Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um í dag ef þörf krefur.
Ákveðið er að gera klukkustundarlangt matarhlé á bilinu kl. 19–20 og er það aðallega vegna nefndafunda.
Borist hafa bréf frá félags- og jafnréttismálaráðherra og utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á annars vegar þskj. 376, um atvinnutækifæri fólks með þroskahömlun, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur og hins vegar á þskj. 64, um orkupakka ESB, eftirlitsstofnanir sambandsins og EES-samninginn, frá Óla Birni Kárasyni.
Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Guðlaugur Þór Þórðarson geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, mánudaginn 10. desember, tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður, Albert Guðmundsson. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.
Í dag, mánudaginn 10. desember, barst svohljóðandi bréf frá varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar um að Ágúst Ólafur Ágústsson gæti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. „Þar sem Ágúst Ólafur Ágústsson, 3. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður, hefur af persónulegum ástæðum ákveðið að taka sér launalaust leyfi frá þingstörfum frá 10. desember 2018 til og með 14. janúar 2019 óska ég eftir því að 3. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður, Ellert B. Schram, taki á meðan sæti á Alþingi. 1. og 2. varamaður á lista í kjördæminu hafa boðað forföll. Virðingarfyllst, Guðmundur Andri Thorsson, varaformaður þingflokks Samfylkingarinnar.“ Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Ellerti B. Schram. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.
Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Ellerts B. Schrams frá landskjörstjórn. Varð það samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemdir við kjörbréfið.
Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Ellert B. Schram hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju. Hv. þingmaður er húsum hér vel kunnugur en hann tók fyrst sæti á Alþingi Íslendinga 1971.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og jafnréttismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Herra forseti. Í síðustu viku dæmdi Hæstiréttur íslenska ríkið skaðabótaskylt vegna þess að ekki var heimilt að bregða frá lögum um veiðireynslu við úthlutun á makrílkvóta með reglugerð. Íslenska þjóðin situr líklega uppi með milljarða tjón og tilfinning þjóðarinnar getur verið að eignarhaldið á sjávarauðlindinni sé óljósara en áður. Kannski kemur dómurinn ekki sérstaklega á óvart og auðvitað ber að virða hann. Hann endurspeglar þó að við erum enn nokkrum áratugum eftir að fiskveiðistjórnarkerfið var sett á í núverandi mynd í deilum um það og sér í lagi það sem lýtur að úthlutun takmarkaðra gæða. Mér finnst þetta líka endurspegla að ekki er hægt að aftengja umræðu um veiðigjöld frá umræðunni um úthlutunaraðferð og frá grundvallarspurningunni: Hver er réttlátur hlutur þjóðarinnar í fiskveiðiauðlindinni? Það er ljóst að mat Deloitte fyrir stefnanda á tjóni sem af reglugerðinni hlaust er mjög hátt og enn eru ekki öll kurl komin til grafar. Ef ég skil rétt er þetta sami aðili sem vann forsendur sem lágu til grundvallar lægra veiðigjaldi. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi velt fyrir sér hvort það sé samræmi þarna á milli. Þá spyr ég ráðherra hvort hún telji ekki eðlilegt að framlengja núverandi lög líkt og var gert í vor og freista þess að ná breiðari sátt um málið. Þá getum við skoðað úthlutunarreglur og veiðigjöld í samhengi og tryggt ákvæði um tímabundna samninga sem flestir flokkar eru sammála um. Þá væri auðvitað nauðsynlegt að ná samstöðu um ásættanlegt auðlindaákvæði í stjórnarskrá en eins og hæstv. ráðherra veit er það sýnd veiði en ekki gefin. Að lokum vil ég spyrja ráðherra hvernig hún sjái fyrir sér að kostnaður vegna dómsins verði fjármagnaður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er ljóst að Hæstiréttur hefur talað og á síðasta orðið í þessu máli og sneri í raun við dómi héraðsdóms um sama mál. Hv. þingmaður er hér með nokkrar spurningar sem tengjast þessu máli. Í fyrsta lagi vil ég segja: Hv. þingmaður spyr hvaða áhrif þetta hafi á það veiðigjaldafrumvarp sem hér liggur inni til afgreiðslu. Mitt svar við því er að þessi dómur snýst um úthlutun aflaheimilda og þar með fiskveiðistjórnarkerfi. Hann snýst ekki um álagningu veiðigjalda. Við getum verið ósammála eða sammála um hvort rétt hafi verið á sínum tíma, 2012, að aðskilja fiskveiðistjórnarkerfið, þ.e. lög um það og lög um veiðigjöld. Það var sú ákvörðun sem Vinstrihreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin tóku á þeim tíma í ríkisstjórn og ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun að aðskilja þetta á þeim tíma. Ég tel ekki að þessi dómur hafi nein áhrif á það hvernig við afgreiðum veiðigjaldafrumvarpið, sem ég tel að hafi verið vel undirbúið og snýst um að tryggja almenningi sanngjarnan hlut í auðlindarentunni. Við getum deilt um hver prósentan eigi að vera, 33% plús uppsjávarálag eða einhverjar aðrar tölur, en ég tel það vera sanngjarna aðferð. Þegar kemur að lögum um fiskveiðistjórnarkerfið liggur fyrir að það þarf auðvitað að bregðast við þessum dómi til framtíðar með breytingu á lögum. Þessi úthlutun var á sínum tíma ákveðin með reglugerð, þ.e. makríl var úthlutað í gegnum reglugerð og lögum var ekki sérstaklega breytt enda varðaði þetta þá deilistofna og um það hefur deilan staðið. Dómurinn kallar að sjálfsögðu á að við förum yfir lagaumhverfið. Hv. þingmaður spyr síðan líka út í fjárhagstjón en nú liggur það ekki fyrir. Það liggur ekki fyrir hvert það er og ég veit að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem er hér líka til svara, hefur ákveðið að kalla til sérfræðinga til að fara yfir næstu skref í málinu því að það skiptir auðvitað máli að mjög skynsamlega verði haldið á málum.
Herra forseti. Já, það er rétt að við höfum deilt um það hver veiðigjaldaprósentan á að vera. Hér eru lögð til 33% en í tíð ríkisstjórnar sem hæstv. forsætisráðherra sat í var niðurstaðan 60%, þannig að það mætti skoða það. Ég spyr aftur: Hvernig á að fjármagna þennan dóm? Ég er með hugmynd að því, hæstv. forsætisráðherra, vegna þess að nú erum við með þessum veiðigjöldum að gefa útgerðinni árið 2015, sem er hvorki meira né minna en besta árið í sögu útgerðarinnar. Nú, þegar gengið er farið að síga og ýmislegt er hagstætt í rekstrarumhverfi útgerðarinnar, legg ég til að við framlengjum í eitt ár, tökum inn það sem við eigum réttmætt fyrir árið 2015 sem er, eins og ég sagði áðan, besta árið síðustu ár í sögu útgerðarinnar og notum það a.m.k. að hluta til til að borga þetta tjón sem hefur orðið.
Herra forseti. Það sem mér finnst almikilvægast í þessu máli af því sem hefur borið á góma í umræðum um málið eftir að dómurinn féll um helgina er að það er ekkert í dómnum sem gefur ástæðu til að efast um það skýra ákvæði í lögum um fiskveiðistjórnarkerfið að auðlindin sé sameign þjóðarinnar. Það er ekkert í dómnum sem gefur tilefni til þess að segja að vaknað hafi vafi um það. Hins vegar ætla ég að taka undir með hv. þingmanni í fyrri fyrirspurn hans. Það er mjög mikilvægt að við náum saman um auðlindaákvæði í stjórnarskrá til að undirbyggja þessi lagaákvæði með enn skýrari hætti. Ég tel ekki að þessi dómur grafi undan því. Dómurinn fellur kannski fyrst og fremst, eftir því sem mér hefur verið greint frá, á lögum um veiðar utan lögsögunnar sem voru sett á sínum tíma þegar þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra var Þorsteinn Pálsson. Það er því alllangt um liðið síðan þau lög voru sett. Ég tel þess vegna ekki að dómurinn setji neinn vafa á það [[Forseti hringir.]]hvað varðar fjármögnun. Þá vil ég ítreka að mér finnst ekki rétt að blanda saman umræðum um [[Forseti hringir.]]fiskveiðistjórnarkerfið og lögum um álagningu veiðigjalda.
Virðulegur forseti. Á síðustu dögum þingsins er verið að reyna að bæta veggjöldum um allt land inn í samgönguáætlun. Veggjöld á allar þrjár stofnleiðirnar út úr höfuðborginni, veggjöld á öll jarðgöng, veggjöld á ýmsar framkvæmdir um allt land. Í staðinn verður framkvæmdum flýtt og jafnvel nýjum framkvæmdum bætt við. Gróflega má reikna að kostnaðurinn sem veggjöldin eiga að standa undir sé um 2,5–5 milljarðar kr. á ári eftir því hversu mörgum nýjum framkvæmdum er bætt við. Fyrir ári síðan sagði samgönguráðherra að engin áform væru um veggjöld á helstu leiðum frá Reykjavík en síðan þá virðist ráðherra hafa skipt um skoðun. Mig langar að spyrja hæstv. samgönguráðherra um tvennt: Af hverju er lausnin núna orðin veggjöld um allt land? Hvað finnst ráðherra um að sú grundvallarbreyting á samgöngukerfi Íslendinga sem hér um ræðir fái ekki eðlilega þinglega meðferð heldur verði troðið í gegnum þingið í síðustu viku haustþings með breytingartillögu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í samstarfi við samgönguráðherra? Er það í samræmi við það sem segir í stjórnarsáttmála, að allar áætlanir sem eiga að halda til lengri framtíðar þurfi að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil byrja á því að árétta það sem ég hef þurft að segja nokkuð oft. Fyrir ári sagði ég að það væru engin vegtollahlið í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Ég hefði talað gegn þeim, þau væru ekki í stjórnarsáttmálanum og þar af leiðandi ekki á minni dagskrá. Það breytir því hins vegar ekki að veggjöld hafa alltaf komið til greina. Hvalfjarðarganga-módelið hefur t.d. gengið mjög vel og lauk núna með farsælum hætti þar sem við hættum gjaldtöku, eins og menn höfðu sagt hér á Alþingi. Það var sagt að þessi lög ættu að standa í 20 ár og þegar gjaldtökunni væri lokið yrði göngunum skilað til þjóðarinnar. Við það stóðum við. Af hverju þarf að grípa til veggjalda? Jú, það er m.a. vegna þess að í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum, í orkuskiptum, höfum við orðið þess fullviss að tekjur ríkisins af bensín- og dísilgjöldum munu fara hratt lækkandi næstu ár. Þær tekjur munu ekki duga fyrir þeim vegaframkvæmdum sem við almennt sættum okkur við. Eru í dag 17–18 milljarðar, lækka um 25–50% til ársins 2025 samkvæmt spám og gætu þess vegna verið orðnir að 9 milljörðum árið 2025 - og ég held að enginn sætti sig við það. Varðandi tímapressuna veit hv. þingmaður, sem er áheyrnarfulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd, að það hefur verið mikil vinna í allt haust. Þessi áform voru upphaflega kynnt í samgönguáætluninni. Það var talað um að vel kæmi til greina að skoða aðra þætti eins og þá sem verið hafa til skoðunar í nefndinni. Ég veit að í samtölum við alla gesti, sem hafa verið fjölmargir, og á fjölmörgum nefndarfundum og í viðræðum í nefndinni hefur slíkt komið fram og þetta samtal átt sér stað. Ef það gengur upp að ná að ljúka þessu núna væri það frábært vegna þess að fjögurra ára áætlunin er að renna út í lok þessa árs. Það er mjög mikilvægt fyrir Vegagerðina að hafa svolítinn fyrirsjáanleika í áætlunum sínum og hönnun og útboðum, m.a. til að ná fram eins mikilli hagræðingu í rekstri og útboðum og hægt er.
Virðulegi forseti. Á fundum umhverfis- og samgöngunefndar hefur komið fram að þótt farið yrði í einhverjar meiri háttar breytingar vegna veggjalda eða vegtolla eða hvernig sem það væri myndi það ekki hafa mikil áhrif á alla vega næstu tvö ár, 2019 og 2020, varðandi framkvæmdir. Það virðist því ekki liggja svo mikið á og ætti að vera hægt að klára samgönguáætlun eins og hún lítur út núna og taka stærri umræðuna með veggjöldin og réttri þinglegri meðferð. En af því að hæstv. ráðherra talaði um umhverfismál langar mig til að bæta við í lokin seinni spurningunni: Hvar er borgarlínan inni í þeim pakka öllum með veggjöldum og öðru? Hver verður forgangur hennar í breyttri samgönguáætlun?
Virðulegur forseti. Á þingmálaskrá ráðuneytis míns er mál á vorþingi, í mars, þar sem við myndum fjalla um félag sem myndi taka á þessu. Hér erum við að fjalla um þingsályktunartillögu til langs tíma og það er rétt sem hv. þingmaður vísar til, það er ekki klókt að vera að hreyfa mikið við 2019 og 2020, einfaldlega vegna þess að Vegagerðin er komin langt í það ferli. Aftur á móti getur nefndin sett fram áætlun sem er þingsályktunartillaga og hún getur m.a. falið það í sér að ráðherra sé skylt að koma með frumvarp eins og reyndar til stóð að gera eftir nokkra mánuði þegar við sjáum betur þessa mynd. Ég held að það sé óhjákvæmilegt í ljósi þess, ef allt gengur eins og að er stefnt, að það þurfi síðan nýja samgönguáætlun næsta vetur þar sem við römmum inn allt það sem við höfum verið að gera. Varðandi borgarlínuna er einmitt skýrt að þar koma inn fyrstu áfangarnir 2019 og 2020 og síðan er mjög skýr texti um það sem gerist í framhaldinu. Við skrifuðum undir viljayfirlýsingu í september og þetta er niðurstaða [[Forseti hringir.]]þessa hóps sem skilaði af sér upp úr miðjum nóvember.
Virðulegur forseti. Í nýlegri grein sem ég las í blaði einu kemur fram að gerð hafi verið könnun í Bretlandi á áhrifum fátæktar á ævilíkur kvenna. Háskóli í Bretlandi gerði könnunina 2001–2016 og þar kemur fram að dauðsföll meðal Breta sem búa við fátækt, sérstaklega meðal kvenna, eru mörg. Munur á milli kvenna sem lifa við fátækt og þeirra sem lifa við velmegun er um sjö ár og bilið eykst. Konur sem lifa við fátækt lifa að meðaltali 78,8 ár í Bretlandi. Þær sem eru efnameiri lifa að meðaltali 86,7 ár. Ég er hræddur um að gera þurfi slíka könnun hér. Það þarf að athuga þetta vegna þess að ég veit um fólk sem fer ekki til læknis af því að það hefur ekki efni á því. Það byrjar á því að ganga frá húsnæðinu, síðan er það fæðið og læknisþjónustan er ekki í forgangi. Þetta eru mjög sláandi tölur og ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra og hvort þetta hafi verið skoðað hérna og hvort það sé nokkuð öðruvísi hér á landi en í Bretlandi. Ég held að við þurfum að athuga það vel og vandlega vegna þess að það er grafalvarlegt mál ef bæði konur og karlar, að vísu er það aðeins minna meðal karla en kvenna, geta ekki leita sér læknishjálpar vegna fátæktar. Það bitnar illa á þeim.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í fyrsta lagi er því til að svara að Rúnar Vilhjálmsson hefur gert kannanir sérstaklega á því hvort og þá hverjir á Íslandi, karlar og konur, skipt eftir efnahag, hafi verið að neita sér um læknisþjónustu og lyf. Mig minnir að nýjustu tölur hvað þetta varðar séu kannski fimm ára, eitthvað svoleiðis. Ég átti fund með honum nú á dögunum þar sem ég óskaði eftir því að þetta yrði gert aftur ásamt úttekt á fleiri þáttum sem lúta að heilbrigðisþjónustunni, bæði það hvernig fólk upplifir þjónustuna og hvað megi gera betur í henni. Ég er sammála hv. þingmanni um að fátækt er eitt það alvarlegasta mein sem við þurfum að vinna gegn. Það er raunar þannig að samkvæmt heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna er það markmið númer eitt að vinna gegn fátækt. Ég tek það mjög alvarlega í mínu embætti og geri það fyrst og fremst með því að stuðla að því að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga. Á næsta ári höfum við úr 400 milljónum að spila til að draga enn meira úr greiðsluþátttöku sjúklinga til viðbótar við það að draga sérstaklega úr tannlæknakostnaði aldraðra og öryrkja sem er líka aðgerð gegn fátækt, þ.e. að koma í veg fyrir það eins og við getum að fátækt komi í veg fyrir að fólk geti notið heilbrigðisþjónustu og lyfja. Ég vil líka nefna, af því að hv. þingmaður talar sérstaklega um kyn, að það skiptir gríðarlega miklu máli að við greinum heilbrigðisupplýsingar meira en við höfum verið að gera með tilliti til kyns. Það eru stórar breytur þar sem eru verulega áberandi, þarna eru kynin ólík. Ég vil sérstaklega nefna þá rannsókn sem stendur yfir og lýtur að áfallasögu kvenna og tengslum áfalla við heilsu og heilbrigði síðar á lífsleiðinni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Annað sem var sláandi í þessari könnun var að rannsóknir benda til þess að banamein þeirra fátæku séu oft veikindi og sjúkdómar sem auðvelt er að koma í veg fyrir. Þau eru að deyja úr sjúkdómum sem hefði verið auðvelt að lækna ef þau hefðu skilað sér inn í læknismeðferð. Ég segi fyrir mitt leyti að það er grafalvarlegt mál ef einhverjir geta ekki leita sér læknishjálpar vegna fátæktar og það bitnar svo illa á þeim að þeir deyja úr sjúkdómum sem mjög auðvelt væri að lækna ef þeir skiluðu sér inn. Það segir sig sjálft, og ég hef því miður orðið var við það, að hjá þeim sem lifa við fátækt í dag er læknisþjónusta ekki í fyrsta, ekki í öðru og ekki í þriðja sæti. Í fyrsta, öðru og þriðja sæti er að lifa af, hafa í sig og á.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir að halda þessu máli svona kirfilega á dagskrá af því að það skiptir gríðarlega miklu máli. Þingmaðurinn nefnir hér almenn félagsleg skilyrði, ef svo má segja, sem gera það að verkum að fólk situr uppi með það að forgangsraða heilbrigðisþjónustu neðar á listann en ella væri ef ekki væri við fátækt að etja. Nú er staðan þannig að húsnæðiskostnaður er langt fram úr því sem eðlilegt getur talist. Það er fjöldinn allur af Íslendingum sem býr við ófullnægjandi húsnæðisaðstæður sem eru beinlínis heilsuspillandi og hafa áhrif á daglegt líf og þar með lífsgæðin og möguleika á því að halda heilsu og byggja hana upp sé hún ekki eins og best verður á kosið. Ég vil segja það hér undir þessum lið að ég er að skoða það með hvaða hætti best sé að nýta þessar 400 milljónir á árinu 2019 og ég vonast til þess að geta greint þinginu frá því mjög fljótlega. Meginmarkmið mitt þar er að jafna aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag.
Hæstv. forseti. Ég stóð í ræðustól í síðustu viku undir dagskrárliðnum störf þingsins og vakti máls á samþykkt Sameinuðu þjóðanna Global Conduct for Safe, Orderly and Regular Migration. Tilgangur ræðu minnar var að vekja umræðu um viðkvæmt mál, umræðu sem þarf að taka. Ráðstefnan stendur yfir í dag og á morgun í Marrakess í Marokkó og fulltrúar Íslands, m.a. Ragnhildur Arnljótsdóttur, ráðuneytisstjóri forsætisráðuneytis, eru þar til að samþykkja fyrir Íslands hönd. Reynslan í öðrum löndum kennir okkur að ef umræðan er ekki tekin er hættan sú að umræðan lendi í höndum fólks sem aðhyllist öfgastefnur, sem oftar en ekki eru byggðar á fordómum. Á þeim vettvangi verður hún ljót og skilar engu góðu. Ég er ekki tilbúinn að sleppa umræðunni þangað. Íslenska þjóðin er smá og má ekki við slíku. Mikilvægt er að vel takist til. Við fögnum 100 ára fullveldisafmæli og eining, sérkenni og sjálfstæði þjóðarinnar er dýrmætt. Við þurfum að standa vörð um grunngildi samfélags okkar sem byggir m.a. á frelsi og mannvirðingu. Málið varðar alla þjóðina og flestar þjóðir hafa séð ástæðu til að setja málið á dagskrá. Samþykktin er hápólitísk og hefur valdið klofningi, til að mynda í ríkisstjórn Belgíu. Sumar Evrópuþjóðir setja fyrirvara og aðrar fresta ákvörðun um samþykki þar til efni samþykktarinnar er útrætt. Ljóst er að kostnaður við þátttöku í slíkum verkefnum getur verið ærinn og þolmörk velferðarkerfisins geta verið reynd. Ég hef tvær spurningar til hæstv. forsætisráðherra. Hvaða umræðu hefur málið fengið og á hvaða vettvangi? Í öðru lagi: Hvaða fyrirvarar eru gerðir við samkomulagið fyrir Íslands hönd og á hvaða forsendum eru þeir fyrirvarar gerðir?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um þátttöku Íslands í alþjóðasamþykkt um farendur. Sú samþykkt byggir á umræðu sem varð fyrir tveimur árum á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þegar sérstakur leiðtogafundur Sameinuðu þjóðanna samþykkti svokallaða New York-yfirlýsingu um málefni flóttafólks og farenda. Í kjölfarið var farið að vinna að tveimur samþykktum, annarri um málefni flóttafólks og hinni um málefni farenda og sú yfirlýsing eða samþykkt sem er til umræðu í Marrakesh núna snýr að farendum. Það er talið að í heiminum séu um 258 milljónir farenda og þeir hafa aldrei verið fleiri. Eins og ég sagði er samþykktin sem nú er til umræðu unnin á grundvelli þeirrar yfirlýsingar. Hv. þingmaður spyr hvar þetta mál verið til umræðu. Það hefur annars vegar verið til umræðu á vettvangi ríkisstjórnar og hins vegar verið kynnt utanríkismálanefnd Alþingis og var síðast kynnt þar í júnílok á þessu ári. Utanríkismálanefnd hefur því verið haldið upplýstri. Það er afstaða íslenskra stjórnvalda að samþykkja þessa samþykkt, styðja málið, enda er ekkert í samþykktinni sem eru ekki innan núgildandi lagaramma og framkvæmdar hans á Íslandi. Lokaútgáfa hennar, eins og hún kemur fyrir þingið í Marrakesh, kallar ekki á lagabreytingar á Íslandi. Þátttaka í þeirri samþykkt er í samræmi við áherslur ríkisstjórnarinnar um stuðning við mannréttindi og núgildandi framkvæmdaáætlun um málefni innflytjenda og yfir þetta hefur verið farið af dómsmálaráðuneyti, utanríkisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti. Ísland mun hins vegar fylgja fordæmi Danmerkur, Noregs, Bretlands og fleiri ríkja og árétta túlkun Íslands á samþykktinni sérstaklega, sem er m.a. það að ítreka að við teljum ekki að samþykktin hafi þau áhrif að breyta þurfi lögum á Íslandi. Mikilvægt er að hvert ríki hafi sjálfdæmi um eigin innflytjendalöggjöf og stefnu í málefnum innflytjenda, enda teljum við að samþykktin feli það í sér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir svörin. Málið er þannig vaxið að í samþykktinni stendur að hún sé ekki lagalega bindandi og kom það fram í máli forsætisráðherra. Því hlýtur að sæta nokkurri furðu að það þurfi að setja fyrirvara við það sem ekki er bindandi. Maður hlýtur að setja spurningarmerki líka við það að Sameinuðu þjóðirnar, sem við erum hluti af og höfum áður tekið þátt í samvinnu með þeirri stofnun, þurfi að taka þetta sérstaklega fram, ekki bara vegna þess að hún setur ekki lög heldur að þjóðirnar þurfa að svara með þessum hætti. Hvers vegna er það svo að þjóðir sem eru í Evrópusambandinu setja fyrirvara eða neita að skrifa undir slíkar samþykktir? Eru þær á einhverjum öðrum stað en við erum hér á Íslandi?
Herra forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann að biðja mig ekki að svara fyrir Evrópusambandið því að það get ég bara hreinlega ekki gert. En ég get svarað fyrir þau gildi sem núverandi ríkisstjórn aðhyllist og hafa verið við lýði þegar kemur að stefnu Íslands í þessum málum, sem er einmitt að fylgja því sem hefur verið samþykkt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna allt frá því að mannréttindayfirlýsingin var samþykkt. Hún er 70 ára í dag, líklega mikilvægasta yfirlýsing sem hefur verið samþykkt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna um að fallast á þann skilning að mannréttindi séu algild. Það er í raun algjörlega stórkostlegt að það hafi náðst saman um þá yfirlýsingu á sínum tíma. Ég er ekki viss um að það næðist saman um slíka yfirlýsingu í dag. Þessi samþykkt um farendur byggir einmitt á þeim grunngildum sem við höfum haldið í heiðri í okkar 100 ára sögu sem snúast um lýðræði, sem snúast um mannréttindi og sem snúast um fjölbreytni og að fagna því að á Íslandi séu nú töluð 100 tungumál ekki eitt eins og var fyrir 100 árum. Það að þessi samþykkt sé ekki lagalega bindandi kemur ekki í veg fyrir að hver stjórnvöld fari yfir sína túlkun á samþykktinni. Það er alsiða og kemur fram í þeirri fréttatilkynningu, [[Forseti hringir.]]sem birt var á vef utanríkisráðuneytisins, að það mun Ísland líka að gera. Mér finnst hins vegar rétt að árétta það sem kom fram í mínu fyrra svari, þessi samþykkt kallar ekki á lagabreytingar hér á landi en hún snýst um að tryggja réttindi hóps sem hefur aldrei verið fjölmennari og á að njóta eðlilegra mannréttinda.
Frú forseti. Í nýliðinni viku féll dómur í Hæstarétti þess efnis að fyrirkomulag úthlutunar veiðiheimilda á makríl sem stuðst hafði verið við á árunum 2011–2014 stæðist ekki gildandi lög um stjórn fiskveiða eða lög um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Það er ljóst að ekki er aðeins um gríðarlega fjárhagslega hagsmuni að ræða sem skipta milljörðum ef ekki tugum milljarða króna, heldur er einnig ljóst að dómurinn snertir ýmis grundvallaratriði í fiskveiðistjórn og það fyrirkomulag sem viðhaft hefur verið á undanförnum árum. Verður ekki annað ráðið af dómsorði en að stjórnvöldum séu verulegar skorður settar um úthlutun veiðiheimilda, jafnvel þegar um takmarkaða veiðireynslu á nýjum tegundum innan lögsögunnar er að ræða. Dómurinn vekur því eðlilega upp ýmsar spurningar um hvar raunverulegt forræði á þessari sameiginlegu auðlind þjóðarinnar liggur. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lýst því yfir að hann telji endurskoðun laga óhjákvæmilega í kjölfar þessa dóms. Ljóst sé að fyrirkomulag veiðistjórnar hafi verið ólögmætt. Óljóst er hins vegar hvort það fyrirkomulag sem viðhaft hefur verið á síðari árum stangist einnig á við lög eða ekki. Í ljósi þess hversu mikilsverða hagsmuni hér er um að ræða langar mig að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eftirtalinna spurninga: Hyggst hæstv. ráðherra viðhafa þverpólitískt samráð við endurskoðun laga og reglugerða vegna þessa máls? Telur ráðherra að núverandi fyrirkomulag úthlutunar stangist einnig á við ákvæði laga um fiskveiðistjórn? Dómurinn nær aðeins til úthlutunar og þess fyrirkomulags sem viðhaft var á árunum 2011–2014. Komi til endurskoðunar á fyrirkomulagi fiskveiðistjórnar varðandi makríl, hvernig telur ráðherra að horfa eigi til veiðireynslu áranna eftir árið 2011?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Fyrst kom fram frá hv. þingmanni að hann teldi að í raun væri búið að draga verulega í efa forræði þjóðarinnar yfir veiðiréttindunum. Ég vil í því sambandi vitna enn og aftur til gildandi laga sem segja að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og að úthlutun veiðiheimilda myndi hvorki eignarrétt né eitthvert óafturkallanlegt forræði. Þetta stendur í lögum og á grundvelli laga úthlutar Alþingi heimildum til ráðherra um ráðstöfun þeirra réttinda. Dómur Hæstaréttar núna fjallaði ekki um neitt annað en það að úthlutun sjávarútvegsráðherra fyrir árið 2011 stóðst ekki þá löggjöf sem Alþingi hafði sett. Það er ekkert flóknara en það að ráðherra fór ekki að lögum og þá þurfum við að taka til þess. Þær spurningar sem hv. þingmaður setur hér fram eru eðli málsins samkvæmt þær sem við þurfum að takast á við á komandi vikum. Það er alveg augljóst og það er verkefni sem bíður okkar. Ég vek athygli á því að þessi dómur féll á fimmtudaginn. Þetta er framkvæmd sem hefur verið stunduð frá árinu 2011. Það er flókið úrlausnarefni að koma einhverju lagi á veiðistjórnina í makríl. Við þurfum fyrst af öllu að fara yfir málið með ríkislögmanni, yfir forsendur dómsins, og það hyggjumst við gera, ef ég man rétt, á morgun. Í framhaldi af því mun ég leggja niður eitthvert verklag, með hvaða hætti við tökumst á við þetta verkefni, en númer eitt, tvö og þrjú tel ég vera að við þurfum að fá lögfræðilega ráðgjöf okkar fremsta fólks á sviði skaðabótaréttar, eignarréttar, þegar við förum að skoða þær leiðir sem mögulega eru fyrir stjórnvöld til að vinda ofan af því verklagi sem Hæstiréttur hefur nú dæmt ólöglegt.
Herra forseti. Ég fékk eiginlega ekki svar við neinni spurningu. Það sem er þá kannski rétt að hnykkja sérstaklega á er: Hyggst ráðherra viðhafa eitthvert sérstakt þverpólitískt samráð við þetta? Hér eru stór álitaefni uppi og þetta hefur auðvitað talsvert að segja um hvaða forræði við höfum yfir þessari sameiginlegu auðlind okkar því að jafnvel hér, þar sem um er að ræða nýja tegund í íslenskri lögsögu þar sem takmörkuð veiðireynsla var fyrir hendi, er í raun talið að það sé einhvers konar „sá á fund sem finnur“-fyrirkomulag á þessu eða frumbyggjafyrirkomulag varðandi veiðireynsluna. Það hlýtur því að vekja upp þær spurningar: Hvaða svigrúm höfum við samkvæmt núgildandi löggjöf til að stýra úthlutun veiðiheimilda með skilvirkum hætti? Þess vegna ítreka ég spurningu mína um þverpólitíska samráðið. Það er líka ljóst að komi til breytinga þar sem eingöngu verði stuðst við veiðireynslu þeirra ára sem þarna er vísað til, áranna 2008–2010, eru það fyrst og fremst stærstu útgerðir landsins sem munu njóta góðs af því. Ég hygg að ein stærsta útgerð landsins, Samherji og tengdar útgerðir, hafi um fimmtung [[Forseti hringir.]]núgildandi veiðiheimilda og ljóst að það fyrirtæki muni þá njóta verulega góðs af því komi til þess að þessu verði endurúthlutað með vísan til þessarar veiðireynslu. Hæstv. ráðherra hefur haft forgöngu um að upplýsa hagsmunatengsl sín við það fyrirtæki og sagt að hann myndi skoða sérstaklega [[Forseti hringir.]]hæfi sitt varðandi slík mál kæmu þau upp. Því myndi ég vilja spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann slíkt eiga við í þessu tilviki?
Forseti biður hv. þingmann að gæta að tímamörkum.
Virðulegi forseti. Það er víða farið í ræðu hv. þingmanns. Ég bið hv. þingmann bara að halda ró sinni. Það er víða farið hjá hv. þingmanni og þegar hann kallar það fyrirkomulag sem viðhaft er um úthlutun makrílveiðiheimilda frumbyggjafyrirkomulag þá vek ég athygli hv. þingmanns á því að það fyrirkomulag sem Hæstiréttur dæmir og kemst að niðurstöðu um á fimmtudeginum var sett í tíð þáverandi sjávarútvegsráðherra, Þorsteins Pálssonar, sem ég vænti að sé hv. fyrirspyrjanda að góðu einu kunnur. Því fyrirkomulagi var komið á í samráði allra þingflokka, í greininni allri. Það er það fyrirkomulag, sem var sett á í miklu samráði undir forystu þessa hæfa stjórnmálamanns, sem hv. þingmaður telur frumbyggjafyrirkomulag. Umræðan um fiskveiðistjórnina getur aldrei byggst á svona fullyrðingum. Þetta er vandað regluverk sem ráðherra virti ekki og við þurfum að grípa til einhverra ráðstafana í kjölfarið á því.
Herra forseti. Að allt öðrum málum. Súrnun sjávar á heimsvísu er alvarleg staðreynd, það leikur enginn vafi á því. Því meir sem sjórinn mun líkjast sódavatni, því verra verður það. Súrnunin er hraðari í köldum sjó en heitum og hefur margvísleg áhrif á stórar sem smáar lífverur, t.d. allar sem eru kalkríkar. Súrnunin mun ganga upp alla lífkeðjuna ef hún nær langt á næstu áratugum. Norður-Atlantshafið og Norður-Íshafið eru risahafsvæði og Ísland ræður yfir hafsvæði sem er sjö sinnum flatarmálið. Vöktun á súrnun hér á landi hefur staðið yfir í ríflega þrjá áratugi og hefur hún borið vott um mikla framsýni. Þar hafa bæði Hafrannsóknastofnun og Háskóli Íslands átt samstarf. Ég tel mjög brýnt að bæta þá vöktun. Þar er alþjóðleg samvinna lykilatriðið á vettvangi norðurslóðasamstarfs eða Norðurlandasamstarfs eða milliþjóðasamstarfs eða hvaðeina. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður í þessum efnum vöktum og þessari millilandasamvinnu eða alþjóðasamvinnu varðandi súrnunina? Súrnunin getur haft og er kannski þegar farin að hafa áhrif á íslenskan sjávarútveg og þar þarf að vinna úttekt, koma með ólíkar sviðsmyndir miðað við mislangt gengna súrnun. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Þarf ekki að koma á dagskrá slíkri úttekt? Hvernig mætti helst gera það?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem kemur fram í máli hans að Hafrannsóknastofnun hefur núna á fjórða áratug stundað rannsóknir í Norður-Atlantshafi á ólífrænu kolefni í sjó og þar af leiðandi súrnun sjávar. Þetta eru sennilega einar lengstu samfelldu mælingar sem við fyrirfinnum í veröldinni á því fyrirbæri, þannig að Hafrannsóknastofnunin okkar hefur vaktað þetta mál á allan hátt mætavel. Ég sé það og veit til þess að hún er í öflugu samstarfi við bæði háskóla sem standa framarlega á því sviði austan hafs og vestan og sömuleiðis alþjóðlegar stofnanir í þeim efnum. Eins og hv. fyrirspyrjandi nefnir er margvísleg alþjóðleg samvinna í gangi. Það er aðkallandi, eins og hv. fyrirspyrjandi nefnir, að auka rannsóknir og m.a. af þeim sökum og af því leiddi að þetta ákvæði var tekið inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur þar sem kveðið er á um að efla rannsóknir á því sviði og þá í tengslum við vísindasamfélagið og sjávarútveg. Meðal annars í því skyni hefur Hafrannsóknastofnun verið að reyna að víkka út sambönd sín og efna til frekara samstarfs en orðið er. Í því sambandi vil ég nefna stofnun í Bandaríkjunum sem heitir Woods Hole sem Hafrannsóknastofnun er komin í samband við og ég veit í rauninni ekki á þessu stigi hvað út úr því kann að koma. Vissulega þurfum við, eins og hv. þingmaður nefnir, að standa okkur vel í því áfram að gæta að þeim breytingum sem við erum farin að sjá í hafinu í kringum Ísland og lykilstofnun okkar þar er Hafrannsóknastofnun. [[Forseti hringir.]] Ég kem kannski að því að hverju við ættum að horfa frekar í síðara andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Og jú, það er brýnt að auka rannsóknir. Stundum er sagt að vísindamenn séu sífellt að fara fram á auknar rannsóknir en í þessu tilviki er það mjög mikilvægt. Eins og ég kom fram með hér áðan þá gengur súrnunin hraðar í köldum sjó en heitum. Aðeins varðandi þessa úttekt sem ég var að auglýsa eftir. Það hefur einmitt komið fram í mínum samtölum, bæði við bandaríska vísindamenn og íslenska, að brýnt er að fara að hyggja að þessu nú þegar. Hægt er að setja upp ólíkar sviðsmyndir af því hver súrnun er orðin og reyna síðan að komast að þessu, hvernig þetta muni hugsanlega líta út. Það er hægt að hugsa sér þetta doktorsverkefni í tengslum við einhverja háskóla eða alþjóðlegt doktorsverkefni meðal nokkurra sérfræðinga en líka að setja niður sérfræðinganefnd, íslenska sem alþjóðlega, til að komast að hinu sanna.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð sem hv. þingmaður hefur hér um nauðsyn þess að gera þessa úttekt. Það kann vel að vera að það séu mismunandi leiðir til að standa að henni. Ég skal vera fyrstur manna til að ljá máls á því að efna til umræðu um með hvaða hætti við getum best gert þetta. Ekki er ég sérfræðingur á þessu sviði og reiði mig á ráðgjöf og þekkingu Hafrannsóknastofnunar og vísindasamfélagsins. Það er sjálfsagt mál að taka þetta upp því að þarna eru á ferðinni greinilega mjög miklar breytingar sem virðast ætla að ganga fram með meiri hraða en menn ætluðu hér fyrir tiltölulega fáum árum. Ég vil þó nefna að verið er að vinna að ýmsum þáttum og hefur verið unnið og lagt í mjög mikla vinnu sem getur nýst okkur í þessum efnum sem snýr t.d. að skýrslu vísindanefndar um loftslagsbreytingarnar, sem ég vænti að hv. þingmaður þekki. Ég er opinn fyrir öllum möguleikum á því að taka þetta mál lengra og fagna því að geta átt samstarf við hv. þingmann um framhaldið.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. samgönguráðherra um ástæður þess að framkvæmdir við Arnarnesveg skuli hafa dregist svo mjög sem raun ber vitni og hvort ráðherra telji ásættanlegt að þær dragist enn frekar. Í framhaldi af því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki mikilvægt að það endurspeglist við stefnumörkun í samgöngumálum að mörg fjölmennustu sveitarfélög landsins eru á suðvesturhorninu. Arnarnesvegur, sem hér um ræðir, á að liggja frá Rjúpnavegi að Breiðholtsbraut. Þessi framkvæmd var inni á síðustu samgönguáætlun, 2011–2022, en hefur nú enn verið slegið á frest í nýrri samgönguáætlun og er ekki áformuð fyrr en 2024. Margoft hefur komið fram, og nú síðast í harðorðu bréfi sem bæjarstjóri Kópavogs, Ármann Kr. Ólafsson, sendi okkur þingmönnum Suðvesturkjördæmis í síðasta mánuði, að þessi framkvæmd sé í orðsins fyllstu merkingu lífsnauðsynleg þar sem viðbragðstími í efri byggðum Kópavogs stenst ekki þær kröfur sem eru gerðar um sjúkraflutninga og eldsvoða. Umferð í gegnum Vatnsendahverfið er orðin allt of mikil og gatnamót Breiðholtsbrautar og Vatnsendavegar er löngu sprunginn, en þar fara um yfir 12.000 bílar á sólarhring með tilheyrandi töfum. Virðulegi forseti. Hér á suðvesturhorni landsins býr ansi margt fólk sem greiðir skatta og skyldur og kýs fulltrúa sína til setu á Alþingi en virðist eigi að síður stundum mæta einhvern veginn afgangi þegar kemur að útdeilingu fjár til vegaframkvæmda eins og Hafnfirðingar hafa heldur ekki farið varhluta af. Má í því sambandi minna á það ófremdarástand sem hlotist hefur af því að Reykjanesbraut, fjölfarnasta þjóðbraut landsins, liggur í gegnum bæinn þeirra. Ég held að það sé útbreidd tilfinning hjá þessum íbúum fjölmennustu sveitarfélaga landsins að þeir séu sniðgengnir, nema nú virðist allra náðarsamlegast vera í bígerð að leyfa þeim að greiða sjálfir fyrir samgöngubætur með veggjöldum - ekki vegtollum, sem hæstv. ráðherra er ákaflega andvígur að því er kom fram áðan, heldur veggjöldum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fínu fyrirspurn og tækifærið til að ræða um þennan mikilvæga veg. Ein af spurningum hv. þingmanns er af hverju það hafi dregist svo mjög að laga hann og dragist nú enn frekar. Stóra svarið er að Arnarnesvegurinn og áform þar um hafa ekki dregist neitt meira en mörg önnur áform hringinn í kringum landið, ekki neitt. Það er hins vegar ekki ásættanlegt að þau dragist enn frekar og kem ég aðeins betur inn á það á eftir. Varðandi þá yfirlýsingu hv. þingmanns að íbúar á þessu svæði, þessu fjölmennasta svæði landsins, upplifi að þeir fái lítið af því fé sem útdeilt sé til samgöngumála, er rétt að rifja upp að enn er í gildi samningur sem gerður var milli ríkisins og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu 2012, þó að það hafi orðið að samkomulagi í samskiptum ríkis og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. SSH og ríkisins, að nauðsynlegt sé að taka upp þann samning. Ef ég man rétt sátu fulltrúar flokks hv. þingmanns annars vegar í borgarstjórn, jafnvel sem borgarstjóri eða staðgengill hans á þeim tíma, og hins vegar í ríkisstjórn. Sá samningur snerist um að hér yrði ekki farið í neinar meiri háttar framkvæmdir í tíu ár, þ.e. á árunum 2012–2022, gegn því að ríkið greiddi 1 milljarð til almenningssamgangna. Við þann samning hefur ríkið staðið. Við ætlum hins vegar að rjúfa hann einhliða með því að hefja framkvæmdir árið 2019. Það getur glatt hv. þingmann. Það getur verið að upplifun almennings hér á svæðinu sé einmitt þessi, en hún er grundvölluð á þessu samkomulagi, sem almenningur þyrfti þá að spyrja sveitarstjórnirnar á svæðinu um, þ.e. af hverju þær gerðu svona samning til tíu ára. Staðreyndin er hins vegar sú að unnið hefur verið við Arnarnesveg undanfarin ár. Búið er að klára þann hluta vegarins sem nær frá Reykjanesbraut að Fífuhvammsvegi. Eins og hv. þingmaður kom inn á er kaflinn frá Rjúpnavegi að Breiðholtsbraut eftir, en þar hefur m.a. verið ágreiningur milli sveitarfélaganna, Reykjavíkurborgar og Kópavogs, um nákvæma útfærslu á því hvort þarna eigi að vera mislæg gatnamót eða ekki. Það er eitt af því sem valdið hefur seinkunum á framkvæmdum. Tillaga að samgönguáætlun gerði ráð fyrir fjárveitingu að fjárhæð 1,5 milljörðum til verksins á árunum 2024–2028, sem sagt á næsta fimm ára tímabili eftir fyrstu fimm árin, sem dugar vel til að klára þessa framkvæmd. Þegar unnið var að gerð áætlunar um framkvæmdir sem fjármagnaður verða með veggjöldum, sem hv. þingmaður kom inn á, kom fram að þessi framkvæmd er einmitt ein af þeim sem koma mjög vel til álita í því efni. Þannig verður vonandi hægt að flýta framkvæmdum við þennan vegarkafla umtalsvert. Ég vona svo sannarlega að það takist en það er auðvitað háð því að samgönguáætlun klárist í þinginu. Varðandi stefnumörkun í samgöngumálum, hvort hún endurspegli að mörg fjölmennustu sveitarfélög landsins séu á suðvesturhorninu, tel ég mikilvægt að stefnumótun í samgöngumálum endurspegli áherslur sveitarfélaga á suðvesturhorninu, sem og auðvitað sveitarfélaga annars staðar á landinu. Hafa nokkur skref verið stigin í þá átt á því eina ári sem ég hef verið í ráðuneytinu. Í september sl. undirritaði ráðherrann fyrir hönd íslenska ríkisins, og borgarstjóri og bæjarstjórar á höfuðborgarsvæðinu fyrir hönd Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, SSH, viljayfirlýsingu um viðræður um samgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Miðað var við að niðurstöður viðræðnanna yrðu hluti af langtímaáætlun ríkisins til ársins 2033, næstu fjármálaáætlun frá 2020–2024 og fjárfestingaráætlana sveitarfélaganna með fyrirvara um samþykki Alþingis og viðkomandi sveitarstjórna. Í viljayfirlýsingunni segir að forgangsröðun, fyrirkomulag fjármögnunar og útfærsla verkefna verði unnið í sameiginlegum verkefnishópi. Horft verði á alla samgöngumáta á höfuðborgarsvæðinu og tengingar við höfuðborgarsvæðið í heild sinni. Til grundvallar þessu voru m.a. lagðar fram tillögur stýrihóps samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins, sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu og Vegagerðarinnar um bættar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu frá febrúar 2018. Þar er þessi tíu ára samningur, sem ég minntist á áðan, um tilraunaverkefni um bættar almenningssamgöngur, svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins 2015–2040, Höfuðborgarsvæðið 2040, sem er sýn Vegagerðarinnar, og önnur gögn sem gagnast viðræðunum. Stýrihópurinn sem vann að verkefninu skilaði útfærðum tillögum í nóvember sem nú þegar er búið að kynna fyrir umhverfis- og samgöngunefnd þingsins í kjölfarið og er þar nú til umfjöllunar. Þar á m.a. að taka á hvenær borgarlínan geti hafist og almenningssamgöngurnar á árunum 2019 og 2020 og síðan samkomulag um að samningurinn frá 2012–2022 verði tekinn upp, sem hefur valdið því að framkvæmdir í stofnbrautum á þessu svæði hafa verið litlar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir fyrirspurnina og tek undir hvatningu hans til hæstv. ráðherra samgöngumála um að raða því framar í samgönguáætlun að klára framkvæmdir við Arnarnesveg. Eins fram og kom í máli hv. þingmanns er löngu orðið brýnt að þær samgöngubætur verði gerðar enda snúast þær um öryggi þúsunda íbúa sem búa á svæðinu. Íbúar hafa sjálfir lagt áherslu á það við kjörna fulltrúa en sveitarstjórnarfólk hefur líka bent á það af miklum þunga undanfarin ár og hefur beitt sér í málinu, bæði við okkur og ráðuneytið, þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til dáða þegar kemur að þessum framkvæmdum. Varðandi veggjöldin sem fyrirspyrjandi kom inn á í fyrirspurn sinni er þar um að ræða pólitíska ákvörðun sem við verðum líka að gefa okkur tíma til að ræða í þaula, enda er það stór og fyrirferðarmikill hluti af því að ýta framkvæmdum framar í samgönguáætlun. [[Forseti hringir.]]Þá verður það að ræðast innan veggja þingsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrirspurnina. Ég þakka einnig hæstv. ráðherra svörin og tek undir áhyggjur vegna dráttar á framkvæmdum við Arnarnesveg. Hvernig má það vera að hægt sé að taka ákvörðun um að fresta svo veigamikilli framkvæmd? Samkvæmt áætlun hæstv. ráðherra á framkvæmdin að hefjast 2024 en ekki 2019, eins og áður var áætlað. Framkvæmd Arnarnesvegar skiptir sköpum fyrir öryggi meiri hluta þjóðarinnar sem býr hér á suðvesturhorninu. Arnarnesvegur mun létta á umferð og efla þar með öryggi almennra vegfarenda á svæðinu, sem er öllu mikilvægara. Ég var nýlega á fundi með slökkviliðsstjóra höfuðborgarsvæðisins. Staðan er grafalvarleg, eins og áður hefur komið fram. Hún er óboðleg og hættuleg þar sem slökkviliðs- og sjúkraflutningamenn komast ekki á milli staða á þeim tíma sem stofnunin hefur skilgreint sem ákvarðaðan viðbragðstíma. Kópavogsbúar [[Forseti hringir.]]og Garðbæingar eru auðvitað gapandi hissa á ákvörðun ráðherra.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir þessa fyrirspurn. Þetta er mjög nauðsynlegur vegur. Hann er bara einn áfangi í því að reyna að minnka a.m.k. þá stíflu sem alltaf myndast á Reykjanesbraut á álagstímum. Það er eiginlega óskiljanlegt að þessi vegaframkvæmd skuli ekki vera í algerum forgangi, að ekki sé gengið í það að leysa það mál bara einn, tveir og þrír. Eins og hann nefnir í sambandi við Suðvesturkjördæmið höfum við flóttamannaleið við Urriðakotsvatn og þar fram hjá. Hún er notuð, og núna er komið flóttamannanes yfir Arnarnesið og flóttamannagjá til að komast fram hjá Kópavogsgjánni. Fólk er sífellt að leita að einhverjum flóttaleiðum, en á sama tíma vantar ofanbyggðaveg sem var á dagskrá, hann var þarna inni, það var búið að teikna hann, en einhvern veginn hvarf hann. [[Forseti hringir.]]Það er þess háttar lausn sem við þurfum til að leysa þessi mál svo maður sitji ekki alltaf fastur í bílum á álagstímum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir þessa fyrirspurn um samgöngur á höfuðborgarsvæðinu, m.a. um Arnarnesveg. Hæstv. ráðherra samgöngumála, Sigurður Ingi Jóhannsson, fór mjög vel yfir málin og útskýrði mjög vel stöðu þeirra. Víða knýr þörf, það liggur ljóst fyrir, en eins og fram kom í máli annarra hv. þingmanna sem hér hafa talað er ekki bara um að ræða greiðari samgöngur á Arnarnesvegi frá degi til dags heldur er hér um gríðarlegt öryggi íbúa að ræða. Þess vegna fagna ég því sérstaklega sem fram kom í máli hæstv. samgönguráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, um að leita leiða til að klára þann kafla vegarins sem nær frá Rjúpnavegi að Breiðholtsbraut með nýjum áætlunum um að þessi framkvæmd verði í forgangi að flýta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni. Það er ekki tilviljun, herra forseti, að þingmenn sem geta talið sig til þingmanna Kópavogs skuli fjölmenna í ræðustól og ræða þetta mál sérstaklega vegna þess að málið er afar brýnt og hefur lengi verið til umræðu innan sveitarstjórnar í Kópavogi og raunar áður á þingi. Það er eiginlega ótrúlegt að framkvæmdin sem slík skuli ekki vera löngu kláruð af því að þeir sem til þekkja, þekkja 90°-beygjuna sem núna er á Rjúpnavegi sem er eiginlega alveg út úr kú og alveg makalaust að ekki skuli hafa orðið fleiri slys þar en þó hafa orðið. Það væri óskandi að hæstv. ráðherra og Alþingi fyndu leiðir til að bæta úr þessu.
Virðulegur forseti. Það er erfitt að gera stutta athugasemd í svo stóru og veigamiklu máli, en þetta vil ég þó segja: Ég fagna því sem ráðherra kom inn á áðan, það er auðvitað nauðsynlegt að horfa út fyrir boxið og flýta stórum og mikilvægum framkvæmdum. Þá horfi ég sérstaklega á höfuðborgarsvæðið, en ég veit að þær eru víða. Ég verð þó að nota tækifærið og taka fram að verkefnið sem hæstv. ráðherra nefndi, tilraunaverkefni um eflingu almenningssamgangna, fól í sér að fresta ákveðnum stórum framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. Arnarnesvegurinn var ekki ein af þeim framkvæmdum því að hann var á áætlun. Það var aldrei hluti af samkomulaginu að þeim vegi yrði frestað. Ég fagna því aftur og hvet hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að taka það inn í málið núna því að við vitum öll að þessi vegur er gríðarlega mikilvægur. Á sama tíma er ástæða til að horfa á þann samning sem gerður var um niðurgreiðslu á almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu og um landið allt. En munum það líka að almenningssamgöngur eru ekki lögbundið verkefni sveitarfélaga. Alls staðar í kringum okkur er það sameiginlegt verkefni ríkis og sveitarfélaga að halda uppi [[Forseti hringir.]]öflugum almenningssamgöngum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Ég held að við blasi að við erum að súpa seyðið af því að um áratugaskeið hefur höfuðborgarsvæðið verið nokkurs konar olnbogabarn í samgöngumálum. Menn hafa ekki gert sér grein fyrir því hversu mikill vöxtur hefur verið á þessu svæði. Íbúum hefur fjölgað mikið, bílum hefur fjölgað mikið, íbúðum hefur fjölgað mikið. Allt hefur þetta skapað vandamál sem eru það stór í sniðum að það er okkur til vansa hvernig við höfum látið þetta sitja á hakanum og er enn eitt dæmið um hvað okkur skortir oft langtímahugsun í okkar málum. Vonandi verður gerð á því bragarbót og við lærum að áætla til lengri tíma og forgangsraða málum þar sem þörfin er brýnust. Og þörfin er brýnust hér á höfuðborgarsvæðinu.
Virðulegur forseti. Umræðan um þessa mikilvægu samgönguframkvæmd er ein af birtingarmyndum þess hver staðan er almennt í samgöngumálum í landinu. Víða kreppir skórinn og við sjáum að alls staðar úti um allt land, hér á höfuðborgarsvæðinu og miklu víðar, eru mjög brýnar framkvæmdir sem ekki hafa náð framgangi vegna þeirra aðstæðna sem uppi eru, fyrst og fremst sem snúa að fjármögnun. Þetta er risavaxið verkefni fyrir þjóðina og þess vegna er umhverfis- og samgöngunefnd þingsins núna að reyna að brjóta blað í umræðunni um samgöngumál, svo hér verði hægt að fara í alvöruátak í samgöngumálum. Það hefur verið til umræðu í langan tíma að við þurfum að horfa út fyrir rammann, þróa aðferðafræði sem gefur okkur aukið svigrúm til að fara í stórátak. Ég vona að það gangi eftir, virðulegur forseti, að þetta þing núna gefi íslensku þjóðinni það í jólagjöf að slíkt átak geti farið af stað, að sá bolti geti farið að rúlla af fullri alvöru. Það er í okkar höndum að klára það. [[Forseti hringir.]]Það er lykillinn að því að við getum tekið miklu stærri og betri skref á næstu árum en við búum við og höfum búið við undanfarin ár.
Forseti. Í þessari umræðu hér, sem ég þakka hv. þingmanni fyrir, kristallast sú staðreynd sem ég held að okkur öllum sé fullkunnugt um. Hún er líklega fáum öðrum betur kunnug en hæstv. samgönguráðherra þar sem hann stendur frammi fyrir því að forgangsraða verkefnum sem við getum öll fært nokkuð góð rök fyrir því að eigi öll að vera fremst í forgangsröðuninni. Það er ekkert sérlega auðvelt verkefni. Ég fagna því að komnar séu niðurstöður úr vinnuhópum sem lúta að breyttri fjármögnun, sem lúta að betri samgöngum, bæði almenningssamgöngum og öðrum hér á höfuðborgarsvæðinu, og betri flugsamgöngum og flugvöllum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta sé það seint fram komið, að svo stór úrlausnarefni þurfi það mikla umræðu að annað sé ótækt en að fresta þessu fram yfir jól ef vel á að vera. Ég átta mig satt best að segja ekki á því að þörf sé á að keyra þetta mál áfram á svona miklum hraða. Það er að mínu mati ekki einu sinni svo mikill pólitískur ágreiningur um málið. [[Forseti hringir.]]Við þekkjum þörfina, þetta eru vel ígrundaðar tillögur sem koma fram. Það þarf hins vegar tíma til að setja þær saman í eina heildstæða áætlun og ræða við fólk um þessar grundvallarbreytingar sem þær fela vissulega í sér fyrir íslenskt samfélag.
Hæstv. forseti. Mér fannst rétt að hér heyrðist rödd úr öðru kjördæmi en því sem hér um ræðir. Hv. þingmenn hafa komið upp og spurt: Af hverju er þessi framkvæmd ekki í forgrunni? Hún er sú mikilvægasta. Það er alveg rétt. En fólk í öðrum kjördæmum hefur líka þessa röksemdafærslu með verkefnin á sínu svæði og það fólk hefur líka rétt fyrir sér. Vissulega er mikill umferðarþungi hér. Það hefur mikið breyst á stuttum tíma. Okkur hefur ekki tekist að hafa þá stefnu hér að taka þátt í að nýta almenningssamgöngur almennt séð þannig að við erum mikið á okkar eigin bílum. Við stöndum frammi fyrir risastóru verkefni sem enginn pólitískur ágreiningur er um. Ég ætla rétt að vona að við berum gæfu til að gefa sjálfum okkur það og þjóðinni í jólagjöf að við komum þessum mikilvægu verkefnum áfram og náum að stíga skref núna. Við ætlum að stíga út fyrir kassann og takast á við þetta verkefni af alvöru.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég þakka þeim fjölmörgu sem tóku til máls um þessa fyrirspurn og tóku undir með mér um nauðsyn þessarar framkvæmdar. Flest af því sem þar kom fram um tek ég undir heils hugar, þó ekki allt. Mér fannst sumt kannski nokkuð fært í stílinn. Arnarnesvegur er vissulega ansi stór framkvæmd en ég myndi kannski ekki kalla Arnarnesveg risavaxið verkefni, eins og mér heyrðist hv. þm. Jón Gunnarsson tala um áðan. Eins held ég að það sé nokkuð ofmælt að Arnarnesvegur hafi ekki komist á dagskrá vegna þess að borgarstjórinn í Reykjavík hafi sérstaklega lagst gegn þeirri framkvæmd eða þar hafi hamlað alveg sérstaklega áform um auknar almenningssamgöngur. Ég held að almenningssamgöngur komi þessu máli ekkert við. Ég ítreka þakkir mínar fyrir þessa umræðu og vil ljúka þessu á því að vitna í það sem fram kemur í umsögn frá bæjarráði Kópavogs um samgönguáætlun og þar segir m.a., með leyfi forseta: „Í samgönguáætlun 2011–2022 lenti Arnarnesvegur milli Rjúpnavegar og Breiðholtsbrautar í enn einni frestuninni og var færður aftar á samgönguáætlun eða yfir á tímabil þrjú, árin 2019–2022. Nú er gengið enn lengra og veginum frestað til áranna 2024–2028. Kópavogsbúar hafa sýnt mikla biðlund og tóku síðustu frestun þegjandi í ljósi aðstæðna. Þessi nýjasta frestun er hins vegar ekkert annað en dónaskapur gagnvart íbúum Kópavogs [[Forseti hringir.]]og höfuðborgarsvæðisins alls.“
Virðulegur forseti. Ég þakka fjölmörgum þingmönnum áhuga á þessu máli og hef fullan skilning á því. Þannig er það nú bara um samgöngumál almennt, hvar sem þau eru og verkefni sem við stöndum frammi fyrir, að þau eru risavaxin. Umferðarþungi hefur aukist gríðarlega mikið, ekki síst hér á suðvesturhorninu, en reyndar líka um Suðurlandsveg, Vesturlandsveg og Reykjanesbraut, en víða á landinu er grunnkerfið ekki enn uppbyggt. Fólk kemst einfaldlega ekki á milli staða, atvinnufyrirtækin koma ekki vörum sínum á markað og fólk kemst hvorki til skóla né vinnu, þannig að áskorunin er risavaxin. Ég fullyrði líka og vil ítreka að þetta verkefni hefur ekki frestast neitt meira en önnur verkefni. Samgönguáætlanir fyrri tíma voru ófjármagnaðar og óraunhæfar. Þær voru óskalisti sem menn geta bent á ef þeir vilja, en þær voru aldrei líklegar til framkvæmda. Núna erum við komin á þennan stað. Það er líka mjög mikilvægt þegar Vegagerðin hannar vegaframkvæmdir, samtengingar milli sveitarfélaga, að sátt sé milli sveitarfélaganna í svæðisskipulagi, ekki bara um legu vegarins eða framkvæmdarinnar heldur einnig um útfærslu. Slíkt hefur ekki legið fyrir um þessa framkvæmd. Þess vegna hafa menn leitað annarra leiða. Það mun án efa hafa haft áhrif til seinkunar þegar menn skipuleggja hluti. Það er nóg af öðrum verkefnum sem liggja fyrir sem allir eru sammála um. Ég held að það sé hluti af skýringunni. En ég vil taka undir að þessi vegur er gríðarlega mikilvægur varðandi umferðaröryggi en ekki síður vegna annarra öryggisþátta sem menn hafa bent á. Það er þess vegna sem við höfum verið að leita leiða, bæði í ráðuneytinu, og áformuðum það strax í samgönguáætlun, og svo núna umhverfis- og samgöngunefnd, um það hvernig við getum flýtt framkvæmdum. Þessi framkvæmd er ein þeirra, en þá með breyttri gjaldtöku í vegakerfinu, heildstætt. Það eru ástæður fyrir því sem ég get því miður ekki farið yfir [[Forseti hringir.]]þar sem tíminn er búinn.
Það er rétt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir að sitja hér fyrir svörum með okkur. Mig langar að beina til hennar spurningu varðandi starfsemi símenntunarmiðstöðva eða fullorðinsfræðslunnar eins og hún er oft nefnd en hún spannar auðvitað miklu meira. Símenntunarmiðstöðvar eru líklega 11 hringinn í kringum landið og misjafnlega er búið að þeim. Forsendur fjárúthlutunar til starfseminnar virðast mjög óljósar. Það er munur á milli þeirra að innri gerð eftir því hvar þær eru í sveit settar, hvort þjónustusvæðið er víðfeðmt - ég nefni Vesturland, Vestfirði og Austurland - eða landfræðilega mjög afmarkað eins og í Vestmannaeyjum og á Suðurnesjum, og það hafa orðið breytingar á samsetningu starfseminnar og breytingar á samsetningu skjólstæðinga á umliðnum árum. Afþreyingarnámskeið, sem voru svo algeng hér áður fyrr, eru nú horfin en við hafa tekið viðamikil fræðsluverkefni sem gefa ýmisleg réttindi. Ég nefni t.d. að símenntunarmiðstöðvarnar bera hitann og þungann af íslenskukennslu fyrir innflytjendur. Símenntunarmiðstöðvunum er gert mishátt undir höfði, t.d. hvað varðar möguleika til að bjóða fötluðum fræðslu og námskeið. Því það er mikilvægt. Þar virðist hendingin ein ráða. Ein símenntunarmiðstöð fær t.d. þrisvar sinnum hærri upphæð til þessa þáttar en önnur og engin hlutlæg skýring eða rök finnast á málinu. Herra forseti. Tengslin við atvinnulífið eru mikilvægur þáttur í starfsemi símenntunarmiðstöðva, námskeiðahald og fræðsla, símenntun til starfsmanna fyrirtækja og stofnana. Ég nefni almennt starfsfólk heilbrigðisstofnana og ég nefni, af því að ég þekki dálítið til, Stóriðjuskólann á Grundartanga. Það eru ýmsir þættir sem vekja spurningar. Það eru byggðasjónarmiðin líka. Við erum víða á landsbyggðinni að glíma við lágt menntunarstig og þar kemur fullorðinsfræðslan við sögu og getur skipt sköpum til að byggja brýr yfir í almenna skólakerfið. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða áform eru uppi um stefnumótun í fullorðinsfræðslu og starfsemi símenntunarmiðstöðva og ekki síst á landsbyggðinni? Hvað líður samræmdu reiknilíkani fyrir starfsemina og áformum um að styrkja faglega og rekstrarlega umgjörð hennar?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðjóni S. Brjánssyni fyrir að fjalla um símenntun og fullorðinsfræðslu. Þörfin á símenntun og endurmenntun er sífellt að aukast vegna þeirra tæknibreytinga sem eru að eiga sér stað í okkar samfélagi með sjálfvirknivæðingu og öðru slíku. Og svo er það líka þannig að málefni líðandi stundar eru að breytast talsvert mikið, m.a. vegna þeirra breytinga sem eru að eiga sér stað varðandi loftslagsmálin. Samfélög eru að verða sífellt meðvitaðri um það sem er að gerast og þeim sem taka á þessum málum á skilvirkan og uppbyggilegan hátt mun vegna betur er varðar samkeppnishæfni þjóða. Hv. þingmaður spurði hvaða áform væru uppi um stefnumótun í fullorðinsfræðslu og starfsemi símenntunarstöðva, ekki síst á landsbyggðinni. Þá vil ég nefna að á vegum ráðuneytisins er nú verið að undirbúa frumvarp til laga um nám fullorðinna og undir þá vinnu fellur endurskoðun á lögum um framhaldsfræðslu. Þau lög taka sérstaklega til fullorðinna sem ekki hafa lokið formlegu námi á framhaldsskólastigi og afmarkast við starfsemi sem ekki er skipulögð á grundvelli laga um framhaldsskóla eða háskóla. Hugtakið fullorðinsfræðsla nær yfir mun stærri hóp. Þessi víðari nálgun er ein meginástæða þess að ákveðið var að hefja vinnu við ný heildarlög um nám fullorðinna og um leið einfalda regluverkið og breyta hugtakarammanum þannig að lögin nái yfir stærra mengi en ella. Þannig getum við enn betur styrkt stoðirnar undir það að allir búi yfir nægilegri grunnfærni til að lifa og starfa og mæta áskorunum dagsins í dag. Ég legg mikla áherslu á það að heyra rödd hagsmunaaðila í þessum málaflokki. Þess vegna skipaði ég 20 manna samráðshóp um nám fullorðinna í byrjun þessa árs og gildir skipunin til fjögurra ára. Til að fá sem mesta breidd í samráðshópinn var óskað eftir tilnefningum hagsmunaaðila um land allt og voru 40 fulltrúar tilnefndir aðal- og varamenn. Hlutverk samráðshópsins er að vera faglegur vettvangur fyrir nám fullorðinna þar sem hægt er að taka yfir einstök mál, skiptast á skoðunum, veita upplýsingar, skýra mismunandi sjónarmið og finna ýmsum úrlausnarefnum farveg. Fyrsta verkefni hópsins var að rýna lögin um framhaldsfræðslu og koma með tillögur sem nýtast í vinnu við endurskoðun laga um nám fullorðinna. Virðulegur forseti. Hvað líður samræmdu reiknilíkani fyrir starfsemina og áformum um að styrkja faglega og rekstrarlega umgjörð hennar er um það að segja að símenntunarstöðvar um land allt afla sér fjár til fjölbreytilegrar starfsemi eftir ýmsum leiðum. Framlög til þeirra af fjárlagaliðum ráðuneytisins eru fyrst og fremst í gegnum fræðslusjóð sem úthlutar fé samkvæmt úthlutunarreglum og skilmálum sem stjórn sjóðsins gerir tillögu um og ráðherra staðfestir. Segja má að um ákveðið reiknilíkan sé að ræða. Hins vegar eru símenntunarmiðstöðvar með samning við ráðuneytið um grunnstarfsemi samkvæmt ákvæðum laga um framhaldsfræðslu og eftir atvikum um þjónustu við háskólanema og renna þeir út í árslok 2018. Ákveðið hefur verið að gera viðauka við þá samninga sem framlengir gildistíma þeirra út næsta ár. Virðulegur forseti. Ég stefni á að færa bein framlög ráðuneytisins til símenntunarstöðva, samkvæmt samningum, yfir í styrkjafyrirkomulag, samanber 42. gr. laga um opinber fjármál og reglugerðar nr. 642/2018 um styrkveitingar ráðherra. Þar er kveðið á um meginreglur við veitingu styrkja og skyldu til að auglýsa lausa styrki til einkaaðila sem sjá um grunnþjónustu og samfélagsleg verkefni eins og símenntunarmiðstöðvar gera að hluta til. Virðulegur forseti. Samhliða vinnu við breytingu á fyrirkomulagi á styrkjafyrirkomulagi til símenntunarstöðva, samkvæmt lögum um opinber fjármál, vinnur ráðuneytið að þróun deililíkans eða reiknilíkans þar sem m.a. verði settar reglur um hvernig framlög eða styrkir verða auglýst, hvaða skilyrði verða sett og hvaða kröfur verða gerðar til umsækjenda. Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að setja þessi mál á dagskrá þingsins. Þau skipta máli er varðar framvindu málaflokksins og við viljum efla grunnfærni sem flestra á íslenskum vinnumarkaði svo að hægt sé að efla hann.
Virðulegi forseti. Ég kem bara hér upp til þess að ræða þetta mál og taka undir mikilvægi þess. Það skiptir miklu að góð aðstaða sé til símenntunar og þátttöku í námi um allt land. Ég vil líka þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör, ég veit að hún hefur mikinn áhuga á að vinna að þessum málefnum. Fræðslumiðstöðvar um allt land eru að þjónusta atvinnulífið og koma inn á starfstengd námskeið og geta þau verið fjölbreytt í ólíkum landshlutum. Þær hafa líka komið inn á símenntunaráætlun fyrirtækja og sveitarfélaga sem skipta gríðarlega miklu máli. Þess vegna er það mjög mikilvægt að tryggja undirstöður símenntunar um allt land.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma þessu máli á dagskrá. Símenntunarmiðstöðvar um allt land skipta gríðarlega miklu máli. Þær hafa hjálpað til við að hækka menntunarstig og auka lífsgæði íbúa. Þær halda utan um prófatöku. Fólk þarf ekki að fara um langan veg til að fara í próf og annað slíkt þannig að klárlega er mjög jákvætt að þær skuli vera til staðar. Ef ég kann söguna rétt þá voru þær settar af stað úti á landi, það var markaðsbrestur og ríkið komi inn í það að reka þær. Ég velti fyrir mér: Átti að styrkja símenntunarstöðvar hér á höfuðborgarsvæðinu eins og úti um land? Upphaflega var hugsunin önnur. Mig rekur minni til að hugsunin hafi verið önnur í upphafi. Engu að síður er þetta gríðarlega mikilvægt, hækkar menntunarstig. Þær hafa komið að því að framkvæma raunfærnimat sem hefur verið mjög mikilvægt til að auka framboð á fagfólki. Þetta er mikilvægt mál og ég treysti því að ráðherrann fylgi því eftir líkt og hún hefur tjáð sig um hérna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrirspurnina og þakka enn fremur hæstv. ráðherra svörin. Já, starfsemi símenntunarmiðstöðva er sannarlega mikilvægur grunnur til að viðhalda menntun á landsbyggðinni. Það skiptir sköpum að hringinn í kringum landið geti almenningur sótt sér menntun hvar svo sem fólk er statt á menntabrautinni. Það er einnig mjög brýnt að fólk þurfi ekki að fara um langan veg og við vitum öll að mennt er máttur og grunnur að margvíslegri velferð. Sérstaklega finnst mér þetta starf mikilvægt fyrir, eins og kom fram áðan, innflytjendur varðandi íslenskunám, fyrir fatlaða og aðra hópa sem e.t.v. eiga erfitt með að fara um langan veg. Hér minntist ráðherrann áðan á að hann væri með í undirbúningi lög um fullorðinsfræðslu. Ég vil fagna því og vil hvetja hann til þess að láta vinna úttekt á starfsemi símenntunarmiðstöðva og styrkja þar með faglega og rekstrarlega umgjörð starfseminnar. Eftir því sem ég best veit þá var slík úttekt síðast gerð 2002.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrir að vekja máls á þessu þarfa máli. Símenntunarstöðvar eru mjög mikilvægar víða um land og tækifærin eru ekkert síður mikilvæg hér á höfuðborgarsvæðinu. En kannski enn frekar úti á landi þar sem minna er um þessarar grjóthörðu, skulum við segja, menntastofnanir eins og háskóla, þó að háskólasetur séu vissulega á nokkrum stöðum. Í félagslegu samhengi skiptir þetta miklu máli, límið verður meira í samfélaginu á þeim stöðum þar sem slíkar stöðvar eru og þess vegna er þetta mikilvægt. Ég hef sjálfur verið svo lánsamur að fá tækifæri í nokkur skipti til að kenna á símenntunarstöðvum og þekki því af eigin raun hvað það getur verið skemmtilegt og ekki síst þakklátt að fá að taka þátt í starfsemi þessara stöðva. Það er því afar mikilvægt að við hlúum vel að þeim og búum þannig um hnútana að þær geti áfram fengið að þroskast og dafna.
Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Ég tek undir mikilvægi símenntunar og fullorðinsfræðslu um land allt. Þá vildi ég minna sérstaklega á þau svæði sem eru flokkuð undir brothættar byggðir, eins og Skaftárhrepp. Þar hafa þau verið að reyna að koma svona stöð á og tryggja starfsemina undir regnhlífinni þekkingarsetur. Það eru misjöfn nöfn á þessu en þau miða öll að því sama, að reyna að hækka menntunarstig á svæðinu til þess að styrkja byggð og tryggja búsetu á þeim stöðum sem eru lengra frá stjórnsýslunni og öðrum menntastofnunum. Ég tel mikilvægt að hljóð og mynd fari saman hjá stjórnvöldum þannig að eitt ráðuneyti setji ekki af stað verkefnið Brothættar byggðir í gegnum Byggðastofnun og því sé síðan ekki fylgt eftir í öðrum ráðuneytum.
Virðulegur forseti. Ég þakka ágætar upplýsingar frá hæstv. ráðherra. Það er enginn vafi á því að við erum sammála um mikilvægi símenntunarmiðstöðvanna og að sú starfsemi sé í föstum skorðum og sé öflug um allt land. Símenntunarmiðstöðvarnar eru náttúrlega reknar á grunni samfélagslegra markmiða og standa sveitarfélögin, ríkisstofnanir, stéttarfélög eða jafnvel atvinnulífið að þessari starfsemi, fulltrúar nærsamfélagsins. Mér heyrist að þau áform sem uppi eru verði síst til þess að festa í sessi og auka festuna í starfsemi símenntunarmiðstöðva í landinu. Ég hef upplýsingar um það að stjórnendum hafi borist til eyrna fyrir nokkru upplýsingar um að ráðuneytið sé að undirbúa útboð á samningsskyldum verkefnum símenntunarmiðstöðva og án þess að þær hafi verið hafðar með í ráðum og þar með hafi þeim ekki gefist færi á að ígrunda málið nánar eða bregðast við. Ég spyr ráðherra: Er það rétt að verið sé að undirbúa útboð á mikilvægum þáttum í símenntun og fullorðinsfræðslu? Og hvaða áhrif mun það hafa á starfsemina að mati ráðherra? Hvernig sér ráðherra fyrir sér í framkvæmd útboð á þessari þjónustu einmitt í tengslum við það sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason nefndi, að við þurfum að styrkja þessa þjónustu í brothættum og viðkvæmum byggðum?
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu, hún er mjög brýn og gagnleg, m.a. vegna þess að brotthvarf af framhaldsskólastiginu er hærra á Íslandi en til að mynda á Norðurlöndunum og víðast hvar annars staðar. Þess vegna er þörfin á endurmenntun eða símenntunarmiðstöðvunum brýnni á Íslandi en ella. Að vísu höfum við verið að ná talsverðum árangri á síðustu árum, við erum að minnka brotthvarfið. Hv. þingmenn hafa nefnt raunfærnimatið. Við erum að taka það þarna inn sem skiptir miklu máli og allt gengur þetta auðvitað út á það að efla fólkið okkar á vinnumarkaðnum og hlúa að því að það nái sér í þekkingu sem skiptir máli og styrkir það. Hv. þingmaður spurði út í útboðið. Útboðið er náttúrlega í samvinnu eða samræmi við lög um opinber fjármál, 42. gr. Við munum að sjálfsögðu vera í samvinnu við símenntunarmiðstöðvarnar og ef bæta þarf samvinnu eða auka upplýsingagjöf tekur ráðherrann sem hér stendur það til sín. Við munum bæta úr því og mun ég spyrjast fyrir um það í mínu ráðuneyti. Það sem er hins vegar brýnast er að símenntunarmiðstöðvar, og sú endurmenntun sem á sér stað þar, bjóði upp á öflugt nám til þess fallið að auka hæfni á íslenskum vinnumarkaði. Við þurfum líka að hafa það hugfast að það er brýnni þörf á þessari þjónustu á Íslandi vegna þess hvernig brotthvarf hefur verið að þróast hér á landi.
Herra forseti. Ég held að ég byrji umræðuna svolítið á þeim nótum sem henni lauk, þ.e. um mikið brottfall hér á landi úr framhaldsskólum. Mig langar að tengja það fyrirspurn minni um námsgögn fyrir framhaldsskólanemendur. Ég fer svolítið um víðan völl en fyrsta spurningin er einföld: Telur ráðherra að aukin fjölbreytni kennsluaðferða, þar með talið varðandi framsetningu námsefnis, sé vænleg til að bregðast við brottfalli úr framhaldsskólum, ekki síst drengja? En þetta snýst ekki bara um brottfall. Staðreyndin er sú, eins og mjög ítarlega var greint frá í fréttum í haust, að á sama tíma og nemendur í framhaldsskóla verja tugum þúsundum króna í bækur á hverri önn, enda margar þeirra uppi í hillu ólesnar, lítið farið yfir þær og í mörgum fögum vantar hreinlega námsefni fyrir nákvæmlega sömu framhaldsskólanemendur. Fram kemur hjá sérfræðingum að kerfið sé allt að því ónýtt, það sé lítill sem enginn hvati til að gefa út nýjar bækur. Námsgagnaútgáfa fyrir framhaldsskóla hafi aldrei verið upp á marga fiska en staðan hafi versnað síðastliðin ár. Bent hefur verið á t.d. að eftir stofnun þróunarsjóðs námsgagna árið 2007 hafi verið skorið niður árið 2011 og síðan hefur ekki tekist að lyfta því upp aftur. Á hverju einasta ári hafa umsóknir verið margfalt hærri í upphæðum en sem nemur þeim fjármunum sem eru í sjóðnum, þannig að hann mætir ekki þörfinni. Menn taka svo djúpt í árinni að segja að það viðskiptakerfi sem er við lýði í námsbókaútgáfu framhaldsskóla sé ónýtt. Það sé úrelt og hafi ekki fylgt þörfum markaðarins, ekki nemendanna og ekki þörfum skólanna í þessu sívaxandi og breytilega umhverfi sem við búum við. Við þurfum nýtt kerfi, er sagt, og aðrar leikreglur á þessum markaði til að þetta virki. Spurning númer tvö til hæstv. ráðherra er því: Hefur ráðherra í hyggju að ráðast í ákveðnar aðgerðir til að tryggja fjölbreytni í framsetningu námsefnis? Ef svo er, hverjar eru þær aðgerðir helstar og innan hvaða tímamarka hyggst ráðherra hrinda þeim í framkvæmd? Þriðji angi fyrirspurnarinnar lýtur að sérstöku áhugamáli hæstv. ráðherra, íslensku tungunni okkar. Staðreyndin er sú að þær bækur sem þó eru gefnar út fyrir framhaldsskólanemendur eru margar hverjar alls ekkert á íslensku. Það er nokkuð galið að á sama tíma og við tölum fjálglega um íslenska tungu sé 16, 17, 18 ára ungmennum gert að læra mjög flókin fög á borð við stærðfræði, líffræði, eðlisfræði og efnafræði á ensku. Ég geri engar athugasemdir við það að enskan sé þjálfuð í þessu tilliti, en við getum ekki á sama tíma talað fjálglega um að íslenskan sé þjóðtunga og treyst okkur síðan ekki til að kenna ungmennum okkar fögin á málinu og, nota bene, sem kennarinn síðan [[Forseti hringir.]]ræðir akkúrat um á íslensku og börnin viti ekki hvora retoríkina á að nota. Þetta er síðasta spurningin: [[Forseti hringir.]]Telur ráðherra að ein leið að markmiði tillögu til þingsályktunar um íslensku sem þjóðtungu Íslendinga og opinbert mál á Íslandi, [[Forseti hringir.]]um nauðsyn þess að tryggja að íslenskan verði notuð áfram á öllum sviðum íslensks samfélags, [[Forseti hringir.]]sé að tryggja nemendum íslenskra framhaldsskóla aðgang að námsefni á íslensku í námsgreinum sem eru á annað borð kenndar á íslensku?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir að setja á dagskrá málefni framhaldsskóla landsins. Það er mjög ánægjulegt að vera hér í þingsal og ræða þessi mikilvægu mál af því að þetta snýr auðvitað að framþróun þjóðarinnar. Ég ætla að byrja á að svara því er varðar brotthvarf og fjölbreytni í kennsluaðferðum, vil samt byrja á því að benda á að brotthvarfið hefur minnkað umtalsvert á síðustu tíu árum. Núna er hlutfallið það að 58% útskrifast á framhaldsskólastiginu á tilskildum tíma en fyrir tíu árum voru það í kringum 44%. Við sjáum því talsverðar framfarir. Ég vil nefna það, virðulegur forseti, að ástæður brotthvarfs nemenda úr framhaldsskólanámi eru margþættar. Brotthvarf úr námi sem síðar birtist í framhaldsskóla er langt ferli og löngu hafið áður en nemandi hættir á framhaldsskólastiginu. Eitt af því sem við höfum verið að gera í mennta- og menningarmálaráðuneytinu er að leggja mun meiri áherslu á leikskólastigið og grunnskólastigið, jafnvel þótt við berum ekki fjárhagslega ábyrgð á þeim skólastigum, vegna þess að ljóst er að brotthvarfið hefst, og við sjáum fyrstu merki þess, mun fyrr. Við höfum verið að efla samstarfið verulega við Samband íslenskra sveitarfélaga sem bera fjárhagslega ábyrgð á grunnskólastiginu og líka á leikskólastiginu til að finna leiðir. Hvernig getum við spornað gegn þessu? Hins vegar er ljóst að framhaldsskólastigið sem slíkt og kennsluaðferðir í því eru mjög fjölbreyttar og ég verð að viðurkenna að þær eru mun fjölbreyttari en ég hafði gert mér grein fyrir áður en ég kynnti mér framhaldsskólastigið. Það er gríðarleg fjölbreytni hvað varðar námsframvindu og úrval, þ.e. námsframboð. Ég er ekki sannfærð um að helsta skýribreytan hvað varðar brotthvarf sé skortur á fjölbreytni í kennsluaðferðum. Hins vegar erum við erum að skoða það mjög gaumgæfilega í ráðuneytinu hverjar eru stærstu skýribreyturnar. Eitt af því sem við sjáum er að ef nemendur sýna litla færni í íslensku og stærðfræði á síðari stigum í grunnskóla þá aukast líkurnar verulega á brotthvarfi. Það eru því ákveðnar vísbendingar um að það megi efla menntun hvað það varðar. Hins vegar held ég að það sem skipti miklu máli líka sé að við þurfum að auka val á grunnskólastiginu, þ.e. að viðmiðunarstundaskráin hvað varðar valið sé uppfyllt. Við erum að vinna með sveitarstjórnarstiginu hvernig við náum að uppfylla það vegna þess að ég held að þetta tengist líka því að nemendur átti sig ekki oft á hversu mikið val og námsframboð er í boði á framhaldsskólastiginu. Þarna þurfa allir að taka saman höndum, foreldrar, nemendur, stjórnendur á grunnskólastiginu og framhaldsskólastiginu til að nemendur séu meira meðvitaðir um það. Spurt er hvort við séum að fara í ákveðnar aðgerðir til að tryggja fjölbreytni í framsetningu námsefnis. Við erum að vinna að stefnu um námsgögn á Íslandi og settur var á laggirnar starfshópur sem vinnur að því. Ég vil taka fram að ég hef mjög mikla trú á því að vönduð námsgögn séu ákveðin jöfnunartæki. Ef þau eru góð og unnið að þeim talsvert mikið þá hafa nemendur betri möguleika á að námsframvinda þeirra verði jafnvel betri og öflugri. Þannig að mér finnst þegar við ræðum námsgögn og ég tala nú ekki um þegar við ræðum svo aðalnámskrá seinna, geri ég ráð fyrir, að það sé svolítið kjarni þess að við séum með öflugt menntakerfi. Ég vil segja við hv. þingmann að við höfum sett á laggirnar vinnuhóp sem er að vinna að þessu og þeirri endurskoðun á að ljúka á árinu 2019, en þar erum við að fara mjög gaumgæfilega yfir þessa þætti. Hvað varðar þjóðtunguna og að námsefni skorti á íslensku erum að skoða það líka með Menntamálastofnun, mögulega að nýta tæknina hvað það varðar, þ.e. með máltækniverkefninu og fleiri leiðum. Þá er hægt, virðulegi forseti, að fá námsefni á íslensku með minni tilkostnaði en áður. Við verðum að nýta og skoða það gaumgæfilega.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir fyrirspurnina. Ég vil bara fara beint í það að ég tel að ein aðalástæðan fyrir brotthvarfi sé lesblinda. Það er eitt af því sem veldur miklum vandræðum í framhaldsskólum vegna þess að ef þú ert ekki vel læs á íslensku og stærðfræði þá lendirðu strax í vandræðum. Þar þarf meira til, það þarf að finna nýjar aðferðir. Það er t.d. búið að finna út leirun, þrívíddarleirun, að leira stafi. Það er ýmislegt sem er í gangi til að aðstoða þá sem eru lesblindir og það þarf að kafa ofan í það og kenna það betur og hafa betri yfirsýn um nýjustu tækni í því að hjálpa þeim sem þarna eru, sérstaklega þeim sem eru lesblindir til þess að þeir nái færni í íslensku og svo auðvitað í stærðfræðinni.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir að vekja athygli á þessu og ráðherranum líka. Það er auðvitað algjört grundvallaratriði að öll sú stefnumörkun sem fer nú fram í ráðuneytinu miðist að því að auka fjölbreytni og auka framboð af mismunandi námsgögnum. Af því að hæstv. ráðherra kemur inn á grunnskólann þá langar mig að nefna að við erum algjörlega sér á báti hvað varðar miðstýringu á útgáfu námsgagna til grunnskóla. Ef við berum okkur saman við löndin í kringum okkur, hvort sem það eru Vestur-Evrópuþjóðir eða Norðurlöndin, hafa þau sama meginmarkmið og við að leiðarljósi, jafnrétti til náms og aðgengi nemenda í skyldunámi að ókeypis námsgögnum. Þrátt fyrir að þessi lönd hafi nákvæmlega það sama að leiðarljósi þá hafa þau náð þeim árangri að vera með mun betra framboð og meiri fjölbreytni í námsgögnum. Það er eitthvað sem við verðum að horfa til og það á auðvitað við um öll skólastigin.
Herra forseti. Þetta er mikilvægt mál sem hér er tekið til umfjöllunar, námsefnisgerð. Það skiptir höfuðmáli fyrir þá sem eru í skóla að hafa greiðan og góðan aðgang að fjölbreyttu og aðgengilegu námsefni. Ég vil gjarnan tengja þetta við íslenskuna. Ég held að það sé sterkasta og besta leiðin til að efla íslensku og verja hana fyrir erlendum áhrifum að sjá til þess að nemendur hafi aðgang að kennsluefni á íslensku. Ég held að peningum sé betur varið í námsgagnagerð á íslensku en í að styrkja t.d. almennt bókaútgáfu í landinu þó að á íslensku sé. Því þarna er grunnurinn lagður og ég held að við ættum frekar að forgangsraða í þessa veru. Síðan þarf að efla mjög og auka hvata fyrir kennara sem margir hverjir eiga mjög gott kennsluefni í sínum fórum en dreifa ekki vegna þess að þeim vex í augum að gefa það út og fá ekki til þess nægilega hvatningu og styrk.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir svörin. Ég get tekið undir heilmargt af því sem hér hefur komið fram, þ.e. með brotthvarfið og ástæður þess. Það er mjög mikilvægt að hafa námsefni og kennsluaðferðir fjölbreyttar. Ég hef verið kennari og náms- og starfsráðgjafi í grunnskóla og líka í framhaldsskóla og ég tek undir það sem hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson nefndi um lesblindu. Þegar ég var í náms- og starfsráðgjöf í framhaldsskóla gekk ég svolítið á nemendur og spurði hvernig þeim líkaði að vinna og hvað hentaði best. Það var fyrst og fremst það að lesa af tölvu, geta stækkað letur, geta notað filmur og annað slíkt sem hentaði betur og mismunandi framsetning hentar ólíku fólki. Ég held að það sé númer eitt, tvö og þrjú. Það er jöfnunartæki að geta boðið nemendum upp á að nota þau gögn sem þeim hentar en við þurfum líka, og það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði, að bjóða efni á íslensku. Það eitt og sér er auðvitað jöfnun. Þó að það sé gott að geta kennt ensku í framhaldsskóla, þá eru það ekki allir sem geta lesið hana.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og jafnframt fyrirspyrjanda. Hér er verið að ræða um fjölbreyttar kennsluaðferðir, meðal annars í tengslum við brottfall úr framhaldsskóla. Ég tek undir það sem fram hefur komið varðandi íslenskuna, námsgögn, tækni og lesblindu sem allt eru mjög góð innlegg. En það sem ég vil bæta við er samstarf heimilis og skóla. Það þarf líka að eiga sér stað þegar börn og unglingar eru komin í framhaldsskóla. Mikilvægt er að kennarar nái til nemenda, eins og í grunnskólanum að börnin okkar verði læs. Og ég tala nú ekki um að foreldrarnir eigi gott samstarf við bæði grunnskóla og framhaldsskóla. Ég tel að það þurfi að gerast líka í framhaldsskóla til að hefta brottfall. Ég held að þetta sé grunnur sem þurfi að leggja mun ríkari áherslu á en gert hefur verið.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og öllum þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls kærlega fyrir góðar umræður og það er ljóst að þetta er málefni sem brennur á okkur mörgum, eðlilega. Ég er sérstaklega ánægð með að hæstv. ráðherra gaf tóninn í lok erindis síns eða ræðu um rafrænu námsgögnin. Það var þangað sem mig langaði að fara í seinni umferð hjá mér vegna þess að ég trúi því eiginlega að það sé lykillinn að þessum úrlausnarefnum að stóru leyti. Það er ódýrara. Það er auðveldara að endurnýja slík námsgögn. Þau eru nýrri í tíma, íslenskan, það eru ekki vandamál þar, þ.e. við íslenskuna, og við erum að koma til móts við þarfir eða venjur þeirrar ungu kynslóðar sem er vön að fara á YouTube eða hvað það er til að leita leiða við eiginlega hvað eina sem er. Ég held að varla sé til það úrlausnarefni milli himins og jarðar sem ekki er hægt að fá alla vega einhverjar leiðbeiningar um með því að fara þar inn. Það kunna ungmennin vel. Því til viðbótar gefur það kennurum færi á að setja sinn brag á þetta. Mér þætti gott að heyra frá hæstv. ráðherra í lokin - ég er glöð að heyra með þessa stefnu sem hún talar um og þessa vinnuhópa og ég hlakka til að sjá útkomuna. En mig langar til að heyra hvort ekki sé örugglega verið að tryggja þar líka annars vegar að kennarar geti sett sinn brag á þetta og hins vegar að heilbrigð samkeppni sé í námsgagnagerðinni. Þannig að það verði einhvers konar keppni um að gera það sem best úr garði efnislega og að framsetningin sé þannig að raunverulega sé gott fyrir nemendur að nýta sér þetta fjölbreytta efni. Ég segi það fyrir mína parta að það skýtur einfaldlega skökku við ef menntakerfið sjálft er að reka lestina í þessari þróun. Það er ekki sérstaklega góð vísbending um framtíðina hjá okkur. Hvað varðar námsgögn hljótum við að þurfa að fara að standa jafnfætis öðru efni sem ungmenni í dag eru að leita sér upplýsinga um.
Virðulegi forseti. Þetta eru mjög gagnlegar umræður og margt sem hefur komið hérna fram sem ég vil ræða um. Í fyrsta lagi ætla ég að nefna það er varðar lesblinduna. Ein af ástæðum þess að við erum að stórauka samstarfið við leikskóla og grunnskólastigið er lesblindan vegna þess að hægt er að sjá það ansi snemma á námsferlinum í hvað stefnir. Þess vegna þurfum við að hlúa betur að snemmtækri íhlutun til að aðstoða þá nemendur fyrr á sínum námsferli. Það sem kemur líka fram er að þau börn sem hafa annað móðurmál en íslensku eiga líka við ákveðnar áskoranir að etja og þess vegna þurfi að koma að því máli mun fyrr. Varðandi vinnuhópinn sem ég nefndi og er að störfum til að bæta námsgagnagerð er verið að einblína á fjölbreytni og stafræna útgáfu. Og umtalsvert samráð á sér að sjálfsögðu stað við kennara. Hér var íslenskan nefnd og að þar ætti að forgangsraða einmitt til þess að styðja við námsgagnagerð og það er einmitt verið að gera. Þeir einkaaðilar sem gefa út námsgögn fá einmitt þennan stuðning, þ.e. 25% endurgreiðslu. Þetta smellpassar í raun og veru við það sem var nefnt hér fyrr í umræðunum. Við erum að sjálfsögðu að hlúa að íslenskunni. Sú þingsályktunartillaga sem ég mun mæla fyrir, vonandi í lok vikunnar eða byrjun næstu, er einmitt um þessa þætti. Mér fannst mjög ánægjulegt að þingmenn komu inn á kennsluefnið, en til gamans má geta að verkefni Viðskiptaráðs Íslands, sem átti sér stað, var vinningstillagan sem heitir Skilvirkt lærdómssamfélag. Hugmyndin gengur út á að stórefla aðgengi að námsgögnum og ráðuneytið er einmitt að vinna með þeim hópi til að efla það. Þetta yrði þá tímamótagagnagrunnur sem allir hefðu aðgengi að námsefni og þá væru menn farnir að deila því. Þetta er að sjálfsögðu allt á íslensku.
Herra forseti. Við þinglega meðferð frumvarps til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar frá 2008 og lyfjalögum frá 1994, með síðari breytingum, sem varð að lögum nr. 45/2012, var reglum um greiðsluþátttöku í lyfjakostnaði breytt. Beindi meiri hluti velferðarnefndar því til ráðherra að reglugerð um styrki vegna hjálpartækja yrði endurskoðuð með það að markmiði að hækka styrki vegna hjálpartækja þar sem ákveðnir hópar sjúkratryggðra sem þurfa á lyfjum að halda, eins og t.d. sykursjúkir, þurfa auk þess hjálpartæki og hafa af því töluverðan aukakostnað. Auk insúlíns sem var gjaldfrjálst fyrir lagabreytinguna en er það ekki lengur þurfa sykursjúkir að kaupa strimla, blóðhnífa og nálar og þeir sem nota insúlínpenna þurfa auk þess að kaupa slöngusett og forðahylki. Sykursjúk börn þurfa oft og tíðum dælubúnað og ýmislegt sem honum fylgir. Sjúklingar geta sótt um styrk vegna kostnaðar samkvæmt reglugerð frá 2008 um styrki vegna hjálpartækja en sá árlegi kostnaður sem sjúklingurinn sjálfur ber fer oft yfir hámarksgreiðsluþátttöku Sjúkratrygginga til einstaklings í lyfjakostnaði á 12 mánaða tímabil. Kostnaður vegna sykursjúks barns sem er t.d. sex ára, þá er búið að draga kostnaðarþátttöku Sjúkratrygginga vegna insúlíns frá, getur numið allt að 200.000 kr. árlega. Við það bætist t.d. vinnutap annars foreldris, oftast móður. Annað foreldri sykursjúks barns þarf oftast að minnka við sig vinnu. Sykursjúkir og aðrir sem þörf hafa á hjálpartækjum vegna lyfjatökunnar bera því hærri árlegan kostnað vegna sjúkdóms síns en þeir sem einungis taka lyf. Auk þessa eru algengustu hjálpartækin fyrir sjúklinga með sykursýki sérsmíðuð innlegg, tilbúnir bæklunarskór og framleistar og ökklaspelkur. Mikill munur er á hjálpartækjaúrræðum út frá stoðtækjafræði milli Norðurlanda og Íslands. Notandi í Svíþjóð þarf t.d. ekki að greiða fyrir hjálpartæki sitt þegar sár á fæti notanda hefur verið staðfest læknisfræðilega og þá eru hjálpartækin hlutur af sárameðferðinni og stoðtækjafræðingurinn er þá hluti af fagteymi spítalans. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Hafa reglurnar verið endurskoðaðar eins og velferðarnefnd lagði til með það að markmiði að lækka kostnað þessa hóps? Ef svo er, hversu mikið hefur kostnaðurinn lækkað?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Þórarinsson beindi til mín munnlegri fyrirspurn um styrki til kaupa á hjálpartækjum. Hann spyr hvort reglur hafi verið endurskoðaðar með það að markmiði að lækka kostnað þess hóps sjúkratryggðra sem sannarlega þarf á lyfjum að halda, eins og t.d. sykursjúkra, en þarf auk þess hjálpartæki og hefur af því töluverðan aukakostnað. Ef svo er spyr fyrirspyrjandi hvernig endurskoðun hafi verið háttað og hversu mikið kostnaður hafi lækkað. Svarið er á þann veg að reglur um styrki til kaupa á hjálpartækjum hafa ekki verið endurskoðaðar í heild sinni með það að markmiði að lækka kostnað þessa hóps sjúkratryggðra en settur hefur verið af stað hópur til að fjalla um endurskoðun á fyrirkomulagi varðandi hjálpartæki almennt. Sá hópur hefur haft það hlutverk að endurskoða í heild fyrirkomulag varðandi hjálpartæki og ekki síst að teknu tilliti til samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks til sjálfstæðs lífs og samfélags- og atvinnuþátttöku, en einnig í ljósi verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga, jafnræðis og tækniþróunar. Það sem ég óskaði eftir við þennan hóp, sem ég setti af stað í janúar eða febrúar á þessu ári, var að taka til skoðunar lagaumhverfið, reglugerðir en líka framkvæmdina á þessu regluverki. Það var alveg ljóst, þegar ég fór að skoða það umhverfi sem fyrir lá sem heilbrigðisráðherra, að þau mál sem lutu að hjálpartækjunum sérstaklega höfðu mætt afgangi um langt árabil. Þó er rétt að geta þess að nýlega var gerð sú breyting á reglum um styrki til kaupa á hjálpartækjum að greiðsluþátttaka Sjúkratrygginga í innöndunartækjum þeirra sem eru haldnir slímseigjusjúkdómi, þ.e. cystic fibrosis, var hækkuð úr 70% í 100%. Þessi breyting varðar einstaklinga sem þurfa bæði á lyfjum og hjálpartækjum að halda þannig að sú breyting er tiltölulega nýleg. Þegar unnið var að nýju greiðsluþátttökukerfi sjúkratryggðra í heilbrigðisþjónustu, sem tók gildi 1. maí 2017, var rætt sérstaklega hvort rétt þætti að fella hjálpartæki undir kerfið í heild. Þá þótti það ekki ráðlegt fyrr en reynsla væri komin á kerfið og nú er það svo að reynslan er orðin hartnær hálft annað ár þannig að full ástæða er til að skoða þann þátt einnig, þ.e. hvort greiðsluþátttakan ætti að taka enn þá meira til hjálpartækja. Kostnaður Sjúkratrygginga við hjálpartæki hefur verið að aukast ár frá ári og það mætti kanna hvaða kostnaðaraukningu það hefði í för með sér fyrir Sjúkratryggingar að fella hjálpartæki undir þetta greiðsluþátttökukerfi. Varðandi hópinn sem ég nefndi áðan var stefnt að því að hópurinn skilaði af sér tillögum til mín 1. október 2018 en þar um bil fékk ég bráðabirgðaskil frá hópnum með nokkrum ábendingum sem lutu að breytingum á reglugerðum sem mér væri bæði ljúft og skylt að gera hv. þingmanni grein fyrir með sérstökum hætti, jafnvel skriflega. Hópurinn hefur lokið sinni greiningarvinnu og þetta er hópur sem er undir formennsku hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur með aðkomu þeirra sem best þekkja til. Hópurinn er núna að vinna skýrslu með niðurstöðum og tillögum til ráðherra og samkvæmt þeirri áfangaskýrslu sem ég fékk um mánaðamótin október/nóvember er markmið hópsins að ljúka við skýrsluna fyrir áramótin. Mitt svar til hv. þingmanns er í meginatriðum það að hjálpartækjamálin eru sannarlega á dagskrá hjá mér. Ég setti þessa vinnu í gang um leið og ég hafði tekið við embætti enda hafði ég orðið þess áskynja að málin hefðu mætt afgangi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir að taka þetta mál upp hér. Hann tók upp hjálpartækjavinkilinn mest út frá sjónarhorni þeirra sem hafa sykursýki, en það er mikilvægt að það komi fram að þetta sama getur átt við í rauninni um marga aðra sjúkdómaflokka, til að mynda marga gigtarsjúkdóma og ýmsa taugasjúkdóma. Það er mikilvægt að líkt gildi um meðferð mála, þó náttúrlega þannig að þeir sem hafa mesta þörf á hverjum tíma gangi fyrir. Það er hins vegar þannig, og það er sjónarmið sem ég vil koma á framfæri, að að mínu mati á það að vera þannig að hjálpartæki eiga í öllum grundvallaratriðum að vera fólki endurgjaldslaus vegna þess að þau eru í rauninni leiðin til að samfélagið tryggi að þeir sem þurfa á þeim að halda [[Forseti hringir.]]geti haft fulla samfélagsþátttöku.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að þessi mál séu sannarlega á hennar dagskrá enda ekki vanþörf á þar sem þetta hefur mætt afgangi. Það er náttúrlega afar slæmt vegna þess að ég held að í krónum talið hafi styrkir til þessa málaflokks ekki hækkað, að ég held a.m.k., síðan 2007. Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni sem sagði að hjálpartæki ættu að vera endurgjaldslaus. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni vegna þess að þetta skiptir viðkomandi einstaklinga mjög miklu máli. Þetta er líka fyrirbyggjandi og þar vil ég koma sérstaklega inn á mikilvægi stoðtækjafræðinga. Það er nauðsynlegt að efla starf þeirra innan heilbrigðisstofnana. Það væri fróðlegt að fá skoðun ráðherra á því. Stoðtækjafræðingar geta gert mjög margt gott og hlutverk þeirra öðru fremur er að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að forðast það að notendur verði fyrir útlimamissi, en þekking almennings og annars heilbrigðisstarfsfólks á mikilvægi hlutverks stoðtækjafræðinga er að mínum dómi ekki nægileg. Það þarf að bæta úr því. Stoðtækjafræðingar hjálpa sjúklingum að auka og viðhalda færni, efla þátttöku þeirra í daglegu lífi, auk þess að efla sjálfstæði og auka lífsgæði sjúklinga. En ég árétta líka að velferðarnefnd lagði á sínum tíma til að þetta yrði endurskoðað, t.d. hvað varðar sykursjúka, og ég held að það sé mjög mikilvægt [[Forseti hringir.]]að það verði gert. Ég hvet ráðherra til dáða í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn fyrir umræðuna og hv. fyrirspyrjanda fyrir spurninguna og hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir hans aðkomu að þessari umræðu. Ég tek undir það hjá bæði honum og fyrirspyrjanda að hjálpartækin eru náttúrlega til að jafna aðgengi og til að tryggja og stuðla að aukinni samfélagsþátttöku allra og ætti þess vegna ekki að vera gjald fyrir. Það væri auðvitað langeðlilegast að hugsunin væri sú að þetta væri eðlilegt framlag samfélagsins til að allir geti tekið þátt í því að móta samfélagið og taka þátt í því. Af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um stoðtækjafræðinga vil ég segja að almennt er ég þeirrar skoðunar að við eigum að auka fjölbreytni í aðkomu mismunandi fagstétta í heilbrigðismálum öllum. Vil ég þá líka nefna iðjuþjálfa sem eru auðvitað gríðarlega mikilvægir í því efni sem hér er verið að ræða. Ég vil líka segja, af því að hv. þingmaður byggir sína fyrirspurn kannski fyrst og fremst á sykursýki og þeirri umræðu, að til mín hafa komið fulltrúar ýmissa sjúklingahópa sem hafa verið að ræða þessi mál. Ég nefni þá sem eru með öndunarfærasjúkdóma og hafa þurft að nota hjálpartæki af þeim sökum, psoriasis-sjúklinga og sjúklinga sem glíma við ýmiss konar taugasjúkdóma. Ég vil geta þess í lokin að samkvæmt ákvörðun þingsins hef ég lagt fram sérstaka skýrslu núna um sykursýki. Hún er ekki lögð fram til umræðu en það kann vel að vera að rétt sé að ræða um hana þegar við erum komin inn á nýtt ár. Það er búið að dreifa henni hér sem þingskjali og er um að ræða skil hóps til mín og síðan utanumhald ráðuneytisins á þeirri skýrslu. Loks vil ég segja að ég hef miklar væntingar til þess að nefndin sem ég gat um áðan fjalli um þetta ítarlega og að tillögurnar verði til þess fallnar að horfa til þeirra við úrlausnir í framtíðinni. Ég þakka enn góða umræðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera hér með okkur í þingsal og ræða þetta málefni sem hefur borið á góma áður. Í ljósi stöðugrar umræðu um langan biðtíma einstaklinga eftir tilteknum aðgerðum í heilbrigðiskerfinu leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort á döfinni sé að grípa til enn frekari aðgerða til að tryggja fólki meðferð fyrr en mögulegt hefur verið. Ég veit að farið var í sérstakt biðlistaátak fyrir rúmum tveimur árum þegar aukið var fé í tilteknar aðgerðir. Ég held það hafi verið þrír aðgerðaflokkar, það voru liðskiptaaðgerðir, hjarta- og kransæðavíkkanir eða hjartaþræðingar og skurðaðgerðir á augasteinum. Síðan var bætt við átakið í fyrra aðgerðum á grindarholslíffærum kvenna, sem er hið besta mál. Herra forseti. Í tölulegu yfirliti frá landlækni frá því um mitt ár leynir sér ekki að biðlistar hafa styst á nokkrum sviðum. Það er mikill léttir og sérstakt ánægjuefni. Þetta á við um flesta aðgerðaflokkana nema liðskiptaaðgerðir. Hvað varðar kvenaðgerðirnar bíða þó um 130 konur lengi enn sem þurfa á þungum aðgerðum að halda og líða þrautir. Biðin þar hefur þó líka styst. Þetta eru almennt ekki bráðaaðgerðir sem við erum að fjalla um en geta þó verið það. Þær eru óumflýjanlegar og verða ekki gerðar á handahlaupum meðfram öðru og fara ekki vel saman við starfsemi bráðadeilda. Við eigum samfélagssjúkrahús, opinberar stofnanir, sem geta unnið þessi verkefni, annaðhvort einar eða í samstarfi við aðrar stofnanir, ég nefni Landspítala, en það kostar. Ég spyr því: Hefur ráðherra í hyggju að gera þær ráðstafanir að slíkum aðgerðum geti fjölgað, að skipulagi heilbrigðiskerfis verði breytt á þann veg að aðgerðirnar verði fjármagnaður í opinbera heilbrigðiskerfinu, fyrst og fremst á fjárlögum, þ.e. ekki í gegnum sjúkratryggingakerfið? Eða hyggst ráðherra semja við einkastofnanir um verkefnið? Og að lokum: Ef ekki, mega sjúklingar búa sig undir að þurfa áfram og í auknum mæli að sækja sér þjónustu í útlöndum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þingmaðurinn spyr um ráðstafanir vegna biðlista eftir aðgerðum í tveimur liðum og spyr í fyrsta lagi hvort ég telji að grípa þurfi til sérstakra ráðstafana vegna biðlista eftir aðgerðum á nokkrum sviðum heilbrigðisþjónustu, sem hv. þingmaður fór ágætlega yfir. Undanfarin ár hafa upplýsingar um bið eftir völdum aðgerðum verið birtar þrisvar á ári á vef embættis landlæknis. Síðasta samantekt sem við höfum í ráðuneytinu er frá nóvember sl. eftir nýjustu tölum frá því í október og samkvæmt viðmiðum embættisins skulu 80% þeirra sem bíða eftir aðgerð ekki bíða lengur en í 90 daga. Þetta eru sambærileg viðmið og eru á Norðurlöndunum og öll löndin eiga enn þá langt í land með að ná þeim viðmiðum. Samkvæmt tölum embættis landlæknis biðu 337 sjúklingar eftir liðskiptaaðgerðum á mjöðm í október sl. Af þeim höfðu 70% beðið lengur en þessa þrjá mánuði. Miðgildi biðtíma var um 20 vikur og þá er eingöngu horft til biðtíma eftir aðgerð en ekki biðar eftir tíma hjá bæklunarlækni til að meta þörf fyrir aðgerð. Bið eftir slíkum tíma er nú 6–8 mánuðir samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum. Í október sl. fóru 703 sjúklingar á biðlista eftir liðskiptaaðgerð á hné eða heldur fleiri en í júní sama ár og þá höfðu 70% beðið lengur en þrjá mánuði. Miðgildi biðtíma var 6–15 mánuðir, misjafnt eftir stofnunum, og bið eftir tíma hjá bæklunarlækni til að meta þörf eftir aðgerð var 6–8 mánuðir í þeim aðgerðum líka. Eins og kom fram í fyrirspurn hv. þingmanns hefur þetta biðlistaátak, sem hefur staðið yfir í þrjú ár um áramótin, snúist um ýmsar tegundir aðgerða. Þegar á heildina er litið má segja að biðlistaátakið hafi skilað miklum árangri í öllum slíkum aðgerðum nema liðskiptaaðgerðum, þ.e. þar er árangurinn umtalsvert minni. Í nýju minnisblaði frá skurðlækningasviði Landspítala kemur fram að frá því að biðlistaátakið hófst hafi þeim sem bíða lengur en þrjá mánuði eftir aðgerðum hjá spítalanum fækkað umtalsvert og þá erum við að tala um það að 2.126 biðu eftir augnsteinaaðgerð í janúar 2016 en 89 í nóvember 2018, þannig að það er alveg umtalsverð breyting. 262 biðu eftir mjaðmaliðaaðgerð 2016 en 132 í nóvember 2018. Við sjáum því að það verða líka jákvæðar breytingar þar en ekki nægilega miklar. Í ljósi þess sem hér hefur verið farið yfir er auðvitað ástæða til að bæta enn afköst vegna liðskiptaaðgerða. Auk þess að skoða fjölgun aðgerða er ástæða til að endurskoða skipulag, hvernig fólki er forgangsraðað á biðlistana og hvort önnur vægari úrræði en aðgerðir hafi verið skoðuð í öllum tilvikum, til að mynda sjúkraþjálfun. Það er hafinn undirbúningur að breyttu fyrirkomulagi skráningar á biðlista, m.a. með gerð rafræns, miðlægs biðlista til að stuðla að jafnræði og betra upplýsingaflæði til sjúklinga. Það er talið af embætti landlæknis veruleg þörf á að reyna að ná einhverri heildaryfirsýn yfir þessa stöðu. Slíkt fyrirkomulag myndi þá stuðla að því að ávallt liggi fyrir upplýsingar um það hvar er styst bið eftir aðgerð þannig að sjúklingar gætu leitað þangað í stað þess að binda sig við eina tiltekna sjúkrastofnun. Fjármagnið í biðlistaátakið sem hv. þingmaður nefndi er orðið varanlegt í nýsamþykktum fjárlögum, og í fjármálaáætlun gerum við ráð fyrir 840 millj. kr. varanlega inn í þetta verkefni inn í næstu ár. Í skýrslu NOMESCO um heilbrigðistölfræði á Norðurlöndum var birtur fjöldi aðgerða á hverja 100.000 íbúa eftir kyni en í skýrslunni er fjöldi aðgerða á árinu 2015 birtur og það ár var aðgerðatíðni á Íslandi lægri en á hinum Norðurlöndunum. Fjöldi aðgerða árin 2016 og 2017 á Íslandi samkvæmt upplýsingum frá embætti landlæknis er aftur á móti sambærilegur því sem hann var annars staðar á Norðurlöndunum árið 2015. Þá erum við að tala um fjölda aðgerða, við erum ekki að tala um biðina heldur fjölda aðgerða. Í ljósi alls þessa sem hér hefur verið farið yfir má svara spurningunni á þann veg að ég telji fulla ástæðu til að grípa til ráðstafana vegna biðlista eftir tilteknum aðgerðum og þá sérstaklega hvað varðar skipulag, forgangsröðun og fjármögnun þessara biðlista. Hv. þingmaður spyr einnig hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að aðstæður verði skapaðar svo ekki þurfi að koma til íþyngjandi og kostnaðarsamra ferðalaga til útlanda til að sækja heilbrigðisþjónustu sem hægt er að veita hér heima, svo sem liðskiptaaðgerðir. Því er til að svara að til að svo megi verða þarf biðtími eftir viðkomandi aðgerðum innan opinbera heilbrigðiskerfisins ávallt að vera innan þeirra marka sem embætti landlæknis hefur sett um ásættanlegan biðtíma. En sá tími er, eins og ég gat um áðan, þrír mánuðir vegna skurðaðgerða. Ég mun beita mér áfram fyrir eflingu þeirra sjúkrastofnana sem hafa verið í þeim aðgerðum svo þær geti framkvæmt nauðsynlegar skurðaðgerðir innan ásættanlegs biðtíma í sem flestum tilfellum, en í þeim tilfellum sem slíkt næst ekki og biðtími fer yfir skilgreind mörk geta sjúklingar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum sótt um að fá greiddan kostnað við aðgerð sem framkvæmd er erlendis. Ég tel afar mikilvægt að slíkum málum fækki og að sem flest mál séu þannig að hægt sé að afgreiða þau innan hins almenna fyrirkomulags með ásættanlegum biðtíma. Það er í raun og veru verkefni okkar og ég hef góðar vonir um [[Forseti hringir.]]að við náum utan um þetta mikilvæga mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrir að vekja máls á biðlistum. Það hefur lengi verið verkefni heilbrigðiskerfisins að reyna að vinna niður þá lista og í því sambandi er, eins og hæstv. ráðherra kom inn á áðan, mikið fagnaðarefni að við skulum vera varanlega búin að tryggja það fjármagn sem þarf til að viðhalda því sem hefur verið kallað biðlistaverkefnið. En eins og hæstv. ráðherra kom einnig inn á er líka mjög mikilvægt að við tryggjum að þeir biðlistar sem við erum með í gangi endurspegli í rauninni raunveruleikann, þ.e. endurspegli í rauninni hvað fólk þarf að bíða lengi. Þá er að mínu viti algerlega óboðlegt að biðlisti eftir að komast á biðlistann sé einhver annar raunveruleiki en kannski hinn eiginlegi biðlisti sjálfur. Ég vil þess vegna hvetja hæstv. ráðherra sérstaklega til að beita sér fyrir því gagnvart undirstofnunum sínum að þær vinni eitthvert verklag þannig að sjúklingur sem er í þörf fyrir tiltekna aðgerð þurfi ekki að bíða [[Forseti hringir.]]eftir að komast á biðlista nánast í þeim tilgangi að stytta biðlista.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir áhugaverð svör. Það er mikilvægt að við gleymum okkur ekki í bölmóðnum. Við höfum náð árangri á ákveðnum sviðum og það er gleðilegt og við eigum að halda því á lofti. Við höfum hins vegar ekki náð að vinna niður biðlista í liðskiptaaðgerðum en það er eitthvað sem kemur engum á óvart. Þetta er þróunin í öllum okkar næstu löndum og þörfin fyrir að skipta út liðum vex. Það er auðvitað vegna þess hvernig við lifum. Við borðum of mikið, þyngjumst of mikið, liðirnir slitna, stoðkerfið bilar. Það er skammt öfganna á milli og þess eru dæmi að þeir sem hreyfa sig of mikið slíta líka liðum og þurfa ungir að árum að fá nýja liði. En ég vil nefna hér að McKinsey benti á það í skýrslu sinni fyrir tveimur árum að ekki væri ráðlegt að setja inn aukið fé í heilbrigðiskerfið nema við hefðum markmiðin á hreinu. Við vitum auðvitað hvað hver liðskiptaaðgerð kostar. Við vitum hvað hún kostar í útlöndum, við vitum hvað hún kostar í einkageiranum á Íslandi og við vitum hvað hún kostar á sjúkrahúsunum hér. Ég spyr því ráðherra: Hefur verið gerð kostnaðargreining á því, einhver framtíðarspá um það hvað við þurfum að leggja í kerfið svo það geti afkastað þeirri þörf sem fyrirsjáanleg er í heilbrigðisþjónustunni, t.d. á næstu tveimur áratugum? Ef svo er, hvernig verður undirbúningi fyrir það háttað? Maður sér kannski ekki merki um að menn geri ráð fyrir þeirri aukningu, t.d. í liðskiptaaðgerðum, sem menn spá að vaxi gríðarlega á næstu árum, við sjáum það ekki í fjármálaáætlun.
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að það er auðvitað mikilvægt, og ég gat þess ekki í mínu fyrra svari, að ferli mála þar sem réttur skapast til að sækja þjónustu til útlanda sé skoðað með það fyrir augum að hagsmunir sjúklinga séu sem best tryggðir og að heilbrigðisþjónustan sem veita ber á Íslandi samkvæmt lögum raskist ekki. Ég tek undir það sem hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson segir um mikilvægi þess að fela stofnunum að vinna verklag varðandi biðlistana. Ég tek líka undir það sem hv. fyrirspyrjandi Guðjón Brjánsson nefndi og fór ekkert yfir í mínu fyrra svari, þ.e. hversu mikið af þessu viðfangsefni er í raun og veru lýðheilsuverkefni, þ.e. áhersla á það að við þurfum að bera meiri ábyrgð á heilsu okkar á fyrri stigum með því að hreyfa okkur, borða hollt o.s.frv. Á dögunum var viðtal við danskan skipulagsfræðing sem hefur verið mótandi í skipulagi Kaupmannahafnar og er nýbúið að þýða lykilrit hans yfir á íslensku. Hann talar um að úthverfaskipulag valdi því beinlínis að það dragi úr hreyfingu og að fólk sitji meira og hreyfi sig of lítið. 10.000 skref á dag, sagði hann að væri mikilvægt. Þetta hangir allt saman, þannig að lífsstíll er auðvitað mikilvægur þáttur hér. Af því að hv. þingmaður spyr hvað við þurfum að leggja inn í framtíðina er ég alveg sammála hv. þingmanni með það að þetta hvílir allt saman á mikilvægi þess að við séum með heilbrigðisstefnu, þ.e. að fyrir liggi hvað við ætlum að gera, hvað heilsugæslan getur gert og gerir, hvað sjúkrahúsin - þá er ég að tala um Landspítalann og Sjúkrahúsið á Akureyri - gera og síðan hvaða annars stigs þjónustu við viljum hafa og hvað af henni er veitt af opinberum aðilum, þar með talið heilbrigðisstofnunum úti um land og öðrum þeim stofnunum. Síðan þarf ríkið, þ.e. við, að ákveða á hverju við viljum festa kaup eða þjónustu umfram það. Það verður að vera í samræmi við þarfir sjúklinga en ekki í samræmi við þarfir þeirra sem selja þá þjónustu.
Herra forseti. Förum úr heilbrigðismálunum í umhverfis- og orkumál. Það er jú þannig að umræður og kannanir um rafvæðingu hafna verða æ umfangsmeiri með tímanum og af augljósum ástæðum. Rafvæðingin er mikilvægt loftslagsmál vegna minni losunar gróðurhúsalofttegunda en það er líka af henni efnahagslegur ávinningur, þ.e. sala á raforku til erlendra aðila að hluta til og auðvitað sparnaður í innflutningi á jarðefnaeldsneyti. Það eru allmargar hafnir nú sem geta þegar séð minni skipum fyrir raforku. Það er sem sagt í gegnum lágspennta dreifikerfið og ég nefni Húsavíkurhöfn gjarnan sem dæmi. Þar eru jú örfá skip, a.m.k. tvö, sem þurfa raforku vegna þess að þau eru rafknúin að hluta. Svo eru það stóru skipin, flutningaskip og farþegaskip og jafnvel gríðarlega stór skemmtiferðaskip, sem okkur vantar aðstöðuna fyrir að mestu og þá erum við að tala um háspennta flutningskerfið. Þessi rafvæðing felst fyrst og fremst í því, ef við lítum fyrst á lágspennta kerfið, að hlaða rafhlöður báta eða láta litla ljósavélar þagna ef um er að ræða skip sem eru eingöngu knúin jarðefnaeldsneyti. Þetta eru bátar og minni skip. Svo er það aftur orka til skipa sem liggja tímabundið við bryggju og eru flutningaskip eða farþegaskip, eins og ég sagði, og þar á þetta einkum við um 10 til 15 stærstu hafnir landsins og þá þarf jú háspennta kerfið að koma til sögunnar. Aflþörfin í þessum tilvikum er mjög misjöfn. Hún er frá því að vera einhver kílóvött yfir í 1, 2 megavött og alveg upp í 10, 15, 20, segja mér tölur sem ég reyndar dreg í efa. Ég trúi því varla að eitt skemmtiferðaskip þurfi sömu orku og öll Akureyri. Það þarf kannski að fara í saumana á því, ég veit það ekki. En spurningar mínar til hæstv. ráðherra eru tvær, annars vegar um það hver aflþörfin er fyrir þessar aðalhafnir í ljósi kannana sem gerðar hafa verið. Í öðru lagi hver staðan er heilt yfir varðandi rafvæðingu hafnanna og hvað muni fyrirsjáanlega gerast næstu árin í boði ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn um rafvæðingu hafna. Ég ætla í svari mínu að fara yfir stöðu þeirra mála, hvað er fram undan, og svara spurningum hv. þingmanns. En fyrst að undirbúningi rafvæðingu hafna svo að skip geti nýtt innlenda raforku. Því er til að svara að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að uppbygging flutnings- og dreifikerfis raforku skuli styðja við áætlanir um orkuskipti sem miða að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, t.d. með innviðum fyrir rafvæðingu hafna. Eitt áhersluatriði í samgönguáætlun 2019–2033 er að styðja við umhverfislega sjálfbærar samgöngur með því að skip verði tengd rafmagni í höfnum og allar nýjar ferjur verði knúnar umhverfisvænum orkugjöfum í samræmi við aðgerðaáætlun í loftslagsmálum 2018–2030. Þann 31. maí 2017 samþykkti Alþingi, eins og við þekkjum, þingsályktun um aðgerðaáætlun um orkuskipti sem hefur það að markmiði að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og auka hlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa. Í haftengdri starfsemi er markmiðið að auka hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í 10% fyrir árið 2030, sem var aðeins 0,1% árið 2016. Eitt af þeim verkefnum sem kveðið var á um í þingsályktuninni sneri að mótun aðgerðaáætlunar um orkuskipti í íslenskum höfnum með áherslu á aukið framboð rafinnviða fyrir skip. Ráðuneytið fékk fyrr á þessu ári Íslenska nýorku hf. og Hafið í lið með sér við að vinna slíka aðgerðaáætlun um orkuskipti í höfnum og þeirri skýrslu var skilað til ráðuneytisins í síðustu viku. Þar er að finna tillögur að aðgerðum sem hið opinbera getur lagt í til eflingar rafinnviðum í höfnum hér á landi. Aðgerðaáætlun tekur til styrkingar núverandi rafinnviða í höfnum. Henni fylgja auk þess tillögur sem styðja við áætlunina og leiðbeina stjórnvöldum til raunhæfrar uppbyggingar innviða með það fyrir augum að ávinningur af aðgerðum sé sem mestur. Aðgerðaáætluninni fylgja ekki kostnaðartölur en þar er lagt til að metinn verði ávinningur af frekari rafvæðingu hafna samhliða kostnaði við slíka framkvæmd. Það er þá okkar næsta skref. Að fengnum þeim niðurstöðum verður unnið að því að auka framboð rafinnviða fyrir skip í höfnum í því skyni að draga úr bruna jarðefnaeldsneytis skipa sem liggja við bryggju. Þá ber jafnframt að geta þess að í ráðuneytinu er unnið að því með Orkusetri að móta tillögur um styrki frá Orkusjóði sem úthlutað verður til uppbyggingar innviða fyrir komandi orkuskipti í samræmi við aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, m.a. til hafna. Varðandi kostnað við rafvæðingu hafna landsins og hve mikið rafafl þyrfti til rafvæðingarinnar er það að segja að hafnir á Íslandi bjóða almennt upp á tengingu við lágspennt rafdreifikerfi, eins og hv. þingmaður kom inn á, sem hentar skipum upp að ákveðinni stærð. Núverandi kerfi mætir þörfum flestra fiskiskipa, varðskipa og annarra skipa sem eru 300 brúttótonn. Í umhverfisskýrslu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi frá árinu 2017 kemur fram að öll íslensk fiskiskip geta í dag tengst rafmagni úr landi. Í skýrslunni segir að rafmagnskerfi sem fiskiskipaflotinn hefur aðgang að í íslenskum höfnum sé almennt séð nokkuð gott. Þó getur sú staða komið upp að tengingarnar ráða ekki við orkuþörf skips, t.d. þegar verið er að landa afla. Þurfi skip meiri orku en í boði er á hafnarbakka verður að keyra ljósavél um borð í skipunum. Þá létu samtökin meta hversu langan tíma það tæki að greiða upp kostnað vegna kaupa á búnaði í skip til að taka við rafmagni úr landi og niðurstaðan varð að slíkt borgaði sig upp á eingöngu hálfu öðru ári. Fari aflþörf yfir 1 MW er afhending á raforku ekki möguleg nema með háspennutengingu og í þeim stærðarflokki eru einhver flutningaskip og farþegaskip. Í dag eru engar háspennutengingar í íslenskum höfnum en þó er í undirbúningi tenging í Landeyjahöfn og Vestmannaeyjum vegna nýrrar rafmagnsferju. Þá eiga Faxaflóahafnir í samstarfi við Íslenska nýorku og Hafið um úttekt á möguleikum þess að koma upp háspennutengingu á nýjum hafnarbakka utan Klepps. Samkvæmt upplýsingum frá Faxaflóahöfnum er kostnaður vegna háspennubúnaðar áætlaður frá 280 millj. kr. fyrir flutningaskip en 560 millj. kr. fyrir farþegaskip. Erlendis hefur víðast hvar þurft framlag úr opinberum sjóðum til að fjármagna háspennutengingar. Þrjár hafnir í Noregi; Ósló, Kristiansand og Björgvin, hafa komið þessum búnaði upp og hafa styrkir komið úr svokölluðum NOx-sjóði, mengunargjald af eldsneytissölu til skipa. Landsnet áætlaði árið 2016 aflþörf vegna orkuskipta í höfnum í skýrslu sem bar heitið Möguleg orkuskipti á Íslandi fyrir stærstu hafnir landsins. Í skýrslu Landsnets kemur fram að aflþörf skipa sé mismunandi eftir stærð. Til að mynda er aflþörf skemmtiferðaskipa 7.300 kW og flutningaskipa 4.000 kW en fiskiskip og togarar eru með aflþörf um 31 kW. Samkvæmt skýrslu Landsnets sýna útreikningar að aflþörf frá orkuskiptum í höfnum sé um 17 MW og inni í því eru öll skip, líka skemmtiferðaskip og flutningaskip. Þannig að sparnaður í losun vegna orkuskipta hafna var í sömu skýrslu metinn um 33.100 tonn af CO2 á ári. Á komandi ári, til að bæta örstutt við, fer Ísland með formennsku í norræna ráðherraráðinu og eitt af þremur áherslusviðum verkefnanna tengist hafinu. Undir þeim flokki er verkefnið orkuskipti og nýsköpun í höfnum. Þannig að það er margt fram undan. Ég kem betur inn á það í lokin.
Herra forseti. Mig langaði að koma hingað upp og þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir að setja málið á dagskrá og fyrir þessa umræðu með hæstv. ráðherra. Mín skoðun er sú að við þurfum að ganga miklu lengra og miklu hraðar. Staðan er einfaldlega þannig og við sjáum það á öllum rannsóknarskýrslum og bara öllu að þess þarf. Auðvitað er jákvætt að það sé verið að vinna að málinu en ég held að það sé sérstaklega nauðsynlegt að vekja athygli á höfnunum þar sem flest stóru skemmtiferðaskipin koma, svo sem á Akureyri og Ísafirði og svo má nefna líka Seyðisfjörð, og að þessar hafnir, auk náttúrlega Faxaflóahafna sem voru nefndar áðan, verði raftengdar. Sömuleiðis þurfum við að horfa á fleiri þætti í þessu samhengi eins og t.d. brennslu svartolíu innan íslenskrar lögsögu og sömuleiðis það að enn þá sé leyfður opinn hreinsibúnaður. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að þessi umræða verði tekin áfram og ákveðin skref tekin í áttina að því að breyta þessu.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar svör og hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir hennar innlegg. Það er auðvitað hægt að fagna aðgerðaáætluninni og skrefunum sem verið er að taka. Við getum deilt um hversu hratt skuli taka þau, virkja Orkusjóð o.s.frv. Það er alla vega hægt að ítreka að þetta er mikilvægt mál. Það þarf að endurskoða fyrirætlanir og fara heldur hraðar að mínu mati en við gerum ráð fyrir í dag. Það er mjög mikilvægt að það sé nægt afl til staðar í kerfinu, hvort það eru 17 MW eða 27 MW. Það er alla vega nauðsynlegt að þetta sé til ofan í annað afl sem þarf í aðgerðaáætlun og orkuskiptin. Það þarf að fara vel yfir þau mál. Eins er alveg augljóst að kostnaðurinn hleypur, þegar allt er komið, á einhverjum milljörðum króna og það þarf þá að gera ráð fyrir því í ríkisfjármálaáætlun, ekki bara næstu heldur þarnæstu líka ef við miðum við árið 2030. Ég held að við séum á réttri leið en það megi slá í klárinn og ég hvet hæstv. ráðherra til að gera allt sem í hennar valdi stendur til að svo gerist. Ég vil enn og aftur ítreka að sumar tölur sem við höfum heyrt, að aflþörf eins skemmtiferðaskip sé 20 MW - ég fellst ekki á það. Ef við værum með þær tölur erum við að tala um 50 eða 100 MW aflþörf sem ég get ekki fallist á að sé rétt. Ég á eftir að skoða það betur.
Herra forseti. Það sem ég vildi bæta við áðan var að við höfum hingað til lagt mesta áherslu á orkuskipti á landi og þau eru svo sem komin vel á veg þrátt fyrir við þurfum líka að gera betur þar og vinna hraðar. Orkuskipti á hafi er brýnn málaflokkur og mikilvægur liður í að uppfylla loftslagsskuldbindingar og markmið okkar um orkuskipti. Hann er jafnframt nálægt því að vera á byrjunarreit í samanburði við orkuskipti á landi ef horft er til hlutfalls endurnýjanlegrar orku sem notuð er um borð í skipum. Auðvitað má segja á móti að við erum að tala um mjög marga bíla en mun færri skip þannig að þetta er allt önnur nálgun á verkefnið og hægt að ná miklum árangri með kannski ekki svo mörgum skipum. Skýrslan sem ég vitnaði til áðan verður birt á morgun og þar eru ýmsar góðar upplýsingar og mjög gagnleg vinna og svo höldum við áfram og tökum næstu skref. Líkt og hv. þingmaður kom inn á þegar hann nefndi að kostnaður væri töluverður þá er sá þáttur, þ.e. fjármögnun framkvæmda og búnaður, lykilatriði í þessu verkefni en tæknin ein og sér er ekki hindrun hér, heldur frekar að stilla saman strengi, finna til fjármagn. Menn telja mikilvægt til að komast áfram í þessu að það komi til styrkir úr opinberum sjóðum. Þá finnst mér líka mikilvægt að horfa til þess hver ávinningurinn er með hverri og einni aðgerð þannig að það fari saman í hvað er verið að setja opinbert fé og hvar við náum sem mestum árangri í þessu verkefni. Að sjálfsögðu hljótum við að hafa metnað til þess að gera vel í þessu og þetta ætti í raun að vera partur af ímynd okkar, hvort sem er í sjávarútvegsmálum eða ferðaþjónustu.
Herra forseti. Í nóvember síðastliðnum voru áfangastaðaáætlanir landshlutanna kynntar með pompi og prakt. Um er að ræða metnaðarfullt verkefni þar sem tekið er á skipulagi, framtíðarsýn og markaðssetningu svæðanna. Eins og fram kemur á heimasíðu Ferðamálastofu er markmiðið með áfangastaðaáætlun að heimamenn setji sér framtíðarsýn og móti sinn áfangastað, ákveði hvert skuli stýra ferðamönnum og hvernig hægt sé að fá ferðamenn til að dvelja lengur á áfangastöðum svo ferðaþjónustan blómstri. Áfangastaðaáætlanir hafa þann kost að þar er horft heildstætt á áfangastaði frekar en að horfa eingöngu á markaðssetninguna. Þannig er horft til upplifunar, íbúa og langtímasjálfbærni áfangastaðarins jafnt sem upplifun ferðamanna. Eins og kemur fram í áfangastaðaáætlun Austurlands eru áfangastaðaáætlanir tól sem gerir íbúum kleift að ákveða hvernig ferðaþjónustan leggur sitt af mörkum til samfélagsins og hvaða skref eigi að taka til að ná ásættanlegum árangri. Áfangastaðaáætlanir landshlutanna eru því auðvitað hið besta mál, en eins og við vitum er ekki nóg hafa góða áætlun, það þarf að fylgja henni eftir með innleiðingu og sömuleiðis þarf að vera skýrt hver hefur það hlutverk að fylgja henni eftir og svo þarf að tryggja getu til þess að fylgja henni eftir. Talað hefur verið um möguleikann á að stofna svokallaðar áfangastaðastofur, eða á ensku „Destination management organisations“, sem hefðu þá það hlutverk að framfylgja áfangastaðaáætlununum. Markaðsstofur landshlutanna eru vissulega ágætur vísir að því en ljóst er að þær hafa engan veginn bolmagn í verkefnið eins og stendur auk þess sem fyrir liggur að kostnaður við að uppfæra áætlanirnar og við skýrslugerð verður töluverður. Það mun líka augljóslega kosta enn meira að framfylgja og innleiða þau verkefni sem valin hafa verið. Það er mikilvægt að valdefla stofnanir landshlutanna þegar kemur að uppbyggingu áfangastaða og er það mín skoðun að hér stöndum við sannarlega frammi fyrir tækifæri til þess að byggja markaðsstofurnar enn frekar upp og festa þær í sessi sem áfangastaðastofur. Þá er mikilvægt að tengja þessi verkefni inn í sóknaráætlanir landshlutanna, en í raun eru það enn sem komið er ótengt nema góður vilji til samstarfs sé til staðar. Ég spyr því: Hvað svo? Hvernig hyggst ráðherra fylgja eftir framkvæmd og innleiðingu áfangastaðaáætlana fyrir landshlutana? Mun ráðuneytið koma að framkvæmd verkefna og tryggja að þau verða að veruleika? Og ef ekki, hver þá? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að fylgja eftir forgangsröðun áfangastaðaáætlana landshluta við aðra stefnumörkun, svo sem hvað snertir samgönguáætlun? Því miður er ekki að sjá í þeirri samgönguáætlun sem nú er til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd að áherslur landshlutanna í áfangastaðaáætlunum hafi verið hafðar til hliðsjónar þótt enn sé vissulega tækifæri til þess í umfjöllun þingsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Ég er sammála hv. þingmanni í því að hér er um að ræða ótrúlega mikilvægt verkefni. Í raun er þetta eitt kostnaðarsamasta verkefni sem unnið hefur verið fyrir ferðaþjónustuna innan stjórnsýslunnar og voru töluverðir fjármunir lagðir í það og algert lykilatriði að því sé fylgt almennilega úr hlaði og fundinn góður farvegur fyrir það úti um allt vegna þess að hér eru t.d. sveitarfélög lykilatriði. Hv. þingmaður nefndi hérna að tengja áætlanirnar við sóknaráætlanir og aðrar áætlanir, stefnumótun, deiliskipulag, svæðisskipulag, landsáætlun o.s.frv. Ferðamálastofa hefur gert samninga til þriggja ára við Markaðsstofu landshlutanna um stöðugildi til að fylgja eftir áfangastaðaáætlunum á hverju svæði og um er að ræða hálf og heil stöðugildi eftir stærð svæða. Verkefnin eru einkum að fylgja eftir framgangi forgangsverkefna áfangastaðaáætlunar í viðkomandi landshluta með aðkomu að samstarfsverkefnum á sviði uppbyggingar, nýsköpunar og vöruþróunar í samræmi við áætlanir innan svæðisins í samvinnu við hagaðila. Síðan er samþætting, samstarf og samtal vegna annarra áætlana á svæðinu og þá kemur inn á það sem ég nefndi áðan; landsáætlun, svæðis- og deiliskipulag, Vegagerðina, Umhverfisstofnun, þjóðgarða og fleira. Ef þessar áætlanir standa einar og sér og tala ekki við allar hinar og taka ekki tillit til ákvarðana um hvernig eigi að nýta fjármuni, hvort sem þeir eru ríkisins eða sveitarfélaga, þá eru þetta ekkert annað en bara áætlanir og skýrslur en munu ekki verða að veruleika. Þetta er því algert lykilatriði. Árlegt stöðumat á framgangi þeirra tillagna sem settar eru fram er líka hluti af verkefnum markaðsstofanna, þátttaka í samráðsvettvangi á landsvísu um framgang áfangastaðaáætlana og vinna að endurskoðun áfangastaðaáætlunar svæðisins í samstarfshópi um þær á landsvísu sem Ferðamálastofa heldur utan um. Ferðamálastofa hefur sömuleiðis gert samning við flestar markaðsstofur um einstök verkefni sem koma fram í áfangastaðaáætlunum. Ferðamálastofa hefur nú þegar ráðstafað rúmlega 106 millj. kr. til þessara verkefna á næstu þremur árum en þessi upphæð mun hækka um allt að 18 millj. kr. miðað við núverandi áætlanir. Þá sinnir verkefnastjóri hjá Ferðamálastofu einnig eftirfylgni við áfangastaðaáætlanir og hlutverk hans er m.a. að sinna fræðslu og upplýsingagjöf um framgang áfangastaðaáætlana. Þetta skiptir miklu máli, þeir sem hafa verið að vinna þessa vinnu vita auðvitað allir og eru upplýstir um það sem gert hefur verið en það skiptir miklu máli að það sé fræðsla og upplýsingagjöf til allra er málið varðar þannig að þetta fari allt að tala saman til framtíðar. Þetta snýst einnig um að eiga virkt samtal við hagsmunaaðila um framgang áætlananna, taka reglulega saman upplýsingar um gang mála á landsvísu, koma með tillögur um umbætur og framhald verkefnisins og halda utan um samstarfshóp um áætlanirnar á landsvísu. Ferðamálastofa hefur síðan það hlutverk að ýta á og fylgja eftir við opinberar stofnanir og sveitarfélög að þau verkefni sem nefnd eru í áfangastaðaáætlunum fái framgang og einnig að aðrar áætlanir taki mið af áfangastaðaáætlun, svo sem landsáætlun um uppbyggingu innviða. Þá horfir Framkvæmdasjóður ferðamannastaða til áfangastaðaáætlana þegar umsóknir eru metnar. Þetta er nýmæli í rauninni og var ekki raunhæft að gera það fyrr en þær væru tilbúnar. Nú eru þær komnar fram og þá er eðlilegt að samkeppnissjóður á vegum hins opinbera taki mið af þessum áfangastaðaáætlunum. Auk þessa hefur 30 millj. kr. úr stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2018–2024 verið ráðstafað til kynningar og innleiðingar áfangastaðaáætlana fyrir árin 2018 og 2019. Ég hef trú á þessu verkefni og ég tek undir hugleiðingar hv. þingmanns um hvernig markaðsstofurnar geta þróast. Það sem er auðvitað jákvætt við þær er að þetta er grasrótarstarf að uppleggi og það eru mikil tækifæri í þeim og starfseminni þar og tengingu við íbúa, sveitarstjórnir, fyrirtæki á svæðinu o.s.frv. Við þurfum þá líka að horfa til þess hvernig þær eigi að þróast og hvernig þær geti með bestum hætti tekið við nýjum og stærri verkefnum. Þær eru mjög ólíkt samansettar og ólíkar innbyrðis, sem er auðvitað af því að þær eru sjálfsprottnar. Það þarf líka að hugsa það hvernig stoðkerfið í kringum þær þróast þegar þær fara að taka við stærri verkefnum, hvort sem það er ríkisvaldið sem gerir samning um slíkt eða hvað annað. Grunnurinn er þarna. Ég held að þessar áfangastaðaáætlanir verði til framtíðar lykilatriði í þróun hvers svæðis fyrir sig þegar kemur að ferðaþjónustu.
Virðulegi forseti. Hér ræðum við um hvernig við ætlum að nýta áfangastaðaáætlanir landshlutanna og vil ég þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir að vekja máls á því mikilvæga verkefni. Ég held að við þurfum að ræða miklu meira um þessar áætlanir og þær þurfa að fá miklu meiri almenna kynningu. Við höfum bæði í þingsal og víða annars staðar í samfélaginu rætt hvað þær eru mikilvægar, en eigum samt kannski erfitt með að koma umræðunni á mannamál þannig að við áttum okkur öll á því til hvers við ætlum nota áætlanirnar. Mín upplifun eins og er er að þarna séum við með ákveðið tæki til að samhæfa og ná heilu landshlutunum saman í að vinna í sömu átt en lykilatriðið til þess er að markaðsstofurnar og þeir sem eiga að leiða vinnuna hafi fjármagn til þess.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir að vekja máls á þessu máli. Ferðaþjónusta og ferðamenn hafa eiginlega á undraverðum stuttum tíma orðið að mjög veigamiklu viðfangsefni í íslensku samfélagi og er gríðarlega mikilvægt að það takist vel til. Ég vil segja að þessar áfangastaðaáætlanir og síðan álagsmat á getu samfélagsins og náttúruna til þess að taka á móti öllum ferðamönnunum skiptir gríðarlega miklu máli. Þetta þarf að vinna saman og það þarf að huga að því að við getum nýtt landið, að ferðamenn geti notið þess. Við verðum að geta stýrt þessu álagi [[Forseti hringir.]]og til þess eru tól og tæki sem við eigum að skoða með opnum huga.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og sömuleiðis hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Mig langar að byrja á að grípa það sem hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir kom inn á um kynninguna. Ég held að kynningin sé alveg sérstaklega mikilvæg, ekki aðeins innan landshlutanna og innan ferðaþjónustunnar heldur ekki síður og eiginlega fyrst og fremst gagnvart stofnunum ríkisins og þeim sem vinna að heildarstefnumótun í ferðaþjónustu fyrir landið. Hitt sem mig langaði að koma inn á og var kannski það eina sem hæstv. ráðherra svaraði ekki alveg skýrt er varðandi stöðu markaðsstofanna og þróun þeirra. Eins og hæstv. ráðherra nefndi í svari sínu hafa þær ekki haft neina lögformlega stöðu, enda byrjuðu þær í rauninni sem eins konar grasrótarsamtök og hafa síðan reyndar flestar ef ekki allar verið teknar yfir að einhverju leyti af sveitarfélögunum. Starfið sem þær sinna er samt sem áður gríðarlega mikilvægt. Ég held að mjög mikilvægt sé að veita þeim einhvers konar lögformlega stöðu og þess vegna spyr ég ráðherra aftur og væri gott að heyra hvort hún telji mögulega leið til þess að horfa til þeirra og eflingar þeirra í tengslum við þessar áfangastaðastofur eða einhvers konar útfærslu á því.
Herra forseti. Fyrst til að svara hv. þingmönnum sem komu inn á kynninguna þá er ég alveg sammála því að það er næsta skref. Það var rætt sérstaklega á síðasta fundi Stjórnstöðvar ferðamála hver næstu skref væru í því að kynna þessar áætlanir fyrir almenningi, sveitarfélögum, öllum hagsmunaaðilum o.s.frv. vegna þess að ef það er ekki gert verður erfitt að koma málinu áfram. Ég vil síðan taka undir með hv. þingmanni um markaðsstofurnar og starf þeirra sem er gríðarlega mikilvægt. Mér finnst það í grunninn þannig að við getum ekki verið án markaðsstofanna og þær ættu líklega erfitt með að vera án nokkurs stuðnings, og ég held að fólk sé almennt meðvitað um mikilvægi hvors um sig. Það hvernig markaðsstofurnar þróast og mögulega breytast, fá mögulega lögformlegt hlutverk, er ansi stórt verkefni sem myndi kalla á mikið samtal, bæði við markaðsstofurnar en líka við aðrar stofnanir og aðra vinkla í þessu kerfi okkar, vegna þess m.a. að þær eru sjálfsprottnar, eru mismunandi og umgjörð þeirra er mismunandi. Það þyrfti þá að nást einhver samstaða um það hvaða leið ætti að fara í því og hvert hlutverk þeirra er, einnig hvernig skiptingin er, kostnaður t.d. ríkis og sveitarfélaga, fyrirtækja á hverju svæði. Það er mjög mismunandi eftir markaðsstofum að hversu miklu leyti fyrirtæki á svæðinu greiða til þeirra o.s.frv. Varðandi þetta nýja hlutverk er ég mjög opin fyrir því að skoða hvernig við getum tvinnað það saman vegna þess að ekki vil ég sjá en annað fyrirbæri til hliðar við markaðsstofur [[Forseti hringir.]]og til hliðar við allt hitt til að gegna einhverju ákveðnu hlutverki í þessu sem þarf síðan að fjármagna og alltaf einhver stofnkostnaður o.s.frv. Það er augljóst að hagsmunir þarna fara saman.