Þau sorglegu tíðindi hafa borist að Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi alþingismaður og forsætisráðherra, hafi andast á sjúkrahúsi síðdegis í gær af völdum hjartaáfalls er hann hlaut þremur dögum áður. Halldór var aðeins 67 ára að aldri. Halldór Ásgrímsson var fæddur á Vopnafirði 8. september 1947. Foreldrar hans voru hjónin Ásgrímur Halldórsson, framkvæmdastjóri á Höfn í Hornafirði, og Guðrún Ingólfsdóttir húsmóðir. Halldór lauk prófi frá Samvinnuskólanum árið 1965 og hóf síðar nám í endurskoðun og fékk löggildingu sem endurskoðandi árið 1970. Hann stundaði framhaldsnám við verslunarháskólana í Björgvin og Kaupmannahöfn árin 1971–1973. Heimkominn varð hann lektor við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands um tveggja ára skeið en helgaði sig eftir það stjórnmálastörfum og öðrum opinberum störfum. Við brotthvarf forustumanna framsóknarmanna á Austurlandi úr stjórnmálum árið 1974, þar á meðal Eysteins Jónssonar, var leitað til hins unga háskólakennara um að taka sæti á lista flokksins við alþingiskosningarnar þá um sumarið. Þótt lítt þekktur væri átti Halldór djúpar rætur fyrir austan en faðir hans var leiðtogi Framsóknarflokksins í heimabyggð sinni, Höfn í Hornafirði, og afi hans og alnafni hafði verið alþingismaður Norðmýlinga og síðar Austurlandskjördæmis í meira en tvo áratugi. Halldór Ásgrímsson var með yngstu mönnum kjörinn til þingsetu, og yngstur þingmanna Framsóknarflokksins í mörg kjörtímabil eins og hann sagði oft sjálfur í kímni. Varð þá þegar ljóst að þar fór framtíðarforingjaefni flokksins. Hann var aðaltalsmaður hans í efnahags- og viðskiptamálum og lét sig varða fjármál ríkisins og atvinnumál. Hann sat í bankaráði Seðlabankans 1976–1983 og var formaður þess síðustu þrjú árin. Í alþingiskosningunum 1978 sem urðu Framsóknarflokknum erfiðar féll Halldór af þingi um skeið en var svo kosinn á þing á ný rúmu ári síðar, í desember 1979, og átti eftir það samfellda setu á þingi fram til 2006. Hann var ávallt kjörinn fyrir Austurlandskjördæmi nema í síðustu kosningum sínum, árið 2003, er hann var kjörinn þingmaður Reykv. n. Utan þings 1978–1979 vann hann ýmis störf, aðallega sem sjómaður, en var þó kvaddur á þing sem varamaður haustið 1978. Hann sat á 37 löggjafarþingum. Eftir alþingiskosningarnar 1983 varð Halldór Ásgrímsson sjávarútvegsráðherra og gegndi því embætti samfellt í átta ár, á miklum umbrotatímum í íslenskum sjávarútvegi. Þá var komið á kvótakerfi í greininni og það þróað og fullmótað við lok ráðherraferils hans í því ráðuneyti 1991. Stóðu mikil átök um þau mál allan þann tíma. Á kjörtímabilinu 1987–1991 gegndi Halldór jafnframt störfum dóms- og kirkjumálaráðherra um eins árs skeið, 1988–1989, sem varð viðburðaríkur tími í þeim málaflokkum. Sem sjávarútvegsráðherra aflaði Halldór sér yfirburðaþekkingar á málefnum sjávarútvegs, naut óskoraðs trausts og var oft síðar kvaddur til þegar vandi steðjaði að í þeirri grein. Halldór var utan ríkisstjórnar 1991–1995 en gaf sig þá meðal annars að norrænu samstarfi, var formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og jafnframt eitt ár formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Við afsögn Steingríms Hermannssonar 1994 var Halldór Ásgrímsson kjörinn formaður Framsóknarflokksins, en hann hafði þá verið varaformaður hans í 14 ár. Vann flokkurinn undir forustu hins nýja formanns góðan kosningasigur 1995. Í kjölfar hans varð Halldór utanríkisráðherra og gegndi því embætti í rúm níu ár, 1995–2004, lengur en nokkur annar. Hann varð forsætisráðherra í september það ár. Í maí 1999 gegndi hann um tíma störfum umhverfis- og landbúnaðarráðherra og í janúar og febrúar 2001 fór hann með heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Í júní 2006 ákvað Halldór að hverfa af vettvangi stjórnmála, sagði af sér sem alþingismaður eftir meira en 30 ár á þingi og sem ráðherra í rösk 19 ár. Á aðeins einn maður lengri ráðherraferil að baki en Halldór Ásgrímsson. Haustið 2006 réðst svo, með samþykki forustumanna norrænu ríkjanna, að Halldór yrði framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar með aðsetur í Kaupmannahöfn. Naut hann þar reynslu sinnar og álits, auk þess sem hann var gjörkunnugur norrænu samstarfi sem þátttakandi í því um áratugaskeið og ráðherra norrænna samstarfsmála 1985–1987 og 1995–1999. Hinu umfangsmikla starfi framkvæmdastjóra gegndi hann fram á árið 2013. Störfum Halldórs, bæði sem utanríkisráðherra og framkvæmdastjóra Norrænu ráðherranefndarinnar, fylgdu mikil og oft erfið og löng ferðalög. Eftir að opinberum embættisstörfum Halldórs lauk og hann fluttist til Íslands á ný sinnti hann störfum í ýmsum alþjóðlegum samtökum sem beita sér fyrir friði og mannréttindum. Halldór Ásgrímsson aflaði sér þegar á fyrstu þingmannsárum sínum mikils trausts, ekki aðeins meðal flokksmanna sinna, heldur langt út fyrir raðir þeirra. Hann hafði yfirgripsmikla þekkingu á efnahags- og atvinnumálum og þótti stefnufastur stjórnmálamaður og var stundum líkt við klett í hafi. Í dagfari sínu var hann hægur og yfirvegaður og fór vel með sitt mikla skap og kappsemi. Hann var hlýr í viðmóti, drenglundaður og vinur vina sinna. Þótt alvörugefinn væri var jafnan stutt í glensið og hann hafði gaman af því að gleðjast með mönnum þegar honum þótti það við eiga. Það einkenndi störf Halldórs mest á farsælum ferli hans í stjórnmálum að hann var afkastamaður og ósérhlífinn en jafnframt óvenjulega glöggskyggn og sanngjarn. Sem foringi var hann óvílinn og tók af skarið þótt mál væru umdeild. Þeir sem þekktu og unnu með Halldóri Ásgrímssyni á Alþingi og í ríkisstjórn sakna nú góðs vinar og öflugs samstarfsmanns sem alltaf var hægt að treysta. Við hið óvænta og ótímabæra fráfall Halldórs Ásgrímssonar, fyrrverandi forsætisráðherra, á þjóðin að baki að sjá einum helsta stjórnmálaforingja sínum um áratugaskeið. Ég bið þingheim að minnast Halldórs Ásgrímssonar með því að rísa úr sætum. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Borist hefur bréf frá ritara þingflokks Framsóknarflokksins um að Gunnar Bragi Sveinsson, 1. þm. Norðvest., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í gær tók því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Sigurður Páll Jónsson. Þessi skipti hafa verið tilkynnt á vef Alþingis. Sigurður Páll Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.
Virðulegur forseti. Það er orðin ástæða til að spyrja hvort ekki sé rétt að fresta þinghaldinu um tvær, þrjár vikur eða svo því að ríkisstjórnin virðist hvorki vita hvort hún er að koma eða fara né hvaða mál eigi yfir höfuð að leggja fram þótt allir frestir séu löngu útrunnir. Eiga hér að koma inn hin ýmsu stóru mál sem ríkisstjórnin hefur nefnt? Hún veit það ekki sjálf. Fyrr en ríkisstjórnin veit sjálf hvort hún ætlar að leggja fram mál eða afgreiða einhver mál er náttúrlega ómögulegt að ljúka þinghaldinu. Það er orðin spurning hvort ekki sé rétt að fresta þinghaldinu og láta þingið bara koma aftur saman þegar ríkisstjórnin veit sitt rjúkandi ráð og hefur einhverja hugmynd um það hvert hún stefnir og hvaða mál hún hyggst ætla að fá afgreidd á þessu þingi. Ef ríkisstjórnin veit ekki hvaða mál hún vill fá afgreidd á þinginu, hvernig á þá að vera hægt að ljúka því?
Virðulegi forseti. Enn störfum við samkvæmt starfsáætlun þingsins, þeirri sem í gildi er og er til á vef Alþingis, og hendir það eina ferðina enn að hæstv. ráðherra, í þetta skipti hæstv. forsætisráðherra, gefur út einhvers konar tilkynningu um að það standi til að funda fram í júlí. Ég óska eftir að forseti geri grein fyrir því hver staða þessa máls er. Við höfum ekki verið upplýst um að neitt annað stæði til en að við héldum okkur við starfsáætlun. Stjórnleysið er svo sem hætt að koma manni á óvart þegar þessi ríkisstjórn er annars vegar. Skorturinn á forustu og yfirsýn er algjör í þessu sem öðru þannig að hin fumkennda tilkynning hæstv. forsætisráðherra er svo sem alveg í þeim anda. Ég spyr hæstv. forseta hvort forseti hafi átt eitthvert samtal við forsætisráðherra um framhald þinghaldsins eða hvort þetta sé ein af þessum krampakenndu yfirlýsingum forsætisráðherra sem reynist svo vera misskilningur.
Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um að hverfa frá starfsáætlun svo því sé svarað.
Forseti. Ég tek undir kröfur félaga minna sem hafa tjáð sig og ítreka að mér finnst mjög alvarlegt að hér stöndum við frammi fyrir því að engin mál frá ríkisstjórninni hafa komið inn á þing samkvæmt starfsáætlun Alþingis. Það er greinilegt að formenn ríkisstjórnarinnar bera nákvæmlega enga virðingu fyrir forseta Alþingis sem mér finnst mjög mikið vandamál. Nú á ekki bara að setja störf þingsins í uppnám. Samkvæmt forsætisráðherra eða viðtölum við forseta Alþingis á að vera hér sumarþing - en það hafa engin mál komið inn á þingið. Um hvað eigum við að fjalla á sumarþingi? Er ekki tilefni til að hafa fund með þingflokksformönnum og útskýra nákvæma tímalínu á því hvenær þessi meintu mál eiga að koma á dagskrá þingsins, forseti?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að gera athugasemd við dagskrána í dag. Hér stendur til að við ræðum enn og aftur mjög umdeilt mál um rammaáætlun sem inniheldur breytingartillögu sem vægast sagt engin samstaða er um. Ég hvet hæstv. forseta til þess að leggja höfuðið í bleyti og opna augu sín fyrir því að það kunna að vera aðrar leiðir til að afgreiða þetta mál og setja það í uppbyggilegri farveg landsmönnum öllum til heilla. Við þurfum ekki að hafa þinghaldið svona. Svo tek ég undir með öðrum þeim sem hafa talað um mikilvægi þess að núna setjumst við niður og áttum okkur á því hvaða mál við eigum að fara að ræða fram í júlí eins og hæstv. forsætisráðherra segir. Hvaða mál eru væntanleg? Þetta er sérkennilegt núna, það eiga að vera nokkrir dagar eftir af starfsáætlun og enn þá hafa [[Forseti hringir.]]þingflokksformenn eða formenn ekkert sest niður til að [[Forseti hringir.]]átta sig á því hver staðan er, hvað sé aðkallandi, hvað sé að koma og hverju við þurfum að ljúka.
Virðulegi forseti. Enn og aftur stöndum við frammi fyrir þessu, ekki bara á þessu þingi, heldur svo oft áður. Ég legg til að við förum að einbeita okkur að því að haga fundarstjórn þannig að það sé sátt um að minnsta kosti dagskrána. Það er fráleitt hvað það er mikið ósætti um þetta, það á alveg að vera hægt að greiða úr þessu. Það eru margar leiðir til þess sem ég hef nefnt áður, m.a. að þjóðin öðlist málskotsrétt og geti haft smáhemil á hinu háa Alþingi. Eins er að minni hlutinn fái málskotsrétt og geti þá knúið mál í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar ósættið hér er of mikið til að við getum unnið vinnuna okkar. Svo er margt fleira sem mætti taka til, láta þingmál lifa milli þinga o.s.frv. Það er ótækt að ár eftir ár og núna dag eftir dag á þessu þingi séum við að karpa um dagskrána. Um svo lítið ætti að vera sátt.
Virðulegi forseti. Ég trúi því varla að við séum að hefja enn eina vikuna á hinu umdeilda máli um rammann þegar allt logar í deilum á vinnumarkaði. Kannski er líka að birtast okkur ástæðan fyrir þessu sem virðist vera sú að ríkisstjórnin er ekki með nein svör inn í kjaradeiluna, ekki nein. Menn koma sér ekki einu sinni saman um niðurstöðu um breytingar á húsnæðiskerfinu, það kemur síðan í ljós að ráðherrar eru ekki bara í deilum innbyrðis heldur leggja þeir fram ófullbúin frumvörp til kostnaðarmats. Ég held að það þurfi að gera hlé á þingstörfunum og reyna að teikna upp einhverja mynd af því hvernig eigi að ljúka þessu þingi og með hvaða hætti við getum gert það sameiginlega svo sómi sé að. Við erum tilbúin til þess, virðulegi forseti, en það skiptir máli að við förum hér að ræða [[Forseti hringir.]]stóru málin sem eru deilur á vinnumarkaði.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka það fram að ég hef ekkert út á fundarstjórn hæstv. forseta að setja og tel hana með miklum myndarbrag. Það er ýmislegt í þessari umræðu sem vekur furðu. Menn í stjórnarandstöðunni telja ýmist að ríkisstjórnin hafi engin mál lagt fram í vetur og því sé ekkert hér að gera allt upp í það að hér þurfi að fresta þingstörfum til að íhuga hvað eigi að fara að ræða. Ég tel þetta mikla fásinnu. Hér liggur fyrir dagskrá. Formaður Samfylkingarinnar lagði til í síðustu viku að nú væri kominn tími til að fara að mæla þingviljann í því máli sem er á dagskrá, vildi fara að telja hausa í stjórnarliðinu. Ég er sammála því, við skulum fara að koma þessu máli í atkvæðagreiðslu. Þannig teljum við hausana, ekki satt? Ég tel fullkomlega eðlilegt að við höldum störfum okkar hér áfram. Mér telst til að um það bil 30 þingmál bíði hér 2. umr. Það er nóg að gera hjá okkur þannig að við skulum einfaldlega halda áfram með dagskrána. Ég hvet okkur öll til þess að vinna vel saman í dag.
Herra forseti. Þegar við skildum í þinginu á föstudaginn og lukum umræðu á þeim degi um rammann reiknaði ég frekar með að helgin yrði notuð af stjórnarmeirihlutanum til að forgangsraða í vinnu sinni. Þetta reiðileysi hér er orðið áberandi mikið og alvarlegt, ekki bara fyrir okkur sem vinnum hérna, heldur líka fólkið úti í þjóðfélaginu sem treystir á að ákveðin mál séu afgreidd fyrir þinglok, bæði sem snerta hugsanlega aðkomu að kjarasamningum og líka húsnæðismál sem geta orðið hluti af þeirri niðurstöðu. Það er ekki hægt að halda svona áfram. Ef þingmenn meiri hlutans brenna fyrir því að troða inn þessari breytingu á rammaáætlun og þeirri vinnu sem er búin að vera í fjölda ára og reyna að eyðileggja hana verða þeir líka [[Forseti hringir.]]að gera sér grein fyrir því að það verður tekið á móti þeirri umræðu. Það verður ekki látið viðgangast óátalið.
Virðulegi forseti. Nú upplifum við áfram þennan sirkus í málþófi sem stjórnarandstaðan stendur fyrir. Hér er kvartað yfir reiðileysi á stjórnarheimilinu og stefnuleysi forseta um það hvaða mál eru á dagskrá. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn minni hlutans gera sér ekki grein fyrir því að það stendur til að ljúka umræðu um rammaáætlun. Á meðan þeir halda áfram með þeim hætti sem þeir hafa gert, að tala jafnvel meira um þetta mál og tengd mál og svo aftur alveg óskyld mál undir liðnum um fundarstjórn forseta þar sem ræðutími er jafnvel lengri en um málið sjálft, miðar okkur augljóslega ekkert. Það er í höndum minni hlutans að fara fram með þeim hætti og koma í veg fyrir að lýðræðislegur meiri hluti í þinginu geti síðan tekið þetta mál til endanlegrar afgreiðslu og borið það undir þingheim. Það verður ekki gert öðruvísi en að þessu máli ljúki með þeirri [[Forseti hringir.]]niðurstöðu sem lagt er upp með hér. Um það er breið og góð samstaða og frá því verður ekki hvikað þannig að við skulum bara hefja störf og málefnalega umræðu um málið.
Virðulegur forseti. Ég lýsi furðu minni á þessari dagskrá hér í dag. Ég hefði haldið að ástandið í þjóðfélaginu væri þannig að menn ættu að setja öll mál til hliðar og einbeita sér að því sem við blasir. Verkföll tugþúsunda Íslendinga með gríðarlegum kostnaði, ótrúlegum fórnarkostnaði fyrir samfélagið allt, hafa lamandi áhrif og stefna ótal fyrirtækjum í gjaldþrot. Ég gæti haldið því fram að við stæðum frammi fyrir þjóðarvá. Það er furðulegt af ríkisstjórninni að ákveða að setja þetta mál á dagskrá dag eftir dag. Ég lýsi líka undrun minni á því að hv. þm. Jón Gunnarsson sé eftir aðeins nokkurra daga umræðu orðinn svona óþreyjufullur og kvartsár yfir því að menn séu að ræða þetta mál sem hann gerði jafn stórkostlegar breytingar á og [[Forseti hringir.]]raun ber vitni. Það er margt undarlegt á seyði hér í dag.
Hæstv. forseti. Ég er einn af þeim sem áttu von á því að þetta mál yrði ekki á dagskrá hér í dag heldur færum við að vinna í öðrum málum. Það er gríðarlegt áhyggjuefni að heyra í fréttum síðast í morgun þegar við erum komin á fjórðu til sjöttu viku í verkfalli hjá BHM að samningafundi í gær hafi lokið þannig að menn segja að ríkisstjórnin ætli bara að bíða þangað til almenni markaðurinn verður búinn að semja. Látum vera ef vandamálið væri að ríkisstjórnin væri að bíða eða við sem hér stöndum, en það er verið að láta sjúklinga bíða. Þeir gjalda fyrir þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar og hún verður að bera ábyrgð á því. Ég ætla líka að vekja athygli hæstv. forseta á því að í umræðunni fyrir helgi kom fram að hæstv. forsætisráðherra lætur að því liggja að þessi rammaáætlun sé hluti af kjarasamningum. Hann vitnar þá meðal annars í ASÍ. Síðan er það hrakið illilega í umræðunni vegna þess að ASÍ hefur sagt: Við viljum Hvammsvirkjun en að annað verði afgreitt af verkefnisstjórn. Samt segir hæstv. forsætisráðherra enn að þetta sé hluti af kjarasamningum. Eru menn hissa þó að við ræðum þetta mál [[Forseti hringir.]]og reynum að átta okkur á því hvort við erum að koma eða fara?
Virðulegi forseti. Maður sér það á fréttum, eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson er að fara yfir hér, að ekki veitir af því að fara mjög vandlega yfir þetta mál og greinilega enn betur en gert hefur verið. Þegar forsætisráðherra heldur því fram að það sé liður í að liðka fyrir kjaraviðræðum að koma breytingum á rammaáætlun í gegn þá fer hann einfaldlega með rangt mál. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson nefndi hér umsögn ASÍ, þar sem ekki er kallað eftir þessu, þvert á móti, þar segir að verkefnisstjórnin eigi að afgreiða þetta. Síðan má líka benda hæstv. forsætisráðherra og þingmönnum stjórnarliðsins hér á umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar, ferðaþjónustunnar sem hér er hampað nánast á hverjum einasta degi fyrir það hversu öflugur vöxturinn er þar, hversu öflug þessi grein er orðin, en það á ekkert að hlusta á hana í þessu máli. Er hún ekki hluti af þessum vinnumarkaði? Er hún ekki hluti af íslensku atvinnulífi? Virðulegi forseti. Hér er farið með rangt mál. Það er augljóst að menn vita ekkert hvað þeir eru að tala um, um hvað þessi umræða snýst. [[Forseti hringir.]]Þeir þurfa að sitja hér í salnum og hlýða á það sem fjallað er um og kynna sér umsagnir um málið.
Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að dagskrárvaldið er í höndum forseta þingsins og það liggur fyrir að ábyrgðin er þar á því hvað verður hér rætt. Það liggur líka fyrir að hv. þm. Jón Gunnarsson er ekki með dagskrárvald hér í þinginu. Hann er með töluvert vald sem hann tekur sér og fer mikinn með það vald, en hann hefur ekki dagskrárvaldið hér í þinginu þannig að það sé sagt. Nú stendur til að ræða húsnæðismál í hálftíma á morgun, hálftíma. Og það er að frumkvæði stjórnarandstöðunnar. Það stendur til að ræða fiskveiðistjórnarmál í hálftíma á fimmtudaginn. Það er líka að frumkvæði stjórnarandstöðunnar. Það er aðkoman sem við höfum að dagskrá þessarar viku. Sú aðkoma verður nýtt í þágu þeirra mála sem mikilvægt er að ræða. Á meðan forseti sér ekki mikilvægi þess að við ræðum þá alvarlegu stöðu sem er á vinnumarkaði, og að við séum hér með rammaáætlun sem tappa í allri eðlilegri umræðu, þá komumst við ekki neitt.
Herra forseti. Ég treysti hæstv. forseta langbest til þess að stýra þessu þingi og ég held að reynslan sýni að það leiðir ekki til mikillar aukningar á afköstum þingsins þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kemur og býðst til þess að taka að sér fundarstjórnina. Fyrir mér er það eiginlega alveg nóg, og ég er viss um það að hv. þingmaður hefur nóg með það, að vera eins konar yfirorkuráðherra og vera farinn að skipa bæði framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu fyrir í þeim efnum. [[Gripið fram í.]] Ég kem hins vegar hingað, herra forseti, til þess að inna eftir, í framhaldi af orðum hæstv. forsætisráðherra í fjölmiðlum, hvort búið sé að taka einhverja ákvörðun um að hafa sumarþing. Ég spyr hæstv. forseta hvort hann telji ekki næsta létt ef það er nú samkomulagsvilji á báða bóga að ljúka þingi á áætlun. Ég tek eftir því að hæstv. forseti hefur tekið upp þann hátt að boða til funda klukkan tíu á morgnana eins og jafnan þegar bjartsýnn forseti gerir ráð fyrir því [[Forseti hringir.]]að hægt verði að ljúka þingstörfum á réttum tíma.
Það er rétt hjá hv. þingmanni að forseti er bjartsýnn maður. Sem svar við fyrirspurn hv. þingmanns ítrekar forseti svar sitt frá því áðan: Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um sumarþing.
Virðulegi forseti. Enn heldur stjórnarandstaðan áfram að ráðast á hæstv. forsætisráðherra og notar til þess ræðustól þingsins, en það er ekki nýtt. En maður hélt kannski að það mundi draga eitthvað úr því svona miðað við umræður undanfarnar vikur. Það er alveg ótrúlegt að stjórnarandstaðan skuli koma hér fram og tala og tala í þessum dagskrárlið og hleypa ekki rammaáætlun á dagskrá þingsins, þessu máli sem þarf til að snúa til baka frá ákvörðun síðustu ríkisstjórnar. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir talaði í síðustu viku um frekjustjórnmál. Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan er að sýna hér frekjustjórnmál í dag eins og alla síðustu daga. Mig langar jafnframt að benda á hvílík hræsni felst í þessum orðum stjórnarandstöðunnar og því að hleypa þessu máli ekki á dagskrá, því að fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar frá öllum þingmönnum Bjartrar framtíðar sem lýtur að því að hrinda eigi án tafar í framkvæmd tillögum ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu. [[Forseti hringir.]]Hvar á að fá orkuna, virðulegi forseti? Loftkastalar eru þetta.
Herra forseti. Ég sé því miður ekki að okkur miði mikið áfram meðan þingið situr í gíslingu málatilbúnaðar meiri hluta atvinnuveganefndar. Mér finnst hv. þm. Jón Gunnarsson fara mjúkum höndum um sjálfan sig hvað sjálfsgagnrýni varðar þegar hann varpar allri ábyrgð af þessu ástandi yfir á stjórnarandstöðuna og fríar sig og ríkisstjórnina. Ríkisstjórnin er verkstjóralaus, það blasir við allri þjóðinni, og hún er í verulegri upplausn eins og skeytasendingar fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra bera vitni um. Forsætisráðherra boðar okkur sumarþing utan úr bæ, júní- og júlíþing. Fjármálaráðherra er með sína eigin útgáfu, það á að leggja fram frumvörp um afnám hafta rétt við þinglokin, gera svo hlé í nokkrar vikur og svo á þingið að koma aftur saman til að afgreiða málin hans. Við okkur er hins vegar ekki talað og væntanlega ekki forseta heldur. Að lokum: Náttúra Íslands hefur ekki eiginlega rödd en hún getur öðlast rödd í gegnum okkur sem hér erum [[Forseti hringir.]]og erum tilbúin að tala máli hennar. [[Gripið fram í.]]Það ætla ég að gera, hvað sem þeim merku stjórnmálamönnum, hv. þingmönnum Jóni Gunnarssyni og Vigdísi Hauksdóttur, líður.
Setjið málið á dagskrá.
Hæstv. forseti. Ég hvet hv. þm. Steingrím J. Sigfússon til að beita sér þá fyrir því að þetta mál komist á dagskrá, svo að ég geti hlýtt á ágæta ræðu hv. þingmanns, í [[Gripið fram í.]]stað þess að vera hér í eilífum athugasemdum um fundarstjórn forseta sem snúa alls ekkert að fundarstjórn forseta heldur að efnislegri umræðu um málið. Hvers vegna má ekki halda áfram umræðunni um málið? Hvers vegna fer varaformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, í efnislega umræðu undir fundarstjórn forseta? Er það ekki vegna þess að menn eru hér að reyna að drepa tímann?
Jú.
Málþóf.
Málþóf.
Ég held að það blasi við öllum þeim sem heima sitja og horfa á þetta. Mér er alveg slétt sama um athugasemdir hér utan úr þingsalnum, frá fólki sem þorir ekki að koma hér upp, um að við þekkjum þetta frá því að við vorum í stjórnarandstöðu. Það er alveg rétt. [[Gripið fram í.]]En þegar maður fer og kveður sér hljóðs um fundarstjórn forseta þá verður maður alla vega að hafa smáhugmyndaflug í það að ræða fundarstjórn forseta en ekki efni málsins sem er á dagskrá. Komið þá frekar í efnislega umræðu um málið.
Forseti. Svo ég endurtaki enn og aftur kröfu minni hlutans um dagskrá þingsins. Ég legg til að forseti taki þetta mál af dagskrá þannig að við getum afgreitt hin málin 40 sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir benti á. Ég vil þá benda á að ekkert af þeim málum sem bíða eru stóru mál ríkisstjórnarinnar af því að þau eru ekki komin hér inn á Alþingi þannig að það að reyna að láta líta út eins og við séum að tefja fyrir einhverjum mikilvægum málum er hrein og klár lygi, forseti. Það er ljótt að ljúga.
Herra forseti. Hæstv. forseti nefndi áðan að starfsáætlunin mundi standa og ekkert væri breytt í þeim efnum, en samt erum við hér í þessari gíslingu hv. formanns atvinnuveganefndar Jóns Gunnarssonar og ekkert gerist. Það eiga stór mál eftir að koma inn. Ég nefni sem dæmi skiptingu á félagslega hluta aflamarkskerfisins, 5,3%, sem hæstv. sjávarútvegsráðherra á eftir að mæla fyrir. [[Gripið fram í: Sjávarútvegsmálin líka?]]Já, það er dagskrá, það mál á eftir að koma á dagskrá, það er bara þannig, svo það verður að vera gert ráð fyrir því í dagskránni. Það mál á eftir að fara út til umsagnar. Ég skil ekki að menn kunni ekki á dagatal hérna inni, það virðist vera einhvern veginn þannig að menn geti ekki reiknað sig áfram. Það er auðvitað makríllinn og veiðigjöldin og fleiri stór mál sem bíða. En að allt sé lagt undir þetta mál sýnir að menn eru á rangri braut, veruleikafirrtir, og það á ekki að láta bjóða sér svona vinnubrögð.
Virðulegur forseti. Það rifjast upp fyrir mér að á þingflokksformannafundi í upphafi síðustu viku þegar forseti kynnti að til stæði að setja þetta mál á dagskrá upphófust ekki mikil fagnaðaróp á fundinum, það var ekki klappað fyrir forseta fyrir að koma með þetta mál á dagskrá heldur var þvert á móti varað mjög sterklega við því að þetta mundi setja hér öll þingstörf í mikið uppnám og þingstarfið allt saman í hnút. Menn fóru auðvitað inn í þetta ástand með bæði augun galopin, þeir vissu alveg nákvæmlega hvaða staða mundi koma hér upp og þurfa ekkert að láta það koma sér á óvart að staðan skuli vera sú sem hún er nú. Það sem kemur mér á óvart er hversu lengi ríkisstjórnin ætlar að þráskallast við í þessu máli, hversu lengi ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn ætla að berja höfðinu við steininn í þessum efnum, vegna þess að þetta breytist ekkert. Þetta lá fyrir í byrjun síðustu viku og er nákvæmlega eins og varað var við.
Hæstv. forseti. Ég fagna því sem forseti hefur sagt að það standi ekki til að breyta starfsáætlun Alþingis. Það þýðir að nokkrir dagar eru eftir af þingstörfum. Ég vil nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. forseta út í nokkur þingmál, afar brýn, sem eiga eftir að koma inn og við þurfum að afgreiða. Samgönguáætlun, hvar er hún? Þingsályktunartillaga um skiptingu fjár í svokölluðum litla potti gagnvart fiskveiðistjórnarkerfinu? Heilbrigðisáætlun? Gjaldeyrishöftin? Og þannig mætti áfram telja. Miðað við að nokkrir dagar séu eftir, eins og forseti segir, hljóta þessi mál að verða að koma sem allra fyrst inn. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. forseta: Hvar eru þessi mál og hvernig eigum við að klára þau á þeim stutta tíma sem eftir er?
Forseti vill árétta það sem hann hefur sagt í tvígang. Hann hefur sagt að ekki hafi verið tekin ákvörðun um breytingu á starfsáætlun.
Virðulegur forseti. Ég ætla nú að gera eins og hinir, ég ætla ekki að gera athugasemd við fundarstjórn forseta því að það hefur nú enginn gert í þessari umræðu. En mig langar samt að taka fram að sú umræða sem er númer tvö á dagskrá, um svokallaða rammaáætlun, var afgreidd út úr atvinnuveganefnd með nefndarálitum bæði meiri og minni hluta. Þegar mál hafa verið afgreidd úr nefndum með nefndarálitum meiri og minni hluta eru þau oftar en ekki sett á dagskrá og ekki bara þetta mál, mörg mál af sama meiði afgreidd eru úr nefndum með nefndaráliti meiri og minni hluta. Hvað það varðar er þetta mál ekki einkamál eins eða neins, hvorki hv. þm. Jóns Gunnarssonar né hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, sem er með minnihlutaálit úr atvinnuveganefnd. Hér er talað eins og þeim [[Forseti hringir.]]sem hafa áhuga á virkjunum eða nýtingu eða vilja skoða það [[Forseti hringir.]]þyki ekki vænt um náttúru landsins. [[Forseti hringir.]]Ég frábið mér slíkar umræður.
Virðulegur forseti. Ef maður er ósáttur við fundarstjórn forseta, hvar annars staðar á maður að tala um það en undir liðnum um fundarstjórn forseta? Mér finnst stjórnarliðar hér inni, hv. þingmenn, loka eyrunum fyrir því og gera fulllítið úr því að hér er mjög stór hópur þingmanna, og ég er í þeim hópi, sem er mjög ósáttur við fundarstjórnina og það hvernig hæstv. forseti hefur farið með dagskrárvald sitt. Hæstv. forseti er nánast einráður um dagskrána hér, ef hann vill haga málum þannig þá ræður hann því. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. forseti fái aðhald við þetta vald sitt. Mér finnst hæstv. forseti hafa misbeitt valdinu með því að setja algjörlega án samráðs á dagskrá mál sem er mjög mikið hitamál í þingsal, á meðan kjaradeilur geisa í landinu og svo augljóslega margt annað sem við ættum að vera að ræða hér. Það eru svo augljóslega margar aðrar leiðir til að útkljá þetta [[Forseti hringir.]]mál en með því að deila um það hér í þingsal. Ég vil hvetja hv. stjórnarþingmenn [[Forseti hringir.]]til að koma hér upp og ræða [[Forseti hringir.]]þessar aðfinnslur um fundarstjórn forseta sem við höfum sett fram, um allt þetta samráðsleysi og segja skoðun sína á því.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni sem hér talaði síðast. Það skiptir auðvitað máli þegar við viljum eiga samstarf eins og ríkisstjórnin hefur boðað mjög ítrekað í sínu ágætisplaggi sem er stjórnarsáttmálinn. Það hefur lítið farið fyrir því hins vegar í verki, afskaplega lítið. Þess vegna hlýtur það að vera þannig, þegar mál er sett fram án samráðs við stjórnarandstöðuna, svona umdeilt eins og hér hefur verið rakið, að við nýtum okkur þennan vettvang til þess að láta í okkur heyra, að við viljum ræða önnur mál. Við viljum ræða samfélagsgerðina. Hvað getum við sem þjóðþing gert til þess að bæta samfélagsgerðina, til þess að við getum hugsanlega lent kjarasamningum í staðinn fyrir að ríkið segi bara nei við BHM-fólkið til dæmis? Það ætlar bara ekkert að semja. Virðulegi forseti. Það hefur mikinn afleiddan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð, fyrir utan að sjálfsögðu óþægindin sem [[Forseti hringir.]]sjúklingar og annað fólk verður fyrir sem fær ekki þá þjónustu sem það þarf.
Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að koma hérna upp og lýsa ánægju minni með fundarstjórn forseta. Mér finnst hæstv. forseti stýra þessu af festu og ákveðni og tel hann hafa svarað öllu því sem hann er spurður hér eins greinilega og mögulegt er. Ég þakka honum kærlega fyrir það, en það er umhugsunarvert hvort við þurfum ekki að vísa því til forsætisnefndar hvernig við högum samtölum okkar á þinginu, í hvaða farvegi við höfum þau og hvernig við notum þennan lið.
Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni er nauðsynlegt að rifja aðeins upp hvaða áhrif þetta getur haft á kjaraviðræður og fletta upp í framkvæmdaáætlun eða verkefnaáætlun með stöðugleikasáttmála sem var undirritaður af ríkisstjórn, þessum minni hluta, 25. júní 2009. Þar er farið yfir þau verkefni sem eiga að koma til framkvæmda á árunum 2009–2014, samtals framkvæmdir upp á 740 milljarða. Þetta eru orkuver, 200 megavött, annað orkuver, 200 megavött, orkuver tengt Bakka, stóriðja upp á 206 milljarða. Það eiga að vera gagnaver á Norðurlandi og gagnaver á Suðvesturlandi. Það á að vera pappírsverksmiðja o.s.frv. Stóð ríkisstjórnin á þeim tíma við þennan stöðugleikasáttmála? Nei, hún stóð ekki við hann. Og af hverju ekki? Vegna þess að það var ekki farið í orkufrekar framkvæmdir.
Þetta er bara rangt.
Það var grunnurinn að því að ekki var farið í orkufrekar framkvæmdir. [[Gripið fram í.]]Öll þau verkefni sem ég taldi hér upp og eru talin upp í samningi þeirrar ríkisstjórnar við ASÍ fjölluðu um að stærstum hluta að fara í orkutengdar framkvæmdir. [[Forseti hringir.]]Við erum að leysa þau mál hérna núna. Nú skulum við bara hefja vinnu við það að taka málefnalega umræðu um mikilvægi slíkra framkvæmda fyrir íslenskt samfélag.
Herra forseti. Ég mótmæli því að þessi dagskrárliður hafi almennt ekki verið notaður til þess að ræða fundarstjórn forseta, þó kannski með þeirri undantekningu sem er síðasta ræða hér á undan hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Það liggur nokkuð ljóst fyrir að ekki er nein sátt um dagskrána og þess vegna hljótum við að koma hér upp og ræða það við hæstv. forseta. Það kom fram í máli hæstv. forseta áðan að ekki hafi verið tekin ákvörðun um breytingu á starfsáætlun Alþingis. Gott og vel, það berast hins vegar mjög misvísandi skilaboð frá forustumönnum hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort hann ætli að kalla forustumenn hæstv. ríkisstjórnar sem og forustumenn minni hlutans [[Forseti hringir.]]á Alþingi á sinn fund og reyna þannig að búa til einhverja sátt um það hvernig við ætlum að klára þessa síðustu daga.
Herra forseti. Ég mótmæli því að rammaáætlun sé enn á dagskrá enn einn daginn. Ég veit að forseta er mjög annt um virðingu þingsins, hann hefur komið því margoft á framfæri. Þessi dagskrárgerð eins og hún birtist í dag og er ákvörðun forseta er ekki til þess að auka virðingu þingsins. Hæstv. forseti hlýtur að sjá það eins og ég og fleiri að þetta ástand er ekki til þess að auka virðingu þingsins og forseti hefur það í hendi sér að fara öðruvísi með dagskrárvaldið. Ég mótmæli því, forseti, að þetta skuli vera svona enn einn daginn.
Herra forseti. Það er ekki komin fram samgönguáætlun, það er ekki komin fram þingsályktunartillaga um veiðiheimildir í pottum, það eru ekki komin fram, að sögn, tvö stór frumvörp um húsnæðismál, milljarðamál. Það eru ekki komin fram, að sögn, tvö mál um afnám gjaldeyrishafta. Sem sagt, að minnsta kosti sex stór mál sem ríkisstjórnin hefur boðað eða hún á lögum samkvæmt að leggja fyrir þingið. Þau sjást hvergi. Vinnumarkaðurinn logar í deilum, ríkisstjórnin er í tætlum og örfáir dagar eftir af starfstíma Alþingis. Samt hafa engin samtöl átt sér stað að frumkvæði forustumanna stjórnarflokkanna við stjórnarandstöðuna, ekki einu sinni símtöl, og væntanlega ekki við forseta heldur, samanber það hvernig hann talar hér um að starfsáætlun haldi, sem ég er auðvitað sammála. Virðulegur forseti. Þetta gengur ekki, svona samskipti við ríkisstjórn getur þingið ekki látið bjóða sér þannig að við tökum þá til okkar ráða, setjum út af dagskrá umdeild mál eins og það sem er hér næst á eftir [[Forseti hringir.]]og afgreiðum þau 20–30 mál sem sæmilegur friður er um og förum svo heim. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ef rammaáætlun er allt í einu orðin svona stór liður í að leysa kjarasamninga vil ég aðeins benda meiri hlutanum á það að ef þessi tillaga verður samþykkt með breytingartillögum óttast ég að til dæmis virkjunarhugmyndir í Hvammsvirkjun fari á bið vegna málaferla sem verða studd áliti umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um að Alþingi geti ekki gert breytingartillögu eins og meiri hlutinn hefur hér gert. Þar með verður framkvæmdin við Hvammsvirkjun, sem ég held að töluvert stór meiri hluti hér á Alþingi vilji samþykkja, líka sett í uppnám. Þess vegna er það skjótvirkasta leiðin til að liðka fyrir kjarasamningum, ef forsætisráðherra hefur rétt fyrir sér, að taka breytingartillöguna til baka og ganga til atkvæða um Hvammsvirkjun og þá gæti eitthvað verið í ferðatösku hæstv. forsætisráðherra til aðila vinnumarkaðarins um að ganga frá samningum, sem ég dreg reyndar svolítið í efa [[Forseti hringir.]]að sé eins og hæstv. forsætisráðherra hefur sett fram nú í lokin.
Hæstv. forseti. Það er augljóst að við erum að ræða um fundarstjórn forseta vegna þess að við viljum hafa dagskrána með öðrum hætti en hér birtist. Ég fagna þó því að í umræðum um fundarstjórn forseta hefur hv. formaður atvinnuveganefndar sýnt það heilbrigðiseinkenni að sækja sér rök til fyrri ríkisstjórnar og áttar sig á því að mörgu af því sem þar var gert hefði betur verið fylgt eftir. Ég frábið mér þó þá röksemdafærslu sem hér var notuð áðan að sú framkvæmdaáætlun snerist eingöngu um stórvirkjanir. Verkefnin sem hér voru talin upp áðan snerust um nýja Landspítalann, þau snerust um tvöföldun á Hvalfjarðargöngum, 2+2 á Vesturlandsvegi. Sjálfur hef ég sagt að sem betur fer fórum við ekki í þetta allt vegna þess að okkur vantar pening í allt aðra hluti. Ekki er verið að vinna núna að verkefnum og flýta fyrir með því að virkja eingöngu. Það sem ég skora á hæstv. forseta að gera er að láta kanna hvað það tekur langan tíma að fá afgreiðslu verkefnisstjórnarinnar sem ekki fékk einu sinni fjármagn frá núverandi meiri hluta til vinnu verkefnisstjórnar. Það er það sem liggur á. Afgreiðum Hvammsvirkjun og förum svo í að hraða vinnunni hjá verkefnisstjórninni þannig að þetta fari [[Forseti hringir.]]eftir sínu lögbundna ferli.
Herra forseti. Í síðustu viku mótmælti ég því margoft að þetta mál væri hér á dagskrá. Ég geri það enn og aftur og það til dæmis með vísan í minnisblað umhverfis- og auðlindaráðuneytis sem telur að breytingartillagan standist ekki lög. Af hverju stjórnarþingmenn eru svona óþreyjufullir yfir því að við viljum taka tíma í að ræða þetta endemismál fyrst það er komið hér á dagskrá skil ég ekki. Þau 30 mál sem hér var vísað í að biðu 2. umr. liðka ekki á neinn hátt fyrir gerð kjarasamninga nema fólk haldi að auglýsingar á lausasölulyfjum í sjónvarpi liðki fyrir gerð kjarasamninga eða yfirfærsla slysatrygginga í sérstakan lagabálk. Hvar eru málin sem stjórnarliðar vilja koma hér á dagskrá? Ég ætlast til þess í þessum skrípaleik að stjórnarliðar segi okkur hvaða málum þeir eru að bíða eftir sem eru svona brýn.
Til svara eru: Forsætisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þingstörf hafi verið hér í uppnámi í rúma viku vegna þess einbeitta vilja ríkisstjórnarinnar að setja á dagskrá breytingartillögu við rammaáætlun í blóra við gildandi lög í landinu og réttan framgangsmáta. Hæstv. forsætisráðherra segir við Ríkisútvarpið í gærkvöldi og kemur með þá réttlætingu fyrir þessum framgangsmáta að þetta sé mikilvægt mál til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga. Það er fullkomlega fráleitt, annars vegar vegna þess að það er ekki einn einasti greiningaraðili sem hefur komist að þeirri niðurstöðu að orkuskortur hamli hagvaxtarspá, og hins vegar vegna þess að ekki er hægt að finna ein einustu samtök launamanna í landinu sem kallað hafa eftir því að rammaáætlun og verklag hennar verði virt að vettugi. Þvert á móti liggur fyrir með skýrum hætti í umsögn Alþýðusambands Íslands áminning um hversu mikilvægt það er að grípa ekki fram fyrir hendur verkefnisstjórnarinnar heldur virða regluverkið sem búið var til um rammaáætlun, það sé það sem mestu máli skiptir. Þetta mál verður því ekki til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga, það er í það minnsta ekki að ósk launþegahreyfingarinnar í landinu. Virðulegi forseti. Það er hins vegar tvennt sem gæti orðið til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga og við vitum alveg hvað það er. Annað er tillögur um skattbreytingar til þess að auka jöfnuð í skattkerfinu, mæta þörfum fólks á lágum launum og létta þar með undir í gerð kjarasamninga. Hitt sem mundi skipta máli væru útfærðar tillögur á sviði húsnæðismála sem ríkisstjórnin er búin að lofa frá því að hún tók við, en það eru tvö ár síðan og það bólar ekkert á efndum. Ekkert virðist benda til að ríkisstjórnin sé að koma með raunhæfar tillögur sem þoli dagsins ljós á Alþingi. Ég verð þess vegna að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er ekki rétt að hann horfist nú í augu við það að til þess að greiða fyrir kjarasamningum sé mikilvægast að taka þetta rammarugl af dagskrá og setja hér á dagskrá málefni húsnæðismarkaðarins og alvörulausnir í húsnæðismálum?
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni, það væri æskilegt að hér færu fleiri mál að komast á dagskrá, en það stendur algjörlega upp á stjórnarandstöðuna sem eyðir hér heilu dögunum [[Gripið fram í.]]í að ræða um fundarstjórn forseta, innihaldslausa umræðu þar sem menn koma skipulega upp tveir í senn til að halda sömu ræðurnar um fundarstjórn forseta. Það er ástæðan fyrir því að önnur mál komast ekki á dagskrá. En hvað varðar tengsl orkuöflunar við kjarasamninga þá snúast þau fyrst og fremst um þörfina fyrir aukna verðmætasköpun. Ef innstæða á að geta orðið fyrir launahækkunum, þ.e. ef launahækkanir eiga að geta leitt til raunverulegrar kaupmáttaraukningar, raunverulegra kjarabóta, þurfum við að framleiða meiri verðmæti á Íslandi. Það hefur Alþýðusambandið líka bent á, af því að hv. þingmaður vísar til þess. Þó að Alþýðusambandið leggi áherslu á mikilvægi þess að halda sig við faglega vinnu við gerð rammaáætlunar, eins og hv. þingmaður bendir líka réttilega á, hefur Alþýðusambandið einmitt bent á að það var afrakstur faglegrar vinnu að þeir kostir sem hér eru til umræðu færu í nýtingarflokk. Þess vegna sendi Alþýðusambandið Alþingi ályktun árið 2012 og miðstjórn Alþýðusambandsins áréttaði það 2013 að það þyrfti í rauninni að laga mistök síðustu ríkisstjórnar, laga pólitískt inngrip síðustu ríkisstjórnar í rammaáætlun, með því að setja þessa kosti aftur í nýtingarflokk. Með öðrum orðum, hér er eingöngu verið að laga pólitískt inngrip síðustu ríkisstjórnar í rammaáætlun í samræmi við tilmæli Alþýðusambands Íslands á sínum tíma.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki valið sér einhvern tímapunkt til að vitna í Alþýðusamband Íslands, hann verður að vitna í þá umsögn sem liggur fyrir frá Alþýðusambandinu um þetta þingmál þar sem Alþýðusambandið leggst gegn því að gengið sé faglegum vinnubrögðum og mál hrifsað úr höndum verkefnisstjórnarinnar. Svo verður hæstv. forsætisráðherra að fara að komast inn í nútímann hvað atvinnumál varðar. Það er ekki þannig að stórvirkjanir séu eina leiðin til verðmætaaukningar á íslensku samfélagi á 21. öld, þvert á móti. Það eru alls konar aðrir kostir sem hægt er að grípa til. Það verður líka að muna að í þessu máli er gengið beint gegn ráðleggingum ferðaþjónustunnar, hún skapar íslensku þjóðarbúi þrefalt meiri gjaldeyristekjur en stóriðjan í dag. Hæstv. forsætisráðherra er fastur í hugarfari gengins tíma og verður að skilja að ef við ætlum að halda í unga fólkið á Íslandi, ef við viljum að fólkið sem flutt hefur af landi brott komi aftur heim, [[Forseti hringir.]]þurfum við að búa til verðmætari störf og það verður að byggjast á framsækinni atvinnustefnu, [[Forseti hringir.]]ekki gamaldags stóriðjustefnu.
Virðulegi forseti. Mér þóttu nú mikil tíðindi í þessari seinni ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar því að nú snýst umræðan ekki lengur um formið, innihaldslaust hjal um formið. Nú lýsir hv. þingmaður, formaður Samfylkingarinnar, því yfir að hann sé á móti þessum virkjunaráformum, hann sé á móti því að virkja meira, það þurfi ekkert að virkja. Það eru tíðindi frá Samfylkingunni, virðulegur forseti, [[Gripið fram í.]]og gengur algjörlega í berhögg við það sem sá flokkur talaði fyrir, meira að segja á síðasta kjörtímabili þegar hann var í [[Gripið fram í.]]stjórnarsamstarfi með Vinstri grænum. Það gengur í berhögg við samkomulag þeirrar ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins, gengur í berhögg við það sem ráðherrar flokksins töluðu fyrir á sínum tíma. Nú er komin ný stefna Samfylkingarinnar: Ekki fleiri virkjanir. Það er alveg ljóst [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]að það þarf fjölbreytilegt atvinnulíf, rétt eins og hefur verið að byggjast upp hér á landi á undanförnum árum áfram, en það þarf líka orku. Fjölmörg verkefni bíða fyrst og fremst eftir nauðsynlegri orku og það umhverfisvæn verkefni, tæknileg verkefni, framtíðarverkefni.
Herra forseti. Mig langaði einmitt að spyrja hæstv. forsætisráðherra aðeins áfram út í þetta mál. Eins og hér kom fram þá sagði hæstv. forsætisráðherra í gær að það væri augljóst að fjölga yrði virkjunarkostum að mun frá því sem núgildandi rammaáætlun gerði ráð fyrir, það væri nauðsynleg verðmætasköpun til þess að innstæða yrði fyrir þeim ríku og að mörgu leyti réttmætu kjarabótum sem væri krafist á almennum og opinberum vinnumarkaði, þetta hlytu allir að sjá. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra í ljósi þess að það eru auðvitað fjöldamörg verkefni í undirbúningi, fjögur kísilver ef mér telst rétt til, sem eru meira og minna komin með sína orku. Við horfum hins vegar á ýmsar aðrar atvinnugreinar. Samtök ferðaþjónustunnar, samtök stærstu atvinnugreinar landsins, þeirrar atvinnugreinar sem er að skapa mestan gjaldeyri, telja mjög ámælisvert að verið sé að ganga fram hjá lögbundnu ferli rammaáætlunar í tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar og horfa fremur til þess að það verði að fylgja lagarammanum. ASÍ, stærsta launþegahreyfing landsins, hefur sett fram umsögn og þótt hæstv. forsætisráðherra finnist gaman að grufla í gömlum skjölum eins og við vitum þá verður hann auðvitað að vitna til nýjustu heimilda þegar hann ræðir um afstöðu launþegahreyfingarinnar. Hvað segir ASÍ í umsögn sinni um málið? Jú, ASÍ segir: Fylgjum faglegu ferli. Leyfum verkefnisstjórn að klára umfjöllun um þessa kosti áður en við tökum afstöðu til þeirra. Þannig að ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Ætlar hæstv. forsætisráðherra að tengja þetta mál við kjarasamninga? Er hann að segja fólkinu sem bíður eftir því að ríkið nái lausn með BHM og bíður eftir meðferð inni á spítala, að ef Alþingi gangi ekki fram hjá og hunsi lögbundið ferli rammaáætlunar þá verði ekki samið? Er hæstv. forsætisráðherra virkilega að setja málið í þetta samhengi? Mig langar að fá það alveg á hreint, herra forseti.
Virðulegur forseti. Þessi langsótti útúrsnúningur hv. þingmanns kemur svolítið á óvart úr þessari átt því hv. þingmaður hefur nú iðulega verið málefnalegur í fyrirspurnum sínum. Ég hef hvorki sagt né gefið í skyn að það hvort menn muni klára þetta mál hér hafi eitthvað með það gera hvort samið verði yfir höfuð við BHM, þ.e. menn muni ekki vilja semja við BHM ef ekki verði ráðist í virkjanir. Ég er einfaldlega að segja að ef menn ætla að semja um verulegar launahækkanir þá þarf aukna verðmætasköpun í landinu til þess að þær launahækkanir skili sér í auknum kaupmætti, annars fara þær fyrir lítið og brenna upp í verðbólgu. Þótt hv. þingmaður telji greinilega að búið sé að útvega orku, m.a. í öll fyrirhuguð kísilver, þá er það einfaldlega ekki rétt. Það eru fjölmörg mikilvæg verkefni, sem vel að merkja eru flest ekki stóriðjuverkefni, sem skortir orku, verðmæt framtíðarverkefni sem skortir orku, verkefni sem munu verða til þess fallin að skapa fjöldann allan af störfum, auka kaupmátt í landinu, auka hagvöxt, bæta lífskjörin, en það strandar á orkuþörfinni. Þá hlýtur að vera í lagi, virðulegur forseti, að menn skoði a.m.k. þá orkuöflunarkosti sem eru taldir umhverfisvænstir, ekki bara á Íslandi, heldur jafnvel um gervalla Evrópu. Menn hljóta að minnsta kosti að vilja skoða það því það má ekki gleyma því að þó virkjunarkostur fari í nýtingarflokk er ekki þar með sagt að það verði virkjað. Það er heilmikið ferli eftir við að meta hvort ástæða sé til að ráðast í virkjun og hvort það sé óhætt í tengslum við náttúruna, efnahagslega og þar fram eftir götunum. Virðulegur forseti. Ef menn vilja að launahækkanir skili sér raunverulega í auknum kaupmætti þá þurfum við aukna verðmætasköpun í þessu landi. Þar hefur því miður í allt of mörgum tilvikum strandað á orkuskorti.
Herra forseti. Ég heyri ekki betur en hæstv. forsætisráðherra sé einmitt að setja þessa tillögu, sem hér teppir öll þingstörf því hún stangast á við lögbundið ferli rammaáætlunar, í samhengi við það að auka þurfi verðmætasköpun, það sé best gert með fleiri kostum í rammaáætlun, óháð því hvort við séum að ganga fram hjá lögbundnu ferli. Til þess að hægt sé að ná raunverulegum kjarabótum þurfum við þessa auknu verðmætasköpun. Þannig að ég heyri ekki betur en hæstv. ráðherra sé að setja þetta í þetta samhengi. Ég spyr þá: Hvað finnst hæstv. ráðherra um umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar sem, eins og ég nefndi áðan, eru samtök þeirrar atvinnugreinar sem stendur hvað best í landinu, er mest vaxandi, með mestar gjaldeyristekjur? Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra um að meiri hluti atvinnuveganefndar Alþingis ætli að ganga gegn þessum atvinnuvegi, þegar samtökin leggja fram í umsögn sinni að þau telji þetta mjög [[Forseti hringir.]]ámælisvert? Þetta sé aðför sem rýri trúverðugleika atvinnuveganefndar [[Forseti hringir.]]og að horfa verði á náttúruauðlindir á mun víðari grunni en gert hefur verið hingað til [[Forseti hringir.]]og ná einhverju langtímaskipulagi [[Forseti hringir.]]um nýtingu og verndun í íslenskri náttúru.
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er rétt að árétta að það er ekki rétt sem hv. þingmaður hefur haldið fram í tvígang að þetta stangist á við lögbundið ferli rammaáætlunar. Það liggur fyrir, virðulegur forseti, og óþarfi að halda áfram fullyrðingum um slíkt. Hér er einfaldlega verið að leiðrétta pólitísk inngrip síðustu ríkisstjórnar í faglegt ferli, það er ekki flóknara en það. [[Gripið fram í.]]Það liggur fyrir að hér er að nokkru leyti, ekki að öllu leyti, verið að leiðrétta pólitískt inngrip síðustu ríkisstjórnar í faglegt ferli eins og Alþýðusambandið og fjölmargir aðrir bentu á á sínum tíma. Hvað varðar hins vegar álit Samtaka ferðaþjónustunnar þá er það auðvitað mjög jákvætt og ástæða til þess að fagna því að ferðaþjónustan í landinu skuli skynja og gera sér grein fyrir mikilvægi þess að vernda náttúruna, enda er óspillt náttúra Íslands ein mesta auðlind landsins og við hljótum að vilja standa vörð um hana, m.a. [[Forseti hringir.]]með umhverfisvænni orkuöflun.
Virðulegur forseti. Þetta eru áhugaverðar umræður. Í marga mánuði höfum við í stjórnarandstöðunni rukkað hæstv. forsætisráðherra og aðra ráðherra í ríkisstjórninni um hvað þeir telji að þurfi að gera til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Aldrei hefur neitt svar komið, jafnvel verið sagt að það sé ekki hlutverk ríkisstjórnarinnar eða alþingismanna að grípa inn í það. Nú er svarið komið, það er að virkja. Það finnst mér ótrúlega ósjálfbær leið til að grípa inn í kjarasamninga. Á að virkja í hvert einasta skipti sem blossa upp kjaradeilur á Íslandi? [[Hlátur í þingsal.]]Og verður það alltaf hægt? Þetta er nú aldeilis framtíðarsýn, mikil andagift hér á ferðinni. Ég hafna auðvitað þessari framtíðarsýn. Ég mun fjalla um þetta í ræðu minni hér á eftir, farið ekki langt, um þann lið sem hér er á dagskrá um rammaáætlun. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að hlýða á þá ræðu, en ég ætla að spyrja hann núna að öðru. Þingið er í upplausn. Við vitum lítið hvaða mál bíða hér afgreiðslu í raun og veru og það er ýmislegt sagt í fjölmiðlum um að mál séu á leiðinni inn í þingið. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra afskaplega einfaldra spurninga. Mér finnst sanngjarnt núna undir þinglok að hann svari skýrt og mér mundu finnast það tíðindi ef hann svaraði þessu ekki skýrt: Hvaða þingmál eru á leiðinni frá ríkisstjórninni núna undir þinglok? Hvaða þingmál eru á leiðinni? Hvað ætlar ríkisstjórnin að leggja fram? Skýr svör óskast.
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er mjög sérkennilegt að heyra hv. þm. Guðmund Steingrímsson leggjast alfarið gegn virkjunum og orkuframleiðslu og telja það á einhvern hátt óhreina atvinnugrein í ljósi þess að hv. þingmaður er flutningsmaður ásamt öllum flokksfélögum sínum á þingi að tillögu um að fara að flytja út orku í stórum stíl, orku sem nemur um 70 Hagavatnsvirkjunum. Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður ætlar að fara að því ef hann leggst alfarið gegn því að ráðast í svo mikið sem eina virkjun í viðbót við það sem nú er. Hvað varðar viðbótaraðkomu stjórnvalda að kjarasamningum þá hefur það líka legið fyrir lengi og ég hef svarað því svo lengi sem hv. þingmaður og aðrir hafa spurt um það, að ríkisstjórnin væri tilbúin að koma að viðræðum aðila vinnumarkaðarins á þann hátt sem mætti verða til þess að kjarasamningarnir skiluðu sem mestri kaupmáttaraukningu, en þó sérstaklega til fólks með millitekjur og lægri tekjur. Þar verða menn hins vegar að líta til þess hver verður niðurstaða hjá þeim aðilum sem eru í viðræðum vegna þess að menn hljóta að þurfa að laga aðkomu ríkisins að því sem kemur út úr því. Þar af leiðandi er ómögulegt, virðulegur forseti, að lýsa því yfir fyrir fram að aðgerðir eða innkoma ríkisvaldsins verði með tilteknum hætti á meðan menn sjá ekki til lands, vita ekki hvað aðilarnir semja um. Þá getur viðbót frá ríkisvaldinu jafnvel orðið til þess að auka við hugsanleg neikvæð áhrif kjarasamninga. Þá á ég við til að mynda verðbólguþrýsting. Það viljum við ekki. Við viljum að kjarasamningarnir skili raunverulegum kjarabótum en verði ekki til þess að hér fari verðbólgubálið aftur á fulla ferð.
Virðulegur forseti. Ég skeyti ekki um útúrsnúninga hæstv. forsætisráðherra á stefnu Bjartrar framtíðar þegar kemur að orkumálum og auðlindamálum, það er stefna okkar að reyna að fá sem mest verð fyrir þá orku sem við þó framleiðum og við höfnum ekki öllum virkjunum. En ef við ætlum ekki að fá gott verð fyrir orkuna þá mundum við hafna öllum virkjunum. Já, það er okkar stefna. Hins vegar svaraði hæstv. forsætisráðherra ekki spurningu minni. Það finnst mér tíðindi. Nógu mikið hefur verið sagt í fjölmiðlum að hér eigi að koma húsnæðismálafrumvörp, frumvörp um afnám gjaldeyrishafta. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra eins skýrt og verða má hvaða mál væru á leiðinni inn í þingið frá ríkisstjórninni núna undir þinglok og hann svaraði ekki. Eru húsnæðisfrumvörpin ekki á leiðinni? Er frumvarp um afnám hafta ekki á leiðinni? Hvað erum við þá að fara að ræða hér fram í júlí? Hvaða frumvörp [[Forseti hringir.]]eru að koma? Getur hæstv. forsætisráðherra sagt okkur það hér og nú?
Virðulegur forseti. Fyrir liggur þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar sem hv. þingmaður ætti auðveldlega að geta kynnt sér. En af því hann spyr hér sérstaklega um tvö mál þá vísa ég aftur í fyrra svar mitt þar sem ég reyndi að útskýra fyrir hv. þingmanni að mál sem eftir eiga að koma, sum þeirra, geta þurft að taka mið af því hvað stefnir í kjarasamningum, þar með talið húsnæðismálin. Eins og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur útskýrt þá er ráðherrann tilbúinn til þess að gera breytingar á frumvörpunum eða laga stefnuna að því sem í stefnir í viðræðum aðila vinnumarkaðarins til að niðurstaðan á vinnumarkaði skili sem mestu til heimilanna í landinu, og þá sérstaklega til þeirra sem standa höllum fæti, þeirra sem eru með lægstu tekjurnar. Svoleiðis að, já, það koma inn mál sem eru best til þess fallin að ná sem mestum árangri, sérstaklega fyrir fólk með lægri tekjur, í tengslum við það að skrifað verði undir kjarasamninga. [[Forseti hringir.]] Eins og komið hefur fram og hv. [[Forseti hringir.]]þingmaður á að vita þá koma að sjálfsögðu líka [[Forseti hringir.]]frumvörp um losun hafta.
Forseti. Það virðist sem hæstv. forsætisráðherra hafi tekist að verða meistari í að skapa óraunhæfar væntingar og það er miður því að það er vont að gefa fólki falsvonir. Nú erum við búin að bíða töluvert lengi eftir að sjá útfærsluna á afnámi gjaldeyrishafta sem fengið hefur það viðkunnanlega heiti „stöðugleikaskattur“. Á meðan logar allt hér. Í dag samþykktu félagar í VR að fara í verkfall og það eina sem hæstv. forsætisráðherra virðist hafa upp á að bjóða er að rífa rammann inn í þessar kjaradeilur, sem er bara svo fráleitt að maður bara skilur ekki hvernig hægt er að komast að þeirri niðurstöðu. Það lýsir kannski pínulítilli aftengingu við það sem brennur á þjóðinni. Það hefur enginn kallað eftir þessu nema hv. þm. Jón Gunnarsson og kollegar hans. Og bara svo því sé haldið til haga þá erum við öll á þessu þingi tilbúin að styðja það að Hvammsvirkjun verði að veruleika, þannig að það er ekki hægt að núa okkur því um nasir að við séum að stöðva alla framþróun í landinu. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hver eru forgangsmál hæstv. forsætisráðherra? Af þeim 40 málum sem liggja nú fyrir þinginu, hvaða mál er brýnast klára? Komdu með fimm.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki tekið saman neinn topp-5 lista, enda eru öll þau mál sem hér liggja fyrir mikilvæg og ekki ástæða til annars en ætla að hægt sé að klára þau öll, enda höfum við nægan tíma fyrir okkur. Við höfum sumarið fram undan svo að það gefst nægur tími til að klára þau mál sem liggja fyrir og þau sem eiga eftir að bætast við. Það er hins vegar alrangt, sem hv. þingmaður fullyrti hér, að enginn sé að kalla eftir aukinni orku. Manni bregður nú bara í brún við að heyra þingmann tala með þessum hætti. Það virðist gefa til kynna að hv. þingmaður sé ekkert að fylgjast með stöðu atvinnumála, stöðu fjárfestingar, stöðu launþegahreyfingarinnar og áhyggjum hennar af því að ekki sé verið að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir til að tryggja þá orku sem þörf er á.
Forseti. Maður hlýtur að hafa ákveðnar áhyggjur af því stefnuleysi sem kemur fram í svari, eða ekki-svari, hæstv. forsætisráðherra. Það er alltaf þannig að settur er fram forgangslisti frá ríkisstjórninni, hvaða mál er brýnast að taka fyrir. Ef hæstv. forsætisráðherra veit ekki hvaða mál á að setja í forgang þá er illa komið fyrir okkur. Mig langar bara að vekja athygli á því og spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann haldi virkilega að hann hafi dagskrárvald hér á þinginu. Það væri réttast að hæstv. forsætisráðherra mundi ræða við forseta þingsins um það hvort það eigi að vera sumarþing eða ekki. Síðan langar mig að spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra ætli ekki að styðja við hæstv. velferðarráðherra og tryggja að húsnæðismál hennar komi á dagskrá þingsins og verði flutt þannig að hægt sé að fá umsagnir um þau mál í sumar svo að við getum fengið að sjá hvort það sé hægt að styðja þau eða ekki - og svara takk.
Virðulegi forseti. Nú gerði ég ekki annað en benda hv. þingmanni á hið augljósa að þingið hefur nægan tíma til að klára öll þau mál sem liggja fyrir. Hv. þingmaður þarf ekki að hafa áhyggjur af fundum mínum með forseta Alþingis. Við förum að sjálfsögðu yfir þessi mál eftir því sem þeim vindur fram. Hvað varðar spurningar hv. þingmanns um húsnæðismálin þá svaraði ég því nú hér áðan að það er að sjálfsögðu áformað að koma með mál sem varða húsnæðismálin en þar hefur hæstv. félagsmálaráðherra viljað taka tillit til þróunar á vinnumarkaði sem að mínu mati er mjög skynsamlegt. Með því er vonandi hægt að liðka fyrir því að samningar náist en um leið stuðla að því að þeir samningar skili sem mestu til þeirra sem þurfa á því að halda.
Herra forseti. Það er truflandi að heyra hér að hæstv. forsætisráðherra virðist álíta húsnæðisstefnu Framsóknarflokksins skiptimynt í kjarasamningum, en það er ágætt að það liggi fyrir. Ég hef ekki frekar en aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar séð frumvörp húsnæðismálaráðherra. Að baki þeim liggur stefnumörkun með aðkomu ýmissa samtaka, allra stjórnmálaflokka, aðila vinnumarkaðarins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það sem meira er, svipuð vinna með aðkomu sömu aðila fór fram á síðasta kjörtímabili og stefnan er nánast sú sama. Sem sagt, það er mikil samstaða um þessa húsnæðisstefnu. Hæstv. fjármálaráðherra heldur því nú fram að frumvarp húsnæðismálaráðherra falli í grýttan jarðveg hjá aðilum vinnumarkaðarins. Því hafi ráðherrann þurft að breyta frumvörpunum. Ef þetta er rétt hlýtur sú spurning að vakna hvort frumvörpin séu í samræmi við stefnuna. Ég vil því spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvort þetta sé rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra. Hafa frumvörpin fallið í grýttan jarðveg? Við hvaða aðila var þá rætt? Hefur verið rætt við Starfsgreinasambandið, BSRB eða BHM eða hverjir eru það sem eiga að vera svona ósáttir við frumvörpin? Og hvað er það í frumvörpunum sem þeir eru ósáttir við?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir fyrirspurn hennar. Eins og hv. þingmaður fór í gegnum og þekkir ágætlega sem fulltrúi í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála þá var unnið að ákveðnum tillögum sem sneru að húsnæðiskerfinu í heild sinni. Þær tillögur sem komu hins vegar um félagslega húsnæðiskerfið voru, eins og þingmaðurinn benti hér á, byggðar að hluta til á þeim tillögum sem höfðu komið fram um að það þyrfti að auka húsnæðisstuðninginn við efnaminni fjölskyldur og ekki síst þær sem væru á leigumarkaðnum. Síðan komu ákveðnar útfærslur á því hvernig ætti að breyta húsnæðislánakerfinu, sem var nýtt, og síðan komu líka breytingar á því hvernig stuðningi hins opinbera ætti að vera háttað við uppbyggingu á félagslegu húsnæði. Það er megininntakið í því sem við höfum verið að ræða. Ég lagði öll þau frumvörp sem við höfum unnið varðandi húsnæðismálin fyrir samráðshópinn og sagði að ég væri tilbúin að gera nauðsynlegar breytingar á þeim til þess að það mætti nást sátt og það gæti verið hluti af framlagi okkar inn í kjarasamninga. Tvö af þessum frumvörpum eru þegar komin í þinglega meðferð og eru í meðferð hjá velferðarnefnd. Það þriðja erum við núna búin að fá formlegt kostnaðarmat um í fjármálaráðuneytinu og ég tel rétt að samráðshópur fari yfir niðurstöðu kostnaðarmatsins og átti sig á þeim ábendingum sem koma þar fram. Síðan er hið fjórða, frumvarpið um stofnframlög, það kann að taka enn frekari breytingum í tengslum við kjarasamninga. Ég vil líka nefna að önnur frumvörp kunna að verða lögð fram í framhaldi af þessu samráði. Markmið okkar er uppbygging félagslegs húsnæðiskerfis þar sem við ætlum að tryggja að öll heimili landsins [[Forseti hringir.]]njóti góðs af auknum kaupmætti og hagvexti og þetta er það sem við höfum verið að vinna að. Ég vona að þetta svari að einhverju leyti [[Forseti hringir.]]spurningu þingmannsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. En mér heyrist að eingöngu sé verið að fjalla um útfærsluatriði en það sé ekki verið að krefjast breytingar á grunnstefnunni. Ég verð að spyrja mig að því hvað hæstv. ráðherra hafi verið að gera síðastliðið ár. Af hverju var ekki búið að leggja þessi mál fram? Af hverju eru þau komin inn í þennan farveg þegar það lá fyrir að það var ekki óskað eftir aðkomu ríkisvaldsins við gerð kjarasamninga? Þessi frumvörp fram komin og samþykkt hefðu getað haft áhrif til þess að milda ástandið og óánægju launafólks. En myndin er að skýrast. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn styðji ekki þessa stefnu. Og ég spyr að því hvort Framsóknarflokkurinn yfir höfuð styðji þessa stefnu. Ráðherra hefur lýst því yfir að hún hyggist sjálf leggja fram frumvörpin ef hún fái ekki stuðning ríkisstjórnarinnar. Ég segi við hæstv. ráðherra: Leggðu þau fram núna. Hvað tefur?
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir spurninguna til viðbótar. Svo ég fái að halda aðeins áfram með svarið þá snýst það samtal sem á sér núna stað, m.a. um frumvarp um stofnframlög, ekki um mikilvægi þess, eins og hv. þingmaður talaði hér um, að byggja upp félagslega húsnæðiskerfið með stofnframlögum og auknum húsnæðisstuðningi, því um það erum við sammála. Það hefur líka komið fram frá hæstv. forsætisráðherra að það er samhugur í ríkisstjórninni hvað það varðar. Samtalið varðar nánari útfærslu og hvernig þær tillögur megi sem best styðja við kjarasamninga og efnahagslegan stöðugleika. Þegar við sitjum við borðið þá þurfa allir að vera tilbúnir til þess [[Gripið fram í.]]að gefa eitthvað eftir. Það er einfaldlega þannig að sjónarmið þeirra sem sitja við borðið hafa ekki verið fyllilega samhljóma. Það eru mismunandi áherslur hjá fulltrúum hinna ólíku verkalýðshreyfinga, [[Forseti hringir.]]milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og atvinnurekenda. Við erum að gera okkar [[Forseti hringir.]]til þess að ná niðurstöðu sem verður sem best fyrir [[Forseti hringir.]]heimilin í landinu. Það er áherslan, fyrir fólkið.
Hæstv. forseti. Ástæða er til að efast um það, eftir að hafa hlustað á óundirbúnar fyrirspurnir, hver hefur dagskrárvaldið hér á þinginu. Það hlýtur að vera mikið áhyggjuefni fyrir hæstv. forseta sem við höfum treyst á að hefði dagskrárvald, og raunar skammað ítrekað fyrir að fara með það á þann hátt að eingöngu væri verið að ræða rammaáætlun. En eftir það sem fram kom hér ætla ég að biðja hæstv. forseta að hlutast til um að hæstv. forsætisráðherra sitji við umræðuna. Það er alveg augljóst að við eigum eftir að ræða mikið við hann um tilgang þessarar tillögu um rammaáætlun, að við fáum að vita hvort það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það sé innlegg í kjarabaráttu og eins líka túlkunina á því með hvaða hætti aukinn fjöldi virkjana innan mjög skamms tíma eigi að flýta fyrir kjarasamningum. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Eins er augljóst að ástæða væri til að gera hlé á meðan við bíðum eftir frumvörpum því að það hefur líka komið fram hjá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að bíða eigi kjarasamninga með þau mál. Þau hljóta að verða að fara fyrir þingið þannig að við vitum ekkert hvenær við eigum von á þeim og engin ástæða til að bíða hér. Við getum þá frestað þingi þar til það liggur fyrir.
Herra forseti. Við sessunautarnir, ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, stöldruðum greinilega við það sama hér áðan í máli hæstv. forsætisráðherra sem sagði í óundirbúnum fyrirspurnatíma að við hefðum sumarið fyrir okkur til að ljúka þingmálum. Það er náttúrlega í algerri andstöðu við það sem hæstv. forseti hefur sagt um að hér sé unnið samkvæmt starfsáætlun þingsins. Mig langar því að gera þá tillögu við hæstv. forseta að hann geri nú hlé á þingfundi meðan hæstv. forsætisráðherra er hér í húsi, þó svo hann sé ekki hér í salnum, eða í það minnsta ekki farinn neitt mjög langt og að hæstv. forseti og hæstv. forsætisráðherra komi sér saman um það hvers megi vænta í framhaldinu.
Virðulegi forseti. Það veitir nú ekkert af því að halda þessari umræðu dálítið vel áfram. Ég óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra sé hér í salnum og líka umhverfisráðherra þegar við ræðum þessi mál, af þeirri augljósu ástæðu að hér fara menn með hluti sem eru einfaldlega ekki réttir og menn virðast heldur ekki þekkja nægilega vel til sögunnar. Þá mundi ég líka vilja að hingað kæmi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson vegna þess að hann sagði líka ýmislegt á síðasta kjörtímabili í ræðustól Alþingis, eins og til dæmis það að hann teldi ekki að Urriðafossvirkjun ætti að fara í nýtingarflokk, það væri hans persónulega skoðun. Hvað hefur breyst? Það eru margar slíkar spurningar sem ég tel að við þurfum að eiga hér samtal um. Ég tel jafnframt að það skipti máli að hv. þm. Jón Gunnarsson sitji hér við þessa umræðu. Það er nú lágmark þegar menn koma fram með svona tillögur að þeir láti að minnsta kosti sjá sig í umræðunum. Ég bið því um að áður en þessi umræða fer af stað hér verði þeir aðilar sem ég hef tiltekið kallaðir hingað í salinn.
Virðulegi forseti. Það kom klárlega fram hér í svari hæstv. forsætisráðherra áðan að það eru engin þingmál, sem eru tilbúin og eru einhverjar bráðaaðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar í stöðunni á vinnumarkaðnum, sem bíða sérstaklega eftir því að þessi umræða um rammaáætlun klárist. Bæði málin sem hæstv. ráðherra tiltók hérna, annars vegar losun hafta og hins vegar húsnæðismálin, eru enn þá í vinnslu, og enn þá í þróun þannig að það er náttúrlega bara uppspuni hjá hæstv. forsætisráðherra sem birtist okkur í kvöldfréttum í gær þar sem hann hélt því fram að hér væri verið að tefja mikilvæg mál frá ríkisstjórninni. Þau eru engin. Hann gat ekki nefnt nema bara þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar þegar hann var spurður að því áðan hvaða þingmál það væru sem koma ætti með og setja hér á dagskrá. Hæstv. forsætisráðherra er farinn að minna mig æ meira á riddarann í Monty Python-myndinni sem missti hvern útliminn á fætur öðrum en hélt áfram að rífa kjaft.
Herra forseti. Ég sagði í síðustu viku undir þessum lið, fundarstjórn forseta, að ég hefði trú á því að þetta mál væri eins konar uppfyllingarefni. Og í þessari umræðu núna, eftir orð hæstv. forsætisráðherra, held ég að það sé því miður raunin að þetta mál er uppfyllingarefni, eins dapurlegt og það nú er, vegna þess að menn hafa ekki nein mál tilbúin til að koma með inn í þingið. Hæstv. forsætisráðherra nefnir mál eins og húsnæðismálin og losun hafta sem hvort tveggja eru brýn mál sem eru langt frá því að vera tilbúin. Og hvaða losaragangur og hvaða bragur, svo ég noti nú það orð sem svífur stundum yfir vötnum hér, er á þingstörfum við þessar aðstæður? Þetta er ekki hægt. Hæstv. forsætisráðherra verður að fara að ræða við yfirstjórn þingsins og koma með einhverja tillögu að málum á dagskrá.
Virðulegi forseti. Ég tek undir óskir um að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur umræðuna. Ástæðan fyrir því er sú að hæstv. forseti sagði í hádegisfréttum að ramminn væri forgangsverkefni og forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Við þurfum hins vegar skýringar á því hvaða rammatillaga er forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Er það tillaga hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar? Við í Samfylkingunni erum tilbúin að samþykkja hana, tillögu um Hvammsvirkjun. Er það tillagan sem hæstv. núverandi umhverfisráðherra hefur talað um að komi til greina sem er sú tillaga plús aðrar virkjanir í neðri hluta Þjórsár? Þá þarf að fá skýringar á því. Eða er það tillaga hv. þm. Jóns Gunnarssonar og meiri hluta atvinnuveganefndar sem hér liggur fyrir? Hvað nákvæmlega er forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar? Það verður að liggja fyrir áður en lengra er haldið í þessu máli. Við verðum að fara að fá skýringar á því hér svo umræðan geti haldið áfram [[Forseti hringir.]]um það á hvað ríkisstjórnin leggur raunverulega áherslu. Hvar hefur það verið rætt? Hefur það verið rætt á ríkisstjórnarfundi? Hefur ríkisstjórnin komist að formlegri niðurstöðu um það? Við þurfum að fá að vita þetta.
Herra forseti. Það er alveg augljóst að hér á ferð er einhver misskilningur, svo það orð sé nú notað, bæði hjá hæstv. forsætisráðherra og eins meiri hluta hv. atvinnuveganefndar sem flytur hér breytingartillögu við rammaáætlun. Menn fara rangt með söguna. Ég er næst á mælendaskrá þegar málið kemst á dagskrá og ég óska eftir því að í salnum verði hæstv. umhverfisráðherra, hæstv. forsætisráðherra og flutningsmenn breytingartillögunnar vegna þess að ég mun í minni ræðu fara yfir söguna, yfir ferilinn allan, og það er afar mikilvægt að þeir aðilar sem ég taldi hér upp verði viðstaddir og hlusti á ræðuna og komi þá í andsvör ef þeir vilja nánari útskýringar. Hér fara menn með rangt mál og það er alvarlegt í svo stóru máli sem rammaáætlunin er.
Virðulegi forseti. Svo það sé á hreinu tel ég þrjá mánuði miklu meira en nóg til að undirbúa mig fyrir næsta þing og þess vegna kvarta ég ekkert undan því að hér verði sumarþing, hvað þá að þingið verði framlengt. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér er hvort virðulegur forseti sjálfur sé sáttur við það að í tvígang segir hann á forsetastóli að ekkert hafi verið ákveðið um sumarþing en svo kemur hæstv. forsætisráðherra og leiðréttir hann og ekki bara stingur upp á sumarþingi heldur lætur eins og það sé klappað og klárt, það sé búið að ákveða þetta. Að forminu til á virðulegur forseti á að vera forseti Alþingis, allra þingmanna. Að forminu til er það þannig að þingið og ríkisstjórnin eiga að vera á einhvern hátt aðskilin. Ég velti fyrir mér hvort virðulegur forseti sé sjálfur sáttur við það að hæstv. forsætisráðherra komi í pontu á hinu háa Alþingi og yfirtaki verksvið virðulegs forseta. Er virðulegur forseti sáttur við þetta burt séð frá því hvað minni hlutanum finnst? Að lokum legg ég til [[Forseti hringir.]]að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Þetta er skrýtin staða. Að afloknum fyrirspurnatíma til ráðherra eru eiginlega fleiri spurningum ósvarað en svarað því að hæstv. forsætisráðherra hefur tileinkað sér það að vera með útúrsnúninga, málfundastæla og aulabrandara í svörum við málefnalegum spurningum þingmanna. Það verður að segjast algjörlega umbúðalaust að það er gjörsamlega óþolandi að þingið og Ísland þurfi að búa við slíkan forsætisráðherra að hann geti ekki með nokkru móti neitað sér um útúrsnúninga, aulabrandara og málfundaæfingar. Það er bara sjálfstætt vandamál á Íslandi í dag að vera með slíkan forsætisráðherra. Svo kemur hann hér og leiðréttir forseta Alþingis sem er búinn að gera grein fyrir því að starfsáætlun þingsins standi - og hvað? Nei, það verður sumarþing, [[Forseti hringir.]]segir sá hinn sami. Þetta er óþolandi því að þingið setur niður nema við sjáum skýrt að þingið hafi sjálfstæði gagnvart slíku framkvæmdarvaldi.
Hæstv. forseti. Ég tek fram að ég hef ekkert út á fundarstjórn hæstv. forseta að setja sem er með miklum ágætum. Hins vegar geri ég athugasemdir við það að menn fari í ræðustól undir þessum lið og ræði efnislega um mál, kalli eftir því að hér fari fram efnisleg umræða en hleypi málinu ekki á dagskrá, haldi þinginu í gíslingu málþófs stjórnarandstöðunnar. Þannig er einfaldlega ástandið í þinginu í dag. Hér er í gangi málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar sem talar sig bláa í framan um fundarstjórn forseta [[Gripið fram í.]]sem er með hreinum ágætum. Ég bendi enn og aftur á ágæta tillögu formanns Samfylkingarinnar um að fara að telja hausa og finna út afstöðu stjórnarþingmanna gagnvart því máli sem er hér á dagskrá. Það verður gert með því að umræðunni um málið verði lokið í þingsalnum og við tökum málið síðan í atkvæðagreiðslu.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að lýsa undrun minni á þeirri fundarstjórn að hafa tekið þetta mál á dagskrá og hleypa þinginu í það uppnám sem það er í. Það hefur lítið upp á sig þó að hv. þingmenn stjórnarinnar komi hingað og segi að við séum með þetta í gíslingu. Það er það alls ekki. Þeir eiga þetta ástand algjörlega skuldlaust sjálfir. Ég mundi vilja nota tækifærið til að hvetja meiri hluta atvinnuveganefndar til að draga þessa breytingartillögu til baka, halda sig við upphaflegu tillöguna og leyfa verkefnisstjórn að klára sína vinnu. Það stendur til að hún skili snemma á næsta ári, í byrjun næsta árs. Er það ekki rétt, hv. þm. Jón Gunnarsson? Það er bara þannig. Ég hvet ykkur til að draga hana til baka og hleypa á friði í landinu því að hér logar allt í illdeilum. Ég held að það sé ekki gáfulegt innlegg í kjarabaráttuna að segja að lykilatriði til að leysa kjarabaráttu sé að fara að virkja. Ég hef aldrei heyrt aðra eins vitleysu, herra forseti, í landi þar sem allar atvinnugreinarnar eru á bullandi snúning.
Herra forseti. Lykilatriðið er náttúrlega ramminn eins og hæstv. forsætisráðherra talar um. Lykilatriðið er að það skuli vera rammi utan um sátt og langtímastefnumótun þegar kemur að stórum málaflokkum eins og hvernig orkunni skuli háttað, hvað skuli virkjað og hvað skuli verndað. Þetta mál er á dagskrá en ég bið forseta að taka það af dagskrá, eins og allir þingmenn sem eru í salnum eru hlynntir, því að ef breytingartillagan við þessa þingsályktunartillögu verður samþykkt er búið að brjóta rammann, þá er búið að brjóta þá leið sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á síðasta kjörtímabili til að finna sátt um langtímastefnumótun. Ef sá rammi er brotinn höfum við hann ekki. Svo þurfum við að drífa okkur í að búa til ramma. Það eru faglegri og betri leiðir í norrænni fyrirmynd um það að finna sátt á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað úr stjórnarandstöðunni og lýst furðu sinni og að sjálfsögðu óánægju með að þetta mál skuli vera á dagskrá. Það er alveg vert að rifja upp og óska eftir afstöðu þeirra þingmanna sem gegna nú ráðherrastöðum og sitja á forsetastóli frá síðasta þingi sem kom meðal annars fram í afsölum þeirra á millum. Bjarni Benediktsson tekur fram að hann viti að neðri hluti Þjórsár sé eitt af stóru deilumálunum hér og hann er allur tekinn úr nýtingarflokki í þingskjali ráðherrans. Ég tel að þar kunni að hafa komið fram einhver sjónarmið, sérstaklega kannski varðandi Urriðafoss, sem hafi verið ástæða til að taka til frekari skoðunar. Einar Kristinn Guðfinnsson segir: Látum Urriðafossinn liggja á milli hluta að sinni vegna þess að hann er sannarlega umdeildari kostur. Hvað finnst þessum [[Forseti hringir.]]hv. þingmönnum um þetta mál núna? Af hverju tjá þeir sig ekki um það? Af hverju leyfa þeir sér að setja málið á dagskrá í svo mikilli óþökk við svo marga?
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra varð tíðrætt um kjarasamninga og að það væri gott innlegg í kjarasamninga að klára þetta mál og fara í virkjanir á þeim kostum sem þarna liggja undir. Mér þætti fróðlegt að vita hvort verkalýðshreyfingin, hvort sem er BHM, Alþýðusambandið eða Starfsgreinasambandið, hafi ályktað eitthvað um að verið sé að hvetja til þess að leggja þetta mál fram núna akkúrat til að liðka til við gerð kjarasamninga. Þá hlýtur að koma ákall frá þessum stóru heildarsamtökum eða þeim sem eru í verkfalli. Hefur til dæmis komið ákall frá dýralæknum til forsætisráðherra um að drífa í að afgreiða þessa áætlun með breytingartillögum hv. þm. Jóns Gunnarssonar? Eða geislafræðingum eða starfsfólki á bensínstöðvum vestur á fjörðum? [[Forseti hringir.]]Nei, mér finnst að hann þurfi að sýna fram á að þetta ákall hafi komið fram.
Virðulegi forseti. Hér er að teiknast upp alltaf með skýrari hætti að þetta mál er sett á dagskrá til að fela fullkomið getuleysi ríkisstjórnarinnar í þeim verkefnum og viðfangsefnum sem við henni blasa. Menn þurfi ekkert annað en að horfa á samskipti milli ráðherra innan ríkisstjórnarinnar til að átta sig á því að það er engin samræming, engin verkstjórn í gangi, það er ekkert samtal um hvað skuli gert, hvernig þessum málum skuli háttað o.s.frv. Hæstv. forsætisráðherra þarf að hugsa út fyrir rammann í margvíslegum skilningi þeirra orða. Það er ekki nein lausn í því fólgin að hleypa öllu í uppnám í þinginu með þessum tillögum á sama tíma og minni hlutinn í þinginu hefur lýst sig reiðubúinn til að eiga samtal við meiri hlutann um það hvernig megi koma til dæmis með einhvern pakka [[Forseti hringir.]]sem væri líklegur til að liðka fyrir stöðunni á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort hann hafi óskað eftir því að umhverfisráðherra og forsætisráðherra sætu hér við þessa umræðu. Mér finnst svo mikið af rangfærslum í umferð að ég tel mikilvægt að við séum öll hér og eigum samtal um þetta mál. Ef þetta er forgangsmál ríkisstjórnarinnar hljóta menn að vera hér og taka umræðuna með okkur. Þá er líka merkilegt hvernig menn reyna einhvern veginn að teikna upp þá mynd að þetta sé hin mikla ríkisstjórn framkvæmda og að fráfarandi ríkisstjórn hafi verið aðgerðalaus í þeim efnum þegar það voru bara óvart sett af stað á þriðja hundrað megavött á síðasta kjörtímabili. Við getum horft til Búðarhálsvirkjunar og Hellisheiðarvirkjunar og síðan voru sett af stað verkefni fyrir norðan líka. Þessi umræða er ekki til bóta. Menn geta ekki skýlt sér á bak við einhver ósannindi. Menn verða að koma hingað og eiga samtal við okkur um leikreglurnar. Það er það [[Forseti hringir.]]sem við erum að mótmæla hér, að menn fari á svig við þær með jafn afgerandi hætti og raun ber vitni.
Forseti hefur þegar komið þeim óskum á framfæri við þrjá ráðherra, og tveir ráðherrar eru í húsi, að þeir verði hér þegar umræða um 3. dagskrármálið hefst.
Virðulegi forseti. Ég held að það liggi orðið alveg fyrir að það eru að verða þau skil að öllum er að verða ljóst að það er ekki nóg með að það sé engin verkstjórn í Stjórnarráðinu og engin forusta fyrir ríkisstjórn Íslands, heldur er staðan svo ólánleg að þrátt fyrir sterkan þingmeirihluta, 38 atkvæði hér í þingsal, eru heldur engin mál. Maður getur þrætt sig hérna eftir ráðherrabekknum og farið yfir vandræðamál hvers einasta ráðherra í þessari ríkisstjórn, og enginn vilji til þess að leiða þau mál til lykta, vegna þess að það er engin forusta. Þessu sama forustuleysi, sem heitir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hæstv. forsætisráðherra, er líka fyrirmunað að eiga í samskiptum við stjórnarandstöðuna um það hvað eigi að vera á dagskrá, hvernig við eigum að ljúka hér þingi [[Forseti hringir.]]o.s.frv. Það er 19. maí í dag, starfsáætlun lýkur í næstu viku og ástandið er orðið mjög afhjúpandi.
Forseti. Það kom fram hér í fyrirspurnatíma með hæstv. forsætisráðherra að það er nákvæmlega engin verkstjórn hjá þessari ríkisstjórn. Mér finnst það mjög alvarlegt, við erum samkvæmt starfsáætlun á lokaspretti þessa þings og hæstv. forsætisráðherra gat ekki upplýst um það hvaða mál væru í forgangi hjá ríkisstjórninni. Það hefur enginn samráðsfundur verið boðaður um hvað eigi að setja í forgang og því er ljóst að ríkisstjórnin hefur í raun og veru enga stefnu. Og það er kannski út af því að það er mikið ósætti innan stjórnarflokkanna hvað svo sem hver segir. Maður er ansi ágætur í því að lesa í andrúmsloft og það fer ekkert fram hjá neinum sem hefur nef fyrir slíku. Ég óska eftir því, hv. forseti, að þessum fundi verði frestað og það verði samstundis boðað til fundar þingflokksformanna þar sem rædd verður sú krafa hæstv. forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]að hér verði sumarþing án samráðs við þingið.
Virðulegi forseti. Stjórnarliðar hafa tekið til máls í pontu og kvartað undan því að hér fari ekki fram umræða um fundarstjórn forseta. Ég mótmæli því. Hér fer fram umræða um fundarstjórn forseta, dagskrána nánar tiltekið og allan þennan málatilbúnað. Til þess er þessi liður. Aðeins um fundarstjórn forseta, þess forseta sem nú situr, sem nú er forseti þingsins. Þann 13. desember 2012 var lögð fram tillaga af hálfu hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að virkja Urriðafossvirkjun, Hvammsvirkjun, Holtavirkjun, Skrokkölduvirkjun, þær sömu og hér eru til umræðu samkvæmt breytingartillögu sama hv. þingmanns í dag, ásamt Hágönguvirkjun. Með honum á þessari tillögu var einn annar hv. þingmaður og nú skal ég gefa vísbendingu. Sá hv. þingmaður er í dag einnig hv. 2. þm. Norðvest., Einar K. Guðfinnsson, núverandi virðulegur forseti þingsins. Skiptir þetta engu máli? Væri þetta kallað hæfi undir einhverjum öðrum kringumstæðum? Ef við ætlum að ræða fundarstjórn forseta þá skulum við ræða [[Forseti hringir.]]hvort þetta fyrirkomulag sé yfir höfuð eðlilegt, hvort við getum haft sátt um dagskrána undir þessu verklagi. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur sannarlega mikið til síns máls þegar hann efast um hæfi forseta til að úrskurða í þessu efni. Sú tillaga sem á að vera hér til umræðu er með breytingartillögu sem hann hefur flutt ásamt formanni atvinnuveganefndar. Þetta heitir á útlensku máli, ég bið þig afsökunar, hæstv. forseti, „conflict of interest“ og það er ekki gott. Ég ætlaði aðallega að ræða um það bil sem virðist komið á milli forseta þingsins og forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra virðist vera með einhvers hótun við þingmenn um að það verði sumarþing. Ég held að það sé enginn þingmaður hér sem [[Forseti hringir.]]er ekki tilbúinn að sitja sumarþing. Við þurfum hins vegar að vita hvað við eigum að ræða á þessu sumarþingi. Ég held að forsætisráðherra verði, áður en hann talar mikið meira um sumarþing, að koma með dagskrá fyrir sumarþingið.
Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni hvað þetta varðar. Hér hafa verið höfð mörg orð um að ekki megi gagnrýna hv. þingmann, herra Einar Kristin Guðfinnsson, hæstv. forseta. Hann tekur ekki mark á úrskurði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og í ljósi þess sem var lesið upp áðan er alveg ástæða til að halda að úrskurðurinn sé pólitískur fremur en málefnalegur og byggður á samkomulagi við þingið eða þar til bæra aðila sem koma algjörlega óhlutdrægir að þessu mati. Hér hafa margir þingmenn úr stjórnarliðinu, eða of fáir kannski en einhverjir, farið hamförum yfir okkur undir liðnum fundarstjórn forseta. Hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kom fram í andsvari á síðasta kjörtímabili að hún tæki undir sjónarmiðin sem komu fram í ræðu þess þingmanns sem hún var að tala við [[Forseti hringir.]]í því andsvari varðandi Urriðafossvirkjun, að sjálfsagt mál væri að hlífa henni að sinni á meðan frekari rannsóknir færu fram. Hvað hefur breyst? Hvaða rannsóknir hafa farið fram sem verða til þess að þingmaðurinn styður virkjunina nú?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir benti á nokkur atriði um ástandið á Alþingi sem ég er sammála. Þó er eitt sem ég get ekki tekið undir og það snýr að fundarstjórn forseta. Nú fara fram efnislegar umræður um það sem átti sér stað í fyrirspurnatímanum fyrr í dag og það er ekki eðlilegt. Slíka umræðu á að stöðva. Hér var sagt berum orðum: Það veitir ekki af því að halda þessari umræðu áfram. Það var vísað beint í efnislega umræðu. Það eru fjölmörg góð mál sem við þurfum að koma í þingið, fjölmörg góð mál sem hafa verið tekin út úr nefndum en komast ekki í 2. umr. Er ekki eðlilegt ef stjórnarandstaðan ætlar sér [[Forseti hringir.]]að tala um fundarstjórn forseta að það verði eitthvað fundað fram á sumarið? [[Háreysti í þingsal.]]
Herra forseti. Hæstv. forseti tekur ákvörðun um dagskrá fundar. Þess vegna eru umræður um dagskrá ekkert annað en umræður um fundarstjórn forseta. Þegar þingheimur er mjög andsnúinn því að tiltekið mál sé á dagskrá en er eigi að síður sett á dagskrá eiga þeir sem eru andstæðir þeim gjörningi engan kost annan en þann að mótmæla því að málið sé á dagskrá. Það eru umræður um fundarstjórn forseta og ekkert annað. Þegar þingmenn þurfa síðan að færa rök fyrir því hvers vegna málið er ekki á dagskrá má vel vera að það sé rétt hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að það séu efnislegar umræður en í þessu tilviki er ekki hægt með öðru móti að rökstyðja þessa afstöðu hv. þingmanna. Ég leyfi mér því að vera algerlega ósammála meginorðum hv. þm. Höskulds Þórhallssonar um þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka frekar til máls um fundarstjórn forseta en vegna þess að stjórnarþingmenn syngja hér sama sönginn um að hér fari fram efnisleg umræða verð ég að segja að það er alrangt. Einn maður er búinn að efna til efnislegrar umræðu undir liðnum fundarstjórn forseta í dag og það er hv. þm. Jón Gunnarsson. Aðrir hafa gert athugasemdir við ákvarðanir fundarstjóra, forseta þingsins, um það með hvaða hætti dagskrá skuli hagað og kallað eftir viðveru ráðherra í ljósi yfirlýsinga hæstv. forseta í hádegisfréttum í dag um að rammaafgreiðslan væri forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar. Það er enginn annar liður á dagskrá þingsins en umræður um fundarstjórn forseta til að koma skilaboðum sem þessum á framfæri. Ég þykist auðvitað sjá að hér sé hv. þm. Höskuldur Þórhallsson að snupra félaga sinn úr stjórnarliðinu, hv. þm. Jón Gunnarsson, sem er eins og ég segi eini maðurinn sem hefur efnt til efnislegrar umræðu undir liðnum fundarstjórn forseta í dag.
Herra forseti. Nú glittir í það að hér hefjist efnisleg umræða um þetta mál að nýju. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir er næst á mælendaskrá og hún hefur sérstaklega óskað eftir því að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sé í salnum meðan á ræðu hennar stendur. Áðan kom fram af hálfu hæstv. forseta að þremur ráðherrum hefur verið gert viðvart um þessar óskir. Tveir eru í húsinu og mig langar til að spyrja hæstv. forseta: Er hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í húsinu og verður hún hér til að hlýða á mál þess þingmanns sem hefur sérstaklega óskað eftir því?
Forseti hefur áður getið þess að boð hafa verið send til viðkomandi ráðherra sem óskað var eftir að yrðu viðstaddir þegar umræða um þriðja dagskrármálið hefst. Forseta er kunnugt um að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er hér. Hins vegar hefur forseta borist til eyrna að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sem líka var nefndur sé með fjarvist í dag. Hæstv. fjármálaráðherra er ekki í húsi.
Virðulegi forseti. Það er eðlilegt í sjálfu sér að fólk vilji ræða fundarstjórn forseta ef það hefur eitthvað út á dagskrá Alþingis að setja. Það er líka eðlilegt að menn kalli eftir samráði, en ef það liggur fyrir að menn eru ekki sammála um dagskrá Alþingis, verða menn þá ekki að una meiri hlutanum og þá kannski forseta Alþingis, að hann hafi vald til að stýra þingfundi og geti sett þau mál á dagskrá sem meiri hlutinn telur brýnt að ræða? Ég nefndi hér og stend við það að fyrstu þrjár ræðurnar og fleiri sem ég hlustaði hér á voru ákall um áframhald umræðu sem átti sér stað í fyrirspurnatíma Alþingis. Það er ekki eðlilegt [[Viltu fá …?]] [[Gripið fram í: … dagskrána.]]og það er það sem forseti Alþingis á að stöðva. Undir þessum lið á að ræða fundarstjórn forseta, það á ekki að fara í efnislegar umræður um einstök mál [[Forseti hringir.]]eins og stjórnarandstaðan hefur gert, ekki bara núna heldur líka undanfarna daga og vikur, því miður. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni til upplýsingar stöðvar forseti hvorki eitt né neitt undir þessum lið meðan þingmenn halda sig við málefnalega umfjöllun, vænti ég, enda njóta þingmenn málfrelsis hér í þessum sal til að ræða dagskrána og meta sjálfir hver fyrir sig hvort nægilega sé um það rætt með hvaða hætti dagskránni hefur verið skipað. Auðvitað gefur það fullt tilefni til að ræða um dagskrá þingsins þegar forsætisráðherra veður yfir forseta Alþingis og tilkynnir um breytingar á starfsáætlun sem forseti Alþingis hefur engar ákvarðanir tekið um og ekkert hefur verið rætt um í forsætisnefnd þingsins og gefur alveg sérstaka ástæðu til að ræða um fundarstjórn forseta undir þessum lið.
Forseti. Mér finnst grafalvarlegt eins og kom fram undir dagskrárliðnum fyrirspurnir til ráðherra áðan að hæstv. forsætisráðherra telur sig hafa dagskrárvald á Alþingi. Engir fundir hafa verið boðaðir með þingflokksformönnum þar sem farið er yfir það hvort tilefni sé til að efna til sumarþings. Við fengum engin svör um það hvort húsnæðisfrumvörpin eiga að koma inn í þing, hvernig gangi með afnám gjaldeyrishafta, um hinn svokallaða stöðugleikaskatt sem hljómar ákaflega fallega en ekkert er vitað hvort stuðli að stöðugleika. Hér er allt í uppnámi í samfélaginu, ríkisstjórnin hefur ekki neina leið til að bregðast við því skelfilega ástandi sem hér er nema grípa fram fyrir dagskrárvald forseta. Mér finnst það mjög alvarlegt. Við þurfum að finna tíma til að opna þingið fyrir þeim mikilvægu málum sem ríkisstjórnin boðar ef hún hefur einhver mikilvæg mál. Vandamálið er hins vegar að hún hefur engin mál.
Herra forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða og þá tillögu hæstv. umhverfisráðherra að setja Hvammsvirkjun í nýtingarflokk eftir tillögu verkefnisstjórnar. Það er faglegt mat verkefnisstjórnar að leggja til þá flokkun að Hvammsvirkjun fari í nýtingarflokk en að beðið sé með að flokka aðra virkjunarkosti úr biðflokki þar til nánari skoðun hefur farið fram. Herra forseti. Ég hef óskað eftir því að hæstv. umhverfisráðherra hlusti á ræðu mína og hún er komin í salinn. Ég vil gjarnan að hæstv. forsætisráðherra hlusti líka á ræðu mína en hann er ekki hér í salnum. Ég vona að hann sé að hlusta, að minnsta kosti einhver af aðstoðarmönnum hans. Í þingsal er enginn flutningsmanna, enginn þeirra hv. þingmanna sem flytja breytingartillöguna. Það sem er umdeilt við þingsályktunartillöguna er breytingartillagan sem gengur út á að stjórnmálamenn taka fram fyrir hendurnar á verkefnisstjórn við faglegt mat og leggja til flokkun á virkjunarkostum. Þeir hv. þingmenn sem hafa tjáð sig, þeir eru nokkrir, hafa í málflutningi sínum sagt að það sé í lagi að gera þetta vegna þess að síðasta ríkisstjórn hafi farið gegn anda laga um rammaáætlun. Því sé í lagi að þeir geri það líka og hæstv. forsætisráðherra sagði fyrr á þessum fundi að verið væri að leiðrétta það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Því mótmæli ég, herra forseti, og af því tilefni vil ég fara yfir og rekja það ferli sem átti sér stað við gerð þingsályktunartillögunnar sem samþykkt var í janúar 2013. Markmið verndar- og orkunýtingaráætlunar er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati, þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Í verndar- og orkunýtingaráætlun er, í samræmi við markmið laga nr. 48/2011, lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar og þar með talið verndunar. Á grundvelli þessa er í rammaáætlun mótuð stefna um hvort landsvæði þar sem virkjunarkosti er að finna megi nýta til orkuvinnslu eða hvort ástæða sé til að friðlýsa þau eða rannsaka frekar. Virkjunarkostir eru samkvæmt því flokkaðir í orkunýtingarflokk, verndarflokk og biðflokk. Upphaflega voru 84 virkjunarkostir til skoðunar innan verkefnisstjórnar um rammaáætlun, en af þeim koma 17 virkjunarkostir ekki til flokkunar þar sem þeir falla ekki undir gildissvið laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Samtals voru því í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var á síðasta kjörtímabili 67 virkjunarkostir flokkaðir í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011. Í samræmi við ákvæði þeirra laga voru þann 19. ágúst 2011 drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í opið tólf vikna umsagnar- og samráðsferli. Jafnframt fór í umsagnarferli umhverfismat á þingsályktunartillögunni sem unnið hafði verið í samræmi við ákvæði laga nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fram komu í umsagnarferlinu voru gerðar breytingar á þeim drögum í þingsályktunartillögu sem send var til umsagnar þann 19. ágúst 2011. Í fyrsta lagi voru tveir virkjunarkostir, Eyjadalsárvirkjun og Hveravellir, teknir út úr áætluninni þar sem í ljós kom að þeir féllu utan gildissviðs laganna um verndar- og orkunýtingaráætlun. Í öðru lagi voru sex virkjunarkostir á tveimur svæðum, Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun I og Hágönguvirkjun II, ekki flokkaðir í nýtingarflokk eins og drögin gerðu ráð fyrir og eru því í biðflokki með vísan til ákveðinna varúðarsjónarmiða og nýrra upplýsinga. Að auki eru í þingsályktunartillögunni áréttuð nokkur atriði sem snúa að brennisteinsmengun og niðurdælingu, upplýsingum vegna Hagavatnsvirkjunar auk þess sem nánari landfræðileg afmörkun er skilgreind fyrir virkjunarkostinn Sveifluháls. Í einu og öllu var fylgt ákvæðum laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, en þau lög voru samþykkt samhljóða á Alþingi. Um lögbundna ferlið var því ekki ágreiningur. Þann 5. júlí 2011 skilaði verkefnisstjórn um gerð rammaáætlunar lokaskýrslu sinni til ráðherra. Skýrslan ber heitið: Niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar. Mikilvægt er að hafa í huga að í skýrslunni er ekki að finna flokkun þeirra virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hafði til skoðunar, þ.e. virkjunarkostirnir voru ekki flokkaðir í orkunýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk, heldur röðun á virkjunarkostunum, þ.e. annars vegar röðun af sjónarhóli nýtingar og hins vegar röðun af sjónarhóli verndar. Niðurstöður verkefnisstjórnar frá 5. júlí 2011 eru því ekki í formi þingsályktunartillögu um flokkun virkjunarkosta í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Skýrslan sem slík er því ekki þess eðlis að hægt hafi verið að leggja hana fram á Alþingi sem þingsályktunartillögu um flokkun virkjunarkosta. Á grundvelli upplýsinga og tillagna í skýrslu verkefnisstjórnar var því í framhaldi af 5. júlí 2011 farið í þá vegferð, með formanni verkefnisstjórnar, formönnum þeirra fjögurra faghópa sem stóðu að skýrslunni og fulltrúa iðnaðarráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins, að koma tillögu verkefnisstjórnar í þingtækan búning í formi þingsályktunartillögu um verndar- og orkunýtingaráætlun þar sem Alþingi ályktar um flokkun virkjunarkostanna í orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Þeirri vinnu lauk í ágúst og þann 19. ágúst voru drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í hið tólf vikna lögbundna umsagnarferli eins og áður sagði. Að loknu umsagnarferlinu var ítarlega farið í gegnum þær 225 umsagnir sem bárust og lagt mat á hvort þar væri að finna einhverjar nýjar upplýsingar sem taka bæri tillit til, lögum samkvæmt, við endanlegan frágang þingsályktunartillögunnar. Niðurstaðan var að svo væri og því voru gerðar nauðsynlegar breytingar á þeim drögum að þingsályktunartillögu sem lágu fyrir og skjalið síðan gert klárt fyrir framlagningu á Alþingi. Allt ferlið var í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011 og þá aðferðafræði sem þar var lagt upp með og farið var rækilega í gegnum á sínum tíma við yfirferð iðnaðarnefndar og umhverfisnefndar á því frumvarpi sem varð síðan að lögum. Enn fremur má nefna að verklagið sem viðhaft var er í fullu samræmi við ákvæði Árósasamningsins sem innleiddur var í íslenskan landsrétt í lok síðasta árs og kveður meðal annars á um aukna þátttöku almennings í ákvörðunartöku í umhverfismálum. Í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var í janúar 2013, eftir samtals 141 þingræðu og 858 athugasemdir, eða alls 1 þús. ræður í 45 klst., voru sex virkjunarkostir færðir úr orkunýtingarflokki í biðflokk frá því sem var í þeim drögum að þingsályktunartillögu sem send voru til umsagnar. Varðandi tilfærslu þessara virkjunarkosta vil ég benda á að lög nr. 48/2011 kveða skýrt á um það hvaða rök réttlæta það að flokka virkjunarkosti í biðflokk. Það er alls ekki svo að biðflokkur sé geymsla fyrir umdeilda virkjunarkosti sem taka eigi afstöðu til síðar. Í biðflokk má, samkvæmt 5. gr. laganna, eingöngu setja virkjunarkosti þar sem talið er að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi hvort þeir eigi að falla í orkunýtingar- eða verndarflokk. Ef virkjunarkostur er fullrannsakaður og fyrirliggjandi gögn metin fullnægjandi ber því að flokka hann í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum, nr. 48/2011, er undirstrikað að í biðflokk falli þeir virkjunarkostir sem að mati Alþingis er ekki unnt að flokka í annan hvorn framangreindra flokka þar sem fyrirliggjandi gögn og upplýsingar gefi ekki nægilega afgerandi til kynna í hvorn flokkinn virkjunarkostirnir eigi að falla. Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram hér. Þeir sem eru nú að velta fyrir sér hvort þeir eigi að styðja breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar ættu að hafa þetta í huga og lesa greinargerðina vandlega með þeim lögum sem sú ákvörðun byggir á. Þar sem í umsagnarferlinu komu sannarlega fram nýjar upplýsingar, þ.e. í umsagnarferlinu sem sett var í gang haustið 2011, varðandi umrædda sex virkjunarkosti var litið svo á að með tilkomu þeirra nýju gagna hefði sú staða komið upp að fyrirliggjandi gögn og upplýsingar væru ekki nægilega afgerandi til kynna í hvorn flokkinn virkjunarkostirnir ættu að falla. Út frá 5. gr. laganna og þeim varúðarsjónarmiðum sem búa að baki því ákvæði var því þessum sex virkjunarkostum raðað í biðflokk. Varðandi hinar nýju upplýsingar sem bárust í umsagnarferlinu um þessa sex virkjunarkosti þá lúta þær annars vegar að mögulegum áhrifum framkvæmda vegna virkjana í neðri hluta Þjórsár á laxfiska í ánni. Eru þar áhrif seiðaveitna meðal annars sérstaklega tilgreind og að fyrirliggjandi gögn sem verkefnisstjórnin hafði til hliðsjónar séu ekki fullnægjandi. Hins vegar er um að ræða að við vinnu verkefnisstjórnar hafi áhrif virkjunarkostanna Skrokkölduvirkjunar og Hágönguvirkjunar I og II á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs ekki verið metin. Þar er um alþjóðleg viðmið að ræða sem ætlað er að tryggja að verndargildi hins friðlýsta svæðis skerðist ekki vegna athafna á aðliggjandi svæðum. Það var ekki unnt að horfa fram hjá þeim nýju upplýsingum sem bárust í umsagnarferlinu og voru því viðkomandi virkjunarkostir ekki flokkaðir í nýtingarflokk í endanlegri útgáfu þingsályktunartillögunnar. Í athugasemdum með þingsályktunartillögu sem er í gildi er áréttað að ný verkefnisstjórn muni vinna áfram með þá virkjunarkosti sem eru í biðflokki og meta hvort ástæða sé til að leggja til við ráðherra rökstudda tillögu um breytta flokkun í samræmi við lögin. Þeim sértæku rannsóknum sem lagt er til að verði gerðar í Þjórsá verði hrint í framkvæmd af nýrri verkefnisstjórn og ný tillaga byggð á niðurstöðum þeirra. Ný tillaga mun einnig taka tillit til áhrifa virkjunarkostanna á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs, nýrra upplýsinga um Hagavatnsvirkjun og eftir atvikum annarra atriða sem varða virkjunarkosti í biðflokki. Þeir 67 virkjunarkostir sem þingsályktunartillagan sem samþykkt var í janúar 2013 nær til skiptast þannig á milli orkunýtingarflokks, biðflokks og verndarflokks að 16 virkjunarkostir eru í orkunýtingarflokki, 31 í biðflokki og 20 í verndarflokki. Áætluð orkuvinnslugeta í orkunýtingarflokki eru 8,5 teravattstundir, í biðflokki 12,5 og í verndarflokki 11,3. Til hliðsjónar við þessar tölur er núverandi orkuvinnsla á Íslandi um 17 teravattstundir. Og ég minni á að markmið rammaáætlunar er að stuðla að meiri sátt og vernd, sátt um vernd og orkunýtingu landsvæða, að vernda af skynsemi og nýta af skynsemi. Miklu hefur verið til kostað við að vinna að þessu máli og undir liggur vinna sérfræðinga, leikmanna og stjórnmálamanna sem staðið hefur yfir í tvo áratugi frá 1995. Segja má reyndar að ferðin hafi farið af stað 1993 og kannski getum við leitað enn aftar, en formlega hefur ferlið staðið í 20 ár. Það er fullkomlega óábyrgt, forseti, og vanhugsað af meiri hluta atvinnuveganefndar og núverandi stjórnarmeirihluta að rjúfa ferlið og hunsa undirstöður þess. Það kemur nefnilega dagur eftir þennan dag og það þarf að vanda það sem lengi á að standa. Hér erum við, virðulegur forseti, að ræða breytingartillögu frá sex hv. þingmönnum í atvinnuveganefnd, sem gengur út á að fara fram hjá niðurstöðum verkefnisstjórnar. Samkvæmt lögbundnu ferli leggur verkefnisstjórnin til að ein virkjun verði flokkuð í nýtingarflokk af þeim sem hún tók sérstaklega til athugunar og henni var falið að taka sérstaklega til athugunar með þeim skilaboðum að það þurfi lengri tíma til að meta hina kostina. Af hverju bíðum við þá ekki eftir niðurstöðu verkefnisstjórnar? Hér á nefnilega ekkert bráðabirgðaákvæði við eins og þegar drög að þingsályktunartillögu voru lögð fram í umsagnarferli á sínum tíma. Það átti aðeins við þegar þetta var gert í fyrsta sinn, en núna er það 3. gr. og 10. gr. laga nr. 48/2011 sem taka yfir ferlið og það er verið að brjóta með breytingartillögunni. Það er afar mikilvægt að hún verði dregin til baka og hér fáum við þingmenn að greiða atkvæði um tillögu hæstv. umhverfisráðherra, sem fer vel eftir ferlinu og allir geta verið sáttir við. Menn geta auðvitað haft alls konar skoðanir á því hvort það eigi að virkja eða vernda, en hugmyndin á bak við rammaáætlun var sú að með góðu faglegu mati og góðu ferli sem þverpólitískt traust er á geti allir sæst á hvernig við ætlum að haga hlutunum, því að það er mjög mikilvægt fyrir orkufyrirtækin að skipuleggja sig til framtíðar og sjá hvaða orkunýtingartækifæri eru fyrirliggjandi og fram undan. En það er líka mjög mikilvægt að farið sé í friðlýsingarferli og staðið sé við að fara í það ferli með þeim virkjunarkostum sem á að vernda. Ég vil líka nefna að á sveitarfélögum hvílir sú lagalega skylda að taka tillit til rammaáætlunar í sínu aðalskipulagi. Það aðalskipulag á að duga til 20 ára, það er ekki verið að tjalda til einnar nætur. Hér ætti því ekki að vera neitt kapphlaup í gangi, við erum að sýsla hér með auðlindir þjóðarinnar og það þarf að hugsa lengra en fram yfir kjörtímabil ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Hæstv forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu þar sem hún fór yfir staðreyndir máls og söguna eins og hún snýr að hv. þingmanni sem sat í síðustu ríkisstjórn og kom þá að þessu máli. Ég kom líka að þessu máli þar sem ég sat í verkefnisstjórn um rammaáætlun 2. Mér þykir vænt um að hv. þingmaður leiðrétti hér að það hefði verið sú verkefnisstjórn sem raðaði í flokka, vegna þess að það hefur komið fram í máli fjölmargra stjórnarþingmanna sem hér hafa talað að við sem sátum í verkefnisstjórninni hefðum flokkað. Það var ekki svo. Hins vegar láðist hv. þingmanni að geta þess að þegar tillaga síðustu ríkisstjórnar um flokkunina um rammaáætlun kom inn á þing urðu hér miklar deilur vegna þeirra breytinga sem ráðherrarnir lögðu til, þ.e. þar sem vikið var út frá tillögum hópsins sem flokkaði röðun okkar í verkefnisstjórninni. Það urðu miklar deilur í þinginu vegna þess að okkur sem þá sátum í stjórnarandstöðu þóttu ráðherrarnir vera að bregða út frá því ferli sem við töldum að við hefðum sammælst um að fara í. Ég man eftir að hafa haldið hér margar ræður um að við lögðum af stað í þessa vegferð til að reyna að hefja okkur upp fyrir pólitíkina, til að koma loksins á einhverju ferli þar sem væri horft til lengri tíma, brúa bilið á milli þeirra sem vilja nýta og vernda og finna jafnvægi. Það tókst ekki. Það tókst ekki vegna þessa inngrips frá þeim ráðherrum sem lögðu þessar tillögur fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort sú söguskýring sem birtist okkur í ágætri bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að þetta hafi verið hluti af pólitískum hrossakaupum milli þeirra flokka sem þá sátu í ríkisstjórn, [[Forseti hringir.]]eigi ekki við að rök að styðjast.
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hv. þingmaður spyr hvort hér hafi verið um pólitísk hrossakaup að ræða. Svar mitt er: Nei. Þegar við ráðherrarnir sem bárum ábyrgð á þessu máli fórum yfir umsagnirnar, sem reyndust vera 225, settum við til hliðar þær umsagnir þar sem var verið að ræða um mál sem verkefnisstjórnin hafði áður fjallað um. Þar komu fram nýjar spurningar og auðvitað veltum við fyrir okkur hvað ætti að gera við þær nýju upplýsingar. Var einhver möguleiki að leggja mat á þær? Og niðurstaðan varð sú að til þess að vera trú ferlinu, til að brjóta ekki gegn þeirri miklu vinnu sem farið hafði fram og hv. þingmaður þekkir ágætlega, færu stjórnmálamennirnir ekki að taka nýju upplýsingarnar og meta þær og flokka heldur yrði kostunum bara haldið í biðflokki sem er einmitt staðurinn fyrir virkjunarkosti þar sem þarf að svara spurningum. Til þess er biðflokkurinn. Um leið og búið er að svara öllum spurningum á að flokka kostina. Auðvitað vildu mjög margir hafa áhrif á þetta ferli. Það er eðlilegt þegar miklir hagsmunir eru undir. En ég neita því alfarið að ráðherrarnir sem báru ábyrgð á málinu hafi verið með pólitísk hrossakaup, enda getum við fært góð rök fyrir niðurstöðunni sem var borin inn í þingið. Það er ekki við okkur að sakast þó að stjórnarmeirihlutinn [[Gripið fram í.]]þá hafi staðið hér í pontu og flutt eitt þúsund ræður.
Ég geri ráð fyrir, hæstv. forseti, að þingmaðurinn hafi átt við að stjórnarandstaðan hafi flutt þessar þúsund ræður. Ég man eftir að hafa flutt nokkrar ræður af þessu tilefni og þar notaði ég bara nákvæmlega sömu orð og hv. þingmaður notar hér í ræðu sinni, fullkomlega óábyrg tillaga, kemur dagur eftir þennan dag, hugsa lengra en eitt kjörtímabil. Þar erum við. Ég var afskaplega ósátt við þessa niðurstöðu á síðasta kjörtímabili. Ég held því fram að þarna hafi verið vikið frá því grundvallarsjónarmiði sem lá að baki allri þeirri miklu vinnu yfir þetta 20 ára tímabil sem okkar helstu sérfræðingar ásamt okkur, nokkrum leikmönnum sem vorum með í verkefnisstjórnarvinnunni, hafa lagt í. Það var afskaplega sorglegt að upplifa þá tíma í þinginu sem og að upplifa að sú tilraun til að hefja okkur upp yfir pólitíska karpið og horfa frekar á málefnið og til lengri framtíðar [[Forseti hringir.]]misheppnaðist. Það voru gríðarleg vonbrigði á sínum tíma.
Virðulegi forseti. Ef hv. þingmanni finnst að með því að stjórnmálamenn tóku ekki af skarið og mátu sjálfir upplýsingar sem fagmenn höfðu ekki farið yfir og settu virkjunarkostina í biðflokk hafi verið vikið frá grundvallarsjónarmiði um rammaáætlun, hvað finnst hv. þingmanni þá um að stjórnmálamenn taki virkjunarkosti úr biðflokki og flokki sjálfir í nýtingarflokk? Hvað er það þá, hæstv. forseti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar aðeins að koma inn á laxastofninn í Þjórsá og þær varúðarráðstafanir sem menn vilja gera í þeim efnum til að koma í veg fyrir að virkjanir í neðri hluta Þjórsár valdi því að laxastofninn og silungastofninn, urriðinn, verði í hættu. Við vitum að þarna er um einn stærsta laxastofn landsins að ræða. Það var einmitt það sem hv. þingmaður nefndi að menn tóku tillit til umsagna og settu þess vegna þessa kosti í bið, til að fá fram frekari rannsóknir. Nú kemur það fram í mörgum umsögnum að þær rannsóknir liggi ekki enn fyrir, gagnsemi þessara seiðafleyta, og hjá Veiðimálastofnun kemur fram að ef mótvægisaðgerðirnar virki ekki, seiðafleyturnar, sem ekki er komin nein reynsla á á Íslandi, geti laxastofninn verið í mikilli hættu og að 88% af honum gætu verið í hættu í Urriðafossi og 52% í Holtavirkjun. Telur hv. þingmaður ásættanlegt að fara svona fram án þess að þær rannsóknir liggi fyrir og taka þessa miklu áhættu gagnvart laxastofninum í Þjórsá? Það hafa líka komið aðvörunarorð frá Verndarsjóði villtra laxastofna, Orra Vigfússyni, sem hefur verið þar í forsvari, og hann hefur lengi kallað eftir því að það skorti mikilvægar grunnupplýsingar hjá Landsvirkjun. Telur hv. þingmaður ekki að það að hún á studdi sínum tíma að þetta yrði sett í [[Forseti hringir.]]bið sé ekki enn þá í góðu gildi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það sem við stóðum frammi fyrir þegar verið var að vinna með þær upplýsingar og umsagnir á sínum tíma var meðal annars þetta: Því var haldið fram að vistkerfið í Þjórsá mundi skaðast varanlega og aðallega búsvæði fiska. Það yrðu rennslistruflanir í nánast allri ánni, eða 97%, lífsskilyrði skordýra mundu versna og bitmý mundi ekki þrífast. Það yrðu óheppilegar breytingar á vatnsrennsli fyrir laxfiska, frumframleiðsla mundi stórminnka, breyting yrði á súrefni og dreifingu næringarefna, virkjanir mundu eyðileggja hrygningarstaði og náttúruleg seiðaframleiðsla minnka og sjóbirtingur deyja fljótt út. Þetta eru helstu atriðin sem komu fram í þeim umsögnum, sem ekki lágu nægileg rök fyrir að væri búið að kanna nógu vel. Þessar spurningar voru uppi og því voru virkjunarkostirnir náttúrlega ekki flokkaðir, af því að í rauninni erum við aðeins með tvo flokka, það eru nýtingarflokkur og verndarflokkur. Síðan erum við með flokk af virkjunarframkvæmdum sem þarf að rannsaka og skoða betur. Ég vil bíða eftir faglegu mati. Um leið og stjórnmálamenn eru farnir að segja: „Heyrðu, ég blæs nú bara á þetta og blæs á hin og þessi rök, ég hef ákveðið að gera þetta sjálfur“, er þetta fokið út í veður og vind og þar með er traustið farið. Auðvitað eigum við að fara eftir ferlinu og ekki að hunsa niðurstöður verkefnisstjórnar. Niðurstaða verkefnisstjórnar sýnir að það var sannarlega ekki að ástæðulausu sem þessir virkjunarkostir voru settir í biðflokk.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það hefur líka verið í umræðunni að ferðaþjónustan er stór hagsmunaaðili í þessu máli öllu saman. Það kallast á hagsmunir stóriðju, sem kallar á meiri orku, og hagsmunir ferðaþjónustunnar, sem kallar á að gengið sé með varúð um landið og við nýtingu landsins og vill að farnar séu lögformlegar leiðir varðandi þau mál, að þessir kostir fari inn í verkefnisstjórn en séu ekki handpikkaðir út á Alþingi. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því og einnig gagnvart afstöðu ungs fólks í málinu. Ungt fólk á bökkum Þjórsár, eins og það kallar sig í umsögn, gagnrýnir mjög að verið sé að ákveða framtíð þess [[Forseti hringir.]]með ákvörðunum í dag um að virkja Þjórsá á þennan hátt en ekki nýttir kostir þess að vera á því svæði á annan hátt.
Herra forseti. Það kom mér satt að segja mjög á óvart þegar ég horfði á tíufréttirnar í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi og hæstv. forsætisráðherra fór að tala um að þær breytingartillögur sem við erum að ræða við rammaáætlun séu út af stöðu á vinnumarkaði, það sé þess vegna sem við séum að ræða þessi mál. Það eru góðar umsagnir frá ferðaþjónustunni við breytingartillögurnar og það kemur mér á óvart að hæstv. forsætisráðherra skuli tala svona gegn atvinnugrein sem hefur skapað langflest ný störf, og hann talar um atvinnulífið eins og það sé aðeins stóriðja og orkufrekur iðnaður. Það kemur mér verulega á óvart. Í rauninni höfum við ekkert í höndunum um atvinnustefnu þessarar hæstv. ríkisstjórnar, [[Forseti hringir.]]en hún birtist kannski í umræddum orðum hæstv. forsætisráðherra í tíufréttunum í gærkvöldi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa farið yfir þetta ferli allt saman þar sem hún tók auðvitað talsverðan þátt í því að móta það. Vissulega er það rétt sem hv. þingmaður kom hér inn á að þetta var tilraun til þess að leiða átakamál í íslenskri pólitík í einhvern farveg sem við gætum verið sammála um. Auðvitað er það svo að manni er brugðið, eftir að lögin um rammaáætlun voru samþykkt mótatkvæðalaust 2011, að nú í kringum afgreiðslu eða umræðu um þessa tillögu - við skulum vona að það verði ekki afgreiðsla - þá birtist gerólíkur skilningur hv. þingmanna á lögunum eftir því hvort um er að ræða þingmenn meiri hluta eða minni hluta. Mig langar að spyrja hv. þingmann, því að vissulega virðumst við vera stödd í - ja, við erum í vanda stödd í þessari umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að tillagan geti ekki farið í gegn eins og hún lítur út núna, þ.e. tillagan frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég tel svo vera að þarna sé verið að fara fram hjá lögbundnum ferlum og mér finnst það ábyrgðarhluti þegar til að mynda hæstv. forsætisráðherra segir að hann telji að þessi tillaga og afgreiðsla hennar sé lykilatriði til að auka verðmætasköpun og leysa úr kjarasamningum eins og hér kom fram í dag og í fréttum í gær. Hvaða ráð eru til lausnar? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hún sér í því. Ég tel að þessi breytingartillaga geti ekki farið í gegn óbreytt. En þarf að skýra með einhverjum hætti lagarammann? Eða þurfum við hreinlega að setjast niður og fara yfir lögin eins og þau voru skrifuð til að tryggja sameiginlegan skilning manna á lögunum, sameiginlegan skilning hv. þingmanna minni hlutans og þeirra sem hafa skrifað álit frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðuneyti hins vegar, sem er greinilega allt annar en þeirra sem hv. þingmenn meiri hlutans standa fyrir? Hvað útskýrir þann skilning? Er þetta svona annar [[Forseti hringir.]]skilningur af hreinum ásetningi? Ég vil spyrja hv. þingmann um það.
Herra forseti. Ég hef vissulega áhyggjur af þeirri stöðu sem er komin upp, því að það er alveg augljóst að ef breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar verður samþykkt þá er ekki lengur nein rammaáætlun í gildi, þá er ekkert traust lengur og öll þessi vinna og allt saman farið út um þúfur. Mér finnst alls ekki koma til greina að sú staða komi upp. Þess vegna er ég tilbúin til að mótmæla hér aftur og aftur, fara yfir þessi mál aftur og aftur, fara yfir anda laganna, fara yfir niðurstöðu umhverfisráðuneytisins, mig langar til þess að segja: þar til stjórnarmeirihlutinn áttar sig á alvarleika málsins, því að það virðist einhver léttúð vera að baki þeirrar tillögugerðar sem hér er uppi. Í fyrsta lagi koma þessar tillögur fram við síðari umr. þingsályktunartillögunnar. Enginn möguleiki er eftir umræðu hér í salnum að taka málið inn í þingnefnd aftur heldur þarf bara að greiða atkvæði og ganga frá hlutunum, og þetta er um mál sem er mjög mikilvægt. Það er endanlegt þegar búið er að setja eitthvað í orkunýtingarflokk og ferlið er farið af stað, það er erfitt að taka það til baka. En verið er að ganga gegn öllu þessu ferli. Við erum sannarlega í vanda stödd þegar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. umhverfisráðherra eru bæði nokkurn veginn samstiga meiri hluta atvinnuveganefndar í málinu og við erum í verulegri klemmu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég tel það vera mjög mikilvægt atriði sem hún kemur hér að, þ.e. að léttúð er í kringum það form sem við samþykktum hér í lögum. Kannski hefur það eitthvað með það að gera að fimm af sex hv. þingmönnum í meiri hluta atvinnuveganefndar sem skrifa undir meirihlutaálitið sátu ekki hér á þingi þegar lög um rammaáætlun voru samþykkt og sátu ekki heldur hér á þingi þegar við samþykktum þingsályktun 63:0 um að við ætluðum að bæta vinnubrögðin á Alþingi, að við ætluðum að breyta stjórnmálamenningunni og við ætluðum að fara að hlusta meira á fagaðila. Því skilur maður eiginlega ekki hvað fær hv. þingmenn til að telja að eðlilegt sé að ganga fram hjá lögbundnu ferli og setja sjálfa sig í það sæti að leggja faglegt mat á þá virkjunarkosti sem eru undir. Hv. þingmaður sagði áðan að hún teldi málið alvarlegt, að það væri svo alvarlegt að við gætum í raun og veru sagt að lagaramminn um rammaáætlun væri farinn fyrir bí. Telur hv. þingmaður að ekki sé ástæða til þess í raun og veru að reyna þá að setjast yfir málið, að meiri hluti [[Forseti hringir.]]og minni hluti þurfi að setjast yfir það, því að við getum ekki staðið hér í margar vikur og rætt málið? En við getum um leið ekki horfið frá þeim kröfum sem við hljótum að gera að þingið fylgi, lögum og reglum í landinu.
Herra forseti. Jú, auðvitað gæti það hugsanlega orðið til gagns að setjast yfir málið og skoða það frá öllum hliðum. Við höfum kallað eftir því hér undir liðnum um fundarstjórn forseta að forustan í þinginu, forusta stjórnmálaflokkanna sem eru hér í þinginu setjist niður og fari yfir það. Hins vegar er málið ekki þannig vaxið að hægt sé að fara efnislega í einhverjar samningaviðræður og það er kannski vandinn. Það er ekki hægt að sættast á: Ja, eigum við kannski að, þú veist. - Um leið og stjórnmálamennirnir eru farnir að segja sem svo: Ja, þú færð þessa virkjun ef ég fæ hina, er það jafn mikið brot á þessu ferli eins og tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar er. Við erum því í verulegum vanda en auðvitað tel ég að forseti Alþingis ætti að kalla fólk saman til að fara yfir málið og athuga hvort menn geti ekki áttað sig á anda laganna og kannski fletta upp í rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem talað er um [[Forseti hringir.]]lagahyggju, en að minna sé farið eftir anda laga.
Virðulegi forseti. Ég er ekki á móti virkjunum. Ég er mjög stoltur af mörgum þeim virkjunarframkvæmdum sem Íslendingar hafa ráðist í. Ég er mjög stoltur af því að við skulum hita upp heimilin okkar á umhverfisvænan hátt og að við skulum geta boðið upp á umhverfisvæna, hreina, endurnýjanlega orku. Ég er mjög stoltur af þessu. Það ríktu heldur engar deilur um virkjanir eins og Búðarhálsvirkjun sem er nýjasta virkjunin sem hefur verið reist. Hrauneyjafoss, Búrfell og Sigalda eru allt saman flottar virkjanir og mikil verkfræðileg afrek. Við skulum hafa það á hreinu. Sú orðræða og deila sem við eigum í snýst ekkert um það að sumir vilji bara alls ekki virkja, ekki neitt, og að aðrir vilji virkja allt. Hún snýst um að við erum að reyna að feta einhverja skynsamlega leið í þessu. Ég man alveg eftir því þegar Alþingi fór yfir strikið að mínu mati og að mati mjög margra í þessu þjóðfélagi, þegar Alþingi fór fram úr sér. Það var þegar hér var ákveðið að virkja á Kárahnjúkum. Það var gert með sérstöku lagafrumvarpi. Þá var engin rammaáætlun til, það var gert þvert á alls konar ráðleggingar sem þá lágu fyrir. Þetta var alls ekki fýsilegur virkjunarkostur og margir sögðu á þeim tíma að miðað við alla arðsemisútreikninga og miðað við það hvað átti að gera við alla þessa orku væri þetta ekki gáfuleg framkvæmd og margir bentu á þau gríðarlegu náttúruspjöll sem þarna mundu eiga sér stað. Ég sé eftir þeirri náttúru sem var eyðilögð á Kárahnjúkum. Ég held að Kárahnjúkavirkjun og allt það umstang, öll sú umræða, öll sú framkvæmd skilji eftir opið sár í þjóðarsálinni. Ég man eftir að hafa farið þarna um, skoðað þessa náttúru og séð fossana. Þarna voru stórbrotnir fossar sem við munum aldrei sjá aftur, þeir eru horfnir að eilífu og líka myndavélin sem vinur minn missti ofan í einn fossinn. Þetta var ógleymanleg sjón og þetta er óspjölluð náttúra sem þarna var eyðilögð. Ég er einn af þeim sem töldu að þarna hefði algjörlega farið úr böndunum umræðan um verðmætasköpun, aukinn hagvöxt og að við þyrftum að koma öllu þessu í verð. Mér fannst eins og þetta þjóðfélag ætlaði sér að selja barnið til að eiga fyrir bleiunum. Mér fannst eins og þarna færum við yfir mörkin. Það eru þessi mörk sem við þurfum alltaf að finna í þessari umræðu. Þetta er einstakt land sem við eigum, ótrúleg náttúra, oft alveg ótrúlega hrá en hún skilar manni krafti. Við vitum þetta öll. Það er ótrúlegt að upplifa hvernig náttúra Íslands orkar á mann. Hún er grundvöllur okkar hérna. Hún er það sem við eigum. Við höfum stundum farið yfir mörkin og í þágu hagvaxtar og verðmætasköpunar höfum við hoggið af þessum grundvelli, nánast sjálfum tilganginum með því að búa hérna. Ég vonaði í eftirleik Kárahnjúka og allra þeirra deilna sem urðu um þá framkvæmd, óútkljáða að mörgu leyti, að þessi mál færu í skynsamlegri farveg. Upp úr 1995 var byrjað að vinna við það að búa til þennan farveg sem kallast í daglegu tali rammaáætlun og byggist á þeirri hugsjón að eina leiðin til að nálgast svona djúpa tilfinningalega deilu á meðal þjóðar sé að byggja á upplýsingum, byggja á lýðræði, hanna eitthvert ferli þar sem við förum faglega í saumana á því hvað er í húfi út frá ótal þáttum, að við leyfum almenningi að hafa ríka aðkomu að því hvað eigi að vera virkjunarkostir í nýtingarflokki, hvað við viljum vernda um aldur og ævi og hvað eigi að skoða betur. Lög um þetta ferli voru samþykkt hérna með öllum greiddum atkvæðum og það voru stór tímamót. Það sem við erum að ræða núna er hvort við ætlum að hleypa allri þeirri vinnu, öllu þessu ferli, algjörlega upp í loft. Það erum við að ræða núna. Það er það sem stendur til með breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Þar er algjörlega gengið fram hjá þessu ferli. Þar er farið með þessi mál ekki bara í gamla farið þar sem voru lögð fram frumvörp um einstaka virkjunarkosti heldur miklu verra, ef þetta gengur eftir er hægt að ákveða virkjunarkosti með breytingartillögu við önnur mál. Það er fullkomlega fáránlegt og óásættanlegt þannig að við mótmælum þessu auðvitað, við sem erum núna í minni hluta á þinginu. Hvað gerðist á síðasta kjörtímabili? Það er stundum sagt í umræðunni að þessum málum hafi verið hleypt upp í loft á síðasta kjörtímabili. Í fyrsta lagi finnst mér rosalega furðulegur málflutningur að segja að ef eitthvað hafi verið gert rangt á síðasta kjörtímabili sé það réttur næsta manns að gera líka rangt. Ég upplifi mín markmið með stjórnmálaþátttöku allt öðruvísi. Mér finnst mikilvægt að endurtaka ekki mistök annarra, a.m.k. er það ekki réttlæting fyrir mínum gjörðum að einhver annar hafi gert mistök og þá sé það réttur minn að gera líka mistök. Ef einhver mistök hefðu raunverulega verið gerð á síðasta kjörtímabili væri þetta samt furðulegur málflutningur. Hvers vegna þá ekki að reyna að stoppa upp í götin, læra af mistökunum og gera þetta rétt núna? Svo er líka af og frá að eitthvað hafi verið gert vitlaust á síðasta kjörtímabili. Það er grundvallaratriði varðandi rammaáætlun og umgengni okkar við náttúruna, mundi ég segja, að láta hana njóti vafans. Ég tók þátt í umræðunum hér á síðasta kjörtímabili um rammaáætlun þar sem vissulega var gert ráð fyrir því í tillögu þáverandi stjórnarmeirihluta að virkjunarkostir sem lagt hafði verið til að færu í nýtingarflokk færu í biðflokk vegna þess að alls konar upplýsingar komu fram eftir að 225 umsóknir bárust ráðuneytinu. Hvað átti að gera í þeirri stöðu? Það er spurning sem allir verða að takast á við sem taka þátt í þessari umræðu núna. Hvað átti að gera í þeirri stöðu? Verkefnisstjórnin hafði lagt til að tilteknir virkjunarkostir, þar á meðal í neðri hluta Þjórsár, ættu að fara í nýtingarflokk. Svo var farið í lögbundið umsagnarferli með þetta allt saman, umsagnir bárust, sterkar röksemdir voru fyrir því í nokkrum umsögnunum, bent á það með sterkum röksemdum að laxastofninn í Þjórsá væri í hættu ef það yrði ráðist í þessar virkjanir. Hvað átti að gera á þessum tímapunkti? Átti að segja: Nei, nei, nei, laxastofninn er ekkert í hættu. Við bara virkjum þetta? Er það hin rétta leið gagnvart náttúrunni í þessu umhverfi öllu þar sem við deilum svona mikið um það hvar eigi að virkja og hvar vernda? Um hvað snerist þetta? Þetta snerist um það að meiri hlutinn á síðasta kjörtímabili ákvað að skoða málið betur og setja þessa virkjunarkosti bara í bið. Ég man eftir umræðunni hérna. Maður þurfti endalaust að staglast á því við þáverandi minni hluta á þingi að það væri ekki verið að setja þessa virkjunarkosti í vernd, það væri ekki verið að útiloka um aldur og ævi að þarna yrði virkjað, þeir hefðu bara verið settir í bið. 16 aðrir virkjunarkostir í þingsályktunartillögunni voru í nýtingarflokki. Var það ekki bara ágætt? Mátti ekki gefa laxastofninum í Þjórsá þetta, einhverjum þeim mikilvægasta í heimi? Mátti hann ekki njóta vafans? Af hverju ekki? Og hvað var síðan gert? Því var sérstaklega beint til verkefnisstjórnarinnar að hún flýtti sér við að útkljá nákvæmlega þessi álitamál og svara nákvæmlega þessum spurningum um þessar virkjanir. Munu þær hafa áhrif á laxastofninn á óafturkræfan hátt? Nú er ég bara að tala um virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Þetta er það sem gerðist, þetta er allt uppnámið. Þarna voru ekki lagðar til óafturkræfar breytingar á náttúrunni. Það var samþykkt að fara í frekari rannsóknir og því var beint til verkefnisstjórnarinnar að flýta sér með þær. Eftir að umhverfisráðherra var enn frekar búinn að biðja verkefnisstjórnina að klára nákvæmlega þessar rannsóknir stóðum við frammi fyrir því að verkefnisstjórnin var bara búin að ljúka umfjöllun og klára sitt faglega mat og rannsóknir á einum af þessum virkjunarkostum, Hvammsvirkjun. Það er ágætlega rakið í tillögu hæstv. umhverfisráðherra. Þar er ágætlega rakið hvernig þáverandi umhverfisráðherra hélt áfram þessum samskiptum við verkefnisstjórnina, bað um að þessar rannsóknir yrðu kláraðar og verkefnisstjórnin svaraði því bara málefnalega að hún væri í miðjum klíðum, það næðist ekki að klára þetta en Hvammsvirkjun mundi klárast. Síðan stendur í niðurlagsorðum greinargerðarinnar með þingsályktunartillögunni að á grundvelli þess sem fram hafi komið og samkvæmt ákvæðum laga nr. 48/2011 væri í þingsályktunartillögunni lagt til að virkjunarkosturinn Hvammsvirkjun yrði flokkaður í nýtingarflokk áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Lögin heimila ekki ráðherranum að leggja til að neinir aðrir virkjunarkostir fari í nýtingarflokk en þessi. Þetta er eins skýrt og verða má. Það er ótrúlegt þegar við erum með svona skýra lagaumgjörð, þegar svona skýrt er kveðið á um hvernig á að leggja til að virkjunarkostir fari í verndarflokk, biðflokk eða nýtingarflokk hér á landi og ráðherra er alveg skýr með það að hann er bundinn af þessu, skuli hæstv. forseti Alþingis úrskurða í því sem ég hef kallað ótrúlegu lögfræðilegu spíkati að þingmönnum sé samt sem áður frjálst að leggja til hvað sem er á þingi, leggja til hvaða breytingar sem er við þessa þingsályktunartillögu og leggja til að hvaða virkjunarkostir sem eru fari í nýtingarflokk. Þeir eru óbundnir af lögunum. Er það svo? Ráðherra er í sínum tillöguflutningi bundinn af lögunum en ekki þingmenn. Hvaða staða er þá komin upp hér? Geta menn farið að spila einhverja klækjaleiki fyrir opnum tjöldum? Ráðherrar eru yfirleitt þingmenn líka. Nú er rætt um það í öðru samhengi að sumir ráðherrar ætli að fara að leggja fram mál í krafti þingmennsku sinnar fram hjá ríkisstjórninni. Gæti þá hæstv. umhverfisráðherra gert þetta líka, verið bundinn af lögunum sem umhverfisráðherra og mátt bara leggja fram virkjunarkostinn Hvammsvirkjun en brugðið sér svo í þingmannsgallann morguninn eftir og lagt fram breytingartillögu við eigið mál? Er það ekki hægt? Má það ekki? Í hvers lags rugl erum við komin með þetta allt? Þetta er ótrúleg vitleysa og ótrúlegt að verða vitni að þessu öllu saman. Að sjálfsögðu gengur þetta ekki upp. Ég fór um helgina ásamt félögum mínum úr Bjartri framtíð að Urriðafossi sem ekki er orðinn að Urriðafossvirkjun. Það var kynngimagnað, þetta er vatnsmesti foss Íslands. Hann lætur ekki svo mikið yfir sér en á einum stað sér maður hvernig hann fellur ofan í sjálfan sig og breytist í einhvers konar rennu. Það er eitthvað dulmagnað við þennan foss. Eitt fannst mér alveg kristaltært þegar ég horfði á þennan foss, stóð andspænis þessu náttúruundri, og það er að ég á ekki Urriðafoss. Og Jón Gunnarsson á ekki Urriðafoss, hann ræður ekki þessum fossi. Það ræður honum enginn. Eina leiðin til að taka einhverja ákvörðun um það hvort við viljum spilla og eyðileggja svona náttúruundur um aldur og ævi er í gegnum langt ferli. Það er í gegnum alls konar þrotlaust, faglegt mat, það er í krafti lýðræðis þar sem við veitum öllum þeim sem mögulega hafa skoðun á þessu færi á að koma með athugasemdir. Þannig ferli er rammaáætlun. Ég mundi leggjast gegn því að virkja Urriðafoss undir öllum kringumstæðum. Eina leiðin til að ég gæti verið sáttur við að samfélagið tæki slíka ákvörðun væri í gegnum það ferli sem rammaáætlun er. Í fyrirspurnatíma áðan hélt hæstv. forsætisráðherra því fram að Björt framtíð vildi virkja allar sprænur og alla hveri vegna þess að við viljum leggja sæstreng til Evrópu, til Bretlands. Í öllu falli viljum við kanna þann möguleika. Mig langar aðeins að tæpa á þessu í lokin, þessum útúrsnúningi hæstv. forsætisráðherra. Eitt af því sem ég hef verið afskaplega ósáttur við í virkjunarmálum Íslendinga er það hvernig við höfum í gegnum tíðina í raun gefið frá okkur þessa auðlind, þessa orku, jafnvel svo að það hefur verið talað um það opinskátt að við afhendum orkuna. Um þetta hefur forstjóri Landsvirkjunar talað um nokkurra ára skeið og sagt að verkefnið væri að reyna að fá meira fyrir þessi verðmæti. Ég tel að það eigi að vera stefna Íslendinga að virkja lítið en fá mikið í stað þess sem virðist vera stefna meiri hluta atvinnuveganefndar, að virkja mikið en fá lítið. Þeirri stefnu hafna ég. Og mér fannst mjög merkilegt að sitja ársfund Landsvirkjunar síðast og upplifa það hversu sáttur maður er við stefnu Landsvirkjunar sem er orkuframleiðslufyrirtækið í landinu. Þar er nákvæmlega þetta sagt: Reynum að fá það mesta fyrir þessar auðlindir og gerum það í sátt. Eitt það merkilegasta sem forstjóri Landsvirkjunar sagði á fundinum var einmitt það að ef við fáum meira fyrir orkuna, t.d. með því að selja hana í gegnum sæstreng til Bretlands, [[Gripið fram í: En þið …]]mun krafan um að virkja meira þagna [[Gripið fram í: En til þess …]]vegna þess að sátt þjóðfélag mun ekki fara fram á þessar virkjunarframkvæmdir. Ég tek meira mark á forstjóra Landsvirkjunar en hæstv. umhverfisráðherra þegar að þessu kemur. Þetta finnst mér vera stefnan. Ég hafna þeirri nauðhyggju að við þurfum að rjúka í virkjanir til að leysa kjaramál samtímans. Allar viðvörunarbjöllur hringja þegar hv. formaður atvinnuveganefndar talar eins og hann sé líka búinn að ákveða að öll þessi orka sem hann vill núna virkja í hvelli, helst í gær, alveg sama um laxinn, alveg sama um allt, eigi að fara í orkufrekan iðnað. Það á að afhenda hana bara. Við gerum þungar athugasemdir við þessa stefnu. Þetta hangir líka á spýtunni. Ef menn ætla áfram að þjösnast í virkjanir og gefa orkuna lægstbjóðanda aftur og aftur skulum við ekki virkja neitt. Áður en við ákveðum einhverjar frekari virkjanir ættum við í öllu falli að gera það upp við okkur hvort við ætlum að fá eitthvað fyrir þessa auðlind eða ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnisríka ræðu og hefði nú viljað hafa lengri tíma til að spyrja hann út í atriði sem fram komu í ræðu hans. Eitt ætla ég að nefna vegna þess að hann nefndi réttilega hversu mikilvægt það væri að fá hámarksarðsemi af auðlindinni. Nú höfum við reynslu af því í tilviki fiskveiðiauðlindarinnar að þegar menn hafa gefið út kvóta umfram vísindalega vistvæna ráðgjöf, þá fellur verðið á fiskinum. Ég vil þess vegna spyrja: Hvað telur hv. þingmaður að geti gerst ef við förum að virkja án þess að fara að lögbundnum reglum um virðingu fyrir umhverfi eins og gert er ráð fyrir hér? Mundi okkur þá kannski aldrei bjóðast, jafnvel þó að lagður yrði sæstrengur til annarra landa, raunverulegt verð til samræmis við það að um vistvæna orku væri að ræða vegna þess að orkan okkar uppfyllti ekki kröfurnar um [[Forseti hringir.]]að hafa orðið til með þeim hætti sem lög áskilja að eigi að gera þegar um vistvæna orku er að ræða?
Virðulegur forseti. Áhugaverð spurning. Að sjálfsögðu hvílir á okkur Íslendingum sú skylda fyrir hönd alls mannkyns að varðveita þá náttúru sem okkur hefur verið falið að varðveita. Og ef því mætti halda fram að orkan sem við ætluðum að flytja út eða koma í verð væri unnin á grundvelli náttúruspjalla, óafturkræfra, þá mætti kannski halda því fram að ekki væri lengur um hreina orku að ræða. Mér finnst mikilvægt að ræða þetta með arðsemina og mér finnst að við eigum að leggja við hlustir þegar forstjóri Landsvirkjunar segir að meiri arðsemi muni ekki, heldur þvert á móti, leiða til þess að það verði allt virkjað í drasl. Mér finnst þetta sannfærandi vegna þess að ég held að við séum alltaf að virkja svona rosalega mikið af því að við erum bara aldrei að fá nógu mikið fyrir rafmagnið sem við erum að selja með þessum virkjunum.
Virðulegi forseti. Annað atriði sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni var að hér er lagt upp með fráhvarf frá því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir í lögum um rammaáætlun, að verkefnisstjórn ákveði virkjunarkosti. Það er athyglisvert þegar horft er til áherslu núverandi stjórnarmeirihluta á síðasta þingi var stefna Sjálfstæðisflokksins að segja: Við skulum taka það sem verkefnisstjórnin leggur til. Það þótti mér alltaf mjög virðingarverð afstaða af hálfu þeirra á síðasta kjörtímabili. En nú hefur verið horfið frá því og menn bæta einhverju við í meðförum þingsins. Eins og hv. þingmaður nefndi kynni það að vera að menn væru þá að búa til nýja hjáleið. Gefum okkur að á næsta ári komi hæstv. ráðherra með tillögu um einhvern virkjunarkost sem þá verður kominn í gegn, þá verður væntanlega búið að skapa það fordæmi að meiri hluti atvinnuveganefndar mun geta bætt við hverju sem meiri hluta atvinnuveganefndar dettur í hug [[Forseti hringir.]]án þess að ganga gegn lögum um rammaáætlun. Er hv. þingmaður sammála mér um að það séu í sjálfu sér engar hömlur á því hvað meiri hluta atvinnuveganefndar getur dottið í hug ef þetta fordæmi verður skapað nú?
Virðulegur forseti. Um þetta snýst málið. Ef breytingartillagan verður samþykkt er verið að skapa það fordæmi að hér geti þingmenn algerlega farið fram hjá verkefnisstjórninni, farið fram hjá lögum um rammaáætlun. Svo óskammfeilið er þetta nú reyndar í þessari umræðu að hv. formaður atvinnuveganefndar segir það bara blákalt að atvinnuveganefnd hafi ákveðið að taka að sér hlutverk verkefnisstjórnarinnar í vinnunni og klára þau álitamál sem verkefnisstjórninni var falið að klára. Hér vakna auðvitað ótrúlega margar spurningar. Er atvinnuveganefnd, þegar hún er orðin verkefnisstjórn í rammaáætlun, bundin sömu skyldum og þar er talið upp í lögum? Er það ekki? Á hún þá ekki að reka alla faghópana og er bundin þeim og öllu saman? Þetta eru lögfræðilegar ógöngur.
Frú forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður í ágætri ræðu sinni ræddi hin andlegu verðmæti sem við ættum í náttúru Íslands. Mér hefur stundum þótt að við sem störfum í stjórnmálunum látum dálítið troða okkur inn í mjög þröngan mælikvarða. Við ræðum gjarnan hlutina út frá krónum og aurum og þess vegna vakti það athygli mína þegar fræðimaður við sálfræðideild Háskóla Íslands fjallaði nýlega um það hvers virði hálendið væri Íslendingum sálfræðilega, þ.e. hvers virði það væri að eiga aðgang að ósnortinni náttúru fyrir sálarlíf fólks sem almennt býr í þéttbýli, í umhverfi sem hefur áhrif á líðan fólks. Hann bendir á að 80% Vesturlandabúa búa í þéttbýli sem sé umhverfi sem gangi á sálfræðilega getu og þess vegna skipti mjög miklu máli að varðveita einmitt þetta aðgengi að ósnortinni náttúru, þarna geti jafnvel falist andleg verðmæti fyrir okkur sem hér búum en auðvitað líka verðmæti fyrir þá sem sækja okkur heim. Mig langar að spyrja aðeins hv. þingmann út í þennan þátt málsins.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa spurningu. Þetta er mér hugleikið. Ég held að það sé stór hluti, ef ekki sá stærsti, af því að vera Íslendingur að upplifa þessi tengsl við náttúruna sem við höfum og náttúruöflin. Það er einhver lína þarna, og ef við ætlum að eyðileggja náttúruna til að skapa velmegun þá er eiginlega orðið tilgangslaust að vera eitthvað að skapa velmegun hér, ef þið skiljið hvað ég á við. Við verðum að passa okkur að fara ekki yfir þessi mörk og eyðileggja fjársjóði okkar í þágu stundarmarkmiða. Ég hef orðað þetta þannig að þetta sé svona eins og að selja barnið sitt til að eiga fyrir bleium, en ef maður á ekkert barn lengur þá þarf maður ekki bleiur.
Frú forseti. Ég hef áhyggjur af því að við metum stundum hlutina allt of þröngt, að það þyki jafnvel einhver tilfinningasemi að ræða um breiðari sýn til að mynda á náttúruna, náttúran sé ekki bara til staðar til að geta virkjað og skapað einhvern X-prósenta hagvöxt til lengri tíma heldur skipti hún líka máli út af fullt af öðrum hlutum. Hún skiptir máli sjálfrar sín vegna þess að hún er búin að vera til mikið lengur en við og verður líklega til miklu lengur en við, ég vona það a.m.k., og hún skiptir máli líka eins og ég nefndi áðan fyrir andlega líðan. Ég velti því hreinlega fyrir mér hvort þingmenn, í staðinn fyrir að taka hér í raun völdin af verkefnisstjórn rammaáætlunar, ættu ekki að velta því fyrir sér hvort ástæða væri til að meta fleiri þætti. Mér heyrast að vísu hv. þingmenn meiri hlutans ekki vera á þeim buxunum, það sé jafnvel komið fram of mikið af gögnum um þessa kosti eins og einhver orðaði það fyrir helgi. En eitt af því sem ég hefði viljað sjá ítarlegra mat á er til að mynda mat á samfélagslegum áhrifum virkjunarkosta og þangað ættum við frekar að stefna, því hér eru stórar ákvarðanir undir.
Virðulegur forseti. Ég held að á undanförnum áratugum hafi þetta þjóðfélag verið smám saman og kannski í gegnum allar þessar deilur um virkjun og vernd verið að skilgreina betur hvað felst í verðmætum. Kannski mun það líka hjálpa okkur til þess að skilgreina þessi verðmæti að hingað þyrpast nú ferðamenn hvaðanæva að úr heiminum til þess að upplifa nákvæmlega þetta, náttúruna, þannig að fullt af fólki sér þessi verðmæti. Þegar kemur að því að ákveða hvort það eigi að eyðileggja þau þá finnst mér eitthvað svo augljóst að við eigum í öllu falli að flýta okkur hægt. Það að setja [[Forseti hringir.]]einhverja nokkra kosti í bið til að kanna þá betur, það er ekki glæpur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fína ræðu. Hann fór aðeins inn á muninn á því að setja eitthvað í bið, eða bíða með að ákveða hvað eigi að gera við eitthvað, og hins að ákveða að setja eitthvað í nýtingarflokk og að það sem verið sé að gera hér sé öfugt við það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Ég er að velta fyrir mér hvort hv. þingmaður geti varpað ljósi á það, með hliðsjón af reynslu sinni á fyrra kjörtímabili, hvaða lagalegar afleiðingar það gæti haft á virkjanirnar sjálfar ef þessar breytingartillögur yrðu samþykktar. Væntanlega verður þetta allt saman kært alveg fram og til baka, gerir maður ráð fyrir. Þá vek ég athygli á því að ég er ekki að tala um það hvort breytingartillagan sé þingtæk heldur það hvort niðurstaðan af þingsályktun sem á að vera samkvæmt rammaáætlun sem síðan stenst ekki lög - hvort virkjanirnar séu löglegar, hvort þetta sé ekki ákveðin hætta við að fara þessa leið. Ég set það sérstaklega í samhengi við það að hér er verið að breyta úr bið yfir í nýtingu á móti því að nýta ekki strax og bíða.
Virðulegi forseti. Þessi munur er mjög mikilvægur. Það að taka eitthvað úr nýtingu og setja í bið er ekki óafturkræft og leiðir ekki til neins sem er óafturkræft. Það skapar bara betri grundvöll fyrir ákvarðanatöku, meiri upplýsingar, meiri rannsóknir. Ég skildi aldrei á síðasta kjörtímabili hvernig fólk gat brjálast yfir þessu, talað um einhver svik í þessu, sérstaklega eftir að 220 umsagnir bárust með fjölmörgum röksemdum fyrir því að þessi leið yrði farin. Að setja eitthvað í nýtingarflokk og nýta það síðan er óafturkræft. Það er grundvallarmunur á þessu. Er það lögleg leið sem meiri hluti atvinnuveganefndar ætlar að fara hér? Nei, ég held ekki. Ég held að þetta sé ólöglegt og ég held að þetta verði kært ef það verður niðurstaðan. Og ég hef farið í gegnum það í huganum sjálfur hvort þingmenn í minni hlutanum ættu kannski að hafa frumkvæðið að því, ef þetta fer í gegn, að kæra þessa niðurstöðu, að slá saman í eina málssókn.
Virðulegi forseti. Ég hef satt best að segja ákveðnar áhyggjur af þessum þætti málsins. Það sem stingur í augun er það - þegar maður skoðar málið frá seinasta kjörtímabili, sem ég hef þó eingöngu getað gert hér í þingsalnum á meðan aðrir hafa verið að ræða málin, maður þarf alltaf að vera að gera tvo hluti í einu hérna - að ef ákvörðun um að setja eitthvað í bið yrði kærð og niðurstaðan af því yrði á þann veg að sú ákvörðun hafi verið röng mundi það varla þýða að það mætti sjálfkrafa virkja. Ef kostur er hins vegar tekinn úr biðflokki yfir í nýtingarflokk og sú ákvörðun er dæmd ólögmæt, þá þýðir það að hann eigi heima í bið eða þannig mundi ég skilja þetta. En ég hef áhuga á öllu því sem hv. þingmaður getur sagt til að varpa ljósi á það hvernig málflutningurinn var á seinasta kjörtímabili gagnvart þessum þætti málsins. Hér er þessi breytingartillaga og þessi aðför að rammaáætlun réttlætt með þeirri meintu aðför sem átti sér stað á seinasta kjörtímabili þannig að allt það sem hv. þingmaður getur sagt okkur um muninn á þessum tveimur meintu aðgerðum held ég að sé mikilvægt innlegg inn í þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Það er himinn og haf þar á milli. Á síðasta kjörtímabili kom verkefnisstjórnin með tillögur að skiptingu í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Það fór í umsagnarferli, mjög mikill fjöldi umsagna barst áður en málið var lagt fram í þinginu og ágengar spurningar vöknuðu varðandi það að setja þessar virkjanir í neðri hluta Þjórsár og Skrokköldu og fleiri virkjanir í nýtingarflokk. Mér finnst spurningin, sem allir þurfa að svara sem gagnrýna þetta ferli, vera sú hvað hafi átt að gera þegar umsagnir bárust með rökstuddum athugasemdum og þegar náttúra Íslands er annars vegar, þegar laxastofninn í Þjórsá er annars vegar. Á bara að kýla á það, virkja það? Ekki þetta rugl. Auðvitað ekki. Að virkja og setja í nýtingarflokk er gagnvart þessu miklu drastískari og óhóflegri aðgerð en að setja virkjunarkosti í bið og biðja verkefnisstjórnina sérstaklega, og takið eftir því, að skoða þær athugasemdir sem hún verður að fá frið til að klára.
Frú forseti. Það hefur komið fram hjá hæstv. forsætisráðherra hve mikill asi er í kringum það hjá ríkisstjórninni og meiri hluta atvinnuveganefndar að virkja. Annað hljóð er nú hjá ungu fólki sem býr á þessu svæði, eins og við Þjórsá. Mig langar aðeins að vitna í umsögn samtaka þeirra um þetta mál. Þau tala um að þetta sé óafturkræf framkvæmd og þau vilji frekar sjá uppbyggingu ferðaþjónustu sem gefur ungu fólki tækifæri til atvinnu. Virkjunarframkvæmdir munu samkvæmt gefnum upplýsingum ekki skapa mörg framtíðarstörf í sveitinni eða möguleika í ferðaþjónustu, sem eru ótakmarkaðir og ónýttir á þessu svæði. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart þessu. Í dag eru 80% af orku í landinu framleidd á Suðurlandi en einungis 4% eru nýtt á því svæði. Stóriðjan eyðir fimm sinnum meiri orku en heimilin. [[Forseti hringir.]]Ég vil aðeins heyra vangaveltur hv. þingmanns í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Eitt af því sem fær mig til að svitna af ugg þegar ég tala um þessi mál er að það er raunveruleg hætta á, sérstaklega þegar þessir stjórnmálaflokkar ráða á stjórnarheimilinu, að allt sem á eftir að virkja á Íslandi með einhverju móti, kannski ekki Gullfoss eða Geysir, verði bara virkjað. Öll þessi orka, það yrði ekki svo mikil orka eftir, mundi nægja til að knýja kannski tvö álver og þá væri þetta bara komið. Ég óttast stundum þessa framtíðarsýn. Ég get vel ímynda mér að ungt fólk á Suðurlandi óttist þetta líka, að allar sprænur og hverir verði virkjaðir til að ná þessum markmiðum, kannski tveimur álverum, og orkan seld til [[Forseti hringir.]]þeirra með einhverjum verulegum afslætti. [[Forseti hringir.]]Þetta væri hryllilegt, en þetta er held ég það sem við erum að glíma við og [[Forseti hringir.]]reyna að koma í veg fyrir að gerist.
Frú forseti. Framtíðarsýn hæstv. forsætisráðherra er ekki björt gagnvart uppbyggingu atvinnulífs fyrir nýja kynslóð. Það er auðvitað mjög sérstakt ef núlifandi kynslóðir eiga að vera búnar að ákveða hvernig við ætlum að haga atvinnulífi og fjölbreytni í framtíðinni með því að reyna að fara nú út í miklar virkjanir til þess, finnst manni, að koma orku í stóriðju. Hæstv. forsætisráðherra var inntur eftir því hvað lægi svona á, hvað kallaði akkúrat á orku núna. Nú eru um 900 megavött í nýtingarflokki. Búðarháls er nýkominn inn í kerfið, þ.e. orkan sem er framleidd þar. Hvað telur hv. þingmaður að sé nákvæmlega á bráðadeild núna ef það fær ekki næga orku, helst í gær?
Virðulegi forseti. Ég held að þessi málflutningur hæstv. forsætisráðherra hafi orðið til í einhverri panik í morgunsárið. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Það er hins vegar mjög mikilvægt að missa ekki sjónar á því að það liggja gríðarlegir möguleikar í orkuauðlindum Íslendinga. Núna er t.d. Landsvirkjun búin að einbeita sér að því í mörg ár að reyna að fá meira verð fyrir þá orku sem er verið að nýta. Þar benda menn á orku í kerfinu, svokallaða stýranlega orku sem við erum ekki að selja neinum og gætum verið að selja núna og þyrftum ekki að byggja virkjanir til þess. Með því að gera þetta - þetta mundi ég segja ef ég væri forsætisráðherra - og fá aukinn arð getum við farið að setja pening í alls konar uppbyggingu á fjölbreyttu atvinnulífi um allt land, Tækniþróunarsjóð, Nýsköpunarsjóð, græna hagkerfið og skapandi greinar. Við gætum farið að byggja upp innviðina, [[Forseti hringir.]]heilbrigðiskerfið, menntakerfið. Það væri [[Forseti hringir.]]björt framtíð.
Frú forseti. Það er náttúrlega alveg ljóst að það er búið að flytja tvær ágætar ræður um þetta mál. Það hefur svo sem ekki mikið komið af andsvörum frá hv. þingmönnum meiri hlutans, eitt ef ég hef tekið rétt eftir, þannig að þeir eru ekki aktífir í að komast að á mælendaskrá og taka til máls um þetta mál og ekki hafa borist nein sannfærandi rök fyrir því. Við erum búin að vera að benda hér á formgalla málsins. Gott og vel, þá segja hv. þingmenn meiri hlutans að það sé búið að úrskurða í málinu, en það eru engin sannfærandi rök sem hafa verið færð fyrir því hvað liggi á, af hverju þinginu sé haldið í þessu máli á tímum þegar við gætum hugsanlega verið að ræða mikilvægari mál eins og þær kjaradeilur sem geysa í þjóðfélaginu. Engin rök hafa borist fyrir því að það liggi nokkurn skapaðan hlut á að þeyta þessum kostum yfir í nýtingarflokk. Vitað er að verkefnisstjórn á að ljúka störfum að ári. [[Forseti hringir.]]Af hverju bíðum við ekki bara? Ég hef ekki enn heyrt nein rök fyrir því.
Virðulegi forseti. Mér finnst vera komið tilefni til að við förum að ræða fundarstjórn forseta og þingsköp reglulega og í lengri tíma í einu eftir að ég heyrði í hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni hér áðan. Hann steig í pontu og heimtaði að málfrelsi þingmanna yrði tekið af þeim undir dagskrárliðnum um fundarstjórn vegna þess að við nýttum hann ekki eins og honum þóknaðist. Við höfum ítrekað kvartað yfir fundarstjórn forseta vegna þess að fundarstjórn forseta er ótæk eins og ég benti á í ræðu minni áðan og mun benda á aftur, vonandi þegar hv. 2. þm. Norðvest. sest í forsetastól. Það er einfaldlega ekki þannig að forseti sé hlutlaus. Það er ekki þannig að forseti þingsins sé forseti allra þingmanna. Það er eins gott að við ræðum það því að hvað ætlum við að gera annað en ræða það? Er til of mikils ætlast að við höfum frelsi til að ræða þessa hluti, virðulegi forseti? [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Í aðdraganda þessarar umræðu kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra, raunar var það á fyrsta degi þessarar umræðu, og það sama kom fram á fundi þingflokksformanna af hálfu hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur að þau hefðu áhuga á því að taka þátt í rökræðu um þetta mál, þau hefðu áhuga á því að hlýða á málflutning þeirra sem væru andsnúnir tillögunni og taka mið af þeim rökum og/eða bregðast við þeim. Ekkert af þessu hefur gerst. Við erum núna á fjórða eða fimmta degi þessarar umræðu. Þeir sem fara fyrir annars vegar ríkisstjórninni og hins vegar þingflokki Framsóknarflokksins hafa ekki tekið þátt í umræðunni og þar sem hæstv. forsætisráðherra hefur komið að umræðunni um rammaáætlun lýsir mjög djúpstæðum þekkingarskorti [[Forseti hringir.]]á bæði lögunum sem slíkum og á tillögunni. [[Forseti hringir.]]Við hljótum að óska eftir því að þetta fólk taki hér þátt í umræðunni svo að henni [[Forseti hringir.]]geti farið að vinda fram af einhverju viti.
Forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði undir þessum dagskrárlið fyrr í dag. Hæstv. forsætisráðherra virðist vera í einhverjum barnalegum leik sem snýst um að hóta þinginu að það verði sumarþing. Ég tel að enginn þingmaður sé ekki tilbúinn að vinna hér fram á sumar og jafnvel í allt sumar ef við vissum hvað við ættum að ræða. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að það fylgi þessum staðhæfingum forsætisráðherra. Maður veit svo sem ekki hvort hann hefur komist að samkomulagi við forseta þingsins um þetta. Ég tel að það hljóti að vera partur af umræðunni sem hefur verið hér um sumarþing að það komi fram hvað eigi að ræða á þessu sumarþingi. Þá finnst mér að þeir sem stjórna hér ættu líka að taka tillit til þess sem stjórnarandstaðan hefur [[Forseti hringir.]]ítrekað sagt, að við teljum þá tillögu sem er hér á borðinu ekki þingtæka [[Forseti hringir.]]eins og hún er lögð fram.
Frú forseti. Ég tek undir kröfur og beiðnir stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Eins og við höfum margítrekað sagt er málið auðvitað í óþökk okkar og þegar skilaboðin eru eins misvísandi og hér hefur komið fram er ástæða til að við ræðum fundarstjórn forseta, sérstaklega í ljósi þeirrar niðurstöðu sem hann birtir í úrskurði sínum og af því að sagt var hér í sal áðan að hann ætti ekki að deila við dómarann, og það er mjög mikilvægt, hann er ekki dómari. Hann er forseti okkar allra þingmanna og honum ber að virða það. Hins vegar höfum við haldið því fram að úrskurður hans litist af pólitík og höfum fært fyrir því rök. Á meðan við erum með þetta mál hér inni og forseti þingsins, Einar Kristinn Guðfinnsson, heldur þinginu í gíslingu með málinu eru Samtök atvinnulífsins farin að hóta uppsögnum, gera könnun á meðal fyrirtækja sinna sem hóta núna þeim sem eru í verkfalli uppsögnum [[Forseti hringir.]]og mála skrattann á vegginn til þess eins að vera með hræðsluáróður. Þetta er það sem við eigum að vera að ræða, hvernig samfélag við viljum hafa og hvað við getum gert til.
Virðulegi forseti. Ég sá að hæstv. umhverfisráðherra rauk héðan út áðan með einhverjum frammíköllum. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé öruggt að hún haldi áfram að vera við umræðuna vegna þess að það skiptir máli að hún geti verið hér til að bregðast við og alla vega heyra það sem verið er að segja. Mér finnst líka sérkennilegt vægast sagt ef hæstv. forsætisráðherra stígur fram í fjölmiðlum og heldur því fram úr þessum ræðustól að þetta mál sé einhvers konar forgangsmál ríkisstjórnarinnar og þeirra eina sanna lausn á kjaradeilunum sem nú standa yfir, þá komi hann hingað og fari yfir planið með okkur. Mér hefði fundist það vera eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra gerði það ef eitthvert plan er í gangi. Það er augljóst að hann þarf að koma hingað og fara yfir það með okkur. Hann er ekki bara einhver maður úti í bæ sem getur setið við eldhúsborðið og sagt það sem honum dettur í hug. [[Forseti hringir.]]Ef þetta er lausnin á kjaradeilunum sem nú ríkja á vinnumarkaði [[Forseti hringir.]]þarf hann að koma hingað og fara yfir þá áætlun með okkur.
Hæstv. forseti. Ég hef kallað eftir því núna ítrekað að hæstv. forsætisráðherra sé við umræðuna að gefnu tilefni. Hann hefur ítrekað komið fram með fullyrðingar og gefið í skyn ákveðna hluti sem mér finnst nauðsynlegt að fá tækifæri til að ræða við hæstv. forsætisráðherra, ekki síst líka vegna þess sem hér hefur ítrekað komið fram að hann kemur inn í umræðuna og óskar eftir að við ræðum og rökræðum málið. Búið er að flytja tvær efnismiklar ræður þar sem hv. þm. Oddný Harðardóttir fór mjög vel yfir sögu og aðdragandann í málinu og sömuleiðis hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Það eru lítil viðbrögð frá stjórnarliðum, þ.e. þeir koma ekki með neinar athugasemdir eða ábendingar sem væri mikilvægt að fá inn í umræðuna og ekki hvað síst frá hæstv. forsætisráðherra, fyrir utan að hæstv. forsætisráðherra hefði verið hollt að hlusta á umræðuna þó ekki væri nema til að hann færi með rétt mál um umfjöllun þess og hvernig ákvarðanatakan var á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að við erum stödd þar sem við erum stödd núna er sú að ríkisstjórnin er fullkomlega getulaus. Það kemur fram endurtekið að hér er engin forusta, hvorki fyrir ríkisstjórninni né fyrir stjórnarflokkunum. Það er 19. maí og þetta fólk veit ekkert hvað á að setja á dagskrá, það veit ekkert um hvað það ætlar að ræða. Það hefur ekkert skipulagt sig inn í framtíðina, það virðist ekki tala saman, það virðist ekki tala saman nema bara í gegnum fjölmiðla og staðan er sú að þá er dregið upp það leikrit að við ætlum að ræða hér rammaáætlun dag eftir dag í staðinn fyrir að við horfumst í augu við það að fullkomið getuleysi er á ferð. Vandinn í samfélaginu er gríðarlegur og það eina sem þetta fólk hefur fram að færa eru stælar, háðsglósur og útúrsnúningar og af því tilefni vil ég sérstaklega fagna því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er komin á mælendaskrá um fundarstjórn forseta og mun sýna hér fram á nákvæmlega þessa þætti.
Frú forseti. Eins og fleiri hv. þingmenn kalla ég eftir viðveru hæstv. forsætisráðherra. Hann hefur, sem yfirmaður framkvæmdarvaldsins, talað þannig að um sé að ræða innlegg í kjarasamningaviðræður. Ég taldi hér upp áðan að fyrir lægi áskorun frá einhverjum verkalýðssamtökum og opinberum samtökum eins og BHM, sem er í samningaviðræðum, og ég held áfram á þeirri braut. Hefur ríkissáttasemjari komið að máli við hæstv. forsætisráðherra og talað um að þetta gæti verið einhver lausn á kjarasamningum? Mér finnst að við sem erum hér á þingi eigum rétt á að vita hvað er að gerast að þessu leyti og vera þátttakendur í því sem er að gerast á þeim vettvangi. Hæstv. forsætisráðherra verður að vera hér í salnum og ræða við okkur þingmenn og gera grein fyrir því hvaða innlegg þetta mál er í kjarasamningaviðræður.
Hæstv. forseti. Við erum í umræðu um mál sem er gríðarlega stórt því það varðar ákvarðanir um hvaða orkukosti eigi að nýta og hverja eigi að vernda. Eins og við höfum margoft bent á höfum við gert athugasemdir við það að málið fái að vera á dagskrá þegar fyrir liggur breytingartillaga sem stenst ekki lögin. Hér eru í gildi lög um vernd og orkunýtingaráætlun og hér er þingsályktun sem var samþykkt árið 2013 um rammaáætlun, sú fyrsta sem samþykkt var, og þar fylgdi 68 blaðsíðna nefndarálit. Ég held, frú forseti, að stjórnarmeirihlutinn ætti að hafa hlé á þingstörfum núna, við ættum að fara í smáhlé og fólk læsi sig aðeins til svo fólk geti staðið hér ábyrgt gerða sinna.
Virðulegi forseti. Það er afar skrýtin staða sem við erum í. Hér er kallað eftir að mál komi á dagskrá og það er nóg af málum á dagskrá en samt vill stjórnarandstaðan ekki ræða það mál sem er á dagskrá. Það er afar einkennilegt. Ég er ekki bara búin að setja mig á mælendaskrá undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta heldur er ég líka búin að setja mig á mælendaskrá í málinu sjálfu því að ég vil gjarnan fá að tjá mína skoðun á þessu máli á eftir. Það er þriðjudagur og þingfundur getur staðið til allt að klukkan 12 á miðnætti. Ég vildi gjarnan fá að tala í þessu máli í dag áður en fer að skyggja á ný, en það veltur náttúrlega á því hvort þetta málþóf hjá stjórnarandstöðunni heldur áfram, þetta málþóf sem hefur nú staðið í í 1.134 mínútur, það eru tveir vinnudagar og komið fram að hádegi á degi þrjú.
Hæstv. forseti. Hér hafa verið fluttar mjög góðar ræður af hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og Guðmundi Steingrímssyni, sem skipta miklu máli. [[Gripið fram í.]]Ef hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vill komast að er ég alveg til í að skipta við hana á slotti.
Frábært, búið.
Já, alveg sjálfsagt, ég vil endilega fá að heyra skoðanir hennar í þessu máli. Mér finnst reyndar svolítið fyndið að fyrrverandi stjórnarandstæðingar eða þeir sem voru á þingi síðast séu að gagnrýna fundarstjórn. Þetta er ótrúlegur leikur í rauninni að hlusta á fólk þegar það kemur hérna upp. Ég hef aldrei verið á þingi áður, en að koma hingað og gagnrýna núverandi stjórnarandstöðu fyrir málþóf og umræður um fundarstjórn forseta er alveg ótrúlega fyndið. Ég bara verð að segja að það er ekki úr háum söðli að detta hér hvað þetta varðar. [[Gripið fram í.]]Ég vil þó endilega beina því til forseta þingsins að reyna að koma á sátt í þessu máli því að hún er ekki í sjónmáli eins og staðan er núna.
Frú forseti. Mér finnst afar mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra sé hér í salnum og hlusti á ræður. Það er líka mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra komi hingað í ræðu og fari yfir það af hverju það er svona mikilvægt að setja þessa virkjunarkosti í nýtingu, [[Það er bein útsending af fundinum.]]af hverju það er svona mikilvægt að bæta þeim við þá orkunýtingarkosti sem nú þegar er verið að vinna með eins og Bjarnarflag, Þeistareyki, Reykjanes og síðan höfum við Hellisheiðarvirkjun og Búðarháls.
Glæsilegt.
Af hverjum þurfum við að bæta þessu við? Af hverju þurfum við að fara fram hjá faglegu mati?
Sæstrengur til Evrópu. …
Hvað liggur á? Hver er atvinnustefna hæstv. ríkisstjórnar? Við þurfum að fá hæstv. forsætisráðherra hingað í ræðustól til að fara yfir þetta með okkur.
Forseti vill upplýsa hv. þingmenn um að hæstv. forsætisráðherra hefur verið gert kunnugt um að nærveru hans sé óskað hér í þingsal.
Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir verður að svara okkur því hvernig á að ljúka þingstörfum á þeim stutta tíma sem fram undan er, ef við höldum starfsáætlun eins og forseti þingsins hefur talað um. Hvernig í ósköpunum sér hún fyrir sér að hægt sé að ljúka þingstörfum ef þetta á að vera eina stóra málið sem á að afgreiða? Og það er ekki bara að þetta sé mál sem er mjög umdeilt, þetta er líka ólöglegt ferli sem við erum að fara með það í. Það hefur komið fram, og menn vilja kannski gleyma því, að umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur úrskurðað að það eigi ekki að taka virkjunarkosti til umræðu á Alþingi nema verkefnisstjórn hafi skilað af sér tillögum og það hefur ekki verið gert. Þess vegna snýst þetta ekki aðeins um að ræða málið heldur er kolólöglega að þessu staðið. Meiri hluti hv. atvinnuveganefndar ætti að hugsa sig aðeins um eða þetta gæti endað allt í málaferlum.
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur um þetta ferli. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarliða til að kveðja sér hljóðs til andsvara sem allra fyrst eftir að ræður hv. þingmanna byrja, en bíða ekki eftir því að þeim sé nánast lokið til að koma sér hjá því að fara í andsvör. Ég fór áðan með orð hv. þingmanns og formanns fjárlaganefndar, Vigdísar Hauksdóttur, úr andsvörum við hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur á síðasta þingi. Þar þakkaði hún andsvarið og sagðist geta tekið undir sjónarmið sem komu fram í ræðunni og andsvari varðandi Urriðafossvirkjun, að sjálfsagt mál væri að hlífa henni að sinni meðan frekari rannsóknir færu fram. Það verður áhugavert ef hún tekur sæti hv. þm. Páls Vals Björnssonar í ræðu á eftir, þá er tiltölulega stutt í að við heyrum hvað það er sem hefur breyst í ferlinu sem hún telur styðja það að Urriðafoss sé núna tækur til að fara í nýtingarflokk. Að öðru leyti tek ég undir það sem hefur verið sagt um nærveru forsætisráðherra, að hann láti sjá sig hér.
Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að benda skilmerkilega á að nú hefur umræða um fundarstjórn forseta, eftir því sem hún segir og ég hef enga ástæðu til að rengja orð hennar um það, staðið í tvo og hálfan vinnudag. Það er afleiðing gerða stjórnar þingsins. Það er afleiðing þess að sett er fram breytingartillaga sem stenst engan veginn lög um það hvernig á að fara með rammaáætlun og eina leiðin sem við í stjórnarandstöðu höfum til að mótmæla því er að vekja athygli á því enn og aftur. Nú höfum við vakið athygli á því í tvo og hálfan vinnudag og við munum halda því áfram ef við þurfum, vegna þess að úrskurður forseta þingsins er huglægur, eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur margsinnis bent á, af því að forseti þingsins er ekki hlutlaus í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að kvarta yfir því að við stöndum hér í tvo vinnudaga, menn láta eins og verið sé raska öllum heiminum þess vegna. Af hverju erum við að þessu? Á þeim 16–17 klukkustundum sem umræðan hefur átt sér stað hefur fólk verið upplýst um fullt af hlutum. Fjölmiðlar eru að átta sig á því að verið er að rjúfa ferli rammaáætlunar. Og skyldi það ekki líka koma betur og betur í ljós hvað menn þekkja lítið til þess sem verið er að fjalla um? Ég óska sérstaklega eftir því núna að þeir sem sitja í salnum, það er að vísu einungis einn frá þeim sem flytja tillöguna, upplýsi okkur um það hvar við værum stödd ef við hefðum afgreitt Hvammsvirkjun strax, sem var tillaga ríkisstjórnarinnar eftir ráðleggingar frá viðurkenndum ráðuneytum, viðkomandi ráðuneytum, bæði umhverfisráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti. Hversu langan tíma tekur að ljúka vinnunni í verkefnisstjórninni? [[Forseti hringir.]]Þarf að standa hér dögum saman til að verja að það ferli haldi áfram? Þetta er ekkert nema hroki, ofbeldi og hnefarétturinn sem verið er að reyna að beita.
Frú forseti. Ég endurtek það að ég óska eftir því að þetta mál verði tekið af dagskrá. Ég hef komið inn á þetta síðustu daga og mun halda því áfram þar til það verður tekið af dagskrá. En þetta er kannski, eins og sumir hv. þingmenn hafa bent á, leikrit sem er í gangi til að hylma yfir eða gera það ekki jafnopinbert hversu verklaus ríkisstjórnin er. Hér bíða 2. umr. 23 mál og þau flest harla lítilvæg. Öll eiga þau rétt á sér en ekkert af þeim skiptir sköpum fyrir hag landsmanna. Og það bíða fimm mál 3. umr. Svo talar hæstv. forsætisráðherra eins og það sé ósköp eðlilegt að hér fari að koma inn mál fyrir þingið þegar frestur til að leggja fram þingmál er löngu út runninn. Frú forseti. Það er ekki hægt að bjóða upp á svona vitleysu.
Ég spurði hæstv. forseta einfaldrar spurningar áðan um það hvort hæstv. umhverfisráðherra og forsætisráðherra yrðu hér við þessa umræðu. Mér þætti vænt um að fá svar við því sem allra fyrst, að minnsta kosti að boð verði gert eftir þeim af því að ég tel að þau verði að vera hérna. Það segi ég ekki síst þar sem búið er að segja að um sé að ræða lykilmál ríkisstjórnarinnar til að leysa deilur á vinnumarkaði. Það kannast enginn við að hafa kallað eftir því af þessari ríkisstjórn að þetta yrði gert til að leysa kjaradeilur. Ég held líka að hv. þm. Jón Gunnarsson ætti að sitja undir þessari umræðu og hlusta á það sem verið er að segja og taka þátt í henni. Það þýðir ekki að leggja fram svona tillögur og detta hér inn eftir vild og eftir því hvað hentar hverju sinni. Þar að auki held ég að hann hefði gott af því að heyra upplýsingar sem hér koma fram vegna þess að ýmislegt virðist hafa farið fram hjá nefndinni við vinnslu þessa máls og ekki síst lögfræðiálit tveggja ráðuneyta, umhverfis- og auðlinda- og atvinnuvegaráðuneytis.
Forseti upplýsir hv. þingmenn um að ekki hefur náðst í umbeðna ráðherra og því óvíst hvort þeir muni koma fljótlega í þingsal en haldið verður áfram að reyna að ná í umbeðna hæstv. ráðherra.
Frú forseti. Mér þykir kúnstugt að heyra hv. þingmenn meiri hlutans að koma hingað upp og gráta yfir umræðum um þetta mál. Það er eins og þeir átti sig ekki á því að Alþingi er málstofa og þar hefur stjórnarandstaðan ákveðnu hlutverki að gegna, sem er að veita eðlilegt aðhald. Þegar hv. þingmenn meiri hlutans leggja til að fara fram hjá lögbundnu ferli og eru með því, ef þessi tillaga verður samþykkt, að setja heilan lagabálk í uppnám og skapa gríðarlega hættulegt fordæmi fyrir framtíðina, fordæmi um það hvernig við á Alþingi Íslendinga umgöngumst lög og reglur, þá er það einfaldlega stórslys. Ef stjórnarandstaðan gerir ekki sitt til að stöðva slíkan framgang þá er stjórnarandstaðan að bregðast. Ég blæs nú bara á það þegar fólk kemur hingað upp og grætur yfir einhverjum fjölda ræðna. Við erum bara að sinna okkar hlutverki sem er að gæta þess að Alþingi Íslendinga haldi sig innan laga og reglna. Svo einfalt er það, frú forseti.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki heyrt stjórnarþingmenn gráta hérna, ég held að það séu einhverjir aðrir sem sjá um þann grátkór. Hér hefur verið spurt hvað liggi á, eins og það liggi ekkert á að koma þessum virkjunum í gang. Það liggur á að fara að nýta auðlindir landsins til að auka velferð svo að fólkið geti haft það betra, svo að við getum hækkað kaupið. [[Hlátur í þingsal.]]Hv. þm. Guðbjartur Hannesson talar um að við séum að rjúfa einhvern samning. Við erum að setja í rofabarð. Við erum að bæta fyrir það rof sem varð á síðasta kjörtímabili. Við erum að færa þá kosti sem voru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk. Við erum að færa þá úr biðflokki í nýtingarflokk aftur eins og faglegir hópar mæltu með. Að heyra svo hv. þingmann af Suðurnesjum hvetja til þess að fara að virkja Reykjanesfólkvanginn, [[Forseti hringir.]]virkja náttúruperlur Reykjaness að fullu, [[Gripið fram í.]]finnst mér grátlegt.
Virðulegur forseti. „Hættu að telja, þetta er ég.“ Það eru orð sem koma upp í hugann gagnvart því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sé byrjuð að telja. Ég er búinn að flytja eina ræðu í þessu máli og það eru held ég tveir dagar síðan ég var sakaður um að vera með málþóf. Þetta er allt svolítið öfugsnúið. Af hverju erum við að ræða um fundarstjórn forseta? Það eru um það bil 25 þingmenn sem eru mjög ósáttir, hundóánægðir með fundarstjórn forseta, það hvernig fundinum er stjórnað. Þeir sem gagnrýna að það sé komið svona oft upp undir liðnum um fundarstjórn til að gagnrýna fundarstjórn forseta, vilja þeir hinir sömu segja okkur hvernig við eigum að koma því öðruvísi á framfæri að við erum ósátt við fundarstjórn forseta? Hvaða aðrar leiðir eru hér? Eigum við bara að hætta þessu og [[Forseti hringir.]]setja status á Facebook? Allir sáttir. Það ríkir [[Forseti hringir.]]blússandi óánægja í þinginu. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Áður en ég hélt ræðu mína fyrr í dag óskaði ég eftir því að hér í salnum sætu hv. þingmenn sem flytja þá breytingartillögu sem við erum að ræða hér vegna þess að ég ætlaði að fara yfir feril málsins. Ég hafði orðið vör við að þeir höfðu eitthvað misskilið stöðuna. En sú ósk mín var að engu höfð. Hingað kemur hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, einn af tillöguflytjendunum, og ræðir enn þann stóra misskilning sem breytingartillaga þeirra hv. þingmanna er byggð á. Ég mótmæli því að við höldum áfram þessum fundi. Ég bið frú forseta að leitast til um að sest verði niður með tillöguhöfundum og farið yfir málið með þeim því að þessi tillaga þeirra er framreidd á veikum lagalegum og pólitískum grunni.
Virðulegi forseti. Mér fannst málflutningur hv. 5. þm. Suðurk. ekki mjög sannfærandi gagnvart því hvers vegna liggi svo á þessu máli. Nú er ekki eins og fólk hafi verið að mótmæla hérna fyrir utan Alþingi nýlega yfir því að fleiri virkjanir vanti eða að rammaáætlunin sé allt of hógvær og það þurfi nú aldeilis að fara að virkja í neðri hluta Þjórsá, það hefur ekki verið þannig. Ekki hefur verið ákall á það nema frá hv. meiri hluta þingsins og væntanlega þeim öflum sem þarna vilja virkja geri ég ráð fyrir. Það er ekkert mál að leysa úr þessari deilu. Það er ofboðslega einfalt. Hvernig mundi maður leysa úr svona deilu? Maður mundi gera það á nákvæmlega sama hátt og maður mundi gera á hvaða vinnustað sem er, í hvaða skóla sem er, í hvaða fjölskyldu sem er, í hvaða vinahópi sem er, hvar sem er nema hérna. Maður mundi tala saman um það hvað við gætum gert sem yrði í sátt við alla. Ég held að það sé út af fundarstjórn forseta í stóra samhenginu og þingsköpum hvers vegna Alþingi hið háa nýtur svo lítils trausts meðal almennings. Það er vegna þess að við getum ekki gert einfalda hluti eins og að tala saman. Þetta eru einföldustu hlutir sem hægt er að gera [[Forseti hringir.]]til að leysa deilur og við virðumst ómegnug um það. Hvers vegna?
Virðulegi forseti. Það er einmitt nákvæmlega þetta. Það er hægt að leysa öll mál með því að tala saman. Hæstv. forseti Alþingis fer með þetta vald, hann getur stuðlað að því. Hann fer með algerlega óskorað dagskrárvald hér í þinginu, hann ákveður hvernig dagskráin á að vera. Hann getur líka ákveðið hvaða spurningum hann svarar og hverjum ekki, þannig að hér getur maður komið upp og þráspurt og hæstv. forseti getur kosið að svara engu. En með hátterni sínu, ákvörðunum sínum ákveður hann líka hvernig þinghaldið er, hvaða bragur er á þinghaldinu. Hann ákvað að setja þetta mál á dagskrá vitandi að það mundi valda miklum deilum í þingsal. Það er meðvituð ákvörðun. Hann ákveður að stilla minni hlutanum upp við vegg, [[Forseti hringir.]]það finnst mér mjög ómálefnalegt. Ég bið hæstv. forseta að íhuga öll þau verkfæri sem hann er með í verkfæraboxinu, möguleg til að bæta þinghaldið, til að gera það betra. [[Forseti hringir.]]Það er í hans höndum.
Hæstv. forseti. Ég kem eiginlega bara upp til að taka undir með tveimur síðustu ræðumönnum; tölum saman. Samskiptin eru það stórkostlegasta af öllu í mannlegu lífi og við getum alltaf komist að niðurstöðu. Tölum saman. Þó að við séum gersamlega ósammála um alla hluti þá ættum við að geta komist að niðurstöðu. Þetta er ótrúlegt þrátefli sem við höfum komið okkur í hérna í þinginu og því er ekki að linna. Óhætt er að segja hv. stjórnarþingmönnum það að því fer ekki að linna, því miður, fyrr en þeir gefa eftir og ræði málin og reyni að komast að einhverri niðurstöðu um hvernig leysa eigi þetta mál. Sérstaklega vil ég koma hingað upp og benda á að tala eigi fyrir hönd fólksins sem býr á bökkum Þjórsár. Fyrir mér vega hagsmunir þess meira en sílíkonverksmiðjur á Grundartanga, það er bara þannig. Það vegur bara miklu þyngra í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég hef ekkert út á fundarstjórn hæstv. forseta að setja, hún er með miklum ágætum. En mig langar einfaldlega að koma því á framfæri að það er akkúrat það sem við erum að reyna að gera hér og fá fram, þ.e. að ná að ræða málið. Það er gert undir málinu sjálfu en ekki undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég vek athygli á því að við þurfum að komast á þann stað að ná að koma umræðunum af stað. Klukkan er að verða sex og hér er búið að halda tvær ágætar ræður í dag. Að öðru leyti höfum við aðallega talað undir liðnum um fundarstjórn forseta, við vorum í örstuttum fyrirspurnatíma fyrst í dag. Hæstv. forseti. Höldum áfram með fundinn, fáum nokkrar ágætar ræður og ræðum málið, gerum það.
Virðulegi forseti. Mig langar til að ræða aðeins í þessu máli um ferli rammaáætlunar. Ég flyt kannski meiri hlutanum og ríkisstjórninni fréttir en staðan er þannig á Íslandi að það ríkir ekki sátt um virkjunarmál. Það hafa allir skoðanir á þeim og það eru til þeir sem vilja virkja allt og það eru þeir sem vilja vernda allt og svo er allt þar á milli. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við setjum upp lögformlegt ferli, vandað faglegt ferli þar sem við reynum að ná einhverri sátt, og ég virði það og mér finnst það gott. Þess vegna eru það auðvitað mjög mikil vonbrigði þegar við ætlum að gera þetta pólitískt og sex manneskjur, meiri hluti atvinnuveganefndar, taka til sinna ráða. Það er ekki gott. Ég hefði haldið að ef menn væru ósáttir við hvernig málum væri háttað, í hvaða farveg við höfum náð að setja þetta mál, þá ætti frekar að breyta lögunum og láta það fara í gegnum þingið og við gætum rætt það. Ef meiri hluti atvinnuveganefndar ætlar að taka að sér það sem verkefnisstjórninni var falið og faghópunum þá erum við komin út í tómt rugl. Ég skil ekki að þessi umræða sem við stöndum í hér komi meiri hlutanum og stjórnvöldum eitthvað á óvart og þessi hörðu viðbrögð í málinu. Það á ekki að koma þeim á óvart. Það er líka talað eins og það sé alveg bráðnauðsynlegt að virkja strax á morgun og því er jafnvel blandað saman við kjaraviðræður sem mér finnst mjög langsótt. Það er ekki eins og það séu ekki virkjunarkostir í nýtingarflokki og það er ekki eins og það séu ekki margir virkjunarkostir í biðflokki. Ég vil líka taka undir það sem hefur komið fram hérna að það skiptir mjög miklu máli að við fáum gott verð fyrir orkuna. Ég held að það séu margir í þeim hópi og ég er kannski í þeim hópi sem er ekki á þeim stað að ekki eigi að virkja meira á Íslandi, en ef það á að virkja fyrir fimmta álverið og selja orkuna lágu verði þá vil ég frekar ekki virkja neitt. Það eru líka margir sem spyrja: Ef við fórnum einhverju, hvað fáum við þá í staðinn? Það verður að fást ásættanlegt verð fyrir orkuna og það er ekki þannig í dag þannig að ég held að það spili inn í líka. Það er líka annað sem mér finnst að við ættum kannski frekar að vera að ræða, af því að menn tala hér um að það þurfi að koma hjólum atvinnulífsins af stað og þess vegna sé mjög mikilvægt að virkja, að við erum í vandræðum hér á Íslandi með að flytja raforku á milli landshluta. Það er eiginlega mjög stórt vandamál og jafnvel það sem við ættum að vera að ræða frekar. Það er kerfisáætlun Landsnets sem ég held að atvinnuveganefnd sé búin að afgreiða út úr nefndinni. Mér finnst nefndarálitin sem fylgja málinu mjög góð, t.d. nefndarálit 1. minni hluta atvinnuveganefndar. Ég vil vitna í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga við málið sem mér finnst ramma þetta nokkuð vel inn, með leyfi forseta: „Afstaða Sambands íslenskra sveitarfélaga gagnvart rammaáætlun hefur verið sú að stjórnvöld verði að leggja mikla áherslu á að ákvarðanir um flokkun virkjunarkosta séu byggðar á faglegum sjónarmiðum. Í rammaáætlun er leitast við að tryggja að langtímahugsun og mat á heildarhagsmunum hvað varðar orkunýtingu og vernd landsvæða ráði niðurstöðunni og að ákvarðanir séu sem minnst háðar því hvaða ríkisstjórn er við völd á hverjum tíma. Ákvörðunarferlið þarf að vera gegnsætt og vandað þannig að sem mest sátt geti orðið um niðurstöðu rammaáætlunar, ella er hætta á að virðing fyrir niðurstöðu rammaáætlunar verði lítil sem engin.“ Þetta finnst mér mjög vel orðað og eins og talað út úr mínu hjarta. Annar minni hluti leggur til að málinu sé vísað til umhverfis- og auðlindaráðherra og það hafi betur verið gert. Það er vísað í það í umræðunni að á síðasta kjörtímabili hafi menn sett þetta mál í pólitískan farveg. Ég skal ekkert segja um það. Mér finnst reyndar ekki hægt að líkja því saman að setja kost úr biðflokki í nýtingarflokk eða úr nýtingarflokki í biðflokk, í síðarnefnda tilfellinu er þá ekki búið að virkja og hægt að skoða málin betur. En eins og hefur verið sagt þá getur það auðvitað aldrei verið viðmiðið að menn hafi gert eitthvað sem fólk var ósátt við á síðasta kjörtímabili og þá ætlum við bara að gera það líka núna. Það eru engin málefnaleg rök. Við hljótum alltaf að reyna að bæta verklagið og vanda til verka eins og best er hægt. Mér finnst það vera nákvæmlega engin afsökun og eiginlega skrýtið hvað er alltaf verið að draga það upp í umræðunni. Það er talað um í sambandi við verkefnisstjórnina að ekki hafi náðst að klára að skoða þessa kosti og það á kannski eftir að koma fram í ræðum þeirra sem þekkja betur þetta mál en ég, en mér finnst þetta dálítið athyglisvert. Á hverju strandar? Vantar peninga inn í faghópana, verkefnisstjórnina? Gæti það ekki verið ákvörðun að segja að næsta haust væntanlega gæti ráðherra lagt fram fleiri virkjunarkosti, þá sem um ræðir t.d. í Þjórsá, en það séu þá settir peningar í það og verkefnisstjórninni gefinn tími til að klára verkið? Ég átta mig ekki alveg á á hverju strandar. Ég hef heyrt talað um að fjármagn vanti í faghópana og ef það er tilfellið, ber okkur ekki þá skylda til að bregðast við því? Mér finnst líka svolítið sérkennilegt í breytingartillögu meiri hlutans ef maður les hana að það er svolítið eins og meiri hlutinn sé orðinn að eins konar faghópi eða verkefnisstjórn, er að vega og meta virkjunarkosti og draga einhverjar setningar út úr umsögnum. Það er athyglisvert sem segir hér um Hagavatn, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn reiknar með því að tekið verði á álitamálum hvað varðar uppfok vegna sveiflu í lóni þegar mat á umhverfisáhrifum fer fram og þar verði unnt að finna ásættanlegar lausnir eða setja skilyrði ef af framkvæmdinni verður.“ Er það hlutverk meiri hluta atvinnuveganefndar að komast að einhverri svona niðurstöðu? Fyrir utan það að mér skilst að menn séu hættir við Hagavatnsvirkjun, meiri hlutinn ætlar að draga það til baka. Mér finnst þetta mjög ófaglegt og ekki eins og ég mundi vilja hafa það. Við á Alþingi erum engir sérstakir sérfræðingar í foki eða laxagengd - jú, ég tek það til baka reyndar, við erum með þingmenn sem eru sérfræðingar á því sviði, en alla jafna er faglegt að við fáum sérfræðinga til að meta þetta fyrir okkur og séum ekki sjálf að tína til einhverjar setningar úr umsögnum til að rökstyðja okkar ákvörðun. Það sem mér finnst vont í þessu máli er að við tökum ferli sem tók tíma að vinna og er til og við ætlum að kasta því á haugana. Mér finnst þetta vera tilfellið með okkur Íslendinga, þetta er svipað eins og að sækja um aðild að Evrópusambandinu, hversu flókið getur verið að fara í slíkt ferli og klára það? Fullt af þjóðum hefur tekist það en nei, okkur tekst það ekki vegna þess að það er bara of erfitt, við vitum öll hvað er best, allir vita hvað er best og þá skulum við ekkert vera að hlusta á sérfræðinga eða vera með málið í ákveðnum farvegi. Tökum það bara út úr farveginum þegar okkur hentar. Mér finnst þetta alls ekki gott, virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki meira um málið að segja á þessu stigi. Ég hef aðallega setið hér í sal til að hlusta á aðra þingmenn. Ég hef aldrei almennilega náð utan um þetta ferli og er kannski ágætt að þurfa að pínast til að setjast niður og lesa um hvað þetta allt snýst. Ég hef líka svolitlar áhyggjur af því að fólk þarna úti átti sig ekki á hvað rammaáætlun er, hvað er nýtingarflokkur og biðflokkur, hvað er breytingartillaga við þingsályktunartillögu. Mér fyndist ágætt ef Ríkisútvarpið eða sjónvarpið mundi gera fréttaskýringarþátt um rammaáætlun þar sem væri farið yfir þetta mál frá upphafi til því ég held að það séu mjög margir sem líkt og ég áður en við fórum að ræða þetta mál hafa óljósa hugmynd um það en þekkja málið ekki til hlítar og skilja þess vegna kannski ekki af hverju við í stjórnarandstöðunni tökum það sem er núna í gangi á þingi svo óstinnt upp.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða og málefnalega ræðu og það er til fyrirmyndar að sitja hér í þingsalnum og átta sig betur á stórum og flóknum málum. En þetta mál á sér auðvitað langan aðdraganda og það er algerlega hárrétt hjá þingmanninum að sú hugsun sem er að baki við gerð rammaáætlunar frá upphafi, að reyna að hefja okkur upp yfir pólitíska togstreitu, sem þeir sem stóðu að þessu máli í upphafi höfðu að markmiði, er góð. Það gerðist hins vegar í tíð síðustu ríkisstjórnar að málið var tekið úr þeim farvegi og sett í pólitískan farveg. Það var síðasta ríkisstjórn sem gerði það með inngripi ráðherra sem viku frá þeirri tillögu sem sá hópur sem var fenginn til að flokka röðun verkefnisstjórnar í rammaáætlun 2 lagði til. Því var lýst yfir í þingsalnum að ekki væri friður um þá tillögu þáverandi ríkisstjórnar. [[Forseti hringir.]]Það er gott að fá tækifæri til að upplýsa hv. þingmann um að ástæðan fyrir því að þetta mál er komið út í þennan skurð er að það var sett í pólitískan farveg af síðustu ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Ég get tekið undir að það er mikilvægt að við hefjum þetta upp úr pólitískum þrætum og ferlið sé faglegt. Ég get svo sem ekki svarað fyrir það sem var gert á síðasta kjörtímabili en mér skilst þó að það hafi verið lögmætt. Ráðherra hafði heimild til þess að setja þessa virkjunarkosti í biðflokk, taka þá úr nýtingarflokki og setja í biðflokk. Menn geta deilt um þá ákvörðun en hún var lögmæt og það er ekki jafn afdrifaríkt að taka kost sem er í nýtingarflokki og setja í biðflokk og að taka kost úr biðflokki og setja í nýtingarflokk, nýta hann án þess að kanna málið til hlítar. En það sem er hins vegar í gangi núna er að það eru áhöld um hvort þetta standist yfir höfuð lög. Það er áhyggjuefni.
Hæstv. forseti. Þetta stenst lög. Það gerir það. En það er algerlega ljóst að þær tillögur sem hér voru bornar á borð af síðustu ríkisstjórn og sem í rauninni settu þetta mál allt saman í uppnám voru pólitísk hrossakaup. Það var augljóst öllum sem hér störfuðu á þingi á síðasta kjörtímabili. Ég veit að hv. þingmaður leggur sig fram um að sýna vönduð vinnubrögð í þinginu og það er til fyrirmyndar, setja sig vel inn í mál o.s.frv., en það þýðir líka að menn verða að reyna að átta sig á því þegar fyrrum stjórnarliðar reyna að endurskrifa söguna sér í hag.
Virðulegi forseti. Ég mundi þá jafnvel vilja beina spurningu til hv. þingmanns sem ég get kannski ekki, um það hvort eitthvað sem var gert á síðasta kjörtímabili sem hv. þingmanni fannst vera ófaglegt, réttlæti ófagleg vinnubrögð núna. Annaðhvort erum við sammála um að verkefnisstjórnin stýri þessu og setji kosti í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk eða ekki. Ef við erum ekki sammála um það og teljum að þingmenn geti bara vasast í þessu þá eigum við kannski að segja það eins og er og kannski bara taka þessi lög úr gildi eða eitthvað. Við fylgjum ekki því ferli sem við erum sammála um, að setja þetta í þann farveg sem tók langan tíma að byggja upp og við vonuðumst til að mundi nást sátt um. Ég get svo sem ekki annað en lesið nefndarálit 1. minni hluta þar sem segir: „Tillaga meiri hlutans gengur í berhögg við lögin.“
Hæstv. forseti. Ég get ekki látið hjá líða vegna alhæfinga hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að þessi breytingartillaga sé í samræmi við lög. Ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála er ósammála henni, en það var nú ekki það sem ég ætlaði að tala um hér heldur ætlaði ég að segja að það hefur komið svolítið á óvart varðandi þá tillögu sem var lögð fram fyrir margt löngu og svo kom breytingartillaga fram með ýmsum hætti og þetta hefur valdið uppnámi hér í allan vetur í þinginu, að þetta er allt í einu orðið lykilmál fyrir kjarasamninga. Þá vil ég heyra í hv. þingmanni, af því að hún fór vel yfir þetta með álverin og fleira, hvort hún telji það vænlega leið til uppbyggingar og vaxtar að einblína eins og þessi ríkisstjórn virðist ætla að gera á framkvæmdatíma í kringum virkjanir, það sé innspýting í hagkerfið en ekki sé hugað að því hvers konar atvinnulíf innspýtingin skapi. Er þetta góð stefna?
Virðulegi forseti. Mér finnast þetta svo ótrúlega langsóttar skýringar hjá hæstv. forsætisráðherra að ég get eiginlega ekki svarað þessu. Eins og ég sagði í ræðu minni þá mundi ég halda að alla vega fyrir okkur sem búum fyrir norðan og austan skipti meira máli að fá raforkuna sem þó er til á það svæði. Það hamlar beinlínis atvinnuuppbyggingu á svæðinu að menn hafa ekki komið raflínum upp sem flytja rafmagnið til Norðausturlands og það er kaldara svæði en höfuðborgarsvæðið þannig að ég mundi halda að það skipti meira máli. En að tala um þetta í samhengi við kjarasamninga finnst mér mjög skrýtið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er svolítið merkilegt að hugsa til þess að þegar ríkisstjórnin komst til valda þá vildi hún vinda ofan af eiginlega öllu sem fyrri ríkisstjórn hafði gert, þar á meðal fjárfestingaráætlun um uppbyggingu innviða og um fjármagn í samkeppnissjóði. Og ég velti fyrir mér af því að vandinn virðist vera mestur varðandi atvinnuleysi hjá háskólamenntuðu fólki: Telur hv. þingmaður að flumbrugangur sem þessi varðandi það að fótumtroða löggjöf og vaða áfram til að geta virkjað kannski fyrr en ella eitthvað sem verður jafnvel virkjað síðar, sé það sem sé mest efnahagsleg þörf fyrir í íslensku samfélagi? Hvað með að setja fjármuni í samkeppnissjóði og slíkt? Væri það ekki líklegra til að leysa úr kjaradeilum?
Hæstv. forseti. Ég held að einstakir virkjunarkostir leysi ekkert kjaradeilur. Það er verið að virkja í dag, t.d. er ánægjuleg uppbygging fyrir norðan á Þeistareykjum. Ég held að þegar kemur að kjaramálum þá skipti máli að byggja upp traust. Ég held að sá órói sem við finnum núna á vinnumarkaði snúist líka um vantraust á ríkisstjórnina og kannski á stjórnmálin í heild sinni, ég held að það skipti meira máli og þá er þetta mál ekki til þess fallið að auka traust. Við getum ekki einu sinni farið eftir þeim lögum og verkferlum sem við sjálf höfum sett. Það er ekki góður bragur á því.
Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þingmaður hefur ekkert sérlega gaman af því að halda áfram að ræða síðasta kjörtímabil. En af því að við erum alltaf að tala um vinnubrögð og menn finna sér einhverja fótfestu í vinnubrögðum síðasta kjörtímabils þegar þeir rökstyðja þetta mál, það virðast vera einu rökin sem þeir hafa, langar mig að spyrja hv. þingmann að einu. Á síðasta kjörtímabili voru samþykkt lög og í þeim lögum var bráðabirgðaákvæði. Bráðabirgðaákvæðið fjallaði um það hvernig skyldi fara með fyrstu rammaáætlunina sem samþykkt yrði á grundvelli laganna í þinginu. Sú rammaáætlun var síðan samþykkt árið 2013. Í því ferli var farið út fyrir það sem við þekkjum sem lagaumhverfi núna og þá var kveðið á um 12 vikna umsagnarferli eftir opið umsagnarferli, eftir að flokkunin hafði farið fram hjá formönnum faghópa innan verkefnisstjórnarinnar. Þar komu á þriðja hundrað athugasemdir sem ráðherrarnir ákváðu að þeir ætluðu ekki að taka afstöðu til heldur biðja verkefnisstjórnina um að gera það og setja þess vegna þá kosti í biðflokk sem fengu mestar athugasemdir. Hvernig hefði hv. þingmaður farið með umsagnir eftir slíkt 12 vikna ferli við þær aðstæður?
Virðulegi forseti. Ég vil vitna í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar sem mér fannst útskýra ágætlega þá stöðu sem ráðherra er í þegar allar þessar umsagnir eða athugasemdir koma. Það er enginn stórkostlegur skaði skeður með því að bíða og skoða málið betur og meiri skaði skeður ef farið er í að virkja án þess að gæta fyllstu varúðar. Ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við það verklag en mér finnst hvimleitt að alltaf sé verið að vísa í eitthvað sem ekki var vel gert, mér finnst menn um leið viðurkenna að þeim finnist þeir ekki vera að gera þetta faglega núna.
Virðulegi forseti. Það er akkúrat kjarni vandans sem blasti við okkur á þeim tíma, vegna þess að það er almenn löggjöf sem hefur tekið gildi núna og menn hafa unnið eftir síðan en það giltu aðrar reglur um þessa fyrstu umferð. Það er alltaf verið að vísa í það ferli á sama tíma og ég hef sagt að ef við hefðum verið að gera það sama og menn eru að gera núna hefðum við örugglega sett einhverja kosti í vernd eða gert hlutina öðruvísi, ef pólitísk fingraför hefðu verið á því. Þess vegna fórum við þessa hlutlausu leið. [[Gripið fram í.]] Ég spyr þess vegna hv. þingmann hvort hún telji að einhver önnur leið hefði verið fær í stöðunni, þegar við stóðum uppi með á þriðja hundrað umsagnir um ákveðna kosti. Hvernig ætla menn að fara með þær? Ætla þeir að horfa fram hjá þeim eða ætla þeir að biðja fagaðila að yfirfara þær svo menn fari ekki að taka ákvarðanir á grundvelli þeirra?
Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður kom inn á var farið í ferli út af breytingartillögum. Mér finnst það sem snýr að þessu máli svo flókið að ég datt næstum því út en kom aftur inn undir lokin. Mér finnst þetta sýna enn og aftur að við erum með risastórt samfélagslegt mál og ég held að það liggi við að aðeins 10% þjóðarinnar viti raunverulega um hvað það snýst. Þetta er mál sem RÚV ætti að gera fréttaskýringarþátt um frá upphafi ferlisins til þessa dags, um hvað málið snýst. Við þingmenn hefðum allir gott af því að horfa á slíkan þátt. En eins og staðan er í dag eru þetta fréttir og ef maður sá ekki frétt nr. 1 sem var fyrir sjö árum er maður kannski dottinn út, vegna þess að fréttirnar byggja alltaf á því að menn þekki og viti um hvað málið snýst. Þetta er mjög flókið, en til að svara spurningunni þá veit ég ekkert hvað ég hefði gert í sporum ráðherra á síðasta kjörtímabili, væntanlega hefði ég stigið mjög varlega til jarðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Því hefur ítrekað verið haldið fram hér að við í atvinnuveganefnd setjum okkur á hærri hest en faghópar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji sig vita betur en Orkustofnun og orkumálastjóri sem gefur umsögn um breytingartillöguna. Umsögnin er frá 10. febrúar 2015 og þar segir: Tillagan er í samræmi við faglega niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og upphaflega þingsályktunartillögu. Þar var þremur virkjunarkostum í vatnsafli á Suðurlandi, þ.e. Urriðafossvirkjun, Hvammsvirkjun og Holtavirkjun, öllum í Þjórsá, raðað í orkunýtingarflokk, enda var um að ræða virkjunarkosti sem voru meðal þeirra hagkvæmustu og best rannsökuðu. Þessir kostir voru hins vegar fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk í meðförum Alþingis árið 2013, án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa væri hnekkt. Með því að flytja umrædda virkjunarkosti í Þjórsá úr nýtingarflokki í biðflokk var, að mati Orkustofnunar, markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu. Er hv. þingmaður sammála þessari umsögn?
Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að ég tel mig ekki vita betur en einn né neinn. Ég hef einmitt viðurkennt það, og kannski verið full hreinskilni í því, að mér finnst þetta mjög flókið mál og ég veit alls ekki betur en atvinnuveganefnd eða einhverjir aðrir. Ég er aðeins að segja að ég treysti því ferli sem við höfum ákveðið og ég vil að því sé fylgt. Og ég átta mig ekki á því, er hv. þingmaður að tala um verkefnisstjórn 2 í spurningu sinni eða er hann tala um verkefnisstjórn 3?
Virðulegi forseti. Ég er að benda á að við í atvinnuveganefnd hlustum á og tökum tillit til umsagna frá fagaðilum, mjög margra. [[Gripið fram í: 2 eða 3?]]Þetta er umsögn frá Orkustofnun um þessa breytingartillögu. Þeir segja líka: Ranglega virðist hafa verið gerð krafa við meðferð Alþingis. Svo virðist sem veigamestu rökin fyrir flutningi virkjunarkostsins úr nýtingarflokki í biðflokk hafi verið þau að rannsaka þyrfti betur áhrif virkjananna á laxfiska í Þjórsá. Slík umhverfisskoðun kemur þó fyrst til álita við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, samanber 5. gr. laga nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Í framhaldi af slíkri skoðun eru skilyrði umhverfismarkmiða sett, bæði við málsmeðferð virkjunarleyfis, samanber 3. mgr. 6. gr. raforkulaga nr. 65/2003, og framkvæmdaleyfa. Ég spyr hv. þingmann: Hér eru kassarnir. [[Forseti hringir.]]Þótt við séum búin að afgreiða þetta svona er eftir sá kassi þar sem eru umhverfisáhrif framkvæmda. Er hv. þingmaður sammála því að þessi athugun á laxfiskum eigi heima þar?
Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að áskilja mér rétt til að lesa umsögnina í heild sinni áður en ég tek afstöðu til hennar í örstuttu andsvari. Ég get ekki gert það, ég verð að segja það. Ég skil þetta þannig að það séu nokkrir þættir sem eigi eftir að skoða, ég er að tala um verkefnisstjórn 3 núna, og það sem ég mundi vilja fá svör við er af hverju ekki er sett orka, peningur og tími í að klára ferlið. Strandar á peningum? [[Gripið fram í.]]Það er það sem ég skil ekki. Mér finnst líka athyglisvert að í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram hefur málið tekið þeim breytingum að búið er að taka Hagavatnsvirkjun út. Ég mundi segja að umræðan hafi skilað einhverjum árangri fyrst svo er. En ég get ekki tekið afstöðu til einstakra búta úr einstaka umsögnum hér og nú.
Virðulegi forseti. Ég er að hugsa um að taka þátt í þessari umræðu um rammaáætlun, áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, og fara aðeins yfir söguna. Þessi lota um framtíð áætlunarinnar um vernd og orkunýtingu landsvæða og þar með náttúruverndar í landinu okkar hefur nú staðið um nokkra hríð og rifjuð hafa verið upp tildrög þess að umrædd áætlun, sem í daglegu tali er yfirleitt kölluð rammaáætlun, varð til. Þó að ferlið, sem lauk með samþykkt laga um verndar- og orkunýtingaráætlun árið 2011 og þingsályktun nr. 13/141 í janúar árið 2013, skýrir margt um tilurð og gildi rammaáætlunarinnar ætla ég engu að síður að fara aðeins yfir það. Fyrsta íslenska náttúruverndarlöggjöfin var sett árið 1956 og eftir það var Náttúruverndarráði komið á fót. Þessi löggjöf endurspeglaði þau viðhorf að náttúruvætti hefðu gildi í sjálfu sér og að skylt og rétt væri að vernda náttúruna fyrir ágangi og eyðileggingu. Lögin fólu í sér viðbrögð við þeirri staðreynd að sífellt öflugri tækni til mannvirkjagerðar og ræktunarframkvæmda höfðu orðið til þess að náttúruvættum var ógnað og skeytingarleysi við notkun ýmissa eiturefna ógnaði tilveru dýrastofna og olli sjúkdómum í fólki víða um lönd en notkun slíkra efna var þó blessunarlega lítil á Íslandi. Með lögum um náttúruvernd var þó brugðist við kalli tímans um vandaðri framgöngu, gætni og ábyrgð í athöfnum mannanna gagnvart náttúrunni og þar var fylgt þróun sem löngu var hafin erlendis og átti sér víða stað í iðnvæddum ríkjum. Gerð stórvirkjana á hálendi Íslands hófst með byggingu Búrfellsvirkjunar á árunum 1966–1969 og varð þá ljóst að næg tæknileg geta væri til þess að umbylta víðernum landsins og svipta þau sínum náttúrulegu sérkennum. Tveimur árum eftir að Búrfellsvirkjun var lokið var náttúruverndarlögum breytt og úr því var leitað álits Náttúruverndarráðs á virkjunarframkvæmdum uns það var lagt niður árið 2001. Með því móti var leitast við að kalla fram sjónarmið náttúruverndar þegar virkjunarkostir voru metnir þótt vissulega hefði þurft og átt að gera veg þeirra langtum meiri en raun varð á þegar lokaákvarðanir voru teknar. Allt frá byggingu Búrfellsvirkjunar hafa staðið miklar deilur í landinu um virkjunarbyggingar og áhrif þeirra þar sem ýmis sjónarmið hafa tekist á. Ég nefni hér aðeins nokkur en náttúruvernd, stóriðjustefna, ferðaiðnaður, fjölbreytt atvinnulíf og einsleitt atvinnulíf eru meðal þess sem oft ber á góma og reynt hefur verið að meta gildi ósnortinnar náttúru á móti nýtingarsjónarmiðum út frá ýmsum ólíkum sjónarmiðum. Umræða um náttúruvernd og gildi ósnortinnar náttúru hefur staðið áratugum saman hér á landi og vissulega skilað okkur ýmsu jákvæðu, þar á meðal áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, þ.e. rammaáætluninni sem við ræðum hér. Rammaáætlunin er afrakstur ferils sem stóð áratugum saman og meginmarkmið hennar var og er að orkunýting fari fram á eins faglegum grunni og nokkur kostur er og að verndarsjónarmiða verði gætt enda sé ósnortið land verðmætt í sjálfu sér og því afar mikið í húfi þegar því er ráðstafað. Mælt á kvarða fjárhagslegs ábata hefur þetta sjónarmið vissulega sannast á undanförnum árum með sívaxandi ferðamannastraumi hingað til lands, en þar er á ferðinni fólk sem einkum leggur leið sína hingað til lands til að njóta þess sem óspillt náttúra okkar hefur upp á að bjóða. Þetta hefur aukið hróður landsins okkar til muna meðal þjóðanna og tekjurnar af starfseminni hafa komið landsmönnum til góða. Ferðaiðnaðurinn hefur kennt okkur mörgum hverjum að meta betur en áður gildi hinna ósnortnu víðerna Íslands og hina sérstæðu náttúru landsins sem heildar eða svo ætla ég að vona þótt vissulega gefi margt í þeim málatilbúnaði sem hér hefur verið hafður uppi annað til kynna. Þróun síðustu ára á vettvangi ferðaiðnaðar hefur einmitt sannað það, sem löngum var haldið fram af náttúruverndarsinnum, að óspillt náttúra hefur gildi í sjálfri sér sem gerir hana að eftirsóknarverðri upplifun. Ferðamannaiðnaðurinn byggist á hróðri íslenskrar náttúru og vilja ferðafólksins til að reiða fram fé til að geta notið töfra Íslands. Það hefur margítrekað komið fram í könnunum sem gerðar hafa verið á ástæðum þess að fólk heimsækir landið okkar. Með þeim hætti hefur íslensk náttúra orðið okkur tekjulind og undirstaða þess atvinnuvegar sem nú skapar mestan gjaldeyri og er þannig auðlind sem leggur mikilvægan skerf til fjárhagslegrar afkomu okkar. En þótt svo væri ekki bæri okkur engu að síður að vernda íslensk náttúruvætti og víðerni sem ómetanlegan hluta umhverfis okkar og náttúru og gæta þess að þau samfélagsverðmæti sem í náttúrunni búa varðveitist óspillt til komandi kynslóða. Virðulegi forseti. Í rammaáætlun er þeim möguleikum sem taldir eru vera á virkjun vatnsafls og jarðvarma til orkuframleiðslu skipt í þrjá flokka, orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Þessi flokkun er gerð á grundvelli viðamikils mats sérfræðinga og athugasemda frá almenningi. Heiti flokkanna lýsa að sjálfsögðu inntaki þeirra. Í nýtingarflokki eru þau svæði þar sem talið er verjandi að nýta orku með tilliti til efnahagslegra, umhverfislegra og samfélagslegra sjónarmiða. Í biðflokki eru þau svæði sem ekki þykir fært að taka fullnaðarákvörðun um vegna skorts á viðhlítandi rannsóknum á náttúrufari og mati á líklegum afleiðingum orkunýtingar. Í verndarflokki eru svo þau svæði þar sem ekki þykir fært að ráðast í virkjanir og talin er ástæða til að friðlýsa fyrir orkuvinnslu. Þar er, samkvæmt lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, skylt að vinna að friðlýsingu gagnvart orkuvinnslu. Vert er að geta þess að það kemur einmitt skýrt fram í áliti minni hlutans að hér hefur ekki verið farið af stað og ekki verið sett fé í friðlýsingar sem eru þó löngu samþykktar. Í dag og undanfarna daga höfum við verið að ræða færslu virkjunarkosta úr biðflokki í nýtingarflokk og þykir okkur sem mótfallin erum þeim ráðstöfunum sem stjórnvöld hyggjast gera að þar hafi oft verið farið fram af offorsi nú á vordögum og í vetur reyndar líka og án þess að tekið hafi verið fullt tillit til þeirra verkferla sem liggja að baki rammaáætluninni, sem hefur ítarlega verið gerð grein fyrir hér. Það hefur verið leitast við að rýra gildi hennar sem faglegs verkfæris til yfirvegaðrar og vandaðrar ákvarðanatöku með því að þvinga virkjunarkosti úr einum flokki í annan og fagleg sjónarmið hafa verið lögð fyrir róða. Um þetta hefur margt verið sagt og skrifað undanfarið en mig langar að nota tækifærið og fara hér nokkrum orðum um þriðja flokk rammaáætlunarinnar, þ.e. verndarflokkinn, enda má segja að í honum sé fólginn sá megintilgangur rammaáætlunarinnar að varðveita þau verðmæti sem ósnortin náttúra felur í sér fyrir okkur sem byggjum landið núna og, sem er það allra mikilvægasta, fyrir framtíðina, fyrir kynslóðir okkar framtíðar. Í verndarflokki rammaáætlunar eru nú 11 vatnsaflsvirkjunarkostir og 9 jarðvarmavirkjunarkostir. Í raun eru þetta þó alls ekki virkjunarkostir heldur þvert á móti vatnsföll og jarðhitasvæði sem skulu njóta verndar og þar fer orkuöflun ekki fram. Vernd þessara svæða, tryggingin fyrir því að komandi kynslóðar fái notið þeirra gæða að eiga þau ósnortin, er að mínu mati miklu mikilvægara verkefni en bygging orkuvera eins og málum háttar nú. Stundum er látið eins og það vanti sárlega raforku en ég tel að sú sé alls ekki raunin. Það vantar sem betur fer ekki raforku til almennings, hvorki til heimila né atvinnureksturs, og ekki skortir okkur orkufrekan mengandi þungaiðnað til að svelgja í sig þá hreinu orku sem hér er unnt að framleiða, svo mikið er víst. Það er nóg komið af slíku að mínu mati. Það er ekki þannig ástatt að neyðarástand sé í raforkumálum vegna orkuskorts og í raun er engin ástæða til að fara fram með þeim hætti sem hér er gert, við að færa svæði í nýtingarflokk, með eins lítilli fyrirhyggju og ég tel að raunin hafi hér verið. Ég tek undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, sem hér talaði áðan, að það væri meiri og meiri ástæða til að huga að því hvernig við getum komið þessu fyrir hér innan lands á milli landshluta en að ætla að fara að virkja meira. Virðulegi forseti. Forgangsröðun felur það í sér að taka eitt fram yfir annað og verður forgangsröðunin þeim mun haldbetri sem rökin fyrir henni eru ítarlegri og áhrif forgangsröðunarinnar betur til þess fallin að leysa úr þeim málum sem henni er ætlað að takast á við. Rammaáætlun felur í sér ákvarðanatöku sem er náskyld forgangsröðun þar sem kostir eru flokkaðir og eitt tekið öðru framar. Valið sem í rammaáætlun felst leiðir til þess að beita verður forgangsröðun um þau verkefni sem af henni hljótast. Stjórnvöld hafa val um það hvort þau beina kröftum sínum að því að drösla virkjunarkostum úr biðflokki í nýtingarflokk með handafli og í ósætti við umhverfi sitt og gegn tilgangi rammaáætlunar eða axla ábyrgð á verkefnum áætlunarinnar og gera ráðstafanir til að vernda þau svæði sem eru í verndarflokki. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir lagði í vetur er leið fram fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um stöðuna á friðlýsingu svæða og virkjunarkosta í verndarflokki rammaáætlunar. Það verður að segjast, virðulegi forseti, að svör hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem má finna á þskj. 773 voru ansi dapurleg. Ýmislegt er í athugun varðandi hin 12 svæðin sem um er að ræða, samkvæmt svörum hæstv. ráðherra, en ekki liggur fyrir nein tímasett áætlun um framvinduna, engin fjárhagsáætlun heldur sem er afskaplega dapurlegt. Það er verið að spá og spekúlera eitthvað en ekki sést til neinna aðgerða. Mér finnst þetta satt að segja óttaleg lausatök á málinu. Það má segja að viðkomandi sé laus við þá áfergju og áræðni sem einkennir atlögurnar að biðflokki rammaáætlunar. Þetta framlag var ekki til þess fallið að vekja bjartsýni um að unnið væri af einurð að því að ljúka friðunarferli heldur einkennast svörin af hálfvelgju, undanslætti og mér liggur við að segja roluskap. Framvinda mála hefur enda gert það öldungis ljóst að friðunarmálum hefur verið skotið langt aftur fyrir nýtingarmálin síðan núverandi hæstv. ríkisstjórn komst til valda og hefur kosið að leggjast í hvern leiðangurinn eftir annan til að koma rammaáætlun í uppnám. Hvað veldur þessari ófremd, virðulegi forseti? Hvers vegna er sótt svona hart nú að náttúruvernd? Hvers vegna er atlaga gerð að landinu og fyrir hvern? Hvers vegna er lögð svona mikil áhersla á að auka nýtingu vatnsafls og jarðvarma þegar engin aðkallandi þörf er fyrir það? Hvað veldur því að ekki er tekið til við að vernda brýna hagsmuni þjóðarinnar sem snúa að náttúruvernd, einmitt núna þegar ferðaiðnaðurinn skilar okkur mestum tekjum allra atvinnugreina? Hefur hæstv. ríkisstjórn eitthvað á móti þeirri atvinnugrein eða hver er eiginlega ástæðan fyrir þessari furðulegu forgangsröðun? Virðulegi forseti. Sagan af framvindu íslenska samfélagsins er ekki alltaf saga framþróunar. Stundum miðar málum áfram en á öðrum tímum eru stigin skref aftur á bak eða gengið í hringi. Við erum á slíkum stað í sögunni núna, hygg ég, að minnsta kosti hvað náttúruverndarmál varðar. Sú viðleitni sem höfð er uppi af hæstv. ríkisstjórn miðar einkum að því að draga úr gildi og áhrifum náttúruverndar eins og atlaga hennar að rammaáætlun sýnir og meðhöndlun og afdrif annarra mála á þessum vettvangi lýsir vangetu til að takast á við vernd náttúru og umhverfis. Nægir í því sambandi að nefna klístrið sem varð til af náttúrupassanum sem hefur nú dagað uppi og engin lausn virðist í sjónmáli hvað það varðar. Við förum enn og aftur inn í sumarið með engar tekjur í uppbyggingu innviða, sem er afskaplega bagalegt. Ráðherrann kemur væntanlega aftur á hnjánum með beiðni í fjáraukalög til að geta sinnt þessu brýna og mikilvæga verkefni. Hér er gengið í hringi og því miður sjáum við ekki til sólar á öllu þessu ráfi. Þetta er bagalegt og vonandi kemur sú tíð frekar fyrr en síðar að okkur auðnist að stöðva þetta afturhald, þessa raunalegu göngu aftur á bak í átt frá verðugum markmiðum náttúruverndar. Ég vona svo sannarlega að okkur megi takast sem fyrst að snúa verkefnunum rétt við á þessu sviði og sinna þeim undir formerkjum framþróunar og með þeirri virðingu sem þeim ber. Af því að hér er vitnað af meirihlutafulltrúum í atvinnuveganefnd til tiltekinna umsagna, hvort ekki eigi að hlusta á þær, væri áhugavert að hér væri hlustað á ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála og annarra þeirra sem hafa aðra skoðun en bara þá sem hentar hverju sinni. Ég brýni að sjálfsögðu meiri hlutann til að velta þessu fyrir sér og styð að sjálfsögðu tillögu 2. minni hluta sem snýr að frávísun. Ég tel að þetta mál sé þess eðlis að því verði að minnsta kosti ekki lokið á þessu þingi með þeim hætti sem það er hér fram borið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu. Mér fannst hv. þingmaður spyrja spurninga sem við þurfum að fá svör við, þ.e. hver ástæðan sé fyrir því að svo harkalega er gengið fram eins og nú er gert og hvaða hagsmunir séu svo ríkir að mönnum finnist þess virði að henda 20 ára vinnu við rammaáætlun út um gluggann. Hv. þingmaður þekkir söguna mjög vel og fór vel yfir hana. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því að vandinn sem við sé að glíma sé sá að hv. þingmenn, sem bera fram þessa tillögu, þekki ekki söguna nægilega vel og byggi kannski þess vegna tillögu sína á veikum grunni. Ef þeir þekktu söguna vel og væru búnir að kynna sér hana vel mundu þeir ekki fara fram með þessum hætti, þ.e. að taka sjálfir virkjunarkosti úr biðflokki og flokka þá í nýtingarflokk í trássi við verkefnisstjórn.
Frú forseti. Satt að segja er ég ekki viss hvort þeir mundu gera það þó að þeir þekktu söguna. Ég hef af því miklar áhyggjur að menn geri bara það sem þeim dettur í hug. Mér finnst það kannski sýna sig einna best í því að hér er búið að rekja ferlið afskaplega vel og menn sjá ekki ástæðu til að draga þetta til baka, þeir aðilar sem að þessu standa. Ég held að það sé ekki misskilningur á túlkun laganna, ég held að þetta sé bara ákvörðun hjá sumum alla vega, ég hef trú á því. Það væri hins vegar öllum til bóta og málinu til bóta að hv. þingmenn, sem voru ekki hér á síðasta kjörtímabili og fylgdust því ekki með því sem þar gerðist, læsu sér betur til. Ég hefði viljað sjá að hv. þingmenn sem flytja þetta mál fengju svolitla yfirferð í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu til að leiða þeim þetta fyrir sjónir, því að þetta stangast á, eins og við þekkjum, við það mat sem þar kemur fram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður talaði um ferðaþjónustuna, gildi náttúrunnar o.s.frv. En í tíufréttunum í gærkvöldi fór hæstv. forsætisráðherra yfir það að það væri svo mikilvægt að samþykkja þessa tillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar, um að koma fleiri virkjunarkostum í nýtingarflokk, vegna þess að það skipti máli til að leysa kjaradeilur. Hæstv. forseti þingsins sagði í hádegisfréttunum í dag að þetta væri forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Ég vil spyrja hv. þingmann - ég veit að þetta er erfið spurning og kannski ekki hægt að svara henni á einni mínútu: Veit hv. þingmaður hver atvinnustefna hæstv. ríkisstjórnar er? Er hægt að leiða líkur að því hver hún er af þeirri áherslu sem hér má sjá?
Frú forseti. Atvinnustefna ríkisstjórnarinnar birtist manni í þessu sem gamaldags stóriðjustefna. Við erum ekkert sammála um það, stjórn og stjórnarandstaða, hvernig beri að túlka hana en þannig er það í mínum huga. Þetta er í andstöðu við ferðaþjónustuna sem hefur lagt fram afar góða umsögn um málið. Mér finnst við ekki bera virðingu fyrir þeim tekjum sem við fáum inn þar; ferðaþjónustan er að verða stærsti pósturinn okkar á Íslandi. Ég hef áhyggjur af því að þetta sé sú leið. Og það er í besta falli kjánalegt að þetta sé innlegg í kjarasamninga, ég átta mig að minnsta kosti ekki á því hvað þetta á að leysa. Við hefjumst ekki handa á morgun og virkjum þannig að ég get ekki séð að þetta sé innleggið. En þetta er greinilega aðaláherslumál ríkisstjórnarinnar fyrst hv. þingmenn í atvinnuveganefnd fá að teppa dagskrána með stuðningi forseta þingsins.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Við fengum að vita það í gegnum fjölmiðla og svo hér í dag að þetta væri innlegg ríkisstjórnarinnar í kjaraviðræður og hafa þingmenn stjórnarmeirihlutans vitnað í ýmsar umsagnir. Nú er það svo að sú atvinnugrein sem hefur vaxið mest síðastliðinn áratug er ferðaþjónustan og það er jafnframt sú atvinnugrein sem nú aflar mestra gjaldeyristekna fyrir íslenskt þjóðarbú. Samtök ferðaþjónustunnar segja um þessa tillögu að hún sé ámælisverð og þau eru algerlega mótfallin henni, telja hana rýra trúverðugleika atvinnuveganefndar og þess ferlis sem rammaáætlun byggir á. Telur hv. þingmaður, ef þetta er innlegg í kjaraviðræður, að eðlilegt sé að koma svona fram við þá atvinnugrein sem aflar mestra gjaldeyristekna?
Frú forseti. Nei, eins og ég rakti í ræðu minni áðan finnst mér þetta svolítið sérkennilegt, verið er að taka tillit til sumra en ekki allra og þá er eðlilegt að maður spyrji sig hvers vegna það er gert. Með svona stóran ferðamannaiðnað undir þykir manni atvinnuveganefnd taka létt á því þegar, eins og segir í umsögninni, þessi aðför rýrir trúverðugleika atvinnuveganefndar og þess ferlis sem rammaáætlun byggir á. En meiri hluta atvinnuveganefndar virðist vera bara slétt sama um það, sem er auðvitað afskaplega mikið áhyggjuefni. Og það að þetta sé innlegg í kjaraviðræður eins og hæstv. forsætisráðherra sagði er með miklum ólíkindum. Það var ágætlega rakið hér í dag að þetta er örugglega ekki það sem starfsfólk á spítölum, dýralæknar eða einhverjir aðrir eru að bíða eftir að tilkynnt verði um að meiri hluti atvinnuveganefndar hafi haft sigur, [[Forseti hringir.]]vegna þess að rammaáætlun var virt að vettugi og skiptir engu máli hvað stóriðnaðurinn ferðaþjónustan hefur um þetta að segja.
Hæstv. forseti. Undir lok umsagnar Samtaka ferðaþjónustunnar segir, með leyfi forseta: „Það er skoðun Samtaka ferðaþjónustunnar að horfa verði á náttúruauðlindina á mun víðari grunni en gert hefur verið hingað til og stefna þannig að því að ná saman skipulagi sem horfi til langtímamarkmiða við nýtingu og verndun íslenskrar náttúru.“ Nú er meiri hluti atvinnuveganefndar að ganga í berhögg við þetta, en það sem meira er, ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur algerlega heykst á að finna leiðir til að afla tekna til að byggja upp innviði í ferðaþjónustunni. Og hvaða ósköp liggja núna inni í atvinnuveganefnd? Það er náttúrupassinn svokallaði sem er auðvitað handónýtt plagg, eins og ýmislegt annað sem kemur frá þessari ríkisstjórn. En hefur hv. atvinnuveganefnd verið að nota tíma sinn í að finna leiðir til að koma þá með eitthvað annað í staðinn fyrir náttúrupassann til að stuðla að uppbyggingu í þeirri grein? Nei. Tíminn fór í að búa til þessa endemis breytingartillögu og kalla til fjölda gesta og vinsa svo úr þá örfáu sem styðja þetta þvert á vilja margra samtaka og fjölda atvinnugreina.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir það, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að áhugavert væri að komast að því síðar hver staðan á þessu er varðandi tekjur til að styrkja innviðina. Nú er það ljóst og hv. formaður atvinnuveganefndar gekk í rauninni frá því máli mjög fljótt varðandi náttúrupassann. Hér erum við að fara inn í enn eitt sumarið þar sem engar tekjur eru til staðar svo neinu nemi til að fara í þá uppbyggingu innviða sem þörf er á og það er auðvitað afskaplega bagalegt í ljósi þess að hér viljum við taka á móti fleira fólki og það er auðvitað afskaplega bagalegt að ekki sé gert ráð fyrir því í fjárlögunum. Við í minni hluta fjárlaganefndar og fleiri hér á þingi bentum ítrekað á það við umræðu um fjárlögin að það væri betra að gera ráð fyrir einhverjum tekjum fyrir Framkvæmdasjóð ferðamannastaða ef náttúrupassafrumvarpið yrði ekki að veruleika, eins og raunin hefur orðið á.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að þetta merka plagg, niðurstaða 2. áfanga rammaáætlunar, eftir 20 ára starf að mér skilst, sem verkefnisstjórn 2. áfanga og fjórir faghópar sem skipaðir voru 2007 unnu, hvort það sé orðið marklaust plagg eftir að rammaáætlun 3 kemur. Þar er farið fram á að átta kostir yrðu skoðaðir, en ekki var hægt að skoða þá alla, ef ég vitna í texta frá rammaáætlun 3, með leyfi forseta: „Í framhaldinu varð fljótlega ljóst að nokkuð vantaði upp á að hægt yrði að gera öllum virkjunarkostunum átta viðunandi skil á þeim stutta tíma sem til ráðstöfunar var, sérstaklega eftir að ljóst varð að dráttur yrði á skipun faghópa vegna óvissu um greiðslur fyrir þá vinnu sem faghópunum var ætlað að inna af hendi.“ [[Gripið fram í.]] Það er alveg ljóst að þeir náðu ekki að - þeir viðurkenna að þeir komust ekki yfir alla kostina. [[Gripið fram í.]]Og er þá rammaáætlun 2 ekki í gildi? Mig langar að spyrja hv. þingmann að því. Auk þess segja þeir: „Aðferðafræðin gefur ekki möguleika á að framkvæma mat á stökum virkjunarkosti eða mjög fáum virkjunarkostum, enda er þá ekki hægt að framkvæma marktækan samanburð á milli kosta.“ Ég spyr hv. þingmann: Er hún sammála eða ósammála mér í því að rammaáætlun 2 sé í gildi, fyrir utan þá kosti sem rammaáætlun 3 tekur á?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er nú einu sinni þannig að þegar koma fram upplýsingar, hvort sem það er við 2. hluta rammaáætlunar eða 3. hluta, ber okkur að taka þær til athugunar. Ef viðkomandi nefnd eða verkefnisstjórn kemst ekki yfir eitthvert tiltekið mál hverju sinni eins og í þessu tilfelli, þá verðum við að auðsýna þolinmæði, þá verðum við að gefa tækifæri en ekki taka okkur ákvörðunarvaldið í hönd og halda að af því að hún komst ekki yfir það, hvort sem það var vegna fjárskorts eða einhvers annars, megum við bara ákveða hvort eitthvað eigi að fara í nýtingarflokk eða ekki. Það er mín skoðun á því að þegar ný gögn birtast beri okkur að virða það. Hv. þingmaður hefur heyrt það mörgum sinnum sagt að það var ástæða fyrir því að fram komu gögn sem þurfti að skoða betur og þess vegna er það hluti af skýringunni að ekki fór meira í nýtingarflokk þá, heldur var sett í bið.
Virðulegi forseti. Ég ítreka spurninguna aftur hvort hún telji að rammaáætlun 2 sé úr gildi eða hvort þeir átta kostir sem voru skoðaðir, það séu bara þeir sem eru ekki í gildi lengur eða allir þeir 66 kostir sem voru unnir. Skil ég hana rétt að þeir séu ekki virkir? En það vill þannig til að Orkustofnun, sem er búin að vinna í þessum faghópum af mikilli röggsemi og þekkingu, segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „… eins og ranglega virðist hafa verið gerð krafa um við meðferð Alþingis. Svo virðist sem veigamestu rökin fyrir flutningi virkjunarkostsins úr nýtingarflokki í biðflokk hafi verið þau, að rannsaka þyrfti betur áhrif virkjananna á laxfiska í Þjórsá. Slík umhverfisskoðun kemur þó fyrst til álita við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, …“ Er hv. þingmaður sammála þessu eða ekki, því sem kemur hérna fram? Eins ítreka ég spurninguna um rammaáætlun 2, hvort hún sé bara úr gildi.
Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að þessar rammaáætlanir, 1., 2. og 3. hluti, hafa upphaf og endi. Núna erum við með rammaáætlun 3, og eins og hv. þingmaður á að vita vinnum við núna samkvæmt lögum og samkvæmt bréfi frá ráðherra rammaáætlun 3. Ef það er svo að við höfum upphaf og endi á þessu þá hlýtur það að vera þannig að það nýjasta er í gildi, ekki satt? Varðandi laxastofninn tel ég að við eigum að sýna alla þá varúð sem við mögulega getum og það beri að meta eins mikið og hægt er áður en tekin er ákvörðun um hvort eitthvað er sett í nýtingu eða ekki. Eins og hv. þingmaður veit, hafi hann hlustað vel á ræðu mína, vil ég frekar vernda náttúruna hið mesta en hitt, þannig að hann hlýtur að skilja þá afstöðu mína að ég vil frekar að laxastofninn verði skoðaður áður en búið er að ákveða að setja eitthvað í nýtingu.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágætlega málefnalega ræðu, svona að mestu leyti. Mér fannst hún þó aðeins fara út af sporinu, eða það eru hlutir sem mig langar til að spyrja hv. þingmann betur um. Það er þegar hún talar um að verið sé að gera atlögu að landinu og hún telji brýnt að verja hagsmuni þjóðarinnar og vernda náttúruna. Hún talar um vangetu núverandi meiri hluta til að takast á við vernd á náttúrunni, algjöra uppgjöf. Nú snúast athugasemdirnar um laxinn og ég spyr þá hv. þingmann: Er það þannig að þingmenn Vinstri grænna hafa þá afstöðu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsir svo vel í bók sinni, Ári drekans, laugardaginn 24. mars 2012, þegar hann segir: Innan VG er hópur sterkra umhverfissinna sem meðal annars tengist Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Björgu Evu Erlendsdóttur og Bergi Sigurðssyni, framkvæmdastjóra þingflokksins, sem mun frekar yfirgefa VG en að láta Þjórsárvirkjanir yfir sig ganga. Þarna er hann að lýsa hinni pólitísku meðferð málsins á síðasta kjörtímabili og ég spyr hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Er það þannig að þingmenn VG geta ekki sætt sig við neinar virkjanir, vegna þess að virkjanirnar í Þjórsá eru þó einhverjir þeir virkjunarkostir sem skora hvað lægst í umhverfismati? [[Gripið fram í: … betur hlustað á ræðurnar í þessari umræðu.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Til að svara hvað varðar virkjanir þá að sjálfsögðu, að vel athuguðu máli, þegar við erum komin fram með rökstuðning sem við teljum að hafi farið eftir því ferli sem vera ber, sættum við okkur við það. En það eru alls ekki allir sem eru sáttir við það og það eru ekki allir sem mundu greiða því atkvæði, hvorki innan VG né annarra flokka, tel ég. En það breytir því ekki að við sættum okkur við hið lögformlega ferli. Varðandi hv. þingmann og kollega minn, Össur Skarphéðinsson, sem hefur sjálfur komið í pontu og reynt að leiðrétta hv. þingmann hvað varðar hrossakaupin, hefur mér fundist hann frekar hafa kvartað yfir því að hrossakaupin hafi ekki verið næg [[Gripið fram í.]]og yfir því að málinu hafi ekki verið beitt í Evrópusambandsumræðunni, í slagtogi við Evrópusambandsumsóknina, eins og hann vildi gera. Ég held því, virðulegi forseti, að sá hv. þingmaður sem skrifaði bókina hafi svarað því sjálfur hér og reynt að leiðrétta þingmenn stjórnarinnar. [[Gripið fram í: Það vantar eitthvað upp á lesskilninginn.]] [[Gripið fram í: Já, einmitt.]] [[Gripið fram í: PISA-könnunin.]]
Virðulegur forseti. Það er kallað hér fram í að það skorti á lesskilning hjá mér þegar ég vitna í bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Það má vel vera að svo sé, auðvitað les hver með sínum augum það sem hann er að lesa hverju sinni. Einnig eru mælikvarðar manna í svona hrossakaupum misjafnir. Það má vel vera að mælikvarðar fulltrúa Samfylkingarinnar og Vinstri grænna séu öðruvísi [[Gripið fram í.]]en okkar í Sjálfstæðisflokknum, en samkvæmt mínum mælikvörðum er ekki um annað að ræða en mjög gróf pólitísk hrossakaup um þetta mál. [[Gripið fram í.]]En það getur vel verið að mælistikan sé ólík, það sé Fahrenheit á þeim bænum en Celcius hjá okkur. Ég ætla aðeins að koma að því sem hv. þingmaður sagði þegar hún talaði um gamaldags stóriðjustefnu. Síðasta orkuframkvæmd sem ég tók þátt í að afgreiða í gegnum þingið snerist um Bakka og það var undir forustu Vinstri grænna. Það var stóriðjuframkvæmd sem kallaði á meiri ívilnanir en nokkur [[Forseti hringir.]]önnur stóriðjuframkvæmd sem lagafrumvarp hefur verið flutt um. Ég vil spyrja hv. þingmann: Var þetta frumvarp vinstri grænna, og þátttaka okkar í að afgreiða það, stóriðju-gamaldags-kallastefna? [[Gripið fram í.]] [[Háreysti í þingsal.]]
Forseti vill biðja hv. þingmenn að hafa aðeins lægra í frammíköllum.
Frú forseti. Það er erfitt fyrir hv. þm. Jón Gunnarsson að kyngja því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé að reyna að leiðrétta hann hér með söguskýringum í bók sinni. Varðandi það sem gerðist á Bakka og ívilnanirnar þar erum við auðvitað búin að koma því máli þannig fyrir, eins og hv. þingmaður veit, að það er farið úr stórum álverksmiðjuhugmyndum í kísilver. Við höfum líka sagt, Vinstri græn, að við erum ekki á móti iðnaði, það er gjarnan látið að því liggja að svo sé. [[Gripið fram í.]]En við viljum uppbyggingu á landinu, eins og víða annars staðar. Ég vona að hv. þingmaður styðji ívilnanir víða annars staðar, sem eru langt frá svæði, en ekki endilega þær sem eru næst aðkomu til landsins. Hins vegar hefur ekkert slíkt litið dagsins ljós, en hér heldur hv. þingmaður sig við gamaldags framsetningu á málinu. [[Gripið fram í: Stóriðjukallaframsetningu.]]Já.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Sérstök umræða, húsnæðismál. Málshefjandi er Árni Páll Árnason og til andsvara verður Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra. 3. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 4. Raforkulög, kerfisáætlun, EES-reglur, stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit 1091 og 1226, breytingartillaga 1092 og 1227, 3. umr. 5. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit 973 og 986, framhaldsnefndarálit 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir.
Virðulegi forseti. Við tökum nú aftur til við umræðu um breytingu á þingsályktunartillögu um rammaáætlun og ég vil spyrja hæstv. forseta um hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem nokkuð ítrekað hefur verið óskað eftir í þessari umræðu. Það er ekki að ástæðulausu. Hæstv. ráðherra meldaði inn breytingartillögu við breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar sem átti að felast í því að taka út einn af þeim kostum sem voru á breytingartillögu atvinnuveganefndar, þ.e. Hagavatnsvirkjun. Við höfum í þinginu hvorki séð þessa tillögu né greinargerðina sem væntanlega er ætlað að fylgja tillögunni þannig að við höfum ekki séð röksemdir meiri hlutans fyrir því að taka þennan kost út úr breytingartillögu meiri hlutans. Það er giska forvitnilegt að fá að sjá þær röksemdir því að ef þær eru ekki nákvæmlega þær að það skorti vísindaleg rök veit ég ekki hverjar þær röksemdir eiga að vera.
Samkvæmt viðveruskrá er hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra ekki í húsi en það er sjálfsagt mál að gera ráðherra viðvart um að nærveru hennar hafi verið óskað.
Herra forseti. Ég tek undir það að hér ætti hæstv. umhverfisráðherra auðvitað að vera og hlusta á þessa umræðu og beini því til hæstv. forseta að henni verði gert viðvart og hún beðin að koma hingað, vera hér, hlusta og taka þátt í umræðunni. Sömuleiðis sakna ég þess að í salnum sé ekki hv. þm. Jón Gunnarsson sem á þó stóran heiður af því máli sem hér er á dagskrá og til umræðu. Ég spyr hæstv. forseta hvort hann geti einnig athugað hvort hann sé í húsi eða hvernig sem það tíðkast með óbreytta þingmenn. Ég tek líka undir að það væri mjög gott að sjá og fá fram formlega þá breytingartillögu sem hér hefur verið boðuð. Við erum í síðari umr. um þetta mál og vitum í rauninni ekkert hvort og þá hverju stendur til að breyta [[Forseti hringir.]]frá því sem nú er til umræðu.
Virðulegi forseti. Finnst hæstv. forseta ekki eins og mér og fleirum sem eru hérna dálítið undarlegt að við séum í síðari umr. um þingsályktunartillögu þar sem dembt er inn breytingartillögum af þeirri stærðargráðu sem ég þarf ekkert að fara yfir hér? Síðan koma menn hér, eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði, og boða breytingartillögur við þær breytingartillögur en það er ekkert komið fram. Síðan koma menn hér líka, eins og forsætisráðherra, og halda því fram að það sé einhver lykill að lausn í kjaradeilum á vinnumarkaði að þessu máli verði lokið en kemur samt ekki hingað og fer yfir áætlunina og hvar þessi liður passar inn í hana um það hvernig menn ætli að leysa þær deilur. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég hef aldrei upplifað annað eins. Mér finnst þetta allt saman óskaplega sérkennilegt, og efnisleg umræða um þetta mál líður fyrir það á meðan menn koma ekki hingað og gera skýra grein fyrir því hvert planið er, virðulegi forseti.
Forseti blandar sér ekki í það en svarar fyrir fundarstjórn sína. Það skal upplýst vegna fyrirspurnar að hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, er í húsi.
Herra forseti. Ég endurtek þá ósk mína að þetta mál verði tekið af dagskrá en ég ætla að halda áfram þar sem ég hætti um fundarstjórn forseta áðan. Erum við hér af því að það er ekkert að gera í þinginu og ríkisstjórnin vill breiða yfir verkleysi sitt? Þessi ríkisstjórn er mjög verklaus og ég er þakklát fyrir það því að flest sem frá henni kemur er klúður. Hins vegar gætu mál verið til bóta vegna kjarasamninga, þeirra sér ekki stað, eða til þess að fjármagna uppbyggingu á ferðamannastöðum en þau eru ekki hér. Ég spyr, hæstv. forseti: Eru einhver mál sem væri ástæða til að taka á dagskrá núna sem eru tilbúin til umræðu í þinginu eða erum við hér að [[Forseti hringir.]]gefa ríkisstjórninni fjarvistarsönnun svo hún þurfi ekki að opinbera getuleysi sitt?
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir það lengra kvöldverðarhlé sem gert var til þess að greiða fyrir því að hv. allsherjar- og menntamálanefnd gæti fundað og farið yfir mikilvæg málefni sem ástæða gæti verið til að reyna að leiða til lykta fyrir þinglokin. Ég held að það hafi reynst farsælt og geti stuðlað að greiðari framgangi á dagskrá þingsins það sem eftir er. Í þeim anda beini ég því til hæstv. forseta að með sama hætti verði kallaður saman fundur í atvinnuveganefnd og því máli sem hér hefur verið til inngangsumræðu undanfarna daga einfaldlega vísað til nefndarinnar á nýjan leik. Hér hafa komið fram ýmis stór efnisatriði sem ekki var kunnugt um þegar málið var afgreitt út úr nefndinni og eins virðist vera alvarlegur misskilningur sem gagnlegt væri að nefndarmönnum gæfist [[Forseti hringir.]]færi á að fara sameiginlega yfir og málið kæmi síðan aftur á síðari stigum hingað inn í salinn til umræðu.
Virðulegi forseti. Að nafninu til er hugmyndin sú að virðulegur forseti sé forseti allra þingmanna og alls þingsins og sé almennt með þinginu í liði en ekki ríkisstjórninni, ef um lið mætti tala, og ég vil bara leyfa mér að tala um lið. Nógu mörg mál bíða sem eru alveg þess virði að tala um og ef við eyddum 1/50 af þeim tíma sem við eyðum hér í að karpa um þessa dagskrá í að reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig við eigum að haga dagskránni þori ég að fullyrða að við værum búin að afgreiða nokkur mál. Það er fullt af málum hér sem hafa gott af umræðu og enginn ágreiningur ríkir um sem við gætum klárað en eru föst hér bara vegna þess að menn vilja halda þessum ágreiningi. Það er algjörlega tilgangslaust, virðulegi forseti, og ég tel að það sé löngu [[Forseti hringir.]]orðið tímabært að við förum að einbeita okkur að því hvernig við ætlum að laga vinnubrögðin á þingi. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Enn mótmælum við stjórnarandstöðuþingmenn dagskrárgerðinni í þessum sal. Í rauninni er framganga stjórnarmeirihlutans, ríkisstjórnarinnar og ég vil því miður segja líka hæstv. forseta þingsins í þessu máli alveg frá upphafi með endemum. Umhverfisráðherra flytur hér tillögu til þingsályktunar og þeirri þingsályktunartillögu er vísað til atvinnuveganefndar vegna þess að það er alveg ljóst að náttúran og umhverfið á ekki að njóta neins vafa í meðferð þessa máls. Atvinnuveganefnd leggur fram breytingartillögur sem hafa verið dæmdar af ráðuneytum þannig að þar er farið á skjön við lögin um rammaáætlun sem svo eru kölluð í daglegu tali. Þessu mótmælum við, virðulegi forseti, og ég legg til að fundi verði slitið. Ef það verður ekki gert ættum við að minnsta kosti að hafa frú Sigrúnu Magnúsdóttur umhverfisráðherra hér til að hlýða á okkur.
Forseti getur upplýst að gefnu tilefni að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er væntanlegur í hús innan skamms.
Herra forseti. Ég sakna þess að upphafsmaður þessarar umræðu, hv. þm. Jón Gunnarsson, er ekki viðstaddur. Það er hægt að greiða fyrir umræðunni með ýmsum hætti. Sá ágæti hv. þingmaður hefur fyrir sitt leyti gert það í dag með því að sýna mjög góðan og jákvæðan áhuga á síðari tíma bókmenntum Íslendinga og meðal annars lesið upp úr bókinni Ár drekans. Nú er komið í ljós að hann hefur ekki lesið nógu langt. Hann hefur til dæmis ekki lesið fram að þeim parti þar sem fjallað er um Urriðafoss, en í bókinni er fjallað um Urriðafoss með nákvæmlega sama hætti og nú er búið að upplýsa að helstu forustumenn Sjálfstæðisflokksins töluðu á sínum tíma. Það væri mjög þarft að fá fram hvort hv. þm. Jón Gunnarsson er ekki sömu skoðunar og lýst er í bókinni Ár drekans um Urriðafoss og meðal annars Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, á sínum tíma lýsti einnig yfir samkvæmt nýjustu upplýsingum. Því spyr ég hæstv. forseta hvort ekki sé hægt að færa hv. þm. Jón Gunnarsson, ef ekki viljugan þá nauðugan, [[Forseti hringir.]]hingað til salarins þannig að hægt sé að spyrja hann út um þetta nema auðvitað lagsbróðir hans, fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins, geti svarað í hans stað. [[Hlátur í þingsal.]]
Forseti hefur þegar upplýst að hv. þm. Jón Gunnarsson er í húsi, en fær að öðru leyti ekki séð hvað þessi bókmenntafyrirlestur varðar fundarstjórn forseta.
Virðulegur forseti. Í ljósi þess sem hér hefur komið fram, þ.e. að við erum að ræða breytingartillögu við tillögu ráðherra og breytingartillögu við þá breytingartillögu sem við höfum enn ekki séð og ráðherrann sem talaði fyrir breytingartillögunni er ekki í salnum, að forsætisráðherra sem er með nýjar röksemdir um tilurð þessarar tillögu og breytingartillögunnar yfir höfuð er heldur ekki hér í salnum, sé ég ekki betur en að við verðum að gera hlé á þessari umræðu hið minnsta. Auðvitað vil ég helst að málið fari út af dagskrá, en lágmark er að við gerum hlé á þessari umræðu og reynum að stilla af stöðu umræðunnar. Hverjar eru röksemdir meiri hlutans? Við sjáum þær ekki. Við sjáum ekki röksemdir meiri hlutans nema brotakenndar röksemdir hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er ekki á staðnum til að gera grein fyrir því hvaða rök liggja að baki breytingartillögu við breytingartillöguna sem við höfum verið með hér til umfjöllunar. Þetta gengur ekki, virðulegur forseti. Við verðum að hafa gögn málsins eins og þau leggja sig fyrir framan okkur þegar við erum að fjalla um þetta hér. Annað er ekki boðlegt.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað, það er eiginlega alveg merkilegt að hugsa til þess að það sé búið að leggja munnlega fram tillögu fyrir nokkrum dögum og hún hafi svo ekki komið fram formlega, skrifleg með formlegum hætti, þannig að hægt sé að vinna þetta mál eðlilega. Forseti þingsins, Einar K. Guðfinnsson, sagði fyrr í morgun að starfsáætlun mundi halda. Það er ekki þingfundur á mánudag, heldur á þriðjudag, og svo er eldhúsdagur á miðvikudag. Þá er nú farið að styttast í annan endann, það eru fjórir dagar í næstu viku og þingfrestun er sá einn þeirra, þannig að í ljósi þess að enn þá er verið að fjalla um rammaáætlun þykir manni svolítið sérstakt að hér funda nefndir og gera væntanlega í öllum hléum sem tækifæri gefast til, en hvenær á að koma þessum málum á dagskrá ef þinghaldið á að vera eðlilegt? Svo er ámælisvert að það skuli ekki staðfest að á milli forseta þingsins og forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]að eitthvert samkomulag hafi náðst um störfin.
Hæstv. forseti. Hér er margítrekuð beiðni um að dagskrá verði breytt og að við förum að ræða önnur mál en þessa rammaáætlun enda liggur fyrir dagskrártillaga um að breyta röðuninni. Það er ekki seinna vænna af því að við erum í síðari umr. um þingsályktunartillögu. Ef ekki, þá er mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra komi til umræðunnar eins og búið er að margítreka í allan dag. Ég hef velt því fyrir mér eftir að hafa fylgst með umræðunni hjá hæstv. forsætisráðherra hvort það sé virkilega eðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra leggi fram frumvarp, fari með það í gegnum ríkisstjórn með bara einum virkjunarkosti og síðan biðji forsætisráðherra atvinnuveganefnd um að bæta við tillögum. Af því má draga þá ályktun að það virðist vera alveg einhugur um að þessi tillaga komi fram, sé lögð fram af hv. þm. Jóni Gunnarssyni og að hér sé farin einhver bakdyraleið. Hvers vegna? Er það krafa frá atvinnulífinu eins og hér hefur verið sagt? Mér finnst margt mjög óljóst í þessu og því eðlilegt að við fáum að minnsta kosti betri [[Forseti hringir.]]skýringar áður en lengra er haldið í þessari umræðu.
Forseti mun samkvæmt venju gera ráðstafanir til að ráðherrar sem óskað er eftir að séu við umræðuna verði látnir vita af því.
Virðulegi forseti. Mér finnst við ekki geta haldið þessari síðari umr. um málið áfram nema forsætisráðherra komi hingað og geri okkur grein fyrir því hvert stóra planið er varðandi vinnumarkaðinn og kjaradeilurnar. Ef þetta mál er allt í einu orðið lykillinn að lausn þar verður hann að útskýra það. Hann getur ekki bara komið í fyrirspurnatíma með einhverjar slíkar yfirlýsingar, hann verður þá að koma hingað og ræða við okkur um hvert stóra planið sé og fara yfir það með hvaða hætti þetta mál sé lausn á kjaradeilum á vinnumarkaði. Enginn annar segir þetta. Enn sem komið er er þetta bara í höfðinu á forsætisráðherra. Enginn á vinnumarkaði er að tala um þetta, deilendur eru ekki að kalla eftir því að þetta mál verði klárað hér. Þess vegna þurfum við þessar upplýsingar til að geta haldið áfram með málið. Við getum ekki haldið áfram og klárað. Þetta er síðari umr. málsins. Maður getur ekki klárað hana án þess að hafa þessa hluti á hreinu. Mér finnst algjört lágmark að hann verði kallaður hingað og gefi okkur yfirlýsingu um það með [[Forseti hringir.]]hvaða hætti þetta mál sé liður í lausn í deilum á vinnumarkaði vegna þess að hann virðist vera algjörlega einn um að halda því fram að svo sé.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með varaformanni Samfylkingarinnar, það er mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og fari yfir þetta með okkur og útskýri það. Ég er ekki skipulagshagfræðingur. Ég vil fá útskýringar á því hvernig á að leysa þetta mál eða liðka fyrir kjaradeilum. Af hverju ætti ekki frekar að vera til dæmis fjármögnun á uppbyggingu innviða í ferðaþjónustu sem er sú atvinnugrein sem vex hér örast og skapar hvað mestar gjaldeyristekjur? Það er mikilvægt að fá upplýsingar um þetta frá manni sem er væntanlega í samræðum við aðila. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á hálfkveðnar vísur þegar við erum að ræða hér stöðu á vinnumarkaði sem logar í deilum.
Herra forseti. Eins og bent hefur verið á hér á undan þá eiga þinglok samkvæmt starfsáætlun að vera föstudaginn 29. maí. Mig langar til að spyrja forseta hvort hann geti staðfest það að starfsáætlun þingsins muni halda. Þetta þýðir að sex þingdagar eru eftir vegna þess að á mánudaginn er hvítasunna og á miðvikudaginn á að vera eldhúsdagur og samkvæmt venju er ekki fundað þann dag. Það horfir til hreinna vandræða, virðulegi forseti. Við erum hérna með þetta mikla mál. Umhverfisráðherrann hefur sagt að það eigi að leggja fram einhverja breytingartillögu og við vitum ekki hver sú breytingartillaga er. Þetta er seinni umræða, það er enginn tími til að ræða málið aftur í nefnd og fara yfir það. Þetta er óþolandi. Það verður að taka málið af dagskrá. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Virðulegur forseti. Það er auðvitað hægt að sýna því skilning, ef aðstæður eru með þeim hætti, að hæstv. umhverfisráðherra geti ekki verið við umræðu málsins í kvöld. Það er þá algjörlega óhjákvæmilegt að fresta frekari umræðu um málið. Ef menn vilja ekki vísa því til nefndar þá er það þeirra ákvörðun en það er þá eðlilegt að taka bara fyrir næsta mál á dagskránni. Það er ekki bara þannig að hér sé um að ræða stjórnarfrumvarp sem flutt er af umhverfisráðherra heldur hefur nefndur umhverfisráðherra, eins og hér hefur komið fram, nýlega boðað breytingartillögu sem hafi verið rædd í ríkisstjórn en hefur ekki enn verið lögð fram og þess vegna er tvöföld ástæða til þess að umhverfisráðherrann þurfi að vera hér við umræðuna. Fyrst ekki er unnt að verða við því tel ég að það sé óhjákvæmilegt að umræðunni verði frestað og henni fram haldið þegar ráðherrann getur verið viðstödd.
Eins og forseti hefur þegar upplýst þá hefur hann þær upplýsingar að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sé væntanleg innan skamms til umræðunnar.
Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér þann munað að taka ekki undir kröfur flokkssystra minna um að hæstv. forsætisráðherra komi til fundar. Ég er ekki endilega viss um að þingið sé betri staður með hann innan dyra. Hins vegar er hæstv. forsætisráðherra sá ráðherranna sem boðaði að breytt yrði þeirri tillögu sem hv. þm. Jón Gunnarsson skaut eins og tundurskeyti inn í þingið. Við þurfum að sjá þá tillögu og ef ekki sjá hana þá heyra að minnsta kosti greinargerðina með tillögunni. Ég vænti þess að hún byggi á þeim rökum sem komu fram í minnisblaði tveggja skrifstofa, í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu annars vegar og hins vegar í atvinnuvegaráðuneytinu. Ef svo er þá hlýtur sami rökstuðningur líka að gilda um Skrokköldu. Þetta þurfum við að hafa fyrir framan okkur til þess að geta rætt þetta. Þess vegna tel ég að það sé sjálfsögð krafa að málinu verði frestað þangað til þetta liggur fyrir. Það er ekki hægt að hafa þetta hangandi í lausu lofti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Herra forseti. Ég get tekið undir hvert einasta orð sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér rétt áðan. Það hefur, held ég, litla þýðingu að hæstv. forsætisráðherra sitji hér, mér hafa sýnst svör hans vera með þeim hætti að það beri lítinn árangur að spyrja hann um nokkurn skapaðan hlut. Hins vegar væri æskilegt að það kæmi skriflega fram það sem hæstv. forsætisráðherra heldur fram varðandi afgreiðslu þess máls sem hér liggur fyrir, þ.e. hvaða innlegg þetta á að vera í kjaraviðræður. Það þarf að vera hér á blaði um hvað málið snýst. Það þýðir ekki að skila þessu svona inn í þingsalinn og halda að við getum með einhverjum hætti túlkað hugsanir hæstv. ráðherra. Við vildum örugglega stundum geta komist inn í hans hugarheim, en ég held að við höfum fæst þær gáfur til að bera að geta það. Þess vegna væri mjög æskilegt að fá það skriflegt hvernig þessi rökstuðningur fer saman, þ.e. að Alþingi afgreiði rammaáætlun í tengslum við kjarasamninga.
Herra forseti. Dagskrá Alþingis er komin í þvílíkar ógöngur að ég sé ekki hvernig við eigum að halda áfram hér í kvöld með hana í þessum málum. Ég get ekki séð að við vitum í raun forsendurnar sem við eigum að nota í umræðum um það mál sem hér er á dagskrá, svo af hverju og hvernig eigum við þá að ræða það? Við þurfum að fá skýrari svör frá hæstv. forsætisráðherra um það hvernig það mál sem hér er á dagskrá tengist inn í kjaraviðræðurnar en fyrst og fremst þurfum við að fá að sjá þær breytingartillögur við breytingartillöguna sem hér liggur fyrir, sem hæstv. forsætisráðherra léði fyrst máls á og hæstv. umhverfisráðherra tók svo undir. Þangað til við höfum fengið þessar breytingartillögur við breytingartillöguna getum við ekkert haldið áfram að ræða þetta mál, og þess vegna legg ég það til við hæstv. forseta að fundi verði frestað þar til við fáum þessi gögn í hendur.
Hæstv. forseti. Ég gleymdi að þakka það hér áðan að við fengum klukkutíma kvöldverðarhlé til að funda í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Þar var verið að leita lausna á málum sem þangað hafa borist og það er einmitt mál sem við afgreiddum fyrir ári; ekkert hefur verið gert til að leysa málið á árinu, við komin aftur í vandræði. Við erum að reyna að bjarga málunum og þið megið trúa því að allir eru tilbúnir til þess. Við erum öll tilbúin til að leita lausna og finna lausnir, þannig að það komi sem best út fyrir alla. Þannig er það auðvitað í þessum málum líka. Ég hef margoft ítrekað hve langan tíma það tæki ef við værum að fara með þær tillögur sem hér eru í gegnum verkefnisstjórn. Við gætum klárað Hvammsvirkjun í skyndi og síðan tekið hinar fljótlega þar á eftir, í síðasta lagi í byrjun hausts. Ef fundur á að standa hér á allt sumar, eins og sumir segja, þá ljúkum við því þar. En það ofbeldi sem verið er að beita hér kallar á það að við verðum í þessari umræðu endalaust og enginn vilji stendur þá til þess að vinna að skynsamlegri lausn, því miður.
Hæstv. forseti. Ég kem hérna enn einu sinni upp til að syngja sama sönginn, að hvetja hæstv. forseta til að slíta þessum fundi og að hvetja meiri hluta atvinnuveganefndar til þess að hætta við þessa breytingartillögu, draga hana til baka, og halda áfram með málið eins og það var lagt upp í byrjun. Hér hafa margir kallað eftir því að forsætisráðherra verði í salnum, hæstv forsætisráðherra komi hér í salinn og tjái sig um þessi mál. Ég er algjörlega á móti því og ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að eftir því sem hæstv. forsætisráðherra tjáir sig meira í fjölmiðlum, á flokksþingum [[Gripið fram í.]]eða í þingsal, því flóknari verður staðan. Alla vega á það við um þann þingmann sem hér stendur, ég skil hvorki upp né niður í hvað er að gerast. Þess vegna finnst mér það ekkert endilega málinu til framdráttar að hann sé í salnum á meðan við erum að ræða það, þótt ég hafi ekkert á móti honum persónulega.
Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg sammála þessu, ég mundi vilja hafa hæstv. forsætisráðherra í salnum vegna þess að hann lætur að því liggja að þau virkjunaráform sem eru á borðinu skipti sköpum í kjaraviðræðum. Mér finnst mjög mikilvægt að vita hvað hann er að hugsa í því samhengi og sannfæri okkur þá um þetta mál, og þá vil ég geta átt samtal við hæstv. ráðherra og farið í andsvar og þar fram eftir götunum. Ég mundi svo vilja taka undir með þingmönnum sem hér hafa talað um að rétt væri að fresta þessu máli, taka inn þau mikilvægu mál sem meiri hlutinn segir að bíði. Við viljum ekki stöðva þau, það mætti fresta þessari umræðu, það er margoft gert að umræðu er frestað og kannski ætti að fresta henni bara þangað til forsætisráðherra er tilbúinn að koma og útskýra betur hvað hann á við. Orð hans hafa vægi. [[Forseti hringir.]]Hann er forsætisráðherra þjóðarinnar og hann verður að tala skýrt og útskýra hvað hann á við.
Virðulegi forseti. Það er fjöldinn allur af málum sem bíða 2. umr. sem við gætum verið að tala um. Hér er eitt mjög einfalt, frumvarp um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og málefni fatlaðs fólks. Það virðist ríkja tiltölulega góð samstaða um það, einn aðili á nefndarálitinu skrifar undir með fyrirvara. Þetta er bara eitt af handahófi, það er nóg hérna af málum sem við gætum verið að ræða og nýta tíma þingsins betur en í þetta þras um dagskrá, og þá ítreka ég að þrasið er um dagskrána, ekki bara efnisatriði breytingartillögunnar sem hv. þm. Jón Gunnarsson kom fram með heldur er ágreiningurinn um fundarstjórn forseta, dagskráin sérstaklega, og það hvernig hún er ákveðin. Virðulegi forseti. Mig langar að vera svolítið lausnamiðaður og leggja til að dagskráin verði í framtíðinni ákveðin með hliðsjón af kannski aðeins fleiri hausum til þess að hafa skoðanir á henni. Þegar meira en þriðjungur þingsins er ósáttur við dagskrána er eitthvað verulega mikið að fundarstjórn forseta, virðulegi forseti. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Það er augljóslega þannig að þetta mál er fullkomlega vanbúið til frekari umræðu í ljósi þeirra upplýsinga sem hér hafa fram komið. Hæstv. forsætisráðherra þarf að útskýra með hvaða hætti þetta mál hefur verið rætt við aðila vinnumarkaðarins sem liður í gerð kjarasamninga eða til að greiða fyrir kjarasamningum, því að engin launþegasamtök í landinu kannast við að hafa kallað eftir þessari valdníðslu, þannig að þetta er ekki í þeirra boði og ekki á þeirra ábyrgð. Það er líka ljóst að við þurfum að fá að sjá forsendurnar fyrir því að Hagavatnsvirkjun sé tekin út úr breytingartillögunni og við þurfum að fá að sjá efnislegan rökstuðning fyrir tillögunni svo breyttri. Við erum í sjálfu sér að ræða um eitthvað sem enginn veit hvað verður nákvæmlega, því að það hafa verið boðaðar breytingar á tillögunni. Nú væri eðlilegt að nefndin kallaði málið aftur inn til nefndar, gerði á því þær breytingar að fella Hagavatnsvirkjun út og breytti greinargerð með tilsvarandi hætti og þá værum við með umræðuhæft mál í þinginu.
Virðulegi forseti. Af hverju skyldi nú dagskráin riðlast svona? Af hverju gengur þetta svona hægt? Kemur það einhverjum á óvart? [[Gripið fram í.]]Ef einhver er hissa á því [[Enginn er hissa.]]- nei enginn er hissa, öll stjórnarandstaðan tekur þátt í málþófi, tefur málið, þorir ekki að … [[Gripið fram í.]] Mér þykir leitt að sjálfstraustið hjá hv. þingmönnum sé ekki meira en svo að þeir geti ekki rætt þessa tillögu nema hinir og þessir ráðherrar séu í salnum. [[Gripið fram í.]]Það er ekki nokkur vafi á því hvað er hér til umræðu. Hér er breytingartillaga frá meiri hluta atvinnuveganefndar, [[Gripið fram í.]]hún er hér til umræðu, og ef menn geta ekki rætt hana … [[Háreysti í þingsal.]]
Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.
Ef hv. þingmenn hafa ekki kjark til að ræða hana hér án þess að einhverjir ráðherrar séu við þá veit ég ekki hvað. Ég hvet til þess að við tökum málefnalega umræðu og klárum þetta mál. [[Forseti hringir.]]Það bíða fleiri mál eins og hv. þingmenn hafa talað um. Ég er vanur því til sjós að ef einhver mál bíða þá klárar maður málið svo að maður komist í næsta mál. [[Kliður í þingsal.]]
Forseti biður um þögn í salnum.
Hæstv. forseti. Fyrrverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, nær alltaf að svæla mig úr fylgsni mínu og ég verð því að taka aðeins til máls og þrasa um dagskrána. Það er nefnilega merkilegt að menn nota orðin „þrasa um dagskrána“, eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kvartar yfir. En ég spyr: Hver er að biðja ykkur hv. þingmenn um að þrasa um dagskrána [[Gripið fram í.]]og kvarta aftur og aftur og ítrekað um dagskrána og á sama tíma óska eftir því að formaður atvinnuveganefndar sé viðstaddur umræðuna? Kannski mun hann bara vera viðstaddur umræðuna þegar hún hefst, ekki þarf hann að vera viðstaddur umræðuna um fundarstjórn forseta, það er engin umræða. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]Nei. Það er enginn að biðja um það. Ég hef bara sjálfur mjög gaman að þessum umræðum um fundarstjórn forseta og ég kvarta ekkert yfir því. [[Forseti hringir.]] Að lokum mælist ég til þess að allir fundir fastanefnda Alþingis verði lokaðir. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að hér þarf að ræða dagskrá fundarins, og rétt að upplýsa hv. stjórnarþingmenn Pál Jóhann Pálsson og Brynjar Níelsson um það, er að tillagan eins og hún liggur fyrir er ekki skýr. Við vitum ekki hvers eðlis hún er né hver rökstuðningur fyrir henni er. Það er búið að gera á henni grundvallarbreytingar, það er búið að boða grundvallarbreytingar á henni, að fella út Hagavatnsvirkjun. Við vitum ekki um hinn efnislega rökstuðning fyrir því og á meðan er umræða hér eins og kjánalegur blindingsleikur, því að það liggja engar efnislegar forsendur fyrir umræðunni. Það er grundvallarábyrgð tillöguflytjenda á Alþingi að hafa tillögur í endanlegu formi áður en þær koma til meðferðar á Alþingi. Venjan hefur verið sú þegar breytingar eru boðaðar á tillögum að þá eru tillögurnar teknar aftur inn til nefndar, gerðar á þeim breytingar og þær koma þannig aftur inn í þingsal með boðlegum, endanlegum rökstuðningi. Það hefur ekki verið gert og það er það sem við erum að kalla eftir, að tillagan sé einfaldlega sett í boðlegan búning og þetta fúsk [[Forseti hringir.]]í vinnubrögðum sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur ástundað með blessun og vilja hæstv. forsætisráðherra, það verði bundinn endi á þau ósköp.
Herra forseti. Það heyrðist nú hér úti í sal að þetta væri eina tillagan sem lægi fyrir í þessu máli. Eru þá orð hæstv. forsætisráðherra og hæstv. umhverfisráðherra ómerk, er það málið? Er þetta bara einn blekkingaleikur? Í hvaða leikriti erum við stödd og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson? Hann flutti hérna gamanmál fyrir kvöldmat um að ekki væri hægt að hækka kaupið fyrr en þessar virkjanir væru komnar í gang. Það kom nú fram í kvöldfréttum að mér skilst og ekki lýgur útvarpið. Ef það er þannig þá held ég að það sé fullt tilefni til þess að ráðherrabekkirnir hér séu fullskipaðir og allir séu að fylgjast með þessari umræðu, ef við erum að koma hjólum atvinnulífsins í gang með því að klára þetta mál. Er þá ekki rétt að það sé fullmannað hér um borð hjá hv. þingmanni?
Virðulegi forseti. Það er með herkjum að maður kemur í pontu. Þessi umræða er búin að standa í viku. [[Gripið fram í.]]Ég setti mig á mælendaskrá á fyrsta degi og ég er ekki enn kominn að. [[Gripið fram í: Þolinmæði …]]Það er skammarlegt að sitja undir þessum umræðum, það er skammarlegt [[Gripið fram í.]]og við þurfum að biðja fólkið í landinu afsökunar á því hvernig þingið hagar sér. [[Gripið fram í: Já.]] [[Háreysti í þingsal.]]Sú framkoma sem hér er, þið eruð að tala um að koma þurfi málefnum verkalýðsins og vinnumarkaðarins í umræðu í þinginu. Ég er algjörlega sammála því, en af hverju standið þið í vegi fyrir því? [[Gripið fram í: Við gerum það ekki.]] [[Frammíköll í þingsal.]]
Hvaða mál? Hvaða mál?
Það eruð þið sem eruð búin að tala út [[Forseti hringir.]]í eitt undir liðunum störf þingsins og fundarstjórn forseta og þetta er þinginu og okkur sem hér erum til háborinnar skammar. Ég bið þjóðina afsökunar á þessu.
Þetta er ráðalaus ríkisstjórn.
Forseti biður menn að halda í hófi öllu mjög frammíköllum og öðru slíku.
Hæstv. forseti. Hér hafa menn kallað eftir því að fá að ræða málið og ég hvet menn einfaldlega til þess að gera það í ræðum um málið sjálft. Nú vantar klukkuna korter í níu að kvöldi og í dag hafa verið haldnar fjórar ræður um málið, fjórir þingmenn hafa komist að. Þannig er nú staðan. Að öðru leyti hafa menn verið hér í málþófi undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það var nú ansi skrautleg yfirlýsingin frá formanni Samfylkingarinnar hér áðan þar sem hann ásakaði þessa fjóra ágætu ræðumenn um að vera með grautarlega umræðu. Ég er bara algjörlega ósammála því. Það hafa verið fluttar mjög góðar ræður og málefnalegar frá hv. þingmönnum Brynhildi Pétursdóttur, Oddnýju Harðardóttur, flokkssystur hv. formanns, Guðmundi Steingrímssyni og Bjarkeyju Gunnarsdóttur. Þessir hv. þingmenn hafa komið sínum málefnalegum sjónarmiðum á framfæri og átt hér orðastað við okkur hin sem erum að fylgjast með umræðunni. Ég frábið mér þann málflutning formanns Samfylkingarinnar að þær ræður hafi verið grautarlegar. Þetta var allt saman mjög skýrt, og ég hvet til þess að fleiri ræðumenn komist hér að til að halda áfram með umræðuna.
Herra forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson talaði um að þessi umræða væri þinginu til skammar. Mér finnst mjög ósmekklegt að tala svona. Umræðan hér núna er vegna þess að brýnt er að standa vörð um fagleg vinnubrögð og brýnt að standa vörð um náttúru landsins og nýtingu hennar, og það fari í gegnum lögformleg ferli. Komandi kynslóð á örugglega eftir að þakka stjórnarandstöðunni fyrir að standa vörð um þessa hluti. Ég efast um að hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar fái neina sérstaka grafskrift fyrir sína frammistöðu. Ég held að það sé alveg þess virði að halda umræðunni vel á lofti og við séum ekki þjóðinni til skammar heldur sé það þá þveröfugt ef eitthvað er.
Virðulegi forseti. Ég þurfti að fara úr þinghúsinu klukkan hálfsex í kvöld og nú er klukkan að verða níu. Samkvæmt mælendaskrá sýnist mér hafa verið flutt ein ræða, þær gætu hafa verið tvær. En það er svolítið merkilegt að hlusta á ræður frá stjórnarandstöðunni því að oft eru Samfylkingin og Vinstri grænir að tala fyrir þjóðina en nú er hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir farin að tala líka fyrir hönd komandi kynslóða. Virðulegi forseti. Mér var boðið það hér í dag af hv. þm. Páli Val Björnssyni að koma í hans stað í ræðu. Ég sé að hann er ekki næstur á mælendaskrá heldur þarnæstur. Virðulegi forseti. Tíðkast það í þingsköpum að þingmenn milli flokka geti skipt á sæti á mælendaskrá? Ef svo er, þá ætla ég að þiggja það því að ég tel að það sé orðið tímabært að stjórnarliði tali hér í þessu máli.
Forseti getur að sjálfsögðu hnikað til röð ræðumanna ef til þess standa rök, svo sem eins og að stuðla að því að á skiptist gagnstæð sjónarmið í umræðum um mál, og ef það er í góðu samkomulagi viðkomandi þingmanna er auðvelt að verða við slíkum óskum. Það lítur út fyrir að fundarstjórn forseta sé fullrædd að sinni.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þar er undir breytingartillaga hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk og síðan tillögur meiri hluta atvinnuveganefndar sem leggja auk þess til að Holta- og Urriðafossvirkjun fari í nýtingarflokk auk Skrokköldu og Hagavatns með röksemdum sem fram koma í nefndaráliti og í breytingartillögum meiri hluta. Við ræðum líka munnlega breytingartillögu sem hefur verið kynnt hér af hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um að Hagavatnsvirkjun verði ekki hluti af breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar, en sú tillaga hefur ekki birst enn þá á þingskjali og ekki heldur þær röksemdir sem henni hljóta að fylgja. Við það hafa verið gerðar allnokkrar athugasemdir og mundi ég vilja óska eftir því, úr því að hæstv. umhverfisráðherra er kominn í salinn og hér eru líka formaður þingflokks Framsóknarflokksins og fulltrúar úr meiri hluta atvinnuveganefndar, að Alþingi yrði greint frá því hvað þessari breytingartillögu líður og ítarlegri greinargerð með henni. Það er mjög mikilvægt að rökstuðningur fylgi þannig að við vitum um hvað er rætt. Þó að fundarstjórn forseta sé ekki rædd sérstaklega undir þessum lið tel ég fulla ástæðu til að halda því til haga að ég geri athugasemd við það að umræðunni skuli fram haldið þrátt fyrir að þessi breytingartillaga hin síðari skuli ekki liggja fyrir í þingskjali og umræddar röksemdir þar við. Mig langar í þessari umræðu um rammaáætlun almennt að rifja upp fyrir okkur sem hér erum til hvers lagt var af stað með hugmyndina um rammaáætlun. Ég ætla ekki í þeirri umræðu að fara yfir nöfn og kennitölur eða ártöl heldur miklu frekar þá hugmyndastrauma sem verið hafa í gangi og leiddu síðan til nálgunarinnar um rammaáætlun. Það liggur fyrir og hefur margoft komið fram, í umræðunni um þetta tiltekna mál, um frumvarpið 2011 til laga og síðan árið 2013, að gríðarlega miklir hagsmunir liggja til grundvallar hugmyndinni um rammaáætlun, en það eru líka gríðarlega sterkar skoðanir og hugsjónir. Það er því ekki að furða að þegar kemur að umræðunni um þennan þátt stjórnmálanna skuli jafnan vera mikil og sterk skoðanaskipti og oftar en ekki miklar tilfinningar á ferð. Rammaáætlun var ekki hugsuð til að ná sátt, vegna þess að sátt verður ekki náð í svona stóru máli. Endanlegri sátt verður aldrei náð um hvað eigi að virkja og hvað eigi að vernda. Mörg okkar erum þeirrar skoðunar að það sé nóg komið, það sé löngu komið nóg, það sé komið nóg af nýtingu, það sé komið nóg af virkjunum. Mörg okkar eru þeirrar skoðunar að það megi gefa miklu, miklu meira í og að nýta megi orkuauðlindina hiklausar en gert hefur verið. Þær skoðanir eru líka uppi. Rammaáætlun, sama hversu góð hún er, mun aldrei ná að sætta þau sjónarmið. Þau eru fyrir hendi, þau hafa verið fyrir hendi og þau munu verða fyrir hendi. Rammaáætlun var hugsuð sem einhvers konar sameiginlegur skilningur á leikreglum og á grundvelli niðurstöðunnar. Stærsti mikilvægi áfanginn náðist kannski að því er varðar þetta langa ferli, sem nær yfir hartnær 20 ár, þegar lögin voru sett á Alþingi árið 2011. Þá lánaðist okkur á Alþingi að sammælast um þennan grundvöll þrátt fyrir hin ólíku sjónarmið, þ.e. að setja lög um ferlið, um hugmyndafræðina, um aðferðina. Eins og títt er þegar slíkur grundvöllur er lagður er okkur ekki endilega ljóst í byrjun hverjir gallar aðferðafræðinnar reynast síðan verða, hvar við eigum eftir að steyta á skeri, hvar við eigum eftir að lenda í vandræðum, hvar við erum sammála og hvar við erum ósammála því að verkfærið nýtist okkur sem skyldi. Umræðan, eins og hún hefur verið frá því að breytingartillaga hv. meiri hluta atvinnuveganefndar kom fram, hefur í raun og veru snúist um túlkun, hún hefur að miklu leyti snúist um túlkun á þessum lögum, hvað sé hægt að gera og hvað sé ekki hægt að gera. Við búum svo vel að eiga töluvert af umsögnum um þá túlkun. Við eigum minnisblöð frá ráðuneytinu sem fer með rammaáætlun, umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Við eigum minnisblað frá atvinnuvegaráðuneytinu. Við eigum umsögn frá Skipulagsstofnun sem fer með eftirlit og utanumhald um umhverfismat áætlana og umhverfismat framkvæmda. Allar þessar umsagnir eru okkur leiðarljós og leiðsögn um það hvernig okkur beri að skilja þetta dýrmæta verkfæri. Svo gerist það þegar tillagan er komin til umræðu núna eftir páska að okkur greinir á um tvennt, annars vegar það hvort tillagan sé yfir höfuð tæk, vegna þess að hún sé ekki breytingartillaga, hún sé miklu meira en það, og hins vegar hvort tillagan standist lög um rammaáætlun. Forseti hefur úrskurðað um það, hann hefur komist að niðurstöðu um það, en sá úrskurður, að því er varðar lögmætið eða það að tillagan byggi á lögum um rammaáætlun, gengur í raun í aðra átt en önnur þau álit sem við höfum í höndunum. Það er slæmt. Það er mjög slæmt fyrir mál sem vegur jafn þungt og rammaáætlun, vegna þess að það er mikilsvert að ekki sé ágreiningur um að ferlið sé í sjálfu sér lögmætt, þ.e. að niðurstaða ferlisins sé þannig að hún standist lög. Forsagan snýst ekki aðeins um afstöðu til náttúruverndar og nýtingar, hún snýst ekki aðeins um tilraunir til að draga upp völl þar sem við getum tekist á, að koma sér saman og sammælast um reglur og ferla, heldur er þessi saga líka saga pólitískra átaka. Hún er líka saga sem er eitt lag í afskaplega flókinni pólitískri stöðu áranna eftir hrun. Þetta er einn af mörgum þráðum sem eiga þátt í að spinna þann furðuvef sem við öll eigum eftir að horfa til einhvern tímann, líta um öxl; sumir eru fljótari en aðrir að draga upp mynd af því hvað það var sem gerðist. Sjálfri finnst mér eins og að við séum að sumu leyti enn þá í miðjum klíðum, ekki bara pólitískt heldur líka sem samfélag. Þessi hluti umræðunnar fór að snúast um það í aðdraganda kosninganna 2013 að með ferlinu sem dregið var upp í lögunum 2011 og bráðabirgðaákvæði með þeim lögum hefði verið um að ræða ómálefnaleg pólitísk inngrip. Sú umræða hefur náð töluverðu flugi í gegnum tíðina, mestu í aðdraganda kosninganna 2013 en hún hefur verið lífseig, hún hefur komið upp á yfirborðið aftur og aftur og jólabók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, Ár drekans, hefur verið mikið notuð sem stuðningsrit við þær röksemdir. Umræðan snýst í raun og veru um tvennt, annars vegar um það að í lögunum var gert ráð fyrir tólf vikna umsagnarferli. Okkur ráðherrunum - við vorum fá þegar málið fór af stað, sú sem hér stendur og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir og síðar hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, sem báðar gegndu embætti iðnaðarráðherra - var ætlað að setja flokkunina út í umsagnarferli í tólf vikur. Okkur var gríðarlegur vandi á höndum vegna þess að ekki var skýrt kveðið á um það í löggjöfinni hvernig fara ætti með endanlega flokkun. Ég veit að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson heldur mjög gjarnan á niðurstöðu verkefnisstjórnar rammaáætlunar frá 2012 en þá átti í raun og veru eftir að flokka. Þar vorum við einungis með röðun út úr niðurstöðu faghópanna. Það sem við gerðum var að við tókum ákvörðun um það, sem ég held enn að hafi verið mjög farsælt, að fá formenn þessara faghópa og formann verkefnisstjórnarinnar ásamt einum lögfræðingi úr hvoru ráðuneyti, umhverfis- og iðnaðarmála, til að flokka virkjunarkostina í þessa þrjá flokka. Sjálf var ég þeirrar skoðunar, og sú skoðun hafði ekkert vægi í þeirri umræðu, að við hefðum verið stödd þar á þeim tíma að langfarsælast hefði verið að biðflokkurinn hefði verið miklu stærri, að við hefðum prufukeyrt ferlið þannig að við lentum síður í átökum með það og öðluðumst traust á ferlinu áður en það yrði vettvangur mikilla átaka. Þessi hópur, með lögfræðingana innan borðs, komst hins vegar að þeirri málefnalegu niðurstöðu, á grundvelli laganna eins og þau litu út, að eina málefnalega nálgunin væri sú að í biðflokk færu aðeins þeir virkjunarkostir þar sem gögn skorti og hinir kostirnir ættu annaðhvort heima í nýtingar- eða verndarflokki. Þá flokkun settum við síðan í opið umsagnarferli í tólf vikur og út úr þeim umsagnarfresti kom gríðarlega mikið af athugasemdum. Mjög mikið af þeim athugasemdum höfðu komið fram áður í samskiptum við verkefnisstjórn og aðra þá sem héldu utan um rammaáætlun, vegna þess að lagt var mikið upp úr því að ferlið væri opið alla leið. Okkur fannst málefnaleg nálgun að segja sem svo: Greinum frá þær athugasemdir sem ekki hafa komið fram á fyrri stigum. Þær voru aðallega varðandi tvö svæði. Það kom til dæmis gríðarlega mikið af athugasemdum varðandi Reykjanesskaga, mjög mikið. Þær athugasemdir voru allar um það hversu dýrmætt og óafturkræft það svæði væri, en þær athugasemdir höfðu komið fram áður. En athugasemdirnar varðandi laxinn í Þjórsá og athugasemdirnar varðandi návígið við Vatnajökulsþjóðgarð voru ekki áberandi í umsögnum á fyrri stigum. Við ákváðum að af 67 kostum færu sex kostir til betri skoðunar. Hjá okkur? Nei. Hjá verkefnisstjórn. Vegna þess að það hafði verið rökstutt sérstaklega. Ég held að enginn efist um það í sjálfu sér síðan þetta gerðist að full ástæða var til að fara betur yfir það sem kallað var laxarökin, vegna þess að við erum þar með einn stærsta og dýrmætasta laxastofn í Norður-Atlantshafi. Við getum ekki yppt öxlum og sagt: Við þurfum ekkert að athuga það betur. Ef til þess bærir fræðimenn hafa ástæðu til að hafa áhyggjur af því getum við ekki gert það. En við töldum það ekki vera hlutverk okkar að meta það endanlega heldur þyrfti að skoða það betur. Það sama gilti um návígið við Vatnajökulsþjóðgarð og ég held raunar, virðulegi forseti, að full ástæða sé til að skoða það betur, í stærra samhengi í þinginu, hvað við viljum gera við hálendi Íslands. Mér finnst þeirri umræðu vera að vaxa mjög ásmegin að þar séu verðmæti sem séu hafin yfir alla hagsmuni orkuvinnslu vegna þess að þau eru einstök á heimsvísu, þau eru líka einstök í Evrópu. Ferðaþjónustan rökstyður það líka mjög vel í umsögn sinni um þessa breytingartillögu að það svæði sé sérstaklega dýrmætt og mikið óráð að fara þangað inn. Þetta voru hin pólitísku inngrip. Þetta voru fingraförin mín og þeirra hæstv. iðnaðarráðherra sem gegndu þá embættum í ríkisstjórninni. Svo víkur sögunni að uppgjöri hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar eftir veruna í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar þar sem hann taldi að ekki hefði verið nóg að gert í því, af hendi Samfylkingarinnar, að nota þetta mál og þessa stöðu gagnvart VG að því er varðaði einhvers konar pólitísk hrossakaup til að stilla VG meira upp við vegg en gert var. Hann telur að það hafi ekki verið nýtt eins vel og þurfti. Menn hafa þá lesið valda kafla úr þeirri bók og sagt sem svo að þarna væri búið að sanna að átt hefðu sér stað pólitísk hrossakaup. Ég vil þá minna hv. Alþingi á að á þeim tíma vorum við í raun minnihlutastjórn en í öllum þessum málum, náttúruverndarlögum, rammaáætlun og fleiri umhverfismálum, áttum við alltaf 38 atkvæði hér í sal. Af hverju var það? Það var af því að hv. þingmenn Atli Gíslason, Lilja Mósesdóttir, Róbert Marshall, Guðmundur Steingrímsson, Þór Saari og Birgitta Jónsdóttir stóðu alltaf með ríkisstjórninni í umhverfismálum. [[Gripið fram í.]]Og á hvaða plottfundum þau voru um þessi mál með Jóhönnu Sigurðardóttur eða Steingrími J. Sigfússyni hef ég ekki heyrt. Ég hef ekki heyrt það. Virðulegi forseti. Þessar 20 mínútur voru fljótari að líða en ég hafði áttað mig á, þannig að ég er ekki komin mjög langt í ræðu minni. En mig langar að segja að það er mikið óráð að koma fram með þessa tillögu eins og hér er gert. Ekki aðeins vegna þess að ég sé efnislega ósammála innihaldi hennar heldur vegna þess að það er miklu meira í húfi. Hér er miklu meira í húfi og það er hægt að anda í kviðinn og bíða eftir því að verkefnisstjórnin klári vinnu sína og virða það ferli sem dregið er upp í lögunum 2011. Ef menn hafa þá skoðun að það ferli sé ekki nógu gott, það sé ekki nógu skýrt, þarf að skoða lögin og þá þarf líka að gera það í þverpólitískri sátt, því að öðruvísi gengur það ekki gagnvart framtíðinni og komandi kynslóðum. Við erum að véla um verðmæti sem við eigum ekki ein, sem við höfum, eins og frumbyggjar Bandaríkjanna hafa gjarnan sagt, fengið að láni frá börnunum okkar. Þess vegna þurfum við að ganga vel um öll þau verðmæti. Mitt mat á stöðunni, eins og hún liggur akkúrat núna, er að það dugi ekkert minna en að draga breytingartillögu hv. meiri hluta atvinnuveganefndar til baka.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrrverandi umhverfisráðherra kærlega fyrir góða ræðu og yfirferð yfir söguna eins og hún var. Mig langaði til þess að spyrja hv. þingmann út í lagagrein í lögunum um rammaáætlun, sem voru samþykkt hér 11. maí 2011 með öllum greiddum atkvæðum af fólki úr öllum flokkum. Þar segir í bráðabirgðaákvæði, 2. mgr.: „Áður en tillaga til þingsályktunar er lögð fram á Alþingi skal ráðherra kynna hana þeim aðilum sem greinir í 3. mgr. 10. gr. og gefa öllum kost á að koma á framfæri athugasemdum með tilgreindum hætti.“ Þingmaðurinn fór yfir það að komið hefðu fjölmargar athugasemdir. Hefði verið eðlilegt að hunsa þær athugasemdir? Af hverju ætli lagagreinin hafi verið höfð með þessum hætti?
Virðulegur forseti. Öll þróun í umhverfis- og náttúruverndarlöggjöf í löndunum í kringum okkur, og þar með talið hér á Íslandi, hefur hnigið í þá átt að auka og styrkja aðkomu almennings, að draga úr miðstýringu og auka aðkomu almennings, styrkja stöðu sveitarfélaga og styrkja stöðu almennings, ekki bara gagnvart ákvörðunartöku heldur einnig að því er varðar það að opna allt ferlið og gera það sýnilegt og gagnsætt. Árósasamningurinn felur það í sér í raun að styrkja aðkomu almennings og við vorum að innleiða síðustu grein hans eða stoð á síðasta kjörtímabili og gerðum það líka í þverpólitísku samstarfi. Hún fjallar um nákvæmlega þetta, að styrkja aðkomu almennings. Ég held því að að þessi grein endurspegli í raun þróun í löggjöf almennt í umhverfis- og náttúruverndarlöggjöfinni en ekki síður … Já, þetta var einmitt það sem hlaut að gerast, að ein mínúta varð allt í einu núll. Varúðarreglan er náttúrlega regla sem við höfum undirgengist alþjóðlega þannig að það er nokkuð sem við þurftum að hafa í huga og taka mið af.
Forseti biður hv. þingmann velvirðingar en því miður var klukkan óvart stillt á tvær mínútur en átti að vera ein.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir og hún sem ákaflega góður umhverfisráðherra á sínum tíma kann náttúrlega þessa reglu. Þess vegna langaði mig til þess að nefna það að þegar tillaga hæstv. umhverfisráðherra kom inn í þingið hófst mikill átakaleikur því að hún hefði auðvitað átt að fara til umhverfis- og samgöngunefndar en var tekin og sett yfir í atvinnuveganefnd. Við vitum núna af hverju það var gert. Þá spyr ég hv. þingmann: Telur hún framferði meiri hluta atvinnuveganefndar í anda varúðarreglunnar og í anda Árósasamningsins? Telur hún atvinnuveganefnd hafa þá þekkingu á umhverfi þeirra laga og þess ramma sem við vinnum innan til þess að geta gert það með fullnægjandi hætti?
Virðulegi forseti. Einu sinni þegar Framsóknarflokkurinn var í kosningabaráttu þá var yfirskriftin Árangur áfram - ekkert stopp. Mér hefur stundum dottið í hug að það standi hjarta framsóknarmanna býsna nærri og þeirra sem eru atvinnulífsdrifkraftstýpurnar í Sjálfstæðisflokknum. Ég ætla ekki að halda því fram hér í andsvari að þeim gangi eitthvað illt til. Þarna er einfaldlega mikill meiningarmunur á ferð en breytingartillagan er ekki í anda laganna. Ég er raunar þeirrar skoðunar að hún gangi í bága við lögin eins og þau eru sett fram, en hún er ekki í samræmi við anda laga um rammaáætlun. Ég tel að ef meiri hluti þingsins vill fara fram með þessum hætti verði hann að stíga skrefið til fulls og endurskoða lögin eða vera með sérlög um þessa tilteknu kosti. En það gengur ekki að gera þetta svona á grundvelli núgildandi laga um rammaáætlun því að það mun aldrei halda fyrir dómstólum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög yfirgripsmikla og góða ræðu. Það er gott að hún komst að á þessum tímapunkti. Það er rétt að við erum ekki öll sammála. Ég er hins vegar sammála þingmanninum um það - hafandi setið í verkefnisstjórn um rammaáætlun 2, en þá var ekki búið að setja lögin - að þegar við vorum í þeirri vinnu gerði maður sér ekki grein fyrir því að biðflokkurinn yrði svona þröngur, en þá var hafin einhver umræða um að flokka þessa kosti. Ég veit til þess að bæði ég, sem var á þeirri skoðun að það mætti virkja talsvert meira, og annar fulltrúi, sem var algjörlega á gagnstæðri skoðun við mig, vorum báðar jafn undrandi á því að þetta væri niðurstaðan. En þetta var vilji Alþingis, lögin voru sett á þennan hátt og um það dugir ekki að deila. - Og ég fékk bara eina mínútu, herra forseti, þetta er allt of stutt.
Já, og ein mínúta líður á einni mínútu.
Virðulegi forseti. Eins og ég vék að í ræðu minni þá held ég að við hefðum verið stödd annars staðar ef biðflokkurinn hefði verið víðari, ég held að við séum sammála um það. Hins vegar má kannski hengja það á löggjöfina; við erum náttúrlega að keyra þetta í fyrsta skipti, ef svo má að orði komast. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hefur líka talað um það að hún mundi vilja sjá tækið fá að virka einu sinni; og núna, þar sem bráðabirgðaákvæðið er ekki í gangi, heldur bara lögin eins og þau voru sett fram 2011. Það mundi þá vera með þeirri afurð sem kæmi frá ótruflaðri verkefnisstjórn rammaáætlunar. Ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir málið ef okkur lánaðist að horfa á það í einhverjum fjarska, ef við værum ekki svona föst ofan í sandkorninu sem við erum stundum föst í hér í þinginu. Ef við gætum leyft okkur að fara aðeins út úr þessu spektrúmi og horfa á 50 ára skala eða eitthvað svoleiðis þá mundum við segja sem svo: Það var mjög mikilvægt að rammaáætlun fengi að fara í gegn eina umferð og við sæjum hvernig hún virkaði ótrufluð.
Hæstv. forseti. Já, förum enn lengra út úr þessum skala. Ef við hugsum á alþjóðavísu, er það þá ekki svo, herra forseti, að okkur ber að virkja miklu meira, vegna þess að við erum hér með græna orku sem aðrar þjóðir hafa ekki í jafnmiklum mæli og hafa ekki þekkinguna að sama skapi og við? Mig hefur alltaf langað að vita það frá Vinstri grænum, af því að mér finnst þeir hugsa um umhverfismál í þröngri kúlu í kringum Ísland, og ég skil ekki alveg hvernig það getur fúnkerað í alþjóðasamhengi: Er það einfaldlega ekki þannig að okkur Íslendingum ber að axla ábyrgð gagnvart umhverfinu með því einmitt að afla meiri grænnar orku og nýta hana öllum heiminum til góða?
Virðulegi forseti. Nú er voðalega vont að hafa bara fáar mínútur og gaman að sjá blikið í auga hv. þingmanns þegar hún fann upp á þessari spurningu. Ég er ekki sammála því að VG horfi bara á þrönga innanlandshagsmuni. Við höfum líka talað mjög mikið um loftslagsmál og það eru ekki margir sem hafa verið til í þá umræðu með okkur. Til dæmis er sú vandræðalega staða að koma upp núna að Ísland hefur ekki skilað loftslagsmarkmiðum sínum fyrir fundinn í París í haust - eftir því sem ég best veit, ég hef að minnsta kosti ekki séð þau markmið. En einmitt út af þessum sjónarmiðum sem hv. þingmaður er að tala um, þá þurfum við líka að horfa til ábyrgðar okkar að því er varðar vinnslu á kolefniseldsneyti eða olíu. Þar er náttúrlega mesti vandinn og mesta ógnin gagnvart loftslaginu og lofthjúpi jarðar, það er í brennslu kolefnis og losun gróðurhúsalofttegunda. Þarna getum við kannski byrjað að tala saman ef við fáum einhvern tíma í það ræðutíma.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og málefnalega ræðu. Loksins ræðum við málin málefnalega. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hún meti stöðuna. Við erum með verkefnisstjórn fyrir rammaáætlun 2 sem var mjög mikil vinna með marga faghópa sem allir skiluðu áliti og unnu mjög vel. Þeir skiluðu áliti og röðuðu eftir virkjunarkostum. Svo kemur rammaáætlun 3. Sú verkefnisstjórn er beðin um að skoða átta kosti, en telur sig ekki geta raðað nema þremur af einhverju viti. Þá langar mig að spyrja hv. fyrrverandi ráðherra, hún þekkir þessi mál mjög vel, hvort rammaáætlun 2 sé þá í gildi enn, þ.e. þeir virkjunarkostir [[Forseti hringir.]]sem ekki voru teknir fyrir í rammaáætlun 3. Getum við ekki verið sammála um það að öll sú vinna sem liggur á bak [[Forseti hringir.]]við rammaáætlun 2 sé að minnsta kosti í gildi þó að við deilum um þessa átta kosti?
Virðulegi forseti. Staðan er í raun og veru sú að rammaáætlun 2 lauk störfum og skilaði sinni vinnu til ráðherra á sínum tíma, eins og ég fór yfir hér áðan. Síðan tekur verkefnisstjórn rammaáætlunar 3 við samkvæmt lögunum frá 2011. Hún fær fjögur ár hið minnsta til þess að vinna úr öllum biðflokknum sem lá fyrir eftir samþykktina 2013 og þeim kostum sem bætast við. Ráðherra sendir síðan verkefnisstjórninni bréf og óskar eftir því að flýtt verði mati á þessum átta kostum. Verkefnisstjórn verður við því, enda heyrir hún undir ráðherra, og niðurstaðan er sú að einungis einn af þessum átta sé tilbúinn strax, af því að ráðherra lá á að fá niðurstöður. Þess vegna erum við hér með tillögu sem snýst um Hvammsvirkjun, átta kostir urðu bara að þessum eina. Það breytir ekki því að rammaáætlun 3 stendur enn þá yfir og verkefnisstjórn rammaáætlunar 3 mun ljúka störfum með öllum þeim kostum sem þar eru undir og skila væntanlega niðurstöðu sinni áður en þessi fjögur ár eru liðin.
Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að við séum sammála um það. Það þýðir, ef ég skil hv. þingmann rétt, að rammaáætlun 2 er í gildi þangað til eftir fjögur ár þegar rammaáætlun 3 skilar fullnaðargögnum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hún gat komist að þeirri niðurstöðu að færa fjóra eða sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í bið, a.m.k. þrír af þeim skoruðu fullt hús stiga hjá verkefnisstjórninni, á meðan hún lét þá virkjunarkosti sem eru í friðlýstum fólkvangi á Reykjanesi og þær náttúruperlur sem þar eru eiga sig. Ég er aðeins búinn að kynna mér umsagnirnar, eins og kom fram hjá hv. þingmanni áður, og þær voru æðimargar þar sem [[Forseti hringir.]]ítrekað var bent á að þeir kostir skyldu vera áfram í nýtingarflokki, en [[Forseti hringir.]]þeir kostir sem skoruðu fullt hús voru færðir. Hvernig er hægt að rökstyðja það?
Virðulegi forseti. Ég hélt að ég hefði farið áðan yfir það sem hv. þingmaður er að vísa til, sem eru listarnir frá faghópunum sem fóru í flokkunarferli sem fóru síðan í opið umsagnarferli. Það var í þessu opna umsagnarferli sem fram komu rökin varðandi laxinn í Þjórsá og varðandi Skrokköldu og Hágöngur í návígi við Vatnajökulsþjóðgarð. Það voru sérstakar og nýjar röksemdir sem við töldum ástæðu til að horfa betur til og verkefnisstjórn rammaáætlunar 3 fékk síðan bréf frá ráðherra þar sem óskað var eftir að það yrði sérstaklega tekið til skoðunar. Varðandi það hvort rammaáætlun 2 sé enn í gildi þá átti rammaáætlun 2 endapunkt með þingsályktun í janúar 2013. Hv. þingmaður getur ekki tekið einhvern punkt úr því ferli sem þóknast honum eða sem þjónar hans markmiðum [[Gripið fram í.]]vegna þess að það sem við erum með í höndunum er í raun og veru endanleg afgreiðsla þingsins. Það er þar sem rammaáætlun 2 gildir auðvitað, hvað er í [[Forseti hringir.]]verndarflokki, hvað er í nýtingarflokki og hvað er í biðflokki.
Herra forseti. Hv. þingmaður er á sömu slóðum og hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, að því er varðar smekk á síðari tíma bókmenntum en er hins vegar ofjarl hans að því er varðar læsi og skilning á þeim. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði um hvernig skilja bæri lýsingu mína á tilteknum atvikum, enda var ég að reyna að ná árangri en ekki vinna fegurðarverðlaun. Ef hv. þingmaður mundi lesa bókina áfram þá sæi hún líka viðhorf mín til laxarakanna. Það kemur fram að ég gef ekki mikið fyrir þau, gaf ekki þá og afstaða mín hefur ekki breyst mikið um það. Það hefur ekkert með það að gera að ég hef sérstaka afstöðu gagnvart Urriðafossi. En í máli hv. þingmanns kom fram að það voru bara laxarökin sem gerðu það að verkum að þarna var þessi breyting gerð og ég spyr hv. þingmann: Ef hún fengi gögn sem sýndu henni fram á að laxarökin giltu ekki mundi hún þá [[Forseti hringir.]]samþykkja þessar virkjanir í neðri hluta Þjórsár?
Virðulegi forseti. Þarna kom sama blikið í auga hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar eins og hjá Unni Brá Konráðsdóttur hér rétt áðan. Í fyrsta lagi þá hef ég lesið bókina alla, og það hefur ekkert endilega verið skemmtilegt að öllu leyti, en við förum yfir það síðar. Varðandi laxarökin og hvort ég mundi fyrir mína parta fallast á niðurstöðu rammaáætlunar ef gerð yrði sú tillaga að neðri hluti Þjórsár færi í nýtingarflokk, þá er það svo, eins og kom fram áðan í mínu máli, að ég er sjálf þeirrar skoðunar að það sé nóg komið af orkuöflun á Íslandi. Ég er sjálf þeirrar skoðunar. En ég er samt þeirrar skoðunar að rammaáætlun sé dýrmætt og mikilvægt verkfæri sem beri að hafa í heiðri, en ég áskil mér rétt til þess að vera náttúruverndarsinni eftir sem áður.
Herra forseti. Það var heldur ekki alltaf skemmtilegt að skrifa hana. [[Hlátur í þingsal.]]Það er oft mjög erfitt að horfast í augu við sjálfan sig og ég er ekki í bókinni að reyna að fegra mig neitt, þvert á móti er ég stundum undrandi á þessum manni sem tók sér ýmislegt fyrir hendur til þess að ná árangri, en aldrei þó út fyrir það sem kalla má sannfæringu mína. En það er önnur saga. Ég geri engar athugasemdir við það þótt hv. þingmaður, að fengnum öllum upplýsingum um laxastofnana í Þjórsá, haldi áfram að vera þeirrar skoðunar að það eigi ekki að virkja í neðri hluta Þjórsár. Það er ekki á grundvelli laxarakanna sem ég tek afstöðu til Urriðafoss heldur á öðrum rökum, estetískum rökum sem ég lýsi í minni bók. Það finnst mér vera fullkomlega verjanlegt, en síðar mun ég, ef ég kemst einhvern tíma að í þessari umræðu, ég er reyndar ekki einu sinni kominn á mælendaskrá, þá gera grein fyrir afstöðu minni til þessara virkjana og laxarakanna, en það breytir engu um það að ég tel að fara eigi að lögum [[Forseti hringir.]]og reglum. Og ég ætla ekki að taka þátt í því að samþykkja eitt eða neitt sem ekki uppfyllir það.
Forseti upplýsir hv. þingmann um að það er mjög erfitt að komast að í umræðunni nema vera á mælendaskrá.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. þingmanns að því er varðar Urriðafoss og þetta er alveg sérdeilis fagur foss sem á að eira bara þess vegna. Það dugar alveg, þau rök duga algjörlega og þau standast allar rammaáætlanir allra tíma, þannig að við erum sammála um það. Og raunar var það þannig í umræðunni 2012 að það voru þó nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins þeirrar skoðunar að það þyrfti að staldra verulega við það að setja Urriðafoss í nýtingarflokk og þar á meðal var hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sem taldi það alls ekkert hafið yfir vafa að það væri réttmætt að nýta Urriðafoss og það ekki bara út af laxarökunum margnefndu. Ég mundi gjarnan vilja eiga orðastað við hv. þingmann einhvern tíma og endilega í ræðustóli Alþingis um það hvernig honum hefur lánast að lifa af í pólitík svona lengi og bókin um Ár drekans er sannarlega innlegg í þá pólitísku ráðgátu nútímans. En kannski lánast honum líka að skrifa fleiri bækur.
Í slóð drekans.
Í slóð drekans, já, það verður næsta bók.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val - nú man ég ekki föðurnafnið [[Gripið fram í.]]Björnssyni fyrir að hafa gefið mér eftir sæti sitt á mælendaskrá. Það er svolítið sérstakt að standa hér og tala á eftir hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur sem var umhverfisráðherra á síðasta kjörtímabili því að ég ætla að nota þennan tíma til að fara yfir það hvernig kaupin gerðust á eyrinni á síðasta kjörtímabili. Hér er verið að tala um samsæriskenningar og að þetta hafi ekki verið með ákveðnum hætti og að sú ákvörðun sem var samþykkt með þingsályktun á síðasta þingi, um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, hafi verið byggð á faglegum grunni. Svo var ekki því að hún byggðist á ekta gamaldags pólitík þrátt fyrir að viðkomandi flokkar, Vinstri grænir og Samfylkingin, kannist ekki við slík vinnubrögð og sverji þau öll af sér. Þá ætla ég hér akkúrat að fara yfir ferilinn og vonast til þess að ég fái nokkurn frið til þess. Ég er hér með gagn frá síðasta kjörtímabili sem fór yfir árið 2012 og það er hin títtnefnda bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, Ár drekans. Nú ætla ég að vitna í bókina, með leyfi forseta: „Mánudagur 5. mars. Hefðbundinn ráðherrafundur sem byrjar í friðsemd snýst upp í hvassar hnippingar milli mín og Jóhönnu Sigurðardóttur út af rammanum og ESB. Það byrjar með því að forsætisráðherra og Oddný G. Harðardóttir, sem er líka iðnaðarráðherra í bili, segja að þær hafi lokið samningum við VG og niðurstaðan feli í sér frestun á virkjunum í Hágöngum og Skrokköldu og rök Orra Vigfússonar um laxastofna eigi að útskýra frestun Þjórsár.“ - Ég endurtek: rök Orra Vigfússonar um laxastofna eigi að útskýra frestun Þjórsár. - „Hins vegar ætti að taka Eldvörp á Suðurnesjum inn í nýtingarflokk. Það er væntanlega til að styrkja Helguvíkurdæmið.“ Ég fer svo í lok ræðu minnar yfir hvað var raunverulega sett í nýtingarflokk af fyrrverandi ríkisstjórn og hvers vegna. Nú vísa ég aftur í bókina, með leyfi forseta: „Stöllurnar vilja taka málið í gegnum ríkisstjórn á morgun - og leggja áherslu á að allir ráðherrarnir tryggi að þingflokkurinn styðji málið. Með „allir ráðherrar“ eiga þær náttúrlega við mig. Þær vita vel að ramminn fer aldrei svo breyttur í gegnum þingflokkinn nema ég beiti mér fyrir því. Jóhanna segir að VG geti ekki lifað við aðra niðurstöðu. Það mundi leiða til slita á ríkisstjórninni. Vísur, ýmist hálf- eða fullkveðnar, um yfirvofandi slit á ríkisstjórn eru í mínum eyrum orðnar dálítið slitnar. Ég dreg hins vegar ekki í efa orð hennar um að þessi niðurstaða sé samstarfsflokknum jafn mikilvæg og aðildarumsóknin okkur. Oddný hefur af diplómatísku innsæi leitað til mín fyrir fundinn, ég hef lesið með henni texta og gefið til kynna að á réttum tíma gæti ég vel hugsað mér að styðja málið. Ég rifja hins vegar upp fyrir forsætisráðherra að bæði IPA-aðstoðin og samningsafstaða í landbúnaði séu í uppnámi og vísa í nýleg ummæli Steingríms J. Sigfússonar sem ég túlka þannig að VG velti fyrir sér að setja okkur stólinn fyrir dyrnar náist ekki að opna sjávarútvegs- og landbúnaðarkaflann fyrir áramót. Ég vil að Jóhanna, sem formaður flokksins, fái ESB-málið á hreint við VG áður en ramminn haldi áfram. Hún hafi sjálf lagt þessi mál að jöfnu og þá finnst mér rétt að þau haldist í hendur.“ Næst gríp ég niður í laugardaginn 24. mars, með leyfi forseta: „Innan VG er hópur sterkra umhverfissinna sem m.a. tengist Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Björgu Evu Erlendsdóttur og Bergi Sigurðssyni, framkvæmdastjóra þingflokksins, sem mun frekar yfirgefa VG en láta Þjórsárvirkjanir yfir sig ganga. Hópurinn er þegar hundfúll út í ráðherra VG fyrir að hafa fallist á að taka Eldvörpin á Suðurnesjum inn í nýtingarflokk - og tengja réttilega við fyrirhugað álver í Helguvík. Ráðherrum VG, sem sækja fast að ramminn verðir afgreiddur með breytingum sem Jóhanna hefur fallist á, líst ekki á blikuna þegar stór hluti þingflokks Samfylkingarinnar bakkar ekki upp tillögu formannsins. Það er í fyrsta skipti sem það hefur gerst. Ofan á hlaðast svo hótanir um refsiaðgerðir frá Evrópu sem vekja sterkar öldur innan flokksins. VG er með böggum hildar yfir stöðunni. Mín megin hafa sex til sjö þingmenn lýst efasemdum um rammann í fjarveru minni. Kristján L. Möller er þyngstur í þessum hópi. Hann telur framkvæmdir í Helguvík nauðsynlegar til að koma hjólum atvinnulífsins af stað og er argur bæði út í Jóhönnu og VG. Það sama gildir um Árna Pál Árnason og Björgvin G. Sigurðsson. Hinn síðarnefndi hefur efasemdir um kosningar núna.“ Svo ætla ég að vekja athygli þingmanna á þessari setningu: „Sjálfur hef ég ekki farið dult með að vilja seinka rammanum til að hafa hann sem vogarafl til að tryggja starfsfrið hjá VG gagnvart ESB-umsókninni fram eftir ári.“ Að lokum ætla ég að vísa í dagbókarfærslu mánudaginn 18. júní í þessari ágætu bók sem heitir Ár drekans, með leyfi forseta: „Út af stendur ramminn. Hann verður ekki afgreiddur fyrr en í haust. Fyrir VG er hann jafn mikils virði og ESB er okkur. Það er á flestra vitorði að ég lít á rammann sem tryggingu fyrir því að VG stöðvi ekki ESB-málið.“ Svo mörg voru þau orð. Þrátt fyrir að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir segði í ræðu hér á undan mér að Össur Skarphéðinsson færi ekki með rétt mál þá blasir sannleikurinn við, enda trúir því enginn upp á hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hann gæfi út bók sem væri ekki byggð á sannleika. Ég get einnig staðfest það eftir að hafa starfað hér á síðasta kjörtímabili sem nýr þingmaður. Engum duldist að ESB var gjald Samfylkingarinnar fyrir verndun Þjórsár. Það voru fundin upp rök, laxarökin í Þjórsá, til að halda Þjórsá utan virkjana. Þetta er pólitískur hráskinnaleikur. Það sem þetta leiddi af sér, samkomulag þessara tveggja flokka á síðasta kjörtímabili, er öllum ljóst. Samfylkingin fékk að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu og Vinstri grænir náðu sínu fram í gegnum rammaáætlun, í gegnum rammaáætlun þar sem þeim virkjunarkostum sem voru samþykktir var kollvarpað á síðasta kjörtímabili, 14 ára vinnu sem hafði verið unnin af fjölmörgum aðilum, m.a. sveitarfélögum og öðru ágætu fólki sem var í þessum hópum á þessu 14 ára tímabili, t.d. hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, eins og kom fram hér áðan, sem hefur talað hér í andsvörum í kvöld, akkúrat á þessum nótum, manneskja sem hefur fulla yfirsýn og þekkingu á málinu. Þessu var breytt, virðulegi forseti. Um það stóð stríðið allt síðasta kjörtímabil að vikið var frá 14 ára samnings- og samkomulagsferli í öllu þessu máli. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði í Kastljóssviðtali í síðustu viku að núverandi ríkisstjórnarflokkar stundi frekjustjórnmál. Það eru tvö ár liðin af þessu kjörtímabili - hvaða stjórnmálaflokkur stundar frekjustjórnmál í þinginu ef ekki Vinstri grænir miðað við þær forsendur sem liggja nú fyrir? Þingflokkur sem var ekki kosinn af 90% þjóðarinnar ætlast til að ríkisstjórnin sem nú starfar og hlaut gott brautargengi í síðustu alþingiskosningum haldi áfram með stefnu Vinstri grænna. Er það lýðræðið sem allir eru að kalla eftir, að kjörin stjórnvöld geti ekki komið fram sinni stefnu en eigi þess í stað að sigla eftir stefnu fyrri ríkisstjórnar, stefnu sem var fengin með hrossakaupum við Samfylkinguna sem fékk sitt eina stefnumál framkvæmt, að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu, sem sigldi svo í strand strax árið 2011 þegar ESB gat ekki lagt fram rýniskýrslu í sjávarútvegskaflanum. Virðulegi forseti. Allt síðasta kjörtímabil einkennist af mikilli sóun, sóun á tíma, sóun á orku, sóun á peningum, akkúrat vegna þess samkomulags sem ríkisstjórnarflokkarnir gerðu. Þeir keyptu hvor sitt málið af hinum og þetta er útkoman. Svo standa þessir flokkar hér núna og hleypa málinu ekki áfram til þess að hægt sé að byggja upp blómlegt atvinnulíf í sátt við náttúruna með þeim auðlindum sem við eigum og ætlast til þess að núverandi ríkisstjórn framfylgi stefnu þeirra. Það er hreint með ólíkindum. Virðulegi forseti. Ég talaði um að ég mundi koma aftur að þeirri pólitísku ákvörðun sem var tekin á síðasta kjörtímabili með þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða þar sem raunverulega öllu var riðlað sem verkefnisstjórnin hafði lagt grunn að. Þessi þingsályktun var samþykkt 14. janúar 2013. Farið var í það á grunni laxarakanna, búið var að finna út að það þyrfti einhver rök til þess að taka vatnsaflsvirkjunarkostina í Þjórsá úr gildi og þau rök voru laxarökin. Þetta kemur skýrt fram í bók Össurar Skarphéðinssonar. Næst ætla ég að segja þetta: Það vita allir sem hafa komið að virkjunarmálum og nýtingu náttúruauðlinda að vatnsaflsvirkjanir eru langhagkvæmasti kosturinn. Vatnsaflsvirkjanir valda minnstri röskun á náttúrunni. Vatnsaflsvirkjanir verða mörg hundruð ára gamlar vegna þess að þarna er verið að virkja vatn sem streymir áfram endalaust. Þessu vildu Vinstri grænir breyta og komu virkjunarkostum í Þjórsá í biðflokk. Í staðinn var farin sú leið að fara inn á friðlýst svæði, friðlýsta fólkvanga, á Reykjanesi með háhitavirkjanir. Það sem segja má um háhitavirkjanir hér á landi er að afar lítil reynsla er af þeim. Þær eru mjög umdeildar út frá verndunarsjónarmiðum og umhverfissjónarmiðum því að háhitavirkjanir tæmast. Þær tæmast á 25–80 árum eftir því hvað þær eru öflugar. Þessi umhverfissjónarmið voru ekki skoðuð eða notuð sem rök hjá Vinstri grænum og Samfylkingunni á síðasta kjörtímabili. Í virkjunarflokkinn voru sett nokkuð mörg háhitasvæði á Reykjanesi og háhitasvæði í kringum Kröflu. Þá komum við að hinu samkomulaginu sem hv. núverandi þingmenn Oddný Harðardóttir og Svandís Svavarsdóttir gerðu þegar þær voru ráðherrar í síðustu ríkisstjórn, hv. þm. Svandís Svavarsdóttir var umhverfisráðherra og hv. þm. Oddný Harðardóttir gegndi embætti iðnaðarráðherra um stutta hríð. Þá var lögð áhersla á að sýna fram á að það væri marktækur vilji fyrir því að byggja upp á Reykjanesi. Ég geri ekki lítið úr vandanum sem er á Reykjanesi en orkan sem fengist úr Þjórsá, hefði verið farin sú leið á sínum tíma, hefði að sjálfsögðu nýst á Reykjanesi og er langtum öruggari orka og ekki eins umhverfisspillandi. Með þessu setti þáverandi iðnaðarráðherra fingraför sín á verkefni sem hún var að gera fyrir kjördæmi sitt. Svo komum við að hinum kaflanum í þessu samkomulagi. Það varð að gera eitthvað á Bakka í Norðausturkjördæmi og þess vegna voru háhitasvæðin í kringum Kröflu sett í nýtingarflokk. Ég geri heldur ekki lítið úr því að það þurfi að byggja upp í Norðausturkjördæmi en raforkan er svo sannarlega hreyfanleg um landið. Það eru meira að segja uppi hugmyndir um það núna að leggja rafstreng til Bretlands. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir svaraði ekki þeirri spurningu sem kom frá þingmanni af hverju farið var inn á friðlýsta fólkvanga á Reykjanesi og gerð tillaga um að setja háhitavirkjun í nýtingarflokk. Við þessum spurningum verðum við að fá svör en þau byggjast nefnilega á kjördæmapólitík. Ég vil meina að þeir nýtingarkostir sem voru samþykktir af síðustu ríkisstjórn séu til muna ekki eins umhverfisvænir og þeir virkjunarkostir sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur fram núna. Það er hægt að deila hér endalaust um keisarans skegg. Við stöndum frammi fyrir því að það er verið að reyna að setja fram vilja verkefnisstjórnar sem var búin að raða þessum vatnsvirkjunum í nýtingarflokk og síðan talað um að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn séu einhverjir virkjunarflokkar, þegar við erum fyrst og fremst að hugsa um náttúruauðlindirnar okkar og hvernig þær verði best nýttar og minnsta raskið verði á náttúrunni. Það er ekki hægt að tala um umhverfismál án þess að tala líka um náttúruauðlindamál því að þetta tvennt er órjúfanlegt enda umhverfisréttur og auðlindaréttur byggður á sama grunni. Framsóknarflokkurinn er grænn flokkur og þingmenn Framsóknarflokksins eru allir umhverfisverndarsinnar þannig að það sé sagt. Þeirri bábilju að við séum eitthvað annað vísa ég til föðurhúsanna með þeim breytingum sem hæstv. umhverfisráðherra leggur hér fram og hefur talað fyrir og boðað breytingar á enda er hæstv. umhverfisráðherra sveigjanleg og skynsöm. Hún dregur þessa einu virkjun til baka því að hún er ekki alveg tilbúin þó að hún hafi verið það á síðasta kjörtímabili. Þetta er staðan, virðulegi forseti. Það er ekki um neitt annað að ræða. Þetta gegndarlausa málþóf hér undanfarna viku þar sem þeir flokkar sem nú sitja í stjórnarandstöðu vilja ekki hleypa málinu á dagskrá, tala sífellt um fundarstjórn forseta, [[Gripið fram í.]]sýnir að málstaðurinn er afar veikur, afar slæmur þegar farið er í rökin og hvernig þessi saga öll er. Ég bendi fólki á bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, Ár drekans. Þar koma hrossakaupin fram þó að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir segi að hún hafi ekki litið þannig á málin en öllum sem störfuðu hér á síðasta kjörtímabili var ljóst hvað gekk á. Höfuðdjásn Vinstri grænna, að friða Ísland, og höfuðdjásn Samfylkingarinnar, að ganga í Evrópusambandið, var í húfi hjá báðum flokkum. Það var samið á þessum grunni enda fór síðasta kjörtímabili nánast allt í þessi tvö mál. Við vitum það. Þetta er opinbert, þetta er grunnurinn að málinu og vonandi verður þetta til þess að skýra það út fyrir landsmönnum sem horfa á Alþingisrásina á hvaða grunni málþófið byggist, sem hefur staðið yfir í fleiri daga. Það er búið að tala um fundarstjórn forseta í tæplega þrjá daga. Þetta er byggt á þessum grunni. Við þurfum alltaf að gá að því hver grunnurinn er áður en farið er að tala og dylgja um önnur mál. Virðulegi forseti. Ég styð tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar og þær breytingartillögur sem frá nefndinni koma því að þetta er það sem við eigum að byggja á, að ná í orku þar sem er hagkvæmast og veldur minnstum spjöllum fyrir náttúru Íslands.
Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka í efnisríkri ræðu hv. þingmanns. Ég ætla að byrja á að nefna einn þátt og það er varðandi það þegar hv. þingmaður kemur að því með hvaða hætti staðið er að þessari tillögu. Hæstv. umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að leggja fleiri virkjunarkosti fyrir Alþingi en Hvammsvirkjun þar sem verkefnisstjórn hefði ekki lokið af sér af um hina kostina. Það liggur skýrt fyrir af hálfu verkefnisstjórnar að vinnu sé ekki lokið við hina kostina. Hv. þingmaður tók undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur í umræðu um rammaáætlun 17. desember 2012 og sagði varðandi Urriðafossvirkjun að sjálfsagt mál væri hlífa henni að sinni á meðan frekari rannsóknir færu fram. Nú liggur fyrir sú afstaða verkefnisstjórnar að frekari [[Forseti hringir.]]rannsóknir þurfi að fara fram á Urriðafossvirkjun. Hvernig réttlætir hv. þingmaður þessi sinnaskipti?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir þessa fyrirspurn. Það eru ekki nokkur einustu sinnaskipti hjá mér. Auðvitað verður ekki byrjað í Urriðafossi og virkjanirnar fyrir ofan skildar eftir, það á sjálfsögðu að byrja efst til þess að nýta vatnsmagnið. Þannig virka vatnsaflsvirkjanir. Það var einmitt ákveðinn vafi um Urriðafossvirkjun á síðasta kjörtímabili. Ég vil ekki fara fram með neinum gassagangi eða neitt slíkt, en þetta þarf bara að skoða og þetta er til umræðu í þinginu. Hér vísaði hv. þingmaður í að hv. fyrrverandi umhverfisráðherra hefði sett þessa tillögu fram. Ég minni hv. þingmann á að Alþingi Íslendinga fékk málið í hendurnar þegar þáverandi hæstv. umhverfisráðherra talaði fyrir málinu og það er Alþingis og þingmanna að gera breytingar á þingmálum, og það er þannig. Þingmenn hafa það vald að gera þær breytingar sem þeir vilja við hvert [[Forseti hringir.]]einasta mál sem kemur inn í þingið.
Virðulegi forseti. Rannsóknir standa yfir á Urriðafossvirkjun, þeim er ekki lokið. Þær lúta meðal annars að því hvort virkjunin hafi óbætanleg áhrif á laxastofna í ánni. Það kemur virkjununum ofar í ánni einfaldlega ekkert við, vegna þess að laxinn gengur upp fyrst í gegnum Urriðafoss og það er þar sem mesti vafinn er að þessu leyti. Ég vísa aftur til þess sem ég nefndi áðan, hv. þingmaður sagði fyrir þremur árum síðan að eðlilegt væri að bíða með Urriðafossvirkjun meðan rannsóknir stæðu yfir. Þær standa enn þá yfir og hvað réttlætir sinnaskiptin? Það er í grundvallaratriðum búið að breyta um afstöðu, og hv. þingmaður verður auðvitað að virða efnistökin sem hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, færði fram á sínum tíma. Þau voru auðvitað alvörurök, [[Forseti hringir.]]sett fram af honum, og mér þykir það ansi léttúðugt ef hv. þingmaður ætlar að líta algjörlega fram hjá því sem flokksbróðir hennar, ráðherrann, sagði.
Virðulegi forseti. Það er þannig að séu lögin og þingsályktanirnar lesnar saman var rætt um það að verkefnisstjórnin hefði kannski farið örlítið út fyrir valdsvið sitt og farið inn á svið sem hún átti raunverulega ekki að fara inn á og það hefur verið dregið til baka, þau gengu kannski of langt í að meta umhverfisáhrif. En varðandi það sem hv. þingmaður vísar í, fyrst er að ákvarða virkjunarkostina, taka ákvörðun um þá að setja viðkomandi virkjunarkosti í nýtingarflokk og svo verður farið í umhverfismat framkvæmda. Þá kemur til umræðu og skoðunar hvort laxastofninn í Þjórsá sé það viðkvæmur að það eigi á þeim grunni ekki að fara í þessar virkjanir. Þetta á hv. þingmaður að vita vel. Þannig að því tvennu má ekki rugla saman. Það var á þeim grunni sem ég byggði afstöðu mína á [[Forseti hringir.]]síðasta kjörtímabili, vegna þess að þetta var komið [[Forseti hringir.]]of langt að þessu mati, en faglega matið er eftir.
Virðulegi forseti. Ég tek eftir ákveðinni tilhneigingu hjá mörgum af mínum góðu vinum sem skoða mikið af heimildarmyndum á netinu og rannsaka það sem kallað er eða uppnefnt samsæriskenningar en eru oft, hvað á maður að segja, öðruvísi hugmyndir. Ég tek eftir því að rökfræðin er oft byggð á því að eitthvað miklu meira og djúpstæðara er lesið út úr orðum en raunverulega er að finna í þeim. Fólk sér mikilsmetinn mann í viðtali og hann segir eitthvað sem er svo notað sem sönnun þess að ríkisstjórnin sé að ljúga eða heljarinnar samsæri sé í gangi. Það er rosalega mikið lesið út úr orðum. Ég fæ sömu tilfinningu þegar hv. þingmaður vitnar í bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lætur eins og orðin í bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar séu til marks um að það hafi verið óheilindi á bak við afstöðu Vinstri grænna, en auðvitað er hv. þm. Össur Skarphéðinsson í Samfylkingunni en ekki í Vinstri grænum. Hann er ekki sammála hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur [[Forseti hringir.]]um laxarökin, þannig að ég skil ekki alveg hvernig hv. þm. Vigdís Hauksdóttir [[Forseti hringir.]]kemst að þeirri niðurstöðu að hugmyndir hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar [[Forseti hringir.]]séu hugmyndir hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur. Þessi tími er ekki nægur, ég legg til að hann verði lengdur.
Virðulegi forseti. Þetta var pínu ruglingslegt en ég minni á að þessir tveir núverandi hv. þingmenn sem þingmaðurinn minntist á, sátu nú saman í ríkisstjórn og það er bara eitt ríkisstjórnarborð. Virðulegi forseti. Er hv. þingmaður að ýja að því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé að fara með ósannindi í bók sinni?
Er það Svandís sem á að svara?
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig hv. þingmanni tókst að túlka orð mín þannig. Nei, það sem ég var að benda á var einmitt að hv. þingmenn Svandís Svavarsdóttir og Össur Skarphéðinsson eru og voru í mismunandi flokkum. Það getur varla komið hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur á óvart að ráðherrar í mismunandi flokkum þurfi að komast að einhvers konar samkomulagi um það hvernig þeir halda áfram. Allar ríkisstjórnir virka þannig, það ætti ekki að koma hv. þingmanni á óvart. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur hins vegar efasemdir gagnvart þessum laxarökum og það er hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem skrifar bókina en þegar hann skrifar að það séu hin eða þessi rök gegn því að virkja í Þjórsá þá lætur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir eins og þar séu á ferð orð einhvers frá Vinstri grænum, sem er einfaldlega ekki tilfellið. Ég skil ekki hvernig hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kemst að þeirri niðurstöðu að rökin sem vinstri græn notuðu hafi verið einhvers konar óheilindi þegar þau eru lesin úr bók eftir hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég vona að það sé skýrt.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Ég fór yfir það mjög snemma í ræðu minni þegar ég var að lesa upp úr bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að tekin hefði verið ákvörðun um það að nota laxarökin til þess að friða alla virkjunarkosti í Þjórsá og til þess að [[Til þess … að setja í bið.]]rökstyðja það [[Gripið fram í.]]- fyrirgefið, að setja í bið, afsakið. Sá sem borinn var fyrir þeim rökum og sá sem sagður er nota þau rök í bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar er Orri Vigfússon sem er sérfræðingur í laxastofnum í Norður-Atlantshafi. Þetta stendur einfaldlega í bókinni og ég trúi því ekki upp á hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hann sé að segja ósatt í bókinni. En ég hvet þingmanninn til þess að lesa bókina því að þá er þetta [[Gripið fram í.]]allt saman [[Gripið fram í.]]mjög skýrt. Ég þarf ekki að endurflytja [[Gripið fram í.]]ræðu mína sem ég hélt hér áðan. Það kom mjög skýrt fram í ræðu minni. Þetta var gjaldið fyrir það að Vinstri grænir gáfu eftir varðandi ESB.
Herra forseti. Það hafa verið blendnar tilfinningar að sitja undir húslestri í baðstofu Framsóknarflokksins hér þar sem lesið er upp úr spennusögu Össurar Skarphéðinssonar frá síðasta kjörtímabili. Og þar sem ég veit að hv. þingmaður er löglærð þá væri nú gaman að heyra hjá henni hvort hún teldi að þessi spennusaga væri skotheld í málssókn, hvort þetta séu þau rök sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur fram með þessari breytingartillögu sinni. Mig langar líka að vita hvaða skoðanir hún hafi á lögfræðilegu áliti sem er komið frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem segir að Alþingi eigi ekki að taka til umfjöllunar virkjunarkosti nema þeir hafi fengið umfjöllun í verkefnisstjórn og hún komi með tillögu í framhaldinu til ráðherra, eins og gert var hjá hæstv. ráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, [[Forseti hringir.]]og hvort hún styðji ekki sinn fyrrverandi umhverfisráðherra.
Virðulegi forseti. Sannleikanum verður hver sárreiðastur og vil ég biðja þingmanninn velvirðingar á því ef þetta hefur vakið upp slæmar tilfinningar, að rifja upp það ár sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson fer yfir í bók sinni. Komi til málssóknar á grunni bókarinnar þá hlýtur viðkomandi höfundur að vera að minnsta kosti settur á vitnalista, svo því sé svarað. En það er ágætt að ég fái tækifæri til að svara fyrir það. Ég minni á að það var álit sem kom úr umhverfisráðuneytinu en ekki úrskurður. Nú er málið hjá þinginu. Málið er í höndum þingsins. Málið er hjá þingmönnum. Hér hefur forseti þingsins úrskurðað að málið sé þingtækt og þingmönnum ber að fara eftir úrskurði forseta þingsins.
Herra forseti. Nú talaði hv. þingmaður á síðasta kjörtímabili mikið um réttarríkið Ísland og er mikill áhugamaður um að hér sé réttarríki, sem við viljum öll. Hvað segir hv. þingmaður um það að farið sé á skjön við lögformlegar leiðir í þessum efnum? Getur hv. þingmaður staðið með því að brotið sé á réttarríkinu Íslandi, eins og hv. þingmaður hefur mikinn metnað fyrir því að standa vörð um réttarríkið Ísland? Mig langar líka aðeins að heyra frá hv. þingmanni varðandi Hagavatn og hvort tillaga þess efnis, breytingartillaga, komi fram eða hvort þetta séu bara svona vangaveltur eins og komu fram hjá hv. þingmanni um Urriðafossvirkjun, að kannski og kannski ekki, það væri eftir að skoða það. Er þetta allt bara svona fljótandi fram og til baka eða ætla menn að leggja til einhverjar breytingartillögur? Og hvað stendur þá eftir varðandi [[Forseti hringir.]]þessa breytingartillögu atvinnuveganefndar ef menn eru að slá endalaust úr og í í þessu máli?
Virðulegi forseti. Í sex ár hef ég lagt fram frumvarp til laga um lagaskrifstofu Alþingis þar sem kveður á um það að stofnuð verði lagaskrifstofa við þingið sem hafi það hlutverk meðal annars að lesa yfir öll lagafrumvörp, allar þingsályktunartillögur og önnur mál sem koma fyrir þingið, og skeri úr um hvort viðkomandi þingmál séu þingtæk. Virðulegi forseti. Slíkt verður ekki skothelt fyrr en frumvarpið mitt um lagaskrifstofu verður samþykkt, af því að þingmaðurinn vísaði í það að ég tali mjög um réttarríkið Ísland. Forseti [[Gripið fram í.]]þingsins hefur úrskurðarvald og hefur úrskurðað að þetta mál sé þingtækt því að við höfum ekki önnur vopn í höndunum til að skera úr um það í dag eins og þingsköp eru. Varðandi breytingartillöguna um Hagavatn, ég er ekki flutningsmaður þeirrar tillögu enda sit ég ekki í atvinnuveganefnd þannig að ég bið þingmanninn um að vísa þeirri spurningu til [[Forseti hringir.]]réttra aðila.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ræðuna, hún var ágæt. En ef ég hefði nú vitað að hún ætlaði að fara lesa upp úr ævisögu Össurar Skarphéðinssonar er ég ekki viss um að ég hefði skipt við hana. Hvað sem öllu líður þá langar mig til að spyrja hv. þingmann, sem er fædd og uppalin austur í Flóa, alveg burt séð frá allri verkefnisstjórn og rammaáætlun og öðru: Ég er hérna með bréf frá 38 bændum sem búa á bökkum Þjórsár og frá einu veiðifélagi þar sem þeir fara í gegnum þessi mál, þessar virkjanir, þrjár virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Finnst hv. þingmanni það ekki vega svolítið þungt að fólk sem er fætt og uppalið á bökkum Þjórsár komi fram með rök í þessu bréfi fyrir því að þetta muni eyðileggja ævistarf þeirra? Hvað finnst hv. þingmanni um það? Finnst henni ekki að það ætti að vega þyngra í þessu máli hvað fólkið sem býr á staðnum segir? Það er líka talað rosalega mikið um að við þurfum að fara að virkja til að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Hvaða hjól er sprungið í atvinnulífinu? Mig bara langar til að vita það.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja þetta andsvar mitt á því að biðja hv. þm. Pál Val Björnsson afsökunar á því hvað nafnið hans þvældist fyrir mér í upphafi ræðu minnar áðan, ég á það stundum til að rugla saman mannanöfnum eins og fleiri ágætir fyrrverandi þingmenn. Varðandi það sem þingmaðurinn fór yfir þá var ég að setja síðasta kjörtímabil í tímaröð, virðulegi forseti, með því að lesa byrjun ræðu minnar upp úr bók Össurar Skarphéðinssonar, þannig að ég tel að þingmaðurinn hafi gert þingheimi mikinn greiða með því að hleypa mér fram fyrir sig og þáði ég það góða boð. Af því að hv. þingmaður vísar í hvar ég er fædd og uppalin og vísar í bréf sem barst frá bændum þá eru þetta alltaf álitamálin sem koma upp. Þetta kom líka upp hjá bændum sem bjuggu á bökkum Blöndu á sínum tíma sem misstu mikið svæði undir vatn. Auðvitað kemur þetta fólk andmælum sínum á framfæri. En svona verður ekki gert nema að fullar bætur komi fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka þetta andsvar. En ég held að engar bætur geti bætt það upp að fólk missi heimili sitt og ævistarf, það er ekkert sem getur bætt það. Og þetta fólk sem skrifar þetta bréf vill það ekki, það er alveg á hreinu. Fram kom í ræðu hv. þingmanns að hægt hefði verið að koma af stað einhverjum stóriðjuverkefnum á Suðurnesjum ef virkjunarframkvæmdir hefðu farið í gang. Það kom líka fram í ræðu í dag hjá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að ekki nema 4% af því rafmagni sem framleitt er í Suðurkjördæmi er nýtt þar. Finnst hv. þingmanni það forsvaranlegt þegar verið er að virkja annað eins magn og er virkjað í Þjórsá nú þegar að það sé allt flutt burt úr héraði og ekkert notað fyrir atvinnusköpun þar? Við gætum líka talað um að lækka verð til grænmetisbænda sem sumir hv. þingmenn í Suðurkjördæmi lofuðu á fundi [[Forseti hringir.]]fyrir kosningar.
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það bréf sem bændur á bökkum Þjórsár skrifuðu, það er ekki verið að taka ákvarðanir um að ryðjast strax í virkjanir á morgun þó að kostirnir séu fluttir til innan rammans, úr bið í nýtingu. Það er hið lögformlega ferli og svo á eftir að fara fram umhverfismat á framkvæmdinni. Það er því ekkert að fara að gerast á morgun, þannig að það sé sagt. Við búum nú á eyju og rafmagnið á að geta farið út um allt land og að sjálfsögðu styð ég lækkun á rafmagni til garðyrkjubænda enda hef ég tengsl inn í þá grein og sé stórkostleg tækifæri fyrir garðyrkjumenn á Íslandi til að flytja út vörur ef rafmagnið lækkar. En af því að hv. þingmaður er flutningsmaður frumvarps á þessu kjörtímabili um að leggja sæstreng til Bretlands, hvað segja bændur þá [[Gripið fram í.]]ef þeir fá ekki að nýta rafmagnið í heimahéraði? [[Forseti hringir.]]Finnst hv. þingmanni þá að íbúar ríkja [[Forseti hringir.]]Evrópusambandsins eigi að nota íslenska rafmagnið?
Hæstv. forseti. Ég kem bara upp í fundarstjórn forseta til að reyna að svara hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]
Hv. þingmaður verður að gera sér grein fyrir því að þessi liður er ekki ætlaður sem framhaldsumræða við …
Ég er bara að bera af mér - Ókei, mér finnst fundarstjórn forseta ekki góð ef þig langar að vita það. Mér finnst hún hafa verið afleit síðustu daga. Mér þykir mjög leitt að segja það við hæstv. forseta því að ég ber mikla virðingu fyrir honum sem þingmanni og sem forseta. En bara til að fylgja því hér eftir hvað varðar þetta með sæstreng til Evrópu [[Efnisleg umræða.]]er þetta bara tillaga [[Háreysti í þingsal.]]um að kanna, hv. þingmaður, hvort það gæti hugsanlega verið gott fyrir íslenska þjóð að leggja rafstreng.
Hvar …?
Ha? Það er bara það. Okkur langar til að kanna hvort það gæti hugsanlega verið betra fyrir íslenska þjóð að flytja rafmagn út, ekkert meira. Við erum ekki að fara að leggja það til að það verði lagður rafstrengur til Evrópu nú þegar. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Ég held að það væri heillaráð að forseti hlutaðist til um það að alþingismenn og aðrir þeir sem með umræðunni fylgjast geti nálgast bók Össurar Skarphéðinssonar á hagstæðum kjörum við þessa umræðu í kvöld því að hún virðist alfarið snúast um rit hv. þingmanns. Ég held að það hafi nú afhjúpast, og snýr það að fundarstjórn forseta, að öll umræðan hér síðustu dagana, þessi byrjun á umræðu um tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar, er einfaldlega á misskilningi byggð. Einhverjir þingmenn stjórnarliðsins virðast hafa lesið einhverja búta úr bók hv. þingmanns [[Gripið fram í.]]og misskilið þá svo hrapallega að hann hefur neyðst til að leiðrétta þá sjálfur héðan úr ræðustólnum í kvöld. Þegar það er fram komið, virðulegur forseti, að stjórnarliðið hefur haldið að það hafi verið einhver misbeiting á síðasta kjörtímabili sem réttlæti vond vinnubrögð á þessu kjörtímabili og að það er allt saman á misskilningi byggt og höfundurinn sjálfur hefur leiðrétt það [[Forseti hringir.]]held ég að það sé rétt að kalla málið aftur til nefndar og fara að gera eitthvað þarflegra en að standa í þessu röfli.
Virðulegur forseti. Ég þarf að gera athugasemd við það þegar það gerist í andsvörum að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur spurningu fyrir þingmann í síðara andsvari og hv. þingmaður [[Gripið fram í.]]er í raun brunninn inni og getur ekki svarað þeirri spurningu sem liggur í loftinu. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Ef ég má hafa orðið langar mig líka að segja það - [[… Jón og séra Jón.]] [[Forseti hringir.]]
Biddu um orðið.
langar mig að spyrja hæstv. forseta eins. Hér hefur verið boðuð breytingartillaga við breytingartillögu sem hæstv. ráðherra umhverfis- og auðlindamála boðaði og hæstv. forsætisráðherra raunar líka í síðustu viku, nú er þriðjudagur, og ég bið hæstv. forseta að hlutast til um það að þessi breytingartillaga komi hér fram sem þingskjal með greinargerð og röksemdum og geri hlé á umræðunni þangað til það þingskjal liggur fyrir. Hér er síðari umr. um þingsályktunartillögu og þessi [[Forseti hringir.]]gögn verða að liggja fyrir þannig að efnislega sé hægt að ljúka umræðunni.
Hæstv. forseti. Við erum komin fram á kvöldið og mig langar að beina því til hæstv. forseta hvort hann vilji ekki gera hlé á fundum hjá okkur svo við getum náð í bækurnar okkar svo við getum haldið áfram lestrarstundinni og átt hérna ánægjulega kvöldstund þar sem við lesum einhverja ánægjulega kafla um eitthvert karlagrobb eða hvað annað sem við viljum taka hér til umræðu. Þegar mælendaskrá var breytt til að reyna að fá rök fyrir því sem hér er að gerast mistókst það hrapallega. Það er í sjálfu sér óþolandi að sitja undir því að hér komi aðilar sem hafa haft tækifæri til að hlusta á skýringar frá höfundi bókarinnar en telja sig vita miklu betur. Þetta er komið út í tóma vitleysu þannig að ég bið hæstv. forseta annars tveggja, að ákveða að hér verði lestrarstund fram að miðnætti eða hætti bara fundi og við reynum að finna eðlilegan farveg til lausna og skýri þá út þær reglur sem hér eiga að gilda um meðferð rammaáætlunar í staðinn fyrir að sitja undir að ekki farið sé að lögum.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að bera af mér sakir og sömuleiðis hv. 4. þm. Reykv. n., Össuri Skarphéðinssyni. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór inn á það að í bók hv. 4. þm. Reykv. n. væri lýst hrossakaupum fyrri ríkisstjórnar. Það er ekki í mínum verkahring að verja gjörðir fyrri ríkisstjórnar. Mér þykir hins vegar mjög vænt um rökfræðina og mér finnst mikilvægt að skoðanir okkar séu byggðar á einhverju sem er rökrétt. Það er ekki rökrétt að áætla að orð eins sem eru túlkuð af öðrum séu orð þess sem sagði þau upprunalega. Lýsing hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í bók sinni er lýsing hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, ekki þeirra sem höfðu þau sjónarmið sem Össur Skarphéðinsson var að lýsa. Þetta á ekki að vera flókið. Sömuleiðis frábið ég mér ásakanir um að ég hafi sagt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson væri að segja ósatt. Ég sagði ekkert slíkt, ég hef ekkert sagt [[Forseti hringir.]]sem er nálægt því. Ég frábið mér slíkar ásakanir.
Herra forseti. Ég verð að mótmæla því við herra forseta að ræðutími Alþingis sé notaður til að lesa upp úr bókatíðindum og kynna einstakar bækur eins og um einhvern auglýsingatíma sé að ræða, taka einn umfram annan og vera með sérstaka kynningu á bók Össurar Skarphéðinssonar sem er löngu útrunnin, síðasti söludagur liðinn og enginn hefur áhuga á. Mér finnst að ræðumenn geti ekki blandað slíkum bókatíðindum í svo alvarlegt mál sem er hérna á dagskrá og ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann ræði þetta við hv. þingmann sem noti ekki aftur ræðutíma sinn til þess að vera með auglýsingar í beinni útsendingu. Ég óska sérstaklega eftir því.
Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta og fæ vonandi svör hjá hæstv. forseta við því hvernig það megi vera að við höldum áfram að ræða þetta mál þegar við erum í síðari umr. um það. Það er búið að boða frekari breytingartillögur eða breytingartillögu við breytingartillöguna, það eru að koma fram nýjar upplýsingar frá hæstv. forsætisráðherra um að þetta mál gegni lykilhlutverki í lausn kjaradeilu á vinnumarkaði, sem hann er einn um að halda fram í samfélaginu öllu, aleinn um að halda því fram, og það er allt í einu orðin ástæðan fyrir því að við erum hér að ræða þetta mál klukkutíma eftir klukkutíma. Virðulegi forseti. Ég trúi ekki að hæstv. forseta finnist þetta þinginu sæmandi og ég trúi því ekki að á hans langa, farsæla þingferli hefði hann látið slíkt viðgangast hefði hann á þessu betri tök eða væri ráðherra sjálfur. Ég bara trúi því ekki. Ég bið hæstv. forseta að hlutast til um það [[Forseti hringir.]]að þetta mál verði tekið af dagskrá og menn látnir vinna þetta almennilega. Við getum ekki haldið svona áfram.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað og síðasta ræðumanni. Ég held að það sé alveg ótækt að við séum endalaust að fjalla um mál sem hefur ekki í rauninni - hér er komin fram munnleg tillaga frá hæstv. tveimur ráðherrum. Er hún ekki til umræðu? Ég spyr hæstv. forseta og óska eftir að hann svari því: Er það ekki til umræðu hér? Telur forseti svo ekki vera? Ef hann telur svo vera, er þá ekki æskilegt að hún komi fram formlega og skriflega eða telur hann duga sem formlegt að hæstv. ráðherrar lýsi því hér yfir, umhverfis- og auðlindaráðherra og forsætisráðherra? Í ljósi þess að þetta á að leysa kjaramál samfélagsins mundi ég líka vilja að forseti hlutaðist til um það að við fengjum skýringu á því með hvaða hætti það hefði bein áhrif á lausn kjaradeilna.
Forseti vísar til þess að margar þessara spurninga eru spurningar af því tagi sem verður bara svarað í umræðunni.
Virðulegi forseti. Fyrst langar mig til að spyrja hvort það standi enn sem hæstv. forseti sagði hér í dag að starfsáætlun þingsins muni standa. Það þýðir að sex dagar eru þá eftir vegna þess að, svo ég endurtaki það sem ég sagði fyrr í kvöld, annar í hvítasunnu er á mánudaginn og svo er eldhúsdagur á miðvikudaginn. Það eru því sex dagar eftir og enn erum við að ræða þessa tillögu sem minni hlutinn hefur mótmælt og telur ekki vera þingtæka vegna þeirra breytingartillagna sem liggja fyrir. Síðan höfum við heyrt það frá tveim hæstv. ráðherrum að hér eigi að koma einhver önnur breytingartillaga fram. En samt sem áður heyrum við það hérna á þingbekkjum að meira að segja þingmenn úr atvinnuveganefnd segja: Nei, nei, það er bara breytingartillaga, hún liggur fyrir. Og hvað eigum við að halda, virðulegi forseti? Hvenær kemur sú breytingartillaga fram ef hún á að koma fram? Ég legg eiginlega til að fundi verði frestað þangað til breytingartillagan liggur fyrir og við vitum hvaða plagg við erum að ræða.
Herra forseti. Ég ætla að vekja athygli á því að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er farin úr húsi. Kannski hefur hún bara skammast sín svona fyrir ræðu flokkssystur sinnar, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, sem dylgjaði hér og gaf meðal annars í skyn, herra forseti, að hv. þm. Oddný Harðardóttir og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir færu með ósannindi. Það gagnálykta ég af því að hún hélt því fram að hv. þm. Össur Skarphéðinsson gæti ekki farið með rangt mál og þar af leiðandi hefðu hv. þingmenn Svandís Svavarsdóttir og Oddný Harðardóttir ekki farið rétt með í ræðum sínum í dag. Ég ætla ekki að segja til um hvernig hæstv. umhverfisráðherra hafi liðið undir þeirri ræðu, en ég ætla að fara fram á það að hún verði hér áfram við umræðuna nema hún skammist sín fyrir málið í heild sinni.
Virðulegi forseti. Forseti lét svo lítið að segja okkur frá því um þær spurningar sem hér hefðu verið bornar upp, að úr þeim yrði leyst í umræðunni. Ég spyr bara virðulegan forseta um stöðu hans gagnvart þeim veruleika sem við stöndum frammi fyrir, sem er sá að hér hafa verið boðaðar tillögur, í síðustu viku, þær eru undir í umræðunni en hafa ekki birst. Og yfir stendur síðari umræða um þingsályktunartillögu, virðulegi forseti. Hver er eiginlega afstaða forseta til þessarar stöðu og telur hann það boðlegt að tillagan sé til umræðu eftir að hafa verið borin hér fram munnlega? Og ef svo er, ef forseti telur þetta boðlegt í seinni umræðu um þingsályktunartillögu, þá spyr ég: Fyrir hvern starfar hæstv. forseti? Er hann hér til þess að gæta virðingar þingsins í heild eða stendur hann hér fyrir meiri hluta atvinnuveganefndar?
Forseti starfar fyrir Alþingi í heild. Forseti hafði gert ráð fyrir því að sú breytingartillaga sem boðuð var og hv. þingmenn hafa vísað til yrði lögð hér fram með eðlilegum þinglegum hætti. [[Gripið fram í.]]Forseti hafði gert ráð fyrir því og forseti getur auðvitað ekki svarað því - [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Forseti hefur hér orðið og kærir sig ekki um það að verið sé að grípa fram í þegar forseti er að reyna að útskýra afstöðu sína. Forseti er einfaldlega að greina frá því að hann hafði gert ráð fyrir því að þessi breytingartillaga yrði lögð fram með þinglegum formlegum hætti, en getur auðvitað ekki svarað því nákvæmlega hvenær það verður. Það hlýtur að vera í valdi væntanlegra flutningsmanna tillögunnar.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að lýsa yfir fullum stuðningi við forseta þingsins og hef engar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Hins vegar óska ég eftir því að við höldum áfram efnislegri umræðu um það mál - [[Gripið fram í.]]nú er klukkan að verða hálfellefu - [[Gripið fram í: Hvaða mál?]]sem hér er á dagskrá, og menn þurfa ekki að láta eins og frekir skólakrakkar og arga hér fram í þegar ég er að fara yfir málið. [[Gripið fram í: Hvaða mál?]]Menn vita vel, fullvel, sérstaklega þingflokksformenn [[Forseti hringir.]]Vinstri grænna, þeir vita mjög vel hvaða mál eru hér á dagskrá. Nógu oft hafa nú verið haldnar ræður hér undir liðnum um fundarstjórn forseta um dagskrána í dag. [[Gripið fram í: Hvaða mál?]]Menn geta lesið þau blöð sem liggja hér fyrir, ég geri ráð fyrir að allir séu með slíkt dagskrárblað á borði sínu. Menn vita fullvel hvaða mál eru á dagskrá og þurfa ekki að vera með útúrsnúninga og alls ekki að vera með dónaskap við virðulegan hæstv. forseta þingsins. Sex ræður hafa verið fluttar í dag, það hefur gengið alveg ágætlega svona seinni part dagsins. Nú er klukkan að vera hálfellefu og [[Forseti hringir.]]ég mæli með því að við höldum áfram með mælendaskrána, mér skilst að um 15 manns séu eftir.
Herra forseti. Varðandi meðferð þessarar tillögu eins og nú er í pottinn búið liggur það fyrir að aðstandendur þessa máls eða málatilbúnaðar, þar á meðal tveir af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, hafa boðað að flutt verði breytingartillaga við þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir. Við erum stödd í síðari umr. um þingmálið, þingsályktunartillögu, og ég held að forseti hljóti að átta sig á að það er mjög réttmæt og lýðræðisleg krafa, studd þingvenju, að úr því að svona er kalli nefndin málið aftur til sín, samanber að slíkt má gera á hvaða stigi umræðu sem er, gangi frá þessari breytingartillögu, skili rökstuðningi fyrir henni og framhaldsnefndaráliti og þá verði haldið áfram með umræðuna ef mönnum sýnist svo. Það er til fjöldi dæma um að þetta sé verklagið, hið vandaða þinglega verklag, þegar svona stendur á. Þegar þinginu var breytt í eina málstofu voru heitstrengingar um að málefnalegum óskum um að þingmál gengi til nefnda yrði aldrei hafnað [[Forseti hringir.]]vegna þess að þannig yrði tryggt að afnám deildaskiptingarinnar kæmi ekki niður á vandaðri þinglegri málsmeðferð.
Virðulegi forseti. Mér finnast svör forseta hér alls ekki boðleg þinginu og sérstaklega ekki ef menn ætla að reyna að halda þannig á spöðunum að menn fari að koma að málum sem verið er að boða í fjölmiðlum, t.d. málum sem tengjast afnámi hafta og hæstv. fjármálaráðherra boðaði í fjölmiðlum í dag. Hvernig ætla menn að koma því hérna fyrir þegar við stöndum bara hér og bíðum eftir einhverjum nýjum tillögum? Veit hæstv. forseti ekki að við erum í síðari umr. um málið? Það verður engin frekari umræða, það er ekki 3. umr. um þingsályktunartillögur. Eftir hverju er verið að bíða? Það eru bara boðaðar breytingartillögur á breytingartillögur ofan, komið inn með upplýsingar um að þetta sé stærsta málið, oddamál ríkisstjórnarinnar í kjaraviðræðum o.s.frv. - og hvað? Á svo bara tillöguflutningurinn að koma einhvern veginn í þinglegri meðferð? Hvers lags þinglegri meðferð? Við erum í síðari umr. Mér finnst þetta algjörlega óboðlegt og [[Forseti hringir.]]forseti alls þingsins væri búinn að stöðva þennan fund, halda fund með þingflokksformönnum og fara yfir þessa stöðu.
Hæstv. forseti. Ég er ekki hingað komið til að gagnrýna fundarstjórn forseta, ég ætla að biðja þingmenn að hafa í huga að fólk getur þurft að víkja úr húsinu af persónulegum ástæðum og haft gilda ástæðu til þess. Vísa ég þá til fjarveru hæstv. ráðherra sem hefur gildar ástæður og ég hélt að flestum þingmönnum væru þær fullkunnar. Ég ætla að biðja fólk um að hafa það aðeins í huga.
Hvaða … forsætisráðherra … af persónulegum ástæðum …
Herra forseti. Ef ráðherrar geta ekki verið viðstaddir umræðuna af persónulegum ástæðum held ég að það sé bara rétt að við ljúkum fundi núna. Er það ekki rétt hugsað hjá mér, herra forseti? Mér finnst að við þurfum að gera hlé af því að þingflokksformenn og forsætisnefnd verða að fara yfir það hvað er þingleg meðferð. Þær tillögur sem hafa komið hér fram um að taka Hagavatnsvirkjun út úr þessari breytingartillögu eru ekkert í hendi. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hristir alltaf hausinn þegar það er nefnt að það eigi að taka hana út, að hún sé ekki með, en hv. þm. Jón Gunnarsson kinkar alltaf kolli, að hún sé inni. Hvernig eigum við að vita hvað er hvað ef við horfum á þessa hv. tvíhöfða tala hvorn í sína áttina? Ég held að það sé alveg kominn tími til að gera þinghlé enda er þetta orðið gott í dag og húslestri lokið [[Forseti hringir.]]hjá Framsóknarflokknum.
Herra forseti. Ég óska eftir því að þeir komi hér upp, hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, og Páll Jóhann Pálsson, og geri grein fyrir því hvort þeir hyggist leggja fram boðaða breytingartillögu. Forseti tilkynnti áðan að hann gerði ráð fyrir því að meiri hluti atvinnuveganefndar legði fram þá breytingartillögu sem ráðherrar hafa boðað. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að þú hlutist til um það að þeir komi hér upp og geri grein fyrir því eða eigir með þeim fund og tilkynnir okkur hér þá hvenær ætlunin er að leggja fram þessa breytingartillögu. Ef við stæðum ekki hér í umræðu um fundarstjórn, værum búin að ræða málið og mælendaskrá væri tæmd inn í nóttina, hvar stæðum við þá? Þá stæðum við frammi fyrir því að hér hefði verið boðuð breytingartillaga sem kom aldrei fram. Hvað þýðir það í verklaginu, virðulegi forseti? Telur forseti það boðlegt? Það finnst mér ekki og ég tel að við eigum að ræða málið með öll gögn undir. Mér finnst að þessum spurningum þurfi að svara. [[Forseti hringir.]]Og það á ekki að svara þeim þegar við verðum komin á endastöð í umræðunni.
Forseti. Ég vil taka undir með það hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að ef aðalleikendur í leikritinu sem við erum í geta ekki verið hér af persónulegum ástæðum þá eigum við að fresta sýningunni þangað til við getum öll verið hérna og sérstaklega þeir sem skipta máli. Í annan stað verð ég að segja að ég hef samúð með forseta Alþingis. Hann segir að hann hafi gert ráð fyrir því að breytingartillaga sem boðuð var kæmi fram eins og venja er um þingmál. Þetta var í gær og nú er klukkan orðin hálfellefu og enn bólar ekkert á henni. Ég skil það svo sem að forseti geti ekki - ja, ég veit ekki hvað hann á að gera. Ég veit heldur ekki hvað forseti á að gera varðandi lok þingsins. Hann segir að starfsáætlun haldi en forsætisráðherra segir að það eigi að vera sumarþing. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að lýsa innilegri samúð með [[Forseti hringir.]]forseta Alþingis í þeirri aðstöðu sem hann er með það fólk sem hann þarf [[Forseti hringir.]]að vinna með í ríkisstjórn landsins. [[Hlátur í þingsal.]]
Forseti þakkar auðsýnda samúð. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að taka undir þessa hluttekningu með hlutskipti forseta. Það er full ástæða fyrir þingmenn að undrast það hvaða mál er verið að ræða hér og engin ástæða fyrir hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að gera athugasemdir við það. Staðan er sú að hæstv. umhverfisráðherra, sem hefur því miður þurft að víkja af fundi, hefur boðað að ríkisstjórnin hafi samþykkt á fundi á föstudaginn breytingartillögu sem þó kann að vera að sé ekki stjórnartillaga heldur muni koma fram með einhverjum öðrum hætti. En hún hefur ekki komið fram. Ekki nóg með það heldur hefur þingmaður Framsóknarflokksins og hæstráðandi í atvinnuveganefnd fyrir hans hönd, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, kallað hér yfir salinn í kvöld að þessi breytingartillaga komi ekki fram. Þar af leiðandi stendur hér í þingsalnum, virðulegur forseti, orð gegn orði. Það verður auðvitað að vera alveg skýrt. [[Forseti hringir.]]Hefur Hagavatnsvirkjun verið afturkölluð [[Forseti hringir.]]af Framsóknarflokknum eða ekki?
Herra forseti. Ég óska eftir því í fullri vinsemd að umræðu um þetta mál verði frestað, fundi slitið og forseti setjist yfir það með þingflokksformönnum hvernig þinghaldi skuli fram haldið. Þetta nær ekki nokkurri átt. Hæstv. forseti getur ekki verið sáttur við það að hér sé talað út og suður um breytingartillögur og það fáist enginn botn í það hvort eigi að leggja þær fram, með hvaða hætti það verði gert og hvort við fáum yfir höfuð tækifæri til þess að ræða þær. Við höfum mörg margoft bent á það að við teljum úrskurð forseta hæpinn og viljum hlutlausara mat, við teljum þetta pólitískt mat. Með fullri vinsemd, hæstv. forseti, [[Forseti hringir.]]er ekki hægt að fresta þessum fundi eða slíta og [[Forseti hringir.]]setjast með þingflokksformönnum og tala saman eins og fólk?
Herra forseti. Ég get tekið undir það að hæstv. forseta er nokkur vandi á höndum. Ég hygg að hvaða forseta sem er, hvort sem hann tilheyrði stjórnarmeirihluta eða minni hluta, væri nokkur vandi á höndum að búa við ríkisstjórn í upplausn og verkstjóralausa eins og þá sem landið situr því miður uppi með núna. Ég kom hingað til að vekja athygli forseta á því að ég er ofarlega á mælendaskránni eins og hún stendur núna og mér fyndist nokkuð gengið á rétt minn sem þingmanns ef mér væri ætlað að flytja hér aðalræðu mína í þessari umræðu án þess að málið, sem ætti síðan að taka til afgreiðslu í lokin, lægi fyrir í endanlegri mynd. Mér finnst það einfaldlega þegar um er að ræða seinni og einu umræðuna sem eftir er um þetta mál. Þess vegna bið ég forseta nú að hugleiða það sem margir hafa nefnt hér, að það væri í öllu falli eðlilegt að nefndin kallaði málið til sín til þess að ganga frá endanlegum breytingartillögum og framhaldsnefndaráliti og rökstuðningi með þeim þannig að við vissum um hvað við værum að tala hér það sem eftir lifði umræðunnar, nær henni nú lyki, [[Forseti hringir.]]herra forseti, sem er annað mál.
Virðulegi forseti. Áfram heldur leikritið og málþófið og ekki er umræðan efnismikil hjá hv. stjórnarandstöðunni. Það er alveg með ólíkindum að hlusta á þetta. Að sjálfsögðu, eins og hæstv. umhverfisráðherra hefur tilkynnt, hefur orðið samkomulag á milli meiri hluta atvinnuveganefndar og ráðherrans um að draga til baka e-lið tillögunnar, um Farið við Hagavatn, Hagavatnsvirkjun. Við höfðum hugsað okkur þá málsmeðferð að draga e-liðinn til baka þegar málið kæmi til afgreiðslu hér við atkvæðagreiðslu. Ég mun fara yfir það með þingfundaskrifstofunni og þeim á morgun hvort betra sé að við göngum frá þessari breytingartillögu formlega. En hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar geta alveg treyst því að við þetta verður staðið. Þá geta þeir metið það í þeirra umræðu og þurfa ekki að fjalla frekar um það. [[Forseti hringir.]]Við þetta verður staðið og ég held að við ættum nú að hætta þessu leikriti og leikaraskap og málþófi [[Forseti hringir.]]og fara að snúa okkur að efnislegri umræðu áfram.
Virðulegi forseti. Það er hálfraunalegt að koma hingað upp eftir að hafa beðið í tæpa viku eftir að komast að. [[Hlátur í þingsal.]]Ég held að ég hafi verið númer 12 á mælendaskrá í byrjun síðustu viku. Nú er klukkan hálfellefu á þriðjudagskvöldi og ég er kominn að. Ég held að ég muni ekki segja neitt nýtt í þessari umræðu, [[Gripið fram í: Nú?]]það er búið að segja allt sem segja þarf í umræðunni. [[Gripið fram í: Nei.]]Ég er hissa ef þingmenn í þessum sal sem eru búnir að standa upp á að giska 20 sinnum í dag hafa ekki sagt allt það sem þeir ætla að segja.
Það er bara um fundarstjórn.
Ég verð að viðurkenna að mér er misboðið hvernig við í þessu húsi högum okkur. Ég tala um okkur. Ég segi enn og aftur eins og ég sagði í kvöld í ræðu um fundarstjórn forseta að ég bið þjóðina afsökunar á því hvernig við látum hérna. Svo er talað um að það sé mjög nauðsynlegt að hér komi á dagskrá þingsins mál sem séu mikilvæg þjóðinni. Ég er algjörlega sammála ykkur í því. Við erum algjörlega sammála um það en til þess þurfum við að ljúka þessari umræðu. Það er ekki boðlegt að við höldum svona áfram. Það er ekki boðlegt. [[Gripið fram í.]] Á síðasta kjörtímabili sat ég heima, [[Gripið fram í.]]hlustaði á umræðurnar í þinginu í sjónvarpinu og hringdi síðan í flokksfélaga mína. Ég var ekkert ánægður þegar þá var málþóf. Það var ekkert betra þá en núna. Ég verð bara að viðurkenna hér í kvöld að ég öfunda fólkið heima sem getur slökkt á sjónvarpinu. Það er enn ömurlegra að sitja hér í þessum sal en að vera heima og horfa á þetta í sjónvarpinu og vera niðurlægður af þinginu. Ég held að við verðum öll að snúa við blaðinu. Ég hafði miklar væntingar þegar ég settist inn á hið háa Alþingi. Það voru miklar væntingar til okkar, nýrra þingmanna. Það munum við frá því að við settumst í þingmannaskólann rétt áður en við settumst á þingið að miklar væntingar voru gerðar til okkar um að breyta umræðuhefðinni. Við munum það vel, það er ekki það langt síðan. Maður hafði góðar væntingar um það. Ég tók til dæmis þá ákvörðun að ég ætlaði aldrei að tala um það sem er liðið vegna þess að þar er ekkert sem við getum leyst. Ég er líka búinn að segja það nokkrum sinnum úr þessum stól að við leysum ekkert í fortíðinni, hvort sem er að lesa upp úr gömlum bókum eða annað, lausnin er alltaf fyrir framan okkur og þangað þurfum við að sækja til að leysa málið. Fortíðin er bara svo mikill drullupollur að það er engin ástæða til að bakka þangað. Það er bara þannig. Ég held að við ættum að reyna að taka þessa umræðu af einhverri alvöru. Ég hreinlega meina það, alveg sama hvort ég á í hlut eða þið eða flokkssystkini mín eða aðrir, við verðum bara að hætta þessu. Ég er búinn að skrifa nokkrar ræður í þessari viku sem ég er búinn að bíða og búinn að henda þeim jafnóðum. Þetta er allt komið fram. [[Gripið fram í.]]Ég held að vandamál okkar sé það að sú sátt sem þarf að nást er svo langt í burtu. Ég hugsa það enn og aftur sem þingmaður: Hvað er alltaf verið að setja málefni í hendurnar á okkur sem sérfræðingarnir ættu að ráða við og klára? Það eru þeir sem kunna þetta. Það er þannig. Við treystum þeim í rammaáætlun til að fara með það vald. Mikið skelfing vildi ég að þeir gætu klárað þetta frá A til Ö, að við fengjum niðurstöðuna hingað inn í þingið og þyrftum ekki annað að gera en að blessa hana. En okkur er ekki treystandi til þess, við erum búin að sýna það. Þingið er búið að sýna það. Samt er alltaf verið að senda þinginu alls konar tillögur sem við eigum að gerast sérfræðingar í og erum alls ekki, örugglega enginn af okkur. Ég veit um engan sérstakan sérfræðing í virkjunarmálum í þessum sal. Ég er að minnsta kosti enginn sérfræðingur, það er svoleiðis langt frá því. Ég hef með skoðunum mínum sagt hvernig mér litist á einstaka kosti og var náttúrlega von bráðar kallaður sérfræðingur. Það er lýsandi fyrir umræðuna sem átti að verða svo miklu betri á þessu þingi. Hún átti að verða svo miklu betri. Þeir sem hafa það meira að segja á stefnuskrá flokka sinna að bæta umræðuhefðina eru hvað verstir af öllu liðinu. Mér finnst að við þurfum einhvern veginn að ná áttum. Ég var að hugsa þetta með sérfræðingana af því að á fund atvinnuveganefndar komu í dag bændur og dýralæknar til að ræða um innflutning á fósturvísum eða erfðaefnum og nú liggur fyrir að ég þarf að taka ákvörðun um hvort það er betra að flytja inn fósturvísa eða erfðaefni. Hvernig í ósköpunum á ég að geta gert það? Ég hef bara ekkert vit á þessu. Það er bara þannig. Auðvitað þarf bændastéttin sjálf að taka ákvörðun um hvernig á að varast þær hættur sem því fylgja, ekki kasta því í hendurnar á þingheimi, að við þurfum að taka pólitíska ákvörðun um það hvort eigi að flytja inn erfðaefni eða fósturvísa. Við þurfum að ná því trausti í samfélaginu að sérfræðingarnir geti gert þetta og að við treystum þeim, nákvæmlega eins og með rammaáætlun. Við þurfum að geta treyst þeim. Við þurfum þetta traust í þjóðfélagið. Ef við ætlum að halda svona áfram í viku í viðbót eða tvær eða þrjár, eins og ég er búinn að gera ráðstafanir með - ég er til dæmis bara hættur við að fara í sumarfríið sem ég ætlaði að fara í í júní af því að ég reikna með að vera hérna í þessu rugli allan næsta mánuð. Ég sé ekkert annað ef við ætlum að haga okkur svona. En það er ekki dýrasti kosturinn í þessu þó að ég missi af sumarfríinu. Það er ekki það dýrasta, ég held að orðspor okkar verði það dýrasta, það verði vandamálið. Þetta málþóf er orðið að þjóðarskömm. Ég er eyðilagður yfir því að það skuli vera svoleiðis af því að ég hafði miklu meiri væntingar til okkar, til mín, um að standa okkur í þinginu og að maður geti komið heim á hverju kvöldi og verið sáttur við vinnudaginn, að maður hefði skilað einhverju. Þannig er alvöruvinnustaður, maður kemur heim til sín og maður er ánægður með erfiði dagsins. Það þekkja gamlir skólastjórar og það þekkjum við alls staðar úr atvinnulífinu. Á þessum blessaða stað er það hins vegar list að láta vinnuna ekki ganga. Þá skiptir engu máli hvort það er nú eða þá. Við verðum að breyta þessu. Ég veit að við gerum það ekki í kvöld, kæru vinir, en við verðum að gera það. Það er stóra málið í þessu. Svo bíður hérna margskrifað blað um hvort ég eigi að fara yfir alla þessa punkta sem allir eru búnir að tala um mörgum sinnum. Mér býður eiginlega við því að þurfa að gera það, að þurfa að bakka aftur í fortíðina og tala um hana. Hún er nefnilega ekki heldur svo glæsileg þar sem svikin byrjuðu. Mér finnst ömurlegt að við ásökum hvert annað í tíma og ótíma og tölum um svik. Þingmenn væna hver annan um að ganga erinda einhvers. Er það það sem við viljum? Og ég spyr: Er það það sem þingmenn eru að gera? Ég veit ekki af hverju þeir spyrja svona. Ég held að við þurfum að athuga hvað við erum að segja í þessari umræðu yfir höfuð. Kæru vinir, við þurfum aðeins að líta upp úr þessu, ekki kannski okkar vegna heldur þjóðarinnar vegna. Þetta snýst ekki um hvort við fáum langt eða stutt sumarfrí, þetta snýst um það að við þurfum að klára þessi mál. Ég segi úr þessum stól, virðulegi forseti: Við verðum að ná sátt. Hún hlýtur að vera til. Við þurfum að setjast niður og finna sáttina sem við hvert og eitt getum skrifað upp á og haldið svo áfram að vinna. Ég ætla ekki að kenna einum eða neinum um það hver er meiri friðarspillir í þessu máli í dag eða áður. Setjumst niður, horfum fram á veginn og sýnum þjóðinni að við náum sátt í þessu máli. Ég veit að það er erfitt fyrir marga og ég skil það vel. Ég hef sagt hérna áður, og fékk ákúrur fyrir það, að ég kalla mig náttúrusinna. Ég er náttúrusinni. Mér er ekki sama um það hvernig er virkjað í þessu landi. Það er langur vegur frá því þó að ég sé enginn sérfræðingur í því hvar eigi að virkja. Það verður engin virkjun falleg. Engin virkjun mun bæta landið, en við þurfum líka svolítið að velja þess á milli hvort við förum þann meðalveg sem við getum farið, að gera það í eins mikilli sátt við náttúruna og okkur hefur oft tekist á undanförnum árum, að vinna í sátt við náttúruna og nýta hana af skynsemi. Við erum að gera það með fiskimiðin okkar. Það skiptir miklu máli að við gerum það við fiskimiðin og það skiptir líka miklu máli að við gerum það við landið okkar og séum ekki eilíft að rífast um hver sé meiri náttúruverndarsinni eða minni hvernig sem við lítum á málið. Þetta snýst líka um framtíð okkar í þessu landi. Það er enginn að tala um að virkja alla kosti út og suður svo ekkert verði til fyrir framtíðina en við þurfum að halda áfram til að við getum byggt upp þetta þjóðfélag sem okkur öll langar svo til að verði betra en það er, til að við lifum betra lífi, til að uppfylla drauma og vonir ykkar og okkar sem erum í þessum sal og erum sífellt að tala um að það vanti meiri peninga í þetta og hitt. Það vantar meiri peninga í heilbrigðiskerfið, í menntakerfið, í velferðina, við vitum það öll, en þeir leka ekki af trjánum. Við þurfum að búa þá til. Við þurfum að framleiða þá. Við þurfum að skapa gjaldeyristekjur til að láta drauma okkar um betra líf á Íslandi rætast. Við verðum að finna sátt um hvernig við ætlum að gera það. Ég er ekki talsmaður þess að það verði álver í hverjum firði eða kísilver á hverjum tanga, öðru nær. Ég sagði á síðasta kjörtímabili þegar tekist var á um álver í Helguvík og rafmagnið þangað, sem var reyndar marglofað, að það væri kannski síðasta álverið sem við mundum opna. Það eru svo sem engar líkur á að það verði opnað þó að í alls konar sáttmálum ríkisstjórna hafi verið talað um að atvinnumöguleikar fengju tækifæri sem mundu skapa ný störf, fjölbreytt og vel launuð. Það er einmitt það sem unga fólkið okkar bíður eftir. Unga fólkið okkar vill fá vel launuð störf. Af hverju eru fleiri Íslendingar að flytja til útlanda en heim aftur? Það er vegna þess að þeir fá betur borgað. Ef við horfum á þá iðnframleiðslu sem nýtir orkuna okkar eru það akkúrat vinnustaðirnir sem borga hæstu launin, oft fyrir kannski bara jafnvel minnstu vinnuna. Þar eru byrjunarlaun verkamanns um það bil 500 þús. kr. á mánuði. Það slagar upp í laun þingmanns. Það eru góð laun. Það eru launin sem fólkið okkar sækist eftir. Ég held að við séum sammála um það í þessum sal að við viljum að atvinnulífið geti borgað betri laun, en fyrst og fremst viljum við að kaupmáttur þeirra haldi sér og standi undir velmegun þjóðarinnar. Það snýst allt um það að kaupmátturinn aukist. Við höfum verið heppin vegna þess að hann hefur aukist. Það er trúlega ekki alveg allt okkur að þakka, það er líka alveg örugglega eitthvað fyrri ríkisstjórn að þakka hvernig við tókum við ýmsum málum. Það er ekki allt einum að þakka í því. Við gleymum kannski að þakka fyrir það sem vel er gert. En ég segi bara, kæru vinir, að nú er ég búinn að henda öllum þessum punktum hérna sem ég ætlaði að tala um af því að ég hreinlega nenni ekki að tala um þetta aftur. Þetta er orðið nóg. Ég held að við ættum hvert og eitt að beita okkur fyrir því innan okkar raða að fara í sáttina, klára þetta mál. Mig langar ekkert að munnhöggvast við vinnufélaga mína hérna þótt við höfum hvert sína skoðunina á málunum. Við verðum að bera virðingu hvert fyrir öðru og því að við höfum hvert sína lífsskoðunina. Einhverjir geta ekki sætt sig við að það séu virkjanir á Íslandi, en það eru aðrir sem sætta sig við það til að skapa hér betra líf. Við verðum að finna þá sátt líka. Það er gríðarlega mikilvægt að fólkið í landinu geti horft hingað upp til okkar með virðingu og séð að við erum að bæta kjörin og bæta heilbrigðiskerfið og að við gerum það með því að ná sátt um málið. Mér finnst til dæmis mjög gaman að vinna í þeim nefndum sem ég er í, atvinnuveganefnd og velferðarnefnd. Þar hefur varla nokkur maður tekist á um nokkurt mál þó að við séum ekki endilega alltaf sammála. Það hefur verið gert af mikilli kurteisi og yfirvegun. Ég kann að meta það. Við höfum labbað hérna yfir í kaffi og spjallað saman eins og ekkert hafi í skorist. Þannig þarf þetta auðvitað að vera. Okkur líður ekki vel þegar við erum að höggva hér hvert í annars rann. Ég held að sú pólitík þurfi einhvern veginn að hverfa. Það er ekkert langt síðan ég var kannski einn af þeim sem gerði það en maður eldist, verður reyndari og veit að það er ekkert endilega það besta þótt maður eigi það allt í handraðanum. Það breytir málunum ekkert. Það mun engu breyta að ausa aur yfir vini sína og samstarfsfélaga. Ég held, kæru vinir, að við ættum að breyta þessari umræðu, taka það upp í alvöru að breyta þingsköpunum þegar fram líða stundir. Við eigum ekki að gera það í dag en við þurfum að finna einhverja sátt um það líka að við getum sagt okkar skoðanir, að það séu einhver takmörk fyrir því þannig að við misnotum það ekki. Það er engum til góðs og alls ekki þeim verkefnum sem við erum að ræða um. Þau eru alvarleg, þau eru mikilvæg og við þurfum að lenda þeim. Þau orð sem hér hafa fallið eiga mjög mörg rétt á sér hvorum megin sem þau eru sögð og margar góðar ræður hafa verið fluttar. Það er alveg klárt mál og ég get tekið heils hugar undir með mörgum um það. Það er líka forvitnilegt að blaða í bunkanum sem ég er með og skoða það sem þeir sem hafa komið fyrir nefndina hafa sagt okkur í þessum málum, sérfræðingarnir sjálfir. Þeir hafa sagt ýmislegt sem við getum ekki ráðið við heldur. Ég tek laxamálið í Þjórsá sem dæmi. Veiðimálastofnun hefur sagt á fundi með okkur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að í rauninni væri engu við það mál að bæta af því að það er í rauninni nákvæmlega sama þótt það yrði rannsakað oftar og meira, niðurstöðurnar yrðu alltaf gagnrýniverðar. Það mun aldrei koma niðurstaða sem allir verða sáttir við. Þannig eru vísindin og þannig eru skoðanir okkar líka. Við munum aldrei ná einhverri einni sátt um laxastofninn í Þjórsá, jafn mikilvægur og hann er. Við höfum reynt að finna leiðir til að hann komist af í þeim hugmyndum sem þar hafa verið uppi um virkjanir. Ég keyri yfir Þjórsárbrúna næstum því oft í viku. Þetta er einhver fallegasti staður á Íslandi, það er alveg ljóst, en það er kannski nauðsynlegt að við finnum einhverjar leiðir til að nýta hluta af þeim virkjunum sem þar eru í boði. Það hefur komið fram að til þess að gera það af mestu varúð yrði byrjað á Hvammsvirkjun og síðan Holtavirkjun og séð hvernig afraksturinn yrði þannig við tækjum sem minnsta áhættu. Ég held að það sé málið, ágætu vinnufélagar í þessum sal, að við tökum sem minnsta áhættu fyrir náttúruna, reynum að vinna í sátt með henni og líka hérna saman á hinu háa Alþingi.
Hæstv. forseti. Ég vildi nota þetta tækifæri í stuttu andsvari við hv. þingmann og spyrja hann sérstaklega einnar spurningar. Honum verður tíðrætt um virðingu Alþingis, sátt um virkjunarmál o.s.frv. Já, það var grundvöllurinn að sáttinni sem við náðum á sínum tíma um lög um rammaáætlun og allt það. Nú deili ég þeirri hugsun með hv. þingmanni t.d. með þá virkjun sem hér var fyrst lagt til að færa úr biðflokki í nýtingarflokk og setja í það ferli sem kemur þar á eftir. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það álit sem kemur fram í minnisblaði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins þar sem þeir segja beint að ekki sé gert ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar og orkunýtingar hefur ekki farið fram hvað þá varðar. Í ljósi hinna nýju vinnubragða sem hv. þingmanni varð tíðrætt um, hvað segir hann þá um þetta álit umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem beinlínis er sagt að þetta ferli, að meiri hluti [[Forseti hringir.]]nefndarinnar geri þessa breytingartillögu [[Forseti hringir.]]fyrir síðari umræðu, sé ólöglegt, standist ekki lög?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Nú ætla ég ekki að fara í lögfræðibúninginn og leika lögfræðing, ég geri það ekki. Ég hef talið, samkvæmt þeim upplýsingum og því sem okkur hefur verið sagt í atvinnuveganefnd, að þingið hafi fulla heimild til þess að taka þessi mál upp og ræða þau enda séu lögin fyrst og fremst stjórnsýslulög þar sem stjórnsýslan mun fara eftir þeim. Við á einhverjum punkti eigum að geta haft svigrúm til að ræða þau hér innan dyra. Ég ætla ekki að gera lítið úr þessu áliti, en ég er ekki lögfræðilærður og mun ekki hætta mér út á þá braut að gagnrýna það og mun fylgja því áliti sem við höfðum og úrskurði forseta um að þessi tillaga sé þingtæk. Á því byggi ég afstöðu mína.
Hæstv. forseti. Ég er heldur ekki lögfræðingur en ég kann að lesa og ég tek tillit til þess sem sagt er. Hv. þingmaður ræðir um að rammaáætlunin sé fyrst og fremst rammi utan um stjórnsýsluna í þessu. Hér eru embættismenn með ráðherra í broddi fylkingar að segja að það sé verið að brjóta lögin um rammaáætlun. Þetta snýst ekki um þingsköp, ekki það, heldur um lögin um rammaáætlun. Eins og ráðuneytið segir, þetta lögbundna ferli hefur ekki átt sér stað og þess vegna er ekki hægt að gera þetta. Við þingmenn þurfum að taka tillit til þess sem aðilar eru að segja. Hér er það ekki einhver aðili úti í bæ heldur sjálfur umhverfis- og auðlindaráðherra, sem segir að þetta ferli sé ekki lögbundið. Ég ætla ekkert að eyða tíma mínum hér um hvað gerist á Alþingi þegar hinu lögbundna ferli er lokið, það er allt annað mál. Að lokum langar mig að spyrja hv. þingmann: Var hv. þingmanni kunnugt um [[Forseti hringir.]]þetta minnisblað áður en meiri hluti atvinnuveganefndar gerði sínar tillögur?
Virðulegi forseti. Ég hafði nú ekki haft þetta minnisblað í mínum höndum og eins og ég hef sagt þá get ég ekki farið í þann leik að mótmæla þessum lögfræðiálitum úr umhverfisráðuneytinu. Ég held að það væri kannski bara hollt fyrir okkur að við fengjum lögfræðinga utan úr bæ til þess að gefa okkur álit, heyra hvað þeir segja um þessi mál. En að öðru leyti get ég ekki úttalað mig um þessi mál vegna þess að ég er ekki lögfræðingur.
Virðulegi forseti. Sjaldan hef ég óskað þess heitar að ég hefði meiri tíma. Ég er ekki sammála öllu sem hv. þingmaður sagði í sinni ræðu, en ég vil þó þakka honum kærlega fyrir einlæga og mikilvæga ræðu. Það var mjög mikilvægt að ræða um það efni sem hv. þingmaður fór inn á, þar á meðal að við þurfum að geta treyst sérfræðingum til þess að standa að þeirri faglegri vinnu sem þarf að vinna til þess að taka upplýstar og réttar ákvarðanir út frá faglegum sjónarmiðum. Ágreiningurinn hér er að miklu leyti um það. Sömuleiðis það sem hv. þingmaður sagði um virðingu þingsins, það tók ég mjög til mín og með réttu. Ég eins og hv. þingmaður vil segja við, við öll, þetta þing er ekki að standa sig og almenningur veit það. Það er þess vegna sem almenningur treystir ekki Alþingi. En þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað eigum við að gera í því? Vandi minni hlutans er sá að eina ráðið sem við höfum er að kvarta. Þegar við kvörtum gerist ekkert þannig að við kvörtum meira og það gerist enn þá ekkert. Eina sem við getum er að kvarta meira. Við þurfum einhver tæki, við þurfum einhver tól, einhverjar breytingar [[Forseti hringir.]]sem gera okkur kleift að ræða saman og útkljá vandamál eins og dagskrána. [[Forseti hringir.]]Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmaður leggur til.
Virðulegi forseti. Þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrirspurnina. Hvað eigum við að gera til þess að ná sáttinni? Ég er auðvitað ekki með lausnina hér, en það gerist ekki öðruvísi en að við setjumst að minnsta kosti niður og reynum að finna hana. Við munum ekki ná henni með því að halda hérna áfram að karpa út í eitt. Við getum karpað um lögfræðilegar skýringar og það er búið að gera það hérna fram og til baka, þær spurningar sem ég fékk áðan eru margbúnar að koma hérna fram. Við getum auðvitað reynt að setja hvert annað út í einhver öngstræti þar, en það er ekki tilgangurinn. Það hlýtur að vera tilgangurinn að leysa málið. Það hlýtur að vera mikilvægast í þessu öllu. Ef það er ágreiningur um lögfræðileg atriði eða annað, þá þurfum við að finna lausn á því og síðan þurfum við að finna lausn á því hvernig við ætlum að leysa þetta mál. Ég held að til þess þurfum við að setjast niður, bæði hér inni og fyrir utan þennan sal, og leysa málið sem fyrst.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við þurfum vissulega að ræða saman. Þá þurfum við að fara að koma með einhverjar lausnir sem virka til þess að útkljá þennan ágreining sem er um dagskrána. Nú er auðvelt að benda á minni hlutann og hvað hann er vondur að tala svona lengi um málin. En þetta er það eina sem minni hlutinn hefur. Ef við hefðum ekki þetta tæki, þ.e. að geta kvartað meira eða minna eins lengi og okkur sýnist, þá gætum við alveg eins farið heim til okkar eftir kosningar og skilið allt valdið eftir hjá meiri hlutanum. Þetta er það eina sem við höfum. Ég ítreka það. Þannig að minni hlutinn þarf eitthvað til þess að hafa raunveruleg áhrif. Minni hlutinn á þingi er 40% þingmanna. Meiri hlutinn er 60% þingmanna, ekki 100% þingmanna, heldur 60% þingmanna. Hann hefur hins vegar 100% valdsins, mínus þetta eitt, málfrelsi minni hlutans. Ef það er ekki nógu gott lengur, sem ég er alveg sammála að það er ekki, þá þurfum við eitthvað annað. Ég legg til dæmis til málskotsrétt minni hluta þingsins, málskotsrétt þjóðarinnar. Það eru til margar svona lausnir. En ættum [[Forseti hringir.]]við þá ekki að einblína á þær leiðir áður en [[Forseti hringir.]]við förum með dagskrána, sem sést ekki [[Forseti hringir.]]oft í sjónvarpinu, hingað inn á þing?
Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt að réttar minni hlutans sé líka gætt í þinginu, algjörlega. Bent hefur verið á ýmsar leiðir í því og það er hægt að vísa til nágrannalandanna, hvernig þau fara að og margt af því sem þar hefur komið fram er mér ágætlega að skapi, ég þarf auðvitað að setjast betur yfir það til þess að kynna mér það betur og hvernig það hentar okkur í þessu þingi. En ég tek undir með hæstv. þingmanni að við þurfum að finna þessar leiðir. Ég ber virðingu fyrir því að minni hlutinn sé að verja málstað sinn, en þá er leiðin sú að 40 prósentin sættast við 60 prósentin á einhverri leið, í miðri leið, í miðri á, um einhverja niðurstöðu. Það getur enginn í svona máli unnið fullnaðarsigur. Kannski verður aldrei neinn sigurvegari í málinu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni afar einlæga ræðu. Mér finnst hún til marks um að umræðan hafi orðið til einhvers því hér er að mörgu leyti hv. þingmaður kominn algjörlega að kjarna málsins, þ.e. í fyrsta lagi að við eigum ekki að vera upptekin af fortíðinni, við eigum að tala saman, við eigum að vinna þannig að við séum sátt við dagsverkið og að við verðum að finna sátt og taka sem minnsta áhættu fyrir náttúruna. Það er það sem hv. þingmaður sagði. Hv. þingmaður lagði til að við töluðum saman. Ég vil biðja hv. þingmann að segja mér hvernig hann sjái fyrir sér að það samtal eigi sér stað og spyrja hann líka hvort hann telji að það gæti orðið til þess að liðka fyrir þeirri sátt að draga breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar til baka og freista þess að ná sátt um að breytingartillaga [[Forseti hringir.]]ráðherra fái þinglega meðferð og hitt verði dregið til baka í nafni einhvers konar sáttar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. þingmanni fyrirspurnina. Ég ætla ekki að svara því hér og nú hvort við drögum þessa tillögu til baka, ég held að það væri ekki rétt af mér að gera það, það þarf ég að gera auðvitað í samráði við félaga mína. En ég segi: Þegar maður ætlar að leysa mál þá hljóta allar leiðir að vera uppi á borðinu. Það er bara þannig. Það þýðir ekki að vera að vísa alltaf í einhverjar gamlar syndir og sorgir, við þurfum að taka öll málin upp á borðið, svo sópum við þeim jafnt og þétt út af þangað til lausnin liggur eftir á borðinu. Það er bara málið. Þannig leysir maður þetta í lífinu, bara heima. Við þekkjum það öll. Það eru ekkert aðrar reglur sem gilda í þinginu en heima þegar maður er að tapa í baráttunni um hver eigi að vaska upp. [[Hlátur í þingsal.]]Þetta eru sömu reglurnar. Þannig að ég held að við þurfum ekkert að finna þær upp, þær eru til staðar.
Virðulegur forseti. Þetta var afar mikilvægt svar hjá hv. þingmanni, þ.e. að segja hér í mjög flókinni umræðu eftir mjög langar umræður og mikil átök að einn þeirra valkosta sem séu uppi á borðinu til þess að leysa þann hnút sem er upp kominn sé að draga breytingartillögu atvinnuveganefndar til baka. Ég hvet hæstv. forseta að hlusta mjög vel eftir því að þessi hugmynd skuli vera þannig séð af fulltrúa meiri hlutans í atvinnuveganefnd að hún sé umræðunnar virði og umhugsunarinnar virði. Ég hvet virðulegan forseta til þess að grípa inn í umræðuna og reyna að kalla til einhvers konar fundar þingflokksformanna eða annarra forustumanna flokkanna áður en umræðunni er haldið lengur áfram, því það er fullt tilefni til. Ég vona að hæstv. forseti sjái að hér er að skapast algjörlega ný staða sem mér finnst afar mikilvægt að við áttum okkur á.
Virðulegi forseti. Það var kannski ekki nein bein spurning í þessu til mín, en ég held að með góðum vilja þá getum við leyst þetta mál. Ef við setjumst að samningaborðinu saman þá munum við ná áttum. En þá verðum við líka að skilja gamla drauga eftir heima. Það þýðir ekkert að draga þá með á slíka fundi. Þá leysum við ekki neitt. Þannig að ég hvet okkur öll til þess að halda áfram. Það er alls konar hræðsla við að fresta málinu og taka upp önnur mál af því þá segja gamlir og reyndir þingmenn: Þá verður bara farið í sama farið og byrjað að halda áfram að tefja. Við þurfum þá að finna sátt um að það verði ekki gert. Þannig að við þurfum að treysta hvert öðru betur í þessum sal. Vinnum að því.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og fagna þeim sáttatón sem ég heyri í máli hans sem mér finnst vera mjög mikilvægur. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um að það væri best varðandi rammaáætlun að verkefnisstjórnin mundi klára málið frá A til Ö því við hér á þingi hefðum ekki vit á ýmsum flóknum málum og hv. þingmaður tók þar dæmi um. Ég er algjörlega sammála honum. En er þá ekki einmitt vandamálið og það sem við erum að ræða um að sex þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar ákváðu að verkefnisstjórnin ætti ekki að klára þetta frá A til Ö? Þegar verkefnisstjórnin var komin inn í mitt stafrófið ákvað meiri hluti atvinnuveganefndar að taka málið í eigin hendur og gera breytingartillögu. Við erum, sem segir mikið um umræðuna, að fara að ræða um breytingartillögu við breytingartillögu við þingsályktunartillögu, þetta er [[Forseti hringir.]]er orðin mjög flókin umræða. En er hv. þingmaður ekki sammála mér að verkefnisstjórn hefði átt að fá [[Forseti hringir.]]að klára málið?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn. Ég var náttúrlega fyrst og fremst að tala um að það þyrfti að vera sú sátt í landinu að við treystum sérfræðingum fyrir málum. Meðan málin eru þannig að við í atvinnuveganefnd og í þinginu eigum að klára málin þá gerum við það auðvitað. Ég held að samkvæmt því sem ég var upplýstur um og samkvæmt mínu viti þá vorum við bara alveg á réttri leið með tillöguna, en aðalmálið núna er kannski að finna leið til þess að ná sáttinni, ekki byrja á að fara aftur til baka og finna út af hverju við gerðum þetta en ekki hitt. Ég held að langtímahugsunin eigi að vera sú að við treystum þeim sem mest vit hafa á þessu. Ég er ekki að segja að við getum ekki tekið erfiðar ákvarðanir í þinginu, byggðar á rannsóknum og niðurstöðum sérfræðinga, en það þarf þá að vera þannig að traust ríki, að niðurstaða þeirra - eins og við ætluðum að yrði - sé hinn endanlegi dómur, eins og ég held að sé t.d. í Noregi. Þannig að ég held [[Forseti hringir.]]að við þurfum að komast á þann stað að við séum ekki að taka ákvörðun um fósturvísa og sæði.
Virðulegi forseti. Eins og ég hef skilið þetta þá er í rauninni sátt í þjóðfélaginu að mestu leyti um að við séum með ákveðna löggjöf, ferli, verkferla varðandi þessa miklu vinnu að flokka virkjunarkosti og ákveðin sátt sé um verkefnisstjórnina. Það er kannski einmitt þess vegna sem við erum hérna svolítið æst og tölum mikið í þessu máli vegna þess að okkur finnst að sáttin hafi verið rofin með því að gera breytingartillögu við þingsályktunartillöguna. Ég minni á að það var ekki einu sinni hæstv. umhverfisráðherra sem lagði þessa kosti fram heldur meiri hluti atvinnuveganefndar. Kæmi ekki til greina að nefndin tæki aftur málið til sín? Þar er oft unnið í meiri sátt eins og hv. þingmaður nefndi. Telur hv. þingmaður koma til greina að skoða betur Urriðafoss [[Forseti hringir.]]og Skrokköldu, setja það aftur í ferli?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þingmanns. Ég ætla ekki að fara aftur til baka í þessa umræðu á þennan hátt. Ég held að við höfum verið alveg á réttri leið miðað við þær upplýsingar sem við höfðum. Varðandi nýtingarflokkinn og það allt saman, svo maður fari nú í þetta gamla far, þá snýst deilan auðvitað um það að niðurstöðu sérfræðinganna var breytt á síðasta kjörtímabili og nú er verið að fara aftur í það og þingmenn telja sig vera á sama grunni. Um það snýst öll þessi umræða hér. Það er í því sem við þurfum kannski að ná þeirri sátt sem ég er að tala um. Þannig að ég ætla ekki að fara til baka í þessa umræðu. Ég er búinn að bíða í viku eftir að komast að og segja nokkur orð og ég var með allt aðra ræðu fyrir viku og allt aðra ræðu fyrir fimm dögum og allt aðra ræðu fyrir þrem dögum, en ég var bara búinn að fá nóg í kvöld.
Virðulegur forseti. Ég vil aftur nefna við hæstv. forseta þá staðreynd að þingheimur hefur ekki undir höndum öll þau gögn sem þarf til þess að ræða málið og spyrja hann hvort það sé ekki alveg skýrt og alveg ljóst að umræðu verður ekki haldið fram í þessu máli fyrr en við höfum tillöguna og breytingartillöguna rökstudda með greinargerð undir höndum. Það er afar mikilvægt að við séum með allt í höndunum. Svo vil ég líka nefna það sem kom fram í andsvörum við ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar. Hann gaf færi á því að skoðaður yrði sá möguleiki til lausnar málinu að breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar yrði dregin til baka. Þetta er algjörlega ný staða í því máli sem hefur verið til umræðu í á aðra viku. Ég tel mjög mikilvægt að hæstv. forseti staldri við þennan möguleika til lausnar á þeirri erfiðu stöðu sem hefur verið viðvarandi um nokkurt skeið [[Forseti hringir.]]og freisti þess að halda fundi með þeim sem geta komið að lausn [[Forseti hringir.]]málsins.
Virðulegi forseti. Ég vona að virðulegur forseti og sem flestir hafi hlýtt á ræðu hv. 7. þm. Suðurk., Ásmundar Friðrikssonar, því að í henni var mikil viska að mínu mati þótt ég hafi ekki verið sammála öllu sem þar var sagt. Ég tel að með hliðsjón af lokaorðum hv. þingmanns um þá tilteknu virkjunarkosti sem hann nefndi - það sem hefur verið sagt hér um hugsanlegar breytingartillögur við breytingartillöguna o.s.frv. - sé full ástæða til að gera hlé á þessum fundi og finna út úr því í hverju er hægt að ná fram sátt.
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður, sem flutti síðustu ræðu, hafi gert hana betri af því að hann þurfti að bíða í viku. Ég þakka honum fyrir hreint ágætt innlegg í það sem við erum hér að fást við. En mig langar aðeins að velta upp nokkrum hlutum í ljósi þess að við höfum verið að biðja um að fá formlega fram tillöguna sem hv. þingmaður, formaður atvinnuveganefndar, sagðist hér áðan ætla að skoða með starfsfólki hvort leggja bæri fram. Við þekkjum það að hæstv. utanríkisráðherra sagði að ekki þyrfti að taka mark á þingsályktunum, við munum það, það er ekki langt síðan: Er það sem sagt svo að við hvaða þingsályktunartillögu sem er sé hægt að gera breytingar á síðustu metrunum, fara beint í atkvæðagreiðslu þegar við stjórnarandstöðuþingmenn erum búin að tala okkur alveg rauð, er það þá þannig, gildir það um allar þingsályktunartillögur að slíkt sé hægt að gera, að breyta þeim [[Forseti hringir.]]jafnvel mjög mikið? Þá velti ég til dæmis upp samgönguáætlun, eða hverju öðru. Er þingsályktun ekki gilt eintak eða hvað er það, herra forseti?
Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það gleður mann örlítið að sá stjórnarþingmaður sem hefur setið hér umræðuna skilur hvað það er og heyrir hvað það er sem við erum að kalla eftir. Hann er kannski ekki sammála því en hann heyrir það og það er meira en sagt verður um flesta þá stjórnarþingmenn sem hér hafa komið upp. Ég vona að nú fari menn raunverulega í það að setjast niður til þess að reyna að átta sig á því hvernig hægt er að vinna með þessa stöðu. Upp á það verður ekki boðið á lýðræðislegri samkomu eins og Alþingi Íslendinga að menn séu hér að gera einhverjar breytingar sem hafa meiri háttar áhrif í síðari umr. um þingsályktunartillögu. Ég trúi því bara ekki fyrr en ég tek á því að forseti ætli að standa fyrir slíkum gerningum. Þá verður þessa þings minnst í sögunni fyrir það að hafa farið ansi hressilega út af sporinu, það verð ég að segja, vegna þess að hér er verið að ganga á rétt okkar þingmanna [[Forseti hringir.]]til þess að fjalla faglega um mál.
Virðulegur forseti. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að þetta útspil hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar í umræðunni í kvöld hljóti að marka nokkur þáttaskil og gera það enn ljósara hve nauðsynlegt það er að fresta í það minnsta umræðunni ef ekki að hætta henni og kalla málið inn til nefndar og taka það þar til umfjöllunar með það að markmiði að leita lausna á þessari stöðu, sem er, eins og hv. þingmaður lýsti ágætlega, algerlega óþolandi. Ég held að þingmaðurinn hafi notað það orð að það væri okkur til skammar í merkingunni „sér og öðrum þingmönnum“. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að við höfum mörg verið að kalla eftir því að einmitt þetta verði gert. Málatilbúnaðurinn allur er þannig að hann mun augljóslega ekki ná fram [[Forseti hringir.]]að ganga hér í þinginu. Nú þegar leiðandi aðili í nefndinni sjálfri og stjórnarmeirihlutanum segir það er auðvitað ástæða til að hlusta.
Virðulegi forseti. Í síðustu viku lét ég orð falla úr þessari pontu um þennan dagskrárlið sem ég hef séð svolítið eftir síðan. Ég sagði, í samhengi við nokkur illa valin hjá hæstv. forsætisráðherra, að þingmenn greiddu atkvæði eins og þeim væri sagt. Svo sá ég hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og sá strax svolítið eftir því vegna þess að nokkrir hv. þingmenn hafa sýnt þann manndóm að koma á framfæri sínum eigin sjónarmiðum af einlægni og virðingu fyrir þinginu. Og mér finnst hv. þm. Ásmundur Friðriksson hafa gert það í dag. Því sé ég enn þá meira eftir þeim orðum mínum vegna þess að hér sé ég tækifæri til samtals, tækifæri til að takast á við þetta af þeim mikla þroska sem mér sýndist hv. þingmaður sýna hér. Ég vona að við getum haft þetta til eftirbreytni, frestað þingfundi og hafið samtal.
Forseti hafði litið á það sem raunhæfan kost að hv. 8. þm. Norðaust., Þórunn Egilsdóttir, gæti flutt ræðu sína hér í kvöld en nú fer að verða ljóst að af því getur ekki orðið. Nú spyr forseti hvort þeir tveir hv. þingmenn sem hafa óskað eftir að taka til máls um fundarstjórn forseta muni vilja taka til máls.
Virðulegur forseti. Ég vil bara beina þeirri ósk til hæstv. forseta að ígrunda mjög vel dagskrá morgundagsins í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin og biðja um að dagskráin verði sett saman í samráði þingflokksformanna til að skapa hér betri starfsfrið í þinginu og ekki síst í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið nú undir lok umræðunnar í kvöld.
Herra forseti. Það er alltaf að verða skýrara og skýrara að þingmenn sem standa að þessari tillögu í hv. atvinnuveganefnd eru smátt og smátt að draga í land. Ég held að það sé rétt að ljúka þessari umræðu og að málið verði kallað aftur inn í atvinnuveganefnd þar sem meiri hluti atvinnuveganefndar skoðar þá hug sinn miðað við það sem hefur komið fram í máli þeirra eins og hjá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni sem var hér í ræðu mjög mjúkur á manninn og skilningsríkur. Ég hef trú á því að hann vilji fylgja orðum sínum eftir í atvinnuveganefnd og ræða við félaga sína sem eru kannski aðeins harðari í horn að taka og breyta þessari tillögu þannig að hún verði bara lögð inn í verkefnisstjórn.
Herra forseti. Ég skil út af fyrir sig vel að forseti vilji gjarnan að þessari umræðu fari að ljúka en ég vil segja í fyllstu einlægni að ég mundi ætla að skilaboðin væru að fara að komast til skila. Hér er sameinuð stjórnarandstaðan staðráðin í því að láta ekki bjóða sér og þinginu og þjóðinni þann málatilbúnað sem hér hefur verið í boði. Við höfum okkar þingræðislega rétt og hikum ekki við að nýta hann til að koma þeim skilaboðum rækilega á framfæri. Það er að sjálfsögðu til bóta að lágmarksþingvenjur séu virtar í sambandi við það ef til stendur að hræra enn í þessum breytingartillögum en ég vil að minnsta kosti fyrir mig og þann sem hér stendur taka það algerlega skýrt fram, það má forseti heyra, að ég tel að það eina sem geti talist þingræðislega verjandi í afgreiðslu þessa máls er þá upphafleg tillaga fyrrverandi umhverfisráðherra og annað ekki á þessu þingi. [[Gripið fram í.]]