi svör í hendur og ég deili óþolinmæðinni með hv. þingmanni, ég myndi vilja að þetta gengi miklu hraðar. En þarna erum við að tala um þann hluta sem lýtur að öðrum þáttum starfsumhverfisins en beinlínis þeim þáttum sem eru á borði samninganefndar ríkisins og hjúkrunarfræðinga. Ég vonast til þess að ég geti farið í smáatriðum yfir málið með hv. þingmanni þegar ég er komin með svör frá öllum stofnunum í hendur [[Forseti hringir.]]en mér var tjáð að þau væru öll komin í hús.
Virðulegur forseti. Ég verð að vera ósammála hæstv. ráðherra. Mér finnst fjármálaáætlunin vera verri ef eitthvað er. Hún er að nálgast meira fjárlögin eins og þau voru. Við dettum aftur og aftur í gamla farið, af því að þannig hefur það alltaf verið gert og við höldum áfram að gera það þannig. Það sem hæstv. ráðherra segir er að það eru í rauninni ófjármagnaðar aðgerðir, það vantar pening í þessa fjármálaáætlun nú þegar eru að koma tölur um kostnað og samt erum við að fara að afgreiða fjármálaáætlun um þá ramma sem síðan á að byggja fjárlög á. Hvert eiga peningarnir að fara í þau fjárlög ef það er ekki gert ráð fyrir þeim í fjármálaáætlun? Sýn mín á fjármálaáætlun eins og hún er er að þarna leggja stjórnmálin fram stefnu sína til næstu fimm ára. Stefnan er ekkert að fara að breytast neitt sérstaklega, það sem er að breytast er áætlunin um hversu mikið hún kostar. Það ætti að sjálfsögðu að gera ráð fyrir kostnaðinum við þessar aðgerðir í fjármálaáætluninni eins og hún er, þó að [[Forseti hringir.]]sú kostnaðaráætlun sé tiltölulega ónákvæm. Hún gæti breyst í næstu fjármálaáætlun o.s.frv., bara svo lengi sem tölurnar eru þar, [[Forseti hringir.]]eins ónákvæmar og þær gætu verið.
Virðulegur forseti. Í þessu efni vil ég segja það að lífið er bara flóknara en svo að við römmum það allt saman inn í einni fjármálaáætlun. Það eru fleiri þættir sem við verðum að taka til. Hér hefur til að mynda verið rætt að nauðsynlegt sé að leggja fram, í ljósi breyttra forsendna, nýja fjármálastefnu. Þá erum við komin með nýjan grunn. Stefnumótun á sér stað í öllum ráðuneytum og í heilbrigðisráðuneytinu hefur átt sér stað stefnumótun í heilbrigðismálum. Hún er núna á lokasprettinum hér til afgreiðslu frá Alþingi. Í kjölfarið mun ég leggja fram starfsáætlun í heilbrigðismálum til fimm ára. Hún rímar að allmestu leyti við fjármálaáætlun og hún á að gera það til fulls þegar fram líða stundir. En meðan við erum að ná tökum á þeim verkfærum sem við höfum fyrir framan okkur og meðan við höfum, sem betur fer, ríkisstjórn sem situr nógu lengi til að klára það að halda utan um ferlið, þá sjáum við vonandi til lands í því að þessar stefnur rími allar saman.
Virðulegur forseti. Ég hef svo sem sagt áður í þessum sal að til þessa ríkisstjórnarsamstarfs hafi verið stofnað um stóraukin útgjöld ríkissjóðs og raunar einhvers konar sameiginlega tilhögun þessara þriggja flokka til einhvers Íslandsmets í útgjaldaaukningu ríkissjóðs á jafn skömmum tíma. Nú er ríkisstjórnin hins vegar í nokkrum vanda því að hefðbundin, nokkuð mjúk efnahagsaðlögun setur hana í verulegan vanda þegar kemur að auknum útgjöldum. Ríkisstjórnin hefur jú strax ákveðið að boða endurskoðun fjármálastefnu sinnar til þess að þurfa ekki að slá neins staðar af. Það leiðir hugann að stöðu sveitarfélaganna í útgjaldagleði ríkisins. Fram kom við framlagningu fjármálaáætlunar hér í vetur að ekkert samráð var haft við sveitarfélögin, ekkert samkomulag var gert við sveitarfélögin um þær byrðar sem þar voru þó lagðar á sveitarfélögin. Framlög í jöfnunarsjóð voru fryst. Gerð var krafa um meiri afgang af rekstri sveitarfélaganna þrátt fyrir augljós merki um kólnun í hagkerfinu og raunar, til þess að kóróna þetta allt saman, lagði ríkisstjórnin síðan töluverðar byrðar á sveitarfélögin í kjarasamningum án þess að hafa neitt sérstakt samráð við þau sömu sveitarfélög um þær byrðar eða þann kostnað. Þannig að bæði skerti ríkisstjórnin framlögin til sveitarfélaganna, lagði á sveitarfélögin auknar kröfur um afgang og lagði að auki ýmsan kostnað á sveitarfélögin. Nú þegar ríkisstjórnin ætlar að endurskoða fjármálastefnu sína hlýtur hugur okkar að leita til sveitarfélaganna og hvort ekki hafi verið nýtt tækifærið núna þegar verið er að leggja í þessa vinnu aftur að gera samkomulag við sveitarfélögin um þeirra þátt í málinu og tryggja að þau ráði við þau verkefni sem þeim eru falin í þessum efnum. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Mun samkomulag við sveitarfélögin liggja fyrir þegar ný fjármálastefna verður lögð fram innan fárra daga?
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég nefna að hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni útgjaldaaukningu undanfarinna ára, sem hefur verið algjörlega sjálfbær. Við höfum skilað metafgangi á fjárlögum á undanförnum árum, uppsafnað nokkrum hundruðum milljarða, ekki síst ef teknir eru með óreglulegu liðirnir. Útgjaldahliðin sem hlutfall af landsframleiðslu hefur verið nokkuð stöðug þannig að ég kannast ekki við að á útgjaldahliðinni - jafnvel þótt verulega hafi verið aukið í víða, enda mikil þörf á og kallað eftir því í kosningum - hafi menn stefnt stöðunni í eitthvert óefni. Ég sé ekki að það sé neitt annað að fara að gerast en að við fáum eðlilega lendingu jafnvel þótt gríðarlega mikil breyting sé að verða á skömmum tíma á hagvaxtarspám, þ.e. við förum úr því að hafa spá um nokkuð þokkalegan hagvöxt, rúmlega 2%, seinna lækkanir í 1,7, 1,8 og núna eru menn að segja samdrátt upp á 0,2, að þá geti ríkisfjármálin verið í jafnvægi. Þetta finnst mér mikilvægt að nefna. Varðandi samtalið við sveitarfélögin er það miður að ekki skuli hafa tekist að ljúka því formlega. Það hefur ávallt tekist fram til þessa. Við munum leggja áherslu á að reyna að ljúka samkomulagi við sveitarfélögin, en það er stutt til stefnu og spurning hvort það verður einfaldlega ekki að reyna að ljúka því áður en þingið klárar fjármálaáætlunina endanlega. Ég myndi vonast til þess að það gæti tekist. Það er um tiltölulega fá atriði að semja og staða sveitarfélaganna í fyrra sýnist mér, þegar uppgjör eru að skila sér, hafa verið verri heldur en við sáum fyrir. Þau hafi að meðaltali og í heildina litið verið rekin með halla, [[Forseti hringir.]]sem er miður, vegna þess að við vorum að vonast til þess að þau yrðu með fjármál sín í jafnvægi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Til að ná samkomulagi eða samningum þarf yfirleitt að tala saman. Samkvæmt mínum heimildum er ekki verið að tala neitt saman. Það er ekkert verið að ræða við sveitarfélögin eða þau fengin að borðinu að nýju eftir að það mistókst raunar, aftur út af samtalsleysi, algjöru samtalsleysi, í aðdraganda þeirrar fjármálaáætlunar sem var lögð fram í lok mars. Ég vona þá að hæstv. ráðherra bretti upp ermar og boði sveitarfélögin til fundar. Það liggur í augum uppi að þeir kjarasamningar sem hér voru gerðir leggjast af meiri þunga á sveitarfélögin, sem eru með talsvert fjölmenna hópa láglaunafólks á sinni launaskrá, en á ríkissjóð sjálfan. Þar af leiðandi er mjög sérkennilegt að halda til streitu kröfu um bætta afkomu og frystingu á framlögum til sveitarfélaganna. Í raun og veru má segja að ríkisstjórnin sé að einhverju leyti að fjármagna útgjaldagleði sína með því að svelta sveitarfélögin í landinu. Það er [[Forseti hringir.]]auðvitað algerlega óviðunandi og óviðunandi að ríkisstjórnin ætli sér að velta því vandamáli yfir á þingið.
Virðulegi forseti. Ég sé ekki hvernig menn komast að þeirri niðurstöðu að ríkissjóður sé að fjármagna útgjöld sín með því að leggja byrðar á sveitarfélögin. Á meðan hagvöxtur var mikill höfum við verið að gera kröfu til þess að menn skiluðu einhverju framlagi í heildarafkomu hins opinbera og um það hefur tekist alveg þokkaleg sátt í því fyrra samkomulagi sem gert var og oftar en einu sinni. Að þessu sinni vannst okkur einfaldlega ekki tími til að ljúka samtali við sveitarfélögin. Við tefldum fram þessari hugmynd. Við létum það fylgja að framkvæmd hennar væri háð því að um hana tækist samkomulag. Eftir að ný hagspá kom þá höfum við átt fullt í fangi með að reikna upp að nýju forsendur á tekju- og gjaldahlið og horfa yfir sviðið fyrir hið opinbera í heild. Það er í raun ekki fyrr en við sjáum fram úr þeim tölum öllum sem við höfum forsendur til að setjast niður með sveitarfélögunum. En ég hef óskað eftir þeim fundi nú þegar.
Forseti. Það er synd að hæstv. fjármálaráðherra sé hlaupinn út því að það vill svo til að ég hugðist einmitt í þessari ræðu, eins og ég hafði boðað, fjalla um fyrirvara norska þingsins sem hæstv. ráðherra virtist ekkert kannast við hér áðan. Hann velti fyrir sér hvort það kynni að vera að Norðmenn hefðu haft annars konar fyrirvara en íslensk stjórnvöld vegna þess að Noregur væri þegar tengdur við sameiginlegan raforkumarkað Evrópusambandsins. Þegar ég benti á að þrátt fyrir það hefðu Norðmenn líka talið sig þurfa að hafa slíkan fyrirvara varðandi nýja sæstrengi virtist hæstv. ráðherra misskilja það eitthvað og telja að sá fyrirvari Norðmanna væri á einhvern hátt jafngildur vangaveltum íslenskra stjórnvalda í greinargerð sem þau kjósa að kalla fyrirvara. Jafnvel þó að Noregur sé tengdur við sameiginlegt raforkukerfi Evrópu telja Norðmenn sig þurfa að leggja fram lögformlegan fyrirvara varðandi viðbótartengingar við þann markað. Þeim mun meira sláandi er þá að þetta eina atriði sem íslensk stjórnvöld hafa talað um að þau hafi fyrirvara á, án þess þó að geta almennilega bent á þá fyrirvara, telji Norðmenn sig þurfa að dekka líka með lögformlegum fyrirvörum. Í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra, og þá má ætla einhverjir aðrir líka, virðist hafa misst af fyrri ræðu minni um fyrirvara norska þingsins er líklega best að byrja aftur á fyrsta fyrirvara svo að menn nái heildarsamhengi þess sem norska Stórþingið samþykkti og þingmenn höfðu gert kröfu um ættu þeir að fást til að hleypa þriðja orkupakkanum í gegn. Fyrsti fyrirvarinn segir að allt eftirlit með vatnsafli skuli vera á hendi ríkis og sveitarfélaga. Hvers vegna tekur norska þingið þetta sérstaklega fram ef þriðji orkupakkinn snýst ekki um neitt annað en hugsanlega tengingu og hefur engin áhrif án tengingar? Jú, vegna þess að orkupakkinn gengur ekki hvað síst út á vald ACER, sameiginlegu evrópsku orkustofnunarinnar. Norðmenn vilja með öðrum orðum fá undanþágu frá því að ACER ráðskist með norsk orkumál, í þessu tilviki vatnsaflsvirkjanir, hvort sem það er beint eða í gegnum ESA sem myndi ekki skipta öllu máli í þessu samhengi, enda hlutverk ESA eingöngu að framfylgja vilja ACER eða taka við drögum frá ACER um hvernig hlutum skuli háttað. Norska þingið tekur skýrt fram að það vilji í raun fá undanþágu frá þessu veigamikla atriði þriðja orkupakkans. Íslensk stjórnvöld hafa ekki farið fram á neitt slíkt samkvæmt hinum svokölluðu fyrirvörum ríkisstjórnarinnar. Hvers vegna ekki? Hvers vegna er ekki litið til þessa fordæmis frá Noregi eða hinna fyrirvaranna sem ég hyggst rekja hér á eftir? Það verður að ítreka að þrátt fyrir vilja norska þingsins hafa fyrirvarar þeirra enn ekki fengið gildi, enda er ekki enn, 14 mánuðum seinna, komin staðfesting frá Evrópusambandinu um að það ætli að taka nokkurt mark á þessu. Sambandið hefur aldrei gert neitt með einhliða fyrirvara, eða einhliða tilkynningar um undanþágur, jafnvel ekki þegar menn gera það með eins lögformlegum hætti og í Noregi, hvað þá þegar það eru einhvers konar viljayfirlýsingar eins og íslenska ríkisstjórnin gengur út frá. En þá að öðrum fyrirvara sem segir að almennt eignarhald á norskum vatnsorkuauðlindum skuli liggja fyrir og a.m.k. tveir þriðju hlutar skuli vera í eigu opinberra aðila. Þarna er verið að setja fyrirvara, fara fram á undanþágu, varðandi eignarhald sem er mjög áhugavert í ljósi umræðunnar hér þar sem því hefur verið haldið fram að þetta muni í rauninni ekki hafa nein áhrif á eignarhald. Norska þingið taldi ástæðu til að gera sérstakan lagalegan fyrirvara varðandi það atriði. Tími minn er á þrotum, virðulegi forseti, en ég er rétt [[Forseti hringir.]]að komast af stað með þetta efni og bið forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.
Forseti. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi orðið var við að fylgjendur þessa orkupakka hafi eitthvað tjáð sig eða rannsakað norsku fyrirvarana. Þingmaðurinn getur þess í fyrsta lagi að ekki sé búið að leiða þá lög í Noregi og í öðru lagi að Evrópusambandið hafi ekki svarað óskum eða hugmyndum Norðmanna um þessa fyrirvara. Hitt er svo vitanlega áhugavert að sjá að enginn af stjórnarþingmönnum virðist hafa áhyggjur af því að fjórði orkupakkinn er, að því er virðist, kominn í hús. Ég held að ég hafi séð á netinu, um það leyti sem ég stóð hér upp, frétt frá Evrópusambandinu um að búið væri að fara yfir allar átta gerðir fjórða orkupakkans og samþykkja að ganga frá þeim. Í nótt taldist mér til að fjórar væru eftir en það er sem sagt búið að ganga frá þessu ef ég hef verið á réttri blaðsíðu þar. Ég ætla líka að vitna í álit Samtaka iðnaðarins varðandi orkupakka þrjú. Þau samtök gera svo sem ekkert mjög mikið úr orkupakka þrjú. Það má lesa í gegnum það álit og annarra að einfaldlega sé um að ræða meiri markaðsvæðingu og áframhaldandi markaðsvæðingu orkunnar. Það er svolítið sérstakt að sjá hvernig ákveðinn stjórnarflokkur stendur að því. Hitt er að samtökin virðist hafa fengið góða kynningu á þessum fjórða orkupakka. Er ekki full ástæða til þess að horfa á þriðja og fjórða orkupakkann sem eina heild og velta því fyrir sér hvort við þurfum varanlega fyrirvara á þeim nótum sem Norðmenn hafa óskað eftir, en hafa þá varanlegar undanþágur frá orkupakkanum sem slíkum? Þarf ekki að horfa á málið heildstætt þar sem við höfum tækifæri til að að horfa á heildina og sjá hver áhrif þriðja og fjórða orkupakkans eru samanlagt?
Forseti. Varðandi fyrra atriðið sætir það furðu að íslenska ríkisstjórnin virðist ekki vera meðvituð um hvernig þetta mál gekk fyrir sig í Noregi og norsku fyrirvarana. Við höfum reyndar ekki haft tækifæri til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra af því að hann er týndur en hæstv. fjármálaráðherra virtist ekkert kannast við það mál. Það er í raun óskiljanlegt þegar um svona stórt mál er að ræða, mál sem menn hafa verið að reyna að finna út úr hvernig þeir geti komið í gegnum þingið, að þeir skuli ekki einu sinni líta til þeirrar aðferðar sem reynt var að notast við í Noregi og koma með miklu veikari aðferð hér inn. Þó dugði sú norska ekki til. Þá að seinna atriðinu sem hv. þingmaður nefndi, sem er fjórði orkupakkinn. Hann segir mér fréttir, að rétt í þessu hafi menn verið að klára gerðirnar fyrir fjórða orkupakkann sem við á Alþingi höfum ekki fengið nokkra einustu kynningu á. Á sama tíma ætlast ríkisstjórnin til þess að við innleiðum þriðja orkupakkann með þeim rökum að hann sé óhjákvæmilegt framhald af fyrsta og öðrum sem segir okkur um leið að með sömu rökum verður ætlast til þess að við innleiðum, gleypum hráan, fjórða orkupakkann sem afleiðingu af því að hafa innleitt þann þriðja. Það sýnir okkur svo að ekki verður um villst að við þurfum akkúrat það sem hv. þingmaður spyr um, að fá undanþágur nú frá þriðja orkupakkanum til að sökkva ekki dýpra í fenið, ef svo má segja, til að lenda ekki í því að ríkisstjórnin skelli að lokinni afgreiðslu þriðja orkupakkans fjórða orkupakkanum á borðið og segi: Við innleiddum þann þriðja, nú verðum við að gjöra svo vel og innleiða þann fjórða sem leiðir af þeim þriðja. Það hlýtur að vera að það sé eina vitið að bíða með afgreiðslu þriðja orkupakkans þar til menn hafa áttað sig á samhenginu við þann fjórða.
Forseti. Nú vill svo skemmtilega til að bæði í salnum og hér í kring eru nokkrir fylgjendur þessa þriðja orkupakka. Nú er spurning að skora á fólk að upplýsa okkur hin um hvort kynningin sem þau hljóta hafa fengið um fjórða orkupakkann sé þess eðlis að þau hafi engar áhyggjur af því að stíga það skref að innleiða þetta allt á einu bretti - það sést nú reyndar undir iljarnar á nokkrum. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í þennan norska fyrirvara sem hann fer réttilega yfir hér. Þar segir að þjóðleg og samfélagsleg stjórn skuli vera yfir vatnsorkuauðlindunum. Eftir því sem við vitum best hefur þetta ekki enn verið leitt í lög í Noregi. Eftir því sem við vitum best hefur Evrópusambandið í raun ekki svarað eða Norðmenn fengið svör við því hvort unnt sé að aðlaga, ef ég má orða það þannig, eða veita þessa fyrirvara. Getum þingmaðurinn upplýst eitthvað nánar um það?
Frú forseti. Þetta er eitt af því sem maður hefði haldið að íslensk stjórnvöld myndu leitast við að upplýsa áður en þau þvinga þriðja orkupakkann í gegnum þingið. Ég hef því miður ekki enn fengið svör við því sem hv. þingmaður spyr mig um. Ekki getum við spurt hæstv. utanríkisráðherra sem hvergi er að finna í þessari umræðu. Við hljótum því að fara fram á að þinginu verði gerð grein fyrir því hver verði örlög þessara fyrirvara norska þingsins áður en að það klárar þriðja orkupakkanum. Í því sambandi er þó rétt að geta þess að innan Noregs eru menn að skoða þetta þó að viðbrögð séu ekki komin frá Evrópusambandinu. Þann 23. september nk. mun stjórnlagadómstóll Noregs taka það fyrir hvort þriðji orkupakkinn gangi í berhögg við norsku stjórnarskrána. Væri ekki skynsamlegt að bíða eftir þeirri niðurstöðu, frú forseti?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í fimmta fyrirvara af þeim átta, sem hann var kominn áleiðis með að fara í gegnum, sem norska þingið setti án þess að neitt hafi verið gert með þá, nú 14 mánuðum seinna. Þar segir í lauslegri þýðingu, ekki frá löggiltum skjalaþýðanda, þannig að menn verða að virða mér það til vorkunnar, með leyfi forseta: „Ákvarðanir um nýja erlenda sæstrengi verða enn að vera fulltrúaákvörðun norskra yfirvalda.“ [[Gripið fram í.]]Hvað segirðu?
Reynslan af tveimur köplum.
Já, akkúrat. - „Reynslan af tveimur köplum sem nú er verið að byggja skal skoðuð áður en hægt er að taka tillit til nýrra erlendra tenginga.“ Þetta var lausleg þýðing. Af hverju heldur hv. þingmaður að þingið telji nauðsynlegt að setja sérstakan lagalegan fyrirvara sem þennan þó að enn sé ekki útséð um hvort eitthvert hald sé í, nú þegar Noregur hefur verið tengdur hinu samevrópska kerfi um nokkra hríð og að þar ættu menn að þekkja fyrirkomulagið? Gæti verið að þetta væri vegna þeirrar upplifunar hinna norsku að ásælni Evrópusambandsins ágerist jafnt og þétt varðandi það að hafa stjórn á þessum hlutum og þeir sjái og séu búnir að átta sig á því að ACER eigi að gegna þarna hlutverki, sem þeir telja sig verða að verja sig gagnvart til að missa ekki stjórn á hlutunum og þeirri sérstöku aðgerð frá aðilum sem hafa nú þegar verið tengdir um allnokkra hríð? [[Forseti hringir.]]Hvaða skilaboð les hv. þingmaður út úr því?
Frú forseti. Hv. þingmaður kemur inn á atriði sem ég leitaðist við að útskýra fyrir hæstv. fjármálaráðherra í andsvari áðan og hæstv. ráðherra virtist misskilja fullkomlega. Ég reyndi einmitt að benda á þá staðreynd að jafnvel þótt Noregur sé þegar tengdur við þennan sameiginlega evrópska raforkumarkað telja Norðmenn sig þurfa sérstakan lögformlegan fyrirvara til að koma í veg fyrir að Evrópusambandið geti sjálft einfaldlega ákveðið að bæta við tengingu. Þar er um að ræða land sem þegar er tengt en ekki, eins og í tilviki Íslands, land sem yrði þá nýr markaður og ættu þar af leiðandi að vera sterkari rök og meiri hvatar fyrir Evrópusambandið til að tengja við. Jafnvel land sem þegar er tengt telur sig þurfa að fá undanþágu til að komast hjá því að Evrópusambandið hlutist til um það að bæta við tengingum. Þessi fyrirvari Norðmanna hlýtur að vera aðvörunarorð til okkar, enda liggur fyrir að markmiðið með þessum þriðja orkupakka er ekki hvað síst og alveg sérstaklega að koma á nýjum tengingum. Þarna hafa Norðmenn greinilega áhyggjur af því að svo spenntir séu menn fyrir því að tengja að þeir þurfi meira að segja að fá undanþágu til að koma í veg fyrir fjölgun tenginga á meðan tenging við Ísland er eitt af þessum forgangsverkefnum sem geta hugsanlega notið efnahagslegs stuðnings frá Evrópusambandinu og eftirlits af hálfu ACER, hvort sem það væri beint eftirlit eða með ESA sem millilið, sem er í rauninni þá nákvæmlega sami hluturinn og fellur varla að tveggja stoða kerfinu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni svarið. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni inn á það að þann 23. september nk. muni stjórnlagadómstóll í Noregi taka afstöðu til þess hvort regluverkið og innleiðing þess þar standist norsku stjórnarskrána. Mig langar í því samhengi að inna hv. þingmann eftir því hvort hann hafi veitt athygli yfirlýsingu hæstv. ráðherra, Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, í Morgunblaðinu 16. nóvember 2018 þar sem hún virðist ekki sjá neina annmarka á því að fresta málinu, innleiðingu hins svokallaða þriðja orkupakka, til haustþings 2019. Þetta virðist vera viðbragð við yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra daginn áður í Morgunblaðinu um að lítið mál sé að fresta orkupakkanum til vors. Væri ekki skynsamlegt fyrir okkur að fara okkur aðeins hægar, bíða og sjá hver afdrif [[Forseti hringir.]]þessa máls verða hjá norska stjórnlagadómstólnum þann 23. september og taka þá málið aftur upp á Alþingi?
Frú forseti. Það blasir við að eina vitið hefði að sjálfsögðu verið að bíða með málið. Það undarlega er að þrátt fyrir þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra sem rakin var hér áðan skuli menn hafa ákveðið að reyna að keyra þetta í gegnum þingið nú, þegar við erum ekki, eins og hv. þingmaður nefndi, komin með niðurstöðu norska stjórnlagadómstólsins, þegar við höfum ekki fengið nokkra einustu kynningu á fjórða orkupakkanum sem þó er verið að klára samkvæmt nýjustu fréttum í Evrópusambandinu og beintengdur þeim þriðja og þegar ekki hafa borist nein svör til Noregs um það hvort eitthvað verði gert með einhliða fyrirvara þeirra og þeir eru raunar ekki búnir að ganga frá lögfestingu þeirra, enda bíða þeir enn svara frá Brussel. Það er varla hægt að saka okkur Íslendinga um að tefja málið ef við erum að bíða eftir þeim upplýsingum [[Forseti hringir.]]sem við þurfum til að geta metið málið í heild.
Virðulegi forseti. Í gegnum tíðina hef ég hlustað mjög oft á hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, og stundum verið honum sammála og stundum ekki. Mig rekur minni til þess að hann hafi sagt að embættismannaveldið væri orðið of stórt og ríkjandi í íslensku samfélagi sem annars staðar og það væri farið að ganga á pólitíska ábyrgð lýðræðislega kjörinna fulltrúa, og það má í sjálfu sér taka undir það. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki svolítið ankannalegt að krefjast þess núna að málið fari aftur til embættismanna eftir eina umfangsmestu umfjöllun þingsins, lýðræðislega umfjöllun þingsins. Það var farið vel í gegnum málið í hv. utanríkismálanefnd og í hv. atvinnuveganefnd, það hefur verið ítarlega rætt og krufið og öllum spurningum hefur verið svarað. Ég gagnrýndi ríkisstjórnina fyrir að taka sér ár í að fara yfir málið. Mér fannst hún vera að draga málið allt of lengi. En gott og vel, hún fór í það til að vinna málið betur svo að við, lýðræðislega kjörnir fulltrúar, gætum raunverulega tekið afstöðu til þessa máls. Ég spyr því: Er ekki skynsamlegra að mati hv. þingmanns, til þess að efla lýðræðislega kjörna fulltrúa og ýta undir þeirra pólitísku ábyrgð - á endanum munum við í þessum sal greiða atkvæði eftir eigin sannfæringu og eigin samvisku - að við afgreiðum málið hér í stað þess að senda það til sameiginlegu EES-nefndarinnar, embættismannanefndarinnar, sem er búin að fá málið til sín einu sinni og hefur farið yfir það? Eigum við að senda það aftur til embættismanna í stað þess að veita lýðræðislega kjörnum fulltrúum á þingi, alþingismönnum í elsta þingi í heimi, tækifæri til að greiða atkvæði um málið? Þetta er að mínu mati ekki mál milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér eru 50 þingmenn sem eru reiðubúnir að greiða atkvæði um málið, fylgja pólitískri sannfæringu, reyna að standa undir sinni pólitísku ábyrgð. Er ekki heiðarlegra að veita okkur tækifæri [[Forseti hringir.]]til þess í stað þess að þæfa málið svo að það fari í hendur embættismanna?
Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka undir áhyggjur mínar af vexti og valdi kerfisins á kostnað lýðræðislega kjörinna fulltrúa. Mér dettur ekki í hug að kalla hv. þingmann popúlista þrátt fyrir að hún sé þessarar skoðunar. En hvað varðar afgreiðslu þessa máls er ég alls ekki sammála hv. þingmanni um að það hafi fengið eðlilega og góða afgreiðslu á þinginu í ljósi þess að það sem kom út úr þessari undirbúningsvinnu ríkisstjórnarinnar var - hvað? Einhverjir ímyndaðir fyrirvarar sem ekkert hald er í, lofsverðar blekkingar svo að vitnað sé í Þorstein Pálsson. Það er afraksturinn, fyrirvarar til heimabrúks með það að markmiði að fá þingmenn til að segja bara já og vera ekki að spyrja raunverulegra gagnrýninna spurninga eins og við Miðflokksmenn höfum leitast við að gera hér í umræðunni. Ég er nefnilega ekkert alveg viss um að það sé rétt hjá hv. þingmanni að allir muni greiða atkvæði um þetta mál samkvæmt samvisku sinni miðað við fyrri yfirlýsingar margra þingmanna um þetta mál. Ég er reyndar algjörlega sannfærður um að hv. þingmaður muni greiða atkvæði um þetta mál samkvæmt eigin sannfæringu og að sjálfsögðu má þessi góði hv. þingmaður vera þeirrar skoðunar en það breytir ekki því að við þurfum, áður en við innleiðum þetta allt saman í íslensk lög, að meta hvort þetta standist raunverulega stjórnarskrá og hvort þetta sé til þess fallið að veikja verulega íslenska hagsmuni í einu mesta grundvallarhagsmunamáli þjóðarinnar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni einlægt svar, kjarnyrt eins og hans er von og vísa. Þegar ég hlustaði á það fannst mér hann engu að síður undirstrika að betra væri að setja málið í hendur embættismanna en að treysta okkur kjörnum fulltrúum. Þá spyr ég: Viljum við efla lýðræðislega kjörna fulltrúa, pólitíska valdið, eftir því hvort það hentar viðkomandi þingmanni, flokki hans eða einhverjum öðrum hverju sinni? Þá erum við komin út á hálan ís ef við viljum einungis undirstrika og styðja þingræðið þegar það snýr rétt og hentar eftir því hvernig vindar blása. Mér finnst það ekki rétt nálgun. Mér finnst að við eigum að hafa prinsipp. Eflum lýðræðislega kjörna fulltrúa, eflum þingið, eflum okkur sem erum í pólitík en sendum ekki öll mál í hendur [[Forseti hringir.]]embættismanna eins og mér finnst tillaga hv. þingmanns vera. [[Forseti hringir.]]Ég vonast til þess að hann styðji eftir sem áður rétt okkar þingmanna til að fá að greiða atkvæði um mál sem er þaulrætt og afar vel unnið.
Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Ég skil ekki hvernig hv. þingmaður fær það út að ég vilji setja málið í hendur embættismanna. Þá þarf kannski að taka fram að ég er ekki á móti tilveru embættismanna yfir höfuð. Þeir gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki í lýðræðislega fyrirkomulaginu en það eru lýðræðislega kjörnir fulltrúar sem eiga að ráða för og þess vegna eiga lýðræðislega kjörnir fulltrúar að gera það sem er skynsamlegt í þessari stöðu nú og fela embættismönnum að fara með málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar með það að markmiði að fá þar fram undanþágur, undanþágur sem eitthvert hald er í, í stað þess að skilja það eftir í höndunum á embættismönnum í Evrópusambandinu að túlka hvaða fyrirvara Íslendingar raunverulega hafi, ef þá einhverja. Við eigum að nýta embættismannakerfið en því á að vera stjórnað af lýðræðislega kjörnum fulltrúum til að ná hinni réttu lýðræðislegu niðurstöðu.
Forseti. Það sem ég er að skoða eru upplýsingar sem ég var að finna á netinu. Þar kemur fram að Evrópusambandið hafi klárað svokallaðan orkupakka fjögur og ég fagna því að sjálfsögðu óskaplega mikið. Við höfum svo sem fengið veður af því að orkupakki fjögur sé búinn að vera ljós í einhvern tíma hér á landi og búið að fylgjast með honum allt frá árinu 2016. Hins vegar er áhugavert að velta því upp sem ég kem vonandi að síðar í dag þegar ég næ að lesa í gegnum þetta sem var að berast og var að klárast hjá Evrópusambandinu. Þar er m.a. talað um að í þessum fjórða orkupakka sé verið að auka á hlutverk þessarar svokölluðu ACER-stofnunar. Maður veltir þá fyrir sér hvort ekki sé rétt að fylgjendur þessa orkupakka komi í ræðustól og upplýsi okkur um hvað er í þessum orkupakka fjögur sem þeir telja svona snjallt. Hann er beint framhald af þeim þriðja. Ég hvet þá þingmenn sem hafa tjáð sig í blöðum og kannski annars staðar en hér í ræðustól um þennan orkupakka og hversu vitlaus við hin erum hér að vera á móti þessu að koma hingað og svara þeim spurningum sem við höfum borið upp. Ég spyr stjórnarmeirihlutann og aðra fylgjendur þessa máls: Hafa þeir fengið kynningu á fjórða orkupakkanum sem hefur formlega litið dagsins ljós? Ég á síður von á að fá svör við þessu en mun halda áfram að kalla eftir þeim. Málið sem við fjöllum um hér í dag er að sjálfsögðu risamál, fyrst og fremst að mínu viti fyrir það að við erum að taka enn eitt skrefið í þá átt að samræma eða aðlagast hinum evrópska orkumarkaði. Það má vera að við höfum gert þau mistök fyrir einhverjum árum að hefja þessa innleiðingu og þessa vegferð. Það er samt ekki of seint að átta sig á hlutunum og segja: Heyrðu, þetta er orðið gott, við getum ekki tekið næstu skref. Orkupakki þrjú er klárlega skref í þá átt að samræmingin sem Evrópusambandið telur svo mikilvæga verði þróuð enn þá frekar með því að innleiða þennan orkupakka. Ég tel mikilvægt að umræðunni um þetta mál verði frestað sé það þannig að fylgjendur orkupakkans hafi ekki fengið kynningu á því hvað felst í fjórða orkupakkanum vegna þess að stígi þeir það skref að samþykkja þessa tillögu utanríkisráðherra eru þessir ágætu þingmenn að segja að við munum liðka fyrir því að orkupakki fjögur verði innleiddur líka. Ég hef enga trú á því að þeir sem eru fylgjandi þessu núna og vilja ekki nýta þann lagalega rétt sem við höfum að vísa þessu til sameiginlegu EES-nefndarinnar muni hafa þor til þess þegar og ef eitthvað í fjórða orkupakkanum er þess efnis að þörf sé á því. En þetta er mál þessara þingmanna, við getum ekki neytt þá til þess að kynna sér fjórða orkupakkann eða það sem þar bíður. Þó er hægt að ætlast til þess að það sé gert í ljósi þess að asinn er svona mikill. Ef þessir ágætu þingmenn eru ekki á þessum tímapunkti tilbúnir að vísa málinu í þennan lögformlegan farveg samkvæmt EES-samningnum er alltaf varaleiðin eftir og það er einfaldlega að fresta málinu og leggjast yfir hvað heildarmyndin af pakka þrjú eða fjögur þýðir fyrir Ísland.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Ég vil gera að umtalsefni ummæli sem féllu fyrir skemmstu í þingsal af hálfu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, formanns Viðreisnar, þar sem hún gerði athugasemd við að fjallað væri um þetta mál hér og að ekki fengist tækifæri til að greiða um það atkvæði. Hún telur greinilega að það séu einir 50 hér sem vilja samþykkja þetta mál, svo hraksmánarlega illa sem það hefur verið undirbúið með allsendis ófullnægjandi umfjöllun í nefndum, þvert á það sem haldið hefur verið fram, líka í blaðagreinum. Það vantar mjög mikið inn í þetta mál. Það vantar náttúrlega greiningu á þeim lögfræðilega fyrirvara sem á að bera málið uppi. Það vantar greiningu á því sem bíður handan við hornið og fjórða orkupakkanum og meta þennan þriðja orkupakka í samhengi við hann. Það vantar að meta reynslu Norðmanna af þeim átta fyrirvörum sem Verkamannaflokkurinn þar í landi beitti sér fyrir. Það virtist mega skilja hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur á þann veg að hún tefldi saman því að hér ætti að taka pólitíska ákvörðun á Alþingi og svo hinu að það ætti að vísa málinu í hendur embættismanna í Brussel í sameiginlegu EES-nefndinni. Það er einmitt ákvörðun um að fela þeim embættismönnum sem þar starfa, á grundvelli stjórnmálalegra viðhorfa, á grundvelli pólitískrar ákvörðunar, það hvernig á að halda á málinu, nákvæmlega með því að fara þess á leit að þær gerðir þessa orkupakka, sem ekki eiga við hérna vegna þess að við erum ótengd við orkukerfi Evrópu, verði felldar út úr þessum pakka hvað okkur snertir.
Forseti. Það kemur ekkert á óvart að einn af formönnum samfylkingarflokkanna allra skuli tala svona. Það er hins vegar mikill misskilningur að embættismenn fari með slíkt vald, þeir fylgja einfaldlega þeirri leiðbeiningu sem stjórnmálamennirnir veita þeim og gefa. Það er þeirra hlutverk og þannig eiga þeir að vinna. Ég held að þeir geri það líka langflestir. Mín reynsla af þeim er að þetta er harðduglegt fólk sem reynir alltaf að skila sínu. Embættismenn þurfa hins vegar skýra leiðsögn og ef leiðsögnin frá stjórnmálamönnum, eins og hv. formanni Viðreisnar virðist vera, er að segja: Þið takið ákvörðun, kæru embættismenn, eða þið eigið að bera ábyrgð á þessu, þið eigið að taka ákvörðun um hvort við förum þennan veg eða ekki, er nú illa komið fyrir okkur og þá er svona stjórnmálaflokkur óþarfur. Ég held reyndar að Viðreisn sé óþarfur flokkur, það er nóg að hafa einn samfylkingarflokk á þingi. Hins vegar er mikilvægt að við sem trúum því enn að stjórnmálamenn eigi að stýra og marka stefnu og fylgja henni eftir höldum því á lofti að skilaboðin séu skýr. Það er alltaf það besta. Í þessu máli er að mínu viti í fyrsta lagi hægt að vísa þessu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar sem er hið lögformlega og eina rétta og fá undanþágur frá þessu öllu saman. Því hefur verið hafnað hingað til, við verðum að átta okkur á að það er búið að hafna því að við fáum undanþágur en núna er málið komið á þennan stað og ljóst að það eru miklar deilur um málið í íslensku samfélagi. Ef yfir 60% þjóðarinnar eru á móti því að innleiða orkupakkann er rétt að staldra við og fara með þau rök m.a. inn í sameiginlegu EES-nefndina og segja: Heyrðu, stjórnmálin á Íslandi segja að ekki sé hægt að gera þetta með þessum hætti. Við þurfum þær undanþágur sem við höfum óskað eftir. Ef menn vilja ekki fara í þann farveg þarf að fresta málinu, reyna að skýra það betur og afla meiri stuðnings og sáttar við það meðal þings og þjóðar.
Frú forseti. Ég tel að það sé nákvæmlega það sem við erum að beita okkur fyrir hér, að embættismönnum, sem starfa í þágu Íslands í Brussel og reka okkar erindi þar á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, verði falið það verkefni að taka upp viðræður í nefndinni á grundvelli ákvæða samningsins sjálfs þar sem m.a. er fjallað um sáttameðferð. Það styrkir að sjálfsögðu málið að fyrir liggur sameiginlega yfirlýsing af hálfu orkumálastjóra Evrópu, embættismannsins Miguels sem svo hefur verið vísað til hér annars vegar, og síðan liggur fyrir sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna sem lögð var fram á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar 8. maí sl. Það styrkir málið og gerir það líklegra og vænlegra til árangurs en e.t.v. á fyrri stigum að þessar yfirlýsingar liggja fyrir. Þess vegna ætti að vera óhætt að fara þessa leið og þess vegna er ekki mikið gefandi fyrir þær yfirlýsingar sem hér hefur nokkuð borið á í málinu, þær eru órökstuddar og engin þeirra hefur fengið minnstu stoð í umræðum, að málaleitan af okkar hálfu af þessu tagi, á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, myndi setja aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu í einhvers konar uppnám. Svo geta menn dundað sér við að skrifa heimastíla og birta í blöðum landsmanna um að við viljum hafa hér áfram opið, frjálst og alþjóðlegt samfélag - eins og það sé undir í málinu. Við Íslendingar erum þátttakendur og jafnvel meðal stofnenda mikilvægra alþjóðlegra stofnana og íslenska þjóðin hefur glöggan skilning á mikilvægi frjálsra viðskipta. Sú spurning er bara ekki undir í þessu máli hvort við séum frjálst, opið og alþjóðlegt samfélag, eins og það er orðað - við erum það - heldur einfaldlega það hvort við ætlum að gæta hagsmuna þjóðarinnar í orkumálum, gagnvart orkuauðlindum sínum, vegna barna okkar, [[Forseti hringir.]]barnabarna og óborinna kynslóða.
Forseti. Auðvitað hryggir það mann þegar maður sér skrif eða ræður haldnar með þeim orðum að menn séu einhvern veginn að breyta út frá þeirri samfélagsmynd sem við höfum byggt upp á Íslandi um að við séum frjálst og opið samfélag. Við bjóðum fólk velkomið til að vinna með okkur og vera með okkur og við viljum taka þátt í alþjóðasamstarfi. Við erum eyja í miðju Atlantshafi og erum þannig háð því að eiga í alþjóðlegu samstarfi. Ég veit ekki um einn einasta þingmann sem vill hætta eða segja sig frá slíku samstarfi. Við getum hins vegar alveg haft og megum hafa skoðanir á því hvernig það samstarf lítur út, hvernig það fer fram og hvað við viljum setja undir í því samstarfi. Ég held að spurningin sem við erum með á borðinu hjá okkur núna sé: Viljum við leggja eina af grundvallarforsendum þess að við getum búið hér sem fullvalda og frjálst ríki á borðið og/eða vísa því að einhverju leyti í hendur á öðrum aðilum, þ.e. orkunni, því að við getum sjálf ráðið, framleitt, ráðstafað, verðlagt og nýtt þá miklu auðlind sem við höfum á Íslandi? Auðlindir hvers ríkis eru eitt það mikilvægasta sem ríkin eiga. Ég hef komið til lands þar sem engar náttúruauðlindir eru. Það land er hins vegar eitt það fremsta í heiminum þegar kemur að tækni og slíkri þróun. Þar líta viðkomandi stjórnvöld og þjóðin sjálf á sig sem auðlindina. Menntun og framþróun í tækni er auðlindin. Í því landi er verið að verja það forskot sem þar er. Hér þurfum við að verja raforku okkar á sama hátt og það eigum við að sjálfsögðu að gera með kjafti og klóm. Við eigum ekki að taka þetta skref sem nú stendur til að taka vegna þess að það hefur ekkert með fullvalda og frjálst ríki að gera. [[Forseti hringir.]]Það hefur einfaldlega að gera með undirstöðu þess að búa hér á Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni kærlega fyrir ræðuna. Hann tæpti á nokkrum hlutum. En fyrst langar mig að minnast á þá umræðu sem fór fram hér áðan um að við nýttum okkur ekki okkar pólitísku stöðu, heldur ætluðum við allt í einu að segja núna að embættismenn ættu að ráða þessu. Það er einmitt ekki það sem við erum að gera. Við erum einmitt að segja að við viljum núna taka þá pólitísku ákvörðun að senda orkupakka þrjú aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar til þess að taka þá stöðu sem upp kann að koma, sem við vitum jafnvel að mun koma upp. Það verður aldrei nógu oft sagt að 23. september næstkomandi verður lagt fram fyrir stjórnlagadómstól í Noregi mál gegn ríkinu þar sem talið er að það hafi ekki farið rétta lagalega leið með sinn pakka. Það er annað sem ég hjó eftir. Hv. þingmaður talaði um að nú væri kominn fram orkupakki fjögur. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé eitthvað í honum sem hv. þingmaður hafi séð sem gæti gagnast okkur. Við vitum núna að í orkupakka þrjú er aðallega verið að huga að markaðsvæðingu orku og að líta á hana sem vöru. Þá er einnig verið að tala um orkuauðlindir okkar sem vöru. Ég velti fyrir mér hvað sé að frétta af þessum fjórða pakka.
Forseti. Þetta er nefnilega góð spurning; hvað er að frétta af þessum fjórða orkupakka? Það virðist nú vera þannig að flestir aðrir en þingmenn hafi fengið einhverjar fréttir eða útskýringar og kynningar á því hvað er í þessum fjórða orkupakka. Á vefsíðu Evrópusambandsins í dag er ný tilkynning þar sem fjallað er um fjórða orkupakkann. Þar er m.a. fjallað um breytingar á ACER-stofnuninni. Hvað tekur við? Auðvitað er þetta ekki nákvæmlega útlistað allt saman þarna, en þó er sagt frá því að verið sé að breyta eða bæta við heimildir og skýra heimildir þessara stofnana. Ég held að það sé mikill ábyrgðarhluti hjá þeim sem eru fylgjandi því að innleiða orkupakkann núna að staldra ekki við og þiggja í rauninni það sem hæstv. iðnaðar-, nýsköpunar-, ferðamála- og nú dómsmálaráðherra sagði, að líklega væri réttast að fresta þessu til haustsins vegna þess að það gæfi fræðimönnum og okkur og fleirum tækifæri til að kafa ofan í það hvernig orkupakki þrjú og fjögur eru samtvinnaðir. Því að þetta er ekki þannig að orkupakki þrjú standi sjálfstætt án þess að við þurfum að horfa til þess fjórða, ekki frekar en við þurftum að horfa til orkupakka tvö þegar farið var að vinna með þrjú. Það er m.a. tekið fram í þessum upplýsingum frá Evrópusambandinu að ACER-stofnunin hafði einmitt verið sett á fót með þriðja orkupakkanum. Þar af leiðandi er þessi tenging svo augljós að þegar verið er að fjalla um breytingar á orkumarkaðnum, breytingar á þessari stofnun, breytingar á skipulagi orkumála Evrópu, sem við erum að fara að innleiða hér, verði vilji meiri hlutans að veruleika, er nauðsynlegt að vita hvað fleira felst í þessum málum öllum saman.
Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Það er merkilegt að heyra að þetta sé rétt svo komið fram og að boðaðar séu breytingar á ACER. Mér þætti vænt um, eins og svo mörgum öðrum hér inni, að vita í hverju sú breyting felst. Það leiðir mig að næstu spurningu. Nú liggur fyrir að okkur er gert að greiða atkvæði um orkupakka þrjú ef allt gengur eftir sem stjórnarflokkarnir vilja og jafnvel fleiri. Þá velti ég fyrir mér: Getum við virkilega verið að greiða atkvæði um orkupakka þrjú? Getum við tekið upplýsta ákvörðun þegar við höfum ekki séð orkupakka fjögur? Ég hef hlustað eftir því þegar hv. þingmaður segir að hugsanlega hafi verið gerð einhver mistök við innleiðingu á orkupakka eitt og orkupakka tvö. En mér finnst ég líka hafa heyrt að þeir pakkar hafi ekki endilega verið lagðir mikið fram á þingi. Mig langar að fá smáskýringu á því hvort þingið hafi á þeim tímapunkti haft aðkomu að því, en alla vega sérstaklega hvort við getum tekið upplýsta ákvörðun og greitt atkvæði um orkupakka þrjú þegar við höfum ekki séð hvað felst í orkupakka fjögur og svo jafnvel orkupakka fimm.
Forseti. Ég tel ekki rétt að klára þetta mál með þeim hætti sem vilji stendur til hér, eins og það lítur út. Í fyrsta lagi er að mínu viti ekki nógu skýrt að hafið sé yfir allan stjórnskipulegan vafa að við getum gert það með þessum hætti. Ég hef áhyggjur af því að við tökum hér enn eitt skref inn á samevrópska orkumarkaðinn með því að innleiða þessar tilskipanir. Við erum að innleiða hugmyndafræðina. Við erum að innleiða verkfærin og við eigum að innleiða markmiðin sem felast í orkustefnu Evrópusambandsins. Því til viðbótar er ljóst að orkupakki fjögur er beint framhald af þessum þriðja orkupakka og það er algjörlega kýrskýrt að í honum er að finna efni sem tekur mið af og þróar áfram það sem kemur fram í þriðja orkupakkanum. Því hljótum við að kalla eftir því að þetta verði rýnt saman, að horft verði á þá heild sem þarna er á ferðinni þannig að unnt sé að taka ákvarðanir byggðar á því. Hvort sem maður kallar þá samlíkingu grín sem við höfum talað um, að verið sé að borða alla pylsuna í smábitum, þessa svokölluðu salamítaktík, eða hvort verið er að gefa okkur þetta inn með skeið, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði, þá er mikilvægt fyrir okkur að sjá hvort salamípylsan sé skemmd í endann. Við getum ekki haldið endalaust áfram að taka bita og bita ef við sjáum ekki heildina. Með þessu máli er ég að reyna að höfða til þess ágæta fólks sem er á þingi og vill styðja þetta mál. En ég held að það hafi ekki sökkt sér ofan í hvaða afleiðingar það hefur að klára það núna með þessum hætti fyrir framhaldið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að reyna að fá fólk til að skoða það.
Frú forseti. Ég ætla að halda áfram að rýna í athyglisverða grein, ég gerði það undir morgunsárið í ræðu minni sem ég hélt á undan þessari síðustu ræðu, eftir Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, sem ber yfirskriftina: Óheillaþróun frá orkupökkum ESB til HS Orku. Þetta er mjög athyglisverð grein, frú forseti. Stefán Ólafsson er þekktur fyrir að senda frá sér uppbyggilega og vel unna þjóðfélagsgagnrýni á ýmsum sviðum. Hérna ræðir hann orkupakkana, eitt, tvö og þrjú. Hann nefnir í greininni, með leyfi forseta: „Í umræðum um orkupakka þrjú er oft sagt að hann skipti litlu máli á meðan ekki er lagður strengur til orkuútflutnings frá Íslandi til Evrópu.“ Þetta er það sem stjórnarliðar og ríkisstjórnin hefur haldið fram, að þetta skipti ekki neinu máli, þ.e. innleiðing orkupakka þrjú, vegna þess að ekki er sæstrengur, við séum ekki tengd þessu kerfi. Engu að síður leggja ríkisstjórnarflokkarnir áherslu á að við samþykkjum þennan orkupakka sem er náttúrlega svolítil þversögn í málinu. En Stefán Ólafsson telur að þetta sé villandi málflutningur og hann segir jafnframt, með leyfi forseta: „Orkupakki þrjú er hluti af lengri tíma þróun skipanar orkumála, sem einkum stefnir að aukinni markaðsvæðingu og einkavæðingu opinberra orkufyrirtækja. Þetta er meðal annars fært í þann búning að um sé að ræða aukna samkeppni sem styrki stöðu heimila og fyrirtækja, sem eigi svo að koma fram í betri og ódýrari þjónustu. Sá hængur er þó á þessari stefnu Evrópusambandsins að einkum er um að ræða gervisamkeppni, sem mun litlum ábata skila til neytenda. Verðhækkanir á orku til almennings eru líklegasta afleiðingin hér á landi.“ Þetta er t.d. alveg þvert á það sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hefur sagt í grein sem hún birti í Morgunblaðinu í gær og auk þess hefur á sama veg hv. þm. Vilhjálmur Árnason sagt það sama í blaðagrein, að kostirnir við orkupakkana séu neytendaverndin og lægra orkuverð. Við höfum hins vegar hrakið þetta í umræðum okkar og væri gott að eiga orðastað við hv. þingmenn um þetta, Bryndísi Haraldsdóttur og Vilhjálm Árnason. En áfram segir Stefán Ólafsson, með leyfi forseta, í grein sinni: „Hins vegar er mikil ágóðavon falin í þessari stefnu fyrir einkafjárfesta sem fá tækifæri til að eignast hluti í opinberum orkuveitum. Þegar tilskipun ESB um nýja skipan orkumála frá 1997 var innleidd í lög á Íslandi með raforkulögum árið 2003 voru flestir forsvarsmenn raforkufyrirtækja landsins þeim andvígir. Helstu rökin gegn þessari breytingu voru þau, að samlegðaráhrif myndu tapast, m.a. með tvöföldun yfirbygginga orkufyrirtækja, sem leiddi til aukins kostnaðar og hærra verðs fyrir notendur orkunnar.“ Frú forseti. Þetta er nákvæmlega það sem gerðist t.d. hjá Hitaveitu Suðurnesja þegar því fyrirtæki var skipt upp í HS Orku og HS Veitur, þá hafði það í för með sér hækkun á raforkuverði til neytenda, enda kostaði sú uppskipting fyrirtækjanna ein og sér töluverða fjármuni sem síðan fóru beint út í verðlagið. Síðan segir áfram í greininni eftir Stefán: „Fyrstu merki hinnar nýju skipanar hér á landi komu fram í kröfum um uppskiptingu opinberra orkuveita (t.d. Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur). Mest áberandi í fyrstu var uppskipting Hitaveitu Suðurnesja í HS Orku og HS Veitur.“ Ég sé, frú forseti, að tími minn er að verða búinn og ég ætla þá að biðja um að verða settur á mælendaskrá aftur svo ég geti haldið áfram að rýna í þessa grein sem er ákaflega mikilvæg og merkileg grein og þess verðug að hún verði rædd í þessu samhengi, því [[Forseti hringir.]]að hún tengist því svo sannarlega.
Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Birgi Þórarinssyni að það er mjög upplýsandi að lesa greinar í blöðum landsmanna. Það er mjög virðingarvert þegar þingmenn sem eru að búa sig undir að styðja hérna mjög erfitt og vandasamt mál geri grein fyrir afstöðu sinni á síðum blaðanna. Ég tek sömuleiðis undir með hv. þingmanni að það væri mjög ákjósanlegt og eftirsóknarvert að þeir hinir sömu hv. þingmenn gæfu kost á samtali í þingsal um efni þeirra greina. Það eru til að mynda tvær ágætar greinar sem hafa birst undanfarna daga, grein hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur, okkar góða þingforseta hér í svipinn, í gær í Morgunblaðinu og grein hv. þm. Vilhjálms Árnasonar í Fréttablaðinu í dag. Það er margt líkt með þeim greinum og ég ætla að leyfa mér að nefna kannski tvö, þrjú atriði. Það er mikil áhersla lögð á neytendavernd. Ég hafði tækifæri til þess í annarri hvorri nefndinni sem um þessi mál hefur fjallað, ég man ekki hvort það var í utanríkismálanefnd þar sem ég hef setið nokkra fundi eða í atvinnuveganefnd þar sem ég á fast sæti, þar sem ég innti kunnáttumann eftir því hvað það væri varðandi neytendavernd og fékk þau svör að það væri helst sem á skorti í þeim málaflokki að það væri meiri málshraði hjá einhverri kærunefnd sem er starfandi á þessum vettvangi. Síðan eru fullyrðingar um, eða a.m.k. orð látin falla í þá átt, að búast megi við lægra verði á raforku í framhaldinu. Það gengur náttúrlega þvert gegn flestum viðurkenndum sjónarmiðum [[Forseti hringir.]]í þessu máli. En ég fæ kannski tækifæri til að ræða þetta örlítið nánar í seinna andsvari.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og mjög gott að hann kom einmitt inn á neytendaverndina. Þessu hafa stjórnarliðar, einkum þingmenn Sjálfstæðisflokksins, haldið hvað mest fram en athyglisvert hvernig t.d. þingmenn Framsóknarflokksins hafa gjörsamlega falið sig undir teppi í umræðunni og það vekur náttúrlega ýmsar spurningar. Hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, hefur einnig talað fyrir þessu, þ.e. neytendaverndinni og hægt sé að skipta um orkusala. Fyrir því hafa fleiri talað, eins og núverandi þingforseti, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, nefndi í grein sinni í Morgunblaðinu í gær og eins nefndi hv. þm. Vilhjálmur Árnason það í sinni grein. Reyndar er svolítið athyglisvert að lesa þessar greinar af því að orðalag er mjög svipað. Maður veltir fyrir sér hvort þau hafi borið saman bækur sínar áður en þau skrifuðu greinarnar. En það er kannski önnur saga. Þá er rétt að hafa eitt í huga, sérstaklega með neytendavernd, að búið er að gera athuganir á því hvað mörg heimili nýta sér að geta skipt um orkusala í landinu. Það eru 0,3% heimila í landinu, sem segir alla söguna. Það eru 370 heimili af 140.000 heimilum, sem segir bara nákvæmlega það sem er í þessu, að ávinningurinn af því að skipta um orkusala er enginn. Þetta er nú öll neytendaverndin og þversagnir eru í málflutningi stjórnarliða í málinu.
Frú forseti. Það styrkir alltaf málflutning þegar hægt er að bregða tölum á svona hluti. Hv. þingmaður teflir fram tölum um fjölda heimila sem hafa skipt um raforkufyrirtæki, svona eins og við skiptum um banka eða tryggingafélag, en þegar þingmaðurinn er kominn með töluna 0,3% þá er til önnur leið til að orða það, þetta eru 3‰, þannig að það eru kannski ekki mjög mikil umsvif í þessu. Það hefur hins vegar ekkert komið fram um það að hér skorti neitt á neytendavernd í þessum efnum og þaðan af síður hefur það komið fram að við þurfum að afsala okkur forræði, a.m.k. að einhverju marki, eins og rakið er í greinargerð þeirra félaganna Friðriks Árna og Stefáns Más, forræði sem lýtur að skipulagi, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Mér finnst það varla vera tilvinnandi fyrir aukna neytendavernd að taka svo afdrifaríka ákvörðun þegar ekki hefur heldur verið sýnt fram á að á neytendavernd skorti í einhverjum verulegum mæli. Lægra verðið sem er þarna boðað stenst tæpast skoðun í ljósi þess að markmið EES-samningsins er samræming á markaði og lykilorðið er einsleitni, mjög þýðingarmikið orð í þessum samningi. Samræming og einsleitni þýðir að hið tiltölulega lága verð sem ríkir hér á landi og er mörgum öfundsefni er líklegt til að hækka til samræmis við það sem gengur og gerist. Fullyrðingar í blaðagreinum, svo góðar sem þær kunna að vera og vandaðar um hið gagnstæða, fá auðvitað ekki staðist.
Frú forseti. Já, auðvitað er það alvarlegur hlutur þegar þingmenn segja það blákalt að raforkuverð hafi lækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö og áframhaldandi innleiðing komi til með að þýða áframhaldandi lækkun raforkuverðs. Þetta eru fullyrðingar sem við höfum algerlega hrakið í málflutningi okkar. Ég hef bent á það oftar en einu sinni úr pontu og sýnt dæmi og reikninga um það. Dagblaðið Vísir var með grein um þetta árið 2005 um hækkun á raforkuverði um allt land og til fyrirtækja og heimila við innleiðingu orkupakka eitt og tvö við breytingu á raforkulögunum 2003. Ég er búinn að sýna fram á breytingu á veitusvæði Hitaveitu Suðurnesja, hækkanir á bilinu 74–96% til heimila sem kynda með rafmagni við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Ástæðurnar voru og eru þær að felldir voru úr gildi þessir svokölluðu sérsamningar, bæði til fyrirtækja og heimila, vegna þess að það var óheimilt samkvæmt þessari raforkutilskipun Evrópusambandsins. En kjarni málsins er: Það er ábyrgðarhlutur að halda því fram. Þegar ég greindi frá þessu við fyrri umr. málsins man ég að kallað var frammí úr sal að þetta væri rangt hjá mér. Síðan saka þessir sömu aðilar og þingmenn okkur Miðflokksmenn um að fara með rangfærslur. Þetta er alvarlegur hlutur í umræðunni allri vegna þess að þetta er kjarni málsins þegar kemur að almenningi í landinu, þ.e. raforkuverð til heimilanna og svo fyrirtækjanna í landinu. Þetta er það sem almenningur skilur. [[Forseti hringir.]]Ef rafmagnið hækkar sjá menn enga ástæðu fyrir því að undirgangast þessar tilskipanir.
Frú forseti. Ég fór sl. nótt nokkuð yfir virkjanasögu landsins og leitaðist við að sýna fram á tengsl við uppbyggingarsögu á fleiri sviðum samfélagsins. Þar nefndi ég atvinnuuppbyggingu í landinu og þá staðreynd að alla lýðveldissöguna hefur atvinnuástand verið næsta gott og við einungis þurft að kljást við atvinnuleysi um skamma hríð á þessu tímabili. Einnig nefndi ég framfarir sem hefðu haldist í hendur við uppbyggingu raforkukerfisins og þar á ég sérstaklega við tæknilegar framfarir sem hafa orðið á þessum tíma og þá staðreynd að Íslendingar hafa alla lýðveldissöguna verið mjög framarlega um allar tækninýjungar á flestum sviðum. Að þetta sé einber tilviljun, frú forseti, held ég að sé ekki fullkomlega rétt sýn á málin, heldur fremur að hvort styðji annað í þessu efni og að uppbygging virkjana og dreifikerfisins ásamt þeim stóriðjum sem hér hafa byggst upp samhliða hafi valdið því að atvinnulífið hafi haft mikinn stuðning af því hversu framarlega við höfum skipað okkur í raforkumálunum. Þá er ónefnd sú tenging sem þessar framfarir og uppbygging hefur við byggðaþróun í landinu og get ég þannig sagt að með þessari uppbyggingu hafi stjórnvöld í raun framkvæmt árangursríkari byggðastefnu en viðhöfð hefur verið með alls kyns vanhugsuðum innspýtingum fjármagns í atvinnugreinar sem áttu að lyfta atvinnulífi í byggðum landsins en lifðu svo varla vikuna út um leið og litið er til fortíðar, til sögunnar, og leitast við að læra af henni til þess einmitt að taka eins vel ígrundaðar ákvarðanir og unnt er í samtímanum til heilla fyrir framtíðina, komandi kynslóðir, og reyna að loka engum möguleikum þeirra sem taka við landinu úr okkar höndum. Frú forseti. Þess vegna er svo mikilvægt að stór og afdrifarík mál eins og við erum hér að ræða fái eins mikla umræðu og skoðun og unnt er og er ég að vísa til þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins. Við eigum alls ekki að hika við að taka umræðuna lengra ef ekki er búið að sannfæra þjóðina um ágæti þess sem fyrirhugað er að gera. En það er einmitt það sem stjórnarliðar og þeirra fylgitungl eru að gera í þessu máli, segja að málið sé útrætt og skella skollaeyrum við öllum ábendingum um að tiltekna hluti þurfi að skoða betur. Nefni ég hér einungis spurningar okkar um lagalega fyrirvarann sem sagt var að ætti að gera það óhætt að samþykkja þetta mál en fyrirfinnst svo hvergi. Fyrirvarinn er í besta falli falleg ummæli um sérstöðu Íslands í þessu máli, frú forseti. Mesta furðu vekur þó afstaða stjórnarandstöðuflokkanna. Þannig virtust Samfylkingin og Viðreisn ekki þurfa neitt að íhuga innihald regluverksins heldur samþykktu orkupakkann óséðan. Hvað þeim gekk til með því að flýta sér svo að taka afstöðu til málsins er þeirra að svara en vekur auðvitað undrun. Þegar málið kemur síðan til umræðu í þingsal virka allir þessir stjórnmálaflokkar sem hluti af stjórnarliðinu og hafa ekki uppi neina gagnrýni í málinu. Frú forseti. Eftir að hafa farið yfir virkjanasögu landsins hafði ég hugsað mér að líta til framtíðar. Það fyrsta sem verður þar til skoðunar er auðvitað framhald þessa máls. Eftir samþykkt þessarar tilskipunar, ef það verður raunin, er von á þeim næsta á sviði orkumála frá Evrópusambandinu og er þar átt við fjórða orkupakkann. Því er ekki úr vegi að velta honum fyrir sér og skoða, þótt ekki væri nema hvort með samþykkt þessa pakka, þriðja orkupakkans, séum við að einhverju leyti búin að skuldbinda okkur hvað varðar fjórða orkupakkann. Ef svo er, frú forseti, er betra að staldra við áður en lengra er haldið. En hvað ber svo við? Fjórði orkupakkinn er ekki hluti af gögnum þessa máls og eru þau þó mjög viðamikil. Fjórða orkupakkann er ekki að finna þarna. Samt heyrir maður sögur um að fjórða orkupakkann sé að finna [[Forseti hringir.]]í Stjórnarráðinu og sé þar til skoðunar en honum er ekki dreift meðal þingmanna til að taka einmitt afstöðu til þessa máls.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni hans ágætu ræðu. Það er sjálfsagt mál að taka undir með þingmanninum um að nauðsynlegt er að málið fái miklu meiri umræðu, miklu meiri skoðun, miklu meiri rannsókn, miklu meiri rýni. Það er sjálfsagt og eðlilegt í ljósi þess hversu mikið hagsmunamál þjóðarinnar er hér undir. Hv. þingmaður vakti máls á því að a.m.k. tveir stjórnarandstöðuflokkar lýstu yfir stuðningi við málið áður en það var lagt fram á Alþingi. Þeir samþykktu þennan orkupakka óséðan og þess vegna er ekki skrýtið að þeir aðilar skuli koma hér og kvarta undan þessari umræðu og telji hana allt of mikla og þá skoðun sem hefur farið fram í nefndum allt of viðamikla vegna þess að þeir töldu sig ekki þurfa að skoða málið nokkurn skapaðan hlut. Hér skilur náttúrlega mjög á milli Samfylkingarinnar og systurflokksins í Noregi, Verkamannaflokksins, sem beitti sér af hörku í málinu og krafðist þess að það yrðu settir ekki færri en átta fyrirvarar þar í landi. Þannig að hér hafa orðið, eins og reyndar í fleiri málum, afar skörp skil á milli Samfylkingarinnar og a.m.k. norska jafnaðarmannaflokksins og reyndar jafnaðarmannaflokka í fleiri norrænum ríkjum. Spurning hvort ekki liggi beinast við að Samfylkingin leiti ásjár hjá Píratasöfnuðinum úr því sem komið er.
Frú forseti. Já, svo virðist vera að margir þeirra stjórnarandstöðuflokka sem eru hér á þingi, þeir eru nú líklega fimm, að sumir þeirra, ég nefndi tvo, þ.e. Viðreisn og Samfylkinguna, tóku mjög fljótt afstöðu til málsins. Það liggur alveg fyrir. Það hefur valdið því, sem er auðvitað slæmt fyrir lýðræðið, að inni á Alþingi verður umræðan þeim mun minni eftir því sem færri taka þátt í henni, að sjálfsögðu. Það vekur auðvitað undrun að menn taki ekki þátt í umræðunni meira en raun ber vitni þegar um svona stórt hagsmunamál Íslendinga er að ræða, sem margir halda fram og ég held að sé rétt, að fjalli raunverulega um framtíð orkuauðlindanna. Við erum að stíga stórt skref inn í óvissa framtíð sem við vitum ekki gjörla hvert ber okkur og menn hafa ítrekað komið upp í ræðustól til að reyna að átta sig á því hvað getur orðið. Þess vegna ber að taka öllum ábendingum og aðfinnslum í þessu máli alvarlega og þess þá heldur að menn taki afstöðu til svo stórs máls gagnrýnislítið þegar það kemur fyrir þingið, þ.e. að taka ekki þátt í umræðunni.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Eitt er að samþykkja stórmál af þessu tagi óséð, stórmál sem að dómi lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar felur það í sér að erlendir aðilar hafa a.m.k. eins og þeir orða það, óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Ég verð að segja það sömuleiðis, frú forseti, að það er mér ekki gleðiefni að verða vitni að því að vandað og gott fólk skuli ætla að styðja þetta mál á grundvelli sjónarmiða eins og þeirra sem hafa komið fram í blaðagreinum og vitnað hefur verið til, að orkuverð muni lækka þegar við blasir hið gagnstæða, í þeirri trú að hér sé einhver nauðsyn á að efla einhverja neytendavernd þegar ekki hefur verið sýnt fram á annað en að neytendavernd hér sé í bærilegu lagi. Og að nauðsynlegt sé að standa vörð um opið, frjálst og alþjóðlegt samfélag á Íslandi með því að samþykkja þennan orkupakka þegar þær spurningar eru fjarri því uppi í þessu máli.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir athugasemdir eða ábendingar hans. Það er alveg rétt að menn hafa helst borið fyrir sig að þetta bæti svo neytendavernd án þess að það sé rökstutt mikið meira en það. Ég vil benda á að orkuauðlindirnar, dreifing þeirra, virkjun, er í höndum ríkisins hér á landi og allt öðruvísi en úti í Evrópu. Verðið hefur verið lágt og mun lægra en í Evrópu. Ég geri mér vonir, frú forseti, um að verðið gæti lækkað enn frekar til neytenda hér innan lands einmitt vegna þess að við erum búin að borga niður stofnkostnaðinn. Við erum búin að borga niður dreifikerfið, erum búin að borga niður virkjanirnar og það er komið að því að þjóðin, almenningur í landinu, njóti þeirra ávaxta.
Frú forseti. Hv. þingmaður hefur dregið geysilega vel fram hversu mikil tengsl eru milli atvinnuuppbyggingar í landinu og aukinnar velferðar og svo nýtingar orkunnar. Af því tilefni langar mig að spyrja hv. þingmann aðeins út í fyrirvara norska Stórþingsins sem ég er rétt að byrja að ræða í mínum ræðum - já, og minnir mig á það, frú forseti, að ég tók eftir því að það virðist hafa gleymst hjá forseta, sem reyndar var þá í annarri mynd, að skrá mig á mælendaskrá eins og hann hafði lofað. Ég bið forseta að bæta úr því. En það sem ég ætla að spyrja hv. þingmann út í eru tveir af fyrirvörum Norðmanna. Annar þeirra segir: Norsk endurnýjanleg orkuframleiðsla skal stuðla að aukinni verðmætasköpun og atvinnu í Noregi. Og hinn: Tekjur verða áfram notaðar til að lækka gjaldskrár. Þarna er það alveg skýrt af hálfu norska þingsins að menn ætli áfram að beita því sem hefur gefist vel, annars vegar að nýta orkuna til að efla atvinnulíf í landinu og hins vegar til að bjóða fólki og fyrirtækjum upp á lægra orkuverð. Þetta gengur gegn því sem hér er verið að predika um einhvern ímyndaðan ávinning af því að fara í evrópskt samkeppnisumhverfi sem mun eingöngu leiða af sér verðhækkanir og draga úr möguleikum okkar á að beina orkunni í atvinnuuppbyggingu innan lands. Því spyr ég hv. þingmann: Hvernig í ósköpunum stendur á því að íslensk stjórnvöld reyna ekki einu sinni að leggja fram fyrirvara eins og Norðmenn þó gera hvað varðar þessa þætti því að orkan hefur reynst okkur Íslendingum ekki síður [[Forseti hringir.]]mikilvæg en Norðmönnum í gegnum tíðina?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir spurningar hans. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að svo virðist sem fyrirvarar norska Stórþingsins séu mun ítarlegri og greinarbetri en þeir fyrirvarar sem hér eru kynntir. Ég þekki reyndar ekki hvernig þeir fyrirvarar eru lagalega bundnir í EES-samninginn, ég þekki það ekki. Ég geri þá ráð fyrir að norska Stórþingið hafi sett þetta sí innanlandslög í Noregi, eins og talað er um með fyrirvarann hér, og þá er náttúrlega ekki víst að sumir af þessum fyrirvörum muni standast þegar til kemur, bara alveg eins og við höfum rætt í þessu máli, að þeir muni ekki standast ef þeir fara í bága við regluverkið í Evrópu þegar búið er að innleiða. Norðmenn eru búnir að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, þannig að allt þar innan lands sem fer í bága við regluverkið, þriðja orkupakkann, er náttúrlega einskis virði. En a.m.k. eru fyrirvarar Norðmanna, eftir því sem hv. þingmaður upplýsti hér áðan, ítarlegri en hérlendis og leiðbeinandi fyrir þá eins og þetta með að tekjur skuli lækka gjaldskrá. Það er góðra gjalda vert í Noregi ef auknar tekjur renni til þess að lækka gjaldskrá. Það væri auðvitað fagnaðarefni ef íslensk stjórnvöld settu lög að því leytinu til heldur en að vera með óljósa fyrirvara sem felast í yfirlýsingum eða einhverjum fundahöldum úti í Evrópu.
Forseti. Ég skal viðurkenna að það er líklega rétt hjá hv. þingmanni að þessir norsku fyrirvarar hafi enga raunverulega þýðingu vegna þess að Evrópusambandið lítur einfaldlega fram hjá slíkum tilburðum, fram hjá því að menn reyni að setja eigin fyrirvara án þess að það fari í gegnum það kerfi sem leiðir af EES-samningnum. En getur þó ekki hv. þingmaður tekið undir að þessir fyrirvarar eða tilraunir Norðmanna til fyrirvara gefi til kynna hvaða hættur fylgi þriðja orkupakkanum? Það að Norðmenn skuli telja sig þurfa að fara fram á undanþágur til að mega lækka raforkuverðið, til að mega nýta raforkuna í atvinnuuppbyggingu innan lands í Noregi? Er það þá ekki sérstakt áhyggjuefni fyrir okkur að innleiða þennan orkupakka ef hann kemur í veg fyrir þetta tvennt hér, að við getum boðið áfram upp á lágt verð og nýtt orkuna til að stuðla að atvinnuuppbyggingu innan lands?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Auðvitað er það svo að ef fyrirvarinn, alveg eins og við höfum rætt hér í þessu máli, hefur ekki hlotið afgreiðslu í sameiginlegu EES-nefndinni hefur hann bara gildi að því leytinu til sem hann er ekki í andstöðu við regluverkið í heild sinni. Regluverkið er ekki bara þessi eina orkutilskipun, frú forseti, heldur alls kyns aðrir leiðarvísar sem er að finna í regluverkinu um skýringar og túlkun á lögum. Það er ekki bara þriðji orkupakkinn sjálfur eins og dómar hafa nú einmitt gengið Norðmönnum í óhag að þessu leytinu til. Slíkir fyrirvarar verða náttúrlega alltaf skýrðir norskum stjórnvöldum í óhag ef þeir fara í bága við regluverkið sem Noregur hefur þá undirgengist.
Forseti. Ég ætla að byrja á hjákátlegu sjálfshóli og þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að ræða við hv. þingmann, sem er löglærður, um fyrirvara sem gerðir hafa verið af hálfu íslenskra stjórnvalda við þessa innleiðingu. Sumir þeirra hafa verið týndir um hríð en eru fundnir aftur hér í reglugerðarformi. Aðrir byggjast á sameiginlegum skilningi sem var annaðhvort fenginn yfir sódavatni og samloku eða kaffi og vínarbrauði milli tveggja einstaklinga úti í heimi og/eða hér eða í síma. Og mig langar til að spyrja hv. þingmann um þá fyrirvara, sem þannig hafa verið settir hér á Íslandi við þessa innleiðingu, hvort þeir haldi, hvað honum finnst um það. Einn af þingmönnum Framsóknarflokksins hefur lýst því þannig að í þessu máli sé Framsóknarflokkurinn ekki bara með belti og axlabönd heldur með álímdan hártopp, í smekkbuxum og nýjum skóm. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að slík múndering dugi varðandi fyrirvara sem sá flokkur hefur sett við þessa innleiðingu. Þar sem hv. þingmaður er löglærður langar mig til að biðja hann um að fara yfir þessa fyrirvara með okkur og skýra þá eins og hann getur á tveimur mínútum og gera okkur, og þeim sem fylgjast með hér, grein fyrir því hvernig þetta muni geta staðist þegar á hólminn er komið. Ég held að á eftir muni ég kannski sjálfur fara í einhverja fyrirvara, sögur af fyrirvörum, þannig að ég held að það væri mjög mikill fengur að því ef hv. þingmaður myndi vilja fara yfir þetta með okkur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir hans hugleiðingar. Eins og ég hef áður sagt þá hafa þeir fyrirvarar sem ég hef séð í þessu máli - og er alls ekki víst að ég hafi séð þá alla vegna þess að margir hafa verið nefndir - eins og yfirlýsingar einstakra ráðamanna í Evrópu eða EFTA-ríkjanna, yfirlýsingar sem ég heyrt nefndar, ekkert gildi, einfaldlega af þeirri ástæðu að ef við samþykkjum þetta regluverk, þessi lög, það kallast reglugerðir í Evrópu, er það texti laganna sem gildir, þá er algerlega horft fram hjá einhverjum yfirlýsingum sem eru í eðli sínu pólitískar og velviljaðar að sjálfsögðu, slíkt hefur ekkert gildi. Varðandi fyrirvarana í tíma - menn hafa mikið talað um að þessir fyrirvarar séu góðra gjalda verðir vegna þess að það reyni ekkert á regluverkið. Það er alveg rétt. Ef til vill reynir ekkert á það innan fimm ára eða tíu ára og hugsanlega lengur. En um leið og ágreiningur vaknar einhvers staðar - ég er alls ekki spámaður, sé ekki fram í tímann og veit ekki hvar það getur gerst - munum við uppgötva að það regluverk sem við höfum samþykkt gildir hér á landi af því að við erum búin að innleiða það. Við erum búin að lofa því með innleiðingunni að lög hér á landi gangi ekki í berhögg við regluverkið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég hef líka haft áhyggjur af þessu máli vegna þess að við stöndum í öðru máli þar sem við beittum heimasmíðuðum fyrirvörum og töldum okkur geta komið í veg fyrir að hingað til Íslands rataði innflutt ófrosið hrátt kjöt. En samkvæmt nýjustu tíðindum er það alls ekki. Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann hvort það hefði kannski verið rétt fyrir stjórnvöld hér og ríkisstjórnarflokkana nú að læra af þeim mistökum, að læra, eins og hv. þingmaður benti á, að menn hlusta ekki á heimasmíðaða fyrirvara úti í Evrópu vegna þess að þar gilda evrópsk lög. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefði verið ráð fyrir ríkisstjórnarflokkana að læra af þeim mistökum sem gerð voru í sambandi við fyrirvarana með hráa, ófrosna kjötið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir hans hugleiðingar. Í mínum huga er alveg ljóst að innleiðing reglugerðar 713, ef ég tek dæmi - og nú er eilítið óljóst með hvaða hætti stjórnvöld hyggjast gera það. Ef þingsályktunartillagan sem við ræðum hér verður samþykkt erum við raunverulega búin að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og erum skuldbundin til þess að ekkert hér innan lands fari í bága við regluverkið. Síðan koma lög og við höfum séð breytingu á raforkulögum. Ef þessi reglugerð kemur fyrir þingið, reglugerð 713, með einhvers konar lagalegum fyrirvara, frú forseti, eins og ég hef heyrt að eigi að gera, skiptir engu máli þó að við hnýtum þar inn einhverri setningu [[Forseti hringir.]]ef það fer í bága við regluverkið. Tíminn mun þá leiða í ljós, hvenær sem það verður, að það er að engu hafandi ef talið er að við séum að brjóta í bága við regluverkið.
Frú forseti. Getur forseti hlutast til um það að reyna að finna hæstv. utanríkisráðherra sem hefur eiginlega ekkert spurst til í þessari umræðu? Því hefur verið fleygt að hann sé í útlöndum, ég veit ekki hvort það er rétt, en það er þá sérkennilegt í ljósi þess að á fyrri stigum þessa máls setti hæstv. ráðherra sérstaklega út á það að ég væri í opinberum erindagjörðum á vegum þingsins í útlöndum, reyndar ásamt formanni utanríkismálanefndar sem hæstv. ráðherra virtist ekki sakna eins mikið, en þó hafði ráðherrann á sínum tíma beðið þingmenn Miðflokksins um að fá að mæla fyrr fyrir málinu til að komast til útlanda. Allt þetta var mjög sérkennilegt en þeim mun sérkennilegri er fjarvera hæstv. ráðherra núna því að við þingmenn höfum varpað hér fram fjölmörgum spurningum um eðli þessa máls og afstöðu stjórnvalda sem engin svör fást við af því að ráðherrann vantar.
Hæstv. forseti. Mig langar til að taka undir orð hv. þingmanns. Hér er verið að reyna að ræða mál í þaula og umræðan hefur dýpkað umtalsvert frá fyrri stigum og í fyrri umr. og í upphafi seinni umr. þegar síðast sást til hæstv. utanríkisráðherra. Málaflokkurinn sem hér um ræðir heyrir að mestu leyti undir tvö ráðuneyti, ráðuneyti iðnaðar, nýsköpunar og ferðamála og svo utanríkisráðuneyti, og hvorugur þessara ráðherra virðist sjá sér fært að taka þátt í þessari umræðu eða láta svo lítið að útskýra þá fyrir okkur sem stöndum hér og spyrjum spurninga og vörpum fram álitamálum. Væri ekki eðlileg ráðstöfun að vera hér til svara? Hér hefur hv. þingmaður … [[Forseti hringir.]]Nú slær út í fyrir mér og ég kem kannski inn á það bara í seinni ræðu.
Forseti. Ég held að það sé skynsamlegt að hæstv. utanríkisráðherra komi hingað og verði til viðtals við okkur því að ekki gera það aðrir úr stjórnarmeirihlutanum. Það væri líka freistandi, bæði fyrir okkur þingmenn, sem höfum efasemdir og ég held trúlega líka forseta og fleiri sem vilja samþykkja þennan orkupakka, að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í það hvort hann hafi nú þegar fengið einhverjar vísbendingar um það að þegar orkupakki fjögur kemur til okkar - og ég ítreka að það er hægt að lesa töluvert um hann nú þegar á netinu - muni hann koma aftur til þings og biðja um afléttingu á stjórnskipulegum fyrirvara. Ég hefði áhuga á að vita hvort utanríkisráðherra væri búinn að fá einhverja slíka kynningu því að nú hefur málið greinilega verið skoðað af ráðuneytinu síðan 2016 í það minnsta og starfshópur starfandi nú þegar.
Frú forseti. Ég held að það sé afar brýnt að við fáum hæstv. utanríkisráðherra í hús ef möguleiki er á til að hann fái að heyra umræðuna eins og hún er orðin nú sem, eins og fram hefur komið hjá þeim sem talað hafa á undan mér, er orðin miklu dýpri og miklu markvissari. Það eru miklu fleiri upplýsingar komnar fram en var þegar hæstv. utanríkisráðherra var hér á vettvangi. Ég hefði líka persónulegan áhuga á að spyrja hann út í fyrirvarann sem týndist en fannst aftur og hefði viljað fara með honum yfir þá fyrirvara sem gerðir voru af hálfu íslenskra stjórnvalda við þessa innleiðingu. Ég hefði líka mikinn áhuga á að frétta af sameiginlegum skilningi hans og Evrópusambandsforkólfanna sem hann hitti. Ég hefði sem sagt viljað fá að vita hvernig sá sameiginlegi skilningur var og hvar hann myndaðist. Var það í síma eða yfir samloku og sódavatni eða einhverju sterkara? Ég hefði viljað vita allt um þetta þannig að ég hvet hæstv. forseta til að finna ráðherrann.
Frú forseti. Ég tek undir þá beiðni að hæstv. utanríkisráðherra komi í þingsal og svari spurningum sem brenna á okkur í þessari umræðu. Það er afar mikilvægt að fá skýr svör, ég nefni sem dæmi varðandi þær fullyrðingar að EES-samningurinn gæti farið og færi í uppnám ef við förum þá lögformlegu leið að vísa þessu máli til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þetta þarf að skýra miklu betur út og til þess er væntanlega besti aðilinn í þeim efnum hæstv. utanríkisráðherra. Auk þess þarf að fá hæstv. utanríkisráðherra hingað til að skýra nánar álit Baudenbachers, fyrrum dómara, ýmsar fullyrðingar sem koma þar fram sem ég hefði gjarnan viljað fá svör við frá hæstv. ráðherra. Það er brýnt að forseti beiti sér fyrir því að hæstv. ráðherra utanríkismála komi [[Forseti hringir.]]í þingsal og svari mikilvægum spurningum.
Frú forseti. Í ljósi þess að forseti hefur enn ekki brugðist við þessum ítrekuðu beiðnum verð ég að segja enn og aftur að ég tel mjög mikilvægt að hæstv. utanríkisráðherra verði kallaður hingað til að hann geti tekið þátt í þessari umræðu og skýrt málin fyrir okkur. Hæstv. ráðherra hafði miklar áhyggjur af því ef ég skyldi á sínum tíma, óbreyttur þingmaður, sem var þó með geysilega öflugan varaþingmann inni fyrir mig, missa eitthvað úr umræðunni á fyrri stigum en svo þegar umræðan er byrjuð fyrir alvöru og við erum komin hingað í síðari umr. og stendur til að fara að afgreiða málið, nái vilji stjórnarmeirihlutans fram að ganga, ætlar hæstv. ráðherra ekki að svara fyrir það. Það getur ekki verið, frú forseti, að það sé ætlast til að við klárum þetta mál án þess að ráðherrann sem ber ábyrgð á því og lagði það fram svari fyrir það. Þá hlýtur að vera eðlilegt að við frestum umræðunni þar til hæstv. ráðherra getur tekið þátt í henni.
Forseti vill geta þess að hæstv. utanríkisráðherra er erlendis í opinberum erindagjörðum og vill jafnframt minna á að sú þingsályktunartillaga sem hér er rædd er í síðari umr. Hæstv. utanríkisráðherra fylgdi henni að sjálfsögðu eftir og mælti fyrir henni í fyrri umr. en nú er málið á forræði þingsins.
Frú forseti. Við þökkum upplýsingarnar um að við séum stödd hér í síðari umr. Ég held að það hafi verið orðið nokkuð ljóst, en hér er flutningsmaður tillögunnar í húsi og hefur verið um nokkurt skeið, reyndar alla þessa síðari umr., hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sem er formaður utanríkismálanefndar. Ef hæstv. utanríkisráðherra sér sér ekki fært að vera hér og fylgja þingsályktunartillögu sinni úr hlaði sökum anna, er þá ekki eðlilegt að einhver grípi boltann, fylgi málinu eftir og láti svo lítið að taka umræðuna við okkur, svara þeim spurningum sem brenna á okkur og standa við þær fullyrðingar sem settar hafa verið fram í ræðum og riti um m.a. neytendaverndina, m.a. innihald tilskipunar nr. 72/2009, og að fólk skýri mál sitt og leiði okkur, þessa villuráfandi sauði sem [[Forseti hringir.]]hér standa og ræða málið í þaula, af villu okkar vegar?
Hæstv. forseti. Ég tek undir þá ósk að gott væri að hafa hæstv. utanríkisráðherra í húsi. Nokkrar spurningar hafa vaknað þar sem við höfum farið á dýptina í þessu máli og eftir því sem maður veit meira þarf maður fleiri svör. Það er einhvern veginn þannig að þegar maður kafar ofan í mál vakna fleiri og fleiri spurningar og þær spurningar höfum við ítrekað lagt hér fram og höfum ekki enn fengið raunveruleg svör við þeim. Þess vegna væri mjög gott ef utanríkisráðherra sæi sér fært að vera hérna með okkur.
Virðulegi forseti. Ég ætla að bregðast við nokkrum atriðum sem komu fram í umræðum um fundarstjórn forseta. Í fyrsta lagi var hæstv. ráðherra hér fyrstu daga umræðunnar, einnig í síðari umr., hann var á staðnum og ekki var sérstaklega beint til hans spurningum. Síðan var auðvitað fjórði orkupakkinn ræddur í nefndinni á fundum nefndarinnar vegna þessa máls og ráðuneytið svaraði þar öllum þeim spurningum nefndarmanna sem komu vegna þess pakka og lýsti vel hvað hafði birst, hvað væri enn þá í vinnslu og hver staðan væri á þeim orkupakka. Síðan er því beint til mín að taka þátt í þessari umræðu. Já, hv. þingmaður, ég tók þátt í umræðunni í 17 klukkutíma, svaraði margoft sömu spurningunum og leiðrétti margoft sömu rangfærslurnar. Ég sé bara ekki lengur ástæðu til að svara því þegar ekki er tekið mark á einu einasta sem maður segir. Þá hættir maður á einhverjum tímapunkti [[Forseti hringir.]]að taka þátt í umræðunni. Ég ætla að ítreka - og kem kannski að því síðar til að virða tímamörk forseta.
Frú forseti. Ég þakka fyrir upplýsingar um að hæstv. utanríkisráðherra sé vant við látinn og hafi lögmæt forföll. Um leið fagna ég því að hv. formaður utanríkismálanefndar skuli hins vegar hafa birst í þingsal og tekið til máls. Ég ætla að leyfa mér að vona að ummæli hennar verði ekki skilin á þann veg, sem mér þó heyrðist, að hún frábiðji sér frekari þátttöku í umræðum. Það er auðvitað afar mikilvægt að þeir sem bera ábyrgð á þessu máli séu hér til svara um þýðingarmikla þætti í málinu. Hv. þm. Birgir Þórarinsson nefndi til að mynda fyrir skemmstu að það væri nauðsynlegt að fá skýringar á ýmsum ummælum sem komu fram hjá sérstökum álitsgjafa sem kallaður var til starfa á vegum utanríkisráðuneytisins, herra doktor prófessor Baudenbacher. Um ummæli hans er fjallað með mjög lofsamlegum hætti [[Forseti hringir.]]í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar og þess vegna er nauðsynlegt að formaður nefndarinnar sé þátttakandi í þessum umræðum og geri nánari grein fyrir þessu atriði og fleirum.
Frú forseti. Auðvitað tökum við mark á því að hæstv. utanríkisráðherra sé í embættiserindum erlendis en svo vill til að það lítur út fyrir að þessi umræða verði enn um stund í þinginu í boði forseta þingsins og meiri hluta forsætisnefndar þannig að það er útlit fyrir að næstu dægrin verðum við hér að ræða þetta mál áfram eins og við þurfum. Spurningin hlýtur þá að snúast um það hvenær von sé á hæstv. utanríkisráðherra heim þannig að við eigum kannski von í því að eiga við hann orðastað einhverja nóttina fram undan meðan á þessari umræðu stendur. Mér þætti vænt um að fá upplýsingar um það hvenær ráðherrann gæti birst hér. Það gæti líka haft áhrif á það hversu lengi þessi umræða stendur. Eins og menn hafa tekið eftir stendur ekki á okkur þingmönnum Miðflokksins að fara djúpt í þessa umræðu [[Forseti hringir.]]og taka hana af fullum þunga.
Forseta er ekki kunnugt um ferðatilhögun hæstv. utanríkisráðherra.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka sérstaklega fram að ég fagna því að sjá hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur meðal okkar og að hún hafi meira að segja tekið til máls. Mér þætti reyndar vænna um ef hún tæki þátt í umræðum sem við eigum hér við síðari umr. vegna þess að spurningar hafa vaknað af því að við höfum lært eitthvað nýtt sem við vissum ekki áður. Þess vegna væri ósköp indælt að fá svör við þeim spurningum.
Virðulegi forseti. Ég hef fylgst mjög vel með umræðunni hér þær nætur og alla þá klukkutíma sem hún hefur farið fram, en ekkert nýtt hefur komið fram í henni. Það er kannski eitthvað nýtt fyrir þá hv. þingmenn sem hér eru inni sem þá átta sig á hlutunum og kynna sér málið. Við hin gerðum það bara fyrr og gerðum það í nefndarstarfi hv. utanríkismálanefndar. Þar fengum við svör og leituðum svara við öllum þessum spurningum, um álitsgerðir, um lagalega fyrirvara og annað slíkt. Því var öllu svarað í nefndinni og síðan var því svarað hér alla fyrstu klukkutíma umræðunnar þegar við tókum öll þátt í umræðunni. En nú, þegar þetta er orðið eitthvert bandalag Miðflokksmanna um að ræða málin sín á milli og spyrja sig spurninga sem þau vita svörin við og spyrja spurninga sem þau hafa fyrir löngu fengið svör við, fylgist ég bara með á kantinum. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Þeim sem hér stendur er ljóst að formaður utanríkismálanefndar var viðstaddur upphaf umræðunnar og er löngu búin að taka umræðu inni í nefndinni, eins og hún segir sjálf. Það væri þá ekki úr vegi að hún leiddi okkur hina villuráfandi á rétta braut með því að segja okkur undan og ofan af því hvað gerðist í nefndinni, þeim okkar sem ekki erum svo lánsöm að sitja þar. En í næstu ræðum mínum hér mun ég rifja upp nokkuð af því sem fram hefur komið áður vegna þess að hér fara ekki bara fram umræður milli Miðflokksmanna, hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, hér er fólk fyrir utan húsið sem fylgst hefur með þessari umræðu nætur og daga undanfarið og gerir enn. Þannig að við erum ekki að tala við hvert annað í góðsemi. Við erum að tala við fólk sem fylgist með þessari umræðu. Það eru væntanlega 62–63% þjóðarinnar sem eru á móti þessum gjörningi og hefur nefnilega borið á því að á þau er ekki hlustað. Ég ætla að óska Sjálfstæðismönnum innilega til hamingju með 90 ára afmæli flokksins sem verður núna á laugardaginn kemur, ef ég þekki rétt, ég verð þá leiðréttur ef það er rangt, og ég held að það væri ekki úr vegi fyrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hyggjast taka þátt í kökupartíum hér og hvar um landið að vera þar vel undirbúnir til þess að svara félögum sínum sem eru að meiri hluta til á móti þessum gjörningi. Það er ekki svo að ég ætli að gráta það að Sjálfstæðisflokkurinn sé með þessum gjörningi að skjóta sig í fótinn og stimpla sig inn sem svona um það bil 15% flokkur eða eitthvað svoleiðis, enda kemur mér það ekkert við, en ég myndi í allri góðsemd ráðleggja þessu góða fólki að vera vel búið þegar það mætir grasrótinni yfir rjómaköku og kaffi á laugardaginn. Og þar held ég að tímanum væri vel varið fyrir þetta góða fólk að fara kannski yfir nokkrar spurningar með því fólki sem ekki var gert hér við fyrri umr. og því síður á fundi hv. utanríkismálanefndar. En það var ekki það sem ég ætlaði að ræða í þessari ræðu. Eins og við vitum eru nokkrir fyrrverandi stjórnmálamenn sem gjörþekkja innleiðingu bæði fyrsta og annars orkupakkans og hafa fylgst með þessum pakka hér. Þeir hafa sem sagt gefið út yfirlýsingar á margan hátt - ég sé að ég á ekki nema tvær mínútur eftir af tímanum þannig að ég verð að láta aðalatriði þess máls bíða næstu ræðu. Það fjallar einmitt um afstöðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem er þar staddur að hann kallar sinn gamla flokk Hreyfinguna – framboð vegna þess að sá flokkur sé hvorki vinstri né grænn lengur. Þannig slær þetta mál þann góða dreng. Ég hef áður farið yfir það að einn sá þingmaður sem var, ef ég þekki rétt og verð þá leiðréttur, kannski mestur Evrópusinni þáverandi þingmanna Sjálfstæðisflokksins, fyrrverandi hv. þm. Tómas Ingi Olrich, fyrrverandi ráðherra og síðar sendiherra, hefur einnig sett fram mörg varúðar- og varnaðarorð um innleiðingu þessarar gerðar. Þannig að þetta eru atriði sem þarf að fara yfir. En ég mun í þeim ræðum sem ég mun flytja hér síðar í dag fara nokkuð yfir það sem hér hefur farið fram í skjóli nætur til þess að gera þeim kleift sem ekki vöktu með okkur, þótt þeir séu fjölmargir, að fylgjast með hvað það er sem við erum búin að vera að ræða hér og skiptir alla Íslendinga miklu máli. Að því sögðu ætla ég að taka mér hlé en kem aftur með þau skilaboð sem ég boðaði áðan í næstu ræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðu hans og hlakka til að heyra framhaldið á þeim ræðuflutningi eins og hann hefur boðað hér. Í framhaldi af umræðum sem hér urðu áðan um fundarstjórn forseta þar sem rætt var um nauðsyn þess að hér væru til svara aðilar sem bera ábyrgð á þessu orkupakkamáli, vil ég ítreka þá ósk að hv. formaður utanríkismálanefndar sé hér til svara varðandi ýmis atriði. Ég tel að hv. formaður utanríkismálanefndar geti ekki borið það fyrir sig að öllu hafi verið svarað og að allt séu rangfærslur og allt sé misskilningur og allt hvað heita má. Þetta er náttúrlega ekki boðlegur málflutningur. Við fjöllum um mál sem er þannig vaxið að lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa lýst því í ítarlegu áliti að þeir telji að með samþykkt þessa máls fái erlendir aðilar a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu á orkuauðlindum Íslendinga. Við erum að fjalla um þetta mál hér með hagsmuni barna okkar, barnabarna og óborinna kynslóða fyrir augum. Það er algerlega nauðsynlegt að hér séu til svara þeir sem bera ábyrgð á þessu máli. Það er skiljanlegt að hv. þingmaður skuli vísa hér til háttvirts - hann er auðvitað háttvirtur og mikilsvirtur, Ögmundur Jónasson. Það er náttúrlega mjög merkilegt að fylgjast með því hvernig hann hefur fjallað um afstöðu síns gamla flokks sem hann þekkir greinilega ekki. Hann sér hann ekki lengur sem vinstri flokk. Hann sér hann ekki lengur sem grænan. Það minnir okkur á að það eru mjög stór mál sem eru undir í þessu orkupakkamáli sem lúta að náttúruvernd og umhverfisþáttum sem er ósvarað í þessu og við þurfum auðvitað að fjalla um það í framhaldinu.
Hæstv. forseti. Já, ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög merkilegt að lesa og heyra það sem fyrrum hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur að segja um sinn gamla flokk. En ég er ekkert hissa á því að hann skuli ekki þekkja þann flokk, vegna þess að þau fáu atriði sem hrokkið hafa upp úr liðsmönnum Vinstri grænna í þessari umræðu hafa að mestu fjallað um markaðsvæðingu íslenskra auðlinda. Ég hefði nú látið segja að segja mér það þrim sinnum, eins og þeir segja fyrir austan, að slíkt mundi gerast hér á hinu háa Alþingi að liðsmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs gengju fram svo hart fyrir markaðsvæðingu auðlinda Íslands eins og þeir hafa gert sumir hverjir hér í umræðum í þinginu.
Herra forseti. Það er sannarlega merkilegt að sjá hvernig einstakir stjórnmálaflokkar hafa breytt um ásýnd í vissum skilningi þegar kemur að þessu máli. Við höfum fjallað um það hér í orðaskiptum okkar, hv. þingmaður, hvernig gamalreyndur og mikils metinn, mikils virtur leiðtogi í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, áður Alþýðubandalaginu, Ögmundur Jónasson, virðist ekki þekkja sinn gamla flokk. Það er Sjálfstæðisfólk úti um allt land sem þekkir ekki sinn gamla flokk. Og ég öfunda ekki Sjálfstæðismenn að vera að fagna 90 ára afmæli flokksins við þessar aðstæður, að hann stendur hér grár fyrir járnum í því að vilja samþykkja mál sem að dómi færustu og bestu manna veitir erlendum aðilum a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu íslenskra auðlinda, náttúruauðlinda í eigu íslensku þjóðarinnar. [[Forseti hringir.]]Einhvern tímann reis þessi flokkur undir nafni. En maður spyr: Gerir hann það nú, Sjálfstæðisflokkurinn?
Herra forseti. Ég held að það sé laukrétt hjá hv. þingmanni, að liðsmenn þessara gömlu, rótgrónu flokka, þekkja þá ekki lengur. Ég er líka alveg viss um að margir Framsóknarmenn þekkja ekki sinn gamla flokk þó að hann sé með belti og axlabönd, álímdan hártopp, í smekkbuxum og nýjum skóm. Ég er ekki viss um að margir Framsóknarmenn kannist við sinn gamla flokk, jafnvel í slíkum skartklæðum. En þannig er þetta nú að tímarnir breytast og flokkarnir með. Hver hefði trúað því að Framsóknarflokkurinn væri í þessari múnderingu og farinn úr sauðskinnsskónum á þessum tíma? Og hver hefði trúað því að Vinstri grænir væru hér að markaðsvæða raforkuna? Og hver hefði trúað því að Sjálfstæðisflokkurinn hlustaði ekki á sitt fólk á 90 ára afmælinu? Maður hefði nú haldið að menn mundu jafnvel gyrða sig í skartklæði og vanda sig í samskiptum við flokksmenn akkúrat á þessum tímapunkti. En svo er ekki.
Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi skrif ýmissa reyndra fyrrum stjórnmálamanna og það mætti reyndar tína til miklu fleiri því að stjórnmálamenn, alveg frá vinstri til hægri á litrófi íslenskra stjórnmála í gegnum tíðina, hafa eindregið varað við þessum orkupakka. Þar má nefna menn úr Alþýðubandalaginu, síðar Vinstri grænum, úr Alþýðuflokknum, síðar Samfylkingunni. Það má nefna Framsóknarmenn, nefna má Sjálfstæðismenn og jafnvel fleiri, allt þetta hefðbundna litróf stjórnmálanna, og um leið horfum við upp á það að mikill meiri hluti stuðningsmanna allra stjórnarflokkanna er eindregið andsnúinn þessu máli. En þá vaknar spurningin þegar maður lítur á þetta tvennt: Í hvaða tómarúmi eða hvers konar rými eru þá núverandi ráðherrar og þingmenn þessara flokka, ef þeir ekki aðeins líta fram hjá því sem stuðningsmenn þeirra segja og hinir reyndari úr þessum flokkum, heldur gera beinlínis lítið úr þeim sem leyfa sér að lýsa efasemdum um þennan orkupakka og gagnrýna? Í hvers konar tómarúmi eða bergmálshelli, eða ég veit ekki hvað, er fólk? Hvernig getur hv. þingmaður skýrt það að þetta rof hafi átt sér stað og að því marki, eins og ég nefndi, að menn leyfa sér jafnvel á tíðum dónaskap gagnvart fólki sem geldur varhuga við þessum orkupakka? Aðvaranirnar berast úr öllum áttum, frá verkalýðshreyfingu, frá fólki sem reiðir sig á orku á samkeppnishæfu verði, frá útlöndum líka, frá Noregi. En það er eins og þessi hópur, þessi afmarkaði hópur þingmanna, sé ónæmur fyrir þessu og svari því oft og tíðum með hreinum skætingi.
Herra forseti. Ég hef spurt hvers vegna ráðherrar og alþingismenn þessara ríkisstjórnarflokka hlusta ekki á sitt eigið fólk. Ég spyr: Af hverju finnst þeim svo léttvægt að 63% þeirra sem taka afstöðu í nýlegri skoðanakönnun um þetta mál eru alfarið á móti því? Ég spyr af hverju þessir ágætu félagar okkar láta sér detta það í hug að troða þessu máli í gegnum þingið, eins og þeir ætla að gera núna þó að það taki þá aðeins lengri tíma en upphaflega var áætlað, og niður í hálsmálið á kjósendum sínum. Hvað kemur þeim til? Ég ætla að taka smáforskot á sæluna og lesa spurningu einmitt frá hv. fyrrverandi þingmanni, Ögmundi Jónassyni, þar sem hann spyr, með leyfi forseta: „Er Alþingi og stofnanaheimur stjórnmálanna, þar með taldir meðvirkir fjölmiðlar, að verða viðskila við félagslegar rætur sínar? Er þingið komið úr kallfæri við þjóðina?“ Ekki alveg, hluti þjóðarinnar er hér úti á vellinum. Það eru margir sem hafa glott framan í þann sem hér stendur af því að þeim finnst eitthvað fáliðað, en það eru margar fjöldahreyfingar sem hafa byrjað í færri og minni hóp en hér er fyrir utan. Ég minni á að postularnir voru upphaflega 12, til dæmis. Ég skil ekki heldur þetta fálæti sem fulltrúar þessara flokka sýna kjósendum sínum. En auðvitað munu þá þeir sömu kjósendur sýna þessum flokkum sama fálætið í næstu kosningum.
Herra forseti. Ég velti fyrir mér hvað það segir okkur að mati hv. þingmanns að viðvaranirnar út af þessu máli hafi komið frá reyndum stjórnmálamönnum úr svo ólíkum flokkum, því að í gegnum tíðina voru þessir menn sem vísað hefur verið til ekkert alltaf sammála. Ég hugsa að það hafi verið fá stór mál þar sem þeir voru allir samstiga, en þeir eru það svo sannarlega hér, jafnvel menn sem hafa verið Evrópusambandssinnar, ja, menn eins og sá sem stundum er kallaður faðir EES-samningsins, Jón Baldvin Hannibalsson, jafnvel þeir vara eindregið við því sem hér er um að vera. Hvaða ályktun dregur hv. þingmaður af því að þessir gömlu andstæðingar, sem tókust oft hart á í pólitíkinni árum og áratugum saman skuli í þessu máli tala nánast sem einn maður?
Herra forseti. Prýðisspurning sem ég þakka fyrir. Ég held að það sem hefur fært þá gömlu fjandvini, ef ég má orða það þannig, eða gömlu andstæðinga saman er sú sameiginlega reynsla sem þeir búa yfir af fyrri innleiðingum, að þeir hafi séð hvað fór úrskeiðis við fyrri innleiðingar - nú heyri ég ekki í sjálfum mér fyrir skvaldri í hliðarsal. Þessir ágætu menn hafa lært af því og eru þess vegna að koma fram hoknir af reynslu og eru að reyna að sýna nýju kynslóðinni sem hefur haslað sér völl í þessum flokkum fram á það hvað gerist ef ekki er vandað til innleiðingar eins og þessarar. En annaðhvort er þessi unga kynslóð eða önnur kynslóð sem er nú uppi í þessum flokkum svona hofmóðug að hún kærir sig ekki um ráð. [[Forseti hringir.]]En það er til íslenskur málsháttur sem segir: Oft er það gott sem gamlir kveða. Ég held að það hefði verið ráð fyrir [[Forseti hringir.]]þessa flokka og talsmenn þeirra [[Forseti hringir.]]að hlusta á þá höfðingja.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta ræðu sem hverfist svolítið um þetta mál; hverju sætir það að um svo stórt mál sem ætti ekki, og gerir það ekki, að hverfast um einhverjar flokkspólitískar línur - þetta er ekki mál sem hagsmunir Framsóknarflokksins á Íslandi hverfast um að keyra í gegn, eða Sjálfstæðisflokks. Þetta varðar hagsmuni allrar þjóðarinnar. Það er ástæðan fyrir því að menn úr ólíkum flokkum með ólíkan stjórnmálabakgrunn koma að málinu og lýsa því yfir að hér skuli fara varlega. Það er fræðigrein sem er mikið notuð á mínum öðrum starfsvettvangi sem heitir upp á enska tungu „Crew Resource Management“, eða áhafnasamstarf, stundum verið útlagt sem „Company Resource Management“ á enska tungu, sem tekur þá til alls fyrirtækisins sem fólk vinnur hjá. Ég álít að þau fræði sem þar eru kennd og eru notuð og eru áratugagömul og hafa verið í þróun, eigi við á vinnustöðum þótt þeir séu ekki tengdir flugi. Þar snýst málið um að finna rétta leið og örugga leið. Hún snýst ekki um að halda einhvers konar valdajafnvægi eða um að sýna mátt sinn í ákvarðanatöku. Eða hver mundi vilja vera um borð í flugvél á 800 km hraða þar sem flugstjórinn tæki ákvarðanir sínar á þeim forsendum að þær hverfðust um það að sýna vald hans? Það er aldrei góð meðferð á valdi.
Herra forseti. Svo ég haldi nú áfram að vitna í smábútum í hv. fyrrverandi þingmann, Ögmund Jónasson, þá hefur hann einmitt haldið því fram að þetta mál sé miklu stærra en flokkapólitík. Ég er honum hjartanlega sammála. Þetta mál ætti núna, ef hér væri allt með felldu á þinginu, að vera í sameiginlegu ferli okkar allra sem hér erum inni þannig að endaniðurstaðan á málinu yrði eins hagfelld og hægt er. Ögmundur kemur einmitt inn á þetta, og ég mun fara betur yfir það í næstu ræðu. Hér innan húss hverfast þessi mál nokkuð um flokkslínur, þó að það sé nánast einungis einn flokkur og jú annar minni með sem eru á móti þessum gjörningi hér inni. Ögmundur segir orðrétt, með leyfi forseta: „En það er svo undarlegt að þegar rætt er um málið manna á milli, úti í samfélaginu, þá blasir við allt önnur mynd. Þar eru hlutföllin allt önnur. Þar er fólk sem kaus Sjálfstæðisflokkinn, Framsóknarflokkinn og Vinstrihreyfinguna – grænt framboð í góðri trú, á allt öðru róli en meintir fulltrúar þeirra á Alþingi.“ - Meintir fulltrúar þeirra á Alþingi. Og takið eftir því að þessi ágæti fyrrverandi kollegi okkar segir: Fólkið kaus þessa þrjá flokka í góðri trú. En flokkarnir þrír eru gersamlega að bregðast sínum kjósendum. Þó að þeir séu í smekkbuxum og með álímdan hártopp og guð má vita hvað, og í nýjum skóm, þá eru þau samt að bregðast kjósendum sínum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar til að halda aðeins áfram með þá hugleiðingu sem ég var komin inn á hérna áðan um það hvernig vinna á saman og hugmyndafræði um það sem í daglegu tali er kallað CRM. Þar snýst hugmyndafræðin um að komast að niðurstöðu með gagnrýninni hugsun, að viða að sér upplýsingum og reyna síðan að komast að því hvað er rétt, það er ekki í neinum Morfís-stíl eða niðurstaðan um hver hafði á réttu að standa. Ég léti mér það í léttu rúmi liggja ef ég yrði leiðréttur hér varðandi einhverja hluti. Ég yrði þakklátur fyrir það. En ekki er boðið upp á að leiðrétta. Hér er talað í fullyrðingum þegar maður spyr, en maður fær ekki svör við þeim spurningum sem eru hvað áleitnastar og skipta hvað mestu máli.
Herra forseti. Ég tek mjög undir það sem hv. þingmaður sagði í þessu seinna andsvari. Og auðvitað er það þannig að hv. þingmenn eins og hv. formaður utanríkismálanefndar þarf ekkert að taka þátt í þessu með okkur ef hún telur sig vera búna að gera skyldu sína og nennir ekki að hanga yfir okkur. Það er hennar fullkomni réttur. Það er hins vegar angi af þessu máli, tel ég, sem er plagsiður í íslenskri pólitík, að menn viðurkenna ekki mistök hvað sem á dynur. Verið er að grafa holu upp á 100 milljarða í Vatnsmýrinni af því að menn gangast ekki við mistökum. Hér er verið að offra framtíð þjóðarinnar, barnanna okkar og barnabarna, af því að menn viðurkenna ekki mistök. Og halda menn að þann hóp sem hér situr inni langi eitthvað í fyrirsjáanlegri framtíð til að segja við þessa sömu aðila: Við sögðum ykkur þetta. Við vöruðum ykkur við. Það er ekki það sem okkur langar til. Við viljum taka saman höndum með þessu fólki og ganga þannig frá þessu máli að það sé til sóma.
Herra forseti. Mér þykir hlýða, þegar hér er komið í umræðunni, að draga saman helstu þætti. Áður en ég geri það vil ég samt varpa fram einni spurningu: Sögðu ríkisstjórnarflokkarnir þrír og sögðu fylgihnettirnir þrír kjósendum það fyrir síðustu kosningar að þeir myndu afsala auðlindum þjóðarinnar í þeim mæli sem lýst er í lögfræðilegri álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, að erlendir aðilar myndu a.m.k. fá óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar? Það er einmitt þetta sem ríkisstjórnin situr uppi með: Hún leggur fram mál. Hún leitaði eftir áliti færustu manna. Allt eru það vönduð og góð álit og höfundum sínum til sóma. Þeir tveir sem hér hafa oft verið nefndir, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson, fjalla annars vegar um mögulegan árekstur þeirra gerða sem fylgja þessum orkupakka við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, og á hinn bóginn fjalla þeir um ýmis áhrif af innleiðingu orkupakkans. Hvað fyrra atriðið varðar er niðurstaða þeirra sú að verulegur vafi, það er þeirra orðalag - ég undirstrika orðið verulegur, það er árétting af þeirra hálfu og það að tvítaka það er önnur árétting - að verulegur vafi leiki á því að þau ákvæði sem þarna er verið að innleiða standist stjórnarskrá lýðveldisins. Á hinn bóginn fjalla þeir um áhrif af innleiðingunni og komast að þeirri niðurstöðu sem ég gat um í upphafi ræðu minnar, og það er ítrekað í álitinu, að erlendir aðilar komist í þá aðstöðu með samþykkt þessa orkupakka að geta haft a.m.k. óbein áhrif, þeir skilja það eftir hvort þau séu að einhverju leyti bein, herra forseti, á skipulag, á ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Það er af þessum ástæðum sem við erum hér, þingmenn Miðflokksins, að fjalla um þetta mál og spörum okkur hvergi. Hér eru undir hagsmunir barna okkar, barnabarna og óborinna kynslóða í landinu. Þegar á reyndi fyrir 25 árum voru hér menn sem höfðu bein í nefinu og létu það ekki yfir sig ganga, við samþykkt EES-samningsins, og tóku ekki annað í mál en að fiskveiðiauðlindin yrði ekki undir í því máli. Nú er allt annað uppi. Nú virðast vera hér menn sem ráða fyrir löndum, með þeim fylgitunglum sem eru sveimandi í kringum þá og þessa þrjá ríkisstjórnarflokka, sem vilja og ganga fast fram í því, samþykkja að erlendir aðilar nái ítökum í annarri auðlind, sem er orkuauðlindin. Málið var kynnt með þeim hætti, herra forseti, að til þess að vega upp augljósa veikleika ætti að setja lagalegan fyrirvara. Engin greining hefur farið fram á því með hvaða hætti þessi fyrirvari nær að upphefja þau vandamál sem eru í þessu máli. Og það hefur verið gerð mikil leit að honum eftir að hann gufaði skyndilega upp í ræðu hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins upp úr kl. fjögur 15. maí þegar hann greindi frá því að fyrirvarinn væri nánast ekki til sem slíkur, en ég sé að hann er hér kominn í drögum að reglugerð eins og að einhver texti í reglugerð megni að upphefja þjóðréttarlegar skyldur sem við öxlum með því að samþykkja þennan orkupakka. Hér er fjölda spurninga ósvarað varðandi fjórða orkupakkann, varðandi reynslu Norðmanna sem beittu sér fyrir og settu átta fyrirvara. Og það þarf líka, herra forseti, að skýra afar sérkennileg ummæli álitsgjafa ríkisstjórnarinnar sem hingað kom, svissnesks lögmanns.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir ræðuna. Ég hef verið að velta fyrir mér hvað liggur í þessum orðum; skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlindarinnar, hvað það þýðir í raun og veru fyrir okkur. Ég hef hingað til verið að velta því svolítið fyrir mér hvort það tengist einhverjum böndum, þau drög sem liggja í samráðsgátt stjórnvalda þar sem fjallað er um breytingar á stjórnarskránni með tilliti til auðlinda. Ég ímynda mér einhvern veginn að þetta hangi saman, að það þurfi hreinlega að fara í það að huga að breytingum á stjórnarskrá svo allt planið gangi upp. Þess vegna myndi ég gjarnan vilja heyra betur hvað felst í þessum þriðja orkupakka og hvað hv. þingmaður á við þegar hann talar um skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda, sem sannarlega kemur fram í þriðja orkupakkanum. Erum við þá að hugsa um virkjanirnar? Erum við að hugsa um bara það vatnsafl? Við erum með uppistöðulón og svo lengi mætti telja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mig langar að segja varðandi stuðningsmenn og stuðningsflokka ríkisstjórnarinnar að út af fyrir sig er hægt að skilja stuðning að óséðum pakkanum, stuðning Samfylkingar og Viðreisnar. Þessir flokkar hafa í raun og veru ekki nema eitt málefni til að berjast fyrir, það er aðild að Evrópusambandinu. Þeir líta náttúrlega þannig á að með samþykkt þessa orkupakka væri stigið mikilvægt skref í þá átt. Að sama skapi virðast þeir líta þannig á að synjun af hálfu Íslendinga um að samþykkja ítök erlendra aðila í íslenskar orkuauðlindir í eigu þjóðarinnar gæti með einhverjum hætti truflað leiðina sem þeir vilja fara í Evrópusambandið. Ég get því alveg skilið það og auðvelt er að átta sig á stuðningi þessara aðila. Ég viðurkenni, herra forseti, að ég þekki engan sem skilur þankagang Píratasafnaðarins og ætla ekki að reyna að skilja hann. En mér er með öllu óskiljanlegt hvernig þeir þrír flokkar sem eiga sér langa og virðulega sögu hér geta yfir höfuð lagt nafn sitt við þennan óskapnað sem liggur fyrir. Þetta mál er algerlega vanbúið, algerlega ófullnægjandi undirbúningur. Það er ótal spurningum ósvarað. Og svo ber við að þeir sem hafa valist til ábyrgðarstarfa á vettvangi þingsins koma í ræðustól og er varla hægt að skilja það öðruvísi en að þeir nenni ekki að sinna því að svara áleitnum spurningum sem eru uppi í þessu máli. Hvílík framganga, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Ég get vel tekið undir að það er ekkert óeðlilegt að Evrópusinnuðu flokkarnir á þingi geri allt sem í þeirra valdi stendur til að fá algjöra innlimun í Evrópusambandið, ef ég get notað það orð eða orðalag. En ég get algerlega tekið undir að mér finnst undarlegt að horfa á flokka eins og Sjálfstæðisflokkinn, Framsóknarflokkinn og svo Vinstri græna. Það er alveg furðulegt að þeir þrír flokkar hafi ekki það vit að bera að nýta sér þá lögformuðu leið að senda orkupakka þrjú í sáttaferli til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Segjum að það muni ekki ganga upp - nú ætla ég að nota orðið neyðarhemill, þá ætti það að vera þessum flokkum neyðarhemill að fresta málinu alla vega þar til búið er að úrskurða í Noregi 23. september næstkomandi. Við erum búin að bíða, ég held að enginn verði pirraðir út í okkur þótt við bíðum í nokkra mánuði og gera hlutina rétt, leggja út af reynslu annarra þjóða o.s.frv.
Herra forseti. Það verður ekki sagt að glæsibragur sé yfir Sjálfstæðisflokknum þegar hann fagnar nú 90 ára afmæli, flokkur sem hefur litið á sig og kynnt sig sem kjölfestu í íslenskum stjórnmálum. Af hálfu fræðimanna flokksins er kenning um að ef hans nýtur ekki við þá ríki glundroði, svokölluð glundroðakenning. Aðrir fræðimenn og að sumu leyti hinir sömu hafa uppi aðra kenningu, þ.e. að landsfundur Sjálfstæðisflokksins sé slík samkoma að jafna megi við þjóðfundi, þar séu í raun og sanni ráðið ráðum hins íslenska samfélags og þjóðfélags. Þetta hefur ítrekað komið fram í mjög hátimbruðum og hátignarlegum skrifum í því blaði sem eitt sinn var málgagn flokksins, Morgunblaðinu. Að það skuli koma í hlut þess flokks að ætla að standa að því hér og beita sér fyrir því af alefli að hér sé erlendum aðilum veitt íhlutun í orkuauðlindir þjóðarinnar sem lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar leggja nánast að jöfnu við að erlendum aðilum yrði falin ákvörðun um fiskveiðiafla á Íslandsmiðum. Þetta er þvílíkt hlutskipti að það hefur ekki nokkur maður getað séð það fyrir. Framsóknarmaddaman, sú virðulega frú og á stundum tilkippileg í samstarf við aðra flokka, er núna ekki eins prúðbúin og stundum áður, þarf að skreyta sig með álímdum einhverjum höfuðtopp eða lokk. Vinstri grænir, sem byggja á þjóðernissinnaðri kennd og landvörnum, skuli þegar þeir nú í fyrsta sinni [[Forseti hringir.]]stýra hér ríkisstjórn í lýðveldinu, [[Forseti hringir.]]bera ábyrgð [[Forseti hringir.]]á ríkisstjórnarforystu [[Forseti hringir.]]stjórnar sem ætlar er að [[Forseti hringir.]]veita erlendum aðilum þessi ítök [[Forseti hringir.]]í orkuauðlindir þjóðarinnar. Hvaða orð má hafa um þetta, herra forseti?
Forseti ætlar ekki að velja orðin fyrir hv. þingmann. Hins vegar vill hann minna hv. þingmann á að virða ræðutíma.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðuna. Það er hollt að skoða reglulega á löngum ferðum hvaðan var farið af stað og ekki síður hvert skal halda. Það er nú svo í þessu máli að við höfum farið ansi víða vegna þess að málið er stórt. Það er ekki svo að við séum búnir að missa sjónar á því hvert skuli halda. En ég hef á tilfinningunni að það sé rétt sem hv. þingmaður er að ýja að, ef ég skil hann rétt, að af því hve málið er stórt og víðfeðmt hafi kannski í meðförum hv. utanríkismálanefndar á lokametrunum verið stokkið svolítið á ákveðna og afmarkaða þætti málsins sem fólk taldi að væru lausnarorð til þess að geta leyft kerfinu að hafa sinn gang. Það sem er verið að bjóða upp á hér í umræðunni, að þetta snúist allt um neytendavernd, á við í meginlandshugmyndafræði en ekki á Íslandi, ætla ég að leyfa mér að segja fullum fetum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann sjái þetta mál á sama hátt og ég, að hér sé verið að stökkva á ákveðin orð án þess að kafa dýpra í það hvað stendur þeim að baki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni kærlega fyrir andsvarið. Hann gat um störf á vettvangi utanríkismálanefndar. Ég hafði tækifæri til að sitja nokkra fundi nefndarinnar í aðdraganda þessa máls. Ég tek eftir því að formaður og ýmsir aðrir nefndarmenn ljúka miklu lofsorði á eigin störf og telja þau hafa verið hin ágætustu. Ég vil ekki varpa rýrð á störf annars fólks með nokkrum hætti, en þegar því er haldið fram að haldnir hafi verið heilir níu fundir í utanríkismálanefnd um þetta mál, hvað á maður þá að segja við slíku? Er það mikið eða lítið þegar hagsmunir þjóðarinnar eru undir, þegar spurningin um það hvort erlendir aðilar fái ítök í orkuauðlindum þjóðarinnar er undir? Eru þá níu fundir mikið eða lítið? Ég var viðstaddur og tók þátt í fundi þar sem mættur var prófessor Davíð Þór Björgvinsson, höfundur fræðirits um Evrópurétt og nú varaforseti Landsréttar. Í svari við spurningu frá mér á fundinum, um þjóðréttarlegt gildi hins lagalega fyrirvara, sagði hann í áheyrn fundarmanna, þar á meðal hv. formanns utanríkismálanefndar, að hann hefði náttúrlega ekkert gildi í þjóðréttarlegum skilningi - og hann bætti því við að hann væri til heimabrúks. Ég skal ekki segja nákvæmlega hvort lagaprófessorinn og dómarinn átti við heimabrúk, þannig að honum yrði yrði veifað framan í kjósendur eða þannig að hann yrði notaður til að róa þingflokk Sjálfstæðisflokksins, sem a.m.k. lengi vel var órólegur yfir þessu máli. En þetta sagði hann og ég [[Forseti hringir.]]furða mig á því að hv. formaður utanríkismálanefndar [[Forseti hringir.]]skuli ekki hafa dregið neinar ályktanir af þessum svörum prófessors Davíðs Þórs Björgvinssonar á umræddum fundi utanríkismálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það liggi þannig í þessu að væntanlega hefur meiri tíma verið eytt í að rýna álit ákveðinna manna og mögulega kvenna en annarra og meiri tíma eytt í að rýna þá niðurstöðu sem menn og konur vildu sjá en að rýna texta og efni sem varðaði það sem rétt væri, þ.e. hvað væri fært og það er þessi stjórnarskrárvandi. Þetta er alþekkt og til eru fræðikenningar um þetta í rökfræði þegar mönnum fatast fótur og þeir hengja sig á efnisatriði sem er niðurstaða máls og byggja allan sinn málflutning utan um það en leita ekki að rökum og komast að niðurstöðunni síðar eftir nákvæma könnun. Ég mun kannski koma betur inn á það í nokkrum ræðum sem ég er með undirbúnar um það að rýna þann lagatexta sem liggur til grundvallar þeim álitum sem gefin hafa verið. Ég held að það sé mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir hvað þetta þýðir í raun þegar við þurfum að fara að vinna eftir þeirri niðurstöðu sem ákveðið var að hengja sig á: Já, við verðum að innleiða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemdir hans. Það er engin ástæða til að draga fjöður yfir það að leitað var til hóps fræðimanna og lögð fyrir þá sú spurning hvort ákvæði gerða í þessum orkupakka rækjust á við stjórnarskrána og að þessum fræðimönnum ber ekki öllum saman. Allt eru þetta hinir virtustu og ágætustu fræðimenn sem hafa getið sér gott orð fyrir þekkingu sína á lögum og það eru engin sérstök tíðindi að lagamönnum beri ekki saman. Ríkisstjórnin situr hins vegar uppi með það að tveir þessara álitsgjafa, sem með því að skrifa álit í þágu ríkisstjórnarinnar eru náttúrlega orðnir lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar, færa mjög ítarleg rök fyrir því að verulegur vafi leiki á því hvort samþykkt þessa orkupakka leiði af sér árekstur við stjórnarskrá lýðveldisins og fjalla sömuleiðis mjög ítarlega, og að einhverju leyti mun ítarlegar en gert er í öðrum álitum, um afleiðingar af samþykkt þessa orkupakka. Þar ber hæst þá niðurstöðu þeirra að erlend stofnun fái a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu auðlinda. Þeir taka sömuleiðis fram að valdframsal af því tagi sem hér er uppi sé meira en áður hefur sést síðan við gerðumst aðilar að sáttmálanum um Evrópska efnahagssvæðið. Ríkisstjórnin verður að gera betur en að bera á borð eitthvert klastur, einhvern fyrirvara sem reyndist nú gufaður upp á tímabili og leit [[Forseti hringir.]]hefur staðið yfir. Það verður að vinna þetta mál miklu betur en raun ber vitni.
Hæstv. forseti. Hjörleifur Guttormsson, fyrrverandi ráðherra, segir í grein sem Morgunblaðið birti eftir hann um þriðja orkupakka ESB að ríkisstjórnin sé að fegra þann pakka og segi ekki heiðarlega frá álitum lögfræðinga um málið. Jafnframt varaði Hjörleifur við því í grein sinni að ESB verði færð yfirráð yfir auðlindum landsins í gegnum orkupakkann. Núna er staðan þannig að utanríkisráðherra ætlar Alþingi samkvæmt ofangreindu að innleiða orkupakka þrjú með þeim fyrirvara að viðkomandi bindandi reglur hans komi ekki til framkvæmda nema þingið heimili lagningu sæstrengs til raforkuflutnings frá Íslandi. Hjörleifur Guttormsson segir í greininni, með leyfi forseta: „„… þá þarf jafnframt að taka á nýjan leik afstöðu til þess hvort reglurnar standist stjórnarskrá“. Með þessu á að læða í gegn staðfestingu Alþingis á orkupakka þrjú, sem augljóslega stríðir gegn stjórnarskrá lýðveldisins“ - að hans mati og viti - „og óumdeilanlega yrði virkur ekki síðar en með lagningu sæstrengs.“ Það er ágætt að minnast þess að Friðrik og Stefán Már, sem okkur hefur verið tíðrætt um hér í dag, segja í álitsgerð sinni, með leyfi forseta: „Það er réttur EES/EFTA-ríkjanna samkvæmt EES-samningnum að neita upptöku gerða í EES-samninginn og eftirfarandi innleiðingu á viðkomandi gerðum …“ Þeir segja áfram: „Slíkt kallar hins vegar á sáttameðferð á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, …“ Þeir gera einnig að umtalsefni þá annmarka sem birtast á boðuðum fyrirvara vegna sæstrengs, með leyfi forseta: „Þessi lausn er þó ekki gallalaus.“ Lögmennirnir taka fram að ef Alþingi aflétti fyrirvörunum við fyrirliggjandi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017 ber þinginu m.a. að gæta að því hvort þær ESB-gerðir sem ákvörðunin tekur til samræmist stjórnarskrá lýðveldisins. Það er sama hvort sæstrengur sé til staðar eða ekki. Þeir segja, með leyfi forseta: „Það breytir því þó ekki að þriðji orkupakkinn verður ekki tekinn upp í íslenskan landsrétt nú nema hann standist stjórnarskrána. Verður ákvörðun Alþingis um hvort aflétta eigi stjórnskipulegum fyrirvara Íslands við þriðja orkupakkann og innleiða hann í íslenskan landsrétt að miðast við þá forsendu að grunnvirkjum yfir landamæri verði komið á fót hér á landi, …“ Þetta er býsna skýrt hjá þeim félögum og ég skil vel að Hjörleifur Guttormsson hafi vitnað til þeirra með svo afgerandi hætti og hann virðist gera. Ég er farin að hallast á þá skoðun að við séum að byrja á röngum enda. Það er verið að innleiða í rangri tímaröð það sem er að gerast og ég velti fyrir mér af hverju það er gert. Ég þreytist sjaldan á að fjalla um það að 23. september nk. mun stjórnlagadómstóll í Noregi taka sitt mál til úrskurðar. Þar með finnst mér eðlilegt að við bíðum í nokkra mánuði hér á landi til að vita með óyggjandi hætti hvaða niðurstaða verður hjá þeim í Noregi. Hitt er svo það sem við höfum ítrekað bent á að það er lagalega réttast að vísa orkupakka þrjú til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Með því er ekki verið að gefast upp fyrir kerfinu. Við erum einmitt að virða þann auð sem finnst í embættismönnum og fá þá til að framkvæma það sem okkur finnst vera eðlilegt að gera á þessu stigi málsins. Það hlýtur að vera akkúrat núna sá tímapunktur sem við leitum réttu leiðanna. Mér finnst kannski gáfulegast að byrja á því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna vegna þess að hún, þrátt fyrir að margt í henni sé eitthvað sem hefur verið rætt hér áður, kemur inn á eitt sem varð allt í einu mjög ljóst, fyrir mér alla vega, og er afar áhugavert, þ.e. réttur EES-ríkjanna að hafna innleiðingu, sagði hv. þingmaður. Það er rétt, það er réttur okkar og er hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í 93. gr. samningsins segir: „Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skulu teknar með samkomulagi milli bandalagsins annars vegar og EFTA-ríkjanna, sem mæla einum rómi, hins vegar.“ En hvernig er þetta mál vaxið ef við skoðum það í grunninn? Noregur hefur sett átta fyrirvara við þessa innleiðingu. Ísland hefur sett - eru það einn eða tveir? Getur einhver svarað því? Eða eru þeir þrír, eða eru þeir fjórir? En þeir eru ekki endilega þeir sömu og fyrirvarar Noregs. Liechtenstein hefur hins vegar innleitt. Hér tala EES-ríkin ekki einum rómi. Þetta mál er bara ekki útkljáð í sameiginlegu EES-nefndinni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái þetta á sama hátt og ég, að hér sé áskilnaðurinn fyrir 93. gr. EES-samningsins, um að EES-ríkin tali einum rómi, bara alls ekki uppfylltur og það að bíða eftir niðurstöðu stjórnlagadómstólsins í Noregi sé raunverulega bara heilbrigð skynsemi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er alveg ljóst í mínum huga að einhvers konar flækjustig mun myndast af því að við erum að fara þessa leið. Við erum að tala um ályktun sem afléttir stjórnskipulegum fyrirvara eins og það kallast, síðan liggja fyrir okkur a.m.k. tvö lagafrumvörp, ef ég hef tekið rétt eftir. Segjum svo að það verði samþykkt, eða synjað og þá munu þessir stjórnskipulegu fyrirvarar falla úr gildi. Getur verið að þá þurfi málið í heild sinni að fara aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Ég tel þetta vera svo mikið flækjustig á svo einföldu máli að það er hreint með ólíkindum, þar sem við vitum að Norðmenn voru með átta fyrirvara. Við vitum að til þeirra hefur ekki verið tekið og þeir bíða niðurstöðu úr því. Þess vegna finnst mér að við eigum að læra af þeirri reynslu sem birtist í Noregi, og hvort það sé ekki best fyrir okkur á þessum tímapunkti að fá lögformlega leið í gegnum EES-nefndina þannig að við séum að gera hlutina rétt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það sé akkúrat málið, af hverju liggur svona ofboðslega á þessu máli? Af hverju er þessi gríðarlegi þrýstingur frá, ég leyfi mér að segja Evrópusambandinu, að klára þetta? Jú, það er vegna þess að markmiðssetningar sambandsins eru á þann veg að það þarf nauðsynlega á löndum að halda eins og Íslandi og Noregi, sem eiga gríðarlegar auðlindir af endurnýjanlegri hreinni orku sem falla fullkomlega að markmiðum sambandsins í loftslagsmálum fram til ársins 2050, og að flýta sem mest má aðgengi Evrópusambandsins að þeim auðlindum. Hrein orka fyrir allt Evrópusambandið. Væri ekki alveg fullkomið, fyrst Norðmenn eru með þetta uppsteyt að vera að þvælast með einhverja fyrirvara, að svara þeim ekki í 14 mánuði, 15 eða 16 eða hvað þarf til? Að svara þeim hreinlega ekki og fá svo Íslendingana til að samþykkja innleiðinguna og segja svo í pólitískri yfirlýsingu: Jú, jú, þetta er allt í lagi. Við kíkjum á þetta, þið farið bara heim og segið að þetta sé ígildi samnings. Þegar það er búið eru Ísland og Liechtenstein komin á sama punktinn, þ.e. full innleiðing. Þá er Noregur kominn í vanda með fyrirvara sína, að vera eina ríkið þegar málið í raun er svo vaxið að meiri hluti EES-landanna er bara alls ekki sáttur við þessa innleiðingu. Einhver hlýtur ástæðan að vera. Ég spyr hv. þingmann: Getur verið að svona liggi í málinu?
Hæstv. forseti. Þetta er áhugaverð pæling því að í upphafi fengum við þær fréttir að við þyrftum að samþykkja þetta þar sem við værum það ríki sem stæði eftir, hin ríkin væru búin að innleiða allt hjá sér og allt í góðum málum. Þess vegna er svo mikilvægt að við fáum þessa síðari umr. hér um málið þar sem við lærum, eins og ég hef kallað það, nýjan sannleika. Segjum að þetta gangi eftir, að við innleiðum orkupakka þrjú, þá er einmitt hægt að nota sömu rök gagnvart Noregi. Þess vegna ættum við að bíða í nokkra mánuði til að fá málið algerlega á hreinan stað og byrja svo þaðan og taka örugg og ákveðin skref í þá átt að ganga að þessu samkomulagi á okkar forsendum. Það er eiginlega svolítið furðulegt að upplifa þennan hraða sem á að vera á málinu. Það er líka dálítið furðulegt að upplifa vöntun á, ég vil segja fjölmiðlaumfjöllun. Við höfum einna helst lesið greinar í Bændablaðinu eins og við höfum ítrekað bent á. Greinar hafa birst í Morgunblaðinu. En víðar höfum við varla séð ábyggilega umfjöllun um þetta gríðarlega mikilvæga mál sem orkupakki þrjú er og í framhaldinu orkupakki fjögur. Það virðist enginn gefa þessu gaum. Það virðist enginn gefa því gaum á hvaða leið við erum. Því er haldið fram að við séum að ala á ótta. Við erum bara raunhæf, við viljum standa fast í lappirnar. Við viljum vita hvað við erum að gera og við viljum vita hvert við eigum að stefna.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Fram kemur í umsögn Samtaka iðnaðarins við þessu orkupakkabrölti öllu að von sé á fjórða orkupakkanum og að hann sé öllu viðameiri eða víðtækari, ég man ekki hvort orðið er notað, en sá þriðji. Lesa má á milli línanna í umsögninni að samtökin telja ekki síður mikilvægt og jafnvel mikilvægara að gæta íslenskra hagsmuna þegar kemur að fjórða orkupakkanum. Nú liggur fyrir að einhverjir í stjórnsýslunni, hagsmunasamtök, mögulega einhverjir þingmenn og ráðherrar, hafa upplýsingar um innihald fjórða orkupakkans. Maður veltir því þá fyrir sér, m.a. út af því sem Samtök iðnaðarins skrifa í umsögn sinni, hvort rétt sé að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara núna áður en við sjáum svart á hvítu hvað er í fjórða orkupakkanum, hvort ekki sé skynsamlegra að horfa á málið í heild, átta sig á því hvort fara þurfi í aðra vegferð með að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara þegar orkupakki fjögur kemur eða hvort niðurstaðan verði sú að þegar hinn víðtækari pakki kemur þurfi ekki að fara þessa leið fyrir þingið vegna þess að við verðum búin að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara í orkupakka þrjú. Getur verið að túlkunin verði sú að þetta sé þannig framkvæmd og þannig breyting að þess muni ekki þurfa, að þetta sé tæknileg breyting, eins og það er gjarnan orðað þegar verið er að bæta við reglur og slíkt?
Hæstv. forseti. Þetta er mjög áhugavert. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Eins og þetta virðist blasa við okkur í Noregi var orkupakki þrjú innleiddur þar. Eftir stendur að taka þarf ákvörðun um hvort rétt hafi verið staðið að málum. Ég held að það séu 14 til 16 mánuðir síðan fyrirvarar voru settir fram þar og síðan hefur ekkert til þeirra spurst. Miðað við það að strax er farið að innleiða það sem kemur fram í orkupakka fjögur í Noregi, það er alla vega farið að huga hressilega hratt að þeirri innleiðingu, getur maður ímyndað sér að það sama verði uppi á teningnum hér. Það sem verra er að nú höfum við alls ekki séð hvað felst í orkupakka fjögur og höfum því ekki hugmynd um hvað er í honum; við vitum þó að hann er 1.000 blaðsíður. Ég er ekkert viss um að sú afgreiðsla, ef allir hlutir eru eins og mér sýnist blasa við, fari í gegnum þingmenn á Alþingi Íslands. Það kæmi mér ekkert á óvart að það sé þessi pakki sem skiptir hvað mestu máli til að geta komið pakka fjögur hratt og örugglega í gegn. Alla vega sýnist mér það líta þannig út ef við horfum til Noregs.
Virðulegur forseti. Það er ósköp eðlilegt að þingmenn staldri við og velti því fyrir sér hvort sú töf sem orðið hefur á innleiðingu á orkupakka þrjú hér á Íslandi sé e.t.v. það besta sem komið hefur fyrir lengi. Sú töf sem orðið hefur á innleiðingunni gerir að verkum að nú sjáum við glitta í það sem bíður okkar í orkupakka fjögur. Við vitum að það eru aðilar í samfélaginu, hagsmunasamtök og fleiri, sem virðast hafa fengið einhverja kynningu á þessu. Í svari utanríkisráðuneytisins segir að starfandi sé starfshópur sem er að fjalla um orkupakka fjögur. Ég held að það sé ekki síst mikilvægt þess vegna að við stöldrum við og veltum spurningum upp og spyrjum hreinlega - höldum áfram að spyrja í von um að fá einhver svör frá þingmönnum stjórnarflokkanna eða þeim þingmönnum sem fylgja því að innleiða þennan orkupakka - hvort þeir hafi fengið kynningu á því hvað felst í fjórða pakkanum, hvort það sé mat sérfræðinga sem vinna fyrir ríkisstjórnina að innleiðing á fjórða orkupakkanum sé beint framhald, eðlilegt framhald, af orkupakka þrjú. Ef svo er hljóta stjórnarþingmennirnir að hafa fengið kynningu á því hvaða breytingar verða gerðar á orkuumhverfinu þegar fjórði pakkinn verður innleiddur. Ég mun í ræðu minni á eftir leitast við að segja örlítið frá því að í dag var birt á heimasíðu Evrópusambandsins yfirlýsing og smáúttekt á því að búið sé að fara með þennan fjórða pakka í gegnum ferlið, ef ég hef skilið það rétt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Ég er ekkert viss um að stjórnarþingmenn hafi fengið kynningu á orkupakka fjögur. Stundum hefur því verið haldið fram að þingmenn séu minnstu peðin á borðinu og það séu aðrir sem taki ákvarðanir sem skipta máli. Ég vel hreinlega að trúa því ekki að þeir ágætu hv. þingmenn sem oftast sitja hér með okkur séu svo fastir í framsögn sinni að þeir geti hafa séð hvað felst í orkupakka fjögur og velji að koma ekki hér til svara við okkur sem höfum ítrekað kallað eftir upplýsingum um hvað felst í orkupakka fjögur ef hann er kominn einhverja leið inn í okkar íslenska stjórnkerfi. Ég ítreka að ég held að við þingmenn séum oft og tíðum minnstu peðin á borðinu. Við reynum að leita eftir svörum og sannleika í því sem við viljum halda á lofti og ég held að fólk geri það almennt af heilum hug. Það breytir ekki því að það væri ósköp gott fyrir okkur að fá kynningu á orkupakka fjögur sé hann komin inn í stjórnkerfið, ég verð að vera sammála því.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að auglýsa eftir því hvar og hvernig því var svarað því að hér var líka óskað eftir að afmá Ísland af þessum svokallaða PCI-lista. Ég er með skýrslu eða yfirlit frá Evrópusambandinu síðan í mars sem heitir „Clean energy for all Europeans“, eða hrein orka fyrir alla Evrópubúa, þar sem Ísland reyndar sést ekki. En þar er snúra teiknuð inn á frá Skotlandi út á Atlantshafið og ég geri ráð fyrir að hún liggi ekki til Færeyja heldur til Íslands. Eða kannski liggur hún fram hjá á Íslandi? Ég veit það ekki. En gera má ráð fyrir að þetta sé tengingin við Ísland og þess vegna hlýtur stjórnarmeirihlutinn að hafa upplýsingar um hvernig standi á því að þetta sé enn þá þar inni. Ég tók eftir öðru í dag á heimasíðu Evrópusambandsins. Enn þá er fjallað um þennan fjórða orkupakka eða þá stefnu þeirra sem þeir kalla hreina orku fyrir alla Evrópubúa og þar segir - og ég fæ ekki annað séð en að þetta sé nýtt, hafi komið fram í dag, ég hef samt fyrirvara á því að eitthvað hafi farið fram hjá mér - að Evrópusambandið hafi nú þegar afgreitt uppfærslu á orkustefnu sinni, umhverfi, eða rammanum, og hvernig eigi að komast frá því að nota jarðefnaeldsneyti í hreinni orku o.s.frv. Þessu plaggi er síðan skipt niður í nokkra hluta; orkunýtni bygginga, endurnýjun orku, orkuöryggi eða nýtni o.s.frv. Síðan er eitt í þessu öllu saman sem heitir „Electricity market design“. Með leyfi forseta, ég myndi leyfa mér að þýða það í rauninni sem virkni markaðarins eða hvernig markaðurinn á að virka. Þegar skoðað er nánar hvað þarna er átt við er ýmislegt sem kemur fram, m.a. er fjallað um uppfærslu á þessari svokölluðu ACER-stofnun. Ég leyfði mér að reyna að þýða þetta lauslega, ég hef fyrirvara á því, þetta er ekki þýtt af löggiltum aðilum. Þar segir, með leyfi forseta: Í ljósi þeirra áskorana sem fram undan eru fyrir raforkumarkað Evrópusambandsins og breytingar sem gerðar eru á öðrum hlutum stefnunnar - þ.e. þeirri stefnu sem ég nefndi áðan, um hreina orku fyrir alla Evrópubúa - hefur hlutverk ACER á orkumarkaði og að tryggja öruggt framboð orku aukist. ACER var stofnað undir þriðja orkupakkanum og þá var hlutverkið aðallega bundið við samræmingu, ráðgjöf og eftirlit. En þar sem nýjar reglur um markaðinn munu þýða samstarf yfir landamæri - en skortur var á því, sem sagt í gömlu stefnunni - er svæðisbundið eftirlit yfir landamæri talið hugsanlegt vandamál með hættu á ólíkum ákvörðunum og óþarfatöfum. Við þessu á sem sagt að bregðast með því að uppfæra þessa stofnun, ACER. Síðan segir í minni þýðingu, ég tek það fram: Til viðbótar við samræmingu aðgerða innlendra orkueftirlitsstofnana hafa ACER því verið veittir auknir möguleikar á þeim sviðum þar sem ólíkar innlendar ákvarðanir geta haft áhrif yfir landamæri og eru líklegar til að leiða til vandamála fyrir orkumarkaðinn, þ.e. ef innlendir aðilar taka ólíkar ákvarðanir þá getur það skapað vandamál fyrir heildina. Til dæmis mun ACER hafa eftirlit með svæðisbundnum aðilum í framtíðinni, svæðisbundnum samræmingarstöðvum þar sem kerfisstjórar eða flutningskerfisstjórar ákvarða, og þar sem brotin eða ósamhæfðar aðgerðir gætu haft neikvæð áhrif inn á markaðinn og neytendur. Fyrirhuguð nálgun mun einnig skýra regluverkið þannig með því að kynna beint samþykki ACER í staðinn fyrir sérstakt samþykki allra innlendra eftirlitsaðila. Þær innlendu stofnanir sem hluti af ACER munu taka ákvörðun um þessi mál með meiri hluta atkvæða. Gróft sagt er verið að færa meira vald til þessarar stofnunar. Hún mun geta skipt sér meira af því sem gerist innan þeirra ríkja sem taka þátt í þessu samstarfi, sem þýðir að hún mun hafa áhrif á Íslandi vegna þess að við erum að fara að innleiða þessar gerðir með húð og hári, eins og við höfum fengið að heyra og margheyrt í þessum ræðustól og í rauninni utan úr bæ. Við hljótum því að kalla eftir að upplýst verði hvort þessi breyting á ACER muni kalla á annan snúning á íslenskri stjórnarskrá og ýmsu fleiru þarf að svara.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Hún var góð. Þetta er algjört lykilatriði og það er svo grátlegt að geta ekki fengið þingmenn, flytjendur málsins, til að setjast niður og ræða þetta við okkur og standa hér upp í ræðustól eða að fá hæstv. forseta Alþingis til að hlusta, ekki bara að passa upp á að form fundarins sé að mestu leyti rétt, heldur til að hlusta á hvað verið er að segja hérna. Það er bullandi þversögn í málflutningnum. Hann er holur. Er verið að innleiða orkupakka þrjú að fullu eður ei? [[Gripið fram í: Alla vega ekki orkupakka fjögur.]]Þetta var gott svar. Við erum alla vega ekki að innleiða orkupakka fjögur, segir hv. varaforseti þingsins og þingmaður, Bryndís Haraldsdóttir, vissari er hún ekki. En við erum sem sagt að innleiða orkupakka þrjú að fullu. Það er nefnilega það sem við höldum að við séum að gera, við sem stöndum hér og mælum á móti þessu. Vegna þess að þegar lög og reglugerðir og lögskýringargögn eru skoðuð kemur í ljós að þetta snýst ekki á nokkurn hátt um neytendavernd fyrir Íslendinga. Þetta snýst um neytendavernd fyrir Evrópubúa. Og full innleiðing brýtur að öllum líkindum í bága við stjórnarskrána. [[Forseti hringir.]] Er það skoðun hv. þingmanns að innleiðingin sem slík og fyrirvararnir sem við hana [[Forseti hringir.]]hafi verið gerðir séu til þess [[Forseti hringir.]]eins að passa upp á að stjórnarskrá Íslands sé ekki brotin [[Forseti hringir.]]en að öðru leyti sé innleiðingin að fullu?
Hæstv. forseti. Innleiðingin er að fullu. Fyrirvarinn er fyrst og fremst til heimabrúks eins og sérfræðingar hafa lýst. Það er hins vegar mjög áhugavert að heyra þingmann Sjálfstæðisflokksins sitja í þingsal og gjamma fram í í staðinn fyrir að taka þátt í umræðunni, hún skrifar greinar í blöð en treystir sér ekki til að standa hér í ræðustól og svara spurningum sem til hennar er beint. Ég skora á hv. þingmann sem situr í salnum enn þá að koma í ræðu og svara því fyrst hún hefur engar áhyggjur af orkupakka fjögur og segir að hann sé ekki til umræðu. Má þá skilja það þannig að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, eða alla vega hv. þingmanni sem situr í salnum, Bryndísi Haraldsdóttur, sé nákvæmlega sama um það hvort orkupakki þrjú leiði af sér einhverja breytingu sem við þurfum að innleiða af orkupakka fjögur? Ætli þingmenn hafi fengið kynningu á því? Eða lítur þingmaðurinn mögulega bara á það þannig að við innleiðum orkupakka eitt. Punktur. Tvö. Punktur. Þrjú. Punktur. Fjögur. Punktur. Svo allt í einu erum við búin að innleiða alla orkupakka eða ramma Evrópusambandsins og hún sé bara sátt og glöð með það, burt séð frá því hvort orkupakki fjögur t.d. kallar á það að við þurfum að breyta stjórnarskrá okkar eða stofnum henni í einhverja hættu, það sé meira valdframsal, hvort það sem kemur fram í orkupakka fjögur um að efla ACER stofnunina geri að verkum að við þurfum að taka upp þær reglur á Íslandi líka. Hefur þingmaður einhverja hugmynd um það? Ég held ekki. [[Gripið fram í.]]Ég held að hv. þingmaður hafi ekki hugmynd um það. Ég skora á hv. þingmann að hætta að gjamma fram í í salnum og koma í ræðu og gefa okkur tækifæri til að spyrja hana þar og ræða þessi mál við hana. Ég held að mjög mikilvægt sé og við höfum það í huga að við erum að innleiða að fullu þessar tilskipanir Evrópusambandsins. Auðvitað hafa menn mismunandi álit á því hvort þær eru varasamar eða ekki, eða hvort þær eru til bóta eða ekki. En það sem hv. þingmaður sagði um fyrirvarann varðandi stjórnarskrána er að sjálfsögðu allt rétt, enda hafa menn svo sem sagt að þetta sé skárra en ekkert. En þetta skipti ekki öllu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. - Víkur þá hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir úr salnum. Mig langar til að koma aðeins inn á þessa innleiðingu. Sé innleiðingin full, sem virðist vera orðið morgunljóst, og að þessir tveir lagalegu fyrirvara sem við setjum á móti þeim átta sem Noregur setur og engum lagalegum fyrirvara sem Liechtenstein setur en þó tali EES-ríkin einum rómi, þá stendur í 36. gr. tilskipunar 72/2009 í c-lið: „að afnema takmarkanir“ - það er sem sagt hlutverk eftirlitsyfirvaldsins, sem er þá Orkustofnun sem heyrir undir ACER - „í viðskiptum með rafmagn milli aðildarríkjanna, þar með talið að þróa viðeigandi flutningsgetu yfir landamæri til að anna eftirspurn“ - þetta er afar mikilvægt - „og auka samþættingu landsmarkaða sem getur auðveldað raforkuflæði innan bandalagsins, …“ Telja menn í alvöru að svona texti sé [[Forseti hringir.]]bara hér heima á Íslandi og [[Forseti hringir.]]varði ekki Evrópusambandið og hagsmuni þess?
Virðulegur forseti. Þegar við erum búin að innleiða gerðir Evrópusambandsins, reglur Evrópusambandsins, þá ber okkur að fylgja þeim eftir. Ég held að 7. gr. samningsins segi að mönnum ber skylda til að sjá til þess að þetta fúnkeri allt og að samræmis sé gætt á innri markaði öllum saman. Það er ekkert aftur snúið þegar búið er að innleiða. Þess vegna er maður svo gáttaður í rauninni, virðulegur forseti, á því sinnuleysi sem hv. þingmenn, eins og t.d. hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttir, sem sat hér í salnum áðan, sýna þessu máli öllu saman þegar það er algjörlega ljóst að vilji Evrópusambandsins er að þróa áfram valdheimildir þessarar stofnunar, ACER, þróa áfram þennan sameiginlega orkumarkað. Þá ætla menn að láta eins og þetta sé ekkert einasta mál.
Herra forseti. Það sem stingur í augun við þann málatilbúnað sem hér er uppi varðandi innleiðingu á orkupakka þrjú er einmitt þetta andvaraleysi. Menn vita í raun ekki hvaða afleiðingar innleiðingin, eins og hún er boðuð, mun hafa. Ég tók eftir því að hv. þingmaður fór í mjög góðri ræðu yfir fyrirvarana sem hér eru settir. Sumir hafa týnst, reyndar hafa þeir fundist aftur o.s.frv. og eru ekki komnir á stjá. Þeir verða settir í reglugerð síðar. Ekki beint sterkt. Þannig að hugleiðingar mínar og það sem ég vil spyrja hv. þingmann um er sem sagt hugur hans til þess arna, hvernig fyrirvararnir eru settir fram, hvort þeir dugi yfir höfuð, hvort þeir séu það sem við mundum kalla „lögformlegir“, vegna þess að ég held, eins og ég sagði í upphafi, að menn séu mjög andvaralausir um þetta mál. Ég held líka, og nefndi það í ræðu minni áðan, að menn séu haldnir því pólitíska heilkenni að geta ekki horfst í augu við að hafa gert mistök, að geta ekki játað á sig mistök. En þegar ljóst verður að þetta eru mistök eru þau bara orðin svo hroðalega dýr, bæði fyrir þjóðina og fyrir þessa þingmenn sjálfa, að ekki verður aftur snúið. Þannig að mig langar sérstaklega að spyrja hv. þingmann út í fyrirvarana sem boðaðir eru með þessu máli: Halda þeir? Eru þeir nægir? Hvernig mætti bæta þá? Það er það sem mig langar að vita.
Hæstv. forseti. Ef ég hef skilið þetta rétt, og vonandi verður fjallað um það síðar í kvöld, nær fyrirvarinn sem setja á í reglugerð, sem dreift hefur verið til alla vega utanríkismálanefndar, og væntanlega eru allir þingmenn komnir með það í hendur í dag, bara til annarrar gerðarinnar sem um er rætt. Burt séð frá því hvernig fyrirvararnir eru teiknaðar upp þá hafa lögspekingarnir sem fjallað hafa um málið sagt að fyrirvarinn sé svo sem ágætur en hann sé aðallega til heimabrúks. Auðvitað gildir enginn fyrirvari sem settur er heima á Íslandi í lögum Evrópusambandsins og þegar, eða ef, við skulum frekar orða það svo, rekið verður mál fyrir EFTA-dómstólnum skiptir voða litlu hvaða fyrirvari er settur í reglugerð heima á Íslandi. Það skiptir bara máli hvað stendur í lögum Evrópusambandsins. Ef við höfum innleitt tilskipanir 713 og 714 og allt í kringum það bix, þá eru það þær sem gilda. Það er það sem blasir við okkur, að sjálfsögðu. Ef við viljum tryggja okkur algjörlega - ég held að stjórnarliðar hafa sagt að þeir séu með belti og axlabönd og veit ekki hvað í þessu máli, en ég held því miður að stjórnarliðarnir séu með allt á hælunum þegar kemur að þessari samlíkingu - er besta leiðin að sjálfsögðu að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og reyna að fá undanþágur frá þessum pakka í heild sinni því að við erum ekkert tengd þessum markaði. Við getum hins vegar aðlagað íslenska löggjöf, breytt henni eins og við viljum til að bæta umsýsluna innan lands til þess ef við viljum gera eitthvað slíkt. Við þurfum ekkert evrópska löggjöf til þess. Við getum fengið fyrirmyndir alls staðar að.
Herra forseti. Ég hef lengi haldið því fram, eða u.þ.b. jafn lengi og ég hef verið í pólitík, að innleiðingu annars orkupakkans, sem Íslendingar innleiddu með fádæma „bravör“ og voru miklu kaþólskari en páfinn, og ég hef lengi haldið því fram að í raun og veru hefðum við ekki þurft að innleiða þann pakka og hefðum hæglega getað fengið undanþágur frá því. Ég hef haft það á tilfinningunni mjög lengi og er eiginlega staðfastur í því áliti mínu að við hefðum alls ekki þurft að innleiða þann pakka. Mig langar til þess að heyra ofan í hv. þingmann hvort hann geti verið mér sammála að þessu leyti, vegna þess að að ég tel í sjálfu sér að ógæfa okkar hafi að mörgu leyti hafist akkúrat þar. Þegar fyrsti pakkinn var ákveðinn og orkan er hlutsett sem vara, var það út af fyrir sig alvarlegt. En þessi skipting fyrirtækjanna á sínum tíma í dreifingu og framleiðslu voru að mínu mati ótrúleg mistök og spurningin er: Þurftum við að gera það?
Hæstv. forseti. Það hefur komið fram, m.a. í umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar, fyrrverandi ráðherra og guðföður þessa EES-samnings á Íslandi, að orka var ekki á borðinu þegar verið var að semja um EES-samninginn. Hún kom inn á síðari stigum. Ég held að það hafi kannski verið fyrstu mistökin, að ákveða að taka þátt í því bixi. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki hvernig það gerðist nú allt saman. En hins vegar er alveg ljóst að við gátum rekið mál okkar mun betur varðandi orkupakka tvö. Við hefðum átt að fá undanþágur á þeim tíma frá stórum hluta hans eða að öllu leyti. En það var hins vegar mjög mikill vilji þá á þeim tíma hjá þáverandi ráðherra að nota tækifærið til að breyta orkukerfinu í þá veru. Mikil mistök, segi ég alveg hiklaust, og sagði það líka á þeim tíma í þeim flokki sem ég var í þá.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Ég hjó eftir nokkrum hlutum þegar hann greindi okkur frá þeirri skýrslu sem kom út í dag sem fjallar um orkunýtni, t.d. bygginga. Ég væri til í að fá kannski útlistun á því hvað það þýðir. Mér finnst líka einkar merkilegt að talað er um svæði. Þá velti ég fyrir mér, af því að við erum búin að ræða það hér í dag, hvort svæðin verði ekki lengur skilgreind svo mikið landfræðilega heldur verði þetta svæði sem byggjast eða eru sett saman út frá markaðslögmálum orkuviðskipta, ég nota þá skilgreiningu. Hv. þingmaður kom inn á annað, þ.e. svæðisbundna kerfisstjóra. Það þýðir að við værum með einn svæðisbundinn kerfisstjóra á Íslandi, sem væri þá Orkustofnun hér á landi og þá væri þessi svæðisbundni kerfisstjóri það sem kallað hefur verið landsreglari. Það sem er áhugavert við þetta, talandi um breytingar á ACER sem boðaðar eru í fjórða orkupakka, er að landsreglarinn verður án atkvæðisréttar. Það er svolítið merkileg staðreynd að velta því upp. Mig langar aðeins í sambandi við þessi svæðismál sérstaklega að spyrja hvort það sé ekki rétt hjá mér að þetta grundvallist allt á þessum markaðslegu orkumálasvæðum, ekki landfræðilegum.
Forseti. Jú, eins og ég hef skilið málið í það minnsta eru þessi svæði ekki endilega landfræðileg svæði heldur er horft á markaðinn og honum skipt upp eftir einhverju fyrirkomulagi sem ég hef ekki, því miður, þekkingu á hvernig verður nákvæmlega rökstutt eða útfært. Hlutverk þessara svokölluðu kerfisstjóra mun að sjálfsögðu taka breytingum í samræmi við þær breytingar sem verða á ACER stofnuninni og hlutverki hennar. Þá munu þær breytingar að sjálfsögðu ná til Íslands líka í það minnsta ef við innleiðum þennan orkupakka þrjú eins og hann er núna, gerðir 713 og 714, og þá tel ég að við séum að opna algerlega upp á gátt fyrir þær breytingar sem verða í framhaldinu á þeirri stofnun. Þegar ég segi þetta er ég alveg meðvitaður um að eitthvert tveggja stoða ferli er búið að skrifa upp þar sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur ákveðið hlutverk og ágreiningur á að fara í það ferli og slíkt. En það er bara ekki trúverðugt ferli þar sem ACER stofnun hefur öll tögl og hagldir í því ferli öllu. Ég kýs að hafa það svona til hliðar. Það er miklu meira vægi í að reyna að losna undan því að innleiða þetta. Hv. þingmaður spurði líka um orkunýtni bygginga. Það er eitt af því sem er gríðarlega mikilvægt að halda á lofti í viðræðum um orkupakka fjögur vegna þess að hér á Íslandi eru endurnýjanlegir orkugjafar notaðir að mestu eða öllu leyti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Þetta er alveg stórmerkileg umræða vegna þess að eftir því sem við höfum tækifæri til að ræða málin og lesa okkur til þá færumst við alltaf lengra og lengra og við það vakna fleiri og fleiri spurningar. Það er svolítið leitt að það sé þannig að stjórnarliðar haldi því fram og mjög mikið á lofti að þetta snúist um neytendavernd og þetta snúist um aukið gegnsæi og allt það. Það er að mínu viti ekkert annað en íslensk þýðing á þessum pólitísku pælingum Baudenbachers sem kom um daginn og var, ég vil leyfa mér að segja, kostaðar af utanríkisráðherra. Ég vil gjarnan halda því fram að við eigum að halda umræðunni áfram og vil taka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni í þeim efnum.
Forseti. Sérfræðingurinn Carl Baudenbacher er gríðarlega reynslumikill og snjall maður og nýtur mikillar virðingar í utanríkisþjónustunni, ekki bara á Íslandi heldur víðar, en hann er líka umdeildur eins og gengur og gerist og er fyrst og fremst sérfræðingur í lögum og Evrópulögum. Pólitískar skoðanir hans skipta þar af leiðandi minna máli. Lögfræðilegt vægi hans er hins vegar mun meira þar sem hann tekur af allan vafa um að réttur okkar er að nýta 102. gr. EES-samningsins. Ég, kannski réttilega, kallaði fram í frammíköll frá þingmönnum áðan, að vera að tala um þennan fjórða orkupakka, en hann er nátengdur því sem við erum að gera núna. Af því að ég veit að sá forseti sem situr nú í forsetastóli er mjög grandvar og forvitinn forseti, þá vil ég endilega hvetja hann til þess að kynna sér það sem var sett á heimasíðu Evrópusambandsins í dag [[Forseti hringir.]]um hinn fjórða orkupakka.
Hæstv. forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni í þessari ræðu minni, sem gæti orðið í nokkrum hlutum, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 72/2009, en hún er ásamt öðrum skjölum hryggjarstykkið í orkupakka þrjú og stærstur hluti innleiðingarinnar sem við ræðum hér. Í þingsályktunartillögunni í orkupakka þrjú eru reglugerðir 713, 714 og 715 frá 2009 en síðan tilskipanir 72 og 73 frá 2009, sem annars vegar fjalla um raforku en hins vegar um jarðgas. Tilskipun 72 fjallar um rafmagnið. Í 33. gr. er sérstaklega fjallað um markaðsopnun og gagnkvæmni. Mig langar til að biðja hv. þingmenn um að hafa í huga markaðsopnun og gagnkvæmni. Hér er verið að tala um opinn markað innan Evrópusambandsins og EES-ríkjanna. Þar segir, með leyfi forseta: „Aðildarríkin skulu tryggja að óbundnir viðskiptavinir séu: a) til 1. júlí 2004, óbundnir viðskiptavinir eins og tilgreint er í 1. til 3. mgr. 19. gr. í tilskipun 96/92/EB. Aðildarríki skulu, eigi síðar en 31. janúar ár hvert, birta viðmiðanirnar fyrir skilgreiningu á þessum óbundnu viðskiptavinum, …“ Óbundinn viðskiptavinur þýðir í samhengi við þessa innleiðingu sem við tölum um hér og er tilgreindur í 12. gr. skilgreininga: „óbundnir viðskiptavinir: viðskiptavinir sem mega kaupa rafmagn af birgi að eigin vali í skilningi 33. gr., …“ Og hver skyldi nú vera birgir? Ekki nafnið Birgir, heldur sá sem safnar saman orku og selur. Ég er ekki að væna hér menn um spillingu. En áfram með 33. gr., um markaðsopnun og gagnkvæmni. Í 2. lið stendur: „Til að forðast ójafnvægi við opnun raforkumarkaða: a) má ekki banna samninga um afhendingu raforku við óbundna viðskiptavini í kerfi annars aðildarríkis ef viðskiptavinurinn telst óbundinn viðskiptavinur í báðum kerfunum og“. Þá snýst þetta um það að ef þú ert skilgreindur sem óbundinn viðskiptavinur í kerfi, annars vegar á Íslandi til að mynda og síðan í Bretlandi eða Færeyjum eða einhvers staðar annars staðar, þá á þetta við. „b) er framkvæmdastjórninni heimilt, í tilvikum þar sem viðskiptunum, sem lýst er í a-lið, er synjað af því að viðskiptamaðurinn er aðeins óbundinn viðskiptamaður í öðru kerfinu, og að teknu tilliti til ástandsins á markaðinum og sameiginlegra hagsmuna, að skylda þann aðila sem synjar um viðskiptin til að sjá um afhendingu sem farið var fram á að beiðni aðildarríkisins þar sem óbundni viðskiptavinurinn hefur aðsetur.“ Sem gefur okkur kannski innsýn í það að þarna er verið að reyna að ryðja úr vegi hindrun, þannig að jafnvel þó að þú værir skilgreindur sem óbundinn eða bundinn viðskiptavinur öðru hvorum megin þá er það eitt og sér ekki ástæða til að fullyrða að slíkur aðili gæti ekki átt í slíkum viðskiptum. En ef þú uppfyllir skilyrði í báðum aðildarríkjunum, að þú sért óbundinn viðskiptavinur, þá skal hins vegar þessum heimildum komið á. Ég get ekki betur séð en að þarna sé raunverulega verið að ræða undir rós um sæstreng þrátt fyrir að þetta geti átt við um grunnvirki yfir landamæri sem liggja ekki í sjó og að stærstum hluta og í flestum tilfellum mun það áreiðanlega eiga við um það. En ég myndi gefa mér það bókstaflega að 33. gr. muni verða túlkuð gagnvart grunnvirkjum yfir landamæri sem liggja í sjó líka. Það er fleira í tilskipun nr. 72/2009, en ég sé að tíminn er hlaupinn frá mér og ég verð að fá að koma að því í seinni ræðu og bið um að mér verði bætt á mælendaskrá til framhaldsræðu.
Forseti. Hv. þingmaður fór býsna djúpt í þær skyldur sem innleiðingin mun leggja á herðar Íslendinga, ef ég hef náð því rétt sem þingmaðurinn fór yfir. Því liggur beinast við að spyrja þingmanninn hvort það sé rétt skilið hjá mér að þær reglur sem hann fór yfir eigi þá við um öll grunnvirki í öllum aðildarríkjum EES-svæðisins, þ.e. að sú lýsing sem hann hafði hér uppi muni eiga jafnt við á Íslandi, Noregi, Þýskalandi, Hollandi o.s.frv., sé þetta þannig eins og ég skildi þingmanninn. Næsta spurning er þá í rauninni um fyrirvarann sem við höfum séð. Tekur hann á þessu að mati þingmannsins? Tekur hann á því að Ísland sé undanskilið þessum reglum, m.a. 33. gr. sem þarna er um fjallað, undanskilið því að ryðja úr vegi öllum hindrunum til að viðskiptamaðurinn, í þessu tilfelli, geti í rauninni keypt eða sýslað með orkuna eins og fyrir honum vakir? Er fyrirvarinn sem við höfum séð settur í reglugerð með stoð í orkulögum eða heldur hann gagnvart þessu að mati þingmannsins? Hefur hann náð að skoða það? Ég spyr um það miðað við það sem hann hefur skoðað fram að þessu: Heldur fyrirvarinn gagnvart þessu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni kærlega fyrir andsvarið. Fyrri spurningin snerist eða beindist að því hvort ég teldi að þetta ætti við um öll grunnvirki yfir öll landamæri innan sambandsins. Nú má vera, svo ég taki ekki of stórt upp í mig, að annars staðar sé eitthvað að finna sem myndi gera að verkum að þetta væri ekki fortakslaust, en það væri þá lögskýringargagn sem er ekki að finna í þessum heildarpakka, að ég tel. Hryggjarstykkið í orkupakka þrjú er einmitt þessi tilskipun og síðan er í henni vísað í reglugerðirnar sem við eiga. Ég sé ekki betur en þegar maður skoðar raunverulega markmið bandalagsins í orkumálum og hreinni orku eigi þetta við um öll grunnvirki yfir landamæri er varða í það minnsta raforku, vegna þess að tilskipun nr. 73/2009 varðar lagnir með jarðgas. Vera má að þar séu einhverjir aðrar hömlur. Ég hef ekki skoðað það skjal eins ítarlega. En varðandi það hvort fyrirvarinn sem settur er hjá okkur sé gildur er ég algerlega orðinn þeirrar skoðunar að hann sé bara til heimabrúks. Hann er bara til þess eins að geta verið alla vega með það mikinn vafa í höndunum um hvort við séum að brjóta stjórnarskrá, að það geti talist réttmætt að fara leiðina. Hann [[Forseti hringir.]]er bara til þess að geta sagt: Við erum ekki að brjóta stjórnarskrá. Hann kemur þessu ekkert við hvort [[Forseti hringir.]]orkupakki fjögur verði innleiddur að fullu eða ekki.
Forseti. Er það ekki rétt munað hjá mér að túlkun meiri hlutans sé eiginlega sú að verið sé að fresta því að kveða upp úr um hvort verið sé að ganga á stjórnarskrána með þessu, gera það einhvern tímann að seinni tíma vandamáli? Kannski er það vegna þess að menn gera sér grein fyrir að hinn svokallaði fjórða orkupakki er framhald af þeim þriðja. Kannski er það út af einhverju öðru, ég geri mér ekki grein fyrir því. Það er hins vegar mikilvægt að fá svör við þeim spurningum sem hv. þingmaður hafði hér uppi um hvort þær greinar sem þingmaðurinn nefndi leggi þær skyldur á herðar okkur að við getum í rauninni ekki hamlað eða komið í veg fyrir að viðskipti eins og þingmaðurinn lýsti eigi sér stað. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég hef sagt fyrr í dag í ræðum að mikilvægt er að horfa á heildarmyndina og heildarmyndin er sú að við erum í raun með tvo orkupakka undir hjá okkur. [[Forseti hringir.]]Ég læt máli mínu lokið.
Það er ekki að sakast við þingmanninn. Það voru tæknilegir örðugleikar sem sýndu ekki fram á það fyrr en farið var yfir tímann að komið væri rautt ljós.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum aftur fyrir andsvarið. - Ég finn hvað ég skil þig, eins og skáldið sagði. Ég ætla að leyfa mér að taka þessu sem svo að þarna hafi hv. þingmaður verið að ýja að því að við skyldum velta fyrir okkur hvort frestunin svokallaða á stjórnskipunarvandanum væri raunveruleg, jafnvel þótt vilji stæði til. Af því að menn hafa sagt að hér verði ekki lagður neinn sæstrengur nema Alþingi samþykki það - innleiðingin á orkupakka þrjú gerir að verkum að hann verður að þessum fjórða viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og verður þá að þjóðréttarlegri skuldbindingu og í því felst efi fræðimanna, þ.e. þetta verður þjóðréttarleg skuldbinding [[Forseti hringir.]]sem er landsrétti hærri að lögum eða rétthærri. [[Forseti hringir.]]Ef einhver álitamál koma upp verður tekið á þeim [[Forseti hringir.]]samkvæmt lögum EFTA-dómstólsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hans. Það eru kannski tvö atriði sem ég myndi vilja víkja hérna að í andsvörum, en ég álít að bæði atriðin séu þeirrar náttúru og þannig vaxin að ástæða sé til að fjalla um þau mun ítarlegar í umræðunni hér. Annað atriði er sú gjörð ríkisstjórnarinnar að kalla hér til svissneskan lögmann sem álitsgjafa sem virðist hafa haft að markmiði að draga kjark úr þjóðinni og veikja viðnámsþrótt hennar gagnvart þeirri aðstöðu að gerðar séu kröfur á hendur henni um að hún, til að mega vera áfram þátttakandi í þessu EES-samstarfi, svo ágætt sem það er og mikilvægt fyrir okkur, þ.e. að okkur verði gert að gefa eftir hluta af yfirráðum okkar og fullveldi yfir orkuauðlindum þjóðarinnar. Það þarf auðvitað að upplýsa hvað lá þarna að baki. Það verður auðvitað að skýra ýmsa þætti í málflutningi álitsgjafans, svo ágætur maður sem þar er á ferðinni, vissulega og að sönnu. Þar á meðal eru yfirlýsingar á borð við að það mál sem er hér til umræðu sé ekki af því tagi að það megi við þessar aðstæður taka upp í hinni sameiginlegu nefnd. Það eru yfirlýsingar um að ef við neytum réttar okkar samkvæmt skýrum ákvæðum í samningnum sjálfum geti það sett stöðu okkar í þessu samstarfi í einhvers konar uppnám. Í þriðja lagi eru yfirlýsingar sem lúta að stöðu okkar í þessu samstarfi gagnvart Noregi sérstaklega. Um þetta mætti hafa miklu fleiri orð en maður hefur tíma hér við þessar aðstæður núna. En þetta er eitt atriðið sem ég vildi gjarnan inna hv. þingmann eftir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir þessa fyrirspurn, vegna þess að það álit sem Carl Baudenbacher gerir að beiðni hæstv. utanríkisráðherra og kemur síðan fyrir hv. utanríkismálanefnd í kjölfarið er stútfullt af upplýsingum og maðurinn góður, fær og lögfróður, alveg klárt mál. En fram kemur í áliti hans þetta orð sem hefur verið notað mikið hér, annars vegar þessi neyðarhemill, sem hvergi er að finna í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, það orð er hvergi að finna þar, eða silfurkúlan, sem hefur verið notuð í tengslum við þessa álitsgerð líka og svo hollustuskylda, hollustuskylda við Norðmenn, ekkert slíkt. Hins vegar er talað um að vinna mál í sátt. Það er talað mjög ítarlega og í mikilli samfellu og á rökrænan hátt um hvernig mál komi inn í þennan samning, hvernig þeim skuli fylgt eftir, innleiðing og ef upp koma álitamál hvernig skuli höndla þau. En eitt stingur í þeirri álitsgerð þar sem sagt er að Ísland hafi komið of seint fram með athugasemdir við innleiðinguna. En hver var ráðgjafi ríkisstjórnarinnar fram að þessum tímapunkti? Það var akkúrat sami maður og hann tekur það fram í álitsgerð sinni að hann hafi verið sérlegur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í málinu, Carl Baudenbacher. Er hann hæfur til að veita þá þetta álit eftir að hafa verið ráðgefandi [[Forseti hringir.]]lögmaður í þessu máli?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir viðbrögð hans við máli mínu áðan, þar sem ég ræddi nauðsyn þess að fjalla mun nánar en gert er um aðdraganda, tilgang og málatilbúnað allan í kringum það að hingað var fenginn svissneskur lögmaður, sem ég leyfi mér að segja hafi hagað málflutningi sínum með þeim hætti að ekki verður betur séð en að markmiðið sé að veikja viðnámsþrótt þjóðarinnar í málinu og skapa einhvers konar tilfinningu fyrir einhverri ógn. Ég ætla að nota tækifærið og lýsa fögnuði mínum og gleði yfir því að sjá hérna hv. formann utanríkismálanefndar og um leið að ítreka nauðsyn þess að hv. formaður taki með virkari hætti þátt í umræðum og sé hér til svara um ýmis atriði sem kalla á skýringar.
Herra forseti. Sá sem hlýðir á ræðu eins og hv. þingmaður flutti áðan getur varla leyft sér að halda því fram að þetta séu ekki upplýsandi umræður. Ég vildi óska að hér hefðu verið í salnum einhverjir fulltrúar stjórnarliðsins eða bara einhverjir þeirra sem eru að reyna að þvinga þetta mál í gegn og hlýtt á ræðu hv. þingmanns, því að hann kemst einmitt að kjarna málsins. Og hvernig gerir hann það? Með því að skoða einfaldlega reglugerðirnar, skoða hvað þetta gengur allt saman raunverulega út á. Við svo sem vissum það, vorum búin að gera okkur grein fyrir því hver væru meginmarkmiðin með þessum þriðja orkupakka, sem felast m.a. í að hrinda úr vegi hindrunum hvers eðlis sem þær væru gagnvart hinu stóra markmiði Evrópusambandsins um tengingu kerfa og sérstaklega tengingu við umhverfisvæna orku En hv. þingmaður nefndi einmitt mjög skýrt og gott dæmi um það hversu langt þetta gengur í reglugerðunum sjálfum, sem hér er ætlast til að Alþingi Íslendinga innleiði. Af því að hv. þingmaður nefndi að það sama ætti væntanlega við um tengingar með sæstreng og tengingar á landi, þá myndi ég þó bæta við og kannski spyrja hv. þingmann: Á það ekki jafnvel enn frekar við um sæstreng í ljósi þess að Evrópusambandið, í lýsingu á markmiðum þriðja orkupakkans og ACER í lýsingum á verkefnum þeirrar stofnunar, leggur sérstaklega áherslu á tengingu svokallaðra einangraðra svæða og nefnir sérstaklega eyjar í því samhengi?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Það er nú svo að maður er kannski kominn á þann stað að fara að taka til í ræðum skýringar, orðskýringar við reglugerðir, til að varpa ljósi á mál vegna þess að hér er hreinlega ekkert hlustað á það sem við segjum og reynum að halda á lofti í málinu á því sem kallað er í almennri orðræðu á mannamáli, þannig að þeir Íslendingar sem horfa á útsendingu frá þessum fundi skilji vel. Það er bara svoleiðis. En það er kannski alveg eins gott að lesa þetta hreinlega upp staf fyrir staf vegna þess að þetta er mjög skýrt. Munurinn á stjórnmálunum í Evrópu og á Íslandi er þó alla vega sá að það er enginn feluleikur í þessum reglugerðum, ekki nokkur. Þetta er algerlega kýrskýrt. Og það þarf, eins og stundum hefur verið sagt, einbeittan brotavilja til að lesa svona texta og ætla að fá út úr því að hér sé ekki ætlunin að leggja sæstreng. Það er sérstaklega tiltekið í fjórða orkupakka að það eigi að tengja Ísland. Í 33. gr. tilskipunar nr. 72/2009 er alveg farið yfir þetta. Það stendur ekki sæstrengur ef fólk hefur verið að lesa hana með „control/find“. En það er algerlega skýrt af orðalaginu að það verður hægt að tengja. Þeim sem eru skilgreindir sem óbundnir viðskiptavinir verður ekki synjað um slíkt.
Herra forseti. Já, það veitir líklega ekki af því að lesa einfaldlega reglugerðirnar vegna þess að ég óttast að talsmenn þessa máls hafi hreinlega ekki gert það, hafi ekki kynnt sér reglugerðirnar og séu að tala fyrir máli sem þeir vita ekki út á hvað gengur. En það er kannski líka tilefni til að líta til reynslu Norðmanna, sem ég hef aðeins verið að ræða í fyrri ræðum en ekki náð að klára, en ég hyggst halda því áfram á eftir, þeir hafa einmitt það miklar áhyggjur af því að Evrópusambandið hafi vald til að tengja með t.d. sæstreng, að þrátt fyrir að Noregur sé þegar tengdur við evrópska orkukerfið sjá þeir ástæðu til að setja sérstakan lagalegan fyrirvara til að taka það fram að ekki verði fleiri tengingar, það verði ekki nýjar tengingar við Noreg án heimildar frá Noregi. Það er reyndar ekki búið að viðurkenna þennan fyrirvara af hálfu Evrópusambandsins. En þetta hlýtur að lýsa því hversu raunveruleg hætta er þarna fyrir hendi.
Hæstv. forseti. Þetta er nefnilega afar áhugavert. Við höfum skuldbundið okkur í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til að tala einni röddu með hinum aðildarríkjunum þegar við setjumst að samningaborði og innleiðum nýjar gerðir í samninginn gagnvart Evrópusambandinu. En Noregur er með átta fyrirvara sem ekki er svarað. Ísland er að mér skilst, það er skýrast, með tvo, það sé að verða nokkur sátt um að það sé talan, en Liechtenstein engan. Og ætla menn svo að halda því fram að hér tali EES-ríkin einu máli, að hér tali þau einu máli gegn Evrópusambandinu? - Það má hlæja að þessu mín vegna, en þetta er grafalvarlegt mál sem við erum að tala um, þ.e. að við tölum hér einu máli. Eða gæti það verið [[Forseti hringir.]]að með þessari samþykkt og þessari innleiðingu værum við komin með tvö ríki [[Forseti hringir.]]sem væru búin að koma sér í fulla innleiðingu og Noregur stæði þá eitt [[Forseti hringir.]]utan og sér?
Herra forseti. Ég minntist á það áðan í fyrri ræðu minni að ég myndi vitna í skrif Ögmundar Jónassonar, fyrrverandi þingmanns. Hann hélt mjög góða ræðu á fundi úti á Austurvelli fyrir um tíu dögum. Þar fór hann yfir þrjú mál sem varða þann skaðabótarétt sem myndast þegar fyrirvarar halda ekki. Hann nefndi þrjú dæmi sem ég ætla aðeins að segja frá. Eitt var í Slóvakíu sem í mjög stuttu máli varðaði heilbrigðismál. Slóvakar voru dæmdir til að borga 3 milljarða auk vaxta og lögfræðikostnaðar til fyrirtækis sem taldi sig hafa, og hafði greinilega samkvæmt samningnum, rétt til að stunda sína starfsemi. Annað dæmi er frá Þýskalandi um stórt fjölþjóðlegt orkufyrirtæki sem fór í skaðabótamál gagnvart almenningi, 647 milljarðar kr. auk hagnaðarmissis. Þetta var sem sagt seinna málið. Þriðja málið sem Ögmundur tiltók er mál sem okkur er kunnugt og varðar innflutning á hráu, ófrosnu kjöti, þar sem verslunarveldinu í landinu voru dæmdir 3 milljarðar í skaðabætur, sem þeir eru reyndar ekki búnir að skila almenningi í lægra vöruverði. Ögmundur segir - og nú langar mig til að fara beint í ræðu hans, með leyfi forseta: „En þannig standa málin og nú vitum við hvað reynslan ætti að kenna okkur. Og því spyr ég þegar til stendur að bjóða okkur upp á sömu trakteringar aftur, hvað halda menn að gerist þegar kapalfyrirtæki sem koma vill rafmagni frá Íslandi til Evrópu um jarðstreng, fer í mál við okkur skattgreiðendur fyrir að standa í vegi fyrir verslun með rafmagn sem við höfum fallist á að skuli heyra undir fjárfrelsið svokallaða, hömlulaust flæði viðskipta, fjármagns, vinnuafls og varnings. Við höfum þegar fallist á og værum nú að geirnegla með þriðja orkupakka að með rafmagn eigi einmitt að fara sem hvern annan varning, vöru en ekki sem grunnþjónustu við samfélagið. Þetta er mergurinn málsins. Út á þetta ganga þessir orkupakkar.“ Ögmundur heldur áfram, með leyfi forseta: „Menn rýna í pakka eitt og tvö og nú orkupakka þrjú. Á morgun verður rýnt í orkupakka fjögur og fimm, sá fyrri er tilbúinn, hinn síðari í smíðum. Í mörgum tungumálum er að finna varnaðarorð um að mönnum sé hætt við að sjá ekki skóginn fyrir trjánum, að hin smærri atriði komi í veg fyrir að heildarmyndin greinist. Einmitt þetta hefur í of ríkum mæli gerst í þessu máli. Auðvitað eigum við að skoða einstök tré og sömuleiðis einstakar vörður á vegferð okkar en við megum aldrei gleyma hvert vegferðinni er heitið. Henni er heitið inn á markaðstorgið með orkuna. Því fylgja skuldbindingar sem síðan hafa afleiðingar. Þetta verðum við að horfast í augu við.“ Ögmundur lýkur ræðu sinni með þessum orðum: „Hér í þessu húsi, Alþingishúsinu, er nú tekist á um þriðja orkupakkann. Þau sem eru pakkanum andvíg eru sögð stunda málþóf. Þetta er okkur sagt í Ríkisútvarpinu. Okkur er sagt að sex flokkar af átta styðji þingsályktunartillöguna, nær allir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja, Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar framboðs“ - eins og hann kallar sinn gamla flokk. - „Við vitum að Samfylking, Viðreisn og Píratar vilja áköf samþykkja. Eftir standa þá Miðflokkur og Flokkur fólksins. Þökk sé þeim og öllum hinum sem kunna að brjótast út úr klefum sínum.“ Síðan segir hann, og þetta las ég áðan: „En það er svo undarlegt að þegar rætt er um málið manna á milli, úti í samfélaginu, þá blasir við allt önnur mynd. Þar eru hlutföllin allt önnur. Þar er fólk sem kaus Sjálfstæðisflokkinn, Framsóknarflokkinn og Vinstrihreyfinguna – grænt framboð í góðri trú, á allt öðru róli en meintir fulltrúar þeirra á Alþingi.“ Hvað segir þetta okkur, herra forseti? Þetta segir okkur að þetta mál á auðvitað að vera hafið yfir flokkspólitík. Málið á að vera þannig vaxið og við eigum að vinna það þannig að bestu fyrirvarar séu settir og búið er að benda á leið til þess. En þeir sem bera þetta mál fram eru svo ákafir í því að vilja ekki gangast við því að gera mistök, hljómar svolítið eins og Roy Rogers, hjá Halla og Ladda: „Ég þarf ekki byssu, […] ég geri aldrei skyssu“. Það er nefnilega mannlegt og gott að gangast við mistökum og læra af þeim. Þess vegna finnst mér, og ég er eiginlega að biðla til þeirra sem bera þetta mál fram, að þeir leiti samkomulags við okkur sem höfum verið að tala gegn málinu til að hægt sé að koma á eðlilegum fyrirvörum, senda málið í sameiginlegu nefndina og fá til baka alvörufyrirvara sem halda [[Forseti hringir.]]þannig að við getum innleitt þennan orkupakka án þess að skaða okkur. Þá væri til mikils unnið.
Forseti. Hv. þingmaður fjallaði nokkuð ítarlega um umsögn og skrif fyrrverandi ráðherra og þingmanns, Ögmundar Jónassonar, sem hefur látið til sín taka í orkupakkaumræðunni, ekki bara nú heldur um alla tíð, vil ég segja. Þó að við Ögmundur séum ekki sammála um alla hluti höfum við oft orðið sammála um að komast að sameiginlegri niðurstöðu eða svipaðri niðurstöðu. Það sem ég dáist hins vegar að í fari Ögmundar er stöðugleikinn. Þú veist hvar þú hefur Ögmund Jónasson þegar hann tekur afstöðu í einhverju máli og hann fylgir henni allt til enda, það eru þau kynni sem ég hef haft af þeim ágæta manni. Hann varar við markaðsvæðingu raforkunnar. Ólíkt flokksfélögum hans í Vinstri grænum, eða Hreyfingunni – framboði, hefur hann áhyggjur af því að áfram verði haldið á þessari braut, líkt og kannski þeir 107 þingmenn í Frakklandi sem hafa mótmælt því að Frakkar, frönsk stjórnvöld, ætli að láta undan þrýstingi Evrópusambandsins varðandi einkavæðingu eða markaðsvæðingu vatnsréttinda. Nú má velta fyrir sér hvort Íslendingar eigi nú að spretta úr spori eins og stjórnarmeirihlutinn vill með þennan orkupakka þrjú meðan í hjarta Evrópusambandsins eru efasemdir um að rétt sé að halda áfram á þeirri braut sem er boðuð. En á sama tíma er eins og ákall kjörinna fulltrúa Evrópusambandsins nái ekki inn fyrir hina þykku veggi skriffinnskunnar í Brussel þar sem síðast í dag var verið að opinbera þær hugmyndir sem eru í fjórða orkupakkanum. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki sé nauðsynlegt að hvetja þá þingmenn sem eru á Alþingi fyrir [[Forseti hringir.]]Vinstrihreyfinguna – grænt framboð, eða Hreyfinguna – framboð, að hlusta á sinn gamla læriföður, Ögmund Jónasson.
Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að Ögmundur Jónasson er gegnheill maður, algjörlega, og hann er prinsippfastur. Hann var á móti fyrsta og öðrum orkupakkanum eins og félagar hans, sem nú eru búnir að snúa við blaðinu og eru orðnir helstu talsmenn markaðsvæðingar orkunnar á Íslandi í dag. Öðruvísi mér áður brá, sagði kerlingin. En þetta er bara svona og við þetta búum við. Ég hef líka áður í ræðu, ég man ekki alveg hvenær það var því að fundir eru orðnir langir, þá las ég einmitt upp orð Tómasar Inga Olrichs, gegnheils Sjálfstæðismanns, fyrrverandi þingmanns, ráðherra og sendiherra. Hann hafði í sjálfu sér nákvæmlega sömu varnaðarorð uppi. Það er náttúrlega vegna þess að þessir ágætu menn og fleiri, t.d. Jón Baldvin Hannibalsson og fleiri fyrrverandi þingmenn og ráðherrar, sem upplifðu innleiðingu á fyrsta og öðrum orkupakkanum sáu hvar rangt var gert. Þeir lærðu af mistökunum, annað en þeir fulltrúar, eða meintir fulltrúar eins og Ögmundur kallaði þá, sem sitja hér á þingi og taka engum sönsum og hlusta ekki á neinn. Þeir eru búnir að ákveða að orkupakki þrjú skuli innleiddur, sama hvað á dynur, fyrirvaralaus eða -lítill. Það er eins og mönnum standi hreinlega á sama um þetta þótt ég vilji ekki trúa því. Ég tek undir með hv. þingmanni, okkur ber að hlusta á reynslubolta úr stjórnmálunum. Auðvitað er það þannig í þessu starfi að við fáum fullt af ráðleggingum og tökum síðan okkar eigin afstöðu og þannig á það að vera. En ég hef haft „tendens“ til þess þann stutta tíma sem ég er búinn að vera í stjórnmálum að þegar menn af þessum kalíber tala þá hlustar maður.
Forseti. Margt er skrýtið í þessu öllu saman þegar við erum farin að sjá það að flokkur sem kennir sig við sjálfstæði landsins tekur af skarið að gefa það í bútum til erlendra og yfirþjóðlegs valds. Hinum megin er flokkur sem einhvern tímann vildi verja auðlindir landsins og hafa þær í almannaeigu og láta almenning væntanlega njóta góðs af því fyrir lítið fé, tekur að sér að markaðsvæða sömu orku í dag. Við hljótum að spyrja okkur: Hvað í ósköpunum gerist og gerðist við ríkisstjórnarborðið þegar þetta var ákveðið? Hvað er það sem fær þessa flokka sem mynda núverandi ríkisstjórn, ég er ekki að tala um flokkinn þar í miðjunni, að fara í þá vegferð sem hér er farin? Hvað verður til þess að prinsippin eru látin víkja bara sisvona? Hver er það sem rekur það áfram? Hver er það sem, ég ætla ekki að segja hagnast á því, en hver er það sem telur þetta svo mikilvægt að menn geta beygt frá öllum prinsippum sínum?
Herra forseti. Við getum auðvitað ekki svarað þessu, en það læðist margt að manni. Hingað var fenginn í hendingskasti sérfræðingur. Þegar utanríkisráðherra var kominn í ógöngur sendi hann eftir sérfræðingi, mjög ágætum, utan úr heimi til að hræða okkur með grýlu, Evrópusambandinu. Það gæti verið einn hluti af þessu. Hinn hlutinn gæti verið sá að menn hafi einfaldlega hlustað of mikið á embættismenn með mikilli virðingu fyrir þeirri stétt. Það er nú eitt af því sem við Miðflokksmenn höfum talið hér fram, bara yfirleitt í okkar stefnu, að við teljum að stjórnmálamenn eigi að stjórna, stjórnmálamenn eigi ekki að framselja sitt vald til embættismanna, jafnágætir og þeir eru, því að þeir eru umboðslausir. Það hefur enginn kosið þá og þeir bera ekki pólitíska ábyrgð. Þess vegna eiga þeir ekki að ráða pólitískri stefnumótun. Það er hlutverk stjórnmálamanna. Þetta segi ég í mikilli auðmýkt, en ekki af hroka. En þetta er bara þannig.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að velta upp smáhugsun áður en ég beini beinum spurningum til hv. þingmanns. Ef við veltum fyrir okkur þessum fjórða orkupakka er reynsla Norðmanna sú, samkvæmt skýrslu sem var gerð þar í landi, að orkuverð hækkaði til stórnotenda, veikti stöðu fjölmargra atvinnugreina og kippti jafnvel fótunum undan þeim. Þá má helst telja ál-, járn-, timbur- og pappírsiðnað. Við ættum kannski að fara að hugleiða aðeins í framhaldinu áhrifin af orkupakka fjögur vegna þess að ég er nokkuð viss um að hann verður innleiddur hér á ljóshraða þegar orkupakki þrjú er farinn í gegn. Þá langar mig að velta upp nokkrum spurningum úr því að við erum enn í orkupakka þrjú. Tveir stjórnmálaflokkar hafa ályktað gegn orkupakka þrjú en þingflokkar þessara stjórnmálaflokka hafa algjörlega skipt um skoðun. Er eitthvað í pakkanum sem við erum ekki upplýst um? Telur hv. þingmaður að þingmenn átti sig ekki á umfangi málsins? Er það það sem veldur því að þeir skipta svona um skoðun? Ég er bara að velta þessu fyrir mér af því að ég held að fólk sé hér að vinna sína vinnu af heilum hug og mér finnst óeðlilegur viðsnúningur hreinlega hafa orðið á milli landsfunda þessara flokka og svo þess sem fram kemur þegar komið er í þingsal.
Herra forseti. Í ræðu fyrr í umræðunni las ég einmitt upp landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins um þetta efni og miðstjórnarsamþykkt Framsóknarflokksins. Þingflokkar beggja þessara flokka hafa tekið U-beygju frá þessum samþykktum sínum og það var, nota bene, á grunni þeirra samþykkta sem þessir flokkar ráku kosningabaráttu. Þeir ráku ekki kosningabaráttu undir yfirskriftinni: Innleiðum þriðja orkupakkann. Það var ekki svoleiðis. Þeir ráku kosningabaráttu sína á þeim prinsippum að Íslendingar ættu að hafa yfirráð yfir orkuauðlindum sínum. Og óðar en eftir því er leitað hlaupa þingflokkar beggja þessara flokka frá þeim loforðum sínum. Ég orðaði það þannig áðan að í sjálfu sér hefðu þessir tveir flokkar blekkt kjósendur sína með því að ganga svona fram. Án þess að ég óski einhverjum einhvers ills vil ég fullyrða að menn munu komast að því að slíkt er ekki góðu heilli gjört. Menn munu komast að því í næstu kosningum að kjósendur muna. Þeir gleyma ekki því sem á hlut þeirra er gert. Ég vil líka segja að auðvitað ætlar maður engum að keyra svona mál í gegn á einhverjum vafasömum forsendum en ég get ekki neitað því að mér finnst ríkjandi meðal þeirra sem styðja þetta mál, þá er ég ekki að tala um samtryggingarflokkana heldur hina, mikil léttúð í þessu máli, mönnum finnst bara takmarkalaust fyndið að reka þetta mál hér í gegn með þessum hætti. [[Forseti hringir.]]Það finnst mér ekki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Þá er kannski kjarni málsins að þingmenn átta sig ekki almennilega á umfangi málsins. Ég held að það sé heila málið í þessu öllu saman. Segjum að orkupakka þrjú verði frestað til haustsins, hefur það þá áhrif á EES-samninginn? Mun innleiðing orkupakka þrjú draga einhverja dilka á eftir sér? Skiptir máli hvort við gerum þetta rétt, þá er ég að meina að við bíðum í nokkra mánuði, eða ætlum við að setja málið í gegn eins og það er búið í dag? Ég velti þessu upp.
Herra forseti. Hér komum við að grundvallarhlut sem snýst um hræðslu þeirra sem vilja innleiða þennan pakka við að trúa á EES-samninginn. Þvert á það sem menn hafa haldið fram um þann hóp sem hér hefur uppi andóf gegn þessari innleiðingu er markmið okkar ekki að draga okkur út úr EES-samningnum, segja honum upp eða fórna honum á einhvern hátt. Við viljum hins vegar að þessi samningur sem er milli tveggja bærra aðila sé efndur að öllu leyti, ekki bara að sumu leyti. Það er ákvæði í samningnum sem varðar það að hægt sé að taka ágreiningsmál, senda þau í sáttameðferð í sameiginlegu EES-nefndinni. Menn hafa sagt: Þetta átti að gerast fyrr. Það getur vel verið, en þá átti það bara að gerast fyrr. Við lærum af því og látum þetta ekki ganga af því bara, af því að hér áður og fyrr voru kannski gerð einhver smámistök. [[Forseti hringir.]]Við látum það ekki angra okkur. Við gerum þetta rétt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna og þá djúphygli sem hann jafnan sýnir í ræðum sínum hér, ekki síst um þetta mál. Ég vildi gjarnan nota þetta tækifæri til að taka upp við hv. þingmann stöðu þeirra hv. þingmanna sem hafa kynnt alþjóð afstöðu sína til orkupakkans og ástæður sínar fyrir því að þeir kjósa að veita honum atbeina sinn. Þetta eru hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Þau segja bæði, með leyfi forseta, að orkupakkinn sé „til hagsbóta fyrir Íslendinga vegna aukinnar neytendaverndar og reglna sem stuðla að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila, sem ætti almennt að stuðla að lægra verði“. Þetta var haft eftir öðrum höfundinum. Hinn segir að reglur pakkans leiði til aukinnar neytendaverndar og stuðli að aukinni samkeppni og jafnræði milli aðila sem alla jafna stuðlar að lægra verði. Þetta er eiginlega sami textinn þannig að þarna eru menn mjög samdóma í áliti sínu. Nú hefur verið fjallað mjög ítarlega um það af hálfu okkar sem höfum hvað mest fjallað um þessi mál í ræðustól undanfarin dægur að markmið EES-samningsins sé m.a. einsleitni og ákveðið jafnvægi sem að öllu öðru jöfnu ætti að leiða af sér að fyrir land eins og okkar sem er með lágt verð ætti afleiðingin að vera hærra verð þegar fram líða stundir. Síðan hafa þessir aðilar bent á neytendavernd án þess að rökstyðja það með nokkrum hætti að henni sé áfátt hér á landi. Þær virðist allar vera á mjög mjóum þvengjum, [[Forseti hringir.]]hinar málefnalegu ástæður fyrir stuðningi þessara hv. þingmanna við pakkann. Hvert er álit hv. þingmanns á þessu?
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Fyrst ætla ég að segja að djúphyglin í ræðu minni í þetta sinn er í eigu Ögmundar Jónassonar, svo ég skreyti mig ekki með lánuðum fjöðrum. Þessir tveir ágætu hv. þingmenn halda því fram að einsleitnin geti leitt til lægra orkuverðs en reynslan kennir okkur annað, hún kennir okkur að innleiðing orkupakka eitt og tvö hækkaði verð til neytenda á Íslandi. Þessu hafa allir haldið fram nema hv. þm. Þorsteinn Víglundsson sem kom með graf frá Hagstofunni. Landssamband bakarameistara hefur hins vegar komið fram og sagt: Rafmagnsreikningurinn hækkaði hjá okkur. Hv. þingmaður hér í hópnum sem kynti og kyndir enn hús sitt með rafmagni hefur sagt: Orkureikningur minn hækkaði verulega við þetta, þannig að ég veit ekki hvað mönnum gengur til að núna allt í einu muni verðið lækka. Menn hafa sagt að neytendaverndin felist m.a. í því að geta skipt um orkusala. Það eru allt gagnlegar upplýsingar sem hafa komið smátt og smátt inn í þessa umræðu og það hefur komið fram að á síðasta ári ef ég man rétt, eða kannski var það 2017, skiptu u.þ.b. 350 af 140.000 heimilum í landinu um orkusala. Menn töldu það ekki borga sig eða vera þess virði að fara á milli fyrirtækja fyrir nær enga umbun. Þetta er í sjálfu sér svipað og eldsneytismarkaðurinn á Íslandi. Við getum nánast farið af bensínstöð á bensínstöð og munurinn er yfirleitt 10 aurar. Einstaka stöðvar eru með betra verð, og það er fyrir erlenda samkeppni, en að öðru leyti [[Forseti hringir.]]er þetta einsleitur markaður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skal viðurkenna að þegar ég var að undirbúa andsvarið rétt áðan hafði ég í huga þá staðreynd að hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir var í salnum. Ég vildi gjarnan nota þetta tækifæri til að kalla eftir viðbrögðum hennar við þeirri umfjöllun sem grein hennar sem birtist í Morgunblaðinu í gær hefur fengið hér. Því miður hefur ekki sést alllengi til Vilhjálms Árnasonar hérna en kannski mun seinna gefast tækifæri til að eiga viðræður við hann. Í grein Bryndísar er setning sem mig langar að bera undir hv. þingmann. Hún túlkar skilaboð auglýsingar þar sem eru ljósmyndir af ungu fólki sem áskorun til þingmanna um að tryggja að Ísland verði áfram frjálst, opið og alþjóðlegt samfélag. Hvaða tilefni telur hv. þingmaður til þess að [[Forseti hringir.]]standa að slíkri áskorun ef túlkun hv. þingmanns er rétt, sem ég leyfi mér að draga í efa?
Hæstv. forseti. Ég sá þessa auglýsingu. Mér þótti töluvert til um hana. Ég tók skilaboð hennar þannig að þetta unga fólk vildi efla alþjóðleg samskipti og viðskipti, alveg eins og við viljum sem erum hér að andæfa þessum orkupakka. Þau vilja ekki einangra sig. Það viljum við ekki heldur. Ég tók þetta sem áskorun til okkar um að halda áfram á okkar braut, þ.e. að efla hér alþjóðavæðingu, ekki bara Evrópuvæðingu - þar á er munur - og að styrkja tengsl okkar við alla heimshluta. Það viljum við gera. Þannig tók ég þetta. Að tryggja frelsi? Ég get ekki litið þannig á að almenningur á Íslandi búi við ófrelsi. Ég get ekki tekið undir það ef það er meining setningarinnar. Ég verð að viðurkenna að ég skil hana kannski ekki til hlítar [[Forseti hringir.]]en ef þetta er merkingin hafna ég því að Íslendingar lifi við ófrelsi.
Herra forseti. Ég vil koma aðeins inn í þessa umræðu um hækkun á raforkuverði til heimila og fyrirtækja í landinu. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að almenningur í landinu fái að vita staðreyndir málsins og að þeir sem heima sitja sjái hvaða áhrif orkupakki eitt og tvö hafa haft fyrir almenning í landinu á sama tíma og þingmenn sem styðja þetta mál hafa í ræðu og riti haldið því fram að það væri svo mikil neytendavernd sem hefði fylgt þessum orkupökkum, raforkuverð hafi lækkað o.s.frv. Annað kom svo sannarlega á daginn og ég ætla að byrja, herra forseti, á að vitna í grein í Vísi frá 24. febrúar 2005. Fyrirsögnin er: Orkuverð hækkar vegna orkulaga. Með leyfi forseta, ætla ég að vitna aðeins í nánar í greinina, hér segir: „Orkuverð hækkar víða um land vegna nýrra raforkulaga sem banna ýmis sérkjör sem áður buðust. […] Ný orkulög valda hærra orkuverði til nokkurs fjölda neytenda, eins og til að mynda smáfyrirtækja sem áður nutu sérkjara […] Garðyrkjubændur eru einnig fórnarlömb [nýju] orkulaga[nna] sem og fjöldi húseigenda á landsbyggðinni“ - ég vek athygli á þessu - „sem nota raforku til kyndingar. […] Fréttastofa Stöðvar 2 óskaði skýringa hjá Orkuveitu Reykjavíkur á því hvers vegna afsláttartaxtar hefðu verið felldir niður og fékk þau svör að nýju orkulögin leyfðu ekki slíka taxta.“ Þarna komum við að kjarna málsins, nýju orkulögin sem voru á þeim tíma, innleiðing orkupakka eitt, gerðu það að verkum að allir sértaxtar, niðurgreiðslur til húshitunar, sérstakir taxtar til fyrirtækja sem nota rafmagn t.d. á næturnar, til bakarameistara o.s.frv., voru bannaðir. Það var sem sagt Brussel sem bannaði þessa taxta og ég segi það hér, herra forseti, ég ætla bara að orða það þannig: Hvað kemur Brussel það við að við hér í þessu harðbýla landi lækkum og niðurgreiðum rafmagn til húshitunar til almennings? Þetta sýnir bara hvað við erum að undirgangast með því að taka þátt í þessum sameiginlega orkumarkaði Evrópusambandsins. Aðstæður okkar hér eru allt aðrar en í Evrópu og það er þyngra en tárum taki, herra forseti, að við skulum fá einhverjar skipanir að ofan, ef svo má orða það, um hvernig við eigum að haga þessum málum hjá okkur. Ég vil nefna annað dæmi sem er einnig í blaðagrein úr Dagblaðinu frá því í febrúar 2005. Þar er fyrirsögnin: Ellilífeyrisþegi í áfalli yfir tvöföldum rafmagnsreikningi. Það er nákvæmlega sama sagan og ég var að rekja í hinni blaðagreininni, þ.e. hækkun á rafmagni til húshitunar. Og tekin eru dæmi, herra forseti, af fjórum bæjum, í rafmagnsreikningum frá desember 2004 til janúar 2005 er hækkunin 74%. Á næsta bæ er hún 85% og svo er annar bær þar sem hækkunin er 96%. Fólk sér að þetta er náttúrlega með ólíkindum, algerlega með ólíkindum, og á sama tíma þegar þáverandi iðnaðarráðherra er inntur eftir því hvað hafi valdið þessum hækkunum og hvort hún geti skýrt það út er svarið að hún hafi talið að rafmagnið til húshitunar ætti ekki að hækka, þannig að stjórnvöld vissu ekki einu sinni hvað þau voru að undirgangast. Það verður að segjast eins og er að þessi vinnubrögð eru með ólíkindum og ég held að nákvæmlega það sama sé í gangi núna með þennan orkupakka, stjórnvöld, ríkisstjórnin og þeir aðilar sem styðja þessa tillögu og undirgangast þessa tilskipun Evrópusambandsins, hafa bara ekki hugmynd um það hvernig þetta kemur til með að þróast, hvaða áhrif þetta hefur, nákvæmlega eins og þau höfðu ekki hugmynd um það þegar þau undirgengust orkupakka eitt og tvö. Herra forseti. Það verður að koma staðreyndum málsins á framfæri og þeir sem hafa haldið öðru fram um að raforkuverð hafi lækkað - það er ámælisvert [[Forseti hringir.]]að koma þeim röngum skilaboðum á framfæri við almenning.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðu hans og einnig það hversu skýrmæltur hann er varðandi orkuverðið vegna þess að ég veit að þingmaðurinn mælir þar af eigin reynslu. Sú reynsla tekur til, veit ég, heimabyggðar hans á Vatnsleysuströnd þar sem samfélagið þar þurfti í framhaldi af líklega öðrum frekar en fyrsta orkupakkanum, að axla mjög verulegar byrðar í hækkun raforkuverðs, kannski allt að því tvöföldun, ef ég hef skilið þingmanninn rétt. Móverkið allt saman sem Evrópusambandið, öllu heldur Evrópska efnahagssvæðið vildi ég sagt hafa, er byggt á miðast við að ákveðið samræmi ríki og einsleitni. En að halda því að blaðalesendum að búast megi við að orkupakki þrjú muni hafa þær afleiðingar að raforkuverð til heimila og til atvinnufyrirtækja muni lækka, það er ákveðinn ábyrgðarhluti, verð ég að leyfa mér að segja. Þess vegna er mjög gott að hv. þingmaður hafi talað svo skýr sem raun ber vitni í því máli. Ég vil vekja athygli þingmannsins á því að komið er í dreifingu plagg sem virðist vera drög að reglugerð sem á að innleiða reglugerð 713, reglugerð á Evrópulagamáli þýðir á íslensku lög, og þar er fundinn þessi fyrirvari sem afgreiddur var á fundi utanríkismálanefndar af Davíð Þór Björgvinssyni á þann veg að hann hefði ekkert þjóðréttarlegt gildi og væri ætlaður til heimabrúks. Ég vil kannski fá viðbrögð hv. þingmanns við því að þessi fyrirvari skuli nú loksins hafa litið dagsins ljós [[Forseti hringir.]]að því er mér sýnist í tölvupósti frá hv. formanni utanríkismálanefndar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir með honum að sá fyrirvari sem hv. þingmaður nefnir og lagaprófessor hefur einmitt sagt að sé í raun og veru bara til heimabrúks - þetta er það sem ríkisstjórnarflokkarnir státa sig af, þeir séu búnir að leysa þetta mál farsællega með þeim fyrirvara að þetta hafi engin áhrif fyrir okkur vegna þess að búið sé að tryggja að hér verði ekki lagður neinn sæstrengur til og frá landinu nema með samþykki Alþingis. Það er það sem kveðið er á um í þessari reglugerð, ef ég man rétt. Við höfum enga hugmynd um hvort þessir fyrirvarar komi til með að halda vegna þess að það hefur ekki reynt á þá. En það er annað sem nefna má að allir fyrirvarar eru eitur í beinum Evrópusambandsins. Það verður að segjast eins og er og það vita flestallir sem eru í stjórnsýslunni og eiga einhver samskipti við Evrópusambandið, að fyrirvarar af þessu tagi eru ekki vinsælir. En ef þeir eru á annað borð samþykktir af Evrópusambandinu verður það að gerast með lögformlegum hætti. Í þessu tilfelli erum við með EES-samninginn sem hefur ákveðna lagalega leið til að fara. Ferlið yrði þá þannig að stjórnvöld myndu lýsa áhyggjum sínum yfir því að innleiða þessa tilskipun á þeim forsendum að við séum ekki tengd Evrópumarkaði og að þetta geti þá haft áhrif á okkar raforkumarkað ef við yrðum tengd. Þess vegna viljum við fá undanþágu frá þessu. Þessar áhyggjur okkar berum við upp við sameiginlegu EES-nefndina og í framhaldi af því náum við vonandi góðri niðurstöðu og skilningi Evrópusambandsins sem síðan aftur [[Forseti hringir.]]samþykkir þá þennan fyrirvara. Þetta er lögformlega leiðin, ekki einhver [[Forseti hringir.]]svona heimabrúksaðferð eins og stjórnvöld leggja til.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það vekur athygli að í því skjali sem nú hefur verið dreift meðal þingmanna og sýnist vera drög að reglugerð, sem verður þá væntanlega gefin út af hæstv. iðnaðarráðherra þegar þar að kemur, um gildistöku reglugerðar nr. 713/2009, en eins og menn þekkja er það umdeildasta gerðin í þessum orkupakka. Einnig má nefna reglugerð 714 og eins hefur verið nefndur d-liður í 37. gr. tilskipunar nr. 72/2009. Hér er sýnt hvernig á að standa að innleiðingu reglugerðar 713. Þetta er allt með hefðbundnum hætti. En þó vil ég vekja athygli á því að þetta er gert með reglugerð, gefin út af ráðherra, en ekki með lögum.
Herra forseti. Já, þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni að fyrst á annað borð var verið að fara þessa leið þá skuli það vera gert með reglugerð. Það er auðvitað veikara en með lögum. En kjarni málsins er sá að okkur hefur ekkert orðið ágengt hvað varðar svona fyrirvara, hvort heldur í reglugerð eða lögum, og eins og hefur verið margnefnt hér í ræðustól í tengslum við þetta mál er hið svokallaða hráakjötsmál alveg kristaltært dæmi um það. Við undirgöngumst matvælalöggjöf Evrópusambandsins 2009 og höfum áhyggjur af því að þar þurfum við að heimila innflutning á hráu kjöti til landsins sem getur haft slæm áhrif fyrir okkar hreinu bústofna og okkar hreina landbúnað. Síðan kemur á daginn að fyrirvarinn sem við setjum í lög um bann við innflutningi, þ.e. setjum á frystiskylduna, kemur ekki til með að halda neitt. [[Forseti hringir.]] Þessir fyrirvarar halda ekki nema farin sé hin lögformlega [[Forseti hringir.]]leið. Ég held að allir séu búnir að sjá það.
Virðulegi forseti. Það var í rauninni sláandi að heyra upplestur hv. þingmanns hér áðan. Ég vissi svo sem að ekkert væri að marka fullyrðingar orkupakkasinna um að þetta gæti leitt til lægra raforkuverðs í ljósi reynslunnar. Ég þekki til að mynda eigið dæmi hv. þingmanns sem eitt og sér nægði til að sýna fram á rangfærslur orkupakkasinna. En svo bætast hér við ýmsar frásagnir sem eru að mínu mati hreinlega sláandi og lýsandi fyrir að þessir orkupakkar eru ekki til þess fallnir að bæta hag íslensks almennings eða íslenskra fyrirtækja. Og það er furðulegt að þeir sem nú berjast fyrir þriðja orkupakkanum skuli einfaldlega notast við einhverja talpunkta frá Evrópusambandinu, einhverja punkta sem það notar til að reka áróður fyrir þessu í sínum heimalöndum og menn bara að þýða það og endurflytja hér algjörlega án samhengis við raunveruleikann. Fyrst við tölum um talpunktana og rökstuðning Evrópusambandsins virðist það fyrst og fremst hafa gengið út á tvennt. Annars vegar að þetta snerist um að veita meiri umhverfisvæna orku og hins vegar neytendavernd. Er ekki samt tilfellið einfaldlega það að hér á Íslandi snýst þetta hvort tveggja upp í andhverfu sína hvað varðar umhverfisvæna orku, þ.e. að setja íslensku, hreinu, umhverfisvænu orkuna í pott með kolaorkunni? Hvað varðar neytendaverndina þá er beinlínis komið í veg fyrir, eins og hv. þingmaður lýsti hér áðan, að menn megi selja orku á á betra verði en annars staðar. Þannig að meginrök Evrópusambandsins fyrir þessum orkupakka [[Forseti hringir.]]snúast upp í andhverfu sína á Íslandi. Er hv. þingmaður sammála mér um það?
Herra forseti. Já, ég er svo hjartanlega sammála hv. þingmanni hvað þetta varðar. Þetta er algjörlega búið að snúast upp í andhverfu sína. Og eins og ég nefndi hér áðan er það þyngra en tárum tekur að við þurfum að breyta eftir því sem Evrópusambandið leggur til og segir okkur að gera í þessum efnum, eins og t.d. með niðurgreiðslurnar, að þær eru bara bannaðar. Öll sérkjör sem skipta almenning í landinu verulegu máli, lífsgæði, að geta fengið ódýra orku - þau kjör eru bönnuð. Þetta eru sérkjör sem eru bönnuð. Það er svona svipað og að tilskipun kæmi frá Evrópusambandinu um að það væri allt of ódýrt að fara í sund á Íslandi og það þyrfti að hækka miðaverðið í sundlaugarnar upp í kannski 2.000–3.000 kr. miðann. Það er þá bara skerðing á lífsgæðum. En þetta er nákvæmlega sama dæmið, að við þurfum að hlusta á það og fara eftir því sem Evrópusambandið segir okkur um hvernig við eigum að bæta lífskjör fólks sem býr í þessu landi. Þetta er búið að snúast algerlega upp í andhverfu sína. Að menn skuli bara undirgangast þetta möglunarlaust, ráðherrar. Þeir hafa ekki einu sinni hugmynd um hvað raforkuverðið kemur til með að hækka mikið. Mér er sérstaklega minnisstætt þegar ég skoðaði aðdraganda þess að undirgangast orkupakka eitt og tvö. Þá skoðaði ég bréf sem ég komst yfir frá ráðuneytinu þar sem menn eru að ræða þessi mál. Þá segir í bréfinu „að hugsanlega geti orðið breytingar á þessum sérkjörum“ - hugsanlega. Þannig að þeir vissu það ekki einu sinni í ráðuneytinu hvaða áhrif þetta gæti haft á almenning. Engu að síður innleiddum við þetta bara eins og ekkert væri og svo sjáum við jú eftir á hverjar afleiðingarnar urðu. Við erum í nákvæmlega sömu stöðu núna, herra forseti. [[Forseti hringir.]]Við vitum í raun og veru ekkert hvaða afleiðingar þetta kemur til með að hafa fyrir okkur að innleiða orkupakka þrjú. En eitt er ljóst, þetta er sameiginlegt markaðssvæði þar sem ekki verður látið viðgangast að það sé eitthvað ódýrari orka hér en [[Forseti hringir.]]annars staðar í Evrópu.
Herra forseti. Skerðing á lífsgæðum, það er líklega kjarni málsins. Hér er barist fyrir því að reyna að drífa í gegnum þingið innleiðingu sem leiðir til skerðingar á lífsgæðum á Íslandi. Og svo rökstyðja menn það með hætti sem er jafn innfluttur og orkupakkinn sjálfur, þ.e. með rökum að utan, frá Evrópusambandinu, sem hér á landi snúast upp í andhverfu sína. Maður fer að velta fyrir sér fyrst haldið er svona á þessu máli nú, þriðja orkupakkanum; hvers væri þá að vænta af þessari sömu ríkisstjórn þegar henni yrði falið að innleiða fjórða orkupakkann? Mættum við ekki bara vænta þess sama, að útskýrt yrði fyrir okkur að við þyrftum að innleiða hann af því að við hefðum innleitt þann þriðja og svo tækju menn við einhverjum talpunktum frá Evrópusambandinu [[Forseti hringir.]]og myndu þýða þau og flytja hér án tillits til íslenskra aðstæðna?
Herra forseti. Að sjálfsögðu er maður áhyggjufullur yfir því þegar kemur síðan að orkupakka fjögur. Ég er alveg sannfærður um að þá verða talpunktarnir frá Evrópusambandinu á þá leið að við verðum að hjálpa Evrópusambandinu og Evrópubúum í loftslagsmálum og við þurfum að flytja til þeirra hreina orku. Þannig að maður sér alveg fyrir sér hvernig þetta verður, það er fyrst og fremst þetta markaðssvæði, að allir verði að taka þátt í því. Og þá er, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, hreina orkan okkar komin í þennan pott. Við höfum séð að búið er að teikna upp kort þar sem strengur er frá Íslandi til Evrópu. Það er búið að stimpla þetta, hvort það er stimplað af Brussel eða öðrum. Það er örugglega gert og verður að vera gert með vitund og vilja íslenskra stjórnvalda, sem sýnir að við erum svo mikilvæg Evrópusambandinu vegna þessarar hreinu orku sem við eigum, hún verður æ verðmætari í augum Evrópusambandsins og þess vegna leggur Evrópusambandið svo mikla áherslu á að við innleiðum [[Forseti hringir.]]þennan pakka vegna þess að hann er undirbúningur að öllu því sem koma skal, að við flytjum okkar hreinu orku til Evrópu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Ég kom aðeins inn á það í fyrri andsvörum við aðra hv. þingmenn þar sem ég ræddi um líkleg áhrif á innleiðingu orkupakka fjögur sem nú er tilbúinn og til umræðu í Noregi. Áhrifin eru reifuð í skýrslu sem ber heitið, með leyfi forseta, „EUs energiunion, strømprisene og industrien“. Í skýrslunni kemur skýrt fram að norsk stjórnvöld munu ekki hafa ákvörðunarvald yfir inn- og útflutningi á raforku eða verðlagningu hennar. Verðhækkanir hafa þegar komið fram í Noregi eftir innleiðingu orkupakka tvö og orkupakka þrjú og virðist þetta á sömu leið hér, hafi ég tekið rétt eftir í ræðu hv. þingmanns. Ég velti fyrir mér hvort þetta verði eitthvað öðruvísi hér á landi. Ég skildi hv. þingmann þannig að orkuverð hafi nú þegar hækkað og fyrirsjáanleg hækkun væri síðan í farvatninu. Kannski þurfum við ekki einu sinni að líta til Noregs. Hv. þingmaður sagði að dæmin væru kannski nær okkur, líka í tíma, ef eitthvað væri, þar sem við gætum vitnað til þess að svokallaðir fyrirvarar voru settir þegar verið var að ræða frosna, hráa kjötið. Mér finnst það mjög áhugavert og vil fá svör frá hv. þingmanni varðandi það.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Um leið og þessi tilskipun verður samþykkt í þinginu mun það strax leiða til hækkunar á raforkuverði vegna þess að þá mun svokallað eftirlitsgjald á orkufyrirtækin hækka um 45%. Þessi fyrirtæki hafa lýst því yfir í umsögnum fyrir utanríkismálanefnd að sú hækkun muni fara út í verðlagið. Við vitum ekki hversu mikil sú hækkun verður en hún mun fara út í verðlagið. Það er bara lögmál í þessu að þegar verið er að hækka gjöld á þessi fyrirtæki fer það því miður alltaf út í verðlagið. En síðan er annar þáttur í þessu sem lýtur að orkuvirkjunum, þ.e. flutningnum á orkunni hér innan lands. Orkutilskipunin greiðir fyrir því að fyrirtæki geti hafið vinnslu og einnig svokallaðir vindmyllugarðar, sem dæmi. Þá þarf að koma orkunni frá þessum vindmyllugörðum inn á netið. Þessi fyrirtæki sjá ekki um þann kostnað. Það er á kostnað þeirra sem eiga flutningskerfin, í þessu tilfelli Landsnet. Því fylgir umtalsverður kostnaður. Kostnaðurinn mun fara beint til neytenda. Það er bara eins og annað í þessum efnum. Flutningskostnaður raforkunnar mun þannig hækka. Það er ekkert nýtt hvað þetta varðar. Þetta er bara spurning um lögmál um markað og eftirspurn. Það er mikilvægt fyrir þessa aðila sem fjárfesta í þessu, að koma orkunni út í kerfið. En svo er það aftur á móti annað mál, sem er náttúrlega alveg einnar messu virði, eins og sagt er, hvers vegna menn að ásælast í að framleiða orku hér á landi, þessir nýju aðilar sem sóst hafa eftir virkjunarleyfum, sem sóst hafa eftir að byggja vindmyllugarða o.s.frv., því að ekki ætla þeir að selja [[Forseti hringir.]]orkuna hérna innan lands vegna þess að það er umfram eftirspurn í kerfinu. Það segir okkur að þeir bíða eftir því [[Forseti hringir.]]að búið verði að greiða götuna fyrir því að hægt sé að selja hana til Evrópu og það gerum við [[Forseti hringir.]]með því að innleiða þennan pakka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni kærlega fyrir svarið. Ég velti fyrir mér í framhaldinu þar sem hann talar um virkjunarleyfi og vindmyllugarða, að undanfarin misseri hefur virkjanaleyfum undir 10 MW fjölgað. Það er vegna þess að hægt er að fá slík leyfi án þess að þau þurfi að fara í umhverfismat. Þetta hefur verið möguleiki frá 2011. Það er áhugavert að heyra hvort hv. þingmaður hafi hugmynd um hversu mikil aukning hafi orðið á þessum virkjunarleyfum og til hvers þau muni hugsanlega leiða.
Herra forseti. Ég þekki ekki nákvæmlega töluna en það er umtalsverð aukning. Mig minnir að hv. þm. Ólafur Ísleifsson hafi lagt fram fyrirspurn þess efnis hvað væri búið að veita mörg leyfi. En kjarni málsins er sá að það er mikill áhugi fyrir orkuvinnslu á Íslandi. Og eins og hv. þingmaður nefndi réttilega þurfa virkjanir undir 10 MW ekki að fara í umhverfismat. Það styttir ferlið verulega. Síðan höfum við fengið fréttir af því að norskir aðilar, sjóðir sveitarstjórna í Noregi, hafi áhuga á því að reisa hér vindmyllugarð. Það eru fjárfestingarsjóðir sem sveitarfélögin eiga aðild að í Noregi, sem fara mjög varfærnislega í fjárfestingum sínum, sem hafa áhuga á því að reisa hér vindmyllugarða. Það segir okkur að menn sjá í þessu heilmikil tækifæri. Þá spyr maður sig: Ef þessi [[Forseti hringir.]]orkupakki verður ekki samþykktur, er þá verið að kippa stoðunum undan þessum fyrirtækjum? Er þess vegna svo mikill [[Forseti hringir.]]þrýstingur á að samþykkja þennan pakka? Það geta verið tengsl þarna á milli sem er mjög áhugavert að skoða.
Herra forseti. Við Íslendingar höfum reynslu af því, líka úr nýliðnum tíma, að þegar sótt er að hagsmunum íslenskrar þjóðar er efnt til ýmiss konar atburða og tiltækja sem hafa það bersýnilega að markmiði að veikja viðnámsþrótt þjóðarinnar og draga úr henni kjark. Þannig stendur til að mynda á að stjórnmálaflokkur sem er starfandi hér á Alþingi á að nokkru leyti rætur sínar í samtökum sem stofnuð voru með það að markmiði að leiða Íslendingum það fyrir sjónir að þeim væri hollast að samþykkja ólögvarðar kröfur sem var á endanum hafnað af EFTA-dómstólnum. Að kalla til svissneskan lögmann er atriði sem ekki hefur fengið nægjanlega umfjöllun en mun án vafa verða fjallað um nánar í framtíðinni. Ítarlegasta greiningin sem fyrir augu mín hefur borið er í ritstjórnargrein Morgunblaðsins 10. maí og er hún reist á frásögn af fundi hins svissneska lögmanns á fundi utanríkismálanefndar daginn áður, 9. maí. Með leyfi forseta ætla ég að grípa niður í þessa ritstjórnargrein Morgunblaðsins frá 10. maí. Þar segir, með leyfi forseta: „Þó að Baudenbacher sé lögfræðingur voru þau sjónarmið sem hann viðraði ekki síður af pólitískum toga og mat á pólitískri stöðu. Þetta gerði álit hans ekki minna áhugavert enda dró hann með því fram þá stöðu sem hann telur Ísland vera í og þá stöðu sem hann telur að Norðmenn telji Ísland vera í. Baudenbacher segir að til „lengri tíma litið gæti höfnun Íslands á þriðja orkupakkanum teflt í tvísýnu aðild landsins að EES-samningnum“. Þetta er ekki lagalegt álit heldur fyrst og fremst pólitískt mat og byggist á því að hann segir að „sú skoðun hafi alltaf verið til staðar í Noregi að túlka ætti EES-samninginn á þann veg að um tvíhliða samning væri að ræða á milli Norðmanna og Evrópusambandsins þar sem Íslendingar og Liechtensteinar væru í eins konar aukahlutverki“, eins og sagði í frétt á mbl.is í gær. Baudenbacher segir einnig, og er þar enn í hlutverki pólitíska álitsgjafans fremur en lögfræðingsins, að Íslandi beri skylda til að sýna Noregi og Liechtenstein hollustu í EES-samstarfinu. „Nú þegar Liechtenstein og Noregur hafa aflétt stjórnskipulegum fyrirvörum ætlast ríkin til þess að Ísland geri slíkt hið sama,“ segir hann.“ Lagt er út af því með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „Þá gefur hann það álit sitt að litlar líkur séu á að Ísland fengi undanþágu frá þriðja orkupakkanum ef málið færi aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar í kjölfar þess að Ísland hafnaði því að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara af honum. Á hinn bóginn hefði Ísland lagalegan rétt til að neita að samþykkja þriðja orkupakkann, en Baudenbacher finnst málið ekki þess eðlis að nýta eigi þann rétt. Mikilvægt er að fá enn einu sinni staðfest að Íslendingar eru ekki lagalega skuldbundnir til að segja já og mega segja nei. Enda er augljóst að bæri Íslandi skylda til að samþykkja orkupakkann væri EES-samningurinn í uppnámi, eins og vinsælt er að segja nú, og það væri raunverulegt uppnám en ekki ímyndunin ein.“ Áfram vitna ég til ritstjórnargreinarinnar þar sem segir: „Pólitískt mat Baudenbachers er þó ekki síður mikilvægt því að hann segir í raun að Norðmenn líti á Ísland sem hreint aukaatriði í EES-samningnum og ekkert annað en útkjálka frá Noregi. Og ef marka má orð Baudenbachers er Íslandi í raun pólitískt skylt að samþykkja allt það sem Norðmönnum og ESB dettur í hug að bera á borð, hvað sem EES-samningurinn sjálfur segir. Lögin skipta þá engu. Ætla þingmenn að láta þvinga sig til samþykkis við þriðja orkupakkann á þessum forsendum? Gefa þeir ekkert fyrir sjálfstæði Íslands og fullveldi? Þá hljóta margir að spyrja til hvers hafi verið barist.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti.
Herra forseti. Það atriði sem hv. þingmaður nefndi, þeir hópar sem hafa haft það að markmiði að veikja viðnámsþrótt þjóðarinnar, eins og hv. þingmaður orðaði það réttilega, eru allsérkennilegt fyrirbrigði og fyrirfinnst víðar en á Íslandi. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að vandræði Bretlands vegna Brexit, útgöngu úr Evrópusambandinu, séu að miklu leyti til komin vegna slíkra hópa þar í landi sem virðast nýta hvert tækifæri til þess að skerða samningsstöðu eigin lands vegna þess að hollustan við Evrópusambandið er meiri en við eigið ríki. Í því samhengi er orðalagið sem hv. þingmaður vísar í um mikilvægi þess að sýna Noregi hollustu dálítið sláandi. Hvað sem líður þeim mistökum sem gerð voru árið 1262 hefði ég haldið að allir Íslendingar ættu að geta verið sammála um að það væri liðin tíð. En sú er kannski ekki raunin því að þeir eru til sem taka svona skilaboðum fagnandi hér á landi. Hins vegar vil ég benda á og heyra álit hv. þingmanns á því hvort ekki geti verið það sama uppi á teningnum í Noregi, að þeir sem hafa meiri áhuga á því sem gerist í Brussel en í sínu heimalandi vilji að Ísland sýni Noregi hollustu. Hins vegar sé norskur almenningur og stór hluti norskra þingmanna þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að verja sinn rétt og Norðmenn sinn og þetta geti jafnan haldist í hendur svoleiðis að styrkur Íslands innan EES-samstarfsins sé um leið styrkur Noregs.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið og vil, án þess að hafa til að bera sérfræðiþekkingu umfram aðra menn á pólitískum aðstæðum í Noregi, taka undir með greiningu hans og virðist mér sem tilgáta hans í þessu efni sé afar sennileg, að landið liggi með þeim hætti sem hann lýsti svo glögglega. Það vekur satt að segja óþægilegar minningar þegar við erum að tala um aðgerðir til að veikja viðnámsþrótt þjóðarinnar og í því tilliti í raun og sanni að skerða samningsstöðu hennar ef svo ber undir, samningsstöðu eigin lands, í þágu erlendra aðila. Menn minnast fundahalda í samtökum sem stofnuð voru um það markmið að leitast við að lama þjóðina gagnvart erlendum kröfuhöfum sem vildu velta skuldbindingum sem heyrðu einkareknum banka til, yfir á íslenskan almenning, jafnvel þótt það kostaði óheyrilegar byrðar, m.a. í vaxtakostnaði sem átti að stofna til. Menn muna fjölmiðlaaðgerðir með sérhönnuðum hákarlaauglýsingum um að ef menn beygðu sig ekki og bukkuðu gagnvart hinu erlenda fjármálavaldið biði þeirra það eitt að vera gleyptir í hákarlskjaft. Það er auðvitað mjög óþægilegt, og sú aðgerð að kalla til erlendan lögmann sem kemur hingað og talar [[Forseti hringir.]]með þeim hætti sem raun ber vitni er mér svo sannarlega umhugsunarefni.
Forseti. Já, þetta er sérkennilegt og ég tek undir með hv. þingmanni að það er svo ótal margt sem minnir mann á þessa tíma hvað varðar áróðurinn, jafnvel það hvernig hann var settur fram, orðalagið, hræðsluáróðurinn o.s.frv., en um leið notuðust menn við sömu uppnefni gagnvart þeim sem þorðu að gagnrýna þessa framgöngu. Það var talað um einangrunarsinna og popúlisma og að verið væri að búa til óraunhæfar væntingar um hvað við gætum gert sem þjóð o.s.frv. Það er stundum eins og sagan endurtaki sig og að menn eigi erfitt með að læra af henni. Í þessu máli hins vegar liggur fyrir í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið hvaða úrræði Íslendingar hafa til að leiða málið til lykta og því er ekki stillt upp þar sem einhvers konar neyðarúrræði eða neyðarhemli, heldur er það orðað, ef ég man rétt, a.m.k. í skýringum, á frekar fallegan hátt sem sáttaleið, þ.e. við höfum tækifæri til innan þessa samnings að miðla málum með þeim hætti að allir geti vel við unað og að ekki sé gengið á hagsmuni eða rétt einnar þjóðar til að auka hag annarra á kostnað hennar. Þess vegna er mér óskiljanlegt að menn skuli ekki nýta slík úrræði. En þá að spurningunni: Setjum við ekki EES-samninginn í hættu ef við þorum ekki að nýta þau úrræði sem hann veitir og förum sjálf að líta á hann sem einhvers konar ógnartæki sem við Íslendingar megum ekki amast við [[Forseti hringir.]]en við eigum að sýna öðrum hollustu?
Herra forseti. Íslendingar hafa ekki verið hikandi þegar kemur að alþjóðlegu samstarfi. Þeir eru stofnaðilar að Atlantshafsbandalaginu. Við gengum í EFTA á áttunda áratugnum og við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu á tíunda áratugnum. Strax eftir styrjöldina síðari gerðumst við stofnaðilar að þeim stofnunum sem settar voru á laggirnar til að endurreisa efnahaginn eftir stríðið. Við erum í hópi 27 ríkja sem eru stofnaðilar að Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það gerum við í krafti fullveldis okkar og við erum sem þjóð virkir þátttakendur í öllu þessu starfi. Við leggjum okkar af mörkum. Í sumum efnum hefur framlag okkar verið afar mikilsvert, leyfi ég mér að segja, ekki síst á sviði öryggis- og varnarmála. Nú er sú staða uppi að í samningi sem fjallar í eðli sínu um viðskipti með vörur, þjónustu og búseturétt, rekstur fyrirtækja, og annað af því tagi, að okkur er ætlað að samþykkja hér tilteknar gerðir sem hafa munu í för með sér veruleg ítök í orkuauðlindir þjóðarinnar, eftir því sem lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa lýst svo glögglega í lögfræðilegri álitsgerð sem liggur hér fyrir sem þingskjal. Þá er náttúrlega allt annað uppi en það að reka einfaldan samning. Hér eru ósköp einfaldlega miklir hagsmunir sem stjórnvöldum er skylt [[Forseti hringir.]]að verja.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður las upp úr ritstjórnargrein Morgunblaðsins eða Reykjavíkurbréfi, ég man ekki hvort það var, þar sem ágætlega er lýst og farið yfir þann texta sem keyptur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar eða utanríkisráðuneytisins hafði yfir þegar hann var hér á landi eða birti í sinni greinargerð. Í þeim orðum er augljóst að alið er á einhvers konar ótta eða hræðslu við að menn leyfi sér að andmæla því sem kemur frá Evrópusambandinu eða því sem á að innleiða í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og skylda EES-ríkin til að innleiða í sinn rétt, að það sé jafn gott fyrir þau ríki að gera það annars - þetta er eins og verið sé að segja að sá fái ekki sælgæti sem tekur ekki til í herberginu sínu. Það á að hlýða, annast hlýst verra af. Það er einmitt þetta sem grefur undan samstarfi ef annar aðilinn leyfir sér að hugsa eða haga sér svona. Nú held ég reyndar að Evrópusambandið hafi ekkert verið með slíkar hótanir gagnvart okkur fram til þessa og ég hef reyndar enga ástæður til að ætla að svo verði. Evrópusambandið vill að sjálfsögðu, eins og aðrir sem gera samninga, virða slíka samninga. Þar af leiðandi er þessi hræðsluáróður hreint með ólíkindum. Það er svo merkilegt við það að um leið og þeir sem eru fylgjandi þessum orkupakka, sérstaklega er það athyglisvert ef það kemur frá stjórnarliðum, segja að samningurinn sé í uppnámi ef við gerum þetta, að við vitum ekki hvað bíði okkar, okkur gæti verið refsað, þá er í raun verið að segja að stjórnskipulegi fyrirvarinn sé til einskis. Til hvers erum við að setja stjórnskipulegan fyrirvara ef hann er merkingarlaus, ef við ætlum ekki að hafa neinn fyrirvara vegna þess að við erum svo hrædd?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir andsvarið. Það er auðvitað alveg ljóst í þessu máli að ríkisstjórnin hefur sýnt í verki, ekki bara í orði heldur í verki, að hún telur ekki að öllu leyti óhætt að samþykkja þennan orkupakka. Hún sýnir það í verki með því að leggja málið upp með þeim hætti að orkupakkinn verði samþykktur en með lagalegum fyrirvara. Það sem á vantar í því er að leiða í ljós hvernig þessi lagalegi fyrirvari vegur upp á móti þeirri hættu sem ríkisstjórnin telur bersýnilega að steðji að Íslendingum. Nú ber svo við að hér liggja fyrir drög að skjali sem er innleiðingarreglugerð iðnaðarráðherra á þeirri gjörð sem mest hefur verið rædd, þ.e. reglugerð sem ber númerið 713 og er frá 2009, en reglugerð á Evrópusambandslagamáli heitir á íslensku lög eða hefur a.m.k. lagagildi. Það á að innleiða þessa reglugerð, 713, þannig að hún fái lagagildi á Íslandi og þetta á að gera með reglugerð og í þessari reglugerð á að standa þessi fyrirvari. Ég hafði tækifæri til að spyrja mikinn júrista, svo að ég noti það orð, mikinn og góðan lögfræðing, dr. Davíð Þór Björgvinsson, á fundi utanríkismálanefndar hvaða hald væri í slíkum fyrirvara. Hann svaraði með því að auðvitað væri það ekki neitt, slíkur fyrirvari væri bara ætlaður til heimabrúks. Stjórnvöldum ber á hverjum tíma að gæta að hagsmunum þjóðar sinnar og stjórnvöld verða að fá að rækja það hlutverk án þess að úrtöluraddir hafi uppi þann hátt sem hefur eilítið borið á núna, [[Forseti hringir.]]að fara hinum háðulegustu orðum um þá aðila sem tala fyrir slíkri stjórnarframkvæmd og kenna þá við einangrunarhyggju, að ekki sé talað um popúlisma. Reyndar hafa fallið hér í þessum ræðustóli nýlega orð sem vekja alveg sérstaka furðu og ég tel ekki hafandi eftir.
Virðulegur forseti. Nú verður líklega nóg að gera hjá siðanefndinni ef öll orð verða tínd til sem hafa fallið í þessum ræðustól. Fyrirvarinn sem hv. þingmaður nefndi í sinni ágætu ræðu, og andsvörum við þann sem hér stendur, gildir réttilega um reglugerð 713/2009. Ef þessi fyrirvari er svona merkilegur og mikilvægur, hvers vegna gildir hann þá ekki um 714? Vegna þess að 714 fjallar um skilyrði fyrir aðgangi að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri. Hún virðist ekki háð neinum fyrirvara. Af hverju er verið að gera fyrirvara við reglugerðina vegna ACER eingöngu en ekki um reglugerðina sem fjallar um sjálfar tengireglurnar? Er það vegna þess að stjórnvöld vilja ekki að það sé einhver fyrirvari? Er það vegna þess að þau vita að einfaldara er að selja það að verið sé að setja einhvers konar fyrirvara á þessa alþjóðlegu stofnun þó að vitanlega sé ekki verið að gera það í raun og veru? Hvers vegna er þessi gerð undanskilin fyrirvaranum? Þetta er býsna mikilvægt því að við þurfum að velta því fyrir okkur hvort skipti meira máli, ef menn eiga að velja, að hafa fyrirvara við tengireglurnar sjálfar eða stofnunina. Ég hefði haldið að ef einhver alvara væri í þessu hefðu stjórnvöld gert fyrirvara við báðar þessar gerðir en svo virðist ekki vera.
Herra forseti. Það er mjög gott að hv. þingmaður skuli hafa nefnt reglugerð 714. Hún er svo sannarlega nefnd í álitsgerð þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más. Hún er nefnd í því samhengi að það kunni, eins og þeir segja, að rísa upp stjórnskipuleg álitaefni af sama toga og þeir rekja svo ítarlega varðandi reglugerð 713 en þeir telja umfjöllun um það greinilega falla utan við það svið sem þeir eru að fjalla um í álitsgerð sinni. Þeir vekja það svo sannarlega upp að um reglugerð 714 kunni að gilda sömu stjórnskipulegu álitamál og varðandi 713. Spurning hv. þingmanns á því fullkominn rétt á sér, að það veki spurningar af hverju ekki er gerður fyrirvari við 714 rétt eins og ætlunin er að gera með 713. Reyndar vísa þeir sömuleiðis til tiltekins ákvæðis í tilskipun um raforkumál sem ætlunin er að innleiða núna og það er ákveðinn liður í 37. gr. tilskipunar sem nú verður 72/2009 sem sömuleiðis væri ástæða til að undanskilja til að tryggt sé að íslenskir hagsmunir séu varðir. Það er búið að dreifa drögum að þessari innleiðingarreglugerð. Ég hef nefnt áður að það veki í fyrsta lagi spurningar af hverju þetta er gert með reglugerð en ekki með lögum og sömuleiðis vekur það athygli að þessu er dreift meðal þingmanna. Hvað fylgir þessu skjali sem menn hafa beðið eftir? Bara nákvæmlega ekki neitt. Ekkert, engin skýring, enginn texti, ekki neitt, hvað þá að það sé einhver lögfræðileg greining á því hver hver væri áhrifamáttur þessa fyrirvara og hvert væri [[Forseti hringir.]]þjóðréttarlegt gildi hans að bestu manna yfirsýn. Þetta bara er ekki með.
Hæstv. forseti. Ég veit ekki alveg hvar ég á að byrja en ég ætla að byrja á góðum stað, það eitt er víst. Í þriðja orkupakkanum er lögð áhersla á að styrkja áfram innri markað fyrir raforku og að gripið verði til frekari aðgerða til að tryggja Evrópubúum sjálfbæra, örugga og samkeppnishæfa orku, eins og sagt er. Orkustefnan er auk þess tengd 20/20/20-markmiðunum sem ég talaði um fyrir nokkrum dögum síðan. Það þýðir að árið 2020 eiga endurnýjanlegir orkugjafar að sjá ríkjunum fyrir a.m.k. 20% orkuþarfar, auka á orkunýtni um 20% og losun gróðurhúsalofttegunda skal minnkuð um 20%. Þaðan er þetta heiti komið. Að því sögðu er mikilvægt að velta fyrir sér lagningu sæstrengs í framtíðinni. Það er ekki ólíklegt og jafnvel er það þekkt að Landsvirkjun sjái í því mikil tækifæri, þ.e. að afsetja frá landinu hreina orku, í ljósi þess sem ég sagði hér rétt áðan, og ekki síst með því að þannig mætti nýta umframorku sem er í kerfinu. Það er vegna öryggisviðmiða af því að kerfið er einangrað. Slíkt mun einnig gefa færi á stóru framlagi landsins til að minnka útblástur gróðurhúsalofttegunda og það er mjög mikilvægt. Til að minna á það hefur formaður garðyrkjubænda sagt í Morgunblaðinu að innleiðingin gæti þýtt endalok innlendrar garðyrkju vegna hækkunar raforkuverðs, sem við höfum líka rætt hér. Nú þegar er búið að gera ítarlega úttekt á lagningu sæstrengs milli Íslands og Bretlands og er búið að meta áhrifin á íslenskt samfélag og verðþróun á raforku til heimila og fyrirtækja. Það má finna ef fólk kann að gúgla, eins og sagt er, með leyfi forseta. Ef við förum aðeins lengra og yfir í alvarlega hlutann á þessu öllu saman horfum við fram á víðtækt valdframsal í orkumálum samkvæmt orðum norska lagaprófessorsins Peters T. Ørebechs er kristaltært að innleiðing á þriðja orkupakka Evrópusambandsins mun leiða til þess að ACER, orkustofnun Evrópusambandsins, mun ná yfirþjóðlegri stöðu á Íslandi. Það hefur margítrekað komið fram í ræðum og er alveg stórmerkilegt að enginn hafi brugðist við með rökum og óyggjandi hætti að það sé ekki rétt. Það þýðir að regluverk orkupakkans mun yfirkeyra íslensk lög og mun standa hærra í svokölluðu lagalegu tilliti. Það felur í raun í sér algjört og mjög víðtækt valdframsal Íslands í orkumálum. Afleiðingin yrði væntanlega sú að hvaða lög og reglur sem menn kunna að setja um mögulegt bann við lagningu sæstrengs, sem ég talaði um áðan, yrðu ekki pappírsins virði. Það eru enn víðtækari afleiðingar af innleiðingu þriðja orkupakkans. Við höfum rætt hækkað verð á raforku til heimila og fyrirtækja. Við skulum ekki gleyma fyrirtækjunum. Vald yfir auðlindinni verður skert og þá jafnvel tapað. Við erum ekki einu sinni með orkustefnu á Íslandi. Landsvirkjun verður bútuð niður vegna fákeppnissjónarmiða því að fastlega má búast við að eftir að sæstrengur hefur verið lagður á forsendum Evrópusambandsins verði gerð krafa um uppskiptingu á Landsvirkjun sem yrði flokkuð sem fyrirtæki í einokunarstöðu. Það er því ýmislegt sem hægt er að ræða frekar og margt sem við eigum eftir að fá svör við. Ég vona að þau fari að fást.
Virðulegur forseti. Það er alltaf ánægjulegt að hafa forseta í forsetastól sem maður ber virðingu fyrir. Hv. þingmaður nefndi garðyrkjuna og varnaðarorð þeirra sem þar starfa. Það er svolítið sérstakt að upplifa það hér í húsinu og jafnvel í salnum að menn eru að flissa yfir því að garðyrkjumenn eða bakarar skuli hafa áhyggjur af þessu. Fyrir báða þessa aðila er þetta gríðarlega stórt mál þar sem þeir nota mikið rafmagn í sínum rekstri. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að garðyrkjan, án þess að ég hafi hugmynd um það, noti ívið meira rafmagn en hinir. Það breytir því ekki, og því hefur ekki verið mótmælt, ég tek það fram að ég hef í það minnsta ekki heyrt að því hafi verið mótmælt úr ræðustól af hálfu fylgjenda þessa orkupakka, að raforkuverð t.d. til framleiðenda í garðyrkju muni hækka og á sama tíma er bannað að niðurgreiða rafmagnið með því að bæta þeim þær hækkanir sem kunna að verða vegna þess að það er þá brot á öðrum reglum sem við höfum innleitt og tekið upp. Eftir stendur þá að áhyggjur þeirra af innleiðingunni eru fullkomlega réttmætar. Við höfum séð að orkuverð hefur hækkað þegar þessir orkupakkar hafa verið innleiddir. Áhyggjurnar eru því réttmætar af því að reynslan sýnir okkur það. Auk þess hefur enginn mótmælt því í raun með óyggjandi hætti að orkuverð muni hækka eða að niðurgreiðslur verði ekki leyfðar þótt við vitum hvort tveggja.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að skjalla forseta en tek undir orð hv. þingmanns varðandi hann. Ef ég sný mér svo að efni málsins er alveg ljóst að raforkuverð mun hækka og það er rétt að ekki verður leyfilegt, og hefur ekki verið leyfilegt um hríð, að niðurgreiða orkuverð, hvorki til heimila né fyrirtækja. Við getum haldið því fram að það sé litið svo á málin að allir eigi að vera svo jafnir. Það þýðir að við Íslendingar eigum að sætta okkur við að búa við hærra orkuverð af því að við ætlum að vera svo jöfn miðað við þá sem eru í Evrópusambandinu. Ég er ekki viss um að það sé hægt og eðlilegt að jafna svona upp á við en það virðist vera þannig að við eigum bara hreinlega að samþykkja allt sem á borð er borið og eigum ekkert að reyna að spyrna við fótum þrátt fyrir að við getum algjörlega séð það í hendi okkar að það er best fyrir okkur ef við gætum ræktað allt okkar grænmeti hér á landi. Ef það á að verða þannig áfram er það vegna þess að orkuverð helst lágt, ekki vegna þess að við verðum öll svo jöfn að orkuverð muni hækka.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Í ítarlegum umsögnum Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings, sem býr og starfar í Noregi, að ég held, er fjallað ítarlega um hvers vegna Ísland þurfi ekki og eigi ekki að innleiða þennan orkupakka. Fyrir því eru færð mjög ítarleg og góð rök. Meðal þess sem lögmaðurinn telur að mæli gegn því að þetta sé innleitt með þessum hætti er að Ísland hafi ekki neina orkustefnu í raun, að Ísland hafi ekki sett sér orkustefnu og sé því að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins með því að fara þessa leið. Um það hefur vitanlega, sem er réttmæt ábending, ekki farið fram nein umræða á Íslandi eða Alþingi, hvort við séum tilbúin að gera orkustefnu Evrópusambandsins að okkar orkustefnu. Það er því eðlilegt að málið sé ekki innleitt eða verði ekki afgreitt fyrr en í það minnsta að við verðum búin að koma okkur upp orkustefnu. Það er í það minnsta skoðun þess sem hér stendur. Þess vegna er svolítið sérstakt að standa frammi fyrir því að vera að innleiða orkustefnu sem einhver annar hefur sett og vera svo ren, eins og maður segir þegar verið er að spila vist eða eitthvað slíkt, þegar maður er ekki með nein mótspil. Hefur þingmaðurinn ekki einhverjar áhyggjur af því að við séum nú þegar með innleiðingunum fram til þessa á fyrstu og annarri orkutilskipuninni og nú orkupakka þrjú, ef af verður, búin að innleiða ákveðna stefnu, viðmið, verkfæri og þess háttar sem við munum [[Forseti hringir.]]óhjákvæmilega þurfa að taka mið af við mótun okkar eigin orkustefnu?
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, þetta var mjög ítarleg umsögn hjá Eyjólfi Ármannssyni og það er grátbroslegt að standa hér og viðurkenna að þetta sé kannski akkúrat staðan. Við höfum fyrr rætt vöntun á orkustefnu fyrir Ísland og þá erum við sjálfsagt að öllu leyti að fjalla um fyrirtækin, hvernig við viljum hafa fyrirtækin okkar. Eiga þau áfram að vera í opinberri eigu eða hvað viljum við gera með þau? Að mínu viti eigum við að hafa þau áfram eins og það er. Síðan erum við að ræða um virkjunarkosti og við erum farin á þann stað að ræða um það hvort okkar virkjunarkostir, svokallaðir, verði líka teknir upp og lúti þá evrópskum stöðlum og reglum og við höfum bara ekkert um það að segja. Mér finnst það ekkert óeðlileg spurning hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að velta því fyrir sér hvort við séum virkilega að taka upp orkustefnu Evrópusambandsins þar sem við höfum ekki mótað okkur slíka stefnu sjálf. Eins og ég sagði áðan birtist ein grein í Morgunblaðinu þar sem fjallað var um akkúrat þetta, að okkur vantar orkustefnu. Það væri ráð ef fólk myndi kveikja á perunni og fjölmiðlar mættu gjarnan fara dýpra ofan í hvað það þýði fyrir íslenska þjóð að vera ekki með orkustefnu en ætla að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins.
Virðulegi, viðkunnanlegi og vitri forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi áttað sig á því hversu mikill munur er á rökstuðningi stjórnarflokkanna og fylgitungla þeirra, sem reyna að koma þessu máli í gegnum þingið, og til að mynda ýmissa forsvarsmanna úr atvinnulífinu, rökstuðningi fyrir innleiðingu þessa orkupakka. Annars vegar erum við með stjórnvöld sem fullyrða að þetta hafi í raun engin áhrif, skipti engu máli, við bara þurfum að gera þetta til að gera það, en svo dúkka upp forystumenn úr atvinnulífinu og nota nákvæmlega gagnstæð rök, þetta sé svo mikilvægt vegna þeirra áhrifa sem það hafi. Þar nefni ég t.d. forstjóra Landsvirkjunar, sem útlistaði að nauðsynlegt væri að samþykkja þriðja orkupakkann til að styrkja samningsstöðu Landsvirkjunar gagnvart stóriðjunni hvað varðar verð orkunnar. Ekki er hægt að túlka það öðruvísi en að hann líti svo á að með því myndi verð á rafmagni hækka, eins og við höfum reyndar verið að vara við. Svo eru ýmsir forystumenn úr samtökum atvinnurekenda sem boða að þetta sé mikilvægt einmitt til þess að Evrópa geti farið að nýta okkar umhverfisvænu íslensku orku og sjá þá væntanlega fyrir sér að einhvers staðar sé hagnaðarvon í að flytja út þá orku. Hvernig fer það saman að mati hv. þingmanns að á sama tíma reyni stjórnvöld að sannfæra okkur um að samþykkja þetta bara af því að þetta hafi í raun engin áhrif og svo eru atvinnurekendur að segja okkur að samþykkja þetta af því að þetta sé svo mikilvægt og muni hafa svo mikil áhrif? Ég fæ þetta ekki til að ganga upp, ekki frekar en svo margt annað í þessu máli.
Hæstv. forseti. Það er merkilegt að stilla þessu svona upp, eiginlega dálítið sniðugt ef út í það er farið, að við höfum annars vegar stjórnarflokkana og hins vegar atvinnulífið. En fyrri hópurinn, stjórnarflokkarnir, eru hér í umboði landsmanna, eru á Alþingi í umboði Íslendinga og þeir telja okkur trú um að þetta muni ekki hafa nein áhrif. Á sama tíma, eins og hv. þingmaður benti á, segir atvinnulífið algjörlega þvert á móti, að þetta hafi mikil áhrif og að nauðsynlegt sé að innleiða orkupakka þrjú. Ég velti fyrir mér: Hafa þeir lesið sér til gagns? Hefur atvinnulífið lesið sér til gagns eða lásu þeir aðeins álit Carls Baudenbachers sem kom um daginn og túlkar þá atvinnulífið það sem hinn heilaga sannleik, eins og svo margir stjórnarliðar virðast gera, því miður? Það er rétt að Evrópu vantar orku og það sem er grátlegt við það er að hana er að finna á Íslandi. Það sem er enn verra við það er að íslensk heimili munu þurfa að greiða fyrir það að Evrópu vanti hreina orku. Það er ekki flóknara en það og ég vil enn og aftur minna á að við erum hér með stjórnarflokka sem eru á Alþingi í umboði landsmanna og þeir segja að þetta hafi engin áhrif.
Herra forseti. Ég óttast að atvinnurekendurnir hafi í raun rétt fyrir sér hvað varðar áhrifin en ekki þau stjórnvöld sem eru að reyna að koma þessum samningi hér í gegn, hvers vegna svo sem stjórnvöld reyna að rökstyðja innleiðinguna með því að við eigum að innleiða þetta af því að þetta hafi ekkert að segja. Þegar ég segi að ég óttist að atvinnurekendur hafi rétt fyrir sér um áhrifin er ég ekki að tala um þær fullyrðingar þeirra að þetta sé svo jákvætt heldur þvert á móti að það sé rétt hjá þeim að þetta muni hafa talsverð áhrif en að þau áhrif verði almenningi á Íslandi og raunar ekki atvinnulífinu í heild til góðs vegna þess að orkuframleiðslan hefur verið svo mikil undirstaða fjölbreytilegs atvinnulífs víða um land. Hér hafa menn nefnt garðyrkjubændur og bakara, ályktanir þeirra sem dæmi, en í raun hefur orka á viðráðanlegu verði gríðarlega mikið að segja fyrir flestallar atvinnugreinar á Íslandi, fyrir landbúnað, sjávarútveg og einnig hinar ýmsu þjónustugreinar. Ef við missum það samkeppnisforskot sem samfélag sem felst í því að geta boðið upp á orku á viðráðanlegu verði, missum möguleikana á því að bjóða upp á 100% hreina orku, verðum orðin hluti af einhverjum evrópskum orkupotti og ef fullyrðingar um að meira en helmingurinn af orku okkar sé kolaorka verða réttar í framtíðinni, mun það skaða bæði ímynd okkar og okkur sem samfélag, efnahagslega, til verulegra muna.
Hæstv. forseti. Ég skil vel að atvinnurekendur séu nokkuð fylgjandi því að fara þessa leið en ég velti fyrir mér hvort þeir geri sér grein fyrir því að það er til önnur leið. Það er til sú leið að senda orkupakka þrjú til sameiginlegu EES-nefndarinnar, setja upp raunverulega fyrirvara um það hvernig við viljum gera hlutina. Síðan fáum við það samþykkt og tökum það aftur til greina og þá getum við ímyndað okkur að hlutirnir væru gerðir á okkar forsendum. Ég vildi óska þess að atvinnurekendur sæju það þannig að það væri gott að gera hlutina á okkar forsendum og þá meina ég á forsendum fólksins í landinu og á forsendum þeirra fyrirtækja sem reiða sig á lágt orkuverð. Fyrst hv. þingmaður nefndi bændur veit ég ekki alveg hvort það sé leggjandi á bændur að orkureikningur þeirra hækki ofan í allt annað sem þeir hafa mátt þola núna hreinlega í kjaraskerðingu þannig að þetta mun leggjast á þá líka. Það er alveg rétt að það er gott að vera með einhvers konar samkeppnisforskot en ég á ekki von á því að það haldi vatni, vil ég leyfa mér að segja, vegna þess að við verðum þá hluti af þessum Evrópumarkaði og gleymum því ekki að Evrópu vantar hreina orku. Á hvaða forsendum ætlum við að setja hlutina fram? Er það á forsendum Evrópusambandsins eða er það á okkar forsendum, okkar Íslendinga?
Herra forseti. Ég hef leitast við að fara yfir þá fyrirvara sem norska Stórþingið setti vegna innleiðingar þriðja orkupakkans. Mér hefur enn ekki tekist að klára að fara yfir þennan lista vegna þess hversu naumt mér er skammtaður tími í hvert skipti, en held þessari yfirferð núna áfram. Ég vil þó láta vita að ég hef ekki gleymt fyrri fyrirheitum um að fjalla hér, vonandi fljótlega, sérstaklega um Kýpur og áhrif tengingar þeirrar eyju við raforkukerfi Evrópu og hvernig það varpar frekara ljósi á áhrif orkupakkans á Ísland. Ég var kominn að þriðja fyrirvara Norðmanna sem segir: „Norsk, endurnýjanleg orkuframleiðsla skal stuðla að aukinni verðmætasköpun og atvinnu í Noregi og skal skipta út jarðefnaeldsneyti fyrir endurnýjanlega orku.“ Þetta er eitt af lykilatriðunum sem við höfum verið að ræða á Íslandi varðandi hættuna af þessum orkupakka, atriði sem norskir þingmenn hafa greinilega miklar áhyggjur af, en okkur er ýmist sagt að muni ekki skipta neinu máli hér eða að það sé bara hið besta mál að selja orkuna til útlanda svo hún nýtist þar til atvinnusköpunar. Það er afskaplega sérkennilegt ef það er raunverulega afstaða íslenskra stjórnvalda að ekki beri að forgangsraða með þeim hætti að íslenska orkan nýtist til að búa til störf hér innan lands og verðmæti sem af þeim störfum leiða. Þetta er sérstaklega sérkennilegt í ljósi þess hvað aðgengileg og tiltölulega ódýr orka hefur haft mikið að segja um aukna verðmætasköpun í landinu og um það að viðhalda byggð hringinn í kringum landið. Það að við skulum hafa haft þann möguleika að nýta orkuna til að verja byggðarlög hringinn í kringum landið hefur algjörlega skipt sköpum. Það sama er eflaust uppi á teningnum í Noregi þó að það sé ekki að sama marki og hér, en hvernig stendur á því að íslensk stjórnvöld gera engan slíkan fyrirvara þegar norska þingið sér ástæðu til þess að fara fram á undanþágu sem þessa? Þá að fjórða fyrirvara Norðmanna sem hljóðar einhvern veginn svo í lauslegri þýðingu: „Norsk stjórnvöld skulu hafa sjálfstætt eftirlit með öllum ákvörðunum sem eru mikilvægar fyrir orkuöryggi í Noregi, þar á meðal ákvarðanir sem tengjast iðnaði og aflgjöfum.“ Hvers vegna skyldu Norðmenn vera að árétta þetta? Það er vegna þess að þeir hafa væntanlega lesið þriðja orkupakkann og áttað sig á því hverjar kunni að vera afleiðingar hans, a.m.k. áttað sig á því hvaða markmiðum er þar lýst og hver markmið ACER, hinnar sameiginlegu orkustofnunar Evrópu, eigi að vera. Þau eru einmitt að hafa eftirlit með þessum málum í aðildarlöndunum. Þá segja kannski einhverjir: En gerist þetta ekki allt í gegnum ESA? Svarið við því er að í besta falli skiptir það engu máli því að hlutverk ESA verður eingöngu að taka við og framfylgja drögum frá ACER. Norðmenn árétta hér, eða leitast við að gera það, að norsk stjórnvöld ætli sjálf að sjá um þetta eftirlit með ákvörðunum sem eru mikilvægar fyrir orkuöryggi í Noregi. Þá kynnu einhverjir að segja að þessi fyrirvari sé ekki í samræmi við þriðja orkupakkann. Eflaust er það mat Evrópusambandsins sem í 14 mánuði hefur ekki fengist til að staðfesta að þessir fyrirvarar Norðmanna gildi, það hefur ekki einu sinni svarað erindinu frá norska þinginu. Það hlýtur að vekja okkur til umhugsunar, virðulegur forseti, að því sé ekki einu sinni svarað þegar Norðmenn gera svona sjálfsagða fyrirvara. Hver skyldi vera ástæðan fyrir því? Ég held að við getum öll áttað okkur á því. Nú er ég aðeins kominn að fjórða fyrirvara Norðmanna og tími minn er enn á ný á þrotum. Þess vegna verð ég að biðja yðar frómheit að skrá mig aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ágæta yfirferð hans yfir fyrirvara þá sem Norðmenn gerðu við þriðja orkupakkann, geri ég ráð fyrir. Hann fór hér yfir þriðja og fjórða fyrirvarann. Ég tók eftir því í hans yfirferð að í þeim sem er númer fjögur í máli hv. þingmanns segir sem svo að Norðmenn eða norsk stjórnvöld skuli hafa sjálfstætt eftirlit. Í þessu sambandi vil ég koma að eftirlitsstofnunum Evrópu, orkumálastofnun Evrópu, ACER, eða í umboði hennar ESA í tilfelli EFTA-ríkjanna, hvernig Norðmenn geta séð fyrir sér að þeir hafi eitthvert sjálfstætt eftirlit sem er þá alveg til hliðar við það eftirlit sem gert er ráð fyrir í tilskipuninni sem er undir orkumálastofnun Evrópu, hvort hv. þingmanni sé kunnugt um hvernig þessi fyrirvari virkar í tengslum við þá staðreynd að það er auðvitað orkumálastofnunin sem fer með eftirlit á ýmsum sviðum og ekki síst þegar búið er að innleiða fjórða orkupakkann, hvernig samspili þessara eftirlitsaðila sem ég hef nefnt sé háttað í Noregi eða hvort sá fyrirvari sem hv. þingmaður nefndi hafi eitthvert gildi yfirleitt.
Herra forseti. Norðmenn óttast margir hverjir einmitt að þessi fyrirvari muni ekki hafa neitt gildi þegar á reynir en þeir halda enn í vonina vegna þess að Íslendingar eru ekki búnir að innleiða þriðja orkupakkann og þar af leiðandi er hann ekki kominn inn í EES-samninginn enn sem komið er. Á meðan sú staða er uppi halda Norðmenn þessari stjórn hjá eigin stjórnvöldum. Það er einmitt þess vegna sem það er hagsmunamál Norðmanna að Íslendingar spyrni við fótum og afþakki þennan orkupakka eins og hann lítur út og sendi hann aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, vegna þess að þar gefst Norðmönnum tækifæri til að fá loksins svörin sem þeir hafa beðið eftir í 14 mánuði frá Evrópusambandinu, svörin við því hvort eitthvert mark verði tekið á fyrirvörum þeirra, hvort þeir öðlist gildi sem undanþágur. En hvers vegna skyldi Evrópusambandið ekki svara? Ég gat mér til um það áðan að það væri vegna þess að það taki ekkert mark á þessu og eflaust er það meginástæðan, það telji þetta vart svara vert enda þekkjast ekki slíkir einhliða fyrirvarar. Eflaust vill Evrópusambandið líka forðast að styggja Norðmenn með þeim sannleika á meðan beðið er eftir innleiðingunni á Íslandi. Ég óttast að hugsanlega verði þetta erindi Norðmanna grafið upp einhvers staðar í Brussel þegar Íslendingar eru búnir að innleiða og þá munu menn svara og segja: Nei, þið hljótið að gera ykkur grein fyrir því að það er ekki til neitt sem heitir einhliða fyrirvari í þessu samstarfi eða samkvæmt þessum samningi. Fyrir vikið eru eflaust margir Norðmenn sem binda vonir við það að við Íslendingar verjum ekki aðeins rétt okkar og hagsmuni í þessu máli heldur um leið hagsmuni Noregs.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir hans ágætu útskýringar við þeirri spurningu sem ég bar upp um samspil eftirlitsaðila á því sviði sem Norðmenn gera ráð fyrir að sé innanlandsaðili að því er hv. þingmaður nefndi hérna með þennan fjórða fyrirvara Norðmanna sem kallaður er svo við tilskipun Evrópusambandsins um raforku. Þá kemur mér í hug varðandi stöðu Norðmanna, og vil víkja að því hér við hv. þingmann, að Norðmenn eru tengdir að mörgu leyti og munu tengjast enn þá betur ef áætlanir ná fram að ganga varðandi sæstrengi frá Noregi yfir Norðursjó og líka yfir til Svíþjóðar og Danmerkur þannig að þar er allt öðruvísi umhverfi nú um stundir en á Íslandi. Þá spyr ég hv. þingmann hvaða möguleika hann sjái fyrir sér að Norðmenn hafi á slíkum undanþágum núna þegar staðreyndin er sú að þeir eru tengdir en ekki við, þ.e. undanþágu frá þeim reglum Evrópusambandsins sem við viljum fyrir alla muni ekki vera sett undir, þ.e. hugsanlega skiptingu raforkufyrirtækja sem eru auðvitað hér á landi Landsvirkjun að langmestu leyti. Við viljum hafa þetta í þjóðareigu og njóta arðs af því innan lands. Slíkt er líklega í stórhættu í Noregi, að því verði skipt upp þar og að Norðmenn missi það hugsanlega úr höndum sér. Hvert er álit hv. þingmanns á því?
Virðulegur forseti. Svarið við þessari spurningu er kannski að finna í seinni fyrirvörum sem ég á einmitt eftir að fara yfir í ræðu á eftir. En virðulegur forseti er vonandi ekki ósáttur við mig þótt ég taki dálítið forskot á sæluna til að svara hv. þingmanni sem spyr hvaða munur kunni að felast í þeirri staðreynd að Noregur er þegar tengdur við evrópska orkukerfið og hvort það geti valdið þeim enn meiri vandræðum en Íslendingar standa frammi fyrir sem ekki eru tengdir. Þá er mjög áhugavert að líta til þess fyrirvara sem ég hyggst ræða nánar á eftir að þrátt fyrir að Noregur sé þegar tengdur við þetta orkukerfi með sæstreng taka Norðmenn sérstaklega fram að þeir vilji sjálfir fá að ráða því hvort fleiri sæstrengir verði lagðir. Með öðrum orðum, þrátt fyrir að vera þegar tengdir hafa þeir áhyggjur af þessu sem við höfum velt fyrir okkur hér, að ACER eða aðrar stofnanir Evrópusambandsins geti hlutast til um það að lagður verði sæstrengur, ýtt undir það eða rutt úr vegi þeim hindrunum sem kunna að vera til staðar. Þessar áhyggjur hafa Norðmenn þrátt fyrir að vera þegar tengdir. Ættum við Íslendingar þá ekki að hafa þeim mun meiri áhyggjur? Út á hvað gengur þetta með þriðja orkupakkann? Jú, það gengur út á, ekki hvað síst og alveg sérstaklega, að tengja ný svæði sem eru ekki tengd fyrir, að hluta til að auka tengingar almennt en alveg sérstaklega það að stuðla að því að svæði sem eru ekki tengd við netið verði tengd. Samt telja Norðmenn ástæðu til að hafa áhyggjur af því að Evrópusambandið geti hlutast til um viðbótartengingar þar.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Til umræðu hafa verið fyrirvarar Noregs eða Verkamannaflokksins sem setti fyrirvara fyrir því að samþykkja málið í gegnum þingið og hefur svo einhvern veginn orðið úti í kuldanum til þessa með þessa blessuðu fyrirvara. Maður veltir fyrir sér hvort þessir átta fyrirvarar Noregs hafi eitthvert meira gildi en þessi eini fyrirvari sem íslensk stjórnvöld vilja setja í okkar samþykkt á Íslandi, fyrir utan að sá fyrirvari gildir eingöngu um aðra reglugerðina, þ.e. 713 um ACER-stofnunina, ekki um tengiregluna sjálfa sem er í gerð 714. Því spyr ég: Hafa þessir fyrirvarar í sjálfu sér eitthvert gildi? Er þetta ekki í rauninni fyrst og fremst til heimabrúks eins og fræðimenn sumir hverjir hafa sagt? Reyndir stjórnmálamenn hafa sagt þetta sjónhverfingu. En til hvers er þá verið að koma fram með fyrirvara ef þeir hafa ekkert gildi? Þar fyrir utan spyr ég: Kannast þingmaðurinn við það úr sínu pólitíska starfi sem spannar núna tíu ára skeið í það minnsta hvort einhliða fyrirvarar sem settir hafa verið af einhverju ríki hafi eitthvert gildi þegar komið er að alþjóðasamningaborðinu, þ.e. þegar uppfylla þarf skyldu samkvæmt alþjóðasamningum? Ástæðan fyrir að ég spyr að þessu er sú að okkur ber samkvæmt EES-samningnum að uppfylla þær skyldur sem við innleiðum þegar við erum búin að innleiða. Þá getum við ekki haldið því fram eða sagt að við höfum fengið einhvern fyrirvara sem menn eiga að kannast við, líkt og var með ferska kjötið á sínum tíma. Hafa fyrirvarar sem ekki eru bundnir í lög og samþykktir af báðum aðilum eitthvert gildi?
Herra forseti. Ég vil byrja á að svara seinni spurningunni. Ég þekki engin dæmi þess að slíkir fyrirvarar hafi haft nokkurn skapaðan hlut að segja. Ég minnist þess reyndar í átökunum um Icesave þegar upp kom hugmyndin um að Íslendingar myndu bæta einhliða fyrirvörum í þann samning að mér þóttu góð tíðindi að menn skyldu láta glepjast til þess vegna þess að ég vissi að gagnaðilinn myndi aldrei staðfesta þann samning. Það kom líka á daginn. Gagnaðilinn taldi ekki ásættanlegt að íslensk stjórnvöld ætluðu að setja sína eigin einhliða fyrirvara og því fór sem fór. Samningurinn var ekki staðfestur og fyrir vikið kom hann aftur í þingið og menn þekkja væntanlega restina af sögunni. Við spurðum sérstaklega um þessa fyrirvara, þ.e. fyrirvara við EES-samninginn almennt, á fundi í utanríkismálanefnd og þeir sérfræðingar sem þar sátu fyrir svörum sögðust ekki þekkja nein dæmi um slíkt. Ef þeir þekkja það ekki efast ég um að menn geti grafið slíkt upp. Hvað varðar svo samanburðinn á svokölluðum fyrirvara Íslands og þessum tíu fyrirvörum Norðmanna sýnist mér fyrir vikið það sama eiga við, að það sé ekkert hald í þeim, en samanburðurinn er engu að síður áhugaverður vegna þess að Norðmenn sýna þó með sinni tilraun að þeir hafi haft meiri áhyggjur eða þeim verið ívið meiri alvara með að leita eftir undanþágum eða fyrirvörum en íslenskum stjórnvöldum sem eru með einhvern óljósan fyrirvara í greinargerð við þingsályktunartillögu.
Virðulegur forseti. Ég fór í stuttri ræðu fyrr í kvöld aðeins yfir fjórða orkupakkann sem heitir því fallega nafni, með leyfi forseta: Clean energy for all Europeans, þ.e. hrein orka fyrir alla Evrópubúa. Í samantekt um innihald þessa pakka undir liðnum, með leyfi forseta, Electricity Market Design, þ.e. hönnun markaðarins eða hvernig sem við skýrum það, segir m.a. í þýðingu, ég er búinn að fá betri þýðingu á þessu en ég var að reyna að koma hér upp úr mér í dag, með leyfi forseta: „ACER mun hafa yfirumsjón til framtíðar yfir svæðisbundnum einingum og þar með koma í veg fyrir hugsanleg vandamál sem gætu komið upp ef eitthvert ríki fyrir sig færi að stjórna sínum málum sem gæti haft neikvæðar afleiðingar á orkumarkaðinn og orkuneytendur.“ Sé þessi þýðing rétt, hún er í samræmi við það sem ég fór með hér fyrr í kvöld, er full ástæða til þess að horfa á þá fyrirvara sem Norðmenn reyndu að setja, þ.e. þeir myndu áfram stýra því hvort og hvernig þeir leggja rafstrengi, hvernig þeir hleypa orku inn á þessa strengi og hvernig þeir líta þá. Miðað við það sem liggur fyrir varðandi þennan fjórða orkupakka er alveg ljóst að ACER ætlar sér að koma í veg fyrir með öllum hætti að eitthvert ríki fari að stjórna sínum eigin málum með þeim hætti að það komi í veg fyrir virkni markaðarins. Er það það sem við viljum? Ég fæ ekki séð að sá fyrirvari sem við höfum séð hér frá ríkisstjórninni taki á þessu.
Herra forseti. Þetta ber allt að sama brunni. Þetta gengur allt út á að herða tökin jafnt og þétt, sama gamla salamí-aðferðin, að smátt og smátt festast ríkin kirfilegar í þeirri þróun sem Evrópusambandið vinnur leynt og ljóst að, að auka miðstýringu yfir Evrópu. Alveg sérstaklega á það við á tveimur sviðum, á sviði fjármála, m.a. peningamála, með evruna og það allt, og á sviði orkumála, sem er algjört forgangsverkefni hjá Evrópusambandinu. Það ætti því ekki að koma neinum á óvart að orkupakki þrjú og svo sá fjórði séu liður í því að herða tökin. En einmitt þess vegna verðum við nú að spyrna við fótum. Ef við gerum það ekki verða varnirnar miklu veikari þegar kemur svo að fjórða orkupakkanum. Það er reyndar alveg sjálfstætt áhyggjuefni að framsetning stjórnvalda og rökstuðningur þeirra fyrir innleiðingu þriðja orkupakkans nú getur hæglega snúist í höndunum á þeim þegar kemur að fjórða orkupakkanum og veikt þar af leiðandi varnir Íslands. Ef svo ólíklega vildi til að sú ríkisstjórn sem nú situr tæki allt í einu upp á því að vilja verjast gagnvart fjórða orkupakkanum verður einfaldlega sagt: Við munum hvernig þið kynntuð þriðja orkupakkann og það var bara ljómandi fínt hjá ykkur, mun Evrópusambandið segja, en það sama á við núna og þið hljótið þá að vilja vera sjálfum ykkur samkvæm, íslenska ríkisstjórn, og fylgja eftir þeim fyrirheitum sem þið gáfuð þegar þið innleidduð þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Ég hef í fyrri ræðum farið yfir virkjunarsögu okkar Íslendinga sem var mér fróðleg lesning þegar ég var að undirbúa þær ræður. Þar varð ég var við margt athyglisvert í sögulegu samhengi þegar þetta er skoðað heildrænt. Ég leitaðist við í mínum fyrri ræðum að tengja hina miklu uppbyggingu á því sviði á tiltölulega skömmum tíma við aðrar framfarir í landinu og nefndi atvinnuuppbyggingu í landinu, tækniframfarir og bætt lífskjör en síðast en ekki síst og sérstaklega tengdi ég það við byggðaþróun og styrkingu byggða um allt land. Hraði framfara hefur í raun aukist í samfelldum takti við það afl sem hefur verið virkjað og margfaldast á undraskömmum tíma, mestmegnis á síðustu 50–60 árum. Ekki er unnt að fjalla um virkjun fallvatnanna án þess að geta þess að með því afli sem við höfum þegar virkjað, sem er u.þ.b. 2800 megavött, að meðtöldum reyndar nokkrum gufuaflsvirkjunum, erum við komin út að ystu mörkum þess sem virkjanlegt er hér á landi af fallorku, að teknu tilliti til þekktra náttúruperla. Aflið sem eftir stendur er ekki svo ýkja mikið í samanburði við það sem við höfum þegar virkjað. Herra forseti. Ef menn ákveða að virkja miklu meira af fallvötnunum verðum við að takast á við að þar sé komið að mörgum náttúruperlum sem ég efast um að nokkur sátt muni ríkja um að virkja. Allar þessar miklu framfarir hafa átt sér stað á skömmum tíma. Í raun hefur langstærstur hluti virkjana verið reistur á síðustu 60 árum. Þá hef ég leitast við í mínum fyrri ræðum að tengja fortíðina í virkjunarsögunni við samtímann og átta mig á þeim tilfinningum sem landsmenn hafa til þessarar auðlindar í sögulegu ljósi. Þar hef ég lagt áherslu á að sú sátt sem tókst með því að fara út í þessar stórvirkjanir, fyrst með Búrfellsvirkjun, með því að taka stærri lán en hér höfðu áður þekkst fyrir henni og dreifikerfinu sem því fylgdi og selja orku til stóriðju. Þar á ég auðvitað við álverið í Straumsvík á sínum tíma. Þessi ákvörðun átti sér kannski dýpri rætur en ætla mætti við fyrstu sýn. Þarna er ég að vísa til þess að landsmenn sættu sig við að taka áhættu á þeim forsendum, ætla ég, að síðar meir þegar lánin væru uppgreidd myndu landsmenn njóta góðs af í lægra orkuverði. Kannski einmitt þess vegna geldur fólk varhuga við því í dag ef það telur of langt seilst í þessa auðlind sem landsmenn almennt telja að sé og eigi að vera í þjóðareign, eins og Landsvirkjun, og eru yfir höfuð mjög andsnúnir því að það verði einhverjir aðrir en almenningur á Íslandi sem eigi að njóta góðs af þessari auðlind. Það er því þeim mun mikilvægara að svo stórt, mikilvægt og afdrifaríkt mál eins og við ræðum nú á Alþingi fái eins mikla umræðu og skoðun og nokkur kostur er á. Þar vísa ég til orkutilskipunar Evrópusambandsins sem er sú þriðja í röðinni. Við eigum ekki að sýna nokkurt hik við að taka umræðuna lengra ef ekki er búið að sannfæra þjóðina um ágæti þess sem fyrirhugað er að gera. Við eigum ekkert að hika í þeim efnum, herra forseti. En það er einmitt það sem ríkisstjórnin er að gera, segir að málið sé svo vel unnið og skellir hreinlega skollaeyrum við öllum ábendingum um að tiltekin atriði þurfi að skoða betur. Þar get ég í dæmaskyni nefnt spurningar okkar Miðflokksmanna um lagalega fyrirvarann sem sagt var að ætti að gera það óhætt að samþykkja þetta mál. En svo fyrir fyrirfinnst þessi fyrirvari hvergi og í besta lagi vinsamleg tilmæli um sérstöðu Íslands í þessu máli. Herra forseti. Það nýjasta er, og þá tekur steininn úr, að nú er bent á reglugerð í smíðum. [[Forseti hringir.]]Nú erum við búin að sjá hana, herra forseti, og hvað er þá? Ég mun koma miklu betur að því síðar. Það er reglugerð útgefin af ráðherra. Ég mun koma að því í næstu ræðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Maður veltir fyrir sér þegar maður heyrir svona ræður, og þegar farið er yfir söguna, hversu ótrúlegt það er að við skulum árið 2019 vera að innleiða reglur frá Evrópusambandinu án þess að hafa fyrir framan okkur orkustefnu, stefnu um það hvernig við sjáum framtíðina þegar kemur að orkumálum þjóðarinnar. Á meðan við höfum ekki slíka stefnu erum við, eins og hinn ágæti lögmaður Eyjólfur Ármannsson hefur bent á, í raun að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins. Það er varla það sem vakti fyrir mönnum þegar þeir fóru að virkja auðlindir til hagsbóta fyrir landið að eitthvert erlent ríkjabatterí myndi móta stefnu fyrir þjóðina um það hvernig hún ætlaði að nýta sínar auðlindir. En það virðist vera. Með því að halda áfram þessari innleiðingu á orkustefnu Evrópusambandsins inn í íslensk lög erum við mögulega - ég ætla ekki að fullyrða það - að víkja til hliðar þeim tækifærum sem við höfum til að marka okkar eigin orkustefnu út frá okkar eigin þörfum, eigin væntingum og í raun tækifærum til að móta þá stefnu út frá þeim þörfum sem við teljum að muni gagnast sem best í framtíðinni. Valdið yfir mótun orkustefnu er að hluta til komið annað. Mig langar að spyrja þingmann hvort þessi skilningur minn geti verið réttur í ljósi þess sem hann hefur séð og heyrt af umfjöllun um málið, lesið sér til og annað, og hvernig það fari þá saman með þeirri sýn sem hv. þingmaður fór yfir í ágætisræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurninguna. Hann spyr um orkustefnu. Menn hafa ítrekað kallað eftir henni hér í ræðustól á Alþingi síðustu daga. Auðvitað er það undarlegt í hæsta máta að þjóð eins og við tilheyrum, með alla þessa orku, sem byggir velferð sína að svona miklu leyti á nýtingu orkunnar til atvinnu og hefur gert um langa hríð, eins og ég hef ítarlega farið yfir, hafi ekki heildstæða stefnu í þessum málum. Ekki bara vegna fallvatnanna eða gufuaflsvirkjana heldur ekki síður til framtíðar, til þeirra virkjunarkosta sem eru augljósir í dag, þ.e. vindorku o.fl. Hv. þingmaður veltir fyrir sér hvort menn séu þá að bíða, ef ég skildi hann rétt, eftir að orkustefna Evrópusambandsins taki yfir og að við þurfum ekki neina sérstaka orkustefnu hér innan lands. Ég ætla mönnum ekki að þeir séu að gera slíkt. Það er enginn sæstrengur, kannski ekki alveg í nánustu framtíð. En ég vil taka undir með hv. þingmanni með það að auðvitað á þjóð sem byggir afkomu sína að svona miklu leyti á nýtingu fallvatna og gufuafls að hafa heildstæða og skýra stefnu í þessum málum.
Virðulegur forseti. Einhver misskilningur er á milli okkar þingmanna því að það er ekkert verið að bíða eftir neinu. Við erum að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins með því að innleiða þær tilskipanir sem nú eru teknar upp. Ég held reyndar líka að með því að innleiða aðra orkutilskipunina á sínum tíma höfum við stigið stóra skrefið varðandi það að innleiða þau markmið, væntingar, stefnu og hugmyndafræði sem Evrópusambandið hefur um sameiginlegan orkumarkað. Nú erum við að stíga enn stærra skref. Á sama tíma, með því að leita sjálf, höfum við séð og prentað út upplýsingar um orkupakka fjögur sem er nátengdur þeim þriðja. Ég mun koma inn á það í minni ræðu hér á eftir. Meðan við höfum ekki okkar eigin orkustefnu er sjálfkrafa verið að taka hér upp orkustefnu Evrópusambandsins. Hún kemur á færibandi í gegnum þessar gerðir. Það er annað sem mig langar að spyrja þingmanninn út í: Þegar orkustefna okkar mun líta dagsins ljós, er þá ekki eðlilegt að hún taki mið af heildarþörfum samfélagsins, þar á meðal atvinnulífsins? Mig langaði sérstaklega að nefna garðyrkjubændur sem hafa varað við orkupakka þrjú þar sem þeir óttast, eðlilega, raforkuhækkanir. Það hefur sýnt sig að þessi innleiðing hefur fram til þessa hækkað raforkuverð. Á sama tíma er ljóst að ekki verður hægt að bregðast við nema að brjóta reglur sem hægt er að kvarta undan til eftirlitsstofnunar varðandi niðurgreiðslu á rafmagni. Þannig að um leið og við erum að innleiða sjálfkrafa orkustefnu Evrópusambandsins erum við að takmarka þá möguleika sem við höfum til þess t.d. að setja þætti inn í okkar orkustefnu hvað varðar garðyrkju, svo að dæmi sé tekið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er alveg rétt skilið hjá hv. þingmanni þegar hann orðar það sem svo að eftir því sem við innleiðum fleiri reglur og víðtækara regluverk úr hendi Evrópusambandsins þá þrengist um það vald sem við höfum til að setja reglur hér innan lands. Hann segir að við séum nú þegar að vinna að orkustefnu Evrópusambandsins. Það er auðvitað að einhverju leyti rétt vegna þess að við erum þegar búin að innleiða orkupakka eitt svokallaðan og orkupakka tvö og ýmis ákvæði þar gilda hér á landi. Að því leyti til er það rétt að hluti af orkustefnu sambandsins hefur gildi hér á landi og kannski er það mergurinn málsins, og maturinn kálfsins, að við erum á hraðleið inn sem beinir viðtakendur slíkrar stefnu sem samin er í allt öðru umhverfi og á sér allt öðruvísi sögu og þróun en hér á landi. Ég hef eytt töluverðum tíma í að fara yfir hvernig þróun þessara mála hefur verið hérlendis. Hún er auðvitað með allt öðrum hætti en í umhverfinu í Evrópu þar sem eru milljónaþjóðir og mun fleiri orkugjafar, sem eru þá ekki endurnýtanlegir, ekki næstum allir, kol og kjarnorka og hvaðeina og í eigu ýmissa aðila, ekki bara ríkjanna heldur í eigu ýmissa einkaaðila. Við erum í allt öðru umhverfi. Það þarf að skoða það mjög vel ef við ætlum að fara að taka upp [[Forseti hringir.]]eftir þessum þjóðum einhverjar reglur sem eiga kannski alls ekkert við hér á landi, herra forseti.
Herra forseti. Í ljósi orða hv. þingmanns hér áðan langar mig að spyrja hann spurningar út frá ímynduðu dæmi: Gefum okkur að Landsvirkjun ætti kost á því að selja ákveðið magn af orku fyrir til að mynda 140 milljónir á ári til einhvers fyrirtækis í útlöndum eða inn í sameiginlega evrópska orkupottinn, eða að selja sama magn af orku til fyrirtækis hér á landi sem taki ákvörðun, hafandi fengið orkusamning, um að fjárfesta hér, selja sama magn af orku fyrir 100 milljónir á ári, annars vegar 140 milljónir úr landi eða bara 100 milljónir til þessa fyrirtækis innan lands. Segjum að fyrirtækið væri í Þorlákshöfn og eftir að það fengi þennan orkusamning ákvæði það að ráða til starfa 120 manns við að framleiða einhverja vöru sem væri svo að mestu flutt úr landi og skilaði með því auðvitað gjaldeyristekjum, en þessir 120 starfsmenn byggju flestir í Þorlákshöfn eða sveitum þar í kring og greiddu skatta til þeirra sveitarfélaga þar sem þeir byggju og í ríkissjóð. Samkvæmt þessu dæmi fengi Landsvirkjun minna fyrir að selja orkuna til þessa fyrirtækis í Þorlákshöfn. En spurningin er þessi: Hvort væri hagkvæmara, hvort myndi skila eigendum Landsvirkjunar meiru?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessa hugleiðingu um mismunandi sölumöguleika á markaði. Það er erfitt að bera saman svona dæmi og alls ekki á mínu færi að gera það á einhverjum hagfræðilegum grunni, ef hv. þingmaður hefur ætlast til þess að ég myndi svara því á þann hátt. Það eru svo mörg önnur atriði sem koma þarna inn í dæmið, t.d. þjóðfélagsleg, atvinnusköpun innan lands og skattar af launum o.s.frv. og af framleiðslunni. En kannski er ekki hægt að stilla þessu svona upp fyrir mér til að svara heldur er betra að svara því þannig að auðvitað sé hagstæðara fyrir Landsvirkjun að selja fyrir 140 milljónir en fyrir 100 milljónir. Það er augljóst. Það sem ég hafði áhyggjur af, og ég hélt að hv. þingmaður væri að spyrja um, er hvað myndi nú Evrópusambandið gera í slíku dæmi, hvað myndi það taka til bragðs ef erlendi aðilinn eða einhver annar myndi kæra slíka verðlagningu á grundvelli þessara tilskipana? Nú hef ég ekki lesið þær í þaula, en ég geri ráð fyrir að það myndi kallast mismunun að selja orkuna á lægra verði til eins en okra svo á næsta manni. Ég tel að það hljóti að vera talin mismunun og yrði þá væntanlega auðunnið mál. Þá erum við komin að öðru, herra forseti, sem er líka athyglisvert. Ef þetta er framtíðin, sem er frekar augljóst, ef sæstrengur kemur, á þá að reka hér atvinnustarfsemi á einhverjum niðurgreiðslum?
Herra forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa ekki verið nógu skýr í framsetningu varðandi þetta dæmi, en hv. þingmaður komist einmitt að kjarna málsins þegar hann nefndi hversu erfitt væri að reikna alla þá þætti sem leiða myndu af því ef sala á raforkunni færi fram innan lands, jafnvel þótt salan væri á lægra verði en það sem Landsvirkjun kynni að fá fyrir að selja út úr landinu. Ég myndi geta mér þess til að jafnvel þótt Landsvirkjun fengi 40% hærra verð fyrir að geta tengst evrópska orkumarkaðnum og geta selt orkuna út þá myndi eigandi Landsvirkjunar, það er lykilatriði í þessu, sem er auðvitað íslenska þjóðin, á endanum fá miklu meira fyrir sölu á þessari orku ef hún væri seld hér innan lands og myndi leiða til fjölgunar starfa og aukinna skattgreiðslna o.s.frv. Þá kæmu ekki aðeins 100 milljónirnar í kassa Landsvirkjunar fyrir orkusöluna, skatttekjurnar kæmu frá þessum 120 starfsmönnum sem ella hefðu ekki fengið vinnu vegna þess að fyrirtækið hefði ekki hafið rekstur hér á landi. Það kæmu líka skatttekjur af hinum ýmsa varningi og þjónustu sem þessir starfsmenn myndu kaupa. Það kæmu alls konar tekjur af hliðaráhrifum þessarar starfsemi hinnar ímynduðu verksmiðju í Þorlákshöfn. Þegar allt er talið, herra forseti, myndi ég telja óhætt að álykta sem svo að allir þessir viðbótarþættir sem hv. þingmaður nefndi - sem vissulega er rétt hjá honum, það er erfitt að setja fasta tölu á þá - væru á endanum miklu meira virði fyrir eiganda Landsvirkjunar, almenning á Íslandi, en þær 140 milljónir sem fyrirtækið fengið fyrir að selja orkuna út.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur. Ég get að mörgu leyti fallist á margt af því sem hv. þingmaður færði hér fram um þjóðhagslega hagkvæmni. Ef eigandinn er ríkið sjálft þá getur það vissulega verið hagkvæmara að selja jafnvel vörurnar ódýrari til aðila sem leggja til samfélagsins frekar en að selja þær dýrari til erlendra aðila. Ég ætla ekki að leggja mat á hvort það séu 40% eða eitthvað slíkt, sem var sá munur sem var á þessum tveimur tölum sem hann gaf upp. En ég var að velta því fyrir mér að ef sama fyrirtækið, á Þorlákshöfn og einhvers staðar úti í Belgíu, væri að framleiða sömu vöruna þá væri framleiðandinn í Belgíu eða Hollandi óánægður með að þurfa að borga meira en innlendi aðilinn og myndi eflaust kæra það og það yrði talin mismunun. Landsvirkjun yrði gert að hækka verðið til innlenda aðilans. Ég var að velta upp því augljósa í svona umhverfi, svona samkeppnisumhverfi, þ.e. að jafnvel þótt verðið yrði hækkað hér innan lands upp í 140 milljónir, og þar fengjust 40 milljónir aukalega, þá rynnu þær hugsanlega út úr ríkissjóði jafn hraðan sem niðurgreiðsla til fyrirtækisins. Ég spyr hvort það væri þá heimilt samkvæmt Evrópureglum. Eða erum við komin í einhvers konar vítahring ef við færum inn í þetta og hér væri kannski alls ekkert hagkvæmt að reka marga þá atvinnustarfsemi sem er rekin í dag?
Virðulegur forseti. Eftir að ég sá á vef Evrópusambandsins í dag að búið væri að birta það sem þar er kallað Clean energy for all Europeans, þ.e. að búið sé að samþykkja þennan pakka, flott nafn á fjórða orkupakkanum, hef ég með aðstoð góðra manna verið að átta mig á því hvað er í þessu öllu saman. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp örstutta þýðingu á kafla sem kallast á enskri tungu Electricity Market Design, þ.e. virkni eða hönnun orkumarkaðarins. Það eru nokkuð mörg og ítarleg atriði í þessu öllu saman ef menn kafa nógu djúpt. Með leyfi forseta segir hér um þessa svokölluðu hönnun orkumarkaðarins: „Eitt af aðalmarkmiðum með pakkanum Hrein orka fyrir alla Evrópubúa er að uppfæra og breyta strúktúrnum í evrópska raforkumarkaðnum miðað við þær breytingar sem orðið hafa í orkumálum á síðustu árum og munu verða á komandi árum.“ Það er sem sagt langtímaplagg, virðulegur forseti, sem þarna er verið að leggja fram. Síðan segir: „Talið er að orka frá endurnýjanlegum orkugjöfum muni aukast frá um 25% upp í rúmlega 50% á árinu 2030 og því þarf að uppfæra reglur Evrópusambandsins til að koma þessum nýja lið inn í regluverkið.“ Svo segir m.a.: „En þó að sólin skíni ekki og vindurinn blási ekki þarf samt sem áður að framleiða orku til að anna eftirspurn. Bæta þarf markaðina til að mæta þörfum fyrir endurnýjanlega orku og aðrar fjárfestingar, t.d. á orkugeymslum, og til að vega upp á móti mismikilli orkuframleiðslu.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Markaðir þurfa einnig að hafa almennilega hvatningu til að virkja neytendur til að tryggja stöðugleika í orkumálum. Til þess að koma þessu af stað hefur Evrópusambandið gert eftirfarandi:“ - þetta er bara undir þessum kafla hér sem heitir Virkni eða hönnun orkumarkaðarins - „uppfært reglugerðir 72/2009 og 714/2009, sett nýja reglugerð um áhættuviðbúnað“ - sem kallast á ensku Risk Preparedness - „og aukið hlutverk ACER.“ Virðulegi forseti. Hér er upptalning úr því sem var birt í dag á því sem við erum að sýsla með hér í kvöld. Það er sem sagt búið að samþykkja og boða uppfærslu og breytingar á reglugerðum 72/2009 og 714/2009, auka hlutverk ACER-stofnunarinnar og setja nýja reglugerð um áhættuviðbúnað. Það er eðlilegt að spyrja sig, virðulegur forseti, hvort þingmenn vilji nú ekki staldra við og kynna sér hvað í þessum uppfærslum felist. Hvað er það sem verið er að uppfæra og breyta? Um leið og við erum búin að innleiða þessar gerðir hér verður erfitt fyrir okkur að segja að við ætlum ekki að innleiða uppfærsluna sem er tilbúin frá Evrópusambandinu. Er það mögulega þannig að þeir hv. þingmenn sem eru fylgjandi þessu máli séu búnir að fá einhverja kynningu á því hvað er þarna í pípunum, hvað það er sem á að samþykkja og til hvers við þurfum að taka tillit? Síðan er hér rætt um hvaða ferli þetta fari nú í. Ég les það aðeins: Nýju reglugerðirnar sem tóku gildi í maí 2019 voru byggðar á Clean Energy for all Europeans pakkanum sem kom út í nóvember 2016. Þær verða birtar í EU Official Journal, lögbirtingablaði þeirra hjá Evrópusambandinu, og munu öðlast gildi sumarið 2019 og með tilskipuninni munu Evrópulöndin fá 18 mánuði til að gera þessar nýju ráðstafanir að landslögum. Er eitthvað til viðbótar við þetta, annað það sem ég taldi upp áðan, sem við þurfum að taka tillit til? Það er nokkuð sem við hljótum að velta fyrir okkur því að það kemur líka fram að ACER-stofnunin muni fá aukið vægi og aukið vald. Það liggur fyrir að þeim reglum sem við höfum svo miklar efasemdir um að innleiða í dag verður breytt. Það þarf enginn að segja mér, virðulegi forseti, að þeim verði breytt afturvirkt og dregið úr miðstýringunni eða völdum þessara samevrópsku stofnana.
Herra forseti. Það var merkilegt að heyra þennan upplestur hv. þingmanns á bókstaflega glænýjum upplýsingum, hlutum sem eru að gerast akkúrat núna og varða það sem við erum að ræða hér á sama tíma í þinginu. Þetta eru hlutir sem við höfum ekkert verið vöruð við og virðist ekki vera vilji til þess að taka með í reikninginn áður en menn taka ákvörðun um það hvort eða með hvaða hætti menn ætla að innleiða þessa reglugerð sem verið er að gera breytingar á núna. En það er ekki bara þessi reglugerð nr. 72 sem hv. þingmaður nefndi. Kannast hv. þingmaður við reglugerð nr. 347/2013? Hún felur í sér breytingar á margnefndum reglugerðum 713 og 714, sem við erum að ræða hér, og rétt eins og það sem hv. þingmaður las upp áðan er hún til þess ætluð að auka vald ACER og auka miðstýringu Evrópusambandsins í orkumálum. Eru menn ekki að sýna smátt og smátt meira á spilin? Nema hvað íslensk stjórnvöld virðast vilja koma í veg fyrir að við sjáum á spilin hjá gagnaðilanum. Okkur alþingismönnum almennt hlýtur að vera verulegt áhyggjuefni að sú skuli vera raunin. Í reglugerð 347/2013 sem ég nefndi eru svo afdráttarlaus ákvæði um valdheimildir ACER að ekki er hægt að halda því fram eftir að hafa lesið hana að tilgangurinn sé ekki að tryggja aukið miðstýringarvald yfir orkumálum í Evrópu.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, það sem ég fór yfir í minni ræðu áðan er glænýtt, a.m.k. fyrir okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem höfum verið að fjalla um þetta mál. Þetta er hins vegar ekki alveg glænýtt fyrir starfshópnum sem er búinn að vera að vinna af hálfu utanríkisráðuneytisins í þessu máli. Þetta er ekki allt alveg glænýtt fyrir hagsmunasamtökum úti í bæ sem hafa fengið forsmekkinn eða kynningu á þessu og hafa m.a. varað við hluta af fjórða orkupakkanum í umsögnum sínum, eins og Samtök iðnaðarins. Þetta er hins vegar glænýtt fyrir okkur, það er alveg hárrétt, og þetta eru upplýsingar sem við erum að sækja okkur sjálf, ekki sem stjórnvöld hafa rétt okkur. Reglugerð 347/2013? Ég hef heyrt talað um hana, já. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, þar er enn verið að taka stærri eða meiri skref í átt til miðstýringar. Það er svolítið erfitt fyrir okkur þingmenn sem fáum ekki stjórnarþingmenn eða þá sem vilja innleiða þennan pakka til viðræðna við okkur til að útskýra fyrir okkur hvort þeir viti hvað það þýðir að fyrir liggi að það eigi að uppfæra á næstu mánuðum þær gerðir sem við erum núna að fjalla um til innleiðingar. Það er ekkert sem segir að við getum ekki staldrað við og frestað málinu meðan við erum að átta okkur á því, svo dæmi sé tekið. Við getum vísað þessu í lögformlega farveginn. Af hverju vilja þingmenn stjórnarflokkanna og stuðningsaðilar þessa máls ekki kynna sér þessi áhrif sem eru svo augljós? Þau liggja fyrir, það er búið að birta þau.
Herra forseti. Það er varla hægt að draga aðra ályktun en þá að stjórnarmeirihlutinn og aðstoðarflokkar hans vilji ekki birta þessar upplýsingar af því að þau telja þær líklegar til að draga úr markmiðinu um að ná að innleiða þennan orkupakka og láta það gerast hratt. Þá hlýtur að vera sama skýring á því hvers vegna hv. þingmenn stjórnarliðsins treysta sér ekki til að koma í umræðuna og svara þegar beint er spurt um áhrif þessara breytinga. Dettur einhverjum í hug að ríkisstjórn sem reynir að keyra þennan þriðja orkupakka í gegn með þeim hætti sem þessi stjórn gerir, og vill helst að umræða um þetta fari fram að næturlagi, myndi skyndilega taka á sig rögg þegar kæmi að viðbótum eða breytingartillögum um þetta og segja: Nei, nei, við vorum tilbúin að innleiða meginmálið en við ætlum ekki að taka við þessum breytingum sem þó lágu fyrir þegar orkupakkinn var innleiddur? Það væri óneitanlega svolítið erfitt, myndi ég halda, fyrir stjórnvöld að ætla að mæta Evrópusambandinu og segja: Jú, jú, auðvitað vissum við af þessu öllu og hvernig þetta væri að þróast en þegar við ákváðum samt að innleiða ætluðum við bara að innleiða það sem var komið en ekki þær breytingar sem við þó vissum af. Hvernig telur hv. þingmaður að slíkum rökstuðningi yrði tekið, eins ólíklegt og það er að stjórnvöld myndu yfir höfuð leggja í hann? Eru einhver dæmi sem geta hjálpað til við að svara spurningunni um að fyrri framtakssemi íslenskra stjórnvalda við innleiðingu hafi verið notuð sem rök fyrir því að menn þurfi að halda áfram á sömu braut?
Virðulegur forseti. Það verður ekkert mark á því tekið ef íslensk stjórnvöld koma fyrir sameiginlegu EES-nefndina eftir t.d. tvö ár og segja: Við áttuðum okkur ekki alveg á því hvað við vorum að innleiða þarna 2019 þegar við innleiddum orkupakka þrjú. Við héldum að þetta væri allt öðruvísi og við getum bara ekki haldið þessu áfram. Svörin verða nákvæmlega þau sömu og fengust við innleiðingu á annarri orkutilskipuninni, orkupakka tvö, þegar höfnunin á undanþágu byggðist á því að við hefðum innleitt þá orkutilskipun svo glæsilega og umfram væntingar í rauninni. Það er alveg ljóst að ef menn ætla að bregðast við verða þeir að gera það núna. Það er líka mjög mikið ábyrgðarleysi, ég ætla að leyfa mér að nota það orð, af fylgjendum þessa máls að fá ekki krufið til mergjar og rýnt til gagns hvað felst í því að hefja þetta ferli sem fylgir orkupakka þrjú út frá því hvað stendur í orkupakka fjögur. Það liggur fyrir hvað er að koma. Þótt það taki einhverja mánuði eða tvö ár að koma hingað inn á borð til okkar er alveg ljóst hvað er í pípunum og það á að vera hvati fyrir þingmenn stjórnarflokkanna sem hafa einhverjar áhyggjur af stjórnarskránni, framsali valds, orkustefnuleysi Íslands, því að við séum að innleiða gerðir sem gefa mögulega frá okkur ákvörðunarrétt af einhverju tagi varðandi eitthvað sem tengist orkumálum okkar. Það á að vera þeim áhyggjuefni. Þeir eiga að krefjast þess að þetta sé kynnt fyrir þeim og útlistað og krufið til mergjar áður en þeir samþykkja orkupakka þrjú. Þetta liggur fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hans ágætu ræðu þar sem hann kom inn á nokkur atriði sem eru ný fyrir mér, þ.e. að nú þegar séu komnar fram tillögur um breytingar á þessum reglugerðum sem við erum að innleiða, reglugerðum 713 og 714, og að þær séu komnar í ferli. Það eru ákveðnar fréttir fyrir okkur að því leytinu til að þá er verið að auka miðstýringu í orkumálum í Evrópusambandinu og jafnframt á EES-svæðinu, einnig að það sé verið að auka vald ACER umfram það sem við erum að ræða í þeim pakka sem hér er til umræðu. Hann velti fyrir sér hvort íslensk stjórnvöld, herra forseti, komi til með að standa í lappirnar þegar þetta kemur ofan á það sem hér er til umræðu. Munu íslensk stjórnvöld fremur standa í lappirnar þá en núna? Ég ætlaði ekki að spyrja hv. þingmann þessarar spurningar, hvort þau væru líkleg til þess, það var alls ekki ætlun mín en ég spyr hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér í því að núna sé rétti tíminn til að spyrna við fótum og ekki láta þetta hellast yfir okkur miklu lengur eða meira en nú þegar er orðið með tilliti til ýmissa atriða sem við höfum margoft nefnt, eins og sérstöðu orkumarkaðar á Íslandi. Hér er lítill markaður, mikil orka, fyrirtækin í ríkiseigu og dreifikerfið. Er hann sammála mér í því [[Forseti hringir.]]að það sé núna sem eigi að spyrna við fótum en ekki síðar?
Virðulegur forseti. Það er mjög mikilvægt að mínu viti að menn staldri við núna, ekki síst í ljósi þess að það liggur fyrir hvað við munum fá inn á borð til okkar til að kryfja innan ekki svo langs tíma. Það getur vel verið að stjórnvöld hugsi með sér að að það verði komið nýtt kjörtímabil og kannski ný ríkisstjórn sem þurfi að glíma við það, ég hef ekki hugmynd um það, allt tekur þetta sinn tíma hjá Evrópusambandinu. Við getum samt ekki látið eins og málið sé svona einfalt. Það kemur fram í því sem var sett á netið í dag af hálfu Evrópusambandsins að það eigi að uppfæra og breyta nákvæmlega þeim reglum sem hv. stjórnarþingmenn vilja innleiða nú í dag. Það á að breyta þeim og uppfæra þær en samt finnst mönnum þetta ekkert einasta mál. Þeir láta eins og þetta skipti ekki nokkru einasta máli, að þetta sé léttvægt fyrir Ísland. Þetta er að sjálfsögðu ekkert léttvægt því að ef við innleiðum orkupakka þrjú eins og hann lítur út núna innleiðum við þær gerðir sem eru á boðstólum. Við fáum ekki varanlegar undanþágur frá því sem skiptir máli og þá verður ekki hægt að koma eftir einhverja mánuði og segja: Nú þurfum við undanþágur, þetta er of mikið. Stjórnarskráin leyfir ekki að við göngum lengra í þessa átt o.s.frv. Það verður bara of seint að mínu viti en það getur vel verið að menn vilji taka þann séns. Ég vil það ekki. Mér finnst eðlilegra að kryfja málið í heild úr því að við höfum tök á því. Það væri kannski annað ef við hefðum ekki tök á því, ef það væri ekkert búið að vinna í framtíðinni. En það er aldeilis ekki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég var einnig að velta fyrir mér tilgangi Evrópusambandsins með þessum tilskipunum í ljósi þess að raforkumarkaður í Evrópu er allt öðruvísi uppbyggður en á Íslandi þar sem þar eru mengandi orkugjafar í miklu magni. Tilgangurinn er í sjálfu sér góður. Er hv. þingmaður mér ekki sammála um það? Tilgangurinn er veglegur, að stórauka vægi endurnýjanlegra orkugjafa í Evrópu. Það er tilgangurinn. Og til þess þarf að brjóta ýmsa múra í Evrópu, brjóta niður stórfyrirtæki og einokun, opna nýjar leiðir fyrir dreifikerfið svo hægt sé að láta þessa endurnýjanlegu orkugjafa streyma óhindrað um Evrópu í því augnamiði þá að útrýma hinum óæskilegri. Það sjá allir að þetta er mjög ólíkt því sem við eigum að venjast á Íslandi. En þetta er tilgangurinn og hann er góður. Þetta á ekki við hér. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji frekar koma til greina að fresta málinu og umfjöllun þess á Alþingi, skoða það betur og taka það svo aftur fyrir í haust, eða hvort þingmaðurinn sé fremur á því að málið verði fellt og fari svo fyrir sameiginlegu EES-nefndina eins og gert er ráð fyrir í samningnum að sé rétta leiðin. Þar yrði leitað undanþágna sökum þess að hér eru aðstæður allt öðruvísi en í Evrópu.
Virðulegur forseti. Þetta er spurning sem vert er að velta fyrir sér, hvaða leið sé best að fara. Ég óttast einna helst að stjórnvöld séu einhvern veginn búin að bíta það í sig, þeir ráðherrar sem fara með málið, utanríkisráðherra og iðnaðarráðherra, að það verði að keyra málið í gegn núna, það bara verði að ná því í gegn án þess endilega að geta rökstutt fyrir okkur hvers vegna það þurfi endilega að gerast núna. Ef menn veigra sér við að nýta hinn lögbundna feril sem er að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar finnst mér ósköp eðlilegt að fresta því. Það eru bara ágæt rök fyrir því líka. Þó að hugsanlega megi telja hausa og segja að það væri hægt að koma málinu í gegnum Alþingi vitum við að töluverður meiri hluti þjóðarinnar vill ekki að við gerum þetta með þessum hætti. Ég held einmitt að sá hluti þjóðarinnar væri tilbúinn að skoða málið betur, nota sumarið til að kanna hvaða skref við séum að taka í rauninni og hvað sé fram undan. Það liggur á borðinu hvað er fram undan. Það má líka alveg hugsa sér þá stöðu að ef stjórnvöld útskýrðu mjög alvarlega fyrir hinum EFTA-ríkjunum og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins þá klemmu sem er á Íslandi vegna þessa máls gætum við ekki útilokað að það yrði bara samkomulag um að menn færu aftur yfir málið, að það þyrfti ekki að fara með það í hinn lögbundna feril heldur gætu menn sest niður og reynt að finna diplómatíska lausn.
Herra forseti. Ég held áfram yfirferð minni yfir fyrirvara norska Stórþingsins við þennan þriðja orkupakka. Ég tel mjög mikilvægt að við skoðum þetta í umræðunni og raunar er alveg stórfurðulegt við lestur þessara fyrirvara og í ljósi þess hvað það skiptir miklu máli í norska þinginu, að við skulum ekki hafa rætt þetta meira eða réttara sagt að stjórnvöld skuli ekki hafa rætt þetta meira þegar þau kynntu þriðja orkupakkann og þingsályktunartillögu til að innleiða hann og raunar algjörlega látið hjá líða að nefna þetta yfir höfuð. Það kom í ljós í fyrirspurnatíma fyrr í dag að hæstv. fjármálaráðherra virtist varla vera kunnugt um þessa fyrirvara eða innihald þeirra. Því er full ástæða til að rekja þetta hér til að varpa ljósi á eðli málsins og einnig umræðuna í Noregi sem óneitanlega tengist umræðunni hér því að við erum með Norðmönnum þátttakendur í þessu EES-samstarfi og EFTA. Fimmti fyrirvarinn er svohljóðandi í lauslegri þýðingu: Ákvarðanir um nýjan erlendan sæstreng verða eftir sem áður ákvörðun norskra yfirvalda. Reynslan af tveimur köplum sem hafa verið lagðir eða verið er að leggja skal skoðuð áður en hægt er að taka tillit til nýrra erlendra tenginga. Þetta er afskaplega merkilegt atriði, þessi fyrirvari, sérstaklega í ljósi umræðunnar á Íslandi um að það kunni að vera hætta á því að Evrópusambandið eða ACER fyrir hönd þess beiti sér fyrir því að lagður verði sæstrengur til Íslands og leitist við að ryðja úr vegi hindrunum fyrir því. Ástæðan fyrir því að þetta er svona merkilegt í samhengi við Ísland er sú að eins og kemur fram hér er Noregur þegar tengdur þessu evrópska orkuneti, en þrátt fyrir það telja Norðmennirnir ástæðu til að setja inn slíkan fyrirvara. Hvort eru meiri líkur á því, þegar maður kynnir sér út á hvað þessi orkupakki gengur, að Evrópusambandið beiti sér fyrir tengingu við land sem er ótengt eða að Evrópusambandið beiti sér til að fá þriðju tenginguna við land sem búið er að tengja fyrir? Svarið við þessu liggur fyrir vegna þess að meginmarkmiðið er að tengja ný lönd og raunar sérstaklega talað um eyjar, tengja raforkukerfi sem hafa verið einangruð frá stóra kerfinu. Í því skyni er Evrópusambandið tilbúið til að leggja til fjármagn, tilbúið til að fylgjast með framgangi stjórnvalda í þeim löndum sem í hlut eiga og hlutast til um að þau ryðji úr vegi þeim hindrunum sem kunna að vera gagnvart slíkum tengingum. Maður skyldi því ætla að það væru töluvert meiri líkur á slíkri íhlutun Evrópusambandsins gagnvart Íslandi og hugsanlegri tengingu hingað heldur en gagnvart Noregi og hugsanlegri þriðju tengingu Noregs við raforkukerfi Evrópu. Engu að síður telja Norðmenn mikilvægt að setja þennan fyrirvara þarna inn. Þá að sjötta fyrirvaranum: Nýir sæstrengir skulu vera þjóðhagslega hagkvæmir og skila arði fyrir samfélagið. Þarna telja Norðmenn mikilvægt að árétta að sæstrengur, hugsanlegur sæstrengur, sé til þess fallinn að skilja eftir arð í norska samfélaginu. Með öðrum orðum, þeir óttast að t.d. einhverjir erlendir fjárfestar kynnu að vilja tengja Noreg og taka ávinninginn af þeirri framkvæmd og að hann yrði ekki eftir í Noregi. Þeir eru með þessu að reyna að verja norska hagsmuni, þá hagsmuni sem Noregur hefur af sinni orkuframleiðslu. Þetta er nokkuð sem margir hverjir hér á landi, þar með talið ríkisstjórnin, virðast hafa verið feimnir við að segja upphátt, að við þurfum að gera ráðstafanir til að tryggja að ávinningurinn, arðurinn, verði eftir í íslensku samfélagi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Ekki versna þær, verð ég að segja, þær skána. Nú hefur hv. þingmaður verið í nokkrum ræðum með það þema að fara yfir fyrirvara Noregs. Ég hef verið að dunda mér við að rýna í lögfræðiálit Carls Baudenbachers varðandi það hvernig við Íslendingar ættum helst að snúa okkur í þessu máli. Hann telur það einboðið, sá mæti maður, að ekki sé nokkur leið fyrir okkur Íslendinga að fara til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að fá staðfestingu þar á skilningi okkar. En Norðmenn, sem hafa nokkra reynslu í þessari stjórnsýslu, hafa brugðið á það ráð að reyna að setja fyrirvara við eitthvað sem þeir hafa þegar gert, þ.e. búið er að tengja Noreg við raforkukerfi Evrópu og þeir eru nú þegar hluti af þessum innri markaði. Þetta væri svona eins og við myndum núna vilja setja einhverja aukafyrirvara við, segjum persónuverndarlöggjöfina eða eitthvað svoleiðis. Er það réttur skilningur hjá mér að þetta sé jafnvel enn lengra seilst en það sem við höfum lagt til hér, að fara hreinlega fyrir sameiginlegu EES-nefndina eins og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið kveður á um að gera skuli áður en menn innleiða þegar svo háttar til að menn eru kannski ekki alveg sáttir við það sem verið er að bjóða upp á?
Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að ræðurnar um norsku fyrirvarana versni ekki. Ég get upplýst hann um að það er a.m.k. ein eftir og vonandi ná ræðurnar þar nýju hámarki, enda krassandi fyrirvarar þar á ferð sem varpa nýju ljósi á málið í heild. En varðandi spurningu hv. þingmanns er algjört lykilatriði hvað varðar innleiðingu Norðmanna á þessum þriðja orkupakka, að sú innleiðing tekur ekki gildi fyrir Noreg fyrr en öll EES-ríkin, þ.e. þessi þrjú EES-ríki sem eru í EFTA, eru búin að innleiða hjá sér. Af þeim sökum reynir kannski ekki á þetta fyrr en að Ísland væri búið að innleiða þá. Þetta veldur talsverðri togstreitu í Noregi þar sem margir binda vonir við Íslendinga, að þeir hjálpi Norðmönnum núna að koma málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar svo að þeir geti fengið staðfestingu á fyrirvörum sínum þar. Ekki hefur slík staðfesting borist frá Evrópusambandinu til þessa, á meðan aðrir í Noregi, köllum þá bara Evrópusinnana sem eru nú fjölmargir meðal embættismanna þó að þeir séu ekki stór hluti þjóðarinnar, Evrópusinnar í Noregi, vilja kannski síður að Ísland vísi málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar einmitt af þessari ástæðu að þá fengi Noregur tækifæri til að láta á fyrirvara sína reyna. Þess vegna er það sem við ræðum hér í kvöld ekki aðeins mikið hagsmunamál Íslands, það er líka mikið hagsmunamál fyrir Norðmenn, að þeir fái tækifæri fyrir sameiginlegu EES-nefndinni til þess að fá fyrirvara eða undanþágur sem hald er í.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Já, það er það sem maður hefur upplifað í þessari umræðu, að raunverulega sé norska þjóðin, svona eftir því sem maður upplifir frá Íslendingum sem hafa verið í miklum samskiptum við okkur og eru búsettir í Noregi, að fólk sé vongott um það í Noregi að Ísland standi í lappirnar vegna þess að samningsstaða Noregs varðandi þessa innleiðingu hafi verið veikari heldur en Íslands þar sem þeir hafa verið tengdir áður, þeir hafi áður verið tengdir. Það hefur verið erfiðara fyrir Noreg í sameiginlegu EES-nefndinni að setja slíka fyrirvara þar. En það gæti bjargað fyrir horn ef Ísland myndi standa í lappirnar vegna þess að innleiðingin tekur ekki gildi ef öll ríkin gera það ekki, enda skuli þau tala einum rómi. Telur hv. þingmaður að þetta geti verið rétt mat hjá mér?
Herra forseti. Þetta er að mínu mati alveg hárrétt mat. Það ætti að vera auðveldara fyrir Ísland að leita undanþágna á sínum forsendum en fyrir Norðmenn í ljósi þess, eins og hv. þingmaður nefnir, að Noregur er þegar tengdur, rétt eins og Ísland fékk undanþágu frá jarðgastilskipununum, eða reglugerðunum. Ísland er ekki nú þegar tengt hvað varðar raforku og hefði því allt eins átt að geta fengið undanþágu hvað það varðar. En vegna þess að Norðmenn eru orðnir bundnari við samrunaþróun í Evrópu vegna þessara tenginga þá þurfa þeir kannski að reiða sig á aðkomu Íslands að málinu og það er ekkert að því fyrir okkur að Norðmönnum gefist um leið tækifæri til að fá lausn sinna mála.
Herra forseti. Ég heyrði megnið af ræðu hv. þingmanns og fannst mikið til koma. Svona korteri áðan en þessi umræða hófst rauk utanríkisráðuneytið til í flaustri, sótti ágætan fræðimann, dr. Carl Baudenbacher, og flutti hingað til Íslands til að segja Íslendingum hversu háskalegt það væri ef þeir innleiddu ekki þennan pakka, þriðja orkupakkann. Nú fylgir þessum ágæta manni mikil virðing og ekkert nema gott um það þó að greinargerð hans sé nokkuð skotin af pólitík líka. Það er bara eins og sumir þeirra lögfræðilegu álitsgjafa sem höfðu áður kommenterað á íslensku sem köstuðu af sér fræðimannshempunni og dómarakuflinum og gerðust pólitíkusar um stund. Það er allt saman mannlegt en það sem mér fannst standa upp úr í því sem þessi ágæti maður hafði fram að færa var á hvaða forsendum hann varaði Íslendinga við því að það gæti verið afar vont ef þeir tækju ekki upp þessa gerð, þ.e. að Norðmenn væru mjög stressaðir og að Evrópusambandið myndi fara í fýlu ef við gerðum þetta ekki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé að hans mati raunsætt mat á tilurð þess að hinn ágæti fræðimaður kom hingað heim, hvort þessi tilgáta mín sé nokkuð rétt.
Herra forseti. Ég þekki Carl Baudenbacher ágætlega. Ég myndi jafnvel kalla hann vin minn. Þetta er prýðismaður og snjall lögfræðingur en ég er ekki sammála honum í pólitík, það er alveg ljóst, og allra síst í Evrópumálum. Ég hefði haldið að þingmenn og ráðherrar Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og jafnvel Vinstri grænna teldu sig ekki heldur sammála Carli Baudenbacher í pólitík og Evrópumálum. Engu að síður er hann kallaður til til að veita álit sem er einmitt að miklu leyti og kannski fyrst og fremst pólitískt eins og hv. þingmaður kom aðeins inn á. Það segir sína sögu, þar er verið að kalla eftir í raun pólitísku áliti sem er miklu frekar þess eðlis að það hefði átt að gleðja þingmenn Viðreisnar eða Samfylkingarinnar. Ég hefði skilið ef ráðherrar úr þeim flokkum hefðu kallað eftir slíku áliti frá Carli Baudenbacher. Eitt af því sem hann nefnir sem rök er, eins og hv. þingmaður gat um, að Evrópusambandið gæti móðgast. Það voru engin ný tíðindi fyrir okkur. Allir sem hafa átt einhver samskipti við það bandalag þekkja að því er ekkert vel við að menn sækist eftir undanþágum og slíku. Svo eru Norðmennirnir, vel að merkja varla allir Norðmenn, ég held að það sé fyrst og fremst ákveðinn hópur embættismanna í Noregi, og í því samhengi var nefnt að Íslendingar þyrftu að sýna Norðmönnum hollustu í þessu samstarfi, enda litu Norðmenn á Íslendinga sem nokkurs konar aukahluti eða fylgifiska í EES-samningnum. Það er náttúrlega afstaða sem við getum ekki leyft okkur að taka undir. Hvað það varðar þurfum við að vera algjörlega skýr á því að Ísland sé þátttakandi í EES-samstarfinu á jafnréttisgrundvelli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar því að það staðfestir í sjálfu sér það sem ég hafði gert mér í hugarlund. Mér fannst einnig býsna sérstakt við það ráðslag að fá þennan ágæta sérfræðing hingað til lands að það skyldi verða alveg í blálokin og nánast í flaustri eins og mjög margt í þessu máli er. Það er svo margt í þessu máli sem virðist hafa verið flaustrað til. Ég hef tilhneigingu til að hafa áhyggjur af því þegar stór mál eiga að afgreiðast í miklum flýti, að því er virðist án mikillar umræðu og án þess að menn gaumgæfi verulega þær afleiðingar sem málið sem slíkt hefur. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að þetta mál sem slíkt þurfi miklu meiri umræðu. Og þó að þessi umræða okkar hér sé mjög góð og gild spyr ég: Þarf [[Forseti hringir.]]þetta mál ekki miklu betri umræðu þar sem fylgjendur málsins gerðu grein fyrir málinu og reyndu að tala fyrir því?
Herra forseti. Það hefur varla farið fram hjá nokkrum manni sem hefur fylgst með þessari umræðu að þetta mál þarf svo sannarlega á meiri umræðu að halda. Enda hvað höfum við sem höfum verið að reyna að grafast fyrir um eðli þessa máls gert hér? Við höfum grafið upp fyrirvara norska þingsins sem íslenska ríkisstjórnin virtist ætla að fela fyrir okkur. Í gær sáum við glitta í fjórða orkupakkann og þau áhrif sem hann kynni að hafa á Ísland í kjölfar innleiðingar þess þriðja. Og nú má segja að við séum kannski búin að grafa þann orkupakka upp eftir nýjar uppljóstranir hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar hér rétt áðan sem eru auðvitað langt frá því að vera fullræddar. Hann hefur upplýst þingið um að nýlokið sé við að ganga frá þessum fjórða orkupakka og er byrjaður að upplýsa okkur um eðli hans. Það leiðir auðvitað af því þá spurningu - [[Forseti hringir.]]ég bið virðulegan forseta að afsaka, ég gerði mér ekki grein fyrir því að klukkan væri biluð eina ferðina enn.
Klukkan fór eitthvað fram úr okkur hér, líka forseta, en ég held að þetta hafi allt sloppið til.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur fjallað um hina norsku fyrirvara sem virðast vera teknir býsna léttvægt af hálfu Evrópusambandsins miðað við það sem við vitum um málið til þessa. Eins höfum við fengið þær upplýsingar, ef réttar eru, að þeir hafi ekki enn verið leiddir í norsk lög sem hafi þó verið eitt af skilyrðum Verkamannaflokksins ef ég man rétt. Mig minnir að það hafi verið í fyrrasumar, ég held að ég hafi minnst á það fyrr í kvöld eða í dag, sem hingað kom norskur ráðherra og fór út í sveit með íslenska utanríkisráðherranum. Þeir létu mynda sig þar við heyrúllur og tilefnið átti að vera kurteisisleg heimsókn, viðræður um heykaup Norðmanna og eitthvað slíkt. Auðvitað var tilefnið orkupakkinn og þrýstingur Norðmanna um að klára hann. Ég kannast ágætlega við að það var töluverður þrýstingur af hálfu Evrópuviðskiptaráðherra og viðskiptaráðherra Noregs á sínum tíma um að Ísland drifi sig í að innleiða þetta. Í Noregi virðast þeir helst keyra málið áfram sem vilja að Noregur gangi í Evrópusambandið. Maður veltir fyrir sér hvers vegna það sé, væntanlega vegna þess að þeir telja að það muni flýta fyrir inngöngunni með einhverjum hætti. Getur virkilega verið að stjórnarflokkarnir sem á einum tíma í það minnsta voru þekktir fyrir andstöðu við Evrópusambandið séu farnir að flýta allt í einu fyrir því að auðvelda inngöngu ef svo ólíklega vildi til að einhverjum dytti í hug að reyna það í framtíðinni? Hvað skýrir pressuna í norskum stjórnvöldum út af þessum orkupakka á Ísland, hv. þingmaður?
Herra forseti. Norska ríkisstjórnin, sem er frekar Evrópusinnuð, lagði mikið á sig til að koma orkupakkanum í gegnum norska þingið og féllst fyrir vikið á þessa fyrirvara sem sumir myndu halda fram, ekki hvað síst kannski norski Miðflokkurinn, að hafi verið blekkingar til að fá þingmenn til að hleypa málinu í gegn þó að þessir norsku fyrirvarar hafi vissulega verið mun ítarlegri en þeir íslensku. Þá ímynda ég mér að norska ríkisstjórnin, ég tala nú ekki um embættismennina í utanríkisráðuneytinu þar eða viðskiptaráðuneytinu, hafi áhyggjur af því að fari málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar sé þetta unnið fyrir gýg, þ.e. það átak sem lagt var í til að koma þingmönnum í þinghúsið. Það gekk erfiðlega í þessu tilviki, margir þeirra létu sig hverfa til fjalla, væntanlega með bakpokann á bakinu, en það náðist í nógu marga þingmenn til að hleypa málinu í gegn gegn því að stjórnin samþykkti þessa fyrirvara. Nú eru menn farnir að hafa miklar efasemdir um að það sé nokkurt einasta hald í fyrirvörunum. Þeir eru búnir að bíða í 14 mánuði eftir að Evrópusambandið svari og staðfesti gildi þeirra. Ekki er enn búið að leiða þá í lög eins og fyrirheit var gefið um. Þá getur maður bara gefið sér að norska stjórnin, sem var í miklum vandræðum með að koma málinu í gegn, vilji ekki standa frammi fyrir því að fá málið inn aftur og að af þeim sökum fari fram fundir eins og fundurinn við heyrúlluna. Það dettur varla nokkrum manni í hug að norskur ráðherra komi til Íslands til að reyna að kaupa hey svoleiðis að ég held að óhætt sé að gera ráð fyrir að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér um að eitthvað meira hafi búið þar undir.
Virðulegur forseti. Ég er svolítið undrandi yfir því hvernig þetta þróast allt saman. Hér ræðum við um þá fyrirvara sem norski Verkamannaflokkurinn sem maður hefði einhvern tímann talið að væri frekar vinstri sinnaður flokkur setti fyrir því að málið færi í gegn. Á Íslandi er búinn til einhver furðulegur fyrirvari sem ég hef ekki heyrt neinn fræðimann segja að skipti í raun höfuðmáli. Það virðist duga til þess að íslenskir stjórnmálaflokkar, margir hverjir, vissulega ekki allir sem betur fer, einhendi sér í að hleypa þessu í gegn. Hvað varð um prinsippin fyrir t.d. því að berjast gegn markaðsvæðingu orkunnar sem Vinstri græn stóðu einhvern tímann fyrir? ASÍ er búið að álykta gegn þessu. Einn þeirra helsti talsmaður í gegnum árin á sviði verkalýðsmála, Ögmundur Jónasson, hefur talað gegn þessu eins og Alþýðusambandið. Hvernig stendur á því að menn láta sér þetta í léttu rúmi liggja? Er það vegna þess að þeir eru búnir að átta sig á því að samfylkingarflokkarnir allir ætla að hjálpa þeim að klára málið hér?
Herra forseti. Þetta er atriði sem ég er búinn að velta mikið fyrir mér, m.a. í ljósi þess að Norðmenn telja sig, eins og hv. þingmaður nefndi, tiltölulega vinstri sinnaða og umhverfissinnaða með sínum hætti sem felst yfirleitt í því að þeir vilja ekkert virkja á Íslandi. Hvort tveggja ætti að vera til þess fallið að gera Vinstri græn að miklum baráttuflokki gegn innleiðingu þessa orkupakka. Vandamálið virðist vera það að Vinstrihreyfingin – grænt framboð hefur alveg sagt skilið við rætur flokksins, t.d. eru rætur í verkalýðshreyfingunni trosnaðar eða horfnar. Þessi í stað er þetta orðinn kerfisflokkur, flokkur sem fylgir leiðsögn kerfisins en vill gjarnan inn á milli fá að sinna einhverjum sérstökum hugðarefnum sínum eins og nýlegt mál frá hæstv. heilbrigðisráðherra er gott dæmi um. Þar létu hinir stjórnarflokkarnir teyma sig áfram og ætli Vinstri græn verði þá ekki að endurgjalda greiðann?
Virðulegur forseti. Ég ætla að gera aftur einnar ræðu stopp á ræðuröð minni sem ég kalla „Og hvað svo?“, þar sem ég reyni að ramma inn hvað tekur við að innleiðingu lokinni. Ég held áfram með þá sviðsmyndargreiningu að aflokinni þessari ræðu hér. Mig langar, af því að mér finnst það skipta máli samhengisins vegna, að koma inn í umræðuna afstöðu þeirra tveggja ráðherra sem með mál þriðja orkupakkans fara eins og hún birtist í lok árs 2018. Það er í rauninni fyrst og fremst afstaða hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, og hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Hæstv. utanríkisráðherra var í viðtali hjá Morgunblaðinu 15. nóvember 2018 þar sem yfirskrift fréttarinnar var „Fresta orkupakkanum til vors“. Með leyfi forseta, segir þar: „Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra segir að vegna gagnrýnisradda ætli ríkisstjórnin að fresta því að leggja fram frumvarp um þriðja orkupakkann fram á vor. Tímann muni sérfræðingar notað til að fara yfir samninginn.“ Við þekkjum öll hvernig sá tími var nýttur. Niðurstaða þess var það sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefur kallað lofsverðar blekkingar þar sem föndraðar voru upp einhverjar sjónhverfingafyrirvarar sem meira að segja stuðningsmenn orkupakkans hér á þingi vissu ekki hverjir voru og varð alveg sérstakt upphlaup hér í þingsalnum í byrjun þingfundar síðastliðinn mánudag sem allir sem hér voru sáu og urðu vitni að. En síðan í framhaldi af því, degi síðar, kemur hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, í viðtal hjá Morgunblaðinu. Þar er yfirskrift fréttarinnar „Útilokar ekki frekari frestun orkupakka“. Og þar segir, með leyfi forseta: „Ekki er útilokað að framlagning frumvarps um innleiðingu þriðja orkupakka Evrópusambandsins frestist lengur en til vorþings.“ Þetta segir hæstv. ráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir. Frestist lengur en til vorþings, sem sagt fram á haustþingið 2019. Af hverju er ég að nefna þetta? Við erum ekki í neinu tímahraki. Sú pressa sem búið er að setja þetta mál er algjörlega heimatilbúin og það er ekkert sem kallar á að við látum teyma okkur með þessum hætti á þann bás sem einhverjum innri króníkum Sjálfstæðisflokksins þykir henta núna. Einhvers lags valdabarátta er mögulega rótin að þessu, en það á ekki að vera vandamál okkar hinna hér á þingi. Við getum nýtt tímann. Það eru óvissuatriði, spurningar sem hefur ekki fengið svarað, sem er þá hægt að taka drjúgan tíma í að svara þannig að öllum líði vel með hvernig farið verður með málið. Þar nefni ég m.a. fyrirvarana sem virðast æðiloftkenndir. Hagsmunir almennings sem nefndir hafa verið sem kjarnaatriði í því að þetta verði að innleiða með hraði eins og það kemur af kúnni. Þá á ég við sjónarmið sem koma upp varðandi neytendaverndina og meinta gegnsæið, sem kom síðan á daginn var ekkert áhersluatriði í neinum gögnum málsins. Annað sem hvetur okkur til að ýta málinu fram á haustþingið er dagsetningin 23. september þar sem stjórnlagadómstóll í Noregi mun taka afstöðu til þess hvort innleiðingin í Noregi standist norsku stjórnarskrána. Niðurstaða þess getur haft áhrif á hvernig málið snýr við okkur. Þannig að úr því að við höfum tíma eigum við auðvitað að leyfa þeirri tímasetningu að líða. Annað atriði sem gott væri að nýta tímann fram á haust í að skoða er fjórði orkupakkinn, sem nú ku vera tilbúinn. Ég hef ekki séð það, en ég veit að þeir sem hafa efasemdir um orkupakkann og stuðningsmenn alveg örugglega líka, myndu glaðir eyða sumrinu í að kafa ofan í það regluverk allt saman. Í ljósi þess að nú eru Norðmenn búnir að bíða í 14 mánuði eftir því að Evrópusambandið láti svo lítið að svara þeim um nokkurn skapaðan hlut varðandi fyrirvarana, sem þeir töldu sig hafa gert, þá held ég að okkur sé hollast að flýta okkur hægt og nýta það augljósa tækifæri sem við höfum til að stíga til baka með þetta mál og taka það upp aftur í haust. Það er fullt af spurningum ósvarað.
Virðulegi forseti. Ég bið forseta að setja mig aftur á mælendaskrá fyrir ræðu. Ég þakka þingmanninum fyrir vangaveltur hans um þessa stefnubreytingu eða hvað á að kalla það sem virtist allt í einu hafa orðið í málinu þegar það lá fyrir fyrir nokkrum mánuðum að ekki lægi svo mikið á, hægt væri að fresta málinu, væntanlega þá til að kanna betur og byggja betur undir það. Að mínu viti er þetta það stórt mál að betra er að á bak við það séu fleiri þingmenn en færri. Svo virðist vera að drjúgur meiri hluti sé fyrir málinu á þingi en það gæti kannski þegar á hólminn er komið, ekki reynst alveg rétt, því að ég ímynda mér að einhverjir stjórnarþingmenn munu sjá sér færi og taka til fótanna þegar að atkvæðagreiðslu kemur vitandi það að einhverjir minnihlutaflokkarnir, samfylkingarflokkarnir, ætli að hjálpa upp á málið. En hefur hv. þingmaður einhverjar skýringar á því hvað varð til þess að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins ákváðu skyndilega að reyna að keyra málið í gegn? Ég held að formaður utanríkismálanefndar hafi haldið ljómandi vel á málinu í nefndinni. Það breytir því þó ekki að málið er stórt og hefði alveg þolað meiri tíma. Það er þó ekki við formann nefndarinnar að sakast í því, tel ég. Ég held að meiri hluti nefndarinnar hafi verið tilbúinn til þess að klára málið, nema kannski Miðflokksmenn og fulltrúar Flokks fólksins. Hvað verður til þess að allt í einu er ekki hægt að skoða málið betur? Nú höfum við bent á að fjórði orkupakkinn er tilbúinn. Við höfum líka bent á að hluti af því sem þar er talið upp að eigi að breyta eru þær gerðir sem við fjöllum um og ætlum að innleiða í dag, það á að fara að breyta þeim eftir nokkra mánuði aftur. Af hverju öndum við ekki aðeins í kviðinn, eins og sagt er, og skoðum málið í heild?
Virðulegur forseti. Það er von að spurt sé. Ég á ekki gott svar við því hvað veldur. En það slær mig þannig vitandi það hversu snúið málið var í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, bara út frá því hvernig þingmenn flokksins höfðu tjáð sig á opinberum vettvangi, þá var þetta svona grunsamlega snöggur og afgerandi viðsnúningur í málinu öllu án þess að ég vilji ætla neinum þeirra sem höfðu efasemdir um málið eitthvað illt, alls ekki, og má leiða að því líkur að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu með sjálfum sér að illu væri sennilega best af lokið, að á einhverjum tímapunkti þyrfti að klára þetta árans mál. Það væri þá eins gott að setja undir sig hausinn núna úr því ráðherrarnir teldu sig við vera búnir að finna leið til að ná þessu í gegn á ógnarhraða þannig að sem minnstur sársauki hlytist af fyrir þá sem höfðu efasemdir um málið. En þess utan hef ég ekki séð nein rök koma fram sem halda hvað þennan mikla snögga viðsnúning varðar. Maður verður að horfa til þess að breytingin hafi fyrst og fremst verið þessir meintu fyrirvarar sem komu inn. Eftir þær umræður sem hér hafa átt sér stað í þingsal undanfarna daga væri virkilega áhugavert að heyra með hvaða hætti þeir þingmenn sem áður höfðu miklar efasemdir gerðust stuðningsmenn, hvernig þeir upplifi fyrirvarana eins og þeir standa núna eftir þá umræðu sem átt hefur sér stað, því að þögnin hefur verið alger frá þeim sem helst rökstuddu [[Forseti hringir.]]afstöðubreytingu sína með þessum meintu nýju fyrirvörum.
Virðulegur forseti. Fyrirvararnir eru að því er virðist fyrst og fremst einn fyrirvari sem gildir um gerð nr. 713, er varðar ACER-stofnunina svokölluðu. Fyrirvarinn virðist ekki gilda fyrir 714 sem tekur á tengingunum. Þar af leiðandi veltir maður fyrir sér hvort þingmenn stjórnarflokkanna hafi gert sér grein fyrir hversu takmarkað gildissvið er þarna á ferðinni. Eins finnst mér mjög sérstakt að sjá það svart á hvítu í orkupakka fjögur að verið er að uppfæra og breyta reglugerðum 72/2009, 714/2009, og svo er ein gerð 347/2013, já, líklega 347, ég man það ekki alveg, þeim er verið að breyta. Þetta eru nánast allt gerðir sem við erum að fjalla um í dag. Búið er að boða það að þeim eigi að breyta. Búið er að boða að það eigi að uppfæra þær. Hvers vegna vilja þingmenn stjórnarflokkanna ekki fá heildarmyndina á hreint? Hvað er verið að innleiða?
Virðulegur forseti. Þetta er sannarlega spurning sem ástæða er til að velta upp þegar öllum er ljóst hversu stutt er í endurskoðun á þeim gerðum sem hér er verið að fjalla um í þriðja orkupakkanum, við vitum að við höfum tíma til að bíða eftir að sjá heildarmyndina hvað þriðja orkupakkann varðar og hvað er í pípunum hvað fjórða orkupakkann varðar, við höfum tíma til að bíða eftir að leggja þetta allt saman fyrir framan okkur. Ég hef ekki frjórra ímyndunarafl en svo að ég fæ ekki séð hvað það er sem kallar á að klára þetta mál núna vitandi það að við höfum tíma til að geyma það fram á haustið, að minnsta kosti. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra sagði, með leyfi forseta, í viðtali við Morgunblaðið, með leyfi forseta: „Það er aldrei hægt að útiloka neitt um þingmál sem eru í vinnslu.“ - Og var þá að vísa til þess hvenær á endanum þau kæmu til afgreiðslu. [[Forseti hringir.]]Það má því vel vera að afstaða hæstv. ráðherra sé sú að jafnvel sé hægt að geyma þetta mál enn lengur [[Forseti hringir.]]en fram á haustið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður spurði: Og hvað svo? Það er einfaldlega það sem hefur verið rætt hér frá ýmsum sjónarhornum, þ.e. hvað gerist þegar við erum búin að innleiða nái þessi þingsályktunartillaga fram að ganga. Þeir fyrirvarar sem hv. þingmaður kom inn á, sem Norðmenn hafa gert við innleiðinguna, eru átta. Hann velkist mjög fyrir mér þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið, sérstaklega það sem talað er um í 93. gr., ef ég man rétt, að þessi aðildarríki skuli tala einni röddu. Nú er það alveg ljóst að ef við setjum tvo fyrirvara við ákveðna hluti en Noregur setur átta fyrirvara og Liechtenstein enga þá tölum við ekki einni röddu. Það er ósamhljómur í þeim málflutningi EES-ríkjanna, eða okkar, gagnvart Evrópusambandinu. Getur verið að það væri einmitt rétt og okkur væri sæmst að vísa málinu til EES-nefndarinnar og vinna þar með tíma og gera þá EES-ríkjunum þann greiða að tala hreinlega einni röddu? Það væri kannski það sem væri heilbrigðast og eðlilegast í ljósi þess samstarfs sem við höfum skuldbundið okkur til að taka þátt í og við værum þá að vinna eftir þeim reglum sem kveðið er á um.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir andsvarið. Í mínum huga er alveg augljóst að leiðin sem eðlilegast væri að fara núna er sú að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar og með því skapaðist auðvitað tækifæri fyrir frændur okkar í Noregi til að fá sína fyrirvara tekna upp í þeirri sömu nefnd á þeim forsendum sem EES-samningurinn sjálfur fyrirskrifar í 102. gr. Ég er bara ekki nógu kunnugur því, verð ég að viðurkenna, hvort mismunandi fyrirvarar hinna ýmsu ríkja innan EES teljist orsaka það að þjóðirnar tali ekki einum rómi, aðstæður geta eflaust verið mismunandi í hverju landi. En það er alveg ljóst að reynsla Norðmanna af því að hafa verið tengdir yfir landamæri hvað innviði rafmagnsflutninga varðar kallar á að þeir vilji gera átta fyrirvara. Það segir manni ýmislegt, held ég að óhætt sé að segja. Það að aðili sem þegar er tengdur og hefur reynslu af því að vera tengdur geri átta fyrirvara segir væntanlega að ýmislegt sé þarna sem við erum hugsanlega ekki farin að kynnast en ástæða sé til að hafa í huga. Ef þær fréttir sem maður heyrði af því hvernig þetta atvikaðist í Noregi allt saman eru að megninu til réttar eru verulegar efasemdir um innleiðinguna þar. Nú fyrst eru menn orðnir órólegir þegar hvorki hefur heyrst hósti né stuna frá Evrópusambandinu í heila 14 mánuði varðandi þá átta fyrirvara sem gerðir voru. Þess vegna held ég að það sé svo mikilvægt fyrir Norðmenn að við förum þá leið, Íslendingar, að vísa [[Forseti hringir.]]málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þá opnast sá kanall fyrir þá sömuleiðis, geri ég ráð fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er alveg hárrétt að tímapressan er raunverulega engin hér innan lands hjá okkur á Íslandi, en það er alveg morgunljóst að pressan er gríðarlega mikil af hálfu Evrópusambandsins, að þetta mál sé klárað. Hv. þingmaður kom inn á dagsetninguna 23. september en þá ætlar stjórnlagadómstóll Noregs að úrskurða í þessu máli varðandi stjórnarskrárvandann. Nú eru stjórnarskrár okkar og Norðmanna að mörgu leyti líkar og ágreiningurinn snýst um hvort það valdframsal sem í samningnum felst sé það sem þeir kalla „lite inngripende“, með leyfi forseta, þ.e. hvort það sé lítils háttar valdframsal eða meiri háttar eða meira en stjórnarskráin leyfir. Væri ekki rétt að við biðum eftir þeirri niðurstöðu? Það ætti þá að veita okkur ákveðna leiðsögn [[Forseti hringir.]]í því hvernig við ættum að bregðast við. Getur hv. þingmaður kannski verið sammála mér í því?
Virðulegur forseti. Ég held að það væri margra hluta vegna skynsamlegt að nýta þann tíma sem við sannarlega höfum í þessu máli. Jafnt og þétt er myndin að fyllast, hvað varðar það hvernig haldið hefur verið á þessu innleiðingarmáli hér heima. Myndin er að fyllast hvað Noreg varðar; afstaða Evrópusambandsins ef það er rétt að rekið sé svona harkalega á eftir þessu. Í fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins, þar sem sagt var frá sameiginlegum skilningi EFTA-ríkjanna á stöðu Íslands, er sagt frá því að fulltrúi Evrópusambandsins hafi lesið upp yfirlýsingu þess efnis að viðskipti Noregs, sérstaklega með orku, væru öll í óvissu sett yrði málið ekki innleitt hið snarasta af öllum ríkjum EES-samningsins. Þetta eru lítt dulbúnar hótanir og þá fyrst tel ég ástæðu til að halla sér aðeins aftur í sætinu og reyna að horfa yfir heildarmyndina.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér finnst mjög áhugavert hvernig hv. þingmaður setti þetta fram og velti fyrir sér hvers vegna fallið hefði verið frá því að fresta málinu, eins og hv. þingmaður rakti ágætlega. Þarna koma fram yfirlýsingar frá utanríkisráðherra og fleirum þess efnis að það væri skynsamlegt að fresta málinu fram á haustið. Þá veltir maður fyrir sér ástæðunum fyrir því sem við höfum ekki fengið að frétta af. Er það hugsanlega IceLink-verkefnið sem mér skilst að við séum enn aðilar að, að það sé erfitt að koma Íslandi út úr því verkefni af einhverjum ástæðum? Síðan er hugsanlega hægt að velta fyrir sér hvort Brexit hafi haft einhver áhrif á þetta. Lítur Evrópusambandið svo á að það gæti verið slæmt fyrir það ef sýnt þykir að Íslendingar ætli að draga það að ganga frá þessu máli? Að sama skapi gengur allt á afturlöppunum með Brexit. Eru þarna einhverjar tengingar, að það gæti verið slæmt fyrir Evrópusambandið út á við ef þessu máli yrði frestað á Íslandi? Þetta eru vangaveltur sem ég hefði gjarnan viljað fá hugmyndir frá hv. þingmanni með, t.d. í IceLink-verkefninu sem er gríðarlega stórt og mikið verkefni sem við erum aðilar að í gegnum Landsnet og Landsvirkjun. Jafnframt koma mjög stór alþjóðleg fyrirtæki að þessu, t.d. fyrirtæki sem heitir Interconnector Holdings og annað sem heitir National Grid. Þetta eru gríðarlega öflug fyrirtæki og þarna eru miklir hagsmunir undir. Gæti spilað eitthvað inn í ástæðuna að það hefði komið [[Forseti hringir.]]einhver utanaðkomandi þrýstingur þess efnis að Ísland frestaði alls ekki því að innleiða þetta mál?
Virðulegur forseti. Ég þekki ekki hvernig á þessum samstarfsverkefnum er haldið, en þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar út varðandi það að óskað hafi verið eftir því að IceLink-strengurinn yrði tekinn út úr heildarverkefninu frá stjórnvöldum eru þeirrar gerðar að ef eitthvert hökt verður þar á mun það væntanlega hafa mikil áhrif á það traust sem er í íslenskum stjórnmálum, á það sem eftir er af því. Ég neita hreinlega að trúa því að slík beiðni hafi ekki verið send nú þegar og mig rámar í að ég hafi heyrt yfirlýsingu ráðherra um að sú beiðni hafi verið send. Þá kemur aftur upp það sjónarmið sem er væntanlega snúið í þessu samhengi öllu, það er ekki átakalaust sem verkefni eins og þetta kemst inn í svona prógramm. Mér er til efs að öflugir aðilar sem koma að verkefni eins og þessu, einkaaðilar, taki því þegjandi að verkefnið sé slegið af út af einhverjum tímabundnum pólitískum óróa á Íslandi, eins og það horfir við sumum. Ég veit ekki hvernig þessu samstarfi er háttað og hvernig það atvikaðist að þessi IceLink kom inn í þetta prógramm, en það getur varla hafa gerst öðruvísi en í samstarfi þessara erlendu fyrirtækja og Landsvirkjunar og einhverra fleiri og væntanlega að beiðni hins íslenska aðila. Lengi skal manninn reyna en ég trúi [[Forseti hringir.]]því varla að menn hafi gefið svona afgerandi yfirlýsingar um að óskað hafi verið eftir því að linkurinn yrði tekinn út úr þessu án þess að sú sé raunin.