Virðulegi forseti. Aftur þá tel ég ekki einu sinni að þær tillögur sem við leggjum fram hérna krefjist þess að það séu auknar tekjur á móti, einfaldlega vegna þess að þetta er málaflokkur sem hefur setið á hakanum í einhvern tíma og við þurfum að bæta upp. Það er alla vega mín persónulega afstaða. Síðan er hitt að þessi hæstv. ríkisstjórn hefur farið í skattalækkanir til dæmis sem hafa dregið úr tekjum, alla vega var gert ráð fyrir því á sínum tíma. Það mætti einfaldlega hætta við þær. Það er ein hugmynd. Það eru margar leiðir til þess að auka tekjur ríkissjóðs jafnvel ef hv. þingmanni þykja þessar tilteknu tillögur óraunhæfar. En burt séð frá því tel ég mjög mikilvægt að við stöndum vörð um heilbrigðiskerfið okkar og styrkjum það eftir það sem á undan er gengið. Að því sögðu er ég afskaplega feginn því, sama hver ágreiningur okkar er um tölur og efnisatriði, að allir hér tala eins og þeir vilji setja heilbrigðiskerfið í forgang. Mér finnst það mjög jákvætt í það minnsta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu ræðu. Af því að þetta er bara mínúta ætla ég að tala hratt. Heilbrigðismálin. Þau hafa verið í forgangi eftir langt svelti, en meira þarf ef duga skal. Málið er: Búið er að tryggja launahækkanir þannig að atgervisflótti verði takmarkaður. Það er í gangi áætlun um tækjakaup til þriggja, fjögurra ára. Það er búið að setja saman hóp til að eiga samtal um virkilega fjárþörf, svo menn geti hætt að tala saman í blöðunum á þessum árstíma. Bætt hefur verið í heilsugæsluna til að aflétta þrýstingi af bráðamóttöku. Sett hefur verið aukafjárveiting til að eyða eða vinna á biðlistum. Spurningin er: Mundi hv. þingmaður vilja gera hlutina einhvern veginn öðruvísi en það sem ég hef stiklað hérna á í örfáum orðum? Mundi hann hafa aðrar [[Forseti hringir.]]áherslur?
Virðulegi forseti. Ég held ég mundi ekki hafa aðrar áherslur, ég mundi bara vilja hafa meira af þessu. Ég mundi vilja hafa meira af peningum í þessu. Þetta eru allt góðir hlutir. Ég fagna sér í lagi þeim 850 milljónum sem eru lagðar til til að vinna á biðlistum, mjög mikilvægt. Enn og aftur. Ég fagna því að viðleitnin sem ég heyri hér sé sú að þetta kerfi sé í forgangi. Í ræðu minni áðan vakti ég máls á þessu til að benda á að þetta kerfi þurfi að vera í forgangi og það þurfi fjármagn og það gleður mig að andsvörin sem ég fæ eru ekki þessi: Nei, Helgi Hrafn Gunnarsson, hv. þingmaður, þetta á ekki að vera í forgangi. - Enginn er að segja það. Allir eru að segja að þetta eigi að vera í forgangi. Ég fagna því. Ég get þess vegna ekki mótmælt þeim hlutum sem hv. þingmaður nefndi. Ég fagna þeim öllum. En ég mundi vilja ganga lengra og legg til að við gerum það vegna þess að við getum það, við erum að skila hallalausum fjárlögum. Það er svigrúm til að gera enn betur. En í því felst engin fordæming á það sem þó er verið að gera.
Hæstv. forseti. Tvö atriði í viðbót, hv. þingmaður. Skildi ég hv. þingmann rétt að hann vildi að þjóðin kæmi að fjárlögum með því að opna þau, vegna þess að nú er verið að færa fjárlög frá þinginu enn meira með nýju lagafrumvarpi um ríkisfjármál sem hv. þingmaður fagnaði, ég skil þetta ekki alveg. Annað líka. Það varðar tekjuöflun ríkissjóðs. Ég skildi ekki alveg það sem hv. þingmaður talaði um varðandi tekjuskattinn. Mér er ekki alveg ljóst hvort Píratar stefna þá að fjölþrepa tekjuskattskerfi eða flötum tekjuskatti, hversu mörg þrep, ef fjölþrepa tekjuskattskerfið er það sem Píratar vilja. Ég hefði gjarnan viljað að hv. þingmaður varpaði ljósi á það og einnig þá aðkomu, ef ég misskildi hann ekki þeim mun meira, þjóðarinnar að fjárlögum. Hvar endar hún? Er hún um skatthlutfall? Er hún um það ef allir íbúar Akureyrar sameinast um að [[Forseti hringir.]]það sé brýnast af öllu að Háskólinn á Akureyri fái verulegt fjármagn? Hvernig er [[Forseti hringir.]]þetta hugsað?
Virðulegi forseti. Ég þakka spurningarnar og vildi óska þess að ég hefði meiri tíma til að svara. Hvað varðar aðkomu þjóðarinnar að fjárlögum. Það sem ég átti við er ekki það að þjóðin fari að greiða atkvæði um fjárlög sem slík. Í öllum útfærslum sem ég þekki um þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði þjóðarinnar eru fjárlög til dæmis undanskilin. Hins vegar er mjög mikilvægt við vinnslu fjárlaga að þjóðin hafi greiðan aðgang að upplýsingum, skýrar boðleiðir, sem mættu vera skýrari að mínu mati reyndar ef út í það er farið þótt þær séu vissulega til staðar í formi umsagnarferlisins. En því betur sem þjóðin hefur færi á að nýta slík gögn og sjá nýjar hugmyndir eða hvernig hægt sé að leysa ákveðið vandamál, því betra. Sú aðkoma væri aðallega í formi mun upplýstari og gagnlegri umræðu í kjölfar þess að hægt væri að nýta gögn á mun gagnlegri hátt. Hvað varðar tekjuskattsþrepin, Píratar hafa ekki stefnu í því í sjálfu sér eins og flokkurinn. Ég verð að segja að mér finnst það sem áhersluatriði í einföldun skattkerfisins vera svolítið á röngum stað. Ég skil hvað menn eru að hugsa. Ég hef ekkert á móti því að hafa þrjú skattþrep. Ég sé ekkert að því. Ég sé ekki hversu miklu [[Forseti hringir.]]flóknara það er en að hafa tvö.
Virðulegi forseti. Mig langar að víkja að þeim kafla ræðu hv. þingmanns sem laut að bótakerfinu eða bótum. Nú er það þannig á vinnumarkaði að laun ákvarðast ekki af öðrum þáttum en vinnuframlagi. Guðrún gröfukona tekur ekki endilega laun miðað við fjölskyldustærð, hversu mörg börn hún á eða þess háttar eða skuldir, laun taka ekki mið af skuldum manna sem dæmi. Þá standa launamenn reglulega í kjarabaráttu. Í ljósi þessa blasir við að það er eðlismunur á launum og bótum og það er ástæðan fyrir því að bætur taka lögbundnum breytingum einu sinni á ári ólíkt launum. [[Forseti hringir.]]Er hv. þingmaður ósammála því fyrirkomulagi hvernig bætur eru ákvarðaðar einu sinni á ári ólíkt launum?
Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki á móti því fyrirkomulagi. Ég á svolítið erfitt með að átta mig á samhenginu verð ég að viðurkenna. Eðlismunur á launum og bótum, ég sé ekki alveg hvers vegna það skiptir máli hvort við köllum þetta laun eða bætur. Eftir stendur að fólk þarf þetta til þess að lifa. Það er ekkert valkvætt að nota peninga í nútímasamfélagi, alla vega ekki ef maður ætlar að lifa í samfélaginu sjálfu. Svo er hitt að ýmis laun taka breytingum árlega, laun okkar taka til dæmis breytingum um það bil árlega samkvæmt kjararáði og sömuleiðis tíðkast það mjög víða í vinnu að endurskoða laun árlega og því um líkt. Ég sé í sjálfu sér ekki eðlismun hvað það varðar, en hins vegar er eðlismunurinn auðvitað sá að öryrki getur ekki samið við neinn, hann getur ekki hætt að vera öryrki, hann getur ekki farið til annars fyrirtæki og verið öryrki þar. Hann stólar því á það að við tökum ákvarðanir meira út frá sanngirni en einföldum markaðssjónarmiðum.
Virðulegur forseti. Ég var kannski ekki nógu skýr í fyrirspurn minni. Það er einmitt sérstök staða öryrkja og annarra bótaþega að þeir semja ekki um kjör sín. Það er þess vegna sem það er lögákveðið að bætur taka breytingum einu sinni á ári með framlagningu fjárlaga, í ársbyrjun ár hvert. Til dæmis fengu bótaþegar 3% hækkun 1. janúar síðastliðinn þegar enginn launamaður fékk slíka hækkun sérstaklega. Það er það sem ég er að reyna að draga fram. Það eru lögákvæði hvernig bætur hækka og þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann gæti ekki verið sammála mér um að það væri fólgið í því að minnsta kosti örlítið lýðskrum þegar stjórnmálamenn tala um að bætur eigi að hækka allt í einu afturvirkt, af því að það er beinlínis lögákveðið hvenær bætur hækka. Bótaþegar geta gengið að því vísu að bætur séu endurskoðaðar einu sinni á ári. Enginn launamaður getur gengið að slíku vísu. [[Forseti hringir.]]Margir launamenn hafa þurft að bíða miklu lengur en ár eftir endurskoðun launa sinna.
Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að svara spurningunni um lýðskrumið. Það er svo ægilega mikið viðhorfs- og túlkunaratriði, sjálfsagt finnst mörgum það vera lýðskrum. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmanni finnist þetta vera lýðskrum. Nú er ég langt frá því að vera einhver sérfræðingur í því hvernig þetta bótakerfi allt saman virkar og hef þó reynt að skilja hluta af því, sem reyndist mjög erfiður vegna þess að þetta er mjög flókið. Ég segi stundum, sér í lagi í sambandi við skuldaleiðréttinguna svokölluðu, að enginn hópur hafi upplifað annan eins forsendubrest eftir hrun og öryrkjar og ellilífeyrisþegar. Enginn. Enginn hópur á Íslandi. Fólk með verðtryggð lán gat þó alla vega lesið samninginn og reynt að skilja hann en þegar átti að gera ráð fyrir þessu gátu þeir það ekki út af hruninu, vegna þess að lögunum var einfaldlega breytt. Þeir hafa því orðið eftir alla tíð síðan. Það er kominn tími til þess að við sýnum þá viðleitni að verða við óskum þeirra. Það hvort þessi 3% hækkun [[Forseti hringir.]]sé í raun og veru staðgengill þess að það virki afturvirkt þyrfti ég að skoða betur, verð ég að viðurkenna, til að komast endanlega að niðurstöðu. Mér finnst sjálfsagt að verða við [[Forseti hringir.]]kröfum þessa hóps alla vega af og til.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða í 2. umr. frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016. Fyrst vil ég segja um fjárlögin að þetta eru góð og jákvæð fjárlög, ekki aðeins vegna þess að þau endurspegla góða stöðu og jákvæða í orðsins fyllstu merkingu, þar sem lagt er upp með afgang af ríkissjóði þriðja árið í röð, heldur enn fremur vegna þess að áherslur þessarar ríkisstjórnar koma vel fram, bæði á gjalda- og tekjuhlið, eins og þetta stærsta stefnumál hverrar ríkisstjórnar ber að gera hverju sinni. Tekjur ríkissjóðs eru að aukast þrátt fyrir að áherslan hafi verið á lækkun skatta til aukinnar ráðstöfunar og kjarabóta og þá kaupmáttar fyrir einstaklinga, almenning eða heimilin í landinu. Tekjuaukinn er skýr vísbending um að betur gengur í atvinnulífinu og bættum kjörum á sama tíma og reynt er eftir fremsta megni að sýna aðhald á gjaldahlið með skýrri forgangsröðun til grunnþjónustunnar. Auðvitað má merkja áhrif kjarasamninga á útgjaldahlið fjárlaga. Tekjuaukinn hefur þannig, má segja, farið í að bæta kjör og reisa við og bæta grunnþjónustu. Þar liggur forgangurinn en að sjálfsögðu er afgangurinn mikilvægur þannig að hægt verði í auknum mæli að ganga á ríkisskuldir og lækka vaxtabyrðina sem enn er allt of stór útgjaldaliður og hamlar uppbyggingu. Virðulegi forseti. Með því að skila ríkissjóði með auknum afgangi þriðja árið í röð eykst svigrúmið til að ráðast af alvöru í niðurgreiðslu skulda og þá um leið þann útgjaldalið sem eru vaxtagjöldin, sem er enn um sinn þriðji stærsti útgjaldaliðurinn á eftir framlögum til heilbrigðis- og velferðarmála. Við ættum í því ljósi öll að geta verið sammála um að ráðast verði af fullum þunga í að greiða niður skuldir á komandi missirum, lækka vaxtaútgjöldin til þess að við getum og verðum enn betur í færum til að bæta grunnþjónustu, brýnustu þarfir í velferðarmálum. Ég nefni málefni eldri borgara og öryrkja en mikið hefur verið rætt um það, eðli máls samkvæmt. Nú síðast í dag var fundur fjárlaganefndar með Félagi eldri borgara og fulltrúum öryrkja. Svo er það í heilbrigðismálum, menntamálum, samgöngumálum, löggæslunni og þeim skilgreindu grunnþjónustumálefnum sem við viljum standa mynduglega að. Þessi ríkisstjórn hefur, alveg sama hvað hver segir, útfært skýra stefnu og hún endurspeglast vel í fjárlagagerðinni, bæði á tekju- og útgjaldahlið. Í því sama samhengi kemur vel fram í nefndaráliti meiri hlutans sú fjárfestingarþörf sem hefur safnast upp í helstu innviðum, eins og samgöngumannvirkjum, og sú framtíð sem blasir við í þróun breyttrar aldurssamsetningar og öllu heldur í þeim áherslum sem við sjáum í breytingartillögum þess efnis. Þetta mun óhjákvæmilega kalla á aukin útgjöld á komandi missirum á því sviði. Hagvöxtur til framtíðar litið og lífskjör munu óneitanlega þegar litið er til mikilvægis ferðaþjónustunnar og uppbyggingar hennar sem atvinnugreinar treysta verulega á fjárfestingu í innviðum og samgöngum. Menntun er þáttur sem við verðum að hlúa vel að og framlög til menntamála snúast alltaf um framtíðarlífskjör og þar munum við ávallt þurfa að horfa til samanburðar landa okkar, vegna þess að samkeppnin um ferðamenn, um vinnuafl framtíðarinnar liggur þar. Upphaflegur áætlaður rekstrarafgangur var 15,3 milljarðar en með breytingartillögum, sem m.a. má finna í nefndaráliti meiri hlutans og á sérþingskjölum, mun hann dragast saman um liðlega 1/3 þar sem breytingartillögurnar kalla á 4,6 milljarða aukin nettóútgjöld. Tekjur aukast um rúmlega 4.236 millj. kr. til merkis um betri tíð, en útgjöldin samkvæmt breytingartillögum aukast um 8.803 millj. kr. Þannig verður afgangurinn samkvæmt þessu, gangi frumvarpið eftir með fyrirliggjandi breytingartillögum, 10,7 milljarðar. Það er eftir sem áður myndarlegur afgangur en vissulega mun minni afgangur, sem út af fyrir sig er áhyggjuefni miðað við þær efnahagsaðstæður sem við búum við núna, þá uppsveiflu sem við erum í í efnahagslífinu og vilja margir meina að við séum á toppi þeirrar uppsveiflu og komin inn í góðæri. Það verður þó að líta til þeirra aðstæðna sem við komum frá. Þar var grunnþjónustan farin að finna verulega fyrir samfelldum niðurskurði í nokkurn tíma á meðan við vorum að vinna okkur í gegnum og út úr kreppu og því aðkallandi að vinna sig til baka þegar betur árar. Það kann sumum að finnast gerast hægar en gott þykir en á sama tíma er mikilvægt að sýna aðhald og því er þetta eilítið snúin staða. Staðan er snúin, segi ég, vegna þess að um leið og við þurfum að mæta útgjaldakröfum á hagstjórnarforsendum þar sem mikilvægt er að sýna aðhald þá vilja flestir sjá hlutina gerast hraðar, sjá viðsnúninginn skarpari, um leið og sannarlega er vilji til að leiðrétta kjör launþega og bæta í þegar kemur að grunnþjónustu, sem er eins og ég kom að áðan víða aðkallandi og við finnum vel fyrir því. Þetta er verkefnið, hafi ég ekki sagt það nægilega skýrt, að hæstv. ríkisstjórn taki skynsamlega á þeim málum, feti þá stigu eins skynsamlega og mildilega gagnvart hagstjórn, stöðugleika og kaupmætti og hægt er á sama tíma og launakjör eru leiðrétt og bætt er í grunnþjónustu. Stór hluti útgjaldaaukningarinnar er vegna áhrifa kjarasamninga eða um 5 milljarðar, á móti vega þar breyttar verðlagsforsendur þar sem gengis- og verðlagsbætur lækka um 2,3 milljarða og nettóáhrifin því liðlega 3 milljarðar. Segja má að aðrar breytingar komi í framhaldi af aðkallandi fjármagni til verkefna sem óhjákvæmilegt er að fara í og er það vel að farið sé í þau verkefni á markvissan hátt og fjármagni beint þangað. Ég held mig við nefndarálit meiri hluta og þau verkefni sem birtast þar í breytingartillögum og nefni heilbrigðiskerfið, menntamálin, velferðarkerfið, húsnæðiskerfið og innviðina. Einnig eru ýmis önnur verkefni sem þarf að takast á við og nefni ég þar flóttamenn og hælisleitendur, atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni og ýmis heilbrigðar- og velferðartengd málefni. Eins og ég sagði er þetta rakið ágætlega í nefndaráliti meiri hlutans og tilgreint í breytingartillögum sem þar er að finna. Ég ætla að ræða meginbreytingarnar eins og þær birtast þar. Fyrst ætla ég að telja að 1 milljarður fer til aðstoðar við hælisleitendur og flóttafólk. Ég vil segja að hæstv. ríkisstjórn hefur tekið myndarlega á þeim vanda sem steðjar að og það er ekki mælt í fjármunum eða fjölda heldur fremur í viðleitni til þess að taka á því af ábyrgð og vanda til verka þannig að við getum tekið myndarlega á móti fólki og hjálpað því að samlagast þjóðfélagi okkar og því samfélagi sem tekur á móti í hverju tilviki. Þannig fara aukalega 531 millj. kr. til þróunarmála og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi og þróunarsamvinnu, þar af 18 millj. kr. til Sameinuðu þjóðanna og til Háskóla Sameinuðu þjóðanna 13 millj. kr. og 500 millj. kr. í mannúðarmál og neyðaraðstoð. Einnig er framlag sem fer til stuðnings við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök sem vinna með flóttafólki erlendis, Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, matvælaaðstoð Sameinuðu þjóðanna, Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna fyrir Palestínuflóttamenn og svo fara 95 millj. kr. aukalega til Útlendingastofnunar til að mæta auknum fjölda hælisleitenda og uppfylla kröfur um málshraða, en með því viðbótarframlagi verður heildarframlag til Útlendingastofnunar 349 millj. kr. á næsta ári. 50 millj. kr. eru vegna aukins kostnaðar samkvæmt 15. gr. laga nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga, og 375 millj. kr. fara til innflytjendaráðs og móttöku flóttamanna og hjálparstarfsemi, þannig að um 1 milljarður fer á ýmsa liði til að við getum sem faglegast og best tekið á móti og veitt sem besta aðstoð fyrir þá fjármuni sem við setjum í þetta verkefni, sem við eigum að sameinast um að gera sem best. Í annan stað fara 840 millj. kr. samkvæmt þeim breytingartillögum sem ég er að fara yfir sérstaklega til að vinna niður biðlista eftir völdum skurðaðgerðum. Biðlistinn er gríðarlegur og gert er ráð fyrir að gerðar verði alls 4.963 aðgerðir á þriggja ára tímabili, til vitnis um þennan lista. Þar er um að ræða augnsteinaaðgerðir, kransæðaþræðingar og gerviliðaaðgerðir á hné og mjöðm, en nánar er um það fjallað á blaðsíðu 42 í því nefndaráliti sem ég vitna til. Til að halda utan um þetta átak, sem er svo brýnt, eru áætlaðar 15 millj. kr., til þess að halda utan um verkefnið, umsýslu og framkvæmd þess svo að umgjörðin verði sem best. Gert er ráð fyrir að biðin verði ekki lengri en þrír mánuðir frá því að beiðni er lögð fram. Ég vil nefna þetta vegna þess að ég tel það afar gott dæmi um framlag sem fer í afmarkað aðkallandi verkefni og byggt er á greiningu og mati og samvinnu við hlutaðeigandi aðila í heilbrigðiskerfinu. Í þriðja lagi vil ég nefna að í breytingartillögum er lagt til 490 millj. kr. framlag í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það fer til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum en auk þess fara 65 millj. kr. til Stjórnstöðvar ferðamála og 150 millj. kr. til rannsókna á sviði ferðamála. Ég tel það afar skynsamlegt í ljósi þess mikla vaxtar sem atvinnugreinin er í en ekki síður þar sem atvinnugreinin er sérstök að því leyti að hún gengur þvert á margar aðrar atvinnugreinar og teygir anga sína víða og er samofin mörgu í samfélagi okkar, ég nefni uppbyggingu innviða sem við nýtum dags daglega og uppbyggingu annarrar starfsemi, auk þess að geta haft mikil áhrif á hvernig menning þróast og fleira í daglegu lífi okkar og samfélagi. Ferðaþjónustan er því margslunginn atvinnuvegur sem kallar síðan á aðra þjónustu sem beinist beint að ferðamanninum en kallar á fjárfestingar og er það í fræðilegu tali nefnt ytri gerð. Það eru ýmsar fjárfestingar sem þarf að ráðast í en þær hafa það einkenni á sér að vera oft og tíðum með fastan kostnað fólgin í sér, eins og hótelfjárfesting og ýmiss konar fjárfesting í afþreyingu. Þá er atvinnugreinin að öllu jöfnu sveiflukennd og sveiflast þá gjarnan eftir árstíðum. Hér er háönn til að mynda yfir fáa mánuði og hásumartímann sem hefur kallað á það viðvarandi verkefni, eins og þetta er oft nefnt, að teygja ferðamannatímann í báða enda eða það sem við getum kallað að lengja ferðamannatímabilið. Vissulega höfum við náð árangri á því sviði í seinni tíð ef marka má tölfræði um komu ferðamanna. Þar hafa norðurljósin og vetrartilboð og framboð í flugi haft sitt að segja. Við hljótum því að fagna framtíðarsýn og stefnumörkun í ferðaþjónustu. Slík stefnumótun þarf á talnagögnum og greiningu að halda og atvinnugreinina þarf að byggja upp á slíkum gögnum og ákvarðanir sem lúta að atvinnugreininni þegar kemur að uppbyggingu, þannig að við getum stýrt því af skynsemi hvernig við nýtum náttúruna og innviðina og fjárfestum skynsamlega til þess að við getum byggt áfram upp þessa mjög svo vaxandi atvinnugrein á sem arðbærastan hátt. Þegar kemur að afþreyingu í ferðaþjónustu ætla ég að minna á frumvarp sem ég hef lagt fram í þrígang en ekki fengið að mæla fyrir, virðulegi forseti, enn sem komið er. Þar er um að ræða heimild til handa hæstv. innanríkisráðherra um að leyfa rekstur spilahallar sem er vinsæl afþreying erlendra ferðamanna víðast um heim, aðallega velborgandi ráðstefnugesta, og fer vel saman með þeim markmiðum að jafna ferðamannatímabilið og nýta þannig aðra fjárfestingu sem beinist að grunnþjónustuþáttum ferðamanna, ráðstefnuhaldi, flugferðum og gistingu. Neikvæð afstaða til slíkrar afþreyingar er að mínu viti á misskilningi byggð þegar um er að ræða þann vanda sem til að mynda spilafíkn er, sem við höfum vissulega skilning á að þurfi að vinna á en ég tel að við séum á villigötum þegar kemur að þeim þætti vegna þess að þar er aukin spilamennska á netinu stóra vandamálið. Við þurfum jafnframt að taka á í þeim efnum. Hér er einnig í gangi ólögleg svört atvinnustarfsemi eins og nýlegum dómur ber vitni um þar sem slík ólögleg starfsemi samkvæmt hegningarlögum var í gangi og einstaklingar voru sannarlega að spila en réttarverndin var engin, og svo gæti ég talið ég upp að auðvitað voru engar tekjur í ríkissjóð. Það væri til mikilla bóta og vel í takt við markmið og stefnu í ferðaþjónustu að heimila slíkan rekstur. Það eru ekki einvörðungu árstíðarsveiflurnar sem einkenna ferðaþjónustuna og það að ýmsum fjárfestingum á vissum sviðum fylgi hár fastur kostnaður, einkenni atvinnugreinarinnar er einnig að ferðaþjónustuaðilar eru um margt háðir hver öðrum ef árangur á að nást í markaðssetningu og stjórnun þeirra mannvirkja, þjónustuþátta og rekstrar sem þarf að vera til staðar, bæði þegar kemur að innri og ytri gerð ferðaþjónustunnar. Því hlýtur stefnumörkun á því sviði ekki síst að miða að því að ná fram samvinnu og samstöðu á því sviði þannig að kraftar einstakra aðila og fjármunir séu nýttir sameiginlega, þar sem Ísland sem áfangastaður er í brennidepli, og samvinna um það hvernig fjárfestingar nýtast sem best og skilvirkast. Aukinheldur getur og ætti skýr stefnumörkun að draga fram þau viðfangsefni í innviðauppbyggingunni sem getur samnýst þeim þáttum sem við nýtum sem borgarar jafnt sem ferðamenn. Almenningssamgöngur er hægt að nefna í því tilliti og samgöngukerfi, útivistarsvæði og afþreyingu ýmiss konar sem eru gott dæmi um slíkt. Við getum því unnið markvisst að því að ferðaþjónustan hafi jákvæð áhrif á uppbyggingu samfélags okkar á ýmsum sviðum og þá er ég að vísa til þeirrar fræðilegu skiptingu sem ég nefndi, innri og ytri gerð. Auðvitað horfum við síðan til atvinnugreinarinnar og efnahagslegra áhrifa hennar í framlagi til landsframleiðslunnar, atvinnusköpunar, gjaldeyrisöflunar og veltu. En við eigum að horfa til fleiri þátta og þess vegna fagna ég því að hér sé verið að setja fé til stefnumótunar, rannsókna og þróunar. Það birtast mikilvægir þættir og viðleitni í þessum fjárlögum og áherslum á þann þátt til framtíðaruppbyggingar ferðaþjónustu. Í fjórða lagi ætla ég að víkja að breytingartillögu meiri hlutans þar sem verið er að setja 400 millj. kr. aukalega til eflingar almennri löggæslu. Hér var sérstök umræða ekki fyrir alls fyrir löngu um málefni lögreglunnar og í umræðu um fjárlögin hefur þetta komið upp í nokkrum ræðum hv. þingmanna. Það er ekki annað að marka af þeirri umræðu en að full sátt sé um þetta framlag og skilningur á því mikilvæga hlutverki sem lögreglan hefur við að tryggja öryggi borgaranna og því aukna álagi samhliða sem felst í auknum fjölda ferðamanna. Sú þróun sem hefur átt sér stað undanfarin missiri með auknum og breyttum áskorunum kemur vel fram í nýlegri skýrslu ríkislögreglustjóra og það hefur komið fram í bæði þeirri skýrslu og umræðunum hversu aðkallandi það er að brugðist sé við þeirri þróun. Lögreglan þarf aukinn mannskap og hún þarf aukið fé til að styrkja almenna löggæslu og til þess, sem er svo mikilvægt í grunninn, að halda uppi ásættanlegri frumkvæðislöggæslu og styrkja sérhæfðar deildir lögreglunnar á öllum sviðum. Á blaðsíðu 30 í nefndaráliti meiri hluta segir orðrétt varðandi þetta framlag, með leyfi forseta: „Lagt er til 400 millj. kr. framlag til að styrkja lögregluna í landinu. Árið 2014 var stigið jákvætt skref í þá átt með ákvörðun á Alþingi um 500 millj. kr. framlag. Við greiningu á lögregluembættum landsins hafa komið fram veikleikar í starfseminni sem brýnt er að mæta. Einn þeirra þátta er það mikilvæga hlutverk sem lögreglan hefur við að tryggja öryggi þess aukna fjölda ferðamanna sem um landið fer. Annar þáttur snýr að auknu gegnsæi í starfsemi lögreglunnar og miðar að því að tryggja viðunandi þjónustu- og öryggisstig. Lagt er til að skipting fjárveitingarinnar milli lögregluembætta verði skilyrt þannig að úthlutunin grundvallist á því að úttekt á þjónustu- og öryggisstigi hafi farið fram í viðkomandi lögreglumdæmi. Þeir lykilþættir sem þjónustustig lögreglunnar grundvallast á eru útkallsþjónusta, afbrotavarnir og rannsóknir mála. Þeir lykilþættir sem öryggisstigið grundvallast á taka til þess öryggis sem almenningur getur vænst að njóta auk þess sem líta verður til þess öryggis sem lögreglumenn geta gert kröfu um við framkvæmd hættulegra löggæsluverkefna.“ Hér er verið að bregðast við þessum þáttum og það er vel. Það ríkir sátt um að það verði gert og þá er auðvitað jákvætt að samningar náðust um kjarabætur til handa lögreglumönnum, sem eins og margir aðrir hópar höfðu setið eftir og dregist aftur úr í kjörum. Ég ætla að nefna athyglisverð framlög til samgöngumála þar sem eru 235 millj. kr. til tengivega um landið. Þetta verða mér einhverjir dómbærari að vega og meta en ég geri langt í frá lítið úr því. Við vitum öll hversu brýnt og aðkallandi það er að byggja upp og hlúa að samgöngum, ekki aðeins til uppbyggingar fyrir ferðaþjónustu, eins og ég fór yfir áðan, úti um allt land heldur til að liðka til fyrir fólks- eða vöruflutningum. Einnig er aðkallandi í því tilliti að bregðast við aukinni umferð og samgöngubótum á helstu umferðaræðum. Það á ekki einungis við á landsbyggðinni heldur jafnframt á höfuðborgarsvæðinu og ég vil nefna í kjördæmi mínum, Suðvesturkjördæmi, Arnarnesveg í Kópavogi sem nú hefur loks verið byrjað á, Kjósaskarðsveg sem loks fékk einhverjar endurbætur eftir langa slitgöngu og lagt er til að haldið verði áfram við þá endurgerð samkvæmt áætlun. Svo vil ég nefna Reykjanesveg sunnan Hafnarfjarðar, sem er á áætlun 2018, þar sem stefnt er að því í fyrsta áfanga að gerð verði vegamót við Krísuvíkurveg. Umferð þar er hreinlega hættuleg á helsta umferðartíma og út frá öryggissjónarmiðum þarf að fara í þá framkvæmd, og þótt fyrr verði. Samgöngur snúast um margt fleira en vegi og ég fagna því sérstaklega að viðbótarframlög sé að finna í breytingartillögum meiri hlutans til hafnarframkvæmda og endurbóta á höfnum. Lagt er til að 400 millj. kr. fari til þessara verkefna til endurnýjunar á bryggjum og dýpkunar í löndunarhöfnum. Á blaðsíðu 35 í nefndaráliti meiri hlutans er gerð nánari grein fyrir framlagi til endurbóta hafna og þar segir meðal annars að samkvæmt mati Vegagerðarinnar séu bryggjur í fullri notkun sem séu beinlínis orðnar hættulegar og geti við rask eins og jarðskjálfta gefið sig. Þá er þar til fyrirmyndar að framlagið er sundurliðað eftir höfnum. Ég vil fagna því að verið sé að bregðast við þessu þar sem þetta er hluti af samgöngum okkar og stuðningi við atvinnuvegi og sjávarútveginn í því tilliti. Að lokum ætla ég að ræða forgangsröðun og skattstefnu hæstv. ríkisstjórnar. Hér hefur nokkuð verið talað um í umræðunni svigrúm til skattalækkana og horft til tryggingagjaldsins í þeim efnum til að mynda. Svigrúmið til lækkana hlýtur í senn að ráðast af forgangsröðuninni sem birtist í skattstefnunni og fjárlögum hverju sinni, út frá þeirri stöðu sem er uppi, hvaðan í hagsveiflunni við erum að koma og hvert við erum að fara. Það er fræðilega skilgreiningarefni hvar við erum stödd í hagsveiflu og hún getur í skilgreiningu verið mislöng. Við höfum hins vegar sannarlega verið í hægri uppsveiflu, komandi úr djúpri kreppu þar sem aðhalds og niðurskurðar var þörf, réttara væri að orða það sem svo að það hefði verið nauðsynlegt og óhjákvæmilegt. Það myndaðist samstaða um slíkar aðgerðir en með tilheyrandi fórnum í grunnþjónustu, innviðum og fjárfestingum. Við erum væntanlega stödd á toppi uppsveiflu á leið inn í góðæri, sem yrði þá skilgreint góðæri sem getur enst ef rétt er á málum haldið, góðæri þar sem við getum vonandi, eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar, farið í auknum mæli og af meiri þunga í að greiða niður skuldir og ná niður vaxtagjöldum, þar sem hægt verður að ná fram kjarabótum til flestra og halda áfram á þeirri vegferð, skjóta stoðum undir atvinnulífið með auknum fjárfestingum og reisa við grunnþjónustuna. Það á að vera hægt og það er ekki síst fyrir þá stefnu sem þessi ríkisstjórn hefur valið og að því leytinu til tel ég hæstv. ríkisstjórn á réttri leið. Það er alveg rétt að það er ekki svigrúm til að gera allt í einu og ég get nefnt vegakerfið. Ég held að flestir sem hafa tekið til máls í umræðunni séu sammála um að þrátt fyrir að á hverju ári sé verulegu fé varið til framkvæmda þá verði að forgangsraða og horfa til þeirra eininga sem mynda hagkerfið, atvinnulífið og heimilin, sem eru þær grunneiningar sem mynda þá efnahagshringrás sem við stýrum. Lækkun tryggingagjalds er varla hafin og margir vildu sjá það gerast í miklu stærri skrefum og í takt við minna atvinnuleysi. Að sinni hefur verið boðað að það muni ekki gerast hraðar og ekki á næsta ári þar sem ákveðið var að koma til móts við atvinnulífið og fyrirtækin í erfiðum kjarasamningum. Ég ætla að víkja að sjávarútveginum. Ég ræddi þó nokkuð um ferðaþjónustuna en þessar tvær atvinnugreinar ásamt álframleiðslu eru okkar helstu gjaldeyrisskapandi greinar og eiga það sameiginlegt að nýta náttúruauðlindir okkar. Það er í sjálfu sér heillaþróun að sjá að fjölþættari nýting er að verða með vexti í ferðaþjónustu. Það er stefna hæstv. ríkisstjórnar að byggja upp af skynsemi rekstrar- og skattumhverfi sem gefur þessum atvinnugreinum færi á að vaxa og dafna og skila arði af auðlindum og skapa atvinnu. Varðandi það sem sjávarútvegurinn hefur skilað er skattsporið samkvæmt upplýsingum frá forsvarsmönnum sjávarútvegsins um 25 milljarðar. Margir vilja meina að sjávarútvegurinn geti skilað hærri auðlindagjöldum. Til að sýna sanngirni í þá veru og ef maður skoðar grannt tíu stærstu sjávarútvegsfyrirtækin þá mætti vafalítið með einhvers konar tilfæringum kreista fram hærri og meiri veiðigjöld frá þeim stöndugustu með mesta kvótann og fyrirtækin. En við verðum að huga að framtíðinni. Við verðum að skapa stöðugleika, við verðum að skapa atvinnugreininni svigrúm til að fjárfesta. Það er staðreynd að atvinnugreinin hefur þegar litið er á hagnaðartölur, arðsemistölur, uppbyggingu og framleiðni, sem víða er skortur á í atvinnulífinu, náð miklum árangri á undanförnum árum. Sem betur fer hefur náðst að greiða niður miklar skuldir sem hvíldu á atvinnugreininni. Þá verður jafnframt að líta til jafnræðis og meðalhófs þegar við horfum á hundruð annarra fyrirtækja vítt og breitt um landið. Það er vafalítið hægt að fínstilla og kreista eitthvað meira út en það er ekki sjálfgefið. Við eigum hins vegar að reyna að finna þann stað að ná sátt um þennan grundvallaratvinnuveg þjóðar okkar, grundvallarútflutningsatvinnuveg ásamt ferðaþjónustu og álframleiðslu. Ég ætla að víkja að heilbrigðismálunum en þau hafa eðlilega verið töluvert í umræðunni. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að þróun fjárframlaga í þeim málaflokki í tíð þessarar ríkisstjórnar sé á einn veg, þau hafa stórhækkað í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það er sett fram í töflu í nefndaráliti, í ágætisnefndaráliti meiri hlutans, þar sem kemur jafnframt fram að hækkunin sé mun meiri en í öðrum málaflokkum, enda er það skýr forgangsröðun að endurreisa heilbrigðiskerfið þótt ég vilji meina að við förum oft og tíðum fram úr okkur þegar við tölum um heilbrigðiskerfið og hvar það sé statt. Við eigum afbragðsfagfólk sem hefur unnið undir gríðarlegu álagi og samkvæmt flestöllum tölum sem koma fram í umræðunni hefur Landspítalinn til að mynda staðið sig afar vel og heilbrigðiskerfið allt við erfiðar aðstæður undanfarin ár. Í þeim breytingartillögum sem ég er að fara yfir er enn verið að bæta í, það er verið að bæta við 840 millj. kr. til að vinna niður biðlista. 280 millj. kr. framlag fer til að mæta kostnaði við rannsóknir á lifrarbólgu C og er að finna upplýsingar um það á blaðsíðu 43. Það er að sjálfsögðu einnig fjármagnað með fjárframlögum annars staðar frá, sem ber að þakka, og svo eru 50 millj. kr. aukalega til reksturs sjúkrahúsa. Virðulegi forseti. Það fer aðeins að ganga á tímann og það er mjög margt sem kemur fram í breytingartillögunum við frumvarpið í 2. umr. sem vert er að skoða. Ég hef ekki farið sérstaklega yfir málefni eldri borgara og öryrkja en ég ætla heldur ekki að standa hér og fullyrða að laun þessara hópa megi ekki eða eigi ekki að vera hærri. Við erum ekki að tala um háar rauntölur og það er skiljanlegt að hóparnir berjist fyrir bættum kjörum. Við eigum, svo ég segi það hreint út, að vinna að því og það er fullur skilningur á því hjá hæstv. ríkisstjórna og meiri hlutanum. Ég veit að við stjórnarliðar höfum rætt og sett fram tölur og hlutfallslegar hækkanir og aðgerðir frá sumri 2013. Það er erfitt að bera saman prósentuhækkanir og rauntölur, það verður alltaf vondur samanburður. Það verður þó að virða þá viðleitni að farið sé yfir það sem þó hefur verið gert frá sumri 2013, eins og að hækka frítekjumark og lækka skerðingarhlutföll ásamt lögbundnum hækkunum, sem er ekkert sérstaklega vert að þakka fyrir af því að það er lögbundið en það er vel og var í raun mjög góður áfangi á þeim tíma, 2011 held ég að það hafi verið sett í lög, þar sem tryggt er að meðaltalslaunahækkanir eða verðlagsuppbót, það sem hærra er, komi hér við hver áramót. Það er hins vegar nauðsynlegt í stöðunni eins og hún er í dag og við þær skýru kröfur sem komu fram meðal annars á fundi með hv. fjárlaganefnd í dag, annars vegar um það að laun muni í það minnsta ná lægstu launum þegar þau verða 300 þús. kr. 2018/2019 og svo var krafa sem kom skýrt fram á fundinum um afturvirkni. En þetta verður að skoða í umræðunni og við verðum að tala um þetta eins og það er en jafnframt að draga fram allar upplýsingar til að við áttum okkur á því hvar við erum stödd í þeirri viðleitni að bæta kjörin, hvað sé búið að gera og hvað sé verið að gera og hvað þetta þýði á komandi missirum. Hér hafa ýmsar tölur verið í umræðunni og þær eru misjafnar nánast eftir einstaklingum og fjölskyldumunstri þeirra sem tilheyra þessum hópum. Ef við tökum laun sem geta náð launabótum, 246 þús. kr., og þær taka hækkun samkvæmt spám fyrir 2017, þeirri hækkun sem nú er, þá þarf ekki miklar hækkanir umfram það til þess að sú tala verði 300 þús. kr. Við erum að tala um 7,5–8% Þetta verðum við að skoða og ég legg áherslu á það. Lengra get ég ekki farið í þessari ræðu en þetta verður að skoðast í samhengi og ég biðla til hæstv. ríkisstjórnar að fara vel yfir alla möguleika í stöðunni. Ég á eina mínútu eftir af ræðutíma mínum og það er margt sem ég hefði viljað ræða. Ég nefni sérstaklega styrkveitingar til uppbyggingar verkefna á landsbyggðinni, atvinnuuppbyggingar og félagasamtaka. Í því samhengi verður hinn svokallaði þriðji geiri okkur afar mikilvægur á komandi árum og vegna breyttrar aldurssamsetningar og þegar við horfum á það forvarnastarf og sjálboðaliðastarf sem þar er unnið, ég ætla ekki að nefna nein sérstök samtök í því, við eigum svo mörg frábær samtök á því sviði, þá sparar það ríkissjóði mikla fjármuni á komandi árum. Það er hins vegar mjög mikilvægt að yfirsýn sé yfir þá starfsemi og að það sé gagnsæi þegar kemur að því að veita fjármuni úr ríkissjóði. Ég hefði viljað ræða Íbúðalánasjóð, Ríkisútvarpið, fjarskiptamálin, nýsköpun og atvinnuþróun, sem hæstv. ríkisstjórn er sannarlega að bæta í og er það vel.
Herra forseti. Ég þakka þingmanni fyrir ágætisræðu, hann fór vel yfir fjárlögin og leit þau auðvitað sínum augum. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í tryggingagjaldið. Nú hafa fyrirtæki ákallað ríkisstjórnina um að lækka tryggingagjaldið þar sem hluti af samningum á vinnumarkaði var að það yrði lækkað og mönnum þykir sú lækkun sem er boðuð vera allt of lítil. Hvað telur hv. þingmaður í þeim efnum? Að þetta geti valdið því að kjarasamningar verði ekki framlengdir við endurskoðun í febrúar á næsta ári? Hv. þingmaður kom mikið inn á samgöngumál í landinu og uppsveiflu í ferðaþjónustu. Nú er ferðamannageirinn að skila miklum gjaldeyri til landsins, um 340 milljörðum, kannski er það óábyrg tala sem nefnd hefur verið. Finnst hv. þingmanni ekki að það eigi að skila sér miklu betur en sú snautlega fjárhæð sem er til samgangna í fjárlagafrumvarpinu, það eru auðvitað mjög lágar upphæðir til viðhalds og reksturs samgöngumannvirkja og nýframkvæmda? Þetta eru bara mjög lágar fjárhæðir og þessi litla viðbót sem kom í breytingartillögum á milli 1. og 2. umr. er auðvitað smápeningar í því samhengi. 235 milljónir í viðhald vega er eitthvað sem klárast upp á nokkrum dögum og þetta er það lítið að það er næstum því broslegt. [[Forseti hringir.]]Hvað segir hv. þingmaður um þetta?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir spurningarnar og andsvarið. Fyrst að tryggingagjaldinu, ég get alveg sagt það hér að ég hafði vonir til þess í upphafi kjörtímabils að við færum hraðar í að lækka tryggingagjald. Ég segi það bara hreint út að auðvitað er nauðsynlegt að fara í það þegar atvinnuleysi er mikið, þ.e. þá verður atvinnulífið að taka á með ríkissjóði í þeim efnum og gerði það sannarlega, en þegar atvinnuleysi minnkar þá hefði maður viljað sjá tryggingagjaldið lækka í takti við það. Ég tala nú ekki um þar sem atvinnulífið okkar byggist á minni meðalstórum fyrirtækjum og hér erum við, með því að setja auknar fjárhæðir sem svo sannarlega er verið að gera í þessum fjárlögum í nýsköpun og þróun, að reyna að efla það sem heitir þekkingarstarfsemi sem er mannaflsfrek. Ferðaþjónustan er mannaflsfrek grein og því er mikilvægt að taka á með atvinnulífinu í þeim efnum. Það er hins vegar þannig að í kjarasamningum kom hæstv. ríkisstjórn mynduglega að þeim og þar var forgangsraðað í þá veru að breyta tekjuskatti og lækka tekjuskatt fremur en tryggingagjaldið og það hefur hæstv. fjármálaráðherra farið afar vel yfir og sagt ískalt að það verði að standa. Og það sjáum við í þessum fjárlögum þar sem verið er að lækka hlutföllin og fækka þrepum.
Herra forseti. Mig langar að inna hv. þingmann eftir einu. Komið hefur neyðarkall frá Landspítala – háskólasjúkrahúsinu okkar, þjóðarsjúkrahúsinu okkar, að það vanti inn í reksturinn og viðhald um 3 milljarða. Þær óskir eru rökstuddar frá öllum hliðum og hv. þingmaður kom aðeins inn á þriðja geirann, hann á þá eflaust við að Landspítalinn hafi fengið ýmsar góðar gjafir, en við getum varla treyst á það að hann sé fjármagnaður með frjálsum framlögum, hversu góð sem þau eru. Telur ekki hv. þingmaður að það verði að mæta þessum þunga sem kemur frá háskólasjúkrahúsinu, aðalsjúkrahúsi allra landsmanna, sem allir treysta á að sé til staðar? Og ekki sé boðlegt að fólk þurfi að liggja inni í tækjageymslum og úti um alla ganga og þar sé allt míglekt eins og sást á Grensási og á fleiri stöðum, það verði hreinlega að nýta þann tekjuafgang sem er til að mæta þeim óskum? Í lokin varðandi aldraða og öryrkja fannst mér hv. þingmaður hafa skilning á því að það yrði að gera betur. Er hv. þingmaður tilbúinn til að endurskoða hug sinn? Nú ætla aldraðir og öryrkjar að koma hingað og vera með samstöðufund í fyrramálið úti á Austurvelli. Þeir hafa á fundi fjárlaganefndar rökstutt mjög vel sitt mál og hrakið þær fullyrðingar að búið sé að bæta þeim í kjörum sambærilega við aðra launþega í þjóðfélaginu. Þeirra réttláta krafa er að fá afturvirkt líka eins og aðrir launþegar hafa fengið á þessu ári frá 1. maí. Er [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður tilbúinn að endurskoða sinn hug varðandi greiðslur og að bæta kjör aldraðra og öryrkja?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir spurningarnar. Þetta eru stórar spurningar í ljósi umræðunnar, en fyrst að heilbrigðiskerfinu. Ég þarf auðvitað að skoða þær tölur sem eru lagðar fram fyrir okkur í fjárlögum og það hefur sannarlega verið sett aukið fé í Landspítalann. Nú ætla ég ekki að halda því fram að við þurfum ekki nýtt sjúkrahús, ég ætla ekki að halda því fram að ekki þurfi milljarð eða tvo, ég treysti mér einfaldlega ekki til að leggja dóm á það. Ég fagna því viðbótarframlagi sem á að setja í þá greiningu og ég treysti mér næstum til að fullyrða að spítalinn er vel rekinn. Ég hef auðvitað ekki lagst yfir allar tölur, ég hef ekki allar tölur tiltækar, ég bara treysti því fólki sem er að vinna að þeim málum. Við eigum frábært fagfólk og rekstraraðila á þessu sviði sem hafa staðið sig frábærlega við mjög erfiðar aðstæður, en 1, 2, 3 milljarðar, ég ætlast bara til þess að við náum sátt og samkomulagi um það. En það er sannarlega, svo ég leggi áherslu að það, búið að bæta verulega í til heilbrigðismála og ég ætla ekki að þreyta hv. þingmann að lesa upp þær tölur, ég veit að henni er fyllilega kunnugt um þær. Varðandi eldri borgara og öryrkja segi ég það sama. Við erum að ræða fjárlögin og þessar kröfur hafa legið fyrir og ég sagði það áðan í ræðu minni; ég biðla til hæstv. ríkisstjórnar að ná samkomulagi og sátt við þessa hópa og hún horfi til þeirra krafna sem lagðar eru fram. Í fyrsta lagi að hér munu laun ná lágmarkslaunum [[Forseti hringir.]]fram í tímann 2018–2019 og svo verður að skoða þessa kröfu um afturvirkni í ljósi laga um almannatryggingar.
Herra forseti. Það er kannski alltaf óskemmtilegt að vera að ræða þessi mál hér þegar komið er svona langt fram á nótt, en það þýðir víst lítið að deila um það. Mig langar aðeins að velta upp nefndaráliti meiri hlutans sem ég ræddi mjög lítið í fyrri ræðu minni. Í ljósi nýjustu upplýsinga, þar sem fram hefur komið að það gleymdist að áætla fyrir tæpum 1.200 millj. kr. í launamál vegna kennarasamtakanna, horfir maður á þetta aðeins öðrum augum, enda er þá afgangurinn að verða enn minni en rætt var um síðast; hann var 10,7 milljarðar í gær og er kominn niður í 9,5 milljarða í dag og kannski neðar ef eitthvað fleira er undirliggjandi. Það er áhyggjuefni, í ljósi þeirrar forsíðu sem er á nefndarálitinu, þar sem fram kemur að nokkuð sé í land með að hefja niðurgreiðslu skulda. Það þýðir að vaxtakostnaðurinn er áfram hár eins og verið hefur og auðvitað er ástæða til að velta því upp að við skulum vera í þeirri stöðu að þremur árum liðnum og alltaf er samt ákveðinn hagvöxtur, að þetta sé enn ekki farið að síga neitt niður á við sem heitið geti og að undirliggjandi skuli vera dapur rekstur ríkissjóðs. Á forsíðu meiri hlutans er líka talað um uppsafnaða fjárfestingarþörf í innviðum sem ég vék að í nefndaráliti mínu. Ég ætlaði að leiðrétta eitt atriði. Það var talað um að atvinnuvegafjárfesting mundi lækka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu en það misritaðist; myndin sýnir prósentuhlutfall á milli ára. Aðeins meira úr þessu áliti meiri hlutans. Ég gagnrýni líka, og við höfum gert það í fjárlaganefnd, þetta með arðgreiðslurnar. Mér finnst það ekki nægjanleg skýring þegar verið er að halda því fram að það sé algerlega á vegum Bankasýslunnar að ákveða það. Það er auðvitað eigandinn sem leggur eitthvað til og síðan er það kannski skynsamleg áætlunargerð að áætla þetta í samræmi við það sem verið hefur undanfarið miðað við afkomu bankans þó að ekki sé farið í hæstu hæðir með það. Mig langar að ræða nokkur mál, taka út fyrir sviga, sem ég gerði minna af í fyrri ræðu minni. Mig langar að byrja á löggæslunni, fangelsismálum, ræða það aðeins. Ég hef miklar áhyggjur af þeim málum. Þó að hér sé verið að veita 400 millj. kr. í það þá hef ég áhyggjur af því að þeir fjármunir fari fyrst og fremst til endurgreiðslu hallareksturs embættanna. Mér þykir það ekki ásættanlegt. Það á við um það eins og annað sem við höfum verið að ræða hér að það er mjög dapurt þegar ríkisstjórnarfulltrúar bera saman aðstæður eins og þær voru þegar síðasta ríkisstjórn tók við og fram eftir þegar ríkissjóður var á hausnum, með 120 milljarða halla, og síðan hefur staðan hægt og sígandi verið upp á við; að þá skuli fólk leyfa sér að koma hér fram og láta eins og það hafi verið óskastaða að taka við slíku búi og óskastaða að þurfa að bregðast við á þann veg þurfti, þ.e. með því að skera niður nánast alls staðar. Það er ekki eitthvað sem nokkur maður vill gera í þeim mæli sem við neyddumst til að gera á síðasta kjörtímabili. Varðandi löggæsluna þá hef ég áhyggjur af umferðaröryggi. Það er orðið lítið um að maður sjái bíla á ferð þegar maður er að keyra um landið, þ.e. löggæslubíla og eftirlit. Ekki er mikið um frumkvæðisrannsóknir lögreglu. Það er ekki fíkniefnahundur á Austurlandi þó að þar sé landamæragæsla og það er mjög mikill kostnaður. Það ætti að vera eitt af því sem fulltrúar í fjárlaganefnd horfa til, að það er sparnaður, það er líklegra til árangurs, að þetta sé á staðnum. Ég skil ekki af hverju sú leið hefur ekki verið farin að sjá til þess að embættið hafi þá fjármuni sem til þarf. Varðandi fangelsismálin þá sit ég líka í allsherjar- og menntamálanefnd. Þar erum við að ræða um frumvarp um fullnustu refsinga. Það gengur meðal annars út á aðstöðuna og fangelsismálin í heild. Páll Winkel fangelsismálastjóri kemur og segir að það vanti miklu meiri fjármuni, að hann sé að missa fagfólk sem hann getur ekki verið án; það sé mannauður sem hann tíni ekki upp af götunni því að það þurfi sérstaka karaktera til að vera í slíku starfi sem séu til þess bærir að halda uppi lögum og reglu ekki síður en að sýna manngæsku og hafa brjóstvit. Það er ekki verið að setja fram óréttmætar tillögur þegar talað er um að það vanti 80 millj. kr. hækkun á næsta ári til að hægt sé að reka fangelsi hættulaust. Þetta snýr bæði að öryggi fangavarða og líka að öryggi fanganna sjálfra. Þetta kemur meðal annars fram í því að mikið er um að menn sé einir á vakt. Þetta kemur ekki bara fram hjá Páli Winkel heldur líka hjá fyrrverandi formanni Félags fangavarða. Það er ítarlegt viðtal við hann þar sem kemur fram að mikið sé um lágmarksvaktir vegna ýmissa aðstæðna, m.a. hafi komið upp veikindi eða orlof eða eitthvað slíkt og þá hafi ekki verið hægt að kalla út mannskap sem hafi orðið til þess að í sjálfu sér var nánast hættuástand. Það er verið að skerða mjög þjónustu. Það er verið að fella niður útivistartíma, það er verið að takmarka heimsóknir, Barnakoti var lokað. Síðan er verið að veita einhverja fjármuni núna og í fjáraukalögum sem eiga að koma þar á móti, en það gerist ekki, þetta verður skorið jafnharðan niður aftur, ef svona mikla fjármuni vantar inn í þetta. Það sem við erum alltaf að reyna að gera í þessum málum er að koma á betrun svo að við þurfum ekki ítrekað að taka á móti sama fólki aftur. Það hefur komið fram hjá þeim gestum sem komið hafa á fund nefndarinnar að því miður komi allt of margir aftur og það sé meðal annars vegna þess að það sé engin virk betrunarstefna, eða að hún sé að minnsta kosti afar lítil. Það snýst um að styrkja fjölskylduna og samtalið við börnin og annað slíkt til að sjá til þess að þessi betrunaraðgerð beri árangur. Kerfið er líka bjagað, það er fólk sem hefur misstigið sig á lífsleiðinni en fær ekki tækifæri. Það er svo margt sem kannski er ekki stórt sem hægt væri að laga til að gera lífið bærilegra, gera fólk hæfara til að koma út aftur. Ef við komum betrunarúrræðum á gæti orðið mikill sparnaður þannig að í framhaldinu þurfi ekki mikið meira fé í kerfið. Við þurfum bara að breyta því. Við náum vonandi einhverju fram með þessu frumvarpi, að þetta verði í áttina í því. Það er ekki eðlilegt að 500 manns séu að bíða eftir afplánun í fangelsi og við höfum 155 pláss. Það er óásættanlegt. Þó að það lagist eitthvað núna með Hólmsheiði þá höfum við ekki séð til þess að hægt sé að reka það. Okkur vantar fjármuni til að reka það á næstunni. Við stöndum frammi fyrir því að fangelsismálastjóri segir að hann þurfi að loka fangelsum á næsta ári. Ég hef til dæmis áhyggjur af því að fangelsinu á Akureyri verði lokað. Það er afar slæmt fyrir fjölskyldurnar ef við þurfum að fara að selflytja fanga hingað suður. Það er ekki heldur í áttina að betrun að slíkt sé gert. Svo er hitt, af því að ég þekki persónulega slík dæmi, að þegar staðan er eins og hún er og við notum svona lítið betrun, að maður brýtur af sér, svo líður langur tími, hann er búinn að mennta sig, kominn með fjölskyldu, kominn á allt annan stað í lífinu og átti jafnvel bara þetta eina alvarlega brot að baki, þá þarf hann að fara að afplána. Þá er hann rifinn úr samhengi dagsins í dag til að afplána. Þetta er eitthvað sem við eigum að grípa inn í, þetta er sparnaður, þetta er líka hluti af því að laga kerfið. Við lögðum til að aukið fé yrði sett til ríkissaksóknara og lögreglunnar til að vinna gegn kynbundnu ofbeldi. Um daginn var málþing um ofbeldi úti á landi og verið að horfa út fyrir höfuðborgarsvæðið. Það liggur fyrir að aðstöðumunurinn er gríðarlega mikill. Það er líka dýrt, það er dýrt fyrir þá sem standa að því og kemur í veg fyrir að ofbeldi sé kynnt. Lögreglan var ekki að nota þau úrræði sem hún hafði en nú er farið að gera það; það er verið að nýta bæði nálgunarbann og brottvísun af heimili. Sveitarfélögin á svæðinu, eins og fyrir norðan, eru að nýta sér það að vinna svolítið saman. Það sem snýr að okkur sem alþingismönnum er: Hvað þarf að laga í lögum og regluverki til að bæta úr? Heimilisofbeldi er til dæmis ekki sérstaklega skráð á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Þó að þar sé nýráðinn sálfræðingur, sem er ætlað að sinna slíkri þjónustu, þá hefur það ekki verið gert. Þetta er eitthvað sem þarf að lagfæra og á ekki að vera flókið mál. En síðan eru það líka praktísk atriði. Það er ráðherranefnd, getum við sagt, sem hefur verið á landssamráðsfundum á grundvelli samstarfsyfirlýsingar varðandi heilbrigðis- og lýðheilsumál, eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin gerir, eins og fólk veit til að vinna að aðgerðum gegn ofbeldi í íslensku samfélagi en heilbrigðisráðherra er til dæmis ekki aðili að því. Mér finnst það mjög sérstakt og ég kem til með að inna hann eftir því hvers vegna svo sé ekki. Það er verið að reyna að kynna þessa Suðurnesjaleið sem á líka að taka á þessu í kerfinu, ég held að það hafi sýnt sig að það hafi gengið vel. En aðgengi að þjónustunni er ótrúlega misjafnt og ekki er hægt að segja að þeir sem búa úti á landi sitji við sama borð. Það eru mörg þannig dæmi. Við höfum mikið rætt Aflið hér á þingi sem eru samtök á Akureyri. Þjónustan er ekki hin sama og hjá opinberum aðilum en það er jafningjaþjónusta sem er nauðsynlegt að hafa líka. Svo eru Sólstafir á Ísafirði; það eru 4 þús. manns sem verið er að sinna á svæðinu. Þau standa vaktina á útihátíð, eru með fræðslu í skólum á svæðinu, halda námskeið fyrir starfsfólk heilbrigðisþjónustunnar, en hafa mætt andstöðu í starfi sínu af því að það þykir slæmt fyrir ímynd samfélagsins að hafa slíka umræðu. Þetta er allt sjálfboðavinna en þarf samt sem áður alltaf eitthvert fjármagn. Þegar ég horfi yfir fjárveitingar meiri hluta fjárlaganefndar núna þá spyr ég mig: Af hverju eru þessir aðilar, sem eru mjög einstakir og eru að sinna brýnu lýðheilsumáli sem við höfum sameinast um að takast á við, úti í kuldanum? Mér finnst það mjög vond skilaboð. Við þurfum að bæta lög og reglur. Við þurfum að sjá til þess að skyldur sveitarfélaga, hvað varðar kynbundið ofbeldi, komist inn í sveitarstjórnarlögin með skilgreiningum o.fl. Við þurfum aukið fjármagn, sem við erum að leggja hér til í minni hlutanum, og að búa til heildstæða stefnu hvað varðar baráttu okkar. Það þarf að bæta menntun fagstétta sem standa að þessu og það er hluti af því sem við höfum séð fyrir okkur að þessir fjármunir færu í; og svo þarf að bæta þessa skráningu. Allt er þetta eitthvað sem við komum að hér og getum séð til þess að regluverkið í kringum það sé betra. Virðulegi forseti. Nú ætla ég aðeins að fara í það mál sem hefur kannski verið rætt mest núna varðandi eldri borgara og öryrkja. Það var fundur hjá okkur í fjárlaganefnd í morgun eins og kunnugt er. Mig langar að vitna í orð forsætisráðherra, sem sagði, með leyfi forseta: „… fjölmargir sem hafa mátt þola óeðlilegar skerðingar, t.d. eldri borgarar og öryrkjar, þurfa að fá bót sinna mála […] Ísland býr yfir nægum auðlindum, framleiðslugetu og þekkingu til að allir geti notið velferðar. Til þess þarf bara skynsemi við stjórn landsins.“ Ég lít svo á að þetta séu skýr skilaboð frá hæstv. forsætisráðherra. Ég treysti því að hann fylgi þessu eftir og sjái til þess að þetta gerist á þann hátt sem hér hefur verið rætt um. Okkur getur greint á um ýmislegt en ég tek ekki undir það sem kom fram í rökstuðningi fjármálaráðuneytisins þar sem talað er um að með því að hluta af hækkun ársins 2015 sé flýtt til 1. janúar og allri hækkun vegna ársins 2016 flýtt til 1. janúar fái lífeyrisþegar meira í sinn vasa en meðallaunþegi sem fengi borgað samkvæmt sömu launavísitölu án launaskriðs. Þetta er eitthvað sem ég get ekki tekið undir. Ég heyrði ekki betur en eldri borgarar og öryrkjar væru sammála mér um það. Það hefur sýnt sig að svo er. Á fundinum í morgun, í gögnum sem voru skilin eftir, kom líka fram að tekjuskattsbreytingar sem ríkisstjórnin hefur framkvæmt hafa ekki komið þessum hópi til góða eins og vera bæri. Þau benda á að skynsamlegra hefði verið að 1. skattþrep hefði verið sett í 1,4% í stað þess að gera það við 2. skattþrep. Það hefði skilað þeim sem allra lægstu tekjurnar hafa í kringum 3 þús. kr. á mánuði í staðinn fyrir 500 kr. Það gerir auðvitað 36 þús. kr. á ári í staðinn fyrir tæpar 6 þús. kr. Þetta skiptir allt máli, allar þessar tölur. En það var lækkað um 0,18%, minnir mig, lægra þrepið, en annað þrepið var lækkað um 1,4%. Það er því ýmislegt í þessu sem okkur greinir á um og allt það og við getum verið að munnhöggvast um þetta. Ég velti líka fyrir mér, og spyr kannski, hvers vegna ákveðin verkefni eru valin umfram önnur. Hér er til dæmis einn liður - ekki stórkostlegur, alls ekki, en maður veltir stundum fyrir sér framsetningu og sundurliðun. Það er sundurliðaður 200 þús. kr. styrkur á Þórbergssetur. Næst á eftir er 59 millj. kr. tímabundið framlag til ýmissa styrkveitinga algerlega ósundurliðað. Ég mundi vilja vita hvort fjárlaganefndarfólk veit hvað er á bak við þessar 59 milljónir. Ég mundi líka vilja vita hvers vegna Samgöngustofa fékk ekki fjármuni, eins og hún óskaði eftir, þegar kemur að öryggi sjómanna. Eða af hverju göngudeildin á Akureyri, SÁÁ-göngudeildin, þar sem mikið er búið að kalla eftir fjármunum - af hverju ekki er gerð gangskör í því að staðið sé við samninga og SÁÁ sé ekki rekið af Akureyrarbæ eingöngu heldur líka samkvæmt samningi við ríkið. Af hverju er ekki staðið við samninginn við Framleiðnisjóð eins og vera ber? Það er ýmislegt sem maður veltir fyrir sér, hvers vegna þessi forgangsröðun umfram aðra. Peninga sem á að setja í rannsóknir ferðamála - af hverju liggur það ekki bara fyrir að það fari á Rannsóknamiðstöð ferðamála? Sveitarfélög hafa óskað eftir mjög mörgu eins og vera ber og þegar verið er að tala um tekjustofna sveitarfélaga þá hefur verið rætt um virðisaukaskatt af almenningssamgöngum. Ég veit ekki hvort allir eru meðvitaðir um að það verður þannig nú um áramótin að sveitarfélög þurfa að fara að borga virðisaukaskatt af almenningsamgöngum og öðrum akstri í almannaþágu. Það hefur verið undanþegið, annar akstur í almannaþágu, hvort sem við erum að tala um skólaakstur eða akstur með fatlaða og annað, og ég hefði viljað sjá breytingu á því. Svo hefði ég viljað vera búin að sjá frumvarp um almenningssamgöngurnar sem lagaði það ástand sem nú ríkir vegna þeirra, þegar verið er að keyra ofan í almenningssamgöngur sem sveitarfélögin standa fyrir. Það eru mörg svona mál, það eru vegamálin sem hér hefur verið komið inn á. Innanríkisráðherra lofaði, það var viðtal við hana á RÚV um það, að milljarður færi í að malbika hringveg um Berufjarðarbotn. Ég hlustaði á hana segja þetta. Af því að náðst hefði sátt um legu vegarins stæði ekkert í vegi fyrir því að bjóða þetta út og eins og komið er er ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum. Auðvitað spyr maður sig: Hvers vegna ekki? Það eru ótalmörg mál sem maður veltir fyrir sér og sérstaklega þegar verið er að velja tiltekin verkefni út fyrir samgönguáætlun, út fyrir fjarskiptaáætlun bara af því að tilteknum þingmönnum þykir það við hæfi. Það er verið að velja hafnarframkvæmdir. Óskað var eftir auknu fé í Hafnabótasjóð en ég hef ekki séð beiðni um að það fari í þessar tilteknu hafnir. Ég get ekki látið hjá líða að nefna Ríkisútvarpið í restina, það hressir nú alla, og fara aðeins yfir þetta með útvarpsgjaldið. Við höfum rætt þetta oft og mikið og erum sum hver ósammála um þetta, hvort sem um er að ræða fjármuni eða túlkun á hvenær og allt það þá hefur það nú samt sem áður verið þannig að það er komið að þeirri stundu að ég vona að hæstv. menntamálaráðherra fái afgreitt frumvarp um RÚV á morgun, í ríkisstjórn, vegna útvarpsgjaldsins. Eins og við munum var það lögfest í mars 2013 að útvarpsgjald yrði 18.800 kr.; það var ákveðið árið 2011. Síðan eru verðlagsbreytingar eins og gerist og gengur á hverju einasta ári sem færði gjaldið upp í 19.400 kr. árið 2013, það var í bandorminum minnir mig. Síðan kemur fram að á sama tíma er stefnan tekin niður í 16.400 kr. Þegar ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014 voru afgreiddar frá þinginu í desember þá var ákveðið að fyrst yrði gjaldið 17.800 kr. og síðan á næsta ári 16.400 kr. Þetta var í því skyni að lækka álögur á heimili og fyrirtæki, 250 millj. kr. var sagt þannig að þessar tölur, sem eins við höfum rætt mikið - og hefur komið fram hjá bæði meiri hluta og minni hluta að RÚV átti á ákveðnum tímapunkti að fá allt gjaldið og þó að hér séu fleiri greiðendur að baki en gert var ráð fyrir þá segir stjórn RÚV og útvarpsstjóri að það dugi ekki til ef halda eigi þeim rekstri sem nú er. Það er svo sjálfstæð ákvörðun hvort við teljum að það eigi að breyta því. Ég hef til dæmis haft þá skoðun að RÚV eigi ekki að vera á auglýsingamarkaði en ég tel að það þurfi að bæta það upp á einhvern hátt; það er bara sérákvörðun. Ég held að þetta sé ákvörðun sem við þurfum að fara að taka, hvernig við viljum hafa þennan fjölmiðil í almannaþágu. Viljum við það eða ekki? Við viljum það í Vinstri grænum, ég hef fært fyrir því ítarleg rök. Ég tel mikilvægt að geta treyst því að hér sé fjölmiðill sem ekki er háður öflum á tilteknum samkeppnismarkaði heldur séu það einungis fjárlögin hverju sinni sem honum stýra. En ég tel hins vegar afar mikilvægt að hægt sé að ákveða hluti fram í tímann. Þó að það hreyfist eitthvað, það er aldrei svo mikið, fjöldinn sem greiðir þá sé mikilvægt að það ríki ró í kringum slíkan rekstur, að til einhverra tiltekinna ára þurfi ekki á hverju einasta ári að hugleiða hvort féð nægi fyrir næsta ár. En það stefnir margt í rétta átt. Ég ætla ekkert að neita því. Undanfarin ár hefur hægt og sígandi verið góður bati. Þetta er enn í járnum og nú lækkar afgangurinn enn frekar. Við tölum um forgangsröðun og það er eins og vera ber í pólitík, við höfum misjafnar áherslur. Okkar áherslur hafa verið raktar í ræðu og riti hér á þingi og ég þarf ekki að gera það neitt frekar. Samt hef ég ákveðnar áhyggjur. Ég hef áhyggjur af þensluhvetjandi aðgerðum. Ég hef áhyggjur af því að unga fólkið flytur úr landi o.s.frv. Ég held að það sé sameiginlegt áhugamál okkar allra að skapa þokkalega gott samfélag þó að við höfum á því misjafna sýn. Við viljum að sem flestir hafi það sem best og þess vegna held ég að við þurfum kannski að taka á þeim málum sem við stöndum frammi fyrir nú í dag og hafa verið mest rædd; það eru málefni eldra fólks og öryrkja. Það þarf líka að sjá til þess að þeir hafi sambærileg kjör og við hin og hætta að miða okkur við ástand sem er ekki ríkjandi í dag eins og var hér 2009.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur ræðuna, hygg að hún hafi verið í annarri ræðu sinni, en hún var með framsögu í fyrstu ræðu væntanlega og fjallaði um nefndarálit sem hv. þingmaður stendur fyrir, þ.e. nefndarálit 2. minni hluta fjárlaganefndar. Ég vil segja í upphafi áður en ég legg fram spurningar að ég tel það til fyrirmyndar að minni hlutinn skilar þremur nefndarálitum sem eru til þess fallin að styrkja hér vinnuna og rökræðuna í þingsal og skapa góðan umræðugrundvöll. Hv. þingmaður kom inn á margt sem er að finna í nefndarálitinu. Ég ætla að hluta til að halda mig við nefndarálitið sem er prýðilegt og byrja á því sem hv. þingmaður ræðir í nefndarálitinu, kom eilítið inn á það í ræðu sinni, sem snýr að því að hér verði með betri nýtingu auðlinda og einnig skattstefnu unnið gegn ójöfnuði á Íslandi. Nú er það svo að í lífskjarakönnun Hagstofunnar er að finna upplýsingar um Gini-stuðul svonefndan fyrir árið 2014. Þar er hann 22,7, á bilinu 0 og upp í 100. Því lægri sem hann er því jafnari eru tekjurnar. Þær fóru hæst árið 2009 í 29,6. Hvernig útskýrir hv. þingmaður þennan mun, þessa lækkun?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er væntanlega hægt að útskýra þennan mun á marga vegu. Ég dreg ekkert úr því að við erum að færast í betri átt, ég hef sagt það, í átt til jöfnuðar, en við þurfum að gera betur. Eins og komið hefur fram í ræðu og riti hjá okkur er ekki nóg að gert og ef við höldum áfram sem horfir þá er viðbúið, og það hefur líka komið fram, m.a. hjá OECD, að við förum í átt til ójöfnuðar aftur og það er ekki það sem við viljum gera. Ég tel að við getum viðhaldið þessum jöfnuði. Ég tel ekki að við getum viðhaldið honum ef við hverfum af þeirri braut sem var, og það er ekki bara ég. Það hefur komið mjög víða fram og er rökstutt mjög víða, m.a. ræddum við rannsóknir hér í vetur frá Cambridge og víðar þar sem sýnt hefur verið fram á að þetta er ekki vænlegt til árangurs til lengri tíma. Við skulum ekki gleyma því að það getur líka verið þannig þegar uppsveifla er, hún kemur við alla eða ætti að geta gert það, en niðursveiflan kemur alltaf svolítið harðar á þeim sem minnst hafa. Í eðli málsins skýrist það þannig. Ég held að við séum sammála um það að við viljum í rauninni viðhalda jöfnuði, en ég held að við höfum bara ólíka nálgun á hvort við trúum því að sú stefna sem rekin er af þessari ríkisstjórn verði til þess að hann haldist eða ekki. Ég hef áhyggjur af því eins og margir aðrir að það gerist ekki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Gini-stuðull er auðvitað ekki algildur mælikvarði og nær ekki utan um allt, til að mynda er mælikvarðinn háður því hvernig skattkerfið er uppbyggt. Það getur átt sér stað tilfærsla á milli ef óæskilegir hvatar eru í skattkerfinu. Hins vegar verður ekki hjá því litið að þetta er sannarlega vísbending um aukinn jöfnuð. Ef maður horfir til þeirra skattaáherslna og skattbreytinga sem hæstv. ríkisstjórn hefur staðið fyrir þá er það samkvæmt Gini-stuðlinum að skila auknum jöfnuði. Það er annað í þessari lífskjararannsókn Hagstofunnar sem er jákvætt. Sá hluti sem er undir lágtekjumörkum mælist 7,9% frá 11,1% samanburðarárið þar á undan og það er enn ein vísbendingin um að hér sé hæstv. ríkisstjórn á réttri leið í skattamálum. Ég nefndi það í andsvarinu að ég teldi það afar mikilvægt fyrir umræðuna þessi prýðilegu nefndarálit minni hluta. Þar kemur mjög skýrt fram, og það styrkir umræðuna og rökræðugrundvöllinn hér í þingsal, skýr stefnumunur ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu og það styrkir þar af leiðandi umræðugrundvöllinn. Það kemur jafnframt fram að tekjudreifing hefur aldrei verið jafnari og menn finna ekki þjóð í Evrópu þar sem tekjudreifingin er jafnari. Þessi skattbreyting hæstv. ríkisstjórnar er því sannarlega að skila sér.
Herra forseti. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Við tölum auðvitað um það frá ári til árs hvernig skattstefnan kemur út og það eru ákveðnar aðgerðir, eins og hv. þingmaður þekkir, undirliggjandi sem geta líka haft áhrif á hvernig staða fólks er hverju sinni. Ég hef áhyggjur af því. Thomas Piketty og fleiri, og vitnað er í rannsóknir frá Cambridge-háskóla hafa sagt, eins og hv. þingmaður kom inn á, að það er ýmislegt sem hefur áhrif á það ár hvert. Ég hef áhyggjur af því að þetta haldi ekki, þ.e. sú skattstefna sem rekin er ásamt öðrum þeim aðgerðum sem hafa orðið til einhverra tiltekinna hluta, eins og það að breyta stöðunni í þá sem hún var á síðasta ári, ég er ekki jafn sannfærð um að þetta ár eða næsta komi jafn vel út og það endurspeglast væntanlega meðal annars af þeim aðgerðum sem hér hafa verið gerðar. Við vitum líka að jöfnunin skilar sér á einhverjum X-löngum tíma. Við þurfum að horfa yfir lengra tímabil en kannski bara eitt ár þegar við horfum á stefnubreytingar í skattamálum. Og þegar menn segja, hafa kallað brauðmolakenninguna eða eitthvað slíkt eða þá að eitt skattþrep sé ekki til þess fallið að jafna kjör, þá höfum við trú á því að það sé þannig og það er það sem öryrkjar og eldri borgarar benda á að sú aðgerð sem farið var í gagnist ekki þeim sem lægstar hafa tekjurnar, ef við erum að horfa til þess og við höfum viljað horfa svolítið til þess núna. Við teljum að við eigum að staldra við þar núna. Það þýðir þá það að þeir bera minna úr býtum í gegnum skattstefnuna en þeir mundu gera ef þrepaskiptingin hefði verið með öðrum hætti en hún er núna. Það eru ýmsar undirliggjandi breytur sem hafa áhrif á hverju ári þannig að við skulum skoða þetta yfir lengra tímabil og sjá.
Virðulegur forseti. Það er af ýmsu að taka þegar kemur að fjárlagafrumvarpinu og þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram. Ég ætla að nota tíma minn í að fara almennt yfir þessi mál og það nefndarálit sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram. Því ber að fagna að tekjur ríkisins skuli aukast og að þriðja árið í röð stefni í hallalausan ríkisrekstur. Tekjuaukning hefur þannig verið nýtt til að auka framlög til grunnþjónustu. Nokkuð hefur áunnist í þessum efnum en nokkuð er í land með að hefja raunverulega niðurgreiðslu skulda og vaxtakostnaður er áfram þriðji útgjaldasamasti málaflokkurinn, á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Vissulega hefði ég viljað sjá miklu meiri afgang á fjárlögum, sérstaklega þegar litið er til þeirrar miklu tekjuaukningar sem orðið hefur á undanförnum árum. Um tvennt var að velja, að skila afgangi sem hægt hefði verið að nota til að greiða niður gífurlegar skuldir ríkissjóðs þar sem árlegar vaxtagreiðslur hafa numið um 80 milljörðum kr., þ.e. hátt í tvöföldum framlögum til Landspítala á ári hverju, eða setja fjármuni í grunnstoðir eins og heilbrigðiskerfi landsmanna. Segja má að síðarnefnda leiðin hafi orðið ofan á og má vissulega rökræða hvor leiðin er farsælli til lengri tíma litið. Við viljum sterka innviði þjóðfélagsins en við viljum líka gjarnan nota þær háu greiðslur sem fara í vexti í aðra hluti, til uppbyggingar betra þjóðfélags. Uppsöfnuð fjárfestingarþörf í innviðum, svo sem samgöngumannvirkjum, og breytt aldurssamsetning þjóðarinnar kallar á aukin útgjöld. Þá má líka benda á að lögð hefur verið minni áhersla hérlendis á framlög til háskóla en í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Er það miður. Þetta kallar hins vegar á forgangsröðun. Forgangsröðun á nefnilega að vera lykilatriði við fjárlagagerð. Hvernig ætlum við að skipta þeirri köku sem við höfum fyrir framan okkur? Hvað á hver málaflokkur að fá? Hvað erum við til dæmis tilbúin að setja stóran hluta í heilbrigðismál? Þetta er lykilspurning og miðað við umræðu í fjölmiðlum og samfélagsmiðlum eru skoðanir afar skiptar. Af hverju leitum við ekki eftir skoðun þjóðarinnar á því í hvað peningarnir fara? Þetta eru fjármunir skattborgara. Er ekki rétt að hlusta eftir skoðun þessa fólks og útdeila fjármunum eftir því? Tökum heilbrigðismálin sem dæmi. Í dag fer um 161 milljarður kr. í þennan málaflokk samkvæmt fjárlögum næsta árs. Hér er ég að tala um Landspítala, önnur sjúkrahús, heilsugæslu, heilbrigðisstofnanir, öldrunarstofnanir og tryggingamál sem tengjast þessum málaflokki. Viljum við tvöfalda þessa upphæð? Ef við teljum að þörfin sé svo brýn að það kalli á stóraukið fjármagn er aðeins hægt að mæta því með tvennum hætti, að afla nýrra tekna og skera niður. Við getum rætt endalaust um forgangsröðun. Við getum rifist endalaust um hvað eigi að gera og hversu mikið eigi að fara í hvern og einn hinna þúsunda fjárlagaliða. Slíkt rifrildi skilar ekki miklu. Nauðsynlegt er að horfa á heildarmyndina og hafa skýra stefnu til framtíðar. Því miður hefur það oft vantað við fjárlagagerð á Íslandi. Ég minntist aðeins á heilbrigðismálin áðan en sá málaflokkur hefur verið í forgangi núverandi ríkisstjórnar. Tölurnar tala sínu máli, framlög til Landspítala voru rúmir 38 milljarðar kr. í fjárlögum 2013. Í fjárlögum 2016 er þessi tala komin upp í 50 milljarða kr., 50 þús. millj. kr. Framlög til spítalans hafa því aukist um 30% á aðeins þremur árum. Samtals hafa framlög til sjúkrahúsa aukist um tæp 35% á sama tíma. Í fjárlögum 2013 námu framlög til heilsugæslunnar tæpum 8 milljörðum kr. Í dag er þessi upphæð komin í 10 milljarða kr. Svona getum við haldið áfram. Þannig hafa framlög til heilbrigðisstofnana aukist um 26% á síðustu þremur árum og nemur þessi upphæð nú rúmum 19 milljörðum kr. Loks vil ég minnast á öldrunarstofnanir en framlög til þeirra hafa aukist um fjórðung á aðeins þremur árum. Ég fullyrði að það fyrirfinnst varla það byggt ból þar sem framlög til heilbrigðismála hafa aukist jafn hratt á síðustu þremur árum og hérlendis. Það þýðir ekki að íslenska heilbrigðiskerfið sé það besta í heimi. Því fer fjarri og það verður ekki heldur það besta í heimi þó að við setjum 3 eða 10 milljarða til viðbótar í það. Það væri jafnvel þörf á enn meiri pening þó að við settum 20–30 milljarða til viðbótar í heilbrigðiskerfið. Af hverju? Vegna þess að sífellt koma fram ný, betri og margfalt dýrari lyf sem og sífellt nýrri og betri tæki. Við getum einfaldlega alltaf gert betur í heilbrigðismálum. Ég er þeirrar skoðunar að íslenska heilbrigðiskerfið þurfi meiri fjármuni. Það er óviðunandi að fólk þurfi að liggja frammi á göngum sjúkrahúsa. Það er óviðunandi að bráðnauðsynleg tæki vanti og að fjármagn skuli ekki veitt í lífshættulegar aðgerðir. Hið síðastnefnda hefur þó líka að gera með forgangsröðun innan sjúkrahúsanna. Á umræðunni er helst að skilja að ráðamenn séu vondir menn sem vilji sjúklingum, öldruðum og öryrkjum allt hið versta. Ég þekki ekki nokkurn mann sem styður ekki þessa málaflokka, hvorki innan þings né utan. Maður gæti haldið miðað við umræðuna á samfélagsmiðlum að hér séu ekkert nema illmenni. Svo er auðvitað ekki. Heilbrigðiskerfið er eitt af hinum stóru málum okkar samtíðar. Málefni sem tengjast öldruðum og öryrkjum koma þar skammt á eftir. Þetta tengist líka mikilli fjölgun aldraðra á næstu árum og áratugum. Ljóst er að fjölga þarf hjúkrunarrýmum fyrir aldraða um allt að 1.700 á næstu 15 árum og nemur kostnaður vegna þessa um 54 milljörðum kr. Af þessum fjölda eru um 1.100 rými á höfuðborgarsvæðinu. Aldraðir eru ekki hávær þrýstihópur og því eru þeir sjaldnast ofarlega í forgangsröðinni. Miklar breytingar verða á aldurssamsetningu þjóðarinnar á næstu áratugum. Þannig er gert ráð fyrir að þeim sem eru 67 ára eða eldri fjölgi um rúmlega 26 þúsund á næstu 15 árum, þ.e. um 71% frá því sem er í dag. Talið er að þeim sem eru 80 ára og eldri fjölgi um tæplega 6.600, þ.e. um 55%. Þessar miklu breytingar kalla á aðrar og ólíkar áherslur í heilbrigðismálum þar sem hugsa þarf fyrir þörfum þessa vaxandi hóps. Því miður hefur vantað mikið upp á að skýr stefna sé varðandi aldraða. Flestar fjölskyldur þekkja þann vanda sem skapast þegar koma þarf öldruðum ættingjum í hjúkrunarrými. Oft eru 250–300 manns á biðlistum eftir slíku rými og þarf þetta fólk að bíða mánuðum saman. Að óbreyttu mun þessi biðtími lengjast til muna. Niðurskurður undanfarinna ára á framlögum til heilbrigðismála hefur komið illa niður á öldruðum. Þjónusta hefur verið skert og lyfjakostnaður aukist. Þessu verður að breyta. Nauðsynlegt er að styrkja heimaþjónustu og stoðþjónustu til muna. Í þennan málaflokk vantar líka skýrari stefnu, hugsun til framtíðar. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að arðgreiðslur frá Landsbankanum nemi um 7 milljörðum kr. á næsta ári. Meiri hluti fjárlaganefndar bendir á að miklar líkur séu á því að arðgreiðslur frá Landsbankanum verði mun hærri. Það er óhætt að taka undir það. Í ljósi reynslu liðinna ára og athugunar á milliuppgjöri bankans sem af er árinu er líklegt að arðgreiðslur verði allnokkrum milljörðum króna hærri en áætlun gerir ráð fyrir. Engu að síður gætir meiri hlutinn að almennum varúðarsjónarmiðum og leggur því ekki til hækkun á áætlunum um arðgreiðslur. Það kæmi mér þó persónulega ekki á óvart þó að hér skeikaði allmörgum milljörðum þannig að afkoma ríkissjóðs verði í raun mun betri en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Á gjaldahlið er nú áætlað að hækkun verði um 8,8 milljarðar kr. af margvíslegum tilefnum. Það sem þyngst vegur er endurmat á launagrunni fjárlaga vegna áhrifa kjarasamninga sem samtals leiða til tæplega 5 milljarða kr. hækkunar. Reyndar vegur á móti á þeim lið að verðbólguspá er lækkuð bæði fyrir árið 2015 og í nýrri spá fyrir árið 2016 þar sem nú er gert ráð fyrir að hækkun milli ára verði 3,2% og lækki um 1,3% frá frumvarpinu. Samtals breytast verðlagsforsendur úr 3,8% í 2,2% og lækka því gengis- og verðlagsbætur um 2,3 milljarða kr. vegna þessa. Nettóáhrif launa, verðlags og gengisbreytinga eru því 3 milljarðar kr. til hækkunar. Af öðrum breytingum vega þyngst margvíslegar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar, samtals að fjárhæð 4,9 milljarðar kr. Þar af er 1 milljarður kr. til aðstoðar við hælisleitendur og flóttafólk, og tillaga er um 840 millj. kr. í tímabundið átak til að stytta biðlista eftir tilteknum aðgerðum í heilbrigðiskerfinu, svo sem kransæðaþræðingum, liðskiptaaðgerðum og augnsteinaaðgerðum. Einnig er lagt til 490 millj. kr. framlag til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum og 400 millj. kr. til að efla almenna löggæslu, 250 millj. kr. til aðgerða í loftslagsmálum, 280 millj. kr. í rannsóknarverkefni um lifrarbólgu C, 150 millj. kr. til húsafriðunarsjóðs til að styrkja skipulag verndarsvæða í byggð og 150 millj. kr. til rannsókna á sviði ferðamála. Þá er gerð tillaga um 75 millj. kr. tímabundið framlag í þrjú ár til byggingar gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs á Kirkjubæjarklaustri. Sérstaklega ber að fagna þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að veita umtalsverðar fjárhæðir til flóttamannahjálpar og til að taka á móti fólki frá stríðshrjáðum svæðum. Við getum ekki skorast undan þeim mikla vanda sem steðjar að í Evrópu þar sem milljónir manna streyma inn frá stríðshrjáðum löndum. Vandinn er þó mun stærri þar sem mikill fjöldi þeirra sem óska hælis kemur frá löndum þar sem stríðsástand er ekki fyrir hendi, ekki síst frá Balkanskaga. Þetta fólk er oft og tíðum að leita að betra lífi, tryggari atvinnu, hærri launum o.s.frv. Hvað á að gera við þetta fólk? Þessi atriði hafa sett álag á hið svokallaða Schengen-samstarf sem gerir ráð fyrir öflugu ytra eftirliti en litlu sem engu eftirliti þegar fólk er á annað borð komið inn fyrir Schengen-landamærin. Það segir sig sjálft að þetta samstarf getur vart haldið áfram öllu lengur nema óheft flæði fólks inn á Schengen-svæðið verði stöðvað sem fyrst. Nú loks á að grípa til aðgerða vegna þessa en við eigum eftir að sjá hvernig til tekst. Málefni flóttamanna og hælisleitenda tengjast framlögum til þróunaraðstoðar. Þessi framlög hafa verið aukin á undanförnum árum þó að við séum enn langt undir alþjóðlegum viðmiðum. Miðað hefur verið við að aðstoð nemi 0,21% af vergum þjóðartekjum og á grunni þess viðmiðs hafa framlög til Þróunarsamvinnustofnunar verið hækkuð um 690 millj. kr., þ.e. um 50% frá árinu 2011. Meiri hluti fjárlaganefndar vekur réttilega athygli á því að samkvæmt alþjóðlegum viðmiðum, svokölluðum DAC/OECD-viðmiðum, hefur tíðkast að miða útgjöld til þróunaraðstoðar við hlutfall af þjóðartekjum. Meiri hlutinn bendir á að hlutfallið hefur ekki verið reiknað rétt þar sem stóran hluta útgjalda vegna hælisleitenda ætti að flokka sem þróunaraðstoð. Ef rétt er reiknað er hlutfall Íslands um 0,25% af þjóðartekjum og enn hærra ef verkefni Þróunarsjóðs EFTA sem snúa að flóttamönnum eru meðtalin. Útreikningar af þessu tagi virðast ekki fyllilega sambærilegir milli ríkja en nefna má að annars staðar á Norðurlöndum er verið að draga úr almennri þróunaraðstoð á móti stórauknum kostnaði vegna flóttamanna. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir athugasemd við að þetta skuli ekki vera gert hérlendis og get ég tekið undir þá athugasemd. Það er því ljóst að umræða um hlutfall Íslands er ekki byggð á réttum upplýsingum. Ef stjórnvöld ætla að halda sig við markmið um 0,21% eru framlögin mun hærri en því nemur og munar þar nokkrum hundruðum milljóna. Að auki leggur meiri hlutinn til að bætt verði við gjaldaheimildum í tilteknum málaflokkum. Þar má nefna 400 millj. kr. til hafnarframkvæmda og er sérstaklega fjallað um framkvæmdir á því sviði í álitinu. Þá eru aðrar 400 millj. kr. ætlaðar til uppbyggingar á flugvöllum innan lands og 235 millj. kr. til Vegagerðarinnar. Til Fjarskiptasjóðs eru veittar tímabundið 200 millj. kr. til að hraða uppbyggingu fjarskiptainnviða og loks er gerð tillaga um 100 millj. kr. til heilbrigðisstofnana en önnur hækkunartilefni vega minna. Á móti vegur að ýmis hagræn og kerfislæg útgjöld lækka. Þar munar mest um 490 millj. kr. lækkun til Lánasjóðs íslenskra námsmanna þar sem nýjum lánþegum fækkar og 350 millj. kr. lækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs þar sem atvinnuleysi er nú áætlað 2,9% í stað 3% áður. Það er sérstakt fagnaðarefni hvað atvinnuleysi hefur minnkað mikið á síðustu árum. Það er brýn nauðsyn að koma sem flestu vinnufæru fólki út á vinnumarkaðinn enda víða þörf á vinnuafli þessa dagana, þökk sé þeim krafti sem er í efnahagslífinu. Ríkisútvarpið hefur verið í sviðsljósinu undanfarnar vikur og mánuði og hefur krafan um niðurskurð og jafnvel að félagið verði selt að hluta eða í heilu lagi verið fyrirferðarmikil. Sviðsljósinu hefur ekki síst verið beint að útvarpsgjaldinu og hvort lækka eigi það eða ekki. Ríkisútvarpið hefur gegnt mikilvægu hlutverki í íslensku þjóðfélagi í bráðum heila öld. Þetta hlutverk hefur ekki verið bundið við miðlun upplýsinga heldur hefur það líka verið á sviði menningar og afþreyingar svo fátt eitt sé nefnt. Vægi Ríkisútvarpsins í íslensku þjóðlífi var vissulega meira í árdaga útvarps hérlendis en við skulum varast að gera of lítið úr hlutverki þess í dag. Á hinn bóginn verðum við líka að vega og meta þær breytingar sem orðið hafa á fjölmiðlanotkun okkar, ekki síst með tilkomu tölvunnar og internetsins. Mikilvægi Ríkisútvarpsins þegar kemur að miðlun upplýsinga er ekki eins mikið og áður var. Öryggishlutverk Ríkisútvarpsins hefur ítrekað vakið upp spurningar, ekki síst þegar einkamiðlar hafa verið á undan að koma nauðsynlegum upplýsingum á framfæri við almenning. Það má líka spyrja hvort ríkismiðill eigi að vera í samkeppni við einkamiðla á auglýsingamarkaði og hvort þeir eiga að keppa við þá í afþreyingarefni. Þetta eru allt mikilvægar spurningar sem við þurfum að svara. Við megum hins vegar ekki gleyma menningarhlutverki Ríkisútvarpsins, því hlutverki að miðla því sem gerir okkur að þjóð, því sem skilur okkur frá öðrum, því sem gerir okkur að því sem við erum. Sumir segja að við getum nálgast þetta allt á netinu sem er út af fyrir sig rétt, það eru hins vegar miklar líkur á því að menning okkar, tunga og annað þess háttar muni einfaldlega týnast með tímanum ef hún á að felast í kimum internetsins. Ríkisútvarpið hefur ómetanlegt hlutverk þegar kemur að menningu og listum og því að koma þessum hlutum á framfæri. Ég er stuðningsmaður Ríkisútvarpsins en hins vegar er full ástæða til að endurskoða rekstur félagsins með sparnað í huga. Álitamálin hérlendis eru að miklu leyti þau sömu og í nágrannalöndum okkar þar sem ríkisútvarp er við lýði. Kostnaður hefur aukist og breytt neyslumynstur almennings hefur kallað á breytingar. Við megum ekki vera hrædd við breytingar, við höfum mótað okkar stefnu til framtíðar í málefnum Ríkisútvarpsins en að skera niður í framtíðarstefnu er ekki góð stefna. Staða Ríkisútvarpsins endurspeglast best í útvarpsgjaldinu. Innheimt útvarpsgjald hækkaði á síðustu tveimur árum um 563 millj. kr., þ.e. tæp 18%, sem er mun meira en almennt gerðist með fjárheimildir ríkisstofnana. Um árabil hefur verið ákveðið í fjárlögum að hluti innheimts útvarpsgjalds renni beint í ríkissjóð og því sé ekki að fullu ráðstafað sem framlagi til Ríkisútvarpsins. Þetta er auðvitað ótækt. Gjaldið á og verður að renna til RÚV. Ef það gerist ekki verður að bæta það upp á annan hátt. Í nefndaráliti meiri hlutans um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 segir eftirfarandi orðrétt: „Framlög til Íbúðalánasjóðs hafa numið 53,5 milljörðum kr. frá árinu 2009 og að öllu óbreyttu verða framlögin 5,7 milljarðar kr. á árinu 2015. Að þeim meðtöldum hafa framlögin frá árinu 2009 numið svipaðri fjárhæð og byggingarkostnaði nýs Landspítala. Ef ekkert verður að gert munu framlögin halda áfram að aukast um árabil. Vinnuhópur á vegum félags- og húsnæðismálaráðherra hefur skilað skýrslu þar sem bent var á að hagkvæmast væri að hætta starfsemi sjóðsins í núverandi mynd og mundi það að öllum líkindum koma í veg fyrir auknar útgreiðslur úr ríkissjóði vegna hans. Mikilvægt er að stjórnvöld taki ákvörðun sem allra fyrst um framtíð sjóðsins með það að markmiði að koma í veg fyrir frekari útgjöld úr ríkissjóði vegna hans.“ Ljóst er að ekki hefur verið tekið tillit til þessara athugasemda með tilheyrandi kostnaði fyrir skattgreiðendur. Gert er ráð fyrir að enn og aftur komi til framlaga úr ríkissjóði, nánar tiltekið 1.300 millj. kr. á næsta ári. Uppgreiðslur lána halda áfram og verður ekki haldið svona áfram öllu lengur. Brýnt er að niðurstaða fáist varðandi framtíð Íbúðalánasjóðs. Skattgreiðendur eiga einfaldlega heimtingu á svörum hvað það varðar. Ákvarðanataka hefur verið of hæg og nauðsynlegt er að framtíð sjóðsins skýrist í upphafi nýs árs. Launahækkanir ársins vega þungt í afkomu ríkissjóðs. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur endurmetið þessar hækkanir og að meðtalinni 11% launahækkun á yfirstandandi ári er nú talið að uppsöfnuð launahækkun nemi 16,3% árið 2016 og 19% þegar hækkanir verða að fullu komnar til framkvæmda. Að meðtöldum launahækkunum sem þegar hefur verið gert ráð fyrir í frumvarpinu og endurmetnum áhrifum launahækkana á árinu 2015, á ársgrundvelli, er áætlað að samanlögð útgjaldaaukning vegna launahækkana ríkisstarfsmanna nemi 20,9 milljörðum kr. á árinu 2016. Þá eru ótalin sambærileg hækkunaráhrif bótaflokka almannatrygginga sem eru talin nema 10,1 milljarði kr. og samtals aukast því útgjöld ríkissjóðs um 32 milljarða kr. á næsta ári vegna launa- og bótahækkana. Þar með er ekki öll sagan sögð þar sem ekki hefur enn verið lagt mat á áhrif þessa á hækkun lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs. Stærðargráðu þeirrar fjárhæðar er hægt að nálgast, að vísu með miklum skekkjumörkum, með því að framreikna skuldbindingar eins og þær standa í árslok 2014. Þær námu þá brúttó 667,5 milljörðum kr. og 435,6 milljörðum kr. ef fyrirframgreiðslur ríkissjóðs eru dregnar frá heildarskuldbindingunni. Áðurnefnd 19% hækkun þegar öll áhrif samninganna verða komin fram hækkar þá brúttótöluna upp í 794 milljarða kr., þ.e. um 126,5 milljarða. Endanlegt mat liggur ekki fyrir fyrr en á næsta ári en þessar tölur eru væntanlega ekki fjarri lagi og yrði þá um að ræða langumfangsmestu gjaldfærslu í ríkisreikningi þegar þar að kemur. Fjarskiptamál brenna á fjölmörgum sveitarfélögum og hefur það glögglega komið fram í heimsóknum sveitarstjórnarmanna til fjárlaganefndar, ekki bara á þessu ári heldur líka á undanförnum árum. Meiri hlutinn leggur til að til viðbótar tillögu í frumvarpinu fái Fjarskiptasjóður 200 millj. kr. til uppbyggingar ljósleiðarakerfa utan markaðssvæða fjarskipta. Við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2015 veitti Alþingi 300 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til sjóðsins og gerir tillaga þessi því ráð fyrir að hluti þess framlags verði framlengdur. Framlagið fór til hringtengiverkefna á Vestfjörðum og Snæfellsnesi og tengingar ótengdra byggðakjarna samkvæmt gildandi fjarskiptaáætlun. Tillagan í frumvarpinu núna byggist á vinnu starfshóps innanríkisráðherra um úrbætur í fjarskiptamálum, Ísland ljóstengt, og miðast við að mögulegt verði að ljúka þeim uppbyggingaráformum sem hófust árið 2015. Staða fjarskipta er á margan hátt góð hér á landi og virk samkeppni tryggir flestum markaðssvæðum valkosti um stöðugt afkastameiri og öruggari þráðbundnar nettengingar. Sú uppbygging nær þó ekki til um 3.300 lögheimila og atvinnuhúsnæðis í dreifðari byggðum landsins. Uppbygging ljósleiðarakerfa í dreifbýli mun að takmörkuðu leyti eiga sér stað á markaðslegum forsendum. Því þarf að leggja slíku verkefni til fjármuni. Fyrir liggur greining á umfangi og kostnaði markmiðs um aðgengi að nettengingum sem standi öllum til boða óháð búsetu. Takist það er miklum áfanga náð. Unnið er að nánari útfærslu á framkvæmd og fjármögnun tillagna starfshóps innanríkisráðherra sem innlegg í endurskoðun fjarskiptaáætlunar áranna 2016–2026. Samleið með öðrum veituframkvæmdum skilar verulegum ávinningi og dæmi eru um að slíkt hafi leitt til þess að kostnaðurinn við tiltekna framkvæmd í lagningu ljósleiðara hafi ekki orðið nema um 30% af upphaflegri áætlun. Leggja verður áherslu á að styðja við verkefni sem nýta þennan möguleika sem best. Áætlaður heildarkostnaður við að tengja 3.300 lögheimili með ljósleiðara og ná þar með til 99,9% heimila á landsvísu er talinn nema um 5.200 millj. kr. Sá kostnaður félli þó ekki allur á ríkissjóð heldur yrði samstarfsverkefni markaðsaðila og fleiri. Með auknum fjármunum er því hægt að ráðast í fyrsta áfanga ljósleiðaravæðingar landsins ásamt því að ljúka við verkefni á grundvelli fjarskiptaáætlunar sem felst í tengingu byggðakjarna sem ótengdir eru ljósleiðara. Það verður að líta á það sem mannréttindamál á árinu 2015 að hafa aðgang að góðri nettengingu, að ekki sé talað um hvaða áhrif slíkt hefur á upplýsingaflæði, rekstur fyrirtækja o.s.frv. Því ber að fagna áherslu ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Það er líka rétt að minnast aðeins á samgöngumálin sem víða eru í ólestri. Til að raunhæfar og árangursríkar áætlanir um uppbyggingaráform í samgöngumálum geti staðist þarf fyrst og fremst að lækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs og þar með greiða niður skuldir hans. Fáar aðrar leiðir eru áhrifameiri. Með batnandi stöðu ríkissjóðs aukast möguleikar til umbóta í samgöngukerfinu, en fleiri leiða en beinna framlaga úr ríkissjóði verður að leita til viðbótar. Brýn samgönguverkefni eins og tvöföldun Vesturlandsvegar, Sundabraut og breikkun Suðurlandsvegar eru dæmi um verkefni sem vel má leita annarra leiða til að fjármagna og framkvæma og komast sem hraðast áfram. Það er líka nauðsynlegt við endurskoðun samgönguáætlunar að kanna aðra kosti til viðbótar beinna fjárveitinga til þessara vega. Hér er um nokkrar umferðarmestu samgönguæðar landsins að ræða og það er ekki óeðlilegt að kostir fjármögnunar, t.d. með veggjöldum, verði hluti af slíkri fjármögnun. Þó verður að gæta samræmis í slíkri innheimtu þannig að aldrei verði sérstök gjaldheimta á einum anga þess kerfis umfram annan, eins og segir í nefndaráliti meiri hlutans. Ég get alveg tekið undir þau sjónarmið. Við eigum að fara varlega í veggjöld en við megum alls ekki útiloka þau, enda tíðkast þau í fjölmörgum löndum í nágrenni okkar. Annars staðar á landinu er brýnt vegna umferðaröryggis og byggðamála að reyna að hraða sem mest framkvæmdum á tengivegum. Þúsundir kílómetra af malarvegum eru enn án slitlags. Mikil umferð er á mörgum þessara vega og daglega þarf fólk að sækja vinnu og skóla eftir þeim. Með breyttu atvinnu- og búsetumynstri fjölgar enn þeim sem sækja vinnu um langan veg frá heimili. Með óbreyttum fjárframlögum tekur áratugi að endurbæta vegi og koma á viðunandi samgöngubótum, að sögn meiri hluta fjárlaganefndar. Með sameiningu sveitarfélaga og hagræðingu í rekstri grunnskóla hefur vegalengd og tíma í skólabílum líka aukist verulega víða um land og þarf líka að taka það með í reikninginn. Ýmsar áhugaverðar breytingartillögur líta dagsins ljós hjá meiri hlutanum. Þannig er til dæmis lagt til 75 millj. kr. framlag til að hefja undirbúning og hönnun að 4.500 fermetra skrifstofubyggingu fyrir Alþingi í stað leiguhúsnæðis og 750 fermetra bílakjallara. Lóð fyrir nýbygginguna er á milli Kirkjustrætis, Vonarstrætis og Tjarnargötu. Nú hefur Alþingi 4.400 fermetra húsnæði á leigu við Austurstræti fyrir nefndir þingsins, þingmenn, þingflokka og starfsmenn skrifstofunnar. Samkvæmt frumkostnaðaráætlun er reiknað með að heildarkostnaður við bygginguna verði um 2,3 milljarðar kr. og að hún verði reist á árunum 2017–2019. Leiga á 4.400 fermetrum undir skrifstofur er óhjákvæmilega mikil, ekki síst þar sem um er að ræða einn dýrasta leigustað landsins, sjálfa miðborgina. Það er því orðið brýnt að sameina þessa starfsemi á einn stað og ekki er að efa að slíkt muni leiða til mikils sparnaðar til lengri tíma litið. Menn geta síðan deilt um teikningar eins og þeir vilja en það getur aldrei orðið aðalatriði málsins. Við sjáum líka 150 millj. kr. aukafjárveitingu í húsafriðunarsjóð, en Alþingi hefur samþykkt svokölluð verndarsvæði í byggð. Sveitarfélög víða um land hafa áhuga á að skipuleggja og þróa verndarsvæði í samræmi við þessi lög en kostnaður er allmikill og hafa umsóknir um styrki þegar borist til sjóðsins. Þessi viðbótarheimild mun því koma til móts við þessa þörf. Ég fagna sérstaklega viðbótarfjárveitingum til menntakerfisins þó að þær hefðu vissulega mátt vera mun meiri, bæði til háskóla og framhaldsskóla. Þannig er gerð tillaga um 80 millj. kr. tímabundið viðbótarframlag til Aldarafmælissjóðs Háskóla Íslands sem stofnaður var í júní 2011 í tilefni af 100 ára afmæli skólans. Markmið sjóðsins er að efla rannsóknir og nýsköpun sem nýtist til uppbyggingar atvinnulífs og verðmætasköpunar í þágu íslensks samfélags og þjóðar. Þá er gerð tillaga um 25 millj. kr. framlag til Háskólans á Akureyri til að fjármagna samstarfssamning við Háskólann í Reykjavík um tveggja ára diplómanám í tölvunarfræði. Fyrirhugað er að samstarfið gangi þannig fyrir sig að nemendur á Akureyri fái fyrirlestra, verkefni og annað efni frá kennara í Háskólanum í Reykjavík eins og fjarnemar en mæti svo samkvæmt stundatöflu í verkefnatíma í Háskólanum á Akureyri með leiðbeinanda eins og dagskólanemendur. Fjarnám er framtíðin og því verður að líta á þetta sem afar jákvætt skref inn í framtíðina og verður forvitnilegt að sjá hvernig til tekst. Til viðbótar fær Háskólinn á Akureyri 40 millj. kr. framlag til þróunar í fjarkennslu sem er angi af sama máli. Háskólinn í Reykjavík og Háskólinn á Bifröst fá hvor um sig 50 millj. kr. viðbótarframlag samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar og fjölmargir framhaldsskólar fá líka viðbótarframlag samkvæmt þessum sömu tillögum. Mikilvægt er að vanrækja ekki menntakerfið. Niðurskurður á þeim vettvangi mun koma sér illa fyrir okkur sé litið til framtíðar. Ég fagna auknum framlögum en hefði viljað sjá þessar upphæðir talsvert hærri. Ég hef áður minnst á flóttamannamál. Lagt er til 500 millj. kr. tímabundið framlag til stuðnings við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök sem vinna með flóttafólki erlendis, svo sem Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, Matvælaaðstoð Sameinuðu þjóðanna, Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna fyrir Palestínuflóttamenn og aðrar alþjóðastofnanir og borgarasamtök sem starfa á sviði neyðar- og mannúðaraðstoðar. Tillagan grundvallast á samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 19. september sl. um að verja allt að 1 milljarði kr. árið 2016 til viðbótar við fyrri fjárframlög til að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin vegna fjölgunar flóttamanna og hælisleitenda. Samkvæmt tillögum ráðherranefndar um málefni flóttafólks og innflytjenda er gert ráð fyrir að framlagið skiptist þannig að 500 millj. kr. verði varið til utanríkisráðuneytisins til fjárstuðnings við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök á vettvangi, 250 millj. kr. til velferðarráðuneytisins vegna móttöku flóttamanna árið 2016 og afleidds kostnaðar og 250 millj. kr. til innanríkisráðuneytisins til að mæta auknum fjölda hælisleitenda og uppfylla kröfur um málshraða. Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um kjör aldraðra og öryrkja undanfarna daga og hefur staðreyndum oftar en ekki verið snúið á hvolf í þeirri umræðu. Ein fyrsta ákvörðun ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna var að skerða kjör aldraðra og öryrkja og það var gert 1. júlí 2009 skömmu eftir að sú ríkisstjórn tók við völdum. Til að gæta sanngirni er rétt að geta þess að greiðslur til þeirra sem voru á strípuðum töxtum voru ekki skertar heldur hinna sem höfðu tekjur. Ákvörðun um skerðingu á greiðslum til aldraðra og öryrkja var tekin með þeim orðum að hér hefði orðið hrun og að allir yrðu að taka þátt í því. Núverandi ríkisstjórn hefur sett það í forgang að draga úr skerðingum sem aldraðir og öryrkjar sættu í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Eitt fyrsta verk núverandi ríkisstjórnar sumarið 2013 var að afnema þá reglu að lífeyrissjóðstekjur skertu grunnlífeyri. Jafnframt var frítekjumark vegna atvinnutekna, ellilífeyristekna aldraðra og öryrkja hækkað og svo má lengi telja. Þetta þýðir að bætur til aldraðra og öryrkja eru 7,4 milljörðum kr. hærri á ári en ella væri. Og hvað er fram undan? Bætur til aldraðra og öryrkja munu hækka um 9,7% um næstu áramót. Það kemur til viðbótar 3% hækkun um síðustu áramót sem kostar um 4,3 milljarða kr. Vel að merkja, þetta er hækkun sem aðrir fengu ekki á þeim tíma. Inni í þessari tæplega 10% hækkun um næstu áramót eru tæpir 4 milljarðar sem eru afturvirk hækkun vegna launaþróunar á árinu. Við skulum fara yfir þetta í stuttu máli. Aldraðir og öryrkjar fengu 3% hækkun um síðustu áramót, þeir fá 9,7% hækkun um komandi áramót og væntanlega munu þeir fá allt að 8% hækkun eftir ár og er þá miðað við spá um launavísitölu. Greiðslur til þeirra hafa fylgt þeirri vísitölu. Aldraðir og öryrkjar eru ekki ofaldir af sínum greiðslum, svo mikið er víst. Hagur þeirra hefur hins vegar batnað jafnt og þétt og hann mun halda áfram að batna í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það má gjarnan gera enn betur og ég mun vissulega beita mér fyrir því hér á þingi. Ég hef sagt það áður og ég get endurtekið það nú. Ég fagna þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram. Þær eru jákvætt skref í áttina að betra þjóðfélagi þar sem reynt er að gæta jafnvægis við útdeilingu fjármuna. Breytingartillögurnar eru fjölmargar en oft er það svo að tiltölulega litlar upphæðir geta skipt sköpum. Hæstv. forseti. Að lokum langar mig að fara nokkrum orðum um fjárlagagerð á Íslandi. Hún hefur valdið mér vonbrigðum í heildina litið. Sjálfstæði Alþingis er afar mikilvægt. Löggjafarþingið verður að hafa síðasta orðið þegar kemur að útdeilingu úr sameiginlegum sjóðum okkar. Núverandi meiri hluti fjárlaganefndar hefur gengið lengra en áður hefur þekkst í að stuðla að þessu sjálfstæði. Við sjáum það bæði á breytingartillögum og eins þeirri umræðu sem orðið hefur í fjölmiðlum þar sem ítrekað hefur reynt á sjálfstæði þeirra sem sitja í fjárlaganefnd. Þrýstingurinn er mikill á viðbótarútgjöld eða niðurskurð frá ráðuneytum, stofnunum, ráðherrum, þingmönnum og óteljandi hagsmunaaðilum fyrir utan þinghúsið. Við slíkar aðstæður þarf sterk bein til að standast oft og tíðum ófyrirleitnar árásir og kröfur þar sem öllum ráðum er beitt. Því miður taka fjölmiðlar allt of oft gagnrýnislausan þátt í þeim dansi. Krafa er um sífellt meiri útgjöld en á sama tíma er jafn hávær krafa um að ríkissjóður skili meiri afgangi. Þetta fer ekki alltaf saman. Í upphafi ræðu minnar minntist ég á mikilvægi þess að horfa til framtíðar, hafa langtímahugsun við fjárlagagerð. Vonandi náum við því markmiði með nýjum lögum um opinber fjármál. Vonandi tekst okkur að komast úr skotgröfum skammtímahugsunar í fjárlagagerð sem getur jafnvel skaðað okkur til lengri tíma.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?
Virðulegur forseti. Eins og fyrri daginn hef ég engar athugasemdir við það að hér sé haldið áfram í kvöld og fram undir miðnættið en þar sem við erum enn þá í fyrstu ræðum þingmanna um sjálf fjárlög íslenska ríkisins tel ég með engum hætti hæfandi að slíkar ræður séu fluttar að næturlagi. Þess vegna spyr ég forseta hvort hann óski heimildar til miðnættis. Ef svo er eru engar athugasemdir við það og ekki óskað atkvæðagreiðslu um það, en ef hann hyggst halda fundi áfram lengur en til miðnættis óska ég eftir atkvæðagreiðslu um það og minni á að allt það argaþvarg sem varð um þá ákvörðun hér í gær skilaði okkur ekkert áfram í umræðunni. Þær tvær klukkustundir sem farið var inn í nóttina styttu ekkert umræðuna, heldur hafa þær þvert á móti orðið til þess að lengja 2. umr. fjárlaga frá því sem ella hefði orðið.
Forseti. Ég tek undir athugasemdir og ábendingar hv. þm. Helga Hjörvars um kvöldfund. Ég held að það sé eðlilegt að forseti óski eftir því að fundað verði hér í kvöld en um leið vil ég vekja athygli forseta, af því að hann var ekki sjálfur á forsetavakt í gærkvöldi löngum stundum, á því að það er ekki til þess að bæta andrúmsloftið í þingsal þegar ekki liggur fyrir hversu lengi standi til að funda. Ég hefði metið stöðuna pólitískt bæði innan húss og utan þannig að meiri hlutanum veitti ekkert af því að það væru sæmilega góðir gagnvegir á milli manna til að ræða ýmsar útfærslur á því hvernig við ljúkum þingstörfum fyrir jól. Stælar og útúrsnúningar eru ekki til þess fallnir að bæta það andrúmsloft þannig að ég bendi forseta góðfúslega á að fundur sem verður haldinn til miðnættis mun ekki valda neinum usla en ef við ætlum að fara í sömu vitleysuna [[Forseti hringir.]]og í gær er ég hrædd um að meiri hlutinn hafi ekki mikið upp úr málinu.
Forseti telur sig ekki geta bundið sig við það að þessum þingfundi verði lokið fyrir kl. 12 í kvöld. Enn eru 18 manns á mælendaskrá, nær allir í fyrstu ræðu, og það er ljóst mál að þegar svo háttar til eins og gerði við upphaf þessarar umræðu, að um það bil 30 þingmenn höfðu óskað eftir því að taka til máls um fjárlagagerðina þar sem leyfilegur ræðutími er 40 mínútur, verður þetta ekki unnið í dagvinnu einni saman. Þá verður forseti einfaldlega að grípa til þess úrræðis sem hann hefur, að lengja þingfund með leyfi þingsins eins og hér er farið fram á. Hins vegar er forseti ætíð reiðubúinn til þess að ræða málin jafnt við stjórn sem stjórnarandstöðu til að freista þess að greiða fyrir því að sem bestur árangur náist og að við getum fundið einhverja niðurstöðu varðandi þessa umræðu. Það stendur ekki á forseta í þeim efnum og hann lýsir sig reiðubúinn til alls slíks. Hann telur í sjálfu sér ekki óeðlilegt að umræða um fjárlög standi alllengi, vekur þó athygli á því að þegar litið er yfir lengri veg stóðu umræður um fjárlög jafnan 12–15 klukkustundir, kannski upp í 17, en á síðustu árum hefur brugðið út af því. Það brá út af því haustið 2012 ef forseta misminnir ekki og því miður er það svo að 2. umr. um fjárlög hefur staðið lengur síðustu árin en jafnan var.
Hæstv. forseti. Ég styð heils hugar tillögu forseta um lengdan fund og vonast til þess að hann standi fram í nóttina því að fundur sá sem hér var haldinn í gærkvöldi var mjög góður. Hér fóru fram mjög góð skoðanaskipti, áhugaverðar ræður voru fluttar og eiginlega það eina sem ég get kvartað yfir fundinum í gærkvöldi var að hann var ekki alveg nógu langur. Okkur hefði miðað betur ef við hefðum lengt fundinn ögn þannig að ég hvet til þess að fundur nú í kvöld standi jafn lengi og þarf og að við getum haldið áfram að hlusta á þessar uppbyggilegu og ágætu ræður sem hafa verið haldnar um fjárlagafrumvarpið.
Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. forseta, sumar ræður eru betur fluttar á nóttunni en deginum. Mörgum líkar líka miklu betur að vera annars staðar en heima hjá sér á nóttunni. Ég er nú ekki í þeim hóp eins og allir vita. [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í: Ekki fyrr en eftir …]]Hins vegar segi ég að það vakti athygli mína hér í gær að við, þessi sem höfum verið mjög lengi á dögum, höfðum úthaldið til að sitja umræðuna. Við erum alveg reiðubúnir að vera áfram og ég hvet hæstv. forseta til að vera að minnsta kosti til kl. 12. Hins vegar sá ég að af ýmsum yngri mönnum sem veikburða sýndu tilburði til að taka þátt í umræðunni var mjög dregið. Ég er ekkert sérstaklega að horfa á fyrrverandi formann Lögmannafélagsins [[Hlátur í þingsal.]]eða formann þingflokks framsóknarmanna. Hins vegar tel ég að ef hæstv. forseti ætlar að hafa fund langt fram eftir nóttu, sem ég út af fyrir sig ætla ekkert að mótmæla á þessu stigi, nema þá hugsanlega með tilliti til heilsufars yngri þingmanna, er það eiginlega lágmark að þeir sem við þurfum að eiga orðastað við [[Forseti hringir.]]séu hér. Hér hafa menn haldið miklar ræður, eins og hv. þingmenn Óli Björn Kárason og Guðlaugur Þór Þórðarson, fullar af þess konar efni að því þarf að svara og þá þýðir ekkert fyrir slíka menn að hundskast heim í bælið sitt og sofa þar þegar menn vilja eiga við þá orðastað.
Hlé verður gert á þingfundi kl. 13–14 í dag vegna nefndafunda.
Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, menntamálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Virðulegur forseti. Við erum hérna í miðri umræðu um fjárlög. Við slík tækifæri kafar maður í fjárlögin eins og gengur og ég hef verið að skoða sérstaklega málefni innflytjenda eða þeirra íbúa landsins sem eru af erlendu bergi brotnir. Það verður að segjast eins og er þegar maður skoðar fjárlögin að sá málaflokkur er mjög ósýnilegur. Fáir liðir koma beint að málaflokknum, þetta er meira falið inni í safnliðum og á bak við stofnanir. Mig langar til að beina orðum mínum til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í þessu samhengi. Það má eiginlega segja að eini skýri liðurinn undir menntamálum gagnvart þeim nú 8% íbúa landsins sem eiga erlenda foreldra eða eru af erlendum uppruna sé liðurinn um framhaldsfræðslu og íslenskukennslu fyrir útlendinga. Þegar maður skoðar þróunina á þeim lið er hún ansi ískyggileg vegna þess að árin 2008 og 2009 fóru um það bil 250 milljónir í þennan málaflokk, en upphæðin lækkaði strax 2010 niður í 130 milljónir og er núna 145 milljónir. Það er eiginlega einsdæmi á Norðurlöndum að kostnaður við tungumálakennslu innflytjenda sé ekki að fullu greiddur af ríkinu. Hér er hann bara að hluta til greiddur og það hlutfall hefur farið lækkandi. Það er orðið hamlandi fyrir innflytjendur að sækja íslenskunám. Því langar mig að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvernig honum líði gagnvart þessu og hvort hann sé ekki sammála mér um að það skipti máli að menntakerfið sé, eins og önnur kerfi, fyrir alla íbúa landsins, þar á meðal þessi 8% sem eru aðflutt á einn hátt eða annan.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og vil fyrst segja að ég hef áður sagt að það sé mjög mikilvægt, nú þegar við erum til dæmis að ræða um þann fjölda flóttamanna sem við viljum taka á móti, að menn horfi til lengri tíma en bara þeirra mánaða eða þess tímabils þegar flóttamenn koma til landsins. Við þurfum að horfa til lengri tíma, til margra ára, sérstaklega hvað varðar barnafjölskyldurnar, og tryggja fjármuni í skólakerfið til að það geti tekið á móti þessum börnum. Við sjáum það í tölum, t.d. um læsi barnanna, að börn sem eru af erlendu bergi brotin mælast lakar í læsi en börn Íslendinganna. Þess vegna er alveg horft til þessa þegar kemur að því átaki sem við höfum núna hleypt af stokkunum og fjármagnað, átaki til að bæta læsi nemenda. Það gagnast öllum, bæði íslenskum börnum eða börnum af íslensku bergi brotin og líka erlendu börnunum. Það gagnast hópunum þar. Einna mestu máli skiptir að tryggja að öll börnin geti lesið og á íslensku þannig að það efni sem boðið er upp á í skólunum standi þeim til boða til gagns. Ég ítreka að á næstu missirum þarf að horfa til þessara þátta. Ef við horfum til þess að við séum sérstaklega að taka inn fleiri flóttamenn þarf að horfa á það í heildarsamhenginu. Mér hefur fundist svolítið vanta í þessa umræðu akkúrat þann punkt sem hv. þingmaður tekur hér upp, að við séum með nægilegt fjármagn, bæði hvað varðar íslenskukennslu, það sé nægilegt fjármagn til að bregðast við þessu inni í skólunum, í leikskólunum og raunverulega í öllu menntakerfinu. Ég vil um leið líka segja að átaki eins og læsisátakinu er beint að öllum nemendum og á að gagnast þeim öllum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Átakið um læsi hefur kannski ekki verið alveg nógu skýrt fyrir okkur þingmönnum, en maður hefur haft áhyggjur af því að þar sé ekki horft sérstaklega til þeirra sem tala annað tungumál og að ekki sé verið að sinna móðurmálskennslu þeirra sem er grunnurinn að öllu læsi. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að flóttamenn eru mjög lítill hluti af þessu heildarmengi. Þó að við tökum á móti nokkrum tugum kvótaflóttamanna eða kannski hundruðum flóttamanna í allt búa tugþúsundir útlendinga á Íslandi sem tala annað tungumál sem fyrsta mál. Ég hvet ráðherra til að taka höndum saman með mér og fleirum á þinginu um að styrkja þennan málaflokk í kerfinu hjá okkur, ekki síst þegar kemur að fjármagni. [[Forseti hringir.]]Það þarf ekki mikið til.
Virðulegi forseti. Hvað varðar þann stóra hóp sem hv. þingmaður nefnir er rétt að horfa til þess að grunnskólinn sem er á forræði sveitarfélaganna hefur þróast og boðið upp á ýmis úrræði. Reyndar er ástæða til að þakka sveitarfélögunum alveg sérstaklega fyrir að mörg þeirra hafa lagt mikinn metnað í þetta verkefni. Aftur á móti má segja að í mjög fámennum sveitarfélögum getur verið erfitt að bjóða upp á móðurmálskennslu fyrir alla nemendurna. Það segir sig eiginlega sjálft og þarf ekki útskýringar við. Aftur á móti opna tæknibreytingar á nýja möguleika hvað það varðar og það er sjálfsagt einmitt að styðja sem best við þá þróun. Með því að taka vel á móti útlendingum, hvort sem um er að ræða flóttamenn eða bara það fólk sem kýs að koma hingað, búa með okkur hér og starfa með okkur, eru fólgin mikil tækifæri fyrir okkur Íslendinga til að fjárfesta í þessum hópi, sérstaklega börnunum, tryggja að þau læri íslenskuna. Um leið og við lærum tungumálið lærum við líka þau gildi, þær hugmyndir og þann hugmyndaheim sem við erum sjálf sprottin upp úr og [[Forseti hringir.]]þar með eiga þessir einstaklingar miklu betri tækifæri til að verða hluti af samfélaginu. Það vantar fólk í þetta land og við höfum gott af því að fá aðeins fleiri hingað inn hvað það varðar.
Virðulegur forseti. Alls staðar að af landinu berst okkur ákall frá fólki úr öllum flokkum til ríkisstjórnarinnar um að sýna öldruðum og öryrkjum þá sanngirni að kaup þeirra hækki afturvirkt frá sama tíma og allra annarra í landinu. Ég spyr félagsmálaráðherra hvort hún hafi ekki verið að berjast fyrir því að þetta yrði gert. Ég spyr félagsmálaráðherra hvort hún hafi ekki von um að þessi breyting náist fram fyrir 3. umr. fjárlaga. Eða eigum við að trúa því, virðulegur forseti, að aldraðir og öryrkjar eigi engan liðsmann í ríkisstjórninni sem berst fyrir þessu sjálfsagða réttlætismáli? Ég bið hæstv. ráðherra að minnast þess að þegar ekki var góðæri, árið 2011, var hægt að forgangsraða pólitískt þannig að þessir hópar fengju hækkanir á sama tíma og aðrir. Ég bið ráðherrann að hætta að rífast við Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalagið um kjör þessara hópa, þau þekkja þau best. Prósentur segja lítið í því samhengi, lífeyrisþegar hafa fengið liðlega 5 þús. kr. hækkun á þessu ári, við alþingismenn höfum fengið 60 þús. kr., ráðherrar yfir 100 þús. kr. Allur slíkur samanburður er í sjálfu sér aukaatriði því að hann er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er sá að þetta snýst ekki um peninga eða prósentur, þetta snýst um að aldraðir og öryrkjar fái sömu meðferð og allir aðrir í landinu, frá sama tíma og með sama hætti. Ég vona að félagsmálaráðherra hafi góðar fréttir að færa okkur í þessu efni eða geti að minnsta kosti glætt vonir manna um að það verði leiðrétt sem fólk úr öllum flokkum sér [[Forseti hringir.]]að er ranglátt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Svarið við henni er: Já. Þessi ráðherra hefur frá því að hún tók við embætti barist fyrir bættum kjörum lífeyrisþega og fyrsta skrefið sem var tekið í þá átt var að taka til baka þær skerðingar sem hv. þingmaður og félagar hans stóðu að 2009. Varðandi það hvernig staðið verður að hækkun bóta almannatrygginga frá og með 1. janúar 2016 byggist það, eins og hv. þingmaður ætti að kannast ágætlega við, á 69. gr. laga um almannatryggingar. Samkvæmt tillögum fjárlaganefndar við 2. umr. munu bætur almannatrygginga hækka um 9,7%. Áður hafði verið lagt til að þær mundu hækka um 9,4%. Það þýðir að bætur einstaklings eða einhleypings sem býr einn verða ívið hærri en lágmarkslaun, 246.902 kr. með heimilisuppbót Mig langar aðeins að renna í gegnum hvernig þetta er reiknað. Hækkunin tekur mið af endurmetinni þjóðhagsspá Hagstofu Íslands í nóvember um þróun launavísitölu að frádregnu launaskriði. Það er hækkun á meðaltöxtum, bæði á yfirstandandi ári og því næsta. Í því felst að meðallaunahækkun ársins 2015 umfram 3% hækkun bóta almannatrygginga í byrjun þessa árs er innifalin í hækkuninni í fjárlögum ársins 2016. Sé 3% hækkunin tekin með nemur uppsöfnuð hækkuð á þessum tveimur árum 13%, sé einnig litið til 3,6% hækkunar árið 2014 nemur uppsöfnuð hækkun 17,1%. Á sama tíma hefur hins vegar uppsöfnuð hækkun verðlags verið 7,1%.
Virðulegur forseti. Þá höfum við heyrt prósentuupptalningu ráðherrans. Allir vita að hún skiptir litlu máli í veruleikanum, þar er það krónutalan sem skiptir máli. Prósentur af litlu eru lítið. Ég spyr ráðherrann aftur: Hefur hún barist fyrir því innan ríkisstjórnarinnar, og þá ekki náð því fram, að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar hækkanir frá sama tíma og aðrir? Eða er enginn í ríkisstjórninni að berjast fyrir þessa hópa? Ég spyr ráðherrann hvernig eigi að túlka það að átta af tíu ráðherrum mættu ekki í atkvæðagreiðsluna og að ráðherra almannatrygginga hafi ekki komið til að segja nei við aldraða og öryrkja heldur látið hengja almenna stjórnarþingmenn sína út á samfélagsmiðlum með nöfn og myndir um þá sem voru vondir og sögðu nei. Er [[Gripið fram í.]]það vegna þess að ráðherrann vildi ekki koma og segja nei? Er ráðherrann að berjast fyrir því, og ég vona að svo sé, að þessu verði breytt á milli 2. og 3. umr.? Er einhver von til þess, virðulegur ráðherra, að ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]sjái að sér í þessu og komi til móts við þá sanngjörnu kröfu að eins sé farið með þessa hópa og aðra?
Virðulegi forseti. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði af því að svo virðist sem hv. þingmaður hafi ekki skilið það sem ég sagði um það hvað felst í þeirri hækkun sem kemur fram í tillögum okkar í meiri hlutanum. Hækkunin tekur mið af endurmetinni þjóðhagsspá Hagstofu Íslands í nóvember um þróun launavísitölu að frádregnu launaskriði. Það er hækkun á meðaltöxtum, bæði á yfirstandandi ári og því næsta. Ég veit að hv. þingmaður ætti að geta skilið þetta. Í því felst að meðallaunahækkun ársins 2015 umfram 3% hækkun bóta almannatrygginga í byrjun þessa árs er innifalin í hækkuninni í fjárlögum ársins 2016. Forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar kemur líka skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu. Þegar við lögðum það fram lögðum við áherslu á að hækka bætur. Bætur munu hækka um 14,2 milljarða 1. janúar 2016. Inni í þeirri tölu eru 3,9 milljarðar sem eru afturvirk hækkun vegna launaþróunar á árinu. Það bætist ofan á þá 4,3 milljarða sem aldraðir og öryrkjar fengu í janúar 2014 en ekki aðrir. Við munum síðan áfram, eins og gagnvart [[Forseti hringir.]]öllum þjóðfélagshópum í samfélaginu, standa að því að bæta kjör þessara hópa. Það höfum við gert, það höfum við sýnt.
Herra forseti. Ég held að veiti ekki af að fleiri spyrji hæstv. félagsmálaráðherra í von um að hún sjái nú að sér. Þetta voru hörmuleg svör, það var eiginlega verra en að hlusta á fjármálaráðherra sjálfan fara með möntrurnar. Ég held að hæstv. ríkisstjórn verði að fara að gá að sér að fara rétt með tölur og vísa rétt í hluti. Það sem verið er að tala um í almannatryggingalögunum að eigi að taka hækkunum samkvæmt 69. gr. er ekki heimilisuppbót eða annað því um líkt samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, það eru grunnfjárhæðir elli- og örorkulífeyris, það er tekjutrygging samkvæmt 22. gr. og það eru greiðslur til barnafólks samkvæmt 63. gr. Ríkisstjórnin er beinlínis að reyna að villa um fyrir mönnum með því að taka inn í umræðurnar um þetta mál hækkanir á hlutum sem falla undir önnur lög. Hagstofan birti í gær hækkun vísitölu launa á 3. ársfjórðungi þessa árs og hún er 7,9% borið saman við 3. ársfjórðung 2014. Á milli ársfjórðunga er hækkunin ein og sér 3,5% og eftir er að koma inn í vísitöluna á 4. ársfjórðungi samningar sveitarfélaga, úrskurður kjararáðs og fleira. Það er því algerlega ljóst að hækkanir árið 2014 upp á 3,6% og aftur í byrjun þessa árs upp á 3% eru svo fjarri því að hafa skilað elli- og örorkulífeyrisþegunum sömu hækkunum og aðrir hafa fengið að það þarf næstum alla 9,7% hækkunina á næsta ári til að komast aftur á núllið ef þetta er tekið eitt og sér og skoðað. Svona rugl um milljarðasamlagningar sem ekki horfir til magnaukningar í kerfinu, fjölgunar elli- og örorkulífeyrisþega og slíkra hluta, eða prósentuþvæla breytir ekki veruleika þessa máls. Ríkisstjórnin og hennar lið ætlar að skilja þennan eina hóp eftir - þennan eina hóp. Hann á ekki að fá neinar kjarabætur á þessu ári. Það er veruleikinn. Það er þá kannski helst að leika eigi námsmenn í landinu svipað grátt. Þetta er hörmuleg frammistaða, hæstv. félagsmálaráðherra. Hér [[Forseti hringir.]]færðu tækifæri til að gera betur. Segðu okkur að minnsta kosti að þú hefðir viljað hafa þetta öðruvísi.
Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að hér sé að aukast kaupmáttur. Það nýtist náttúrlega öllu samfélaginu, ekki hvað síst þeim sem hafa minnst á milli handanna. Ég minni hv. þingmann síðan á það sem hann og hans félagar stóðu að, sett var í forgang strax og þessi ríkisstjórn tók við að draga úr þeim skerðingum sem bótaþegar sættu í tíð fyrri ríkisstjórnar. Strax sumarið 2013 var afnumin sú regla að lífeyrissjóðstekjur skertu grunnlífeyri, frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega og öryrkja var hækkað, frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna var hækkað, víxlverkun og samkomulag vegna bóta almannatrygginga og lífeyrissjóða var framlengt, skerðingarhlutfall tekjutrygginga var lækkað í 38,35% þann 1. janúar 2014. Þannig höfum við tekið til baka þær skerðingar sem hv. þingmaður stóð að sem þáverandi fjármálaráðherra í fyrri ríkisstjórn. Það þýðir að bætur eru 7,4 milljörðum kr. hærri á ári en annars væri. Síðan, eins og fram kom í fyrra svari mínu við hv. þm. Helga Hjörvar, munu bætur hækka um 14,2 milljarða 1. janúar 2016, sem er hækkun um 9,7%. Og eins og fram kom í því svari, því að það er endurtekið efni hér, er 3,9 milljarða hækkun vegna launaþróunar á árinu. Ofan á það bætast 4,3 milljarðar sem aldraðir og öryrkjar fengu í janúar 2014 en ekki aðrir. Hér sést áhersla okkar á að bæta kjör þessara hópa. Við munum halda því áfram. Það eru ekki orðin tóm eins og sést á þessum tölum.
Herra forseti. Þær skerðingar sem ráðist var í á miðju ári 2009, sem voru auðvitað sársaukafullar en voru einfaldlega vegna þess að menn horfðust í þann veruleika að ekkert svið þjóðarbúskaparins eða ríkisrekstrarins gætu verið með öllu undanskilið, voru útfærðar þannig að þær voru fyrst og fremst bornar af þeim elli- og örorkulífeyrisþegum er höfðu miklar aðrar tekjur, voru í formi hækkaðra skerðingarhlutfalla, og þar með var sú lækkun sem komið hafði til framkvæmda 2007 færð aftur til fyrra horfs tímabundið til ársloka 2013. Það hefði fallið úr gildi án nokkurs atbeina þessarar ríkisstjórnar hvort sem er vegna þess að það var lögfest tímabundið. Grunnfjárhæðirnar voru hins vegar að fullu varðar. Þessi deila snýst um þær. Þessi deila snýst um þá sem ekkert hafa annað eða sem reiða sig fyrst og fremst á greiðslur frá tryggingakerfinu og hafa ekki aðrar tekjur. Þeir liggja enn þá óbættir hjá garði í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þegar kjarasamningar voru gerðir á miðju ári 2011, sem eru mjög sambærilegar aðstæður við þær sem við stöndum frammi fyrir á þessu ári, var þeim skilað til elli- og örorkulífeyrisþega að fullu samtímis [[Forseti hringir.]]öðrum launamönnum og meira að segja var 50 þús. kr. eingreiðsla samkvæmt kjarasamningum greidd til elli- og örorkulífeyrisþega, þannig að full hækkun í samræmi við hækkun lægstu [[Forseti hringir.]]launa, ekki bara meðallaunavísitölu, var þá skilað í þá átt. Það er nærtækasti [[Forseti hringir.]]samanburðurinn við það [[Forseti hringir.]]sem fyrri ríkisstjórn gerði í þessum efnum. [[Forseti hringir.]]Og nú á ekki að taka hana til fyrirmyndar að þessu leyti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn á ný fyrir útskýringarnar á því hver rökin voru fyrir því að standa að skerðingu bóta til öryrkja og ellilífeyrisþega. En ég ítreka það sem ég sagði; við munum halda áfram að bæta kjör þessara hópa eins og við höfum verið að gera. Ég vil fá að nýta tækifærið og minna á aðrar aðgerðir sem finna má í fjárlagafrumvarpinu sem snúa einmitt að þeim sem minna hafa. Við erum með tillögur sem snúa að verulega breyttum húsnæðisstuðningi, en fram kemur í rannsókn Hagstofunnar að leigjendur eru mun líklegri til þess að vera fyrir neðan lágtekjumörk en húseigendur. Það hefur að vísu batnað í tíð þessarar ríkisstjórnar, þ.e. það hlutfall hefur lækkað. Öryrki sem býr einn mun í nýju húsnæðisbótakerfi fá um 9 þús. kr. meira en í núverandi kerfi, skattfrjálst. Síðan er áætlað að fjárveiting til opinbers húsnæðisstuðnings til leigjenda muni aukast um 2 milljarða á ári í tveimur skrefum, verði frumvarpið að lögum. Við gerum ráð fyrir 1,1 milljarði kr. árið 2016 í hækkun húsnæðisbóta. Svo vil ég líka fá að nota tækifærið og minna á nýja félagslega leiguíbúðakerfið sem lesa má um í fjárlagafrumvarpinu. Með því er ætlunin [[Forseti hringir.]]að eignaminni leigjendur, þeir sem minnst hafa milli handanna, [[Forseti hringir.]]greiði ekki meira en 20–25% af tekjum sínum í húsnæðiskostnað, eða, miðað við tölur sem við höfum verið að ræða hér, um 50–60 þús. kr. á mánuði í húsaleigu. [[Forseti hringir.]]Gert er ráð fyrir 1,5 milljörðum í stofnframlög til þess.
Forseti. Á undanförnum áratugum hafa orðið gríðarlegar tækniframfarir sem hafa meðal annars skilað okkur því að hægt er að láta líffæri vaxa og nýta til ígræðslu í menn og annað. Afleiðingarnar af þessu eru að einnig er hægt að rækta kjöt, það er hægt að láta kjöt vaxa til manneldis. Afleiðingarnar sem þetta hefur eru magnaðar. Þetta hefur til dæmis þær afleiðingar varðandi fiskveiði að við verðum ekki að veiða fisk, við bara gerum það ef við viljum, sem áhugamál. Við verðum ekki að ala dýr til manneldis, við þurfum bara að rækta vöðva. Hliðarafleiðingarnar af þessu eru gríðarlega mikið minni orka og ræktunarland við gerð kjötsins. Það er miklu minna um sýkla því að kjötið er ræktað í vernduðu umhverfi. Kolefnisáhrif af þessu, t.d. fyrir loftslagsráðstefnuna í París, eru gríðarleg. Fyrirspurn mín snýst í rauninni um þetta. Hvað erum við farin að gera til að huga að þeim breytingum sem þetta kemur til með að hafa á efnahag okkar og alls heimsins? Vísindamenn gera ráð fyrir því að þessi tækni verði orðin samkeppnishæf við núverandi framleiðslu á innan við tíu árum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa áhugaverðu fyrirspurn. Ég held að ég verði að svara með því að segja að það eru ekki uppi nein áform eða vinna um að skoða þessa framtíðarsýn þingmannsins. Ég verð að segja alveg eins og er að persónulega hugnast mér ekkert sérstaklega vel að við séum farin að rækta matinn okkar á tilraunastofu. Ég vonast til að það verði einhver tími í það. Það eru hins vegar alls konar leiðir til að draga úr mengun í landbúnaði eða áhrifum á loftslagið. Menn eru um allan heim að gaumgæfa slíkar leiðir. Í sóknaráætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum eru nokkur slík atriði innan lands sem eru mjög áhugaverð. Varðandi þá framtíðarsýn sem ég man eftir að hafa séð í bíómynd eftir Woody Allen þar sem menn tóku eina töflu sem matarforða þess dags þá getur vel verið að langt sé í það. Ég vona satt best að segja að það sé langt í það að öll okkar næring verði framleidd á tilraunastofum. Ég hef skynjað þann áhuga meðal almennings á Íslandi og reyndar mjög víða um hinn vestræna heim og víðar að það sem menn vilja fyrst og fremst tryggja er að matvæli séu heilnæm, séu trygg. Ég verð að viðurkenna að sú framtíðarsýn að matur verði framleiddur og jafnvel settur í pilluform eða duft á tilraunastofum vekur ekki þá öryggistilfinningu sem ég held að almenningur hafi almennt í þeim efnum, að einstök stórfyrirtæki fari að stjórna allri matarframleiðslu heimsins. Ég trúi því að menn líti frekar á veiðar á villtum fiski til dæmis sem örugga leið til að fá prótein og vilji horfa á þá fjölskyldustemningu sem [[Forseti hringir.]]er á Íslandi við að rækta og búa til heilnæm matvæli.
Forseti. Þetta er ekki spurning um einhverjar pillur eða duft. Þetta er vöðvi, þetta er lund. Þetta er í rauninni ekkert öðruvísi en það sem kemur úr dýrinu. Það er hægt að stjórna fitumagni og hvaðeina. Þetta hefur rosalega heilnæm áhrif því að notkun sýklalyfja hverfur, eins og ég nefndi áðan. Við þurfum ekki að dæla sýklalyfjum í verksmiðjuframleidd dýr um allan heim. Við gerum það lítið sem ekkert hér á Íslandi, en samt þó. Þetta hefur þau áhrif að gróðrarstíur flensunnar, sem eru einmitt stórar verksmiðjur þar sem flensan grasserar, hverfa. Í læknavísindunum hafa menn gríðarlega miklar áhyggjur núna af því að við höfum engin sýklalyf til að takast á við næstu kynslóðir flensu. Ég ítreka [[Forseti hringir.]]að þetta er ekki pilla eða duft. Þetta er vöðvi sem settur er á steikarpönnu og steiktur [[Forseti hringir.]]og borðaður eins og kjötið komi beint af dýrinu.
Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég held að hin almenna skoðun núna sú að menn vilji gjarnan vita um uppruna þeirrar vöru sem þeir fá. Nú um stundir, það getur vel verið að það breytist í framtíðinni og framtíðarsýn þingmannsins sé rétt, held ég að það sé mikilvægast að vita að uppeldi og ræktun á dýrum sé eins mannúðleg og hægt er. Við getum vitnað til þess að á Íslandi, af því að þingmaðurinn nefndi það, er notkun sýklalyfja í mjög litlum mæli og alls ekki til þess, sem sums staðar er gert, að vera vaxtarhvetjandi eða til að auka framleiðni og fyrirbyggja sjúkdóma dýra í þauleldi. Það er ekki gert á Íslandi og hefur aldrei verið leyft. Satt best að segja er staðan á Íslandi þessi: Ætli við séum ekki á svipuðum stað og Norðmenn? Þessi tvö lönd eru sennilega langsamlega fremst í heiminum og hefur verið bent á þau í samanburði við önnur Evrópuríki. Þess vegna er það áhyggjuefni að það sem er flutt til landsins skuli koma frá löndum þar sem fúkkalyf eru notuð í miklu meira [[Forseti hringir.]]magni. Það er líka rétt hjá þingmanninum að náttúran [[Forseti hringir.]]mun alltaf hafa sínar leiðir, bakteríur og vírusar. Það mun ekki breytast þó svo að við förum að rækta matinn á tilraunastofum því að [[Forseti hringir.]]dýrin verða vonandi áfram til í heiminum.
Virðulegi forseti. Þann 15. apríl síðastliðinn ritaði formaður lyfjanefndar Landspítala heilbrigðisráðherra bréf sem bar yfirskriftina „Greiðsluþátttaka leyfisskyldra lyfja, takmörkun á fjölda sjúklinga“. Í bréfinu er vakin athygli á því nýja vinnulagi sem byggir á fyrirmælum ráðherra til lyfjagreiðslunefndar, eins og segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Greiðsluþátttökuheimild frá lyfjagreiðslunefnd fyrir nokkur ný lyf er bundin við ákveðinn fjölda sjúklinga. Nú er svo komið að allar heimildir eru fullnýttar fyrir gigtarlyfið Benlysta, augnlyfin Ozurdex og Eylea og krabbameinslyfin Jevtana og Kadcyla og nýir sjúklingar, sem þurfa á lyfjunum að halda, fá þau ekki.“ Þetta var staðan þann 15. apríl þegar formaður lyfjanefndar vakti athygli ráðherrans á stöðunni og sagði enn fremur: „Lyfjanefnd telur mjög brýnt að fjöldatakmörkun sjúklinga varðandi ákveðin lyf verði aflögð og óskar eftir því að ráðherra beiti sér fyrir því að þetta mál verði leyst nú þegar.“ Skömmu síðar sá umboðsmaður Alþingis einnig ástæðu til að rita bréf til heilbrigðisráðherra vegna sama máls og gera athugasemdir við verklag ráðuneytisins varðandi þetta. Þar er ráðherra minntur á að hann hafi stjórnunar- og eftirlitsskyldu og hefði átt að fylgjast með því að bætt yrði úr þeim annmarka sem þarna var bent á. Nú spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra í ljósi þessara ábendinga umboðsmanns og lyfjanefndar Landspítalans hvort og þá með hvaða hætti ráðherra hafi eða hyggist breyta því verklagi sem hann hefur innleitt varðandi greiðsluþátttökuheimildir lyfjagreiðslunefndar. Ætlar hæstv. ráðherra að afnema þennan sjúklingakvóta?
Virðulegi forseti. Þetta mál var til umræðu að beiðni hv. fyrirspyrjanda í velferðarnefnd í gærmorgun þar sem formaður lyfjagreiðslunefndar, formaður lyfjanefndar og lyfjamálastjóri ríkisins mættu. Þar var regluverkið skýrt út fyrir nefndinni. Eftir mínum upplýsingum hafa allir þessir þrír forstöðumenn upplýst nefndina um að ekki væru kvótar í notkun lyfja heldur væri unnið á grundvelli áætlana sem unnar væru af okkar færasta fólki innan Landspítala, Sjúkrahússins á Akureyri, Sjúkratrygginga Íslands og lyfjagreiðslunefndar og miðuðu áætlanir þessar við það að vinna úr þeim fjárheimildum sem Alþingi setti um þessi efni. Eins og fram hefur komið er fjárstjórnarvald Alþingis mjög tryggt samkvæmt stjórnarskránni. Ráðherrum eða framkvæmdarvaldinu er óheimilt að greiða nokkurt gjald úr ríkissjóði öðruvísi en að til þess liggi heimildir í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég hyggst vinna samkvæmt þeim ákvæðum og virða þau svo framarlega sem unnt er. Ég tel enga ástæðu til að brjóta upp það lögbundna ferli sem í lagasafni okkar er og því regluverki sem um þessi mál gilda. Þau voru raunar síðast endurskoðuð árið 2012 og eftir þeim lögum hefur verið unnið með ágætum árangri. Meginreglan er sú að okkar veikasta fólk er sett fremst við meðferð þeirra sjúkdóma sem lyfjunum er ætlað að vinna á. [[Forseti hringir.]]Ég veit ekki annað en það samstarf milli lyfjagreiðslunefndar, [[Forseti hringir.]]lyfjanefndar sjúkrahúsanna hafi gengið ágætlega og snurðulaust fram til þessa.
Virðulegi forseti. Það er ekki gott þegar hæstv. ráðherra þrætir eins og sprúttsali sem staðinn er að verki. Það er sjúklingakvóti við lýði [[Það er rangt.]] [[Gripið fram í.]]og þær fjöldatakmarkanir [[Háreysti í þingsal.]]sem beitt er [[Forseti hringir.]]við lyfjaniðurgreiðslu velta á fyrirmælum sem koma frá ráðherranum [[Forseti hringir.]]sjálfum. Hæstv. forseti. Við lesum það í blöðunum í dag að það bíða 150 manns eftir hjartaaðgerð. [[Gripið fram í.]]Landspítalinn hefur leyfi fyrir 60 hjartaaðgerðum, það bíða 150 manns. Hvað er það annað en sjúklingakvóti? Það er nákvæmlega það sama sem viðhaft er við lyfjaniðurgreiðslu og ég er með bréf sem felur í sér fyrirmæli ráðherrans, ég get lesið það hér upp undir liðnum fundarstjórn forseta ef þess er óskað. Það er auðvitað óásættanlegt í siðuðu samfélagi að neita sjúklingi um bestu lyfjameðferð og beita fjöldatakmörkunum því að við ræðum hér um lífsbjargandi þjónustu, um lyf sem hindra [[Forseti hringir.]]blindu fólks og geta hjálpað því í baráttu við krabbamein. Það er óásættanlegt vegna þess að við eigum að vera ein þjóð í einu landi.
Virðulegi forseti. Ég get nú fullyrt að þó svo að hv. þingmaður fullyrði það og líki þeim sem hér stendur við sprúttsala þá heyrir sú verslun ekki undir það regluverk sem ég vinn eftir. Ég ítreka það sem sagt var á fundi og upplýst af forsvarsmönnum okkar ágæta fólks í lyfjagreiðslunefnd, lyfjanefndum spítalanna, lyfjamálastjóra ríkisins, að það eru engir kvótar í þessum efnum í íslenskri heilbrigðisþjónustu. [[Gripið fram í.]]Og það liggur alveg kýrskýrt fyrir í öllu laga- og regluverkinu, sem ég vænti að hv. þingmaður hafi kynnt sér, að íhlutun ráðherra er sem betur fer engin í þessi mál. Það er bundið í lög að ákvarðanir [[Gripið fram í.]]lyfjagreiðslunefndar ríkisins eru ekki kæranlegar til ráðherra. Það er fyrst og fremst verð og fjöldi sjúklinga sem ræður því hvernig farið er með í þessu máli.
… gefur sjálfur fyrirmæli.
Virðulegi forseti. Hér eru umræður og ákveðnar deilur sem eru í raun árvissar þegar fjárlögin eru afgreidd í þinginu og út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt við það. Áherslur flokka og einstaklinga eru mismunandi þegar kemur að því hvernig skipta eigi tekjum ríkisins og tekist er á um það og sitt sýnist hverjum. Það er eitt sem minna er rætt á þessum vettvangi þegar umræða fer fram um fjárlög og það er hvernig við eigum að afla þeirra tekna sem eru til skiptanna. Það hefur svo sem valdið deilum í þinginu líka. Þegar menn, sem helst gagnrýna stefnu stjórnvalda, eru inntir eftir því hvaða leiðir eigi að fara þá koma tiltölulega ódýrar lausnir í þeim efnum. Helst eru nefndar til sögunnar einhvers konar skattahækkanir. Það eru almennt lausnir vinstri flokka þegar kemur að því að stækka kökuna að það eigi að gerast með skattahækkunum á einstaklinga og á atvinnulífið. Áhersla þeirrar ríkisstjórnar sem nú er við völd hefur snúist um aðra þætti. Hún snýst fyrst og fremst um það hvernig við getum aukið verðmætasköpun samfélagsins, hvernig getum við stækkað kökuna, hvernig við getum eflt atvinnulífið og styrkt viðgang þess þannig að fleiri tækifæri skapist í samfélaginu og meiri verðmætasköpun. Það er auðvitað mikið áhyggjumál fyrir okkur sem erum áhugasöm um þann vettvang sérstaklega að mælingar sýna minni framlegð almennt í atvinnulífi okkar en gengur og gerist í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það er talað um allt að 20% minni framlegð í íslensku atvinnulífi en almennt í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Þetta hlýtur að vera eitthvað sem við þurfum að taka til rækilegrar skoðunar. Þetta hlýtur að vera grunnurinn að því hvernig okkur tekst til í framtíðinni á sama tíma og við horfum fram á það að heilbrigðismál til að mynda munu samkvæmt spám fara úr því að vera frá 1985 um 7,1% af vergri landsframleiðslu upp í allt að 14% eftir 20–25 ár. Á sama tíma mun vinnandi höndum einnig fækka á bak við hvern eldri borgara. Í dag erum við með fimm á vinnumarkaði á bak við hvern eldri borgara en það verður komið niður í tvo til þrjá eftir 25–30 ár. Það gefur augaleið að í fjárlagagerð framtíðarinnar mun verða við ramman reip að draga ef ekki verður brugðist við því hvernig við ætlum að efla verðmætasköpun og framlegð í atvinnulífinu. Við getum tengt þetta, virðulegi forseti, við umræðuna um byggðaþróun sem skiptir okkur öll miklu máli og er auðvitað hluti af fjárlagagerðinni eins og flest mál sem við fjöllum um í þinginu. Hvernig ætlum við að skapa byggðafestu? Hvernig ætlum við að tryggja að það verði dreifð byggð í landinu og öflugt samfélag sem getur þrifist þar? Í byggðafestu hefur á undanförnum árum helst verið horft til sjávarútvegs. Menn hafa talað um að þær breytingar sem hafa verið gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu hafi leitt til byggðaröskunar. Vissulega má það til sanns vegar færa. Markmiðið sem lagt var upp með á sínum tíma þegar að við fórum í þá vegferð var að stýra af meiri skynsemi nýtingu okkar á sjávarauðlindinni. Þetta var fyrirsjáanlegt í þeim markmiðum sem sett voru, bæði við setningu kvótakerfisins og við heimild framsalsins sem var sett á sínum tíma af þeim flokkum sem þá voru í ríkisstjórn, Framsóknarflokki, Alþýðubandalagi og Alþýðuflokki sem kannast ekki oft við krógann sinn í þeim efnum. Þetta var eitt af framfaraskrefum í íslenskum sjávarútvegi og í íslensku fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta hafði augljóslega þau markmið að ef ekki yrði brugðist við gæti fylgt því ákveðin byggðaröskun. Nú horfum við upp á að það eru í raun aðeins tvær atvinnugreinar í landinu, vissulega mjög veigamiklar og öflugar, sjávarútvegur og orkutengdur iðnaður, sem standast samanburð við framlegð. Við sjáum fram á að í þessum greinum mun tækniþróuninni fleygja fram á næstu árum. Nú er mikil bylting í fiskvinnslu, bylting sem menn líkja við það þegar flökunarvélin kom til sögunnar. Þessi bylting felst í ákveðinni skurðartækni sem mun fyrirsjáanlega fækka fiskvinnslum í landinu. Eitthvað af litlum og meðalstórum fiskvinnslum sem reknar eru í dag mun leggjast af. Þróunin mun halda áfram. Sjávarútvegurinn verður ekki sá byggðafestugrunnur sem menn hafa horft til. Við því verður auðvitað að bregðast. Menn verða að horfa til þess með hvaða hætti við ætlum í áherslum okkar til framtíðar að svara þessum krefjandi spurningum. Við munum ekki gera það án þess að skapa önnur tækifæri um landið samhliða aukningu í ferðaþjónustu. Þá sköpum við önnur grunnatvinnutækifæri, aðrar áherslur í byggðafestu. Við getum tekið dæmi um slík atriði. Á Vestfjörðum stefnir fiskeldi og laxeldi í að verða grunnur að byggðafestu og uppbyggingu. Við berum öll von til þess að þetta verði nokkurs konar stóriðja Vestfjarða. Við horfum til þess að á Bakka við Húsavík er kominn grunnur að orkutengdum iðnaði. Orkutengdur iðnaður hefur reynst vera mikil kjölfesta þar sem hann er til staðar. Hann skapar vel launuð og traust störf til lengri tíma. Við höfum yfir hálfrar aldar reynslu af orkufrekum iðnaði, mjög góða reynslu í þessu tilliti, góða framlegð, vel launuð störf og litla starfsmannaveltu. Mikil byggðafesta getur skapast í kringum þann iðnað. Við hljótum að þurfa að horfa til þess í framtíðinni og vera tilbúin til þess að áherslurnar okkar liggi þarna, að við horfum til landsbyggðarinnar fyrst og fremst þegar við greiðum leið fyrir aukinni nýfjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Til þess þurfum við auðvitað að fara í miklar innviðaframkvæmdir. Við þurfum að fara í dreifikerfi raforku og við þurfum að framleiða meiri raforku. Við þurfum að vera tilbúin til þess að samfélagið sem slíkt leggi eitthvað meira af mörkum til þess að laða fyrirtæki að og hvetja til þess að þau verði sem víðast í hinum dreifðu byggðum. Þannig sköpum við raunverulega byggðafestu við hlið annarra atvinnugreina sem þar eru. Í landbúnaði, sem ákveðin byggðafesta hefur verið í kringum, mun þróunin fyrirsjáanlega verða með sama hætti. Við munum sjá búum fækka á Íslandi og við munum sjá þau stækka. Það er eðlileg þróun og óumflýjanleg ef við ætlum að efla samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar. Það mun því draga úr þeirri byggðafestu sem landbúnaðurinn hefur verið á undanförnum árum og áratugum. Þegar þetta er tekið í samhengi við fjárlögin og það hvernig minnihlutaflokkarnir á þingi hafa talað núna fyrir því hvernig eigi að fjármagna frekari útgjöld á vegum ríkisins þá hlýtur maður að velta fyrir sér hversu alvarlega er hægt að taka slíkan málflutning. Núverandi ríkisstjórn er gagnrýnd fyrir að hafa fellt niður ákveðna skatta eins og auðlegðarskatt og orkuskatt. Það er talað um að veiðigjöld hafi verið lækkuð og að taka megi meira fjármagn þaðan, allt tengt atvinnulífinu og einstaklingum. Aðrar skattalækkanir eru jafnvel gagnrýndar einnig. Hversu mikið mark er hægt að taka á þessum málflutningi, virðulegi forseti? Töluðu þessir flokkar með þessum hætti fyrir kosningar til dæmis þegar auðlegðarskatturinn var til umræðu eða orkuskatturinn? Erum við ekki einmitt að fylgja þeim tímamörkum sem þessir þáverandi ríkisstjórnarflokkar settu í þessum efnum? Þetta voru tímabundnir skattar. Það er ekki mikill trúverðugleiki að koma síðan núna og segja: Þetta er með allt öðrum hætti og við hefðum að sjálfsögðu framlengt þetta. Það er svo sem ekki á vísan að róa í málflutningi þessara flokka í gegnum tíðina, virðulegi forseti, í þessum efnum. Það má segja að hentistefnan ráði svolítið för og á hverjum tíma sé vindhaninn settur upp og séð hvaðan blási og stefnan svolítið tekin eftir því. Villandi málflutningur er líka einkenni þess málflutnings sem fer fram af þeirra hálfu. Í því sambandi getum við til dæmis rætt aðeins veiðigjöldin sem talað hefur verið um af nokkrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar að hafi lækkað mikið og nefndir ákveðnir milljarðar í þeim efnum. Hv. þm. Björn Valur Gíslason fór hér mikinn. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi að veiðigjöldin hefðu verið um 13 milljarðar. Björn Valur var á svipuðum slóðum og sagði að nú hefðu þau lækkað um 3–4 milljarða á ári. Ef við rýnum aðeins í tölurnar sem við fáum frá Fiskistofu kemur í ljós að 2012 voru innheimt veiðigjöld 9,8 milljarðar, 2013, árið sem þessi ríkisstjórn tók við, voru þau 9,8 milljarðar, árið eftir, 2014, voru þau tæpir 8,2 milljarðar og áætlunin fyrir þetta ár var 8,7 milljarðar. Þetta er bitamunur en ekki fjár, virðulegur forseti, þegar rýnt er í staðreyndir máls. Menn gera sig hér breiða og saka núverandi stjórnarflokka um að hafa lækkað veiðigjöld mikið. Þá er gjarnan sagt: Við ætluðum að hækka þau miklu meira, það stóð til að hækka þau miklu meira. En í þau fjögur ár sem þáverandi stjórnarliðar fjölluðu um þetta mikilvæga mál tókst ekki betur til en raun ber vitni. Menn töldu sig geta leyst þetta mál á tiltölulega skömmum tíma og komið með nýtt fiskveiðistjórnarkerfi með lausnum þar sem litlum og meðalstórum útgerðum yrði ekki íþyngt, fjölbreytileikanum yrði haldið til haga í íslenskum sjávarútvegi en veiðigjöld aukin upp í jafnvel 20 milljarða plús. Þetta töldu menn sig geta gert, en það gerðist ekkert. Meira að segja hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi fjármálaráðherra, sagði nokkrum vikum áður en hann tók við sem sjávarútvegsráðherra að það mundi hann taka hann örfáar vikur að kippa þessu í liðinn og klára málin eftir að hann kæmi í sjávarútvegsráðuneytið. Hann kláraði þau ekki á þeim tæpu tveimur árum sem hann var í þeirri stöðu. Ég held að mjög mikilvægt sé í þessu máli eins og í öðrum, virðulegur forseti, að við höldum okkur við staðreyndir máls. Það hefur verið nefnt hér í umræðunni, til að halda því til haga, að nú geti menn aukið álögur á íslenskan sjávarútveg af því olíukostnaður útgerðanna hafi lækkað svo mikið. Það var fullyrt hér af hv. þm. Árna Páli Árnasyni í umræðum um þetta fyrir nokkrum dögum að sparnaður útgerðanna væri um 10 milljarðar á ári vegna lækkaðs olíuverðs - 10 milljarðar á ári var fullyrt. Það hefur ekki verið mikil stúdía eða vinna á bak það frekar en annað sem kemur frá þessum flokkum. Þetta eru ekki djúp rök vegna þess að ef að rýnt er í málið kemur í ljós að lækkun á þeim tíma sem vitnað var til er um 18%, þ.e. miðað við 17 milljarða sem heildarkostnaðurinn var samkvæmt Hagstofu Íslands árið 2013 er lækkunin um 3,1 milljarður en ekki 10 milljarðar eins og talað var um. Látið var í það skína að við mættum bara hækka veiðigjöldin um 10 milljarða núna, útgerðin hefði borð fyrir báru. Það er verið að segja fólki þetta og þinginu en svo þegar rýnt er í tölurnar þá er lækkunin um 3,1 milljarður af 17. Svo geta menn velt fyrir sér hvort við eigum að ákvarða veiðigjöld út frá olíuverði á hverjum tíma. Ég held að það sé mikilvægt, virðulegi forseti, að þessar staðreyndir séu taldar upp þegar að við förum yfir þetta mál til að hnykkja á því hversu mikið er að marka þann málflutning sem hér fer fram. Einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar og fleiri úr minnihlutaflokkunum töluðu um að fjármálastjórn vinstri flokkanna á síðasta kjörtímabili væri grunnurinn að því sem við værum að uppskera í dag. Þá skulum við rýna aðeins í baksýnisspegilinn og rifja upp hver staðan væri ef völdin hefðu ekki verið tekin af hæstv. ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Við skulum aðeins rýna í það hver staðan væri hérna ef Svavars-samningurinn svokallaði hefði náð fram að ganga, sem forustumenn ríkisstjórnarinnar lögðu fram í byrjun sumars 2009 og vildu endilega að færu í gegn á því þingi og nutu til þess stuðnings allra þingmanna Samfylkingarinnar og marga þingmanna Vinstri grænna. Það átti nánast að keyra málið í gegn í skjóli nætur. Það er ástæða til að rifja þetta upp núna vegna þess að á þessum tímamótum þyrftum við að taka tillit til fyrstu afborgana af þeim samningi við gerð fjárlaga. [[Gripið fram í: Af hverju?]]- Af Svavars-samningnum svokallaða um Icesave. Á næsta ári áttu fyrstu greiðslurnar að koma til. Hver væri nú staða okkar ef við værum að vinna hér við fjárlagagerð með það verkefni fyrir framan okkur? Þá rýnum við í þá pappíra sem komu frá ríkisstjórninni á þeim tíma, pappíra sem komu frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðneytisins. Það er náttúrulega ástæða til að rifja það upp að 3. júní, að ég held, spurði núverandi hæstv. forsætisráðherra þáverandi fjármálaráðherra, Steingrím J. Sigfússon, hvort það stæði til að fara að skrifa undir samning á næstu dögum og hæstv. fjármálaráðherra taldi að svo væri ekki, þetta yrði allt rætt mikið betur, það væru könnunarviðræður í gangi, eins og það var orðað, en þetta yrði allt rætt við þingið áður en lengra yrði haldið. Þann 5. júní var skrifað undir samninginn af hálfu ríkisstjórnarinnar, tveimur dögum seinna. Fyrstu afborganirnar samkvæmt þeim samningi áttu sem sagt að vera á næsta ári. Það er nauðsynlegt að rifja það upp hver væri staða okkar við fjárlagagerðina núna ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. forsætisráðherra þess tíma, Jóhanna Sigurðardóttir, hefðu komið sínum málum í gegn. Það hefði þýtt að við værum að horfast í augu við að þurfa að greiða 36 milljarða á næsta ári, 25 milljarða í afborganir og 11 milljarða í vexti. Síðan kæmu sex ár þar sem við borguðum sem næmi að jafnaði byggingu eins Landspítala á ári. [[Gripið fram í.]]- Fyrrverandi fjármálaráðherra segir að þetta sé fjarstæða, en þetta er nú bara tekið upp úr gögnum úr hans eigin frumvarpi [[Gripið fram í.]]sem hann lagði fram á sínum tíma. Þetta var mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Afborganir 2017 hefðu verið 69,3 milljarðar með vöxtum, 2018 66,5 milljarðar, 2019 63,8 milljarðar, 2020 61 milljarður, 2021 58,3 milljarðar og þessu lyki 2024 með 26,4 milljarða kr. greiðslu. Þrátt fyrir að reynt hefði verið að leggja mat á hugsanleg áhrif á útgjöld ríkissjóðs á komandi árum var óvissan í þessum samningi veruleg. Þetta var mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum má gera ráð fyrir miðað við þær forsendur sem að framan eru raktar að greiðslur úr ríkissjóði gætu orðið á bilinu 60–70 milljarðar kr. árlega á árabilinu 2017 til 2023, en helmingur þeirrar upphæðar árin 2016 og 2024.“ Þetta stendur í þessu frumvarpi. Það er ástæða til að rifja það upp við gerð fjárlaga nú hver ummæli manna voru á þessum tíma. Ég ætla að vitna þar í Svavar Gestsson sem sagði að þetta væri góð niðurstaða og við kæmum „hagkerfinu í skjól í sjö ár í miðri kreppunni“, við þörfnuðumst þess. Svo gætum við safnað kröftum. Ef við fengjum hagstæðari lán einhvers staðar gætum við borgað þetta upp og það væri frábært. Hvað sagði hæstv. þáverandi fjármálaráðherra í viðtali við Þóru Kristínu Ásgeirsdóttur, fréttamann á vefsjónvarpi Morgunblaðsins? Þetta væri besta mögulega niðurstaða sem Íslendingar gætu vænst í málinu. Kórinn hélt áfram, forsöngvarinn, Svavar Gestsson, sagði að það mætti auðvitað alltaf deila um það hvort það sem Bretar gerðu til að lenda þessu væri nóg, hvort það hefði verið hægt að komast lengra. Hann sagði að hefði verið það mat sem þeir tóku, þá sérstaklega hann og Indriði, en það væri veruleikinn að þeir værum þarna á endapunkti. Viðskiptaráðherrann sem sóttur var í háskólasamfélagið á þessum tíma og fær að kenna enn í háskólasamfélaginu óáreittur … [[Forseti, er eðlilegt að tala svona um menn úti í þjóðfélaginu?]]Hann var viðskiptaráðherra á þessum árum. [[Gripið fram í.]]Ég er að vitna í ummæli hans sem viðskiptaráðherra. [[Gripið fram í: Við hverju bjóstu?]]- Ég er bara að vitna hér í það sem var skrifað og sagt á þessum árum.
Nei, …
Ég er ekki að gera … [[… í háskólanum.]]- Já, ég hef miklar efasemdir um að menn sem höfðu slíkt mat á þessum tíma hafi eitthvert erindi að kenna í háskóla. Það er nú bara þannig, virðulegur forseti, [[Gripið fram í.]]að ég tel að háskólasamfélagið þurfi að líta dálítið í eigin barm [[Gripið fram í.]]þegar kemur að því hvernig að málum var staðið á þessum tíma.
Forseti biður menn að gæta orða sinna.
Ég ætla að halda áfram að vitna í þessi ummæli. Það er ekki nema von, virðulegur forseti, að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra sé að fara algerlega á límingunum yfir því sem ég er að lesa vegna þess að sannleikanum verður auðvitað hver sárreiðastur þegar hann er rifjaður upp.
Ég er að tala um róg þinn um menn utan þings sem ekki geta varið sig hér og … þinghelgi.
- Það er ekki rógur, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að vitna í orð manna.
Þú ert ekki að því.
- Ég er víst að því og ég ætla að halda því áfram þér til skemmtunar. Gylfi Magnússon sagði þann 26. júní 2009 í viðtali á Stöð 2 að hann gæti ekki hugsað þá hugsun til enda ef samningurinn yrði felldur; við værum eiginlega búin að einangra okkur frá umheiminum og komin aftur á einhverskonar Kúbu-stig. Við værum Kúba norðursins. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði þann 29. júní 2009 á borgarafundi í Iðnó að samkomulag væri skásti kosturinn í stöðunni og að hann teldi að öll mál færu meira og minna í klessu ef þetta strandaði. Svo ég vitni nú í annan sem menn hafa viljað gera að blóraböggli í öllu málinu, núverandi ritstjóra Morgunblaðsins, Davíð Oddsson. Hann sagði í viðtali að ummæli Jóhönnu og Steingríms um að Íslendingar væru skuldbundnir Bretum og Hollendingum í Icesave-málinu hefðu stórskaðað málstað landsmanna. Um leið kvað hann upp úr um að Bretar og Hollendingar ættu að sækja að Íslendingum með því að fara dómstólaleiðina og sagði: „Við viljum borga skuldir okkar, en við viljum fá úr því skorið að við séum bundin að lögum að borga.“ Ég held að það sé ágætt að rifja þetta upp nú, virðulegur forseti, vegna þess að þessi tímamót væru komin í fangið á okkur við fjárlagagerð fyrir næsta ár ef þeir flokkar sem gagnrýna mest núverandi stjórnarflokka fyrir slælega fjármálastjórn og fyrir halda illa á málefnum ríkisins hefðu náð sínu fram á sínum tíma. Menn hljóta að spyrja sig hvort slíku fólki sé treystandi til að halda utan um ríkisfjármálin til framtíðar. Við getum sett þetta allt í samhengi við það hver staða okkar væri þá ef við ætluðum að bæta kjör eldri borgara og öryrkja, lækka gjöld á fjölskyldurnar í landinu, lækka skatta, fella niður vörugjöld, fella niður tolla, hjálpa fólki að lækka húsnæðislán sín, efla atvinnulífið, auka fjárfestingu eða fara í byggingar á nýjum spítala. Menn geta sett það í samhengi við umræðuna sem við stöndum frammi fyrir í dag hver staða okkar væri. Það er eðlilegt og rétt, virðulegur forseti, að við gerum það á þessum tímamótum. Það er mikilvægt að sú umræða verði hluti af umræðunni þegar við ræðum stöðu okkar í dag því að núverandi stjórnarflokkar höfnuðu þessari leið. Það var fyrir tilstilli þeirra og ekki má gleyma hlutverki ákveðinna þingmanna þáverandi stjórnarflokka sem spiluðu auðvitað lykilhlutverk í því á þeim tíma að málið fór þannig í gegnum þingið að settir voru fyrirvarar í samninginn sem viðsemjendur okkar, Bretar og Hollendingar, gátu ekki sætt sig við. Þetta voru þingmenn eins og Ásmundur Einar Daðason, Lilja Mósesdóttir, Ögmundur Jónasson og fleiri má nefna, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Ef það væri ekki fyrir þetta fólk og stjórnarandstöðu þess tíma væri ómögulegt að segja hvar við stæðum í dag, ómögulegt að segja hvort þær aðstæður hefðu skapast að forseti Íslands hefði gripið inn í þetta mál á sínum tíma, ef ekki hefði verið fyrir þessa baráttu og svo margt annað sem á eftir kom. Þegar málið var til að mynda til umræðu hér á milli jóla og nýárs var atkvæðagreiðsla daginn fyrir gamlársdag. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins óskuðum eftir því að henni yrði sjónvarpað. Þá var hafin undirskriftasöfnun um áskorun til forsetans um að staðfesta ekki lögin og sú undirskriftasöfnun tók ekki flugið fyrr en við þessa beinu útsendingu í sjónvarpinu daginn fyrir gamlársdag. Hverjum hefði dottið í hug að þjóðin sæti límd fyrir framan sjónvarpið daginn fyrir gamlársdag til þess að fylgjast með atkvæðagreiðslu á Alþingi? Svo sögulegt var þetta. Þá tók undirskriftasöfnunin kipp, undirskriftasöfnunin sem gaf forsetanum ákveðna átyllu að byggja ákvörðun sína á. Mér finnst að mörgu leyti, virðulegur forseti, yfirboð og ósanngirni í málflutningnum hér varla boðlegt. Ef áfram er rýnt í staðreyndir máls blasir það við hverjum sem vill skoða það hverjar áherslur þessarar ríkisstjórnar hafa verið í velferðarmálum. Getum við gert betur? Já, ég held að það séu að skapast aðstæður til þess. Viljum við gera betur? Já, alveg örugglega. Erum við á þeirri vegferð? Enginn getur bent á annað. Einhverjir vilja að við stígum skrefin stærri og hraðar en við erum á þessari vegferð. Er verið að vinna að því á vettvangi ríkisstjórnarinnar núna að við getum ráðstafað því sem við höfum til umráða í velferðarmálum betur til þeirra sem eru mest þurfandi? Já, sú vinna er í gangi; hún er komin nokkuð langt, með þátttöku allra flokka. Erum við að reyna að ná þannig víðtækari sátt og eflingu velferðarkerfis til framtíðar? Já, við erum á þeirri vegferð. Bætur til eldri borgara og öryrkja hafa aldrei hækkað eins mikið. Það er búið að afnema skerðingar. Það er búið að taka í raun verk síðustu ríkisstjórnar á síðasta kjörtímabili og snúa þeim við. Það er búið að fara yfir þetta hérna. Ég þarf, virðulegur forseti, svo sem ekki að eyða miklum tíma í það. Það er búið að taka fram að lífeyrissjóðstekjur skerða ekki grunnlífeyri elli- og örorkulífeyrisþega, það er búið að hækka frítekjumörk. Það kemur fram að raunhækkun bóta er um 17,1% uppsöfnuð á þessu tímabili á meðan verðlag hefur hækkað um 7,1%. Það er verið að fara að lögum í landinu. Stjórnarandstaðan hefur ekki svarað því hvort hún vill breyta þeim lögum með tillögum sínum núna. Það er verið að fara að lögum um það hvernig við hækkum bætur. Það væri eðlilegast að menn legðu fram lagabreytingar vegna þess að það er alveg ljóst að bætur sem við erum að deila út til þeirra sem mest eru þurfi í samfélaginu geta aldrei verið tengdar við launahækkanir. Menn geta gagnrýnt samningana og kjaradóm og kjararáð eða hvað þetta heitir allt saman en þetta getur aldrei verið tengt beint við kjarasamninga. Við hvaða kjarasamninga ættum við að binda bæturnar? Við hvaða dagsetningar? Við læknana eða einhverja aðra hópa? Þetta er auðvitað bara populískt yfirborð og lýsir í raun mikilli málefnaþurrð núverandi minnihlutaflokka. Þegar kemur síðan að umræðu hér, svo að ég geti þess nú aðeins í lokið, um fundartíma og slíkt þá er fyrirkomulagið algjörlega ómögulegt. Við sjáum það öll en við höfum ekki borið gæfu til að taka á því saman. Það er algjörlega ómögulegt fyrirkomulag sem þingsköpin bjóða okkur upp á, en við erum ekki fólk til að breyta því. Við höfum ekki tekið á því, sest niður sameiginlega og tekið á því heldur höldum við áfram í einhverjum hanaslag um það hvað við eigum að ræða þetta lengi og hvað við eigum að vera lengi fram á nótt o.s.frv. Það er allt í lagi að vera hér fram á kvöld og nætur einhverja daga ef á þarf að halda en boltinn er beggja vegna borðs, líka hjá stjórnarandstöðunni. Hvað viljiði langan tíma? Spurt var að því úr ræðustól Alþingis í gærkvöldi. Hvað þurfiði langan tíma? Hvað viljiði fá langan tíma? Þann tíma sem við þurfum, var svarið. Er það málefnalegt svar? Hvert er þá svar þeirra sem eru að skipuleggja þingstörfin við því? Þeir verða þá að nota allan þann tíma sem þeir mögulega geta búið til. Þeir hafa ekkert annað svar þannig að ábyrgðin liggur ekkert síður hjá minni hlutanum á þingi. Segiði okkur hvort þið þurfið tvo daga eða þrjá daga og hvernig þið viljið haga umræðunum innan þess tíma! Þá get ég ekki séð að þetta verði neitt vandamál. Það var minnt á það hér af hæstv. forseta áðan hvernig þetta var á þinginu áður en vitleysisrúllettan fór af stað fyrir örfáum árum - kannski í kringum breytingu á þingsköpum en hrunið hefur örugglega sett sitt mark á þetta - þegar 2. umr. um fjárlög tók 12–15 tíma. Sennilega hefur gagnkvæm virðing manna verið meiri, virðulegur forseti, en hún er í dag.
Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson er nú greinilega kominn í þann hóp þingmanna sem engin rök á lengur eftir í sínu vopnabúri önnur en Icesave-grýluna. Ég kippi mér ekki mikið upp við það sem að mér er beint í sambandi við það mál, get við tækifæri svarað betur fyrir það. En ég verð að segja að mér finnst sárt þegar að nafngreindir sómamenn úti í þjóðfélaginu þurfa að sæta því án þess að gerðar séu athugasemdir við það, að þingmaður þessarar gerðar skuli vega að starfsheiðri þeirra, uppnefna þá, hvort sem það eru háskólakennarar, virtir fræðimenn eða fyrrverandi alþingismenn og ráðherrar. Það sýnir auðvitað fyrst og fremst smæð hv. þm. Jóns Gunnarssonar að hann hegðar sér svona í skjóli þinghelgi. Þetta hefur alltaf þótt alla mína tíð hér á þingi um það bil það lélegasta sem þingmenn gera, þ.e. að bera sakir á eða fjalla óvirðulega um aðila sem hér geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér og gera það í skjóli þinghelgi. Hv. þingmaður nefndi Icesave-málið og dró upp dökka mynd af því sem fram undan væri fyrir Ísland ef upphaflegu samningarnir hefðu verið samþykktir. Veruleikinn er sá að væntanlega öðrum hvorum megin við áramótin fær gamli Landsbankinn síðustu undanþáguna til að greiða upp að fullu höfuðstól Icesave. Það eru 211 milljarðar kr. og hann á orðið nokkurn veginn fyrir því í lausu fé í erlendri mynt. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta gerði upp við Breta og Hollendinga og greiddi þeim yfir 20 milljarða kr. núna í haust, upp í umsýslukostnað og vexti. Þar með liggur það fyrir, að kostnaðurinn, þó það væri upphaflegi Icesave-samningurinn, væri brotabrot af því sem vissulega var á sínum tíma dregið upp fyrir mönnum að gæti orðið, enda tekið skýrt fram að þar væri dregin upp mjög varfærin mynd af því hvað eignir búsins mundu skila. Menn vildu ekki fegra myndina og sýna það hvernig þetta gæti mögulega orðið miðað við það sem þá þegar lá fyrir um verðmæti eigna í búinu. Það var jafnframt tekið fram sem hefur orðið raunin að vonandi mundi gamli Landsbankinn borga [[Forseti hringir.]]Icesave að fullu og það hefur hann gert eða er um það bil að gera. [[Forseti hringir.]]Grýla gamla er því löngu dauð ef menn horfa til staðreynda í málinu, en það hentar smámönnum hér að nota hana enn þá.
Virðulegur forseti. Það hentar höfðingja að tala til smámanna með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði en þetta er hans vani og maður kippir sér ekki upp við það. Ég kannast bara alls ekkert við það, virðulegur forseti, að hafa verið að uppnefna menn og verið að tala í bakið á nafngreindum sómamönnum eins og hv. þingmaður orðaði það. Ég var einungis að vitna í þau orð sem voru viðhöfð á þeim tíma, það sem þessi einstaklingar sögðu. Það má vel vera að spilast hafi betur úr en á horfði í Icesave-deilunni, já, sem betur fer gerði það það. Það er ekki hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þakka, sem var tilbúinn á þeim tíma ásamt fylgisveinum sínum úr Samfylkingunni og Vinstri grænum fyrir utan þá hv. þingmenn sem ég taldi hér upp áðan sem spyrntu við fótum, að skrifa upp á það sem ég fór áðan yfir og þetta hefði getað verið staðan. Það að síðan hafi spilast fyrir einhverjar sakir betur úr hlutunum en lagt var upp með hefur hreinlega ekkert með það að gera hvernig Grýla gamla dó á endanum fyrir Evrópudómstólnum. Það er auðvitað margt annað sem hægt er að rifja upp, virðulegur forseti, en ég ætla ekki að fara í það við þessa umræðu um fjárlögin. En mér fannst nauðsynlegt að við rifjuðum þetta upp vegna þess að tímamótin eru þau að ef þetta hefði allt gengið eftir, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lagði til á sínum tíma, þá værum við að eiga við fjárlög í dag með allt öðrum hætti en raun ber vitni og þegar verið er að saka [[Forseti hringir.]]menn um slælega og lélega fjármálastjórn við núverandi aðstæður þá finnst mér kastað úr glerhúsi í þeim efnum.
Herra forseti. Ég hef þau orð um hv. þm. Jón Gunnarsson hér innan þingsalarins sem mér sýnist og ég tel þurfa og ef hæstv. forseti telur of langt gengið þá gerir hann athugasemdir þar við. Við eigumst hér við og getum svarað fyrir okkur, sá er munurinn á umræðum hér í salnum og því að víkja með þeim hætti að nafngreindum einstaklingum utan þings sem hv. þingmaður sannarlega gerði og við skulum lesa í eftirprenti af ræðu hans þar sem hann dró í efa að kennari við Háskóla Íslands væri til þess hæfur. Og þar sem hann uppnefndi fyrrverandi alþingismann og sendiherra og ráðherra. Tafir á lausn Icesave-málsins urðu Íslandi dýrar. Þær töfðu framvindu samstarfsáætlarinnar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um níu til tólf mánuði. Þær töfðu það að efnahagsleg endurreisn á ýmsan hátt hefðist á Íslandi sem hefði getað orðið fyrr en ella. Þar liggur ógreiddur reikningur sem engin leið er að slá nákvæmlega máli á hversu mikið betur værum við á vegi stödd ef efnahagsleg endurreisn hefði hafist fyrr, ef árið 2010 hefði til dæmis orðið talsvert betra en raun varð á vegna þess að við hefðum ekki setið föst. Ísland átti fáa kosti í stöðunni. Það var niðurstaða fyrri ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Geirs H. Haardes. Þess vegna lagði hún til að gengið yrði til samninga við Breta og Hollendinga um Icesave. Það var niðurstaða seðlabankastjóra og fjármálaráðherra þegar þeir rituðu undir það við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í nóvember 2008 að það skyldi klára Icesave-málið með samningum og það varð að lokum niðurstaða okkar þegar við horfðumst í augu við veruleikann sem blasti við Íslandi vorið 2009. Það var fast í skrúfstykki og það varð að komast út úr því til þess að efnahagsleg endurreisn landsins gæti staðist. Þeir sem vel til þekktu voru bjartsýnir á að málið mundi klárast á þann veg sem lagt var upp með vorið 2009, að við biðum eftir því að eignir gamla Landsbankans dygðu til að borga upp höfuðstólinn og þá yrði hitt allt saman viðráðanlegra. Það hefur orðið niðurstaðan, það hefur orðið raunin og yfir því ættum við að gleðjast. Það hefur ekkert með málalyktir að lokum að gera fyrir EFTA-dómstólnum né annars staðar, heldur einfaldlega það að sú leið sem var valin [[Forseti hringir.]]2009 reyndist farsæl, að bíða eftir því að eignir Landsbankans gerðu reikninginn upp og hlífa [[Forseti hringir.]]og hafa íslenska hagkerfið í skjóli á meðan.
Virðulegur forseti. Með leyfi forseta, vil ég halda áfram að vitna í blað, en áfram er verið að vitna í viðtal í Viðskiptablaðinu þar sem forsvarsmenn segja ég hafi stundum orðað það þannig að ég viti eitthvað um land sem ég vilji sjá líti ég út, en ég sjái ekki til lands enn. Ég sé farinn að sjá múkkana og þess vegna viti ég að land sé fram undan. Þetta var bara andinn í þessu. Sú ákvörðun sem var tekin í ríkisstjórn Geirs H. Haardes á sínum tíma um að fara samningaleiðina byggðist síðar auðvitað á því að miðað yrði við svokölluð Brussel-viðmið í þeim samningum. Það er engan veginn hægt að segja að þeir samningar sem síðan voru gerðir og lagðir á borðið, og átti að keyra í gegnum þing næstum í skjóli nætur, hefðu nokkuð þau viðmið til hliðsjónar sem við vorum búin að leggja upp með að yrðu þó grunnurinn að samkomulagi við viðsemjendur okkar.
Virðulegur forseti. Ég kom hérna til að hlusta á ræðu hv. þingmanns um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2016. Það kom mér nokkuð á óvart að heyra hvað hv. þingmaður eyðir miklum tíma í að tala um slugs fyrri ríkisstjórnar og fer að rifja núna upp Icesave-mál. Ég velti því fyrir mér hvort Sjálfstæðisflokkurinn þurfi ekki að fá einhverja meðferð, einhverja sálfræðiaðstoð til að jafna sig á því að hafa ekki setið hér eitt kjörtímabil. Eru þeir algjörlega fastir í fortíðinni og geta ekki horft til framtíðar? Það er nákvæmlega þannig sem mér finnst þetta fjárlagafrumvarp vera, það er engin framtíðarsýn í því. Kannski þyrftum við líka að fá endurmenntun í Icesave-málinu því að ég hef að minnsta kosti lesið rannsóknarskýrslu Alþingis og ég skil málið ekki eins og hv. þingmaður. Ég hef áhyggjur af þessu. Það hlýtur að vera skaðlegt þegar meiri hlutinn og stjórnvöld eru algjörlega föst í fortíðinni, virðast afneita því að hér hafi orðið hrun. Það er kannski ástæðan fyrir því hversu lítið kemur frá þessari blessuðu hæstv. ríkisstjórn. Þeir átta sig ekki á því að þeir eru aftur komnir við völd og ábyrgðin er þeirra, eru fastir í fortíðinni. Þetta er alveg með ólíkindum. Ég held þeir ættu að fara að hugsa aðeins um framtíðina og einbeita sér að því, ég held það væri betra fyrir þjóðina. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í fjárlagafrumvarpið. Það er ekki mikill afgangur, það er um 10–11 milljarða afgangur af 700 milljarða rekstri. Telur hv. þingmaður að það sé fullnægjandi rekstrarafgangur, við erum að tala um innan við 2 %? Í ljósi þess að nú árar vel, hefði ekki verið ábyrgara að hafa meiri afgang af fjárlögum?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég hallast nú samt að því að hv. þingmaður hafi ekki hlustað mikið á fyrri hluta ræðu minnar eða kannski stærri hluta ræðu minnar sem var um þá þætti við fjárlagagerðina sem snúa að því hvernig við eigum að fara í að auka tekjur okkar, hvernig við getum stækkað kökuna sem verður til skiptanna, hvernig ég tengdi þetta byggðaþróun og byggðafestumálum, hvaða fjárlagagerðin hefði með það að gera. Ég nálgast fjármálaumræðuna á þeim nótum. Það var rétt í seinni hluta ræðu minnar sem ég kom inn á Icesave-málið að gefnu tilefni. Ég kom inn á þá skattlagningu sem við höfum verið gagnrýnd fyrir að leggja af eða verið sökuð um að lækka og miðað við fyrri skattlagningu, eins og í veiðigjöldum. Ég fór yfir rökin í því og hvernig ég sé fyrir mér að við þurfum að þróa atvinnulíf okkar og verðmætasköpun og samkeppnishæfi atvinnulífsins til að geta stækkað kökuna. Eru 10 milljarðar nægjanlegur afgangur af fjárlögum? Sú stefna fjármálaráðherra að fara strax í hallalaus fjárlög er okkur mikilvægust í öllu þessu samhengi og hefur skapað grunninn að stöðugleika. Það stefndi í milljarða halla á fjárlögum strax þegar hann tók við en þeirri þróun var snúið við fyrir áramót. Ég tel að við þær aðstæður sem eru í samfélaginu í dag sé rétt hjá okkur að vera ekki með meiri afgang þótt það væri auðvitað óskandi að við gætum lagt meira til hliðar og lækkað skuldir ríkissjóðs, það væri mikið markmið. Skuldir ríkissjóðs fara þó mjög lækkandi sem hlutfall af vergri landsframleiðslu af því að framleiðslan er að aukast, verðmætasköpunin er að aukast í samfélaginu og betur má ef duga skal.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar aðeins að tala um vinnubrögðin við fjárlagagerðina, aðallega breytingartillögurnar sem ég hef gagnrýnt og við í minni hlutanum. Þar sjáum við koma inn alls konar verkefni sem hafa verið á safnliðum og ættu frekar heima undir sóknaráætlun. Það er talað um þetta sem eitthvert byggðafrumvarp og við hv. þingmaður erum sammála um að efla þarf byggðir landsins, en ég er ekki sátt við aðferðafræðina. Hv. þingmaður þekkir auðvitað sóknaráætlun landshluta, sem hefur verið mikil ánægja með þvert á flokka í sveitarfélögum og mér finnst í rauninni ótrúlegt þegar við náum að fara í verkefni þar sem þverpólitísk sátt ríkir. Ég sé engan mun á því hvar í flokki fólk stendur. En ríkisstjórnin hefur samt skorið mjög niður til sóknaráætlunar og byrjaði á því strax í fjárlögum 2014. Ég hefði viljað sjá þau verkefni sem verið er að veita út til byggða landsins fara í gegnum sóknaráætlun, vegna þess að þar eru heimamenn að taka ákvarðanir. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta og hvort hann sé ekki sammála mér í því að betra sé að peningarnir séu færðir út til þeirra sem hafa völdin þar í staðinn fyrir að það sitji sex manneskjur í meiri hluta fjárlaganefndar og poti þessu hingað og þangað. Ég get alveg sagt að mörg verkefni þarna eru afar góð en mér finnst ferlið ekki faglegt eða gagnsætt og um það gilda heldur engin stjórnsýslulög. Ég hefði viljað sjá meiri pening í sóknaráætlun og spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því og eins hvort hann hafi verið á móti því sem var gert á síðasta kjörtímabili í þverpólitískri sátt, að færa safnliði inn til ráðuneytanna. Þá er ég kannski helst að tala um mennta- og menningarmálaráðuneyti. Nú er verið að taka þetta aftur inn í fjárlaganefnd, það eru sem sagt gömlu vinnubrögðin.
Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það var almenn þverpólitísk sátt úti um land með sóknaráætlanir. Það var reynslan af því og að því leyti tel ég að full ástæða sé til þess að skoða þann vettvang betur. Það var ánægjulegt að fylgjast með því á þeim stöðum sem ég hafði tök á. Ég vil vitna sérstaklega í Suðurland þar sem ég kynnti mér þetta ágætlega. Hornanna á milli í þessum stóru kjördæmum komu menn sér saman um hvar væri þörfin. Menn voru tilbúnir að fórna frá sjálfum sér til þess að forgangsraða í það og þetta varð betri nýting á fjámununum. Ég held að það mætti almennt vera ríkara í því sem við erum að skoða í slíkum framlögum, vegna þess að það verður líka hvati fyrir sveitarfélögin að sameinast um að leggja sjálf fjármagn á móti til þess að verkefnið klárist. Þannig geti framlög frá Alþingi verið ákveðinn hvati í þeim efnum. Vitnað var í safnliði en vinnubrögðin í kringum safnliðina þegar ég kom til þings árið 2007 voru mjög gamaldags, ef við getum orðað það þannig, og við urðum að breyta því. Það var auðvitað ekkert vit í því að við sætum þá í þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd með einhverjar 6 milljónir, ef ég man rétt, tókum 50–70 gesti á fund nefndarinnar og menn voru að tala um 500 þúsund og 300 þúsund og 800 þúsund. Það þurfti að breyta því. Ég held reyndar að þingið þurfi að hafa um einhver svona mál að segja vegna þess að hvað sem um það verður sagt þá eigum við að reikna með því að þingmenn séu í það góðum tengslum við kjördæmi sín vítt og breitt að það sé langt umfram það sem ráðuneytin, hvert á sínu sviði, [[Forseti hringir.]]geta verið. Ég held að það eigi að vera sú grasrótartenging til hér í gegnum þingið að það eigi að geta höndlað með þessi mál en ekki með þeim hætti sem það var, það var mjög gamaldags fyrirkomulag og við hefðum þurft að bæta það.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja þessa ræðu á því að fjalla um umræðuna og stemninguna í þinghúsinu í gær gagnvart umræðum um fjárlög. Hingað til hefur það verið þannig að við höfum öll vitað að fjárlögin eru stóra myndin af því sem verið er að gera hverju sinni. Þetta er í raun og veru hið stóra stefnumarkandi plagg hverrar ríkisstjórnar. Þar er tekið meira og minna á öllum málum. Þá fylgja menn orðum eftir með aðgerðum og fjármagni. Það hefur verið mikil vinna á bak við það, svo mikil að núverandi stjórnarmeirihluti þurfti tvær viðbótarvikur til að fjalla um þessi mál í nefndinni. Ég ætla ekki að setja út á það. Ef menn þurftu þann tíma er það bara gott og vel, ef menn telja sig skila góðri vinnu. En þegar málið kemur síðan hingað í þingsal og eingöngu talsmenn stjórnarflokkanna sem fulltrúa eiga hér á þingi eru búnir að tala í málinu í fyrradag er okkur hinum ræflunum sem erum líka kosin á þing af fólkinu hér úti mætt með hnefann á lofti og sagt: Ef þið ætlið að fara að tala ætlum við ekki að segja ykkur hversu langir þingfundir verða. Starfandi formaður þingflokks Sjálfstæðismanna kom upp í ræðustól í gærkvöldi og krafðist þess að við segðum honum hversu lengi við ætluðum að tala í þessu máli. Við vorum rétt að byrja umræðuna. Sá valdhroki sem einkennir ríkisstjórnina kristallaðist í umræðunum í gær. Það á að þagga niður í gagnrýnisröddum sama hvað það kostar. Það á að setja okkur sem reynum að starfa hér eftir bestu getu og samvisku, erum jafnvel gagnrýnin, niður með því að halda því fram að þegar við erum að fara að flytja okkar fyrstu ræðu séum við í málþófi. Við erum að ræða fjárlög. Forseti þingsins tók þátt í því af fullum krafti í gær að reyna að þagga niður í þingmönnum í umræðum um fjárlögin. Hvers vegna eru menn að reyna að þagga niður í okkur í umræðum um fjárlögin? Getur það verið vegna þess að við erum að spyrja óþægilegra spurninga? Getur verið að við séum að koma inn á óþægileg málefni? Annað dæmi um þá þöggun sem menn reyna að beita er að tromma núna upp og halda ræður um Icesave. Segja við okkur: Hvað er þetta fólk að gagnrýna okkur, eigum við eitthvað að ræða Icesave? Þetta er ekki boðlegt. En svona talar fólk og hagar sér sem er hrætt við umræðuna, hefur ömurlegan málstað að verja, það lætur svona. Það getur ekki komið hingað upp og talað málefnalega um nokkurn skapaðan hlut eða staðið með ákvörðunum sínum. Hrætt fólk. Óttaslegið fólk. Fólk sem veit að það er að gera eitthvað sem mun koma mörgum illa og er gagnrýnt harðlega úti í samfélaginu. Þetta er fólk sem er farið að finna að gjörðir þeirra eru farnar að ná til fólks og fólk farið að gagnrýna það opinberlega. Tökum sem dæmi grein Kára Stefánssonar í dag. Hvernig svara menn henni? Þarna kemur virtur maður í samfélaginu og flytur boðskap innan úr heilbrigðiskerfinu, segir okkur sem hér erum hvernig staðan er. Hvað gerir stjórnarmeirihlutinn? Hlustar hann? Nei. Hann stígur fram á Facebook og talar um að viðkomandi sé popúlisti. Setur á hann stimpil popúlistans. Ef þú ert ekki sammála okkur ertu á móti okkur. Þá ætlum við að setja á þig stimpil popúlistans, þann stimpil að þú tilheyrir bara „góða fólkinu“, eða færð á þig Icesave-stimpilinn eða eitthvað sem fólk hefur neikvæða mynd af. Við ætlum að taka þig niður. Það eru vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, þingmanna stjórnarmeirihlutans. Það var sú stemning sem kristallaðist í gær. Í gær var sagt við mig hér frammi: Hefur þetta ekki alltaf verið svona? Það hefur bara einu sinni í sögunni farið fram málþóf um fjárlög. Hvenær var það? Haustið 2012 þegar núverandi stjórnarmeirihluti, þeir stjórnarflokkar, með núverandi forseta þingsins í broddi fylkingar, ákvað að taka fjárlögin í gíslingu. Í fyrsta skipti í sögunni var það gert. Þá er ekki furða að þeir haldi að allir aðrir hljóti að gera það líka. Þetta er ekki boðlegt. Framkoma forseta við okkur almenna þingmenn í gær var til skammar. Í staðinn fyrir að standa með okkur tók hann þátt í þessu af fullum krafti, var framvörður gegn því að við fengjum að tala með góðu móti. Slík framkoma segir manni að þetta fólk hefur vondan málstað að verja. Þolir ekki lýðræðislega umræðu því hún er ofboðslega óþægileg. Svo er hún svolítið leiðinleg og við getum ekki farið okkar fram í skjóli nætur nema þegar við erum að fara með útlendinga úr landi, lítil langveik börn, þá gerum við það. Það var gert í nótt. Meðan við létum yfir okkur ganga að við værum að trufla framgang mála ríkisstjórnarinnar voru þessi sömu stjórnvöld að smala útlendingum upp í rútu og fara með þá af landi brott. Í þeim hópi voru lítil börn sem eru langveik. Við erum komin út á svo ömurlegar brautir að ég veit ekki hvar ég á að byrja til að taka utan um þetta. Ég ætla aðeins að tala um útlendingamálin. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hélt mjög fína ræðu í gær og talaði um útlendingamálin. Ég gat fellt mig við flest sem hún sagði og verið sammála því. Ólöf Nordal innanríkisráðherra hefur talað hér um flóttamannamál og hælisleitendur og ég hef getað verið sammála mjög mörgu sem hún hefur sagt. En svo gera menn bara eitthvað allt annað. Við erum komin í þá stöðu núna að stjórnvöld hafa ákveðið að fela sig í skjóli einhverra boxa sem hafa verið búin til, það sé bara svona fólk og svona fólk sem við ætlum að taka á móti en aðrir mega éta það sem úti frýs. Við höfum innleitt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Við erum með í útlendingalöggjöfinni sjálfri heimildir til að horfa til mannúðarsjónarmiða. Hvenær er rétti tíminn til að horfa til mannúðarsjónarmiða? Er það ekki einmitt þegar hingað hafa komið fjölskyldur sem hafa náð að tengjast hér félagslega, fjölskyldur með lítil börn sem þurfa á stuðningi að halda? Þetta fólk var búið að koma sér fyrir, komið með vinnu. En við, þessi hrokafulla þjóð, settum okkur enn og aftur á háan hest með þessa hrokafullu ríkisstjórn í broddi fylkingar og vísuðum því burt því það passaði ekki inn í boxin okkar, það passaði ekki inn í kríteríurnar okkar. Virðulegi forseti. Það þarf eitthvað verulegt að fara að breytast, það þarf endurskoðun á öllum okkar viðhorfum og nálgunum. Við höfum fullar heimildir í útlendingalögunum til að leyfa fólki að vera hér sem er svona statt. Við eigum að gera það. En það þurfa augljóslega að koma kosningar til þess að gera á því breytingar og ég ætla að vona að fólk muni eftir því, kjósendur, þegar næst verður gengið til kosninga, hvernig þessi ríkisstjórn kemur fram við fólk, kemur fram við börn, veik börn. Það sem menn hafa verið að reyna að þagga niður með því að væna okkur um málþóf eða henda í andlitið á okkur umræðum um Icesave og ég veit ekki hvað, er umræðan um málaflokka sem snúa að eldri borgurum og öryrkjum. Fyrir nokkrum dögum buðum við ríkisstjórninni upp á að koma með okkur í þann leiðangur að mæta þessum hópum með því að veita þeim kjarabætur afturvirkt, þ.e. aftur til 1. maí eins og öðru fólki í þessu landi. Það hafa allir fengið þessar kjarabætur. Meira að segja var gengið lengra gagnvart okkur í þinginu og farið með okkur kjarabætur aftur til 1. mars, það var svo mikil þörf á því að við fengjum þetta allt saman bætt. Fannst ríkisstjórninni rétt að það sama gilti um eldri borgara og öryrkja? Nei. Það fannst henni ekki. Maður veltir fyrir sér hvers vegna. Fjármálaráðherra var sá eini úr stjórnarliðinu sem þó kom hingað upp og rökstuddi hvers vegna hann greiddi atkvæði gegn þessu. Hvert var svarið? Jú, hann taldi vera nóg komið, það væri verið að gera nóg fyrir fólk sem hefur unnið og stritað og byggt upp þetta land alla sína ævi og er núna komið á efri ár. Hann taldi nóg að það fengi 170 þús. kr. nettó til að lifa af á mánuði eða 192 þús. kr. nettó. Ef það á einhvern lífeyrissjóð getur það mögulega skriðið upp í 217–240 þús. kr. Þúsundir íslenskra eldri borgara þurfa að lifa á þessum upphæðum. Er einhver hér inni til í að segja mér að hann geti það? Það gæti það enginn. Það er komið illa fram við þetta fólk og þarna þarf að taka á. Það er reynt að þagga niður í okkur sem gagnrýnum þetta og hingað koma þingmenn stjórnarflokkanna og segja: Af hverju gerðuð þið þetta ekki á síðasta kjörtímabili? Við gerðum nákvæmlega það um mitt ár 2011. Þá var komið inn með tæplega 20 þús. kr. hækkun á lægstu bótum. Hvers vegna? Vegna þess að það voru almennar launahækkanir í landinu. Þetta getur hver sanngjarn maður séð ef hann skoðar tölurnar og hvað fólk hefur verið að fá. Fordæmið er til staðar. Þetta er það sem við eigum að gera því við erum manneskjur. Við vitum að enginn getur lifað á 190 þús. kr. nettó á mánuði. Það hafa allir sagt það í síðustu kjaradeilu og viðurkennt að 300 þús. kr. séu algert lágmark. En nei, þá ætlum við að skilja eldri borgara og öryrkja eftir í 200 þúsund kallinum. Þegar þessi ríkisstjórn tók við var ég vongóð um að hún mundi taka sig til því öll þjóðin var með blóði, svita og tárum búin að leggja á sig gríðarmikla vinnu til að reyna að koma ríkisfjármálum á réttan kjöl, koma okkur yfir núllið. Allir lögðust á árarnar. Það vissu allir hvert markmiðið var og hver tilgangurinn var. En það fyrsta sem ríkisstjórnin ákvað að gera var að drífa sig í að lækka veiðigjöldin, lýsa því yfir að auðlegðarskattur yrði ekki framlengdur, hvað þá raforkuskattur. Hvar á þessum lista voru kjör þeirra sem höfðu líka þurft að taka á með okkur, eldri borgarar, öryrkjar? Hvar á þessum lista var heilbrigðiskerfið, hvar var menntakerfið, svo dæmi séu tekin? Þetta var ekki það sem menn töldu að þyrfti að ráðast í strax á vordögum. Menn telja ekki enn að það þurfa að gera. Þegar menn afnámu ákveðnar skerðingar í lífeyriskerfinu sem við studdum, hvað voru þeir þá að gera? Þeir ákváðu að minnka skerðingar út af atvinnutekjum, sem var vel, og líka vegna lífeyristekna þeirra sem fá úr lífeyrissjóð 300 þús. kr. eða hærra. Þeir sem voru með lægstu tekjurnar voru algerlega skildir eftir. Þegar við spurðum að því í velferðarnefnd hvers vegna þessir hópar væru skildir eftir, þ.e. þeir sem lifa á 170–190 þús. kr. eða rúmlega 200 þús. kr., var svarið: Vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn varði þau, við þurfum ekkert að gera fyrir þau. Við þurfum bara að gera eitthvað fyrir þá sem eru með tekjur upp á 300 þús. kr. úr lífeyrissjóði eða meira. Skilja hina eftir. Það var stefnumörkun. En komu menn einhvern tíma fram og sögðu það? Nei. En við erum með stefnumörkunina á blaði frá þessum tíma og þar kemur þetta skýrt fram. Það er ekki hægt að halda neinu öðru fram í umræðunni. Ég vona að stjórnarþingmenn séu tilbúnir að hlusta á okkur, ekki bara afgreiða okkur sem eitthvert pirrandi lið sem er stöðugt gaggandi og gagnrýnandi þeirra prógramm. Það er ágætt að við eigum samtal og reynum að ná niðurstöðu í ákveðnum málum því við erum líka kjörin á þing sem fulltrúar ákveðinna hópa. Það er ekki hægt að segja við okkur: Þið eruð í málþófi af því að þið eruð að tala. Icesave, hvað með það? Ekki segja neitt, þið getið ekki gagnrýnt okkur út af Icesave, munið þið? Það er ekki hægt að koma svona fram við okkur. Við eigum að tala öðruvísi saman og reyna að ná saman. Ég ætlaði ekkert að halda svona ræðu þar sem ég væri í þessum gír. En dagurinn í gær bauð ekki upp á neitt annað. Við látum ekki þagga niður í okkur með svona trakteringum. Heilbrigðismálin. Hér er komið og sagt: Það er verið að setja nóg inn í spítalann. Hv. þm. Karl Garðarsson sagði í gær: Það er vissulega rétt að forstjóri spítalans og yfirmenn hans segja að það vanti 3 milljarða til spítalans en ef við létum hann fá 3 milljarða kæmi bara krafa um aðra þrjá og aðra þrjá og hvar mundi það þá enda? Hvers konar hundalógík er þetta hjá fólki sem ræður í þessu landi? Að ákveða að hlusta ekki á yfirstjórn spítalans heldur afgreiða hana með þessari hundalógík. Ef hún fengi það sem hún segir að þurfi til að viðhalda núverandi þjónustu sé æðisleg hætta á að menn fari að biðja um aðra 3 milljarða og það verði aldrei nóg. Þess vegna sé best að láta hana fá sem minnst. Þetta voru röksemdirnar sem okkur var boðið upp á í gær. Það vita allir að aukna fjármuni þarf í heilbrigðiskerfið. Ég held líka að stjórnarþingmenn viti það. Menn verða að skýra betur hvers vegna þeir taka ákvarðanir um að auka ekki fjármuni til heilbrigðiskerfisins. Í fjárlagafrumvarpinu sem skilað var hingað inn í haust er 90 millj. kr. nettó lækkun á fjárframlögum. Lækkun. Svo koma menn með eitthvert smotterí til að vega upp á móti því, örlitlar viðbætur. En það var ekki þannig í upphaflega frumvarpinu. Menn skammast til þess núna í breytingartillögum, en það er alls ekki nóg. Þetta er síðan afgreitt með þeim hætti sem hv. þm. Karl Garðarsson gerir og virðist lenska hjá honum, að setja stimpilinn á Kára Stefánsson sem gagnrýnir stjórnvöld: Hann er bara einhver popúlisti, ekki hlusta á hann, og ef menn segja að það þurfi 3 milljarða er sagt við fólk: Iss, þeir þurfa ekki neina 3 milljarða, þá koma þeir bara aftur og aftur og biðja um meira þannig að við hlustum ekkert á það. Það á ekki að hlusta á neinn. Varðandi heilbrigðismálin verð ég líka að nefna að hér átti sér stað ótrúlega mikilvæg umræða í morgun af hálfu hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún dró athyglina að því að við erum með kvótakerfi í heilbrigðisþjónustunni. Það er kvóti á hversu margir geta komist í ákveðnar aðgerðir, [[Gripið fram í: Er það rétt?]]það er kvóti á hversu margir geta fengið ákveðin lyf, kvóti á hversu mikill fjöldi getur fengið þjónustu í heilbrigðisþjónustunni. [[Gripið fram í: Það er rangt.]]Það er rétt. [[Gripið fram í: Það er rangt.]]Virðulegi forseti, hv. þingmaður er búin að biðja um andsvar, hún getur þá talað þegar að því kemur, ég ætla ekki í samtal við hana hér. En það er þannig. Það viðurkenndi heilbrigðisráðherra í morgun þegar hann sagði að það sem hann ákvæði væri fjármagn og fjöldi. Þegar menn vita að aðgerð kostar X og ákveðnu fjármagni er skammtað eru menn að setja kvóta. Síðan eru skilaboð frá ráðherranum sjálfum: Þið megið ekki fara yfir þessa fjárupphæð. Ef menn fá pening fyrir 60 aðgerðum en 150 þurfa að fara í aðgerð er fjárveitingavaldið og ráðherrann að segja: Þið fáið að gera 60 aðgerðir, hér er peningur fyrir þeim. Það er einfaldlega þannig. Að halda því fram að það sé ekki kvótasetning er rangt. Þegar kemur að lyfjunum er hið sama upp á teningnum og það afhjúpaðist vel í haust þegar beinlínis var tekin ákvörðun um að þeir sem fengju lyf til að lækna lifrarbólgu C yrðu bara X margir. Það kom mjög skýrt fram. Ráðherrann þrætti meira að segja ekki fyrir það heldur kom í ræðustól og sagði: Við erum búnir að leysa málið með erlendum lyfjarisa þannig að allir geti fengið það sem á þarf að halda. Fram að því gátu það ekki allir. [[Gripið fram í.]]Það er bullandi kvótakerfi í heilbrigðisþjónustunni og heilbrigðiskerfinu og ekki hægt að halda öðru fram. [[Gripið fram í.]] Ég fagna því að þeir sjúklingar sem þurftu lausn sinna mála vegna lifrarbólgu C fái hana. Það sem mér finnst hins vegar vont í því máli er að það afhjúpar hversu lítil stefnumörkun til framtíðar á sér stað hjá heilbrigðisyfirvöldum. Við erum háð því að einhver erlendur aðili, lyfjafyrirtæki, komi með okkur í verkefnið. Annars hefðum við ekki gert þetta, eða hvað? Þetta á við í fleiri tilvikum, t.d. lyf við hrörnun í augnbotnum og öðru slíku. Það ætla engin erlend risafyrirtæki að gera okkur að tilraunastofu þar. Hvað gerist þá á meðan? Ekki neitt. Þá erum við bara áfram með kvóta á þeim lyfjum. Við þurfum að setja okkar eigin metnaðarfullu markmið, teikna upp hvernig við ætlum að byggja upp heilbrigðisþjónustu inn í framtíðina. Við erum til í þá vinnu, við erum til í að fara þverpólitískt yfir það hvernig við gætum náð saman um þetta. En það er alltaf slegið á þá útréttu hönd. Við höfum boðið þetta aftur og aftur. Leggjum sameiginlega upp áætlun um með hvaða hætti við vinnum á þessum biðlistum, hvernig við vinnum á kvótunum og reynum að afmá þá þannig að allir fái þá þjónustu sem þeir þurfa. Virðulegi forseti. Nýr spítali er að mínu mati og okkar í Samfylkingunni orðinn gríðarlega mikilvægur. Það átti að byrja að byggja hann fyrir tíu árum. Ég vil hrósa hæstv. ráðherra heilbrigðismála, Kristjáni Þór Júlíussyni, fyrir einurð hans í þessu máli. Hann hefur gengið fram með mjög skýra sýn á að þessi spítali verði að rísa og menn hafi ekki tíma eða getu til að ráðast í fjórðu umferð af staðarvali. Ég hef enga sérstaka skoðun á því hvar spítalinn á að vera, mér er eiginlega alveg sama. Ég vil bara að hann sé byggður. Við vitum að staðarval getur tekið óhemju langan tíma. Við vitum líka að það verður aldrei 100% sátt um nokkra einustu staðsetningu. Það verða aldrei allir sáttir ef menn ákveða að fara í uppbyggingu á Vífilsstöðum, aldrei almenn sátt um að koma honum fyrir á mjög þröngu svæði þar sem Ríkisútvarpið og Borgarspítalinn eru núna. Það verða alltaf einhverjir sem munu finna fyrir þessu þunga byggingarmagni, sama hvar spítalinn verður. Ég held að við séum komin með þetta mál á endastöð og nú þurfi bara að hefjast handa við að framkvæma. Ég vona að þingmenn Sjálfstæðisflokksins standi í lappirnar með ráðherra sínum og styðji hann gegn þeim hringlandahætti sem birtist hjá forsætisráðherra. Ég held því miður að það sé að tefja málið. Þegar við tölum um nýjan spítala er það ekki af því að okkur vanti einhverjar „fansí“ byggingar á þetta svæði sem er mýri og þar verði að fara að gera eitthvað. Við erum ekki að spá í það. Það þarf nýjan spítala vegna þess að núverandi húsnæði er dreift út um allan bæ, það er úr sér gengið, þar er komin upp mygla og myglusveppur og leki sem ekki er hægt að gera við. Húsnæðið er orðið óboðlegt nútímaheilbrigðisþjónustu. Það þarf að byggja spítala vegna þess að við erum komin með nýja tækni í heilbrigðisþjónustu og húsnæðið passar ekki utan um hana. Þarf ekki að byggja yfir nýjan jáeindaskanna? Það kostar allt. Við erum ekki með húsnæði sem getur tekið við þessari nýju tækni. Ef við ætlum að vera með heilbrigðisþjónustu í fremstu röð er algert forgangsmál, að ráðast í þessa byggingu. Ég styð ráðherrann í því og vona að meiri hlutinn gerir það og láti ekki hringlandahátt forsætisráðherra hafa áhrif á það. Síðan langar mig að nefna annað. Í gær fór af stað hjá einum ræðumanni umræða um þann hræðilega eftirlitsiðnað sem menn telja að tröllríði öllu í samfélaginu. Það fari svo miklir fjármunir í stofnanir sem hafi eftirlit og það sé agalegt mál. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar ég heyri þessa umræðu fer um mig hrollur. Svona var talað árið 2002 og næstu ár á eftir, jafnvel inn á árið 2008 í aðdraganda hrunsins. Hvað er það sem okkur er sagt í rannsóknarskýrslunni? Það er að veikar eftirlitsstofnanir áttu sinn þátt í að allt fór á hliðina. Við vorum ekki með eftirlitskerfi sem gat sinnt öllum þeim stóru verkefnum sem fylgdu því að vera með fjármálakerfi sem hafði náð stærð sem svaraði tífaldri landsframleiðslu. Ég ætla ekki að taka þátt í þeim söng þar sem því er haldið fram að eftirlitsiðnaðurinn sé agalegur. Í öllum siðuðum ríkjum í kringum okkur, ríkjum sem eru á listum yfir samkeppnishæfustu þjóðir heims, tökum Svíþjóð sem dæmi, tökum Noreg sem dæmi, er gríðarlega öflugt eftirlit á öllum sviðum. Hvað á samkeppniseftirlit að gera, sá hræðilegi angi eftirlitsiðnaðarins? Það á að tryggja að farið sé að samkeppnislögum og hugsað um hag neytenda. Samkeppniseftirlitið á að fylgjast með að hér sé ekki hringamyndun, ekki einokun, að menn misnoti ekki markaðsráðandi stöðu sína. Það er náttúrlega agalegt ef það fyrirbæri yrði allt of sterkt. Þetta eru sjónarmið sem ég óttast. Það er ofsalega þægilegt að slengja þessu fram, að þessi leiðinda eftirlitsiðnaður og þær stofnanir allar séu bara til trafala. En við höfum brennt okkur á því. Ég held að fyrirtæki og viðskiptalíf blómstri þar sem leikreglur eru skýrar og stöðugar, þar sem er einhver umferðarlögregla sem tryggir að þau sjónarmið séu til staðar. Ég held að menn þurfi að fara varlega í þessa umræðu. Eftirlitsstofnanir okkar eru enn þá ekki nægilega sterkar. Til dæmis er verið í breytingartillögum meiri hlutans að taka skref í að veikja umboðsmann Alþingis. Getur einhver hér haldið því fram að það embætti sé allt of stórt? Alls ekki. Umboðsmaður Alþingis nær ekki að sinna nægjanlega þeim verkefnum sem hann er með nú þegar, hvað þá að fara í frumkvæðisathuganir sem hann þyrfti að fara í og er hlutverk hans og við setjum honum fyrir. Hvers vegna koma menn með tillögur um að lækka framlög til hans og fela sig á bak við að það sé af því að hann hafi skipt um húsnæði? Við eigum að umbuna þeim stofnunum sem taka til í sínum rekstri og minnka rekstrarkostnað. Ef þær ná að losa fjármuni úr rekstri, losa fastakostnað og setja meira í verkefni eigum við að fagna því og umbuna stofnunum. Hvaða skilaboð er hér verið að senda til annarra stofnana? Umboðsmaður Alþingis ákvað að flytja og minnka fastakostnað, fara í ódýrara húsnæði, þá tökum við mismuninn af honum og gefum honum ekki færi á að nýta hann í mikilvæg verkefni innan embættisins. Það þykir mér miður. Það er verið að senda mönnum þau skilaboð að vera ekkert að hafa fyrir því að fara úr rándýru húsnæði, verið bara þar sem þið eruð því ykkur verður engan veginn umbunað með að leyfa ykkur að nota féð í mikilvæg verkefni á ykkar snærum. Auðvitað á þetta ekkert alltaf við, en þetta á við hjá þeim aðilum þar sem ljóst er að aukna fjármuni þarf til verkefna sem þeim er ætlað að vinna lögum samkvæmt. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir fór yfir mikilvægan þátt mála í ræðu sinni og málflutningi. Hún hefur bent á að í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar séu nokkrir vísar að því að menn séu að fara aftur í gamla farið þegar kemur að fjárlagagerð og taka ákvarðanir um að styrkja lítil verkefni hér og þar um landið. Á síðasta kjörtímabili, meira að segja kjörtímabilinu þar á undan, var orðin mjög mikil umræða um að menn teldu þetta óeðlilegt. Alþingi ætti ekki að standa í því að veita smástyrki í hin og þessi verkefni um landið heldur væri eðlilegt að hafa sjóði, samkeppnissjóði þar sem áætlanir væru gerðar, stærri áætlanir og fram færi ákveðið jafningjamat á því hvaða verkefni ættu að fá fjármuni. Þannig væri tryggð hugsanleg fjármögnun verkefna til lengri tíma. Ég sat lengi í menntamálanefnd á sínum tíma og þar var verið að úthluta fjármunum til alls konar verkefna. Þetta voru kannski verkefni sem þurftu 20–30 milljónir og nefndin gat ekki sagt nei við neinn þannig að svoleiðis verkefni fengu kannski 1,5 milljónir til að hægt væri að byrja. En það er bjarnargreiði. Þá verður fólk að nýta fjármunina en fær engan veginn nóg til að klára verkefnið. Enginn í nefndinni mat það með einum eða öðrum hætti hvort verkefnið mundi skila einhverju þannig að réttlætanlegt væri að ríkið setti fjármuni í það. Það var ekkert mat. Ég hélt að þverpólitísk samstaða hefði orðið um það í þinginu að setja slíkt verklag til hliðar. Við nýttum tækifærið ef svo má að orði komast eftir hrun og tókum til í þessu öllu saman. Ég stóð í þeirri meiningu að þverpólitísk sátt hefði verið um það. Svo dúkka hér upp verkefni sem fara fram hjá öllum þeim kanölum sem er búið að setja upp. Þingið er aftur farið að úthluta smástyrkjum hingað og þangað. Ég hef áhyggjur af þessu. Ég trúi ekki fyrr en ég tek á því að menn ætli í alvöru að gera þetta. Einhverjir hafa sagt að þetta sé gert til að styðja við byggðir landsins. Bíddu nú við, við erum með vaxtarsamninga út um allt land, við erum með sóknaráætlun og menningarsamninga. Við erum með alls konar system sem hægt er að setja aukna fjármuni í ef menn vilja styðja við landsbyggðina. Það er hægt að setja aukna fjármuni í sóknaráætlun og það góða við hana og sóknaráætlanakerfið er að þá færum við fjármunina heim í hérað og ákvarðanatökuna um hvað peningarnir eiga að fara í. Núna ætla menn aftur að fara í gamla farið og ég er óskaplega hissa á því. Ég trúi því að mönnum gangi gott eitt til, en ég held samt að við séum að fara, kannski óafvitandi, inn á ranga braut að nýju. Mér finnst til dæmis skrýtið að allt í einu sé verið að ákveða það í þinginu að eitthvert framlag fari til þess að gera áreiðanleikakönnun á lífdísilframleiðslu í einu sveitarfélagi á landinu. Hvað með alla hina sem eru í þessu? Ef menn teldu að þetta væri mikilvægt verkefni innan héraðsins væri auðvelt að sækja fjármunina í sóknaráætlanirnar eða vaxtarsamningana. Til þess eru þeir. Ég hefði frekar viljað sjá að í staðinn fyrir 10 milljónir í þetta settu menn 100 milljónir í vaxtarsamninga eða sóknaráætlanir og gerðu meira úr þeim. Þá er ekkert ólíklegt að svona verkefni fái stuðning. Ég held nefnilega að þeim sé enginn greiði gerður með þessu fyrirkomulagi. Síðan er annað. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag í þrjú ár í sérstakan atvinnu- og nýsköpunarsjóð fyrir Norðurland vestra. Þarna erum við að búa til enn eitt prógrammið við hliðina á öllum hinum sem ég hef talið upp. Mér þætti vænt um ef einhver af þingmönnum stjórnarflokkanna sem eiga sæti í nefndinni segði mér að hvaða leyti sé betra að búa til sérstakan nýjan sjóð í staðinn fyrir að nota alla þá sjóði sem til eru og auka fjármuni í þá. Ég held að sérstakur nýr sjóður sé ekki endilega til þess fallinn að skila sem mestum árangri fyrir landsvæðið. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að gera töluvert átak á landsbyggðinni. Ég er ekki viss um að smáframlög í hin og þessi verkefni beint frá Alþingi sé leiðin. Ég vil frekar að við séum með alvöruáætlanir, alvörusóknaráætlanir og alvörufjármuni í þær sem og menningarsamningana og vaxtarsamningana og öll þau prógrömm. Það mun skila meiru. Svo held ég líka og við erum mörg þeirrar skoðunar hér inni að einn mesti stuðningurinn til byggðanna sé alvöruframlög til nýframkvæmda í samgöngum og viðhalds á vegum um landið. Mér fannst áhugaverð frumniðurstaða sem ég sá í rannsókn frá Háskólanum á Akureyri held ég, það var Andrea Hjálmsdóttir og fleiri sem unnu hana, um áhrif Héðinsfjarðarganga á jafnrétti kynjanna og stöðu kynjanna innan samfélaganna. Fyrstu niðurstöður sýna að áhrifin voru verulega jákvæð gagnvart konum. Konur eru að flytja af þessum landsvæðum, það er konurnar sem fara til Reykjavíkur og á höfuðborgarsvæðið. Svo koma karlarnir á eftir. Þetta er þekkt. Við höfum talað um þetta margoft hér. Ef betri samgöngur eru líklegri til að hafa jákvæð áhrif á búsetu kvenna úti á landi, er það ekki eitthvað sem við eigum að skoða vel? Ég held að við megum oftar gera alvörugreiningar á þeim verkfærum sem við erum að búa til. Oft fáum við ágætar hugmyndir eins og hér, búa til einhvern nýjan sjóð fyrir eitt landsvæði og leggja til heilar 10 milljónir. Jú, það mun gera eitthvað pínulítið en ég er ekki viss um að það leiði til stórátaks til lengri tíma. Við þurfum að mínu mati aðeins að fara að velta þessu fyrir okkur. Það er líka eitt sem er svolítil lenska í þessu kerfi, kannski út af eðli stjórnmálanna og kosninga á fjögurra ára fresti. Við erum svo hrædd við að hætta við verkefni sem við vitum að skila ekki voðalega miklu. Við leyfum einhverjum verkefnum að halda áfram. Mér finnst við oftar mega búa okkur til skapalón þar sem við metum þau verkfæri sem við höfum búið til frá A til Ö og áhrif þeirra á samfélögin sem þau eiga að gagnast. Sum munu örugglega standast prófið en önnur ekki. Þá eigum við að vera óhrædd við að leggja þau verkfæri til hliðar og smíða ný sem gagnast betur. Ég hef áhyggjur af þessu og ég vona að vilji manna standi ekki til að fara í gamla farið, en þetta er úti um allt í breytingartillögunum, svona smáverkefni sem ættu betur heima undir öðrum hatti. Maður óttast að nú sé þingið að detta aftur í sama gamla farið þar sem ákvarðanir eru teknar án þess að áhrif séu metin, það er bara sagt: Jú, þetta er sniðugt, það var maður sem talaði við mig og sagði mér að þetta væri mjög sniðugt. Þá eru ákvarðanir teknar út frá því en ekki út frá jafningjamati þar sem áhrifin eru metin og verkefni sett inn í skapalón og áhrif þessara fjármuna á samfélögin raunverulega metin. Virðulegi forseti. Ég er að verða búin með ræðutímann. Það er margt sem maður hefði viljað ræða hér. Ég fór til dæmis ekkert inn á það að minni hluti fjárlaganefndar hefur sameiginlega lagt fram tillögur sem koma inn á mjög mörg af þeim atriðum sem ég hef nefnt eins og t.d. aukningu til umboðsmanns Alþingis og fjármuni í græna hagkerfið og sömuleiðis til háskóla og framhaldsskóla. Ég hef ekkert náð að koma inn á það. Háskólarnir og sérstaklega framhaldsskólarnir eru mikilvægar stofnanir í samfélaginu sem þurfa að fá athygli okkar fljótt og vel. Ég hef áhyggjur af því hvernig það eiga sér stað stórkostlegar breytingar á menntakerfinu án þess að þær komi inn á borð Alþingis. Hæstv. menntamálaráðherra virðist nýta sér allar glufur til að komast hjá því að ræða menntamál á þinginu eða ræða stefnumörkun í þeim. Það má sjá hverjar afleiðingarnar af því eru í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur í sambandi við þá ákvörðun að fækka þeim stöðugildum sem greitt er fyrir í framhaldsskólunum. Það hefur þær afleiðingar að þeir sem eru neðstir í forgangsröðun í að komast inn í skólana eru í raun og veru bara klipptir út. Þetta er gert í gegnum fjárlögin. Með öðrum orðum: Með því að taka fjármuni fyrir þennan hóp út úr skólunum, fyrir þá sem eru neðstir í forgangsröðuninni og eru 25 ára og eldri, er verið að taka ákvörðun um að framhaldsskólinn þjóni ekki 25 ára og eldri. Við sjáum afleiðingarnar af því koma skýrt fram í svörum ráðherrans við fyrirspurn hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni. Það er af mörgu að taka og ég vona að hv. þingmenn stjórnarflokkanna séu til í að ræða við okkur um breytingartillögurnar sem við höfum lagt fram svo menn geti reynt að klára fjárlögin með sameiginlegum sóma.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hér er skjal sem kom inn á borð til okkar sem heitir Almannatryggingar. Nokkrar spurningar og svör frá velferðarráðuneytinu. Þar eru nokkrar áhugaverðar prósentur og tölur á því blaði, vantar nokkrar aðrar tölur, en þar er verið að tala um þessa 9,7% hækkun sem er tillaga fjárlaganefndar. Þar kemur fram að bætur þeirra sem búa með öðrum verða 212 þús. kr. en eru núna 193 þús. kr. Lágmarkstekjur eru miklu hærri. Ef bætur fylgja verðlagsþróun en eru undir lágmarksframfærslu þýðir það að bæturnar halda ekki í við það. Hlutfallslega verða þær þær sömu, en það vantar fleiri krónur, ef maður er þegar í mínus þá fer maður bara í meiri mínus í krónum talið. Smá prósentureikningur fyrir fólk. Í skjalinu er því velt upp hvort allir bótaþegar búi við fátækt. Þar segir með leyfi forseta: „Hátt hlutfall atvinnulausra og öryrkja skortir efnisleg gæði árið 2013“ - hér er verið að vísa í það ár, það eru ekki komnar alveg nýuppfærðar tölur - „eða 21,5% atvinnulausra og 24,6% öryrkja.“ Þarna finnst mér vanta tölur, þarna finnst mér vanta hversu margir þetta eru. Þetta eru bara þeir sem eru undir mörkunum. Það eru þó nokkuð margir þarna á horriminni, alveg á núllinu og nokkrir sem eru nokkrum þúsundköllum yfir lágtekjumörkum. Það er því mjög stór hópur í viðbót sem vantar örugglega tölur yfir. Þarna er talað um að hlutfall fólks sem er undir lágtekjumörkum árið 2013 var 9,3% landsmanna. [[Forseti hringir.]]Af þeim voru langflestir á leigumarkaðnum eða 46%.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fara yfir þessar tölur. Ef fólk er með mjög lágar tekjur eru allar hlutfallstölur svo lágar. Þegar maður skoðar þróunina aftur í tímann, í sögulegu samhengi, hafa tekjur þeirra sem búa einir, eru ekki í sambúð, mjög lengi verið undir lágmarkslaunum. Það þýðir þá að hóparnir sem hv. þingmaður nefndi voru enn þá neðar. Árið 2007 eða 2008, þegar Jóhanna Sigurðardóttir kom í ríkisstjórn, breyttist þetta hlutfall að einhverju leyti og við fórum að síga upp fyrir lágmarkslaun eða nálgast þau. Við erum aftur að fara að sjá fram á þessa gliðnun milli hópa og það er það sem við erum ósátt við af því að við teljum að þannig eigi það ekki að vera. Kannski snýst þetta um ólík viðhorf: Eru bæturnar eitthvað sem menn eiga náðarsamlegast að þakka fyrir að fá eða eru þær bara laun fyrir að maður hafi skilað sínu verki vel til samfélagsins eða þá laun af því að maður getur ekki unnið sér inn tekjur sjálfur? Það er kannski spurning um ólíka nálgum. Við erum þeirrar skoðunar að þetta séu laun eldri borgara vegna þess að þeir hafi skilað sínu, eru búnir að byggja upp þetta samfélag sem við tökum nú við og það skiptir máli að við förum vel með það. Öryrkjar eru þeir sem ekki geta aflað sér tekna sjálfir. Þess vegna verðum við að vera með grunnlaun þessara hópa að minnsta kosti sambærileg lágmarkslaunum í landinu. Ég vona að okkur lánist að ná okkur upp úr skotgröfunum og fara að tala saman um þessi mál og gera eitthvert plan um hvernig við hækkum þessi laun og bætur inn í framtíðina.
Forseti. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir vildi gera sérstakan greinarmun á bótum og launum, en þegar peningurinn kemur að lokum í veskið hjá fólki er það allt sem skiptir máli. Það er ósanngjarnt að tala um bætur, að tala ekki alla vega um þær sem laun eða framfærslu og á sama hátt og laun, því að ef bótaþegi ætlar að fara að vinna sér inn meiri tekjur hverfa bæturnar bara. Þetta er fátækragildra sem við kolföst í. Ef bætur hverfa út af launum hljóta þær að hafa verið laun þó að lagatæknilegt drasl sé - ég skýli mér á bak við lögin. Mér finnst þetta ósanngjarnt. Ég hlakka til þegar við komumst í umræðu um markmiðið með þessu. Viljum við ekki að allir séu yfir lágmarkstekjum? Að enga skorti efnisleg gæði? [[Forseti hringir.]]Að engir séu undir í fátækramörkum 25,2%?
Virðulegi forseti. Jú, og eins og hv. þingmaður veit rýrnaði kaupmáttur allra hér eftir hrunið. Við sem erum frísk og ung höfum kannski meiri tækifæri til að bæta okkur það upp með einhverjum hætti. Þetta eru þeir hópar sem geta það alls ekki og þeir eru á okkar ábyrgð. Við erum þeirra kjararáð, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar hefur nefnt. Við verðum að horfa til þess og spyrja okkur þeirrar samviskuspurningar: Teljum við í alvöru að einhver geti lifað af nettó 170 þús. kr. á mánuði? Eða teljum við að sá sem býr einn geti borgað af húsnæði og keypt í matinn og greitt hugsanlega af bíl ef hann er með 191 þús. kr. á mánuði? Svarið við því er nei. Það eru þúsundir einstaklinga sem þurfa að lifa á þessum kjörum. Mér finnst við fara allt of mikið í einhverjar skotgrafir; þið sögðuð þetta, þú gerðir þetta og hitt. Horfum bara á þessar tölur og [[Forseti hringir.]]og horfum á fólkið á bak við þær og tökum ákvarðanir út frá því.
Hæstv. forseti. Forseta mun ekki takast að flytja mig á mölina. En hv. þingmaður flutti ágæta ræðu og eru ýmis atriði sem hægt er að koma inn á. Ég ætla að spyrja í mínu fyrra andsvari um breytingartillögu minni hlutans um almannatryggingar. Ég er orðin svolítið ráðvillt varðandi málflutninginn um þær tillögur. Í fyrirspurnatíma fyrr í morgun töluðu talsmenn stjórnarandstöðunni með þeim hætti að ekki ætti að tala um prósentur. Þeir sýndu svörum hæstv. félagsmálaráðherra hálfgerða fyrirlitningu vegna þess að ekki ætti að tala um prósentur. Ég get ekki lesið breytingartillögu eða hugmyndirnar að baki breytingartillögu minni hlutans öðruvísi en að menn séu að tala um prósentur. Hér er ekki verið að tala um krónutöluhækkanir. Ef ég misskil þetta eitthvað væri ágætt að fá það fram hjá hv. þingmanni, vegna þess að því er alla vega haldið fram í ræðustól Alþingis að það sé hallærislegt og rangt að tala um prósentur í þessu sambandi, menn eigi þá væntanlega að tala um krónutölur. En hver er þá tillagan?
Virðulegi forseti. Það eru að minnsta kosti tvær tillögur sem við samfylkingarfólk höfum komið að og önnur er tillaga með stjórnarandstöðunni um að þeim prósentuhækkunum sem koma um áramótin verði breytt þannig að þær verði frá vori eða miðju ári eins og aðrir eru að fá, m.a. þingmenn. Hins vegar liggur þingsályktunartillaga fyrir þinginu frá þingmönnum Samfylkingarinnar, og ég veit að hún er studd af þingmönnum allrar stjórnarandstöðunnar, um krónutöluhækkanir, þ.e. hækkanir upp í 300 þúsund í sömu skrefum og lágmarkslaun í landinu. Það er alltaf verið að tala um þessar tvær tillögur. Ég er að vona og mig langar að spyrja hv. þingmann til baka hvort að við ættum að prófa í þinginu, og ég er ekki að væna hana um að hafa gert eitthvað eða segja að ég hafi verið barnanna best, að koma okkur upp úr skotgröfunum í þessu og gera eins og við hv. þm. Björn Leví Gunnarsson vorum að ræða áðan, þ.e. ræða í alvörunni hvort við getum horft á töluna, velt því fyrir okkur hvort fólk geti raunverulega lifað af þessu og gert síðan raunhæfa áætlun um hækkanir sem taka mið af því að þetta fólk geti lifað af í samfélagi okkar og haft það bærilegt.
Hæstv. forseti. Þá liggur það fyrir að sú tillaga sem mest hefur verið rædd í þinginu og hefur orðið tilefni mikilla umræðna, sérstaklega á Facebook, snýst ekki um krónutöluhækkanir heldur prósentur. Ég get alveg talað við stjórnarandstöðuna um ýmis mál, líka um þetta, en það er alveg ljóst að við höfum sett það í ákveðinn farveg að gera breytingar á almannatryggingakerfinu og það er það sem þarf að einbeita sér að og það ætlum við að gera. En ég ætla að spyrja hv. þingmann og leyfa mér að koma að öðru efni sem eru lyfin, vegna þess að það voru ýmsar rangfærslur í máli hv. þingmanns að því leyti. Ég sit í velferðarnefnd og heyrði þau orð og þá yfirferð sem starfsmenn Landspítalans, þ.e. formaður lyfjagreiðslunefndar og formaður lyfjanefndar Landspítalans, fóru yfir í okkar nefnd og það er rangt að halda því fram að ráðherra hafi sett á einhverja kvóta inni í kerfinu. Röksemdafærsla hv. þingmanns átti þá eins við á síðasta kjörtímabili. Þá var Samfylkingin, sem stýrði þessu ráðuneyti, líka með ákveðnar fjárheimildir inni í heilbrigðismálin sem þýddi að hægt var að gera ákveðið mikið fyrir þær krónur, sem hlýtur miðað við röksemdafærslu hv. þingmanns líka að hafa verið kvóti.
Virðulegi forseti. Nei, þetta voru ekki rangfærslur vegna þess að hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir er með bréf þar sem þetta kemur skýrt fram. [[Gripið fram í: Það er rangt.]]Við vorum á síðasta kjörtímabili með lið sem heitir S-merkt lyf, sem lyflækningarnar heyra undir. Ég ætla að taka það sem dæmi á þessum stutta tíma. Þegar ég kom inn í fjármálaráðuneytið var sá flokkur í fjárlögunum í 700 millj. kr. til 1,5 milljarða mínus. Ég reyndi að átta mig á því hvort við gætum tekið eitthvað á því. Það var hægt þá með því að setja kvóta á lyfjagjöf, en það var ekki gert heldur fórum við fram yfir og gerðum okkur grein fyrir því að þetta gæti verið sveiflukenndur liður. Þessi ríkisstjórn ákvað hins vegar að senda út þær skipanir að fjárlagaliðurinn skyldi halda. Þar liggur munurinn. Sumir fjárlagaliðir eru einfaldlega þannig að það er ekki hægt að áætla 100% hver niðurstaðan verður. Margir liðir í heilbrigðisgeiranum eru einmitt þannig.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir virkilega fína ræðu. Ég mæli ræðuna út frá því að það var svo margt í henni sem er rökræðugrundvöllur. Ég vildi svo gjarnan koma inn á marga hluti því að margt kom fram í ræðu hv. þingmanns. Fyrst ætla ég að taka undir með hv. þingmanni að hér erum við að ræða mjög stefnumótandi plagg og málefni, sem eru fjárlögin hverju sinni. Þess vegna er alveg tilefni til að ræða það í þaula. Í fyrsta lagi langar mig að koma inn á það sem hv. þingmaður ræddi varðandi eftirlit. Þegar við erum á neikvæðum nótunum tölum við um eftirlitsiðnaðinn, en ég held að við hv. þingmaður séum alveg sammála um það að við viljum sjá markaðinn eins frjálsan og mögulegt er þar sem neytendur og framleiðendur og seljendur komi sér saman um hvernig hann er æskilega uppbyggður. Við búum vissulega við mjög takmarkaðan markað, fákeppnismarkað. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái fyrir sér einhvers konar - við förum gjarnan í samanburð á því hvað eftirlitsstofnanir, hver um sig, eigi að vera stórar. Sér hv. þingmaður fyrir sér einhverja mælikvarða á það hver stærðargráðan á að vera á stakar stofnanir? Ég vil að lokum koma því að, til dæmis með Fjármálaeftirlitið sem hefur verið í umræðunni, að verið er að auka framlagið þar einmitt til þess að styrkja neytendastuðning.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar. Þó að ræða mín hafi nefnilega verið svolítið þung á velferðarhliðinni þá er ég, sú sem hér stendur, með mjög frjálslyndan hægri fót og vil sjá frjálst viðskiptalíf. Ég vil sjá að við getum verið með öfluga samkeppni og líka í utanríkisviðskiptum. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að við verðum að losna við íslensku krónuna og taka upp alvörugjaldmiðil, af því að við erum einhvern veginn alltaf að reisa einhverja múra sem valda því að við getum ekki átt í eðlilegum viðskiptum. Það veldur skekkjum hér innan lands o.s.frv. Það er grunnurinn fyrir því til dæmis. Það sama á við um eftirlitið, ef menn vilja fá frjálst, sanngjarnt samkeppnishæft viðskiptalíf sem er aðlaðandi fyrir erlenda fjárfesta, sem er aðlaðandi og gott að byrja að hefja viðskipti innan, þá þurfa menn að vera með öflugan eftirlitsiðnað, köllum hann bara það, og þá er ég að reyna að koma einhverjum jákvæðum formerkjum á það hugtak. Svíum hefur til dæmis tekist vel upp þar. Það verður líka til ákveðinn fyrirsjáanleiki. Við höfum verið svolítið gjörn á að vera alltaf að tala þessar stofnanir niður og segja: Heyrðu, af hverju er alltaf svona aukning til þeirra á meðan hinir eru að fá lækkanir? Þegar spurt er um mælikvarðana held ég að mælikvarðarnir hljóti að vera kannski verkefnin sjálf og það hvaða aðstæður eru fyrir hendi hverju sinni, eins og til dæmis Samkeppniseftirlitið. Ef það er einfaldlega þannig að mál komi upp hjá þeim þar sem þeir þurfa að setja mikið af „rísorsum“ þá geri menn sér bara grein fyrir því að þeir þurfi fjármuni til þess og minnki síðan aftur framlögin þegar þeirri vinnu er lokið o.s.frv. þannig að menn gefi sér meiri sveigjanleika, en það verði um leið einhverjum treyst til þess að meta þann sveigjanleika sem þeir þurfa. Við þurfum svo sem ekki að finna upp hjólið í þessu. Svíþjóð er mögulega land sem við ættum að horfa til. Við horfum til þeirra þegar kemur að opinberu [[Forseti hringir.]]fjárlögunum að miklu leyti. Kannski þarna líka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum á sömu slóðum varðandi eftirlit og það er mikilvægt. Því frjálsari sem markaðurinn er og við viljum sjá hann þar sem því er við komið þá er eftirlit nauðsynlegra, ekki síst á neytendahliðina til að hér sé skilvirkur markaður með þeim reglum og stöðugleika sem við eigum svo að tryggja, löggjafinn. En til að ná jákvæðara viðhorfi gagnvart þessu mikilvæga hlutverki eftirlits held ég að við ættum að skoða einhvers konar mælikvarða, Svíþjóð gæti verið mjög gott viðmið þar. Á það hefur verið bent til að mynda, af því ég nefndi áðan Fjármálaeftirlitið, að stærð í fjölda starfsmanna er mjög misjöfn eftir þjóðum og erfitt að átta sig á því hvað er æskileg stærð.
Herra forseti. Já, þetta er nefnilega svolítið snúið, ég er sammála því. Það sem við þurfum kannski að ákveða er að einhver grunnstarfsemi þarf að vera til staðar. Síðan ofan á þá grunnstarfsemi, og þar inni eru frumkvæðisathuganir og eðlilegar rannsóknir og eftirfylgni með markaðnum, hlýtur að koma eitthvert annað lag sem er sveiflukenndara. Ég held að við séum oft ekki einu sinni að ná að fjármagna þá grunnstarfsemi. Þar er kannski fyrsta verkefnið, að ná að klára það þannig að menn geti farið í athuganir, frumkvæðisathuganir, í þeim mæli sem þarf á svona markaði eins og okkar. Ég er orðin ofboðslega leið á því að búa í landi þar sem við erum alltaf að búa til einhverja aðstöðu fyrir einhverja litla hópa til að hagnast alveg gríðarlega á. Og af því að við erum með skekkjur og við erum ekki með frjálst opið alþjóðlegt viðskiptalíf á Íslandi þá verða svona skekkjur til. Ég vil að við höfum öll jöfn tækifæri til þess að spretta úr spori og grípa tækifæri í viðskiptalífinu á einhverjum eðlilegum forsendum. [[Forseti hringir.]]Við verðum því að horfa til þessa, en ekki tala þetta niður eins og mér finnst menn gera oft.
Hæstv. forseti. Við ræðum að venju fyrsta þingmál þessa þings, sem eru fjárlög fyrir komandi ár, árið 2016. Ég hef hugsað mér að fara yfir fjárlög, forsendur, efnahagsástand, nefndarálit og tillögur minni hlutans og ef ég kemst yfir það á þessum 40 mínútum sem mér er skammtað í fyrstu umferð ætla ég að ræða líka breytingartillögur frá ríkisstjórn og meiri hlutanum. Fyrst vil ég segja að mjög margt í þjóðarbúskap okkar í dag gengur vel, sem betur fer. Ef hugsað er til þess hefur maður oft staðið í þessum ræðustól og rætt um fjárlög komandi árs við verri aðstæður en eru nú í þjóðfélaginu. Aðstæður eru að mörgu leyti mjög góðar. Staðan er mjög góð, sem kemur vel fram. Þó svo að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt að það sé allt núverandi ríkisstjórn að þakka vil ég segja, virðulegi forseti, svo að allir njóti sannmælis, að þetta hefur verið sameiginlegt verkefni þriggja síðustu ríkisstjórna, þeirrar ríkisstjórnar sem tók við eftir kosningar 2007, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, og minnihlutastjórnar sem tók við í framhaldi af því með stuðningi Framsóknarflokksins, sem lofaði að verja ríkisstjórnina falli með nokkrum skilyrðum eins og um hraða vinnu við stjórnarskrá. Við látum það liggja á milli hluta en það sem ég ætlaði að segja er að oft hafa miklu verri fjárlög verið lögð fram og staðan í þjóðfélaginu hefur verið miklu verri en nú er. Ég ætla hér í upphafi að fara í stuttu máli yfir nokkrar stærðir í þessu sambandi sem skýra stöðuna. Eins og ég segi hika ég ekki við að halda því fram að hún sé afrakstur undanfarinna ára. Hún er afrakstur þeirrar endurreisnar sem þurfti eftir hrunið 2008. Það var oft ekki gott að standa í þessum stól eða sitja í þessum sætum og greiða atkvæði með ýmsu sem nauðsynlega þurfti og varð að gera fyrst eftir hrun. Ég minni bara á að fjárlagahalli var áætlaður 220 milljarðar kr. á þáverandi verðlagi - var það ekki fyrir 2009? Ég hef ekki reiknað hvað það er í dag. Nú er staðan allt önnur. Margt leggst á árar með okkur, sem ég ætla að fara stutt yfir núna. Ársverðbólga er 2% og við höfum verið samfleytt undir verðbólgumarkmiðum Seðlabankans, sem eru 2,5%, í 22 mánuði nú röð. Ég sagði að ársverðbólga væri 2%. Ef við tökum verðbólgu án húsnæðisliðanna, sem mér skilst að sé gert í mjög mörgum þjóðlöndum, þá er hún einungis 0,3%. Það má eiginlega segja að framan af árinu 2014 sé hægt að þakka stuttu kjarasamningunum, sem þá voru gerðir þar sem samið var um 2,8% launahækkun, þessa lágu verðbólgu. Það verður að hafa í huga að þeir samningar sem þá voru gerðir voru í raun og veru mjög ábyrgir, en það gátu auðvitað ekki allir sætt sig við 2,8% launahækkun og allra síst þeir lægst launuðu. Því fór sem fór. Við vitum hvernig þessir samningar röknuðu upp. Sumir verkalýðsforingjar voru ekki á þessari línu og vildu fá meira og gerðu sitt til að sprengja þá upp, sem leiddi svo af sér þá kjarasamninga sem gerðir hafa verið núna og eru miklu hærri og eru í raun tölur sem ekkert efnahagskerfi ætti að þola. Þessir samningar voru vafalaust mjög nauðsynlegir vegna þess að þarna var verið að stíga ákveðið skref fyrir ansi marga þjóðfélagshópa og leiðrétta launin miðað við gengishrun krónunnar sem við skulum hafa í huga að mun ekkert styrkjast neitt stórkostlega á komandi árum. Við höfum undanfarin ár verið að búa þjóðfélag okkar undir það að vinna eftir þeirri gengisvísitölu og þeirri gengisskráningu sem komin er og hefur verið eftir hrun. Eins og ég sagði: Framan af árinu 2014 er hægt að þakka stuttu kjarasamningunum, þessum 2,8% samningum, þessa lágu verðbólgu. Núverandi ríkisstjórnin og við Íslendingar allir erum sem sagt með lága verðbólgu, þ.e. 2% núna eða 0,3% án húsnæðisliða, m.a. vegna þessa. Það sem hefur þó lagt langmest til þessarar lágu verðbólgu eru hagstæð ytri skilyrði þar sem verðbólga í okkar helstu viðskiptalöndum er sama sem engin. Svo skulum við ekki gleyma því að 60% lækkun heimsmarkaðsverðs á olíu hefur sitt að segja. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði vegna þess að ég er ekki viss um að allir geri sér grein fyrir hvað talan er há. Það er 60% lækkun á heimsmarkaðsverði á olíu. Þetta sjáum við um allt þjóðfélagið. Ég bara nefni sem dæmi að bíleigendur, sem taka eldsneyti á bílana sína, spara miðað við meðalakstur upp undir 10 þús. kr. á mánuði í eldsneytiskostnað ef verðlag á eldsneyti í dag er borið saman við verðið þegar það var hæst. Í stuttu máli má segja að hagstæð ytri skilyrði, þ.e. verðlag á innflutningi og lækkun olíuverðsins, eigi stærstan þátt í lægri verðbólgu hér á landi. Það er ekki eins og hér hefur komið fram þegar hæstv. forsætisráðherra vill eigna sér allan þennan árangur. Hann sagði það einhvern tíma í ræðu. Mér fannst hæstv. forsætisráðherra þá mjög hógvær því að hann eignaði sér ekki í leiðinni góðan árangur íslenska landsliðsins í knattspyrnu karla eða kvenna, þær standa sig líka vel. Það eru sem sagt ytri skilyrði sem gefa okkur þetta svigrúm í dag og stöðuna. Ég ætla aðeins fara yfir hver staðan væri vegna þess að þrátt fyrir þessi hagstæðu ytri skilyrði skilum við eingöngu í kringum 10,7 milljörðum í afgang af ríkissjóði, 700 milljörðum í tekjur, 689 milljörðum í gjöld og um 10–11 milljarðar í afgang. Það eru um það bil 1,3%. Þá ætla ég að leiða fram þessa spurningu: Hvernig væri ástandið í þjóðfélaginu ef olíuverð væri eins og það var fyrir nokkrum missirum síðan, ef við nytum ekki þessarar 60% lækkunar á heimsmarkaðsverði á olíu? Við gætum hugsað okkur útgerðina, almenning og rekstur fyrirtækja almennt. Útgjöldin væru að sjálfsögðu miklu verri. Nú geri ég mér ekki grein fyrir hvað ríkissjóður er kaupandi að miklu eldsneyti miðað við fjárlög en við getum rétt ímyndað okkur ef þar væri 60% hærri tala. Síðastliðna 12 mánuði hefur vísitala kaupmáttar launa hækkað um 6%. Það eru staðreyndir sem við skulum gleðjast yfir. Hagvöxtur á fyrstu níu mánuðum þessa árs reyndist vera 4,5% og er byggður á nokkuð breiðum grunni, ólíkt því sem við höfum oft áður séð. Það er sem sagt ekkert eitt atriði sem er að draga algjörlega vagninn. Sem betur fer eru opinberar spár heilt yfir á þá vegu að hagvöxtur verði áfram með ágætum og meiri en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það eru jákvæð teikn á lofti hvað það varðar. Á þessu ári hefur gengi krónunnar styrkst um hvorki meira né minna en 9% gagnvart evru. Gengisvísitalan sem slík í heild hefur lækkað um 7% það sem af er árinu. Þetta á að vera jákvætt fyrir okkur hér á landi og skila sér í lækkun vöruverðs vegna þess að við erum innflutningsháð þjóð, flytjum svo mikið inn. Það ætti að koma okkur til góða í lækkuðu vöruverði en stundum er rætt um að það hafi ekki skilað sér. Við getum hins vegar séð á ýmsu í þjóðfélaginu nú í aðdraganda jóla, mikils innkaupamánaðar, gósentíðar kaupmanna, að kaupmenn gefa töluverðan afslátt enda er svigrúmið mikið. Ofan á það bætist væntanleg lækkun á tollum á ýmsum vörum eins og fatnaði, skóm og öðru slíku. Hin hliðin á peningnum er sú að við fáum minna fyrir útflutningsvörur okkar. Nú hef ég ekki síðustu tölur um vöruskiptajöfnuð en við getum leitt líkur að því að ef krónan heldur áfram að styrkjast og við fáum minna og minna fyrir útflutningsvörur okkar þá munum við fara úr viðskiptaafgangi í viðskiptahalla á ný, eins og var svo oft hér áður fyrr. Þá mundi ég segja að rauðu ljósin væru farin að blikka ásamt útflutningi á íslenskum krónum sem lítið er rætt um í þjóðfélaginu í dag. Erlendir aðilar sem eru jafnvel með -0,3% og -0,5% vexti flykkjast nú til Íslands og leggja pening inn á reikninga með 5%–6% vöxtum. Virðulegi forseti, ef það er rétt sem ég hef heyrt að á þessu ári sé aukning í krónubréfum eða jöklabréfum eða hvað við viljum kalla þau um 60 milljarðar kr. og þetta sé komið vel yfir 100 milljarða í dag þá eru það líka blikkandi rauð ljós sem vert er að hafa í huga. Eitt af því sem er mjög jákvætt í þessu samhengi fyrir okkur nú og sést í fjárlögum og í þjóðfélaginu öllu er að í ár stefnir í að 1,2 milljónir ferðamanna til Íslands. Má ég aðeins minna á það að fyrir fimm árum síðan, árið 2010, voru þeir innan við 500 þúsund. Ferðamönnum hefur sem sagt fjölgað um 700 þúsund á fimm árum. Þeir koma náttúrulega út af gengisfalli krónunnar en þeir koma líka út af ýmsum aðstæðum sem sköpuðust í þjóðfélaginu. Eyjafjallajökulsgosið setti okkur heldur betur á kortið og má eiginlega segja að Ísland hafi verið „hipp og kúl“ eftir það, ef við förum yfir í þá samlíkingu. Átak síðustu ríkisstjórnar hafði líka áhrif, hvað varðar að fjölga ferðamönnum til landsins, Inspired by Iceland. Það tókst ákaflega vel og við njótum sannarlega enn ávaxta af því átaki sem hófst í tíð síðustu ríkisstjórnar. Gengisfall krónunnar er vafalítið stærri áhrifaþáttur en við gerum okkur grein fyrir og gerði Ísland að mjög ódýrum viðkomustað. Þess vegna er ferðaþjónustan orðin okkar stærsta útflutningsgrein og hefur stutt við gengi krónunnar og styrkingu hennar ásamt því að draga úr atvinnuleysi sem er aftur orðið mjög lágt sem er auðvitað mjög jákvætt. Þessi mikli fjöldi ferðamanna er allt í lagi enn þá. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þeir séu allt of margir. Ég mundi gjarnan vilja geta dreift þeim meira yfir árið og yfir landið sérstaklega en ég held að það sé að koma smátt og smátt. Ég held að ferðamannatímabilið sé að lengjast í báða enda. Ég sé það líka víða úti á landi að ferðamenn sem sáust ekki á sumum stöðum fyrir þremur, fjórum árum sjást nú í dag, einkum á þessum árstíma. Menn koma jafnvel bara til að vera í vondu veðri og verða veðurtepptir eða njóta norðurljósanna eða annars. Þetta hefur gríðarlega jákvæð áhrif í þjóðarbúið. Það er þess vegna sem ég er mjög ósáttur við að við sem sitjum á Alþingi, úr öllum flokkum, skulum ekki geta komið okkur niður á einhverja niðurstöðu um að taka sanngjarnt, hóflegt gjald af ferðamönnum til að standa undir uppbyggingu ferðamannastaða og til að koma til móts við sveitarfélögin með þeim mikla kostnaði sem þau hafa af komu ferðamanna en hafa engar tekjur af. Ég sagði strax þegar hæstv. ferðamálaráðherra kom með náttúrupassahugmyndina, sem var andvana fædd, m.a. vegna óánægju stjórnarþingmanna sjálfra, að ég skildi ekki af hverju við gætum ekki sest niður og komist að niðurstöðu um að hækka gistináttagjaldið, sem var komið á í tíð síðustu ríkisstjórnar og er einungis 100 kr. á hverja gistinótt en gefur okkur þó tæpa 300 millj. kr. Nei, þess í stað heykist stjórnarmeirihlutinn á að koma með tillögur í þessa veru og setur nú 850 milljónir beint úr ríkissjóði í uppbyggingu ferðamannastaða, sem er út af fyrir sig ágætt. Við skulum ekki gleyma því að ríkissjóður hefur geysilegar tekjur af ferðamönnum í formi virðisaukaskatts og annars, en samt sem áður hefði þetta verið kjörin leið. Ég hef sagt það hér og skal segja það einu sinni enn að gistináttaskattur er sennilega í flestum borgum sem við komum til og við borgum steinþegjandi og hljóðalaust. Það er þekkt meðal ferðamanna og þess vegna eigum við að taka það upp. Það ætti að gefa okkur pening til þess að standa undir uppbyggingu og endurbótum á ferðamannastöðum, eins og ég sagði, og gera okkur kleift að taka við þeim mikla fjölda sem mun koma á næstum árum. Ég sagði áðan að 1,2 milljónir kæmu á þessu ári. Ætli þeir verði ekki 1,4 milljónir á næsta ári? Mér kæmi það ekki á óvart. Það hefur ekki verið gert. Síðan ætla ég að koma aðeins inn að áframhaldandi þáttum sem eru í raun og veru jákvæðir en geta verið neikvæðir líka í öðrum skilningi. Það sem við sjáum gerast er að íbúðaverð, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, hefur hækkað um 45% frá ársbyrjun 2011, hvorki meira né minna en 45%. Þessi hækkun hefur að miklu eða öllu leyti verið drifin áfram af hækkun verðs á fjölbýli. Hins vegar hefur íbúðaverð utan höfuðborgarsvæðisins, þ.e. á landsbyggðinni, hækkað á sama tíma um 25%. Það skýrir það sem við landsbyggðarþingmenn höfum oft verið að tala um, þ.e. gjána á milli höfuðborgar og landsbyggðar, hvað þetta varðar. Það voru sannarlega miklar verðlækkanir í kjölfar efnahagshrunsins, en íbúðaverð hækkaði sem sagt aftur. Það eru hins vegar áskoranir fram undan. Þessar hækkanir hafa verið drifnar áfram af litlu framboði. Margir slást um fáar íbúðir og þess vegna hækkar verð, en stórir árgangar hafa meðal annars komið inn á fasteignamarkaðinn í leit að sinni fyrstu íbúð. Það er sannarlega margt sem þarf að varast í þessari umræðu og aðgerðum svo að ekki sé blásið aftur í einhverja fasteignabólu. Þess vegna er þetta í raun og veru viðkvæmt mál. Það er því mjög viðkvæmt mál og allt að því dapurlegt að núverandi ríkisstjórn, sem er búin að sitja í tvö og hálft ár, skuli ekki enn vera komin með húsnæðisfrumvörp, þó að vísu séu komin tvö eða þrjú frumvörp af sjö sem ríkisstjórnin ætlaði að leggja fram í húsnæðismálum. Það er vá fyrir dyrum hvað þetta varðar vegna þess að við verðum að sjá til þess að framboð sé nægjanlegt miðað við eftirspurn svo að ekki verði til fasteignabóla sem haldi áfram að stækka, þó að auðvitað sé allt að færast í fyrra horf og þar með verður mismunur milli eigna og skulda annar en hann var. Eins og ég sagði í upphafi máls míns erum við fyrir fjárlög 2016 að detta í 700 milljarða kr. markið. Það er um þriðjungur af landsframleiðslu. Tekjur ríkissjóðs eru þær en gjöldin 689 og 11 milljarðar í afgang eða eitthvað í kringum 1%. Þegar hæstv. fjármálaráðherra lagði frumvarpið fram var gert ráð fyrir 15 milljarða afgangi. Tíu daga seinkun var á vinnu fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarpið til 2. umr., eins og við höfum séð, þrátt fyrir lengsta þing sem getur orðið miðað við þingsköp. Við byrjuðum 8. september, annan þriðjudag í septembermánuði. Það var gert til þess að stuðla að því að fjárlaganefnd hefði meiri tíma til að koma með frumvarpið í tæka tíð og við mundum ekki lenda enn einu sinni í tímaþröng rétt fyrir jól að klára fjárlög. Það hefur ekki tekist. Mér segir svo hugur að það hafi verið vegna þess að innan ríkisstjórnarflokkanna hafi verið gerð tilraun af meiri hluta fjárlaganefndar til að skera meira niður og koma afgangnum upp í 15 milljarða töluna, eins og fjármálaráðherra hafði hugsað sér. Meiri hlutinn hefur greinilega heykst á því og ekki talið sig geta það. Það er líka eitt atriði sem er vert að hafa í huga þegar farið er yfir þessar efnahagslegu forsendur og þau jákvæðu skilyrði sem eru nú, að afgangurinn sé ekki meiri en 11 milljarðar. Eins og ég sagði í upphafi máls míns: Hvernig væri staðan ef ástandið í heimsmálum væri ekki eins og það er í dag og við nytum ekki 60% heimsmarkaðsverðslækkunar á olíu og öðrum aðföngum á hrávöru? Þá vil ég koma að því sem ég hef oft gert að umtalsefni á liðnum dögum á þessu haustþingi. Það er hvernig við skilum þessum jákvæða bata í ríkisfjármálum til baka til þeirra sem þurfti að skera niður við á hrunárunum og árunum sem þar komu á eftir. Ég skal bara segja það strax þannig að menn þurfi ekkert að spyrja mig út í það í andsvörum. Það var aldrei með gleði sem það var gert. Maður var með óbragð í munni. Ýmislegt þurfti að ráðast á og fara inn í. Ég minni enn og aftur á að þá vorum við á fyrsta ári að kljást við 220 milljarða halla á þáverandi verðlagi og að sjálfsögðu varð ríkisstjórnin, sama hvort hún var hægri, vinstri eða miðstjórn, að bregðast við því. Annars hefði þjóðarvá verið fram undan og gjaldþrot blasað við og ekkert annað. En núna er staðan önnur og á þessu ári, 2015, erum við að tala um fjáraukalög með 22 milljarða kr. afgangi [[Gripið fram í: Þökk sé þeim sem tóku …]]sem ég spái að verði ekki 22 milljarðar heldur að minnsta kosti 32 milljarðar þegar gert verður upp. Þá kemur hinn stóri og mikli ágreiningur upp um hvernig við skilum þessum ávinningi til baka til þjóðfélagsþegna. Ég segi fyrir mitt leyti sem stuðningsmaður síðustu ríkisstjórnar að það var alltaf klárt í mínum huga og ég sagði það oft að um leið og áraði betur yrði þessu skilað til baka. Þjóðin kaus sér nýja ríkisstjórn 2013 út á söguleg heimsmeistarakosningaloforð sem voru miklu stærri og meiri en kanslari Þýskalands gaf þegar hann bauð upp á það rétt fyrir kosningar að skipta hverju einasta austurþýska marki sem var handónýtt yfir í eitt vesturþýskt mark á pari, sem menn kölluðu þá kosningaloforð aldarinnar. Ég held að kosningaloforð þessara stjórnmálaflokka og sérstaklega annars þeirra, Framsóknarflokksins, hafi slegið út þetta heimsmet frá kanslaranum í Þýskalandi, þ.e. varðandi skuldaleiðréttinguna sem átti að verða 300 milljarðar en varð svo miklu minna og svo breytingar á verðtryggingu o.fl. Það hefur allt saman verið svikið eða ekki nema að litlum hluta efnt. Þá kem ég að því sem er mitt hjartans mál og réttlætismál og ég mun halda áfram að tala fyrir því hér eins lengi og þarf til þess að við náum árangri. Það er hvernig við komum fram við aldraða og öryrkja bæði á þessu ári og því næsta. Förum fyrst yfir í þetta ár. Í fjáraukatillögunum er ekki gert ráð fyrir því að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar kjarabætur eins og ég leyfi mér að fullyrða að allir aðrir í þjóðfélaginu, sem hafa átt lausa kjarasamninga, hafa fengið. Kjararáð taldi í lokin, eins og sagt var þegar búið var að gera alla kjarasamninga í landinu, forsendur til að fella sinn úrskurð lögum samkvæmt fyrir forseta lýðveldisins, fyrir ráðherra, fyrir þingmenn, fyrir dómara, fyrir forstöðumenn ríkisstofnana o.fl. Allt voru það afturvirkar launahækkanir, allt saman. Aðilar vinnumarkaðarins sömdu líka afturvirkt og meira að segja í forsætisnefnd Alþingis, sem er stjórnarstofnun fyrir Alþingi. Forsætisnefnd á að fjalla um laun umboðsmanns Alþingis og forsætisnefnd hefur klárað það mál og gert það eins og kjararáð hefur sagt til um fyrir þá þjóðfélagshópa sem ég nefndi hér áðan og samþykkt sömu hækkun til umboðsmanns Alþingis, að sjálfsögðu, og það afturvirkt. Forsætisnefnd tók þessa ákvörðun. En við, 63 þingmenn sem sitjum hér, erum kjararáð aldraðra og öryrkja vegna þess að þeir fá alltaf sínar hækkanir með ákvörðunum á Alþingi, annaðhvort í gegnum fjárlög eða með lagasetningu eins og almannatryggingalöggjöfin segir til um. Núna bregður svo við að núverandi ríkisstjórn ætlar að svíkjast um. Mér er algjörlega hulin ráðgáta af hverju hæstv. ríkisstjórn kemur sér í það fúafen. Af hverju í ósköpunum taka menn þann slag og þá niðurlægingu sem þeir verða fyrir með því að svíkja aldraða og öryrkja með afturvirkar hækkanir eins og við erum öll að fá? Í tillögu minni hlutans er gert ráð fyrir því og var líka gert ráð fyrir því í fjáraukatillögunum sem voru felldar af stjórnarmeirihlutanum í nafnakalli ekki alls fyrir löngu. Við erum líka að tala um næsta ár. Ég ætla að halda áfram að tala um þetta ár vegna þess að ég vil enn þá vona að stjórnarmeirihlutinn muni sjá að sér fyrir 3. umr. fjáraukalaga fyrir 2015 og gefi eftir og hækki kjör aldraðra og öryrkja afturvirkt þó svo að það kosti nettó 4,5–5 milljarða kr., að mínu mati. Það er borð fyrir báru. Við eigum afgang, við eigum 22 milljarða afgang núna eins og talan er. Eins og ég hef sagt áður spái ég því að afgangur verði að minnsta kosti 10 milljörðum hærri. Hvers vegna í ósköpunum eiga aldraðir og öryrkjar ekki að fá þessa hækkun? Ég tók eftir því í morgun í ræðu hæstv. félagsmálaráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum að hún kom með mikinn skrifaðan texta, las hann upp hér fyrir okkur og flutti miklar ræðu um prósentuhækkanir, allt að 17,1% sem hún var búin að reikna út. Það er bara þannig að 17,1% hækkun á 172 þús. kr. er í raun og veru ekki neitt neitt. En 17,1% hækkun á 1 milljón er hellingur. Þó svo að aldraðir og öryrkjar séu margir, ef við teljum þá saman, og þetta séu háar tölur þá er þetta sanngirnisatriði, nákvæmlega eins og ríkisstjórnin jók um 3,5 milljarða fjáraukalög fyrir árið 2015 en þá var verið að hækka um 3,5 milljarða kr. lið í fjárlögum sem heitir Ófyrirséð sem voru 6 milljarðar áður. Þetta átti samtals að vera 9,5 milljarðar. Hvað á að gera við þessa peninga? Þeir verða teknir úr ófyrirséða liðnum og færðir út til ríkisstofnana, þar með talið Alþingis, til þess að fjármagna þessar afturvirku greiðslur. Ég held í raun og veru að það þurfi ekki að færa meiri rök fyrir þessu önnur en sanngirni og réttlæti. Stjórnarþingmenn gefa sig ekki og vilja þetta ekki. Ég ber þá von í brjósti að eitthvað hafi gerst á fundi fjárlaganefndar í dag, sem tók klukkutíma og 45 mínútur, með öldruðum og öryrkjum, þegar farið var yfir gögnin, og menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að við eigum að gera þetta og stjórnarmeirihlutinn sjái að sér og það verði samþykkt við fjáraukalög við 3. umr. að hækka afturvirkt aldraða og öryrkja eins og alla aðra. Peningurinn er til. Þá kem ég að því sem varðar fjárlög 2016. Þar er gert ráð fyrir þessari 9,7% hækkun til aldraðra og öryrkja frá 1. janúar. En allir aðrir sem hafa gert kjarasamning munu fá hækkun 1. maí næstkomandi. Hér er sagt að laun aldraðra og öryrkja, ef þeir eiga að njóta sannmælis og fylgja öðrum, eigi þá að hækka um 5,9%. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu 2016. Ríkisstjórnin ætlar með öðrum orðum að hunsa hækkanir til þeirra. Það má kannski nota gamalt slagorð sem hér var oft gripið til: Ríkisstjórnin telur sig vafalaust hafa fundið breiðu bökin í landinu til að níðast á og skera niður hjá. Það eru aldraðir og öryrkjar. Ef við tökum bara dæmi af öryrkja og menn fara inn á reiknivél Tryggingastofnunar, sem er mjög faglegt, þá geta þeir séð þar að öryrkjar og aldraðir, sem eru eingöngu á strípuðum töxtum, fá 172 þúsund útborgað fyrir einstakling í eigin húsnæði. Þess vegna er mikil reiði í þjóðfélaginu. Í tillögum stjórnarminnihlutans, minni hlutans á Alþingi, sem ég vil helst ekki kalla stjórnarandstöðu heldur minni hluta, er tekið á þeim þáttum sem ég hef gert að umtalsefni. Eins og ég fjallaði um í upphafi máls míns, um góðar efnahagslegar forsendur og stöðu mála hér, þá höfum við peninga til að gera þetta. Það er annað en var á síðasta kjörtímabili. Það var alltaf loforð þá að öldruðum og öryrkjum og öðrum sem þurfti að skera niður hjá yrði bætt það þegar betur áraði. Eins og ég segi er því miður komin ný stjórn sem ætlar sig ekki að gera það. Í tillögum minni hlutans er gert ráð fyrir afturvirkum greiðslum við fjáraukann og fyrir fjárlög 2016 er gert ráð fyrir umræddri 5,9% hækkun 1. maí, ef ég man rétt, ásamt öðrum mjög góðum tillögum. Þetta finnst mér stærsta og merkasta atriðið. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég fjalla um þá umræðu sem er í þjóðfélaginu í dag, jafnt á samfélagsmiðlum sem annars staðar þar sem aldraðir og öryrkjar deila stöðu sinni með okkur. Það er svakalega sláandi og hefur oft verið en aldrei sem nú. Þess vegna hvet ég menn til að lesa opið bréf til Bjarna Benediktssonar, hæstv. fjármálaráðherra, sem Elva Dögg Gunnarsdóttir skrifar í Kvennablaðið í dag. Greinin hefst þannig, með leyfi forseta: „Elsku Bjarni“ - svo er því lýst að um 36 ára konu sé að ræða sem búi á Íslandi og hún telji það til mikilla lífsgæða að búa á Íslandi við hreina og óspillta náttúru, gott loft, hreint vatn og að við búum við lága glæpatíðni o.s.frv. Hér er gott að vera með börn. „En eitt er það sem [mér] finnst ekki gott og það er almannatryggingakerfið.“ Síðan heldur hún áfram að lýsa stöðu sinni. Ég hvet hvern einasta stjórnarliða til að lesa þetta bréf og athuga hvort þeir komist ekki að þeirri niðurstöðu í framhaldi af því að það sé sanngjarnt að deila einhverju af afgangi fjárlaga 2015 og góðri stöðu þjóðfélagsins fyrir 2016 til þessa fólks. Elva Dögg Gunnarsdóttir lýkur bréfi sínu í þessa veru, með leyfi forseta: „Ég er ekki að biðja um vorkunn, vorkunn borgar enga reikninga. Ég er að biðja um tækifæri til að fá að lifa mannsæmandi lífi, fullu af gleði og reisn.“ Áður er hún búin að lýsa stöðu sinni af örorkubótum og hvernig hún reyndi að drýgja tekjur sínar með 50% vinnu og hvernig það er skattlagt eins og hvað annað. Hún nær engan veginn endum saman. Hún lýsir því að hún hafi borgað ákveðið af íbúðinni sinni en neyðst til að flytja út og leigja íbúðina á almennum markaði og flytja inn til föður síns í litla íbúð, sem gekk úr rúmi fyrir hana og son hennar. Þetta er sláandi lýsing. Ef stjórnarliðar gæfu sér tíma til að lesa þetta litla bréf ásamt öðrum tölvupóstum sem koma til okkar þingmanna þá ættum við öll að sjá sóma okkar í að leiðrétta þetta misrétti og þá svívirðu sem ég vil kalla sem núverandi ríkisstjórnarflokkar láta viðgangast með því að viðurkenna ekki launahækkanir til þessa þjóðfélagshópa afturvirkt eins og allir aðrir hafa fengið. Ég hef því miður ekki tíma til að lesa upp allt bréfið. Það væri full ástæða til að deila þessu meðal þingmanna og þeirra sem eru að hlusta og til að festa það í þingtíðindi. Lýsingin er svakaleg, virðulegi forseti. Af hverju hef ég gert þetta að svona miklu máli í málflutningi mínum hér á Alþingi upp á síðkastið? Það er vegna þess að mér finnst þetta fyrst og fremst sanngjarnt og það sem meira er, mér finnst ég hafa lesið um og heyrt í kosningabaráttunni 2013 núverandi forustu ríkisstjórnarflokkanna, þá hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson og hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson, lofa öldruðum og öryrkjum miklu meiru en þeir eru að gera í dag. Þeir sögðust ekkert ætla að svíkja þetta. Ég vil koma því að, ef einhver stjórnarliði ætlar að halda því fram að almannatryggingalögin segi að það þurfi að gera þetta árlega eins og stendur í lögunum, að það segir hvergi að það skuli vera 1. janúar og aldrei á öðrum tíma. Það var nefnilega eitt af þeim verkum sem síðasta ríkisstjórn gerði um mitt ár 2011. Þá var samið á almennum markaði um töluverðar hækkanir og einhverja hækkun lægstu launa, í prósentum auðvitað, sem er lítil í krónutölum. Hvað gerðist þá? Ríkisstjórn sem var að skera niður og ná endum saman og reyna að koma fjárlagahalla í jafnvægi hækkaði öll þessi laun afturvirkt með reglugerð sem Guðbjartur heitinn Hannesson, þáverandi velferðarráðherra, skrifaði undir. Það var okkar sýn. Þetta voru okkar verk. Það eru engin ný vísindi að ná hallalausum fjárlögum og hafa afgang ef allt er skorið niður. Það er ekkert nýtt. Við hefðum alveg getað sleppt þessu þá og skilað betri afkomu ríkissjóðs, en við stóðum við það sem við sögðum í hruninu, að við mundum skila til baka um leið og árangurinn yrði betri og það var gert. [[Gripið fram í.]] Að lokum ítreka ég það sem ég sagði áðan um loforð núverandi stjórnarherra til kjósenda. Ég er með bréf sem er skrifað í Reykjavík 22. apríl 2013. Hvenær var nú aftur kosið? Það var í lok apríl. Þetta er nokkrum dögum fyrir kosningar. Það hefst svona, með leyfi forseta: „Ágæti kjósandi. Eftir nokkra daga göngum við til kosninga þar sem við munum sameiginlega taka ákvörðun um hverju við viljum áorka sem samfélag næstu fjögur ár. Verkefnin snerta líf allra landsmanna og ráða því ekki einungis hvernig við höfum það heldur líka hvernig við búum að komandi kynslóðum.“ Svo er meðal annars sagt: „Eldri kynslóðir verðskulda að búa við öryggi og góð lífsgæði.“ Svo er fjallað um hitt og þetta, að stöðugleiki, velferð og öryggi skipti alla aldurshópa máli. „Til að tryggja öryggi og velferð þarf samfélag okkar að búa við efnahagslegan vöxt og stöðugleika.“ Svo kemur rúsínan í pylsuendanum: Hver skrifaði þetta bréf þar sem öllu þessu var lofað öllum eldri borgurum, ef það hefur ekki komið fram hjá mér í upphafi? Þessir ágætu kjósendur voru eldri borgarar samkvæmt manntali, allir sem þá voru eldri borgara. Þetta bréf er skrifað af Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, með mikilli vinsemd til eldri borgara. Í þessu bréfi er því lofað að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Virðulegi forseti. Þegar ein mínúta er eftir bið ég hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem kunna að koma í andsvar við mig, að koma með eitthvað annað en talnaflóð sem hæstv. félagsmálaráðherra Eygló Harðardóttir var með áðan, þ.e. 17,1% hækkun. Menn lifa ekki á 17,1% hækkun, 17,1% á eitthvað lélegt er ekki neitt neitt. Menn lifa ekkert á því. Komið frekar og tökum umræðu um það hvernig aldraðir og öryrkjar eiga að draga fram lífið á smánarbótum sem ég segi alveg hiklaust í lok ræðu minnar að séu einn mesti smánarblettur á þessu landi. Það var því mjög jákvætt og eðlilegt að verkalýðshreyfingin og stéttarfélögin í landinu mundu leggja höfuðáherslu á að lækka lægstu laun, þó svo að það verði ekki fyrr en um mitt ár 2018 sem þau laun ná 300 þús. kr. Ég er þeirrar skoðunar sem jafnaðarmaður að það viðmið eigi líka að vera grunntala fyrir aldraða og öryrkja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir ræðuna. Fyrri hluti ræðu hans var áhugaverður og ég tek undir margt af því sem þar kom fram. Hún var að mörgu leyti ágæt greining á því umhverfi sem við búum við. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að halda því til haga að það er aðeins bjartara yfir okkur. Við höfum tækifæri til að sækja fram ef við höldum rétt á spilunum. Tækifærin blasa við. Seinni hluti ræðunnar vekur upp spurningar. Hv. þingmaður biðst undan því að ég vitni í einhverjar prósentutölur frá hæstv. félagsmálaráðherra þar sem fram kemur að frá ársbyrjun 2014 hafa bætur almannatrygginga þó hækkað um 17% og á sama tíma hefur verðlag hækkað um 7%, þannig að það hefur þó miðað vel áfram, við hljótum að vera sammála því. Við getum líka verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að auðvitað vildi maður gera betur. Við erum sammála um að við viljum gera betur við þá sem erfiðast eiga. En við stöndum frammi fyrir því verkefni, eins og ég vakti athygli á í ræðu minni í gærkvöldi, að okkur hefur ekki tekist þrátt fyrir áralangar ítrekaðar tilraunir að sníða þá vankanta af almannatryggingakerfinu sem nauðsynlegt er. Hvernig vill hv. þingmaður hafa mekanismann þegar kemur að ákvörðun á fjárhæð bóta? Telur hann [[Forseti hringir.]]eðlilegt að Alþingi afgreiði fjárhæðir bóta og hækkun á þeim frá mánuði til mánaðar? Á að taka tillit til verðlags í því efni eða þróunar launa o.s.frv.?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir þetta andsvar. Hann fjallar annars vegar um fyrri hluta ræðunnar og hins vegar um seinni hluta ræðunnar. Það kom fram að hann væri ánægður með fyrri hlutann en ekki seinni hlutann. Það er einmitt það sem hryggir mig, að þingmaður Sjálfstæðisflokksins skuli ekki hafa verið ánægður með seinni hlutann þegar ég er að ræða í þeim kafla um kjör aldraðra og öryrkja, þegar ég er að tala um þessa afturvirkni sem við erum að tala um að eigi að ganga yfir aldraða og öryrkja eins og alla aðra þjóðfélagshópa sem hafa verið að fá kjarabætur. Ég hefði vonað að sjálfstæðismenn sæju að sér, og vona það enn, og komi til baka og að við náum sátt um þetta deilumál á Alþingi, að gera betur. Ekki gefst tími til þess að fara inn í það núna það sem hann nefndi vankanta á tryggingakerfinu. Það verður ekki gert í stuttu andsvari. Vafalaust eru þeir margir. Ég tek sem dæmi, gerði í ræðu minni áðan, af reiknivél Tryggingastofnunar að það er mjög aðgengilegt og þægilegt að vinna með þá reiknivél til að sjá hvernig aldraðir og öryrkjar hafa það. Þetta reiknar út skattana, þetta reiknar það út að þessi einstaklingur sem ég tók dæmi um í ræðu minni borgar tæplega 30 þúsund í skatt af þessum 225 þúsund sem hægt er að ná í gegnum almannatryggingakerfið. Við þurfum að ræða hvernig á að gera þetta. Við þurfum að ræða það líka hvernig þetta verður til framtíðar, eins og þingmaðurinn er ef til vill að spyrja mig um. Þegar ungt fólk fer að taka ellilífeyri á komandi árum, sem hefur borgað lengi í lífeyrissjóð, verður samspilið allt annað en það er í dag. Við erum að tala hér um stóra þjóðfélagshópa sem áttu ekki tækifæri á að greiða í lífeyrissjóði á upphafsárum þeirra. Ég get tekið dæmi norðan úr landi, [[Forseti hringir.]]karlar sem unnu á síldarplani borguðu í lífeyrissjóð en konurnar sem unnu í akkorði við að setja síldina ofan í tunnuna greiddu ekki í lífeyrissjóð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Ég ætla að biðja hann að skýra út fyrir mér verklag sem haft var við við síðustu fjárlög vinstri stjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, fjárlög fyrir 2013. Þá lá fyrir að á árinu 2012 hafði verðlag hækkað um 5,2% en bætur almannatrygginga, samkvæmt ákvörðun, höfðu þá í ársbyrjun hækkað um 3%, það hafði sem sagt orðið kjaraskerðing upp á tæplega 2%. Engu að síður tekur meiri hluti fjárlaganefndar ákvörðun um að leggja það til að bætur almannatrygginga skuli eingöngu hækka um 3,9% árið 2013. Ákvörðun var sem sagt tekin um það [[Forseti hringir.]]af meiri hluta fjárlaganefndar að bæta ekki öryrkjum og eldri borgurum upp kjaraskerðingu sem varð vegna hærri verðbólgu en gert var ráð fyrir. Núna er verið að ganga miklu lengra og hækka bætur. [[Forseti hringir.]]Hækkunin mætti vera miklu hærri, um það skulum við vera sammála, en þó er verið að hækka þær að raungildi núna, ólíkt því sem áður var.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fer aftur á síðasta fjárlagaár síðustu ríkisstjórnar 2013, væntanlega þau fjárlög sem unnin voru í desember 2012. Ég vildi óska þess að ég myndi eftir nákvæmlega eftir því hver staðan var þá þegar verið var að gera þetta upp, hvort þá var afgangur eða tap eftir erfiðleikaár þar á undan. Ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gæti rifjað upp þá tölu, hann var fjármálaráðherra á þeim tíma. Þarna er annars vegar fjallað um hækkun verðlags og hins vegar hækkun bóta og samspilið, hvað valið er. Margt hefur gengið vel í þjóðarbúskap okkar og kannski aðallega vegna ytri aðstæðna. Verðbólga er mjög lág, þökk sé mikilli lækkun á olíuverði og fleiri atriða, þannig að það spilar allt saman í þessu dæmi. En það sem þarna kemur fram og það sem málið snýst um gagnvart öldruðum og öryrkjum er [[Forseti hringir.]]fyrst og fremst að nýgerðir kjarasamningar leiddu til þessara hækkana og leiðin að þessum kjarasamningum [[Gripið fram í.]]var rudd af hæstv. ríkisstjórn með samningum við ýmsar stéttir opinberra starfsmanna.
Forseti. Þessi umræða ber einkenni þess að það skortir markmið. Það er verið að rífast um það í raun hvar við eigum að draga línuna. Það veit enginn. Það er enginn sammála um það. Venjulega er það það sem við þurfum að byrja á til að við vitum hvað við erum að rífast um. Erum við að miða við það að þessar upphæðir eigi að vera í lágmarkslaunum, í nauðsynlegum ráðstöfunartekjum sem eru þó nokkru hærri, yfir fátæktarmörkum? Þegar við vitum það getum við farið að tala um hverju breytingarnar skila. Nú erum við að tala um einfaldar prósentur fram og til baka án þess að tala liggi þar á bak við. Prósenta ofan á eitthvað verður að endurspegla töluna sem er þar á bak við. Það er fólk, öryrkjar og aldraðir, undir fátæktarmörkum. Að minnsta kosti þarf að hífa það þangað upp. Næsta þrep er lágmarkslaun en á þeim er augljóslega fullt af fólki, fleira fólk en er undir fátæktarmörkum. Ef við förum í ráðstöfunartekjurnar, samkvæmt ýmsum greiningum, erum við komin upp í rúmar 400 þús. kr. á mánuði. Ég mundi vilja sjá aðeins meira stefnuferli í því hvaða línu við eigum að miða við til að það sé ekki þrætuepli. Aðferðin til þess að gera það er að fara út og spyrja fólk, ekki að reyna að rífast um það hérna því að það hefur aldrei tekist. Engri ríkisstjórn hefur tekist þetta markmið, sem er ekki markmið. Af því að það er ekki markmið næst það aldrei.
Hæstv. forseti. Sem svar við þeim spurningum sem koma fram hjá hv. þingmanni í þessu stutta andsvari má eiginlega segja að Samtök atvinnulífsins, fyrir hönd allra atvinnurekenda, og stéttarfélögin hafa komist að niðurstöðu um að hækka lægstu laun upp í 300 þús. kr. og gefa sér tíma til þess fram á mitt ár 2018. Það gerist í framhaldi af því að núverandi ríkisstjórn ruddi brautina með samningum við ýmsa opinbera starfsmenn. Ætli byrjunin hafi ekki verið samningur sem ríkisvaldið gerði við framhaldsskólakennara? Þar var takturinn sleginn. Ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar áðan að við gengishrun krónunnar í hruninu hafi þvílík stökkbreyting orðið og ég lít á þessar miklu hækkanir, sem eru háar í prósentutölum, sem lið í því að breyta launastrúktúr í landinu til samræmis við þessa nýju gengisskráningu á íslensku krónunni. [[Gripið fram í.]]Þarna hefur það verið gert og ríkisvaldið tók þátt í því og þá segi ég með aldraða og öryrkja: Já, þá á það að fylgja með. [[Gripið fram í.]]Ég hef ekkert annað viðmið til að taka mið af. Ég get verið inni í framfærsluviðmiðunum og allt það, sem eru hærri en þetta, en þetta er það sem atvinnulífið hefur komist að niðurstöðu um og ríkisvaldið tekur þátt í - já, og þá á ríkisvaldið bara eftir að semja við einn aðila sem er aldraðir og öryrkjar, hópur sem lifir langt undir fátæktarmörkum, hópur sem stjórnarstefnan er að gera að öreigum.
Forseti. Eins og ég nefndi áður er lykillinn að þessu að þarna er fólk sem er undir lágmarksframfærslu, undir fátæktarmörkum, sem þýðir að það vantar krónur til að ná endum saman. Þegar maður fær prósentuhækkun miðað við aðra heldur maður sama hlutfalli þeirra á milli, en mann vantar fleiri krónur til að ná sömu mörkum og voru áður sett. Það sem ég er að reyna að kalla eftir er: Hvar á gólfið að vera? Eru það fátæktarmörk, lágmarksframfærsla, eru það ráðstöfunartekjulágmörk? Það er umræða sem við verðum að ná að taka ef við ætlum að leysa þetta. Það er engin ein ríkisstjórn eða flokkur eða eitthvað svoleiðis sem getur leyst það. Það er ekki atvinnulífið eða aldraðir eða öryrkjar, við verðum öll að taka þátt í þeirri ákvörðun. [[Forseti hringir.]]Er það hægt? Höfum við ekki reynt það en mistekist? Ég þekki söguna ekki nógu vel.
Hæstv. forseti. Já, seinni hluti ræðu minnar hér áðan, um fjárlög íslenska ríkisins fyrir 2016, snerist einmitt um þá þjóðfélagshópa þar sem vantar krónur í umslagið um hver mánaðamót, margar krónur; um fólk sem getur ekki dregið fram lífið á eðlilegan hátt eins og við viljum að sé í okkar ágæta þjóðfélagi. Hvar er gólfið? spyr hv þm. Björn Leví Gunnarsson. Já, ég hef ekkert betra gólf til að miða við núna en samninga aðila vinnumarkaðarins, allra atvinnurekanda í landinu, sama hvort er í útgerð, ferðaþjónustu, iðnaði eða hverju. Þeir sömdu um 300 þús. kr. lágmarkslaun, hækkun þeirra í áföngum til ársins 2018. Ég held að það séu þau lágmarkslaun sem samfélagið hefur komist að niðurstöðu um og okkar verkefni, sem kjararáð aldraðra og öryrkja, eins og lögin segja til um í dag, er að taka þá umræðu hérna. Mér finnst að við eigum að halda okkur við það. Það er það sem kemur fram í ákalli Elvu Daggar Gunnarsdóttur, í opnu bréfi til Bjarna Benediktssonar fjármálaráðherra; þar er lýsing á stöðu öryrkja og hún er sorgleg.
Herra forseti. Samgöngumálin fá snautlega meðferð í þessum fjárlögum og mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í þau. Í breytingartillögu meiri hlutans við 2. umr. er sitt lítið af hverju sett í ýmsa þætti. Það er athyglisvert að varðandi flugvellina í fjárlagafrumvarpinu, þá er gert ráð fyrir heimild til lækkunar upp á 516 millj. kr. til þessa liðar en síðan kemur meiri hlutinn með 400 millj. kr. í breytingartillögum inn í þennan lið, sem vegur þó ekki upp á móti niðurskurðinum. Enn vantar því 100 millj. kr. upp á þann niðurskurð sem er til þessa málaflokks í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar að spyrja um viðhorf hv. þingmanns gagnvart þessu og samgöngumálunum almennt. Það er verið að setja 235 millj. kr. í vegagerð í breytingartillögum meiri hlutans. Fjármunir til nýframkvæmda, viðhalds vega og rekstrar eru sáralitlir í frumvarpinu sjálfu, eins og hv. þingmaður þekkir. Mig langar líka að heyra viðhorf hans gagnvart því að nú liggur samgönguáætlun ekki fyrir, og menn eru að vinna þetta eftir hendinni ómarkvisst. Í Hafnabótasjóð koma menn með 400 millj. kr. í breytingartillögum vegna þess að það var mjög snautlegt það litla framlag sem var í fjárlögunum. Hvað finnst hv. þingmanni um þessar reddingar og plástra? Þeir sem fá þetta litla fé til framkvæmda eru fegnir öllu vegna þess að það er ekki yfir miklu að hrópa, sem fyrir er. Ég vil aðeins heyra viðhorf þingmannsins gagnvart þessum þáttum.
Herra forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að koma hér í andsvar við mig og spyrja mig út í samgöngumál. Ég er nokkuð viss um að þetta er mín fyrsta ræða um fjárlög, frá því að ég settist á þing árið 1999, þar sem ég geri samgöngumál ekki að umræðuefni. Það gerði ég viljandi að þessu sinni. Ég vildi annars vegar eyða tímanum í rökstuðning fyrir bættri stöðu ríkissjóðs og þjóðfélagsins almennt. Ég fór yfir það hvers vegna það er og ræddi svo um það sem mér finnst vera mesta misréttið og svínaríið, bæði í fjáraukanum fyrir þetta ár og fjárlögum næsta árs, þ.e. hvernig komið er fram við aldraða og öryrkja. En að samgöngumálum. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, framganga þessarar ríkisstjórnar hvað varðar samgöngumál hefur verið snautleg. Við höfum séð að samgönguáætlun hefur komið fram, lögð fram af hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur meðan hún var innanríkisráðherra. Ég sagði þá að það væri samgönguáætlun um lítið sem ekki neitt. Það var í raun og veru Íslandsmet í að gera ekki neitt í samgöngumálum. Og talandi um erfiðleikaárin okkar á síðasta kjörtímabili, í tíð síðustu ríkisstjórnar, þá voru slegin nokkur Íslandsmet nokkur ár í röð með metframkvæmdum í samgöngumálum. Aldrei hefur eins mikið verið gert og á þeim erfiðleikaárum. Það var að sjálfsögðu líka stutt með því að opinberar framkvæmdir þyrftu að vera í gangi o.s.frv. En þessi samgönguáætlun, sem er ekki komin fram, og mér skilst að bíði eftir niðurstöðu fjárlaga - þessir litlu plástrar, sem verið er að setja hér fram í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, eru 300–400 millj. kr. í þennan og hinn málaflokkinn, sem er nánast það eina nýja sem kemur inn. Það dugar ekki einu sinni til að borga þær framkvæmdir sem eru í gangi sem eru allt saman framkvæmdir sem teknar voru ákvarðanir um í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það hafa engin ný verk farið í gang. Það dugar ekki til. Með þessari breytingu er verið að setja svona smádúsur upp í þá þingmenn sem sitja í meiri hluta fjárlaganefndar til að reyna að friðþægja liðið. En lítil upphæð ofan á ekki neitt er ekki neitt.
Hæstv. forseti. Já, lítið á ekki neitt er ekki mikið. En mig langaði að spyrja hv. þingmann út í fækkun nemendaígilda, fjármagn til nemendaígilda í framhaldsskólum. Við þekkjum bæði þær breytingar sem orðið hafa varðandi inntöku nemenda í framhaldsskóla, 25 ára regluna svokölluðu í bóknám. Gerð hefur verið könnun sem sýnir fram á að á milli áranna 2014 og 2015 er fækkun í framhaldsskóla upp á 742 nemendur og af þeim fara 400 í bóknám. Þetta virðist um leið bitna mjög harkalega á aðgengi ungs fólks að framhaldsskólunum og sérstaklega á það við um landsbyggðina. Fólk sem hefur af einhverjum orsökum stöðvast í námi og ætlar að halda áfram námi í sinni heimabyggð eftir 25 ára aldurinn hefur ekki þann möguleika að mennta sig til að búa áfram á þessum stöðum. Hvað finnst hv. þingmanni um það?
Hæstv. forseti. Fyrst aðeins að því sem ég gleymdi að ræða í umræðu um samgöngumál áðan sem aðdraganda að útskýringum á samgönguáætlun eða ekki samgönguáætlun o.s.frv.; ég vil taka fram að ég er mjög ánægður með einn þátt í einni af mörgum breytingartillögum meiri hlutans, þ.e. þar sem aukið er í ljósleiðaravæðingu landsins. Ég mun koma að því í seinni ræðu minni, hvenær sem hún nú verður haldin. Það er jákvætt vegna þess að það er nýtt. Fyrst voru 300 millj. kr. settar í verkefnið, sem hefði þýtt að verkefnin hefðu spannað 20 ár, en hér er framlagið hækkað upp í 500 millj. kr. Varðandi fækkun nemendaígilda og árás hæstv. menntamálaráðherra á framhaldsskólamenntun, þ.e. að heimila ekki 25 ára og eldri að sitja í framhaldsskólum eins og gert hefur verið undanfarið, þá er það mjög sláandi. Það þýðir að fækkað hefur um 447 í bóknámi og um 295 í list- og verknámi, alls 742 nemendur. Það kemur sér auðvitað langverst úti á landi, enda heyrum við það í skólunum þegar við heimsækjum [[Forseti hringir.]]þá og tölum við skólaforráðamenn að allir kvarta yfir því. [[Forseti hringir.]]Það sem ég er ósáttastur við er að þetta var gert án þess að ræða þessa miklu stefnumótun á Alþingi.
Forseti. Þetta er mikið verk, fjárlög hvers ár. Ég afsaka að hafa ekki haft tíma til að koma gögnunum betur saman en það hefur verið mikið að gera á undanförnum dögum. Ég vil grípa niður á nokkrum stöðum, m.a. í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar, í fyrri hluta frumvarps til fjárlaga, Stefna og horfur, og í fjárlögunum sjálfum. Byrjum bara einhvers staðar. Í nefndaráliti meiri hlutans um frumvarp til fjárlaga er talað um íþyngjandi löggjöf. Talað er um að ekki hafi verið gerð nákvæm úttekt á kostnaði löggjafar um dýravelferð. Nú eru tvö og hálft ár liðin frá því að lögin voru sett og fimm breytingar hafa verið gerðar á lögunum á því kjörtímabili. Spurningin er því ekki hvort gerð hafi verið nákvæm úttekt á kostnaði við framkvæmd og eftirfylgni laganna heldur af hverju það er ekki til kostnaðargreining eða alla vega reynsla miðað við framkvæmd undanfarinna tveggja ára. Það kaldhæðnislega er að í nefndaráliti meiri hlutans er svo sagt, með leyfi forseta: „Samkvæmt upplýsingum frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti nemur árlegur viðbótarkostnaður stofnunarinnar“ - þ.e. Matvælastofnunar - „um 120–130 millj. kr. en í kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins var gert ráð fyrir 96 millj. kr. viðbótarkostnaði á ári.“ Það liggur sem sagt fyrir hvað þetta kostar. Upprunalega úttektin er til og einnig raunkostnaður. Löggjöfin er ekki íþyngjandi. Hún er kostnaðarsöm, en það hvort hún sé kostnaðarsöm er allt annað mál. Löggjöfin verður ekki íþyngjandi fyrr en framkvæmd hennar getur ekki skilað ætluðum markmiðum. Í áliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Reynslan af innleiðingu nýrra laga sýnir að verulegur kostnaður umfram áætlun er staðreynd.“ Nú hef ég fréttir að færa fyrir meiri hluta hv. fjárlaganefndar: Þetta er ekki nýmæli, hvorki í framkvæmd löggjafar, hugbúnaðargerð eða í öðrum verkefnum, sérstaklega stærri verkefnum þar sem aðstæður breytast oft og margir koma að. Mat á smærri verkefnum er yfirleitt nákvæmara. Þetta voru engin ný vísindi sem komu þarna fram. Það sem mér fannst áhugavert er að kvartað var undan tölum sem vantaði sem voru síðan líka í álitinu. Ég fagna því hins vegar að verið sé að biðja um nákvæmari greiningu og ástæður fyrir kostnaði. 120–130 millj. kr. aukalega er mögulega meira en vonast var til að þessi liður kostaði. Einnig er á blaðsíðu 6 í nefndaráliti meiri hlutans talað um útgjaldaþróun eftirlitsstofnana. Taflan þar er mjög vel gerð en hversu gagnleg er hún eiginlega? Það er ekki hægt að tala bara um hlutfallslega hækkun á útgjöldum, þótt sú tala sé auðvitað upplýsandi í sjálfri sér. Hún segir ekkert án útskýringa. Til dæmis getur 203% útgjaldaaukning Fjármálaeftirlitsins verið réttlætanleg og skilað beint eða óbeint meira til baka en útgjaldaaukningin segir til um. En ég tek undir orð meiri hluta fjárlaganefndar þar sem hann segir að markmið þurfi að vera skýr og mælanleg. Það sem vantar upp á að aðstæður bjóði upp á að viðkomandi stofnun geti náð þeim markmiðum og greint breyttar aðstæður er líka það sem þarf að liggja fyrir. Það er verið að tala um fjarskiptamál og ég held að verið sé að tala um ljósleiðarann sem er bara svona: Júhú! Æðislegt! En lengi vel var til dæmis Svalbarði betur tengdur við internetið en Ísland. Það var mjög gaman þegar ég var í háskólanum að læra … [Símhringing.] - Netið er miklu betra núna, það næst meira að segja alla leið inn í þingsal. Sem betur fer hefur okkur gengið ágætlega að ráða bót á því. Ísland er núna betur tengt en Svalbarði eftir því sem ég best veit. Hvað mig varðar finnst mér ljósvegirnir mikilvægari en olíuvegirnir. Ég fór um allt land á malarvegum sem barn og naut þess vel þó að tíu klukkutíma rútuferðir upp á Snæfellsnes hafi svo sem ekki verið neitt gríðarlega spennandi, við vorum að elta ruðningsbílinn sem ruddi snjóinn, þetta voru svona þrír metrar í einu, rútan fór þrjá metra áfram. Það var mjög áhugavert. En áframhaldandi aukning í ljósleiðaravæðingu landsins er eitthvað sem ég fagna mikið og ég ætla að vona að nógu vel sé gefið í það verkefni. Betur má ef duga skal. Ég hef talað um það áður í nokkrum andsvörum og á undanförnum missirum hefur oft verið rætt um fjölgun aldraðra. Það hefur náttúrulega verið þrætuepli undanfarna daga á Alþingi. Nú er það svo að fjölgun aldraðra er mjög fyrirsjáanleg þróun. Við vitum alveg hversu margir fæðast og hvenær þeir verða aldraðir. Það gerðist á 5., 6. eða 7. áratugnum að stærri barnaárgangar komur fram miðað við það sem áður var, að einhverju leyti ábyggilega af því að færri börn dóu ung. En í kjölfar þess hefur fæðingartíðni jafnast. Við erum með rétt í kringum tvö börn fædd sem er viðhald á fjölda mannfólks fyrir utan innflutta og útflutta og því um líkt. Það er ekki eins mikil breyting og var á þessum tíma. Núna er dreifingin á mannfjöldanum að verða mjög svipuð frá öldruðum til þeirra yngstu. Áður fyrr voru mjög margir yngri sem í rauninni kostuðu framfærslu þeirra eldri. Það var miklu auðveldara. Núna þurfum við að fara að búa til kerfi sem virkar fyrir núverandi aldursdreifingu og verðandi á næstu árum, sem verður eftir því sem allar bestu spár segja til um framtíðaraldursdreifing þjóðarinnar. Ég sé ekki að núverandi kerfi eða fjárframlög geri ráð fyrir því, þ.e. í fyrri hlutanum Stefna og horfur. Þetta er mikið rit og mætti endilega leiðrétta mig ef ég hef ekki fundið það. Ég fer úr einu málefni í annað. Í fyrri ræðum í svörum við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson töluðum við eilítið um opinbert velferðarkerfi. Mér heyrðist á svörum og andsvörum allra þingmanna sem voru hér og í hliðarsölum að markmiðið væri í raun og veru að sjúklingar þyrftu ekki að punga út pening í neinum mæli þegar þeir mættu á heilsugæslustöðvar eða annað. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að hvað sjúklinginn varðar er það ekki einkarekið heilbrigðiskerfi. Það er ákveðin skilgreining. En frá sjónarhóli sjúklings er enginn munur. Hann fær þjónustuna án þess að þurfa að borga fyrir hana, þ.e. hann er búinn að borga fyrir hana í gegnum gjöld og skatta óháð tekjum. Hvað lækninn varðar getur hann í einkaframkvæmd sinni sinnt verkefnum og tekið útboðum og því um líkt. Mér finnst nauðsynlegt að tala um þetta á réttum forsendum. Þegar við rífumst um einkaframkvæmd/ekki einkaframkvæmd skiptir þetta máli. Þegar annar armurinn gargar að einkaframkvæmd sé ómöguleg og hinn segir nei, þá verðum við að tala sama tungumálið til að við skiljum hvert annað. Ég stikla á stóru. Framlög til samgönguframkvæmda. Það er áhugaverður texti í þessum kafla nefndarálits meiri hluta fjárlaganefndar. Þar er fjallað um að til þess að raunhæfar og árangursríkar áætlanir um uppbyggingaráform geti staðist þurfi að lækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs með því að greiða niður skuldir. Í nefndaráliti meiri hlutans er svo að finna fullt af útgjöldum og endurskoðuðum tekjuliðum en ekkert um niðurgreiðslu skulda, ekki sem ég fann og hér er kinkað kolli, takk. Ég á það til að sjá ekki það sem er beint fyrir framan nefið á mér og það getur verið að mér hafi hreinlega yfirsést liðurinn og hann sé alveg gríðarlega góður í fjárlagafrumvarpinu sjálfu þótt hann sé ekki í nefndarálitinu. En ég sé hins vegar breytingartillögu á þskj. 532 þar sem gefin er heimild til aukinnar lántöku upp á 60 milljarða króna. Ég hugsaði: Nei, ég vil ekki meiri lán af því að þá borgum við meiri vaxtakostnað. Forgangsröðun. Kannski eru þetta lán sem verða ekki tekin, þetta er bara heimild til láns. En smá athugasemd varðandi það er að ef við erum að fara að taka 60 milljarða króna lán í viðbót með 10 milljarða afgang á ríkissjóði erum við í mínus 50. Ég vil vekja athygli á því og fá athugasemdir um hvernig staðan á lántökum og lánum fyrir næsta ár er. Núna í dag var verið að dreifa nefndaráliti um skýrslu umboðsmanns Alþingis, og kemur fram í nefndarálitinu að eigi að minnka framlag til um 13 millj. kr. Ástæðan fyrir því er að umboðsmaður er að flytja í eigið húsnæði og leigan var áður 13 milljónir. Ástæðan fyrir lækkun um 13 milljónir er að hann þarf ekki lengur að borga leigu, eins og það kosti ekki neitt að vera í eigin húsnæði. Það er náttúrulega ekki alveg rétt. En hins vegar, með leyfi forseta, segir í áliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að umboðsmaður hafi þurft „að bregðast við auknu álagi sem stafar af auknum fjölda kvartana en þær hafa farið úr 300 og upp í 500 á ári “, þ.e. þær hafa aukist um 40%. Og „... sérstök áhersla hefur verið lögð á það á kostnað annarra verkefna umboðsmanns“, þ.e. að bregðast við þessum kvörtunum. Einnig hefur umboðsmaður ekki getað birt upplýsingar um mál sem hafa verið afgreidd þótt gagnlegar upplýsingar hafi verið til í öðrum málum, vegna álags. Umboðsmaður telur þörf á að bæta upplýsingaflæðið. Auk þess hefur umboðsmaður einfaldað alla málsmeðferð, stytt bréf og álit, til að létta á vinnslu. Það hefur því mikið verið gert til þess að auka hagkvæmni eða hagræða í vinnslunni. En mjög mörg frumkvæðismál bíða afgreiðslu hjá embættinu. Samkvæmt lögum er umboðsmanni skylt að sinna frumkvæðismálum, sem hann hefur ekki efni á. Þar af leiðandi biður hann um 15 millj. kr. aukafjárveitingu. Munurinn er 28 milljónir. Hann missir 13 milljónir og fær ekki 15 milljónir. [[Gripið fram í: … munur á því?]]- Varaformaður fjárveitinganefndar ... Mig langar aðeins að drepa á leiðréttinguna líka. Það er enn verið að greiða hana út. Það er vaðið úr einu í annað. Eru ekki allir að taka punkta? Leiðréttingin sem framsóknarmenn slá sér á brjóst fyrir, og að einhverju leyti réttilega svo, er réttlætisleiðrétting. Þeir segja það og ég skal alveg taka undir það. Hvort það sé það sem þeir lofuðu nákvæmlega upp á krónutölur og o.s.frv. skulum við láta liggja milli hluta. Það sem ég vil segja er að þeir sem fengu leiðrétt lán, það er hægt að rökstyðja að það sé réttlát leiðrétting út af verðbólguskotinu sem varð. En - þetta er rosalega stórt en - það er svo augljóst að það eru miklu fleiri sem urðu fyrir sama skaða en fengu ekki leiðréttingu. Þar liggur beint við að nefna námsmenn, þá sem eru með námslán. Það voru 8,8 milljarðar eða eitthvað því um líkt sem hefði kostað að leiðrétta lán þeirra á sömu forsendum. Svo eru það sjálfsögðu leigjendur og í rauninni allir aðrir sem urðu fyrir skaða út af verðbólguskotinu. Eitthvað af því er væntanlega verið að leiðrétta í nýgerðum kjarasamningum. Það má segja sem svo að sú rosahækkun á launum sé leiðrétting á borð við húsnæðislánaleiðréttinguna. En eftir standa námsmenn með námslánin sín sem eru verðbólguskotin og leigjendur í rauninni enn þá. Það er ekkert hérna sem hjálpar til þar. Ég kalla eftir að við klárum þetta, höldum áfram á leiðréttingarnótum, en líka að þær séu sanngjarnar. Ef það á að vera réttlátt verður það að vera réttlátt fyrir alla. Annars er það ekki réttlátt. Réttlátt fyrir suma er ekki réttlátt. Höfum það á hreinu. Í frumvarpi til fjárlaga þar sem talað er um stefnu og horfur er örstuttur kafli um opinber innkaup og rafræna stjórnsýslu. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir minntist á það í ræðu sinni og ég svaraði þar stuttlega. Þar er stefnt að því að ná fram 2–4 milljarða kr. hagræðingu á ári í innkaupum á almennum vörum og þjónustu en að það taki nokkur ár. Nú eru opinber þjónustukerfi miklu meira en bara innkaup. Ég hef verið í verkefni þar sem verið var að greina hugbúnaðarþörf einnar stofnunar sem fór upp í um 100 milljónir, þörfin á nýjum hugbúnaði til að sinna verkefnum. Síðan þá hafa bæst við verkefni. Það er mjög mikilvægt að fara að byrja sem fyrst því að það bítur okkur meira og meira í rassinn að leysa ekki upplýsingatæknivandamálin, sem eru svo mikilvæg í samskiptum við almenning. Til þess að við getum leyst þetta vandamál þurfum við að einbeita okkur mjög mikið að menntun þeirra sem geta leyst þau vandamál. Það þarf þekkingu til að leysa þau mál á góðan og farsælan hátt því að við kunnum alveg söguna af hugbúnaðarþróun innan hins opinbera. Það eru ýmis stórslys sem hafa orðið þar, mjög dýr hugbúnaðarverkefni sem hafa ekki skilað neinu. Það voru fréttir fyrir nokkrum mánuðum síðan um hugbúnaðarfyrirtæki fyrir norðan sem voru mjög áhugaverðar og upplýsandi og það er meira til. Ég rak augun í eitt varðandi Íbúðalánasjóð í nefndaráliti meiri hlutans. Þar segir, með leyfi forseta, á blaðsíðu 11: „Samkvæmt upplýsingum frá sjóðnum nema ný útlán 5.075,1 millj. kr. frá ársbyrjun til októberloka en á sama tíma eru greidd upp lán sem nemur 28,5 millj. kr.“ [[Gripið fram í.]]Það stendur milljónum. [[Gripið fram í.]]Það er það sama hérna, hér stendur 5.075,1 millj., punktur, og hins vegar er 28,5 millj. En sem sagt, munurinn er þarna á 5.000 og 28. Mér finnst þetta rosalega mikill munur á tölum. Ég mundi vilja fá útskýringu á því hver munurinn er. Er ekki verið að tala um upphæðina sem verið er að greiða í þau lán sem eru þegar í útláni, í 28,5 millj. kr. tölunni? [[Gripið fram í.]]Þetta er allt í lagi, ég spurði hann. En það væri áhugavert að fá meiri upplýsingar um stöðuna þarna. Þetta eru sláandi tölur. Þetta er ekki sexfaldur munur eins og er sagt þarna, þetta er miklu meira en sexfaldur munur. Aðeins á öðrum vettvangi eru fjáraukalögin fyrir núverandi ár. Þar er liður fyrir þjóðkirkjuna, biskup Íslands, um 370 millj. kr. sem eru útskýrðar þannig að verið sé að efna kirkjujarðasamninga að einhverju leyti, að því er mér sýndist afturvirkt. Þar sem ég finn textann ekki eins og er leyfi ég því að standa. En ég vildi bera töluna saman við menntakerfið. Þessar 370 milljónir er reksturinn frá ríkinu á Bifröst á ári. Heill háskóli, gerið svo vel, á einu ári. Mér finnst það sláandi. Þetta er fyrir fjáraukalögin núna og greinilega afturvirkt og þá skoða ég kirkjumálin í frumvarpi til fjárlaga 2016 þar sem breyting á fjárlagalið kirkjumála er um 7,5% eða breyting frá reikningi ársins 2014 11,6%. Þetta eru mjög háar tölur, 5.848 milljónir, 5 milljarðar þarna. Ég vildi bera það saman við heilbrigðiskerfið, ekki endilega í nákvæmum upphæðum því að í heilbrigðiskerfinu eru mikið fleiri krónur, sem fara fram þar. En í nefndarálitinu birtist eilítil tafla um þróun framlaga til heilbrigðismála. Þar er talað um fjárlög 2013, 2014, 2015 og frumvarp 2016 og tekin fram breyting þar á milli. Nú er sagt að breyting frá fjárlögum 2015 sé 9,9%. Þessi breyting á framlagi til kirkjunnar er þarna 7,5%. Hins vegar tekur hvorugur liðurinn inn verðbólgu. Það sem mér finnst áhugavert þegar ég skoða fyrri fjárlög er að tölurnar sem notaðar eru í nefndarálitinu eru ekki nákvæmlega þær sömu. Það munar milljarði þar á. En ef ég tek tillit til hækkunar á milli ára og verðbólgu og skoða hversu mikið framlög til heilbrigðismála hafa hækkað á hverju ári umfram verðbólgu er það í kringum 10% án verðbólgu, í kringum 6,9% með verðbólgu. Þá er það miðað við 2,9% verðbólguviðmið Hagstofunnar. Ef við förum út í verðbólguviðmið banka erum við komin í 3,9%, sem núverandi fjárlagafrumvarp gerir ráð fyrir umfram verðbólgu, hækkun á fjárlögum til heilbrigðismála miðað við í fyrra. Ef ég tel árin án verðbólgu aftur sem meira er lagt til heilbrigðismála en núna er það 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2012 og 2014. Ef við tökkum tillit til verðbólgu eru það 2000, 2002, 2003, 2004, 2007. Þetta eru þau ár þar sem meira hefur verið lagt til heilbrigðiskerfisins en gert er í ár. Það er vissulega rétt að aldrei hefur verið sett hærri krónutala til heilbrigðiskerfisins en við vitum hvernig verðbólgan virkar og verðum að gera ráð fyrir henni. Við verðum að tala hreinskilnislega um hana. Hún er oft mjög hentug þegar við erum að tala um krónur fram og til baka, sérstaklega þegar við berum saman ár. Ég vildi vekja athygli á því að þegar talað er um að aldrei hafi verið lagt meira í heilbrigðiskerfið krónutölulega séð þá er það hárrétt. Með tilliti til verðbólgu og annars er það ekki rétt. Hækkunin hefur verið meiri en hún er núna mörg önnur ár. Þetta eru grófir reikningar hjá mér. Það má endilega einhver fara yfir þá og sanna að ég hafi rangt fyrir mér eða rétt fyrir mér. Ég hlakka til þess. En ég læt þetta gott heita í bili.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða og málefnalega ræðu. Mér finnst gott að skiptast á skoðunum við hv. þingmann sem hefur verið, alla vega í þau skipti sem ég hef átt samskipti við hann í ræðustól, mjög málefnalegur. Ég gat hins vegar ekki skoðað þær tölur varðandi Landspítalann á þeim tveim sekúndum sem liðu frá því hann kláraði og ég fékk orðið. Við getum kannski talað sérstaklega um framlög til heilbrigðismála. Það er stórt mál. Flest af því sem hann nefndi var mjög stórt. Ég vil aðeins nefna eftirlitsstofnanirnar. Það sem við erum að reyna að draga fram hér er að það hafi ekki verið tekin nein pólitísk ákvörðun um að leggja svo mikið í eftirlitið. Við getum til samanburðar talað um heilbrigðiskerfið. Á síðasta kjörtímabili var mjög bætt í eftirlitsiðnaðinn en dregið mjög saman í heilbrigðiskerfinu, bara svo dæmi sé tekið. Ég veit ekki til þess að neinn hafi tekið pólitíska ákvörðun um það. Eðli málsins samkvæmt vilja allir fá meiri fjármuni til sín, allar stofnanir o.s.frv. En hins vegar verðum við að hafa einhverja yfirsýn yfir það því að við erum að skipta peningum. Eftirlit er mjög mikilvægt á mörgum sviðum. Sums staðar þarf þess ekki. Þetta var allt í lagi þegar útvarpsréttarnefnd var hérna. Fjölmiðlanefnd hefur ekkert alvöruhlutverk að mínu áliti. Hv. þingmaður nefndi stór mál, til dæmis fjölgun aldraðra. Það er það sem við ættum að ræða. Þjóðfélag okkar er að breytast verulega út af fjölgun aldraðra. Ég er sammála honum að við erum ekki að undirbyggja okkur eins og við ættum að gera, meðal annars vegna þess að við erum að ræða allt aðra hluti. Við erum ekki að ræða stóru myndina. Ég sé fram á að mikil vandamál verða og þau gerast mjög hratt vegna þess að við erum ekki með úrræði fyrir aldraða. Það tengist meðal annars heilbrigðiskerfinu, kannski helst því. Síðan skal ég reyna að fara í hina þættina, ég næ ekki að fara í allt saman núna. Varðandi [[Forseti hringir.]]- ég vissi að hljómurinn kæmi, ég hélt ég mundi sleppa.
Virðulegi forseti. Ég er alger lúði og gleymdi gagninu sem ég var með á stafræna forminu. Er það nú pírati. Frá Öryrkjabandalagi Íslands er fjallað um ályktun eða áskorun sem það er með til þingmanna. Kannski má koma að því í annarri ræðu ef hún kemst að, það nær því örugglega einhver. Þar er meðal annars minnt á að lífeyrir almannatrygginga hækki um 15 þús. kr. frá 1. maí 2016 samhliða hækkun lágmarkslauna en nú erum við að tala um afturvirkni til maí. Við viljum væntanlega vera tilbúin fyrir næsta maí líka. Ég veit ekki hvort það er inni í fjárlagafrumvarpinu eins og það er. Það er rétt samkvæmt tölunum hjá mér að það varð lækkun til heilbrigðismála, mjög lítil lækkun á framlagi miðað við árið áður, 2010, 2011, en yfirleitt hefur alltaf verið hækkun fram yfir verðlag. Það eru frekar augljósar ástæður af hverju, ef það er rétt sem hv. þingmaður segir að eftirlitsstofnanir hafi blásið út á sama tíma. En ég skynjaði það alla vega sem utanaðkomandi maður þá, að eftirlitsstofnanirnar hafi brugðist í kjölfar hrunsins og ákveðin köllun hafi verið eftir því að efla þann iðnað, ef svo má að orði komast. Ég held að það hafi verið pólitískur vilji eða almennur vilji til að gera eftirlitið betra. En ég er algerlega sammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um að eftirlit þarf að vera rosalega markvisst og skilgreint. Ég hlakka til að þeir málaflokkar verði betur útfærðir ef þeir eru það ekki nú þegar.
Hæstv. forseti. Ég held að við viljum hafa allt betra, þar með talið eftirlitið. En Fjármálaeftirlitið, sem er búið að stækka um 203% frá árinu 2007, eftir hrun þegar það var orðið væntanlega stærsta fjármálaeftirlit í heimi, þá sjáum við samt sem áður fall SpKef sem var búið að vara við hvað eftir annað, meðal annars hér í þingsal. Peningar og árangur, það er ekki alltaf samasemmerki þar á milli. Ef lífið væri excel-skjal og við vildum ná betri árangri einhvers staðar mundum við bara hækka og þá yrðu hlutirnir strax betri, og þá væri lífið einfaldara. Það bara er ekki þannig. Það á við um alla hluti, meðal annars heilbrigðiskerfið. Ég held að ekki hafi verið köllun eftir því að auka framlög um 160% til Mannvirkjastofnunar. Ég held að það sé ein ástæðan fyrir því að við erum með allt of hátt húsnæðisverð eða að við erum með allt of flókið kerfi. Þessi stofnun er með 1,2 milljarða í bundið eigið fé sem er nokkurs konar höfuðstóll. Síðan er Jafnréttisstofa. Hún hækkar um 140%. Ég kannast ekki við að menn hafi kallað eftir því að við þyrftum virkilega að bæta í þar en það má vera. Lyfjastofnun, ef við mundum einfalda lyfjakerfið - ég hef haldið margar ræður um það og hef gert nokkuð til þess að einfalda það - þá þyrftum við ekki á svona miklu eftirliti að halda. Svo eru stofnanir sem sinna sínu hlutverki mjög vel eins og Geislavarnir ríkisins sem hækka um 30% frá árinu 2007. Ég hef ekki heyrt neinn mann halda því fram að sú stofnun sé ekki að sinna hlutverki sínu. Þar er skipuritið algerlega flatt sem ég held að sé alveg til fyrirmyndar. En margt annað mætti nefna. Hv. þingmaður nefndi opinbera heilbrigðiskerfið. Menn eru alltaf að bera saman epli og appelsínur. Ég veit að vísu ekki hvar í heiminum það kerfi er þar sem ekkert tryggingakerfi er á bak við. Kannski er það einhvers staðar til en ég veit ekki til þess. Norræna kerfið er þannig að við borgum 80% af því með sköttunum okkar og borgum í kringum 20% úr eigin vasa þegar við njótum þjónustunnar. Það er svona almenna reglan. Síðan er það bara mjög misjafnt, stundum eru það einkaaðilar sem veita þjónustuna, stundum opinber fyrirtæki. Það er ekki aðalatriðið. [[Forseti hringir.]]Hér eru menn að tala um að ef menn ætli að nýta einkarekstur, sem er búið að gera í áratugi, þá sé verið að breyta því í grundvallaratriðum. Það er einfaldlega tóm þvæla og misskilningur. Og ég veit að hv. þingmaður var ekki þar.
Ég þakka spurninguna. Ég gerði mér það að smáleik, ég fékk ekki nægan tíma til þess, en það er gaman að bera saman heildartölurnar hjá hverri stofnun fyrir sig, bera saman tvær stofnanir og hugsa um af hverju. Fangelsismálastofnun sem hefur sagt að hún þurfi að loka fangelsi, hún geti ekki sinnt hlutverki sínu, er með 1,6 milljarða meðan Nýsköpunarmiðstöð Íslands fær greitt úr ríkissjóði hálfan milljarð. Ef við berum saman Fangelsismálastofnun og Nýsköpunarmiðstöð, ég er ekki að segja hvaða verkefni eru þar að baki, ég þarf að vita ástæðurnar til að geta sagt eitthvað um þessar tölur. En að meta þær saman svona hlið við hlið segir dálítið um áherslur. Mér finnst áhugavert til dæmis að nýsköpun sé þrefalt minni en fangelsismál. Ég er ekki að segja að fangelsismál séu óþörf og þau eigi að lækka, ég er að segja að hækka eigi nýsköpun. Samgöngustofa fær næstum því 2 milljarða, Menntamálastofnun um 800 milljónir, sýndist mér. Þetta er mjög áhugaverður leikur að leika. Á bak við þessar tölur eru alltaf ástæður sem við verðum að vita. Það eru alltaf markmið sem við verðum að hafa á hreinu. Það eru þau sem við verðum að rökræða. Við getum spurt: Er þetta markmið raunhæft eða mælanlegt? Það er þessi peningur sem fylgir þar á bak við; af hverju, á þetta enn þá við eða ekki? Í staðinn fyrir að hlaupa á 50 milljónum fram og til baka eftir óljósum aðstæðum sem [[Forseti hringir.]]fjárlagafrumvarpið núna frá meiri hluta virðist dreifast handahófskennt. Þetta er svona eins og peningadreifari. [[Forseti hringir.]]Ég ætla ekki að leggja of mikinn dóm á það svo sem. Það er meira að skoða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágætisræðu. Þar kom margt áhugavert fram, áhugaverðar ábendingar og athugasemdir. Ég ætla ekki að fara yfir efnisatriði ræðunnar heldur koma að öðrum þætti. Ég á mjög erfitt með að átta mig á hugmyndafræði Pírata þegar kemur að ríkisfjármálum. Eitt eru útgjöld, en til að standa undir útgjöldum þurfum við tekjur. Ég vil beina því til hv. þingmanns að skýra það út fyrir mér svo ég skilji skatta- og tekjuöflunarstefnu Pírata. Ég vil til dæmis vita hvort Píratar vilja margþrepa tekjuskatt á einstaklinga eða einn flatan gegnsæjan tekjuskatt. Ég velti fyrir mér hvort Píratar leggja áherslu á að skattleggja neyslu og ef svo er þá hvernig. Er það með virðisaukaskatti í einu þrepi eða margþrepa skattur með undanþágum? Er það með tollum og aðflutningsgjöldum eða með einhverjum öðrum hætti sem ég kann ekki að nefna? Þá vil ég líka fá að vita hvernig Píratar hyggjast fjármagna almannatryggingakerfið, þ.e. lífeyrisgreiðslur til eldri borgara, örorkubætur og atvinnuleysisbætur. Er það með tryggingagjaldi? Hvers konar tryggingagjaldi? Er það sami skattstofn og nú er, sem er ofan á laun starfandi fólks? [[Forseti hringir.]]Hvað er skynsamlegt í þeim efnum? Telur hv. þingmaður að það tryggingagjald sem nú er [[Forseti hringir.]]sé sanngjarnt?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Þarna glímir hann við almennan misskilning á stefnu Pírata þar sem hugmyndafræðin er tiltölulega öðruvísi en tíðkast innan annarra stjórnmálaflokka. Við leggjum áherslu á aðferðafræði frekar en slíka hugmyndafræði. Við erum ekki að koma með hugmyndir um að svona eigi að gera þetta heldur aðferðafræði sem snýst um hvernig við náum hugmyndum saman um bestu lausn sem við getum síðan rætt hverja fyrir sig og ákveðið í sameiningu hvort lausnin er raunhæf eða ekki. Í ákveðinni hönnunarhugsun sem við vinnum eftir er sviðið þrefalt. Það geta verið peningalegar lausnir, tæknilegar lausnir og lausnir fyrir fólk. Það er mjög algengt að fólk byrji á að spyrja: Hvað er hagkvæmt að gera? Það má vel vera að engin af þeim lausnum sem er hagkvæmt að gera sé í raun og veru góð lausn. Það getur verið fullt af tæknilegum lausnum en það þýðir ekki að það séu lausnir sem nokkur komi til með að nota. Við verðum náttúrlega að byrja á að spyrja: Hvernig virkar kerfið fyrir fólk? Það er sá útgangspunktur sem við byrjum á. Næsta þrep hjá Pírötum er oft tæknilegt. Varðandi hvert og eitt atriði hérna þá eru ekki einhlít svör. Svörin birtast smám saman í samvinnu við aðra flokka, almenning og hafa ekki farið í gegnum sérstakt ferli hjá okkur. Tollar til dæmis, samt: Burt með tolla. Júhú, frábært! [[Forseti hringir.]]Óháð hverju þrepi fyrir sig eða tryggingagjaldi eða hvað sem það er, ef orsökin kemur þaðan [[Forseti hringir.]]þá er það partur af lausninni. Ég kem því [[Forseti hringir.]]væntanlega ekki að núna en kannski í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú kann að vera að ástæða þess að ég eigi erfitt með að skilja þessa aðferðafræði Pírata, eða hönnunarlausnir eða hvað það er, sé aldur minn og bara sú staðreynd að ég er með skagfirskt blóð í æðum, en ég skildi hvorki upp né niður í svarinu, því miður. Hv. þingmaður hlýtur að hafa farið í gegnum aðferðafræði og hönnunarlausnir varðandi tekjuöflunarkerfi ríkisins. Það er ekki nóg að koma upp og velta fyrir sér útgjöldunum ef menn hafa ekki farið í gegnum hvernig tekjuöflunarkerfi ríkisins er best og skynsamlegast. Það hlýtur að liggja á borðum Pírata eftir allan þennan tíma hvernig best er til dæmis að skattleggja eða hvort eigi yfir höfuð að skattleggja almennar launatekjur og þá með hvaða hætti. Á að gera það í margþrepa skatti eða einum flötum skatti þar sem allir greiða jafnt? Á að vera skattleysisþrep? Eiga skattleysismörkin að vera hærri að lægri en nú er? Eins er með virðisaukaskattinn, það getur ekki verið þegar stærsti tekjustofn ríkisins er annars vegar, sem á að fjármagn það sem við erum síðan að deila um hér í útgjöldum ríkisins. Ég bara trúi því ekki að Píratar hafi ekki farið í gegnum aðferðafræðina og hönnunarlausnirnar á því hvernig virðisaukaskattskerfið eigi að vera eða hvort það eigi að víkja fyrir einhverjum öðrum hentugri lausnum sem henta þá almenningi. Það er það sem við erum að gera.
Forseti. Grunnurinn í þeirri hugmyndafræði sem við vinnum að er nærsamfélagið. Núverandi flæði fjármagns hjá hinu opinbera eru skattar sem fara til ríkisins og er síðan útdeilt til sveitarfélaga. Það ætti að vera dálítið í hina áttina þannig að sveitarfélögin gætu aflað sinna eigin tekna til að fjármagna eigin verkefni. Sem dæmi fá sveitarfélög útsvar af tekjuskatti einstaklinga en ekki útsvar af tekjuskatti fyrirtækja. Þau fá ekki hlutdeild af virðisaukaskattinum. Sú breyting gæti fjármagnað ansi mörg verkefni sveitarfélaganna. Í augnablikinu fá sveitarfélög aðeins af launatekjum og fasteignagjöldum fyrirtækja sem eru á svæði þeirra. Við erum ekki að segja: Hendum kerfinu bara burt og fáum eitthvað alveg nýtt. Við viljum breytingar í skrefum. Við stígum eitt skref í einu til þess að skoða hvort það sé í áttina að þeim markmiðum sem við sækjumst eftir. Miðað við núverandi ástand skoðum við hvort það virkar. Ef það er í lagi þá þarf ekki að breyta neinu. Ef einhverjir vankantar eru þá fáum við hugmyndir að lausnum, veljum á milli þeirra, tökum skref í þá átt og skoðum hvort þær breytingar séu í áttina að markmiðum eða ekki. Annars stígum við einfaldlega til baka og tökum þá annað skref. Við viljum fara ítarlega yfir þau vandamál og lausnir sem við erum að glíma [[Forseti hringir.]]við. Það er engin stór bylting í hugmyndafræði [[Forseti hringir.]]skatttekna og svo framvegis sem við erum að boða. Við erum að boða hvernig við [[Forseti hringir.]]getum breytt samfélaginu án þess að þurfa að stóla í rauninni á vald.
Virðulegi forseti. Mér finnst rétt, af því að það hefur verið mikið til umræðu undir þessum lið, að segja frá því að við héldum opinn fund áðan í hv. fjárlaganefnd með talsmönnum eldri borgara og öryrkja. Ég vil nota tækifærið og þakka fulltrúum þeirra fyrir afskaplega góða og skýra framsetningu á sínum sjónarmiðum. Það er alveg ljóst að þar eru mörg verkefni fram undan. Það var rætt miklu meira en það sem snýr bara að þessum fjárlögum enda eru verkefnin mörg á okkar könnu, en svo sannarlega eru önnur verkefni brýn. Þau snúa til dæmis að húsnæðismálum þessa hóps, sérstaklega fátækari hluta þessara hópa sem eru mjög ólíkir, húsnæðismálum í Reykjavík og ýmsu öðru. Með nýjum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar er búið að setja 22,5 milljarða í lífeyrisgreiðslur. Hækkun á þessu kjörtímabili er um 55 milljarðar þegar allt er tekið, en það eru mikil verkefni fram undan [[Forseti hringir.]]sem við þurfum að taka föstum tökum. Ég legg sérstaklega áherslu á það varðandi nefnd Péturs Blöndals sem er búin að vinna gott starf en við verðum að klára það verkefni ásamt ýmsu öðru. Ég vonast til þess að við berum gæfu til að ræða þessi mikilvægu mál af yfirvegun og málefnalega því að þetta eru mál sem eiga það skilið.
Frú forseti. Við ræðum hér fjárlög fyrir árið 2016. Það er af mörgu að taka í þeim efnum. Ég ætla að hafa smáinngang að máli mínu áður en ég fer í einstaka liði. Við erum í 2. umr. að takast á við fjárlögin sem nú liggja fyrir. Það er ekki eins og þarna séu fjárlög sem hægt er að hrópa húrra fyrir. Við vitum að núverandi ríkisstjórn býr við allt aðrar aðstæður en fyrri ríkisstjórn sem tók við í kjölfar efnahagshrunsins. Nú hefði verið möguleiki á að vera með mikla innspýtingu í marga málaflokka sem þurftu því miður að taka á sig skerðingar á síðasta kjörtímabili. Ég hefði haldið að nú væri kominn tími á innviðauppbyggingu í samfélaginu og að tekið yrði virkilega vel á í velferðarkerfinu. En því er ekki fyrir að fara. Þarna eru málaflokkar sveltir, til dæmis varðandi byggða- og sóknaráætlun, stuðningur við brothættar byggðir fellur minnkar, dregið er úr jöfnun námskostnaðar og enn vantar mikið upp á að búið sé að jafna orkukostnað á landinu. Mikill vandræðagangur er með að fjármagna það verkefni að fullu þó að vissulega hafi verið settir fjármunir í það, en það vantar enn 200–300 millj. kr. á ári til að það sé að fullu jafnað. Í Framkvæmdasjóð ferðamanna eru settir allt of litlir fjármunir miðað við þá mikla aukningu ferðamanna sem koma til landsins. Húsnæðismálin eru enn óleyst og ríkisstjórnin kemur sér ekki endanlega saman um hvernig mæta eigi þeim mikla húsnæðisvanda sem blasir við, sérstaklega hjá ungu fólki og þeim efnaminni. Það vill oft gleymast að margir staðir á landsbyggðinni glíma líka við húsnæðisskort. Víða er það vandamál að fólk sem vill setjast að úti á landi fær ekkert húsnæði og enginn treystir sér til að byggja því að eignin er verðfelld um leið og fasteignamat liggur fyrir. Í þeim málaflokki liggja ekki fyrir endanlegar heildarlausnir. Nú er hálfnað þriðja ár þessarar ríkisstjórnar og það eru allt of litlir fjármunir sýnilegir í þessi verkefni enn þá. Vaxtabæturnar eru skornar niður um 1,5 milljarða og barnabætur fylgja ekki verðlagi. Fæðingarorlofssjóður er sveltur. En ríkisstjórnin heldur áfram að gefa á garðann hjá þeim efnameiri og lækka á þá skatta. Þá spyr maður: Hverjir eiga að standa undir velferðarkerfinu og skuldbindingum inn í framtíðina ef okkar kynslóð ætlar ekki að leggja sitt af mörkum miðað við efni og ástæður? Verið að vinna gegn þrepaskipta skattkerfinu og leggja það niður í áföngum, sem er annars miklu sanngjarnara gagnvart þeim tekjuminni. Eflaust hefði mátt endurskoða eitthvað prósentutöluna í því þrepaskipta skattkerfi sem komið var á á síðasta kjörtímabili, eins og bilið á milli þrepa. En fækkun þrepa þýðir bara eitt; það eru lægri skattar á þá efnameiri. Ríkisstjórnin hefur frá því að hún tók við aflétt sköttum allt að 45 milljörðum í formi skatta, auðlegðarskatts, orkuskatts, veiðigjalda, vörugjalda, tolla sem taka eiga gildi nú um næstu áramót í tveimur áföngum. En við skulum ekki gleyma því að þessi ríkisstjórn hækkaði matarskattinn svo um munaði, úr 7% í 11%. Ýmiss konar beinn kostnaður hjá almenningi er aukinn, bæði í heilbrigðis- og menntakerfinu. Það er gamalkunnur leikur hægri manna að tala fyrir lágum sköttum en íþyngja svo almenningi með beinum þjónustugjöldum sem koma verst niður á þeim tekjuminni. Tryggingagjaldið er lækkað sáralítið, en lækkun þess hefði ýtt undir fjölgun starfa og ætti að lækka í takt við minna atvinnuleysi. Hægri menn tala fjálglega um að fólkið eigi að ráðstafa tekjum sínum sjálft og að skattar séu af hinu vonda. En ég tel að fólkið í landinu geri kröfu til jöfnuðar, til öflugs heilbrigðiskerfis og menntakerfis, góðra samgangna og góðra fjarskipta. Til þess þarf fjármuni. Einnig má nefna það mál sem núna er efst á baugi, að laun elli- og örorkulífeyrisþega fylgi launaþróun og taki sömu krónutöluhækkunum og lægstu laun í landinu taka svo þeim sé tryggt öryggi. Ef það á að ganga eftir verða allir að leggja sitt af mörkum í sameiginlega sjóði og krefjast þess af ríkinu að það skili skattfénu í þau verkefni sem brenna á þjóðinni, sem eru orðin æðimörg og bíða úrlausnar. Við hefðum getað gert ýmislegt við 45 milljarða frá því að þessi ríkisstjórn tók við, sem hún hefur afsalað sér með ýmsum hætti. Þar má nefna uppbyggingu Landspítalans og önnur þjóðþrifamál, t.d. að mæta bættum kjörum elli- og örorkulífeyrisþega og innviðauppbyggingu samfélagsins. En þessi ríkisstjórn hefur valið að vinna fyrst og fremst með þeim efnameiri en skilja eftir þá sem minna mega sín. Þeir sitja eftir og það er bara staðreynd. Efst á baugi undanfarið hefur verið það ranglæti að ríkisstjórnin ætlar að skilja aldraða og öryrkja eftir þegar allir aðrir hópar þjóðfélagsins hafa fengið kjarabætur með einum eða öðrum hætti. Meðaltal kjarahækkana á þessu ári er um rúm 14%. Til stendur að hækka ellilífeyri og örorkulífeyri um næstu áramót um 9,7%, en það er auðvitað ekki í neinu samræmi við það sem aðrir hafa fengið og heldur ekki afturvirkt, eins og aðrir hafa fengið, og ætti að vera afturvirkt frá 1. maí og taka sömu hækkunum í krónutölu og lægstu laun í landinu, eða sambærilegt, fram til ársins 2018 þegar lægstu laun í landinu eiga að vera komin upp í 300 þús. kr., sem er nú ekki upphæð sem menn stökkva hæð sína yfir en er þó vissulega árangur. Það er með ólíkindum hvernig ríkisstjórnin leyfir sér að afvegaleiða umræðuna í þessu máli. Tínt er til að búið sé að bæta kjör þessara hópa svo mikið frá því að ríkisstjórnin tók við. Í því sambandi er allt tínt til og talað um að búið sé að leggja í þennan málaflokk 23 milljarða, að fólk eigin nú bara að vera sátt við það og líða miklu betur með sínar 180–190 þús. kr. á mánuði. Það vita það allir að málaflokkurinn hefur fengið þá upphæð þegar allt er tínt til úr öllum skúmaskotum sem tengist þessum málaflokki. Þær hækkanir sem orðið hafa frá því að þessi ríkisstjórn tók við eru um 17,1%. Það er nú það. Það er þekkt brella að leika sér með tölur og blekkja fram og til baka. Ég þekki það mætavel, ég var í forustu fyrir verkalýðsfélag á Vestfjörðum í 16 ár. Það var kunnur leikur hjá atvinnurekendum að blekkja okkur sem sátum þeim megin við borðið með alls kyns talnaflóði og að meðaltali ættum við að hafa það bara ljómandi gott. En staðreyndir málsins eru bestar og það verður auðvitað að ræða þessa hluti á mannamáli svo allir skilji og horfa á hve þessi laun - eða bætur, ég kalla þetta laun, þetta eru laun þess fólks sem býr við örorku og laun þess fólks sem er orðið 67 ára og eldra - eru ekki okkur til sóma, þessu þjóðfélagi sem er með þeim ríkustu í heimi. Þó að við höfum orðið fyrir miklu áfalli fyrir sjö árum erum við aftur að ná fótfestu og höfum vissulega efni á að gera vel við þessa hópa og láta þá ekki dragast aftur úr eða láta tekjuskiptingu og misskiptingu í samfélaginu aukast eins og nú stefnir í. Þessi leikur að tölum er ljótur leikur. Það er okkur ekki til sóma að menn leiki sér svo með þessi mál þegar þessir stóru hópar eiga í hlut. Þeir hafa líka svarað fyrir sig í þeim efnum. Þar stendur orð á móti orði en staðreyndirnar tala líka sínu máli. Talsmenn eldri borgara og öryrkja telja að sú 3% hækkun sem varð í janúar 2015 sé leiðrétting vegna ársins 2014 og að eigi ekki að reikna það sem hluta af kjarabótunum 1. janúar 2016. Þau benda enn fremur á að of margir sem lægstar tekjurnar hafa séu fastir í fátæktargildru, sem við sem rík þjóð eigum ekki að láta viðgangast. Allt tal um framlög eða milljarða er í raun ekki aðalatriðið heldur að fólk geti lifað mannsæmandi lífi af þessum tekjum. Við skulum ætíð muna það að á bak við tekjur og tölur og línurit og alls konar mælikvarða í excel-skjölum er fólk sem hefur sömu þarfir og þeir sem hafa hundruð þúsunda á mánuði. Tekjuskattsbreytingar sem þessi ríkisstjórn hefur gert hafa heldur ekki komið þessum hópum til góða. Ef lækkun á fyrsta skattþrepi hefði verið 1,4% í stað þess að lækka annað þrepið, hefði það skilað hópum með allra lægstu tekjurnar tæpum 3 þús. kr. Í stað þess fékk sá hópur einungis 500 kr., sem gera tæpar 6 þús. kr. á ári, en hefði orðið um 36 þús. kr. Þetta lýsir vel áherslum þessarar ríkisstjórnar, að leiðrétta ekki eða breyta prósentuhlutfallinu í lægsta þrepinu, heldur hræra til í efri þrepum hjá þeim sem efnameiri eru. Mikið hefur verið talað um hvað fyrri ríkisstjórn hafi nú verið vond og barið á öryrkjum og það sett í þann búning að fyrri ríkisstjórn hefði af meinfýsni og mannvonsku skert kjör eldri borgara og öryrkja í þessu landi. Nei, það var nú síður en svo. Grípa þurfti til mjög erfiðra aðgerða á öllum sviðum þjóðfélagsins. Þeim sem bjuggu eingöngu við grunnframfærslu elli- og örorkulífeyris var hlíft. Sá lífeyrir var ekki skertur heldur varinn, við skulum halda því til haga. En vissulega voru skerðingar á þá sem höfðu atvinnutekjur auk örorkulífeyris eða ellilífeyris og lífeyristekjur voru skertar. En grunnlífeyrir hélt sér svo hann var varinn á þessum erfiðu árum eftir hrun. Hann var rúmar 190 þús. kr. og hækkaði í þrepum upp í um 213 þús. kr. Því skal haldið til haga. Einnig hefur verið komið inn á það hér að fyrri ríkisstjórn hafi ...
Skorið allt niður eins og hægt var.
framkvæmt hækkanir hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum þegar launahækkanir voru á almenna markaðnum árið 2011. En þá hækkaði ríkisstjórnin bætur 1. júní árið 2011 [[Gripið fram í.]]í samræmi við krónutöluhækkun kjarasamninga ASÍ og Samtaka atvinnulífsins. Það er gott að heyra að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er loksins farin að meðtaka þann boðskap.
Skerðingarnar ykkar, já.
Nokkuð sem núverandi ríkisstjórn er að svíkja, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. [[Gripið fram í.]]Það eru staðreyndir málsins. Við skulum venja okkur á að fara með sannleikann því að hann er sagna bestur. [[Gripið fram í.]]Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir og hægt er að skoða. Eldri borgarar og öryrkjar hafa sent út fréttir þar sem það er undirstrikað. Ég vísa til samantektar sem ég fann á netinu, með leyfi forseta, sem er opið bréf frá öryrkja til stjórnarþingmanna þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Það er ljótt að ljúga og blekkja eins og þið gerið.“ Með leyfi forseta stendur síðan í bréfinu: „Síðan eru það hreinar og klárar lygar að bætur almannatrygginga hafi hækkað um 17,1% frá árinu 2014, því að það kemur alveg skýrt fram í útreikningum ÖBÍ að í janúar 2013 hækkuðu bætur um 3,9%, (vinstri stjórnin var þá enn við völd). 1. janúar 2014 hækkuðu þær um 3,6% og í janúar 2015 um 3%. Þetta gerir þá í tíð núverandi ríkisstjórnar aðeins 6,6% hækkun en ef við tökum frá 2013, þá er hækkunin 10,5%.“ Þetta eru bara staðreyndir sem stjórnarþingmenn ættu að kynna sér og hætta að fara með rangt mál í þessum efnum. Það er sárt til þess að vita að stjórnarmeirihlutinn telur sig vera þess umkominn að hunsa allar þessar staðreyndir og hrekur fólk sem ber þær fram, og vænir það um að fara með rangt mál. Hann heldur endalaust uppi svo ömurlegum málflutningi þegar við vitum að takast þurfti á við afleiðingar hrunsins sem snerti alla og enginn komst hjá því að finna fyrir með einhverjum hætti. Þá segir stjórnarmeirihlutinn að þess vegna þurfi núverandi ríkisstjórn ekki að bæta kjör þessa hóps og réttlætir eigin gjörðir með því að hér hafi orðið hrun og að allir hafi þurft að sitja uppi með afleiðingar þess. Maður hugsar: Að fólk geti virkilega lækkað hér veiðigjöldin um 7 milljarða frá því að þessi ríkisstjórn tók við, svo maður fari nú bara fínt í það. Það er rúmlega sú upphæð sem þyrfti til þess að aldraðir og öryrkjar fengju afturvirkar hækkanir eins og aðrir þjóðfélagshópar frá 1. maí á þessu ári. Hvernig geta menn tekið svona ákvarðanir án þess að hafa samviskubit? En þetta er nú bara veruleikinn. Þetta er hægri stjórn. Hún forgangsraðar með þessum hætti til þeirra efnameiri og þeirra sem meira hafa, hvort sem eru einstaklingar eða stórfyrirtæki, stórútgerðir. Forgangsröðun hennar er að vera búin að afsala sér sköttum upp á 44 milljarða frá því að hún tók við. Það er sorglegra en tárum taki því að ýmislegt hefði verið hægt að gera við alla þessa fjármuni. Það var meiningin hjá fyrri ríkisstjórn, sem liggur í öllu því sem hún skildi eftir sig, [[Að setja ...]]að setja fjármuni í uppbyggingu innviða samfélagsins, velferðarkerfi, Landspítalann, samgöngur, ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega, þegar efnahagur batnaði. Svo tekur þessi ríkisstjórn við með hnefann á lofti og ber niður alla samfélagslega uppbyggingu og vinnur gegn því [[Gripið fram í.]]að batnandi efnahagur skili sér til allrar þjóðarinnar, hann skilar sér bara til sumra. Haldið er áfram á sömu braut og við höfum verið að horfa upp á síðustu áratugi þegar framsóknarmenn og sjálfstæðismenn hafa stýrt þjóðfélaginu. Það er að gliðna í sundur. Stéttaskipting er að verða til, sem maður hefði aldrei trúað að yrði hér á litla Íslandi. Þeir fátækari verða fátækari og þeir ríku ríkari. Það er nú ekki flóknara en það. Maður þarf ekki alltaf að skreyta mál sitt í þeim efnum heldur er bara verið að tala um að fátækir verða fátækari og þeir ríku ríkari. Og hópar eins og aldraðir og öryrkjar eru festir í fátæktargildru, sem er ömurlegt. Ég vil næst koma inn á þá ákvörðun sem endurspeglast í fjárlagafrumvarpinu, að skera niður nemendaígildi til framhaldsskóla. Það bitnar mjög illa á framhaldsskólunum úti um land og kemur sérstaklega illa við íbúa landsbyggðarinnar, þ.e. að meina 25 ára og eldri inngöngu í bóknám framhaldsskólanna. Það hefur skilað sér alveg ótrúlega fljótt í háum tölum nemenda sem hrakist hafa frá námi. Frá því að sú ákvörðun var tekin hefur fækkað í framhaldsskólum um 742 nemendur milli áranna 2014 og 2015. Af þeim eru um 400 í bóknámi og 242 í verknámi og öðrum iðngreinum. Það er sláandi og sýnir afleiðingar þess sem við í stjórnarandstöðunni vöruðum við og sem stjórnendur framhaldsskólanna vöruðu við. Framhaldsskólarnir hafa verið að byggja upp metnaðarfullt nám, fjarnám, staðbundið nám, dreifnám. Allt hefur það spilað vel saman. Þegar þeir fá það högg að skera þurfi niður og fækka nemendaígildum þannig að þeir geta ekki tekið nemendur 25 ára og eldri í bóknám, hefur það sínar afleiðingar og stendur skólunum fyrir þrifum. Hliðarverkanirnar eru þær að fjarnámið veikist, verknámið veikist og skólarnir eiga miklu erfiðara með að bjóða upp á fjölbreytt nám. Afleiðingin er veiking byggðanna. Fólk sem hafði ætlað að fara aftur í nám, sem hefur tímabundið ekki getað haldið áfram og lokið framhaldsnámi af einhverjum orsökum eins og gerist og gengur, hefur ekki möguleika á því nema flytja úr heimabyggð sinni og sækja dýrt nám í einkaskólum í höfuðborgarsvæðinu með tilheyrandi kostnaði. Það hafa ekki allir fjármuni til að rífa sig upp frá sinni heimabyggð, að vera kannski búnir að stofna fjölskyldu og ætla að leigja húsnæði, sem liggur nú ekki á lausu á höfuðborgarsvæðinu og er rándýrt, og borga auk þess einkaskóla fyrir að geta lokið framhaldsnámi í heimabyggð sinni. En það er nú bara veruleikinn sem blasir við. Af því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason gengur hér í sal verð ég að segja að ég skil ekki hvernig þingmenn landsbyggðarinnar geta látið bjóða sér þetta. Ég skil það bara ekki. Á síðasta kjörtímabili mátti ekki anda, þá hrukku menn upp af standinum í himinhrópandi vandlætingu yfir því að verið væri að gera rangt hér og rangt þar. En núna þegar efnahagur hefur vænkast og ég mundi halda að landsbyggðarþingmennirnir mundu berjast fyrir að fá fjármuni út á land þá virðast þeir láta allt yfir sig ganga. En til þess að reyna að halda andlitinu hefur þeim tekist að ná einhverjum smáaurum inn í breytingartillögur til að reyna að lina þjáningar þeirra kjósenda sem eftir eru í kjördæmum þeirra. Ég trúi því ekki að menn ætli ekki að reyna að gera breytingar á þessu og stöðva aðförina að framhaldsskólum í landinu, að hefta 25 ára og eldri í að sækja nám í heimabyggð sinni. Þetta er nú það fólk, sem klárað hefur framhaldsnám þótt það sé orðið 25 ára og haldið svo áfram svo í háskóla í fjarnámi, sem hefur byggt sig upp á þessum stöðum. Það hefur orðið til þess að búseta hefur styrkst. Það fólk hefur oftar en ekki farið í kennaranám og hjúkrunarfræði, svo eitthvað sé nefnt. Fjöldinn allur hefur lokið námi vegna þess að fólki bauðst að halda áfram í skóla og búa áfram í sinni heimabyggð og hefur það skilað sér gífurlega vel út á land. Ég held að allir viti það, að það þurfi ekki að segja fólki það. En ætla menn virkilega að koma í veg fyrir möguleika þessa fólks þannig að þetta snúist allt á verri veg í framhaldinu? Ætla menn ekki að hlusta á stjórnendur framhaldsskóla eða landshlutasamtökin eða neina sem varað hafa við alvarlegum afleiðingum svo mikils niðurskurður gagnvart framhaldsskólunum varðandi nemendaígildin? Það var svolítið kómískt í gær þegar hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði að ekki væri hægt að setja mikla fjármuni í samgöngumálin því að ríkið hefði þurft að leggja til svo háa fjármuni í launahækkanir, 33 milljarða. Eiga þá samgöngur í landinu að vera sveltar ef ríkið þarf að leggja til fjármuni í launahækkanir eins og aðilar á almennum vinnumarkaði? Eigum við von á því að það verði eitthvert kropp hér út og suður, eins og þessi tíningur sem er í breytingartillögunum? Hvenær eiga menn von á samgönguáætlun? Eiga menn ekki von á að lögð verði fram samgönguáætlun með einhverjum metnaði fyrir landið? Við fáum hingað til lands gífurlegan fjölda ferðamanna sem skapar líka miklar gjaldeyristekjur, 340 milljarða að minnsta kosti. Væri ekki rétt að horfa á það í því samhengi fremur en að væla yfir launahækkunum ríkisins og segja að þess vegna geti menn ekki farið út í uppbyggingu samgangna í landinu, að horfa frekar á þær miklu tekjur sem koma af auknum fjölda ferðamanna og nýta í þann málaflokk? Það er líka mjög hraklegt að horfa til þess hvernig Framkvæmdasjóður ferðamannastaða er sveltur og svo er slett í hann einhverjum fjármunum til að bæta úr, en allt of seint þannig að þeir sem þurfa að undirbúa sig og sækja um og skipuleggja á vegum sveitarfélaga og allt það sem því fylgir geta ekki einu sinni nýtt sér þessa fjármuni. Ríkisstjórnin er með allt niður um sig hvað varðar samgöngumál. Þess vegna þótti mér með ólíkindum þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason belgdi sig út hér í gær og lét eins og verið væri að leggja fram einhver landsbyggðarfjárlög. Það er auðvitað ekki hægt að tala um það þannig. Menn geta kannski talað þannig án þess að innihald eða innstæða sé fyrir því. En fjárlögin sjálf og tölurnar segja sína sögu. Það þarf ekki frekar vitnanna við. Keisarinn er ekki í neinum fötum, Það er svolítið skondið að í fjárlagafrumvarpinu, í lið 672 Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta, stendur: „Gert er ráð fyrir að fjárheimild liðarins lækki um 516,5 millj. kr. að raungildi frá fjárlögum yfirstandandi árs.“ Þarna er niðurskurður. Svo koma riddarar landsbyggðarinnar, hv. þingmenn í fjárlaganefnd, og leggja til í breytingartillögum að í þennan sama lið fari 400 millj. kr. „Gerð er tillaga um 400 milljóna króna tímabundið framlag til að koma til móts við uppsafnaða þörf fyrir uppbyggingu á flugvöllum á landsbyggðinni og rekstur innanlandsflugs.“ [[Geri aðrir betur.]]Já, það gera aðrir betur, það er nefnilega það. Það gera aðrir miklu betur.
Ekki þið.
Við höfum bara ekki tækifæri til þess. En það gera aðrir betur, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, það er nefnilega það góða. Þarna rataðist hv. þingmanni satt orð á munn. Þarna fá menn að draga með töngum 400 millj. kr. og ná ekki einu sinni þessum niðurskurði, það munar 100 millj. kr. Sama er að segja um aðra liði eins og Hafnabótasjóð. Breytingartillögurnar hljóða upp á um 400 millj. kr. sem er listi yfir og auðvitað munar þá um það sem þarna fá sitt lítið af hvoru og þeir eru þakklátir. En það liggur engin samgönguáætlun fyrir, þetta eru bara reddingar út og suður. Slík vinnubrögð eiga ekki að líðast. Það á að vinna eftir faglegum ferlum og samgönguáætlun, það á að koma myndarlega fram í fjárlögunum í upphafi en ekki í einhverjum reddingum vegna þess að eðlilega koma sveitarstjórnir með betlistaf og biðja um eitthvað til að bjarga hlutunum. Þá koma þingmenn hér og berja sér á brjóst og láta eins og þeir séu að bjarga landsbyggðinni og leggi svo mikið til uppbyggingar hennar, en í raun og veru eru þetta bara skítareddingar, fyrirgefið orðbragðið. Einhverjar 235 millj. kr. fara til Vegagerðarinnar, 400 millj. kr. í hafnarframkvæmdir. Það vita margir hvað bara einn kílómetri kostar, og ég veit ekki hvað þessar 235 millj. kr. eiga að duga sem fara í vegaframkvæmdir. Tímabundið framlag til vegagerðar í dreifðum byggðum, ég veit ekki hvað það dugar á marga kílómetra. Þessar 400 millj. kr. duga auðvitað ekki til neinna stórframkvæmda. Svo er það Fjarskiptasjóður. Vissulega er ég ánægð með að fá þarna 200 millj. kr. aukalega inn í fjarskiptasjóð. Ég ætla ekkert að segja annað en það.
Nú, jæja.
[[Gripið fram í.]] Til að gleðja hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem enn eru þó eftir hér á þingi.
Við erum nítján.
Þið verðið það nú ekki lengur en fram að næsta kjörtímabili.
En í föðurlandinu?
Hvernig mælist þið?
Við mælumst bara ágætlega, Vinstri – græn og eigum eftir að mælast enn betur. [[Gripið fram í.]]Sá hlær best sem síðast hlær. En menn láta líka eins og búið sé að klára að hringtengja og ljósleiðaravæða landið. Með þeirri skýrslu sem var gerð af hálfu innanríkisráðuneytisins voru settar fram áætlanir sem kosta 6,2 milljarða. Talað hefur verið um 6,2–6,6 milljarða, eitthvað rúma 6 milljarða. Það er einsskiptisaðgerð að bæta við 200 millj. kr. Ef það hefðu verið 300 millj. kr. á ári hefði þetta verkefni tekið fjölda ára. Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga talaði um að það mundi þá klárast um 2040. Ætli hann hafi nú alveg farið með nákvæmt ártal? Við getum reiknað það út í rólegheitum á eftir. Gott og vel. Ef það koma 500 millj. kr. á ári framvegis ætti tíminn sem það tekur að ljúka þessu verkefni eitthvað að styttast. En auðvitað ætti að ljúka því bara á næstu fjórum árum. Þessi svæði hafa ekki þolinmæði til að bíða í 10–20 ár.
Hver er að tala um það?
Miðað við það fjármagn sem þarna er og hvað það kostar þá lítur út fyrir það. En ég ætla að segja eins og ég sagði áðan, svo ég sýni nú einhvern fögnuð í ræðustól, að ég fagna þessum 200 millj. kr. Það er bót í máli að þær komi þarna inn. Ég vil í lokin nefna jöfnun húshitunarkostnaðar í landinu. Mér leiðist alveg óskaplega hvernig hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur talað í þeim efnum. Hann hefur talað eins og búið sé að ljúka jöfnun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum. Það er bara ekki satt. Varla lýgur þetta fjárlagafrumvarp hérna sem segir að það vanti hundruð milljóna til að jafna húshitunarkostnað, bæði varðandi niðurgreiðslu á húshitun og jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Ef ég gríp niður í frumvarpið, með leyfi forseta, segir þar um niðurgreiðslu húshitunar: „Í fjárlögum fyrir árið 2015 er áætlað að af liðnum 04-583 Niðurgreiðslur á húshitun fari um 1.034 millj. kr. til þessa hóps en það jafngildir því að 80–83% kostnaðarins við dreifinguna séu niðurgreidd. […] Samkvæmt áætlunum Orkustofnunar er gert ráð fyrir að hækka þurfi framlögin vegna þessa þáttar um ríflega 153 millj. kr. frá því sem nú er svo að flutningur og dreifing við beina rafhitun verði niðurgreidd að fullu.“ Svo er talað um hér fyrir neðan: „Samkvæmt áætlunum Orkustofnunar er gert ráð fyrir að hækka þurfi niðurgreiðslurnar vegna þessa þáttar um 62 millj. kr. til samræmis við breytingar á niðurgreiðslum til beinnar rafhitunar.“ Varðandi jöfnun kostnaðar við dreifingu [[Forseti hringir.]]er talað um að samkvæmt því þurfi að hækka framlag til liðarins um 65 millj. kr. á ári til að unnt verði að jafna að fullu kostnað við dreifingu raforku. Svo það eru bara staðreyndir málsins [[Forseti hringir.]]sem menn verða að kyngja og ég vildi að þetta mundi ganga miklu hraðar fyrir sig.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða og skilmerkilega ræðu þar sem hún fór yfir helstu atriði fjárlaganna. Það kom kannski ekki á óvart að hún einbeitti sér svolítið að landsbyggðinni. Nú er ég Reykjavíkurbarn að miklu leyti og hef ekki ferðast vítt og breitt um landið eins og hv. þingmaður. Ég fór til Vestfjarða í haust og mér varð einfaldlega brugðið því að vegirnir höfðu ekki verið gerðir upp í fimmtíu ár, að því er virtist. Þetta eru án efa verstu vegir sem ég hef nokkurn tíma keyrt og hef ég nú keyrt upp í Kákasusfjöll þar sem ekkert hefur verið gert í sextíu ár. Það var skömminni skárra en vegurinn á milli Ísafjarðar og Patreksfjarðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hún telji þurfa til þess að koma vegakerfinu, sérstaklega á Vestfjörðum, í ásættanlegt horf og sjá til þess að einbreiðar brýr verði ekki áfram þar eins og eru á köflum. Hvað telur hv. þingmaður að þurfi til þess? Einnig væri ég til í að fá að heyra viðhorf hv. þingmanns til breytingartillögu meiri hlutans varðandi umboðsmann Alþingis, að 13 milljónir af tekjum stofnunarinnar falli niður vegna þess að stjórnarliðar vilja meina að þetta sé leigukostnaður en taka samt ekki til greina þann aukna rekstrarkostnað sem fylgir því að vera í eigin húsi. Hvað finnst hv. þingmanni um að verið sé að vega að fjárhagslegu sjálfstæði umboðsmanns Alþingis?
Frú forseti. Mér þykir mjög alvarlegt að vegið sé að starfi umboðsmanns Alþingis. Starf hans skiptir gífurlega miklu máli. Ég þekki eitt dæmi sem ég heyrði í dag þar sem umboðsmaður Alþingis hafði áhrif á það að snúa við niðurstöðu úrskurðarnefndar varðandi niðurgreiðslu fasteignalána í aðgerð ríkisstjórnarinnar. Umboðsmaður Alþingis hefur því gífurlega mikið vægi. Það er ekki gott að vita að skera eigi niður til þess embættis. Við eigum auðvitað að verja það. Varðandi vegaframkvæmdirnar og hvernig ég sjái fyrir mér að uppbygging vega verði. Við vitum að beðið er eftir að ákveðnir kaflar vítt og breitt um landið og auðvitað mjög stórir kaflar á Vestfjörðum fái varanlegt slitlag. Margir hverjir eru hestatroðningar og kannski ágætt að þingmenn geri sér grein fyrir því að vegirnir, t.d. á Vestfjörðum, eru verri en í Kákasusfjöllum. Ég fór einu sinni um Karpatafjöll í Rúmeníu, fimmtán ára gömul. Þá voru þeir vegir malbikaðir. Þið getið reiknað út ef þið viljið hvað er langt síðan það var. [[Hlátur í þingsal.]]Svona er þetta nú. Mér finnst að við eigum að gera átak í því að klára þessa vegi. Þess vegna bíð ég eftir samgönguáætlun. Ég bíð eftir því að sjá að það eigi að leggja vegi eins og yfir Dynjandisheiði, bora Dýrafjarðargöng og ljúka framkvæmdum í Barðastrandarsýslu. Það má minna á að stærstu framkvæmdir sem farið hefur verið í undanfarin ár og er að ljúka núna eru framkvæmdir í vegagerð sem var farið í eftir hrunið í tíð fyrri ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanni fyrir þetta svar. Það er náttúrulega mjög alvarlegt að verið sé að vega að fjárhagslegu sjálfstæði umboðsmanns Alþingis enda er þetta ein af stærstu og sterkustu eftirlitsstofnunum sem Alþingi hefur. Við í minni hlutanum biðjum um 15 millj. kr. aukafjárveitingu til umboðsmanns Alþingis svo að umboðsmaður geti sinnt frumkvæðisrannsóknum. Eins og staðan er núna, eins og kemur einmitt fram í áliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2014, þá getur hann lítið sinnt frumkvæðisrannsóknum þar sem ekki gefst tími miðað við þann starfskraft sem hann hefur. Minni hlutinn mundi vilja styrkja umboðsmann um 15 milljónir til þess að geta sinnt frumkvæðisrannsóknum betur. Það breytir því ekki [[Forseti hringir.]]ef verið er að taka 13 milljónir án þess að koma til móts við daglegan rekstur sem fylgir því að [[Forseti hringir.]]vera með eigin húsnæði. Það er náttúrulega mjög alvarlegt.
Frú forseti. Það er mjög alvarlegt. Ég er alveg sammála því. Við þurfum svo virkilega á því að halda að hafa eftirlit og frumkvæðisskyldu í höndum umboðsmanns Alþingis. Hægri stjórnin hefur alltaf talað um þennan eftirlitsiðnað. Hver veikti mest eftirlitsregluverkið, Fjármálaeftirlitið og annað, fyrir hrun? Það var hægri stjórnin búin að gera árin á undan. Þess vegna er þetta mjög hættulegt. Lýðræðisþjóðfélag á að standa vörð um umboðsmann Alþingis sem hefur á þeim tíma frá því að embættið var stofnað sýnt að það var virkilega mikil þörf fyrir það. Þessar frumkvæðisathuganir embættisins eru líka mjög mikilvægar sem aðhalds- og eftirlitshlutverk og eftirlitsskylda löggjafans. Ég treysti því að breytingartillögur [[Forseti hringir.]]okkar í minni hlutanum, um að leggja embættinu til 15 milljónir, verði samþykktar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Af því að hv. þingmaður vændi hér stjórnarliða um að vera vælandi vil ég segja að mér fannst ansi mikil neikvæðni yfir ræðu hv. þingmanns, að fara yfir það sem hv. þingmaður talar í einu orðinu um að ekki sé verið að gera neitt fyrir landsbyggðina og svo í lok ræðu sinnar þuldi hún upp ýmislegt af því sem verið er að gera. Þar má nefna flugvelli, 400 milljónir. Það má nefna samgöngur í dreifbýli, bæði á einum lið og fleiri liðum, 400–500 milljónir. Fjarskipti, 200 milljónir og er þá komið í 500 milljónir. Heilbrigðisstofnanir og dvalarheimili á landsbyggðinni, 175 milljónir. Hafnir á landsbyggðinni 400 milljónir og ýmis önnur verkefni sem snúa að landsbyggðinni og eru í mörgum liðum, 500–1.000 milljónir. Þetta er hátt í 3 milljarðar sem fjárlaganefnd setur þarna inn í á milli umræðna. Auðvitað væri hægt að eyða löngum tíma og þyrfti eiginlega sérstaka ræðu í það að leiðrétta mikið af þeim rangfærslum sem komu fram í ræðu hv. þingmanns. En ég ætla bara að taka tvö atriði ef mér vinnst tími til. Í fyrsta lagi segir hv. þingmaður að fjárlaganefnd sé ekki að gera neitt í innanlandsflugvöllum og vitnar til frumvarpsins sem er alveg hárrétt. Á síðasta ári voru settar 516 milljónir í flugvelli. Þar af komu 500 frá fjárlaganefnd. Það var tillaga sem hv. þingmaður sem stendur hér í þessum ræðustól núna flutti, að setja 500 milljónir í flugvelli á síðasta ári með því að krefja Isavia um arðgreiðslur. Og það er hárrétt, það var ekki inni í frumvarpinu þegar það kom núna. En fjárlaganefnd setur aftur fjármagn inn í þessa flugvelli. Þannig að það gætti ákveðins misskilnings hjá hv. þingmanni varðandi þennan lið. Síðan varðandi ljósleiðaramálin og fjarskiptamálin. Þegar talað var um að þingmenn væru að tala um að búið væri að hringtengja ljósleiðara ruglaði hv. þingmaður mjög saman hugtökum. Það er búið að vera að hringtengja svæðið sem vantar ljósleiðarahringtengingu á. Það var gert á Ströndunum í sumar og gert frá Dalasýslu yfir í Stykkishólm. Það eru allt aðrir hlutir en að ljósleiðaravæða allt [[Forseti hringir.]]landið. Það er líka verið að vinna að því. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt þegar menn tjá sig í ræðustól að í fyrsta lagi fari þeir rétt með og skilgreini hlutina eins og þeir eru en fabúleri [[Forseti hringir.]]ekki bara út í eitt, virðulegur forseti, eins og gert var í allt of miklum mæli hjá hv. þingmanni.
Frú forseti. Já, já, það er hægt að kalla það fabúleringar, það sem sagt er í þessum ræðustóli. Það á víst við um marga þingmenn sem hingað koma. En það sem ég segi um háhraðatengingar er að sú skýrsla sem var gefin út af innanríkisráðuneytinu, og tveir hv. þingmenn í starfshópi stóðu að, gerði ráð fyrir að háhraðatenging til allra landsmanna á þeim svæðum sem eru utan markaðssvæða kostaði rúma 6 milljarða. Það sem ég er að segja er að þær 200 milljónir sem bætast nú við einar og sér duga ekki til að klára þetta verkefni nema á næstu 10, 15, 20 árum. Við höfum ekkert í hendi til að geta treyst því að sambærileg fjárhæð komi á næsta ári. Þannig er nú bara veruleikinn. Ég er ekki að fabúlera neitt með þetta, heldur eru þetta áhyggjur. Vissulega er verið að stíga skref í rétta átt. Það er gott. En þau skref eru hænuskref. Það þarf að gefa út yfirlýsingu um það að á næstu fjórum, hámark fimm árum, klári menn þetta verkefni. Þörfin er mikil. Varðandi samgöngur almennt. Að vera að tína til 100 milljónir hér og 400 milljónir þar, það eru í stóra samhenginu bara smápeningar. Þetta eru fjármunir sem gætu verið hjá einhverju meðalstóru sveitarfélagi en ekki hjá ríkisvaldinu. Metnaðarleysið gagnvart samgöngumálum í landinu er auðvitað algert. Þessir hestavegir vítt og breitt um landið sem líkjast troðningum í Kákasusfjöllum eru hreinlega ekki boðlegir. Um 23 milljarðar eru til samgöngumála í frumvarpinu, það er bara til skammar. Þegar maður fer á fund landshlutasamtakanna og hittir forsvarsmenn Vegagerðarinnar, þá eru þeir bara með tárin í augunum. Þeir horfa upp á að skera eigi [[Forseti hringir.]]niður í snjómokstri og vita ekki hvernig í ósköpunum þeir eigi að fara að því.
Virðulegi forseti. Já, ég var sérstaklega ánægður með það í andsvari hv. þingmanns að hún skyldi viðurkenna að í ákveðnum veigamiklum atriðum hefði í rauninni verið um fabúleringar að ræða. Varðandi ljósleiðaratenginguna og háhraðatenginguna sem núverandi ríkisstjórn vinnur að er það auðvitað sérstakt fagnaðarefni að stjórnarandstaðan og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir séu farin að reka á eftir því að ríkisstjórnarstefnan gangi hraðar vegna þess að núverandi ríkisstjórn hefur þá stefnu að ljósleiðaravæða landið. Það var sett af stað af núverandi ríkisstjórn og var stefna núverandi ríkisstjórnar fyrir síðustu kosningar. Hv. þingmaður verður líka að kynna sér það sem komið hefur fram í máli þeirra þingmanna sem skiluðu umræddri skýrslu og hafa svo verið að vinna núna í framhaldinu að verkefninu. Það er hugsanlega mögulegt að leysa þetta á hagkvæmari hátt en gert hefur verið. Það hefur komið fram í umræðum. Það hefur komið fram hjá þeim sem skipaði þann hóp. Og það verður núverandi ríkisstjórn sem mun vinna að því verkefni, að ljósleiðaravæða landið. Ég er sérstaklega ánægður með að stjórnarandstaðan og hv. þingmaður séu farin að reka á eftir stjórninni í þessu efni. En hægt hefði verið að rekja mörg önnur atriði [[Forseti hringir.]]sem komu fram í ræðu hv. þingmanns sem standast ekki skoðun og voru í rauninni ekki á rökum reist eða rétt. En ég hef því miður ekki tíma til þess í þessu stutta andsvari.
Frú forseti. Ég er ekki hissa á því að hv. þingmaður hafi ekki treyst sér út í samgönguumræðuna og skýlt sér á bak við einhverjar fabúleringar og viðurkenningar og annað. Menn geta þá bara skrifað greinar í blöð og rakið það sem þeir eru að gera og þá er hægt að skrifa þar á móti og ná fram sannleikanum í þeim efnum. Núverandi ríkisstjórn er með allt niður um sig í samgöngumálum, það er hinn kaldi veruleiki. Landsbyggðarþingmönnum hlýtur að sárna það og eru að reyna að telja kjósendum sínum trú um að það sé nú eitthvert góðgæti, lítið hér og lítið þar, í breytingartillögum sem þeir eiga að vera ánægðir með. En ég spyr hv. þingmann til dæmis um Þingeyrarflugvöll. Ég vil nefna eitt þar. Það er til skammar að það sé eini varaflugvöllurinn fyrir Ísafjarðarflugvöll. Hann er hreinlega látinn drabbast niður. Hvar er metnaðurinn þar? Það er látið drabbast niður eins og margt annað úti á landi og á Vestfjörðum og víðar á landsbyggðinni. Menn ættu að fara að reyna að vinna [[Forseti hringir.]]heimavinnuna sína svolítið betur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég hélt á tímabili að hún væri stödd í vitlausu fjárlagafrumvarpi því að það kvað við svartagallsraus allan ræðutímann, [[Gripið fram í.]]hér væri allt svart fram undan og þessi ríkisstjórn stæði ekki við nokkuð. Ég hélt einfaldlega að hún væri að lýsa síðasta kjörtímabili. Það er alveg hreint með ólíkindum að þingmaðurinn skuli ekki fagna - jú, hún fagnaði einu. Hún tók það sérstaklega fram. Það var einn jákvæður punktur í allri ræðu hennar. Þetta eru landsbyggðaráherslur, þær breytingartillögur sem við erum með í þessari tillögugerð frá meiri hlutanum, fer mikið út á landsbyggðina. Til dæmis fer þetta í uppbyggingu í hennar kjördæmi og það er verið að styrkja flugvellina, það er verið að styrkja ljósleiðarann. Og það er einhvern veginn allt ómögulegt. Jú, hv. þingmaður gat hrósað ljósleiðaraverkefninu en það var lítið annað. Talað er um að við uppfyllum ekki lagaskyldu okkar varðandi hækkun bóta ellilífeyrisþega og öryrkja. Ég ætla aðeins að fara yfir sannleikann í því máli. Það var svo að síðasta ríkisstjórn ruddist inn í örorkubætur og bætur ellilífeyrisþega án þess að blikka auga á síðasta kjörtímabili. Svo talaði þingmaðurinn um að þau hefðu komið með pening og lagt í kerfið. Það var þegar ríkisstjórnin var komin alveg upp að vegg. Þegar búið var að gera kjarasamninga og farið var að mótmæla á Austurvelli var þeim sem lægstar höfðu bæturnar rétt einhver ölmusa. Þetta er hjartgóða fólkið, virðulegi forseti, sem stendur hér og galar hvað núverandi ríkisstjórn sé vond. Núverandi ríkisstjórn hefur sett yfir 20 milljarða í þennan málaflokk frá því að hún tók við völdum á einungis tveimur og hálfu ári. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki boðlegt og það er ekki eftirspurn lengur eftir þessum málflutningi.
Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er ekki boðlegt að koma svona fram við eldri borgara og öryrkja í þessu landi. 23 milljarða hækkun segir ekki alla söguna. Það kemur fram í samantekt frá öryrkja sem hefur skrifað um þessi mál að málflutningur núverandi ríkisstjórnar sé til skammar. Það er sérstaklega tekið fram að árið 2011, hjá ríkisstjórninni sem var þá við völd, krónutöluhækkuðu bætur, sambærilega og í kjarasamningum ASÍ og Samtaka atvinnulífsins. [[Gripið fram í.]]Hækkunin sem varð 2013, 3,9%, var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Bætur hafa einungis verið hækkaðar 1. janúar 2014 um 3,6% og í janúar 2015 um 3%. Þetta gerir 6,6% hækkun í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ef við tökum líka hækkunina 2013 eru það 10,5%. Þetta eru hlutirnir og menn eru að fabúlera, svo við notum það orð. Sú hækkun sem varð núna í janúar, 3%, var fyrir árið 2014. Auðvitað eiga öryrkjar og aldraðir rétt á því að fá sambærilegar hækkanir og aðrir þjóðfélagshópar í þessu landi. Menn geta ekki endalaust slegist með prósentum og milljörðum út og suður. Fólk sem lifir á 190 þús. kr. á mánuði varðar ekkert um slíka talnaleikfimi. Það varðar ekkert um það. Menn kaupa ekki mat fyrir þá upphæð og leigja ekki húsnæði fyrir hana né fæða og klæða börnin sín. [[Forseti hringir.]]Þannig er nú það, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir.
Virðulegi forseti. Þetta er skrýtnasta talnasúpa sem ég hef nokkurn tíma heyrt. Mér finnst það ábyrgðarhluti af þingmönnum að standa í þessum ræðustól og beinlínis ljúga upp í opið smettið á okkur hinum. Þetta er rangt. Þegar þessi ríkisstjórn tók við var strax farið í að hækka bæturnar, í júní 2013. Það er ekkert rétt af því sem kom fram varðandi þessar hækkanir, en ég fyrirgef þingmanninum það því að hún er að lesa upp einhverjar bloggfærslur í þingsal [[Gripið fram í.]]meðan gögnin liggja fyrir í þingskjölum. En þetta eru helber ósannindi. Það er ekki hægt að sætta sig við þetta. Svo ætla ég að benda á, virðulegi forseti, tvískinnunginn í þeim flokkum sem stjórnuðu landinu á síðasta kjörtímabili. Hér er talað um að ríkisstjórnin sé að afsala sér tekjum. Það er alveg afbragðstafla á blaðsíðu 8 í nefndaráliti fulltrúa Vinstri grænna í fjárlaganefnd. Þar kemur fram að það er sama krónutöluhækkun að fara í veiðileyfagjald árið 2016 og var 2012 [[Forseti hringir.]]þegar góða fólkið var í ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Þau eru með sömu tölur og við erum að leggja á í veiðigjöldin 2016. Þetta er ekki boðlegur málflutningur.
Frú forseti. Ég skil vel að hv. þingmanni líði ekki vel að fá í raun og veru allt þjóðfélagið upp á móti sér. Þjóðfélagið og fólkið í þessu landi stendur með baráttu ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega fyrir því að þeir séu jafnsettir og aðrir þjóðfélagshópar. Þá varðar ekkert um þessa eilífu talnaleikfimi og samanburð núverandi ríkisstjórnar við fyrri ríkisstjórn. Við vitum vel að bætur varðandi atvinnutekjur og lífeyristekjur voru skertar. Þær voru skertar. En grunnlífeyririnn var varinn, yfir 190 þúsund [[Það er rangt.]]upp í 210–213 þúsund [[Gripið fram í.]]í áföngum. Hann var varinn. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki gert það sem hún hefði átt að gera, að leggja verulega fjármuni til þessara hópa [[Forseti hringir.]]þegar betur áraði heldur hefur hún afsalað sér tekjum upp á eina 7 milljarða frá því að hún tók við og 45 milljarða í alls kyns sköttum sem hún hefur lagt af þeim efnameiri og stórfyrirtækjum í landinu. [[Gripið fram í: Segðu satt.]]Ríkisstjórnin ætti að skammast sín. [[Gripið fram í: Segðu satt.]]
Frú forseti. Hv. varaformaður fjárlaganefndar lýsti eftir því í ræðu í gær að æskilegt væri að menn reyndu að ræða stóru myndina í þessu fjárlagafrumvarpi og það hyggst ég gera. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í einstaka fjárveitingaliði hér þó að vissulega væri þörf á því. Kannski gerir maður það í seinni ræðu. Það breytir ekki hinu, að ég hef verulegar áhyggjur af einstökum liðum, til að mynda í mínu kjördæmi þar sem ég þekki vel til og þar sem ég fæ því miður ekki séð að meiri hluti fjárlaganefndar hyggist á nokkurn hátt bregðast við óskum til að mynda Breiðdælinga um úrlausn í brýnum hagsmunamálum þess litla sveitarfélags sem berst fyrir að rétta af stöðu sína eftir mjög erfið ár. [[Gripið fram í: Hvaða sveitarfélag?]]Breiðdalshreppur sem þarf nauðsynlega á uppgjöri að halda vegna hafnarframkvæmda og þarf stuðning við Breiðdalssetur, svo dæmi séu tekin, en ég fæ ekki séð að meiri hluti [[Gripið fram í.]]fjárlaganefndar leggi þar nokkuð til. Hið sama mætti segja um Djúpavog sem er að reyna að ná vopnum sínum eftir það áfall sem staðurinn varð fyrir þegar Vísir fór þaðan með alla sína starfsemi. Ekkert bólar á mótvægisaðgerðum í þágu þeirra byggðarlaga sem verða núna fyrir verulegum búsifjum vegna viðskiptabanns Rússa og þannig mætti áfram telja. Fyrst aðeins að nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar sem er nokkuð mikil bók vegna þess að þar eru listaðar upp og útskýrðar allar breytingartillögurnar. Sjálfur greinargerðartextinn er ekkert ýkja langur, en athyglisverður. Ég ætla að staldra þar við á nokkrum stöðum. Á fyrstu síðu segir meiri hlutinn í 4. mgr., með leyfi forseta: „Meiri hlutinn bendir á að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í innviðum, svo sem samgöngumannvirkjum, og breytt aldurssamsetning þjóðarinnar kallar á aukin útgjöld í öldrunarþjónustu. Einnig er lögð minni áhersla hérlendis á framlög til háskóla en í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Þetta kallar á forgangsröðun.“ Þetta er alveg prýðilegur texti. En hvað kemur svo? Hvar sér þessa síðan stað í áherslum meiri hlutans? Því miður hvergi. Það er áframhaldandi sveltistefna varðandi fjárfestingar í innviðum. Það er ekkert lagt sérstaklega til þess að mæta breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar. Það er ekkert lagt inn á framtíðarlífeyrisskuldbindingar og háskólarnir fá nánast enga leiðréttingu sinna mála, sáralitla. Að lágmarki, segja þeir menn í háskólasamfélaginu sem ég hef talað við, þyrfti að tvöfalda þær fjárhæðir sem háskólarnir fá núna, flestir nokkra tugi milljóna. Nefndarálitið er áhugavert á fleiri stöðum. Á bls. 2 er til dæmis tafla um þróun afkomunnar milli ára og breytingar frá frumvarpinu sem lækka þann litla afgang sem frumvarpið var lagt fram með þannig að hann fer niður í 10,7 milljarða samkvæmt nefndarálitinu. Ég mun koma betur að því síðar þegar ég ræði stóru myndina í ríkisfjármálum og hagstjórn. Á bls. 4 er afar athyglisverður texti um þróunaraðstoð sem ég hélt að við værum orðin sammála um að kalla frekar þróunarsamvinnu, nema augljóslega ekki meiri hluti fjárlaganefndar. Þar segir: „Í samræmi við stefnumörkun á undanförnum árum hafa framlög til þróunaraðstoðar verið stóraukin.“ Ég hélt að það væri alveg þveröfugt í samræmi við stefnu sem ekki hefur verið fylgt, ekki ályktun Alþingis þar um á síðasta kjörtímabili sem allir nema einn í salnum greiddu atkvæði og ekki einu sinni tillögu að stefnumótun sem núverandi utanríkisráðherra lagði fram en fékk ekki afgreidda því að þar var meiningin að hækka hlutfall þróunarsamvinnu í 0,23% af vergri landsframleiðslu, en þau munu núna haldast óbreytt, 0,21%, í þrjú ár. Það heitir ekki að þau séu stóraukin. Það heitir ekki að þau séu hækkuð. Það er hreinn útúrsnúningur að tala um að þó að landsframleiðslan vaxi séu menn þar með að auka framlögin vegna þess að eini viðurkenndi mælikvarðinn á það eru hin alþjóðlegu viðmið um hlutfall af vergri landsframleiðslu. Þar erum við óralangt frá því að uppfylla skyldur okkar um 0,7% af hálfu hins opinbera og þess vegna er þetta hneykslanlegur texti. Maður spyr sig stundum, forseti: Er hægt að setja á blað fullyrðingar um hvað sem er? Er ekkert mál að halda því sisona fram að það sé verið að stórauka framlög Íslendinga til þróunarsamvinnu, sem hér er kölluð þróunaraðstoð upp á gamla mátann, þegar þau eru óbreytt sem hlutfall af vergri landsframleiðslu? Hún er hinn viðurkenndi mælikvarði. Á bls. 7 er fjallað um framlög til samgönguframkvæmda. Þar er þetta afgreitt í raun og veru þannig að til að raunhæfar og árangursríkar áætlanir um uppbyggingaráform geti staðist þurfi fyrst og fremst að lækka greiðslur ríkissjóðs og þar með greiða niður skuldir hans. Í þessu nefndaráliti er á öðrum stað viðurkennt að það er ekki verið að greiða niður skuldir. Er þá með því verið að segja að engar úrbætur verði í samgöngumálum, ekki verði meira lagt til þess málaflokks fyrr en einhvern tímann í framtíðinni? Er verið að segja það? Já, ég yrði ekki hissa á því vegna þess að það er í samræmi við þá tillögu að ríkisfjármálaáætlun sem fjármálaráðherra fékk hér afgreidda síðastliðið vor sem gerir ráð fyrir því að fjárfestingarstig hins opinbera haldist óbreytt, aukist ekki um eitt einasta hæti til og með árinu 2019. Ég er ekki viss um að allir hafi áttað sig á þeirri yfirlýsingu sem fólgin er í ríkisfjármálaáætluninni og hér í nefndarálitinu. Það er verið að segja við landsmenn: Það verður ekkert gert í vegamálum umfram það sem nú er í gangi, þá sveltistefnu sem núna er, fyrr en eftir árið 2019. Það eru aldeilis fréttir, held ég, fyrir til dæmis þingmenn stjórnarflokkanna af landsbyggðinni að færa heim í sín kjördæmi. Það er hins vegar viðurkennt í textanum að með óbreyttum fjárframlögum taki áratugi að endurbæta vegi og koma á viðeigandi samgöngubótum. Það er ágætt að meiri hlutinn sé sér meðvitaður um þetta, viðurkenni að það mun taka áratugi, en það er það sem er verið að bjóða upp á. Svo er að vísu einhver furðulegur parsus um að meiri hluti fjárlaganefndar mælist til þess að skoðaðir verði kostir þess að leggja slitlag á vegi án verulegra framkvæmda, mögulega án þess að breyta hámarkshraða, til að flýta sem mest bættum samgöngum. Ja, það er fátt sem meiri hluta fjárlaganefndar er óviðkomandi. [[Gripið fram í: Ekkert.]]Ætlar meiri hluti fjárlaganefndar að taka að sér að hanna vegakerfið fyrir Vegagerðina [[Gripið fram í.]]og veita afslátt frá stöðlum um að vegir séu hannaðir í samræmi við nútímakröfur um öryggi og annað í þeim dúr? Það mætti helst ætla það. Það er þá þrautaráðið, að bjóða upp á annars flokks vegi. Meiri hluti fjárlaganefndar tekur óumbeðið að sér forustu í því hlutverki og væntanlega hönnun þeirra vega. Ekki er það einu sinni samgöngunefnd sem þarna fjallar um málin, heldur meiri hluti fjárlaganefndar. Á bls. 12 er byrjað að skýra út breytingartillögur við frumvarpið sem meiri hlutinn flytur og ég staldra þar við liðinn 00-205 Framkvæmdir á Alþingisreit. Þar hefur meiri hluti fjárlaganefndar skotið inn kostulegum texta. Með leyfi forseta segir: „Við undirbúning framkvæmda skal hafa hliðsjón af þeim áformum sem uppi voru um uppbyggingu á Alþingisreitnum fullveldisárið 1918, samanber fyrirliggjandi teikningar Guðjóns Samúelssonar, fyrrverandi húsameistara ríkisins, og áform um minningarviðburði sem tengjast komandi aldarafmæli fullveldis Íslands.“ Hér hefur meiri hluti fjárlaganefndar eða einhverjir fyrir hans hönd, hann ber allur ábyrgð á því úr því að hann stendur sameiginlega að nefndarálitinu, skotið inn þessari kostulegu setningu. Nú vill svo til að mér er kunnugt um að þetta fylgdi ekki með tillögum ríkisstjórnarinnar til fjárlaganefndar þar sem byggingaráform Alþingis fengu fyrirgreiðslu í samræmi við óskir forsætisnefndar þar um, að ríkisstjórnin hefði með í sínum tillögum óskir forsætisnefndar Alþingis um fjárveitingar, þar á meðal undirbúning nýbyggingaráforma. Ekkert slíkt var að finna í skýringum með tillögunum frá fjármálaráðuneytinu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Mér er kunnugt um það. Nei, það er meiri hluti fjárlaganefndar eða einhver þar á bæ sem ætlar að stinga þessu inn. Þetta mál er á forræði forsætisnefndar Alþingis. Þar hefur þessi undirbúningur farið fram og það er forsætisnefnd Alþingis sem hefur hann með höndum. Ekki var haft eitt orð í samráð um þetta mál við forsætisnefnd Alþingis eða forseta Alþingis. Það er aldeilis að menn ætla sér stóra hluti í fjárlaganefnd. Það eru aldeilis vinnubrögð í samskiptum aðila innan þingsins, að ætla að skrúfa einhverjar svona skilyrðingar inn í þessa aura sem reyndar eru minni en forsætisnefnd bað um, 75 milljónir í stað 100, [[Gripið fram í.]]sem duga þó auðvitað til að koma hönnunarsamkeppninni af stað sem forsætisnefnd hefur verið að undirbúa í samráði við Framkvæmdasýslu ríkisins. Það er bara algerlega á hreinu að í forsætisnefnd hefur aldrei verið einu sinni til umræðu að skilyrða þá hönnunarsamkeppni við eitthvað af þessu tagi enda ekki til siðs. Þar verða venjulegir skilmálar á ferð um að gæta að umhverfinu og aðstæðum á byggingarreitnum og annað ekki. Það verður ekki talað um næstum 100 ára gamlar skissur frá Guðjóni Samúelssyni í því sambandi, með fullri virðingu þó fyrir honum, enda voru þau áform barn síns tíma. Það hús átti að rísa á allt öðrum stað og tilheyrir næstum að segja annarri öld og bókstaflega líka. Ég veit ekki betur en að í forsætisnefnd sé fullkomin samstaða um að hafa þennan texta formanns fjárlaganefndar að engu. Mig grunar að þar sé aðalhöfundinn að finna, kannski með stuðningi einhverra flokksbræðra, eins og hv. 3. þm. Norðvest., og er þá verið að ganga erinda hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum. Ég geri líka athugasemdir við liðinn 00-212 þar sem allt í einu á að flytja 4 millj. kr. framlag vegna 100 ára afmælis kosningarréttar kvenna frá Alþingi og yfir í Jafnréttissjóð. Þetta er ekki í samræmi við þann undirbúning og þær ákvarðanir sem teknar voru af forsætisnefnd og síðan framkvæmdanefndar afmælisársins. Þá var gert ráð fyrir að þetta yrði sjálfstæður fjárlagaliður hjá Alþingi í fimm ár, 4 milljónir á ári, [[Gripið fram í: Af hverju kom það ekki í frumvarpinu?]]og ekki blanda þessu neitt saman við - þannig kom það í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur hér til flutning, [[Gripið fram í: Þetta er breytingartillaga.]]breytingartillögu með nýrri lögskýringu. Er búið að ræða þetta við stjórn Jafnréttissjóðs? Samræmist þetta skipulagsskrá sjóðsins? Er búið að ræða þetta við þá sem ég veit ekki betur en að búið sé að gera samninga við um að annast þau skrif sem hér eiga í hlut? [[Gripið fram í: … einstaklingur á bak við þetta.]]Það þarf að gæta að því hvort Alþingi er samningsbundið á öðrum forsendum en þarna eru lagðar upp. Ég er bara að nefna það sem auðvitað hefði þurft að skoða í þessu máli áður en menn henda inn breytingartillögu af þessu tagi. [[Gripið fram í: Hver er ritarinn?]]Þetta eru engin vinnubrögð. [[Gripið fram í: Hver er ritarinn?]]Getur hv. formaður fjárlaganefndar komið hér upp og svarað þessum spurningum? Var haft um þetta samráð við stjórn Jafnréttissjóðsins? Er búið að skoða skuldbindingar þingsins og er búið að skoða þann grundvöll sem lagður var þegar þessi áform voru afgreidd sem hluti af afmælishaldinu, að ráða til þess valinkunna aðila, sagnfræðinga og aðra slíka, til að annast um þessi söguskrif sem hluta af því að halda upp á þessi tímamót? Ég ætla ekki að fara út í að svara skætingsframmíköllum hv. formanns fjárlaganefndar. Ég er að spyrja um vinnubrögð og forsendur í máli sem ýmsum kann að þykja ekki stórt. Auðvitað langar hv. þingmann að lesa inn í þetta eitthvað annarlegt eins og við heyrum á hinum vanstilltu frammíköllum. Margt fleira mætti segja um nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar, en ég ætla ekki að gerast uppteknari af því en svona. Að öðru leyti vísa ég í prýðilegt nefndarálit 2. minni hluta fjárlaganefndar þar sem okkar afstöðu er mjög vel til haga haldið. Stóra myndin í þróun ríkisfjármálanna á Íslandi er sú að við sátum uppi með, sem vonlegt var, má segja, gríðarlegan vanda í ríkisfjármálum eftir nánast algert hrun og nánast niðurbráðnun íslenska hagkerfisins á síðustu mánuðum ársins 2008. Hann var vissulega margþættur, stafaði af hruni fjármálakerfisins sem stafaði af gríðarlegum töpum sem lentu á ríkinu. Hann stafaði af því að útgjöld jukust vegna hrunsins. Það var óumflýjanlegt að horfast í augu við verulega aukinn kostnað vegna aukins atvinnuleysis o.s.frv., en hann stafaði ekki síst af því að tekjur ríkisins hrundu. Tekjustofnar ríkisins reyndust algerlega óburðugir til að standa undir lágmarkssamneyslu, enda höfðu þeir verið veiktir markvisst árin á undan og ríkið hafði lifað á froðutekjum af þenslunni í ofhitnuðu hagkerfi. Vandinn var því gríðarlegur og lét ekki á sér standa í kennitölum. Niðurstaða ríkisreiknings 2008 var 217 milljarða kr. halli á þágildandi verðlagi. Það stefndi í 200 milljarða halla +/- á árinu 2009 ef ekkert hefði verið að gert. Það var tekið til hendinni og meðal annars farið inn í fjárlögin á miðju ári og aðgerðir upp á um 22–23 milljarða á hálfu ári voru þá færðar inn í lög, samtals pakki upp á 45 milljarða eða svo á ársgrundvelli. Þar með hófst baráttan við að rétta af afkomu ríkisins. Þetta leiddi til þess að hallinn varð ekki nema 140 milljarðar á árinu 2009, lækkaði sem sagt um 57 milljarða milli ára og síðan í stórstígum skrefum á hverju ári eftir það þar til jöfnuði var náð 2013, meira að segja afgangi ef óreglulegir liðir eru teknir til hliðar. Þetta er grófa myndin af þróun ríkisfjármálanna á síðasta kjörtímabili. Hún er orðin að óumdeilanlegum staðreyndum af því að ríkisreikningur birti hana og aðrar niðurstöður sem menn geta ekki þrætt um. Hver hefur síðan orðið þróunin frá því? Hún hefur hvað hagkerfið snertir að flestu leyti verið jákvæð áfram. Efnahagsbatinn hefur haldið áfram, atvinnuleysið hefur haldið áfram að minnka. Fjárhagur heimila og fyrirtækja hefur batnað og skuldahlutföll lækkað og á margan hátt er raunhagkerfið á Íslandi að endurheimta fyrri styrk og sums staðar fullkomlega. Þannig er til dæmis sjávarútvegurinn sennilega að verða sterkari í dag en hann hefur verið um áratugaskeið. Hann er búinn að endurheimta eiginfjárstyrk sinn og rúmlega það eins og hann var þegar hann varð mestur löngu fyrir hrun, en eins og allir ættu að vita þurrkaði hrunið, og erfið ár fyrir útflutningsgreinarnar í aðdraganda þess, upp eigið fé í íslenskum sjávarútvegi og rúmlega það. Hinn ofvaxni bankageiri ruddi öllu til hliðar. Höfuðstóllinn var neikvæður um 50 milljarða kr. í árslok 2008. Þannig skildi Sjálfstæðisflokkurinn við sjávarútveginn þegar valdatíma hans lauk í það skiptið að sjávarútvegurinn var gjaldþrota. Hann var með öfugan höfuðstól upp á 50 milljarða kr. Það er satt best að segja ekki í fyrsta skiptið, frú forseti, sem Sjálfstæðisflokkurinn skilur þannig við sjávarútveginn sem hann þykist vera vinur umfram alla. Hið sama átti við á síðari hluta ársins 1988. Þá hafði Sjálfstæðisflokkurinn verið við völd í ein fimm ár, og hvernig var ástandið í útflutningsgreinunum þá, haustið 1988, þegar ríkisstjórn undir forustu Sjálfstæðisflokksins sprakk og gafst upp? Þá voru útflutningsgreinarnar gjaldþrota, ekki bara sjávarútvegurinn heldur meira og minna allar útfluningsgreinar landsins. Þá hafði Sjálfstæðisflokknum líka tekist að þurrka upp eigið fé sjávarútvegsins. Sú ríkisstjórn sem þá tók við, björgunarstjórn undir forustu Steingríms Hermannssonar, varð að endurfjármagna íslenska sjávarútveginn og fleiri iðngreinar, útflutningsgreinar. Það var gert með stofnun Hlutafjársjóðs og Atvinnutryggingasjóðs og það var gert með því að ríkið gerðist meðeigandi að öllum þeim sjávarútvegsfyrirtækjum í landinu sem þurftu á aðstoð að halda og nýju eigin fé, en dró mörkin við það að 49% eignarhlutfall dygði. Þetta varð niðurstaðan, að ríkið eignaðist í stórum stíl allt að helming í sjávarútvegsfyrirtækjunum á Íslandi vegna þess að efnahagsstjórn Sjálfstæðisflokksins á undan hafði þurrkað út eigið fé í íslenskum sjávarútvegi með heimskulegri fastgengisstefnu á tímum mikillar verðbólgu sem auðvitað setti útflutningsgreinarnar tiltölulega hratt á hausinn. Ef þetta ætti eftir að gerast einu sinni enn einhvern tímann í nálægri framtíð, við skulum vona ekki, væri orðið allt þegar þrennt væri. Mér finnst þetta sögulega dálítið athyglisvert, frú forseti, ég vona að forseti sé sammála því, vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn talar oft eins og hann sé alveg sérstakur verndari atvinnulífsins, einkarekendurnir þurfi nú ekki að kvíða sínum hag ef Sjálfstæðisflokkurinn hafi völdin, þess vegna sé svo mikilvægt að Sjálfstæðisflokkurinn hafi völdin og þess vegna sé eitthvað að ef Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki völdin. Þegar þetta er hins vegar skoðað í sögulegu samhengi á grundvelli staðreynda, litið til baka, er það til dæmis svona í tilviki íslensks sjávarútvegs að í tvígang í minni okkar sem hér erum með nokkra reynslu á þingi hafa menn staðið frammi fyrir því að þurfa að bjarga málum eftir að Sjálfstæðisflokkurinn hefur sett sjávarútveginn á hausinn, þurrkað upp allt eigið fé hans.
Sjálfstæðisflokkurinn?
Sjálfstæðisflokkurinn fór með forustuna í báðum þessum tilvikum eins og kunnugt er. Þannig er ástandið. Nú hefur okkur hins vegar vegnað vel, m.a. vegna þess að við höfum orðið að horfast í augu við það að skapa útflutnings- og samkeppnisgreinunum aftur lífvænleg skilyrði. Það tókst á síðasta kjörtímabili með því að ná stöðugleika í gengismálum og raunhæfu gengi, ekki án fórna gagnvart lífskjörum almennings og þeirra sem eru með erlend lán, en það hefur hins vegar tryggt að íslenska raunhagkerfið hefur risið tiltölulega hratt og markvisst úr öskustó eftir að vera stórkostlega laskað auðvitað eftir hrunið. Yfir þessu gleðjumst við öll, að við séum að ná vopnum okkar að þessu leyti. Það má heita uppsveifla og sumir eru farnir að ganga svo langt, m.a. virðulegir bankastjórar, að tala um blússandi góðæri. Auðvitað er það venjuleg skilgreining á góðæri að þegar menn upplifa fimmta hagvaxtarárið í röð vegni mönnum vel. En hvernig gengur þá hjá ríkinu eftir að núverandi ríkisstjórn tók við? Og hvernig eru horfurnar? Horfurnar eru þær, ef við bara tökum mark á pappírunum fyrir framan okkur, fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, að afgangurinn í ríkissjóði verði 10 milljarðar kr. á næsta ári, hann minnki um helming miðað við það sem gert er ráð fyrir í fjáraukalagafrumvarpinu. Við förum aftur á bak en ekki áfram. Hér hafa stjórnarliðar hver á fætur öðrum hrósað sér af glæsilegum árangri. Þetta er stórkostlegt, þriðja árið í röð án halla og við erum á réttri leið, var sagt hérna í gærkvöldi, en erum við á réttri leið ef afgangurinn í ríkissjóði minnkar á næsta ári og fer bara niður undir núll vegna þess að 10 milljarðar kr. af 700 milljarða umsetningu ríkisins eru ekki mikið? Það er innan skekkjumarka, það má lítið út af bera til að það fjúki ekki fyrir borð. Það er kannski afgangur upp á um 1,3% af niðurstöðutölu fjárlaganna. Það nær ekki 0,5% af vergri landsframleiðslu. Og við förum aftur á bak en ekki áfram. Veruleikinn er sá, því miður, ef tekin er afkoma ríkisins á rekstrargrunni án óreglulegra liða að ríkið er við eða undir núllinu öll þessi þrjú ár, þ.e. þau tvö sem eru liðin og það næsta sem þessi ríkisstjórn ber ábyrgð á. Það er bara þannig. Án óreglulegra liða er afkoma ríkisins rétt við núllið á rekstrargrunni, er ekki batnandi og staðan mjög veik þrátt fyrir hagvöxt og þrátt fyrir að þeir tekjustofnar sem hafa verið látnir í friði og ekki veiktir gefa meira af sér með hinni efnahagslegu uppsveiflu. Þetta er gríðarlegt áhyggjuefni vegna þess að þetta þýðir að það er ekkert borð fyrir báru. Þetta þýðir að um leið og lítils háttar bakslag kæmi í hagkerfinu yrði ríkissjóður kominn í halla. Þannig virkar hagsveiflan einfaldlega þegar hún kemur að afkomu ríkisins. Þetta þýðir, eins og meiri hluti fjárlaganefndar vissulega viðurkennir, að við erum ekki að borga niður skuldir. Við hjökkum í sama farinu þriðja árið í röð. Það er allur metnaður þessarar ríkisstjórnar, því miður. Til að gæta allrar sanngirni hafa útgjöld vissulega aukist. Á það er mikill þrýstingur og hann er skiljanlegur. Við leggjum til að betur sé gert á ákveðnum sviðum en meginágreiningurinn liggur í stefnunni sem núverandi ríkisstjórn hefur tekið. Stefnan er sú að minnka tekjur ríkisins, minnka umsvif hins opinbera. Það er kristaltært. Ég held því fram að við núverandi aðstæður Íslands sé það óábyrgt og efnahagslega háskalegt vegna þess að staða okkar er enn svo viðkvæm og vegna þess að þörfin víða fyrir traustari búskap ríkisins æpir á okkur úr öllum áttum. Það viðurkennir meiri hluti fjárlaganefndar aftur og aftur hér í textum en gerir svo ekkert með það. Það er þannig. Í þriðja lagi er það hagstjórnarlega mjög slæmt að ríkið skuli ekki frekar leggja af mörkum með Seðlabankanum í viðleitni til að halda jafnvægi í hagkerfinu en að vinna á móti honum. Það er komin upp gamalkunn staða þegar óábyrg öfl fara með ríkisfjármálin. Seðlabankinn er opinberlega farinn að kvarta undan því að ríkisfjármálin styðji ekki við peningastefnuna og varar við óskynsamlega tímasettum skattalækkunum. Man nokkur eftir þessu? Hafa menn einhvern tímann lesið eitthvað svipað? Hver er meginniðurstaðan í greiningu rannsóknarnefndar Alþingis á efnahagsmistökunum og hagstjórnarmistökunum árin fyrir hrun? Hún er meðal annars nákvæmlega sú að þá reri ríkið í austur og Seðlabankinn reyndi að róa í vestur. Ríkið gróf undan stöðugleika með ákaflega óskynsamlegum aðgerðum sínum á margan hátt á árunum 2002–2003 og til og með hruni og Seðlabankinn réð auðvitað ekki neitt við neitt. Vissulega má deila um skynsemi tilrauna hans til að beita hagstjórnartækjum sínum, t.d. með hækkun stýrivaxta á tímum vaxtamunarviðskipta. Þetta er hið stóra áhyggjuefni, að við náum ekki neinum frekari árangri í undirliggjandi afkomu ríkisins. Það er veruleikinn. Þetta er hinn kaldi, dapurlegi veruleiki. Hv. þingmenn stjórnarliða geta komið hér upp og lýst sig ósammála mér, en ég spái því [[Gripið fram í.]]að í mörgum úti í samfélaginu sem eru læsir á þessa hluti sé dálítill hrollur. Ég þykist vita að hægri menn muni skamma sína menn aðallega fyrir að skera ekki meira niður eða fyrir að auka útgjöld en þeir munu ekki deila um að það er ekki ásættanlegur árangur að hjakka í farinu með ríkisfjármálin þrjú ár í röð í tíð þessarar ríkisstjórnar og ná engum frekari árangri í því að treysta undirstöðurnar, bæta afkomuna, geta þá gert betur á mikilvægustu sviðum innviðafjárfestinga og í velferðarmálum og byrjað í reynd að greiða niður skuldir, nafnverð skulda, en ekki bara hampa því að hlutfallið lækki borið saman við vaxandi landsframleiðslu. Nokkur einstök mál hafa verið mikil fyrirferðar eins og málefni Ríkisútvarpsins. Hv. formaður fjárlaganefndar hafði þar uppi ótrúlegar fullyrðingar um að stjórnarandstaðan ástundaði blekkingar, eins og ekki væri hægt að fara í skjöl og finna það sem rétt er í þeim efnum, og að það væru þau sem hefðu hækkað útvarpsgjaldið og það væri ekkert verið að skera það niður, ef ég skildi hana rétt, hv. þingmann. Veruleikinn í þessum málum er ósköp einfaldur. Á árinu 2012 var útvarpsgjaldið, þá í lögum um Ríkisútvarpið ohf., hækkað úr 17.900 í 18.800 kr. Það tengdist því sem þá var í vinnslu um framtíðarhagsmuni Ríkisútvarpsins. Vissulega átti á móti að koma nokkur takmörkun á auglýsingatekjum útvarpsins, en þannig og með þessu átti að leggja grunn að því að sá rekstur yrði sjálfbær og Ríkisútvarpið fengi svo til framtíðar litið að halda sínum tekjum. Þannig kemur talan 18.800 kr. inn í breytingum á lögum um Ríkisútvarpið ohf., lögum nr. 6/2007, við afgreiðslu ráðstafana í ríkisfjármálum í desember 2011. Það er síðan núverandi ríkisstjórn sem í frumvarpi til laga um forsendur fjárlaga fyrir árið 2014 hækkar vissulega þessa tölu úr 18.800 í 19.400, ekki til þess að Ríkisútvarpið fengi þá peninga, heldur valdi hún þann kost að hækka þennan skattstofn um 3%, eins og annað í frumvarpinu hjá sér, en samþykkti í bandormi samtímis að gjaldið skyldi lækka á árinu 2015 í 17.800 og á árinu 2016 í 16.400 og vísaði í almennar skýringar með frumvarpinu um það efni. Þar var einfaldlega sagt að þetta væri gert til að lækka skatta. Deilan núna stendur um hvort þessi seinni áfangi lækkunar útvarpsgjaldsins eigi að koma til framkvæmda um áramót og það högg að lenda á Ríkisútvarpinu að fullu. Er ekki tiltölulega einfalt mál að taka afstöðu til þess? Þarf að þvæla eitthvað um það og rugla og bera menn þeim sökum að kunna ekki söguna eða fara ekki rétt með? Þetta er eins kristaltært og nokkuð getur verið. Við stöndum frammi fyrir þeirri pólitísku ákvörðun hvort láta eigi þetta högg í viðbót lenda á Ríkisútvarpinu eftir allar þess þrengingar. Stjórnendur Ríkisútvarpsins tala alveg skýrt í þeim efnum. Verði það gert mun Ríkisútvarpið ekki geta uppfyllt lagaskyldur sínar, starfað eðlilega í samræmi við lög um opinbert útvarp í almannaþágu. Varðandi hækkun bótafjárhæða aldraðra og öryrkja sem hér hefur auðvitað orðið eðli málsins samkvæmt mjög að umtalsefni undanfarna daga, bæði í tengslum við fjáraukalög og nú fjárlög, er það sömuleiðis að mínu mati tiltölulega einfalt mál að nálgast. Hið eðlilega viðmið þar er hækkun grunnfjárhæðanna í kerfinu borið saman við launaþróun. Allt í einu bregður svo við að allur samanburður stjórnarmeirihlutans er við verðlag og verðlagsþróun sem byggir að mínu mati á þeim grundvallarmisskilningi að viðkomandi greinar þar séu útgangspunktur almannatryggingalaganna. Svo er ekki. Það er algerlega skýrt, bæði í lögunum um almannatryggingar og í lögunum um atvinnuleysisbætur, að viðmiðunin á að vera launaþróun. Almenn launaþróun, segir þar vissulega. Hvers vegna er skotið inn öryggisákvæði í almannatryggingalögin um að bæturnar skuli þó aldrei hækka um minna en verðlag? Það er öryggisákvæði. Það liggur algerlega ljóst fyrir, samanburður við það er vísvitandi villandi. Það er verið að reyna að afvegaleiða menn með því að menn geti bara vel við unað ef bæturnar hækka örlítið meira en verðlag, jafnvel þótt þær hækki miklu minna en laun annarra í landinu. Þetta er röng nálgun. Þarna er verið að reyna að villa mönnum sýn. Þá er einfalt að skoða þróun launavísitölunnar, jafnvel þótt menn sættist á að nota hana sem hið almenna viðmið, og hvaða hækkunum þessar bótafjárhæðir hafa tekið. Það er kristaltært að hækkun upp á 3,6% í fyrra og 3% í ár hefur þýtt að aldraðir og öryrkjar hafa hvað varðar grunnlífeyrinn, tekjutrygginguna og greiðslur til barnafólks dregist verulega aftur úr. Það er bara þannig. Það mundi þurfa að óbreyttu stærstan hluta áformaðrar hækkunar 1. janúar næstkomandi til að vega upp það misgengi og sætu þá aldraðir og öryrkjar áfram nokkurn veginn óbættir hjá garði. Svona er þetta nú. Það hjálpar síðan ekkert upp á að rugla saman við þetta ýmsu öðru sem hér hefur verið gert. Málsvörn stjórnarliða hefur aðallega verið sú að fyrri ríkisstjórn sem endalaust er þeirra eina vörn hafi skert bætur í júní 2009. Það er rétt. Þá var farið inn í almannatryggingalöggjöfina. Allt var undir. Ég var búinn að fara yfir það, við fórum inn í fjárlögin á miðju ári og vorum með aðgerðir upp á um þriðja tug milljarða, það var fyrsta stóra skrefið til að koma í veg fyrir að ríkissjóður Íslands yrði gjaldþrota. Ekkert var undan skilið, laun voru lækkuð og það var skorið niður alls staðar þar sem hægt var, aflað tekna eins og mögulegt var. Það tókst að koma í veg fyrir að ríkissjóður yrði gjaldþrota og tókst að skila honum í jafnvægi í hendurnar á núverandi ríkisstjórn. En það kostaði vissulega umfangsmiklar og erfiðar aðgerðir. En hvernig voru þessar aðgerðir útfærðar vorið 2009? Þær voru allar í formi þess að tekjutengdar skerðingar voru aftur auknar frá því sem var og bakkað til þess horfs sem hafði verið fyrir mitt ár 2007. Til dæmis var tekjuskerðingarhlutfall tekjutryggingar fært úr 38,35% aftur upp í 45% eins og það hafði verið um langt árabil þangað til menn héldu að þeir væru svo ríkir í góðærinu miðju 2007, u.þ.b. ári fyrir hrunið, að þeir töldu sig hafa efni á að lækka það niður í 38,35%. Sú lækkun gekk til baka, það er rétt. Það var auðvitað eitt af því erfiða. Vissar frekari tekjutengingar voru þar í pakkanum en grunnfjárhæðirnar voru ekki skertar og afkomutryggingin miðað við framfærsluviðmið var hækkuð og fylgdi verðlagi allan tímann í gegnum alla kreppuna. Hvaða tilgangi þjónar hún? Hún ver þá sem engar aðrar tekjur hafa, tryggir afkomu þeirra. Hún var hækkuð í 180 þús. kr. á árinu 2009 og er núna 224 þús. kr., eitthvað svoleiðis. Hún ver þá sem verst eru settir. Atvinnuleysisbætur höfðu verið hækkaðar umtalsvert á árinu 2007. Þær voru ekki skertar. Trygging bæði atvinnulausra og elli- og örorkulífeyrisþega sem urðu að reiða sig eingöngu á tekjur úr þeim kerfum var varin í gegnum kreppuna. Það er veruleikinn. En við höfum aldrei neitað hinu sem er staðreynd og blasir við að, já, við jukum tekjutenginguna. Þegar gerðir voru kjarasamningar með verulegum og sérstökum láglaunahækkunum 2011 var þeim, eins og hér hefur rækilega komið fram, samstundis komið til hópsins að fullu þannig að allar grunnfjárhæðirnar, grunnlífeyririnn, tekjutryggingin og barnagreiðslurnar, hækkuðu um 8,1% 1. júní 2011. Afkomutryggingin hækkaði um 12 þús. kr. á mánuði, og hefur þá væntanlega farið í 92 þús. kr., og elli- og örorkulífeyrisþegar sem nutu fullra bóta fengu 50 þús. kr. eingreiðslu eins og samdist um í kjarasamningunum. Að fullu var samningunum strax skilað inn til þessa hóps miðað við sama tíma. Það er hinn nærtæki samanburður við það sem ríkisstjórnin er nú að bögglast með. Ég skil satt best að segja ekki hvernig mönnum dettur í hug að ætla að ljúka málinu svona hér fyrir jólin. Lágmark væri það, og ég veit ekki hvort ég á að þora að segja þetta en ætla að gera það samt, að menn segðu sem svo: Jú, það kom 3% hækkun um áramót, við skulum þá bæta upp muninn á þeim 3% og þeim 8–10% sem þetta ætti að hækka um innan ársins, skila kjarasamningunum að fullu inn frá og með 1. maí eða 1. mars en draga frá þeim skilum 3% sem komu um síðustu áramót. Það væri út af fyrir sig einhver málefnaleg viðmiðun sem menn gætu reynt að standa á. Að ætla ekki að gera neitt er algjört hneyksli. Má ég þá í þriðja lagi spyrja hvort verið sé að segja að aðstæðurnar séu sambærilegar þegar málsvörn stjórnarliða nú er eitthvað sem ríkisstjórn Íslands gerði í júní 2009? Eru þeir að segja að Ísland sé á sama stað? Er það? Er það einhver vörn að vísa til neyðaraðgerða sem menn voru í til að bjarga ríkissjóði Íslands frá gjaldþroti undir árslok 2015? Gengur þetta ekki allt saman svo vel hjá okkur? Ha? Hvers konar málsvörn er það að vísa til þess sem menn urðu að láta sig hafa að gera við þær ógnaraðstæður sem þá voru uppi? Ég er satt best að segja hissa á því hversu langt menn ganga í slíkum málflutningi. Auðvitað vitum við af þeirri áráttu sumra stjórnarliða að afsaka allar sínar gerðir með einhverju sem fyrri ríkisstjórn gerði. Þær eru satt best að segja að verða eitt það hlálegasta sem ég hef upplifað í pólitík á bráðum 40 árum sem ég hef verið nokkuð virkur í stjórnmálum, þessar óskaplegu krumpur á sálinni hjá núverandi valdhöfum yfir því að á undan þeim hafi setið einhver ríkisstjórn. Það er bara eins og aumingja fólkið vakni og sofni til þeirrar hugsunar dag og nótt, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár. Hvar er ykkar stefna í þessum efnum? Hvar er ykkar metnaður sem nú farið með völdin? Hvar er ykkar sjálfstæða réttlæting fyrir því sem þið eruð að gera en ekki endalaust einhver samanburður við ósambærilegar hrikalegar aðstæður Íslands á árinu 2009? Er þetta ekki stórbrotið? Er þetta ekki allt eins háleitur málflutningur hjá fólki? Ja, ég leyfi mér að spyrja. Samgöngu- og byggðamálin hafa verið nefnd. Ég gæti tekið heilbrigðismálin en hef ekki mikinn tíma í þau. Ég ætla að ganga svo langt til að gleðja ónefnda menn hér að segja að vissulega er á nokkrum stöðum um að ræða jákvæða hluti, t.d. í sambandi við byggðamál, að sjálfsögðu, að setja aðeins meira fé í ljósleiðaravæðinguna sem allir eru sammála um að sé brýnt forgangsverkefni. Nokkur árangur hefur náðst í jöfnun flutningskostnaðar á raforku og vonandi næst einhver frekari árangur í jöfnun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum. Náttúrlega voru lögð drög að því öllu saman og það var byrjað á því á síðasta kjörtímabili. Fyrsta skrefið í jöfnun húshitunarkostnaðar var tekið á árinu 2012, svo því sé nú haldið til haga, fyrir utan margt annað sem menn gerðu þrátt fyrir erfiðar aðstæður eins og að taka upp jöfnun flutningskostnaðar. Á öðrum sviðum er frammistaða ríkisstjórnarinnar hörmuleg. Það er hörmulegt að hún skuli hafa skorið niður og nánast eyðilagt þá viðamiklu og góðu vinnu sem unnin var í sóknaráætlunum landshlutanna þar sem menn gerðu sér vonir um að svæðin sjálf hefðu til ráðstöfunar á eigin forsendum samtals 1,2 milljarða kr. en áttu að fá 15 milljónir samkvæmt tillögum þessarar ríkisstjórnar í tvígang. Það átti sem sagt að slá verkefnið af. Svo tókst að kreista þær upp í 100 eða 140 milljónir nú en það er ekki upp í nös á ketti og í engu samræmi við þann viðamikla undirbúning sem að því máli var unninn. Skólamálin, bæði framhaldsskólarnir og háskólarnir, fá ekki að mínu mati fullnægjandi úrlausn en brýnast af öllu er þó að taka á málefnum heilbrigðiskerfisins og sérstaklega Landspítalans. Menn geta sagt allt sem þeir vilja mín vegna um fortíðina í þeim efnum en það breytir ekki því að stjórnendur spítalans og þeir sem best til þekkja segja við okkur að það vanti 3 milljarða í viðbót til að Landspítalinn geti sinnt sómasamlega hlutverki sínu sem þjóðarsjúkrahús. Það er ekki hægt að ýta slíku bara til hliðar eins og það skipti [[Forseti hringir.]]ekki máli. Það er ekki hægt.
Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns kom ekki mjög á óvart. Hún gekk í stuttu máli út á það að hv. þingmaður hefur á sínum langa ferli bjargað öllu, alltaf, og ávallt tekið við öllu í fullkominni rúst, en sem betur fer fyrir íslenska þjóð erum við svo lánsöm að hafa hv. þingmann því að annars værum við væntanlega ekki til. Ætli við værum ekki bara flutt af landinu? Ég hugsa það. Það er léttir að hafa hv. þingmann á svæðinu. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja, vegna þess að hv. þingmaður ræðir hér mjög mikið um ábyrgð og í annan stað vill hann hafa meiri afgang og annað slíkt, út í tillögu sem hann stendur að um breytingu á fjárlögum og spyrja hann um fjármögnunina vegna þess að hv. þingmaður er svo einstaklega ábyrgur þegar kemur að opinberum fjármálum. Það á að fjármagna þetta meðal annars með því að fá 4 milljarða út úr bættu skatteftirliti. Við höfum séð sambærilegar tillögur og séð tölur hjá síðustu ríkisstjórn, en hv. þingmaður vill helst ekki tala um það eða annað og alls ekki hvernig hún skildi við heldur frekar um hvað gerðist eftir að búið var að gera ráðstafanir í fjárlögum, hvernig endirinn var á þeirri niðurstöðu. Hvernig dettur hv. þingmanni í hug að koma með einhverjar svona tölu út í loftið, 4 milljarða, í bætt skatteftirlit? Hv. þingmaður hefur kallað mikið eftir því að við hlustum á Bankasýsluna og notum hana og hv. þingmaður veit alveg að talan sem er sett inn í arðgreiðslur á fjármálafyrirtækjum er til komin út af því sem Bankasýslan leggur til, en nú ætlar hv. þingmaður að setja bara 8 milljarða þar og talar eins og þetta séu einhverjar nýjar tekjur þegar hann fjármagnar tillögur sínar. Ég vildi gjarnan, því að hv. þingmaður þekkir þessi mál mætavel, að hann mundi útskýra þetta tvennt fyrir okkur.
Frú forseti. Ég er algjörlega sammála þeim breytingartillögum sem minni hlutinn leggur fram. Ég tel að forgangsröðun brýnustu viðbótarverkefna sem við teljum að þurfi að sinna betur hafi verið mjög vel valin. Ég lagði jafnframt áherslu á það þegar við ræddum þetta í þingflokki okkar að þær tillögur þyrftu að vera fjármagnaðar og það eru þær. Á þeim er fjármögnun sýnd og ég tel að hún sé fullkomlega raunhæf. Varðandi skatteftirlitið þá er það þannig að skattrannsóknarstjóri hefur nú fengið í hendur gögn um eignir auðmanna faldar erlendis. Það er ein möguleg uppspretta mögulegra skatttekna ef unnið verður úr þeim gögnum þannig að það skili skatttekjum til landsins vegna fjár sem fór með óréttmætum hætti þangað út og menn komu sér hjá skattlagningu. Við höfum reynslu af átaki ríkisskattstjóra í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins um að heimsækja vinnustaði í tengslum við t.d. Allir vinna, mjög góða reynslu sem skilaði auknum skatttekjum. Það veit ég. Ég fylgdist með því á meðan það var í gangi. Ég veit að ekki stendur á ríkisskattstjóra og væntanlega ekki heldur aðilum vinnumarkaðarins að fara einfaldlega í enn öflugra átak til að útrýma svartri atinnustarfsemi eins og hægt er, í ferðaþjónustu, iðnaði og annars staðar. Slíkt gefur tekjur. Bara þær heimsóknir og ferðir komu skattskilum tuga ef ekki hundraða fyrirtækja í lag. Það veit ég. Ég er því bjartsýnn á að þar megi sækja umtalsverða fjármuni. Hærri veiðigjöld. Það er í okkar höndum að leggja á einhvers konar auðlindagjald á orkunotkun. Ég tel þessar fjármögnunartillögur fullkomlega raunhæfar. Ég hef svo í viðbót gagnrýnt mjög harkalega hvernig ríkisstjórnin hefur afsalað sér miklum tekjum og tel mig ekki vera í neinni mótsögn þegar ég tala þar af leiðandi fyrir öðrum áherslum í þeim efnum. Ég sagði í ræðu minni að ég viðurkenndi þrýstinginn á og þörfina fyrir aukin útgjöld á ýmsum sviðum. Ég var ekki að gagnrýna það þó að ýmsir kynnu að vilja gera það, en það væri ómálefnalegt af minni hálfu vegna þess að ég viðurkenni það alveg að það er mikil þörf víða til þess að [[Forseti hringir.]]auka útgjöldin. Ágreiningurinn liggur um vilja til tekjuöflunar.
Virðulegi forseti. Þessar tillögur liggja fyrir. Hv. þingmaður veit mætavel að það verður áfram skatteftirlit og það er búið að bæta verulega í það. Það verður farið í það sem hann nefndi. Af hverju ætlar hv. þingmaður, sem er auðvitað fullkomlega út í loftið, að fjármagna þetta með því að taka 4 þús. milljónir í viðbót? Hann hefur ekkert fyrir sér í því. Af hverju setur hann ekki 5 þús. milljónir? Eða 8 þús. milljónir? Eða 2 þús. milljónir? Það er ekkert í hendi með bættu skatteftirliti. Enginn veit það betur en sá sem hefur verið í þeirri stöðu að vera hæstv. fjármálaráðherra eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur svo sannarlega verið. Síðan spurði ég líka hv. þingmann um Bankasýsluna. Það er áhugavert að fá að vita það vegna þess að við höfum tekið miklar umræður um það. Hv. þingmaður hefur lagt mikla áherslu á að við nýtum Bankasýsluna og hefur haldið langar ræður um það. Þaðan er sú tala sem er lögð til grundvallar. Þannig er verklagið. Nú ætlar [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður að segja bara við Bankasýsluna: Við hlustum ekkert á ykkur, við ætlum að taka hérna 8 milljarða [[Forseti hringir.]]í viðbót.
Herra forseti. Fjármálaráðherra ræður því hvaða áætlun um tekjur hann setur inn í sitt fjárlagafrumvarp. Hann er ekki bundinn af Bankasýslu ríkisins í þeim efnum. Það er bankaráð Landsbankans sem tekur ákvörðun um arðgreiðslur þess fyrirtækis. Ríkið ræður arðgreiðslum og eigendastefnu sinni sjálft. Bankasýslan fer ósköp einfaldlega að því ef henni eru send fyrirmæli eða tilmæli í þeim efnum eins og fjármálaráðherra getur gert þannig að þetta er [[Á hún ekki að vera sjálfstæð?]]undansláttur. - Ekki þegar kemur að ákvörðunum eigandans um það hvað eðlilegt sé að fyrirtæki greiði sér í arð, hvaða arðgreiðslustefna og eigendastefna sé við lýði að því leyti. [[Gripið fram í.]]Afkoma Landsbankans er opinber. Landsbankinn gerir upp ársfjórðungslega. Við vitum að afkoma hans á þessu ári stefnir í að vera svipuð og í fyrra. Hvers vegna skyldi hann þá ekki greiða svipaðan arð? Hann er bólginn af eigin fé, langt yfir öllum viðmiðunarmörkum. Það er engin ástæða til að láta meira eigið fé hlaðast upp í Landsbankanum. Þannig er nú það. Varðandi skattsvikin. Var ekki [[Forseti hringir.]]að koma greining á því eða spá um að þau væru 60–80 [[Forseti hringir.]]milljarðar kr.
Af hverju …?
- 60–80 milljarðar [[Forseti hringir.]]kr. Eru 4 milljarðar [[Forseti hringir.]]mikið af því? [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ágæta ræðu hans. Hann kom víða við og tók á þeim helstu efnisþáttum sem máli skipta, fannst mér, í yfirferð sinni. Við höfum síðustu daga hlustað á ræður stjórnarþingmanna og lesið greinar þeirra þar sem stjórnarmeirihlutinn bankar sér á brjóst fyrir stuðning sinn við landsbyggðina. Þar eru menn að mikla upp, að mínu mati, það sem verið er að stýfa úr hnefa, svolitlar upphæðir hér og þar til þess að setja plástra á svöðusárin. Mig langar að heyra aðeins nánar frá hv. þingmanni hvaða augum hann lítur frammistöðu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum og þá sérstaklega með tilliti til samgöngumálanna og fjarskiptamálanna, sem eru eins og við vitum grunnþættir varðandi afkomumöguleika heilu byggðarlaganna og stöðu þeirra og samkeppnishæfi og möguleika þeirra á því að nýta sér atvinnutækifæri sem eru að myndast með hratt vaxandi atvinnugreinum á borð við ferðaþjónustuna til dæmis. Hvernig kemur þetta hv. þingmanni fyrir sjónir lesið í gegnum fjárlagafrumvarpið?
Frú forseti. Án þess að ég hafi beinlínis gert sérlega greinargerð um það eða tekið það heildstætt saman í huga mér hvernig þetta frumvarp og breytingartillögur núna snúa að byggðamálunum þá rekur maður auðvitað strax augun í ákveðna hluti. Ég sagði í ræðunni áðan að það væri vissulega einstöku ljós í mykrinu, það loga smátírur. Það er í sjálfu sér jákvætt að aðeins sé aukið við fjármunina í Fjarskiptasjóð en það er allt of lítið, þetta mun ganga mjög hægt, því miður, en það er verið að sýna lit þar. En svo komum við að öðrum þáttum eins og vegamálunum þar sem ég skil ekki hvernig menn ætla að láta þetta ganga upp og það mun væntanlega ekki ganga upp. Ætli niðurstaðan verði ekki sú að ríkisstjórnin hrekist til þess að setja peninga í vegamálin í viðbót í fjáraukalögum næsta árs, rétt eins og hún er að gera í þessum. Ég held að þetta sé ekki hægt svona. Ég held hún komist aldrei upp með það. Þá er þetta orðið að svoleiðis vinnubrögðum að það er engin samgönguáætlun í gildi ár eftir ár, fjárlögunum er lokað með algjörlega óraunhæfum tölum, meira að segja i lið eins og vetrarþjónustu og viðhaldi og menn neyðast svo til að horfast í augu við veruleikann þegar kemur inn á fjárlagaárið og sulla þá milljörðum inn á fjáraukalög. Er þetta eins og menn vilja hafa það? Það virðist vera því að þetta gerir ríkisstjórnin á hverju sviðinu á fætur öðru, Framkvæmdasjóður ferðamannastaða o.s.frv. Ég hef mestar áhyggjur af vegamálunum, svo ég segi alveg eins og er. Ég tel að það sé það svið þar sem við erum að gera okkur langmest tjón, skapa okkur mest tjón til framtíðar litið, vegna þess að vegakerfið er að skemmast, það er að brotna niður. Burðurinn er að hverfa úr vegunum á stórum svæðum og þá verður svo gríðarlega dýrt að endurbyggja þá. Næstverst held ég að frammistaðan sé í sóknaráætlunum. Það hefur valdið gríðarlegum vonbrigðum á svæðunum að því verkefni skyldi vera svo gott sem stútað, af því að menn bundu orðið miklar vonir við það og voru ánægðir með það. Svona vildu menn hafa það: Já, látið okkur fá fjármunina og við skulum forgangsraða þeim. Ég tel að til dæmis frammistaðan í málefnum litlu framhaldsskólanna sé því afar slök og það sé búið að þjarma að þeim og reyndar framhaldsskólastiginu [[Forseti hringir.]]almennt með því að hrekja fólk eldra en 25 ára úr námi o.s.frv., þannig að því miður í byggðarlegu tilliti þá er miklu [[Forseti hringir.]]fleira neikvætt en jákvætt í þessu frumvarpi.
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um þetta og raunar kom hann inn á það undir lok svars síns sem ég ætlaði að víkja talinu að í næstu fyrirspurn, þ.e. afleiðingar þessarar fjárlagastýringar sem birtist m.a. í því að meina fullorðnu fólki, 25 ára og eldra, innkomu í framhaldsskóla landsins. Ég hefði haldið að það hefði þýðingu að fullorðið fólk sem er jafnvel bundið ákveðnum átthagaböndum og fjötrum og þá sérstaklega konur sem búa úti á landsbyggðinni, bundnar þar yfir börnum og heimili en hafa átt þess kost að sækja framhaldsskólana og nýta sér námsframboð þeirra, sækja ekki inn í skólana lengur, eru fallnar út, 740 manns eru fallin út úr framhaldsskólakerfinu við þessa ákvörðun. Ég hefði talið að þetta væri kannski þýðingarmikið, [[Forseti hringir.]]ekki síst í ljósi [[Forseti hringir.]]byggðastefnu. Ef þingmaðurinn vildi upplýsa okkur nánar um sýn sína á það.
Frú forseti. Þetta er alla vega mjög ólík nálgun þeirri sem var í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar sett var til dæmis inn gólf fyrir litlu framhaldsskólana til að verja þá fyrir sveiflum í nemendafjölda, þeir fengju þá aldrei minna en tiltekna lágmarksfjárveitingu. Það var stofnaður einn nýr framhaldsskóli á botni kreppunnar á utanverðum Tröllaskaga. Það voru stofnaðar nokkrar nýjar framhaldsdeildir á allmörgum svæðum. Þetta var gert á síðasta kjörtímabili þrátt fyrir alla erfiðleikana þá. En núna eru menn að skera þetta niður. Núna eru menn að þjarma að þessum litlu og veiku einingum og hrekja fólk eldra en 25 ára út úr framhaldsskólunum. Ég botna ekkert í þessu. Við opnuðum skólana, bæði framhaldsskólastigið og háskólastigið, gátum að vísu ekki borgað fullt með öllum nýjum nemendum, en sömdum við skólana um að taka þá engu að síður þannig að ungt fólk gæti notað erfiðleikaárin til þess að mennta sig í staðinn fyrir að mæla göturnar, fluttum fjármuni úr atvinnuleysistryggingahlutanum yfir í menntageirann. Þetta gafst vel. Núverandi ríkisstjórn er nánast að öllu leyti að fara í öfuga átt hvað þetta varðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu, þær hafa tilhneigingu til að vera áhugaverðar, sér í lagi þegar kemur að fjárlögum. Það sem mér þótti með því áhugaverðara sem hv. þingmaður sagði var að á rekstrargrundvelli væri ríkissjóður í kringum núllið. Mig langar að heyra meira um þetta, einkum hvernig áhorfendur geta gert sér grein fyrir því hver munurinn er á því að segja annars vegar að núna sé ríkissjóður í kringum núllið og hins vegar að hann skili um 5 milljörðum í plús, eins og meiri hlutinn vill meina, væntanlega á öðrum grundvelli sem ég vona að hv. þingmaður geti farið aðeins betur út í. Hv. þingmaður nefndi oft á síðustu kjörtímabilum þær hættur sem steðjuðu að í ljósi mikillar ofþenslu. Ég hef mikinn áhuga á að heyra hvernig hv. þingmaður lítur á ástandið eins og það er núna. Telur hann ofþenslu í gangi? Telur hann hætt við ofþenslu, t.d. í kjölfar skattalækkana á röngum tímapunkti eða eitthvað því um líkt? Ég spyr vegna þess að ég heyri ekki alveg sama viðvörunartóninn og maður var orðinn vanur á tímabili frá hv. þingmanni, viðvörunartón sem reyndist síðan hárréttur eins og við þekkjum öll. Það eina sem hægt er að gagnrýna við þann málflutning er það að hann varði það lengi að fólk hætti að taka mark á honum á endanum, en það hefði átt að taka mark á honum. Ég velti sérstaklega fyrir mér hvernig við getum veitt betri innsýn í það hvernig þróun ríkisbúskaparins er, vegna þess að fyrir áhorfendur er umræðan um það hvort við séum á núllinu eða með 5 milljarða eða 15 milljarða í plús villandi. Þegar við skoðum fjárlagafrumvarpið og förum inn í hið svokallaða „lingó“ verður þetta kannski augljóst, en ég held að það [[Forseti hringir.]]væri heppilegt ef þingmaðurinn gæti útskýrt þetta aðeins betur.
Frú forseti. Annars vegar varðandi afkomuna og hvernig á að mæla hana hjá ríkinu. Mjög góður mælikvarði er að mæla afkomuna á rekstrargrunni án svokallaðra óreglulegra liða. Það má deila um það hvað má nákvæmlega flokka til hliðar, taka til hliðar ef við viljum reyna að mæla afkomuna án óreglulegra liða. Óreglulegir liðir eru hvað? Í grófum dráttum óvæntar tekjufærslur eða gjaldfærslur á einhverju sem er óreglulegt milli ára. Ef tapaðar skattkröfur stökkva upp eitt árið þá ýtum við því kannski til hliðar. Ef við verðum allt í einu að gjaldfæra stóra skuldbindingu hjá ríkinu sem við gerum ekki ráð fyrir að fá í andlitið á hverju ári þá getum við tekið það til hliðar. Við erum að reyna að nálgast það að mæla undirliggjandi afkomu ríkisins eins og hún gæti verið í jafnvægisástandi. Það er afkoma án óreglulegra liða og mér sýnist að hún sé mjög nálægt núllinu 2014, 2015 og verði það líka 2016. Og hún er það í raun og veru ef við tökum arðgreiðslurnar til hliðar, viðbótararðgreiðslurnar. Eigum við að taka þær allar til hliðar? Nei, kannski ekki, en a.m.k. helminginn vegna þess að við getum ekki reiknað með því að t.d. Landsbankinn greiði 25, 30 milljarða í arð mörg ár í röð. Við vitum að hagnaður hans er aðallega vegna uppfærslu á eignasafninu. Það tekur enda. Ég mundi taka eitthvað af því til hliðar. Hin leiðin væri að mæla þetta með svokölluðum hagsveifluleiðréttum jöfnuði, að taka hagsveifluleiðréttan jöfnuð ríkisins og þá held ég að hann væri líka mjög nálægt núlli vegna þess að við ættum þá að draga aðeins frá tekjunum sem þenslan í þjóðfélaginu skilar. Þá er ég kominn að hinu síðara, hversu alvarlegt ástandið er að því leyti. Ég orðaði það þannig um daginn að hitinn væri að vaxa en það væri ekki kviknað í. Það sem hefur lagst með okkur og valdið því að þenslan er alla vega á yfirborðinu ekki enn eins hættuleg og [[Forseti hringir.]]annars væri er fyrst og fremst tvennt, það er stórlækkun olíuverðs og hrávöruverðs, [[Forseti hringir.]]sem skilar okkur inn í landið lægri verðbólgu, og það er styrking gengisins.
Virðulegi forseti. Eins og við þekkjum er olíuverðið mjög brigðult og erfitt að spá fyrir um það. Það getur sveiflast ansi mikið á mjög skömmum tíma og maður hefði haldið að reynslan sýndi að þetta getur einnig gerst þegar kemur að gengi íslensku krónunnar. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta útskýringu. Ég er einnig að velta fyrir mér hvernig hv. þingmaður mundi fara að sjálfur ef hann væri fjármálaráðherra undir þessum kringumstæðum núna, sér í lagi þegar kemur að afgangi af tekjum ríkissjóðs. Mundi hv. þingmaður nota svigrúmið til að auka útgjöld eða borga skuldir? Ég spyr vegna þess að mér skilst á ræðum, sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra og annarra, að það geti líka verið þensluhvetjandi að borga skuldir ríkissjóðs. Eins og ég skil þetta, og ég er ekki viss um að ég hafi skilið þetta rétt, væri það vegna þess að það mundi búa til aukið svigrúm fyrir ríkissjóð til þess að eyða peningum, en eins og ég segi er ég ekki viss um að ég skilji það betur. Mér þætti vænt um [[Forseti hringir.]]ef hv. þingmaður gæti ráðlagt okkur eitthvað í þeim efnum.
Frú forseti. Aðeins í sambandi við hagsveifluna. Við getum þess vegna sagt eins og við vorum að ræða um olíuna. Nú hefur hún lækkað alveg gríðarlega, eitthvað um 60% í innkaupum, heimsmarkaðsverðið á olíuvörum. Það er komið mjög lágt. Það er ólíklegt að það fari miklu neðar í öllu falli. Með öðrum orðum, áhættan er á hina hliðina. Við erum búin að njóta góðs af hinu lækkaða olíuverði. Það hefur hjálpað til við að halda niðri verðbólgu, það hefur reyndar stórbætt afkoma útgerðar o.s.frv. Áhættan núna er þar með orðin á hina hliðina, olíuverð gæti allt í einu farið að hækka. Þá erum við ekki í góðum málum. Það mun ekki hjálpa til í þenslunni. Varðandi afganginn. Segjum að við hefðum haldið inni 30 milljörðum af þeim tekjum sem ríkisstjórnin hefur sleppt fyrir borð af 40 og værum með það í viðbót í afgang á næsta ári, það fylgdi okkur bara inn í framtíðina sem grunnur tekjuöflunar og afgangurinn væri 40 milljarðar, hvað ættum við að reyna að gera? Ég mundi mæla með því að við mundum reyna varlega [[Forseti hringir.]]að auka fjárfestingu í mikilvægustu innviðum, en það er takmarkað sem við getum gert í því vegna hitans í hagkerfinu. Restina ættum við [[Forseti hringir.]]að nota í að reyna að greiða niður skuldir þannig að þær [[Forseti hringir.]]skuldaniðurgreiðslur yllu ekki þenslu.
Virðulegur forseti. Brottflutningur albönsku fjölskyldnanna í skjóli nætur er smánarblettur fyrir okkur Íslendinga og þá sérstaklega fyrir hæstv. innanríkis- og dómsmálaráðherra. Allir með einhvern vott af samkennd eða, með leyfi forseta, „medlidenhed“ eins og sagt er á dönsku og nær kannski betur yfir hugtakið, komust við í morgun við að sjá myndir af litlu börnunum og foreldrum þeirra vera numin á brott af lögreglumönnum og flutt eins og ótíndir glæpamenn úr landi. Það á sjálfum alþjóðlegum degi mannréttinda. Þetta er svo ömurlegt að megi þau hafa skömm fyrir sem stóðu að þessari ákvörðun. Þögn ráðherra og ráðamanna við umleitan fjölmiðla þegar þeir leituðu svara við þessari aðgerð í dag verður ekki tekið með þegjandi samkomulagi. Svo mikið er víst. Það er eitthvað gruggugt þegar hæstv. ráðherra og aðrir yfirmenn dómsmála og innanríkismála hér á landi svara ekki fjölmiðlum og neita að tjá sig um jafn alvarlegan viðburð og hér varð. Málefni hælisleitenda og flóttamanna sem koma til Íslands þarfnast gagngerrar endurskoðunar. Það er með öllu ólíðandi að embættismenn hafi það í hendi sér hverjir fá landvistarleyfi af mannúðarsjónarmiðum og hverjir ekki. Við getum dregið í efa að yfirmenn Útlendingastofnunar hafi „medlidenhed“ eða samkennd að leiðarljósi þegar þeir sinna störfum sínum. Og að líf barna og fjölskyldna sé háð því hvaða afstöðu einstaka embættismaður hefur til viðkomandi er fullkomlega fáránlegt. Hefði sú sem hér stendur haft þetta vald í hendi sér í morgun hefði hún aldrei nokkurn tíma sent fárveik börn og fjölskyldur þeirra úr landi. Börn eiga alltaf að njóta vafans, samkvæmt íslenskum lögum og alþjóðlegum sáttmálum sem við höfum skuldbundið okkur til. Það að þetta skuli hafa verið gert í skjóli nætur er vægast sagt ömurlegt. Ráðherra verður að gera svo vel að svara kalli þjóðarinnar og standa fyrir máli sínu í þessu og öðrum málum sem tengjast oft og tíðum óvæginni meðferð á hælisumsóknum flóttamanna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]] Virðulegur forseti. Nú í haust kom út bók á íslensku sem ber heitið Hvað er jafnaðarstefnan? þar sem fjallað er um hugmyndir jafnaðarmanna og verkefni á nýjum tímum. Bókin er skrifuð af rótgrónum sænskum jafnaðarmönnum og á fullt erindi við okkur Íslendinga nú í dag. Ég hvet alla þingmenn til að kynna sér hana, ekki síst þingmenn stjórnarmeirihlutans í fjárlaganefnd og jafnframt í öðrum nefndum. Í bókinni segir, með leyfi forseta: „Í samfélagi sem byggir á jafnrétti, frelsi og samstöðu eru grundvallarhugsjónir jafnaðarmanna um allan heim að allir eigi kost á menntun við hæfi og að allir geti gætt að heilsu sinni og leitað sér læknisþjónustu ef heilsan brestur. Til þess að hver einstaklingur geti notið þessa frelsis og til þess að einstaklingarnir í samfélaginu hafi allir sömu tækifæri þá verður að líta á menntun og heilbrigðisþjónustu og öryggi í ellinni sem grundvallarréttindi allra borgara án tillits til efnahags. Grundvallarreglan um samstöðu gerir þá kröfu til okkar að við tryggjum hvert öðru þessi réttindi.“ Það er einmitt grundvallarreglan um samstöðu sem á að vera leiðarljós okkar stjórnmálamanna að mínu mati. Jöfnuður og samstaða eru falleg orð sem gott er að hafa að leiðarljósi þegar unnið er að undirbúningi fjárlaga. Vald meiri hluta fjárlaganefndar er mikið þegar kemur að því að deila úr sameiginlegum sjóði okkar landsmanna. Við gerum þá kröfu til þeirra sem sitja í meiri hluta hverju sinni að þau tryggi jafnan aðgang að menntun, heilbrigðisþjónustu og öryggi í ellinni, jöfnuð og samstöðu. Virðulegur forseti. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt er fyllsta ástæða til að óttast að meiri hluti fjárlaganefndar hafi haft eitthvað annað en jöfnuð og samstöðu að leiðarljósi þegar hann vann nefndarálit sitt um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016. Slíka reiði hefur það vakið í samfélaginu að langt er síðan annað eins hefur gerst. Jafnvel meintum stuðningsmönnum stjórnarflokkanna er misboðið og þá er nú mikið sagt. Það er því fullt tilefni til, fyrir meiri hluta fjárlaganefndar, að huga að endurmati á áliti sínu á milli 2. og 3. umr. fjárlaganna. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þau ætli að láta öryrkja og ellilífeyrisþega sitja eftir og festast í fátæktargildru nú þegar land er tekið að rísa á ný eftir mögur ár að undanförnu. Það er þyngra en tárum taki að upplifa það að ekkert þeirra sem nú eru við stjórnvölinn í landinu hafi lært af reynslu undanfarinna ára nema kannski það að búa enn betur í haginn fyrir þá sem aldrei fá nóg af peningum. Við skulum átta okkur á því að landið mun ekki rísa að eilífu. Við verðum að búa svo um hnúta að allir í þessu landi geti tekið á sig nýja dýfu því að hún kemur. Við verðum að hafa þá samstöðu og þann jöfnuð í samfélaginu að við getum öll tekist á við næstu dýfu. Það er kannski ekkert mjög langt í hana ef grannt er skoðað. Orðum og athöfnum fylgja ábyrgð og okkur sem hér stöndum ber að huga að velferð samborgara okkar lengra en sem nemur einu kjörtímabili. Það getur verið erfitt fyrir stjórnmálamenn, vissulega, því að oft og nánast undantekningalítið miðast aðgerðir og fjárveitingar við það að ná kjöri í næstu kosningum. Við megum ekki láta öryrkja og ellilífeyrisþega dragast enn frekar aftur úr. Okkur ber skylda til að nota þetta „bullandi góðæri“, svo vitnað sé í orð bankastjóra Landsbankans, virðulegi forseti, til að búa þeim kjör sem eru fjárhagslega ríkri þjóð sæmandi. Öryrkjum og ellilífeyrisþegum á að líða vel í landi okkar. Við erum rík þjóð. Við eigum nóg af náttúruauðlindum. Við eigum nóg af peningum. Við megum ekki láta andlegu fátæktina ná yfirhöndinni. Virðulegur forseti. Gott heilbrigðiskerfi sem allir hafa jafnan aðgang að er alger forsenda samstöðu í landinu. Landspítalinn gegnir þar lykilhlutverki en án öflugs þjóðarsjúkrahúss með vel menntuðu starfsfólki molnar hratt undan heilbrigðiskerfinu. Við þekkjum öll ástand bygginganna á Landspítalalóðinni og þurfum ekki að fjölyrða frekar um það. Við fögnum því að hafin er bygging á nýju sjúkrahúsi og að þetta gamla þrætuepli sé þar með úr sögunni, þökk sé þeim sem tóku af skarið. Rétt eins og forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar bendir á í grein í Fréttablaðinu í dag er spítali miklu meira en hús. Hann snýst um að fá og halda því færasta starfsfólki sem völ er á hverju sinni og að það fólk fái nægilegt fjármagn til að sinna þeim flóknu verkefnum sem það hefur kunnáttu til. Það er beinlínis fáránleg hugmynd að fullnýta ekki alla þá þekkingu sem læknar okkar og annað heilbrigðisstarfsfólk býr yfir. Við eigum öll að fá að njóta hennar þegar við þurfum óháð efnahag. Ég hvet meiri hluta fjárlaganefndar til að endurskoða fjárveitingar til starfsemi spítalans árið 2016 og sjá sóma sinn í að við erum þjóð á meðal þjóða. Virðulegur forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar og hæstv. heilbrigðisráðherra hafa boðað að auka skuli hlut heilsugæslunnar í heilbrigðisþjónustu hér á landi. Í prinsippinu erum við jafnaðarmenn sammála þeirri áherslu enda er öllum ljóst að vel rekin heilsugæsla um allt land eykur aðgang að heilbrigðisþjónustu og dregur úr óþarfainnlögnum á sjúkrahús. Ég verð þó að viðurkenna að ég sé þessar áherslur á heilsugæsluna ekki í nefndaráliti meiri hlutans. Ég sé hennar ekki stað en þar er gert ráð fyrir 227 millj. kr. viðbótarframlagi til heilsugæslu og heilbrigðisstofnana um allt land. Minn talnaskilningur greinir þetta ekki sem sérstakt áherslumál hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Það sem meira er, það ýtir undir þann illa grun að núverandi meiri hluti sé á fleygiferð við að einkavæða heilbrigðiskerfið og ýta þannig undir massífa, fyrirgefið orðbragðið, virðulegur forseti, stéttaskiptingu í landinu. Ef þessi þróun heldur áfram að grassera munu aðeins þeir efnameiri eiga þess kost að sækja sér alla þá læknisþjónustu sem þeir þurfa á að halda þegar þeir þurfa á henni að halda. Í þessu sambandi vil ég minna enn og aftur á að jöfnuður skapar samstöðu og samstaða býr til jöfnuð. Ég vil nota tækifærið og hrósa hæstv. heilbrigðisráðherra og þakka honum fyrir að hafa fylgt eftir þingsályktun hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur og fleiri um að fara af stað með stefnumótun og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára. Hæstv. ráðherra lagði þessa stefnu fram nú fyrr í haust og hún er nú til meðferðar í velferðarnefnd. Sú sem hér stendur fagnar sérstaklega áformum um að hlutverk heilsugæslunnar í geðheilbrigðisþjónustu verði aukið, samanber þingsályktunartillögu heilbrigðisráðherra, og að fyrsta meginmarkmið nýrrar geðheilbrigðisstefnu skuli vera að samþætta þjónustu ríkis og sveitarfélaga þegar kemur að geðheilbrigðisþjónustu. Það er algerlega með ólíkindum að árið 2015 skulum við vera með geðheilbrigðisþjónustuna að miklu leyti aðskilda í þessum tveimur kerfum og það eru fremur lítil samskipti þar á milli, leyfi ég mér að segja. Geðsjúkdómar eru með þeim hætti að það er tiltölulega einfalt að vinna þá bæði í velferðarþjónustu sveitarfélaga og á heilbrigðisstofnunum um allt land. Það er nefnilega þannig að stundum dugar þeim sem eiga við andlega kvilla að stríða að fá greiðan aðgang að sálfræðingum velferðarþjónustu sveitarfélaga. Stundum er gott að leita aðstoðar á heilsugæslustöðvum. Þeirri sem hér stendur er mjög mikið hjartans mál að heilbrigðiskerfið í samvinnu við velferðarkerfi sveitarfélaga hlúi að börnum geðsjúklinga. Hér skal það viðurkennt að ég átti sæti í stýrihópi um þessa geðheilbrigðisstefnu og var þar talsmaður barna og ég gleðst því yfir að hafa átt gott samstarf við helstu sérfræðinga landsins sem hafa kynnt sér það sérstaklega hvernig hægt er að draga úr hættunni á því að geðsjúkdómar flytjist á milli kynslóða. Það er stórt og mikið hagsmunamál vegna þess að alvarlegir geðsjúkdómar eru þeirrar náttúru að þeir eru faldir og duldir. Það er ekki talað um þá. Börn sem búa við geðsjúkdóma foreldra eða náinna aðstandenda eiga sér enga talsmenn. Það er enginn sem talar máli þeirra. Þau geta ekki talað um þetta. Þau geta ekki talað um þennan alvarlega sjúkdóm sem leggur heimili í rúst. Þess vegna skiptir svo miklu máli að ráðherra, velferðarnefnd og fjárlaganefnd taki höndum saman um að hrinda þessari prýðilegu áætlun í framkvæmd hið allra fyrsta. Af því að mér er þetta málefni um aðbúnað barna, sem búa og alast upp í skugga geðveiki, hugleikið verð ég að segja að það veldur mér vonbrigðum, á sama tíma og ég er mjög ánægð með framtak ráðherra og hv. þm. Sigríðar Ingibjargar og allra sem að þeirri tillögu stóðu, að sú einfalda og ódýra aðgerð sem stýrihópur lagði til að farið yrði af stað með strax á árinu 2016 - þessi stefna heitir Tölum um börnin/Fjölskyldubrúin - og yrði innleidd innan velferðarþjónustu heilbrigðis-, félags- og menntakerfis er ekki á fjárlögum. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmið: Að draga úr hættu á að geðheilsuvandi flytjist milli kynslóða með því að veita einstaklingum með geðraskanir og fjölskyldum þeirra fræðslu og meta þörf fyrir stuðning í uppeldishlutverki þeirra. Að styðja börn fólks með geðraskanir í samræmi við aldur og þroska.“ Um framkvæmdina segir þetta, með leyfi forseta: „Framkvæmd: Þverfaglegt teymi sérfræðinga vinni að innleiðingu með því að þjálfa starfsfólk í heilsugæslu í þeim vinnubrögðum sem verkefnið gerir kröfu til.“ Verkefnið er skilgreint á ábyrgð velferðarráðuneytis. Meðal samstarfsaðila eru nefndir: Menntamálastofnun, embætti landlæknis, Landspítali, innanríkisráðuneyti, Samband íslenskra sveitarfélaga, notendasamtök og hagsmunasamtök aðstandenda. Samkvæmt þingsályktunartillögu ráðherra sem nú er til umfjöllunar í velferðarnefnd er mælanlegt markmið að Fjölskyldubrúin hafi verið innleidd á 70% heilsugæslustöðva árið 2018. Samkvæmt kostnaðarmati sérfræðinga sem litu á þessa aðgerð er hún talin muni kosta í heild sinni 28,8 millj. kr., þ.e. að þjálfa starfsfólk í að tala um börnin og við börnin. Það er leitt að sjá að það hafi misfarist að hafa þetta verkefni inni á fjárlögum og í nefndaráliti meiri hlutans fyrir árið 2016. Það hefði verið svo einfalt að koma þessu þar inn því að slík er upphæðin ekki. Betri jólagjöf er sennilega ekki hægt að gefa fjölskyldum sem búa við geðsjúkdóma vegna þess að aðventan og jólin eru erfiður tími. Það væri sómi að því að koma þessu inn á fjárlög ársins 2016. Betri jólagjöf get ég ekki hugsað mér. Það eru líka aðrar aðgerðir þarna sem eru að sjálfsögðu mjög mikilvægar. Þar er meðal annars talað um geðrækt og um hið mikilvæga verkefni að unnið verði að því að mæta uppsafnaðri þörf geðfatlaðs fólks fyrir húsnæði og þjónustu. Það er nefnilega þannig að allt of margir sem glíma við geðveiki eru fastir inni á sjúkrahúsi. Það er ömurlegt til þess að hugsa að stór hluti þessa fólks getur lifað sæmilegu lífi úti í samfélaginu sé rétt að honum búið. Þau þurfa ekki svo mikið en þau þurfa reisn meðal annars og að við tölum um geðsjúkdóma og gerum það með þeim hætti að fólk sé ekki niðurlægt fyrir að glíma við slíka sjúkdóma. Einn liður í þessari stefnumörkun hér er einmitt forvarnaverkefni og geðræktarverkefni og það að opna umræðuna. Ég hvet því hæstv. ráðherra og velferðarnefnd að fylgja eftir þessari stefnumörkun af fullri festu. Hún kostar ekki það mikið. Hún snýst um viðhorf. Hún snýst um afstöðu okkar samfélags, að viðurkenna að til er fólk sem glímir við veikindi í höfðinu en það er hægt að leiðrétta svo margt ef við tökum okkur saman í andlitinu og tölum um þetta og vinnum að því að opna umræðuna og opna þar með líka umræðuna um það hvernig hægt er að ná bata. Ég vík nú að framlögum til háskóla í landinu en viðbótarframlag samkvæmt nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar hljóðar upp á 329 millj. kr. sem er nánast allt eyrnamerkt til fjölbreyttra og afmarkaðra verkefna. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að hér hafi sprottið upp háskólar um allt land og fólk hafi flykkst í háskóla á Íslandi eftir hrun. Það er hins vegar áhyggjuefni - ég hefði gjarnan vilja eiga samtal við einhvern fulltrúa meiri hlutans í fjárlaganefnd um það en ég veit ekki hvar þeir eru ef þeir eru ekki hér - að ekki skuli vera meiri eftirspurn eftir lánum frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Hvað veldur því? Um það vildi ég ræða við formann fjárlaganefndar eða varaformann. Í nefndaráliti segir að framlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna verði lækkuð um 400–500 milljónir. Það er engin skýring á því. Ég hef verið að reyna að leita skýringa á þessum samdrætti að undanförnu en skýringin er bara sú að umsóknum hafi fækkað. Umsóknum frá námsmönnum á Íslandi hefur fækkað um 16% frá síðasta ári og um 7% hjá þeim sem stunda nám í erlendum háskólum. Einhvers staðar er pottur brotinn í þessari jöfnu. Það er ekki eðlilegt að umsóknum um stuðning við nám í háskólum eða á framhaldsskólastigi skuli fækka. Það er ekki skynsamlegt fyrir samfélagið. Við getum sagt að það sé gott að spara en þetta segir okkur einhverja sögu sem er held ég afleiðing af miklu stærra vandamáli sem brýnt er að leysa. Mér segir svo hugur að vandamálið á Íslandi sé meðal annars það að námsmenn búa og eru fastir í foreldrahúsum. Svo stunda þeir nám með vinnu sem framfleytir þeim kannski út námstímann. Í nýrri skýrslu sem menntamálaráðuneytið gaf út í október síðastliðnum er mjög áhugaverð samantekt um háskóla og vísindi á Íslandi. Þar segir meðal annars að í nýlegri skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar um æðri menntun á Norðurlöndum sé fjallað um þau rök sem liggi gjarnan að baki stefnumörkun um að fjölga nemendum sem fari utan til náms til skemmri eða lengri tíma. Benda höfundarnir einkum á fernt: Ástæður sem tengjast menntun og akademísku umhverfi, menningar- og félagslegar ástæður, hagrænar ástæður og pólitískar ástæður. Norræna ráðherranefndin mælir með því að nemendur fari utan og leiti sér náms. Ástæðurnar? Hreyfanleiki námsmanna stuðli að víðsýni og fjölbreytileika. Nemendur sem snúi heim aftur eftir nám séu með nýja þekkingu í farteskinu og benda skýrsluhöfundar á að þetta skipti sérlega miklu máli í litlum löndum því að þar sem háskólakerfin séu lítil geti hreyfanleiki dregið úr áhættunni á að þekkingin heima fyrir verði einsleit. Þetta eru aðvörunarorð fyrir okkur, virðulegur forseti. Í öðru lagi er ástæða þess að Norræna ráðherranefndin telur æskilegt að nemendur fari utan og leiti menntunar sú að góð þekking landsmanna á tungumálum og siðum annarra þjóða geti haft margs konar jákvæð, hagræn pólitísk og menningarleg áhrif. Í þriðja lagi eru rök Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir því að stúdentar fari utan þau að af hagrænum ástæðum megi líta á nemendaskipti sem fjárfestingu í hagrænum tengslum til framtíðar og sem lið í að auka samkeppnisfærni landsins. Það geti líka skipt miklu máli að laða erlenda nemendur til landsins. Fjórða ástæðan sem Norræna ráðherranefndin rekur sem rök fyrir sínu máli er að líta megi á stefnu um hreyfanleika sem hluta af utanríkisstefnu landanna, þ.e. leið til þess að mynda tengsl við önnur lönd. Nemendaskipti geti styrkt tengsl landa og aukið skilning á milli þjóða. Í ljósi þessa er mikið áhyggjuefni, að mati þeirrar sem hér stendur, að umsóknum frá þeim sem stunda nám í erlendum háskólum hefur fækkað um 7% frá síðasta ári. Sé litið aftur í þessa ágætu skýrslu sem menntamálaráðuneytið gaf út í október kemur fram að hlutfall lánþega LÍN sem stunduðu nám í útlöndum árið 1988 var 51% - 51% þeirra sem fengu lán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna árið 1988 stunduðu nám í útlöndum. Árið 2013 var hlutfall þeirra sem fengu lán hjá LÍN og stunduðu nám erlendis aðeins 10,5%. Ef við lítum á rök Norrænu ráðherranefndarinnar held ég að við séum á einhverjum villigötum. Í stað þess að hvetja fólk og búa svo um hnútana að LÍN hvetji fólk að fara utan í nám þá aukum við með stefnu lánasjóðsins, eða stefnuleysi, hættuna á einsleitni í íslensku samfélagi, einsleitni í íslenskri akademíu. Ég tek undir rök Norrænu ráðherranefndarinnar. Það er óæskileg þróun. Á sama tíma er auðvitað mjög ánægjulegt að sjá hve nemendum í háskólum á Íslandi hefur fjölgað mikið, en að mínu viti eigum við að stuðla að því að fólk fari út og komi heim aftur, vilji koma heim og miðla þekkingu sinni til okkar og efla þannig íslenskt samfélag. Virðulegur forseti. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er tillaga um að framlög til rammaáætlunar ESB um menntun, rannsóknir og tækniþróun muni aukast um 190 millj. kr. á næsta ári. Það er tæknilegt uppgjör gagnvart Evrópusambandinu. Nú er það svo að á sama tíma og verið er að hækka framlög til Evrópusambandsins til að við getum tekið þátt í því erlenda samstarfi sem er okkur lífsnauðsynlegt þá veldur vonbrigðum að framlög til þeirra stofnana sem fá þessa styrki hafa dregist verulega saman með styrkingu krónunnar. Hinn veiki gjaldmiðill okkar leikur þannig vísindastofnanir, háskóla, landshlutasamtök og öflug rannsóknarfyrirtæki grátt í mörgu tilliti. Þau hafa sótt um og fengið mjög ríkulega úr rammaáætlun Evrópusambandsins um menntun, rannsóknir og tækniþróun. Styrkveitingar til íslenskra aðila nema um 20 millj. evra á ári. Okkur munar um minna. Þessar fjárhæðir hafa rýrnað um 100 millj. ísl. kr. að verðgildi síðastliðna sex mánuði vegna styrkingar krónunnar og um nærri 300 milljónir miðað við gengi íslensku krónunnar gagnvart evru árið 2013. [[Gripið fram í.]]Þetta hefur vitaskuld áhrif á rekstur og starfsemi mikilvægra stofnana, eins og ég sagði, háskóla og annarra rannsóknarstofnana. Ég veit fyrir víst og sennilega við öll sem hér stöndum að þessi metnaðarfullu samstarfsverkefni við erlenda háskóla og rannsóknarstofnanir eiga stóran þátt í því að vel menntaðir Íslendingar sem hafa numið erlendis vilja koma heim og byggja upp þekkingarfyrirtæki um allt land. Ég beini því nú til hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar að velta því fyrir sér hvort það sé ásættanleg staða sem við setjum fyrirtæki í vísindarannsóknum í að glíma við stöðugt tekjutap vegna styrkingar krónunnar og hvort það komi til álita að stjórnarmeirihlutinn bæti þeim þetta upp með einhverjum hætti. Þegar við erum að tala um 100 millj. ísl. kr. á hálfu ári eru það býsna mörg stöðugildi þeirra sem eru með háskólamenntun. Virðulegur forseti. Sóknaráætlanir landshluta hefur borið nokkuð á góma í þessari umræðu um meirihlutaálit fjárlaganefndar. Sú sem hér stendur fagnar því að ákveðið var að halda áfram með þetta verklag enda tel ég að það sé gríðarlega mikil framför í vinnubrögðum og liður í að draga úr ömurlegu kjördæmapoti sem við sjáum þó í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Nú hefði ég gjarnan viljað hafa formann fjárlaganefndar hér til að eiga samtali við mig, enn og aftur. Staðreyndin er sú að fyrir tilstuðlan IPA-styrkjanna, sem sumir þingmenn kölluðu reyndar glerperlur og eldvatn, sællar minningar, meðan á IPA-vinnunni stóð, þann stutta tíma sem Ísland var í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, þá fengum við þann hvata og það tækifæri að læra ný vinnubrögð. Það var mjög gaman að taka þátt í þeirri vinnu sem fram fór um allt land á þeim tíma og blés fólki byr í brjóst. Það var unnið eftir bestu aðferðum byggðaþróunar sem þekktar eru, m.a. með áherslu á að tengja saman landshluta þvert á hreppamörk. Þarna sá sú sem hér stendur, sem hefur í mörg ár unnið að byggðamálum á Íslandi og reyndar í Evrópu líka, allt í einu óskaplega miklar væntingar og gleði og hugmyndir sem fólk var tilbúið að hrinda í framkvæmd og hugsaði langt út fyrir boxið sem það hafði þekkt áður. Þá voru í farvatninu gríðarlega metnaðarfull verkefni sem lutu að margháttuðum aðgerðum til að styrkja byggðir á fjölbreyttan hátt um allt land. Þrátt fyrir algerlega ótímabær slit á aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þar með eyðileggingu á öllum þeim góðu verkefnum sem farið var að undirbúa má segja að jákvæði punkturinn sé sá að vinnubrögð í atvinnu- og byggðaþróun hafi tekið miklum framförum og sóknaráætlanir voru festar í sessi. Það vekur athygli mína að sjá í nefndaráliti og tillögum meiri hluta fjárlaganefndar svo mikla fjármuni sem ætlað er að styrkja byggð í Norðvesturkjördæmi. Nú vil ég mjög gjarnan leggja því góða kjördæmi lið. Ég get alveg fullvissað ykkur um að þann tíma sem Norðvesturkjördæmi var að vinna að íbúðaverkefnum, virðulegur forseti, urðu alveg ótrúlega margar góðar tillögur og hugmyndir til. Úr því við erum að tala um aðildarviðræður að Evrópusambandinu þá ítreka ég að stjórnarflokkarnir lofuðu þjóðinni að klára aðildarviðræðurnar og greiða atkvæði um niðurstöður þeirra. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu að nú er í það minnsta sjálfsögð krafa okkar að fá að kjósa um það hvort eigi að ljúka viðræðunum. Þegar sú ákvörðun liggur ekki fyrir verður meiri hluta Alþingis legið á hálsi fyrir að svíkja ekki bara kjósendur sína heldur alla kjósendur í landinu. Ég treysti því að hann hafi manndóm í sér fyrir lok þessa kjörtímabils að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum að Evrópusambandinu og taka hugsanlega í framhaldi af því upp þann ágæta gjaldmiðil sem heitir evra. Það er gaman að segja frá því [[Gripið fram í.]]að rétt áðan var ég á leiðinni í aðventuboð Samfylkingarinnar og haldiði ekki að ég hafi rekist á þennan 2 evru pening fyrir utan samkomuna. Ég held að hann hafi engan veginn tengst neinu samfylkingarfólki. Ég held að þetta séu hins vegar skilaboð að handan um að eitthvað sé að fara að gerast í þessum efnum hjá okkur í Samfylkingunni. Þessi 2 evru peningur mun fylgja mér fram að næstu kosningum og hugsanlega lengur. Virðulegur forseti. Nú ætla ég að fara að stytta mál mitt. Að lokum vil ég segja eitt. Ég fagna því að meiri hluti fjárlaganefndar ákveður að setja fjármuni í að undirbúa hönnun og nýbyggingu undir starfsemi Alþingis enda mikið hagræði að því og sparnaður til lengri tíma litið. En sú tillaga sem hér liggur fyrir, um að byggt verði á gamalli teikningu Guðjóns Samúelssonar, teikningu að heimavist fyrir nemendur við Háskóla Íslands sem þá var á efri hæð hússins, er eiginlega svo galin að það er varla til orð yfir það. Ég leyfi mér að taka undir orð formanns Arkitektafélags Íslands sem segir á Facebook-síðu sinni: „Líklega dytti engum bílframleiðanda í hug í dag að framleiða bíl eftir hönnun frá byrjun síðustu aldar. Kröfur til öryggis, útlits, tækni, sjálfbærni og ekki síst ánægju og vellíðunar ökumanna og farþega eru allt aðrar í dag en þá.“ Í þessu sambandi vil ég geta þess að fyrsti bíllinn sem kom til Íslands árið 1904 var af gerðinni Cudell og samkvæmt heimildum var bíllinn slæmt eintak og gerði ekki mikla lukku. Mér segir svo hugur að það gætu orðið örlög hinnar nýju byggingar gangi þær hugmyndir forsætisráðherra eftir að byggja nýtt skrifstofuhúsnæði fyrir Alþingi eftir gömlu teikningunum, það verði slæmt eintak og muni ekki gera mikla lukku. [[Forseti hringir.]]Kannski ætti forsætisráðherra að leitast við að fá hundrað ára gamlan bíl til afnota í hálft ár eða svo og upplýsa þjóðina í framhaldinu hvort aldagömul hönnun henti honum yfirleitt í nútímasamfélagi.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Önnu Margréti Guðjónsdóttur fyrir prýðisgóða ræðu. Þar var víða komið við, eins og eðlilegt er þegar jafn stórt mál og eitt stykki fjárlagafrumvarp er undir. Mig langar að taka undir orð hv. þingmanns í upphafi ræðunnar hvað varðar albönsku fjölskylduna sem ég held að við höfum öll hugsað til með hryllingi í dag; þær aðstæður sem hún var sett í og hvernig henni var vísað frá Íslandi. Það er alveg greinilegt, af þeim fjölda tölvupósta sem þingmönnum hefur borist í dag, að þetta hefur snert við þjóðinni og mjög mörgum er það misboðið að þeir setjast niður við tölvuna og skrifa okkur. Mig langar samt að ræða þessi mál við hv. þingmann í aðeins stærra samhengi, varðandi stöðuna í heiminum í dag. Nú er það svo að hingað er að koma hópur fólks á næstu dögum frá Líbanon - ég á alltaf erfitt með að nota orðið kvótaflóttamenn, mér leiðist það orð, en það segir úr hvaða kategoríu sá hópur er tekinn inn - og mér finnst það alveg frábært. En mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún telji að við getum ekki gert enn betur þegar kemur að móttöku flóttamanna, kannski reynslunni ríkari frá því í dag, ekki síst hælisleitenda, sem koma hingað á eigin vegum en ekki í skipulögðum hópi á vegum stjórnvalda. Ég spyr hvort við bæði getum ekki gert betur og hvort við eigum ekki að gera betur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég er sammála hv. þingmanni. Við vitum öll sem fylgjumst með fréttum að við stöndum á tímamótum í flóttamannamálinu. Við eins og aðrar þjóðir erum að læra hlutverkið. Það eru margir sem hafa tekið þátt í að skipuleggja móttöku fyrsta hópsins sem kemur núna. En eins og hv. þingmaður nefnir réttilega er bæði um að ræða kvótaflóttamenn, sem fá sérstaka þjónustu, og svo hælisleitendur, sem lifa í stöðugri óvissu. Það var áhugavert að fylgjast með viðbrögðum Angelu Merkel þegar hún sagði: Komið öll fagnandi, við tökum á móti ykkur. Fólk á flótta á sér svo fáa málsvara og þetta er fallegt hugarfar. Ég held að við eigum að nálgast flóttamannavandann á þann veg að bjóða fólk velkomið frekar en að leggja stein í götu þess. Þessi gjörningur í dag er svo átakanlegur að það er með ólíkindum að íslensk lög skuli vera þannig að embættismenn geti nánast tekið geðþóttaákvörðun um hvort þessi flóttamaður fái hæli af mannúðarsjónarmiðum en ekki hinn. Það er óþægilegt. Ég heyrði það á fundi hjá Rauða krossinum í gær - og það er gott að fá hv. formann allsherjar- og menntamálanefndar sem getur kannski bætt aðeins í frásögnina - að það er verið að skoða útlendingalögin og ég treysti því. Ég hef því miður ekki haft tíma til að kynna mér þau en mér skilst að þau séu til mikilla bóta, að þau séu réttarbót. En ég held sannarlega að það sé verk að vinna fyrir okkur sem samfélag ekki bara tæknilega að taka á móti stórum hópi flóttamanna; við þurfum líka að þjálfa okkur sjálf.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hluti af áhyggjum mínum er tengdur því að Útlendingastofnun virðist alltaf túlka allt eins þröngt og mögulegt er en ekki með mannúð og manngæsku að leiðarljósi. Mig langar í þessu síðara andsvari að koma inn á talsvert annan hlut. Hv. þingmaður fór vel yfir geðheilbrigðismálin í ræðu sinni. Mér fannst bæði fróðlegt og gagnlegt að hlýða á það. Mig langar að spyrja varðandi þetta, þ.e. varðandi kjörin. Nú á stór hluti af örorkulífeyrisþegum við geðræn veikindi að stríða. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem greinilega er vel að sér í þessum málum: Hvaða áhrif hefur það á bæði börn og fullorðna að búa við fátækt? Hvaða áhrif hefur það á geðheilsuna að eiga ekki fyrir grunnframfærslu?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir sína ágætu fyrirspurn. Það er þannig með alla að það er erfitt að búa við fátækt. Geðsjúkdómar eru í eðli sínu erfiðir viðureignar, eins og ég sagði áðan. Þeir eru mjög algengir, það er auðvitað til mismunandi stig af geðsjúkdómum. Það sem við eigum að hafa í huga er að það er kannski auðvelt að lifa með marga þeirra með tiltölulega einföldum bjargráðum. Það er það sem við, samfélagið og stjórnmálamennirnir, eigum að hafa í huga. Það er svo auðvelt að hjálpa fólki að lifa með þessum sjúkdómi. Hann hefur hins vegar gríðarlega mikil áhrif á alla sem glíma við hann og alla sem búa í umhverfi geðsjúkdóma. Það er ekkert endilega að því fylgi fátækt. En það er auðvitað ákveðin fátæktargildra á meðan geðsjúkdómar eru í svo mikilli þöggun sem raun ber vitni. Þannig að með því að tala um þá getum við örugglega leyst talsvert mikið af þessum vandamálum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég missti því miður af fyrri hlutanum en kom inn í þann kafla þar sem hv. þingmaður harmaði það að hér hefði ekki tekist að taka upp evruna. Það vakti svolítinn áhuga hjá mér. Ég get vel skilið að margir hafi haft áhuga á evrunni og aðild að myntbandalagi fyrir nokkrum árum, áður en hrakningar myntbandalagsins hófust fyrir alvöru. Síðan hefur mjög margt gerst. Við höfum náttúrlega öll lesið blöðin og fylgst með því sem þar hefur átt sér stað og hvernig þeim þjóðum hefur reitt af sem eru bundnar í þetta myntbandalag og hafa látið af því að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil. Þá sjáum við nokkur dæmi um ríki sem hafa farið alveg gríðarlega illa út úr þeirri kreppu sem herjar núna á myntbandalagið og herjar enn á myntbandalagið. Við getum tekið nokkur dæmi: Grikkland. Menn vilja helst ekki taka það dæmi því að það er svo ólíkt Íslandi. Þá getum við tekið Finnland, sem er líka með evruna. Þeir áttu glæsileg fyrirtæki, sem öll voru byggð upp meðan þeir voru með finnska markið, Nokia og gríðarlega öflugan iðnað. Alveg glæsilegt land sem hefur verið til fyrirmyndar í alla staði í sínum efnahagsaðgerðum og hefur tekist á við kreppuna. Svo ber maður það saman við Svíþjóð sem hefur fengið að halda sínum gjaldmiðli, er vissulega í Evrópusambandinu og þeim í Svíþjóð er skylt að taka upp evru, hafa enga undanþágu frá henni en þeir hafa dregið það. Pólverjar hafa líka dregið það. Hvers vegna eru þessi ríki að draga það? Hefur hv. þingmaður ekki fengið neinar efasemdir um að þetta sé gott myntbandalag? Nóbelsverðlaunahagfræðingar hafa hver á eftir öðrum fordæmt þetta myntbandalag og sagt það vanskapnað og andvana fætt. Hefur hv. þingmaður kannski fundið lausn á vandamálum myntbandalagsins?
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina hjá hv. þingmanni. Ég tek að sjálfsögðu undir það að evran hefur verið okkur Evrópusinnum dálítið umhugsunarefni að undanförnu og hún hefur veikst mjög síðastliðin þrjú, fjögur ár eða svo. Það eru auðvitað komnir í ljós ákveðnir brestir í evrusamstarfinu og það liggur fyrir að styrkari miðlæga stjórn þurfi til að geta haldið þeim gjaldmiðli. En það breytir ekki því að krónan er mjög erfiður gjaldmiðill og þegar við stjórnmálamenn ræðum um fjármál ríkisins verðum við að horfast í augu við það að ótrúlega erfitt er að reka samfélag sem gengur í gegnum jafn miklar sveiflur og við gerum stöðugt. Í sjálfu sér er innflutningur hagstæður í augnablikinu. Því erum við í augnablikinu kannski mjög ánægð með að hafa krónu fyrir íslensk heimili. Fyrirtæki í útflutningi eru ekki jafn ánægð. Þau eiga erfitt uppdráttar að mörgu leyti vegna þess að tekjur og áætlanir sem voru gerðar í upphafi ársins þegar evran var í 152 krónum, ef ég man rétt, en er komin niður í 140 krónur í dag, það er ógjörningur eða illmögulegt að reka fyrirtæki í slíku umhverfi og geta aldrei gert raunhæfar og áreiðanlegar áætlanir. Ég segi þess vegna að við verðum að hugsa framtíðargjaldmiðilinn einhvern annan en íslensku krónuna. Í ljósi þess að stærsti hluti útflutnings okkar er til Evrópu og á Evrópumarkað og mun verða það áfram, alveg sama hvernig allt velkist og fer, [[Forseti hringir.]]þá munum við halda áfram að eiga mest viðskipti við Evrópuþjóðir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið og þarf að leiðrétta nokkrar rangfærslur sem komu fram í svarinu fyrir framhaldið. Megnið af íslenskum útflutningi fer ekki til Evrópusambandsins og er ekki í evrum. Það er í dollurum. Það er töluverð blanda. Menn hafa náttúrlega verið að skipa upp í Hollandi og Amsterdam og þá hefur það verið talið sem útflutningur í evrum, þetta er einhver galli hjá Hagstofunni og hefur verið leiðréttur held ég núna. En það sem ég vildi spyrja um í ljósi þess hvað vandamál eru mikil í myntbandalaginu og í ljósi þess að þeir sem hafa gengið í þetta myntbandalag til að finna stöðugleika hafa fundið stöðugleikann kannski í því að þeir geta ekki brugðist við áföllum, þeir lenda í að - það er eitthvað að klukkunni, hv. forseti - atvinnuleysi kemur í staðinn fyrir gengissveiflur. [[Forseti hringir.]]Sveiflan er tekin út í gegnum vinnumarkaðinn í auknu atvinnuleysi. Er það ásættanlegt? Að hér væri 10% atvinnuleysi og 30% atvinnuleysi meðal unga fólksins? Er það framtíðarsýnin?
Forseti. Við jafnaðarmenn erum auðvitað aldrei sáttir við atvinnuleysi, enda vitum við það að atvinna er eitt af grundvallaratriðum fyrir góð lífskjör. Ég er ekki sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni þegar hann segir að þetta séu afarkostir, að taki þjóðir upp evru horfist þær í augu við 20% atvinnuleysi meðal ungs fólks. Það er ekki samasemmerki þar á milli. Það eru fjölmargar þjóðir með evruna þar sem atvinnuleysið er sama og ekki neitt. Sáralítið. Þess vegna er ekki hægt að segja að samasemmerki sé milli þess að vera með evru og vera með atvinnuleysi. Það eru auðvitað aðrar leiðir til í dæminu, eins og Danir til dæmis hafa [[Forseti hringir.]]farið, að tengja sína krónu við evruna þannig að dregið er úr hagsveiflum. Það gæti verið kostur sem er hugsanlegur fyrir okkur. [[Forseti hringir.]]En aðalmálið er þetta: Ef við höldum ekki aðildarviðræðum áfram [[Forseti hringir.]]þurfum við ekki einu sinni að hugsa út í það hvort við eigum að halda þeim áfram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn kom aðeins inn á útlendingamálin og málefni innflytjenda hér á landi. Eins og við vitum hefur þverpólitísk þingmannanefnd haft það verkefni að vinna frumvarp til nýrra útlendingalaga. Meginverkefnið, eins og við lítum á það í þingmannanefndinni, er að gera lögin þannig úr garði að við náum að opna aðeins landið okkar og fjölga þeim leiðum sem hægt er að nota til að koma til Íslands og starfa. Ein af þeim hindrunum sem verið hefur í íslensku samfélagi gegn því að þetta verði gert aðeins liðugra er afstaða verkalýðsfélaganna og stéttarfélaganna. Miðað við þær upplýsingar sem ég aflaði mér, við vinnuna í þingmannanefndinni, eru áhrif þessara aðila á vinnumarkaði mun meiri á löggjöfina hér á landi en í nágrannalöndum okkar. Þetta er eitt af því sem við þurfum að breyta. Það er auðvitað fjölmargt sem við þurfum að breyta en þetta viðhorf er eitt af því sem við þurfum að breyta, ef við viljum búa hér í opnu samfélagi. Mig langaði bara að spyrja hv. þingmann, sem kemur kannski úr flokki sem hefur aðeins meiri tengsl við stéttarfélög og verkalýðsfélög en sá flokkur sem ég starfa fyrir, eða alla vega segir sagan það, hvort hún sé ekki sammála því að allir þurfi að leggja sitt af mörkum til að breyta löggjöfinni, breyta viðhorfum, þannig að við getum sannarlega sagt að við búum og störfum í opnu og lýðræðislegu samfélagi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir fyrirspurnina. Mig langar að segja, áður en lengra er haldið, að ég hef undanfarna daga og vikur verið að kynna mér málefni flóttafólks og hælisleitenda og sótt fundi og annað því um líkt og ég hef heyrt frá fleiri en einum og fleiri en tveimur að formanni allsherjar- og menntamálanefndar er hrósað fyrir vel unnin störf í þágu þessa málaflokks. Ég hef meira að segja heyrt að hún sé jafnvel í röngum flokki þegar kemur að þessum málaflokki, ætti betur heima með mínum eigin flokki þegar kemur að þessu. En að því sögðu er einboðið að við getum aldrei verið sú þjóð sem tekur á móti flóttamönnum og hælisleitendum nema allir leggist á árarnar. Sem betur fer hafa bæði Rauði krossinn og Borgarleikhúsið, ríkissjónvarpið og fjölmargir aðrir verið að opna augu okkar og veita okkur aðgang að sögum flóttamanna sem bæði hafa komið hingað og annað í Evrópu. Eitt grundvallaratriði sem allir flóttamenn nefna að sé lykilatriði hvað það varðar hvort þeir nái að fóta sig í nýju landi er það hvort þeir fái vinnu. Þegar hv. þingmaður og formaður allsherjar- og menntamálanefndar segir að stéttarfélögin hafi dregið lappirnar, finnst mér það mjög alvarlegt mál. Þá finnst mér eðlilegt að við köllum þau til ábyrgðar og leitum svara hjá þeim, hvað það er sem gerir að verkum að þau ætli að draga lappirnar í þessum efnum - sé það rétt sem ég dreg ekki efa, ég dreg ekki orð formannsins í efa. Mér finnst einboðið að þessi litla þjóð sem við Íslendingar erum fagni fólki með nýja þekkingu sem kemur með vinnufúsar hendur og vill taka þátt í atvinnulífinu á Íslandi. Það er dásamleg viðbót.
Hæstv. forseti. Það er þannig að við sem vinnum og störfum eftir hugmyndafræði sjálfstæðisstefnunnar trúum á opið og lýðræðislegt samfélag. Hluti af því er að bjóða velkomna einstaklinga sem hingað vilja koma og hér vilja starfa vegna þess að í kjarna stefnu Sjálfstæðisflokksins felst trúin á einstaklinginn og trúin á að hver og einn eigi að geta uppskorið eins og hann sáir. Það er kjarni í sjálfstæðisstefnunni sem gerir það að verkum að sjálfstæðismenn eru og eiga að vera fremstir í flokki þeirra sem vilja opna landið og gera fleiri einstaklingum mögulegt að koma hingað og starfa. Okkur vantar líka einfaldlega fleiri vinnandi hendur. Sumir segja að þannig megi ekki tala um þessi mál en það er bara staðreynd. Okkur vantar fleiri vinnandi hendur og við eigum að bjóða þá einstaklinga sem hingað vilja koma velkomna. Ég átta mig á því að það er hluti af sjálfstæðismönnum, þeim sem hafa kannski verið á jaðrinum [[Forseti hringir.]]í okkar flokki, sem vilja ekki hlusta á þessi viðhorf. Þeir dreifa þeim sögusögnum að við sem erum hægri menn og tölum með þessum hætti eigum að vera í öðrum flokki. Við skulum passa okkur á að taka ekki undir það.
Virðulegur forseti. Bara svo að því sé haldið til haga þá var það samflokkskona mín sem sagði að hv. þingmaður ættir að vera í okkar flokki, en það er nú önnur saga. Kjarninn í jafnaðarstefnunni er jöfnuður og samstaða. Samstaða með öllum, ekki síst þeim sem minna mega sín. Án samstöðu og án jöfnuðar verður óeining í samfélaginu. Það er það versta sem hægt er að hugsa sér, að þeir sem vilja koma hingað - og við skulum átta okkur á því að fjöldinn vill ekkert endilega koma hingað, hann kýs sér búsetu annars staðar. Ég held því að við eigum miklu frekar að líta á þá sem vilja koma hingað sem kærkomna gesti og viðbót við samfélag okkar. Jöfnuður og samstaða er okkar mottó og mér kemur það á óvart, og það veldur mér vonbrigðum, ef verkalýðshreyfingin í landinu hefur ekki verið fús í samstarf um þetta mál. Ég mun taka það upp á vettvangi míns flokks sem hefur alltaf haft náin tengsl við verkalýðsbaráttuna og ræða þetta við þau. Það er algerlega lykilatriði að þau komi með í þessa vinnu.
Hæstv. forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016 í 2. umr. Mjög margar ræður hafa verið haldnar hér á undan og ýmis sjónarmið viðruð þar. Ég tel nauðsynlegt að skoðanaskipti eigi sér stað og þau eru af hinu góða þó að sannarlega megi líka segja að margoft hefur hið sama verið sagt og spurning um hvort það sé áheyrilegt. En góð vísa er sjaldan of oft kveðin. Í þessum þriðju fjárlögum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á núverandi kjörtímabili stefnir í þriðja sinn í hallalausan ríkisrekstur og er það mjög ánægjuleg staðreynd sem vert er að hampa. Enn er þó nokkuð í land með að hefja niðurgreiðslu skulda og vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru enn þriðji stærsti útgjaldaliðurinn í fjárlögum. Því er full ástæða til aðhalds í ríkisútgjöldum. Nú er það svo að tekjuaukning, sem hefur orðið hjá ríkissjóði, hefur fyrst og fremst verið notuð til að auka framlög til innviðauppbyggingar og grunnþjónustu. Vert er að geta þess að 32 milljarðar, 32 þús. milljónir, fara á árinu 2016 til að fjármagna kjarabætur sem komu til á árinu 2015. Það eru miklir fjármunir. Því er líka mjög nauðsynlegt að nýta uppgang í atvinnulífinu og auknar ríkistekjur til að greiða niður skuldir á næstu árum. Við verðum að forgangsraða í ríkisrekstri. Það má víða hagræða, eins og margoft hefur verið bent á. Í lokafjárlögum fyrir árið 2014, sem fjárlaganefnd fékk í hendur í gær, kemur fram að ýmsar stofnanir eru að skila margra tuga og hundraða milljóna kr. afgangi. Því er ekki óeðlilegt að spurt sé hvort fjárþörf þeirra sé rétt metin en þar með er ég ekki að segja að hegna eigi vel reknum ríkisstofnunum. Fjárlaganefnd hefur lagt mikla áherslu á að stofnanir ríkisins stórauki útboð og beiti hagkvæmustu leiðum við öll innkaup. Það er afar mikilvægt að vel sé farið með fjármuni ríkisins og með útboði á verkum og innkaupum er verið að tryggja að hagkvæmasta tilboð komi fram og sé valið. Meiri hluti fjárlaganefndar vekur eindregna athygli á þróun lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs sem hækka ár frá ári. Að öllu óbreyttu verða B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga uppurin árið 2027. Það mun kalla á 20 milljarða kr. árleg útgjöld í tíu ár þaðan í frá áður en þau fara lækkandi aftur. Innan B-deildar eiga þeir sem eru á svonefndri 95 ára reglu, hafi þeir náð samanlögðum lífaldri og starfsaldri upp á 95 ár, rétt á að hefja töku lífeyris. Það þýðir að hafi viðkomandi unnið samfellt hjá ríkinu frá 25 ára aldri getur hann hafið töku lífeyris 60 ára. Meiri hluti fjárlaganefndar bendir á uppsafnaða fjárfestingarþörf í innviðum, svo sem í samgöngumannvirkjum. Víða um land eru enn malarvegir sem eru mikið keyrðir og þá sérstaklega á sumrin með auknum fjölda ferðamanna sem fara um Ísland. Þessir vegir skapa oft hættu og því er nauðsynlegt að huga að því að leggja á þá bundið slitlag jafnt og þétt og sem allra fyrst. Því miður hefur vegakerfið í heild víða látið á sjá og er mikil þörf á umbótum. Hv. þm. Haraldur Benediktsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefur borið hita og þunga af vinnu við skipulagningu umbóta í fjarskiptamálum. Hringtenging ljósleiðara um landið er gríðarlega mikið byggðamál og skiptir miklu máli fyrir alla uppbyggingu, ekki síst fyrir dreifðar byggðir landsins. Á öllum fundum landsbyggðarþingmanna með sveitarstjórnarmönnum í kjördæmaviku, og á öðrum fundum í kjördæmi eða með fjárlaganefnd, hefur komið fram eindregin ábending um mikilvægi þess að góðir og stöðugir fjarskiptamöguleikar, tenging við internetið, séu lykilatriði til að halda í unga fólkið eða ná því heim aftur til uppbyggingar atvinnulífs, mennta og menningar og blómlegs mannlífs á landsbyggðinni. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir breytingartillögu við tekjuáætlun frumvarpsins sem nemur 4.236,3 millj. kr. til hækkunar tekna og einnig breytingartillögu við sundurliðun 2, þ.e. fjármál ríkisaðila í A-hluta, sem nemur 8.802,7 millj. kr. til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða heildartekjur ársins því 700.555,3 millj. kr. og gjöldin 689.835,2 millj. kr. Heildarafkoma verður því þannig að afgangur verður 10.720,1 millj. kr. sem er rúmlega 4,5 milljörðum lægra en gert var ráð fyrir í frumvarpinu við framlagningu þess í september. Meiri hluti fjárlaganefndar telur miklar líkur á því að arðgreiðslur frá Landsbankanum verði hærri en sá 7,1 milljarður sem áætlaður er í frumvarpinu. Í ljósi reynslu liðinna ára og athugunar á milliuppgjöri bankans það sem af er árinu er líklegt að arðgreiðslur verði allnokkrum milljörðum hærri en í áætlun. Engu að síður gætir meiri hlutinn að almennum varúðarsjónarmiðum og leggur ekki til hækkun á áætlun um arðgreiðslur. Breytingartillögur á útgjaldaliðum frumvarpsins koma til vegna ýmissa ákvarðana sem ríkisstjórn hefur tekið. Þar má nefna að 1 milljarður er ætlaður til að aðstoða hælisleitendur og flóttafólk. Tillaga er um 840 milljónir í tímabundið átak til að stytta biðlista eftir tilteknum aðgerðum í heilbrigðiskerfinu, svo sem kransæðavíkkunum, liðskiptaaðgerðum og augnsteinaaðgerðum. 280 milljónir eru veittar í rannsóknarverkefni vegna lifrarbólgu C. Einnig er lagt til 490 millj. kr. framlag til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum, 400 milljónir eru til að efla almenna löggæslu, 250 milljónir fara til aðgerða í loftslagsmálum, svo að nokkuð sé nefnt af því sem finna má í breytingartillögum. Auk þess leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að bætt verði við gjaldaheimildum í tilteknum málaflokkum. Þar má nefna 400 millj. kr. til hafnarframkvæmda víða um land, sem tilgreindar eru í nefndaráliti. Þá eru aðrar 400 millj. kr. ætlaðar til uppbyggingar á flugvöllum innan lands, meðal annars 150 milljónir til Húsavíkurflugvallar og 80 milljónir til Norðfjarðarflugvallar. Til Fjarskiptasjóðs eru veittar tímabundið 200 millj. kr. til að hraða uppbyggingu fjarskiptainnviða utan markaðssvæða og 235 millj. kr. til Vegagerðarinnar. Þá verða 150 milljónir lagðar til rannsókna vegna fyrirhugaðra Fjarðarheiðarganga. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að framlög til Háskólans á Akureyri verði hækkuð um 40 milljónir, til Háskólans á Hólum um 25 milljónir, til Háskólans á Bifröst um 50 milljónir og til Landbúnaðarháskóla Íslands um 25 milljónir. Hæstv. forseti. Þegar talið berst að uppbyggingu innviða koma skólar landsins eðli máls samkvæmt í minn hug. Framhaldsskólar og háskólar eru flestir ríkisreknir og hér birtist viðleitni meiri hluta fjárlaganefndar til að rétta hlut háskóla á landsbyggðinni að einhverju leyti á árinu 2016. Þetta dugar þó hvergi nærri til. Við þurfum að taka mið af því sem eðlilegt er talið í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Þegar við lítum til framhaldsskólans er staðan enn verri. Framlög til þeirra hafa um langan tíma, á annan áratug, verið mun lægri en þau þurfa og eiga að vera. Framhaldsskólinn hefur verið fjársveltur svo að framlög hans duga ekki til eðlilegrar endurnýjunar á starfsaðstöðu, tækjakosti, aðbúnaði og til ýmiss annars sem til þarf í einum framhaldsskóla í dag. Enda er það svo að þegar fjárveitingar til íslenskra framhaldsskóla eru bornar saman við fjárveitingar til framhaldsskóla í nágrannalöndum okkar kemur í ljós að Ísland vermir botninn á öllum sviðum. Aldrei var gert ráð fyrir því stóraukna fjárframlagi sem þurfti til þegar framhaldsskólinn var gerður að skóla fyrir alla sem út úr grunnskóla kæmu. Framhaldsskólinn átti að bregðast við mjög misjöfnum aðstæðum og námsgetu, félagslegum þörfum og námslegum stuðningi sem slík breyting hafði í för með sér. Enn bættist í það hlutverk þegar lögræðisaldur var hækkaður í átján ár. Hæstv. forseti. Við erum ekki að gera miklu meira fyrir miklu minna fjármagn hér á landi í menntamálum. Það er blekking. Það þarf að veita mun meira fjármagn í menntamál ef við ætlum ekki að dragast frekar aftur úr á því sviði.
Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur fyrir að koma hér í ræðustól og ræða um fjárlög við 2. umr. Mér finnst það gott. Mér finnst að það eigi að vera svo að nefndarmenn í nefndum tjái sig og gefi okkur þá kost á að koma í andsvar og eiga samtal við viðkomandi þingmann. Það er hluti af því sem mér finnst að hafi alltaf verið í gildi hér en hefur aðeins farið dvínandi. Nú fer hv. þingmaður yfir nokkrar breytingartillögur og ræðir það meðal annars að tekjurnar verði meiri en þær eru vegna þess að þau viti að þau fái meiri arð af Landsbankanum. Nú liggur fyrir, við fjárlög 2016, að ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlar ekkert að gera í því að bæta öldruðum og öryrkjum það sem þau ættu að fá samkvæmt kjarasamningi og eins og við höfum verið að gera í átt að hækkunum lægstu launa o.s.frv. Af hverju er ekki gert ráð fyrir þessu í fjárlagafrumvarpinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt að gert er ráð fyrir því að tekjur muni aukast umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. En eins og hv. þingmaður veit þá er ekkert öruggt í hendi en við skulum vona að svo verði. Hv. þingmaður beinir að mér spurningu, varðandi það að gera ráð fyrir að öryrkjar og aldraðir fái hækkun til jafns við hækkun lægstu launa, en ég ætla ekki að svara henni hér. Ég er búin með tímann en hann beinir spurningunni kannski til mín aftur.
Hæstv. forseti. Já, tíminn er skammur, bara ein mínúta. Þá skal ég hafa þetta stutt og hnitmiðað: Af hverju fá aldraðir og öryrkjar ekki afturvirka hækkun eins og allir aðrir í þjóðfélaginu á þessu ári 2015? Af hverju er ekki gert ráð fyrir að aldraðir og öryrkjar fái hækkun eins og allir aðrir í þjóðfélaginu 1. maí nk. sem er í kringum 5–10%?
Hæstv. forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir þessa fyrirspurn hv. þingmanns. Nú er það svo að gert er ráð fyrir því með lögum að farið sé yfir kjör aldraðra um áramót. Það er viðtekin venja að um áramót sé tekið mið af því hver launaþróun hefur orðið í þjóðfélaginu og hvaða verðbólga hefur verið og kjör aldraðra og öryrkja taka mið af þeim þáttum. Hærri tala hverju sinni er það sem lagt er til grundvallar þegar hækkun á kjörum aldraðra og öryrkja er ákveðin. Með því er ég ekki að segja að aldraðir og öryrkjar séu vel settir. Við vitum vel að svo er ekki.
Herra forseti. Hv. þingmaður ræddi framhaldsskólana og rekstrarumhverfi þeirra og hefur greinilega miklar áhyggjur af því sem þar er að gerast. Ég tek undir áhyggjur þingmannsins hvað það varðar. Engar sérstakar breytingartillögur eru frá meiri hluta fjárlaganefndar sem ganga til framhaldsskólanna almennt. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hún ekki áhyggjur af því? Hefur hún barist og reynt að hafa áhrif þar á en orðið undir í þeirri baráttu? Ég spyr hv. þingmann líka um framhaldsskóla úti á landi nú þegar atvinnuleysi er minna og færri eru í árgöngum, stytting námstíma til stúdentspróf fer að tikka inn og skólarnir hafa ekki leyfi til að sinna menntunarþörf á svæðinu þar sem 25 ára og eldri eru síðastir inn og skólunum er þröngur stakkur skorinn til að taka við slíkum nemendum. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því [[Forseti hringir.]]að stoðir samfélaganna úti um land veikist á næstu árum ef eitthvað stórkostlegt gerist ekki í þeim efnum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir spurninguna. Eins og hv. þingmanni er kunnugt hef ég svo sannarlega áhyggjur af því og hef haft lengi að það fjármagn sem fer í framhaldsskólana sé allt of lítið. Eins og ég sagði í lokaorðum mínum þá menntum við ekki okkar unga fólk miklu betur fyrir miklu minna fjármagn, ef við berum okkur saman við nágrannalönd sem við viljum gjarnan bera okkur saman við. Það er hins vegar svo að ekki verður allt gert í einu. Við höfum lagt á það áherslu að setja meira fjármagn í heilbrigðiskerfið, en ég er algerlega tilbúin að berjast fyrir því ef ég hef aðstöðu til þess að meira fjármagn [[Forseti hringir.]]muni á næstu árum koma inn í framhaldsskóla landsins.
Herra forseti. Ég er tilbúin til að leggja hv. þingmanni lið hvað það varðar. En ég vil spyrja hv. þingmann út í Ríkisútvarpið. Boðað hefur verið að hæstv. menntamálaráðherra komi hér með frumvarp sem gengur út á að útvarpsgjaldið verði það sama á árinu 2016 og á árinu 2015. Við höfum hins vegar ekki fengið að sjá það frumvarp og tíminn líður. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að við eigum von á því frumvarpi hér til umræðu og afgreiðslu fyrir jól. Ef það gerist ekki, hvað telur hún að muni gerast hjá Ríkisútvarpinu ef það vantar 500 millj. kr. í reksturinn á næsta ári? Hvers lags breytingar sér hún þá fyrir sér á rekstrarumhverfi og rekstri Ríkisútvarpsins?
Hæstv. forseti. Mig langar til að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín í fyrra andsvari varðandi áhyggjur af innviðum framhaldsskóla úti á landi. Ég ætla samt að byrja á að taka fram að sú sem hér stendur hefur ekki séð það frumvarp sem hv. þingmaður talar um af hálfu menntamálaráðherra þannig að ég get ekki svarað fyrir það og mun ekki gera það. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af innviðum framhaldsskólanna. Við erum að fara í styttingu á námi til stúdentsprófs. Það er alveg ákveðið. Varðandi áhyggjur hv. þingmanns af fólki 25 ára og eldri, þá hefur vissulega verið ákveðinn hópur af nemendum á undanförnum áratugum sem eru 25 ára og eldri. Staðan er hins vegar sú [[Forseti hringir.]]nú að þó svo að það sé almenn regla að 25 ára og eldri [[Forseti hringir.]]fari ekki inn í framhaldsskólana mun verða pláss fyrir þá í minni skólum úti á landi svo [[Forseti hringir.]]fremi sem nemendur vantar inn í þá skóla. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að spyrja út í þær breytingartillögur sem snúa að því að rétta við rekstrarhalla eða koma í veg fyrir rekstrarhalla. Það eru að minnsta kosti fjórar svona tillögur í breytingartillögunum. Við þekkjum það vel úr fjárlaganefndinni að við höfum verið að tala um vandamálin sem eru við halaklippingar eða þegar skuldahalar eru teknir af, þá er þar ekki jafnræði, jafnvel gagnvart öðrum stofnunum. Við vitum og höfum líka rætt það í nefndinni, eins og hv. þingmaður þekkir, að stofnunum sem standa sig afar vel, eins og Háskólinn á Akureyri, er ekki endilega umbunað fyrir það. Ég skil ekki af hverju verið er að koma hér inn í breytingartillögur einhverjum tillögum um að rétta af rekstrarhalla í að minnsta kosti fjórum liðum. Finnst hv. þingmanni þetta vera gott verklag, að það sé ákveðið með þessum hætti? Það fari þá ekki bara í gegnum ráðuneytin og þar sem jafnræðis er gætt.
Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir, sem ég þakka andsvarið, sé að tala um þá fjóra landsbyggðarháskóla sem settar eru viðbótarfjárveitingar í milli umræðna. Ég tel að þegar hv. þingmenn fara um landið í kjördæmaviku, þegar hv. þingmenn fá heimsóknir fyrir fjárlaganefnd, þegar hv. þingmenn ræða í kjördæmum á sérstökum fundum við forstöðumenn þeirra stofnana og bornar eru fram rökstuddar óskir, þá get ég ekki séð og ég hef ekki tekið þátt í því að fara þessa leið nema ég telji að hún sé rétt og ég tel að full ástæða sé til að setja fjármagn í þær stofnanir. Ég tel jafnframt [[Forseti hringir.]]að þetta sé bein ábending til menntamálayfirvalda að rétta þurfi hlut þessara stofnana.
Virðulegi forseti. Við vitum að staða skólanna er ekki góð. Ég held að meira þurfi til en þær fjárveitingar sem hér eru settar. En ég er líka að tala til dæmis um 25 millj. kr. tímabundið framlag til Austurbrúar. Ég hugsa að við séum sammála um það að við séum hrifnar af því verklagi sem þar er í gangi. En þar hefur verið mikill halli. Og svo segir í nefndaráliti meiri hluta: „Brýnt er að stofnaðilar láti gera úttekt á starfseminni sem fyrst í ljósi fjárhagsstöðu stofnunarinnar.“ Þá spyr ég: Af hverju er þessi úttekt ekki gerð áður en hv. meiri hluti tekur ákvörðun um til dæmis að veita 25 millj. kr. í það verkefni? Eins eru 15 milljónir sem eru til að rétta af rekstrarhalla Snorrastofu. Það sem ég er að segja er að það eru svo margar stofnanir þarna úti sem glíma við rekstrarvanda. Og að ákveða með þessum hætti hver á að fá aukainnspýtingu og hver ekki er flókið mál. Það þarf að gæta jafnræðis. Það finnst mér eitt mikilvægasta hlutverkið sem við erum hérna í, að reyna að tryggja jafnræði þegar við erum að útdeila þeim [[Forseti hringir.]]takmörkuðu fjármunum sem við höfum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir andsvarið. Ég vil taka fram og segja það sem mína meiningu að mér finnst það skjóta skökku við þegar verið er að fetta fingur, eins og er verið að gera hér, út í það að minni stofnanir úti á landi fái viðbótarfjárveitingu á sama tíma og gerðar eru kröfur um stórauknar viðbótarfjárveitingar í stofnanir á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel sem landsbyggðarþingmaður að það sé ein af mínum frumskyldum að gæta hagsmuna þeirra stofnana sem eru úti á landi og í mínu kjördæmi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Hún sagði að sumar stofnanir nýttu ekki allar þær fjárheimildir sem þær hefðu í fjárlögum - sem er rétt og sem betur fer - og í sömu setningu að kannski ætti að velta því fyrir sér hvort þær þyrftu þá fjármuni. Hún sagði einnig að með því væri hún ekki að leggja til að stofnunum yrði refsað fyrir að standa sína plikt gagnvart fjárlögum. Ég hváði svolítið við þetta, vegna þess að menn þekkja þess dæmi, reyndar frekar mörg, að það er notað sem réttlæting fyrir lægri fjárveitingu, eða í það minnsta réttlætingu fyrir að fjárveitingar séu ekki auknar þegar talin er þörf á því, að stofnunin standi sína plikt. Ég nefni sem dæmi Háskóla Íslands sem stendur við sínar skyldur. Sú staðreynd er notuð sem röksemd gegn því ýmist að auka fjármagn eða jafnvel fyrir því að draga úr fjármagni. Ég velti fyrir mér hvernig við leysum þennan hnút sem virðist koma fram í þessari umræðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Nú er það svo að stofnunum er ákvarðað ákveðið fjármagn árlega. Í sumum tilfellum fer það eftir svonefndu reiknilíkani, eins og til dæmis hjá framhaldsskólunum. Reiknilíkönin eru með þeim annmarka að þau reikna út frá meðalkúrfu. Sumar stofnanir fá kannski fjármagn umfram það sem þörf er á meðan aðrar fá alls ekki það fjármagn sem þær þurfa á að halda. Þegar við stöndum frammi fyrir því að sömu stofnanir eru kannski ár eftir ár með afgang af rekstrarfé þá safnast upp höfuðsjóður sem ég tel, og ég meina það, að sé af hinu góða. Ég vil fá að klára þetta svar í síðara andsvari.
Virðulegi forseti. Það er guðvelkomið að halda áfram með þetta svar. Þetta er eitthvað, eins og hv. þingmaður veit sjálfsagt, sem kemur upp þegar fjárlög eru til umræðu, sér í lagi í nefndum, þ.e. hver ber ábyrgð á því að farið sé eftir fjárlögum. Við lendum alltaf í sömu umræðunni um fjáraukalög og þar vilja menn fara að leiðrétta eitthvað sem var ákveðið fyrr á árinu, og ég hef nú alveg gengið í þá gildru sjálfur ef út í það er farið. En mér finnst að formlegt kerfi þurfi að vera til staðar til að það sé hvati fyrir aðila innan stjórnsýslunnar til að standast fjárlög án þess að eiga hættu á því að vera refsað fyrir það eða mæta skilningsleysi við aukinni fjárþörf. Þetta er eitthvað sem ég held að mundi hjálpa okkur mikið til við að fá stofnanir til þess að standa við sitt gagnvart fjárlögum, ef þetta væri skýrt. Þess vegna óska ég eftir hugmyndum frá hv. þingmanni, eða hverjum sem er öðrum, um það hvernig við getum gert það að veruleika.
Hæstv. forseti. Já, svo að ég haldi áfram með mitt fyrra svar þá er það þannig að stofnanir geta safnað upp afgangi, allt að 10% af rekstrarframlagi. Þegar stofnun fer yfir það er farið að skera af. Það má til sanns vegar færa að stofnanir sem reka sig vel, eða stofnanir sem koma vel út úr reiknilíkani - það er ósanngjarnt að taka þennan rekstrarhagnað af. En þegar við erum í þeirri stöðu að vera alltaf að togast á um fjármuni og reyna að skipta þeim sem réttlátast þá er eðlilegt að við horfum á það að þarna eru fjármunir sem eru alla vega á þeim tíma ónýttir og gætu nýst betur annars staðar. Það er svo annar handleggur hvort við getum fundið upp eitthvert kerfi sem gerir að verkum að við getum nýtt þetta fjármagn betur.
Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar við 2. umr. um fjárlög ársins 2016 segja að ég tel það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir vera um ansi margt ekki gott. Í stuttu máli má segja að það sé vegna þess að ég tel frumvarpið vera til þess fallið að auka ójöfnuð í samfélaginu en ekki draga úr honum. Ekki er verið að styrkja innviði samfélagsins eins og þarf að gera og ekki er verið að styrkja velferðarsamfélagið heldur veikja það vegna þess að því er ekki ætlað nægilegt fjármagn. Ég mun fara nánar í gegnum þetta síðar í ræðu minni og mun vissulega koma ansi víða við en það er líka ansi margt undir. Við ræðum hér að sjálfsögðu þau mál sem snúa að útgjöldum ríkisins en mér finnst ekki hægt að fara í þá umræðu án þess að koma aðeins inn á það hvernig teknanna er aflað. Líkt og svo ágætlega er dregið fram í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar hafa tekjustofnar ríkissjóðs markvisst verið veiktir í tíð núverandi ríkisstjórnar um fjárhæð sem nemur samanlagt að minnsta kosti 35–40 milljörðum króna. Fyrir þá peninga er hægt að gera ansi margt. Öll umræða um skattamál og útgjöld ríkisins er að sjálfsögðu hápólitísk og snýst um það hvernig samfélag við viljum byggja og hvernig við viljum reka það. Um þessi grundvallaratriði er tekist á í umræðu um fjárlög. Sú sem hér stendur gerir sér grein fyrir því að það kostar að reka velferðarsamfélag þar sem öryrkjar og ellilífeyrisþegar búa við mannsæmandi kjör og heilbrigðisþjónusta er á heimsmælikvarða. Það kostar að gera við vegi og byggja nýja, það kostar að byggja upp ferðamannastaði. En sú sem hér stendur fer heldur ekkert leynt með það að vilja nota skattkerfið til þess að afla tekna til samfélagslegra verkefna og telur jafnframt að það skipti máli hvernig það sé gert. Það er að þeir sem eru í bestum efnum, hvort sem það eru einstaklingar eða fyrirtæki, leggi hlutfallslega meira til samfélagsins en þeir sem efnaminni eru. Þess vegna finnst mér það skipta miklu máli að um leið og minni hluti hv. fjárlaganefndar leggur fram breytingartillögur við 2. umr. fjárlaga um aukin útgjöld ríkisins sé jafnframt lagt til hvernig eigi að afla fjárins til þess að fjármagna þær. Þannig vinnubrögð eru að mínu mati til fyrirmyndar og sýna ábyrgð þegar kemur að ríkisfjármálunum. Dæmi um þá tekjuöflun sem minni hlutinn leggur til eru meðal annars veiðigjöld, arður af bönkum og orkuskattur á stóriðju. Mig langar aðeins að fjalla um veiðigjöldin sérstaklega, en í nefndaráliti minni hlutans segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að með breytingunum á veiðigjaldinu í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur ríkissjóður nú þegar orðið af milljörðum króna og allt útlit fyrir að þær tekjur fari áfram lækkandi miðað við nýjustu tölur frá Fiskistofu.“ Eins og flestum er líklega kunnugt hafa veiðigjöld á síðustu árum í tíð þessarar ríkisstjórnar verið lækkuð og það á sama tíma og stórútgerðin er að skila gríðarlega miklum hagnaði og hefur greitt sér gríðarlega mikinn arð.
2012.
Við það að lækka veiðigjöldin verður ríkissjóður af talsvert miklum tekjum sem ég tel að við ættum sem samfélag að nýta í það sem ég nefndi hér áðan, það sem kostar peninga, þ.e. velferðarsamfélagið og innviðina. Það er annað sem mig langar að gera sérstaklega að umtalsefni en það er að einnig er verið að afnema umhverfis- og auðlindaskatta. Það segir í nefndaráliti 2. minni hluta hv. fjárlaganefndar, með leyfi forseta: „Það er umhugsunarvert á tímum þegar þjóðir heims eru saman komnar á einni mikilvægustu ráðstefnu um loftslagsmál og samhugur ríkir meðal þeirra um að draga úr losun jarðefnaeldsneytis, þá sé áhersla íslensku ríkisstjórnarinnar að leggja af umhverfis- og auðlindaskatta sem er eitt allra öflugasta tækið sem ríkisstjórnir hafa í baráttunni fyrir framtíðarkynslóðir þegar kemur að verndun umhverfis okkar.“ Hér verð ég að taka undir með 2. minni hluta. Ég skil þetta eiginlega ekki. Ég hefði haldið að einmitt þessa dagana meðan fulltrúar okkar á Alþingi sitja á loftslagsráðstefnu í París ætti okkur að vera ljóst hversu mikilvægt það er að leggja skatta á mengandi starfsemi. Það hlýtur að vera það sem við viljum gera inn í framtíðina, annars vegar að draga úr mengun og hins vegar að leggja aukna skatta á mengandi starfsemi. Það hlýtur að fara saman. Það vekur einnig sérstaka athygli mína að á sama tíma er verið að veikja tekjur í ríkissjóð sem hafa verið markaðar í loftslagsmál. Þær eru þess í stað látnar renna beint í hina stóru hít ríkissjóðs án þess að eyrnamerkja þær sérstaklega loftslagsmálunum. Á tímum þar sem við erum að kljást við umhverfisógnir sem stafa af hlýnun jarðar og loftslagsbreytingum hljótum við að þurfa að leggja sérstaka áherslu á þetta. Þess vegna finnst mér mjög miður að sjá þess ekki stað í stefnu ríkisstjórnarinnar. Viðkvæði hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans á Alþingi hefur í þessari umræðu mjög oft verið að ekki sé hægt að fara í alls konar innviðastyrkingu eða uppbyggingu eða frekari kjarabætur til lífeyrisþega því það skorti fjármagn. En mér finnst duga ofboðslega lítið að halda því fram þegar ég sé hvergi merki um vilja til að afla fjárins. Þetta er því að mínu mati pólitískt val ríkisstjórnarinnar. Þessi forgangsröðun og þetta pólitíska val kom hvað best fram í atkvæðagreiðslu í gær þegar greidd voru atkvæði um tillögu um afturvirkar bætur til lífeyrisþega sem var felld af þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokksins. Ég byrjaði þessa ræðu kannski svolítið á neikvæðu nótunum en mig langar líka að tala um eitthvað sem mér finnst jákvætt. Það verður þó að viðurkennast að ég mun verða frekar á neikvæðu nótunum, ég verð frekar gagnrýnin í ræðu minni. Mig langar hins vegar að fagna þeirri ákvörðun sem hæstv. ríkisstjórn tók í haust um að setja aukið fjármagn fyrir árið 2016 til þess að bregðast við þeirri stöðu sem er komin upp í málefnum flóttamanna og á ýmsum stöðum er verið að auka aðeins við fé til þróunarmála og hjálparstarfsemi. Mér finnst það vera gott og jákvætt og mér finnst mikilvægt að nefna það í þessari umræðu. En ég er engu að síður dálítið hugsi yfir því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar þar sem fjallað er um þróunarmál eða þróunaraðstoð eins og stendur þar. Við tölum nú yfirleitt um þróunarsamvinnu, en það er kannski aukaatriði. Þar er því í fyrsta lagi haldið fram að framlög til þróunarsamvinnu hafi hækkað um 690 millj. kr. eða um 50% frá árinu 2011. Ég held að það sé svo sem rétt að framlagið hefur hækkað í krónum talið. Það hefur hins vegar ekki hækkað sem hlutfall af landsframleiðslu, sem hefur einmitt verið að aukast, og er ekki nema 0,21, 0,22 eða 0,23%, ég man það ekki nákvæmlega. Það stendur í þeirri tölu núna en ætti að vera mun hærra og ef við miðum við það hvar við röðumst á listann yfir ríkustu þjóðir heims ætti hlutfallið að vera 0,7% af landsframleiðslu sem við erum langt frá því að uppfylla. Þetta er eitt sem ég rak augun í sem mér finnst dálítið undarlegt, en svo er annað sem ég ekki síður hugsi yfir. Hér er bent á í sambandi við DAC/OECD-viðmiðin, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn bendir á að hlutfallið hefur ekki verið reiknað rétt þar sem stór hluti útgjalda vegna hælisleitenda ætti að flokkast sem þróunaraðstoð. Ef rétt er reiknað er hlutfall Íslands um 0,25% af þjóðartekjum og enn hærra ef verkefni Þróunarsjóðs EFTA sem snúa að flóttamönnum eru meðtalin.“ Hæstv. forseti. Nú er það vissulega svo að samkvæmt viðmiðum DAC/OECD má telja útgjöld vegna hælisleitenda með í þróunaraðstoð. Það á alls ekki að gera og það er mjög misjafnt hvernig þjóðir heimsins gera þetta. Ég er þeirrar skoðunar að ekki eigi að blanda þessu tvennu saman heldur eigi að halda því aðskildu. Ástandið í heiminum er einfaldlega þannig að um leið og það er afar mikilvægt að huga vel að móttöku flóttamanna, og eins og ég sagði áðan er ég mjög ánægð með að hæstv. ríkisstjórn sé að setja aukna fjármuni í það, er engu að síður mjög mikilvægt að hlúa sérstaklega að þróunarverkefnum sem eru til þess fallin að styrkja innviði fátækra landa. Að grafa brunna, byggja kamra, sinna mæðravernd svo dæmi séu tekin um verkefni sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur sinnt. Þó svo að nú um stundir sé gríðarlega stór hluti flóttamanna að flýja stríðsátök eru einnig margir sem flýja fátækt og skort á framtíð á sínum heimaslóðum, fólk sem ég hugsa að langi ekkert að yfirgefa heimahagana en sér bara enga leið til að eiga sér framtíð þar og leitar þess vegna til ríkari landa. Við urðum rækilega vör við þetta í fréttum í dag af albönsku fjölskyldunni sem vísað var í burtu í nótt í skjóli nætur, fjölskyldu sem kom hingað örugglega meðal annars í þeim tilgangi að leita sér betri lífskjara, kom hingað með veikt barn. Það voru meira að segja tvær fjölskyldur sem komu hingað með veik börn. En þeim var synjað um dvalarleyfi. Það er alveg greinilegt á þeim fjölda tölvupósta sem þingmönnum hefur verið að berast í dag að fólki misbýður algerlega þessi framkoma íslenskra stjórnvalda. Það rifjaðist upp fyrir mér þegar ég las fréttir af þessari brottvísun eða synjun um dvalarleyfi sem og tölvupósta frá Íslendingum umræða frá því fyrir nokkrum missirum þegar Ásdís Halla Bragadóttir sem var þá stjórnarformaður fyrirtækisins Sinnum lét þau ummæli falla að Albanía væri ljósárum á undan okkur í valfrelsi og samkeppni í heilbrigðisrekstri og talaði meðal annars um hefðbundinn pakka, gullpakka og silfurpakka. Það hefði verið áhugavert að vita hvað þessar albönsku fjölskyldur hefðu getað sagt okkur um þeirra sýn á heilbrigðiskerfi heimalandsins. Þetta vakti upp hjá mér óþægileg en að ég tel reyndar mjög svo þörf hugrenningatengsl við íslenska heilbrigðiskerfið, fjármögnun þess, valfrelsi og einkarekstur. Þetta er eitthvað sem við ættum að velta fyrir okkur í tengslum við umræðu um fjárlögin þar sem heilbrigðiskerfið er svo sannarlega undir. Þetta var eiginlega útúrdúr frá því sem ég var að tala um, að ég telji að við eigum ekki að telja útgjöld vegna hælisleitenda með framlagi okkar til þróunarsamvinnu því ég held að við þurfum að sinna þessu hvoru tveggja. Það þarf fjármagn í hvort tveggja. Þó svo að við getum ekki bjargað öllum getum við svo sannarlega hjálpað einhverjum og það skiptir þá einstaklinga sem fá aðstoð öllu máli. Við megum ekki bara hugsa um þá sem tölur á blaði. Bak við hverja einustu tölu er lifandi manneskja sem á sér líf og drauma og von um betri framtíð. Ég fagna því þess vegna að minni hlutinn leggi til í breytingartillögum sínum að enn meiri peningar verði settir í framlög til útlendingamála, þ.e. til móttöku flóttamanna og aukins stuðnings við innflytjendur. Það er ágætt eins og kemur fram í tillögum meiri hlutans að styrkja eigi Útlendingastofnun og ég held að það sé mikilvægt að styrkja þá stofnun til þess að hún geti unnið betur og unnið með manneskjulegri hætti. Talað er um að leggja pening í Útlendingastofnun til þess að stytta biðtíma en þá er jafnframt afar mikilvægt að það verði ekki gert til þess að hægt verði að ýta fólki hraðar úr landi. Það má alls ekki verða heldur eiga peningarnir að fara í að bæta málsmeðferðina og flýta henni þannig að fólk geti fengið góða og sanngjarna málsmeðferð á stuttum tíma, þetta verði ekki til þess að hægt verði að ýta fólki hraðar út eins og mér hefur því miður sýnst vera tilhneigingin allt of oft þegar kemur að þessari stofnun. Það er ýmislegt fleira sem mig langar að nýta tíma minn til að ræða um í tengslum við fjárlögin fyrir komandi ár. Ég ætla að snúa mér að áherslum og breytingartillögum minni hlutans við fjárlögin. Þær breytingartillögur sýna glögglega að hægt er að hafa aðrar áherslur við stjórn landsins. Það er hægt að nýta bætta afkomu ríkissjóðs með öðrum og að mínu mati sanngjarnari hætti því tillögur minni hlutans eru til þess fallnar að vinna gegn ójöfnuði og tryggja að hagsældin skiptist með réttlátari hætti. Í stuttu máli má segja að lögð sé áhersla á bætt kjör þeirra sem búa við lægstu tekjurnar eða hafa lægstu upphæðirnar sér til framfærslu, á heilbrigðismál, á menntamál og innviði samfélagsins. Stærstur hluti þeirra fjármuna sem minni hlutinn vill koma með inn í fjárlagafrumvarpið fari til þess að bæta kjör lífeyrisþega. Bætur lífeyrisþega eru allt of lágar og duga ekki til framfærslu. Þessu áttar almenningur á Íslandi sig alveg á. Öryrkjabandalagið lét gera Gallup-könnun, alvörukönnun sem gerð var með vísindalega kórréttum hætti, og þar kom fram að 90% svarenda töldu sig ekki geta lifað á þeim upphæðum sem fjöldi öryrkja hefur til ráðstöfunar í hverjum mánuði. Þar kom einnig fram að 95% töldu að lífeyrisþegar ættu að fá sambærilegar hækkanir og hækkun lægstu launa var við síðustu kjarasamninga. Sú 3% hækkun sem lífeyrisþegar hafa fengið á árinu 2015 er langt undir meðallaunahækkunum, hvað þá hækkunum lægstu launa, hvort sem er í almennum kjarasamningum, gerðardómum eða kjaradómum. Ég tel það ekkert nema sanngirni að lífeyrisþegar fái hækkun afturvirkt eins og aðrir hópar fyrir árið 2015 og greiddi atkvæði á þann hátt í gær. Það hefur heyrst í umræðunni og það er sjónarmið sem ég hef nokkrar áhyggjur af að örorkubætur eigi að vera lægri en lægstu laun, eins og það sé bara eitthvert prinsipp til að fylgja. Þessu er ég algerlega ósammála. Við verðum að líta til þess að fólk er oft mjög lengi á örorku, því miður. Við erum að tala um ævitekjur fólks, tekjur ævina út. Sem betur fer eru ekki mjög margir á lægstu töxtunum og sem betur fer eftir því sem fólk eldist og það fær framgang í starfi getur það unnið sig upp í launastiganum. Að því sögðu tel ég auðvitað að hækka eigi lægstu laun enn meira og enginn sé ofhaldinn af þeim launum. En það er þessi hugmynd, að telja að örorkubæturnar eigi að vera lægri en lægstu launin sem ég er svo hrædd við. Ég vil ekki búa í samfélagi sem ætlar að taka meðvitaða ákvörðun um að þeir sem búa við fötlun eða eru með langvinna sjúkdóma og geta þess vegna ekki stundað atvinnu eigi eðli málsins samkvæmt að vera þeir fátækustu í samfélaginu. Það er ekki velferðarsamfélag að mínu mati. Þess vegna þarf að bæta kjör öryrkja. Það gildir líka um ellilífeyrisþega. Því miður er allt of stór hópur sem hefur stritað alla ævina, hefur skilað sínu til samfélagsins í sköttum og öðrum gjöldum sem býr við allt of bág kjör. Þessu þarf að breyta og því er hægt að breyta ef við ákveðum að forgangsraða peningunum þannig. Hin stóra upphæðin í breytingartillögum minni hlutans fer til Landspítalans þar sem eru settir inn auknir fjármunir vegna viðhalds, vegna kjarasamninga og vegna magnaukningar sem orðið hefur þar sem það eru einfaldlega fleiri sem þurfa að nýta sér spítalann, en ekki hefur verið tekið tillit til þess í þeim fjármunum sem ráðstafað hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég held að allir átti sig á því að ef við ætlum að hafa heilbrigðiskerfi sem nálgast það að vera á heimsvísu þarf að setja miklu meiri peninga í Landspítalann. Stjórnarmeirihlutinn segist forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins en svo mikill vandi blasir við að hann verður ekki leystur nema með breyttum áherslum. Ég fagna því þess vegna sérstaklega að minni hluti fjárlaganefndar hafi annars vegar fundið leið til að afla fjár og hins vegar til að dreifa því aftur til spítalans. Í tillögum minni hlutans er líka gert ráð fyrir að barnafjölskyldum verði mætt með hækkun á þaki Fæðingarorlofssjóðs upp í 500 þús. kr. og að skerðingarviðmið barnabóta verði hækkuð og þar með barnabætur. Þetta er gríðarlega mikilvægt til þess að koma til móts við barnafjölskyldur í landinu og bæta kjör þeirra. Þá vill minni hlutinn einnig setja aukna fjármuni í menntakerfið, í fyrsta lagi í framhaldsskólana en það segir í nefndaráliti 2. minni hluta að fjölbreytni hafi verið einn af helstu kostunum við íslenska framhaldsskólakerfið en núverandi ríkisstjórn sé smám saman að breyta menntakerfinu í gegnum fjárlög án þess að um það fari fram víðtæk umræða í samfélaginu og á Alþingi. Verið sé að beina þeim sem eru 25 ára og eldri inn á dýrari leiðir til að afla sér menntunar í gegnum einkaskóla, þ.e. með skorti á fjármagni sé í raun verið að setja aðgangstakmarkanir á þá sem eru 25 ára og eldri í framhaldsskólana. Ég fagna því þess vegna að stjórnarandstaðan leggi til aukna fjármuni. Það að fólk hafi getað snúið aftur í nám á framhaldsskólastigi á fullorðinsaldri hefur í mínum huga verið einn af stóru kostunum við íslenskt samfélag, að það fari ekki allir bara eina leið, þ.e. ljúki grunnskóla, fari í framhaldsskóla og síðan í háskóla. Hingað til hefur fólk sem einhverra hluta vegna hefur flosnað upp úr námi eða ákveðið að taka sér hlé frá námi, hefur eignast börn snemma eða af einhverjum ástæðum farið út á vinnumarkaðinn, getað farið aftur í skóla. Það er ekkert sjálfgefið að fólk geti það í öðrum löndum. Það er alls ekki sjálfgefið lengur á Íslandi, en ég tel að þetta hafi verið mikill kostur í samfélagi okkar. Í öðru lagi þarf aukna peninga í háskólana og það sést kannski hvað best á því að samkvæmt nýlegri skýrslu OECD eru framlög á hvern háskólanema á Íslandi mjög lág og langt frá því sem tíðkast í nágrannalöndum okkar. Þegar kemur að innviðum samfélagsins er nærtækast að nefna það sem fleiri hafa að sjálfsögðu gert hér á undan mér en það er bara vegna þess að það eru slík risamál. Það eru annars vegar samgöngumálin. Það vantar algerlega peninga í viðhald á vegakerfinu og í nýjar vegaframkvæmdir. Ég tek undir með 2. minni hluta hv. fjárlaganefndar sem segir í nefndaráliti að ríkisstjórnina skorti algerlega framtíðarsýn í samgöngumálum. Það að engin samgönguáætlun liggi fyrir segir auðvitað ansi margt. Hins vegar er það Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Nú erum við nýbúin að setja peninga þar inn eftir atkvæðagreiðslu við 2. umr. um fjáraukalög. Það þarf að gera ráð fyrir alvöruupphæðum, vil ég leyfa mér að segja, í fjárlagafrumvarpinu þegar kemur að þessum tveimur risamálum. Ég sé að tíminn líður frekar hratt. Það er eitt mál sem mig langar að koma inn á áður en tími minn er búinn. Það eru málefni fatlaðs fólks sem eru mér mjög hugleikin. Fjallað er um þau í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar sem og minni hlutans. Eins og allir líklega vita voru málefni fatlaðs fólks flutt frá ríki til sveitarfélaga í byrjun árs 2011. Á undanförnum árum hefur orðið ljóst að þeir fjármunir sem fylgdu flutningnum duga ekki. Það hefur orðið krafa um aukna þjónustu og það hefur hreinlega sýnt sig að meðan verkefnið var hjá ríkinu var ekki verið að veita næga þjónustu. Þegar það kom síðan inn í nærumhverfið kom aukin þörf fyrir þjónustu í ljós. Auk þess hafa kröfurnar verið að breytast. Bæði er fatlað fólk sjálft farið að gera meiri kröfur og skilningur samfélagsins á þörfum fatlaðs fólks hefur líka verið að aukast. Má þar nefna samning Sameinuðu þjóðanna sem Ísland hefur skrifað undir, þótt við höfum ekki enn þá fullgilt hann. Við erum held ég smátt og smátt sem samfélag að tileinka okkur þá hugmyndafræði sem þar kemur fram. Þess vegna er alveg ljóst að meiri peninga vantar í þetta verkefni. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar að á fundum nefndarinnar hafi komið fram að nær öll sveitarfélögin reka þennan málaflokk með tapi. Það er jafnvel talað um það í nefndaráliti 2. minni hluta að staðan sýni að um 1,2 milljarða vanti í málaflokkinn. Það kom fram í máli hv. þingmanns og formanns fjárlaganefndar Vigdísar Hauksdóttur að viðræður séu í gangi milli ríkis og sveitarfélaga vegna yfirfærslu málaflokksins. Ég vona innilega að það takist að koma með einhverja breytingu og ná einhverri lendingu í þessu máli um að ríkið komi með [[Forseti hringir.]]myndarlegri hætti inn í þetta áður en við afgreiðum fjárlög því málaflokkurinn á það svo sannarlega skilið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst mjög athyglisvert sem kemur fram í áliti meiri hlutans og hv. þingmaður vitnar í sem snýr að þróunaraðstoð sem hlutfall af þjóðartekjum. Hér er verið að segja að við séum að reikna þetta vitlaust af því að við séum með aðstoð við flóttamenn inni í þessum tölum. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta sé skýrt, en hv. þingmaður nefndi að þetta væri svolítið misjafnt eftir löndum. Ég þekki það ekki. En ég get alveg skilið, ef það er rétt sem hér er sagt þá er það auðvitað ekki gott ef við erum að tala um einhverja allt aðra tölu en fólk gerir síðan í öðrum löndum. Ætti að vera þá bara tvær, menn ættu að taka þróunarhjálpina með flóttamannaaðstoðinni og svo án, til að við höfum þá eitthvað til að bera okkur saman við. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður skilur mig.
Hæstv. forseti. Já, það er þannig sem Ísland er að gera þetta núna. Við erum með þetta aðskilið. Við erum annars vegar með peningana sem fara í þróunarsamvinnu og svo hins vegar útgjöld til hælisleitenda. Tæknilega séð má hins vegar setja þetta saman. Ef við mundum gera það mundi hlutfallið sem Ísland er að verja til þróunarsamvinnu fara upp í 0,25%. Ég held meira að segja að sum Norðurlanda geri þetta svona, reikni þetta saman. En eins og ég rakti í ræðu minni er ég því mótfallin að við förum þá leið. Mér finnst að við eigum bara að halda þessu aðskildu vegna þess að þetta eru tvö gríðarlega ólík en mikilvæg verkefni. Við eigum líka að hafa línurnar svolítið skýrar í þessu, hvað er fyrir hvað.
Virðulegur forseti. Já. Hv. þingmaður hefur sannfært mig. Ég ætla ekki að ræða meira um þetta mál. En það er eitt sem við getum rætt um í tengslum við þessa fjárlagagerð. Það er aukinn einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Þá erum við að tala um heilsugæsluna. Ég er persónulega kannski ekki endilega hrædd við það að einkarekstur sé í gangi svo framarlega sem það er eftirlit og við viðurkennum það líka að mikill einkarekstur er í gangi í heilbrigðisþjónustunni í dag, allir sérfræðilæknarnir, ég veit ekki hvort við eigum að tala um SÁÁ sem einkarekstur en þó, næstum því. Telur hv. þingmaður að ástæða sé til að hafa áhyggjur af þessu? Ég get tekið undir þá gagnrýni sem hefur komið fram að þetta hafi í sjálfu sér ekki verið rætt. Þessari stefnumótun er einhvern veginn laumað inn í fjárlagafrumvarpið. Það er eðlilegt að umræða fari fram um þetta í þingsal og þá ekki bara í tengslum við fjárlagagerðina. Telur hv. þingmaður að þetta sé eitthvað sem við þurfum að hafa áhyggjur af, að einkarekstur aukist í heilsugæslunni?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það má eiginlega segja að það séu tvær ólíkar tegundir af einkarekstri í gangi í heilbrigðiskerfinu. Annars vegar eru ýmsar sjálfseignarstofnanir sem eru reknar í einkarekstri en tilgangur þeirra er ekki að skila neinum hagnaði. Ég hef í raun ekkert út á það rekstrarform að setja. Það sem ég hef áhyggjur af er einkarekstur þar sem einhvers konar ábatasjónarmið er leiðarstefið, vegna þess að mér finnst það pólitík sem ég vil ekki taka þátt í, þ.e. að á einhvern hátt sé verið að taka gróða af sjúklingum. Það er í rauninni meginástæða þess að ég tel að ríkið eigi að vera í rekstri [[Forseti hringir.]]þegar kemur að heilbrigðisþjónustu. Svo held ég reyndar líka að ríkið geti gert það vegna þess að allur ábatinn fer inn í samfélagið aftur, þá ráði önnur sjónarmið þar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú hafa hagfræðingar OECD tjáð sig um mikilvægi jöfnuðar í ríkjum heims og áhrif jöfnuðar á auðlegð og hagsæld og hagvöxt. Piketty skrifaði um það metsölubók og Angus Deaton fékk hagfræðiverðlaun 2015 og skrifar líka mikið um það. En hægri stjórnin á Íslandi er að draga úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins, bæði tekjuskattskerfisins og annars. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hún að hægri stjórnin sé bara ekki nægilega vel lesin í fræðunum til að átta sig á því að hún er á algerlega rangri leið og að þetta er gamaldags pólitík [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]og ætti hið snarasta að snúa af þessari braut?
Hæstv. forseti. Já, ég tel svo sannarlega að hægri stjórnin ætti sem snarast að snúa af þessari braut. Ég er einn þeirra þingmanna sem hafa nokkuð oft talað um brauðmolakenninguna úr þessum ræðustól. Það er sú hagfræði sem mér hefur þótt þessi ríkisstjórn stunda. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að hv. þingmenn eru illa lesnir eða hvort það er einfaldlega vegna þess að hv. þingmenn trúa því að það sé hagfræði sem virkar. Ég sé ekkert við hana sem virkar. Á 19. öld og 20. öld gátu menn kannski leyft sér að hugsa alltaf að við ættum að stækka kökuna, að við ættum að framleiða meira. Það sem við þurfum að gera á 21. öldinni er að gera minna en samt að tryggja lífskjör fólks. Þá hljótum við að hugsa um það hvernig [[Forseti hringir.]]við skiptum því jafnar sem við höfum.
Herra forseti. Tekjuskattsbreytingarnar sem boðaðar eru á árinu 2016 og 2017 kosta samtals 11 milljarða, þar af 5,5 milljarða á árinu 2016. Á sama tíma er Landspítalinn sveltur. Vegakerfið er svelt. Menntakerfið er svelt, eins og fram hefur komið í umræðum hér bæði frá stjórnarandstæðingum og stjórnarliðum, og svo mætti lengi telja. Þetta er gert til þess að ríkisstjórnin geti sagst hafa lækkað skatta og einfaldað skattkerfið, þá er það forgangsverkefni. Síðan reyna menn að hreyfa sig innan rammans sem skorinn er. Barnabæturnar byrja að skerðast við 200 þús. kr. Skerðingarmörkin detta mjög hratt inn. Ég vil spyrja hv. þingmann um þessa þróun: Hvað sér hún fyrir sér ef svo ólíklega vill til að þessi ríkisstjórn verði hér annað kjörtímabil? Hvernig telur hv. þingmaður að það muni það enda?
Hæstv. forseti. Ég held að ef sú verður þróunin að ríkisstjórnin ákveði, að mér finnst nánast með einhverri nauðhyggju, að ekki megi afla fjár til þess að reka samfélagsleg verkefni, sé frekar augljóst að draga verður úr samfélagslegum verkefnum. Hér verður líklega samt einhvers konar samfélag, en það hlýtur þá að þýða að einstaklingar þurfa að greiða úr eigin vasa fyrir heilbrigðisþjónustu, menntun, fyrir að fá að keyra á einhverjum tilteknum vegarbútum. Það þýðir auðvitað að þeir sem eru ríkari geta keypt sér þjónustuna. Hinir geta það ekki. Það er samfélagsþróun sem mér hugnast engan veginn, enda talaði ég í ræðu minni einmitt fyrir því að við þurfum að beita skattkerfinu til jöfnuðar.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða og skilmerkilega ræðu. Mig langar til að beina sjónum mínum að smærri liðum fjárlagafrumvarpsins og þá sérstaklega til að byrja með breytingartillögu meiri hlutans varðandi það að selja húsnæði Þjóðskjalasafns Íslands við Laugaveg 162 í Reykjavík og kaupa eða leigja annað hentugra húsnæði. Nú veit ég að hv. þingmaður hefur kannski meiri innsýn í skjalasöfn Íslands en gengur og gerist [[Gripið fram í: Ha?]]- ég segi svona - og spyr hvort ráðlegt sé kannski að gera svo án þess að hafa nokkuð góða framtíðarsýn varðandi það hvað eigi að gera. Ég sé ekki að það komi fram í greinargerð meiri hlutans hvað eigi að gera við skjölin. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hefði einhverja vitneskju um það.
Hæstv. forseti. Þetta er skemmtilega „díteileruð“ spurning. Ég verð bara að svara því til, nei, ég veit það svo sannarlega ekki, hvorki hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera við skjölin né hreinlega hvað væri best að gera við skjölin annað en það sem brjóstvitið mundi segja mér. Með skjöl þá er oft best að hreyfa þau sem allra minnst. En að öllu gríni slepptu - klukkan er að verða hálftíu og maður er farinn að leyfa sér eitthvert glens - er þetta alvarlegt mál. Ég held að þetta snúist kannski meira um sölu á ríkiseignum. Að heppilegra sé að selja húsnæði til að fara að leigja eitthvað annað, er það ekki einmitt öfugt sem við ætlum að fara að gera hér á Alþingisreitnum, það sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að fara að gera, þ.e. að hætta að leigja en byggja yfir Alþingi?
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Mér finnst þetta kannski lýsa svolítið vöntun á framtíðarsýn sem núverandi stjórnarmeirihluti hefur í fjárlögum þar sem ekki er búið að finna eða ræða við þá aðila sem verða mest fyrir barðinu á því ef Þjóðskjalasafn Íslands yrði selt. Þar fyrir utan, til að sýna hversu óreiðukennd fjárlagagerðin hefur verið í ár, var breytingartillögu sem hafði nú bara gleymst upp á 1,2 milljarða, þ.e. breytingar fjárheimilda vegna kjarasamninga við Kennarasamband Íslands, útbýtt núna í dag. Eftir því sem við best vitum gleymdist að koma þessu að. Hvernig finnst hv. þingmanni svoleiðis vinnubrögð? Bæði það að hér er verið að leggja til að selja Þjóðskjalasafnið og að breytingartillögur hreinlega gleymist.
Hæstv. forseti. Auðvitað hlýtur það alltaf að geta gerst, sérstaklega þegar stór mál eru undir, að eitthvað gleymist. En það er engu að síður alveg rosalega alvarlegt að það gerist. Auðvitað hljóta allir að róa að því öllum árum að slíkt gerist ekki. Það sem mér finnst umhugsunarverðast - nú hef ég aldrei setið í hv. fjárlaganefnd, hef einungis dottið þar inn á hluta af einum eða tveimur fundum - er einmitt hvað starfið hefur, miðað við aðrar nefndir sem ég hef meiri reynslu úr, verið óreiðukenndara og ekki jafn skipulagt og í öðrum nefndum. Ég veit ekki hvort það var tilviljun á þeim brotum úr fundum sem ég kom inn á. En þegar maður heyrir fleiri og fleiri sögur af ýmsu sem betur mætti fara úr starfinu þar og svo [[Forseti hringir.]]af tillögum sem gleymast þá er heildarmyndin sem teiknast upp ekki alveg nógu jákvæð.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Hv. þingmaður kom inn á örorkukerfið allt saman og almannatryggingakerfið og nefndi að hún teldi ekki að örorkubætur ættu nauðsynlega að vera lægri en lágmarkslaun. Gott og vel. Ég er sammála því. Hins vegar velti ég fyrir mér hvort það geti verið sniðugra að forgangsraða þannig að reyna að losna við tekjutengingar í þeim málaflokki. Sömuleiðis þegar kemur að ellilífeyri, eða reyndar sérstaklega þegar kemur að ellilífeyri. Jafnvel svokallaðir hægri menn, eins og hæstv. fjármálaráðherra reyndar, alla vega fyrir kosningar, eru sammála því að afnema eigi tekjutengingar ellilífeyris, eðlilega, þar sem það er hvetjandi, atvinnuskapandi og frumkvæðishvetjandi. Maður hefði haldið að það væri nærri lagi að fara í þannig aðgerðir [[Forseti hringir.]]fyrst og eins væri minni pólitískur ágreiningur um það. [[Forseti hringir.]]Hvernig telur hv. þingmaður best að forgangsraða í sambandi við þetta?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna því að þetta er alveg gríðarlega mikilvæg umræða. Ég held að það sé best fyrir einstaklinginn, ekki bara fjárhagslega heldur einnig félagslega, að taka þátt í samfélaginu. Fyrir fullorðið fólk er þátttaka á vinnumarkaði það helsta sem við gerum á daginn. Ég held að þess vegna sé mjög mikilvægt að hafa hvata til þess að öryrkjar fari út á vinnumarkaðinn. Það verður hins vegar ekki fram hjá því litið að vinnumarkaðurinn er erfiður. Það er erfitt fyrir fatlað fólk og öryrkja að fá vinnu þó svo að viljinn til þess að vinna sé fyrir hendi. Svo er það líka bara því miður þannig að hluti öryrkja er í þeirri stöðu að eiga mjög erfitt með að vera í vinnu nema með miklum stuðningi. Það fólk þarf auðvitað líka [[Forseti hringir.]]að komast af fjárhagslega. Ég held því að þetta sé ekkert annaðhvort eða. Það er nokkuð sem hugsa þarf um á sama tíma.
Virðulegi forseti. Ég er sammála því að þetta er ekkert annaðhvort eða. 100% öryrkjar hafa til dæmis eðli málsins samkvæmt ekki um neitt að velja. Ég er sammála því sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að það er ekki sjálfgefið að fólk sem er örkumla sé sjálfkrafa fátækasta fólkið á landinu og nái ekki lágmarkslaunum. Hins vegar eru ansi margir sem eru 75% öryrkjar eða jafnvel öryrkjar sem geta unnið eitthvað smávægilegt, en þeir gera það ekki vegna þess að þeim er hegnt fyrir það með tekjuskerðingum. Eins og hv. þingmaður ýjaði að og ég tek heils hugar undir og hef sagt hér áður, er það ekki bara skerðing á peningum, það er í reynd skerðing á frelsi. Í ljósi kosningaloforða hæstv. fjármálaráðherra fyrir kosningar varðandi afnám tekjutengingar ellilífeyris hefði ég haldið að það væri pólitískt sniðugt að byrja á þeim endanum, að fá það á hreint, þá væri búið að laga vanda margra, ekki allra. En alla vega ættu allir að geta verið hlynntir því að þannig yrði féð nýtt best vegna þess að þá kemur á móti meira [[Forseti hringir.]]framtak, meiri vinna, meiri verðmætasköpun.
Hæstv. forseti. Ég held nefnilega að samfélagið allt græði á því að sem flestir séu þátttakendur á vinnumarkaði, því að eins og ég sagði áðan græðir fólk svo mikið félagslega á því líka. Þess vegna held ég að það sé svo gríðarlega mikilvægt að við höfum kerfið þannig að þeir sem geta jafnvel unnið einungis 20% þess vegna, mér er sama, 10%, 20%, 30%, lendi ekki í einhvers konar skerðingum heldur fái þeir bara að njóta þess að hafa einhverjar aukatekjur. Fólk á að fá að njóta þeirra algerlega. Hins vegar er spurning um það þegar fólk er komið með háar tekjur - auðvitað er alltaf ákveðinn kostnaður sem hlýst af því að búa við einhvers konar fötlun - þar finnst mér [[Forseti hringir.]]að megi hugsa miklu frekar um skerðingar á lífeyri, en bara hjá þeim sem eru með góðar tekjur.
Hæstv. forseti. Mér liggur mikið á hjarta. Mér liggur mikið á hjarta sem jafnaðarmanni og sem þingmanni sem situr í velferðarnefnd Alþingis. Í ræðu minni ætla ég að fjalla almennt um stefnuplagg ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2016. Ég ætla að ræða um samstarf minni hlutans í þinginu og tillögur okkar. Ég ætla að ræða lífeyrismál, þ.e. greiðslur úr almannatryggingum til ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Ég ætla að ræða heilbrigðismál, þar ætla ég að ræða Landspítalann og heilsugæsluna. Ég ætla að ræða um málefni barnafjölskyldna og mun þar ræða fæðingarorlofið og barnabætur og síðast en ekki síst ætla ég að ræða um málefni hælisleitenda og flóttafólks. Þegar hæstv. forsætisráðherra talaði um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar sinnar sagði hann að þetta væru velferðarfjárlög. Hann átti erfitt með að fara yfir og rökstyðja hvað nákvæmlega væri sérstaklega tengt velferð í þessum fjárlögum umfram önnur fjárlagaár og þegar litið er á fjárlagafrumvarpið 2014 og það borið saman við árið 2015 þá eru útgjöld velferðarráðuneytisins nákvæmlega sama hlutfall af ríkisútgjöldum þessi tvö ár. Velferðaráherslurnar sjást því ekki í auknum útgjöldum til velferðarmála umfram aðra málaflokka ríkisins. Það sem hefði mátt túlka sem forgangsröðun í þágu velferðar var rétt eina ferðina óskhyggja hæstv. forsætisráðherra. Við erum orðin vön því í þessum sal og orðin nokkuð glúrin við að lesa út úr yfirlýsingum og átta okkur á í hverju blekkingaleikurinn felst. Það er hin róttæka rökhyggja sem við búum við á Alþingi þetta kjörtímabilið. Ég hef áður komið inn á að munurinn á hægri og vinstri í stjórnmálum er að vinstri flokkarnir vilja hafa sterkt ríkisvald, umfangsmikið ríkisvald, ekki til þess að skattpína fólk með óhóflegum hætti heldur til að tryggja fjármögnun á almannaþjónustunni sem nýtist okkur öllum óháð búsetu og efnahag og til að tryggja öflug tekjujöfnunarkerfi. Á ég þar við almannatryggingar, atvinnuleysistryggingar, barnabætur, vaxtabætur, húsaleigubætur, fæðingarorlof og fleira. Hægri flokkarnir hafa meiri áhuga á að lækka skatta á þá sem mest hafa. Það er forgangsverkefnið, ekki að tryggja almenna velferð og jöfnuð. Þess sjást glögglega merki hér. Það er búið að lækka veiðigjöldin þannig að þau eru að verða minni háttar tekjupóstur hjá ríkinu. Það var hætt við að framlengja auðlegðarskatt sem skilaði umtalsverðum fjármunum og hefði verið einboðið að halda áfram með á meðan við erum að ná okkur út úr hruninu og bæta upp þá málaflokka sem tóku á sig miklar skerðingar eftir hrun. Þá hefur verið unnið markvisst að því að lækka tekjuskatta á tekjuhærri hópana í þessu samfélagi. Við í minni hlutanum erum algerlega ósammála þessari forgangsröðun. Við í Samfylkingunni hörmum mjög að verið sé að hverfa frá þriggja þrepa skattkerfi. Við hefðum heldur kosið að sjá aukaþrep fyrir hæstu tekjurnar. Hér er verið að fletja út skattkerfið í einhvers konar trúboði um að það sé svo mikil einföldun. Það kann vel að vera að það sé einhver einföldun en það felur í sér aukinn ójöfnuð. Það var einmitt sá ójöfnuður sem jókst svo hröðum skrefum í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks fyrir hrun. Það var sú óheillaþróun sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tókst að vinda ofan af þannig að nú mælumst við eitt þeirra landa þar sem hvað mestur jöfnuður ríkir þótt sú þróun sé á undanhaldi. Við munum fljótlega fara að sjá tölur um annað. Ég er mjög stolt af því að tilheyra þeim minni hluta sem hefur í annað skipti sameinast um breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið. Við erum með þrjú mismunandi nefndarálit frá minni hlutanum þar sem hv. þm. Oddný Harðardóttir í Samfylkingu, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir í Vinstri grænum og Brynhildur Pétursdóttir í Bjartri framtíð, fulltrúar minni hlutans í fjárlaganefnd, bera fram mismunandi áherslur flokkanna en áherslurnar eru ekki ólíkari en svo, þó að hver þessara flokka hafi sín sérkenni, að við getum sameinast um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Píratar eiga ekki fastan fulltrúa í fjárlaganefnd en áheyrnarfulltrúi þeirra, hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir, er meðflytjandi að þessum breytingartillögum. Það er mikilvægt að sjá að það er til skýr valkostur við þá hægri stjórn sem við búum við nú. Er það von mín og trú að við munum halda áfram þessu samstarfi á næsta ári og síðan í ríkisstjórn eftir næstu kosningar. Hér hafa verið mikil læti síðustu daga út af greiðslum almannatrygginga, ellilífeyris og örorkulífeyris eftir að meiri hlutinn í þinginu hafnaði breytingartillögum minni hlutans. Nú var það svo að fyrsta þingmálið okkar í Samfylkingunni í haust var að leggja til hækkun á almannatryggingum til samræmis við kjarasamninga með afturvirkum hætti til 1. maí síðastliðinn. Þetta hefur verið krafa bæði Landsambands eldri borgara og Öryrkjabandalagsins. Þetta er réttmæt krafa sem felur í sér þau sanngirnissjónarmið að þeir sem reiða sig á greiðslur frá almannatryggingum njóti sömu kjaraleiðréttinga og launafólk og við sem heyrum undir kjararáð. Þingmennirnir í meiri hlutanum höfnuðu þessu, hafa síðan verið í mikilli vörn og látið líta út fyrir að við séum í einhverjum pólitískum leik. Það vita allir sem einhverja yfirsýn hafa yfir almannatryggingamál að við gerðum þetta eftir kjarasamningana 2011 enda er þetta réttlætismál. Það að gera þetta ekki þýðir að tekin er pólitísk ákvörðun um að auka ójöfnuð og það er í andstöðu við samfélagssýn jafnaðarmanna. Ég vona að stjórnarmeirihlutinn sjái að sér. Í dag var fundur í fjárlaganefnd með fulltrúum frá eldri borgurum og öryrkjum og ég held að stjórnarliðar séu farnir að gera sér ágætlega grein fyrir þeim þrýstingi sem er í þessu máli enda kom fram á bloggfærslu í dag að það virðast vera send út samræmd svör til þeirra sem kvarta undan þessu ranglæti. Það virðist því vera einhver titringur í stjórnarliðum sem hafa fyrir því að búa til slíkt samræmt svar. Þar er ekki verið að rifja upp kosningaloforðin sem gefin voru í síðustu kosningum og ég ætla aðeins að fara yfir á eftir heldur er meira verið að kasta rýrð á minni hlutann. Það virðist ekki virka sérstaklega vel. Það má kasta rýrð á okkur, það skiptir engu máli. En það er ranglætið sem brennur á þeim sem í hlut eiga og þeim sem horfa upp á þetta gert gagnvart sínum nánustu aðstandendum sem svíður. Við getum hrist af okkur brigsl um popúlisma, það er ekkert vandamál. En okkur er ekki sama um það fólk sem verið er að skilja eftir nú þegar hagur launafólks á Íslandi er að vænkast. Fyrir kosningar þann 9. apríl 2013 skrifaði formaður Sjálfstæðisflokksins meðal annars grein í Morgunblaðið þar sem kom fram að afturkalla ætti þá kjaraskerðingu sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir 1. júlí 2009, en það var skerðing vegna greiðslna á ellilífeyri, krónu fyrir krónu. Það átti að hætta því og leiðrétta til samræmis við þær hækkanir sem höfðu orðið á lægstu launum síðan í ársbyrjun 2009. Ríkisstjórnin var nokkuð fljót að fylgja eftir kosningaloforðunum en úthaldið var ekki mikið. Þau ákváðu strax um sumarið að afnema skerðingu vegna lífeyrissjóðstekna á grunnlífeyri. Sú skerðing árið 2009 var aðgerð sem við fórum í, það var mjög þungbært, en sú skerðingarleið var valin því það spöruðust þó nokkrir peningar með henni. Sú skerðing kom ekki við þá lífeyrisþega sem voru með lökust kjörin heldur þá sem höfðu mest réttindi í lífeyrissjóðum. Markmiðið með skerðingunum sem við þurftum að fara í var að verja þá sem minnst höfðu. En hægri stjórnin var ekki lengi að og hóf aðgerðirnar gagnvart þeim sem mest höfðu. Síðan hafði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sett bráðabirgðaákvæði sem fól í sér að prósentuhlutfall tekjuskerðinganna lækkaði aftur frá og með 1. janúar 2014 og það þurfti enga hægri stjórn til þess því Jóhanna Sigurðardóttir var búin að búa svo um hnútana að sú skerðing félli úr gildi eins fljótt og verða mætti. Enn þá skerðist lífeyrir almannatrygginga krónu á móti krónu og nú þráast ríkisstjórnin við að tryggja lífeyrisþegum sömu kjarabætur og launafólki. Efndirnar hafa því ekki verið í samræmi við loforðaflauminn. Ég sé satt best að segja ekki hvernig stjórnarmeirihlutinn ætlar að koma standandi út úr því að fylgja þeirri stefnu sem hér hefur verið mörkuð af honum, að svara ákalli um félagslegt réttlæti með skætingi. Það mun koma honum illa og ég gæti glaðst yfir því ef ekki væri fyrir það ranglæti sem það felur í sér sem yrði afleiðingin. Það er óþolandi, ólíðandi og það er vond meðferð á valdi. Svo komum við að heilbrigðismálunum. Þar er líka svolítill skætingur. Annars vegar er lífeyrisþegum sendur tónninn í gegnum ákúrur á stjórnarandstöðuna og svo hefur forusta Landspítalans fengið sinn skammt, fólkið sem rekur þjóðarsjúkrahúsið, héraðssjúkrahús höfuðborgarsvæðisins og sjúkrahúsið sem sinnir bráða- og lífsbjargandi heilbrigðisþjónustu. Ég ætla þó að byrja á að lýsa yfir ánægju með að verið sé af hálfu meiri hlutans að auka fjárveitingar til Landspítalans um 840 millj. kr. til að vinna á biðlistum. Það er algerlega nauðsynlegt. Ég fagna því. Þau eru óteljandi símtölin, tölvupóstarnir og facebook-skilaboðin sem ég hef fengið og eflaust fleiri þingmenn frá fólki sem er búið að bíða mánuðum saman, jafnvel á annað ár, eftir mikilvægum aðgerðum og er jafnvel í þannig ástandi að það getur ekki unnið vegna veikinda sinna en ætti að vera full vinnufært þegar það er búið í aðgerð. Þetta verður mikill léttir fyrir marga og ég vona að þetta muni ganga hratt og vel eftir því biðlistarnir hafa skapað ófremdarástand. Síðan er líka viðbót til Landspítala vegna lifrarbólgu C, rannsóknarverkefni, 280 millj. kr. En að öðru leyti, ef frá eru taldar viðbætur vegna biðlista og rannsóknarverkefnis út af lifrarbólgu C, er í raun og veru raunniðurskurður á Landspítalanum. Við í minni hlutanum bregðumst við þessum válegu tíðindum með breytingartillögum okkar. Við leggjum til að Landspítalinn fái samtals 2.840 millj. kr. til viðbótar. Þær skiptast þannig að rúmur milljarður er til að mæta aukinni þjónustuþörf vegna þess að okkur er að fjölga og þjóðin að eldast. Um 400 millj. kr. eru til að mæta kjarasamningshækkunum sem Landspítalinn fær ekki að fullu greitt fyrir. Svo eru 1.400 millj. kr. í viðhald, en þar erum við að tala um allra nauðsynlegasta viðhaldið á húsnæði sjúkrahússins, margt af því er í vægast sagt slæmu ástandi. Þessar kröfur Landspítalans voru kallaðar hálfgert væl [[Gripið fram í: Hver gerði það?]]og það þurfti að nota 30 millj. kr. í það að gera rekstrarúttekt á Landspítalanum, það voru kveðjurnar sem Landspítalinn fékk. Það er sjálfsagt að gera rekstrarúttektir á opinberum stofnunum en þegar slíkt er notað til að vefengja áætlanir ríkisstofnana um þörf fyrir fjárveitingar er það ákaflega ógeðfellt. Landspítalinn setti sig ekki upp á móti þessu enda vita stjórnendur að sjúkrahúsið er stórkostlega vanfjármagnað. Það er vandamál í íslensku heilbrigðiskerfi að hið opinbera kerfi fær ekki sjálfkrafa auknar fjárheimildir á milli ára í samræmi við aukið álag vegna þjónustuþarfar meðan við erum með einkarekið kerfi við hliðina sem fær sjálfkrafa slíka aukningu. Við búum við alvarlegan kerfislægan vanda sem verður að taka á. Við erum að grafa undan hinu opinbera kerfi. Landlæknir hefur til að mynda bent á, þetta eru ekki bara pólitískar skoðanir okkar í Samfylkingunni eða minni hlutanum, að mikilvægt sé í litlu landi eins og Íslandi að meginstoðir heilbrigðisþjónustunnar séu á hendi hins opinbera. Það megi ekki dreifa kerfinu of víða og leysa það upp í smærri einingar því mikilvægt sé fyrir háskólasjúkrahúsið að vera með mikið af sérfræðiþekkingu innan sinna dyra, það séu samlegðaráhrif af því og ekki síst er það spurningin um að halda utan um þá þekkingu sem til staðar er og gefa læknum færi á að viðhalda hæfni sinni og þjálfa og kenna unglæknum. Í þessu fjárlagafrumvarpi sjáum við ekki áherslu á opinbera kerfið heldur þvert á móti á einkarekna hlutann. Það sem verra er er að þegar kemur að heilsugæslunni sem flestir eru sammála um að eigi að vera fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu er verið að undirbúa einkavæðingu hennar. Samkvæmt lögum um sjúkratryggingar hefur ráðherra heimild til að fara í slíkt án þess að ræða það við þingið, þessa miklu stefnubreytingu. Hér má lesa um það í tillögum meiri hlutans að setja eigi 70 millj. kr. í viðbótarfjárveitingu til heilsugæslustöðva til að standa undir húsaleigukostnaði nýrra heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu. Síðan hefur hv. þm. Oddný Harðardóttir fengið upplýsingar í fjárlaganefnd þegar hún hefur spurst fyrir um útboð að það eigi að fara í slíkt. Við í velferðarnefnd höfum óskað eftir að fá að sjá kröfulýsingar vegna slíkra útboða. Þær eru ekki til staðar enn sem komið er. Síðan lesum við greinar eftir yfirlækni heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu þar sem hann lýsir yfir mikilvægi þess að heimila einkarekstur. En heilbrigðisráðherra virðist hálfhræddur við að segja þetta, hann trommar ekki hér upp til þess að segja hvað hann ætli að lyfta heilsugæslunni. Hann virðist ekki mjög áfjáður að ræða þetta. Ég held að hann vilji ekki ræða þessa einkavæðingu af því að hann veit að það er ekki almennur stuðningur við hana í samfélaginu. Það er mjög alvarlegt, þó að hann þurfi ekki að koma hér fyrir þingið, að hann skuli ekki gera það því þetta er stórkostlegt hagsmunamál. Eitt af því fáa sem Íslendingar eru algerlega sammála um er að það eigi að forgangsraða skattfé í heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisþjónustan eigi fyrst og fremst að vera á hendi hins opinbera. Þess vegna teldi ég heillavænlegt að hæstv. ráðherra heilbrigðismála kæmi og ræddi þetta við okkur á vettvangi þingsins. Ég hef lagt fram fyrirspurn til skriflegs svars til að reyna að fá einhvern botn í það hvert hann er að fara, til að fá hann til að senda eitthvað frá sér inn í þingið um þetta. Svo í framhaldinu verður kannski hægt að fá hann til að ræða þetta við okkur. Ég hefði óskað eftir að sjá áætlun um uppbyggingu Landspítalans. Hér eru fjárveitingar frá ári til árs. Það kemur fé í fullnaðarhönnun meðferðarkjarna og því fagna ég. En ég hefði viljað sjá áætlun um uppbygginguna og hvenær henni á að vera lokið. Það er nú ekki bara ég sem vil sjá það heldur allt starfsfólk Landspítalans sem bindur miklar vonir við endurnýjun á húsnæðinu. Það er nauðsynlegur þáttur í að laða sérmenntað heilbrigðisstarfsfólk hingað til landsins og það er mikilvægt fyrir öryggi sjúklinga. Síðan hefði ég líka viljað sjá áform um rannsóknarhúsið, það er mikilvægt að það sé byggt samhliða meðferðarkjarnanum, en ekki er enn þá búið að setja fjármagn í fullnaðarhönnun þess. Næst langar mig að tala um barnafjölskyldur og þá um fæðingarorlofið og barnabæturnar. Við í minni hlutanum leggjum til að þak fæðingarorlofs verði hækkað í 500 þús. kr. úr 370 þús. kr. Það jafngildir því að fólk á meðallaunum fái fullt fæðingarorlof, 80% af launum sínum sem er viðmiðið. Þetta gerum við af því að eins og allir vita skárum við niður fæðingarorlofið í hruninu. Við vorum byrjuð að bæta inn í það fjármunum aftur og þakið var komið upp í 350 þús. kr. Í tíð þessarar ríkisstjórnar var hætt við þá lengingu sem við höfðum ákveðið að fara út í og þakið hækkað um 20 þús. kr. á mánuði. Ef þessi breyting okkar verður ekki samþykkt mun fæðingarorlofið standa óbreytt í þrjú ár. Fjárhæðir fæðingarorlofs, þak fæðingarorlofs mun þá ekki hafa hækkað í þrjú almanaksár. Þetta hefur leitt til þess að færri feður taka fæðingarorlof og mæður eru farnar að lenda í meiri vandræðum. Þær taka eðli málsins samkvæmt iðulega fæðingarorlof og vegna kynbundins launamunar eru þær ólíklegri til að fara upp í þakið en það er þó í æ ríkara mæli sem konur verða fyrir umtalsverðri kjaraskerðingu í fæðingarorlofi. Það er erfitt fyrir fjölskyldur sem eru að koma undir sig fótunum, kaupa húsnæði eða eru á leigumarkaði, eru kannski að byrja að greiða af námslánum sínum og verða síðan þeirrar gæfu aðnjótandi að eignast börn. Það er mikið álag fyrir heimilið ef það verður umtalsverð lækkun ráðstöfunartekna í allt að níu mánuði. Feður voru mjög fúsir til að taka fæðingarorlofið þegar þeir fengu sérstakan rétt upp úr aldamótunum, en það hefur dregið úr þátttöku þeirra í fæðingarorlofi. Nú eru það þrír af hverjum fjórum feðrum sem börn fá að njóta samvista við á fyrsta æviárinu. Þetta er mjög alvarleg staða. Það hefur ríkt mikil sátt og ánægja um þetta góða kerfi sem var sett á laggirnar í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks og þessir flokkar ættu að sjá sóma sinn í að standa vörð um það, en ef við látum reka á reiðanum að setja það fjármagn þar inn sem þarf og lengja orlofið í samræmi við breyttar áherslur í samfélaginu og aukinn vilja foreldra til samvista við börnin sín, þá gröfum við undan kerfinu. Það endar með því að það verður svo dýrt að lagfæra það að við munum veigra okkur við því. Þess vegna er mikilvægt að þakið fari upp í 500 þús. kr. sem er 80% af meðaltekjum. Það var einmitt það viðmið sem við notuðum þegar við hækkuðum þakið upp í 350 þús. kr., það var nákvæmlega sama viðmið. Hefði þakið fylgt verðlagi frá því sem var fyrir hrun væri þakið í dag um 825 þús. kr. Við treystum okkur ekki til að leggja það til að svo stöddu enda teljum við brýnast sé að mæta þörfum meðaltekjufólks fremur en þeirra sem eru yfir meðaltekjum sem njóta auðvitað líka góðs af þessari hækkun. Ég vona svo sannarlega að stjórnarmeirihlutinn komi með okkur í að verja fæðingarorlofið. Það kostar um 1.700 millj. kr. Svo leggjum við líka til hækkun barnabóta. Það er mikil sorgarsaga. Í núverandi fjárlagafrumvarpi stendur að barnabæturnar hafi hækkað mjög mikið á síðasta ári. Það breyttist reyndar með fjáraukalögunum því útgjöld til barnabóta lækkuðu um 600 millj. kr. á yfirstandandi fjárlagaári. Þegar Framsóknarflokkurinn var keyptur til fylgilags við matarskattinn var honum fengin dúsa sem meðal annars fól í sér hækkun á barnabótum um milljarð. En Sjálfstæðisflokkurinn sá við þeim og lét eiga sig að lækka tekjuskerðingarmörkin þannig að bæturnar skiluðu sér ekki að fullu. Þannig sparaði hæstv. fjármálaráðherra ríkinu 600 millj. kr. á kostnað barnafjölskyldna og trúverðugleika Framsóknarflokksins. Nú er verið að lækka þær frá fyrri fjárlögum um einar 150 millj. kr. Þetta er náttúrulega bara bull. Þetta eru ekki tölur sem er mark takandi á því það er ekki heldur verið að breyta skerðingarmörkunum núna. Þó að útgjöld til barnabóta séu hér sögð eiga að verða tæpir 11 milljarðar vitum við að þau verða líklega nær 10 milljörðum. Við viljum að skerðingarmörkum barnabóta verði breytt og útgjöld aukin um 2,4 milljarða. Hv. þm. Oddný Harðardóttir var áður fjármálaráðherra og það var einmitt hennar verk í fjárlögum fyrir árið 2013 að hækka barnabætur umtalsvert sem skref í þá átt að gera barnabætur ótekjutengdar eins og tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum. Enda er hugmyndin að baki barnabótum ekki sú að þær eigi að vera fátæktaruppbót eins og þær hafa leiðst út í að verða hér á landi. Við eigum að tryggja jöfnuð í gegnum tekjuskattskerfið og þrepin þar, en barnabæturnar eiga að vera til þess að jafna ráðstöfunartekjur fólks á hverju tekjubili miðað við mismunandi framfærslu þannig að t.d. þeir sem eru barnlausir með 600 þús. kr. á mánuði og þeir sem eru með þrjú börn með 600 þús. kr. á mánuði séu nær hvor öðrum í ráðstöfunartekjum í samræmi við ráðstöfun á hvern einstakling með þeirri viðbót sem barnabæturnar eru. Þess vegna leggjum við í minni hlutanum til hækkun á barnabótum og teljum það gríðarlega mikilvægt fyrir barnafjölskyldur þessa lands. Frú forseti. Ég hef nú rætt, þó yfirborðslega sé, ýmis velferðarmál úr breytingartillögum Samfylkingar, Vinstri grænna, Bjartrar framtíðar og Pírata. En ég get ekki farið héðan nema ræða stuttlega málefni hælisleitenda og flóttafólks. Við leggjum til viðbót til hælisleitenda. Það gerir meiri hlutinn líka. Meiri hlutinn leggur til 87 millj. kr. en við leggjum til viðbót upp á 112 millj. kr. Ísland hefur ekki farið varhluta af þeim aukna straumi flóttamanna sem nú kemur til Evrópu vegna stríða og hörmunga. Við þingmenn í minni hlutanum brugðumst við því með þingsályktunartillögu sem fól í sér að Ísland tæki á móti 100 kvótaflóttamönnum á yfirstandandi ári og 200 á næstu tveimur. Svo kom ríkisstjórnin með útspil og sagðist ætla að leggja 2 milljarða í þetta verkefni á yfirstandandi ári og því næsta. Því var fagnað. Við höfum aldrei fengið almennilega greiningu á því hvernig á að ráðstafa þeim fjármunum, en það má lesa út úr fjáraukalögum og fjárlagafrumvarpi næsta árs. Þá kemur í ljós að aðeins um 16% af þessum 2 milljörðum eiga að fara í móttöku kvótaflóttafólks, fólksins sem er í flóttamannabúðum allt í kringum Sýrland, en stærstu straumarnir eru nú frá Líbíu, Sýrlandi og Eþíópíu. Alþjóðaflóttamannastofnunin hefur verið með hávært ákall um að ríki heimsins taki fleiri kvótaflóttamenn. Hæstv. forsætisráðherra var mjög ákveðinn í því að það ætti alls ekki að nefna einhverja tölu. Væntanlega hefur hann verið með svo lága tölu í huga að hann hefur ekki viljað segja hana upphátt. Krafan í samfélaginu er nokkuð hávær um allt að 500 flóttamenn. Þótt auðvitað sé hópur sem vill að við tökum á móti fleirum og hópur sem vill að við tökum á móti færri er nokkuð rík sátt um að gera þetta sæmilega myndarlega, 500 sé engin ofrausn. En það lítur allt út fyrir að þeir verði ekki 500 heldur vel innan við 100. Mér finnst skömm að því að við séum ekki tilbúin til að taka meiri ábyrgð sem þjóð meðal þjóða, sem rík þjóð, á því ástandi sem nú er uppi. Síðan er verið að setja umtalsverða fjármuni í alþjóðastofnanir og það er mjög jákvætt og gott þar sem verið er að veita aðstoð á nærliggjandi svæðum þar sem flestir flóttamenn eru og létta undir með þeim ríkjum sem bera hvað mestar byrðar. Það eru Tyrkland, Líbanon og Pakistan, þetta eru ríkin sem taka langmest, og Eþíópía. Ég sagði Eþíópía áðan en ætlaði að segja Erítrea, þaðan er fólk að flýja, en Eþíópía er eitt af þeim ríkjum sem taka einna mest á sig ef maður lítur til efnahags. Það eru þessi ríki sem við erum að koma til móts við og auðvelda þeim móttöku flóttafólks og aðstoða við það og alþjóðastofnanir sem þar starfa. Það er mikilvægt. Síðan á að setja meira en fjórðung af þessari fjárhæð, 2 milljörðum, í hælisleitendur. Það eru fjármunir sem að mínu mati ættu ekki að vera inni í þessum 2 milljörðum, þetta eru fjármunir sem við hefðum engu að síður þurft að leggja til. Hingað leita æ fleiri, ekki síst fólk úr fátækum ríkjum þar sem hafa verið pólitísk átök eða stríð innan Evrópu. Koma þeirra hingað hefur aukist mjög. Við vorum að reka fimm fjölskyldur burt í nótt og notuðum þar lagaákvæði sem Samfylkingin studdi ekki og kom inn í lögin 2014. Þar er búin til mælistika. Ef þú ert frá ákveðnum ríkjum er varla farið í einstaklingsmat á umsókn þinni. Að mínu mati þarf að endurskoða lög um útlendinga og sýna þar meiri mannúð og mildi. Það á ekki að nota fjármuni sem hvort eð er hefðu þurft að fara inn á fjárlög sem hluta af þeim 2 milljörðum sem áttu að fara í það verkefni sérstaklega að takast á við aukinn flóttamannastraum. Frú forseti. Ég læt máli mínu lokið að svo stöddu þó að ég hafi nægilegt efni til að fara í fjölmargar ræður til viðbótar um þetta frumvarp.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við höfum rætt kjör ellilífeyrisþega og öryrkja og ætla ég ekki að eyða tíma í það hér. Við vonum bara að það fari allt vel. En stundum finnst mér eins og við gleymum því að það eru hópar úti í samfélaginu sem hafa það bara alls ekki gott. Meðlagsgreiðendur hafa stundum verið nefndir til sögunnar. Ef maður skoðar skýrsluna sem Velferðarvaktin hefur gert eru einhleypir einstaklingar stærsti hópurinn sem er undir lágtekjumörkum og einstæðir foreldrar. Auðvitað geta þeir verið öryrkjar í einhverjum tilfellum, en mér finnst við ekki gefa þessu nægilega mikinn gaum. Þetta er hópur sem myndar ekki endilega einhvern þrýstihóp og fellur ef til vill svolítið á milli. Ég velti fyrir mér: Hvernig við tryggjum að það falli enginn í fátæktargildruna? [[Forseti hringir.]]Við fókuserum á ellilífeyrisþega og öryrkja, en meðlagsgreiðendur er hópur sem ég hef samúð með og mér finnst hann ekki hafa fengið nægilega athygli.
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Það er ekki einfalt svar hvernig við tryggjum að enginn falli á milli. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur. Þeir hópar sem eru til dæmis hjá félagsþjónustu sveitarfélaga og leita að húsnæði og framfærslustyrkjum eru einhleypir karlar og einstæðar mæður. Leið til að mæta því fólki er til að mynda í gegnum aukinn húsnæðisstuðning, einstæðum foreldrum í gegnum barnabætur með lægra tekjuskattsþrepi fyrir þá lægst launuðu, en ekki síður með góðri almannaþjónustu í heilbrigðiskerfinu og velferðarkerfinu sem er ódýr eða gjaldfrjáls. Sú þjónusta skiptir mjög miklu máli fyrir lífsgæði okkar og hvernig við stöndum gagnvart öðrum [[Forseti hringir.]]í samfélaginu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur inn á barnabæturnar. Við horfum á að 11 milljarðar eru settir í barnabætur á næsta ári, sem verður kannski lægri upphæð þegar upp er staðið. Barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. Ég velti fyrir mér hvort við munum horfa upp á nýtt kerfi, jafnvel ótekjutengdar barnabætur eins og í Danmörku, og þá frekari stuðning fyrir þá sem þess þurfa. Ég tók eftir því í skýrslu Velferðarvaktarinnar að í rauninni er lagt til nýtt kerfi, hvort það er kallað barnatryggingar. Er það ekki eitthvað sem velferðarnefndin hefur skoðað? Ég upplifi ekki að barnabætur þjóni tilgangi sínum í dag fyrir alla. Samt er þetta töluverð upphæð. Það segir sig sjálft að hjón sem slefa aðeins yfir lágmarkslaun ná varla barnabótum. Það getur ekki verið eðlilegt.
Hæstv. forseti. Siv Friðleifsdóttir og Vilborg Oddsdóttir frá Velferðarvaktinni komu og kynntu þessar tillögur. Ég er hjartanlega sammála tillögum þeirra um almennar ótekjutengdar barnabætur og síðan kerfi sem tryggir að fólk falli ekki í fátæktargildru. En ég held líka að við eigum að vera óhræddari við að nota okkur framfærsluviðmið til þess að ákvarða bætur til fólks. Þegar Guðbjartur Hannesson var velferðarráðherra tók hann þá pólitísku ákvörðun að láta reikna slík viðmið og birta opinberlega. Þó að hann gæti ekki fylgt því eftir þá að bætur miðuðust við þetta sagði hann: Það er miklu betra að hafa þetta opinbert þannig að við gerum okkur grein fyrir hvernig kjör fólksins í landinu eru. [[Forseti hringir.]]Við eigum ekki að loka augunum fyrir því að fólk lifir undir framfærsluviðmiðum [[Forseti hringir.]]heldur hafa það opinberar upplýsingar svo það verði aukin krafa og aukinn þrýstingur á að tryggja fólki lágmarksframfærslu.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta framsögu um þetta mál. Mig langar að drepa á það sem sagt er í nefndaráliti meiri hlutans um flóttamenn og hælisleitendur, að þau málefni ætti að flokka sem þróunarsamvinnu. Nú er ég ekki alveg klár á því hvort í þróunarsamvinnu felist að taka á móti flóttamönnum. Þróunarsamvinna virðist frekar vera eitthvað sem er gert annars staðar. Mér þykir þetta svolítið ankannalegt. Mig langar til að fá að vita hvort hv. þingmaður hafi eitthvað meira um þetta að segja. Sömuleiðis langar mig að spyrja um fangelsismál. Nú er verið að setja 65 millj. kr. aukalega í þennan málaflokk en við í minni hlutanum leggjum til 80 milljónir. Það þarf alveg gríðarlega miklu meira í þennan málaflokk. Mig langar til að fá að vita álit hv. þingmanns á því.
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Þetta voru tvær laufléttar spurningar. Ég vil byrja á því að segja varðandi þróunaraðstoðina að samkvæmt alþjóðlegum stöðlum, sem ég veit ekki hverjir búa til, ætli það séu ekki Sameinuðu þjóðirnar, flokkast móttaka flóttamanna sem þróunaraðstoð fyrstu tvö árin, að ég held, sem þeir eru í viðkomandi landi. Ég held að það sé ekki óeðlilegt. Það er því mikilvægt þegar við birtum upplýsingar um þróunaraðstoð að vel sé flokkað hvernig hún dreifist því að auðvitað eigum við að dreifa henni þannig að við séum ekki eingöngu að setja á einn lið þróunaraðstoðarinnar heldur bæði í móttöku flóttafólks og í fjárveitingar til þeirra landa sem við eigum þróunarsamvinnu við. Varðandi fangelsismálin þá stórvantar fé þangað inn. Ég held að skynsamlegasta og mannúðlegasta leiðin væri að endurskoða refsiramma, [[Forseti hringir.]]t.d. í fíkniefnabrotum sem og öðrum brotum, [[Forseti hringir.]]draga úr þeim fjölda fólks þar af leiðandi sem við lokum inni í fangelsi og nota peningana til að breyta [[Forseti hringir.]]áherslum í fangelsismálum úr refsivist í betrunarvist.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta góða svar. Þetta var nokkuð sem ég vissi ekki. Hæstv. innanríkisráðherra hefur sagt að það þurfi allt að 80–100 milljónir í viðbót í þann viðkvæma málaflokk sem fangelsismálin eru. Þannig er nú staðan að Litla-Hraun er að mörgu leyti varla fokhelt. Stefnan þarf að vera alveg skýr hjá bæði meiri hluta og minni hluta. Ef við erum að fara að setja meiri pening í þennan málaflokk þurfum við að setja 50 milljónir einungis í Litla-Hraun þó að staðan sé slæm annars staðar. Staðan er þannig að við þurfum að huga að fangelsisbyggingunum. Þær leka margar hverjar. Sömuleiðis þurfum við að huga að fangavörðunum sem eru oftar en ekki á bakvakt. Sú staða hefur komið upp að í helmingi tilvika þarf að fella niður betrunarvist, sem er óásættanlegt. Mig langar að fá að vita viðhorf hv. þingmanns.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og hæstv. innanríkisráðherra. Það vantar meiri fjármuni í þennan málaflokk. Ég hef komið inn í tvö fangelsi á Íslandi, Litla-Hraun og fangelsið á Akureyri. Húsnæðið á Akureyri er allt annað og betra en á Litla-Hrauni, en þar er t.d. aðstaða fanga til vinnu nánast engin og útivistaraðstaða beinlínis skelfileg. Þegar maður kemur inn í þessi tvö fangelsi á Íslandi og mér skilst að Hegningarhúsið sé miklu verra, enda eru gerðar athugasemdir við það, við brjótum mannréttindi með því að nota það og erum á undanþágu, þá veltir maður fyrir sér hvers konar samfélag það sé sem búi til slíkar aðstæður fyrir fólk sem brýtur af sér og þarf að sæta refsingu og á að vera í betrunarvist. Umgjörð þessara stofnana ber íslensku samfélagi ekki fagurt vitni.
Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins út í nefndarálit, þ.e. það sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og lýsir að mínu mati bæði vinnubrögðum og viðhorfi þeirra sem undir það skrifa til fjárlagavinnu. Á síðasta kjörtímabili var unnið mikið verk við það, ég tek það sem dæmi, að eyða svokölluðum safnliðum og setja í fastan og góðan farveg, gegnsæjan, faglegan, þar sem það fengi umfjöllun og þingmenn væru ekki að úthluta verkefnum eftir behag og einhverjum óskilgreindum reglum. Dæmi um þetta er til dæmis Vegagerðin þar sem verið er að afhenda 235 milljónir til ýmissa framkvæmda um landsbyggðina og önnur verkefni til hafnargerðar upp á 400 milljónir sem verið er að sáldra út til 11 verkefna, að því er virðist algerlega óskilgreindra. Það liggja engin gögn að baki. Það er ekki einu sinni til samgönguáætlun. [[Forseti hringir.]]Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í því að þetta sé afturför við fjárlagagerð, það sé verið að fara aftur til verri tíma. Jafnvel enn aftar en var þó gert hér fyrir síðasta kjörtímabil. Ég spyr hvort hún geti verið mér sammála um það og velt því fyrir sér hvað valdi því að meiri hluti fjárlaganefndar ákveður að vinna með þessum hætti.
Frú forseti. Já, ég er hjartanlega sammála því. Þetta er afturför. Þegar verið er að úthluta fjármunum á að gera það út frá fyrir fram gefnum reglum og skýrum viðmiðum og út frá einhverjum áætlunum, ekki að geðþótta eða sem fyrirgreiðslu. Þetta er sannarlega afturför, en svo má kannski segja að þetta sé þó framför frá því sem var í upphafi kjörtímabils þegar hæstv. forsætisráðherra útdeildi fé með SMS-skeytum. Kannski er þetta skref til að komast út úr því. Ég skal ekki segja. En það er furðulegt að bæði til vega- og hafnamála sé verið að útdeila fé með þessum hætti en ekki í samræmi við samgönguáætlun. Það sætir furðu.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Á síðasta kjörtímabili var nokkuð víðtæk samstaða um þær breytingar sem gerðar voru á safnliðum; nánast alger að undanskildum fulltrúum Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd. Að öðru leyti voru allir ákafir í þessar breytingar, ekki síst fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem lögðu mikla áherslu á að þessi vinna kláraðist sem allra fyrst. Hún tók dálítinn tíma. Skipaður var starfshópur fulltrúa allra flokka í fjárlaganefnd til að finna bestu leiðina. Hún var fundin að mínu mati. Nú er hins vegar lagt til, í þessu kostulega nefndaráliti, sem ég á eftir að fara betur yfir í næstu ræðu minni, að skipuð verði sérstök þingmannanefnd; að þetta verði tekið skrefinu lengra en menn hafa haft hugmyndaflug til hingað til. Það verði sérstök þingmannanefnd sem muni taka að sér að sjá um safnliði, skoða félagasamtök hingað og þangað um landið, góðgerðasamtök, og sáldra síðan peningum út eftir því hvað þingmönnum finnst. Þetta er eiginlega verra en þegar bláu [[Forseti hringir.]]miðarnir voru í gangi hér á þinginu, símamiðarnir með minnismiðunum um að muna eftir ljósaperum og girðingastaurum hingað og þangað um landið. Þó að ég sé nú ekki æstasti aðdáandi Sjálfstæðisflokksins hef ég trú á því að hann vilji hafa góða stjórn á fjármunum. Hvað heldur þingmaðurinn um afstöðu Sjálfstæðisflokksins í þessu máli?
Hæstv. forseti. Nú er það svo að ég sit ekki í fjárlaganefnd og veit svo sem ekki hvað sjálfstæðismenn þar eru að hugsa. En ég man að á síðasta kjörtímabili þá var það ekki síst hv. þm. Pétur Blöndal heitinn sem barðist mjög fyrir þessu. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd þá voru mjög fylgjandi þessu verklagi. Tilhugsunin um sérstaka þingmannanefnd sem fer að deila út fé, svona góssi, skapar hugrenningatengsl spillingar og fyrirgreiðslupólitíkur, það þarf ekki hugmyndaflug, það er bara augljóst að það kann ekki góðri lukku að stýra. Það virðist vera sem Sjálfstæðisflokkurinn sé að fara í gegnum mikið niðurlægingartímabil og sé tilbúinn að taka þátt í einhvers konar helmingaskiptum, og það er nú bara hluti af þeirra arfleifð, með Framsóknarflokknum. Þessi þingmannanefnd - þeim finnst þetta bara svona bráðsnjöll hugmynd að deila þarna saman út fé.
Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns var nokkuð undarleg og ekki voru minna undarleg síðustu orðaskiptin og hvernig menn gátu lesið út úr því að þingmannanefnd sem á að endurskoða og fara yfir þetta ætti að deila út fé. Þau markmið sem lagt var upp með hafa augljóslega ekki náðst. Ég get rætt það seinna, ég geri það ekki í stuttu andsvari. Mér þykir leitt að verið sé að dylgja um að verið sé að senda Landspítalanum einhverjar sendingar og út af einhverju vantrausti hafi verið ákveðið af forustu Landspítalans og forustu fjárlaganefndar að setja 30 milljónir í úttekt. Ég vil spyrja hv. þingmann af því að hún talaði um heilsugæsluna: Er hún á móti einkarekstri í heilsugæslunni? Af hverju? Er hún á móti lögum um sjúkratryggingar og þar af leiðandi á móti norræna kerfinu sömuleiðis? Síðan að endingu: [[Forseti hringir.]]Af hverju eru tillögur minni hlutans til fjárlaga sem núna liggja fyrir ekki fjármagnaðar?
Hæstv. forseti. Ég er ekkert að dylgja neitt varðandi Landspítalann. Hv. formaður fjárlaganefndar sagði að forsvarsmenn Landspítalans væru að kvarta, það væri eilíft kvart í þeim. Það las ég í fjölmiðlum. [[Gripið fram í: Hún sagði það ekki.]]Ég sat ekki við hliðina á henni þegar hún sagði það. Varðandi einkarekstur í heilsugæslunni þá er ég ekki fylgjandi honum. Ég tel að það sé verið að gefa í skyn að vandi heilsugæslunnar verði leystur með einkarekstri. Vandi heilsugæslunnar er fyrst og fremst langvarandi fjárskortur og skortur á pólitískri forustu um að skapa þau tæki sem þarf til að heilsugæslan geti verið fyrsti viðkomustaðurinn. Nú þegar ekki liggur fyrir greining á þörfum á heilsugæslu á mismunandi svæðum og ekki liggur fyrir kröfulýsing [[Forseti hringir.]]þá treysti ég því ekki að hæstv. heilbrigðisráðherra muni gera þetta með sómasamlegum hætti.
Virðulegi forseti. Ég vek athygli á að hér eru stór tíðindi. Talsmaður Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, segist ekki vera fylgjandi einkarekstri í heilsugæslu. Þetta er mjög mikil breyting frá þeirri stefnu sem Samfylkingin var með, a.m.k. síðast þegar ég vissi, og menn töluðu fyrir á þingi. Þetta eru líka kaldar kveðjur til þess einkarekstrar sem er í gangi og búinn að vera um áratugaskeið í heilsugæslunni á Íslandi með mjög góðum árangri. Ég nefni Salahverfi sem dæmi, Lágmúlastöðina og auðvitað sjálfstæðu læknana. Þetta er nokkuð sem menn eru að ræða núna. Til dæmis vísaði forstjóri lækninga hjá heilsugæslunni nákvæmlega í þessa reynslu og sömuleiðis reynslu annars staðar á Norðurlöndum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina. Þetta er stefnubreyting og stór pólitísk tíðindi. Það er afskaplega skýrt og gott að geta talað út frá þessu [[Forseti hringir.]]því að þetta sýnir að Samfylkingin er Alþýðubandalagsflokkur eins og við kannski vissum [[Forseti hringir.]]en það er miklu skýrara núna en oft áður.
Hæstv. forseti. Ég spyr nú bara: Hvað er Alþýðubandalagið? Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson virðist vita meira um það en ég enda hef ég aldrei verið þar [[Gripið fram í.]]eða haft á því sérstakan áhuga. [[Gripið fram í.]] Varðandi einkarekstur í heilsugæslu, með mjög góðum árangri, segir þingmaðurinn. Hvað vorum við að gera í fjáraukanum? Við vorum að bæta inn fé í Heilsugæsluna Salahverfi og Læknavaktina af því að þær stöðvar eru með miklu hagfelldari samninga en fjármögnun á heilsugæslunni í landinu. Það hefur verið rætt um breyttar fjármögnunarleiðir og mér finnst mjög eðlilegt að við skoðum [[Gripið fram í.]]hvernig við tryggjum að heilsugæslan verði sterkari. Áður en við erum búin að styrkja stoðir heilsugæslunnar, greina og ákveða hvað við viljum kaupa og hvernig og hvar er tómt mál að tala um að fara út í einkarekstur [[Forseti hringir.]]því að það þýðir einkavinavæðing, það þýðir að við erum að grafa enn [[Forseti hringir.]]frekar undan hinni opinberu heilbrigðisþjónustu á Íslandi.
Virðulegi forseti. Nú er manni eiginlega öllum lokið. Ekki bara eru vinnubrögðin í fjárlaganefnd eða hjá forustu hennar þannig að hér hefur heill mánuður aukalega ekki dugað henni til að ljúka verki á tilsettum tíma og hún fór tíu daga fram yfir heldur lesum við nú um það á vefmiðlum á þessu kvöldi að eftir að forusta fjárlaganefndar hefur afgreitt fjáraukalagafrumvarpið sjálft endanlega frá sér til 3. umr. flytur formaður nefndarinnar breytingartillögu upp á 1.192 milljónir vegna mistaka sem urðu við meðferð fjáraukalagafrumvarpsins í ráðuneytinu og hjá nefndinni. Það gleymdist að færa inn launahækkanir kennara í fjáraukalagafrumvarpið. Virðulegur forseti. Er ekki ástæða til að fjárlaganefnd fái bara þessi mál til sín, [[Forseti hringir.]]opni þau aftur og fari vel yfir hvort gerð hafi verið fleiri slík mistök á öllum þessum langa tíma og í allri þessari miklu vinnu sem hefur farið langt fram yfir áætlanir og varða einhverjar svona stórkostlegar fjárhæðir?
Virðulegi forseti. Hér var gerð breyting á þingskapalögum til að Alþingi fengi lengri tíma til að fjalla um fjárlagafrumvarpið. Nú erum við komin vel inn í desember og erum í miðri 2. umr. fjárlaga þegar hér kemur breytingartillaga við breytingartillögu á þskj. 586 við fjárlög ársins 2016, ófyrirséð útgjöld, hækkun um 1.200 millj. kr. Ég legg til að hv. fjárlaganefnd fái nú að kalla málið aftur inn til nefndar, fái sólarhring til að fara yfir það hvort málið sé í raun og veru fullbúið til umræðu vegna þess að það dugar ekki að vera með breytingartillögu við breytingartillögu dag eftir dag og láta hlaupa á milljarði eins og það sé eitthvert grín. Það er ekki svo. Ég legg til að fundinum verði slitið [[Forseti hringir.]]og fjárlaganefnd fái að fara yfir dálkana í rólegheitunum með nefndarriturum sínum.
Virðulegi forseti. Hv. þingmenn sem töluðu á undan eru reynslumiklir hv. þingmenn, þekkja málin mjög vel og hafa bæði verið í minni hluta og meiri hluta á þingi, í það minnsta sá sem fyrst talaði. Það er ekki alveg svo gott að fjárlaganefnd setjist niður og reikni út launabreytingar eins og hv. þingmenn vita. Við þurfum að reiða okkur á ráðuneytin þegar kemur að því og það vita hv. þingmenn mætavel. Mér finnst að ég þurfi ekki að útskýra það sem menn vita, að við tökum þessi mál aftur inn til nefndar og förum þá yfir það en það hafa orðið mjög miklar breytingar á kjaraumhverfinu, meiri en oft áður. Þó að ég harmi það [[Gripið fram í.]]að allar upplýsingar séu ekki komnar fram held ég að það sé hæpið að tala með þessum hætti. Við skulum bara klára þessa umræðu. Menn hafa hér gott tækifæri til að gagnrýna bæði [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnina og fjárlaganefnd í umræðunni og svo tökum við málið á milli umræðna til nefndar og förum yfir málin. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég verð bara að taka undir með þeim sem hafa vakið athygli á því að það gleymdist liður upp á 1,2 milljarða, kjarabætur framhaldsskólakennara. Það er frekar neyðarlegt, ef svo má segja. Hins vegar langar mig til að spyrja virðulegan forseta hvenær hún hyggst ljúka fundi í kvöld. Við þurfum mörg hver að vera mætt á fundi kl. 9 á morgun, ef ekki 8, og það er bara ekki við hæfi að keyra fólk út fram eftir öllum kvöldum. Í næstu viku hafa engir nefndafundir verið skipulagðir samkvæmt dagskrá Alþingis og spyr ég sömuleiðis hvort ekki væri við hæfi að reyna að byrja þingfundi fyrr og fresta öllum nefndafundum fram yfir áramót. Þá væri kannski tími til að taka á móti gestum í ró og næði frekar en að blanda heimsóknunum inn í fjárlagaumræðuna.
Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, að í það minnsta verði gert hlé á þessum fundi ef honum verður þá ekki bara frestað á meðan fjárlaganefnd fær tækifæri, a.m.k. meiri hluti fjárlaganefndar, til að fara bæði yfir fjárlagafrumvarpið og tillögur sínar og athuga hvort þar vanti meira en þennan ríflega milljarð sem gleymdist að setja inn, hækkun sem byggist á 14. gr. kjarasamnings við KSÍ sem gerður var í apríl 2014. Það er ekki eins og málið sé nýtt. Þegar svo er komið held ég að það sé ljóst að fleiri gallar séu á tillögum og nefndaráliti eins og hér hefur komið fram. Ég bendi bara á tvær augljósar villur í nefndarálitinu, í fyrsta lagi fullyrðingar um hvernig lækkun á útvarpsgjaldi fyrir Ríkisútvarpið hafi verið ákveðin, sem er röng, og í öðru lagi hefur slæðst inn meinleg villa á bls. 9 sem ég vona að flestir hafi tekið eftir þar sem kemur fram að meiri hlutinn hafi haft gott samstarf við stjórnendur Landspítalans að undanförnu.
Frú forseti. Það er auðvitað óheppilegt þegar svona mistök gerast en stjórnendur framhaldsskólanna voru búnir að átta sig á þessu og voru búnir að spyrjast fyrir um hvort þetta ætti ekki að koma. Það er komið og fjárlaganefnd þarf auðvitað tóm til að fara betur yfir stöðuna og hvernig heildarjöfnuðurinn stendur þegar búið er að taka inn leiðréttingar. Fleiri eru á leiðinni ef ég skildi hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson rétt. Frú forseti. Það er fundur í fjárlaganefnd í fyrramálið, fjárlaganefndarmenn eru hér við umræðu klukkan að verða 11 og ég spyr forseta hvenær fundi lýkur í kvöld. Er ekki rétt að taka tillit til þess að það er fjárlaganefndarfundur í fyrramálið og fjárlaganefndarmenn verða að vera hér við umræðuna þangað til þingfundi lýkur?
Forseti hyggst halda áfram fundi enn um sinn þar sem á annan tug þingmanna er á mælendaskrá.
Virðulegi forseti. Nú er komið í ljós að 1.200 milljónir vegna kjarabóta kennara gleymdust og eru að koma inn í nýrri breytingartillögu. Þetta er milljarðurinn sem gleymdist. Það kom í ljós í gær að hv. formaður fjárlaganefndar taldi að sig vantaði töluleg gögn til að geta rætt við aldraða og öryrkja og þurfti að fresta fundi þess vegna sem leiðir svo aftur hugann að því að fjárlaganefnd virðist alls ekki hafa haft þau talnagögn undir höndum sem hún þurfti til að vinna við fjárlagafrumvarpið. Það er algerlega ljóst að sú umræða sem nú fer fram í þingsal er marklaus. Það skortir allar forsendur fyrir henni og ég styð þá tillögu sem hefur komið fram um að nú verði fundi frestað og fjárlaganefnd verði gert [[Forseti hringir.]]að funda, ganga almennilega frá sínum málum og koma síðan til þings með vonandi réttar upplýsingar. Eiginlega þyrftum við þá að fá að hefja þessa fjárlagaumræðu upp á nýtt.
Hæstv. forseti. Fjárlagaumræða er auðvitað alveg gríðarstórt mál og ég hef alveg skilning á því að það geti verið erfitt að halda utan um allar tillögur og breytingartillögur. Það verður samt að segjast eins og er að 1,2 milljarðar eru ansi stór breyting og að þá skuli vanta inn til að hægt sé að uppfylla kjarasamning við kennara. Mér finnst mjög umhugsunarvert að síðustu daga höfum við fundað langt fram á kvöld. Ég er viss um að það eru fleiri þingmenn þreyttir en bara ég og mér finnst þetta hreinlega benda til þess að ekki sé full yfirsýn yfir það verkefni sem við erum að takast á við hérna sem er að koma fjárlögunum saman. Í ljósi þess að fjárlaganefnd ætlar að funda í fyrramálið finnst mér augljóst að nú þegar eigi að slíta þessum fundi til að þingmenn geti vaknað ferskir til [[Forseti hringir.]]að sinna vinnunni sinni sómasamlega í fyrramálið. Það er ekki hægt að hafa yfirsýn yfir svona stór mál illa sofinn og þreyttur og það er þegar komið í ljós.
Virðulegi forseti. Hér er flaggað heldur háum tölum sem ég hygg að skipti miklu máli, sér í lagi vegna þess að hér göngum við út frá því sem gefinni forsendu að við eigum við hallalaus fjárlög, sem ég geri ráð fyrir að sé enn þá tilfellið, en það skiptir máli hversu mikið svigrúmið er. Það hefur áhrif á þær ræður sem koma í kjölfarið. Því skiptir það máli fyrir þá ræðumenn sem koma hér á eftir hver áhrifin af þessari breytingu eru. Það skiptir meira að segja máli upp á breytingartillögu minni hlutans ef út í það er farið og aðrar breytingartillögur sem verða lagðar fram. Ég er næstur á mælendaskrá. Mér þykir það skipta mjög miklu máli hvernig ríkissjóður stendur og hver afgangurinn er. Mér finnst auðvitað mikilvægt að það sé afgangur og þess vegna tek ég taka undir ósk um að þetta verði rætt í nefnd áður en við höldum umræðunni áfram. Við vitum alveg hvernig þetta mál hefur tafist og maður hefur alveg skilning á því að fólki yfirsjáist hlutir. Ég skil það alveg en þá á líka að bregðast rétt við því.
Virðulegur forseti. Ég kvaddi mér aftur hljóðs af því að mér var bent á að það hefði mátt misskilja orð mín þannig að ekki væri full ástæða til að fagna launahækkunum kennara. Auðvitað er full ástæða til að fagna launahækkunum kennara. Þeir eru vel að þeim komnir en þetta vekur líka athygli á því hversu sjálfvirkt og sjálfkrafa þetta er gagnvart öllum öðrum hópum í landinu en öldruðum og öryrkjum eins og hér hefur ítrekað komið fram í umræðunni. Fyrst og fremst undirstrikar þetta hversu slæm áhrif það hefur að vera með kvöldfundastand, skjóta á aukafundum í fjárlaganefnd, afboða þá, fara tíu daga fram yfir áætlun og geta samt ekki lagt fram skammlaust plagg. Svona klúður rétt við lok afgreiðslunnar upp á gríðarlegar fjárhæðir sem verða bara til að auka hallann á ríkissjóði gefur auðvitað fulla ástæðu [[Forseti hringir.]]til að menn reyni að læra af þessu og hætta þessum vondu vinnubrögðum í fjárlaganefnd.
Frú forseti. Ég tek undir það, þetta er óttalega bagalegt en vissulega getur alltaf eitthvað svona komið fyrir. Ekki ætla ég að rengja það en þetta eru kannski, eins og hér hefur komið fram, fyrirséðar breytingar. Þegar farið er í gegnum allan launapakkann eru þetta samningar sem mikið var rætt um á síðasta ári og ég hefði haldið að upphæðirnar hefðu átt að fara inn. Það er fundur í fjárlaganefnd í fyrramálið og þar á, eftir því sem ég kemst næst, að ræða fyrst og fremst málefni eldri borgara og öryrkja sem við ræddum í dag. Af því að hv. varaformaður fjárlaganefndar er hér og ég sé að hann hefur kvatt sér hljóðs mælist ég til þess að þetta mál verði tekið fyrir þar. Hér kemur fram að skipting á einstök viðfangsefni verði sýnd í sérstöku yfirliti og að breytingar muni koma fram í viðkomandi fjárveitingum í stöðuskjali eftir 2. umr. Ég mundi gjarnan vilja sjá þetta og vita hvort ekki væri hægt að koma því við að við þyrftum ekki að ljúka umræðunni áður en þessar upplýsingar lægju hér allar fyrir. [[Forseti hringir.]]Ég hvet hann til að koma því áleiðis.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að tryggt verði með breytingartillögu að kennarar fái örugglega sínar kjarabætur en ég fer að hafa áhyggjur af því hvort allar stéttir fái kjarabætur í þessu fjárlagafrumvarpi. Erum við alveg viss um að engin mikilvæg stétt gleymist? Mér stendur ekki á sama. Mér finnst einkennilegt að þetta skuli koma inn í þingið núna í kvöld eftir allan þann tíma sem nefndin hefur haft til að vinna og, eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir upplýsir hér, að það hafi verið komnar fram ábendingar frá skólastjórnendum um akkúrat þetta efni. Hæstv. forseti. Ég legg til að hlé verði gert á þessum fundi og fjárlaganefnd fari yfir það með [[Forseti hringir.]]fjármálaráðuneytinu hvort verið sé að gleyma einhverjum stéttum og kjarabótum til þeirra.
Virðulegi forseti. Ég vona að ég misskilji einhverja hv. þingmenn, ég vona að þeir hafi ekki látið að því liggja að okkar tveir góðu ritarar sem starfa fyrir fjárlaganefnd ættu að fara yfir allar forsendur kjarasamninga og reikna út launabætur. Ég vona að enginn trúi því eða haldi að mál séu þannig. Ég geri ráð fyrir að þar hafi verið um einhverja hótfyndni að ræða. Eðli málsins samkvæmt er með þetta eins og mjög margt annað í forsendum fjárlaga, kannski flest, að við reiðum okkur á upplýsingar frá ráðuneytunum. Þetta er mjög bagalegt og það má skamma hv. fjárlaganefnd fyrir ýmislegt en það er mjög langsótt ef einhver trúir því að hv. fjárlaganefnd setjist yfir þá útreikninga. Það hefur verið reglan hjá forustu þessarar fjárlaganefndar að menn reyna að koma til móts við allt það sem minni hlutinn hefur farið fram á og þess vegna voru meðal annars haldnir tveir fundir sem [[Forseti hringir.]]tengjast ákveðnu málefni sem við erum að ræða. Við munum hittast í fyrramálið og við reynum auðvitað að verða við því sem hv. þingmenn í minni hlutanum vilja fara yfir og sækja gögn eins og við höfum gert í öllum öðrum málum.
Frú forseti. Það er vissulega ekki traustvekjandi að eftir að 2. umr. er hafin hafi ekki verið gert ráð fyrir launahækkunum til framhaldsskólakennara. Maður fagnar því auðvitað að þeir fái hækkanir sínar þó að það sé mjög bagalegt að það hafi ekki komið fram fyrr og það misfarist. Það skiptir ekki öllu máli hvar mistökin áttu sér stað, hvort það var í ráðuneytinu eða að fjárlaganefnd hafi ekki verið nógu glögg og séð þetta fyrir, nógu er það samt slæmt. Þetta kemur núna á daginn og það þarf auðvitað að skoða það betur í fjárlaganefnd og líka fara yfir hvort einhverjir aðrir liðir eru ekki að fullu fjármagnaðir. Það er ekki mjög traustvekjandi að þetta skuli koma fram núna. Það held ég að allir verði að viðurkenna, líka í stjórnarmeirihlutanum.
Virðulegi forseti. Þetta eru ekki traustvekjandi vinnubrögð. En það gengur eiginlega fram af mér að hv. varaformaður fjárlaganefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, skuli vísa á nefndarritarana, [[Nei, ég var að segja að væru ekki þeir. …]]leiða talið að nefndarriturunum í þessu samhengi.
Nei, ég var að segja að …
Ábyrgðin er nefndarinnar og auðvitað sérstaklega forustu hennar. Nú er komið í ljós að milljarður gleymdist. Því verður ekki vísað neitt nema til nefndarinnar, hvar svo sem mistökin áttu sér stað. Það skiptir ekki öllu máli hvort þau áttu sér stað við útreikninga í fjármálaráðuneytinu eða einhver handvömm varð í nefndinni. Ábyrgðin er nefndarinnar, en fyrst og síðast þingsins að afgreiða hér vel unnin og rétt fjárlög. Ég er þingmaður í þessum sal og meðábyrg [[Forseti hringir.]]í þeirri umfjöllun sem hér fer fram um fjárlögin og þess vegna krefst ég þess, virðulegi forseti, að þessum þingfundi verði slitið og fjárlaganefnd hittist þegar í stað, strax í dögun, með fjármálaráðuneytinu og það verði ekki fundað aftur um fjárlögin fyrr en við erum komin með réttar upplýsingar.
Virðulegur forseti. Leikrit er hafið í kringum þetta. Við getum auðvitað öll litið í eigin barm með það að einhver svona mistök skuli verða í fjármálaráðuneytinu. Það er verið að leiðrétta þau. Þetta er örugglega ekki í fyrsta skipti og örugglega ekki í síðasta skipti sem slíkt gerist. Það er fyrst og fremst fagnaðarefni sem kristallast í þessum upplýsingum, sú hagræðing sem á sér stað í skólakerfinu, stytting framhaldsskólans og hækkun launa til kennara á grunni hennar. Við getum gert betur við kennarana og skilað væntanlega enn betri nemendum og menntun fyrir börnin okkar inn í framtíðina. Svo heyrist mér komin ákveðin þreyta í mannskapinn. Ég sé að meira að segja hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem talaði um að það væri ekkert mál að sitja hér lengi er ekki lengur í salnum. Hann er kannski farinn heim að hvíla sig. Ég tel fulla ástæðu til að halda áfram fundinum, virðulegi forseti. Ábyrgðin er auðvitað hjá minni hlutanum á því hvað fundur stendur hér lengi. Við höfum ekki fengið neinar upplýsingar [[Forseti hringir.]]á þeim bæ um það hversu lengi minni hlutinn vill tala um þetta mál. Meðan það liggur ekki fyrir, meðan þær upplýsingar eru ekki komnar fram og óskir hans um fundartíma og hversu lengi verður talað í þessu máli, verðum við bara að halda áfram.
Hæstv. forseti. Ég mótmæli því að það sé á ábyrgð stjórnarandstöðunnar hvað talað er lengi. Hér voru greidd atkvæði um kvöldfund fyrr í dag og það voru ekki þingmenn stjórnarandstöðunnar sem greiddu atkvæði með því að fundað yrði fram á nótt. Svo vil ég reyndar telja þingmönnum stjórnarmeirihlutans til tekna að þeir hafa að minnsta kosti tekið þátt í umræðunni núna. Miðað við mörg mál hafa margir þingmenn frá meirihlutaflokkunum á þingi tekið þátt í umræðunni, hafa tekið þátt í andsvörum. Ég hef kallað eftir því við umræðu um mörg mál í haust. Ég vísa því hins vegar algerlega á bug að það sé okkur í stjórnarandstöðunni að kenna að hér sé talað lengi. Við berum saman ábyrgð á þessu og það er svona sem á að vinna málin, með samræðu, en það á að gera það í björtu [[Forseti hringir.]]en ekki inn í nóttina. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég tek eiginlega bara undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Mælendaskráin er löng og ég beini því til forseta að kannski væri ráð að forseti setti sig í samband við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar og fengi hugsanlega upplýsingar um það hversu lengi stjórnarandstaðan hygðist tala í þessu máli. Ég get sagt fyrir hönd [[… stjórnar… á mælendaskrá.]]Framsóknarflokksins að hann er tilbúinn að setjast niður og klára að semja um umræðutíma um þetta mál sem hefur staðið gríðarlega lengi. Á meðan þingflokksformenn [[… þingflokksformenn …]]stjórnarandstöðunnar eru ekki tilbúnir að semja um umræðulok á þessu máli sem er orðin gríðarlega löng umræða [[Gripið fram í: … lok?]]held ég að ekkert annað sé í boði en að halda þessari umræðu áfram hér inn í kvöldið og nóttina. Ekki stendur á mér að vera í salnum og fylgjast með þessum umræðum eða hér í þinghúsinu. Þetta eru líflegar og skemmtilegar umræður og margt nýtt kemur fram í umræðunni. Á meðan stjórnarandstaðan vill tala í málinu og er ekki tilbúin að ljúka umræðum eða í það minnsta [[Forseti hringir.]]láta okkur vita hvenær umræðum lýkur er auðvitað ekkert annað að gera en að halda þessu áfram. Ég hvet forseta til að setja sig í samband við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar til að freista þess að fá upplýsingar um hversu lengi stjórnarandstaðan hyggst tala í málinu.
Virðulegur forseti. Mér þykir alltaf leitt að heyra þegar þingmenn vísa ábyrgðinni af eigin mistökum eitthvað annað eins og hv. þm. Jón Gunnarsson gerði áðan með því að vísa upp í fjármálaráðuneyti, að starfsfólk fjármálaráðuneytisins hafi gleymt eða því láðst eða það ekki áttað sig á tillögum sem meiri hlutinn á Alþingi á að flytja. Þetta finnst mér ekki vel mælt og ekki góð orð í garð starfsfólks og embættismanna í fjármálaráðuneyti frekar en í öðrum ráðuneytum sem eru að vinna ágætisverk. Menn eiga að hafa pínu kjark sjálfir til að axla ábyrgð á mistökum sem þarna koma, hvernig sem þau eru til komin. Það getur vel verið að þetta sé bara, eins og gengur og gerist, eitthvað sem rennur fram hjá mönnum. Í guðanna bænum, axlið ykkar ábyrgð á því sjálf, ekki vísa á fólk úti í bæ, embættismenn eða starfsmenn ráðuneyta. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Hér eru ágætisumræður. Það er enn verið að halda fyrstu ræður. Það er sjálfsagt að þær verði haldnar, nema hvað, inn í nóttina [[Forseti hringir.]]og fram á morgundaginn mín vegna. Þetta er í fyrsta skipti sem ég veit til þess að stjórnarliðar kvarti yfir umræðu um fjárlög í 1. umr. Þvílíkt þolleysi.
Þetta er 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekkert að kveðja mér hljóðs og vil bara gjarnan að við höldum áfram að ræða þetta mál, en sá mig eiginlega tilknúna vegna orða hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Við erum hér að ræða stærsta mál ríkisstjórnarinnar og höfum átt mjög góðar umræður í þingsal, bæði stjórnarliðar og stjórnarandstaðan. Ég skildi ekki alveg hvað hv. þingmaður átti við þegar hann talaði um það hvenær við ætluðum að hætta að tala. Ég er búin að fara í eina ræðu og fer væntanlega ekkert í aðra en áskil mér rétt til að fara í einhver andsvör. Mér fannst ýjað að því að hér væri eitthvert málþóf í gangi. Ég upplifi það bara alls ekkert þannig. Ef við eigum ekki að ræða fjárlögin, hvað eigum við þá að ræða?
Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög að þessi fundur standi enn og óska þess að hann standi lengi enn því að hér hafa farið fram ítarlegar og gagnlegar umræður, afar skemmtilegar á köflum, og ég hvet forseta til að halda fundi áfram drykklanga stund enn því að nóg er nóttin, eins og draugurinn sagði, [[Hlátur í þingsal.]]og við högnumst öll á því að skiptast á skoðunum um fjárlög þjóðarinnar. Ég gleðst mjög yfir því að fundur standi enn drykklanga stund en viðurkenni að ég sakna þess mjög að hér skuli ekki vera sá lífsreyndi og gamalreyndi þingmaður Össur Skarphéðinsson [[Hlátur í þingsal.]]sem hafði það á orði í dag að enginn þingmaður væri maður með mönnum nema hann hefði séð sólargeislann berast inn í Alþingishúsið. Sólin kemur inn í Alþingishúsið klukkan hálfellefu í fyrramálið og ég hlakka mjög til [[Hlátur í þingsal.]]og hvet [[Þegar fundurinn verður settur.]]forseta til að halda fundi áfram.
Virðulegi forseti. Ég sá mig eiginlega tilknúinn til að koma aftur upp, bæði vegna ummæla hv. þm. Björns Vals Gíslasonar og hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur. Sá sem hér stendur er ekki að kvarta yfir því að hér séu umræður inn í nóttina en mér fannst ég skynja á stjórnarandstöðunni í umræðu um fundarstjórn á undan mér að þar væri ákveðinn pirringur yfir því að við ætluðum að funda inn í nóttina. Ég var að fagna því að við funduðum inn í nóttina og sagði að ég sæi ekki annan möguleika í stöðunni á meðan þingflokksformenn geta ekki náð saman um það hvenær þessari umræðu ljúki. Ég er að bjóða fram allan vilja minn til að þingflokksformenn geti fundið út úr því hvenær þessari umræðu geti lokið. [[Gripið fram í.]]Á meðan svo er ekki og menn eru ekki tilbúnir til þess eigum við engan annan leik en að vera í þessum umræðum inn í nóttina og jafnvel inn í morguninn eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson lagði til. Ég hvet til þess að þessari umræðu verði haldið áfram en er á hvaða tímapunkti sem er tilbúinn að setjast niður með þingflokksformönnum og ræða möguleikann á því að við getum endað þessa umræðu og haldið atkvæðagreiðslu um þetta mál vegna þess að þetta er auðvitað stórt og mikið mál.
Frú forseti. Mér líst ekki alveg á hvernig á þessu er haldið hérna þegar menn segjast tilbúnir að semja við stjórnarandstöðuna um að ljúka málinu. [[Gripið fram í.]]Ég tek undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, þetta er stærsta málið sem við ræðum á þingi, það verður ekki stærra. [[Gripið fram í.]]Hér eru meðal annarra hv. þm. Willum Þór Þórsson, hv. þm. Karl Garðarsson, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hv. þm. Ásmundur Friðriksson - þetta eru stjórnarþingmenn. Er sem sagt formaður þingflokks Framsóknarflokksins að tala um að hann vilji skerða tíma sinna þingmanna til að ræða stærsta málið og okkar tækifæri til að eiga við þá orðastað, eða hvað? Um hvað snýst þetta, virðulegi forseti? Hér eiga allir að hafa tækifæri til að ræða málin og 1. umr. á að fara fram án þess að fólk sé að láta svona um [[Gripið fram í: Þetta er 2. umr.]]að ljúka einhverju. Við klárum bara 1. umr. [[Gripið fram í: Þetta er 2. umr.]]og það hafa allir sinn tíma. [[Forseti hringir.]]Við getum farið að tala um að semja um eitt og annað þegar við erum komin inn í 2. eða 3. umr. Þetta er hins vegar dónaskapur, virðulegur forseti, við þingmenn. [[Gripið fram í.]]- Fyrsta umferð í 2. umr.
Virðulegur forseti. Það er greinilega svolítill pirringur kominn í fólk hérna.
… bara dónaskapur.
Það er auðvitað leitt að svo skuli vera þegar margir eru í sínum fyrstu ræðum. Sennilega hefur engin önnur ræða enn verið haldin. Þetta er það fyrirkomulag sem er boðið upp á í þingsköpunum. Það er hálfömurlegt að formenn þingflokkanna, þar með talið minni hlutans, skuli ekki geta sest niður og klárað það hvað við ætlum að taka mikinn tíma í að ræða fjárlög við 2. umr.
Þingmaðurinn veit …
Á hátíðarstundum er talað um að við eigum að tala saman og leysa málin. Tölum saman. Hv. þm. Helgi Hrafn: Tölum saman og leysum málin þannig. Þannig leysast málin, er það ekki? Af hverju setjast ekki þingflokksformenn niður og leysa þetta mál, [[Gripið fram í.]]klára það og segja bara: Heyrðu, við ætlum að taka tvo daga í þetta, þrjá daga, við klárum þetta á þriðjudaginn í næstu viku? Og hvaða tíma viljum við ráða? Við ætlum bara að semja um það og verða [[Forseti hringir.]]sammála um að við ætlum að klára þetta á ákveðnum tíma. Þá verður þetta ekkert vandamál. Á meðan allt er upp í loft og enginn veit hvort á að tala hér í hálfan mánuð eða lengur eru bara jólin á næsta leiti og við ætlum að ljúka þessu fyrir þann tíma. Það liggur fyrir. Við verðum bara að hafa þennan háttinn á, það er ekki boðið upp á annað. Það er ekkert hægt að sakast við [[Forseti hringir.]]almenna þingmenn eða forseta þingsins um það. Það er forusta þingflokkanna sem verður að klára þetta.
Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að hér sé eitthvert gríðarlegt vandamál sem þurfi að leysa með einhverjum samningum um ræðutíma og ég veigra mér ekkert við að halda ræðu, enda er ég næstur á mælendaskrá, og vera eitthvað inn í nóttina. Mér finnst hins vegar alveg þess virði að halda því til haga að almennt þegar maður vinnur með mörg gögn, gögn sem oft eru flókin og umdeild og oft og tíðum skrýtin, er alveg þess virði að fá nætursvefn. Það er alveg þess virði að hafa smábil á milli vinnutarna en á Alþingi er orðið normið að svo sé ekki á köflum [[Gripið fram í.]]og svo stæra menn sig hérna af því að þeir ætli að vera þessar miklu hetjur og vera hérna langt inn í nóttina. Gott og vel, menn mega alveg vera hetjur ef þeir vilja en það þýðir ekki að það sé skynsamlegt. Þetta er heimilt samkvæmt þingsköpum, við vitum það. [[Gripið fram í.]]Það þýðir ekki að það sé skynsamlegt. Ég vil bara halda því til haga að það er ekki endilega skynsamlegt að ræða hlutina út í nóttina, jafnvel þótt það sé leiðinlegt, jafnvel þótt mönnum finnist það ægilega töff.
Frú forseti. Það er mikið eggjahljóð komið í stjórnarliða, hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Ásmund Einar Daðason. Þeir eru eitthvað orðnir þreyttir og þurfa trúlega að komast heim í bakstur eða einhvern jólaundirbúning og [[Gripið fram í.]]eru bara að gefast upp á umræðu um fjárlög sem eru það stærsta sem við þurfum að fjalla um á hverju ári, fjárlög ríkisins. Þar undir er ekkert smá. Það er ekki hægt að bjóða okkur þingmönnum upp á tal um að það eigi að fara að drífa sig í að semja um að ljúka umræðu, umræðu sem er rétt að byrja í 2. umr. og ekki nærri því allir þingmenn búnir að flytja sína fyrstu ræðu. Ekkert bannar að menn ræði saman, hvort sem eru þingflokksformenn eða formenn flokka, það er ekkert sem heftir það að menn taki umræðuna, ræði málin og skoði hvort hægt sé að mæta hinum góðu breytingartillögum minni hlutans [[Forseti hringir.]]sem liggja fyrir. Það er hægt að gera hvenær sem er.
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu er ég nokkuð hissa á því að hinir framsæknu hv. þingmenn Pírata skuli taka þátt í svona gamaldags málflutningi eins og hér kemur fram. Ég hélt að þeir væru aðeins á öðrum stað.
Hvar þá?
Að öðru leyti langar mig bara að segja að auðvitað erum við ekki að reyna að hamla því að nokkur maður tali hér. Það væri hins vegar gagn að því að vita hversu lengi hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hyggjast tala í málinu því að það er um að gera að skipuleggja tímann. Við eigum öll fjölskyldur eins og hér kom fram fyrr [[Gripið fram í.]]sem við viljum gjarnan vera hjá [[Gripið fram í.]]og það er ekkert að því að skipuleggja okkar tíma og nýta hann vel. [[Gripið fram í.]]Meðan við gerum það ekki stöndum við hér bara bísperrt, höldum áfram að ræða þetta mikilvæga mál, ræða það mjög vel og brjóta til mergjar.
Virðulegi forseti. Þá erum við aftur komin í efnislega umræðu um fjárlögin, sem er ágætt. Mig langar að byrja á að fjalla aðeins um hallalaus fjárlög. Nú ættu það ekki að vera neinar fréttir en það er mikilvægt að vera með hallalaus fjárlög og áður en við náðum hallalausum fjárlögum hafði ég þann sið þegar einhver vakti athygli á því að það vantaði peninga einhvers staðar að spyrja á móti: Erum við til í að fá þá lánaða? Þegar halli er á ríkisfjármálunum erum við í reynd að fá lánað, hvað svo sem við eyðum í. Oft er svarið já, stundum eigum við að fá lánað. Til dæmis til að bjarga mannslífi, þá eigum við að fá lánað. Ef fjárfestingin er góð getur verið gott að fá peninga lánaða. En maður á að spyrja sig þessarar spurningar þegar fjárlög eru með halla. Þegar fjárlög eru ekki lengur með halla þarf maður að spyrja sig að tvennu. Annars vegar: Hvernig ætlar maður að eiga við skuldirnar sem eru búnar að hlaðast upp, frá hruni í þessu tilfelli? Hins vegar: Hvernig hyggst maður nýta það svigrúm sem hefur myndast? Þá reynir á skynsemi og forgangsröðun. Það er auðvitað mjög mikilvægt að borga niður skuldir. Sjálfum finnst mér mjög óþægilegt að ríkið skuldi yfir höfuð. Ég átta mig á að það er að einhverju leyti nauðsynlegt, svo er mér í það minnsta sagt. En mér er samt mjög illa við það. Við stöndum enn þá frammi fyrir því að vaxtagreiðslur af skuldum ríkissjóðs eru þriðji stærsti útgjaldaliður fjárlaga sem er mjög vont. Menn segja oft: Við erum að borga um það bil eitt stykki Landspítala í vexti á hverju ári sem er óhemjuupphæð. Þegar svigrúm eins og þetta myndast er hægt að forgangsraða. Við höfum auðvitað alltaf svigrúm til að forgangsraða en spurningin stendur eftir hvernig við viljum gera það. Minni hlutinn hefur lagt fram sameiginlega tillögur að því hvernig megi forgangsraða öðruvísi en meiri hlutinn. Mig langar einnig að fjalla um það að þótt við píratar tökum vissulega þátt í að bera fram þessar minnihlutatillögur þá þætti mér ægilega vænt um að í framtíðinni, einn daginn, einkenndust þingstörf ekki svona mikið af meiri hluta á móti minni hluta. Það er staðan sem við búum við núna, því miður, að verulegu leyti að minnsta kosti. Ég efast um að þær 37 mínútur sem ég á eftir nægi til að fara út í alla sálma hvað það varðar en mér finnst rétt að taka fram að mér þykir það leitt og ég vona að í framtíðinni verði umfjöllun um fjárlög og meðferð þeirra ekki jafn háð þessum tilteknu pólitísku línum. Mér þykir mjög eðlilegt að flokkar hafi mjög misjafnar áherslur. En mér þykir ekki eðlilegt að áherslurnar myndist út frá einföldum minni hluta eða meiri hluta, þ.e. hvaða flokkar séu í ríkisstjórn og hvaða flokkar ekki. Það eru ákveðnir þættir í stefnu Framsóknarflokksins, a.m.k. ef maður hlustar á suma þingmenn hans, sem eiga í raun miklu meira sameiginlegt með einstaka þingmönnum Vinstri grænna en einstaka þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Það er eðlilegt. En það undirstrikar hins vegar að það ætti ekki vera þannig, á þingi sem virkaði eins og maður mundi halda að þing ættu að virka, að línan lægi milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég hef ekki lausn á þessu sem ég get fært fram á 36 mínútum enda erum við að ræða fjárlög en mér þótti rétt að halda þessu til haga þegar fram líða stundir og við förum að takast á við þetta vandamál. Það er eitt sem mig langar einnig að nefna áður en ég fer í einstaka þætti. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé hvati fyrir forstöðumenn ríkisstofnana til að skila afgangi, í það minnsta að halda sig innan fjárlaga. Það kemur alltaf upp karp um það hver beri ábyrgðina. Jú, það er ráðherra sem ber ábyrgð á því, síðan bera forstöðumenn stofnana ábyrgð gagnvart honum og svo framvegis en samt endum við alltaf á því að vera með fjáraukalög til að bæta upp fyrir eitthvað sem var ekki samkvæmt planinu en hefði alveg getað verið samkvæmt planinu. Væntanlega eru til einhver hvatakerfi, einföld og frumstæð, innan stjórnsýslunnar eins og það að skamma menn einfaldlega. En mér þætti mjög vænt um ef einn tiltekinn ósiður yrði aflagður. Hann er sá að gera ráð fyrir því að ef stofnun standi við sitt gagnvart fjárlögum sé ekki ástæða til þess að auka fjármagn til hennar þegar nýjar þarfir koma í ljós eða draga jafnvel úr fjárveitingum til stofnunar á þeim forsendum. Mér þykir það ekki sjálfsagt og mér þykir sú orðræða svolítið þvælast fyrir því að koma á einhverju almennilegu hvatakerfi. Stofnun sem stendur við sitt gagnvart fjárlögum á að njóta þess. Mér þykir það í grundvallaratriðum nauðsynlegt ef slíkt hvatakerfi á að vera virkt. Að því sögðu ætla ég út í nokkur efnisatriði. Örorkubætur og ellilífeyrir er það sem mér þykir mikilvægast að nefna fyrst. Öryrkjar og aldraðir eru sá hópur samfélagsins sem ég sé hvað oftast verða fyrir óréttlæti af hálfu kerfisins. Það snýst ekki bara um upphæðirnar þótt þær skipti líka máli heldur einnig hvernig fyrirkomulagið er. Kerfið er afskaplega flókið og spurningar sem maður hefði haldið að væru einfaldar reynast flóknar, svörin jafnvel flóknari. Af þessu leiðir að réttarvarsla verður erfiðari, sérstaklega fyrir fólk sem er á mjög lágum bótum eða öllu heldur með mjög lágar tekjur frá ríkinu, örorkubætur eða ellilífeyri, og hefur því ekki mikið svigrúm eða tækifæri til að ráða sér lögfræðing sem getur farið í kerfið af fullum þunga og fundið út hvað sé hið rétta fyrir tiltekinn skjólstæðing. Réttarstaða ellilífeyrisþega og þeirra sem eru á örorkubótum er afskaplega slæm, hreinlega vegna þess að kerfið er svo flókið. Það er stundum sagt að kerfið sé svo flókið að enginn skilji það nema einn maður og sá maður segist ekki skilja það heldur til fulls eða er alla vega ekki viss um það. Sem kemur mér ekkert á óvart, þetta er mjög flókið. Að því sögðu eru hlutir sem við vitum að við getum gert eða ættum að vita. Þar þykir mér persónulega mikilvægast fyrirbæri sem heitir tekjutenging. Almennt þykja mér tekjutengingar óráðlegar. Ég skil hvert markmiðið er með þeim. Ef einhver fær örorkubætur en er samt sem áður að vinna tekur fólk því sem vísbendingu eða jafnvel sönnun um að viðkomandi sé í raun vinnufær og hafi ekkert með þessar bætur að gera. Gott og vel, ég skil lógíkina. En þetta er afskaplega slæmt fyrir örorkubótaþega vegna þess að mjög margir öryrkjar geta gert eitthvað, geta unnið við eitthvað. Þeir búa alltaf við það að hafa úr litlu að velja í skamman tíma í einu og vera afskaplega viðkvæmir fyrir öllum skakkaföllum, hvort sem fyrirtækið sem þeir vinna hjá verður fyrir skakkaföllum eða eitthvað gerist í lífi þeirra, sem tengist jafnvel því að þeir eru á örorkubótum fyrir það fyrsta. Þessi hópur er alltaf veikur fyrir. Öryrkjar eru alltaf veikir fyrir, jafnvel þótt þeir finni eitt og eitt starf sem þeir geta sinnt að einhverju leyti yfir ákveðið tímabil dagsins eða einhvern tíma ársins eða því um líkt. Þess vegna finnst mér eðlilegt að örorkubótaþegar njóti þeirra tekna sem þeir þó geta aflað sér. Ég þekki persónulega fólk sem er á örorku og er almennt ekki vinnufært en getur ráðið við einstaka verkefni, er kannski með ákveðna andlega burði sem gerir því ókleift að funkera vel í ákveðnum kringumstæðum en er kannski ofboðslega gott á tilteknu sviði. Mér þykir mjög leiðinlegt að svona fólk geti ekki notað þá hæfileika sem það hefur til að vinna, jafnvel þó að það sé bara takmarkað. Það þarf oft að passa sig á því að vinna ekki, passa sig á að fá ekki tekjur vegna þess að þá er því refsað fyrir það. Ég skil lógíkina, ég er bara ekki sammála því að þetta sé ráðlegt. Þegar kemur að tekjutengingu ellilífeyris vill svo skemmtilega til að jafnvel hæstv. fjármálaráðherra er sammála því að tekjutengingin ætti að fara, í það minnsta fyrir kosningar, nánar tiltekið í bréfi sem er dagsett 22. apríl 2013 og er undirritað „með vinsemd“ frá Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, núverandi hæstv. fjármálaráðherra. Ég er algerlega sammála. Tekjutenging ellilífeyris er eitthvað sem allir ættu að geta sammælst um að sé röng. Ellilífeyrisþegar hafa unnið fyrir sínum lífeyri, hann er ekki ölmusa. Mér finnst það illa gert að tekjutengja ellilífeyri. Ég er ósammála rökfræðinni þegar kemur að örorkubótum, en ég skil að það er ekki endilega illur hugur á bak við hana. Ég er bara efnislega ósammála því að það sé skynsamlegt. Þá er alveg þess virði að rifja upp það sem við vorum nýlega að rífast um, að hækkun örorkubóta og ellilífeyris verði afturvirk til 1. maí. Mér finnst mjög sjálfsagt að styðja það, sér í lagi vegna þess að við þingmenn á hinu háa Alþingi nutum þeirrar ákvörðunar kjararáðs að fá afturvirkar launahækkanir sem er auðvitað mjög þægilegt, sérstaklega fyrir jól. En mér finnst leiðinlegt að öryrkjar og ellilífeyrisþegar séu alltaf eftir á. Það er eitthvað við það hvernig við förum með þennan hóp sem gerir að verkum að hann er skilinn eftir. Mér finnst það afskaplega leiðinlegt. Síðast en ekki síst vil ég nefna að þegar menn koma hingað og tala um að svo og svo mikið gott hafi verið gert fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega upp á síðkastið og kenna síðan síðustu ríkisstjórn um að hafa gert svo og svo hræðilega hluti gagnvart þeim þykir mér þess virði að minna fólk á 120 milljarða kr. halla á fjárlögum sem þá var til staðar. Það skiptir máli. Stundum þegar hv. þingmenn koma hingað og byrja að skamma síðustu ríkisstjórn, vinstri stjórnina, fyrir að hafa þurft bölvandi að draga úr alls kyns greiðslum til öryrkja og ellilífeyrisþega, þykir mér það ekkert sérstaklega heiðarlegt, virðulegi forseti. Við búum ekki við sömu aðstæður í dag gagnvart fjárlögum og við gerðum árið 2009. Þetta er staðreynd, töluleg staðreynd. Fimm ára barn mundi skilja það. Ég get ekki tekið því sem neinu öðru en hugsunarleysi eða vísvitandi útúrsnúningi þegar fólk lætur eins og það sé hægt að bera saman aðstæðurnar núna og þær sem voru 2009. Það er fráleitt. Algerlega úti á túni. Fólk ætti ekki að niðurlægja sjálft sig og hið háa Alþingi með því að láta eins og það sé ekki algerlega úti á túni því það er það. Ekki nóg um það en ég ætla að láta samt staðar numið til að koma að fleiri atriðum. Í tillögum minni hlutans er lagt til að Fangelsismálastofnun fái 80 millj. kr. í viðbót til að geta haldið áfram uppi fangelsiskerfi sem virkar, þannig séð. Vandi fangelsismálakerfisins og að mínu mati sérstaklega Litla-Hrauns er sá að viðvarandi krafa um svokallað aðhald, þ.e. niðurskurð, á síðustu árum hefur gert að verkum að starfsemin á Litla-Hrauni er í stuttu máli í molum. Það gengur ekki. Þetta er ekki málaflokkur sem fólki finnst endilega gaman að styðja. Það er ekki pólitískt heitt að styðja þetta. En þetta er eitthvað sem þarf einfaldlega að vera í lagi. Þetta er einn þeirra þátta í samfélaginu sem verða bara að vera í lagi. Ef það kostar eitthvað meira en okkur finnst þægilegt verður bara að hafa það. Þetta er ekki valkvæður málaflokkur frekar en margur annar. Þá vil ég halda því til haga að ætlunin með þessari tillögu er að 50 millj. kr. séu eyrnamerktar Litla-Hrauni þar sem aðstæður eru sérstaklega slæmar, sama hvort um er að ræða húsnæðið eða mönnun eða hvaðeina. Á síðasta ári samkvæmt mínum heimildum þurfti 170 sinnum að fella niður úrræði eins og útivist og atvinnu og því um líkt til að uppfylla kröfur um mönnun. Það voru ekki peningar til að manna gæslustöður þegar það voru forföll. Þetta veldur auknu álagi sem veldur auknum forföllum sem aftur veldur auknu álagi. Það sem hefur sennilega haldið Litla-Hrauni gangandi er góður starfsandi. Auðvitað getum við ekki ætlast til þess að reka fangelsiskerfi á góðum vilja starfsmanna. Við þurfum að umbuna fólki fyrir erfiða vinnu. Þetta er erfið vinna. Starfsmenn komast í tæri við aðstæður sem þeir eru engan veginn þjálfaðir til þess að meðhöndla. Mig langar til að leggja sérstaka áherslu á að þessi orðræða kemur frá fangavörðum, föngum, frá fyrrverandi fangelsisstjóra, frá fangelsismálastjóra. Það er sama hvern maður talar við í fangelsismálakerfinu, allir eru sammála um þetta, þetta eru staðreyndir og við þurfum að laga þetta. Við getum ekki litið svo á að þetta sé ekki nógu pólitískt skemmtilegt málefni til að hafa það í lagi. Kerfið þarf að vera í lagi, sérstaklega ef við ætlum að stuðla að einhverju sem heitir betrun. Það eru betrunarúrræði til staðar í kerfinu eins og menntun og atvinna. Þau eru ekki jafn sterk og maður vildi að þau væru en þau eru til. En þegar fjársveltið er eins og það er ná þessi úrræði ekki tilætluðum áhrifum. Fyrir utan það að maður mundi vilja að farið væri út í miklu meiri betrunarstefnu burt séð frá fjármagni en allt tal um betrun er fjarlægur draumur meðan aðstæður eru eins og þær eru. Það verður að laga þetta fyrst. Það verður að laga fjármagnsvandamálið. Og meðan ég man, Hólmsheiði, hin endanlega afsökun sem er oft notuð hvenær sem kvartað er undan einhverju í fangelsismálakerfinu, mun ekki leysa þetta vandamál. Hólmsheiði mun ekki gera það að verkum að Litla-Hraun lagist, að húsnæðið lagist eða mönnunin verði eitthvað auðveldari. Alls ekki. Það má þó ekki gleyma því að það er stórgott starf sem oft hefur unnist í fangelsismálakerfinu. Fullt af fólki sem starfar þar á skilið mjög mikið hrós fyrir að standa vel að verki. En ef fjármagnið er ekki til staðar fer mikið af slíkum góðum hlutum til spillis, vel meintum og jákvæðum hlutum sem við ættum að nýta til fulls. Annað sem ég vil fara inn á í tillögum minni hlutans er fjármagn til umboðsmanns Alþingis, en við leggjum til að fjárveitingar til umboðsmanns Alþingis verði hækkaðar um 15 millj. kr. Meiri hlutinn lagði til að fjárveitingar til umboðsmanns Alþingis yrðu lækkaðar um 13 millj. kr. Nú er það þannig að umboðsmaður Alþingis hefur flutt í húsnæði sem Alþingi á og er hættur að leigja. Leigan var um 13 millj. kr. á sínum tíma. Með því að lækka fjárveitingar um sömu upphæð er gert ráð fyrir að það sé bara ókeypis að vera í húsnæði yfir höfuð. En auðvitað er það ekki ókeypis. Það er ýmis rekstur sem fylgir húsnæðinu og ýmislegt sem umboðsmaður Alþingis hefur þurft að gera þar. Það er ekki enn þá komið aðgengi fyrir fatlaða sem að mínu mati er algerlega fráleitt. Þetta er ein helsta eftirlitsstofnun landsins að mínu mati, heyrir beint undir Alþingi og sinnir því verkefni að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og sinna kvörtunum borgaranna. Og það er ekki aðgengi fyrir fatlaða. Svo ætla menn að skera niður. Mér þykir það fráleitt, virðulegi forseti. Það eru fleiri framkvæmdir við húsnæðið sem eru eftir og síðan er það öryggisgæsla, matur, viðgerðir, fasteignagjöld - alls kyns kostnaður sem umboðsmaður þarf að standa undir. Það er ekki svo að einfalt að 13 milljónir hafi dottið af himnum ofan fyrir umboðsmann Alþingis sem hann geti nýtt í það sem hann vill nota féð í, sem eru frumkvæðisathuganir. Umboðsmaður Alþingis hefur verið algerlega skýr í sínum málflutningi gagnvart Alþingi á fleiri en einum vettvangi. Alþingi þarf að ákveða hvert hlutverk umboðsmanns á að vera. Ef hlutverk hans er að sinna frumkvæðisathugunum, sem ég held fram að séu algerlega sjálfsagðar og hafi reynst mjög mikilvægar svo ekki sé meira sagt, þá verðum við að fjármagna þann lið eins og umboðsmaður Alþingis telur nauðsynlegt til að sinna frumkvæðisathugunum með sóma. Talan sem hann hefur nefnt eru 15 millj. kr. Þess vegna leggjum við til að fjárútlátin verði hækkuð til umboðsmanns Alþingis um þá upphæð til að hann geti sinnt störfum sínum með sem mestum sóma. Það þarf ekki að rekja í löngu máli hvers lags trausts umboðsmaður Alþingis nýtur. Það er mjög mikið traust. Hann sinnir mörgum kvörtunum borgaranna, hann hefur einnig sinnt frumkvæðisathugunum og í hinu margumtalaða lekamáli reyndist vinna hans ómetanleg í þeirri umræðu. Það læðist að manni sá grunur að þegar Alþingi og ríkisstjórn eru svo ofboðslega samofin ríki ákveðið áhugaleysi gagnvart því að þetta embætti geti starfað af fullum krafti. Ég segi það eins og er. Ég er alveg viss um að þetta hlýtur að móðga einhvern en ég vísa því beinlínis til föðurhúsanna vegna þess að samband Alþingis og ríkisstjórnarinnar er ekki eðlilegt. Það er ekki eðlilegt hvernig ríkisstjórnin stjórnar meiri hluta Alþingis, hvernig ríkisstjórnin stjórnar raunverulega landinu umfram það sem Alþingi á að gera. Þetta samband er mjög óeðlilegt. Ég fer ekki og mun ekki fara ofan af því fyrr en í fyrsta lagi þegar ráðherrar eru hættir að vera líka þingmenn. Mér þykir það mjög óeðlilegt samband og þess vegna þykir mér algerlega eðlilegt að skjóta fram þessum grun mínum. Umboðsmaður Alþingis hefur notað það fé sem hann hefur fengið af ábyrgð. Það er ekki í lagi að mínu mati að þessi stofnun þurfi að þola fjársvelti þegar hún sjálf segir mjög skýrt að til þess að sinna frumkvæðisathugunum svo sómi sé að miðað við álag þurfi hún aukið fjármagn. Tíminn líður hraðar en maður heldur eins og venjulega. Þá vil ég fjalla aðeins um heilbrigðiskerfið. Ég fagna því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætli í andsvar við mig. Nú sjáum við í fréttum og vitum það að Íslendingar upp til hópa í dag trúa því ekki lengur að við njótum fyrsta flokks heilbrigðiskerfis. Það er mikið ákall um að laga það. Það hefur verið lengi fjárskortur í heilbrigðiskerfinu sem mun sjálfsagt taka einhvern tíma að laga en það þarf líka einfaldlega meira fjármagn. Ef þjóðin er spurð um forgangsröðun skattfjár skiptir ekki máli á hvaða aldri fólk er, af hvaða kyni eða í hvaða flokki það er, heilbrigðiskerfið er í fyrsta sæti hjá íslensku þjóðinni þegar kemur að nýtingu skattfjár. Það er eðlilegt. Ef tilgangur ríkis væri bara einn, og ég er ekki að segja að svo sé, en ef svo væri, væri það sennilega að reka heilbrigðiskerfi. Þegar maður spyr um forgangsröðun skattfjár kemur heilbrigðiskerfið upp fyrst og niðurstaðan er mjög afgerandi og yfirþyrmandi. Við eigum að taka mark á henni. Við eigum ekki að stjórna fjárlögum eftir skoðanakönnunum en niðurstaðan er algerlega afgerandi og gæti ekki verið skýrari. Og þegar við erum komin með hallalaus fjárlög þá höfum við ekki lengur afsakanir fyrir því að hafa þetta ekki í lagi. Margir mundu segja að við hefðum aldrei haft neinar afsakanir fyrir því. Reyndar þarf peninga til að reka þetta kerfi allt saman og ef fólki finnst peningarnir ekki skipta máli þá ætti ekki að skipta máli þótt skorið væri niður. Það meikar ekki sens. En núna eru fjárlög hallalaus. Það er svigrúm til þess að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins og til Landspítalans sérstaklega og þá eigum við að gera það. Við eigum að gera það upp að því marki að þjóðin byrji aftur að treysta því að við séum raunverulega að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Flóttafólk og hælisleitendur er annar málaflokkur sem hefur verið mikið í umræðunni upp á síðkastið og það með réttu. Í dag fengum við þingmenn ansi marga tölvupósta þar sem skorað var á okkur að breyta ákvörðun, sem Alþingi tekur reyndar ekki nema í þeim víða skilningi að við setjum landslög, um að vísa albanskri fjölskyldu frá Íslandi. Ég ætla ekki að fjalla mikið um það einstaka mál sökum tímaskorts, en það er algengur misskilningur að fólk sé byrði á samfélögum. Fólk er samfélag. Fólk er hagkerfi. Fleira fólk þýðir stærra hagkerfi. Ef okkur tekst að taka vel á móti fólki - og það er mikilvægt að við tökum vel á móti því og fjárfestum í því með ýmsum hætti, tíma, þolinmæði, umburðarlyndi og auðvitað beinhörðum peningum við allt það sem þarf að gera til að standa vel að móttöku fólks - þá græðir íslenskt samfélag, menningarlega og efnahagslega, í það minnsta til lengri tíma. Auðvitað kostar þetta eitthvað í byrjun, það er eðlilegt. Það kostar 16–20 ár að koma nýfæddu barni til þess að vera skattgreiðandi, vinnandi borgari. Stundum verður viðkomandi það ekki, en ekki erum við á móti því að setja börn í skóla. Ekki ráðum við fólki frá því að eignast börn vegna þess að það sé svo dýrt að koma þeim til manns. Varla. Þetta er málaflokkur sem ég tel að við eigum að líta á í auknum mæli sem fjárfestingu. Ekki sem einhverja ölmusu heldur sem fjárfestingu þar sem við stöndum vel að verki. Það er mjög mikilvægt að við gerum það. Oft er bent á að í öðrum löndum séu hin og þessi vandamál og það er hægt að læra af þeim. Ein mikilvægasta lexían að mínu mati er að standa vel að móttöku fólks. Það verður að segjast eins og er um þennan málaflokk að fjármögnun hans hefur tilhneigingu til að vera frekar ófyrirsjáanleg. Maður sér ekki fyrir hvernig ástandið í heiminum þróast eða hverjar þarfirnar eru hverju sinni. Það er eitthvað sem við þurfum að vera viðbúin. Ég tel að við ættum miklu frekar að offjármagna þennan málaflokk en undirfjármagna því með offjármögnun erum við mun líklegri að mínu mati til að stuðla að fjárfestingu til lengri tíma í fólki en ef við skerum niður í þessum málaflokki. Enda leggur minni hlutinn til um 200 millj. kr. aukið framlag til útlendingamála. Það eru ekki einungis þessi efnisatriði sem eru þess virði að fara yfir. Mér finnst líka mikilvægt að í umræðu um fjárlög tölum við um framsetningu fjárlaga, málsmeðferðina, vinnubrögðin og svo framvegis. Oftar en ekki þegar við tölum um vinnubrögðin er einn að skamma annan. Ég hef haldið nokkrar ræður um mikilvægi þess að fjárlög séu á tölvutæku sniði og fagna því mjög að í frumvarpi um opinber fjármál hafi tekist að koma inn málsgrein um að framsetning fjárlagafrumvarps skuli vera tölvutæk. Það er eitthvað sem ég fullyrði að muni skapa meira gegnsæi en hið háa Alþingi áttar sig á. Fjárlög eru gegnsæ í þeim skilningi að upplýsingar eru til staðar en það skiptir máli hvernig þær eru settar fram og hvernig hægt er að nýta þær. Núna þegar ég ætla að reikna út eitthvað í fjárlögum þarf ég að velja töluna og setja hana inn í töflureikni og finna einhverjar tölur hjá Hagstofunni og miða við t.d. neysluverðsvísitölu eða eitthvað því um líkt. Þetta er handavinna í tölvu sem í raun og veru er ekki svo frábrugðin því og ef maður væri með reiknivél og pappír fyrir framan sig, sem er fráleitt árið 2015. En sem betur fer kemur þetta til með að breytast eftir að við samþykkjum hið ágæta frumvarp um opinber fjármál sem ég hlakka til að greiða atkvæði með. Það munar mjög mikið um þetta, það munar meira um þetta í sambandi við gegnsæi og skilvirkni en til dæmis að fækka tekjuskattsþrepum úr þremur í tvö eða fækka virðisaukaskattsþrepum. Margir hér tala með réttu um að mikilvægt sé að hafa einfalt skattkerfi. Einföldun er í eðli sínu þáttur í gegnsæi og ber að virða það. En hins vegar verður maður líka að átta sig á því að tæknin breytist, aðstæður breytast og geta manna til að meðhöndla upplýsingar og vinna úr þeim breytist einnig, til hins betra í samtímanum að minnsta kosti. Þess vegna finnst mér alltaf svolítið skakkt að tala um einföldun skattkerfisins í formi þess að fækka einhverjum skattþrepum. Ef ég sem forritari væri að skrifa forrit sem ætti að reikna út tekjuskatt væri ekki miklu flóknara að búa til forrit sem gerði ráð fyrir þremur skattþrepum en tveimur. Eða fimmtíu milljón skattþrepum ef út í það er farið. Forritið sjálft væri ekki mikið flóknara, þ.e. ef maður notar forrit til að gera þetta sem ég legg til að við gerum. Það stuðlar miklu frekar að gegnsæi í skattheimtu eða nýtingu fjármagns að sýna gögnin á nýtanlegu sniði, á sniði og í framsetningu sem hægt er að nota með tölvutækum hætti. Það sem gerist er að samfélagið sjálft bregst við. Einstaka nörd út í bæ eins og ég sem hefur áhuga á þessu, setur upp vef eða býr til forrit. Það gerist, það eru dæmi um það. Ég nefni enn og aftur hvertferskatturinn.is. Ég stend ekki að þeim vef, enginn pírati að mér vitandi, ég veit ekki hvað sá hv. herramaður kýs. En það var alla vega enginn úr okkar röðum, enginn af þingi, enginn frá ríkinu. Það var bara einhver aðili úti í bæ, einn einstaklingur með tölvuþekkingu. Hann hefur ekki einu sinni þurft það mikla tölvuþekkingu. Hann nýtti útgefin gögn, sem er ársreikningur ríkisins, á tölvutæku sniði og mjög fínu sniði ef út í það er farið. Þetta býr til gegnsæi, býr til betri framsetningu á ársreikningi. Við eigum að gera hið sama með fjárlög. Við eigum að gera almenningi kleift að nýta fjárlög þannig að hann geti sjálfur tekið þátt í forgangsröðun á verkefnum. Ég held því fram að almenningur hafi ekki gott tækifæri til þess að gera það, ekki í það minnsta ef um er að ræða fólk í vinnu, sem á börn og er almennt upptekið í lífinu eins og við flest erum auðvitað. En fólk hefur gaman af því að skilja gögn betur og tengja saman gögn. Það er fullt af fólki úti í samfélaginu og ef ekki fólk þá fyrirtæki eins og Datamarket eða önnur fyrirtæki sem hafa gaman af að setja fram flókin og leiðinleg gögn í sætum og skemmtilegum marglita línuritum og kökuritum og guð má vita hverju. Þetta skiptir máli. Ég vona að frumvarpið um opinber fjárlög verði sem fyrst samþykkt og ný framsetning á fjárlagafrumvarpi taki við. Þá fyrst held ég að hægt verði að halda áhugaverðar ræður um það hvað sé hægt að gera við fjárlögin. Þá fyrst held ég að myndist tækifæri til að skoða flóknari leiðir til að fjármagna eitthvað sem maður sér ekki annars hvaðan peningarnir ættu að koma í, eða hver mismunandi áhrif forsendna mundu hafa á fjárlög. Allt svona verður miklu auðveldara ef frumvarpið er einfaldlega gefið út á tölvutæku sniði. Það er mér satt best að segja hulin ráðgáta hvers vegna það hefur ekki verið gert fyrr. Hér koma þingmenn oft í röðum og kvarta undan framsetningu fjárlagafrumvarps burt séð frá tölvutækni, bara yfir því hvernig gögnin eru sett fram á pappírnum. Nú verð ég að viðurkenna að ég er miklu vanari því að eiga við tölvutæk gögn og er ekki einu sinni viss um hvernig ég færi að því að setja fram frumvarp eingöngu á blaði. Ef við ætlum að stuðla að einfaldara skattkerfi og meira gegnsæi í þeim málaflokki er það þetta sem við eigum að líta til; upplýsingamiðlun til skattgreiðandans, til aðila úti í bæ. Það er leiðin fram á við í skattkerfinu, ekki endilega að hræra í prósentunum sjálfum eða velta því fyrir sér hversu mörg skattþrepin eru. Það eru fleiri atriði sem mig langar að koma inn á. Eitt af því er í nýstárlegri kantinum sem mér þykir vænt um að fá tækifæri til að nefna aðeins. Það er fjármögnun sveitarfélaga. Mig langar að nefna sérstaklega áhugaverða stefnu sem var nýlega samþykkt í mínum ágæta flokki Pírötum sem varðar útsvar fyrirtækja. Stefnan er í sjálfu sér einföld og þetta er allt til umræðu. Ég vil vekja athygli á þessu sérstaklega því hér er fólk sem þekkir þessi kerfi vel og ég hlakka til að heyra álit þess. Hugmyndin er sú að af tekjuskatti fyrirtækja skuli greiða útsvar til sveitarfélaga þar sem viðkomandi fyrirtæki hefur tekjutengda starfsemi. Nú eru Píratar einungis með þingmenn á Stór-Reykjavíkursvæðinu, Reykjavík norður, Reykjavík suður og Suðvesturkjördæmi, en við lítum á okkur sem þingmenn alls landsins. Þegar ég fer út á land og hlusta á kvartanir fólks utan stórhöfuðborgarsvæðisins finn ég að oftar en ekki kemur upp mjög sterk gremja yfir því að við í Reykjavík þykjumst og teljum okkur stjórna öllu úti á landi, að við lítum svo á að fólk búi ekki raunverulega úti á landi, það geti alltaf komið til Reykjavíkur og peningarnir úti á landi geti alltaf komið til Reykjavíkur og þaðan sé þeim síðan dreift aftur út á land. Þetta fær mig til að velta mjög fyrir mér raunverulegri valddreifingu bæði á Alþingi og sömuleiðis þegar kemur að ráðstöfun fjármagns yfir höfuð. Hér er oft bölsótast yfir svokölluðu kjördæmapoti sem mér hefur löngum þótt mjög ósanngjarnt. Það er ástæða fyrir því að við erum með kjördæmaskipt land og hún er einfaldlega sú að hagsmunir fólks utan stórhöfuðborgarsvæðisins mega ekki gleymast þrátt fyrir að hér búi meiri hluti þjóðarinnar. Það hefur sína galla svo sem ójafnt vægi atkvæða og fleira í þeim dúr. En eftir stendur spurningin: Hvers vegna fær fólk ekki bara að ráða sér svolítið meira sjálft? Hvort sem við tölum um einstaklinga eða bæjarfélög, sveitarfélög, lönd eða landshluta þá tel ég að við eigum að hafa það að leiðarljósi að fólk almennt stjórni sínu lífi sem mest og öðrum sem minnst. Það þýðir að við eigum að efla einstaklingsfrelsi, tengja valdið við þá sem þurfa að lúta því. Í grunninn snýst lýðræði og einstaklingsfrelsi um sama hlutinn sem er sjálfsákvörðunarrétturinn. Hann er á öðrum skala og í öðru formi en hann þjónar í grunninn sama hlutverki að mínu mati. Þess vegna þætti mér mjög áhugavert að sjá hvað hugmynd eins og þessi mundi hafa í för með sér varðandi möguleika sveitarfélaga á að fjármagna sjálf það sem þau vilja gera. Mikið af tekjum fer til ríkisins og síðan erum við hér að karpa um það hvert peningarnir eigi að fara aftur út á land. Auðvitað væri langskynsamlegast ef í ljós kemur að landsbyggðin getur raunverulega staðið undir mörgum af þessum verkefnum að hún geri það bara sjálf án þess að spyrja fólk í Reykjavík. Þetta er auðvitað eitthvað sem þyrfti að kanna til hlítar. Ég heyri víða hjá fólki sem ég tel vita sínu viti, án þess að ég hafi endilega reynt að staðfesta það við hvert einasta tækifæri, að landsbyggðin spyrji stundum: Höfum við efni á Reykjavík? Þá er orðræðan sú að landsbyggðin framleiði nóg af verðmætum sem einfaldlega fari hingað til Reykjavíkur og við í Reykjavík ráðstöfum síðan í allri þessari pólitík og flandri sem viðgengst meðal annars á Alþingi í fjárlögum og slíku. Ef reyndin er sú að landsbyggðin gæti að einhverjum hluta fjármagnað þessi verkefni sjálf væri tilvalið að hún gerði það einfaldlega. Þarna held ég að sé tækifæri til að auka sjálfsákvörðunarrétt fólks úti á landi. Tengja það nær valdinu sem það þarf að lúta. Gera því kleift að stjórna örlögum sínum betur. Ég held að það væri afskaplega jákvæð þróun fyrir þetta land. Að því sögðu er ég viss um að það eru einhverjir gallar við þessa hugmynd sem ég sé ekki enda vek ég máls á þessu til þess að kanna áhuga annarra hv. þingmanna og hvort á hugmyndinni séu gallar sem felli hana, eða menn sjái eitthvað sem geti hjálpað til við að gera hana raunhæfa. En hugmyndin sem er útfærð í þessari nýsamþykktu stefnu okkar pírata er í sjálfu sér einföld. Hún er að af tekjuskatti fyrirtækja skuli greiða útsvar til sveitarfélaga þar sem viðkomandi fyrirtæki hefur tekjutengda starfsemi. Þetta kemur einnig að virðisaukaskatti svo það sé sagt líka, af virðisaukaskatti skuli greiða útsvar til sveitarfélaga þar sem viðkomandi viðskipti eða sala eiga sér stað. Síðast en ekki síst á þessum lokamínútum ætla ég að fjalla um skatteftirlit. Í tillögum minni hlutans gerum við ráð fyrir auknum tekjum ríkissjóðs í formi skatttekna vegna aukins skatteftirlits. Það var fyrir einhverjum árum þegar ég notaði meira reiðufé en ég nota núna, áður en ég fór á þing, að ég tók eftir því að víða hefur fólk tilhneigingu til að stimpla inn í kassann eitthvað sem ég kannaðist ekki við að ætti að gera frá því ég var á táningsaldri og vann í sjoppu. Ég hef hugsað um þetta í dágóðan tíma og velt fyrir mér hversu mikið af skattsvikum raunverulega eigi sér stað á Íslandi. Ég óttast að í menningu okkar sé ákveðið viðhorf gagnvart skattundanskotum, að þau séu í raun og veru eðlileg og réttlætanleg. Ég óttast að þetta viðhorf hafi aðeins styrkst eftir hrun. Eftir hrun upplifði þjóðin mjög mikinn skort á trausti til stjórnmálamanna og þess að þetta kerfi, ríkið, væri raunverulega fyrir fólkið í landinu. Ég held að undir slíkum kringumstæðum þegar skattar eru háir og virðisaukaskattur er hár, alla vega efra þrepið, sé auðveldara en ella fyrir einhvern sem er í rekstri sem gengur kannski ekki mjög vel að réttlæta fyrir sjálfum sér skattundanskot. Þess vegna þykir mér algerlega á það reynandi að efla skatteftirlit í því augnamiði að auka skattheimtu. Ef þetta menningarlega atriði festir rætur, þetta viðhorf til skattundanskota, getur verið mjög erfitt að losna við það, ef það er þá mögulegt. Það er frægt í Grikklandi til dæmis hvernig skattundanskot þykja næstum því bara almenn skynsemi, hálfgerð vitleysa að borga skatta ef maður mögulega kemst hjá því. Það er afskaplega óhollt viðhorf. Við verðum að sporna við því áður en það verður að stærra vandamáli, þ.e. ef þessi grunur minn er réttur um að þetta sé að aukast, þetta er nú bara órökstuddur grunur verð ég að viðurkenna. En mér þótti rétt að minnast á þetta í ljósi þess að við gerum ráð fyrir þessu í tillögum minni hlutans. Það er ýmislegt fleira sem væri hægt að fara út í en í ljósi þess að ég á einungis tæpar 30 sekúndur eftir af ræðutíma mínum, virðulegi forseti, ætla ég ekki að hætta á það að geta komið einhverju af viti frá mér á þeim tíma, jafnvel þótt lengri væri, og lýk því ræðu minni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ágæta ræðu. Mig langaði aðeins að ræða við hv. þingmann um fangelsismálin. Ég hjó eftir því að hann hafði áhyggjur af þeim þáttum og ég tek undir með honum þar. Ég er ánægður með að hann hafi veitt þessu máli athygli og sérstaklega að leggja þurfi meira í starfsemina á Litla-Hrauni, sem er undirmönnuð og illa fjármögnuð. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að í fjárlagafrumvarpinu er lagt til að leggja 160 millj. kr. aukalega í þennan málaflokk. Einnig gerði meiri hluti fjárlaganefndar að tillögu sinni að bæta að auki 45 millj. kr. í málaflokkinn, þannig að alls verður aukningin 205 millj. kr. á milli áranna 2015–2016. Það er 14% aukning. Er hv. þingmaður ekki nokkuð ánægður með það? Telur hann hugsanlega að gera þurfi meira eða er hann með aðrar tillögur í því efni?
Virðulegi forseti. Þegar frumvarpið var lagt fram skildist mér samt sem áður að gert væri ráð fyrir 11 millj. kr. niðurskurði þótt fyrstu tölurnar sem ég hafi séð í frumvarpinu hafi litið út eins og hækkun. Ég fór meira að segja í viðtal um leið og ég las það og fagnaði því að þarna væri lagt til aukið fjármagn, en svo talaði ég við fólk innan fangelsismálakerfisins og þá var mér sagt að það væri samt sem áður gerð 11 millj. kr. aðhaldskrafa. Ég þyrfti að skoða það betur með hv. þingmanni ef sá skilningur minn er á einhvern hátt rangur. Ég hef það frá fleiri en einum stað innan kerfisins, en ég er alveg reiðubúinn til að skoða það eitthvað betur. Hins vegar þegar kemur að breytingartillögu meiri hlutans þá fagna ég henni. Hún hljóðar að vísu upp á 45 millj. kr. í fjárlögum, restin kemur í fjáraukalögum, sem er svo sem skárra en ekkert. En tillaga okkar í minni hlutanum er að 80 millj. kr. fari til þessara mála í fjárlögum næsta árs, þannig að fjárveitingin sé fyrir hendi og að þetta sé hugsað til lengri tíma.
Virðulegur forseti. Ég spyrja hv. þingmann hvernig honum lítist á hugmyndir sem miða að því að spara kostnað við afplánun. Eins og hv. þingmaður gerir sér grein fyrir kostar hver sólarhringur að meðaltali 30 þús. kr. í afplánun í fangelsisstofnunum landsins, það eru 11 millj. kr. á ári fyrir hvert fangaár sem leggjast á skattgreiðendur, eins og við höfum fjallað um hér. Það eru aðrar leiðir færar sem notast hefur verið við í auknum mæli í nágrannalöndunum fyrir fanga sem ekki eru hættulegir umhverfi sínu eða að vera í öryggisgæslu, þ.e. að bjóða frekar upp á samfélagsþjónustu, rafrænt eftirlit, ökklabönd, sem spara þá þennan kostnað, og eins að bjóða erlendum föngum að afplána í heimalandi sínu. Mér reiknast til að með því að setja ökklabönd á 130 fanga verði hægt að spara einn milljarð við afplánun. Hvernig hugnast hv. þingmanni slíkar hugmyndir?
Virðulegi forseti. Í stuttu máli líst mér vel á slíkar hugmyndir. Ég tel betrun vera eina mikilvægustu leiðina til að spara til lengri tíma. Betrun er orð sem er notað meira en það er praktíserað raunverulega. Nú týni ég íslenskunni minni, virðulegi forseti. En úrræði eins og samfélagsþjónusta og rafrænt eftirlit eru tvímælalaust til bóta. Það er margt gott við frumvarp hæstv. innanríkisráðherra um fullnustu refsinga sem komið hefur fram og við eigum eftir að ræða betur, það eru ágætar breytingar í þeim efnum. Það er að vísu mjög margt í því frumvarpi sem athuga þarf og breyta, að mínu mati. En vissulega er þessi leið ein af þeim sem fara mætti. Eitt af því sem er afskaplega mikilvægt og mjög vanmetið er hvernig búið er að föngum þegar þeir fara úr fangelsi, vegna þess að það eru afskaplega margir fangar sem hafa áður verið í fangelsi. Við byrjum fyrst að spara ef okkur tekst að rjúfa þann vítahring. Við spörum mest í fangelsiskerfinu með því að þurfa minnst á því að halda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það var margt mjög athyglisvert sem ég get tekið undir, en ég ætla ekki að vera í því í eina mínútu. Ég ætla að láta vita að varðandi umboðsmann Alþingis stendur ekkert annað til en að sú stofnun verði jafnsett. Hvað varðar forgangsröðun til heilbrigðismála finnst mér svolítið vanta hjá hv. þingmanni hvernig við eigum að gera það. Það er enginn vafi að það hefur verið forgangsmál að setja meiri peninga þar inn, en það er ekki nóg, það þarf að fara í ákveðnar kerfisbreytingar. Þetta snýst líka um að taka peninga annars staðar til að setja í heilbrigðismálin. Það er það sem vantar. Til dæmis eru tillögur minni hlutans ófjármagnaðar. Það að setja 4.000 milljónir á skatteftirlit og setja 8.000 milljónir í viðbót á auknar arðgreiðslur til bankanna er ekki fjármögnun. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur, af því að hann veit að það er gert ráð fyrir afturvirkninni fyrir öryrkja og eldri borgara í 9,7%, en hann talar um tekjutengingarnar sem honum finnst ósanngjarnar. [[Forseti hringir.]]Það er allt satt og rétt en hins vegar gerir maður ekki hvort tveggja, í því felst vandinn. Tekjutengingarnar eru komnar til þess að nýta peningana fyrir þá sem hafa sem allra minnst en ef við tökum tekjutengingarnar munum við ekki hafa fjármagn til þess. [[Forseti hringir.]]Við verðum að hafa eitthvert jafnvægi í þessu.
Virðulegi forseti. Ég er ósammála því að tillögur minni hlutans séu ekki fjármagnaðar en til þess að halda samtalinu áfram skal ég sættast á það, alla vega í þessari rökræðu, vegna þess að jafnvel þótt svo sé er eru tillögur minni hlutans það hóflegar að þar ættu að rúmast, þrátt fyrir að engar tekjur kæmu á móti. Við ættum samt sem áður að skila hallalausum fjárlögum og vera með afgang. Með hliðsjón af fréttum sem við heyrum af heilbrigðiskerfinu og frá mönnum sem vita mjög mikið um heilbrigðiskerfið og vinna mjög náið með því, þá er enn þá mjög mikill fjárskortur og það er ábyrgðarhluti okkar að koma til móts við það, jafnvel þótt við gleymum þessum tekjuöflunarleiðum frá minni hlutanum. Hvað varðar tekjutengingarnar er það eitthvað sem getur ekki gerst á einu bretti, enda erum við að ræða kerfi sem er afskaplega flókið. Ég hlakka mjög til að heyra tillögur sem koma frá títtnefndri nefnd, sem á að veita heildarsýn á það hvernig þetta kerfi eigi að virka í framtíðinni. Það er held ég þá fyrst sem ég get svarað einhverjum nánari útfærsluatriðum um það hvernig ég sé fyrir mér að hægt væri að afnema tekjutenginguna.
Virðulegi forseti. Auðvitað er erfitt að ræða svona stórmál á svo ótrúlega skömmum tíma. En hins vegar er það þannig að það verða jafn miklar arðgreiðslur alveg sama hvaða tölu menn setja í það. Það er bara Bankasýslan sem kemur með þá tillögu. Menn hafa lagt áherslu á að hún eigi að vera til staðar og sinna hlutverki sínu og þetta er eitt af hlutverkum hennar. Það skiptir engu máli hvaða tala er sett í fjárlögin, það bara kemur út þannig að það er engin breyting hvað það varðar. 4.000 milljónir í skatteftirlit er náttúrlega út í bláinn. Það er alveg fullkomlega út í bláinn. Það vita allir. Þeir hefðu alveg eins getað sett 6 eða 8 eða 2 eða hvað sem er, þannig að ef menn taka saman útgjöldin sem eru komin og afganginn náum við ekki endum saman miðað við þessar forsendur. Varðandi heilbrigðismálin almennt er ég algjörlega með í því að þetta er eitt af því sem við eigum að forgangsraða í, það er það sem við erum búin að vera að gera, en það vantar hins vegar algjörlega umræðu um það hvar á að spara. Ég sakna þess í ræðu hv. þingmanns.