Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að 1. þm. Reykv. s., Brynjar Níelsson, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Bessí Jóhannsdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi, árið 1986, og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hafa tvö bréf frá velferðarráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 353, um notkun geðlyfja og svefnlyfja á hjúkrunarheimilum, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, og við fyrirspurn á þskj. 358, um langveik börn, frá Elsu Láru Arnardóttur. Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 359, um innflutning á hráu kjöti, frá Lilju Rafneyju Magnúsdóttur.
Frú forseti. Ég óskaði í þarsíðustu viku eftir sérstakri umræðu við hæstv. félagsmálaráðherra um fátækt og aðgerðir gegn fátækt. Hæstv. ráðherra tók vel í að eiga þá umræðu. Ég var beðin um að senda inn spurningar af því að til stæði að setja umræðuna á dagskrá í þessari viku en nú fæ ég að heyra að það standi ekki til að setja þessa sérstöku umræðu á dagskrá né heldur nokkrar aðrar sérstakar umræður. Ég hlýt að furða mig á því, frú forseti, ef það er virkilega þannig að loksins þegar hæstv. ríkisstjórn skilar af sér málum, að sjálfsögðu á síðasta framlagningardegi eins og alltaf hefur verið þrátt fyrir fögur fyrirheit um annað, eigi að ryðja burt öllum öðrum málum eða vill forysta þingsins ekki ræða málefni fátæktar? Þetta er risastórt pólitískt mál, frú forseti, og ég hlýt að furða mig á því ef hvorki á að leyfast að setja þetta mál á dagskrá né aðrar þær sérstöku umræður sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa óskað eftir, væntanlega um mikilvæg pólitísk mál, af því að nú loksins þegar ríkisstjórnin hreyfir sig þá liggur svo á að koma málum hennar á dagskrá. Frú forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta og krefst þess að gert verði ráð fyrir sérstökum umræðum í þessari viku eins og öðrum vikum. Annað er bara ekki í lagi.
Virðulegi forseti. Ég má til með að koma upp og taka undir orð hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um að það er alveg fráleitt að engar sérstakar umræður muni verða í þessari viku. Þetta er málstofa Alþingis þar sem við ræðum formlega um ýmis mál, ekki bara frumvörp ríkisstjórnarinnar þegar henni hentar, heldur er mjög mikilvægt að við eigum umræðu um önnur mikilvæg mál. Að ríkisstjórnin hafi loksins ákveðið eða séð sér fært að afgreiða einhver mál af sinni hálfu þýðir ekki að restin af daglegum störfum þingsins og hlutverki þessarar málstofu sé ekki sinnt. Að sama skapi langar mig til að vekja athygli á því að nokkrir hv. þingmenn Pírata hafa beðið lengi eftir því að komast að og eiga orðastað við ákveðna hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherrar afboðuðu þátttöku á þessum fundi í dag, jafnvel þótt ég sjái að þeir sitja hér í salnum. Ég geri athugasemd við að við þurfum að bíða svona lengi eftir því að fá svör. Sumar spurningar eru aðeins [[Forseti hringir.]]óþægilegri en aðrar eins og sumar hv. sérstakar umræður greinilega líka.
Frú forseti. Ekki alveg óvænt þá vil ég taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað á undan. Mér finnst ólíðandi að ekki skuli vera gefið pláss fyrir sérstakar umræður stjórnarandstöðunnar svo ég tali ekki um þetta tiltekna mál sem hefur sem betur fer verið mikið í umræðunni síðustu daga og viku og er mjög brýnt að við tökum á. Mér finnst það vanvirðing við þann stóra hóp sem glímir við fátækt að menn skuli ekki gefa sér örlítinn tíma. Auðvitað getum við komið þessari umræðu að þegar við tölum um fjármálaáætlunina þar sem ekkert er í raun tekið á þeim málum. Þess vegna hefðum við þurft sérstaka umræðu um þetta og ég krefst þess að hún verði sett á dagskrá í vikunni.
Frú forseti. Ég tek undir það sem aðrir hv. þingmenn hafa sagt um skipulagsleysið hér. Þetta er rosalega áhugavert, að koma ekki málum á dagskrá, ekki síst þar sem ég hef ítrekað staðið hér og beðið um að fá að sjá dagskrána fyrir fram. Við höfum sagt að okkur sé það algjörlega að meinalausu að dagskráin hnikist til þegar við fáum hana fyrir fram. En núna lendum við í því trekk í trekk að fá upplýsingar um dagskrárliði fyrir fram þrátt fyrir að dagskráin almennt liggi ekki fyrir. Svo þegar við erum búin að undirbúa okkur er okkur bara rutt til hliðar vegna þess að þá þarf ríkisstjórnin að koma einhverju af sínum málum að. Við verðum að fá einhvers konar fyrirsjáanleika í þetta mál, við verðum að geta treyst því sem við fáum að vita um það sem er til umræðu á næstunni. Þá á ég bæði við sérstakar umræður og fyrirspurnir til hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Þegar hv. þm. Katrín Jakobsdóttir er beðin um að senda áherslur til skrifstofu þingsins í fyrirhugaðri umræðu á mánudegi við hæstv. félagsmálaráðherra um fátækt þá gerum við ráð fyrir því að það þýði eitthvað. Síðan kemur á daginn að einhliða ákveður hæstv. forseti að hætta við þann undirbúning með það fyrir augum að skapa meira svigrúm í dagskrá vikunnar. Virðulegi forseti. Þetta hefur á sér það yfirbragð að forsetinn sé í raun og veru að draga taum stjórnarmeirihlutans í því að gæta að því að ekki sé verið að ræða mál sem er óþægilegt fyrir ríkisstjórnina að ræða opinberlega í aðdraganda páskaleyfis, þ.e. þann smánarblett á íslensku samfélagi sem fátækt er. Ég árétta það við virðulegan forseta [[Forseti hringir.]]að koma þessari umræðu á, annað væri þinginu til skammar.
Virðulegi forseti. Þann 9. febrúar sl. lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um yfirferð kosningalaga, en ekkert hefur bólað á svörum við henni enn þá. Þetta er þriðji mánudagurinn í röð þar sem ég hef boðað að ég sé tilbúinn að ræða þetta mál og dómsmálaráðherra hefur síðan afboðað komu sína. Þriðji í röð. Ég heyri síðan að kosningalögin sem koma til breytinga séu að verða tilbúin. Það væri mjög skrýtið ef lagt yrði fram frumvarp um allar breytingarnar á kosningalögum áður en umræðan um það málefni gefst, því að hluti af umræðunni snýst um það hvernig haga á samstarfi milli flokkanna um framlagningu á breytingum á kosningalögum. Ég óska eftir því að hæstv. dómsmálaráðherra svari fyrirspurn minni munnlega sem fyrst.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarmeirihluti ekki fara vel af stað. Kannski bundu einhverjir vonir við það að nú yrðu vinnubrögð hér öðruvísi, í það minnsta hafa margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar talað þannig áður en þeir settust í ráðherrastólana að nú myndi allt breytast, en viðhorfið gagnvart Alþingi er eiginlega til skammar. Hér er beðið fram á síðustu stundu með að hrúga inn málum og þá skal Alþingi sitja og standa eins og hv. stjórnarmeirihluta þykir rétt að gera. Menn skjóta sér undan því að eiga sérstakar umræður um mál sem snerta okkur öll til þess að hæstv. ríkisstjórn geti komið sínum málum á framfæri. Það er ekki eins og í fjármálaáætluninni sem við erum að fara að ræða núna sé tekið á t.d. þeim stóra vanda sem fátækt er í íslensku samfélagi. Þetta væri kannski skiljanlegt ef þar væri lausnirnar að finna [[Forseti hringir.]]en það er ekki svo gott og það að geta ekki rætt þetta mál er til skammar.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir að það eru fjarri því góð vinnubrögð að vera komin af stað með ferli og vinnu með sérstakar umræður og kippa þeim svo óundirbúið algerlega til baka. En það er fleira sem ég vil benda á. Sú sem stendur hér lagði fram fyrirspurn 9. febrúar um byggðaáætlun, framgang hennar og hver staða hennar væri til innanríkis-, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Hann hefur ekki enn þá getað svarað þessari fyrirspurn. Ég kalla eftir því. Eru þetta ásættanleg vinnubrögð? Það held ég ekki.
Frú forseti. Það eru vissulega vonbrigði að fá ekki að ræða hér í sérstökum umræðum um viðfangsefnið fátækt á Íslandi því að eins og við vitum er það mál sem hefur verið mjög mikið í umræðunni að undanförnu og tengist beint þeirri fjármálaáætlun sem við ætlum að taka hér fyrir. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með að við getum ekki fengið að koma okkar sjónarmiðum á framfæri og fáum ekki að heyra sjónarmið hæstv. ríkisstjórnar gagnvart þessum mikilvæga málaflokki meðan mikilvæg umræða á sér stað um fjármálaáætlunina. Þetta er eitthvað sem tengist beint. Það er kannski ekki furða að þetta sé tekið af dagskrá því það er eins og aðrir hv. þingmenn hafa komið hér inn á eflaust mjög óþægilegt fyrir ríkisstjórnina að ræða um fátækt þegar svo fátæklega er að þeim málaflokki staðið í fjármálaáætlun. Mögulega vill hún ekki að það komi algerlega skýrt fram í þessum umræðum.
Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmenn verði að sýna hæstv. forseta nokkra sanngirni í þessum málum. Ég hygg að aldrei á neinu tveggja mánaða tímabili í störfum þingsins hafi sérstakar umræður verið jafn tíðar og undanfarna tvo mánuði. Ég held að það sé leitun að því að þingmenn hafi átt jafn greiða leið með að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í þeim farvegi sem sérstakar umræður eru. Ég hygg líka að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar þurfi ekki að kvarta yfir að hafa ekki fengið tíma til að tala hér í þinginu. Þeir hafa fengið afar rúman tíma til þess að tala um þau mál sem þeim hugnast. Það hefur áhrif á dagskrá þingsins. Það hefur t.d. gert það að verkum að það er meira um að vera í þessari viku en kannski verið hefði ef menn hefðu aðeins stillt sig betur í umræðu í síðustu viku. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Það er rétt að það hefur verið talsvert mikið um sérstakar umræður undanfarið. En það er einfaldlega út af því að ríkisstjórnin hefur ekki haft neitt annað til að tala um. Stjórnarandstaðan er svo gott sem búin að halda uppi virðingu þingsins undanfarna mánuði, svo ekki sé meira sagt, einfaldlega út af því að ríkisstjórnin hefur ekki náð að koma sér saman um það hvaða mál hún ætlar að koma fram með. Við sjáum hér gamla drauga frá síðasta kjörtímabili sem koma fram núna. Af hverju var ekki hægt að koma með þessi mál fyrr? Virðulegi forseti. Skipulagsleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar skapar ekki neyðarástand af okkar hálfu. Við viljum halda uppi virðingu þingsins þegar kemur að því t.d. að ræða þjóðhagslega mikilvæg mál eins og t.d. málefni fátæktar er. Þótt við höfum haft margar sérstakar umræður einfaldlega út af því að ríkisstjórnin gat ekki farið - ég ætla nú ekki að segja orðið sem mér datt í hug - gat ekki komið sér saman um hvaða mál ættu að vera afgreidd úr ríkisstjórn fyrr en núna þá er [[Forseti hringir.]]það ekki okkar vandamál. Við viljum halda áfram að fá sérstakar umræður á dagskrá, [[Forseti hringir.]]alveg sama þótt við höfum fengið margar sérstakar umræður á undanförnum tveimur mánuðum til að halda uppi virðingu þingsins.
Frú forseti. Ég verð að taka undir með kollegum mínum. Það þýðir ekkert að vera með svona hentisemi. Jú, það er búið að vera mikið af sérstökum umræðum af því að ekki hafa verið nein önnur mál til að afgreiða frá ríkisstjórninni. Það hefur hentað forseta rosalega vel að setja sérstakar umræður á dagskrá. Núna þegar það hentar ekki, af því að ríkisstjórnin er allt í einu komin með fullt af málum, þá á að taka sérstakar umræður af dagskrá. Ég hélt að forseti ætti að vera forseti þingsins, ekki forseti ríkisstjórnarinnar. Það hlýtur að þurfa að taka tillit til þess að fátækt er málefni sem brennur á okkur öllum. Fólk þjáist. Þetta snýst um líf og dauða. Börn þjást í samfélaginu og við eigum að ræða þetta núna. Þetta er mikilvægasta málið sem við getum rætt núna, sérstaklega með það í huga að við erum að fara að taka fyrir fjármálaáætlun og fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára. Mér finnst þetta ekki boðlegt og mér finnst að forseti eigi að sýna það að hún er forseti þingsins, ekki forseti ríkisstjórnarinnar.
Frú forseti. Ég tek svo sannarlega undir með kollegum mínum í stjórnarandstöðunni. Ég skil eiginlega ekki það fyrirkomulag að ætla ekki að hafa sérstakar umræður þó að töluvert sé að koma inn af málum frá ríkisstjórninni. Í þessari viku hefur verið lagt upp með ákveðið fyrirkomulag í fjármálaáætlunarumræðunni, sem getur verið ágætt, en til þess þarf líka annað að komast á dagskrá, ekki bara það sem hentar ríkisstjórninni. Ég hvet fjölmiðla til að rýna sérstaklega fjármálaáætlunina og þann fagurgala sem þar er færður fram, því að hann tekur akkúrat ekki á því máli sem hér hefur verið hvatt til að fái að komast á dagskrá, þ.e. að við ræðum fátækt. Fátækt í samfélaginu er mjög alvarleg. Og því hefur verið lýst hvers vegna fjöldi sérstakra umræðna hefur verið hér á undanförnum vikum. Ég verð að taka undir með forseta lýðveldisins sem sagði: Vandinn, þ.e. fátæktin, er til staðar, reynum að takast á við hann þó ekki væri annað. Það getum við gert með því að ræða við ráðherra sem hefur m.a. um það að segja hvernig því verður fyrirkomið í fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára.
Frú forseti. Ég þakka þingflokksformanni ríkisstjórnarinnar fyrir hjartnæma ræðu. Ég fékk bara tár í augun af að hlusta á hv. þm. Birgi Ármannsson lýsa stöðu mála hér í þinginu. Við vitum öll að ástæða þess að hér hafa verið margar sérstakar umræður og þingmannamál mjög áberandi á dagskrá er að öðrum málum hefur ekki verið til að dreifa og ekki höfum við viljað hafa fundarfall hér á Alþingi. Hins vegar er það algjörlega óviðunandi og óforsvaranlegt að þegar loksins koma inn mál frá hæstv. ríkisstjórn sé sérstökum umræðum sópað til hliðar. Ég verð nú að segja það að ef þessi mál hefðu verið skipulögð í sátt þá hefðum við verið að nýta þennan tíma til þess að eiga til að mynda sérstaka umræðu um fátækt sem ég held að sé talsvert meiri eftirspurn eftir hjá almenningi [[Gripið fram í.]]en að hlusta á deilur og ósætti um það hvernig eigi að haga dagskrá þingsins. Ég hef miklar mætur á hæstv. forseta og ég treysti því að hún muni stýra þessari síðustu viku í sátt svo að þessi umræða og aðrar komist á dagskrá. Annað er bara ekki í lagi, frú forseti.
Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Það hefði verið hægt að ræða um fátækt núna meðan við ræðum fundarstjórn forseta. Auðvitað kemst ein svona sérstök umræða á dagskrá, það tekur ekki nema 34 mínútur ef allir flokkar taka þátt í henni. Það er vissulega rétt að margar sérstakar umræður hafa verið á dagskrá á umliðnum vikum. Mér finnst það gott. Mér finnst það reyndar gott óháð því að það hafi verið vegna þess að ekki var um neitt annað að ræða en þingmannamál. Við eigum líka að vera að ræða málefni líðandi stundar og fátækt er svo sannarlega slíkt mál. Þess vegna finnst mér hneisa ef ekki á að koma þessari sérstöku umræðu á dagskrá núna, helst í dag en alla vega í þessari viku, sem og að taka inn fleiri sérstakar umræður í þessari viku. Eins og ég segi: Þetta tekur ekkert mjög langan tíma, en þetta er mikilvægt fyrir íslenskt samfélag.
Frú forseti. Við eigum afmæli í dag. Það er eitt ár síðan Panama-skjölin birtust þjóðinni og við fengum að sjá að í landinu býr hópur auðmanna sem sér ekkert að því að skjóta peningum í skattaskjól frekar en að greiða til samneyslunnar. Það er kaldur veruleiki að við stöndum hér og getum ekki rætt fátækt, hina hliðina á þessum peningi, hvernig við getum nýtt samneysluna til að létta þeim sem standa höllum fæti í samfélaginu lífið. Það hefði verið ágætt að ræða hér annaðhvort skattaskjól eða fátækt frekar en að fara að sinna verkstjórn fyrir ríkisstjórn sem kemur allt of seint fram með mál.
Virðulegi forseti. Trauðla verður málsvörnin aumari en hjá mannasættinum mikla, hv. þm. Birgi Ármannssyni. Þetta er nokkuð lýsandi fyrir það viðhorf sem mér finnst ríkja hjá hv. stjórnarmeirihluta og hæstv. ráðherrum í garð Alþingis. Hér hefur ekki verið neitt til umræðu af ríkisstjórnarmálum af því að þau hafa einfaldlega ekki komið. Viðhorfið er einhvern veginn þannig: Jæja, krakkar mínir, nú eruð þið búin að fá að leika ykkur, tala um það sem þið viljið tala um og þetta sem engu máli skiptir, þetta þus í ykkur þarna, krakkar mínir. Nú erum við, stóra fólkið, komin með öll okkar mál. Ryðjið nú ykkar dóti til hliðar, við þurfum að fara að sinna alvöru málsins. Hvað kemur okkur við, ríkisstjórn ríka fólksins, fátækt á Íslandi?
Frú forseti. Ég er farin að taka eftir ákveðnu trendi hjá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans, þá sérstaklega hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem sussa á okkur þingmenn minni hlutans og segja okkur að stilla orð okkar, stilla okkur um að segja hluti vegna þeirra eigin slælegu vinnubragða. Dæmi um þetta mátti finna í orðum hv. þm. Brynjars Níelssonar sem hafði í hendi sér að taka skýrsluna um einkavæðingu Búnaðarbankans inn í sína nefnd og vinna hana þar áður en hún færi í umræðu þingsins en kaus þess í stað að biðja okkur um að stilla okkur um nokkrar yfirlýsingar þar sem við hefðum ekki fengið nægan tíma til að kynna okkur málin. Hann hafði í hendi sér að gefa okkur þann tíma. Sömuleiðis bera orð hv. þm. Birgis Ármannssonar vitni um þetta þegar hann biður okkur um að stilla okkur því að hæstv. ríkisstjórn hans hefur ekki haft fyrir því að vinna vinnuna sína hingað til og nú skulum við stilla okkur um að vera ósátt við að fá hér í einni runu helling af málum.
Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka þátt í þessu uppistandi sem hér á sér stað og bregðast við orðum sem beint var til mín af hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni og varða fyrirspurn sem hefur legið á mínu borði í nokkra daga. Ég get upplýst hv. þingmann um að mér er það þvert um skap að hafa ekki fengið tækifæri til að taka það mál á dagskrá og eiga uppbyggilegt samtal við hv. þingmann um kosningalöggjöfina sem ég tel mikilvægt að fari hér fram áður en og ef kosningalöggjöfin verður tekin til endurskoðunar og breytt að einhverju leyti. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega sjálfur að hér hefðu liðið þrír mánudagar frá því að þessi fyrirspurn kom fram. Það er nú rétt. En ég verð að segja að mér finnst það nú óþarflega mikil viðkvæmni af hálfu hv. þingmanns að hún hafi ekki farið á dagskrá á þessum stutta tíma. En ég hef ekki neitt annað í hyggju en að ræða þessi mál svo fljótt sem verða má. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmenn verða að taka tillit til dagskrár og annarra hv. þingmanna þegar kemur að samræðum hér í þingsal.
Frú forseti. Ég tek undir þetta með tímann sem fer í sérstakar umræðu. Rétt rúmur hálftími hefði verið nýttur í hana í staðinn fyrir fundarstjórn forseta. Það er viðbúið að fólk verði áfram óánægt ef ekki verður breyting á. Það verður settur fundur hér eftir að fyrirspurnafundi lýkur. Á honum eru 17 mál. Þar af eru 13 EES-innleiðingar. Það er nú obbinn af því sem verið er að koma með hér inn á borð, breyting á Einkaleyfastofunni, breyting á endurskoðun. Þetta eru allt lítils háttar mál utan kannski eitt. Það er ekki það sem er að tefja þingstörfin hér. Þau mál koma örugglega til með að renna nokkuð ljúflega í gegn. Virðulegur forseti. Sérstakar umræður eru mikilvægar vegna þess að þar kemur vel fram hver stefna ráðherra er hverju sinni [[Forseti hringir.]]í málaflokknum. Ég verð að taka undir og segja aftur að við erum hér með fjármálaáætlun og -stefnu sem nær ekki utan um þessi mál.
Frú forseti. Ég greip á lofti það sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði um að við viljum ekki að það sé fundarfall hérna á þinginu. Ég er algjörlega sammála því. Við verðum að hafa í huga að það hefur nú þegar orðið fundarfall hér í heila viku nema að það fundarfall var kallað nefndavika, nefndavika þar sem nánast engir nefndarfundir voru haldnir, það varð ítrekað fundarfall. Þetta var hreinlega nefndavika til þess að fela það að það var ekki komið fram nógu mikið af málum frá hæstv. ríkisstjórn til þess að við hefðum eitthvað að gera hérna á þingi. Nú erum við komin fram yfir þau tímamörk sem voru sl. föstudag á því hvenær ný mál geta komið fram. Fyrir vikið tók ég saman hvað hefði komið frá hverjum ráðherra. Það var ekki mikið, frú forseti, það var alls ekki mikið. Sumir ráðherrar hafa skilað nákvæmlega núll frumvörpum. Núll. Pælið í því. Þetta þýðir að við getum alveg horft fram á fundarfall í framtíðinni ef þingmannamál minni hlutans eru ekki tekin fyrir í meira mæli en nú hefur verið gert.
Frú forseti. Ég öfunda forseta ekki af því að þurfa að skipuleggja störfin hér þegar ríkisstjórnin kemur með mál á síðasta skiladegi eftir að hafa verið með tóma dagskrá vikum saman. Mig langar að nefna eitt konkret dæmi um það hvernig vinnubrögð í Stjórnarráðinu eru. Hæstv. ráðherra situr hér og lýsir því yfir við Björn Leví Gunnarsson að hún sé öll boðin og búin að bæta úr vinnubrögðum í ráðuneytinu. Ég er hér með fyrirspurn um aðgerðaáætlun um mansal sem upphaflega var lögð fram 21. desember, endurflutt 24. janúar og því var frestað til 13. febrúar að koma svari til þingsins. Nú barst bréf 9. febrúar þar sem beðið var um frest til 6. mars til að skila þessari fyrirspurn inn. Í dag er 3. apríl. Þessi fyrirspurn, sem menn hafa 15 virka daga til að skila til þingsins, hefur verið að dóla í kerfinu tvo og hálfan til þrjá og hálfan mánuð [[Forseti hringir.]]eftir því hvaða dag maður miðar við. Er það nema von að maður sé dálítið hissa á þessari ríkisstjórn?
Virðulegi forseti. Samkvæmt þingsköpum hefur ráðherra að jafnaði um það bil tvær vikur til að svara. Síðan er hægt að biðja um frest enda er ég með þó nokkrar fyrirspurnir til ráðherra sem langflestum er ósvarað. Það eru rétt tæpir tveir mánuðir síðan ég lagði inn fyrirspurn. Ég sagði að undanfarna þrjá mánudaga hefði ég búist við því að fá svar og fara í umræðu um munnlega fyrirspurn um þetta mál. Ég hafði skilning á því að svo yrði ekki þegar hæstv. ráðherra var ekki á landinu, var erlendis vegna starfa á vegum Alþingis, en undanfarna þrjá mánudaga hef ég búist við því að fara í umræður um munnlega fyrirspurn við ráðherra. Það hefur mistekist í öll þau skipti. Ég biðst afsökunar á því að vera í gallabuxum uppi í pontu, það tók enginn eftir því síðast og það dó enginn.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og dómsmálaráðherra.
Frú forseti. Talsvert hefur verið rætt um peningastefnu samfélagsins að undanförnu, eftir að hæstv. ráðherra lýsti því yfir þann 1. apríl, sem kannski er viðeigandi dagsetning, í viðtali við Financial Times að núverandi ástand væri óverjandi. Nú er okkur öllum hér inni kunnugt um afstöðu hæstv. ráðherra, sem einnig er formaður í stjórnmálaflokki, hvaða afstöðu sá flokkur og ráðherrann hefur sem stjórnmálamaður gagnvart gjaldmiðlinum. En þegar hæstv. ráðherra lýsir því yfir í krafti síns embættis að staða peningamála og gjaldmiðilsins sé óforsvaranleg er það annað mál enda er ráðherra ekki aðeins stjórnmálamaður, hann er líka embættismaður. Í kjölfarið hleypur hæstv. forsætisráðherra upp til handa og fóta til að bera til baka orð hæstv. fjármálaráðherra, en fyrirsögnin á frétt Financial Times er, með leyfi forseta: „Iceland weighs plan to peg krona to another currency.“ Fyrirsögnin á Bloomberg þar sem hæstv. forsætisráðherra er í viðtali er: „Iceland Won't Peg Currency for Foreseeable Future, PM Says.“ Ég velti því fyrir mér: Telur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að krytur hans og hæstv. forsætisráðherra í alþjóðlegum miðlum auki trúverðugleika íslensks efnahagslífs? Okkur hefur orðið mjög tíðrætt um trúverðugleika í ljósi þess að við erum að byggja okkur upp eftir erfiða kreppu. Hvernig nákvæmlega telur hæstv. ráðherra að þessar krytur auki trúverðugleikann? Telur hann slíkar yfirlýsingar samræmast stöðu sinni sem ráðherra fjármála og efnahagsmála?
Virðulegi forseti. Vitnað er til Financial Times. Það er vissulega rétt að þar eru höfð eftir mér ummæli. Samhengi ummælanna var þetta: Ég var spurður, líklegast fyrir um tíu dögum, kannski lengri tíma því að blaðamaðurinn hefur rætt við mig tvisvar og í fyrra skiptið var verið að skipa þessa peningastefnunefnd: Hvert verður verkefni nefndarinnar? Ég skýrði það að verkefni nefndarinnar væri í samræmi við stjórnarsáttmála að finna peningastefnu sem myndi leiða til stöðugra gengis á íslensku krónunni og hvaða leiðir væri hægt að fara að því marki. Þá nefndi ég m.a. að Viðreisn hefði bent á myntráð í baráttunni fyrir kosningarnar. Að hægt væri að tengja íslensku krónuna ýmsum stórum gjaldmiðlum. Þeir sem kæmu þá til greina væru bandaríkjadalur, breska pundið eða evran og ég teldi að evran væri þar langvænlegasti kosturinn. Líka mætti hugsa sér að tengja krónuna við körfu gjaldmiðla. Ég lét þess líka getið að það væri afleit hugmynd að tengja krónuna við myntir, eins og t.d. norsku krónuna og kanadadollar, eins og sumir hafa lagt til. Þetta er eitt af því sem verður væntanlega skoðað í þessari nefnd. Ég geri engar athugasemdir við að forsætisráðherra segi að þetta sé ekki yfirvofandi. Nefndin er ekki búin að skila niðurstöðu. Þegar hún skilar niðurstöðu munum við vinna úr þeim.
Frú forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann teldi að slíkar yfirlýsingar, sem kalla á andsvör frá hæstv. forsætisráðherra, samráðherra hæstv. fjármálaráðherra, væru til þess fallnar að auka trúverðugleika íslensks efnahagslífs. Hæstv. ráðherra kemur hér upp og segir að hann geri ekki athugasemdir við það að hæstv. forsætisráðherra andmæli honum. Nú er það svo að hæstv. ráðherra er ekki aðeins fulltrúi ákveðinnar stjórnmálastefnu, hann er líka fulltrúi stjórnvalda, embættismaður stjórnvalda, talandi inn í heim þar sem miklu skiptir að viðhalda trúverðugleika íslensks efnahagslífs. Við höfum tekið eftir því að erlendir fjárfestar standa t.d. ekki beinlínis í biðröðum eftir að kaupa íslenska banka. Þá skiptir máli að ráðamenn vandi orð sín. Hæstv. fjármálaráðherra segir í þessu viðtali að óbreytt staða sé óverjandi. Hann er því í raun og veru búinn að gefa sér niðurstöðu þeirrar peningastefnunefndar sem þegar hefur verið skipuð með pomp og prakt og átti að hafa mikið samráð við alla þingflokka. Núverandi ástand er óverjandi. [[Forseti hringir.]]En ég spyr þá aftur: Telur hann að þessar krytur þeirra ráðherra auki trúverðugleika íslensks efnahagslífs? [[Forseti hringir.]]Og telur hann að það auki trúverðugleika íslensks efnahagslífs ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þarf að útskýra orð sín sérstaklega eftir að þau hafa birst í erlendum miðli?
Frú forseti. Ég get fúslega endurtekið það hér að þegar ég var að ræða við blaðamanninn, fyrir þremur vikum eða svo, var ég að útskýra hvað þessi peningastefnunefnd ætti að gera og hvað hún myndi skoða. Ég get í sjálfu sér ekki borið neina ábyrgð á því hvernig menn túlka það eða segja frá því. Ég hef skýrt það hér og skýrt það í blaðaviðtali hvernig þetta átti sér stað. Það er hins vegar vitað að ekki eru allir sammála um þessa peningastefnu. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki nákvæmlega sömu áherslur og ég. En það sannar í raun og veru bara það að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki útibú frá Viðreisn eins og sumir virðast halda.
Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja út í þau orð hæstv. forsætisráðherra sem hann lét falla hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrir u.þ.b. tveimur vikum þar sem orðrétt kom fram, með leyfi forseta: „Það eru engin sérstök áform um sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka og Landsbanka.“ Síðan kemur í ljós, við umræðu í þingsal um fjármálastefnu til fimm ára, að það eru samt sérstök áform um að selja hlut í Íslandsbanka og Landsbanka. Með leyfi forseta, sagði formaður hv. fjárlaganefndar, hv. þm. Haraldur Benediktsson, í andsvari: „Í raun grundvallast fjármálastefnan mjög mikið á því hvernig okkur tekst að losa eigur ríkissjóðs í fjármálafyrirtækjum. Þar af leiðandi er svarið: Já, við ætlum að losa eigur ríkisins í fjármálafyrirtækjum á stefnutímabilinu.“ Virðulegi forseti. Hvernig má það vera að einn daginn séu engin sérstök áform - eru það þá ósérstök áform eða er hæstv. fjármálaráðherra að reyna að dansa í kringum þetta til að tala til tíðarandans hverju sinni, hvort einkavæða eigi bankana eða ekki. Á að einkavæða þessa banka? Er fjármálastefnan ekki áform, er hún ekki áætlun, er hún ekki um það hvert við stefnum? Ég verð að spyrja hæstv. fjármálaráðherra aftur hvort einhver áform liggi fyrir um sölu á eignarhlut ríkisins, eignarhlut þjóðarinnar, í Íslandsbanka og Landsbanka. Eru þau til staðar, liggja fyrir drög eða undirbúningsvinna að þessu leyti? Er hæstv. fjármálaráðherra ekki sammála mér í því að fjármálastefnan hljóti þá að teljast drög, undirbúningsvinna, þar sem fjármálastefna til næstu fimm ára virðist grundvallast á því að selja banka?
Frú forseti. Það vill svo til að ég held að ég hafi svarað þessari spurningu fjórum sinnum í umræðu um fjármálastefnuna og geri það með ánægju einu sinni enn. Í fjármálastefnunni er gert ráð fyrir tekjum af eignum ríkisins árlega upp á u.þ.b. 35 milljarða kr. Þessar tekjur gætu komið af arðgreiðslum, sérstökum arðgreiðslum eða sölu eigna. Arðgreiðslur frá bönkum í ár, sem ríkið á núna að öllu leyti, eru rúmlega 35 milljarðar kr. og er ekkert ólíklegt að þær gætu orðið álíka miklar á komandi árum þannig að það er enginn sérstakur þrýstingur á að selja bankana. Þegar ég sagði það hér að það væru engin áform uppi um að selja þessa hluti í bankanum núna, og ég get staðið við það, þá hef ég útskýrt það og skal endurtaka það: Ég hef ekki haft samband við neinn, ég hef ekki undirbúið neina lýsingu á sölu bankanna og það hefur enginn haft samband við mig og lýst áhuga á því að eignast þessa banka. Ég hef sagt að þegar við seljum þá eigum við að gera það í góðri sátt, gera það eftir reglum sem góð sátt er um og í opnu og gagnsæju ferli. Það tel ég að sé afar mikilvægt. Ég held að sé mikilvægt að þegar við seljum bankana í þetta sinn þá endurtökum við ekki mistökin sem gerð voru þegar bankarnir voru seldir síðast.
Virðulegi forseti. Við erum að tala um fjármálastefnu sem byggist að miklu leyti til á því hvernig við náum að greiða niður lán ríkissjóðs. Það segir hér, með leyfi forseta, í nefndaráliti meiri hlutans: „Ljóst er að niðurgreiðsla á skuldum ríkisins ræðst að miklu leyti af því hvernig til tekst með sölu þessara eigna.“ Við erum að tala um stefnu sem byggir á því að selja eitthvað sem engin eru áform um að selja heldur eru bara einhverjar hugmyndir. Á þessu grundvallast heil fjármálastefna til fimm ára. Virðulegi forseti. Ég skil ekki þessa lógík í orðum hæstv. fjármálaráðherra þegar kemur að því hvort eigi að selja banka eða ekki selja banka. Ég skil ekki hvernig hann getur réttlætt það að leggja fram fjármálastefnu til fimm ára sem byggist að miklu leyti á því, samkvæmt þeim orðum sem koma frá hv. fjárlaganefnd þar sem Sjálfstæðisflokkurinn er með forsæti, að það eigi að selja banka. Síðan kemur og hann og segir: Ja, kannski koma einhverjar arðgreiðslur, sem eru bara dropi í hafið miðað við hvað [[Forseti hringir.]]við myndum fá fyrir það að selja banka. Ég skil hreinlega ekki [[Forseti hringir.]]þessa lógík hjá hæstv. fjármálaráðherra. Ég skil ekki hvernig hann getur komið hingað í pontu [[Forseti hringir.]]og sagt að það séu engin sérstök áform, síðan eru bara mjög sérstök áform um að selja banka.
Frú forseti. Dropi í hafið er nú kannski ekki mjög nákvæm mælieining, en 35 milljarðar á ári eru nokkuð nákvæm tala og rúmlega 35 milljarðar eru aðrgreiðslur frá bönkunum í dag. Bara arðgreiðslurnar frá bönkunum eru sem sagt rúmlega það sem gert er ráð fyrir á tímabili fjármálastefnunnar. Þó að við seldum þær ekki værum við búin að uppfylla 100% það markmið sem sett er, þ.e. að verja 35 milljörðum á ári í tekjur af þessum eignum til niðurgreiðslu skulda. Það er nú ekki flóknara en það. Ég get alveg komið og skýrt þetta út nokkrum sinnum enn. En svona er það. [[Gripið fram í.]]Það er þannig - við getum alveg rætt það að eigendastefna ríkisins hefur líka verið lögð fram.
Virðulegi forseti. Ef allir fætur kóngulóarinnar hefðu sjálfstæðan vilja væri sú skepna líklega útdauð. Þökk sé skaparanum er hún þannig úr garði gerð að hún samhæfir fótaburðinn. Skaparinn kom hins vegar ekkert að myndun þessarar ríkisstjórnar. Ráðherrar og stjórnarliðar hlaupa nú út og suður, hver í sína áttina, og lítil regla er á galskapnum. Við vitum að Bob Dylan, Beyoncé, Kristinn Sigmundsson og Björk eru öll magnaðir söngvarar en væru sennilega ekki góð saman í kór, alla vega ekki ef þau útsettu eigin lög og veldu lögin sjálf. Hv. þingmenn eru ósammála um grundvallaratriði. Benedikt Jóhannesson og Haraldur Benediktsson um tímasetningu bankasölu. Nichole Leigh Mosty og Kristján Þór Júlíusson um 25 ára regluna. Theodóra Þorsteinsdóttir og Brynjar Níelsson um rannsókn á einkavæðingu Landsbankans. Teitur Björn Einarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir um sjávarútvegsstefnuna. Jón Steindór Valdimarsson og Óli Björn Kárason um ESB-umsókn. Páll Magnússon og Hanna Katrín Friðriksson um landbúnaðarmálin. Sigríður Andersen og Óttarr Proppé um rekstur heilbrigðiskerfisins. Björt Ólafsdóttir og Þórdís Kolbrún Gylfadóttir um ívilnunarsamninga stóriðju. Jóna Sólveig Elínardóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson um EES-samninginn. Og loks Þorsteinn Víglundsson og Sigríður Andersen um jafnlaunavottun. Ég gæti haldið áfram. Á síðasta ársfundi Seðlabankans sagði forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Endurskoðunin gengur út frá þeirri forsendu að krónan verði í næstu framtíð gjaldmiðill Íslendinga.“ Og í nýlegu viðtali við Suðra sagði fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Það hefur aftur á móti ekki verið neinn vafi í mínum huga að farsælast fyrir okkur Íslendinga væri að taka upp evru.“ Er hæstv. fjármálaráðherra ánægður með fótaburð ríkisstjórnarinnar? Hefur þessi ósamhæfni gert að verkum að mál hafa komið seint og illa hingað inn? Finnst ráðherranum yfir höfuð trúverðugt að leggja fram fimm ára fjármálastefnu núna þegar stjórnarliðar eru ósammála í grundvallaratriðum og hægra og vinstra heilahvelið geta ekki komið sér saman um hvaða peninga á að nota?
Frú forseti. Það er alltaf gaman að heyra málflutning hv. þm. Loga Einarssonar, enda er hann með skáldlegar líkingar og maður veltir fyrir sér kóngulónni, sem gengur í ýmsar áttir, og liprum fótaburði hennar. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru þrír flokkar í ríkisstjórn og þeir eru ósammála í mörgum málum. Það er eðlilegt. Þeir eru hins vegar sammála um ákveðin mál og um það snýst ríkisstjórnarsamstarfið. Það er ekkert óeðlilegt við að flokkar sem héldu einhverju fram fyrir kosningar og höfðu þá mismunandi stefnu hafi ekki breyst eftir kosningar. Mér finnst ekkert að því. Hins vegar semja menn um niðurstöðu ákveðinna mála. Það er það sem ríkisstjórnin snýst um. Ég veit að það eru ekki allir minnihlutaflokkarnir [[Gripið fram í.]]sammála um öll mál. Það er bara eðlilegt. Það eru fjórir flokkar í minni hluta. Og meira að segja innan flokka eru ekki allir sammála, jafnvel í tiltölulega litlum þingflokkum koma fram mismunandi áherslur á hinum ýmsu málum. Mér finnst ekkert að því. Þannig eru skoðanaskipti. Þannig er lýðræðið.
Frú forseti. Ástæða þess að ég tók dæmi af kóngulónni er að ég kunni nú ekki við að nefna kolkrabbann hérna. [[Hlátur í þingsal.]]En fyrr í sama viðtali sagði einmitt hæstv. fjármálaráðherra að hann saknaði þess að ekki væri betra samstarf við minni hlutann en raun bæri vitni. Því spyr ég: Hvað hefur hæstv. fjármálaráðherra gert til að búa til þetta góða samstarf? Ef ekkert, hvað hyggst hann þá gera? Eða hyggst hann kannski fara til Erlings Ólafssonar skordýrafræðings og læra eitthvað um fótaburðinn? Ætlar hann kannski bara að treysta á minni hlutann hérna á Alþingi að redda stjórninni fyrir horn nokkrum sinnum á kjörtímabilinu?
Frú forseti. Ég sagði þetta vissulega. Og ég hef sagt það áður en ég settist á Alþingi að ég teldi að það væri mjög mikilvægt að við litum á Alþingi ekki bara sem meiri og minni hluta heldur litum á það sem 63 manna löggjafarsamkomu þar sem allir gætu lagt sitt af mörkum. Ég hef átt allmörg samtöl við hv. þingmann mér bæði til gagns og ánægju. Ég hef átt allnokkra fundi með formönnum minnihlutaflokkanna þar sem við höfum rætt saman um ákveðin stórmál. Ég held að við gætum alveg gert meira af því. Ég held að það væri gott fyrir þingstörfin ef menn væru duglegri að leggja ákveðin mál á borðið og segja: Getum við ekki náð saman um þetta þvert á meiri og minni hluta?
Virðulegur forseti. Fjármála- og efnahagsráðherra þykir gaman að ræða við erlenda fjölmiðla og hefur upp á síðkastið farið í nokkur slík viðtöl þar sem hann kemur á framfæri stefnu ríkisstjórnarinnar í ýmsum málum, til að mynda peningastefnunni. Hins vegar finnst okkur hinum þetta ekkert sérlega skemmtilegt því að þetta rýrir trúverðugleika Íslands út á við. Í viðtali við Financial Times um helgina segir fjármálaráðherra að það sé óverjandi fyrir Ísland að viðhalda eigin fljótandi mynt nokkrum dögum eftir að fjármagnshöft hafa verið afnumin. Þessi ummæli eru með miklum ólíkindum. Eins og staðan er í dag er hæstv. fjármálaráðherra að bjóða upp á algjöra óvissuferð er varðar peningastefnuna og svo virðist hæstv. ráðherra ætla sér að tala gjaldmiðilinn niður á alþjóðavísu. Viðtalið við FT er svo furðulegt að mér datt í hug hvort það gæti hugsanlega verið einhver meiri dýpt í þessu, hvort hæstv. fjármálaráðherra væri sjálfur að gera sig að einhvers konar þjóðhagsvarúðartæki sem virkar þannig að þegar krónan er sterk ætlar hann bara að mæta sjálfur og tala hana niður og svo þegar hún er veik ætlar hann að mæta sjálfur og tala hana upp. Ég er að velta fyrir mér hvort peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands viti af þessu nýja tæki ráðherrans. Virðulegur forseti. Nú hefur verið skipuð þriggja manna verkefnisstjórn um að endurmeta peningastefnu Íslands. Mig langar að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: 1. Er ekki faglegri nálgun að bíða eftir niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar áður en ráðherrann tjáir sig með þessum hætti? 2. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar eru algjörlega ósammála um framtíðarskipan peningastefnu þjóðarinnar og því spyr ég hvort hæstv. fjármálaráðherra finnist heiðarlegt af sér gagnvart þjóðinni að sitja í ríkisstjórn þar sem er svo mikill skoðanamunur um eitt helsta hagsmunamál þjóðarinnar eins og peningastefnuna. 3. Ef hæstv. fjármálaráðherra var misskilinn og orð hans tekin úr samhengi, væri þá ekki ráð að leiðrétta þennan [[Forseti hringir.]]misskilning, eins vandræðalegt og það er nú?
Frú forseti. Það er einkennilegt að heyra hv. þingmann gera því skóna að menn eigi að hætta að hafa skoðanir um leið og þeir eru komnir í ríkisstjórn. Auðvitað hef ég áfram mínar skoðanir. Ég hef sömu skoðun núna og ég hafði fyrir kosningar. Ég hef ekki dregið neina dul á það. Ég hef talið að það væri farsælla fyrir Ísland að hafa aðra peningastefnu, hafa stefnu þar sem væri meira jafnvægi. Ég hef talið að það væri ekki farsælt fyrir útflutningsgreinarnar að vera með gjaldmiðil þar sem evran er á 160 kr. einn daginn, 140 kr. þann næsta og svo komin niður í 112 kr., fer svo upp í 124 kr. og sveiflast fram og til baka, þannig að þeir sem eiga viðskipti í þessari mynt vita aldrei daginn eftir hve mikið þeir fá fyrir sinn snúð. Ég geri enga athugasemd við það að aðrir kunni að hafa aðrar skoðanir á því. Þannig er lýðræðið. Þannig verða skoðanaskipti. Verkefnastjórn um umgjörð peningastefnunnar fær vissulega ákveðnar leiðbeiningar. Meginleiðbeiningarnar eru þær sem koma fram í stjórnarsáttmálanum, þ.e. að við ætlum að skapa peningastefnu þar sem gengi íslensku krónunnar er stöðugra. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé á móti slíkri stefnu, en þetta er stefna ríkisstjórnarinnar, þetta er sú stefna sem við höfum náð saman um. Ég skammast mín ekki fyrir hana. Ég er mjög hreykinn af henni.
Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort þingheimur hefur tekið eftir því, en ég fékk ekki eitt einasta svar. Ekkert svar. Mér finnst það ekki boðlegt. Kannski er það þessi vandræðagangur þegar hæstv. ráðherra er að tala við erlenda fjölmiðla, að þess vegna eigi hann í miklum erfiðleikum með að svara þeim spurningum sem hér eru lagðar fram. Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég spurði hæstv. ráðherra um heiðarleika er sú að eins og staðan er í dag þá er mjög ólíklegt að hans sýn á það hver umgjörð peningastefnu eigi að vera nái fram að ganga. Þess vegna spyr ég hann: Finnst honum heiðarlegt að sitja í slíkri ríkisstjórn þegar hann á í svona miklum erfiðleikum með að ná markmiðum sínum fram?
Frú forseti. Já, það er svo sannarlega heiðarlegt og gott að vera í ríkisstjórn og berjast fyrir sínum markmiðum. Það eiga stjórnmálamenn að gera og þeir eiga líka að berjast fyrir sínum markmiðum og vera heiðarlegir þó að þeir séu ekki í ríkisstjórn í einhvern tíma. Þannig er bara umgjörð okkar þingræðis. Mér finnst það mjög eðlilegt að við ræðum það hvernig á peningastefnan að vera. Það er margt annað sem við ætlum að breyta. Ef það væri búið að breyta öllu sem mér fyndist að þyrfti að breyta þá þyrfti ég ekki að vera í pólitík lengur, þá væri mínu hlutverki lokið. Það er ekki þannig. Þess vegna er það heiðarlegasta starf sem ég get tekið að mér núna að vera í pólitík og berjast fyrir minni stefnu.
Virðulegur forseti. Ég verð að halda áfram á sömu slóðum því að engin svör eru komin frá hæstv. fjármálaráðherra. Það getur vel verið að ráðherrann hafi lent í því að ekki hafi verið haft rétt eftir honum eða ólíkur skilningur hafi verið á umræðuefninu í viðtalinu. Það er ekki hægt að setja út á slíkt, slíkt getur hent. En er það sem sagt niðurstaða, virðulegur forseti, hæstv. ráðherra að megininntakið, fyrirsögnin, umfjöllunarefni viðtalsins, hafi einfaldlega verið rangt, að í öllum megindráttum hafi rangt verið haft eftir hæstv. ráðherra? Er hann sem sagt ekki þeirrar skoðunar, sem lýst er í viðtalinu, að óforsvaranlegt sé að hafa fljótandi krónu til langframa? Það er afskaplega undarleg afstaða, eins og mátti reyndar skilja á blaðamanni sem skrifaði viðtalið, að nokkrum dögum eftir að búið er að fleyta krónunni komi fjármálaráðherra landsins og lýsi því yfir að hún geti ekki flotið lengi. Þetta er í raun eins og að taka skip í slipp, gera við það og þegar það er sjósett aftur lýsa því þá yfir að það geti varla flotið lengi, þetta skip. Það væri ekki til þess fallið að fá farþega eða starfsmenn á skipið. Virðulegur forseti. Ég ítreka því spurningu mína: Var þetta allt saman rangt eftir haft? Eftir ágæta yfirferð hv. þm. Loga Einarssonar hér áðan kom fram í svari hæstv. fjármálaráðherra að ríkisstjórnin væri sammála um ýmislegt þó að hún væri ósammála um margt - en mér dettur bara ekkert í hug. Um hvað er þessi ríkisstjórn sammála? [[Hlátur í þingsal.]]Er það kannski helst það að hún sé sammála um að rétt sé að erlendir vogunarsjóðir selji sjálfum sér Arion banka? Því bæti ég við fyrri spurningar, hæstv. forseti: Er hæstv. fjármálaráðherra ekki þeirrar skoðunar að ef á daginn hefur komið, eins og lítur út fyrir, að vogunarsjóðir hafi selt sjálfum sér Arion banka á verði sem er undir því verði sem heimilar ríkinu að grípa inn í, finnst þá ekki hæstv. ráðherra að ríkið eiga að gera það og nýta forkaupsrétt sinn á bankanum?
Frú forseti. Mér finnst athyglisverð sú undirliggjandi skoðun sem í spurningunni felst, hvort það sé óviðunandi að við búum við núverandi ástand. Er það viðunandi að krónan fljóti upp og niður eins og skopparakringla? Er það viðunandi að útgerðarfyrirtæki fái miklu lægra verð fyrir sínar afurðir en þau fengu áður? Er það viðunandi að sjómenn fái núna ekki nema brot af þeim launum sem þeir fengu áður, jafnvel þó að verðið í erlendri mynt sé það sama? Er það viðunandi að ferðaþjónustan sem við erum að byggja upp sé sífellt að selja á einu verði en fái síðan miklu færri krónur fyrir þegar upp er staðið? Er það viðunandi að innlend iðnaðarfyrirtæki þurfi að búa við það að verð hjá keppinautunum sé sífellt að lækka? Ég segi: Nei, það er ekki viðunandi, það er óviðunandi ástand. Það er mín skoðun. Það kann að vera að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Lilja Alfreðsdóttir séu þeirrar skoðunar að þetta sé viðunandi. Það er ekki mín skoðun. Varðandi þá spurningu hvort það sé rétt og eðlilegt að kröfuhafar í bankana selji sjálfum sér bankann verð ég að segja að það voru settar um þetta ákveðnar reglur í tíð síðustu ríkisstjórnar og mér skilst að þeim reglum hafi verið framfylgt. Ég hef lagt fram fyrirspurn til Fjármálaeftirlitsins um þessa kröfuhafa og ég vænti þess að fá svör við þeirri fyrirspurn fljótlega.
Virðulegur forseti. Mér fannst ræða hæstv. ráðherra hér áðan eitthvað kunnugleg. Ég hef nefnilega einu sinni áður heyrt nákvæmlega sömu röksemdafærslu og það var hjá Erich Honecker, leiðtoga Austur-Þýskalands, þegar hann útskýrði að það væri algjörlega óviðunandi að gjaldmiðillinn, austur-þýska markið, flyti upp og niður, menn vissu ekkert hvers virði það yrði næstu daga. Þess vegna þyrftu menn að hafa ákveðnar reglur um það hvert gengi þess gjaldmiðils ætti að vera. Ég held að hæstv. ráðherra sé nógu fróður um söguna til þess að vita hvernig það fyrirkomulag virkaði. Það að heyra hér formann flokks, sem hefur verið talinn hægri flokkur, einhvers konar frjálslyndur hægri flokkur, boða austur-þýsku stefnuna í peningamálum kemur mér vægast sagt í opna skjöldu. Virðulegur forseti. Varðandi Arion banka. Það lágu fyrir ákveðnar reglur um það hvernig menn skyldu haga sér í því að skila til ríkisins þeim verðmætum sem í bankanum lágu. Það er einfaldlega verið að fara á svig við þær reglur. Finnst hæstv. ráðherra það ásættanlegt? Eða hyggst hann grípa þar inn í?
Frú forseti. Það er fróðlegt að heyra hv. þingmann fjalla um gengisstefnuna í Austur-Þýskalandi. Það er líka fróðlegt að bera umræðuna í dag saman við hans fyrri áform um að taka upp norska krónu, þegar við áttum að fá 2 þús. milljarða lán frá Noregi fyrir átta árum eða svo og þegar við áttum nokkrum árum síðar að taka upp kanadadollar. Hvaða stefna var það? Átti þá að festa krónuna við einhverja útlenda mynt? Það var talið alveg sérstaklega hagstætt fyrir Íslendinga [[Gripið fram í: Hver er þín stefna?]]Ég hef margoft sagt að það er afar vitlaus stefna að taka upp kanadadollar eða norska krónu. Það sagði ég líka við þennan útlenda fjölmiðil.
Forseti. Ég spyr hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessum fyrirspurnatíma um lífræna ræktun. Þá í fyrsta lagi hvort ráðherra telji að lífræn ræktun njóti nægilegs stuðnings í regluverki landbúnaðarins eins og það liggur fyrir og svo hins vegar hvaða þýðingu hún telji að lífræn ræktun geti haft fyrir þau loftslagsmarkmið sem Ísland hefur sett sér. Stuðningur við lífræna ræktun hefur vissulega verið aukinn verulega í nýjum búvörusamningi sem er ánægjuefni. En betur má ef duga skal. Þær þjóðir sem mesta áherslu hafa lagt á að hvetja til aukinnar lífrænnar framleiðslu hafa í fyrsta lagi sett sér markmið, að svo eða svo stór hluti landbúnaðarframleiðslunnar verði orðinn lífrænn, t.d. 20% fyrir árið 2020, og fylgt því eftir með myndarlegum stuðningi. Má þar nefna Danmörku og Austurríki sem dæmi. Danir hafa reyndar nýlega ákveðið að stefna að því að allur danskur landbúnaður verði orðinn lífrænn árið 2025. Aðalástæðan er veruleg mengun grunnvatns, aðallega vegna notkunar tilbúins áburðar þannig að ómengað grunnvatn er ekki lengur til í landinu. Önnur mikilvæg rök fyrir aukningu innlendrar hlutdeildar lífrænnar framleiðslu er í fyrsta lagi sívaxandi eftirspurn eftir lífrænum matvælum og að verulegur skortur er á algengustu tegundum þannig að flytja þarf inn lífrænt ræktað grænmeti stóran hluta ársins. Til dæmis eru vart fáanlegar innlendar lífrænar gulrætur, rófur, kartöflur, hvítkál, eftir að uppskeru er lokið á hausti. Þetta eru tegundir sem auðvelt er að rækta hérlendis og geymast vel og gætu þar af leiðandi verið á boðstólum langt fram eftir vetri eða fram á vor ef framleitt væri nóg af þeim hér innan lands. Varðandi síðan spurninguna hvort lífræn ræktun geti haft sérstaka þýðingu fyrir þau loftslagsmarkmið sem Ísland hefur sett sér, má nefna að sú aðgerð sem myndi sennilega skila mestum árangri til kolefnisbindingar á Íslandi er einmitt lífrænn landbúnaður. Tvær rannsóknir eru fyrirliggjandi, sem mér væri ljúft að deila með hæstv. ráðherra, sem gerðar hafa verið á þessu sviði en lífræn ræktun er umhverfisvænsta og sjálfbærasta form landbúnaðar sem til er. Sú aðgerð sem myndi þess vegna skila sennilega mestum árangri væri lífrænn landbúnaður. Í þessum rannsóknum kemur fram að ef allur landbúnaður á jörðinni yrði lífrænn dygði það eitt til að binda alla núverandi kolefnislosun af mannavöldum. Ferlið í lífrænni ræktun er í stuttu máli þannig að þar á sér stað uppbygging gróðurmoldar og byggingarefni gróðurmoldarinnar eru einmitt kolefnissambönd. En í venjulegri nútímaræktun með kemískum efnum verður niðurbrot þessara efnasambanda eins og gróðurmoldarinnar og þar með veruleg losun kolefnis út í andrúmsloftið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta tvennt, sem sagt um lífrænan landbúnað í regluverkinu og síðan lífrænan landbúnað sem þátttakanda í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en ekki síst þá með hliðsjón af væntanlegri endurskoðun búvörusamnings.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Þetta er ákaflega mikilvægt efni og býður upp á tækifæri til framþróunar og verðmætaaukningar í landbúnaði. En það hefur því miður ekki hlotið tilhlýðilega athygli að mínu mati. Ef horft er sérstaklega á regluverkið um lífrænan landbúnað má segja að reglur um lífræna landbúnaðarframleiðslu hafi þarfnast uppfærslu um alllangt skeið. Á Íslandi hefur reglugerð um lífræna landbúnaðarframleiðslu og merkingar verið í gildi í fimmtán ár. Þessi reglugerð innleiddi reglur Evrópusambandsins frá 1991 í samræmi við EES-samninginn. Þær eru því nærri þriggja áratuga gamlar. Innan ESB voru síðan settar nýjar og ítarlegri reglur árið 2009. Nýlega voru þær reglur svo teknar upp í EES-samninginn og er reiknað með að þær taki gildi núna í maímánuði. Munu því sömu reglur gilda um framleiðslu, vottun og merkingar lífrænnar framleiðslu á Íslandi og í Evrópu. Þetta eru jákvæð tíðindi fyrir íslenska neytendur þar sem samræmingin bætir upplýsingaflæði og eftirlit. Til lengri tíma er breytingin einnig jákvæð fyrir íslenska framleiðendur enda verður íslensk vottun fyrir lífrænar vörur jafngild evrópskri fyrir lífrænt ræktaðar afurðir. Til skamms tíma hefur breytingin í för með sér að bændur sem stundað hafa lífrænan búskap eftir eldri reglum munu ekki fá lífræna vottun fyrir vöru sína. Þessu fylgir jafnframt ákveðinn aðlögunarkostnaður. Þó er ljóst að ríkari hagsmunir felast í því að hafa alþjóðlega viðurkennda vottun en heimatilbúna vottun sem lýtur veikari kröfum. Varðandi stuðning ríkisins við lífræna framleiðslu þá byggist hann á rammasamningi sem íslenska ríkið gerði við Bændasamtök Íslands í fyrra. Samningurinn segir að megináhersla í lífrænum búskap sé að kanna markaðslegar forsendur fyrir lífrænar afurðir og hve vel tilteknar jarðir og framleiðsla henti til aðlögunar lífrænum búskap. Samningurinn kveður á um 33,5 millj. kr. framlag á ári að meðaltali næstu tíu ár. Það er mín skoðun að stjórnvöld hafi alls ekki gefið þessum málum nægjanlegan gaum undanfarin ár, að alls ekki hafi verið horft nægjanlega til þeirra tækifæra sem felast í lífrænni landbúnaðarframleiðslu. Þá hef ég í huga markaðsleg tækifæri jafnt sem umhverfissjónarmið. Ég mun beita mér fyrir því að á næstu misserum verði unnin heildstæð matvælastefna fyrir Ísland, stefna sem tekur til matvælaframleiðslu, matvælaöryggis, matarmenningar og markaðssetningar á íslenskum matvælum. Ég tel jafnframt að markviss stefna um lífrænan landbúnað hljóti að verða óaðskiljanlegur hluti af slíkri heildstæðri stefnumótun, m.a. vegna þess hve hugmyndafræði lífrænnar framleiðslu fellur vel að þeirri ímynd sem íslensk matvæli hafa meðal erlendra neytenda. Það er ímynd sem ég tel að við eigum að stuðla að og ýta undir. Ég hef viðrað þessar skoðanir mínar við forsvarsmenn bænda, nú síðast á landsfundi sauðfjárbænda í liðinni viku. Ég finn að þar er áhugi mikill og sóknarhugur. Í þessu ljósi hyggst ég á næstu vikum skipa starfshóp um eflingu lífræns landbúnaðar á Íslandi. Ég tel að þetta sé löngu tímabært. Eins og hv. þingmaður kom inn á hafa önnur ríki sett sér háleit markmið í þessum efnum og náð góðum árangri. [[Forseti hringir.]]Nefna má frændur okkar Dani sem dæmi í þessum efnum. Slíkur árangur kemur ekki af sjálfu sér. [[Forseti hringir.]]Hann er afrakstur framsýni, skýrra markmiða og eftirfylgni. Hæstv. forseti. Ég hélt ég hefði fimm mínútur en þykir miður að hafa ekki náð að svara báðum spurningunum. [[Forseti (ÞE): Forseti biðst velvirðingar á því. Það er einhver ruglingur hér í klukkunni.]] . Þessi æðibunugangur í manni var þá óþarfur, helmingurinn af svarinu, ég stytti það. Ég þakka hæstv. forseta, ég geri ráð fyrir að ég hafi þá tvær mínútur til viðbótar. Síðan kemur að seinni spurningu hv. þingmanns, um hvaða þýðingu ráðherra telur að lífræn markmið geti haft fyrir þau loftslagsmarkmið sem Ísland hefur sett sér. Því er til að svara að á Íslandi er í gildi aðgerðaáætlun frá árinu 2010 um takmörkun á losun til 2020 og sóknaraðgerð um efldar aðgerðir í loftslagsmálum sem hv. þingmaður þekkir mun betur en ég. Í sóknaráætlun eru 16 verkefni kynnt sem eiga að efla baráttuna gegn loftslagsbreytingum. Þótt ekki sé minnst á lífræna ræktun í þessum verkefnum snýr eitt verkefnið að loftslagsvænni landbúnaði þar sem unnið verður að vegvísi um minnkun losunar í landbúnaði með samvinnu stjórnvalda og Bændasamtaka Íslands. Í apríl 2016 undirritaði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra samkomulag um loftslagsvænni landbúnað ásamt umhverfis- og auðlindaráðherra og Bændasamtökum Íslands. Samkvæmt samkomulaginu er verkefnisstjórn á vegum umhverfis- og auðlindaráðuneytisins ætlað að vinna vegvísi um raunhæfar lausnir fyrir landbúnaðinn til að draga úr losun. Í október 2016 skilaði Landbúnaðarháskólinn skýrslu að beiðni verkefnisstjórnar um greiningu á losun gróðurhúsalofttegunda frá íslenskum landbúnaði. Verkefnisstjórnin vinnur nú að því að móta tillögur að vegvísinum, m.a. með samstarfi við nokkur mismunandi býli eftir búgreinum um leiðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en markmið samstarfsins er að geta lagt fram raunhæfar og hagnýtar leiðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í landbúnaði. Í þessari umræðu er einnig mikilvægt að gera greinarmun á lífrænni ræktun annars vegar, þ.e. framleiðsluháttum sem þarfnast vottunar, og hins vegar sjálfbærri nýtingu og þróun. Þar má nefna sem dæmi að afurðir úr veiddum, villtum lagardýrum teljast ekki lífræn framleiðsla samkvæmt reglum EES. Sjávarútvegurinn leggur hins vegar mikla áherslu á sjálfbæra nýtingu og miðar aðgerðir á því sviði við það að draga úr losun um 40% árið 2030 miðað við frá 1990. Þegar kemur að lífrænni ræktun liggur ekki fyrir greining á því hversu mikla þýðingu aukin lífræn framleiðsla myndi hafa hér á landi þegar horft er til loftslagsmarkmiða. Markmið með reglunum um lífræna framleiðslu er að koma á fót sjálfbæru stjórnunarkerfi fyrir landbúnaðinn sem virðir kerfi og hringrás náttúrunnar og nýtir einnig orku og náttúruauðlindir á ábyrgan hátt. Þá er hér átti við vatn, jarðveg, lífrænt efni og loft. Ein af meginreglunum er að takmarka skuli notkun á utanaðkomandi aðföngum við framleiðsluna. Loks benda rannsóknir til að meðferðin á jarðvegi í lífrænni ræktun leiði til meiri kolefnisbindingar en allt eru þetta þættir sem hafa jákvæð áhrif þegar horft er á loftslagsmarkmið okkar Íslendinga. Þetta er að mínu viti mjög góð ástæða til að leggja grunn að skýrri stefnu um þróun lífræns landbúnaðar hér á landi eins og ég gat um hér áðan. Við hljótum að leita allra leiða til að standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar í loftslagsmálum. Þetta er líka einnig í samhengi og samræmi við það sem kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Fyrir þessu er ríkur vilji. Ég mun beita mér fyrir því að þessi sjónarmið verði höfð að leiðarljósi í stefnumótun landbúnaðarmála hér á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég tel einmitt að þessi málaflokkur sé í ólestri, landbúnaðarkerfið eins og það er uppsett í dag er letjandi fyrir vöruþróun. Því til rökstuðnings er hægt að nefna að nánast öll slátrun er miðlæg, þ.e. stórar verksmiðjur. Ekki er hægt að treysta því að sama kjöt og er farið með til slátrunar skili sér aftur til þess sem lagði það til slátrunar. Ein afleiðing af þessu er að upprunamerkingar eru óáreiðanlegar, kjöt sem er ekki upprunamerkt getur ekki flokkast til lífrænnar ræktunar. Einnig eru miklar hömlur á því að bændur geti slátrað sjálfir til endursölu. Til mikilla trafala í þeim efnum er að förgun hættulegra vefja er á of fáum stöðum á landinu. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort henni hugnist að greiða fyrir leið til heimaslátrunar og stuðla með því að sjálfstæði bænda og nýsköpun í greininni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Svandísi Svavarsdóttur, fyrir góða fyrirspurn og fagna jákvæðum tónum í svari hæstv. ráðherra. Ég hef heyrt þá áður og held að þar sé eitthvað sem hægt er að byggja á ef við vöndum til verka. Ég held að það eigi að vera í forgrunni í þeirri endurskoðun búvörusamninga sem er hafin, eða liggur fyrir og á að gera samkvæmt síðasta samningi fyrir árið 2019, að skoða umhverfismálin, að nálgast landbúnaðinn út frá umhverfissjónarmiði. Það þarf að meta vistspor hans og ekki bara landbúnaðarins sjálfs heldur líka verslunarinnar sem honum tengist, þ.e. innflutnings á afurðum sem hann nýtir eða eru seldar í samkeppni við hann. Það þarf með öðrum orðum, ef ég nota þetta leiðinlega orð pólitíkusa, að horfa heildrænt á málaflokkinn. Það er það sem þarf að gera, einmitt með loftslagsmálin í huga.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðum. Ég fagna viðbrögðum hæstv. ráðherra. Ég vil fyrst og fremst brýna hana til góðra verka. Ég vona í fyrsta lagi að afar skýr vilji komi fram við grunntóninn sem er í endurskoðun búvörusamnings, eða við þá vinnu sem fyrirhuguð er í þeim efnum, þ.e. að sjónarmið lífrænnar ræktunar njóti þar stuðnings. Ég vil jafnframt brýna ráðherrann í því - ég saknaði þess að heyra ekki þann tón skýrar í máli hennar - að horfa sérstaklega til loftslagssjónarmiðanna. Mér er ljóst að verulegur möguleiki er á ávinningi að því er varðar markaðsmálin þar sem aukin eftirspurn er eftir matvöru af þessu tagi; það er í mínum huga hliðarafurð þó að hún sé afar mikilvæg. Það skiptir allra mestu máli til lengri framtíðar að allar þær breytingar sem við erum að gera á atvinnulífi okkar séu með loftslagsmarkmiðin til grundvallar. Allar okkar áætlanir þurfa að fela það í sér að allar aðgerðir séu beinlínis í þágu þess annaðhvort að binda meira kolefni eða að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ég treysti því að það komi fram í síðara svari hjá hæstv. ráðherra að svo muni verða, þ.e. að við sammælumst um að horfa sérstaklega til þeirra tækifæra sem eru í landbúnaði, bæði með hefðbundnum hætti, þegar við erum að tala um það með hvaða orkugjöfum við knýjum áfram tæki o.s.frv. í þágu landbúnaðar, en ekki síður er varðar þessi sjónarmið í landbúnaðarræktun sérstaklega.
Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er mikilvæg. Ég vil líka draga fram að hæstv. umhverfisráðherra er að skoða ákveðna þætti sem eru tengdir landbúnaði í gegnum aðgerðaáætlunina. Eftir stendur einnig að í mínu ráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, erum við að skoða þetta mjög gaumgæfilega. Mér fannst ánægjulegt og ótrúlega gaman í síðustu viku að vera á landsfundi sauðfjárbænda þar sem kom fram þessi skýra framtíðarsýn, mjög horft til umhverfismála, horft á umhverfisþættina, kolefnisjöfnunina og hvernig þeir vilja sjá fyrir sér lífrænan landbúnað á sviði sauðfjárræktar. Þetta er eitthvað sem við stjórnmálamenn eigum að taka á lofti þegar við finnum þennan mikla samstarfsvilja og framsýni. Ég er sammála hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé að það er iðulega betra að horfa heildstætt á málin, en stundum er gott að taka ákveðin afmörkuð verkefni í tilraunaskyni. Ég velti því fyrir mér að stofna hóp, því að fleiri þingmenn hafa lýst yfir áhuga á því, með sauðfjárbændum sem tæki sauðfjárræktina eingöngu til skoðunar, skipaðan kannski tveimur héðan af þinginu, úr stjórn og stjórnarandstöðu, og lýsi mig reiðubúna til að skipa strax hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur sem er hokin af reynslu, ég er tilbúin í það. Ég veit það eru fleiri sem hafa lýst yfir áhuga. Ég myndi þá aðeins athuga þetta. Ég held að þetta sé mikilvægt. Ég sé fyrir mér að það væri hægt að skipa þriggja til fimm manna starfshóp um þetta sem gæti unnið hratt því að við erum nokkurn veginn með markmiðin skýr. Ég held að bændur myndu jafnframt fagna þessu og þeir ættu eðlilega sína fulltrúa í slíkum hópi sem gæti síðan verið til stuðnings aðgerðaáætlunarinnar, vinnunnar þar, en líka til stuðnings endurskoðunarnefnd um búvörusamninga þar sem við erum að skoða hvernig hægt er að færa hluta af beingreiðslum og fleira yfir í ræktunarsamninga o.s.frv. Það er fullt af tækifærum. Ég þakka enn og aftur fyrir þessar undirtektir og leita til samráðs við ykkur.
Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um umhverfisáhrif og sjálfbærni byggingariðnaðarins og spyr ráðherrann hvernig hún telji að gera megi byggingariðnað hér á landi vistvænni og sjálfbærari. Ég tel rétt að spyrja ráðherrann um þetta, ég vil gjarnan að ráðherrann nálgist þau verkefni sem snúa að skipulags- og mannvirkjagerð í ráðuneytinu af krafti. Það eru mjög mikilvæg verkefni sem snúa að byggingariðnaðinum og ég veit að ráðherrann hefur verið mjög áhugasamur um umhverfisáhrif og sjálfbærni. Það er talið að kolefnisspor byggingariðnaðarins sé gífurlegt og á heimsvísu hefur verið kastað fram tölum um að byggingariðnaðurinn sé ábyrgur fyrir um 30% af losun gróðurhúsalofttegunda og noti um 40% af framleiddri orku í heiminum. Ég hef hins vegar rekist á stefnumörkun breskra stjórnvalda þar sem þau fjalla um byggingariðnaðinn í Bretlandi og þau tala jafnvel um hærra hlutfall þegar kemur að kolefnissporinu þar í landi og líka notkun á t.d. vatni sem virðist vera mjög mikil, svo ég tali ekki um úrgangsefni sem verða eftir til urðunar. Fyrir stuttu var haldið málþing þar sem fjallað var um loftslagsmál og sjálfbærni í byggingariðnaði. Ég renndi í gegnum, til undirbúnings þessari umræðu og fyrirspurninni, ræðu hæstv. ráðherra en mér fannst mjög lítið koma fram í henni um það hvernig hún sér fyrir sér að hægt sé að gera íslenskan byggingariðnað sjálfbærari, umhverfisvænni. Það kom fram að Framkvæmdasýslan hefur verið ákveðinn frumkvöðull hér á landi varðandi það að leggja áherslu á vistvæn sjónarmið en mun minna hins vegar var um það hvað byggingariðnaðurinn sjálfur hefur verið að gera. Þó að ég hafi í undirbúningi fyrir þessa umræðu rekist á önnur málþing, ég held að það elsta hafi verið frá 2002, þar sem talað var um sömu þætti, og maður sér líka að þetta er stór hluti af vinnu annarra landa í kringum okkur, þá virðist sem mun minna hafi verið hugað að þessu hér á landi. Ég hef mikinn áhuga á að heyra frá ráðherranum hvað hún sér fyrir sér að gert verði hvað þetta varðar, hvernig við getum lagt minni áherslu á skammsýni, hraða og græðgi þegar kemur að byggingum, hvernig við getum hugað að sjálfbærnisjónarmiðunum en líka hvers konar aðstæður við búum við hér og hvaða þættir það eru sem við þurfum ekki í sama mæli að huga að eins og hugsanlega vatnsnotkunin, eins og víðast hvar annars staðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og tek undir með hv. fyrirspyrjanda. Það er ýmislegt enn ógert og þegar við ræðum, eins og er nú dálítið í tísku eða mikið rætt, um byggingarreglugerð og byggingarhraða og vöntun á húsnæði þá held ég að við verðum að muna líka að hér þarf að vera eitthvert jafnvægi á hraðanum og svo gæðunum því að við ætlum að hafa byggingarnar endingargóðar, þannig að byggt sé til framtíðar. Ég tel ýmsar leiðir færar til að gera byggingariðnaðinn hérlendis vistvænni og sjálfbærari. Þó er ekki nóg að breyta lögum og reglugerðum til þess, húsbyggjendur verða líka að upplifa að vistvænar og sjálfbærar byggingar séu það sem koma skal, ekki bara opinberar byggingar heldur allt húsnæði. Í dag eru það svo til eingöngu opinberar byggingar sem eru byggðar samkvæmt vistvænum stöðlum og vottaðar sem slíkar. Þarf því að miðla meiri fræðslu til byggingariðnaðarins og það var einmitt gert á umræddu málþingi sem hv. þingmaður vísar hér til og ég opnaði. Það þarf meiri fræðslu um gildi þess að byggja vistvænt umfram hefðbundið, t.d. hvernig hægt er að lágmarka kolefnisspor og draga úr auðlindasóun á byggingarferlinu og yfir líftíma byggingarinnar með því að hafa sjálfbærnimarkið alltaf í forgrunni. Það þarf einnig að skoða hvort ekki sé orðið tímabært að útfæra sérstakt íslenskt umhverfisvottunarkerfi fyrir byggingar á Íslandi í stað þess að nota erlend vottunarkerfi sem falla misvel að okkar aðstæðum. Ég veit til þess að mikið er horft til breska kerfisins en við erum með aðra þætti sem þarf að huga að en orkunotkun t.d., sem er mikið áhersluatriði þar. Ef ég tæpi aðeins á regluverkinu sem ætlað er að beina að byggingariðnaðinum, beina honum í grænni átt, er þar fyrst að nefna að öll mannvirkjagerð skal uppfylla skilyrði laga nr. 160/2010, um mannvirki, og reglugerðir sem eru settar samkvæmt þeim. Það er mikilvægt að vanda til hönnunar, efnisvals og frágangs með endingu mannvirkjanna í huga. Með auknum gæðum eykst ending og notagildi mannvirkja og þar með er dregið almennt úr þörf á endurgerð og viðhaldi sem hefur neikvæð umhverfisáhrif. Samkvæmt ákvæðum kafla byggingarreglugerðar nr. 112/2012, um efnisval og úrgang, skal eftir því sem aðstæður leyfa velja endurunnið og endurnýtanlegt byggingarefni og úrgangi skal haldið í lágmarki. Einnig er mælst til þess að gerð sé lífsferilsgreining vegna nýrra mannvirkja, viðbygginga, endurgerðar mannvirkja og meiri háttar viðhalds. Það þótti víst ekki rétt á sínum tíma þegar unnið var að reglugerðinni að gera fortakslausa kröfu um gerð lífsferilsgreiningar. Þess í stað er um tilmæli að ræða sem voru sett með það í huga að opinberir aðilar yrðu meðal þeirra fyrstu sem gerðu kröfu um lífsferilsgreiningu við framkvæmdir á sínum vegum. Þannig yrði til hagnýt þekking hjá ráðgjöfum sem gera mætti kröfu til síðar við almennar framkvæmdir. Á þann hátt væri ekki verið að auka kostnað hins almenna framkvæmdaraðila. Þá eru ákvæði 15. hluta byggingarreglugerðar sem fjalla um mengun frá mannvirkjum og meðhöndlun byggingar- og niðurrifsúrgangs almennt til þess fallin að stuðla að vistvænum og sjálfbærum byggingariðnaði í landinu. Það er líka mikilvægt að leggja áherslu á menntun og faglega þekkingu þeirra aðila sem starfa innan iðnaðarins, þá sérstaklega hönnuða og iðnmeistara. Þeir þurfa að kunna góð skil á fjölbreyttum ábata vistvænna bygginga umfram hefðbundnar og beina byggingargerðunum hratt og örugglega í þá áttina. Vönduð vistvæn hönnun, efnisval og frágangur eykur ekki eingöngu endingu mannvirkja heldur leggur undirstöðu að grænni og loftslagsvænni framþróun í byggingaraðferðum.
Frú forseti. Einfalda og mikilvægasta svarið við þessu er auðvitað að við búum minna og skipuleggjum þannig að við búum þéttar og nær hvert öðru. Í dag býr hver Íslendingur í 64 fermetrum á meðan Finninn býr í 34. En við þurfum líka að leita leiða til að auka framlögin, m.a. með léttum og stöðluðum byggingareiningum, og auka hraðann, en ég vara við áformum um að gefa eftir gæðakröfur í byggingum eins og Norðmenn eru að gera núna með svokallaðri TEK17 reglugerð. NAL, norska arkitektafélagið hefur varað við þessu og spurt: Á hverjum bitnar þetta? Og hverjir ná ávinningnum? Ég tek undir að það þarf að aðlaga vottun að íslenskum aðstæðum og loks er ekki nóg að vera með fræðslu fyrir byggingariðnaðinn, það þarf að kenna fólki að umgangast byggingarnar sínar. Í dag fáum við ekki að setjast undir stýri nema læra á bíl. Þegar kemur að okkar stærstu fjárfestingu skiptir heilmiklu máli hvernig við umgöngumst byggingar, bara upp á hvernig þær fara með okkur og líf okkar.
Frú forseti. Það er mikilvægt mál sem hér er undir, vistvænni byggingar en við eigum að venjast. Þar er efnisvalið ákaflega mikilvægt. Það er einu sinni þannig að á móti hverju tonni af steinsteypu sem er búin til og notuð þá losum við eitt tonn af koltvíoxíði, gróðurhúsagasi. Ég held því að mjög mikilvægt sé að efnisval, meiri nýting á tré og jafnvel innlendu trén, nú væntum við þess að skógar stækki smám saman, komi inn í þetta. Vélanotkunin sjálf, þ.e. að reyna að minnka útblástur vélanotkunar í byggingariðnaði, það er hægt að gera með ýmsu móti, metani, íblöndu metanóls o.s.frv. og síðan en ekki síst sjálft viðhaldið. Það hefur verið þannig með Íslendinga að ég fullyrði að þeir hafi ekki sinnt viðhaldi bygginga sinna mjög vel. Það ákaflega vistvænt að gera það með góðum skikk. Allt þetta eru ábendingar til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um hluti sem gætu gengið inn í endurskoðaða byggingareglugerð með skýrari vistvænum markmiðum.
Frú forseti. Þetta er mikilvæg umræða sem á sér hér stað um fyrirspurn um það hvernig gera megi byggingariðnað á Íslandi vistvænni og sjálfbærari. Það er greinilegt af því sem kom fram í svari ráðherra að þó svo að ýmislegt sé í lögum þá þarf að gera betur. Það er mjög brýnt að ráðast til verka því að þetta er stór partur af því hvernig við ætlum að ná tökum á losun gróðurhúsalofttegunda. Ég var ánægð með að hæstv. ráðherra skyldi líka tala um það að byggingarnar þyrftu að endast, vegna þess að það held ég að muni skipta gríðarlega miklu máli varðandi sjálfbærnina inn í framtíðina. Ég ætla að leyfa mér að vísa í fjármálaáætlun hæstv. ríkisstjórnar þar sem kemur fram að það er markmið að fleiri einstaklingar sem eru 80 ára og eldri geti búið í eigin húsnæði, stefnt er að 85% árið 2022. Það þarf aldeilis að sjá til þess að þar verði aðgengilegar íbúðir. Það þarf að byggja þannig í dag, til þess að það markmið geti náðst.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir umræðuna og svör ráðherrans. Það sem ég tek með mér út úr þessari umræðu er að það er spurning að við endurskilgreinum á Íslandi hvað við eigum við með gæði. Hér hefur oft komið fram í umræðunni að við teljum að gæði felist í því að hafa sem flesta fermetra á einstakling, að við notum sem dýrust efni og helst aðflutt, langt að komin, til þess að sýna gæðin hjá okkur og hversu mikla peninga við höfum til að setja í húsnæðið okkar. Ég tek líka undir með ráðherranum um það sem hún segir varðandi mikilvæga fræðslu. Ég held að það sé einkar mikilvægt að undirstofnanir hennar og hún sjálf beiti sér fyrir aukinni fræðslu þegar kemur að byggingariðnaðinum sjálfum og, eins og kom líka fram, hversu mikilvægt það er að við sem búum í íbúðunum kunnum meira að fara með húsnæði okkar og gerum kröfur. Þó að það heyri ekki undir ráðherrann vil ég hvetja hana eindregið til að skoða, eins og hún hefur svo sem tjáð sig um, mögulega skattalega hvata til þess að hugsanlega, eins og við höfum séð, breyta gjaldtöku á umhverfisvænni bíla, hvort það væri hægt að endurskoða virðisaukann á vistvænar byggingarvörur, hvort mætti skoða lægri gjaldtöku hjá sveitarfélögum á húsnæði sem er vistvottað og að lánveitendur hugi að því hvernig þeir meta þá sem ætla að leggja áherslu á umhverfismál þegar kemur að byggingum. Við byggjum fyrst og fremst úr steypu á Íslandi og það er löngu kominn tími á að við reynum að auka fjölbreytnina hvað það varðar. Hér hefur verið talað um að búa minna, að við stöðlum, ég tek svo sannarlega undir það, að við tökum upp nýja verkferla og endurnýtum í meira mæli og að við förum alls ekki í 2007 þar sem [[Forseti hringir.]]menn fleygðu út heilu eldhúsinnréttingunum sem voru mjög fínar til síns brúks.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna. Hún hefur verið mjög fróðleg og jákvæð. Ég held að við séum meira og minna sammála. Ég tók sérstaklega með mér úr umræðunni það sem nefnt var um viðhald bygginga. Ég velti fyrir mér þegar ég sit hér, af því að það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að ég hef sérstakan áhuga á því, hvernig við getum notað græna hvata til þess að liðka fyrir grænni hegðun, ef svo má segja, eða ýta undir hana. Ég held að það sé almennt þannig að við erum ekkert nógu góð í því að halda við byggingum og förum í að rífa þær þegar það er orðið um seinan jafnvel, fólki finnst ekki borga sig að endurgera heldur er húsnæðið rifið. Það gengur ekki upp. Það „meikar engan sens“, ef ég má sletta. Ég velti fyrir mér einhverjum svoleiðis hvötum inn í regluverk. Það er eitthvað sem ég er að hugsa upphátt. Ég tek líka undir það sem kom fram hjá hv. þm. og arkitekt, Loga Einarssyni, að gæðin felast í því að rými nýtist vel, ekki endilega í því að byggja stærra og eiginlega alls ekki, þá þarf maður bara að taka meira til. Gæðin eru í haganlega hönnuðu rými. Það er oft jafnvel betra að rýmið sé minna, ég tala af reynslu. Ég tek með mér þær fjölmörgu góðu ábendingar sem hafa komið fram í umræðunni og þakka fyrir hana.
Frú forseti. Ég hef áður gert málefni fólks sem fær hlutagreiðslur úr almannatryggingakerfinu til umræðu á Alþingi, enda er þetta sá hópur lífeyrisþega sem býr við hvað mesta fátækt. Til upprifjunar er ágætt að byrja á að segja að kerfið virkar þannig að einstaklingur ávinnur sér fullan rétt til greiðslna úr almannatryggingakerfinu við 40 ára búsetu hér á landi meðan hann er á aldrinum 18–67 ára. Þeir sem hafa verið búsettir erlendis hluta af starfsævinni fá hins vegar hlutagreiðslur. Kerfið gerir ráð fyrir því að fólk fái þá greiðslur utan frá líka, en það er alls ekki alltaf svo. Ég lagði fram mjög ítarlega fyrirspurn fyrr á þessu þingi þar sem þessi hópur var kortlagður alveg gríðarlega vel og þar sést t.d. að fjöldi ellilífeyrisþega sem fær skertar greiðslur vegna búsetu erlendis hefur aukist úr 382 árið 2010 í 746 árið 2016. Örorkulífeyrisþegum hefur sömuleiðis fjölgað úr 451 á árinu 2010 í 910 árið 2016. Það er því um mikla fjölgun að ræða í þeim hópi. Mig langar að fagna því að í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar er nefnt að auka þurfi stuðning við þennan hóp öryrkja sem ekki hefur unnið sér inn full réttindi hér á landi vegna búsetu erlendis, t.d. innflytjendur. Ég ætla að fagna því að þetta sé í það minnsta komið á blað. En þá er spurningin hvernig eigi að útfæra þetta, það hefur nefnilega gengið illa. Það var t.d. ekki fjallað efnislega um þetta í nefnd um endurskoðun almannatryggingakerfisins. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra félags- og jafnréttismála hvort hann muni skipa starfshóp til að fara yfir skilyrði tryggingaverndar og réttindaávinnslu í lífeyristryggingum í ljósi mikillar fjölgunar lífeyrisþega sem verða fyrir skerðingu úr almannatryggingakerfinu vegna fyrri búsetu erlendis. Jafnframt vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist endurskoða reglugerð þar sem kveðið er á um hlutfallsútreikning sérstakrar framfærsluuppbótar vegna fyrri búsetu erlendis svo að tryggja megi lágmarksframfærslu allra lífeyrisþega. Eins og kerfið er núna þá fá [[Forseti hringir.]]þeir sem hafa hlutfallslega skertar greiðslur einnig hlutfallslega skertar uppbætur [[Forseti hringir.]]á bæturnar sínar og hafa þess vegna hlutfallslega ekki [[Forseti hringir.]]það sem talið er lágmarksframfærsla.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir þessa fyrirspurn. Það er spurt hvort ráðherra hyggist skipa starfshóp til fara yfir þetta mál. Það er alveg ljóst að þetta er afar mikilvægt mál sem er brýnt að fara yfir. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega er tæpt á því í fimm ára ríkisfjármálaáætlun og ljóst að þarna er hópur sem býr við mjög kröpp kjör, í sumum tilfellum í það minnsta, og brýnt að horfa til þess á hvaða hátt er hægt að styðja þar betur við. Það er þó rétt að draga fram í upphafi að við erum ekki að tala um skerðingar í því samhengi því að um er að ræða, eins og hv. þingmaður lýsti í upphafi fyrirspurnar sinnar, það fyrirkomulag að fólk ávinnur sér þessi réttindi yfir tíma og nást full réttindi miðað við 40 ára búsetu, þannig að því lengur sem fólk hefur búið hér á landi þeim mun meiri réttindi öðlast það. Í almannatryggingakerfinu er ekki gerð krafa um íslenskan ríkisborgararétt, greiðslu skatta eða iðgjalda eða að viðkomandi hafi stundað vinnu hér áður. Þess er heldur ekki krafist að viðkomandi hafi verið við fulla heilsu þegar flutt er til landsins. Þá vil ég taka sérstaklega fram að þegar um örorkulífeyri er að ræða er tímabilið frá því viðkomandi verður örorkulífeyrisþegi og fram til 67 ára aldurs tekið með í reikninginn og getur þar með hækkað réttindahlutfallið verulega. Það er að sjálfsögðu einnig ljóst að þeim fer fjölgandi sem ekki hafa búið nægilega lengi hér á landi, eins og hv. þingmaður kom inn á. Það er kannski ekki við öðru að búast, enda hefur orðið mikil fjölgun erlendra ríkisborgara búsettra hér á landi á undanförnum árum. Þess vegna er þeim mun brýnna að horfa til þessa. Í dag er það svo að þetta eru um 746 ellilífeyrisþegar sem ekki höfðu unnið sér inn full réttindi í október 2016, u.þ.b. 2,2% af heildarfjölda ellilífeyrisþega, og nákvæmlega 973 örorkulífeyrisþegar sem ekki nutu fullra réttinda í október 2016, eða um 5,2% af heildarfjölda örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega. Við hljótum að vera sammála um að við sem ríki eigum að stuðla að lágmarksframfærslu og velferð þeirra sem ekki ná að sjá fyrir sér sjálfir af einhverjum ástæðum. Það má gera á ýmsan hátt hvað þennan hóp varðar. Að mínu mati er ekki endilega nauðsynlegt að gera grundvallarbreytingar á almannatryggingakerfinu hvað varðar skilyrði tryggingaverndar eða réttindaávinnslu. Það eru auðvitað fleiri þættir í velferðarkerfinu okkar en almannatryggingarnar einar sem við þurfum þá að horfa á og samspil þeirra við almannatryggingar, svo sem fjárhagsaðstoð af hálfu ríkis eða sveitarfélaga. Þótt um sé að ræða bæði elli- og örorkulífeyrisþega hafa málefni örorkulífeyrisþega verið meira til umfjöllunar í þessu samhengi. Í sumum tilvikum erum við að glíma við það að fólk á tilkall til réttinda í heimalandi en þar eru aðrar skilgreiningar á örorku og örorkuréttindum og þótt að einstaklingi hafi verið úrskurðaðar örorkubætur hér á landi getur viðkomandi lent í því að fá synjun í heimalandi og fær þar af leiðandi ekki þær viðbætur sem hann eða hún ætti ella rétt á þaðan. Það getur þýtt að við þurfum þá að grípa til annarra úrræða til þess að bæta það upp hér. Í áframhaldandi heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins verður bótakerfið vegna örorku til skoðunar. Það er eðlilegt að þá verði farið yfir hvaða leiðir eru færar í þeim efnum hvað varðar lífeyrisþegar sem búa hér á landi en hafa ekki áunnið sér full réttindi. Við gerum fastlega ráð fyrir því að við áframhaldandi skoðun örorkulífeyriskerfisins verði sérstaklega horft til þessa þáttar. Hv. þingmaður spyr hvort ég hyggist láta endurskoða 3. mgr. 15. gr. reglugerðar þar sem kveðið er á um hlutfallslegan útreikning sérstakrar framfærsluuppbótar vegna fyrri búsetu. Í stuttu máli er samkvæmt lögum um félagslega aðstoð heimilt að greiða sérstaka uppbót til framfærslu til viðbótar við lífeyrinn til þeirra lífeyrisþega sem hafa heildartekjur undir tilteknu lágmarki, en í dag á sú heimild eingöngu við örorkulífeyrisþega vegna þess að við nýlegar breytingar á ellilífeyri í almannatryggingum var fjárhæð framfærsluuppbótarinnar ásamt fjárhæð tekjutryggingar bætt við ellilífeyrinn. Í því samhengi verður auðvitað að horfa til þess [[Forseti hringir.]]að sambærilegar breytingar eru áformaðar þegar kemur að örorkulífeyriskerfinu okkar, en þeirri endurskoðun hefur ekki verið lokið enn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir fyrirspurnina. Hvernig má það vera að í lögum um almannatryggingar séu ákvæði sem banna búsetu erlendis lengur en í 11 ár ellegar komi til skerðingar lífeyrisréttar, óháð vinnuframlagi sem viðkomandi einstaklingur hefur lagt fram eða því sem hann hefur lagt til samfélagsins? Í sömu grein er sagt að hægt sé að komast hjá skerðingu með því að vinna á Íslandi fram til áttræðisaldurs. Hugnast hv. ráðherra að svo víðtækar takmarkanir skuli vera í lögum í umhverfi þar sem frjálst flæði vinnuafls er staðreynd? Væri ekki nálgun að lækka 40 ára töluna umtalsvert og taka t.d. mið af 25 ára reglu sjómanna í sömu lögum?
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og fagna því að ráðherra telji málið vera a.m.k. þess eðlis að það verði að taka til skoðunar. Ég hef áhyggjur af því samt að þetta verði sett inn sem hluti af skoðun eða breytingum varðandi örorkulífeyriskerfið. Ég er hrædd um að þetta geti orðið olnbogabarn í slíkri vinnu vegna þess að við vitum að það eru önnur atriði til að mynda hvað varðar starfsgetumat sem eru líkleg til þess að yfirgnæfa umræðuna um þetta. Ég held að þetta mál þurfi að fá sérstaka áherslu og sérstakan fókus svo að því verði ekki hreinlega ýtt til hliðar einu sinni enn. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir að það eru fleiri þættir í heildaralmannatryggingakerfi landsins sem skipta máli og hann nefnir félagslega aðstoð sveitarfélaga. En þá verðum við að muna að hún er hugsuð sem skammtímalausn. Hún er ekki hugsuð sem framfærsla út ævina, eins og þessi hópur þarf á að halda. Þannig að aftur finnst mér vera rök fyrir því að skoða þessi mál alveg sérstaklega og vil því hvetja hæstv. ráðherra til að gera eitthvað sérstaklega úr því. Varðandi spurningu tvö um reglugerðina þá get ég ekki lesið reglugerðina öðruvísi en svo að það hafi bara verið ákvörðun að nota hlutfallsútreikning á sérstöku framfærsluuppbótina en það þurfi í rauninni ekki að gera það, þannig að ef það væri pólitískur vilji til að framkvæma þetta öðruvísi, þótt það kosti meiri peninga, þá væri alveg svigrúm til þess innan reglugerðarinnar.
Frú forseti. Varðandi réttindaávinnsluna er vissulega rétt, eins og hv. þingmaður bendir á, að þarna er verið að takmarka við 40 ára réttindaávinnslu. Það verður auðvitað að gera ráð fyrir því að þegar við flytjum til útlanda tímabundið til atvinnu séum við að ávinna okkur einhver réttindi í viðkomandi ríki og nýta okkur þau á móti þeim réttindum sem við eigum þegar hér fyrir, þess vegna er gert ráð fyrir því að réttindaávinnslan sé í sjálfu sér réttindaávinnsla á nokkuð eðlilegri starfsævi. Svo erum við með áframhaldandi réttindaávinnslu innan örorkukerfisins þegar það á við, þ.e. fyrir þann hóp sem lendir í þeirri stöðu. Þetta er að sjálfsögðu mikilvægt að hafa í huga. Ég vil fyrst og fremst fagna þessari umræðu. Ég hef ekki áhyggjur af því að umræðan um réttindi þessa hóps verði olnbogabarn í þeirri vinnu sem fram undan er varðandi almannatryggingar og örorkulífeyriskerfið okkar. Það er afskaplega brýnt að við horfum til þessa. Við erum með mjög vaxandi hóp erlendra ríkisborgara sem hingað hefur flutt, skilar mjög miklu inn í þjóðarbúið og við sjáum í alla staði að skiptir okkur alveg gríðarlega miklu máli. Við þurfum að hlúa að réttindum þessa hóps. Sannarlega viljum við ekki að almannatryggingakerfið okkar mismuni á einhvern hátt eða búi svo um hnúta að fólk búi við sára fátækt eftir að hafa starfað hér og unnið, einfaldlega vegna þess að það býr við afskaplega takmarkaðan rétt frá heimalöndum sínum af hverjum þeim ástæðum sem þær kunna að vera. Ég get fullvissað hv. þingmann um að við munum halda fullri áherslu á þetta mikilvæga mál við endurskoðun almannatrygginga.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vilja eiga þetta samtal hér við mig. Það er tímabært að við ræðum húsnæðismál enn og aftur því að eins og við vitum er það ekki bara á Íslandi sem fasteignaverð hækkar ótæpilega á allt of skömmum tíma. Í fyrra var líka ein mesta árshækkun fasteignaverðs sem mælst hefur í Noregi sem varð til þess að Norðmenn samþykktu tímabundnar breytingar í eitt og hálft ár á reglugerð um fasteignalán til að sporna við einkennum fasteignabólu og þá sérstaklega í kringum Ósló og nágrenni. Meðaltalshækkunin í Noregi var um 10% en tæp 22% í Ósló og nágrenni. Á Íslandi var hækkunin hins vegar í kringum 15% og áfram heldur hækkunin samkvæmt nýjustu verðmælingum síðustu 12 mánaða, þ.e. í kringum 19% á höfuðborgarsvæðinu. Skuldastaða norskra heimila hefur farið hækkandi og hefur aukið áhyggjur af neikvæðum langtímaáhrifum fyrir hagkerfið í heild. Við vitum á Íslandi af erfiðri reynslu að fasteignabóla sem er drifin áfram af óhólflegri skuldsetningu heimilanna er ekki vænleg til árangurs. Dönsk heimili voru og eru mun skuldugri en íslensk heimili og það sama á við um hollensk heimili. Eftir aðgerðir síðustu ríkisstjórna lækkaði Ísland niður fyrir bæði norsk og sænsk heimili á síðustu árum og voru það einungis finnsk heimili sem skulduðu minna en þau íslensku í lok árs 2015 og byrjun árs 2016. Þróunin sýnir að árið 2016 snerist þetta við á Íslandi og við heyrum því miður af ungu íslensku fólki sem er í miklum kröggum, hvort heldur þegar kemur að því að kaupa sér húsnæði eða því sem fast er í neysluskuldum og leitar til umboðsmanns skuldara. Norðmenn ákváðu sem sagt, eftir tilmæli norska fjármálaeftirlitsins, að ef viðkomandi keypti sér íbúð númer tvö yrði lágmarkshlutfall eigin fjár hækkað í 40% og líka hámarkslánstími og það átti að draga úr eftirspurnarþrýstingi á þeim svæðum þar sem mest hefur borið á framboðsskorti. Með slíkum aðgerðum telja Norðmenn að bæði sé hægt að minnka þennan eftirspurnarþrýsting og um leið skapa aukið rými fyrir fyrstu kaupendur til að komast inn á markaðinn þar sem fjársterkir aðilar sem þegar eiga fasteign ættu erfiðara með að eignast fleiri. Þetta sama hefur átt við hér á landi þar sem fasteignaverð hefur markast af framboðsskorti sem á sér ýmsar skýringar, eins og við þekkjum. En ég verð að taka undir með Íbúðalánasjóði sem segir, með leyfi forseta: „Fram að þeim tíma sem framboðið fer að skila sér í auknum mæli inn á markaðinn er full ástæða til að draga úr stöðutökum fjárfesta á fasteignamarkaðnum.“ Því langar mig að beina tveimur spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Telur ráðherra koma til álita að grípa til ráðstafana áþekkra þeim sem nú er beitt í Noregi til að hamla gegn miklum verðhækkunum á íbúðarhúsnæði á Óslóarsvæðinu eða annarra ráðstafana sem þjónuðu sama tilgangi, og þá hvaða? 2. Telur ráðherra að þær miklu verðhækkanir á húsnæði sem orðið hafa undanfarið á höfuðborgarsvæðinu [[Forseti hringir.]]séu til marks um fasteignabólu sem kallar á óhóflega skuldsetningu íbúðarkaupenda? Ef svo er, hvernig telur ráðherra að bregðast skuli við af hálfu hins opinbera?
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Þetta er sennilega eitt brýnasta mál sem við erum að takast á við í dag. Ég held að það sé ekkert launungarmál. Það er einfaldlega krísuástand á fasteignamarkaði sem stafar fyrst og fremst af alveg gríðarlegum skorti á húsnæði inn á markaðinn á sama tíma og við erum að ganga í gegnum mjög sterka efnahags uppsveiflu. Það er því til að svara þegar horft er til hvers konar aðgerða þarf að grípa til á markaðnum að númer eitt, tvö og þrjú er að örva framboð, því að það er alveg ljóst að fólk þarf að búa einhvers staðar. Vissulega getum við gripið til aðgerða líkt og þeirra sem gripið hefur verið til í Noregi og kann vel að vera að megi skoða hvort ástæða sé til að grípa til hér. En meginvandamál fólks er eftir sem áður að það vantar einfaldlega húsnæði inn á þennan markað. Að því snúa þær aðgerðir sem þessi ríkisstjórn hefur horft til númer eitt, tvö og þrjú. Hvað erum við að gera til að bregðast við? Við erum að brýna sveitarfélög í að gera sameiginlegar húsnæðisáætlanir fyrir alla vega samvaxin byggðarlög þannig að þetta sé ekki eingöngu viðfangsefni hvers sveitarfélags um sig heldur þeirra í sameiningu, því að það þarf t.d. að mæta eftirspurn á höfuðborgarsvæðinu öllu en ekki einstakra sveitarfélaga. Við flytjum okkur tiltölulega hæglega milli sveitarfélaga svo að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu verða að taka sameiginlega ábyrgð á því mikilvæga málefni. Það er horft til þess hvað sé hægt að gera til að liðka fyrir nýbyggingum. Horft er til mikillar þéttingar byggðar sem aftur á móti hefur valdið töluverðum vanda í skipulagi og verið mjög tímafrekt í skipulagi. Við horfum til þess hvaða aðgerða hægt væri að grípa til til að liðka þar fyrir. Við horfum líka til þess hverju það sæti að ekki er verið að byggja litlar og tiltölulega hagkvæmar íbúðir sem þó er helst kallað eftir inn í þessa þróun. Þegar verið er að tala um þéttingu byggðar, þegar verið er að tala um hækkandi lóðaverð þá veldur það töluvert miklum áhyggjum að áhersla sveitarfélaganna í þeim efnum, þ.e. þétting og sífellt meiri gjaldtaka á lóðaverðið sjálft, valdi einmitt þeirri krísu að litlar íbúðir detta einfaldlega út af markaðnum, það er ekki hagkvæmt að byggja þær. Þar af leiðandi er þeirri eftirspurn ekki mætt, þar sem þörfin er þó brýnust. Við sjáum áfram að byggingamarkaðurinn horfir fyrst og fremst á tiltölulega dýrt lúxusfjölbýli á sama tíma og ungt fólk kemst ekki inn á fasteignamarkaðinn. Þarna þurfa sveitarfélögin ekki hvað síst að horfa til ábyrgðar sinnar en við getum líka horft til þess hvernig er staðið að gjaldtöku fyrir lóðir. Það eru ýmsar fleiri aðgerðir sem ríkið horfir til í sínu, t.d. hvort við getum mögulega tekið ríkisjarðir í not undir frekari þéttingu eða frekari fjölgun íbúða inn á markaðinn á þessum stutta tíma. En blessunarlega horfir þó ástandið eitthvað til betri vegar þar sem það virðist vera umtalsverður íbúðafjöldi á leið inn á markaðinn, þó svo að því miður hafi áformin ekki raungerst hingað til, alla vega ekki nægilega hratt. Vonandi verður breyting þar á. Önnur spurningin var hvort ráðherra telji að þær miklu verðhækkanir á húsnæði sem orðið hafa að undanförnu séu til marks um fasteignabólu sem kalli þá á óhóflega skuldsetningu. Það er nokkuð auðvelt að fylgjast með því hvenær fasteignaverð fer að hækka óhóflega mikið. Við vitum einfaldlega að fasteignaverð fylgir kaupmætti og hefur alltaf gert. Það eru tvær skýribreytur sem eru hvað bestar, það er kaupmáttur og síðan raunvaxtastig. Þegar við horfum á þá tvo þætti sjáum við að hér er fasteignaverð klárlega byrjað að hækka talsvert umfram kaupmáttaraukningu og talsvert um þær breytingar á lánskjörum sem verið hafa. Það er alveg ljóst að við erum að byrja að hlaða í næstu fasteignabólu ef ekkert verður að gert. Munurinn hér og á því ástandi sem vísað er til í Noregi og því ástandi sem við höfum áður upplifað er að enn sem komið er hafa íslensk heimili mjög lítið aukið skuldsetningu sína í því samhengi, þannig að það er ekki ástæða til þess að hafa mjög miklar áhyggjur hvað það varðar. En enn og aftur verður að tryggja nægt framboð inn á markaðinn til þess að koma í veg fyrir miklar verðhækkanir, því að þær verðhækkanir skýrast fyrst og fremst af þeim skorti sem er á markaði. Eitt meginlögmál hagfræðinnar, sem við þekkjum ákaflega vel, er að þegar það eru fleiri sem vilja kaupa en þeir sem vilja selja þá hækkar verð úr hófi.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég tek undir með hæstv. ráðherra og reyndar fyrirspyrjanda að þetta er eitt af allra stærstu málum sem við þurfum að takast á við. Það er engin ein lausn á málinu. Ég held að hæstv. ráðherra hafi svo sem alveg gert sér grein fyrir því. Það hvernig við byggjum upp og hvernig lóðaframboð er verður, svo dæmi sé tekið, að haldast í hendur við þau loftslagsmarkmið sem við höfum sett okkur um hvort við ætlum að þétta byggðir eða dreifa úr eða ekki. En sú tillaga sem fyrirspyrjandi spyr út í er aðgerð sem gæti komið til áhrifa nokkuð fljótt. Sjálfur hef ég velt því fyrir mér með sérstaka hópa sem fara inn á almenna markaðinn, ég nefni t.d. öryrkja þar sem Brynja er, hússjóður Öryrkjabandalagsins, hvort ríkisstjórnin ætti ekki einfaldlega að lána viðkomandi hússjóði fjármuni á kostnaðarverði til að reisa fyrir sérstakan hóp sem ekki tengist hinum almenna markaði. Þá væri hægt að hleypa ákveðnu lofti úr þeirri bólu sem [[Forseti hringir.]]er klárlega að myndast í eftirspurn og hægt að réttlæta slíkt sem sértækar aðgerðir. Ég ætla að gefa þessa hugmynd hérna.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta er eitt af þeim málum sem við þurfum sífellt að ræða. Ég þakka hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir viðbótina. Ég held að hún sé allrar skoðunar verð. Ég held að aðferð Norðmanna sé eitt af því sem eigi að vera í púkkinu. Eins og ráðherra kom inn á er auðvitað margt þess valdandi að staðan er eins og hún er. Ég verð að segja að mér finnst að við þurfum að gera meira til að draga úr stöðutökum fjárfesta á fasteignamarkaðnum, ég held að það sé mjög brýnt. Við vitum núna að Búseti er að byggja í kringum 80 íbúðir sem eru án bílskúrs, sem uppfylla þau skilyrði að vera minni og ódýrari. Það er eitt af því sem hefur vantað upp á og við vorum ekki undir það búin. Það voru eiginlega allir byggingakranar farnir úr landi, sögðu menn, það var bara einn eftir hér eftir hrun, markaðurinn var lengi að komast í gang. Það má líka velta því fyrir sér hvað við getum gert fyrir fólk sem gengur illa, því að það er ekki nóg að íbúðirnar verði ódýrari, fólkinu gengur illa að safna sér vegna þess að leigumarkaðurinn er ónýtur, hvernig við getum aðstoðað það. Eins er það að endurskoða vaxtabæturnar. Miðað við það sem ég sé a.m.k. í fjármálaáætlun þá sýnist mér ekki eiga að breyta eða bæta í þær. Meðaltalshækkun á húsnæðisverði er í kringum 19% á höfuðborgarsvæðinu og hún er enn þá svo mikið upp á við að við verðum lengi að snúa því við þannig að litlar íbúðir á góðum stað verði samt sem áður miklu ódýrari. Eins og ráðherrann kom inn eru lóðirnar dýrari og ýmislegt annað sem krefst samtals um að reyna að breyta. Ég tek undir að örva þurfi framboðið enn frekar en miðað við spárnar þurfum við svo ofboðslega mikið af húsnæði í nýbyggingu að það verður kannski langur tími sem líður áður en við náum utan um það. Þess vegna held ég að við þurfum að leita annarra leiða sem koma fljótt til framkvæmda.
Ég þakka enn og aftur góða umræðu og hv. þingmanni hugmyndina. Kannski ég steli henni bara, ég veit það ekki, það er aldrei að vita. Mér láðist reyndar að nefna að eitt af því sem við erum að gera í þessum málum, og það kemur fram í fimm ára áætluninni, er að við erum að gera varanlega fjármögnun ríkisins á hinu svokallaða almenna íbúðakerfi sem verða þá 3 milljarðar á ári árin 2018 og 2019 og svo 1,5 milljarðar á ári árin þar á eftir. Við gerum ráð fyrir því að varanlega verði staðið í þeirri uppbyggingu áfram og erum við að reyna að koma upp sæmilega öflugu íbúðakerfi sem er sérstaklega ætlað þessum lágtekjuhópi og eru þá fyrst og fremst leigufélög sem þar er verið að byggja í kringum. Vonandi hjálpar það alla vega þeim sem í eru í hvað þyngstri stöðu. Við erum að skoða margar aðrar aðgerðir, bæði hvað varðar vaxtabætur, endurskoðun þeirra, hvernig við gætum mögulega styrkt betur við alla tekjulægstu hópana, en ekki síður hvernig getum við betur stutt við fyrstu kaupin, sérstaklega fyrir þann hóp sem glími við allt of kunnuglegt vandamál. Stór hópur ungs fólks sem býr í leiguhúsnæði er í raun og veru með umtalsvert mikla greiðslubyrði en getur ekki stigið fyrsta skrefið inn á fasteignamarkað í eigin húsnæði af því að það nær aldrei að leggja fyrir höfuðstólnum, þótt það hafi vissulega greiðslugetu. Þetta allt saman er verið að skoða. Ég hef örlitlar áhyggjur af því varðandi norsku leiðina að lækka hámarksveðsetningu annarra kaupa við núverandi kringumstæður, því að þegar markaðurinn er fyrst og fremst að byggja í efsta enda fæðukeðjunnar, ef svo mætti orða það, þ.e. fyrst og fremst fyrir mjög fjársterka aðila, þá þarf hliðrun upp alla keðjuna til þess að ódýra húsnæði losni neðst. Slík aðgerð krefst raunverulega enn meiri eiginfjárbindingar í öðrum kaupum og frestar þá næsta skrefi hjá fólki, þar af leiðandi losna litlu ódýru íbúðirnar síðar. Ég held að það gæti verið varasamt við þessar kringumstæður [[Forseti hringir.]]þótt hagstjórnarlega séð sé hugmyndin allra góðra gilda verð. En ég þakka enn og aftur fyrir mjög góða umræðu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að eiga orðastað við mig um þessi mál. Við höfum aðeins komið inn á þetta í umræðum hér áður tengdum öðrum málum. Ég hygg að í grunninn séum við hæstv. ráðherra nokkuð sammála í þessum efnum. En það er ágætt að geta rætt þessi mál. Staðreyndin er sú að samkvæmt raforkulögum ber ráðherra að leggja á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Ég kannaði þessi mál á þingfundaskrifstofu. Staðreyndin er sú að slík stefna hefur aldrei verið lögð fram. Nú dettur mér ekki í hug að þýfga núverandi hæstv. ráðherra, nýtekinn við, um þá stefnu hér og nú þegar forverar hennar hafa ekki lagt slíka stefnu fram, en mér finnst sú staðreynd allrar athygli verð að þetta hafi aldrei verið gert. Ég hygg að þegar að raforkumálum kemur hafi skort á stefnu stjórnvalda almennt, er ég þá ekki að benda á neinn einstakan flokk öðrum fremur í því. Það tíðkast í nágrannalöndum okkar að stjórnvöld, þingið, setji sér einfaldlega stefnu um raforkumál, hvar eigi að leggja línur, hvernig eigi að haga þeim málum. Mér finnst staðan eins og hún er í dag eiginlega ótæk, að fyrirtæki í eigu orkufyrirtækjanna sé í raun og veru sett í forsvar til að taka einhvern slag um línulagnir í hvert og eitt einasta skipti. Mér finnst þetta eigi að vera pólitísk stefna sem við tökumst á um. Ég veit að kerfisáætlun kemur hingað inn og ég veit að það er til stefna um jarðstrengi, en það er ekki alveg sami hluturinn og pólitísk stefna. Seinni hluti fyrirspurnar minnar snýr svo að orkunýtingaráætlun sem ég held að sé nokkuð mikilvægt að setja. Ég kannast ekki við að við eigum slíka. Við horfum allt of mikið á það afl sem mögulegt er að ná og virkja úr þeim kostum sem við eigum. Það er ekki orkunýtingaráætlun. Það er orkuframleiðsluáætlun. Síðan höfum við kannski fundið einhvers konar framleiðslustarfsemi til að nýta það afl í. Þá kemur það sem fyrri hlutinn snýr að sem er að flytja orkuna frá A til B. Ég held að okkur skorti mjög heildstæða stefnu í þessum málum þar sem við horfum á þetta alveg frá A til Ö. Hvernig ætlum við að nýta þá orku sem mögulegt er að framleiða? Í hvað ætlum við að nota hana? [[Forseti hringir.]]Hvernig ætlum við að koma henni á staðinn? Þá getum við farið að velta því fyrir okkur hvort við séum tilbúin að virkja hana.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn og fyrir að vekja athygli á málefnum flutningskerfis raforku. Það er held ég alveg rétt hjá hv. þingmanni og mér heyrist á öllu að við séum að því leyti sammála að vel sé hægt að vinna með það samtal og ræða þessi mál þannig að gagn sé að. Varðandi fyrri spurninguna þá er á vegum ráðuneytisins unnið að gerð tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Sú vinna er í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á raforkulögum í júní 2015 þar sem samkvæmt breytingartillögum frá meiri hluta atvinnuveganefndar Alþingis var ákvæði bætt við raforkulögin þess efnis að ráðherra skuli, eins og hv. þingmaður kom inn á, leggja á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Í ákvæði til bráðabirgða við umrædd breytingalög kom fram að slík tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku skyldi fyrst lögð fyrir Alþingi eigi síðar en 15. október 2016. Eins og við munum var á þeim tíma undirbúningur fyrir kosningar og m.a. vegna þeirra reyndist ekki unnt að ná því að leggja slíka tillögu til þingsályktunar fram innan þess tímaramma sem lögin vissulega gera ráð fyrir. En nú er sem sagt unnið að gerð tillögunnar. Ráðgert er að drög að henni verði lögð fram til kynningar og í opið samráðsferli á heimasíðu ráðuneytisins á næstu vikum, vonandi í síðasta lagi í lok apríl. Eins og fram kemur í fyrrnefndu nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar frá mars 2015 þá er miðað við að hluti stefnunnar verði meginreglur og viðmið varðandi jarðstrengi eða loftlínur, en einnig önnur atriði sem lúta með almennum hætti að flutningskerfi raforku og hvernig standa skuli að uppbyggingu þess til lengri tíma. Ég er sammála hv. þingmanni um það að mikilvægt er að pólitíkin, bæði framkvæmdarvald og þingið, leggi línur í þessu en láti þetta ekki allt liggja hjá Landsneti. Í samræmi við þetta mun því tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku að hluta byggja á þeirri þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi 28. maí 2015 um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Því til viðbótar mun hún einnig fela í sér aðrar stefnumótandi áherslur um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Ég tel mikilvægt að vel takist til við þessa stefnumótun og við vöndum til verka. Með slíkri þingsályktunartillögu getur Alþingi lagt fram ákveðnar áherslur og meginreglur sem taka ber mið af við uppbyggingu flutningskerfis og við gerð kerfisáætlunar. Mikilvægt er að Alþingi hafi með þessum hætti aðkomu að framtíðarsýn innan þessa málaflokks. Sú áskorun sem blasir við okkur er að reyna að ná fram eins mikilli sátt og unnt er um þá mikilvægu innviði sem felast í flutningskerfi raforku. Í því skyni horfum við jafnt til efnahagslegra, samfélagslegra og umhverfislegra sjónarmiða. Sáttin til lengri tíma felst í eðlilegu jafnvægi milli þessara þriggja stoða sjálfbærrar þróunar. Við höfum því ákveðið tækifæri núna til þess að taka ábyrga og upplýsta umræðu um mikilvægi þessara innviða og vinna að stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfisins. Opið samráð og samvinna skipta hér sköpum. Ég mun hafa það að leiðarljósi í þessari vinnu. Drög að þingsályktunartillögunni verða sem áður segir lögð fram til kynningar og umsagnar á næstu vikum. Í framhaldi af því verður farið vel yfir þær ábendingar og athugasemdir sem berast og tekið tillit til þeirra. Í kjölfar þess verður þingsályktunartillaga um stefnu uppbyggingar flutningskerfis raforku lögð fyrir Alþingi. Til að svara fyrri hluta spurningarinnar beint þá tel ég raunhæft að þingsályktunartillagan verði að loknu hinu opna samráðsferli lögð fram á Alþingi annaðhvort í lok yfirstandandi vorþings sem er nú kannski hæpið eða í byrjun komandi haustþings. Miðað við allt myndi ég nú ætla að það yrði fremur í haust. Varðandi orkunýtingaráætlun sem hv. þingmaður kom inn þá er því fyrst til að svara að við erum auðvitað þegar með ákveðna orkunýtingaráætlun í gegnum rammaáætlun samanber heiti hennar, tillaga um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Upphaflegt markmið um rammaáætlun var að hún væri að jöfnu verndaráætlun og orkunýtingaráætlun. Því megum við ekki gleyma í umræðunni um rammaáætlun. Varðandi orkunýtingarstefnu sem spurt er um þá er svarið við því að slík opinber stefna er ekki til. Ég tel ýmis rök vera fyrir því að unnið verði að formlegri orkustefnu fyrir Íslands, hef ég það til skoðunar í ráðuneytinu. Slíkri stefnu væri ætlað að setja fram ákveðna langtímasýn í orkumálum okkar Íslendinga og hvaða áherslur við ætlum að hafa þar að leiðarljósi. Ég tel að almennt ríki samstaða um þau meginsjónarmið sem myndu koma fram í slíkri orkustefnu, almennar áherslur okkar í orkumálum er aukið [[Forseti hringir.]]hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa o.s.frv. Ég er ekki alveg búin hérna, ég ætla að fá að koma betur inn á orkustefnu ef einhver er búinn að biðja um orðið, sem ég held að sé.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir fyrirspurnina. Það er nú fróðlegt að heyra að íslenskum lögum sé ekki fylgt, sérstaklega þegar það er framkvæmdarvaldið sjálft sem er uppvíst að því. Samkvæmt raforkulögum, nr. 65/2003, er ráðherra ætlað að leggja fram þingsályktunartillögu til fjögurra ára hvernig uppbyggingu raforkuflutningskerfis Íslands skal háttað. Hér höfum við beinlínis lög sem ganga út á það að auka gagnsæi og skipulag og jafnframt minnka fúsk, en þeim hefur aldrei verið beitt. Hugnast hæstv. ráðherra nálgun stjórnvalda að láta lagagreinina eins og vind um eyru þjóta? Ætlar ráðherrann þá að leggja fram áætlun um uppbyggingu raforkuflutningskerfisins á þessu ári?
Frú forseti. Það er mikilvægt að við sem vélum um orkumálin tölum sama tungumál og verkferlið sé eðlilegt. Það er eitthvað til sem heitir raforkuþörf sem þarf auðvitað að skilgreina. Síðan er búið til eitthvað sem heitir raforkuframleiðsluáætlun eða raforkuvirkjunaráætlun, það er rammaáætlunin, það er ekki orkunýtingaráætlun, því orkunýting snýst auðvitað um að nota það sem framleitt er í einhverjum stigum. Við getum talað um orkuskipti sem þurfa mörg hundruð megavött. Við getum talað um orkuspá til 2050 þar sem við þurfum 500–600 megavött og við getum rætt um orkufreka notendur sem er óþekkt stærð, en þar gætu farið hundruð megavatta líka. Það er þetta sem okkur vantar núna, þ.e. orkunýtingaráætlun þar sem farið er í saumana á þessu og búin til einhver framtíðarsýn. Síðan byggjum við orkuflutningsáætlun á þessu. Það er þetta verkferli [[Forseti hringir.]]sem ég tel mjög mikilvægt að við séum að tala saman um með sömu hugtökum.
Virðulegi forseti. Ég þakka öllum sem tóku þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Bitte nú, segi ég bara, að það sé að koma fram langþráð áætlun um uppbyggingu flutningskerfis raforku. En aðeins hvað varðar seinni spurninguna sem hæstv. ráðherra fór yfir þá fór hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson ágætlega yfir þessar skilgreiningar á hugtökum. Það er akkúrat það sem ég kom inn á, það sem ég horfi á sem orkunýtingarstefnu er ekki það hvar við getum virkjað orku, hvar við getum framleitt orku. Þar höfum við sett okkur einhvers konar áætlun í rammaáætlun sem heitir því miður þessu villandi nafni um vernd og orkunýtingu landsvæða. Það finnst mér bera keim af gamaldags hugsunarfræði þegar kemur að þessum málum, að í raun og veru sé fallvatn eða jarðvarmi sem ekki sé virkjaður ónýttur, það sé orka sem er ónýtt og í raun og veru sé í lagi bara að virkja óháð því hvað eigi svo að gera við orkuna, það sé seinni tíma úrlausnarefni. Við höfum rætt í þingsal á þeim örfáu mánuðum sem liðnir eru af þessu kjörtímabili um loftslagsmarkmiðin og skýrslu í loftslagsmálum. Við höfum rætt um orkuskipti í samgöngum. Rammann hefur borið hér á góma og fleiri og fleiri mál sem öll tengjast þessu stóra máli. Það er það sem ég hef verið að kalla eftir í máli mínu og myndi óska eftir að ráðherra kæmi örlítið inn á í lokaorðum sínum, þ.e. þessi stefna eins og kemur fram í seinni hluta spurningar minnar sem ég veit að ráðherra var bara ekki komin nógu langt til að svara með, þ.e. áform um hve stórum hluta orkunnar skuli varið [[Forseti hringir.]]til orkuskipta í samgöngum, til heimila, til lítilla og meðalstórra notenda og til stórnotenda o.s.frv. Hér mætti bæta við grænum atvinnuháttum og fleiru slíku.
Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að svara spurningu hv. þm. Gunnars I. Guðmundssonar, ég mun leggja slíka áætlun fram í haust. Ég tek undir með hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni og Kolbeini Óttarssyni Proppé um að þetta er alveg rétt, þessa stefnu vantar. Í rauninni get ég líka tekið undir það að hún er í rauninni forsenda fyrir því að við vinnum síðan rammann. Það er pínu öfugsnúið með alla þessa orku og tímann sem fer í rammann og vera ekki með orkustefnu, af hverju þurfum við orkuna og í hvað ætlum við að nýta hana. Þessi almenna áhersla okkar í orkumálum er auðvitað aukið hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa, áframhald orkuskipta, sjálfbær nýting orkuauðlinda, orkuöryggi heimila og fyrirtækja og nýsköpun í orkumálum, líkt og hv. þingmaður kom inn á, aukið afhendingaröryggi, raforka á landsbyggðinni o.s.frv. Í slíkri orkustefnu væri enn fremur unnt að koma fram með áherslur um sjálfa orkunýtinguna eins og hv. þingmaður spyr hér að. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á orkuskipti í samgöngum líkt og hv. þingmaður kom einnig inn á. Til að mæta því þarf að tryggja að næg raforka og fullnægjandi flutnings- og dreifikerfi sé til staðar á landsvísu, t.d. til að taka á móti aukinni rafbílavæðingu. Inn á það atriði mun sérstaklega verða komið í framangreindri tillögu til þingsályktunar um þessa stefnu. Það sama á við um áherslur er lúta að orkuöryggi fyrir heimili og lítil og meðalstór fyrirtæki. Ég ætla að segja líka í lokin að það er alveg rétt sem komið var inn á varðandi heiti laganna um rammann, það er í rauninni eilítið misvísandi, því sú vinna er ekki orkunýtingaráætlun. Það vantar orkustefnu og svo er ramminn þar við hliðina á, þ.e. hvar við ætlum að finna eða virkja þá orku sem okkur vantar. En þá þurfum við að vita hvaða orku okkur vantar.