Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Miðflokksins um að 4. þm. Norðvest., Bergþór Ólason, verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Miðflokksins í kjördæminu, Jón Þór Þorvaldsson. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.
Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 343, um fjármagnstekjuskatt, frá Þorsteini Víglundssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra átti í síðustu viku fund með starfsbróður sínum, herra Sergey Lavrof, utanríkisráðherra Rússlands. Þessi fundur fór fram í Moskvu. Þar var m.a. rætt viðskiptabann Rússa á ákveðnar matvælategundir frá Vesturlöndum, þar með talið nær allar sjávarafurðir frá Íslandi. Rússar settu þetta viðskiptabann á sem svar við viðskiptahindrunum Vesturlanda gegn þeim í kjölfar vígaferla í Úkraínu og innlimunar Krímskaga í Rússland. Sala á sjávarafurðum okkar til Rússlands hrundi algjörlega í kjölfar þessa. Á einni nóttu tókst þáverandi utanríkisráðherra, Gunnari Braga Sveinssyni, og ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem þá var, að rústa farsælum viðskiptasamböndum sem skiluðu okkur alls 34 milljörðum kr. árið 2014. Í fyrra var heildarútflutningur okkar til Rússlands sagður 4 milljarðar og þá aðallega í formi tæknibúnaðar til rússnesks sjávarútvegs því að Rússar hafa notað þetta viðskiptastríð sitt til þess að byggja upp sinn eigin útveg til að verða sjálfum sér nógir um sjávarafurðir í framtíðinni. Flokkur fólksins hefur ávallt verið andsnúinn því að fara í slíkt viðskiptastríð við Rússa enda ljóst að byrðar okkar Íslendinga vegna þessa hafa verið okkur mjög þungbærar og hlutfallslega miklu meiri en annarra vestrænna þjóða. Undirritun utanríkisráðherra Íslands og Rússlands í síðustu viku vekur vonir um að þessu ófremdarástandi fari brátt að linna. Ég kem því hér upp, virðulegi forseti, til að biðja hæstv. utanríkisráðherra um að upplýsa þingið í stuttu máli um það hvernig hann meti stöðuna með tilliti til þessa tilgangslausa viðskiptastríðs nú í lok Moskvufundarins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil hins vegar vegna þessa máls segja að ástæðan fyrir því að við tókum þátt í þessum refsiaðgerðum, sem beinast ekki gegn rússneskum almenningi heldur má segja ákveðnum einstaklingum, er mjög einföld. Hún er sú að við Íslendingar höfum alltaf verið í hópi þeirra þjóða sem leggja áherslu á að alþjóðalög séu haldin. Maður ætti ekki að þurfa að útskýra af hverju við gerum það vegna þess að við eigum allt okkar undir því að alþjóðalög séu haldin. Við erum fámenn þjóð og ef við byggjum við það umhverfi að geta ekki treyst á að lög og sáttmálar í alþjóðaumhverfinu giltu værum við í verulega erfiðum málum. Ef við brytum út af þessari reglu og stæðum ekki með vestrænum þjóðum eða þeim þjóðum sem leggja á þetta áherslu væri það gríðarlega mikil breyting á íslenskri utanríkisstefnu og myndi mjög fljótt skaða hagsmuni okkar. Hins vegar er það rétt, eins og hv. þingmaður nefnir, að viðskiptaþvinganir sem Rússar settu á vestrænar þjóðir komu einstaklega illa við okkur. Í ofanálag hafa líka verið vandræði við að fá leyfi fyrir ýmis matvæli, að komast í gegnum matvælaeftirlitið í Rússlandi. Þetta er nokkuð sem ég ræddi við starfsbróður minn á mjög góðum fundi. Ég hef unnið að því að reyna að leysa úr þessum málum og hef ekkert legið á þeirri skoðun minni að mér finnst gagnaðgerðir Rússa ekki sanngjarnar. Hvað mun koma út úr því á eftir að koma í ljós. Ég mun bara halda áfram að vinna að þessu hagsmunamáli okkar [[Forseti hringir.]]eins og öðrum. Ég get ekki lofað neinu á þessu stigi en málin hafa örugglega ekki versnað við þennan fund sem ég átti með starfsbróður mínum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég skil nákvæmlega hvað hann á við, hann er að tala um það að við séum þjóð meðal þjóða og kærum okkur ekki um að verið sé að ráðast inn í annað ríki, annað land, og taka það landnámi eins og var gert þarna. En staðreyndin er jú að það virkaði eins og hálfgerður tvískinnungur hjá mörgum vestrænum ríkjum sem voru að setja þetta viðskiptabann á Rússa þegar þau voru um leið að nýta sér þjónustu þeirra alveg á fullu, það sem skiptir Rússana mestu máli, að kaupa gas og ég veit ekki hvað og hvað. Manni fannst vera svolítið skotið yfir markið ef það hefði átt að vera eitthvað að marka þær aðgerðir sem beitt var. En það var í raun ekki spurningin heldur frekar þessi, og kannski hefur það komið fram hjá ráðherra, hvort við getum séð fram á að það fari eitthvað aðeins að liðka til og birta til í samskiptum okkar við Rússa hvað varðar viðskipti og hagsmuni okkar þar.
Virðulegi forseti. Þar sem þetta snýr kannski að tvískinnungnum er það ákvörðun Rússa að setja þetta viðskiptabann á og það kemur illa niður á okkur en vestræn ríki halda áfram viðskiptum við Rússa og við höfum gert það líka. Af því að hv. þingmaður spyr hvort eitthvað sé að birta til má segja að það hafi gengið. Við höfum lagt mikla áherslu á að styðja við íslenskan útflutning í utanríkisþjónustunni og munum halda því áfram, m.a. með breytingu á lögum um Íslandsstofu. Það má segja að þarna hafi verið að birta til. Útflutningur okkar til Rússlands hefur verið að aukast og viðskiptin að glæðast og það m.a. á þeim sviðum þar sem okkar helstu sóknarfæri eru, á sviði hátækni. Sömuleiðis hafa íslenskir aðilar fjárfest í Rússlandi, t.d. í skyrverksmiðju, og þó að það sé ekki útflutningur frá Íslandi til Rússlands er ánægjulegt að við séum að selja skyrið okkar sem er gæðafæða. Þarna var stór sendinefnd. Við erum búin að stofna, eins og ég nefndi, Rússnesk-íslenska viðskiptaráðið, fulltrúar 20 fyrirtækja. [[Forseti hringir.]]Það verður spennandi að fylgjast með því bæði í nútíð og framtíð hvernig þeim muni vegna á þessum stóra og mikilvæga markaði.
Herra forseti. Í dag rennur út umsóknarfrestur um starf útvarpsstjóra hjá RÚV sem stundum er kallað RÚV okkar allra en í dag er RÚV ekki RÚV okkar allra vegna þess að við fáum ekki að vita hverjir það eru sem sækjast eftir þessu starfi. Spurningin er: Hvað veldur? Því hefur verið fleygt að með þessu sé RÚV að brjóta upplýsingalög en ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra vilji sitja undir því að undirstofnun hennar brjóti lög. Það er ekki lengra síðan en í síðustu viku sem kom skýrsla frá Ríkisendurskoðun þar sem í ljós kom að Ríkisútvarpið hafði verið að brjóta lög með því að stofna ekki hlutdeildarfélög um samkeppnisrekstur. Spurningin er þá kannski: Á það að verða norm eða eðlilegur framgangsmáti að RÚV brjóti lög? Ætlar ráðherra sem sagt að láta það óátalið? Spurningin snýst líka einfaldlega um þetta: Finnst ráðherra rétt að almenningur fái ekki að vita hverjir sækja um starf hjá fyrirtæki í almannaþágu sem er að auglýsa mjög mikilvægt starf í okkar þjóðfélagi og geti þá hugsanlega mótað sér skoðun á því? Þó að það sé í höndum annarra að ráða getur almenningur kannski mótað sér skoðun á því, ef hann vill, hverjir ættu að ráðast þangað til forystu. Mig fýsir mjög að heyra svör ráðherra við þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög gagnlega spurningu og spurningu sem margir spyrja sig. Formlegur vettvangur málsins er hjá stjórn RÚV. Ég hef hins vegar sem ráðherra fjölmiðla í landinu sent stjórn RÚV bréf þess efnis þar sem ég óska eftir skýringum á því hvernig standi á því að það ríki ekki fullt gagnsæi um listann. Ég tel að það sé mjög eðlilegt, sér í lagi þar sem fólkinu í landinu er mjög hlýtt til RÚV, og mér finnst að það eigi að ríkja fullt gagnsæi er varðar þetta ferli. Hinn 28. nóvember sendi ég stjórn RÚV bréf þess efnis þar sem ég óska eftir skýringum og hef ítrekað óskað eftir þeim og bíð eftir að fá frekari skýringar og það mál er í vinnslu. En ég vil líka taka það fram, virðulegur forseti, að formlegur vettvangur málsins er hjá stjórninni. Við ættum kannski frekar að spyrja okkur að því: Erum við sátt við það hvernig þeim málum er háttað? Ef ekki, er það okkar að breyta lögunum. Ég fagna skýrslu Ríkisendurskoðunar og hversu afdráttarlaus hún er og hef í hyggju að fylgja henni eftir með þeim aðgerðum sem eru viðeigandi.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og fagna því. Það veldur mér reyndar áhyggjum að nú er örugglega búið að gefa einhverjum þeirra sem sóttu um starfið það til kynna að nöfn þeirra verði ekki gefin upp. En nú segir ráðherra að hún vilji, sem ég fagna mjög, gagnsæi í þessum málum og vilji að nöfnin verði birt. Það gæti væntanlega orðið til þess að einhverjir dragi nöfn sín til baka, allt í lagi með það. En ég þakka fyrir þetta og ég heiti á ráðherra að ganga eftir þessu vegna þess að nú í dag er nefnilega fresturinn að renna út. Hvað varðar hins vegar skýrslu Ríkisendurskoðunar fáum við vonandi tækifæri til að ræða hana hér í þingsal og getum þá farið betur ofan í hana. Þar er margt áhugaverðra og athugunarverðra þátta sem hægt er að fara ofan í. En aftur: Ég fagna þessu svari ráðherra og þakka fyrir það og hlakka til að ræða skýrsluna um RÚV við hana í betra tómi.
Virðulegur forseti. Eins og kom fram í svari mínu er formlegur vettvangur málsins hjá stjórn RÚV. Ég tel hins vegar afskaplega mikilvægt að stjórn RÚV geri grein fyrir máli sínu, hvers vegna þau telji að best sé að gera hlutina svona. Ég spyr líka: Er mögulega uppi einhver lagaleg óvissa um málið? Í lögum um RÚV gilda upplýsingalög og mér finnst bara mjög brýnt, og ég er sammála hv. þingmanni, að þessi mál séu á hreinu, sér í lagi varðandi umsækjendur, að fullt gagnsæi ríki um þá. Ég geri ráð fyrir því að stjórn RÚV og stjórnendur RÚV skýri þetta mál núna á allra næstu klukkutímum og ég legg mikla áherslu á það.
Virðulegi forseti. Mig langar að eiga aðeins orðastað við hæstv. menntamálaráðherra um frumvarp hennar um væntanlegan Menntasjóð námsmanna. Ég hef vissar áhyggjur af áformum þar um vaxtamál og við í Samfylkingunni tökum undir kröfur stúdenta um vaxtaþak og ekki bara við, heldur líka BHM, ASÍ og samstarfsnefnd háskólastigsins þar sem sitja hinir grandvöru og orðvöru rektorar á háskólastigi. Við erfiðar efnahagskringumstæður getur hátt vaxtastig haft veruleg áhrif á greiðslubyrðina og við slíkar aðstæður, þegar t.d. atvinnuleysi eykst, ættu stjórnvöld frekar að hvetja fólk til að sækja í frekara nám. Það þarf ekki mikið til að háir vextir éti upp ágóðann sem námsmaður fær af niðurfellingu höfuðstóls. Þá þarf ekki að líta mörg ár aftur í tímann til að sjá að efnahagsástandið í dag endurspeglar ekki efnahagsástand almennt á Íslandi eins og það hefur verið á umliðnum áratugum og kann að verða. Svipað kerfi og hér er áformað kann að virka vel erlendis en á Íslandi búum við við óstöðugan gjaldmiðil. Þess vegna er nauðsynlegt að okkar mati að hafa hámark á vöxtum nema þá að til standi að taka upp nýjan gjaldmiðil, sem ég held að standi ekki til. Í greinargerð kemur fram að ekki hafi verið hægt að bregðast við athugasemdum um vexti þar sem forsenda þess að lánakerfið gangi upp sé sú að kerfið standi undir sér. Þess vegna þarf að breyta þessu frumvarpi í veigamiklum atriðum ef á að taka upp vaxtahámarkið og leggja meiri fjármuni í kerfið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]hvort hún sé tilbúin að vinna það með allsherjar- og menntamálanefnd að tryggja að vextir námslána rjúki ekki upp úr öllu valdi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og þann áhuga sem hann sýnir yfir höfuð menntamálum og hinum nýja Menntasjóði námsmanna. Nú er það svo að við erum búin að fara yfir mjög margar sviðsmyndir um ýmis kjör, hvort viðkomandi námsmaður sé einhleypur, hvort hann eigi börn eða hver staðan sé. Hann kemur nánast undantekningarlaust betur út í nýja kerfinu. Í fyrsta lagi er það vegna þess að við erum með 30% niðurfellingu á höfuðstóli lánsins. Það skiptir engu máli hvernig efnahagurinn er á þeim tímapunkti. Í öðru lagi vil ég nefna að vaxtakjörin eru þau bestu, vaxtakjör ríkissjóðs Íslands. Við vitum að þau geta líka lækkað eins og þau geta hækkað. Ef ég vissi nákvæmlega hver þróun vaxta yrði og hver framtíðin væri væri nú ansi gaman að vera mennta- og menningarmálaráðherra Íslands en svo er að sjálfsögðu ekki. Við erum hins vegar að búa til kerfi sem er mun betra en gamla kerfið. Þú skuldar mun minna vegna 30% niðurfellingar og þeirrar hagfelldu stöðu sem ríkissjóður Íslands býr við í dag. Ríkissjóður Íslands hefur verið að greiða niður skuldir og styrkja stöðu sína stöðugt síðustu tíu árin. Þess vegna hefur ávöxtunarkrafan verið hagstæð fyrir ríkissjóð og námsmenn njóta þess. Kjör þeirra verða mun betri í nýja kerfinu og ég er mjög ánægð með hvernig það er að koma út.
Virðulegi forseti. Ekki skal ég gera lítið úr því að það eru ýmsir kostir við þetta frumvarp en eftir sem áður hef ég vissar áhyggjur af þessum vaxtaáformum. Íslenskt efnahagslíf er nú einu sinni þess eðlis að í raun vitum við aðeins eitt um það. Það er eins og veðrið, það kemur alltaf ný lægð í íslensku efnahagslífi og með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þess vegna er að mínu mati ákaflega brýnt að það sé einhver trygging í þessu fyrirkomulagi fyrir stúdenta um að vextir rjúki ekki upp úr öllu valdi. Hæstv. ráðherra vék að sviðsmyndum og sviðsmyndagerð. Ég myndi kannski vilja fá að heyra dálítið betur um þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar þeirri sviðsmyndagerð og [[Forseti hringir.]]hvort þar hafi verið skoðað nægilega mun verra efnahagsástand en hefur verið á undanförnum árum.
Virðulegur forseti. Mig langar að nefna nokkra þætti þar sem er gjörbreyting á milli annars vegar menntasjóðsins og hins vegar Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Mig langar að nefna að við veitum styrki til barnafólks. Staðan er því þannig að viðkomandi aðili skuldar helmingi minna í nýja kerfinu en því gamla. Ég skil vel að hv. þingmaður hafi áhyggjur af efnahagshorfum en þær hafa verið nokkuð góðar fyrir ríkissjóð Íslands, m.a. vegna þess að hagstjórnin hefur verið góð. Það er ákvæði í frumvarpinu þar sem stendur að nefnd skuli koma saman þegar verðtryggðir vextir eru komnir í 4% og óverðtryggðir í 9%, þannig að það er varnagli í frumvarpinu til að taka nákvæmlega á þessum áhyggjum, sem ég skil. Það er hins vegar þannig að [[Forseti hringir.]]nemar koma mun betur út í nýja kerfinu en því gamla. Ég hlakka til að eiga frekari samtöl við allsherjar- og menntamálanefnd til að fara yfir þessar sviðsmyndir.
Virðulegur forseti. Eins og við hér í þessum sal munum eflaust vel voru alþingiskosningar árið 2017 haldnar á heldur óvenjulegum tíma, þ.e. á haustmánuðum síðla árs, vegna þess að stjórnarsamstarfið þar á undan sprakk út af málinu um uppreista æru. Þetta hafði raunar gerst áður, árið 2016, þ.e. tímasetningin á kosningunum sem voru þá haldnar að hausti en ekki vori eins og venjan er, og aftur vegna þess að stjórnarsamstarf sprakk, þá vegna Panamaskjalanna. Ég kem hingað upp til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það liggi fyrir hvort kosningar verði haldnar á haustmánuðum 2021 eða hvort forsætisráðherra og ríkisstjórnin hyggist halda alþingiskosningar á eðlilegum tíma á vormánuðum 2021.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Samkvæmt lögum okkar um stjórnskipan lýkur kjörtímabilinu í lok október 2021. Það stendur í fjögur ár frá kjördegi þannig að í sjálfu sér lægi það beinast við en það sem ég hafði ætlað mér að gera, því að ekki hefur verið tekin nein ákvörðun um að halda kosningar fyrr, var að óska eftir fundi formanna allra flokka fyrir næsta þingvetur til þess að ræða tímasetningu kosninga.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en mér þykja þetta samt sem áður heldur rýr svör. Við vitum að til stendur að breyta kosningalögum. Við viljum hafa mjög góðan fyrirvara á því og ég held að það skipti okkur töluvert miklu máli, bæði almenning en líka okkur sem sitjum á þingi, að vita hversu langur tími er til kosninga og þá eftir atvikum líka hversu stuttan tíma við höfum þannig séð til að breyta lögum um kosningar. Eins og við vitum hefur okkur verið ráðlagt af alþjóðastofnunum að gera það með mjög góðum fyrirvara fyrir kosningar. Mér þykir samtal næsta haust um það hvort kosningum verði hugsanlega flýtt vera heldur seint í rassinn gripið ef ég ætti bara að lýsa minni eigin skoðun á því og þó að hæstv. forsætisráðherra finnist liggja beinast við að vera fram í október 2021 finnst mér það gagnvart fjármálum ríkisins, fjárlagagerð og öllu því sem þarf að huga að þegar ný ríkisstjórn er mynduð [[Forseti hringir.]]frekar hallærisleg pæling. Það borgar sig ekkert fyrir okkur að hafa þetta svona.
Herra forseti. Hv. þingmaður heyrði kannski ekki alveg það sem ég sagði, hún talar um næsta haust. Ég sagði að í lok þessa þingvetrar myndu formenn flokka eiga samtal. Ég tel það nú ærinn fyrirvara, ef ég má segja það hér. Ég veit manna best að það þarf ekki aðeins að ræða kosningalög, við erum líka hugsanlega að fara að afgreiða breytingar á stjórnarskrá sem munu þurfa sinn tíma hér í þinginu, svo að ég nefni bara eitt dæmi um mál sem yfirleitt er tekið fyrir í lok kjörtímabils. Þess vegna hafði ég hugsað mér að boða til fundar í lok þessa þingvetrar, svo að ég segi það hér í þriðja sinn, til þess að eiga samtal við formenn flokka um það hvenær kjörtímabilinu lýkur. Og í sjálfu sér finnst mér það bara eðlilegur framgangsmáti.
Herra forseti. Ég ætlaði upphaflega að beina fyrirspurninni til annars ráðherra en orð hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og svör um ráðningarfyrirkomulag stjórnar RÚV á nýjum útvarpsstjóra vöktu athygli mína. Það er alveg skýrt að ábyrgð á rekstri RÚV ohf. liggur hjá stjórn RÚV sem skipuð er með þeim hætti sem við þekkjum ágætlega, m.a. af fulltrúum allra stjórnmálaflokka hér. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. ráðherra ætlaði að kalla stjórnina fyrir sig til að skamma hana fyrir það hvernig hún háttar sjálfstæði sínu í stjórn á miðlinum með því að krefjast þess að stjórnin breyti fyrirhuguðu ráðningarfyrirkomulagi sínu. Stjórnin fer hins vegar að ráðum fagaðila, eins og skýrt hefur komið fram í rökstuðningi stjórnarinnar fyrir því fyrirkomulagi, að birta ekki nafnalista umsækjenda. Ég er í hópi þeirra sem eru algjörlega sammála stjórninni hvað þetta varðar og hefur ítrekað verið bent á það í umfjöllun um ráðningarfyrirkomulag opinberra aðila, m.a. einmitt af áðurnefndum fagaðilum, þeim aðilum sem sérhæfa sig í ráðningum á starfsfólki, að gæði umsókna verði lakari þegar nafnabirtingar eru viðhafðar, enda vitum við það öll sem höfum starfað á almennum vinnumarkaði að enginn tilkynnir vinnuveitanda sínum fyrir fram að hann eða hún sé að leita sér að annarri vinnu, hvað þá auglýsi í blöðum að viðkomandi hafi sótt um annað starf. Það liggur í augum uppi að til þess að fá sem mest gæði mögulegra umsækjanda er mikilvægt að leyfa fólki að njóta nafnleyndar. Síðan hlýtur stjórnin að standa frammi fyrir rökstuðningi [[Forseti hringir.]]á vali sínu þegar þar að kemur. Mér finnst ámælisvert ef hæstv. ráðherra ætlar að grípa fram fyrir hendurnar á stjórninni eins og hún er að boða hér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ástæða þess að ráðherrann sem hér stendur sendi fyrirspurn á stjórn RÚV er sú að það virtist vera uppi ágreiningur eða lagaleg óvissa um það hvort málið væri í réttu ferli. Mér finnst mjög brýnt að við veitum ákveðið aðhald eins og við mögulega getum og að við förum eftir lögum. Mér er það ljúft og skylt. Hér sé ég að samkvæmt persónuverndaryfirlýsingu stofnunarinnar virðist sem hún hefði átt að birta þennan lista samkvæmt þeirri stefnu sem RÚV er með. Ég get bara staðið hér og á ekkert erfitt með að segja að ef ég þekki ekki hlutina og veit ekki nákvæmlega hvernig málið er vaxið finnst mér það bara skylda mín að kanna hvernig það er. Það snýst ekkert um að kalla einhvern inn á teppið til sín. Þetta snýr bara að því hvort ég geti fengið upplýsingar um það hvers vegna hlutirnir eru gerðir eins og þeir eru ef það er ekki í samræmi við stefnu RÚV. Ég bara vona að fleiri, þar á meðal hv. þingmaður, temji sér góð og öguð vinnubrögð og fari yfir málið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og mér finnst það einmitt sjálfsagt og í góðu lagi að ráðherra fylgi því eftir að lögum sé fylgt. En mér fannst bara svar hæstv. ráðherra við fyrri fyrirspurn hér í dag á allt annan veg, eins og ráðherra ætlaði að kalla stjórnina fyrir sig til þess að breyta ákvörðun stjórnarinnar um það hvernig að ráðningu skyldi staðið. Ég gat ekki skilið hv. þm. Þorstein Sæmundsson öðruvísi en að hann túlkaði svar ráðherra á sama veg, að þessu yrði breytt og hann fagnaði því ítrekað í ræðustól að þetta væri orðið skýrt og klárt af hálfu ráðherra áður en umsóknarfresturinn rynni út. Ég bið þá hæstv. ráðherra að útskýra hvort um lagaskýringu af hálfu stjórnarinnar sé að ræða eða inngrip ráðherra í sjálfstæða ákvörðun stjórnar um það hvernig hún háttar ráðningarfyrirkomulaginu.
Virðulegur forseti. Það er þannig að ráðherrann er að óska eftir upplýsingum og rökstuðningi stjórnarinnar vegna þess að bent hefur verið á að þarna sé mögulega einhver lagaleg óvissa. Mér finnst bara gríðarlega brýnt að þetta liggi allt fyrir, sér í lagi vegna þess að umsóknarfresturinn er að renna út. Mér finnst það eðlileg umsýsla að fá þær upplýsingar og rökstuðning og mér finnst ég vera að sinna hlutverki mínu. Ég vil líka nefna það við hv. þingmann að ég hef þá skoðun að brýnt sé að það sé gagnsæi í öllu því sem stjórnvöld gera. Ég þarf að hafa skoðanir til að vera í stjórnmálum og þetta er skoðun mín. En mér finnst líka mjög brýnt að stjórn RÚV fari yfir það og skýri nákvæmlega út hvort það sé mögulega einhver lagaleg óvissa eður ei.
Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda, hv. þm. Þorsteins Víglundssonar, barst forseta ósk um að hann myndi breyta skráningu og beina fyrirspurn til annars ráðherra en hann hafði tilkynnt inn. Forseti féllst á þetta og leyfði hv. þingmanni að beina fyrirspurn til mennta- og menningarmálaráðherra í staðinn fyrir umhverfis- og auðlindaráðherra. Í ljósi þess sem fram kom síðar, að tilefnið var nýtt til þess að fylgja eftir fyrirspurn sem þegar hafði verið borin upp og þegar hafði verið svarað, lítur forseti svo á að hann hafi gert mistök. Forseti fellir hér með þann úrskurð að ekki verði hægt að breyta skráningu á fyrirspurn og til hvaða ráðherra hún skuli beinast eftir að óundirbúnar fyrirspurnir eru hafnar af ástæðum sem ég held að allir hljóti að sjá ef þeir fara að hugleiða málin. Þessi fyrirspurnatími er ekki hugsaður þannig að hann breytist í kappræður og menn geti valið sér fyrirspyrjendur eftir því hvernig umræðunni vindur fram. Þess vegna ber mönnum að skrá þá inn um leið og þeir biðja um orðið.
Virðulegur forseti. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma á fimmtudaginn var ég með spurningar til hæstv. félags- og barnamálaráðherra um jólabónus. Ég spurði hann hvað í ósköpunum ákveðinn hópur hefði gert af sér til að eiga skilið að fá jólabónusinn skertan, hvers vegna verið væri að refsa þeim hópi. Hann gat ekki svarað því þannig að ég svaraði fyrir hann sjálfur og benti á að það eina sem þetta fólk hefði gert af sér væri að borga í lögþvingaðan eignaupptökuvarinn lífeyrissjóð. Jólabónus viðkomandi er skertur fyrir það eitt að hann fari að lögum og borgi í lífeyrissjóð. Ég hitti einn í gær sem fékk rosalegan jólabónus, 1% af jólabónusi þingmanna, rétt 1.800 kr. Öryrki fékk 1.800 kr. í jólabónus og ég spyr: Er það eðlilegt? Það sem hæstv. félags- og barnamálaráðherra sagði og ítrekaði var að þetta hefði alltaf verið svona og ætti þess vegna alltaf að vera svona, að það væri bara eðlilegt. Er ekkert í stjórnarskránni um að allir eigi að vera jafnir? Er það ekki brot á jafnræðisreglu að taka einn hóp út úr, eingöngu fyrir að borga í lífeyrissjóð, og segja við hann: Heyrðu, þið fáið ekki fullan jólabónus? Við skulum átta okkur á því að við erum ekki að tala um háar upphæðir, við erum að tala um 181.000 hjá okkur, 80.000 hjá atvinnulausum en 44.564 kr. nákvæmlega hjá öryrkjum - og þeir geta ekki allir fengið það óskert. Það er óeðlilegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem ég hlýddi á svör hæstv. félags- og barnamálaráðherra við. Þetta heyrir undir hans málasvið. Eins og ég skil hv. þingmann er hann hér í raun og veru að óska eftir því að horft verði heildstætt yfir desemberuppbætur, ef við getum kallað það svo, allra þeirra hópa sem heyra undir ríkið. Þar getum við nefnt örorkulífeyrisþega, aldraða, atvinnuleitendur - þetta er ekki með einum hætti - og hælisleitendur sem ekki hafa fengið desemberuppbætur vegna laga og reglna en hafa fengið desemberuppbót vegna sérstakra ákvarðana, fyrst hjá ákveðnum sveitarfélögum og síðar vegna ákvarðana ríkisstjórnar. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sé fyrst og fremst að hvetja til þess að þetta verði samræmt af hálfu hins opinbera þegar kemur að atvinnuleitendum, öryrkjum og öldruðum. Ég átta mig á því að þetta er afgreitt hlutfallslega, til að mynda hjá örorkulífeyrisþegum. Ég skildi hv. þingmann sem svo í fyrirspurn hans þótt það kæmi ekki alveg skýrt fram núna en a.m.k. í þeirri fyrirspurn sem hann flutti hér á fimmtudaginn ræddi hann sérstaklega um örorkulífeyrisþega. Þar hefur þessi desemberuppbót verið afgreidd með hlutfallslegum hætti. Við getum reifað það hvernig við viljum sjá þessu hagað og ég get tekið undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður setur hér fram, að kannski sé ástæða til að samræma þetta betur milli ólíkra hópa því að núna er sannarlega ekki samræmi í þessu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég vil líka spyrja í framhaldi af því að þarna er um að ræða þannig hóp að við erum að tala um að einhver fái innan við 1.900 kr. í jólabónus á sama tíma og við fáum að halda okkar jólabónus, fyrir utan skatta. Viðkomandi er búinn að borga skatt og skerðingu. Það getur ekki verið eðlilegt. Ég er líka að spyrja: Nú skildist mér að verið væri að samþykkja í lögum að 10.000 kr. færu skatta- og skerðingarlaust - er það til allra, öryrkja og eldri borgara? Og hvenær á að greiða þetta? Ég veit að þetta er ekki komið út en ég veit að fólk bíður eftir þessu vegna þess að einstaklingar hafa sagt mér að ef þeir fengju óskertan jólabónus myndu þeir nota hann til að leysa út lyf, það er svo hart í ári. Ég vona heitt og innilega að þetta verði tekið til endurskoðunar og allir fái óskertan jólabónus, bara skattaðan eins og allir aðrir fá en ekki skertan með lífeyrissjóði.
Herra forseti. Ég vil í þessu samhengi minna á nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar sem lagt var fram samhliða afgreiðslu fjárlaga þar sem boðað er að við afgreiðslu fjáraukalagafrumvarps verði einmitt, eins og hv. þingmaður nefndi, gert ráð fyrir 10.000 kr. desemberuppbót til örorkulífeyrisþega. Þar er sérstaklega horft til þess að sá hópur stendur veikt þegar við horfum á heildartekjuþróun síðustu ára. Hæstv. félags- og barnamálaráðherra þarf að bregðast við því með því að setja sérstakar reglur um desemberuppbót. Ég vil minna á að meiri hluti fjárlaganefndar hefur boðað að þessi breyting verði lögð til við fjáraukalagafrumvarp sem ég vonast til að verði afgreitt á næstu dögum í þinginu þó að mér sé ekki nákvæmlega kunnugt um það hvenær fjárlaganefnd ljúki vinnu sinni við það.
Herra forseti. Ég kem hingað upp eiginlega til að kalla eftir nánari útskýringum á orðum hæstv. forseta í tengslum við óundirbúna fyrirspurn hv. þm. Þorsteins Víglundssonar. Ég bað um leyfi til að skipta um fyrirspurn og ráðherra í ljósi svars við fyrri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra. Það er síðan alveg spurning hvort tilefni sé til þriðju tilraunar til að fá úr því skorið hvort ráðherra ætli sér að fá rökstuðning eða fara yfir málið lagalega. Það er önnur saga, við fáum svör við því á öðrum vettvangi, en ég verð að segja að ég átta mig ekki á því hvað það var nákvæmlega í orðum hv. þingmanns sem gerði það að verkum að hæstv. forseti brást við með þessum hætti. Ég óska eftir útskýringu á því vegna þess að samkvæmt minni bestu vitneskju og samkvæmt orðanna hljóðan er ekkert að þessu fyrirkomulagi.
Herra forseti. Ég verð að sama skapi að furða mig á þessum úrskurði virðulegs forseta. Ég sé ekki betur en að hér sé einfaldlega vegið að frelsi okkar þingmanna til óundirbúinna fyrirspurna til hæstv. ráðherra. Ég óskaði eftir því að beina þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra einfaldlega af því að mér fannst af fyrra svari margt benda til þess að verið væri að grípa fram fyrir hendur á stjórn RÚV og taldi fulla ástæðu til að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Ég taldi þar af leiðandi og tel spurninguna allt annars eðlis en spurningu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar sem hafði vissulega spurt ráðherra út í sama efni fyrr. Ég furða mig á því að það sé á valdi hæstv. forseta Alþingis að ráða því að hverju þingmenn minni hlutans spyrja hæstv. ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma - svo að það sé endurtekið: óundirbúnum.
Virðulegur forseti. Ég sé að hæstv. forseti er að glugga í þingsköpin. Ég ætlaði einmitt að gera slíkt hið sama og ætla að fá að lesa upp úr þeim kafla er snýr að óundirbúnum fyrirspurnum, 58. gr., með leyfi forseta: „Í allt að hálftíma á fyrir fram ákveðnum þingfundum, að jafnaði tvisvar í hverri heilli starfsviku […] getur forseti heimilað þingmönnum að bera fram munnlegar fyrirspurnir til ráðherra án nokkurs fyrirvara.“ Þetta er ekki flóknara en svona. Ég hefði haldið að efni og innihald þeirra fyrirspurna sem þingmenn mega spyrja án nokkurs fyrirvara ættu ekki að koma hæstv. forseta við.
Herra forseti. Ég ætlaði mér einmitt að benda hæstv. forseta á umrætt ákvæði í þingskapalögum sem hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir vísaði til, en geri ráð fyrir að hæstv. forseti þekki þingskapalög og þeir sem hjá honum sitja. Ég vil því, bara upp á framhaldið, spyrja hæstv. forseta hvort það verði þá líka þannig að hafi ráðherra svarað spurningu sem annar þingmaður hefur borið upp og sá sem á eftir kemur ætlaði að bera upp, verður þá sá þingmaður sem síðar kemur að bera upp nákvæmlega sömu spurningu vegna þess að ekki má breyta síðar? Það væri gott að fá svör við þessu, hvort forseti ætlar sér að vera það stífur í forminu að það megi ekki hreyfa neitt við þeim spurningum sem áður höfðu kviknað í kolli þingmanna.
Herra forseti. Ég óska eftir því að forseti endurskoði þennan úrskurð sinn. Ég hef verið um allnokkra hríð á Alþingi og ég man bara ekki eftir að slík ósk hafi komið upp, a.m.k. ekki að hún hafi orðið til vandræða fyrr. Auk þess er þetta óundirbúinn fyrirspurnatími og það er ekki ástæða til að mínu áliti að hæstv. forseti sé að verja hæstv. ráðherra fyrir óundirbúnum fyrirspurnum frá hv. þingmönnum. Ég óska eftir því að hæstv. forseti endurskoði þennan úrskurð sinn vegna þess að mér finnst hann óþarfur og grafa svolítið undan þessum fyrirspurnatíma sem við höfum, sem er ekki margar mínútur í hverri viku, til þess að inna hæstv. ráðherra eftir svörum.
Herra forseti. Ég vildi koma því að í þessari umræðu að ummæli þingskapa um óundirbúnar fyrirspurnir eru frekar fáorð þannig að það verður að láta forseta eftir nokkurt svigrúm til að meta hvernig hann framkvæmir þetta. Framkvæmdin hefur breyst nokkuð í gegnum tíðina. Þegar ég var að hefja störf var þetta mjög mikið í þeim farvegi að þetta voru formenn stjórnarandstöðuflokka að spyrja forsætisráðherra og aðra oddvita ríkisstjórnarflokka. Svo þróaðist þetta með einhverjum hætti þannig að það komst á, án nokkurs ákvæðis í þingsköpum heldur bara fyrir samkomulag, það fyrirkomulag að það var einhver skipting milli flokka, dreifing milli flokka, byggð á samkomulagi. En ég segi: Forseti þarf í þessu tilviki eins og mörgum öðrum að beita dómgreind sinni til að komast að niðurstöðu um álitamál og ég held að forseti hafi gert það af góðum hug í þessu máli.
Forseti. Ég tek undir beiðni um að forseti endurskoði þennan úrskurð sinn. Ég get einnig tekið undir að það sé eðlilegt að dagskrárliður eins og óundirbúnar fyrirspurnir þróist með tímanum en ég held að lykilatriðið hérna og lykilorðin séu samráð og samtal, að við komum að því saman að taka ákvörðun um hvernig við viljum hafa þennan lið, óundirbúnar fyrirspurnir, en að forseti taki ekki bara ákvörðun af handahófi ef honum líkar ekki við spurningarnar sem eru bornar upp og stoppi stjórnarandstöðuna í því að inna ráðherra eftir svörum þegar okkur dettur í hug að það vanti upp á svör. Þetta er asnalegt og það er óréttlátt að koma svona fram. Ég bið forseta um að endurskoða þetta. Það er svipað asnalegt og ef við í stjórnarandstöðunni tækjum okkur allt í einu saman og létum forseta vita algjörlega á seinustu stundu við hvern við ætluðum að tala og um hvað eða að við ákvæðum nokkrum sekúndum áður en við förum upp í óundirbúna fyrirspurn og segðum: Heyrðu, já, við ætlum að fara í óundirbúna við þennan ráðherra. Þurfum við að gera það þannig? Getum við ekki bara komist að samkomulagi um að við getum innt ráðherra eftir svörum ef við teljum þörf á?
Virðulegi forseti. Vissulega hafa óundirbúnar fyrirspurnir þróast að einhverju leyti. Fyrsta reynsla mín af þingstörfum sem varaþingmaður var einmitt að vera neitað um að fara í óundirbúna fyrirspurn, að hluta til af því að ég var einhvern veginn ekki í réttum buxum, það var eitthvað skrýtið, og í öðru lagi af því að ég var varaþingmaður og þetta var fyrsta ræðan og eitthvað svoleiðis. Það komu skrýtnar útskýringar eftir á. En í tengslum við þetta velti ég því fyrir mér hvort það sé svona sem þessar svokölluðu óskrifuðu reglur verða til af því að þetta er dálítið spes, verð ég að segja. Út af efnisinntaki fyrirspurnarinnar er allt í einu komin ný ákvörðun forseta um að það megi aldrei gera svona aftur. Ég hvet forseta til að íhuga þetta aðeins betur frekar en að taka geðþóttaákvörðun í forsetastól.
Herra forseti. Ég verð að taka undir orð annarra þingmanna hér og óska eftir því að forseti endurskoði þessa ákvörðun sína. Ég er hugsi eftir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar um að þar sem þingskapalög séu heldur fáorð um óundirbúnar fyrirspurnir hafi forseti talsvert svigrúm til að túlka þau ákvæði. Þessi klásúla er mjög skýr, þetta er réttur þingmanna til að spyrja ráðherra án fyrirvara. Ég minnist þess ekki, eftir að hafa setið á þessum bekk sjálfur, að ég hafi nokkurn tímann fengið upplýsingar um það hvort ég ætti von á fyrirspurn eða ekki. Hún var nefnilega óundirbúin og án fyrirvara. Mér var þá bara skylt að standa upp og svara þeirri fyrirspurn sem að mér var beint. Það tel ég vera hinn eðlilega farveg. Mér finnst þessi ákvörðun forseta einfaldlega tilraun forseta til að ritskoða hvaða spurningar eru bornar fram til ráðherra í þessum sal. Það þykir mér algjörlega ólíðandi [[Forseti hringir.]]og get ekki annað en lýst vanþóknun minni.
… þingmaður noti ræðutímann til að bera slíkt á forsetann, ekki umfram ræðutímann.
Herra forseti. Ég hlýt að taka undir orð margra hér á undan og minni auðvitað forseta á að hann er forseti alls þingsins og á kannski frekar að beita aðhaldi gegn ráðherrum en þingmönnum. Mér finnst eðlilegt að við breytum þessu fyrirkomulagi á þann hátt að í staðinn fyrir að þingflokksformenn tilkynni á þingskrifstofu hver ætli að spyrja hvern um hvað tilkynni þingflokksformenn einfaldlega hver ætli að spyrja. Svo komi í ljós í ræðustól til hvaða ráðherra maður beinir orðum sínum. Það er miklu eðlilegra og getur skapað miklu skemmtilegri möguleika í þinginu á að við fylgjum hvert eftir fyrirspurnum annars. Ég ætla að leggja til að það verði gert.
Herra forseti. Í ljósi þess sem kom fram áðan hjá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur - ég hef heldur ekki verið mjög lengi á þingi en einhver ár þó - man ég ekki eftir uppákomu sem þessari, þ.e. að óskað hafi verið eftir því að breyta fyrirspurn eftir að liðurinn um óundirbúnar fyrirspurnir er hafinn. Það er akkúrat þetta fyrirkomulag sem við höfum haft á þessu, þ.e. að þingflokksformenn þurfa að tilkynna hverjir ætli að spyrja hverja. Það er tilkynnt á forsetastóli hvaða ráðherra þarf að svara þeirri fyrirspurn sem upp er borin. Ég hef ekki haft neitt við þetta að athuga og mig renndi ekki í grun að það væri hægt að óska eftir breytingu þegar fyrirspurnatíminn væri hafinn. Ég hef alltaf skilið þennan prótókoll svo en það er önnur umræða hvort við viljum breyta því eitthvað. Ég styð forseta í þessu.
Herra forseti. Það kemur ekki á óvart að hér skiptist menn í tvær fylkingar. Úr því að þetta mál fór svona og það er greinilega skipt niður eftir stjórn og stjórnarandstöðu hvaða skilning menn leggja í hugtakið óundirbúið ætla ég að nota tækifærið og taka undir tillögu hv. þm. Loga Einarssonar um að við einföldum málið til muna, ekki þó með það að markmiði að hæstv. forseti geti túlkað það enn frekar heldur bara einföldum þetta þannig að viðkomandi þingmaður væri tilkynntur og hann hefði síðan sjálfræði um fyrirspurnina þegar líður á tímann. Þannig yrðu fyrirspurnirnar það sem þeim er væntanlega ætlað að vera, algjörlega óundirbúnar. Ef það að biðja um að fá að skipta til að bregðast við því sem fram kemur slær heila ríkisstjórn, forseta Alþingis og stjórnarmeirihlutann svona út af borðinu má ekki gera mikið. [[Forseti hringir.]]Ég mæli með því að við breytum þessu svona, að allir verði meðvitaðir um að þeir komi hingað í óundirbúnar fyrirspurnir.
Forseti. Ég er eins og oft áður pínulítið hugsi yfir því hvað við skirrumst ekki við að bera hvert upp á annað í þessum þingsal þó að sú staða komi stundum upp að við séum ósammála. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir dálitlum vonbrigðum með það. [[Hlátur í þingsal.]]Það að einhverjum hv. þingmönnum finnist það mjög fyndið verða þeir einfaldlega að eiga við sig, að vera ekki þroskaðri manneskjur en það. Hins vegar velti ég fyrir mér hvort þessi umræða eigi ekki einfaldlega heima á fundi þingflokksformanna með forseta þar sem hægt er að eiga jafnvel í samræðum þar sem fólk fær svör við fyrirspurnum sínum og vangaveltum, akkúrat í anda þess sem sumir hv. þingmenn hafa talað hér um, samvinnu og samræðna. Væri ekki skynsamlegast að þetta mál yrði einfaldlega tekið upp á fundi forseta með þingflokksformönnum?
Virðulegi forseti. Sem meðlimur í forsætisnefnd legg ég til að þetta verði tekið fyrir á fundi forsætisnefndar á næsta fundi ef tími gefst til. Ég geri ekki ágreining um að auðvitað ræður forseti þessu. Hann getur alveg tilkynnt þetta hérna í stól. Ég held hreinlega að betur færi á því að ræða málið í forsætisnefnd eða með þingflokksformönnum, það skiptir ekki öllu máli. Það sem ég geri hins vegar athugasemd við er að forseti kjósi að gera þetta svona. Mér finnst það hafa aukist í seinni tíð, hef reyndar bara þarsíðasta kjörtímabil til samanburðar, að forseti taki ákvarðanir um það hvort þingmenn eigi að taka til máls út frá því hvað þeir segja hérna en ég hef ekki séð þetta koma fyrir neina aðra en þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég skil mætavel að forseti situr í skjóli stjórnarmeirihlutans nú sem fyrr, eins og hefur alltaf verið eftir því sem ég kemst næst. Mér finnst hins vegar vondur bragur á þessu. Ég geri ekki athugasemdir við að forseti ráði þessu. Ég höfða til þeirrar dómgreindar hans og vilja til að stjórna fundum með góðum sóma, að taka ekki endilega þessa slagi í þingsal. Það á að ræða þetta bara í forsætisnefnd, ég held að það færi betur á því.
Herra forseti. Ég kem hingað upp ekki síst vegna orða hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés. Ég vil lýsa því yfir að mér þykir leitt og miður að hafa náð að gera þingmanninn bæði hugsi og hryggan í sömu umræðu og verð að játa að það kann að vera að sú sem hér stendur sé eilítið misþroska að mati þingmannsins en þá verður það bara svo að vera. Úr því að hv. þingmaður kemur hingað upp og er hugsi og hryggur yfir því að þetta mál sé ekki tekið fyrir á fundi forsætisnefndar eða fundi þingflokksformanna kann að vera að hv. þingmaður hafi misst af því að forseti úrskurðaði hér um tiltekið mál án þess að ræða það við þingflokksformenn. Úrskurður hefur sem sagt verið kveðinn upp um að þingmenn eigi ekki að skipta um skoðun á því hvaða spurningu þeir vilji bera upp og þess vegna varð þessi umræða. En aftur játa ég að það kann að vera að ég sé ögn misþroska.
Virðulegur forseti. Mig langar að koma hingað upp til að impra aðeins á þeim tilgangi sem ég a.m.k. skynja á bak við dagskrárliðinn óundirbúnar fyrirspurnir. Ég hef alltaf skilið hann sem svo að hér gefist þingmönnum, aðallega stjórnarandstöðunnar, tækifæri til að veita ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar aðhald, að spyrja hana um mál líðandi stundar, að inna ráðherra eftir svörum um hvernig þeir ætli að bregðast við í ákveðnu máli eða hvers vegna þeir hafi brugðist við eða hvernig sem það svo sem er. Þegar tilgangurinn er skoðaður, hugmyndin um að Alþingi og alþingismenn hafi einhvers konar eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu, skýtur skökku við að það sé ákveðið í einni hendingu að nú megi þingmenn ekki ganga eftir svörum finnist þeim svör ráðherra rýr. Þetta rímar kannski ágætlega við það sem hæstv. forseti hefur sagt áður, sem er að honum finnst ekki að ráðherrum ríkisstjórnarinnar beri að svara. Þegar þeir hafa neitað að svara á það bara að standa, [[Forseti hringir.]]jafnvel þótt þeim beri samkvæmt þingsköpum skylda til að svara. Við eigum bara að sætta okkur við að ráðherrar svari engu. Við megum ekki ganga eftir því heldur. Hvað er orðið af eftirlitshlutverkinu okkar?
Virðulegur forseti. Ég skal skila þeim tíu sekúndum sem ég fór fram yfir áðan. Mig langar bara að taka undir tillögu hv. þm. Loga Einarssonar um að þingmenn komi hingað og beini spurningu sinni til þeirra ráðherra sem þeim sýnist á þeim tíma. Það sem fer í taugarnar á mér og mér sýnist líka öðrum hérna er að forseti leggi eitthvert efnislegt mat á það hvort spurningin eigi heima hjá hinum eða þessum ráðherra. Það er nokkuð sem hlýtur að vekja spurningar þegar það kemur bara fyrir þingmenn stjórnarandstöðunnar, að því er virðist. Maður fær á tilfinninguna, virðulegi forseti, að forseti sé af og til að reyna svolítið að skóla þingmenn stjórnarandstöðunnar, hvernig sé eðlilegt að vera þingmaður og hvernig maður eigi að haga starfi sínu hérna, og ég kann hreinlega ekki við það, virðulegi forseti. Ég bara kann ekki við það, það er það eina sem ég vil segja um það.
Forseti. Enn og aftur skil ég ekki neitt í neinu og ætla ekki að vera að standa í köpuryrðum við einhverja þingmenn þó að þeir séu þeirrar gerðar að halda að það sem sagt er hér við heilan þingsal beinist endilega að þeim sjálfum. Ég er ekki þeirrar gerðar. Ég leyfði mér að segja að ég væri hugsi og dálítið hryggur yfir þeim orðum sem hefðu fallið í umræðunum. Fólki getur fundist það sniðugt, fólk getur gert grín að mér og gert lítið úr því. Ef það kýs að vera þannig þingmenn verði því sama fólki að því. Forseti hefur fellt úrskurð. Hv. þingmenn hafa komið á framfæri umtalsverðum athugasemdum sínum um þann úrskurð. Ég leyfði mér að velta því fyrir mér hvort áframhaldandi samtal væri kannski betra á fundi forseta með þingflokksformönnum en í einnar mínútu einræðum úr þessu púlti, svo ágætar sem þær geta verið.
Ég er búin að fá dálítinn leiða á því að það sé talað um að maður valdi fólki einhverjum vonbrigðum. Hv. þingmaður er ekki pabbi minn, hann er ekki fjölskyldumeðlimur. Ég má valda fólki vonbrigðum, það er bara þannig. Mér finnst þetta asnalegt. En mig langar til að biðja virðulegan forseta um að svara okkur í stjórnarandstöðunni um hvort hann sé til í að endurskoða þann úrskurð sem hann kom með og hreinlega ræða þetta mál við okkur, annaðhvort á vettvangi forsætisnefndar eða á vettvangi formanna þingflokka. Það væri réttast. Við hefðum getað stytt umræðuna alveg um helming ef forseti hefði komið til móts við okkur og sagt eðlilega að við ræddum þetta mál frekar en að koma með einhvern úrskurð í þingsal.
Það hugðist forseti einmitt gera þegar mælendaskrá yrði tæmd í umræðum um fundarstjórn forseta sem ég held að sé núna. Forseti hefði ekki viljað missa af þeim hlýlegu orðum sem hér hafa fallið, m.a. um fundarstjórn hans. Það er alveg rétt og skylt að forseti útskýri af hverju hann felldi úrskurð sinn þegar það rann upp fyrir honum að hér hafði orðið smáatburður inni í miðri umræðu um óundirbúinn fyrirspurnatíma, sem ég held að eigi sér ekki fordæmi. Að minnsta kosti man ég engin fordæmi þess að þingmenn hafi óskað eftir því í miðjum óundirbúnum fyrirspurnatíma að hverfa frá því að beina fyrirspurn sem þeir höfðu ákveðið að beina til tiltekins ráðherra yfir til annars ráðherra vegna þess að þeir væru ósáttir við eitthvað sem upp hefði komið þar í svörum. Ég tek fram að þetta beinist á engan hátt að hv. þm. Þorsteini Víglundssyni og hann á frekar hrós skilið fyrir hugkvæmnina, að láta sér detta í hug að þetta væri hægt. Hann er sem sagt ábyggilega upphafsmaður að því að á þetta reyndi. Forseti hafði að sjálfsögðu ekki langan tíma til að hugsa sinn gang. Ég óttaðist mjög að ég hefði gert þarna mistök og ég skal útskýra af hverju. Ég held að það sé ekki þannig sem óundirbúinn fyrirspurnatími almennt nýtist best sem er undirbúinn þannig að í ríkisstjórn í vikunni á undan eru útnefndir tilteknir ráðherrar til að vera til svara. Þingmenn vita því hverjir þeir eru, gera upp hug sinn um það til hvaða ráðherra þeir telja brýnast að beina fyrirspurn, skila þeim upplýsingum inn til skrifstofunnar, skrifstofan og forseti gæta þess mjög vandlega að ráðherrar hafi ekki hugmynd um hverjir muni beina til þeirra fyrirspurnum né um hvað. Öllu tali um að í þessu felist einhvers konar tilraunir til að hafa áhrif á það hverja hv. þingmenn spyrja eða um hvað verð ég að vísa til baka. Það er ekki það sem hér er á ferð heldur hitt að þetta gæti vel leitt af sér þá þróun að af og til breyttust óundirbúnir fyrirspurnatímar í sérstaka umræðu um eitt mál sem öll beindist að einum ráðherra. Ég er ekki viss um að það sé það heppilega, heldur eigum við að viðhalda þessu formi ásamt með öðrum formum, umræðum um störf þingsins, beiðni um sérstakar umræður o.s.frv. Að ósi skal á stemma og áður en menn fara út í breytingar af því tagi sem til að mynda hv. þm. Logi Einarsson lagði til og er að mörgu leyti áhugaverð - ég gæti vel fallist á að það kæmi alveg til greina enda væru menn þá skýrir strax í upphafi máls síns um það til hvaða ráðherra þeir beina fyrirspurn. Hugsunin er sú að ráðherrann hafi þó tvær mínútur til að undirbúa svörin, þ.e. á meðan fyrirspyrjandi talar. Þess vegna hefur þetta verið haft svona, að forseti fær upplýsingar um til hvaða ráðherra fyrirspurnin beinist og tekur það fram í upphafi þannig að ráðherrann taki þá til við að hlusta og undirbúa sig. Stundum veitir ekki af. Það hefur nefnilega komið fyrir, eins og kunnugt er, að ráðherrar hafi alls ekki tekið eftir því að verið væri að beina til þeirra óundirbúinni fyrirspurn. [[Gripið fram í: Var það ég?]]Engin sérstök nöfn nefnd. Forseti vonar að þetta skýri a.m.k. örlítið af hverju hann felldi þennan úrskurð. Það er alveg sjálfsagt mál að ræða málið í forsætisnefnd og við formenn þingflokka en þangað til annað og nýtt verður ákveðið stendur úrskurður forseta.
Herra forseti. Ég er einn meðflutningsmanna á þessari þingsályktunartillögu og styð hana að sjálfsögðu heils hugar. Landeyjahöfn er lífæð Vestmannaeyinga upp á land og skiptir byggðina, íbúa og fyrirtæki þar afar miklu máli. Að mínu mati er gerð Landeyjahafnar hreint ekki lokið. Höfnina þarf að klára. Sú úttekt sem hér yrði ráðist í þarf að ganga út á að finna út og rannsaka af ábyrgð hvaða lagfæringar þurfi að gera til þess að höfnin geti nýst eins og hún var byggð til í upphafi. Þannig er mikilvægt að þessi úttekt verði ítarleg og, eins og það er orðað í tillögunni, óháð - í þeim skilningi að þar verði vandað og hlutlaust gengið til þess verks að teikna upp aðgerðir sem nauðsynlegt er að fara í til lagfæringa á Landeyjahöfn.
Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við skulum vera að samþykkja þessa tillögu hér í dag eins og mér sýnist verða raunin. Nú fáum við vonandi svar við því í eitt skipti fyrir öll hvað þurfi að gera til að tryggja að Landeyjahöfn verði sú samgöngubót allan ársins hring sem að var stefnt í upphafi. Því fagna allir Eyjamenn, auðvitað, og vonandi bara allir aðrir almennilegir menn.
Virðulegi forseti. Ef við værum í fyrsta sinn að setja þessi lög og hefðum enga þjóðskrá fyrir er ég ekki viss um að ég myndi greiða því atkvæði mitt. Mér finnst upplýsingasöfnunarárátta Íslendinga almennt vera fram úr góðu hófi. Aftur á móti er þetta frumvarp mikil bót á því fyrirkomulagi sem hefur verið áður og er afrakstur þess að við settum hér GDBR-lögin, nýju persónuverndarlögin, á sínum tíma. Við í Pírötum styðjum málið. Sömuleiðis vildi ég segja: Við styðjum líka breytingartillögur meiri hlutans sem eru allar góðar, eftir því sem við fáum best séð, en erum einnig með okkar eigin breytingartillögur, sem við styðjum að sjálfsögðu líka, og ég mun gera grein fyrir hér eftir því sem atkvæðagreiðslunni vindur fram.
Virðulegi forseti. Hér er lagt til að heimild til að safna saman skráningu í trú- og lífsskoðunarfélög verði fjarlægð. Hún fylgir samt 5. tölulið sömu breytingartillögu sem veitir þjóðskrá tímabundna heimild til að skrá þetta á meðan verið er að finna út úr því hvernig við getum fellt brott lög um sóknargjöld, þ.e. til 1. janúar 2021. Þetta er það atriði sem ég myndi setja mig hvað mest upp á móti, að trúarbrögð fólks, lagatæknilega séð skráning í trú- og lífsskoðunarfélög, séu skráð hjá þjóðskrá, nokkuð sem ég er mjög á móti. Ef þessi breyting verður felld, sem mér sýnist hún verða, mun ég sitja hjá við afgreiðslu 6. gr. af þeim ástæðum.
Virðulegi forseti. Í ljósi þess að 6. gr. inniheldur enn heimild til að safna saman skráningu í trú- og lífsskoðunarfélög, sem á mannamáli þýðir væntanlega skráningu á trúarsannfæringu fólks í næstum því öllum tilfellum, sitjum við Píratar hjá við 6. gr. Hún er orðin skárri en það sem fyrir var en skráningin er engu að síður ómálefnaleg að okkar mati. Ástæðan fyrir því að hún er til staðar er einfaldlega ekki nógu góð til að heimila söfnun á svona viðkvæmum persónuupplýsingum. Einnig rak ég augun í það við enn eina yfirferðina í dag að reglugerðarheimildin í 2. mgr. er hugsanlega aðeins of víðtæk. Ég held það ekki en er ekki alveg viss og það eykur þá sannfæringu mína að best sé að sitja hjá við þessa grein. Að þessu sögðu styðjum við restina af frumvarpinu.
Virðulegi forseti. Eitt af jákvæðum nýmælum í þessu frumvarpi er að einstaklingur geti óskað eftir því með rökstuðningi og jafnvel gögnum að dreifing á nafni og lögheimili hans sé ekki heimil. Breytingartillaga þessi felur í sér að það verði áfram þannig með nafn viðkomandi en hins vegar geti viðkomandi óskað þess að upplýsingum um lögheimili hans verði ekki dreift til annarra, einfaldlega ef hann óskar þess. Hann þarf ekki að sýna fram á neina ógn eða neitt því um líkt. Ástæðan er einfaldlega sú að við teljum ekki nauðsynlegt að dreifa þessum upplýsingum. Svo lengi sem ríkið veit hvernig á að skattleggja og getur afmarkað og áttað sig á réttindum og skyldum viðkomandi er algjör óþarfi að heimila dreifingu á þessu ef hinn skráði óskar eftir því að upplýsingunum sé ekki dreift. Mér finnst þetta augljóst öryggissjónarmið en jafnvel þótt þessi breytingartillaga yrði felld, sem mér sýnist verða, er ákvæðið sem lagt er til að verði breytt mjög jákvætt, jafnvel án þessarar breytingar.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða svolítið skrýtið fyrirkomulag sem ég held að sé óumdeilt að sé skrýtið og það er að Tryggingastofnun ríkisins beri að greiða einn tíunda af rekstri þjóðskrár af ástæðum sem hafa aldrei verið útskýrðar almennilega. Þetta þótti heppilegt á einhverjum tíma. Nú má vel vera að þetta flæki málið fyrir kollega mínum, hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni í fjárlaganefnd, við að finna út úr því hvernig eigi að breyta því til hvaða aðila fjármagnið fer. Ég skil það eftir í höndunum á þeim góða hv. þingmanni. Lagabreytingin sem þörf er á í þessum lögum er mjög einföld, hún er sú að afnema þetta ákvæði. Restin yrði útkljáð í fjárlögum og jafnvel eftir atvikum í fjáraukalögum. Þetta varðar einnig 4. tölulið sömu breytingartillögu. Það er sem sagt sama efni, að fjarlægja þessa undarlegu tíund frá Tryggingastofnun ríkisins til þjóðskrár, þannig að sama skýring gildir um bæði 3. og 4. tölulið breytingartillögunnar.
Virðulegi forseti. Í ljósi þess að ég var að leggja til að greinin félli brott er ekki við hæfi að greiða atkvæði með henni þannig að ég greiði atkvæði á móti henni.
Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um svokallað Guðmundar- og Geirfinnsmál, heimild til að greiða bætur vegna dóms Hæstaréttar. Af því tilefni vil ég árétta þá afstöðu Miðflokksins í málinu að þetta mál eigi ekki á þessu stigi heima í sölum Alþingis. Eins og málið liggur fyrir á þessu stigi núna, samningar og ákvörðun um bótaskyldu og bótafjárhæð, er það tvímælalaust verkefni viðkomandi stjórnvalda sem sinna samningum fyrir ríkisvaldið og dómstóla ef ekki semst um. Á meðan þau mál hafa ekki hlotið afgreiðslu á þeim vettvangi og niðurstaða liggur ekki fyrir á málið ekki erindi á Alþingi. Miðflokkurinn telur skylt að horfa til þrígreiningar ríkisvaldsins samkvæmt stjórnarskránni, að ein grein ríkisvaldsins gangi ekki inn á verksvið annarrar. Hitt ber þó ekki að útiloka, herra forseti, að málið komi á dagskrá eftir að dómstólar hafa komist að niðurstöðu ef svo ber undir, en það er þeirrar tíðar mál.
Herra forseti. Ég styð málið og skrifaði undir nefndarálitið. Ég gerði það þó með fyrirvara ásamt fleiri þingmönnum sem ég vil ítreka og tel rétt að komi fram. Það er skrifað undir með fyrirvara um að málsmeðferð stjórnvalda í sáttaferlinu, sérstaklega framlagning greinargerðar setts ríkislögmanns í umboði ríkisstjórnarinnar sem vörn í bótamáli gegn ríkinu, hafi ekki verið til þess fallin að greiða fyrir farsælli lausn og sáttum.
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir með þó nokkrum af þeim lögspekingum sem hafa tjáð sig um þetta mál. Málið er í raun óþarfi og ég vísa þar m.a. til umsagnar ekki minna virts lögspekings en Ragnars Aðalsteinssonar sem ég held að sé einn af okkar fremstu spekingum. Hann tínir til í mörgum liðum að öll þau atriði sem tiltekin eru í þessu frumvarpi megi finna í öðrum lögum. Ég mun þó að sjálfsögðu greiða atkvæði með þessu frumvarpi en bendi á að sýknukrafa ríkisstjórnarinnar í máli Guðjóns Skarphéðinssonar stendur enn og er óbreytt, sem og að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki orðið við margítrekaðri beiðni Erlu Bolladóttur um viðtal. Ég verð að lýsa yfir sárum vonbrigðum með [[Forseti hringir.]]að henni hafi ekki enn verið svarað eftir allan þennan tíma.
Virðulegi forseti. Samfylkingin styður þetta mál og ég er í hópi þeirra þingmanna sem skrifa undir álitið með þeim fyrirvara sem hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson gerði grein fyrir áðan. Ég tel eins og hann að ríkislögmaður hafi haldið þannig á málinu í umboði ríkisstjórnarinnar, m.a. með greinargerð sinni, að það hafi ekki verið til þess fallið að sættir næðust í því en úr því sem komið er sé ekki um annað að ræða en að styðja þetta mál.
Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst nota tækifærið og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir umfjöllun hennar um málið. Ég tel að nefndarálitið sem meiri hlutinn skrifar undir sýni fram á nauðsyn þessa frumvarps í þingsal og sömuleiðis vonast ég sannarlega til þess, af því að ég ætla ekki að fara í pólitískar umræður um þetta mál, að samþykkt þessa frumvarps geti greitt fyrir því að ljúka þessu máli með einhvers konar sátt eftir því sem unnt er að ná sátt í jafn flóknu máli og hér er undir. Fyrst og fremst kem ég hingað upp til að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir framlag hennar í þessu máli og þá vinnu sem þar hefur verið lögð í þetta flókna og viðkvæma mál.
Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með sama fyrirvara og var lýst áðan. Ég verð að segja að þótt ég styðji málið finnst mér það asnalegt. Mér finnst asnalegt að þess þurfi. Mér finnst það bera vott um að yfirvöld virðist þess ekki megnug að gera nokkurn tíma nokkurn skapaðan hlut rétt þegar kemur að Guðmundar- og Geirfinnsmálunum. Eftir stendur engu að síður ákvörðun um það hvort þetta mál eigi að ná fram að ganga eða ekki og mín afstaða er sú að það eigi að ná fram að ganga. Þess vegna styð ég það. Aftur á móti mun ég sitja hjá vegna persónulegra tengsla við aðila sem varða málið þannig að mér líður ekki vel með að taka afstöðu til þess með atkvæði mínu. Hið sama má gilda um aðra þingmenn Pírata.
Virðulegi forseti. Ég verð aðeins á tæknilegum nótum. Ég skil málið ekki alveg. Þetta er ekki fjárlagafrumvarp, ekki fjárheimildarmál en það er samt upphæð í málinu og ýmislegt sem ég átta mig ekki alveg á við undirbúning og framlagningu málsins, rökin sem því fylgja o.s.frv. Ég skil þó viðkvæmni málsins mjög vel og því styð ég það. Við þurfum samt að gera þetta betur og á einhverjum tímapunkti sleppi ég tökunum hvað það varðar vegna þess hversu viðkvæmt málið er. Það þarf að fara gríðarlega varlega í næstu skref í þessu máli, allir hljóta að skilja það. Ég segi því bara: Takk fyrir þetta mál þó að það sé eins og það er. Gerum samt betur.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um bandorminn. Við erum m.a. að innleiða skattlagningu á svokölluð F-gös en þau gös telja um 7% af þeim skuldbindingum sem Íslendingum ber að standa skil á vegna Parísarsáttmálans. Þetta er afar mikilvæg breyting og fagnaðarefni. Ég vil jafnframt nota tækifærið til að brýna ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála og fjármála til að hraða vinnu við að urðunarskatturinn verði settur á, eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans. Ef rétt er að staðið getur það orðið einn mest valdeflandi skattur sem nokkurn tímann hefur verið lagður á í Íslandssögunni því að gjaldendur geta með réttri breytni losnað við að greiða hann.
Forseti. Hér er gert ráð fyrir fjölmörgum hækkunum gjalda. Það er mjög miður að ríkið skuli aftur vera orðið leiðandi í því að hækka gjöld og álögur á almenning, hækka verðlag við hver áramót. Fyrir fáeinum árum var tekin upp sú stefna að horfið yrði frá þessu, horfið frá því að ríkið leiddi verðbólguna í landinu, en nú sjáum við þetta allt saman koma til baka aftur. Það er mikilvægt að hafa í huga að áhrifin af þessum gjaldahækkunum ríkisins eru miklu meiri en bara beinu áhrifin. Eins og við höfum séð dæmi um á undanförnum áramótum hefur þetta strax áhrif á verðlag fjölmargra aðila í samfélaginu, hækkar því verð víða og fyrir vikið vísitölu neysluverðs og verðtryggð lán.
Herra forseti. Við í Viðreisn teljum ekkert náttúrulögmál að krónutölugjöld hins opinbera þurfi að hækka í takt við verðlag. Okkur þykir fátt til um þau orð stjórnarmeirihlutans að verið sé að rýra þessi krónugjöld að raungildi þar sem þau séu aðeins hækkuð um 2,5% þegar verðbólga er 2,7%. Við leggjumst gegn þeim hækkunum en styðjum aftur á móti þær breytingar sem verið er að gera á umhverfisgjöldum í þessu frumvarpi.
Herra forseti. Við í Samfylkingunni fögnum því að verkalýðshreyfingin skuli hafa náð fram breytingum á tekjuskattskerfinu í réttlætisátt og þess vegna styðjum við þær greinar sem snúa að þeim breytingum. Við getum hins vegar ekki stutt hversu seint þær taka að fullu gildi og við getum heldur ekki stutt stefnu ríkisstjórnarinnar um stuðning við barnafjölskyldur sem notar barnabótakerfið sem eins konar fátækrastyrk.
Virðulegur forseti. Því ber sannarlega að fagna þegar við lækkum skatta og hækkum barnabætur og allt það þannig að ég mun styðja þetta frumvarp. Það breytir ekki þeirri staðreynd að mér þykir forgangsröðun fjármuna sem lýtur að þriðja skattþrepinu ekki rétt. Mér finnst ekki eðlilegt að kostnaðurinn við það skuli verða 21 milljarður kr. á árinu 2022 og að á næsta ári skuli einungis 2.450 kr. fara í vasa þeirra tekjulægstu. Þetta eru smáskref en það er ekki hægt annað en að greiða atkvæði með þeim þótt ég hefði persónulega forgangsraðað þessu svolítið mikið öðruvísi.
Forseti. Nú örfáum árum eftir að hæstv. fjármálaráðherra fagnaði því að tekist hefði að einfalda skattkerfið með því að fækka skattþrepum úr þremur í tvö hyggst ríkisstjórnin fjölga skattþrepum aftur úr tveimur í þrjú og flækja skattkerfið. Þessu samhliða stendur reyndar til að lækka skatt í nýja lægsta þrepinu en um leið að hækka skattinn í því sem þá verður milliþrepið. Þessar tillögur innihalda því í senn mjög jákvæðar og mjög neikvæðar breytingar sem þó er erfitt að slíta í sundur. Fyrir vikið munu þingmenn Miðflokksins hvorki greiða atkvæði með né gegn þessum tillögum.
Virðulegi forseti. Það vekur athygli að jafn stórt og mikilvægt mál og hér er undir skuli ekki einu sinni verðskulda nefndarálit frá öllum flokkum á þinginu. Hér er einfaldlega um að ræða mjög stórt skref sem var boðað strax þegar ríkisstjórnin var sett saman til að létta undir með heimilunum í landinu. Langflestir munu sjá skatta sína lækka um 70.000–120.000 kr. á ári. Það eru 70.000–120.000 kr. á ári í vasa skattgreiðenda. Miðflokkurinn getur gert athugasemdir við að þetta komi eftir flóknum leiðum en við í Sjálfstæðisflokknum köllum skattalækkun bara skattalækkun og við styðjum skattalækkanir. Þessi ríkisstjórn sá það fyrir að til þess að friður tækist á vinnumarkaði þyrfti að koma til tilslökun frá ríkisstjórninni. Það reyndist rétt og þess vegna höfum við náð langtímasamningum á vinnumarkaði með því að gefa aðeins eftir af tekjuskatti ríkisins. Þetta er mikið fagnaðarefni og jafnvel þótt það taki gildi í tveimur skrefum er þetta gleðidagur.
Herra forseti. Við í Viðreisn styðjum þessa skattbreytingu. Hún er mun betur í takti við hugmyndir Viðreisnar um nauðsynlegar breytingar á skattkerfinu en upprunalegar hugmyndir þessarar ríkisstjórnar voru, enda er þessi skattbreyting gerð að kröfu verkalýðshreyfingarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga. Það er jákvætt að sjá að verið er að lækka skattbyrði á [[Gripið fram í: Alla]]þá sem minnst mega sín í samfélaginu. Það hefði hins vegar verið óskandi að svigrúm hefði verið til að ganga hraðar til verks en raun ber vitni en útgjaldagleði þessarar ríkisstjórnar kemur í veg fyrir að hægt hefði verið að hrinda þeim skattalækkunum í framkvæmd að fullu strax á næsta ári. Við styðjum engu að síður góð verk og segjum því já við breytingunni í heild.
Herra forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið til afgreiðslu því að hér er verið að innleiða kerfisbreytingar á tekjuskattskerfinu sem munu koma hinum tekjulægstu best. Þessar breytingar byggja á mjög vandaðri vinnu þar sem hugað var að því hvernig við gætum annars vegar uppfyllt loforð ríkisstjórnarinnar um að lækka skatta og tryggt um leið að það gagnaðist best þeim sem mest þurfa á því að halda. Sömuleiðis vil ég fagna því sem hér er lagt til, hækkun barnabóta, sem er í takt við áherslur þessarar ríkisstjórnar, að koma til móts við fjölskyldufólk í landinu, ekki síst ungt fólk með börn, enda sýna öll gögn okkur að það skiptir máli að koma til móts við þann hóp. Þannig að þetta er gott mál, það er vel undirbúið og vissulega skiptir líka máli að það þjónaði sínu hlutverki í því að tryggja frið á vinnumarkaði við undirritun lífskjarasamninga. Ég vonast til þess að sjá sem breiðasta samstöðu í þessum sal um þetta góða mál.
Herra forseti. Þetta er annað tekjufrumvarpið sem við greiðum atkvæði um hér í dag. Ég skal viðurkenna að þetta er ekki alveg það tekjuskattskerfi sem ég hef barist fyrir en það breytir ekki hinu, að uppsöfnuð skattalækkun þessarar ríkisstjórnar með kerfisbreytingum í tekjuskattskerfi einstaklinga er 31,6 milljarðar þegar litið er yfir kjörtímabilið í heild. 31,6 milljarða kr. skattalækkun. Það vekur athygli mína að aðeins eitt minnihlutaálit er í þessu máli en engar breytingartillögur og hér í bandorminum áðan var ekki eitt einasta minnihlutaálit, engar breytingartillögur, engar athugasemdir frá minni hlutanum. [[Gripið fram í.]]Þetta vekur athygli, herra forseti, og er vert að hafa í huga nú þegar við greiðum atkvæði um að lækka skatta á einstaklinga.
Hæstv. forseti. Ég fagna að sjálfsögðu þeim breytingum sem þetta frumvarp gengur út á. Hér er verið að hrinda í framkvæmd áformum sem boðuð voru í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að lækka tekjuskatta einstaklinga, einkum þannig að það nýttist best þeim sem lægstar hefðu tekjurnar. Þessi breyting er vissulega sett fram með nokkuð flóknari hætti en ég hefði kosið, eins og hv. þm. Óli Björn Kárason vék að hér áðan, en markmiðið er hins vegar er skýrt og það skilar sér og sú breyting sem hér er boðuð skilar sér í betri lífskjörum fyrir alla. Þess vegna styð ég þetta mál og tel að við eigum að fagna því.
Virðulegi forseti. Þetta eru ágætisbreytingar á skattkerfinu, ekkert rosalega flóknar. Það er ekkert flókið að hafa mörg skattþrep, ekkert voðalega erfitt að setja það inn í formúlu og reikna út hvað er í gangi, svo lengi sem maður hafi allar forsendur sem eru þar undir, til að hafa það á hreinu. Það er aðeins eitt sem ég geri athugasemd við varðandi þessar breytingar: Þeir sem eru í rauninni undir lægsta þrepinu hafa hlutfallslega minna að græða á þessum breytingum heldur en þeir sem eru á þrepinu og með hærri tekjur. Það er hlutfallslega minni ágóði af skattalækkun fyrir þá sem hafa lægstu tekjurnar, eru í hlutastörfum eða ýmsu svoleiðis. Það er eina athugasemdin sem ég geri við þetta. Þar hefði átt að jafna út bara miðað við skattþrepið eins og það var lægst þannig að allir sem væru upp að því hefðu sama ágóða af skattalækkuninni. En það var ekki gert þannig að ég er enn þá á báðum áttum varðandi það hvort ég sitji hjá eða greiði atkvæði með.
Herra forseti. Ef hv. þm. Óli Björn Kárason færi nú yfir örlög breytingartillagna frá minni hluta á síðustu tveimur árum myndi hann kannski átta sig á því af hverju við erum ekki alltaf að ómaka okkur við að gera breytingartillögur. [[Gripið fram í.]]Hins vegar var það sem vakti athygli mína það að hæstv. forsætisráðherra talar í sífellu um að þessar breytingar komi best út fyrir þá sem lægstu launin hafa. Þá er hún komin með algjörlega nýja túlkun sem hefur verið áberandi hjá henni að undanförnu, að hugsa þetta alltaf hlutfallslega. Nú er það bara þannig að bensínlítrinn, mjólkurlítrinn og brauðið kosta bara nákvæmlega jafn mikið fyrir þann sem er með 320.000 og hinn sem með 1.400.000–1.500.000 kr. Óréttlætið felst í því að setja ekki þriðja þrepið frekar á okkur sem raunverulega getum borið þetta og lækka enn meiri skatta á þá sem lægstu launin hafa.
Herra forseti. Vegna þeirra áhyggna sem hæstv. fjármálaráðherra og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafa af skorti á álitum frá minni hluta er kannski full ástæða til þess að spara pappírinn hér í þessum sal. Hér er staðan mjög einföld: Það er búið að samþykkja fjárlög. Það væri óábyrgt af okkar hálfu að leggja fram einhverjar breytingartillögur sem græfu undan útgjaldaforsendum fjárlaganna. Því eru ekki breytingartillögur lagðar fram af okkar hálfu. Við myndum vissulega vilja ganga hraðar til verks við skattalækkun en það myndi þá, að samþykktum fjárlögum, brjóta gegn afkomumarkmiðum ríkissjóðs fyrir næsta ár. Slíkar tillögur væru ekki ábyrgar. En af því að hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, stærði sig af því og fór í þá stærðfræðileikfimi að leggja saman yfir allt kjörtímabilið áhrif skattalækkana þessarar ríkisstjórnar, sem eru óveruleg, er kannski ágætt að hafa það í huga að útgjöld þessarar ríkisstjórnar munu slaga í 4.000 milljarða á þessu kjörtímabili. Geri aðrir betur.
Virðulegur forseti. Það hefði verið óskandi að allir þessir milljarðar hefðu runnið í vasa þeirra sem þurfa virkilega á þeim að halda. Það er eiginlega óskiljanlegt að það skuli verið að láta þá sem hafa það mjög gott hafa skattalækkanir sem þeir hafa ekkert við að gera. Við höfum ekkert við þær að gera. Þetta á að renna til þeirra sem minnst hafa. En hver einasta króna skiptir þessa einstaklinga máli og þess vegna mun ég styðja þetta. Það skiptir engu máli hvort það séu ekki nema örfáir aurar. Það skiptir þetta fólk gífurlegu máli, bara í því tilfelli að eiga fyrir læknisþjónustu eða lyfjum.
Virðulegi forseti. Það er ekki annað hægt en að taka til máls þó að þetta tengist kannski ekki beinlínis mínu málefnasviði vegna þess að skattalækkun er skattalækkun. Það er ótrúlega ánægjulegt að taka þátt í því að greiða atkvæði með skattalækkun sem mun þýða 20 milljarða á ári þegar hún er komin að fullu til framkvæmda. Ég skal alveg viðurkenna, virðulegi forseti, að ég varð örlítið undrandi við að hlusta á hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. Í fullri alvöru segja menn að þeir hafi ekki skrifað nefndarálit af umhverfisástæðum. Og Miðflokkurinn? Hann greiðir ekki atkvæði með skattalækkunum. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að allir kjósendur viti af því. Hér erum við að tala um gríðarlega mikla skattalækkun. Annaðhvort greiða menn atkvæði með því eða ekki. Því að málið er einfalt. Ef allir myndu greiða atkvæði eins og Miðflokkurinn yrði engin skattalækkun. Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta sé komið fram og greiði atkvæði með þessu af mikilli gleði og ánægju.
Forseti. Ríkisstjórnin á skilið hrós fyrir að hafa landað lífskjarasamningunum í vor. Þegar verið var að tala um þessa útfærslu á tekjuskattslækkun sem þurfti að koma til, til að skapa það svigrúm sem þurfti til að landa lífskjarasamningunum, gagnrýndum við strax þetta aukaþrep, og ég í þessum ræðustól. Sá sem er með yfir 350.000 kr. fullnýtir þetta skattþrep, fær fulla nýtingu á því og allan þann skattafslátt sem þessir 20 milljarðar kosta fyrir alla landsmenn. Öryrki sem er bara með 250.000 fær ekki hlutfallslega jafn mikið og aðrir. Það er staðreynd. Þetta skilar sér því ekki hlutfallslega best til þeirra sem minnst hafa. Það er rangt. Höfum það á hreinu.
Virðulegi forseti. Einn þáttur þessa máls sem mér finnst full ástæða til að halda sérstaklega til haga snýr að breytingum á persónuafslætti. Það er að verða mjög mikil breyting með því nýja viðmiði sem persónuafslátturinn mun fylgja til framtíðar og kallast á við þá hugmyndafræði sem er í lífskjarasamningunum um að laun fylgi breytingum á landsframleiðslu á mann. Ég fagna þessu alveg sérstaklega vegna þess að breytingar á persónuafslætti og viðmiðunarmörkum þrepa hafa verið umdeildar í gegnum tíðina. Varðandi nefndarálitin sakna ég þeirra ekkert sérstaklega þó að það veki athygli að þau liggi ekki frammi. Nefndarálit er hægt að gefa út þó að menn ætli að styðja mál og eins líka þó að menn ætli ekki að gera neinar breytingartillögur. Menn verða bara að eiga það við sig að koma ekki orðum á blað um þetta stóra mál sem [[Forseti hringir.]]gagnast þeim sérstaklega sem helst þurfa á að halda.
Herra forseti. Hér erum við að fara að greiða atkvæði um grundvallarbreytingar á skattkerfi sem við erum með, fara úr tveggja í þriggja þrepa skattkerfi. Það er afar mikilvægt og það er grundvallarbreyting sem mun gagnast best þeim sem minnst hafa, sérstaklega þegar tekið er tillit til þeirrar heildarbreytingar sem verið er að gera með þessu frumvarpi. Hv. þingmenn geta þá farið yfir það, til að mynda á bls. 5 í frumvarpinu þar sem ágæt tafla sýnir það svart á hvítu.
Frú forseti. Eins og ég nefndi áðan inniheldur þetta mál í senn jákvæðar og neikvæðar breytingar. Allra neikvæðast er að menn skuli hverfa aftur til fyrri tíðar með því að flækja skattkerfið sem á sínum tíma var talið svo mikilvægt að einfalda og ágætisárangur náðist í hjá núverandi hæstv. fjármálaráðherra sem var fjármálaráðherra á þeim tíma líka. En það er líka verið að hækka skattþrep, það er verið að hækka milliþrepið. Vonandi verður þó heildarniðurstaðan af þessu nýja og flóknara kerfi tiltölulega jákvæð. Ég velti samt upp einni spurningu til hæstvirtra ráðherra Sjálfstæðisflokksins: Hvers vegna styður Samfylkingin málið ef þetta er svona gríðarlega mikil og góð skattalækkun?
Herra forseti. Eins og vel kemur fram í umsögn ASÍ og ítarlegu og góðu nefndaráliti frá fulltrúa Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd, sem mér heyrist að hæstv. ráðherrar hafi allir lesið og vonandi allir hv. þingmenn líka, mun skattbyrði para sem hafa tekjur við neðri fjórðungsmörk og hafa tvö börn á framfæri verða með réttu 1 prósentustigi lægri en barnlausra para með sömu tekjur. Skattbyrði tekjuhærri para með og án barna verður hin sama. Því er ljóst að hjá okkur er og verður barnabótakerfið, samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar, langt frá kerfum hinna norrænu ríkjanna þar sem markmiðið er að jafna stöðu barnafólks og þeirra sem ekki eru með börn á framfæri. Því miður tekur ríkisstjórnin tillögur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þessum efnum sér til fyrirmyndar í stað þess að líta til hinna norrænu ríkjanna.
Rangt.
Rétt.
Herra forseti. Við í Samfylkingunni leggjumst gegn þessu frumvarpi. Við viljum núna, þegar ríkið er með nánast allt bankakerfið í sínum höndum, að það verði skipulagt til framtíðar og að við gerum á kerfinu þær breytingar sem gagnast best almenningi í landinu og venjulegum fyrirtækjum. Þegar við höfum gert það og skipt upp viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi skulum við skoða skattlagninguna og ákveða hvernig hún verður. Það er ekki nægilega gott að vera sífellt að hræra í skattumhverfi, hvort sem það er hjá bönkum eða öðrum. Þess vegna skulum við byrja á að breyta kerfinu eins og við sjáum það best þjóna okkur til framtíðar og síðan taka upp skattinn og skoða hvernig við ætlum að hafa hann.
Herra forseti. Það er með þessa skattalækkun, raunar eins og tekjuskattslækkunina, að ríkisstjórnin er að ýta þessu meira og minna yfir á árið 2021 þar sem ríkisstjórnin var búin með allan peninginn fyrir árið 2020. Mér finnst þetta mál reyndar dálítið kómískara að því leytinu til að við erum í raun að ræða tekjuforsendur fjárlaga árið 2020 en hér erum við að greiða atkvæði um skattalækkanir sem eiga að hefjast árið 2021 og reyndar langt fram á næsta kjörtímabil. Það er kannski einhvers konar syndaaflausn þessarar ríkisstjórnar fyrir það að hafa ekki komið sér að verki í að lækka skatta með meiri krafti en raun ber vitni. Við í Viðreisn styðjum engu að síður þessi áform, þó að þau komi frekar seint til framkvæmda. Það er alveg ljóst að hár bankaskattur hér á landi veldur hærra vaxtastigi en ella væri, það hefur komið ítrekað fram í fréttum að vaxtalækkanir Seðlabanka skila sér ekki sem skyldi til einstaklinga eða fyrirtækja, m.a. vegna hás bankaskatts, og því er ánægjulegt að sjá að vonandi [[Forseti hringir.]]hilli einhvern tímann undir lækkun hans þó að seint verði.
Virðulegi forseti. Hérna er um að ræða skatt sem er tiltölulega nýlega tilkominn og var kynntur til sögunnar með sérstökum rökum á eftirhrunsárunum. Hann er íþyngjandi fyrir fjármálastarfsemina. Það lá fyrir frá upphafi að það yrði ekkert áhlaupaverk að afnema hann, enda hafa skattar oft tilhneigingu til að lifa miklu lengur en gert var ráð fyrir í upphaflegum hugmyndum. Í þessu tilviki hef ég lagt áherslu á það, og ég hef lagt þetta mál fyrir þingið áður, að við þurfum að taka ákvarðanir, jafnvel þótt þær komi ekki allar til framkvæmda þá þegar. Hér er verið að lögfesta lækkun á þessum skatti til að veita fyrirsjáanleika um rekstrarumhverfi fjármálafyrirtækja. Við þurfum að gera það í skrefum. Það hefði verið betra að gera það hraðar og best hefði verið að þessi skattur [[Forseti hringir.]]hefði aldrei verið lagður á. Þess þurfti þó vegna aðstæðna á sínum tíma og nú er tekin sú mikilvæga ákvörðun að afnema hann.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp sem felur í sér lækkun á svokölluðum bankaskatti. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að ætlunin sé að lækka skattinn og að sú lækkun skili sér til neytenda í formi lægri kostnaðar fyrir viðskiptavini fjármálafyrirtækja. Fyrir þessu er engin trygging, herra forseti, og í þessari breytingartillögu er lagt til að aðeins verði stigið fyrsta skrefið í stað þess að gefa þegar vilyrði um árlega lækkun næstu fjögur árin. Næstu skref verði stigin að fenginni reynslu af fyrsta þrepi lækkunarinnar þegar sannreynt hefur verið að viðskiptavinir fjármálafyrirtækja njóti góðs af henni í formi lægri þjónustugjalda og bættra vaxtakjara. Hér er um neytendavernd að ræða í mikilvægri breytingartillögu og ég segi já.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 269/2019, um sameiginlegar efndir samkvæmt Parísarsamningnum fyrir árið 2021–2030. Í ákvörðuninni er að finna fimm gerðir sem varða samkomulag Íslands, Noregs og Evrópusambandsins um sameiginleg markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda á tímabilinu 2021–2030. Gerðirnar eru felldar inn í bókun 31 við EES-samninginn um samvinnu á sérstökum sviðum utan marka fjórþætta frelsisins. Virðulegi forseti. EES-samningurinn hefur að geyma ákvæði er snúa að umhverfismálum og vernd umhverfisins. Það getur verið matsatriði hvort einstakar ESB-gerðir á sviði umhverfismála falli undir EES-samninginn eður ei. Gerðir sem varða viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, ETS, hafa þegar verið teknar upp í EES-samninginn og taka EFTA-ríkin innan EES fullan þátt í ETS-kerfinu. Hins vegar hafa aðrar ESB-gerðir vegna skuldbindinga í loftslagsmálum almennt verið taldar falla utan efnislegs gildissviðs EES-samningsins og hafa þar af leiðandi ekki verið teknar upp í hann. Í þessu máli hafa Ísland og Noregur valið að starfa með ESB að sameiginlegum efndum samkvæmt Parísarsamningnum fyrir árin 2021–2030. Því eru gerðirnar felldar inn í bókun 31 við EES-samninginn, þ.e. um samvinnu utan marka fjórþætta frelsisins, í stað XX. viðauka samningsins, um umhverfismál. Meginmunurinn á þessum tveimur leiðum felst í því að með því að gerðirnar séu felldar inn í bókun 31 verða Ísland og Noregur ekki talin hafa fallist á að efni gerðanna falli innan efnislegs gildissviðs EES-samningsins og þar með er ekki útvíkkuð túlkun á gildissviði samningsins frá því sem nú er. Með því að fella gerðirnar í bókun 31 má líta á upptöku þeirra í EES-samninginn sem þátt í samstarfsverkefni sem Ísland og Noregur gætu ákveðið að halda ekki áfram með eftir árið 2030, ef þau kysu svo. Innleiðing gerðanna kallar á lagabreytingar hér á landi með breytingu á lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012. Af þeim sökum setti Ísland svonefndan stjórnskipulegan fyrirvara þegar sameiginlega EES-nefndin tók ákvörðun um að þessar gerðir skyldu felldar inn í EES-samninginn. Það þýðir að þessi ákvörðun tekur ekki gildi fyrr en Ísland hefur aflétt fyrirvaranum. Það er ekki gert fyrr en að fengnu samþykki Alþingis í formi þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar. Virðulegi forseti. Nánar um ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 269/2019 er það að segja að samkvæmt samkomulaginu eru felldar inn í EES-samninginn tvær lykilgerðir sem fjalla annars vegar um losun utan viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir, ETS, og hins vegar um losun og kolefnisbindingu sem tengist landnotkun. Með þessu fyrirkomulagi verður Ísland með samþykkt markmið innan EES-samningsins og Parísarsamningsins en ekki með tvíþættar skuldbindingar og losunarbókhald. Ísland og Noregur hafa nú þegar tekið upp hluta af regluverki ESB í loftslagsmálum í gegnum EES-samninginn. Ríkin hófu þátttöku í ETS árið 2008 en um 40% losunar Íslands falla þar undir, einkum frá fyrirtækjum í stóriðju. Ísland tók svo þátt í sameiginlegu markmiði með ESB-ríkjunum á seinna skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar 2013–2020 samkvæmt tvíhliða samningi. Virðulegi forseti. Eftir að Parísarsamningurinn var samþykktur árið 2015 sendi Ísland, eins og önnur aðildarríki samningsins, inn markmið um landsákvarðað framlag um samdrátt í losun til ársins 2030. Ísland sagðist myndu taka þátt í sameiginlegu markmiði Evrópuríkja um 40% samdrátt í losun til ársins 2030 með fyrirvara um að samkomulag næðist við ESB um þátttöku í því. Noregur sendi sambærilegt markmið. Fyrirkomulagið á þessu samstarfi er þannig að innri reglur ákvarða hlutdeild og skyldur hvers ríkjanna 30 en gagnvart Parísarsamningnum eru ríkin með eitt sameiginlegt framlag. Gerð er nánari og ítarlegri grein fyrir málinu í meðfylgjandi tillögu til þingsályktunar. Ég legg til, virðulegur forseti, að að aflokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 128/2019, sem mælir fyrir um reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/352 frá 15. febrúar 2017 um að setja ramma um veitingu hafnarþjónustu og sameiginlegar reglur um gagnsæi í fjármálum fyrir hafnir, verði tekin upp í EES-samninginn. Í reglugerð 2017/352 er mælt fyrir um fjárhagslegt gagnsæi í rekstri þeirra hafna sem eru hluti af samevrópska flutninganetinu, milli hafnarstjórna og þeirra sem veita þjónustu í höfnum, jafnræði, samráð við hagsmunaaðila og notendur og skilyrði fyrir veitingu þjónustu í höfnum. Fram kemur hvaða kröfur má gera til veitenda hafnarþjónustu og skilyrði fyrir því að nýir aðilar fái að veita slíka þjónustu. Fjallað er um sjónarmið sem réttlæta fjöldatakmarkanir á þeim sem veita þjónustu í höfnum, möguleika á að leggja almannaþjónustukvöð á þjónustuviðskipti, réttindi starfsmanna hafna og þjálfun starfsfólks. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á breytingar á hafnalögum, nr. 61/2003. Einnig þarf að gera reglugerðarbreytingu á reglugerð um hafnir eða gera nýja reglugerð um efnið. Frumvarpsdrög eru í smíðum hjá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti sem fer með þennan málaflokk. Ég legg til, virðulegur forseti, að að aflokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 172/2019 sem mælir fyrir um að reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/2394 frá 12. desember 2017, um samvinnu milli landsyfirvalda sem bera ábyrgð á að framfylgja lögum um neytendavernd og um niðurfellingu reglugerðar nr. 2006/2004, verði tekin upp í EES-samninginn. Í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/2394 frá 12. desember 2017, um samvinnu um neytendavernd, er lagt upp með að tryggja eftirfylgni við lagaákvæði á sviði neytendaverndar, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem um er að ræða viðskipti yfir landamæri og auka þar með virkni innri markaðarins og neytendavernd. Í reglugerðinni er áfram kveðið á um net opinberra eftirlitsstofnana sem nær yfir allt Evrópska efnahagssvæðið. Á grundvelli reglugerðarinnar öðlast stofnanirnar réttindi og skyldur varðandi gagnkvæma aðstoð við meðferð ákveðinna brota sem beinast gegn neytendum. Þau brot sem um ræðir eru brot gegn lagaákvæðum sem innleiða þær gerðir Evrópusambandsins á sviði neytendaverndar sem taldar eru upp í reglugerðinni. Með reglugerðinni er kveðið á um aukna skilvirkni í gagnkvæmri aðstoð stofnana yfir landamæri og um ákvarðanatöku. Þá kveður reglugerðin á um nýjar lágmarksvaldheimildir sem eftirlitsstofnanir á sviði neytendaverndar þurfa að hafa yfir að ráða. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á setningu nýrrar löggjafar um samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd. Þá þarf að fella úr gildi lög um samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd, nr. 56/2007. Samhliða því þarf að breyta ýmsum lögum á sviði neytendaverndar til þess að lögbær yfirvöld sem fara með framkvæmd þeirra hafi þær lágmarksheimildir til framfylgdar og rannsókna sem kveðið er á um í reglugerðinni. Frumvörp til innleiðingar á reglugerðinni voru lögð fram á Alþingi þann 1. nóvember 2019, samanber 330. mál og 331. mál á 150. löggjafarþingi 2019–2020. Ég legg til, virðulegur forseti, að að aflokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árunum 2019 og 2020 sem gengið var frá til bráðabirgða með bréfaskiptum milli stjórnvalda ríkjanna fyrr á þessu ári. Samningurinn kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvors annars árin 2019 og 2020. Hann er óbreyttur frá fyrra ári að öðru leyti en því að hann er til tveggja ára og það hámark sem Færeyingar geta veitt af loðnu eykst úr 25.000 tonnum upp í 30.000 tonn eftir að 500.000 tonna heildarkvóta er náð. Ísland fær heimild til að veiða allt að 1.300 lestir af makríl á ári innan fiskveiðilögsögu Færeyja árin 2019 og 2020. Þjóðirnar samþykktu að hefja vinnu við að breyta fyrirkomulagi þessara samningaviðræðna með það að markmiði að gerður yrði rammasamningur til lengri tíma, en hægt yrði að breyta ýmsum atriðum, svo sem kvótum og aðgangi, miðað við aðstæður á hverjum tíma. Samningurinn tók gildi til bráðabirgða 3. júní 2019. Hann öðlast endanlegt gildi þegar tilkynnt hefur verið um að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt. Áður en samningur þessi var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2018. Heildarafli þorsks verður þó ekki meiri en 2.400 lestir, heildarafli keilu ekki meiri en 650 lestir og engar veiðar eru heimilar á lúðu eða grálúðu. Vissulega hafa samskipti við frændur okkar í Færeyjum verið óheppileg undanfarið, einkum er varðar sjávarútveg. Stefnt hefur verið að gerð nýs rammasamnings milli þjóðanna á sviði fiskveiða en ekki tekist þrátt fyrir góð tilboð af okkar hálfu. Þá tók ný fiskveiðilöggjöf gildi í Færeyjum í upphafi árs 2018 sem m.a. bannar erlendar fjárfestingar í færeyskri útgerð. Þessi löggjöf er í ósamræmi við Hoyvíkursamninginn sem heimilaði Íslendingum allt að þriðjungseignarhald í færeyskum útgerðum. Fjárfestingarbannið skaðar íslenska hagsmuni og jaðrar við beina eignaupptöku án þess að neinar bætur komi í staðinn. Í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem tók við völdum í Færeyjum þann 14. september sl. segir að núverandi erlendar fjárfestingar í útgerð haldi gildi sínu en 25% þak verði á nýfjárfestingum. Frumvarp um lagabreytingar þess efnis hefur verið lagt fram í færeyska lögþinginu. Þá er uppsögn Hoyvíkursamningsins sem tekur gildi um næstu áramót mikil vonbrigði og munum við leitast við að takmarka skaðann sem af uppsögninni getur hlotist. Loks eru enn lausir samningar um síld, makríl og kolmunna, en þar hefur ákvörðun okkar um síldina óneitanlega verið óheppileg. Við þessar aðstæður, hv. þingmaður, er eðlilegt að spyrja hvort rétt sé að gera þennan samning. Svar mitt er tvímælalaust já því að við verðum að líta á stóru myndina. Samningurinn var gerður á heppilegum tíma þegar við stóðum frammi fyrir loðnubresti og tvísýnu í afkomu ferðaþjónustunnar. Samningurinn veitti okkur heimild til að veiða kolmunna og síld, auk makríls, í lögsögu Færeyja sem skapar meiri arð af veiðunum en ella og sem kemur að nokkru til móts við loðnubrestinn. Að sjálfsögðu verðum við að líta til mikilvægis þess að varðveita sögulega vináttu, traust og gagnkvæman stuðning þjóðanna en ekki skiptir minna máli að líta til þeirra fjölmörgu tækifæra til verðmætasköpunar sem samstarf þjóðanna býður upp á. Við erum bundin rótgrónum böndum sjávarútvegsins. Ytri ógnir eru okkur skeinuhættari en tímabundinn ágreiningur. Áratugalangt samstarf þjóðanna í sjávarútvegi hefur án nokkurs vafa ýtt undir hagsæld beggja. Vernd og skynsamleg nýting sameiginlegra flökkustofna er og verður sameiginlegt hagsmunamál þjóðanna beggja og grundvallarforsenda fyrir áframhaldandi velsæld okkar. Ég lít því á gerð þessa samnings sem lítinn en jafnframt mikilvægan þátt í að viðhalda sterkum vina- og hagsmunaböndum okkar og jafnframt enn eitt merki um að við getum náð samkomulagi um útistandandi ágreiningsefni, samkomulagi sem þjónar hagsmunum okkar beggja og eykur á ávinning hvors um sig. Virðulegur forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum og fleiri lögum. Hér er um að ræða frumvarp þar sem lagt er til að embætti ríkisskattstjóra og tollstjóra sameinist og að verkefni á sviði embættanna verði starfrækt í einni stofnun sem nefnist Skatturinn og ríkisskattstjóri veiti forstöðu. Embætti tollstjóra verði þannig lagt niður í núverandi mynd en verkefnum á sviði tollgæslu skipaður sérstakur sess í hinu sameinaða embætti undir stjórn tollgæslustjóra sem heyri undir ríkisskattstjóra. Hér er sem sagt verið að fækka ríkisstofnunum um eina og tilgangurinn er að auka skilvirkni í skattframkvæmd, álagningu og innheimtu opinberra gjalda sem kann að hafa ýmislegt hagræði í för með sér. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að mikil samlegðaráhrif og hagræði geti hlotist af fullri sameiningu ríkisskattstjóra og tollstjóra, ekki síst í ljósi örra tækniframfara og aukinnar sjálfvirknivæðingar. Í þeim umsögnum sem nefndinni bárust um málið er lýst stuðningi við framgang frumvarpsins. Eins og venjulegt er getur verið flókið að sameina stórar stofnanir og því hvetur meiri hlutinn til þess að vandað verði til verka við sameininguna og dreginn lærdómur af öðrum viðlíka sameiningum eftir því sem við á. Sérstaklega verði hugað að virðingu og skilningi í garð starfsfólks embættanna. Þá bendir meiri hlutinn á að við sameiningu af þessu tagi verði óhjákvæmilega ákveðinn upphafskostnaður þannig að hugað verði að því þegar sameiningin fer af stað að tryggt sé fjármagn fyrir þeim kostnaði svo að hagræðingin náist með sameiningunni og að sameiningin gangi þokkalega snurðulaust fyrir sig. Meiri hlutinn leggur til ákveðnar breytingar sem koma fram í nefndarálitinu og ég mun ekki rekja hér. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Silja Dögg Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir álitið rita Óli Björn Kárason formaður, Brynjar Níelsson, Þorsteinn Víglundsson, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Smári McCarthy.