Forseti. Það hefur nú margt áhugavert dúkkað upp í þessari umræðu og tekist, með eftirfylgni, að grennslast fyrir um hluti sem stjórnvöld höfðu ekki haft fyrir að kynna okkur. Hv. þingmaður hefur verið sérstaklega duglegur við að leita í frumheimildir, skoða reglugerðirnar sjálfar og allt sem þeim tengist, og draga af því sínar rökréttu ályktanir. Þrátt fyrir að margt áhugavert hafi komið í ljós allreglulega í umræðunni heyrðist mér að það sem hv. þingmaður var að kynna okkur hér sé alger bomba. Hv. þingmaður lagði grunn að því sem hann fór yfir með okkur áðan. En í ljósi þess að þetta er mjög viðamikið allt saman, hvernig þessar dagsetningar spila inn í gildistöku, spila inn í innleiðinguna, langar mig að biðja hv. þingmann um að fara aftur yfir þetta með hliðsjón af grunninum sem hann lagði áður, gefa okkur þetta inn með teskeið. Vegna þess að þetta heyrist mér vera atriði sem stjórnvöld geti ekki komist hjá því að svara fyrir.
Var þetta andsvar frá hv. þingmanni?
Já.
Þá hefur bókhaldið eitthvað ruglast hjá forseta en við tökum það þá gilt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég skal leggja mig fram um að gera það. Í fyrri ræðu minni í kvöld fór ég yfir þingsályktunartillöguna sjálfa og hvað í henni felst. En þar segir að ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skuldbindi aðildarríki samkvæmt EES-samningnum að þjóðarétti um leið og þær hafa verið teknar, nema eitthvert þeirra beiti heimild samkvæmt 103. gr. til að setja fyrirvara um að ákvörðunin geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegra skilyrða heima fyrir. Viðkomandi aðildarríki hefur sex mánaða frest frá töku ákvörðunar í sameiginlegu nefndinni til að aflétta fyrirvaranum. Við höfum sett þennan stjórnskipulega fyrirvara. - Og nú vantar mig tíma. - Við erum með stjórnskipulegan fyrirvara. Þess vegna á 103. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið við. En ákvarðanirnar sem svo eru teknar í sameiginlegu EES-nefndinni í þessum tilvikum og kveðið er á um í samningnum skulu vera bindandi fyrir samningsaðila frá og með gildistökudegi nema kveðið sé á um annað í þeim og skulu þeir gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja framkvæmd þeirra og beitingu, þ.e. frá gildistökunni. Gildistakan er 5. maí 2017 og texti reglugerðarinnar telst fullgildur. Það eru engir fyrirvarar við hann. Texti reglugerðarinnar telst fullgildur frá 5. maí. Það eina sem beðið er eftir er aflétting hins stjórnskipulega fyrirvara. Hann felst í því að Alþingi segi með þingsályktunartillögu við hæstv. utanríkisráðherra: Já, innleiddu orkupakka þrjú. Um leið og það er gert, þegar atkvæðagreiðslu er lokið hér á Alþingi, telst orkupakki þrjú innleiddur í skilningi laga og hefur fullt gildi.
Herra forseti. Nú skil ég hvers vegna hv. þingmaður lagði fyrr í kvöld svo mikla áherslu á fyrirvarana, það ætti að vera eitthvert hald í þeim, þeir þyrftu að innihalda dagsetningar. Maður getur ekki annað en velt fyrir sér eftir þennan lestur: Hvaða gildi hafa þessir ímynduðu fyrirvarar ef þeir voru ekki einu sinni orðnir hugmynd árið 2017 þegar þetta tók á sig þá mynd sem skal svo innleiðast, verði orkupakki þrjú samþykktur? Ég fæ ekki betur skilið en svo að ef þingið samþykkir núna þessa þingsályktunartillögu um afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara, innleiðingu orkupakka þrjú, taki hann gildi eins og frá honum var gengið 2017 þegar engum hafði dottið í hug, að því virðist nú, að reyna að afvegaleiða umræðuna með einhverju tali um fyrirvara. Nú skil ég enn þá betur orð Þorsteins Pálssonar, fyrrverandi forsætisráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins, þegar hann talaði um blekkingar. Hann kallaði fyrirvarana reyndar lofsverðar blekkingar, en hann hefur kannski verið búinn að reiknað þetta út með þeim hætti sem hv. þingmaður hefur gert nú. Nú skil ég enn betur fræðimennina sem sögðu að fyrirvararnir væru bara til heimabrúks. Skil ég hv. þingmann rétt, að ef Alþingi samþykkir orkupakka þrjú verði hann bara innleiddur eins og hann var 2017, þegar engum hafði dottið í hug að tala um fyrirvara í þessari ríkisstjórn?
Herra forseti. Já, það er stutta svarið. Og það er ástæða þess að fræðimenn tala um að fyrirvararnir verði að líta dagsins ljós áður en innleiðing á sér stað. Ef þeir koma til eftir innleiðingu hafa þeir ekkert gildi. Heimatilbúnir fyrirvarar eru, eins og komið hefur fram, til heimabrúks og hafa ekkert gildi. Þeir binda okkur ekki að þjóðarétti og þjóðaréttur gengur landsrétti framar í lögum og lögskýringum. Þetta skýrir einnig álit dr. Carls Baudenbachers prófessors þar sem sá ágæti maður fjallar um að Ísland hafi gert athugasemdir í sameiginlegu EES-nefndinni áður en ákvörðunin var birt. Þar hafði íslenska samninganefndin áhyggjur af andstöðunni á Íslandi við innleiðinguna á orkupakkanum en einkum og sér í lagi við reglugerð nr. 713/2009 um ACER, um eftirlitsstofnunina. Ísland hélt því sjónarmiði á lofti þar að við myndum taka málið upp í sameiginlegu EES-nefndinni með það að markmiði að semja um aðra aðlögun eða niðurstöðu fyrir Ísland vegna þriðja orkupakkans, og einkum þessarar reglugerðar. Niðurstaða þessa fróma lögspekings var sú að það væri að meinalausu, vegna þess að lögformlega er sú leið rétt. Hún er rétt, hin leiðin er röng. En það virðist vera afskaplega erfitt að fá þingmenn, stjórnarliða, forsvarsmenn frumvarpsins, hæstv. ráðherra, til að koma hingað og ræða það við okkur.
Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að fara í ræðu minni yfir málefni sem er að mörgu leyti nátengt orkutilskipunum Evrópusambandsins sem við ræðum hér og stjórnvöld hyggjast nú innleiða á Íslandi. Þar á ég við málefni sem lögfest var hér á landi árið á árinu 2008 að tilhlutan sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það birtist í tilskipun Evrópusambandsins nr. 77/2001 og fjallar um að stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa á Evrópska efnahagssvæðinu, en lögin fjalla um upprunaábyrgð á raforku og eru nr. 30/2001. Lögin fólu í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 29/2009 um að hvetja til notkunar orku frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Lögin eru til þess ætluð að skapa skilyrði fyrir viðskipti með svokallaðar upprunaábyrgðir raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Herra forseti. Upprunaábyrgðir er heiti yfir nokkurs konar skriflegt vottorð um hvaðan orka sem framleidd er á svæðinu, þ.e. Evrópska efnahagssvæðinu, er upprunnin. Raforka getur, eins og kunnugt er, átt uppruna sinn frá mismunandi orkugjöfum, t.d. kolum, kjarnorku, gasi, eða virkjun fallvatna, eins og langalgengast er hér á landi. Í lögunum er upprunaábyrgð á raforku frá samvinnslu skilgreind. Hún er skilgreind sem staðfesting á að raforka sé framleidd með samvinnslu sem hefur góða orkunýtni samkvæmt viðmiðunum sem Orkustofnun setur. Skilgreining á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum samkvæmt þessum lögum er því raforka frá orkuverum sem nota eingöngu endurnýjanlega orkugjafa, auk raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum í verum með blandaðri tækni þar sem notaðir eru óendurnýjanlegir orkugjafar auk endurnýjanlegra orkugjafa. Samkvæmt lögunum er það Landsnet hf. sem annast útgáfu þessara upprunaábyrgða eða vottorða og hefur eftirlit með því að raforka, sem það staðfestir með útgáfu ábyrgðanna, sé í raun og veru framleidd með endurnýjanlegum orkugjöfum og gerir það samkvæmt beiðni framleiðanda raforkunnar sem framleiðir þessa endurnýjanlegu raforku. Vottorð um upprunaábyrgðina geta bæði verið skrifleg eða rafræn en skulu vera í samræmi við tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins nr. 28/2009, frá 23. apríl 2009. Skal formið á þessum vottorðum vera staðfest af Orkustofnun. Ábyrgðirnar geta einungis verið gefnar út aftur í tímann, ekki fram í tímann, og skal hver einstök ábyrgð hljóða upp á hverja megavattstund sem framleidd er. Landsnet skal halda trúnað. Það er mikilvægt atriði. Í lögunum segir að Landsnet skuli halda trúnað um allar þær upplýsingar sem varða viðskiptahagsmuni og aðrar þær upplýsingar sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari. Landsneti er heimilt að krefja umsækjanda um greiðslu vegna útgáfu ábyrgðanna eða vottorðanna og skal halda skrá yfir útgefnar upprunaábyrgðir samkvæmt lögunum og afhenda Orkustofnun árlega upplýsingar um útgefnar upprunaábyrgðir. Í þessum ábyrgðum skal tilgreina upplýsingar um m.a. viðkomandi orkuver, með hvaða orkugjafa raforka er framleidd, hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í heildarframleiðslu raforku í orkuverinu, vinnslugetu orkuversins, ef því er að skipta, upplýsingar um útgefendur ábyrgðarinnar og hvað felist nánar í ábyrgðinni og fleiri nákvæmari upplýsingar. Þá er Landsnet er skylt að veita stjórnvöldum, viðskiptavinum og almenningi, upplýsingar um sem nauðsynlegar eru við mat á því hvort fyrirtækið fullnægi skyldum sínum samkvæmt lögunum en er heimilt að halda eftir viðskiptaupplýsingum sem varða t.d. viðskiptahagsmuni, og öðrum upplýsingum sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, eins og það er orðað, nema viðskiptavinir veiti skriflegt samþykki. Ég er rétt að byrja á að fara yfir þetta. Þetta er mjög áhugavert efni [[Forseti hringir.]]um upprunaábyrgðir raforku og tengist verulega [[Forseti hringir.]]hagsmunum orkunotenda og kaupenda.
Herra forseti. Í síðustu ræðu minni fór ég aðeins yfir viðtal við Friðrik Árna Friðriksson Hirst frá því í apríl, en það sem ég ætlaði að fara í þá en frestaði ögn var að fara meira ofan í umsögn til utanríkismálanefndar frá Eyjólfi Ármannssyni lögfræðingi. Í stuttu máli sagt hefur hann, eins og ég hef komið inn á áður, mjög verulegar athugasemdir við innleiðinguna á þriðja orkupakkanum eins og hann er hugsaður núna. Að vissu leyti er einnig samhljómur milli hans og Friðriks Árna. Þetta viðtal við Friðrik Árna var tekið, ef ég man rétt, aðeins eftir að hann sendi þetta áréttingarbréf svokallaða til utanríkisráðuneytisins. En eins og ég sagði áðan, þegar ég drap aðeins á umsögnina hans Eyjólfs, segir hann að lagafyrirvarinn sem gerður er, eins og hann er núna, feli í sér „vafasama lögfræðilega loftfimleika og óvissuferð gagnvart eftirfylgni við EES-samninginn en fyrirvarinn á að setja skorður við að með innleiðingu geti Ísland orðið hluti innri orkumarkaðarins. Gerðin felur í sér framsal á fullveldi og stjórnskipuleg álitaefni og á Alþingi að krefjast nánari upplýsinga um innleiðinguna.“ Það vorum við að reyna að gera í kvöld. Við reyndar báðum um upplýsingar og fengum ekki. Síðan voru þarna tilvitnuð orð ofar sem hann túlkar sem svo að óljóst sé hver hinn lagalegi fyrirvari sé, ætli sem sagt að leita að týnda fyrirvaranum eins og við. Hann segir líka: „Virðist því eiga að innleiða í íslenskan rétt mikilvæga þjóðréttarlega skuldbindingu varðandi helstu náttúruauðlind Íslands með reglugerð en endurskoða síðar - ef sæstrengur verður lagður - lagagrundvöll þeirrar reglugerðar og jafnframt að skoða þá hvort innleiðingin samræmist stjórnarskrá Íslands.“ - Þessu er velt inn í framtíðina og síðan segir hér, með leyfi forseta: „Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðrar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Hann fullyrðir sem sagt að ríkisstjórnarflokkarnir séu ekki klárir á því hvort þetta standist. Það fannst mér koma aðeins í ljós í dag vegna þess að ég verð að viðurkenna að mér fannst hæstv. utanríkisráðherra hljóma eins og hann væri ekki alveg viss um hvað hann væri með í höndunum. Ég mun eflaust segja þetta við hann sjálfan þegar ég hitti hann næst, af því að hann er ekki hérna, svo að hann haldi ekki að ég sé að baktala hann. Ég fékk þessa slæmu tilfinningu, því miður. Eyjólfur Ármannsson segir lítið eitt seinna í sinni umsögn: „Að innleiða í landsrétt reglur sem hafa ekki gildi á Íslandi veldur lagalegri óvissu og gengur gegn hagsmunum þjóðarinnar. Ótti við að missa yfirráð yfir náttúruauðlindum er ein ástæða þess að Ísland er ekki aðili að Evrópusambandinu. Þau yfirráð eru samtvinnuð sjálfstæði og hagsæld þjóðarinnar. Þingsályktunartillagan er lögð fyrir Alþingi með vísan til 21. gr. stjórnarskrárinnar. Sú grein kveður á um að hafi samningar í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins skuli samþykki Alþingis koma til.“ - Hann klykkir svo út með því að segja: „Augljóst er að þegar um helstu náttúruauðlind þjóðarinnar er að ræða ber að leita samþykkis þjóðarinnar.“ Hann leggur til að þessi gerð fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í sjálfu sér get ég alveg, herra forseti, tekið undir það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Varðandi þessa fyrirvara hafa þeir birst á ýmsum stigum þessarar umræðu, einkum þó í byrjun síðari umr., en ekki í nokkru samhengi við þingsályktunartillöguna sjálfa sem kveður beinlínis á um að hér káfi upp á 21. gr. stjórnarskrárinnar. Í annan stað langar mig til að grípa hér niður í texta úr ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar úr síðari umr. frá 15. maí 2019. Hann starfar sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins og er þar af leiðandi vel inni í málum. Hv. þingmaður segir, með leyfi forseta: „Sá lagalegi fyrirvari birtist í frágangi málsins. Lagalegur fyrirvari er ekki eitthvað sem maður finnur módel að í lögfræðilegri formálabók.“ Samt er það alveg skýrt tekið fram í regluverkinu, þ.e. í lögunum um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, hvernig fyrirvara skuli komið að og hver skuli ákvarða hann og hvaða dagsetning gildi varðandi fyrirvarana. Ég myndi segja að þetta væri formálabók. Þess vegna, hæstv. forseti, skiptir máli að þeir þingmenn sem hafa haldið svona löguðu fram komi hingað, skýri orð sín og útskýri fyrir okkur hvað við erum að misskilja.
Herra forseti. Við höfum kallað mjög eftir því að við okkur sé talað um þetta mál. Við höfum kallað mjög eftir því að þeir sem fylgja þessu máli fram komi hingað og eigi við okkur orðastað, bendi okkur á hvar við höfum farið út af í málinu og reyni hugsanlega að sannfæra okkur, og þau 62% þjóðarinnar sem eru á móti þessum gerningi, um það hvers vegna eigi að taka þessa gerð upp, hvað sé svona frábært sem við komum ekki auga á. Kannski erum við bara svona treggáfuð, það kann að vera, og þá er ágætt að fá greindara fólk sér til aðstoðar og láta benda sér á. Við Miðflokksfólkið höfum alltaf sagt að ef einhver annar býður upp á lausn sem er betri lausn en við höfum hlustum við að sjálfsögðu, en það bara kemur enginn. Í fyrsta lagi kemur enginn og talar við okkur og í öðru lagi eiga þeir sem maður reynir að pína eitthvað upp úr enga lausn. Þeir eiga ekki neina lausn sem er svo frábær, sem hittir naglann svo gjörsamlega á höfuðið, að maður geti sagt: Jahá, auðvitað, við gerum þetta svona. Það er bara ekki svoleiðis. Því meira sem maður les og því meira sem maður fer yfir sannfærist maður betur um að stjórnarskráin er - svo að maður sé kurteis - þanin til hins ýtrasta. Ég held að það sé alveg óhætt að segja það. Það er verið að afhenda vald í meira mæli en áður hefur þekkst. Það getur vel verið að við höfum öll rangt fyrir okkur í þessu og ég hef sagt það áður að ég voni að ég hafi rangt fyrir mér í þessu máli en ég bara sé það ekki enn þá, því miður, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar til að halda áfram út frá því sem ég kom inn á áðan varðandi andsvar hv. þm. Birgis Ármannssonar við dr. Ólaf Ísleifsson, hv. þingmann, 15. maí sl. Ég held áfram að lesa beint upp úr andsvari hv. þingmanns, með leyfi forseta: „Það liggur fyrir að með innleiðingu þessara reglugerða og ákvæða erum við að innleiða með hefðbundnum hætti.“ - með hefðbundnum hætti, sem þýðir að fullu - „Hins vegar liggur skýrt fyrir að sá meiri hluti þingsins sem mun afgreiða málið gerir þann fyrirvara varðandi lagaleg atriði í því að þau ákvæði sem varða tengingu milli landa, tengingu í gegnum sæstreng, komi til endurskoðunar og umfjöllunar og mats á stjórnskipulegum þáttum áður en að ákvarðanir um slíka tengingu verða lagðar fyrir.“ Í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar segir, með leyfi forseta: „Íslenskur og norskur texti reglugerðar 713, 714, 715, samanber leiðréttingar sem birtust í Stjórnartíðindum ESB, sem verður birtur í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins, telst fullgiltur.“ Ákvörðun þessi öðlast gildi 6. maí 2017 eða daginn eftir að síðasta tilkynning samkvæmt 1. mgr. 103. gr. EES-samningsins hefur farið fram eftir því hvor dagsetningin er síðari, þ.e. 6. maí eða undirritunin 5. maí 2017. Orð hv. þingmanna þarfnast skýringar. Er ekki svo, hv. þingmaður?
Herra forseti. Jú, svo sannarlega og það er ekki af engu sem við höfum beðið þetta ágæta fólk um að vera hér með okkur æ ofan í æ, alla þessa viku. Það er ekki eins og þetta fólk hafi ekki haft nógan tíma til að koma og kíkja á okkur. Við erum búin að vera hér meira og minna, eins og Hagkaup 24/7. Það var nógur tími og ef menn hefðu verið uppteknir einhvern tíma dagsins eða sólarhringsins hefðu þeir getað gengið að okkur hér vísum allan tímann. Ég skil bara ekki hvað dvelur orminn langa. Ég skil bara ekki af hverju þetta ágæta fólk kemur ekki hingað. Það getur þá bara hirt okkur í ræðustól og sagt að við séum vanmetakindur og vitum ekki nokkurn skapaðan hlut um hvað við séum að gera. Það væri bara fengur að því að fá slíka ádrepu, þ.e. ef hún væri rökstudd, og takast á um hana. En ekkert slíkt gerist, ekki nokkur skapaður hlutur. Síðan reyndi ég að eiga orðastað við hv. þingmann Vinstri grænna áðan og sá undir iljar honum þegar ég vitnaði í orð hans fyrir ári. Það voru engin leiðindi í því, ekki nokkur skapaður hlutur, það var enginn dónaskapur í því. Það var bara verið að leita skýringa á akkúrat því sem hann sagði fyrir ári. Nú er hann kominn í hring og mér fannst ekkert óeðlilegt að biðja um skýringu á því. Kannski hefur hann fattað eitthvað sem ég vissi ekki og þess vegna skipt um skoðun. Það hefði líka verið fengur að því að vita það, en menn gefa ekki kost á viðtali, það er bara svoleiðis. Þess vegna höldum við áfram að reyna að sanka að okkur þessum upplýsingum og koma þeim á framfæri. Það er náttúrlega klárt að enn er fólk hér utan húss og innan áfjáð í að heyra hvað það er sem verið er að draga saman, hvaða upplýsingar o.s.frv. Meðan svo er höldum við áfram, að sjálfsögðu.
Forseti. Mig langar að leita álits hv. þingmanns á því hvaða áhrif þær ótrúlega mögnuðu uppljóstranir sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson fór yfir áðan hafa á afstöðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar til þess sem hann greindi hér áðan. Hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson útskýrði afar skilmerkilega, með vísan í frumheimildir, að verði þriðji orkupakkinn samþykktur hér á þinginu taki hann gildi nákvæmlega eins og hann leit út í sameiginlegu EES-nefndinni árið 2017, löngu áður en farið var að tala um þessa fyrirvara sem kallaðir hafa verið lofsverðar blekkingar. Með öðrum orðum, fyrirvararnir hafa nákvæmlega ekkert að segja. Þetta vekur líka spurningar um fyrirvara Norðmanna þótt þeir hafi á pappírnum litið út fyrir að vera töluvert traustari en þeir íslensku. Allt í einu sér maður hvers vegna stjórnarliðið hafði ekki hugmynd um hvar fyrirvarana var að finna, fyrst þegar farið var að spyrja eftir því, og vísuðu í allar áttir. Það kemur bara á daginn að þeir hafa nákvæmlega ekkert gildi. Verði orkupakkinn samþykktur verður hann innleiddur eins og hann leit út 2017, löngu áður en einhver fékk þá hugmynd að reyna að selja málið með tali um fyrirvara. Þýðir þetta ekki, í ljósi þess sem hv. þingmaður fór yfir hér áðan, að það er bara ein leið? Það er í raun bara eitt ráð og það er að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það þýðir ekkert að reyna að búa til fyrirvara, jafnvel skárri fyrirvara en þessa ímynduðu fyrirvara stjórnvalda.
Herra forseti. Ef ég myndi segja að þetta væri upplýsandi væri ég eiginlega að smætta þetta töluvert niður vegna þess að þetta eru eiginlega sláandi upplýsingar. Ég veit ekki hvort hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé vissi af því í fyrra, þegar hann var á móti því að pakkinn yrði innleiddur, að hann liti akkúrat svona út. Það væri gaman að fá svar við því einhvern tímann. Svo að maður segi það enn einu sinni þá hafa sífellt komið fram nýjar upplýsingar allan þann tíma sem við höfum verið að ræða þetta mál. Við höfum alltaf verið að leita að því hvort fram komi upplýsingar sem geri málið betra og fýsilegra. Nei, því miður hafa einungis komið fram upplýsingar um þetta mál hingað til sem gera það enn verra og óálitlegra en það var nokkru sinni. Satt best að segja er ég eiginlega alveg hættur að botna í því hvernig í lifandis ósköpunum stjórnarliðar geta hugsað sér að láta þessa innleiðingu fara fram eins og hún lítur út núna. Ég bara skil það ekki fyrir mitt litla líf. Ég skil heldur ekki hvers vegna þeir verða ekki við því sem við höfum beðið um oft áður - við erum búin að biðja um að þessi plön verði lögð til hliðar í bili og farið betur yfir málið. Í ljósi þessara síðustu upplýsinga er það ekki einungis æskilegt, það er nauðsynlegt, [[Forseti hringir.]]algjörlega nauðsynlegt. - Og ég á enn tvær sekúndur eftir af tímanum, herra forseti.
Forseti biður hv. þingmann innilega velvirðingar, hann rak hamarinn óvart í bjölluna en mjög mildilega.
Ég tók eftir því.
Ég tel að það hafi ekki komið verulega að sök en það var sem sagt ótímabært af hálfu hæstv. forseta svo að nam einum tveimur sekúndum.
Forseti. Eftir uppljóstranir hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar áðan setur það svo margt annað í samhengi. Maður sér ýmsar fullyrðingar um þetta í nýju ljósi, til að mynda það sem ég nefndi áðan um hinar svokölluðu lofsverðu blekkingar, fullyrðingar fræðimanna um að þessir fyrirvarar væru til heimabrúks, greinargerðir eins og skrif Stefáns Más og Friðriks Árna. Þetta fær allt nýja og skýrari merkingu þegar maður áttar sig á þeirri grundvallarstaðreynd sem hefur verið leidd hér fram að um leið og menn samþykkja þriðja orkupakkann verði hann innleiddur eins og hann leit út 2017, löngu áður en nokkrum datt í hug að tala um þessa svokölluðu fyrirvara. Þess vegna veltir maður fyrir sér, þegar svona stór staðreynd getur legið í þagnargildi, ekki bara dögum saman heldur vikum saman, því að það er auðvitað búið að ræða þessar hugmyndir um fyrirvara býsna lengi, hversu margt annað eigi eftir að koma upp úr dúrnum. Við höfum reyndar með umræðum hér uppgötvað eitt og annað, en hversu margt annað á eftir að koma upp úr dúrnum varðandi þriðja orkupakkann? Það leiðir hugann að atriði sem hv. þingmaður kom inn á áðan um lagalegu óvissuna og samband þeirrar lagalegu óvissu við pólitíkina. Horfum við fram á það að ómögulegt sé að segja hversu langt menn muni ganga í að nýta þennan þriðja orkupakka þegar menn hafa álpast til - vonandi samt ekki - að samþykkja hann?
Herra forseti. Mig langar að vitna, með leyfi forseta, í það sem Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur segir um fyrirvarana. Hann segir á bls. 2 í greinargerð sinni, með leyfi forseta: „Umfjöllun greinargerðar þingsályktunartillögunnar um innleiðingu ESB-gerðanna í landsrétt er rýr en athyglisverð, sbr. eftirfarandi: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 … innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þá verði jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá.“ Heyrðu, þetta er akkúrat það sem við erum búin að vera að biðja um að gert verði. Enginn svarar og það er ekki að furða að Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur kemst að þeirri niðurstöðu að lagafyrirvarinn sem ég las upp áðan feli í sér vafasama lögfræðilega loftfimleika og óvissuferð. Hann segir: „Gerðin felur í sér framsal á fullveldi og stjórnskipuleg álitaefni og á Alþingi að krefjast nánari upplýsinga um innleiðinguna.“ Þetta las ég upp áðan. Við höfum ekki krafist, við höfum beðið um þetta en fáum engin svör. Þessi ágæti lögfræðingur, sem býr í Noregi og þekkir norsku söguna alveg út og inn, bendir okkur á að gera þetta, nýta rétt okkar til að biðja um upplýsingar. Við gerum það en fáum engin svör. Við fáum bara fúlan ráðherra á svæðið sem [[Forseti hringir.]]er með snúð við okkur og köpuryrði sem er vont. [[Forseti hringir.]] Afsakið, herra forseti, ég fór átta sekúndur fram úr.
Forseti veit ekki hvort hæstv. ráðherra verðskuldar alveg þessi ummæli en í öllu falli er ljóst að hv. þingmenn Miðflokksins meta það ekki mikils að hæstv. ráðherra kom hér og átti við þá orðastað í þrjár og hálfa klukkustund og reyndi að svara spurningum eins og beðið hafði verið um. Hv. þingmenn geta verið ósammála svörunum eins og gengur en mér finnst ástæðulaust að halda áfram að úthúða hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa komið til þingsins og orðið við óskum þingmanna um að mæta til fundar. Það segir forseti af fullri einlægni við hv. þingmenn. Ég vil einnig upplýsa að nú styttist í að umræða um þetta mál hafi staðið í 80 klukkustundir. Þar af hafa þingmenn Miðflokksins talað í hátt í 70. Forseti beindi tilmælum til þingmanna Miðflokksins í lok fundar í morgun en verður þess ekki var að það hafi haft mikil áhrif. Því er ekki að leyna að það væri ákaflega æskilegt ef þessari umræðu gæti farið að ljúka. Til að mynda myndi starfsfólk Alþingis þiggja það að þurfa ekki að vaka eina nóttina enn. Forseti hefur einhvern veginn á tilfinningunni að fljótlega verði eða hafi nú þegar allt verið sagt sem segja þarf í þessu máli. Hv. þingmenn Miðflokksins kvarta yfir því að aðrir þingmenn komi ekki til umræðunnar, en nærtækast er að álykta sem svo að þeir þingmenn telji sig hafa þegar lokið því að segja það sem þeir þurfa að segja og að þeim sé ekkert að vanbúnaði að ganga til afgreiðslu málsins. Þingmenn eru sjálfráðir í þeim efnum í hve miklum mæli þeir þurfa að tjá sig og hvenær þeir telja sig ekki lengur þurfa að bæta neinu við. Þannig liggur það. Ég held því að hv. þingmenn Miðflokksins bæti sig ekkert með því að endurtaka óskir um að þingmenn sem vita vel af því að þessi umræða er í gangi komi til umræðunnar. Þeir verða ekki þvingaðir til þess. Nú eru þrír menn á mælendaskrá sem hafa fimm mínútna ræðutíma hver sem þýðir að þessari umræðu gæti lokið á 15 mínútum ef hv. þingmenn Miðflokksins, þeir hinir sömu, bæðu ekki aftur og aftur um orðið eða væru ekki í andsvörum við sjálfa sig. En haldi það áfram heldur fundurinn áfram.
Forseti. Ég skal nýta ræðutíma minn til að bregðast við ummælum hæstv. forseta um athugasemdir við viðveru hæstv. utanríkisráðherra hér. En mér þykir ákaflega sérkennilegt að heyra hvernig hæstv. forseti stillir málum upp. Það er hæstv. forseti sem hefur dagskrárvaldið hér í þinginu. Við erum búin að margbjóðast til að hleypa hvaða málum hér á dagskrá sem hæstv. forseti vill ræða, en í stað þess að þiggja það hefur forseti slegið öll fyrri met í því að láta þingið starfa að næturlagi og fram á morgun. Ég hef verulegar áhyggjur af því að starfsfólk Alþingis þurfi að vinna við þessar aðstæður og hvet því forseta til að líta til þess að þessar aðferðir hans hafa þveröfug áhrif við það sem hann ætlar sér, að því er virðist, með þess háttar framgöngu.
Herra forseti. Ég vil dvelja aðeins við það sem forseti sagði áðan um að alþingismönnum ýmsum sem við höfum kallað eftir þætti nóg sagt. Á sama hátt þykir okkur ekki nóg sagt og ég bið forseta virða það á sama hátt og hann biður okkur að virða það að ýmsir alþingismenn vilji ekki koma hingað til fundar við okkur vegna þess að þeir telji sig hafa sagt allt sem segja þarf. Komið hefur fram, bæði hér í kvöld og áður, að enn koma fram nýjar upplýsingar um þetta risastóra mál og við teljum að ekki megi kasta til höndunum við að afgreiða það, nógu illa er þetta mál sett fram að okkar mati. Þess vegna viljum við halda áfram að ræða það, vegna þess að í sífellu koma fram nýjar upplýsingar sem styrkja það sem við höfum haldið fram um þetta mál.
Hæstv. forseti. Mig langar til að biðja hæstv. forseta um það í einlægni, og það kemur stjórnmálum raunverulega ekkert við, að nýta dagskrárvald sitt til að fresta þessu máli og hleypa veigamiklum málum sem raunverulega þurfa að komast að sökum tíma og gefa okkur færi á að ræða þetta í góðri sátt þar sem allir heyra og þar sem hægt er að fá álit sérfræðinga á þeim álitaefnum sem hér hafa verið borin upp. Ég veit að hæstv. forseti hefur verið hér og fylgst vel með umræðunni og hefur heyrt það sem við höfum borið hér á borð. Það eru raunveruleg álitamál. Mig langar til að biðja hæstv. forseta í hreinni og einlægri trú þess að hann geti nýtt dagskrárvaldið á þennan hátt.
Forseti hefur sýnt því ríkulegan skilning að hv. þingmenn, einkum hv. þingmenn Miðflokksins, hafa þurft að tjá sig mikið um þetta mál. Hann hefur mætt óskum þeirra um það með því að halda hér langa fundi og er enn að því og hlýtur að líta svo á að það sé í þökk hv. þingmanna Miðflokksins sem þurfa að tjá sig svo ríkulega sem raun ber vitni. Forseti hefur vissulega lagt mikið á starfsfólk Alþingis með því, en þetta helgast og af þeim aðstæðum að nú lifa fáir starfsdagar Alþingis eftir og óhemjuverkefni bíða afgreiðslu mála. Eðlileg tilhögun dagskrár er að taka þetta mál og ræða það þegar það er komið úr nefnd. Má þá minna á að málið er afgreitt og mælt með samþykki þess af átta af níu nefndarmönnum í utanríkismálanefnd. Ætla má að á bak við það sé þar af leiðandi mikill stuðningur og lítill minni hluti getur ekki þvingað fram dagskrárvald og tekur það ekki af forseta Alþingis með ræðuhöldum hér.
Herra forseti. Ég ætla að fullyrða hér og nú að við þingmenn Miðflokksins kunnum auðvitað vel að meta það að forseti hefur lengt hér fundartíma. Það er hins vegar þannig að þessi langi fundartími hefur í sjálfu sér ekki truflað annan fundartíma Alþingis vegna þess að líkt og í kvöld og í gær erum við að funda á degi þar sem ekki var gert ráð fyrir þingfundi. Af þeim 80 klukkutímum sem forseti minntist á áðan eru líklega 60–65, myndi ég áætla, utan hefðbundins þingfundatíma þannig að við höfum ekki í sjálfu sér verið að trufla hinn eiginlega þingfundatíma sem Alþingi hefur. En ég vildi bara koma hingað upp og segja að við metum það við forseta að hann hefur gefið okkur tækifæri til að tjá okkur ríkulega um þetta mál.
Það þykir forseta gott að heyra en það breytir ekki þeirri ósk hans og afstöðu að það væri ákaflega gott ef þessari umræðu færi að ljúka.
Forseti. Það er nokkuð um liðið síðan ég benti forseta á þá staðreynd að hann og fleiri félagar hans úr Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, Samfylkingunni og öðrum flokkum hefðu í gegnum tíðina oft talið sig þurfa að ræða málin heilmikið. Engu að síður hefði engum fyrri forseta Alþingis dottið í hug að það væri best að leysa úr þeim málum með því að reyna að fela umræðuna, jafnvel að þagga hana niður, með því að láta fundi standa fram til kl. 5, 6, 7, 8, 9 um morguninn. Því hvet ég hæstv. forseta til að huga að starfsfólki Alþingis og tímastjórnun þingsins með það að markmiði, eins og gerst hefur í gegnum tíðina, að umræður fari fram á tiltölulega skikkanlegum tíma og skili þar af leiðandi vonandi fyrr góðri niðurstöðu.
Forseti. Í ljósi orða forseta hér áðan get ég ekki látið hjá líða að nefna aðeins í upphafi ræðu minnar, þótt hún fjalli í meginatriðum um annað, þær uppljóstranir sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson kom með hér áðan, sem varpar að mínu mati a.m.k. algerlega nýju ljósi á málið, en ég hef nú fylgst með þessu vel og lengi. Við því höfum við ekki fengið nein viðbrögð, ekki frekar en öðrum uppgötvunum, öðrum ábendingum, sem fram hafa komið á meðan á þessari umræðu hefur staðið. Það er því sérkennilegt, að mínu mati, að hæstv. forseti skuli leitast við að í rauninni þagga niður í þingmönnum, biðja þá að hætta að tala, á sama tíma og ekki fæst einn einasti þingmaður stjórnarliðsins, eða annarra flokka sem vilja knýja þessa tillögu í gegn, til að svara þessum uppgötvunum. Hæstv. utanríkisráðherra mætti hér fyrr í kvöld, eins og forseti gat um áðan. En vandinn við þá heimsókn var sá að í fyrsta lagi svaraði hann nánast engum spurningum. Hann endurflutti talpunkta sína frá utanríkisráðuneytinu sem allir höfðu heyrt við upphaf þessa máls, virtist ekki hafa fylgst með umræðunni, brást ekki við neinu sem fram hafði komið í umræðum, og brást raunar ekki við spurningum hv. þingmanna öðruvísi en með hreinum skætingi. Ég tel því algjöran óþarfa hjá forseta að setja út á það að þingmenn skuli kvarta yfir þessari mjög svo sérstæðu framgöngu hæstv. utanríkisráðherra í dag. Eitt af því sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi var staða umsóknarinnar um aðild að Evrópusambandinu. Athugasemdir hæstv. ráðherra, þó að þær hafi átt að vera hluti af þeim reyksprengjum sem hann reyndi að kasta til að komast hjá umræðu um málið, voru engu að síður mjög upplýsandi með tilliti til þessa máls sem við ræðum hér. Því að ekki var annað að heyra á hæstv. ráðherranum en að hann gæfi til kynna að Ísland væri e.t.v. umsóknarríki um aðild að Evrópusambandinu. Vildi hann að sjálfsögðu kenna öðrum um það, eins og annað, og taldi reyndar ekki að Sjálfstæðisflokkurinn bæri mikla ábyrgð á því ef sú væri raunin. Það má svo sem segja að það hefði alveg mátt taka sterkar til orða þegar umsóknarferlinu var slitið. Það var ekki hvað síst til þess að friðþægja Sjálfstæðisflokkinn, sem var á þeim tíma logandi hræddur við þann hóp sem síðar stofnaði stjórnmálaflokkinn Viðreisn, sem heldur upp á þriggja ára afmæli í kvöld, að farið var mildilega í orðaval. Hins vegar lá alveg ljóst fyrir að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu hefði verið hafnað, Ísland væri ekki lengur umsóknarríki. Af hverju nefni ég þetta í samhengi við þriðja orkupakkann? Jú, telji hæstv. utanríkisráðherra að Ísland sé enn þá umsóknarríki um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að það vilji ekki sleppa, að það fallist ekki á niðurstöðu íslenskra stjórnvalda um að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki, þá getum við rétt ímyndað okkur hvernig yrði að fást við sambandið þegar kemur að því að verja íslenska hagsmuni í orkumálum, verði þessi þriðji orkupakki innleiddur. Við getum rétt ímyndað okkur hvort afstaða Evrópusambandsins yrði þá ekki sú að við værum búin að innleiða og skyldum aldeilis fylgja fyrri innleiðingu eftir. Það er svo annað mál að ef hæstv. utanríkisráðherra telur raunverulega að Ísland sé enn þá umsóknarríki um aðild að Evrópusambandinu kviknar spurningin: Hvers vegna er hæstv. ráðherra ekki búinn að slíta því aðildarferli fyrir fullt og allt? En það er spurning sem á líka að setja í samhengi við þær spurningar sem vaknað hafa um þennan þriðja orkupakka og undarlegan áhuga hæstv. ráðherra á að koma honum í gegn, með góðu eða illu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég sat og hlustaði á ræðuna og hugleiddi þá umræðu sem farið hefur fram við fyrri umræðu um þingsályktunartillöguna og síðan á meðan stjórnarliðar og þeir sem eru fylgjandi innleiðingunni, tóku þátt í henni, sem var síðast við upphaf þingfundar í gær, þar sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson var enn í andsvörum. Þá fór ég að hugsa að margsinnis hefur verið kallað eftir fyrirvörum eða dæmum um fyrirvara sem hafi haldið. Og hvort menn þekki þess dæmi. Ég hef ekki fengið svör við því enn þá að menn þekki til þess að fyrirvarar hafi verið settir á þennan hátt og hafi haldið. Hins vegar er til dæmi um að fyrirvarar hafi verið settir en verið tímabundnir og fallið út eða að fyrirvarar hafi verið settir í landsrétti og ekki haldið; og þá hafi úrskurðarvaldið í Evrópu, EFTA-dómstóllinn, litið svo á að innleiðingin hafi verið röng. Þar af leiðandi hafi aðildarríki sem hafi farið þá leið, verið dæmd til að fara eftir innleiðingunni eins og henni var ætlað að vera, og halda svo samninginn samkvæmt því. Oft hefur það skapað ríkjum skaðabótaskyldu, eins og til að mynda í hráakjötsmálinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Þekkir hann dæmi þess í samningum hvernig þessir fyrirvarar líta út ef þeir eru rétt innleiddir, og síðan hvernig þeir líta út eftir að þeir hafa verið innleiddir í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið?
Forseti. Í fyrsta lagi get ég upplýst hv. þingmann um að þeir sem spurðir voru sambærilegrar spurningar fyrir utanríkismálanefnd sögðust ekki þekkja nein dæmi þess að settur hefði verið einhliða fyrirvari með þeim hætti sem hér er lagt upp með, enda kemur það skýrt fram í EES-samningnum hvernig menn fari að því að fá undanþágur, eða með öðrum orðum fyrirvara sem halda. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, menn hafa reynt eitt og annað í þessum efnum. En þá hefur því verið snúið til baka. Menn hafa túlkað það sem svo, og eðlilega, af orðanna hljóðan í samningnum, að þegar þeir innleiði þá innleiði þeir að fullu. Það sem hv. þingmaður fór yfir í ræðu fyrr í kvöld undirstrikar þetta á alveg einstaklega skýran hátt. Það sem bætist við er þátturinn er varðar dagsetninguna og hvaða útgáfa tekur raunverulega gildi. Engu að síður hafa menn með þessum svokölluðu fyrirvörum þriðja orkupakkans, og í Noregi með annars konar fyrirvörum, haldið áfram að reyna. Þá er ekki nema von að hv. þingmaður velti fyrir sér hvers vegna. En í ljósi reynslunnar sér maður enga aðra ástæðu fyrir því, enga haldbæra skýringu á því, en þá að það sé gert til að koma málinu í gegnum hvort þjóðþingið um sig og svo þingmönnum kannski líði aðeins betur með að greiða atkvæði með því. En þeir viti það þó að haldið verði ekkert og rísi ágreiningur sé það full innleiðing sem gildi.
Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég spyr er að það er alveg skýrt tekið fram hvernig gerðir skuli innleiddar. Í 7. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið segir, með leyfi forseta: „Gerðir sem vísað er til eða er að finna í viðaukum við samning þennan, eða ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, binda samningsaðila og eru þær eða verða teknar upp í landsrétt sem hér segir: a) gerð sem samsvarar reglugerð EBE skal sem slík tekin upp í landsrétt samningsaðila; b) gerð sem samsvarar tilskipun EBE“ - sem við erum með hér, tilskipun 72/2009, 73/2009 - „skal veita yfirvöldum samningsaðila val um form og aðferð við framkvæmdina.“ Það er alveg skýrt form á því hvernig hlutirnir eru gerðir þegar reglugerðir og lög og tilskipanir eru innleiddar í landsrétt og hvernig þeir öðlast gildi. Það sem ég hef í huga er: Hvernig skyldi skjalið hafa litið út þegar við fengum undanþágu varðandi fiskveiðistjórnun og veiðar? Hvernig skyldum við hafa gert þetta þá? Ætti þetta ekki að líta út eins og þá var?
Forseti. Já, ég skal fallast á túlkun hv. þingmanns, enda get ég ekki annað. Hann vísar einfaldlega í reglurnar og dregur ályktanir út frá þeim. En það er hins vegar undarlegt að þeir hv. þingmenn sem tala fyrir þessu máli skuli ekki fallast á þessa túlkun hv. þingmanns, eða geri þeir það í raun treysta þeir sér a.m.k. ekki til að segja frá því. En varðandi spurninguna um fiskveiðar, sjávarútveg og EES-samninginn, er það mál sem tekið var fyrir við samningsgerðina. En hægt er að líta til mjög nærtæks dæmis til að svara spurningu hv. þingmanns. Nærtæks, segi ég, vegna þess að það varðar orkumál. Það varðar meira að segja þennan þriðja orkupakka og snýr að jarðgasi. Ísland fékk nefnilega undanþágu varðandi jarðgas frá þessum orkupakka, enda ekki gasleiðslur frá Íslandi til Evrópu og Ísland ekki að flytja út gas. Þá blasir auðvitað við hver lausnin væri með rafmagnið. Það er ekki sæstrengur, við flytjum ekki út rafmagn. Því skyldum við þá ekki fá undanþágur frá því á sama hátt og með gasið? Nema menn hugsi sér að þar verði breyting á og Ísland verði tengt og geti byrjað að flytja út hreina, endurnýjanlega orku og selja til Evrópusambandsins, sem lið í því risamarkmiði þess að komast í meiri orku, og sérstaklega endurnýjanlega orku.
Herra forseti. Nú langar mig aðeins til að víkja að þessum fyrirvörum og hvernig þeir virðast vera innleiddir miðað við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og þá grein sem ég vísaði til hér áðan, sem er 7. gr., og reyndar eru fleiri greinar sem lúta að því. En síðan kem ég að sameiginlegu ákvörðun EES-nefndarinnar sem við höfum til umfjöllunar hér, hún er raunverulega forsendan fyrir því að leggja fram téða þingsályktunartillögu. Síðan er ég með, í dæmaskyni, reglugerð nr. 714/2009 prentaða út á íslensku. Í niðurlagi sameiginlegu ákvörðunar EES-nefndarinnar er talað um að íslenskur og norskur texti reglugerða, eins og hann birtist hér og er fylgiskjal þingsályktunartillögunnar, teljist fullgildur. Í meðförum málsins fyrir sameiginlegu EES-nefndinni er raunverulega verið að taka Evrópulöggjöf, þriðja orkupakkann, frá Evrópusambandinu, og innleiða inn í samstarfið um Evrópska efnahagssvæðið. Það þarf svo sem engan að undra að sameiginlega EES-nefndin segist taka ákvörðun „með vísan til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið („EES-samningurinn“) einkum 98. gr.“ - Ég ætla að tengja við þá grein, með leyfi forseta: „Breyta má viðaukum samningsins, svo og bókunum 1–7, 9–11, 19–27, 30–32, 37, 39, 41 og 47, eftir því sem við á, með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í samræmi við 93. (2. mgr.), 99., 100., 102. og 103. gr.“ Síðan kemur: „Fella ber inn í EES-samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 frá 13. júlí 2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði.“ - Það er ACER, það þarf að fella það inn í samninginn. Það er gert með þessum reglugerðum. Síðan þar sem orðalag breytist og farið er að tala um EFTA-ríkin og EES-svæðið er sérstaklega tilgreint hvað þurfi að breytast í þessari Evrópulöggjöf. Það er gert í skjalinu sem er sameiginleg ákvörðun EES-nefndarinnar. Þegar búið er að vinna þessa sameiginlegu ákvörðun EES-nefndarinnar lítur hið fullbúna skjal svona út [[Þingmaður veifar blaði.]]- reglugerð. Hér horfum við á það hvernig ferlið er. Í dæmaskyni: Ef þetta yrði svo sett inn sem viðauki, að við myndum t.d. gera fyrirvara við að afhenda yfirráð yfir nýtingu eða vinnslu úr orkuauðlindum, hvernig sem það yrði gert, kæmi það inn í viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið á sama hátt og það gerir er varðar Íslendinga þar sem við gerðum fyrirvara í upphafi um sjávarútveginn og fiskveiðiauðlindina okkar. Þar er að finna, í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, fylgiskjal 4, g-lið, 1. tölulið 12. viðauka. „Þrátt fyrir 40. gr. samningsins og ákvæði þessa viðauka er Íslandi heimilt að beita áfram þeim höftum sem eru í gildi við undirritun samningsins um eignarrétt erlendra aðila og/eða eignarrétt aðila sem ekki eru búsettir á Íslandi á sviði fiskveiða og fiskvinnslu. Þessi höft skulu ekki koma í veg fyrir fjárfestingar erlendra aðila eða ríkisborgara sem eru ekki með lögheimili á Íslandi í félögum sem taka aðeins á óbeinan hátt þátt í fiskveiðum eða fiskvinnslu. Þó hafa innlend yfirvöld rétt til að skuldbinda fyrirtæki sem hafa að hluta eða að öllu leyti verið keypt af erlendum aðilum eða ríkisborgurum sem ekki eru með lögheimili á Íslandi til að losa [[Forseti hringir.]]sig við fjárfestingar í starfsemi á sviði fiskvinnslu eða í fiskiskipum.“ Þarna er nú heldur betur hert að hinu frjálsa flæði. En svona lítur þetta út eftir að búið er að innleiða það.
Herra forseti. Það er aðdáunarvert hvernig hv. þingmaður nær að greina þennan frumtexta og draga af honum rökréttar ályktanir. Það væri óskandi að sú mikla vinna sem hv. þingmaður hefur lagt í það hefði verið unnin af hálfu stjórnvalda áður en málið var lagt fram. Þetta er mjög upplýsandi og auðvitað enn eitt dæmið um mikilvægi þessarar umræðu. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, það er verið að taka upp Evrópulöggjöf og leiða hana inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, í þessu tilviki löggjöf frá árinu 2009 sem er búin að vera í notkun í Evrópusambandinu í tíu ár. Það er komin reynsla þar á hvað það þýðir að taka upp þessa löggjöf, og sérstaklega með tilliti til þess sem hv. þingmaður útskýrði fyrir okkur hér áðan um fulla innleiðingu er ekki hægt að horfa fram hjá því að hlutverk ACER, þessarar sameiginlegu orkustofnunar, verður mjög ríkt hér á landi. Það er í raun merkilegt að tiltölulega lítil umræða hefur farið fram um þá staðreynd. Ég vildi fyrir vikið spyrja hv. þingmann hvort hann telji að innleiðing þessa regluverks breyti í grundvallaratriðum eðli Orkustofnunar, sem þá myndi lúta boðvaldi frá ACER. Það er ekki að ástæðulausu að ég spyr, herra forseti, því að stjórnarliðar, sumir hverjir, hafa leyft sér að halda því fram að þetta sé í raun sáralítil breyting.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ef ég skildi fyrirspurnina rétt er spurningin: Mun innleiðingin breyta hlutverki Orkustofnunar? Er það rétt skilið?
Já.
- Já, hún mun vissulega að gera það. Það eru kvaðir í þessari innleiðingu um að íslenska ríkið stofni eftirlitsstofnun - hún heitir ekki Orkustofnun í innleiðingunni heldur eftirlitsstofnun - sem yrði þá Orkustofnun vegna þess að hún er sambærilegur aðili hér innan lands sem ætti að taka við. Við sjáum þess merki að yfirvöld telja sig vera að búa í haginn fyrir þetta með því að breyta umhverfi Orkustofnunar, stíga fyrstu skrefin í þessari innleiðingu, til að mynda með þessu aukna fjármagni sem á að leggja til Orkustofnunar. Orkustofnun verður eftir þessa innleiðingu, og skal verða, það eftirlitsvald. Jafnvel þó að íslensk yfirvöld myndu kannski þráast við að gera það, yrði það raunverulega brot á innleiðingunni. Það yrði krafa af hálfu Evrópusambandsins að við myndum standa við að gera þær breytingar sem þarf að gera á löggjöfinni til að Orkustofnun yrði það sjálfstæða eftirlitsvald sem hún er ekki eins og löggjöfin er í dag. En hana þarf að taka undan framkvæmdarvaldinu þannig að hún sé algerlega sjálfstæð, til þess að hún geti þjónað hlutverki sínu gagnvart Evrópusambandinu og ESA eða samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.
Herra forseti. Já, það er óneitanlega merkilegt að ríkisstjórnin leggi fram frumvarp um breytingar á eðli Orkustofnunar sem gengur ekki hvað síst út á að gera hana sjálfstæða, eins og það er orðað, en þar er átt við að hún heyri ekki lengur undir lýðræðislegt vald á Íslandi. En hún er hins vegar ekki alveg sjálfstæð, hún mun heyra undir ólýðræðislegt, erlent vald. En skildi ég hv. þingmann rétt að hvað sem líði þessu frumvarpi um Orkustofnun, og hversu langt sem það eitt og sér kunni að ganga, að komi á daginn, eftir innleiðingu þriðja orkupakkans, að Orkustofnun sé ekki í stakk búin til þess að framkvæma hlutverk sitt í samræmi við þriðja orkupakkann, hlutverk sem nokkurs konar undirstofnun ACER, gæti það kallað á samningsbrotamál og að íslensk stjórnvöld yrðu látin gera frekari breytingar á eðli Orkustofnunar til að tryggja að hún gegndi þessu hlutverki? Það sem ég á við með þessari spurningu, herra forseti, er að það kann vel að vera að frumvarpið um Orkustofnun, eins og það lítur út núna, dugi til þess að hún fái þetta hlutverk, í samræmi við þriðja orkupakkann. En ef eitthvað reynist vanta upp á í þeim efnum verður ekki látið þar við sitja heldur gerð krafa um að íslensk stjórnvöld geri þær viðbótarbreytingar á lögum sem eru nauðsynlegar til að stofnunin geti gegnt þessu hlutverki.
Herra forseti. Það er því miður svo að eins og umhverfi Orkustofnunar er í dag þá uppfyllir það ekki þau ákvæði sem felast í tilskipun 72/2009, sem ég er með hér fyrir framan mig. Þar er kveðið á um það hverjar skyldur og hvert valdsvið eftirlitsyfirvalda er. Í 35. gr. IX. kafla, sem fjallar um landsbundin eftirlitsyfirvöld, segir að hvert aðildarríki skuli nefna eitt landsbundið eftirlitsyfirvald. Fjallað er um skipulag aðgangs að kerfi, markaðsopnun og gagnkvæmni, tilnefningu og sjálfstæði eftirlitsyfirvalda. Það er í raun ramminn sem Orkustofnun skal settur. Hann felst í tilskipuninni. Við munum sjá breytingar á lögum hér ef þetta verður innleitt í þessa veru. Þegar allt verður um garð gengið munu lög um Orkustofnun líta út í ætt við þetta skjal. Þannig sýnist mér þetta gerast allt saman. Það er eðlilegt vegna þess að Evrópusambandið er með það yfirlýsta markmið, Evrópusambandið veit alveg hvað það vill og hvert það vill fara og þó að einhverjar lítils háttar hindranir séu í veginum var þess að vænta. Þess vegna er talað um að ryðja úr vegi hindrunum, pólitískum eða viðskiptalegum, hverjar sem þær kunni að vera. Það er akkúrat hlutverk þessarar stofnunar en til þess þarf hún að vera óháð duttlungum stjórnmálanna hér heima.
Herra forseti. Ég ætlaði að róa á svipuð mið og fyrri fyrirspyrjandi. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir hans ágætu yfirferð yfir reglur um ACER og Eftirlitsstofnun EFTA. Ég var að velta fyrir mér þessu tveggja stoða kerfi og eftirlitsstofnunum á sviði orkumála eins og þetta er hugsað eftir innleiðingu orkutilskipunar nr. þrjú, sem við erum einmitt að tala um núna. Það eru ákvæði í reglugerðinni, sérstaklega 713, þar sem hefur verið fundið mikið að, þar sem verið er að ræða óeðlileg áhrif ACER á ákvarðanir ESA sem er sú stofnun sem er reist á tveggja stoða kerfinu og er grundvöllurinn undir einmitt Evrópska efnahagssvæðið og veru okkar þar. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann um þennan eftirlitsþátt og Orkustofnun og hlutverk hennar í þessu. Nú liggur fyrir frumvarp um breytingar á starfsemi Orkustofnunar. Hún er gerð því sem næst óháð ráðherravaldi hér á Íslandi. Miðað við fullyrðingar stjórnarliða í þessu máli að þeir ætli að innleiða þetta en halda samt þessum vafaatriðum fyrir utan innleiðinguna, þ.e. það sem gæti verið hætta á stjórnarskrárvanda. Hver er þá staða Orkustofnunar að þessu leytinu til? [[Forseti hringir.]]Er hún í lausu lofti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Varðandi þetta er það svo að sé það raunverulegur vilji manna, sem mér sýnist vera, a.m.k. miðað við orðræðuna, vilja menn innleiða þriðja orkupakkann en vilja setja fyrirvara við það hvað hægt sé að ganga langt í valdframsali. Við viljum ráða auðlindunum áfram. Við viljum áfram ráða nýtingu. Við viljum hafa forræði áfram. Ef það er svo verð ég að segja að fullkominn samhljómur er í þessum sal, að fólk vill raunverulega taka skemmri skref en sem nemur fullri innleiðingu orkupakka þrjú. En ef á að gera það með þeim aðferðum sem hér er lýst þá verður það svo að hann verður innleiddur að fullu, regluverkið sem við ætluðum okkur að setja til að sporna við þessu sem ég nefndi áðan mun ekki halda og við munum verða ávítt fyrir það að við höfum innleitt á rangan hátt ef upp koma deilumál. Því segi ég: Af hverju í ósköpunum er ekki hægt að setjast niður og rýna þetta betur? Hvernig í ósköpunum má það vera að virtustu fræðimenn komist að því að það sé leið sem sé lagalega trygg og ekki háð óvissu og hana sé hægt að fara? En við veljum hina leiðina. Er þá ekki bara heiðarlegra að segja: Við viljum ganga í Evrópusambandið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir hugleiðingar hans. Ég var að spyrja um stöðu Orkustofnunar þegar búið er að innleiða regluverkið. Þar hefur Orkustofnun ákveðið hlutverk sem eftirlitsstofnun á Íslandi eftir þessum tilskipunum Evrópusambandsins. Þegar maður skoðar frumvarpið um Orkustofnun sér maður að að hluta til verður Orkustofnun samt undir íslenskum ráðherra en að hluta til gegnir hann ákveðinni eftirlitsskyldu sinni eftir orkutilskipun Evrópusambandsins, þ.e. ákveðinn þátt, kannski fyrir hádegi, en eftir hádegi þá sinni hann störfum sem heyra undir íslenska ráðherrann. Spurning mín laut að því hvort þeir væru þá fyrir hádegi í lausu lofti? Ef tilskipunin er ekki innleidd nema með einhverjum fyrirvörum eða einhverjum skilyrðum um frest, að þetta myndi gilda síðar eða eitthvað slíkt, horfa þeir þá í gaupnir sér fyrir hádegi? Það er ánægjulegt að sjá hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé mættan í þingsal og hlusta á þessar spurningar. [[Gripið fram í.]]Ég vona að hann læri eitthvað af þessu og dragi einhvern lærdóm og vonandi blandar hann sér í umræðuna. Það væri náttúrlega langbest. En hefur hv. þingmaður einhver svör við því í hvernig stöðu starfsfólk og forstjóri Orkustofnunar verður eftir að búið er að innleiða þessar reglur? Þar sem Orkustofnun er falið ákveðið ábyrgðarhlutverk eftir orkutilskipun Evrópusambandsins, óháð ráðherra að hluta til, [[Forseti hringir.]]en sinni jafnframt störfum undir ráðherra, og hvort þeir þurfi þá að skipta deginum.
Herra forseti. Þetta er áhugaverð pæling og ég biðst afsökunar á því að ég náði ekki alveg inntakinu í spurningunni í fyrra andsvari. Það má vel vera að fyrst um sinn verði það svo að menn horfi í gaupnir sér fyrir hádegi og sinni svo eftirlitsskyldum fyrir ESA eða vinni með öðrum landsbundnum eftirlitsyfirvöldum undir ESA. Það getur vel verið. En hitt veit ég að gagnvart EES og EFTA-ríkjunum fer ESA formlega með valdheimildirnar. Með leyfi forseta, stendur í áliti þeirra fræðimanna sem mest hefur verið vísað til hér að samkvæmt reglugerðinni, m.a. er formlegt vald til að taka lagalega bindandi ákvarðanir varðandi grunnvirki yfir landamæri samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar lagt í hendur ESA. ACER hefur eftir sem áður mikið að segja um efni þeirra ákvarðana sem ESA tekur á grundvelli reglugerðarinnar. Skulu ákvarðanir ESA þannig „teknar á grundvelli draga sem ACER semur.“ Það kemur því frá Evrópusambandinu til Eftirlitsstofnunar EFTA-ríkjanna að eigin frumkvæði eða að beiðni ESA. Ef þeir hjá ESA eru ekki alveg vissir um hvernig eigi að gera það, þá geta þeir beðið um það, annars kemur það bara að frumkvæði ACER. - Berist beiðni um endurskoðun ákvörðunar skal ESA senda slíka beiðni til ACER og skal ACER þá íhuga að semja ný drög fyrir ESA sem yrði svo sambærilegur grundvöllur að nýrri ákvörðun ESA. Vakin er sérstök athygli á því að málsmeðferðin er aldrei öfug að þessu leyti, þ.e. að ESA semji drög að ákvörðun sem séu lögð til grundvallar af ACER. Áhrif ACER eru því meiri en ESA að þessu leyti. Og [[Forseti hringir.]]tveggja stoða kerfið [[Forseti hringir.]]er að sjálfsögðu undir.
Herra forseti. Það er leitt að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé hefur yfirgefið þingsalinn, vegna þess að ég ætlaði mér í þessari ræðu að fara enn frekar ofan í upprunaábyrgðir raforku, sem er mjög áhugavert viðfangsefni og hefur margoft verið spurt um. Margir furða sig á því hvernig standi á því að í bókhaldi okkar Íslendinga sé að finna þá staðreynd að raforka sem notuð er í stórfyrirtækjum eigi uppruna sinn í kolavinnsluverum eða kjarnorkuverum að stórum hluta. Það er mjög áhugavert. Það vildi þannig til að 7. nóvember síðastliðinn sendi ég inn fyrirspurn til hæstv. ráðherra ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, um sölu á þessum upprunaábyrgðum, bæði um magn og verð og hverjir seldu og hverjir keyptu og svo ýmis áhrif af þeirri sölu, hver hugsanleg áhrif af þessari sölu gætu verið. Mjög áhugavert og tengist auðvitað þessu máli, sérstaklega verðlagningu á raforku og hugsanlegri hækkun á raforku til neytenda á Íslandi. Þetta er að því leytinu til nátengt hugsanlegum verðbreytingum í framtíðinni. Nátengt. Ég spurði um hversu margar upprunaábyrgðir raforku væru seldar. Ráðherra svaraði að því leytinu til hversu margar upprunaábyrgðir væru seldar innan lands og hversu margar upprunaábyrgðir væru seldar í útlöndum. Svarið var allt í teravattstundum, en 1 teravattstund er það sama og 1.000 gígavattstundir, en 1 gígavattstund er það sama og 1.000 megavattstundir. Þannig að það þarf milljón megavattstundir til að ná 1 teravattstund, til að setja svarið í eitthvert samhengi. Í svari ráðherra, sem barst mér núna í lok apríl síðastliðinn - það tók hæstv. ráðherra næstum sex mánuði að svara þessari fyrirspurn, þannig að það hlýtur að hafa verið unnið vel að henni - segir að á árinu 2017 hafi 14,8 teravattstundir verið seldar í útlöndum, sem sagt frá Íslandi til erlendra aðila á meðan á Íslandi voru seldar 3,6. Það hefur aukist mjög hratt síðustu ár. Upprunaábyrgðir seldar í útlöndum á árinu 2016 voru 13,1. Árið þar áður 5,4 teravattstundir, þannig að það hefur aukist mjög hratt undanfarin ár. Þetta er samkvæmt upplýsingum Orkustofnunar. Við vorum einmitt að ræða um Orkustofnun hér áðan þannig að þeir hafa vítt starfssvið. En sala á upprunaábyrgðum innan lands er mun minni og hefur aukist minna, úr 1,1 teravattstund 2015 í 3,6 teravattstundir 2017. Í svari ráðherra kemur fram að ekki liggi frammi opinberar upplýsingar, eins og það er orðað, um heildarverðmæti seldra upprunaábyrgða íslenskra orkufyrirtækja, ekki heildarverðmæti. Til að áætla heildarverðmætið segir í svari ráðherra að á árinu 2018, á síðasta ári, er áætlað að heildarsala á þessum upprunaábyrgðum, sem er einhvers konar vottorð um að raforkan sem við notum sé upprunninn í endurnýjanlegum orkugjöfum, sem stundum er ekki raunin. En maður getur fengið vottorð um að maður hafi greitt fyrir að geta sýnt fram á að maður noti slíka orkugjafa. En á árinu 2018 fá íslensku raforkufyrirtækin sem sagt 800–850 milljónir fyrir sölu á þessum ábyrgðum, þannig að það eru verulegir [[Forseti hringir.]]fjármunir, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ágæta ræðu. Ýmsir hafa lýst þessu aflátsbréfakerfi hvað varðar upprunavottanir fyrir hreina orku sem einhvers lags æfingabúðum sem orkukerfi hinna ýmsu þjóða eru í, í aðlögunarferli sínu að endanlegu markmiði orkustefnu Evrópusambandsins, þ.e. að öll orka sambandsins fari í einn pott sem síðan sé selt aftur úr. Það var áhugavert að heyra þessa samantekt. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt þetta tekið saman með þessum hætti og sett fram eins og hv. þm. Karl Gauti Hjaltason gerði rétt í þessu. Það er greinilegt að verulegir fjárhagshagsmunir eru þarna undir, því að samkvæmt þeirri þekkingu sem ég hef á þessu kerfi eru ekki útgjöld orkufyrirtækjanna á móti þeim tekjum sem af þessu hafa hlotist hingað til. Segja má að það kerfi sem hefur verið að þróast og slípast núna undanfarið sé eins konar hvalreki fyrir orkufyrirtækin. Mig langar að spyrja hv. þm. Karl Gauta Hjaltason hvort ég sé á einhverjum villigötum þegar ég lýsi þessari upplifun minni, að þarna séu í rauninni orkukerfi þjóða Evrópusambandsins í hálfgerðum aðlögunarbúðum eða æfingabúðum fyrir næsta skref í markmiði sambandsins, þ.e. að orkan fari öll í einn pott, að þarna sé búið [[Forseti hringir.]]að deyfa tilfinningu manna og fyrirtækja fyrir því hver [[Forseti hringir.]]raunverulegur uppruni orku er.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir spurninguna. Það sem ég hef og hafði áhuga á að vita varðar raforkuverðið. Ég á eftir að fara yfir það í næstu ræðu og kannski tekur það lengri tíma vegna þess að svarið er ítarlegt, þó að það sé kannski ekki mjög efnismikið miðað við það sem ég var að fiska eftir. En látum það nú vera. Ég á eftir að fara yfir þetta. Það sem ég hafði mestan áhuga á varðar raforkuverðið. Hvaða áhrif hefur þetta á raforkuverðið til framtíðar? Ef orkufyrirtækin hér selja þessar upprunaábyrgðir og upprunaábyrgðir íslenskra stórfyrirtækja eru þá orðnar óhreinar á móti vegna þess að þeir eru búnir að selja frá sér hreinu upprunaábyrgðirnar þannig að íslensk fyrirtæki geta ekki sýnt fram á hreinan uppruna orkunotkunar sinnar, þannig að ef þeir eru í samkeppni við erlend stórfyrirtæki sem framleiða kannski sömu vöru, sem er ímyndað dæmi, kemur auðvitað að því að samkeppni þeirra verður lakari. Vegna hvers? Vegna þess að viðskiptavinir þeirra spyrja náttúrlega: Hvaðan færðu raforkuna þína? Ég fæ hana bara úr yndislegum vatnsföllum og hún er mjög hrein og hérna er vottorðið, gjörðu svo vel. Svo spyrja þeir íslensku aðilana: Hvaðan færð þú þína orku? Þá hafa þeir ekkert hreint vottorð til að sanna hvaðan orkan er upprunnin. Hvað þurfa þeir þá að gera, íslensku aðilarnir, sem eru í samkeppni við erlenda aðila, sem eru búnir að kaupa þetta upprunavottorð? Þeir þurfa auðvitað að kaupa það líka. Hvað þýðir það? Hækkun á raforkuverði. Er það ekki augljóst? Ég mun fara nánar út í þetta í næstu ræðu. Það er af nógu að taka. Þetta er mjög áhugavert efni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir andsvarið. Það má í sjálfu sér segja að kostnaður af þessu geti hvergi endað nema hjá viðskiptavinum orkufyrirtækjanna. Það er bara eins og með önnur útgjöld fyrirtækja í rekstri. Ég held að það hljóti að vera öllum ljóst. En að því sögðu þá hlýtur þetta að vera áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga sem vitum að öll orkuframleiðsla sem einhverju máli skiptir hér á Íslandi byggist á grundvelli endurnýjanlegrar orkuframleiðslu. Talað hefur verið um að hér sé framleitt umhverfisvænasta ál í heimi og þar fram eftir götunum. Nú erum við í þeirri stöðu, með síaukinni áherslu á græn áhrif gagnvart framleiðslu fyrirtækja heimsins, að samkeppnisforskotið renni okkur svolítið úr greipum því að skyndilega verður t.d. álverið í Straumsvík, sem ég tek sem dæmi um af handahófi, allt í einu samkvæmt öllum vottorðum farið að framleiða ál með kjarnorku, kolum og öðrum meira mengandi orkugjöfum, í stað þess að framleiða grænasta ál í heimi, ef svo má segja. Þegar það verður orðin nýja línan er ég hræddur um að það samkeppnisforskot sem íslensk fyrirtæki hafa haft á grundvelli hinnar hreinu orku, [[Forseti hringir.]]muni fjara út. Hvernig horfir þetta gagnvart hv. þingmanni?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Þetta er mjög áhugavert efni og tengist verulega því umræðuefni sem við ræðum hér. Hugmyndin er góð og tilgangurinn er góður. Tilgangurinn er auðvitað sá að orkuframleiðendur í Evrópusambandinu leitist frekar við að framleiða og selja orku sem unnin er úr endurnýjanlegum orkugjöfum. Það er augljóst vegna þess að þeir fá þá hærra verð fyrir hana, og líka vegna þess að neytandinn og viðskiptavinirnir leita eftir því að kaupa vöru sem framleidd er á þann hátt en ekki á sóðalegan hátt, ef ég má orða það þannig, herra forseti. Þannig að þetta er mjög áhugavert. En hvert leiðir það okkur á Íslandi sem erum með hreina orku ef fyrirtækin sjá sér hag í því að selja þessar ábyrgðir til útlanda af því að eftirspurnin sé það mikil og þeir fá hátt verð fyrir hana? Íslensku fyrirtækin, sem eru kannski í samkeppni við erlenda aðila, eins og ég nefndi áðan, þurfa þá að borga þessar ábyrgðir dýrum dómum í samkeppninni því að verðið mun hækka. Ég kem inn á það í næstu ræðu minni hvað greitt er fyrir hverja megavattstund. Hvernig kemur það við okkur hér á Íslandi? Hvað gerist þá? Erum við hugsanlega að tala um niðurgreiðslukerfi? Það er áhugavert, vegna þess að tekjurnar aukast í vinstri hendinni og við ætlum þá að greiða niður með þeirri hægri. Hvað segja samkeppnisreglur Evrópusambandsins við slíku háttalagi? Þarna erum við komin mjög nálægt tilskipuninni um þriðja orkupakkann. Mjög nálægt. Ef við ætlum að selja raforku úr landi einhvern tímann í framtíðinni á hærra verði þá hækkar verðið hugsanlega hér innan lands. Erum við þá að tala um [[Forseti hringir.]]niðurgreiðslukerfi til að bæta neytendum það upp? Hvað segja [[Forseti hringir.]]samkeppnisreglur Evrópusambandsins þá við því?
Andsvörum er lokið. Forseti vekur athygli á því að brátt vantar klukkuna stundarfjórðung í tvö. Nóttin er ung, íslensk vornótt alltumlykjandi. Hvað sem því líður þá er fram undan tímamótaræða. Það er 30. ræða þingmannsins. Til máls tekur hv. 10. þingmaður Reykv. s. og flytur sína 30. ræðu í þessu dagskrármáli sem við höfum kallað þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Takk fyrir þetta. Ég átti von á því að fá tertusneið hérna í púltinu, ég læt það nú vera. Það hefur verið sagt að unga fólkið okkar hafi kannski ekki mikinn áhuga á því máli sem við ræðum hér þrátt fyrir að það séu þau sem komi til með að bera þungann af því sem við ákveðum núna. En það eru til ánægjulegar undantekningar. Ung kona, Hildur Sif Thorarensen verkfræðingur, skrifaði stutta grein í Morgunblaðið í vikunni þar sem hún fer yfir þann feril sem hefur verið á þessu máli. Þriðji orkupakkinn hefur verið til umræðu síðan snemma í apríl og henni finnst að eitt hafi einkennt umræðuna, þ.e. hversu flókin hún er. Reglugerðirnar séu tyrfnar, umræðan gangi þvers og kruss. Það var sjálfsagt mest í byrjun. Hún segir, svo að ég vitni nú bara beint í þessa ungu konu, með leyfi forseta: „Hvernig á venjulegt fólk að átta sig á þessu máli sem virðist vera mikið hagsmunamál fyrir þjóðina?“ Hún bendir á að það hafi komið fram í umræðunni að sú hætta gæti verið fyrir hendi að Landsvirkjun yrði skipt upp og/eða einkavædd og nefnir í því samhengi að Landsvirkjun sé gríðarlega mikilvæg fyrir ríkissjóð og hafi skilað 11 milljörðum í tekjur til þjóðarinnar 2017, í arð. Nú sjáum við fram á að Landsvirkjun fari að skila alvöruarði. Hildur Sif segir líka, með leyfi forseta: „Þegar við tökum einnig tillit til þess að á Íslandi búum við við eitt lægsta orkuverð í heiminum þá er eðlilegt að velta fyrir sér hvers vegna verið er að rugga orkubátnum. Við höfum tekjur af Landsvirkjun sem er að öllu leyti í þjóðareigu. Við greiðum lágt orkuverð. Hvaða ástæðu höfum við til þess að innleiða orkupakka sem ólíklegt er að verði til hagsbóta fyrir okkur Íslendinga?“ Áfram segir hún: „Ríkisstjórnin hefur notað ýmis rök fyrir máli sínu. Má þeirra á meðal nefna rökin um að orkupakkinn skipti ekki máli, að EES-samningurinn fari í uppnám ef við höfnum þessu, að við séum orðin of sein. Eins og fram hefur komið í umræðunni, og þá sérstaklega frá ríkisstjórninni sjálfri, þá er Ísland ótengt orkumarkaði Evrópu. Það mætti því ætla að fyrst orkupakkinn skipti ekki máli fyrir okkur, þá ætti hann ekki að skipta máli fyrir Evrópusambandið heldur og því ætti að vera auðfengið að innleiða hann ekki.“ Síðan vitnar hún í Stefán Má Stefánsson, sem oft hefur verið vitnað til, sem segir, og hefur sagt áður, að hann hafi ekki áhyggjur af því að það að hafna orkupakkanum hafi í för með sér að EES-samstarfið fari í uppnám. En auðvitað, eins og hún bendir á, getur þetta haft erfiðar pólitískar afleiðingar fyrir okkur. Það er alveg rétt. En síðan segir hér, og þetta er kannski mergurinn málsins, með leyfi forseta: „Samkomulag er gott orð. Það ætti öllum að vera ljóst að samkomulagi hefur ekki verið náð um orkupakkann. Þjóðin er óánægð. Það hafa átt sér stað mótmæli. Settur hefur verið á fót hópur sem vinnur að því að kynna orkupakkann og vara fólk við afleiðingunum af innleiðingu hans. Óeining er á Alþingi og standa mótherjar í ströngu við að halda aftur af þeim sem vilja keyra málið í gegn á ljóshraða og stimpla það og votta fyrir lok þingsins svo ríkisstjórnin geti farið brosandi inn í sumarfríið.“ Hún segir hér, með leyfi forseta: „Ég hef fylgst vel með umræðunni og lesið mér töluvert til í þessu flókna máli og í raun finnst mér niðurstaðan vera einföld. Ef þetta skiptir ekki máli, ef við getum hafnað þessu og við búum við frábærar aðstæður í orkumálum, þá eigum við umhugsunarlaust að hafna orkupakkanum. Ekki myndi ég skrifa undir óhagstæðan samning fyrir sjálfa mig og vænti ég þess að Alþingi geri það ekki heldur fyrir hönd þjóðarinnar. Við höfum það gott í orkumálum, af hverju ættum við að óska þess að hafa það verra?“ Svo mörg voru þau orð. Hér var rödd úr hópi unga fólksins í landinu, fólksins sem kemur til með að súpa seyðið af því sem við erum að gera hér og nú.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún var góð vegna þess að hún fékk mig til að hugsa og hugurinn reikaði. Ég veit hvernig mér hefur liðið í kringum þetta mál. Ég kom hingað inn sem varaþingmaður með skömmum fyrirvara og fram undan var að stinga sér beint í þetta orkupakkamál í fyrri umræðu, nota bene. Við Miðflokksmenn fengum leiðbeiningar og ráðgjöf frá sérfræðingum. Ég sat við borðið með félögum mínum og ég hugsaði: Jesús góður. Hvernig á maður að setja sig inn í þetta? Ég get rétt ímyndað mér hvernig venjulegu fólki líður að reyna að setja sig inn í þetta mikla hagsmunamál. Þess vegna held ég að það sé að sjálfsögðu á ábyrgð stjórnvalda að kynna þetta á eðlilegan hátt þannig að það skiljist. Þótt gögn séu aðgengileg inni á vef Alþingis í gegnum nefndir eða einhverjar krækjur er erfitt að fara í gegnum það, erfitt að átta sig á því hvað tilheyri málinu, hver séu gögn málsins og hvort þau eigi við og að hve miklu leyti. Það er því mjög erfitt fyrir venjulegt fólk, einhvern svona meðaljón eins og mig úti í bæ, að gera sér nákvæmlega grein fyrir því um hvað er rætt. Þess vegna er mjög einfalt að koma hingað, slengja því fram að þetta sé bara núll-mál, skipti engu máli, allt í toppstandi, keyrum þetta í gegn, svo bara tekur við næsta mál. Það var kannski hreinlega verið að reyna það og er verið að reyna það. Eða hverjar eru vangaveltur þingmanns varðandi það? Var og er kannski verið að keyra á það að vonandi fatti fólk bara ekki hvað málið er illa reifað?
Herra forseti. Á sínum tíma þegar annar orkupakkinn var innleiddur á Íslandi orðaði einhver maður sem ég hitti og var hér á þeim tíma það sem svo að hann hefði runnið í gegn án þess að nokkur maður tæki eftir því. Þetta er kannski sá orkupakki þar sem við hefðum átt að negla niður löppinni og segja: Nei, þetta viljum við ekki. Af því að þarna kom í fyrsta skipti þessi alvöruskipting milli dreifingar og framleiðslu og segja má, af því að það var verið að stríða okkur Miðflokksmönnum á því að við hefðum innleitt eitthvað af þessu sjálfir, að það sé eitt atriði, kerfisáætlun fyrir hringtengingu um landið, sem er afleiðing af pakka nr. tvö. Mér leiðist alltaf óskaplega þegar pólitíkusar segja að hitt og þetta mál sé svo flókið að fólki sé ekki treystandi til að taka ákvörðun sjálft eða eitthvað slíkt. Nú er verið að keyra þetta mál í gegn í blóra við 62% þjóðarinnar sem vilja ekki þetta mál. Hverjum er það að kenna ef fólk hér fyrir utan húsið skilur ekki málið? Það er okkur að kenna sem erum hérna inni. Það er þeim að kenna sem ætla að keyra þetta mál áfram og hafa ekki kynnt það almennilega. Þess vegna getum við aldrei í stjórnmálum sagt að einhver álitamál séu of flókin fyrir almenning. Það er dónaskapur. Við eigum að líta í eigin barm. Ef við getum ekki útskýrt fyrir almenningi málin sem við erum að renna í gegnum Alþingi, eins og sumir segja, sumum á ljóshraða, virkilega, um hvað þessi mál snúast og af hverju við eigum að gera þetta en ekki hitt, þá erum við ekki starfi okkar vaxin. Þess vegna segi ég jú, og þess vegna var ég svo ánægður að sjá grein frá ungri, vel menntaðri konu og mér fannst rétt að vekja athygli á þeirri grein til mótvægis við allt sem væri sagt um að maður sé mosavaxinn eins og maður er sjálfur í sífellu sagður og fái ekki inn ferskan andblæ.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er nefnilega svo að flestir þeirra sem sitja í þessum sal voru raunverulega búnir að kynna þetta á mjög einfaldan hátt fyrir fólki, og var kallað orkupakki þrjú. Hann snýst um yfirráð yfir auðlindum. Við höfnum honum. Það var búið að kynna málið af hálfu stjórnmálaflokka. Fjölmargar blaðagreinar eru um það og viðtöl sem votta það að forystumenn stjórnarflokkanna voru nefnilega búnir að kynna þetta fyrir sínum flokki, fyrir sínu fólki, fyrir grasrótinni, sem akkúrat það sem þetta er. Menn voru búnir að kynna sér þetta og segja fólkinu: Um hvað snýst orkupakkinn? Þetta er bara Evrópusambandið að teygja sig ennú lengra en það hefur gert áður. Yfirráð yfir auðlindunum. Hvað gerum við í því? Heyrðu, hingað og ekki lengra. Þannig var búið að kynna þetta mál. Það var ekki búið að kynna málið með þeim leiðindum sem ég er búinn að vera að standa í hér með því að lesa upp lagatexta og tilvitnanir í töluliði og málsgreinar, enda myndi enginn nenna að hlusta á það, ekki óvitlaus maður. En hitt er annað mál að búið var að kynna þetta mál á þessum forsendum. Á þeim forsendum kaus fólkið. Svo er hæstv. forseti hér í ræðustól og talar um að láta lýðræðið hafa sinn gang. Talað er til okkar Miðflokksmanna eins og við stöndum á móti lýðræðinu. Það voru lýðræðislegar kosningar í þessu landi og fólk kaus - ekki þetta. Fólkið kaus nefnilega ekki þetta.
Forseti. Þetta var þrumuræðu hjá hv. þingmanni, alveg dagsönn. Það hefur komið fram að allir stjórnarflokkarnir hafa gengið á bak orða sinna sem þeir voru með í síðustu kosningum. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur voru hvor með sína samþykktina á bak við sig um að tengjast Evrópusambandinu ekki frekari böndum í orkumálum. VG var ekki með sérstaka samþykkt, eins og menn heyrðu kannski sem hlustuðu á ræðu mína hér í kvöld þar sem ég vitnaði í hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé, sem í viðtali viðraði vel skoðanir VG í þessu máli fyrir nota bene ári síðan. Samfylkingarflokkarnir voru náttúrlega „fyr og flamme“ og vildu endilega, eins og ég hef sagt áður, herra forseti, ganga í kaldan faðm Evrópusambandsins og vera þar. Þar vilja þeir vera. En hinir flokkarnir þrír, þeir sem stjórna landinu, samrunaflokkarnir, VG og Sjálfstæðisflokkurinn, sem nú eru búnir að bindast tryggðarböndum og eru með eitt skilnaðarbarn með sér, hafa allir gengið á bak orða sinna í þessu máli. Allir. Ég veit að þeir munu ekki gangast við því, en ég held að það sé næsta víst - og hv. þm. Vilhjálmur Árnason sem nú er kominn í salinn, og veri hann velkominn, getur örugglega staðfest að Sjálfstæðisflokkurinn gekk ekki til kosninga í fyrra, eða fyrir 18 mánuðum, undir því fororði að innleiða ætti orkupakka þrjú frá Evrópusambandinu og afhenda útlendingum, þess vegna í tímans rás, yfirráð yfir íslenskum orkumarkaði. Og það er næsta víst að Vinstri græn voru ekki að auglýsa [[Forseti hringir.]]að þau myndu stýra markaðsvæðingu orkuauðlinda Íslands að 18 mánuðum liðnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hjó eftir því að hann sagði þegar hann var að ræða um orkupakka eitt og tvö, að þeir hefðu runnið hér í gegn. Þá er gaman að rifja upp ræðu frá þessum tíma, 30. janúar 2003. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er í ræðustól og segir hér, með leyfi forseta: „Undir það var ekkert tekið og menn greiddu hér atkvæði með þessu meira og minna sofandi að því er virtist. Síðar hefur það gerst að einstaka menn hafa vaknað upp við vondan draum og farið að spyrja: Bíddu, af hverju fékk Ísland bara ekki undanþágu frá þessu? … Ég held að sannast sagna hafi ósköp lítið verið reynt í þeim efnum. “ Hér talar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem flutti eina af sínum bestu ræðum, og hefur hann þó flutt margar góðar ræðurnar hér, enda ræðumaður góður. En einna bestu ræður hans eru frá þeim tíma þegar hann var eindreginn andstæðingur orkupakka eitt og tvö. Það var rétt að rifja þetta upp vegna þess að hv. þingmaður kom einmitt inn á þetta. Þetta virðist hafa runnið í gegn. Það er nákvæmlega það sem stjórnarliðar eru að reyna hér, að reyna að keyra þetta í gegn, og treysta því að þingmenn séu meira og minna sofandi. Þess vegna kom þeim algjörlega í opna skjöldu, held ég, að Miðflokkurinn skyldi hafa brugðist við þessu og séð hvaða óskapnaður það væri fyrir þjóðina að innleiða orkupakka þrjú. Svona í framhaldinu, hv. þingmaður - og til hamingju með ræðu nr. 30 í þessum flokki, vel mælt - [[Forseti hringir.]]væri gaman að heyra þitt álit á þessum sinnaskiptum t.d. hjá Vinstri grænum í þessu máli. [[Forseti hringir.]]Svo er hér annar þingmaður, hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé. Það væri gaman að fá hann í umræðuna. Hann gæti kannski aðeins tjáð sig um þetta líka.
Ég bið hv. þingmenn að virða tímamörkin. Það er engin hætta á öðru en að það gefist svigrúm til að fá ræðutíma.
Herra forseti. Ég held að hv. þm. Birgir Þórarinsson hafi verið fjarstaddur hér fyrr í kvöld þegar ég beindi orðum mínum til hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés. Hann gerði ekki svo vel að koma hingað upp og útskýra fyrir okkur af hverju hann skipti svo rækilega um skoðun á 12 mánuðum eins og aðrir félagar hans í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, sem gengið hafa svo nærri ágætum öðrum hv. fyrrverandi þingmanni flokksins, Ögmundi Jónassyni, að hann kallar flokkinn nú orðið hreyfinguna – framboð og segir: Það er ekki hægt að fara með allt hitt af því að þeir eru hvorki vinstri né grænir lengur. Þetta er eftir samrunann við Sjálfstæðisflokkinn sem ég hef lýst hér áður og þá náttúrlega týna menn flokknum sínum, eins og maður segir. Ég vildi að ég vissi, hv. þingmaður, hvað hefur valdið þessum sinnaskiptum. Það eru reyndar einar tvær, þrjár, fjórar, tíu ástæður á bak við mig fyrir því. Að öðru leyti geri ég mér ekki algjörlega grein fyrir því hvað þetta er. Í tilfelli Vinstri grænna, hafa verið fluttar hér ræður, eins og ég hef sagt áður í þessari umræðu, t.d. í fyrri umr. af hálfu þingmanna Vinstri grænna, sem ég hélt að ég myndi ekki lifa að heyra. Það eru ræður sem hefðu getað sómt sér á upphafsdegi landsfundar Sjálfstæðisflokksins, á hverjum einasta degi. Svona er pólitíkin merkileg. Ég sé hins vegar enga skynsamlega ástæðu og enga ástæðu yfirleitt fyrir þessum sinnaskiptum sem gætu komið landi og þjóð vel. Það sé ég ekki. Ég sé svona tíu ástæður á bak við mig sem eru hugsanlegar. Í fljótu bragði sé ég ekki aðrar ástæður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og andsvarið. Ég verð að segja hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé það til hróss að hann hefur, einn af örfáum stjórnarþingmönnum og þeim sem eru fylgjandi þessum orkupakka þrjú, fylgst með umræðu í þingsal. Hann má eiga það. Þess vegna hefði verið ákaflega ánægjulegt ef hann hefði tekið þátt í umræðunni með okkur og svarað þeim spurningum sem við höfum varpað hér fram og erum að reyna að greina sjálfir okkar á milli, hvers vegna Vinstri grænir hafa skipt svona um skoðun í þessu máli. Það er annað sem ég hefði svo sannarlega viljað fá að heyra um frá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé og það er umhverfislegi þátturinn í þessu máli. Nú hafa Vinstri grænir hafa gefið sig út fyrir að vera umhverfisflokkur, og þeir eru það. Má þá spyrja: Hvers vegna hafa þeir ekki áhyggjur af því að þetta mál muni greiða fyrir því að hér verða auknar virkjunarframkvæmdir? Hér er verið að greiða götu fyrir því að innan tiltölulega fárra ára verði seld orka héðan úr landi, þessi hreina orka sem við höfum. Það þýðir náttúrlega eitt, það verður aukinn áhugi á því að virkja. Við erum farin að sjá það nú þegar þannig að þetta er mjög mikilvægt atriði í mínum huga og einkennilegt að t.d. umhverfisráðherra skuli ekkert hafa komið inn í þessa umræðu. Það væri ágætt að fá sjónarmið hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar um hvort hún sé ekki hrópandi, [[Forseti hringir.]]þessi fjarvera umhverfisráðherra í þessari umræðu.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir hrós til handa hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé. Eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson sagði er hann búinn að vera hér þó nokkuð löngum stundum og svo lengi að við ættum eiginlega núna á þessari stundu að vera búin að sannfæra hann um að hann eigi að vera með okkur í liði og hafna þessum pakka. Síðan er annað, af því að hingað í salinn er nýgenginn Vilhjálmur Árnason, ungur og upprennandi Sjálfstæðisþingmaður. Af því að nú er runninn upp þessi dagur er rétt að óska honum til hamingju með 90 ára afmæli Sjálfstæðisflokksins. Ég get hins vegar ekki óskað Sjálfstæðismönnum til hamingju með þann pakka sem þeir fá frá þingflokknum sínum, orkupakka þrjú, í 90 ára afmælisgjöf. Hverjum hefði dottið það í hug að Sjálfstæðisflokkurinn sjálfur, sem er búinn að berjast fyrir því alla sína sögu að landið sé sjálfstætt og starfandi og svo detta þeir um einhverja kratatillögu og gera hana að sinni? Formaður Miðflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, er glöggur maður og hann sér stundum hlutina á undan öðrum. Ég var á fundi með honum og fleirum fyrr á árinu eða hvort það var í haust, og þá sagði hann, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn í dag er orðinn eins og Samfylkingin fyrir tíu árum.“ Þá var hann að tala um skoðanirnar. Svei mér þá ef það er ekki allt saman að koma fram. Ég átti heldur ekki von á því að lifa það að sjá samruna Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna. Ég átti ekki von á því að sjá Vinstri græn leiða markaðsvæðingu auðlinda Íslands. Ég átti heldur ekki von á því að sjá Sjálfstæðisflokkinn taka þátt í [[Forseti hringir.]]marxískri uppbyggingu heilbrigðiskerfisins. Svo lengi lærir sem lifir, herra forseti.
Sama magn og gæði …?
Herra forseti. Ég hef boðað ræður um hin margvíslegustu málefni sem tengjast þessum þriðja orkupakka og það er svolítið leiðinlegt að þurfa alltaf að vera að fresta umræðu um þessi mál en það bara gerist svo margt í millitíðinni. Hér í kvöld og fyrr í dag höfum við heyrt nýjar upplýsingar, gögn hafa verið kynnt fyrir okkur sem höfðu ekki verið hluti af þessari umræðu áður, sem gera það að verkum að ég verð enn að fresta umræðu um nokkur þeirra mála sem ég hafði boðað umræðu um, sem öll tengjast þó þessum þriðja orkupakka. Hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson er einn þeirra sem hafa kynnt ný umfangsmikil veigamikil atriði til sögunnar, m.a. magnaða útlistun hér áðan þar sem kom í ljós að verði þessi þriðji orkupakki samþykktur erum við að samþykkja þriðja orkupakkann í heild eins og hann leit út árið 2017. Hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hélt því reyndar fram hér rétt áðan að enginn nennti að hlusta á þessar útlistanir hans sem væri með viti. Ég vona að þetta sé ekki rétt hjá honum, vegna þess að ég hef fylgst með af mikilli athygli og raunar verið heillaður af framgöngu hans hér og upp í hugann hefur komið mynd af Hollywood-kvikmynd með lögmann sem er að berjast við ofurefli valds, en með því að líta í gögnin, með því að grúska, með því að nota gáfurnar til að leiða út hina sönnu niðurstöðu, hefur sigur að lokum. Í ljósi þess hvernig þessi umræða hefur þróast, og við betur áttað okkur á heildarmyndinni, þá ætla ég að tala aðeins út frá heildarmyndinni núna. Ég held að tímabært sé að við leyfum okkur að fara að tala um áhrifin af þriðja orkupakkanum eins og þau verða ef hann er innleiddur. Við getum hætt í bili að spá í fyrirvarana, sem er komið í ljós að eru ekki til, skipta engu máli, við getum einbeitt okkur að því að skoða áhrifin af orkupakkanum þegar hann er kominn til framkvæmda, ef og vonandi ekki, hann er komin til framkvæmda. Ég hef fengið talsverða hvatningu frá fólki í mínu kjördæmi, ekki hvað síst fólki sem hefur verið lengi starfandi í verkalýðshreyfingunni og var löngu búið að átta sig á grundvallaratriðum þessa orkupakka og áhrifum hans, til að tala um áhrifin fyrir almenning, heildaráhrifin af innleiðingu pakkans. Ég ætla í þessari ræðu að reyna að gera því dálítil skil. Ég var reyndar búinn að fjalla um samanburð við norska skýrslu um áhrif orkupakkans þar í landi þar sem kom fram að innleiðingin myndi leiða af sér verulegt tjón fyrir byggðir landsins, ekki hvað síst og sérstaklega landsbyggðina í Noregi, tugþúsundir starfa myndu tapast og umtalsverðar tekjur sveitarfélaga og ríkis þar í landi. Og ég hef fært rök fyrir því að áhrifin á Íslandi yrðu hlutfallslega umtalsvert meiri. En hvað þýðir þetta þá fyrir daglegt líf fólks á Íslandi ef þessi orkupakki nær í gegn? Það þýðir lakari kjör. Það þýðir að fólk mun missa vinnuna sem ella hefði haft störf. Það þýðir að störf sem ella hefðu orðið til munu ekki verða til. Það þýðir að sveitarfélög munu missa tekjur og ég held líka að ríkið muni missa tekjur. Það þýðir öfugþróun í byggðamálum, því að orkan hefur verið undirstöðuþáttur í því að viðhalda og efla byggð hringinn í kringum landið. Með öðrum orðum, herra forseti, áhrifin verða neikvæð svo að um munar á öllum þeim sviðum sem við stjórnmálamenn ættum að láta okkur mestu varða. Það er þess vegna ekki að ástæðulausu að við þingmenn Miðflokksins teljum tilefni til að ræða þetta mál áfram og bindum miklar vonir við að þingmenn stjórnarliðsins, og jafnvel fleiri þingmenn, muni vera reiðubúnir til að endurskoða málið, a.m.k. gefa því gaum aftur, jafnvel að [[Forseti hringir.]]hlýða á eitthvað af því sem við höfum haft fram að færa í þessari umræðu, því að þetta er ekki mál sem á að fara í gegnum Alþingi að næturlagi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir ræðuna. Hún var áhugaverð fyrir margar sakir. En varðandi ummæli mín í ræðustól fyrr í kvöld, mig minnir að orðalag mitt hafi verið þetta - það er hljóðritað og verður ritað upp eftir mig, en það má vera að ég muni ekki alveg rétt, en ég held að ég hafi notað orðalagið að enginn venjulegur maður nennti að hlusta á slíkt óvitlaus. En huggun til hv. þingmanns er sú að hann er náttúrlega enginn venjulegur maður og hefur sýnt það og sannað við fjölda tækifæra þegar kemur að stjórnmálum og m.a. í þessari umræðu þar sem hann hefur gripið boltann á lofti og skilur nákvæmlega hvert verið er að fara þegar farið er kannski í flóknari álitaefni og hefur reyndar varpað fram afar mikilsverðum spurningum til þeirra sem hafa viljað keyra málið áfram eins og raun ber vitni. Það sem mig langar til að inna hv. þingmann eftir er um áhrifin af orkupakka þrjú. Þeim hefur verið lýst hér sem núll, að þetta sé algjört núllmál, hafi engin áhrif, sem er þvert ofan í það sem hv. þingmaður lýsti í ræðu sinni. Hvernig kemst hv. þingmaður að þeirri niðurstöðu? Þarf kannski að horfa á stærri mynd en birtist akkúrat bara í orkupakka þrjú? Er eitthvað meira sem kemur til með að fylgja, líkt og þegar orkupakka eitt fylgdi orkupakki tvö og orkupakka tvö fylgir orkupakki þrjú og rökin fyrir því að samþykkja orkupakka þrjú eru þau að við stóðum okkur svo vel í að innleiða orkupakka tvö?
Herra forseti. Ég hef svo sem aldrei haldið því fram að ég væri fullkomlega eðlilegur svoleiðis að ég skal fallast á þessa skilgreiningu hv. þingmanns. En já, það þarf nefnilega að horfa á hlutina í samhengi. Það þarf að horfa á heildaráhrifin af innleiðingu þessa þriðja orkupakka, en einnig þarf að líta til þess hvað kemur í kjölfarið. Eins og hv. þingmaður kom reyndar aðeins inn á segir það sína sögu þegar stjórnvöld halda því fram að við verðum að innleiða þennan þriðja orkupakka vegna þess að fyrsta raforkutilskipunin hafi verið innleidd og önnur raforkutilskipunin og þetta leiði af því, og svo bæta menn því við jafnvel að ef við erum ekki dugleg að innleiða þá séum við að setja EES-samstarfið í uppnám. Svoleiðis að við getum rétt ímyndað okkur hvort sú röksemdafærsla verður ekki notuð gegn íslenskum stjórnvöldum ef þeim dytti í hug að ætla að standa á móti fjórða orkupakkanum eftir þessa innleiðingu. Og talandi um fjórða orkupakkann. Það er nú eitt af þeim málum sem við höfum verið að grennslast fyrir um í þessari umræðu því að hann hefur í engu verið kynntur í samhengi við þriðja orkupakkann, sem er auðvitað stórfurðulegt því að Evrópusambandið stillir honum upp sem beinu framhaldi, eðlilegri afleiðingu af þeim þriðja. Hann gengur býsna langt, þessi fjórði orkupakkinn, eftir því sem við komumst næst, en óskiljanlegt að íslensk stjórnvöld skuli ætlast til þess að Alþingi samþykki þriðja orkupakkann á grundvelli þess fyrsta og annars en haldi frá þinginu fjórða orkupakkanum, sem samkvæmt þeirra eigin rökum er beint framhald. Svo heyrum við af því að fyrir allnokkru síðan hafi farið fram kynningar á fjórða orkupakkanum fyrir einhverjum aðilum úti í bæ, fyrir samtökum og einstaklingum, [[Forseti hringir.]]en við hér á þinginu sem eigum að samþykkja þriðja orkupakkann og að næturlagi, ef hæstv. forseti fær vilja sínum framgengt, sem hann mun ekki ná, fáum ekki að vita hvað felst í fjórða orkupakkanum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir svarið. Við ræddum það fyrr í kvöld hvort ekki hefði verið rétt að kynna fyrir almenningi orkupakka þrjú á mannamáli, og það tengist beint ræðu hv. þingmanns, kynna fyrir fólki hvað fælist í orkupakka þrjú. Ég hélt því fram í andsvari fyrr í kvöld að það hefði raunverulega verið kynnt á mjög einfaldan hátt af þeim flokkum sem buðu sig fram í kosningum, að í orkupakka þrjú fælist valdframsal og þessi óseðjandi þörf Evrópusambandsins til að seilast ávallt lengra og lengra inn á valdsvið fullvalda ríkja og að ná með salamíaðferðinni yfirráðum og ítökum í orkuauðlindum og ráðstöfun þeirra. Fólk kaus og lýðræðið réð, eins og ég fór inn á. Væri nú ekki ráð að menn töluðu hreint út um það, og þá stjórnmálaflokkarnir sem slíkir, hvað felst þá í orkupakka fjögur og jafnvel nr. fimm, sem er í smíðum? Þannig að fólk sé alveg upplýst um hvort þeir stjórnmálaflokkar sem sitja á Alþingi í dag ætli að halda áfram að gangast undir boðvald Evrópusambandsins og standa í lappirnar eins og þeir hafa viljað skreyta sig með á tyllidögum, eða hvort þeir ætli þegar á reynir að standa í lappirnar með því sem þeir hafa gefið út í stefnu sinni og því sem stefnur flokkanna hafa gefið til kynna á árum og áratugum?
Herra forseti. Já, ég get tekið undir þessa ályktun. Hún er rétt. Þetta er allt hluti af gangverki kerfisins, ef svo má segja, þar sem tannhjólin snúast alltaf bara í sömu áttina en ekki til baka. En þetta hefur reyndar verið rætt áður. Það var annar maður sem var búinn að lýsa sams konar áhyggjum og gerði það mjög skýrt og skilmerkilega fyrir rúmu ári, og það var formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármálaráðherra, sem í viðtali við breska blaðið Daily Telegraph og hér í ræðustól Alþingis orðaði hlutina á mjög sambærilegan hátt og hv. þingmaður og varaði við ásælni Evrópusambandsins í völd, ekki hvað síst og alveg sérstaklega í orkumálum. Tilefnið var þriðji orkupakkinn. Þess vegna bind ég enn vonir við að stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins muni nú á afmælisdegi þess flokks leiða þingmenn flokksins í allan sanninn um það að kannski sé æskilegt í þessu máli, eins og fleirum, að fylgja því besta í stefnu flokksins, hlutum eins og sjálfstæðisstefnunni, þ.e. að standa vörð um sjálfstæði landsins. Það sama má auðvitað segja um hina stjórnarflokkana. Þeir hafa í gegnum tíðina haft mjög sterkar þjóðlegar taugar og kunnað að meta mikilvægi fullveldisins. Ég vonast að sjálfsögðu til þess að stuðningsmenn þeirra flokka muni gera slíkt hið sama og beita sér fyrir því að þingmenn þeirra hverfi [[Forseti hringir.]]frá þessari óskiljanlegu ákvörðun um að ætla að innleiða þriðja orkupakka Evrópusambandsins.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni ræðuna. Ég held að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni að nú er kominn sá tími innan umræðunnar að við verðum að leggja áherslu á hver raunveruleg staðan verður að þriðja orkupakkanum innleiddum. Ég held að við ættum jafnvel að ganga skrefinu lengra og reyna að stilla upp sviðsmynd af þeirri stöðu sem verður hér uppi að aflokinni tengingu landsins með sæstreng, því að þá eru auðvitað allir fyrirvarar niður fallnir samkvæmt uppleggi utanríkisráðherra og Ísland heyrir að fullu undir hið yfirþjóðlega eftirlitsvald ACER-stofnunarinnar. Ég gagnrýndi það hér í dag meðan hæstv. utanríkisráðherra var hjá okkur að þessum sviðsmyndum hefði ekki verið brugðið upp, því að skjótt skipast veður í lofti í pólitíkinni. Mér segir svo hugur að við gætum fundið okkur í þeirri stöðu að sæstrengur til flutnings rafmagns milli landa verði orðinn tengdur hér við land innan ekki mjög langs tíma. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að menn bregði upp mynd af því hver staða mála verður, hvaða hlutar orkumarkaðsmála og stýring orkumarkaðsmála verður þá undir eftirliti og beinum áhrifum þessarar yfirþjóðlegu stofnunar. Mig langar að heyra afstöðu hv. þingmanns til þess [[Forseti hringir.]]hvort það sé ekki nauðsynlegt úr því að stjórnvöld hafa ekki frumkvæði að því að stilla upp [[Forseti hringir.]]þessari sviðsmynd.
Herra forseti. Ég tel vera fullt tilefni til að stilla upp þessari sviðsmynd, þ.e. sviðsmyndinni eins og hún verður þegar og ef sæstrengur kæmi. Ástæðan er sú að orkupakkinn er til þess fallinn að ýta undir lagningu sæstrengs og þar af leiðandi er eðlilegt að skoða áhrif hans í ljósi þess, enda sjáum við að þeir sem gengið hafa hvað harðast fram í baráttunni fyrir sæstrengslagningu eru eindregnir stuðningsmenn þessa orkupakka. Nægir þar að nefna forstjóra Landsvirkjunar, sem hefur gert það að miklu forgangsverkefni þess fyrirtækis og talar nú mjög fyrir því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur. Það er líka ástæða til að hafa í huga, talandi um gangverk kerfisins, að það vinnur, að því er virðist, mjög ötullega að því að þessi sæstrengslagning eigi sér stað. Og með innleiðingu þriðja orkupakkans fá menn vopn í hendur til að ýta undir þá framkvæmd. Þess má geta að þegar liggja fyrir mjög umfangsmiklar breytingar á þriðja orkupakkanum sem erfitt er að sjá að stjórnvöld ætli að standa gegn því að innleiða ef þau eru að innleiða þriðja orkupakkann, á þeim forsendum að hann sé eðlilegt framhald á því sem á undan kom. Þessar breytingar eru ekki hvað síst til þess ætlaðar að fyrrnefnd ACER-stofnun hafi vald til að knýja á um samtengingu milli ríkja og sérstaklega tekið fram að horft skuli til þess að tengja svokölluð einangruð svæði, þar með talið eyjar. Ég tel, í ljósi þess sem komið hefur fram í umræðunni fram að þessu, fullt tilefni til þess [[Forseti hringir.]]að við förum að ræða málið út frá þeirri stöðu sem upp er komin þegar orkupakkinn hefur skilað þeirri niðurstöðu að Ísland er tengt með sæstreng.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni svarið. Ég held að þetta sé nefnilega hlutur sem við verðum að taka að okkur með einum eða öðrum hætti, þeir þingmenn sem taka raunverulega þátt í að ræða áhrif innleiðingar hins svokallaða þriðja orkupakka, því að þetta hlutverk hafa stjórnvöld, með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar, vanrækt algjörlega. Það er auðvitað óboðleg staða að hér sé gerð krafa um að þessi svokallaði þriðji orkupakki verði innleiddur í samræmi við upplegg utanríkisráðherra en allri umræðu um raunveruleg áhrif í kjölfar þess að landið verði tengt, sé frestað til þess tíma er tengingin verður raunveruleg. Menn ýta á undan sér hinum stjórnskipulegu álitaefnum og ætla að fara yfir þá brú þegar þeir koma að henni, eins og varðandi greiðsluskjólið í fyrsta Icesave-samningnum forðum. Ég held að það sé hvorki okkur þingmönnum né almenningi boðlegt að vera sett í þá stöðu að málið sé sett áfram á færibandið og inn í einstefnuloka þar sem niðurstaðan getur svo sem ekki farið í margar áttir, án þess að hafa stillt upp fullri sviðsmynd af því hver staðan verður að tengingu landsins aflokinni. Það kom mér mjög á óvart að hæstv. utanríkisráðherra skyldi koma sér algerlega undan því að nefna þetta atriði í dag og skautaði vægast sagt mjög létt yfir spurningu þessu tengt. Það fékk mig til að skilja [[Forseti hringir.]]málið þannig að inn í ráðuneytið hefðu engar sviðsmyndir sem [[Forseti hringir.]]þessar verið teiknaðar upp.
Herra forseti. Ég vona að forseti taki því ekki illa en ég stenst ekki mátið fyrst hv. þingmaður gerði þennan samanburð við greiðsluskjólið svokallaða í Icesave-deilunni, að nefna að það er eitt og annað, og reyndar býsna margt, sem er líkt með þessum málum. Nú er kannski ekki rétt að spyrja spurninga af því að hv. þingmaður getur ekki komið aftur upp í beinu framhaldi, en kannski getur hann svarað því í ræðu síðar. Man hv. þingmaður t.d. eftir því sem ég held að kallað hafi verið „Memorandum of Understanding“, sem átti að vera einhvers konar sameiginlegur skilningur ráðamanna í Bretlandi og Hollandi, á Íslandi, kannski víðar, á því að þetta yrði allt í lagi? Óneitanlega dálítið líkt sameiginlegum skilningi hæstv. utanríkisráðherra og orkumálastjóra Evrópusambandsins, gott ef það var ekki bara kallað memorandum of understanding líka. Og svo voru það fyrirvararnir. Man hv. þingmaður eftir því þegar Alþingi ákvað að gera einhliða fyrirvara við Icesave-samninginn um leið og það samþykkti hann? Mér þótti reyndar mjög gott að Alþingi skyldi setja þessa fyrirvara, því að maður vissi sem var að ekkert mark yrði tekið á þeim, menn myndu ekki sætta sig við þá. Því miður á það sama við um fyrirvarana í þessu orkupakkamáli. Þeir skipta engu máli. Og raunar er hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson búinn að útskýra það í sinni einföldustu mynd, þó að hann hafi þurft að leita í frumgögn og dagsetningar og annað máli sínu til staðfestingar. Hann útskýrir einfaldlega að verði þriðji orkupakkinn samþykktur gildi orkupakkinn eins og hann leit út árið 2017 í sameiginlegu EES-nefndinni [[Forseti hringir.]]löngu áður en hæstv. utanríkisráðherra eða einhverjum öðrum datt í hug að búa [[Forseti hringir.]]til hina lofsverðu fyrirvara.
Virðulegur forseti. Í ljósi seinna svars hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hér rétt í þessu þá eiginlega neyðist ég til að breyta örlítið efnisatriðum ræðu minnar. Upp á samhengi hlutanna að gera þá langar mig að koma inn á það sem spannst í umræðu í andsvörum hér við ræðu þingmannsins á undan minni. Það vill svo skemmtilega til, þegar Icesave-málið er rifjað upp, að ég man ágætlega eftir sameiginlegu minnisblaði sem átti að ramma inn bærilega stöðu okkar í málinu, svokallað Memorandum of Understanding, og sömuleiðis man ég býsna vel eftir fyrirvörunum einhliða sem voru gerðir hér á Alþingi í tengslum við upphafsaðkomu Alþingis að málinu. Það er skemmst frá því að segja að með þá fyrirvara var ekkert gert og ef ég man rétt þá runnu þeir síðan bara út í sandinn á grundvelli sólarlagsákvæðis í frumvarpinu. Hv. þingmaður leiðréttir mig kannski ef þetta er misminni hjá mér, en ég held að það hafi legið þannig í því að Bretar virtu fyrirvarana með nákvæmlega sama hætti og mann grunar að Evrópusambandið muni virða hina heimatilbúnu fyrirvara af Rauðarárstígnum, þannig að ég held, hvað skal segja, að sporin séu fyrirsjáanleg í þessum efnum. En aðeins að þessu Memorandum of Understanding, sem sagt minnisblaði um sameiginlegan skilning. Í tengslum við Icesave á sínum tíma átti þetta minnisblað að hluta til að tryggja stöðu okkar og undirstrika að þessir mótaðilar okkar eða gagnaðilar okkar í þessum viðræðum hefðu skilning á fordæmalausri stöðu Íslands. Hvað kemur síðan á daginn þegar á reynir? Það kemur á daginn að það virtist vera að minnisblaðið, þetta svokallaða Memorandum of Understanding, virtist fyrst og fremst notað sem barefli á íslenska fulltrúa þegar frá leið og hinn sameiginlegi skilningur var í meginatriðum fyrst og fremst sameiginlegur skilningur andstæðinga íslenskra hagsmuna í málinu, en íslenskur skilningur var þar víkjandi og þannig að á löngum köflum virtist enga mótspyrnu að fá í þeim efnum. Þannig að ég held að að mörgu leyti speglist sambærileg atriði í þessu orkupakkamáli. Ekkert bendir til þess, þegar við skoðum það hvernig Evrópusambandið hefur hanterað fyrirvara Norðmanna í þessu máli, þar sem engin viðbrögð hafa borist í heila 14 mánuði, að viðbrögð við einhliða fyrirvörum frá Íslandi verði með öðrum hætti en viðbrögðin gagnvart fyrirvörum Norðmanna og viðbrögð Breta og Hollendinga voru gagnvart einhliða fyrirvörum Íslendinga í Icesave-málinu fyrir réttum tíu árum. Ég held að við eigum ekki að nálgast þetta mál með barnslegri einlægni og treystandi á að þetta verði vonandi allt í lagi og að illu sé best af lokið og að við skulum bara innleiða þetta eins og þetta liggur fyrir, þá getum við snúið okkur að einhverjum mikilvægari málum eins og kynrænu sjálfræði og einhverju þess háttar sem bíður á áhugalista ríkisstjórnarinnar. Ég held að við höfum alveg nógan tíma til að kryfja þetta mál. Við fáum hér ótakmarkað, að því er virðist, aukafundi, næturfundi, í boði forseta, fundi fram á laugardaginn. Ég held að við skulum bara kryfja þetta, reynum að komast til botns í þessu þannig að við getum alla vega staðið klár gagnvart kjósendum okkar og sagt: Við reyndum að leiða það rétta í ljós í þessu efni þannig að menn flytu ekki sofandi að feigðarósi með einhverri barnslegri einlægni og trúgirni um að heimatilbúnir fyrirvarar hefðu eitthvert vægi og að öll heimsins minnisblöð trompuðu langtímahagsmuni orkustefnu Evrópusambandsins.
Herra forseti. Já, það virðist vera orðið sjálfstætt markmið hjá hæstv. forseta að slá met í fundarhöldum, svoleiðis að einhver áhuginn virðist vera hjá forseta á þessari umræðu. Ég hef reyndar bent honum á að taktískt séð, ef hann hefur raunverulega áhuga á því að umræðan klárist, sé þetta kannski ekki skynsamlegasta leiðin. Talandi um fyrri tíma og mál sem hafa komið upp á fyrri tíð hef ég nú búið við það að hafa vinstri menn í stjórnarandstöðu og vinstri menn eiga það til að tala svolítið mikið, það er svona þeirra háttur. En okkur datt ekki í hug að það myndi liðka fyrir málum að láta þá tala til 5, 6, 7, 8 eða 9 á morgnana. En hvað um það, forseti hefur þetta eins og honum hentar. En að spurningu hv. þingmanns. Fyrst varðandi Icesave og fyrirvarana. Mig minnir reyndar að Bretar og Hollendingar hafi sagt, eins og vænta mátti, að þeir myndu að sjálfsögðu ekki fallast á það með einhverjum fyrirvörum og þar með eyðilagt málið og það þyrfti að koma aftur í þingið. En það leiðir hins vegar hugann að norsku fyrirvörunum við þriðja orkupakkann af því að þeir eru svolítið sama eðlis. Þar ákvað norska stjórnin að hún myndi láta þingið eða reyna að fá þingið til að samþykkja þriðja orkupakkann þar í landi með átta fyrirvörum. Það var skilyrði norska Verkamannaflokksins fyrir því að hleypa málinu í gegn. Það var gert. Málið afgreitt með þeim hætti. En í 14 mánuði hefur Evrópusambandið ekki svarað um hvort það taki þá fyrirvara gilda. Telur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]líklegt að Norðmenn fái jákvætt svar við sínum fyrirvörum frá Evrópusambandinu?
Virðulegur forseti. Ég get svo sem svarað því eins heiðarlega og mér er unnt. Það hvarflar ekki að mér, að sögunni skoðaðri, að neitt verði gert með fyrirvara Norðmanna hjá Evrópusambandinu. Það er einhvern veginn þannig að þegar jafn formfast kerfi og stjórnkerfi Evrópusambandsins er, hefur ekki virt sjónarmið sem þessi viðlits í 14 mánuði, komið á annað ár, þá eru litlar líkur á að einhver breyting verði þar á. Og svona mál eru ekki látin liggja með þessum hætti fyrir mistök. Það er búið án nokkurs vafa sækja á um viðbrögð, reglulega og af festu, án þess að nein slík hafi borist. Ég tel því engar líkur á að staða hinna norsku fyrirvara batni frá því sem nú er í fyrirsjáanlegri framtíð. Aðeins að fyrirvörum um Icesave. Þetta var auðvitað rétt munað hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að Bretar og Hollendingar, mótaðilarnir í málinu, sögðu það bara hreint út strax að ekkert yrði gert með þessa fyrirvara, en sólarlagsákvæðið var inni í lögunum þannig að þetta hefði - ég held að ég muni það rétt að hugsunin hafi verið sú að ef viðbrögð Breta og Hollendinga við Icesave-lögunum fyrstu yrðu sambærileg þeim sem Evrópusambandið sýnir norsku fyrirvörunum, þá væri þarna sólarlagsákvæði sem í rauninni felldi lögin í heild sinni eða í meginatriðum úr gildi.
Forseti. Hárrétt hjá hv. þingmanni, tel ég, við náðum þessu í sameiningu. Svona getur nú verið gagnlegt, herra forseti, að hafa andsvör í ræðuhöldunum. Þannig kemst maður nær kjarna málsins og það hefur reynst okkur mjög gagnlegt við að grennslast fyrir um innihald þessa þriðja orkupakka.Við höfum í kvöld enn verið að átta okkur á nýjum hlutum og benda á þá en ekki enn sem komið er fengið viðbrögð frá stuðningsmönnum þessa pakka. En til að klára þetta með norsku fyrirvarana langar mig að bera kenningu undir hv. þingmann: Getur verið að Evrópusambandið sé að bíða eftir því að Íslendingar klári að innleiða þriðja orkupakkann til að geta sent erindi á Norðmenn, telji þeir erindið yfir höfuð svaravert, og sagt: Nei, sjáið þið nú til. Nú eru öll ríkin búin að innleiða og eins og þið eigið að vita er ekkert til sem heitir einhliða fyrirvari við EES-tilskipanir? Því að ef Evrópusambandið hefði svarað Norðmönnum með þessum hætti áður en að Ísland innleiddi þriðja orkupakkann þá er viðbúið að Norðmenn hefðu áttað sig á því, sem einhverjir þeirra gera kannski, að helsta von þeirra sé einmitt sú að Íslendingar vísi málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem Norðmenn munu þá líka eiga tækifæri á því að fá svör við því hvort eitthvað mark verði tekið á fyrirvörum þeirra, hvort þeir verði gerðir að raunverulegum undanþágum. En þegar öll ríkin verða búin að innleiða þá er þetta einfaldlega komið í lög allra þessara landa og ekkert fæst við ráðið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það verður bara að segjast eins og er að þessi kenning hv. þingmanns hljómar býsna trúverðug. Það er auðvitað þannig að þegar orkupakkinn hefur verið innleiddur með hefðbundnum hætti, eins og orðalagið er í gögnum utanríkisráðuneytisins, þá er pakkinn, eins og hann stóð árið 2017, orðinn innleiddur í íslenskan rétt og þá fyrst verður staða fyrirvara Norðmanna veik, svo vægt sé til orða tekið. Ég held að þetta hljómi mjög líkindalega, að þarna sé Evrópusambandið að því gefnu að einhvern tímann verði einhver viðbrögð veitt við þessum einhliða fyrirvörum Norðmanna, að bíða eftir því að allir aðrir hafi klárað innleiðingu að fullu. Þetta minnir mig á síðustu málsgrein fréttatilkynningar utanríkisráðuneytisins um sameiginlegan skilning EFTA-ríkjanna þar sem efnislega segir að fulltrúi Evrópusambandsins hafi lesið upp yfirlýsingu þess efnis að viðskipti ríkja sem væru þegar tengd með grunnvirkjum til flutnings raforku yfir landamæri væru í fullkomnu uppnámi yrði þriðji orkupakkinn ekki innleiddur hið snarasta á Íslandi. Ég held að þarna séum við og með ákveðnum hætti Norðmenn, með sína fyrirvara, að lenda inni í einstefnuloka Evrópusambandsins hvað þetta varðar.
Hæstv. forseti. Nú spyr ég af því að ég veit ekki, ég kem hingað inn sem varaþingmaður, um vinnu- og hvíldartíma opinberra starfsmanna. Ég sé að á vef Stjórnarráðs Íslands er talað um hvíldartíma. Nú er klukkan að slá á óttu á öðrum sólarhring í maraþonvinnu þingmanna þar sem þingmenn hafa ekki fengið hvíld, hafa setið þingfundi og farið beint á nefndarfundi, í kjölfarið á þingfund og framhald á honum. Á vef Stjórnarráðsins segir að í vinnutímakafla kjarasamninga sé einnig kveðið á um hvíldartíma, þ.e. 11 stunda daglega samfellda lágmarkshvíld og vikulegan hvíldardag sem tengist beint daglegum hvíldartíma. Jafnframt er kveðið á um undantekningar frá þessum lágmarksreglum, t.d. er heimilt að stytta samfellda lágmarkshvíld í allt að átta stundir þegar um skipuleg vaktaskipti er að ræða. Kveðið er á um svokallaðan frítökurétt [[Forseti hringir.]]sem er venjulega 1,5 stundir fyrir hverja stund sem hvíldin skerðist. Frítökuréttur skapast þegar starfsmaður er sérstaklega beðinn [[Forseti hringir.]]um að mæta aftur til vinnu áður en 11 stunda lágmarkshvíld er náð. Ég gæti haldið áfram að lesa en mig langar til að fara þess á leit við hæstv. forseta að hann bregðist við því sem forstöðumaður ríkisstofnunar hversu lengi hann ætlar að halda áfram fundi og hvort hann hafi kynnt sér reglur um hvíldartíma alþingismanna.
Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson setti fram rétt áðan, en vil setja þau í það samhengi að þetta er auðvitað óboðlegt gagnvart starfsmönnum Alþingis. Ég vorkenni okkur þingmönnunum nú minna en starfsmönnunum því að við veljum að vera hérna og ég vil minna á í þessu samhengi að það er auðvitað forseti Alþingis sem stýrir dagskránni, það er forseti sem stýrir fundarhöldum. Aukafundir, t.d. fimmtudags og föstudags, voru heimild til að halda aukafund samkvæmt ákvörðun forsætisnefndar. Það var ekki skilyrði. Það er ákvörðun forseta að halda þessa fundi og ég sé ekki ástæðu til þess að almennir starfsmenn Alþingis séu settir í þá stöðu að þurfa að vera hér daga og nætur til þess, að því er virðist, að forseti fái úr því skorið hvort hann geti með einhverjum hætti þreytt þingmenn Miðflokksins til uppgjafar. Ég held að starfsmenn þingsins sem hafa unnið frábært starf hér síðustu daga, eins og iðulega, eigi betra skilið en þetta.
Herra forseti. Ég vonast til þess að hæstv. forseti hugi nú að þessu frábæra starfsfólki sem er hér í þinginu og taki upp skynsamlegri tímastjórnun. Ég hef áður bent á það að þó að stór mál hafi verið til umræðu í þingi og menn talið sig þurfa að ræða þau mikið höfum við ekki áður, ég held bara aldrei í sögu þingsins, haft forseta sem hefur nálgast málið með þeim hætti að reyna að fela umræðuna með því að láta hana helst fara fram um miðja nótt eða að morgni dags eða, ef kenning hv. þm. Bergþórs Ólasonar er rétt, að forseta detti í hug að þetta sé leiðin, að reyna að þreyta menn. Við Miðflokksmenn þreytumst ekki á því að tala um þetta mál sem varðar slíka grundvallarhagsmuni þjóðarinnar, enda hefur umræðan reynst okkur vel við að átta okkur betur á stöðu mála, en [[Forseti hringir.]]forseti getur tekið upp skynsamlegri tímastjórnun með tilliti til starfsfólks Alþingis.
Herra forseti. Ég tek undir með þingmönnum sem hafa komið hingað upp og lýst því yfir að það sé áhyggjuefni hvernig farið er með starfsfólk Alþingis í þeirri umræðu sem farið hefur hér fram. Ég kveinka mér ekki, ég vann vaktavinnu til margra ára og finnst alveg ágætt að geta rætt svona mikilvægt mál fram í nóttina. Það hefur ekki áhrif á mig. En ég hef hins vegar áhyggjur af starfsfólki Alþingis, herra forseti, og ég vil bara vitna í formann eins stærsta verkalýðsfélagsins, VR, sem tjáði sig um þetta fyrir skömmu. Hann segir, með leyfi forseta, að hér á Alþingi séu „algjörlega óviðunandi og ómannúðlegar aðstæður, á vinnutíma sem varla getur talist boðlegur í nútímasamfélagi“. [[Forseti hringir.]]Þarf að bæta eitthvað við þetta, herra forseti? Ég held að það sé brýnt að hlusta á þessi orð. Þau eru svo sannarlega í tíma töluð.
Forseti. Þetta leikhús fáránleikans hefur hér náð nýjum hæðum. Ég held að hv. þingmenn Miðflokksins, sem hafa haldið þinginu í þessum umræðum fram á nætur dag eftir dag, ættu að skammast sín fyrir að vera að draga starfsfólk Alþingis, sem hefur þurft að hlaupa eftir þeirra eigin duttlungum, inn í þessa umræðu. Það er ekkert, forseti, sem skýrir betur afstöðu hv. þingmanna Miðflokksins í þessu máli en orð hv. þm. Bergþórs Ólasonar um að hér sé verið að reyna að knýja þá til uppgjafar. Í hvaða sandkassaleik erum við, forseti? Við erum á Alþingi Íslendinga þar sem við ræðum um mál og náum fram lýðræðislegum vilja með atkvæðagreiðslu. Það er fullkomlega í höndum hv. þingmanna Miðflokksins að hleypa starfsfólki heim. Það er í þeirra eigin höndum.
Herra forseti. Ég ætla að fá að gera athugasemd við orð hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés sem fór í ræðustól á undan mér. Dagskrárvaldið er í höndum forseta Alþingis, svo einfalt er það. Það er ekki í höndum þingmanna. Hv. þingmaður getur ekki sjálfur sett þingfund eða lokið honum eða frestað. Hér hafa þingmenn Miðflokksins margboðið upp á ýmsar lausnir eins og t.d. að hleypa mikilsverðum málum að. Það er eitt sem er alveg á hreinu, við höfum ekki staðið hér og verið að taka fundartíma sem var ætlaður í önnur mál. Hér höfum við staðið á nóttunni og rætt þetta mál. Annað, á vef Stjórnarráðs Íslands kemur fram að æskilegt sé að gera grein fyrir stefnu stofnunarinnar í þessum málum varðandi vinnu- og hvíldartíma í starfsmannahandbók og ég fer fram á það, hæstv. forseti, að forseti upplýsi okkur um það hvort þessi handbók sé til þar sem ég veit ekki um slíkt [[Forseti hringir.]]og hvort það sé stefna í þessum málum.
Herra forseti. Ég hef alltaf jafn gaman af því þegar þingmenn Vinstri grænna koma þegar aðrir eru í málþófi og segjast vera björt mey og hrein. Það þykir mér alltaf skemmtilegt vegna þess að ég held að ekki nokkur einasti stjórnmálaflokkur á Íslandi hafi stundað málþóf í meira mæli en sá flokkur. Ég ætla að vitna í mjög nýlegt dæmi, það var fyrir fjárlagaumræðuna, ekki síðast heldur í hittiðfyrra, og þá sagði heilbrigðisráðherra í miðjum fjárlagaumræðunum: Það er greinilegt að Vinstri græn eru ekki í stjórnarandstöðu nú af því að fjárlögin voru afgreidd á réttum tíma. Svo koma menn hér með einhverja helgislepju. Það er skemmtilegt en það er ekki trúverðugt.
Virðulegur forseti. Þetta var alveg makalaus ræða hjá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé. Ég veit auðvitað að þingmaðurinn brosir innra með sér núna vitandi að hún skoðast ekki öðruvísi en þannig. Það er fráleitt að halda því fram að þingmenn Miðflokksins stýri hér þingstörfum. Það vald er algjörlega í hendi forseta Alþingis með stuðningi forsætisnefndar og ábyrgðin á því að hér sé ekki öðrum málum hleypt á dagskrá verður bara að liggja þar sem hún á heima, hjá forseta Alþingis. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru. Ég vil bara að það sé sagt hérna, af því að gerð er athugasemd við það að við nefnum hina góðu starfsmenn Alþingis í þessu samhengi, að það var hæstv. forseti Alþingis, Steingrímur J. Sigfússon, sem gerði það hér í morgun, að morgni föstudags svo að við höldum þessu öllu til haga því að þetta rennur saman þessa dagana. [[Forseti hringir.]]Ég vísa því til föðurhúsanna öllum meiningum um að starfsmenn Alþingis séu með ósæmilegum hætti dregnir inn í þessa umræðu núna.
Ekki er hægt að hafa mörg orð um það sem hér hefur farið fram annað en að þingmönnum má vera ljóst að mikill munur er á kjarasamningum opinberra starfsmanna og starfsumhverfi og högum þingmanna. [[Gripið fram í.]]Starfsmenn þingsins lúta kjarasamningum opinberra starfsmanna og um þá starfsmenn gilda ákvæði opinberra starfsmanna. Svo má líka benda á að hugsanlega mætti ljúka umræðunni öllu fyrr ef menn leggja sig fram um að stytta andsvör og jafnvel verða hnitmiðaðri í málflutningi sínum því að málið hefur verið reifað allverulega, sennilega í 70 klukkustundir eða meira, en með því væri hægt að ljúka þessari umræðu fljótlega.
Herra forseti. Nú er Bleik brugðið. Afstaða forseta í þessu máli er áhugaverð, að honum finnist eðlilegt að halda mönnum við störf, þar sem hann hefur dagskrárvaldið, í 42 tíma samfleytt án hvíldar og telji það eðlilega ráðstöfun valds síns sitjandi sem forseti allra þingmanna. En hvað um það. Varðandi fyrirvara og innleiðingu á orkupakka þrjú og þingsályktunartillögu þá sem er hér til umræðu hef ég í fyrri ræðum mínum gert regluverkið að umtalsefni, hvernig það virkar, samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sameiginlega ákvörðun EES-nefndarinnar, hvað í henni felst, reglugerðir sem fylgja og tilskipunina frá 2009 sem er nr. 72. Mig langar til að vitna í ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar frá 15. maí, í síðari umræðu. Hann er einn þeirra þingmanna sem hefur lýst sjálfum sér sem efahyggjumanni en að hann hafi skrifað bréf til hæstv. ráðherra og ráðuneytisins til þess að fá útskýringar á því hvernig regluverkið virki. Í ræðunni segir hann, með leyfi forseta: „Utanríkismálanefnd lauk umfjöllun sinni 20. september 2016 og með þeirri umfjöllun var sent álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar frá nóvember 2014 og atvinnuveganefndar Alþingis frá október 2014. Í áliti utanríkismálanefndar kemur fram að sú aðlögun sem samið hefur verið um byggir á tveggja stoða kerfi EES-samningsins og er sambærileg því sem samið er um vegna gerða um evrópska fjármálaeftirlitskerfið. Öll ríki EFTA innan EES tóku síðan ákvörðun í maí 2017, með stjórnskipulegum fyrirvara, um að innleiða skyldi orkutilskipun þrjú. Noregur og Liechtenstein hafa þegar aflétt fyrirvörunum.“ Hér ber að nefna að Noregur aflétti fyrirvörunum en gerði við þá, að þeir telja, átta fyrirvara. Það er nú fyrir stjórnskipunardómstóli í Noregi og niðurstöðu í því máli er að vænta 23. september nk. Áfram segir hv. þm. Óli Björn Kárason í ræðu sinni: „Í samskiptum við aðrar þjóðir, líkt og í samskiptum okkar á milli sem einstaklinga, skiptir svo miklu máli að við gætum samkvæmni, að við vinnum að ákveðnu verkefni þegar við tökum þátt í að móta það, sérstaklega þegar við óskum eftir því að tekið sé tillit til sérstöðu okkar, eða viðkomandi einstaklings, við setningu á einhverjum leikreglum sem menn ætla að koma sér saman um. Að það sé í allri þeirri vinnu, ekki síst heimavinnunni sjálfri, ekki gefið til kynna annað en að fullur og eindreginn vilji sé til að eiga samvinnu við mótaðilann á grunni þeirra leikreglna sem menn vinna sameiginlega að mótun á.“ Varðandi þetta langar mig að segja: Leikreglurnar eru alveg skýrar. Þær er að finna í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og eftir þeim hefur Ísland unnið fram að þessu. En hluti af leikreglunum er að leggja hinn stjórnskipulega fyrirvara fyrir Alþingi. Ef Alþingi ákveður hins vegar að hafna því að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara fer áfram samkvæmt leikreglunum sem menn hafa komið sér saman um. Það er nauðsynlegt að hafa í huga að hér virðist einhver misskilningur hafa átt sér stað hjá hv. þingmönnum. Í niðurlagi ræðu sinnar segir hv. þingmaður: „Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hafa í huga að það er óumdeilt að Íslendingar og íslensk stjórnvöld, Alþingi, hafa fullan og óskoraðan rétt til að hafna því að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara gagnvart innleiðingu þriðja orkupakkans sem og öðrum tilskipunum sem sameiginlega EES-nefndin, þar sem við eigum sæti, hefur samþykkt að innleiða eftir umfjöllun þjóðþinga, a.m.k. Alþingis; nefnda Alþingis og hér í þingsal, sem eftir þá umfjöllun hafa gefið grænt ljós á að innleiða viðkomandi tilskipun.“ Það er ekki nefnda Alþingis að gefa grænt ljós á að innleiða viðkomandi tilskipun. Það er þingsins. Varðandi Noreg er aflétting stjórnskipulegra fyrirvara í Noregi öðrum skilyrðum háð en hér á Íslandi þar sem stjórnarskrá þeirra gerir ráð fyrir auknum meiri hluta við afléttingu stjórnskipunarfyrirvara.
Forseti. Í lok ræðu sinnar kom hv. þingmaður með mjög áhugaverðan punkt sem vantað hefur í umræðuna fram að þessu. Það er sá munur sem er á því hvernig stjórnskipulegum fyrirvara er aflétt á Íslandi eða í Noregi. Það leiðir hugann að því að þrátt fyrir innleiðingu norska þingsins á þriðja orkupakkanum, með þeim hætti sem þingið gerði, er nú beðið niðurstöðu norska stjórnlagadómstólsins um hvort innleiðingin gangi í berhögg við stjórnarskrá landsins. Þetta er býsna áhugavert fyrir margra hluta sakir og varðar okkur augljóslega, enda þurfa innleiðingar að vera framkvæmdar af öllum EFTA-ríkjunum sem aðild eiga að Evrópska efnahagssvæðinu, nokkurs konar „einn fyrir alla og allir fyrir einn“, nema að sjálfsögðu þegar tiltekið ríki fær undanþágu á sínum forsendum eftir eðlilegum leiðum í sameiginlegu EES-nefndinni. Þetta vekur líka spurningar um í hvaða stöðu Ísland og íslensk stjórnvöld verða ef norski stjórnlagadómstóllinn kemst að þeirri niðurstöðu nú í haust að þriðji orkupakkinn standist ekki norsku stjórnarskrána en við verðum búin að innleiða orkupakkann hér. Fyrir það fyrsta er óskiljanlegt að íslensk stjórnvöld skuli ekki ætla að bíða eftir niðurstöðu norska stjórnlagadómstólsins. En í hvaða stöðu yrðum við ef niðurstaða þess dómstóls yrði á þá leið að orkupakkinn standist ekki stjórnarskrá Noregs?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hygg að niðurstaðan yrði sú að þar sem Noregur hefur raunverulega aflétt þessum stjórnskipulega fyrirvara, jafnvel þó að svo yrði dæmt í Noregi að það hefði brotið í bága við stjórnarskrá, yrði litið svo á að ef Ísland væri búið að aflétta líka myndu öll EFTA-ríkin tala einum rómi og væru búin að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, þar sem Liechtenstein hefur gert það að fullu og án athugasemda. Og þar með væri orkupakkinn innleiddur eins og reglurnar kveða á um vegna þess að athugasemdir eða ágreiningsmál sem varða það eftir þann tímapunkt yrðu lögð undir EFTA-dómstólinn og hann dæmir eftir lögum Evrópusambandsins. Ég sé því ekki annað en að eftir slíkar æfingar yrði innleiðingin einfaldlega úrskurðuð röng en viðkomandi ríki, sem hefðu gert það á rangan hátt, myndu sitja uppi með hallann af því vegna þess að þeim hefði mátt vera ljóst hvað þau voru að gera. Það er varla vandi Evrópusambandsins þó að Alþingi eða þjóðþing sjálfstæðra ríkja ákveði að brjóta í bága við eigin stjórnarskrá. Það er eitthvað sem Evrópusambandið getur trauðla borið ábyrgð á. Ef ég ætti að draga upp einfalda mynd af þessu, án þess að ég sé búinn að kynna mér það í þaula, finnst mér þetta blasa við miðað við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vona að ég hafi náð að koma málinu frá mér á hæfilega skýran hátt.
Herra forseti. Þetta var áhugaverður punktur. Forseti getur varla haldið því fram, eftir að hafa heyrt svona skýringu, að ekki sé gagn í andsvörum. En má ekki draga þá ályktun út frá þessari sannfærandi skýringu hv. þingmanns, að ákvörðun Íslendinga um innleiðingu þriðja orkupakkans varði gagnkvæma hagsmuni þessara landa, þ.e. sé hagsmunamál Íslendinga og Norðmanna? Ef við innleiðum þennan orkupakka, eins og hv. þingmaður lýsti, að óathuguðu máli hvað varðar stjórnarskráráhrif hér, það má bæta því við, er tækifæri Noregs til að innleiða í samræmi við stjórnarskrá sína í raun farið. Það hlyti því að vera fagnaðarefni fyrir Norðmenn, hvort sem það eru stjórnmálamenn, þingmenn á Stórþinginu eða aðrir, að Noregi gæfist tækifæri til að skera úr um hvort þessi innleiðing brjóti í bága við stjórnarskrá landsins, en þeir missa af því tækifæri ef íslensk stjórnvöld innleiða pakkann og löndin öll, Ísland, Noregur og Liechtenstein, verða endanlega föst í gildrunni, komin í klefann eða búrið sem ekið verður af stað með á vegferð Evrópusambandsins í orkumálum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, það gæti hjálpað að grípa niður í álitsgerð þeirra félaga, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, eins og svo oft áður. Á bls. 26 segir, með leyfi forseta: „Fyrst ber að hafa hugfast að íslenska stjómarskráin er með öllu þögul um heimildir til framsals ríkisvalds til alþjóðastofnana. Að þessu leyti greinir hún sig frá stjórnarskrám flestra annarra Evrópuríkja. Einkum skal hér bent á stjórnskipun og aðild Noregs að EES-samningnum sem samþykkt var á grundvelli sérstaks stjórnarskrárákvæðis, sem er að finna í 115. gr. norsku stjórnarskrárinnar. Þar kemur fram í 1. mgr. að til að tryggja alþjóðafrið og öryggi o.fl. geti norska Stórþingið samþykkt með 3/4 hluta atkvæða …“ Þ.e. með auknum meiri hluta atkvæða, ekki bara með einföldum meiri hluta. Reyndar er í öðrum greinum haldið áfram að útskýra að þarna sé verið að tala um það sem Norðmenn kalla „lite inngripende“, eða lítilvæg inngrip, eða eitthvað sem hefur minni háttar áhrif á stjórnskipun í landinu. Á þeim forsendum telja Norðmenn að þeir hafi aflétt þessum stjórnskipulega fyrirvara en setja samt sem áður þessa átta fyrirvara. Það voru mjög harðar deilur um þetta mál í Noregi, svo að það komi fram, og það hefur svo sem komið fram, en nú er málið fyrir stjórnskipunardómstól. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður bendir á, að færi svo eins og ég lýsti áðan hafa Norðmenn misst af því tækifæri að leiðrétta það sem aflaga kann að hafa farið í innleiðingu hjá þeim. Og talandi um hollustuskyldu þá gætu Íslendingar haft hollustuskyldu, sé hún fyrir hendi, gagnvart Noregi til að bíða og sjá hver niðurstaða stjórnlagadómstóls í Noregi verður.
Herra forseti. Ég þakka þessa athyglisverðu umræðu sem farið hefur fram og tek undir það með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að það er a.m.k. ekki hægt að saka okkur þingmenn Miðflokksins um að vera að síendurtaka hlutina og að andsvör séu gagnslaus, því hér er búið að velta upp mjög áhugaverðu málefni sem þarf að ræða frekar. Hver niðurstaða stjórnlagadómstólsins í Noregi verður er mjög áhugavert mál og hvaða áhrif sú niðurstaða getur haft á samstarf ríkjanna og EES-samninginn og það sem fram undan er í þeim efnum. Ég fagna því og þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir að vekja máls á þessu. Mig langar aðeins að koma inn á það sem lýtur að því ef orkupakkinn, þ.e. að þessi þingsályktunartillaga sem við höfum rætt hér yrði send til sameiginlegu EES-nefndarinnar, það væri sáttaniðurstaða sem við myndum ná. Sem væri sú rétta og eðlilega leið í ljósi þess hvernig málið er vaxið. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra í dag að hann viðurkenndi óbeint að hann hafi rætt við embættismenn og ég spurði hann sérstaklega hvort hann hafi kannað viðbrögð þeirra á því ef við myndum fara þessa leið. [[Forseti hringir.]]Hann svaraði því ekki. Gefur það ekki svolítið til kynna að [[Forseti hringir.]]það hafi í raun og veru bara verið [[Forseti hringir.]]jákvætt. Og að fara með málið yfir til sameiginlegu EES-nefndarinnar? - Afsakið, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það sé öllum að verða ljóst að búið var að taka ákvörðun um þetta mál, hvernig skyldi vinna það og að það skyldi gerast hratt, með leiftursókn í gegnum þingið og koma því á áfangastað með fullri innleiðingu þriðja orkupakkans. Ég vil ekki ætla starfsmönnum ráðuneytis það, sem framkvæma eða eiga alla vega að framkvæma vilja ráðherra, að hafa búið svo um hnútana að hér sé eitthvað annað að gerast en það sem lýsir vilja ráðherra. Og með dansar m.a. hæstv. forseti Alþingis sem virðist vera að vinna hér fyrir ráðherra eða stjórnarmeirihlutann og ætli að liðka til fyrir því að fremja stjórnarskrárbrot og keyra málið af hörku í gegn og að þeir fáu þingmenn sem standa í lappirnar gagnvart stjórnarskrárbroti, sem er yfirvofandi og er sérstaklega tiltekið í þingsályktunartillögunni að aflétting stjórnskipunarfyrirvarans varði við 21. gr. stjórnarskrárinnar - ég held að því sé gaumur gefandi sem hv. þingmaður gumar hér af, að hugsanlega sé verið að keyra mál í gegn í krafti valds. Einhver myndi skilja það sem svo að það væri kannski bara ofríki, eða kannski er hægt að nota orðið valdníðsla, [[Forseti hringir.]]þegar gengið er fram með þessum hætti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið, vel ígrundað, eins og honum er lagið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög málefnalegan málflutning í þessu máli af hans hálfu svo eftir hefur verið tekið. Mér þykir þetta svolítið áhugavert svar hjá hæstv. utanríkisráðherra í dag vegna þess að ljóst er, og ég er sannfærður um það, að þreifað hefur verið á þessu innan ráðuneytisins. Embættismenn hafa þreifað á því hvernig því yrði tekið ef við færum með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Ef niðurstaðan hefði verið sú að því væri tekið illa og embættismenn og þeir sem hafa með þessi mál að gera hefðu tjáð sig með þeim hætti þá held ég að hæstv. ráðherra hefði verið fljótur til og segja hér úr ræðustól að hann hafi kannað þessa hluti og því hafi verið tekið mjög illa. En hann kýs hins vegar að svara ekki spurningunni, sem gefur það til kynna að það sé, eigum við að segja leið stjórnmálamannsins til að komast hjá því að þurfa að segja að þetta sé alveg fær leið, sem hún er, og hafi ekki mætt neinni andstöðu eða fengið nein sérstök slæm viðbrögð hvað þetta varðar. Mér finnst mjög áhugavert að greina þetta og þakka hv. þingmanni framlag hans í þeim efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvar. Ég held að það sé nefnilega svo og sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að það hefur enginn mælt því mót að lagalega væri tryggt að þetta sé hin lögformlega rétta leið. Menn færast undan því að gefa heiðarlegt svar við þeirri spurningu af hverju menn séu svo fráhverfir þeirri leið sem við þingflokksmenn Miðflokksins höfum lagt til hér. Við því fást ekki svör önnur en pólitísk, einhverjar vangaveltur manna um að þetta geti valdið ólgu. Þetta gæti valdið því að okkur verði ýtt út úr samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið án þess að hafa einn einasta lagabókstaf til að rökstyðja mál sitt þegar menn tala með þeim hætti, ekki einn. Enginn hefur getað komið hér og lýst því. Það má vel vera að það valdi einhverri pólitískri ólgu. Ætli það hafi ekki verið einhver pólitísk ólga í kringum Icesave-málið? Eða þegar við höfum þurft að takast á við önnur ríki á alþjóðlegum vettvangi? Auðvitað verður pólitísk ólga sem fylgir því. En endanlega eru það lögin sem ráða. Það sætir furðu hversu hart er sótt fram að fara leiðina sem vafi leikur á að geti staðist lög. Ég er reyndar þeirrar trúar, eftir að hafa kynnt mér gögn málsins, að ljóst sé að við erum að fara í þá vegferð að innleiða orkupakka þrjú án nokkurra fyrirvara.
Herra forseti. Ég vil staldra aðeins við það þegar hæstv. ráðherra utanríkismála kom til okkar í dag. Við höfðum margítrekað við forseta að við hefðum spurningar sem við vildum að yrði svarað af hans hálfu, en því miður urðum við fyrir miklum vonbrigðum með svör ráðherra. Hann svaraði jafnvel með skætingi, gerði lítið úr hv. þingmönnum, sumum hverjum, sakaði hv. þm. Ólaf Ísleifsson um að hafa ekki lesið þessar álitsgerðir sem liggja að baki nægilega vel, og er það ekki í fyrsta sinn sem hann gengur fram með þeim hætti, sem er algerlega óboðlegt, herra forseti. Í raun og veru vil ég líta svo á að þegar ráðherra kemur fram með þessum hætti þá sé hann ráðþrota. Þetta minnir mann á, eins og ég sagði hér fyrr í kvöld, einhverjar málfundaæfingar sem hæstv. ráðherra hefur eflaust verið í, t.d. í Valhöll. En alla vega lagði ég hér fyrir hæstv. ráðherra spurningar sem eru vel ígrundaðar og mjög réttmætar, en það var fátt um svör. Ég hjó sérstaklega eftir því hvernig hann byrjaði ræðu sína á því að vega að þeim ágætu samtökum í Noregi sem heita Nei til EU og norska Miðflokknum. Hæstv. ráðherra vó að mínu mati að þessum samtökum hér úr ræðustóli Alþingis án þess að þeir aðilar gætu nokkuð varið sig. Mér finnst það ómaklegt, herra forseti. Þessir aðilar hafa ekki haft nein samskipti við Orkuna okkar eins og hæstv. ráðherra vildi láta í veðri vaka. Þetta er alvarlegur áburður hjá utanríkisráðherra og ekki til þess fallinn að bæta samskipti Íslands og Noregs. Ég held að það sé nokkuð ljóst, herra forseti, og svolítið einkennileg innkoma hjá hæstv. ráðherra hvað þetta varðar. Ég hjó líka eftir því sem mér þótti mjög athyglisvert þegar hæstv. ráðherra fór að réttlæta þriðja orkupakkann, innleiðingar hans vegna samtals fyrrverandi forsætisráðherra, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, og forsætisráðherra Bretlands, Davids Camerons. Sá málflutningur var með ólíkindum og í anda þess sem kom fram hér hjá hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra eyddi drjúgum tíma í sinni viðveru hér í að lesa upp úr álitsgerðinni, sem sýnir að hann hafði engan áhuga á því að svara þeim fyrirspurnum sem voru lagðar fyrir hann, sem er með ólíkindum og á ekki að líðast að framkvæmdarvaldið komi fram með þeim hætti gagnvart Alþingi. Ég spurði síðan hæstv. ráðherra út í yfirlýsingarnar sem ég hef nefnt hér, bæði EFTA og Evrópusambandsins, um sameiginlegan skilning á stöðu Íslands og fyrirvörum, hvort þeir verði þá hugsanlega bindandi fyrir þessi stjórnvöld. Því hvað gerist þá með aðra lögaðila sem eiga aðild að samningnum? Þeir hafa ekki gefið [[Forseti hringir.]]neinar yfirlýsingar í þessum efnum. Ég náði ekki að klára þetta, herra forseti, og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú var ég ekki í húsi þegar hæstv. utanríkisráðherra var hér í dag, en minn skilningur var sá að hann hefði komið hér til að upplýsa og útskýra og eiga samræður við þingmenn. Ég náði hins vegar, þó að ég hafi ekki verið hér í salnum, að fylgjast með umræðunni með öðru auganu og tek undir það, sem hv. þingmaður segir hér, að efnislega bárust engin svör við spurningum þingmanna heldur var farið aftur yfir áður tilbúið og framsett efni í Morfísstíl, eins og það er stundum kallað, þar sem leikurinn snýst oft um að vera meira áberandi en sá sem þú átt í samræðum við - hefur stundum verið nefnt mælskulist, sem á ekkert skylt við samræðulistina. Samræðulistin er list stjórnmálanna, að eiga samræður, að miðla málum, að rýna til gagns og komast að rökréttri niðurstöðu. Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni að mér líður eins og það sé ekki ætlunin í þessu máli heldur akkúrat hið öndverða. Mér þykir það miður. Ég held að hér hafi verið lögð fram haldbær rök.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, það blasir við að það eru veik rök í málinu og verið er að velja leið sem er ekki besta leiðin þegar kemur að því að innleiða þessa tilskipun Evrópusambandsins. Þá reyna menn að fara hringinn í kringum hlutina. Þetta birtist okkur sérstaklega hér í dag þegar hæstv. ráðherra kom í þingsal. Ég er sammála hv. þingmanni um að hæstv. ráðherra eyddi drjúgum tíma í að fara í gegnum gögn sem eru haldbær og við þingmenn Miðflokksins búin að lesa. En við vorum hins vegar með aðrar spurningar sem skipta verulegu máli í þessu, eins og ég nefndi: Hvaða viðtökur fékk ráðherra þegar hann ræddi við embættismenn varðandi það hugsanlega að fara með málið fyrir EES-nefndina? Það er alveg greinilegt að hann viðurkenndi að hafa rætt við þessa aðila. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi í svari sínu hér. En hins vegar gat hann ekkert sagt til um það hver viðbrögðin voru. Þetta er lykillinn í þessu máli. Þegar menn eru að fara með svona mál fyrir þessa nefnd sem eru mikilvæg þá kanna menn jarðveginn. Það er þannig í öllum svona stórum málum. Menn kanna fyrst jarðveginn [[Forseti hringir.]]og við verðum að fá að vita hver viðbrögðin voru. Það er innlegg sem skiptir máli í þessu.
Herra forseti. Já, það er málið að það vekur undrun - og ég segi það um leið og ég þakka hv. þingmanni svarið - að akkúrat þessi ráðherra eigi í hlut. Ég hefði skilið málavöxtu, rökstuðninginn jafnvel, þó ekki, ef til að mynda ráðherra úr flokki Viðreisnar hefði stýrt utanríkismálum á þessum tímapunkti. Ég hefði skilið það ef ráðherra Samfylkingar hefði stýrt málum á þessum tímapunkti. Báðir flokkar eru heiðarlegir í því að þeir vilja ganga í Evrópusambandið, en þó hefur Samfylking gert þann fyrirvara við þá yfirlýsingu sína að flokkurinn vilji halda auðlindunum í þjóðareigu og yfirráðum nýtingar og ráðstöfunar. Í þessu máli er það ráðherra Sjálfstæðisflokks, einn af stofnendum Heimssýnar, ef ég man rétt, og yfirlýstur andstæðingur Evrópusambandsins, sem gengur fram með þessum hætti. Ég held að það sé mjög ólíklegt að hann hafi ekki kallað eftir áliti embættismanna og færustu sérfræðinga, ég held hann hafi gert það. En hvað veldur því að hann vill ekki gefa afdráttarlaus svör með það og af hverju velur hann að fara ekki hina lögformlegu réttu leið? Það er bara óskiljanlegt með öllu.
Herra forseti. Já, ég tek undir það. Það er óskiljanlegt hvers vegna menn eru svona hræddir við að fara þessa lögformlegu leið. Ég er hins vegar alveg sannfærður um að ef niðurstaðan hefði verið sú, og hæstv. ráðherra gaf til kynna að hann hefði rætt við embættismenn, að þeir hafi fundið því allt til foráttu að við færum þessa lögformlegu leið þá hefði hann ekki verið lengi að tilkynna okkur það hér. Hins vegar fæst ekkert frá honum um það hvað hafi farið þeim á milli, enda gefur það augaleið að þegar við höfum samningsbundinn rétt til að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina geta embættismenn ekki sett sig á móti því. Það segir sig sjálft. Hins vegar hefði ég talið að þeir hefðu átt að segja að þetta væri okkar lögformlegi réttur og sjálfsagt og eðlilegt, ef við kysum að fara þá leið, að við færum hana. Það hefði verið gott að fá það frá hæstv. ráðherra. Hann vill kannski ekki koma því á framfæri. Þetta er eitthvað viðkvæmt hjá þeim. Ástæðan fyrir því er okkur þess vegna ekki ljós, hvers vegna þeir vilja ekki fara þessa leið. Þeir gefa það til kynna að það sé vegna þess að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé í hættu. Ég held að það sé bara fyrirsláttur. Í mínum huga er það klárt að það er fyrirsláttur. Það eru bara stærri og meiri hagsmunir sem knýja þá til að fara þessa leið, vegna þess að innst inni vilja þeir halda þessu algerlega opnu, vilja ekki hafa þetta þannig að við séum undanþegnir þessu vegna vísbendinga um að aðilar séu að fara í stórfellda uppbyggingu á vindorkuverum hér, og þá er kannski búið að kippa öllu undan þeim. Við þekkjum það að slíkir hagsmunir geta haft áhrif.
Herra forseti. Ég get ekki annað en byrjað á því að taka undir með hv. þingmanni, mér fannst þessi heimsókn hæstv. utanríkisráðherra í gærkvöldi á margan hátt undarleg. En það sem kom mér kannski mest á óvart - því að ég hef áður heyrt hæstv. ráðherra svara mönnum með tómum skætingi, það var kannski ekkert nýtt. Ég var reyndar hissa á að hann skyldi ekki svara nánast neinu heldur eingöngu beita slíkum aðferðum. Hvað um það. En það sem kom mér mest á óvart var að ráðherrann mætti til leiks án þess að flytja okkur svo mikið sem einn nýjan punkt í málinu. Hann byrjaði á að lesa upp í hálfum hljóðum gömlu talpunktana sína úr utanríkisráðuneytinu, sem einhverjir, annaðhvort aðstoðarmenn eða embættismenn, hafa væntanlega tekið saman í fyrra. Væntanlega hafa þetta verið sömu punktar og notaðir voru til þess að útskýra fyrir þingflokki Sjálfstæðismanna að þeir þyrftu að samþykkja þetta allt saman. En í ljósi þess hve umræðan hefur þróast gríðarlega mikið frá því að ráðherrann hæstv. mælti fyrir málinu og hitti þingflokka stjórnarliðsins, reyndar á sérstökum samráðsfundi í ráðherrabústaðnum til að tryggja tryggð allra stjórnarliða við málið, og í ljósi þess hversu mikið hefur komið í ljós í millitíðinni, er ekki undarlegt að mati hv. þingmanns að ráðherrann skuli ekki hafa gert tilraun til að koma með eins og eitt útspil, eitt svar við öllum þessum athugasemdum, öllum þessum uppgötvunum sem við höfum séð frá því að hæstv. ráðherra kynnti málið fyrst?
Herra forseti. Jú, þetta var svo sannarlega einkennileg viðvera hér hæstv. ráðherra. Það fer ekkert á milli mála. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að hann hafði ekkert nýtt fram að færa. Maður hefði nú talið það í ljósi þessarar stöðu að hér höfum við rætt þetta mál, Miðflokksmenn, alla þessa viku, á næturfundum og verið mjög uppbyggileg umræða og margt komið í ljós sem er miður að aðrir þingmenn skyldu hafa misst af vegna þess að þeir voru sofandi heima hjá sér. Þá kemur manni verulega á óvart að hann skuli ekki bregðast við því. Ástæðan kann vera sú að hann getur engu svarað með þetta vegna þess að hann er hálf ráðþrota. Hann telur upp sömu frasana aftur og aftur. Les hér upp úr tilbúnum skjölum sem liggja fyrir, sem sýnir að hann hefur ekkert nýtt fram að færa þrátt fyrir að við höfum bent á að það er margt sem þarf að ræða, eins og t.d. bara niðurgreiðslu til húshitunar. Ég spurði hæstv. ráðherra að þessu sérstaklega hvort ekki megi lesa það út úr tilskipun 72/2009 sem er í þessum pakka, að það geti verið hætta á því að óheimilt verði að greiða rafmagn niður til húshitunar. Engin svör önnur en þau að við höldum áfram að greiða niður húshitun. En hvað ef við verðum kærð? Hann svaraði því ekki.
Herra forseti. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra svarar engu, a.m.k. mjög litlu, hefði maður helst bundið vonir við að hv. formaður utanríkismálanefndar gæti bætt þar úr. En nú skilst mér að eina framlag hennar til þessarar umræðu undanfarna daga hafi verið að mæta í gærkvöldi í þátt sem vinur hennar heldur úti á kostnað skattgreiðenda í Ríkisútvarpinu, þátt sem gengur fyrst og fremst út á að vinir hittast til að rægja annað fólk og útskýra hvers vegna vinahópurinn sé betri en allir aðrir. Maður fer að velta fyrir sér þegar þetta tvennt kemur saman, þessir tveir hv. þingmenn, eða einn hv. þingmaður og einn hæstv. ráðherra, og báðir reyna eins og þeir geta forðast umræðuna, nema þegar þeir taka einhvern þátt í henni, í tilviki hæstv. utanríkisráðherra með því að vera dreginn hér í þingsal og hæstv. forseti þingsins taldi að við ættum fyrst og fremst að vera þakklát og glöð að hafa fengið að sjá ráðherrann. Annars vegar þá í tilviki hæstv. ráðherra, þegar hann er fenginn hingað í þingsal, við skulum orða það kurteislega, og svo í tilviki hv. formanns utanríkismálanefndar þegar hún er fengin í sjónvarpsþátt með vinum sínum. Í báðum tilvikum er ekkert verið að útskýra orkupakkann eða færa rök fyrir honum, það er bara skætingur, sérstaklega í garð Miðflokksmanna. Hvað segir þetta hv. þingmanni um málefnalega stöðu þessara tveggja megintalsmanna þessa orkupakka? Ég dreg þá ályktun að þetta sé einstaklega skýr vísbending um að menn treysti sér ekki í rökræðuna og beiti þess vegna slíkum aðferðum. Þetta sé til marks um [[Forseti hringir.]]ómálefnalegt óöryggi. En er hv. þingmaður sammála mér um það?
Herra forseti. Ómálefnalegt óöryggi. Já, ég held að þarna hafi hv. þingmaður svo sannarlega komið réttum orðum að hlutunum. Hv. þingmaður nefndi hér sérstaklega formann utanríkismálanefndar, Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur. Ég varð persónulega vitni að þessum skætingi hennar sem hún hefur margítrekað beitt í málflutningi sínum hér. Hún hefur frá upphafi verið pirruð yfir því að þurfa yfir höfuð að standa hér og færa rök fyrir máli sínu og að hér skuli vera þingmenn sem ekki eru sammála henni, að þingið skuli ekki vera einn hallelújakór yfir þessu máli hennar. Það sást bersýnilega við upphaf málsins þegar hún flutti ræðu sína hér. Síðan hef ég, eins og ég sagði, persónulega fundið fyrir þessum skætingi, vegna þess að ég hef margítrekað bent á það í málflutningi mínum að raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu hafi hækkað umtalsvert við orkupakka eitt og tvö og að það muni halda áfram að hækka við orkupakka þrjú. Þá hefur hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar ítrekað sagt að ég hafi rangt fyrir mér og kallað það úr þingsal. Auk þess var ég í útvarpsþættinum Vikulokin hjá Ríkisútvarpinu þar sem hv. þingmaður var einnig. Þar margsagði hún að ég hefði rangt fyrir mér um að raforkuverð til húshitunar og til almennings og fyrirtækja í landinu hefði hækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Ég er búinn að hrekja þessar fullyrðingar hv. þingmanns rækilega hér. Ég er búinn að sýna fram á reikninga, blaðagreinar sem greina frá umtalsverðri [[Forseti hringir.]]hækkun raforku o.s.frv. Þannig að það er auðvitað ámælisvert, [[Forseti hringir.]]herra forseti, að þingmaður skuli koma fram með þessum hætti.
Herra forseti. Mig langar að fara aðeins yfir umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings og fara yfir fjórða kafla á hundavaði og grípa aðeins ofan í hann hér og þar. Þetta er fjórði kafli umsagnarinnar: Málsmeðferð fyrir sameiginlegu EES-nefndinni eftir höfnun Íslands á þriðja orkupakkanum. Lögfræðingurinn setur fram það sem gerist ef Ísland hafnar þriðja orkupakkanum. Hér segir, með leyfi forseta: „Með vísan til ofangreinds“ - þ.e. titilsins „á Ísland að tilkynna sameiginlegu EES-nefndinni að ákvörðun nefndarinnar nr. 93/2017 hafi ekki hlotið samþykki á Alþingi Íslendinga. Ísland nýti sér því hinn stjórnskipulega fyrirvara og vísi málinu aftur til nefndarinnar. Er þetta í samræmi við málsmeðferð samkvæmt 2. mgr. 103. gr. EES-samningsins og 102. gr. samningsins.“ Þetta er þessi fyrirvari eða þetta sem við erum búin að vera að halda hér fram lengi að hægt sé að gera en menn hafa ekki treyst sér til að gera. Það segir á bls. 7, með leyfi hæstv. forseta: „Mjög ríkar kröfur eru því á sameiginlegu EES-nefndinni að gera sitt ýtrasta að til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við og er skylda á nefndinni að halda áfram að leitast við að koma á samkomulagi um lausn svo draga megi frestunina til baka hið fyrsta. Augljóst er að ofangreind málsmeðferð jafngildir ekki uppsögn EES-samningsins. Sérstakt ákvæði um uppsögn er í 127. gr. samningsins þar sem segir, að sérhver samningsaðili geti sagt upp aðild sinni að samningnum að því tilskildu að hann veiti öðrum samningsaðilum að minnsta kosti tólf mánaða fyrirvara með skriflegum hætti. Jafnskjótt og fyrirhuguð uppsögn hafi verið tilkynnt skuli hinir samningsaðilarnir boða til ráðstefnu stjórnarerindreka til þess að meta hvaða breytingar sé nauðsynlegt að gera á samningnum. Hafni Alþingi fyrirliggjandi þingsályktunartillögu og þar með staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar felur það ekki í sér uppsögn á EES-samningnum. Heimvísun til sameiginlegu EES-nefndarinnar er heldur ekki hægt að túlka sem uppsögn. Sé það skoðun Alþingis að ofangreind málsmeðferð samkvæmt 102. og 103. gr. EES-samningsins sé ekki raunhæf málsmeðferð til að finna lausn sem aðildarríki geta sætt sig við þegar þau vísa máli aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og þegar upp koma vandamál á sviðum sem falla undir valdsvið sitt og að slíkt jafngildi broti á samningnum eða uppsögn hans, er Alþingi að viðurkenna að hinn stjórnskipulegi fyrirvari hafi ekki þýðingu og að löggjafarvald hvað varðar innleiðingu ESB-gerða í landsrétt liggi í raun hjá sameiginlegu EES-nefndinni en ekki hjá Alþingi Íslendinga.“ Hann lýkur umfjöllun sinni á eftirfarandi orðum, þessi ágæti lögfræðingur, með leyfi forseta: „Alþingi ber að rökstyðja og krefja utanríkisráðherra um rökstuðning fyrir heimild til að skuldbinda Ísland að þjóðarétti að innleiða í landsrétt reglur, hér ESB-gerðir, sem hafa ekki þýðingu eða gildi fyrir Ísland. Það að setja í lög reglur sem ekki hafa þýðingu eða gildi fyrir samfélagið dregur úr virðingu fyrir lögum og reglum innan þess, og getur grafið undan þeim. Innan þjóðaréttar er þetta áhugavert álitaefni sem ætti að knýja á um ítarlegra skoðun ætli Ísland að fara þessa leið. Líti Alþingi Íslendinga og ríkisstjórnin svo á að Ísland verði að samþykkja fyrirliggjandi þingsályktunartillögu vegna stjórnmálalegs þrýstings frá ESB, stærri ríkjum ESB eða Noregi eða að Ísland hafi þegar gengist undir pólitískt samkomulag um að gera slíkt ber Alþingi að upplýsa almenning um það. Lýðræðislegir stjórnarhættir og gagnsæi krefjast þess. Grundvallaratriði er að þjóðin fái ætíð upplýsingar um stöðu landsins í EES-samstarfinu.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Ég sé að tími minn er að renna út en mér þótti þetta mjög fróðleg lesning um [[Forseti hringir.]]hvað gerist ef Íslendingar hafna orkupakkanum eins og hann liggur nú fyrir.
Herra forseti. Já, þetta er mjög fróðlegt og mikilvægt innlegg inn í umræðuna. Hvað gerist ef við vísum málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Það gerist náttúrlega ekki neitt. Það er málið. Þetta fer bara sína leið, sína lögformlegu leið, og hér fer ekki allt í uppnám. Hér fer enginn EES-samningur í uppnám vegna þess að hvergi í samningnum segir að hann fari í uppnám ef við veljum þessa leið sem við höfum. Eitthvað hefur verið talað um neyðarrétt í þessu sambandi, að þetta eigi einungis að nota í neyðartilfellum. Það hefur enginn bent á það, nema þá sérfræðingurinn Baudenbacher, sem hefur þá búið það til. Ég held að það sé alveg ljóst, herra forseti, að ef einhver neyðartilvik væru þar sem hægt væri að vísa svona máli til sameiginlegu EES-nefndarinnar ætti það náttúrlega bara standa í samningnum. Það ætti þá að vera klásúla eða grein í samningnum sem segir að einungis sé heimilt að fara með mál fyrir nefndina í neyðartilfellum. Þá ætti náttúrlega að telja þau tilfelli upp og skýra það út hvað eru neyðartilfelli. Í mínum huga er málflutningur stjórnarliða, um að hér fari allt í kaldakol og að við megum alls ekki nýta okkur þetta ákvæði, hreinlega hræðsluáróður. En stóra málið og kannski sýnu alvarlegast í þessu er hvers vegna verið er að halda uppi þeim hræðsluáróðri. Það þarf að koma í ljós og það þarf að skoða og ræða ofan í kjölinn.
Herra forseti. Það kemur fram á blaðsíðu sex í umsögninni, þegar Ísland tilkynnir EES-nefndinni að ákvörðun nefndarinnar hafi ekki hlotið samþykki, þá segir, með leyfi forseta: „Í 102. gr. kemur skýrt fram að sameiginlega EES-nefndin skuli gera sitt ýtrasta til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við þegar upp koma alvarleg vandamál á sviðum sem falla undir valdsvið löggjafans í EFTA-ríkiunum, samanber 2. málslið 3. mgr. Það er skylda samningsaðila að gera sitt ýtrasta til að komast að samkomulagi um málefni samningsins, samanber 1. málslið 3. mgr. 102. gr.“ Það er alveg dagljóst að þessi réttur til að vísa orkupakka þrjú til sameiginlegu EES-nefndarinnar er algerlega ótvíræður. Það er svo merkilegt að ég tók eftir því í dag þegar hæstv. utanríkisráðherra var hér að hann kannaðist ekki við að hafa lesið þessa greinargerð. Hann kannaðist ekkert við hana og hann kannaðist ekki við þennan lögmann og talaði þannig til hans að segja: Ja, við fengum okkar færustu sérfræðinga til að vinna fyrir okkur í þessu máli. En ég fæ ekki betur séð en að niðurstöður þessa ágæta manns, Eyjólfs Ármannssonar, falli mjög vel, í flestum tilfellum, að þeim niðurstöðum sem Friðrik Árni Friðriksson Hirst komst að í greinargerð sinni, jafnvel eftir að búið var að senda hana inn í utanríkisráðuneytið og fá hana til baka aftur til að vinna hana eitthvað upp. Það kemur samt fram svipaður tónn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gera okkur og þeim sem heima sitja grein fyrir þessu. Vegna þess að það er bara mjög nauðsynlegt að sýna gögnin sem eru til staðar og leiðirnar sem eru færar og á að fara. Ég er hér með 102. gr. í EES-samningnum. Þar kemur skýrt fram, með leyfi forseta, að sameiginlega EES-nefndin, eins og hv. þingmaður nefndi, skuli „gera sitt ýtrasta til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við.“ Einfaldara getur það ekki verið, herra forseti. Þess vegna segi ég: Það er algjörlega óskiljanlegt hvers vegna ríkisstjórnin vill ekki fara þá leið sem er fær. Sú leið er að finna lausnina og þar á nefndin að gera sitt ýtrasta til að finna þá lausn vegna þess að ágreiningur er um málið og hann er verulegur í samfélaginu. Við sjáum að sjö umsagnir af hverjum tíu sem bárust um málið til utanríkismálanefndar eru neikvæðar í garð þess. Verkalýðsfélögin, verkalýðshreyfingin, vinnumarkaðurinn er á móti málinu, meiri hluti þjóðarinnar og margir fyrrverandi ráðherrar sem þekkja vel til málaflokksins. Það eru öll rök sem mæla með því að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina sem á að gera, samkvæmt greininni, [[Forseti hringir.]]sitt ýtrasta til að finna lausnirnar. Einfaldara getur það ekki verið.
Herra forseti. Búið er að róta upp einhverju moldviðri um að okkur sé ekki heimilt - eða jú, að okkur sé heimilt að vísa þessum ágreiningi til sameiginlegu nefndarinnar, en þá fari allt í viftuna og að einhverjir ægilegir pólitískir núansar verði á því. En það held ég að verði ekki. Þegar lengra kemur í 102. gr., þ.e. 4. mgr., segir, með leyfi forseta: „Ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðauka við samning þennan, þrátt fyrir beitingu undanfarandi málsgreinar,“ - sem ég las upp áðan - „skal sameiginlega EES-nefndin kanna alla frekari möguleika á því að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins og taka nauðsynlegar ákvarðanir þar að lútandi, meðal annars að viðurkenna að löggjöf sé sambærileg.“ Þegar maður les hvernig þetta fer fram og hvað gerist, og eins og hv. þingmaður sagði í stuttu máli þá gerist ekki neitt nema að málinu er vísað til þessarar sameiginlegu nefndar. Og nefndin hefur í tveimur skrefum skyldur til þess að koma á samkomulagi milli aðila. Þegar við horfum á það, herra forseti, að hafna pakkanum og senda hann í þetta ferli - það er einn útbreiddur misskilningur, það er ekki verið að hafna honum þannig að við tökum hann ekki upp, það er verið að hafna honum, samkvæmt þessum tillögum, í núverandi mynd. Hann verður hins vegar tekinn upp í löggjöf okkar og hingað inn með lögformlegum fyrirvörum sem Evrópusambandið sjálft er búið að gera, [[Forseti hringir.]]þannig að ekki verði ágreiningur seinna meir út af einhverjum ónýtum fyrirvörum sem menn vita ekki einu sinni hvar eru.
Forseti. Hv. þingmaður nefndi atriði sem mér þótti mjög áhugavert og fékk mig til að hugsa. Þótt það hafi ekki verið megininntakið í ræðu hv. þingmanns kom hann inn á hversu sérkennilegt það væri að leiða eitthvað í lög sem menn ætluðu ekki að láta gilda sem lög. Þegar maður áttar sig allt í einu á einfaldleika fáránleikans, í mörgum tilvikum þessa máls, vekur það hjá manni hugsanir sem gætu fylgt nokkrar ræður. En ég ætla að láta nægja að byrja á því að spyrja hv. þingmann út í þetta. Við höfum ekki fengið svör frá hæstv. utanríkisráðherra um þetta. En hvers vegna í ósköpunum ættu menn að leiða eitthvað í lög landsins sem þeir vilja ekki að gildi? Maður myndi halda, fyrir það fyrsta, að þetta væri tiltölulega áhættusamt. Þá eru menn með fyrirvara. Við erum nú búin að gera þeim góð skil, við þurfum ekki að gera ráð fyrir þeim lengur. En gefum okkur að þeir sem að þessu standa trúi því raunverulega að fyrirvararnir haldi, bara svona til að reyna að átta okkur á því hvað þetta ágæta fólk er að fara. Gefum okkur að menn trúi því að fyrirvararnir haldi. Hvers vegna þá að leiða þetta í lög? Hvers vegna ekki að fá einfaldlega undanþágur frá því sem á ekki við? Ég fæ þetta ekki til að koma heim og saman. Finnur hv. þingmaður sem hefur greinilega lesið mikið í mjög ígrunduðum og góðum greinargerðum einhverjar vísbendingar um hvað kunni að ráða för þegar menn fara [[Forseti hringir.]]í það að leiða eitthvað í lög sem þeir vilja ekki að sé í lögum?
Herra forseti. Það mætti líka spyrja hvers vegna menn skyldu leiða í lög eitthvað sem stenst ekki íslensku stjórnarskrána. Það eru áhöld um að orkupakki þrjú, eins og hann liggur fyrir, standist að fullu íslenska stjórnarskrá. Ef við myndum vilja orða þetta varkárlega gætum við sagt að hann þenji alla vega stjórnarskrána til hins ýtrasta. Þá segir maður: Hvers vegna skyldum við gera það? Í umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings er leiðarvísir, nánast, um það. Það er greinargóð lýsing á því hvernig eigi að haga sér við að endursenda eina reglugerð eða gerð frá Evrópusambandinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þó að það hafi aldrei verið gert. Nú skulum við muna: Ég kann ekki að segja hve mörg ár liðu þar til 26. gr. stjórnarskrár Íslands var virkjuð í fyrsta sinn, um að forseti geti vísað málum til þjóðarinnar. Sú grein var alltaf til en hún var aldrei notuð. Hér er 102. gr. í þessum samningi. Þar er nákvæm lýsing á því hvernig beri að senda mál til nefndarinnar, hvernig eigi að vinna úr þeim og við skulum gá að því að þetta eru viðskiptafélagar okkar. Mótaðilinn í EES-samningnum er viðskiptaaðili okkar. Hann er ekki óvinur. Hann vill okkur ekki illt. Hann vill ekki eyðileggja þennan samning frekar en við. Menn vilja að sjálfsögðu semja og menn vilja að löggjöfin sem sett er hér og gerðirnar sem eru settar inn hér séu settar inn á réttan og lögformlegan hátt.
Herra forseti. Já, þetta eru viðskiptafélagar okkar. Því skyldum við taka upp á því að skilgreina þá nánast sem hættulega óvini? Því skyldum við fara að líta á þá sem ógn? Það er afskaplega sérkennilegt fyrir einhvern sem á í góðu viðskiptasambandi og byggir það samband á samningi sem gerir sérstaklega ráð fyrir því og hvetur til þess að menn leiði mál til lykta á þann hátt að allir geti vel við unað, eins og það er orðað, að taka frumkvæði í því að skilgreina þá aðila sem hættulega, einhverja sem eigi að hafa vald yfir okkur og ekki sé þorandi fyrir okkur að nýta ákvæði samningsins, þessi jákvæðu og í raun fallegu ákvæði. Það er afskaplega undarlegt. En ég ætlaði að spyrja hv. þingmann út í það sem hann nefndi í svari sínu varðandi stjórnarskrána: Getur verið að eitthvert samhengi sé milli þeirra tilburða, eins vanbúinna og þeir nú eru, til að fresta því að taka ákvörðun um stjórnarskrárþáttinn? Getur verið að einhver tengsl séu milli þess og þess áhuga sem sumir hafa lýst á því að gera breytingar á stjórnarskrá og afnema svokallað fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar? Getur verið að menn sjái fyrir sér að hægt sé að fresta því að taka afstöðu til stjórnarskráratriðisins, sem er reyndar ekki hægt? En getur verið að menn ímyndi sér að þeir geti frestað því þangað til búið verður að gera þær breytingar á stjórnarskránni að þetta sé ekki lengur vandamál?
Herra forseti. Ég er næstum því viss um að þeir eru til sem hugsa einmitt á þessum nótum. En ég er mikið búinn að velta fyrir mér - þegar menn voru að setja saman pakkann, þ.e. þingsályktunartillöguna eins og hún kemur inn í þingið - þeim möguleika að endursenda pakkann í heilu lagi í EES-nefndina. Ég sé fyrir mér tvo menn á tali og þeir segja: Eigum við ekki bara að senda þennan pakka til baka? Hinn segir: Nei, það er svo mikið vesen. Evrópusambandið verður brjálað og þetta er svo erfitt. Þetta tekur svo langan tíma og það fer allt í viftuna og þetta verður eitthvað voðalega vont og eitthvað sem við viljum ekki gera. Annaðhvort eru menn að mikla þetta fyrir sér, nákvæmlega eins og menn mikluðu fyrir sér áhrifin síðast þegar við þurftum að standa í mikilli alþjóðlegri baráttu, eigum við ekki að orða það þannig. Þá voru menn líka logandi hræddir, skjálfandi í hnjánum út af einhverju og eiginlega hræddir við skuggann sinn. Eftir því sem maður les meira og eftir því sem við höfum rætt þetta meira kemur í ljós að þessi ótti er ástæðulaus. Þó að þetta hafi aldrei verið gert áður. Hvað með það? Einhvern tímann hafa menn gert ráð fyrir því að sá dagur kynni að koma að nauðsynlegt yrði að gera þetta og sá dagur er einfaldlega kominn núna. Það er komin gerð sem meiri hluti þjóðarinnar vill ekki taka upp óbreytta. Hvers vegna þá ekki að vinna þær breytingar á henni að hægt [[Forseti hringir.]]sé að taka hana upp í íslenska löggjöf með sómasamlegum og lögmætum hætti?
Herra forseti. Ég þarf að tala um vindmyllur. Þær eru nátengdar áformum um innleiðingu orkupakka þrjú, eins og við höfum séð nú þegar, bæði samkvæmt kenningunni og samkvæmt þeirri raun sem birtist í mjög skyndilegum áhuga á því að reisa vindmyllugarða víða um land. En eru vindmyllur eins vænlegur kostur og margir, sem kalla sig umhverfisverndarsinna, virðast halda? Ég er ekki svo viss um að sú sé raunin, fyrir utan auðvitað þá sjónmengun sem stafar af slíkum fyrirbrigðum. Matt Ridley fræðimaður hefur til að mynda skrifað um þetta áhugaverða grein í tímaritið Spectator og lítur þar á og reiknar út raunveruleg áhrif vindmylluvæðingarinnar, sérstaklega með tilliti til loftslagsmála. Miðað við hversu mikið er fjallað um vindmyllur, og nú hér á Íslandi líka, skyldi maður ætla að þær skiptu umtalsverðu máli í orkubúskap heimsins, a.m.k. Evrópu, enda hefur verið lögð gríðarleg áhersla á vindmylluvæðingu. Það er mjög stór þáttur í þessum orkuáformum Evrópusambandsins, sem þriðji pakkinn er auðvitað flaggskip fyrir, að stuðla að aukinni vindmylluvæðingu. En hvað skila þær stórum hluta orkunnar? Hvað myndi hæstv. forseti halda, ef við rúnnum það af að næstu heilu tölu? Skyldu það vera 20%, 10%, 5%? Nei, herra forseti, 0%, ef við rúnnum það af skila vindmyllur 0,46% af orkuframleiðslunni. Meira að segja þó að við leggjum við sólarorkuna erum við enn undir 1%. Megnið af því sem skilgreint hefur verið sem endurnýjanlegir orkugjafar í orkubúskap heimsins, þ.e. um 14% af orkuframleiðslunni, eða 3/4, er framleitt með bruna, reyndar ekki hvað síst á viði. En það hafa menn ákveðið að skilgreina sem endurnýjanlega orku af því að trén spretta aftur. Orkuþörf heimsins eykst jafnt og þétt og þriðji orkupakkinn er hugsaður m.a. til þess að mæta aukinni orkuþörf Evrópusambandsins og gera það eins mikið og kostur er með endurnýjanlegum orkugjöfum, sem er að sjálfsögðu jákvætt markmið í sjálfu sér. Orkuþörf heimsins vex um 2% á ári og hefur gert í um 40 ár, u.þ.b. 2% á ári. Ef við ætlum að svara þessum vexti með vindmyllum - ég nefni þetta vegna þess að menn hafa gert svo mikið úr möguleikanum á Íslandi sem vindmyllugarði sem sjái Evrópu fyrir orku - ef við ætlum að svara bara aukinni þörf fyrir orku á ári með vindmyllum eingöngu, þyrfti 350.000 stórar vindmyllur. Það er einu og hálfu sinni meira en allur sá fjöldi sem byggður hefur verið af þessum vindmyllum frá árinu 2000 þegar ríki, sérstaklega Evrópuríkin, tóku að styrkja slíka orkuframleiðslu. Færri en 350.000 vindmyllur þyrftu landsvæði sem er stærra en Bretlandseyjar í heild, stærra en stóra Bretland og Írland, bara til að mæta aukningunni fyrir eitt ár. Hafðu í huga, herra forseti, að hér erum við bara að tala um aukninguna, breytingunni á milli ára. Til að mæta henni með vindmyllum eingöngu þyrftu þeir að leggja undir sig landsvæði sem væri stærra en Bretland og Írland samanlagt. Eins og sakir standa eru um 80% af orkuframleiðslu heimsins með bruna jarðefnaeldsneytis. Herra forseti. Ég sé að tíminn líður sífellt hraðar og ég er rétt að hefja yfirferð mína um vindmyllur svoleiðis að ég verð að biðja um að vera settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni upphaf ræðunnar um vindmyllur. Ég verð að segja að hann náði athygli minni og ég hlakka til að heyra framhaldið. Þær tölulegu upplýsingar sem hv. þingmaður vitnar til eru beinlínis sláandi. Ég verð að viðurkenna að ég gerði mér ekki grein fyrir að vindmyllur væru svona lítill hluti þeirrar orku sem framleiddur er. Ég gerði mér ekki grein fyrir að orkuþörfin ykist með þessum hætti og að í raun réttri væri útilokað fyrir okkur að bregðast við þessari auknu orkuþörf með vindmyllum. Eitt sem ég velti fyrir mér með þessar vindmyllur er það sem ég hef orðið vitni að á ferðalögum mínum, m.a. í Bandaríkjunum. Myndast hefur mikil andstaða á ákveðnum svæðum þar sem reistir hafa verið vindorkugarðar, ekki bara vegna sjónmengunar heldur líka vegna hljóðmengunar sem og náttúruvár sem snýr að fuglalífi. Vindmyllur eru náttúrlega sniðug uppfinning og geta virkað í einhverjum tilfellum fyrir lítið, einangrað kerfi. En í þessu magni kemur gríðarlegur niður frá vindmyllum. Mig langar eiginlega til að forvitnast. Ástæða þess að ég kem í ræðustól er fyrst og fremst sú að ég hlakka til og myndi vilja fá að heyra meira um þetta og hvort farið sé inn á þessa þætti í þeirri grein sem hv. þingmaður talar um.
Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga sem hv. þingmaður nefnir réttilega, að auðvitað geta vindmyllur stundum átt við sums staðar og þær eru um margt sniðug uppfinning. Vindmyllur sem slíkar eru ekki nýjar og hafa skipt máli við iðnþróun um árþúsundaskeið. En það sem ég hef áhyggjur af í þessu sambandi er samhengi hlutanna, ef Ísland verður hluti af þessum sameiginlega orkumarkaði og menn sjá fyrir sér að landið framleiði sífellt meiri orku. Þar hefur sérstaklega verið bent á vindmyllur, en eins og menn þekkja eru Vinstri grænir, ekki hvað síst, lítið fyrir þessa hefðbundnu, endurnýjanlegu orkugjafa okkar, vatnsaflsvirkjanir og jarðvarmavirkjanir, þeir vilja alla vega ekki fjölga þeim mikið. Þá nefna menn vindmyllur. Þess vegna tel ég rétt að benda á hversu gríðarlegt magn af vindmyllum þyrfti til að það hefði eitthvað að segja. En hættan er bara sú að menn myndu ganga á lagið og þrýsta á um meira og meira af þessum vindmyllugörðum á Íslandi. Það má t.d. bera það saman við Kárahnjúkavirkjun. Einhvern tímann reiknaði ég út að til þess að framleiða sama afl og Kárahnjúkavirkjun þyrftu vindmyllur að þekja landsvæði á hálendinu sem væri sjöfalt stærra en Hálslón, en það myndi að sjálfsögðu ekki skila þeirri stöðugu orku sem Kárahnjúkavirkjun veitir. Ég hef áhyggjur af því að innleiðing þessa þriðja orkupakka muni þrýsta á um framkvæmdir sem ég tel, út frá náttúruverndarsjónarmiði, mjög vafasamar, og ekki til þess fallnar að skila neitt sérstaklega mikilli orku en líta vel út í umhverfissamhengi, sérstaklega ef menn eru úti í Evrópu, langt frá vindmyllugörðunum á Íslandi og geta litið svo á að þeir séu þar að þiggja hreina, íslenska orku úr íslenskum vindmyllugörðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Varðandi vindmyllurnar hef ég verið að hugsa um hvort þær séu hentugur kostur hér á landi á einhverjum ákveðnum svæðum. Ég geri ráð fyrir að svo sé þar sem erlendir fjárfestar hafa sýnt því áhuga að koma þeim fyrir hér. Það sem ég er fyrst og fremst að hugsa um er að við teljum okkur eiga nóg af logni sem er á hraðferð um landið. Það er vindasamt á Íslandi, en það getur verið kannski það mikið að raunverulega sé ekki hægt að starfrækja vindmyllur á þeim tímapunkti sem vindur fer yfir ákveðin mörk eftir, eftir því sem ég hef komist næst. Eins og ég segi hef ég ekki kynnt mér vindmyllur mjög vel. En varðandi þessa vindorkugarða sem hér yrðu reistir sem erlendir fjárfestar, m.a. frá Noregi, hafa sýnt áhuga á að fá að reisa hér; á hvaða svæði væri það helst sem garðarnir myndu rísa á á landinu? Hefur hv. þingmaður kynnt sér hvernig þessir vindorkugarðar yrðu tengdir inn á flutningskerfi raforku og hversu mikil áhrif þeir myndu hafa? Skiptir miklu máli fyrir Íslendinga að geta reist vindorkugarða til að bæta inn orku á flutningskerfi raforku? Eða áhrifin sem eru neikvæð varðandi náttúru, sjónmengun, hljóðmengun o.s.frv.? Er búið að greina þessa hluti að einhverju leyti af hálfu ríkisins?
Herra forseti. Já, mjög góðar spurningar. Ég skal fallast á að það kunni að vera svæði á Íslandi þar sem vindmyllur eiga við. En ég hef áhyggjur af því ef menn fara að líta á Ísland sem einhvers konar orkuver fyrir Evrópumarkað og búa með því til gríðarlegan þrýsting á allt of miklar framkvæmdir í þá veru hér á landi. Svo ég svari annarri af spurningum hv. þingmanns hefur þetta gríðarlega mikil umhverfisáhrif. Það er ekki bara sjónmengun. Það er ekki bara hávaðamengunin sem hv. þingmaður nefndi og sumir hafa áhyggjur af því að þetta brytji niður fugla. Það þarf líka að steypa gríðarlegan sökkul, gríðarlega mikið mannvirki, enda eru þessar vindmyllur alveg óheyrilega stórar. Bara svona hefðbundin vindmylla getur verið tvöfalt hærri en Hallgrímskirkja þegar spaðinn er í efstu stöðu. Til þess að halda því uppi þarf gríðarlega mikið steypt mannvirki. Það þarf auðvitað vegi til að koma vindmyllunum fyrir og það þarf raftengingar frá hverri einustu túrbínu hverrar einustu vindmyllu inn á kerfið. Heildaráhrifin af þessu á umhverfið geta því verið gríðarlega mikil. Menn segja að vísu að þetta séu afturkræf áhrif. En er það í raun, þegar litið er til einhverra áratuga, a.m.k., eða árhundraða, þegar búið er að leggja vegi um allt og kapla og þessa gríðarlegu sökkla? Í því sambandi er merkilegt að vindmyllur endast alveg furðustutt. Ég hélt þegar ég byrjaði að skoða það að þegar vindmylla væri reist stæði hún þar bara um aldur og ævi. En þær hafa tiltölulega skamman líftíma af orkumannvirkjum að vera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög áhugaverða ræðu. Ég tel að það hafi verið mjög vanmetið í þessari umræðu hvaða áhrif innleiðing orkupakka þrjú, tilskipunar Evrópusambandsins um sameiginlegan markað fyrir raforku, geti haft á þessa uppbyggingu vindmyllugarða. Ég er alveg sammála hv. þingmanni með það að það eru svæði á landinu sem henta vel fyrir vindmyllur og við eigum ekkert að útiloka þær sem slíkar. En það þarf að setja hér reglur og sveitarfélögin hafa t.d. kallað eftir því að settar verði reglur hvað þetta varðar. Við erum mjög aftarlega í þeim efnum en á sama tíma er greinilegt að fjárfestar hafa mjög mikinn áhuga á því að fara í þessa garða. Maður veltir því fyrir sér hvers vegna sá áhugi sé til staðar. Hv. þingmaður lýsti því mjög vel að þetta eru gríðarleg mannvirki og gaman að sjá hvað hv. þingmaður hefur kynnt sér þetta vel. Þetta eru miklar fjárfestingar og til þess að fara í svona miklar fjárfestingar þarf arðsemin að vera mikil og góð. Menn þurfa að fá eitthvað fyrir þann pening sem þeir hafa lagt í þetta. Það gera þeir ekki eins og staðan er í dag vegna þess að markaðurinn hér er svo til mettur þegar kemur að raforkunni. Er þá ekki nokkuð augljóst, hv. þingmaður, að verið er að horfa til þess að selja þessa orku úr landi? Er það ekki það sem blasir við?
Herra forseti. Það blasir við að mínu mati. Ég skal færa rök fyrir því hvers vegna það blasir við. Það er rétt, sem hv. þingmaður bendir á, að ekki er eftirspurn sem vindmyllur myndu mæta sérstaklega í kerfinu núna. En það sem er ekki síður áhugavert er að sú orka sem fæst úr vindmyllum er hlutfallslega miklu dýrari en sú orka sem við getum framleitt með vatnsaflsvirkjunum og jarðvarmavirkjunum. Þess vegna hafa vindmyllur ekki verið samkeppnishæfar á Íslandi eins og orkuverð er hér. Af því leiðir að menn hljóta að gera ráð fyrir því að orkuverð hækki. Þetta tvennt fer saman. Það er verið að gera áætlanir til að mæta eftirspurn sem er ekki til staðar hér innan lands og það er verið að gera áætlanir sem byggjast á því að verðið hækki. Svo bætist það við sem rökstuðningur í þessu máli að í áformum Evrópusambandsins um tengingu raforkukerfa, þar sem litið er til Íslands, er Ísland skilgreint sem land endurnýjanlegra orkugjafa á þremur forsendum, það eru vatnsaflsvirkjanirnar, jarðvarmavirkjanirnar og sérstaklega er talað um vindgarða. Hér sjá menn fyrir sér nægilegt autt landrými, sem skortur er á víðast hvar í Evrópu, eðli máls samkvæmt. Og þegar þessi tenging er komin á gæti þetta orðið þriðji stóri þátturinn í orkuframleiðslu landsins enda, eins og ég benti á áðan, eru Vinstri grænir ekkert sérstaklega hrifnir af því að fjölga vatnsaflsvirkjunum eða jarðvarmavirkjunum.
Herra forseti. Það er eitt í þessu sem vekur undrun en það er það sem virðist vera áhugaleysi Vinstri grænna á þeim umhverfisáhrifum sem innleiðing orkupakkans opnar leið fyrir; hún opnar leið fyrir mun meiri uppbyggingu raforkuframleiðslu en verið hefur. Ég held að það sé alveg ljóst. Þess vegna hefði verið mjög fróðlegt að fá álit umhverfisráðherra á því hvað hann sjái fyrir sér í þessum efnum. Við horfum til framtíðar og það er alveg ljóst að sæstrengurinn kemur. Hann kemur ekki á morgun ef þessi orkupakki yrði samþykktur í dag, en innan tiltölulega fárra ára, held ég að óhætt sé að fullyrða. Það hafa sérfræðingar sagt, t.d. sérfræðingar hjá Landsvirkjun og fleiri aðilar. Tækninni fleygir mjög fram í þessum efnum. Strengirnir eru orðnir ódýrari í framleiðslu. Þó að vissulega sé veruleg fjárfesting að leggja slíkan streng er staðan, loftslagsmálin o.s.frv., þannig að sú hreina orka sem við höfum hér verður æ eftirsóknarverðari. Þess vegna hefði maður talið að eðlilegt hefði verið að umhverfisráðherra hefði tekið þátt í þessari umræðu. Þá væri t.d. hægt að spyrja hann út í þessa hluti, hvort ekki séu vísbendingar um það og það verði niðurstaðan að aukning verði á raforkuframleiðslu. Og hvar erum við þá stödd með regluverkið eins og t.d. með vindmyllurnar? Ef hv. þingmaður gæti kannski komið aðeins inn á það hvort hann hefði ekki talið eðlilegt að umhverfisráðherra kæmi inn í þessa umræðu.
Herra forseti. Hvað vindmyllurnar varðar er regluverkið augljóslega ekki tilbúið. Menn standa allt í einu frammi fyrir þessum gríðarlega áhuga á vindmyllugörðum og hafa augljóslega ekki átt von á honum, hafa kannski ekki gert sér grein fyrir tengslum innleiðingar þriðja orkupakkans við þann áhuga. Hvað varðar spurninguna um aðkomu hæstv. umhverfisráðherra sætir það náttúrlega furðu að ráðherra umhverfismála skuli ekki hafa blandað sér í þetta mál í ljósi þess að það er óhjákvæmilegt, ef markmiðið er að fara að selja út orku, að það hafi mjög umtalsverð umhverfisáhrif. Þessi spurning hv. þingmanns veitir mér tækifæri til að svara spurningu hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar sem ég náði ekki að svara áðan, en hann spurði: Hvar verður þessum vindmyllum öllum komið fyrir, hvar á landinu? Þau verkefni sem við höfum séð nefnd til sögunnar nú þegar eru býsna víða um land en það hlýtur að vera svolítið þröngt um ef menn ætla að gera hálendið allt að þjóðgarði, og þá væntanlega ekki að fara að reisa vindmyllugarða þar. Þá er vindmyllunum ýtt nær byggð. Það er ekki síður falleg náttúra niðri í fjörðunum og á láglendi á Íslandi. Það er því mjög hæpið, þó að Ísland sé strjálbýlt land, að til verði það pláss sem þessi hugmynd um vindmyllur sem þriðju orkustoð landsins myndi kalla á.
Herra forseti. Ég rak augun í grein sem fréttaritari Ríkisútvarpsins hafði ritað. Greinin er frá 24. maí síðastliðnum, hún er alla vega dagsett þá. Fréttaritari er Rúnar Snær Reynisson. Hann veltir því upp hvort skoða eigi að ríkisfyrirtæki eigi að hafa forgang. Fréttaritari gerir orkustefnu að umræðuefni í þessari grein í samhengi við annars vegar hvernig aðrar þjóðir hafa litið á slíkt, en einnig hvað við gerum hér á Íslandi. Ég er einmitt hugsi yfir því af hverju Ísland hefur ekki markað sér heildstæða orkustefnu, þ.e. stefnu sem miðar að því að við nýtum með ábyrgum hætti þá mikilvægu náttúruauðlind sem við eigum hér. Það lýtur fyrst og fremst að vatnsföllum, en einnig að jarðvarma og háhitavirkjunum sem gefið hafa góða raun. Einnig lýtur það að því sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ræddi í fyrri ræðu sinni, sem eru vindmyllur, og svo því sem við höfum minnst gert með, þ.e. sólarorku, og í framtíðinni munum við e.t.v. virkja öldur og strauma hafsins. Við erum líka að taka okkar fyrstu skref í nýtingu vatnsafls í gegnum rennslisvirkjanir, sem eru býsna mikið þróaðar. Ég hef kynnt mér nokkuð virkjanir og fyrirtæki sem smíða slíka hverfla sem komið er fyrir í straumvatni og framleiða rafmagn. Fyrirtæki í Tékklandi og Kanada hafa sérhæft sig í slíku. En gallinn við þess lags virkjanir er að þær framleiða tiltölulega lítið rafmagn, það er erfitt að ná út úr þeim mjög miklu vatnsafli. Þá er ég að tala um straumvatnsvirkjanir sem liggja í straumvatni en þá er fallhæð ekki nýtt til að knýja hverflana eða túrbínurnar. Slíkar virkjanir gætu þjónað vel á svipaðan hátt og vindmyllur, þ.e. á svæðum þar sem straumvatn rennur um en er ekki í fallhæð til að nýta í öflugri túrbínur, á sama hátt og vindmyllur myndu nýtast á svæðum sem væru tiltölulega þurr og hefðu ekki yfir vatnsafli að ráða. En kosturinn hins vegar við slíkar virkjanir er að þær raska umhverfi afar lítið eða ekki neitt og geta því hentað að einhverju leyti. En ólíklegt er að þær séu nothæfar eða nýtanlegar til þess að tengjast inn á flutningskerfi raforku í meiri mæli. Ég held að ég sé búinn að nefna helstu kostina sem hægt er að nýta til að virkja orku úr náttúrunni á hreinan hátt, svo skýrðan, sem til greina kæmu hér á Íslandi þrátt fyrir að það að brenna viði gæti talist endurnýjanleg orka. En skógarnir hafa ekki verið að þvælast fyrir okkur hér á Íslandi. Varðandi hins vegar stefnu stjórnvalda þegar við erum búin að skilgreina hvað til greina komi að nýta, þá vakti þessi grein áhuga minn vegna þess að inntakið í henni er það að hér er ekki stefna fyrir hendi. Ég held að það sé alvarlegt mál. Reyndar er starfshópur að störfum við að skilgreina slíka stefnu og er það vel. En það er athugavert að við höfum raunverulega ekki orkustefnu en erum samt að innleiða orkupakka þrjú með þingsályktunartillögu. Nú er tíminn hlaupinn frá mér. Ég ætlaði nú að vera kominn lengra inn í þessa ræðu, en ég fæ kannski að halda aðra ræðu um þetta efni og bið því um að verða settur á mælendaskrá aftur.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þetta hafa verið áhugaverðar umræður um umhverfisáhrif innleiðingar orkupakka þrjú. Með innleiðingunni er verið að opna leið inn á þennan sameiginlega markað og þá hafa stjórnvöld og ríkisstjórnin sagt að við þurfum ekki að hafa áhyggjur vegna þess að það sé enginn sæstrengur. Við höfum farið yfir það nokkuð vel að sæstrengurinn mun koma eftir einhver ár, ekki innan svo langs tíma, tel ég, við erum tala kannski um 10, 12, 15 ár. Það er skammur tími, og þá verða yfirráðin yfir þessu kerfi öllu á vegum Evrópusambandsins, hinni sameiginlegu stofnun sem kölluð er ACER. En það sem ég vildi nefna, herra forseti, er að mér finnst umræðan um umhverfisáhrifin nefnilega mjög mikilvæg. Ljóst er að innleiðing orkupakkans mun auka ásóknina í nýtingu innlendra orkuauðlinda okkar Íslendinga vegna þess að menn sjá þá tækifæri til þess að geta selt orkuna á margfalt hærra verði en þeir fá fyrir hana hér á landi. Ég sá einhvers staðar töluna 50% hækkun á raforkuverði hér á Íslandi, verði sæstrengur að veruleika. Ég held að hún gæti jafnvel orðið hærri. Það væri gott að fá greiningu hv. þingmanns á því hvað hann telur í þessum efnum og hvers vegna umhverfismálin hafa ekki fengið meiri athygli [[Forseti hringir.]]í þessari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið, sem á mjög vel við í kjölfar þeirrar ræðu sem ég hóf áðan og einnig í kjölfar ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem mælti hér á undan mér. Varðandi spurningu hv. þingmanns um umhverfisáhrifin, sem er mjög góð: Hvers vegna á að gera þetta á Íslandi sem reynt hefur verið að markaðssetja sem hreint land, t.d. gagnvart ferðamönnum? Að við séum hér með hreint vatn, hreint loft, ósnerta náttúru, með hreina bústofna, ylrækt, hreina orku og jarðvarma til að kynda húsin okkar, og allt það. Af hverju hefur þetta ekki verið rætt? Ég held að ástæðan sé fyrir sú sama og vakti áhuga minn og varð kveikjan að þeirri ræðu sem ég ætlaði að flytja nú, að það er ekki stefna fyrir hendi og hún hentar ekki. Sú umræða hentar ekki þegar farið er af stað á þann hátt sem gert er hér og reynt að keyra málið í gegn í flýti, að fara að flækja það eitthvað með því að ræða um umhverfismál í sömu hendingu, vegna þess að umhverfismál eru flestöllum Íslendingum mjög hugleikin. Hæstv. umhverfisráðherra hefur verið mjög áhugasamur um að vernda náttúru og jafnvel að ganga lengra en ég myndi persónulega vilja sjá, vegna þess að ég held að við eigum að nýta náttúruauðlindir en að við gerum það á ábyrgan hátt. En ég held að það sé ástæðan fyrir þessu. Svar mitt við spurningu þingmanns er að ástæðan er einfaldlega sú að stefnan er ekki til og hentar ekki í þessari umræðu.
Herra forseti. Já, stefnan er ekki til og orkustefnan ekki til og hentar ekki þeirri hugmyndafræði sem lagt er af stað með og þeim áætlunum sem felast í því að við verðum eitt markaðssvæði með Evrópu þegar kemur að raforkunni. Ég spyr: Er ekki verið að byrja á röngum enda? Átti ekki að vera löngu búið að marka hér orkustefnu í landinu áður en menn færu að taka þessi skref? Ég held að það sé nokkuð ljóst. En hvert þetta mun leiða þegar kemur að náttúrunni, þá er ég ansi hræddur um að við gætum þurft að horfa upp á verulegar breytingar. Hv. þingmaður nefndi t.d. ferðamannastrauminn. Þessar vindmyllur, af því að þær hafa verið nefndar í þessari umræðu, eru víða í Evrópu. Við sjáum t.d. þegar við komum til Danmerkur að sjónræn áhrif vindmyllanna eru mjög mikil. Þetta er nokkuð sem eðlilegt er að móta stefnu um áður en sveitarstjórnir fara að heimila hér breytingar á aðalskipulagi o.s.frv. til að greiða fyrir hugmyndum fjárfesta um vindmyllugarða. Það er ekki til nein heildstæð stefna í landinu. Sveitarfélögin hafa kallað eftir því frá stjórnvöldum hvernig haga beri þessum málum vegna hins aukna áhuga á vindmyllugörðum. Þannig að maður spyr sig, og kannski getur hv. þingmaður komið nánar inn á það: Er ekki bara búið að fara allt of geyst í því að taka [[Forseti hringir.]]vel í þessar fjárfestingar eins og staðan er, þ.e. engin stefna o.s.frv.?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið hið síðara. Jú, það má ljóst vera að of geyst hefur verið farið í að, hvað eigum við að segja, hvetja til fjárfestinga með orðum eða gjörðum, eða alla vega könnun fjárfestinga í þessum orkugeira. Hins vegar hefur ekki verið nógu myndarlega að því unnið að marka orkustefnu og marka umhverfisstefnu sem verður þá að kallast á við orkustefnuna líka. Þess er skemmst að minnast að við vorum, alla vega til skamms tíma - ég er ekki alveg með það í kollinum hvort búið var að koma þjóðgörðunum okkar á forræði sama aðilans, það má vera en ég held að svo hafi ekki verið. Það er í hróplegu ósamræmi að við náum einhvern veginn ekki að einbeita okkur að þessum málum í fullri einlægni og eftirfylgni þannig að vel sé. Og á sama tíma er fólk að hraða sér um of í að samþykkja einhver risamál eins og orkupakka þrjú, í bullandi lagaóvissu, á þeirri forsendu að það sé svo mikil pólitísk óvissa sem fylgi því að gera hlutina vel. Það er hugmyndafræði sem er þess valdandi að mann setur hreinlega hljóðan þótt við séum búin að tala um þetta í á áttunda tug klukkustunda.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ræðuna og vona að hann setji ekki hljóðan mjög lengi. En þetta er atriði sem vert er að koma inn á sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, þ.e. þessi skortur á almennri orkustefnu. Það er auðvitað ámælisvert að menn séu komnir jafn djúpt í innleiðingu regluverks Evrópusambandsins og lagt er upp með í þessum þriðja orkupakka sem við ræðum án þess að eiginleg orkustefna liggi fyrir. Það er, svo vægt sé til orða tekið, gnótt tækifæra í okkar orkumikla landi til frekari orkuöflunar. Sá sem hér stendur hefur talið sig vera frekar fylgjandi umhverfisvænni orkuöflun og áframhaldandi nýtingu tækifæra í þeim efnum. En stefnuna vantar. Og á meðan menn vita ekki hvert stefnan er tekin þá skoppa menn auðvitað um eins og rekald úti í ballarhafi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða áhrif hann telur að það hafi á þessa vinnu sem snýr að innleiðingu þriðja orkupakkans, að menn hafi ekki stefnu til að vinna út frá. Heldur þingmaðurinn að það geri vinnuna einfaldari fyrir ráðherrann af því að þá þurfi ekki að huga að neinum prinsippum sem menn hafa komið sér saman um? Eða heldur hv. þingmaður jafnvel að þetta valdi mögulega skaða til lengri tíma þegar prinsippfestuna vantar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Þetta er lykilspurning í þessu stóra máli. Ef ég greini spurninguna rétt; telur þú að regluverk hvetji eða letji menn til þess að fara í slík skref og hér er verið að lýsa? Í stóra samhenginu - þetta er eiginlega umræða sem þarf að taka á breiðum grundvelli - þvælist þetta fyrir við innleiðingu. Ég held að það sé alveg morgunljóst að því færri reglur eða því minna mörkuð stefna sem fyrir hendi er, þeim mun auðveldara er raunverulega að innleiða gerðir. Það sem er álitamál hér númer eitt, tvö og þrjú er stjórnarskráin, fyrirvarar. En ef við værum með heildstæða stefnu í orkumálum og umhverfismálum líka sem væri ófrávíkjanleg og væri jafnvel stjórnarskrárbundin eða bundin í lög þannig að við teldum að það myndi fara í bága við þá stefnu, þá myndi það ennú frekar verða erfitt. En svo er kannski afleidd umræða af sömu spurningu, sem væri mjög gaman að taka hér í ræðustól, þ.e. hvar sækja fjárfestar í að fjárfesta? Er það í löndum þar sem regluverk er rótgróið og mikið þegar kemur að því að nýta auðlindir? Eða er hentugra að gera það þar sem regluverk er í lausum reipum og auðveldara að ganga um auðlindir á frjálslegri hátt, svo að við orðum það kannski ekki á harðari máta?
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það eru ekki ný sannindi að oft er einfaldara að athafna sig í lausbundnara regluverki en þar sem vel hefur verið búið um hnútana. Það vakti athygli mína fyrr í dag eða í gær réttara sagt, fundurinn hefur farið á milli sólarhringa, þegar hæstv. utanríkisráðherra var hérna og hann reyndi að snúa út úr spurningunni um hvað hastaði á að klára málið núna. Og rökin sem hann tilgreindi voru þau ein að það lægi á að klára þetta því að þá kæmi í ljós hversu óþarfar áhyggjur okkar í Miðflokknum hefðu verið. Þetta gætu mögulega hafa verið lélegustu rök sem lögð hafa verið fram hvað varðar það að flýta þessari afgreiðslu. Ég skil eiginlega ekki hvað ráðherranum gekk til, kannski var það flugþreytan að sækja á hann. En þessi nálgun ráðherrans var algerlega með ólíkindum, að þetta yrði að drífa í gegn svo að menn gætu fært heim sanninn um að áhyggjur okkar Miðflokksmanna hefðu verið óþarfar. Ég vona að sterkari rök fæðist þegar þessari umræðu vindur fram í næstu viku. Varðandi það sjónarmið hv. þingmanns um skort á orkustefnu langar mig að ítreka spurningu mína og setja hana fram með þessum hætti: Telur þingmaðurinn skynsamlegt að við setjum lúkningu innleiðingar þessa þriðja orkupakka aftur fyrir þann tíma að orkustefna liggi fyrir?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir síðara andsvarið. Ég held að það sé afar mikilsvert að vera með heilsteypta og mótaða stefnu þó svo að hún, eins og aðrar stefnur, geti vissulega tekið breytingum í tímans rás. Ég held að afar mikilvægt sé að við Íslendingar mörkum okkur stefnu í ljósi þeirrar sérstöðu sem við erum í vegna þess að við höfum sérstöðu á svo mörgum sviðum. Það er ekki bara það að við séum eyja norður í hafi, að við eigum auðlindir sem eru í því magni miðað við höfðatölu landsmanna að vera mjög gjöfular og ríkar en eru ólíkar meginlandshugmyndafræðinni og því sem er að gerast á meginlandinu. Náttúran er líka einstök og náttúran er viðkvæm, mjög viðkvæm og viðkvæmari en á mörgum öðrum svæðum. Þess vegna tel ég afskaplega mikilvægt að við mörkum þessa stefnu þegar við um leið mörkum okkur stefnu um nýtingu auðlindanna á ábyrgan og sjálfbæran hátt og að við tökum ekki óafturkræf skref umfram það sem kannski nauðsyn krefur, að við nýtum auðlindirnar okkar á arðbæran og sjálfbæran hátt, en tökum ekki þannig skref að við, hvað eigum við að segja, förum að ganga um of á náttúruna og eyðileggja bæði ímynd landsins og náttúrunnar í kringum okkur, vegna þess að það mun til lengri tíma litið sennilega koma í bakið á okkur. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt, hv. þingmaður, að vera með tímaröðina rétta, ekki bara á þessu máli heldur líka á því hvort það eigi að innleiða hér áður en búið er að fara til sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Virðulegur forseti. Það var annar forseti í forsetastól fyrr í nótt þegar við tókum upp umræður um fundarstjórn forseta. En mig langar engu að síður að nefna þetta núna í því samhengi að nú er klukkan orðin fimm á aðfaranótt laugardags. Engar athugasemdir voru gerðar við lengri fundartíma við upphaf þingfundar og þá er yfirleitt miðað við að menn veiti samþykki sitt fyrir því að fundur standi til miðnættis og rétt fram yfir miðnætti. Í því ljósi og í ljósi þess að við höfum tekið undir áhyggjur af því að starfsfólk þingsins sé hart keyrt þessa dagana vegna ákvarðana forseta um hvernig fundarstjórn skuli háttað og skipulagi funda langar mig að spyrja forseta hvernig hann sér fyrir sér að þingfundinum vindi fram og hvenær hann áætlar að honum ljúki.
Bara örstutt, herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Bergþórs Ólasonar. Ég velti fyrir mér hvort það sé einhver sérstök ástæða fyrir því að það sé eins og eitthvert laumuspil hversu lengi fundur á að standa hvern dag, hvort ekki sé hægt að gefa það út, alla vega með viðunandi skekkjumörkum.
Herra forseti. Ég hvet þann hæstv. forseta sem nú situr til að aðstoða okkur þingmenn við að útskýra fyrir forseta að það sé ekki endilega víst að hæstv. forseti hagi tímastjórnun þingsins eins og best verður á kosið. Mér virðist það vera farið að bitna á hinu góða starfsfólki Alþingis. Það getur náttúrlega ekki gengið þannig fyrir sig að hæstv. forseti láti það bitna á starfsfólki Alþingis, í einhverri kappsemi sinni við það annaðhvort að reyna að þagga niður umræðu, láta hana fara fram í skjóli nætur eða jafnvel ef hæstv. forseta dettur í hug, að hann þreyti þingmenn Miðflokksins við að ræða málefni orkupakkans. Það hlýtur að vera hægt að halda á málum af meiri skynsemi.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum hér. Ég skil ekki alveg hvers vegna er ekki hægt að segja hvað fundur á að standa lengi. Ég get ágætlega verið hér fram undir morgun og fram undir hádegi, ef því er að skipta. Ég vann vaktavinnu í fjölda ára áður en ég kom hingað og kann ágætlega við að vinna sérstaklega á björtum sumarnóttum. En ég hef líka sinnt störfum þar sem skipulag er mjög gott og mikilvægt. Mér finnst vera mikið skipulagsleysi á þessum störfum í þinginu, að ekki skuli vera hægt að segja hvað fundurinn á að vera lengi. Er einhver leyndarhyggja á bak við það? Hvaða hugmyndafræði er á bak við það að geta ekki sagt að fundurinn verði til 6, 8, 9? Ég átta mig ekki alveg á því, hv. þingmaður, og hef reyndar aldrei skilið það frá því að ég kom á þing. Ég held að það sé mikil nauðsyn [[Forseti hringir.]]til að vinna bragarbót á því.
Herra forseti. Mig langar að taka undir orð hv. þm. Birgis Þórarinssonar. Ég þekki sjálfur eiginlega ekkert annað en að vinna vaktavinnu. Ég er alinn upp í sveit og þar voru teknar skorpur, sem var hinn eðlilegasti hlutur. En sl. rúmlega 20 ár hef ég unnið óreglulega vaktavinnu og þar kemur inn tímamismunur og líka annað. Ég veigra mér ekkert við því. En hins vegar hníga öll skynsemisrök að því að hafa samt sem áður skipulag á hlutunum, hvort sem verið er að moka skurð eða gera eitthvað annað. Ég kalla eftir því enn og aftur að fyrir það fyrsta taki forseti tillit til bæði þess fólks sem vinnur á Alþingi og heilbrigðrar skynsemi í skipulagi á tíma og upplýsi um það hversu lengi fundur á að standa og hvert skipulag og fyrirkomulag mála verði hér eftir.
Forseti getur tekið undir með hv. þingmönnum, það er vissulega álag á starfsfólki þingsins. En þetta er að einhverju marki samspil þess að hér eru margir hv. þingmenn sem vilja ræða málið út og ekki er mikill tími eftir af þinginu. Þá verður bara að nýta tímann eins og best verður á kosið. Það eru fimm þingmenn á mælendaskrá og við erum hér, forseti og starfsfólk, til að mæta þeirri þörf, þannig að forseti hyggst halda áfram. Þannig er staðan.
Virðulegur forseti. Sl. miðvikudag var gerð samþykkt á fundi forsætisnefndar um að boða til aukafundar bæði á fimmtudag og föstudag í þeirri viku sem nú er að verða liðin. Nú erum við komin inn í laugardag og mig langar í þessu samhengi að lesa upp úr lögum um þingsköp þar sem segir, með leyfi forseta: „Reglulegir þingfundir samkvæmt starfsáætlun skulu ekki standa lengur en til kl. 8 síðdegis. Frá því má þó víkja ef þingflokkar ná samkomulagi þar um eða ef þingið samþykkir, sbr. 81. gr. Tillögu um lengri fundartíma getur forseti borið upp án nokkurs fyrirvara. Þá getur forseti ákveðið að þingfundur standi til miðnættis á þriðjudagskvöldum.“ Ekki er gert ráð fyrir að menn séu hér á næturfundum og fundum fram undir morgun, að það sé normið samkvæmt þessum reglum. Það ætti öllum að vera augljóst. Það er ekki ósanngjörn krafa okkar þingmanna í ljósi þess að aukafundur var samþykktur á fimmtudegi og föstudegi - nú er kominn laugardagur - að fá upplýsingar um það á grundvelli hvaða [[Forseti hringir.]]ákvörðunar sá fundur stendur.
Það er hárrétt ábending hjá hv. þingmanni að við erum hér aðfaranótt laugardags, ekki á þriðjudegi.
Herra forseti. Þetta þykir mér skondin lagatúlkun hjá hæstv. forseta, að þegar sérstaklega er gert ráð fyrir að einn dag megi þingfundur standa lengur en aðra daga telji hæstv. forseti að það þýði að hina dagana megi þingfundur standa miklu lengur en þann dag þar sem þingfundur mátti standa lengst. Lengi skal manninn reyna, herra forseti. Ég vil hins vegar grípa það sem hæstv. forseti sagði um mikilvægi þess að nýta tímann vel, og biðja hæstv. forseta að velta fyrir sér hvort hann telji að tíminn nýtist vel ef menn þurfa að ræða málin, t.d. kl. 5 að nóttu, þegar fólk hefur ekki tækifæri til að fylgjast hér með umræðum, þegar þingmenn stjórnarliðsins sem keyra þetta mál áfram hafa augljóslega ekki tækifæri til að fylgjast með umræðum, sem kallar í rauninni á að menn ítreki það sem þeir hafa haft fram að færa við þessar aðstæður á tímum þegar einhverjir kunna að hafa tækifæri til að fylgjast með því.
Herra forseti. Ég vil víkja aðeins að því þegar sá tímapunktur kemur, og hann mun koma ekki innan svo margra ára, að lagður verður sæstrengur til landsins, til og frá landinu. Hvaða þýðingu hefur það? Það hefur þá þýðingu að þá virkjast öll ákvæði þriðja orkupakkans og þeirra pakka sem á eftir koma. Og þá erum við búin að framselja fullveldið, ef svo má segja, þegar kemur að orkuauðlindum þjóðarinnar vegna þess að þær stofnanir sem þar koma við sögu, eins og t.d. ACER, þessi sameiginlega stofnun sem kemur til með að hafa yfirumsjón og vald yfir þessum málaflokki, hún mun hafa lokaorð um það hversu mikla orku má flytja út og á hvaða verði. Við getum ekki breytt því. Við þurfum að sætta okkur við það að þrátt fyrir miklar auðlindir mun Evrópusambandið ákveða verðið á orkunni. Það hefur í för með sér að mikill hluti þeirrar framleiðslu og nýsköpunar sem er í landinu mun færa sig nær mörkuðum. Á eftir framleiðslunni og tækifærunum fer fjármagnið og síðan unga fólkið, það fylgir náttúrlega þessum tækifærum. Þess vegna verður maður að segja að það er ekki viðskiptalega klókt að vera búinn að binda sig í einhverjar reglugerðir um að kaupandi orkunnar ákveði á hvaða verði orkan verður seld þegar hún kemur. Um þetta hefur Viðar Garðarsson skrifað grein, sem er mjög áhugaverð lýsing á því hvernig hlutirnir koma til með að þróast þegar sæstrengurinn verður kominn, að innleiða þessa orkutilskipun og þar með leiða ACER til valda á orkuflutningssviðinu á Íslandi. Þessi þjóðhagslega afleiðing af því er tvímælalaust neikvæð, herra forseti. Það verður eftirspurn eftir orkunni inn á meginland Evrópu. Það þýðir hækkun á raforkuverði hér innan lands vegna þess að það lýtur lögmálum markaðs og eftirspurnar og varan leitar þangað þar sem verðið er hæst. Það verður verðbólguhvetjandi og ráðstöfunartekjur almennings minnka við það að samkeppnisstaða fyrirtækja mun rýrna og síðan kemur hækkun rafmagnsverðs til með að hafa áhrif á ráðstöfunartekjur almennings. Þjóðhagslegar afleiðingar þess að innleiða þennan orkupakka sem stjórnvöld segja að hafi engin áhrif - það má kannski til sanns vegar færa að því leytinu til að strengurinn er ekki kominn. En gallinn við okkur Íslendinga er að við hugsum allt of skammt fram í tímann. Þær þjóðir, nágrannaþjóðir, sem við berum okkur saman við hugsa áratugi og vel rúmlega það fram í tímann í sínum ákvarðanatökum. Það er nákvæmlega það sem þær eru að gera með þeim hugmyndum um þennan sameiginlega markað, menn vita að það verður þörf fyrir þessa hreinu orku. Ég verð því að segja að [[Forseti hringir.]]miklu dýpri umræðu þarf um þessi þjóðfélagslegu áhrif þegar sæstrengurinn er kominn og ACER fær hér öll völd.
Herra forseti. Ég hef einmitt veitt þessu talsverða athygli, hvað menn hafa veigrað sér við eða reynt að komast hjá því að ræða raunveruleg áhrif orkupakkans þegar hann er að fullu kominn til framkvæmda og markmiðin með honum. Það er eins og stjórnvöldum hafi liðið ívið betur með að vera með einhverjar vangaveltur um hugsanlega fyrirvara og eitthvað þar fram eftir götunum, frekar en að ræða markmiðin með orkupakkanum og hvaða áhrif hann kemur til með að hafa þegar þau markmið nást sem pakkinn er, vel að merkja, hannaður til að skila. En ég held að við séum í umræðum okkar í þinginu þó komin það langt að við getum hætt að velta fyrir okkur fyrirvörunum. Það hefur endanlega verið staðfest í umræðunum að þeir eru ekki til og skipta engu máli, hafa ekkert að segja. Við höfum líka komist það langt að sjá að það þokast allt í sömu átt að endanleg niðurstaða, verði orkupakkinn innleiddur, verður tenging við sameiginlega evrópska raforkumarkaðinn og af því leiðir þetta mikla vald þessarar erlendu stofnunar yfir íslenskum málum. Við getum þá vonandi horft fram á áframhaldandi árangur, að við tökum alltaf eitt og eitt skref í viðbót, af þessum umræðum hér í þinginu við það að greina áhrifin af valdatöku ACER, ef svo má segja, áhrifin af orkupakkanum þegar hann er kominn til framkvæmda. Er hv. þingmaður sammála mér um það að vísbendingarnar sem við höfum um þessi áhrif séu mjög ískyggilegar?
Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að áhrifin eru ískyggileg og ótrúlega víðtæk, að samevrópsk stofnun skuli fá þessi völd, svona valdamikil stofnun geti í raun og veru ráðið yfir svo mikilvægri auðlind eins og orkan er og stjórnað verðlaginu, stjórnað orkumagninu - ég held að leitun sé að því þegar þessi stofnun verður komið til starfa. Hún er náttúrlega komin til starfa sem slík í dag, en hún hefur ekki enn áhrif á okkur. En hún kemur til með að hafa áhrif á okkur, t.d. bara frá viðskiptalegu sjónarmiði. Við eigum að gera þetta á okkar forsendum. Það kann vel að vera að það verði hagkvæmt fyrir okkur að leggja sæstreng og það var ekkert í sjálfu sér athugavert við það að kanna það við Bretland á sínum tíma. En það á bara að gerast á okkar forsendum, ekki forsendum Evrópusambandsins, að það geti hreinlega ráðið því og stjórnað. Við myndum vilja sjálf ákveða nákvæmlega hvað við viljum fá fyrir orkuna og stjórna magninu vegna þess að það hefur mikil áhrif á iðnaðinn og heimilin í landinu hversu mikil orka fer um þennan streng. Við viljum bara ráða þessu sjálf. Við þurfum ekkert að láta einhverja erlenda stofnun ráða þessu. Þetta hljóta stjórnmálamenn að skilja og eiga að skilja.
Herra forseti. Já, það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir varðandi sæstrenginn. Það kunna einhverjir að geta fært rök fyrir því að það sé skynsamlegt og kunna að vilja jafnvel að það yrði einfaldlega ráðist í þá framkvæmd. En þeir sem eru þeirrar skoðunar, maður skyldi ætla að séu þeir um leið að hugsa um íslenska hagsmuni þá hlytu þeir að vilja að slík framkvæmd færi fram á okkar forsendum, Íslendinga, því að annars eru hætturnar margar og stórar. Ég nefni bara eina, þá hættu að þetta fari fram undir handleiðslu ACER og gerðist með þeim hætti að erlent fyrirtæki eða t.d. erlendur fjárfestingarsjóður - það hefur stór erlendur fjárfestingarsjóður á sviði orkumála verið að falast eftir kaupum á orkufyrirtækjum hér - gefum okkur það að stór erlendur fjárfestingarsjóður á sviði orkumála lýsti yfir áhuga á að leggja sæstreng hingað og væri á sama tíma að kaupa hér vatnsréttindi og jafnvel heilu orkufyrirtækin. ACER myndi framfylgja hlutverki sínu við að ryðja úr vegi hindrunum fyrir þeirri framkvæmd og þessir erlendu aðilar fengju heimildina, þeir legðu strenginn, fjármögnuðu hann, tengdu við íslenska orkukerfið, virkjuðu og tækju til við að flytja út orku, bæði orku sem þeir framleiddu í eigin nafni og orku keypta af öðrum fyrirtækjum líka. En hvað yrði eftir hér á Íslandi af ávinningnum af því ef farið yrði í þessa tengingu á þessum forsendum? Það er nú varla mikið. Eða getur hv. þingmaður linað áhyggjur mínar og bent mér á að [[Forseti hringir.]]þetta myndi skila Íslendingum einhverju fyrir þessa mikilvægu auðlind okkar?
Herra forseti. Í þessu eru nefnilega alltaf þau sjónarmið að hámarka arðsemina, eins og í því tilfelli sem hv. þingmaður nefndi, að stór fjárfestingarsjóður kæmi að þessu öllu saman. Tilgangurinn er náttúrlega sá að hámarka arðsemina, þ.e. að selja sem mest af hreinni orku inn á markað þar sem er skortur á hreinni orku, eins og í Evrópu. Við horfum fram á alvarlega stöðu í loftslagsmálum. Við horfum fram á orkuskipti og allt það. Eftirsóknin eftir hreinni orku kemur til með að margfaldast á fáeinum árum. Þess vegna er afar mikilvægt að við höfum full yfirráð yfir þessari orkuauðlind okkar, þessari mikilvægu orkuauðlind, þessum miklu lífsgæðum okkar Íslendinga. Að samþykkja hér, herra forseti, orkupakka inn í framtíðina sem felur það í sér að önnur stofnun undir alþjóðlegu yfirvaldi, Evrópusambandinu, komi til með að ráða verðinu, ráða magninu o.s.frv., er náttúrlega óútfylltur tékki fyrir komandi kynslóðir Íslendinga. Þetta er bara svo stórt og mikið mál að það er gersamlega óskiljanlegt að ríkisstjórn Íslands, stjórnarflokkarnir, skuli ætla að keyra málið í gegn með þessum hætti. [[Forseti hringir.]]Það er algjörlega óskiljanlegt, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni ræðuna. Ég var ánægður með það sem þingmaðurinn kom inn á varðandi það að það gæti alveg komið upp sú staða í framtíðinni að skynsamlegt gæti verið að skoða að héðan lægi sæstrengur til orkuflutnings. Framtíðina þekkjum við ekki í því samhengi. Þá kom þingmaðurinn inn á að við ættum að nálgast það á eigin forsendum en ekki undir hatti ACER eða undir því eftirlitsvaldi sem þeirri stofnun verður úthlutað og hefur gagnvart þeim þjóðum sem innleiða þriðja orkupakkann. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að það séu ýmsar þjóðir sem selja nú orku til Evrópusambandsþjóðanna, ég nefni Þýskaland sem dæmi, sem ekki falla undir gildissvið ACER og eru ekki hluti af þessum samevrópska orkupakka. Ég held að það skipti máli í stærri umræðu sem við eigum fram undan varðandi „hvað svo?“ að Íslandi tengdu. Hver er munurinn á sviðsmyndunum annars vegar að Ísland sé tengt á okkar forsendum, eins og þingmaðurinn orðaði það, án þess að falla undir ACER, samanborið við það að Ísland sé tengt með sæstreng og falli undir ACER á … Forseti, er ég í ræðu? Ég hélt ég væri í andsvari, bara svo ég sé ekki að beina spurningu til hv. þingmanns. Ég veiti því nú athygli að klukkan … Já, er það ekki?
Jú.
Ég veitti því athygli að allt í einu átti ég þrjár mínútur og 16 sekúndur eftir.
Það er duglega gefið.
Ég veit það. Þú ert rausnarlegur.
Forseti þakkar hv. þingmanni fyrir og áréttar að hv. þingmaður er í andsvari.
Já, takk. Ég skal vera stuttorður. Ég sé að tíminn líður hratt núna þegar þrjár mínúturnar hurfu allt í einu. Spurningin er þessi: Hefur þingmaðurinn myndað sér skoðun á samanburði þessara tveggja sviðsmynda og þekkir hann dæmi til þess að Evrópusambandsþjóðir kaupi orku framleidda í ríkjum sem ekki falla undir ACER?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þarna kom hann inn á mjög athyglisverðan þátt. Ég verð nú að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér það sem hv. þingmaður nefndi, hvort það séu aðilar, fyrirtæki að selja orku með þeim hætti sem hann lýsti sem ekki eru undir þessu sameiginlega stjórnsýsluapparati. Hins vegar er full þörf á því að fá þær upplýsingar og fá sjónarmið þeirra aðila, sem eru örugglega einhverjir, á því hvernig þeir sjá fyrir sér t.d. þessa stofnun, ACER. Ég held að það sé bara mjög gott innlegg inn í þessa umræðu og lýsi nauðsyn þess að hér fari fram djúp og upplýsandi umræða um þetta mál, að leitað sé upplýsinga víða til þess að hægt sé að mynda sér nákvæma skoðun á því hvernig þetta muni þróast í framtíðinni. Þarna er verið að færa Evrópusambandinu vald sem við eigum að mínum dómi að hafa sjálf. Þetta er valdframsal, eða það verður það þegar sæstrengurinn er komin. Það er bara verið að leggja grunninn að þessu öllu saman með þessum orkupakka þrjú. Síðan kemur orkupakki fjögur. Og síðan fylgja þessir orkupakka allir á eftir. Heimildin felst í því að samþykkja orkupakka þrjú, svo kemur tengingin og þá verður ekki aftur snúið. Þá getum við ekki sagt því upp og erum búnir að gangast undir þessar skuldbindingar. Þá stjórnum við ekki magninu á raforkunni sem fer út úr landinu. Við stjórnum ekki verðinu heldur. Viðskiptalega séð er þetta t.d. mjög óskynsamlegt. Og svo höfum við náttúrlega hinn þáttinn, sem er valdframsalið, [[Forseti hringir.]]sem er náttúrlega það versta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni svarið. Þetta samspil orkupakkanna og þess hvað er handan við hornið, hvað bíður í fjórða orkupakkanum og þar fram eftir götunum, setur okkur í þá stöðu að mínu mati að óvissuþættirnir eru einfaldlega of margir til að réttlætanlegt sé að keyra málið áfram með þeim hætti sem nú er reynt að gera. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hann sjái fyrir sér hvaða áhrif þetta hafi á EES-samninginn. Töluvert hefur verið rætt að við séum að grafa undan EES-samningnum sem höfum efasemdir um innleiðinguna á þeim forsendum sem hún byggir á. Það er fjarri lagi að ég telji að það væri skynsamleg nálgun. Mig langar til að inna hv. þingmann eftir sjónarmiðum hans um hver áhrifin verði á aðild Íslands að EES, ef áhyggjur okkar Miðflokksmanna raungerast, þótt ekki væri nema hluta. Telur þingmaðurinn að það muni setja þrýsting á EES-samninginn? Eða telur þingmaðurinn að það sé lítil áhætta á að slík staða komi upp?
Herra forseti. Já, þetta er nokkuð sem ræða þarf mun betur, þ.e. hvaða áhrif þetta hefur á samninginn, verði þessi innleiðing samþykkt í þinginu þrátt fyrir þá miklu andstöðu sem við þetta mál er í þjóðfélaginu. Við sjáum bara þann fjölda umsagna sem koma fyrir utanríkismálanefnd þar sem fólk er neikvætt í garð þessa verkefnis. Sjö af hverjum tíu umsögnum, verkalýðsfélögin, verkalýðshreyfingin, meiri hluti þjóðarinnar. Ef þröngva á þessu máli hér í gegn held ég að það sé alveg ljóst að menn fara að hafa efasemdir um samninginn, vegna þess að þar með er jú verið að framselja vald sem við höfum í dag, til yfirþjóðlegrar stofnunar. Þá velta menn fyrir sér: Bíddu, var þetta það sem lagt var upp með þegar samningurinn var gerður á sínum tíma? Fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, sem þekkir nú þennan samning mjög vel og kom að gerð hans á sínum tíma, hefur einmitt bent á að hvergi var minnst á að orka ætti að vera innan EES-samningsins og reyndar ekki landbúnaðurinn heldur. Þannig að ef síðan á að fara að samþykkja hér eitthvað sem á endanum verður valdframsal held ég að þjóðin segi: Hingað og ekki lengra, og að þessi samningur sé bara orðin kvöð en ekki tvíhliða samningur sem eigi fela í sér fjórfrelsi og tækifæri.
Virðulegur forseti. Mig langar að ítreka og óska eftir að fá svar við spurningu sem lögð var fram þegar fundarstjórn var rædd fyrir ekki svo löngu síðan. Þetta er spurningin, mjög afmörkuð: Á grundvelli hvaða ákvörðunar er sá fundur sem nú er í gangi haldinn? Þessa spurningu set ég fram í ljósi fréttar sem birtist á alþingisvefnum sl. miðvikudag þar sem segir: „Forsætisnefnd ákvað í dag að gera þá breytingu á starfsáætlun Alþingis að þingfundir verði að afloknum nefndafundum fimmtudaginn 23. maí og föstudaginn 24. maí, en báðir þessir dagar voru ætlaðir til nefndafunda samkvæmt starfsáætlun. Miðað er við að þingfundur geti hafist síðdegis báða dagana.“ Nú er liðið að morgni laugardagsins 25. maí og því spyr ég: Á grundvelli hvaða ákvörðunar er sá fundur haldinn sem við tökum þátt í núna?
Forseti getur bara svarað því sem hv. þingmaður kom inn á hér, þ.e. ákvörðun forsætisnefndar um að bæta við aukafundum og ganga á þá nefndadaga sem fyrirhugaðir voru til að mæta þeirri þörf sem er til að ræða málið.
Þetta er föstudagsfundurinn …
Hann byrjaði á föstudegi.
Forseti. Ég gerði áðan athugasemdir við sérkennilegar lagatúlkanir hæstv. forseta en nú virðist hæstv. forseti vera farinn að túlka dagatalið upp á nýtt og skilgreina laugardag sem föstudag. Það liggur fyrir, eins og hv. þm. Bergþór Ólason benti á, að dagskrá var breytt þannig að hægt væri að halda þingfund á fimmtudegi og föstudegi. Það er engin slík heimild fyrir þingfundi á laugardegi og raunar verð ég að ítreka það sem ég hef nefnt hér áður, að mér þykir þessi framkoma hæstv. forseta, sérstaklega í garð starfsfólks þingsins, ekki sæmandi. Ímyndar hæstv. forseti sér að hægt sé að þagga niður í þessu máli með því að láta fundi fara fram kl. 5, 6, 7, 8, 9 á morgnana eða að hægt sé að fela málið með því að reyna að láta umræður fara sem mest fram á þeim tíma? Það kallar einfaldlega á að menn þurfa að ítreka mál sitt, ítreka það sem þeir hafa uppgötvað í umræðum sem fara fram á tímum sem þessum.
Herra forseti. Það hlýtur að vera á ábyrgð hæstv. forseta að stýra fundum af ábyrgð og hafa þá að leiðarljósi framgang þingsins og ekki síst starfsfólks þingsins. Ef hugur forseta stendur til þess að hreyfa mál sem skipta máli ætla ég að minna á að Miðflokksmenn hafa margsinnis boðið upp á að önnur mál verði færð fram fyrir þetta. Það er líklegra að þau myndu ná að hreyfast eitthvað áfram frekar en þetta mál á meðan stjórnarliðar haga sér þannig að þeir lofa einu fyrir kosningar sem er algjörlega kristalklárt, snúast algjörlega í 180° í þingsal og í meðförum þessa máls en síðan er talað um að lýðræðið fái að hafa sinn gang. Kosningarnar voru lýðræðislegar, herra forseti, en nú hafa stjórnarflokkarnir ákveðið að ganga á bak sinna loforða.
Forseti ítrekar að hér er verið að mæta þeirri ósk að ræða þetta mál, 1. dagskrármálið, og mælendaskrá er opin. Nokkrir hv. þingmenn Miðflokksins hafa óskað eftir því að ræða málin og eru skráðir hér í ræðu þannig að forseti hyggst halda fundi eitthvað áfram og mæta þeirri þörf.
Ég beindi athugasemdum til hæstv. forseta sem hann hefur ekki svarað, m.a. um það hversu slæm tímastjórnun er rekin hér af hálfu hæstv. forseta, ekki hvað síst í ljósi þess að það segir sig eiginlega sjálft að umræða sem fer fram á tímum sem þessum kallar á að hún sé ítrekuð og farið betur yfir hana aftur þegar fólk hefur tækifæri til að fylgjast með henni. Það virðist vera farið að líta svo út að hæstv. forseti, kannski ekki sá sem nú situr en hæstv. forseti Alþingis, telji að jafnvel lög gildi ekki þegar þingmenn Miðflokksins eiga í hlut. Getur verið að hæstv. forseti ímyndi sér að þingmenn Miðflokksins láti undan fantaskap? Hvað í samskiptum hæstv. forseta Alþingis við þingmenn Miðflokksins fær hann til að halda að þeir þingmenn láti undan fantaskap?
Herra forseti. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvar gæti samkvæmni í þeirri ákvörðun sem hann tekur hér nú, að á þeirri forsendu að þingmaður sé á mælendaskrá skuli þingfundi haldið áfram sólarhringum saman jafnvel og inn á helgar þar sem það virðist ekki vera regla almennt séð á fundum þingsins? Mig langar að koma með myndlíkingu af skipstjóra sem væri með áhöfn á sinni ábyrgð og tímastjórn og myndi keyra áhöfnina í segjum 44 tíma samfleytt - ég er hræddur um að hann myndi fljótlega finna sig einhvers staðar annars staðar en uppi í brú ef hann hagaði verklagi sínu og tímastjórn með þeim hætti.
Virðulegur forseti. Það er stundum þannig að spurningar falla milli skips og bryggju og fást ekki svarað. Þess vegna vildi ég taka undir og vekja sérstaklega athygli á þessari spurningu hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar þar sem hann spyr hvort þetta sé nýja reglan og nýja viðmiðið, að sé þingmaður á mælendaskrá skuli fundi haldið áfram og það muni þá eiga við um önnur mál þingsins til þingloka.
Forseti getur einungis ítrekað það sem hann sagði fyrr, hér er verið að mæta þeirri þörf að ræða þetta mál. Það er auðvitað ekkert hefðbundið við þessa umræðu. Við erum hér komin að starfslokum þingsins og fjöldamörg mál bíða umræðu. Það er verið að reyna að ná að klára að ræða þetta mál þannig að önnur mál sem bíða á dagskrá komist að.
Herra forseti. Við höfum einmitt þráfaldlega bent á það að af okkar hálfu er ekkert því til fyrirstöðu að umræðunni um þetta mál verði skotið fyrir aftan umræðu um önnur og brýnni mál. Það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál. Utanríkisráðherra hafði rúman tíma í gær til að sýna fram á að brýnt væri að þetta mál hlyti afgreiðslu. Skýringar hans á því voru með þeim hætti að - eiginlega af tillitssemi við hæstv. ráðherra ætla ég ekki að endurtaka það, þær voru svo hraksmánarlegar, leyfi ég mér að segja. Ég verð að segja að mér finnst þessi tímastjórnun og þessi skýring hæstv. forseta ekki fyllilega frambærileg og ekki af því tagi sem ég hefði átt von á frá hæstv. forseta.
Ekki hafa fleiri óskað eftir að taka til máls undir þessum lið, fundarstjórn forseta. Mér þykir miður að geta ekki svarað þessu betur til en svo að reyna það ásamt starfsfólki Alþingis og ég get tekið undir með hv. þingmönnum að þetta er vissulega álag og þetta er óhefðbundið.
Herra forseti. Það er full ástæða til að árétta það og ítreka að þingmenn Miðflokksins hafa þráfaldlega boðið það að þessu máli yrði skotið aftan við umræðu um önnur mál og brýnni. Ég leyfi mér að vænta þess að hv. forsætisnefnd hafi meðtekið þau skilaboð því að þau eru alveg skýr. Það er alveg ljóst að hér eru mál sem þarf að taka fyrir. Hæstv. forseta sem nú gegnir þeim störfum er ljós sú nauðsyn sem er á að fjalla hér um fjármálaáætlun og önnur mikilvæg mál. Hæstv. utanríkisráðherra leiddi með framgöngu sinni hér í gær það fyrst og fremst í ljós, ásamt með öðru, að það er ekkert sem liggur á í þessu máli og það mætti sem best [[Forseti hringir.]]frestast til haustsins eins og við höfum reyndar lagt til.
Herra forseti. Það má segja að ríkt hafi nokkur eftirvænting hér í gær þegar hæstv. utanríkisráðherra heiðraði Alþingi, vil ég segja, og jafnvel okkur þingmenn Miðflokksins, með nærveru sinni. Þannig var staðið að fundinum að hæstv. ráðherra gaf sér tíma til að sitja hér og hlýða á nokkrar ræður þar sem þingmenn drógu saman nokkra af stærstu punktunum sem ræddir hafa verið meðan hann hefur verið að sinna erindum á vegum ríkisins á erlendri grundu. En þegar kom að málflutningi hæstv. ráðherra held ég að grípa verði til orðalags úr íþróttunum: Það er varla hægt að segja að hann hafi gert gott mót. Málflutningur hæstv. ráðherra fólst í því að hann svaraði fæstu af því sem leitað var skýringa á frá honum. Þó eru tvær mikilvægar undantekningar í því efni. Einnig kom fram að hann hefur engu gleymt af því sem hann virðist hafa tileinkað sér í stjórnmálaskólanum í Valhöll, en kannski eru það ekki aðferðir sem mættu teljast af virðulegasta tagi, því miður. Mjög þýðingarmiklar spurningar voru lagðar fyrir hæstv. ráðherra. Hann var spurður út í lagalegan fyrirvara. Hann var spurður út í þjóðréttarlegt gildi hans. Hann var spurður út í mögulegan árekstur við stjórnarskrána af innleiðingu þriðja orkupakkans. Hann var spurður út í það álit þeirra sérfræðinga sem hann kallaði sjálfur til starfa sem lögfræðilega ráðunauta að innleiðing á orkupakkanum, sér í lagi innleiðing á reglugerð 713/2009, muni hafa í för með sér a.m.k. óbein áhrif erlendra stofnana á skipulag, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra orkuauðlinda þjóðarinnar, svo að ég haldi mig við orðalagið í álitsgerð hinna lögfræðilegu ráðunauta hæstv. utanríkisráðherra. Leitað var eftir því við hæstv. ráðherra að lögð yrðu fram ítarlegri gögn í þessu máli öllu, lögfræðileg álitsgerð um hinn lagalega fyrirvara. Það er svolítið sérkennilegt að verða vitni að því að ráðherra í ríkisstjórn Íslands virðist ekki gera greinarmun á sendibréfi og lögfræðilegri álitsgerð. Látum það liggja á milli hluta. Herra forseti. Tvennt sem ráðherra sagði kom hins vegar mjög á óvart, annars vegar að ástæðan fyrir því að ljúka þyrfti þessu máli væri sú, eins og aðrir hv. þingmenn hafa reyndar rakið, að þá muni koma fram að áhættulaust væri að innleiða þennan orkupakka, en svo hitt að lagalegra fyrirvara væri að leita í nefndaráliti eða meirihlutaáliti nefndar. Það er algerlega ný kenning og ég þarf að koma að því hér síðar.
Herra forseti. Ég get ekki annað en tekið undir það mat hv. þingmanns að þessi stutta heimsókn hæstv. utanríkisráðherra í gærkvöldi hafi verið einkar sérkennileg, svo að ekki sé sterkar að orði kveðið. Ég man raunar ekki eftir tilviki þar sem nokkur ráðherra hefur mætt í mál sem hann lagði upphaflega fram sjálfur og ber ábyrgð á, ég tala nú ekki um í svona stórt og umdeilt mál, og gengið fram með þeim hætti sem hæstv. utanríkisráðherra gerði hér í gærkvöldi. Hann byrjaði á því að endurflytja gömlu talpunktana sína um málið og bætti því svo reyndar við að öllum spurningum Miðflokksmanna hefði verið svarað á heimasíðu ráðuneytisins. Þar væru öll svörin aðgengileg. Það olli mér ekki bara vonbrigðum heldur nokkrum áhyggjum því að það sýndi mér fram á að ráðherrann hefði ekkert fylgst með umræðu um eigið mál. Þar að auki veldur það mér áhyggjum ef ráðherrann sjálfur reiðir sig á þessar upplýsingar ráðuneytisins og telur þær fullnægjandi rök fyrir því að þingið klári þetta mál hér. Það var eitt, af því að hv. þingmaður nefndi þessa sérkennilegu heimsókn, sem mig langaði að spyrja hann út í, sérstaklega varðandi málflutning ráðherrans, þ.e. samsæriskenningar hans, held ég megi kalla, um Norðmenn og einhver dularfull norsk áhrif. Ekki var annað að heyra á hæstv. ráðherra en að þetta mál og efasemdir um það á Íslandi væri allt runnið undan rótum einhverra norskra samtaka og norska Miðflokksins.
Herra forseti. Það sem vakti mesta undrun af öllu var alvöruleysið og mér liggur við að segja kæruleysið sem virtist einkenna málflutning hæstv. ráðherra í gær. Ég var mjög undrandi þegar hæstv. ráðherra kom hingað og talaði eins og hann gerði eftir að hér hafa lengi staðið umræður um þýðingarmikil mál, þar sem undir er árekstur við stjórnarskrá og valdframsal sem tengist auðlindum þjóðarinnar. Það er meira að segja þannig að í þeirri álitsgerð sem oftast er vitnað til er því með nokkurri einföldun, eins og sagt er, jafnað við það að erlendum aðilum væri fengið ákvörðunarvald um fiskafla í sjávarútvegi. Það verður að segjast eins og er að það er undarlegt að ráðherra telji það brýnast í málflutningi sínum að reifa einhverjar hugmyndir, að ekki sé notað orðið dylgjur, um einhver norsk ítök hér. Hann var þráfaldlega spurður að því við hvað hann ætti. Er hæstv. ráðherra að vísa til þeirra þingmanna sem hvað mest hafa fjallað um þetta mál hér? Er hann að vísa til einhverra aðila úti í samfélaginu? Er hann að vísa til grasrótarsamtaka sem sprottið hafa upp og kalla sig Orkuna okkar? Ráðherrann vék sér undan því að svara þessum spurningum En eftir stendur þessi sérkennilega framganga sem olli miklum vonbrigðum. Auðvitað bera menn góðan hug til hæstv. ráðherra og fögnuðu komu hans hingað. Við hlökkuðum til að heyra mál hans og skýringar á þeim fjölmörgu atriðum sem hér hafa verið tekin upp.
Herra forseti. Við bundum vissulega vonir við þessa heimsókn, sérstaklega í ljósi þess að umræðan hér í þinginu hefur leitt svo margt nýtt í ljós. Og enn hafa orðið tíðindi í nótt í þeim efnum. Ég vil í því sambandi nefna með hvaða hætti hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson leiddi það fram, með því að vísa í frumgögn og draga af þeim eðlilegar ályktanir, að fyrirvararnir hefðu nákvæmlega ekkert gildi. Það gerði hann með því að sýna fram á að verði þriðji orkupakkinn samþykktur hér verður hann þá og þegar innleiddur í íslensk lög eins og hann leit út 2017 þegar hann var fyrir sameiginlegu EES-nefndinni, löngu áður en að þessir ímynduðu fyrirvarar utanríkisráðherrans litu dagsins ljós, löngu áður en hæstv. utanríkisráðherra fékk þá flugu í höfuðið, eða hver sem kom þeirri hugmynd fyrir þar, að hægt væri að leysa málið og fá hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins til fylgilags við það með því að tala um einhverja fyrirvara. Það hefði verið gott að geta rætt þetta við ráðherrann, en mér heyrðist á honum, að svo miklu leyti sem hann svaraði einhverju, að hann teldi raunverulega að þessi fyrirvari hefði eitthvert gildi. Mig langar að biðja hv. þingmann að reyna að greina þetta með mér. Það var ekki svo auðvelt að átta sig á því hvert ráðherrann var að fara. En er það rétt skilið að hæstv. ráðherra telji enn að fyrirvari sé til og að hann hafi vægi?
Herra forseti. Leit stendur yfir að fyrirvaranum og það eru menn að vinna í því með sérfræðilega þekkingu við slík störf. Ég mun rekja það nánar. En áttum okkur á því, herra forseti, að lagalegi fyrirvarinn er tiltölulega nýtilkominn inn í málið. Menn leiðrétta mig ef ég hef rangt fyrir mér þegar ég segi: Hann kemur ekki fyrr en með lokaútgáfu álitsgerðar þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más og það er í mars. Í sjálfri álitsgerðinni er mikilvæg heimild um samskipti fræðimannanna og ráðuneytisins. Það er 6. kafli af sjö í álitsgerðinni. Það er greinilegt að af hálfu ráðuneytisins hafa verið teknar upp viðræður af einhverju tagi við fræðimennina sem þeir fjalla um í 6. kafla, þar hafa komið fram ábendingar, og þeir fjalla um þær. Ástæða er til þess að fara hér mjög nákvæmlega yfir þann texta í ræðu nú og síðar. En að það sé sagt af hálfu ríkisstjórnarinnar að málinu fylgi lagalegur fyrirvari þegar verið er að tala um árekstur við stjórnarskrá hlýtur að þýða, og getur ekki gert neitt annað, að grípa eigi til aðgerða í tengslum við þetta mál sem hafi þjóðréttarlegt gildi og yrði metið þannig. Við höfum kallað eftir því að lögð verði fram vönduð, grjóthörð, eins og ég hef leyft mér að orða það, lögfræðileg álitsgerð um þjóðréttarlegt gildi fyrirvarans þegar og ef hann finnst.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðuna. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns að enn stæði yfir leit að fyrirvörum. Hann upplýsti að við værum með mann sem hefði talsverða þekkingu á þessu sviði sem væri að vinna þá vinnu núna, væri utan þingsalar en væri að sinna því starfi. Ekki virðist vera nein breyting á því hjá ríkisstjórninni að taka til greina þær athugasemdir og greiningar sem hér hafa komið fram að mögulega sé fyrirvarana hvergi að finna og að kannski þurfi að hugsa þá upp á nýtt ef ætlunin er að setja þá yfir höfuð, ellegar að upplýsa um það af fullri einlægni og heiðarleika að það hafi hreinlega aldrei staðið til að vera með neina fyrirvara á þessu máli, alla vega ekki fyrirvara sem halda gagnvart þjóðarétti heldur einungis til heimabrúks til þess einkum að friðþægja stjórnarliða sem gáfu kjósendum sínum loforð, bæði í stefnu flokka sinna en einnig í kosningabaráttunni, um að þessi leið yrði ekki farin en líka gagnvart almenningi sem fylgist með þjóðmálaumræðunni. Hver er sýn hv. þingmanns á þetta?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eftir ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar 15. maí sl. var ljóst að efna þyrfti til leitar að þessum fyrirvara. Eftir ræðu hans hafa komið fram fjölmargar tilgátur - í háskólaumhverfinu myndu menn segja rannsóknartilgátur - og þær koma úr ýmsum áttum. Margir hv. þingmenn hafa teflt fram einhverju sem þeir virðast telja vera þennan fyrirvara. Við í Miðflokknum viljum að sjálfsögðu leggja okkar af mörkum og þannig stendur á að við erum svo vel sett að við erum með í þingliði okkar mann sem hefur til að bera sérþekkingu á ýmsum sviðum. Fyrir utan það að vera lögfræðimenntaður hefur hann mikla reynslu af lögreglustörfum sem lögreglustjóri og skólastjóri Lögregluskólans. Hann hefur, eins og menn þekkja sem hafa setið þessa fundi og fylgst með þeim, flutt hér áfangaskýrslur um það hvernig því starfi miðar. Það verður að segjast að nýr kapítuli hlýtur að vera fram undan hjá fyrrverandi lögreglustjóra við að greina þennan nýja fyrirvara sem skyndilega dúkkaði upp í gær, þegar hæstv. ráðherra talaði um að lagalegi fyrirvarinn væri texti einhvers staðar í áliti meiri hluta í þingnefnd. Er ráðherranum full alvara þegar hann segir þetta? Á einhver texti í áliti þingnefndar að hafa þjóðréttarlegt gildi? Við bíðum spennt eftir næstu áfangaskýrslu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem var afar upplýsandi að því leyti að leit standi enn yfir. Ég veit fyrir víst að dauðaleit hefur verið gerð að þessum fyrirvörum, en enn sem komið er hafa þeir ekki fundist. En við höfum samt ekki gefið upp alla von vegna þess að þessir fyrirvarar eru afar mikilvægir, að þeir séu til staðar. Það hefur verið látið í ljós af þingmönnum hins háa Alþingis, hvar í flokki sem þeir standa, að afar mikilvægt sé að fyrirvararnir séu til og að þeir haldi án nokkurs vafa og með fullri vissu og að ekki káfi upp á þessa fyrirvara, sérstaklega að þjóðarétti en einnig að landsrétti. Við viljum öll auðvitað að vinnubrögð Alþingis séu bæði að formi og efni til með þeim hætti að það standist skoðun. Varðandi veru hæstv. utanríkisráðherra hér í gær langar mig til að trúa því að hann hafi gert sitt besta í því að veita svör. En hver er skoðun hv. þingmanns á því? Voru svörin fullnægjandi?
Herra forseti. Síðustu spurningu hv. þingmanns er fljótsvarað: Svör ráðherra voru vafalaust veitt eftir bestu getu og samkvæmt bestu vitund en svörin voru fullkomlega ófullnægjandi og verður að fjalla um þau í nokkrum ræðum. Málið er þannig vaxið að lagalegi fyrirvarinn er sprottinn frá ríkisstjórninni eða hæstv. utanríkisráðherra. Það er kynnt sem eins konar veltiás í málinu að til staðar sé lagalegur fyrirvari. Síðan leitast menn við að tala mál sem er skiljanlegt sem víðast og þessi lagalegi fyrirvari er stundum kallaður belti og axlabönd til að undirstrika hvað þetta er allt saman rammlega í gadda slegið, tryggt og áhættulaust. Það sem gerist í gær er að eftir að teflt hefur verið fram fimm, kannski sjö, hugmyndum um hinn lagalega fyrirvara bættust kannski við tvær eða jafnvel þrjár tilgátur í nýlegri færslu frá hv. þingmanni hér suður með sjó. Ég þykist vita að sú færsla sé til nákvæmrar textagreiningar, enda svolítið myrkur texti á köflum. En umfram allt verður að greina það sem hæstv. ráðherra sagði. Maður hefði haldið að ekki þyrfti að halda leitinni að fyrirvaranum áfram eftir að hæstv. ráðherra væri búinn að tjá sig um málið. Hann segir fyrirvarann vera meirihlutaálit þingnefndar, ég er ekki alveg viss hvort það er hv. atvinnuveganefnd eða utanríkismálanefnd. Maður hefði varla átt von á þessu fyrir fram, en þennan fyrirvara verður auðvitað að skoða mjög vel.
Forseti. Ég held áfram þar sem frá var horfið með ræðu mína um vindmyllur. Eins og ég var búinn að gera tiltöluleg ítarlega grein fyrir eru vindmyllur nátengdar áformum um þriðja orkupakkann. Ég hef einnig fjallað um hversu mikið eftirspurn eftir orku muni vaxa á komandi árum, eða um 2% á ári, eins og það hefur reyndar gert undanfarin 40 ár. Til þess eins að svara þeim vexti þyrfti 350.000 gríðarstórar vindmyllur sem myndu þekja stærra svæði en Bretlandseyjar, bæði Bretland og Írland. Í ljósi þess að menn líta á vindmyllugarða sem eina af þremur meginstoðum orkuframleiðslu á Íslandi í tengslum við hlutverk þess í sameiginlegu orkukerfi Evrópu þyrfti að þekja býsna stóran hluta landsins til að það skipti einhverjum sköpum. En það þykir líta vel út að segjast vera að selja rafmagn framleitt með vindmyllum. En hversu umhverfisvænt er það í raun? Tökum sem dæmi framleiðslu á seglunum í túrbínurnar sjálfar. Vegna gríðarlegrar aukningar á eftirspurn eftir vindmyllutúrbínum hafa heilu héruðin, ekki hvað síst í Kína, nánast verið lögð í eyði eða eyðilögð umhverfislega séð vegna þess að það þarf gríðarlega námuvinnslu til að grafa upp málminn í þessa segla. Afleiðing af því er losun á mjög umtalsverðu magni af geislavirku efni. Svo eru það vindmyllurnar sjálfar, mannvirkið sem slíkt. Það þarf 200 sinnum meira efni á hverja einingu af orkuframleiðslu í vindmyllu en í gastúrbínu. Til þess að ná sama magni af orku þarf 200 sinnum meira efni notist menn við vindmyllur frekar en gastúrbínur. Úr hvaða efni eru vindmyllur framleiddar? Sérstaklega úr stáli. En þær vega um 250 tonn stykkið - 250 tonn. Og hvernig er þetta stál framleitt? Hvernig eru 250 tonn af stáli í eina vindmyllu framleidd? Jú, með kolabruna, ekki hvað síst í Kína. Þá þurfum við í Evrópu kannski ekki að sjá það og ekki að anda að okkur kolareyknum, svo að menn sleppa því að taka það með í reikninginn þegar þeir tala um það hversu umhverfisvænar vindmyllurnar séu; þeir horfa einfaldlega fram hjá þeirri losun sem á sér stað þegar vindmyllurnar eru framleiddar. En það þarf að brenna u.þ.b. hálfu tonni af kolum fyrir hvert tonn af stáli sem framleitt er. Og svo er það sementið, því að til að setja upp hverja vindmyllu þarf gríðarlegar undirstöður. Þetta eru óhemjustór og há mannvirki og þurfa þar af leiðandi miklar járnbentar og steinsteyptar undirstöður og tengivegi milli vindmyllnanna og raftengingar. Við framleiðslu á sementi losnar gríðarlegt magn gróðurhúsalofttegunda. Sementsframleiðsla er reyndar einn af stærri þáttunum í losun gróðurhúsalofttegunda og er mjög áhugavert hversu mikil losunin er í því framleiðsluferli. Niðurstaðan er sem sagt sú að fyrir hverja vindmyllu þarf að brenna um 150 tonnum af kolum. Ætli menn að mæta orkueftirspurn, aukningunni einni í eins árs orkueftirspurn, með því einfaldlega að bæta við vindmyllum, þessum 350.000 á ári sem ég nefndi í fyrri ræðu, þarf að brenna 50 milljónum tonna af kolum á ári. Leggur Ísland virkilega sitt af mörkum í baráttunni gegn losun gróðurhúsalofttegunda með því að verða vindmyllugarður fyrir Evrópu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og þá athyglisverðu ábendingu að huga þurfi vel að kolefnisspori, eins og það heitir á nútímaíslensku, við mismunandi framleiðsluaðferðir á raforku. Það var eiginlega það sem mér heyrðist hv. þingmaður vera að tala um. Það er gjarnan þannig að við ákvarðanir um fjárfestingar sem ætlaðar eru til þess að auka framleiðslu er, eins og hv. þingmaður þekkir, arðsemismat lagt til grundvallar með núvirðisreikningum og ávöxtunarstuðlum og öllu slíku. En í raun erum við, eins og stundum er sagt, komin á þann stað í tilverunni að líta þarf til fleiri þátta. Það er ekki nýtt að litið sé til umhverfissjónarmiða. En hér er verið að tala um umhverfissjónarmið, a.m.k. í ákveðnu tilliti, sem hægt er að tölusetja. Rétt eins og arðsemi er eitthvað sem hægt er að reikna út miðað við mismunandi forsendur er samanburður á milli kosta þarna eitthvað sem hægt er að meta tölulega hvað varðar kolefnisfótsporið. Það er afar þýðingarmikið á tímum loftslagsvár og þess ríka vilja sem uppi er til að bregðast við henni.
Herra forseti. Já, það er nefnilega svo merkilegt að hægt er að reikna það, a.m.k. áætla það, og tölusetja, en menn gera bara allt of lítið af því. Fyrir vikið eru ekki teknar ákvarðanir í loftslagsmálum, og orkumálum um leið, sem skila mestum árangri. Þvert á móti er verið að taka ákvarðanir út frá ímynd. Vindmyllurnar eru gott dæmi um að menn reikni ekki heildaráhrifin. Ímyndin er sú að þetta sé svo umhverfisvænt og þess vegna sækja menn í að kaupa orku sem er framleidd með þessum hætti. Ríkisstjórnir í Evrópu hafa varið óhemjufé í að styrkja framleiðslu á slíkri raforku, ekki hvað síst, og reyndar alveg sérstaklega, með vindmyllum. En hvernig er hægt að fjármagna þetta? Þetta er fjármagnað með hærra orkuverði. Þess vegna er víða í Evrópu farið að tala um orkufátækt. Fólk lendir í fátækt, ekki hvað síst eldri borgarar, vegna þess að orkukostnaðurinn er orðinn það mikill. Fólk hefur varla efni á því að kynda húsin sín eða elda sér mat og þar fram eftir götunum, m.a. og ekki síst vegna þess að ríkisstjórnirnar verja svo miklu ríkisfé í að styrkja þessa orkuframleiðslu þó að menn líti á sama tíma ekki á heildaráhrifin. Ég hef því miklar efasemdir um að rétt sé að miða við að Ísland verði með þessar þrjár stoðir í orkuframleiðslu, vatnsaflsvirkjanir, jarðvarmavirkjanir og vindmyllur, og þessar þrjár stoðir verði einhvers konar orkubú fyrir Evrópu.
Herra forseti. Mér þykir ferskur og nýstárlegur blær á þessari umfjöllun hv. þingmanns um kolefnisfótspor mismunandi framleiðsluaðferða. Þetta er svo athyglisvert og ég vona að hann muni fjalla um þetta á þeim tíma, ef færi gefst, þegar vænta má að fleiri séu að fylgjast með umræðunni en núna, upp úr klukkan sex að morgni laugardags. Þetta er mjög þarft og brýnt mál. Þegar hv. þingmaður fer að tala hér um raforkuframleiðslu fyrir atbeina vindmylla leiðir það hugann að því hvernig sá kostur hefur sprottið upp hér á landi, skyndilega og jafnvel svolítið óvænt. Það hefur kannski ekki verið á allra vitorði nákvæmlega hver arðsemin væri af raforkuframleiðslu með þessum hætti í samanburði við raforkuframleiðslu með vatnsafli. En ég ætla rétt að leyfa mér að vona að menn láti ekki grípa sig í bólinu varðandi eðlilegar kröfur sem gera verður hér til umhverfisverndar. Það þarf að fara yfir það nákvæmlega hvaða kröfur rétt er að gera í því efni. Ég vil nota þetta tækifæri og minna á fyrirspurn mína til hæstv. iðnaðarráðherra, sem ég vona að svar fáist við sem allra fyrst, um fjölda rannsóknarleyfa sem gefin hafa verið út af hálfu Orkustofnunar í vatnsorku og vindorku og fjölda framkvæmdaleyfa. Ég tel að það muni ef til vill varpa nýju ljósi á málið í heild sinni.
Forseti. Ég tel líklegt að það muni einmitt gera það vegna þess að þessi afmarkaði framleiðslumáti, vindmyllur, er einmitt þegar orðinn sterk vísbending um hvers má vænta af þessum orkupakka. Allt í einu var farið að sækja um að reisa vindmyllugarða vítt og breitt um landið. Þegar þær upplýsingar bætast við sem hv. þingmaður er að biðja um, fáum við fyllri mynd af þessu. Ég er dálítið hræddur um að hún verði til þess fallin að renna stoðum undir áhyggjur okkar af því að fjárfestar hafi gert sér grein fyrir því, hugsanlega á undan ríkisstjórninni, hvaða afleiðingar þriðji orkupakkinn komi til með að hafa. En ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að velta fyrir sér heildarmyndinni og það þarf að skoða ólíka framleiðslumáta orku til þess að geta tekið sem skynsamlegastar ákvarðanir. Það er hins vegar ekki skemmtileg framtíðarsýn fyrir okkur Íslendinga að við verðum einhvers konar orkuver fyrir Evrópu, framleiðum orkuna og flytjum hana út til Evrópu þar sem hún verður notuð til atvinnusköpunar, að hér verði vindmyllugarðar um allar trissur, því að ekki vilja Vinstri grænir alla vega fleiri vatnsaflsvirkjanir eða jafnvel jarðvarmavirkjanir. Það hefur verið nefnt, sem viðbótin sem geti fóðrað þennan sæstreng, að Ísland verði einn stór svindmyllugarður. Við flytjum út þessa endurnýjanlegu orku og Evrópumenn nýta hana í atvinnusköpun hjá sér. Svo munum við ekki einu sinni geta sagt að við hér á Íslandi séum að framleiða 100% endurnýjanlega orku vegna þess að orkan fer öll í einn pott og því verður haldið fram að sú orka sem við notum til þess að lýsa húsin sé framleidd með kjarnorku, kolabruna o.s.frv. Þá verður það orðið rétt því að orkan mun öll koma úr sama pottinum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa ræðu sem er reyndar framhald af ræðu sem hann byrjaði á fyrr í morgun. Það sem vekur athygli mína og hvetur mig til að fara hingað upp í andsvar eru þær tölfræðilegu staðreyndir sem hv. þingmaður hefur lagt á borðið fyrir okkur. Þær hljóta að skipta verulegu máli þegar við ræðum og mörkum okkur bæði umhverfis- og orkustefnu. Við hljótum að þurfa að hafa í huga þessa merkilegu ræðu og tölfræðilegar staðreyndir um vindmyllur áður en við stígum slík skref sem hér er um rætt á sama tíma og við erum að ræða það að fólk eigi að hætta að ferðast eða vera með flugviskubit eða eitthvað slíkt hér á Íslandi. Mér finnst það líka afar athyglisvert að fjárfestar sýni því áhuga að fjárfesta hér á Íslandi í vindorkugörðum með því kolefnisspori sem hér hefur verið lýst og kannski er þeirri lýsingu ekki lokið, það verður kannski framhald á þessari ræðu hér, ég gæti allt eins trúað því. Mér finnst það athyglisvert að þeir sýni því áhuga að fjárfesta fyrir slíkar fjárhæðir í landi eins og Íslandi þar sem umframorka í raforkukerfinu, samkvæmt heimasíðu Landsvirkjunar, er 1,9 TWst, sem er umtalsverð orka, og á sama tíma er verð á raforku í því kerfi u.þ.b. helmingur af því sem gerist að meðaltali í Evrópu. Þannig að kolefnissporið, umhverfisáætlun, raforkuáætlun, eða orkuáætlun öllu heldur, [[Forseti hringir.]]og verðið á markaði - getur verið að eitthvað annað liggi undir hér en að framleiða orku á Íslandi?
Forseti. Það er ekki hægt annað en að velta þessu fyrir sér þegar þetta tvennt fer saman, annars vegar þessi skyndilegi áhugi á því að reisa vindorkugarða vítt og breitt um landið og hins vegar sú staðreynd sem hv. þingmaður nefndi, þessar tölulegu staðreyndir. Við höfum einmitt reynt að komast til botns í málum með því að skoða grunngögnin og staðreyndirnar. Það sýndi fram á að umtalsverð umframorka er í raforkukerfinu hér og verðið er miklu lægra en í Evrópu. Maður getur vart annað en dregið þá ályktun af þessu tvennu en að menn geri ráð fyrir að orkan sem framleidd verður í þessum vindmyllugörðum verði flutt út og seld á umtalsvert hærra verði en gengur og gerist nú með orku á Íslandi. Það er bara verst að það mun þýða að öll hin orkan verður á sama verði þannig að orka til heimila og fyrirtækja hækkar fyrir vikið. Reyndar má bæta við enn einum rökum sem eru þau að það er tiltölulega dýrt að framleiða orkuna með vindmyllum, og reyndar mjög dýrt, miðað við orkuframleiðslu með vatnsorkuverum. Menn hafa því aldrei talið að vindmyllur væru samkeppnisfærar hér á Íslandi. En nú, með þessum væntingum um þessa tengingu og hærra orkuverð, þá er þetta orðið samkeppnishæft líka og ætli menn fari ekki að velta fyrir sér næst sólarsellum og öðrum aðferðum ef framtíðarsýnin er sú að gera Ísland að einhvers konar allsherjarorkugarði fyrir Evrópumarkað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Já, það er afar áhugavert að á sama tíma og við höfum enga stefnu í orkumálum og ekki fullmótaða stefnu í umhverfismálum þá sé áhugi fjárfesta vaxandi, áhugi á því að fjárfesta í kerfi sem er ekki fullmótað varðandi regluverk um náttúruna og orkumál, áhugi á því að fjárfesta í virkjunarkostum sem væru dýrari en vatnsaflsvirkjanir. Síðan kemur sú staðreynd að stjórnvöld ganga fram af allnokkurri hörku, leyfi ég mér að segja, við að keyra þetta mál í gegn, að innleiða þriðja orkupakkann án fyrirvara og án haldbærra raka, vegna þess að þau hafa lýst því yfir að það sé vilji þeirra að hafa fyrirvara sem haldi. Mér finnst það vel þess virði að standa hér, sem Íslendingur sem hefur áhuga á að standa vörð um fullveldi þjóðarinnar, og krefjast fullnægjandi svara þar til þau berast. Eða hverjar eru hugleiðingar hv. þingmanns varðandi það?
Forseti. Já, þetta er tvímælalaust það stórt mál, það mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga og raunverulegt fullveldismál, að það kallar á að menn krefjist svara. Við urðum fyrir vonbrigðum í gærkvöldi þegar hæstv. utanríkisráðherra mætti hér. Við höfðum talið að hann kynni að hafa eitthvað nýtt að segja okkur eða gæti brugðist við þeim fjölmörgu atriðum sem komið hafa upp í þessari umræðu sem öll eru til þess fallin að auka á áhyggjur okkar af þriðja orkupakkanum. En allt kom fyrir ekki. Við látum ekki deigan síga, ekki þegar um svona mikið hagsmunamál þjóðarinnar er að ræða. Við höldum áfram að leita svara og skýringa. Að vísu hefur ekki einn einasti stjórnarliði fengist til að veita nokkur einustu svör. Ég er farinn að óttast að það sé einfaldlega vegna þess að þeir hafa ekki svörin. Hugsanlega hlýða einhverjir þeirra á umræðuna, líst ekki á blikuna og telja þann kostinn vænstan að halda sig til hlés. Ég held að það hafi bara verið eitt tilvik í nótt þar sem stjórnarliði tók til máls, ég held að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé hafi allt í einu dúkkað hér upp undir liðnum fundarstjórn forseta. Þá hafði hann nokkur orð að segja, það snerist náttúrlega um að skammast í Miðflokksmönnum. Hann fékkst hins vegar ekki til þess að taka nokkurn þátt í umræðunni, ekki einu sinni þegar vitnað var sérstaklega í rökstuðning hans sjálfs. Þetta er erfitt við að eiga, ágæti þingmaður. En það þýðir ekkert að láta deigan síga þegar hagsmunirnir eru eins miklir og varðandi innleiðingu þriðja orkupakkans.
Herra forseti. Ég ætla að grípa þennan bolta á lofti um þátttöku stjórnarliða í þeim þingfundi sem hér fer fram. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um stjórnarliða sem neita og forðast að taka þátt í umræðunni á málefnalegum nótum eða til að færa rök fyrir máli sínu, veita andsvör, hrekja rök og æfa samræðulistina en mæta svo til að taka þátt undir liðnum fundarstjórn forseta á þingfundi sem þeir sitja ekki. Og svo eru aðrir hv. þingmenn eins og hv. þingmaður sem kom hingað inn í sal einhvers staðar í umræðunni og var með frammíköll undir ræðum þingmanna. En ég var byrjaður að halda ræðu fyrr í kvöld sem ég náði ekki að klára og varðar hvort skoða eigi að ríkisfyrirtæki eigi forgang á virkjunarkostum og nýtingu orkuauðlinda. Það sem vakti áhuga minn á að ræða hér var blaðagrein sem fréttaritarinn Rúnar Snær Reynisson hjá Ríkisútvarpinu skrifaði. Með leyfi forseta, kemst fréttaritari svo að orði: „Orkustefna hefur enn ekki verið mótuð fyrir Ísland og stjórnvöld hafa ekki ákveðið hver skuli nýta orkuauðlindir í opinberri eigu, ríki eða einkaaðilar. Starfshópur sem skoðar hvernig úthluta skuli nýjum nýtingarleyfum horfir meðal annars til Norðmanna sem juku hlut opinberra fyrirtækja og lögðu höft á úthlutun til einkaaðila.“ Þá er það væntanlega gert til að viðhalda eignarhlut þjóðarinnar í orkuauðlindum landsins. Fréttaritari heldur áfram og segir: „ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, telur að pottur sé brotinn í gjaldtöku af orkuauðlindum ríkisins og hvernig nýtingarleyfum er úthlutað. Raforkufyrirtæki greiða ekki auðlindagjald til ríkisins jafnvel þó þau nýti orkuauðlindir í opinberri eigu. Meira en tvö ár eru liðin frá ákvörðun ESA um að endurgjaldslaus nýting geti falið í sér ríkisaðstoð og verið brot á EES-samningum. ESA vill að ríkið skilgreini hvernig taka skuli gjald fyrir nýtinguna og horfi til þess sem tíðkast á markaði. Einnig hvernig nýjum leyfum verði úthlutað í framtíðinni. Í rökstuddu áliti ESA frá 2015 kemur fram að nýtingarréttindum skuli úthlutað í valferli þar sem jafnræðis sé gætt. Tryggja skuli að nýtingartími sé ekki lengri en þörf krefur til að fjárfestirinn fái sitt til baka ásamt hæfilegum arði. Viðkomandi megi heldur ekki að mati ESA fá forgang til að endurnýja nýtingarsamning að þeim tíma liðnum.“ En hvað þýðir það að fjárfestirinn fái sitt til baka ásamt hæfilegum arði? Er þetta ekki svolítið opið orðalag? Og hver er það hjá ESA? Eru það ekki mannlegir menn eins og við sem ákveða það hvað sé hæfilegur arður? Hver ætli skapi þennan hæfilega arð af orkunni sem framleidd er úr auðlind þjóðar, sem er í sameiginlegri eigu og hefur verið virkjuð í þágu samfélagsins? Er þetta stefna sem við viljum taka upp og innleiða með tilkomu þriðja orkupakka og þá þess fjórða sem er í farvatninu? Ég sé að græna ljósið er farið að blikka á mig. Ég er ekki búinn með þessa ræðu en hyggst halda áfram með hana seinna í dag. Ég óska eftir því að hæstv. forseti setji mig aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Þegar séra Jón Prímus og dr. Godman Sýngmann eru á tali verður séra Jóni að orði við dr. Godman Sýngmann: „Mikil iðn Mundi minn, mikil iðn.“ Og það er mikil iðn að framkvæma svokallað arðsemismat. Sú iðn er kennd í háskólum og mjög margir leggja fyrir sig þau fræði; viðskiptafræði, hagfræði, og sjálfur er maður ekki alveg saklaus af því að hafa leiðbeint fólki í þeim efnum. Það eru til hin glæsilegustu forrit sem gera þetta allt saman mjög haganlega. Og þá er galdurinn sá, eins og hv. þingmaður vék að, bæði beint og óbeint í sinni góðu ræðu, að hægt er að skjóta inn mismunandi forsendum og sjá þá hver niðurstaðan verður. Slíkt arðsemismat er auðvitað mjög viðkvæmt - eða næmt, getum við kannski frekar sagt - fyrir þeim forsendum sem lagðar eru til grundvallar varðandi arðsemiskröfu. Að sjálfsögðu eru það breyskir menn, eins og við hinir, og mannlegir sem framkvæma slíkt mat, hvort sem það er á vettvangi þeirrar virðulegu stofnunar, Eftirlitsstofnunar Evrópu, eins og hv. þingmaður fjallaði um, eða annars staðar. En við verðum líka að hafa það í huga og megum ekki gleyma því, leyfi ég mér að segja sérstaklega og beini máli mínu til hv. þingmanns, að þegar við fjöllum um þessar stofnanir Evrópu má ekki gleyma ACER sem svo er kölluð, hinni evrópsku orkustofnun. Því að gert er ráð fyrir, enda þótt við eigum ekki nema áheyrnaraðild að þeirri stofnun, að hún muni fá umtalsverð áhrif varðandi [[Forseti hringir.]]ákvarðanir í orkumálum hér á landi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta er það sem bréfritari er farinn að velta fyrir sér, að það sé yfirþjóðlegt vald sem eigi að ákvarða hver arðsemi aðila sé af fjárfestingu sem skuli bundin í tíma Ég veit að hv. þingmaður er doktor í hagfræði og mig langar til að eiga þá samræðu sem hann kom inn á. Þetta arðsemismat hlýtur að vera gert á forsendum þess að það sé eitthvert ákveðið hlutfall eigin fjár og síðan er það náttúrlega tími fjárfestingarinnar sem þarf að taka inn í reikninginn. Og af því að þetta tengist þeirri umræðu sem var hér áðan og er raunverulega enn í gangi, um vindmyllurnar sem hafa raunverulega mjög stuttan líftíma miðað við önnur orkumannvirki, sem gera þá orku raunverulega ennú dýrari en annars væri. Það væri afar áhugavert að skoða hvernig það reikningsdæmi myndi líta út og hvaða áhrif það myndi hafa á allan almenning ef slíkar fjárfestingar væru lagðar til grundvallar til að ákvarða orkuverð sem síðan væri selt á einhverju tilteknu verði til almennings og fyrirtækja. Og þá hin hagrænu og efnahagslegu áhrif sem af því hljótast varðandi iðnað í landinu, atvinnuuppbyggingu og byggðastefnu.
Herra forseti. Stundum er hægt að greina hluti óbeint og þeir sem myndu kannski ekki vilja hætta sér út á hinar hálu brautir arðsemismatsins gætu sem best virt fyrir sér atferli þeirra aðila sem bera starfsheitið eða eru gjarnan nefndir fjárfestar, ég tala nú ekki um ef það eru svokallaðir alþjóðlegir fjárfestar. Þegar við sjáum að fjárfestar eru farnir að beina sjónum sínum að vindorkunni og farnir að leita eftir rannsóknarheimildum og virkjunarheimildum sjáum við að það er óbein endurspeglun á því að þessir aðilar hafa lagt niður fyrir sér með arðsemismatið hvernig hagfelldast sé og ábatasamast fyrir þá að ávaxta sitt pund, eins og það heitir. Þeir sem hafa lagt fram óskir um rannsóknarleyfi og virkjunarleyfi þegar kemur að vindorku hafa greinilega komist að þeirri niðurstöðu að fé þeirra væri vel varið og að slík starfsemi muni reynast ábatasöm. Skilaboðin þar eru náttúrlega skýr. En það er kannski rétt, fyrst við erum að tala um þetta, laust og bundið, og í framhaldi af þeim orðum sem féllu af hálfu hv. þingmanns verður manni hugsað til þess að það skortir á miklu fastari stefnumótun í orkumálum hvað þennan þátt varðar, eins og svo fjölmarga aðra.
Herra forseti. Þarna kom hv. þingmaður inn á afar athyglisverða hluti varðandi það að alþjóðlegir fjárfestar skuli sýna þessu þennan mikla áhuga en ekki endilega innlendir, þeir líka, en sérstaklega alþjóðlegir. Sem rifjar upp fyrir mér þá staðreynd sem kom fram í ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar fyrir um sólarhring eða svo, kannski meira, um frétt á fréttaveitunni Bloomberg um að ábatasömustu fjárfestingarfyrirtækin í hinum vestræna heimi lægju nú á Íslandi í orkugeiranum. Ef við hugsum það rökrétt að hagkvæmast sé að fjárfesta á Íslandi, sem er eyja og er ótengd orkumarkaði sem er sveltur, og að stefna stjórnvalda sé sú að hafa fyrirvara um að leggja sæstreng og jafnvel er tekið svo djúpt í árinni að hann verði ekki lagður, og að á þessari tilteknu eyju sé orkuverð u.þ.b. helmingur af því sem þekkist í Evrópulöndum - og sennilega draumsýn að ætla sér að leggja sæstreng til Ameríku, þó að það gæti gerst í ófyrirsjáanlegri framtíð, alla vega ekki í lifitíð þess sem hér stendur. - Vekur það ekki ákveðnar grunsemdir um að hér sé verið að keyra stefnu sem eigi að nýtast fjárplógsmönnunum?
Herra forseti. Já, mér þykir þessi umræða mjög áhugaverð og ég held að hún hafi verið mjög vanrækt í þessu stóra máli, þ.e þessir viðskiptalegu hagsmunir þjóðarinnar þegar kemur að innleiðingu á orkupakka þrjú. Meginlínurnar í umræðunni hafa, sérstaklega í upphafi hennar, hverfst um lögfræðileg álitaefni að mestu. En gallinn við þá umræðu er að hún er einsleit og snýst um hvort þessir lögfræðilegu fyrirvarar haldi o.s.frv. Hér er því mjög áhugaverður flötur á þessu máli, þessir viðskiptalegu hagsmunir, og tilefni til að fara mjög ítarlega yfir þá. Þegar búið verður að innleiða orkupakka þrjú, ef það verður veruleikinn, virkjast síðan ACER og allt stjórnkerfið í kringum orkuna og dreifingu hennar þegar sæstrengur verður að veruleika. Er hv. þingmaður sammála mér í því að viðskiptalegir hagsmunir hafi verið allt of lítið ræddir í þessu samhengi og hvort það sé ekki ein af þeim ástæðum sem ættu að liggja að baki [[Forseti hringir.]]því að fresta málinu fram á haustið, að ræða viðskiptalega hagsmuni þjóðarinnar miklu ítarlegar en gert hefur verið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að stutta svarið við þeirri spurningu sé: Jú. Ég held að það sé mikill skortur á því að þetta hafi verið rætt. Þjóðin á mikið undir. Auðlindirnar sem um er rætt eru í eign þjóðarinnar. Það sem er undir líka er flutningskerfi raforku. Þær breytingar sem koma til með að felast í breytingu á lagaumhverfi er varða orkumál með innleiðingu orkupakka þrjú eru þess eðlis að þær munu hafa mikil áhrif á ráðstöfun og nýtingu orkuauðlindarinnar og líka dreifikerfisins, sem er í eigu þjóðarinnar og þjóðin hefur fjárfest í. Við höfum sem þjóð lagt í það bæði vinnu og hugvit og skattfé á þeirri forsendu að það myndi skila sér aftur til þjóðarinnar til lengri framtíðar, ekki fyrir einhverjar einskiptisgreiðslur sem í tímans rás myndu skoðast sem svo að væru aldrei fullt verð fyrir það sem við höfum í höndunum hér.
Herra forseti. Já, ég held einmitt að þessi viðskiptalegu álitaefni og þessir viðskiptalegu hagsmunir þjóðarinnar hafi ekki verið skoðaðir nægilega vel þegar kemur að innleiðingu orkupakkans. Auðvitað þarf að skoða alla þætti málsins. Það þarf að skoða þetta heildrænt. Gleymum því ekki að lágt orkuverð og góð lífskjör fara jafnan saman. Við erum jú að horfa til framtíðar. Ég sagði það hér fyrr í kvöld að það er nú gallinn, virðist vera við Íslendinga og stjórnvöld hér, að ekki er horft nægilega langt fram í tímann, eins og þjóðir gera, eins og t.d. Kínverjar gera, þeir horfa tugi ára ef ekki öld fram í tímann í þessum efnum. Þá veltir maður fyrir sér: Er ekki viðbúið að hér gætu lífskjör versnað? Að með innleiðingunni, þegar sæstrengur verður kominn og þetta verður allt komið í fullan gang, orkupakki þrjú og í framhaldinu orkupakki fjögur, værum við í raun að skerða lífskjör komandi kynslóða?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir síðara andsvarið. Jú, ég held að það sé málið, að þetta þurfi að ræða í þaula. Þetta á eftir að ræða hér og ætti náttúrlega að vera rætt og sett inn í þessa heildarorkustefnu og því ættu að fylgja mjög ítarleg gögn, tæknilegs eðlis. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því, þegar við mótum orkustefnu, hvað gerist ef við leggjum sæstreng. Gefum okkur að það sé raunverulegur vilji stjórnvalda að leggja ekki sæstreng og vera með fyrirvara svo að það komi ekki til álita fyrr en íslenska þjóðin vill það, þá og þegar, og gefum okkur að við séum á þeim stað, þó að ég telji það ólíklegt, að einhverjum árum seinna viljum við leggja sæstreng - Bretland hefur gengið úr Evrópusambandinu en vantar orku og við erum í dauðafæri að selja Bretum orku í gegnum sæstreng. Við höfum ákveðið að leggja hann á okkar eigin forsendum yfir til Bretlands. Þurfum við þá ekki að gera okkur grein fyrir því hversu mikla orku þurfi til að fæða jafnstraumskapal sem er þetta stór og mikill? Og viðnámið? Hversu mikið getur náttúran borið, t.d. með tilliti til fólksfjöldaspár fyrir Ísland, vegna þess að við verðum ekki 350.000 til allrar framtíðar, okkur mun fjölga? Við þurfum að hafa næga orku fyrir þjóðina fyrst. Hvað er þá afgangs til að selja og hversu mikið er hægt að ganga á auðlindina? Ég held að það sé [[Forseti hringir.]]eðlilegt og heilbrigt að taka þessa umræðu og skoða heildarsýnina í miklu stærra samhengi.
Herra forseti. Já, ég held að þetta málefni hafi fengið allt of litla athygli í þessu stóra máli, þ.e. þau viðskiptalegu og hagfræðilegu áhrif sem innleiðing orkupakkans kemur til með að hafa fyrir efnahagslíf þjóðarinnar í framtíðinni. Málið er stórt vegna þess að það varðar framtíðina, varðar komandi kynslóðir. Með því að samþykkja þennan orkupakka erum við að segja að við ætlum að vera þátttakendur á þessu stóra markaðssvæði og nýta okkar orkuauðlindir í því sambandi. Þetta er stór og mikil ákvörðun sem er verið að taka með þessari innleiðingu. Það er kannski rétt að afleiðingarnar verði ekki ljósar hér og nú eða við innleiðinguna sjálfa, heldur innan fárra ára. Þegar sæstrengstengingin er komin virkjar innleiðingin öll ákvæði þessa orkupakka og ACER, þá yfirþjóðlegu stofnun, sem stjórna mun orkuflæðinu, orkuverðinu o.s.frv. Það er mjög mikilvægt í mínum huga að ræða þjóðhagsleg áhrif og afleiðingar. Það er næsta víst að það sem er hagkvæmt fyrir Evrópusambandslönd í rafmagnsmálum er ekki hagkvæmt fyrir Ísland. Hagsmunirnir eru á öndverðum meiði. Þetta er bara allt annað fyrirkomulag, aðrar aðstæður en við búum við. Þessi markaðsvæðing fer ekki saman við hagsmuni okkar. Ég held að við séum búin að sýna rækilega fram á það í þeim umræðum sem átt hafa sér stað um þetta mál. Eftir samtenginguna, eftir að sæstrengurinn er kominn - og það verður að ræða það, það má ekki geyma það til seinni tíma, eins og stjórnarflokkarnir hafa talað fyrir. Þeir segja bara: Þetta hefur engin áhrif. En ef sú staða kæmi upp að beiðnir kæmu um sæstreng er það Alþingi sem ákveður það og þá tökum við upp þennan stjórnsýslulega fyrirvara o.s.frv. Það er ekki hægt að leggja þetta mál þannig upp. Það verður að horfa á heildarmyndina. Það er það sem skiptir öllu í þessu, að horfa á heildarmyndina. Hún er sú að við tengjumst sameiginlegum, stórum 500 milljóna manna markaði. Eftir þessa tengingu mun íslenskt athafnalíf og íslensk heimili lenda í beinni samkeppni við heimili í Evrópusambandinu og atvinnulífið í Evrópusambandinu. Að sjálfsögðu er það ósanngjarnt vegna þess að hagræðið sem evrópskt athafnalíf nýtur vegna nálægðarinnar við markaðinn er miklu meira en við Íslendingar höfum aðgengi að. Nálægðin við markaðinn er þannig að hún veitir athafnalífinu í Evrópusambandinu miklu meira forskot en iðnfyrirtækjum hér á landi. Svo höfum við náttúrlega húshitunina á Íslandi. Hún er miklu orkufrekari en í Evrópusambandinu og þess vegna er orkuþörf íslenskra heimila miklu meiri hér en heimila í Evrópusambandinu. [[Forseti hringir.]] Ég sé að tíminn er búinn og ég næ ekki að klára, en ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá.
Forseti. Eitt af því sem hv. þingmaður nefndi sló mig. Það er reyndar atriði sem ég hef leitt hugann að áður en hef ekki fjallað um í ræðu enn sem komið er. En þegar hv. þingmaður nefndi það rifjaðist upp fyrir mér að eitt af því sem maður hefur áhyggjur af, og reyndar umtalsverðar áhyggjur, við eðli þessa máls er, eins og hv. þingmaður nefndi, að áhrifin koma kannski ekki fram strax. Það gerir það erfiðara að útskýra hversu hættulegt málið er. En það veldur því líka að ríkisstjórnin ímyndar sér væntanlega að hún geti bara leyft þessu að fara í gegn og svo muni þetta reddast. Það hugarfar á auðvitað oft og tíðum við og getur nýst okkur Íslendingum vel að ímynda okkur að hlutirnir reddist. En það er ekki alltaf skynsamlegt að nálgast hlutina með þeim hætti. Það er stundum sagt að Kínverjar hugsi allt til 300 ára eða 500 ára, ég veit ekki hvað er besta viðmiðið í því. Þeir eru alla vega þekktir fyrir að hugsa til mjög langrar framtíðar og taka ákvarðanir út frá því. Hér óttast ég hins vegar að stjórnarmeirihlutinn sé að taka ákvörðun án þess að gera sér grein fyrir langtímaáhrifum og ætli bara að láta sig hafa það því að áhrifin komi ekki fram fyrr en einhvern tíma seinna. Þá verða þau kannski hætt í ríkisstjórn og áhrifin koma í ljós, ekki skyndilega heldur jafnt og þétt, átti fólk sig jafnvel ekki á því að þetta sé afleiðing af þriðja orkupakkanum. Er hv. þingmaður sammála mér í þessu mati, að þetta kunni að vera ein af skýringunum á því að ríkisstjórnin ætli bara að láta sig hafa það að hleypa þessu í gegn? Þau hugsi sem svo að þetta hafi kannski ekki áhrif strax og áhrifin komi bara jafnt og þétt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að þetta sé alveg rétt mat hjá honum. Almenningur mun í fyrsta lagi ekki gera sér grein fyrir því hvaða afleiðingar þetta hefur vegna þess að málið er bara engan veginn nægjanlega upplýst. En ég held að það sama eigi einmitt við um stjórnmálamenn og mér finnst það góður punktur hjá hv. þingmanni um „þetta reddast“-hugsunina. Alveg eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði í dag: Við ræðum þennan stjórnskipulega þátt málsins þegar og ef sæstrengur kemur. Þetta reddast. Það er hugsun sem á ekki að vera fyrir hendi í svona stóru og miklu máli. Berum þetta saman við við orkupakka eitt og tvö. Ef maður talar við hinn almenna borgara í dag og hann fer að kvarta yfir rafmagnsverðinu, hvað það sé orðið hátt: Hann hefur örugglega ekki vitneskju um það, eða ég efast um það, að rót þess að rafmagnsverðið er orðið þetta hátt er orkupakki eitt og tvö. Þá komu þessar stóru hækkanir. Alveg það sama gerðist hér með stjórnarliða sem kölluðu hér fram í þegar ég flutti mína fyrstu ræðu og upplýsti um að raforkuverð til heimila hefði hækkað um tugi prósenta við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Þá sögðu að það væri bara rangt. Þau hafa í fyrsta lagi ekki kynnt sér það og sum þeirra voru bara á barnsaldri þegar þessi innleiðing var gerð. Þannig að við sjáum, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, það er algerlega nauðsynlegt að horfa [[Forseti hringir.]]fram í tímann og horfa alla leið og sjá hverjar afleiðingarnar verða þá.
Forseti. Mér finnst þetta svolítið skuggalegt. Ef staðreyndir sem liggja fyrir og hægt er einfaldlega að vísa í á blaði eða töflu eða þess vegna í rafmagnsreikningi hv. þingmanns - ef stjórnarliðar leyfa sér að halda því blákalt fram að þetta sé bara ekki rétt, það sem hægt er að sýna á blaði; nei, þetta er bara ekki rétt - hvað segir það okkur um viðhorf þessa fólks til málsins í heild? Það er mjög ískyggilegt, herra forseti. En af því að við vorum að ræða um langtímaáhrifin og að þau komi kannski ekki strax í ljós og það sé ákveðin hætta í því fólgin, þá veit ég ekki hvort hv. þingmaður hefur séð grein sem ég rakst á í Morgunblaðinu frá því árið 2002. Hún fjallar einmitt um annan orkupakkann, sem hét á þeim tíma önnur raforkutilskipun Evrópusambandsins. Hún var ekki nærri því eins íþyngjandi eða víðtæk og þriðji orkupakkinn. En það voru ýmsir þingmenn á þeim tíma sem vöruðu við þessari innleiðingu, þeirra á meðal Björn Bjarnason. Ég hef ekki tíma í stuttu andsvari til að lesa upp úr þeirri grein. En það er skemmst frá því að segja að allar þær viðvaranir sem menn höfðu hér fram að færa komu svo á daginn; um áhrif á verð orkunnar, um áhrifin fyrir landsbyggðina, um möguleikana til að nýta Landsvirkjun og orkuframleiðslu hennar til að stuðla að atvinnusköpun á landsbyggðinni, ekki hvað síst. Allar viðvaranirnar sem nefndar eru í þessu viðtali komu á daginn. Hins vegar er ekki nefnd nein skýring á því hvers vegna menn töldu sig þurfa að innleiða það, önnur en sú að utanríkisráðherra þess tíma, Valgerður Sverrisdóttir, sagði að Evrópusambandið þyrfti að gera það fyrir ákveðna dagsetningu.
Herra forseti. Það sem meira er: Þegar við horfum til baka, til innleiðingar í raforkulög árið 2003, höfðu ráðamenn, ráðherra og ráðuneyti ekki einu sinni hugmynd um að rafmagnsverð til heimila myndi hækka. Það lýsir náttúrlega þessu máli algerlega í hnotskurn, þá á ég við orkupakka eitt og tvö, að vera að innleiða eitthvað sem menn höfðu ekki hugmynd um hvaða áhrif hefði á almenning. Og svo fyrir utan það gengum við lengra en við þurftum að ganga í að skipta þessum fyrirtækjum. Ekki var farið fram á neinar undanþágur vegna sérstöðu okkar eða neitt. Rétt er að benda á líka að þegar þetta var mótmæltu orkufyrirtækin þessari uppskiptingu. Á það var ekkert hlustað. Það var bara þessi óttablandna virðing gagnvart Evrópusambandinu: Við verðum að gera þetta steinþegjandi og hljóðalaust af því að Evrópusambandið segir það. Af því að þetta er partur af EES-samningnum. Stundum veltir maður fyrir sér hvort ráðamenn á þessum tíma hafi yfir höfuð lesið EES-samninginn eða skilið hann. Þarna er bara „concrete“, hreint og klárt ákvæði sem við hefðum getað nýtt okkur, undanþáguákvæðið, og bent á sérstöðu okkar sem við hefðum getað nýtt á þessum tíma, á þessum árum. En hvergi var hugsað út í það einu sinni. Sem segir manni að maður óttast mjög að sama sé uppi á teningnum núna varðandi orkupakka þrjú, að það verði bara að innleiða hann þó svo að hann hafi slæm áhrif fyrir okkur, af því að allt annað sé í uppnámi, þ.e. EES-samningurinn, sem, enn og aftur, hefur þó leið til að ná sameiginlegri niðurstöðu, sem við nýtum okkur ekki, frekar en fyrri daginn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, þetta er áhugaverð umræða og hún dýpkar sífellt. Áhugavert er að ræða í þessu sambandi hækkunina á raforkuverði og hver greiði raunverulega fyrir þá hækkun. Það verða skattborgarar. Mig langaði til að tengja aðeins inn í þá umræðu sem verið hefur varðandi vindmyllurnar og hvort þær séu raunverulega álitlegur kostur til að tengja inn á flutningskerfi raforku á Íslandi, en ég hef aðeins verið að skoða vindmyllur eftir að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vakti áhuga minn fyrr í nótt á þeim virkjunarkosti. Þær eru þess eðlis að vindorkugarður getur framleitt um það bil 200 MW, þegar best lætur, það sem við myndum kalla upp á enska tungu, með leyfi forseta, „Max Output“, en dettur niður í 0 MW á stundum. Í um 20% tímans, samkvæmt þeim tölum sem ég var að rýna í, getur slíkur vindorkugarður framleitt með þessari hámarksafkastagetu. En flutningskerfi raforku sem þarf að tengja slíkan vindorkugarð við þarf hins vegar að geta borið hámarksafköst hvenær sem er, vegna þess að raforka er þess eðlis að hún er framleidd á ákveðnum tímapunkti og hana þarf að flytja til þess sem þarf að nota hana á sama augnabliki. Hana er ekki hægt að geyma í vindmyllunni, líkt og við getum raunverulega stýrt í miðlunarlónum, eins og við gerum í vatnsorkuvirkjunum. Ég fæ kannski að halda áfram með þetta í síðara andsvari. En mig langaði til að spyrja hv. þingmann ...
Ég held að það sé heppilegra að bæta við einni ræðu.
Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni, það er heilmikill munur á þessari orkuframleiðslu, þ.e. vatnsorkunni og framleiðsluaðferðum hennar og svo aftur vindorkunni. En það sem er náttúrlega kjarninn í þessu öllu saman er verðið á raforkunni til heimila og fyrirtækja. Það er það sem skiptir almenning í landinu öllu máli. Verðið kemur til með að hækka vegna þess að, eins og við höfum rakið hér, eftirlitsgjaldið er að hækka. Það kemur strax til framkvæmda um leið og búið er að samþykkja þetta. Ekki er búið að reikna það út hvað það er mikið og það finnst mér vera ágalli að ekki skuli vera til neitt um það hvað það kemur til með að hækka mikið. Síðan má ekki gleyma því að þegar þessi vindorkuver eru farin í gang, áður en þau hefja starfsemi, þarf að tengja þau við dreifikerfið. Samkvæmt orkupakka þrjú má sá kostnaður ekki fara á orkuframleiðanda. Hann fer þá náttúrlega á þann sem sér um tengivirkið, sem síðan mun þá fara út í verðlagið og á endanum er það almenningur sem borgar. Það er alveg ljóst. Í farvatninu eru hækkanir, þrátt fyrir að sæstrengur komi ekki á næstunni. Það er rétt að halda því til haga.
Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að ég missti sjónar á tímanum hérna í æsingnum og spenningnum. En það sem ég var að reyna að koma að og spurningin sem mig langaði til að varpa til hv. þingmanns, um leið og ég þakka honum svarið, varðaði einmitt uppbygginguna á dreifikerfinu og kostnaðinn við hana, þ.e. dreifikerfi sem þarf að geta flutt þessa orku. Þetta geta náttúrlega verið fleiri vindorkugarðar en við erum í dæmaskyni að tala um einn vindorkugarð sem framleiðir á hámarksafköstum 200 MW - en ekkert þegar verst lætur, og 20% af tímanum þessi 200 MW. Dreifikerfið þarf að vera byggt upp þannig að það ráði við þetta. Þeim kostnaði má ekki velta á þann sem framleiðir orkuna, orkuframleiðandann, heldur verður það dreifikerfið, sem er í eigu almennings hér á Íslandi, sem tekur við því. Undir regluverki og lögum Evrópusambandsins, þegar búið verður að innleiða að fullu, eins og segir í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, er alveg ljóst að þeim kostnaði verður velt yfir á almenning. Er íslenskur almenningur tilbúinn til að greiða það verð? Er það stefna stjórnvalda að bjóða íslenskum almenningi upp á það með þessari innleiðingu að raforkuverð muni hækka? Og til hvers? Er það til hagsbóta fyrir almenning eða fyrir fjárplógsmenn óumhverfisvænna virkjana?
Forseti hefur skilning á því að hv. þingmanni fipist þegar jafn mikill hiti er í umræðunni og raun ber vitni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að kjarni málsins sé sá að almenningur hefur ekki verið spurður. Segjum að það væru að koma kosningar og við segðum við kjósendur: Við ætlum að innleiða tilskipun sem felur í sér að rafmagnið mun hækka til heimila og við komum ekki til með að ráða því í framtíðinni hvað fæst fyrir orkuna og hversu mikið af henni verði flutt úr landi. Ég held að það sé bara alveg augljóst mál að stjórnmálaflokkur sem færi með þau skilaboð til almennings fengi ekki brautargengi og síður en svo. Þetta sýnir okkur, herra forseti, nauðsyn þess að gera úttekt á því hvaða áhrif þetta mál kemur til með að hafa á hag heimilanna og efnahagslífið í heild sinni. Það hefur ekki verið gert og ég held að það sé hluti af því að fresta eigi þessu máli, að það eigi að fresta því og fara nákvæmlega í saumana á því hvaða áhrif þetta kemur til með að hafa á efnahagslífið og almenning í landinu. Við eigum að læra af reynslunni af því að innleiða orkupakka eitt og tvö sem var bara hlaupið til með og gert í flýti, án þess að hafa hugmynd um hvaða afleiðingar það hefði fyrir almenning þegar kom að raforkuverði. Stjórnvöld og ráðherrar gefa frá sér yfirlýsingar sem standast engan veginn, um að hér komi ekki til með að verða neinar hækkanir. Annað kom svo sannarlega á daginn. Við eigum að læra af þessari reynslu, herra forseti. Það er nú bara þannig.
Herra forseti. Ég tel að það sé rétt, líka í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra mætti hingað í þingsal í gær og fjallaði um þetta mál með sínum hætti, og nauðsynlegt að draga saman stórar línur. Það verður ekki sagt að hæstv. utanríkisráðherra eða stuðningsmenn þessa máls séu öfundsverðir af þeirri aðstöðu að hafa í höndunum lögfræðilega álitsgerð, mjög vandaða að allri gerð. Varðandi stjórnarskrárþáttinn er niðurstaðan sú að verulegur vafi er talinn leika á því að þessi innleiðing á orkupakka þrjú standist ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Niðurstaðan er tvítekin. Verulegur vafi. Orð af þessu tagi hafa mikla merkingu í skjölum af því tagi sem við erum að tala um, eins og lögfræðilegum álitsgerðum sem unnar eru fyrir ráðherra í náttúrlega stóru og viðkvæmu hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar. Alvarlegur vafi, herra forseti. Í annan stað eru hæstv. utanríkisráðherra og stuðningsmenn þessa máls í þeirri stöðu að búið er að stafa ofan í þá í fyrrgreindri lögfræðilegri álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, að samþykki við þessari þingsályktunartillögu utanríkisráðherra, sem felur í sér að reglugerð Evrópusambandsins nr. 713/2009 fær lagagildi á Íslandi, mun hafa þær afleiðingar að erlendar stofnanir muni fá a.m.k. óbein áhrif, eins og það er orðað, nákvæmlega orðrétt, á skipulag á ráðstöfun og á nýtingu orkuauðlinda íslensku þjóðarinnar. Þeir eru með þetta skjal í höndunum. Þeir eru með þessa niðurstöðu í höndunum. Þessi niðurstaða er ítarlega rökstudd, eins og í vönduðu lögfræðilegu áliti. Hún er ítarlega rökstudd með tilvísun í einstök ákvæði reglugerðar nr. 713 þar sem mestu munar um greinar sjö, átta og níu. Bara til áréttingar og til minnis fyrir þá sem eru að fylgjast með þessari umræðu: Reglugerð, eins og það heitir frá Evrópusambandinu, merkir lög, eins og við tölum um hlutina. Ég verð að viðurkenna að mér þótti hæstv. utanríkisráðherra fremur laustengdur við þessar niðurstöður og ekki átta sig til hlítar á því að þetta væru hinar eiginlegu niðurstöður hinna lögfræðilegu ráðunauta sem hann kallaði sjálfur til og virtist eigna öðrum það í sínu máli, sagði að þeir hefðu komist að þeirri niðurstöðu, þegar þeir sem vakið hafa athygli á þessu, eins og ég hef reyndar gert nokkrum sinnum, hafa ekkert gert annað en að vitna til hinnar lögfræðilegu ráðunauta ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Hæstv. utanríkisráðherra gat heldur ekki skýrt hvaða pólitískt umboð hann eða flokkur hans eða ríkisstjórnarflokkarnir hefðu til að taka ákvarðanir sem kunna að rekast á við stjórnarskrá og sem munu fela í sér afsal á íslenskum orkuauðlindum í þeim mæli sem lýst er í þessari lögfræðilegu álitsgerð til erlendra aðila. Hvar er hið pólitíska umboð fyrir því? Hver talaði fyrir þessum þriðja orkupakka fyrir síðustu kosningar? Enginn. Hvernig eru flokkssamþykktir þessara flokka sem standa að þessari ríkisstjórn? Þær eru aldeilis ekki í þessa átt, þvert á móti. Eitt atriði í viðbót er rétt að nefna og það er að hæstv. utanríkisráðherra var spurður eftir þeirri grundvallarstefnubreytingu í utanríkismálum sem hann boðar með þessu. Stefnan hefur verið: Það er hægt að semja um aðgang að mörkuðum með gagnkvæmum hætti en það kemur ekki til greina að fyrir aðgang að markaði verði veittur aðgangur að auðlind, eins og svo rækilega er farið yfir í umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar, fyrrverandi utanríkisráðherra, sem liggur fyrir sem þingskjal í þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir greiningu hans á orðum hæstv. utanríkisráðherra seinni partinn í dag. Hv. þingmaður vék að því sem hann kallar pólitískt umboð og spyr sig hvaðan ríkisstjórnarflokkunum komi það umboð að innleiða regluverk orkutilskipunar Evrópusambandsins þar sem lögfræðilegir ráðgjafar ríkisstjórnarinnar hafa bent á að ákvæði í þessu regluverki - þeir nefndu þar sérstaklega 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009 - sem þeir ráðgjafar telja verulegan vafa leika á að standist íslensku stjórnarskrána, lög nr. 33/1944. Hvaðan kemur þetta umboð? Hann skýrði frá því að ríkisstjórnin myndi, eftir ráðleggingum þessara sérfræðinga, hengja við málið svokallaða lagalega fyrirvara. Þá væri öllu óhætt og þeirri stjórnskipulegu áhættu sem við höfum verið að benda á væri ýtt til hliðar og við laus við hana. Hvert er álit hv. þingmanns og túlkun á orðum hæstv. utanríkisráðherra, sem við vinnum nú að að greina, á því hvort hann hafi nefnt það eða komið því að hver þessi lagalegi fyrirvari sé?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir andsvarið. Ég tel að það sé alveg skýrt hvað varðar eftirfarandi: Hinn lagalegi fyrirvari er til kominn vegna þeirrar lögfræðilegu niðurstöðu að verulegur vafi leiki á því hvort innleiðing á orkupakkanum standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Þess vegna er þessi lagalegi fyrirvari. Honum er ætlað að vinna á móti því, eða öllu heldur tryggja það að þessi innleiðing sé með þeim hætti að standist ákvæði stjórnarskrár. Það er markmiðið með þessum lagalega fyrirvara. Síðan gerist það að staðið hefur yfir leit að þessum lagalega fyrirvara, alveg síðan 15. maí síðastliðinn. Unnið er að því hörðum höndum og ég er ekkert að ljóstra upp neinu leyndarmáli þótt ég greini frá því að Miðflokkurinn vill leggja sitt fram í þessu efni og býr svo vel að hafa innan raða síns þingflokks lögfræðimenntaðan mann sem jafnframt hefur reynslu af lögreglustörfum, hafandi um árabil verið lögreglustjóri í Vestmannaeyjum. Og sömuleiðis hefur hann haft umsjón með kennslu í lögreglufræðum og lögregluþjálfun sem skólastjóri Lögregluskólans. Ég þykist vita að það komi honum að miklu gagni við þá rannsókn og leit, sem ég veit að hann hefur haft með höndum, að þessum lagalega fyrirvara, þ.e. hans lögfræðilega menntun og reynsla af lögreglustörfum. Hv. þingmaður hefur komið hingað og flutt áfangaskýrslur eftir því sem rannsókn hans hefur undið fram. En það eru alltaf að koma fram nýjar og nýjar staðreyndir í málinu, þar á meðal hin sérkennilega yfirlýsing hæstv. utanríkisráðherra í gær um lagalega fyrirvarann sem einhvern texta í nefndaráliti. En ég vænti þess að í ræðu sinni á eftir muni hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]greina nánar frá rannsóknum sínum og helstu vinnubrögðum og rannsóknaraðferðum sem hann beitir í þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir svarið. Hæstv. utanríkisráðherra var spurður að því í gær hvar hinn lagalega fyrirvara væri að finna - við erum nú að reyna að slá upp og prenta svar hans en því er ekki alveg lokið - og svo virtist sem að hann væri að benda á álit lögfræðilegra ráðgjafa ríkisstjórnarinnar. Hann benti á álit þar sem þessi texti kemur fyrir, að þetta verði gert með lagalegum fyrirvara - sem sérfræðingarnir ætluðu ríkisstjórninni að leggja inn í málið. En ríkisstjórnin, aðspurð, eins og ég greindi frá rétt áðan, bendir á þann texta í álitsgerð sérfræðinganna. Mér sýnist því málið vera komið í hring vegna þess að sérfræðingarnir ætla ríkisstjórninni að setja þennan fyrirvara. En eina svar hæstv. utanríkisráðherra var ábending á þennan texta í álitsgerðinni. Þetta er komið í hring að því er mér virðist. En rannsókn stendur yfir á þessu. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu í morgun að hv. þingmaður suður með sjó hefði í færslu upplýst okkur um hvar þennan lagalega fyrirvara væri að finna. Ég er einmitt með útprentun á þeirri færslu. Þar segir þessi hv. þingmaður að hinn lagalegi fyrirvari liggi hjá atvinnuveganefnd. Þetta er alveg nýtt og þetta þarf auðvitað greiningar við. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann viti til þessa, af því að hann situr í atvinnuveganefnd, og hvort hann hafi séð þennan lagalega fyrirvara í þeirri nefnd.
Herra forseti. Ég lít á það sem þátt í rannsókn hv. þingmanns og fyrrverandi lögreglustjóra að inna eftir viðburðum á vettvangi hv. atvinnuveganefndar. Ég get upplýst það að ekki er neinn texti í nefndaráliti sem ég minnist að hafi verið kynntur sem lagalegur fyrirvari á fundum nefndarinnar. En þetta er náttúrlega mikið starf hjá hv. þingmanni að leggja sig fram um þetta allt saman af því að þessir lagalegu fyrirvarar streyma dálítið ótt og títt inn. Skýring hv. þingmanns suður með sjó sem er í eilítið torræðum og myrkum texta, verður að viðurkennast, á samskiptamiðli sem margir þekkja, lýsir að því er virðist af mikilli sannfæringu hverjir þessir lagalegu fyrirvarar eru. En ég geri líka ráð fyrir að fyrir okkur hina sem eru kannski ekki jafn langt komnir í lögfræðinni og hv. þingmaður suður með sjó sé erfitt fyrir okkur að átta okkur á þessu og skilja til hlítar hvert hv. þingmaður er að fara. En ég leyfi mér að vona að lögfræðiþekking og reynsla hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar [[Forseti hringir.]]af lögreglustörfum og lögreglurannsóknum muni duga til að upplýsa þetta mál.
Forseti gerir ráð fyrir því að sá þingmaður sem vísað er til hafi nafn. Ef vísað er þannig til þingmanna að ætla má að þekkja megi hverjir þeir eru er lágmarkskurteisi að nefna þá með fullu nafni, eins og vera ber samkvæmt þingsköpum, þó að menn kunni að hafa gaman af þessu.
Forseti. Hv. þingmaður nefndi Jón Baldvin Hannibalsson og mjög afdráttarlausa greinargerð hans um þetta mál. Í því sambandi vil ég benda á að þeir hafa verið allmargir, reyndu fyrrverandi stjórnmálamennirnir, sem hafa blandað sér í þessa umræðu. Frá vinstri kantinum má nefna Ögmund Jónasson, sem varar við markaðsvæðingu orkunnar, og raunar Hjörleif Guttormsson, sem varar við hættunum sem umhverfisnefnd stafi af þriðja orkupakkanum. Jón Baldvin, fyrrnefndur, ver Evrópusamstarfið og lýsir hættunum sem stafi af því ef við förum niður braut þriðja orkupakkans. Frá Framsóknarflokki má nefna menn eins og Guðna Ágústsson og Frosta Sigurjónsson sem til að mynda benda á þá hættu sem byggðir landsins standi frammi fyrir, verði þessi þriðji orkupakki samþykktur. Og frá hægri menn á borð við Davíð Oddsson og Sturlu Böðvarsson, fyrrverandi forseta Alþingis, sem talaði um mikilvægi þess að verja sjálfstæði og fullveldi landsins, verja lögin. Það segir mér að þetta er býsna merkilegt mál, þessi þriðji orkupakki. Það er það slæmt að reyndir menn frá vinstri til hægri mæla eindregið gegn því á hinum ýmsu forsendum, allt samt grundvallaratriðum í stefnu þeirra flokka og pólitísku sýnar. Það hlýtur að teljast sögulegt mál í rauninni, sem nær að vera nógu slæmt til þess að það veki upp áhyggjur hjá mönnum alveg frá vinstri til hægri sem telja það vega að grundvallarsjónarmiðum hugmyndafræði sinnar.
Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns geta þess að þegar ég vísaði til hv. þingmanns suður með sjó átti ég að sjálfsögðu við Silju Dögg Gunnarsdóttur. Ég biðst velvirðingar á því að mér láðist að nefna nafn hennar og þakka ... [[Forseti hringir.]]
Það gerir hlut hv. þingmanns ekki betri að um konu var að ræða.
Ég er ekki viss um að ég hafi heyrt alveg nákvæmlega hvað forseti sagði, en allar leiðbeiningar frá honum eru að sjálfsögðu vel þegnar. En ef ég hef leyfi forseta til að halda áfram ræðu minni verður að segja það í framhaldi af andsvari hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að það er svo sannarlega rétt að þeir sem haft hafa uppi kröftug andmæli við þriðja orkupakkanum koma alls staðar að úr litrófi stjórnmálanna. Ég hef nú haft tækifæri til að sitja nokkra fundi í samtökum sem kalla sig Orkan okkar og þar eru ýmsir af þeim sem hv. þingmaður nefndi, en alls ekki allir. Það verður að segjast að það er óvenjulegt að mál sé þannig vaxið að það kalli fram þvílíka samstöðu fólks af ólíkum pólitískum uppruna og manna sem hafa kannski um langan aldur verið pólitískir andstæðingar á Alþingi. Og sömuleiðis er sú ólga sem fyrirfinnst greinilega í þjóðfélaginu til marks um miklar áhyggjur af þessu máli, enda eru stórar spurningar uppi, árekstur við stjórnarskrá og afsal á valdi til erlendra stofnana, miðað við það sem stendur í álitsgerð ráðunauta ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Ég tel rétt að bæta aðeins við þetta því að það er ekki nóg með að þessir reyndu stjórnmálamenn, frá vinstri til hægri, gjaldi varhuga við innleiðingu þriðja orkupakkans, svo ekki sé meira sagt, því að stuðningsmenn flestra flokka, a.m.k. allra ríkisstjórnarflokkanna, eru eindregið mótfallnir innleiðingu þriðja orkupakkans og almenningur í heild. Mikill meiri hluti landsmanna er andvígur þessari innleiðingu. Því spyr ég: Má ekki halda því fram að það sem við þingmenn Miðflokksins erum að gera í þessari umræðu sé að reyna að leiða fram lýðræðislegan vilja? Við erum að reyna að ná fram hinni lýðræðislegu niðurstöðu í þessu máli og leyfa hinum lýðræðislega vilja að njóta sín. Og talandi um stuðningsmenn þessara stjórnmálaflokka þá vill svo vel til að í dag á Sjálfstæðisflokkurinn afmæli, að mér skilst. Hann er 90 ára gamall. Við óskum flokksmönnum Sjálfstæðisflokksins til hamingju með það. Það gefur flokksmönnum tækifæri til að hittast og vonandi hitta sem flesta þingmenn flokksins. Við hljótum að binda vonir við það. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um að þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins hitta kjósendur flokksins, hitta Sjálfstæðismenn, muni flokksmenn leiða þessum þingmönnum sínum það fyrir sjónir að þeim beri, til þess að verja m.a. sjálfstæðisstefnuna, að hafna þessum þriðja orkupakka? Er hv. þingmaður sammála mér um það? Bindur hann vonir við þennan hátíðisdag Sjálfstæðisflokksins?
Herra forseti. Andsvar hv. þingmanns kallar á athugasemdir af tvenns konar tagi. Í fyrsta lagi er það bara mjög áleitin spurning hvaða lýðræðislegt umboð ríkisstjórnarflokkarnir hafi til þess að standa að samþykkt þessa orkupakka. Því að þeir öfluðu sér ekki neins slíks umboðs í síðustu kosningum með því að tala fyrir slíku máli og kynna það fyrir kjósendum að það væri þeirra stefna að innleiða ætti þennan orkupakka, með þeim afleiðingum sem við sjáum að hann hefur að dómi lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Ég tek undir heillaóskir hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar til Sjálfstæðisflokksins og Sjálfstæðismanna á 90 ára afmæli Sjálfstæðisflokksins. Flokkurinn var stofnaður hér á Alþingi af þingmönnum Íhaldsflokksins og einum þingmanni Frjálslynda flokksins. Ég leyfi mér að nefna á persónulegum nótum að málið er mér eilítið skylt vegna þess að í hópi þingmanna flokksins á þessum tíma var móðurafi minn, Jóhann Þ. Jósefsson, og ég hef alltaf verið afar stoltur af því að eiga afa sem átti þátt í að stofna Sjálfstæðisflokkinn, sem lengi vel var ákveðin kjölfesta og mjög mikilvægur fyrir stjórnmálalíf landsins og hefur látið mjög margt gott af sér leiða. Varðandi afmælishaldið í dag vona ég svo sannarlega að þeir sem eru kjörnir fulltrúar af hálfu flokksins leggi vel við hlustir. Það er nú einu sinni þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur þurft að glíma við eins konar fráflæðisvanda í ákveðnu fylgislegu tilliti, ef komast má svo illa að orði. En ég ætla að flest fólk sem á annað borð aðhyllist þá grundvallarstefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið fast við lengst af frá stofnun, sé algerlega andvígt innleiðingu þriðja orkupakkans.
Forseti er nú ekki alveg viss um að 90 ára afmæli Sjálfstæðisflokksins, hvað þá stofnun flokksins fyrir 90 árum, hafi beina tengingu við þriðja orkupakkann, en telur nú samt allt í lagi að óska flokknum til hamingju héðan úr ræðustóli, ef menn kjósa svo, og veit að þeim hamingjuóskum hv. þingmanns fylgir góður hugur.
Herra forseti. Ekkert er fegurra en vorkvöld í Reykjavík. Ég hef átt þess kost nú í nokkra daga að vera staddur hér niðri í miðbæ Reykjavíkur að nóttu til og að morgni til eins og í morgun og horfa yfir Tjörnina á mjög fallegum vormorgnum, og ég fullyrði að morgnarnir í Reykjavík eru ekki síðri en vorkvöldin. Og á þessum fallega degi er vel við hæfi, af því að þetta er fyrsta ræða mín á kristilegum tíma á þessum degi, að óska Sjálfstæðisflokknum hjartanlega til hamingju með 90 ára afmælið. Vegni þeim sem best og megi þeir eiga árangursríkan og innihaldsríkan fund eða einhvers konar samkomu, sem mér skilst að þeir eigi síðar í dag. Ég var í síðustu ræðu að fjalla um upprunaábyrgð á raforku sem er afskaplega áhugavert efni og tengist innleiðingu þriðja orkupakka Evrópusambandsins á margan hátt, á athyglisverðan hátt, ekki síst með tilliti til verðlagningar og hugsanlegrar breytingar á verði raforku innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég fór yfir það hér fyrr í dag að ég hefði sent hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra fyrirspurn í nóvember sl. sem var svarað núna fyrir réttum mánuði, sem inniheldur afskaplega áhugaverðar upplýsingar einmitt um upprunaábyrgðir. En upprunaábyrgð á raforku er, þetta er torskiljanlegt orð, ef við tölum okkar ylhýra mál, bara vottorð, skriflegt eða rafrænt, fyrir því að uppruni þeirrar raforku sem verið er að kaupa eða nota sé frá orkugjöfum sem eru endurnýjanlegir. Það er sem sagt hægt að framvísa vottorði á Evrópska efnahagssvæðinu og þar með sanna að orka sem verið er að nota í atvinnurekstri sé upprunnin frá endurnýjanlegum orkugjöfum, sem er í Evrópusambandinu talið afskaplega jákvætt, og getur valdið því að fyrirtæki sem framleiða vöru með slíkt vottorð upp á hendurnar á auðveldara með viðskipti og sölu á sinni framleiðsluafurð. Það þarf ekki að þýða, herra forseti, að viðkomandi fyrirtæki sem kannski er rekið í Frakklandi eða á Ítalíu, fái orkuna raunverulega frá vatnsfallsorkuveri, heldur gæti kjarnorkuver verið við hliðina á verksmiðjunni og orkan leidd beint inn í verksmiðjuna. Þannig að í raunveruleikanum þarf ekki að vera að viðkomandi framleiðslufyrirtæki sé að nýta orku frá vatnsfallsorkuverum, heldur gæti það verið kolaorkuver eða kjarnorkuver. En með því vottorði sem þeir framvísa og - sem er snilldin í þessu - geta keypt frá raforkuverum sem framleiða orkuna á endurnýjanlegan hátt fyrir fjármuni lítur það þannig út, jafnvel þótt raunveruleikinn sé allt annar. Þetta hefur mikið verið í umræðunni. Ég hef mikinn áhuga á þessu máli og mun fjalla mikið meira um þetta. Þetta hefur mikið verið í umræðunni vegna þess að það er búið að innleiða þetta hér á Íslandi og var gert hér fyrir mörgum árum, að íslensk raforkuver, eins og Landsvirkjun og fleiri sem reka virkjanir, eru komin inn á þennan markað og geta selt þessi vottorð um hreina orku og þeir selja þessi vottorð til Evrópu. Þeir selja þetta fyrir fjármuni. Ein spurning mín í fyrirspurn til ráðherra fjallaði einmitt um þetta: Hversu mikið hefur verið selt af þessu héðan? Hversu miklir fjármunir hafa fengist fyrir þetta? Hvert er verðið per megavattstund og fleira slíkt? Þannig að þetta er mjög áhugavert. Ég hlakka mikið til að halda áfram að greina í smáatriðum frá svari hæstv. iðnaðar-, nýsköpunar- og atvinnuvegaráðherra hér í næstu ræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni kærlega fyrir þessa framhaldsræðu. Málefnið er sérstaklega áhugavert og eitt af því sem þarf að ræða í samhengi við þriðja orkupakkann. Ég hef ekki kynnt mér þessi aflátsbréf, ef svo má að orði komast, til nokkurs gagns. Ég veit af tilvist þeirra og hef vitað um nokkra hríð, og hvernig þau virka. En ég hef ekki kynnt mér þau í þeirri dýpt sem hv. þingmaður hefur gert og hefur reyndar sent fyrirspurn og fengið svar frá ráðuneytinu. En það sem mig fýsir að vita og kannski ræða, ef hv. þingmaður hefur vitneskju um það, er: Hvenær ákváðum við Íslendingar að selja frá okkur þennan uppruna orkunnar okkar til annarra landa eða annarra orkuframleiðenda? Hvers vegna erum við komin í þá stöðu að nú er í raun og veru minni hluti þeirrar orku sem við notum hér á landi skilgreindur sem hrein orka? Ég held að ég fari rétt með og þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti uppfrætt mig um þetta tvennt: Hvenær byrjuðum við á þessu? Og hversu mikla orku framleiðum við í dag sem telst hrein samkvæmt þessum aflátsbréfum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ágæta spurningu. Það er mér sönn ánægja að leitast við að svara henni. Ég hef verið að kynna mér svar hæstv. ráðherra sem er afskaplega greinargott að flestu leyti en þó ekki öllu. Ég hef hugsað mér að leita svara við þeim spurningum sem vakna við lestur svars hæstv. ráðherra, sem mér finnst skorta á. Samkvæmt lögum um upprunaábyrgðir, sem eru nr. 30/2008, menn geta kynnt sér það - það eru 11 ár síðan þessi lög voru sett hér á landi og þar með lauk innleiðingu á þessum reglum Evrópusambandsins - er hver eining upprunaábyrgðar mæld í MWst., en 1.000 kWst. er ein MWst. Og 1.000 MWst. er ein GWst., en 1.000 GWst. er ein TWst. Þannig að hér er um gífurlega orku að ræða þegar verið er að tala um TWst. Á árinu 2017 voru seldar til erlendra aðila 14,8 TWst. Þær voru seldar úr landi, ábyrgðirnar, vottorðið. Fyrir það fékkst, áætlað í svari ráðherra árið 2018, að tekjur raforkufyrirtækjanna hér hafi verið á bilinu 800–850 millj. kr., þannig að hér er um verulegar fjárhæðir að ræða fyrir íslensk raforkufyrirtæki, sem er að mörgu leyti mjög gott. En ég spyr um áhrifin og afleiðingar af þessu kerfi hér innan lands.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta er gríðarlega áhugavert. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá er þetta eitthvað sem gerist á hverju ári, að hægt er að selja þessar vottanir. Eða kaupir fyrirtæki kvóta einu sinni og heldur honum um alla framtíð eða hvernig virkar þetta kerfi? Og er það þá svoleiðis að það geti jafnvel verið hagfellt að byrja að framleiða orku, jafnvel þó að viðtakandinn sé ekki endilega til staðar eða nýtnin sé ekki samfelld, eins og t.d. vindorka, til þess að selja slík aflátsbréf? Eru fjárhæðirnar það miklar? Eða hvernig virkar þetta? Maður nær eiginlega ekki alveg utan um þetta, hvernig þetta er líklega hugsað. Ég myndi vilja beina þeirri fyrirspurn til hv. þingmanns. Er þetta hugsað sem hvati fyrir fyrirtæki til að nota frekar hreina orku en óhreina? En hver er raunveruleikinn á móti ef maður getur raunverulega bara keypt sér svona bréf þrátt fyrir að maður sé búinn að stinga í samband við kjarnorkuver eða olíubrunarafmagnsver? Það er mín hugleiðing í þessu. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti svarað þessu, eða hvort það felst í svari ráðuneytisins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Mér er það sönn ánægja að leitast við að svara henni. Þetta er að mörgu leyti kerfi sem hannað er fyrir svæði sem er eins og Evrópa, landfræðilega mjög þétt og er í raun og veru snilldarlegt að því leytinu til, en hefur tvær hliðar. Það er auðvitað gott fyrir fyrirtæki að geta sýnt fram á að orkan sem þeir nota sé endurnýjanleg og hrein, og geta framvísað vottorði til kaupenda sinna eða viðskiptamanna, að þeir nýti slíka orku þó að raunveruleikinn sé allt annar. Það er hliðin sem snýr að viðskiptavinunum sem vilja sýna fram á að þeir séu með vöru sem sé framleidd af orku sem hafi þennan uppruna. Hin hliðin á peningnum er tilgangurinn. Og tilgangur Evrópusambandsins með því að innleiða þessar reglur er auðvitað sá og augljóslega, að þetta mun líka hvetja raforkuframleiðendurna til að framleiða orku á umhverfisvænan hátt og með endurnýjanlegri orku, eins og vatnsfalli, vegna þess að það mun vera meiri eftirspurn eftir henni og þeir fá meira fjármagn fyrir það. Þannig að verðið á raforkunni hækkar einfaldlega, og lækkar hugsanlega verðið á orku sem framleidd er, ég leyfi mér að segja, á sóðalegan hátt, herra forseti, vegna þess að það er minni eftirspurn eftir slíkri orku.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg það sem hv. þingmaður er að segja okkur: Hvernig getur fyrirtæki sem t.d. framleiðir orku með kolabruna fengið vottorð upp á að það framleiði orku á umhverfisvænan hátt? Ef við notum samlíkingu við landbúnað er þetta þá eins og ef kjúklingabú á Íslandi sem væri alltaf með allt í tipptoppstandi, tandurhreint og aldrei mælst salmonella, og svo væri annað kjúklingabú einhvers staðar úti í Evrópu sem hefði átt í vandræðum með salmonellu og slíkar sýkingar - gæti þá þetta evrópska kjúklingabú keypt réttinn af því íslenska til að geta sagst vera salmonellufrítt, en kjúklingarnir væru samt hugsanlega með salmonellu? Ég skil ekki alveg þetta kerfi, herra forseti, og þætti vænt um ef hv. þingmaður myndi útskýra það betur fyrir mér og eins kannski svara spurningunni sem óneitanlega kviknar við að heyra lýsingu hv. þingmanns: Eru þetta þá ekki blekkingar? Er ekki verið að stunda blekkingar ef menn gefa vottorð um að orkan sé framleidd á einhvern allt annan hátt en hún er í raun og veru? Ef hv. þingmaður er á því að þetta séu blekkingar, er hann þá þeirrar skoðunar að þetta séu lofsverðar blekkingar? Telur hann þetta jákvætt fyrirkomulag? Veldur það honum einhverjum áhyggjum að þetta gæti leitt til þess að menn haldi að við Íslendingar séum að framleiða orku með kolabruna, sem við höfum nú ekki gert býsna lengi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir spurninguna. Jú, svarið við því hvort þetta séu lofsverðar blekkingar, hluti af þessu kerfi, hluti af því, ekki allt, er: Já, þær eru það. Fyrirtæki í Frakklandi framleiðir fatnað, segjum það, og notar til þess raforku sem kemur úr nærliggjandi kjarnorkuveri í raunveruleikanum. Viðskiptavinir þessa fataframleiðanda kvarta og segja: Þetta er ómögulegt, ég get ekki verið að kaupa sokkana frá þér, þú notar orku frá afskaplega sóðalegu orkuveri sem er þarna nálægt þér. Ég ætla frekar að versla við sokkaframleiðanda á Íslandi, þar er svo hrein orka notuð. Verksmiðjan, sokkaverksmiðjan í Frakklandi, fer á markaðinn, opna markaðinn, með upprunaábyrgðir, ekki með raforku heldur vottorðin - þar er Landsvirkjun að bjóða til sölu vottorð frá Íslandi, þessi hreinu og fínu vottorð, sem sanna að Landsvirkjun er að framleiða orku á umhverfisvænan og endurnýjanlegan hátt - og kaupir sér vottorð. Hún þarf hugsanlega að borga meira fyrir það ef eftirspurnin er mikil eftir þessum vottorðum og getur þá sýnt kaupanda sínum, sem er kannski staddur í Bandaríkjunum eða einhvers staðar annars staðar í heiminum: Ég er að framleiða þessa sokka á umhverfisvænan hátt og nota til þess raforku sem er endurnýjanleg og hérna er vottorðið upp á það. Jafnvel þótt raunveruleikinn sé allur annar. Þetta leiðir til þess, herra forseti, að sokkaframleiðandinn á Íslandi hefur ekki aðgengi að þessu vottorði nema að kaupa það. Þetta er lofsverð blekking að þessu leytinu til.
Herra forseti. Þetta er óneitanlega býsna sérstakt. En hvað þá ef það væri fataframleiðandi á Íslandi að framleiða sokka og vildi selja þá? Gæti hann þá ekki haldið því fram að hann væri að framleiða sokkana með notkun á hreinni endurnýjanlegri orku af því að Landsvirkjun væri búin að selja réttinn til að segjast vera að framleiða vöruna með hreinni orku? Tekur þá Landsvirkjun á sig syndirnar sem Frakkarnir seldu í dæmi hv. þingmanns? Ég velti því líka fyrir mér hvort þetta kunni að vera gert, þetta fyrirkomulag, í undirbúningi fyrir hið sameiginlega raforkukerfi Evrópu þar sem gert er ráð fyrir að öll orkan fari í einn pott, orkupott ef svo má segja, og svo sé selt úr þeim potti á stöðluðu verði? Þegar sú væri orðin raunin þá mætti kannski segja að rétt væri að við Íslendingar og íslensk fyrirtæki værum að kaupa orku sem væri framleidd með kjarnorku eða kolabruna eða öðrum hætti vegna þess að við værum þá að kaupa úr þessum sameiginlega potti. En sú er ekki staðan núna svo að maður veltir því fyrir sér hvort þetta sé liður í undirbúningi fyrir þessa framtíðarsýn, einn orkupott Evrópusambandsins þar sem allir kaupa úr sama orkubrunni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Þetta er alveg hárrétt og rétt skilið hjá hv. þingmanni þegar málið er skoðað ofan í kjölinn. Það er torskilið að mörgu leyti vegna þess að þetta er í raun og veru blekking að því leyti til að þetta er ekki raunverulegt. Það er ekki raunverulegt þótt þú framvísir vottorði um að þú notir orku sem upprunnin er frá orkugjöfum sem eru endurnýjanlegir, þú getur bara framvísað þessu vottorði. Það er blekking að því leytinu til. En kerfið getur að mörgu leyti verið hannað á snilldarlegan hátt þrátt fyrir það. Það leiðir hugann að því sem hv. þingmaður kom að, það leiðir hugann að því að þetta sé undirbúningur undir sameiginlegt raforkukerfi Evrópu. Svar mitt við þeirri spurningu er hiklaust: Já. Maður leiðir hugann að því, þegar maður kannar þetta kerfi sem útbúið er um þessi vottorð, að framtíðarsýn sé þarna á bak við sem sé sú sem hv. þingmaður lýsti alveg hiklaust. Það er verið að skapa verð á vöru, útbúa verð á vöru, á orku sem er framleidd á endurnýjanlegan hátt, vegna þess að það er jákvætt. Eftirspurn eftir þessari vöru, sem er þá vottorðin, mun þá aukast og verð á þessari orku mun hækka.
Herra forseti. Nú ætla ég að fjalla um mál sem ég hef ekkert komið inn á áður, nánast ekki neitt, en er mjög sláandi engu að síður með tilliti til þessa þriðja orkupakka. Ég vísa í grein sem birtist í Morgunblaðinu undir yfirskriftinni EES-reglur kalla á útboð nýtingarréttar. Greinina skrifar Gunnlaugur Snær Ólafsson og hún er það merkileg þessi grein og það upplýsandi að ég ætla að fá að grípa aðeins niður í henni, með leyfi forseta. Þar segir: „Nýtt nýtingarform vatnsfalla í eigu ríkis og sveitarfélaga til raforkuframleiðslu getur haft í för með sér að þar til gerðir nýtingarsamningar fari í útboð þegar samningstíma lýkur. Þetta staðfestir Guðni A. Jóhannesson orkumálastjóri. Hafa slíkir samningar þegar verið gerðir við einkarekin félög, en samningarnir munu í framtíðinni einnig vera gerðir um nýtingarrétt opinberra raforkufélaga. Árið 2016 barst íslenskum stjórnvöldum tilkynning frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, um að þeim bæri að setja lög sem krefjast þess að greitt sé markaðsverð fyrir nýtingarrétt náttúruauðlinda í almannaeigu með það fyrir augum að framleiða rafmagn. Var jafnframt kveðið á um að allir gildandi samningar yrðu endurskoðaðir þannig að það sem eftir væri af samningstíma yrðu raforkufyrirtæki að greiða fyrir nýtingarréttinn. Sama ár var skipaður starfshópur fjögurra ráðuneyta til þess að bregðast við fyrirmælum ESA og starfar hann enn.“ Svo kemur millifyrirsögn: Útboð að skyldu. Þar segir, með leyfi forseta: „Reglur Evrópusambandsins um nýtingarrétt voru til þess gerðar að tryggja að sanngjarnt verð fengist fyrir nýtingu náttúruauðlindanna og var slíkt nýtingarsamningsform tekið upp innan sambandsins fyrir nokkru. Þegar nýtingarsamningar runnu sitt skeið varð þó deila milli fleiri aðildarríkja og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um hvernig bæri að endurnýja umrædda samninga og tilkynnti framkvæmdastjórnin þann 7. mars síðastliðinn að hún hefði höfðað samningsbrotamál gegn Austurríki, Frakklandi, Þýskalandi, Póllandi, Portúgal, Svíþjóð, Bretlandi og Ítalíu fyrir að hafa ekki farið í opin útboð á nýtingarrétti vatnsfalla og tilheyrandi vatnsaflsvirkjunum. Í síðasta mánuði boðuðu verkalýðsfélög í Frakklandi til verkfallla við vatnsaflsvirkjanir í eigu ríkisorkufyrirtæksins EDF í þeim tilgangi að mótmæla málshöfðun framkvæmdastjórnarinnar þar sem félögin telja að verið sé að einkavæða nýtingarrétt vatnsfalla, sem í dag eru að mestu nýttar af EDF.“ Þetta er stórmerkilegt, herra forseti. Ekki verður annað séð af þessu en að þarna sé Evrópusambandið að knýja á um einkavæðingu og að nýtingarréttur af virkjanakostum fari í útboð. Með öðrum orðum fæli þetta í sér gjörbyltingu, grundvallarbreytingu, byltingu í neikvæðri merkingu, á því fyrirkomulagi sem við höfum haft á Íslandi þar sem opinber félög hafa getað ráðist í virkjunarframkvæmdir og svo selt orkuna á viðráðanlegu verði. Það er áhugavert að sjá að í Frakklandi skuli verkalýðsfélög hafa séð ástæðu til að boða til mótmæla gegn Evrópusambandinu og afskiptasemi Evrópusambandsins - menn litu svo á að þeir væru í raun að krefjast nokkurs konar einkavæðingar á ríkisorkufyrirtæki Frakklands. Nú hafa ýmsir varað við því að þriðji orkupakkinn feli í sér markaðsvæðingu orkunnar og við höfum bent á, þingmenn Miðflokksins, að þetta skapaði ákveðna hættu fyrir þessi fyrirtæki sem við eigum á Íslandi í opinberri eigu. En hér erum við bara komin með raundæmið: samningsbrotamál höfðað gegn 12 Evrópuríkjum. Og þetta eru ekkert smáríki. Þetta er m.a. Frakkland, Þýskaland og Bretland, svoleiðis að við getum rétt ímyndað okkur hvar við stæðum, Íslendingar, ef við værum talin brotleg.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög athyglisverða ræðu og vert er að fara nánar í þetta mál. Hv. þingmaður nefndi samninga við álfyrirtækin. Í kjördæmi hans er mikilvægt fyrirtæki á sviði áliðnaðar og hefur, má segja, haft mjög jákvæð áhrif á atvinnuþróun og byggð á Austurlandi, og ekki var vanþörf á vegna þessa að því miður voru teikn á lofti um að íbúum færi fækkandi á því svæði. Sá uppgangur sem var þar um tíma var á niðurleið, en fyrirtækið gerbreytti stöðunni á Austurlandi og er mikilvægt fyrirtæki á sviði áliðnaðar. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í er eitt af því sem hefur ekki verið skoðað nægilega vel í tengslum við þetta mál, að mínu mati, og það eru áhrifin á samfélagið, þ.e. áhrif innleiðingar orkupakkans á samfélagið í heild sinni. Við höfum rætt áhrif á heimilin í landinu og fyrirtækin, þ.e. smærri fyrirtækin. Við höfum bent á raforkuverðið. En þarna fyrir austan er komið stórt fyrirtæki á þessu sviði og fleiri eru í áliðnaði, eins og við þekkjum. Telur hv. þingmaður að veruleg hætta sé á því að í kjölfar innleiðingar, og þegar sæstrengur verður kominn, að þau fyrirtæki hætti jafnvel bara starfsemi? Þá erum við náttúrlega að horfa á eftir hundruðum starfa og verulegum efnahagslegum áhrifum ef þessir samningar yrðu endurskoðaðir, sem gæti síðan leitt til þess að fyrirtækin ákveða að fara.
Herra forseti. Já, til lengri tíma litið virðist það vera mjög raunveruleg hætta. Og áður en ég kem nánar að því er rétt að ítreka það sem hv. þingmaður kom aðeins inn á, að ef við hefðum ekki haft Landsvirkjun á því formi sem við höfum það fyrirtæki og ekki getað boðið orku á því samkeppnishæfa verði sem Landsvirkjun bauð, þá hefði ekkert verið um það að ræða að menn hefðu byggt þetta álver á Austurlandi og þá hefðu menn væntanlega horft fram á áframhaldandi samdráttarhnignun í samfélögum þar. En það tókst að ná þar gríðarlega mikilvægum viðsnúningi með þeirri framkvæmd. En ef staðan verður hins vegar sú að farið verður að flytja orkuna út og selja hana á þessu staðlaða evrópuverði, miklu hærra verði en hér, og við getum ekki lengur státað okkur af því að vera að framleiða eða selja eingöngu umhverfisvæna orku, því að allt fer í sama pott, eins og kom fram hjá hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni áðan, þá er samkeppnisforskot Íslands hreinlega farið. En við sitjum uppi með það að flutningskostnaður bætist við ef framleiðslan fer fram hérna. Því skyldi þá álver ekki vera starfrækt í meiri nálægð við markaðinn þar sem kaupendur álsins eru með verksmiðjur? Með öðrum orðum, menn gætu allt eins til að mynda reist álver eða flutt til Þýskalands, þeir væru að kaupa sömu orkuna og þeir væru að kaupa á sama verði og ef þeir væru á Íslandi.
Herra forseti. Þetta er einmitt mjög áhugaverð greining hjá hv. þingmanni. Þegar upp er staðið verður forskot okkar í starfsemi af þessu tagi farið. Það er alveg rétt að þótt orkan verði dýrari í Evrópu mun það samt vera hagkvæmara fyrir fyrirtækin að vera þar, í nálægð við markaðinn eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Flutningskostnaður verður lægri og ýmsir þættir sem spila inn í það. En menn gætu keypt hreina orku í Evrópu alveg eins og hér á Íslandi. Þótt hún væri dýrari í Evrópu en á Íslandi þá eru aðrir þættir sem koma þar inn í eins og hv. þingmaður lýsti. Þarna er eitthvað sem við höfum sáralítið eða nánast ekkert skoðað í þessari umræðu. Það sýnir að málið er vanreifað. Það eru svo margir þættir sem koma þarna inn í sem við höfum ekki gefið gaum að og það er ótrúlegt. Ég held að það hljóti bara að vera leitun að því að svona stórt mál skuli eiga að fara í gegn með þessu offorsi, vil ég meina. Hér eru menn að fara alveg á taugum yfir því að við séum að ræða þetta í þaula, og hafa miklar áhyggjur af því að önnur mál tefjist o.s.frv. Ég segi nú bara: Hvaða áhyggjur hafa menn þegar svona stórt mál, sem getur og kemur til með að varða komandi kynslóðir, á að fara inn á methraða? Ég held, herra forseti, að langskynsamlegast sé í stöðunni að fresta málinu. Ég held að allir sjái það.
Forseti. Í ljósi þess hversu mikilvægt málið er, hvað það geti haft mikil áhrif á lífskjör fólks í landinu, á sveitarfélögin, á ríkissjóð, á fyrirtæki landsins, þá er ótrúlegt - já, ég tek undir það með hv. þingmanni - það er algerlega óskiljanlegt hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Og það er algerlega óskiljanlegt að menn skuli leitast við að beita aðferðum sem aldrei hefur verið beitt áður í sögu Alþingis, alla vega ekki í seinni tíð, líklega aldrei, til að reyna að þagga niður umræðu um málið eða fela umræður um miðjar nætur, jafnvel fram á morgun. Það finnst mér ekki bera vott um að menn hafi endilega alveg hreina samvisku gagnvart málinu. Mér finnst það sýna að menn treysti sér ekki til að verja það, rökstyðja það og vilji helst að sem fæstir nái að hlýða á umræðuna, umræðu sem þó hefur reynst alveg gríðarlega mikilvæg og gagnleg. Enda hefur hún hvað eftir annað leitt í ljós nýjar staðreyndir, grundvallarstaðreyndir, um málið sem ekki nóg með að ríkisstjórnin hafði ekki kynnt okkur, heldur hefur maður oft og tíðum á tilfinningunni að það sé beinlínis verið að fela óþægilegu staðreyndirnar. Það kemur heim og saman við þá undarlegu taktík, þessa nýlundu, að láta þingfund og umræðuna helst standa á þeim tímum þegar sem fæstir hafa tækifæri til að fylgjast með umræðunni. Það segir sannarlega sína sögu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir þessa ræðu. Þetta er einkennileg markaðsvæðing. Það er merkilegt við þessa ræðu og við það sem haldið hefur verið fram í þessum ræðustól að því sé haldið fram að þetta mál snúist um markaðsvæðingu, neytendavernd og gagnsæi. Miðað við ræðu hv. þingmanns og þau gögn sem liggja fyrir í málinu - það bætist sífellt í þau gögn þar sem við erum með afskaplega góðan og þéttan hóp fólks að baki okkur sem vinnur fyrir okkur gögn úr fjölmiðlum, af heimasíðum orkufyrirtækja úti um allan heim og fjárfesta; fólks sem hefur lagt í hendur okkar gríðarmikið af gögnum eins og heyrist og sést á þessari umræðu - sést að þetta er gríðarlega vanreifað mál og sífellt bætast við upplýsingar sem við höfum úr að moða til að dýpka skilninginn. En það er alveg magnað að halda því fram, miðað við þær lýsingar sem koma fram í ræðu hv. þingmanns, að um markaðsvæðingu sé að ræða í hefðbundnum skilningi þess orðs. Þetta er ekkert annað en einhvers konar afbökun af sósíalísku miðstýrðu kerfi sem á ekkert skylt við markaðsvæðingu. Mér leikur forvitni á að vita hvort hv. þingmaður sjái einhverja sammerkingu á milli þessara upplýsinga frá ríkisstjórninni, um [[Forseti hringir.]]markaðsvæðingu og gagnsæi og neytendavernd, [[Forseti hringir.]]og þeirrar merkingar sem venjulegt fólk leggur í þau orð.
Herra forseti. Já, það er óneitanlega svolítið kúnstugt þegar menn leyfa sér að kynna mál á þeim forsendum að það snúist um neytendavernd þrátt fyrir að málið muni augljóslega leiða til verðhækkunar til neytenda. Því er þá reyndar haldið fram að neytendaverndin snúist um að menn geti valið sér orkusala, en í þessu, eins og svo mörgu sem varðar þetta mál, er einfaldlega litið fram hjá því að aðstæður á Íslandi eru allt aðrar en í flestum hinna landanna sem hafa tekið upp þennan orkupakka. Með öðrum orðum: Þetta er mál sem er sniðið að þeim forsendum sem þurfa að liggja fyrir til þess að ríkið geti fengið undanþágu frá þeim við innleiðingu EES-gerða. Þetta mál hentar einfaldlega ekki Íslandi, ekki frekar en reglugerð um jarðgas eða aðrar reglugerðir sem Íslendingar hafa fengið undanþágu frá. Það er ekki bara að þetta eigi ekki við heldur væri það stórskaðlegt við þær aðstæður sem hér eru. Og þó að þetta kunni að eiga betur við í öðrum löndum en hér, þá sýnir dæmið sem ég nefndi frá Frakklandi hvers kynni að vera að vænta hér. Þar var um að ræða fyrirtæki í ríkiseigu sem í góðri trú var að framleiða orku þegar Evrópusambandið mætir allt í einu og segir: Þið þurfið að bjóða út réttinn til að framleiða þessa orku. Og því skyldum við þá ekki geta lent í því á Íslandi líka? Þessar áhyggjur höfum við haft frá upphafi, en aldrei fengið skýr svör. En dæmin frá útlöndum sýna að áhyggjur okkar voru ekki ástæðulausar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta er hið ólíklegasta mál, að menn leyfi sér raunverulega að kynna málið fyrir hinum almenna kjósanda á þennan hátt. Hæstv. utanríkisráðherra fylgdi málinu eftir í upphafi og í viðtölum í fjölmiðlum og ábyrgðarmenn málsins, flutningsmaður meirihlutaálits, forustumenn stjórnarflokkanna, fylgismenn málsins úr stjórnarandstöðu voru allir á einu máli um og á eitt sáttir um að þetta væri eiginlega algjört núllmál, að því undanskildu að þetta snerist um neytendavernd, þetta snerist um gagnsæi og þetta snerist um markaðsvæðingu. Mér liggur við að segja að verið sé að blekkja fólk, eða alla vega að snúa upplýsingum þannig að fólki að það megi misskilja, ef við reynum að vanda orðræðuna. „Að það megi misskilja“ - ég held að það sé hóflega til orða tekið og vart til að verða víttur. Þegar við ræðum um markaðsvæðingu þá er það skilningur fólks að með markaðsvæðingu sé samkeppni sem er virk innan kerfisins sem getur raunverulega aldrei orðið á Íslandi í svo smáu þjóðfélagi, smáu kerfi. Hér verður alltaf fákeppni þrátt fyrir að einkaaðilar séu á markaði. [[Forseti hringir.]]En það er það sem stefnt er að hér, þ.e. að einkavæða auðlindir sem [[Forseti hringir.]]eru í eigu þjóðarinnar. Er það það sem hv. þingmaður er raunverulega að segja?
Herra forseti. Það er alla vega það sem ég óttast. Og við höfum dæmin eins og það sem ég nefndi frá Frakklandi þar sem verkalýðshreyfingin sá ástæðu til að efna til mótmæla við orkuver. Hún var ekki að mótmæla orkuverinu eða starfsemi þess, hún var að mótmæla afskiptum Evrópusambandsins og því að þvinga ætti þennan orkuframleiðanda í almannaeigu, í ríkiseigu, til að fara í útboð á réttinum til að vinna þessa orku. Það hlýtur að vera til þess fallið að vekja okkur ugg um hvaða áhrif þetta hefði hér. Ef menn leggja til atlögu við Frakkland, Þýskaland og Bretland í þessu efni, því skyldu þeir þá ekki gera það á Íslandi? Evrópusambandið hefur stundum verið sakað um að hlífa stóru ríkjunum og ætlast til meira af þeim litlu, en í þessu líta þeir greinilega á þetta sem það stórt mál að stóru ríkjunum er ekki hlíft. Hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson er kurteis maður og veigrar sér við að nota orðið blekkingar. En það má líta til þess að Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins - sem á afmæli í dag, þ.e. flokkurinn, ég held ekki Þorsteinn - leyfði sér að kalla þetta lofsverðar blekkingar. Hann kallar þær lofsverðar af því að hann er hlynntur málinu og telur að réttlætanlegt hafi verið að beita þingflokk Sjálfstæðismanna blekkingum til að fá hann til að styðja þetta, en þar er reyndar vísað til fyrirvaranna svokölluðu. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort ekki kunni blekkingar að vera að finna víðar í því hvernig þetta mál hefur verið kynnt fyrir almenningi og kynnt fyrir okkur í þinginu. En við höldum áfram að reyna að komast til botns í þessu því að sú vinna hefur skilað hreint ótrúlega miklum árangri nú þegar. Við höfum uppgötvað hverja staðreyndina eftir aðra.
Herra forseti. Hér fyrir framan mig hef ég þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar, stjórnarmál, um innleiðingu þriðja orkupakkans á Íslandi. Margir velta því sjálfsagt fyrir sér af hverju Miðflokksmenn standa hér einir þingmanna. Í gær gerðist það síðast að þingmaður úr öðrum flokki kom hér í ræðustól til að ræða málið sem er efni fundarins. Undantekning var gerð á því þegar þingmaður, sem verið hefur hér í húsi og er í liði stjórnarliða og fylgismaður málsins, kom í ræðustól, undir liðnum fundarstjórn forseta, og sá ástæðu til að ræða fundarstjórn forseta á fundinum án þess þó að sitja þingfund, sem hlýtur að sæta furðu. Fólk veltir því fyrir sér af hverju Miðflokksmenn standa hér og sitja, einir þingmanna og ræða málið. Ástæðan fyrir því er sú að í þessari þingsályktunartillögu er vikið að því beinum orðum að málið varði stjórnarskrá Íslands. Undir 2. tölulið stendur, með leyfi forseta: „Samkvæmt EES-samningnum skuldbinda ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar aðildarríkin að þjóðarétti um leið og þær hafa verið teknar nema eitthvert þeirra beiti heimild skv. 103. gr. EES-samningsins til að setja fyrirvara um að ákvörðun geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegra skilyrða heima fyrir.“ Stjórnskipuleg skilyrði þýða að efni tilskipunarinnar, efni sameiginlegu ákvörðunarinnar, varði við stjórnarskrá. Áfram segir: „Viðkomandi aðildarríki hefur þá sex mánaða frest frá töku ákvörðunar í sameiginlegu nefndinni til að aflétta fyrirvaranum. Á Íslandi hefur stjórnskipulegur fyrirvari almennt einungis verið gerður þegar innleiðing ákvörðunar kallar á lagabreytingar hér landi en í því tilviki leiðir af 21. gr. stjórnarskrárinnar“ - stjórnarskrá Íslands, lög nr. 33 frá 1944, 21. gr. - „að afla ber samþykkis Alþingis áður en ákvörðun er staðfest. Slíkt samþykki getur Alþingi alltaf veitt samhliða viðeigandi lagabreytingu en einnig hefur tíðkast að heimila stjórnvöldum að skuldbinda sig að þjóðarétti með þingsályktun áður en landsréttinum er með lögum breytt“ - landsréttinum er með lögum breytt á þann hátt að hann varðar þjóðarétt - „til samræmis við viðkomandi ákvörðun.“ Áfram segir: „Áðurnefnd 21. gr. stjórnarskrárinnar tekur til gerðar þjóðréttarsamninga en hún á augljóslega einnig við um þau tilvik þegar breytingar eru gerðar á slíkum samningum. Samkvæmt ákvæðinu er samþykki Alþingis áskilið ef samningur felur í sér afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef hann horfir til breytinga á stjórnarhögum ríkisins. Síðarnefnda atriðið hefur verið túlkað svo að samþykki Alþingis sé áskilið ef gerð þjóðréttarsamnings kallar á lagabreytingar hér á landi.“ Hér er um að ræða þingsályktunartillögu sem varðar stjórnarskrá Íslands. Það er ástæðan fyrir því að við stöndum hér og getum ekki annað. Málið er það stórt að okkur ber skylda til að standa hér og fá niðurstöðu og fá svör við þeim álitaefnum er varða stjórnarskrá Íslands. En þeim álitaefnum hefur ekki verið svarað. Herra forseti. Þeim álitaefnum hefur ekki verið svarað. Hér er gengið í bága við stjórnarskrá Íslands vegna þess að þeir lagalegu fyrirvarar sem eiga að vera fyrir hendi standast ekki skoðun og munu ekki halda þegar á reynir.
Herra forseti. Þetta var einkar athyglisvert, það sem hv. þingmaður flutti hér og færði fram. Við erum öll á því, vona ég, að við viljum halda stjórnarskrána í heiðri. Við viljum ekki brjóta hana, við viljum ekki fara í bága við hana. En með því máli sem hér er fram flutt eru mikil líkindi á því að farið verði í bága við stjórnarskrá Íslands. Við þurfum að vera viss um það, alþingismenn, að svo sé ekki. Við erum jú búin að vinna eið að stjórnarskránni, að halda hana í hvívetna. Það gerir enn meiri kröfur á okkar hendur að vanda til allrar lagasetningar hér á Alþingi, vanda vinnubrögð, sjá til þess að mál séu hér fram flutt og um þau fjallað á sæmilegan hátt. Ég tók þess vegna mjög vel eftir því sem hv. þingmaður sagði um þetta. Mig langar til að biðja hann um að fara aðeins betur ofan í það hvort hann telji að ótvírætt sé að með því máli sem hér er fram flutt sé verið að fara í bága við stjórnarskrá Íslands. Og hvort hann telji að við þurfum hugsanlega að taka það mál sem hér liggur fyrir aðeins til hliðar, fara betur yfir það og fá úr því skorið með óyggjandi hætti að ekki sé verið að brjóta stjórnarskrá Íslands.
Herra forseti. Stutta svarið við þeirri spurningu er: Já. Mér virðist einboðið að ríkisstjórninni eða fyrirsvarsmönnum þessarar tillögu væri sæmst að taka mark á þeim efnislegu rökum sem hér hafa komið fram og ekki hafa verið hrakin, ekki hafa verið hrakin í neinu. Stjórnarliðar, hæstv. ráðherra eða fylgismenn tillögunnar hafa ekki gert neinn reka að því að koma upp í ræðustól Alþingis og rökstyðja það hvernig hinir lagalegu fyrirvarar, sem verið er að leita að og hafa ekki fundist, geti gert málið þannig úr garði að það geti talist þingtækt. Það er alveg ljóst í mínum huga að þetta mál getur ekki haldið vatni eins og ætlun hæstv. ráðherra er. Hér hefur því verið haldið fram að lagalegu fyrirvararnir séu þess eðlis að þeir haldi að þjóðarétti. En sýnt hefur verið fram á það með rökum úr ræðustól, með vísan til laga, reglugerða og álita okkar bestu fræðimanna, að svo er ekki. Fyrirvararnir halda ekki.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þingmaður færði hér fram. Ég verð að segja aftur að þetta er í sjálfu sér mjög alvarlegt. Það er í sjálfu sér mjög alvarlegt að menn skuli færa fram mál af þessari stærðargráðu, sem varða þjóðina og munu varða þjóðina um alla framtíð, án þess að vera 100% öruggir á því að sá málatilbúnaður standist stjórnarskrá Íslands. Því segi ég aftur, herra forseti: Ég held að það sé nauðsynlegt, og ekki bara nauðsynlegt heldur skylt, að málið verði tekið aðeins til hliðar, að menn gaumgæfi það enn betur, fari yfir málið frá byrjun og búi svo um hnútana að sómi sé að fyrir Alþingi sjálft. Við höfum allt of mörg dæmi um það í gegnum tíðina að á málum sem Alþingi hefur afgreitt, hvort sem um er að ræða lagasetningu eða þingsályktunartillögur, hafa verið meinbugir sem ekki hefur verið hægt að laga. Það hefur kostað ríkið og þegnana mikið, bæði í peningum og í alls konar afleiddum ógöngum sem fylgt hafa því sem ratað hefur hér í gegn. Það er skylda okkar að sjá til þess með óyggjandi hætti að það sem hér gerist og það sem við afgreiðum í gegnum þjóðþingið fari ekki í bága við stjórnarskrá Íslands.
Herra forseti. Það er mergurinn málsins. Það þarf að vera óyggjandi, en þetta mál er eins langt frá því og orðið getur. Hér er búið að sýna fram á það. Og eins og ég sagði áðan er enginn reki að því gerður að hrekja þau rök. Af hverju skyldi það nú vera? Jú, vegna þess að menn treysta sér hreinlega ekki til þess. Menn hafa engin rök til að hrekja það sem hér hefur verið sagt og lagt fram. Mér liggur næst að segja að menn óttist það að ef menn sleppa höndunum af þessu máli muni það hafa alvarlegar pólitískar afleiðingar. Það eru þau rök sem helst hafa stutt málstað þeirra sem talað hafa fyrir málinu, að pólitískar afleiðingar séu það sem menn óttast meira en nokkuð annað. Menn óttast pólitískar afleiðingar svo mikið vegna þess að þeir fóru fram úr sér við að leggja fram þessa tillögu vanreifaða og illa undirbyggða. Og helstu rökin voru að hin pólitíska óvissa sem fælist í því að standa í lappirnar og standa með stjórnarskrá Íslands og rétti þjóðarinnar og hagsmunum væri slík að ekki væri mögulegt að taka áhættuna af því að fara hina lagalegu leið og þá réttu. Það eru sömu rökin og teflt var fram hér í Icesave-málinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni hans ágætu ræðu. Ég hef áhuga á að heyra álit hv. þingmanns á eftirfarandi spurningu. En áður en kemur spurningunni ætla ég að hafa stuttan inngang, aðdraganda. Orðið hafa mikil tíðindi á Bretlandseyjum. Í gær sagði af sér forsætisráðherra Breta, frú Theresa May, sem hafði það verkefni með höndum að standa fyrir útgöngu Breta úr Evrópusambandinu, sem menn þekkja með formerkjunum Brexit. Í ræðu utan við bústað forsætisráðherra við Downingstræti nr. 10 lét hún m.a. svo um mælt að hún væri óglöð yfir því að sér hefði ekki tekist að ljúka þessu ætlunarverki. Nú munu þess vegna í framhaldinu verða forsætisráðherraskipti í Bretlandi, hvenær sem það nú verður. Talað er um a.m.k. vikur, jafnvel mánuði, í þeim skilningi. En þeir sem rýnt hafa í þá stjórnmálalegu stöðu hafa, a.m.k. sumir hverjir, lýst því áliti að afleiðingin verði sú að það verði hörð lending, stundum kallað hart Brexit, þ.e. útganga án samnings. Nú er Bretland eitt af okkar stærstu viðskiptalöndum. Það vekur upp spurningar um viðskiptahagsmuni okkar í framhaldinu. Þeir munu þá dragast saman gagnvart Evrópusambandinu um leið og Bretland fer þaðan út, [[Forseti hringir.]]vegna þess hversu snar þáttur í okkar utanríkisviðskiptum er við Breta. Hvaða afleiðingar telur hv. þingmaður að þetta hafi?
Herra forseti. Nú er stórt spurt. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta eru vissulega stórtíðindi. Ef við hugsum um að Bretland, sem er eitt af okkar stærstu viðskiptalöndum, að svo fari að þeir gangi þá leið að ganga úr Evrópusambandinu án samnings, er einboðið að Bretland mun þurfa að reiða sig enn þá frekar á tvíhliða samninga við önnur ríki í utanríkisviðskiptum sínum. Því hefur verið fleygt og talað um í umræðunni um útgöngu Breta að þeir hafi jafnvel verið að skoða að ganga inn í EFTA-samstarf og gera tilraun til þess. Það væri náttúrlega til að tryggja hagsmuni Bretlands að nokkru leyti. En vera mætti að þeir myndu geta hugsað sér að gera tvíhliða samkomulag við Íslendinga um þau viðskipti sem við eigum við þá nú þegar. Þá mætti hugsa sér að í því gætu verið fólgnir hagsmunir fyrir okkur að vera ekki búnir að ganga þessa leið og undirgangast innleiðingu þriðja orkupakkans, en hafa áfram fullt forræði á orkulindum okkar, hafa fullt forræði á því hvort, hvenær og hverjum við myndum selja orku um sæstreng, ef og þegar það væri inni í myndinni, með hagsmuni íslensku þjóðarinnar að leiðarljósi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hið stóra samhengi sem spurning mín er sett fram í er eftirfarandi: Hér eru utanríkisráðherra landsins, ríkisstjórnin og stuðningsmenn þessa máls í raun og sanni að beita sér fyrir grundvallarbreytingu á utanríkisstefnunni eins og hún var til að mynda mótuð og framkvæmd þegar við gengum í Evrópska efnahagssvæðið. Þá var lagt upp með að unnt væri að gera gagnkvæma samninga sem fælu í sér gagnkvæman aðgang að markaði. Það er það sem samningurinn snýst um. En síðan er það annað ef fyrir aðgang að markaði á að koma aðgangur að auðlindum. Það er eitt af lykilatriðunum í umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar sem liggur fyrir um þingsályktunartillögu utanríkisráðherra. Hann lýsir því að Evrópusambandið hafi haft mikinn hug á að fyrir aðgang að markaði kæmi aðgangur að auðlindum. Gegn því var staðið. Samningurinn felur í sér gagnkvæman aðgang að mörkuðum. Nú, þegar hagsmunir okkar af aðgangi að sameiginlegum markaði Evrópusambandsins munu hugsanlega fara mjög minnkandi við útgöngu Breta, verður þessi spurning enn áleitnari. Ekki svo að skilja að ég telji það koma nokkru sinni til greina að aðgangur að markaði yrði goldinn með aðgangi að auðlindum, en þess þá heldur þegar sá markaður sem eftir stendur fyrir vörur okkar hefur skroppið saman sem nemur Bretlandsmarkaði eftir útgöngu þeirra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir síðara andsvar hans. Þessi spurning er mjög djúp og vel ígrunduð, eins og von var frá hv. þm. dr. Ólafi Ísleifssyni. Hér eru enn ein rökin sem hníga að því að við ættum að fara okkur hægt og taka til skoðunar öll þessi gríðarlega stóru og veigamiklu atriði þar sem vafi leikur á hvort við séum að hugsa um hagsmuni þjóðarinnar. Auðvitað skiptir þetta máli. Ef markaðurinn minnkar sem nemur Bretlandsmarkaði, við það að Bretlandseyjar ganga út úr þessu samstarfi, er eftir minna að slægjast innan Evrópubandalagsins. Ég myndi halda að það myndi veikja samningsstöðu Evrópubandalagsins gagnvart okkur, ef við erum að tala um að lögmál markaðarins virki eins og þau eiga að gera. Það er alveg klárt mál að það er enn ein ástæðan fyrir því að hér ætti að gera hlé á umræðunni og gaumgæfa vel hvort við séum á réttri leið með að reyna að berja þetta í gegn, í orðanna fyllstu merkingu, með þeim aðferðum sem hér er beitt. Ég held að okkur væri sæmst að gera það. Ég þakka aftur hv. þingmanni fyrir að benda á þetta. En þetta er akkúrat nokkuð sem er að gerast bara núna á meðan við stöndum í þessari umræðu. Hefðum við lokið henni viku fyrr, þá hefðum við ekki haft þessar upplýsingar.
Herra forseti. Ég vil í þessari ræðu minni víkja að markaðsmálunum sem mönnum hefur orðið tíðrætt hér um, og markaðsvæðingu raforkukerfisins. En fyrst er rétt að horfa aðeins á fyrirkomulagið í dag. Í dag höfum við raforkukerfi sem byggt er upp á samfélagslegum forsendum og er í eigu allra landsmanna, með einni undantekningu þó. Það er fyrirtækið HS Orka á Suðurnesjum sem er núna í einkaeigu og var að fullu selt einkaaðilum árið 2009, sem ég hef kallað ein stærstu pólitísku mistök sem gerð hafa verið á Íslandi. Það fyrirtæki var í eigu sveitarfélaganna á Suðurnesjum og starfaði á samfélagslegum forsendum. Það var mikið þrekvirki að byggja þetta fyrirtæki upp á sínum tíma og þyngra en tárum tekur, herra forseti, að þetta fyrirtæki skyldi selt úr höndum almennings. Almenningur var aldrei spurður í því máli. Það er eins og með þetta mál. Almenningur hefur ekkert verið spurður að því hvort hann sé tilbúinn að samþykkja að innleiða þennan orkupakka sem hafa mun áhrif á á komandi kynslóðir þegar að því kemur. Það er staðreynd sem menn hafa allt of lítið horft á. Sagt hefur verið að þetta hafi engin áhrif. Við þurfum ekki hafa neinar áhyggjur af þessu, það sé enginn sæstrengur. En sæstrengurinn kemur og það er styttra í hann en marga grunar. Þá verður ekki aftur snúið. Þá á að fara að skoða einhvern stjórnskipulegan fyrirvara o.s.frv. Það er bara verið að fresta málinu og, eins og fram kom í umræðum í nótt, verða þeir sem tóku þessa afdrifaríku ákvörðun að innleiða þessa tilskipun ekki lengur hér við völd, væntanlega, a.m.k. ekki í ríkisstjórn. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Þess vegna er það mikill ábyrgðarhluti að ætla að keyra svona mál í gegn á svona skömmum tíma, án fullnægjandi umræðu og í mikilli andstöðu við þjóðina. Það er bara þannig. Þetta er í mikilli andstöðu við þjóðina. Verkalýðsfélögin og verkalýðshreyfingin hafa ályktað um að það sé feigðarflan að fara út í að tengjast þessu markaðssvæði. Við erum að hverfa frá þeim samfélagslegu forsendum sem legið hafa á bak við raforkukerfi okkar og þá auðlind sem er í eigu allra landsmanna. Það er það sem þetta snýst um. Verið er að hverfa frá hinum samfélagslega þætti sem er svo mikilvægur. Það var þrekvirki á sínum tíma að leggja rafmagn á alla bæi. Það var samfélagslegt verkefni. Nú snýst allt um sem mesta arðsemi hjá einkaaðilum. Það er ekki tilviljun að einkafyrirtæki vilji komast inn í þennan geira, eins og gerðist með hitaveitu Suðurnesja. Það er bara vegna þess að menn sáu tækifæri til að hámarka gróða, ávaxta fé sitt sem allra best. Samfélagslegi þátturinn var aukaatriði. Það hefur sýnt sig suður með sjó, t.d. í því að fyrirtækið hefur ekki viljað leggja hitaveitu inn á þessi svokölluðu köldu svæði sem þar eru, vegna þess að það þjónar ekki hagsmunum þeirra; ef fyrirtækið hefði verið á samfélagslegum grunni enn þá [[Forseti hringir.]]væri komin hitaveita á þessi svæði. Það var nú margt fleira sem ég ætlaði að segja, herra forseti. Ég var bara rétt byrjaður að fara inn á þessa braut og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni ræðuna. Það voru ummæli í ræðu hans sem kveiktu hjá mér áhuga á að taka þátt í umræðu við hann undir formerkjum andsvara og svara. Hann nefndi og fjallaði um afstöðu ýmissa mikilvægra hagsmunasamtaka, t.d. verkalýðshreyfingarinnar, til þessa máls. Við þekkjum að ASÍ hefur skilað inn umsögn og leggst gegn samþykkt þessarar þingsályktunartillögu. Það hafa áhrifamiklir verkalýðsforingjar fjallað um málið. Til að mynda nefni ég Ragnar Þór Ingólfsson, formann VR. Síðast í gær tók hann eindregna afstöðu gegn málinu. Sömuleiðis nefndi hv. þingmaður að málið væri í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar. Það er mjög áleitin spurning, herra forseti, með hvaða hætti menn geta gengið fram í málum af þessu tagi, hafandi ekki leitað eftir eða aflað sér lýðræðislegs umboðs. Þriðji orkupakkinn var ekki til umræðu fyrir síðustu kosningar. Það var enginn stjórnmálaflokkur sem boðaði að hann myndi standa að þingmáli sem leiddi það af sér að erlendir aðilar, erlendar stofnanir, fengju ítök í orkuauðlindir landsmanna, eins og þeir hafa lýst, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. [[Forseti hringir.]]Menn eru umboðslausir í þessum efnum.
Herra forseti. Já, umboðslausir. Ég held að þetta sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og það er kjarninn í málinu. Verið er að taka ákvörðun sem almenningur átti að fá að vita af áður en ráðist var í þessa vegferð og spurður hvort hann væri yfir höfuð sammála því að fara þessa leið. Ég nefndi áðan Hitaveitu Suðurnesja sem var seld árið 2009. Íbúar á Suðurnesjum voru aldrei spurðir að því, aldrei. Og það sem meira er, það var hreinlega sagt ósatt. Sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum, sem þá voru Sjálfstæðismenn í meiri hluta, sögðu að það stæði ekki til að selja hitaveituna, sögðu það bara blákalt. Almenningur þyrfti ekki að hafa neinar áhyggjur af því. Annað kom á daginn. Fyrirtækið var allt saman selt eins og það lagði sig til erlendra aðila. Þegar okkur er sagt hér að þetta komi ekki til með að hafa nein áhrif, sett verði lög sem tryggi að ekki verði lagður sæstrengur þannig að við tengjumst ekkert þessu sameiginlega markaðsvæði og ákvæði í innleiðingunni komi ekki til með að virkjast vegna þess að enginn sæstrengur sé. Eigum við að trúa þessu? Eigum við að taka þetta trúanlegt? Er þetta ekki bara alveg eins og með Hitaveitu Suðurnesja, þegar almenningi var sagt að hún yrði ekki seld, en svo var hún seld? Verður það ekki nákvæmlega eins með þetta mál? Verða ekki þessi lög bara afnumin fljótlega eftir að þau verða sett, innan kannski tíu ára þegar virkilegur þrýstingur kemur á að lagður verði sæstrengur? Verða þá lögin ekki bara afnumin?
Herra forseti. Ég lít svo á að hér sé í raun og sann um að ræða grundvallarspurningar um lýðræðishagsmuni þjóðarinnar. Við búum við það fyrirkomulag að kjörnir eru fulltrúar til að taka ákvarðanir í umboði þjóðarinnar. Þær ákvarðanir taka til almennra mála og í víðum skilningi, en þetta mál er öðruvísi. Þetta mál felur í sér, miðað við það álit sem lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa gefið, að hér er verið að veita erlendum stofnunum ákveðin ítök, eins og þeir hafa lýst nánar í álitsgerð sinni. Og til þess að taka ákvörðun af slíku tagi hrekkur fulltrúalýðræðið skammt. Slíkar ákvarðanir verða auðvitað að vera teknar undir þeim formerkjum að menn hafi áður aflað sér lýðræðislegs umboðs til að taka slíka ákvörðun. Hvernig afla menn sér slíks umboðs? Menn tala fyrir slíku máli fyrir kosningar, lýsa fyrirætlun sinni, lýsa stefnu sinni. Og hafandi gert það og hlotið kjör til Alþingis, þá hafa menn umboð til að beita sér fyrir slíku máli. En það hefur ekki einn einasti alþingismaður lýðræðislegt umboð, a.m.k. ekki í stjórnarmeirihlutanum, miðað við málatilbúnað þeirra, miðað við þeirra mörkuðu stefnu, miðað við yfirlýsingar flokksfunda og flokksstofnana þeirra. Það er ekkert slíkt lýðræðislegt umboð fyrir hendi og er mjög alvarlegt til þess að hugsa að það skuli vera slíkur lýðræðislegur halli uppi, ef má orða það svo, í þessu máli.
Herra forseti. Já, umboðslausir. Ég tek undir þetta eins og ég sagði áðan. Það er auk þess náttúrlega mjög athyglisvert að grasrót flokka sem standa að þessari tillögu, stjórnarflokkanna, er andvíg því að fara í þessa vegferð. Hér hefur verið nefnt að Sjálfstæðisflokkurinn eigi afmæli í dag og ég óska honum til hamingju með það. Það verður fróðlegt að vita hvort málið ber á góma í þeim afmælisfagnaði. En það er mjög sérstakt að stjórnmálaflokkar og ríkisstjórn - nú eru þrír flokkar sem standa að ríkisstjórninni, Framsóknarflokkur, Sjálfstæðisflokkur og Vinstri grænir - að andstaða er innan grasrótar allra þeirra flokka gegn málinu. Fyrrverandi ráðherrar þessara flokka, úr Framsóknarflokki, Sjálfstæðisflokki, Vinstri grænum, hafa mótmælt þessu og lýsa þungum áhyggjum sínum. Engu að síður er haldið áfram á þessari vegferð. Og síðan í trássi við vilja þjóðarinnar. Maður spyr, herra forseti: Hvað veldur því að menn ganga fram með þessum hætti? Við hvað eru menn hræddir þegar kemur að alþjóðasamstarfi og alþjóðasamningum? Við erum fullvalda þjóð, við eigum tvíhliða samskipti við Evrópusambandið. Við eigum þar alveg jafnan rétt á við Evrópusambandið.
Herra forseti. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns og myndin sem hann dró upp af örlögum Hitaveitu Suðurnesja, sem einu sinni var, ætti að verða okkur, get ég sagt, víti til varnaðar í þessu máli. Það sem við höfum fært fram í þessari umræðu er m.a. það að hætta sé á að ef við tökum upp þessa Evrópugerð eigum við á hættu að missa tök á orkuframleiðslu okkar. Árið 2009, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, voru erfiðir tímar í landinu og á þeim tíma hef ég grun um að almannafyrirtæki, eins og lífeyrissjóðir, hafi verið hvött til að taka þátt í kaupum á Hitaveitu Suðurnesja sem þá hét. En það gerðu þau ekki, sem varð til þess að fyrirtækið rataði í eigu útlendinga, sem á þeim tíu árum sem liðin eru hafa, ef ég man rétt, margfaldað það sem þeir lögðu í þetta fyrirtæki. Og á þessum tíma, þ.e. einhverjum mánuðum eftir að þetta fyrirtæki var selt í hendur útlendinga, þá loks keyptu íslenskir lífeyrissjóðir í fyrirtækinu, nokkrum mánuðum seinna, af útlendingunum sem þegar höfðu keypt, og skapaði það þeim þá þegar allmikinn arð af fjárfestingu sinni. Ég held einmitt að þessi saga, hv. þingmaður, ætti að vera okkur leiðarljós núna. En ég verð að koma betur inn á það í næsta andsvari.
Herra forseti. Já, ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni hvað þetta varðar. Auðvitað á þessi saga eins og við höfum lýst henni hér að vera okkur víti til varnaðar. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. En gleymum ekki: Hvert er upphafið að þessu öllu saman? Jú, það er einmitt markaðsvæðing orkunnar vegna tilmæla og tilskipana frá Evrópusambandinu. Þá er það orkupakki eitt og síðan orkupakki tvö. Það gerir að verkum að fyrirtækjunum er fyrirskipað að skipta upp vinnslu orkunnar, sölu og dreifingu. Það verður til þess að Hitaveitu Suðurnesja er skipt upp í HS Orku og svo HS Veitur. Þetta var upphafið að þessu öllu saman. Þá spyr maður sjálfan sig: Þegar þetta verður allt komið í gagnið, orkupakki þrjú og allt sem honum fylgir, þegar sæstrengurinn kemur, allt sem honum fylgir, þá koma kröfur um að skipta upp þessum stóru fyrirtækjum okkar sem við eigum, Landsvirkjun, Rarik. Ég held, herra forseti, að nú sé tími til kominn að við Íslendingar lærum af sögunni, lærum af reynslunni. Frestum þessu máli. Förum vandlega yfir það. Horfum á þá þætti sem koma til með að hafa áhrif á efnahagsmál þjóðarinnar til framtíðar og á kynslóðir framtíðarinnar, raforkuverðið í landinu, þessa auðlind. Það er svo margt í þessu sem við verðum að fara mun betur yfir.
Herra forseti. Varðandi Hitaveitu Suðurnesja er ekki einungis að það fyrirtæki hafi verið burðarás á Suðurnesjum, eins og við þekkjum báðir, ég og hv. þingmaður, heldur var þetta fyrirtæki, og er enn, líklega tæknivæddasta orkufyrirtæki sem við Íslendingar eigum til. Það vill þannig til að helmingur eignarhluta þessa fyrirtækis hefur nú ratað aftur í íslenska eigu. Fyrirtæki í eigu 14 lífeyrissjóða á nú sléttan helming í þessu fyrirtæki og helmingur er í eigu erlendra aðila. Í öllum þeim viðskiptum sem þarna áttu sér stað fylgdi þriðjungshlutur í Bláa lóninu, sem var nú um daginn tekinn út fyrir sviga þegar eignaskiptin áttu sér stað. Óhemjuverðmætur hlutur og ég hygg, herra forseti, að ég verði í næstu ræðu eða ræðum að fara aðeins dýpra ofan í þetta mál og fleiri sem eru lík því, einmitt til þess að draga fram, eins og hv. þingmaður gerði svo býsna vel í ræðu sinni áðan, hvaða áhætta er í því fólgin fyrir okkur að taka minnstu áhættu á því að við séum að missa tökin á okkar orkubúskap. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki einboðið að við þurfum nú að vera á verði sem aldrei fyrr til að koma í veg fyrir að atburðir eins og þessi endurtaki sig.
Herra forseti. Já, það væri óskandi að við myndum læra af þessu öllu saman. Mig minnir að þegar fyrirtækið var selt 2009, ef ég fer rétt með þessar tölur, hafi það verið selt fyrir um 12 milljarða. Nú tíu árum síðar er fyrirtækið metið á 72 milljarða. Það er býsna góð ávöxtun, herra forseti. Auk þess var fyrirtækið HS Veitur selt af Sjálfstæðismönnum í Reykjanesbæ. Þeir gátu ekki selt allt fyrirtækið vegna þess að lögum samkvæmt er það ekki heimilt. Fyrirtæki af þessu tagi þarf að vera að um 51% hlut í eigu sveitarfélaganna. Þá skilaði fyrirtækið 400 millj. kr. árlega í arð til sveitarfélaganna. Þetta fyrirtæki var selt á 2 milljarða þannig að það tók nú ekki kaupendur nema fimm ár að fá fyrir kaupverðinu. Maður spyr sig: Hver er hugmyndafræðin þarna á bak við? Hvernig dettur stjórnmálamönnum í hug, að selja svona fyrirtæki sem er í samfélagseigu, skilar góðum arði og hefur þetta samfélagslega hlutverk, sem er svo mikilvægt? Að færa það einkaaðilum sem hverfa algjörlega frá þessu samfélagslega hlutverki, það er algjört aukaatriði. Nú verður það bara arðsemin sem skiptir öllu máli, að hámarka gróðann. Þá skiptir samfélagslegi þátturinn engu máli. Maður spyr sig, herra forseti: Hvað eru stjórnmálamenn að hugsa sem framkvæma svona? Sporin hræða og við gætum lent í þessu sama eftir innleiðinguna á þriðja orkupakkanum.
Herra forseti. Eftir 11 mínútur verða 18 klukkustundir síðan þessi fundur var settur. Ég geri ráð fyrir því að innan skamms förum við að nálgast eitthvert nýtt met í fundahaldi á þinginu. Þó að það sé freistandi og skemmtilegt að slá met er ég ekki viss um að þetta met sé okkur endilega til sóma eða framdráttar. Því spyr ég hæstv. forseta hversu lengi hann hyggist halda fundi áfram. Það er víst að umræður ganga vel og þær eru upplýsandi, athyglisverðar og skemmtilegar. Og fyrir okkur sem stöndum í umræðunni er þetta náttúrlega mjög gefandi og skemmtilegt. En störf Alþingis eiga ekki að snúast um skemmtigildi fyrir einstaka þingmenn, þannig að ég verð að spyrja hæstv. forseta hversu lengi hann hyggist halda [[Forseti hringir.]]þessum fundi áfram og hvort við megum eiga von á því að halda lengi áfram inn í morguninn.
Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni. Það væri áhugavert að vita hversu lengi þingfundur á að standa. Ég er svo sem nýmættur hingað, en hafði afboðað mig í afmæli Sjálfstæðisflokksins sem mér var boðið í hér í Reykjavík í dag. Ég ætlaði að eyða þessum degi fyrir norðan með börnunum mínum, líkt og ég hygg að margir starfsmenn Alþingis hafi ætlað sér að gera. En þökk sé forseta Alþingis, sem ákvað að hafa vinnudag í dag, mætum við að sjálfsögðu til þess að vinna. Í það minnsta sumir. Forseti ákveður fundartíma á Alþingi. Hann ákveður hvenær fundur byrjar og hvenær hann endar. Það er þannig eðlilegt að spyrja hæstv. forseta hvort hann hyggist láta fund standa í dag og kvöld og fram á sunnudag, bara svo menn, sem höfðu kannski hugsað sér að keyra aftur heim og hitta fjölskyldur sínar, geti gert ráðstafanir og velt því fyrir sér.
Herra forseti. Ég tel að það sé bara sanngjörn og eðlileg ósk sem hér er borin fram um að upplýst verði hvaða áform eru uppi af hálfu hæstv. forseta um framhald þessa fundar. Þingmenn eiga ekki að þurfa að velkjast í vafa um það hversu lengi forseti hefur hugsað sér að þessi fundur standi. Þetta er eðlileg og sanngjörn ósk og ég leyfi mér að vænta þess að virðulegur forseti upplýsi skýrt og skilmerkilega hvaða áform hann hefur uppi í þessum efnum.
Herra forseti. Ég tek undir óskir þeirra þingmanna sem hafa tjáð sig hér um að forseti upplýsi okkur um hversu lengi hann hyggist halda áfram þessum fundi. Ég minni á að eftir tæpa tvo tíma hefst afmælisfagnaður Sjálfstæðisflokksins í tilefni af 90 ára afmæli flokksins. Er búið að fá leyfi hjá Sjálfstæðismönnum, hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, um að hér verði fundað á meðan þeir fagna afmæli sínu? Eins og forseti upplýsti hér um í gærkvöldi gáfu hv. þingmenn Viðreisnar fullt leyfi til að þingfundur stæði þó að þeir væru að fagna þar sínu þriggja ára afmæli. Er einnig búið að afla slíks leyfis hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að þeir geti þá ekki verið viðstaddir umræðuna og hlustað á hana?
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum. Mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna ekki er hægt að segja hvað fundur á að standa lengi. Það er eins og það sé einhver leyndarhyggja á bak við það. Ég skil ekki svona vinnubrögð. Þetta er þvílíkt skipulagsleysi að það er með ólíkindum, auk þess sem búið er að segja hér margoft að unnið sé að því að gera Alþingi að fjölskylduvænni vinnustað. Telur hæstv. forseti að það sé fjölskylduvæn stefna að funda hér í 18 klukkutíma? Ég hef fengið símtöl í morgun frá fjölskyldu minni um hvort ég ætli að koma í útivistarferð í dag með henni. Ég þarf að sinna fjölskyldu minni, það er komin helgi og ekkert óeðlilegt við það. Þetta á að vera fjölskylduvænn vinnustaður, en það er ekki að sjá. Ég hvet þig, herra forseti, til að svara því bara [[Forseti hringir.]]hreint út hvað þessi fundur á að standa lengi.
Forseti. Það er kannski vel við hæfi að við þingmenn Miðflokksins verðum hér og ræðum um fullveldi Íslands meðan Sjálfstæðismenn skála í kampavíni úti í bæ yfir því að stuðla að því að skerða fullveldið, afsala völdum til Evrópusambandsins. Það er kannski eitthvað sem þeir kjósa frekar að gerist í dag á 90 ára afmælinu en að standa hér og verja það. Mig langar líka, herra forseti, að óska eftir því, ef mögulegt, er að hinir frábæru starfsmenn Alþingis verði beðnir um að hraða því að prenta upp ræðu utanríkisráðherra, andsvör og allar ræður sem ráðherrann flutti. Ég varpaði í síðustu ræðum mínum fram mörgum spurningum sem ég vonaðist til að fá svör við og þess vegna væri mjög mikilvægt fyrir framhald umræðunnar, fyrir mig í það minnsta, virðulegur forseti, að fá að sjá hvort ráðherra hafi einhverju svarað. Ég á svo sem ekkert endilega von á því [[Forseti hringir.]]en það væri forvitnilegt.
Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að óska Sjálfstæðismönnum til hamingju með 90 ára afmælið, en mér hefur verið boðið til fagnaðar af því tilefni í dag. Mig langar til að biðja forseta náðarsamlegast um að upplýsa okkur um hversu lengi hann ætlar að láta þingfund standa. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hér hafa staðið undir þessum lið á undan mér, að það sé sjálfsögð og eðlileg kurteisi af hálfu forseta að sýna sjálfum sér og öðrum þingmönnum þá lágmarksvirðingu að upplýsa þá um tímalengd fundar svo að menn geti skipulagt störf og einkalíf.
Herra forseti. Eitt af lykilorðum 21. aldar, þriðja árþúsundsins, er gagnsæi, upplýsing, og að minni hyggju á þar ekki við nein leyndarhyggja eða pukur. Ég leyfi mér í ljósi þessa að ítreka ósk mína og annarra hv. þingmanna sem hér hafa talað fyrir því að skýrt og skilmerkilega verði greint frá því hver séu áform forseta varðandi tímalengd þessa fundar. Eins og nokkrir hv. þingmenn hafa getið um minnast Sjálfstæðismenn þess að í dag eru liðin 90 ár frá stofnun flokksins. Hún gerðist hér á Alþingi með samruna tveggja flokka. Einstaklingar, eins og hv. þingmaður, formaður utanríkismálanefndar, gegna mjög háum ábyrgðarstöðum innan flokksins og verður að vænta að þeir séu mjög uppteknir við afmælishald en þeir gætu þurft að vera þátttakendur í þessari umræðu, [[Forseti hringir.]]líka til að svara spurningum. Þannig að ég óska eftir því að tekið verði tillit til þessa afmælisfagnaðar Sjálfstæðismanna við ákvörðun um fundartíma.
Herra forseti. Ég ítreka að óskin er einfaldlega sú til herra forseta að upplýst verði hversu lengi fundurinn eigi að standa þannig að menn geti gert ráðstafanir varðandi gerðir sínar, og ekki bara við þingmenn Miðflokksins, heldur líka þeir mjög svo áhugasömu þingmenn annarra flokka og stjórnarliðsins sem verið hafa hérna með okkur í þinghúsinu. Ég vík mér ekki undan löngum fundarhöldum, sérstaklega ekki þegar verið er að ræða framtíð orkuauðlinda landsins, ráðstöfun þeirra og nýtingu.
Herra forseti. Á meðan á þessum góðu umræðum um fundarstjórn forseta stóð náði fundurinn 18 klukkutíma lengd, sem er í sjálfu sér kannski ekkert sérstakt keppikefli. Ég veit ekki hvort forseti þingsins og sitjandi forseti eru í einhverju kappi um það hvor getur stjórnað lengri fundi. Það er ekki sérstaklega til eftirbreytni. Ég óska viðstöddum Sjálfstæðismönnum til hamingju með daginn og vil benda forseta á að eftir stuttan tíma hefst afmælisfögnuður þess flokks þar sem mörgum þingmönnum hefur verið boðin þátttaka. Þeir geta náttúrlega ekki tekið þátt í þeirri hátíð ef hér stendur yfir fundur og þeim aldagamla flokki er í sjálfu sér lítill sómi sýndur með því að halda hér þingfund meðan hátíð hans stendur. Ég vil einnig benda á að hingað kom í nokkra tíma í gær hæstv. utanríkisráðherra. Ég tel að hans hlutverki [[Forseti hringir.]]hér á fundinum hafi ekki verið lokið þannig að það gæti alveg verið að við myndum óska nálægðar hans aftur ásamt fjármálaráðherra. Þá getum við náttúrlega ekki ætlast til að þeir komi hér til fundar meðan þeir eru að fagna 90 ára afmæli flokks síns. Því hlýt ég að spyrja hæstv. forseta hversu lengi hann hyggist halda fundarhaldi áfram.
Fleiri hafa ekki óskað eftir því að taka til máls um fundarstjórn forseta sem vill árétta að umræður hafa staðið lengi. Nú er kominn bjartur og heiður dagur og nú er hægt að halda umræðu áfram í björtu. Það var nokkur eftirspurn eftir því. Fjórir hv. þingmenn eru á mælendaskrá. Ef vilji hv. Miðflokksþingmanna stendur til þess að ljúka umræðunni er það mögulegt með skjótum hætti þannig að það raski ekki afmælisfagnaði Sjálfstæðismanna. Að öðru leyti munum við halda umræðunni áfram enn um sinn. Forseti vill þó taka fram að það verður ekki gert svo lengi að hv. þingmenn sem boðið er til afmælisfagnaðar nái ekki þeim viðburði.
Herra forseti. Það er mörgum spurningum ósvarað í þessu máli enn þá og breytir ekki því þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi heiðrað samkomuna, ef ég má orða það svo, með viðveru sinni í gær. Það vakti undrun mína, verð ég að leyfa mér að segja, herra forseti, hversu illa undirbúinn mér virtist hæstv. utanríkisráðherra í raun og sanni vera. Hér hafa staðið yfir umræður um nokkurt skeið og mjög áleitnar spurningar komið fram hjá þeim sem fylgst hafa með, og ég geri ráð fyrir að á snærum hæstv. ráðherra sé starfandi fólk sem fylgist með þessum umræðum og hafi getað upplýst ráðherrann, þótt hann hafi verið staddur erlendis í opinberum erindagjörðum. En ráðherra svaraði í raun fæstu af því sem hann var inntur eftir hér. Meðal þeirra grundvallarspurninga sem standa út af er eftirfarandi: Vegna þess sem fram kemur í áliti lögfræðilegra ráðunauta utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar, að hætta sé á því að innleiðing þessa orkupakka rekist á við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands - og því er lýst með orðunum „verulegur vafi“ á að þetta standist stjórnarskrá - hefur því verið tjaldað til að innleiðingin eigi að gerast í krafti þess sem kallað hefur verið lagalegur fyrirvari. Það hefur svo mörgu verið haldið fram um hvar lagalega fyrirvarans sé að leita að það er kannski ekki lengur hægt að hafa tölu á þeim atriðum sem hafa verið nefnd í því sambandi. Hæstv. ráðherra nefndi alveg nýtt atriði í gær og virtist mega skilja ráðherrann á þann veg að lagalega fyrirvarans væri að leita í nefndaráliti, líklegast atvinnuveganefndar. Þó gæti það verið utanríkismálanefndar. Ég er ekki alveg tilbúinn að fullyrða neitt um það og best að hafa allan vara á sér í því sambandi. En þá vakna auðvitað mjög áleitnar spurningar, jafnvel fyrir leikmenn í lögvísindum, um hvernig nefndarálit á Alþingi geti falið í sér lagalegan fyrirvara og hvað þá að slíkur fyrirvari geti haft gildi í skilningi þjóðaréttar. Sú spurning er mjög áleitin. Hvar er lögfræðileg álitsgerð um þetta atriði? Annað atriði stendur í raun og sanni út af og engin svör fengust um frá hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hann að bregðast við þeirri niðurstöðu í hinni lögfræðilegu álitsgerð ráðunauta ríkisstjórnarinnar að erlendar stofnanir fái hér ákveðin ítök í orkuauðlindum þjóðarinnar? Þeim ítökum er lýst þannig að mér hefur sýnst best að draga það saman með þremur orðum sem koma fyrir í umræddri lögfræðilegri álitsgerð. Það er að erlendar stofnanir hafi a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Hér er svo stórt mál á ferð að það getur ekki verið að menn geti afgreitt þetta öðruvísi en að fyrir liggi meiri og betri skýringar en fram hafa komið um það hvernig menn ætli að bregðast við þessu lögfræðilega áliti. Ég tek fram í þessu sambandi að ég tel að þessum lagalega fyrirvara sé fyrst og fremst ætlað að bregðast við stjórnskipunarvandanum þannig að ég kalla enn og aftur eftir því að upplýst verði um það hver viðbrögðin við þessu áliti varðandi ítök í orkuauðlindinni séu. Ég get ekki lokið þessari ræðu öðruvísi en að segja að mér fannst að ráðherra hefði gjarnan mátt [[Forseti hringir.]]nálgast þetta mál og þessa umræðu af eilítið meiri alvöru og ábyrgð en mér sýndist mega ráða af máli hans.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn bendir á að í áliti Stefáns Más og Friðriks Árna sé fjallað um þennan verulega vafa, og að hann standist stjórnarskrá. Maður veltir fyrir sér hvort það geti talist ábyrgt af þingmönnum að taka þann séns með stjórnarskrána að þessi verulegi vafi detti réttum megin. Þá hljótum við að spyrja annarrar spurningar: Hvernig í ósköpunum geta menn réttlætt fyrir sér að fresta úrskurðinum um hvorum megin vafinn lendir? Hvaða gagn er í því að fresta? Það kemur nákvæmlega upp sú sama spurning og sama staða þegar - ég ætla að segja þegar - kemur að því að því þurfi að svara. Þá hafa fylgjendur málsins ekki lagt sig fram við að svara því hvort hinn svokallaði fjórða orkupakki hafi einhver áhrif á það hvernig menn svara þessari spurningu, vafamálinu um lagalega fyrirvarann. Það má alveg búast við að þegar kemur að því að svara þeirri spurningu hvort vafi leiki á eða hvort fyrirvarinn standist í rauninni, komi upp aðrar svipaðar spurningar með þennan fjórða orkupakka sem bíður. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því? Í öðru lagi: Hvaða skilning leggur hv. þingmaður í það ef fyrirvarinn er nægur í nefndaráliti atvinnuveganefndar? Hefur sá fyrirvari eitthvert gildi, líkt og kveðið væri á um hann í lögum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel að seinni spurningunni sé fljótsvarað. Það getur ekki komið til nokkurra minnstu álita að texti í nefndaráliti geti haft neina þýðingu í þjóðréttarlegu samhengi. Ég lýsi bara eftir þeim lagamönnum sem myndu lýsa öndverðri skoðun. En varðandi hina spurninguna hafi hv. þingmaður með því að nefna fjórða orkupakkann, vetrarpakkann sem menn eru farnir að kalla svo, og sem samkvæmt blaðafregnum í vikunni er nú frágenginn af hálfu Evrópusambandsins - ég tel að þegar fyrir liggur að það séu alvarleg lögfræðileg álitaefni sem varða stjórnarskrána, eins og rakið er í lögfræðiáliti Friðriks Árna og Stefáns Más, ráðunauta ríkisstjórnarinnar, leiði það af sjálfu sér, herra forseti, að það hljóti að verða að skoða mögulegan árekstur í samhengi við efni fjórða orkupakkans. Þetta er ein af þeim stóru spurningum sem við stöndum frammi fyrir. Þær eru í raun og sanni fjölmargar. Þetta mál sýnist vera lögfræðilegur óskapnaður eins og það stendur. Það er nánast skoplegt með alla þá tilburði að tefla fram einhverju sem gæti kallast vera lagalegur fyrirvari. En um eitt virðast menn alveg sammála, fylgismenn málsins, að það megi alls ekki fá lögfræðilegt álit á því hvert væri gildi þess fyrirvara sem ætlað er að bjarga þessu máli, undir [[Forseti hringir.]]þeim formerkjum að hér sé um að ræða belti og axlabönd.
Forseti. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni ræðu hæstv. utanríkisráðherra, sem ég er búinn að biðja um að reynt verði að hraða að prenta upp ef það eru einhver möguleiki. Ég hef hins vegar skilning á því að starfsmenn Alþingis þurfi að sinna öðrum málum. Mig langar að velta upp við þingmanninn spurningu sem ég held að sé býsna mikilvæg. Gangi þetta mál í gegn í sumar, eða hvernig sem það verður, erum við að innleiða ákveðnar tilskipanir sem eru hluti af þessum þriðja orkupakka. Við erum að taka skref í átt að frekari innleiðingum í fjórða orkupakkanum. Því er eðlilegt að spyrja, fyrir þá sem hafa ekki eins miklar áhyggjur af þessu og við: Er hægt að hætta við? Þekkir þingmaðurinn dæmi um það að okkur geti snúist hugur þegar við köfum ofan í fjórða orkupakkann og sagt: Heyrðu, við ætlum ekki að innleiða 713 og 714? Þetta voru mistök hjá okkur?
Herra forseti. Ég er hræddur um að það yrði mjög erfitt að hverfa frá einstökum gjörðum sem hafa verið leiddar inn í landsrétt. Það væri þá kannski bara ein leið í því efni, að segja sig úr þessum félagsskap. En það er eitthvað sem við höfum engan áhuga á að gera. Við álítum, ég held allir sem höfum valist til að skipa þingflokk Miðflokksins, að mikill árangur hafi orðið af samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið og að við höfum af því ávinning. Ég hlakka mjög til að sjá þá skýrslu sem er í undirbúningi um kosti og galla EES-samstarfsins, sem ég beitti mér reyndar fyrir og hafði stuðning held ég alls þingflokks Miðflokksins til að gera, og fleiri þingmanna. En slíkar spurningar í þessum efnum eru mjög áleitnar og það er svolítið sérkennilegt að við þeim skuli engin svör fást.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig myndi helst langa til að fara með hv. þingmanni yfir það að í gær var hér með okkur stutta stund - og þegar ég segi í stutta stund miða ég við lengd fundarins. Ég kvarta ekki yfir því að hæstv. utanríkisráðherra hafi verið með okkur í þrjá tíma þegar fundurinn er búinn að standa í rúma 18. Þá spurði ég hæstv. ráðherra hvort hann hefði gaumgæft lögfræðilegt álit, eða réttara sagt umsögn, sem Eyjólfur Ármannsson lögmaður, sem býr í Noregi, sendi inn. Hæstv. ráðherra kannaðist ekki við að hafa lesið þá umsögn og reyndar sneiddi hann, að mér fannst, því miður, að Eyjólfi Ármannssyni, sem er mjög virtur lögmaður. Það er í sjálfu sér alvarlegt og vont ef menn velja sér álit til að styðjast við, eins og af hlaðborði, ef þeir telja að niðurstaðan henti þeim hugsanlega ekki. Á mörgum sviðum er Eyjólfur Ármannsson á sömu slóðum lögfræðilega séð og þeir fræðimenn tveir sem mest hefur verið vitnað til. Hann dregur ekki dul á að hann telur að þetta mál, eins og það er lagt upp hér, standist ekki stjórnarskrá Íslands. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það. Og ef svo er, hvort það sé ekki nokkuð alvarlegt mál, [[Forseti hringir.]]ef við erum að fjalla hér um þingmál sem hætta er á að standist ekki stjórnarskrá lýðveldisins.
Herra forseti. Ég les álit Eyjólfs Ármannssonar með svipuðum hætti og hv. þingmaður og mér sýnist það falla í svipaðan farveg og álit Friðriks Árna og Stefáns Más. Mér þótti líka eiítið athyglisvert að höfundurinn hefur búið og starfað í Noregi undanfarin ár og þekkir kannski betur til mála þar en margur annar. En álitaefnin í þessu máli eru mörg. Ég get út af fyrir sig skilið að hæstv. utanríkisráðherra nái ekki að lesa allar umsagnir sem liggja fyrir í þessu máli. En það sem kom mér á óvart í máli hans í gær var sú fjarlægð sem mér virtist hann vera í frá áliti þeirra Stefáns Más og Friðriks Árna. Ég þráspurði ráðherra út í þessa niðurstöðu þeirra tvímenninga, vegna þess að það var ástæða til, það fengust engin svör frá hæstv. ráðherra, að erlendum stofnunum væru veitt ítök í orkuauðlindum þjóðarinnar með þeim hætti sem þeir hafa lýst með orðalaginu „a.m.k. óbein áhrif“ á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Mér fannst hæstv. ráðherra tala eins og hann þekkti [[Forseti hringir.]]það ekki mjög vel.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég er eiginlega enn þá að fiska í sama vatninu. Ef minnsti grunur er uppi um að þingmál standist ekki stjórnarskrá eigum við þingmenn náttúrlega - það er ekki einu sinni hægt að segja: óhægt um vik, heldur getur það ekki verið hluti af því sem við eigum að gera hér, þ.e. að samþykkja þingmál sem við höfum annaðhvort grun um eða vitum að stenst ekki stjórnarskrá lýðveldisins, sem við höfum, nota bene, unnið eið að. Mig langar til að biðja hv. þingmanninn að fara aðeins betur yfir það mál, þann flöt málsins að við erum búnir að vinna eið [[Forseti hringir.]]að stjórnarskrá og ætlum að vinna samkvæmt henni.
Já, það var ókunnugleikabragur, þótti mér, í máli hæstv. ráðherra þegar kom að þessari álitsgerð tvímenninganna. En eitt af því sem þeir taka fyrir er svigrúm Alþingis þegar kemur að því að meta hvort ákvarðanir eða ákvæði samrýmist stjórnarskránni. Ég vísaði til álitsgerðar þeirra um þetta efni þar sem þeir brýna í raun og sanni fyrir alþingismönnum að stíga varlega til jarðar í þessum efnum, eins og öllum má vera ljóst að er skylda þeirra, hafandi, eins og hv. þingmaður gat um, unnið eið að stjórnarskránni. En það atriði er áréttað í álitsgerð þeirra með mjög skýrum hætti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðu hans sem var athyglisverð. Ég ætlaði að spyrja hann nánar um umgengni við íslensku stjórnarskrána. Hann ræddi um framsal valds til alþjóðlegra stofnana, sem er þá hugsanlega ESA eða ACER, eftir atvikum, og að þessar stofnanir, önnur hvor eða báðar, hafi þannig áhrif á skipulag og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar, ef ég hef tekið rétt eftir orðum hv. þingmanns. Þetta væri samkvæmt áliti lögfræðilegra ráðgjafa ríkisstjórnarinnar sjálfrar, sem hafi sagt að þrátt fyrir að valdið sé þannig formlega hjá ESA, þ.e. hið alþjóðlega vald, sem eigi hugsanlega við hér á Íslandi eftir innleiðinguna, sé formlega hjá ESA, sé ljóst að ACER muni hafa mikið að segja um efni ákvarðana sem ESA tekur á grundvelli reglugerðarinnar, enda semur ACER drög að ákvörðunum og leggur þau fyrir ESA. Er hv. þingmaður með þessu að segja að það sé í raun ACER sem fái þetta vald sem fer í bága við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, sem við leitumst við að halda í heiðri? Og fyrst við tölum um umgengni við stjórnarskrána er þessu allt öðruvísi háttað í mörgum öðrum löndum, eins og t.d. í Noregi. Þegar um framsal valds er að ræða, hugsanlega, er áskilinn í öðrum þjóðþingum aukinn meiri hluti fyrir samþykki á slíku valdframsali. Hér á landi er ekki um neitt slíkt að ræða. Þá spyr ég hv. þingmann: Þegar orkutilskipun Evrópusambandsins sem við hér ræðum [[Forseti hringir.]]var innleidd í Noregi, var málsmeðferð fyrir norska Stórþinginu með þeim hætti að óskað hafi verið eftir auknum meiri hluta?
Herra forseti. Eins og höfundarnir tveir leggja málið upp er hugsanlegur árekstur við stjórnarskrána einkum og ekki síst falinn í 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009. Þeir leggja út af því með hvaða hætti það gerist að í krafti þessara greina, þessara reglugerða, sem öðlast lagagildi á Íslandi, verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt, muni þessar erlendu stofnanir fá ítök sem er lýst með þeim hætti sem ég gat um nokkrum sinnum áður, a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Þarna er innsti kjarni vandans, þ.e. sá lagalegi fyrirvari sem á að leysa úr því. Hann hefur ekki enn fundist og engin álitsgerð liggur fyrir um hugsanlegt þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara. Í raun og veru er þetta mál í fullkominni upplausn. Þetta er lögfræðilegur óskapnaður. Málið er í upplausn. Það eru fjölmargir þættir í þessu máli órannsakaðir. Það er algerlega óljóst hvernig þriðji og fjórði orkupakkinn muni teflast saman. Sá fjórði er tilbúinn. Í Noregi eru miklar áhyggjur af því að valdheimildir þessarar orkustofnunar Evrópu, ACER, muni smátt og smátt fara vaxandi með þeim vandamálum sem af því hljótast. Höfundarnir tveir gera svo sannarlega ekki lítið úr því hversu veik staða Eftirlitsstofnunar Evrópu, sem er stofnun sem við Íslendingar eigum aðild að, er gagnvart þessari evrópsku orkustofnun, ACER, sem við eigum enga aðild að nema sem áheyrnarfulltrúar. [[Forseti hringir.]]Þarna er auðvitað mikill vandi uppi.
Herra forseti. Það er afskaplega áhugavert að heyra sjónarmið hv. þm. Ólafs Ísleifssonar á framsali valds til alþjóðlegrar stofnunar, sem við erum að fjalla um. Lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa bent á að með innleiðingu orkutilskipunar hafi alþjóðlegar stofnanir a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Þetta var innleitt í Noregi á sínum tíma, í fyrra. Þar háttar öðruvísi til þegar verið er að innleiða regluverk Evrópusambandsins sem ganga hugsanlega í berhögg við norsku stjórnarskrána. Þar er farið fram á aukinn þingmeirihluta í norska Stórþinginu. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann hvort við innleiðinguna þar hafi verið óskað eftir auknum meiri hluta þingsins. [[Forseti hringir.]]Það myndi án nokkurs vafa gefa a.m.k. vísbendingar um hversu nærri íslensku stjórnarskránni er gengið með innleiðingu orkupakkans.
Herra forseti. Það er a.m.k. í mínum huga enginn vafi á því að höfundar álitsgerðarinnar sem mest er vitnað til, lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar, telja, og skýra það mjög rækilega í sinni álitsgerð, að gengið sé allfast nærri stjórnarskránni, verði orkupakkinn innleiddur með þessum hætti. Þegar ég leyfði mér að nota orðin lögfræðilegur óskapnaður áðan var ég að sjálfsögðu að vísa til þess að með því að samþykkja þingsályktunartillöguna stofnum við til þjóðréttarlegrar skuldbindingar um að innleiða þær gerðir sem fylgja þessum pakka, þar á meðal hina umdeildu reglugerð 713. Það er einkum í henni sem eru ákvæði sem leiða af sér að erlendir aðilar fá þessi ítök. Að verið sé að framselja vald til erlendra stofnana umfram það sem álykta má að sé heimilt samkvæmt stjórnarskránni.
Forseti. Ég vil í upphafi máls míns óska Sjálfstæðisflokknum til hamingju með daginn. 90 ár er býsna langur tími. Ég vil líka vekja athygli þingmanna á ágætri grein Sigríðar Á. Andersen í Morgunblaðinu í dag sem ég held að allir ættu að lesa, ekki bara Sjálfstæðismenn, en þeir ættu nú að lesa hana líka, reyndar. Við ræðum orkupakka þrjú á sama tíma og yfir vofir orkupakki fjögur. Hann er orðinn lýðum ljós, ef menn bera sig eftir honum. Ríkisstjórnin, eða ráðuneytin, hefur fjallað um þann pakka en ekkert gert í því að kynna innihaldið fyrir okkur þingmönnum. Hins vegar hafa einhverjir hagsmunaaðilar, svokallaðir, úti í bæ, verið að kynna sér hann. Ýmsar spurningar hljóta að vakna hjá okkur hv. þingmönnum vitandi það að í orkupakka þrjú felst ákveðið valdframsal. En það er einhver lagalegur fyrirvari sem er mjög óljós. Þá hljótum við að spyrja: Er framhald á þessu valdframsali í orkupakka fjögur? Maður veltir fyrir sér, herra forseti, hvort það sé virkilega þannig að fjölmiðlar sjái ekki ástæðu til að kafa ofan í innihald þessa fjórða orkupakka til að bera saman pakka þrjú og fjögur, til að komast að því hvað þar er á ferðinni. Eru fjölmiðlar svo slappir á Íslandi að þeir flytji bara fréttir af lengd þingfunda, af málþófi og hver tali lengst í stað þess að kafa ofan í hlutina? Já, svarið er já. Fjölmiðlar eru bara hundslappir þegar kemur að því að kafa ofan í málin. Ég spyr, herra forseti, varðandi orkupakka fjögur. Ég geri mér engar vonir um - ég ætla reyndar að hafa þetta innan gæsalappa, hafa fyrirvara á þessu og sviga - að hæstv. utanríkisráðherra hafi svarað einhverjum spurningum í ræðu sinni varðandi framhaldið af orkupakka þrjú yfir í orkupakka fjögur. En ég spyr: Hver eru tengslin á milli þessara pakka? Er áframhaldandi valdframsal? Er þessi ACER stofnun að fá aukin völd? Hefur þetta afleiðingar fyrir orkuverð innan EES-svæðisins? Mun orkuverð hækka á Íslandi? Hvaða skyldur fylgja þessum framhaldspakka til íslenska ríkisins? Hvaða áhrif hefur það á íslensk orkufyrirtæki? Hvaða áhrif hefur hann á íslensk ríkisorkufyrirtæki? Hvaða áhrif hefur hann á samkeppni um orkuverð? Verður tekið tillit til sérstöðu Íslands í þeim orkupakka, t.d. hvað varðar orkunýtni bygginga, varðandi jarðvarma, varðandi fallvötnin? Þarf annan stjórnskipulegan fyrirvara á orkupakka fjögur? Eða er hann kominn á færibandið þegar við klárum, ef við klárum, orkupakka þrjú í sumar eða haust? Þetta eru spurningar sem væri eðlilegt að spyrja núna og fá svör við, herra forseti. Vegna þess að við vitum að við getum séð, þ.e. við getum rannsakað og fengið álit sérfræðinga á því sem í vændum er. En þetta virðist ekki skipta fylgjendur málsins neinu máli. Það er eins og þeir líti svo á að orkupakki eitt hafi verið bara svona sjálfstætt fyrirbæri. Orkupakki tvö verið annað sjálfstætt fyrirbæri. Orkupakki þrjú sjálfstætt fyrirbæri sem hafi enga skírskotun til orkupakka tvö eða framtíðarinnar, sem er vitanlega, virðulegur forseti, sagt á mjög penan hátt, algjört rugl. Þetta er allt ein samfella sem miðar að því að breyta öllum orkumarkaði Evrópusamstarfsins, Evrópusambandsins og EES-svæðisins, færa völdin frá þjóðþingum til miðstýringarvaldsins. Það hefur m.a. komið fram, ef ég hef tekið rétt eftir, og hef lesið frétt eftir blaðamann að nafni Dave Keating, að Evrópusambandið ætli sér eða hafi planað, áætlað, að færa völdin yfir orkumálum frá þjóðþingum, frá höfuðborgum landanna, til Brussel. Við snúum ekki til baka hér á Íslandi. Við hverfum ekki frá þessari stefnu ef við tökum þátt í að innleiða hana, sem er það sem menn eru að gera með orkupakka þrjú eru menn að taka skref í þá átt sem hér var verið að lýsa.
Herra forseti. Ég vil gjarnan spyrja hv. þingmann, sem hér flutti góða ræðu, nánar út í það sem hann ræddi, og jafnvel forsöguna. Okkur hefur verið tjáð af þeim þingmönnum sem hér sátu, t.d. þegar orkupakki tvö var staðfestur og samþykktur á þinginu - orkupakki tvö er hugsanlega lykillinn að þeim ógöngum sem við höfum ratað í út af skiptingu orkufyrirtækja upp í framleiðslu- og dreifingarhluta. Einn hv. fyrrverandi þingmaður hefur orðað það þannig að þegar orkupakki tvö var á dagskrá í þinginu hafi hann runnið í gegn, þingmenn allir verið sem sofandi og ekki áttað sig á alvöru þess að samþykkja þann pakka. Þess vegna langar mig til að segja við hv. þingmann og spyrja hann út í það líka: Ég held að það geti enginn sagt að þingheimur hafi verið sofandi í þetta sinn, núna við afgreiðslu orkupakka þrjú, alla vega ekki hluti þingheims. Mig langar vegna þessa að spyrja hv. þingmann varðandi orkupakka þrjú, sem við munum væntanlega samþykkja, þingheimur eða hluti hans, hvort það sé ráð að undirbúa hann enn betur áður en hann kemur til atkvæða, þ.e. að víkja málinu til hliðar, fresta afgreiðslu þess, jafnvel fram á haust. Vegna þess að þar eru hlutir í gangi sem ég fer kannski betur yfir í seinna andsvari. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji, í ljósi sögunnar - og vil ég biðja hann um að fara aðeins yfir hana - að við eigum að flýta okkur hægt við að samþykkja þennan hluta.
Forseti. Auðvelda svarið við þessari spurningu er já. Við eigum að sjálfsögðu að fara okkur hægt og við eigum að læra af sögunni og reynslunni. Þegar orkupakki tvö var til umræðu á þinginu var enginn af okkur þingmaður sem nú erum í þingsal. En ég man hins vegar eftir því sem virkur þátttakandi í allt öðrum flokki á þeim tíma, að við mótmæltum því harðlega að þessi leið skyldi farin. Að þáverandi ráðherra skyldi fara með þetta mál með þeim hætti sem gert var svo hratt í gegnum þingið. Því var mótmælt innan flokksins. Ég skil ekki, herra forseti, að menn skuli ekki vilja læra af sögunni. Við sem nú sitjum á þingi höfum ákveðið forskot. Staða okkar er betri en þeirra sem sátu á þingi þegar orkupakki tvö var innleiddur, því að nú getum við vitað, krufið og rannsakað hvað framtíðin ber í skauti sér. Það þarf enga kristalskúlu, það þarf ekki að spá í spil. Það þarf bara að fá umfjöllun, rannsókn og mat á orkupakka fjögur. Varðandi orkupakka tvö hafa menn aðeins verið að koma inn á það hér og skautað létt yfir sannleikann í því öllu saman. En í þeim pakka er farið að minnast á áætlanir orkufyrirtækja, kerfisáætlun, sem hæstv. ráðherra þá taldi nauðsynlega, ekki síst út af svokallaðri jarðstrengsskýrslu, að innleiða eða setja í lög reglur um kerfisáætlun, þrátt fyrir, og það tók ráðuneytið skýrt fram, að það snerist ekkert um orkupakka þrjú heldur bara það að fylgja eftir orkupakka tvö og því sem þar var á ferðinni. En nú getum við séð hvað er fram undan. Hvers vegna önum við þá svona áfram? Hvað er á bak við þetta? Það hefur enginn getað sagt okkur hvað [[Forseti hringir.]]í ósköpunum okkur liggur á og vilja ekki skoða það sem við getum séð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar, fyrir svar við andsvari, vegna þess að hann kom einmitt inn á góðan punkt, að við eigum auðvitað að læra af reynslunni. Það er ekki nóg með, eins og hv. þingmaður sagði, að nú getum við krafist meiri svara um framtíðina áður en við samþykkjum eitthvað meira. Ofan í kaupið vil ég halda því fram, og spyr hv. þingmann um álit hans á því, að við getum lært af þeirri reynslu sem við höfum, af því að orkupakki eitt og tvö eru búnir að vera í gildi í líklega 15 og 10 ár hvor, ef ég man rétt. Við eigum náttúrlega að læra af þeirri reynslu sem þessi tímalengd hefur fært okkur. Það hefur margkomið fram í þessari umræðu en enginn hefur verið til svara um hvort hægt sé að gera það. Ég nefni sérstaklega að dr. Ólafur Ísleifsson, hv. þingmaður, hefur kallað eftir því að gera skuli hagfræðilega úttekt á afleiðingum þess að samþykkja orkupakka þrjú. Það er mjög gildur punktur vegna þess að auðvitað þurfum við að vita hvað sú veisla kostar að taka þennan pakka inn. En það vill svo illa til, eins og við vitum öll, að hryggjarstykkið í því að innleiða þennan orkupakka er þingsályktunartillaga, og þingsályktunartillögur eru ekki kostnaðarmetnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé nauðsynlegt að fara fram á að hagfræðileg úttekt verði gerð og að kostnaðarmat liggi fyrir um mögulegan kostnað heimila, [[Forseti hringir.]]fyrirtækja o.s.frv. áður en við samþykkjum orkupakkann, ef til stendur að samþykkja hann.
Forseti. Að mínu viti ER fullt tilefni til að slíkt mat fari fram. Ekki bara hagfræðilegt mat eða kostnaðarmat. Það þarf líka að kafa ofan í það hvað þessi pakki þýðir fyrir stjórnarskrána. Hvað er í orkupakka fjögur varðandi valdaframsal til yfirþjóðlegrar stofnunar? Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp úr áliti Samtaka iðnaðarins við orkupakka þrjú. Þar segir, með leyfi forseta: „Að gefnu tilefni benda SI að til umfjöllunar á vettvangi ESB er nú þegar fjórði orkupakkinn, þ.e. svokallaður „vetrarpakki …“ Og svo segir, og ég bið herra forseta að hlusta vel núna: „… þar sem liggur undir enn víðtækara regluverk en samkvæmt fyrstu orkupökkunum …“ Samtök iðnaðarins segja okkur þarna að orkupakki fjögur innihaldi enn þá flóknara eða viðameira regluverk en orkupakki þrjú. Og svo tala fylgjendur þessa máls hér - þeir tala reyndar ekki neitt því að þeir taka ekki þátt í umræðunni, neita að koma hingað upp og segja okkur hvort þeir séu búnir að fá kynningu á orkupakka fjögur, hvort við þurfum áhyggjur að hafa af honum. Hvort þetta víðtækara regluverk sem Samtök iðnaðarins benda á, sé léttvægt, hafi engin áhrif á stjórnarskrá, feli ekki í sér valdaframsal, feli ekki í sér kostnaðarauka, feli ekki í sér einhvers konar álag á hagkerfið, feli ekki í sér álag á ríkisorkufyrirtækin, einkafyrirtæki, breyti réttindum einstaklinga eða lögaðila til að höfða mál eða eitthvað slíkt. Því er öllu ósvarað. En við vitum þó frá Samtökum iðnaðarins að þetta er mun víðtækara regluverk.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Hann kom inn á punkt sem hefur í sjálfu sér lítið verið ræddur í þingsal undanfarna daga en er nauðsynlegt að taka upp. Það er hvað fjölmiðlar virðast leggja litla áherslu á að kafa ofan í þau efnisatriði sem umdeild eru í þessu máli. Við horfum t.d. upp á fjölmiðil eins og Ríkissjónvarpið sem hefur milljarða í forgjöf fram yfir aðra fjölmiðla á markaðnum en virðist ekki til þess bær að fjalla efnislega um neitt annað en hvenær fjallað var um fundarstjórn forseta og hvort þetta heiti málþóf eða eitthvað annað, yfirborðskennd atriði. Það er ekkert kafað ofan í þessi mál sem þeir ættu þó að hafa afl og getu til að gera, hvort sem það er um fyrirvarana, hvað breyttist hjá stjórnarflokkunum, hverjir séu hagsmunir almennings í þessu, hvernig standi á því að hér eru lögð fram einhver kjarnarök fyrir innleiðingunni sem snúa að hagsmunum almennings, sem halda síðan ekki, eða hvað flutningsmönnum tillögunnar hafi gengið til. Allt eru það spurningar sem er bara sanngjarnt og eðlilegt að fjölmiðill spyrji. Ég hef ekki séð ríkisfjölmiðilinn, þann ágæta miðil, sem hefur þó fjárhagslega getu og slagkraft í ljósi mikilla framlaga í gegnum nefskattinn annars vegar og hins vegar yfirburðastöðu á auglýsingamarkaði, gera neina atlögu að því að kafa í neitt af þeim atriðum sem hér eru umdeild. Mig langar til að heyra sjónarmið hv. þingmanns: Telur hann þetta miðlinum til sóma? [[Forseti hringir.]]Telur hann það ekki sanngjarna og eðlilega kröfu, bæði fyrir stjórnmálamenn og hinn almenna borgara, að miðill eins og ríkismiðillinn leggi í slíka vinnu?
Forseti. Auðvitað eru einkareknir fjölmiðlar ekki öfundsverðir af því að þurfa að keppa við þá hít sem Ríkisútvarpið er. Yfirborðsleg fréttamennska um þennan orkupakka er einkennandi. Ríkisútvarpið hagar sér eins og óþarfur kjaftaklúbbur þegar kemur að því að ræða þetta mikilvæga mál. Það er hreint með ólíkindum að bara sé talað í fyrirsögnum um málþóf, lengd fundartíma og tekin viðtöl við þingmenn sem botna ekkert í þessu. Það er ekkert reynt að skoða málið ofan í kjölinn. Kannski fær þetta fyrirbæri ekki nógu mikla peninga. Kannski þurfum við bara að setja 2 milljarða í viðbót, eitthvað svoleiðis, í Ríkisútvarpið til að það geti sinnt því hlutverki sínu. Það vona ég að verði aldrei, segi ég nú bara. Það er áhyggjuefni þegar við berum okkur saman við eða horfum til fjölmiðla víða erlendis þar sem er svigrúm til að, ég ætla bara að segja: gegnumlýsa mál sem þessi. Það er allt of lítið gert af því hér, því miður, allt of lítið. En það breytir því ekki að málið er flókið. Málið er stórt. Málið snýst um framtíðina. Það sem við afgreiðum og ræðum í dag, og að sjálfsögðu á það við um allt sem við gerum hér á þingi, snýst meira og minna um framtíðina. Ef það er þannig á níræðisafmæli Sjálfstæðisflokksins að sá flokkur vill ekki skoða, þegar hann getur það, framtíðina í orkupakka fjögur út frá fullveldi landsins, hef ég áhyggjur af þeim aldagamla flokki sem staðið hefur sig mjög bærilega fyrir hönd Íslands í 90 ár. En svona er þetta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom inn á í ræðu sinni að nú lægi orkupakki fjögur fyrir, þó að hann hefði ekki komið til kynningar hjá okkur í þinginu. Telur þingmaðurinn, miðað við þá lýsingu sem hann hefur af innihaldi pakkans og þeirri ítarlegu reglusetningu sem þar virðist fyrir mælt, að með einhverjum hætti sé forsvaranlegt fyrir okkur núna - sérstaklega í ljósi þess að þær upplýsingar liggja fyrir að það er ekkert sem hastar hvað samþykkt orkupakka þrjú varðar, það verður enginn skaði af því að fresta samþykkt hans fram á haustþingið - að klára innleiðingu orkupakka þrjú án þess að fara í ígrundaða skoðun á því hvað felst í orkupakka fjögur, ef þingið virðist nálgast mál þannig að við séum bara á færibandinu og fáar athugasemdir færðar fram? Rökin fyrir innleiðingu orkupakka þrjú eru m.a. þau hvað við höfum staðið okkur vel með innleiðingu orkupakka tvö, sem eru náttúrlega ótrúleg rök. Verði það raunin er alveg augljóst að fátt verður um varnir gagnvart orkupakka fjögur. Telur þingmaðurinn forsvaranlegt, í ljósi alls þessa, að innleiðing orkupakka þrjú verði kláruð áður en almennileg greining og kynning á efni orkupakka fjögur hefur farið fram?
Forseti. Við aðrar aðstæður væri eðlilegt að klára svona mál eins og orkupakka þrjú ef við vissum ekki til hvers væri ætlast af okkur í framtíðinni. En nú búum við svo vel að geta séð það, krufið það, velt því fyrir okkur, rannsakað það, fengið álit sérfræðinga, stjórnskipunarfræðinga, hagfræðinga. En ekkert af þessu velja fylgismenn þessa máls að gera. Hvað þýðir t.d. orkupakki fjögur í beinu framhaldi af orkupakka þrjú? Það eru mál sem eru nátengd og elta hvort annað. Er verið að markaðsvæða orkuna enn frekar? Ætlar Vinstrihreyfingin – grænt framboð bara að kokgleypa orkupakkana í framtíðinni þó að þeir flytji enn þá meira af völdum til yfirþjóðlegrar stofnunar og markaðsvæðingin verði enn þá meiri? Hafa þeir ekki neinar áhyggjur af því að Ísland geti í framtíðinni mögulega ekki haft áhrif á hvort hér verði raforka niðurgreidd til garðyrkju eða heimila? Það eru allt spurningar sem vert er að spyrja sig. Það er svolítið sérstakt að menn vilji ekki nota tækifærið sem þeir hafa. Eitt er í orkupakka fjögur sem fjallar um orkunýtni bygginga. Inn á það er komið í áliti Samtaka iðnaðarins. Hverju er verið að breyta þar? Hvaða áhrif hefur það á Ísland? [[Forseti hringir.]]Verður tekið tillit til þess hvernig við byggjum okkur hús og kyndum þau, svo dæmi sé tekið? Eða skiptir það engu máli? [[Forseti hringir.]]Er samanburðurinn réttur sem þar verður?
Forseti hyggst nú ljúka þessum fundi þar sem því miður er ekki útlit fyrir að hægt verði að tæma umræðuna um dagskrármálið þrátt fyrir margar ræður og talsverð skoðanaskipti meðal þingflokksmanna Miðflokksins sem einir hafa haldið hér ræður utan þess sem utanríkisráðherra tók þátt í umræðunni um stund síðdegis í gær. Þessi fundur hefur nú staðið í bráðum 19 klukkustundir. Umræðan í heild hefur staðið í nærri 100 klukkustundir og þar af hafa þingmenn Miðflokksins talað í vel yfir 80 klukkustundir. Forseta þykir miður að geta ekki lokið þessari umræðu, en þess hefur verið freistað að gefa hv. þingmönnum nægilegt svigrúm til að ræða málið ítarlega svo hægt verði að tæma mælendaskrá og klára umræðuna. Það bíður allra næstu daga að komast að niðurstöðu en þrátt fyrir að hér mætist stálin stinn verður ekki hjá því komist að ljúka umræðunni með þeim lýðræðislegu leikreglum sem við höfum tamið okkur og hefð er fyrir. Mörg verkefni þingsins bíða nú á vordögum og vonandi verður það okkur til lánsins að geta lokið störfum farsællega á næstu dögum. Forseta telst til að á þessum þingfundi hafi verið haldnar 53 ræður og andsvör hafi samtals verið 311. Forseti vill að lokum þakka starfsmönnum þingsins fyrir langt úthald. Það á við um starfsfólk sem tengist þingsalnum og skrifstofunni, móttöku og öryggisvörslu, og síðast en ekki síst þau sem starfa í mötuneyti og gefa okkur næringu til að orkan sé jafn öflug og mikil og dæmin sanna.
Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um eða það er tillaga forseta að svo verði. Sé því ekki mótmælt skoðast það samþykkt.
Virðulegur forseti. Nú er búið að ræða hér þriðja orkupakkann heldur mikið upp á síðkastið af hv. þingmönnum Miðflokksins og er augljóst að hér er um svokallað málþóf að ræða, sem eru ekkert endilega alslæm, þótt mér finnist þetta reyndar með þeim verri, verð ég að segja, sér í lagi vegna þeirrar rangfærslu sem ítrekað eru færðar eru í þeirri umræðu ítrekað þrátt fyrir ítrekaðar leiðréttingar. [[Gripið fram í: Þetta er ekki umræðan.]]Það er mitt mat að það muni taka marga mánuði [[Gripið fram í.]]að leiðrétta vitleysuna sem lögð hefur verið fram í þessari umræðu, bæði hér og annars staðar. [[Gripið fram í.]]Þess vegna langar mig til þess að leggja það til að … [[Forseti hringir.]] [[Forseti vill benda hv. þingmanni á að málið sem hann er hér tekinn að ræða er á dagskrá.]] Já, ég átta mig á því.
Það er hæpið að fara í mikil ræðuhöld um fundarstjórn forseta ef menn fara efnislega inn í það mál sem bíður eftir því að komast að.
Virðulegi forseti. Ég tek það til greina. Þess vegna ætlaði ég að stinga upp á því að málinu yrði frestað fram á haust þannig að við, sem erum hlynnt málinu eftir að hafa kynnt okkur það, getum tekið til við að þrífa upp þá vitleysu sem fengið hefur að dómínera umræðuna hér og í samfélaginu hingað til.
Áður en forseti veitir fyrsta ræðumanni orðið vill hann taka fram vegna umræðna sem hér urðu í gær að hæstv. utanríkisráðherra er kominn til landsins og er væntanlegur til þingfundar, vonandi á hverri stundu, þannig að hv. þingmenn geta haft það í huga.
Herra forseti. Ég verð að byrja á því að taka undir það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði, þá tillögu hans að fresta málinu fram á haust. Ég held að það sé skynsamleg niðurstaða til að fara megi betur yfir málið og sætta þau ólíku sjónarmið sem hafa komið fram og einnig mæta þeirri óánægju sem ríkir í samfélaginu með að það eigi að keyra þetta mál í gegn. Ég minni á það að verkalýðshreyfingin hefur lýst því yfir að hún styðji ekki innleiðingu þessa orkupakka og sjö af hverjum tíu umsögnum sem bárust utanríkismálanefnd vegna málsins eru neikvæðar í garð þessa máls. Það er margt sem mælir með því að fresta málinu fram á haustið svo fara megi frekar yfir það og reyna að leita sátta um það í samfélaginu. Það er afar mikilvægt að sátt ríki um svo stórt mál. En ég vil mótmæla því sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði áðan þess efnis að það væri mikið um rangfærslur í málflutningi Miðflokksmanna og vitleysur, eins og hann orðaði það. Ég vil benda hv. þingmanni á að ein af þeim staðreyndum í þessu máli sem skiptir almenning verulegu máli er að rafmagnsverð til heimila og fyrirtækja í landinu hefur hækkað. Það hækkaði við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Með nýjum raforkulögum 2003 eru dæmi þess að fjölmörg heimili í landinu sem kynda húsnæði sitt með rafmagni hafi þurft að taka á sig tugi prósenta hækkana á rafmagnsverði þrátt fyrir að stjórnvöld hafi sagt í innleiðingu orkupakkans að ekki yrði um hækkanir á rafmagnsverði að ræða. Það er stjórnarmeirihlutinn, og þeir flokkar sem styðja hann í þessu máli, Píratar, Viðreisn og Samfylking, sem hefur haldið uppi rangfærslum. Auðvitað er það alvarlegt mál, herra forseti, þegar því er haldið fram að rafmagnsverð muni ekki hækka til heimila en síðan hækkar það. Þar bera stjórnvöld ábyrgð. Fyrrverandi iðnaðarráðherra sagði t.d. við innleiðingu orkupakka eitt og tvö að ekki yrði hækkun á rafmagnsverði til heimila. Annað kom á daginn. Það eru svona yfirlýsingar sem hræða, sporin hræða í þessu máli. Það er mikil óvissa varðandi innleiðingu þessa orkupakka þegar kemur að t.d. heimilunum í landinu. Hækkun á raforkuverði til heimilanna mun einnig koma til framkvæmda þegar orkupakki þrjú verður innleiddur eins og stjórnvöld leggja til. Fyrir því eru gild rök og við Miðflokksmenn erum búnir að færa gild rök fyrir því. Með þriðja orkupakka verður t.d. skylt að veita einkareknum orkuverum, vindmyllum og fleiru tengingu við flutningskerfi sem þjóðin á. Þetta veldur kostnaði og kallar á aukna fjárfestingu í flutningsgetu. Þann kostnað má ekki leggja á orkuverin. Skylt er að dreifa honum á alla notendur netsins. Það eitt og sér mun leiða til hækkunar á flutningskostnaði fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Hugsanlega mun stóriðjan sleppa til að byrja með af því að hún hefur langtímasamninga. Umrædd hækkun á raforkukostnaði heimilanna mun koma til, hvort sem sæstrengur kemur eða ekki. Það er mikilvægt að halda því til haga, herra forseti. En komi sæstrengur þarf að fjárfesta enn frekar í burðargetu landsnetsins, allt á kostnað innlendra raforkunotenda. Með þriðja orkupakkanum missum við ákvörðunarvald á verðlagningu Landsnets. Það vinnur mjög gegn hagsmunum almennings í landinu sem á Landsnet og í raun allt flutnings- og dreifikerfi raforku í landinu.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hv. þm. Birgir Þórarinsson hefur verið meðal þeirra sem mest og best hafa fjallað um áhrif á orkuverð af þátttöku okkar í evrópska orkusamstarfinu. Hann hefur fjallað um það hvernig hann sá með eigin augum og fann á eigin skinni, ásamt með sínum sveitungum suður með sjó, hvernig raforkuverðið hækkaði í framhaldi af innleiðingu fyrri pakka. Við höfum staðið frammi fyrir því að hv. þingmenn úr stjórnarliðinu hafa ritað blaðagreinar með fullyrðingum um að með innleiðingu á þriðja orkupakkanum muni orkuverð lækka. Það gengur gegn þeirri reynslu sem hv. þingmaður hefur vísað til og sömuleiðis gengur það gegn þeim ályktunum sem eðlilega má draga af markmiðum í Evrópusamstarfinu um samræmingu og einsleitni. Við erum hérna með tiltölulega lægra orkuverð en gerist og gengur í Evrópu. Áþekkar áhyggjur eru mjög áberandi í Noregi og ég er hérna með nýlega norska skýrslu sem fjallar um einmitt þetta, orkuverð. Þar er nákvæmlega rætt um það að afleiðingin af áframhaldandi samhæfingu orkumála í Evrópu verði samhæft orkuverð, sem verði hærra en menn hafa átt að venjast hingað til í Noregi. Þetta er ein af meginniðurstöðum þessarar skýrslu sem gerð var af norskri hugveitu. Ég vildi gjarnan inna hv. þingmann eftir áliti á þessum upplýsingum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er eitt sem er alveg ljóst og hefur verið frá upphafi þessa máls. Þá á ég við innleiðingu þessa orkupakka, þessara tilskipana Evrópusambandsins um að við verðum þátttakendur í sameiginlegu markaðssvæði raforkunnar á Evrópska efnahagssvæðinu. Það er eitt sem er hægt að fullyrða með vissu, þ.e. að þessar breytingar hafa gert að verkum að raforkuverð til neytenda, til almennings, til heimilanna, til fyrirtækjanna í landinu, hefur hækkað. Það er hægt að sýna fram á þetta með margvíslegum gögnum. Auðvitað er það þetta sem skiptir heimilin og fyrirtækin í landinu mestu máli. Varðandi þá fullyrðingu að það sé mikilvægt að við séum þátttakendur á þessu markaðssvæði vegna EES-samningsins þá spyr maður sig: Hafa menn ekki áttað sig á því hverjar afleiðingarnar verða núna þegar orkupakki þrjú verður innleiddur? Ég er sannfærður um að afleiðingarnar verða meiri og stærri en í orkupakka eitt og tvö vegna þess að það er markmið Evrópusambandsins að stjórna markaðssvæði raforkunnar. Raforkuverðið kemur til með að jafnast út. Þá mun það að sjálfsögðu hækka þar sem það er lægst eins og hjá okkur Íslendingum. Þetta er kjarni þessa máls. Þetta er kjarni þessarar umræðu að mínu mati.
Herra forseti. Ég vildi gera nánar grein fyrir þeirri heimild sem ég studdist við í fyrra andsvari mínu. Þetta er skýrsla sem er á vegum hugveitu, sem ég kalla svo, sem heitir De Facto og er þekkingarsetur tengt verkalýðshreyfingunni. Þessi skýrsla er alveg glæný, hún er dagsett í apríl 2019. Hv. þingmaður nefndi hag heimila og atvinnufyrirtækja. Það er algjört lágmark að það liggi fyrir hagfræðileg greining, úttekt á afleiðingum af innleiðingu orkupakkans fyrir þjóðarbúið, áhrif á heimili og atvinnufyrirtæki og áhrif á orkuverð þannig að það þurfi ekki að vera að byggja þetta á getgátum eða einhverjum staðhæfingum eða fullyrðingum sem einstakir þingmenn í stjórnarliðinu setja fram í heimapistlum sem þeir fá birta í dagblöðum. Við skulum minnast þess að heimilin og atvinnufyrirtækin eru mjög útsett fyrir hvers kyns verðhækkunum sem skella á þeim af fullum þunga. Þetta á ekki síst við um heimilin sem mjög mörg þurfa að standa skil í hverjum mánuði eða á þriggja mánaða fresti af afborgunum og greiðslum af verðtryggðum lánum. Orkuverð hefur ákveðið og þungt vægi inni í vísitölunni. Það er ábyrgðarhluti að grípa til aðgerða á borð við innleiðingu á þessum orkupakka sem gæti haft þungbærar afleiðingar fyrir fjárhag heimila landsmanna og atvinnufyrirtækja.
Herra forseti. Já, ég tek undir þetta með hv. þingmanni. Það eru áhyggjur yfir því að innleiðing orkupakkans komi til með að hækka raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu. Þær áhyggjur eru að sjálfsögðu byggðar á því að við innleiðingu orkupakka eitt og tvö urðu hækkanir á raforku til heimila og fyrirtækja í landinu þrátt fyrir að stjórnvöld fullyrtu að svo yrði ekki. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að það er fullkomlega eðlilegt að hlustað sé á þessar áhyggjur, t.d. verkalýðshreyfingarinnar. Alþýðusamband Íslands, VR og fleiri verkalýðsfélög eru andsnúin innleiðingu þessa orkupakka vegna þess að þau hafa áhyggjur af því að það muni leiða til hækkunar raforkuverðs til heimila og fyrirtækja í landinu. Ég spyr, herra forseti: Á ekki að hlusta á þessar áhyggjur? Er ekki lágmarkskrafa að fram fari ítarleg athugun á því hvaða áhrif þetta hefur á heimilin og fyrirtækin í landinu? Ég er sammála hv. þingmanni með það að það er ekki hægt að koma hér með einhverjar innistæðulausar yfirlýsingar, t.d. hafa þingmenn fullyrt að það sé rangt að raforkuverð til heimila og fyrirtækja hafi hækkað við innleiðingu orkupakka eitt. Það er alvarlegt mál, herra forseti, þegar þingmenn setja svona fram þegar hægt er að sýna fram á að þetta er rangt hjá þeim. Það er búið að skrifa blaðagreinar um hækkun raforkuverðs til heimila. Það er búið að sýna fram á reikninga sem sýna verulegar hækkanir upp á tugi prósenta [[Forseti hringir.]]við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Sporin hræða svo sannarlega í þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér hefur þótt mjög góð sú áhersla sem hann hefur lagt í þessari umræðu á kostnað heimila og fyrirtækja af hækkuðu raforkuverði í kjölfar innleiðingar þriðja orkupakkans. Það er greinilegt að verkalýðshreyfingin tekur undir þann málflutning sem við höfum haft uppi hér í þessari viku. Þannig var t.d. send stuðningsyfirlýsing við málflutning Miðflokksins, og það sem hann hefur verið að gera hér, frá formanni VR sem er eitt stærsta stéttarfélag á Íslandi. Því get ég þessa hér að þótt kjarasamningar séu nýgerðir er ólga í verkalýðshreyfingunni og verkalýðshreyfingin bíður eftir því hvað gerist næst. Þar á meðal hafa menn verið mjög óþolinmóðir í bið eftir skattatillögunum o.fl. sem heitið var af hendi ríkisstjórnarinnar. Mig langaði bara til að spyrja hv. þingmann að því hvort honum fyndist að það munaði um þennan stuðning sem okkur er veittur og málflutninginn sem við höfum uppi hér af hendi forystumanna í verkalýðshreyfingunni og hvort það sé ekki ráð hjá ríkisstjórninni að taka þetta mál - sem nú hefur verið rætt hér allvel og djúpt - og fresta því fram á haust og ná víðtækari samstöðu um það, eins og við höfum reyndar haft áhuga á allan tímann.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir það, og gerði það í fyrri ræðu minni, að auðvitað á að fresta þessu máli fram á haustið. Það er alveg meinalaust. Það veldur ekki neinum usla í stjórnkerfinu þó að þessu máli verði frestað fram á haustið. Þvert á móti hafa ráðherrar í ríkisstjórninni sagt á fyrri stigum þessa máls að skynsamlegt væri að fresta því fram á haustið og afla fleiri gagna, gera ítarlega rannsókn á því hvaða áhrif innleiðing orkupakkans kæmi til með að hafa á heimilin og fyrirtækin í landinu. Það verður að hlusta á verkalýðshreyfinguna þegar hún setur fram þessar áhyggjur sínar. Það er fullkomlega eðlilegt að það sé gert og sanngjarnt að horft sé til þess. Hér er nýbúið að ljúka svokölluðum lífskjarasamningum. Í kringum þá samninga er töluverð óvissa vegna þess að það er óvissa um aðkomu ríkisvaldsins. Á sama tíma ætlar ríkisvaldið og ríkisstjórnin að keyra þetta mál í gegn sem óvíst er hvaða áhrif geti haft á heimilin og fyrirtækin í landinu þegar kemur að raforkuverði. Ég tek undir það hér að þetta gæti verið sú leið sem hægt væri að sættast á. Það kemur ekki til með að valda neinni ólgu í stjórnkerfinu, kemur ekki til með að valda neinni upplausn hvað varðar EES-samninginn, að fara þurfi ítarlegar og betur ofan í þetta mál. Ég skil ekki alveg þann ótta sem fylgir því að svo verði gert. Herra forseti. Ég tel þetta mjög skynsamlega tillögu sem var nefnd hér af hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni og fleiri þingmenn hafa tekið undir.
Herra forseti. Já, það var einmitt það sem ég ætlaði að minnast á næst, þessa ágætu tillögu sem kom fram af hendi hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar um að fresta málinu til hausts, kynna það betur. Hann vildi reyndar kynna það á nokkuð öðrum forsendum en við hefðum kannski kosið en það er allt í lagi. Það er sjálfsagt að varpa ljósi á þetta mál. Þetta mál er flókið, það er stórt, það er áhrifamikið. Það er óendurkræft þannig að það ríður á miklu að vandað sé til. Mig langaði bara í þessu sambandi að inna hv. þingmann eftir því hvort honum finnist ekki lag nú að ríkisstjórnin, og þess vegna forseti þingsins, beiti sér fyrir því að rætt verði við fleiri þingmenn eða forystumenn þingflokka um akkúrat þessa hugmynd. Ég er ekki viss nema henni yrði vel tekið víðar. Það myndi óneitanlega skapa allt annan brag um afgreiðslu málsins, hvernig sem hún yrði svo þegar þar að kemur. Það er næsta víst að stórum meiri friður yrði um þetta mál ef því yrði frestað til haustsins og spurning hvort hv. þingmaður sé sammála mér í því að kannski væri rétt að skora hreinlega á ríkisstjórnina að gera þetta - og eftir atvikum forseta þingsins.
Herra forseti. Já, ég held að það sé virkilega mikilvægt að fara yfir þessa tillögu, sem var kannski ekki borin upp formlega en nefnd hér úr ræðustól, um að fresta málinu fram á haustið. Við verðum að hlusta á áhyggjur verkalýðshreyfingarinnar. Hvaða afleiðingar gæti það haft á nýgerðan lífskjarasamning ef þetta mál yrði keyrt í gegn og síðan sæju menn fram á hækkanir á raforkuverði í framhaldi af því til heimila og fyrirtækja í landinu? Um leið og þessi innleiðing er komin í gegn verður einhver hækkun á raforku til heimila og fyrirtækja í landinu vegna þess að hækka á eftirlitsgjaldið á raforkufyrirtækin um 45%. Þessi sömu fyrirtæki greina frá því, í umsögn við tillöguna, að þær hækkanir muni fara út í verðlagið. Það liggur bara fyrir. En við vitum hins vegar ekkert hversu há þessi upphæð verður, hún hefur ekki verið reiknuð út mér vitanlega. Það hefði verið eðlilegt að það lægi fyrir. Það væri sjálfsagður og eðlilegur undirbúningur í þessu máli. Almenningur er heldur ekki almennt nógu upplýstur um þetta mál og það er líka alvarlegt vegna þess að málið er stórt og mikið og varðar málefni sem skipta okkur öll miklu máli, raforkuverð sem er það lægsta í Evrópu. Það eru lífsgæði [[Forseti hringir.]]sem við viljum halda í, mikilvæg búsetuskilyrði víða. Ég tel eðlilegt að það verði skoðað alvarlega að fresta þessu máli fram á haust.
Virðulegur forseti. Ég vil nýta þetta tækifæri til að koma í ræðustól vegna yfirlýsingar hæstv. forseta sem lesin var upp á forsetastóli í morgun. Það er auðvitað að mörgu að hyggja í jafn umfangsmikilli umræðu og þeirri sem hér gengur yfir. Það voru nokkrar ábendingar sem hæstv. forseti kom með í morgun. Við viljum fyrst halda því til haga að það er forseti sem ákvarðar fundarstjórn og dagskrá. Við höfum lagt það til að málið yrði tekið af dagskrá tímabundið eða alveg fram á haustið þannig að það sé tekið til skoðunar. Síðan er mikilvægt að halda því til haga að stór hluti af öllum þeim ræðum sem Miðflokksmenn hafa haldið, hefur verið fluttur utan hefðbundins þingfundatíma, á næturfundum eða aukafundum, eins og þeim sem við erum á núna. Halda verður því til haga að þeir [[Forseti hringir.]]eru ekki allir á hefðbundnum fundartíma. Má ég biðja hæstv. forseta um að setja mig aftur á dagskrá undir sama lið?
Já, forseti verður við því. Hv. þingmaður tekur þá til máls um fundarstjórn forseta öðru sinni, eða í síðara sinn.
Hæstv. forseti. Þá að því sem mig langaði til að koma inn á. Fram komu athugasemdir hæstv. forseta í morgun um með hvaða hætti þingmenn Miðflokksins færu í andsvör. Það er okkur nauðsynlegt að geta farið í andsvör við eigin flokksmenn út frá því hvernig málið hefur unnist, þ.e. hversu hratt það var tekið út úr utanríkismálanefnd og hversu lítill tími vannst til undirbúnings. Við erum í þeirri stöðu að þurfa að vinna gögn jafnt og þétt. Þess vegna getum við lent í þeirri aðstöðu að þurfa að geta átt orðastað hver við annan til að dýpka punkta sem koma fram. Til að sýna lit í þessum efnum ætlum við, þó að það sé ekki formlegt samkomulag um það, að nálgast málið á næstunni þannig að við nýtum, nema eitthvað sérstakt sé, aðeins helming heimilla andsvara þannig að ekki sé verið að teygja þetta sérstaklega. Við þurfum að geta átt ákveðin samskipti hver við annan en þá setjum við okkur takmarkanir. Ég veit að þetta er ekki stóri munurinn í tíma en hann er þó symbólskur hvað það varðar að við viljum leggja okkar til svo sátt geti verið um þau mikilvægu störf sem hér eru unnin.
Forseti þakkar hv. þingmanni fyrir þetta og metur það að hv. þingmenn hafi hugleitt málin milli funda eins og forseti stakk upp á. Það birtist m.a. í þessu, sem forseti telur líka til bóta upp á svipinn á umræðunni. Vegna þess að það er ansi erfitt að útskýra fyrir fólki að andsvör við fimm mínútna ræðu geti farið í allt að 20 mínútur, auk þess sem þingsköpin, eins og frá þeim var gengið upp úr miðjum síðasta áratug, eru þannig að menn geta haldið óteljandi fimm mínútna ræður og ekki er allur munur á andsvari og einfaldlega næstu ræðu. Forseti tekur þessu vel og þakkar fyrir.
Forseti. Ég var byrjaður að ræða efnahagslegar afleiðingar innleiðingar þriðja orkupakkans á Íslandi. Aðeins hefur verið rætt um mat á efnahagslegum áhrifum í Noregi en ég hef fært rök fyrir því að áhrifin hér á Íslandi yrðu þeim mun meiri - og þó er norska greiningin mjög afdráttarlaus og afgerandi neikvæð. Menn tala um svarta skýrslu hvað varðar efnahagslegar afleiðingar af innleiðingu þriðja orkupakkans í Noregi. Ég hafði lýst í stuttu máli þeim áhrifum sem það hefur á samfélagið ef orkuverð hækkar og ef ekki verður lengur rekstrargrundvöllur fyrir undirstöðu iðnfyrirtækja eða að ný slík starfsemi velur að hefjast frekar t.d. í Evrópu, nær mörkuðum en hér á landi. Þetta hefur mjög verulega keðjuverkun í för með sér. Þetta er hins vegar ekki bara spurning um iðnfyrirtækin, stóriðju og slíkt. Aðgengi að hreinni orku eins og hún er enn hér á Íslandi, þrátt fyrir að bókhald sýni stundum annað, og orku á samkeppnishæfu verði hefur bein áhrif á nánast allar atvinnugreinar. Þetta er ekki eingöngu spurning um keðjuverkun frá iðnaðinum sem ég hef rakið heldur líka bein áhrif. Þar má t.d. nefna stærstu útflutningsgrein landsins, ferðaþjónustuna. Ég veit ekki hvort menn hafa gert sér grein fyrir því að til að mynda hótel þurfa að nota gríðarlega mikið rafmagn til þess að lýsa upp hótelin og reka ýmis tæki sem tilheyra slíkum rekstri. Á sumum stöðum þurfa gistiheimili og hótel jafnvel að nota rafmagn til kyndingar. Ef við ætlum að vega að þessari mikilvægu útflutningsgrein með því að það halli á hana hvað orkuverð varðar er þar í enn einu tilviki verið að gera samkeppnisstöðu hennar lakari gagnvart ferðaþjónustu í löndunum í kringum okkur - og samkeppni þar á milli er mjög mikil. En fleira má nefna. Aðrar undirstöðuatvinnugreinar eins og landbúnaður, og raunar sjávarútvegur líka, verða fyrir mjög miklum beinum áhrifum af því ef orkuverð hækkar. En það er ekki eingöngu vegna hækkunar á orkuverði heldur líka það að ákveðið forskot hefur verið í því fólgið, fyrir þennan rekstur og annan rekstur á Íslandi, að geta státað sig af því að nota hreina orku í sinni framleiðslu. Fyrirtæki í sjávarútvegi, til að mynda, og íslenskur landbúnaður hafa nýtt þá staðreynd til þess að bæta aðeins við samkeppnisforskot sitt gagnvart erlendum greinum af sama toga. Í raun væri hægt að fara í gegnum nánast allan rekstur hér á Íslandi og draga fram hversu miklu máli það skiptir, upp á samkeppnishæfni atvinnugreina hér á landi, að hafa aðgang að umhverfisvænni orku á viðráðanlegu verði. Þegar staðan er sú að það eru bæði þessi keðjuverkandi áhrif sem ég lýsti í fyrri ræðu, vegna fyrirtækja sem nota sérstaklega mikla orku, og svo bein áhrif á nánast allan annan rekstur þá hefur þetta bein áhrif á nánast alla launþega landsins - og þar af leiðandi á tekjur sveitarfélaga, og um leið tekjur ríkissjóðs. Og talandi um sveitarfélög í landinu eru þau nú enn eitt dæmið um aðila sem yrðu fyrir verulegu fjárhagslegu tjóni ef þau þyrftu að fara að greiða hærra orkuverð til að lýsa göturnar eða reka þá fjölþættu starfsemi sem sveitarfélög þurfa að sinna. Niðurstaðan er þessi: Orkuverðið hefur áhrif á allan rekstur, bæði opinberan rekstur og einkarekstur, á Íslandi - og hefur fyrir vikið mjög veruleg bein og óbein áhrif á lífskjör alls almennings í landinu.
Virðulegur forseti. Ég sé að ég hef samið stórkostlega af mér strax í byrjun þessa fyrirkomulags. Mig langar að koma í byrjun umræðu í dag inn á þessi kjarnaatriði stuðningsmanna innleiðingar orkupakkans sem hafa verið alltumlykjandi í umræðunni og með hvaða hætti þau horfa við mér sem Miðflokksmanni, hafandi staðið í þessari umræðu síðustu daga. Því er haldið fram að nálgun okkar efasemdarmanna um innleiðinguna, samkvæmt því verkplani sem hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra hafa lagt upp, sé til þess fallin að grafa undan EES-samningnum. Það er fjarri lagi. Við teljum einmitt að raungerist eitthvað af þeim áhyggjum sem við í Miðflokknum höfum verði það fyrst til þess að setja þrýsting á samninginn. Að þeim reglum og gerðum öllum og pakkanum innleiddum verði fyrst þrýstingur á hann og engin leið út úr þeirri stöðu sem menn munu mögulega finna sig í þegar þar að kemur önnur en sú að gera einmitt drastíska kröfu um endurskoðun eða uppsögn á samningnum. Það er ekki líkleg þróun mála verði málið sett í farveg hinnar sameiginlegu EES-nefndar í samræmi við 102. gr. Álitsgerð dr. Baudenbachers hefur verið flaggað sem hálfgerðri grýlu í því sambandi, það sé mikil áhætta í því fólgin að fara þessa leið. Þá er rétt að halda því til haga að staðreyndin er sú að í 15. efnislið skýrslu dr. Baudenbachers er einmitt sagt að það sé efnisaðilum máls að meinalausu að setja málið í þann farveg sem 102. gr. leiðir það í. Það er nauðsynlegt að halda því til haga að áhættan hvað varðar framtíð EES-samningsins er engu minni og jafnvel meiri verði sú leið farin sem hæstv. utanríkisráðherra vill fara í þessu máli. Annað atriði sem er kjarnaatriðið innleiðingarsinna í þessum efnum eru meintir fyrirvarar. Ég sé að hæstv. utanríkisráðherra er kominn í salinn og það verður áhugavert að fá að eiga orðastað við hann. Ég lýsi því hér með yfir að hann fer auðvitað fram fyrir okkur Miðflokksmenn á mælendaskrá, óski hann eftir því, hvenær sem hentar. Fyrirvararnir hafa verið æði loftkenndir, sýnist okkur. Það var auðvitað kostulegt að sjá uppákomuna sem varð hér sl. mánudag þegar stjórnarþingmenn hlupu hér um þinghúsið, leitandi að fyrirvörum eins og krakkar í páskaeggjaleit. Það er eitt atriði til sem hefur mikið verið haldið á lofti þegar spurt hefur verið: What's in it for us? - Afsakið, hæstv. forseti. Hvað er í þessu fyrir okkur Íslendinga? Hvað er til hagsbóta fyrir fyrirtæki og heimili landsins? Þá hefur fyrst og fremst verið vísað í að það séu mikil tækifæri sem nú opnist til að skipta um raforkusala. Fjölskyldur geti náð fram miklu hagræði í raforkuinnkaupum, allt að 2.500 kr. lækkun á mánuði eða upp í 30.000 kr. á ári í lækkaðan kostnað. En þegar betur er að gáð er það heimild sem hefur verið til staðar árum saman og hefur ekkert með innleiðingu svokallaðs þriðja orkupakka að gera. Að enn betur athuguðu máli er með hreinum ólíkindum hversu fáir virðast nýta sér þessa heimild. Það bendir ekki til þess að dæmið sem tekið er hér til rökstuðnings um að heimili geti náð fram 30.000 kr. lækkun á ári sé raunhæft, að þetta séu rauntölurnar sem þeir sjá og fá boðnar sem sækjast eftir tilboðum í þessa veru. Öll þessi kjarnaatriði þeirra sem eru fylgjandi innleiðingu þriðja orkupakkans á þeim grundvelli sem utanríkisráðherra hefur formað með hæstv. iðnaðarráðherra virðast veikluleg, í besta falli. Þess vegna er ánægjulegt að hæstv. utanríkisráðherra sé kominn til landsins og við fáum vonandi að eiga við hann orðastað hér á næstunni. Ég gef mér að hæstv. ráðherra komi í ræðu á eftir og reyni að útskýra með fyllri hætti en við höfum heyrt áður með hvaða hætti [[Forseti hringir.]]hald verður í hinum svokölluðu fyrirvörum.
Áður en forseti hleypir mönnum að í andsvör tekur hann undir með hv. þingmanni; eins og hér má sjá er hæstv. utanríkisráðherra kominn í salinn og getur verið með okkur um sinn. Ég hvet því hv. þingmenn sem hafa haft á því orð að þeir hafi áhuga á að leggja fyrir hann spurningar, að nýta tækifærið. Hæstv. ráðherra bregst við eftir atvikum með því að safna saman spurningum og flytja ræðu eða bregðast við með andsvörum.
Við viljum greiða fyrir því að nýta tímann meðan utanríkisráðherra er með okkur.
Forseti tekur við þeirri tilkynningu að fallið er frá andsvörum. [[Gripið fram í.]]- Fellur frá orðinu. Það er forseta svo sem alveg að meinalausu að allir falli frá orðinu því að þá væri umræðunni lokið.
Herra forseti. Ég fagna því að við höfum hæstv. utanríkisráðherra á meðal vor. Hér hafa staðið miklar umræður um þriðja orkupakkann, um þær forsendur sem hann er reistur á og um þá lögfræðilegu greiningu sem hefur farið fram á honum. Ýmsar áleitnar spurningar hafa vaknað í þessu öllu saman. Mig langar til að nefna nokkur atriði. Nokkur lögfræðiálit liggja fyrir sem gögn málsins - ég tek fram að maður verður að haga orðum sínum af mikilli nákvæmni þegar rætt er um gögn málsins og hæstv. utanríkisráðherra annars vegar. En þessi lögfræðiálit eru afar vönduð. Eitt þeirra hefur fengið meiri athygli en önnur. Það er álit þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, enda eru þar teiknaðar upp tvær leiðir, eins og það er orðað, eða lausnir. Önnur ber það eindregið með sér, og í álitsgerðinni sýnist það alveg ljóst, að megintillaga þeirra er að leitað verði eftir sáttameðferð á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar. Þetta árétta þeir í bréfi til hæstv. utanríkisráðherra sem dagsett er 10. apríl og verður ekki skilið öðruvísi en svo að þeir leggi áherslu á þessa leið. En ríkisstjórnin hefur kosið að fara aðra leið og sú leið er óprófuð. Hún er órannsökuð. Um þá leið, leið hins svokallaða lagalega fyrirvara, liggur ekki neitt fyrir, ekki nein lögfræðileg álitsgerð. Það er náttúrlega ekki tækt í svona stóru máli. Fyrirspurnir um lagalegan fyrirvara hafa leitt í ljós að mjög er á reiki hver hann er, ekki síst í ljósi þess að kastað hefur verið fram, a.m.k. einum fjórum eða fimm tilgátum, tillögum eða fullyrðingum um hvar hans muni að leita. Nægir að nefna greinargerð með þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra, sameiginlega yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra og orkumálastjóra Evrópu, sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna á fundi sameiginlegu nefndarinnar þann 8. maí síðastliðinn, einhvern texta sem muni eiga að vera í reglugerð sem fyrirhugað er að hæstv. iðnaðarráðherra gefi út. Þetta er ekki fullnægjandi. Það er alveg ljóst að ekkert af þessu getur haft neitt hald, neitt þjóðréttarlegt gildi. Hér eru því stórar spurningar uppi, annars vegar um það hvar þessa lagalega fyrirvara sé að leita og hins vegar þarf auðvitað lögfræðilega álitsgerð um þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara. Þá hefur verið rætt mjög ítarlega um nauðsyn þess að fjallað verði um þriðja orkupakkann í samhengi við hinn fjórða, sem greint hefur verið frá í fjölmiðlum að liggi nú fyrir tilbúinn. Svokallaður vetrarpakki. Það er ekki fært annað en að þessir orkupakkar séu metnir í samhengi, enda verður að líta þannig á að samþykki við hinn þriðja gerir það mun erfiðara en ella ef finnast myndu slíkir ágallar á þeim fjórða að talið væri nauðsynlegt að hafna honum. Fleiri atriði mætti nefna. Það vantar greiningu á efnahagslegum áhrifum af innleiðingu þessa orkupakka og sér í lagi vantar greiningu á þróun á orkuverði, en það er þáttur sem til að mynda frændur okkar Norðmenn hafa haft mjög miklar áhyggjur af. Það eru því margar spurningar uppi. Ein til viðbótar: Áhrif á umhverfi og náttúru. Ég læt þessari upptalningu lokið, herra forseti, en ítreka að nauðsynlegt er að fá [[Forseti hringir.]]skýr svör og grjótharðar lögfræðilegar álitsgerðir um þau álitaefni sem uppi eru í lögfræðilegu tilliti.
Forseti. Ég hafði hugsað mér að koma inn á atriði sem hv. þm. Ólafur Ísleifsson nefndi stuttlega í ræðu sinni, sem er fjórði orkupakkinn og samspil þriðja og fjórða orkupakkans. Það er ekki hægt að slíta þetta í sundur, sérstaklega í ljósi þess hvernig stjórnarmeirihlutinn og stuðningsflokkar hans hafa rökstutt að við þurfum að innleiða þann þriðja. Sá rökstuðningur verður að sjálfsögðu dreginn fram af Evrópusambandinu og öðrum sem kunna að vilja ýta undir innleiðingu fjórða orkupakkans og raunar líka þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar á þeim þriðja, ætli stjórnvöld þá að spyrna við fótum. Íslensk stjórnvöld verða með öðrum orðum þá búin að veikja möguleika okkar á því að spyrna við fótum hvað varðar innleiðingu fjórða orkupakkans og hægt verður að nota þeirra eigin rökstuðning gegn þeim. Ég tala nú ekki um þegar ráðherrar hafa verið að reyna að halda því fram að innleiðing þriðja orkupakkans sé eingöngu nauðsynlegt framhald fortíðarinnar, að menn hafi innleitt þann fyrsta og annan og hafi talað í mörg ár um þann þriðja og þess vegna þurfi að innleiða hann. Hvernig verður þessu snúið þegar fjórði orkupakkinn kemur til sögunnar? Það sætir því undrun að við skulum ekki hafa fengið kynningu á þessum fjórða orkupakka í samhengi við þann þriðja. Þetta er sérstaklega undarlegt í ljósi þess að nú skilst okkur að samtök og menn úti í bæ hafi fengið slíkar kynningar, en íslensk stjórnvöld ekki sýnt neina tilburði til að setja þingið inn í hvers sé að vænta með fjórða orkupakkanum, hvaða breytinga - eins og til að mynda reglugerð 347/2013 - og hvernig það komi inn í þessa innleiðingu orkupakkans. Þetta er sérstaklega alvarlegt í ljósi þess að við vitum hvernig þetta kerfi allt saman virkar. Þetta virkar eins og tannhjól sem geta bara snúist í eina átt. Við höfum rifjað hér upp umræðuna þegar önnur orkutilskipunin var lögleidd. Menn eins og Björn Bjarnason vöruðu mjög við því, vöruðu mjög rækilega við því, og það gerðu reyndar menn úr hinum ýmsu flokkum. En utanríkisráðherra þess tíma, Valgerður Sverrisdóttir, hafði miklar áhyggjur af því að það liði að þeim degi þegar ætti að vera búið að innleiða aðra orkutilskipunina. Svo sjáum við söguna nú endurtaka sig og getum dregið ályktanir af því. Raunin virðist vera sú aftur og aftur að þrátt fyrir aðvaranir stjórnmálamanna, þrátt fyrir aðvaranir ýmissa í samfélaginu, þá ræður kerfið á endanum. Og ekkert kerfi er jafn sterkt við að ýta sér áfram á skrifræðislegan hátt eins og Evrópusambandið. Þess vegna ber okkur að gjalda mjög varhuga við áframhaldandi innleiðingu. Það er ein af ástæðunum, þær eru auðvitað margar eins og við höfum rætt hér. Svo eru það rökin um að hafna þriðja orkupakkanum eða jafnvel setja hann aftur í sáttaferli í sameiginlegu EES-nefndinni, að það kunni á einhvern hátt að stefna Evrópusamstarfinu eða EES-samstarfinu í hættu. Þetta eru líka rök sem myndu nú aldeilis snúast í höndum manna þegar kæmi að því að verjast síðar, hvort sem það væri út af reglugerð 347/2013 eða út af fjórða orkupakkanum í heild. Þeir sem ekki treysta sér til að setja þriðja orkupakkann í þeirri stöðu sem hann er núna, hafandi ekki verið innleiddur, í það sáttaferli sem EES-samningurinn býður upp á - ætla þeir hinir sömu að koma fram og fullyrða að það sé réttlætanlegt að spyrna við fótum varðandi breytingar á þeim reglugerðum sem menn innleiða í einhvers konar ótta við það að EES-samstarfið kunni jafnvel að vera í hættu? Sumir hafa leyft sér að gefa það til kynna, með því sem ég myndi kalla hræðsluáróðri, að EES-samstarfið kunni að vera í hættu við það eitt að Íslendingar vilji láta skoða það að um er að ræða gerðir sem eiga ekki að hafa þýðingu hér og henta okkur ekki efnahagslega, henta okkur ekki samfélagslega, henta okkur ekki pólitískt - ef menn treysta sér ekki til að ræða slíkt nú sér maður ekki fram á að menn muni verjast á síðari stigum.
Herra forseti. Fyrst af öllu gleðst ég yfir því að sjá hæstv. utanríkisráðherra og þakka honum fyrir að gefa sér tíma til að vera hérna. Það skiptir miklu máli og gæti orðið til þess að setja þetta mál í annað og betra ljós. Ég veit ekki hvort það hefur frést til útlanda en það er búið að standa yfir fundur í nokkurn tíma [[Hvað segirðu?]]með mjög góðum umræðum. Ég get svo sem vorkennt hæstv. utanríkisráðherra að hafa misst af þeim, þær voru innihaldsríkar og góðar. Það er eitt lögfræðiálit sem hefur ekki verið rætt rosa mikið um í þessari umræðu, það er álit Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings. Ég ætla rétt að vísa í það í þessari ræðu. Hann segir svo í samantekt: „Alþingi á að hafna þriðja orkupakkanum og tilkynna það sameiginlegu EES nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki EES-samningnum og er í fullu samræmi við ákvæði hans. Raforka er helsta náttúruauðlind Íslands og sem eyja í Norður-Atlantshafi er landið ekki hluti af innri raforkumarkaði ESB því raforkudreifikerfi Íslands er ekki tengt innri markaðinum. Íslensk stjórnvöld eiga eftir höfnun Alþingis að fara fram á það í sameiginlegu EES-nefndinni að í ákvörðun hennar komi fram að gerðir ESB um raforku og um Samstarfsstofnunina gildi ekki um Ísland. Þetta yrði í fyrsta sinn í 25 ára sögu EES-samningsins sem stjórnskipulegur fyrirvari er nýttur og máli vísað aftur til nefndarinnar, enda í fyrsta sinn sem ætlunin er að færa helstu náttúruauðlind Íslands undir erlent eftirlit og regluverk innri raforkumarkaðar ESB, markaðar sem Ísland er ekki hluti af.“ Ég ætla að láta þetta nægja. Ég gleymdi náttúrlega að biðja forseta um leyfi til að lesa þetta, geri það hér með seint. Ég ætla að láta nægja að lesa þennan kafla upp úr þessu, því þetta er kjarninn. Það hefur verið svolítið rætt að í EES-samningnum eru greinar, aðallega 102. gr., sem gera bókstaflega ráð fyrir því að leitað sé sáttaferlis þegar ágreiningur er uppi og þegar menn vilja skýra mál. Það þarf í sjálfu sér ekkert til þess að uppfylla það eins og þessi ágæti lögmaður rökstyður mjög vel í þessari greinargerð. Það er ekkert sem þarf til þess að fara þá leið sem hann leggur til annað en bara kjarkur. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra er kjarkmaður og ég veit líka að hann hlýtur að vera áhyggjufullur yfir því að meiri hluti flokksmanna hans er á móti þessum samningi eins og hann er nú fyrirliggjandi. Þetta er bara góðfúsleg uppástunga í mikilli hógværð og auðmýkt sem ég ber fram til hæstv. utanríkisráðherra en ég held að það væri bæði skynsamlegt og gott ef ráðherra myndi fresta þessu máli til hausts þannig að hægt væri að fara betur yfir það, leita breiðari sátt um það. Ég er nánast viss um að betri skilaboð gæti hæstv. ráðherra ekki haft með sér í 90 ára afmælisveislu Sjálfstæðisflokksins í Valhöll á morgun. Ég gæti haldið langa tölu, og geri það eflaust á eftir, um alla þá aðila sem eru á móti þessum samningi eins og hann lítur út nú. Verkalýðshreyfingin, garðyrkjubændur, bakarar, Hagsmunasamtök heimilanna. Það er hægt að telja upp sveitarstjórnirnar, sveitarstjórn Skagafjarðar í heilu, 9:0, og fleiri sveitarstjórnir. Það er svo almenn andstaða við þetta mál eins og það er reifað, hæstv. ráðherra, og ég get gert grein fyrir því í næstu ræðu minni hversu illa þetta mál er umbúið og hversu illa það er frágengið. Það ætla ég ekki að gera núna heldur ætla ég einungis að vekja athygli hæstv. ráðherra á þessu lögfræðiáliti, þessari niðurstöðu, og hvetja hann til þess að mæta [[Forseti hringir.]]til veislu í Valhöll á morgun með þessi góðu skilaboð með sér.
Forseti veitir hv. þingmanni afturvirkt leyfi til að lesa upp skriflegan texta án samþykkis forseta.
Takk fyrir, herra forseti.
En það er ekki fordæmi.
Ég skal ekki biðja um það aftur.
Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra er kominn í hús og er tilbúinn að eiga orðastað við okkur um þau áhyggjuefni sem við höfum lýst varðandi innleiðingu þessarar tilskipunar. Ég hef haft sérstakar áhyggjur af þróun rafmagnsverðs til fyrirtækja og heimila í landinu með því að innleiða orkutilskipanir Evrópusambandsins, orkupakka eitt og orkupakka tvö og núna orkupakka þrjú. Ég hef sýnt fram á það með gögnum að það urðu umtalsverðar hækkanir á raforkuverði til heimila og fyrirtækja í landinu við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Þessu hafa stjórnarþingmenn og m.a. formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, mótmælt og sagt að við höfum farið með rangt mál, að það hafi ekki verið neinar hækkanir. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. utanríkisráðherra að því: Er það viðeigandi að hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar skuli rengja það að orkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu hafi hækkað þegar maður sýnir fram á gögn, reikninga, fréttir úr dagblöðum frá 2005, sem sýna tugprósenta hækkun á rafmagni til heimila og fyrirtækja í landinu vegna innleiðingar orkupakka eitt og tvö? Ástæðan er fyrst og fremst sú að svokölluð sérkjör voru bönnuð með innleiðingu eitt og tvö. Er það ekki alveg ljóst, hæstv. ráðherra, að þarna eru hv. þingmenn að afvegaleiða umræðuna og fara hreinlega með rangt mál gagnvart almenningi? Þetta er það sem skiptir verulegu máli þegar málið er rætt, raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu. Auk þess vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að verkalýðshreyfingin í landinu hefur verulegar áhyggjur af þessu máli og einkum og sér í lagi vegna þess að raforkuverð fyrirtækja og heimila í landinu komi til með að hækka. Þetta er það sem stendur almenningi í landinu næst. Talað hefur verið um það að þessi innleiðing skipti ekki neinu máli vegna þess að hér er ekki lagður sæstrengur og þess vegna þurfum við ekki að hafa áhyggjur af málinu og þess vegna komi raforkuverð ekki til með að hækka. En með orkupakkanum, sem er náttúrlega samansafn af reglugerðum, þá erum við að fara að innleiða tilskipun nr. 72/2009. Þar segir í f-lið 37. gr. að það sé skylda eftirlitsyfirvaldsins að tryggja að engar víxlniðurgreiðslur séu milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi. Með þessu er verið að draga úr möguleikum hins opinbera til að niðurgreiða raforku til kaldra svæða sem dæmi, þeirra sem hafa ekki hitaveitu, í matvælaframleiðslu o.s.frv. Orkupakki þrjú er forsenda þess að sæstrengur komi. En hins vegar sjáum við það hér að þrátt fyrir að sæstrengur sé ekki kominn á að tryggja samkvæmt þessari reglugerð að það séu ekki neinar niðurgreiðslur. Ég bendi á að það er verið að niðurgreiða rafmagn til húshitunar í dag. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Verður óheimilt samkvæmt þessari reglugerð að niðurgreiða rafmagn til húshitunar? Það er ekki hægt að lesa annað út úr reglugerðinni. Samkvæmt orðanna hljóðan verður það óheimilt. Það mun þýða enn frekari hækkanir á rafmagni til heimila og fyrirtækja í landinu. Þetta eru réttmætar áhyggjur, hæstv. ráðherra. Svo vil ég ítreka það sem ég sagði áðan, að fá álit ráðherra á því hvort það sé ekki áhyggjuefni fyrir stjórnvöld að verkalýðshreyfingin sé á móti þessum orkupakka, innleiðingu þessarar tilskipunar, í ljósi þess að nú er nýbúið að gera nýja [[Forseti hringir.]]lífskjarasamninga og þetta getur haft áhrif á hina fjölmörgu umbjóðendur þessara verkalýðsfélaga.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að verja hluta úr deginum með okkur hér í dag. Ég veit að dagskrá ráðherrans er þétt skipulögð. Það er tvennt sem mig langar að koma inn á í ræðu minni. Í báðum tilvikum er um að ræða spurningu sem ég beini til hæstv. ráðherra. Annars vegar snýr það að því sem notað hefur verið sem eitt af kjarnaatriðum í rökstuðningi fyrir því að orkupakkinn verði innleiddur með þeim hætti sem fyrir er lagt af hæstv. ráðherra, það snýr að neytendamálum eða neytendavernd. Hér kom hv. formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, nokkrum sinnum upp og fleiri fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna. Þau sögðu að eitt af atriðunum sem náð yrði fram með þessari innleiðingu væri aukin neytendavernd og neytendafrelsi. Fólk gæti skipt um raforkusala sem gæti tryggt heimili allt að 2.500 kr. lækkun kostnaður á mánuði, sem „súmmeraðist“ upp í 30.000 kr. á ári. Mér þótti athyglisvert hversu mikil áhersla var lögð á það atriði og skoðaði þingsályktunartillöguna eins og hún liggur fyrir, álit meiri hluta utanríkismálanefndar, framsöguræðu hæstv. ráðherra og framsöguræðu formanns utanríkismálanefndar þegar mælt var fyrir nefndaráliti. Hvergi var að finna neina sérstaka áherslu á þessi mál, enda kemur á daginn, og það vissu það svo sem flestir í salnum, held ég, að þessi breyting á réttindum neytenda var komin til á fyrri stigum, þannig að hún hefur lítið með innleiðingu þriðja orkupakkans að gera. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hver eru helstu áhrifin til aukinnar neytendaverndar og bættra hagsmuna í víðum skilningi, heimila í landinu, sem nást fram með innleiðingu þessa þriðja orkupakka? Því að það sem tínt var til sem rökstuðningur fyrir því tiltekna atriði virtist ekki halda þegar var farið að rýna í það. Talað var um aukið gegnsæi. Ég verð að viðurkenna að ég náði aldrei almennilega hvað verið var að vísa í þar. Þannig að ég skil þetta eftir sem spurningu fyrir hæstv. ráðherra. Hitt atriðið sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra út í er tímaramminn. Ég er hér með viðtal við ráðherrann í Morgunblaðinu frá því 15. nóvember 2018. Fyrirsögn fréttarinnar er: „Fresta orkupakkanum til vors“, sem er þá vorþingið sem er að störfum núna. Þar er viðtal við hæstv. ráðherra Guðlaug Þór Þórðarson þar sem hann segir að það sé líklegt í stöðunni að málinu verði frestað til vors. Daginn eftir kemur hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir í viðtal í sama blaði þann 16. nóvember 2018 undir fyrirsögninni „Útilokar ekki frekari frestun orkupakka“. Í viðtalinu við hæstv. iðnaðarráðherra segir, með leyfi ráðherra: „Ekki er útilokað að framlagning frumvarps um innleiðingu þriðja orkupakka Evrópusambandsins frestist lengur en til vorþings.“ Sem þýðir þá a.m.k. fram á haustþingið 2019 og mögulega lengur, eins og má skilja af orðum hæstv. ráðherra þar sem hún segir, með leyfi forseta: „Ég hef alltaf sagt að okkur liggur ekkert á og við viljum skoða þetta vandlega …“ Mig langar til að heyra afstöðu hæstv. utanríkisráðherra, hvers vegna asinn er jafn mikill og virðist skína í gegn með þeirri nálgun sem höfð hefur verið við framlagningu málsins og innleiðingu þess og hvenær við lendum að mati ráðherrans á eiginlegu „deadline“ hvað innleiðingu varðar. Og hvort hann sé algjörlega afhuga því að nýta sumarið til að vinna málin með mögulega ígrundaðri hætti. Niðurstaðan gæti alveg orðið [[Forseti hringir.]]sú að gera hlutina með nákvæmlega sama hætti. En í millitíðinni gæfist mönnum þó alla vega tækifæri til að kynna málið [[Forseti hringir.]]betur fyrir hinum almenna borgara.
Herra forseti. Ég fagna komu hæstv. utanríkisráðherra hér í sali Alþingis og býð hann velkominn til landsins. Ég vonast til að hann geti lagt orð inn í þessa umræðu og leitast við að svara spurningum okkar þingmanna Miðflokksins sem höfum verið að velta fyrir okkur ýmsum þáttum þessa máls. Fyrri ræðumenn hér í dag hafa komið með ýmsar spurningar og ég ætla að leggja svolítið í púkkið sjálfur og ætla að byrja á því sem kallað er lagalegur fyrirvari. Þegar í ljós kom í vetur að mikil andstaða væri við innleiðingu þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins meðal þjóðarinnar og víða í flokkum og einnig í liði stjórnarflokkanna - og þegar málið birtist eftir að hafa fengið lögfræðiálit víða að, sem eru uppfull af varnaðarorðum um að hugsanlega sé að finna ákvæði í þessum tilskipunum eða reglugerðum sem ógna stjórnarskránni - þá er málið kynnt hér fyrir þinginu og sagt að innleiða eigi það með lagalegum fyrirvara. Þá virðist málið vera klappað og klárt innan stjórnarflokkanna og það er lagt fram og öll andstaða virðist vera horfin innan þingflokka stjórnarliðsins. Ég spyr: Við höfum verið að leita að þessum lagalegu fyrirvörum í ræðum stjórnarliða. Þeir hafa bent á ýmis atriði, ýmis orð, ýmsar yfirlýsingar, reglugerðir, lög o.fl. Ég ætla aðeins að fara yfir þessa lagalegu fyrirvara sem við höfum heyrt frá stjórnarliðinu að séu raunverulega þeir fyrirvarar sem verið sé að gera við málið svo að unnt sé að fara með það í gegnum þingið. Í fyrsta lagi: Yfirlýsing framkvæmdastjóra Evrópusambandsins, eins framkvæmdastjóra orkumála í Evrópusambandinu, Miguels Arias Cañete, um sérstöðu Íslands, að Ísland sé eyja - að þessi yfirlýsing sé þessi lagalegi fyrirvari. Er það rétt? Er þetta hinn lagalegi fyrirvari, yfirlýsing eins orkumálastjóra Evrópu? Er þetta lagalegi fyrirvarinn, hæstv. utanríkisráðherra? Í öðru lagi: Sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna frá því í byrjun maí um sérstöðu Íslands, þá sérstöðu að hingað liggi ekki sæstrengur og þess vegna sé mikill skilningur á sérstöðu okkar. Við þekkjum þessa yfirlýsingu. Er þetta hinn lagalegi fyrirvari? Í þriðja lagi: Frumvarp til breytinga á raforkulögum sem lagt hefur verið fram fyrir þingið og er enn í meðferð þar sem skotið er inn smávægilegri breytingu við 9. gr., ef ég man rétt. En þegar sú breyting er skoðuð kemur í ljós að mjög svipað orðalag er nú þegar í raforkulögum í 39. gr. a. Þá spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Er þetta hinn lagalegi fyrirvari? Í fjórða lagi: Bent hefur verið á orðalag í greinargerð með þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir, ofarlega á bls. 3, þar sem sérstaða Íslands er aðallega áréttuð, að ég held, að hingað liggi ekki sæstrengur og muni ekki koma hér nema með samþykki íslenskra stjórnvalda, sem ég myndi telja að þörf væri á allt að einu. Er þetta hinn lagalegi fyrirvari? Bent hefur verið á reglugerð sem væntanleg væri. Nú er ég með í höndunum drög að þeirri reglugerð. Sú reglugerð mun bíða undirritunar hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, en hún hefur ekki verið undirrituð. Í þeirri reglugerð, sem er gefin út af einum af ráðherrunum í ríkisstjórn Íslands, er að finna svipað orðalag og ég hef margoft nefnt, um sérstöðu Íslands, að hingað liggi ekki sæstrengur og hann verði ekki lagður nema með samþykki Alþingis. Er þessi reglugerð hinn lagalegi fyrirvari, hæstv. utanríkisráðherra? Ég hef margar aðrar spurningar. Tíma mínum er brátt lokið. Ég held að best sé, á meðan þetta liggur óljóst fyrir, í mikilli andstöðu við meiri hluta landsmanna og m.a.s. í mikilli andstöðu við stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, allra flokka sem eiga aðild að ríkisstjórn Íslands, að fresta þessu máli.
Herra forseti. Það hlýtur að hafa verið ríkisstjórninni nokkurt áfall þegar hún leit lögfræðilega álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Ef við tölum annars vegar um umfjöllun um mögulegan árekstur við ákvæði stjórnarskrárinnar er því haldið fram a.m.k. tvisvar í álitsgerðinni að þeir telji verulegan vafa á að innleiðing á þessum orkupakka sé í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Verulegur vafi er orðalagið sem þeir nota, verulegur vafi, herra forseti. Þeir ganga lengra en að rýna samhengi við stjórnarskrá því að þeir greina efnislega ákvæði þeirra reglugerða og tilskipana sem þarna liggja undir. Niðurstaða þeirra, svo það sé bara dregið saman, eru þrjú orð; skipulag, ráðstöfun og nýting. Það sem þeir segja er þetta: Þeir telja að ákvæði reglugerðar 713/2009 feli í sér að erlendar stofnanir fái a.m.k. óbein áhrif, er orðalagið, á skipulag, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra orkuauðlinda þjóðarinnar. Það sést, herra forseti, af álitsgerðinni að einhvers konar samskipti hafa verið við utanríkisráðuneytið. Sjötti kafli álitsgerðarinnar er heimild um það. Síðan sést að einhverra hluta vegna hafa þeir talið nauðsynlegt að rita hæstv. utanríkisráðherra bréf, það er dagsett 10. apríl, en þar nota þeir tækifærið og taka fram að í lögfræðilegu tilliti standi tillaga þeirra, sem ég lít á sem þeirra megintillögu í málinu, að málinu verði vísað í sameiginlegu EES-nefndina og sæti þar sáttameðferð á grundvelli ákvæða í samningnum sjálfum. Þetta er staðan í málinu. Viðbrögðin eru þau að í staðinn fyrir að fara að aðaltillögu þeirra tvímenninga er kosið að fara þá leið að innleiða með hefðbundnum hætti umræddar gerðir, en með því sem kallað hefur verið lagalegur fyrirvari. Þessi lagalegi fyrirvari gufaði upp upp úr klukkan fjögur 15. maí síðastliðinn í ræðu hv. þingmanns og formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, þegar hann svaraði með þeim hætti að hann væri ekki fyrir hendi, þótt ég sé ekki með nákvæmt orðalag við hendina. Hér kom fát, og er minnisstætt, á ýmsa úr stuðningsliði ríkisstjórnarinnar og þeirra flokka sem fylgja henni að málum í þessu máli og reyndar fleirum. Í millitíðinni hafa komið fram hvers kyns tilgátur og fullyrðingar um hvar lagalega fyrirvarans sé að leita. Þegar og ef hann finnst þarf að leggja fram ítarlega lögfræðilega álitsgerð um það hvert yrði þjóðréttarlegt gildi slíks fyrirvara. Að lokum vil ég segja þetta, herra forseti: Ég minnist þess ekki að í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar hafi verið minnst á þriðja orkupakkann. Ég lít þannig á að enginn stjórnarflokkanna þriggja hafi umboð kjósenda sinna til að víkja frá þeirri meginreglu í Evrópusamstarfinu sem við höfum lagt til grundvallar, að á meðan það komi til greina [[Forseti hringir.]]að gera samninga, gagnkvæma, um viðskipti komi ekki til greina að í stað aðgangs að markaði komi aðgangur að auðlindum.
Hæstv. forseti. Á meðan þessari umræðu hefur staðið höfum við fengið fjöldann allan af fyrirspurnum og ábendingum og hvatningu frá almennum borgurum úti í bæ. Það vill nú svo illa til að hæstv. utanríkisráðherra er í burtu úr salnum í bili og þess vegna er til lítils að þylja upp þessar spurningar þegar hann getur ekki meðtekið þær, þær verða þá bara að bíða næstu ræðu. Það sem við höfum verið að leggja áherslu á í þessari umræðu er í fyrsta lagi hin almenna andstaða við þetta mál og hættan við það - þarna kemur hæstv. ráðherra aftur, ég gleðst aftur og mun þá bara að byrja þar sem ég hætti. Þá daga og nætur sem þessi umræða hefur staðið höfum við fengið alls konar ábendingar, fyrirspurnir og annað frá fólki sem hefur fylgst með umræðunni dag og nótt. Það hafa komið fram spurningar eins og þessi hér: Hefur ráðherra rætt við t.d. Norðmenn, Liechtensteina eða jafnvel fyrirsvarsmenn Evrópusambandsins til þess að kanna hvernig þeir myndu taka því ef við myndum nýta 102. gr. og senda málið í samningsferli? Hefur ráðherra upplýsingar um það? Ef engar sérstakrar, hvað á ég að segja, hótanir hafa borist af hálfu þessara aðila eða stórar athugasemdir við það ef við myndum gera þetta, er þá eitthvað sem mælir á móti því að fara þessa leið? Síðan er tvennt sem varðar Noreg. Nú er hluti innleiðingarinnar í Noregi í ágreiningi og verður tekinn fyrir í stjórnsýsludómstól eftir því sem okkur er sagt þann 23. september nk. Nú spyr ég ráðherra: Ef svo færi að við myndum innleiða þennan pakka núna eins og hann er en Norðmenn myndu hins vegar henda honum út úr stjórnlagadómstólnum, hvar stæðum við þá? Er ekki skynsamlegt, hæstv. ráðherra, að fresta málinu fram á haust, sjá hvað kemur út úr stjórnlagadómstól í Noregi áður en við förum alla leið? Ég ítreka það að auðvitað eigum við að nýta 102. gr., við eigum ekki að vera hrædd við það að nota allan samninginn. Við eigum ekkert að velja úr honum eins og af hlaðborði. Við eigum að nýta hann allan. Ég ætla að ítreka það enn einu sinni: Það er mjög mikilvægt að reyna að fá þetta mál í gegnum þingið í sátt. Það eru 62% landsmanna samkvæmt könnunum á móti þessu máli núna eins og það er. Það kann ekki góðri lukku að stýra að troða málinu eins og það er nú búið ofan í hálsmálið á þessu fólki. Það hefur komið fram, eins og ég rakti áðan, að alþýðusamtökin, verkalýðsfélögin eru á móti málinu eins og það lítur út núna. Garðyrkjubændur, bakarar, heimilin. Það er allt of mikið í húfi, hæstv. ráðherra. Ég treysti á þig og ég treysti því að þú takir skynsamlega ákvörðun í þessu máli, sem gæti orðið til þess að miklu breiðari sátt myndaðist á Alþingi og í þjóðfélaginu öllu um þetta mál, vegna þess að það er nauðsynlegt. Þetta mál er [[Forseti hringir.]]miklu stærra en flokkapólitík. Og það er í sjálfu sér vont að það skuli hafa myndast hér fylkingar, en það varð að gerast. [[Forseti hringir.]]Það varð einhver að taka upp þessa baráttu.
Herra forseti. Þetta eru orðnar nokkuð margar spurningar sem við höfum lagt hér fyrir hæstv. utanríkisráðherra og ég ætla að bæta í það. Hann þarf væntanlega að skrá þetta allt skilmerkilega hjá sér, skiljanlega. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi rætt við embættismenn Evrópusambandsins og/eða Noregs um þá stöðu sem kemur upp ef orkupakkinn fer aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og þá sérstaklega í ljósi fyrri yfirlýsinga Evrópusambandsins og EFTA, þ.e. hvort hæstv. ráðherra hafi rætt við embættismenn ESB og Noregs um þá stöðu sem kemur upp ef orkupakkinn fer aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og sérstaklega í ljósi fyrri yfirlýsinga þeirra. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort fulltrúar Evrópusambandsins eða stjórnvöld í Noregi hafi beitt þrýstingi eða jafnvel hótunum þess efnis að ef Ísland myndi nýta sér lögformlegan rétt, sem er að finna í EES-samningnum og í 102. gr., til að óska eftir undanþágu frá sameiginlegu EES-nefndinni, yrði það beitt refsiaðgerðum. Hafa þessir aðilar beitt einhverjum hótunum? Ég minni jafnframt á að það er ekki í anda greinarinnar. Það er í anda greinarinnar að leita sátta. Mér finnst svolítið mikilvægt að fá greinargott svar frá hæstv. ráðherra hvað þetta varðar. Ef engar hótanir hafa borist frá þessum aðilum, bærum yfirvöldum í Evrópusambandinu og EFTA-ríkjunum, hvað er þá í veginum fyrir því að óska eftir undanþágu frá sameiginlegu EES-nefndinni? Það var líka gott að fá það fram, og ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir það, að orkupakki þrjú hefði litla þýðingu fyrir Ísland. Ég held einmitt að það ætti að vera leiðbeinandi fyrir sameiginlegu EES-nefndina að liðka fyrir þessari lögbundnu undanþágu sem skiptir okkur verulegu máli. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra sjái að það er það sem er það haldbærasta í þessu máli. Þá þurfum við ekki að hafa áhyggjur. Þá er málið ekki í óvissu. Þá er besta leiðin farin sem álitsgjafar, sérfræðingar, sem margoft hefur verið vitnað í, Friðrik Hirst og Stefán Már, sögðu að væri besta leiðin. En svo ég haldi aðeins áfram tíminn líður hratt. Ég er með aðra spurningu. Þessar yfirlýsingar, þ.e. EFTA og ESB, um að þau sýni stöðu okkar skilning: Eru þessar yfirlýsingar bindandi fyrir þessi stjórnvöld? En hvað með alla hina lögaðilana sem byggja rétt sinn á samningnum? Hafa þeir t.d. lýst því yfir að þeir ætli ekki að krefjast þess að íslensk stjórnvöld uppfylli skyldur sínar sem felast í orkupakka þrjú, tilskipun þrjú? Að lokum, herra forseti, varðandi fyrirvarann í Noregi. Málið í Noregi var mjög heitt, heitar og miklar umræður urðu í norska Stórþinginu. Þá spyr maður sig: Hvers vegna ættu þeir fyrirvarar sem við leggjum hér til eða stjórnvöld að halda fremur en fyrirvararnir í Noregi? Og er ekki nauðsynlegt að fá greiningu á reynslu Norðmanna af innleiðingunni og þar sem gerðir voru þessi átta fyrirvarar og viðbrögð Evrópusambandsins í framhaldi af því? Ég vona að hæstv. ráðherra hafi náð að [[Forseti hringir.]]punkta þetta allt saman hjá sér. Ef ekki þá get ég bara komið hingað aftur og endurtekið spurningarnar.
Virðulegi forseti. Það er ekki til siðs, a.m.k. ekki algild regla, að ráðherra taki til máls um mál sem er til umfjöllunar hjá þinginu eins og þetta. Ég man eftir að einn ágætur vinur minn, blessuð sé minning hans, taldi það til mikillar óþurftar ef ráðherra lét sjá sig í umræðu um þingmál, það var hv. þm. Pétur Blöndal, en eftir því hefur verið kallað að ég tjái mig hér og þess vegna mun ég gera það. Ég ætla að reyna að svara þeim spurningum sem hér komu fram. Út af spurningu hv. þm. Birgis Þórarinssonar vil ég fyrst aðeins segja að enginn hefur beitt okkur neinum hótunum. Þeir erlendu aðilar sem hafa verið að skipta sér af þessu máli eru aðilar sem ég þekki. Ég skal alveg upplýsa um að ég hef talað við þá og sagt eins og er að ég frábiðji mér afskipti þeirra af íslenskum innanríkismálum. Hér er ég að vísa til norska Miðflokksins og samtakanna Nei til EU sem berjast harkalega gegn EES-samningnum með öllum aðferðum og hafa m.a. beitt sér mjög mikið í þessu máli. Ég sagði, held ég orðrétt, við viðkomandi einstakling að fínt væri að fá gjaldeyrinn í landið þegar þeir koma hingað til að heimsækja okkur en það að koma hingað og fara með staðlausa stafi í þessari umræðu til þess að hræða íslenskan almenning er ekki vel þegið af minni hálfu. En auðvitað er þetta frjálst land. Eitt af því sem við hljótum samt að spyrja okkur alvarlega um er hversu eðlilegt það sé að erlend stjórnmálaöfl sem beita sér í ákveðnu máli - í þessu tilfelli hafa þeir í áratugi beitt sér fyrir því að Norðmenn fari út úr EES og reynt allt hvað þeir geta til að skaða EES-samstarfið. Það er umhugsunarefni hversu mikið þeir hafa beitt sér í þessari umræðu hér á landi í mjög langan tíma og ég er ekki að segja neitt sem ég hef ekki sagt við þá. Ég skal alveg viðurkenna að þegar þetta mál kom upp, eins og ég held að ég hafi farið í gegnum í þinginu og annars staðar, fannst mér út af þeim stóru yfirlýsingum sem voru uppi full ástæða til að skoða þetta mál betur. Þess vegna ákvað ríkisstjórnin að fresta málinu þrátt fyrir að það hafi verið lengi til umfjöllunar, farið í gegnum þingið og þrjár hv. þingnefndir mælt með innleiðingu þess. Það er hægt að skoða það í gögnum máls. Þetta var á árunum 2013–2016 ef ég man rétt. Um er að ræða hv. utanríkismálanefnd, hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hv. atvinnuveganefnd. Sömuleiðis hafa allir þeir fræðimenn sem að þessu máli hafa komið verið þeirrar skoðunar að við þyrftum ekki að hafa áhyggjur af þessari innleiðingu. Einn fræðimaður var þó með efasemdir sem oft hefur verið vitnað til og það er Stefán Már Stefánsson. Þær tvær ástæður sem voru sérstaklega nefndar til voru annars vegar stjórnskipunarþátturinn og hins vegar höfðu menn áhyggjur af því, kannski ekki sá fræðimaður, eða ég hef ekki séð það, að við værum að flækja okkur í eitthvert reglugerðarumhverfi sem myndi þýða að við þyrftum að leggja hér sæstreng hvort sem við vildum það eða ekki. Nú vita menn að umræðan um sæstreng hefur oft verið mikil. Ég held að það sé á engan hallað þegar ég segi að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi sýnt því máli mikinn áhuga og ekkert við það að athuga en þessi umræða var nokkur hérna fyrir nokkrum árum. Meðal annars vorum við þá sett á PCI-lista en þá var hins vegar tekið skýrt fram að það yrði ekki neitt skuldbindandi fyrir stjórnvöld að leggja hann. Sömuleiðis var gert samkomulag á milli forsætisráðherra Íslands og Bretlands um að skoða þessi mál sérstaklega. Hins vegar hafa menn áhyggjur af því hvaða afleiðingar það hefði ef við tengdumst Evrópu. Til að gera langa sögu stutta varð niðurstaða okkar sú að fara eftir ráðleggingum þeirra aðila sem voru með íhaldssömustu sjónarmiðin varðandi stjórnskipunarþáttinn. Hér er mikið vitnað í þá en ég verð að viðurkenna að mér finnst það ekki alveg vera í réttu samhengi. Þess vegna ætla ég, með leyfi forseta, að lesa fréttatilkynningu frá utanríkisráðuneytinu frá 10. apríl 2019 þar sem þetta er allt samandregið. Þar segir: „Í gærkvöld lauk á Alþingi fyrri umræðu um þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017 um breytingu á IV. viðauka (orka) við EES-samninginn.“ Þetta var þegar við fluttum málið og fyrri umr. var hér um þá þingsályktunartillögu sem hér er rædd. „Með þingsályktunartillögunni heimilar Alþingi að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku svonefnds þriðja orkupakka í EES-samninginn. Vegna sjónarmiða sem sett voru fram í umræðunni óskaði utanríkisráðherra frekari skýringa frá sérfræðingum sem unnu álitsgerðir sem fylgja þingsályktunartillögunni. Stefán Már Stefánsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögfræðingur árétta eftirfarandi af þessu tilefni í bréfi til utanríkisráðherra: 1. Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“ Að mati þeirra fræðimanna sem hér er mest vitnað til er það alveg skýrt að enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem þeir lögðu til er í samræmi við stjórnarskrá. „2. Þeir ágallar sem við teljum vera á þessari leið lúta eingöngu að því hvort upptaka og innleiðing gerðarinnar með þessum hætti verði tilefni til athugunar af hálfu ESA, þ.e. hvort innleiðing gerðarinnar standist þjóðréttarlegar skuldbindingar samkvæmt EES-samningnum. 3. Þrátt fyrir að við teljum að þessi leið sé ekki hafin yfir allan lögfræðilegan vafa að þessu leyti þá teljum við mjög ósennilegt að ESA muni gera athugasemdir við þessa leið. Ástæðurnar eru eftirfarandi: a. Viðkomandi reglugerð er tekin upp og innleidd. b. Ákvæði hennar sem varða raforkutengingar milli landa koma ekki til framkvæmda nema slíkri tengingu verði komið á. c. Slíkri tengingu verður ekki komið á nema með samþykki Alþingis, samkvæmt þeim lagalega fyrirvara sem gerður er við innleiðinguna. d. Valdheimildir ACER (ESA) ná ekki til ákvarðana um hvort sæstrengur verður lagður. Þær valdheimildir gilda einungis þegar slík tenging er til staðar. Því mun ekki reyna á þessi ákvæði nema Alþingi ákveði að tengja Ísland við raforkumarkað ESB með sæstreng og því getur enginn byggt rétt sinn á þessum ákvæðum. e. Yfirlýsing orkumálastjóra ESB um að framangreindar reglur gildi ekki og hafi enga raunhæfa þýðingu hér á landi, í ljósi þess að Ísland er ekki tengt innri orkumarkaði ESB, dregur að okkar mati mjög úr líkunum á því að ESA geri athugasemdir við innleiðinguna. Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu þá hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í þessu samhengi. 4. Í áliti okkar lögðum við einnig til aðra leið, að Alþingi hafnaði innleiðingu gerðanna og að málið yrði tekið upp að nýju í sameiginlega EES-nefndinni með það fyrir augum að Ísland fengi undanþágu. Þessi leið hefur þann kost lögfræðilega umfram þá leið sem valin var að í henni felast ekki þeir lögfræðilegu óvissuþættir sem að ofan er lýst. 5. Þessi leið er hins vegar ekki gallalaus fremur en hin. Þeir ágallar lúta að hinu sérstaka eðli EES-samningsins og samstarfsins. Eins og bent hefur verið á hefur ekki reynt á þessa leið til hlítar í 25 ára sögu samningsins og því margir pólitískir óvissuþættir til staðar varðandi afleiðingarnar. Það kann að reynast torsótt að fá slíkar undanþágur samþykktar.“ Hér hefur verið spurt af hverju ekki sé notuð 102. gr. þó að það sé tilgreint ágætlega og ég get tekið undir þau sjónarmið sem þarna komu fram í bréfi til mín frá fræðimönnunum Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst. Í ofanálag fengum við bæði innlenda og erlenda aðila til að leggja mat á þá leið. Það er engin leið að halda því fram, sem er að vísu algjörlega augljóst, að það sé eitthvað innbyggt í samninginn að þessi leið skuli vera farin þegar mönnum finnst bara hlutirnir liggja einhvern veginn þannig. Ef það væri hefði sú leið væntanlega oft verið farin í 25 ára sögu samningsins en það hefur aldrei verið gert. Ég held að ekki sé hægt að velja betri sérfræðinga en þá sem við fengum til að meta þetta. Annars vegar erum við með Alþjóða- og Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík og hins vegar Carl Baudenbacher sem allir sem hér eru þekkja til. Carl Baudenbacher segir, með leyfi forseta, í niðurlagi samantektar álitsgerðar sinnar: „Með tilliti til alls þessa verður að draga þá ályktun að fyrir hendi sé sá möguleiki að hafna upptöku nýrra laga ESB í EES-rétt. Hins vegar er það mál sem hér er til umfjöllunar ekki viðeigandi tilefni til að grípa í neyðarhemilinn.“ Að sömu niðurstöðu kemst Alþjóða- og Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík. Þegar allt er samandregið er staðan einfaldlega sú að við erum ekki tengd þessum innri markaði. Það er alveg ljóst að það erum við, þ.e. Alþingi Íslendinga, sem tökum ákvörðun um það ef við ætlum að fara þá leið. Inni í þeim fyrirvara sem kynntur hefur verið fyrir hv. þingmönnum er í nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum nr. 65/2003, með síðari breytingum, frá meiri hluta atvinnuveganefndar, það sérstaklega tilgreint, þ.e. sú reglugerð sem þarna er um að ræða, sem hefur ekki verið skrifað undir enda er ekki hægt skrifa undir hana fyrr en við erum búin að ljúka málinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands, með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 sem varða raforkutengingar milli landa ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á. Grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verða ekki reist nema að undangengnu samþykki Alþingis og endurskoðun á stjórnskipulegum lagagrundvelli reglugerðarinnar.“ Virðulegi forseti. Þetta liggur alveg skýrt fyrir. Menn spyrja hér: Af hverju frestum við þessu máli ekki? Ástæðan fyrir því að við frestum þessu máli ekki er sú að það er engin ástæða til þess. Hér segja menn réttilega: Heyrðu, það er bara fullt af fólki sem hefur miklar áhyggjur af þessu máli. Það er rétt, það er bara hárrétt, en kosturinn við það að klára þetta mál er sá að þá mun það fólk sjá að þeir sem fóru hér mikinn og með mikinn hræðsluáróður gerðu það innstæðulaust. Ég hef séð þessa hluti gerast áður. Ég man vel kosningarnar 1995. Þá var ég í framboði fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir annað kjördæmi en núna og reyndar kosningastjóri. Einu og hálfu ári á undan höfðu verið fluttar lengstu þingræður sögunnar. Ég hef lesið svolítið í þeim þingræðum og það var alls ekki ósvipaður málflutningur og er núna. Þetta var ekki rætt í þeim kosningum vegna þess að menn áttuðu sig á því strax þá að það var ekki innstæða fyrir þessum stóru yfirlýsingum. Það sama er upp á teningnum hér. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort hægt sé að fara í önnur atriði í þessu máli. Hér hafa menn t.d. fullyrt, ég veit ekki af hverju, að við getum ekki niðurgreitt til húshitunar eftir að þriðji orkupakkinn verður samþykktur. Það er bara algjörlega í okkar valdi. Við setjum 2.000 milljónir á ári í niðurgreiðslu húshitunar núna. Af hverju setjum við 2.000 milljónir? Af því að Alþingi Íslendinga ákvað að setja 2.000 milljónir í það. Ef Alþingi Íslendinga ákveður að setja 2.500 milljónir í niðurgreiðslu húshitunar setjum við 2.500 milljónir í það. Ef Alþingi Íslendinga ákveður að setja í það 1.500 milljónir fara 1.500 milljónir í niðurgreiðsluna. Það er ekkert í þriðja orkupakkanum sem breytir því, nákvæmlega ekki neitt. Ef menn vísa í þessu efni til umræðunnar í Noregi, og það er ekkert sem bendir til þess að þeir fyrirvarar sem þar voru settir standist ekki, eru menn hins vegar þar með tengingu við Evrópu með þeim kostum og göllum sem því fylgir. Af hverju eru Norðmenn með tengingu við Evrópu? Af því að þeir ákváðu það sjálfir. Enginn neyddi þá til þess. Virðulegur forseti. Mér finnst spurningunum sem hér hafa komið upp vera svarað í áréttingu sérfræðinga vegna þriðja orkupakkans, sem allir geta lesið, enda er hún búin að vera á vefnum síðan 10. apríl 2019. Menn verða þá að lesa allt bréfið. Það gæti ekki verið skýrara. Ég ætla að lesa aftur fyrsta punktinn af því að hér var enn og aftur öðru haldið fram og þá vísa ég í þessa fræðimenn: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá.“ Þetta segja fræðimennirnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst. Áfram halda þeir og segja: „Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“
Herra forseti. Ég býð hæstv. utanríkisráðherra velkominn heim og þakka honum fyrir að heiðra okkur með nærveru sinni. Við höfum verið full eftirvæntingar að heyra frá hæstv. ráðherra, en ég verð að segja að a.m.k. fyrir mitt leyti varð ég fyrir dálitlum vonbrigðum með ræðu hæstv. ráðherra sem flutti hér bara gamla prógrammið og endaði svo á því að vísa í heimasíðu ráðuneytisins. Mér virðist að hæstv. ráðherra hafi ekki verið að fylgjast með umræðunni og öllu því sem hefur komið fram í millitíðinni. Já, svo lét hann fylgja gömlu söguna um að ég hefði talað um sæstreng við David Cameron. Mér þótti vænt um að heyra það því að það var frekari staðfesting þess að hæstv. ráðherra hefði engin ný rök í málinu. Ef hæstv. ráðherra kærir sig um að skoða það þá sæi hann að ég hef aldrei verið talsmaður sæstrengs og hætti meira að segja á að vera dónalegur í samskiptum við forsætisráðherra Breta þegar ég féllst á að skoða sæstreng, en sagði um leið að ég teldi að hann myndi ekki henta Íslandi. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega enn á ný kunna samsæriskenningu sína um að norski Miðflokkurinn, sá ágæti systurflokkur okkar, sé á bak við þetta allt saman, þá get ég upplýst hæstv. ráðherra um að ég hef ekki haft nokkur einustu samskipti við norska Miðflokkinn um þetta mál, en spyr hins vegar hæstv. ráðherra á móti: Hefur hæstv. ráðherra fylgst með umræðu um þetta mál í Noregi? Hann hefur þá vonandi áttað sig á því að það er ekki bara norski Miðflokkurinn sem hefur haft efasemdir um innleiðingu þriðja orkupakkans þar, það er verkalýðshreyfingin, það er stór hluti almennings. Það var Verkamannaflokkurinn ekki hvað síst sem féllst eingöngu á fyrir sitt leyti að hleypa málinu í gegnum þingið ef samþykktir yrðu átta lögformlegir fyrirvarar. Hvers vegna hafa þessir fyrirvarar ekki verið kynntir formlega hér fyrir þinginu? Hvers vegna hafa þeir í raun verið faldir? Hvers vegna sá íslenska ríkisstjórnin ekki ástæðu til þess að [[Forseti hringir.]]reyna a.m.k. sams konar fyrirvara og Norðmenn?
Virðulegur forseti. Sér er nú hver dónaskapurinn sem hv. þingmaður sem forsætisráðherra sýndi David Cameron. Það er alveg nýr flötur á dónaskap að þegar maður er ósammála einhverjum setji maður af stað vinnuhóp til að skoða tillögur viðkomandi. Þetta er algjörlega ný gerð af dónaskap sem enginn hefur heyrt um. Ég verð að viðurkenna að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er með allra kurteisustu mönnum ef hans leið til að sýna dónaskap er að setja af stað vinnuhóp til að skoða hugmynd sem hann er á móti af því að það henti ekki hans þjóð. Virðulegi forseti. Þetta stenst ekki skoðun. Hv. þingmaður hittir forsætisráðherra Breta og þeir ákveða saman að setja á fót starfshóp til að skoða sæstreng. Það er það sem gerðist. Og ég verð að viðurkenna að mér þykir eitthvað hafa lagst lágt fyrir kappann ef hann vildi ekki gera þetta en gerði það samt af því að hann var á móti. Ef svo er þá er það alveg nýr flötur á málinu. Það þýðir að hv. þingmaður á mjög erfitt með að standa í lappirnar. Ef hann var á móti því að sæstrengur yrði skoðaður þá átti hann bara að segja það en ekki skipa starfshóp og allra síst að setja í sinni tíð sæstrenginn á PCI-listann. Hv. þingmaður sagði að ég hefði vísað í heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Hvað var það sem ég var að vísa í, virðulegur forseti? Ég var að vísa í áréttingu sérfræðinga vegna þriðja orkupakkans. Hvaða sérfræðingar voru það, virðulegur forseti? Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst. Hv. þingmaður segir að hér hafi ég verið að vísa í heimasíðu utanríkisráðuneytisins.
Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að forseti hafi tekið eftir þessu. Hæstv. ráðherra er gersamlega rökþrota. Það eina sem við heyrðum hér voru einhverjir útúrsnúningar áfram um sæstrengskenninguna hans. Ég sagði ekki að það væri dónaskapur að skoða málið. Þvert á móti, ég sagði að það jaðraði við dónaskap að segja um leið hver maður teldi að niðurstaðan yrði. En ég, ólíkt hæstv. ráðherra, er iðulega til í að skoða mál til þess að leiða hið sanna í ljós. Og í tilviki sæstrengs taldi ég, eins og ég útskýrði á þeim tíma, að það myndi ekki henta Íslendingum. Varðandi heimasíðu ráðuneytisins þá nefndi hæstv. ráðherra það áðan að menn gætu séð þetta allt á heimasíðunni. Ég var ekki að tala um Stefán Má og Friðrik Árna, ég var að tala um það sem hæstv. ráðherra sagði um heimasíðuna, línuna sem var gefin fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hefur hæstv. ráðherra einhvern hug á því að svara spurningu minni um Noreg eða fáum við bara framhald af einhverjum skætingi að hætti hússins?
Virðulegur forseti. Ég vísaði einu sinni á heimasíðu utanríkisráðuneytisins og þá var ég að vísa til fræðimannanna, til bréfs sem þeir sendu mér. Síðan af því að þið hlustuðuð á hvernig hann talaði um nálgun sína varðandi sæstrenginn þá ætla ég, með leyfi forseta, að lesa hér frétt frá 29. október 2015.
Ætlar þú að svara spurningunni?
„Sigmundur og Cameron stofna starfshóp um sæstreng“, er fyrirsögnin. „Forsenda samningsins er að verð til fyrirtækja og heimila muni ekki hækka. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, forsætisráðherra Íslands, og David Cameron, forsætisráðherra Bretlands, ákváðu að setja á fót vinnuhóp um lagningu sæstrengs milli Íslands og Bretlands. Vinnuhópurinn á að skila skýrslu um málið innan sex mánaða. Ef ákveðið verði að leggja sæstreng þá er gert ráð fyrir að verkefnið muni taka um tíu ár í byggingu. Samkvæmt tilkynningu á vef forsætisráðuneytisins er forsenda þess að sæstrengur verði lagður ef verð til heimila og fyrirtækja hækki ekki.“ Virðulegi forseti. Þetta er ekki aðili sem vill [[Gripið fram í.]]ekki skoða þetta. Hvort ég hafi fylgst með umræðunni í Noregi? [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]Að sjálfsögðu höfum við gert það og það er ekkert … Virðulegi forseti. Ég hvet alla [[Forseti hringir.]]til að meta það sjálfir hvað hv. þingmaður sagði [[Forseti hringir.]]um samskiptin við David Cameron og síðan hver sannleikurinn er.
Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég var ögn bjartsýnn þegar ég heyrði að hæstv. ráðherra ætlaði að vera hér með okkur í dag en sú bjartsýni er ekki á rökum reist. Ég ætla að reyna að setja fram beinar spurningar til að forðast útúrsnúninga. Fyrsta spurningin er þessi: Hefur ráðherra kynnt sér umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings um þriðja orkupakkann? Í umsögn hans segir á bls. 2, með leyfi forseta: „Virðist því eiga að innleiða í íslenskan rétt mikilvæga þjóðréttarlega skuldbindingu varðandi helstu náttúruauðlind Íslands með reglugerð en endurskoða síðar - ef sæstrengur verður lagður - lagagrundvöll þeirrar reglugerðar og jafnframt að skoða þá hvort innleiðingin samræmist stjórnarskrá Íslands. Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðrar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Rétt eða rangt? Hér kemur líka: „Í sameiginlegum skilningi utanríkisráðherra og orkumálastjóra ESB kemur fram að vegna sérstöðu Íslands með einangrað dreifikerfi raforku hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans hvorki gildi né raunhæfa þýðingu hérlendis.“ Þá segir hér eftirfarandi: „Að því er varðar innleiðingu þriðja orkupakkans á Íslandi eru aðstæður á Íslandi verulega frábrugðnar þeim sem eru til staðar í löndum þar sem orkunet tengjast yfir landamæri. Þess vegna hentar hið sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland, sem sameiginlega EES-nefndin samþykkti, þar sem komist er hjá allri ónauðsynlegri byrði, best fyrir íslenskar aðstæður.“ Ég spyr: Hvaða sérstaka samkomulag fyrir Ísland sem sameiginlega EES-nefndin samþykkti er best fyrir íslenskar aðstæður? Fleiri spurningar í næstu umferð.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki einn af þeim fræðimönnum sem við leituðum til. Ég veit ekki til þess - ég vil bara orða það þannig að það var leitað til þeirra sem almennt eru taldir helstu sérfræðingar okkar þegar kemur að EES-rétti. Það var ekki bara Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst heldur líka Skúli Magnússon og Davíð Þór Björgvinsson. Hv. þingmaður spyr hvort ég hafi kynnt mér og þekki sjónarmið þess lögfræðings sem hv. þingmaður vísaði til, en þegar við byggjum okkar ákvarðanir og leggjum drög að því sem við viljum gera, þá kölluðum við til þessa aðila sem allir vita hverjir eru. Af hverju? Vegna þess að þeir eru taldir þeir hæfustu á sínu sviði. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að fara annað en það að leggja út frá niðurstöðu þessa lögfræðings. En ég held að það sé alltaf góð regla að kalla til færustu sérfræðinga og ég held að enginn dragi það í efa að þeir aðilar sem ég taldi upp og fleiri sem hæstv. iðnaðarráðherra kallaði sömuleiðis til, eru fremstir meðal jafningja hvað það varðar, þó að kalla mætti fleiri til. Ég man ekki eftir þessum einstaklingi í þeim hópi. Allt það sem hér kom fram og lagt er út af er ég búinn að fara yfir í ræðu minni og fara yfir hvað eftir annað í umræðunni. Auðvitað er hægt að halda því áfram. En það breytir engu varðandi niðurstöðuna. Stutta svarið við spurningunni er þetta: Það var ekki leitað til þessa lögfræðings. Og ég held að flestir, ef ekki allir sem þekkja til mála, séu sammála um að þeir aðilar sem voru kallaðir til eru meðal hæfustu fræðimanna okkar á þessu sviði.
Herra forseti. Ég spurði ekki um þetta. Ég spurði hvort hæstv. ráðherra hefði kynnt sér þetta plagg sem er umsögn sem barst utanríkismálanefnd í meðferð málsins. Ráðherra nefndi hræðsluáróður sem hefur verið rekinn. Hvar? Hvernig? Hér segir á bls. 3, með leyfi forseta, í álitsgerð þessa lögmanns sem ég tók fram: „Að innleiða í landsrétt reglur sem hafa ekki gildi á íslandi veldur lagalegri óvissu og gengur gegn hagsmunum þjóðarinnar.“ Rétt eða rangt? „Verði þingsályktunartillagan samþykkt er ekki verið að uppfylla þjóðréttarskuldbindinguna um að taka ESB-gerðir þrjár um raforku og þá um samstarfsstofnunina upp í landsrétt, samanber 7. gr. EES-samningsins. Einungis er verið að veita stjórnvöldum heimild til að samþykkja hana. Þingsályktun er hvorki lagasetning né heimild til stjórnvalda til setningar reglugerðar. Ef ætlunin er að fresta innleiðingu á ESB-gerðunum [[Forseti hringir.]]um óákveðinn tíma verður það að koma skýrt fram í þingsályktunartillögunni, [[Forseti hringir.]]svo er því miður ekki. Frestun á innleiðingu er ekki innleiðing þjóðréttarskuldbindingar.“ Rétt eða rangt?
Virðulegur forseti. Fyrst var spurt um hvaða hræðsluáróður hefur verið í gangi. Ég held að það sé óhætt að segja sem svo þegar sagt er að við séum að missa stjórn á auðlindum okkar með einhverjum hætti, þegar talað er um hækkun orkuverðs og annað slíkt. Þetta er hræðsluáróður.
Þetta er rétt.
Þetta er hræðsluáróður og á sér enga stoð í …
Nei, þetta er rétt.
Virðulegi forseti. Ég hélt að þessir aðilar hefðu fengið einhver tækifæri til að tala hér, en þeir hafa augljóslega ekki fengið nóg og halda áfram að kalla fram í og allt í góðu með það. Virðulegi forseti. Það sem liggur til grundvallar enn og aftur - ég ætla ekki að fara að elta ólar við skoðanir þessa lögmanns sem hv. þingmaður vísar til. Ég er búinn að fara nákvæmlega yfir þetta. Ég næ ekki að lesa á þessum sekúndum sem eftir eru t.d. áréttingu sérfræðinganna, sem ég tel að sé nokkuð sem allir ættu að lesa [[Gripið fram í.]]því að það er nákvæmlega það sem hv. þingmaður er að spyrja um.
Var ekki að spyrja um það.
Þetta er það sem liggur til grundvallar ákvörðuninni. [[Forseti hringir.]]Hér er samandregin árétting vegna umræðunnar, sé nákvæmlega eins núna og í fyrri umræðunni, og hún leiðréttir allt það sem hér hefur komið fram af hálfu viðkomandi þingmanns.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er furðu lostinn eftir ræðu hæstv. utanríkisráðherra. Í fyrsta lagi að hann skuli fara að taka upp einhverjar dylgjur hér um norska peninga í viðurvist okkar sem höfum verið að tala í þessu máli undanfarið. Hann verður að skýra af hverju hann tekur þetta upp hér við okkur og er með einhverjar dylgjur hér. Í annan stað kemur hæstv. ráðherra algjörlega tómhentur hingað gagnvart þeim fjölmörgu spurningum sem við lögðum fyrir hann í þeim ræðum sem hann hlýddi á áðan. Hæstv. ráðherra verður að skýra af hverju hann kallar sjónarmið sinna lögfræðilegu ráðunauta, Friðriks Árna og Stefáns Más, íhaldssöm. Mér sýnast þau einkennast af varfærni og gætni umfram allt. Jafnframt ganga þeir lengra en að meta bara í þrengsta lögfræðilega skilningi mögulegan árekstur við stjórnarskrá heldur fjalla þeir um afleiðingar af innleiðingu þessara gerða, þessa þriðja orkupakka. Niðurstaða þeirra er sú sem ég rakti hér, að með innleiðingunni muni erlendir aðilar a.m.k. fá óbein áhrif á skipulag, nýtingu og ráðstöfun orkuauðlinda íslensku þjóðarinnar. Heyrði ég rétt, herra forseti, er fyrirvara hans að leita í meirihlutaáliti þingnefndar? Hæstv. ráðherra liggur ekki mjög hátt rómur þannig að ég get alveg viðurkennt að ég heyrði ekki nákvæmlega allt sem hæstv. ráðherra lét sér um munn fara. En er hann þar? Og í framhaldi af þessu: Hvar er grjóthörð lögfræðileg álitsgerð um þennan fyrirvara? Það er ekki nóg, hæstv. ráðherra, að vísa til einhvers bréfs sem liggur utan gagna málsins, verð ég að leyfa mér að segja og ítreka það, [[Forseti hringir.]]og þótti leitt að hæstv. ráðherra skyldi fara ekki með rétt mál hvað það varðaði í fyrri umr. um þetta mál. Ég mun koma með fleiri spurningar í seinni umferð.
Virðulegi forseti. Ég áttaði mig bara ekki á því, ég hef augljóslega talað mjög lágt því að hv. þingmaður hefur ekki heyrt neitt af því sem ég sagði. Varðandi íhaldssemina. Ég nota bara orð Stefáns Más Stefánssonar sjálfs. Hann notar þetta orðalag. Ég held að vísu að það sé ekki um hann sjálfan. Hv. þingmaður virðist vera afskaplega ósammála Stefáni Má.
Það má.
- Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segir að það megi.
Ekki ég. …
- En Ólafur … Fyrirgefðu, þeir eru alveg eins, báðir skeggjaðir í Miðflokknum. [[Gripið fram í: Það er flott. …]]- Með skegg kannski. [[Gripið fram í.]] En ég hvet hv. þingmann til að lesa álitsgerðina eða áréttingu sérfræðinga vegna þriðja orkupakkans, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts.
Þarf ég að sitja undir þessu?
- Hv. þingmaður kallar: Þarf ég að sitja undir þessu? Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vísar reglulega í þessa fræðimenn eins og gert var í fyrri umræðunni. Þeir koma hérna og leiðrétta þann misskilning sem hv. þingmaður og aðrir hafa haldið á lofti. Og hv. þingmaður sagði: Þarf ég að sitja undir þessu? [[Gripið fram í: Af hverju …?]]Þarf ég að sitja undir þessu? Hann segir í alvöru að það bréf sem kynnt var, ekki bara þingmönnum heldur öllum almenningi, sé fyrir utan þetta mál. En hv. þingmaður, ef hann ætlar …
Utan gagna málsins.
Virðulegur forseti. Af hverju eru þessir menn alltaf að grípa fram í? [[Forseti hringir.]]
Vinsamlegast gefið ræðumanni frið til að ljúka máli sínu.
Afsakið.
Virðulegi forseti. Stutta útgáfan er þessi. Ef hv. þingmaður vill ekki lesa alla álitsgerð þeirra, ef hann les bara áréttingu þeirra þá fær hann svar við öllum sínum spurningum og getur þá ekki lengur vísað til þeirra sem andstæðinga þessa máls vegna þess, eins og þeir taka skýrt fram, að þetta er þeirra tillaga, virðulegi forseti. Varðandi dylgjurnar um Norðmenn er það er algerlega þekkt að þeir hafa með beinum hætti reynt að hafa áhrif á þetta mál, m.a. með því að koma hér [[Forseti hringir.]]og tala á fundum og með ýmsum öðrum aðferðum. [[Forseti hringir.]]Það hefur m.a. komið fram í flestum íslenskum fjölmiðlum, í það minnsta mörgum.
Herra forseti. Það er erfitt að verjast því að kalla fram í og ég biðst velvirðingar á því, en þegar upp úr hæstv. ráðherra streyma slíkar endemisfirrur sem raun ber vitni er erfitt að hemja sig. Ég ætla að ítreka spurningu mína: Leggur hæstv. ráðherra að jöfnu bréf til ráðherra og ítarlega lögfræðilega álitsgerð um áhrif hins lagalega fyrirvara? Við þurfum að vita á hverju þeirra niðurstaða, sem þeir kynna í bréfi sínu, er reist. Það verður að vera ítarleg lögfræðileg álitsgerð og greining. Hvaða áhrif hefur lagalegi fyrirvarinn á mögulegan árekstur við stjórnarskrá? Hvaða áhrif hefur lagalegi fyrirvarinn á afleiðingar af innleiðingu þriðja orkupakkans, sem þeir segja að feli í sér a.m.k. óbein áhrif erlendra aðila á skipulag, ráðstöfun og nýtingu íslenskra orkuauðlinda?
Virðulegi forseti. Þeir komu með álitsgerð, grjótharða álitsgerð. Einstaka menn í umræðum, m.a. hv. þm. Ólafur Ísleifsson, túlkar það út og suður. Þá koma þeir með áréttingu. Virðulegi forseti. Það er engum vorkunn að lesa þetta. Ég las þetta upp áðan og það er bara útilokað að ég hafi talað svo lágt að hv. þingmaður hafi ekki heyrt það. [[Gripið fram í.]]Og ef ekki, þá get ég afhent honum þetta. En þetta er líka á alnetinu og allir geta séð þetta. Þarna er farið nákvæmlega yfir alla þá þætti sem hv. þingmaður spyr aftur og aftur um. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður bara að lesa þessa rúmlega A4-blaðsíðu, hann verður bara að gera það, áður en hann heldur [[Forseti hringir.]]áfram í þessu máli eins og hann er búinn að gera fram til þessa.
Málefnalegur ertu, hæstv. ráðherra.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hingað í ræðu og vona að það verði önnur hér á eftir þar sem hann svarar spurningum. Ég lagði fram tvær og var svo óheppinn að ég fékk svar við hvorugri en það tekst kannski í annarri tilraun. Ég náði ekki að halda utan um allar spurningar félaga minna en miðað við það að ég fékk svar við hvorugri geri ég ráð fyrir að eitthvað sé til í þeim athugasemdum sem komu fram í frammíköllum varðandi það hvort ráðherrann ætlaði ekki að svara einhverjum þeirra spurninga sem fyrir hann voru lagðar. Það sem mig langar að koma inn á til viðbótar við það sem ég kom inn á í ræðu minni áðan eru atriði sem snúa m.a. að greiningu á stöðunni, hvernig hún breytist fyrir innlenda aðila að aflokinni tengingu þegar sæstrengur verður lagður. Eins og fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Sturla Böðvarsson, orðaði það í blaðagrein fyrir ekki löngu síðan skiptir ekki öllu máli að hafa aðkomu að ákvörðun um lagningu strengs, sem verður eflaust og án nokkurs vafa lagður á einhverjum tímapunkti, ef menn missi samtímis stjórn á orkumarkaðsmálum í miklum mæli. Það er óboðleg staða að mönnum sé ekki boðið upp á sviðsmyndagreiningu. Jafnvel myndi duga ef ein slík, vel útfærð, lægi fyrir, þá gætu menn alla vega rökrætt hlutina út frá því. Okkur þingmönnum er boðið upp á að vissulega er þessum meinta fyrirvara flaggað varðandi aðkomu Alþingis að tengingu þegar að henni kemur en engin umræða getur átt sér stað á grundvelli greiningar á því hvernig staðan verður eftir tengingu. Þetta er hlutur sem ég hef reynt að leggja nokkra áherslu á í ræðum mínum í umræðunum hingað til, að reyna að spyrja spurningarinnar: Og hvað svo? Það er í því samhengi að við reynum að átta okkur á hvaða staða bíður okkar eftir að sæstrengur hefur verið lagður. Ég tek undir þá afstöðu fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Sturlu Böðvarssonar, að það er kjarnaatriði í þessu máli öllu að hafa forsvaranlega greiningu á því hvað tekur við að aflokinni tengingu. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvers vegna er ekki boðið upp á sviðsmyndagreiningu varðandi það hvernig regluumhverfið allt mun líta út gagnvart þeim athugasemdum sem komið hafa fram við umfjöllun um málið um hvað tekur við? Til viðbótar við þetta langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi engar áhyggjur af því, verði staðan sú að einhver af þeim áhyggjuatriðum sem við í Miðflokknum höfum bent á og komið inn á raungerist, að þrýstingur á EES-samninginn aukist vegna þess? Nú minnka væntingar mínar hratt hvað það varðar að fá svar við fyrirspurnum mínum, en hæstv. ráðherra er hættur í símanum. Ég ætla þá að endurtaka spurninguna varðandi EES-samninginn. Því hefur verið haldið fram að málflutningur okkar efasemdarmannanna grafi undan EES-samningnum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að verði staðan sú að eitthvað af áhyggjum okkar Miðflokksmanna raungerist muni það setja sérstakan þrýsting á EES-samninginn eftir að tenging hefur orðið til með lagningu sæstrengs. Mig langar að ítreka spurningu mína frá því áðan. Það var ekki svar við spurningunni að segja að það væri svo gott að klára málið núna af því að þá kæmi í ljós að þetta væri tóm vitleysa sem Miðflokkurinn væri að halda fram. Það eru ekki boðleg rök. Ég spurði hæstv. ráðherra hvert væri eiginlegt „deadline“ sem við stöndum frammi fyrir. Miðað við orð hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, virtist ekkert því til fyrirstöðu að fresta málinu, a.m.k. til haustþings 2019. Tíminn er liðinn þannig að ég vona að ég fái tækifæri til að koma í aðra ræðu áður en hæstv. ráðherra þarf að yfirgefa svæðið. [[Forseti hringir.]]En ég vil alla vega koma þessu atriði að með sviðsmyndagreininguna. Hvers vegna er ekki boðið upp á slíka? Síðan um EES-samninginn og þrýstinginn sem kann að myndast, [[Forseti hringir.]]raungerist áhyggjur okkar Miðflokksmanna, og síðan ítreka ég tímapressuna sem málið virðist sett í núna, hvers vegna hún er. Að það sé til að draga fram [[Forseti hringir.]]hversu vitlausir við Miðflokksmenn erum er ekki boðlegt svar.
Virðulegi forseti. Það voru algjörlega orð hv. þingmanns að Miðflokksmenn væru vitlausir. Ég notaði þau orð ekki og hef ekki notað þau í þessari umræðu, bara svo það sé alveg kýrskýrt. Það hefur ekkert mál mér vitanlega verið undirbúið jafn vel og þetta, ekkert sambærilegt mál, þannig að þegar hv. þingmaður talar um sviðsmyndir og annað slíkt er búið að fara í gegnum það, eins og ég fór í gegnum. Ég var algjörlega að hrósa viðkomandi fræðimanni, Stefáni Árna Stefánssyni, hann sagðist vera íhaldssamur þegar kæmi að stjórnskipuninni. Farið var að tillögum Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts hvað varðar framkvæmd þessarar innleiðingar. Ég hef engar áhyggjur af því ef við klárum þetta mál að það muni grafa undan EES-samningnum, ekki nokkrar einustu. Ég hef hins vegar áhyggjur af því, og þess vegna vísaði ég í þessa norsku aðila, að verið sé að grafa undan EES-samningnum, m.a. í umræðu um þetta mál. Og bara varðandi sæstrenginn er alveg kýrskýrt að við ákveðum það. Ef þetta mál nær fram að ganga, eins og lagt er upp með, þarf sérstaklega að skoða stjórnskipunarþáttinn aftur ef Alþingi Íslendinga ákveður að fara út í sæstreng, sem ég mæli ekki með. Ég sé enga ástæðu til að fresta málinu bara til að fresta því. Ég fullyrði að ekki hafi í neinu innleiðingarmáli farið fram jafn djúp og jafn mikil umræða fram þar sem kallaðir voru til jafn margir fræðimenn og jafn mikið og jafn vel unnið í hv. þingnefndum, sérstaklega núna í hv. utanríkismálanefnd og hv. atvinnuveganefnd, en sömuleiðis í þeim nefndum sem fjölluðu um þetta mál áður. Okkur er ekkert að vanbúnaði að klára þetta mál.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið þó að ég sé svo sem, eins og þarf ekki að koma á óvart, hissa á sumum svaranna. Mig langar í þessu samhengi að minna hæstv. ráðherra á fyrirspurn mína er sneri að þeim atriðum sem eru íslenskum heimilum til hagsbóta með innleiðingunni, af því að kjarnaatriði í rökstuðningi hv. formanns utanríkismálanefndar var hið aukna frelsi til að skipta um raforkusala. Auðvitað áttuðu menn sig á því að sú breyting var löngu orðin, hún varð í kjölfar breytingar á raforkulögum 2003, ef ég man rétt. Hvað er þá eftir? Ekki var komið inn á það atriði í ræðu eða svari ráðherrans: Hvað er það annað sem er innlendum heimilum til hagsbóta? Úr því að það atriði sem helst var flaggað sem rökstuðningi virðist hafa verið á nokkrum misskilningi byggt, þó að ég dragi það ekki í efa að það sé jákvætt að menn geti valið sér raforkusala.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það sem hér kom fram og spurninguna, þó að það sé venjulega þannig að þeir sem fara í andsvör spyrji þá sem halda ræðurnar. En það er sjálfsagt að nýta tækifærið. Ég er ánægður að heyra sjónarmið hv. þingmanns um að hann vilji að við fáum að velja okkur raforkusala. Ég er mjög ánægður að heyra það. Þar erum við hv. þingmaður sammála. Ég held að spurningin ætti í rauninni að vera sú af hverju samkeppnin er ekki meiri en raun ber vitni. Hún er til staðar og verð hefur lækkað samkvæmt úttektum frá tveimur aðilum. Raforkusöluþátturinn hefur lækkað en af því að við höfum farið í framkvæmdir á burðarmannvirkjum og öðru slíku hefur flutningsþátturinn hækkað. Ég held að það sé besta leiðin, að við fáum að velja. Það er mín einlæga skoðun. Hv. þingmaður spyr um neytendavarnirnar, en þetta aukasjálfstæði er raforkueftirlit Orkustofnunar. Það er það sem það gengur út á. Viðkomandi raforkueftirlit fær meiri heimildir en það hefur núna til að ýta á eftir og hafa eftirlit með þessum þáttum. Við höfum trú á því, alla vega á öðrum sviðum, að það hafi aukið neytendavernd. Ég held hins vegar að hv. þingmaður hafi alveg komið að kjarna málsins, að við ættum kannski að ræða þessi mál meira. Það er margt í þessari umræðu sem mér hefur fundist kalla á að við ræðum meira þó að það tengist ekki beinlínis orkupakkanum í mörgum tilfellum. Í þessu finnst mér spurningin eiga að vera: Hvernig getum við ýtt undir frekari samkeppni hvað þetta varðar? Það er markmið í sjálfu sér að samkeppnin sé eins virk og mögulegt er. Og jafnvel þótt ýmsir segi að við séum svo fámennt þjóðfélag að það verði aldrei algerlega virk samkeppni þurfa þjóðfélögin ekki að vera lítil til að það vanti upp á að samkeppnin virki.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég verð að viðurkenna að miðað við þá áherslu sem lögð var á neytendavernd og bætta stöðu neytenda í framsögu framsögumanns utanríkismálanefndar og þá ríku áherslu sem lögð var á þau atriði í andsvörum hér fyrstu klukkustundir umræðunnar meðan einhver stuðningsmanna málsins lét enn sjá sig hér á vettvangi, þá eru þetta mjög hóflegar heimtur ef hið eiginlega atriði sem er heimilum landsins mögulega til hagsbóta að eftirlitið verði styrkt. Af því að það eina sem liggur fyrir í gögnum málsins enn sem komið er er að eftirlitsgjaldið verði hækkað. Þannig að það eina sem er í hendi er aukinn kostnaður fyrir heimili. Hitt er, og það er eins um opinberar framkvæmdir, ég veit að hæstv. ráðherra er mér sammála um það, að það er frekar á vísan að róa varðandi útgjaldahluta sparnaðartillagna en raunverulegar heimtur þegar kemur að meintum sparnaði.
Herra forseti. Ég verð að segja að ég er forviða á því að hæstv. utanríkisráðherra byrji ræðu sína á því, þegar hann kemur og hefur loksins samræður við okkur við þessa umræðu um orkutilskipun Evrópusambandsins, að hafa uppi getgátur um áhrif erlendra aðila á umræðuna hér innan lands. Ég er forviða á svona fullyrðingum hæstv. ráðherra og mér finnst alls ekki sæma hæstv. ráðherra að vera með þessar getgátur. Að þessir aðilar hafi uppi áróður hér innan lands til að hræða íslenskan almenning er eitthvað sem ég hef aldrei heyrt fyrr en hæstv. ráðherra vogar sér að koma upp í ræðustól og halda þessu fram. Hvar hafa þessir aðilar verið, hæstv. ráðherra? Ég ætlaði að fjalla örlítið meira um þennan lagalega fyrirvara. Mér heyrðist hæstv. ráðherra vera að benda á að þennan fyrirvara væri að finna í nefndaráliti meiri hlutans og að í honum fælust drög að reglugerð iðnaðarráðherra sem ætlunin er að undirrita, ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt. Ég verð að viðurkenna að honum lá svolítið lágt rómur en ég held að ég hafi skilið það rétt að fyrirvarinn væri fólginn í útgáfu á þessari væntanlegu reglugerð hæstv. iðnaðarráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ég hef fengið send drög að þessari reglugerð þar sem í 3. gr. kemur fram, með leyfi forseta: „Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands, með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 sem varða raforkutengingar milli landa ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á.“ Er þetta, herra forseti, hinn lagalegi fyrirvari? Í reglugerð? Sem var reyndar einn af þeim möguleikum sem ég var búinn að velta upp, að þar væri hann að finna. Ef það er rétt skilið, ráðherra leiðréttir mig ef það er ekki rétt, ef þetta er hinn lagalegi fyrirvari sem málið var byggt á - það var byggt á lagalegum fyrirvara, hæstv. ráðherra - vil ég bara benda á það að reglugerðir frá Stjórnarráði Íslands sem gefnar eru út af einstökum ráðherrum, gefnar út næstum daglega og fjalla um ýmiss konar mál, hin og þessi smávægileg mál, útfærslu á alls kyns lagaákvæðum, þær eru ekki bara skör lægri heldur miklu meira en það en lög frá Alþingi Íslendinga. Þessi reglugerð fæðist inni í ráðuneytum, færist inn á skrifborð ráðherra þar sem hann undirritar hana og gefur út. Það er reglugerðin. Og hvað les ég í lagalega fyrirvarann? Hér stendur um ætlun ráðherra að ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins, 100 milljóna manna samfélags, sem gefur út lög í formi reglugerðar á vettvangi Evrópusambandsins - það heitir reglugerð þar en hefur miklu meira vægi en reglugerðir á Íslandi - komi ekki til framkvæmda. Ætlunin er að reglugerð, gefin út úr Stjórnarráði Íslands, rými út ákvæðum reglugerðar sem innleiddar hafa verið í íslenskan rétt með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu sem við erum að ræða hér. Það að halda því fram að þessi reglugerð breyti einhverju er í hæsta máta ofurbjartsýni, herra forseti.
Virðulegi forseti. Það kemur mjög á óvart ef hv. þingmaður hefur ekki orðið var við Norðmennina í norska Miðflokknum og Nei til EU. Ég ætla að lesa eitt af því, þetta hefur komið fram í fjölmiðlum, þeir hafa verið á fundum, m.a. í Heimssýn og annars staðar, að ræða þessi mál. Ég ætla að vísa í Kathrine Kleveland, formann Nei til EU, í viðtali við norska fjölmiðla. Þar segir, með leyfi forseta: „Það er ekkert leyndarmál að við höfum haft samband við systursamtök okkar á Íslandi í þessu máli. Það er mikil andstaða meðal íslensks almennings við að verða hluti af orkustefnu ESB.“ Þetta er ekkert leyndarmál af hálfu Norðmannanna, enda geta allir flett því upp sem vilja. Það er ekkert mál. Menn geta bara farið á sjálft alnetið og gúglað bæði viðtöl og auglýsingar þar sem þessir aðilar koma fram með sín sjónarmið og fara ekki neitt í felur með það að þeir eru að reyna að hafa áhrif á umræðuna hér á Íslandi. Ekkert að fara í felur með það eins og kemur fram í þessum ummælum. Það er bara sjálfsagt að hv. þingmaður hafi slíkar túlkanir á fyrirvörunum ef hann vill. En það liggur alveg fyrir að þeir aðilar, virðulegi forseti, sem hv. þingmenn Miðflokksins hafa vitnað hvað helst til í fræðimannahópi vísa alveg sérstaklega til þessa, t.d. í sinni áréttingu. Ég hvet alla hv. þingmenn Miðflokksins til að skoða álitsgerðina alla frá Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst - alla - og sömuleiðis áréttingu þeirra vegna umræðunnar vegna þriðja orkupakkans. Þá vísa þeir m.a. í fyrirvarana.
Herra forseti. Nei, ég hef ekki orðið var við þessa Norðmenn sem hæstv. utanríkisráðherra er svona logandi hræddur við. Ég hef alla vega ekki séð neina sem ég hef einhvern ótta gagnvart, alls ekki. Ég hef ekki séð þá eða heyrt í þeim eða hitt þá, alls ekki. Það að halda því fram að norski Miðflokkurinn hafi einhver sérstök völd innan Miðflokksins íslenska er eitthvað sem ég kannast alls ekki við og vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. ráðherra að hann útskýri nánar hvort það sé. Þetta er hálfhlægilegt. Varðandi reglugerðina veit ég a.m.k. að einstök ákvæði í reglugerð frá Stjórnarráði Íslands, sama hversu góð sem þau eru og hafa góðan tilgang, í reglugerð sem hæstv. ráðherra í Stjórnarráði Íslands hefur sett, vega ekki neitt í samanburði við reglugerðir Evrópusambandsins sem hafa lagagildi í Evrópusambandinu. Þau vega ekki neitt. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Er þetta hinn lagalegi fyrirvari? Er þetta það sem var kynnt hér með trommuslætti, að það væri óhætt að innleiða orkutilskipun Evrópusambandsins með lagalegum fyrirvara? Er þetta hinn lagalegi fyrirvari í raun og veru? Við höfum fengið fullt af svörum, mýmörg svör um það hvar þennan lagalega fyrirvara sé að finna og ef hæstv. ráðherra er loksins búinn að upplýsa okkur um að þarna sé hann, segi ég: Fjallið tók jóðsótt og fæddist lítil mús.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður dró þá ályktun að einhver væri hræddur við norska Miðflokkinn eða Nei til EU. Hv. þingmaður fullyrti að það væru staðlausir stafir að þessir aðilar hefðu reynt að hafa áhrif í íslenskri umræðu og ég hrakti það. Ég skil að vísu ekki hvernig þetta hefur farið fram hjá hv. þingmanni. Ég er ekki logandi hræddur við einn einasta Norðmann, ekki einu sinni norska Miðflokkinn. Hins vegar fullyrði ég að þeir eru ekki að hugsa um íslenska hagsmuni þegar þeir beita sér með þessum hætti á Íslandi. Ég fullyrði það. Það er eitthvað annað sem liggur undir. Það sem liggur undir er andstaðan við EES-samninginn. Þessir hv. þingmenn eða þessir Norðmenn, þeir eru ekki þingmenn allir þó einhverjir séu það, eru ekki að hugsa um íslenska hagsmuni. Þeir munu ekki koma hér í næsta mál sem við ræðum og hugsa: Nú þurfum við að hjálpa vinum okkar Íslendingum af því að við höfum áhyggjur af því hvert þeir eru að fara með sín mál. Það er alls ekki þannig. Ég hlýt að mega benda á að þeir séu að reyna að hafa afskipti af íslenskum stjórnmálum. Ég veit ekki hversu oft á að fara inn í þennan fyrirvara, virðulegur forseti. Ég held að hv. þingmaður verði ekkert sannfærður, sama hvernig verður farið yfir það. Stóra málið er líka þetta, sem er grunnurinn að málinu: Við ákveðum það og enginn annar hvort við leggjum sæstreng. Það er Alþingi Íslendinga sem ákveður það. Það er grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði í málinu. En ef við leggjum sæstreng til Evrópusambandsins þá þurfum við að skoða þennan þátt málsins, stjórnskipulegan þátt málsins, aftur [[Forseti hringir.]]sem ég tel vera mjög mikilvægt.
Herra forseti. Að öllu tali um Norðmenn slepptu tölum við Miðflokksmenn fyrir íslenskum hagsmunum fyrst og fremst og teljum okkur vera að verja íslenska hagsmuni eins og hefur komið fram í mörgum ræðum okkar undanfarna daga. Varðandi þennan lagalega fyrirvara hef ég rætt þetta mál á þeim grunni að þegar Alþingi Íslendinga samþykkir þessa þingsályktunartillögu og lofar að innleiða þar með þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins erum við skyldugir til þess að breyta lögum til samræmis svo ekki fari í bága við reglugerðir og tilskipanir Evrópusambandsins sem eru á bak við þessa orkutilskipun. Rétt í lokin ætla ég að nefna að það er einkennilegt, herra forseti, miðað við allan þann ágæta skilning sem ráðamenn í Evrópu og ráðamenn í EFTA-ríkjunum hafa sýnt sérstöðu Íslands og sem hefur margoft verið nefndur í ræðustól Alþingis af hálfu stjórnarliða, ef þessi skilningur er svona mikill, af hverju menn leita ekki eftir þeirri einu undanþágu sem dugir í þessu máli sem er að fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina og leita þar undanþágna á ákvæðum sem ganga í berhögg eða ætla má að gangi í berhögg við íslensku stjórnarskrána.
Virðulegi og skörulegi forseti. Mikið er gott að sjá hæstv. forseta því ef einhver maður getur haft hemil á hæstv. utanríkisráðherra þá er það væntanlega sá forseti sem nú situr. Og ekki veitir af miðað við framgöngu hæstv. ráðherra fram að þessu. Við höfðum beðið lengi eftir svörum frá ráðherranum og þegar hann loksins fannst og mætti þá svaraði hann í engu spurningum okkar, virðist raunar ekki hafa fylgst með umræðunni, vísaði í vefsíðu ráðuneytisins, sagði að þar væri að finna svör við öllu sem við værum að ræða og bætti svo við tómum skætingi. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra sá sér ekki fært að svara andsvari þá ætla ég að ítreka nokkur af þeim atriðum sem ég nefndi áðan í von um að ráðherrann treysti sér til að svara þeim í andsvari við mig. Norska samsæriskenning ráðherrans var endurvakin hér. Hún gengur út á að það sem við í Miðflokknum, flokksmenn hans sjálfs, flestir í Sjálfstæðisflokknum, stuðningsmenn Framsóknarflokksins, Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, verkalýðshreyfingin á Íslandi og mikill meiri hluti almennings hefur áhyggjur af, sé allt hluti af einhverju norsku samsæri, menn séu að láta fjarstýra sér frá Noregi. Í ljósi þessa sérstaka Noregsáhuga hæstv. ráðherra spurði ég hann út í það, og ítreka nú þá spurningu, hvort hann hefði kynnt sér fyrirvara norska Stórþingsins við innleiðingu þriðja orkupakkans þar. Rétt eins og hér á landi voru mjög margir úr mörgum ólíkum flokkum mjög áhyggjufullir yfir innleiðingu þriðja orkupakkans og norska verkalýðshreyfingin og stór hluti Norðmanna hafði af þessu miklar áhyggjur. Það var brugðist við með því að láta fylgja átta einhliða fyrirvara sem áttu að verða lagalegir fyrirvarar. Í fyrsta lagi: Hvers vegna settu íslensk stjórnvöld ekki fram slíka fyrirvara? Í öðru lagi: Þrátt fyrir að fyrirvarar Norðmanna hafi verið miklu afdráttarlausari og skýrari en hinir meintu fyrirvarar íslensku ríkisstjórnarinnar hefur ekkert verið gert með þá. Í ljósi þess, hvers vegna í ósköpunum heldur hæstv. ráðherra að eitthvert hald verði í þessum íslenska fyrirvara? Hæstv. ráðherra talaði mikið um bréf sem ráðuneyti hans kallaði eftir til áréttingar, taldi sig þurfa þess greinilega, á álitsgerð margnefndra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. En hæstv. ráðherra skautaði fram hjá meginefni þess bréfs og fram hjá þeirri staðreynd að sama dag og ráðherrann birti bréfið lýsti Friðrik Árni Friðriksson Hirst því yfir að aðferðin væri ekki gallalaus og henni fylgdi áhætta. Og raunar lýstu þeir félagar því yfir í viðtali við Ríkisútvarpið að þeir væru ekki þannig séð að leggja neitt til og tóku ekki ábyrgð á nálgun ráðherrans. Í utanríkismálanefnd sögðu þessir góðu fræðimenn að forsenda þess að leið ríkisstjórnarinnar eða hæstv. ráðherrans stæðist stjórnarskrá - þetta er vel að merkja bara einn afmarkaður angi málsins - væri sú að fyrirvarinn væri þess eðlis að innleiðingin tæki ekki gildi, þ.e. það þyrfti að vera með þeim hætti að innleiðingin tæki ekki gildi fyrr en hugsanlega eitthvað gerðist. Þetta er ekki sú leið sem hæstv. ráðherra er að fara. Hann ætlar að innleiða að fullu en láta fylgja einhverjar athugasemdir í fyrirvara. Þegar margnefndir fræðimenn voru spurðir hvort þeir hefðu séð fyrirvarana þá höfðu þeir ekki gert það. Bréfið sem hæstv. ráðherra vísar til getur fyrir hann í besta falli túlkast sem árétting þess að til að fyrirvararnir gildi gagnvart stjórnarskrá - og aftur, það er bara afmarkaður þáttur málsins - þá þurfi þeir að vera þess eðlis að innleiðingin taki ekki gildi. Það var reyndar svo margt í ræðu hæstv. ráðherra sem ástæða er til að spyrja hann út í vegna þess að hann flutti bara gamla prógrammið sitt. Mér gefst ekki tími til að klára það hér en ég vona að það fáist einhver svör frá ráðherranum eftir þessa fyrstu umferð.
Virðulegur forseti. Mér þykir ekki gaman að vera boðberi válegra tíðinda, en ég er hræddur um að ráðherrann sé horfinn af vettvangi, þannig að ekki þarf að reikna með frekari svörum en þeim snautlegu sem þegar hafa verið lögð á borð og útúrsnúningum og söguskýringum um uppdiktaða Norðmenn. Þannig fór um sjóferð þá. En mig langar eiginlega að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, og þakka honum fyrir ræðu hans, hvort hann muni eftir jafn lélegum heimtum í svörum ráðherra við fyrirspurnum þennan tíma sem hæstv. utanríkisráðherra stoppaði hér með okkur. Ég lagði fram fyrir hann sennilega fimm spurningar og mér tókst í seinna andsvari að pína út svar við einni. Mér heyrðist heimturnar vera svipaðar hjá öðrum sem lögðu fyrir hann spurningar hér inni þótt ég hafi ekki náð að halda fullkomlega utan um það. En hvað heimtur minna eigin spurninga varðar voru þær ekki merkilegar. En man hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafandi verið forsætisráðherra, eftir því að fylgjast með fagráðherra sem kemur í sérstaka heimsókn til að ræða umdeilt atriði og svara spurningum, að heimtur svara hafi verið jafn lélegar og það sem við urðum vitni að rétt í þessu?
Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti sé jafn undrandi og ég á brotthvarfi hæstv. utanríkisráðherra. Ekki veit ég hvort hæstv. forseti saknar ráðherrans, en ég a.m.k. sakna hans í þeim skilningi að ég hefði viljað fá einhver svör við þeim fjölmörgu ábendingum sem við höfum rætt hér í dag, og ekki bara í dag heldur undanfarna daga og nætur, málið stöðugt verið að þróast, nýir hlutir að koma í ljós jafnt og þétt. En svo mætti hæstv. ráðherra og svaraði engu. Ja, hv. þm. Bergþór Ólason telur að hann hafi hugsanlega svarað einni spurningu en svaraði nánast engu, en sýndi tóman skæting og lét sig svo strax hverfa aftur. Svo að ég svari spurningu hv. þingmanns: Ég man ekki eftir öðru eins, ekki í svona stóru máli, að þegar ráðherra loks finnst og fæst til að mæta í þingið skuli hann einfaldlega flytja gamla prógrammið sitt, sem að miklu leyti gengur út á að reyna að kenna öllum öðrum um að hann sé að innleiða þennan þriðja orkupakka, þ.e. vegna þess að ég hafi hitt David Cameron fyrir fjórum árum, eða að það sé vegna þess að einhverjir Norðmenn séu í hverju horni að blekkja Íslendinga, en rökstyður í engu málið umfram það að segja bara að svör við öllu sé að finna á heimasíðu Stjórnarráðsins. Þetta vekur undrun, herra forseti, og ekki bara það, þetta hlýtur að vera til þess fallið að vekja enn frekari áhyggjur af þeim atriðum sem við höfum verið að reyna að benda á hérna undanfarna daga og nætur og ekki fengið nein svör við, því að ekki láta stjórnarliðar svo lítið að mæta í ræðustól til að svara svo sem eins og einni spurningu. Svoleiðis að þessi heimsókn hæstv. ráðherra er fyrst og fremst til þess [[Forseti hringir.]]fallin að ýta undir áhyggjur okkar og í raun að mínu mati staðfesta þær.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið. Mig langar til að koma aðeins inn á þetta eina svar sem ég náði út úr hæstv. utanríkisráðherra sem eitthvert tak var í, en það sneri að hagsmunum innlendra heimila af innleiðingu þriðja orkupakkans, því að hér hefur mikið verið látið með það að verulegir hagsmunir séu undir fyrir heimilin, heimili geti lækkað orkureikninginn um allt að 2.500 kr. á mánuði með því að skipta um orkusala. Síðan kom í ljós að heimild til að skipta um orkusala hefur verið til staðar lengi og það var allt byggt á einhverjum misskilningi að þetta væri stóra hagsmunamálið fyrir innlend heimili í tengslum við þessa innleiðingu. Þá kom svar ráðherrans í lokatilraun, sem ég var orðinn vondaufur um að myndi skila nokkru. En hann svaraði því þó til, hæstv. ráðherrann, að hagsmunir heimilanna í þessari innleiðingu sneru að sterkari stöðu Orkustofnunar. Eftirlitshlutverk Orkustofnunar skyldi styrkt og þar lægju hagsmunir innlendra heimila. Það eina sem ég hef séð af gögnum málsins að tryggt sé í hendi hvað það varðar er hækkað eftirlitsgjald, þannig að útgjaldahlutinn af þessum breytingum gagnvart íslenskum heimilum er tryggur. En miðað við þessar litlu heimtur hvað bætta hagsmuni innlendra heimila varðar í pakkanum í heild sinni, miðað við svar ráðherrans, hvernig slær það hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson? Telur hann að þeir hagsmunir sem hafa verið tilgreindir hvað aðra þætti varðar séu af svipuðu hlutfalli þegar á reynir, að [[Forseti hringir.]]ekki sé mikið að sækja varðandi svar við spurningunni: Hvað er í þessu fyrir okkur?
Herra forseti. Auðvitað óttast maður að þetta sé lýsandi fyrir málið í heild þegar þau fáu svör, kannski eina svar sem barst er til þess fallið að ýta frekar undir áhyggjur okkar en að draga úr þeim. En í samhengi við það sem hv. þingmaður spurði um vakti sérstaka athygli mína þegar hæstv. ráðherra nefndi að það væri alveg í okkar valdi að niðurgreiða kostnað við húshitun, kostnað við orku til húshitunar. Ég gat ekki skilið hæstv ráðherra öðruvísi en svo að hann væri að viðurkenna að verðhækkanir á orku gætu leitt af orkupakkanum, en þá gætu menn bara ákveðið að niðurgreiða orkuna á móti. Ég efast hins vegar um að almenningur á Íslandi treysti á að ef orkuverð hækkar áfram, eins og það hefur gert við fyrri raforkutilskipanir, þá muni stjórnvöld við innleiðingu á þriðja orkupakkanum standa við það að niðurgreiða orku til húshitunar. En svo er hin spurningin líka, henni er algerlega ósvarað hvað þetta varðar: Hvað með aðra orku? Hvað með þá orku sem menn nota á heimilum sínum, sem eru þó með hitaveitu en þurfa augljóslega að nota rafmagn líka? Ætlar hæstv. ráðherra að niðurgreiða þann raforkukostnað? Nei, líklega ekki, enda mætti hann það ekki samkvæmt regluverkinu. Það væri ekki hægt að taka ákvörðun um það að niðurgreiða sérstaklega rafmagn á Íslandi til að [[Forseti hringir.]]mæta verðhækkuninni.
Herra forseti. Ég tel mig knúinn til að koma hingað upp og lýsa því yfir að ég er afar undrandi yfir því að hæstv. utanríkisráðherra skuli láta sig hverfa úr þingsal án þess að svara þeim spurningum sem lagðar voru fyrir hann, mikilvægum spurningum. Það eru a.m.k. þrjár spurningar sem ég spurði hæstv. ráðherra sem hann svaraði ekki. Það eru bara óboðleg vinnubrögð, herra forseti. Hæstv. ráðherra yfirgefur salinn og fer undan í flæmingi. Ástæðan hlýtur að vera sú að þeir hafa vondan málstað að verja. Það er ósköp einfalt. Ein stór og mikilvæg spurning sem ég spurði hann að varðaði innleiðingu reglugerðar 72/2009, um að það sé óheimilt að niðurgreiða rafmagn til húshitunar: Þetta er núna í núverandi orkupakka sem á að fara að innleiða hér. Hann svarar því að þetta muni ekki verða að veruleika. Hvernig getur hann fullyrt það? Hann verður að skýra mál sitt betur. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. Það er óboðlegt að ráðherra geti bara hlaupið úr húsi án þess að svara fullkomlega því sem lagt var fyrir hann.
Hæstv. forseti. Ég tel, eins og ég nefndi áðan, að enginn þingmaður, og sannarlega enginn af forsetum Alþingis, eigi jafn góðan möguleika og sá sem nú situr á því að endurheimta hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. forseti kann á honum lagið, að svo miklu leyti og það er yfir höfuð hægt. Því vil ég hvetja hæstv. forseta til að beita sér nú fyrir því að hæstv. ráðherrann snúi aftur og svari a.m.k. nokkrum spurningum. Þær eru vissulega margar sem hafa vaknað. En það hlýtur að vera að við eigum heimtingu á því, Alþingi - ég er ekki bara tala um okkur þingmenn Miðflokksins - í ljósi þess hvernig umræðan hefur þróast og alls þess sem komið hefur í ljós, að hæstv. ráðherra, sem leggur málið fram, skýri það betur.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja það sem skoðun mína í þessu máli, að koma hæstv. utanríkisráðherra hingað var algjör tímasóun. Hann sóaði tíma sínum og okkar. Auðvitað væri gott ef hægt væri að ná talsambandi við hæstv. utanríkisráðherra og fá hann til að koma hér til þess að reyna að svara einhverju af því sem til hans er beint. Við vorum ekki að kalla eftir ráðherra hingað til að segja einhverjar furðusögur af Norðmönnum. Og við vitum að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hitti David Cameron einu sinni. Við vitum það. En hefur það eitthvað með málefni dagsins að gera, herra forseti? Virkilega? Hefur það eitthvað með það að gera sem við erum að ræða hér í dag? Ég held ekki. Þannig að ég lýsi furðu minni á þessari framkomu. Það mun koma betur fram í ræðu sem ég mun halda innan tíðar.
Herra forseti. Ég sé að utanríkisráðherra er mættur hingað og fagna því að sjálfsögðu. Ég trúi því varla að hæstv. utanríkisráðherra hafi ætlað að yfirgefa okkur. En það er greinilega einhver misskilningur og því óska ég eftir því að fá að koma í ræðu á eftir þar sem ég óska eftir frekari svörum við fyrirspurnum sem ég lagði fyrir ráðherra.
Herra forseti. Eftir frammistöðu hæstv. utanríkisráðherra hér í fyrri hálfleik er ég ekki lengur jafn hissa á því hvað þingmálið um þriðja orkupakkann er svakalega lélegt og illa upp byggt. Ég ætla ekki að segja að ég hafi orðið fyrir vonbrigðum því það væri nú eiginlega grunnt í árina tekið. Ég varð satt að segja furðu lostinn yfir því að fagráðherra skyldi koma hingað til leiks og hafa ekkert í farteskinu, ekki neitt. Nema eins og ég segi einhverjar ferðasögur af Norðmönnum sem koma hingað heim og eru kannski áhrifavaldar í lífi ráðherrans, þeir eru alla vega ekki áhrifavaldar í mínu lífi. Og síðan að upplýsa okkur um að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi einu sinni hitt David Cameron en það var mér reyndar kunnugt. Það er aftur á móti annað að hæstv. ráðherra gerði lítið úr umsögn lögfræðings sem heitir Eyjólfur Ármannsson. Ég geri ráð fyrir því að Eyjólfur Ármannsson lögmaður sé að horfa á þessa útsendingu. Hann hefur þá fengið það beint í æð að hæstv. ráðherrann gerði lítið úr hans fræðimennsku. Í sjálfu sér kom hæstv. ráðherra hingað til leiks eins og ölgerðarhestar voru búnir í gamla daga, með spjald fyrir báðum augum þannig að þeir sæju ekki nema bara beint fram fyrir sig. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra spurninga. Ég ætla að vitna í vel þekktan texta eftir Halla og Ladda úr laginu Roy Rogers og spyrja ráðherra: Hvað ertu að gera hér? Mér er það alls ekki ljóst. Ráðherra kemur með svona, hvað á ég að segja? Mig langar mig að beita fyrir mig enskri tungu, herra forseti. Ég veit að forseta er illa við það. Kemur með dass af yfirlæti og skítkasti. Þetta urðu mér mikil vonbrigði vegna þess að ég taldi að með því að ráðherra kæmi hingað ættum við kannski meiri möguleika á því að afgreiða málið sem nú er til meðferðar með sæmilegum hætti í gegnum þingið vegna þess að auðvitað berum við virðingu fyrir tíma þingsins. Það hefur nú þegar komið fram að umræðan um þetta mál hefur ekki raskað dagskrá þingsins svo neinu nemi, hún hefur ekki farið fram á venjulegum þingfundatíma þannig að við höfum ekki verið að þvælast fyrir nokkrum manni. En þetta veldur mér áhyggjum, herra forseti, vegna þess að þessi afstaða og einstrengingsháttur, svo ég sé kurteis, hæstv. ráðherra segir mér það að þessu máli á að böðla í gegnum þingið eins og við höfum verið að ræða hér undanfarna daga og nætur. Það á að böðla því í gegn þrátt fyrir andstöðu meira en 60% landsmanna, þrátt fyrir andstöðu Alþýðusambandsins, einstakra verkalýðsleiðtoga, garðyrkjubænda, bakara, Hagsmunasamtaka heimilanna. Það á að böðla þessu máli í gegn, sama hvað. Herra forseti. Það hlýtur að verða til þess að afgreiðsla þessa máls í annarri umferð mun tefjast enn um hríð. Ég sé ekki annað í stöðunni, því miður. Ég hafði sannarlega gert mér í hugarlund að heimsókn ráðherrans gæti orðið til þess að skýra eitthvað, auka skilning manna á milli, en því fer fjarri. Ráðherrann kom eiginlega svona málefnalega á nærbuxunum til leiks. Hann hafði engin svör, engin. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að hann hefur ekki kynnt sér þetta mál vel sjálfur. Nú ætla ég að snúa við einu sem hæstv. ráðherra hafði uppi meðan hann var hér. Hann ráðlagði mönnum eindregið að lesa alla greinargerð Stefáns Más Stefánssonar [[Forseti hringir.]]og Friðriks Hirsts. Eins og menn séu ekki búnir að gera það. Ég ætla aftur á móti [[Forseti hringir.]]að ráðleggja ráðherra að lesa umsögn [[Forseti hringir.]]Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings áður en hann heldur áfram að gera lítið úr hans fræðimennsku.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og tek undir með honum um að þessi viðvera hæstv. utanríkisráðherra, sem loksins varð að veruleika í dag eftir ítrekaðar beiðnir okkar Miðflokksmanna um að svo yrði, var afar sérstök. Hæstv. ráðherra gerir lítið úr hv. alþingismönnum og skellir því hér fram að doktor í hagfræði og hv. þm. Ólafur Ísleifsson, sé ekki búinn að lesa sér nógu vel til. Herra forseti. Þetta er náttúrlega bara óboðlegur málflutningur. Þetta á bara heima á einhverjum málfundaræfingum í Valhöll. Maður skilur ekki að hæstv. ráðherra skuli setja svona fram þegar við erum búin að fara ítarlega yfir þetta mál svo dögum skiptir, ræða það hér langt fram á nóttina og undir morgun. Herra forseti hefur ekki haft miklar áhyggjur af vinnulöggjöfinni og tilskipunum Evrópusambandsins þegar kemur að vinnutíma. Hér er málið keyrt áfram endalaust. En svo þegar kemur að því að við möldum í móinn varðandi það að innleiða þessa tilskipun, þá þarf að fylgja EES-reglum og regluverki Evrópusambandsins alveg í þaula. Ég vildi bara koma því að varðandi þetta mál og spyrja hvort hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson minntist þess að ráðherra hafi gert jafn lítið úr þingmönnum og hann gerði hér í dag.
Hæstv. forseti. Í fljótu bragði man ég eftir einum ráðherra sem komið hefur svipað fram. Hann er partur af þessum samrunaflokkum í ríkisstjórninni, VG og Sjálfstæðisflokknum, þ.e. hæstv. heilbrigðisráðherra, sem kemur gjarnan með hofmóð og hroka. Þetta minnti svolítið á það. Ég segi aftur: Ég man ekki eftir því að ráðherra hafi komið í þennan sal, ráðherra sem ég hélt að hefði það að markmiði að veita upplýsingar og skýra mál sitt, jafn fátæklega búinn málefnalega og þessi ágæti hæstv. ráðherra sem hér er kominn aftur í salinn. Ég veit ekki hvort þetta breytist eitthvað í seinni hálfleik. Ég ætla að vona það. En hingað til hefur innlegg hæstv. ráðherra í þennan fund okkar með honum einkennst af lítt duldum fúkyrðum og hofmóði. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni verður þessi fundur, sem ég hélt að yrði kannski til þess að skerpa skilning manna á milli, ekki til þess að flýta för þessa máls í gegnum þetta þing. Það er alveg dagljóst, því miður. Því að það ríður á að mál af þessari stærðargráðu, mál af þessu innihaldi, afgreiðist út úr Alþingi Íslendinga í sátt stjórnmálaflokka, í sátt við þjóðina, sem er að meiri hluta til á móti þessu máli eins og það er búið nú, í sátt við alþýðusamtökin sem eru á móti þessu máli, í sátt við verkalýðsforingja sem eru á móti þessu máli, í sátt við heimilin sem eru á móti þessu máli. [[Forseti hringir.]] Eftir þennan fund er ég ekki bjartsýnn á að það muni takast. Því miður.
Herra forseti. Já, ég tek heils hugar undir þetta með sáttina, sem hv. þingmaður nefndi svo réttilega. Hún er grundvöllurinn að því að þetta mál - sem er umdeilt, ekki síst í ljósi þess að forsaga þess, orkupakki eitt og orkupakki tvö, hafði veruleg áhrif á hag almennings. Það er ekki síst þess vegna sem stjórnvöld verða að koma fram og leita sátta við þingið, þjóðina og þá sem hlut eiga að máli, fyrirtækin í landinu. Orkupakkar eitt og tvö voru markaðsvæðing hér innan lands en nú á að fara út fyrir landsteinana og fara inn á þetta stóra svæði. Það er alveg ljóst að orkupakki þrjú, sem felur í sér þessa sameiginlegu markaðsvæðingu, mun alveg örugglega hafa meiri og stærri áhrif en orkupakki eitt og tvö. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann nefnir sérstaklega verkalýðshreyfinguna. Ríkisstjórnin hlýtur að taka alvarlega og á að taka alvarlega umsagnir eins og frá Alþýðusambandi Íslands, VR og fleiri verkalýðsfélögum. Annað væri bara glapræði af hálfu ríkisstjórnarinnar, sérstaklega í ljósi þess að nú eru komnar ábendingar um að svo gæti farið að lífskjarasamningnum yrði sagt upp. Ekki vill ríkisstjórnin sjá það gerast. Þannig að ég tek undir þetta með hv. þingmanni. Það verður að ríkja sátt um svona stórt mál. Þetta er mál sem varðar alla þjóðina, framtíð okkar sem þjóðar, auðlind þjóðarinnar, búsetuskilyrði í landinu og lífsgæði.
Herra forseti. Kannski á ég að virða hæstv. ráðherra það til vorkunnar að hann er búinn að vera í útlöndum meðan á þessari umræðu okkar hér hefur staðið. Hugsanlega hefur hann fengið einhverjar frásagnir af umræðunni eftir misvitrum blaðamönnum sem litið hafa á umræður okkar um þetta mál sem eitthvert flipp og rugl. Menn halda að við, Miðflokksfólkið, höfum staðið hér nætur og daga af því bara. Það er misskilningur. Ég man ekki eftir því á mínum tíma á Alþingi að hafa fengið jafn mikil viðbrögð við nokkru sem ég hef tekið þátt í að gera hér á Alþingi. Kveðjurnar, hvatningin, að fólk skuli vera á pöllum heilu sólarhringana. Ég man ekki eftir slíku áður. Það sýnir okkur hversu mikilvægt þetta mál er, hvað það er mikilvægt mörgum, hvað það hefur áhrif á marga. Menn eiga ekki að láta sér það í léttu rúmi liggja og keyra slíkt mál, þó að þeir hafi afl til þess, í gegnum þingið með þeim hætti sem búið er að reyna. Það er að vísu búið að tefja aðeins fyrir því en ég sé ekki að nokkuð sé slegið af. Menn láta bara eins og þeir séu að keyra í gegnum skafl, þeir bakka aðeins frá og koma aftur til baka. Það á að keyra þetta mál þannig í gegn. Það er miður. Að þessu máli samþykktu, með þeim hætti sem það er búið núna, mun myndast meiri óánægja í þessu landi með EES-samninginn sjálfan. Það er ekki það sem neinn vill. [[Forseti hringir.]]Það er ekki það sem við viljum sem erum búnir að standa hér nætur og daga til að reyna að dýpka þetta mál og gera það skiljanlegra. Síðan kemur ráðherra með þessi skilaboð.
Herra forseti. Ég verð að endurtaka það sem ég sagði fyrr í dag, ég er alveg furðu lostinn á framgöngu hæstv. ráðherra hér í dag. Ég batt miklar vonir við að hér gæti tekist samtal sem gæti fært menn nær hver öðrum og aukið skilning og samstöðu en framganga hæstv. ráðherra hafði enga slíka eiginleika. Hæstv. ráðherra hefur mál sitt á því að vera með einhverjar dylgjur, ósæmilegar dylgjur um það að einhverjir hér gangi fram í krafti norskra peninga.
Hver segir það?
Ráðherra þarf ekki annað en að minnast eigin orða. Norskir peningar, norski Miðflokkurinn, Nei til EU, a.m.k. er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra skýri þessi orð sín og af hverju hann er að taka þetta upp í upphafi sinnar ræðu hér. Hæstv. ráðherra stendur í þeim sporum að hann er að beita sér fyrir grundvallarbreytingum í utanríkisstefnu landsins eins og lesa má í umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar þar sem hann ræðir að menn geti samið um gagnkvæman aðgang að markaði en að ekki komi til greina að fyrir aðgang að markaði komi aðgangur að auðlindum. Það kemur ekki til greina en það er það sem hæstv. ráðherra er að beita sér fyrir hér. Hann hlýtur að verða að skýra það um leið og hann skýrir það hvaðan hann hefur lýðræðislegt umboð til að standa fyrir þessari breytingu og standa fyrir innleiðingu á þessum orkupakka. Það var ekki minnst á þetta mál í aðdraganda kosninganna. Hæstv. ráðherra þekkir náttúrlega samþykktir sem hafa verið gerðar á vettvangi flokksstofnana Sjálfstæðisflokksins sem virðast ganga þvert á þessa stefnu sem hann er að boða hér. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að afla sér ráðgjafar svo hann megi betur skilja muninn á fréttatilkynningu sem er kannski ein síða eða ein og hálf og ítarlegri lögfræðilegri álitsgerð þar sem það sem er haldið fram er rökstutt, undirbyggt og útskýrt. Það er munur á fréttatilkynningu og ítarlegri lögfræðilegri álitsgerð. Hæstv. ráðherra getur skemmt sér við það að dylgja um að menn hafi ekki lesið gögn. Mér þótti mjög leitt að verða vitni að því að hæstv. ráðherra umgekkst sannleikann svona í hæfilegu kæruleysi í fyrri umr. þegar hann hélt því fram, í svari við spurningu frá mér, að þetta bréf eða fréttatilkynning, hvort sem það nú var, væri hluti af gögnum málsins. Hæstv. ráðherra verður líka að leita sér ráðgjafar um það hvað eru gögn máls. Hann mun fá þau svör að gögn máls séu tillagan og fylgiskjölin sem því fylgja. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Herra forseti. Það eru alvarlegar spurningar í þessu máli. Hæstv. ráðherra er með í höndunum álitsgerð færustu manna þar sem niðurstaðan er m.a. sú að með innleiðingu þessa orkupakka fái erlendir aðilar a.m.k. óbein áhrif, eins og það er orðað, á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Þetta stendur þarna. Hann verður að skýra þessa stefnu sína betur og hann verður sömuleiðis að skýra þennan fyrirvara betur. Heyrði ég virkilega rétt að fyrirvarinn sé í meirihlutaáliti þingnefndar, þá væntanlega atvinnuveganefndar eða utanríkismálanefndar? Mér er þetta ekki ljóst. [[Forseti hringir.]]Hann segir að það sé engin ástæða til frestunar. Við höfum rakið það hér fyrir ráðherra að fjölmörgum spurningum er ósvarað og þangað til þeim hefur verið svarað er ekki hægt að samþykkja þetta mál. [[Forseti hringir.]]Það er ástæðan fyrir frestun.
Virðulegi forseti. Talandi um að fara frjálslega með sannleikann. Ég nefndi ekki norska peninga. Ég nefndi norska aðila. Ef hv. þingmaður myndi hlusta á það sem hér fer fram þá hefði hann heyrt þegar ég las orðrétt upp úr frétt norskra fjölmiðla þar sem forystumaður Nei til EU fór yfir það að hann hefði haft samband við íslenska aðila. Ef hann trúir því ekki þá getur hann sömuleiðis kannað það hvað þessir aðilar hafi gert vegna þess að þetta hefur verið í íslenskum fjölmiðlum, hefur ekki farið fram hjá neinum. Og ég segi enn og aftur: Þessir aðilar eru ekki að hugsa um íslenska hagsmuni. Og að tala um einhverja grundvallarbreytingu á íslenskri utanríkisstefnu. Þetta stenst enga skoðun. Það er útilokað að aðili sem hefur kynnt sér efni máls geti komist að þessari niðurstöðu. Hér kemur hv. þingmaður og kallar það fréttatilkynningu, gagn sem var sent á alla þingmenn þar sem fræðimennirnir voru að leiðrétta þann misskilning sem var í umræðunni, og var nákvæmlega eins og er núna. Ég ætla, með leyfi forseta, að fá leyfi til að lesa þetta upp aftur, því að hv. þingmaður taldi mig ekki tala nógu hátt. Ég ætla að biðja um orðið til að lesa þetta aftur. [[Gripið fram í.]]Hér er alls ekkert um það að ræða að við séum að veita aðgang að auðlindum. Það er svo langur, langur, langur vegur frá. Ég sé engan annan kost en að lesa aftur upp áréttinguna sem kom frá fræðimönnunum, sem hér er vísað til og þeir túlkaðir út og suður, eftir umræðuna sem var í þinginu. Þar útskýra þeir sín sjónarmið. Ég bið virðulegan forseta um [[Forseti hringir.]]að fá að komast að til að geta lesið þetta aftur upp.
Hæstv. ráðherra getur lesið það upp í síðara andsvari.
Herra forseti. Ég hef bara skamman tíma. Ég hvet hæstv. ráðherra til að svara því hvaða aðilar það eru hér á landi sem hann telur ganga erinda norska Miðflokksins og Nei til EU og líka að hann skýri af hverju hann tekur það upp á Alþingi í umræðum um þetta mál. Númer tvö vil ég segja við hæstv. ráðherra að það stendur í álitsgerð frá hans eigin lögfræðilegu ráðunautum sem hann sjálfur kallaði til starfa, að innleiðing á þessum orkupakka, sér í lagi reglugerð 713/2009, muni leiða af sér að erlendar stofnanir muni fá a.m.k., eins og það er orðað - þetta er orðrétt. hæstv. ráðherra - „a.m.k. óbein áhrif“ á skipulag, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra orkuauðlinda þjóðarinnar. Þetta er í álitsgerð sem lögfræðilegir ráðunautar utanríkisráðherra lögðu fyrir hann. Þessum stóru spurningum er ósvarað. Af hverju er hæstv. ráðherra að beita sér fyrir grundvallarbreytingu á utanríkisstefnu þar sem aðgangur að auðlindum á að koma í staðinn fyrir aðgang að markaði, í staðinn fyrir gagnkvæman samning um aðgang að markaði? [[Forseti hringir.]]Hæstv. ráðherra verður sömuleiðis að útskýra af hverju hann er að beita sér hér fyrir máli sem mun hafa þær afleiðingar sem hans eigin lögfræðilegu ráðunautar hafa stafað ofan í mannskapinn í sinni álitsgerð.
Virðulegi forseti. Nú hvet ég hv. þingmann til að hlusta. Fyrst vegna Norðmannanna, norsku Miðflokksmannanna og Nei til EU. Ég sagði: Þeir hafa verið að beita sér í þessu máli til að hafa áhrif á niðurstöðuna. Það er öllum ljóst sem það vilja vita að það hefur verið í gangi og hefur ekki verið neitt leyndarmál fram til þessa. Og ég segi: Þessir aðilar eru ekki að hugsa um hag íslensku þjóðarinnar. Hv. þingmaður vísar í fræðimennina Stefán Má Stefánsson og Friðrik Árna Friðriksson Hirst, þ.e. hans túlkun á áliti þeirra. [[Gripið fram í.]]Og nú hvet ég hv. þingmann - já, túlkun - til að hlusta. Ég ætla að tala frekar hátt vegna þess að hv. þingmaður ber það jafnvel við að hann heyri ekki vel og það er auðvitað ekki gott. [[Gripið fram í.]]Þetta er sent, virðulegi forseti, eftir fyrri umr. Ég ætla að lesa það sem hér kemur fram, bæði innganginn og sömuleiðis bréf þessara fræðimanna: Í gærkvöld lauk á Alþingi fyrri umræðu um þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017 um breytingu á IV. viðauka (orka) við EES-samninginn. Með þingsályktunartillögunni heimilar Alþingi að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku svonefnds þriðja orkupakka í EES-samninginn. Vegna sjónarmiða sem sett voru fram í umræðunni óskaði utanríkisráðherra frekari skýringa frá sérfræðingum sem unnu álitsgerðir sem fylgja þingsályktunartillögunni. Stefán Már Stefánsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögfræðingur árétta eftirfarandi af þessu tilefni í bréfi til utanríkisráðherra: „1. Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu. 2. Þeir ágallar sem við teljum vera á þessari leið lúta eingöngu að því hvort upptaka og innleiðing gerðarinnar með þessum hætti verði tilefni til athugunar af hálfu ESA, þ.e. hvort innleiðing gerðarinnar standist þjóðréttarlegar skuldbindingar samkvæmt EES samningnum. 3. Þrátt fyrir að við teljum að þessi leið sé ekki hafin yfir allan lögfræðilegan vafa að þessu leyti þá teljum við mjög ósennilegt að ESA muni gera athugasemdir við þessa leið. Ástæðurnar eru eftirfarandi: a. Viðkomandi reglugerð er tekin upp og innleidd. b. Ákvæði hennar sem varða raforkutengingar milli landa koma ekki til framkvæmda nema slíkri tengingu verði komið á. c. Slíkri tengingu verður ekki komið á nema með samþykki Alþingis, samkvæmt þeim lagalega fyrirvara sem gerður er við innleiðinguna. d. Valdheimildir ACER (ESA) ná ekki til ákvarðana um hvort sæstrengur verður lagður. Þær valdheimildir gilda einungis þegar slík tenging er til staðar. Því mun ekki reyna á þessi ákvæði nema Alþingi ákveði að tengja Ísland við raforkumarkað ESB með sæstreng og því getur enginn byggt rétt sinn á þessum ákvæðum. e. Yfirlýsing orkumálastjóra ESB um að framangreindar reglur gildi ekki og hafi enga raunhæfa þýðingu hér á landi, í ljósi þess að Ísland er ekki tengt innri orkumarkaði ESB, dregur að okkar mati mjög úr líkunum á því að ESA geri athugasemdir við innleiðinguna. Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu þá hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í þessu samhengi. 4. Í áliti okkar lögðum við einnig til aðra leið, að Alþingi hafnaði innleiðingu gerðanna og að málið yrði tekið upp að nýju í sameiginlegu EES-nefndinni með það fyrir augum að Ísland fengi undanþágu. Þessi leið hefur þann kost lögfræðilega umfram þá leið sem valin var að í henni felast ekki þeir lögfræðilegu óvissuþættir sem að ofan er lýst. 5. Þessi leið er hins vegar ekki gallalaus fremur en hin. Þeir ágallar lúta að hinu sérstaka eðli EES-samningsins og samstarfsins. Eins og bent hefur verið á hefur ekki reynt á þessa leið til hlítar í 25 ára sögu samningsins og því margir pólitískir óvissuþættir til staðar varðandi afleiðingarnar. Það kann að reynast torsótt að fá slíkar undanþágur samþykktar.“ Í kjölfarið, virðulegur forseti, af því að menn hafa rætt þessa leið, fengum við álit bæði frá innlendum aðila og erlendum aðila eins og hv. þingmanni og virðulegum forseta er fullkomlega kunnugt um. Ég hvet, virðulegi forseti, hv. þingmann til þess að taka mið af þessari áréttingu þegar hv. þingmaður túlkar sjónarmið fræðimannanna. Þessi árétting er frá fræðimönnunum út af þeirri umræðu sem var hér hjá ákveðnum þingmönnum, sem er nákvæmlega eins og umræðan er núna. Ef hv. þingmaður er á móti orkupakkanum þá verður hann að koma með einhver önnur rök en að vitna í þessa ágætu fræðimenn sem hér taka af allan vafa um hver þeirra afstaða er til málsins og þeirrar innleiðingar sem lagt er upp með. Og reyndar er það svo, virðulegi forseti, að þeir árétta sérstaklega, sem var að vísu löngu komið fram en menn hafa af einhverjum ástæðum ekki viljað kannast við, í upphafi: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“ Þar kemur akkúrat að því að hv. þingmaður er alltaf að vitna í einstaka setningar úr álitsgerðinni. Ég að vísu skil ekki hvernig hv. þingmaður gat komist að þeirri niðurstöðu ef hann fór í gegnum alla álitsgerðina, að vísa samhengislaust í þá þætti, en það er annað mál. Það liggur alveg fyrir að út af þessari umræðu kemur þessi árétting og hún er alveg skýr. Hv. þingmaður getur ekki komið hérna fram og látið eins og álitsgerðin sé ekki til og þessi árétting sé ekki til. Hv. þingmaður getur það ekki. Hann getur ekki komið hérna aftur og aftur og aftur og aftur og látið eins og þessi sérstaka árétting sé ekki til staðar, því hún er skýr. Ég er búinn að lesa hana núna tvisvar. Ég held að enginn geti ásakað mig um að mér liggi lágt rómur núna. En þetta er fyrir alla. Þetta er formlegt gagn sem var sent á alla þingmenn og ekki bara það, þetta er sömuleiðis fyrir allan almenning. Það er ekki hægt að ræða þetta mál án þess að vísa til hins augljósa: Ef einhver gat misskilið álitsgerðina þá kom sérstök árétting fram frá þeim fræðimönnum sem hér er helst vísað til.
Herra forseti. Það er skammur tími. Ég vil bara koma á framfæri þeim spurningum sem ég hef tíma til sem hæstv. ráðherra svaraði ekki áðan. Þar vil ég nefna fyrst að ég vék að yfirlýsingum fulltrúa EFTA-ríkjanna annars vegar og ESB hins vegar um að þessir aðilar hafi skilning á stöðu Íslands og fyrirvörum og þeir eru hugsanlega bindandi fyrir þessi stjórnvöld. En hvað með alla þá aðra lögaðila sem byggja rétt sinn á ákvæðum EES-samningsins? Hafa þeir lýst því yfir að þeir ætli ekki að krefjast þess að íslensk stjórnvöld uppfylli þær skyldur sem þriðji orkupakkinn felur í sér? Ég sé að tíminn líður hratt, herra forseti, ég náði bara að koma þessari einu spurningu að. Vonandi kemst ég að með fleiri spurningar á eftir. Hæstv. ráðherra. Vinsamlegast svaraðu þessari spurningu, takk.
Virðulegi forseti. Það sem við erum búin að gera er að kalla til helstu fræðimenn á þessu sviði. Hv. þingmaður, eins og ég skil hann, er að láta að því liggja að einhver geti hugsanlega farið fram á það að íslenska ríkið leyfi lagningu sæstrengs eða jafnvel leggi sæstreng. Það er enginn fræðimaður sem heldur því fram. Það er algjörlega skýrt að það er ákvörðun okkar Íslendinga. Við erum búin að vera með EES-samninginn í langan tíma og margir hafa haft áhuga á því að leggja vegi og strengi og allt milli himins og jarðar og það hefur enginn getað farið í mál við okkur á grundvelli EES-samningsins og farið fram á það að við myndum gera einhverja slíka hluti. Ef ég og hv. þingmaður viljum leggja hálendisveg, sem ég vil að vísu alls ekki gera, og við fáum ekki leyfi til þess, fáum ekki að gera eitthvað slíkt, þá getum við ekkert farið í mál út af því að við séum í EES.
Herra forseti. Það er staðan sem kemur upp ef við förum okkar lögformlegu leið og förum með orkupakkann fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Það kom fram í ræðu ráðherra fyrr í dag að hann virtist viðurkenna, að mér fannst, að hann hefði rætt við viðkomandi embættismenn. Þar með ætti hann væntanlega að geta upplýst okkur hvers konar viðbragða er að vænta af hálfu þessara aðila, sérstaklega í ljósi fyrirliggjandi upplýsinga um skilning á stöðu Íslands, ef við förum með málið í heild sinni fyrir sameiginlega EES-nefndina.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki til hvers hv. þingmaður er að vísa, að ég hafi viðurkennt að hafa talað við einhverja embættismenn. Þegar kemur að 102. gr. sem aldrei hefur verið notuð, aldrei, og tala um að þetta hafi alltaf verið hugsað þannig - þetta mál er búið að vera í vinnslu í mörg ár og fara í gegnum þinglega meðferð og menn eru búnir að fá þær undanþágur sem þeir báðu um. Í tíð ríkisstjórnar hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar var farið fram á ákveðnar undanþágur og þær fengust. Að menn geti þá bara notað þessa 102. gr. án þess að hafa nein sérstök rök fyrir því er nokkuð sem mér fannst augljóst að gæti ekki gengið. Samt sem áður fórum við þá leið að fá álit sérfræðinga, bæði erlendra og innlendra, og það hefur verið kynnt fyrir nefndum þingsins, fyrir þingmönnum öllum og alþjóð. Niðurstaðan er sú sem við þekkjum, ég þarf ekkert að endurtaka hana hér. Hv. þingmaður er mjög meðvitaður um það.
Forseti. Mig langar að lesa eftirfarandi texta Styrmis Gunnarssonar, með leyfi hæstv. forseta: „Málþófið sem nokkrir þingmenn hafa haldið uppi á Alþingi að undanförnu vegna þeirra áforma þingmanna stjórnarflokkanna að samþykkja orkupakka þrjú er endurspeglun á þjóðarvilja, eins og hann hefur komið fram í skoðanakönnunum um málið. … Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa tekið að sér það hlutverk að leiða þetta mál. Með því eru þeir að gera mestu mistök sem flokkurinn hefur gerst sekur um í utanríkismálum. Slík mistök eru ekki mörg, en aðallega á undanförnum árum.“ Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra að bregðast við þessum ummælum Styrmis Gunnarssonar sem líklega er sá maður íslenskur sem þekkir innviði Sjálfstæðisflokksins einna best til áratuga.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvernig þetta hefur eitthvað með málið að gera. Ég ætla ekkert að svara þeim aðila sem hv. þingmaður vísaði til. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sem betur fer verið í fararbroddi þegar við höfum tekið erfiðar ákvarðanir í utanríkismálum. Og ef einhver heldur það, virðulegur forseti, að þegar við gengum í Atlantshafsbandalagið hafi verið klappað fyrir öllum forystumönnum Sjálfstæðisflokksins, þá er það misskilningur. Þeir voru kallaðir landráðamenn. Ef einhver heldur að það hafi verið gríðarlega vinsælt þegar við fórum í EFTA þá er það algjör misskilningur. Skoðanakönnun sýndi á sínum tíma að það var ekki meirihlutavilji fyrir að ganga í EES, en sem betur fer á öllum þessum tímapunktum höfðum við forystumenn sem tóku rétta ákvörðun fyrir þjóðina. Við þökkum þeim öllum núna. Það er það sem hefur einkennt forystumenn Sjálfstæðisflokksins, að menn gjöra rétt, en þola ei órétt.
Hæstv. forseti. Mig langar til að lesa aðeins meira úr þessum texta Styrmis Gunnarssonar. Hann rifjar reyndar upp fleiri mistök Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálum eins og að breyta stefnu flokksins gagnvart ESB og hrökklast til baka með það, stuðningur sumra þingmanna við Icesave og þátttaka í blekkingarleiknum um aðildarumsóknina í mars 2015. En Styrmir segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Afleiðing þess sem nú er að gerast á Alþingi er að stórir hópar stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins treysta núverandi þingmönnum ekki lengur. Það er alvarlegt.“ Í framhaldi af þessu spyr ég: Ætlar hæstv. utanríkisráðherra að halda til streitu að fara fram með þetta mál sem við erum að ræða hér núna í andstöðu [[Forseti hringir.]]við sína eigin flokksmenn ofan á það að 62% þjóðarinnar eru á móti þessu máli?
Virðulegi forseti. Það er áhugavert að hv. þingmaður vísi í þessi skrif. Sannarlega hef ég aldrei stutt aðild Íslands að Evrópusambandinu og búinn að berjast gegn því að við göngum í Evrópusambandið lengur en flestir hér inni, held ég. Svo sannarlega studdi ég aldrei samningana um Icesave. En hv. þingmaður vísaði hér í blekkingarnar í mars 2015. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður vitnaði í blekkingarnar í mars.
Þátt Sjálfstæðisflokksins.
Nú fer um þingmenn Miðflokksins. Þeir byrja að kalla fram í nokkuð margir, sérstaklega hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Ég … [[Gripið fram í.]]Aftur kallar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fram í. Er þetta viðkvæmt hv. þingmaður? Er þetta viðkvæmt?
Svaraðu spurningunni.
Hann gerir hvort eð er ekki …
Virðulegi forseti. Þetta er augljóslega svakalega viðkvæmt fyrir hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Það sem ég ætlaði bara að segja er að ég vissi ekki að beitt hefði verið einhverjum blekkingum en kannski ætti þetta innanflokksmál Miðflokksins að ræðast hér úr púlti. Það eru augljóslega mismunandi sjónarmið uppi [[Forseti hringir.]]meðal hv. þingmanna. Það verður bara áhugavert að vita af því. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Allir vita það. Svara spurningunni um hvort ég styðji þetta mál? Það er einfalt, ég geri það.
Herra forseti. Ég vil ítreka hvatningu mína til hæstv. ráðherra um að leita sér ráðgjafar um muninn á sendibréfi upp á eina og hálfa síðu og lögfræðilegri álitsgerð þar sem niðurstöður eru vandlega rökstuddar og undirbyggðar. Ég lagði kannski ekki mesta áherslu í ræðu minni á stjórnarskrána og þann þátt af tillitssemi við ráðherra en þeim mun meiri áherslu lagði ég á þá niðurstöðu hans lögfræðilegu ráðunauta um að innleiðing á reglugerð 713/2009 myndi hafa það í för með sér að erlendar stofnanir fengju a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu íslenskra orkuauðlinda. Ég ítreka ósk mína um að ráðherra svari því hvernig hann [[Forseti hringir.]]hefur brugðist við þessu. Um leið óska ég eftir skýringum hans á þeirri stefnubreytingu sem [[Forseti hringir.]]hann stendur fyrir í utanríkismálum með því að ætla að veita aðgang að auðlindum fyrir aðgang að markaði, sem er grundvallarbreyting eins og allir gera sér ljóst.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvert hv. þingmaður er að fara þegar hann vísvitandi fer aftur og aftur rangt með. Að halda því fram að við séum að veita aðgang að auðlindum í staðinn fyrir einhvern markaðsaðgang er algerlega fráleitt.
Þeir segja það.
Hv. þingmaður kallar aftur fram í. Þeir segja þetta, eftir að þeir eru búnir að koma með sérstaka áréttingu, virðulegi forseti, m.a. út af orðum manna eins og hv. þm. Ólafs Ísleifssonar.
Hún lýtur ekki að þessum þætti málsins.
Hún lýtur nákvæmlega þessum þætti málsins vegna þess að það var út af því sem þeir höfðu áhyggjur af stjórnarskránni. Hv. þingmaður hlýtur að sjá það ef hann hefur lesið álitsgerð þeirra, sem er mjög góð. Þeir eru, eins og þeir orða það sjálfir, íhaldssamastir hvað þetta varðar. Aðrir fræðimenn voru ósammála, töldu að innleiðingin myndi samræmast að fullu. Enginn heldur því fram, virðulegi forseti, enginn fræðimaður að við séum að missa einhver tök á okkar auðlindum, ekki nokkur. Ef hv. þingmaður ætlar að endurtaka rangfærslurnar aftur og aftur þá verður hann að eiga það við sig.
Herra forseti. Ég verð að segja að enn kemur mér framganga hæstv. ráðherra mjög á óvart. Ég hélt að ráðherra hefði séð ástæðu til að koma hér til að eiga samtal um mjög mikilvægt mál sem liggur fyrir Alþingi. Ráðherra gerir sér auðvitað alveg grein fyrir því að þetta mál hefur vakið mikla ólgu í okkar samfélagi. Fólk er mjög áhyggjufullt yfir þessu máli, honum getur ekki dulist það, það er morgunljóst. Ég leyfði mér að vona að hann myndi svara þeim spurningum sem hér eru fyrir hann lagðar. Það að vera með einhverjar málfundaæfingar eins og gæti kannski átt við í stjórnmálaskóla Sjálfstæðisflokksins á ekki við í svona stóru, viðamiklu og afdrifaríku máli og heldur ekki hérna innan [[Forseti hringir.]]sala Alþingis. Ég hvet ráðherra til að herða sig og vanda betur sinn málflutning [[Gripið fram í.]]sinn og í guðs bænum láta af því að halda því að fólki að allir hér séu ólesnir nema hann sjálfur.
Virðulegi forseti. Ég held að stjórnarliðar hafi hér í 17 tíma eða eitthvað álíka farið yfir þetta og útskýrt þetta mál. Svo sannarlega gerði ég það líka í fyrri umr., breytti minni dagskrá til að geta komist hingað og skipst á orðum við hv. þingmenn. Ég vísa í opinber gögn frá fræðimönnum og hv. þingmaður kallar það málfundaræfingar. Virðulegur forseti. Eina sem ég get sagt er þetta - af því að ég ætla ekki að reyna að sannfæra hv. þingmenn, það er alveg sama hvað maður segir og sama hvaða staðreyndir maður bendir á, viðbrögðin eru öll hin sömu. Ég hvet alla til að kynna sér þetta. Þessi árétting sem ég vísaði til er á heimasíðu utanríkisráðuneytis frá 10. apríl 2019. Ég hvet alla til að lesa hana. Allir sem lesa hana átta sig á því að því miður er hv. þingmaður, eða kannski sem betur fer, á fullkomnum villigötum.
Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða tímanum í að svara skætingi og útúrsnúningi hæstv. ráðherra heldur freista þess að fá svar við eins og einni spurningu. Ég mun hins vegar svara dellunni í honum á eftir í ræðu. Hæstv. ráðherra hefur enn ekki svarað því hvers vegna hann valdi lakari leiðina af þeim sem þeir fræðimenn sem margnefndir eru lögðu til. Hann hefur heldur ekki svarað því hvort hann hyggist fara lakari leiðina, þó með þeim hætti sem þessir fræðimenn sögðu að þyrfti að gerast. Þeir voru mjög afdráttarlausir um það að hún myndi ekki virka gagnvart stjórnarskránni nema hún fæli í sér lagalegan fyrirvara sem þýddi að stjórnvöld myndu ekki innleiða, með öðrum orðum, þau væri að fresta vandanum, fresta spurningunni um stjórnarskrána. Þessir sömu fræðimenn sögðust ekki hafa séð þennan fyrirvara, hann þyrfti að vera þess eðlis að ríkisstjórnin myndi ekki innleiða hann. Það sem ríkisstjórnin er hins vegar að gera er að innleiða að fullu með einhverri athugasemd um að hún vilji gjarnan að þetta gildi ekki.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talar hér um lakari leiðina. Við erum búin að afgreiða það, við kölluðum til bæði erlendan aðila, Carl Baudenbacher, sömuleiðis innlendan til að fara yfir þá leið sem augljóslega er ekki fær og á ekki að beita nema það séu ríkir hagsmunir undir og þeir eru ekki hér. Aðeins svo ég vitni aftur í áréttinguna, þá er ég að vísa í Stefán Má Stefánsson og Friðrik Friðriksson Hirst, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að við teljum að þessi leið sé ekki hafin yfir allan lögfræðilegan vafa að þessu leyti þá teljum við mjög ósennilegt að ESA muni gera athugasemdir við þessa leið. Ástæðurnar eru eftirfarandi: a. Viðkomandi reglugerð er tekin upp og innleidd.“ Innleidd. Ég skil ekki af hverju hv. þingmaður vill ekki kynna sér niðurstöður þessara aðila sem hann er alltaf að vísa í. Það er algerlega óskiljanlegt. Vafi þeirra liggur í því að ESA gæti hugsanlega gert athugasemdir, svo færa þeir rök fyrir því alveg sérstaklega hversu litlar líkur eru á því.
Herra forseti. Ég hef kynnt mér þetta vel og það vill svo til að sama dag og hæstv. ráðherra birti bréfið sem hann kallaði sérstaklega eftir, verandi lentur í vandræðum með rökstuðning sinn, fór Friðrik Árni Friðriksson Hirst í viðtal við mbl.is og útskýrði að þessi leið væri sannarlega ekki gallalaus, henni fylgdi áhætta, t.d. að ESA gæti séð ástæðu til að höfða samningsbrotamál á þeim forsendum að Ísland hefði tekið upp þriðja orkupakkann, hefði innleitt hann. Hann benti líka á þann möguleika að einstaklingar eða lögaðilar gætu höfðað skaðabótamál og vísaði í að þeir hefðu þennan rétt vegna innleiðingarinnar. Þeir voru mjög skýrir á nefndarfundi, þessir fræðimenn, með það að þeir hefðu ekki séð fyrirvarann. Þó voru þeir búnir að sjá allt sem hæstv. ráðherra hafði kynnt. Fyrirvararnir þyrftu að vera þess eðlis að það yrði ekki innleitt. En hæstv. ráðherra er að innleiða með einhverri einhliða yfirlýsingu sem kom fram hjá sumum fræðimönnum [[Forseti hringir.]]að væri fordæmalaus aðferð.
Virðulegur forseti. Það er smágalli við þessa röksemdafærslu: Þessi árétting kom eftir viðtalið. Ég ætla aðeins að lesa aftur úr þessari áréttingu, með leyfi forseta: „Valdheimildir ACER (ESA) ná ekki til ákvarðana um hvort sæstrengur verður lagður. Þær valdheimildir gilda einungis þegar slík tenging er til staðar. Því mun ekki reyna á þessi ákvæði nema Alþingi ákveði að tengja Ísland við raforkumarkað ESB með sæstreng og því getur enginn byggt rétt sinn á þessum ákvæðum.“ Enginn getur byggt rétt sinn á þessum ákvæðum. Þetta er frá Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst. Hv. þingmaður getur ekki sagt að hann hafi kynnt sér málið vel ef hann hefur ekki kynnt sér þessa áréttingu sem kemur í kjölfar umræðunnar og reyndar eftir viðtalið sömuleiðis líka. Til að árétta, svo það fari ekki á milli mála hvað hér er á ferðinni.
Forseti. Ég vek athygli forseta á því að nú er hafin þriggja ára afmælisfögnuður stjórnmálaflokksins Viðreisnar. Það hefur verið viðtekin venja í þinginu að sýna flokkunum þá virðingu að þegar þeir eru með formlega atburði, ég tala nú ekki um formlegan gleðskap, sé ekki þingfundur um leið, enda er ljóst t.d. í þessu tilviki að hv. þingmenn Viðreisnar hljóta að vilja mæta hingað og fylgjast með umræðum. Því er dálítið sérkennilegt ef það er ætlun forseta að víkja frá þessari áralöngu hefð.
Forseta er kunnugt um að stjórnmálaflokkurinn Viðreisn muni eiga þriggja ára afmæli í dag. Þau gera sér glaðan dag af því tilefni, en fundarhald það sem hér fer fram er í fullu samráði við forystumenn þess flokks og þau gera engar athugasemdir við það að þetta dagskrármál verði rætt áfram. Þau fylgjast með því eftir atvikum en virðast líta svo á að þeirra þingmenn hafi sagt allt sem þeir þurfa að segja í þessari umræðu. Þannig að ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna en fyrir þessu var hugsað og þetta er gert í fullu samráði við viðkomandi flokk.
Herra forseti. Ég hefði kosið að geta átt frekari orðastað við hæstv. utanríkisráðherra. Hann svaraði ekki öllum þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann og sneri út úr sérstaklega einni þeirra. Ég ætla því að víkja aðeins að henni. Ég tel hæstv. ráðherra hafa snúið út úr þegar hann fjallaði um sæstrenginn. Það er augljóst og ég held óumdeilt að verði þessi fyrirvari, lagasetning þess efnis að ekki verði hægt að leggja sæstreng án leyfis Alþingis - þá sneri ráðherra samt út úr. Auðvitað snýst þetta um með hvaða hætti Alþingi hagar þeirri lagasetningu og innleiðingu sem hindrar að lögaðilar geti lagt sæstreng. Hvort sú lagasetning eða ófullnægjandi innleiðing geti leitt til þess að viðkomandi lögaðilar beiti kvörtunum og/eða kærum til ESA. Og þá hvort í kjölfarið geti komið upp sú staða að Ísland teljist brotlegt gegn samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og lagasetning og/eða ófullnægjandi innleiðing Alþingis feli þá í sér viðskiptahindranir í skilningi tilskipana og reglugerða þriðja orkupakkans. Þetta er grundvallaratriði. Það er ekkert einfalt að segja að sett verði lög sem segi til um að ekki verði lagður sæstrengur án leyfis Alþingis. Þarna eru bara heilmikil álitaefni sem hæstv. utanríkisráðherra hefði þurft að svara og útskýra betur fyrir þingheimi. Það held ég að sé óumdeilt. Þetta verður að skýra að fullu. Það getur reynst okkur verulega dýrt ef sú staða kemur upp að við teljumst brotleg eða innleiðingin ófullnægjandi. Við höfum lent í því að innleiðing hefur verið talin ófullnægjandi. Það þekkjum við úr hráakjötsmálinu, frystiskyldunni. Við þekkjum hvað það reyndist ríkissjóði verulega dýrt. Það skipti milljörðum sem ríkissjóður þurfti að greiða út í bætur. Þarna eru atriði sem verða að fást á hreint í þessum efnum. Ekki viljum við vera í sömu sporum og við vorum í þegar frystiskyldumálið kom upp á sínum tíma. Það var lagasetning sem við töldum að væri alveg fullnægjandi. En annað kom síðan í ljós. Langt og erfitt ferli með málaferlum og öllu sem þeim fylgir, áhyggjur Bændasamtakanna af því hvernig málin myndu þróast. Þetta olli verulegu tjóni, vil ég meina. Þarna var röng innleiðing á ferðinni. Í mínum huga er nokkuð ljóst þegar maður les þetta yfir og rýnir með gagnrýnum huga að þarna er á ferðinni óvissa sem gæti verið af alveg sama toga og frystiskyldumálið sem ég nefndi og við þekkjum öll. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég hafði mikinn áhuga á að ræða við utanríkisráðherra. Hann sá sér ekki fært að vera hér lengur. [[Forseti hringir.]]Ég lýsi miklum vonbrigðum með það.
Herra forseti. Ég tek það svo að hæstv. utanríkisráðherra hafi yfirgefið vettvang. [[Utanríkisráðherra var hér í um þrjár og hálfa klukkustund (Gripið fram í.) og tók virkan þátt í umræðum. Hann hafði skyldum að gegna í dag og varð að gera talsverðar tilfæringar til að verða við óskum þingmanna um að koma og vera við umræðuna fram að kvöldmatarhléi. En hann hefur skyldum að gegna, það er rétt.]] og tók virkan þátt í umræðum. Hann hafði skyldum að gegna í dag og varð að gera talsverðar tilfæringar til að verða við óskum þingmanna um að koma og vera við umræðuna fram að kvöldmatarhléi. En hann hefur skyldum að gegna, það er rétt.) Bara svo það sé á hreinu. Takk fyrir kærlega. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir þessa ræðu. Ég hef svipaðar áhyggjur vegna þess að málflutningur hæstv. utanríkisráðherra áðan varð mér mikil vonbrigði. Það kom mér eiginlega mikið á óvart hvað hann vissi lítið um þetta mál. Hann virtist ekki gera sér grein fyrir alvarleika málsins. Þess vegna langar mig til að fara aðeins yfir með hv. þingmanninum hættuna á því að innleiðing eins og hún er núna og lítur út samkvæmt málinu sem við erum með fyrir framan okkur klúðrist þannig að við getum skapað okkur skaðabótaskyldu þegar fram líða stundir af því hvað málið er vanreifað og af því hvernig það er fært fram. Þar er ég fyrst og fremst að tala um týndu fyrirvarana sem enginn veit um og sem hefur verið sagt af ýmsum að séu ekki pappírsins virði og muni ekki halda nokkurs staðar fyrir nokkrum rétti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hver hans skoðun sé á þessu, hvort þarna sé um verulega hættu að ræða sem gæti jafnvel kostað ríkissjóð inn í framtíðina töluvert fé. Hvað segir hv. þingmaður um það?
Herra forseti. Já, ég rakti áðan að öll óvissa í þessum efnum er mjög slæm. Stjórnvöld eiga aldrei að haga sinni lagasetningu og sínum stjórnvaldsaðgerðum þannig að það skapist óvissa í kringum þau. Það getur reynst aðilum máls mjög erfitt og kostnaðarsamt. Það gerðist í frystiskyldumálinu. Við innleiddum eins og komið hefur fram matvælalöggjöf Evrópusambandsins 2009. Það er rétt líka að nefna að það stóð aldrei til í upphafi EES-samningsins að landbúnaðarmál væru þar inni en síðan gerist það. Það er svo margt í þessum samningi sem hefur breyst í tímans rás og það er alveg sérstakt umræðuefni. Við sjáum að nú eru orkumálin komin þarna inn. Það er eitthvað sem ekki var lagt af stað með í upphafi. Þetta hefur fyrrverandi utanríkisráðherra Jón Baldvin Hannibalsson rætt sérstaklega um og nefnir í sinni umsögn um þingsályktunartillöguna sem við ræðum hér að hafi aldrei verið lagt upp með. Hann er einn af okkar helstu sérfræðingum í EES-samningnum. Hann kom að gerð hans og þekkir hina ýmsu þætti hans og hvaða sjónarmið lágu að baki hinum ýmsu atriðum. Ég held því að þarna sé óvissa sem getur reynst okkur afar dýr [[Forseti hringir.]]og á ekki að vera til staðar.
Herra forseti. Já, ég hef sömu tilfinningu og hv. þingmaður. Í gegnum þá umræðu sem hér hefur farið fram undanfarin dægur hefur jú komið ítrekað fram að við höfum áhyggjur af þeim fyrirvörum sem settir voru, að þeir standist ekki, jafnvel ekki lög, og einnig hvernig þeim er komið fyrir. Að koma fyrir fyrirvara t.d. í reglugerð er mjög, held ég að maður geti sagt, ámælisvert eða jafnvel háskalegt. Evrópusambandið seilist eins langt og hægt er í hverju máli. Þetta er ekki skátaklúbbur. Þetta eru harðsvíruð hagsmunasamtök og náttúrlega af þeirri stærð að við erum bara eins og maur hangandi utan á fíl í þeim samanburði. Þeim mun brýnna er fyrir okkur að tryggja að allir endar þessa máls sem við erum að fjalla um séu með þeim hætti að þeir haldi. Og þá er spurningin: Hvað telur hv. þingmaður að hægt sé að gera til að lágmarka óvissu af þessum sökum? Telur hv. þingmaður að til þess að hægt sé að vinna þetta mál betur sé nauðsynlegt að við frestum afgreiðslu þess, til að hægt sé að vinna á einmitt þeim álitamálum sem sannarlega vöknuðu við heimsókn utanríkisráðherra hingað á okkar fund?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hann minntist á hæstv. utanríkisráðherra. Því miður verð ég að segja að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með hans svör. Hann las upp álitsgerðir sem við höfum aðgang að og erum búin að rýna í. Þetta var mjög sérstök innkoma hæstv. ráðherra, verð ég að segja, hann svaraði óljóst og með útúrsnúningum og setti jafnvel út á hv. þingmenn og sakaði þá um að hafa ekki lesið álitsgerðir og annað slíkt. Þetta er í annað eða þriðja sinn sem hann ásakar þingmenn og sérstaklega einn þingmann um að hafa ekki lesið. Þetta er að mínum dómi farið að jaðra við einelti. Svona eiga ráðherrar ekki að koma fram í sínum málflutningi. Þetta hljómaði meira eins og einhverjar málfundaæfingar í Valhöll eða Morfís eða hvað það er. Mér finnst hæstv. ráðherra setja niður við svona málflutning, ég verð að segja það, herra forseti, svo það sé sagt úr þessum ræðustól. Þetta er held ég í þriðja sinn sem ég heyri hæstv. ráðherra setja út á það við hv. þm. Ólaf Ísleifsson, sem er doktor í hagfræði og lærður maður, að hann hafi ekki lesið gögnin. Það er náttúrlega málflutningur sem á ekki að eiga sér stað, það er ósköp einfalt. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson talaði um óvissu. Það er alveg ljóst að viðvera hæstv. utanríkisráðherra hér í dag eyddi ekki neinni óvissu.
Forseti. Það er rétt, stutt heimsókn hæstv. utanríkisráðherra eyddi engri óvissu, en það sem er verra er að þessi heimsókn jók á óvissuna að ýmsu leyti. Að mestu leyti fjallaði ráðherrann reyndar bara um gömlu talpunktana sína, las þá upp. En eitt af atriðunum sem ekki var svarað - þeim var reyndar fæstum svarað, spurningum okkar - sneri að því sem hv. þingmaður nefndi, möguleikann á því að sóttar séu skaðabætur fyrir að við höfum ekki innleitt með réttum hætti eða sóttar skaðabætur á grundvelli innleiðingarinnar eins og hún hefði átt sér stað með réttum hætti. Það hefur verið nefnt í umræðunni, hæstv. ráðherra kom aðeins inn á það og mér heyrðist hann nú viðurkenna það, að ákveðin hætta sé á því að ESA sjái ástæðu til að höfða samningsbrotamál gegn íslenskum stjórnvöldum vegna þessarar sérkennilegu aðferðar við innleiðingu; og þá á þeim forsendum að í raun hafi menn innleitt pakkann í heild og þurfi að haga sér í samræmi við það. Það er eitt. En hitt er að sá möguleiki sé er fyrir hendi, sem mér heyrist hv. þingmaður hafa áhyggjur af - ég hef alla vega áhyggjur af honum - að burt séð frá því hvort ESA eða ESB höfða slíkt mál, gætu einkaaðilar tekið upp á því að höfða mál á þeim grundvelli að í raun sé búið að innleiða orkupakka þrjú að fullu, enda ekki heimilt að fara fram á einhliða fyrirvara.
Herra forseti. Já, ég spurði einmitt hæstv. ráðherra að þessu í dag og hann svaraði ekki fyrirspurn minni. Ég ítrekaði hana og svarið var þá í formi útúrsnúninga, eins og honum er tamt í þessu máli. Við höfum þessar yfirlýsingar. EFTA-ríkin gefa frá sér yfirlýsingu, Noregur, Liechtenstein og Ísland, og síðan gefur Evrópusambandið líka frá sér yfirlýsingu. En þó ber að taka eftir því að þau gefa ekki út sameiginlega yfirlýsingu. Þau gefa hana út hvert í sínu lagi, sem er líka athyglisvert. Ef þessi yfirlýsing ætti að hafa eitthvert vægi ættu allir aðilar náttúrlega að vera á þeirri yfirlýsingu. En svo er ekki. Yfirlýsingin gengur út á það að skilningur sé á stöðu Íslands og þessum fyrirvörum, og þeir væru þá hugsanlega bindandi fyrir þessi stjórnvöld, þ.e. yfirlýsingin ætti væntanlega að vera bindandi fyrir EFTA-ríkin og EFTA bindandi fyrir Evrópusambandið. En þá komum við að því sem hv. þingmaður nefndi: Hvað með alla þá lögaðila sem byggja rétt sinn á ákvæðum samningsins? Þeir koma hvergi að þessum yfirlýsingum. Hafa þeir t.d. lýst því yfir að þeir ætli ekki að krefjast þess að íslensk stjórnvöld uppfylli skyldur sínar samkvæmt orkupakka þrjú? Það hefur hvergi komið fram. Þarna er bara hrein og klár óvissa. [[Forseti hringir.]] Ég spurði utanríkisráðherra út í þetta sérstaklega og það var fátt um svör, því miður, eins og við svo mörgu öðru sem við lögðum fyrir hann í dag.
Forseti. Já, þessar pólitísku yfirlýsingar eru náttúrlega kapítuli út af fyrir sig og lýsandi fyrir hversu veik málefnastaða hæstv. ráðherra og talsmanna frumvarpa og þessarar þingsályktunartillögu er þegar reynt er að byggja á einhverju almennu spjalli stjórnmálamanna. Og að þessir stjórnmálamenn skuli hafa fengist til að kvitta upp á það að eitthvert samtal hafi átt sér stað þar sem verið var bara að ræða um staðreyndir, eitthvað sem hefur ekkert gildi, ekki þjóðréttarlegt gildi. En það sem vakti athygli mína sérstaklega við báðar þessar yfirlýsingar, annars vegar einhverja frásögn af samtali utanríkisráðherra við Miguel, orkumálastjóra Evrópusambandsins, og svo hins vegar þetta sem kom frá EFTA-ríkjunum, er að menn virtust vanda sig mjög við orðalagið - í þeirri merkingu að menn verða að passa sig á að segja ekkert sem hægt væri að hanka menn á síðar. Jafnvel þótt þetta hafi ekkert vægi að þjóðarétti voru menn samt þarna í báðum tilvikum að gæta þess að segja ekki neitt sem hægt væri að hanka þá á. Þetta voru eingöngu lýsingar á þeirri staðreynd að Ísland sé jú eyja og það sé ekki til staðar sæstrengur og á meðan ekki sé sæstrengur til staðar gildi ekki þær reglur sem myndu leiða af því ef til staðar væri sæstrengur. Þetta er svona hálfgerð hringavitleysa. En er hv. þingmaður sammála mér: Hefur hann tekið eftir þessu hversu orðalagið í báðum þessum tilkynningum, eða hvað á að kalla þetta, er sambærilegt, mjög svipað, en þess eðlis að menn væru að passa sig að segja ekkert [[Forseti hringir.]]sem hægt væri að hanka þá á síðar?
Herra forseti. Já, þær yfirlýsingar eru mjög sérstakar. Maður veltir fyrir sér hvers vegna sé verið að fara þessa leið þegar hin eina rétta og löglega leið er að fara með málið fyrir nefndina sjálfa. Það er sú leið sem er til þess gerð að leysa ágreining og það stendur sérstaklega í greininni að hún sé til þess. En það er einhver ógurleg hræðsla hjá ríkisstjórninni þar sem hún fer leið sem er óskilgreind að mínu mati. Því er borið við að EES-samningurinn geti verið í uppnámi. En það er hins vegar algjörlega órökstutt. Ég spurði hæstv. ráðherra utanríkismála einmitt að því í dag hvað hefði farið í milli þeim embættismönnum sem hann kvaðst hafa hitt og rætt við um það hvernig þeir litu á það ef málið færi fyrir sameiginlegu EES-nefndina og hvort þeir hafi lýst áhyggjum sínum yfir því. Það komu engin svör frá ráðherra um þetta. Sem segir manni það að ef þeir hefðu haft áhyggjur af því að það gæti haft alvarlegar afleiðingar að fara með málið fyrir nefndina hefðu þeir náttúrlega sagt hæstv. ráðherra það. En hann vill hins vegar ekki svara þessu, sem gerir nokkuð ljóst í mínum huga að þeir hafi ekki haft neinar áhyggjur. En hæstv. ráðherra vill bara ekki segja okkur frá því. Þannig blasir þetta við mér alla vega. Ég verð að segja það.
Forseti. Stórundarleg heimsókn hæstv. utanríkisráðherra hér áðan, eftir að ráðherrann fannst loks, skilaði sér til landsins og svo hingað í þingsal, hefur orðið til að vekja miklu fleiri spurningar en hún svaraði. Hæstv. ráðherra hélt sig reyndar í upphafi fyrst og fremst við gömlu talpunktana sína úr ráðuneytinu, eins og ekkert hefði gerst í millitíðinni, ekkert hefði komið í ljós og engar umræður átt sér stað. Það var greinilegt að ráðherrann hafði ekki fylgst með umræðum um málið. En svo í andsvörum, að því litla leyti sem hann hafði eitthvað til málanna að leggja annað en skæting í garð þess sem spurði hverju sinni, upplýsti hæstv. ráðherrann okkur um að áhyggjur hans af afskiptum Norðmanna - Norðmannasamsæri ráðherrans, sem ég vil kalla svo - gengju jafnvel lengra en hæstv. ráðherra hafði gefið í skyn áður. Ekki var annað að heyra á ráðherranum en að það væru einhverjir Norðmenn í hverju horni að stýra umræðunni á Íslandi. Þar beindi hann helst sjónum sínum að norska Miðflokknum og Nej til EU-samtökunum í Noregi. Það var sérkennilegt í ljósi þess að þrátt fyrir þennan mikla Noregsáhuga gat ráðherrann engu svarað um meðferð málsins í norska þinginu, um viðhorf norskra stjórnmálaflokka, norsku þjóðarinnar og verkalýðshreyfingarinnar, til málsins. Hann gat heldur engu svarað um atriði sem ég hef gert að umtalsefni og leitað svara við - því að ekki koma þau frá ráðherranum - þ.e. fyrirvarana átta sem norska Stórþingið samþykkti og voru skilyrði þess að tilteknir flokkar og stjórnmálamenn væru reiðubúnir til að hleypa málinu í gegnum norska þingið. Nú hefur nefnilega komið á daginn að þessir fyrirvarar hafa líklega ekkert hald, og núna, 14 mánuðum eftir að þeir voru samþykktir, hefur ekki enn borist svar frá Evrópusambandinu til staðfestingar á því að þeir hafi gildi; enda er það fordæmalaust að ríki setji einhliða fyrirvara við innleiðingar við EES-samninginn. En ástæðan fyrir því að ég krafði hæstv. ráðherra svara um þessa fyrirvara sérstaklega, og raunar um ýmislegt fleira sem ekki fengust svör við heldur, er samhengið við hina svokölluðu íslensku fyrirvara. Þar var ekki heldur mikið um svör hjá ráðherranum. Íslensku fyrirvararnir, séu þeir er yfir höfuð til - og hv. þm. Karl Gauti Hjaltason er enn að leita - eru augljóslega þeim mun lakari en þeir norsku, enda fela þær tilgátur sem nefndar hafa verið um hvar þá sé að finna í sér einhverja minnispunktar úr samtölum stjórnmálamanna eða skoðanir í greinargerð eða eitthvað slíkt. Það sem ég hefði viljað fá svör við hjá hæstv. ráðherra, og bíð enn eftir að einhver stjórnarliði komi og útskýri fyrir okkur, er hvers vegna við skyldum ætla að þessir óljósu íslensku fyrirvarar, í formi viljayfirlýsingar eða minnispunkta eftir spjall, hafi vægi, hafi gildi, á meðan skýrt afmarkaðir átta fyrirvarar norska Stórþingsins við innleiðinguna virðast ekki hafa neitt gildi. Það er svo önnur saga, herra forseti, að með því að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar gæfist Norðmönnum líka tækifæri til að láta á það reyna hvort eitthvert hald sé í fyrirvörum þeirra, hvort þeir geti fengið þá samþykkta sem formleg undanþágu. En einhverra hluta vegna hefur hæstv. ráðherra lagst alfarið gegn því að málið fari aftur til sameiginlegu nefndarinnar. Þar kemur Noregstenging aftur við sögu. Ég sé að ég næ ekki að fara yfir þann hluta málsins að sinni en bið forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá, sem ég veit að hann hyggst ekki gera fyrr en andsvörum er lokið, en að því búnu skráir hæstv. forseti mig vonandi á mælendaskrá.
Forseti skal verða við því. Það er eingöngu af þeim ástæðum að það er ruglingslegra fyrir þá sem kynnu að vera að fylgjast með mælendaskránni að sjá mann á mælendaskrá sem jafnframt er annar hver ræðumaður í andsvörum. Forseti vekur líka athygli á því að tveir hv. þingmenn hafa nú í annað skiptið í röð beðið um orðið, um andsvör, og nýti þeir báðar umferðir til fulls tekur það 16 mínútur. Það er mínútu betur en þingsköpin gera ráð fyrir að ráðstafað sé í andsvör, þannig að forseti hefur greinilega misskilið yfirlýsingu formanns þingflokks Miðflokksins í dag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni góða ræðu. Varðandi þessa fyrirvara náði ég ekki að fylgjast með umræðunni sem fór hér fram áðan við hæstv. utanríkisráðherra nema með öðru eyranu en það er unnið að því núna að rita upp ræður hans og ég mun fara í þær ítarlega á eftir og þá einkum í samhengi við tilskipun nr. 72/2009, með tilliti til reglugerðar 713 sem er hluti af tilskipuninni. Það er mér hugleikið hvernig hæstv. utanríkisráðherra virðist fá það út í ræðum sínum í fyrri umræðu um þessa tilteknu þingsályktunartillögu að það sé í raun svo að við getum gert fyrirvara einhliða. Mér sýnist það einboðið að við það að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum með þingsályktuninni taki tilskipunin gildi og þar með innleiðing þriðja orkupakkans í heild. Það er skýrt ákvæði um að þegar stjórnskipulega fyrirvaranum er aflétt öðlast tilskipunin lagalegt gildi í landsrétti og við það erum við bundin þjóðarétti sem gengur landsrétti framar. Þar af leiðandi spyr ég: Fyrirvarar sem settir eru í landsrétt en skuldbinda okkur ekki að þjóðarétti, geta þeir haldið lagalega séð?
Forseti. Það er alveg á hreinu að það er engin heimild til þess að setja einhliða fyrirvara í EES-samningnum. Það er líka alveg á hreinu, eins og hv. þingmaður nefndi, að þegar menn innleiða þá innleiða þeir að fullu, að frátöldum þeim atriðum sem veittar hafa verið sérstakar undanþágur fyrir í sameiginlegu EES-nefndinni. Það sem einhverjir fræðimenn hafa bent á er að hugsanlega geti ráðherrann komist með fyrirvara hjá því að innleiðingin taki gildi. En það er þá háð því - og þetta er algjört grundvallaratriði sem hæstv. utanríkisráðherra einhverra hluta vegna lítur fram hjá - að fyrirvararnir séu þess eðlis að þeir komi í veg fyrir innleiðingu. Með öðrum orðum að innleiðingu sé frestað. Fyrirvararnir þurfa að segja að innleiðing eigi sér ekki stað. Með því geta menn hugsanlega frestað vandanum. Það getur svo hugsanlega kallað á viðbrögð af hálfu ESA sem telji að ekki sé heimild til að fresta innleiðingunni. Að minnsta kosti er það þannig að eigi einhver fyrirvari að eiga séns, eitthvað í ætt við það sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin lýsa, verður hann að vera þess eðlis að innleiðingin taki ekki gildi, rétt eins og til að mynda dagsetningarákvæði við lagasetningu þýðir að lögin taka ekki gildi fyrr en á tilteknum degi. Í þessu tilviki þyrfti lagalegi fyrirvarinn að vera þannig að innleiðing ætti sér ekki stað fyrr en eitthvað tiltekið gerðist. En það er ekki sú leið sem verið er að fara.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ástæða þess að ég fer í þetta hér er að ég er hér með fyrir framan mig ræðu hæstv. ráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar frá 9. apríl sl. í fyrri umræðu um innleiðingu tilskipunar nr. 72/2009 og varðar þriðja orkupakkann eða þingsályktunartillöguna sem hér er til umræðu. Þar segir, með leyfi forseta: „Í því sambandi skiptir líka afar miklu máli sameiginlegur skilningur með orkumálastjóra ESB á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart sameiginlegum orkumarkaði.“ - Þarna geri ég ráð fyrir að hann sé að vísa til þess að við erum ótengd orkumarkaðnum eins og er. - „Þeir sérfræðingar sem leitað hefur verið til eru líka á einu máli um að sá sameiginlegi skilningur styrki mjög þær forsendur sem við leggjum til grundvallar innleiðingunni. Þótt yfirlýsingin hafa ekki bein lagaleg áhrif hefur hún lagalega þýðingu, enda sýnir hún fram á að samningsaðilar okkar hafa sama skilning og við á þeim forsendum sem við byggjum innleiðinguna á.“ Nú skil ég þetta svo að þarna viðurkenni hæstv. utanríkisráðherra að yfirlýsingin, sem hefur verið nefnt hér í öðrum ræðum að sé fyrirvari, hafi ekki lagalegt gildi. Hugsanlega mætti nota hana sem lögskýringargagn við það að sækja um varanlegan fyrirvara. Þar gæti hún haft gildi. En ef innleiðingin á sér stað með hefðbundnum hætti, eins og segir orðrétt í þingsályktunartillögunni, verður þessi yfirlýsing ekki lögskýringargagn eftir það. Mig langar til að fá hugleiðingar hv. þingmanns gagnvart þessu atriði.
Forseti. Þetta var einkar snjöll ábending. Ég vona að hv. þingmaður taki þetta betur fyrir í sérstakri ræðu vegna þess að ég hafði ekki alveg áttað mig á þessum fleti málsins. Það sem hann sagði í aðdragandanum er hins vegar staðreynd. Það er augljóst að þetta hefur ekki lagalegt gildi. Hugsanlega mætti nýta það sem lögskýringargagn en það hefur ekkert gildi að þjóðarétti. Þetta er enn ein áminningin um það sem ég nefndi aðeins stuttlega áðan. Það hvernig þessar yfirlýsingar eru orðaðar er allt til þess ætlað, að því er manni virðist, að menn geti talað sig út úr því síðar. Menn passa sig á því að taka það fram að þetta hafi ekki formlegt, lagalegt gildi en vísa svo í að þetta geti nýst, líklega með þeim hætti sem hv. þingmaður nefndi en þó með þeim ágöllum sem hann bendir á og mér þótti mjög áhugavert. Þetta er enn eitt skiptið sem einhver nýr flötur kemur upp í þessu og við erum smátt og smátt að taka fleiri og fleiri lög af þessu máli og komast nær kjarnanum. Ef við færum okkur aðeins aftur frá leitinni að innsta kjarna þessa máls og lítum á stóru myndina blasir það við að það er einhver ástæða fyrir því að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin treysta sér ekki til að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ef þau tryðu því raunverulega að eitthvert hald væri í þessum fyrirvörum, eitthvert gildi, væri ekkert því til fyrirstöðu að fá það afgreitt með þeim hætti í sameiginlegu EES-nefndinni, með formlegum og bindandi hætti. En það vilja menn ekki gera. Hvers vegna er það? Ég hef ákveðnar kenningar um það en það er a.m.k. ljóst að menn velja viljandi lakari leið.
Herra forseti. Það eru ekki einungis týndu fyrirvararnir sem eru manni áhyggjuefni varðandi þessa þingsályktunartillögu heldur eru þarna atriði sem kölluð eru sameiginlegur skilningur. Það vildi svo illa til að hæstv. ráðherra fór úr húsi áður en ég gat spurt hann út í þennan sameiginlega skilning vegna þess að þessi sameiginlegi skilningur virðist ekki hafa neitt lagalegt vægi. Ég var líka búinn að velta fyrir mér og hafði áhuga á því að vita hvernig þessi sameiginlegi skilningur varð til. Var það í símtali, á kaffihúsi eða yfir samloku og sódavatni? Hvernig er hann staðfestur? Það kom stutt frétt í gær en hún var mjög snubbótt. Ég held að hæstv. ráðherra hafi þá verið í Brussel, ef ég man rétt, með EFTA-ríkjum á fundi og fyrirsögnin á fréttinni var „Ráðherra undirstrikar sameiginlegan skilning“. Nú veit ég ekki hvernig hann undirstrikaði þennan sameiginlega skilning eða með hverjum eða hvort hann gerði það bara við sjálfan sig. Mig langar aðeins til að heyra ofan í hv. þingmann hvað hann getur sagt mér um þetta hugtak, sameiginlegan skilning. Vegna þess að það kemur fram ... Ég verð líklega að koma að því í seinna andsvari því að tíminn er farinn frá okkur. Mig langaði aðeins til að fá hugleiðingar hv. þingmanns um þetta hugtak.
Forseti. Þetta er í rauninni bara enn eitt dæmið um tilraunir til að draga einhverjar kanínur upp úr hatti til að réttlæta innleiðingu þriðja orkupakkans. Það að sjá í fyrsta lagi ástæðu til að senda frá sér einhvers konar fréttatilkynningu um að orkumálastjóri Evrópusambandsins sé sammála utanríkisráðherra Íslands um að landið er eyja og ekkert tengt með sæstreng, sýnir að eitthvað vantar upp á innihaldsríka röksemdafærslu. En þegar menn sjá ástæðu til að fara að undirstrika að slíkt samtal hafi átt sér stað er það auðvitað enn frekari áminning um að betri raka sé líklega ekki að vænta. Þetta er á margan hátt eðlislíkt þeim vandræðum sem við höfum staðið frammi fyrir við leitina að fyrirvörunum. Að vísu hefur það sem hv. þingmaður nefnir verið nefnt sem ein tilgáta um hver fyrirvararinn kunni að vera. En ástæðan fyrir því að erfitt hefur reynst að finna fyrirvarann, koma á hann auga, er einmitt sú að gerðar hafa verið svo margar tilraunir til að draga kanínu upp úr hatti; með breytingum á raforkulögum, sem fela í að setja inn grein sem er í rauninni þegar til staðar, með einhverjum athugasemdum í greinargerð, sem lýsa í rauninni bara vilja þingsins o.s.frv. Allt ber þetta að sama brunni, verið er að leita að einhverjum leiðum til að rökstyðja að þetta sé allt í lagi. Og þó að við ætlum að innleiða tilskipunina hafi það engin veruleg áhrif.
Herra forseti. Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur sendi utanríkismálanefnd umsögn sem ég gat ekki annað heyrt en að hæstv. ráðherra hefði ekki lesið, og auk þess sá hann sig knúinn til að tala niður til þessa ágæta lögmanns, ég veit ekki hvers vegna hann gerði það. Fram kemur í umsögn Eyjólfs að þar sem sameiginlegi skilningurinn kemur fram þar séu mótsagnir og óskýrleiki. Það segir hér, með leyfi forseta: „Að því er varðar innleiðingu þriðja orkupakkans á Íslandi eru aðstæður á Íslandi verulega frábrugðnar þeirri sem er annars staðar í löndum þar sem orkunet tengjast yfir landamæri.“ - Þetta sé staðfesting á því að Ísland sé eyja. - „Þess vegna hentar hið sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland, sem sameiginlega EES-nefndin samþykkti, þar sem komist er hjá allri ónauðsynlegri byrði, best fyrir íslenskar aðstæður.“ Svo mörg voru þau orð. Það sem lögmaðurinn skilur ekki alveg og segir vera óljóst er hvaða sérstaka fyrirkomulag fyrir Ísland EES-nefndin sé að samþykkja sem hið besta fyrir íslenskar aðstæður. Það er engin lýsing á því. Hvað innifelur það? Um hvað snýst það? Eyjólfur, þessi ágæti lögmaður, segir svo, með leyfi forseta: „Eina sérstaka fyrirkomulagið sem hefur þýðingu fyrir Ísland er að tekið verði tillit til sérstöðu Íslands og landfræðilegrar stöðu landsins sem ríkis utan innri raforkumarkaðar ESB.“ En þetta er ekkert skýrt í þingsályktunartillögunni. Þannig að maður veltir fyrir sér: [[Forseti hringir.]]Hvaða lögformlega stöðu hefur þessi undirstrikaði sameiginlegi skilningur?
Herra forseti. Ef til vill geta menn nefnt þetta í málaferlum, kunni þau að rísa, en það hefur mjög takmarkað vægi þar og í ljósi þess að slík málaferli yrðu byggð á alþjóðarétti hefði það í raun enga þýðingu. En það orðalag sem hv. þingmaður spurði sérstaklega út í úr þessari undirstrikuðu, sameiginlegu yfirlýsingu, um að menn verði að viðurkenna sérstöðu Íslands, er bara lýsing á fyrirliggjandi staðreyndum, ekki lýsing á því að Ísland fái einhverja tiltekna lagalega sérstöðu í formi undanþágna. Þetta er, eins og hv. þingmaður nefndi, eingöngu lýsing á þeirri staðreynd að Ísland er eyja og að ekki sé tenging til staðar. Og á meðan ekki sé tenging til staðar hafi þau ákvæði sem varða tengingu, væri hún komin, ekkert að segja. Það má kannski segja að það sé ákveðin sérstaða Íslands að vera eyja í þessu EES-samstarfi, en þó ekki alveg. Eyjarnar eru fleiri og einhverjar þeirra eru ekki tengdar með sæstreng. Í því ljósi er mjög áhugavert að líta til Kýpur sem nýtur þá þeirrar sömu sérstöðu og þarna er lýst. En nú stendur einmitt til að tengja Kýpur með sæstreng. Þá mun Kýpur væntanlega missa þessa sérstöðu. Hvernig gerist það? Það gerist undir handleiðslu ACER, sameiginlegu orkumálastofnunar Evrópusambandsins, sem vinnur að því að ryðja úr vegi hindrunum fyrir því að sú tenging eigi sér stað. [[Forseti hringir.]]Og þar fer þá sérstaðan.
Herra forseti. Ég er enn á svipuðum slóðum vegna þess að ég get viðurkennt að þegar í ljós kom að hæstv. utanríkisráðherra kannaðist ekki við þá umsögn sem Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur skilaði utanríkismálanefnd um þriðja orkupakkann, brá mér í fyrsta lagi nokkuð við. En það sem kom mér mjög á óvart við heimsókn ráðherrans hingað var hvað hann virtist vera í raun illa að sér um þetta mál. Hann kom hingað með sæg aðstoðarmanna en átti engin svör við neinu. Hann virtist ekki vera alveg með á mörgu af því sem við vorum að spyrja hann um. Þetta olli mér miklum áhyggjum. Ég viðurkenni það reyndar að þegar ég heyrði þetta hjá hæstv. ráðherra kom það mér ekki alveg eins mikið á óvart og áður hversu illa málið er búið. Ef það er virkilega þannig að ráðherrann var ekki betur með á því hvað var að gerast í málinu, þá kemur það mér ekki alveg eins mikið á óvart og áður hvað þetta mál er illa og lítt búið til að vernda hagsmuni Íslands, tel ég. Það er reyndar ein helsta niðurstaða Eyjólfs Ármannssonar að, eins og stendur á blaðsíðu eitt, með leyfi forseta: „Alþingi á að hafna þriðja orkupakkanum og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki EES-samningnum og [er] í fullu samræmi við ákvæði hans.“ Þetta ánýjar lögmaðurinn þegar lengra kemur inn í umsögnina og á blaðsíðu tvö segir, með leyfi forseta: „Umfjöllun greinargerðar þingsályktunartillögunnar um innleiðingu ESB-gerðanna í landsrétt er rýr en athyglisverð, samanber eftirfarandi: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 [um Samstarfsstofnunina] innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þá verði jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá.““ Þessi ágæti lögfræðingur, Eyjólfur Ármannsson, heldur áfram og segir: „Hér má sjá að lagafyrirvarinn felur í sér vafasama lögfræðilega loftfimleika og óvissuferð gagnvart eftirfylgni við EES-samninginn en fyrirvarinn á að setja skorður við að með innleiðingu geti Ísland orðið hluti innri orkumarkaðarins. Gerðin felur í sér framsal á fullveldi“ - framsal á fullveldi, herra forseti - „og stjórnskipuleg álitaefni og á Alþingi að krefjast nánari upplýsinga um innleiðinguna.“ Það er einmitt það sem við höfum verið að gera hér allan þennan tíma. Reyndar ekki krefjast. Við höfum bara beðið um þetta mjög kurteislega, en engin svör hafa borist. Ég bar þá von í brjósti að þegar ráðherra myndi mæta á svæðið fengjum við einhver svör. Ráðherra kom bara til þessarar umræðu á nærbuxunum, svona þekkingarlega séð. Hér segir enn fremur að lokum hjá þessum ágæta lögfræðingi, með leyfi forseta: „Af hinum tilvitnuðu orðum má sjá að óljóst er hver hinn nefndi lagalegi fyrirvari er.“ Honum er því eins háttað, þessum ágæta lögfræðingi, og okkur. Hann er að leita að týnda fyrirvaranum, alveg eins og við. Og hann finnur hann ekki heldur. Ég verð að viðurkenna að þegar ég las þessa umsögn lögmannsins - ég mun fara enn nánar ofan í hana í næstu ræðum, af því að hún er dálítil að vöxtum - féll manni eiginlega allur ketill í eld. Síðan kemur ráðherrann hingað, [[Forseti hringir.]]snúður á honum, og svarar engu og virðist ekki vita neitt.
Herra forseti. Það var reyndar upphaflega annað atriði sem ég ætlaði að gera athugasemd við í ræðu hv. þingmanns og kannski vinnst mér tími til þess. En í ljósi þess sem hann las undir lok ræðu sinnar, um mat þessa lögfræðings á því að í þessu fælist valdframsal, þá minnti hv. þingmaður mig á atriði sem ég hef velt fyrir mér eins og flestir aðrir í þessari umræðu, en þeim mun meira eftir heimsókn utanríkisráðherrans hingað áðan. Það er þetta með frestunina á valdframsalinu og því að nota hana sem rökstuðning fyrir því að innleiðingin standist stjórnarskrá. Með öðrum orðum: Að fresta vandamálinu. Eitt af því sem gleymdist nefnilega í umræðunni áðan þegar hæstv. ráðherra var með okkur var að rifja það upp að í margnefndri greinargerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts benda þeir á að hvort sem menn ætli að takast á við þetta núna eða fresta vandanum með þeirri aðferð sem hér er rædd, þó að hún sé ekki í samræmi við það sem þeir hafi lagt upp með, en hvað um það - ætli menn sér að fresta vandanum þurfum við engu að síður að taka afstöðu til spurningarinnar um hvort þetta standist stjórnarskrána núna. Þó að þeir bjóði upp á þá leið að fresta vandanum með því að innleiða ekki - og vel að merkja er það ekki það sem ráðherrann er að gera, hann er að innleiða - en bjóða upp á þessa frestunarleið með því að innleiða ekki fyrirvara sem kemur í veg fyrir innleiðingu, þá taka þeir samt fram að það þurfi núna að skera úr um þetta með stjórnskipulegu fyrirvarana. [[Forseti hringir.]] Er ég nokkuð að fara með rangt mál hvað þetta varðar? Ég vildi spyrja hv. þingmann í framhaldi af því sem hann nefndi og hafði eftir lögmanninum.
Herra forseti. Já, þetta var nú einmitt það sem maður hrökk svolítið við þegar maður heyrði það. Ég verð að játa að þegar ég frétti af því að hæstv. ráðherra myndi koma hingað til fundar við okkur - og ég gladdist mjög yfir því - hugsaði ég með sjálfum mér: Nú fáum við svör við öllum þeim spurningum sem við höfum verið að leita svara við síðustu dægur. Nú verðum við stórum rólegri þegar ráðherrann er búinn að vera hér og hugsanlega getum við bara farið að klára umræðurnar, þess vegna. En nei, þvert á móti. Eftir heimsókn ráðherrans er maður eiginlega enn óöruggari en fyrr, þar á meðal um þetta, að honum er óljóst hver hinn nefndi lagalegi fyrirvari er. Hann finnur sem sagt ekki týnda fyrirvarann frekar en við. Auðvitað hefði verið æskilegast - og nú skil ég að hæstv. utanríkisráðherra hafi skyldum að gegna og þurfi að hitta einhverja erlenda pótintáta, en samt sem áður hafa svo margar spurningar vaknað hérna á undanförnum dægrum um þetta atriði og mörg önnur. Þess vegna vonaðist ég eftir því að ráðherra myndi koma með eitthvað annað í farteskinu en bull, ergelsi og firru. Því miður var það eiginlega það eina sem hann hafði í farteskinu; skapvonsku og skilningsskort á verkefninu. Það var alveg greinilegt á framkomu hans að hann ætlar ekkert að láta sér segjast við að innleiða gerðina svo vanbúna. [[Forseti hringir.]] Það er enn tími, herra forseti. En það er áhyggjuefni að þetta skuli vera með þessum hætti, að ráðherrann skuli ætla sér að keyra málið áfram eins og hann ætlar að gera.
Herra forseti. Já, þetta er mikið furðuefni. En ég ítreka spurninguna varðandi frestun vandans: Getur hv. þingmaður ekki tekið undir með mér að jafnvel þó að mönnum tækist að búa til þann fyrirvara að við gætum frestað því að takast á við spurninguna um - eða réttara sagt: Jafnvel þótt hægt væri að búa til fyrirvara sem tryggði að stjórnarskrárbrot ætti sér ekki stað núna, vegna þess að ekki væri verið að innleiða núna, þá engu að síður sé þetta tíminn til að svara spurningunni um hvort innleiðingin, þegar hún mun eiga sér stað, muni stangast á við stjórnarskrá. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um að það er ákaflega sérkennilegt að ætla að ráðast í innleiðingu regluverks Evrópusambandsins í þeirri von að það muni standast stjórnarskrá? Klára ekki innleiðinguna heldur boða að það kunni að gerast síðar við ákveðnar aðstæður, þá væntanlega við sæstrengstengingu, en ætla að bíða með að skoða hvort málið standist stjórnarskrá þangað til þar að kemur? Fara af stað í vegferð sem menn vita ekki hvort, þegar hún er gengin alla leið, muni stangast á við stjórnarskrá eða ekki? Það má líkja þessu við, eins og ég gerði reyndar af öðru tilefni í umræðum í gær, að fara upp í járnbrautarlest og ætla að velta fyrir sér á leiðinni hvort lestin sé að fara á réttan stað og hugsa sem svo: Ja, ef hún er ekki að fara á réttan stað, [[Forseti hringir.]]þá stekk ég bara úr henni á ferð.
Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki svarað spurningunni fyrr um frestunina. Frestunarárátta er náttúrlega aldrei góð og það er aldrei gott að fresta vandamálum og ýta þeim á undan sér. Það er aldrei gott að vera með þvílíka ákvörðunarfælni að maður geti ekki tekið á málum strax. Talandi um að vera í lest og ákveða hvert maður er að fara þegar hún er farin af stað þá fannst mér þetta eiginlega líkjast meira því að vera á vörubíl og keyra inn í þrönga einstefnuakstursgötu og þurfa svo jafnvel að bakka út speglalaus. Það er ekki gott. Ég hef prófað það, það er ekki mjög góð leið. Í þessu tilfelli eru menn að leggja upp í óvissuferð, ekki vitandi hvort málið stenst stjórnarskrá Íslands en vitandi að áður óþekkt valdframsal felst í gjörningnum. Samt ætla menn að leggja í þessa leið og þeir vita að þeir geta ekki bakkað út speglalausir til baka aftur. Búið er að skuldbinda þjóðina á þann hátt að það verður ekki losað nema að segja öllum EES-samningnum upp, sem ég held að enginn hafi áhuga á að gera, þó að einhverjir, og þar á meðal við, hafi sagt að það sé sjálfsagt að endurskoða hann af því að hann er jú kominn til ára sinna og Ísland er ekki sama Ísland eða Evrópa er langt því frá sama Evrópa og hún var. Þetta er eiginlega furðuleg bíræfni. Hver er farangurinn í þessari óvissuferð? Farangurinn er auðlindir Íslands, fjöregg þjóðarinnar. Samt eru menn tilbúnir til að leggja upp í þennan leiðangur, vitandi ekki í raun og veru hver áfangastaðurinn er. [[Forseti hringir.]]Það þykir mér bíræfið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er með fyrir framan mig þingsályktunartillöguna sjálfa. Ég veit ekki hvað þarf að fara oft í þetta mál til að mönnum verði ljóst að í þingsályktunartillögunni sjálfri er þess sérstaklega getið að það þurfi fyrirvara en þeir séu ekki fyrir hendi. Með leyfi forseta stendur í 2. tölulið í þingsályktunartillögunni: „Samkvæmt EES-samningnum skuldbinda ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar aðildarríkin að þjóðarétti um leið og þær hafa verið teknar, nema eitthvert þeirra beiti heimild skv. 103. gr. EES-samningsins til að setja fyrirvara um að ákvörðun geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegra skilyrða heima fyrir.“ Þetta er það sem við erum að eiga við hér. Alþingi þarf að aflétta vegna þess að þetta varðar stjórnarskrána. Svo segir enn fremur, með leyfi forseta: „Almennt hafa íslensk stjórnvöld einungis gert stjórnskipulegan fyrirvara þegar innleiðing ákvörðunar kallar á lagabreytingar hér landi en í því tilviki leiðir af 21. gr. stjórnarskrárinnar að afla ber samþykkis Alþingis áður en ákvörðun er staðfest.“ Þetta er hæstv. utanríkisráðherra að reyna að fá í gegn hér. „Slíkt samþykki getur Alþingi alltaf veitt samhliða viðeigandi lagabreytingu en einnig hefur tíðkast að heimila stjórnvöldum að skuldbinda sig að þjóðarétti með þingsályktun áður en landsréttinum er með lögum breytt til samræmis við viðkomandi ákvörðun.“ Ég endurtek, áður en landsrétti er breytt til samræmis við viðkomandi ákvörðun, þ.e. það þarf þá að breyta stjórnarskránni til þess að þetta standist lög. „Áðurnefnd 21. gr. stjórnarskrárinnar tekur til gerðar þjóðréttarsamninga en hún á augljóslega einnig við um þau tilvik þegar breytingar eru gerðar á slíkum samningum. Samkvæmt ákvæðinu er samþykki Alþingis áskilið ef samningur felur í sér afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef hann horfir til breytinga á stjórnarhögum ríkisins.“ Í þessu felst, herra forseti, [[Forseti hringir.]]viðurkenning á því að þetta varði stjórnarskrá Íslands. Getur þetta verið skýrara?
Herra forseti. Nú ber svo vel í veiði að á bls. 3 í umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings segir, með leyfi forseta: „Að innleiða í landsrétt reglur sem hafa ekki gildi á Íslandi veldur lagalegri óvissu og gengur gegn hagsmunum þjóðarinnar.“ Þegar maður les þennan texta er kannski ekkert skrýtið að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki haft áhuga á því að lesa hann. Þessi ágæti maður býr í Noregi og það er ekki eins þægilegt að hnippa í hann til að láta hnika til textanum eins og áður hafði verið reynt við aðra fræðimenn. Og nú er ég ekki að vega að heiðri þeirra, ég tek það skýrt fram. En það er alveg greinilegt að þeim hefur verið gert erfitt fyrir þegar þeir voru að skila sinni greinargerð. Það blasir við. Hann segir til viðbótar, með leyfi forseta: „Ótti við að missa yfirráð yfir náttúruauðlindum er ein ástæða þess að Ísland er ekki aðili að Evrópusambandinu.“ Síðan kemur hann að því að akkúrat þetta, að leiða í landsrétt reglur eins og hann lýsir, hangir á 21. gr. stjórnarskrárinnar sem hv. þingmaður var að vísa til rétt áðan. Við höfum stundum orðað það þannig í þessari umræðu að það séu sífellt að berast púsl til að fylla upp í þessa mynd. Hér finnst mér vera eitt púslið í viðbót. Mér finnst það satt að segja ámælisvert - nú kann ég svo sem ekki á það hvernig var farið með þessa umsögn í utanríkismálanefnd, hvort nefndarmenn lásu hana svona bara í einrúmi eða hvort eitthvað var um hana fjallað á fundum í nefndinni - en mér finnst samt með miklum ólíkindum að utanríkisráðherra sjálfur [[Forseti hringir.]]skuli ekki kannast við tilvist hennar. Að mínu mati er þetta eitt það magnaðasta plagg sem ég hef lesið enn sem lýsir þessari dæmalausu þingsályktunartillögu.
Herra forseti. Ég náði ekki að klára í fyrra andsvari mínu en ég þakka hv. þingmanni svarið. Svo ég klári þetta þá langar mig, með leyfi forseta, að lesa áfram úr þessari tilteknu þingsályktunartillögu: „Samkvæmt ákvæðinu“ - þ.e. 21. gr. stjórnarskrárinnar - „er samþykki Alþingis áskilið ef samningur felur í sér afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef hann horfir til breytinga á stjórnarhögum ríkisins. Síðarnefnda atriðið hefur verið túlkað svo að samþykki Alþingis sé áskilið ef gerð þjóðréttarsamnings kallar á lagabreytingar hér á landi. Umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar felur í sér breytingu á EES-samningnum en þar sem hún kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Í samræmi við það sem að framan segir er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst. Lagt er til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð (EB) nr. 713/2009“ - sem ég mun, herra forseti, fara dýpra í í næstu ræðum mínum - „um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu.“ En komi til grunnvirki yfir landamæri þá hafa þau þýðingu, herra forseti. Þá hafa þau nefnilega þýðingu. Og sé gerðin innleidd á hefðbundinn hátt tekur hún lagalegt gildi og skuldbindur okkur að þjóðarétti. Í þessu felst vafinn sem fræðimenn hafa lýst. Ég verð að segja það, herra forseti, að það er að verða svolítið [[Forseti hringir.]]þreytt að fá ekki almennileg svör og skýringar við því hvað menn meini með þessum lagalegu fyrirvörum - sem verða að innihalda dagsetningar, herra forseti.
Herra forseti. Eitt í sambandi við þessa 21. gr. og þann texta sem ég las frá lögmanninum Eyjólfi Ármannssyni - en hv. þingmaður gerði ágætlega grein fyrir því að samþykki Alþingis skuli koma til ef þarf að gera breytingu á 21. gr. stjórnarskrárinnar - er að lögmaðurinn bætir við, með leyfi forseta: „Augljóst er að þegar um helstu náttúruauðlind þjóðarinnar er að ræða ber að leita samþykkis þjóðarinnar.“ Þarna segir þessi ágæti lögmaður skýrt og skorinort: Þetta mál er svo stórt að það á að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan segir hann þetta sem kemur fram í samantektinni á bls. 1 en á bls. 4 segir hann í framhaldi af þessu, með leyfi forseta: „Alþingi á að hafna þingsályktunartillögunni og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki aðild að EES-samningnum enda í fullu samræmi við ákvæði hans. Fyrir Ísland er slíkur ótti í EES-samstarfinu hættulegur.“ Ef menn hafa ekki kjark til þess að ganga brautina og ýta þessu til baka í sameiginlegu nefndina samkvæmt 102. gr. og fleiri greinum í EES-samningnum er það hættulegt. Það er hættulegt fyrir Ísland. Hann segir: Óttinn er hættulegur. Það að bregðast ekki við og nýta allan samninginn, eins og [[Forseti hringir.]]við höfum reyndar talað um hér undanfarin dægur, er hættulegt.
Herra forseti. Ég er nýbúinn að fara yfir ákveðin atriði í þingsályktunartillögunni í andsvari við hv. þm. Þorstein Sæmundsson. Þar er vísað til beitingar 103. gr. EES-samningsins. Nú langar mig til að tengja fyrir fólk tillöguna við 103. gr. EES-samningsins sem við erum bundin að fylgja að þjóðarétti. Það virðist þvælast eitthvað fyrir mönnum að í 103. gr. segir, með leyfi forseta: „Ef ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar“ - sem er innleiðing þriðja orkupakkans, þ.e. ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar - „getur einungis verið bindandi fyrir samningsaðila eftir að hann hefur uppfyllt stjórnskipuleg skilyrði skal ákvörðunin ganga í gildi á þeim degi sem getið er í henni …“ Hvenær, hæstv. forseti, skal þessi tilskipun ganga í gildi? Hér segir að hún gangi í gildi á þeim degi sem getið er í henni, ef sérstakur dagur er tiltekinn, að því tilskildu að hlutaðeigandi samningsaðili hafi tilkynnt hinum samningsaðilunum fyrir þann dag að stjórnskipuleg skilyrði hafi verið uppfyllt. Stjórnskipuleg skilyrði verða hér ekki uppfyllt nema annars vegar með breytingu á stjórnarskránni eða á hinn veginn, að í þingsályktunartillögunni sé dagsetning sem kveður á um það hvenær við ætlum að aflétta. „Hafi tilkynningin ekki farið fram fyrir umræddan dag gengur ákvörðunin í gildi fyrsta dag annars mánaðar eftir síðustu tilkynningu.“ Þetta mál er augljóslega svo illa unnið að það er alveg með ólíkindum. Mér þykir leiðinlegt að þurfa að segja það. Það er ástæðan fyrir því að fræðimenn hafa bent á þennan vanda. Það er ekkert að ástæðulausu að áhöld eru um hvort þetta geti gengið í gegn. Með leyfi forseta, þá segir í 2. mgr. 103. gr.: „Hafi tilkynningin ekki átt sér stað sex mánuðum eftir að sameiginlega EES-nefndin tók ákvörðun sína skal ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar gilda til bráðabirgða meðan stjórnskipulegum skilyrðum hefur ekki verið fullnægt …“ Það á við um okkur í þessu tilfelli, hún gildir til bráðabirgða þar til hinum stjórnskipulega fyrirvara hefur verið fullnægt. Honum hefur ekki verið fullnægt fyrr en Alþingi hefur raunverulega heimilað hæstv. utanríkisráðherra að innleiða gerðina fyrir hönd íslenska ríkisins, nema, eins og segir hér, samningsaðili tilkynni um slíkt og gildistaka til bráðabirgða geti ekki átt sér stað. Með leyfi herra forseta: „Í síðara tilvikinu, eða tilkynni samningsaðili að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar hafi ekki hlotið samþykki, skal frestunin sem kveðið er á um í 5. mgr. 102. gr. ganga í gildi einum mánuði eftir að tilkynningin fer fram en þó ekki fyrir þann dag er samsvarandi gerð EB kemur til framkvæmda í bandalaginu.“ Sem hún hefur gert. Þriðji orkupakkinn hefur verið innleiddur að fullu í bandalaginu, er í fullu gildi þar. Herra forseti. Þetta er afskaplega skýrt. Þetta er í þingsályktunartillögunni, en tilraunin hér til að innleiða gerðina að fullu og ætla svo að setja fyrirvara - það er nánast alveg sama hver þessi lagalegi fyrirvari er, hann verður ekki gerður nema annaðhvort með því að breyta stjórnarskrá eða fara með málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar vegna þess að stjórnskipulegi fyrirvarinn snýst um það að innleiðing þessarar gerðar brýtur í bága við stjórnarskrána. Það er sagt berum orðum í þingsályktunartillögunni. Hann varðar við 21. gr. Það er ástæða þess að þingsályktunartillagan er komin fram. Annars hefði þetta verið innleitt eins og aðrar reglugerðir. Er til of mikils mælst, herra forseti, að hæstv. utanríkisráðherra sé hér til svara og skýri mál sitt þegar hann vísar í sameiginlegar yfirlýsingar? Hann hefur ekki komið hér og tilkynnt okkur um dagsetninguna sem á að fylgja. Hún er bara ekki til staðar, herra forseti. Mér þykir mjög leiðinlegt að maður þurfi hreinlega að tyggja orðin upp úr gögnum þingsins sem lögð eru til grundvallar þannig að þingmenn geti samþykkt þetta til þess að reyna að fá einhverja niðurstöðu. Svo eru menn hissa á því að við [[Forseti hringir.]]stöndum hér og höldum umræðunni áfram. En það er enginn til svara sem ber ábyrgð [[Forseti hringir.]]á málinu.
Herra forseti. Eins og margsinnis hefur komið fram þá veldur það bæði ugg og áhyggjum og vonbrigðum hversu illa þetta mál er útbúið og framsett. Við höfum beðið um það í mikilli einlægni að málinu verði frestað til hausts. Nú sé ég að í hliðarsal sitja tveir ágætir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hitta örugglega hæstv. utanríkisráðherra yfir kaffibolla og köku á morgun þegar Sjálfstæðisflokkurinn á afmæli, til hamingju með það, 90 ár, og geta þá kannski komið á framfæri við hann þeim skilaboðum að það er satt að segja alveg skelfilegt að það eigi að troða þessu máli svona vanbúnu í gegnum þingið. Nú veit ég ekki hvort þessir tveir heiðursmenn sem sitja hér í hliðarsal séu með alla þessa hluti á hreinu sem eru að bögglast fyrir okkur. Mér þætti vænt um ef þeir kæmu hérna inn og segðu okkur af því hvort þeir séu alveg áhyggjulausir yfir þessum vandkvæðum sem við höfum þegar bent á hér æ ofan í æ, [[Gripið fram í.]]bæði um stjórnskipulegan fyrirvara og ýmislegt annað. - Það er fundið að því að ég tók eftir nærveru þessara ágætu manna, en ég vona að það trufli ekki hv. þingmann sem ég er í andsvari við. Herra forseti. Það kjarnast alltaf meira og meira eftir því sem við ræðum þetta mál frekar að það er skelfilega illa unnið. Það er alveg sama hvaða varnaðarorð eru höfð uppi, menn bara yppa öxlum. [[Forseti hringir.]]Ég get ekki yppt öxlum yfir framtíð barna minna og barnabarna. Ég bara get það ekki. Ég skil ekki þessa afstöðu, herra forseti.
Forseti leyfir sér að minna á það að hv. þingmenn haldi sig við efnið í andsvörum. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tel mig hafa leitt hér út á nokkuð skýran hátt í ræðu minni um hvað er að ræða, en það getur vel verið að ég þurfi að fara í þetta einn gang eða tvo til viðbótar svo skiljist. Þar sem ég veit að hæstv. utanríkisráðherra, sem ég hef kallað eftir að komi í hús, er ekki á staðnum þá kalla ég eftir því að hæstv. forseti hlutist til um það að hv. þingmaður sem gegnir starfi formennsku utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sem er hér í húsi, komi hér og útskýri fyrir okkur málið þar sem hún er talsmaður þess. Herra forseti, með leyfi, segir hún í ræðu sinni í síðari umr. frá 14. maí 2019: „Þessi skilningur var áréttaður í sameiginlegri yfirlýsingu Guðlaugs Þórs Þórðarsonar utanríkisráðherra og Miguels Arias Cañetes, framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, frá 20. mars sl. Í yfirlýsingunni kom fram að gildandi ákvæði þriðja orkupakka Evrópusambandsins hefðu engin áhrif á fullveldi ríkisstjórnar Íslands yfir orkuauðlindum Íslands og að ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar Evrópusambandsins lægi alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum.“ Það gerir það að svo stöddu en eftir innleiðinguna ekki. Það er alveg rétt. Þessar yfirlýsingar eru ekki orðaður af handahófi, herra forseti. Það er nú svo. Ég held að þessir sendiherrar og erindrekar og kommissarar Evrópubandalagsins hafi ekki nagað sig upp þann valdastiga sem þar er fyrir það að vera kjánar. Það er langur vegur frá. Ég óska eftir því að herra forseti hlutist til um það að fyrirsvarsmenn málsins og ábyrgðaraðilar þess skýri þetta. Ef sá sem er ábyrgur fyrir málaflokknum, hæstv. utanríkisráðherra, getur ekki komið hér, komi flutningsmaður málsins og skýri orð sín í þessari ræðu með tilliti til þess sem ég hef lagt fram um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og þingsályktunartillöguna sem liggur fyrir og er til umræðu á fundi þessum og hefur verið um nokkurt skeið.
Herra forseti. Ég má til með að byrja á því að bera af mér sakir. Ég tel alls ekki að ég hafi farið út fyrir efnið í fyrra andsvari mínu heldur byggði ég það upp með því að vísa til þess að gott væri að hafa fleiri í salnum sem gætu upplýst okkur um það sem er einmitt að trufla okkur líkt og hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson gerði svo ágætlega í þessu svari. Þessi lausatök í málinu valda manni áhyggjum. Í fyrsta lagi hverfa fyrirvararnir og finnast ekki. Í öðru lagi eru óskýrar yfirlýsingar og óskýr markmið um það að ýta á undan sér stjórnarskrárlegum vanda til einhverra ára inn í framtíðina. Ég viðurkenni það, herra forseti, ég gerist eiginlega æ áhyggjufyllri yfir þessu máli eftir því sem við ræðum það meira og fleiri upplýsingar koma í fangið á okkur. Ég verð að segja það. Mér líður verr og verr með þetta mál með hverjum deginum. Hins vegar er það aukageta í þessu máli að öll þessi umræða sem hér hefur orðið, sem er mjög góð og nákvæm, skýrir fyrir okkur sem erum á vettvangi og jafnvel í hliðarherbergjum hvað það er sem vantar upp á það að málið sé eins og það ætti að vera búið. Það er svo langt frá því, herra forseti, að það sé núna búið eins og það ætti að vera. Þess vegna þurfum við nauðsynlega að fara miklu betur [[Forseti hringir.]]ofan í það og reyna að skýra það betur.
Forseti vill bara árétta að í andsvari skal beina máli að ræðumanni en ekki öðrum. Forseti skynjaði það að hv. 3. þm. Norðaust. sýndi einhver merki um að vilja fara í andsvar en metur það nokkurs ef hv. þingmannahópur tekur tillit til orða forseta frá því fyrr í dag og nýtir sér andsvör sparlega. Málið er óneitanlega orðið kunnugt og vel rætt í hátt á sjöunda tug klukkustunda. En ef hv. þingmaður óskar eftir því að fara í andsvar verður það heimilað.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa mér að veita andsvar, ef ég gaf ekki nógu skýrt merki um það. Hvað varðar athugasemd hæstv. forseta er það svo sannarlega orðið alveg ljóst það sem af er umræðunni í dag, að það veitir ekki af að einhverjir veiti andsvör til að kryfja það sem hér er verið að ræða því að verulega vantar upp á það, það vantar upp á það að öllu leyti að stjórnarliðarnir sem bera fram málið geri það. Ég vona reyndar að hv. þingmanni, sem ég er að fara að spyrja í þetta skipti, verði að ósk sinni og að hv. formaður utanríkismálanefndar komi og svari hinni mögnuðu ræðu hv. þingmanns, en sá hv. þingmaður virðist hafa meiri áhuga á því að mæta í svokallaða skemmtiþætti í kvöld og hæðast að öðru fólki þar ásamt vinahópi sínum. En vonandi verður breyting þar á. Því að ræða eins og hv. þingmaður flutti hér kallar á spurningar, en hún kallar sérstaklega á svör frá stjórnarliðum. Ábending hv. þingmanns um dagsetningar, tímasetningar, er að mínu mati lykilatriði í þessu og það hvernig hann hefur leitt það út að það sé að eiga sér stað raunveruleg innleiðing. En það er ákveðið orðalag - því að eins og hv. þingmaður nefndi réttilega vanda menn sig greinilega mjög hvernig þeir orða hlutina - sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í. Það kemur fyrir í greinargerð og væntanlega í þingsályktunartillögunni sjálfri þar sem sagt er að ákvæði sem varða tengi yfir landamæri: komi ekki til framkvæmda. Það er ekki sagt: taki ekki gildi. Það er valið orðalagið: [[Forseti hringir.]]komi ekki til framkvæmda. Telur hv. þingmaður að það sé skýring á þessu orðavali?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég gef mér að hér sé verið að vitna í þingsályktunartillöguna þar sem segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð (EB) nr. 713/2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu.“ Þetta þýðir alveg skýrt og klárt verði látið reyna á slíkt fyrir dómi og verði kominn sæstrengur hér, að það er rétt að meðan hann er ekki til staðar þá á hann ekki við, en þegar hann er til staðar þá á þetta við. Innleiðingin hefur á þeim tímapunkti átt sér stað. Hún er orðin þjóðaréttur og við erum bundin af þjóðarétti. Það getur ekki verið neitt skýrara. Ég verð að segja, herra forseti, að fleiri þingmenn hafa talað á svipaðan hátt og hv. þingmaður sem ég vitnaði í áðan. Ég geri þá kröfu að þeir þingmenn komi hingað og skýri orð sín vegna þess að í ræðum þeirra sem voru fluttar hér í upphafi síðari umr. fullyrtu menn hluti hér í ræðustól sem standast hreinlega ekki og kallast ekki á við þingsályktunartillöguna og samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og reglugerðir sem fylgja tilskipun nr. 72/2009.
Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég dreg fram þessa setningu úr einum hinna svokölluðu fyrirvara, að ákvæði sem varða tengivirki yfir landamæri komi ekki til framkvæmda, að þetta skuli orðast svo í stað þess að segja að ákvæðin taki ekki gildi, er einmitt sú að þetta tekur gildi. En það sem menn eru að reyna að gefa til kynna hér er að þetta taki ekki gildi, en þeir nota ekki það orðalag af því að þeir vita að innleiðingin tekur gildi. Þess vegna er fyrirvarinn í rauninni bara lýsing á hinu augljósa, að það sem varðar tengivirki yfir landamæri komi ekki til framkvæmda á meðan ekki eru tengivirki yfir landamæri. Þetta er allt sama hringavitleysan. Reyndar hafa sumir stjórnarliðar haldið því fram að fyrirvararnir hafi verið óþarfir. Þetta togast svolítið á í málflutningi þeirra, annars vegar séu þeir búnir að bjarga málinu, sem hafi að mati margra hv. þm. Sjálfstæðisflokksins verið stórvarasamt, en þeir hafi engar áhyggjur lengur vegna fyrirvaranna, en svo segja aðrir að fyrirvararnir hafi í rauninni verið óþarfir, það hafi ekki þurft að hafa fyrirvara. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í eru atriði sem ég gerði að umtalsefni áðan og ég vil gjarnan fá álit hv. þingmanns á því, af því að hann hefur sett sig betur inn í frumtextann en flestir. Það er sú staðreynd að Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst benda á að lagalegi fyrirvarinn þurfi að vera þess eðlis að innleiðingin taki ekki gildi. En er ekki rétt skilið að hv. þingmaður hafi hér verið að [[Forseti hringir.]]leiða okkur það fyrir sjónir að það er ekki þannig? Innleiðingin mun [[Forseti hringir.]]taka gildi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann greip boltann greinilega á lofti og skilur málið vegna þess að það er ekki tilviljun að í áliti þessara ágætu tveggja fræðimanna, sem eru einmitt þeir fræðimenn sem voru til ráðslags við ríkisstjórnina þegar það álit var samið, segir á blaðsíðu 43 í 4. mgr., með leyfi forseta: „Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd“ - við þurfum nefnilega að fara með þetta aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina og semja um breytingu á þessari mynd - „mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda. […] Ekki eru fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins.“ Hér hefur verið farið mjög ítarlega yfir að það séu einnig áhöld um að tveggja stoða kerfinu sé fullnægt með því að framselja þetta vald til ESA þar sem ESA heyrir undir ACER, Eftirlitsstofnun Evrópu, og tekur við valdboði frá þeim. En eitt er alveg klárt varðandi Orkustofnun á Íslandi, eftir breytinguna og eftir innleiðinguna á tilskipun 72/2009, það stendur til á þessu þingi, og er á málalista þingsins, að samþykkja breytingu á lögum um Orkustofnun, þar sem við færum þá stofnun undan framkvæmdarvaldinu og gerum hana að ríki í ríkinu. Ég verð að segja að það er alveg með ólíkindum að [[Forseti hringir.]]koma í ræðustól og hæla sér af því hversu vel allt er unnið og þurfa [[Forseti hringir.]]svo að tyggja þetta allt saman upp ofan í fólk til baka.
Forseti vill undirstrika og vekja á því athygli að hann mun koma þeim skilaboðum frá hv. þingmanni sem fram komu áðan áleiðis. Enn fremur vill forseti undirstrika að tilmæli hans um að menn stytti andsvör, nýti ekki að fullu andsvaratíma, eru lögð fram í þeirri vissu að hvorki málfrelsi, tjáningarfrelsi né tjáningarþörf líði fyrir það. Forseti vekur enn fremur athygli á ljósamerkjum í ræðustól. Rautt ljós þýðir að ræðu er lokið og forseti óskar eftir því að menn tali ekki langt inn í rauða ljósið. Þegar græna ljósið blikkar er ræðu að ljúka.
Herra forseti. Mér finnst skylt að taka fram að þegar við gengumst inn á það fyrr í dag að fara sparlega í andsvör var það gert í ákveðinni trú um að við fengjum kannski að vita af því hversu lengi þessi fundur ætti að standa. Það hefur ekkert bólað á slíkum upplýsingum. Við erum aðeins að láta vita af því að okkur finnst kannski að það séu breyttar forsendur frá því sem var í dag þegar við ræddum þetta við forseta. Það væri náttúrlega fengur að því að vita hversu lengi forseti hyggst halda áfram fundi og þá getum við tekið tillit til þess arna eins og við gerðum framan af. Það er heldur ekki launung á því að það urðu okkur mikil vonbrigði hvernig fundurinn með hæstv. ráðherra fór og svona leiðir eitt af öðru.
Forseti óskar auðvitað eindregið eftir því að í hvert eitt sinn virði menn þingskapalög og anda þeirrar venju sem ríkir um andsvör, fari sparlega með þau, sérstaklega nú þegar við erum búin að ræða þetta dagskrármál lengi og ítarlega og málið er orðið kunnuglegt í hv. þingmannahópi.
Herra forseti. Andsvarafjöldi í þessari umræðu undanfarin dægur er í samræmi við þá venju sem verið hefur hér á Alþingi. Það er rétt að þessi umræða er orðin drykklöng en þrátt fyrir það ber á að líta að hún hefur ekki truflað þingstörf að því marki sem haldið hefur verið fram vegna þess einfaldlega að við erum að halda fundi á tíma þar sem þingfundir hefðu annars ekki verið, eins og í dag og í gær og á næturnar. Það hefur ekki truflað neina aðra starfsemi á vegum þingsins að við höfum fundað þessar nætur vegna þess að við sem höfum staðið í þessari umræðu höfum sinnt okkar störfum í nefndum, auk þess að vera hér kvöld og nætur í umræðunni. Þessi fjöldi andsvara er í fullu samræmi við þá venju sem hefur verið á Alþingi undanfarin ár.
Herra forseti. Ég móttek það sem forseti hefur sagt um að halda sig við ræðutímann sem skammtaðar er og við munum að sjálfsögðu gera það eftir fremsta megni. Það sem við erum að gera hér er að við erum að reyna að leiða til lykta þetta grafalvarlega mál. Þar sem ég veit að það eru fyrirsvarsmenn þeirra sem sitja í ríkisstjórn í húsi verð ég að fara fram á það við hæstv. forseta að hann hlutist til um að fólk sinni þingskyldu sinni og mæti á þingfund og sitji hann. Varðandi hitt að hér hafi verið talað í drykklanga stund langar mig að benda á það að u.þ.b. 70% umræðunnar, sem staðið hefur yfir í tæpar 70 klukkustundir, hafa farið fram að nóttu til eða utan hefðbundins fundartíma þannig að trauðla er hægt að halda því fram að hallað sé á aðra þingmenn með því. Ég óska eftir því, herra forseti, að hér verði [[Forseti hringir.]]menn kallaðir inn í umræðuna sem ábyrgð bera.
Forseti vekur athygli á því að öllum þingmönnum má vera ljóst hvaða verkefni bíða okkar fyrir þinglok. Það eru annir í þinginu og altítt á þessum tíma að fundað sé lengi og jafnvel fram á nætur.
Herra forseti. Ég ætlaði að bregðast við orðum hæstv. utanríkisráðherra þegar ég spurði hann um lagalega fyrirvarann. Ég bíð eftir útprentun á ræðu hæstv. ráðherra um þetta en svarið var þess efnis að hann vísaði í nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar, að því er mér heyrðist, þannig að ég ætla að byggja mál mitt svolítið á því í þessari ræðu. Forsendur fyrir innleiðingu þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins, eins og kynnt var hér að hún yrði innleidd, voru þær að hnýtt var við „með lagalegum fyrirvara um tengingu landsins við raforkukerfi Evrópu“. Þannig var þetta einhvern veginn orðað efnislega, að tilskipunin yrði innleidd en með lagalegum fyrirvara. Þá hófst þessi leit að honum, hvar hann væri að finna, eins og ég hef lýst hér í fyrri ræðum, einum tveimur. Fólk hefur aðeins verið að spyrja mig um það hvað lagalegur fyrirvari sé og það ruglar þessu iðulega saman við stjórnskipulegan fyrirvara sem við höfum líka rætt um hér. Það er allt annar hlutur. Stjórnskipulegi fyrirvarinn liggur í því að íslenska ríkið, fyrir sameiginlegu EES-nefndinni, gerir stjórnskipulegan fyrirvara ef því sýnist að breyta þurfi löggjöf hér innan lands við innleiðingu á tilskipunum eða reglugerðum Evrópusambandsins. En það er allt annað. Við erum að tala um það sem ríkisstjórnin kynnti þegar þetta mál var lagt fram, að þetta yrði innleitt en með lagalegum fyrirvara. Þegar þetta var kynnt á þennan hátt féllu allar varnir niður innan stjórnarliðsins. Þá allt í einu féllu allar varnir niður og stjórnarþingmenn, þeir sem hafa látið í ljós afstöðu sína, féllu frá því að vera á móti málinu og hugðust þá styðja það. Ég geri ráð fyrir því, án þess að ég hafi hugmynd um það, að þeir hafi sumir hverjir gert það vegna þess að það væri svo afbragðsgóð hugmynd að gera þetta með lagalegum fyrirvara, sem það gat hugsanlega verið. Síðan þegar spurt er um þetta 15. maí upp úr klukkan fjögur, af hv. þm. Ólafi Ísleifssyni, verður mikið fát á stjórnarliðum og þau svara en svörin eru mjög misvísandi. Ég hef verið að reyna að kortleggja þau og reyna að finna út hvar þennan fyrirvara væri að finna, þennan lagalega fyrirvara. Það fyrsta sem mér datt í hug var að leita í löggjöfinni sem fyrirhuguð er, en þar var bara hluti af þeim tilgátum sem komu. Þetta var kallað skollaleikur hér lengi framan af því að þetta voru auðvitað hreinar ágiskanir vegna þess að mönnum bar alls ekkert saman, stjórnarliðinu. Hæstv. utanríkisráðherra kom hér fyrr í dag og upplýsti að fyrirvarann væri að finna í nefndaráliti, líklega nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar, meirihlutaáliti þeirrar nefndar. Ég fór í það álit og með leyfi forseta ætla ég lesa texta á bls. 4: „Í ljósi þessa og til þess að taka af allan vafa er í þingsályktunartillögunni vísað til þess að reglugerð (EB) nr. 713/2009, sem kemur á fót ACER, verði innleidd með lagalegum fyrirvara …“ - Þarna kom þetta orðalag. - „… [sem] snýr að því að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar Evrópusambandsins verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar.“ Hvað þýðir þetta? Ætla þeir að endurskoða reglugerð 713? Hver ætlar að gera það? Ríkisstjórnin? Ætla þeir að fara fram á að hún verði endurskoðuð úti í Evrópu? Þetta er ómögulegt að skilja. Ég ætla að halda áfram í næstu ræðu minni - og þeir brosa stjórnarliðar, þeir brosa.
Herra forseti. Mig langar að heyra hugleiðingar hv. þingmanns um þetta: Þegar hæstv. utanríkisráðherra leggur fram þingsályktunartillögu þar sem segir berum orðum, á bls. 2–3, að stjórnskipulegur fyrirvari sé settur, þá er það svo að stjórnskipulegur fyrirvari er ekki settur við innleiðingu tilskipana nema að þær gangi í bága við stjórnarskrá Íslands, nr. 33/1944, og það er sérstaklega tiltekið í þingsályktunartillögunni að það sé ástæðan fyrir því, 21. gr. stjórnarskrárinnar [[Gripið fram í: Þetta eru lög.]] Ég ætla að lesa hér fyrir hv. þingmann, sem kallar fram í ræðu mína: „Almennt hafa íslensk stjórnvöld einungis gert stjórnskipulegan fyrirvara þegar innleiðing ákvörðunar kallar á lagabreytingar hér landi en í því tilviki leiðir af 21. gr. stjórnarskrárinnar að afla ber samþykkis Alþingis áður en ákvörðun er staðfest.“ Í greinargerð hinna títtnefndu fræðimanna, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, segir með tilvísun í stjórnarskrá lýðveldisins, nr. 33/1974: „Fyrir liggur ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um að taka þriðja orkupakkann upp í EES-samninginn frá 5. maí 2017. Ákvörðunin er enn bundin stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands.“ - Vegna þessa hlutar. Með leyfi forseta, ég skal reyna að vera fljótur: „Verði þriðji orkupakkinn innleiddur hér á landi verður ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar falið vald til að taka ákvarðanir um skilyrði og skilmála fyrir aðgangi að grunnvirkjum yfir landamæri verði slíkum grunnvirkjum á annað borð komið á fót hér á landi. Slíkar ákvarðanir ESA geta m.a. lotið að því hvernig flutningsgetu er úthlutað milli raforkufyrirtækja [[Forseti hringir.]]og notenda hér á landi og annars staðar á EES-svæðinu, sem og fleiri atriðum er snerta grunnvirki yfir landamæri.“ - „Annars staðar á EES-svæðinu“, ACER tekur þær ákvarðanir. Telur hv. þingmaður að ég sé á réttri leið hér?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurninguna. Svo að við höldum áfram með fyrirvarann, þ.e. hinn lagalega, þá segir í nefndarálitinu sem ég var að lesa upp, og ég held áfram með það, að þessi grunnvirki yfir landamæri verði ekki reist eða áætluð, með leyfi forseta: „… nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar.“ Þá spyr ég: Hvað reglugerðar? Reglugerðar Evrópusambandsins? Líklega, þó er ég ekki viss, og ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri koma ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Ætla menn sem sagt að bíða eftir að Evrópusambandið endurskoði þessa reglugerð, nr. 713/2009? Er það fyrirvarinn? Á ég að trúa því? „Fari slík endurskoðun fram er það Alþingis að meta hvort innleiðingin samræmist stjórnarskránni.“ Þarna kemur rúsínan í pylsuendanum. Þá er það Alþingis að meta hvort innleiðingin samrýmist stjórnarskrá. Menn ætla sem sagt að innleiða reglugerðina, sem vafi er á um hvort samrýmist stjórnarskrá, en síðan á að meta löngu seinna hvort reglugerðin samrýmist stjórnarskránni. Þetta er algerlega óskiljanlegt. Þetta er komið í hring. Þetta er komið í þvílíka flækju, enda ekkert skrýtið að stjórnarliðar hafi orðið missaga hér margoft. Þetta er þvílíkur hringur. Það er ekki von að nokkur maður í stjórnarliðinu skilji þetta, en ég vona að þar séu líka sérfræðingar sem geti útskýrt þetta svo að það skiljist.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Já, ég held að það sé alveg klárt, og ég er sammála hv. þingmanni í því, að hér er örugglega eitthvað ósagt. Það liggur ljóst fyrir - og þá þarf ekki að fara í ræður þingmanna og túlka einhver orð þar - af gögnum málsins, af þingsályktunartillögunni sjálfri og þeim gögnum og fylgiskjölum sem hæstv. utanríkismálanefnd hefur látið fylgja og lagt til grundvallar fyrir okkur þingmenn til að taka ákvörðunina, að ef við ætlum að standa við okkar drengskaparheit og fylgja stjórnarskrá Íslands, er það ómögulegt, hvað sem okkur þykir um Evrópusambandið eða alþjóðlegt samstarf eða hvað svo sem það má vera, fyrir okkur að samþykkja þessa þingsályktunartillögu óbreytta. Ég veit ekki hvernig ég á að koma því í orð, herra forseti, eða hvernig ég get beðið auðmjúklega um að forseti - sem er þingforseti allra þingmanna, hann er ekki rekstraraðili málsins fyrir stjórnarliða eða fyrir ríkisstjórn Íslands, hann er þingforseti þingsins - hlutist til um að málinu verði frestað og að við gefum okkur tíma til að kanna þetta rækilega og vel. Ef einhvern tíma var þörf, herra forseti, þá er nú nauðsyn.
Forseti hrósar hv. þingmönnum fyrir að halda tímamörkin með miklum sóma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurningarnar. Ég var að ræða um þennan lagalega fyrirvara og hafði bent á hve það væri einkennilegt að ætla sér að bíða eftir endurskoðun á reglugerð Evrópusambandsins, nr. 713/2009, hvort það væri virkilega þar sem hundurinn lægi grafinn, að menn ætluðu að bíða eftir því. Við erum að innleiða hana núna, við erum ekki búin að innleiða hana. Ætla menn að bíða eftir því? Er það rétt skilið? En ég ætla að halda áfram vegna þess að ég spurði hæstv. utanríkisráðherra um þennan lagalega fyrirvara og nefndi hvort reglugerð væri útgefin í Stjórnarráði Íslands, þ.e. reglugerð útgefin af iðnaðarráðherra, sem er auðvitað allt annað en reglugerð Evrópusambandsins - menn mega alls ekki rugla þessu tvennu saman, alls ekki. Það er eins og að bera saman vörubíl og Matchboxbíl. Hann svaraði því ekki og hann neitaði því ekki, að það væri reglugerð útgefin af ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Ég gef mér því að það gæti verið, við værum hugsanlega búin að finna þennan lagalega fyrirvara í þeirri reglugerð, enda stendur þar um fyrirvara í 3. gr. - þetta er reglugerð sem er ekki búið að gefa út, en ég hef fengið send drög að henni og ætla, með leyfi forseta, að lesa: „Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands, með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 sem varða raforkutengingar milli landa ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á.“ Kannski er þetta fyrirvarinn. Hann er kannski fundinn í reglugerð sem er gefin út hér uppi í Skuggahverfi, samin í ráðuneytinu og skutlað inn á skrifborð hæstv. ráðherra - ætlunin er að skrifa þar undir og þá er þar kominn lagalegur fyrirvari við innleiðingu á reglugerð Evrópusambandsins, 400–500 milljóna manna samfélags.
Herra forseti. Fyrst aðeins að orðum forseta áðan, af því að við viljum ekki misnota fundarstjórn forseta, um þá staðreynd að þessi umræða hefur staðið yfir um nokkra hríð. Það kann vel að vera að einhverjum hér inni þyki nóg mælt en ég ætla að upplýsa forseta um að við Miðflokksfólk fáum í sífellu skilaboð frá fólki utan húss og víða að, m.a. frá alþýðusamtökunum og fleirum, um að gefast ekki upp í þeirri baráttu að bæta þetta mál. Við berum skyldur gagnvart fólkinu í landinu sem er að 62 hundraðshlutum á móti þessu máli samkvæmt nýlegri skoðanakönnun og munum þess vegna halda áfram að berjast fyrir því af öllu afli að bæta þetta mál sem best við getum. Ég ætlaði að halda allt aðra ræðu en ég fer í núna en það er vegna þess að ég sé að í hliðarsal er hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé sem hefur stundum verið með okkur hér í salnum. Ég hef eiginlega verið að bíða eftir því að hann verði á vettvangi þannig að ég geti átt við hann orðastað. Fyrir ári var tekið mjög gott viðtal við þann ágæta hv. þingmann á RÚV þar sem hann lýsti áhyggjum sínum af orkupakka þrjú. Hann segir þar að hann vilji að skoðað verði hvort rétt sé að Ísland sé áfram hluti af regluverki Evrópusambandsins um orkumál vegna þess að hann óttist að samevrópska orkumálakerfið geti komið í veg fyrir að hægt verði að nýta orkuauðlindirnar hér til að gera Ísland kolefnishlutlaust fyrir 2040. Það er smáklausa um það að bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafi gert samþykktir, sem er nú búið að svíkja, en aftur á móti hafi VG ekki gert sérstaka samþykkt. Nú langar mig að vitna í hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé, með leyfi forseta: „Sjálfur geri ég marga og mikla fyrirvara við þetta. Ekki endilega bara innihald þessa þriðja orkupakka Evrópusambandsins heldur hvert við stefnum í raun og veru í þessu samevrópska orkukerfi í heild sinni.“ Hann segir að óvissa sé um lagaleg og pólitísk áhrif. Og haft er eftir þessum ágæta hv. þingmanni, með leyfi forseta: „Hann segir að þingmenn verði að setjast yfir málið. Ekki sé hægt að ætlast til þess að þingið afgreiði það án þess að fara ítarlega yfir það.“ Það er nú akkúrat það sem við höfum verið að reyna að gera, herra forseti. Við höfum unnið að því að fara ítarlega yfir þetta mál, nákvæmlega eins og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé vildi endilega að við gerðum fyrir ári. [[Kliður í þingsal.]] Áfram segir: „Þriðji orkupakkinn var nýverið samþykktur á norska Stórþinginu.“ - Má ég biðja hæstv. forseta um að sjá til þess að skvaldur í hliðarsal trufli mig ekki. - „Þar voru reyndar skiptar skoðanir. Verkalýðshreyfingin var á móti“ - eins og hér -„og systurflokkur VG, Sósíalski vinstriflokkurinn, greiddi atkvæði gegn honum“ - rétt eins og VG var á móti fyrsta og öðrum orkupakka Evrópusambandsins. En nú hafa Vinstri græn skipt algerlega um gír og eru frumkvöðlar í markaðsvæðingu orkuauðlinda Íslands. Ég hélt að ég myndi ekki lifa þann dag, herra forseti. Síðan segir hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé, með leyfi forseta: „Þetta mun augljóslega hafa áhrif, sama hvort við samþykkjum eða höfnum. Þess vegna er það mikilvægt, hver sem ákvörðunin verður, að hún sé tekin á faglegum grunni og að gefinn verði tími til að fara yfir hana.“ Eins og talað út úr mínu hjarta, herra forseti. Og þetta er einmitt það sem við höfum verið að kappkosta, flokksfólk Miðflokksins, í þessari umræðu, að uppfylla óskir hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés um að þetta þingmál fái eins góða meðferð og vandaða og hugsast getur. Við hyggjumst gera það áfram og ég vænti þess að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé virði það við okkur að við erum að uppfylla óskir hans í þessu efni, að ekki sé hlaupið að neinu heldur farið mjög gaumgæfilega í gegnum þetta mál sem er gríðarstórt, eins og hann benti réttilega á fyrir ári. [[Forseti hringir.]]En best hefði mér þótt ef hann hefði komið hér í viðtal við mig um þetta mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessar upplýsingar. Eitt af því sem við höfum verið að reyna að gera í þessari umræðu er að fá að heyra sjónarmið þeirra sem ætlast til að við samþykkjum þetta mál. Svo heyri ég á upplestri hv. þingmanns að það kunna að vera einhverjir í stjórnarliðinu sem gætu einfaldlega ætlað að fella það miðað við það sem haft var eftir hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé. Ekki væri síður gagnlegt að fá fram slík sjónarmið. Gallinn er bara sá að stjórnarliðar og fylgitungl þeirra mæta ekki til að gera grein fyrir máli sínu. Eina framlagið kemur sem einhver frammíköll úr hliðarsal, menn þora ekki einu sinni að koma í salinn til að tala sínu máli. Jú, svo koma einhverjar, ég vil ekki nota of sterkt orðalag, óviðurkvæmilegar yfirlýsingar í fjölmiðlum, nú síðast frá hv. formanni utanríkismálanefndar í þætti sem er nú kallaður skemmtiþáttur en gengur aðallega út á það að vinahópur hittist og rægir annað fólk. Í ljósi þess að hv. þingmanni tókst þó að gefa okkur smáinnsýn í hver staðan var a.m.k. hjá einhverjum þingmönnum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, getur hv. þingmaður velt upp leiðum til þess að við fáum þetta fólk til að tjá sig? Er eitthvað sem við getum gert fyrir þetta fólk svoleiðis að það komi og taki þátt í þessari umræðu? Ef við lofuðum til að mynda að vera mjög kurteis í andsvörum, eins og við höfum reyndar verið í þessari umræðu allri, eða ef við leyfðum fólki jafnvel bara að tala án andsvara ef það er hrætt við andsvör. [[Forseti hringir.]]Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um hvernig við getum fengið fólk til að skýra mál sitt?
Herra forseti. Ég vildi að ég gæti sagt hv. þingmanni að ég gæti gert það. En svo vill til að þegar ég fór með síðustu ræðu mína og var að reyna að fá hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé til að eiga við mig orðastað þá hvarf hann bara á braut og ég sá undir iljarnar á honum. Ég tel nú, herra forseti, að ég hafi verið mjög kurteis í síðustu ræðu minni, ég lagði mig alla vega fram um að vera það hvort sem það hefur tekist eða ekki. En ég fór einfaldlega yfir þetta góða viðtal við þennan ágæta hv. þingmann og ég er svo sammála honum og við erum það Miðflokksfólkið. Við erum svo sammála honum í því, eins og hann segir, að hver sem ákvörðunin verður verði hún tekin á faglegum grunni og gefinn verði tími til að fara yfir hana. Það er mergurinn málsins. Ákvörðunin sem við erum að taka er svo stór, þetta mál er svo stórt og hefur mikil áhrif. Það er alveg hárrétt og kemur svo berlega fram hjá þessum ágæta hv. þingmanni, reyndar fyrir ári og vika er langur tími í pólitík. Það getur vel verið að hann hafi skipt um skoðun eða að skipt hafi verið um skoðun fyrir hann eða eitthvað hafi komið honum til að snúa gjörsamlega við blaðinu í þessu efni. Það kemur reyndar fram í umræddu viðtali að bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn höfðu ályktað sérstaklega um orkupakkann - þeir gengu reyndar báðir á bak orða sinna en ég fer kannski betur yfir það í seinna andsvari. En hv. þingmaður spyr hvort hægt sé að fá þetta ágæta fólk til að tjá sig. Eftir að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé hljóp á brott eftir að ég hafði vikið að honum einstökum orðum vinalega er ég hræddari en áður um að það sé erfitt.
Herra forseti. Þetta mál hefur stundum minnt mig á söguna um nýju fötin keisarans. Hér komu stjórnarliðar og kannski ekki síður helstu aðdáendur þessa máls, þingmenn Viðreisnar og Samfylkingar, og báru mikið lof á skartklæði keisarans. Hins vegar virðast vera farnar að renna tvær grímur á þá hv. þingmenn því að ekkert hefur til þeirra eða sjónarmiða þeirra spurst alllengi. Því meira sem kemur fram í umræðunni þeim mun meira draga þeir sig inn í skelina. Þótt það sé ekki vaninn að hrósa sérstaklega liðsmönnum annarra flokka ætla ég að taka smááhættu í fyrirspurn minni til hv. þingmanns og spyrja hvort hann geti tekið undir það með mér að í stuðningshópi Sjálfstæðisflokksins sé að finna gríðarlega margt öflugt, heiðvirt og traust prinsippfólk. Það er ekki að ástæðulausu sem ég spyr um þann flokk sérstaklega, á morgun fagnar hann 90 ára afmæli sínu. Þá gefst hv. þingmönnum flokksins væntanlega tækifæri til að hitta sína flokksmenn. Spurningin er þessi: Er hv. þingmaður sammála um þetta mat mitt á stórum hópum innan stuðningsliðs Sjálfstæðisflokksins, kjósenda þess flokks, að þar sé mjög margt prinsippfólk að finna? Bindur hann vonir við að á afmælisdeginum á morgun muni það fólk geta bent ráðherrum sínum á að keisarinn sé klæðlaus?
Herra forseti. Já, ég þekki einmitt mjög mikið af prinsippföstu, traustu sjálfstæðisfólki, líklega mest úr þeim hópi sem í denn var kallað gamla íhaldið. Þetta er heiðarlegt fólk sem trúir enn á gömlu gildi Sjálfstæðisflokksins, gjör rétt, þol ei órétt og stétt með stétt og allt þetta. En ég man ekki betur en að núna í dag, en það kann að vera af því að mér fannst hæstv. utanríkisráðherra svo stuttur í spuna, hafi ég stungið því að honum að það væri góð hugmynd, af því að nú er flokkurinn 90 ára gamall á morgun, að hann gæfi flokknum það í afmælisgjöf að fresta meðferð þessa máls til hausts og fara betur yfir það. Hann tók því fálega. En ég er að vona að þegar hann blandar geði á morgun uppi í Valhöll við þetta góða fólk sem við erum einmitt að ræða hér, yfir kaffibolla og köku, þá fái hann hugsanlega meira beint í æð, ef við getum orðað það þannig, þessar áhyggjur og óánægju sem ég hef orðið var við úr þessum breiða fylgismannahópi Sjálfstæðisflokksins sem þekkir ekki flokkinn sinn fyrir sama flokk og áður var. Það er dálítið síðan ég hef hitt t.d. æsta stuðningsmenn VG, en ég hlakka til að hitta þá og fara með þeim yfir það hvað gerði Vinstrihreyfinguna – grænt framboð að þessum markaðshyggjuflokki sem vill markaðsvæða orkuauðlindir Íslands bara í einu vetfangi. Það er svo stór viðsnúningur að ég er eiginlega enn þá spenntari fyrir að fá að heyra af því en af þessu, þótt ég lasti það ekki að tala við það ágæta Sjálfstæðisflokksfólk sem ég hef hitt og hefur lýst yfir áhyggjum [[Forseti hringir.]]sínum og vonbrigðum með flokkinn sinn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og verð að segja að ég er afar þakklátur fyrir þá fjölmörgu þingmenn sem lýst hafa því hér í ræðustól að þeir hafi haft efasemdir. Ég er virkilega þakklátur fyrir þá þingmenn sem hafa lýst því, hvort sem má vera í viðtölum við vefmiðla eða ljósvakamiðla eða á samskiptamiðlum, að þeir hafi haft efasemdir um innleiðingu orkupakka þrjú af hvaða ástæðum sem það mætti hafa verið. Þær hafa verið tíundaðar, hvort sem það var umhverfislega eða lagalega séð, eða hvort þær áttu einhverjar aðrar rætur. Það segir mér einfaldlega að alla vega þeir þingmenn hafi gaumgæft málið og hafi ekki verið fullvissaðir um að hægt væri að fara í þessa vegferð nema að gaumgæfa málið alla vega betur. Það er hópur þingmanna sem komið hefur hér og sagt að þeir hafi verið efasemdarmenn en að þeir hafi hins vegar verið sannfærðir með þeim fyrirvörum sem lagðir hafa verið til grundvallar í stjórnarsamstarfinu um að leiðin væri fær. En kannski þurfa menn að vera lögfróðir. Kannski þarf kynningin að vera betri á þeim fyrirvörum sem lagðir voru fyrir. Vegna þess að ég er ekkert hissa á því að mönnum geti virst í fyrstu að þetta geti gengið upp. En ef menn kafa vel ofan í það sem verið er að ræða kemur í ljós, herra forseti, að svo er ekki. Getur hv. þingmaður lýst áliti sínu á þessu?
Herra forseti. Jú, ég tek undir það með hv. þingmanni að hér hafa mjög mætir þingmenn lýst efasemdum sínum. Þeir hafa reyndar ekki lýst hvernig sinni þeirra breyttist hvað þetta varðaði og hvað varð til þess að þeir tóku sinnaskiptum. En heyrt hef ég bæði í mönnum eins og hv. þm. Páli Magnússyni og hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni, sem lýstu miklum efasemdum um þetta þingmál en hafa nú snúist á sveif með flokknum sínum. Það er sem sagt búið að berja þá til að ganga í takt, eins og maður segir. Og mikil ósköp, það er náttúrlega hverjum manni frjálst að skipta um skoðun. Það er hygginna manna háttur, var sagt einu sinni. En ég verð samt að viðurkenna að núna eftir að við erum búin að vera hér og brjóta þetta mál til mergjar á þessum dögum og dægrum sem liðin eru, segi ég fyrir sjálfan mig: Hefði ég einhvern tíma verið hallur undir þetta mál þá hefði það breyst núna við þær umræður sem hér hafa verið, vegna þess að komið hefur í ljós að þetta mál er ekki allt sem sýnist. Komið hefur í ljós æ betur, og meira að segja inn á þennan dag, að málið er svo illa undirbúið, alveg skelfilega illa undirbúið. Og svo kemur utanríkisráðherra hér og hann veit varla nokkurn skapaðan hlut um þetta mál og/eða vill ekki svara til um það. Það er ekki traustvekjandi, herra forseti. Þess vegna er ég meira hissa á því að grandvarir hv. þingmenn hafi skipt um skoðun og gengið til liðs félaga sína og vilji styðja þetta mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta mál er eins og það er vaxið og það er vissulega svo að hér hefur farið drjúgur tími í þessa umræðu. En ég tel að það kristallist hér enn og aftur að þeim tíma hefur verið vel varið. Herra forseti. Varla viljum við, hið háa Alþingi, gera rangt ef við vitum hvað er rétt. Maður getur ekki álasað mönnum fyrir að gera mistök ef þeir vita ekki betur. Það er ekki hægt, og ég dæmi engan fyrir að gera mistök vegna þess að það var af vangá eða af því að menn vita ekki betur en að þeir séu að gera rétt. Hitt er öllu alvarlegra, herra forseti, ef menn breyta rangt af ásetningi og gegn betri vitund, vegna þess að hér undir eru samkvæmt þingsályktunartillögunni auðlindir Íslands og yfirráð yfir henni og er sérstaklega vitnað í 21. gr. stjórnarskrá Íslands, sem eru lög nr. 33/1944. Það er af góðri ástæðu. Þetta varðar auðlindirnar. Þetta varðar stjórnarskrána. Það kemur fram í þingsályktunartillögunni. Við skulum umgangast þá ákvörðun sem verið er að biðja um að sé tekin hér, miðað við þær forsendur.
Herra forseti. Jú, það er nefnilega mergurinn málsins. Það er ekki af engu sem við höfum staðið hér og átt þessar djúpu, fínu, góðu umræður. Ef þessar umræður væru svona ómarkvissar eða einskis verðar þá trúi ég því ekki að allt það góða fólk sem fylgst hefur með þeim utan húss, miklu fleiri en þingmenn í húsi, myndi sitja við og fylgjast með alla nóttina eða fylla hér palla ef umræðurnar væru svona drepleiðinlegar og vitlausar og heimskulegar. Ég man heldur ekki eftir því á mínum stutta tíma hér á Alþingi að þingpallar hafa verið setnir nánast alla nóttina. En það hefur gerst núna. Mikilvægi umræðunnar kristallast kannski í því þegar menn eins og formaður VR, Ragnar Ingólfsson og Vilhjálmur Birgisson á Akranesi, senda baráttukveðjur og segja við okkur: Ekki hætta. Haldið áfram að berjast. ASÍ var á móti þessu, eins og kom fram í 70% þeirra umsagna sem komu til utanríkismálanefndar og atvinnumálanefndar. 62% þjóðarinnar eru á móti þessu máli samkvæmt könnun. Það er þetta fólk sem kallar á okkur og verður þess valdandi að við höldum áfram þessari baráttu. Þetta er ekki eitthvert einkaflipp okkar sem hér erum í salnum hverju sinni, eða einhver aðferð til að mikla Miðflokkinn, þótt góður sé, heldur er þetta bara vegna þess að það er ákall um að farið sé gaumgæfilega yfir þetta mál og að ekki séu teknar ákvarðanir sem ekki er hægt að taka til baka. Þess vegna þarf að fresta þessu máli.
Herra forseti. Fyrr í kvöld fengum við heimsókn frá hæstv. utanríkisráðherra. Við höfðum lengi kallað eftir því að hæstv. ráðherrann svaraði fyrir eitthvað af þeim fjölmörgu atriðum, og helst öll, sem upp hafa komið í þessari umræðu. Við urðum því fyrir talsverðum vonbrigðum þegar hæstv. ráðherra flutti, þann tíma sem hann staldraði hér við, annars vegar gömlu talpunktana sína úr ráðuneytinu og svaraði svo þeim sem spurðu hann spurninga, með nánast eintómum skætingi. Ég hefði haldið að þegar hæstv. utanríkisráðherra, maðurinn sem lagði fram þessa tillögu, fannst loksins og kom til landsins, gerði umræðunni betri skil en raun bar vitni. Sérstaklega fannst mér þetta einkennilegt í ljósi þess að þessi sami hæstv. ráðherra saknaði mín mjög þegar ég brá mér af landi brott í opinberum erindagjörðum, ásamt reyndar hv. formanni utanríkismálanefndar Alþingis. Hann virtist ekki sakna formanns nefndarinnar eins mikið en saknaði mín mjög. Þó var hér gríðarlega öflugur varamaður á þinginu fyrir mig á þeim tíma, Þorgrímur Sigmundsson. Þegar við höfðum saknað hæstv. ráðherra dögum og nóttum saman var ég farinn að trúa því að hann myndi sýna þinginu þá virðingu að svara fyrir þau fjölmörgu atriði sem komið hafa upp í þessari umræðu. En nei, það var ekki. Hann hélt reyndar áfram með kenningu sína um að andstaðan við þriðja orkupakkann væri samsæri, runnin undan rótum einhverra Norðmanna, og svo endurflutti hann gamlar sögur eða bloggfærslur Björns Bjarnasonar um áhuga á lagningu sæstrengs og vildi meina að ég hefði haft einhvern áhuga á slíku, sem hann gat náttúrlega ekki bent á að væri á nokkurn hátt rétt. En það um það. Eitt af því sem reynt var að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í var sú stóra grundvallarspurning hvers vegna ríkisstjórnin væri ekki tilbúin til þess að nýta þau ákvæði sem eru í EES-samningnum sjálfum til að setja málið í þessa svokölluðu sáttameðferð. Samningurinn gerir ráð fyrir að ef rísi ágreiningur eða séu álitamál sem eru þess eðlis að ríkin telji að á sig sé hallað sé hægt að senda mál aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og leysa úr þeim þar á þann hátt að allir megi vel við una. Ég hefði talið að þetta væri ákvæði sem nýta ætti við þessar aðstæður og hefði kannski mátt nýta fyrr, hefði kannski mátt nýta í öðrum álitamálum. En með því að halda því fram að það að nýta þetta ákvæði kalli fram einhvers konar upplausnarástand, jafnvel setji EES-samninginn í hættu, er verið að veikja ákvæðið og þar með veikja samninginn og möguleika okkar á að nýta það sem er svo jákvætt við hann, þessa sáttaleið, við úrlausn framtíðarviðfangsefna. Það eina sem hæstv. ráðherra nefndi hvað þetta varðaði var álit Carls Baudenbachers, sem kom til, vel að merkja, eftir að ríkisstjórnin var búin að ákveða að senda málið ekki til sameiginlegu EES-nefndarinnar heldur fara lakari leið. Hægt er að álykta sem svo að það hafi verið svokölluð eftiráskýring frekar en frumskýringin á ákvörðun ríkisstjórnarinnar. En hvað sagði prófessor dr. Baudenbacher? Jú, hann talaði um að Íslendingum bæri að sýna Norðmönnum hollustu, enda litu Norðmenn svo á að Íslendingar væru með nokkurs konar aukaaðild að samningnum. En hann sagði líka, og því var sleppt í samantekt ríkisstjórnarinnar, að það að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar myndi ekki valda neinum skaða. En einhverra hluta vegna kaus hæstv. ráðherra að líta fram hjá þeirri sjálfsögðu staðhæfingu Carls Baudenbachers en reyndi þess í stað að stilla áliti hans upp sem hræðsluáróðri, og tók þá væntanlega að taka undir það að Íslendingum bæri að sýna Norðmönnum hollustu, enda teldu þeir Íslendinga fylgifiska.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög góða ræðu þar sem hann greinir afar vel og á aðgengilegan hátt, á skiljanlega máta, hvað er hér undir. Það er nefnilega svo að álit Carls Baudenbachers var hreinlega nýtt, ætla ég að leyfa mér að segja hér í ræðustól Alþingis, til þess að flýta málinu með því að undirstrika ákveðna hluti í áliti hans sem voru pólitísks eðlis og vörðuðu mögulega aðkomu Evrópusambandsins á hin pólitíska hátt, þ.e. hvernig sambandið gæti brugðist við til að setja þrýsting á mál. Pólitískur þrýstingur er ekki lagalegur þrýstingur. Pólitískur þrýstingur getur birst á ýmsan hátt. En það er allt í lagi. Við getum alveg átt við hann. En það sem mestu máli skiptir er lagalegi grundvöllurinn, að hann sé traustur. Ef við hefðum hann ekki undir fótunum er hætt við að það sé launhált á lífsins braut. Og þá verður auðveldara, með pólitískum þrýstingi, að svipta undan okkur löppunum þegar þar að kemur. Ég tel að hér sé hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kominn að þeim kjarna að ef við tökum skrefin í lagalegri óvissu verður auðvelt að setja hinn pólitíska þrýsting. Og pólitísk klókindi felast í yfirlýsingunum.
Herra forseti. Í lok andsvars hv. þingmanns rann upp fyrir mér ljós varðandi nýtt atriði þegar hann nefndi samspilið milli lagalegu ákvæðanna, sem stundum geta verið torskilin, þó að hv. þingmaður greini þau betur en flestir, og svo pólitíska þrýstingsins sem fylgir í kjölfarið á grundvelli þeirra. Ég held að þetta sé tilefni til ræðu hjá mér og þess vegna vona ég að hv. þingmaður virði það við mig að ég verji ekki svarinu í að greina það. En þetta er algjört lykilatriði. Það sem ég vildi hins vegar nota tímann í er að að svara varðandi Carl Baudenbacher. Vegna þess að ég þekki hann ágætlega og myndi kalla hann vin minn. Hann er snjall lögfræðingur og snjall lögmaður og er núna sjálfstætt starfandi ráðgjafi. En við erum ekki pólitískir samherjar, ég og Carl Baudenbacher. Ég hefði nú haldið að Framsóknarmenn og Sjálfstæðismenn teldu hann ekki heldur pólitískan samherja sinn, einkum í Evrópumálum. Það er því ákaflega sérkennilegt að þeir skuli hafa valið einmitt hann til að skrifa greinargerð sem er, eins og hv. þingmaður nefndi, í raun fyrst og fremst pólitísk. En ég er með nýja kenningu varðandi þessa greinargerð og ætla að rökstyðja hana. Þrátt fyrir að vera ekki á okkar línu pólitískt séð í Evrópumálum er Carl Baudenbacher mikill Íslandsvinur. Hann þekkir Íslendinga. Hann veit hvernig þeir hugsa og hvað virkar á þá. Ég tel allar líkur á að Carl Baudenbacher hafi vísvitandi stillt málinu upp með þeim hætti sem hann gerði, að tala t.d. um að Norðmenn litu á Íslendinga sem fylgifiska sína og að það bæri að sýna Norðmönnum hollustu, ég held að hann hafi alveg vitað hvaða viðbrögð það myndi vekja hjá Íslendingum. Ég held að Carl Baudenbacher hafi gert okkur mikinn greiða, sem hæstv. utanríkisráðherra áttaði sig ekki á þegar hann gerði úttekt sína á skýrslu Baudenbachers.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þar sem ég veit að hv. þingmaður hefur unnið náið með Carl Baudenbacher og þekkir vel til hans ætla ég ekki að efast um að ég gæti aðhyllst þessa kenningu. Það eru ákveðin skapgerðareinkenni í þjóðinni sem kristallast aftur og aftur við ákveðnar aðstæður, eins og það gerir hjá okkur sem einstaklingum líka. Varðandi álitsgerð Carls Baudenbachers þá var hann einmitt ráðgjafi Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni þegar að ákvörðun þessari var unnið. Það kemur fram í álitsgerð hans. Það vekur athygli að það sem hann ráðleggur sem lögfræðilega og mögulega aðferð til að fara eftir er ekki dregið fram í áliti sem gert er í samantekt og látið fylgja, ásamt reyndar stóra álitinu. En af því að við erum þannig gerð teljum við náttúrlega að samantektin innihaldi allt sem máli skiptir. En það sem meginmáli skiptir í áliti Carls Baudenbachers er að hann tekur sérstaklega fram að þeir sem eru í andstöðu við innleiðingu orkupakkans, og ef Ísland meti það svo, sé það fær leið að fara aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina og reyna að semja um nýja eða aðra aðlögun, einkum með tilliti til reglugerðar 713, og reyndar orkupakkans í heild. Hann lýkur þeirri niðurstöðu sinni á orðunum, á ensku, með leyfi hæstv. forseta: „That will do no harm.“ Eða: Það yrði að meinalausu.
Herra forseti. Ég tel að samantektin sem ráðherra lét taka saman fyrir sig segi miklu meira um þá niðurstöðu sem ráðherrann vildi fá en greinargerðina í heild sinni. Það er áhugavert ef við lítum til þess þegar utanríkisráðuneytið kallaði eftir því að Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst sendu viðbótarbréf til að árétta ákveðna hluti. En ég tók líka eftir því hvernig það bréf var orðað. Þar fara þeir ekki á nokkurn hátt gegn því sem þeir höfðu sagt áður. Þeir fara til að mynda ekki gegn þeirri grundvallarstaðhæfingu, sem er að mínu mati augljós, ekki hvað síst eftir að hafa hlýtt á reglugerðaryfirferð hv. þingmanns, að eigi þessi lakari leið, svokallaða, að standast verði fyrirvararnir að vera þess eðlis að innleiðingin taki ekki gildi. En eins og hv. þingmaður hefur gert svo einstaklega vel grein fyrir í ræðum, er það ekki það sem er um að ræða hér. Verið er að innleiða. Svo eru tíndir til einhverjir svokallaðir fyrirvarar sem leit hófst að hér fyrir nokkrum nóttum og dögum eftir að eftir hv. þm. Ólafur Ísleifsson spurði hv. þm. Birgi Ármannsson hvar fyrirvarana væri að finna. Þá fóru menn að leita. Enn stendur leitin yfir, og nú hefur þingmaður Miðflokksins, Karl Gauti Hjaltason, tekið við keflinu og hefur verið vakinn og sofinn að leita þessara fyrirvara. En þeir hafa ekki fundist enn. En nóttin er ung.
Herra forseti. Mig langaði til að ræða við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson og þakka honum fyrir ræðu hans. Ég ætlaði að ræða við hann um stjórnskipulegan fyrirvara sem við Íslendingar settum fyrir sameiginlegu EES-nefndinni þegar ákveðið var að freista þess að innleiða orkutilskipunina og allt sem henni fylgir, í íslenskan rétt. Margir, og þá sérstaklega stjórnarþingmenn, hafa talið það óráð og hafnað því ítrekað að senda málið aftur til meðferðar hjá sameiginlegu EES-nefndinni. Þess vegna vil ég ræða betur þann fyrirvara sem við settum sem þjóð þegar við samþykktum að stefna að innleiðingu pakkans. Í tilefni af því hiki sem á menn kemur þegar þetta er nefnt - eða má kannski kalla það ótta? - er á það að benda að Alþingi lítur svo á að í því að nota hinn stjórnskipulega fyrirvara og hafna málinu og eftirfarandi meðferð þess, sem er vörðuð í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið í 103. og 102. gr., og hefja þar með málsmeðferð fyrir sameiginlegu EES-nefndinni, felist uppsögn EES-samningsins. Og að sú leið sé ekki fær. Ef þetta er viðhorfið er Alþingi þar með að viðurkenna, ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála mér í því, að stjórnskipulegi fyrirvarinn sem við settum hafi enga þýðingu í raun og veru. Til hvers er hann settur ef menn eru, með þessum viðbrögðum, í raun og veru að viðurkenna að hann hafi enga þýðingu?
Herra forseti. Ég hef áhyggjur af þessu og ég tel að þetta sé rétt mat. Þar leiðir einfaldlega eitt af öðru. Ef menn líta svo á það að biðja formlega um það, sem sagt er að verið sé að gera nú þegar, muni valda slíkri mótspyrnu, slíkum viðbrögðum, að það setji EES-samninginn í hættu, getur maður varla trúað því sjálfur að manns eigin aðferð feli í sér einhver raunveruleg áhrif. Annars væri það svo augljóslega einfalt mál, að senda málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá það afgreitt þar. Hvers vegna? Hvers vegna í ósköpunum myndu menn gera þetta með þessum sérkennilega hætti - fordæmalausa hætti, vel að merkja - og halda því fram að þetta séu fyrirvarar og þeir haldi? Ef við förum með þessa fyrirvara inn í sameiginlegu EES-nefndina geti allt orðið vitlaust og við getum bara sett samninginn í uppnám? Það heldur engu vatni. En ég hef hins vegar áhyggjur af fleiru í þessu samhengi. Ég hef áhyggjur af því að ef menn nálgast hlutina svona séu þeir á vissan hátt að skemma 102. gr. og þar með að skemma EES-samninginn; með því að stjórnvöld haldi því fram að það sé hættulegt að nota 102. gr. og það að nýta þetta ákvæði um sáttameðferð geti reitt menn svo til reiði að samningurinn springi - með slíkum málflutningi er verið að veikja þetta ákvæði og gera það sífellt erfiðara að nýta það í framtíðinni. Við munum alveg örugglega þurfa að nýta þetta ákvæði oftar. Þá er ekki gott að viðsemjendur okkar geti vísað í það að íslensk stjórnvöld hafi jú sagt að nýting þessa ákvæðis væri það sama og setja EES-samninginn í uppnám.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ágætisvangaveltur um að það hafi fordæmisgildi að fara ekki þessa leið þegar virkilega koma upp stjórnskipulegar vangaveltur um hvort eitthvað í tilskipun eða reglugerð sem á að innleiða gangi í berhögg við stjórnarskrá. Menn þora það ekki. Menn hafna því alfarið, eins og við höfum orðið berlega vitni að í þessu máli, að það gefi það leiðinlega fordæmi sem hv. þingmaður talaði um. Og líka þær viðbárur að þetta hafi aldrei gerst í 25 ára sögu samningsins. Eru það einhver rök að segja að það hafi aldrei verið gert og að við förum ekki að gera þetta núna? En svo koma stjórnarþingmenn upp í ræðupúlt, galvaskir, kokhraustir, gífurlegir kjarkmenn, og segja: Svo sannarlega munum við gera þetta ef þörf er á. Þessi röksemdafærsla stjórnarliða gengur ekki upp. Hún stenst ekki. Hvers vegna er þá verið að setja fyrirvara yfirleitt? Þeir eru algerlega óþarfir ef menn ætla aldrei nokkurn tímann að nota það sem þeir bjóða upp á og ákvæði samningsins gefa tilefni til. Það er bara lagalega vörðuð leið í samningnum. Til hvers ætti nokkur þjóð að ómaka sig við að gera fyrirvara við samninga ef sá fyrirvari hefur enga þýðingu? Er þingmaður mér sammála að þessu leytinu?
Herra forseti. Það styrkir einmitt ákvæðið að nota það. Þau rök að við getum ekki eða eigum ekki að nota ákvæðið vegna þess að það hafi ekki verið notað í 25 ár - hvað segja þau okkur um hvers væri að vænta ef eftir fimm ár kæmi upp stórt álitamál? Þá yrði sagt: Við getum ekki notað ákvæðið vegna þess að það hefur ekki verið notað í 30 ár; enn þá sterkari rök samkvæmt þessu mati. Við þurfum að nota þetta ákvæði núna, bæði vegna eðlis málsins og til þess að virkja ákvæðið, halda því í formi, láta menn sjá að það sé til staðar og sé virt, það sé hægt að nýta það. Það myndi styrkja stöðu okkar til mikilla muna varðandi alls konar framtíðarmál sem munu koma til okkar í gegnum EES-samninginn. En það að segja: Við Íslendingar þorum ekki að nota ákvæði sem samningurinn tryggir okkur um sáttameðferð og viðunandi niðurstöðu fyrir alla, eru skýr skilaboð til Evrópusambandsins um að við munum lúffa fyrir öllu sem þaðan kemur. Og í ljósi þess hvernig Evrópusambandið er að þróast og færa sig upp á skaftið, eins og m.a. hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst svo vel, bæði í ræðu hér í þingi og í viðtali, þurfum við á því að halda að virkja þetta ákvæði og sýna að það sé virkt og sýna að Íslendingar séu þátttakendur í EES-samningnum á jafnræðisgrundvelli. Við séum ekki með aukaaðild, séum ekki fylgifiskar sem þurfi að taka því sem að þeim er rétt.
Herra forseti. Ég ætla að halda aðeins áfram þar sem frá var horfið við leitina lagalega fyrirvaranum. Ég átti örlítið eftir til að klára þá yfirferð mína. Ég var kominn að reglugerð eða drögum að reglugerð sem ætlunin er að gefa út af hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Bent hefur verið á það, og hæstv. utanríkisráðherra neitaði því ekki hér fyrr í dag, að lagalega fyrirvarann væri að finna í þeirri reglugerð. Hann neitaði því ekki svo að ég ætla að gera örlítið rannsókn á því hvort þessi lagalegi fyrirvari, ef þetta er hann, standist. Hvort hann hafi eitthvert gildi í þessu máli. Málið er að við erum að innleiða hér orkutilskipun Evrópusambandsins, þá þriðju í röðinni. Ef gerður er lagalegur fyrirvari með reglugerð útgefinni af ráðherra … Ég er með drög að henni og ég var búinn að lesa úr 3. gr. Ég ætla að lesa hluta af henni aftur, með leyfi forseta: „Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands, með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 sem varða raforkutengingar milli landa ekki til framkvæmda á Íslandi …“ Sem þýðir að Evróputilskipunin og reglugerðin kemur ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á. Verið er að segja að reglugerðin gildi ekki. „Grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verða ekki reist nema að undangengnu samþykki Alþingis …“ - Þetta höfum við nú heyrt áður. - „… og endurskoðun á stjórnskipulegum lagagrundvelli reglugerðarinnar.“ Endurskoðun á stjórnskipulegum grundvelli reglugerðirnar? Það getur varla verið að átt sé við þessa reglugerð, hún er einfaldlega gefin út uppi í ráðuneyti. Hún er samin í einhverjum herbergjum þar og síðan labba menn inn til ráðherra og hann skrifar undir hana og gefur hana út eins og hverja aðra reglugerð sem eru gefnar út í miklum massavís í ráðuneytinu. Næstum daglega, held ég, koma út nýjar reglugerðir um hvaðeina, hundahald og eitt og annað. Þetta er léttvæga tegundin af stjórnvaldsfyrirmælum, reglugerðir á Íslandi. Lögin eru miklu meira virði eða hærra sett, ef maður getur notað það orð, vegna þess að þau fara í gegnum ákveðið ferli hérna á Alþingi, í gegnum þrjár umræður, eru samþykktar, forseti skrifar undir og þá eru það lög í landinu. Þessar reglugerðir hafa miklu minna vægi. Þær eru bara skoðaðar í ráðuneytinu, hugsanlega lagðar fyrir ríkisstjórn, ef vægi þeirra er nógu mikið til þess, og síðan skrifar ráðherra undir. Reglugerðin er gefin út. Þá tekur hún gildi. Hún gildir um það efni sem hún á við, sem er oft smærri útfærslur á einhverjum atriðum sem lög kveða á um. Það getur bara ekki verið, herra forseti, að þessi reglugerð innihaldi þennan lagalega fyrirvara. Í fyrsta lagi eru þetta ekki lög, þetta er reglugerð. Henni verður breytt bara með einu pennastriki uppi í ráðuneyti. Það getur varla verið, og ég neita að trúa því, að þetta sé hinn eini sanni lagalegi fyrirvari, þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki svarað spurningu minni hvað það varðar hvort þeir væru búnir að finna hann þarna. Rétt áður en ég lýk þessu ætla ég að klára að fjalla um orðalag í nefndarálitinu sem hæstv. ráðherra benti á. Ég var búinn að lesa það og ætla ekki að endurtaka það. Þar er talað um að grunnvirkin verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og ákvæðum hennar sem varða tengingar á milli landamæra. Þegar þar að kemur, þegar reynir á, á að endurskoða reglugerðina. Reglugerðin er sett úti í Evrópu. Hún sett í Evrópuráðinu og þinginu. Síðan fer hún í EES-nefndina og er samþykkt þar og innleidd með öllu og það tekur jafnvel áraraðir að innleiða hana. Þannig að ég trúi því ekki að menn ætli sér síðar meir að endurskoða þessa reglugerð einhvers staðar uppi á Íslandi. Ég trúi því ekki. Ætla menn að fresta því að spyrja hvort þessi reglugerð sé í andstöðu við stjórnarskrá, sem lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa nú reyndar haldið fram að mikill vafi leiki á? Ég mun halda áfram í næstu ræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Tveir úr okkar hópi hafa lagt sig mjög eftir lagatexta og -tengingum í þessu máli og flutt þvílíkar öndvegisræður að ég trúi eiginlega ekki öðru en að þetta smitist nú aðeins inn hjá þeim sem hlýða á og þeir verði miklu nær en áður um hvernig þetta mál er vaxið, hversu vanbúið það er og hversu nauðsynlegt er að því verði frestað, það tekið aðeins til hliðar og farið betur yfir það til þess að vanda málsmeðferðina. Ég hjó eftir því eins og fyrr, að hv. þm. Karl Gauti Hjaltason er í fyrsta lagi á hnotskóg eftir týndu fyrirvörunum og gengur lítið að finna þá. En síðan er það sem ég hef viljað kalla losarabrag eða lausatök í þessu máli. Í fyrsta lagi að þetta mál skuli vera borið upp sem þingsályktunartillaga sem fer í tvær umræður og síðan ekki söguna meir og verður síðan sent ríkisstjórninni. Í öðru lagi að bæði eru fyrirvararnir sem ekki finnast og fleira, það losaralega gert og losaralega um búið að maður er hálfhræddur við að verði þetta samþykkt núna eins og það liggur fyrir, muni vera hægt að reisa málaferli vegna málsmeðferðarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji raunverulega hættu á að við getum lent í málaferlum út af því að þetta sé ekki rétt inn fært eða rétt innleitt og hvort við séum þá ekki í hættu vegna þess að það eru svo veikar sérstakt lagastoðir sem að þessu standa.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu og svarið er: Alveg tvímælalaust munu þessir fyrirvarar sem við höfum verið að skoða, hver þeirra sem réttastur kann að vera, falla eins og spilaborg ef kemur til árekstra milli Evróputilskipunar eða -reglugerðar þriðja orkupakkans eftir innleiðingu. Það er ekki búið að innleiða hann enn þá. En eftir innleiðingu kemur upp eitthvert tilvik hér innan lands og menn bera fyrir sig þennan lagalega fyrirvara, hvar sem hann er að finna. Reglugerð, sem útgefin er af Stjórnarráðinu eða einhverjar yfirlýsingar manna úti í Evrópu á einhverjum fundum, EFTA-ríkjanna o.s.frv., það er alveg sama hvað nefnt er, þetta myndi falla eins og spilaborg ef til árekstrar kæmi við ákvæðin í orkutilskipun Evrópusambandsins. Algjörlega. Ég myndi kalla það, ef ég má, herra forseti, stjórnskipulega svaðilför, að innleiða þetta með þessum hætti og á þessum veika grunni. Að hafa þarna einhvern lagalegan fyrirvara sem er mjög óskýr og heldur lítt gegn þessu öfluga regluverki sem við erum að innleiða og erum skuldbundin til, eftir að þessi ákvörðun hefur verið tekin. Þess þá heldur að stíga varlega til jarðar og nýta okkur samningsbundinn rétt okkar til að bera þetta aftur undir sameiginlegu EES-nefndina og leita þar eftir undanþágum, sem mér skilst að sé létt verk og löðurmannlegt, miðað við yfirlýsingar þessara ágætu herramanna úti í Evrópu.
Herra forseti. Þetta er einmitt það sem ég hef óttast, hv. þingmaður, og ég þakka kærlega fyrir þetta svar. Það sem hræðir mig einna mest er að við munum sitja uppi með einhvern stóran bakreikning út af þessum lausatökum, sem ég vil kalla svo, og verðum dæmd til skaðabóta o.s.frv. út af þessari innleiðingu. Það er það sem hræðir mig mest. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem er löglærður eins og t.d. Eyjólfur Ármannsson, sá ágæti lögfræðingur í Noregi, sem ég hef vitnað dálítið til í ræðum mínum og mun vitna til í næstu ræðum. Akkúrat það sem hann hefur sagt eru svipuð varnaðarorð og hv. þm. Karl Gauti Hjaltason viðhefur hér og hefur gert áður í þessari umræðu. Það sem ég óttast við þetta er að við verðum dæmd fyrir þetta og þurfum að reiða af hendi skaðabætur, ekki smáar. Þá spyr ég hv. þingmann: Telur hann í fyrsta lagi raunverulega hættu á að það gæti gerst? Getum við gert eitthvað til að koma í veg fyrir það? Ættum við t.d., eins og við vorum nú reyndar að biðja hæstv. ráðherra um í dag, að taka þetta mál aðeins til hliðar og gaumgæfa það, geyma það fram á haust? Vegna þess að í haust er líka ákveðin dagsetning þegar norski stjórnsýsludómstóllinn tekur fyrir mál sem höfðað er einmitt út af innleiðingu þriðja orkupakkans í Noregi. Við höfum nú goldið varhug við því að við innleiðum tilskipunina að fullu áður en niðurstaða liggur fyrir hjá stjórnlagadómstólnum í Noregi. En ég spyr aftur: Er raunveruleg hætta á því að við myndum sæta skaðabótum? Hvað getum við gert til að koma í veg fyrir það?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ágætar vangaveltur. Já, ég held að það sé gott ráð að bíða niðurstöðu hvað varðar gildi orkutilskipunarinnar í Noregi. Ég held að það sé þjóðráð, herra forseti. Varðandi för okkar á þær óvissuslóðir sem við erum að feta okkur inn á með því að innleiða þetta með þessum hætti: Ef maður innleiðir þetta regluverk verður ekki til baka snúið. Maður getur ekki bara sagt: Allt í plati, seinna meir. Því að innleiðingin er orðin. Og um leið og einhver atvik eða tilvik koma upp í framtíðinni, hvernig svo sem þau ber að - og hvers eðlis þau eru veit ég ekki - þá gildir þetta hér; alveg sama hvort menn hafa velt fyrir sér einhverjum pólitískum yfirlýsingum manna eða reglugerðum, útgefnum hér á Íslandi, þá gildir efnislega orkutilskipunin hér á landi. Ég vil benda hv. þingmanni á að það eru fjöldamargir lögfræðingar sem sitja hér á Alþingi sem eru í stakk búnir til að skoða þetta gaumgæfilega. Ekki eru færri lögfræðingar innan stjórnarliðsins. En menn fá misjöfn spil á hendur. Menn spila auðvitað úr þeim spilum sem þeim eru gefin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu þar sem hann nálgast viðfangsefnið á yfirvegaðan hátt og dregur út hið augljósa, alla vega eins og ég sé það. Varðandi umræðuna um fyrirvarana, sem er nú orðin svolítið meginstef hér eftir kvöldverðarhlé, virðast þeir einkum eiga að beinast gagnvart reglugerð 713/2009 sem fjallar um grunnvirki yfir landamæri, sem í daglegu tali eru kölluð sæstrengur hér á Íslandi. Í ræðu sinni 9. apríl sl. segir hæstv. utanríkisráðherra, í fyrri umræðu um þetta, með leyfi forseta: „Í því sambandi skiptir líka afar miklu máli sameiginlegur skilningur með orkumálastjóra ESB á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart sameiginlegum orkumarkaði. Þeir sérfræðingar sem leitað hefur verið til eru líka á einu máli um að sá sameiginlegi skilningur styrki mjög þær forsendur sem við leggjum til grundvallar innleiðingunni. Þótt yfirlýsingin hafi ekki bein lagaleg áhrif hefur hún lagalega þýðingu, enda sýnir hún fram á að samningsaðilar okkar hafa sama skilning og við á þeim forsendum sem við byggjum innleiðinguna á.“ En hverjar eru þessar forsendur sem innleiðingin er byggð á að mati hv. þingmanns?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni kærlega fyrir spurningarnar. Reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 713/2009, fjallar aðallega um samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði í Evrópu og á Evrópska efnahagssvæðinu eftir innleiðingu þessarar tilskipunar á Evrópska efnahagssvæðinu. Í þeirri reglugerð er að finna nokkur ákvæði, sérstaklega 8. gr., en líka 7. og 9. gr., sem lögfræðilegir álitsgjafar ríkisstjórnarinnar hafa talið mikinn vafa leika á hvort framselji vald til alþjóðlegrar stofnunar og brjóti þar með gegn stjórnarskránni. Þessi leið er farin, að þetta sé innleitt alveg óbreytt, ég tek það fram, jafnvel þótt verulegur vafi leiki á og veruleg hætta sé á því að þarna sé verið að brjóta gegn ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar. Þetta er innleitt með lagalegum fyrirvara. Þess vegna er svo mikilvægt, herra forseti, að það sé leitt í ljós hver sá lagalegi fyrirvari er. Síðan þegar búið er að upplýsa hvers lags gildi þeir hafa - þessarar spurningar höfum við margoft spurt, og sérstaklega: Hvert er þjóðréttarlegt gildi þessa lagalegu fyrirvara? Það er grundvallaratriði.
Herra forseti. Þetta er akkúrat málið. Þegar búið er að leiða í ljós hverjir hinir lagalegu fyrirvarar eru, en til stendur að setja þá í tveimur frumvörpum til laga - lagabreytingu annars vegar og svo lögum sem liggja fyrir þinginu - að landsrétti. Við innleiðingu gerðarinnar, við innleiðingu tilskipunar nr. 72/2009, ásamt þeim reglugerðum sem fylgja í orkupakkanum, 713 og 714 og 715/2009 við þá innleiðingu, sé ekki fyrirvari í innleiðingunni sjálfri, öðlast þessar reglugerðir lagalegt gildi hér á landi og lúta þjóðarétti, eins og ég skil málið. Það gerir að verkum að jafnvel þó svo að hér sé ekki sæstrengur, og að fyrirvarinn varði það að Alþingi Íslendinga skuli taka þá ákvörðun, þá skuldbindur Alþingi Íslendinga sig til að fara eftir þessari innleiðingu, þessari ákvörðun, vegna þess að við erum skuldbundin að þjóðarétti. Það er akkúrat það sem málið hverfist um þegar kemur að stjórnarskránni. Það sem stendur til að gera hér verður ekki aftur tekið. En við gætum hins vegar setið uppi með bakreikning fyrir það um langa hríð héðan í frá. Hverjar eru hugleiðingar hv. þingmanns varðandi þessa kenningu mína?
Herra forseti. Ég sagði áðan að menn í stjórnarliðinu, jafnvel þótt lögfræðingar væru, þyrftu að spila á þau spil sem þeim væru gefin. Í þessu tilviki eru spilin afleit, eintóm lágspil. Það er örðugt um vik þegar maður fær þannig hendi. Í þessu máli sést berlega - málatilbúnaðurinn er með þeim hætti að þeir hafa sýnt á spilin - að trompin eru fá. Þess vegna er svo fátt um svör. Þess vegna er málflutningurinn svona loðinn. Þess vegna er hann svona misvísandi, t.d. bara varðandi lagalega fyrirvarann. Það er vegna þess að þeir eru með lágspil á hendi, kjósa að svara ekki, fara undan í flæmingi, sleppa fullt af spurningum vegna þess að þeir hafa svona lélega hendi, þótt lögfræðingar séu. Þess vegna er rökstuðningurinn dapur. Hann er ekki burðugri en raun ber vitni, eins og við höfum verið að reyna að tala um og benda á, með lagalega fyrirvarann. Hann er mjög veikur, herra forseti. Afar veikur.
Herra forseti. Ég ætlaði að halda áfram yfirferð minni yfir álit Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings. En við fengum í dag heimsókn frá hæstv. utanríkisráðherra, þar sem hann gerði mjög mikið úr því að þeir ágætu lögmenn, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson, hefðu áréttað með bréfi það sem þeir hefðu áður gefið út fyrir utanríkisráðuneytið. Það vill þannig til að um það leyti sem þeir „áréttuðu“ afstöðu sína með bréfi, og utanríkisráðuneytið fékk þá niðurstöðu sem þeim fannst betri, fór Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögfræðingur í viðtal á mbl.is, þann 10. apríl sl., og þar segir: „Færa má rök fyrir því að meiri lagaleg óvissa felist í þeirri leið sem ríkisstjórnin hyggst fara varðandi innleiðingu á þriðja orkupakka Evrópusambandsins en því ef Alþingi hafnaði því að samþykkja orkupakkann með því að aflétta ekki stjórnskipulegum fyrirvara vegna hans.“ Þarna er Friðrik Árni Friðriksson Hirst á sama máli og Eyjólfur Ármannsson, eins og ég las hér áðan. Áfram segir: „Friðrik segist aðspurður ekki telja að lagaleg óvissa ríki í raun um þær afleiðingar sem það hefði ef Alþingi hafnaði því að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara vegna þriðja orkupakkans. Hins vegar gæti það haft pólitíska óvissu í för með sér.“ Ég hef sagt hér nokkrum sinnum, held ég, í þessum umræðum, að auðvitað er óþolandi fyrir okkur að hafa lagalega óvissu um þetta mál. Pólitísk óvissa er aftur á móti það sem við stjórnmálamenn eigum við á hverjum degi. Það eigum við að kunna og það eigum við að geta höndlað, ef við þorum það. Áfram segir, með leyfi forseta: „Hins vegar var ekki farið fram á undanþágur frá innleiðingu þriðja orkupakkans í sameiginlegu EES-nefndinni af hálfu íslenskra stjórnvalda sem hefði verið hægt að gera á þeim tíma. Alþingi getur þó hafnað því að veita samþykki sitt.“ Við vitum að hugsanlega voru gerð ákveðin mistök á sínum tíma, en engu að síður er í sjálfu sér ekkert mál að leiðrétta þau með því að senda málið aftur til EES-nefndarinnar. Þar væri hægt að fara fram á lögformlega fyrirvara eða undanþágur og þar með færi málið á byrjunarreit. Áfram segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur ákveðið að fara þessa leið en í henni felst að sögn Friðriks að þeim álitamálum sem snúa að stjórnarskránni sé í raun slegið á frest.“ Þetta erum við margbúnir að taka fram hér. „Hann telur að í þeirri leið felist ákveðin málamiðlun. Fyrr eða síðar þurfi hins vegar að taka á ný afstöðu til álitaefna sem varða stjórnarskrána.“ Friðrik Árni varar við að þessi leið gæti haft í för með sér að einstaklingar eða lögaðilar myndu höfða skaðabótamál gegn íslenska ríkinu ef þeir teldu að íslensk landslög tryggðu þeim ekki þann rétt sem þeir ættu að njóta samkvæmt EES-samningnum. Hann segir líka hér, og nú er ég að verða búinn með tímann, að þessi pólitíska yfirlýsing Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins gæti haft einhverja þýðingu á Íslandi en sé ekki lagalega skuldbindandi. Hann er svo spurður að lokum hvort hann þekki fordæmi fyrir því að fara þá leið sem ríkisstjórnin hyggst fara. Þá segist Friðrik, með leyfi forseta, „ekki þekkja nein dæmi þess í svipinn“. Og þegar hann er spurður hvort staða Íslands verði mögulega veikari eftir að hafa aflétt stjórnskipulegum fyrirvara þegar takast þarf á við álitamál segir hann, með leyfi forseta: „Vissulega erum við þá hugsanlega að gefa frá okkur þann möguleika að óska eftir undanþágum á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég held að það liggi í sjálfu sér í hlutarins eðli að ef vilji stæði til þess á síðari tímapunkti þá eru þeir möguleikar afskaplega takmarkaðir þegar búið er að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og staðfesta þessa ákvörðun.“
Herra forseti. Þetta var mjög skýrt og skilmerkilegt hjá hv. þingmanni en það vaknaði hjá mér spurning þegar ég heyrði hann tala um annars vegar lagalega óvissu og hins vegar pólitíska óvissu. Þegar þetta tvennt kemur saman verða ákveðin margfeldisáhrif. Það á svo sannarlega við í tilviki Evrópusambandsins og þessara Evrópureglugerða í ljósi þeirra markmiða sem Evrópusambandið vinnur að. Við höfum séð það gerast hvað eftir annað með mál sem menn töldu kannski lagalega vera á einn hátt að þegar pólitíkin og markmið Evrópusambandsins taka svo við er tilhneigingin sú að túlka lögin markmiðunum í vil. Þetta er sérstaklega ríkt í Evrópurétti sem lítur mjög til markmiðanna með lagasetningunni. Við hljótum að velta því fyrir okkur í þessu samhengi að það sé þeim mun mikilvægara að lögin séu skýr, að þetta sé lagalega skýrt og rétt frá málunum gengið. Því að ella megum við vænta þess að allur lagalegur vafi verði túlkaður Evrópusambandinu og markmiðum þess eins og þeim er lýst, í þessu tilviki í þriðja orkupakkanum, í vil. Við höfum jafnvel séð að þar sem við Íslendingar töldum að engan lagalegan vafa væri að finna hafa markmiðin orðið yfirsterkari. Við hljótum því að þurfa að huga að raunheimum, hvernig hlutirnir gerast í raunheimum Evrópusambandsins, þegar við tökum afstöðu til þess hvernig við göngum frá þessu máli. Getur hv. þingmaður fallist á þetta hjá mér?
Herra forseti. Í byrjun vegferðar, þegar við vorum að byrja þessa umræðu, horfði ég einmitt á þessa tvo kosti. Annars vegar væri pólitísk áhætta en hins vegar væri lagaleg áhætta. Þá sagði ég, líkt og ég sagði í ræðu minni hér áðan: Við stjórnmálamenn eigum að kunna á pólitíska áhættu, við eigum að geta brugðist við henni o.s.frv. Það er verra að eiga við lagalega áhættu, hættu á málsóknum og hvað þetta nú er allt saman. En síðan fór ég að hugsa þetta betur af því að hv. þingmaður sagði að þegar þetta tvennt kæmi saman hefði það margfeldisáhrif. Við erum einmitt í þeirri hættu núna, ef við samþykkjum þetta mál eins og það er lagt upp. Þá er sagt: Ja, það kemur ekki sæstrengur nema stjórnvöld, Alþingi, samþykki það. Þessu erum við núna að henda inn í óráðna framtíð. Ef við værum óheppin gætum við fengið einhverja Samfylkingarstjórn, Evrópusinnastjórn, sem væri „fyr og flamme“ - afsakið, herra forseti - væri æst í að tengja sæstreng. Það þyrfti ekkert að vera mjög langt undan, nema náttúrlega ef öflugir flokkar eins og Miðflokkurinn kæmust til enn meiri áhrifa en nú er. En þetta er áhættan. Eins og þetta er lagt upp núna felst í þessu áhætta af tvenns konar toga, þessi lagalega sem gæti endað með málsóknum o.s.frv., eins og hér kemur fram, og þessi pólitíska sem felst í því að hér gæti komist á legg einhver kratastjórn. Pólitíska áhættan sem er talað um ef við myndum vísa þessu máli aftur til sameiginlegu nefndarinnar - ég verð að fara yfir hvaða áhrif það hefði í seinna svari mínu.
Herra forseti. Þeirri stöðu sem hv. þingmaður lýsir, varðandi það sem gerist ef sæstrengur verður lagður, var líkt við það í ágætri grein - því miður man ég ekki í svipinn eftir hvern - að taka flöskupúka inn á heimilið og segja sem svo: Það er allt í lagi að hafa þennan púka því að hann er í flösku. Svo var spurt: Til hvers þá að taka púkann inn á heimilið? En ég held það sé hárrétt, sem hv. þingmaður segir, auðvitað eru verulegar líkur á því að hér kæmi stjórn sem hefði áhuga á sæstreng. Við getum séð fyrir okkur, af umræðum um þetta mál að dæma, hvort ekki væri líklegt að einhverjir þingmenn myndu útskýra fyrir okkur að það væri bara einangrunarhyggja að vilja ekki sæstreng og við þyrftum að selja umhverfisvæna orku til útlanda og taka þátt í að takast á við loftslagsmálin og allt þetta, allir þessa sömu frasar yrðu notaðir. Svo þyrftu kannski einhverjir að vera í málþófi til að reyna að stoppa sæstreng, þótt við séum, sem betur fer, ekki komnir í þá stöðu að þurfa að fara í málþóf um þetta mál vegna þess að rökin eru einfaldlega það mörg og það er margt sem við þurfum að krefjast svara um. En til viðbótar við þessa hættu, sem hv. þingmaður lýsir, getur hann ekki fallist á það, í ljósi þess sem við höfum rætt um, og m.a. hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson fært mjög greinargóð rök fyrir, að það yrði a.m.k. reynt af einhverjum áhugasömum fjárfestum að nýta þá staðreynd að Íslendingar væru búnir að samþykkja þriðja orkupakkann til að knýja á um að ACER, orkumálastofnun Evrópusambandsins, hlutaðist til um að ýta málinu áfram á Íslandi?
Herra forseti. Svo virðist sem allmargir fjárfestar trúi því að fljótlega verði breytingar á raforkumarkaði á Íslandi. Við sjáum það m.a. á því að íslenskir auðmenn og erlendir eru að kaupa upp lönd og réttindi og eru líka með ráðagerðir á prjónunum um að setja upp vindmyllugarða, sem svo eru kallaðir, á nokkrum stöðum á landinu. Þær framkvæmdir myndu í sjálfu sér kosta Íslendinga töluvert mikið vegna þess að línulagnir næst þeim stöðum þar sem menn eru núna mest að velta þessu fyrir sér eru ekki með þeim hætti að þær beri rafmagnið sem þarna yrði framleitt. Þegar af þeirri ástæðu myndi það kosta gríðarleg útgjöld fyrir íslenska þjóð að koma upp betri línulögnum á þessum svæðum til að bera, nota bene, rafmagnið í burtu því að ekki á að nota það í heimabyggð, að því er manni skilst. Við þannig rafmagnsframleiðslu, þ.e. með vindi og/eða smávirkjunum þar sem mjög mörg rannsóknarleyfi hafa verið gefin út, er enda kostnaðurinn hærri en á þeirri orku sem við framleiðum í dag. Þá spyr maður: Hver á að kaupa þessa orku hærra verði? Á hún að seljast á innanlandsmarkaði? Þá spyr maður því að það er mjög á prjónum stjórnvalda að koma á orkuskiptum: Eiga þá orkuskiptin að greiðast á hærra orkuverði en gildir á landinu nú í dag? Í öðru lagi tala menn um stóreflingu garðyrkju. Á þá garðyrkjan að greiða enn hærra raforkuverð en hún er fullhert af að borga í dag? Þetta stenst ekki nokkra skoðun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að bera undir hv. þingmann lítils háttar vafaatriði er málið varðar og er að finna á blaðsíðu 6 í þingsályktunartillögu meiri hluta utanríkismálanefndar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá varða reglur þriðja orkupakkans og ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um aðlögun og upptöku hans í EES-samninginn ekki eignarrétt á orkuauðlindum á Íslandi. Í því sambandi má benda á 125. gr. EES-samningsins þar sem fram kemur að samningurinn hafi engin áhrif á reglur samningsaðila um skipan eignarréttar.“ - Skipan eignarréttar. - „Þá kemur fram í 2. mgr. 194. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (SSESB) að ráðstafanir samkvæmt málsgreininni séu með fyrirvara um rétt aðildarríkis til að ákvarða með hvaða skilyrðum orkulindir þess eru nýttar, hvaða orkugjafa það velur og almenna tilhögun orkuafhendingar.“ Það er skýr greinarmunur gerður, annars vegar á eignarrétti og hins vegar nýtingu. En í tölulið 5.1 í sömu þingsályktunartillögu stendur, varðandi innleiðingu á reglugerð 713 sem fjallar um ACER eða Eftirlitsstofnun Evrópu. „Stofnuninni er ætlað að aðstoða eftirlitsaðila, sem vísað er til í tilskipunum 2009/72/EB og 2009/73/EB, við beitingu valdheimilda innan Evrópska efnahagssvæðisins og ef þörf krefur að samhæfa aðgerðir eftirlitsaðila, sem á Íslandi er Orkustofnun. Reglugerðin kveður á um lagalega stöðu stofnunarinnar.“ Hér er talað um að það sé m.a. til að fylla í gloppur í löggjöfinni. En hver er löggjöfin um orkustefnu Íslands? Er hún til? Hvernig eru auðlindaákvæðin hjá okkur?
Herra forseti. Í stuttu máli er orkustefnan ekki til og auðlindaákvæðin eru í skötulíki. Og hvað gerist þá? Þá kristallast það sem fram kom í fyrra andsvari, að við verðum bæði með lagalega óvissu og hellings pólitíska óvissu, sem hverfast saman og margfaldast. Þarna kemur enn upp það orð sem við höfum notað yfir þann leiðangur sem hér er verið að leggja í: Þetta er óvissuferð. En í raun og veru er þetta meira en óvissuferð. Þegar maður leggur hitt saman við, þ.e. að hafa ekki orkustefnuna og auðlindaákvæðin á hreinu, er þetta farið að líkjast meira rússneskri rúllettu, verð ég að viðurkenna. Það er leikur sem mig fýsir ekki að leika sjálfur. En þetta er náttúrlega grafalvarlegt. Það er að koma betur og betur í ljós með hverjum deginum og hverri nóttunni sem við erum hér, og það höfum við bent á, hversu illa málið er lagt fram, í hversu í slæmu formi það er lagt fram. Það er alltaf að koma betur og betur í ljós að það er bráðnauðsynlegt að fresta innleiðingu þessarar reglugerðar, að taka málið aðeins af dagskrá, fara yfir það, gaumgæfa það, fylla upp í holurnar, sem eru sannarlega nú þegar í því. En auðvitað eigum við að fara að ráðum manna eins og Friðriks Hirsts og Eyjólfs Ármannssonar. Við eigum einfaldlega að hafna orkupakkanum og láta reyna á sáttameðferð sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá alvöru lögformlegan fyrirvara af hálfu Evrópusambandsins, innleiða pakkann - og við þurfum engar áhyggjur að hafa, ekki nokkrar. [[Forseti hringir.]]En ríkisstjórnin hefur ekki döngun í sér til að gera það, því miður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ástæða þess að ég spurði þessarar spurningar er sú að samkvæmt aðfaraorðum reglugerðarinnar, þ.e. reglugerðar nr. 713/2009, er stofnuninni komið á fót til að fylla í gloppur á löggjöfinni, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínum, með leyfi forseta „á vettvangi ESB og stuðla að skilvirkri starfsemi innri markaða fyrir raforku og jarðgas.“ Þ.e. innri markaða Evrópusambandsins. Við tökum eftir því að ég er að lesa upp úr þingsályktunartillögu meiri hluta utanríkismálanefndar. „Einnig skal stofnunin gera landsbundnum eftirlitsyfirvöldum kleift að auka samvinnu sína á vettvangi ESB“ - ekki EES, á vettvangi ESB - „og taka gagnkvæman þátt í ESB-tengdri starfsemi.“ En við skulum veita því athygli að þegar þarna er komið sögu, eftir þessa innleiðingu, hvað er þá búið að gerast? Þá verður búið að taka Orkustofnun undan framkvæmdarvaldi íslenska ríkisins, gera hana sjálfstæða svo hún lýtur hvorki pólitísku né lagalegu boðvaldi og er orðin sjálfstæð. Hún er fjármögnuð af íslenska ríkinu en heyrir ekki undir það og hefur heimildir til að knýja fram ákvæði reglugerðanna og innleiðingarinnar og markmiða Evrópusambandsins um sameiginlegan og samþættan markað. Þetta er það ákvæði sem vísar raunverulega til þess að þarna sé of opin heimild til þess að hún geti talist tæk.
Herra forseti. Þetta er mergurinn málsins, myndi ég segja. Maður er búinn að segja það oft. Það eru mörg samverkandi atriði sem vinna gegn íslenskum hagsmunum og þetta er eitt af þeim. Eftirlitsstofnunin, sem á heima í Orkustofnun eftir að innleiðingin hefur farið fram, er í raun og veru bara þessi stofnun, ACER, sem lýtur beinu boðvaldi frá Brussel. Það þýðir ekkert fyrir okkur eða einhvern ráðherra uppi í Arnarhvoli að ætla sér að hafa einhver áhrif þarna, ekki smuga. Þessi stofnun hefur t.d. rétt til þessa að sekta þvílíkar upphæðir, stjórnvaldssektir, að við höfum ekki séð annað eins. Margir svitna þegar þeir sjá stjórnvaldssektir sem Samkeppnisstofnun leggur á samkvæmt núverandi lögum. Þær eru hlægilegar miðað við þær upphæðir sem um er að ræða í þessu sambandi, milljarðar króna. Þarna verður sem sagt stofnun í landinu, við borgum reksturinn en ráðum engu um hana. Engu. Brussel ræður öllu. Þetta er örugglega votasti draumur Samfylkingar nokkru sinni vegna þess að þarna er komin smá hælspyrna inn í íslenskt orkukerfi beint frá Brussel. Það hlýtur að hljóma eins og jólasálmar í eyrum samfylkingarflokkanna. En fyrir okkur hin er þetta náttúrlega martröð líkast. En þetta ætla menn að gera. Þetta ætla alþingismenn, með tæplega 90% atkvæða á bak við sig, að samþykkja. Hvers vegna í ósköpunum? Því get ég ekki svarað.
Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta fyrir það fyrsta hversu lengi hann hyggist láta fund standa. Í annan stað hvort einhver reki hafi verið gerðar að því sem beðið var um hér áðan og sitjandi forseti sagðist þá ætla að gera, að reyna að hlutast til um að fá stjórnarliða til að koma hingað og svara þeim álitaefnum sem borin hafa verið upp. Vegna þess að það er afar brýnt að ef ekki næst í utanríkisráðherra og hann fenginn til að koma hingað og skýra orð sín, væri afar áhugavert að fá ábyrgðarmenn sem fluttu frumvarpið og þá sem eru í forystusveit ríkisstjórnarflokkanna til að koma hingað og eiga við okkur orðastað. Það skiptir máli hversu lengi fundur stendur vegna þessara álitaefna.
Forseti getur svarað fyrirspurn hv. þingmanns um áframhald fundar þannig að forseti hyggst halda fundi áfram enn um sinn. Mælendaskrá er opin en ég get komið þeim skilaboðum áleiðis að óskað sé eftir því að aðrir taki þátt í þessum umræðum. En mælendaskráin er opin, ég ítreka það. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Það er auðvitað bagalegt að fá ekki að heyra nánar af fyrirætlunum forseta hvað varðar tímalengd fundar. Eins og fyrr erum við reiðubúnir að vera hér eins lengi og þarf og vorum það síðast í morgun og erum í sjálfu sér alveg klárir í að endurtaka það. Auðvitað myndi það auðvelda okkur að mörgu leyti að vita þetta. Hvað hitt varðar barst mér til eyrna að flutningsmaður frumvarpsins, sem við höfum óskað eftir að komi hingað og eigi við okkur orðastað, hafi verið hluti af einhverju skemmtiatriði í svokölluðum skemmtiþætti á RÚV í kvöld meðan hér stóð yfir umræða um þetta mál. Nú veit ég ekki hvort þessi þáttur er sýndur beint, ég horfi aldrei á hann og veit ekkert um hann. Hafi hann verið tekinn upp einhvern tímann áður fellur það um sjálft sig að það hafi [[Forseti hringir.]]tafið það að viðkomandi gæti verið hér. En alla vega legg ég á það ríka áherslu að forseti geri nú gangskör að því að eitthvað af því fólki sem við höfum beðið um að verði hér, komi til fundar við okkur.
Herra forseti. Ég sé ástæðu til að taka undir þessa áskorun til hæstv. forseta, ekki aðeins vegna þess hversu rýr svör hæstv. utanríkisráðherra voru hér fyrr í kvöld, heldur einnig vegna þess að stjórnarliðar, aðrir talsmenn frumvarpsins, þar með talið hv. formaður utanríkismálanefndar, sem flytur málið, hafa ekki brugðist við einu einasta þeirra fjölmörgu nýju atriða, ekki einni þeirra fjölmörgu spurninga sem vaknað hafa og þeirra stóru álitaefna sem leidd hafa verið í ljós í umræðunni í kvöld, í fyrrakvöld, fyrrinótt, fyrradag og nóttina þar áður. Það hlýtur að vera vilji stjórnarinnar, sem ætlast til þess að hv. alþingismenn samþykki þessa tillögu, séu upplýstir um eðli hennar og bregðist þar af leiðandi við þegar nýjar ábendingar koma fram.
Forseti getur bætt við þeim upplýsingum að óskum hv. þingmanna um að fá að eiga frekara samtal við hæstv. utanríkisráðherra hefur verið komið á framfæri.
Herra forseti. Ég kom í ræðu minni áðan stuttlega inn á forsendur þess að ég teldi ekki að nokkurt hald væri í þeim lagalegu fyrirvörum sem búið væri að lýsa. En eins og ég kom inn á, og til þess að tengja ræðurnar saman, skuldbinda ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar aðildarríki samkvæmt EES-samningnum að þjóðarétti um leið og þær hafa verið teknar, nema eitthvert þeirra beiti heimild samkvæmt 103. gr. - þar er verið að vísa í, að mig minnir, 97. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um að ríkin tali einum rómi, þess vegna er það „eitthvert þessara ríkja“ - til að setja fyrirvara um að ákvörðunin geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegra skilyrða heima fyrir. Viðkomandi aðildarríki hefur sex mánaða frest frá töku ákvörðunar í sameiginlegu nefndinni til að aflétta fyrirvaranum. Í tilviki þessarar tilteknu innleiðingar og ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar hafa tvö ríki sett stjórnskipulegan fyrirvara, eða reyndar settu öll ríkin stjórnskipulegan fyrirvara en Liechtenstein hefur aflétt honum. Noregur hefur gert það með átta fyrirvörum og Ísland hyggst gera það með tveimur. Þeir taka ekki gildi fyrr en öll ríkin hafa gert það og tala einum rómi. En varðandi það að beita fyrir sig 103. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið langar mig til að koma aðeins inn á það sem segir í 4. mgr. 102. gr. í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, með leyfi forseta.: „Ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðauka við samning þennan, þrátt fyrir beitingu undanfarandi málsgreinar, skal sameiginlega EES-nefndin kanna alla frekari möguleika á því að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins …“ Og svo segir enn fremur í 5. mgr.: „Sameiginlega EES-nefndin skal áfram leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem aðilar geta sætt sig við …“ En í 103. gr. sem vísað er til hér segir: „Ef ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar getur einungis verið bindandi fyrir samningsaðila eftir að hann hefur uppfyllt stjórnskipuleg skilyrði skal ákvörðunin ganga í gildi á þeim degi sem getið er í henni, ef sérstakur dagur er tiltekinn, að því tilskildu að hlutaðeigandi samningsaðili hafi tilkynnt hinum samningsaðilunum fyrir þann dag að stjórnskipuleg skilyrði hafi verið uppfyllt. Hafi tilkynningin ekki farið fram fyrir umræddan dag gengur ákvörðunin í gildi fyrsta dag annars mánaðar eftir síðustu tilkynningu.“ En varðandi 104. gr. er afar áhugaverður texti sem leiðir í raun og veru af 103. gr. „Ákvarðanir teknar af sameiginlegu EES-nefndinni í tilvikum sem kveðið er á um í samningi þessum skulu vera bindandi fyrir samningsaðila frá og með gildistökudegi þeirra, nema kveðið sé á um annað í þeim, og skulu þeir gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja framkvæmd þeirra og beitingu.“ - Þ.e. ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar. Og nú vill svo skemmtilega til, herra forseti, að ég er með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í höndum. Þar segir í 2. gr.: „Íslenskur og norskur texti reglugerða (EB) nr. 713/2009, (EB) nr. 714/2009, (EB) nr. 715/2009, samanber leiðréttingar sem birtust í Stjtíð. ESB …“ - síðan eru tilteknar þær blaðsíður og dagsetningar sem það á við - „og 2012/490/ESB, sem verður birtur í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins, telst fullgiltur.“ Texti reglugerðanna sem gera á fyrirvara við seinna telst fullgiltur. Og dagsetningin: Gjört í Brussel, 5. maí 2017. Þannig að um leið og innleiðingin á sér stað verður litið svo á að virkninni hafi verið frestað en textinn teljist fullgiltur, réttilega, gagnvart landsrétti og þjóðarétti frá og með dagsetningunni 5. maí 2017.