Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um ályktanir Vestnorræna ráðsins sem fengið hafa þóknanlega umfjöllun utanríkismálanefndar. Í ár er sú nýbreytni tekin upp að leggja fram eina þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórnin er hvött til að vinna að framgangi þeirra þriggja ályktana sem samþykktar voru á ársfundi ráðsins í haust. Tvær þeirra eru líkar að sínu leyti, hvetja til formlegra samstarfs ráðherra sem fara með vestnorræn málefni, annars vegar um að samstarfsráðherrar Norðurlanda á Íslandi, Grænlandi og Færeyjum geri með sér samstarfssamning sem kveði á um árlegan samráðsfund, og hins vegar um að ráðherrar Íslands, Grænlands og Færeyja, sem sinna norðurslóðamálum, fundi árlega um framgang vestnorrænna hagsmuna á norðurslóðum og gefi ráðinu sameiginlega skýrslu um stefnu vestnorrænu ríkisstjórnanna í norðurslóðamálum og gagnvart Norðurskautsráði. Þess er vænst að ályktanir þessar fái að njóta ríkulegs stuðnings hér á hinu háa Alþingi.
Virðulegi forseti. Evrópa er ekki paradís og Evrópusambandið er ekki paradís og þar fá ekki allir úrlausn allra sinna mála. En Evrópusambandið og Evrópa eru heldur ekki helvíti á jörð. Evrópusambandið er hins vegar bandalag fullvalda sjálfstæðra ríkja sem þau hafa gert með sér um tiltekna hluti, um tilteknar reglur sem þau hafa komið sér saman um til þess að tryggja ákveðin réttindi og ákveðna jafnstöðu þeirra sem eiga þar í viðskiptum og þeirra sem búa á þessum svæðum. Nokkuð var um það rætt í fyrri hluta umræðunnar að með fullri aðild að Evrópusambandinu myndi það gerast - það kom til að mynda fram í máli hæstv. utanríkisráðherra og fleiri sem voru á sama máli og hann - að Ísland myndi fyrirgera viðskiptafrelsi sínu, hvorki meira né minna. Það jafngilti því að missa viðskiptafrelsi að eiga fulla aðild að Evrópusambandinu. Eins og bent var á í þeirri umræðu myndu það teljast fréttir í þeim löndum Evrópu sem eiga aðild að þessu bandalagi vegna þess að Evrópusambandið er stærsta viðskiptasamband í heimi. Evrópusambandið hefur gert viðskiptasamninga við nálega öll þau ríki heims sem ekki eru innan vébanda þess. Þó að íslenskir ráðamenn séu úrræðagóðir og klókir og snjallir er óhugsandi að þeim muni takast að gera fyrir hönd Íslands fleiri og betri viðskiptasamninga við þau ríki sem utan Evrópusambandsins standa en Evrópusambandið hefur nú þegar gert og Ísland fengi aðgang að með fullri aðild. Full aðild að Evrópusambandinu er spennandi kostur og full ástæða er til að skoða þann kost vel og gaumgæfilega og fordómalaust. Af einhverjum ástæðum tókst að útiloka þann möguleika að komast að því fyrir íslenska þjóð hvað það táknaði að gerast fullgildur aðili að þessu sambandi. Jafnan var talað um að það jafngilti því að kíkja í pakkann. „Það er ekkert hægt að kíkja í pakkann,“ var alltaf sagt, rétt eins og full aðild að Evrópusambandinu væri jólagjöf, maður fengi hana bara einu sinni og ætti að bíða eftir að opna þann pakka þar til á aðfangadagskvöld. En þetta er ekki jólagjöf. Sjálfstæðisflokkur og Miðflokkur, þáverandi Framsóknarflokkur, lofuðu því fyrir kosningar að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort þessum viðræðum yrði fram haldið eftir að sú stjórn sem staðið hafði fyrir þeim hafði fallið. Eftir kosningar var loforðið afgreitt með frægu orðalagi sem enn má segja að lifi sjálfstæðu lífi sem sérstakt hugtak í íslenskri stjórnmálahugsun og má kannski heita framlag viðkomandi stjórnmálamanns til íslenskrar stjórnmálaheimspeki, þ.e. þegar Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði, þegar hann var inntur eftir því loforði, að það að efna slíkt loforð væri pólitískur ómöguleiki. Það var sem sagt pólitískur ómöguleiki að leyfa þjóðinni sjálfri að ákveða hvort hún vildi vita hvað það táknaði að eiga fulla aðild að þessu sambandi og hvort hún vildi þá sjálf fá að taka ákvörðun um hvort af slíkri aðild yrði eða ekki. Það er alveg hugsanlegt að út úr samningaviðræðum við Evrópusambandið komi alveg hræðilegur samningur sem þurfi að fella. En það fáum við ekki að vita. Við fáum aldrei að vita það ef þau öfl ráða áfram för við stjórn landsins sem hafa stýrt landinu frá árinu 2013, meira og minna. EES-samkomulagið, sem komið var á undir forystu jafnaðarmanna á sínum tíma, hefur reynst okkur Íslendingum vel. Ég held að flestallir sem skoða það mál séu á einu máli um að það hafi gefist vel. Það hefur gerbreytt hér lagaumhverfi, það hefur gerbreytt þjónustu við neytendur, það hefur gerbreytt öllu umhverfi hvað varðar umhverfismál, félagsleg réttindi og þar fram eftir götunum. Það hefur í efnahagslegu tilliti verið gæfa Íslendinga að hafa verið aðili að því sambandi. Þó er þetta nokkurs konar aukaaðild að Evrópusambandinu. Við erum í gættinni en sitjum ekki við sjálft borðið þar sem ákvarðanir eru teknar. Ísland er stórt land en fólkið sem hér býr, Íslendingar, íslenska þjóðin, er með fámennustu þjóðum á jörðinni. Varla er hægt að tala um að Íslendingar séu smáþjóð, frekar væri hægt að segja að við séum þjóðarkríli. Slíkt þjóðarkríli á allt undir því að alþjóðalög séu virt eins og dæmin sanna. Við getum illa staðið uppi í hárinu á voldugum aðilum eins og dæmin úr þorskastríðunum og öðrum milliríkjadeilum sanna. Þá er mjög mikilvægt að eiga aðild að stóru ríkjabandalagi, vera í öflugu alþjóðasamstarfi og geta haft áhrif á það hvernig löggjöfin er.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni kærlega fyrir ágæta ræðu. Það voru svo sem ýmis atriði sem mætti velta fyrir sér í kringum umræðuna um stöðu Íslands í Evrópu, mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu og síðan þá þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu um að undirbúa að hefja viðræðurnar að nýju. Ég hef alltaf undrast það í þessari umræðu, og mig langar til að spyrja hv. þingmann út í það, hversu ofsafengin viðbrögð, liggur mér við að segja, verða víða við hugmyndum af þessu tagi. Ég velti því fyrir mér hvað það er sem veldur þessum viðbrögðum. Er það að einhverju leyti ótti við eitthvað sem menn telja að sé óþekkt? Er það hræðsla meðal ýmiss konar hagsmunaafla um að þau kunni að missa spón úr aski sínum ef af þessu yrði, að þeir sem hafa stóra hagsmuni telji sig einhvern veginn geta ráðið ferðinni betur ef þeir hafa íslensk stjórnvöld ein til að ráðskast með eða ráðgast við? Kann að vera að það sé bara hrein og klár grímulaus hagsmunagæsla sem veldur þessu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það sé algerlega eðlilegt viðhorf hjá fólki af lítilli þjóð að tortryggja ævinlega erlent vald. Ég held að ekki þurfi að velta Íslandssögunni lengi fyrir sér til að sjá að við höfum mörg dæmi um það úr henni að ástæða er til að gjalda varhuga við erlendu valdi og óttast það. Og það er fullkomlega eðlilegt. Það sem ég held hins vegar að hafi dálítið misfarist er það hvernig Evrópusambandið hefur ekki kynnt sig á Íslandi - nú segi ég Evrópusambandið því að ég held að fólk hafi tilhneigingu til að líta á Evrópusambandið sem einhvers konar heild, að eitthvað sé til sem heiti Evrópusambandið sjálft sem hafi hagsmuni sjálft og ásælist auðlindir sjálft, ásælist auðlindir lítillar þjóðar. Þannig virðist þetta Evrópusamband vera í huga afskaplega margra. Fólk áttar sig þá síður á því að hér er um að ræða samband fullvalda sjálfstæðra ríkja um tilteknar leikreglur á markaði, um tiltekin réttindi og um tilteknar skyldur. Það er ekki svo að hér sé eitthvert valdabákn sem hefur einsleita hagsmuni sjálft [[Forseti hringir.]]heldur takast á innan Evrópusambandsins ótal hagsmunir og þar þurfum við Íslendingar að vera við borðið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að mjög margt sé til í þessu. Þess vegna langar mig eiginlega, í framhaldi af þessu ágæta svari, að velta því upp við hv. þingmann hvernig standi á því að það sé svona ríkt í umræðunni að gera lítið úr því að Evrópusambandið er einmitt samband, samvinnuverkefni fullvalda sjálfstæðra þjóða. Yfirleitt er gripið mjög til þess orðfæris, þegar þessi mál ber á góma, að menn séu að afsala sér fullveldinu, að menn séu að gefa sig undir hið erlenda vald sem menn reyna að, það er varla hægt að segja persónugera, og þó, sem einhverja andlitslausa skriffinna í Brussel. Auðvitað gengur þetta, a.m.k. að mínu mati, þvert á heilbrigða skynsemi. Hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug að halda því fram að þau 27 ríki sem nú mynda Evrópusambandið séu ekki sjálfstæð og að þau séu ekki fullvalda, að þau séu einhvers konar leiksoppur embættismanna í Brussel? Er ekki svo fjarstæðukennt einhvern veginn að ímynda sér það, svo að maður byrji nú bara á löndum eins og Þýskalandi og Frakklandi, að þau telji sig undirseld slíku valdi? Hvernig stendur þá á því að smáþjóðirnar í Evrópu hafa leitað til þessa samstarfs og taka þátt í því og eru ánægðar með það? Ég skil ekki hvernig þetta kemur heim og saman í hugum þeirra sem ræða málin á þessum forsendum.
Virðulegi forseti. Ég þakka aftur spurninguna og stórt er spurt: Fullveldi, frelsi, sjálfstæði. Þetta eru stór og mikil orð og það eru mikilsverðir hagsmunir á bak við þau en það er líka hægt að toga þau og misnota á ýmsan máta. Ég fer alltaf að hugsa um Rósu í heiðinni þegar ég hugsa um Evrópusambandið. Halldór Laxness skrifaði þetta mikla verk, Sjálfstætt fólk, og ég var nú að fletta þessu upp á meðan hv. þingmaður var að spyrja mig og mig langar að fara með það sem hefur verið mér hugleikið. Rósa er gift manni sem hefur þessa miklu frelsishugsjón, sjálfstæðishugsjón, þarna í heiðinni. Hún sveltur, hann er vondur við hana og hún kvelst en svo koma stúlkur þarna í heimsókn og þær leiða hana við hönd sér, og hefst þá lesturinn, með leyfi forseta: „… en stúlkurnar tóku Rósu við hönd sér og leiddu hana útúr bænum, þær leiddu hana niðrað bæarlæknum og settust hjá henni, og sögðu að ósköp væri yndislegt að hafa svona lítinn læk alveg við bæinn, hann væri svo vinalegur þessi litli lækur. Svo spurðu þær hana hvernig henni liði, og hún sagði: vel, og þær spurðu hana af hverju hún væri svona bólgin í framan, og það var af tannpínu, og þær spurðu hvernig hún kynni við sig í heiðinni, og hún saug uppí nefið og varaðist að líta upp, og sagði að það væri sosum ósköp frjálst.“
Virðulegi forseti. Það mál sem við erum með til umræðu í dag lýtur einfaldlega að því að forsætisráðherra verði falið það verkefni að skipa þriggja manna nefnd í samráði við þingflokka til að stýra undirbúningsvinnu um að hefja aftur aðildarviðræður. Nefndin fái það hlutverk að meta hvenær og hvernig eigi að hefja viðræðurnar aftur. Málið lýtur sem sagt, eins og rakið er í þingsályktunartillögunni, einfaldlega að því að hefja undirbúning að endurupptöku viðræðna um aðild að ESB og að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram ekki seinna en í janúar 2022; að þjóðin fái að taka ákvörðun og sú ákvörðun verði tekin að lokinni almennri umræðu. Slík umræða er alltaf af hinu góða og í sjálfu sér dálítið sérstakt að hér þurfi að ræða það hvort ræða eigi þetta mál. Þessi ákvörðun er svo veigamikil, hún er svo stór og hún hefur svo mikla þýðingu að umræðan verður að fá að eiga sér stað. Það er vissulega stór og veigamikil ákvörðun að segja já, en það er svo sannarlega stór ákvörðun að segja nei og það er bæði stór og vond ákvörðun, vil ég leyfa mér að segja, að taka þennan ákvörðunarrétt af fólki, að það fái ekki að taka afstöðu til þessa máls. Evrópusambandið er eitt mikilvægasta friðarbandalag sögunnar, styður frelsi, öryggi og réttindi almennings þvert á landamæri og það er, að mínu mati, óskaplega falleg hugsjón sem hefur reynst Evrópu allri dýrmæt. Íslendingar eru sjálfstæð þjóð og það eru vitaskuld þær þjóðir sem tilheyra Evrópusambandinu einnig. Þetta eru sjálfstæðar og fullvalda þjóðir. Þar eru þjóðir sem telja og vita að í samstarfi vegnar þeim einfaldlega betur, að ríkin eru sterkari í samvinnu en ein síns liðs eða jafnvel einangruð. Við viljum eiga sæti við borðið í samfélagi þjóðanna eins og aðrar sjálfstæðar og fullvalda þjóðir. Það er ástæða þess að Ísland hefur sem fullvalda þjóð valið að vera hluti af Sameinuðu þjóðunum, valið að vera hluti af NATO og valið að vera hluti af öðru því alþjóðasamstarfi sem við tökum þátt í, Norðurlandaráði, Schengen, EES, Mannréttindadómstóli Evrópu og þannig mætti lengi telja. Það er ástæða þess að við höfum valið að standa ekki fyrir utan mikilvægt samstarf heldur frekar að taka þátt í því og geta þannig haft áhrif á hagsmuni okkar og framtíð. Segja má að tilgangur þessarar tillögu sé beint og óbeint sá að styrkja fullveldi landsins en um leið að efla stjórnmálaleg tengsl, að treysta varnir, að örva viðskipti og styrkja þannig efnahag okkar. Tilgangurinn er að tryggja framgang markmiða Íslands í loftslagsmálum. Tilgangurinn er að vera með í stað þess að standa fyrir utan. Af þeirri ástæðu teljum við að við ættum að fara í aðildarviðræður við ESB og kanna hver niðurstaðan verður í kjölfarið. Við þekkjum það öll að við erum nú þegar komin með annan fótinn inn með samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Í mínum huga er það þannig að það sem eftir stendur, það sem upp á vantar, eru kannski helst lýðræðislegu áhrifin sem við fengjum með inngöngu. Andstæðingar sambandsins hafa löngum talað niður áhrif smárra þjóða þar og reyndar bara í alþjóðasamstarfi almennt séð. Því hefur margsinnis verið svarað. Smáar þjóðir hafa í mörgum tilvikum og oftast nær aukið vægi sem þátttakendur í fjölþjóðasamstarfi. Rödd þeirra verður sterkari innan samstarfs en fyrir utan það. Evrópusambandið hefur gengið lengra þar, held ég að segja megi með allri sanngirni, og stendur framar öðrum í því að tryggja áhrif allra, t.d. hafa allar þjóðir nákvæmlega einn fulltrúa í hverju ráði ráðherraráðs sem er þýðingarmikið atriði. Mig langaði aðeins til að koma inn á þá staðreynd að löggjöf okkar er nú þegar töluvert mótuð af evrópskri löggjöf sem mótar réttarreglur á flestum sviðum þjóðlífsins. Það skref sem felst í aðild er að þessu leyti mun minna en það sem þegar hefur verið stigið, og var stigið á fyrri hluta tíunda áratugar síðustu aldar eins og við þekkjum. Ávinningurinn er í mínum huga pólitískur og lýðræðislegur, með auknum áhrifum, og hann verður efnahagslegur. Mér finnst skipta máli í þessu samhengi að horfa til þess að kynslóðirnar sjá þetta mál stundum ólíkum augum. Ég nefni í því sambandi Brexit-kosningarnar, þ.e. að ungt fólk kaus þar með öðrum hætti en það eldra. Unga fólkið vildi og valdi alla þá góðu kosti sem þessu samstarfi fylgja. Við sjáum það líka, og það held ég að spegli ákveðna sýn á samstarf þjóða, að unga fólkið óttast ekki samstarfið, óttast ekki ávinninginn af því að eiga í samstarfi við aðrar þjóðir. Í Brexit-kosningunum var það áberandi að unga fólkið vildi halda samstarfinu áfram. Virðulegi forseti. Í ræðum hér hefur mátt skilja þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem svo að samstarf á alþjóðavettvangi beri nánast að forðast og að slíkt samstarf felist í engu öðru en viðskiptum, í fríverslunarsamningum. En hvað hefur þátttakan í innri markaði Evrópusambandsins fært okkur? Hún hefur fært okkur fjórfrelsið, frjálst flæði fólks, vöru, þjónustu og fjármagns. Þess vegna getum við t.d. lært og starfað hvar sem er í Evrópu ef okkur hugnast og það gagnast ekki síst unga fólkinu sem fer út í nám, vill stofna fyrirtæki og sér fyrir sér framtíð á Íslandi og í Evrópu. Alþjóðlegt samstarf hefur nefnilega svo margar jákvæðar afleiðingar eins og við þekkjum og sást svo vel í afstöðu unga fólksins til Brexit. Mér fannst þess vegna sérstakt að hlusta á hæstv. utanríkisráðherra íslensku þjóðarinnar sem stóð hér í þingsal og talaði eins og samstarf þjóðanna og Evrópusamstarf snúist í reynd um lítið annað en viðskipti. Viðskipti eru vitaskuld veigamikill þáttur og grundvallarþáttur en hér talaði rödd Íslands í utanríkismálum, rödd Íslands í þróunarmálum, rödd Íslands í alþjóðlegum mannréttindamálum; mér fannst þessi nálgun hans augljóslega mjög þröng en um leið dálítið dapurleg, hvernig hæstv. utanríkisráðherra þjóðarinnar sér Ísland í samstarfi við aðrar þjóðir. Ég sé að ég er að renna út á tíma. Ég fæ þá kannski bara að ljúka máli mínu á því að segja að ég tel mikilvægt að þessi umræða fái að eiga sér stað, eins og ég nefndi í byrjun; hvað þetta þýðir, hverjir séu kostir þessa og gallar. Ég sé að vísu engan kost við það að ætla að fara að draga viðræðurnar en ég heyri að það eru einhverjir sem draga það í efa. En hverjir eru það sem munu hagnast á inngöngu? Í mínum huga er það skýrt að ungt fólk mun hagnast á þeim tækifærum sem fylgja, að heimili landsins munu hagnast á gengisstöðugleika og vaxtalækkun sem fylgir upptöku evrunnar, að fyrirtækin öll í landinu ættu að sjá hag sínum betur borgið í viðskiptaumhverfi sem einkennist af fyrirsjáanleika sem fylgir auknum stöðugleika. Bændur munu hagnast á styrkjakerfi og þjóðin öll mun hagnast á auknum lýðræðislegum áhrifum okkar á þá löggjöf sem við innleiðum. Virðulegi forseti. Frá lokum síðustu heimsstyrjaldar hefur Ísland verið þátttakandi í margvíslegu fjölþjóðlegu samstarfi. Tilgangurinn og markmiðið og ávinningurinn hefur alltaf verið hinn sami: Sterkari staða landsins í samfélagi þjóðanna. Við erum sterkari í stjórnmálalegu tilliti og sterkari í menningarlegum efnum. Við erum sterkari hvað varðar öryggi og varnir og við erum vitaskuld sterkari að því er varðar efnahags- og viðskiptamál. Samstarfið í öllum þessum tilvikum hefur styrkt fullveldi landsins. Þessi samvinna hefur styrkt rödd Íslands á alþjóðavettvangi og gert okkur sterkari og ríkari og um það snýst málið.
Hæstv. forseti. Ég vil í sjálfu sér fagna því að Viðreisn hefur dustað rykið af þessari umræðu um aðild að Evrópusambandinu. Ég held að það sé ekki tilviljun að það gerist núna. Umræðan var áberandi eftir bankahrunið og nú á að reyna að telja okkur trú um að við komumst ekki út úr Covid-hruninu nema verða hluti af Evrópusambandinu. Ég fagna því að við getum rætt um kosti þess og galla að ganga í Evrópusambandið. Mér finnst, eftir að hafa hlustað á ræður þeirra sem vilja ganga í Evrópusambandið, heldur bágborin rök vera fyrir kostum þess að ganga í sambandið. Það er einna helst minnst á lægri vexti - það eru raunverulega engir vextir í Evrópu af því að það er ekkert að gerast þar - og það er rætt um traustari gjaldmiðil. Svo horfir maður bara einhvern veginn á Evrópu í dag, Evrópusambandslöndin, í samanburði við okkur, hvernig við náðum okkur út úr bankahruninu og hvernig þær þjóðir hafa glímt við afleiðingar þess. Ég var á Spáni nýlega, eins og frægt er orðið, helst að kynna þar sokkatískuna. Það er land þar sem er 25% atvinnuleysi, 50% meðal ungs fólks. Ég sé að það er allt að drabbast niður þar. Maður horfir á Frakkland sem er u.þ.b. að stefna í það að verða ekki sjálfbært land, eiga ekki fyrir lífeyrisgreiðslum eftir örfá ár. Kaupmáttur í Þýskalandi hefur ekki aukist í um 20 ár, hefur að vísu ekkert dregist saman, en það er ríkið sem einhvern veginn heldur þessu gangandi. Jú, jú, skandinavísku ríkin standa ágætlega. Hlutfall Evrópusambandsríkjanna í hagvexti heimsins hefur dregist verulega saman. Ég er ekki sannfærður um að við eigum að fara þarna inn, bara langt frá því. Auðvitað kunna að vera ýmsir kostir við það. Við gætum fundið einhverja kosti við að verða eitt fylki í Bandaríkjunum, við gætum reiknað það út. Við fengjum aðgang að skólum í Bandaríkjunum o.s.frv. Ég held einfaldlega að ókostirnir séu miklu fleiri. Það hefur stundum verið talað um að Sjálfstæðisflokkurinn, af því að hann hefur kannski ekki verið mjög hrifinn af að ganga í ESB - að það sé eitthvert samasemmerki þar og að vera einhvern veginn á móti alþjóðasamstarfi. Það er auðvitað fjarri lagi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alla tíð verið í forystu í alþjóðasamstarfi Íslands, svo lengi sem ég man. Ég tel þvert á móti að hagsmunum okkar sé betur borgið í því að vera utan sambandsins en geta átt í góðu samstarfi við það. Við erum hluti af EES-samningnum og mér sýnist það duga okkur vel. Auðvitað er Evrópa okkur mikilvæg, hún er mikilvægt viðskiptasvæði okkar. En heimurinn er miklu stærri en Evrópusambandið og við takmörkum möguleika okkar með því að ganga inn. Viðskiptafrelsi okkar verður ekki með sama hætti, samningsfrelsi okkar ekki með sama hætti. Yfirráð okkar yfir auðlindunum verða ekki með sama hætti. Þetta eru risaatriði. Ég er ekki að segja að það megi ekki ræða þetta. Ég vil endilega ræða þetta. Ég er ekki svo forstokkaður að segja að það sé allt ómögulegt í kringum Evrópusambandið. En eins og Evrópusambandið hefur þróast hefur það svolítið setið eftir í heiminum. Það vantar alla dýnamík í atvinnulíf í Evrópu miðað við það sem er að gerast annars staðar. Þetta er flókið regluverk, íþyngjandi kvaðir, endalaust. Það stefnir í að Evrópa verði ekki samkeppnishæf við heiminn, það er það sem ég óttast. Auðvitað getur það breyst. Auðvitað getur verið að menn sjái ljósið. En það verður að segjast eins og er að mér finnst það blasa við að dýnamíkin í Evrópu er bara ekki mikil hverju sem þar er um að kenna. Menn hafa líka talað um það og verið frekar ósáttir við það þegar andstæðingar ESB tala um að við værum að afsala okkur fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar. Auðvitað yrðum við áfram sjálfstæð þjóð þó að við gengjum í Evrópusambandið af því að við gætum tekið ákvörðun um að ganga úr því aftur. Ég held að menn megi ekki rugla því saman við að við séum að tapa sjálfstæði. En við værum vissulega að hluta til að færa fullveldisréttinn annað. Við gerum það auðvitað alltaf að einhverju leyti í alþjóðlegu samstarfi en þarna er samt tekið risastórt stökk í þá átt. Ég er ekki viss um að það gangi vel í þjóðina. Þjóðin er svolítið eins og hún er. Það er líka svolítill sjarmi við hana. Það er auðvitað svolítill Bjartur í Sumarhúsum í henni, það er mikill sjálfstæðisvilji. En það er kannski þess vegna sem við höfum náð svona langt, örþjóð. Það er alls ekki sjálfgefið að svona fámenn þjóð nái að skapa slíkt velferðarríki sem Ísland er. Það er bara alls ekki sjálfgefið. Það kann auðvitað að verða þannig síðar, sú staða gæti orðið uppi, að hagsmunir okkar gætu legið í því að ganga í samband eins og Evrópusambandið. Ég held að það sé fjarri lagi að svo sé núna en ég fagna engu að síður umræðunni, hv. þingmenn Viðreisnar, og ég held að hún sé mikilvæg. En ég er jafn sannfærður um það að leiðin út úr kreppu, leiðin út úr Covid eða leiðin út úr bankakreppu, er ekki Evrópusambandið. Ég held að öllum ætti að vera það ljóst í dag, ef við horfum á það sem hefur gerst síðustu árin, að við Íslendingar höfum ekki ástæðu til að ætla að það sé nauðsynlegt fyrir okkur núna. Ég vil engu að síður halda umræðunni áfram. Ég hef hlustað á rökin og það eru ýmis rök, það er ýmislegt gott við Evrópusambandið. Ég er mikill Evrópumaður, mér þykir vænt um Evrópu og ég hefði viljað sjá þetta samband allt öðruvísi, að dýnamíkin hefði verið meiri, að menn fengju meira að ráða málefnum sínum meira sjálfir en er núna. Þá yrði miklu meiri kraftur í þessu. En samstarfið er gott og það er mikilvægt og menn eiga að halda því áfram.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir ágætisræðu, það var mjög margt gott í henni. Fyrsta spurningin er sú, af því að ég þóttist merkja að hann fagnaði í umræðunni og ég er sammála því að umræðan sé góð, hvort hann styðji þá ekki framgang tillögunnar. Hv. þingmaður nefndi líka að íslenska þjóðin væri svolítið skrýtin og væri að einhverju leyti óútreiknanleg. Er þá ekki við hæfi að leyfa þeirri skrýtnu þjóð að taka þessa ákvörðun sjálf? Nú vitum við að fyrir síðustu kosningar voru uppi loforð, m.a. af hálfu forystumanna í Sjálfstæðisflokknum, um að að sjálfsögðu fengi þjóðin að ráða framhaldinu. Það hefur ekki bólað á því þannig að ég kýs að túlka orð hv. þingmanns á þann veg að hann styðji þetta mál. Þá væri kannski líka hægt að beina sjónum að því sem fram kom í máli hv. þingmanns þegar hann talar um að Evrópa sé stöðnuð og atvinnulífið sé þar drepið í dróma. Nú vill þannig til að íslenskt atvinnulíf er bundið af öllum sömu reglum og evrópskt atvinnulíf þar sem við höfum gengist undir það að taka þátt í þessu samstarfi. Þá hlýtur maður að álykta sem svo að íslenskt atvinnulíf sé sömuleiðis drepið í dróma og þá er spurningin hvort hv. þingmaður sé orðinn þeirrar skoðunar að rétt sé að losna úr þessum viðjum og undan þeim evrópsku reglum sem hafa slíkar afleiðingar og hætta EES-samstarfinu.
Frú forseti. Ég minnist þess ekki að hafa sagt að þjóðin væri skrýtin en við getum sagt að hún sé sérstök. Þetta er einstök þjóð að mínu viti og mér þykir vænt um hana. En ég get upplýst það strax að ég hef alltaf verið tilbúinn til að spyrja þjóðina að því hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið. Það er spurningin sem ég vil spyrja. Ég myndi styðja slíka spurningu: Vilt þú ganga í Evrópusambandið? Ég hef ekkert á móti því að þjóðin svari slíkri spurningu en það kallar auðvitað á umræðu. Varðandi atvinnulífið: Við erum ekki bundin öllum sömu reglum og Evrópusambandsríkin, það er fjarri lagi. Það er fleira sem hefur áhrif á atvinnulífið en bara það sem tengist innri markaðinum og EES-samningnum þannig að ég held að það sé ekki þannig. Við höfum það frelsi að fara annað. Við höfum frelsi umfram Evrópusambandsríkin. Við höfum meira tollfrelsi, við erum ekki bundin af ákvörðunum Evrópusambandsins um það. Það kann kannski að skipta máli í því að okkur vegnar vel. En ég hef verulegar áhyggjur af því, hvort sem það er rangt hjá mér eða rétt, að dýnamíkin í Evrópu sé lítil og að hún sé íþyngjandi. Staðreyndin er sú að Evrópa hefur dregist aftur úr og það er áhyggjuefni. Evrópa hefur svona verið miðpunktur heimsins. Ég er ekki að segja að ekki sé hægt að reisa það við og jafnvel innan Evrópusambandsins en engu að síður töldu Bretar hagsmunum sínum betur borgið með meira frelsi fyrir utan Evrópusambandið. Sjáum hvernig þeim kemur til með að vegna, ég er mjög áhugasamur um að sjá það.
Frú forseti. Enn þakka ég hv. þingmanni fyrir svarið. Já, þetta er býsna flókið mál. Ég átta mig samt ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að fara í því að það séu alls konar aðrar reglur sem gildi um atvinnulífið í Evrópu en hér heima. Hann hlýtur þá að vera að vísa í einhverjar reglur sem einstök þjóðríki setja sjálf því að við erum undir nákvæmlega sama ramma og atvinnulífið í Evrópu með EES-reglunum sem varða innri markaðinn. Það hlýtur þá að vera eitthvað annað sem liggur einmitt í því að þjóðirnar þarna ráða sér sjálfar. Varðandi Bretland og Brexit: Þó að ég geti alveg fallist á að fullsnemmt sé að dæma um það þá lofa fyrstu skref Breta utan Evrópusambandsins ekki allt of góðu um það hvernig þeim muni reiða af. Síðan er það alltaf spurningin um það hvenær eigi að ræða þessi mál. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði: Það kann að vera að einhvern tímann í framtíðinni þurfum við að ræða þetta, að þá verði aðstæður orðnar öðruvísi. Einhvern veginn finnst mér að þeim sem eru á móti þessari umræðu og þessari aðild - ég vil ekki gera hv. þingmanni upp orð, hann er ekki á móti umræðunni - finnist aldrei rétti tíminn fyrir umræðuna. Það er ekki rétti tíminn þegar það gengur illa, það er ekki rétti tíminn þegar það gengur vel og það er yfirleitt aldrei rétti tíminn. Það væri kannski forvitnilegt að vita hvenær þessi rétti tími gæti verið, hverjar aðstæður þurfi að vera til að réttlætanlegt sé að ræða þessi mál að mati hv. þingmanns.
Hæstv. forseti. Mín skoðun er sú að það sé alltaf rétti tíminn til að ræða þessi mál. Ég hef aldrei haldið öðru fram, það er alltaf rétti tíminn. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, alla tíð, og ég hef aldrei gefið nein loforð fyrir hönd flokksins. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að þjóðin eigi að kjósa um það hvort hún vilji vera utan eða innan ESB og það er alltaf rétti tíminn til þess, alltaf rétti tíminn til að taka umræðuna. Ég vil gjarnan sjá þessa umræðu yfirvegaða, að dregnir séu saman kostir og gallar. En ég var bara að segja það í ræðu minni hér áðan að eins og staðan blasir við mér núna - kannski getur það breyst þegar umræðan verður dýpri - finnst mér ekki mjög freistandi að fara þangað inn, alls ekki, eiginlega fjarri lagi. Kannski er Bjartur í Sumarhúsum í mér, kannski er ég bara svona að upplagi, hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson. Ég hef bara svo mikla trú á okkur. En ég hef líka trú á því að alþjóðasamstarf sé mikilvægt og það er mikilvægt. Það þýðir ekki að vera einn einhvers staðar í heiminum, ef svo má orða það, en við þurfum samt að vera okkar eigin gæfu smiðir. Við verðum að nýta öll tækifæri sem eru í boði alls staðar. Við megum ekki láta hefta okkur of mikið, sem ég óttast að Evrópusambandsaðild geri, verði of mikil hefting fyrir okkur. En gott og vel, hv. þingmaður, tökum þessa umræðu. Kannski nær hv. þingmaður að snúa mér einhvern tíma, kannski frekar í gjaldmiðilsmálum en í þessu. Maður veit aldrei hvenær kraftaverkin gerast.
Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu. Hún er alveg ágæt. Ég er reyndar svolítið hissa á þeirri nálgun sem sett er fram í þessari þingsályktunartillögu. Enn og aftur er reynt að fara einhverjar bakdyraleiðir að því að ganga í Evrópusambandið eins og flutningsmenn vilja. Það er ekki farin sú leið að leggja hreinlega til að þjóðin verði spurð: Vilt þú ganga í Evrópusambandið eða ekki? Einhvern veginn hafa talsmenn þessa ferlis, þ.e. að vilja ganga í Evrópusambandið, alltaf forðast þá spurningu, alltaf forðast að spyrja þjóðina beint hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið eða ekki og hafa jafnvel gengið svo langt, alla vega hér áður fyrr, að segja að þjóðin þekki ekki nógu vel til. Auðvitað er alltaf skrýtið þegar þingmenn, þar á meðal sá er hér stendur, falla í þá gryfju að tala um þjóðina, það er svolítið erfitt að gera henni allri upp skoðanir og hugsanir. Mig langar aðeins, virðulegur forseti, að nefna nokkur atriði sem ég tel vandræðaleg við þessa tillögu. Það er í fyrsta lagi, eins og ég nefndi áðan, að þora ekki að spyrja beint. Mér finnst ákveðnir árekstrar í þessu öllu saman. Það er annars vegar talað um endurupptöku viðræðna og hins vegar að halda viðræðum áfram. Þetta samræmist ekki að mínu viti. Hér er talað um eitthvert samstarf, þverpólitískt samstarf flokka, þó að allir viti í rauninni í þessum sal að Miðflokkurinn fer ekki í neitt samstarf um að ganga í Evrópusambandið. Það mun aldrei gerast þó að aðrir flokkar séu örugglega veikir fyrir einhverju slíku, sérstaklega í kosningum. Síðan er gengið út frá því í tillögunni að það sé bara til eitthvað sem er annaðhvort tvíhliða samstarf eða fjölþjóðasamstarf. Við Íslendingar erum sem betur fer í hvoru tveggja og við þurfum að vera í hvoru tveggja. Við þurfum að vera í alþjóðasamstarfi og við þurfum og eigum að vera í tvíhliða samstarfi líka. Síðan er líka að mínu viti ákveðinn misskilningur að þetta styrki fullveldi með einhverjum hætti. Minn skilningur á því að ganga í Evrópusambandið er að með því sé gefinn eftir ákveðinn hluti af fullveldinu, að sjálfsögðu ekki sjálfstæðið en fullveldið er gefið eftir að stórum hluta og í stórum málaflokkum miklu meira en menn hafa nú þegar gert með EES-samningnum. Svo er líka alveg furðulegt, hæstv. forseti, að líkja okkar ágæta samstarfi sem við eigum við þjóðir innan t.d. Atlantshafsbandalagsins, innan Norðurlandaráðs og í Sameinuðu þjóðunum við það að ganga í Evrópusambandið. Þarna er himinn og haf á milli, skuldbindingarnar eru allt aðrar. Það er allt annars konar bandalag eða samband eða samstarf sem við myndum gangast á hönd með því að ganga í Evrópusambandið. Annaðhvort er þessi samlíking sett fram af vilja til að villa um fyrir fólki - þarna er mikill misskilningur í það minnsta, mikill misskilningur eða einhvers konar vankunnátta. Ég verð að segja það. Stundum tala menn um gjaldmiðilinn og við þekkjum þá sögu í Evrópu og hvernig Íslandi hefur gengið að komast út úr þeim kreppum sem á okkur hafa sótt. Mér finnst líka ákveðin sósíalísk hugsun í gangi í tillögunni af því að fram kemur að það er ákveðin hræðsla við fjölþjóðafyrirtækin, við stóru fyrirtækin. Hér er flokkur sem þykist tala fyrir atvinnulífinu en á sama tíma virðist hann leita í það að fela öðrum það að stjórna sér, leita í skjól valdsins, í skjól þess stóra sem getur þá hugsað og starfað fyrir viðkomandi. Síðan finnst mér mjög undarlegt að í þessari tillögu og í ræðu flutningsmanns er talað í neikvæðum tóni, að mér finnst, um samstarf okkar Bandaríkjamanna og Breta, sem er mjög sérstakt. Ég veit ekki hvort ég á að eyða tíma, frú forseti, í að ræða þennan útúrsnúning, eða hvað á að kalla þetta, varðandi Icesave-málið allt saman þar sem það var ESA, Eftirlitsstofnun Evrópu, og Evrópusambandið sem fóru í mál við okkur Íslendinga vegna þess að þeir töldu okkur ekki uppfylla reglurnar sem þeir höfðu sett. Okkur bæri ákveðin skylda til að taka á okkur skuldir einkaaðila. Nú er þetta sama fólk, sem studdi það á sínum tíma að við ættum að borga þær skuldir, komið hér og vill að við förum aftur að brasa við að ganga í Evrópusambandið. Þetta er algjörlega galið. Hér er búið að tala um viðskipti og annað og ég tek undir það að Evrópusambandið er vitanlega bara tollabandalag. Við höfum meira tollfrelsi í dag og hvað sem okkur finnst um svona mikið tollfrelsi þá er það klárlega meira hjá okkur en í Evrópusambandinu. Varðandi bóluefnaklúðrið og leyndarhyggjuna í kringum það þá er ótrúlegt að ríkisstjórnin skuli hafa farið þá leið að færa Evrópusambandinu umboð okkar til að útvega bóluefni fyrir þjóðina. Það er mjög sérstakt að mínu viti, í stað þess að hafa smá kjark til að gera þetta sjálf. Við sjáum líka núna að það eru líklega um 30 þjóðir sem eru betur staddar varðandi bólusetningu heldur en Íslendingar, þó svo að vonandi fari þetta að ganga hraðar núna loksins þegar hillir undir þessi bóluefni. Mig langar líka að nefna, frú forseti, varðandi EES-samninginn sem hefur aðeins verið ræddur að það var mjög sorglegt að mínu viti þegar hér var samþykkt að fara í ákveðna úttekt á EES-samningnum. Utanríkisráðherra tók það verk að sér. Það var skipuð nefnd sem skilaði svo af sér einhvers konar hallelúja-blaði eða hallelúja-skýrslu um þennan samning. Það var ekki reynt að horfa á hann með gagnrýnum augum og það er algerlega eftir. Það er alveg sama í hvaða alþjóðasamstarfi við erum eða tvíhliða samstarfi, við eigum alltaf að þora að skoða samninga okkar eða skuldbindingar gagnrýnum augum. Mig langar líka að nefna atvinnulífið af því að það hefur t.d. verið fullyrt í þessum ræðustól að bændur myndu hafa það betra innan styrkjakerfis landbúnaðarins. Sjálfsagt hafa fáir rannsakað og kafað jafn mikið ofan í þær skuldbindingar og það sem er í boði hjá Evrópusambandinu eins og íslenskir bændur. Þeir hafa komist að því og gefið út rit um það, ekki bara einu sinni heldur oft, og fjallað um það að hagsmunum íslenskra bænda sé miklu betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Þetta ættu menn að kynna sér áður en þeir fara fram með staðreyndavillur eins og hér hefur verið gert. Við þekkjum sjávarútveginn. Þegar talað er um að atvinnulífið fylgi reglum Evrópusambandsins þá er það bara hluti atvinnulífsins vegna þess að stór hluti af atvinnulífi okkar er sem betur fer undanþeginn þeim reglum, eins og landbúnaður og sjávarútvegur. Frú forseti. Hér hefur verið rætt hvort Evrópubúar séu almennt sáttir við Evrópusambandið. Árið 2019 var í Frakklandi eiginlega jafnt skipt hverjir voru með og á móti því að vera áfram í sambandinu. Síðan var gerð könnun sem var birt á vefnum Euronews, Evrópufréttir held ég að megi þýði það yfir á íslensku, þar sem einstaklingar voru spurðir hvort þeir teldu líklegt eða ólíklegt að þeir myndu styðja útgöngu úr Evrópusambandinu ef Bretum gengi vel efnahagslega að fimm árum liðnum. Þetta er athyglisvert. Í Þýskalandi voru 30% sammála eða mjög sammála því að þeir myndu líklega vilja ganga úr Evrópusambandinu ef Bretum gengi vel. 45% Ítala svöruðu því jákvætt. 38% Frakka svöruðu jákvætt og 37% Spánverja því jákvætt að ef Bretum gengi efnahagslega vel eftir fimm ár þá myndu þeir líklega eða mjög líklega styðja það að ganga úr Evrópusambandinu. Þegar spurt var hins vegar eða skoðað hverjir voru á móti eða mjög á móti því að ganga úr Evrópusambandinu þá voru 38% Þjóðverja á móti, 8% fleiri en voru með því. Á Ítalíu eru einungis 20% á móti því eða mjög á móti því að ganga úr Evrópusambandinu ef Bretum gengi vel. Það er jafnt í Frakklandi og fleiri myndu vilja ganga úr sambandinu en vera í því á Spáni ef Bretum gengi vel. Það er því ekki þannig, frú forseti, þó að flutningsmenn þessarar tillögu vilji láta sem svo, að allt sé í blóma í Evrópusambandinu og allir sáttir. Hvert klúðrið hefur rekið annað hjá þessu sambandi undanfarin ár. Efnahagshrunið mun elta lönd Evrópusambandsins árum eða áratugum lengur heldur en Ísland. Þeir réðu ekki við flóttamannavandann. Þeir hafa ekki ráðið við Covid-vandann. Þannig að maður velti því fyrir sér hvers vegna í ósköpunum menn vilja nú í dag fara að reyna að komast inn í þetta bandalag. Fyrir utan það að ég veit ekki til þess að það sé verið að semja við nokkurt einasta ríki um inngöngu. Evrópusambandið á í svo miklum vanda innbyrðis, á í svo miklum vanda við að greiða úr sínum innri málum og innri flækjum, eða þá í samskiptum við nágrannaríki, það á bara nóg með sitt í dag. Það er ekki á það bætandi að við förum að álpast til þess að fara í einhverjar viðræður sem hér er talað um og er að mínu viti algjörlega galið á þessum tíma og öllum öðrum tímum, þannig að það sé alveg á hreinu. Ég vil hins vegar ítreka það að Ísland á að taka þátt í fjölþjóðasamstarfi og alþjóðastarfi og tvíhliða starfi og tvíhliða samskiptum alls staðar þar sem við teljum þörf á því út frá hagsmunum Íslands og að sjálfsögðu líka hagsmunum heimsins, ef við getum lagt eitthvað til málanna. En það gerum við ekki með því að ganga í Evrópusambandið.
Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna alveg sérstaklega þeirri umræðu sem hér á sér stað varðandi, eins og segir í fyrirsögn þingsályktunartillögunnar, endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Flutningsmenn eru allir hv. þingmenn þingflokks Viðreisnar. Ég er ekki sammála efnisatriðum ályktunarinnar eða tel nokkurt vit í því að Ísland gangi í Evrópusambandið en það hefur verið þannig undanfarin ár að þeir flokkar sem byggja tilveru sína á þeirri von að ná eitt árið að plata þjóðina inn í Evrópusambandið, þeir flokkar sem byggja tilveru sína að miklu leyti í kringum það eina mál, Samfylking og Viðreisn - það var auðvitað kominn tími til að þessi umræða yrði tekin upp á yfirborðið, ef svo má segja. Það hefur blasað við í gegnum síðustu kosningar og í gegnum kjörtímabilið að mjög lítill áhugi hefur verið á því meðal þingmanna og fyrirsvarsmanna þessara tveggja flokka að ræða þessi mál. Hér er því komið kjörið tækifæri til þess og ég fagna umræðunni sem mun standa í á annan dag hér í þinginu. Tímasetningin er auðvitað sérstök en hún bendir til þess að þingmenn Viðreisnar hafi metið það sem svo að ekki væri hægt að þegja um þetta helsta áhugamál þeirra öllu lengur. Það er erfitt að lesa tilefnið út úr þingsályktunartillögunni nema þá helst að þetta sé til sýnis. Og af hverju segi ég það? Jú, hér er vísað í endurupptöku viðræðna á grundvelli þingsályktunar frá 2009; hvenær hefja skuli formlegar aðildarviðræður að nýju og undirbúa tillögu til þingsályktunar þar að lútandi, sem að fengnu samþykki Alþingis yrði borin undir þjóðaratkvæði til endanlegrar staðfestingar. Og þá kemur rúsínan í pylsuendanum: Þjóðaratkvæðagreiðsla um endurupptöku viðræðna fari fram eigi síðar en í janúar 2022. Þetta finnst mér benda til þess að hugur fylgi ekki alveg máli, þessu sé meira flaggað til sýnis en að þingmenn Viðreisnar telji líkur á raunverulegum árangri hvað framgöngu málsins varðar. Það blasir við að ríkisstjórnin sem nú situr er ekki að fara að gera neitt í þessum málum, burt séð frá sjónarmiðum þeirra flokka sem hana mynda sem geta komið sér saman um ótrúlegustu hluti. En að þjóðaratkvæðagreiðsla um endurupptöku viðræðnanna eigi að fara fram eigi síðar en í janúar 2022, þegar kjósa á til Alþingis í lok september 2021, sýnir að þetta mál er allt óttaleg furða. Það kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Andra Thorssonar fyrr í dag að Evrópa væri engin paradís. Það má til sanns vegar færa að margt mætti færa til betri vegar í Evrópu en það er þó þannig að í Brussel og í aðildarríkjunum Evrópu er sannarlega paradís skriffinnskunnar. Ég get sagt fyrir mig, og ég veit að um það eru félagar mínir í þingflokki Miðflokksins mér sammála, að ég held að það sé hreinlega ekki í eðli okkar Íslendinga að gangast skriffinnskunni svo rækilega á hönd sem hér er lagt til. Nóg er nú samt af reglusetningum á sjálfvirka færibandinu sem fylgir EES-samningnum. Ef menn telja almennt að staða Íslands hefði verið betri, þegar við horfum til bankahrunsáranna t.d., hvort sem það eru mál sem snúa að Icesave-slagnum eða uppgjöri við kröfuhafana, verandi aðildarríki að Evrópusambandinu, held ég að það sé mikill misskilningur. Síðasta uppákoman er auðvitað þau mistök sem gerð voru hér hvað það varðar að hengja sig aftan í vagn Evrópusambandsins við öflun bóluefna en nú er búið að ræða nóg um það undanfarna daga og vikur. Við sjáum það sem komið hefur verið inn á í ræðum hér á undan um stöðu mála hvað atvinnulíf aðildarríkjanna varðar. Þetta er kyrrstaða og afturför, erfiðleikar á vinnumarkaði, mikið atvinnuleysi. Lágir vextir eru oft nefndir en þessir lágu vextir sem Evrópusambandsríkin búa við núna koma ekki til af góðu. Þeir koma m.a. til af því að það er svo lítið í gangi í efnahagslífinu. Það er með öllum ráðum verið að reyna að nota stuðtækið, sem felst í peningaprentun og lágum vöxtum, um allt evru-efnahagskerfið. Ef menn telja aðild vera bestu leiðina fyrir Ísland út úr núverandi stöðu, í þeirri kreppu sem við erum í vegna Covid, er ekki hægt annað en að líkja því við það sem sumir hafa lýst sem þeirri aðgerð að banka upp á í brennandi húsi. Í því mun ég ekki taka neinn þátt. Það er rétt að fagna umræðunni sem hér á sér stað. Okkur gefst þá tækifæri til þess að reyna að færa í rök annars vegar hvers vegna við ættum ekki að ganga í Evrópusambandið en kannski enn frekar að hlusta eftir sjónarmiðum þingmanna Viðreisnar og Samfylkingarinnar, þessara systurflokka hvað Evrópumálin varðar, og reyna að rýna í það hvað í veröldinni fær þessa tvo ágætu þingflokka til að vera enn þeirrar sömu skoðunar og þeir voru áður um að þetta sé leiðin fyrir okkur sem þjóð. Nokkrir þingmenn hafa komið inn á það í umræðunni hér á undan hvernig stendur á því að þeir aðilar sem mestan vilja hafa til að leiða Ísland inn í Evrópusambandið hafi engan áhuga á að spyrja íslenska þjóð spurningarinnar: Vilt þú ganga í Evrópusambandið eins og það er, bara eins og það er? Það er auðvitað það sem á endanum mun taka á móti okkur. Það er ágætt að rifja það upp að þáverandi stækkunarstjóri Evrópusambandsins, Stefan Füle, held ég hafi verið, trakteraði þáverandi utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, með þeim hætti á blaðamannafundi - mig minnir að það hafi verið árið 2012 - að ekki væri um neinar varanlegar undanþágur að ræða. Það hafði blasað við öllum þeim sem vildu sjá árum saman að um var að ræða aðlögunarviðræður en ekki aðildarviðræður. Með hvaða hætti lagar ný aðildarþjóð sig að regluverki Evrópusambandsins? Það var ekkert verið að semja um það með hvaða hætti Evrópusambandið lagar sig að íslenskum lögum og reglum. Það er bara ekki þannig. Við sitjum uppi með það að hér koma reglur inn á færibandi. Nú er t.d. í umhverfis- og samgöngunefnd þingsins uppfærsla á reglum er snúa að endurmenntun atvinnubílstjóra, algerar furðureglur um að atvinnubílstjórar landsins þurfi að sitja á löngum námskeiðum á fimm ára fresti til að viðhalda ökuréttindum sínum. Meginrökin fyrir því eru þau að þeir þurfi auðvitað að hafa réttindi til að keyra yfir landamæri. Það hefur ekki verið talið alvöruvandamál á Íslandi að bílstjórar geti ekki daginn inn og daginn út keyrt yfir landamæri og þess vegna mörg á sama degi. Auðvitað hlýtur, ef einhver skynsemi er í málum, að vera hægt að útfæra leiðir með þeim hætti að þeir sem ætla að sinna störfum erlendis, innan Evrópusambandslandanna á meginlandinu, sæki sér þá einhver viðbótarréttindi. En það að fastsetja heila stétt reglulega á tilgangslitlum námskeiðum til að gleðja einhverja skriffinna í Brussel er ekki til þess fallið að auka tiltrú á því apparati sem Evrópusambandið er. Að lokum, af því nú er tíminn að renna frá mér, þá var það nefnt hér áðan af hv. þm Jóni Steindóri Valdimarssyni, þingmanni Viðreisnar, að íslenskt atvinnulíf væri bundið öllum þeim böndum sem evrópskt atvinnulíf er bundið. Það má til sanns vegar færa með marga þætti atvinnulífsins en það sem er lagt til í þessari þingsályktunartillögu er að þetta nái yfir alla þætti atvinnulífsins og alla þætti íslensks samfélags, og alltaf teygir Evrópusambandið sig lengra og lengra. Nú síðast teygði Evrópusambandið sig inn á málasvið heilbrigðismála með afleiðingum sem við þekkjum. Ég vona að þessi þingsályktunartillaga verði tilefni til áframhaldandi umræðu um þessi mál. [[Forseti hringir.]]En mér sýnist á inngangi málsins og þeim tímasetningum sem þar eru nefndar að málið sé fyrst og fremst til sýnis og einhvers lags dyggðaflöggunar inn í stuðningsmannahópa Viðreisnar og Samfylkingar.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér merka þingsályktunartillögu um að taka upp aftur viðræður um aðild að Evrópusambandinu. Á einhverjum tímapunkti í sögu Íslands og sögu Alþingis hefði þingmönnum þótt ástæða til að fjölmenna í þingsal og taka þátt í umræðunni og fólki jafnvel þótt ástæða til að tjá hug sinn úti á Austurvelli. Nú sitjum við hér í nánast tómum þingsal, virðulegur forseti, og áhuginn virðist vera lítt meiri hjá almenningi úti, enda kemur í ljós í nýrri könnun að meira að segja af þeim sem kjósa þann flokk sem stendur fyrir þingsályktunartillögunni eru eingöngu 40% mjög hlynnt því að ganga í Evrópusambandið. Áhuginn virðist vægast sagt vera lítill. Ég er ekkert hissa á því. Enn sem komið er hef ég ekki heyrt nein haldbær og góð rök fyrir því að Íslandi sé betur borgið sem aðili að Evrópusambandinu en með þeim samningi sem við eigum við Evrópusambandið í dag með EES-samningnum. Þess vegna verð ég að viðurkenna að það kom mér næstum því á óvart að þingflokkur Viðreisnar skyldi dusta rykið af gömlu stefnumáli Samfylkingarinnar, þingsályktunartillögunni sem var lögð fram 2009, og var því miður eina skrefið eða það eina sem þingmenn Samfylkingarinnar þá töluðu fyrir sem útleið okkar út úr kreppunni eftir bankahrunið. Mér finnst það svolítið hjákátlegt, nú þegar við glímum við erfiðleika tengda Covid, að þetta komi upp. Að því sögðu fagna ég því engu að síður að við fáum tækifæri til að ræða um Evrópusambandið og hvort skynsamlegt sé að Ísland gerist aðili að því. Ég ætla að taka það fram að ég er hrifin af Evrópusambandinu. Ég held að Evrópusambandið hafi gert margt mjög gott og ég held að það sé mjög skynsamlegt að þær þjóðir sem búa þétt saman á meginlandi Evrópu og hafa því miður í gegnum tíðina oft tekist á í hörmulegum styrjöldum séu saman í Evrópusambandinu og vinni saman eins og þær gera þar. Ég held líka að það sé mikilvægt að Ísland sé í góðu samstarfi við Evrópusambandið og Evrópusambandsríkin. En ég tel líka að það fyrirkomulag sem við höfum í dag, með því að vera með EES-samninginn, og vera þar af leiðandi aðili að þeim stóra markaði sem Evrópa býður upp á, sé ofboðslega góð leið fyrir Ísland. Á sama tíma höfum við fullt frelsi til að gera samninga við aðrar þjóðir utan Evrópusambandsins. Við getum þróað okkar samstarf, hvort sem það er í viðskipta- eða fríverslunarsamningum, að öðru leyti sem er auðvitað ekki staðan hjá öðrum Evrópuríkjum sem gera þessa samninga saman í tollabandalaginu Evrópusambandinu. Virðulegur forseti. Það er auðvitað mjög margt sem þarf að hafa í huga þegar hagsmunir þjóða eru metnir og við eigum auðvitað alltaf að vera að horfa á hagsmuni Íslands og Íslendinga og hvernig þeim verður best borgið. Þess vegna finnst mér ekki ólíklegt að umræðan um Evrópusambandsaðild, eða hvers konar samstarf sé best að eiga við Evrópusambandið, verði uppi um ókomna framtíð. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það. Ég ætla ekki að segja hér og nú að ég verði um aldur og ævi ósammála því að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Ég get alveg viðurkennt að ég vona að staðan verði ekki með þeim hætti, en það er svo margt sem getur breyst í umhverfinu í kringum okkur sem hefur áhrif á okkur og þess vegna þurfum við alltaf að láta þetta hagsmunamat fara fram. Sú þingsályktunartillaga sem við ræðum hér gengur út á það að hefja undirbúning að endurupptöku viðræðna með því að skipa þriggja manna nefnd að höfðu samráði við þingflokka til að stýra undirbúningsvinnu í samstarfi við einstök ráðuneyti. Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að mér finnst þetta mjög flókin framsetning á því sem ég taldi vera vilja Viðreisnar og í raun það sem sá flokkur var stofnaður út á, þ.e. að ganga í Evrópusambandið. Það væri auðvitað eðlilegast að spyrja íslensku þjóðina hvort hún hefði áhuga á þeirri vegferð og stóru mistökin eru auðvitað að það skuli ekki hafa verið gert á sínum tíma árið 2009. Það olli því að þjóðin klofnaði mjög í það að vera alveg hart á móti eða ofboðslega áfjáð í að ganga inn. En ég hygg að þeir þingmenn sem flytja þessa þingsályktunartillögu viti jafn vel og ég það sem birtist okkur reglulega í skoðanakönnunum, þ.e. að áhuginn er bara lítill sem enginn. Ég verð að viðurkenna að ég sakna þess svolítið að heyra einhvern tala fyrir því að við ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og af hverju. Sú greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni er mjög rýr, svo ekki sé vægara til orða tekið, hvað það varðar að færa rök fyrir því að fara þá leið. Frá því að ég tók sæti hér á þingi hef ég haft tækifæri til að taka þátt í alþjóðasamstarfi og maður lærir mjög mikið á því að taka þátt í alþjóðasamstarfi. Ég stóð t.d. svolítið í þeirri meiningu að ágreiningur okkar, um það hvort við ættum að ganga í Evrópusambandið eða ekki, væri sá að við hefðum svo lítið um það að segja sem gerist innan Evrópusambandsins, en það hefðu ríkin sem væru innan Evrópusambandsins. Það kom mér svolítið spánskt fyrir sjónir, á einum af fyrstu fundunum eða ráðstefnunum sem ég sótti þar sem voru þingmenn frá Evrópulöndum, að þeir voru að kvarta við þingmenn Evrópusambandsins og skammast yfir nákvæmlega því sama og hafði verið uppi í umræðunni á Íslandi, þ.e. að þingmenn í þessum löndum hefðu ekkert vægi og Evrópuþingið hlustaði ekki og að ekki væri horft til hagsmuna ríkjanna. Ég hugsaði: Já, það er sem sagt sama umræðan óháð því hvort þú ert í Evrópusambandinu eða ekki. Þegar ég hafði tækifæri til að heimsækja hjarta Evrópusambandsins í Brussel, þegar skrifstofa Evrópusambandsins hér á landi bauð mér, eins og þau hafa boðið sumum þingmönnum til Brussel til að fá kynningu á sambandinu og fá að tala við ýmsa aðila sem fara fyrir mismunandi málaflokkum - einstaklega áhugaverð og upplýsandi ferð - þá áttaði ég mig líka á því hvað Evrópusambandsríkin þurfa að leggja mikið upp úr hagsmunagæslu sinni í Brussel. Ég hafði líka alltaf, kannski í einfeldni minni, skilið umræðu okkar þannig að íslenska þingið þyrfti að hafa starfsmann úti í Brussel til að fylgjast með því sem þar færi fram og við þyrftum að vera mjög upptekin af hagsmunagæslu okkar í Brussel - en það er ekkert út af því að við erum ekki í Evrópusambandinu, það eru bara allar þjóðir ofboðslega uppteknar af þessu. Sendiráðin í Brussel eru alveg troðfull af fólki frá aðildarlöndunum sem er einmitt í þessu, hagsmunagæslu fyrir sín lönd. Þarna myndi því ekki mikið breytast. Ég ætla líka að hrósa Evrópusambandinu fyrir það sem það gerir almennt í sinni vinnu, þ.e. að það er mjög mikið gagnsæi í störfum þess. Þar af leiðandi getum við ávallt fylgst með því sem fram undan er hjá Evrópusambandinu og þeirri vinnu sem á sér stað áður en kemur til lagasetningar í ýmsum starfshópum og sérfræðingahópum. Okkur er boðin aðild að því. Ef við höfum fram að færa sérfræðinga á viðkomandi málasviði þá er ekkert mál að taka þátt í þessari vinnu. Að þessu sögðu, og eflaust gæti ég haldið hér áfram lengi, þá held ég að íslenskri þjóð sé best borgið í því fyrirkomulagi sem við búum við núna, þ.e. með þéttu og góðu samstarfi við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn sem hefur fært okkur svo mikið. Á sama tíma þurfum við, eins og við myndum þurfa að gera þó að við værum innan Evrópusambandsins, stöðugt að gæta hagsmuna okkar í Brussel, svo og á öðrum vettvangi.
Herra forseti. Eins og sjá má er sá sem hér talar maður kominn yfir miðjan aldur og ég man eftir því úr æsku að í Ríkisútvarpinu, á einu rásinni sem var þá í gangi á Íslandi, var dagskrárliður sem hét Gömlu lögin sungin og leikin. Yfirleitt var þetta afburðaslæm tónlist, oft flutt af þýskum listamönnum en evrópskum yfir það heila. Ég verð að viðurkenna að þegar ég heyrði af þessari tillögu þá datt mér þessi eldforni dagskrárliður Ríkisútvarpsins í hug. Mér þykir aftur á móti afskaplega vænt um að þessi tillaga skuli vera komin fram, eiginlega bara ræð mér ekki fyrir kæti yfir því að hún skuli vera komin fram, vegna þess að hér var ágætur þingmaður áðan, hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson, sem sagði að þeim sem væru á móti inngöngu Íslands í Evrópusambandið fyndist aldrei réttur tími til að skoða málið. Ég hins vegar get ekki hugsað mér betri tímasetningu heldur en akkúrat núna, að þingflokkur Viðreisnar skuli koma út allur sem einn og meitla það í stein að Viðreisn er einstefnuflokkur, hvort sem menn vilja hafa eitt eða tvö s í því. Stefnan er ein. Hún er segulstefna 130, Reykjavík/Brussel. Og hinn einstefnuflokkurinn stekkur upp og eltir sama sjúkrabílinn eins og þessir flokkar gera oft og þvælast hvor fyrir öðrum í popúlismanum. En það er alveg dásamlegt að fá þessa tillögu fram núna og fá fram í þjóðfélaginu alvöruumræðu um kosti og galla þess að ganga í Evrópusambandið. Flokkurinn sem ég tilheyri er andvígur því að Íslendingar gangi í Evrópusambandið og sjálfur hef ég þá skoðun að það væri nærtækara fyrir okkur að endurskoða EES-samninginn heldur en að fara að leita hófanna um að ganga í Evrópusambandið. Til að opna þá umræðu lögðum við Miðflokksfólkið undir forystu Ólafs Ísleifssonar fram beiðni um skýrslu hér í fyrra, skýrslu um kosti og galla þess ágæta sambands, þ.e. EES-samstarfsins. Til baka kom eftir langa mæðu, herra forseti, skýrsla um kosti og kosti þess samstarf, EES-samstarfsins. Það var enginn galli tíundaður þar, ekki nokkur, þannig að skýrslan var ekki pappírsins virði. En svona fer þetta nú stundum. Við höfum hlustað á það að þeir sem mæla þessari tillögu bót hafa talað mikið um að við séum eiginlega bara alveg í gættinni á Evrópusambandinu en það skipti okkur öllu máli að komast að borðinu eins og þar er sagt og hafa áhrif. Víst er ágætt að komast að einhverju borði og hafa áhrif en síðast þegar ég vissi, herra forseti, voru þingmenn Evrópusambandsins 705. Það er líklegt að Ísland, Íslendingar, myndu fá tvo til þrjá fulltrúa á því þingi og ég hygg að áhrif okkar innan þessa sambands yrðu svona u.þ.b. jafn mikil og þegar fiskifluga skítur á hvítan vegg, og ég bið forseta að afsaka orðbragðið. En auðvitað er það líka, sem menn vita og hafa séð í gegnum tíðina, framkoma Evrópusambandsins, t.d. við smáríki, bæði Ísland og önnur, hvort sem þau eru utan eða innan sambands. Það er eitt sem ég vil t.d. benda hér á og það eru síðustu tveir samningar milli Íslands og Evrópusambandsins um gagnkvæm viðskipti með landbúnaðarvörur, gagnkvæm viðskipti og þar hefur náttúrlega komið í ljós í þeim samningum og samningaviðræðum til hvers þetta samband var stofnað, Evrópusambandið. Þetta er náttúrlega tollabandalag sem hefur aftur á móti breyst í tímans rás, mest vegna þess að stjórnmálamenn í þessum 26 eða 27 ríkjum, eða hvað þau eru nú, hafa látið eftir völd í hendur skriffinna. Það er þess vegna ekkert undarlegt, herra forseti, að þeir sem helst berja trommu Evrópusambandsins á Íslandi eru fulltrúar stærsta hóps skriffinna á Íslandi og þeir sjá fyrir sér skriffinnanýlendu í Brussel upp á nokkur hundruð manns ef við göngum þarna inn. Þetta er bara stærsti draumur lífs þeirra. En þetta er ekki það sem við þurfum, herra forseti. Við þurfum ekki að vera í hlutverki einhvers niðursetnings í þessu samstarfi. Þess vegna höfum við lagt áherslu á það, vegna þess að við Miðflokksfólkið erum alþjóðlega sinnuð, og við höfum bent á alþjóðastofnanir þar sem okkur gengur bara takk bærilega að láta rödd okkar heyrast og hafa áhrif. Ég get nefnt Sameinuðu þjóðirnar. Ég get nefnt NATO og fleiri stofnanir. Ég verð að viðurkenna það og lýsa því yfir að við erum líka bara víðsýnni en svo, Miðflokksfólkið, að við viljum einblína á þessa einu álfu. Við vitum að þungamiðja viðskipta, hagvaxtar, er á leiðinni austur, hún er á leið til Asíu. Hún er þar núna. Þar er þungamiðjan í alþjóðaviðskiptum. Og hvers vegna skyldum við fá einhvern þriðja aðila þar sem við höfum ekkert að segja til að semja við þessa stóru blokk fyrir okkur í okkar nafni? Við getum gert það sjálf. Við höfum sýnt það. Við eigum nærtækt dæmi um það, af því að ég man ekki hversu mörg þau skipti eru þar sem hv. þingmenn Viðreisnar hafa skælt ofan í þennan stól núna í vetur vegna þess að Bretar voru á leiðinni út úr Evrópusambandinu og hvað margt myndi nú hræðilegt koma fyrir þá þjóð þegar hún væri laus undan þessu ægivaldi. Nú er orðið nokkrir mánuðir síðan að Bretar gengu úr Evrópusambandinu, ljósin kvikna enn þá þar, lestirnar ganga, það er nóg að bíta og brenna og viti menn, Bretum hefur gengið töluvert miklu betur heldur en mörgum öðrum að verða sér út um bóluefni til að vinna bug á þeim faraldri sem við erum öll að glíma við. Á meðan fórum við í skjól þess stóra, sem er svo eftirsóknarvert, af því við erum svo lítil, við erum ekki örþjóð, við erum bara sýnishorn, held ég, eftir því sem hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson sagði áðan. Við erum bara svo pínulítil og getum svo lítið að við þurftum endilega að teika, þ.e. að hanga aftan í, afsakið, herra forseti, Evrópusambandið í bóluefnisútvegun með þeim afleiðingum sem við höfum séð. Ég sé að formaður Viðreisnar mætir í salinn og ég fagna því gríðarlega. Ég ætla bara að ítreka, herra forseti, að mér finnst það dásamlegt að Viðreisn skuli opinbera einstefnu sína eins og flokkurinn gerir með þessari tillögu. Mér finnst alveg dásamlegt að það skuli gerast akkúrat á þessum tíma þannig að hægt sé að eiga rökræðu við þann ágæta flokk akkúrat núna í undanfara kosninga. Það verður gaman að fylgjast með hv. þingmönnum Viðreisnar reyna að sannfæra hin 60% í flokknum sínum sem eru ekki á því að ganga í sambandið. Það er bara rúmur helmingur af stofninum, þannig að það verður líka mjög spennandi að fylgjast með hvaða brögðum verður beitt og hvaða rökum verður beitt í þeirri umræðu. En auðvitað eiga íslenskir kjósendur það skilið akkúrat núna í undanfara kosninga að við förum yfir, ekki kosti og kosti eins og í skýrslunni frægu í fyrra heldur kosti og galla þess að ganga til liðs við þetta samningssamband. Ég sé að eitt dagblað í Reykjavík, eða næstum því dagblað, sem er að birta skoðanakannanir sí og æ og hótar að gera það til kosninga, er einmitt núna með einhverja vog um það að þeim fjölgi sem langar að ganga í Evrópusambandið. Það er omvent við margt annað sem maður hefur séð en það verður spennandi að fylgjast með því líka. En best af öllu er að Viðreisn skuli meitla sig í stein sem einstefnuflokkur með þessari tillögu og ég fagna því.
Virðulegi forseti. Eftir að hafa hlustað á þessa ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar þá held ég að sú ræða hafi einmitt dregið fram mikilvægi þessarar tillögu. Ég mun koma að því á eftir í lokaræðu að það er svolítið sérstakt, ég held að ég sé búin að fylgjast með 90% af ræðunum, að heyra þingmenn, sérstaklega Miðflokks og suma hverja hjá Sjálfstæðisflokknum, ræða það sem þeir halda að standi í tillögunni. Það sem nákvæmlega stendur í tillögunni er nefnilega mjög hófsamt. Ég hef sagt það hér að kannski megi gagnrýna okkur fyrir það að fara þessa leið, en tillagan er einmitt til að fræða og upplýsa fólk, eiga samtal hér og m.a. greina kosti Íslands, hvort hag Íslands sé betur borgið með tvíhliða samningum eða í fjölþjóðasamstarfi. Slíka könnun á náttúrlega enginn að óttast. Það er hluti af því sem við erum að tala um, að tryggja það að þjóðin fái ekki bara einu sinni, ef guð lofar, heldur tvisvar að segja álit sitt á Evrópusambandinu og hvort það eigi að halda áfram í fyrsta lagi og síðan, ef sagt er já, að greiða atkvæði um samninginn. Við það á enginn að vera hræddur, síst af öllu þeir sem treystu þjóðinni eins og við gerðum í gegnum Icesave. Þessi ræða hv. þingmanns dró fram að það þarf að fræða og upplýsa almenning en líka þingmenn. Hér heldur þingmaðurinn því fram og fer með þvílíkt fleipur að þingmenn í Evrópusambandinu, fulltrúar okkar Íslendinga, verði tveir þegar lágmarkið er allt að þrisvar sinnum hærra eða sex og jafnvel fleiri. [[Forseti hringir.]]Þannig að strax eru þær staðreyndir sem þingmaðurinn slengir fram ekki staðreyndir heldur bara fleipur. Það [[Forseti hringir.]]undirstrikar mikilvægi þess að við eigum samtal við þjóðina og upplýsum og fræðum þjóðina [[Forseti hringir.]]um kosti og líka galla þess að vera í fjölþjóðasamstarfi.
Forseti biður hv. þingmenn um að virða uppsett tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þetta andsvar. Ég held við séum sammála um eitt. Það er mikilvægi þess að tala um þetta mál akkúrat núna. Það var einmitt það sem fram kom í ræðu minni í byrjun að þess vegna væri ég glaður yfir því að Viðreisn stykki hér fram og stimplaði sig inn sem einstefnuflokkur með því að leggja þessa tillögu fram. Hv. þingmaður sakaði mig um að fara rangt með staðreyndir og ég get alveg kyngt því að hafi ég fari rangt með það að við fengjum tvo, þrjá fulltrúa á þingi Evrópusambandsins, en fengjum sex, þá munar örugglega um þessa þrjá til fjóra þannig að rödd okkar heyrist. En ég held að það sé bitamunur en ekki fjár. Aðrar staðreyndir sem kunna að hafa komið fram í minni ræðu agnúaðist þingmaðurinn ekki út í. Ég fagna því að hún skuli vera sammála mér um að þetta sé akkúrat rétti tíminn til að ræða þetta mál. Jú, jú. Auðvitað hafði ég tekið eftir því, herra forseti, að það væri hálfvelgja í þessari tillögu. Ég hafði gert mér grein fyrir því. Menn vilja ekki standa í það heitu vatni með báðar lappir að þeir kalónist eitthvað, ég hafði gert mér grein fyrir því. Þessi tillaga er náttúrlega tiltölulega meinlaus, herra forseti. Hún drepur engan að mér virðist, ekki fljótt alla vega. En ég segi aftur, ég held að við hv. þingmaður séum bara sammála um nauðsyn þess að við ræðum þessi mál og eins og hér hefur komið fram fagna ég þeirri umræðu og mun taka þátt í henni af heilum hug.
Virðulegi forseti. Ég fagna þeim orðum hv. þingmanns að það sé mikilvægt að við hér ræðum þessi mál og þess vegna hefur Viðreisn sett málið á dagskrá en lætur ekki aðra segja sér fyrir verkum hvað má setja á dagskrá. Þessi ríkisstjórn sem við sitjum núna uppi með setur ekki mál á dagskrá sem henta ekki hennar bakhjörlum og hagsmunahópum sem þar eru. Það má ekki afgreiða hér mál sem Viðreisn hefur lagt fram um gegnsæi í eignarhaldi í sjávarútvegi. Það má ekki ræða hér mál sem Viðreisn hefur lagt fram og sett á dagskrá eins og um jafnt vægi atkvæða. Það má ekki ræða og afgreiða mál sem draga fram aukið gegnsæi, m.a. í verðmati á afla sem kemur á land sem hefur gríðarlega mikla þýðingu á endanum um það hvert verður hið raunverulega auðlindagjald annars vegar og hins vegar verðmæti aflans til þess að útgerðir geti borgað sjómönnunum rétt laun. Allt eru þetta mál sem við höfum sett á dagskrá en fáum ekki afgreidd. Við fengum samþykkt, og ég veit að hv. þingmaður greiddi atkvæði með frumvarpi okkar sem varð að lögum, mál um að niðurgreiða kostnað fólks sem þarf að leita sér stuðnings vegna andlegrar líðanar, vegna þess að við sögðum: Andleg líðan á að vera jafngild líkamlegri. Þingið samþykkti þetta mál allt saman en ríkisstjórnin setur það síðan ekki á dagskrá. Það er líka umhugsunarefni. Við setjum mál á dagskrá en annaðhvort fást þau ekki afgreidd eða framkvæmdarvaldið stoppar þau. Það sem ég vil spyrja hv. þingmann vegna þessa máls er hvort hann geti ekki verið sammála mér í því að treysta þjóðinni að taka þetta skref, þetta varfærna skref, eftir að við erum búin að kortleggja t.d. [[Forseti hringir.]]hvort hag landsins sé betur borgið í tvíhliða samningum eða í fjölþjóðasamstarfi, hvort sem það er [[Forseti hringir.]]á sviði NATO eða Evrópusambandsins eða á öðrum sviðum. Er nokkuð að hræðast?
Hæstv. forseti. Nú er mér lífsins ómögulegt að verja ríkisstjórnina þannig að ég veit ekki hvort þessi langa rulla um hana var til þess að draga það fram í dagsljósið að Miðflokkurinn væri einhver sérstakur blaðafulltrúi fyrir ríkisstjórnina, sem hann er ekki.
Nei, ég var …
En ég get hins vegar alveg tekið undir það með hv. þingmanni að það er skömmtun á málum sem má ræða á Íslandi og hér á þinginu. Við Miðflokksfólkið höfum viljað ræða málefni hælisleitenda og þeirra sem ferðast yfir landamæri á skynsamlegan hátt, á öfgalausan hátt en við komumst ekki að vegna þess að um leið og við opnum munninn um þetta er farið að arga á okkur að við séum rasistar og önnur ista-orð með f og n fyrir framan. Við náum ekki í gegn með vitræna umræðu um t.d. það mál. Að treysta þjóðinni, segir hv. þingmaður. Við höfum verið töluvert fyrir það að treysta þessari þjóð og erum það enn. Ég veit ekki hvort þessi tillaga hér er sett fram með þeim hætti að það sé hægt að búa til úr henni spurningu fyrir þjóðina til að svara svo einhver skynsamleg niðurstaða náist. En síðan er eitt sem ég vil leiðrétta við hv. þingmann. Hún talar annars vegar um tvíhliða samninga og hins vegar um fjölþjóðasamstarf. Við erum í mjög miklu fjölþjóðasamstarfi. Við viljum ekki missa það fjölþjóðasamstarf. Við viljum ekki að eitthvert yfirvald stjórni okkar fjölþjóðasamstarfi. Við viljum gera það sjálf. Það er enginn beygur í okkur Miðflokksfólkinu við það. Við erum ekki hrædd við útlendinga, hér hefur stundum mátt skilja að svo sé. Það er firra, herra forseti. [[Forseti hringir.]]Við erum alþjóðasinnað fólk og viljum eiga samskipti við sem flesta.
Herra forseti. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson fór um víðan völl í ræðu sinni og það leyndi sér ekki hvaða skoðanir hann hefur á Evrópusambandinu og erindi okkar þangað. Það er svo sem ágætt að menn tali skýrt í þeim efnum. Það þarf þá ekkert að velkjast í vafa um það þó að ég hafi svo sem ekki gert það áður. Mér þótti það hins vegar talsverður ljóður á máli hv. þingmanns að grípa til þess, sem formaður þess ágæta flokks sem hann er þingmaður fyrir, að fara út í merkimiðapólitík. Hann setti einn lítinn merkimiða á Viðreisn og kallaði Viðreisn einsmálsflokk. Nú veit ég að hv. þingmaður er gjarnan hér í þinginu og fylgist ágætlega vel með þingstörfum og ég bið hann bara af allri sanngirni að fara yfir þingmálaskrá Viðreisnar, fara yfir ræður okkar þingmanna og vita hvort hann getur fundið þessum orðum sínum einhvern einasta stað. Þetta er því miður sá farvegur sem menn vilja gjarnan leiða þessi mál í, forðast efnisumræðuna, draga upp merkimiðana og smella því sisvona á heilan stjórnmálaflokk að hann sé einsmálsflokkur. Það er í hæsta máta ósmekklegt og í hæsta máta ósanngjarnt og það sem verst er: Það er ekki í neinu samræmi við sannleikann.
Hæstv. forseti. Ég held að séra Hallgrímur hafi sagt: Það sem helst hann varast vann, varð nú að koma yfir hann. Vegna þess að hv. þingmaður verður svona sárreiður yfir því sem ég sagði hér áðan - það er stundum sagt að menn verði sannleikanum sárreiðastir - ætla ég að biðja hann um að líta sér nær og í rann síns flokks, þennan ágæta hv. þingmann. Ég man þá tíð, bara nú á undanförnum mánuðum og misserum, að þingmenn Viðreisnar hafa varla tekið svo til máls um flokkinn sem ég tilheyri að ekki sé dregin upp mynd af einangrunarsinnum, mönnum sem fælast alþjóðasamninga og meðan Trump var og hét, herra forseti, var hann gjarnan dreginn upp úr súru og færður inn í umræðuna og yfirfærður á þann málflutning sem við Miðflokksfólkið stóðum fyrir. Ég ætla því að biðja hv. þingmann að passa sig á glerbrotunum þegar hann kastar grjóti úr glerhúsi. Ég fer ekki af því að það sem hefur verið fyrirferðarmest í málflutningi hv. þingmanna Viðreisnar undanfarna mánuði og misseri er nauðsyn þess að skipta út gjaldmiðlinum, er nauðsyn þess að ganga í Evrópusambandið. Ég hef svo sem ekki lagst í spekúleringar eða rannsóknir á því, herra forseti, hvort eitthvað annað hafi tínst þar með, en hv. þingmaður getur þá bara upplýst mig um það ef hann hefur mikinn áhuga á því.
Herra forseti. Ég verð nú að segja að þetta er með því aumara sem ég hef heyrt hér í andsvörum í þinginu. Hér var spurt einfaldrar spurningar og farið mjög vandlega yfir það að fullyrðingar hv. þingmanns væru rangar en hv. þingmaður gerði ekki nokkra einustu tilraun til að renna nokkrum einustu stoðum undir fullyrðingar sínar heldur fór að tala um glerhús og steina. Ég veit eiginlega ekki hvað maður á að segja við svona en þetta sýnir manni kannski að menn sjást ekki fyrir þegar þeir sveipa sig þeim hjúpi að þeir vilji gjarnan ræða málin, þeir fagni umræðunni því að nú sé loksins hægt að tala um málin. En hvað gera menn þá? Menn tala bara ekkert um málin. Menn fara í einhverja undarlega vegferð. Mér þætti vænt um að hv. þingmaður gerði að umtalsefni hvaða álit formaður hans flokks hefur á því sem hann kallar merkimiðapólitík og hvort hann telji að hans málflutningur hér í garð Viðreisnar sé merkimiðapólitík eða ekki og hvort þetta sé þá merkimiðapólitík sem sé Miðflokknum þóknanleg, hvort þetta sé pólitík Miðflokksins. Það er nú þannig að þegar menn predika mikið um það hvernig aðrir eigi að haga sér þá er mjög gott að reyna að sýna gott fordæmi. Þar mistókst hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni hrapallega hér í ræðustól.
Hæstv. forseti. Nú er það ekki ásetningur minn að hoppa ofan í skotgröfina sem er andspænis skotgröf hv. þingmanns. Ég vil hins vegar benda honum á það í mikilli vinsemd að ef hann á eitthvað órætt við formann Miðflokksins þá er formaður Miðflokksins að staðaldri hér í þinginu og hann getur tekið þær umræður upp hvenær sem honum dettur í hug. Það er ekki þannig, herra forseti, að sá sem hér stendur telji sig þess umkominn að flytja mál sitt betur eða með heiðarlegri hætti eða skipulegri en aðrir eða að hann sé til fyrirmyndar í því hvernig hann hagar orðum sínum hér í ræðustóli. Það er ekki svo. Allt tal um predikanir læt ég nú bara fram hjá mér fara. En það er hins vegar annað í því, eins og ég sagði áðan, að menn bregðast reiðir við þegar að þeim er sótt og ég hef greinilega snert einhverja taug í hv. þingmanni og það er út af fyrir sig ágætt. En það var eitt sem kom fram hjá hv. þingmanni hér áðan sem er beinlínis rangt, vegna þess væntanlega að hann hefur ekki hlustað á ræðuna sem ég flutti áðan, tíu mínútna ræðu, allt of stutta, þ.e. að það vantaði ekkert upp á það í fyrri ræðu að rætt væri um málefni sem skipta okkur og samskipti við Evrópusambandið máli, ekki neitt. En ef hv. þingmaður hefur ekki tekið eftir því sem ég sagði í fyrri ræðu þá er það náttúrlega hans vandamál en ekki mitt. Það er hins vegar verra ef hann leggur út af því eins og hann hafi hlustað og hann gerði það ekki. Það er dálítið verra. Ég ætla að segja það aftur, herra forseti, meðan ég hef tíma, að ég fagna þessari umræðu og mun taka þátt í henni af miklum ákafa.
Herra forseti. Við fjöllum hér um þingsályktunartillögu Viðreisnar um að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið með tilteknum aðdraganda. Ástæðan fyrir því að við teljum rétt að gera það er einfaldlega sú að við teljum að staða Íslands í Evrópu og staða Íslands gagnvart Evrópusambandinu sé mjög mikilvæg fyrir gríðarlega margra hluta sakir. Það má segja að aðildin sjálf sé nokkurs konar hattur á margvíslegum og mjög fjölbreyttum markmiðum sem myndu nást eða færast til betri vegar með aðild Íslands að Evrópusambandinu. Sjálfur hef ég haft djúpa sannfæringu fyrir því, um margra ára skeið, að Ísland eigi að hafa metnað og dug til að ganga í Evrópusambandið og taka þátt í því stóra og mikla verkefni sem það fæst við. Og þegar ég segi „sem Evrópusambandið fæst við“ þá er ég auðvitað að tala um þær 27 fullvalda sjálfstæðu þjóðir sem hafa bundist þessum samtökum til þess að ná betri árangri saman. Allar götur frá því 1989 hef ég fylgst mjög grannt með þeirri þróun sem orðið hefur í Evrópu og þeirri vegferð sem Evrópusambandið hefur verið á og þeirri vegferð sem Ísland hefur verið á í tengslum sínum við þessa auknu Evrópusamvinnu. Ég man að mín fyrsta blaðagrein, ég held ég fari rétt með, birtist á aðfangadag 1989. Það hefur sjálfsagt ekki verið mikið efni sem átti að fara í Morgunblaðið á þeim tíma af því að ég fékk heila opnu í blaðinu til að fjalla um EFTA-samstarfið og það sem hugsanlega væri fram undan í samstarfi Evrópuþjóða. Viðfangsefni dagsins og framtíðarinnar eru með þeim hætti að það er ekkert eitt ríki sem getur ráðið við þau verkefni. Ríkin verða að koma saman til að takast á við verkefnin. Það er það sem Evrópusambandið hefur gert, aðildarríki þess. Þau vilja takast saman á við margvísleg verkefni til að bæta eigin hagsæld, hjálpast að við að ná betri velferð fyrir þegna sína, takast á við stór málefni. Sem dæmi má nefna vísindi, menntun, samkeppnismál, persónuverndarmál og síðast en ekki síst umhverfismál. Umheimurinn er með þeim hætti að þar fara völd stórfyrirtækja sífellt vaxandi. Má segja að þau séu oft og tíðum orðin ríki í ríkinu. Eini aðilinn sem getur tekist á við það er samstarfsvettvangur þjóða. Evrópusambandið hefur t.d. beitt sér mjög og leggur enn ríkari áherslu en áður á það að takast á við hina alltumlykjandi tæknirisa sem umlykja líf okkar allt. Þar megum við okkar lítils en að sjálfsögðu njótum við ávaxtanna af því starfi og við njótum ávaxtanna af svo mörgu sem Evrópusambandið fæst við. Það er auðvitað gott að njóta ávaxtanna en það er að mínu mati ekki nóg. Við eigum að vera í ávaxtagarðinum og við eigum að hlúa að ávöxtunum okkur sjálfum til hagsbóta. Við eigum að taka á okkur skyldur og við eigum að öðlast réttindi. Það er það eina rétta fyrir okkur Íslendinga að gera. Við eigum ekki að horfa til Evrópusamvinnunnar í gegnum excel-skjal þar sem krónur og aurar ráða ríkjum og eru alfa og omega alls. Við eigum að líta til Evrópusambandsins sem samstarfsvettvangs fullvalda þjóða og þar eigum við að taka okkur sæti. Við erum um margt gæfusöm þjóð. Hér ríkir velmegun. Við eigum fært fólk á mjög mörgum sviðum og við eigum erindi. Við eigum að ganga hnarrreist inn í slíkt samstarf okkur sjálfum til hagsbóta og til hagsbóta fyrir aðildarríkin öll. Mér finnst það ekki sæmandi fyrir íslenska þjóð að líta eingöngu á sig út frá efnahagslegum mælikvörðum. Friður í Evrópu er ekki sjálfsagt mál. Samheldni í Evrópu er ekki heldur sjálfsagt mál og á köflum sér maður að lítið má út af bregða. Hér eigum við Íslendingar að sjálfsögðu að vera virkir þátttakendur til að tryggja að svo verði áfram. Við getum ekki falið það öðrum, að það sé annarra þjóða vandamál að halda friðinn, að við séum svo lítil, að við séum herlaus og að við skiptum ekki máli í því samhengi. Það er ekki hugarfar sem mér hugnast. Ég vil þess vegna nálgast þetta mál út frá hugsjónum um samstarf og samvinnu okkur öllum til hagsbóta. Á endanum verður almenningur þessa lands að taka þessar ákvarðanir og það á ekki að koma í veg fyrir að hann fái það tækifæri. Á sínum tíma rituðu 55.000 Íslendingar undir áskorun um að halda ætti samningaviðræðum áfram - hér voru haldnir u.þ.b. tveir tugir mótmælafunda hvern einasta laugardag þar sem það ákall var ítrekað til þingsins og ríkisstjórnarinnar sem þá var - og það er sorglegt að sá vilji skyldi algerlega hafa verið hunsaður. Það er okkur til vansa. Við eigum auðvitað að treysta þjóðinni, treysta almenningi, í stóru máli af þessu tagi. Það er rangt af okkur að kynna málið ekki vel og leggja það síðan fyrir þjóðina til ákvörðunar. Það er gjarnan talað um að Evrópumálin séu ekki á dagskrá, það sé enginn áhugi fyrir þeim og menn vísa gjarnan til skoðanakannana. Þrátt fyrir allt eru það nú yfir 30% þjóðarinnar, sem aðspurð um það hvort þau vilji ganga í Evrópusambandið eða ekki, svara því játandi, 30% þjóðarinnar. Það er mjög stór hluti og við eigum að leyfa því fólki að taka ákvarðanir, og að sjálfsögðu líka þeim sem eru þeirrar skoðunar að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið. [[Forseti hringir.]]Þá fáum við það endanlega í ljós hver þjóðarviljinn er. Við eigum ekki að standa í vegi fyrir þjóðarviljanum í þessu stóra máli.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður segir að við eigum ekki að fara gegn þjóðarviljanum og vel hægt að taka undir það. En ég velti því fyrir mér af hverju þingsályktunartillagan er sett fram með þessum hætti í stað þess að segja bara: Af hverju förum við ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Hefði það ekki bara verið einfaldara og skýrara? Svo fæ ég kannski að spyrja hv. þingmann: Er það ekki rétt skilið hjá mér eða er það einhver misskilningur, er Viðreisn ekki flokkur sem var stofnaður svolítið í kringum það að leiða Ísland inn í Evrópusambandið? Mig minnir að þegar flokkurinn kom fram hafi þetta verið helsta stefnumál hans. Ég fagna því, eins og ég sagði áðan í ræðu, að við fáum tækifæri til að ræða um það mikilvæga mál sem Evrópusambandið er og hvort æskilegt sé að Ísland gangi í Evrópusambandið. En er mikill áhugi í dag meðal þeirra sem styðja Viðreisn að ganga í Evrópusambandið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að eitt af þeim stóru atriðum sem varð til þess að Viðreisn varð til var það að mjög mörgu fólki ofbauð að við fengjum ekki að leiða þessi mál til lykta. Ég veit að hv. þingmaður veit það mætavel að gefin voru loforð fyrir alþingiskosningar um að þessi mál yrðu til lykta leidd. Þau voru spiluð hér í hátölurunum á Austurvelli trekk í trekk, orð forystumanna Sjálfstæðisflokksins þess efnis. En það var svikið. Það var mjög mörgum sem ofbauð að við fengjum ekki að klára þetta. Ég get alveg fallist á að það var stór kveikja að því að Viðreisn varð til. Það er ekki nokkur einasti vafi. Hv. þingmaður veit það líka að Viðreisn stendur fyrir mjög margt annað en að ganga í Evrópusambandið en aðild að því hefur svo marga hluti í þörf með sér að það er mikil smættun og einföldun á hlutunum að segja að einhverjir séu nánast einsmálsflokkar af því að Evrópusambandsmálin eru ofarlega á dagskrá hjá viðkomandi flokki. Aðild að Evrópusambandinu felur svo margt í sér að það myndi fylla heila stefnuskrá bara eitt og sér þannig að það er í hæsta máta ósanngjarnt að segja að menn séu fixeraðir á eitt mál. Varðandi hina spurninguna: Er mikill áhugi hjá Viðreisnarfólki? Já, hann er mikill. Nýjustu kannanir benda til þess að það séu, ég held að ég muni þetta rétt, rétt um 70% stuðningsmanna [[Forseti hringir.]]Viðreisnar sem vilja aðild að Evrópusambandinu.
Virðulegur forseti. Ég hef kannski misskilið könnun Maskínu sem Vísir skrifaði frétt um nýverið en þar kom fram að um 40% af kjósendum Viðreisnar væru mjög hlynnt eða frekar hlynnt inngöngu í Evrópusambandið. Ég verð að viðurkenna að mig undraði það mjög því ég taldi að kjósendur Viðreisnar hefðu mjög mikinn áhuga á því að ganga í Evrópusambandið. Sá litli áhugi sem birtist í þessari könnun kom mér svo sannarlega á óvart. Ástæðan fyrir því að ég spurði hvort þetta væri ekki helsta stefnumál Viðreisnar er sú að ég er, ég skal bara viðurkenna það, mjög oft sammála hv. þingmanni hér í þingsal og í þingstörfum hans. Ég held að ástæðan fyrir því sé að við erum svona líkt þenkjandi. Það var mjög miður að mínu mati, að Viðreisn hafi verið stofnuð á sínum tíma því að ég held að það góða fólk sem þar sé eigi vel heima innan Sjálfstæðisflokksins. En það sem ég var að ræða varðandi áhugann á Evrópusambandinu og var ein af spurningunum var hvort það væri ekki eðlilegt að þingsályktunartillagan gengi út á það að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort þjóðin vildi hefja aftur þessar viðræður um aðild að Evrópusambandinu. Hv. þingmaður veit jafn vel og ég að þegar farið var í þessa vegferð þá fór allt stjórnkerfið að snúast meira og minna um þá vegferð. Ég tel að það hafi verið stærstu mistök þeirrar ríkisstjórnar, vinstri stjórnarinnar sem sat 2009–2013, að fókusa af öllum mætti á Evrópusambandið og í ofanálag að fara þá ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu og kanna hvort það væri raunverulegur vilji þjóðarinnar á þeim erfiðu tímum sem við lifðum þá, að setja allt okkar stjórnkerfi í þá vegferð að ræða um aðild að Evrópusambandinu. [[Forseti hringir.]]Ég tel að það hafi svo komið í ljós trekk í trekk í kosningum að [[Forseti hringir.]]áhugi landsmanna á því að ganga í Evrópusambandið er lítill sem enginn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar og hugleiðingarnar. Ég verð nú að hryggja hv. þingmann með því að ég tel að það hafi verið mikil gæfa að Viðreisn varð til og sem betur fer þá er Viðreisn algerlega sjálfstæður flokkur sem hefur sína eigin dýnamík og sína eigin stefnu sem er í mörgum atriðum gjörólík stefnu Sjálfstæðisflokksins þó að vissulega séu samhljómur þar, eins og er reyndar við flestalla aðra flokka. Ef að er gáð þá eru nú strengir sem liggja á milli allra flokka. En það er auðvitað mjög viðtekin venja að lýsa því sem svo að Viðreisn sé einhvers konar flís úr Sjálfstæðisflokknum. Þannig er það auðvitað ekki þrátt fyrir að það sé auðvitað fólk sem var í Sjálfstæðisflokknum sem er í Viðreisn, en það er líka fólk úr fjöldamörgum öðrum flokkum. Varðandi áhugann á Evrópusambandsaðild þá held ég að vandinn við alla þessa umræðu sé svolítið sá sem ég lýsti áðan. Umræðan snýst alltaf um aðildarspurninguna og við náum aldrei að víkka umræðuna út í það hvað þetta þýðir. Við erum mjög gjörn á að fara beint í krónur og aura. Ég er a.m.k. eindregið þeirrar skoðunar að þetta snúist ekkert um krónur og aura. Þetta snýst um allt annað sem ég fór mjög vandlega yfir í ræðu minni. Ég hef djúpa sannfæringu fyrir því að Ísland eigi að taka fullan þátt í samstarfi af þessu tagi, [[Forseti hringir.]]annað sé okkur sem fullvalda og sjálfstæðri þjóð ekki sæmandi. Við eigum að taka þátt í því og taka ábyrgð á því hvernig þessari álfu farnast.
Herra forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðunni hér. Það er óhætt að segja að Ísland sé mjög virkur þátttakandi í Evrópusamstarfi á flestum sviðum samfélagsins að undanskildum þeim málum helst sem eru veigamikil í íslensku samfélagi og þá á ég sérstaklega við sjávarútveginn, landbúnaðinn og gjaldmiðilsmálin. Þegar vel gengur í efnahagslífinu hafa fáir áhuga á Evrópumálum en þegar illa árar fara sumir að velta fyrir sér kostum aðildar að Evrópusambandinu, eins og Evrópusambandið sé best til þess fallið að leysa öll heimsins vandamál. Þeir hinir sömu hafa væntanlega tekið eftir því hversu aftarlega á merinni sambandið hefur verið í því að takast á við veirufaraldurinn, svo að dæmi sé tekið. Við þekkjum öll bóluefnaklúðrið svokallaða og Ísland átti aldrei að hengja sig við misheppnaða bólusetningaráætlun Evrópusambandsins. Vegna seinagangs og rangra ákvarðana gekk bólusetningin mun hægar fyrir sig í ríkjum Evrópusambandsins en gert var ráð fyrir og veirufaraldurinn hefur því ráðið ríkjum lengur en ella. Það er óneitanlega áhugavert að velta því fyrir sér hvað það er sem rekur Viðreisn í þá vegferð sem felst í þessari þingsályktunartillögu. Hvað er það sem er svona eftirsóknarvert í hugum þingmanna Viðreisnar þegar kemur að Evrópusambandinu? Er það sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins sem er beinlínis andstæð hagsmunum Íslendinga? Er það eftirsóknarvert af hálfu Viðreisnar að færa forræðið yfir sjávarútveginum úr landi og til Evrópusambandsins? Er það eftirsóknarvert af hálfu Viðreisnar að tapa yfirráðum yfir einni mikilvægustu auðlind okkar, að við hefðum ekkert meira með hana að gera? Það er borðleggjandi, herra forseti, hvernig færi fyrir sjávarútveginum okkar ef til aðildar kæmi. Og hvað með fullveldisskerðinguna, er hún eftirsóknarverð í augum þingmanna Viðreisnar, að þjóðin verði svipt forræði yfir helstu auðlindum sínum? Það er eðli baráttumanna að leggja áherslu á það sem skiptir máli fyrir þeirra málstað hverju sinni og reyna að gera sem minnst úr málflutningi þeirra sem eru á öndverðri skoðun ef vera kynni að málstaður andstæðinganna hefði einhverja kosti í för með sér. Lítum á nokkrar staðreyndir í þessu máli, fái Viðreisn að ráða för í þessum efnum. Hagsmunir íslensks sjávarútvegs verða fyrir borð bornir. Forræði yfir sjávarauðlindinni myndi hverfa til Brussel. Fiskveiðifloti Evrópusambandsins myndi geta veitt í íslenskri lögsögu, ákvörðun hámarksafla á Íslandsmiðum yrði endanlega tekin í ráðherraráði Evrópusambandsins, yfirráð yfir orkuauðlindum færðust til Brussel og lög og reglur myndu streyma til okkar sem aldrei fyrr. Og við skulum ekki gleyma samningsfrelsinu í þessu máli. Skiptir það Viðreisn engu máli? Aðild að Evrópusambandinu þýðir einfaldlega að allir viðskiptasamningar við önnur ríki þurfa að fara í gegnum Evrópusambandið. Við myndum sem sagt glata frelsinu til að gera sjálf viðskiptasamninga við önnur ríki, samninga sem hafa fært okkur Íslendingum og íslenskri þjóð mikla velferð. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins myndi sjá um alla viðskiptasamninga við önnur ríki. Ísland myndi missa samningsforræði hvað varðar viðskiptasamninga við önnur ríki. Við inngöngu myndi Ísland afsala sér frelsi til samninga við önnur ríki sem væri algerlega óviðunandi niðurstaða. Það felast mikil tækifæri í fríverslunarsamningum fyrir litla þjóð eins og Íslendinga. Bandaríkin lýstu því t.d. yfir á síðasta ári að þau hefðu áhuga á að gera fríverslunarsamning við Ísland. Það voru mikil tíðindi en aðild að Evrópusambandinu myndi koma í veg fyrir slíka samninga og aðild að Evrópusambandinu er ekki ókeypis. Mikill kostnaður fylgir aðild og Ísland myndi líklega þurfa að borga með sér enda landið vel stætt ríki í evrópskum samanburði. Smæð þjóðarinnar myndi síðan þýða áhrifaleysi innan sambandsins, það er bara staðreynd. Ein stærsta ástæða þess að Ísland hefur valið að standa utan Evrópusambandsins snýr að sjónarmiðum um fullveldi og sjálfstæði landsins. Ísland mun áfram verða sjálfstæð þjóð en hún mun ekki ráða sér fyllilega sjálf þegar kemur að fullveldinu. Þrátt fyrir að Íslendingar séu ekki á einu máli um það hvort Ísland skuli ganga í Evrópusambandið hafa þeir alltaf litið á sig sem evrópska þjóð og haldið evrópskri menningarhefð sinni á lofti. Alþjóðasamvinna er að sjálfsögðu af hinu góða. Hún felur í sér ávinning fyrir okkur Íslendinga. Það er ekki svo að Ísland standi utan alþjóðasamvinnu í dag, síður en svo. Það vita allir. Það er eðlilegt að við spyrjum okkur spurninga á borð við hverjir framtíðarmöguleikar okkar sem sjálfstæðrar þjóðar séu og hvar tækifærin liggi. Eru einhver vandamál sem Ísland gæti staðið frammi fyrir í nánustu framtíð utan Evrópusambandsins? Telur Viðreisn virkilega að embættismenn í Brussel geti valið það að verja okkar hagsmuni og að þeir séu best til þess fallnir að taka ákvarðanir er varða innanlandsmál okkar á Íslandi? Telur Viðreisn að þessir aðilar hafi þekkingu og skilning á sérstökum aðstæðum hérlendis, m.a. vegna einangrunar og ólíkra lífskjara sem fylgja því að búa á eyju, sem er jú þó nokkuð langt frá meginlandi Evrópu? Ísland myndi síðan glíma við valdaleysi innan Evrópusambandsins, ég held að það sjái allir. Sökum smæðar þjóðarinnar yrðu fulltrúar á Evrópuþinginu afskaplega fáir. Ísland yrði minnsta aðildarríkið og því fylgja litlir möguleikar til áhrifa innan svo stórrar stofnunar sem stýrt er af stórum og valdamiklum ríkjum. Víkjum aðeins í lokin að norðurslóðum í þessu sambandi. Áhugi alþjóðasamfélagsins á norðurslóðum eykst ár frá ári. Norðurslóðir hafa orðið sífellt mikilvægari í augum margra ríkja, ekki síst vegna hlýnunar loftslags og bráðnunar jökla á heimskautinu. Snýr það ekki síst að greiðari aðgangi að verðmætum náttúruauðlindum og hafsvæði sem er að opnast. Nýjar siglingaleiðir verða til með aukna möguleika til flutningsleiða og mikilvægi norðurslóða fyrir íslenska hagsmuni fer mjög vaxandi. Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, sagði fyrir skömmu að fundur Norðurskautsráðsins, sem haldinn verður hér á landi í næsta mánuði, verði einn viðamesti og mikilvægasti fundur sem hefur verið haldinn á Íslandi. Siglingaleiðir munu opnast í náinni framtíð um norðurslóðir og auka þar með möguleika Íslands á viðskiptum við fjarlæg lönd og opna á margs konar möguleika fyrir okkur þar sem Ísland væri orðið miðsvæðis á siglingaleið milli Asíu og Norður-Ameríku sem gæti haft í för með sér margs konar tækifæri. Með aðild að Evrópusambandinu gæti Ísland verið að fórna framtíðarmöguleikum sínum varðandi norðurslóðir. Atvinnuleysi hefur verið allt of hátt hér á landi undanfarna mánuði. Við Íslendingar erum ekki vön miklu atvinnuleysi hér á landi en við þekkjum ástæður þess núna. Veirufaraldurinn hefur svo sannarlega tekið sinn toll en við munum ná okkur aftur á strik. Eitt af einkennum Evrópusambandsins er hátt atvinnuleysi, ekki bara tímabundið heldur áratug eftir áratug. Evrópusambandið mun ekki færa Íslendingum störf ef einhverjir telja svo vera. Ísland á að standa utan Evrópusambandsins en eiga eftir sem áður mikil og góð samskipti við Evrópusambandið, ekki síst í gegnum EES-samninginn. Við eigum jafnframt að nýta okkar samningsfrelsi til viðskiptasamninga til hins ýtrasta, hagsæld íslensku þjóðarinnar eykst með tilkomu fríverslunarsamninga. EFTA- og EES-samningarnir eru mikilvægustu fríverslunarsamningar sem Ísland hefur gert og hafa þeir haft mest áhrif á íslensku þjóðina. Tvíhliða samningar við Kína og Færeyjar eru að sjálfsögðu mikilvægir. Í Kína er ört vaxandi markaður sem skapar mikil tækifæri fyrir íslenskt efnahagslíf. Við eigum að horfa meira til Asíu sem er ört vaxandi markaður. Bandaríkin hafa sýnt vilja til að gera fríverslunarsamning við okkur eins og áður segir [[Forseti hringir.]]og er mikilvægt að við fylgjum því eftir. Að sama skapi þurfum við að ná góðum viðskiptasamningum til frambúðar við okkar mikilvægasta markaðssvæði, [[Forseti hringir.]]Bretland, sem er nú gengið úr Evrópusambandinu. Að lokum, herra forseti: Fríverslunarsamningar skapa aukin tækifæri fyrir íslenskt efnahagslíf og eru í raun undirstaða fyrir velferð þjóðarinnar. Það á að vera okkar forgangsmál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór um víðan völl í ræðu sinni um þetta góða þingmannamál okkar í Viðreisn. Ég verð að segja að ég hef heyrt hv. þingmann flytja þessa ræðu býsna oft, sem er kannski sérstakt í ljósi þess að þetta tiltekna mál hefur ekki verið á dagskrá áður. Ég verð eiginlega líka að segja að hún batnar ekki með tímanum. Það er af ýmsu að taka í þeim fullyrðingaflaumi sem hv. þingmaður lét flakka í ræðu sinni. En mig langar til að beina sjónum mínum sérstaklega að því sem hann sagði um fiskveiðistjórnarlöggjöf Evrópusambandsins vegna þess að við erum jú mikið, ekki síst síðustu daga, að ræða mál sem varðar sjávarútveginn okkar og þar kemur ýmislegt til, hlutir sem við erum ekki sammála um, t.d. mikilvægi þess að hér sé tímabinding á aflaheimildum til hagsbóta fyrir þjóðina o.s.frv. Ég veit að það er ekki málið hér en ég vil bara draga það fram af hverju þetta er mikið mál. Hv. þingmaður fór sem sagt með rangfærslur um fiskveiðistjórnarlöggjöf Evrópusambandsins þegar hann hélt því fram að yfirráð yfir auðlindinni okkar myndu færast yfir til Brussel þegar við göngum í Evrópusambandið. Það er áhyggjuefni að þetta skuli sífellt vera mantra þeirra sem eru einna helst andstæðingar þessa vegna þess að staðreyndin er sú að það eru grunnskyldur um fiskveiðistjórn og eftirlit í Evrópusambandinu sem eru að miklu leyti það sama og við búum við hér. Það er líka þannig um veiðileyfi að þar gilda lög hverrar þjóðar fyrir sig. Vísindalegt mat hverrar þjóðar á hafsvæðum sínum ræður heildarafla af nytjastofni [[Forseti hringir.]]og það gildir þar regla sem snýst um það að hlutfall ríkja í heildarafla haldist stöðugt og byggi á veiðireynslu. Þetta er einfaldlega ekki [[Forseti hringir.]]flóknara en svo þannig að ég óska eftir nánari útskýringum á fullyrðingu [[Forseti hringir.]]um það að yfirráðin færist yfir til Brussel. Hún er röng.
Forseti hvetur þingmenn enn og aftur til þess að halda tímamörkin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það sé öllum ljóst hvernig færi fyrir íslenskum sjávarútvegi ef við gengjum í Evrópusambandið. Það er engin tilviljun að okkar ágæti sjávarútvegur og fulltrúar hans hafa bent á ókosti þess að ganga í Evrópusambandið. Þeir þekkja þessi mál manna best og hafa sýnt fram á með mjög góðum rökum hvernig færi fyrir íslenskum sjávarútvegi ef við gengjum í Evrópusambandið. Það er alveg ljóst að opnast myndi fyrir fjárfestingar erlendra aðila í fiskveiðum á Íslandi. Landhelgin yrði opnuð fyrir erlendum ríkjum þegar kemur að fiskveiðum og við værum að sjá hér fiskiflota Spánverja, Frakka og fleiri aðila við fiskveiðar á Íslandi, við sem höfum barist fyrir því að víkka út landhelgi okkar áratugum saman og hefur það kostað miklar fórnir, ef svo má að orði komast. Þetta liggur alveg ljóst fyrir, hv. þingmaður. Þetta liggur alveg ljóst fyrir og það er alveg ljóst mál að ef við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur af því að þessi mál færu á hendur ráðamanna í Evrópu væri sjávarútvegurinn ekki að koma þessum skilaboðum á framfæri, sem eru vel unnin og vel rökstudd, þess efnis að það sé mikið áhyggjuefni að ganga í sambandið. Fjárfestingar erlendra aðila yrðu leyfðar í sjávarútvegi og við vitum hvernig það færi, smám saman myndu erlendir aðilar eignast hér veiðiheimildir. Ég held að það sé alveg ljóst, þannig að margt ber að varast í þeim efnum. Það er ljóst með veiðikvóta og annað slíkt að slíkar ákvarðanir eru teknar á sameiginlegum vettvangi sambandsins.
Herra forseti. Ég þakka kærlega andsvarið. Ég missti töluna þegar hv. þingmaður var búinn að segja „það er alveg ljóst“ átta sinnum í þessu andsvari og átta sinnum segi ég: Það er rangt, þetta er alls ekki ljóst. En ég skil hins vegar vel hv. þingmann og skoðanasystkini hans sem óttast samningaviðræður. Ég skil núna af hverju sá ótti stafar, auðvitað af því að andstaðan byggir á því að eitthvað óskilgreint sé ljóst og samstaða um þá andstöðu geti rofnað ef íslenskri þjóð verður veitt heimild til þess að fara í viðræður og kanna málið vegna þess að þetta snýst jú um samningaviðræður. Og talandi um samningaviðræður þá langar mig til að nota það sem eftir er tímans til að ræða aðeins um muninn á framsali og afsali. Hv. þingmanni verður tíðrætt um það að við inngönguna, þegar af verður, muni Ísland afsalar sér hinum og þessum réttindum. Staðreyndin er sú að í samfélagi þjóða, hvort sem það er á vettvangi Evrópusambandsins, NATO, Sameinuðu þjóðanna, Norðurlandasamstarfs, hvar sem er, þegar saman kemur hópur frjálsra fullvalda þjóða sem hafa sameiginlegt markmið og vilja til að ná því saman, þá framselja menn hlutina. Það er enginn að afsala sér neinu. Menn eru að styrkja sig með því að framselja einhverjar heimildir til sameiginlegs samningsaðila sem er sterkari en við erum hvert í sínu lagi. Mig langar að spyrja, einfaldlega svo að ég skilji, af því að mér finnst mikilvægt að skilja hvaðan hv. þingmaður kemur hér: Gerir hann engan greinarmun á framsali og afsali í þessu samhengi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég kom ítarlega inn á viðskiptasamninga, samningsfrelsi þegar kemur að viðskiptasamningum Íslands og að það er dæmi um það sem við afsölum okkur, þ.e. við getum ekki samið sérstaklega við önnur ríki um viðskipti og fríverslunarsamninga ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Þetta þekkir hv. þingmaður og veit mætavel. Við höfum náð mjög góðum árangri sem þjóð í því að gera fríverslunarsamninga. Þeir hafa verið mjög svo jákvæðir fyrir okkur sem þjóð og fyrir velferð þjóðarinnar. Ég lauk einmitt ræðu minni áðan á þann veg að það ætti að vera forgangsmál okkar að leita eftir fríverslunarsamningi. Við höfum mjög góðan fríverslunarsamning við Evrópusambandið. Hann hefur nýst okkur vel og við eigum að viðhalda honum að mínum dómi. Við eigum auk þess að reyna að ná góðum samningum við önnur ríki, eins og Bandaríkin sem ég nefndi áðan. Við höfum náð samningum við Kína. Við hefðum aldrei náð þeim samningi við Kína ef við hefðum verið í Evrópusambandinu, [[Gripið fram í.]]svo dæmi sé tekið. Ég nefni sem dæmi samninga við Asíu sem væri mjög svo eftirsóknarvert að leita eftir. Allt þetta getum við gert í krafti okkar sem sjálfstæðrar, fullvalda þjóðar. En ef við værum innan Evrópusambandsins, sem hv. þingmaður er svo hrifin af, væri þetta ekki gerlegt. Ég vona að þetta svari einni af spurningum hv. þingmanns þegar kemur að afsali. Það er klárt að við höfum afsalað þessu máli og, svo að ég noti þau orð aftur, það er alveg ljóst að þá mun það gerast að við getum ekki gert góða fríverslunarsamninga. Ég vonast svo sannarlega til þess að við náum t.d. góðum samningi við Bandaríkin sem hafa sýnt [[Forseti hringir.]]mjög jákvætt frumkvæði í því að gera fríverslunarsamning við okkur. [[Forseti hringir.]]Það gætum við t.d. ekki gert ef við værum aðilar að Evrópusambandinu, svo að það komi skýrt fram.
Herra forseti. Þegar rennur á kvöldið á degi tvö í umræðu um þetta fína þingmál okkar í Viðreisn vill maður mögulega tína til nýja punkta eða hnykkja á einhverjum punktum. En áður en ég geri tilraun til þess vil ég segja að það sem slær mig kannski mest eftir þessa umræðu, sem hefur verið mjög áhugaverð, er þessi nær einróma gleði og hamingja sem allir þeir sem hafa tekið hér til máls, nær allir, lýsa yfir vegna þess að málið skuli vera komið á dagskrá. Það eitt og sér er náttúrlega mikið gleðiefni og megum við bara ræða þetta mál af sem mestri dýpt af því að það verður að segjast eins og er að við erum kannski að fara svolítið á breiddina í þessu. Það stendur vonandi til bóta. Mig langar svolítið að taka snúning á því hverjir það eru sem hagnast mest á inngöngu Íslands. Okkur hefur verið mjög tamt í umræðunni að tala um hagnaðinn, hinn hreina efnahagslega hagnað, og þá í gegnum fríverslunarsamningana. Nú ætla ég sannarlega ekki að gera lítið úr fríverslunarsamningum. Velsæld okkar byggir að stórum hluta á því að við höfum náð góðum árangri þar, ekki síst í gegnum samstarf okkar við Evrópusambandið, í gegnum samninga um Evrópska efnahagssvæðið. En þetta er náttúrlega bara eitt púsl í hinni stóru mynd af farsæld og hagnaði íslenskrar þjóðar. Við erum sjálfstæð þjóð og við hljótum að vilja að staða okkar á alþjóðavettvangi endurspegli það og að við höfum sæti við borðið í þessu samfélagi þjóða. Það er ástæðan fyrir því að við erum stoltir aðilar að Sameinuðu þjóðunum, að NATO, að Norðurlandaráði, að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, að Schengen, að Evrópska efnahagssvæðinu og Mannréttindadómstóli Evrópu. Við stöndum ekki utan við þessi samtök sem við þó hæglega gætum. Það gæti verið ein ákvörðunin en við höfum tekið hina ákvörðunina Það er ekki svo að við séum óvart þar og séum núna, þegar við erum að ræða Evrópusambandið, að ræða kosti og galla alþjóðlegs samstarfs. Við höfum farið í gegnum þessa hluti, metið kosti og galla út frá stóru myndinni um hagsæld og hagnað íslensks samfélags, ekki eingöngu út frá viðskiptasamningum. Við viljum vera aðilar, þátttakendur, gildir þátttakendur á vettvangi þessa samstarfs og bræðralags sem hefur mikil áhrif á hagsmuni okkar og framtíð, ekki bara okkar sem eylands heldur á framtíð okkar og hagsmuni íslenskrar þjóðar í samfélagi þjóða. Af sömu ástæðu ættum við að vera hluti af Evrópusambandinu, standa þar jafnfætis þeim sjálfstæðu og fullvalda þjóðum sem kjósa það bandalag, sem sjá sjálfstæði sínu og fullveldi, hagsæld, já og hagnaði, best borgið í samfélagi slíkra þjóða. Við erum þegar komin með annan fótinn inn. Við erum í samstarfi um Evrópska efnahagssvæðið og það sem eftir stendur, þegar upp er staðið, eru raunverulega fyrst og fremst þau lýðræðislegu áhrif sem við myndum njóta með inngöngunni. Andstæðingar Evrópusambandsins hafa reynt að tala niður kostina af inngöngu okkar með því að tala um lítil eða engin áhrif smærri þjóða í alþjóðasamstarfi. Mér finnst með miklum ólíkindum að akkúrat þeir sem tala áhrifin niður skuli vera fulltrúar Íslendinga, þessarar örþjóðar sem hefur unnið kraftaverk aftur og aftur með áhrifum sínum á akkúrat þessum sama alþjóðavettvangi, innan um akkúrat þessar þjóðir og með akkúrat þessum þjóðum. Ég sem mikill aðildarsinni gæti tínt til önnur rök en þessi gegn aðild, þau væru skárri. Mér finnst þetta alveg stórmerkilegt. Evrópusambandið stendur nefnilega flestum þessum alþjóðasamtökum eða stofnunum og samböndum framar í því að vanda sig við að reyna að tryggja áhrif þessara litlu þjóða. Sem dæmi má nefna að allar þjóðir hafa nákvæmlega einn fulltrúa í hverju ráði ráðherraráðs Evrópusambandsins og ég hef ekki stórkostlegar áhyggjur af því að fulltrúar okkar muni ekki láta til sín taka þar. Andstæðingar hafa líka haldið því fram hér að við munum ekki hafa nægilegt vægi eða vald í Evrópuþinginu til að inngangan borgi sig. Það er rangt af mörgum ástæðum. Ein þeirra er t.d. sú að þar eru samstarfsflokkar líkra flokka. Við í Viðreisn erum t.d. í samstarfi við frjálslynda flokka. Sósíaldemókratar eins og Samfylkingin hafa sitt flokkabandalag, íhaldsflokkar eins og Sjálfstæðisflokkurinn sitt og þannig mætti lengi telja. Við eigum því samstarfsaðila þvert á Evrópusambandið, líkt og við eigum samstarfsaðila hér innan lands. Með inngöngu hefðum við kjörna fulltrúa í þessum samsteypum. Við myndum hafa talsmenn í þeim hreyfingum í Evrópu sem hafa hvað mest áhrif á það hvernig hagur okkar í viðskiptum og mannréttindum innan álfunnar þróast. Í ákveðnum málum hafa þjóðir líka skipað sér í fylkingar innan Evrópusambandsins. Norðurlöndin hafa staðið saman, við værum ekki ein, við værum þjóð á meðal þjóða. Við hefðum loksins völd til að hafa áhrif á þá löggjöf sem við erum að innleiða nú þegar, allt frá upphafsstigum. Það skiptir máli. Þátttaka í innri markaði Evrópusambandsins hefur fært okkur fjórfrelsið, frjálst flæði fólks, vöru, þjónustu og fjármagns. Það þýðir að við getum lært og starfað hvar sem er í Evrópu ef okkur hugnast. Þetta gagnast ekki síst unga fólkinu okkar sem fer út í nám, sem vill stofna fyrirtæki og auka útflutningstekjur þjóðarinnar. Þetta gagnast líka okkar litla samfélagi hér vegna þess að ef við höldum vel á spöðunum þá fáum við fólkið okkar heim aftur. Það er það sem við þurfum á að halda. Við þurfum á því að halda að unga fólkið okkar bindi á sig sauðskinnsskóna, haldi út í heim, læri og nemi, kynnist nýjum háttum, nái sér í menntun, þekkingu og færni, auki víðsýni sína og komi svo heim með þann boðskap. Það er það sem við þurfum. Við þurfum að opna dyrnar fyrir unga fólkið okkar út í heim og hafa þær enn opnari til að það snúi heim aftur. Það er það sem ég trúi að aðild okkar að Evrópusambandinu muni hafa í för með sér. Mig langar líka að nefna hlut sem stendur mér nærri og okkur í Viðreisn og það eru loftslagsmálin. Staðan er sú að Evrópusambandið hefur tekið algera forystu í þeim málum með, og nú ætla ég að leyfa mér að nota enska heitið, „Green Deal“-tillögum sínum. Þær hafa það t.d. umfram það sem verið er að gera hér á vettvangi stjórnvalda að einkaframtakið og einkageirinn er tekinn inn í þær tillögur. Hér hefur ríkisstjórnin lagt megináherslu á aðgerðir hins opinbera í þessum efnum, barið sér á brjóst fyrir mikil fjárútlát þar, sem er gott og blessað og jákvætt. En við þurfum að sjá hvað kemur út úr því vegna þess að það er ekki nóg eitt og sér að setja peninga í hlutina og hið opinbera mun ekki eitt og sér ná tilætluðum árangri. Við verðum að fá sameiginlegt átak allra. Við þurfum einkageirann með í þetta, við þurfum menntageirann með í þetta. Þetta hefur Evrópusambandið séð. Þetta nærsamfélag tuga þjóða sem eru mismunandi staddar, ekki síst í nálgun á umhverfismálum, hefur náð samstöðu um stefnu sem er framsýnni og framsæknari en okkar stefna, því miður. Þar getum við margt lært. Evrópusambandið hefur t.d. áttað sig á því að mikilvægt er að hafa fyrirtækin og atvinnulífið með í för allt frá upphafi. Þau hafa líka áttað sig á því að það er ekki gott fyrir hið frjálsa markaðshagkerfi, og þar með hagsæld þjóða, ef stórfyrirtækin skilja lítil og meðalstór fyrirtæki eftir í reyknum af því að stórfyrirtækin ein hafa burði til að takast á við auknar kvaðir sem munu hljótast af því að við erum að takast á við loftslagsvandann. Nei, það er verið að leggja til stuðning. Það er verið að leggja til margvíslegan beinan stuðning til að tryggja að litlu fyrirtækin séu með í för og að þetta skekki ekki markaðsaðstæður þeirra. Þar mættum við læra. Herra forseti. Svarið við spurningunni um hver hagnist mest á inngöngu Íslands í Evrópusambandið er augljóst. Það er Ísland sem hagnast mest. [[Forseti hringir.]]Unga fólkið hagnast á þeim tækifærum sem felast í inngöngunni. Heimili landsins hagnast á gengisstöðugleikanum og vaxtalækkun sem fylgir upptöku evrunnar. [[Forseti hringir.]]Fyrirtækin hagnast á fyrirsjáanleikanum sem fylgir auknum stöðugleika. Bændur hagnast mest á styrkjakerfinu sem tekur sérstaklega [[Forseti hringir.]]til landbúnaðar á norðurslóðum. Þjóðin hagnast mest á auknum lýðræðislegum áhrifum okkar á löggjöf Evrópusambandsins.
Herra forseti. Þessi umræða hefur verið mjög áhugaverð, kannski ekki síst af hálfu tveggja þingflokka hverra umfjöllun í málinu hefur verið svo mikil þrenódía þjóðernisíhaldssemi með vafasömum réttlætingum að það liggur við að maður hefði þurft að poppa. Einn hv. þingmaður talaði áðan um að þetta mál væri einhvers konar dyggðaflöggun, meðan flokkur hv. þingmanns stundar í raun endalausa og víðtæka dyggðaflöggun í öllum málum hér um bil, þegar flokkurinn finnur einhvers konar ástæðu til að sýna að hann sé meira á móti en allir aðrir. Hjá hinum flokknum sem um ræðir í þessari umræðu eru augljóslega prófkjör. Hér hefur verið algjör skrúðganga þingmanna sem vilja sýna að þeir séu miklu meira á móti en allir hinir og segja ítrekað hluti sem eru fáfengilega rangir. Hér vantar lágmarksvirðingu fyrir staðreyndum og vitsmunum þeirra sem eru að hlusta á ræðurnar. Hlustendur þurfa ekki að vita mikið til að átta sig á því að þessir hlutir eru rangir og hægt að fara betur með upplýsingar. Ég ætla að nota tækifærið til að flagga mínum eigin dyggðum enda held ég að þetta mál sé einmitt í rétta átt. Það er alveg þess virði að nefna að ástæðan fyrir því að samband okkar við Evrópusambandið er þar sem það er í dag er að miklu leyti ólögmæt, að ég tel, einhliða ákvörðun ráðherra á sínum tíma að hætta samningaviðræðum við Evrópusambandið án þess að það væri tekið fyrir á Alþingi. Þegar fyrirmæli koma frá Alþingi í formi þingsályktunar þá á ráðherra ekki að hætta einhliða við bara vegna þess að honum hentar svo. Aftur á móti var líka ótækt á sínum tíma að fara í þá vegferð að sækja um aðild að Evrópusambandinu án samtals við þjóðina sem myndi enda í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta var mjög bratt á sínum tíma. Ég veit ekki alveg hvers vegna lá svona mikið á og þetta var á margan hátt mjög slæmur tími til að leggja í þá vegferð. Í báðum tilfellum, bæði við það að leggja af stað og hætta, var í rauninni verið að láta pólitík þingmanna og þingflokka stíga fram fyrir allar lýðræðishefðir og allt það sem skiptir máli í lýðræðissamfélagi. Þess vegna held ég að það að fara af stað með þetta aftur með þjóðaratkvæðagreiðslu í upphafi ferlisins, eins og lagt er til hér, sé góð hugmynd. Það er góð ráðstöfun, það er rétta leiðin og það er í rauninni það sem hefði átt að gera frá upphafi. Í þessari umræðu hafa ýmsir haldið fram ýmsu fleipri og ástæða til að taka aðeins á því. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um að það væri einhvern veginn vegið að viðskiptafrelsi okkar ef við gengjum í Evrópusambandið. Viðskiptafrelsi er ekki bara mælt í fjölda fríverslunarsamninga heldur mælt í gæðum og umfangi viðskiptanna sem um ræðir. Það er ekki flókið. Bara svo það sé sagt: Við erum ekkert endilega með bestu fríverslunarsamningana þó að við séum með ansi marga. Til að mynda er Evrópusambandið nýlega búið að endurgera fríverslunarsamning við Suður-Kóreu en þegar við fórum til Suður-Kóreu fyrir hönd EFTA höfðu Suður-Kóreumenn ekki minnsta áhuga á því að endurnýja samning sinn við okkur vegna þess að í rauninni höfðum við ekkert að bjóða þeim. Svo kemur hitt. Þetta mál snýst um að vera utan EES, innan EES eða innan ESB. Ég held að allir sem hafa fylgst eitthvað með Brexit ættu að skilja að vera landsins utan EES er afskaplega vond hugmynd. Það að fara út úr því væri nokkurs konar efnahagslegt sjálfsmorð fyrir Ísland. En að vera innan EES hefur virkað vel, nema hvað að við þurfum alltaf, aftur og aftur, að útskýra fyrir Evrópusambandinu, hvort sem það er Evrópuþingið eða framkvæmdastjórnin, að EES sé til. Hagsmunagæsla okkar gagnvart Evrópusambandinu er ansi mikil vegna þess að Evrópusambandið sjálft hugsar rosalega mikið bara um aðildarríki Evrópusambandsins. Samkvæmt köldu hagsmunamati hlýtur að vera betra að vera alla vega þátttakendur vegna þess að besta leiðin til að hafa engin áhrif er að vera ekki einu sinni í herberginu þegar hlutirnir eru ræddir. Ég myndi reyndar sem lýðræðissinni segja að það væri ágætisviðmið að engin lög séu samþykkt og tekin upp í einhverju landi án þess að það land hafi aðkomu að gerð laganna. Staðreyndin er í dag að við tökum upp fullt af Evrópugerðum. Við gerum það á grundvelli EES-samningsins. Við gerum það sjálfviljug og það er fínt. Það hefur virkað mjög vel en væri enn betra ef við hefðum aðgang og aðild að sambandinu og hefðum getað stundað þá smáríkjapólitík sem við höfum og alla vega getað haft einhvers konar atkvæði, sex atkvæði á Evrópuþinginu, og töluvert mikið að segja í ráði Evrópusambandsins þar sem bæði fjöldi ríkja og fjöldi íbúa í ríkjunum hefur vægi. Einhverjir hafa talað um að við glötum fullveldi okkar ef við förum þá leið. En þá spyr ég: Eru Frakkland, Þýskaland, Ítalía og Malta ekki með fullveldi? Er fólki alvara þegar það segir svona hluti? [[Gripið fram í.]]Í alvöru? Mér finnst ljóst að þessi lönd eru fullvalda en eru í öflugu ríkjasambandi þar sem aðilar hjálpast að. Þá komum við að því sem skiptir mestu máli, sem er kannski réttast hjá þeim sem tala á móti þessu máli: Það er ekki mikill áhugi hjá almenningi úti í samfélaginu á þessu akkúrat núna. Að vísu er því kannski að einhverju leyti um að kenna að stjórnmálastéttin á Íslandi hefur sýnt aftur og aftur að hún hefur ekki sérstaklega mikinn áhuga á viðhorfi almennings til þessa máls. Almenningur hefur aldrei verið spurður. Hér hefur aldrei verið neitt ferli þar sem almenningur er tekinn að borðinu og jafnvel bara grundvallaratriðin um það hvað Evrópusambandið er og um hvað það snýst eru ekki rædd. Að því sögðu held ég að þetta snúist í reynd um það að innganga í Evrópusambandið væri afskaplega þung þolraun fyrir völd ýmissa sérhagsmunahópa á Íslandi. Margar auðugar valdaklíkur á Íslandi myndu missa spón úr aski sínum við inngöngu. Margir hafa fullkomlega lögmætar ástæður fyrir því að vera á móti inngöngu, að vísu væri afskaplega fínt að heyra þær, þó án þess að þær séu byggðar á augljósum rangfærslum, en það eru margar fullkomlega réttmætar ástæður fyrir því að vera á móti Evrópusambandinu, til að mynda fullt af vondri löggjöf sem hefur komið í gegnum Evrópusambandið undanfarin ár, hrikalega vondri löggjöf. Það er fullkomlega eðlilegt að vera á móti því. En þegar fólk er bara á móti á grundvelli einhverrar, ja, ég veit ekki hvað skal kalla það, kreddu, þá gef ég ekki mikið fyrir það. Viðhorf Pírata í þessu máli er aðeins öðruvísi en mitt. Ég er frekar augljóslega hlynntur því að við göngum í Evrópusambandið. Ég er reyndar hlynntur því að fara þá leið sem Píratar hafa lagt til allan þann tíma sem Píratar hafa verið til, að við byrjum ferlið á samtali við þjóðina, að byrjum samtalið á grundvelli staðreynda og að loknu því ferli fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla og sú þjóðaratkvæðagreiðsla ákveði hvert framhaldið verður og að stjórnmálamenn hætti að láta eins og þetta sé einkamál þeirra. Ég er fullkomlega sammála því. Það er stefna Pírata í þessu máli. En ég segi: Staðreyndirnar eru alveg til, þær skipta máli og það væri ótrúlega gott fyrir svona umræðu ef við hættum að heyra algjöran rakalausan þvætting þegar verið er að tala um grundvallaratriðin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er eitt atriði sem ég er að velta fyrir mér, ef við bara leitumst við að dýpka umræðuna örlítið og veltum fyrir okkur einum afmörkuðum þætti, og það er það hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér möguleika íslensks almennings til að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um hin og þessi mál sem ákveðin verða á sameiginlegum vettvangi Evrópusambandsins ef við verðum aðilar.
Herra forseti. Í fyrsta lagi væri lausnin fólgin í því að við myndum taka upp stjórnarskrána sem hefur legið til grundvallar ansi lengi. Þá yrði það hreinlega bundið í stjórnarskrá að íslenska þjóðin hefði þennan rétt. En við þurfum ekkert að leita mjög langt til að finna dæmi í Evrópusambandinu um að þetta hafi einmitt verið gert. Í Danmörku var þjóðaratkvæðagreiðsla sem leiddi það af sér að þeir tóku ekki upp evruna. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla var ekki rengd af Evrópusambandinu á nokkurn hátt og þá má líka nefna að sú þjóðaratkvæðagreiðsla leiddi líka af sér að ýmsar aðrar reglugerðir og tilskipanir voru ekki teknar upp, t.d. tilskipun um hvernig greiða ætti úr dómum sem falla í einu Evrópuríki gagnvart öðru, þ.e. hvernig fullnusta dóma á að fara fram. Þetta er bara eitt af fjölmörgum málum þar sem ríkið Danmörk, sem er fullvalda, hefur nýtt fullveldi sitt til þess að vera öðruvísi en hin ríkin í Evrópusambandinu. Það eru til mörg dæmi um þetta. Þegar Bretar voru í Evrópusambandinu stóðu þeir einhvern veginn fremstir í flokki í því að vera með alls konar sérstöðu í hlutum sem yfirleitt var engin sérstök ástæða til að vera með sérstöðu í. Bretar eru bara skrýtnir, og ég segi það sem breskur ríkisborgari. En í alvöru talað: Þjóðaratkvæðagreiðslur eru ekki vandamálið. Íslenskur almenningur hefur alla burði til þess að hafa pólitíska aðkomu að málum, bæði í íslenskum stjórnmálum og í Evrópustjórnmálum, ef pólitíska stéttin hér á Íslandi myndi bara leyfa það.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að skýra hugsun mína betur í þessu. Dæmin sem hv. þingmaður vísar til eru þjóðaratkvæðagreiðslur sem varða breytingar á sáttmálum sambandsins eins og í Danmörku. Danir tóku ákvörðun um að standa utan tiltekinna þátta Maastricht-samningsins með þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sem ég er að vísa til er það að munurinn á ESB og EES er m.a. sá að í ESB hefur sameiginleg löggjöf í mjög mörgum tilvikum bein réttaráhrif í öllum aðildarríkjunum, bein réttaráhrif. Það þarf ekki að fara í gegnum hefðbundið lagasetningarferli með sama hætti og gerist í EES. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi velt því fyrir sér hversu mikið svigrúm til að kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslur um einstök mál myndi þrengjast með því að ganga inn í stofnanaumhverfi Evrópusambandsins, stjórnskipulag Evrópusambandsins, sem er allt annað en annað milliríkjasamstarf sem við eigum aðild að, er síns eigin eðlis, eins og sagt er, og felur í sér miklu yfirþjóðlegri áhrif á löggjöf einstakra aðildarríkja en nokkur dæmi eru um í öðru alþjóðasamstarfi.
Herra forseti. Þetta er að vissu leyti rétt hjá hv. þingmanni, það er miklu meiri yfirþjóðleg ákvarðanataka í stofnanaverki Evrópusambandsins en góðu hófi gegnir. En við sjáum líka að Evrópusambandið hefur farið út af þeirri braut að það séu stofnanir innan hvers ríkis sem taki á öllum málum eins og var hér áður fyrr. Nú eru það í auknum mæli sérstakar sameiginlegar evrópskar stofnanir sem sjá um hlutina, t.d. í persónuvernd, í flugöryggismálum, í samgönguöryggismálum og í fleiri flokkum. Í síauknum mæli þurfum við, á grundvelli EES-samningsins, að velja á milli þess að láta okkar stofnanir einhvern veginn kallast á við stóru evrópsku stofnanirnar eða að fela Eftirlitsstofnun EFTA enn meira hlutverk og yfirleitt án þess að mikið meira af peningum fylgi. Þriðji möguleikinn sem hefur verið farinn, í tilfelli ESMA og fleiri skammstafana sem ég hreinlega man ekki í augnablikinu, er að láta evrópsku stofnanirnar ráða með beinum eða óbeinum hætti. Það er áhyggjuefni að þetta skuli vera að færast í aukana vegna þess að mér finnst mikilvægt að ríki fái að hafa beinni áhrif á sín mál. En við munum ekki geta kvartað yfir því á meðan við höfum nákvæmlega núll atkvæði innan Evrópusambandsins. Við getum í besta falli tuðað og við erum ekki einu sinni að því í dag vegna þess að hagsmunagæsla okkar í Brussel býður hreinlega ekki upp á það. Þó svo að það sé margt ágætt fólk sem vinnur við það þá höfum við bara hreinlega ekki pólitíska vægið.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar frá Viðreisn sem snýst um endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Ég verð bara að segja alveg eins og er að þessi umræða á miðjum Covid-tíma er algjör tímaskekkja. Fyrir einhverjum tugum ára hefði ég kannski getað kvittað upp á það að við færum í samningaviðræður við Evrópusambandið til að tékka á því hvað við fengjum út úr því. En eftir að hafa verið í samtökum sem heita EAPN, Evrópusamband gegn fátækt og félagslegri einangrun, og hafa farið með þeim samtökum til Brussel á ráðstefnu um fátækt í Evrópu, áttaði ég mig á því hversu gífurlegt bákn Evrópusambandið er. Mér datt í hug furðulegt kosningaloforð fyrir næstu kosningar, alveg fáránlegt loforð, sem gæti verið á þessa leið: Báknið burt. Göngum í Evrópusambandið. Það er auðvitað alger steypa vegna þess að ekki er til meira bákn sem þenst út en Evrópusambandið. Á þessari fátæktarráðstefnu í Brussel komst ég að því hversu víðtæk og ill fátæktin er í Evrópu. Ég þekki til hennar hér á landi en þarna úti var ástandið margfalt verra að mörgu leyti. Aðstöðuleysið og vonleysið stakk mig svakalega. En það sem stakk mig mest var að á þessum tíma vorum við að mótmæla hér á Íslandi og fannst sjálfsagt að mæta til að mótmæla friðsamlega. Á miðri ráðstefnu í höll fátæktarráðstefnunnar, gullhöll, höll úr gulli og marmara, í Brussel - það var svolítið absúrd að vera þar á ráðstefnu um fátækt með fólki alls staðar úr Evrópu sem lifði virkilega við fátækt - datt mönnum í hug að nú skyldi farið að höfuðstöðvum ESB og mótmæla fátækt. En þá var rekið upp harmakvein. Það var ekki hægt. Það þurfti að sækja um leyfi til að mótmæla. Það þurfti að gera það nokkrar vikur fram í tímann, tilkynna nákvæmlega hvenær og hvar og hvernig. En okkur sem vorum þarna, Íslendingum og fleiri, sérstaklega Norðurlandabúum, datt ekki í hug að fara eftir því og við ákváðum að skunda af stað að höfuðstöðvum Evrópusambandsins og mótmæla, sama hvaða afleiðingar það myndi hafa. Við hvöttum alla til að koma en það var bara minni hlutinn sem þorði. Stór hluti fólksins sem bjó við fátækt í Evrópusambandinu þorði ekki að fara og mótmæla vegna þess að þau höfðu ekki leyfi. Við hin fórum og mótmæltum og það var svo sem ekkert gert. Þetta var í lagi, það reyndist ástæðulaust að óttast, kannski vegna þess að við vorum svo fá, kannski vegna þess að mönnum fannst ekki standa ógn af þessum fámenna hópi. En þetta varð til þess að ég fór að kynna mér hvernig Evrópusambandið er, hvernig þetta bákn er. Það sannfærði mig líka um það að ef við sem lítil þjóð gengjum þar inn yrðum við maurinn í návist þess risastóra bleika fíls sem Evrópusambandið er og það væri lítill vandi að kremja okkur. Það er annað sem á líka að sýna okkur fram á það hvernig Evrópusambandið er og það er Bretland, hvernig Bretland hefur verið að reyna að komast út. Bretland gekk í Evrópusambandið, að því er virðist á barnalegum forsendum, í einhverjum unglingagalsa, en virðist hafa fullorðnast þarna inni. Þeir ákváðu að fara út, sem á örugglega eftir að verða þeirra gæfa, ég efast ekki um það, en þá byrjuðu aldeilis vandræðin. Við höfum fylgst með stríði Breta við að komast út úr þessum ósköpum, það hefur ekki gengið þegjandi og hljóðalaust. Við höfum t.d. verið að tala hér um fiskveiðimálin. Við sjáum hvernig Bretar voru búnir að missa öll völd á fiskimiðum sínum, ofveiði, höfðu enga stjórn á því. Svo þegar þeir fara út og ætla nú aldeilis að fara að taka stjórn á sínum fiskveiðimálum þá er rekið upp harmakvein. Danmörk, Belgía, Holland og Frakkland, allir reka upp vein. Enginn vill gefa eftir það sem þeir höfðu fengið innan lögsögu Bretlands. Og það hefur líka komið í ljós með samninga ESB við Noreg og Svalbarða að þar vill Evrópusambandið halda öllum þeim réttindum sem það hafði fengið í gegnum það að Bretland var inni. Það stefnir í svakadeilur út af makríl og fleiri fisktegundum við Evrópusambandið, Noreg, Bretland. Eins og við höfum séð mun Evrópusambandið ekki gefa nokkurn skapaðan hlut, ekki þumlung, eftir í þeirri baráttu. Það er svolítið furðulegt í þessu öllu að síðan hefur verið bent á að þessar þjóðir, Grikkland, Ítalía, Spánn, séu í góðum málum innan Evrópusambandsins sem ég tel ekki vera. Við vitum hvernig Grikkland fór eftir hrunið. Það er ýmislegt við ESB að athuga. Við erum með EES-samninginn og því miður tel ég vera kominn tíma til að taka upp viðræður um að við séum ekki að taka þessa samninga inn á færibandi án þess að hafa neitt um það að segja. Ég er ekki á móti því að vera í EES en ég er á móti því að við séum að taka við alls konar lögum og reglugerðum á færibandi, líka lögum og reglum sem koma okkur í sjálfu sér ekkert við. Við eigum að fara að breyta þessu vegna þess að það er okkur eiginlega til vansæmdar og skammar að við skulum ekki ráða því meira sjálf hvernig við tökum á þessu. Að vera í Evrópusambandinu er eins og að velja örfáa bestu molana, það eru kannski örfáir góðir molar, en til þess að fá þessa góðu mola þurfum við einnig að borða þá vondu, jafnvel þá stórskemmdu, og það held ég að sé ekki gott. Ég mynd líka vilja ræða Schengen-samstarfið. Við fylgjumst vel og vendilega með glæpagengjum sem koma til Evrópu en gleymum öllum þeim glæpagengjum sem geta farið frjáls fram og til baka um Evrópu. Þetta eru hlutir sem við þurfum að ræða fyrir utan bóluefnasamninga og Covid sem komið hefur verið inn á hér. En ég tel að við höfum byrjað á öfugum enda, að við hefðum átt að byrja á því, ég tek undir það, að spyrja þjóðina hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið. Það væri mun eðlilegra að spyrja að því fyrst. Síðan gætum við þá tekið upp aðildarviðræður ef þjóðin vill ganga í Evrópusambandið.
Forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða um tillögu okkar í Viðreisn um endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel umræðuna um þessa tillögu einmitt sýna, ekki síst þegar maður hlustar á málflutning þeirra sem eru algerlega á móti Evrópusambandinu, sama hvað tautar og raular, hversu nauðsynleg þessi tillaga er. Menn hafa hér markvisst, af ásetningi eða bara af þekkingarleysi, farið með fleipur, trekk í trekk, allt frá því að tala um að við fáum bara einn eða tvo þingmenn yfir í að fara að tala um það dellumakerí að erlend fiskiskip verði hér um alla lögsögu. Það er algjörlega rangt. Þeir sem þekkja til reglna Evrópusambandsins, m.a. um hlutfallslegan stöðugleika sem byggist á veiðireynslu þjóða, sjá allir, nema þeir sem eru í einhverri hatursorðræðu, liggur mér við að segja, út í Evrópusambandið, að við Íslendingar munum halda áfram að stjórna og veiða í lögsögu okkar en ekki aðrir. Þetta er dæmi um það sem sýnir nákvæmlega fram á tilgang þessarar ályktunar. Hún snýst fyrst og fremst um það að við förum af stað við að undirbúa einstök ráðuneyti, undirbúa upplýsingar, kortleggja hvar hagsmunum Íslands er best borgið, hvort það sé með tvíhliða samstarfi, sem er orðin mantran hjá utanríkisráðherra, eða með því að fara í gegnum fjölþjóðasamstarf sem hefur sýnt sig í sögu þjóðarinnar, í gegnum NATO og Sameinuðu þjóðirnar, Norðurlandasamstarfið, svo ég tali nú ekki um EFTA og EES-samninginn, að hefur alltaf verið farsælt skref fyrir íslenska þjóð. Það hefur alltaf sýnt sig að það hefur verið farsælt fyrir íslenska þjóð að taka þátt í staðinn fyrir að vera hliðsett. Út frá efnahagslegum stöðugleika, félagslegum stöðugleika, menningarlegum áhrifum, æskilegum áhrifum. Sagan sýnir að þetta yrði farsælt skref en það þarf, og við viðurkennum það, að auka umræðu um aðildina í samfélaginu, kosti hennar og galla. Það á enginn að vera hræddur við það, ekki við í Viðreisn, aðrir flokkar sem eru hlynntir þessari leið eða þeir sem eru algjörlega á móti Evrópusambandinu. Það er ekki þannig í íslensku samfélagi að það séu einstaklingar, hvort sem þeir heita Guðni Ágústsson, Davíð Oddsson, Hannes Hólmsteinn, Vigdís Hauksdóttir eða Hallur Hallsson, sem ráða því hvað við setjum á dagskrá. Það kemur ekki til greina. Ég undrast það mjög, og þó kannski ekki, að utanríkisráðherra sagði það alveg skýrt í 1. umr. um málið að hann væri bara á móti þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Við erum ekki að tala um samninginn, við erum að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort spyrja eigi þjóðina að því hvort halda eigi viðræðum áfram. Það var einu sinni þannig árið 2009 að flokkur utanríkisráðherra greiddi atkvæði með þjóðaratkvæðagreiðslu, við upphaf málsins, sem ég tel að hefði verið mjög skynsamlegt skref - ég greiddi atkvæði með því á sínum tíma, af því að ég treysti þjóðinni; eins og ég treysti þjóðinni í Icesave þá treysti ég henni í því. Ég ætla ekki að vera sú sem ákveður hvað þjóðin má ekki tala um eða greiða atkvæði um eða ekki, sérstaklega ekki þegar kemur að slíku risahagsmunamáli fyrir okkur Íslendinga sem tengist einmitt opnu, frjálsu og markaðsdrifnu félagslegu kerfi, efnahagslegum stöðugleika. Þetta hefur aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu margsýnt og ég efast ekki um að við fengjum þetta líka í gegnum Evrópusambandið. Umræðan hefur því dregið fram marga áhugaverða fleti, mjög kunnuglegar ræður hafa verið fluttar, ræður sem maður hefði kannski getað sagt sér að yrðu fluttar hér. En það er alveg makalaust að það var enginn sem þorði að tjá sig um innihaldið. Af hverju ekki að spyrja þjóðina? Ég hef fengið spurningu um það frá mjög hörðum Evrópusambandssinnum af hverju við værum að fara þessa leið. Það er af því að ég trúi því, eins og ég trúði 2009, að það sé betra í svona mikilli vegferð að hafa þjóðina með, hafa umboð frá þjóðinni, að það muni styrkja ferlið. Þessi tillaga gengur út á það að ef sú þjóðaratkvæðagreiðsla verður samþykkt fái þjóðin a.m.k. tvær þjóðaratkvæðagreiðslur, þessa og síðan aðra ef og þegar samningar nást við Evrópusambandið. Það er það tækifæri, það svigrúm, sem við í Viðreisn viljum veita þjóðinni en ekki láta einhverja einstaklinga sem tilheyra íhaldsflokkum innan húss eða utan ráða því hvað við setjum á dagskrá stjórnmálanna. Svo eru menn að leika sér að tölum til að ýta undir falsfréttir, til að vekja hjá þjóðinni einhver tilfinningaviðbrögð. Við missum allt viðskiptafrelsi - það kemur ekki á óvart. Evrópusambandið er að því leyti til tollabandalag, það á ekki að vera ný frétt fyrir fólk. En hvað felst í viðskiptafrelsi? Viðskiptafrelsi felst í miklu meiru en því einu að gera viðskiptasamninga, fríverslunarsamninga. Við horfum á Dani, þessa miklu hönnunarþjóð. Það skiptir Dani máli að semja við þjóðir. Búa Danir við skert viðskiptafrelsi? Þjóðverjar, með alla sína bílaframleiðslu og iðnaðarframleiðslu - er viðskiptafrelsi Þjóðverja skert? Þar skiptir máli hvernig þjóðir beita sínu frelsi. Það er áhugavert, talandi um tölur, að sjá að við Íslendingar höfum gert 32 samninga. Þar af höfum við gert 27 samninga, fríverslunarsamninga, í gegnum EFTA eða EES-samninginn. Íslendingar hafa sjálfir gert Hoyvíkur-samninginn og samninginn við Grænlendinga. Utanríkisráðuneytið hefur sem sagt treyst sér til að gera tvo til fimm samninga og það heitir að nýta hið mikla sjálfstæði og fullveldi. Ég spyr bara: Treystir utanríkisráðherra sér ekki til að semja? Kann hann ekki að nýta svigrúmið? Hvar er síðan þetta hefta viðskiptafrelsi innan Evrópusambandsins? Hvar er það? Evrópusambandið hefur gert 55 samninga. Við erum með 32, þar af 27 þar sem við erum að halda í, að teika, ef við slettum, EFTA og EES. Við þorum að semja sjálf við fimm aðila. Getur verið, eins og ég segi, að utanríkisráðherra kunni ekki eða vilji ekki semja, þori ekki að semja, eða erum við kannski ekki efst á lista allra þessara þjóða í samningagerð? Getur verið að hagsmunum Íslands sé betur borgið með fleirum í stað þess að vera einir? Getur verið að það sé málið? Það er það sem við í Viðreisn viljum m.a. vinna að og stuðla að, þ.e. að þjóðin verði upplýst um, að það verði kortlagt, hvort hagsmunum okkar Íslendinga sé betur borgið í fjölþjóðasamstarfi eða í tvíhliða fríverslunarsamstarfi. Ekki virðist ríkisstjórnin vilja nýta sér það svigrúm sem hún hefur eða þá að hún kann það ekki. Það sem við leggjum áherslu á er að varðveita svigrúmið, halda opnuninni í staðinn fyrir að loka eins og stjórnarflokkarnir vilja og aðrir flokkar sem eru á móti Evrópusambandinu. Við segjum: Við treystum þjóðinni til að stíga þetta skref. Ef hún segir já einu sinni getur hún aftur ákveðið hvort samningurinn sem næst sé henni hagfelldur eða ekki. Norðmenn hafa fengið tækifæri tvisvar, þeir hafa tvisvar fellt með 20 ára millibili, en ríkisstjórnir Norðmanna hafa treyst þjóðinni til að taka afstöðu. Alvarlegra er það nú ekki. Hins vegar er alvarlegt að upplifa vantraust og vantrú íhaldsafla hér á þingi sem utan hvað það varðar að veita þjóðinni á endanum þetta vald. Við treystum þjóðinni. Við teljum þetta mál vera mikilvægt til skemmri og lengri tíma fyrir íslenska þjóð, unga sem aldna: Núna fyrir Ísland.
Virðulegur forseti. Jú, treysta þjóðinni og trúa á hana. Þá spyr ég, og ég spyr hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur: Hefði ekki verið betra að byrja á því hreinlega að spyrja þjóðina hvort hún vilji ganga í ESB, byrja á því. Og í framhaldi af því - ef þjóðin segði já, við viljum ganga í Evrópusambandið - fara þá í viðræður. Mér finnst einhvern veginn eins og verið sé að byrja á öfugum enda, byrja á því að fara í viðræðurnar og síðan að ætla að fara að greiða atkvæði um það hvort við ætlum að fara inn. Ég tel að það að fara í viðræðurnar verði bæði flókið og kostnaðarsamt. Ég sé engan tilgang í því að vera í viðræðum ef þjóðin vill ekki ganga í ESB. Þess vegna hefði verið kjörið að byrja bara á því að spyrja þjóðina: Viljið þið ganga í ESB? Ef þjóðin segir já þá færum við í viðræður.
Forseti. Ég þakka þessa spurningu. Ég vil undirstrika það og draga fram, eins og ég kom inn á áðan, að árið 2009 var það skoðun mín og er enn að við hefðum átt að spyrja þjóðina að því hvort hefja ætti ferlið. Það var ekki gert og ég held að það hafi verið mikil mistök. Við erum svolítið að leiðrétta það. Við sem erum þessu fylgjandi verðum líka að horfast í augu við það að ferlið hefur ekki verið afgreitt þannig að það gæti stutt við málið, þ.e. stutt við það að við gætum dregið fram sem flestar og mestar upplýsingar fyrir þjóðina. Ég held einmitt að umræðan um þetta mál okkar Viðreisnarfólks dragi fram hversu mikilvægt það er að afla upplýsinga, afla skilnings, kortleggja kostina og gallana áður en við leggjum af stað. Ég ætla ekki að láta fleipur og falsfréttir ráða því hvernig verður kosið um aðild. Ég vil að þjóðin fái tækifæri, alveg eins og ég sagði á sínum tíma, til að segja sitt í upphafi og ef hún segir já, að hún eigi líka lokasvarið. Ég held að það sé mjög farsælt ferli. Það er mjög gegnsætt ferli. Það þýðir að treysta þjóðinni til að taka ákvörðun um sína framtíð, um sína hagsmuni. Þannig að: Já, ég tel tvímælalaust að þetta sé rétta leiðin til að gera þetta. Ég vil minna á að enginn einn utanríkisráðherra getur dregið upp úr skúffu sinni plagg og sagt í þágu síns stjórnmálaflokks eða til heimabrúks: Heyrðu, nú ætlum við ekki að fylgja eftir þeirri þingsályktun sem var samþykkt á sínum tíma. Þingið þarf að koma að því. Þingið hefur aldrei dregið þessa þingsályktun til baka og við erum líka að vinna út frá því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hjó eftir því í umræðunni að talað var um að 30% þjóðarinnar vildu fara í þessar aðildarviðræður. Ég myndi þá segja að 70% væru hinum megin á ásnum. Þess vegna myndi ég segja að það hefði verið mun skilvirkara ef við hefðum farið út í það að spyrja þjóðina að því hvort hún vildi ganga í ESB. Það hefði þess vegna verið hægt að spyrja að því í framhaldinu hvort hún vildi þá hefja viðræður. Það hefði verið betra að fara þá leið. Það hefði kannski líka verið betra að þingið drægi þessa þingsályktun til baka. Meðan staðan er sú að 70% virðast ekki hafa áhuga á þessu en 30% virðast vera þarna inni þá get ég ekki séð hvernig við gætum réttlætt það að vera að fara í samningaviðræður með öllum þeim kostnaði og því veseni sem því fylgir. Það væri einhvern veginn tímaskekkja. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að það væri eiginlega sóun á tíma á meðan staðan er svona?
Virðulegi forseti. Enn og aftur tölur, ekki alveg á hreinu. Það eru 30% sem eru fylgjandi því að við sækjum um Evrópusambandið, 40% eru á móti, óákveðnir eru 30%. Enn og aftur sýnir þessi umræða að það er verið að leika sér hér að tölum í þágu málstaðar. Gott og vel, það er svo sem ekki nýtt af nálinni. En bara svo að því sé haldið til haga þá eru 30% með, 40% á móti og 30% eru óákveðin. Ég vil líka minna á það sem gerðist hér þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks ætlaði sér, til ákveðins heimabrúks eins og ég talaði um hér áðan, að draga umsóknina til baka. Þá þorðu menn ekki að fara með það í gegnum þingið. Það voru mótmæli hér úti. Það voru 57.000 sem skrifuðu undir þá yfirlýsingu að það ætti að halda áfram. Það sem við erum að reyna að segja, og ég vil hvetja fólk hér til að skoða, er hvort þetta geti ekki verið leiðin til að klippa okkur aðeins út úr þessari sjálfheldu sem við erum í, leyfa þjóðinni að kjósa um framhaldið. Það er í anda þess sem flokkur utanríkisráðherra lagði til á sínum tíma. Það er ekkert fjarri hugsjónum margra, sem eru þó andsnúnir Evrópusambandinu, að fara þá leið, leyfa þjóðinni að ákveða þetta. Þegar við lítum til Brexit held ég að þetta eigi að vera mjög mikið hagsmunamál fyrir ungt fólk, að dyrum sé ekki lokað eins og íhaldsflokkarnir vilja af því að þeir vilja loka dyrum. Það eru miklir hagsmunir fólgnir í því fyrir ungt fólk að halda þessu opnu. Við sáum það í Brexit að 70% þeirra sem voru 25 ára og yngri greiddu atkvæði á móti því að Bretland yfirgæfi fjölþjóðasamstarfið innan ESB, 70% af ungu fólki. [[Forseti hringir.]]Ég tel því mikilvægt að við sem erum komin á miðjan aldur og jafnvel vel það höldum tækifærum opnum fyrir unga fólkið en lokum þeim ekki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tækifærið til að taka þessi mál á dagskrá hér í dag og raunar í síðustu viku. Í sjálfu sér er áhugavert að fylgja málinu síðan eftir í þingnefnd eftir atvikum. Ég velti hins vegar fyrir mér, bara í ljósi þess sem ég les út úr ræðu hv. þingmanns og greinargerð með tillögunni, tveimur spurningum. Önnur spurningin er sú, bara forvitnilegt að vita það og hefur kannski einhver áhrif á það hvernig við metum tillöguna sem liggur fyrir um þetta núna, hvernig hv. þingmaður metur það hvers vegna aðildarferlið, sem vinstri stjórnin 2009–2013 hóf í þessum efnum, sigldi í strand. Hvert er mat hv. þingmanns á því að það ferli, sem var hafið í upphafi kjörtímabils vinstri stjórnarinnar 2009–2013, rann út í sandinn - og það rann út í sandinn áður en kom til kosninga, bara þannig að það sé rifjað upp?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður, sem er þingreyndur maður, spyr: Af hverju rann þetta út í sandinn? Stutta svarið er: Ég held að kattasmölun þáverandi forsætisráðherra hafi bara einfaldlega tekið mjög mikinn tíma. Við sáum að forystuflokkurinn sem nú er í ríkisstjórn hélt sig ekki við það sem samkomulag var um. Ég held að það hafi verið afar erfitt ástand og það eru aðrir hér í húsinu sem þekkja þá sögu betur. En ég held að það sé engin tilviljun að við erum að ræða þetta núna. Það er kannski einn þráðurinn hjá ríkisstjórninni sem við höfum, ríkisstjórn ákveðinna íhaldsflokka, að ekki megi hrófla við neinu. Það má ekki halda áfram með málið. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að ef við hefðum farið í þjóðaratkvæðagreiðsluna sem við töluðum fyrir, ég var flutningsmaður þeirrar tillögu að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu strax 2009, hefðum við ekki upplifað það öngstræti sem málið var komið í á milli þáverandi stjórnarflokka og hefur verið í síðan þá. Ég viðurkenni það alveg heiðarlega að þess vegna erum við m.a. að fara þá leið til að reyna að taka málið út úr þessari klemmu, út úr þessu öngstræti, hvort sem það var vinstri stjórnin á sínum tíma sem skóp það öngþveiti og síðan til viðbótar stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, til að reyna að klippa það út úr þessu öngstræti. Ég vil minna hv. þingmann á að í stjórnarsáttmála hinnar skammlífu ríkisstjórnar 2017, sem við studdum bæði, var einmitt ákvæði um Evrópumálin. Þá hefði þinginu alla vega hlotnast sú reisn [[Forseti hringir.]]að tala um málið og greiða atkvæði um málið. Það felur í sér ákveðna [[Forseti hringir.]]viðurkenningu á því að losa þurfti um þá klemmu sem málið var komið í.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég veit reyndar ekki alveg hvaða öngstræti hv. þingmaður er að tala um. Staðan er náttúrlega sú að undanfarin átta ár hefur enginn litið svo á að við værum í neinum viðræðum við Evrópusambandið og það hafa ekki verið neinar viðræður við Evrópusambandið í átta ár eða jafnvel lengur. Það sem ég er að reyna að kalla eftir er kannski það sem hv. þingmaður kom inn á að hluta til. Ástæðan fyrir því að málið sigldi í strand á kjörtímabilinu 2009–2013 var auðvitað sú að það var enginn sérstakur stuðningur við málið. Það var enginn sérstakur stuðningur við það í þáverandi ríkisstjórn, hún var alveg tvíklofin í þessu og stjórnarandstaðan að stærstum hluta til á móti ferlinu. Ályktunin sem ég dreg af þessu er að það sé frekar óskynsamlegt að fara út í svona leiðangur nema það sé sæmilegur pólitískur stuðningur og pólitískur þungi á bak við ferlið. Í svona ferli þarf að taka fullt af ákvörðunum sem geta verið erfiðar og geta reynt á pólitíska niðurstöðu í málum. Og ef farið er af stað, án þess að einhver pólitískur stuðningur sé við það, þá held ég að það fari bara eins og það fór veturinn 2012–2013 þegar aðildarferlið var sjálfdautt löngu áður en ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tók við.
Virðulegi forseti. Þessu máli hefur verið haldið jafnt og þétt á lofti alveg frá því að því var vísvitandi strandað. Það hefur alltaf verið mikill stuðningur við málið meðal þjóðarinnar, a.m.k. að klára aðildarferlið, að þjóðin fái tækifæri til að skoða málið. Ég skil það ekki enn þann dag í dag af hverju ágætir menn og konur eru á móti því að þjóðin fái tækifæri til að sjá samninginn, meta hagsmuni sína. Af hverju er íslenska þjóðin verr til þess fallin en norska þjóðin sem hefur fengið að gera það í tvígang? [[Gripið fram í.]]Af hverju eru menn svona hræddir við það? Ég verð líka að segja að ríkisstjórnir og þingmenn utan Sjálfstæðisflokksins hafa unnið að því að koma málinu aftur á dagskrá, aftur og aftur, en alltaf í mjög harðri andstöðu ákveðinna hópa og að mínu mati eru hagsmunir þjóðarinnar settir skör lægra en pólitískir hagsmunir flokkanna. Menn rísa upp á afturlappirnar við það eitt að við setjum þetta mál á dagskrá á svona hógværan hátt, aðeins að spyrja þjóðina og svo fáum við kannski aftur tækifæri til að spyrja. Þá rísa allir upp á afturlappirnar einhverra hluta vegna. Ég verð að segja að í þessu samhengi koma orð Ásgeirs Jónssonar seðlabankastjóra mér í hug, um að sérhagsmunahópar hafi hér mikil völd. Ég held að hægt sé að tengja það beint við þetta mál.
Forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um undirritun og fullgildingu valfrjálsrar bókunar við alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Ég mæli fyrir þessari þingsályktunartillögu fyrir hönd hv. þingkonu, Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur, sem er fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögunnar, vegna þess að ég var í fæðingarorlofi. Ég lagði þessa tillögu fram á 147. þingi, 148., 149. og á 150. þingi, sem var síðasta þing, og er nú að mæla fyrir henni í fimmta sinn. Það er gaman að segja frá því að á 149. þingi, á þarsíðasta þingi, fékk þessi þingsályktunartillaga ágæta umfjöllun í utanríkismálanefnd þar sem komu margir gestir. En einhverra hluta vegna var ekki hægt að klára hana, enda hefur hún sofnað í nefnd þrisvar sinnum hingað til. Vonandi fær hún afgreiðslu hér í fimmta skiptið sem hún er lögð fram. Alþjóðasamningur um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, sem ég mun héðan í frá kalla samninginn til að auðvelda mál mitt, var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 16. desember 1966, undirritaður fyrir Íslands hönd 30. desember 1968 og fullgiltur 22. ágúst 1979. Í inngangsorðum samningsins segir að þau ríki sem séu aðilar að samningnum hafi í huga að viðurkenning á meðfæddri göfgi mannsins og jöfnum óaðskiljanlegum réttindum allra manna sé grundvöllur frelsis, réttlætis og friðar í heiminum. Í inngangsorðum samningsins viðurkenna aðildarríki hans að sú hugsjón að menn séu frjálsir og óttalausir og þurfi ekki að líða skort rætist því aðeins að sköpuð verði skilyrði til þess að allir geti notið efnahagslegra, félagslegra og menningarlegra réttinda, jafnt sem borgaralegra og stjórnmálalegra réttinda. Með fullgildingu samningsins á Íslandi var ákveðnum efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum mannréttindum veitt vernd sem þau höfðu ekki notið áður. Með fullgildingu samningsins var stigið mjög stórt skref í sögu mannréttindaverndar hérlendis. Á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 2008 var samþykkt valfrjáls bókun við samninginn sem fól í sér stofnun kærunefndar sem starfar samkvæmt samningnum og hefur úrskurðarvald gagnvart samningsaðilum um brot gegn ákvæðum samningsins. Vinna við bókun þessa hefur staðið yfir síðan á 10. áratug síðustu aldar, en eftir að hún var samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hófst undirritun árið 2009 og síðan þá hafa 49 ríki undirritað bókunina. Þar af hafa 24 ríki gerst aðilar að henni. Kæruleiðin sem kveðið er á um í bókuninni hefur verið virk síðan 2013 og hafa nú fyrstu úrskurðir fallið. Árið 1979 fullgilti Ísland tvo alþjóðasamninga Sameinuðu þjóðanna. Þar var annars vegar um að ræða alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og hins vegar um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Samhliða fullgildingu alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi var valfrjáls bókun fullgilt við samninginn sem kom á fót kærunefnd og nefnist hún mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Nefndin starfar þó aðeins samkvæmt alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og tekur þannig aðeins á úrlausnarefnum er varða fyrstu kynslóðar mannréttindi. Með fullgildingu valfrjálsrar bókunarinnar yrði komið á fót sambærilegri kærunefnd fyrir brot gegn þeim samningi og myndu efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi þannig hljóta aukna vernd sambærilega þeirri sem gilt hefur um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi síðan 1979. Á árunum 2016–2017 fór fram allsherjarúttekt mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna á stöðu mannréttindamála á Íslandi. Í skýrslunni var farið yfir það hvernig íslensk stjórnvöld hafa fylgt eftir tilmælum fyrri úttektar Sameinuðu þjóðanna og greint frá því til hvaða aðgerða hefur verið gripið til að bæta stöðu mannréttindamála á Íslandi. Í úttektinni var bent á að Ísland hefur fullgilt allar valfrjálsar bókanir við þá mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem það er aðili að, nema bókun við alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, samning gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og þriðju bókun við barnasáttmálann. Í allsherjarúttektinni voru íslensk stjórnvöld hvött til að fullgilda valfrjálsa bókun við samninginn sem hér um ræðir en ekki var tekin nein sérstök afstaða til þess í skýrslu stjórnvalda um allsherjarúttekt Sameinuðu þjóðanna á stöðu mannréttinda sem gefin var út 2016 hvort stjórnvöld stefndu að undirritun og fullgildingu bókunarinnar. Ljóst er að á undanförnum árum og áratugum hefur vægi efnahagslegra, félagslegra og menningarlegra réttinda aukist mjög mikið. Með undirritun og fullgildingu valfrjálsu bókunarinnar við samninginn mætti stuðla að aukinni vernd þessara réttinda og komið yrði á sambærilegri kæruleið fyrir þau réttindi sem varin eru í alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Það er orðið mjög langt síðan Ísland varð aðili að þessum samningi og staðfesti mikilvægi réttindanna sem hann verndar, bæði með breytingum á lögum og stjórnarskrá, en einnig fyrir dómstólum. Ef við undirritum og fullgildum valfrjálsu bókunina við samning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi verður kærunefndinni, sem starfar samkvæmt samningnum, kleift að taka við erindum frá einstaklingum á Íslandi. Þá stigjum við skref til að auka vernd þessara mikilvægu réttinda sem eru efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Forseti. Mig langar til þess að ljúka erindi mínu hér með því að lesa úr umsögn sem Landssamtökin Þroskahjálp sendu inn við málið fyrir þremur þingum síðan. Þar segir, með leyfi forseta: „Stundum er talað um borgaraleg og stjórnmálaleg mannréttindi og efnahagsleg og félagsleg mannréttindi. Öll þessi mannréttindi, stjórnmálaleg, borgaraleg, efnahagsleg og félagsleg, eru þó samtengd og hvert öðru háð. Ef lágmarksþörfum einstaklings til framfærslu er til að mynda ekki fullnægt er augljóst að tækifæri hans til að nýta tjáningar- og félagafrelsi sitt eru mjög mikið skertir og ef einstaklingur fær ekki tækifæri til að eignast heimili er augljóst að möguleikar hans til einkalífs eru afar takmarkaðir og svona mætti lengi telja. Efnahagsleg og félagsleg mannréttindi og borgaraleg og stjórnmálaleg mannréttindi eru því ein órjúfanleg heild.“ Það er alveg orðið tímabært að við gefum þessum mikilvægu réttindum, sem eru efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, sama vægi og öðrum réttindum. Því vona ég að við náum á þeim stutta tíma sem eftir er af þessu þingi að klára þetta mál sem er búið að fá mjög góða gesti og góða umfjöllun í nefnd. Það er engin ástæða til þess að klára það ekki núna, loksins. Eins og ég segi er þetta í fimmta skiptið sem þetta mál er lagt fram og það hlýtur að vera að galdratala.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um bann við olíuleit, eins og það myndi heita á skýrri íslensku en heitir langlokunafni, þökk sé því hvað lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolefnis heita. Ég varð dálítið hugsi þegar ég horfði á fréttir í gær, en þá var þess minnst að í gær voru 35 ár frá óhappinu í Chernobyl, stærsta kjarnorkuslysi sögunnar sem markaði þáttaskil í afstöðu almennings og stjórnvalda um allan heim til kjarnorkunnar. Ég varð hugsi vegna þess að viku áður voru ellefu ár frá óhappinu á Deepwater Horizon-borpalli olíufélagsins BP á Mexíkóflóa, sem er stærsta olíuslys sem orðið hefur á hafi í mannkynssögunni. Deepwater Horizon-borpallurinn sökk til botns og í fjóra mánuði og fjóra daga flæddi hráolía óhindrað úr borholu um 1.500 metra undir yfirborði sjávar út í Mexíkóflóa og olli þar gríðarlegri eyðileggingu á lífríki og náttúru. Það sem er svo sláandi við þennan samanburð er að almenningur og stjórnvöld hafa ekki snúið baki við hugmyndinni um olíuleit jafn rækilega og gerðist varðandi kjarnorku árið 1986 í kjölfar óhappsins í Chernobyl, heldur þvert á móti stendur nú til á þessu ári að BP taki í notkun nýjan olíuborpall á Mexíkóflóa. Og það eru fleiri í pípunum. Þetta olíufélag ætlar að stórauka framleiðslu á svæðinu. Það er nú kannski kaldhæðni örlaganna að fyrsti nýi olíuborpallur þeirra á svæðinu mun tappa olíu af lind sem ber nafnið Mad Dog, eða, með leyfi, óður hundur. Það er kannski við hæfi því að það er óðs manns æði að leggja í framkvæmdir af þessu tagi árið 2021 eftir allt sem við vitum varðandi áhrif jarðefnaeldsneytis á loftslagið og eftir það sem Deepwater Horizon sýndi okkur að gæti gerst ef illa færi við olíuvinnslu á hafi úti. Það er einnig kaldhæðni örlaganna að rétt mánuði áður en Deepwater Horizon-óhappið varð samþykkti ríkisstjórn Íslands að setja í gang útboð á olíuleitarleyfum úti fyrir Íslandsströndum á Drekasvæðinu svokallaða, ekki þó í neinu tómarúmi því að ári áður sagði þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Kolbrún Halldórsdóttir, að þetta væri hreint afleit hugmynd. Fólki var auðvitað ljóst árið 2009 að það að fara að reka olíubor ofan í hafsbotninn 1.500 metra undir yfirborði sjávar, mörg hundruð kílómetra frá landi, væri slæm hugmynd. Þegar ofan á bætist það að við stöndum á krítískum tímapunkti í baráttunni gegn loftslagshamförum er ekki verjandi að fara í slíkar framkvæmdir. Þetta frumvarp hefur tekið nokkrum breytingum frá því að það var fyrst lagt fram á 149. löggjafarþingi. Þá var lagt til að frysta lög um olíuleit þannig að ekki mætti taka til afgreiðslu umsóknir um vinnslu eða leit að jarðefnaeldsneyti meðan styrkur koltvísýrings í andrúmslofti væri yfir 350 ppm. Það er sú tala sem loftslagsvísindamaðurinn. James Hansen viðraði á svipuðum tíma og Chernobyl-slysið átti sér stað sem ákveðinn jafnvægispunkt í efnafræði lofthjúpsins, sem mörkin sem mannkynið þarf að ná styrk koltvísýrings undir til að við getum talist eiga nokkuð örugga framtíð. Styrkurinn sem James Hansen segir að þurfi að fara undir 350 ppm fór í fyrsta sinn í sögu mannkyns yfir 420 ppm í byrjun þessa mánaðar. Eftir því sem þessi styrkur verður meiri þeim mun erfiðara verður að ná tökum á loftslagsvandanum til frambúðar. James Hansen sagði fyrir nokkrum árum að ef ekkert yrði að gert fyrir árið 2021, árið í ár sem sé, gæti tekið kannski 200 ár að ná styrknum aftur undir 350 ppm. Í ljósi þess að fyrra frumvarp lagði í raun til algjört stopp við olíuleit við Ísland er það nú lagt fram í breyttri mynd sem gengur einfaldlega út á það að lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis falli úr gildi með ákvæði til bráðabirgða um að ráðherra geri tillögur um breytingar á öðrum lögum sem nauðsynlegar eru í framhaldi af lögfestingu á banni við leit og vinnslu jarðefnaeldsneytis. Virðulegur forseti. Þó að öll lönd heims hafi komið saman ítrekað og samþykkt að aðgerða sé þörf til að taka á loftslagsvandanum þá er dálítið langt að bíða þeirra aðgerða og sjá eitthvað gerast í raun og veru. Þannig er t.d. umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna búin að taka saman hvaða plön stærstu olíuframleiðsluríkin eru með og nýjar hugmyndir um olíuvinnslu. Ef þær hugmyndir sem þegar eru á teikniborðinu eru teknar saman og verða að veruleika mun olíuframleiðsla aukast um 2% á ári. Það sem þarf hins vegar að gerast til sú sviðsmynd haldist sem gengið er út frá í Parísarsamkomulaginu er að olíuframleiðslan dragist saman um 4% á ári. Þessi lönd eru öll aðilar að Parísarsamkomulaginu, en framleiðsluaukning þeirra verður til þess að þau munu framleiða 120% umfram það sem þarf til að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins um 1,5°C hlýnun. Hvað skýrir þetta annað en von um skammtímagróða og algjör blinda á þá heildarhagsmuni sem eru undir í loftslagsmálum? En þó eru breytingar í vændum. Alþjóðabankinn t.d. og ýmsar alþjóðlegar fjármálastofnanir eru farin að ráða frá fjárfestingum í vinnslu jarðefnaeldsneytis. Það stafar ekki endilega af siðferðilegum ástæðum heldur einfaldlega köldu raunveruleika- og hagsmunamati vegna þess að innviðir í olíuiðnaði standa lengi. Olíuborpallarnir sem BP ætlar að taka í notkun á Mexíkóflóa á næstu árum munu hver um sig verða starfræktir í 20–30 ár hið minnsta. Framleiðslan mun halda áfram og þessi framleiðsla mun leita að eftirspurn til að svala. Annars standa fjármagnseigendurnir sem eru á bak við þessa innviði frammi fyrir því að tapa fé. Þetta er það sem er kallað „carbon lock-in“ í alþjóðlega umhverfinu, ég kann ekki almennilega íslenska hugtakið yfir það, virðulegur forseti, ég biðst forláts. Þrátt fyrir að alþjóðastofnanir mæli gegn því að fjárfestingum sé beint í átt að olíuiðnaði þá skortir olíubransann svo sem ekkert pening sem sést t.d. á því að BP er á að fullu við að auka við olíuframleiðslugetu sína á sama tíma reyndar og BP, eins og önnur olíufyrirtæki, er á fullu að grænþvo sig. Það er kannski hættulegasta staðan sem við stöndum frammi fyrir í dag. Svo að ég vísi í aðra alþjóðlega skýrslu, herra forseti, þá kom nýlega út stutt skýrsla sem heitir Banking on Climate Chaos. Þar eru teknir saman stærstu bankar og fjármálastofnanir sem fjármagna uppbyggingu í olíuiðnaði og hafa gert síðustu árin. Þar er um að ræða fjárfestingar frá 60 bönkum upp á um 3.800 milljarða frá því að Parísarsamkomulagið var gert. En þessir milljarðar eru ekki veittir bara hvert sem er. Það kemur fram í skýrslunni að meira en helmingur af þessum 60 bönkum setur t.d. mörk við það hvort þeir fjármagni olíu- og gasleit á norðurslóðum. Þetta er mikilvægt fyrsta skref í átt að því að hætta þessari framleiðslu. Norðurslóðir eru viðkvæmari en önnur svæði heimsins fyrir bæði loftslagsbreytingum og þeim umhverfisáhrifum sem verða beint af olíuframleiðslunni þannig að hér er fyrsta skrefið tekið af hálfu fjármálastofnananna. En stjórnvöld á norðurslóðum eru á allt öðrum stað. Tökum t.d. Noreg, eitt stærsta olíuframleiðsluríki heims og ríki sem er með mikil áform um frekari uppbyggingu olíuframleiðslu á næstu árum og áratugum. Síðastliðið haust var t.d. opnað fyrir útboð í svæði á Barentshafi, einu nyrsta hafsvæði Noregs, svæði sem ætti að vera lokað fyrir frekari leit ef Norðmönnum væri alvara með því að segjast ætla að sýna metnað í loftslagsmálum. En þá sagði olíu- og orkumálaráðherrann Tina Bru að samfélagið þyrfti þetta til að viðhalda atvinnustigi og verðmætasköpun fram á við. Þetta stóð í fréttatilkynningu norska stjórnarráðsins með útboðinu. Aftur, herra forseti, er það skammsýnin, skammtímagróðinn sem kitlar. Tina Bru sagði þetta á svipuðum tíma og hæstiréttur Noregs hafnaði kröfu umhverfisverndarsinna um að áframhaldandi olíuleit stangaðist á við stjórnarskrárvarinn rétt fólks til heilnæms umhverfis. Þessi staða öll, þessi dómur og þessi áform varpa svo vandræðalega skýru ljósi á þá stöðu sem Noregur er í, að segjast vera leiðandi í loftslagsmálum en halda á sama tíma ótrauður áfram að leita að meiri olíu. Svo tók orkustofnun Noregs sig til núna um áramótin og úthlutaði 61 leyfi til olíu- og gasleitar, 34 í Norðursjó, þremur í Barentshafi og víðar. Equinor-olíufélagið, sem einu sinni hét Statoil, segist vera á grænni vegferð, alveg eins og BP segist vera. Equinor er t.d. með sjálfbærnistefnu sem gengur út á að tífalda hlut endurnýjanlegrar orku fyrir árið 2026. En það er greinilega tíföldun upp úr mjög lágri tölu vegna þess að endurnýjanleg orka verður ekki nema 4% af framleiðslu Equinor á þeim tímapunkti. Í viðleitni sinni til að verða grænasta olíufélagið þá ætlar Equinor líka að draga úr losun koltvísýrings við framleiðsluna sjálfa, um helming fyrir hvert fat af olíu. En hins vegar ætlar fyrirtækið að auka olíuframleiðslu um 300% til ársins 2030. Losun koltvísýrings við framleiðslu olíu er bara brot af þeirri losun sem verður síðan af bruna olíunnar sjálfrar. Equinor opnaði með pompi og prakt í október 2019 nýjan olíuborpall sem er með einna lægsta kolefnisfótspor framleiðslu sem um getur vegna þess að borpallurinn er tengdur með sæstreng til lands og fær þannig rafmagn frá vatnsaflsvirkjunum. En þegar þessi borpallur, Johan Sverdrup, kemst í fullan rekstur mun hann auka framleiðslu Noregs um þriðjung. Hann var ræstur í október 2019. Johan Sverdrup framleiðir um 500.000 tunnur af olíu á dag og þegar sú olía brennur losar hún um 215.000 tonn af koltvísýringi - ég lék mér að því að reikna þetta aðeins. Losun Íslands allt árið 2019 jafngilti 22 daga framleiðslu Johans Sverdrups, en losunin bókfærist ekki hjá Noregi vegna þess að olían er flutt úr landi og brennd í öðrum löndum. Noregur ber þó siðferðilegu ábyrgðina á því að setja þessa mengandi vöru á markað, búa til framboðið sem kallar á eftirspurn. Herra forseti. Það er kannski freistandi að spyrja, fyrst olíuútboð Íslands eru um garð gengin og það er enginn að leita að olíu á Drekasvæðinu lengur, hvort það sé ekki óþarfi að vera eitthvað að pota í þennan bókstaf í lagasafninu sem segja má að sé dauður. En þegar mælt var fyrir þessu máli síðast og það var sent út til umsagnar barst umsögn frá Orkustofnun Íslands sem vakti mér nokkurn ugg. Þar á bæ virðist fólk bara vel til í að skoða þann möguleika að leita að olíu á Drekasvæðinu, eða var það alla vega árið 2019. Þar var talað um að hætt væri við að aðrar þjóðir myndu líta á ákvörðun um að hætta við olíuleit sem sýndarmennsku af Íslands hálfu og að það væri pólitísk áhætta að eftirláta markaðinn löndum þar sem lýðræði og mannréttindi eru langt frá okkar viðmiðum um hvað er ásættanlegt. Þannig að vegna þess að Sádi-Arabía er lýðræðislega illa statt sé betra að Ísland og Noregur takmarki ekki vinnslu á olíu og gasi. Ég vona að þetta viðhorf Orkustofnunar muni breytast með nýjum orkumálastjóra sem tekur við núna á vordögum, vitandi að Halla Hrund Logadóttir sem mun taka við embætti er með sterkan bakgrunn í sjálfbærnifræðum og málefnum norðurslóða. En til að tryggja það og geirnegla að ekki verði farið í einhverjar æfingar á Drekasvæðinu í framtíðinni er hreinlegast að samþykkja þetta frumvarp og nema lög um olíuleit einfaldlega úr gildi. Í rauninni finnst mér skrýtnast við þetta mál að ég þurfi að leggja það fram, ásamt öðrum reyndar. Svo ég telji það saman þá erum við sex þingmenn Pírata og þrír þingmenn Samfylkingar saman á málinu. En þetta er svo borðleggjandi mál að ég skil ekki að ríkisstjórnin sé ekki löngu búin að fella þessi lög úr gildi á þeim langa tíma sem hún hefur haft til þess á kjörtímabilinu. Bann við olíuleit er t.d. ein af einföldustu og skýrustu kröfum föstudagsverkfallanna sem átt hafa sér stað hér í tvö ár þar sem ungt fólk hefur kallað eftir aðgerðum strax, en þau hafa þurft að bíða ansi lengi eftir aðgerðum. Sá hópur átti fund með ríkisstjórninni fyrir einu og hálfu ári og lagði fram lista af aðgerðum sem grípa mætti til, eins og að lýsa yfir neyðarástandi, banna olíuleit og ýmislegt annað. Ekkert af því hefur náð fram að ganga. Þegar ríkisstjórnin talar fyrir metnaðarfullri stefnu í loftslagsmálum þarf hún líka að sýna hana. Og ein af þeim leiðum sem eru til staðar til að sýna metnaðinn er að breyta lögum. Þá er hægt að nefna að formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins voru ansi hreykin þegar þau sögðu í blaðagrein um daginn að í nýrri orkustefnu settum við Íslendingar okkur það markmið að verða óháð jarðefnaeldsneyti ekki síðar en 2050. Í því samhengi er auðvitað út úr öllu korti að ætla að framleiða jarðefnaeldsneyti á sama tíma og við erum að reyna að gera okkur óháð því. En það sem þetta mál snýst líka um, herra forseti, er að Ísland standi undir nafni sem framsækið ríki í loftslagsmálum. Það myndi líka gefa okkur sterkari stöðu þegar við tölum við vini okkar, olíufíklana, sem enn halda að það sé í boði að tappa af nýjum og nýjum olíulindum á sama tíma og þeir tala fyrir aðgerðum í loftslagsmálum. Varðandi aukna olíuframleiðslu í heiminum á Ísland að tala skýrt á alþjóðavísu, segja stopp, segja stopp strax.
Herra forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um breytingu á embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins. Nýlega var samþykkt frumvarp hér í þingsal og lögin taka gildi 1. maí. Einhverjum gæti því fundist undarlegt að ég væri að mæla fyrir breytingu í aðra átt á embætti skattrannsóknarstjóra. Þetta þingmál hefur verið á dagskrá nokkurra þingfunda og var á dagskrá áður en stjórnarfrumvarpið, um að renna skattrannsóknarstjóra undir Skattinn, kom til atkvæðagreiðslu hér í salnum. Ég ákvað þó að halda því til streitu að mæla fyrir þessu máli þó það væri ekki nema bara til að sýna að það er þessi leið sem ég og flutningsmenn, sem er þingflokkur Samfylkingarinnar, hefðum viljað fara og við gagnrýnum það hvernig staðið var að hinum lögunum sem voru samþykkt hér og taka gildi 1. maí. Þar virtist útgangspunkturinn vera, þegar kom að þeim hluta þeirra laga sem snúa að stofnanagerðinni og málsmeðferðum, að það þyrfti bara að velja um það hvort skattrannsóknarstjóri ætti að fara undir Skattinn eða undir héraðssaksóknara. Ég er sammála því að það var þó illskárra að renna skattrannsóknarstjóraembættinu undir Skattinn en að fara í hina áttina en allra best hefði verið að fara þá leið sem ég er hér að mæla fyrir, sem er að embættinu verði veitt ákæruvald og heimild til saksóknar í þeim málum sem það rannsakar. Þessi þingsályktunartillaga gengur út á það að embætti skattrannsóknarstjóra sé enn þá sjálfstætt embætti en ekki deild inni í Skattinum eins og það verður núna frá 1. maí. Á 150. þingi mælti ég fyrir svipaðri þingsályktunartillögu sem gekk út á það sama sem ekki náði fram að ganga. Ég á ekki von á því að þessi þingsályktunartillaga nái fram að ganga. Hins vegar er það þá bara algerlega á hreinu, og enginn velkist í vafa um það, að það er þessi leið sem ég hefði viljað fara og við í Samfylkingunni. Við hefðum viljað styrkja embætti skattrannsóknarstjóra en ekki veikja það og draga úr því tennurnar eins og ég skil lögin sem taka gildi nú 1. maí. Það er verið að milda refsingar, dreifa sérþekkingu og þar fyrir utan eru lögin mjög óskýr og ég spái því að það komi upp mikil vandræði við framkvæmdina. Í meira en aldarfjórðung hefur reglulega verið vakin athygli á nauðsyn þess að uppræta augljósan tvíverknað í rannsókn á skattsvikum og efnahagsbrotum og útgáfu ákæra á því sviði. Það hefur verið talað um þetta í þingmálum sem og mörgum skýrslum og greiningum. Fyrirkomulagið hér á landi er seinvirkt og kostnaðarsamt og hvorki hinu opinbera né meintum sakborningum í hag. Með löngum málsmeðferðartíma vex auk þess hættan á að réttarspjöll verði sem leiði til mildari dóma en ella eða jafnvel sýknu eins og dæmi eru um. Við höfum horft á það í stórum málum sem skattrannsóknarstjóraembættið hefur verið að glíma við, t.d. í Panama-skjölunum, að það náðist ekki að vinna úr öllum þeim málum og hefði mátt styrkja embættið enn frekar til þess að taka á þeim málum. Sama má segja um fjárfestingarleið Seðlabankans. Vegna fjárskorts og manneklu náðist ekki að vinna úr þeim málum eins og besti kostur hefði verið og það mun auðvitað alls ekki gerast þegar embættið er komið sem deild undir Skattinn, hef ég trú á. Ég vona auðvitað að ég hafi rangt fyrir mér en því miður eru allar líkur á að svo sé ekki. Samkvæmt upplýsingum frá skattrannsóknarstjóra er það svo að þrátt fyrir að málum frá embættinu sé samkvæmt orðanna hljóðan vísað til rannsóknar héraðssaksóknara sé almennt ekki um að ræða rannsókn málanna frá grunni hjá því embætti heldur séu rannsóknirnar alla jafna reistar á þeirri rannsókn sem skattrannsóknarstjóri hefur framkvæmt og lýst er í skýrslu hans vegna viðkomandi máls. Þannig hefur það verið og þannig er það núna, fram til 1. maí, að öll mál, smá og stór, eru rannsökuð af skattrannsóknarstjóra og það tryggir ákveðna samfellu. En þegar nýju lögin taka gildi þá verður það ekki þannig heldur leikur bara vafi á því hver á að fara með stóru málin og það leikur líka vafi á því hvernig á að meta hvaða mál eru stór og hver eru smærri sem mættu fara í sektarmeðferð. Eins og ég hef sagt, forseti, hefur það verið sagt í nokkrum útgefnum skýrslum að best af öllu væri að gefa skattrannsóknarstjóra ákæruvald til að flýta fyrir málunum og það væri óþarfa tvíverknaður að héraðssaksóknari tæki málin upp og kalli aðila til sín öðru sinni. Það tefur. Þetta hefur líka orðið til þess að á borði héraðssaksóknara hefur bunkinn staflast upp og það er auðvitað vandinn í málinu. En til þess að leysa það hefðum við í Samfylkingunni viljað styrkja skattrannsóknaembættið til að ljúka málunum með ákæruvaldi en ekki minnka þennan stabba með því að milda refsingar við skattalagabrotum eins og meiri hlutinn hefur ákveðið að gera og þau lög taka gildi 1. maí eins og ég hef áður komið að í þessari ræðu. Herra forseti. Lítandi til reynslunnar og lítandi til þeirra skýrslna sem fjallað hafa um þessi mál held ég að skynsamlegast væri að styrkja skattrannsóknir hér á landi með því að veita embætti skattrannsóknarstjóra ákæruvald og heimild til saksóknar. En eins og ég sagði áðan, forseti, þá er nýbúið að samþykkja lög í allt aðra átt, því miður. En ég vænti þess þó að þar sem þessi þingsályktunartillaga fer til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að hún verði tekin þar til umfjöllunar. Það skorti nefnilega á, þegar verið var að undirbúa frumvarpið um að renna skattrannsóknaembættinu undir Skattinn, að stillt væri upp þessum tveimur kostum, hvort betra væri að fara í þá átt sem ég hef mælt fyrir hér eða að leggja stofnunina niður og færa annaðhvort undir Skattinn eða undir héraðssaksóknara. Það skorti að skoða þá leið almennilega sem þó hefur verið mælt með af mörgum fagmönnum sem fara með þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég og hv. þingmaður tölum enn einu sinni um þetta mál, þetta er allt af sama meiði. Þessi þingsályktunartillaga er, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns, alveg þvert á nýsamþykkt lög. Samfylkingin er nokkuð einangruð í þessu máli og ég tel rétt að koma því að hér, vegna þess að það gætir svolítils misskilnings, ég tók eftir því í leiðara í Kjarnanum fyrir einhverjum dögum, þar sem þessi misskilningur endurómar allur, um að Sjálfstæðisflokkurinn eða stjórnarflokkarnir séu hér að reyna að draga tennurnar úr skattrannsóknum og skatteftirliti með lögunum sem eru nýsamþykkt. Það er öðru nær. Það frumvarp og þau lög eru byggð á niðurstöðu starfshóps allra helstu sérfræðinga á þessu sviði varðandi skattrannsókn, skatteftirlit, saksókn, ákæruvald og einhverju leyti dómstóla, ef ég man rétt - sérfræðingar í ráðuneytinu, allir komu að þessu. Hugsunin var einfaldlega sú að bæta skatteftirlit og skattrannsóknir. Það er tilgangurinn. Þessi umræða Samfylkingarinnar er svolítið af sama meiði og var þegar sameina átti, og var sameinað, Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Þá töldu menn í þeim þingflokki að verið væri að draga úr eftirliti á fjármálamarkaði. Það held ég að sé alrangt líka. Varðandi tillöguna sjálfa geri ég í sjálfu sér ekki athugasemd við það að menn telji að eitthvað sem heitir skattrannsóknarstjóri fari með ákæruvald. Menn geta alveg haft þá skoðun. En með því að sameina skattrannsóknarstjóra og Skattinn var hugsunin sú að tryggja það með betri hætti, með sameinuðum kröftum þessara tveggja aðila, að öll álagning sé rétt og beita sektum og álagi þegar svo er ekki. Svo eru til önnur mál, sem við getum sagt að séu ekki bara brot á skattalögum heldur brot á almennum hegningarlögum, brot á 262. gr. almennra hegningarlaga. Slíkum skattalagabrotum, sem heyra undir hegningarlagaákvæðið, fylgja oft og iðulega önnur brot sem geta verið tengd skipulagðri glæpastarfsemi, peningaþvætti o.s.frv. Mín skoðun er sú að það sé ekki sniðugt í þessu tilviki að í öllum skattalagabrotum, sem byrja kannski sem venjuleg skattrannsókn, fari sá sem er að skoða það með ákæruvald. Ég lít svo á að sakamálarannsókn sé talsvert annað fyrirbæri og saksókn enn frekar. Ég sé það ekki fara vel saman að rannsóknaraðilum Skattsins verði fært slíkt vald í hendur. Ég held að það yrði til skaða og raunverulega enn frekar geta eyðilagt mál sem koma fyrir dóm. Nú ætla ég svo sem ekkert að fullyrða um það. Ég horfi ekki á nýsamþykkt lög sem einhvers konar tvíverknað. Það eru annars vegar mál sem hægt er að ljúka á stjórnsýslustigi með sektum eða álagi og síðan mál sem farið er með til dómstóla til þess að krefjast refsingar. Þegar slík mál koma til héraðssaksóknara til sakamálarannsóknar og saksóknar eftir atvikum, er það þannig, eins og alltaf þegar mál koma til saksóknara, að það byggist á einhvers konar skoðun eða einhvers konar gögnum sem aðrir hafa aflað eða komið fram með. Þannig verður til þetta rannsóknartilvik, gögnin koma og síðan hefst sakamálarannsókn. Ég held að þetta séu góð lög sem við samþykktum um daginn. Ég tel að þessi þingsályktunartillaga sé mikið afturhvarf, ég vona að þingheimur fari ekki að samþykkja hana þvert ofan í nýsamþykkt lög. Ég tel engar líkur á því í sjálfu sér. Ég vil láta koma reynslu á þetta nýja stofnanafyrirkomulag. Það var þannig að þeir gestir sem komu fyrir nefndina og gerst þekkja til í rannsóknum á skattalagabrotum og sakamálarannsóknum voru yfir höfuð mjög sáttir við það frumvarp og ég held að það sé ekki að ástæðulausu. Ég tel mikilvægt að við leyfum því að koma í ljós hvort skatteftirlit og skattrannsóknir og ákærur og sakfellingar verði ekki í betra ástandi en hefur kannski verið. Það hefur líka verið gagnrýnt, löngu áður en þessi nýju lög voru samþykkt, að refsingar séu ekki nógu þungar og að menn nái ekki þeim varnaðaráhrifum sem til þarf. Það má vel vera, það er þá ekki nýtt. En það er einfaldlega önnur umræða, kallar á önnur frumvörp eða aðrar þingsályktunartillögur. Ég vil bara segja í lokin: Fyrirkomulagið sem nýbúið er að samþykkja tel ég augljóslega vera til þess fallið að styrkja skattrannsóknir og eftirlit, að það sé á einni hendi hjá Skattinum, þó að skattrannsóknarstjóri sé auðvitað tiltölulega sjálfstæður í þeim málum. Þar eru rúmlega 90% málanna. Þar eru þau afgreidd og aðeins stærri mál fara til ákæruvalds og til dóms. Þau tengjast, held ég megi segja, nánast undantekningarlaust fleiri brotum en brotum á skattalögum.
Herra forseti. Ég og hv. þingmaður erum ekki sammála um þetta mál. Við vorum heldur ekki sammála um að sameina bæri Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Helsta gagnrýni mín á það fyrirkomulag var að Seðlabankinn, þessi mikilvæga stofnun sem við treystum á og byggir sína stöðu mikið á trausti, færi að sinna viðskiptaháttaeftirliti af því að það gæti dregið úr trúverðugleika stofnunarinnar, trúverðugleika seðlabankastjóra. Þá vitnaði ég í reynsluna af því þegar Seðlabankinn fór með gjaldeyriseftirlit og málið á milli Samherja og Seðlabankans kom upp sem nú er í algleymingi í umræðunni. Ég hafði áhyggjur af því að þegar Fjármálaeftirlitið færi inn í bankana og fjármálafyrirtækin, sem eftirlitið þarf að hafa afskipti af, gætu þeir sem væru að verja sinn hag ráðist að Seðlabankanum og það myndi rýra traust bankans. Ég hafði áhyggjur af þessu, Sem betur fer fengum við í minni hlutanum samþykkta breytingartillögu við það stóra frumvarp, um að sérstakir úttektaraðilar, erlendir og innlendir sérfræðingar, yrðu fengnir til að taka út reynsluna þegar reynsla væri komin á það fyrirkomulag og það er sannarlega til bóta. Kannski hefðum við átt að setja slíkt inn í lögin sem voru samþykkt hér á dögunum um að renna skattrannsóknarstjóra undir Skattinn. Ég er ekki með sérstaka spurningu en af því að hv. þingmaður var að segja okkur hinum [[Forseti hringir.]]frá því hvað Samfylkingunni fyndist fannst mér rétt að fulltrúi Samfylkingarinnar gerði það bara sjálfur.
Hæstv. forseti. Það er nú þannig að ég tel mig vita best hvað Samfylkingin hugsar, betur en Samfylkingin sjálf. Ég hef sagt það áður að ég get alveg skilið þau sjónarmið að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn eigi ekki að renna saman. Ég get alveg skilið það sjónarmið að menn telji að skattrannsóknarstjóri sé sjálfstætt fyrirbæri sem sé raunverulega héraðssaksóknari í málum af þessu tagi. Ég geri ekki athugasemd við það, ég er bara ósammála því. Ég tel að mannskapurinn nýtist betur í Skattinum, þar sem er auðvitað margs konar sérfræðiþekking sem nýtist líka við skatteftirlitið og skattrannsóknina. Þess vegna held ég að það sé gott fyrir skattrannsóknarstjóra að vera hluti af því embætti og raunverulega finnst mér það standa miklu nær en Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn, ef út í það er farið. Eins og ég segi: Þetta er alveg sjónarmið, þetta eru sjónarmið sem maður heyrir víða í útlöndum og þar væri kannski auðveldara en hér að hafa ákæruvaldið hluta af Skattinum. Þetta er ekki fýluræða hjá mér gagnvart Samfylkingunni í þessu, ég virði þessa skoðun. Af því að við höfum mikla tilhneigingu til að vísa til sérfræðinganna og vísindamannanna, sem ég geri kannski ekki mikið af, vil ég benda á þá í þessu máli.
Herra forseti. Ég og hv. þingmaður höfum tekist á um fleiri mál. Þegar stjórnarflokkarnir réðust í það að breyta lagaumhverfi Samkeppniseftirlitsins tókumst við á og sem betur fer tókst okkur að koma í veg fyrir stærstu breytingarnar sem áformað var að gera. Samt sem áður stóð eftir samþykkt sem leyfir stóra samruna án tilkynningarskyldu eftir meðferð hér í þinginu og áherslur stjórnarmeirihlutans. Við vorum ekki heldur sammála um meðferðina á Neytendastofu, hún var gerð að örstofnun og boðað í greinargerð að leggja ætti hana niður og þannig er líka farið með skattrannsóknarstjóra. Ég veit að við höfum talað um þetta hér áður og ég horfist í augu við það að þetta er orðinn hlutur, á laugardaginn taka lögin gildi. Ég á ekki von á því að einhver vitundarvakning verði hér hjá stjórnarliðum um að snúa af þeirri braut. En ég hef samt verulegar og raunverulegar áhyggjur af því að það verði vandræði þegar á að fara eftir lögunum. Það má vera að hv. þingmaður sjái þetta algerlega skýrt fyrir sér en skattrannsóknarstjóri sá ekki fyrir sér hver ætti í raun að fara með rannsókn á stóru málunum. Það er ekki ljóst í lögunum og ég hef áhyggjur af því að þegar verið er að fara af stað með þetta nýja frumvarp muni hægja á öllu ferlinu og það muni verða til skaða fyrir skattrannsóknir hér á landi.
Hæstv. forseti. Ég er orðinn meiri sameiningarsinni en Samfylkingarþingmenn. Ég trúi því að við getum styrkt þetta eftirlit á fleiri stöðum, af því að Neytendastofa var nefnd, þetta eftirlit stjórnvalda sem ég geri ekki lítið úr. Það er alltaf verið að reyna að halda því fram að Sjálfstæðismenn vilji bara losna við eitthvert eftirlit. Við viljum styrkja það og við viljum geta nýtt mannskapinn. Við erum ekki mikið fyrir örstofnanir því að ég held að þær séu alla jafna veikburða. En varðandi Samkeppniseftirlitið og það sem þarna kom fram þá megum við ekki gleyma tilganginum með eftirlitinu. Það snýst ekki bara um að ná einhverjum eða refsa einhverjum, það snýst um að leiðbeina, halda utan um hlutina til að styrkja kerfið, styrkja viðskiptalífið, styrkja fjármálakerfið o.s.frv. Spurningin snýst í mínum huga miklu meira um þetta: Hvernig gerum við það? Gerum við það með því að nýta mannaflann í stærri einingum? Ég tel svo vera. Mér finnst það ekki gáfulegt eða viturlegt að hafa einhvern einangraðan skattrannsóknarstjóra í sérstofnun einhvers staðar úti í bæ, hann verður meira veikburða en að vera inni í Skattinum sem er stór og öflug eining. Því að tilgangurinn er alltaf sá sami í þessu, eins og í samkeppnismálum, að tryggja að álagning sé rétt og að farið sé eftir reglum.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á um að viðurkenna Anfal-herferðina sem þjóðarmorð á Kúrdum. Efni tillögunnar er, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að viðurkenna Anfal-herferðina (1986–1989) sem þjóðarmorð á Kúrdum og glæp gegn mannkyni.“ Sameinuðu þjóðirnar samþykktu árið 1948 að fordæma skyldi þjóðarmorð og refsa þeim sem þau fremja. Þjóðarmorð eru glæpur samkvæmt þjóðarétti og fela í sér kerfisbundna útrýmingu þjóðar eða þjóðarbrots. Í sáttmála Sameinuðu þjóðanna um ráðstafanir gegn og refsingar fyrir þjóðarmorð eru þau skilgreind sem refsiverður verknaður, framinn í þeim tilgangi að útrýma með öllu eða að hluta þjóð, þjóðernishópi, kynstofni eða trúarflokki, með því að drepa einstaklinga úr viðkomandi hópi, skaða þá líkamlega eða andlega, þröngva viðkomandi hópi af ásetningi til þess að búa við lífsskilyrði sem miða að eyðingu hópsins eða hluta hans, beita þvingunaraðgerðum sem miða að því að koma í veg fyrir barnsfæðingar í hópnum eða flytja börn með valdi úr hópnum. Á árunum 1986–1989 voru á bilinu 100.000–180.000 Kúrdar teknir af lífi í Anfal-herferðinni sem var framkvæmd af Ba'ath flokknum í Írak undir stjórn Saddams Husseins. Anfal-herferðin var framkvæmd í átta stigum, þar sem m.a. var ráðist inn á heimili Kúrda að nóttu til, heimilisfólkið dregið út og það sent í útrýmingarbúðir. Við tók ferli sem miðaði að því að skipta út þjóðflokki Kúrda alfarið fyrir fólk af arabískum uppruna í Suður-Kúrdistan. Samkvæmt Mannréttindavaktinni, sem heitir á ensku Human Rights Watch, dóu á bilinu 50.000–100.000 Kúrdar á árunum 1986–1988, en kúrdískir embættismenn telja að hátt í 182.000 manns hafi týnt lífi sínu. Hver sem endanleg tala er þá er enn verið að finna og grafa upp fjöldagrafir á víð og dreif um Suður-Kúrdistan. Saddam Hussein réttlætti Anfal-herferðina á grundvelli túlkunar á 8. súru Kóransins um að Kúrdar væru í raun ekki alvörumúslimar heldur syndarar. Að taka nautgripi, peninga, kindur og kúrdískar konur frá heimilum var gert löglegt og réttlætt með vísan í 8. súru Kóransins. Anfal-herferðin hefur enn mikil áhrif á stöðu Kúrda. Þúsundir Kúrda eru án heimilis og á flótta, fjölmörg börn ólust upp án foreldra og á munaðarleysingjahælum, þorp og landsvæði voru þurrkuð út og enn er verið að vinna að því byggja þau aftur upp, samtímis því sem líkamsleifar fleiri fórnarlamba finnast. Hvað réttarhöld yfir gerendum varðar var Saddam Hussein dæmdur til dauða, en ekki fyrir þátt sinn í Anfal-herferðinni. Margir Kúrdar gera enn kröfu um að réttlætinu verði fullnægt í ljósi þess að Hussein hlaut ekki dóm fyrir þátt sinn í Anfal-herferðinni. Ba'ath flokkurinn var lagður niður og kúrdísk uppreisn gegn honum árið 1991 leiddi af sér kúrdíska ríkisstjórn í Suður-Kúrdistan árið 1992. Meðlimir Ba'ath flokksins voru útskúfaðir úr kúrdískum bæjum og þorpum til ársins 1996. Eftirlifendum Anfal-herferðarinnar og þeim sem náðu að flýja útrýmingarbúðir hefur verið boðið aftur til Kúrdistan til að bera vitni gegn sakborningum í réttarhöldum. Bretland, Svíþjóð, Noregur og Suður-Kórea hafa þegar viðurkennt Anfal-herferðina sem þjóðarmorð. Áframhaldandi viðurkenning og fordæming á verknaðinum er mikilvægt skref í skilningi alþjóðalaga til að tryggja þeim sem lifðu hörmungarnar af aðgang að ferlum sem miða að uppgjöri og réttlæti, en dæmi frá Bosníu og Hersegóvínu, Rúanda og víðar hafa sýnt að alþjóðleg viðurkenning á þjóðarmorðum getur verið lykillinn að því að réttlætisferli, sem heitir á ensku, með leyfi forseta, „transitional justice“ hefjist. Þótt atburðirnir séu nær okkur í tíma en til að mynda helförin eða þjóðarmorð Tyrkja á Armenum, þá er mikilvægi viðurkenningar nú enn meira í ljósi viðvarandi skerðingar á mannréttindum Kúrda í Tyrklandi, Írak, Sýrlandi og víðar, áframhaldandi flóttamannastöðu tugþúsunda Kúrda, þáttar Kúrda í falli Daesh-samtakanna, sem margir þekkja sem ISIS, og ekki hvað síst viðleitni Kúrda til þess að fá Kúrdistan viðurkennt sem sjálfstætt ríki þeirra. Herra forseti. Þetta mál er þesslegt að það er auðvelt og kannski of auðvelt fyrir mannkynið að horfa fram hjá því eins og því miður allt of mörgum málum af svipuðum toga. En eins og ég nefndi og kemur fram í greinargerðinni er ljóst að sannleiks-, uppgjörs- og réttlætisferli hafa skipt sköpum í meðferð svona mála til að reyna að búa til einhvers konar eðlilegt ástand fyrir eftirlifendur. Það að Alþingi taki þetta mál upp núna er í rauninni rosalega auðvelt fyrir okkur, það er ekki mikið um deilur um það hvort þetta hafi átt sér stað. Flestar staðreyndirnar eru vel þekktar. Það eru til fjölmargar bækur þar sem farið er mjög vel yfir öll málsatriði og það eru til margar frásagnir frá eftirlifendum sem geta vottað um atburðina. Engu að síður, þrátt fyrir alla þessa skjalfestingu, vantar enn þá að þetta ferli fari í rauninni af stað og fái að ganga sinn gang þannig að ég vona að þetta verði tekið fyrir af mikilli alvöru í utanríkismálanefnd, en ég geri ráð fyrir því að það gangi þangað, og að málið verði afgreitt fljótt þaðan út og verði svo samþykkt.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa tillögu, ég styð hana heils hugar. Það eru rúm 30 ár síðan fjöldamorðin á Kúrdum í Írak áttu sér stað og ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að gera svo vel grein fyrir því með hvaða hætti þetta var gert, með skipulögðum hætti af hálfu stjórnvalda, Saddam-stjórnarinnar í Írak og engum var hlíft, hvorki konum né börnum. Enn í dag hefur ekki verið hægt að bera kennsl á jarðneskar leifar fjölmargra fórnarlamba og það hefur að sjálfsögðu enn aukið á þjáningar þeirra fjölmörgu fjölskyldna sem eiga um sárt að binda vegna þessa voðaverknaðar. Eins og hefur komið fram áður þá voru það a.m.k. 100.000 Kúrdar sem voru drepnir í stjórnartíð Saddams Husseins en talið er að fórnarlömbin geti verið allt að 180.000 og þúsunda er enn saknað og heilu þorpin voru jöfnuð við jörðu. Saddam-stjórnin sveifst einskis gegn Kúrdum og notaði m.a. efnavopn gegn saklausum borgurum, konum og börnum. Þeir sem urðu vitni að þeim grimmdarverkum hafa lýst því hvernig fórnarlömb efnavopna liðu vítiskvalir í dauðastríði. Það sem þarna átti sér stað fyrir einungis 30 árum, það er ekki lengra síðan, svipar til helfararinnar gegn gyðingum. Og það er ekki lengra en síðan 2019 sem nýjustu fjöldagrafirnar hafa fundist, en þá fundust fjórar fjöldagrafir í norðurhluta Íraks. Það er líka rétt að beina sjónum að núverandi stjórnvöldum í Írak vegna þess að þau hafa sætt gagnrýni fyrir óvarlega meðferð á líkamsleifum sem hafa fundist í fjöldagröfum og fyrir áhugaleysi við að greina jarðneskar leifar fórnarlambanna. Í sumum tilvikum virðast stjórnvöld í Írak vilja sem minnst af málinu vita og hafa ekki staðið sig í því að hafa upp á og refsa þeim sem tóku þátt í fjöldamorðunum. Það væri því eðlilegt að koma því einnig skilmerkilega á framfæri á alþjóðavettvangi og héðan frá Íslandi. Ég fagna þessari tillögu, herra forseti, um að viðurkenna fjöldamorð á Kúrdum. Það var kerfisbundið reynt að útrýma Kúrdum í Írak. Alþjóðleg viðurkenning á þjóðarmorðum eins og gagnvart Kúrdum í Írak er mikilvæg. Inn á það er m.a. komið í greinargerð með þessari tillögu. Það er ekki síst mikilvægt til að sporna við áframhaldandi skerðingu á mannréttindum Kúrda í löndum á borð við Tyrkland, Írak og Sýrland. Ég hefði svo sannarlega viljað sjá ríkisstjórnina standa að þessari tillögu. Rödd okkar á að heyrast á alþjóðavettvangi í málum sem þessum. Við Íslendingar, okkar litla land á alþjóðavettvangi, njótum trausts meðal annarra þjóða. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að við höfum heilmikil tækifæri á alþjóðavettvangi til að láta gott af okkur leiða í friðarmálum, vannýtt tækifæri af hálfu íslensku utanríkisþjónustunnar. Vonandi eigum við eftir að sjá það innan ekki svo langs tíma að Ísland verði friðflytjandi á alþjóðavettvangi og nái að miðla málum milli stríðandi fylkinga. Það er hlutverk sem Ísland gæti svo sannarlega sinnt með miklum sóma vegna þess að við erum þjóð sem hefur ekki her og hefur ekki hergagnaframleiðslu og njótum, eins og ég sagði, trausts á alþjóðavettvangi, það hefur m.a. komið fram í ræðu aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna. Ég vil nota tækifærið, herra forseti, þegar fjallað er um fjöldamorðin á Kúrdum í Írak, til að minnast á mikilvægi þess að Ísland viðurkenni þjóðarmorðið á Armenum á árunum 1915–1917. Hér á Alþingi hafa verið gerðar nokkrar tilraunir til að fá samþykkta þingsályktunartillögu um að Alþingi viðurkenni þjóðarmorðið á Armenum. Það hefur ekki gengið eftir og er það miður að mínum dómi. Fjölmörg lönd hafa viðurkennt þjóðarmorð Tyrkja á Armenum. Þar má nefna Svíþjóð og Danmörk en Ísland er ekki, því miður, þar á meðal. Nú gerðist það fyrir skömmu að Bandaríkjamenn viðurkenndu þjóðarmorð á Armenum og er það mjög svo ánægjulegt. Um síðustu helgi var alþjóðlegur minningardagur um þjóðarmorðið á Armenum. Kristnir Armenar voru pyntaðir og teknir af lífi. Fólkið var rekið fótgangandi langar vegalengdir, jafnvel um þúsund kílómetra, með þeim afleiðingum að margir létust eða hlutu örkuml. Algengt var að aldraðir og veikir væru drepnir á leiðinni því að þeir hægðu á hópum og líkin lágu meðfram vegum mánuðum saman. Það eru skelfilegar lýsingar af því sem fólk gekk í gegnum á þessum tímum. Þó að langt sé um liðið var þetta glæpur gegn mannkyni, gegn okkur öllum, glæpur sem mun aldrei gleymast. Mér finnst rétt að minnast á þetta hér, herra forseti, nú þegar þessi ágæta tillaga er hér til umfjöllunar. Ég vil bara segja að lokum að ég vona svo sannarlega að þessi tillaga verði samþykkt. Það yrði Íslendingum til sóma. Ég þakka fyrir þessa tillögu og þakka sérstaklega hv. þm. Smára McCarthy fyrir hans framgöngu í þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir góða ræðu, margt rétt sem kom fram þar. Ég hef verið svolítið hugsi bæði varðandi þetta mál og mál af þessu tagi, hvort ekki væri til einhvers konar farvegur eða leið til að bæta umgjörðina utan um svona mál. Þó að það sé vissulega alveg gott og gilt að Alþingi fordæmi svona verknað og álíka verknað og að hvert land geri það fyrir sig þá finnst mér stundum eins og það vanti betri alþjóðlega stofnanaleið til þess að tryggja að þetta verði gert bæði vel og hratt þegar það á við. Mig langar til þess að forvitnast um það hjá hv. þingmanni, vegna þess að nú þekki ég að hann hefur starfað í Palestínu og hefur sýnt málum af svipuðum toga mikinn áhuga, hvort hann hafi einhverjar hugmyndir um hvernig við gætum reynt að straumlínulaga meðferð svona mála. Það eru svo mörg alvarleg mannréttindabrot, þjóðarmorð, glæpir gegn mannkyni og fleira sem þyrfti að taka fyrir hér á Alþingi, þyrfti að taka fyrir í þingum úti um allan heim. En einhverra hluta vegna þá gengur það mjög erfiðlega fyrir sig og í rauninni er það bara eitt og eitt mál sem kemst inn á borð. Þannig að ég óska eftir því að hv. þingmaður fari í svona smáhugsanaleik með mér um hvernig við gætum reynt að gera þetta betra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar ágætu hugleiðingar. Ég hef reyndar spurt mig að þessu sjálfur líka, t.d. varðandi það sem ég nefndi í minni ræðu, fjöldamorðin á Armenum af hálfu Tyrkja, kristnum Armenum, hvers vegna svo erfiðlega hefur gengið að koma þeirri tillögu hér í gegnum þingið. Það eru fjölmargar þjóðir sem hafa samþykkt þá tillögu en það er alveg ljóst að það er eitthvert hik og það skrifast væntanlega á hagsmuni. Bandaríkjamenn hafa lengi vel ekki viljað viðurkenna þjóðarmorðið á Armenum. Það er mjög líklega vegna þess að þeir vilja ekki styggja Tyrki. Þeir hafa ákveðinna hagsmuna að gæta gagnvart Tyrkjum, aðstoð þaðan varðandi hergagnaflutninga og annað slíkt, og þeir vilja ekki styggja þá. Það er miður að slíkir hagsmunir skuli koma í veg fyrir að þjóðríki viðurkenni þessa glæpi vegna þess að það sjá allir að verknaðurinn átti sér stað og þær hörmungar sem það fólk hefur gengið í gegnum og hve margir eiga um sárt að binda í þessum efnum, eins og t.d. varðandi fjöldamorð á Kúrdum sem er okkur ótrúlega nálægt. Hvað getum við gert til að breyta þessu, spyr hv. þingmaður. Ég hef svo sem ekki einfalt svar við því. Að sjálfsögðu er þetta málefni þar sem skiptir mjög miklu máli að stóru aðilarnir á alþjóðavettvangi, stóru þjóðirnar, taki það skref sem þarf til þess að viðurkenna svona hluti eins og Bandaríkjamenn hafa gert og þá fylgja aðrar þjóðir í kjölfarið. [[Forseti hringir.]]En mikilvægasti vettvangurinn til að fá svona ályktanir samþykktar er væntanlega Sameinuðu þjóðirnar, myndi ég ætla, og að sjálfsögðu á að reyna að styðja við bakið á því.
Herra forseti. Ég þakka þetta svar. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að flækjan í þessu er auðvitað pólitísk og fyrst og fremst þjóðernispólitísk. Það eru einhverjir þjóðernispólitískir hagsmunir sem valda því að lönd eru oft kannski ekki nógu hugrökk til að fordæma hluti sem ætti að vera auðvelt að fordæma og nýleg fordæming Bandaríkjanna á þjóðarmorðinu á Armenum var í rauninni bara sjaldgæf, því miður, en gott dæmi. Ég þekki marga Armena sem fögnuðu mjög. Hv. þingmaður talar um Sameinuðu þjóðirnar í þessu samhengi og þá fer maður að hugsa um einhverja leið, það er til mannréttindaráð eða mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna og Ísland átti nýlega sæti þar, hvort Ísland ætti kannski með einhverjum hætti að formgera það að byrja að miðla tilmælum til þeirrar nefndar sem allra oftast. En eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns ætti það kannski fyrst og fremst að vera ríkisstjórnin á hverjum tíma sem kemur fram með svona mál til Alþingis frekar en einstaka þingmenn. Væri einhver vettvangur fyrir það að íslenskar ríkisstjórnir miðli svona málum og ætti Ísland ekki að vera duglegra að beita sinni smáþjóðapólitík einmitt í þágu þessara mannréttinda?
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni að Ísland á að sjálfsögðu að nota tækifærið og koma þessu á framfæri. Við sátum í mannréttindaráðinu í fyrsta sinn á síðasta ári og það var ákveðin prófraun á getu okkar innan þess ráðs. Ég held að í flestum tilfellum hafi tekist vel til þar. Ég fagna t.d. sérstaklega því hvernig Ísland hafði frumkvæði að því að benda á það sem betur mætti fara í Sádi-Arabíu, sérstaklega gagnvart konum þar. Það sýnir að við erum alveg megnug í þessum efnum og við þurfum ekkert að óttast. Við eigum að nota tækifærið til að koma svona málefnum á framfæri á alþjóðavettvangi og ræða þessi mál meira, t.d. hér í þingsal, hvernig við gætum staðið að því að styðja við bakið á þjóðum, t.d. þar sem átök hafa lengi geisað og margir eiga um sárt að binda, með öflugum málflutningi á alþjóðavettvangi því það skiptir verulegu máli fyrir litlar þjóðir að á þær sé hlustað. Við höfum fengið, eins og ég nefndi áðan, góð viðbrögð við málflutningi okkar erlendis þegar við höfum komið inn á málefni af þessum toga. Við njótum trausts eins og ég nefndi í ræðu minni. Þetta skiptir allt verulega miklu máli og þarna eru vannýtt tækifæri af hálfu okkar. Það eru fleiri smáríki og innan Sameinuðu þjóðanna eru þjóðríki sem mynda með sér hóp smáríkja, [[Forseti hringir.]]þar væri hægt að koma þessu á framfæri og nota þann vettvang einnig. Tækifærin eru mörg og við eigum svo sannarlega að nýta okkur þau.
Herra forseti. Bara örstutt vegna orða hv. þm. Birgis Þórarinssonar um viðurkenningu á þjóðarmorði Tyrkja á Armenum. Það fer vel á því að nefna það í tengslum við þetta mál, vegna þess að þessi þingsályktunartillaga, um þjóðarmorðið á Kúrdum í Anfal-herferðinni, spratt einmitt upp úr umræðu um þingsályktunartillögu um viðurkenningu á þjóðarmorðinu á Armenum. Þá átti hv. flutningsmaður málsins orðastað við manneskju úti í samfélaginu sem sagði: Já, en hér eruð þið að tala um Armena, hvað með Kúrdana? Úr varð þessi þingsályktunartillaga. Nú kemur hv. þm. Birgir Þórarinsson og minnir okkur á þennan uppruna þessarar þingsályktunartillögu, sem er tillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, sem hefur margoft verið lögð fram, um að viðurkenna þjóðarmorðið á Armenum. Ég held að við ættum bara að taka hv. þingmann á orðinu og leggja það mál fram aftur. Þetta eru systurmál, þau eiga að fara saman í gegnum utanríkismálanefnd. Það færi vel á því að Alþingi myndi á þessum tímapunkti ljúka kjörtímabilinu með því að viðurkenna þessa tvo glæpi og sýna að Ísland er tilbúið til að heiðra minningu þeirra sem féllu og standa vörð um mannréttindi með þeim hætti. Ég get upplýst hv. þm. Birgi Þórarinsson um að ég er búinn að setja mig í samband við Margréti Tryggvadóttur og spyrja hvort hún sé ekki dús við það að við leggjum málið fram að nýju og það er hún og nú bara einhendum við okkur í það að koma málinu sem fyrst fyrir augu þingsins aftur.