Forseti. Ég vil bara að nefna það eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gerði, að það er alltaf verið að troða inn í lög ákvæðum um fangelsisrefsingar, eins og í þessi lög. Fangelsisrefsingar eiga miklu fremur heima í almennum hegningarlögum. Ef menn brjóta af sér eins og til dæmis með sinubruna getur legið tveggja ára fangelsisrefsing við því. Það er nú nokkuð sem við ættum velta fyrir okkur. Ég var með breytingartillögu við það. Ég hef ekki komist í allar atkvæðagreiðslur núna undanfarið ef þær hafa verið að morgni til því að sonur minn er veikur heima og ég hef þurft að sinna honum. En ef það er breytingartillagan mín sem liggur fyrir núna, ég á eftir að skoða það, þá hvet ég menn til þess að samþykkja hana og fella fangelsisrefsingar úr því frumvarpi sem verið er að reyna að troða í lög. Fangelsisrefsingar eiga heima annars staðar. Ef menn brjóta af sér með sinubruna þannig að þeir valda skaða á eigum fólks eða leggja fólk í hættu á slíkt klárlega á heima í almennum hegningarlögum og getur varðað fangelsisrefsingu í stað þess að slík ákvæði finnist í þessum lögum að heimilt sé að setja fólk í tveggja ára fangelsi fyrir sinubruna.
Herra forseti. Eins og ég nefndi áðan er verið að troða ákvæði um fangelsisrefsingar inn í lög um sinubruna. Ég vil bara spyrja þá þingmenn sem ætla að greiða atkvæði gegn þessari breytingartillögu um að vísa þessu til hliðar og samþykkja að þetta eigi heima í almennum hegningarlögum. Ef menn eiga þátt í sinubruna sem stofnar fólki í hættu eða setur fólk og eigur þess með einhverjum öðrum hætti í hættu á slíkt bara heima í almennum hegningarlögum. Ég vildi spyrja hv. þingmenn í þessum sal hvers vegna þeir ætla að greiða atkvæði gegn því að vísa þessu ákvæði bara frá, hvers vegna þeir geri það. Og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem talaði nú fyrir þessu hérna, ég sé ekki … [[Hún er græn.]]Hún er græn.
Ég er líka grænn.
Annar grænn, hv. þm. Ásmundur Daði Einarsson. Geta aðrir þingmenn komið upp? Jú, það er annar þingmaður kominn hérna. Fleiri? Nei, í alvöru. Komið upp og segið hvers vegna þið viljið ekki samþykkja breytingartillöguna. Ég skora á ykkur. Komið upp. Ókei. Vonandi inn í framtíðina. Það er [[Forseti hringir.]]sams konar ákvæði varðandi fólksflutninga í atvinnuskyni þar sem einnig er verið [[Forseti hringir.]]að reyna að troða inn refsingu. Skoðum það [[Forseti hringir.]]áður en það verður um seinan að setja inn breytingartillögu og skipta um skoðun. Það er kannski erfitt að skipta um skoðun svona í miðri atkvæðagreiðslu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvöru, lögum um Matvælastofnun og tollalögum, frá meiri hluta atvinnuveganefndar Fyrir nefndina komu fjölmargir gestir. Með frumvarpinu er lagt til að stjórnsýsluverkefni sem Bændasamtök Íslands hafa sinnt samkvæmt samningi þar að lútandi verði flutt til Matvælastofnunar. Um er að ræða utanumhald og útgreiðslu beingreiðslna vegna framleiðslu á sauðfé, mjólk og grænmeti. Með frumvarpinu er brugðist við athugasemdum Ríkisendurskoðunar um eftirlit með búvörusamningum. Einnig er ætlunin að einfalda framkvæmd búvörulaga þannig að stjórnsýsluverkefni sem þar er kveðið á um verði á hendi einnar stofnunar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fram koma í þingskjalinu. Undir þetta rita auk þeirrar sem hér stendur Jón Gunnarsson formaður, Haraldur Benediktsson, Páll Jóhann Pálsson, Ásmundur Friðriksson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, með fyrirvara, Hjálmar Bogi Hafliðason og Kristján L. Möller, sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að forvitnast og spyrja út í þessa breytingartillögu meiri hlutans sem snýr að úthlutun tollkvóta, sem mér og okkur í Bjartri framtíð finnst ekki vera skref í rétta átt, hvort breytingartillagan hafi verið borin undir einhverja, eða hvort hagsmunaaðilar hafi haft kost á að hafa eitthvað um hana að segja. Við furðum okkur á þessari breytingartillögu, þar sem í rauninni er verið að veita ráðherra heimild til að bjóða út tollkvótana í stað þess að varpa hlutkesti eins og margir hagsmunaaðilar hafa bent á að væri betri lausn. Mér finnst það ekki vera skref í rétta átt að festa þetta í sessi. Það er kannski engin ein leið endilega réttust þegar kemur að því að úthluta þeim takmörkuðu gæðum sem þessir tollkvótar eru, en þetta mundi ég segja að væri versta leiðin. Ég varð því vonsvikin að sjá þessa breytingartillögu og vil spyrja hv. þm. Þórunni Egilsdóttur hvers vegna nefndarmenn allir nema einn samþykkja þetta. Og hvort þau telji að þetta sé besta leiðin. Því að þarna er í rauninni verið að setja kostnaðinn sem þeir sem kaupa eða fá kvótana og borga fyrir umfram kvótana, það fer auðvitað út í verðlagið. Það eru því neytendur sem borga þetta á endanum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, það komu fjöldamargir gestir fyrir nefndina, eins og fram kemur í nefndarálitinu. Ástæðan fyrir þessari tillögu eru dómar sem féllu nýverið í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að það að ráðherra hafi val um hvorri aðferð 3. mgr. 65. gr. sé beitt, þ.e. hvort hlutkesti sé varpað eða tilboða leitað, feli í sér að hann hafi ákvörðunarvald um hvort skattur sé lagður á eða ekki. Þarna kemur það fram. Meiri hlutinn leggur áherslu á þetta.
Virðulegi forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir að það er auðvitað pólitísk spurning hvaða leið menn fara og það er þá greinilega vilji meiri hluta nefndarinnar að auka ekki samkeppni eða innflutning á lægra verði en ella, því að það hefði líka verið hægt að fara hina leiðina og segja að hlutkesti yrði varpað. Þessi leið er því valin en ekki hin. Það veldur mér vonbrigðum vil ég segja, en það er auðvitað pólitísk spurning hvernig menn útdeila þessum takmörkuðu gæðum.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti mínu og Bjartrar framtíðar með breytingartillögu við þetta mál. Ég vil vekja sérstaka athygli þingmanna á því að verði tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar í þessu máli samþykkt er verið að fara leið sem Neytendasamtökin, Samkeppniseftirlitið, Samtök verslunar og þjónustu og Félag atvinnurekenda hafa varað við og ályktað gegn. Í tillögu meiri hlutans er með einni lítilli klausu verið að lögfesta þá aðferð að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði skylt að bjóða út tollkvóta sé ásókn umfram kvóta, sem því miður er allt of oft tilfellið, í stað þess að hægt sé að láta hlutkesti ráða eins og leyfilegt er í núgildandi lögum. Tillaga meiri hlutans hefur í för með sér hærra vöruverð. Með því að bjóða út tollkvóta er verið að lögfesta auknar álögur á neytendur og hamla samkeppni í viðskiptum. Í stuttu máli gengur tillaga meiri hlutans út á aukna skattheimtu. Þessu má breyta með einföldum hætti, með því að samþykkja breytingartillögu þá sem ég mæli hér fyrir þar sem ráðherra er gert skylt að láta hlutkesti ráða, frekar en að bjóða út tollkvóta með tilheyrandi skattheimtu og kostnaði sem það hefur í för með sér fyrir neytendur. Ég vil fá að lesa upp úr nefndaráliti því sem fylgir breytingartillögunni. Nú er hætt við að hlustendur verði varir við einhverja endurtekningu í málflutningi mínum en þetta er mikilvægt mál og þess vegna hvet ég þingmenn til að leggja við hlustir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn er ekki mótfallinn frumvarpinu en getur ekki stutt það þar sem meiri hlutinn hefur lagt til að við bætist ákvæði sem felli brott heimild ráðherra í 3. mgr. 65. gr. laganna til að láta hlutkesti ráða úthlutun þegar umsóknir berast um meiri innflutning en sem nemur tollkvóta. Minni hlutinn leggur til breytingu á breytingartillögu meiri hlutans sem gengur í þveröfuga átt, þ.e. að heimild ráðherra til annars en að láta hlutkesti ráða í framangreindum tilvikum verði felld brott. Rökin fyrir þeirri tillögu eru dómar sem féllu nýverið í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að það að ráðherra hefði val um hvorri aðferð 3. mgr. 65. gr. væri beitt fæli í sér að hann hefði ákvörðunarvald um hvort skattur væri lagður á eða ekki. Minni hlutinn leggur til að orðin „eða leita tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótum og skal andvirðið þá renna í ríkissjóð“ í 3. mgr. 65. gr. laganna falli brott og því skuli hlutkesti ráða ef tilboð berast umfram það sem tollkvóta nemur. Minni hlutinn telur óásættanlegt að lögfesta þá aðferð að tollkvótar séu boðnir út, enda fellur útboðskostnaður á neytendur. Þá er þessi aðferð ekki til þess fallin að auka samkeppni í verslun en markmið tollkvóta er einmitt að örva samkeppni með landbúnaðarvörur milli landa.“. Minni hlutinn tekur undir það sjónarmið sem kom fram í skýrslu Samkeppniseftirlitsins frá árinu 2015 um samkeppni á dagvörumarkaði, að útboð á tollkvótum vegna innflutnings á kjöti, smjöri og ostum sé felld niður en verði það ekki gert leggur Samkeppniseftirlitið til að úthlutun verði án endurgjalds og að hlutkesti verði varpað sé ásókn umfram kvóta. Þá segir í skýrslunni að Samkeppniseftirlitið telji að með því að miða við hæsta verð í útboðum eins og gert hafi verið sé stuðlað að hærra matvöruverði. Minni hlutinn tekur einnig undir með ýmsum hagsmunasamtökum, m.a. Neytendasamtökunum, Samtökum verslunar og þjónustu og Félagi atvinnurekenda, sem hafa bent á að útboðsleiðin vinni gegn almannahagsmunum, hækki vöruverð og hamli samkeppni. Neytendasamtökin hafa talið betri leið þegar eftirspurn er umfram framboð að láta hlutkesti ráða við úthlutun á tollkvótum frekar en að bjóða þá út, enda er ljóst að sá kostnaður sem útboðum fylgir lendir að hluta eða að fullu á neytendum. Minni hlutinn telur aðfinnsluvert að meiri hlutinn leggi til svo veigamikla breytingu á frumvarpinu, þ.e. að tollkvótum verði ávallt úthlutað með útboðum, án þess að fram hafi farið ítarleg umræða í nefndinni og án þess að hagsmunaaðilum og viðeigandi stofnunum hafi gefist færi á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina. Minni hlutinn átelur þetta, einkum þar sem verið er að ræða um mikilvægt hagsmunamál fyrir neytendur. Minni hlutinn leggur til breytingu við breytingartillögu meiri hlutans og er gerð grein fyrir henni í sérstöku þingskjali. Að lokum vil ég segja: Ef við viljum láta hagsmuni almennings og neytenda ráða í þessu máli greiðum við að sjálfsögðu atkvæði með þessari breytingartillögu. Ef við viljum standa með samkeppni í viðskiptum greiðum við atkvæði með þessari breytingartillögu. Það er eina vitið, því að með því að greiða atkvæði með tillögu meiri hlutans, óbreyttri, er verið að leggjast á sveif með aukinni skattheimtu og álögum á neytendur.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti okkar í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem við fjölluðum um þetta mál um þjóðlendur. Hér er verið að leggja til breytingar á lögunum sem fela í sér að leyfi ráðherra þurfi til nýtingar náttúrumyndana og vindorku. Lagt er til að sveitarfélögin hafi meira svigrúm til að ákveða hvernig tekjum af þjóðlendum er varið. Lagt er til að starfstími óbyggðanefndar verði framlengdur til loka þessa árs og að valdheimildir til að þinglýsa eignarheimildum varðandi þjóðlendur verði færðar á hendur ráðherra, enda þykir það eðlilegra fyrirkomulag en það sem er nú við lýði. Við fjölluðum aðeins í nefndinni um ákvæði frumvarpsins sem skilyrða nýtingu náttúrumyndana innan þjóðlendu við leyfi ráðherra. Það kom í ljós að vegna fjölgunar ferðamanna er, eins og við þekkjum, mikil ásókn í náttúruperlur hér á landi og það eru miklir verndarhagsmunir fólgnir í nýtingu þeirra. Það var talsvert fjallað um það í nefndinni að hugtakið „náttúrumyndun“ væri ekki nægjanlega skýrt og þess vegna telur nefndin rétt að þetta atriði bíði fyrirhugaðrar heildarendurskoðunar á lögunum. Þess vegna leggjum við til þá breytingu sem birtist í nefndarálitinu, að það orð falli brott úr frumvarpinu. Jafnframt er önnur breytingartillaga frá nefndinni þar sem við leggjum til að það bætist við nýr málsliður sem er svohljóðandi: Heimilt er þó að víkja frá 70 ára aldurshámarki. Eftir að hafa fjallað um málið telur nefndin að þetta sé atriði sem mikilvægt er að koma til móts við vegna þess að sá málaflokkur sem óbyggðanefnd fjallar um er mjög sérhæfður og mikilvægt að reynsla og þekking þeirra nefndarmanna sem hafa starfað við þetta nýtist sem lengst. Því leggjum við fram þessa breytingartillögu. Það kom skýrt fram í nefndinni, bæði frá umsagnaraðilum og eins þegar umræður áttu sér stað í nefndinni, að nauðsynlegt sé að það ríki gagnsæi þegar kemur að endurgjaldi fyrir nýtingu á auðlindum innan þjóðlendna og hvernig fjármunum er varið. Við teljum rétt að við fyrirhugaða heildarendurskoðun á lögunum verði framangreind sjónarmið höfð að leiðarljósi og að það nái jafnframt til nýtingar innan þjóðlendna sem sveitarfélög veita leyfi til. Undir þetta skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Valgerður Gunnarsdóttir.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir hönd hv. efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði o.fl. Nefndarálit þetta er að finna í þskj. 1471, mál nr. 622. Lagafrumvarpið sem um ræðir og nefndin hefur haft til umfjöllunar er að finna í þskj. 1077, 622. mál þingsins. Það byggist á frumvarpsdrögum nefndar sem fjármála- og efnahagsráðherra skipaði 16. júní 2014 til þess að fara yfir viðurlög við brotum gegn löggjöf á fjármálamarkaði. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mælti fyrir málinu þann 4. maí og 1. umr. kláraðist daginn eftir og gekk það þá til hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Málið er allmikið að umfangi að því leyti að það snertir mörg lög sem snúa að fjármálamarkaði og breytingar á gildandi lögum. Til þess að fara yfir málið komu á fund nefndarinnar aðilar frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, innanríkisráðuneytinu, Samtökum fjármálafyrirtækja, Samtökum atvinnulífsins, Nasdaq á Íslandi, Fjármálaeftirlitinu, laganefnd Lögmannafélags Íslands. Þá bárust skriflegar umsagnir frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Samtökum atvinnulífsins sem sendu sameiginlega inn umsögn, Seðlabanka Íslands og Hagsmunasamtökum heimilanna. Auk þess vil ég geta þess að athugasemd frá refsiréttarnefnd barst nefndinni þar sem greint var frá því að nefndin sæi ekki ástæðu til þess að senda Alþingi sérstaka umsögn um málið þar sem refsiréttarnefnd hafði þegar sent umsögn um málið til þeirrar nefndar sem kom að því að semja frumvarpið. Að meginefni til er með frumvarpi þessu verið að samræma og skýra viðurlög við brotum á fjármálamarkaði og endurskoða hámarksfjárhæðir stjórnvaldssekta og bæta við heimild til þess að ákvarða stjórnvaldssekt með hliðsjón af fjárhagslegum ávinningi þess brotlega. En ýmislegt fleira kemur til og fer ég nú frekar yfir efni frumvarpsins og þær breytingar sem lagðar eru til. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á þeim lögum sem gilda um fjármálamarkaði. Í fyrsta lagi er lagt til heimild til þess að gera lögaðilum refsingu fyrir brot gegn lögum á fjármálamarkaði, verði styrkt í eftirtöldum lagabálkum: nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, nr. nr. 32/2005, um miðlun vátrygginga, nr. 33/2005, um fjarsölu á fjármálaþjónustu, nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, nr. 110/2007, um kauphallir, nr. 56/2010, um vátryggingastarfsemi, nr. 120/2011, um greiðsluþjónustu, nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði, nr. 17/2013, um meðferð og útgáfu rafeyris. Refsiheimildin felst í samræmdu lagaákvæði sem innleitt verður í öll þau lög sem ég taldi hér upp. Ákvæðið felur einnig í sér að kveðið verður á um hlutlæga refsiábyrgð lögaðila í refsimálum. Slík ábyrgð er nú þegar til staðar í tilviki laga nr. 87/1992, um gjaldeyrismál. Einnig er lagt til að samræma orðalag þess ákvæðis við aðrar tillögur frumvarpsins af sama meiði. Í öðru lagi leggur frumvarpið til að heimild til þess að tengja fjárhæðir stjórnvaldssekta á lögaðila við 10% af veltu síðasta rekstrarárs bætist við eftirtalda lagabálka: nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, nr. 110/2007, um kauphallir, nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði. Í þriðja lagi er lagt til að í sömu lagabálkum og veltutengdar sektir eru lagðar til verði hámarksfjárhæðir stjórnvaldssekta á einstaklinga hækkaðar úr 20 millj. kr. í 65 millj. kr. Í fjórða lagi er lagt til að tekin verði upp í lögin nokkur ný atriði sem Fjármálaeftirlitinu beri að líta til við ákvörðun stjórnvaldssekta. Í fimmta lagi er lagt til að við lög nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og lög nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, bætist heimild til þess að ákvarða stjórnvaldssekt með hliðsjón af fjárhagslegum ávinningi hins brotlega. Í sjötta lagi eru lagðar til þær breytingar á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að kveðið verði á um það með skýrum hætti að Fjármálaeftirlitið annist eftirlit á grundvelli laganna með þeim aðilum sem eru eftirlitsskyldir samkvæmt lögum nr. 89/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, og skýrleiki refsiákvæði laganna verði aukinn. Loks er í sjöunda lagi lagt til að það varði sektum eða fangelsi allt að sex árum að brjóta gegn ákvæðum um takmarkanir á stórum áhættum í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Eins og ég fór yfir er umfang breytinganna þó nokkurt þegar kemur að því hversu mörg lög þessar efnisbreytingar snerta. Nú ætla ég að víkja að markmiði breytinganna. Fyrir nefndinni hefur komið fram að helstu markmið frumvarpsins séu að gera fjármálamarkaðinn traustari og efla varnaðaráhrif við brotum á fjármálamarkaðnum. Þá kom einnig fram að ætlunin sé að aðlaga íslenskan rétt að efnisrétti Evrópuréttarins á sviði fjármálamarkaðar að því marki sem hann kann að falla undir gildissvið EES-samningsins hvað viðurlög varðar, þrátt fyrir að innleiðingu efnisákvæða sé ýmist ekki lokið eða umræddar gerðir ekki enn orðnar hluti af samningnum. Þá er ætlunin að efla úrræði eftirlitsaðila á fjármálamarkaði. Af hálfu nefndarinnar var tekið undir að skilvirkt og trúverðugt eftirlit er alger forsenda heilbrigðra fjármálamarkaða. Með frumvarpinu er ætlunin að taka af öll tvímæli um að heimilt sé að refsa fjármálafyrirtækjum fyrir brot á þeim lögum sem gilda um starfsemi þeirra. Þá er jafnframt ætlunin að gera þau stjórnsýsluviðurlög sem beitt er vegna brota á fjármálamarkaði skilvirkari. Í þessu frumvarpi er verið að styrkja heimild til að gera lögaðilum refsingu og ætla ég nú að fjalla um þann þátt. Nefndin fór vel yfir það ákvæði frumvarpsins sem ætlað er að tryggja að lögaðilar geti sætt refsiábyrgð vegna brota á þeim lögum sem gilda og að löggjöf á fjármálamarkaði verði samræmd hvað þetta atriði varðar. Ákvæðin gera ráð fyrir því að hlutlæg refsiábyrgð gildi gagnvart lögaðilum á þessu sviði vegna brota þeirra á öllum umræddum sérlögum og reglum settum á grundvelli þeirra. Í vinnu nefndarinnar var þessi tilhögun rædd og bent var á fjölmörg dæmi um sambærilega refsiábyrgð lögaðila vegna brota í atvinnurekstri. Að mati nefndarinnar er um að ræða eðlilega kröfu, þ.e. að lögaðilar sæti ábyrgð vegna brota sem sannað er að framin eru í starfsemi þeirra. Að því undanskildu að ekki er gerð krafa um saknæmi er hið samræmda ákvæði um refsiábyrgð lögaðila byggt á 19. gr. c almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Af hálfu umsagnaraðila var bent á að ekki væri fullt samræmi í annars vegar 19. gr. c laga nr. 19/1940 og hins vegar 4. mgr. 16. gr. a laga nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, og samræmda ákvæðisins sem lagt er til að bætist við í öðrum lögum sem frumvarpið gerir breytingar á. Nefndin leggur því til breytingar á orðalagi á þeim ákvæðum frumvarpsins er lúta að refsiábyrgð lögaðila til þess að ná fram slíku samræmi. Þá er einnig lögð til breyting á orðalagi sem ætlað er að skerpa á skilyrðum þess að bæði lögaðili og einstaklingur geti borið refsiábyrgð, en ekki er um efnislega breytingu að ræða þar. Ég kom að því í upphafi máls míns að hér væri verið að gera eftirlitsaðilum kleift að veltutengja stjórnvaldssektir gagnvart fjármálafyrirtækjum. Frumvarpið leggur til að slík heimild verði innleidd í fimm lagabálka til þess að veltutengja stjórnvaldssektir vegna brota lögaðila. Slíkar sektir geta orðið allt að 10% af veltu síðasta rekstrarárs. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að svipuð heimild var lögð til af hálfu nefndar um viðurlög við efnahagsbrotum sem skipuð var af hæstv. þáverandi forsætisráðherra og skilaði skýrslu árið 2006. Þá kemur fram að eftirtaldar fjórar gerðir Evrópuréttarins, sem fyrirsjáanlegt er að verði innleiddar í EES-samninginn á næstu missirum, innihaldi kröfu um beitingu viðurlaga sem felast í veltutengdum sektum. Þessar tilskipanir eru: tilskipun 2013/36/ESB um stofnun og starfsemi fjármálafyrirtækja og eftirlit með þeim, tilskipun 2014/91/ESB sem snýr að samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum að því er varðar verðbréfasjóði og er oft vísað til sem UCITS V, tilskipun 2014/65/ESB um markaði fyrir fjármálagerninga, og er í daglegu tali vísað til sem MiFID II, reglugerð ESB nr. 909/2014 um bætt verðbréfauppgjör í Evrópusambandinu og miðlægar verðbréfaskráningar, skammstöfunin CSD, og er oft vísað hennar til þannig. Sökum stjórnskipulegra álitaefna er lúta að því með hvaða hætti hlutverki sameiginlegra eftirlitsstofnana Evrópusambandsins á sviði fjármálamarkaða verði háttað hvað varðar EFTA-stoð EES-samningsins hafa framangreindar gerðir ekki enn verið teknar upp í sjálfan EES-samninginn. Líkt og að framan greinir er þó gert ráð fyrir að það verði gert fljótlega. Umsagnaraðilar benda á að mögulega sé ráðlegra að bíða með innleiðingu ákvæða tilskipana um viðurlög þar til þær hafa að fullu verið innleiddar í íslenskan rétt þar sem með því móti sé verið að slíta ákvæði tilskipananna um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði úr samhengi við efnisákvæði þeirra. Á móti er bent á að það muni taka tíma að ná fram fullu samræmi við Evrópurétt á umræddum sviðum og að mikilvægt sé að takmarka freistnivanda sem felist í að fjármálafyrirtæki velji fremur að starfa í einu EES-ríki en öðru sökum þess að viðurlagaheimildir séu þar mögulega vægari. Þannig standa viðurlagaheimildirnar sjálfstæðar. Þær vísa því ekki til brota gegn tilteknum ákvæðum Evrópugerðanna heldur eiga þær við um brot gegn lögum á fjármálamarkaði hér á landi. Nefndin tekur undir síðarnefndu sjónarmiðin, þ.e. að brotin, ef um slíkt er að ræða, séu þá ekki gegn tilteknum ákvæðum Evrópugerðanna, heldur brot gegn lögum á fjármálamarkaði hér á landi. Nefndin telur einnig að veltutenging stjórnvaldssekta gagnvart lögaðilum sé til þess fallin að viðurlögin geti haft tilætluð varnaðaráhrif og að með þeim megi tryggja betur jafnræði milli aðila að teknu tilliti til mjög ólíkrar stærðar fjármálafyrirtækja. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til hækkanir á heimildum til sekta gagnvart einstaklingum í sömu lagabálkum. Bent hefur verið á að þrátt fyrir þær miklu breytingar sem orðið hafa á umhverfi fjármálamarkaðar síðustu ár hefur sektarramminn ekki verið endurskoðaður í töluverðan tíma. Nefndin telur til samræmis við markmið frumvarpsins um aukna skilvirkni og varnaðaráhrif viðurlaga að ráðlegt sé að hækka stjórnvaldssektir gagnvart einstaklingum til samræmis við tillögu frumvarpsins. Trúverðugt og skilvirkt eftirlit er mjög mikilvægt á þessum markaði og eftirlit Fjármálaeftirlits með fjármálafyrirtækjum er á grundvelli laga nr. 38/2001. Nefndin fjallaði um eftirlit og vísar til í a-lið 5. gr. frumvarpsins sem mælir fyrir um að Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með því að eftirlitsskyldir aðilar skv. 1. mgr. 2. gr. laga, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, fari að ákvæðum laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Af hálfu umsagnaraðila var bent á að umrætt ákvæði væri ef til vill þarflaust með hliðsjón af hlutverki og skyldum Fjármálaeftirlitsins samkvæmt lögum nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Það er mat nefndarinnar að Fjármálaeftirlitið fari vissulega með þetta eftirlitshlutverk samkvæmt núgildandi lögum en engu síður er ráðlegt að taka allan vafa af í þessum efnum, ekki síst með hliðsjón af deilum sem staðið hafa um ólögmæti verðtryggingarskilmála. Nefndin bendir á að í almennum athugasemdum við frumvarpið komi fram að samþykki málsaðila þurfi til þess að ljúka máli með stjórnvaldssekt vegna brota á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, nema brotið sé meiri háttar og beita þurfi refsiviðurlögum. Nefndin vill í þessu samhengi árétta að hið rétta er að stjórnvaldssektum verður beitt vegna brota á lögum um gjaldeyrismál sem ekki eru talin meiri háttar óháð samþykki hins brotlega aðila. Seðlabankinn hefur þó heimild til þess að ljúka málum vegna brota sem teljast ekki meiri háttar með sátt með samþykki málsaðila, samanber 15. gr. b laga nr. 87/1992. Einnig vekur nefndin athygli á að í athugasemdum við 13. gr. frumvarpsins segir að þættir sem lagðir eru til að komi til skoðunar við ákvörðun sektar séu byggðir á 70. gr. tilskipunar 2014/65/ESB og vísar til MiFID II, en hér er í raun og veru átt við 2. mgr. 72. gr. sömu tilskipunar. Frá því að frumvarpið var lagt fram hefur nefndin fjallað um frumvarp til breytinga á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki á þskj. 990, 571. mál, og samþykkt breytta hugtakanotkun í 30. gr. þeirra laga. Með vísan til þessa er lögð til sú breyting á 10. gr. frumvarpsins að hugtakið „stórar áhættuskuldbindingar“ verði notað í stað hugtaksins „stórar áhættur“. Virðulegi forseti. Nú hef ég farið yfir meginmarkmið frumvarpsins og efnisatriði þess og þær leiðréttingar sem koma fyrir og nefndin taldi rétt að bregðast við. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. frumvarpsins bætist: eða annan aðila sem starfar á hans vegum. 2. 2. málsl. 1. efnismálsgreinar 2., 7., 13., 15. og 19. gr. orðist svo: Sektir sem lagðar eru á lögaðila geta numið frá 500 þús. kr. til 800 millj. kr. en geta þó verið hærri eða allt að 10% af heildarveltu samkvæmt síðasta samþykkta ársreikningi lögaðilans, eða 10% af síðasta samþykkta samstæðureikningi ef lögaðili er hluti af samstæðu og brot er framið til hagsbóta fyrir annan lögaðila í samstæðunni eða annar lögaðili í samstæðunni hefur notið hagnaðar af brotinu. 3. 2. málsl. efnismálsgreinar 3. gr., 2. málsl. 3. mgr. b-liðar 5. gr. og 2. málsl. efnismálsgreinar 9., 11., 12., 14., 16., 17., 18., 20. og 21. gr. frumvarpsins orðist svo: Hafi fyrirsvarsmaður lögaðilans, starfsmaður hans eða annar á hans vegum með saknæmum hætti brotið gegn lögum þessum eða reglum settum á grundvelli þeirra í starfsemi lögaðilans má gera honum refsingu, auk þess að gera lögaðilanum sekt. 4. Í stað orðanna „stórum áhættum“ í 10. gr. komi: stórum áhættuskuldbindingum. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka góða samvinnu í nefndinni við vinnslu málsins. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, sem situr sem áheyrnarfulltrúi í nefndinni, styður afgreiðslu málsins. Þá rita undir nefndarálitið auk mín eftirtaldir hv. þingmenn á Alþingi þann 22. júní 2015: Frosti Sigurjónsson, formaður nefndarinnar, Árni Páll Árnason, með fyrirvara, Guðmundur Steingrímsson, Hanna Birna Kristjánsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Steingrímur J. Sigfússon og Unnur Brá Konráðsdóttir.
Hæstv. forseti. Ég vil fá að leiðrétta mistök sem mér urðu á í yfirferð á nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Ég las upp þá hv. þingmenn sem rita undir það álit um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði og mér urðu á þau mistök þegar ég ætlaði að lesa upp nafn hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur að segja Unnur Birna Kristjánsdóttir, sem ekki á sæti á Alþingi. Mér þykir mjög leitt að hafa orðið á þessi mistök og leiðrétti þau hér með. Að sjálfsögðu er um að ræða hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur.
Frú forseti. Ég hafði reyndar gert ráð fyrir því að meiri hlutinn mundi mæla fyrir framhaldsnefndaráliti sínu en svo virðist ekki vera. Ég vil mæla fyrir framhaldsnefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar. Við fengum hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til fundar við nefndina í kjölfar umræðna sem voru hér í þingsal. Mönnum þótti nokkuð ljóst að ábendingar minni hlutans um gildi þingsályktunartillögunnar áttu við rök að styðjast og málið var tekið til umræðu í nefndinni aftur. Að mati minni hlutans munu nýgerðir kjarasamningar, ákvarðanir um skattalækkanir og áætlun um losun hafta hafa umtalsverð áhrif á ríkisfjármálin næstu árin. Því er nauðsynlegt að draga tillöguna til baka og leggja fram nýja og vandaðri ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Frú forseti. Okkur finnst þetta vera nokkuð augljóst mál því að þetta eru stórir óvissuþættir sem núna er suma hverja hægt að áætla með næstu árin. Minni hlutinn ítrekar þá gagnrýni á ríkisfjármálaáætlunina sem sett var fram í fyrra nefndaráliti. Að mati minni hlutans er ekki ljóst af hvaða forsendum ríkisfjármálaáætlunarinnar ráðherra fjármála er bundinn og þar með liggur vægi áætlunarinnar ekki skýrt fyrir. Það er auðvelt að draga í efa gildi samþykktrar tillögu og færa fyrir því rök að í raun sé það geðþóttaákvörðun ráðherra hvaða forsendur hann velur að leggja sem grunn að fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016. Að mati minni hlutans þarf að skýra forsendur fyrir útreikningum á tekjum og gjöldum mun betur til að styrkja tillöguna og færa ályktunina í það form sem lög um þingsköp Alþingis gera ráð fyrir. Fyrr verður umræðan og afgreiðsla tillögunnar ekki í því formi sem æskilegt er. Það er mikilvægt að með skýrari tillögu setji þingið ráðherrum skorður og viðmið í fjárlagagerðinni sem enginn vafi er um að þeim beri að fylgja. Minni hlutinn leggur því til að málið komi ekki til atkvæðagreiðslu á yfirstandandi þingi, en verði lagt fram að nýju í haust með nýrri og skýrari áætlun til næstu fjögurra ára. Frú forseti. Ég hef stuttan tíma en get komið í aðra ræðu ef einhver fer í ræðu hér á milli, sem ég vona að einhver geri svo að ég geti komið því að sem mér finnst ég þurfa að gera áður en þessari umræðu lýkur. Í framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur að það sé mikill styrkur fyrir fjármála- og efnahagsráðherra að hafa í höndum samþykkta ríkisfjármálaáætlun frá Alþingi. Hann hefur þá stefnumiðin samþykkt þegar umræðan við aðra ráðherra hefst í fjárlagagerðinni og í því felst meiri agi en áður hefur þekkst. “ Virðulegur forseti. Ég get sannarlega tekið undir að það er ákveðinn styrkur í því ef hæstv. fjármálaráðherra fer inn í fjárlagagerðina með samþykkt þingsins að baki fyrir ákveðnum forsendum en ég hlýt að spyrja, vegna óvissuþáttanna sem taldir eru upp í áætluninni: Af hverju er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra bundinn? Ég vil benda á að undir liðnum um störf þingsins í dag átti ég orðastað við hv. þm. Willum Þór Þórsson þar sem talað var um þær forsendur að bætur almannatrygginga ættu ekki að hækka um meira en 1% umfram verðbólgu á árunum 2016–2019, og ég hlýt að spyrja: Er hæstv. fjármálaráðherra bundinn af þeirri forsendu ef þingið samþykkir ekki fjármálaáætlunina, en í því felst að forsendur hennar eru samþykktar líka? Það er önnur forsenda sem hér er undir, sem kemur mjög skýrt fram og það er tekið skýrt fram að ef kjör ríkisstarfsmanna verða þannig að kaupmáttur eykst um meira en 2% á ári næstu fjögur árin verði skorið niður á móti. Það verður skorið niður á móti þeirri kauphækkun. Ég hlýt að spyrja þarna líka: Er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra bundinn af þeirri forsendu þegar þingið er búið að samþykkja ríkisfjármálaáætlunina? Þetta eru stórar spurningar, frú forseti, og ég leyfi mér satt að segja að efast um að hv. stjórnarþingmenn hafi velt fyrir sér skilaboðunum og af hverju verið er að binda hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra við gerð fjárlagafrumvarps fyrir árið 2016 með samþykkt þessarar ríkisfjármálaáætlunar. Vita þeir það? Eða getur hæstv. ráðherra bara valið eftir hverju hann fer og hverju hann breytir?
Frú forseti. Ég tek eftir því að hér á dagskránni kemur fram að það eru tvö framhaldsnefndarálit og mælt hefur verið fyrir framhaldsnefndaráliti minni hlutans. Ég spyr hæstv. forseta hvort það sé virkilega svo að ekki eigi að mæla fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hlutans. Á sínum tíma vorum við í miklum umræðum þar sem við bentum á að forsendur áætlunarinnar væru brostnar. Hæstv. fjármálaráðherra féllst á að það væri að minnsta kosti rétt í stöðunni að hann kæmi til fundar við fjárlaganefnd og ræddi stöðuna. Það gerði hann svikalaust. Hv. þingmaður hefur í ræðunni á undan lýst niðurstöðu minni hlutans, en það liggur fyrir samkvæmt prentaðri dagskrá sem dreift var að það er framhaldsnefndarálit meiri hluta líka og ég spyr nú: Á ekki að mæla fyrir því?
Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég vil kalla eftir því að hingað komi framsögumaður framhaldsnefndarálits meiri hluta fjárlaganefndar og mæli fyrir því og gefi okkur tækifæri til að spyrja út í ákveðin atriði sem okkur finnst vera óljós. Það er afar mikilvægt því að við erum ekki að tala um neitt smámál, frú forseti, við erum að tala um ríkisfjármálaáætlun sem á að liggja undir fjárlagagerð fyrir árin 2016–2019. Það skiptir mjög miklu máli að hingað komi framsögumaður fyrir framhaldsnefndarálitinu og svari þeim spurningum sem við höfum fram að færa. Ég bið, frú forseti, um það að ef ekki næst í framsögumann eða formann fjárlaganefndar eða annan nefndarmann úr meiri hluta fjárlaganefndar verði þessu máli frestað þar til búið er að finna nefndarmann úr meiri hluta fjárlaganefndar sem getur farið yfir [[Forseti hringir.]]framhaldsnefndarálitið og svarað spurningum okkar varðandi það.
Frú forseti. Ég tek undir það sem hér var sagt og tel að það sé ekki óeðlilegt, málið er í síðari umr., við skulum ekki gleyma því. Það eru bara tvær umræður um ríkisfjármálaáætlun, ekki þrjár, þannig að þetta er síðari umr. Það er afar sérstakt að formaður fjárlaganefndar, sem fer nú oft stórum orðum um ýmsa hluti um fjármál fyrri tíma, sjái sér ekki fært að vera hér og flytja það nefndarálit sem varð til eftir að málið var tekið inn til nefndar aftur að beiðni minni hlutans. Ég spyr því, frú forseti, hvort forseti hyggst kalla formann nefndarinnar hingað inn eða einhvern sem getur svarað spurningum. Ég tek undir að við þurfum þá bara að geyma málið, því að hér eru stórar spurningar eins og hér var sagt og þetta er risamál til margra ára. Þrátt fyrir að fram komi í áliti meiri hlutans að þetta sé svona síkvikt plagg eins og hér kemur fram, þetta sé síbreytilegt umhverfi, þá eru auðvitað grundvallarforsendur undirliggjandi sem stýra því hvernig ríkisstjórnin hyggst halda á málum næstu árin. Það er ekkert óeðlilegt að formaður fjárlaganefndar eða einhver annar sem telur sig til þess bæran svari því og þeim spurningum sem hér er óskað eftir að bera fram. Ég held því að kalla eigi viðkomandi til umræðunnar eða fresta umræðunni þar til á eftir þegar fólk hefur lokið máli sínu, en þó ekki þannig að ekki sé hægt að koma hér í aðra ræðu ef svo ber undir eftir að framsögumaður meirihlutaálits hefur flutt álit sitt eða sína ræðu. Mig langar aðeins að fara aftur ofan í málið því að hérna eru auðvitað ákveðnir hlutir sem þarf að spyrja um og í ljósi þess að ég gerði að umtalsefni undir liðnum um störf þingsins niðurfærslu húsnæðisskulda upp á rúma 80 milljarða, þó að einungis sé gerð grein fyrir um 70 milljörðum í skýrslu hæstv. ráðherra, setur maður spurningarmerki við það þegar ríkisfjármálaáætlun næstu ára sýnir nánast enga formlega uppbyggingu til dæmis að fjárfestingu sem er mjög takmörkuð. Í launaforsendum og almannatryggingum er ekki gert er ráð fyrir hækkun umfram verðbólgu nema 1% en á sama tíma er ríkisstjórnin búin að setja tæpa 6 milljarða beint í vasa fólks sem átti ekki eða á ekki skuldir í dag í húsum sínum. En auðvitað voru þær til á þeim tíma þegar þessi viðmið voru á árunum sem sköpuðu réttinn til niðurgreiðslu skulda. En við stöndum frammi fyrir því að fólk sem borgar auðlegðarskatt, á hreinar eignir upp á 75 eða 100 milljónir, fær töluvert stórar fjárhæðir út úr þessari leiðréttingu á sama tíma og þessi ríkisfjármálaáætlun, eins og ég sagði, sýnir í rauninni ekki fram á það að hægt sé að reisa landspítala. Hún sýnir ekki fram á að hægt sé að hækka bætur almannatrygginga. Hún sýnir ekki fram á með hvaða hætti á að greiða niður lífeyrisskuldbindingar, hvort gera eigi það með rekstrarafgangi eða með lántöku o.s.frv. Það eru mjög margir hlutir í þessari áætlun sem í rauninni standast ekki. Það sem olli mér vonbrigðum var að þegar við áttum hér orðastað við hæstv. fjármálaráðherra og málið fór aftur til nefndar lágu fyrir ákveðnir þættir sem hefðu getað, ekki sem hefðu getað, þeir gerðu það, þeir skýrðu málin enn frekar en þegar áætlunin varð til. En nefndarmenn og ráðherra kjósa að gera engar breytingar, sem er afar sérstakt. Ég tek undir með hv. framsögumanni minnihlutaálitsins, það er auðvitað mjög sérstakt að meirihlutafulltrúar skuli leggja þessa áætlun til óbreytta. Óbreytta, virðulegi forseti, þrátt fyrir að allar forsendur og ýmislegt hafi síðar litið dagsins ljós sem gaf ríkisstjórninni færi á að lagfæra áætlunina. Í staðinn segja menn: Þetta er bara síbreytilegt plagg. Þá er náttúrlega ekki óeðlilegt að spurt sé: Bíddu, eftir hverju þarf þá ráðherra fjármála að fara? Af hverju er hann bundinn? Þetta er ekki ásættanlegt og er heldur ekkert í anda laganna. Þingsköpin og lögin kveða á um allt aðra hluti en hér er verið að leggja til.
Virðulegi forseti. Á sínum tíma áttu sér stað mjög góðar umræður hér í þingsal um ríkisfjármálaáætlun og þá kom margt fram. Það á við í þessu máli eins og svo mörgum öðrum að betur sjá augu en auga. Við fengum hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson á fund okkar eftir umræðuna og ég þakka honum fyrir að koma á fundinn og skýra sín sjónarmið. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Maður bjóst við að ríkisfjármálaáætlun mundi taka einhverjum breytingum í ljósi þess að við vitum að sumt af því sem þar stendur mun í rauninni ekki halda. Mér finnst þessi áætlun of loðin, of margir óvissuþættir og of margir óreglulegir liðir. Það hefur verið talað um að þetta sé lifandi plagg. Það er líka talað þannig um fjárlögin. Það er allt í lagi að það sé líf í svona plaggi, en þetta er svo sprelllifandi að mér þykir eiginlega nóg um. Ef við ætlum að vera með einhverja áætlun til lengri tíma þá verðum við að reyna að festa allt niður sem við getum. Auðvitað erum við meðvituð um það að hlutirnir geta breyst, en ef við ætlum að ganga út frá því að allt sé óvíst og enginn fyrirsjáanleiki í neinu þá getum við í rauninni alveg sleppt því að vera með svona áætlanir, þá verða þær svolítið marklausar. Ég geri mér grein fyrir að þetta er fyrsta tilraun til að gera ríkisfjármálaáætlun. Ráðherra viðurkenndi það. Væntanlega verður þetta betur úr garði gert næst. Það kemur fram í framhaldsnefndaráliti meiri hlutans að tillagan hafi ekki verið send til umsagnar en það hefði getað verið til bóta. Ég held að það sé alveg rétt. Ég vil þakka fyrir þá góðu umræðu sem varð samt hér í þingsal. Það skiptir verulega miklu máli hversu margir þingmenn tóku þátt í umræðunni og í rauninni tóku eftir alls konar annmörkum sem ég hélt að meiri hlutinn og ráðherra mundu bæta úr, en svo varð ekki. Ég vona að framsögumaður framhaldsnefndarálits komi síðan í þingsal og geri grein fyrir áliti sínu. Ég mundi þá vilja fara í andsvör við hann. Annars tek ég undir þær athugasemdir sem hafa komið hér fram hjá flutningsmanni framhaldsnefndarálits minni hlutans. Við höfum unnið þetta vel saman og í rauninni er ekki meira um það að segja á þessu stigi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir góða ræðu. Þetta mál hefur verið talsvert lengi hér í umræðu. Það er mjög miður að ekki skuli hafa tekist að fá hingað framsögumann fyrir meirihlutaálitinu. Ég tel að það sé einsdæmi hér í sögunni að það liggi fyrir nefndarálit sem enginn vill mæla fyrir. Skaðinn felst í því að í nefndarálitinu kemur fram að meiri hlutinn virðist viðurkenna það að við sem vildum fá þetta mál inn til nefndar til þess að ræða það frekar höfðum rétt fyrir okkur. Það er meira að segja viðurkennt í meirihlutaálitinu að margvíslegar ábendingar sem komu fram hjá minni hlutanum voru gagnlegar. Það er bókstaflega sagt. Það er sömuleiðis sagt að það þurfi hugsanlega að laga tvo þætti ríkisfjármálaáætlunar, annars vegar niðurstöðu kjarasamninga og hins vegar er talað um að það ríki óvissa um það með hvaða hætti verði ráðist í aðgerðir til að undirbúa losun hafta. Nú liggur fyrir, að því er varðar hið síðarnefnda, að það er komin fram áætlun. Hún er tvíþætt. Það er annars vegar stöðugleikaskattur ellegar geta menn farið leið nauðasamninga með stöðugleikaframlögum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt hversu mikil stöðugleikaframlögin verða. Við vitum að slitabúin ætla öll að fara þá leið, það hefur komið fram hjá þeim. Þá liggur ljóst fyrir að þar er upphæðin komin fram sem hægt verður að nota til þess að greiða niður skuldir ríkisins. Það liggur líka ljóst fyrir að þær upphæðir á að greiða á næsta ári. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Miðað við þetta, er þá ekki alveg ljóst að ríkisfjármálaáætlunin er í stórum efnum jafn marklaus hvað þetta varðar eftir sem áður? Spurningin er hvort þurfi ekki að taka þetta enn einu sinni inn í fjárlaganefnd til þess að skoða málið út frá því sem núna liggur fyrir.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Ég skal ekki segja en í rauninni var tækifæri til þess að breyta áætluninni fram til þessa dags. Mér finnst stemningin vera orðin svolítið þannig með þessa ríkisfjármálaáætlun að hún sé frekar léttvægt plagg, þetta sé áætlun, við séum að gera þetta í fyrsta skipti og ætlum að læra af mistökunum, að þetta sé spá. Við lítum ekki eins á hana í minni hlutanum og í meiri hlutanum. Ég geri mér alveg grein fyrir að það er örugglega áskorun að koma með svona í fyrsta skipti. Þegar ég renndi yfir þingsályktunartillöguna á sínum tíma, um ríkisfjármálaáætlunina, þá fannst mér eins og ég væri að lesa litla heftið sem kemur með fjárlagafrumvarpinu. Hún var bara einhvers konar stöðumat með óljósar áætlanir til framtíðar. Höftin setja vissulega strik í reikninginn. Eitt af því sem er stór óvissuþáttur eru vaxtagjöld ríkissjóðs, sem eru gríðarlega há. Ef hugmyndin er að greiða niður skuldir, sem verður vonandi, þá hefur það töluverð áhrif á þessa áætlun því að það verður meira umleikis. Ef við greiðum niður skuldir geta vaxtagjöldin lækkað um einhverja milljarða á ári. Á kannski að nota það til að greiða niður lífeyrisskuldbindingar? Það er talað um það í þessari áætlun að setja 5 milljarða til að greiða inn á lífeyrisskuldbindingar. Ég skildi reyndar ekki út frá áætluninni hvort það ætti að gera það með lántöku eða einhverjum afgangi. Ég vil bara vera alveg heiðarleg. Það er margt mjög óljóst hérna fyrir mér í þessari áætlun. Mér líður eins og meiri hlutinn taki þessu sem nokkuð léttvægu plaggi sem muni ekki einu sinni binda [[Forseti hringir.]]hendur ráðherra við fjárlagagerðina í haust.
Frú forseti. Fjárlaganefnd verður auðvitað að vera vandanum vaxin. Hv. þingmaður nýtur þeirra forréttinda umfram mig að hún fær að starfa með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og undir hennar forustu í fjárlaganefndinni og þekkir þessi mál miklu betur. Það er vel hugsanlegt að málin hafi þróast þannig hjá meiri hluta fjárlaganefndar að þetta sé orðið, eins og hv. þingmaður orðaði það, plagg sem enginn gerir neitt sérstaklega mikið úr. Ég vil nú ekki leyfa mér að líta þannig á málin. Ég tel að það sé ekki leyfilegt að líta þannig á málin. Við sem tókum til máls í þeirri löngu umræðu sem stóð um þetta vorum öll sammála því að ríkisfjármálaáætlun væri mikilvægt tæki sem hjálpaði framkvæmdarvaldinu hverju sinni til þess að gera áætlanir og okkur á Alþingi til þess að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Vegna einhverra lausataka í forustu fjárlaganefndar eða hugsanlega vegna þess að framkvæmdarvaldið tekur ekki mark á plagginu þá held ég að við sem sitjum hér í þingsal og eigum að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og meiri hlutanum eigum ekkert að láta það á okkur fá. Það liggur ljóst fyrir að lykilstærðir voru óvissar. Nú er hins vegar komin fram meiri vissa, t.d. varðandi lyktir kjarasamninga og sömuleiðis varðandi það með hvaða hætti stöðugleikaskatturinn hefur áhrif á vaxtagjöld ríkisins. Það liggur fyrir núna að slitabúin ætla ekki að fara stöðugleikaskattsleiðina. Þau munu aldrei borga neinn stöðugleikaskatt. Þau munu reiða af höndum stöðugleikaframlög. Þau fá afslátt upp á 400 milljarða frá stöðugleikaskattinum. Hæstv. fjármálaráðherra segir að þannig komi 400 milljarðar inn. Við vitum að það gerist á næsta ári. Í bili er einungis búið að finna leiðir til þess að nýta 160 milljarða til að greiða af [[Forseti hringir.]]skuldum ríkisins. Það skapar að minnsta kosti ákveðið svigrúm fyrir vaxtagjöld, [[Forseti hringir.]]sem skiptir máli og vantar inn í þessa áætlun.
Virðulegur forseti. Jú, við stjórnum því svo sem ekki hvernig meiri hlutinn lítur á þetta mál. Í því eru endalausir óvissuþættir eins og í þessari áætlun þar sem talað er um 3% vöxt af S-merktum lyfjum. Ég meina, ég veit ekki - er það þá bara þannig að það má ekki fara umfram þessi 3%? Það er ekki raunhæft. Við vitum það alveg. Er ráðherra bundinn af því þannig að við munum ekki fara yfir þessi 3%? Það eru engin áform í rauninni um byggingu Landspítala. Það er allt í lausu lofti. Það virðist ekki eiga að fara í nein áform hvað það varðar nema hönnun á meðferðarkjarna. Það virðist ekki eiga að fara að byggja hann á næstunni. Sama með aðrar fjárfestingar. Afnám fjármagnshafta hefur náttúrlega verið óvissuþáttur mjög lengi. Ég mundi segja að það væri enn óvissa í kringum það og verður þangað til við sjáum hvernig leysist úr þessu. Ég veit ekki hvort það má taka þetta aftur inn í nefnd og koma með þessa áætlun aftur, hvort megi fresta henni fram á haust. Ég bara átta mig ekki alveg á því hvernig vinnulagið er. Það sem við getum gert er að koma okkar gagnrýni á framfæri og kalla eftir því að framsögumaður meiri hlutans komi hingað og standi fyrir máli sínu. Eitt sem var ekki gott í þessu máli var að við fengum fund með fjármálaráðuneytinu áður en málið var flutt í þingsal. Síðan var svo mikil vinna við önnur mál að við í rauninni náðum ekki í fjármálaráðuneytið eftir það fyrr en við fengum loksins hæstv. fjármálaráðherra sem var mjög mikilvægt og mjög gott en það var svolítið seint. Vinnan við þetta varð meiri en við héldum. Það vöknuðu ýmsar spurningar sem við áttuðum okkur ekki á fyrr en við fórum að ræða málið. Ég hefði viljað að þetta hefði verið tekið fastari tökum. Það hefði verið mjög gott ef málið hefði farið í umsagnarferli. En hvort við tökum þetta aftur inn í nefnd á þessum tímapunkti veit ég ekki. Meiri hlutinn verður auðvitað að vilja breyta þingsályktunartillögunni sinni. Það er það sem við reyndum að fá hann til að gera en tókst ekki.
Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi biðjast afsökunar á því að hafa ekki verið hér þegar þetta mál var komið á dagskrá. Eins og öllum er ljóst er beðið í marga daga eftir því að fá að mæla fyrir nefndaráliti eða málum en svo eru þau afgreidd hratt í gegnum þingið. Það gerðist einmitt eftir hádegishlé, ég var í persónulegum erindagjörðum fjarri Alþingishúsinu. En hér er ég komin til þess að mæla fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Undir nefndarálitið skrifa ásamt mér hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Karl Garðarsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Ég vil í upphafi segja, því að svo virðist sem minni hlutinn hafi ákveðið að gera sér einhvern pólitískan mat úr þessari ríkisfjármálaáætlun, að ástandið í þinginu á þessum þingvetri hefur verið svo slæmt hvað varðar að koma málum áfram að það er 1. júlí á morgun og verið er að ræða ríkisfjármálaáætlun, sem átti að vera löngu afgreidd og komin á sinn stað í næstu fjárlagavinnu. Mig langar til að segja áður en lengra er haldið að nú er verið að klára vinnu við fjárlög fyrir árið 2016 og þau verða lögð fram eftir rúma tvo mánuði, annan þriðjudag í september. Ég skil því eiginlega ekki af hverju verið er að blása þetta út og tala um að þetta sé byggt á óraunhæfum áætlunum. Þetta var raunverulega núllpunktur eins og hæstv. fjármálaráðherra sá þessa þingsályktunartillögu, vegna þess að þetta er nýtt, og svo er verið að kvarta yfir því að ekki sé faglega tekið á málunum. Þetta er alveg splunkunýtt, virðulegi forseti, því að þetta var sett inn í þingsköp, þetta er prufukeyrsla á þessu fyrirkomulagi. Ég hef efast um það í þessum þingsal að verði frumvarpið um opinber fjármál einhvern tímann að lögum, minni hlutinn stoppaði það á þessum þingvetri, þá er kveðið á um að það eigi að leggja fram þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun, í raun langtum nákvæmari ríkisfjármálaáætlun en kveðið er á um í þingsköpum, þá skal fjármálastefnan mótuð að vori og kláruð á vorþingi, þá á að setja inn fjármagn sem fer í hvern ramma og hvert svið, en eins og staðan hefur verið á þinginu á þessum þingvetri efast ég um að þingið sé í stakk búið til að takast á við nákvæmlega það sem það felur í sér. Mér er það til efs miðað við hvernig þetta hefur gengið í vetur. Þetta verð ég að segja, virðulegi forseti, því að það er ekki hægt að þingið sé að setja lög sem kveður á um hina og þessa málsmeðferð og kveður á um hina og þessa skyldu framkvæmdarvaldsins að leggja fyrir þingið, ef þingið er svo algjörlega ófært um að taka við málunum og framfylgja þeim í þinginu, samþykkja þingsályktanir eða á annan hátt koma með mál fyrir þingið. Það er 1. júlí á morgun og þetta er svo sannarlega ekki eina málið sem hefur fallið á tíma út af því málþófi og málæði sem hefur átt sér stað hér. Það hefur verið talað í hátt í fimm daga um fundarstjórn forseta, hátt í fimm heila vinnudaga um fundarstjórn forseta. Hvernig í ósköpunum á að vera hægt að koma málum áfram í þinginu ef allir dagskrárliðir eru misnotaðir á þennan hátt? Það er rosalega sláandi hvernig þessi þingfundur hefur farið, svo sem án rökstuðnings nema þá til að beita meiri hlutann þingofbeldi. Nú ætla ég að fara yfir þetta nefndarálit. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram þessa þingsályktunartillögu og gekk hún til fjárlaganefndar hinn 28. apríl. Eins og ég fór yfir áðan er þetta í fyrsta sinn sem tillaga af þessu tagi er lögð fyrir Alþingi og er með henni verið að uppfylla ákvæði í 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis. Í 6. mgr. 25. gr. laganna er tiltekið að leggja skuli tillögu fyrir Alþingi, eigi síðar en 1. apríl ár hvert, til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda fjárlaga næsta fjárlagaárs svo og greinargerð um breytingar á tekjuöflun ríkisins. Með tillögunni skal fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára þar á eftir. Þarna fer ég yfir þau lagaákvæði sem kveða á um þessa skyldu. Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmenn eru allir að breyta þingskapalögum í þessa átt fylgir því ábyrgð og skylda. Það má alveg segja sem svo að verið sé að reyna að ónýta þetta mál hér þegar þessi frumraun er keyrð í gegnum þingið í fyrsta sinn með alls konar útúrdúrum og útúrsnúningum. Hvernig verður það þegar þetta verður orðið lögbundið, eins og segir til í frumvarpinu um opinber fjármál? Verða þingmenn tilbúnir til þess að taka þá ábyrgð og skyldu á sig að ræða það á málefnalegan hátt eða ekki? Þetta er spurning sem við verðum að skilja eftir inn í þetta sumar, sem er sem betur fer komið. Nefndin hefur jafnframt haft til umfjöllunar frumvarp til laga um opinber fjármál, af því að hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir var að kvarta yfir vinnuálagi í fjárlaganefnd. Fjárlaganefnd tókst alveg stórkostlega að halda á öllum þessum málum. Það var kvartað yfir því að þessi þingsályktunartillaga hefði ekki fengið nægilega umræðu í fjárlaganefnd. Ég verð því miður að vísa því til föðurhúsanna. Í fyrsta lagi var fjárlaganefnd að flýta fyrir sér vegna þess að til stóð að gera frumvörp um opinber fjármál að lögum og samhliða að afgreiða þessa tillögu fyrir sumarbyrjun, sem byggir á þingskapalögum. Maður hélt að þingið væri fært um að taka þessi mál í réttri röð en örlög frumvarpsins um opinber fjármál eru þau að þau eiga að bíða haustsins til að sé hægt að fara af stað með þau aftur í ágreiningi og þetta mál er verið að afgreiða 30. júní 2015 þegar átti að vera búið að samþykkja þessa þingsályktunartillögu fyrir lifandis löngu. Uppbygging þessarar áætlunar er með þeim hætti að ítarlega er gerð grein fyrir þjóðhagsforsendum og þeim efnahags- og skattaaðgerðum sem núverandi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Farið er yfir forsendur og viðmið fyrir afkomuþróun og gerð grein fyrir margvíslegum óvissuþáttum sem geta haft veruleg áhrif á áætlunina. Þarna kemur það fram sem tönnlast hefur verið á svo lengi, það eru margir óvissuþættir í efnahagslífi þjóðarinnar þegar þessi tillaga er samin. Þá er ég að vísa til stöðunnar á vinnumarkaðnum og ég er að tala um losun hafta. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar vita ósköp vel að þegar þetta plagg var samið, í mars á þessu ári, var ekki vitað hvernig færi um þessi tvö veigamiklu mál í íslensku samfélagi. Það væri mjög óábyrgt af fjármálaráðherra þjóðarinnar að koma með þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun byggða á gríðarlegum væntingum sem ekki væri hægt að standa við. Virðulegi forseti. Ég styð stefnu núverandi ríkisstjórnar að vera með hógværar áætlanir og vera ekki að eyða um efni fram, en gangi betur í þjóðarbúskapnum kemur það þjóðarbúinu öllu til tekna með meiri afgangi af ríkissjóði og með frekari og hraðari skuldalækkun ríkissjóðs. Nóg er nú samt, því að eins og kemur fram í þessu plaggi á bls. 2 hefur íslenski ríkissjóðurinn innt af hendi hvorki meira né minna en 580 milljarða bara í vexti frá bankahruninu 2008 - 580 milljarða. Allt í erlendum gjaldeyri sem við höfum meira og minna að láni. Það er því orðið tímabært að taka til í ríkisfjármálunum og fara að borga hratt niður skuldir ríkissjóðs. Þessi ríkisfjármálaáætlun gerir ráð fyrir því að hlutfall heildarskulda ríkissjóðs af landsframleiðslu fari lækkandi, verði í árslok 2015 um 68% en fari niður fyrir 50% í lok árs 2019. Þetta er stórkostleg framtíðarsýn og ég hef fulla trú á því að hægt sé að standa við þá framtíðarsýn sem kemur fram í þingsályktunartillögunni, vegna þess að nú hefur komið í ljós hversu vel ríkisstjórnin hefur staðið að því að gera upp við þrotabú gömlu bankanna. Það er líka jákvætt, en þessi lækkun stafar einnig og kannski að stærstum hluta af vexti landsframleiðslu, að nafnvirði skuldanna lækkar innan við 10% á árunum 2016–2019 samkvæmt spánni, en eins og ég fór yfir áðan eru allar líkur á því að hægt sé að lækka skuldirnar enn hraðar. Ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir þetta nefndarálit vegna þess að ég ætla ekki að tefja tímann frá þinglokunum sjálfum. Fjallað er um forsendur og horfur tekjuáætlunar og gjaldaáætlun, sérstaklega á tekjuhliðinni. Gert er ráð fyrir að ágætur hagvöxtur muni halda áfram á næstu fjórum árum sem gefi svigrúm til þess að draga úr flækjustigi skattkerfisins samhliða því að skattar lækki á heimili og atvinnulíf. Jafnframt er stefnt á enn frekari lækkun tryggingagjalds og að tollar verði endurskoðaðir. Áfram verður unnið að áformum um lækkun og breytingar á tekjuskattsþrepum og tekjuskatti einstaklinga. Svo eru útgjöldin sundurliðuð á gjaldahliðinni samkvæmt hagrænni skiptingu, þ.e. í rekstrargjöld, fjármagnsgjöld, tilfærslur, viðhald og fjárfestingu. Svo er hér ágætistafla, yfirlitstafla á bls. 2. Fólk getur nálgast þetta nefndarálit á vef Alþingis og hvet ég fólk til þess því að þar er sýnt fram á hvernig þróunin verður til ársins 2019. Meiri hluti fjárlaganefndar telur brýnt að fyrirætlan um rekstrarafgang næsta árs gangi eftir og væntir þess að forsendur fjárlagafrumvarps 2016 byggist á þessari ríkisfjármálaáætlun eins og hún var skrifuð þegar hún var skrifuð, vegna þess að svo margir jákvæðir þættir hafa komið til framkvæmda síðan hún var skrifuð. Ég fagna því einnig hvað það komu jákvæðar horfur út úr lokafjárlögunum 2014 og ríkisendurskoðandi var að skila skýrslu um það, sem var stórkostlegur árangur og enn meiri afgangur af ríkissjóði en gert var ráð fyrir. Við í meiri hlutanum leggjum til að framvegis verði gengið skrefi lengra í skiptingu útgjaldaramma og honum ekki aðeins skipt upp eftir hagrænni skiptingu heldur einnig á hvert ráðuneyti og málaflokka þeirra eins og til stendur, verði frumvarpið um opinber fjármál að lögum fyrir áramót á þessu ári, þá getur hæstv. fjármálaráðherra lagt fram þingsályktunartillögu þessa efnis og nýtt mat strax í byrjun næsta árs og þá verður getið um hverjir þessir rammar eru og hvernig þeir skiptast. Það var ekki mögulegt í þessari frumraun hér, enda ekki kveðið á um það nákvæmlega í þingsköpum. Við í meiri hlutanum leggjum til að tillagan verði samþykkt óbreytt, enda leggjum við á það áherslu að hér er einungis um stöðumat að ræða þegar tillagan var samin og lögð fram í þinginu. Síðan þá eru nokkuð margar vikur svo við leggjum til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Við bendum jafnframt á að nú sér stað mikil vinna í bæði fagráðuneytunum og fjármálaráðuneytinu sem snýr að því að leggja fram frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016, þá getum við séð hvernig ráðstöfunum verður háttað í fjárlögunum og hvernig árið 2016 kemur til með að líta út. Ég minni aftur á að þetta er núllpunktagreining. Þessa þingsályktunartillögu verður samkvæmt lögum að leggja fram uppfærða á hverju einasta ári og þegar eins mikill árangur næst í ríkisfjármálum og náðst hefur á þessum tveimur árum síðan þessi ríkisstjórn tók við eru auðvitað hraðar og tíðar breytingar, sem koma fram í næstu þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun.
Frú forseti. Stórir óvissuþættir eins og nýgerður kjarasamningur og ákvarðanir um skattalækkanir og áætlun um losun hafta hafa að einhverju leyti skýrst og hafa mjög mikil áhrif á ríkisfjármálaáætlun næstu árin. Við í minni hlutanum höfum sagt að við skulum taka þessa þingsályktunartillögu til baka því að það er ábyrgðarhluti þegar þing er búið að samþykkja þingsályktunartillögu að hv. þingmenn viti hvað þeir hafa samþykkt og af hverju þeir ætla að binda hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn. Í framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur að fjármála- og efnahagsráðuneytið sé ekki enn í stakk búið til að meta fyrrgreind áhrif “, þ.e. kjarasamningar skattalækkanir og haftalosun, „inn í tillöguna áður en hún verður afgreidd á Alþingi en markmiðið sé að víkja ekki frá þeim stefnumiðum sem fram koma í ríkisfjármálaáætluninni.“ Af því að mér fannst ræða hv. þingmanns ekki mjög skýr vil ég spyrja hana þessarar einföldu spurningar og ég bið um einfalt svar: Eru stefnumiðin varðandi launa- og verðlagsforsendur á bls. 35, annars vegar stefnumiðið um kjarabætur fyrir ríkisstarfsmenn og hins vegar bætur almannatrygginga, nokkuð sem hæstv. fjármálaráðherra verður bundinn af við gerð fjárlagafrumvarps fyrir árið 2016? Eru það stefnumiðin sem meiri hluti fjárlaganefndar talar um efst á bls. 2 í framhaldsnefndarálitinu?
Virðulegi forseti. Í upphafi vil ég segja að það er öllum frjálst að koma með þær breytingartillögur sem þeir vilja inn í hvaða mál sem þeir vilja. Hér er verið að gagnrýna að meiri hlutinn hafi ekki komið með breytingartillögur við þessa ríkisfjármálaáætlun. Ég er búin að lesa nefndarálit minni hluta fjárlaganefndar. Þar er ekki að finna eina einustu breytingartillögu. Ég skil því ekki hvers vegna gagnrýni á þessa þingsályktunartillögu er svo hávær. Varðandi það sem þingmaðurinn vísar í efst á bls. 2 þá stend ég við það að þetta er stöðuplagg. Það væri mjög óábyrgt af mér sem formanni fjárlaganefndar að fara að tjá mig núna um þær hækkanir sem hv. þm. Oddný Harðardóttir fór yfir því að við vitum að það er ekki óhætt að rugga þeim báti sem snýr að BHM. Á meðan ekki er búið að semja við þá ríkisstarfsmenn sem voru í verkfalli og eru nú búnir að fá á sig lög kæri ég mig ekki um og vil ekki allra vegna tjá mig um þessi mál. Varðandi eldri borgara og öryrkja veit þingmaðurinn hvernig hækkanir þeirra koma til samkvæmt lögum, þá er ég að vísa í lög um almannatryggingar. Þar er ákveðin reikniregla sem miðað er við og þessir aðilar fá hækkun miðað við neysluverðsvísitölu. Ég hef ekki séð neinar forsendur eða útreikninga á því hvernig það er. Ég bið hv. þingmenn að beina spurningum varðandi þessa tvo hópa til hæstv. félagsmálaráðherra. Ég held að sá hæstv. ráðherra verði hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma, því að málið er einfaldlega ekki á mínu borði og ég vil ekki vera að tala hér um eitthvað sem verður svo rangtúlkað, [[Forseti hringir.]]það væri mjög óábyrgt af mér.
Frú forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar hættir ekki að koma manni á óvart. Ég vil byrja á að minna hv. þingmann á að minni hlutinn leggur til að þetta mál komi ekki til afgreiðslu núna heldur verði það dregið til baka og unnið betur. Þannig er mál með vexti að verið er að leggja undir atkvæði þingsins nákvæmlega þetta, að hækki laun ríkisstarfsmanna meira en um 2% yfir verðbólgu verði skorið niður í ríkisstarfseminni á móti. Það er tillaga sem leggja á fyrir þingið síðar í dag og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lætur eins og hún geti ekki tjáð sig um málið - ég skildi hana nú ekki almennilega. En þetta er tillaga sem lögð er fyrir þingið sem menn annaðhvort samþykkja eða ekki. Sama er með bætur almannatrygginga. Þar er bókstaflega gert ráð fyrir því að gengið sé gegn 69. gr. laga um almannatryggingar vegna þess að þar er gert ráð fyrir 1% hækkun umfram verðbólgu, en 2% kjarabótum launa umfram verðbólgu og að verðbólgumarkmið verði 2,5%. [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti. Hv. þingmenn verða [[Forseti hringir.]]að gera það upp við sig hvað þeir ætla að gera. Hér er verið að leggja til [[Forseti hringir.]]að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt óbreytt og hv. formaður fjárlaganefndar hefur ekki hugmynd um hvað hún er að fara að samþykkja á eftir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á hvaða æsingur þetta er um þetta mál. En þingmaðurinn veit eins og allir aðrir að það verður nú fyrst að semja á almenna vinnumarkaðnum áður en farið er að hækka laun ríkisstarfsmanna. Það varð svo raunin og þróunin í þessum kjaraviðræðum. Þegar hv. þingmaður talar um að það sé einhver breytingartillaga falin í minnihlutaálitinu þá get ég nú ekki séð það, hér stendur bara að ekki sé hægt að ræða þessa ríkisfjármálaáætlun, þannig að ég vísa því nú til föðurhúsanna eins og öðru, virðulegi forseti. Það er verkkvíði í stjórnarandstöðunni, það átti raunverulega að fresta öllum málum til haustsins og þetta er greinilega eitt af þeim málum. En ég legg áherslu á að þetta mál fari hér í gegn þannig að hægt sé að fara að snúa sér að þeim málum sem snúa að nútíðinni og framtíðinni, að við séum ekki alltaf að spóla hér í einhverjum gömlum hjólförum. Þetta mál átti að [[Forseti hringir.]]vera löngu afgreitt úr þinginu.
Virðulegi forseti. Ég var ekki að kvarta yfir vinnuálagi í fjárlaganefnd, ég sagði einfaldlega að það hefði verið mikið að gera hjá nefndinni og það er bara gott mál, þannig að mér fannst þetta svolítið ómaklegt. En mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hún sé sammála mér í því að þessi áætlun sé frekar eða mjög óljós á köflum. Það eru engir rammar. Það er ekki verið að setja ramma utan um málaflokka eða jafnvel bara ráðuneyti sem gæti verið góð leið til að hjálpa til við fjárlagagerðina sem stendur yfir núna og fjárlagafrumvarpið sem við fáum í hendur í haust, að búið væri að ákveða hversu mikið fer í menntamálin, heilbrigðismálin og þar fram eftir götunum. Ég skildi það þannig að það ættu að vera rammar í þingsályktunartillögunni, sem varð svo ekki. Mér finnst þetta of óljóst plagg, en væri forvitin að vita hvort hv. þingmaður er sammála mér. Mér finnst líka óþægilegt ef við getum ekki planað tvo mánuði fram í tímann eins og kemur fram í þessu máli, hvernig ætlum við þá að fara að því að vinna í anda laganna um opinber fjármál þegar þau taka gildi? Þar er beinlínis kveðið á um að við horfum fram í tímann, að við séum með áætlanir sem standast fimm ár fram í tímann jafnvel. En hér erum við með plagg sem er í rauninni orðið næstum því úrelt nokkrum vikum eftir að það er lagt fram. Það finnst mér ekki gott.
Virðulegi forseti. Annaðhvort eru þingmenn orðnir svo þreyttir hér á þessu vorþingi eða sitja í salnum með lokuð eyru. Hér er spurt nákvæmlega um það sem ég fór yfir í ræðu minni. Það var hvernig hægt sé að plana fram í tímann og hvernig það verður þegar opinberu fjármálin verða að lögum. Virðulegi forseti. Ég hef engar áhyggjur af því, þ.e. ef þingmenn geta tekið sig saman í andlitinu og hleypt málum í gegnum þingið. Það þýðir ekkert að vera að hugsa um það að gera frumvarpið um opinber lög að lögum ef það á að vera með því vinnulagi eins og það hefur birst okkur hér í vor, bara ómögulegt, því aðalfjárlagaumræðan á að færast fram á vorið og svo á að taka seinni umferð að hausti, eins og málæðið er búið að vera í vetur, virðulegi forseti. Talað hefur verið í tæpa fimm daga í liðnum um fundarstjórn forseta, og þá er þingið ekki í stakk búið til þess að takast á við breytingar af þessu tagi. Það verður bara að viðurkennast og það verða allir að hafa augun opin með það hvernig það er. Svo spurði þingmaðurinn um rammana og hvers vegna væri ekki skipt eftir ráðuneytum. Ég fór yfir það líka í ræðu minni að það væri ekki í þessari þingsályktunartillögu því það mundi kveða á um það í frumvarpinu um opinber fjármál, sem er ekki orðið að lögum og vitað var upphaflega að það yrði ekki. Farið er yfir það í nefndarálitinu, farið er yfir það í þingsályktunartillögunni sjálfri, búið er að fara yfir það í öllum mínum þingræðum, síðast núna, í framsöguræðu minni með málinu. Nú sýnist mér á öllu að annaðhvort séu þingmenn orðnir svona þreyttir á að vera hér og standa í málþófi eða hreinlega sitja þeir í salnum með lokuð eyru, því miður.
Virðulegur forseti. Ég spurði hvort hv. þingmaður mundi ekki telja það til bóta, hvort það væri ekki gott að vera með rammana. Ég veit alveg að þeir eru ekki, það hefur verið rætt ítrekað, en það væri til mikilla bóta mundi ég halda. Síðan annað. Lög um opinber fjármál snúast ekki um að hleypa málum í gegnum þingið á einhverjum ákveðnum hraða. Það snýst um áætlanagerð, kannski fyrst og fremst hjá ráðuneytunum og ráðherrum, ef við horfum fram í tímann. Ég hef enga trú á því að þingið fari eitthvað að bregða fæti fyrir það, þannig að ég skil nú ekki alveg þá umræðu ef ég að vera heiðarleg. Kannski að lokum ein spurning. Því hefur verið velt upp í þessari áætlun af hverju ráðherra er bundinn, og gert er ráð fyrir 3% vexti á S-merktum lyfjum. Hvað þýðir það? Má vöxturinn verða meiri? Með hvaða hætti bindur þetta t.d. heilbrigðisráðherra? Hvað ef vöxturinn verður meiri? [[Forseti hringir.]]Verður hann meiri? Hvaða þýðingu hafa þessar setningar í áætluninni?
Virðulegi forseti. Þingmaðurinn virðist ekki enn átta sig á því sem ég fer hér með, því að ég hafi áhyggjur af því að frumvarp til laga um opinber fjármál verði að lögum. Það er ekki hægt að taka mál í gegnum þingið eins og við höfum séð á þessum þingvetri. Þegar eru komin tvö veigamikil mál inn í þingið, þingsályktunartillagan um ríkisfjármálaáætlun með römmum og svo jafnframt að framfylgja lögum um opinber fjármál. Eins og staðan er núna met ég það þannig að þingið sé ekki tækt til að takast á við þessi tvö stóru mál. Svo ætla ég ekki að ræða það hér meir. Það sem þingmaðurinn er líklega að vísa í þegar verið er að tala um, að mati stjórnarandstöðunnar, að hér séu ákveðnir liðir vanáætlaðir, þá þýðir það á íslensku, og ég sem formaður fjárlaganefndar tek undir nýútkomna skýrslu ríkisendurskoðanda, að standist stofnanir ekki fjárlög verði að grípa til þeirra úrræða sem tiltæk eru til þess að þeir aðilar geti verið [[Forseti hringir.]]innan fjárheimilda og við vitum hvað það þýðir. Það er annaðhvort niðurskurður eða þá einhvers [[Forseti hringir.]]konar hagræðing.
Frú forseti. Fyrst er að nefna að maður gæti spurt sig hvort þessi þingsályktunartillaga sé sett fram til að uppfylla lögin. Hv. formaður fjárlaganefndar talar mikið um aga og vönduð vinnubrögð, um málæði stjórnarandstöðunnar og að málið sé fallið á tíma. Ef aldrei hefur átt að breyta neinu í áætluninni skiptir ekki máli hvort hún er samþykkt í dag eða fyrir tveimur mánuðum síðan vegna þess að ríkisstjórnin og hv. fjárlaganefnd hafa haft tækifæri til þess að breyta henni. Það gerir áætlunina ekkert minna ómarktæka núna en þegar hún var lögð fram að ekki sé búið að afgreiða hana í ljósi þess að meiri hluti nefndarinnar hefur ákveðið, þrátt fyrir staðreyndir sem á borðinu liggja, að breyta henni ekki. Það skiptir því í sjálfu sér ekki máli. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur sterkar skoðanir á flestum hlutum er varða fjárlög og fjármálaáætlanir og annað slíkt. Gert er ráð fyrir forinngreiðslu í lífeyrisskuldbindingar og er talað þar um 5 milljarða. Mig langar til þess að spyrja formann fjárlaganefndar um það hvernig hún skilur það: Ætlar ríkissjóður að taka lán fyrir þessu eða verður þetta frátekið í formi rekstrarafgangs hverju sinni, þ.e. á hverju ári frá því að byrjað verður að greiða niður eða greiða inn á þessar lífeyrisskuldbindingar? Þær eru eins og við þekkjum mjög miklar og er nauðsynlegt að finna eitthvað út úr því. Í annan stað langar mig til þess að spyrja hv. þingmann um S-merktu lyfin sem við höfum mikið rætt, og fá fram viðhorf hennar gagnvart því máli: Telur hún að þar höfum við náð einhvers konar jafnvægi eða er þar komin einhver uppsöfnuð þörf sem við þurfum að mæta með auknum framlögum? Hvernig lítur hún á það mál?
Virðulegi forseti. Enn og aftur, þetta mál átti að vera löngu afgreitt frá þinginu. Málið er hjá þinginu. Meiri hluti fjárlaganefndar sá enga ástæðu til þess að gera breytingartillögur við þessa þingsályktunartillögu. Ég ítreka að það eru ekki neinar breytingartillögur við þetta svokallaða vonda mál, eins og stjórnarandstaðan kallar það, frá henni sjálfri. Er ekki lágmark, virðulegi forseti, þegar rosaleg gagnrýni stendur út úr fólki á öll þessi mál, að gera þá alla vega tilraun til þess að koma með breytingartillögur við málin og freista þess að fá þær samþykktar, að leita stuðnings við þær breytingartillögur hér í þingsölum? Eins og ég segi er hægt að standa hér og hrópa á torgum um að allt sé ómögulegt og tæta allt og rífa niður, og koma svo ekki með neinar tillögur. Það er nú lágmark þegar gagnrýnin er slík að þá sé reynt að koma með eitthvað til þess að bæta hin svokölluðu slæmu mál að mati stjórnarandstöðunnar. Það fyrirfinnst ekki neitt, ekki nokkur einasti hlutur, enda eru, eins og ég segi, tveir af fjórum stjórnarandstöðuflokkum nýkomnir út úr ríkisstjórn og það fór nú eins og það fór. Hér er verið að spyrja um lífeyrisskuldbindingar opinberra starfsmanna. Það hefur verið mér mikið áhyggjuefni allt frá því að ég fór að skoða þessi mál þegar ég settist á þing hvað þær eru háar, hátt í 500 milljarðar. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar, eins og birtist í þessari ríkisfjármálaáætlun, að fara að greiða inn á þessar lífeyrissjóðsskuldbindingar, því að ekki gerði síðasta ríkisstjórn það, þá var bara látið reka á reiðanum og ekkert gert í því. Nú er verið að taka á því, en meira að segja það er gagnrýnt úr þessum ræðustól. Ég verð að svara þessu með S-merktu lyfin í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Hv. þingmanni virðist vera fyrirmunað að svara einföldum spurningum. Ég var ekki að gagnrýna að greiða ætti inn á lífeyrisskuldbindingar. Ég spurði: Telur þingmaðurinn að taka þurfi lán eða á að taka þetta af rekstrarafgangi? Verða þá teknir frá 5 milljarðar á hverju ári frá og með að áætlað er að greiða niður skuldir? Þetta var mjög „konsekvent“ spurning, þannig að ég frábið mér það að ég hafi verið að mótmæla því. Góð vinnubrögð og áætlanagerð er eitt af því sem þingmaðurinn talar mikið um. Ég spyr: Finnst henni góð vinnubrögð og góð áætlanagerð að gera þetta með þessum hætti þegar fyrir liggur að þetta stenst ekki? Minni hlutinn er hér með gott fyrra nefndarálit þar sem eru tillögur. Þær eru fólgnar í þeirri gagnrýni sem þar birtist. Í því felst að við gerum athugasemdir sem segja: Þetta er ekki fullnægjandi. Þetta þarf að skoða betur og ræða betur og komast að niðurstöðu. Þetta er auðvitað ríkisfjármálaáætlun meiri hlutans, vissulega er það svo, en það breytir því ekki að ábendingar minni hlutans eru í því fólgnar sem þar kemur fram. Hv. þingmaður nefndi hér [[Forseti hringir.]]að við höfum látið hlutina reka á reiðanum. Auðvitað er það ekki svo, virðulegi forseti, að hér sé verið að láta reka á reiðanum með því að ræða jafn mikilvægt [[Forseti hringir.]]mál og ég trúi að þingmanninum þyki þessi ríkisfjármálaáætlun.
Virðulegi forseti. Það eru því miður ekki greidd atkvæði um nefndarálit í þinginu. Það eru greidd atkvæði um breytingartillögur sem liggja fyrir á þingskjölum, þannig að það sé sagt. Slíkt er ekki að finna í þingskjölum [[Gripið fram í.]]með þessu máli. Ég ætla að fara einu sinni enn yfir þetta til að reyna að útskýra á mannamáli hvað verið er að gera. Samningar hafa náðst við kröfuhafa. Þeir hafa tvær leiðir til að velja um. Þegar það samkomulag er í höfn og þessi mál verða farin í gegnum þingið munu vaxtagjöld ríkissjóðs líklega lækka um 35–40 milljarða á ári. Þau eru um 85 milljarðar á ári núna, óásættanlega há tala. Þegar það verður komið til framkvæmda skapast svigrúm fyrir ríkissjóð upp á 35–45 milljarða til að ráðstafa fé í grunnþjónustuna eins og í S-merkt lyf, eins og heilbrigðisþjónustu, eins og flugvelli, eins og samgöngumál, til þess að koma til móts við vöntunina þar. Ég vona að ég hafi útskýrt þetta hér í eitt skipti fyrir öll.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki annað hægt en að koma hingað aftur upp þótt ekki hafi nú verið meiningin að tala neitt sérstaklega mikið í þessu máli. Þegar formaður fjárlaganefndar notar stór orð eins og hún gerir gjarnan, átelur minni hlutann fyrir það hvað hann virðist vita lítið og að hann komi ekki með neinar tillögur eða neitt slíkt, þá verður það auðvitað að ræðast hér. Það sem ég vitnaði til hér áðan og kemur fram í áliti minni hlutans eru ábendingar í formi tillagna sem meiri hlutanum var í lófa lagið að nýta sér en kaus að gera ekki. Hv. þingmaður heldur því fram að við getum bara komið með beinar tillögur í ríkisfjármálaáætlun til að reyna að fá þær samþykktar. Við reyndum auðvitað að hafa áhrif á gang málsins strax á meðan það var til umfjöllunar í nefndinni. Það gekk ekki frekar en það hefði gengið að koma með einhverjar breytingartillögur í þingsal, sem meiri hlutinn hefði þá fellt. Áætlunin virðist hafa verið lögð fram til þess að uppfylla lagaskyldu og þingsköp, en ekki til þess að hún héldi. Það er eins og það hafi aldrei staðið til að hún héldi og að þetta væri eitthvert plagg sem ráðherrann gæti nýtt sér til einhvers konar starfa. Það er auðvitað frekar bagalegt og illa farið með gott má, því að það er nauðsynlegt að gera slíkar áætlanir. Hv. formaður fjárlaganefndar sagði að þetta væri í fyrsta sinn sem ríkisfjármálaáætlun hefði verið lögð fram. Það er ekki rétt. Formlegt plagg ber þetta heiti frá árinu 2012, minnir mig, svo að því sé haldið til haga. Það eru óvissuþættir þarna. Við suma getum við ráðið og aðra ekki eins og gengur og gerist. Þess vegna fannst okkur, þegar ljóst var orðið að plaggið gæti ekki haldið með nokkru móti, að ástæða væri til að reyna að uppfæra það og gera það að lögum svo að það yrði að minnsta kosti sómasamlegt og brúklegt af einhverju tagi því að það er það ekki eins og það kemur hér fyrir. Mér þykir alveg ótrúlegt að hlusta á hvernig formaður fjárlaganefndar talar til okkar og segir svo í nefndinni að mikilvægt sé að áætlanagerð sé góð og til þess þurfi allar undirliggjandi upplýsingar og allt annað að vera vel úr garði gert. Svo setur hún sig algerlega upp á móti því að þetta grundvallarplagg til næstu ára sé unnið með þeim hætti. Mér er alveg fyrirmunað að skilja slíkt. Ég held að ég sé alveg þokkalega gefin og skilji í sjálfu sér ágætlega það sem þessari áætlun er ætlað að gera. Það er mjög glæfralegt að halda því fram að það sé búið að ná samningum við kröfuhafa um svona stóra þætti og að strax á næsta eða þarnæsta ári verði 35–40 milljarða svigrúm. Ég vona svo sannarlega að við getum minnkað vaxtaberandi skuldir ríkissjóðs, en ég mundi ekki vilja teygja mig svo langt að halda því fram að það sem nú er að gerast í þessum fyrstu skrefum við losun hafta geti gerst með þeim hætti sem mér finnst hv. formaður fjárlaganefndar tala um. Það virðist líka einhvern veginn loða við umræðuna hjá formanni fjárlaganefndar að ef tillagan hefði verið samþykkt þá væri svo margt leyst. Sjálf höfum við rætt það í fjárlaganefnd að það þurfi mikla hugarfarsbreytingu og þrátt fyrir að eitthvert regluverk mundi eiga að halda betur utan um þetta þá vitum við að það yrði ekki farið eftir því í hvívetna, ekki frekar en það sem við erum með í höndunum núna eða fjárlögin sem við þurfum að fara eftir, þau eru ítrekað brotin, því miður. Við viljum auðvitað ekki hafa það þannig en þannig er það. Mér hefur fundist forustumenn þessarar ríkisstjórnar halda því fram að næstum því öll heimsins vandamál leysist við það eitt að nýja frumvarpið um opinber fjármál verði að lögum. Ég hef ekki slíka ofurtrú á því. Þar er hins vegar rammi sem er ágætur og mér þykir miður að hann hafi verið tekinn út í ósætti.
Frú forseti. Eins og fram hefur komið í umræðunum eru ákaflega stórir óvissuþættir í þessari þingsályktunartillögu sem ekki er tekið á, þeir eru skildir eftir og sagt sem svo að þarna séu ákveðnir óvissuþættir. En núna er búið að gera kjarasamninga. Kjarasamningur er einn af óvissuþáttunum. Skattalækkanir eru að vísu svipaðar en greinilega öðruvísi reiknaðar, sem komu með kjarasamningunum, og síðan eru það áhrifin sem losun hafta hefur á ríkisfjármál næstu ára. Þarna eru stórir þættir sem ekki er tekið á og þess vegna hefur minni hluti fjárlaganefndar lagt það til, bæði í nefndinni við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og í framhaldsnefndaráliti sínu, að málið komi ekki til afgreiðslu á yfirstandandi þingi heldur verði lagt fram að nýju þegar hægt er að meta þessa stóru þætti betur. Samkvæmt þingskapalögum á að leggja hana fram, það segir ekkert um afgreiðsluna. Við í minni hluta fjárlaganefndar munum hafa fullkominn skilning á því að hér séu það stórir óvissuþættir undir að hægt sé að réttlæta það að láta þingsályktunartillögu ekki ganga svona ófullbúna til afgreiðslu. En það er hins vegar ekki það sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og meiri hluti fjárlaganefndar vill. Þau leggja til að þingsályktunartillagan verði samþykkt óbreytt. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hana upp. „Alþingi ályktar, sbr. 6. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál fyrir árin 2016–2019 samkvæmt eftirfarandi yfirliti um áformaða afkomu- og skuldaþróun þar sem fram kemur áætlun um tekjuöflun ríkisins og meginskiptingu útgjalda (ramma) fyrir fjárlagaárið 2016 og næstu þrjú ár þar á eftir á grundvelli þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlunin er reist á.“ Þetta er það sem verður borið undir atkvæði. Síðan koma forsendurnar og það er tíundað, á bls. 24 er talað um ýmsa óvissu- og áhættuþætti. Við hljótum að spyrja: Er það tæmandi? Eru það atriðin sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ekki bundinn af? Þar er talað um kjarasamninga. Þar er talað um lífeyrisskuldbindingar B-deildar Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna, tryggingafræðilega stöðu A-deildar, það er talað um útistandandi ríkisábyrgðir vegna Íbúðalánasjóðs og það er talað um ábyrgðir vegna nokkurra annarra aðila, svo sem Landsvirkjunar, Byggðastofnunar, Farice og RÚV. Framtíðarskipan Íbúðalánasjóðs, það er einn óvissuþátturinn, vaxtakjör ríkissjóðs á innlendum og erlendum mörkuðum og svo tekjutapið eða mótvægisaðgerðir vegna efnahagslegra áfalla á borð við aflabrest í sjávarútvegi, raskanir eða samdráttur í ferðaþjónustu o.s.frv. Þetta eru óvissuþættirnir sem eru taldir upp og á einum stað er talað um losun fjármagnshafta. Við hljótum að segja, sem eigum að greiða atkvæði um þessa þingsályktunartillögu: Þetta eru þá atriðin sem við þurfum ekki að horfa sérstaklega á en við eigum að horfa á önnur stefnumið, eins og meiri hluti fjárlaganefndar leggur áherslu á í framhaldsnefndaráliti sínu, að ekki sé vikið frá þeim stefnumiðum sem fram koma í ríkisfjármálaáætluninni. Nú vil ég enn einu sinni, frú forseti, benda á að það er á bls. 35 í ríkisfjármálaáætluninni, sem á að ganga til atkvæða að mér skilst síðar í dag, talað um að launastefnan varðandi laun ríkisstarfsmanna eigi að vera sú að ef launahækkunin verður meira en 2% umfram verðbólgu eigi að skera niður. Þannig er gert ráð fyrir að launahækkanir innan þessara marka rúmist innan útgjaldaramma áætlunarinnar en að hækkunum umfram það þurfi að mæta með viðeigandi gagnráðstöfunum til lækkunar á launakostnaði, svo sem með samdrætti, starfsmannafjölda eða vinnumagni og þess háttar. Það er sem sagt verið að segja: Verði kaupmátturinn meiri en 2% á ári verður skorið niður í þjónustu ríkisins á móti. Þar eru stærstu póstarnir og stoðirnar heilbrigðiskerfið og skólakerfið. Auðvitað eru þetta stórar spurningar og mikilvægt að þingmenn, þegar þeir ganga til atkvæða, átti sig á því að þeir eru að samþykkja þetta og binda hendur hæstv. ráðherra þegar þeir búa til fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2016. Sama er með bætur almannatrygginga. Mér finnst, þótt af mörgu öðru sé að taka, þetta vera stóru málin tvö sem eru mjög skýr sem stefnumið þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að halda þeim sem þurfa að reiða sig á bætur neðar en öðrum í launaþróun. Það á að halda þeim í fátæktargildru. Það er þannig sem verið er að hugsa þetta mál og það [[Forseti hringir.]]er, virðulegur forseti, algjörlega óásættanlegt. Og enn og aftur: Ef þingmenn samþykkja þessar forsendur [[Forseti hringir.]]eru þeir að samþykkja að ganga gegn 69. gr. laga um almannatryggingar. Ég vona að hv. þingmenn, [[Forseti hringir.]]stjórnarþingmenn viti þetta og átti sig á því, að vísu er einungis einn þingmaður hér í salnum, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, og ég veit að hún skilur þetta ekki. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Það er alltaf gaman þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir tifar sínum léttu fótum hingað inn í þingsal. Það hefur vantað töluvert upp á það síðustu daga þegar við höfum verið að ræða mál sem varða fjármál ríkisins. Hv. þingmaður hóf mál sitt á því að biðjast afsökunar á því að hún hefði ekki komið hingað til þess að mæla fyrir framhaldsnefndarálitum af því hún hefði átt erindi út í bæ. Það er sjálfsagt að taka þá afsökunarbeiðni fullgilda. Það hefur hins vegar verið þannig síðustu daga þegar hún hefur komið hingað og haldið sínar merku ræður og menn hafa haft ýmislegt við þær að athuga að hv. þingmaður hefur jafnan haft hratt á hælinn. Ég rifja það upp að hér fyrr í vikunni strunsaði hún burt úr sal þegar menn [[Gripið fram í.]]beindu til hennar orðum. [[Gripið fram í.]]Það kann vel að vera að hv. þingmaður, sem kallar hér fram í, hafi verið í útvarpsviðtali, ég veit ekkert um það. Mér finnst alltaf gaman [[Ég er að segja þér frá því.]]þegar hv. þingmaður fer í fjölmiðla. Alltaf er það fróðlegt. Ég held að þessi umræða hafi skilað verulega miklu. Hv. þingmaður fellst raunar á það í sínu merkilega framhaldsnefndaráliti þó að hún hafi kosið að lesa það ekki hér upp og minnast ekki á það í ræðu sinni. Í framhaldsnefndarálitinu segir að meiri hlutinn telji að fjöldi góðra ábendinga hafi komið fram um tillöguna í þeim umræðum sem við höfum háð um hana. Jafnframt er einfaldlega fallist á það gagnrýnisatriði minni hlutans, sem kom fram við fyrri umr., að það hefði verið betra að senda tillöguna út til umsagnar og það hefði, eins og segir, með leyfi forseta, „getað reynst til bóta við úrvinnslu málsins …“. Ef hv. þingmaður hefði stjórnað nefnd sinni eins og ætlast má til og farið með þetta mál eins og önnur mikilvæg mál, leitað álits og ráðgjafar eins og við gerum jafnan við öll meiri háttar mál, þá hefði allt þetta þref og stagl verið fullkominn óþarfi. Þá hefði henni verið bent á það sem við höfum verið að finna að af fólki sem hún tekur örugglega meira mark á en þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Hv. þingmaður sagði sjálf í ræðu sinni og reyndar ítrekaði það í andsvörum að það væri tvennt sem gerði að verkum að það væri erfitt að ganga frá þessari fyrstu ríkisfjármálaáætlun þannig að flestir hlutir væru vel hnýttir og í gadda slegnir. Þetta tvennt er annars vegar óloknir kjarasamningar, eins og hún sagði og vísaði sérstaklega til opinberra starfsmanna, og hins vegar sú staðreynd að það er ekki búið að ganga frá lögum sem varða aðgerðir sem nauðsynlegar eru til þess að losa fjármálahöft. Hér er einhver misskilningur í gangi hjá hinum góða formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hefur það farið fram hjá hv. þingmanni að ríkið fyrir sína parta er búið að geirnegla það hvað á að hámarki að fara í launahækkanir til opinberra starfsmanna? Hefur það virkilega farið fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hér fyrir örfáum dögum, röskri viku, voru samþykkt lög af Alþingi sem bönnuðu verkfall BHM og hjúkrunarfræðinga og sögðu beinlínis fyrir hvernig mætti fara með þá launadeilu í gerðardómi? Það er hægt að reikna það út. Hjúkrunarfræðingar hafa gert það fyrir sína parta, það eru 18,6%. Það var hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem tók þátt í því gerræði með meiri hlutanum að ljúka verkfalli opinberra starfsmanna með þeim hætti.
Ég var með varamann.
- Eða varamaður fyrir hana. Söm er gjörðin. Ég á við að þótt hv. þingmaður hafi ekki persónulega sett sleggjuna í hausinn á opinberum verkfallsmönnum þá er búið að ganga frá því og [[Gripið fram í.]]slá í gadda hvað hið opinbera er reiðubúið til að leyfa gerðardómi að ákveða sem laun þeirra. Hið svívirðilegasta í þeim lögum var sú niðurneglda forskrift í frumvarpinu sem var síðan samþykkt gegn atkvæðum okkar allra í stjórnarandstöðunni um það til hvers mátti taka tillit. Það liggur algjörlega ljóst fyrir hvað það er. Eins og ég sagði í tilviki hjúkrunarfræðinga þá er það 18,6%. Það liggur fyrir. Síðan er það fullkominn misskilningur hjá hv. þingmanni að ekki liggi fyrir hvað mun koma í ríkissjóð vegna aðgerða sem eiga að þjóna því að afnema fjármagnshöftin. Það er hárrétt, eins og hv. þingmaður sagði, að það liggur hér fyrir frumvarp um stöðugleikaskatt. Þessi skattur átti að gefa 862 milljarða. Formaður Framsóknarflokksins hélt mikla ræðu á flokksþingi sínu en talaði reyndar í kjölfar þess fundar um 1.000–1.200 milljarða. Í öllu falli töluðu lögin um 860 milljarða. En formaður Framsóknarflokksins gleymdi að segja frá því á flokksþinginu að kröfuhöfum var líka boðið upp á aðra leið og formaður Framsóknarflokksins gleymdi að segja frá því þegar hann hélt kynningarfundinn í Hörpu að sú leið fæli í sér að ríkisstjórnin byði kröfuhöfum upp á afslátt upp á 400 milljarða. Hvað segir hv. þingmaður við því? Mundi hún kalla þessa ríkisstjórn þá ríkisstjórn kröfuhafanna? Ég ætla ekki að leyfa mér að gera það. Það breytir engu. Það liggur fyrir, samkvæmt yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra, að þegar búið er að taka tillit til afsláttarins sem Framsóknarflokkurinn gefur kröfuhöfum þá munu koma í ríkissjóð 400 milljarðar í stöðugleikaframlög. Það er það sem hægt er að taka tillit til. Svo ég víki nú aðeins nær okkur í tíma þá er það algjörlega ljóst að hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur líður greinilega best annars staðar en á sínum vinnustað, í þingsal, og því hefur hún ekki tekið eftir því með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur sjálf sagt að megi fara með þessa peninga. Er það virkilega þannig að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi ekki hlustað á ræðu formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónssonar? Hann sagði það hreint út í þessum ræðustól að sú tala sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór með hérna áðan og sagði að yrði svigrúm vegna minni vaxtagjalda, þ.e. 35 milljarðar, væri tómt bull. Hv. þingmaður rakti það í ræðu sinni, sem var síðasta ræðan sem flutt var hér um frumvarp um stöðugleikaskatt, að það væri út í hött að nota það sem kæmi til ríkisins í neitt annað en tvennt. Í fyrsta lagi til þess að fylla upp í það gat sem verður þegar skattlagning á slitabúum fellur frá vegna þess að það verða engin slitabú og í öðru lagi til þess að greiða bréfið sem fór á milli Seðlabankans og ríkissjóðs. Með öðrum orðum, þetta eru innan við 200 milljarðar. Allt annað sagði hv. þm. Frosti Sigurjónsson að ríkið yrði að brenna, eyða. Hann notaði þessi orð. Hann sagði með öðrum orðum að það væri ekki hægt að gera ráð fyrir þessu mikla svigrúmi vegna minni vaxtagjalda eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir segir. Ég get nýtt þetta sem dæmi til þess að segja að það er sennilega hárrétt sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sagði hérna áðan, að hv. formaður fjárlaganefndar vissi ekki hvað sneri upp og hvað sneri niður í fjármálum ríkisins. Það er þess vegna sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir hefur algjörlega rétt fyrir sér þegar hún segir að plagginu, sem við erum að ræða, væri best vísað til ríkisstjórnarinnar sem er fínt orð yfir að segjast ætla að henda því. Þetta er dómurinn eftir að hafa farið yfir áætlunina. Þegar mál koma til þingsins frá framkvæmdarvaldinu eru þau undir forræði Alþingis. Þá ber nefndum sem fjalla um þau að gera það sjálfstætt, ekki að taka við skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Það sem ergir mig við mál hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og við þetta framhaldsnefndarálit er að þar segir bókstaflega að vegna þessara tveggja óvissuþátta, sem ég nefndi, þá sé ríkisvaldið, framkvæmdarvaldið, ekki í stakk búið til þess að meta hvaða áhrif þessir þættir kunni að hafa á ríkisfjármálin á þessu ári eða næstu fjögur ár. Herra forseti. Var það ekki akkúrat hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem lagði á það áherslu í ræðu áðan að þetta mál væri á forræði þingsins? Að sjálfsögðu. Mér gremst þessi eftirgjöf gagnvart framkvæmdarvaldinu alveg eins og mér gramdist það og ég fann að því í ræðu fyrr í dag að eftir að fjárlaganefnd hafði gert athugasemdir við ýmsar leiðbeiningar sem komu frá fjármálaráðuneytinu við lokafjárlög þá lagði fjárlaganefnd undir forustu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur niður skottið og gerði engar breytingartillögur. Alveg eins og nú, meiri hluti fjárlaganefndarinnar beiðir upp og gefur það sem afsökun að fjármálaráðuneytið hafi ekki getað unnið þetta upp. Þingið er sjálfstætt. Fjárstjórnarvaldið er hjá þinginu, ekki hjá framkvæmdarvaldinu. Við tökum við tillögum þaðan en við vinnum málin sjálf. Ef hv. þm. Vigdís Hauksdóttir treystir sér ekki til þess að veita þeirri vinnu forustu sem formaður fjárlaganefndar þá ætti hún kannski að finna sér annað hlutskipti innan þingsins. Ræða hv. þingmanns hérna áðan var nefnilega einn samfelldur grátur yfir því að það væri ekki vinnufriður á Alþingi vegna málþófs. Er það málþófsdrottning síðustu ára sem kemur og kvartar undan því að menn hafi tekið hér til máls um fundarstjórn forseta? Ég vil ekki dvelja í fortíðinni en ég gæti farið hér með tölur um það hversu mikið af tíma þingsins hv. þm. Vigdís Hauksdóttir tók í umræður síðustu fjögur árin um fundarstjórn forseta. Það skiptir engu máli á þessum tíma.
Ég skora á þig að gera það.
Það sem skiptir máli er að jafnvel þó að öll mál þingsins sem eru á dagskrá í dag og þetta mál þar með talið hefðu verið afgreidd fyrir 10 eða 20 dögum þá væri þingið samt enn þá hér í dag. Ástæðan er sú að tvö lykilfrumvörp ríkisstjórnarinnar, um nauðasamninga og um stöðugleikaskattinn, komu ekki fram fyrr en um miðjan júní. Þetta eru lykilfrumvörp. Stjórnarandstaðan féllst á það full af samstarfsvilja að vera hér eins lengi og þyrfti til þess að afgreiða þau mál. Það er þess vegna sem við erum hér. Ég ætla ekki einu sinni að kalla það sleifarlag hjá hæstv. ríkisstjórn vegna þess að ég veit að það mál var erfitt. Það þurfti að vinna vel. Við vitum það núna, sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur alltaf neitað og sem hæstv. forsætisráðherra hefur alltaf neitað en hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra gekkst hins vegar við í framsöguræðu sinni um stöðugleikaskattinn, að þau þurftu tíma til þess að fara í viðræður og samninga við kröfuhafa. Þá blasir það við, frú forseti, hér í lok þessarar umræðu að eftir að Framsóknarflokkurinn, formaður fjárlaganefndar og formaður Framsóknarflokksins hafa barið sér á brjóst yfir því hversu hetjuleg viðleitni Framsóknarflokksins er gagnvart kröfuhöfum og ýja að því að aðrir sem hafa viljað fara samningaleiðina gagnvart kröfuhöfum séu sekir um eitthvað sem stappi nærri landráði að það er Framsóknarflokkurinn sem hefur forustu um það og hefur samið um 400 milljarða kr. afslátt gagnvart kröfuhöfum. Það hefði þótt saga til næsta bæjar í síðustu kosningabaráttu ef menn hefðu vitað að það yrði Framsóknarflokkurinn sem byði kröfuhöfum afslátt sem er fimm sinnum hærri en skuldaniðurfellingin sem við fengum skýrsluna um í gær. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]] Það er þetta sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir verður að hafa til hliðsjónar þegar hún fer stundum hér með ræður sínar um það hversu langt aðrir hafa gengið í þjónkun við erlenda hagsmuni. Enginn íslenskur stjórnmálamaður hefur gengið jafn langt í því að gefa kröfuhöfum afslátt af því sem hann hefur sjálfur reifað í greinargerð með stjórnarfrumvarpi sem ýtrustu markmið ríkisstjórnarinnar. Hver hefði trúað því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir yrði skjaldmey hæstv. forsætisráðherra í baráttunni fyrir því að gefa kröfuhöfum eftir 400 milljarða? Frú forseti. Að endingu vil ég svara þeirri spurningu: Ekki ég. Ég hefði aldrei trúað því. Þessar upphæðir liggja hins vegar fyrir. Ef hv. þingmaður nennti að kynna sér það og vildi standa undir skyldum sínum sem formaður fjárlaganefndar þá liggja þessar upphæðir fyrir nú þegar. Þess vegna er hægt að taka þær inn í þessa ríkisfjármálaáætlun en sennilega skammast Framsóknarflokkurinn sín of mikið fyrir það hversu langt hann hefur gengið í þjónkun við kröfuhafa á þessu vori.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um úrskurðarnefnd velferðarmála frá meiri hluta velferðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta og jafnframt bárust umsagnir frá fjölda aðila sem fengu umsagnarbeiðnir. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég í ræðu minni að fara yfir nefndarálit meiri hluta velferðarnefndar. Fyrst að efni frumvarpsins. Með frumvarpinu er lagt til að sjö úrskurðar- og kærunefndir á málefnasviði velferðarráðuneytisins - kærunefnd barnaverndarmála, kærunefnd greiðsluaðlögunarmála, kærunefnd húsamála, úrskurðarnefnd almannatrygginga, úrskurðarnefnd atvinnuleysistrygginga og vinnumarkaðsaðgerða, úrskurðarnefnd félagsþjónustu og húsnæðismála og úrskurðarnefnd fæðingar- og foreldraorlofsmála - verði sameinaðar í eina úrskurðarnefnd velferðarmála. Í greinargerð með frumvarpinu er rakið að kærum til nefndanna hafi fjölgað mjög síðustu ár og sumar þeirra átt erfitt með að anna málafjöldanum. Hverja nefnd skipi þrír nefndarmenn í aukastarfi. Flestar hafi þær ekki haft sérstaka starfsmenn heldur fengið aðstoð frá starfsmönnum ráðuneytisins. Með því að sameina þær í eina níu manna nefnd, þar sem þrír nefndarmenn séu í fullu starfi og sem hafi fasta starfsmenn, megi auka hagkvæmni og bæta vinnubrögð. Þá efli það sjálfstæði úrskurðarnefndarinnar að starfsmenn ráðuneytisins komi ekki lengur að undirbúningi úrskurða. Almennt um sjálfstæðar úrskurðarnefndir. Í íslenskri stjórnskipan er byggt á því að ráðherrar fari með æðstu yfirstjórn stjórnsýslunnar, hver á sínu sviði, samanber 13. og 14. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Þeir hafa því ákveðnar stjórnunarheimildir og eftirlitsskyldur gagnvart lægra settum stjórnvöldum. Þær geta m.a. birst í formi endurskoðunar ákvarðana lægra settra stjórnvalda sem kærðar hafa verið til ráðherra, samanber 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Löggjafanum hefur þó í krafti stjórnskipunarvenju verið talið heimilt að setja á fót sjálfstæðar úrskurðarnefndir sem ekki lúti almennum stjórnunar- og eftirlitsheimildum ráðherra. Síðari ár hafa margvísleg málefni verið færð undan úrskurðarvaldi ráðherra til sjálfstæðra úrskurðarnefnda. Þótt slík tilfærsla geti verið viðeigandi í sérstökum tilvikum telur meiri hluti nefndarinnar ástæðu til að gjalda varhuga við því að of langt sé gengið í þessu efni. Umfangsmikil tilfærsla á meðferð kærumála frá ráðherrum til sjálfstæðra úrskurðarnefnda grefur undan stjórnunarheimildum og ábyrgð ráðherra á stjórnsýslunni, þar á meðal gagnvart þinginu, og samræmist því illa því stjórnskipulagi sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir. Enn fremur dreifir hún fámennri íslenskri stjórnsýslu og er þannig til þess fallin að draga úr sérfræðiþekkingu innan ráðuneyta, flækja stjórnkerfið og auka útgjöld ríkisins. Meiri hluti nefndarinnar leggst ekki gegn frumvarpinu á þessum grundvelli enda felur það ekki í sér tilfærslu verkefna frá ráðherra heldur sameiningu kærunefnda sem þegar eru starfandi. Meiri hluti nefndarinnar telur þó rétt að við áframhaldandi endurskoðun á stjórnsýslu velferðarmála verði miðað við að ráðherra úrskurði í kærumálum nema sérstök rök standi til þess að úrskurðarvald sé hjá sjálfstæðri úrskurðarnefnd. Víkjum nú að fjölda nefndarmanna. Fyrir nefndinni komu fram efasemdir um að úrskurðarnefnd velferðarmála gæti annað fyrirsjáanlegum málafjölda í ljósi þess að frumvarpið gerir aðeins ráð fyrir níu nefndarmönnum, í stað 21 nefndarmanns eins og nú er. Því væri hætt við að markmið frumvarpsins um aukna skilvirkni næðist ekki. Einnig var lýst áhyggjum af því að sérfræðiþekking á málefnasviðum úrskurðarnefndarinnar gæti glatast vegna fækkunar nefndarmanna. Sérstök áhersla var lögð á mikilvægi þess að varðveita sérfræðiþekkingu á barnaverndarmálum. Nefndin aflaði upplýsinga frá velferðarráðuneytinu um starfshlutföll nefndarmanna þeirra sjö nefnda sem til stendur að sameina. Ráðuneytið áætlar að störf nefndarmannanna svari samtals til 3,5 stöðugilda. Frumvarpið gerir ráð fyrir þremur nefndarmönnum í fullu starfi og sex nefndarmönnum í aukastarfi. Að því gefnu að störf nefndarmannanna sex í aukastarfi svöruðu samtals til meira en hálfs stöðugildis leiddi frumvarpið samkvæmt þessu til fleiri en ekki færri stöðugilda nefndarmanna. Meiri hluti nefndarinnar telur engu síður rétt að nefndarmenn verði tólf frekar en níu til að tryggja að fyrir hendi verði nægileg sérþekking á þeim víðfeðmu málefnasviðum sem úrskurðarnefndin kemur til með að fjalla um. Þessu til samræmis leggur meiri hluti nefndarinnar til að úrskurðarnefndin starfi í fjórum þriggja manna deildum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að nefndarmenn í fullu starfi verði fjórir til að stuðla að aukinni skilvirkni við afgreiðslu kærumála. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að innan úrskurðarnefndarinnar verði jafnan nauðsynleg sérþekking á þeim sviðum sem hún fjallar um, samanber 3. málslið 3. töluliðar 2. gr. frumvarpsins. Meiri hluti nefndarinnar leggur þó til að tekið verði sérstaklega fram í 2. málslið sama töluliðar að einn nefndarmanna skuli hafa sérþekkingu á sviði barnaverndarmála vegna sérstaks mikilvægis sérþekkingar á þeim málaflokki. Í því felst þó ekki að ekki geti fleiri en einn nefndarmaður haft sérþekkingu á barnaverndarmálum. Birting úrskurða. Bent var á að í þágu réttaröryggis og gagnsæis væri æskilegt að úrskurðarnefnd velferðarmála birti alla eða flesta úrskurði sína, en ekki einungis helstu úrskurði eins og 1. mgr. 9. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir athugasemdirnar og leggur því til að mælt verði fyrir um að úrskurðarnefndin skuli birta úrskurði sína. Þar sem úrskurðarnefndin mun oft fjalla um viðkvæm einkamálefni fólks leggur meiri hluti nefndarinnar þó til að heimilt verði að undanskilja úrskurði birtingu ef sérstök vandkvæði eru á að tryggja persónuvernd. Ætla má að almennt verði persónuvernd nægjanlega tryggð með því að nöfn, kennitölur og önnur persónugreinanleg auðkenni verði afmáð úr birtum úrskurðum. Í undantekningartilvikum kann þó að verða nauðsynlegt að undanþiggja úrskurði í heild birtingu til að tryggja persónuvernd. Gert er ráð fyrir að nánari fyrirmæli um hvenær megi undanþiggja úrskurði birtingu verði sett í reglugerð, samanber 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins. Kærunefnd húsamála. Fram kom að verksvið kærunefndar húsamála væri af öðrum toga en hinna sex nefndanna sem frumvarpið tekur til. Hlutverk hennar væri ekki að endurskoða stjórnvaldsákvarðanir heldur að veita álit um einkaréttarlegan ágreining, iðulega milli tveggja eða fleiri einstaklinga. Þau mál sem kærunefndin færi með ættu lítið sameiginlegt með öðrum þeim málaflokkum sem til stæði að færa undir úrskurðarnefnd velferðarmála. Því væri ávinningur af því að sú nefnd rynni í sameinaða nefnd óljós. Kærunefnd húsamála var sett á laggirnar með lögum nr. 66/2010, um breytingu á húsaleigulögum, lögum um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, lögum um fjöleignarhús, lögum um húsnæðismál og lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum. Með lögunum voru sameinaðar tilteknar nefndir sem fjölluðu um ágreiningsmál einstaklinga í tengslum við húseignir. Meiri hluti nefndarinnar fellst á að verkefni kærunefndar húsamála séu annars eðlis en hinna sex kærunefndanna sem frumvarpið tekur til. Meiri hlutinn telur ekki að vænta jákvæðra samlegðaráhrifa af því að sú kærunefnd sameinist hinum kærunefndunum og leggur því til að hún verði ekki meðal þeirra kærunefnda sem sameinist. Meiri hlutinn leggur því til að felldar verði brott úr frumvarpinu breytingar á lögum um fjöleignarhús, nr. 26/1994, húsaleigulögum, nr. 36/1994, og lögum um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, nr. 75/2008, samanber 3–5. tölulið 13. gr. frumvarpsins, og tilvísanir til álita úrskurðarnefndar velferðarmála. Kærunefnd greiðsluaðlögunarmála. Fyrir nefndinni kom fram að kærunefnd greiðsluaðlögunarmála hafi síðustu ár átt erfitt með að anna þeim fjölda kæra sem henni hafa borist. Í lok árs 2014 hafi þannig verið 251 óafgreitt mál hjá kærunefndinni. Nú væri aftur á móti kominn góður skriður á starf kærunefndarinnar og 2014 hafi hún afgreitt fleiri kærur en borist hafi til kærunefndarinnar. Æskilegt gæti verið að kærunefndin lyki afgreiðslu þeirra mála sem henni hafa þegar borist í stað þess að þessi mikli málafjöldi færðist til sameinaðrar úrskurðarnefndar. Líkt og aftar greinir leggur meiri hluti nefndarinnar til að almennri gildistöku laganna verði frestað til 1. janúar 2016. Engu síður telur meiri hlutinn sérstakar ráðstafanir nauðsynlegar vegna þess mikla fjölda mála sem er óafgreiddur hjá kærunefnd greiðsluaðlögunarmála og gæti torveldað starf úrskurðarnefndar velferðarmála ef hann færðist allur þangað. Því er lagt til að í ákvæði til bráðabirgða II í lögunum verði mælt fyrir um að kærunefnd greiðsluaðlögunarmála ljúki meðferð mála sem bárust kærunefndinni fyrir 1. janúar 2015 og að heimilt verði að framlengja skipunartíma kærunefndarinnar um allt að tólf mánuði frá gildistöku laganna. Fram kom að ástæða gæti verið til að mæla fyrir um heimild lægra settra stjórnvalda til að bera úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála undir dómstóla. Úrskurðirnir gætu varðað umtalsverða hagsmuni og haft víðtækt fordæmisgildi. Heimild lægra settra stjórnvalda til að bera þá undir dómstóla yrði úrskurðarnefndinni til aðhalds og mikilvægur öryggisventill. Meiri hluti nefndarinnar leggst ekki gegn þessum sjónarmiðum. Hann telur aftur á móti eðlilegt að afstaða sé tekin til þessa atriðis hverju sinni í þeim lögum þar sem mælt verður fyrir um heimild til að kæra ákvarðanir lægra settra stjórnvalda til úrskurðarnefndar velferðarmála fremur en í almennum lögum um úrskurðarnefnd velferðarmála. Meiri hluti nefndarinnar leggur því ekki til breytingar á frumvarpinu vegna þessa. Önnur atriði. Í umsögn Persónuverndar um frumvarpið var lagt til að vísað yrði sérstaklega til laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, nr. 77/2000, í lögum um úrskurðarnefnd velferðarmála í ljósi þess magns persónuupplýsinga sem fyrirséð væri að úrskurðarnefndin ynni með. Meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingu á 4. gr. frumvarpsins þessu til samræmis. Meiri hlutinn leggur til breytingu á síðari málslið 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins til að gæta samræmis við 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Nokkur tími þarf að líða frá samþykkt laga um úrskurðarnefnd velferðarmála til almennrar gildistöku þeirra þannig að svigrúm gefist til að undirbúa skipun nefndarmanna og færa til starfsmenn. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að lögin taki gildi 1. janúar 2016, fyrir utan 2. gr. og ákvæði til bráðabirgða I sem taki þegar gildi. Aðrar breytingartillögur skýra sig sjálfar. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, sem ég ætla að fara stuttlega yfir. Þær breytingartillögur sem meiri hluti velferðarnefndar leggur til við frumvarp til laga um úrskurðarnefnd velferðarmála eru eftirfarandi: 1. Fyrri málsliður 1. gr. orðist svo: Úrskurðarnefnd velferðarmála skal úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar. 2. Við 2. gr. a. Í stað orðsins „níu“ í 1. málsl. komi: tólf. b. Í stað orðanna „tvo varaformenn“ í 1. málsl. 1. tölul. komi: þrjá nefndarmenn. c. Í stað orðsins „sex“ í 1. málsl. 3. tölul. komi: átta. d. Í stað orðanna „og einn skal vera læknir“ í 2. málsl. 3. tölul. komi: einn skal vera læknir og einn skal hafa sérþekkingu á sviði barnaverndarmála. 3. Við 3. gr. a. 1. málsl. 2. mgr. orðist svo: Úrskurðarnefndin skal starfa í fjórum þriggja manna deildum. b. Í stað orðanna „eigi sæti“ í 4. málsl. 2. mgr. komi: eigi hverju sinni sæti. c. 5. málsl. 2. mgr. orðist svo: Formaður eða nefndarmaður sem skipaður er í fullt starf samkvæmt 1. tölul. 2. gr. stýrir störfum nefndarinnar við umfjöllun máls. 4. Við 4. gr. a. Við bætist ný málsgrein er verði 1. mgr., svohljóðandi: Um vinnslu nefndarmanna og starfsmanna og ráðgjafa nefndarinnar á persónuupplýsingum fer samkvæmt lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. b. Fyrirsögn greinarinnar orðist svo: Vernd persónuupplýsinga. 5. 2. mgr. 5. gr. falli brott. 6. Orðin „eða beiðni um úrskurð eða álit nefndarinnar“ í 6. gr. falli brott. 7. Við 7. gr. a. Orðin „eða gefur álit í ágreiningsmáli“ í 2. mgr. falli brott. b. Orðin „eða gefa álit“, „eða álitsbeiðandi“ og „eða álits“ í 3. mgr. falli brott. c. Í stað orðanna „Úrskurðir og álit nefndarinnar eru endanleg“ í 4. mgr. komi: Úrskurðir nefndarinnar eru endanlegir. 8. Í stað orðanna „ef sérstakar ástæður mæla með því“ í síðari málslið 1. mgr. 8. gr. komi: meðan kæra er til meðferðar þar sem ástæður mæla með því. 9. 9. gr. orðist svo ásamt fyrirsögn: Birting úrskurða. Ársskýrsla. Nefndin skal birta úrskurði sína með aðgengilegum og skipulegum hætti. Þeir skulu birtir án nafna, kennitalna og annarra persónugreinanlegra auðkenna. Heimilt er að undanskilja úrskurði birtingu ef sérstök vandkvæði eru á að tryggja persónuvernd. Nefndin skal árlega skila ráðherra skýrslu um störf sín og helstu niðurstöður og ályktanir sem draga má af úrskurðum nefndarinnar. 10. Í stað orðanna „og birtingu úrskurða og álita“ í 1. mgr. 11. gr. komi: birtingu úrskurða og efni ársskýrslu. 11. Í stað ártalsins „2015“ í 12. gr. komi: 2016. 12. 3.–5. tölul. 13. gr. falli brott. 13. Við ákvæði til bráðabirgða II. a. Á eftir 1. málsl. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Kærunefnd greiðsluaðlögunarmála skal þó ljúka öllum málum sem bárust nefndinni fyrir 1. janúar 2015. b. Við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Heimilt er þó að framlengja skipunartíma kærunefndar greiðsluaðlögunarmála um allt að tólf mánuði frá gildistöku laga þessara. Undir nefndarálit meiri hluta velferðarnefndar skrifa sú sem hér stendur, Elsa Lára Arnardóttir, Ásmundur Friðriksson, Brynjar Níelsson framsögumaður, Páll Jóhann Pálsson og Hanna Birna Kristjánsdóttir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hönd minni hluta velferðarnefndar, þar sem framsögumaður er ekki á staðnum, fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um úrskurðarnefnd velferðarmála. Minni hluti nefndarinnar styður markmið frumvarpsins og lýsir yfir ánægju með þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til. Minni hlutinn telur þær breytingar þó ekki koma nægjanlega til móts við alvarlegar athugasemdir Barnaverndarstofu, umboðsmanns barna o.fl. við það að kærunefnd barnaverndarmála renni í sameinaða úrskurðarnefnd. Bent var á að barnaverndarmál hefðu mikla sérstöðu og ættu lítið sameiginlegt með öðrum þeim málaflokkum sem til stendur að úrskurðarnefnd velferðarmála fjalli um. Þau krefðust mjög sérhæfðrar þekkingar, ekki aðeins á lögfræði heldur einnig á þroskaferli barna, hæfni foreldra og annarra nákominna til að koma til móts við þarfir barna o.fl. Hætt væri við að í sameiginlegri úrskurðarnefnd yrði fyrir hendi minni sérþekking á barnaverndarmálum en nú er hjá kærunefnd barnaverndarmála, jafnvel þótt mælt yrði sérstaklega fyrir um að einn nefndarmanna í úrskurðarnefnd velferðarmála skyldi hafa sérþekkingu á barnaverndarmálum Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sem veitt var lagagildi hérlendis með lögum nr. 19/2013, skal það sem barni er fyrir bestu ávallt hafa forgang þegar löggjafarstofnanir gera ráðstafanir sem varða börn. Minni hlutinn telur ekki sýnt að það sé börnum fyrir bestu að kærunefnd barnaverndarmála renni í úrskurðarnefnd velferðarmála með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir, þrátt fyrir jákvæðar breytingartillögur meiri hlutans. Minni hlutinn leggst því gegn samþykkt frumvarpsins. Undir þetta skrifa hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, sem er framsögumaður, Guðbjartur Hannesson, Páll Valur Björnsson og Steinunn Þóra Árnadóttir.
Virðulegur forseti. Ég vil halda áfram að benda á sjónarmið minni hluta velferðarnefndar sem fram koma í nefndaráliti minni hlutans, og þá sérstaklega staldra við athugasemdir umboðsmanns barna sem segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir viðleitni sem fram kemur í breytingartillögunni getur umboðsmaður barna ekki séð betur en að þegar litið er heildstætt á málið sé í rauninni verið að taka skref afturábak fyrir barnavernd í landinu.“ Það eru afdráttarlaus ummæli sérfræðings á sviðinu sem hlýtur að eiga að hlusta á, sérstaklega þegar litið er til þess að í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar stendur, með leyfi forseta: „Meiri hluti nefndarinnar telur þó rétt að við áframhaldandi endurskoðun á stjórnsýslu velferðarmála verði miðað við að ráðherra úrskurði í kærumálum nema sérstök rök standi til þess að úrskurðarvald sé hjá sjálfstæðri úrskurðarnefnd.“ Ég tel þessi ummæli umboðsmanns barna benda til þess að hér séu sérstök rök til þess að minnsta kosti að staldra við í einhvern tíma og leyfa barnaverndarmálum að njóta vafans á meðan hin sameinaða nefnd hefur störf og mögulega við síðari endurskoðun þessara mála að færa barnaverndarmál inn í sameinaða nefnd.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar. Ég vil taka fram að aftast í álitinu ber að líta þær breytingartillögur sem nefndin gerir, sem eru nokkrar. Það eru allir nefndarmenn sem skrifa undir nefndarálitið en þrír rita undir það með fyrirvara, og er gott að menn hafi það í huga þegar ég fer yfir álitið, en það eru hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Helgi Hrafn Gunnarsson. Markmiðið með þessu frumvarpi er að bæta framkvæmd lögræðislaga og tryggja að verklagið og allt lagaumhverfið sé í samræmi við alþjóðlegar mannréttindaskuldbindingar. Það er stefnt að því með frumvarpinu að undirbúa fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og jafnframt að bregðast við tilmælum alþjóðlegra eftirlitsaðila um mannréttindaskuldbindingar Íslands og ábendingum frjálsra félagasamtaka, fagaðila og fleiri um ágalla á lögunum og framkvæmd á grundvelli þeirra. Það er alveg ljóst að við ræddum talsvert um það í nefndinni hvort þetta frumvarp næði þeim markmiðum, gengi nægilega langt. Í nefndinni kom fram sterkur vilji hjá nefndarmönnum til þess að huga að heildarendurskoðun laganna, en þessi lög hafa ekki verið endurskoðuð efnislega frá því að þau öðluðust gildi. Engu að síður er tilgangur frumvarpsins úrbætur á löggjöfinni með hliðsjón af mannréttindaskuldbindingum okkar og ákvæði þeirra samninga sem þar standa að baki krefjast ekki heildarendurskoðunar þar sem lögræðislög eru almenn lög sem varða alla einstaklinga en ekki aðeins fatlað fólk. Þar af leiðandi var það niðurstaða í nefndinni að afgreiða þetta mál á þennan hátt, þ.e. undir það rita allir nefndarmenn en þó þrír með fyrirvara, sem ég geri ráð fyrir að einhver muni gera grein fyrir en ég ætla engu að síður að lesa hann á þessum tímapunkti. Fyrirvarinn lýtur að því að þingmennirnir telja að ekki eigi að tiltaka sérstaklega einn sjúkdóm, sbr. b-lið 1. gr. frumvarpsins, þegar kemur að skilyrðingu vegna sviptingar á lögræði. Að mati þeirra er afar mikilvægt að einkennisklæddir lögreglumenn séu ekki á vettvangi þegar þarf að fara inn á heimili einstaklings í þeim tilgangi að nauðungarvista eða svipta sjálfræði. Einnig sé brýnt í því skyni að auka aðkomu félagslegs teymis. Afar mikið sé óunnið við endurskoðun laganna og telja þau að rýmri tíma hefði þurft til að vinna málið og ber þar meðal annars að nefna að ekki liggur fyrir kostnaðarmat við þá breytingu sem frumvarpið felur í sér. Herra forseti. Í 14. gr. lögræðislaga er að finna ítarlegar reglur um birtingu og skráningu úrskurðar um lögræðissviptingu. Samkvæmt þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á því ákvæði þannig að Þjóðskrá Íslands verði falið að halda utan um skrá um lögræðissvipta menn og að ráðherra verði heimilt að setja reglur um aðgang að upplýsingum úr skránni og miðlun hennar. Hér er auðvitað um að ræða mjög viðkvæmar upplýsingar, en engu að síður verður í ákveðnum tilvikum að vera heimilt að veita upplýsingar úr skránni þannig að hægt sé að óska eftir vottorði um lögræði hjá þeim í staðinn fyrir að óska eftir því hjá ráðuneytinu. Það kom fram í nefndinni að þau vottorð sem stofnunin, Þjóðskrá Íslands, gefur út á grundvelli laga um þjóðskrá og almannaskráningu byggjast á skráningarupplýsingum í þjóðskrá. Hér er gert ráð fyrir því að lögræðisskráin verði innan starfskerfa sýslumanna og þess vegna verði alltaf við útgáfu vottorða byggt á upplýsingum sem skráðar eru hjá sýslumannsembættum. Þess vegna væri mjög mikilvægt að gera þá breytingu að dómari skuli svo fljótt sem því verður komið við senda staðfest endurrit úrskurðar um sviptingu lögræðis til yfirlögráðanda í stað ráðuneytisins, þannig að þetta sé nú allt saman rétt. Við leggjum þess vegna til breytingartillögu þar að lútandi. Þá komu fram athugasemdir frá stofnuninni um að taka mætti fram hvað það er sem ætti að fara í skrána. Þess vegna leggjum við til ákveðnar breytingar að því leyti. Að öðru leyti vil ég segja að við fjölluðum í nefndinni mjög mikið um nauðungarvistunina, eins og fram kemur í nefndarálitinu. Það talar í rauninni sjálft fyrir sig varðandi þá umfjöllun. Ég vil þó taka fram að í 17. gr. frumvarpsins er kveðið á um framlengingu nauðungarvistunar og tekið fram að heimilt sé með úrskurði dómara að framlengja nauðungarvistun í eitt skipti í allt að 12 vikur þegar 21 sólarhringur er liðinn frá dagsetningu ákvörðunar sýslumanns. Lögð er áhersla á það í nefndinni að reynt sé til hins ýtrasta að ná samkomulagi við viðkomandi áður en gripið er til þessa úrræðis. Við tökum undir þessi sjónarmið og áréttum að ekki skuli koma til slíkrar nauðungarvistunar einstaklings sem sviptur hefur verið sjálfræði. Tilgangurinn með ákvæðinu er að auka líkur á því að það megi koma í veg fyrir að ráðast þurfi í að svipta fólk sjálfræði vegna áframhaldandi læknismeðferðar og hér er verið að leitast við að koma málum í þann farveg að beitt verði vægari úrræðum. Það er auðvitað mjög mikilvægt í þessum viðkvæma málaflokki að lagaramminn sé skýr, skýrt sé hvaða réttindi og hvaða skyldur eru í húfi, enda er um að ræða mikilsverð persónuleg réttindi einstaklinga og það reynir á þessi lög og þessi ákvæði þegar einstaklingur er í mjög viðkvæmri stöðu. Herra forseti. Ég tel að við höfum náð ákveðinni lendingu í þeim breytingartillögum sem við leggjum fram. Við ræddum talsvert um það hvaða aðilar það ættu að vera sem undirrita beiðni og náðum ákveðinni lendingu í nefndinni varðandi það. Ég vonast til þess að þetta mál verði samþykkt en ítreka þá niðurstöðu nefndarinnar, þá samstöðu nefndarinnar um að kominn sé tími á heildarendurskoðun laganna. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur, hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Hanna Birna Kristjánsdóttir og síðan hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, með fyrirvara.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera grein fyrir fyrirvara minni hlutans í þessu máli, en hann skipa hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson og Helgi Hrafn Gunnarsson ásamt þeirri er hér stendur. Fyrirvarinn lýtur að því að við teljum að ekki eigi að tiltaka einhvern sérstakan geðsjúkdóm, eins og kemur fram í b-lið 1. gr. frumvarpsins, þegar um er að ræða að skilyrða þurfi vegna sviptingar á lögræði. Það er margt annað sem getur komið til þegar að svipta þarf fólk lögræði og okkur þykir svolítið sérstakt að þá sé í rauninni einungis einn sjúkdómur tilgreindur í lögunum. Það var rætt nokkuð en ekki náðist samstaða um það að öllu leyti. Gestir sem komu fyrir nefndina, sem hafa reynslu af þessu málum, þekkja vel til og starfa á þessum vettvangi, ræddu mikið um það þegar beita þarf þvingunarúrræðum sem felast í því að fara inn á heimili fólks við sjálfræðissviptingu eða nauðungarvistun. Þangað kemur lögreglubíll jafnvel með ljósum og einkennisklæddir lögreglumenn stíga út. Þetta verður heilmikill, dramatíseraður atburður í ofanálag við þá niðurlægingu og ömurlegu staðreynd sem felst í því þegar gripið er til þess að svipta einhvern sjálfræði eða að nauðungarvista. Við ræddum líka töluvert í nefndinni um félagslegt teymi sem hefur verið prófað aðeins hér á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. að slíkt teymi komi inn á heimili fólks og að slíkar aðferðir séu reyndar áður en kemur til þess að svona harkalegum úrræðum sé beitt. Eins varðandi eftirfylgni, að ef til nauðungarvistunar kemur sé hægt að ganga að einhverju slíku úrræði þegar fólk kemur út aftur, en heilu fjölskyldurnar eru oft í miklum sárum. Eins og hv. þingmaður og formaður allsherjar- og menntamálanefndar kom inn á er auðvitað mikið óunnið við endurskoðun laganna. Við erum sammála því og hefðum kosið að þetta mál yrði látið bíða haustsins eða jafnvel að árið fengi að líða og að unnið yrði áfram að málinu. Því er ekki að leyna að hér er verið að búa til ákveðinn kostnað fyrir sveitarfélögin því að það eru þau sem þurfa að sinna því hlutverki að taka þessar ákvarðanir. Þau þurfa að vera með sólarhringsfélagsþjónustu alla daga ársins. Þegar sækja þarf um sjálfræðissviptingu eða eitthvað slíkt eru það sveitarfélögin sem koma að því. Ekki er reiknað með þeim kostnaði sem til fellur vegna þess að það er jú bara hér á höfuðborgarsvæðinu sem slík þjónusta er til staðar, en sveitarfélögin úti á landi bentu á að hún væri ekki til staðar. Við og þeir aðilar sem gagnrýndu þetta frumvarp mátum það sem svo að það væri að mörgu leyti betra að stíga skrefið frekar en ekki fyrst ákveðið var að leggja málið fram. Þess vegna ákváðum við að vera á álitinu þrátt fyrir að vera með þennan fyrirvara. Það sem er nýtt líka hér er að gert er ráð fyrir að þetta verði endurskoðað að tveimur árum liðnum. Það er mikilvægt að endurskoða og meta hvort nægjanlega vel hafi tekist til, sérstaklega þegar verið er að leggja til einhverjar breytingar á lögum sem varða svo viðkvæm málefni eins og hér er um að ræða, ekki bara er varðar nauðungarvistun heldur líka varðandi skráningar og birtingu úrskurða og fleiri þátta. Við ræddum líka nauðungarvistun og eins og formaður nefndarinnar kom vel inn á fór mestur tíminn í að ræða það mál. Við vildum skoða þann möguleika hvort sjúkraflutningamenn ættu frekar en lögreglan að koma að málum þegar verið væri að fara inn á heimili. Það eru réttmætar ábendingar og kannski lítur fólk það öðrum augum að fá sjúkraflutningafólk heim en ef lögreglan kemur í einkennisbúningi á blikkandi bílum. En það fólk er auðvitað ekki þjálfað til að takast á við þær aðstæður sem upp geta komið. Þess vegna skilur maður að það er kannski ekki alltaf hægt að gera það. En auðvitað ætti það að vera þannig og hefur verið í einhverjum mæli að lögreglan mætir óeinkennisklædd á vettvang. Það ætti að vera sem oftast þannig þegar svona alvarlegt inngrip þarf að eiga sér stað. Nefndin ítrekar mikilvægi þessa út frá nærgætni og tillitssemi eins og hægt er að koma við hverju sinni gagnvart hlutaðeigandi. Það var annað stórt atriði sem mér þykir við hafa náð fram hér, það var mjög mikið rætt og hafa verið skiptar skoðanir um það, þ.e. hver það er sem undirritar beiðni um nauðungarvistun eða sjálfræðissviptingu, að það þurfi ekki að vera ættingi. Fólk hefur misjafna reynslu af slíku. Það hefur iðulega skilið eftir sár, jafnvel í langan tíma og sums staðar hefur aldrei gróið um heilt þegar foreldri eða forráðamaður hefur þurft að nauðungarvista einhvern sér nákominn, þá jafnvel bara vegna þess að foreldrið sá enga aðra leið og kerfið tók ekki við þeim veika nema vegna þess að aðstandandi kvittaði undir. Nú er það fært yfir til félagsnefnda sveitarfélaganna eða þeirra starfsmanna sem þar koma að. Fjölskyldur geta ekki beðið um slíka nauðungarvistun. Fyrir mér er það eitt af því stóra sem gerðist í þessu máli og gestir okkar, að minnsta kosti þeir sem hafa persónulega reynslu og þekkja til, töldu að þetta væri eitt af því sem skipti gríðarlega miklu máli við að afgreiða málið núna. Að lokum langar mig að nefna varðandi í d-lið 16. gr., um ráðgjöf og stuðning í framhaldi og kjölfar nauðungarvistunar, að heilbrigðisráðherra á að setja reglugerð er lýtur að því. Ég tel að það sé afar mikilvægt nú þegar lögin verða staðfest, að við í allsherjar- og menntamálanefnd fylgjum því eftir að sú reglugerð verði sett sem styðja á við þetta nýja verklag sem lýtur í rauninni að öllum þessum þáttum sem hér eru undir. Heimildin hefur verið til staðar í lögunum en í rauninni hefur hún ekki verið nýtt til setningar á reglugerð. Svo er það dómaraúrskurður varðandi framlenginguna sem fram kemur í 17. gr. að það er einungis í eitt sinn sem hægt er að framlengja í 12 vikur þegar búið er að nauðungarvista í 21 sólarhring frá dagsetningu sýslumanns. Það var líka töluvert rætt að það yrði ekki gert bara sisvona og var lögð mikil áhersla á að reyna að tala við þann veika og ná samkomulagi áður en gripið yrði til slíkrar langrar nauðungarvistunar. Því miður er það svo að lögræðissvipting hefur hangið inni í kerfinu í fjöldamörg ár og einhvern veginn hefur enginn fylgt því eftir, að jafnvel þótt viðkomandi sé kominn til heilsu á ný eða sé alla vega ekki inni á spítala eða stofnun hefur hann í rauninni ekki lögræði. Það er auðvitað mjög bagalegt. Verið er að skerpa á því eftirliti sem þarf að vera í þessu með því að vista það hjá Þjóðskrá, þannig að ég vona að það sé til bóta og að við þurfum ekki að heyra það einhvern tímann þegar málið kemur til endurskoðunar síðar að slíkt sé enn þá við lýði. Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að ræða þetta neitt meira. Hér er um mikilvæg persónuleg réttindi að ræða og þetta er afar viðkvæmt mál verið sem verið er að setja lög um. Ég tel að þessi lög séu til bóta og vona að ráðuneyti velferðarmála, heilbrigðisráðherra eða innanríkisráðherra, eða hver það er sem á að sjá um þessi lög, fari í það sem allra fyrst núna á haustdögum að setja reglugerð og að við sjáum að málið verði klárað eins og hér er bent á.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hluta utanríkismálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum sem varða alþjóðleg öryggismál o.fl. Í nefndaráliti er gerð grein fyrir málsmeðferð í nefndinni og gestakomum. Þar kemur fram að með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á gildandi lögum á tveimur meginsviðum, annars vegar um aðgang erlendra ríkisfara að íslensku yfirráðasvæði og hins vegar innleiðingu alþjóðaskuldbindinga varðandi frystingu fjármuna og skyld mál sem varða þvingunaraðgerðir. Nánar tiltekið, eins og segir í nefndarálitinu, eru í frumvarpinu reglur sem varða aðgang erlendra ríkisfara, sjófara jafnt sem loftfara, að íslensku yfirráðasvæði sem ætlað er að taki við af úreltri tilskipun frá 24. júlí 1939 sem hefur verið grundvöllur slíkra heimilda hingað til. Í öðru lagi eru í frumvarpinu ákvæði um fljótvirkari birtingu lista yfir hryðjuverkamenn og samtök þegar frysta þarf fjármuni þeirra. Meginalþjóðaskuldbindingar Íslands varðandi frystingu fjármuna hryðjuverkasamtaka stafa frá öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Á undanförnum árum hefur innleiðing á Íslandi á þessum skuldbindingum tekið um það bil þrjá mánuði að meðaltali. Peningaþvættisstofnunin, FATF, hefur ákveðið að þegar öryggisráðið breytir listum sínum yfir hryðjuverkamenn og samtök sem skylt er að frysta fjármuni hjá verði að innleiða þá breytingu í landslög umsvifalaust og í það minnsta innan tveggja til þriggja daga. Aðildarríki Peningaþvættisstofnunarinnar, t.d. Noregur, hafa leyst þetta með þeim hætti að vísa í löggjöf sinni beint á vefsíðu öryggisráðsins hvað varðar uppfærslu hryðjuverkalistanna, en birta þá ekki endilega í eigin stjórnartíðindum. Með frumvarpinu eru lagðar til hliðstæðar lagaheimildir. Í þriðja lagi er í frumvarpinu lagt til að heimildir verði rýmkaðar til þess að beita þvingunaraðgerðum í samvinnu við samstarfsríki Íslands. Samkvæmt gildandi lögum getur ríkisstjórnin framkvæmt þvingunaraðgerðir sem ákveðnar eru af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, alþjóðastofnunum eða ríkjahópum til að viðhalda friði og öryggi og/eða til að tryggja virðingu fyrir mannréttindum og mannfrelsi. Lagt er til í frumvarpinu að þessi heimild verði útvíkkuð til þess að hægt sé að innleiða þvingunaraðgerðir samstarfsríkja og er þá átt við samstarfsríki Íslands innan Evrópska efnahagssvæðisins eða Norður-Atlantshafsbandalagsins, NATO, að höfðu samráði við utanríkismálanefnd Alþingis. Í fjórða lagi er með frumvarpinu lagt til að heimilað verði að takmarka viðskipti með hrádemanta frá átakasvæðum (svokallaða blóðdemanta), svo og viðskipti með tól sem nota má til pyntinga eða við framkvæmd dauðarefsingar. Vísað er í greinargerð með frumvarpinu til Kimberley-ferlisins, alþjóðasamstarfs um að vinna gegn viðskiptum með demanta frá átakasvæðum og koma í veg fyrir að þeir séu notaðir til þess að fjármagna ofbeldisverk af hálfu uppreisnarhópa eða hryðjuverkasamtaka. Þar sem Ísland er aðili að samningum sem banna dauðarefsingu og pyntingar þykir rétt að banna viðskipti með tól sem nota má til pyntinga eða dauðarefsinga á sama hátt og gert hefur verið í nágrannalöndunum. Í fimmta og síðasta lagi er með frumvarpinu lagt til að takmarka megi fjárfestingar í fyrirtækjum sem veita þjónustu eða framleiða hluti sem má nota í hernaðarlegum tilgangi. Í gildi eru lög sem kveða á um að leyfi þurfi fyrir útflutningi á þjónustu og vörum sem nota mætti í slíkum tilgangi. Þá gildir útflutningsbann til fjölda ríkja á grundvelli ályktana öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Eðlilegt þykir að setja takmarkanir á að erlendir aðilar, fyrst og fremst utan Evrópska efnahagssvæðisins, geti eignast meiri hluta í þeim fyrirtækjum á Íslandi sem framleiða umræddar vörur eða veita þjónustu sem bannað er að veita í tilteknum löndum. Að öðrum kosti er aukin hætta á að hægt verði að komast fram hjá gildandi lögum um eftirlit með útflutningi. Í nefndarálitinu er að lokum gerð grein fyrir tveimur atriðum sem fengu nokkra umræðu á vettvangi nefndarinnar. Þar var meðal annars nokkuð fjallað um þá breytingu sem felst í rýmkuðum heimildum til þátttöku í þvingunaraðgerðum, þannig að Ísland geti tekið þátt í þvingunaraðgerðum í samvinnu við samstarfsríki. Eins og áður sagði er það svo samkvæmt gildandi lögum að ríkisstjórnin getur framkvæmt þvingunaraðgerðir sem ákveðnar eru af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, alþjóðastofnunum eða ríkjahópum til að viðhalda friði og öryggi og/eða til að tryggja virðingu fyrir mannréttindum og mannfrelsi. Fram komu dæmi um aðstæður þar sem til álita kom að samstarfsríki Íslands gripu til slíkra aðgerða en slík ákvörðun hefði ekki verið tekin á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, Evrópusambandsins eða annarra alþjóðastofnana. Ef til hefði komið hefði skort lagastoð fyrir þátttöku Íslands. Meiri hlutinn leggur áherslu á það sem fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að þegar rætt er um samstarfsríki í þessu samhengi sé átt við samstarfsríki Íslands innan EES eða NATO. Hitt atriðið sem fékk nokkra umfjöllun á fundi nefndarinnar var það hvort ákvæði frumvarpsins gætu með einhverjum hætti tekið á svokölluðu fangaflugi, eins og dæmi eru um frá síðari árum. Fram kom að ákvæði frumvarpsins varðandi ríkisloftför fælu ekki í sér breytingar frá núgildandi framkvæmd en styrktu hins vegar lagalegan grundvöll þeirrar framkvæmdar. Möguleikar íslenskra yfirvalda til að bregðast við ólögmætu fangaflugi með ríkisloftförum væru undir því komnir að viðkomandi ríki veitti annað hvort fyrir fram fullar upplýsingar um flugið, farþega og tilgang flugs eða að ábendingar bærust um slíkt eftir öðrum leiðum. Væri ekki um slíkt að ræða væru það helst lögreglu- og tollyfirvöld sem hefðu möguleika til eftirlits á flugvöllum, þó að teknu tilliti til hugsanlegs úrlendisréttar. Slíkar heimildir lögreglu og tollgæslu væru hins vegar ríkari gagnvart borgaralegu flugi, en dæmin sem við þekkjum frá undanförnum árum um bandarísku fangaflugin snúast einmitt um flutning fanga með flugvélum sem voru skráðar á einkafyrirtæki og báru þess ekki með nokkrum hætti merki að um ríkisloftför væri að ræða Tilvik af því tagi falla því utan gildissviðs þessa frumvarps og verður ekki séð að með breytingum á þessu frumvarpi væri með neinum hætti hægt að taka á slíkum tilvikum. Þarna er fyrst og fremst um það að ræða að lögreglu- og tollayfirvöld hafa ákveðnar heimildir sem eiga við, en óraunhæft er að ætla að lagabreytingar sem slíkar geti tryggt það að slík tilvik komi ekki upp þó að dæmin frá undanförnum árum séu auðvitað þess eðlis að menn hafa meiri vara á sér en ella. Að þessu loknu legg ég og meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Minni hluti nefndarinnar hefur lagt fram nefndarálit og breytingartillögur þar sem annars vegar er fjallað um skyldu ráðherra til þess að veita utanríkismálanefnd Alþingis upplýsingar um heimildir sem veittar eru til erlendra ríkisloftfara, og hins vegar um samráð við sveitarfélög þar sem erlend ríkisskip óska eftir viðkomu áður en hann veitir slík leyfi. Það er mitt mat að þessar breytingartillögur minni hlutans séu óþarfar. Annars vegar getur utanríkismálanefnd ávallt kallað eftir upplýsingum frá ráðherra um þau mál sem að þessu snúa og óþarfi að leggja þá skyldu á að ávallt verði upplýst um öll tilvik þar sem slík leyfi eru veitt, en sé tilefni til að mati utanríkismálanefndar Alþingis er hægt að kalla eftir þessu. Varðandi samráðsskyldu við sveitarfélög er það mitt mat að þó að slíkt samráð geti hugsanlega átt við í einstökum tilvikum sé ástæðulaust að leggja þá skyldu á ráðherra að hafa samráð í öllum tilvikum við sveitarfélög í þessum efnum, enda er það svo að veiting heimilda af þessu tagi er utanríkismál og satt best að segja, með fullri virðingu fyrir sjálfræði sveitarfélaganna, verður ekki hægt að líta svo á að þau reki sjálfstæða utanríkisstefnu.
Herra forseti. Ég þakka hv. formanni utanríkismálanefndar tilraun hans til að rekja tillögur minni hluta sem var kannski full vel í lagt hjá hv. formanni, en ég mun nú fara yfir þær. Við höfum rætt þetta mál í nefndinni. Eins og kom fram í máli fyrri ræðumanns skilar 1. minni hluti sérnefndaráliti og breytingartillögum. Undir þær skrifa sú sem hér stendur og hv. þm. Óttarr Proppé. Þar eru annars vegar lagðar til breytingartillögur sem miða að því að auka gagnsæi og samráðsskyldu og hins vegar að skilgreina betur hugtakið „þvingunaraðgerðir“ í síðari breytingartillögu. Ég mun aðeins fara yfir rökstuðning fyrir því og fara yfir nefndarálit 1. minni hluta. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á gildandi lögum sem lúta annars vegar að aðgangi erlendra ríkisfara að íslensku yfirráðasvæði og hins vegar innleiðingu alþjóðaskuldbindinga um frystingu fjármuna og aðrar þvingunaraðgerðir. Það er rétt að það komi fram að breytingar hvað varða aðgang erlendra ríkisfara er ekki hægt að kalla róttækar og raunar var það mat eins umsagnaraðila, Isavia, sem annast umsjá flugumferðar, að þarflaust væri að ráðast í slíkar lagabreytingar. Það er mat 1. minni hluta að nýta hefði mátt tækifærið úr því að verið er að gera breytingar á lögum og gera raunverulegar breytingar, þannig að ráðherra verði annars vegar gert skylt að upplýsa utanríkismálanefnd Alþingis um þau leyfi sem hann veitir erlendum ríkisloftförum, en hér liggur fyrir að ráðherra getur lögum samkvæmt ákveðið á hvaða stöðum erlend ríkisloftför geta átt viðkomu og hvernig ferðum þeirra skuli háttað innan íslensks yfirráðasvæðis. Þarna er verið að skerpa á heimild sem er til staðar nú þegar í lögum, en hugmyndin er sú að hér sé aukið gagnsæi skrifað inn í lögin þannig að það verði eðlilegur hluti af slíkum leyfisveitingum að upplýsa utanríkismálanefnd. Hins vegar er lagt til að ráðherra verði gert skylt að hafa samráð við viðkomandi sveitarfélag ef hann hyggst veita erlendu ríkisskipi leyfi til að hafa viðkomu í höfn. Ástæða þess að 1. minni hluti leggur þetta til er að slík atvik hafa komið upp þar sem sveitarfélög hafa lýst þeirri skoðun sinni að þau óski ekki eftir til að mynda að fá herskip í hafnir sínar. Þau hafa enn fremur lýst sig kjarnorkuvopnalaus svæði og þótt hv. formaður utanríkismálanefndar telji ekki eðlilegt að sveitarfélög reki sjálfstæða utanríkisstefnu þá er það svo að þetta eru mikilvægar ákvarðanir sem koma inn á borð sveitarfélaga þar sem mikilvægustu ákvarðanir sem varða nærsamfélagið eru teknar, því er ekki nema sjálfsögð kurteisi, mundi ég segja, að hæstv. utanríkisráðherra á hverjum tíma hafi samráð við sveitarfélög áður en hann veitir leyfi til þess að viðkomandi skip hafi viðkomu í höfnum þeirra, í ljósi þess að þarna geta auðvitað komið upp árekstrar. Að setja inn slíka samráðsskyldu mundi ég fremur telja breytingu til þess að bæta almenna stjórnsýsluhætti og efla samráð ríkis og sveitarfélaga, sem því miður er allt of bágborið. Þannig að hér eru þessar tvær breytingartillögur sem fyrst og fremst snúast um aukið samráð, aukið gagnsæi. Hvað varðar þann hluta frumvarpsins sem lýtur að þvingunaraðgerðum gerir 1. minni hluti athugasemdir við að hér eru notuð hugtökin „ríkjahópar“ og „samstarfsríki“, þ.e. ekki er gerð krafa um að ákvörðun um þvingunaraðgerðir sé tekin á vegum alþjóðastofnana heldur er vitnað til ríkjahópa og samstarfsríkja sem eru óskilgreind. Nú liggur fyrir að meiri hluti hv. utanríkismálanefndar telur að sá skilningur liggi í þessum orðum að þetta séu ríki innan þeirra alþjóðastofnana sem við tilheyrum nú þegar, en ég vil þó nefna það að í 1. umr. um málið á þingi var bent á þá sögulegu staðreynd að slíkur ríkjahópur var einmitt búinn til undir yfirskriftinni bandalag staðfastra þjóða, en mætti líka kalla hann bandalag viljugra þjóða, þegar ráðist var inn í Írak, en sú innrás reyndist feigðarflan eins og hefur komið fram æ síðan og naut einskis stuðnings meðal þjóðarinnar. Þó að ráðherra hafi bent á í þeirri umræðu að hann telji slíkan stríðsrekstur ekki falla undir hugtakið „þvingunaraðgerðir“ hefur hugtakanotkun í alþjóðastjórnmálum gjarnan verið ansi teygjanleg og má kannski segja að þar séu alþjóðastjórnmálin lík innanlandsstjórnmálunum. Þar nægir að nefna loftárásir á Líbíu sem gengu undir nafninu framkvæmd loftferðabanns og mætti því örugglega teygja hugtakið „þvingunaraðgerðir“ þar yfir. 1. minni hluti telur því rétt að það sé fastneglt í lög að slíkar þvingunaraðgerðir séu ekki af hernaðarlegum toga. Það ætti þá að taka af öll tvímæli um það hvað felst í þvingunaraðgerðum og leggur minni hlutinn þess vegna til að á eftir orðunum „þvingunaraðgerðir sem“ í 3. gr. komi: ekki geta talist af hernaðarlegum toga og. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að halda lengri tölu um þetta mál en legg þetta fram og endurtek að undir álitið skrifa hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, framsögumaður, og Óttarr Proppé.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Menntamálastofnun og breytingartillögu við frumvarpið frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Nefndin fjallaði um málið á 12 fundum og eyddi í það umtalsverðum tíma og fékk til sín fjölda gesta. Við þetta tækifæri vil ég þakka öllum nefndarmönnum vel unnin störf. Í sameiningu held ég að við höfum unnið að því að bæta þetta frumvarp. Þó að fyrir liggi tvö nefndarálit eru mörg atriði sem við vorum sammála um í heild í nefndinni. Tilgangur frumvarpsins er stofnun nýrrar stjórnsýslustofnunar menntamála, Menntamálastofnunar, en hún á að leysa Námsmatsstofnun og Námsgagnastofnun af hólmi auk þess sem stjórnsýsluverkefni verða flutt frá mennta- og menningarmálaráðuneyti til hinnar nýju stofnunar. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um að Menntamálastofnun sé stjórnsýslustofnun á sviði menntamála sem stuðla skuli að auknum gæðum skólastarfs og framförum í þágu menntunar í samræmi við lög og stefnu stjórnvalda, bestu þekkingu og alþjóðleg viðmið. Hlutverk stofnunarinnar verður að sinna verkefnum á sviði menntamála samkvæmt lögunum og því sem ráðherra felur stofnuninni. Á fundum nefndarinnar komu fram þau sjónarmið að hlutverk stofnunarinnar væru óljós, en meiri hlutinn bendir á að með frumvarpinu er leitast við að setja á fót eina stjórnsýslustofnun á sviði menntamála sem sinni verkefnum þvert á málaflokka en ekki aðeins að takmörkuðum hluta eins og fyrirkomulaginu er háttað nú. Það er mat meiri hlutans að ekki sé nauðsynlegt að vísa til þess að Menntamálastofnun sé þjónustustofnun jafnvel þótt stofnuninni verði falið með lögum að annast tiltekna þjónustu í tengslum við menntakerfið. Vísar meiri hlutinn til þess að þegar Menntamálastofnun veitir slíka þjónustu teljist hún framfylgja lögbundnum skyldum sínum sem falla undir stjórnsýslu hennar. Menntamálastofnun verður stjórnvald í skilningi 1. mgr. 12. gr. laga um Stjórnarráð Íslands sem ráðherra fer með yfirstjórn yfir. Meiri hlutinn bendir jafnframt á að hlutverk Menntamálastofnunar á hverju skólastigi er skilgreint í sérlögum. Kveðið er á um skipulag Menntamálastofnunar í 2. gr. frumvarpsins. Þar segir að ráðherra skuli skipa forstjóra til fimm ára í senn og að hann skuli hafa háskólamenntun sem nýtist í starfi og þekkingu á verksviði stofnunarinnar. Með frumvarpinu er horfið frá því fyrirkomulagi sem hefur gilt um Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun um skipun stjórnar. Til að koma til móts við sjónarmið um mikilvægi samráðs leggur meiri hlutinn til að sett verði á fót ráðgefandi nefnd sem fundi með forstjóra einu sinni á ári, og oftar ef þurfa þykir, og þar eigi sæti fulltrúar helstu hagsmunaaðila. Meiri hlutinn leggur til að ráðgjafarnefndin verði skipuð sjö fulltrúum, tveir nefndarmanna verði skipaðir án tilnefningar og annar þeirra formaður, einn samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga, einn samkvæmt tilnefningu Félags íslenskra framhaldsskóla, einn samkvæmt tilnefningu samstarfsnefndar háskólastigsins, einn samkvæmt tilnefningu Kennarasambands Íslands og einn samkvæmt tilnefningu Heimilis og skóla. Verkefni ráðgjafarnefndarinnar er að vera forstjóra til ráðgjafar um langtímastefnumótun um starfsemi stofnunarinnar. Meiri hlutinn bendir á að mikilvægt sé að huga vel að margvíslegum sviðum í starfsemi stofnunarinnar svo að ekki komi til faglegra árekstra. Meiri hlutinn telur rétt að gerð sé grein fyrir verka- og ábyrgðarskiptingu í skipuriti hinnar nýju stofnunar sem og í þeim starfsreglum sem stofnunin mun setja sér. Framsögumann langar að nefna það hér að fjölmargir hagsmunaaðilar koma að stofnun eins og þessari. Þar sem ráðherra er falið að skipa tvo fulltrúanna án tilnefningar má hugsa sér að hann geti horft til þess hverju sinni, eftir áherslum, hvort einhverjir hagsmunaaðilar verði út undan við tilnefninguna. Ekki eru gerðar þær kröfur í frumvarpinu að forstjóri Menntamálastofnunar sé sérfræðingur með menntun og reynslu í menntamálum. Þess er hins vegar getið að hann skuli hafa háskólamenntun sem nýtist í starfi og þekkingu á verksviði stofnunarinnar. Meiri hlutinn vekur athygli á því að þröngar kröfur um starfsgengisskilyrði geti takmarkað fjölda umsækjenda. Meiri hlutinn áréttar að Menntamálastofnun er ekki falið að annast stefnumótun í menntamálum heldur er frumvarpinu ætlað að veita ráðherra heimild til að fela stofnuninni að annast ýmsa framkvæmd sem ráðuneytið fer nú með og ráðherra ber ábyrgð á samkvæmt lögum. Ráðherra fer áfram með yfirstjórn mála, þar á meðal stefnumótun og ábyrgð á námskrám, samkvæmt því sem nánar er kveðið á um í ýmsum lögum. Í 3. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að forstjóri Menntamálastofnunar setji á fót fagráð á helstu sviðum stofnunarinnar henni til ráðgjafar og samráðs eftir því sem ákveðið er í reglum sem forstjóri setur og birtir. Í umsögnum nokkurra umsagnaraðila komu fram þau sjónarmið að brýnt væri að skilgreina betur fagráðin hvað varðar þá sem þar sitja og umfang og eðli þeirrar ráðgjafar sem til er ætlast. Einnig var bent á mikilvægi þess að fagráð um námsgagnagerð og námsmat væru tryggð með lögum og fjárveitingum enda ótvíræðar meginstoðir stofnunarinnar. Meiri hlutinn bendir á að menntamál eru undirorpin stöðugum breytingum og því kunna fagráð að taka breytingum með tilliti til stefnu og markmiða í menntamálum á hverjum tíma. Það er mat meiri hlutans að æskilegt sé að sveigjanleiki sé í samsetningu fagráða og fagleg sjónarmið ráði fyrst og fremst um það hverjir veljast þar til setu. Engu að síður telur meiri hlutinn mikilvægt að árétta mikilvægi samstarfs og samráðs um hvaða fagráð skuli sett á laggirnar. Með hliðsjón af þeim ábendingum sem fram komu um að forstjóra væri falið of mikið vald með því að ákveða hvernig fagráð skyldi starfa leggur meiri hlutinn til þær breytingar að ráðherra skuli setja reglugerð um stofnun og starf fagráða. Meiri hlutinn telur brýnt að fagráðin endurspegli helstu verksvið stofnunarinnar, svo sem náms- og gæðamat, námsgögn, velferð og verk- og starfsnám. Þegar rætt er um velferð sér framsögumaður fyrir sér að þar undir falli t.d. einelti og líðan nemenda í skólum. Mælt er fyrir um meginhlutverk Menntamálastofnunar í átta stafliðum í 4. gr. frumvarpsins. Stofnunin tekur við öllum hlutverkum Námsmatsstofnunar og Námsgagnastofnunar auk þess sem hún tekur við ýmsum verkefnum sem nú eru hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Ekki er um tæmandi talningu að ræða. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni kom fram nokkur gagnrýni á að þau verkefni sem Menntamálastofnun á að sinna séu ekki nægilega vel skilgreind og að umfang þeirra verði mögulega mikið. Meiri hlutinn vill í þessu sambandi árétta að um er að ræða rammalöggjöf og að sum verkefni eru og verða skilgreind betur í öðrum lögum, samanber 10. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn telur þó mikilvægt að afmarka hlutverk Menntamálastofnunar með skýrari hætti og leggur til þá breytingu að verkefni hennar sé í meginatriðum að stuðla að umbótum og framþróun í skólastarfi. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingar á uppröðun verkefna. Þá áréttar meiri hlutinn að rétt sé að hafa uppi sjónarmið um það að það sem barni er fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir sem varða börn, samanber ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að námsgagnagerð og miðlun fái vel skilgreinda stöðu í skipuriti Menntamálastofnunar miðað við umfang þeirrar starfsemi. Jafnframt telur meiri hlutinn brýnt að hugað verði að endurskoðun laga um námsgögn og að þar verði fjallað um hlutverk ríkisins í námsgagnaútgáfu. Slík endurskoðun væri byggð á greiningu og stefnumótun um málaflokkinn sem næði til hlutverks Menntamálastofnunar, aðkomu sveitarfélaga, námsgagnasjóðs og þróunarsjóðs námsgagna. Einnig telur meiri hlutinn brýnt að hugað verði að því hvert hlutverk Menntamálastofnunar eigi að vera varðandi námsgögn á framhaldsskólastigi. Í 5. gr. frumvarpsins er Menntamálastofnun veitt heimild til að kalla eftir og vinna með persónugreinanlegar upplýsingar sem varða skólagöngu nemenda, svo sem niðurstöður námsmats, líðan nemenda í skólum, félagslega stöðu þeirra og þætti sem hafa áhrif á skólagöngu og námsárangur. Nefndin fjallaði töluvert um þessa grein enda benti Persónuvernd á að tilgangurinn með umræddri upplýsingaöflun væri ekki skýr, en í lögum um persónuvernd segir að upplýsingar skuli fengnar í yfirlýstum, skýrum og málefnalegum tilgangi. Samkvæmt þessu verður ábyrgðaraðili alltaf að ákveða fyrir fram í hvaða tilgangi söfnun persónuupplýsinga á sér stað. Meiri hlutinn bendir á að með áskilnaði um að tilgangurinn sé skýr sé átt við að hann skuli vera nægjanlega vel skilgreindur og afmarkaður til að vinnslan sé gagnsæ og auðskilin og komið verði í veg fyrir svo víðtæka tilgreiningu tilgangs að undir hann megi fella næstum hvað sem er enda samrýmist slíkt ekki sjónarmiðum um persónuvernd. Meiri hlutinn ræddi þetta nokkuð og það er mat hans að þessi heimild til að vinna með persónugreinanlegar upplýsingar skuli frekar eiga stoð í lögum og reglugerðum um hvert skólastig en í lögum um Menntamálastofnun. Meiri hlutinn leggur því til að ákvæðið verði fellt brott. Í 6. gr. frumvarpsins eru sérstök heimildarákvæði, þ.e. heimild til handa Menntamálastofnun til að semja við utanaðkomandi aðila um að sinna þjónustu sem stofnuninni er falið að sinna með lögum. Um er að ræða sömu heimild og Námsmatsstofnun hefur nú samkvæmt gildandi lögum. Þá er Menntamálastofnun heimilt að ívilna fámennum skólum sem eru óhagstæðar rekstrareiningar. Það er skilningur meiri hlutans að ákvæði þetta eigi einkum við um námsgögn. Leggur meiri hlutinn til þær breytingar á ákvæðinu að heimilt sé að ívilna fámennum skólum, en réttur hvers grunnskóla til að fá afhent námsgögn vegna skyldunáms nemenda, samanber 4. gr. frumvarpsins sem verður 5. gr., ráðist af nemendafjölda. Með ákvæðum 10. gr. frumvarpsins eru gerðar breytingar á öðrum lögum um skólastarf. Í 2. tölulið 10. gr. eru lagðar til breytingar á lögum um grunnskóla, nr. 91/2008. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu að ákvæðið um samræmd próf í 10. bekk verði rýmkað á þann hátt að nemendur á unglingastigi, þ.e. nemendur í 8.–10. bekk, skuli þreyta þessi sömu próf. Með þessari breytingu er gert mögulegt að færa til tímasetningu samræmds prófs við lok grunnskóla ef þörf þykir. Í flestum tilvikum væri hentugra að slík próf væru í 9. bekk til að nemendum, foreldrum og skólum gæfist meira svigrúm en við núverandi aðstæður til að bregðast við niðurstöðum áður en skyldunámi lýkur. Það er álit meiri hlutans að með þessum breytingum skapist svigrúm til að stuðla að betra heildarmati á námsframvindu nemenda í samræmi við hæfniviðmið aðalnámskrár grunnskóla. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að hugað verði að frekari lagabreytingum á ákvæðum um samræmt námsmat til að skapa svigrúm fyrir frekari þróun prófa. Þannig mætti huga að leiðum til að kanna stöðu nemenda með sveigjanlegri hætti og gefa nemendum og skólum kost á samræmdu námsmati sem tæki mið af einstaklingsbundnum þörfum og væri lagt fyrir á ólíkum námsstigum. Í 3. tölulið 10. gr. er kveðið á um þær breytingar sem gerðar eru á lögum um framhaldsskóla. Leggur meiri hlutinn til þá breytingu að tillaga um að ráðherra sé heimilt að fela Menntamálastofnun að staðfesta námsbrautarlýsingar verði felld brott. Það er mat meiri hlutans að ekki sé eðlilegt að tvenn stjórnvöld gefi stjórnvaldsfyrirmæli í formi sömu aðalnámskrár, jafnvel þótt aðalnámskráin skiptist í tvo hluta, almennan hluta og námsbrautarlýsingar. Í 6. tölulið 10. gr. er mælt fyrir um breytingar á lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla, nr. 75/1985. Þar leggur meiri hlutinn til að tillaga um að ráðherra verði heimilt að fela Menntamálastofnun að veita samþykki fyrir stofnun tónlistarskóla verði felld brott. Með ákvæði til bráðabirgða I er m.a. kveðið á um heimild ráðherra til að skipa forstjóra Menntamálastofnunar frá gildistöku laganna. Forstjóra verður heimilt frá og með skipun sinni og fram að þeim tíma sem stofnunin tekur til starfa að undirbúa starfsemi stofnunarinnar, t.d. að ráða starfsfólk. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni komu fram nokkrar athugasemdir um að mikilvægt væri að starfsmenn misstu ekki áunninn rétt samkvæmt kjarasamningi og stofnanasamningi við þessar skipulagsbreytingar. Meiri hlutinn áréttar að með frumvarpinu er ekki verið að sameina stofnanir heldur er verið að leggja niður tvær stofnanir og koma nýrri stofnun á fót þótt nýja stofnunin taki við verkefnum og ýmsum öðrum skyldum stofnananna sem verða lagðar niður. Öll störf verða lögð niður og öllum starfsmönnum boðið nýtt starf hjá Menntamálastofnun en starfsmenn kunna þó að þurfa að hlíta breytingum á starfi eða starfsstigi í samræmi við nýtt skipurit og starfslýsingu. Meiri hlutinn telur brýnt að árétta að við þessar breytingar muni starfsaldurstengd réttindi starfsmanna flytjast til nýrrar stofnunar og við gerð nýrra ráðningarsamninga og stofnanasamninga verði tekið tillit til þeirra eftir því sem unnt er. Réttur til atvinnuleysisbóta skerðist ekki og eiga starfsmenn rétt á atvinnuleysisbótum í samræmi við það. Þá leggur nefndin til breytingu á gildistökuákvæði laganna þannig að embætti og störf þeirra sem eru með ráðningarsamband við Námsgagnastofnun, Námsmatsstofnun og eftir atvikum mennta- og menningarmálaráðuneyti, sem heyra mun undir Menntamálastofnun við gildistöku laga þessara, verði lögð niður 30. september 2015. Þar sem ákvæði til bráðabirgða I sleppir tekur Menntamálastofnun frá 1. október 2015 við eignum, réttindum og skyldum Námsmatsstofnunar og Námsgagnastofnunar. Upphaflega hafði verið gert ráð fyrir að lögin tækju gildi í dag. Meiri hlutinn leggur að auki til nokkrar breytingar lagatæknilegs eðlis. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali nr. 1307. Undir álitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Páll Valur Björnsson, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Herra forseti. Ég ætla að gera grein fyrir áliti minni hlutans um frumvarp til laga um Menntamálastofnun og fara í gegnum þá gagnrýni sem við setjum fram í minni hlutanum. Minni hlutinn gagnrýnir að ný stjórnsýslustofnun menntamála, Menntamálastofnun, sem á að leysa af hólmi Námsmatsstofnun og Námsgagnastofnun, skuli ekki ná utan um þau verkefni sem áður voru hjá viðkomandi stofnunum og verkefni nýrrar stofnunar séu ekki skilgreind betur í fyrirliggjandi frumvarpi. Minni hlutinn bendir á að mörgum verkefnum er vísað áfram til frekari vinnu, eins og m.a. kemur fram í áliti meiri hlutans og var aðeins rakið áðan. Þannig er til dæmis vísað til þess að hlutverk Menntamálastofnunar á hverju skólastigi sé skilgreint í ýmsum sérlögum. Óljóst er að mati minni hlutans að hve miklu leyti Menntamálastofnun eigi að sinna hinum ýmsu skólum en frumvarpið nær fyrst og fremst til námsgagnagerðar og námsmats á grunnskólastigi. Minni hlutinn telur að vinna hefði þurft betur að undirbúningi frumvarpsins og skilgreina betur hvernig standa eigi að námsgagnagerð, eftirliti með framboði og gæðum á námsefni og útgáfu og hagnýtingu nýrrar tækni við námsgagnaútgáfu. Þá er lítið sem ekkert fjallað um aðkomu Menntamálastofnunar að námsmati annarra skóla en grunnskóla. Af því að þessar stofnanir hafa í rauninni ekki verið að sinna skólum á framhaldsstigi er ekki rakið á neinn hátt hvernig fara á í þau málefni. Engu síður tekur minni hlutinn undir þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til að gerðar verði á frumvarpinu og telur þær flestar til bóta. Minni hlutinn vill þó árétta eftirfarandi atriði: Minni hlutinn er sammála því að ekki sé nauðsynlegt að hafa rekstrarstjórn yfir Menntamálastofnun og tekur undir tillögu meiri hlutans um skipun ráðgjafarnefndar sem sé forstjóra til ráðgjafar um langtímastefnumótun fyrir stofnunina. Minni hlutinn telur þó mikilvægt að ráðgjafarnefndin hittist oftar en einu sinni á ári og leggur til að gert verði ráð fyrir fundum að minnsta kosti ársfjórðungslega og oftar ef þörf krefur. Í rauninni er hér verið að setja á laggirnar nefnd sem á að vera stofnun til aðstoðar og faglegs mats og svolítið sérstakt að það skuli tiltekið að hún eigi að funda að minnsta kosti einu sinni á ári þegar fram undan er mikil stefnumótunarvinna. Minni hlutinn tekur undir þá afstöðu meiri hlutans að setja fram þá breytingartillögu að ráðherra skuli setja reglugerð um stofnun og starf fagráða til að skerpa enn frekar á hlutverki þeirra en gert er í hinu upphaflega frumvarpi. Það er hins vegar mat minni hlutans að nauðsynlegt hefði verið að skilgreina í frumvarpinu nokkur meginfagráð, svo sem fagráð á sviði námsmats og námsgagna. Einnig hefði verið brýnt að skilgreina hvernig skipa ætti í þau fagráð til að tryggja faglega breidd innan slíkra fagráða. Minni hlutinn getur ekki tekið undir það sjónarmið sem fram kemur í áliti meiri hlutans og varðar hæfniskröfur til forstjóra stofnunarinnar en þar segir, með leyfi forseta: „Við meðferð frumvarpsins í nefndinni var bent á mikilvægi þess að forstjóri hefði menntun á sviði kennslu- og uppeldismála, sérfræðiþekkingu á helstu verksviðum stofnunarinnar og stjórnunarmenntun. Nefndin ræddi þetta nokkuð og er það mat meiri hlutans að sértækar kröfur til forstjóra eigi frekar að koma fram í auglýsingu þegar embætti forstjóra verður auglýst, sbr. 7. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Meiri hlutinn vekur athygli á því að þröngar kröfur um starfsgengisskilyrði geta takmarkað fjölda umsækjenda.“ Minni hlutinn telur að það séu ekki fagleg rök að ekki beri að krefjast sérfræðiþekkingar þar sem það geti fækkað hæfum umsækjendum. Um er að ræða stofnun sem á meðal annars gegna því hlutverki að veita ráðgjöf um stefnumótun þjóðarinnar um menntun. Menntunarfræði og skyldar greinar eru sérstakt fræðasvið og því hlýtur að vera sjálfsögð og eðlileg krafa að stjórnandi slíkrar stofnunar hafi menntun á því sviði. Því miður virðist það vera almenn tilhneiging að meta fagþekkingu ekki nægjanlega þegar ráða þarf stjórnendur. Minni hlutinn gagnrýnir að svo virðist sem búið hafi verið að ráða forstjóra Menntamálastofnunar áður en formlegu ferli við stofnun hennar var lokið og áður en ný löggjöf hefur verið sett um hana. Um þetta höfum við rætt töluvert og gagnrýnt það mikið. Núna er til dæmis á Starfatorgi verið að ráða í tíu sérfræðistöður sem eiga í raun að vistast undir þessari nýju stofnun. Það kemur fram neðst við auglýsinguna. Þær stöður eiga sem sagt að vera hér en ekki gert eins og ég hef bent á úr ræðustól Alþingis að væri tilvalið, að koma þeim fyrir í tengslum við Háskólann á Akureyri þar sem skólaþróunarsviðið gæti m.a. hýst störfin, eða einhver þeirra. Minni hlutinn gagnrýnir að í framsetningu frumvarpsins er mikið vald fært til einnar stofnunar. Ekki getur talist æskilegt að framkvæmd og eftirlit sé á einni hendi nema formlega sé skilið á milli þessara þátta í skipulagi stofnunarinnar. Í umfjöllun meiri hlutans er því haldið fram að stofnuninni sé ekki falin stefnumótun á sviði námskrárgerðar og því er þeirri gagnrýni vísað á bug að ákveðin samþjöppun valds geti valdið lýðræðishalla og skerðingu. Í því sambandi bendir minni hlutinn á að í frumvarpinu er beinlínis tiltekið að stofnunin eigi að veita ráðgjöf við undirbúning laga, reglugerða og námskráa. Það blasir því við að sami aðili fer með stefnumótun á sviði menntamála, þar með talið ráðgjöf við námskrárgerð, námsefnisgerð og námsmat. Þetta sést berlega í upptalningu á verkefnum stofnunarinnar sem eru samkvæmt tillögu meiri hlutans, með leyfi forseta, að: „a. sjá nemendum í skyldunámi fyrir vönduðum og fjölbreyttum námsgögnum og öðrum nemendum eftir því sem stofnuninni kann að verða falið, b. annast söfnun, greiningu og birtingu upplýsinga um menntamál, c. hafa eftirlit með og meta árangur af skólastarfi og bera saman við sett viðmið, d. veita stjórnvöldum, fagaðilum og almenningi upplýsingar og leiðbeiningar um málefni á verksviði stofnunarinnar, e. sinna framkvæmd laga, reglugerða og annarra stjórnvaldsfyrirmæla, f. veita ráðherra aðstoð og ráðgjöf við undirbúning laga, reglugerða og aðalnámskráa á sviði menntamála og g. annast önnur verkefni sem stofnuninni verða falin með lögum, reglugerðum eða samkvæmt ákvörðun ráðherra.“ Að mati minni hlutans sýnir þessi upptalning að Menntamálastofnun er ætlað að taka markvissan þátt í stefnumótun hvað varðar námsmat, námsefni og námskrár og það er beinlínis sagt í frumvarpinu að hún eigi að koma með leiðbeiningar, aðstoð og ráðgjöf á sviði menntamála til ráðherra. Af þessu má sjá að Menntamálastofnun er beggja vegna borðsins en færa má fyrir því rök að betur hefði farið á því að hafa framkvæmd laga á öðrum stað en eftirlit með þeim sömu lögum. Þannig eigi útgáfa námsgagna að vera sjálfstæð gagnvart mats- og upplýsingaiðnaðinum frekar en að vera sett undir hann þannig að matið stýri ekki námsgagnagerðinni um of og geti jafnvel haft neikvæð áhrif á nýsköpun í þeim geira. Að mati minni hlutans hefur ekki unnist tími til þess við gerð frumvarpsins að vinna heildstæðan kafla um öflun gagna og upplýsinga og heimildir Menntamálastofnunar til að kalla eftir og vinna með persónugreinanlegar upplýsingar sem varða skólagöngu nemenda, svo sem niðurstöður námsmats, líðan nemenda í skólum, félagslega stöðu þeirra og þætti sem hafa áhrif á skólagöngu og námsárangur. Minni hlutinn styður því tillögu meiri hlutans um að fella brott 5. gr. frumvarpsins og í framhaldinu að þessi þáttur í starfi Menntamálastofnunar verði skoðaður betur. Mikilvægt er að mati minni hlutans að gæta þess að skólar og stofnanir sem leggja kannanir fyrir nemendur eða leggja fram vinnu við söfnun upplýsinga hafi aðgang að niðurstöðunum endurgjaldslaust, hvort sem um er að ræða próf eða annað námsmat eða alþjóðlegar kannanir og upplýsingar um nemendur og foreldra, enda leggja skólar, nemendur og foreldrar á sig mikla vinnu við öflun slíkra upplýsinga. Minni hlutinn leggst gegn þeim opnu heimildarákvæðum sem eru í 6. og 7. gr. frumvarpsins um gjaldtökuheimildir og telur að skýra þurfi þessi ákvæði betur. Svo virðist sem Menntamálastofnun sé gert að fjármagna starfsemi sína að hluta eða öllu leyti með sértekjum með sölu upplýsinga og skýrslna um skólastarfið í landinu, m.a. með sölu slíks efnis til skóla sem afla gagnanna. Ekki er nægilega skýrt hvert hlutverk stofnunarinnar er í söfnun upplýsinga og dreifingu og sölu þeirra til skóla, einstaklinga, stofnana og fyrirtækja. Í dag eru einkareknar stofnanir að vinna úr gögnum sem skólar hafa safnað og selja niðurstöður til sömu aðila. Slíkt er að mati minni hlutans algerlega óviðunandi. Skilgreina þarf hvaða upplýsingar ber að veita endurgjaldslaust og skilgreina þær þröngu gjaldtökuheimildir ef um er að ræða frekari úrvinnslu eða séróskir um úrvinnslu á þessum gögnum og innheimta gjöld sem nema sannarlega kostnaði við slíka upplýsingagjöf. Minni hlutinn áréttar að lokum að frumvarpið tekur ekki með fullnægjandi hætti á því tómarúmi sem ríkt hefur í námsgagnagerð fyrir framhaldsskóla en þar hefur ítrekað verið bent á að illa hefur gengið að tryggja fullnægjandi námsefni í öllum greinum á framhaldsskólastigi og að ekkert formlegt eftirlit er með gæðum þess. Undir þetta rita sú sem hér stendur og hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson og Helgi Hrafn Gunnarsson. Svo er hér ákvæði til bráðabirgða í áliti meiri hlutans sem ég vil aðeins drepa á. Það varðar yfirlýsingu, sem ég er ekki sammála, um að verið sé að leggja niður tvær stofnanir og koma á fót nýrri stofnun. Umsagnaraðilar margir hverjir sem og sumir nefndarmenn telja í rauninni að hér sé verið að sameina en ekki að leggja niður. Þetta var mikið rætt í tengslum við starfsfólk vegna þess að þetta átti að vera með svipuðum hætti og sameining hjá Hafrannsóknastofnun, sem nú er búið að ýta til hliðar, þar sem öllum starfsmönnum þessara tveggja stofnana er sagt upp og þeim er boðið nýtt starf hjá nýju stofnuninni en þurfa hugsanlega að hlíta einhverjum breytingum á starfi eða starfsstigi, eins og hér segir, í samræmi við skipurit og starfslýsingu. Það er vissulega ítrekað að starfsaldurstengd réttindi eigi að flytjast til nýrrar stofnunar við gerð nýrra ráðningarsamninga og stofnanasamninga eða að minnsta kosti verði tekið tillit til þeirra eins og unnt er, en það er ekki hægt að girða algjörlega fyrir það að eitthvað tapist. Fólk sem vinnur hjá þessum tveimur stofnunum sem verið er að leggja niður hefur fjögurra vikna frest til að hafna því starfi sem því býðst innan hinnar nýju stofnunar og ef það gerir það innan þessara fjögurra vikna hefur það ekki áhrif á réttinn til atvinnuleysisbóta. Það voru viðraðar hugmyndir um að fólk mundi hugsanlega vera boðið töluvert öðruvísi starf en það hefði unnið, jafnvel í lægri launaflokki og af því höfum við í minni hlutanum haft áhyggjur og rætt töluvert. Það er í sjálfu sér ekki tryggt í þessu frumvarpi. Ég ætla ekki að segja að réttur fólks sé fyrir borð borinn en hann er ekki tryggður að öllu leyti, sem er eitthvað sem ég á afar erfitt með að sætta mig við. Í rauninni snýst þetta um að viðurkenna þá staðreynd að hér sé verið að sameina stofnanir en ekki leggja þær niður til þess að komast hjá akkúrat þeim atriðum sem lúta að kjörum starfsmanna.
Hæstv. forseti. Ég kem upp til að skýra það hvers vegna ég er með meiri hlutanum á álitinu. Ég get alveg tekið undir margt sem kemur fram í áliti minni hlutans, en svona til að árétta það hvernig hægt er að auka og hafa betri vinnubrögð, þá hefði mátt gera þetta betur. Það sem sló mig fyrst þegar við fórum að ræða þessi mál í allsherjar- og menntamálanefnd var það hversu lítið samráð manni fannst hafa verið við hlutaðeigandi aðila í samfélaginu. Meðal annars kom það fram hjá gestum að eftir að frumvarpið var lagt fram á vef ráðuneytisins þá kom fjöldi umsagna frá hinum og þessum sem komu með athugasemdir en ekki var tekið tillit til þeirra. Mér fannst það mjög miður. Það virðist vera svolítið einkennandi fyrir öll þessi frumvörp, kannski ekki öll, það er kannski of djúpt í árinni tekið að segja það, en lítið samráð er haft í mörgum málum. Ástæðan fyrir því að ég styð þetta mál er sú að mér finnst framsögumaður málsins, hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir, hafa unnið mjög gott starf og fullt af breytingartillögum hafa verið gerðar til að koma til móts við athugasemdir og ábendingar frá hinum og þessum aðilum sem málið varðar. Um hlutverk Menntamálastofnunar segir, í 1. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Menntamálastofnun er stjórnsýslustofnun á sviði menntamála sem stuðla skal að auknum gæðum skólastarfs og framförum í þágu menntunar í samræmi við lög og stefnu stjórnvalda, bestu þekkingu og alþjóðleg viðmið.“ Mér finnst gríðarlega mikilvægt, þótt auðvitað sé hægt að finna að öllu og finna alls kyns agnúa á svona málum, að við stöndum saman þegar við erum að setja svona mikilvæga stofnun af stað, að við fylkjum okkur á bak við það, fylgjumst vel með henni, veitum henni aðhald og svo getum við eftir einhvern ákveðinn tíma hugsanlega komið með breytingartillögur til að bæta hana. Þess vegna styð ég málið af því að ég vil standa á bak við þessa stofnun þrátt fyrir, eins og kom fram í máli hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, að ýmsir ágallar eru, en það er á öllum málum og það er aldrei hægt að gera svo vel að öllum líki. En eins og ég hef sagt tel ég það mjög mikilvægt veganesti fyrir starfsmenn stofnunarinnar og okkur öll að þetta fari vel af stað og fái stuðning. Svo getum við gert breytingar síðar meir. Mig langar að nefna aðeins forstjóraráðninguna. Auðvitað er það kannski ámælisvert, en maður skilur það í ljósi stöðunnar. Þetta er vald sem ráðherrann hefur og það er ekkert við því að gera. Ég hefði að sjálfsögðu viljað sjá starfið auglýst og kannski hefði sá sem ráðinn hefði verið verið með meiri fagþekkingu á sviði mennta og kennslu, eins og hefur komið fram í gagnrýni. En ég styð málið og vonandi á stofnunin eftir að dafna og vera okkur til sóma í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, með síðari breytingum (erfðaefni holdanautgripa, frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda sérfræðinga úr atvinnugreininni auk þess sem nefndinni bárust umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Félagi atvinnurekenda, Landssambandi kúabænda og sameiginlega umsögn frá Laufeyju Bjarnadóttur og fleirum, auk þess Samtökum afurðastöðva í mjólkuriðnaði og fleirum. Í frumvarpinu er lagt til að við lög um innflutning dýra bætist heimild til að flytja inn erfðaefni holdanautgripa þannig að um það gildi sambærilegar reglur og um innflutning erfðaefnis svína. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að nautgripir bætist við upptalningu á þeim tegundum dýra sem falla undir hugtakið einangrunarstöð. Í 2. gr. frumvarpsins er útvíkkuð heimild ráðherra í 13. gr. laganna til að leyfa innflutning á erfðaefni frá viðurkenndum kynbótabúum eða sæðingarstöðvum þannig að hún nái einnig til holdanautgripa. Í 13. gr. gildandi laga nær heimildin til innflutnings á loðdýrum í búrum, frjóvguðum alifuglaeggjum, fiskum og erfðaefni þeirra og svínum og erfðaefni þeirra. Í b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að 3. málsliður 1. mgr. 13. gr. laganna falli brott, sem felur í sér að þegar tryggt er að dýr í einangrunarstöð er ekki haldið smitsjúkdómi samkvæmt mati yfirdýralæknis og að fengnu leyfi hans verði unnt að flytja viðkomandi dýr á hvaða bú sem er. Í c-lið 2. gr. er kveðið á um að innflutt erfðaefni holdanautgripa verði ekki heimilt að flytja úr einangrunarstöð en hins vegar megi flytja þaðan þá gripi sem vaxið hafa af innfluttu erfðaefni í einangrunarstöð með leyfi yfirdýralæknis og að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum skv. 1. mgr. 13. gr. laganna. Þá er Matvælastofnun í d-lið 2. gr. frumvarpsins veitt heimild til að heimila innflutning á erfðaefni holdanautgripa ef uppfyllt eru skilyrði 8. gr. laganna, þ.e. að heilbrigðisskoðun hafi farið fram af embættisdýralækni og að fósturvísir, egg eða sæði komi frá viðurkenndri kynbótastöð. Lagt er til að stofnunin geti mælt fyrir um nánari skilyrði um rannsóknir og ef skilyrðum er ekki fullnægt skuli afturkalla leyfi, eyða erfðaefni og lóga dýrum. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að heimild Matvælastofnunar til gjaldtöku vegna eftirlits, umsýslu og skjalaskoðunar með innflutningi samkvæmt lögunum verði styrkt. Sambærileg ákvæði eru í lögum nr. 93/1995, um matvæli, og lögum nr. 22/1994, um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru. Meiri hlutinn tekur undir það markmið frumvarpsins að bæta og efla framleiðslu á nautakjöti og telur sóknarfæri geta falist í því fyrir íslenskan landbúnað að stunda hjarðbúskap gripa af holdanautgripum. Fram kom í umfjöllun nefndarinnar að margt mætti gera til viðbótar við innflutning á erfðaefni til að bæta og efla nautakjötsframleiðslu og bæta afkomu í greininni. Meiri hlutinn hvetur til þess að átak verði gert til að auka fagmennsku, góða meðferð búfjár og almennt góða búskaparhætti í hjarðbúskap og getur hann sem slíkur átt góða framtíð. Ekki virðist vera fjallað að nokkru marki um notkun á sæði úr gripum af holdakyni til kjötframleiðslu í mjólkurkýr til einblendingsræktar. Meiri hlutinn hvetur til þess að við framkvæmd innflutnings og dreifingu á erfðaefni verði horft til þeirrar notkunar og að reglur taki mið af áhættu við slíka notkun. Meiri hlutinn bendir á að innflutningur á erfðaefni í íslenskt búfé er vandasamt verk enda hefur það búið við einangrun og fjölmargir búfjársjúkdómar eru óþekktir hér á landi. Mikil auðlegð og tækifæri felast í því fyrir íslenskan landbúnað. Einangrun og strangar smitvarnir eru grundvöllur góðrar lýðheilsu og lágmarka útbreiðslu ýmissa veirusjúkdóma. Þar sem íslenskt búfé hefur lengi verið einangrað geta sjúkdómar sem ekki valda miklum búsifjum þar sem þeir eru landlægir valdið miklu tjóni hér á landi ef þeir berast hingað. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um áhættu af innflutningi erfðaefnis á einstök bú og var því haldið fram fyrir nefndinni að innflutning ætti ekki að heimila á neinu erfðaefni, hvorki fósturvísum né sæði. Meiri hlutinn bendir á að strangt eftirlit verði viðhaft verði frumvarpið að lögum og mun ráðstöfun gripa sem vaxa af hinu innflutta erfðaefni sæta skilyrðum. Þá bendir meiri hlutinn á að þegar hefur verið flutt inn erfðaefni fyrir ýmsa búfjárstofna sem gengið hefur án mikilla áfalla. Innflutningur af þessu tagi hefur verið háður ströngum skilyrðum og sérstakt eftirlit viðhaft auk þess sem gerðar hafa verið ríkar kröfur um uppruna erfðaefnis og sérstök leyfi gefin út á hverjum tíma. Innflutningur á erfðaefni til kynbóta holdanautakynja hefur verið framkvæmdur hér á landi meðal annars með innflutningi á sóttvarnarstöð í Hrísey. Sú aðstaða er ekki lengur fyrir hendi en innflutningur með þeim hætti var gríðarlega kostnaðarsamur. Aðdragandi þessa frumvarps er sá að þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði árið 2011 starfshóp um nautakjötsframleiðslu og stöðu holdanautastofnsins á Íslandi. Einnig skipaði þáverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra starfshóp í framhaldinu árið 2013 til að rýna niðurstöður hins fyrrnefnda og skilaði hann skýrslu um eflingu nautakjötsframleiðslu á Íslandi í júlí 2013. Meginniðurstaða þessara tveggja starfshópa er sú að ekki sé unnt að bæta holdanautakynin sem notuð eru til hjarðbúskapar og einblendingsræktunar án innflutnings nýs erfðaefnis. Af hálfu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins var leitað eftir afstöðu Landssambands kúabænda, Bændasamtaka Íslands, Tilraunastöðvar Háskóla Íslands á Keldum og Landbúnaðarháskóla Íslands til að meta áhættu við innflutning á erfðaefni holdanautgripa og að beiðni ráðuneytisins fjallaði dýralæknaráð einnig um málið. Í 1. gr. laga um innflutning dýra er skilgreint hvað felst í hugtakinu einangrunarstöð, en það er sóttvarnaraðstaða fyrir tegundir dýra sem þar eru taldar upp auk erfðaefnis þeirra. Ráðherra getur skv. 7. gr. laganna ákveðið með reglugerð, að fengnum tillögum Matvælastofnunar, hvaða kröfur séu gerðar um útbúnað einangrunarstöðvar. Í kjölfar vinnu starfshópa liggja fyrir tvær tillögur, annars vegar svonefnd tillaga A og hins vegar tillaga B. Meginmunur tillagnanna felst í skilgreiningu á hugtakinu einangrunarstöð, flutningi gripa frá einangrunarstöð og eftirliti og vöktun smitsjúkdóma á einangrunarstöð. Einnig er í tillögunum munur á því hversu langur tími þurfi að líða frá því að gripur sem hefur vaxið af innfluttu erfðaefni geti yfirgefið einangrunarstöð. Meiri hlutinn leggur áherslu á að fyllstu varúðar verði gætt við undirbúning og framkvæmd innflutnings á erfðaefni samkvæmt frumvarpinu. Meiri hlutinn telur að miða skuli við tillögu A í meginatriðum hvað varðar tilhögun og kröfur til innflutnings, um framkvæmd á innflutningi erfðaefnis og kröfur til aðstöðu á einangrunarstöð en umrædd tillaga er fylgiskjal með áliti þess. Meiri hlutinn telur að miða skuli við innflutning erfðaefnis með fósturvísum á einangrunarstöð og mælir ráðherra fyrir um kröfur til einangrunarstöðva í reglugerð, líkt og áður hefur komið fram. Kröfur til einangrunarstöðvar setur ráðherra í reglugerð. Þar verði tekið tillit til sjónarmiða eins og nálægðar við bú er halda nautgripi og til þess hversu stórt svæði verði að vera skepnulaust. Gripum sem fæðast af því erfðaefni verði í framhaldi heimilt að dreifa af einangrunarstöð við 9–12 mánaða aldur að undangenginni rannsókn og mati á áhættu á að með gripum geti borist sjúkdómar. Að sama skapi verði heimilt að taka sæði til frystingar af sömu gripum. Meiri hlutinn telur að miða beri við að gripir verði ekki fluttir af einangrunarstöð fyrr en við 9–12 mánaða aldur en að undangengnum rannsóknum til áframeldis og kynbóta á búum bænda. Jafnframt ber að viðhafa vöktun með sjúkdómum. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Kristján L. Möller og Eldar Ástþórsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, sem hér stendur fyrir hönd framsögumanns, Haraldar Benediktssonar, Jón Gunnarsson, formaður, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Fjóla Hrund Björnsdóttir, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.
Herra forseti. Það var fróðlegt að hlusta á hv. þm. Ásmund Friðriksson fara yfir þetta mál. Ég þakka atvinnuveganefnd fyrir hversu vel hún hefur kafað ofan í mál sem er í eðli sínu mjög flókið. Ljóst er að ákveðnar hættur geta fylgt því að flytja inn erfðaefni af þessum toga, en hv. þingmaður fyrir hönd nefndarinnar telur bersýnilega að það sé í lagi og kom mér svolítið á óvart að nefndin skyldi leggja til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Það felur í sér að í lagi er að flytja inn erfðaefni með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsti. Þegar gripir eru 9–12 mánaða gamlir má dreifa þeim svo fremi sem búið sé að ganga úr skugga um að þeir séu í lagi hvað sjúkdómahættu varðar og síðan er sömuleiðis lagt fyrir að fylgst verði áfram með sjúkdómum í þeim. En þetta er leið sem menn telja sem sagt í lagi að nota til að flytja inn erfðaefni í nautgripum. Í þessu tilviki er verið að tala um holdanautgripi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að með þessu sé líka komin aðferð, sérstaklega eftir að góð reynsla kemst á hana, til að verða við óskum manna um að flytja inn nýtt nautgripakyn til mjólkurframleiðslu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir andsvarið. Ekki var létt að mæla fyrir nefndarálitinu í fjarveru hv. þm. Haralds Benediktssonar, sem er mikill sérfræðingur í þessum málum og okkar besti maður, en ég hljóp nú í skarðið. Ég hef reyndar látið hafa það eftir mér að auðvitað er erfitt fyrir þingmenn að standa hér og taka ákvörðun um hvers konar fósturvísa eða sæði eigi að flytja til landsins. Við erum náttúrlega ekki neinir sérfræðingar í því. Við höfum hlustað á það góða fólk sem fyrir nefndina kom og gaf okkur ráð. Þetta er niðurstaða meiri hlutans varðandi fyrirspurnina um nýtt kúakyn, og þá verð ég eiginlega líka að vísa því til þeirra sérfræðinga sem komu til nefndarinnar, að þeir urðu auðvitað að gefa okkur vit í því. Ég hef sagt það áður hér í þessum sal að í svona málum, erfiðum málum, er það auðvitað bara sérfræðinga að vinna í og fá niðurstöðu. Og auðvitað þurfti bændastéttin að vera samtaka um það hvaða leiðir átti að fara í þessum málum en ekki láta okkur hér í þinginu sitja uppi með þann jóker að klára málið. Ég held að aldrei verði nógu varlega farið í þessu. Eins og fram kemur í álitinu eru helstu verðmæti íslensks landbúnaðar hreinleikinn og við þurfum að halda honum vel til haga. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir framtíðina að hér sé hreint kjöt án sjúkdóma og án nokkurrar lyfjanotkunar, eða lítillar, sem íslenskur landbúnaður og fiskræktun og fleira er náttúrlega þekkt fyrir. En það er nú kannski þunnt svarið sem ég gef þessum góða þingmanni, en af bestu getu.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, með síðari breytingum (erfðaefni holdanautgripa). Minni hlutinn telur að mikil áhætta felist í því fyrir íslenskan landbúnað að flytja inn erfðaefni hvort sem um er að ræða fósturvísa eða sæði. Telur minni hlutinn að ekki eigi að taka slíka áhættu enda mikil hætta á smitsjúkdómum hjá íslensku búfé sem hefði ófyrirséðan skaða í för með sér. Minni hlutinn telur brýnt að fram fari lýðræðisleg umræða um efni frumvarpsins sem sérfræðingar, bændur og fulltrúar Bændasamtaka Íslands taki þátt í. Með þeim innflutningi sem lagður er til í frumvarpinu er opnað á innflutning á nýju kúakyni. Minni hlutinn bendir á að íslenska kúakynið hefur sérstöðu á heimsvísu og má benda á að mikil andstaða var við innflutning árið 2003 þegar flytja átti inn fósturvísa úr norskum mjólkurkúm af hálfu þáverandi landbúnaðarráðherra. Við umfjöllun um málið barst nefndinni erindi þar sem fram kemur að íslenska sauðfjárkynið og íslenska mjólkurkúakynið hafi hátt verndargildi meðal annars vegna mikils erfðafjölbreytileika og því þurfi að taka tillit til heildarhagsmuna íslensks landbúnaðar. Þar sem ekki er útilokað að einangrunarstöðvar verði fleiri en ein eykst hættan á smitsjúkdómum umtalsvert og ítrekar minni hlutinn að óásættanlegt sé að taka viðlíka áhættu. Benda má á að hagsmunir allra bænda eru undir, ekki aðeins þeirra sem hyggjast stunda nautgriparækt. Minni hlutinn telur tækifæri felast í því að auka gæði þeirra afurða nautgriparæktar sem þegar er til staðar í landinu og auka vöxt þeirrar greinar. Þó svo að meiri hlutinn hafi ákveðið að hnykkja á varúðarsjónarmiðum í áliti sínu þá er um að ræða stórt og umdeilt mál meðal þjóðarinnar, bænda, sérfræðinga í erfðaefnum og smitsjúkdómum og dýralækna. Einnig má benda á að kveðið er á um skilyrði fyrir einangrunarstöðvar í reglugerð og þar sem meiri hlutinn leggur ekki til breytingu á texta frumvarpsins verður unnt að slaka á kröfunum síðar. Minni hlutinn telur öll rök mæla með því að mun víðtækari umræða eigi sér stað og að málið hljóti ekki afgreiðslu á Alþingi á slíkri hraðferð og telur minni hlutinn því rétt að þingið flýti sér hægt í þessum efnum. Ekki er stætt á því að líta aðeins til hagsmuna þeirra sem hyggjast nýta sér þá möguleika sem frumvarpið felur í sér og ítrekar minni hlutinn að miklir hagsmunir eru undir fyrir heilbrigði íslensks búfjár og bændastéttina í heild. Undir þetta nefndarálit ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Ég vil í lokin geta þess að þingflokkur Vinstri grænna leggst ekki gegn því að kynbætur verði gerðar í nautgriparækt til þess að auka kjötframleiðslu og afurðir af nautgripum. Ef af því verður þarf að mæta öllum öryggissjónarmiðum varðandi smitsjúkdómahættu og tryggja einangrunarstöðvar og velja þær leiðir sem tryggastar teljast. Í því sambandi tel ég að þessi umræða sé ekki komin á þann stað, sé ekki nægilega þroskuð, bæði í greininni sjálfri og meðal þeirra sérfræðinga sem gleggst þekkja til í þessu máli. Þess vegna tel ég ekki gott að við séum undir einhverri pressu í þessum efnum varðandi það að nú sé að koma svo mikill ferðamannafjöldi til landsins og að við þurfum helst í gær að geta mætt þeirri miklu viðbót sem er að koma hingað og kaupa nautakjöt og vilja íslenskt nautakjöt á veitingastöðum, það þurfi að hraða þessu ferli með þessari lagasetningu svo að innlendir framleiðendur geti aukið framboð á nautakjöti sem fyrst. Þetta er stærra mál en svo að það sé hægt að einangra það við slíkt. Þó að ég skilji vel að nautgripaframleiðendur og kjötframleiðendur í þeim geira vilji hafa sem best og mest íslenskt kjöt á boðstólum þá verða menn líka að ganga hægt um gleðinnar dyr í þeim efnum. Það eru heildarhagsmunir undir sem ég held að við þurfum að ræða betur og koma okkur að niðurstöðu og það sé lýðræðislegt að stéttin sjálf, bændasamtökin, fái tækifæri til að ræða þessi mál á sínum vettvangi og sérfræðingar að koma með innlegg í þá umræðu svo að hægt sé að skoða þetta í því samhengi að öryggissjónarmið gagnvart smitsjúkdómahættu séu þar algjörlega höfð í forgangi.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka nefndinni fyrir vinnu sína. Ég er mjög ánægð með þá gesti sem kallaðir voru fyrir nefndina til þess að ræða þetta mál. Ég lýsi yfir ánægju minni með það sem fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans, að í c-lið 2. gr. verði kveðið á um að ekki verði heimilt að flytja innflutt erfðaefni holdanautgripa úr einangrunarstöð en hins vegar megi flytja þaðan þá gripi sem vaxið hafa af innfluttu erfðaefni í einangrunarstöð með leyfi yfirdýralæknis að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Þetta er í rauninni það sem talað hefur verið um ef farin væri leið samkvæmt svokallaðri tillögu A. Einnig er ég mjög ánægð með að hér komi fram það sem mikið var til umræðu þegar mælt var fyrir málinu, að sóknarfæri felist í því fyrir íslenskan landbúnað að stunda hér búskap af holdanautgripum og að gera þurfi margt í viðbót við innflutning á erfðaefni til að bæta og efla nautakjötsframleiðslu og bæta afkomu í greininni. Einnig finnst mér jákvætt það átak sem meiri hlutinn hvetur til að verði gert til að auka fagmennsku, góða meðferð búfjár og almennt góða búskaparhætti í hjarðbúskap. Þá vil ég taka undir með meiri hluta nefndarinnar sem leggur áherslu á að fyllstu varúðar skuli gætt við undirbúning og framkvæmd innflutnings á erfðaefni samkvæmt frumvarpinu og að taka skuli mið af tillögu A í meginatriðum hvað varðar tilhögun og kröfur til innflutnings, um framkvæmd á innflutningi erfðaefnis og kröfur til aðstöðu í einangrunarstöð, þá sérstaklega því sem kemur bersýnilega í ljós í nefndaráliti, að sýna beri varúð og að hafa þurfi mjög góða vöktun með sjúkdómum þegar unnið sé að þessu. Virðulegi forseti. Ég kem aðallega hér upp til þess að leggja áherslu á að í þessu frumvarpi er aðeins verið að tala um erfðaefni holdanauta. Ef þetta frumvarp ætti að ganga lengra, svo sem til innflutnings á öðrum búfjárkynjum eða jafnvel mjólkurkúakyni, mundi ég standa með meiri hluta íslenskra kúabænda. Þeir tóku þátt í skoðanakönnun Landssambands kúabænda fyrir nokkrum árum og höfnuðu þeirri hugmynd.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um verndarsvæði í byggð frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar, sem fyrir liggur á þskj. 1440. Frumvarpinu er ætlað að skapa lagagrundvöll til að tryggja heildstæða vernd byggða á grundvelli varðveislugildis þeirra. Varðveislugildi byggða tekur samkvæmt ákvæðum frumvarpsins meðal annars mið af svipmóti, listrænu gildi og menningarsögu svæðisins. Ákvæði frumvarpsins miða að því markmiði að vernd byggðarheilda verði sérstakt verkefni sveitarfélaga, í samráði við ráðherra sem fer með þjóðmenningarmál. Í því skyni að tryggja vernd byggðarkjarna eða svæða innan þéttbýlis sem hefur varðveislugildi er lagt til að í kjölfar sveitarstjórnarkosninga skuli sveitarstjórnir taka til skoðunar hvort innan staðarmarka þeirra séu byggðir sem ástæða sé til þess að leggja til við ráðherra að verði gerðar að verndarsvæðum. Lagt er til að Minjastofnun Íslands verði sveitarstjórn til ráðgjafar í þeim efnum en sinni sveitarstjórn ekki þessu verki geti ráðherra falið Minjastofnun það. Einnig er lagt til að ráðherra geti falið Minjastofnun að útbúa tillögu um að tiltekin byggð, sem að mati ráðherra hefur varðveislugildi á landsvísu, verði gerð að verndarsvæði í byggð. Loks er það eitt af markmiðum frumvarpsins að íbúar og aðrir hagsmunaaðilar fái tækifæri til að koma sjónarmiðum á framfæri áður en ráðist er í framkvæmdir innan verndarsvæðis í byggð sem geta haft áhrif á varðveislugildi þeirra. Eins og fram kemur í nefndaráliti hefur nefndin fengið til sín gesti frá forsætisráðuneytinu, Skipulagsstofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Þjóðminjasafni Íslands, Minjastofnun, Reykjavíkurborg og ICOMOS-nefndinni. Umsagnir bárust frá 16 aðilum um málið og með málið var unnið á átta fundum. Í umsögnum og umræðum á fundum nefndarinnar endurspegluðust ólík viðhorf gagnvart frumvarpinu. Beindust þau einkum að útfærslu á samspili verkefna sveitarfélaga og ríkisins. Ólík sjónarmið varðandi frumvarpið má segja að endurspegli í aðalatriðum þrenns konar sýn á efni frumvarpsins. Í fyrsta lagi sjónarmið þeirra sem telja ekki þörf fyrir aukinn lagagrundvöll til að tryggja heildstæða vernd byggða og frumvarpið því óþarft. Í öðru lagi sjónarmið þeirra sem telja þörfina vera til staðar og eru sammála meginmarkmiðinu en vilja fara aðrar leiðir til að tryggja lagagrundvöllinn, svo sem með könnun á því hvort flétta megi verkefnið inn í skipulagslög og /eða lög um minjavernd, og loks sjónarmiðin sem endurspeglast í frumvarpinu um að til að tryggja heildstæða vernd, byggða á grundvelli varðveislugildis þeirra, þurfi sérlög. Ljóst er að tryggja þarf í sessi þá hugmynd að varðveislugildi felist ekki eingöngu í stökum byggingum eða minjum sem efnislegum hlut heldur geti varðveislugildi falist í samspili ólíkra þátta í umhverfinu, heildarsvip bygginga á tilteknu svæði, ákveðnum sameiginlegum einkennum byggðarinnar og tengslum hennar við staðhætti, umhverfi og söguna. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að ráðherra taki ákvörðun um hvort tiltekinn byggðarkjarni eða svæði innan þéttbýlis verði gert að verndarsvæði í byggð. Nefndin ræddi þetta hlutverk ráðherra í ljósi gagnrýni sem kom fram í umsögnum um málið. Fram kom að líkt og önnur stjórnvöld er ráðherra bundinn af meginreglum stjórnsýsluréttarins, skráðum sem óskráðum, og honum ber að taka ákvarðanir á grundvelli málefnalegra sjónarmiða. Þau viðmið sem ber að taka tillit til við slíka ákvörðun koma fram með skýrum hætti í frumvarpinu. Þá var einnig bent á að hlutverk ráðherra samkvæmt lögunum ætti sér hliðstæðu í öðrum lögum sem miða að vernd menningararfs og náttúru. Meiri hluti nefndarinnar bendir þó jafnframt á að sveitarfélögum er falið mikilvægt hlutverk samkvæmt ákvæðum frumvarpsins og fyrirhugað er að vernd byggða sem hafa varðveislugildi verði að stærstum hluta þeirra verkefni. Á fundum nefndarinnar var rætt að frumvarpið setur ekki tímaramma um hvenær tillögur um verndarsvæði í byggð skuli hafa verið útfærðar. Meiri hlutinn bendir á að sú vinna getur hafist af hálfu sveitarstjórna nú þegar, en samkvæmt skýru ákvæði frumvarpsins skal hún fara fram eigi síðar en í kjölfar næstu sveitarstjórnarkosninga, sem fyrirhugaðar eru árið 2018, og þá samhliða hefðbundinni yfirferð sveitarfélaga á skipulagsáætlunum og eftir það á fjögurra ára fresti að lágmarki. Nefndin fjallaði um þau hugtök sem skilgreina efnissvið og markmið laganna. Af hálfu umsagnaraðila var bent á að nákvæmni og samræmi skorti í hugtakanotkun í nokkrum af greinum frumvarpsins og leggur meiri hlutinn því til breytingar til að ráða bót á því með breytingartillögu við 3. og 4. gr. Af hálfu umsagnaraðila var bent á skort á samráði við íbúa við undirbúning tillagna um verndarsvæði í byggð. Eitt af markmiðum frumvarpsins er að íbúar geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri áður en ákvörðun er tekin um verndarsvæði í byggð eða samþykktir settar um vernd svipmóts byggðar. Það er mat meiri hlutans að það sé í anda frumvarpsins að íbúar og áhugafólk hafi frekari tækifæri til að koma að tillögum um verndun byggða þegar þær eru á undirbúningsstigi og leggur meiri hlutinn því fram tillögur þess efnis. Nefndin fjallaði um þau áform að fella brott hluta ákvæða skipulagslaga, nr. 123/2010, um hverfisvernd, en áformin voru nokkuð gagnrýnd af hálfu umsagnaraðila. Í vinnu nefndarinnar komu fram sjónarmið þess efnis að þrátt fyrir að fyrirhugaðar reglur um vernd byggðar sem hefur varðveislugildi og hverfisvernd sem sveitarfélög taka ákvörðun um í skipulagsáætlunum stefni að stórum hluta að sömu markmiðum sé stigsmunur á milli þessara úrræða. Því er hvorki svo að ákvörðun um verndarsvæði í byggð útiloki ákvörðun um að fjallað sé um hverfisvernd sveitarfélaga í skipulagsáætlun né að ákvörðun um verndarsvæði í byggð útiloki sveitarfélög frá því að taka upp hverfisverndarákvæði í sínum skipulagsáætlunum. Ákvæði í skipulagsáætlun um hverfisvernd getur einnig verið leiðarvísir þegar kemur að mótun tillagna og ákvörðunartöku um verndarsvæði í byggð á grundvelli ákvæða frumvarpsins. Í samræmi við framangreint leggur meiri hlutinn til að fallið verði frá áformum um breytingar á ákvæðum sem snúa að hverfisvernd samkvæmt skipulagslögum. Á fundum nefndarinnar var refsiákvæði frumvarpsins rætt. Það er mat meiri hlutans að orðalag ákvæðisins gæti verið skýrara og leggur hann því til orðalagsbreytingu. Nefndin fjallaði einnig um 5. tölulið 12. gr. frumvarpsins sem gerir ráð fyrir því að 5. mgr. 37. gr. skipulagslaga, nr. 123/2010, sem kveður á um gerð húsakannana og um hverfisskipulag, falli brott. Fram komu sjónarmið um að húsakannanir gegni mikilvægu hlutverki út frá varðveislugildi bygginga, svæða og hverfa. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að í þeim felist mikilvægar upplýsingar þegar kemur að mati á varðveislugildi byggðarkjarna og svæða í byggð. Meiri hlutinn leggur því til að áfram verði kveðið á um skyldu til að framkvæma húsakannanir við gerð deiliskipulags í byggðu hverfi samkvæmt fyrrnefndu ákvæði skipulagslaga en að aðrir málsliðir þess, sem lúta að hverfisskipulagi, falli brott. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Framsögumaður óskar þó eftir því að b- og c-liður breytingartillögunnar verði dregnir til 3. umr. og jafnframt óskar framsögumaður eftir því að málinu verði vísað til nefndarinnar á milli umræðna. Þessir tveir liðir varða húsakönnun og hverfisskipulag og óskar framsögumaður eftir því að nefndin yfirfari betur ákvæði er snúa að hverfisskipulagi milli umræðnanna. Af því leiðir að breytingin sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu varðandi húsakönnun kemur ekki til atkvæða fyrr en við 3. umr. Undir álitið rita hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Elsa Lára Arnardóttir, Vilhjálmur Árnason og Jóhanna María Sigmundsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég er svo nýkominn á þing að ég verð að biðja hv. þingmann um að hjálpa mér aðeins við að skilja eitt varðandi þetta frumvarp sem ég sé ekki að sé útskýrt í nefndaráliti meiri hlutans, þ.e. varðandi tilefni og nauðsyn lagasetningarinnar. Í athugasemdum við frumvarpið stendur að tilefni lagasetningarinnar sé stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar frekar en að raunveruleg nauðsyn sé á þeim. Og raunar kemur fram í næstu línum að þegar sé að finna ákvæði í löggjöf, og það í tvennum ólíkum lögum, sem taki yfir efni þessa frumvarps. Mig langar því að fá að heyra hjá hv. þingmanni hverju þetta frumvarp bætir við lagaumhverfið eins og það er í dag öðru en því að flækja það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og fram kom í ræðu minni áðan snúast mismunandi sjónarmið varðandi frumvarpið einmitt um hvort þörf sé fyrir þessa leið. Grundvöllurinn að frumvarpinu og tilefnið er að varðveislugildi felist ekki eingöngu í stökum byggingum eða minjum sem efnislegum hlut, heldur geti varðveislugildið falist í samspili ólíkra þátta í umhverfinu, sem sagt í heildum og þá heildarsvip bygginga á tilteknum svæðum og sameiginlegum einkennum byggðarinnar, tengslum við umhverfi, staðhætti, söguna, og því að varðveita heildarmyndir. Við getum tekið sem dæmi gamlar verslunarhúsasamstæður í einstökum smáum byggðarkjörnum úti um landið. Í umfjöllun um frumvarpið hefur komið fram smá misskilningur, að það gæti ekki átt við um byggðarkjarna í dreifbýli, en það getur vel átt við það, til dæmis gamalt íbúðarhús ásamt útihúsum ef sú heild hefur varðveislugildi í sjálfu sér. Frumvarpið byggir á því að mikil verðmæti felist í því að varðveita heildir af þessu tagi á meðan þau sjónarmið komu vissulega fram að engin þörf væri á því, það væri nægilega vel tryggt. En því lengur sem ég vinn með frumvarpið því sannfærðari verð ég um að þarna komum við með nýtt verkfæri sem ekki er til staðar í núgildandi lögum.
Virðulegi forseti. Ég klóra mér enn í kollinum. Ég skil lagaumhverfið eins og það er í dag svo að stakar byggingar séu helst dekkaðar með lögum um menningarminjar en að heildir, byggðarkjarnar og aðrar stærri einingar en stakar byggingar falli undir skipulagslög, sem er nýlegur og vandaður lagabálkur sem á að því er ég best veit að ná nokkuð vel yfir þessi mál. Eftir stendur að tilefnið er dregið til þessarar stefnuyfirlýsingar þar sem jafnframt er talað um að ríkisstjórnin muni ekki leggja til nýja löggjöf án þess að taka úr gildi aðra löggjöf. Hér er því verið að bæta í lagasafnið, að mér sýnist, þar sem fyrir eru tvenn fullkomlega hliðstæð lög.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég get tekið undir það með fyrirspyrjanda og það kom ítrekað fram fyrir nefndinni að ákvæði varðandi hverfisskipulag sem komu inn með síðustu breytingum á skipulagslögum tækju yfir þetta hlutverk. En vinnan og athugasemdir sem nefndin hefur fengið, bæði áður og eftir að nefndarálitið var afgreitt, hafa leitt til frekari skoðunar á því að ákvæði um hverfisskipulag taka ekki yfir þau markmið sem ætlunin er að ná fram með þessu frumvarpi. Hverfisskipulag, eins og það er hugsað og eins og það er útfært í skipulagsreglugerð, nær miklu frekar til þess að samræma fyrirliggjandi deiliskipulag í tilteknu hverfi eða samræma heildaryfirbragð með hliðsjón af fyrirliggjandi deiliskipulagi og hugsanlega öðru svæði sem aldrei hefur verið deiliskipulagt. Maður getur hugsað það eins og maður raði saman tíu mismunandi litum legókubbum, sumir hafa verið deiliskipulagðir, aðrir ekki, og þegar þetta kemur allt saman er maður kominn með hverfisskipulag sem er þá einhvers konar millistig á milli deiliskipulags og aðalskipulags og kannski betra verkfæri fyrir sveitarfélögin til að ná utan um hverfisheildir þar sem skipulag er mislangt unnið.
Herra forseti. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta frumvarp um verndarsvæði í byggð. Ég held að flestir séu sammála því að vernda byggð og grunninn sem liggur undir hér í frumvarpinu. En þetta snýst um, eins og kom fram einmitt í andsvörum, tilefni þess að setja sérstök lög eða skerpa á þeim lögum og lagabálkum sem fyrir eru, því að ég held að við þyrftum einmitt frekar að taka til í lagasafninu okkar en að fjölga lögum. Það að einhver einn forsætisráðherra á hverjum tíma hafi sérstakan áhuga á einhverjum tilteknum málum á ekki að verða til þess að um það verði búin sérstök lagaumgjörð eins og hér er verið að gera. Ég ætla að fara aðeins yfir nefndarálit minni hlutans. Eins og rakið var áðan kom fram á fundum nefndarinnar og í þeim umsögnum sem bárust um málið að augljóst er að mikill ágreiningur er, en það breytir því ekki að fólk er almennt sammála um markmiðin hér undir. Fulltrúar sveitarfélaganna voru til dæmis á þeirri skoðun að verulega hefði skort á að unnið væri í samráði við sveitarfélögin, sem er jú verið að ganga hér aðeins inn á. Við í minni hlutanum teljum það algjörlega ótækt að málið sem tekur til skipulagsvalds sveitarfélaga vegi að sjálfsstjórnarrétti þeirra. Hér eru lagðar til grundvallarbreytingar á skipulagslögum og það er eiginlega alveg ótækt að ekki skuli unnið í víðtæku samráði. Í slíku samráði hefði að öllum líkindum svoleiðis máli verið vísað frá eða því fundinn annar farvegur eins og lýsti sér í álitum margra. Samkvæmt 5. mgr. 4. gr. frumvarpsins tekur ráðherra ákvörðun um vernd byggðar að fenginni tillögu sveitarstjórnar eða Minjastofnunar Íslands. Minni hlutinn tekur undir sjónarmið umsagnaraðila að þessi tilhögun stríði gegn skipulagsvaldi sveitarfélaga landsins, sem er einn af hornsteinum sjálfsákvörðunarréttar þeirra. Í stað þess að nálgast varðveislugildi byggða sem einn þátt í skipulagi sveitarfélaga er vald í þessum efnum fært ráðherra án þess að færð hafi verið fyrir því gild efnisleg rök. Eins og kom fram áðan er þetta fyrst og fremst stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar sem hér er undir og kemur fram í frumvarpinu. Þar með er mat á varðveislugildi og umfjöllun um það rofin úr tengslum við aðra skipulagsvinnu sem stríðir gegn markmiðum málsins og eykur hættu á því að söguleg sjónarmið verði fyrir borð borin. Að mati minni hlutans er verulega aðfinnsluvert að færa völd úr höndum sveitarstjórna með þeim hætti sem hér er lagt til yfir til eins ráðherra, hver svo sem hann er á hverjum tíma. Sveitarstjórnir eru fjölskipað stjórnvald skipaðar lýðræðislega kjörnum fulltrúum sem standa borgurunum næst og fara með almennt skipulagsvald í heimabyggðum landsmanna. Að mati minni hlutans yrði um að ræða huglægt mat þess einstaklings sem gegnir embætti forsætisráðherra hverju sinni. Slíkt fyrirkomulag ber keim af ráðherraræði og getur valdið ófyrirsjáanleika og óvissu í allri ákvarðanatöku. Í umsögnum til nefndarinnar kemur fram að með því móti að aðskilja verklag og ákvarðanatöku um verndarsvæði í byggð frá almennu skipulagi sveitarfélaga er flækjustig löggjafar á þessu sviði aukið til muna og bent á að með þessu verði málsmeðferð allrar skipulagsgerðar tafin og hún þyngd verulega. Það ætti nú að vera markmið okkar sem erum hér að setja lög og reglugerðir að einfalda fremur en að flækja þegar kemur að samskiptum ríkis og sveitarfélaga og borgaranna. Af hálfu minni hlutans er sérstaklega vísað til umsagnar Skipulagsstofnunar sem telur regluverk af þessu tagi ekki til bóta. Þvert á móti er þörf á því að einfalda og skýra skipulagsferla og auka gagnsæi. Að mati minni hlutans hefði betur verið hugað að því að finna markmiðum og efni frumvarpsins stað innan þeirra laga sem standa vörð um sambærileg gildi og má þar sérstaklega nefna skipulagslög, nr. 123/2010, og lög um menningarminjar, nr. 80/2012. Við erum hér að tala um tiltölulega nýleg lög sem hefði þá mátt skerpa, bæta úr eða hvað annað sem fólk hefði talið í svona samráði, eins og hér var rakið að hefði ekki átt sér stað, og komið hefði fram hver í rauninni þörfin og vöntunin væri til þess að skerpa á til að auka við þessi verndarsvæði eða fá tækifæri til þess frekar en að gera þetta með þessum hætti. Með því móti hefði mátt samþætta þá vinnu sem tengist ákvörðunum um verndarsvæði í byggð við almenna skipulagsvinnu sveitarfélaga. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir kæruleið vegna ákvörðunar ráðherra um verndarsvæði í byggð. Af hálfu minni hlutans er bent á að það er meginregla í íslenskum stjórnsýslurétti að stjórnvaldsákvörðun sæti endurskoðun æðra setts stjórnvalds. Slík endurskoðun er til þess fallin að bæta réttaröryggi borgaranna og hún eykur einnig líkur á að málefnaleg sjónarmið ráði för við töku stjórnvaldsákvarðana. Engar röksemdir eru hér lagðar fram því til stuðnings að víkja frá þeirri meginreglu. Öll þróun í skipulagslöggjöf undanfarinna ára hefur einkennst af því að gagnsæi er aukið og vald íbúanna sjálfra og aðkoma þeirra á öllum stigum. Hér er eindregið farið gegn þeirri þróun, ráðherraræði aukið og flækjustigið líka. Vandséð er að frumvarpið eigi yfir höfuð erindi eða sé til þess fallið að auka vernd sögulegrar byggðar í raun. Af þeim sökum og í þeim ræðum sem minni hlutinn flutti þegar málið var lagt fram komu þessar athugasemdir fram ásamt fleirum. Vissulega hefur málið verið unnið og lagfært og á enn að gera slíkt, en það breytir því ekki að við í minni hlutanum teljum að þetta sé óþarft og þessu megi finna stað innan þeirra laga sem við nú þegar búum við og þeim beri þá frekar að breyta eða lagfæra. Undir þetta ritar sú sem hér stendur, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson og Páll Valur Björnsson.
Virðulegi forseti. Við í umhverfis- og samgöngunefnd vorum beðin um að líta á vissa efnisþætti málsins. Við gerðum það og fengum aðila á okkar á fund, en sáum ekki tilefni til þess að senda frá okkur sérstakt nefndarálit. Ég vil lýsa yfir stuðningi við álit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar sem hafði þetta mál til umfjöllunar. Ég veit að þeir könnuðu einnig alla þætti málsins og gerðu það mjög faglega og vandlega. Okkur barst nánast sameiginleg umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborg. Ég verð að gera athugasemdir við það að sambandið virðist vera búið að taka afstöðu með einu sveitarfélagi umfram önnur, vegna þess að eins og gengur eru mismunandi skoðanir á þessu frumvarpi líkt og öðrum og ansi sérstakt að sjá nánast samhljóða álit frá þessum aðilum og ég verð að segja afar gagnrýnivert. Það var fjallað hér um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir rakti það lauslega. Ég sé að minni hlutinn gagnrýnir að verið sé með almennum lögum í raun að takmarka sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Ég vil í því sambandi benda á 78. gr. stjórnarskrárinnar en þar kemur fram að sveitarfélög skuli sjálf ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákveða. Það eru því lög sem mæla fyrir um til hvaða þátta sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaga nær. Það er ágætt að halda því til haga í umræðunni vegna þess að þetta hefur skolast til hér og þar og því hefur jafnvel verið fleygt fram að sjálfsákvörðunarrétturinn sé heilagur og við honum megi ekki hrófla. Ég vil benda á að það eru ekki bara við sem erum að fjalla um það með einum eða öðrum hætti eða takmarka þennan sjálfsákvörðunarrétt, síðasta ríkisstjórn gerði það einnig. Mig langar að lesa upp úr lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Þar segir í 7. gr. að verndar- og orkunýtingaráætlun sé bindandi við gerð skipulagsáætlana. Sveitarstjórnir skuli samræma gildandi svæðis-, aðal- og deiliskipulagsáætlanir verndar- og orkunýtingaráætluninni innan fjögurra ára frá samþykkt hennar, sbr. þó 2. mgr. þar sem veittur er viss frestur til að aðlaga skipulagið að ákvörðun stjórnvalda á hverjum tíma. Í greinargerð eða athugasemdum kemur fram að gert sé ráð fyrir því að áætlunin sé bindandi við gerð skipulagsáætlana og sveitarstjórnir verði samkvæmt því að samræma svæðis-, aðal- og deiliskipulagsáætlanir verndar- og nýtingaráætluninni. Þetta er meginregla í lögunum en það var gerð sú undantekning að sveitarstjórnum væri heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun í tiltekinn árafjölda. Ég kynnti mér aðeins aðdraganda og umræðu þegar þetta var gert í tíð síðustu ríkisstjórnar. Samband íslenskra sveitarfélaga, sem hefur bitið það í sig að það sé þeirra heilaga skylda að vernda sjálfsákvörðunarréttinn, gagnrýndi þetta mjög harðlega í áliti á sínum tíma. Það má því segja að þeir séu afar samkvæmir sjálfum sér þegar þeir gagnrýna þennan sjálfsákvörðunarrétt í hvert einasta skipti sem við breytum. Ég vil líka nefna að í meðferð á landsskipulagi kom einmitt upp sú umræða hvort ekki væri með því til dæmis að vernda miðhálendi Íslands, sem ég veit að mjög margir vilja gera, verið að ganga á sjálfsákvörðunarrétt þeirra sveitarfélaga sem eiga land upp á miðhálendið, við fengum reyndar Reykjavíkurborg sem taldi eðlilegt að það væru allir landsmenn sem tækju ákvörðun um miðhálendið. Með þessu er ég aðeins að benda á að sitt sýnist hverjum. Þegar þetta snýr að sveitarfélögum í þeirra heimabyggð virðist eins og þau séu til í að gagnrýna, þegar þetta er fjarlægt finnst þeim þetta eðlilegur hlutur en ávallt er það þó þannig að Samband íslenskra sveitarfélaga gagnrýnir það að sjálfsákvörðunarrétturinn sé á einhvern hátt skertur. En eins og ég benti á þá höfum við hann til umfjöllunar, ekki einungis í þeim í lögum sem við munum samþykkja hér fljótlega heldur í mörgum öðrum lögum. Við samþykktum til að mynda samgönguáætlun út úr umhverfis- og samgöngunefnd um daginn en þar eru að sjálfsögðu lagðar línur fyrir samgöngukerfið í heild sinni og það er burt séð frá vilja einstakra sveitarfélaga, þótt þau hafi auðvitað aðkomu að öllum þessum málum. Að öðru leyti vil ég ítreka að ég styð þetta frumvarp heils hugar. Tilgangurinn með lögunum er skýr. Þetta er hluti af stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það er verið að vinna í samræmi við hana. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt og brýnt að setja þessi lög. Við höfum því miður horft upp á það að húsaþyrpingar hafa ekki notið nægilegrar verndar og með þessum lögum verður væntanlega hægt að halda í fallegar húsaþyrpingar og heildir þannig að þær glatist ekki, það eru vissir þjóðarhagsmunir sem felast í því að það sé gert. Ég sé að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kinkar hér kolli. Það er gott.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hv. þingmaður kemst að þeirri niðurstöðu með yfirferð sinni að tilgangur laganna hafi verið bæði brýnn og mikilvægur vegna þess að hann eigi sér stoð í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, en fer kannski ekki orðum um efnislegar ástæður þess að málið kemur fram. Ég vil spyrja hann hvort hann eigi í huga sér einhver dæmi um heildir eða byggðarheildir sem liðið hafa sérstaklega fyrir núverandi löggjöf, bæði að því er varðar lög um minjavernd og skipulagslög. Eru einhverjar þær gloppur í löggjöfinni sem tilteknar byggðarheildir hafa liðið fyrir sem nú er verið að taka á? Málið var sent til umsagnar til umhverfis- og samgöngunefndar. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns og formanns nefndarinnar var ekki talin ástæða til þess að nefndin yrði við óskinni um umsögn. Vil ég því spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið saman í stuttu máli afstöðu gesta sem komu til nefndarinnar að því er varðar afstöðu til þessa máls. Í máli hans kemur fram að svo hafi verið að sitt sýndist hverjum. Sjálf minnist ég þess ekki að hafa heyrt stuðning við málið meðal þeirra gesta sem komu á fund nefndarinnar, og er ég þar að tala bæði um Reykjavíkurborg, Skipulagsstofnun og Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég spyr þess vegna hv. þingmann: Hvaða umsagnaraðilar studdu málið samkvæmt hans minni?
Virðulegi forseti. Í áliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar er ágætisumfjöllun og sérstakur kafli um efni og markmið frumvarpsins. Það er viðbót við það sem fram kemur í greinargerðinni með frumvarpinu sjálfu. Þetta er sambærileg spurning og hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir fékk hér áðan og svaraði og ég kom inn á það efni í ræðu minni. Ég tel mjög mikilvægt, og ég sá ekki betur en að menn væru sammála mér um það hér úti í sal rétt áðan, að setja þessa löggjöf. Hvort ég geti nefnt einhverjar húsaþyrpingar þá vildi ég að ég væri aðeins betur að mér varðandi til dæmis hverfismálin hér í Reykjavík, en ég gæti ímyndað mér að byggingar í Grjótaþorpinu hefðu litið öðruvísi út ef hægt hefði verið að vernda það svæði í heild sinni. Ég sé að hv. þm. Össur Skarphéðinsson kinkar hér kolli og segir já. Ef þessi lög hefðu verið þá til staðar hefði nú heldur betur verið hægt að varðveita þau glæsilegu hús sem þar eru. Ég gæti nefnt hverfi á Akureyri. Ég sé til dæmis Innbæinn fyrir mér, sem er líklega einn fegursti staður landsins að Brekkunni ótalinni, sem er þó falleg, en bæði þar og í miðbæ Akureyrar eru mjög mörg falleg gömul hús sem ég tel mjög mikilvægt að vernda. Ég skal reyna að svara betur öllum þeim spurningum sem til mér var beint í seinna andsvari.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin svo langt sem þau náðu, enda kom fram að hann hygðist bæta við þau í sínu síðara svari. Ég hef sjálf verið þeirrar skoðunar að markmiðin með frumvarpinu séu mikilvæg og hef sjálf, bæði á vettvangi borgarstjórnar Reykjavíkur og hér á Alþingi, talað fyrir húsavernd og finnst þar byggðarheildir sérstaklega mikilvægar. En ég sé ekki að það sé rétta leiðin að fara þessa sérlagaleið og hefði haldið að hægt væri að styrkja framkvæmdina með því að kveða skýrar á um þessi mál bæði í skipulagslögum og í lögum um minjavernd. Ég tel að í ljósi þess sem fram kemur í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, þar sem menn eru með fyrirheit um það almennt að einfalda stjórnsýslu og gera hana gagnsærri, hefði það verið í þeim anda að ná þessum markmiðum ríkisstjórnarinnar og fleiri, því að ég held að það deili mjög margir þessari sýn, með annarri leið en sérlagaleiðinni. Ég hef enn þá ekki séð nein rök sem mæla beinlínis með þeirri aðferðafræði. Ég heyri það á máli hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur að hún reifaði það nokkuð að mismunandi leiðir væru fyrir hendi til þess að ná þessu markmiði. Hv. þingmaður fór mikinn í gagnrýninni nálgun á Samband íslenskra sveitarfélaga og sagði að það væri sérkennilegt að sambandið stillti sér upp við hlið Reykjavíkurborgar í þessu máli og vék þar aðallega að sjálfsákvörðunarréttinum. Ég bið hv. þingmann um að rifja upp með mér sjónarmið sem sambandið lagði fram að því er varðaði hverfisskipulagið sem er jú sérstakt mál og varðar Reykjavíkurborg eina, að minnsta kosti hingað til.
Virðulegi forseti. Ég reyni að svara spurningu sem beint var til mín í fyrra andsvari og reyni líka að koma örstutt inn á annað. Ég nefndi það í áliti mínu að í þessu máli eins og svo mörgum öðrum sýnist sitt hverjum. Við getum örugglega deilt um þær leiðir sem ákveðið er að fara og sýnist sitt hverjum um það eins og gengur. Mín skoðun er sú að þetta sé ágætisnálgun. Ég er kannski ekki alveg sammála hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur en hún hefur áhyggjur af því að það séu litlar sem engar kæruleiðir. Ég bendi á að dómstólaleiðin er ávallt fær og hægt er að kæra niðurstöður til dómstóla, eins og ég þekki stjórnsýsluréttinn. Varðandi þá sem voru jákvæðir var Djúpavogshreppur til að mynda afar jákvæður. Þar sitja kollegar hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur við stjórnvölinn ásamt öðru góðu fólki. Ef ég man rétt þá var Hafnarfjarðarbær mjög jákvæður og fannst þetta ágætt, að minnsta kosti svona í upphafi þangað til þeir fengu símtal. [[Gripið fram í.]]Þetta var athyglisvert. Það sem skiptir máli er að við beitum hér 78. gr. stjórnarskrárinnar. Við nýtum okkur heimild til þess að ákveða hvað fellur undir sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það segir okkur að sá réttur, eins og hann hefur nú verið kallaður, er eins langt frá því að vera heilagur og hugsast getur. Hér er komið gott frumvarp. Það er búið að sníða af því marga agnúa. Ég er [[Forseti hringir.]]mjög glaður að heyra að þó að minni hlutinn sé kannski ekki sammála [[Forseti hringir.]]er hann að minnsta kosti sammála markmiðum frumvarpsins.
Virðulegur forseti. Þetta mál er um margt ágætt og við getum fallist á margar, flestar greinar þess í Bjartri framtíð. Hins vegar þegar kemur að því að ákveða hvernig eigi að deila út tollkvótum mun meiri hluti nefndarinnar leggja til að það verði gert með útboði eða uppboði og það er einfaldlega aðferð sem endar í hækkandi verðlagi og bitnar á neytendum. Við leggjum til í Bjartri framtíð að umframtollkvótum verði deilt út með hlutkesti og hvetjum þingheim til þess að greiða atkvæði með þeirri breytingartillögu okkar. Hún er neytendum til hagsbóta og ég vona að við sjáum niðurstöðu á þeim nótum hér á eftir.
Herra forseti. Þetta mál varðar tollkvóta og líka það að verið er að færa stjórnsýsluverkefni, sem Bændasamtök Íslands hafa sinnt samkvæmt samningi þar að lútandi, til Matvælastofnunar og vissulega eru deildar meiningar um það. Matvælastofnun sinnir fyrst og fremst eftirlitshlutverki og þarna er verið að færa verkefni sem snúa að þjónustu varðandi framkvæmd búvörusamnings og áætlunargerðir og söfnun upplýsinga. Ég tel rétt að þessi verkefni fari undir Matvælastofnun [[Forseti hringir.]]en ég hef líka þann fyrirvara á að þetta séu einmitt verkefni [[Forseti hringir.]]sem geti verið staðsett, vistuð hvar sem er á landinu og það þurfi að aðgreina [[Forseti hringir.]]vel starfsemi Matvælastofnunar og þau verkefni sem þarna eru á ferðinni.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka nefndinni fyrir að afgreiða málið og hafa farið vel yfir það. Varðandi þá tillögu sem hér hefur verið kynnt frá minni hlutanum er varðar uppboð eða hlutkesti verður að segjast eins og er að hlutkestisleiðin hefur verið reynd. Hún endaði í því að einn aðili, stór aðili var með margar kennitölur og hirti allt, allan kvótann. Í því felst engin samkeppni, í því felst engin neytendavernd. Við erum hér að leggja til breytingu vegna þess ástands að málaferli eru í gangi, búið að vísa máli til Hæstaréttar. Ef sú niðurstaða reynist með einhverjum hætti þurfum við að bregðast við því næsta vetur, en til þess að framkvæmdarvaldið sé með lagalegu hliðina sín megin leggjum við til að fella út aðra leiðina, halda einni. En hlutkestisleiðin [[Forseti hringir.]]er ekki eins ljómandi góð og hún hljómar í fyrstu.
Virðulegi forseti. Ég hvet þingheim til að kynna sér þessa breytingartillögu og leggjast ekki á sveif með því að skattar séu beinlínis hækkaðir hérna með því að lögfesta þá leið að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði að bjóða út tollkvóta. Þetta er ekki neytendum í hag, þetta er ekki frjálsri verslun í hag og góðum viðskiptum. Hún er kannski ekki fullkomin en þessi leið er alveg arfaslæm, að auka álögur á neytendur, og þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu. Ég hvet ykkur til að kynna ykkur hana nánar og segja já við henni.
Virðulegur forseti. Ég er mjög hissa á því hvað þetta rennur ljúflega í gegn og ég horfi hér á talsmenn viðskiptafrelsis fella tillögu okkar í Bjartri framtíð. Ég kaupi ekki þau rök að þó að einu sinni hafi verið varpað hlutkesti og eitt fyrirtæki hafi tekið allan kvótann gefist maður bara upp fyrir því. Menn finna þá nýjar leiðir. Það er rétt að hlutkestisleiðin er ekkert fullkomin en hún er mun betri en útboð sem hækkar vöruverð, sem lendir á neytendum. Ég trúi því ekki að ég sé að horfa á fólk fella tillögu okkar og greiða atkvæði með þessu.
Herra forseti. Ég er ansi hrædd um að þetta frumvarp endurspegli hversu illa ígrunduð sú ákvörðun var á sínum tíma að færa hluta af málefnum menningarminja frá hæstv. menntamálaráðherra yfir til hæstv. forsætisráðherra. Sá flutningur hefur valdið óþarfaflækjum í þessum málefnum. Þó að ég hafi í 1. umr. um þetta mál tekið undir markmið þessa frumvarps, sem eru að auka vægi verndunar þegar kemur að heildstæðum húsaþyrpingum, þá nær málið sjálft ekki að uppfylla þau markmið. Hér skortir alla heildarhugsun. Ég vil benda á í þessu samhengi að Ríkisendurskoðun er nýlega búin að lýsa því áliti sínu að það þurfi að endurskoða flutning þessa málaflokks, hvort hann hafi verið réttur. Ég held að þetta mál sýni að sú ákvörðun var illa ígrunduð. Hér er verið að leggja til aukið flækjustig, verið að flækja málaflokk og rugla markmið sem að öðru leyti eru góð og gild. Þess vegna [[Forseti hringir.]]munum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjast gegn þessu frumvarpi.
Virðulegi forseti. Þetta mál er ekki hægt með góðu móti að útskýra öðruvísi en svo að hæstv. forsætisráðherra hafi, eins og margir, áhuga á að vernda sögulegar byggðir og leggi því hér fram frumvarp um að taka allt sem lýtur að verndun sögulegra byggða innan skipulagslaganna, þar sem slík málefni eiga auðvitað að vera, og færa undir valdsvið ráðuneytis síns. Þetta er náttúrlega með ótrúlegum ólíkindum. Maður veltir fyrir sér ef ráðherrar síðari tíma geri slíkt hið sama hvers konar lagaumhverfi við munum fá, sniðið eftir áhugasviði þeirra. Þetta er ömurlegt frumvarp. Það verður fróðlegt að sjá hvernig þingheimur greiðir atkvæði þvert gegn vilja sveitarstjórnarfólks og fjölmargra umsagnaraðila. Þetta á auðvitað heima í umgjörð skipulagslaganna. Þó svo að líkur séu á að málið muni eitthvað batna, menn muni taka einhverjum sönsum á milli 2. og 3. umr., [[Forseti hringir.]]þá leggjumst við í Bjartri framtíð að sjálfsögðu gegn [[Forseti hringir.]]því.
Forseti. Þetta er eitt af þeim furðulegu málum sem hafa verið rædd á Alþingi. Píratar leggjast alfarið gegn þessu máli. Það voru ekki margar jákvæðar umsagnir um málið frá aðilum sem þessi lög ná yfir. Því miður held ég að málið muni ekki taka neinum breytingum á milli 2. og 3. umr. út af því að við erum að fara í mikla hraðferð núna. Ég geri ráð fyrir því að þetta sé eitt af þeim málum sem verða einhvern tíma í framtíðinni send til baka.
Herra forseti. Ég hafði beðið um að gera hér grein fyrir atkvæði mínu þar sem ég sit nú í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem þetta mál hefur verið til umfjöllunar. Tilgangur frumvarpsins er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Það er ekkert annað í rauninni þar á bak við en áhugi hæstv. forsætisráðherra á að taka þetta mál og þennan málaflokk yfir til sín. Hér er fyrst og fremst verið að flækja stjórnsýslustigið gegn sveitarfélögunum sem hafa ítrekað og bæði Reykjavíkurborg og Skipulagsstofnun hafa í tvígang komið með mjög rökfastar athugasemdir gegn því að málið sé sett fram með þessum hætti. Þetta er algjör óþarfi. Ef þarf að skerpa á einhverju um verndun byggða þá gerum við það í núgildandi lögum en aukum ekki lagaflækjur. Okkur ber frekar að fækka lagabálkunum en að fjölga þeim.
Virðulegi forseti. Sem framsögumaður hef ég óskað eftir því að b- og c-liður 5. liðar breytingartillögu við 12. gr. verði dregin til 3. umr. Þessi liður varðar húsakönnun og hverfisskipulag og mun nefndin fara betur yfir þau ákvæði er snúa að hverfisskipulagi milli umræðna, af því leiðir að breyting sem lögð er til varðandi húsakönnun kemur ekki til atkvæða fyrr en við 3. umr. Það er rétt að geta þess að þeim atriðum sem lúta að skörun við skipulagslög hefur verið breytt í breytingartillögum nefndarinnar þannig að sú gagnrýni sem kom fram hér áðan frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni á ekki rétt á sér að öllu leyti eins og tillögurnar líta orðið út núna. Í umræðu um málið áðan var gerð grein fyrir grundvelli lagasetningar og mismunandi sjónarmiðum.
Herra forseti. Í áætluninni er ekki reiknað með nýgerðum kjarasamningum, skattbreytingum að öllu leyti eða losun hafta, en þau atriði munu hafa umtalsverð áhrif á ríkisfjármálin á næstu árum. Minni hlutinn hefur lagt það til í fjárlaganefndinni að þessi ríkisfjármálaáætlun verði tekin til baka, unnin betur og komi svo betur unnin í haust, enda er ekki ljóst hvaða forsendum ríkisfjármálaáætlunarinnar hæstv. ríkisstjórn er bundin. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur hins vegar til að áætlunin verði samþykkt óbreytt og þar með þær forsendur að ef kjarasamningar við ríkisstarfsmenn gefa meira en 2% kaupmáttaraukningu verði skorið niður í ríkisrekstri á móti þeim kostnaði, og þeir sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga fái aðeins 1% kaupmáttaraukningu. Við í Samfylkingunni greiðum atkvæði gegn þessari stefnu hægri stjórnarinnar.
Herra forseti. Það er allt of margt að í þessari ríkisfjármálaáætlun. Það er mjög mikil lausung í henni vegna þess að forsendur hafa breyst, tækifæri eru ekki nýtt til að laga þær. Þegar ráðherra kemur á fund fjárlaganefndar telur hann ekki ástæðu til þess, þrátt fyrir að fyrirliggjandi sé að áætlunin haldi ekki. Hún heldur engu. Þetta er ekkert aðhaldsplagg, það er ekkert sem segir að hæstv. ráðherra þurfi að fara eftir einu eða neinu. Þetta er gert til að uppfylla þingsköpin. Það lítur út fyrir það þegar hér er lögð fram áætlun sem liggur ljóst fyrir að stenst ekki. Að tala um lifandi plagg í því samhengi er fullgróft, virðulegi forseti, því að þótt áætlanir geti vissulega tekið breytingum, þar sem þær eru áætlanir, þá er hér í raun ekkert hald, það er bara þannig. Þess vegna getum við vinstri græn ekki greitt þessu plaggi atkvæði okkar.
Virðulegi forseti. Það er of margt óljóst og loðið við þessa þingsályktunartillögu og þetta er ekki stöðuplagg, þetta er þingsályktunartillaga. Ég segi eins og þeir sem á undan mér hafa komið: Að hvaða leyti bindur þetta hendur ráðherra, að hvaða leyti er hann bundinn af þessu? Það er talað til dæmis um lækkun tryggingagjalds og áform um tekjuskattslækkanir, sem hefur í rauninni verið horfið frá á öðrum vettvangi. Því miður getum við í Bjartri framtíð ekki greitt atkvæði með þessari þingsályktunartillögu.
Virðulegi forseti. Ég hélt að verið væri að grínast í mér þegar mér var sagt að menn pressuðu mjög á að ljúka þessu máli, vegna þess að ef málið er ekki hreinlega nú þegar fallið um sjálft sig vegna breytinga sem orðið hafa þá eru ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn að boða að farið verði í umtalsverðan niðurskurð í velferðarkerfinu. Það er það sem verið er að boða með samþykkt þessarar ríkisfjármálaáætlunar. Að öðrum kosti er þetta marklaust plagg. Virðulegi forseti. Í þessari ríkisfjármálaáætlun eru líka boðaðar enn frekari hækkanir á skatti á matvæli. Ég verð þess vegna að segja að það undrar mig hversu stíft menn pressa á það að koma þessu í gegn, nema þetta standi allt saman til. Við í Samfylkingunni segjum nei við þessu vegna þess að við viljum ekki sjá frekari hækkun á skatti á matvæli, okkur er annt um velferðarkerfið og við höfum engan áhuga á því að taka þátt í því [[Forseti hringir.]]að sjá það laskast enn frekar.
Herra forseti. Ég stíg hér upp til þess að lýsa því yfir að fyrir mitt leyti skiptir máli að þingið afgreiði ríkisfjármálaáætlunina sem kemur núna fram í sérstöku þingskjali að vori til í fyrsta sinn. Ég vil þakka nefndinni fyrir að hafa lokið meðferð málsins. Mínar vonir stóðu til þess að við næðum að taka alvöruumræðu um langtímahorfur í ríkisfjármálum, um það hvernig menn vildu sjá skuldahlutföll ríkisins þróast, hvernig menn vildu sjá útgjaldahorfurnar næstu árin, hvernig menn litu á tekjuhlið ríkisins fram í tímann litið en mundu ekki detta í það að lýsa því yfir að nú hefði eitthvað gerst á örfáum vikum sem breytti litlu tölunum í ríkisfjármálunum horft inn í næsta ár. Því miður höfum við farið dálítið í það far með þetta mál. Auðvitað er það svo að horfur eru sífellt að breytast og auðvitað er það svo að áætlun eins og þessi verður nánast úrelt á örfáum vikum eftir að hún er lögð fram í þinginu. En við verðum að geta lifað með því og komist til botns í umræðu [[Forseti hringir.]]um stóru málin. Þessi ríkisfjármálaáætlun er lögð fram til að ræða stóru, breiðu línurnar. [[Forseti hringir.]]Fjárlög hvers árs verða síðan nánari útfærsla á þeirri hugmyndafræði og þannig þurfum við að venjast umræðu um þessi mál inn í framtíðina.
Virðulegi forseti. Ríkisfjármálaáætlun ætti að vera gott plagg. Þetta er í fyrsta skipti sem hún er lögð fram hér, merkt skref í störfum þessa þings og merkt skref í því hvernig á að fara með ríkisfjármálin. Þess vegna er algjörlega óþolandi, virðulegi forseti, að hér sé Alþingi látið samþykkja marklaust plagg vegna þess að allar forsendur hafa brugðist, eða þær hafa ekki brugðist heldur standast ekki lengur. Það hefur verið mælt með því að þetta verði dregið til baka til þess að vinna það betur, til þess að gera þetta flotta verkfæri ekki að ónýtu drasli í fyrsta skipti sem það er afgreitt. [[Gripið fram í: Heyr, Heyr.]]
Herra forseti. Ég kannast ekki við annað en að hafa gert nákvæmlega það sem hæstv. fjármálaráðherra var að biðja um hér, a.m.k. við 1. umr. um þetta mál, að ræða nær eingöngu stóru myndina og framtíðina og einmitt lýsa vonbrigðum með þá staðreynd að þessi ríkisfjármálaáætlun teiknar upp þá framtíð að það verður enginn frekari bati á afkomu ríkisins næstu þrjú til fjögur árin, því miður, miðað við þessa áætlun. Nú hafa auðvitað forsendur hennar breyst verulega, það er uppákoma sem alltaf má búast við, að áætlanir a.m.k. til skamms tíma raskist með einhverjum óvæntum atburðum. Ég veit ekki hvort þingið á þann kost, virðulegur forseti, að samþykkja þetta með einhvers konar skilyrðum. Það var einu sinni vandamál með námsmann í skóla norður í landi sem var búinn að berjast lengi við að ná stúdentsprófi og skólinn orðinn satt best að segja hálfleiður á honum, þannig að stúdentinn var útskrifaður með skilyrðum, þ.e. þeim skilyrðum að hann mundi aldrei láta reyna á stúdentspróf sitt og ekki reyna að fara í háskóla. Kannski ættum við að afgreiða þessa ríkisfjármálaáætlun með þeim skilyrðum að fjármálaráðherra reyni ekki að fara eftir henni.
Virðulegi forseti. Umræðan um þessa ríkisfjármálaáætlun hefur verið stórundarleg af hálfu minni hlutans. Það hefur ekki verið farið efnislega í stóru myndina, eins og hæstv. fjármálaráðherra fór hér yfir. [[Gripið fram í.]]Aðalumræðan í dag snerist um formann fjárlaganefndar, sem hér stendur, þannig að þetta hefur farið út um víðan völl, [[Gripið fram í.]]þetta hefur farið út um víðan völl. Ég vil minna þingmenn aftur á það, eins og ég fór yfir í dag, að fjárlagafrumvarpið verður birt þinginu eftir rúma tvo mánuði. Ég held því að þingmenn ættu að bíða rólegir. Málið er allt of seint á ferðinni vegna þess málæðis sem greip um sig hjá þingmönnum eftir áramót. Þetta er staðan sem þingið er í, virðulegi forseti, hér hafa ekki [[Gripið fram í.]]nein mál komist [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]í gegnum þingið vegna þessa. Þetta er of seint samþykkt að mínu mati og ég minni þingmenn á að það eru einungis rúmir tveir mánuðir þar til frumvarpið kemur fram.
Virðulegur forseti. Maður veit eiginlega ekki hvað maður á að gera við þetta plagg. Maður getur eiginlega ekki tekið það alvarlega. Hins vegar kem ég hérna upp til þess að lýsa því yfir að mér fannst umræðan um það í þingsal, t.d. við 2. umr., vera góð og það lögðu allir sitt af mörkum til að reyna að tala um breiðu línurnar. Eitt af því sem mér var hugleikið er: Á maður virkilega að trúa því að ekki sé stefnt í neinar, svo hægt sé að tala um, opinberar fjárfestingar á næstu árum? Það er ekki að sjá að ráðast eigi til dæmis í uppbyggingu Landspítalans ef maður les þetta plagg, því að það stendur beinlínis í áætluninni að opinberar fjárfestingar muni ekki halda í við afskriftir og það eftir gríðarlegt niðurskurðartímabil þar sem við höfum verið að halda aftur af fjárfestingum í innviðum. Getur maður tekið þetta alvarlega sem áætlun í ríkisfjármálum? Ég held ekki. [[Forseti hringir.]]Það er allt á sömu bókina lært þegar kemur að þessari áætlun, því miður.
Herra forseti. Ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur hlustað á umræðuna þá höfum við verið að ræða stóru myndina. Mér finnst afar mikilvægt að stjórnarþingmenn átti sig á því þegar þeir greiða atkvæði um þessa ríkisfjármálaáætlun að ein af forsendum fyrir stóru myndinni hvað útgjöldin varðar er að ef kaupmáttaraukning ríkisstarfsmanna fer yfir 2% á ári, á meðan á áætluninni stendur, verður skorið niður á móti þeim kostnaði. Það eru forsendur stefnunnar í útgjaldamálum. Annað sem mér finnst vera mjög alvarlegt er að gert er ráð fyrir að þeir sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga fái 1% kaupmáttaraukningu, mun minni kaupmáttaraukningu en hefur verið samið um. Lægstu launin sem var samið um núna í kjarasamningum, sem búið er að gera, gera ráð fyrir 5% kaupmáttaraukningu á næstu fjórum árum.
Virðulegi forseti. Ég minni á afstöðu sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar við þetta mál. Minni hlutinn styður meginmarkmið málsins en harmar að ekki hafi verið brugðist við alvarlegum ábendingum frá Barnaverndarstofu, umboðsmanni barna og fleirum um að kærunefnd barnaverndarmála eigi ekki erindi inn í þessa sameinuðu nefnd enn um sinn. Við styðjum breytingartillögur meiri hlutans af því að þær eru allar til bóta en getum ekki stutt málið í heild.
Herra forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu liggja fyrir þrjár breytingartillögur sem miða í fyrsta lagi að því að auka gagnsæi í kringum þá ákvarðanatöku sem fer fram hjá hæstv. ráðherra þegar ákveðið er að heimila erlendum ríkisskipum að hafa viðkomu hjá sveitarfélögum. Það er sem sagt lagt til að samráðsskylda verði lögð á herðar ráðherra. Í öðru lagi er lagt til að ráðherra verði gert skylt að upplýsa hv. utanríkismálanefnd um það þegar erlend ríkisloftför hafa hér viðkomu. Í þriðja lagi er sú breyting lögð til, í ljósi þess að í þessu frumvarpi er verið að ræða um sérstaka ríkjahópa og samstarfsríki í þvingunaraðgerðum, ekki aðeins þær alþjóðastofnanir sem við Íslendingar erum aðilar að, að við orðið þvingunaraðgerðir bætist að þær geti ekki talist af hernaðarlegum toga svo að engin hætta sé á því að þessi lagaákvæði verði nýtt til þess að Íslendingar verði aðilar að aðgerðum sem geti kallast hernaðarlegar og hafi ekki verið samþykktar af alþjóðastofnunum. Ég hvet hv. þingmenn til að samþykkja þær breytingartillögur sem eru lagðar fram af mér og hv. þm. Óttari Proppé, fulltrúum í utanríkismálanefnd.
Hæstv. forseti. Við í Bjartri framtíð styðjum þetta frumvarp til laga um Menntamálastofnun þrátt fyrir að ýmsir ágallar hafi verið í framkvæmd þess, sem lúta helst að því að ekki var nógu mikið samráð haft við hlutaðeigandi. Ég tel að í meðferð nefndarinnar hafi málið tekið miklum stakkaskiptum og hv. framsögumaður, hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir, hafi unnið mjög gott verk við að koma til móts við þær athugasemdir og ábendingar sem voru lagðar fram. Eins tel ég það mjög mikilvægt í ljósi þess mikilvæga hlutverks sem þessi stofnun á að gegna að hún fái góðan byr og stuðning í startið. Síðan þegar á reynir og við erum búin að sjá hvernig þetta þróast þá getum við komið fram með breytingartillögur til að styrkja hana enn frekar. Við í Bjartri framtíð erum á grænu í þessu máli.
Herra forseti. Ég mælti fyrir áliti minni hlutans þar sem við, þ.e. ég, hv. þm. Guðbjartur Hannesson og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, gerðum grein fyrir athugasemdum okkar varðandi þetta frumvarp og þessa stofnun. Það eru nokkrir þættir sem við tiltókum þar en ferlið er allt hið skringilegasta. Eins og við þekkjum úr umræðunni þá er stofnunin nánast orðin til án þess að lögin hafi gengið í gegn. Það er rétt að málið hefur tekið ákveðnum breytingum til hins betra en við í Vinstri grænum sjáum okkur ekki fært að greiða þessu atkvæði í ljósi þess að það eru nokkur atriði sem okkur þykir þurfa að gera betur og vanda betur til að hægt sé að samþykkja frumvarpið.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um innflutning á erfðaefnum holdanautgripa. Við vinstri græn teljum að það sé mikil áhætta fyrir íslenskan landbúnað að flytja inn erfðaefni, hvort sem um er að ræða fósturvísa eða sæði, og teljum að ekki eigi að taka slíka áhættu enda mikil hætta á smitsjúkdómum hjá íslensku búfé sem hefði ófyrirséðan skaða í för með sér. Benda má á að hagsmunir allra bænda eru undir, ekki aðeins þeirra sem hyggjast stunda nautgriparækt. Við teljum að það eigi eftir að fara fram lýðræðisleg umræða um þessa hluti, efni frumvarpsins, og verið sé að fara allt of geyst í þessi mál. Við leggjumst ekki gegn því að gerðar verði kynbætur á holdanautgripum á Íslandi, en ef af því verði þá verði að mæta öllum öryggissjónarmiðum varðandi smitsjúkdómahættu.
Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í síðustu umræðu um þetta mál er verið að tala um svokallaða a-leið, sem ég er sáttari með að farin sé í þessu máli. Hér er eingöngu verið að greiða atkvæði um erfðaefni holdanautgripa og ég legg ríka áherslu á það og endurtek hér að ef þetta frumvarp á einhvern hátt muni ýta undir þá umræðu að fara að flytja inn nýtt kúakyn hér til lands, þá mun ég standa með meiri hluta íslenskra kúabænda er greiddu atkvæði á móti þeirri tillögu þegar könnun var gerð á því hjá Landssambandi kúabænda. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla skv. 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða. Nefndin fékk á fund sinn fjölda aðila, þar á meðal frá sveitarfélögum, hagsmunaaðilum og Landssambandi smábátaeigenda og öðrum smábátafélögum auk Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Í tillögunni felast nokkrar breytingar frá þeirri ráðstöfun sem nú gildir. Samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga, um stjórn fiskveiða, eru til ráðstöfunar 5,3% af úthlutun aflamagns kvótasettra tegunda til tiltekinna verkefna sem lögin kveða á um. Heildarmagn fyrir næsta fiskveiðiár er rúm 30 þús. tonn. Í tillögunni er lagt til að strandveiðiheimildir verði sambærilegar og á yfirstandandi fiskveiðiári, eða um 8.600 tonn, að skel- og rækjubætur verði minnkaðar um þriðjung og að byggðakvóti verði minnkaður en aukið við aflamark Byggðastofnunar. Lagt er til að aflaheimildir til línuívilnunar verði óbreyttar frá yfirstandandi fiskveiðiári, að 300 tonnum af þorski verði ráðstafað til frístundaveiða og að hætt verði að ráðstafa heimildum til áframeldis á þorski. Einnig er lagt til að þær makrílheimildir sem eru til ráðstöfunar verði seldar til veiða á grunnslóð og að 800 tonnum af síld verði ráðstafað til smábáta undir tiltekinni stærð en til þess þarf að gera breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Í lögunum er mælt fyrir um að ráðherra leggi fram tillögu til þingsályktunar til sex ára sem sæti endurskoðun á þriggja ára fresti. Þar sem unnið er að skýrslu um þær aðgerðir sem tillagan nær til og hagkvæmni þeirra leggur meiri hlutinn til að sú tillaga sem hér er til umfjöllunar sæti endurskoðun á 145. löggjafarþingi. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á tillögunni. Lagt er til að 9 þús. tonn fari til strandveiða og verða þær heimildir því auknar um 400 tonn frá yfirstandandi fiskveiðiári. Nokkurt jafnvægi þykir vera komið á strandveiðar, fjöldi báta helst nokkuð stöðugur á milli ára og festa komin í útgerðarmunstrið. Afleidd áhrif strandveiða þykja nokkur á þær byggðir sem helst er gert út frá, einkum í höfnum og með þjónustu við strandveiðimenn. Arðsemi af veiðunum sjálfum er hins vegar neikvæð samkvæmt úttekt Hagstofunnar sem birt er í ritinu, „Hagur veiða og vinnslu“, og er því mikilvægt að horfa til niðurstöðu væntanlegrar úttektar á atvinnu- og byggðaáhrifum strandveiða í þeirri greiningu sem nú er unnið að og getið er um hér framar. Aflamagn til strandveiða síðustu þrjú fiskveiðiár er sem hér segir og áætlun fyrir fiskveiðiárið 2015/2016 er eftirfarandi: Lagt er til að allt að 2 þús. tonnum verði ráðstafað til rækju- og skelbóta og verði því óbreytt frá yfirstandandi fiskveiðiári. Aflamagn getur hins vegar aukist eða minnkað miðað við afla í innfjarðarrækju. Aflamagn til skel- og rækjubóta síðustu þrjú fiskveiðiár er sem hér segir og áætlun fyrir fiskveiðiárið 2015/2016 er eins og kemur fram í þeim töflum sem fylgja nefndarálitinu. Varðandi hinn almenna byggðakvóta er lagt til að allt að 7.353 tonnum verði ráðstafað til svokallaðs almenns byggðakvóta og verði því ámóta og á yfirstandandi fiskveiðiári. Magn er þó háð því hver endanleg ákvörðun ráðherra verður eftir mat á heildarmagni því sem til ráðstöfunar er til þessara aðgerða eftir skiptimarkað Fiskistofu. Í úttekt Vífils Karlssonar, „Mat á framkvæmd aflamarks Byggðastofnunar, janúar 2015“, í þeim sjávarþorpum sem eiga undir högg að sækja og eru jafnframt með samninga um sérstakan byggðakvóta Byggðastofnunar, er niðurstaðan sú að almennur byggðakvóti á þessum stöðum hafi ekki haft áhrif til aukinnar byggðafestu. Mikilvægt er að ljúka úttekt sem nær yfir alla notendur almenns byggðakvóta og meta áhrif á alla þá staði sem njóta þessa úrræðis. Aflamagn til byggðakvóta síðustu þrjú fiskveiðiár kemur fram í þeim töflum sem fylgja nefndarálitinu. Lagt er til að allt að 5.400 tonn fari til aflamarks Byggðastofnunar og því verði aukið við þær aflaheimildir sem stofnunin hefur til ráðstöfunar til að styðja við sjávarþorp í alvarlegum og bráðum vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Magnið er þó háð óvissu um magn úr skiptimarkaði Fiskistofu. Fyrstu vísbendingar eru um að úrræðið, sem nú hefur verið við lýði í tvö ár, kunni að vera árangursríkara en mörg þeirra úrræða fiskveiðistjórnarkerfisins sem nú eru til staðar til atvinnu-, félags- og byggðastyrkingar. Það er ljóst að fleiri byggðir en Byggðastofnun hefur þegar gert samninga við falla undir skilgreiningar verkefnisins. Þýðingarmikið er að farið verði ítarlega yfir þau viðmið og skilgreiningar sem um verkefnið gilda, til dæmis fólksfjöldatakmarkanir, og skilgreiningu á sjávarþorpi í vanda. Skoða þarf ítarlega tillögur til úrbóta sem koma fram í áðurnefndri skýrslu Vífils Karlssonar, í því skyni að gera verkefnið árangursríkara og markvissara. Aflamagn til sérstaks byggðakvóta Byggðastofnunar hefur verið ákveðið síðustu tvö fiskveiðiár sem segir í þeim töflum sem ég vitna til og fylgja nefndarálitinu. Lagt er til að 5.700 tonn fari til línuívilnunar og aukast þær aflaheimildir því lítillega frá yfirstandandi fiskveiðiári. Enn er lögð áhersla á að gerð verði úttekt eftir sjávarbyggðum á því hvar línuívilnun hefur afgerandi áhrif sem atvinnu-, félags- og byggðaaðgerð. Greindar verði leiðir til þess að línuívilnun færist í einhverjum mæli yfir á báta með beitningarvélar án þess að hafa verulega neikvæð áhrif á þær byggðir þar sem úrræðið skiptir hvað mestu máli, til dæmis með aukinni byggðatengingu ívilnunarinnar. Leitað verði leiða til að setja vinnsluskyldu á línuívilnunarafla. Þannig má nútímavæða veiðiskapinn án þess að veikja byggðaáhrif aðgerðarinnar. Aflamagn til línuívilnunar hefur verið eins og fram kemur í töflum og áætlun fyrir árið 2015/2016 eins og fram kemur í töflum sem fylgja nefndarálitinu. Meiri hlutinn leggur til að magn til frístundaveiða verði aukið um 100 tonn frá yfirstandandi fiskveiðiári og fari í 300 tonn. Aflamagn til frístundaveiða hefur verið síðustu þrjú fiskveiðiár sem segir í þeim töflum sem fylgja nefndarálitinu og jafnframt áætlun fyrir næsta fiskveiðiár. Lagt er til að heimildir til áframeldis á þorski verði minnkaðar um helming frá því sem nú er og gerir nefndin ráð fyrir því að þær falli í kjölfarið niður, þ.e. á þarnæsta fiskveiðiári. Að jafnaði hefur 500 tonnum af þorski verið ráðstafað til áframeldis þorsks í sjókvíum. Ákvæðið var sett inn til bráðabirgða í lögum nr. 85/2002 með það að markmiði að skapa tækifæri til aukinnar þekkingar á þorskeldi og fýsileika þess, á meðan kynbætur færu fram, þannig að aleldi gæti farið fram á þorski. Ákvæðið hefur verið framlengt nokkrum sinnum. Ljóst er að þróun í fiskeldi er ekki til áframeldis á þorski og kynbætur hafa ekki orðið að veruleika sem menn vonuðu. Aflamagn til áframeldis á þorski hefur verið síðustu þrjú fiskveiðiár sem hér segir og áætlun fyrir fiskveiðiárið 2015/2016 er eftirfarandi ár og verður fyrir komandi fiskveiðiár eins og segir í töflum sem fylgja nefndarálitinu. Meiri hlutinn leggur síðan til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem koma fram í nefndaráliti.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla skv. 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, frá minni hluta atvinnuveganefndar sem eru sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, og Kristján L. Möller sem er fjarverandi. Samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða skal ráðherra ekki sjaldnar en á þriggja ára fresti leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns til næstu sex ára. Þar sem unnið er að úttekt á áhrifum þeirrar ráðstöfunar sem ákvæðið mælir fyrir um er gert ráð fyrir því að tillaga þessi gildi aðeins næsta fiskveiðiár, þ.e. 2015/2016, og hefur meiri hlutinn lagt til breytingu þess efnis. Leggur minni hlutinn til breytingartillögu í þá veru til að hnykkja á því. Meiri hlutinn hefur lagt til nokkrar breytingar á tillögunni. Þær eru eftirfarandi: að aflamagn til strandveiða aukist um 400 tonn frá yfirstandandi fiskveiðiári, að 2 þús. tonnum verði ráðstafað til rækju- og skelbóta og verði því óbreytt frá yfirstandandi fiskveiðiári, að almennur byggðakvóti verði svipaður að magni og á yfirstandandi fiskveiðiári, að aflamark Byggðastofnunar verði aukið frá því sem nú er og sömuleiðis að línuívilnun aukist lítillega. Jafnframt leggur meiri hlutinn til að aflamagn til frístundaveiða verði aukið og að heimildir til áframeldis á þorski verði minnkaðar um helming í stað þess að þær falli brott líkt og mælt er fyrir um í tillögunni. Fram hefur komið að unnið er að úttekt á ráðstöfun aflamagns sem er meðal annars nýtt í þeim tilgangi að styrkja byggðir landsins. Minni hlutinn telur rétt að horfa til þeirrar úttektar en auka samt sem áður það aflamagn sem gengur til strandveiða og aflamarks Byggðastofnunar á næsta fiskveiðiári. Slíka aukningu er unnt að leggja til með því að taka af heildaraflaaukningu fyrir næsta fiskveiðiár. Nokkur sveitarfélög hafa ályktað í þá veru að taka undir sjónarmið Landssambands smábátaeigenda um að styrkja þurfi strandveiðarnar með auknum afla. Þau sveitarfélög eru Vesturbyggð, Ísafjarðarbær, Fjallabyggð og fleiri má nefna í því sambandi. Minni hlutinn telur strandveiðar afar mikilvægan þátt í fiskveiðistjórnarkerfinu og bendir á að skorað hefur verið á nefndina að auka heildarafla strandveiða. Bent var á fyrir nefndinni að auka þyrfti viðmiðunarafla til strandveiða svo ekki þyrfti að stöðva veiðar á svæði A í hverjum mánuði líkt og verið hefur undanfarin ár. Fram komu sjónarmið fyrir nefndinni um að umsvif og atvinna mundi aukast í sjávarbyggðum ef aukið yrði við strandveiðar. Einnig var bent á að arður af strandveiðum rynni að mestu til þeirra samfélaga sem ættu að njóta nálægðar sinnar við fiskimið, m.a. þar sem laun og kostnaður við slíka þjónustu skilaði sér til viðkomandi svæðis. Þá var bent á við umfjöllun nefndarinnar um málið að strandveiðar væru einföld og sanngjörn byggðaaðgerð þar sem smærri sjávarbyggðir nytu nálægðar við fiskimið. Minni hlutinn telur brýnt að fram fari úttekt á byggða- og félagslegum áhrifum strandveiða á byggðir landsins. Minni hlutinn leggur til breytingu á tillögunni í þá veru að aflamagn til strandveiða verði aukið um 1 þús. tonn frá því sem meiri hlutinn leggur til, þ.e. að heildaraflaaukning fyrir næsta fiskveiðiár verði nýtt til strandveiða ásamt því að auka aflamark Byggðastofnunar. Hvað varðar skel- og rækjubætur vill minni hlutinn undirstrika mikilvægi þess að sett verði sólarlagsákvæði á þær í þeirri vinnu sem fer fram í framhaldinu, þ.e. áður en ráðherra leggur næst fram tillögu á Alþingi á grundvelli 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða. Nokkur eðlismunur er á bótunum og telur minni hlutinn að taka verði tillit til þess hvernig hefur verið farið með bæturnar og hver tilgangur þeirra var upprunalega. Fram hefur komið að líkur hafi aukist á að skel muni veiðast að nýju í Breiðafirði og telur minni hlutinn að taka skuli tillit til þess. Minni hlutinn telur brýnt að almennum byggðakvóta verði ráðstafað á þann veg að gagnist bæði veiðum og vinnslu í landi og gangi þangað sem þörfin er mest. Að mati minni hlutans mun þurfa að endurskoða byggðakvótann og líta meðal annars til þess hvort eingöngu dagróðrabátar eigi að nýta hann. Við í minni hlutanum fögnum auknu aflamarki Byggðastofnunar og leggjum til að það verði aukið eins og kemur fram í breytingartillögum okkar. Tilgangurinn er að úthluta fiskveiðikvóta til útgerða í byggðarlögum sem hafa átt verulega undir högg að sækja, geta ekki með góðu móti sótt fram á öðrum sviðum og eru fjarri öflugum vinnumarkaðssvæðum. Fyrir liggur mat á framkvæmd aflamarks Byggðastofnunar frá Vífli Karlssyni frá janúar 2015 sem er að finna á vef atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Minni hlutinn bendir á að línuívilnun skiptir fjölda byggðarlaga miklu máli og er oft hluti af þeim aðgerðum sem Byggðastofnun setur upp fyrir fyrirtæki sem gera samning um sérstakt aflamark hennar. Minni hlutinn telur rétt að horft verði til úttektarinnar á gagnsemi línuívilnunar fyrir veikari sjávarbyggðir og líka skuli litið til þess að um er að ræða umhverfisvænar og sjálfbærar veiðar. Minni hlutinn telur þó tilefni til endurskoðunar á línuívilnun í ljósi þess að beitningarvélar í báta af öllum stærðum hafa þróast mikið undanfarið. Minni hlutinn undirstrikar mikilvægi þess að frístundaveiðar nýtist ferðaþjónustufyrirtækjum sem stunda sjóstangveiði. Ekki má koma til þess að almenni byggðakvótinn gangi inn í frístundaveiðipottinn. Tilvik hefur komið upp þar sem almennur byggðakvóti var nýttur í frístundaveiðar og tekur minni hlutinn undir óánægju þess efnis, sem kom fram hjá sjómönnum. Hvað varðar áframeldi á þorski telur minni hlutinn brýnt að þau fyrirtæki sem það stunda fái svigrúm til að endurskipuleggja rekstur sinn og tækifæri til að sýna fram á að ekki sé útséð með að áframeldi á þorski borgi sig. Minni hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að ákveðnu aflamagni sé ráðstafað samkvæmt ákvæði 5. mgr. 8. gr. laganna til að styrkja byggðir landsins. Telur minni hlutinn þó að hlutfallið mætti vera mun hærra en 5,3% eins og það er í dag og leggur til að hugað verði að slíkri breytingu í þeirri vinnu sem fram undan er í ráðuneytinu. Minni hlutinn telur að aðgerðir af þessu tagi skuli einkum nýtast minni og veikari sjávarbyggðum og telur brýnt að mörkuð verði stefna fyrir þær byggðir og reynt að auka byggðafestu veiðiheimilda verulega og meta hversu miklum heimildum nauðsynlegt er að ráðstafa, þá einkum aflamarki Byggðastofnunar. Minni hlutinn telur brýnt að til verði öflugur leigupottur ríkisins sem auki möguleika útgerða á að styrkja rekstrargrundvöll sinn. Fram hefur komið að tillaga þessi muni einungis gilda fyrir næsta fiskveiðiár, þ.e. fiskveiðiárið 2015/2016. Minni hlutinn telur brýnt að í þeirri vinnu sem er fram undan og lýtur að því að undirbúa ályktun fyrir næstu sex fiskveiðiár þar á eftir verði aðkoma minni hluta þingmanna eða minni hluta stjórnarandstöðunnar tryggð. Slíkt samráð telur minni hlutinn afar mikilvægt, ekki aðeins til upplýsingar heldur einnig til að taka til greina tillögur sem koma frá minni hlutanum svo að unnt verði að ná sem víðtækastri sátt um ályktunina. Minni hlutinn bendir á að við undirbúning þessarar tillögu áttu fulltrúar allra þingflokka kost á að sækja upplýsingafundi um málið og telur minni hlutinn það hafa verið jákvætt. Jafnframt bendir minni hlutinn á að ráðherra getur ákveðið sjálfstætt að úthluta makríl án þess að stofninn verði hlutdeildarsettur en nú lítur út fyrir að frumvarp um stjórn veiða Norðaustur-Atlantshafsmakrílsins verði ekki að lögum. Minni hlutinn leggur til breytingu á breytingartillögu meiri hlutans þess efnis að aukið verði við magnið til strandveiða um 1 þús. tonn og þá breytast jafnframt aðrir töluliðir smávægilega. Jafnframt leggur minni hlutinn til breytingu til að hnykkja á því að tillagan gildi aðeins fyrir fiskveiðiárið 2015/2016. Minni hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Í stað orðanna ,,fiskveiðiárunum 2015/2016–2020/2021“ í 1. málslið komi: fiskveiðiárinu 2015/2016. 2. Í stað 1.–11. töluliðar komi sjö nýir töluliðir, svohljóðandi: 1. 10 þús. tonnum til strandveiða. 2. Allt að 1.800 tonnum til rækju- og skelbóta. 3. Allt að 6.928 tonnum til byggðakvóta. 4. Allt að 5.400 tonnum til aflamarks Byggðastofnunar - sem er þó nokkuð mikil aukning, hátt í 2 þús. tonn. 5. 5.375 tonnum til línuívilnunar. 6. 300 tonnum til frístundaveiða. 7. 200 tonnum til áframeldis á þorski. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir og Kristján L. Möller.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Ég vil aðeins ítreka það sem hefur komið fram í nefndarálitum og eiginlega í báðum nefndarálitum, hjá minni og meiri hluta. Í lögunum er mælt fyrir um að ráðherra leggi fram þingsályktunartillögu á sex ára fresti, en við leggjum til að hún verði endurskoðuð að ári á þeim forsendum að betri gögn verði komin þá. Í úttekt Vífils Karlssonar, „Mat á framkvæmd aflamarks Byggðastofnunar“, kemur í ljós að sú útfærsla aflamarks Byggðastofnunar virðist gefa betri raun til þess að efla búsetu en hinn venjulegi byggðakvóti þar sem almennur byggðakvóti hefur ekki haft þau áhrif á aukna byggðafestu sem ætlast var til. En stutt reynsla er komin á þetta form þannig að nefndin telur æskilegt að fá aðeins nánari reynslu á þessa útfærslu. Þess vegna eru ekki lagðar til miklar breytingar í ár á milli þessara potta. En aðeins er áherslan samt í þá veru að aukið er mest í aflamark Byggðastofnunar þar sem í rauninni er verið að úthluta kvóta á vinnslur á viðkomandi stöðum. Þá verði einnig greindar leiðir til þess að línuívilnun færist yfir í einhverjum mæli á báta með beitningarvélar án þess að það hafi verulega neikvæð áhrif á byggðir þar sem úrræðið skiptir hvað mestu. Með aukinni byggðatengingu á línuívilnun eru menn svona að ætla það að línuívilnunin muni gagnast betur þannig. Í dag má segja að þessi útfærsla á línuívilnun hefti í rauninni framþróun í smærri byggðarlögum, þeim byggðarlögum sem við ættum kannski að leggja áherslu á að styrkja, það er spurning hvort það sé af hinu góða. Það má líka benda á að kannski er ekki mjög viskulegt, eins og reynslan er á línuívilnun í dag, að beitt sé hér á suðvesturhorninu og línan keyrð norður á Siglufjörð eða austur á firði. Jafnvel eru dæmi um að beitningarvélar séu teknar úr bátum á suðvesturhorninu áður en þeir fara norður eða austur. Svo er verið að keyra línuna fram og til baka á hverjum einasta degi. Eftir árið er þess vænst að gögn liggi fyrir hvað af þessum pottum gagnast best fyrir þessar byggðir og þá verði hægt að koma með þriggja ára áætlun og jafnvel til sex ára. Einnig vil ég fagna því að horfið var frá því að skerða rækju- og skelbætur. Það var ósanngjörn leið, ég get alveg tekið undir það eins og kom fram í umsögnum, þar sem þeir aðilar sem hafa fengið þær bætur höfðu látið þorskveiðiheimildir á móti þeim skelkvóta sem þeir fengu og var svo í rauninni færður niður í núll. En ég fagna þessu og í rauninni er tiltölulega lítill ágreiningur um þessi mál í nefndinni. Ég hef þá trú að eftir árið verði enn meiri samhljómur þegar niðurstöður frá þessum góðu aðilum liggja fyrir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um húsnæðisbætur. Á undanförnum árum hefur farið fram mikil vinna á vegum velferðarráðuneytisins í samvinnu við mjög stóran hóp af fólki um húsnæðismál hér á landi og þar hefur sjónum meðal annars verið beint að því hvernig jafna megi húsnæðisstuðning hins opinbera við ólík búsetuform. Í dag er það þannig að húsnæðisstuðningur á Íslandi er veittur annars vegar í formi húsaleigubóta vegna leiguíbúða og hins vegar í formi vaxtabóta vegna eignaríbúða og búsetuíbúða. Eins og þingmenn kannast ágætlega við, held ég, var skipuð verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála sem var falið að móta tillögur að framtíðarstefnu um húsnæðismál. Þar var líka samvinnuhópur sem starfaði með henni og skilað var tillögum að skýrslu í maí 2014. Meðal þess sem verkefnisstjórnin lagði til var að komið yrði á fót húsnæðisbótum með nýju húsnæðisstuðningskerfi hins opinbera þar sem stuðningur er miðaður við efnahag en ekki búsetuform. Þar var lagt til að byggt yrði á tillögum starfshóps um húsnæðisbætur frá 2012 og tillögum sérfræðingahóps á vegum verkefnisstjórnar frá 2014. Þessar hugmyndir voru síðan lagðar fram sem hluti af viðræðum sem áttu sér stað í tengslum við kjarasamninga þar sem meðal annars var farið yfir þetta frumvarp. Niðurstaðan var sú að lögð var fram yfirlýsing stjórnvalda um að þetta frumvarp hér yrði lagt fram sem hluti af framlagi okkar inn í kjarasamninga nú á vorþingi en yrði síðan afgreitt fyrir áramót. Með þessu teljum við að við séum að mæta breyttum veruleika íslenskra heimila. Við erum að horfast í augu við að fjölskyldum á leigumarkaði hefur fjölgað verulega. Við erum að horfast í augu við að hlutfall húsnæðiskostnaðar af ráðstöfunartekjum þeirra sem eru á leigumarkaðnum hefur líka hækkað verulega síðustu ár á meðan hins vegar húsnæðiskostnaður þeirra sem búa í eigin húsnæði hefur lækkað. Í dag er talað að það séu um 31.000 heimili á leigumarkaði. Árið 2007 bjuggu rúm 15% fjölskyldna í leiguhúsnæði en árið 2013 var það hlutfall orðið næstum því 25%. Það sem við sjáum líka í þeim könnunum sem við höfum gert er að fjölgun fólks á leigumarkaði hefur verið einna mest á meðal ungs fólks á aldrinum 25–34 ára, hjá einstæðum foreldrum og fólki í lægri tekjuhópum. Þá liggur fyrir að á almennum leigumarkaði hefur hlutfall heimila eftir tekjubilum hækkað eftir því sem farið er neðar í tekjustiganum. Mest hefur hækkunin orðið hjá þeim sem eru á lægsta tekjubilinu, þ.e. með 10% lægstu tekjurnar. Þannig voru 9,5% heimila á almennum leigumarkaði í lægsta tekjubilinu árið 2007 en árið 2013 hafði sú tala rúmlega þrefaldast, eða í 28,9%. Við sjáum að staða þeirra sem eru á leigumarkaðnum er erfið og hér erum við fyrst og fremst að horfa á fólk sem er á almennum leigumarkaði, en tökum ekki til dæmis leigjendur félagslegs húsnæðis. Til marks um erfiða stöðu leigjenda má einnig nefna að leigjendur eru í dag meiri hluti skjólstæðinga umboðsmanns skuldara. Það kemur fram í könnunum að þessi hópur býr við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað. Þetta er það sem stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins lögðu áherslu á að bæta úr, erfiðri stöðu leigjenda, í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Í yfirlýsingunni sem ég nefndi í upphafi, sem er sérstakt fylgiskjal við frumvarpið, kemur fram að það verður einmitt gert með því að auka stuðninginn. Við viljum bæta stöðu þeirra með því að auka stuðning við efnaminni fjölskyldur og einstaklinga og jafna húsnæðisstuðning ríkisins vegna eignaríbúða, leiguíbúða og búsetuíbúða þannig að fólk eigi raunverulegt val á milli ólíkra búsetuforma. Ég tel að ég geti fullyrt að myndast hafi verulega breið samstaða um að jafna húsnæðisstuðning hins opinbera við ólík búsetuform og tryggja fólki þannig raunverulegt val á húsnæðismarkaðnum. Í ljósi mismunandi eðlis þess húsnæðiskostnaðar sem liggur til grundvallar húsnæðisstuðningi, eftir því hvaða búsetuform á í hlut hverju sinni, er hér lagt til að vaxta- og húsaleigubætur verði ekki sameinaðar í eitt kerfi húsnæðisbóta að svo stöddu, líkt og lagt var til í vinnu starfshópanna, heldur er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að auka húsnæðisstuðninginn við leigjendur og það sem við töluðum um, að gera breytingar á báðum húsnæðisstuðningskerfunum til að jafna stuðning við ólík búsetuform. Því fjallar þetta frumvarp um nýtt kerfi húsnæðisbóta til leigjenda. Gert er ráð fyrir að fjármögnun á framkvæmd húsnæðisbótanna samkvæmt frumvarpinu verði á ábyrgð ríkisins. Það er í samræmi við tillögu nefndanna. Sveitarfélögin hafa fram til þessa annast framkvæmd húsaleigubóta en ríkissjóður hefur fjármagnað rúmlega 60% af kostnaði vegna húsaleigubóta og sveitarfélög um 40%. Gert er ráð fyrir að tekjustofnar sveitarfélaga verði endurskoðaðir með tilliti til þessara breytinga þannig að sveitarfélögin verði jafnsett eftir breytinguna. Í frumvarpinu er líka gert ráð fyrir að Tryggingastofnun ríkisins verði falið að annast framkvæmd húsnæðisbóta og að ákvarðanir hennar verði kæranlegar til úrskurðarnefndar velferðarmála, sem er verið að afgreiða nú á þessu þingi. Ástæðan fyrir því að litið er sérstaklega til Tryggingastofnunar og lagt til að henni verði falið þetta er hin langa reynsla sem stofnunin hefur af framkvæmd ýmissa laga sem mæla fyrir um rétt einstaklinga til greiðslna frá hinu opinbera. Sú mikla þekking og reynsla mun að mínu mati nýtast vel við framkvæmd húsnæðisbótakerfisins og þá ekki síst sú reynsla sem stofnunin hefur af því að byggja samtímagreiðslur á tekjuáætlunum fram í tímann. Það er hins vegar gert ráð fyrir því að sveitarfélögin haldi áfram að annast sérstakan húsnæðisstuðning, líkt og nú er gert með sérstökum húsnæðisbótum, og er því lagt til að lögfest verði heimild þess efnis í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, en slíka heimild er nú að finna í lögum um húsaleigubætur. Þannig verður sérstakur húsnæðisstuðningur eða sérstöku húsnæðisbæturnar sem skýrastar sem hluti af þeirri félagslegu aðstoð sem sveitarfélögin veita. Í frumvarpinu er lagt til að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta taki mið af fjölda heimilismanna í stað fjölskyldugerðar eða fjölda barna að teknu tilliti til tekna og eigna heimilismanna 18 ára og eldri og húsnæðiskostnaðar. Gert er ráð fyrir að grunnfjárhæð húsnæðisbóta fyrir íbúðarhúsnæði þar sem heimilismaður býr einn verði 31.000 kr. á mánuði eða 372.000 kr. á ári fyrir skerðingu vegna tekna, eigna og húsnæðiskostnaðar. Þannig er um að ræða verulega aukinn húsnæðisstuðning við leigjendur, en grunnfjárhæð einstaklings eða barnlausra hjóna í gildandi húsaleigubótakerfi getur að hámarki verið 22.000 kr. á mánuði eða 264.000 kr. á ári. Gert er ráð fyrir að grunnfjárhæðirnar taki mið af fjölda heimilismanna, óháð aldri, eftir ákveðnum stuðlum og þannig lagt til að grunnfjárhæð húsnæðisbóta geti orðið allt að því 54.250 kr. þegar heimilismenn eru fimm eða fleiri. Það er hins vegar, líkt og í gildandi húsnæðisstuðningskerfum, gert ráð fyrir að tekjur og eignir heimilisins hafi áhrif á rétt til húsnæðisbóta. Það er þó ekki gert ráð fyrir að tekjur og eignir barna hafi áhrif á fjárhag húsnæðisbóta. Ástæðan fyrir því er að litið er svo á að börn séu lögum samkvæmt á framfæri foreldra sinna til 18 ára aldurs og því þykir ekki eðlilegt að tekjur þeirra og eignir skerði húsnæðisbætur heimilisins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta skerðist mánaðarlega um fjárhæð sem nemur 0,67% af samanlögðum árstekjur heimilismanna 18 ára og eldri umfram tiltekin frítekjumörk og að frítekjumörkin taki mið af fjölda allra heimilismanna, óháð aldri, eftir sömu stuðlum og lagt er til að gildi um grunnfjárhæðir húsnæðisbótanna. Þar er um nýmæli að ræða því að í gildandi húsaleigubótakerfi eru frítekjumörkin ávallt þau sömu, óháð fjölda heimilismanna, sem leiðir til þess að afli fleiri en einn tekna á heimilinu skerðast húsaleigubætur til þess heimilis mjög hratt í kerfinu eða falla jafnvel niður að fullu. Þannig byrja húsaleigubætur í gildandi kerfi að skerðast fari tekjur heimilisins yfir 2.550.000 kr. á ári, sem jafngildir rúmum 212.000 kr. á mánuði. Hér er leitast við að koma til móts við hlutfallslega hærri húsnæðiskostnað heimilis þegar fleiri búa saman með því að frítekjumörk fari eftir fjölda heimilismanna, enda held ég að öllum ætti að vera ljóst að hærri tekjur þarf til að standa straum af útgjöldum heimilis, þar á meðal húsnæðiskostnaði, eftir því sem heimilismenn eru fleiri. Ef þetta frumvarp verður að lögum er um verulega réttarbót að ræða fyrir fjölda heimila. Það má líka geta þess að gert er ráð fyrir því að einhleypt foreldri með eitt barn geti haft hærri tekjur en í húsaleigubótakerfinu áður en til skerðinga kemur þar sem gert er ráð fyrir að frítekjumörk foreldris taki mið af fjölda heimilismanna og mundu því í þessu tilviki miðast við tvo heimilismenn. Samkvæmt frumvarpinu gæti foreldri haft 3.240.000 kr. í árstekjur áður en til skerðingar kæmi, samanborið við núverandi kerfi þar sem árstekjur sama foreldris umfram 2.550.000 kr., eins og ég nefndi áðan, skerða húsaleigubætur. Frítekjumörk fimm manna fjölskyldu verða þá 4.725.000 kr. á ári í staðinn fyrir 2.550.000 kr. í gildandi húsaleigubótakerfi. Það er hins vegar gert ráð fyrir því hér, og ég geri ráð fyrir að það verði eitt af því sem velferðarnefnd og umsagnaraðilar fara vel yfir, að frumvarpið verði innleitt í tveimur áföngum þannig að fyrsta árið eftir gildistöku laganna gildi sömu frítekjumörk fyrir alla þá sem sækja um húsnæðisbætur, eða 2,7 milljónir miðað við árstekjur allra heimilismanna 18 ára og eldri, en að lögin komi síðan með mismunandi frítekjumörkum til framkvæmda ári síðar. Í frumvarpinu er síðan farið ítarlega í gegnum skilgreiningar á tekjum. Horft til sömu skilgreininga á tekjum og gert er í tengslum við vaxtabætur til að auka samræmi á milli þessara tveggja tekna. Þannig er gert ráð fyrir að greiðslur almannatrygginga muni teljast til tekna í skilningi frumvarpsins þótt þær hafi ekki talist til tekna í skilningi laga um húsaleigubætur, en þó hafa ýmsar aðrar greiðslur opinberra kerfa sem ætlaðar eru til framfærslu talist til tekna, svo sem atvinnuleysisbætur og fjárhagsaðstoð félagsþjónustu sveitarfélaganna. Það eru líka ákveðin eignamörk, eins og ég nefndi, þannig að miðað er við að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta skerðist hlutfallslega á ársgrundvelli séu eignir umfram 6,5 milljónir uns þær falla alveg niður við 60% hærri fjárhæð eða 10,4 millj. kr. Þar er verið að horfa á sama fyrirkomulag og eignamörk og gilda um skerðingu vaxtabóta vegna eigna hjóna og sambúðarfólks, en ákveðið var að miða við þau eignamörk frekar en eignamörk sem gilda um einhleypinga og einstæða foreldra í vaxtabótakerfinu. Vænti ég þess að það verði líka eitt af því sem velferðarnefnd fer yfir. Til samanburðar má nefna að vaxtabætur til einhleypinga og einstæðra foreldra byrja að skerðast fari eignir þeirra umfram 4 milljónir og falla vaxtabætur niður að fullu við 6,4 millj. kr. Það er líka gert ráð fyrir sömu skilgreiningum á eignum og gert er ráð fyrir í vaxtabótakerfinu og síðan er hér þak á húsnæðisbæturnar þannig að þær geta aldrei numið hærri fjárhæð en sem jafngildir 75% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi íbúðarhúsnæðis. Þar er um að ræða hækkun frá gildandi húsaleigubótakerfi þar sem húsaleigubætur geta aldrei numið hærri fjárhæð en sem nemur 50% af húsnæðiskostnaði. Gert er ráð fyrir að einn einstaklingur sem býr á heimilinu sæki um húsnæðisbætur og eru ákveðin skilyrði varðandi það. Að sjálfsögðu þarf umsækjandi, og aðrir heimilismenn, að vera búsettur í viðkomandi íbúðarhúsnæði í skilningi frumvarpsins, hann þarf sannanlega að búa í hinu leigða íbúðarhúsnæði og eiga þar skráð lögheimili. Það er hins vegar undantekning frá því skilyrði, þ.e. hægt er að teljast heimilismaður en vera annars staðar. Ekki er gert ráð fyrir að börn geti átt sjálfstæðan rétt til húsnæðisbóta, eins og ég nefndi áðan, enda er barn á framfæri foreldra sinna eða forsjáraðila til 18 ára aldurs. Í ljósi framfærsluskyldu foreldra og forsjáraðila með börnum sínum til 18 ára aldurs þykir því eðlilegra að húsnæðisstuðningur vegna barna renni til þeirra sem hafa þau á framfæri. Það eru hér ákvæði sem snúa að börnum sem eiga tímabundið aðsetur á heimavist eða námsgörðum þannig að þótt meginregla frumvarpsins sé að til heimilismanna teljist eingöngu þeir sem búsettir eru í viðkomandi íbúðarhúsnæði þá getur barn yngra en 18 ára sem hefur tímabundið aðsetur á heimavist eða námsgörðum talist til heimilismanna á heimili foreldra eða forsjáraðila þess, enda eigi barnið þar skráð lögheimili. Það eru ákvæði varðandi skilgreiningu á íbúðarhúsnæði; að liggja þurfi fyrir þinglýstur leigusamningur vegna íbúðarhúsnæðisins til a.m.k. þriggja mánaða og að liggja þurfi fyrir samþykki allra heimilismanna fyrir því að Tryggingastofnun ríkisins megi afla þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að unnt sé að afgreiða umsóknirnar. Réttur til húsnæðisbóta verður að sjálfsögðu ekki til staðar ef einhver heimilismanna nýtur réttar til vaxtabóta. Það eru lagðar til nokkrar undanþágur frá þeim skilyrðum sem ég hef farið í gegnum hvað varðar búsetuíbúðarhúsnæði og þinglýsingu leigusamninga. Lagt er til að þrátt fyrir skilyrði frumvarpsins um búsetu geti einstaklingur talist til heimilismanna í hinu leigða íbúðarhúsnæði þótt hann eigi lögheimili annars staðar, hafi hann þar tímabundið aðsetur vegna náms, veikinda eða endurhæfingar á áfangaheimili. Sams konar undanþágu er að finna í lögum um húsaleigubætur en þó er verið að leggja til þá nýjung að undanþágan nái einnig til þeirra sem dveljast á áfangaheimilum, í ljósi þess að samkvæmt lögum um lögheimili er ekki mögulegt að eiga lögheimili á áfangaheimilum. Ég er mjög ánægð að við höfum komið því fyrir í frumvarpinu að þegar foreldrar eða forsjáraðilar barna búa ekki saman geta börn þeirra talist til heimilismanna á báðum heimilum þeirra dvelji barnið að lágmarki 30 daga á ári á heimilinu. Þetta er veigamikil undanþága frá þeirri meginreglu frumvarpsins að einstaklingur geti aðeins talist til heimilismanna í einu íbúðarhúsnæði á hverjum tíma. Foreldrar og forsjáraðilar sem búa ekki saman eiga þannig að geta notið aukins húsnæðisstuðnings vegna barna sem eiga heimili hjá báðum foreldrum eða forsjáraðilum í senn. Þarna tel ég vera um mjög mikla réttarbót að ræða því að í gildandi húsaleigubótakerfi er einungis gert ráð fyrir að foreldri sem barnið á lögheimili hjá geti átt rétt til aukins húsnæðisstuðnings vegna barnsins. Ástæðan fyrir því að ég, og þær nefndir sem unnu tillögurnar og að undirbúningi þessa frumvarps, taldi mjög mikilvægt að þetta væri hér inni er að það er algengara að fólk skilji, sameiginleg forsjá er að verða algengari og samskipti barna við báða foreldra er eitthvað sem við sjáum að menn leggja mun meiri áherslu á en kannski var áður fyrr. Þá þýðir það líka að báðir foreldrar eða forsjáraðilar verða og þeir vilja eiga kost á því að búa börnum sínum gott heimili, þótt þeir búi ekki saman, og það þýðir að þeir þurfa að vera með stærra húsnæði en ella. Ég vil benda á, og það er náttúrlega eitt af því sem velferðarnefnd mun þurfa að taka afstöðu til og skoða vel, að vinnuhópur um húsnæðisbætur frá því 2012 og verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála lagði til að foreldrar þyrftu að hafa sameiginlega forsjá til þess að reglan ætti við. Hér er hins vegar verið að leggja til að eðlilegra sé að líta til umgengni foreldris og barnsins fremur en til þess hvort það fari með forsjá þess. Liggja þarf fyrir staðfesting á því að barn dvelji á heimili foreldris sem það hefur ekki lögheimili hjá og er gert ráð fyrir að til þess að staðfesta það þurfi að liggja fyrir samningur um umgengni sem sýslumaður hefur staðfest samkvæmt barnalögum eða úrskurður sýslumanns um umgengni samkvæmt sömu lögum. Þá getur barnið talist til heimilismanns á heimili beggja foreldra eða forsjáraðila. Þessi regla getur líka átt við um rétt foreldra eða forsjáraðila til húsnæðisstuðnings vegna barns sem á tímabundið aðsetur á heimavist eða í námsgörðum, þannig að barnið teljist til heimilismanna þeirra. Síðan er líka gert ráð fyrir að réttur til húsnæðisbóta geti verið fyrir hendi þrátt fyrir skilyrði frumvarpsins um íbúðarhúsnæði þegar um er að ræða sambýli einstaklinga vegna félagslegra aðstæðna og er átt við sambýli fatlaðs fólks í húsnæðisúrræðum samkvæmt lögum um málefni fatlaðs fólks, sambýli einstaklinga á áfangaheimilum eða sambýli námsmanna á heimavistum eða námsgörðum sem tengjast viðurkenndum menntastofnunum. Það verði þannig heimilt að greiða húsnæðisbætur vegna húsnæðiskostnaðar í þeim tilvikum þótt um sé að ræða leigu á einstökum herbergjum þar sem hluti rýmisins er sameiginlegur öðru íbúðarhúsnæði, t.d. þegar eldhúsi eða eldunaraðstöðu er deilt. Þetta er sams konar undanþága og hefur verið til staðar í húsaleigubótakerfinu allt frá árinu 2001 að því er varðar sambýli fatlaðs fólks í sérstökum húsnæðisúrræðum og sambýli námsmanna á heimavistum eða námsgörðum, en hér er gert ráð fyrir að undanþágan nái líka til sambýlis einstaklinga á áfangaheimilum, enda algengt að þar sé um að ræða leigu á einstökum herbergjum. Einnig er gert ráð fyrir því að réttur til húsnæðisbóta geti verið fyrir hendi enda þótt ekki liggi fyrir þinglýstur leigusamningur þegar um er að ræða leigu á íbúðarhúsnæði í eigu ríkis, sveitarfélags eða félags sem er að öllu leyti í eigu ríkis eða sveitarfélags, en sambærileg undanþága hefur verið í húsaleigubótakerfi frá árinu 1997. Lagt er til í frumvarpinu að sú undanþága verði einnig látin ná til leigu námsmanna á herbergi eða íbúð á heimavist eða námsgörðum, en með því er verið að horfa til þess að einfalda megi endurnýjun leigusamninga við námsmenn á heimavistum og námsgörðum. Sem dæmi þá eru endurnýjaðar, held ég, um 1.100 leigusamningar árlega hjá Félagsstofnun stúdenta sem hefur tekið upp nýtt og skilvirkara kerfi þar sem endurnýjun leigusamninga fer fram rafrænt. Námsmenn sem búa á heimavist eða námsgarði munu því ekki þurfa að þinglýsa nýjum leigusamningi í hvert skipti sem samningurinn er endurnýjaður, eins og almennt er gert á hverju námsári til þess að eiga áframhaldandi rétt til húsnæðisbóta. Það er annað atriði sem ég vil sérstaklega taka fram sem er að undanþágan varðandi þinglýsinguna verður samkvæmt frumvarpinu látin ná til þeirra sem njóta réttar til að halda afnotum af íbúðarhúsnæði sem þeir hafa misst á nauðungarsölu í allt að 12 mánuði samkvæmt ákvörðun sýslumanns á grundvelli sérstakrar heimildar í lögum um nauðungarsölu. Það hefur ekki tíðkast að gera húsaleigusamninga um slík afnot gerðarþola og hafa þeir því ekki átt rétt á húsaleigubótum þar sem eitt af skilyrðum laga um húsaleigubætur er að fyrir liggi þinglýstur leigusamningur. Með þessari undanþágu verður hægt að koma til móts við þá sem greiða fyrir afnot af húsnæði sem þeir hafa misst á nauðungarsölu, enda er í raun um að ræða ígildi leigugreiðslna. Síðan er það að umrædd undanþága nái til þeirra sem búa á áfangaheimilum. Hér er verið að leggja til margvíslegar breytingar á húsnæðisstuðningi hins opinbera til leigjenda sem ég tel afar mikilvægt að gerðar verði til að auka stuðning við efnaminni leigjendur í ljósi erfiðrar stöðu þeirra á húsnæðismarkaði og til þess að tryggja að leigjendur eigi rétt á sambærilegum húsnæðisstuðningi frá hinu opinbera og þeir sem búa í eigin húsnæði eða búsetuíbúðum, þannig að landsmenn hafi raunverulegt val um búsetuform og búi við öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins. Ég tel þetta frumvarp sem liggur fyrir til laga um húsnæðisbætur mjög mikilvægan lið í því að svo verði. Það er hins vegar eitt atriði sem er ekki í frumvarpinu sem ég mundi mjög gjarnan vilja, af því að hér situr alla vega einn fulltrúi í velferðarnefnd, að yrði skoðað sérstaklega. Það er hvort ekki sé eðlilegra að búseturéttarhafar í húsnæðissamvinnufélögum heyri undir húsnæðisbótakerfið í framtíðinni fremur en vaxtabótakerfið. Það er mikilvægt að húsnæðissamvinnufélög geti miðað búsetugjald við heildarfjármagnskostnað sinn vegna búsetuíbúða félagsins fremur en við fjármagnskostnað á hlutaðeigandi íbúð og er það lagt til í frumvarpi sem hefur verið í meðferð velferðarnefndar um breytingu á lögum um húsnæðissamvinnufélag þar sem gert er ráð fyrir að félögin geti hagað rekstri sínum með þeim hætti. Ef sú breyting yrði gerð á lögum um húsnæðissamvinnufélög, og ég geri ráð fyrir því að endurflytja það frumvarp aftur núna í haust, eins fljótt og ég mögulega get, þar sem það liggur fyrir að ekki næst að afgreiða það á þessu þingi, má ætla að búsetugjald og eftir atvikum vaxtagjöld búseturéttarhafa af láni sem hann hefur tekið til kaupa á búseturétti endurspegli betur húsnæðiskostnað viðkomandi en vaxtagjöld húsnæðissamvinnufélagsins sjálfs vegna skuldbindinga félagsins. Þetta er eitt af því sem ég vil gjarnan beina til velferðarnefndar að skoða sérstaklega og taka jafnvel upp við búseturéttarhafa hvar þeir telja að stuðningi við þá væri best fyrir komið. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar til umsagnar og áframhaldandi vinnu.
Virðulegur forseti. Þetta mál fór í mikla rúllettu hér í þingsal sælla minninga á vordögum þar sem umræðan var að mínu mati í senn ómálefnaleg og á einhverju því lægsta plani sem maður hefur orðið vitni að í umræðu um mál hér á þingi, alla vega síðan ég kom hér inn fyrir átta árum. Breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar var sú að fimm virkjunarkostir yrðu færðir í nýtingarflokk. Það má segja, eins og ég kom inn á í ræðu minni þá, að þrír þeirra ættu að vera algjörlega óumdeildir, tveir umdeildari og þá sérstaklega virkjunarkostur við Hagavatn. Það kom ég sérstaklega inn á, þó að vissulega væru færð fyrir því málefnaleg rök hvers vegna meiri hlutinn kaus að mæta ríkum skoðunum og áhuga heimamanna á að bæta lífsskilyrði sín með þeim virkjunarkosti. Nefndin fékk á sinn fund gríðarlega mikinn fjölda gesta. Þar kom meðal annars fram frá okkar bestu sérfræðingum á þessu sviði að hér væri um að ræða einhverja hagkvæmustu virkjunarkosti veraldar. Það eru ekki mín orð, heldur eru það orð sem komu fram hjá umsagnaraðilum sem við höfum valið sem okkar bestu sérfræðinga á þessu sviði. Þá er bæði átt við í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Hagavatn var umdeilt, sérstaklega vegna þess að sá virkjunarkostur hafði aldrei farið í nýtingarflokk. Skrokkalda var aftur á móti miklu minna umdeild. Þar er um að ræða virkjunarkost sem er vissulega í jaðri hálendisins en hefur nánast engin umhverfisáhrif. Þar er verið að nýta þegar manngerð lón og stöðvarhúsið sjálft verður inni í fjalli, inni í göngum, þannig að það sést ekkert nema lítið inntaksmannvirki við annað lónið. Þær upplýsingar sem fram komu hjá verkefnisstjórninni við afgreiðslu þessa máls voru rangar þegar talað var um að línulagnir væru órannsakaðar, vegna þess að þær upplýsingar lágu fyrir að línan frá þessari virkjun verður sett í jörð. Það skýrðist vel í þeirri nefndarvinnu hversu haldlítil rök þáverandi ráðherra voru þegar hún tók ákvörðun um það á síðasta kjörtímabili að færa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk. Þau laxarök sem helst hafa verið nefnd í samhengi við virkjunarkost í neðri hluta Þjórsár standast auðvitað enga skoðun. Um það eru allir sérfræðingar sammála sem fjallað hafa um það og það hefur heyrst frá þeim sérfræðingum sem við eigum hér á þingi, fyrir utan það að mjög margir sem komu að því að móta starf um rammaáætlun og þá hugmyndafræði telja að skoðun á þessum þáttum eigi alls ekki heima í rammaáætlun vegna þess að ef við ætlum að beita þessum leiðum við vinnu samkvæmt rammaáætlun mun okkur ganga mjög seint að fara í þá ítarlegu vinnu sem það mundi krefjast við alla virkjunarkosti í landinu. Þetta á til dæmis við um það sem nefnt hefur verið í umræðunni þegar sagt er að kanna verði samfélagsleg áhrif. Ég vitna þá til orða Svanfríðar Jónasdóttur, sem var formaður verkefnisstjórnar sem starfaði hvað lengst og skilaði mjög góðu starfi, þegar hún sagði að það ætti eingöngu að skoða það gróflega í rammaáætlun hvort samfélagslegu áhrifin væru mikil eða lítil en ekki að fara nánar í það, það væri vinna sem ætti heima á síðari stigum. Sem málamiðlun í þessu máli ákvað meiri hlutinn að draga til baka tillögu sína um Hagavatn og Skrokköldu og eftir stóðu þá þrír kostir í neðri hluta Þjórsár með rökum sem standast enga skoðun, þ.e. rökunum um laxinn. Það hafði engin áhrif, það var ekki til umræðu hjá minni hlutanum á þingi að semja neitt um málið, að ræða það nokkuð frekar og hélt hann fram rökum sem ekkert hald var í. Áfram var haldið að tala um lagaleg rök, að verið væri að fara á svig við lög um rammaáætlun. Veiðimálastofnun hefur oft komið á fund atvinnuveganefndar til að fjalla um þessi mál. Á neðri hluta Þjórsár hafa verið gerðar rannsóknir síðan 2001, skrifaðar hafa verið 27 skýrslur, samtals um 1.100 blaðsíður. Þar kemur meðal annars fram að Þjórsá er ekki náttúrulegt vatnsafl. Fyrst var virkjað í Þjórsá 1961og afleiðingar þess voru jafnara rennsli, líf fór að aukast í ánni og laxastofninn fór að vaxa. Orðið hefur tvöföldun á búsvæði laxa. Þær mótvægisaðgerðir sem Veiðimálastofnun hefur unnið að ásamt öðrum aðilum varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár snúa fyrst og fremst að seiðafleytum. Fram kom í þeirra málflutningi að reynslan af þessum seiðafleytum er mjög góð og vitnuðu þeir sérstaklega til Columbia-árinnar í Bandaríkjunum og reyndar víðar. Þar eru á ferðinni einstaklingar sem hafa þekkingu á heimsmælikvarða í þessum efnum. Gerðar hafa verið prófanir með líkani á seiðafleytum af okkar færustu sérfræðingum, til dæmis fyrir Urriðafoss sem talinn er vera mjög líkur Hvammsvirkjun að þessu leyti, og þær hafa komið mjög vel út. Alþjóðlegir umsagnaraðilar hafa gefið heilbrigðisvottorð á vinnu Veiðimálastofnunar í þessum efnum. Þessir sérfræðingar kölluðu það stjórnsýslulegt slys að setja þessar virkjanir á byrjunarreit og hafa aldrei séð gögn sem styðja það að setja þessa virkjunarkosti í biðflokk. Um það höfum við tekist á á Alþingi í einhverri ómálefnalegustu umræðu sem ég hef orðið vitni að. Umsögn umhverfisráðuneytisins er eina lögfræðiálitið sem lagt hefur verið fram og minni hlutinn notaði það mjög í málflutningi sínum og notar jafnvel enn, en þar segir einmitt að engar athugasemdir séu gerðar við það þó að Alþingi komi með breytingartillögur varðandi neðri hluta Þjórsár. Þeir gera vissulega athugasemdir við Skrokköldu og Hagavatn. Það sama kom fram hjá formanni verkefnisstjórnar, hann gerði engar athugasemdir við það og fannst það eðlileg málsmeðferð. Hann tók einnig undir það á fundi nefndarinnar að gagnasöfnun væri komin út fyrir eðlileg mörk varðandi neðri hluta Þjórsár, þ.e. gagnvart því sem fjalla á um í rammaáætlun. Landsvirkjun skilaði núverandi verkefnisstjórn alveg sérstökum gögnum varðandi laxfiska í Þjórsá. Verkefnisstjórnin kallaði Landsvirkjun ekki á sinn fund til að fara yfir þau gögn áður en hún skilaði niðurstöðu sinni. Hún tók sína ákvörðun án þess að fara nokkuð yfir þau rök og þá ítarlegu skýrslu sem fyrir lá áður en hún skilaði af sér, tók bara sína ákvörðun, hversu málefnalegt sem það er. Það er í raun mikill ábyrgðarhluti hjá þinginu að nálgast umræðu með þeim hætti sem gert hefur verið í þessu máli þar sem hentistefnusjónarmiðum og röngum fullyrðingum er stöðugt haldið fram. Viljandi? Alveg klárlega vegna þess að þekking og vitund manna á málefninu er meiri en það. Þingmenn hafa tjáð sig um þetta mál af miklum hita, líka þingmenn sem ekki tóku þátt í umfjöllun um málið á vegum nefndarinnar sem fékk til sín um 70 gesti, fjallaði mjög ítarlega frá öllum hliðum um málið. Fulltrúar Pírata hafa til dæmis haft sig mikið í frammi í umræðu í þinginu en fulltrúi þeirra sótti ekki einn einasta fund í nefndinni til að fjalla um þetta mál. Þau hlustuðu ekki á sjónarmið en dæmdu út frá einhverju öðru. Ég hef líka heyrt það sjónarmið hjá þingmönnum sem hafa sagt við mig: Ég er ekki á móti virkjunum. En einhverjir hafa látið draga sig að mínu mati út í fúafen, langt frá sannfæringu sinni, í þágu ímyndaðrar samstöðu sem var svo mikilvæg þessum flokkum í þessu máli. Það eru auðvitað til alþingismenn sem telja að búið sé að virkja of mikið í landinu. Það er sjónarmið út af fyrir sig og ég virði það alveg að menn geti haft mismunandi skoðanir í þeim efnum, en ég fullyrði líka að það sé mikill minni hluti hér á þingi. En sjónarmið þeirra hafa hins vegar ráðið ferð í þessari umræðu. Tvískinnungshátturinn hefur verið alls ráðandi. Þá þurfum við ekki annað en að horfa til annarra mála sem við erum að afgreiða hér með sambærilegum hætti sem eru af sama meiði, getum við sagt. Berum saman umræðuna um Bakka og umræðuna um aukna raforkuframleiðslu í landinu. Þetta sama fólk og lagst hefur algjörlega gegn því að þessi mál fái framgang á þingi og haft sitt fram, gefur grænt ljós á uppbyggingu stóriðju við Bakka. Þar er engin gagnrýni höfð frammi, en sú stóriðja eða orkufrekur iðnaður byggir auðvitað á raforkuframleiðslu. Þetta sama fólk heldur því oft fram í þessari umræðu að við séum að gefa raforku okkar, að við munum ekkert hafa út úr þessu. Ég þekki þau rök að við seljum orkuna allt of ódýrt. Það á vonandi ekki við á Bakka, ég held að við fáum alveg sæmilegt raforkuverð. En hver er þá munurinn á því að gefa land eða styðja svo mikið við framkvæmd orkufreks iðnaðar að óvíst er að það skili þeim hagnaði sem við reiknum með? En það er allt í lagi í huga þessa fólks, það er enginn greinarmunur gerður á því. Framlögin, opinn stóriðjutékki eins og við höfum kallað það, fara hér í gegn upp á 1.400 millj. kr. Hvað verður þá um alla umræðuna um að við eigum að setja þetta í þjóðaratkvæði? Eigum við ekki að láta greiða atkvæði um þetta? Þingmenn Pírata sögðu við mig í umræðunni um makrílinn að það gengi ekki upp að taka makrílfrumvarpið í gegn á svona skömmum tíma, það væri alveg ómögulegt, þjóðin yrði að hafa tækifæri til að koma að þjóðaratkvæðagreiðslu, að koma að skoðanakönnun þar sem hún gæti sagt sitt álit á málinu. En hvað þá með Bakka sem er tekinn svona fljótt í gegn án nokkurrar umræðu?
Ertu á móti Bakka?
Eigum við að láta þjóðina greiða atkvæði um það? Þá kallar hér varaformaður Samfylkingarinnar fram með spunaspurningu um hvort ég sé á móti Bakka. Hún veit betur. Ég hef stutt Bakka, [[Gripið fram í.]]en ég er bara að tala um tvískinnungsháttinn í hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og fleirum þegar ég segi hvernig menn nálgast þessi mál. Það er það sem er ógnvekjandi. Menn þurfa að hafa einhver prinsipp í pólitík. [[Gripið fram í.]] Afleiðingar gerða síðustu ríkisstjórnar blasa við okkur vegna þess að í niðurstöðu verkefnisstjórnar um rammaáætlun 2 var reiknað með því að virkjanir í neðri hluta Þjórsár yrðu gangsettar á árunum 2015– 2017. Hvað kostar það samfélagið að þessar virkjanir í neðri hluta Þjórsár skuli ekki hafa verið gangsettar núna í ár og á næstu tveimur árum? Hvað kostar það samfélagið? Öll sú uppbygging sem því hefði fylgt hefði verið farin af stað á þeim tíma þar sem virkilega var þörf fyrir innspýtingu, sérstaklega á þessum vettvangi, í íslenskt samfélag. Menn geta reiknað hversu margra milljarða tap það er að hafa hent þessum kostum út án nokkurs skynsamlegs rökstuðnings. Nú erum við að endurtaka leikinn í boði þessara sömu flokka, við erum að endurtaka leikinn um að tefja enn frekar mögulegar framkvæmdir í kringum þessi verkefni. Tækifæri Íslands eru mikil á þessum vettvangi. Það er nóg að vitna til dæmis til ræðu Ólafs Ragnars Grímssonar forseta á ársfundi Landsvirkjunar þar sem hann fór yfir upplifun sína á alþjóðavettvangi gagnvart tækifærum Íslands varðandi endurnýjanlega orkuöflun, eða Görans Perssons, sem var hér á ársfundi Samtaka atvinnulífsins og fór yfir þetta sama mál með sama hætti. Eins fyrrverandi orkumálaráðherra Breta sem var hér á opnum fundi um daginn og sagði okkur það sama og Göran Persson, að það væri ekkert land í heiminum sem hefði eins mörg tækifæri og Ísland til að stuðla að raunverulegri framleiðsluuppbyggingu á grundvelli endurnýjanlegra orkugjafa. Við þekkjum öll umræðuna um það hvernig Landsvirkjun á að hafa gefið orkuna, að enginn arður sé. Þetta er allt saman gert til að blekkja almenning þegar fyrir liggur að það er bullandi arðsemi af þessum verkefnum, ekki bara fyrir raforkuframleiðsluna og þau fyrirtæki sem í því standa, heldur samfélagið allt. Þetta er sennilega stærsta tækifæri landsbyggðarinnar og okkar sem viljum gera alvöruátak í að efla landsbyggðina, hinar dreifðu byggðir. Það er ekkert verkfæri eins augljóst í þeim efnum og að skapa fjölbreyttan iðnað úti um hinar dreifðu byggðir. Ábyrgðin er ykkar í þessu máli sem vinnið að því að tefja framgang slíkra mikilvægra mála. Við munum ekki leggja árar í bát í þeim efnum, seinni hálfleikur er að byrja og ég á alveg von á því að hann geri það með stæl, en þá vonast ég eftir því að við getum átt málefnalega umræðu um þessa hluti þar sem öfgaöfl fá ekki að ráða för.
Virðulegi forseti. Þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þessum efnum þóttist ég kannast við auglýsingu frá Agli Skallagrímssyni sem sýnd er um þessar mundir og auglýsir gosdrykkinn Grape, sem mun vera náttúrulega biturt. Meiri hluti atvinnuveganefndar hefur fallist á að draga til baka mjög umdeildar breytingartillögur sem margir héldu fram í umræðunni um málið að væru í raun og veru ekki breytingartillögur heldur viðbótartillögur samstofna því máli sem til umfjöllunar er. Mér finnst hv. þingmaður gera því skóna í málflutningi sínum að það sé einhvern veginn sjálfgefnari skoðun og sjálfsagðari og eðlilegri að vera virkjunarmegin þegar menn horfa á landslag frekar en vera verndunarmegin, eins og það sé bara eitthvert náttúrulögmál að menn skuli virkja þegar hægt er að gera það frekar en nýta. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann um atriði sem skiptir mjög miklu máli, og ég lít á það sem málefnalega umræðu: Er ósnortið landslag í huga hv. þingmanns einskis virði? Eða var það ekki svo að á síðasta ári sköpuðust hér tekjur upp á 302 milljarða frá erlendum ferðamönnum og að 80% þessara erlendu ferðamanna komu hingað til Íslands til þess að upplifa ósnortna náttúru?
Virðulegi forseti. Já, það má vissulega greina náttúrulega biturð í mínum málflutningi. Ég er allbitur fyrir hönd þjóðarinnar um það hvernig farið hefur verið með þessi mál. Er það eitthvert náttúrulögmál að vera virkjunarmegin þegar maður stendur og horfir á íslenska náttúru og hugsar það allt út frá þeim efnum? Ég geri það ekki. En það er dæmigert fyrir umræðuna að reyna að útmála þetta með þeim hætti. Það er alveg rétt, fjöldi ferðamanna kemur til landsins til þess að sjá ósnortna náttúru, um 80%, en sennilega um 30% af ferðamönnum komu til þess að skoða virkjanirnar okkar með endurnýjanlegum virkjunarkostum á síðasta ári, 30%, og þó er ekkert sérstaklega gert út á það. Þeir sækja þangað sjálfir. Þar af komu á annað hundrað þúsund gesta til þess að skoða Hellisheiðarvirkjun, 60 þúsund manns skoðuðu Kröfluvirkjun. Þetta vekur nefnilega athygli. Ég held að það geti bara verið mjög gott að gera út á þetta sérstaklega, vegna þess að þetta vekur eftirtekt, og vitna ég þá aftur til orða forsetans á þeim fundi sem ég nefndi áðan. Virkjanir í neðri hluta Þjórsár eru ekki í ósnortnu landslagi. Þær eru ekki í ósnortinni á, hafa ekkert með það að gera. Skrokkölduvirkjun hefur ekkert með það að gera heldur, bara akkúrat ekkert. Ég nálgast þetta út frá því sjónarhorni. Það má vissulega segja það um Hagavatn, en auðvitað munu mjög miklar bætur á landslagi eiga sér stað ef Hagavatn verður virkjað, þó að það sé umdeilt og þurfi að skoða alveg sérstaklega hvort sú sveifla verði í því lóni sem einhverjir vilja halda fram að geti valdi uppblæstri. Þá er kannski til lítils að fara í þá vegferð, en það er einmitt atriði sem þarf að skoða betur.
Virðulegur forseti. Mig langar í upphafi síðara andsvars míns að spyrja hv. þingmann beint út um hvort hann hafi dregið til baka með formlegum hætti breytingartillögur sínar og meiri hluta atvinnuveganefndar. Þá langar mig líka til þess að halda því fram að það sé óráðlegt að samþykkja flutning Hvammsvirkjunar í nýtingarflokk rammaáætlunar. Ég geri það á grundvelli þess að lögin um rammaáætlun gerðu ráð fyrir því að menn flokkuðu marga virkjunarkosti í röð en tækju ekki sérstakar virkjunarhugmyndir út fyrir sviga og skoðuðu þær sérstaklega, eins og hér hefur verið gert. Þá tel ég jafnframt að það sé algerlega óljóst og ekki hægt að sjá fyrir hvaða áhrif virkjunin muni hafa á laxastofn Þjórsár. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að Þjórsá hefur verið virkjuð býsna oft og virkjunarsaga hennar eða hugmyndir, umræður og áform um virkjanir í Þjórsá og útreikningar á vatnsafli þar spanna meira en 100 ár. En það er ekki rétt að um ósnortið svæði sé að ræða þegar kemur að neðri hluta Þjórsár og þeim virkjunarhugmyndum sem þar um ræðir. Það svæði er vissulega í byggð, hv. þingmaður, en áin er mjög náttúruleg. Landslagið sem um ræðir er dýrmætt og ekki er sjálfgefið að því sé umbreytt í miðlunarlón með tilheyrandi raski. Að því leytinu til finnast mér upplýsingar sem fyrir liggja ekki fullnægjandi. Ég vil líka spyrja hv. þingmann: Hvaða rök mæla með því þegar fyrir liggur að verkefnisstjórn mun raða öllum þeim virkjunarkostum og virkjunarhugmyndum sem fyrir liggja í biðflokki í næstu umferð sem lýkur núna í haust og getur á næstu missirum [[Forseti hringir.]]legið hér fyrir þinginu?
Virðulegur forseti. Þingið mun ekki fjalla um niðurstöðu núverandi verkefnisstjórnar fyrr en eftir 12–16 mánuði. 12–16 mánuðir, 16–18 mánuðir. Það eru auðvitað mjög sterk rök fyrir þá sem vilja halda áfram á þessum vettvangi eins og staðan er að orkufyrirtækin okkar geta ekki svarað kalli þeirra fyrirtækja sem vilja fjárfesta hér, hvort sem það varðar stækkun í gagnaverum, ný gagnaver eða þær verksmiðjur sem fyrirhugað er að reisa uppi á Grundartanga og í Helguvík. Auðvitað er málið þá knýjandi. Ég virði sjónarmið hv. þingmanns sem vill ekki virkja meira, en ég bið hann þá að virða það sjónarmið mitt að vilja ganga lengra í þessu og m.a. að taka þessa virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár. Ég skora á hv. þingmann að við leggjum það lýðræðislega í dóm þingsins hvort menn telji að búið sé að meta þessa kosti nægilega mikið. Ef hv. þingmaður telur að það sé ekki búið er hann ósammála öllum þeim sérfræðingum sem ég hef heyrt í, eða flestum getum við sagt, sem segja að áhrifin á laxastofninn séu mjög óljós. Það er bara allt annað en haldið er fram af okkar bestu sérfræðingum á þessum vettvangi, þ.e. að það séu mikil umhverfisáhrif. Þetta eru þeir virkjunarkostir sem skoruðu hvað lægst í umhverfisáhrifum í vinnu verkefnisstjórnar við ramma 2. Var þá alveg sérstaklega tekið til þess hversu hagkvæmir þeir væru í umhverfislegu tilliti. Ef þeir standast ekki þá einkunn munum við væntanlega ekki virkja vatnsafl neins staðar annars staðar á landinu, alla vega ekki með minni umhverfisáhrifum. [[Gripið fram í.]]Það eru 12 sekúndur eftir, hv. þingmaður. Ég tel því að þetta séu rök sem menn þurfa að fara yfir og menn geta haft mismunandi skoðanir á, en það er náttúrlega eðlilegt að lýðræðislegur meiri hluti eigi að ráða þeirri leið sem farin er. Við munum draga breytingartillögu okkar [[Forseti hringir.]]til baka eins og samið hefur verið um við þessi þinglok. Það finnst mér ansi biturt. Ef [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður vill líkja því við einhvern greipdrykk má hann gera það mín vegna. Hann [[Forseti hringir.]]sér hinar kómísku hliðar á mörgum málum, en fyrir mér er þetta mjög alvarlegt mál.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann sagði að píratar hefðu ekki mætt á einn einasta fund um þetta mál. Mig langar að nefna hérna nokkrar tölur í því sambandi og spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Í fyrsta lagi vil ég benda á að samkvæmt fundargerðum sem ég renndi yfir hjá Alþingi þá mættu píratar á níu af 23 fundum um þetta mál ef atvinnuveganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd eru teknar saman. Það er mæting upp á 39,13% fyrir málið sjálft, en það eru átta fastanefndir og þrír píratar að störfum hverju sinni, sem þýðir að við erum 37,5% mönnuð. Þess má geta að prósentin fyrir það hvenær við höfum mætt á fundi um þetta mál er yfir þeirri prósentu. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það ekki vera ágætismætingu miðað við fólksfjölda á verk. Í öðru lagi langar mig að spyrja hvort það sé rétt að að minnsta kosti sex fundargerðir úr atvinnuveganefnd séu rangar þegar kemur að mætingu pírata, ýmist hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar eða annarra fulltrúa, svo sem mín eða varamanns hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Er hv. þingmaður reiðubúinn til þess að taka til baka eða útskýra betur orð sín um að píratar hafi ekki mætt á einn einasta fund í þessu máli?
Virðulegur forseti. Varðandi fundargerðir hv. atvinnuveganefndar þá hafa þær verið samþykktar og yfirfarnar og ég geri engar athugasemdir við þær og veit ekki til þess að neinar athugasemdir hafi komið fram um að þær séu rangt skráðar. Það má vel vera að mér hafi yfirsést og ég biðst þá forláts á því að þingmenn eða þingmaður Pírata, áheyrnarfulltrúi, hafi mætt á einhvern fund í atvinnuveganefnd út af þessu máli, en þeir voru fjölmargir. Það er auðvitað mjög villandi þegar farið er yfir það hér að 37,5% sé einhver tala til að miða við þegar kemur að því að þrír þingmenn geti sinnt nefndarstörfum. Það er alþekkt regla í þinginu að þingmenn sitja í tveimur nefndum og sinna því með sóma. Þá er hin sama tala orðin 75% fyrir hvern þingmann Pírata. Þegar menn raða sér í nefndir sem funda sama daginn, annars vegar í fastanefnd og hins vegar sem áheyrnarfulltrúi, þá geta menn náttúrlega ekki mætt á báða fundina. Þannig raða þingmenn sér almennt ekki niður í nefndir. Þegar þeir velja sér nefnd sem fundar á mánudögum og miðvikudögum þá velja þeir sér nefnd sem vinnur á þriðjudögum og fimmtudögum á móti. Þannig fara þingmenn almennt til starfa í tveimur nefndum og skila því. Það hefur verið venjan á Alþingi. Undantekningin er ef menn sinna einhverjum ábyrgðarmeiri hlutverkum sem taka mikinn tíma, þá sitja þeir bara í einni nefnd eða jafnvel í engri nefnd ef svo ber undir.
Virðulegi forseti. Það er ekki venjan af þingmönnum stjórnarandstöðu að vinna hörðum höndum í tveimur nefndum í einu. Það að við séum áheyrnarfulltrúar annan hvern dag er til þess að við höfum aðgengi að þessum nefndarfundum yfir höfuð, það ætti hv. þingmaður að vita. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson er í þremur nefndum, þar af einni sem aðalmaður, sem er umhverfis- og samgöngunefnd. 39,13% mæting fyrir málið er það sem ég er að benda á hér, sérstaklega í því samhengi að hv. þingmaður nefndi að píratar hefðu skoðanir á málinu en mættu ekki á fundi. Þetta er orðalag sem hv. þingmaður vill hafa í hávegum. Sömuleiðis segir hv. þingmaður núna í þessu svari að píratar hafi mætt á einhvern fund. Fyrst voru það engir fundir, núna er það einn fundur. Það voru sex af 17 fundum atvinnuveganefndar um þetta mál sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson eða annar fulltrúi Pírata mætti á. Það eru 35,3%. Við erum með 37,5% mannaðar nefndir út af því að við höfum þrjá þingmenn og átta fastanefndir. Það segir sig sjálft, virðulegi forseti, að ef þingmenn Pírata eiga að vera á nefndarfundum fjóra af fimm dögum sem þeir hafa til umráða samkvæmt venjulegri dagskrá þá hefðu þeir ekkert annað að gera en að velta sér upp úr málum þingmeirihlutans. Gott og vel. Gleymum því. Þykir hv. þingmanni það sanngjarnt að segja fyrst að píratar hafi ekki mætt á fundi yfir höfuð og ýja síðan að því að þeir hafi mætt á einn fund þegar reyndin er sú að þeir mættu á 39,13% af fundum þar sem var fjallað um þetta mál yfir höfuð, hvort sem það var í atvinnuveganefnd eða annarri nefnd? Telur hv. þingmaður ekki að þingmenn Pírata séu fullkomlega hæfir til þess að hafa háværar skoðanir eins og aðrir þingmenn á þessu máli miðað við það vinnuframlag sem þeir leggja fram?
Virðulegur forseti. Eitthvað hefur þetta snert viðkvæman streng. Ég sagði það hér áðan og baðst forláts á því að ef það væri staðan að þingmenn Pírata hefðu mætt á einhverja fundi í atvinnuveganefnd þá man ég ekki eftir því en það má vel vera. Ég er ekki að fjalla um umhverfis- og samgöngunefnd, hún fjallaði um málið með allt öðrum hætti en atvinnuveganefnd sem tók miklu ítarlegri og gagnrýnni umræðu um það þar sem allir sem óskuðu eftir og var óskað eftir að kæmu á fund nefndarinnar komu. Eins og ég sagði áðan þá komu yfir 70 gestir á fund nefndarinnar og var mjög ítarleg umræða tekin. Það sem átti sér stað í umhverfis- og samgöngunefnd er ekkert sambærilegt. Ég fer ekkert ofan af því, virðulegur forseti, og það er auðvitað hægt að fletta því upp, að það er mjög algengt að þingmenn sitji í tveimur nefndum og sinni störfum í tveimur nefndum. Ég hef sjálfur gert það. Ég geri það ekki núna, sem formaður atvinnuveganefndar er ég bara í einni nefnd, en ég hef gert það öll hin árin sem ég hef setið á þingi. Í sex ár var ég í tveimur nefndum. Þá raða menn þessu þannig niður að þeir sinna nefndum sem funda á mánudögum og miðvikudögum og svo á þriðjudögum og fimmtudögum. Ég tel að flestir þingmenn sem hér eru inni sinni störfum í tveimur nefndum. Það er engum ofviða að gera það. Ég tel að píratar geti gert miklu betur en þeir hafa gert. Þeir verða bara að kannast við þá gagnrýni. Þeir vilja hafa allt uppi á borðum og opið. Þessi gagnrýni hefur komið fram. Þess vegna fannst mér tilhlýðilegt að nefna þetta vegna þess að ég tel að miðað við hvernig umræðuhefðin hefur verið og hvaða þungu skoðanir menn hafa haft á þessu máli þá sé mjög mikilvægt að fulltrúar flokkanna hafi haft tækifæri til þess að kynna sér mismunandi sjónarmið sem koma fram á nefndarfundum, öðruvísi geti menn ekki tekið þátt í umræðunni af svo miklum þunga sem raun ber vitni.
Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141, frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar. Annar minni hluti telur að það hafi verið mistök af hálfu ráðherra að fela verkefnisstjórn að fjalla um svo fáa virkjunarkosti sem raun ber vitni. Slíkt fyrirkomulag samræmist ekki aðferðafræði rammaáætlunar, eins og formaður verkefnisstjórnar hefur vakið athygli á. Þessi ráðstöfun ráðherra leiddi til þess að verkefnisstjórn í þriðja áfanga rammaáætlunar treysti sér eingöngu til að leggja til að einn virkjunarkostur yrði færður úr biðflokki, þ.e. Hvammsvirkjun. 2. minni hluti telur að það hefði þurft að vinna með mun fleiri kosti til þess að aðferðafræði við röðun kosta yrði marktæk og samanburðarhæf. Í bókun eins fulltrúa verkefnisstjórnar, Þóru Ellenar Þórhallsdóttur, kemur fram að hún geti ekki fallist á þau drög að tillögu að flokkun virkjunarkosta sem afgreidd voru frá verkefnisstjórn. Fram kom að hún vísaði til upptalningar á atriðum sem þyrftu að liggja fyrir til að unnt yrði að taka afstöðu til Holtavirkjunar þar sem skilgreint hefði verið hvaða viðbótarrannsóknir þyrfti að gera á búsvæðum laxfiska í Þjórsá. Benti hún á að miðað við tillögu verkefnisstjórnar þyrfti aðeins að skilgreina þörfina á viðbótarrannsóknum en niðurstöður þeirra þyrftu ekki að liggja fyrir. Taldi hún því áhrif framkvæmda ekki liggja til grundvallar í röðun og væri það að hennar mati grundvallarfrávik frá vinnubrögðum í fyrri tveimur áföngum rammaáætlunar. Þá benti hún á að með þessu væri skapað fordæmi fyrir frekari málsmeðferð og líkti hún fyrirkomulaginu við óútfylltan en undirritaðan tékka þar sem verkefnisstjórn hefði skrifað undir að afleiðingar væru þess eðlis að ráðast mætti í framkvæmdir en mikilvægustu áhrif þeirra á lífríki væru samt sem áður óþekkt. Annar minni hluti bendir á að í umsögnum sem bárust nefndinni er tilfærsla Hvammsvirkjunar í virkjunarflokk harðlega gagnrýnd enda í raun um að ræða tilraunaverkefni fyrir mótvægisaðgerðir vegna laxastofnsins í Þjórsá. Annar minni hluti fagnar því að meiri hlutinn dragi breytingartillögu um að fjölga kostum í virkjunarflokki til baka enda var ljóst að hún samræmist ekki faglegum verkferlum rammaáætlunar og lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011. Annar minni hluti ítrekar það sem fram kom í nefndaráliti hans á þingskjali 1248 þar sem lagt var til að málinu yrði vísað til umhverfis- og auðlindaráðherra sem fæli verkefnisstjórn að fjalla um þann kost sem tillagan felur í sér, þ.e. Hvammsvirkjun. Undir þetta ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Við höfum rætt mikið um þetta mál hér í þinginu og ekki að ósekju að það varð auðvitað uppnám í þessu öllu þegar meiri hluti atvinnuveganefndar tók þá ákvörðun að leggja til breytingartillögu á þeirri tillögu sem kom hér fyrir þingið frá ráðherra, og hleypa hér öllu upp í loft og ganga algjörlega fram hjá faglegu ferli verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Ég ætla ekki að fara að flytja efnislega langa ræðu í þessu efni. Mér þótti svona frekar mikill snúður á formanni atvinnuveganefndar þegar hann flutti ræðu sína áðan, hann lagði sig mikið fram við það að réttlæta þá ákvörðun sem meiri hlutinn tók á sínum tíma og mér fannst hann tala þannig eins og að valdið ætti að liggja hjá atvinnuveganefnd í þessum efnum, en svo er ekki. Við ætlum að fara eftir því faglega ferli sem er í þessu máli, þ.e. að það sé verkefnisstjórn 3. áfanga sem fari í gegnum þessa flokkun á virkjunarkostum í bið, nýtingu eða vernd, og við verðum að virða það ferli. Allt annað er á skjön við þau lög sem við höfum öll samþykkt hér. Ég ætla rétt að vona að við höldum áfram því faglega ferli sem var hér í upphafi.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst byrja á að fagna því að menn skuli hafa náð þeirri niðurstöðu að draga til baka þær breytingartillögur sem atvinnuveganefnd lagði fram við málið hér fyrr í vetur og hafa vægast sagt verið umdeildar, ekki bara hér á Alþingi heldur almennt í samfélaginu öllu. Mér fannst dálítið merkilegt að hlýða á ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar þar sem hann talaði eins og að eini málefnalegi aðilinn í þessu máli og í umræðunum hér í þinginu væri hann sjálfur, en það er auðvitað alls ekki svo. Það hefur nú einfaldlega verið þannig að mér hefur þótt hann standa ansi einn í þessum slag hér í salnum vegna þess að ég held að aðrir þingmenn í stjórnarmeirihlutanum hafi vitað upp á sig skömmina í þessu máli. Það var auðvitað þannig að menn gengu hér allt of skarpt fram í því að verkfærið sem við höfum skapað til að reyna að búa til eða skapa að minnsta kosti sátt um aðferðafræðina við ákvarðanatöku um hvar eigi að virkja og hvar ekki, að menn hafi gengið ansi skarpt fram í því með þessum breytingartillögum að reyna að eyðileggja það verkfæri. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði líka áðan í ræðu sinni með þeim hætti eins og rammaáætlunarverkfærið skipti hann engu máli, það hefði ekkert að segja þegar hann og hans samflokksmenn væru hér í meiri hluta, heldur skipti það eitt máli að þeir gætu tekið ákvarðanir á sínum forsendum hvar ætti að virkja eða hvar ætti ekki að virkja. Þannig var talað hér áðan í ræðum. Það staðfesti allt sem við höfum verið að ræða í vetur, að mönnum stendur algjörlega á sama um faglegar ákvarðanatökur. Það eru einfaldlega staðreyndir málsins. Því höfum við verið að mótmæla hér í vetur. Síðan er það þannig, virðulegi forseti, að ef við bara horfum til baka í virkjunarsögu okkar Íslendinga - ég er ekki kategórískt á móti því að virkja, eins og spældur formaður atvinnuveganefndar var að reyna að halda hér fram áðan að við hlytum þá bara öll að vera þannig, því að annaðhvort hljótum við að vera eins og hann, bara almennt alltaf með öllu eða á móti öllu og engin grá svæði í lífinu. En auðvitað er það þannig að lífið er allt fullt af gráum svæðum. Lífið er dálítið margslungið og í gegnum tíðina höfum við hér á landi tekist mjög harkalega á um virkjunarframkvæmdir. Menn tókust á um Laxárvirkjun. Menn hafa tekist á um meira og minna alla virkjunarkosti hingað til. Verkfærið rammaáætlun er ætlað til þess að menn séu að minnsta kosti sammála um að menn hafi farið eins faglega að við ákvarðanatökuna og gerlegt var. Síðan getur vel verið að ekki séu allir sáttir við hina endanlegu niðurstöðu sem út úr því ferli kemur, en það er þó að minnsta kosti ekki efast um að okkar bestu fagmenn hafi komið að ákvarðanatökunni og átt í henni þátt. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Ef við horfum til baka hefur það heldur ekki verið gott fyrir orkugeirann að deilur hafi staðið með þessum hætti aftur og aftur vegna þess að orkugeirinn þarf langtímasýn. Hann þarf að geta gert áætlanir langt fram í tímann. Það gerum við ekki með því fyrirkomulagi að vera sífellt í skotgröfunum og enginn veit hvað mun gerast fyrir hornið, alveg eins og aðferðafræði hv. þm. Jóns Gunnarssonar boðar, ófyrirsjáanleiki og deilur. Virðulegi forseti. Það verður líka þannig að þegar við erum komin með og farin að horfa heildstætt á myndina, eins og við erum að gera hér, þá gerist það að stór svæði munu fara í verndarflokk. Það er eðlilegt og það er gott að við sem státum okkur af fallegri náttúru skulum gæta að því að perlurnar okkar séu tryggðar fyrir raski og gætt sé að þeim. Hingað koma ferðamenn til að horfa á þær og okkur ber að vernda einstaka náttúru. Okkur ber skylda til þess, ekki einungis fyrir framtíðaríbúa þessa lands eða okkur sjálf, heldur líka náttúrunnar vegna. Við berum ábyrgð gagnvart henni. Þess vegna verðum við að vera með einhvers konar kerfi á því hvernig ákvarðanataka fer fram svo hún verði ekki einhver pólitísk hentistefna eða einstaklingsbundnir dyntir sem ráði för eins og hefur verið í gegnum tíðina. Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá formanni atvinnuveganefndar að virkjanir geta alveg haft aðdráttarafl og við getum verið stolt af ýmsu sem gert hefur verið í þeim efnum og auðvitað erum við meðvituð um það að við þurfum að virkja til þess að hafa rafmagn og lifa því lífi sem við erum orðin vön. Við gerum miklar kröfur, íslenskt samfélag. En það þýðir ekki að menn geti bara gert þetta einhvern veginn og einhvers staðar og hvernig sem þeim hentar. Við hér á Alþingi berum ábyrgð á því að það sé vel gert og að menn gæti að því að ákvarðanatakan sé sem gagnsæjust og sé sem best. Það gerist ekki með því að atvinnuveganefnd taki sig til og setji sig í faglegar stellingar og byrji að meta hvar best sé að gera þetta og hvar ekki. Virðulegi forseti. Ég verð líka að segja að ég fagna því að málið sé komið á þennan stað og hin upphaflega tillaga sem kom frá verkefnisstjórninni sé komin hingað til atkvæðagreiðslu. Það má um margt segja að ég geti að mörgu leyti tekið undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að mögulega var það ekki rétt ákvörðun hjá okkur á síðasta kjörtímabili að senda ákveðna virkjunarkosti til verkefnisstjórnarinnar með óskum um flýtimeðferð út frá því að hún væri að athuga ákveðna þætti sem voru þá laxaþátturinn varðandi neðri hluta Þjórsá. Það kann að vera. Ég hef eiginlega sannfærst um það í þessari umræðu að það hafi kannski bara frekar flækt málin vegna þess að verkfærið rammaáætlun byggir á því að menn séu með heildarmynd. En við lærum af þessu. Við lærum af því að við vorum að gera þetta í fyrsta skipti á síðasta kjörtímabili samkvæmt lögunum sem sett voru 2011. Það má um margt læra af því. Ég mundi líklega ekki gera þetta aftur með þessum hætti ef ég hefði eitthvað um það að segja. En þannig er það nú bara. Núna vil ég biðla til þingheims að við náum að standa saman um að láta þetta verkfæri standa og virða það. Það er ekki þannig að við höfum í vetur staðið í einhverju frekjukasti upp á endann, heldur vorum við að verja faglega gagnsæja ákvarðanatöku eða ráðgjöf sem kom út úr því, sem ég held að við eigum á fleiri sviðum að reyna að nýta okkur. Svo er það þingmanna að taka við niðurstöðu þess og þeir geta síðan haft ýmsa sýn á það. En þá er alla vega ekki efast um að allar forsendur liggi fyrir fyrir okkur að taka síðan ákvörðun byggða á því, þannig að það sé nú sagt. En ég tel að ef við ætlum fyrir alvöru að skapa einhverja sátt um verkfæri rammaáætlunar verði auðvitað að vera jafnvægi á milli allra þessara flokka og menn geta ekki bara lagt áherslu alltaf á nýtingarflokkinn, menn verða líka að tryggja fjármagn til þess að hefja friðlýsingarferli á því sem hefur farið í verndarflokkinn eins og hefur verið bent á hér. Ef við ætlum fyrir alvöru að skapa frið um þetta þá verður það að gerast. Það eru mikil vonbrigði hversu afhuga þessi ríkisstjórn hefur verið því að gera einmitt það. En það er líka vegna þess að umhverfismálin hafa verið hliðarsett hjá ríkisstjórninni í skúffu í öðru ráðuneyti þar til um síðustu áramót. Ég vona að nýr ráðherra, sem hefur þó verið hér síðan um áramótin, geri skurk í þessu og komi inn við gerð fjárlaganna í haust fjármunum til að hefja vinnu við friðlýsingu á þeim svæðum sem eru í verndarflokki. Öðruvísi skapast þessi sátt ekki. Að lokum vil ég segja þetta: Gefum þessu verkfæri séns, hættum að horfa á fortíðina [[Forseti hringir.]]og takast á um það með hvaða hætti við lögðum af stað í þennan leiðangur. Það voru örugglega [[Forseti hringir.]]einhver mistök gerð. Horfum fram á veg. Fylgjum [[Forseti hringir.]]lögunum og reynum að vera heil í því að skapa sátt um þetta.
Herra forseti. Ég skil það svo að það hafi verið staðfest hér að nú sé horfin úr heimi breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar um að bæta inn í upphaflega tillögu virkjunarkostum og er það vel. Það er í raun gríðarlegur sigur í umhverfisverndarbaráttunni og kannski á þetta eftir að þykja merkilegra mál og merkilegri vetur en menn átta sig á í fljótu bragði. Sú orrusta hefur í raun staðið allt frá því að málið kom inn og því var óvart og óvænt vísað í atvinnuveganefnd í staðinn fyrir umhverfisnefnd. Það er sigur fyrir umhverfisverndarbaráttuna, fyrir fagleg vinnubrögð, fyrir vandaða stjórnsýslu, fyrir lög og fyrir virðingu Alþingis fyrir sjálfu sér og störfum sínum að þessi áform meiri hluta atvinnuveganefndar undir forustu hv. þm. Jóns Gunnarssonar hafi verið brotin á bak aftur. Málsmeðferðin öll verður okkur vonandi lexía. Vonandi fær rammaáætlun héðan í frá eða í bili að minnsta kosti að vera í friði og verkefnisstjórn fái nú næði til þess að vinna vönduð störf og skila síðan í fyllingu tímans heildstæðum og nýjum tillögum að flokkun virkjunarkosta í verndarflokk, nýtingarflokk og þá eftir atvikum áframhaldandi biðflokk. Ég hef verið að glugga mér til upprifjunar bókina Draumalandið og uppgötvaði að það var alveg ágætt að hafa hana á borðinu og líta í hana af og til, m.a. þegar umræður brustu á um þessi mál. Það er þörf upprifjun. Ef hún kennir okkur eitthvað eða ef við viljum einhverja lærdóma draga af því sem þessi snjalla bók dregur fram þá er það þörfin fyrir að menn staldri stundum við og spyrji sig spurninga og ani ekki áfram í blindni á grundvelli einhverrar gamallar og jafnvel fullkomlega órökstuddrar hugmyndafræði um að eitthvað tiltekið sé sjálfgefið, eins og að virkja alltaf meira og láta eftir öllum hagsmunum þeirra sem vilja ásælast orkuna af svo mörgum ástæðum. Landið okkar á það skilið að við stöldrum við þegar það á í hlut. Við þurfum að gæta að öðrum hagsmunum sem sumpart blasa núna öðruvísi við en þeir gerðu kannski fyrir áratugum. Óháð því öllu þá berum við ríkar skyldur í þessum efnum. Við Íslendingar erum hvorki svo aum né fátæk að neitt geti réttlætt það nú um stundir að við göngum með óhóflegum hætti á náttúrugæðin í landinu. Það er einmitt svo þarft að rifja upp Draumalandið því að það dregur meðal annars upp eina mjög skemmtilega samlíkingu við virkjana- og stóriðjuæði undangenginna áratuga, þ.e. samlíkinguna við beiðni Bandaríkjamanna 1945 um að fá mestallt landið lánað undir herstöðvar. Þá var Ísland ekkert sérstaklega ríkt þó að við ættum örlítinn uppsafnaðan gjaldeyrisforða eftir stríðið, en lífskjörin voru önnur og landið langt frá því jafn þróað og það er í dag. Reyndar fóru þá í hönd erfiðir áratugir. Engu að síður sögðu menn nei við óskum Bandaríkjamanna um að fá hér land undir voldugar herstöðvar til 99 ára eins og Ólafur Thors, þáverandi forsætisráðherra, lýsti beiðninni sem kom fram 1945 og forsætisráðherra upplýsti um ári síðar og fjallaði meðal annars um í þjóðhátíðarræðu sinni það ár. Í beinni tilvitnun segir, með leyfi forseta: „Í fyrra báðu Bandaríkin okkur um Hvalfjörð, Skerjafjörð og Keflavík. Þau fóru fram á langan leigumála, kannski 100 ár, vegna þess að þau ætluðu að leggja í mikinn kostnað. Þarna áttu að verða voldugar herstöðvar.“ Með öðrum orðum, veifuðu þeir framan í Íslendinga þeirri gulrót að þarna mundi skapast gríðarlegur fjöldi starfa og gjaldeyristekna og umsvif sem gætu haft verulega þýðingu fyrir hagþróun í landinu, en menn sögðu samt nei af því á þeim tíma voru menn enn trúir markmiðum lýðveldisstofnunarinnar um að Ísland skyldi vera ævarandi hlutlaust land og hafa engan gunnfána, allt frá því að því var lýst yfir í sambandslögunum. Ég er í afstöðu til tillögunnar sem þá stendur ein eftir til afgreiðslu, um að færa Hvammsvirkjun í nýtingarflokk, sama sinnis og fram kemur í framhaldsnefndaráliti 2. minni hluta. Ég er andvígur því að ákveða endanlega flokkun Hvammsvirkjunar og til viðbótar þeim rökum sem þar eru færð fram þá er ég persónulega þannig staddur að ég get ekki hugsað mér það að fara fram með þá virkjun. Ég tel að það eigi ekki að ráðast í neina af virkjununum í neðri hluta Þjórsár, það sé nóg komið og að lífríkið þar og náttúran og umhverfið eigi að njóta vafans.
Forseti. Við erum komin hér að leiðarlokum í afar langri umræðu sem staðið hefur yfir í mjög langan tíma. Mér telst til að hér sé í raun og veru um að ræða mál sem rætt var á tíu eða ellefu þingdögum í síðari umr. þingsályktunartillögunnar. Þeir dagar fóru að mestu leyti í umræður um tillöguna og þess á milli í umræður um fundarstjórn forseta. Af hverju var það, virðulegi forseti? Það var vegna þess að stjórnarandstaðan sameinuð vildi benda forseta á að málið ætti ekkert erindi á Alþingi, þ.e. að málið með breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar ætti ekki erindi í umræðuna. Það varð enda niðurstaðan. Það er sú niðurstaða sem liggur fyrir núna þegar hv. þm. Jón Gunnarsson hefur úr ræðustól Alþingis dregið breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar til baka eins og hún leggur sig. Það eru viðbrögð Alþingis, það eru viðbrögð stjórnarmeirihlutans við ítrekuðum sameinuðum athugasemdum minni hluta þingsins um fundarstjórn forseta, með málefnalegum rökum sem vísuðu bæði til þess hversu mikilvægt mál væri hér á ferð, en ekki síður til efasemda um lagaumhverfi og réttarstöðu þeirrar tillögu. Það liggur við að í þessari umræðu sé rétt að færa fram þakkir til hv. þm. Jóns Gunnarssonar og meiri hluta atvinnuveganefndar vegna þess að í umræðunni í vetur urðu tímamót í því að hér á Alþingi varð til skýr, samhent og óbugandi stjórnarandstaða. Það varð til sú stjórnarandstaða sem kláraði samninga um lok þingsins, sameinuð. Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Björt framtíð og Píratar voru nefnilega nákvæmlega sammála upp á dag í þeirri umræðu sem fjallaði um fundarstjórn forseta og valdníðslu þá sem birtist í meirihlutatillögu atvinnuveganefndar við tillögu ráðherra um rammaáætlun. Þarna var það nefnilega svo skýrt vegna þess að það andóf snerist ekki bara um tillöguna, það snerist líka um þær áhyggjur sem við öll í minni hlutanum höfðum og höfum um þau dýpkandi átök sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir varðandi virkjunarmál og náttúruvernd og rammaáætlunarlögunum var ætlað að stilla af. Þarna hefur stjórnarmeirihlutinn farið mikinn í því að viðhalda átökunum í íslensku samfélagi um þessi mál og þarna og nákvæmlega í þessu máli kristallaðist það að átakasækni meiri hlutans snýst ekki bara um náttúruvernd. Hún snýst ekki bara um umhverfismál. Hún snýst ekki bara um rammaáætlun. Hún snýst um hvert málið á fætur öðru sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur tekið hér inn í þingið, farið fram með ófriði, dólgshætti og yfirgangi í nafni meirihlutaræðis, en í hverju málinu á fætur öðru hefur það verið brotið á bak aftur með þessari samstöðu stjórnarandstöðunnar sem varð til við breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar um rammaáætlun. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna segir m.a., og ég þreytist seint á því að lesa það upp, virðulegi forseti: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Virðulegi forseti. Þessi markmið eru í ljósi þessarar tveggja ára sögu fullkomlega hlægileg. Hvar hefur ríkisstjórninni tekist að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn sundurlyndi og tortryggni? Í hverju málinu á fætur öðru hefur ríkisstjórnin valdið ófriði hér innan húss og úti í samfélaginu í hverju málinu á fætur öðru, á vinnumarkaði, gagnvart þjóðinni og gagnvart hverjum hagsmunaaðilanum á fætur öðrum. Og einmitt [[Forseti hringir.]]þess vegna er fagnaðarefni að við erum nú komin á síðari hluta kjörtímabilsins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Við erum að nálgast lokametrana í umræðu um þetta mál sem hefur verið með afar sérkennilegum hætti. Það hófst með því að þáverandi hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir tillögu um einn virkjunarkost, Hvammsvirkjun, sem við ræðum hér. Hann rökstuddi það með ítarlegri greinargerð af hverju eingöngu einn kostur væri lagður til þó að hæstv. ráðherra hefði beðið verkefnisstjórn um að skoða fleiri kosti. Eftir þá einkennilegu ráðstöfun meiri hluta Alþingis að ákveðið var að vísa málinu til hv. atvinnuveganefndar þó að áður hefði málið verið til umfjöllunar hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd og málaflokkurinn væri á forræði hæstv. umhverfisráðherra, tók við sérkennilegt ferli þar sem meiri hluti nefndarinnar skilaði að lokum breytingartillögu sem með sanni má kalla glænýtt mál sem gekk þvert á rökstuðning hæstv. ráðherra fyrir því af hverju eingöngu einn virkjunarkostur var lagður til í upphafi. Sú aðferðafræði varð auðvitað uppspretta allra þeirra fjöldamörgu ræðna sem hér voru haldnar og snerust fyrst og fremst um vinnubrögð, snerust um það að ferlinu hefði ekki verið fylgt með þeim hætti sem ætlunin var samkvæmt nýsamþykktum lögum um rammaáætlun frá árinu 2011. Ég fagna því eins og aðrir þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað að hv. þm. Jón Gunnarsson kom hér upp og dró breytingartillöguna til baka. Hefði það betur verið gert fyrr. En þá liggur fyrir að við ræðum hér einn virkjunarkost. Ég finn mig knúna til að nefna þrennt í umræðu um hann. Það er í fyrsta lagi að hugmyndafræðinni sem beita átti við þá flokkun sem rammaáætlun byggir á var ætlað að komast út úr því að hér væri verið að taka ákvarðanir um virkjanir vegna eftirspurnar einstakra fyrirtækja. Því miður kom það í ljós í máli hv. þingmanns, formanns atvinnuveganefndar, hér áðan þar sem hann grét það mjög að orkufyrirtækin gætu ekki gefið þeim fyrirtækjum jákvæð svör sem óskuðu eftir því að fara hér í framkvæmdir, að þessi hugmyndafræði virðist enn ekki hafa skilað sér til einhverra hv. þingmanna, að hugsunin er einmitt að vega og meta ólíka kosti alveg án þess að setja þá í samhengi við eftirspurn einstakra fyrirtækja. Við ætluðum að fara út úr því ferli, virðulegi forseti. Þó að það hafi nú verið viðurkennt með því að draga tillöguna til baka að þessi tillaga hafi verið frumhlaup get ég ekki lagt nægjanlega áherslu á að við verðum að reyna að halda okkur við hana. Hins vegar hefði ég talið æskilegra að við værum hér að fjalla um fleiri kosti í einu, þ.e. að við hefðum beðið eftir umfjöllun verkefnisstjórnar um fleiri verkefni þannig að unnt væri að setja þessa kosti hvern í samhengi við annan, því að aðferðafræðin byggist auðvitað ekki á því að meta staka virkjunarkosti. En það var eigi að síður niðurstaða verkefnisstjórnar. Ég dreg það hins vegar mjög í efa að hér sé endilega besta leiðin farin, þ.e. að meta bara einn stakan virkjunarkost. Fremur hefði ég kosið að horfa á málið í heild sinni eftir þann tíma sem það mun taka verkefnisstjórn að ljúka umfjöllun sinni og líka í samhengi við verndarflokkinn. Það er líka það sem mér finnst ógna þessu ferli öllu saman, þ.e. sú hugmyndafræði að rífa í sundur vernd og nýtingu, að það sé hv. umhverfisnefndar að fjalla um verndarflokk en hv. atvinnuveganefndar að fjalla um nýtingarflokk. Og um leið hafa menn hér í meiri hlutanum lagt ofurkapp á nýtingarflokkinn þegar það hefur verið staðfest í ítrekuðum fyrirspurnum mínum til hæstv. umhverfisráðherra og svörum sem sýna að ekkert er að gerast í verndarflokki rammaáætlunar, ekki neitt. Á þeim tveimur árum sem liðin eru af þessu kjörtímabili hefur bókstaflega ekkert gerst í verndarflokki rammaáætlunar. Jafnvel þótt það hafi verið samþykkt hér á vormánuðum 2013 að ákveðnum kostum yrði skipað í verndarflokk og það sé lagaleg skylda hæstv. ráðherra að sinna því þá hefur ekkert gerst. Við erum með þingskjöl því til sönnunar. Frú forseti. Um leið og ég fagna því að breytingartillagan hafi verið dregin til baka finnst mér enn margt benda til þess að við þyrftum að ræða betur grundvöllinn sem þessi tillaga byggir á. Ég hef áður kynnt þau sjónarmið sem ég og [[Forseti hringir.]]mín hreyfing stöndum fyrir í atvinnuuppbyggingu og umhverfisvernd. Þau þurfa ekki að koma neinum á óvart. Það eru spurningar [[Forseti hringir.]]sem við þurfum að svara síðar þó að það verði ekki gert hér í kvöld á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum. Markmið frumvarpsins er að fella brott lagaákvæði sem er á skjön við ríkjandi viðhorf til mannréttinda hér á landi. Með frumvarpinu er lagt til að 125. gr. almennra hegningarlaga um guðlast falli brott en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 3 mánuðum. Mál skal ekki höfða, nema að fyrirlagi saksóknara.“ Með frumvarpinu er að auki verið að bregðast við gagnrýni alþjóðastofnana á þau ákvæði íslenskrar löggjafar sem þykja ganga gegn tjáningarfrelsi. Þannig lýsti erindreki Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu yfir áhyggjum af takmörkunum á tjáningarfrelsi á Íslandi í nóvember 2013 og sérstaklega því að dæma megi fólk í fangelsi fyrir ólögmæta tjáningu. Gagnrýni erindrekans kom til vegna frumvarps sem varð að lögum á 143. þingi, 109. mál þess þings. Evrópuráðið hefur einnig ályktað að rétt sé að ríki endurskoði refsiákvæði vegna ærumeiðinga, enda sé ekki rétt að hafa ákvæði sem takmarka tjáningarfrelsi í refsilöggjöf. Þá hefur Feneyjanefnd Evrópuráðsins einnig ályktað að rétt sé að afnema löggjöf sem banni guðlast, en rétt sé hins vegar að hafa í refsilöggjöf ákvæði um hatursáróður. Einnig má benda á aðgerðaáætlun mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna frá árinu 2012, á ensku, með leyfi forseta, Rabat plan of action, um bann við hatursorðræðu á grundvelli þjóðernis, kynþátta eða trúarlegs haturs sem hvetur til mismununar, óvildar eða ofbeldis. Meðal þeirra tilmæla sem beint er til ríkja sem tiltekin eru í aðgerðaáætluninni er að þau afnemi lagaákvæði um guðlast. Flestir þeirra sem sendu nefndinni umsögn um frumvarpið taka undir þau sjónarmið sem liggja að baki því og mæla með samþykkt þess. Þannig er í umsögn ríkissaksóknara tekið undir rök flutningsmanna fyrir því að 125. gr. almennra hegningarlaga verði felld brott og lagt til að frumvarpið verði samþykkt. Í umsögn Biskupsstofu er vísað til ályktunar kirkjuþings um stuðning við fram komið frumvarp og vísað til þess að lagaákvæði sem setja tjáningarfrelsinu skorður með þeim hætti sem umrætt ákvæði 125. gr. almennra hegningarlaga gerir standist ekki nútímaviðhorf til mannréttinda. Tekið er í sama streng í umsögnum Prestafélags Íslands, Félags íslenskra bókaútgefenda, PEN á Íslandi, IMMI – alþjóðlegrar stofnunar um upplýsinga- og tjáningarfrelsi, Siðmenntar og Vantrúar. Í nokkrum umsögnum er vikið sérstaklega að ákvæði 233. gr. a um hatursáróður. Í umsögn Prestafélagsins og Digranessóknar er þannig lögð áhersla á að ekki verði hróflað við því ákvæði, enda nái það fyllilega yfir þá þætti sem rétt sé að áfram verði refsiverðir. Nokkrir umsagnaraðilar eru andvígir samþykkt frumvarpsins. Í umsögn Berunessóknar kemur fram sú afstaða að ákvæði 125. gr. feli í sér aðhald sem þurfi að vera til staðar og í umsögnum kaþólsku kirkjunnar á Íslandi og hvítasunnukirkjunnar Fíladelfíu er vísað til trúfrelsisákvæða stjórnarskrár og áhyggjum lýst af því að með samþykkt frumvarpsins verði opnað á að smána megi safnaðarmeðlimi trúfélaga þeim til háðs og minnkunar. Með vísan til síðastnefndu umsagnanna leggur nefndin áherslu á að það er ekki markmið frumvarpsins að afnema ákvæði um hatursorðræðu eða hatursáróður. Ákvæði 233. gr. a mun áfram standa óhaggað þótt frumvarpið verði samþykkt, en það er svohljóðandi: „Hver sem opinberlega hæðist að, rógber, smánar eða ógnar manni eða hópi manna með ummælum eða annars konar tjáningu, svo sem með myndum eða táknum, vegna þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða, kynhneigðar eða kynvitundar, eða breiðir slíkt út, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 2 árum.“ Grundvallarmunur er á þessu ákvæði og 125. gr. laganna sem frumvarpið lýtur að og varðar guðlast. Telur nefndin að 233. gr. a almennra hegningarlaga nái fyllilega yfir hatursorðræðu og hatursáróður. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, sem hér stendur, Elsa Lára Arnardóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Páll Valur Björnsson, Guðbjartur Hannesson og Hanna Birna Kristjánsdóttir. Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Ég læt hér staðar numið. Að lokum legg ég til fyrir sjálfan mig að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Frú forseti. Ég kveð mér örstutt hljóðs til að fagna þessu frumvarpi og því að það lítur út fyrir að það nái fram að ganga. Þetta ákvæði er til óþurftar. Eina reynslan af því er að menn hafa verið dæmdir fyrir tjáningu skoðana sem ekki eru meiðandi. Frambjóðandi Vinstri grænna fyrir síðustu alþingiskosningar, sem skipaði heiðurssæti á lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, Úlfar Þormóðsson, er mér vitanlega eini núlifandi Íslendingurinn sem hefur þurft að þola þá ósvinnu að vera kærður og sakfelldur samkvæmt þessum lögum fyrir það eitt að gefa út spéblað. Það var á því herrans ári 1983 þegar við hv. flutningsmaður vorum þriggja og fjögurra ára og við hefðum, ef blaðið hefði ekki verið gert upptækt, jafnvel getað flett í því og lesið okkur til skemmtunar. En þökk sé ákvæðinu, sem nú fer að heyra sögunni til, hefur þetta blað verið ritskoðað svo ærlega að það er hvergi hægt að nálgast. Hugsanafrelsi Úlfars Þormóðssonar voru settar skorður með þessum lögum, málfrelsi hans. Ég vona að slíkar skorður verði aldrei aftur settar. Þökk sé frumvarpinu.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá velferðarnefnd um tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til að efla fjarheilbrigðisþjónustu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund fjölda umsagnaraðila. Þessi þingsályktunartillaga felur í sér að sett verði fram tímasett aðgerðaáætlun til eflingar fjarheilbrigðisþjónustu. Fjarheilbrigðisþjónusta er ýmiss konar heilbrigðisþjónusta sem veitt er með tilstilli fjarskiptatækni. Umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar voru almennt jákvæðir um efni tillögunnar. Fram kom að meiri notkun fjarskiptatækni í heilbrigðisþjónustu fæli í sér mikla möguleika til að auka skilvirkni og öryggi og bæta gæði þjónustunnar, m.a. með því að greiða fyrir aðgengi að sérfræðiþekkingu fagfólks í ýmsum heilbrigðisstéttum. Ætti það sérstaklega við í dreifðari byggðum en möguleikarnir í þéttbýli væru líka miklir. Fram kom að fjarheilbrigðisþjónusta væri viðbót og þróun á vinnulagi en væri ekki ætlað að draga úr hefðbundinni heilbrigðisþjónustu í dreifðari byggðum. Því var hreyft fyrir nefndinni að rétt væri að móta almenna stefnu í málaflokknum og forgangsraða verkefnum og markmiðum áður en ráðist væri í gerð tímasettrar aðgerðaáætlunar. Þá kom fram að gagnlegt gæti verið að láta reyna á einstaka liði aðgerðaáætlunar í tilraunaverkefnum á afmörkuðum svæðum áður en ráðist væri í innleiðingu þeirra á landsvísu. Nefndin féllst á þessi sjónarmið. Fyrir nefndinni kom fram að æskilegt væri að starfshópur með fulltrúum frá embætti landlæknis, Landspítala, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og Heilsugæslustöðinni Kirkjubæjarklaustri kæmi að vinnu við mótun stefnu og aðgerðaáætlunar. Í ljósi sérstakrar þýðingar fjarheilbrigðisþjónustu fyrir dreifðari byggðir telur nefndin einnig æskilegt að annar fulltrúi af landsbyggðinni skipi slíkan starfshóp. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa starfshóp sem móti stefnu og aðgerðaáætlun til eflingar fjarheilbrigðisþjónustu svo bjóða megi landsmönnum, hvar sem þeir eru í sveit settir, fjölbreytta, skilvirka og örugga heilbrigðisþjónustu. Heilsugæslustöðin Kirkjubæjarklaustri, Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins, landlæknir og Landspítali tilnefni einn fulltrúa hver í hópinn en einn fulltrúa skipi heilbrigðisráðherra án tilnefningar. Starfshópurinn ljúki störfum fyrir 1. mars 2016. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Hv. þingmenn Brynjar Níelsson og Guðbjartur Hannesson voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Ásmundur Friðriksson, Elsa Lára Arnardóttir, Páll Jóhann Pálsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir auk flutningsmanns þessarar tillögu, hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur, sem er fjarverandi, en ég mæli fyrir þessu nefndaráliti fyrir hennar hönd.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar í máli þessu er varðar breytingar á almennum hegningarlögum. Með þessu frumvarpi er lagt til að lögfest verði sérstakt refsiákvæði sem taki til heimilisofbeldis vegna alvarleika þeirra brota. Markmiðið með þeirri tillögu væri að draga úr tíðni heimilisofbeldis og verja þolendur samhliða því að taka á vanda gerenda. Í öðru lagi er lagt til að lögreglu verði fengin heimild til að ákæra fyrir brot gegn nálgunarbanni en í núverandi löggjöf sæta slík brot aðeins ákæru að kröfu þess sem misgert var við. Við fjölluðum um þessi tvö atriði í nefndinni og varðandi sérstaka refsiákvæðið þá leggjum við til að það ákvæði bíði. Fyrir nefndinni komu ábendingar um að textinn í ákvæðinu væri of almennur og það vantaði tilgreiningu á brotaákvæðum 233. gr. almennra hegningarlaga um hótanir sem reynir gjarnan á í heimilisofbeldismálum. Einnig var nefnt að í 194. gr. almennra hegningarlaga um nauðgun væri refsiramminn allt að 16 ár en í frumvarpinu er eingöngu lagt til að þyngri mörkin verði sex ár. Það komu fram ábendingar um að það þyrfti að skilgreina hverjir gætu talist nákomnir brotaþola. Í nefndinni tökum við undir þessi sjónarmið og bendum á að innanríkisráðherra hefur meðal annars, að beiðni nefndarinnar og vegna umfjöllunar nefndarinnar um heimilisofbeldismál sl. tvö ár, falið refsiréttarnefnd að undirbúa breytingar á almennum hegningarlögum þannig að til komi sérstakt ákvæði um heimilisofbeldi svo að heimilisofbeldi verði skilgreint sem sérstakt brot líkt og gert er í Noregi. Við vorum mjög ánægð að heyra það núna á vordögum að vinna refsiréttarnefndarinnar er á lokametrunum þannig að við megum búast við því að frumvarp þessa efnis verði lagt fram á haustþingi. Vegna þess að við teljum að þetta verði að bíða þá leggjum við nú til í breytingartillögu að 1. gr. frumvarpsins falli brott. Varðandi nálgunarbannið, sem fjallað er um í 2. gr., er alveg ljóst að þegar var verið að setja lögin þá virðist sem farist hafi fyrir að leggja til breytingar á ákvæði í 242. gr. Ákvæðið nær því ekki þeim markmiðum sem stefnt var að. Dómar hafa fallið þar sem nálgunarbann hefur verið fellt úr gildi á þeim grundvelli að þolandi féll frá kröfu um nálgunarbann og einnig þar sem kröfu lögreglu um nálgunarbann var hafnað. Í 2. gr. er fjallað um að sá sem brýtur gegn nálgunarbanni geti sætt ákæru af hálfu lögreglu en ekki aðeins af hálfu þess sem misgert var við. Það er breytingin sem hér er verið að fjalla um. Það á því að vera mat lögreglu hverju sinni hvort ákæra beri fyrir brot gegn nálgunarbanni. Nú er það þannig að einungis þolendur geta kært brot gegn nálgunarbanni. Niðurstaða okkar í nefndinni varð því sú að leggja til að 2. gr. yrði lögfest, enda teljum við mjög mikilvægt að berjast gegn heimilisofbeldi og viðurkenna alvarleika þeirra brota sem um ræðir í slíkum tilfellum. Það kom fram í nefndinni að ástæður þess að ofbeldi er ekki kært er ekki endilega meðvirkni heldur fremur að þolendum er ókleift að kæra vegna hræðslu um frekara ofbeldi. Við teljum að verði ákvæðið samþykkt þá verði unnt að framfylgja úrræðum laganna þó að brotaþoli hafi ekki gert kröfu um ákæru og þannig sé verið að létta þrýstingi af þolendum og þar með verði unnt að tryggja vernd þolenda og þar með réttaröryggi þeirra. Frú forseti. Við leggjum til að þetta mál verði samþykkt í þinginu með þeim breytingum sem hér hafa verið raktar. Undir þetta skrifa sú sem hér stendur og hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Hanna Birna Kristjánsdóttir.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012 (veiðigjald 2015–2018). Þetta er nefndarálit frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin fékk fjölda gesta á sinn fund út af þessu máli frá hagsmunaaðilum, fyrirtækjum, Samtökum í sjávarútvegi og fiskvinnslu auk verkalýðsforustu einstakra fyrirtækja og sveitarfélaga. Einnig komu Samtök fjármálafyrirtækja og Samtök sjávarútvegssveitarfélaga. Í fyrri hluta nefndarálitsins eru rakin lög um veiðigjöld og frumvarpið eins og það liggur fyrir. Tel ég ekki ástæðu til að endurtaka það en kem inn í nefndarálitið þar sem segir að meiri hlutinn taki undir það sem fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að mikilvægt sé að gjaldheimta í sjávarútvegi byggist ekki eingöngu á afkomu þeirra fyrirtækja sem best gengur, því að það getur vegið að fjölbreytileika greinarinnar. Áréttar meiri hlutinn ummæli í nefndaráliti meiri hluta á síðasta löggjafarþingi: „Meiri hlutinn telur mikilvægt að álagning veiðigjalda og innheimta þeirra verði ekki til þess að skapa óstöðugleika og óvissu í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Umræða um auðlindagjald og sanngjarnan hlut þjóðarinnar í afrakstri sjávarútvegsins er áralöng. Hugmyndafræðin um álagningu veiðigjalda á svokallaðan umframarð af rekstri sjávarútvegsfyrirtækja hefur verið deilumál og skapað átök um þá mikilvægu atvinnugrein sem sjávarútvegur er. Meiri hlutinn telur að hugmyndafræðilegur ágreiningur megi ekki leiða til þess að skapa óvissu í sjávarútvegi og því telur meiri hlutinn nauðsynlegt að ná frekari sátt um framtíðarfyrirkomulag þeirrar gjaldtöku sem hér um ræðir. Mikilvægt er að hafa í huga að há álagning gjalda af þessu tagi vinnur gegn því markmiði laga um stjórn fiskveiða að standa vörð um fjölbreytta útgerð og öflug byggðarlög.“ Samkvæmt nýjustu upplýsingum frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu má gera ráð fyrir að álögð veiðigjöld fiskveiði árið 2014/2015 geti numið um 8,5 milljörðum kr. Samkvæmt frumvarpi þessu er áætlað að álögð veiðigjöld á fiskveiðiárinu 2015/2016 geti numið allt að 10,9 milljörðum kr. Hækkun veiðigjalda milli ára er um 28% og leggst þungi hækkunar á botnfiskstegundir. Fram hefur komið að svo mikil hækkun, og þá sérstaklega hækkun veiðigjalds botnfiskstegunda, sé mikið áhyggjuefni. Má til dæmis nefna að yrði frumvarpið óbreytt að lögum mundi veiðigjald á þorsk hækka um 53,25% og ýsu um 47,84%. Búast má við því að verði frumvarpið óbreytt að lögum verði enn frekari samþjöppun veiðiheimilda en þegar er orðin og líklegt væri að þungi gjaldsins væri of mikill á minni útgerðir sem fyrst og fremst veiddu botnfisk. Með hliðsjón af framangreindu telur meiri hlutinn rétt að fara gaumgæfilega yfir alla þætti málsins. Meiri hlutinn telur rétt að þegar veiðigjaldsnefnd hefur lokið útreikningum á veiðigjaldi skv. d-lið 5. gr. frumvarpsins þá kynni hún atvinnuveganefnd þá útreikninga svo fljótt sem auðið er. Ætlunin er að hafa tækifæri til að skoða hvort verulegar breytingar hafi orðið á afkomu tiltekinna tegunda. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem fyrst og fremst miða að raunhæfri lækkun heildarveiðigjaldsins miðað við frumvarpið og að létt verði að nokkru á botnfisksútgerðum. Breytingunum má skipta í fimm hluta: 1. Lagt er til að í reiknigrunni veiðigjalda á botnfisk sé gert ráð fyrir 5% álagi í stað 20% af eftirfarandi: Öllum hreinum hagnaði (EBT) í söltun og herslu, og fyrir ferskfiskvinnslu og 78% af hreinum hagnaði (EBT) í frystingu (landfrystingu). Jafnframt er lagt til að í reiknigrunni veiðigjalda á uppsjávarfisk sé gert ráð fyrir 25% álagi í stað 20% af eftirfarandi: 22% hreins hagnaðar (EBT) í frystingu og öllum hreinum hagnaði (EBT) af mjöl- og lýsisvinnslu. Þessi breyting breytir hlutföllum milli botnfisks og uppsjávarfisks þannig að botnfiskur greiði lægra gjald að tiltölu. 2. Við ákvörðun veiðigjalda verði miðað við 33% af heildarreiknigrunni botnfisks og uppsjávarfisks í stað 35% af reiknigrunni þessara tegunda. Þessi breyting hefur í för með sér nokkra lækkun heildarveiðigjalda. 3. Lagt er til að 10 kr./kg viðbótargjald á makríl falli brott, bæði þar sem líkur eru á að frumvarp um stjórn veiða á Norðaustur-Atlantshafsmakríl taki nokkrum breytingum í meðferð þingsins þar sem gert er ráð fyrir að svonefnd sex ára regla falli brott og auk þess virðist óvissa á makrílmörkuðum og við veiðar hans nú ekki geta réttlætt viðbótarskattheimtu af þessu tagi. 4. Í því skyni að koma til móts við smærri útgerðir sem bera meiri þunga veiðigjalda en áður er lögð til veruleg breyting á svokölluðu frítekjumarki. Lagt er til að hver gjaldskyldur aðili eigi rétt á því að fá 20% afslátt af fyrstu 4,5 millj. kr. álagðs veiðigjalds og 15% afslátt af næstu 4,5 millj. kr. álagningarinnar. Þeir aðilar sem njóta réttar til lækkunar veiðigjalds skv. 7. mgr. d-liðar 5. gr. frumvarpsins, eiga ekki rétt á þessum afslætti, fyrr en sá réttur er uppurinn, og reiknast afsláttur af því veiðigjaldi sem lagt er á eftir þann tíma. Samkvæmt þessari tillögu getur hámarksafsláttur numið 1.575 þús. kr. og er meginmarkmið hans fyrst og fremst að rétta stöðu smárra og millistórra útgerða sem stunda botnfisksveiðar. 5. Loks er í aðlögunarskyni lagt til að staðgreiðslu veiðigjalda verði seinkað um tvo mánuði í byrjun þannig að þrátt fyrir ákvæði 6. gr. frumvarpsins skuli fyrsta greiðslutímabil veiðigjalds vegna fiskveiðiársins 2015/2016 vera frá 1. september 2015 til 31. desember 2015 og fyrsti gjalddagi 1. febrúar 2016. Er þetta fyrst og fremst lagt til svo að Fiskistofa og tollstjóri hafi rýmri tíma til undirbúnings staðgreiðslunnar. Undir þetta álit skrifa hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Fjóla Hrund Björnsdóttir, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem þar greinir um.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012 (veiðigjald 2015–2018). Minni hlutinn gagnrýnir harðlega hversu seint frumvarpið var lagt fyrir þingið en því var útbýtt á síðasta degi framlagningar þingmála, samkvæmt 3. mgr. 37. gr. þingskapalaga, þ.e. 1. apríl sl. Mælt var fyrir málinu 16. apríl, atvinnuveganefnd sendi það til umsagnar 24. apríl og veitti frest til þess að skila umsögn til 30. apríl. Fulltrúar ráðuneytisins komu á fund nefndarinnar 21. apríl og kynntu frumvarpið. Í kjölfarið voru nokkrir fundir haldnir í nefndinni þar sem umsagnaraðilar og gestir komu til að ræða málið. Síðan liðu um það bil fjórar vikur þar til málið var næst rætt. Fulltrúar ráðuneytisins komu fyrir nefndina 16. júní og kynntu veigamiklar breytingar á frumvarpinu sem lúta að því að lækka veiðigjöld frá því sem lagt er til í frumvarpinu. Þær voru sendar til umsagnar og ræddar með gestum 18. júní. Málið var svo á dagskrá 23. júní og lagði formaður til á fundi nefndarinnar 24. júní að það yrði afgreitt frá nefndinni. Minni hlutinn áréttar andstöðu sína við það hversu seint frumvarpið kom fram og hversu langur tími leið án þess að málið væri tekið fyrir í nefndinni. Hér er um stórt, veigamikið og flókið mál að ræða sem þarfnast lengri umræðu og ítarlegri gagna. Minni hlutinn beinir því til ráðherra að leggja lagafrumvörp af þessu tagi fyrr fyrir þingið en raun ber vitni. Veiðigjöld voru fyrst lögð á árið 2004 og hafa álögð gjöld og þróun þeirra verið eins og fram kemur í eftirfarandi töflu sem ég ætla ekki að fara nákvæmlega ofan í hér en vísa til. Eins og sjá má hafa veiðigjöld hækkað á síðustu árum. Allir stjórnmálaflokkar hafa ályktað á landsfundum sínum að sanngjarnt sé að leggja á hóflegt veiðileyfagjald sem endurgjald til þjóðarinnar fyrir afnot atvinnugreinarinnar af auðlindinni. Deilan snýst því um hvað sé hóflegt og sanngjarnt gjald, svo og aðferðafræði við álagningu þess. Þetta verður viðfangsefni Alþingis næstu árin og er mikilvægt að ná sem mestri sátt um bæði aðferðafræði við álagningu svo og upphæð gjaldsins. Í frumvarpinu er mælt fyrir um álagningu veiðileyfagjalda miðað við þá aðferðafræði sem samþykkt var af núverandi stjórnarmeirihluta á síðasta löggjafarþingi. Á einum af fyrstu fundum nefndarinnar komu fram upplýsingar um hækkun gjaldanna fyrir næsta ár miðað við framangreinda aðferðafræði. Frá því að núverandi stjórnarmeirihluti tók við völdum er enn verið að handstýra álagningu veiðigjalda. Sú aðferðafræði að byggja á afkomustuðlum fisktegunda endurspeglar ekki afkomuna enda liggja upplýsingar, t.d. um rekstur fyrirtækja, ekki fyrir. Í frumvarpinu er horfið frá því að reyna að ná utan um auðlindarentuna og er aðferðafræði ráðherra sú að skattleggja greinina handvirkt eftir því hversu mikið á að ná út úr henni hverju sinni. Gjaldstofn veiðileyfagjalds fyrir næsta fiskveiðiár byggist á tölum frá Hagstofu Íslands fyrir árið 2013. Þær tölur má meðal annars sjá í töflu sem fylgir frumvarpinu, svo og breytingar milli ára. Síðan er vísað til tveggja taflna varðandi rekstraryfirlit fiskveiða 2009–2013 og rekstraryfirlit fiskvinnslu 2009–2013. Eins og fram kemur í töflu þessari má sjá að afkoma veiða og vinnslu batnaði að meðaltali milli þessara ára um 26% í fiskveiðum og að meðaltali um 34% í fiskvinnslu. Eins og áður er getið um eru þessar afkomutölur ársins 2013 að meginhluta álagningarstofn veiðigjalda fyrir fiskveiðiárið 2015/2016. Fram hefur komið að stærstu fyrirtækin í botnfisks- og uppsjávarveiðum geti hæglega borið hærri veiðigjöld enda er afkoma þeirra góð. Hins vegar er brýnt að mæta minni og meðalstórum fyrirtækjum. Minni hlutinn leggur því til breytingartillögu, sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali, þar sem mælt er fyrir um aukna afslætti sem fyrst og fremst skuli gagnast minni og meðalstórum fyrirtækjum. Heildarafslættir af veiðigjaldi samkvæmt tillögu minni hlutans nema um 500 millj. kr. versus 300 millj. kr. sem meiri hlutinn leggur til að veiðigjöld verði lækkuð fyrir meðalstór og minni útgerðir. Heildarálagning veiðileyfagjalds þetta fiskveiðiár, þ.e. 2014/2015, er talin verða 9,45 milljarðar kr. eða 20,3% af hreinum hagnaði (EBT) veiða og vinnslu árið 2012 samkvæmt töflunni hér að framan. Að teknu tilliti til tímabundinna lækkunaráhrifa vegna ákvæðis til bráðabirgða er áætlað að heildarveiðileyfagjald til ríkissjóðs þetta fiskveiðiár verði 8 milljarðar kr., eða um 17,2% af hreinum hagnaði (EBT) veiða og vinnslu árið 2012 samkvæmt töflunni. Ef notaður er sami hlutfallsútreikningur fyrir komandi fiskveiðiár og reiknað út frá afkomu veiða og vinnslu árið 2013 gæfi það ríkissjóði um 10,4 milljarða kr. í veiðileyfagjald án þess að lögfest væri sérstakt gjald fyrir makríl, um 1,5 milljarðar kr. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 10,8 milljörðum kr. í veiðileyfagjald á komandi fiskveiðiári, þ.e. 2015/2016, miðað við sama aflamagn og var notað í áætlun um veiðileyfagjöld á yfirstandandi fiskveiðiári, auk þess sem reiknað er með tæplega 1,5 milljörðum kr. í tekjur af sérstöku álagi á makríl þannig að heildarálagning veiðigjalds yrði 12,3 milljarðar kr. Frá þessari upphæð dragast áðurnefndir tímabundnir afslættir svo og áætlað frítekjumark, þ.e. um 1,4 milljarðar kr. Heildartekjur ríkissjóðs vegna frumvarpsins voru því áætlaðar 10,9 milljarðar kr. á næsta fiskveiðiári, 2015/2016. Áætluð veiðigjöld fiskveiðiárið 2015/2016, samkvæmt upphaflegri áætlun um magn afla í hverri fisktegund en breyttu gjaldi eins og meiri hlutinn leggur til, hefði orðið 9.543 millj. kr. brúttó, þ.e. án frítekjumarks og án lækkunar vegna skuldaafsláttar. Samkvæmt ákvörðun sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um heildarafla fiskveiðiárið 2015/2016 eru veiðigjöld áætluð 9.604 millj. kr. brúttó. Minni hlutinn styður hvorki fram komnar breytingartillögur meiri hlutans né frumvarpið í heild sinni enda er það að fullu á ábyrgð meiri hlutans sem að auki hefur unnið breytingartillögur sínar til lækkunar án nokkurrar aðkomu minni hlutans eða nefndarinnar í heild. Ákvörðun og aðferðafræði við álagningu veiðileyfagjalds fyrir komandi þrjú fiskveiðiár eru því alfarið á ábyrgð meiri hlutans. Minni hlutinn telur brýnt að þar til endanleg niðurstaða um útreikninga liggur fyrir sé rétt að leggja veiðigjöld aðeins á til eins árs. Minni hlutinn leggur til breytingartillögu í þá veru auk breytingartillögu um afslætti líkt og framar er getið. Gerð er grein fyrir breytingartillögum minni hlutans í sérstöku þingskjali sem ég geri nú grein fyrir en breytingartillaga minni hlutans í atvinnuveganefnd er á þessa leið: „1. 6. mgr. d-liðar 5. gr. orðist svo: Greiðsluskyldir aðilar greiða veiðigjald sem hér segir:“ - Og þá er lýst hvernig afslættirnir myndast. - „a. Greiða skal 5,50 kr. á þorskígildiskíló af afla undir 50 tonnum. b. Af afla frá og með 50 tonnum og allt að 100 tonnum skal veita 50% afslátt. c. Af afla frá og með 100 tonnum og allt að 200 tonnum skal veita 33,33% afslátt. d. Af afla frá og með 200 tonnum og allt að 600 tonnum skal veita 25% afslátt.“ - Í þeim afslætti sem þarna er lýst eru sem sagt 500 milljónir. - „2. 11. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda við álagningu veiðigjalds á fiskveiðiárinu 2015/2016 sem hefst 1. september 2015. Um álagningu og lokainnheimtu veiðigjalda á fiskveiðiárinu 2013/2014 fer þó samkvæmt ákvæðum laganna óbreyttum.“ Undir þetta nefndarálit og þá breytingartillögu sem hér hefur verið kynnt rita hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, sem hér stendur, og hv. þm. Kristján L. Möller.