Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að 8. þm. Suðvest., Ögmundur Jónasson, geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Rósa Björk Brynjólfsdóttir. Rósa Björk Brynjólfsdóttir hefur tekið sæti áður á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, utanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra.
Virðulegi forseti. Sala Landsbankans á hlut sínum í greiðslumiðlunarfyrirtækinu Borgun hefur mikið verið í umræðu upp á síðkastið og eru fréttir, sem nú hafa borist af hagnaði sem kaupendur þessa hlutar eiga í vændum, þess eðlis að eðlilegt er að spyrja spurninga um verðmæti sem lá til grundvallar, um aðferðina við söluna og hvort menn hafi metið rétt verðmæti hins selda. Í þessu samhengi þarf líka að horfa til þess af hverju leynd var höfð um sölu eignarhlutsins í stað þess að bjóða hann almennt til sölu í opinni samkeppni sem og af hverju ekki voru í þessum tiltekna samningi sams konar ákvæði og við sölu á Valitor um aðgang Landsbankans að hagnaði sem gæti myndast vegna eigendaskipta á Evrópuhluta Visa. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi gert reka að því að afla upplýsinga um þetta mál og hvort hann sé sammála mér um mikilvægi þess að það verði rannsakað í þaula, hvort sem það gerist fyrir tilverknað stjórnvalda eða hér á vettvangi þingsins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að rekja atburðarásina í þessu máli, ákvarðanirnar, vegna þess að fram undan er mikil sala ríkiseigna og það skiptir mjög miklu máli að hægt sé að byggja trúverðuga umgjörð um hana og hefja það yfir allan vafa að verið sé að verja hagsmuni ríkisins og gæta þess að fyrir almannaeigur fáist fullt verð. Er ráðherra sammála mér um þetta og er hann tilbúinn að veita liðsstyrk síns flokks og ríkisstjórnarinnar við að þetta komi, fyrir tilverknað Alþingis, til rannsóknar eða standa fyrir rannsókn sjálfur að eigin frumkvæði?
Virðulegur forseti. Ég er sammála mati hv. þingmanns varðandi bæði mikilvægi þess að tryggja að ríkið fái sem mest fyrir þær eignir sem það ákveður að selja eða stofnanir þess og fyrirtæki og eins um að upplýsa þurfi um hvernig þetta gat gerst. Niðurstaða sem er augljóst klúður. Mér skilst reyndar að Landsbankinn ætli að eigin frumkvæði, ég sá það í fjölmiðlum, að skila þinginu greinargerð. Málið hefur verið tekið upp hér á þingi, ekki hvað síst af hv. þingmanni, og mér finnst eðlilegt að þingið fylgi þessu efni frekar en að einstakir ráðherrar fari að stofna til rannsókna, enda hafa þeir svo sem kannski ekki aðstöðu eða heimild til þess. En þingið hefur úrræði til þess að skoða þetta mál áfram og fylgja því eftir og fá svör við þeim spurningum sem hv. þingmaður hefur varpað fram. Ég styð þingið í því.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessum orðum hæstv. forsætisráðherra. Það er mikilvægt að fá opinberlega fram stuðning hans við að við höldum áfram rannsóknum að þessu leyti. Forsvarsmenn bankans munu mæta fyrir fjárlaganefnd í vikunni. Búast má við að efnahags- og viðskiptanefnd vilji aftur ræða við forsvarsmenn um þetta mál. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur líka sérstakar skyldur og heimildir í þessu efni. Ég held að það skipti okkur afskaplega miklu máli, vegna þess að við erum nú með til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd frumvarp hæstv. fjármálaráðherra, sem gerir ráð fyrir að eignasafn Seðlabankans taki yfir um 60 milljarða af eignum frá kröfuhöfum og komi þeim í verð, að við búum til umgjörð sem enginn vafi er á að tryggi jafnræði, gagnsæi og samkeppni um þær eigur sem ríkið er að láta frá sér.
Virðulegur forseti. Ég tek áfram undir ábendingar hv. þingmanns en vil þó vegna síðustu orða hans, um mikilvægi þess að búa til umgjörð, benda á þá staðreynd að menn hafa á síðustu árum leitast við að skapa sem mestan aðskilnað á milli stjórnmálanna og bankanna ekki hvað síst. Þar af leiðandi er erfitt og jafnvel ómögulegt fyrir stjórnmálamenn að skipta sér af hlutum sem virðast ekki vera í lagi. Það þarf þá að gerast í gegnum þær stofnanir, það fyrirkomulag, sem komið hefur verið á til að fylgja slíkum málum eftir. Þessi mikla áhersla á að stjórnmálin komi hvergi nærri - það má velta því fyrir sér í þessu samhengi hvort menn geti jafnvel gengið of langt í því efni. Kannski þurfa stjórnmálamenn, fulltrúar almennings, að hafa fleiri tækifæri til að skipta sér af; ekki til að skipta sér af daglegum rekstri banka eða slíku heldur til að grípa inn í ef eitthvað fer augljóslega úrskeiðis.
Virðulegur forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um stöðu heilbrigðiskerfisins sem er mikið í umræðunni þessa dagana og kannski ekki síst út frá undirskriftasöfnun sem nú er í gangi sem gengur mjög hratt, margar undirskriftir safnast upp, um stóraukin framlög til heilbrigðiskerfisins. Við í Bjartri framtíð höfum talað fyrir því, frá upphafi þessa kjörtímabils, að mikilvægt sé að taka veglega og almennilega á málefnum heilbrigðiskerfisins og kannski ekki síst Landspítalans, sem er hryggjarstykkið í heilbrigðiskerfinu hjá okkur, og horfa til þess að framlög til heilbrigðiskerfisins hafa verið að leka niður, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur í raun allt frá aldamótum. Hægt og rólega hefur það hlutfall af þjóðarframleiðslu sem við höfum lagt í heilbrigðiskerfið lækkað. Á sama tíma hefur bæði verið fjölgun meðal þjóðarinnar og fjölgun á höfuðborgarsvæðinu sem Landspítalinn er staddur á. Sömuleiðis er þjóðin að eldast og fleiri þurfa á þjónustu að halda. Hlutfall okkar hér á Íslandi er sérstaklega bágborið þegar kemur að innviðauppbyggingu. Árið 2013 er hlutfall innviðauppbyggingar í heilbrigðiskerfinu um 0,1% af vergri þjóðarframleiðslu, það næstlægsta í mælingum OECD, meðan það er að meðaltali 0,5%. Þá erum við kannski sérstaklega að horfa á þessa löngu bið eftir uppbyggingu á nýjum Landspítala. Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra hvort hann geti boðað, fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar, áætlun um endurreisn heilbrigðiskerfisins og tímasettar aukningar á fjárveitingum til málaflokksins.
Virðulegur forseti. Fyrst verð ég að leiðrétta hv. þingmann. Það er ekki rétt að framlög til heilbrigðismála hafi lækkað á síðustu árum. Á þessu kjörtímabili hafa þau hækkað ár frá ári og hafa reyndar aldrei verið meiri. Það er unnið að áætlun um endurreisn heilbrigðiskerfisins. En auðvitað lætur það á sjá þegar skorið er niður um hátt í 30 milljarða á einu kjörtímabili. Nú eru framlög til heilbrigðismála á Íslandi hærri en þau hafa áður verið. Það er hins vegar alveg ljóst að á næstu árum og áratugum mun þörfin fyrir enn meiri framlög halda áfram að aukast. Fyrir því eru ýmsar ástæður; meðalaldur þjóðarinnar hækkar, stórir árgangar komast á efri ár, menn gera líka kröfur um að fá nýjustu, bestu og oft og tíðum fyrir vikið dýrustu lyfin, bestu og nýjustu tækin o.s.frv. Svoleiðis að kröfurnar aukast og kostnaðurinn, af ýmsum ástæðum, og mun gera það áfram. Þess vegna verðum við að ná að framleiða meiri verðmæti í þessu samfélagi. Framleiða meiri verðmæti, auka verðmætasköpun og greiða niður skuldir. Þetta er það sem skiptir máli til þess að geta staðið undir þeim kröfum sem landsmenn munu gera til heilbrigðiskerfisins, ekki bara á næstu árum heldur áratugum. Það ætti að vera forgangsmál hjá þeim sem gera sér grein fyrir þörfinni, sem sannarlega er til staðar í heilbrigðiskerfinu, að leita allra leiða til að auka verðmætasköpun á Íslandi og á sama tíma greiða niður skuldirnar því að það er ákaflega blóðugt að borga til dæmis miklu meira í vexti af ríkisskuldum en nemur öllum kostnaðinum við rekstur Landspítalans á ári.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Ég veit ekki alveg hvernig hann reiknar út tölurnar um að framlög hafi aldrei verið hærri, en látum það liggja á milli hluta, það stemmir ekki alveg við þær tölur sem ég hef verið að horfa á. Mér finnst mikilvægt að við komumst frá þvargi um tölurnar, upp eða niður, og einbeitum okkur að því að gera gangskör í alvöruuppbyggingu og áætlun þar um, sem er ekki bara einhvers staðar inn í framtíðina, óljósa framtíð, ef vel gengur, heldur að fylgja eftir þessari tilfinningu í samfélaginu sem við sjáum í þessari undirskriftasöfnun og sjáum trekk í trekk í skoðanakönnunum. Landsmenn vilja sterkari og hraðari uppbyggingu á heilbrigðiskerfinu eftir langan tíma. Ég kalla eftir því að við sjáum áætlun um það, [[Forseti hringir.]]að við förum að taka ákvarðanir um að ganga í verkið þegar kemur að uppbyggingu nýs Landspítala.
Virðulegur forseti. Í þessari mikilvægu umræðu verða menn að sýna sanngirni. Þessi ríkisstjórn leggur áherslu á heilbrigðismálin. Hún hefur forgangsraðað í þágu heilbrigðismála að því marki að á sama tíma og við rekum íslenska ríkið með afgangi, þrátt fyrir þessa miklu vaxtagreiðslu sem ég nefndi áðan er íslenska ríkið rekið með afgangi, eitt fárra ríkja í Evrópu, þá erum við að auka framlög til heilbrigðismála meira en áður eða um meira en 10% milli ára. Milli áranna 2015 og 2016 um meira en 10%. Þetta er fáheyrt. Þetta er 17 milljarða kr. aukning. Við erum komin í 164 milljarða í heilbrigðiskerfið sem sýnir okkur að þetta er töluvert meira en 10% aukning milli ársins 2015 og 2016. Það er svo sannarlega unnið að endurreisn heilbrigðiskerfisins þó að þörfin verði áfram til staðar fyrir auknar fjárveitingar. En til að standa undir því þurfum við að framleiða meiri verðmæti í þessu landi.
Virðulegur forseti. Fram hefur komið að forsætisráðuneytið hefur ritað undir yfirlýsingu ráðuneytisins og Landstólpa þróunarfélags ehf. varðandi samkomulag um drög að hönnun sem lýtur að byggingarmagni sem miðar að þörfum ráðuneyta Stjórnarráðsins sem leigutaka og að jafnframt verði unnin drög að leigusamningi milli Stjórnarráðs Íslands og Landstólpa vegna skrifstofuhúsnæðis. Fram hefur komið í fjölmiðlum að ráðuneytið eigi einnig í viðræðum um að skipta á lóðinni og lóð ríkisins við hlið sjávarútvegsráðuneytisins. Þá er ég að tala um þann reit sem oftast er kallaður Stjórnarráðsreitur. Gert er ráð fyrir að niðurstöður úr þeim viðræðum liggi fyrir á næstu þremur vikum og stendur væntanlega til að koma til móts við væntingar forsætisráðherra um að draga úr byggingarmagni á Hafnartorgi og auka það þá væntanlega á móti á Stjórnarráðsreit. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra - það hefur líka komið fram að menn komu nokkuð af fjöllum í stjórnarflokkunum þegar þetta kom í fjölmiðla, einhverjir þingmenn Sjálfstæðisflokksins fréttu af þessu í fjölmiðlum - hvaða lagaheimildir hann styðst við þegar hann ráðstafar ríkiseignum á Stjórnarráðsreit. Samkvæmt forsetaúrskurði er það fjármálaráðherra sem ráðstafar eignum ríkisins og er raunar staðfest í lögum um opinber fjármál að svo sé. Það er raunar engin 6. gr. heimild til staðar í núgildandi og nýsamþykktum fjárlögum um ráðstöfun þessa reits með nokkru móti. Ég held því að við hljótum að spyrja hér á Alþingi: Er búið að samþykkja þetta mál í ríkisstjórn? Er þá um það að ræða að forsætisráðherra hafi verið falið þetta hlutverk sem, samkvæmt forsetaúrskurði, á að vera á hendi fjármálaráðherra?
Virðulegur forseti. Það er ekki komið neitt mál til þess að samþykkja í ríkisstjórn. Það eina sem hefur gerst í þessu er að fulltrúar ráðuneytisins hafa fallist á boð þessa fyrirtækis um að eiga viðræður um aðkomu að þessu húsnæði á einn eða annan hátt. Þar eru menn opnir fyrir því að skoða ólíkar leiðir og ég ætla ekki að fara að skipa mönnum fyrir úr þessari pontu eða annars staðar frá um það hvaða lending á að nást í því á meðan við vitum ekki hvað raunverulega stendur þarna til boða. Það er ekkert óeðlilegt að menn skoði þetta og reyndar ekki verið að gera það í fyrsta skipti. Það hefur lengi verið til skoðunar að finna nýtt húsnæði fyrir Stjórnarráðið eða hluta þess. Sú þörf er orðin mjög knýjandi núna vegna þess að að minnsta kosti forsætisráðuneytið er að missa það húsnæði sem megnið af ráðuneytinu hefur haft aðstöðu í. Þar af leiðandi er óhjákvæmilegt að leita leiða til að leysa úr því. Að sjálfsögðu, komi til undirritunar samnings um einhvers konar makaskipti, leigusamnings eða annars slíks, fer það eftir þeim reglum sem almennt gilda um slíkt.
Virðulegur forseti. Það er væntanlega rétt skilið hjá mér, og ég bið hæstv. forsætisráðherra að leiðrétta mig ef svo er ekki, að um þetta hefur ekki verið fjallað í ríkisstjórn Íslands og að viðræður milli forsætisráðuneytis og Landstólpa þróunarfélags fela í sér hugmyndir um makaskipti sem byggja á hugmyndum um ráðstöfun Stjórnarráðsreits án þess að um það hafi verið fjallað í ríkisstjórn og án þess að um það hafi verið fjallað í samskiptum við það ráðuneyti sem fer með ríkiseigur. Það er mikilvægt út frá eftirlits- og aðhaldshlutverki Alþingis að þetta fáist staðfest því að það er í besta falli undarlegt ef hæstv. forsætisráðherra telur það sæma og telur það góða pólitík að ræða um ráðstöfun ríkiseigna án þess að fyrir liggi 6. gr. heimild, sérstakt samráð við fjármálaráðherra eða umræður í ríkisstjórn þar sem ráðherranum er falið þetta verkefni.
Virðulegur forseti. Þær ályktanir sem hv. þingmaður hrapar hér að eru alrangar. Að sjálfsögðu hefur verið haft samráð við fjármálaráðuneytið um húsnæðismál Stjórnarráðsins á undanförnum árum og einnig núna. Ég ítreka bara það sem ég sagði áðan, að komi til þess að gerður verði einhvers konar samningur þá fer það að sjálfsögðu í gegnum þá aðila sem eru til þess bærir. Þannig að ályktanir hv. þingmanns eru alrangar.
Forseti. Hæstv. forsætisráðherra kom með yfirlýsingu á facebooksíðu sinni fyrr í dag sem andsvar við undirskriftalista Kára Stefánssonar sem heitir Endurreisn, en nú hafa um 44.000 Íslendingar skrifað undir áskorun til ríkisstjórnarinnar um að verja 11% af vergri landsframleiðslu til heilbrigðismála. Með leyfi forseta, vísa ég í orð hæstv. forsætisráðherra: „Ég er sammála þeim sem telja mikilvægt að auka framlög til heilbrigðismála. Það höfum við gert á undanförnum árum og það þurfum við og eigum að gera áfram. Að mæla heilbrigðisþjónustu aðeins út frá ákveðnu hlutfalli af landsframleiðslu er hins vegar vafasöm leið. Landið sem er með hæsta hlutfall landsframleiðslu til heilbrigðismála er Túvalú (18,5%) og í öðru sæti eru Bandaríkin með 17,1 (World Bank 2013). […] Við þurfum að halda áfram að auka verðmætasköpun í landinu og setja meira í heilbrigðismál og almannatryggingar. Þannig þurfum við að forgangsraða hvort sem hlutfall af VLF verður hærra eða lægra en til dæmis í Síerra Leóne.“ Ég vil taka fram að það er ánægjulegt að sjá hve hæstv. forsætisráðherra er vel að sér í tölfræði. Ég hef tekið eftir því að stundum vísar hæstv. forsætisráðherra í tölfræði frá OECD og stundum frá öðrum alþjóðastofnunum, núna síðast í tölfræði World Bank. Því langar mig að spyrja: Hvernig velur hæstv. ráðherra hvaða tölfræði er réttast að vitna í? Hvernig hyggst forsætisráðherra stuðla að aukinni verðmætasköpun í landinu? Og hvernig hyggst ráðherrann tryggja bráðaviðbrögð við því neyðarástandi sem nú ríkir í heilbrigðiskerfi landsmanna?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að lesa skýrt og skilmerkilega upp þessa færslu sem er þó ekki andsvar eins og hv. þingmaður lýsti því heldur eins og þeir heyrðu sem hlýddu á lesturinn miklu frekar jákvæð ábending um mikilvægi þess að menn hugi að réttum atriðum þegar þeir vinna saman að því að efla heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Hvernig hyggjumst við bregðast við stöðu mála í heilbrigðismálum? spurði hv. þingmaður. Við erum að því eins og ég lýsti því hér áðan með gríðarlega mikilli aukningu fjárveitinga til heilbrigðismála á sama tíma og við erum að passa okkur á því að reka ekki ríkið með halla og auka ekki á skuldir ríkisins þannig að við getum jafnt og þétt til langrar framtíðar haldið áfram að bæta í heilbrigðismálin. Hvernig ætlum við að auka verðmætasköpun í landinu? Það gerum við meðal annars með því að reka arðbærar atvinnugreinar, atvinnugreinar sem virka og skila tekjum í þjóðarbúið eins og sjávarútveg, með því að halda áfram uppbyggingu nýrra greina. Þess vegna er alveg sérlega ánægjulegt að sjá að menn eru að uppgötva að áherslur ríkisstjórnarinnar varðandi nýsköpun eru byrjaðar að skila sér í fjölgun starfa í þeirri grein, stofnun nýrra fyrirtækja og mikilli nýsköpunarsókn sem við munum eflaust finna jákvæð áhrif af á næstu árum. Svo skiptir auðvitað miklu máli að fjárfesta áfram í menntun. Slík fjárfesting skilar sér margfalt til baka eftir því sem fram líða stundir. Þess vegna hefur hæstv. menntamálaráðherra lagt kapp á það að börn og ungmenni fái þá fræðslu sem þau þurfa á að halda til þess að vera samkeppnishæf við ungmenni annarra landa og geta byggt upp verðmætasköpun á Íslandi til framtíðar.
Forseti. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra hvernig hann hygðist tryggja bráðaviðbrögð við neyðarástandi sem nú ríkir í heilbrigðiskerfi landsmanna og ég fékk ekki nein svör við því. Ég er alveg sammála og get alveg tekið undir allt það sem kom fram í ræðu ráðherrans um þær áherslur sem hann nefndi, en það kom ekki neitt svar við spurningu minni. Því óska ég eftir að í síðari ræðu svari hæstv. ráðherra mér. Síðan langar mig að spyrja af hverju hæstv. ráðherra hugnast illa að ákveðnu hlutfalli landsframleiðslu verði varið í þennan málaflokk. Hvaða aðrar leiðir væru góðar sem mælikvarði til að tryggja að við hefðum hér heilbrigðiskerfi fyrir alla sem þurfa á því að halda þegar þeir þurfa á því að halda?
Virðulegur forseti. Ég gleymdi líka að svara spurningunni um val á tölfræði þó að hún væri nokkuð sérkennileg. OECD eru samtök afmarkaðs hóps ríkja, en heimsbankinn World Bank heldur hins vegar utan um upplýsingar um hagstærðir hjá öllum ríkjum heims. Ég hef ekki ástæðu til þess að ætla að tölfræði World Banks sé eitthvað verri en tölfræði OECD og geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður hafi hana heldur. Hvað varðar svo bráðavandann í heilbrigðisþjónustunni, sem hv. þingmaður lýsir svo, þá höfum við einmitt verið að bregðast við honum eins og ég lýsti hér áðan, m.a. með því að auka núna á þessu ári framlög til heilbrigðismála á milli ára um meira en 10%. Það er fáheyrt, virðulegur forseti, en það gerum við vegna þess að við teljum vera þörf fyrir það. Aftur að spurningunni um verðmætasköpunina og matið á landsframleiðslu þá helst einmitt þetta tvennt í hendur. [[Forseti hringir.]]Virðulegur forseti, ef landsframleiðslan minnkaði [[Forseti hringir.]]en framlög til heilbrigðismála héldust óbreytt [[Forseti hringir.]]gætu menn með því sagt að það væri verið að bæta stöðu heilbrigðisþjónustunnar.
Hæstv. forseti. Í lok síðustu viku bárust okkur þau ánægjulegu tíðindi að svokallaður SALEK-hópur, þ.e. aðilar vinnumarkaðarins, hefðu náð mjög mikilvægri sátt á vinnumarkaði, útfærslu á kjarasamningum sem gerðir voru síðast, og að það gildi til ársloka 2018, jafnvel fram á árið 2019. Við hljótum öll að fagna því mjög að þetta sé gert og að þessi sátt skuli vera. Frá ríkisstjórn hefur komið fram að hún ætli að bæta aðilum vinnumarkaðarins þetta með því að lækka tryggingagjald. Það er allt saman mjög ánægjulegt. En það er einn hópur í þessu þjóðfélagi, virðulegi forseti, sem ég vil gera að umtalsefni og spyrja hæstv. forsætisráðherra út í, þ.e. kjör aldraðra og öryrkja. Við deildum mjög, bæði við fjáraukalagagerð og fjárlagagerð, um hvernig ætti að hækka greiðslur til aldraðra og öryrkja. Það voru meðal annars þessi 5,5% sem áttu að koma 1. maí á þessu ári en í umræddu samkomulagi hefur það verið fært til 1. janúar síðastliðins og 0,7% bætt við þannig að almenn laun munu hækka um 6,2% frá 1. janúar síðastliðnum. Ríkisstjórnin er í raun og veru, ásamt okkur alþingismönnum, kjararáð aldraðra og öryrkja. Við erum viðsemjendur aldraðra og öryrkja, það erum við sem ákveðum kjör þeirra. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki alveg 100% klárt að ríkisstjórnin ætli að hækka greiðslur til aldraðra og öryrkja strax í upphafi árs frá 1. janúar eins og samkomulag hefur orðið um á vinnumarkaði og hvort það komi þá ekki strax hér inn. Að mínu mati eru þetta í kringum 6.000–7.000 kr. eftir skatt og ég vil ræða þetta út frá því. Í dag, eftir þær hækkanir sem hafa komið fram, eru þetta 186.000 kr. eftir skatt og það lifir enginn mannsæmandi lífi á því. Ég veit að við forsætisráðherra erum örugglega sammála um það. Eða er ekki svo, virðulegi forseti?
Virðulegur forseti. Ætli það sé ekki ástæða til að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja aftur máls á þessu atriði, stöðu eldri borgara og hvernig greiðsla lífeyris hefur þróast? Það er gott að fá tækifæri til þess að ítreka það sem við bentum á hér fyrir áramót - mér fannst hv. þingmaður ekki vera nógu móttækilegur fyrir því þá, eða ekki alveg átta sig á því - að þrátt fyrir að lífeyrisgreiðslur séu, samkvæmt lögum, færðar upp um áramót þá er með þeirri uppfærslu tekið tillit til þeirra breytinga sem hafa orðið hjá öðrum hópum yfir árið, hvernig menn hafa samið á vinnumarkaði, hvernig verðlag hefur þróast. Þetta er gert upp um áramót. Þetta var gert upp fyrir árið 2015 við síðustu áramót og þar af leiðandi, vegna þess að miklar kauphækkanir höfðu orðið á því ári, var óvenjuhá prósentuhækkun lífeyrisgreiðslna um síðustu áramót. Nú lítur út fyrir að þegar þetta ár verði gert upp verði einnig mjög umtalsverðar hækkanir lífeyris vegna þess að laun fólks munu þróast með þeim hætti, þau munu hækka það mikið, að uppfærslan, til að gera upp árið 2016, verði þeim mun hærri hvað varðar örorku- og ellilífeyrisgreiðslur.
Hæstv. forseti. Við forsætisráðherra erum sammála um mikilvægi kjarasamninga sem gerðir voru um sáttina, um frið á vinnumarkaði, um aukna verðmætasköpun í landinu. En átti ég virkilega að skilja svar hæstv. forsætisráðherra þannig að aldraðir og öryrkjar eigi að bíða í tólf mánuði eftir jafnstöðu hvað varðar samkomulag á vinnumarkaði, um hækkanir á launum aldraðra og öryrkja? Ég trúi því ekki að forsætisráðherra ætli að skilja þennan hóp einan eftir óbættan. Hefur ríkisstjórnin þar fundið breiðu bökin til að jafna ríkisreikning og fjárlagahalla eða koma í veg fyrir fjárlagahalla? Ég spyr. Afraksturinn er nú ekkert mjög mikill í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það var tæplega 3.500 kr. hækkun eftir skatt sem fór með matarskattinum og svo 11.000 kr. núna. Þessar lágmarksbætur eru 186.000 kr. í dag og eiga þá að vera út þetta ár ef forsætisráðherra ætlar ekki að beita sér fyrir þessari lagfæringu. Ég ítreka því spurningu mína: Vill hæstv. forsætisráðherra ekki beita sér fyrir þverpólitískri sátt, [[Forseti hringir.]]eins og gert var hjá aðilum vinnumarkaðarins milli þeirra sem semja um kaup og kjör aldraðra og öryrkja, og hækka þessar greiðslur frá og með áramótum eins og allir aðrir fá í þessu þjóðfélagi?
Virðulegur forseti. Skelfing er þetta nú aum tilraun til popúlisma. Hv. þingmaður veit það mætavel - hann hefur setið hér á þingi lengi og meira að segja í ríkisstjórn - að lífeyrisgreiðslur hafa ætíð verið hækkaðar um áramót. Ég væri alveg opinn fyrir því að skoða það að hækka þessar greiðslur oftar eða tengja það við það þegar sem flest stéttarfélög eru að semja. Það er allt í lagi að skoða það. Hv. þingmaður ætti að hafa í huga að eldri borgarar hafa á síðustu árum hagnast á því fyrirkomulagi að þetta skuli gert upp um áramót vegna þess að þá er farið yfir allt árið. Þá er það allt tekið með í reikninginn, verðlagshækkanir, launahækkanir og gert upp um áramótin. Með öðrum orðum: Ef leið hv. þingmanns hefði verið farin á síðustu árum þá hefðu kjör eldri borgara ekki batnað jafn mikið og þau hafa gert með núverandi fyrirkomulagi. Jafnframt er rétt að minna hv. þingmann á, af því að hann talar nú um þessa ríkisstjórn og þróun mála í tíð hennar, að kaupmáttur bóta hefur sjaldan aukist jafn hratt. Auðvitað er hann ekki orðinn nógu mikill en hann er að aukast miklu hraðar en í tíð síðustu ríkisstjórnar og mun halda áfram að aukast við næstu áramót.
Virðulegur forseti. Forustumenn í verkalýðshreyfingunni, m.a. formaður Framsýnar, formaður Félags vélstjóra og málmtæknimanna og forustumenn Alþýðusambandsins, hafa að undanförnu ítrekað bent á mörg alvarleg dæmi um ólögmæta starfsemi, um starfsmenn á íslenskum vinnumarkaði sem eru ekki skráðir og njóta ekki réttinda, um starfsmannaleigur sem hér hafa starfað í landinu jafnvel frá árinu 2014 án þess að vera nokkurs staðar skráðar eða skila gjöldum eða standa skil á réttindum starfsmanna sinna. Félag vélstjóra og málmtæknimanna hefur til að mynda sýnt ráðningarsamning sem forustumenn þess telja að gangi nútímaþrælahaldi næst. Við höfum fengið fréttir af pólskum starfskonum á gistiheimili á Suðurlandi þar sem öll réttindi voru brotin. Okkur hlýtur öllum að vera umhugað um að á þessu verði tekið, ekki síst núna þegar vöxtur er í efnahagsstarfseminni og viðbúið að þörf verði á meiri mannafla, bæði í mannvirkjagerð þar sem þetta hefur verið sérstaklega áberandi og í ferðaþjónustunni þar sem þetta hefur því miður verið að færast í vöxt. Forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hafa bent á að lagaramminn sé út af fyrir sig ágætur, þar sé margt skýrt, en sagt að eftirlitinu sé ábótavant, að Vinnumálastofnun sé ekki sniðinn stakkur þannig að hún geti haft það nauðsynlega eftirlit með þessari starfsemi sem við þurfum. Trúnaðarmenn hafa orðið áskynja um starfsmenn sem starfað hafa á Íslandi mánuðum saman án þess að njóta þeirra réttinda sem þeir eiga lögum samkvæmt. Þess vegna hef ég beint fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra, sem talaði í byrjun október opinberlega um aðgerðir af sinni hálfu og síns ráðuneytis til þess að bregðast við þessu, um þær aðgerðir og hvort hún telji að eftirlit með starfsmannaleigum og innflutningi erlendra starfsmanna og störfum þeirra á íslenskum vinnumarkaði sé fullnægjandi. Hversu miklum fjármunum er varið í þetta eftirlit? Hversu margir starfsmenn eða stöðugildi hafa eftirlit með þeim þúsundum sem streyma væntanlega inn á íslenskan vinnumarkað á næstu missirum og árum af þessum sökum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að beina þessari fyrirspurn til mín, um starfsmannaleigur og félagslegt undirboð og það hvort ég telji eftirlit með starfsmannaleigum vera fullnægjandi. Vinnumálastofnun hefur eftirlit með því að starfsmannaleigur og erlend fyrirtæki, sem senda starfsmenn sína hingað til lands í því skyni að veita hér þjónustu, fari að þeim lögum og reglum sem hér gilda um slíka starfsemi og falla undir málefnasvið stofnunarinnar. Við það eftirlit starfar stofnunin meðal annars samkvæmt lögum nr. 139/2005, um starfsmannaleigur, og lögum nr. 45/2007, um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja, sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Mér er kunnugt um að Vinnumálastofnun starfar í þessu sambandi náið með öðrum opinberum aðilum sem tengjast umræddu eftirliti, svo sem skattyfirvöldum og Vinnueftirliti ríkisins sem og aðilum vinnumarkaðarins. Hafa þessir aðilar meðal annars staðið að sameiginlegum eftirlitsheimsóknum á vinnustaði sem skilað hafa nokkrum árangri. Ég tel að Vinnumálastofnun sinni umræddu eftirliti eins vel og henni er unnt á grundvelli þeirra heimilda sem hún hefur lögum samkvæmt og þeirra fjármuna sem ætlaðir eru til reksturs stofnunarinnar samkvæmt fjárlögum hverju sinni. Ég tel hins vegar mikilvægt að allir þeir aðilar sem koma að eftirliti á vinnumarkaði, hvort sem um er að ræða opinbera aðila eða aðila vinnumarkaðarins, taki höndum saman þannig að sem best verði tryggt að þeir erlendu starfsmenn sem hingað koma, í því skyni að taka þátt á innlendum vinnumarkaði, njóti þeirra launa og starfskjara sem launa- og kjarasamningar hér á landi gera ráð fyrir. Ég sem ráðherra hef ekki heimild að lögum til að grípa til beinna aðgerða gegn félagslegum undirboðum, en ég tel mjög mikilvægt að tryggt sé að félagsleg undirboð viðgangist ekki á íslenskum vinnumarkaði. Um það tel ég okkur öll, sem sitjum hér í þessum sal, geta verið sammála. Ég treysti þeim aðilum sem fengið hafa það hlutverk að uppræta félagsleg undirboð og jafnframt að mér verði gert viðvart þurfi að koma til frekari heimilda þannig að umræddir aðilar geti sinnt störfum sínum svo viðunandi sé. Ég hef þannig þegar óskað eftir að skoðað verði hvort og þá með hvaða hætti rétt sé að gera breytingar á þeim lögum sem falla undir málefnasvið mitt að þessu leyti, svo sem hvað varðar heimildir Vinnumálastofnunar til eftirlits sem og aðgerða þegar þurfa þykir. Þá legg ég eftir sem áður áherslu á samstarf ráðuneytisins við Vinnumálastofnun, skattyfirvöld, aðila vinnumarkaðarins og aðra aðila sem koma að umræddu eftirliti á vinnumarkaði. Að öðrum kosti náum við ekki árangri. Að því er varðar þá fjármuni sem varið er til eftirlits með félagslegum undirboðum og hversu mörg stöðugildi þurfi til að sinna því hef ég fengið þær upplýsingar frá forstjóra Vinnumálastofnunar að hjá stofnuninni starfi tveir starfsmenn sem sinni meðal annars eftirliti með starfsmannaleigum og erlendum fyrirtækjum er senda starfsmenn sína hingað til lands í því skyni að veita hér þjónustu. Hvort það er nægilegt eða ekki verður tíminn að leiða í ljós og fer það ekki síst eftir þróuninni hvað varðar fjölda erlendra starfsmanna á vinnumarkaði. Mér þykir þó ekki ólíklegt að fjölga verði þeim starfsmönnum Vinnumálastofnunar sem sinna umræddu eftirliti haldi áfram sem horfir á vinnumarkaði, sérstaklega í tengslum við aukinn fjölda erlendra starfsmanna við byggingar og mannvirkjagerð sem og í tengslum við veitingu þjónustu við ferðamenn sem hingað koma. Í því sambandi bendi ég á að í nýrri skýrslu Vinnumálastofnunar, um stöðu og horfur á vinnumarkaði á árinu 2016–2018, gerir stofnunin meðal annars ráð fyrir að erlendir ríkisborgarar á vinnumarkaði hérlendis verði orðnir um 19.700 á árinu 2018 og hafi þannig fjölgað um 2.000 manns frá því sem var á árinu 2015. Ég tel mig geta fullyrt hér að opinberir aðilar ætla, vilja og eru að standa vaktina ásamt aðilum vinnumarkaðarins um að hér sé farið að gildandi lögum og kjarasamningum á innlendum vinnumarkaði. Þar skiptir samstarf við aðila vinnumarkaðarins mjög miklu máli. Það er okkur jafnframt mikið kappsmál að fyrirtæki sem starfa hér á landi sjái hag sínum betur borgið með að virða þá kjarasamninga og þau lög sem í gildi eru fremur en að fara í kringum þær reglur sem samið hefur verið um þannig að ekki þurfi að reyna á þær eftirlitsheimildir sem framangreindir aðilar hafa. Þegar öllu er á botninn hvolft hlýtur það að vera vænlegast til árangurs fyrir alla aðila og þá ekki hvað síst hagkvæmast þegar til lengri tíma er litið, bæði faglega og fjárhagslega.
Forseti. Það er gífurlega mikilvægt mál sem þessi fyrirspurn fjallar um. Það stendur upp á okkur sem siðmenntað þjóðfélag að þessir hlutir séu allir í lagi og að það fólk sem kemur hingað til starfa tímabundið þegar við þurfum á vinnuafli að halda sitji við sama borð og aðrir og lendi ekki í þeirri aðstöðu að vera í einhvers konar þrælabúðum. Þetta er gífurlega mikilvægt mál. Ég skil hæstv. ráðherrann þannig að hún fylgist með þessu og treysti því kerfi sem við höfum komið upp til að sjá um þetta allt saman. Ég vona svo sannarlega að kerfið sé traustsins vert en því miður höfum við séð gloppur í því. Ég hvet hana til dáða í að fylgjast grannt með þessu og leggja til úrbætur ef henni sýnist þörf á.
Virðulegur forseti. Forustumenn í verkalýðshreyfingunni sem best þekkja til stöðunnar á vinnumarkaðnum hafa sagt að lagaramminn sé ágætur en það skorti upp á fjármuni og eftirlitið sjálft. Hvað upplýsir hæstv. ráðherra okkur um hér? Ég skil það þannig að tveir starfsmenn hafi það sem hluta af sínum verkefnum að hafa eftirlit með þeim þúsundum erlendra starfsmanna sem hér eru og þeim þúsundum sem hingað eiga eftir að koma, í málum sem verður að telja að séu líklega mansal, í málum sem brjóta alla samkeppnisstöðu í landinu, í málum sem valda því að menn standa ekki skil á sköttum, í málum þar sem brotin eru mannréttindi á fólki og brotið gegn kjarasamningum sem gilda á Íslandi. Finnst okkur nóg að tveir starfsmenn hafi það sem hluta af sínum verkefnum? Hvað þýðir það? Að það sé maður í hálfu starfi að vinna að þessum málefnum um land allt, á öllum vinnustöðum í ferðaþjónustu og mannvirkjagerð, jafnvel alla leið uppi á hálendi, sem þarf að hafa eftirlit með? Ég hvet ráðherrann til að endurskoða vandlega hvort ekki þurfi að koma með tillögur um að auka fjármuni og fjölga fólki í takt við þá fjölgun starfsmanna sem hér mun augljóslega verða á þessu ári og hinum næstu ef svo fer fram um vöxt í efnahagsstarfseminni sem horfir og við hljótum að vona að gangi eftir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og ítreka aftur þakkir mínar varðandi fyrirspurnina. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í svari mínu, að ég hef þegar óskað eftir að skoðað verði hvort og þá með hvaða hætti sé rétt að gera breytingar á þeim lögum sem falla undir mitt málefnasvið hvað varðar heimildir Vinnumálastofnunar til eftirlits sem og aðgerða þegar þurfa þykir. Ég ítreka líka að í mínum huga er þetta samstarf. Það verður aldrei þannig að við getum tryggt eftirlit með vinnumarkaðnum fyrst og fremst í gegnum starfsmenn Vinnumálastofnunar heldur með samstarfi, þríhliða samstarfi sem einkennir íslenskan vinnumarkað, þ.e. verkalýðsfélög, hið opinbera og atvinnurekendur, um að tryggja að farið sé eftir þeim lögum og reglum sem gilda á vinnumarkaðnum. Þegar kemur að störfum og rekstri fyrirtækja vitum við að langflestir vilja gera eins vel og þeir mögulega geta gagnvart starfsfólki sínu og fara eftir þeim lögum og reglum sem gilda hér í landinu. Hins vegar vitum við að það eru alltaf einstaka fyrirtæki, einstaklingar, sem gera það ekki. Við þurfum þá að hafa kerfi til að fylgjast með því. Ég hef komið þessum áherslum skýrt á framfæri við stjórnendur Vinnumálastofnunar og jafnframt átt góða fundi með forustu ASÍ til þess að taka við ábendingum frá þeim og fara yfir þessa áherslu hjá mér. Það er bjart fram undan á íslenskum vinnumarkaði. Við munum þurfa á fleirum að halda sem vilja taka þátt í uppbyggingunni á Íslandi og það er mikilvægt að við tökum vel á móti þeim og gætum þess að ekki sé brotið á réttindum þeirra.
Hæstv. forseti. Ég hef gert það sem viðkemur málefnum fólks sem fær hlutagreiðslur úr almannatryggingakerfinu að umræðuefni við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra áður á Alþingi. Til upprifjunar á þessu máli þá virkar kerfið þannig að einstaklingur ávinnur sér fullan rétt til greiðslna úr almannatryggingakerfinu við 40 ára búsetu hér á landi meðan hann er á aldrinum 18–67 ára. Þeir sem hafa verið búsettir erlendis hluta af starfsævinni fá hins vegar hlutagreiðslur. Kerfið byggir á því að fólk sem hefur starfað erlendis hafi áunnið sér réttindi í fyrra búsetulandi og fái greiðslur erlendis frá sem bætast þá við þau hlutaréttindi sem fólk hefur hérlendis. Raunin er hins vegar sú að af margvíslegum ástæðum fær fólk ekki alltaf greiðslur frá fyrra búsetulandi og hefur því aðeins hinar íslensku hlutabætur sér til framfærslu. Þegar ég átti orðastað um þetta málefni við hæstv. ráðherra í fyrra vísaði hún til þess að hún væri að bíða eftir tillögum frá nefnd um endurskoðun á almannatryggingakerfinu. Sú nefnd hefur ekki enn skilað af sér tillögum. En það sem skiptir þá fyrst og fremst máli í þessu samhengi hér er að nefndin ætlar einfaldlega ekki að leggja fram sérstakar tillögur um hlutabætur. Það gengur því ekki að vísa til þeirrar nefndar varðandi lausn á þessu málefni. Í lögum um félagslega aðstoð segir, með leyfi forseta: „Heimilt er að greiða lífeyrisþega uppbót á lífeyri vegna kostnaðar sem ekki fæst greiddur eða bættur með öðrum hætti ef sýnt þykir að hann geti ekki framfleytt sér án þess.“ Þar segir einnig: „Ráðherra er heimilt að setja reglugerð um nánari framkvæmd …“ Það er þessi nánari framkvæmd sem ég vil ræða sérstaklega við hæstv. ráðherra í dag. Það er nefnilega svo að einstaklingar sem fá greiddar hlutabætur í almannatryggingakerfinu fá einnig greiddar hlutabætur af uppbótum á lífeyri. Útkoman verður því eðli málsins samkvæmt sú að ráðstöfunartekjur eru einungis hluti af því sem hefur verið skilgreint sem lágmarksframfærsla. Það er hins vegar ekkert í lögum um félagslega aðstoð sem kveður á um að til þess að fá þær greiðslur þurfi viðkomandi að hafa verið búsettur hér í 40 ár. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji koma til greina að fella niður eða endurskoða 3. mgr. 15. gr. reglugerðar um heimilisuppbót og uppbætur á lífeyri, nr. 1052/2009, sem kveður á um að sérstök uppbót til framfærslu greiðist í samræmi við búsetu hér á landi, sbr. 1. mgr. 17. gr. og 4. mgr. 18. gr. laga um almannatryggingar, með tilliti til þess að tilgangurinn með [[Forseti hringir.]]lögunum um félagslega aðstoð er jú sá að tryggja öllum ákveðna skilgreinda lágmarksframfærslu.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hefur beint til mín um ákvæði um greiðslu sérstakrar framfærsluuppbótar í samræmi við búsetu hér á landi. Þingmaðurinn spyr hvort það komi til greina að fella niður eða endurskoða 3. mgr. 15. gr. reglugerðar um heimilisuppbót og uppbætur á lífeyri, nr. 1052/2009, sem kveður á um að sérstök uppbót til framfærslu skuli greiðast í samræmi við búsetu hér á landi. Eins og kemur fram í fyrirspurninni er í 15. gr. reglugerðarinnar kveðið á um að sérstök uppbót skuli reiknast í samræmi við ákvæði 1. mgr. 17. gr. og 4. mgr. 18. gr. laga um almannatryggingar. Í þeim ákvæðum er fjallað um hlutfallslega ávinnslu réttar til almannatrygginga en umrædd reglugerð varðar framkvæmd bæði laga um félagslega aðstoð og laga um almannatryggingar. Almannatryggingakerfið er byggt upp með þeim hætti að þeir sem hér búa öðlast rétt í hlutfalli við búsetutímann. Þannig öðlast þeir sem búið hafa hér á landi í 40 ár full réttindi en þeir sem búið hafa hér skemur öðlast hlutfallslegan rétt. Þegar um örorkulífeyri er að ræða er tíminn fram til 67 ára aldurs umsækjanda tekinn með við útreikninginn sem leiðir til hærra réttindahlutfalls. Þannig þarf tiltekna lágmarksbúsetu til að réttindi skapist hjá almannatryggingum, enda væri það að mínu mati ekki rétt og mundi grafa undan almannatryggingakerfinu að hingað til lands gætu komið einstaklingar hvaðanæva að frá löndum sem veittu minni félagslega aðstoð en tryggð væri hér á landi til þess eins að njóta almannatryggingakerfisins og fá aðstoð. Ef full framfærsluuppbót án hlutfallslegs útreiknings yrði greidd ofan á hlutfallslega áunninn lífeyrisrétt, t.d. ofan á lágmarksrétt sem er 3/40 af fullum bótum, mundu allir lífeyrisþegar sem hér búa fá fullar greiðslur frá almannatryggingum algerlega óháð tímalengd búsetu hér á landi. Eingöngu tekjur þeirra gætu þá haft áhrif til lækkunar bótanna. Það gefur augaleið að þá værum við um leið búin að leggja af það réttindaáherslukerfi í almannatryggingum sem hefur verið við lýði frá því almannatryggingum var komið á fót. Eins og hv. þingmaður nefnir líður að því að almannatrygginganefndin ljúki sinni vinnu. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið er það rétt sem hv. þingmaður segir að það mun ekki liggja fyrir afstaða hjá nefndinni um breytingar hvað þetta varðar. Áfram er þannig byggt á hugmyndafræðinni um réttindaáherslu í samræmi við búsetu. Í fyrirspurn hv. þingmanns segir jafnframt að tilgangur með lögum um félagslega aðstoð sé að tryggja öllum ákveðna skilgreinda lágmarksframfærslu. Það er hins vegar mat ráðuneytisins að það sé ekki rétt. Um er að ræða sértækan stuðning við ákveðna hópa fólks, þar með taldir lífeyrisþegar, við tilteknar aðstæður. Greiðslurnar eru heimildargreiðslur og ber að leggja á það mat hverju sinni hvort uppfyllt séu skilyrði laganna fyrir þeim greiðslum, m.a. úr frá tekjum einstaklinga. Ég legg líka áherslu á að því má ekki gleyma að almannatryggingakerfið er eitt nokkurra kerfa er saman mynda íslenska velferðarkerfið. Það er hlutverk sveitarfélaga að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi íbúa sinna í samræmi við aðstæður þeirra. Geti einstaklingar sem hér búa ekki framfært sér með tekjum sínum, þar með talið þeim tekjum sem þeir eiga rétt á samkvæmt lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð og með greiðslum frá þeim lífeyrissjóði sem greitt hefur verið til, geta þeir snúið sér til félagsþjónustunnar í búsetusveitarfélagi sínu og óskað eftir frekari aðstoð. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni sagði ég í fyrri svörum mínum að ég hafði vonast til að nefndin mundi fjalla ítarlegar um það en raunin er en þetta er alla vega niðurstaðan. Áfram er byggt á réttindaáherslukerfinu í almannatryggingum miðað við þau drög að tillögum sem liggja fyrir varðandi nýtt almannatryggingakerfi.
Virðulegi forseti. Ég hef áður, undir þessum dagskrárlið, undrað mig á þeim svörum ráðherra sem koma fram. Svörin felast yfirleitt í því að ráðherra heldur langa ræðu og endurtekur ræðu fyrirspyrjanda sem ég held að sé óþarft, allavega fyrir okkur sem sitjum hér inni og líka út af þingtíðindunum, það má lesa þetta saman þar. En mér skildist þó á ráðherranum að svarið við spurningunni sem lögð var fyrir hana væri nei. Nefndin sem hefur verið að störfum leggur ekki til neinar breytingar hvað varðar þennan hóp, sem vissulega þarf að taka á. Þetta er vandamál sem er uppi. Það er alveg ljóst að ekki er hægt að vísa fólki á félagsþjónustu sveitarfélaganna. Það er bara eins og í gamla daga að vísa fólki á sveit. Það þarf að sjá fyrir þessu fólki líka og ég skil það þannig að ráðherrann ætli ekki að gera neinar tillögur í þessu efni fyrst að nefndin gerði það ekki.
Hæstv. forseti. Ég skildi svar hæstv. ráðherra einnig þannig að í raun væri hún að segja nei, að í hennar huga komi ekki til greina að endurskoða 3. mgr. 15. gr. reglugerðar um heimilisuppbót og uppbætur á lífeyri. Það eru mér vonbrigði því að þó svo að það sé tæknilega rétt, sem hæstv. ráðherra segir, að mögulega gæti hingað komið fólk frá löndum þar sem er verra almannatryggingakerfi þá er kerfið sem við búum við í dag þannig að Íslendingar sem búa á Íslandi búa við alveg rosalega kröpp kjör, meðal annars vegna þessa reglugerðarákvæðis. Ég hef verulegar áhyggjur af þessum hópi og tel algjörlega nauðsynlegt að við hugum að því hvernig við getum bætt stöðu hans í samfélaginu. Það er að mínu mati einfaldlega verulega brogað almannatryggingakerfi sem er þannig úr garði gert að hópur fólks í samfélaginu dæmist til að búa við kjör sem eru langt undir öllum viðmiðum um framfærslu. Í lögum um félagslega aðstoð segir að bætur félagslegrar aðstoðar greiðist eingöngu þeim sem eru með lögheimili hér á landi. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að það er ekkert í þessum lögum um að viðkomandi hafi þurft að hafa hér búsetu í 40 ár [[Forseti hringir.]]til að eiga rétt á þessum bótum. Ég tel einfaldlega að við hér á Alþingi verðum að einhenda okkur í þá vinnu að laga stöðu þessa fólks. [[Forseti hringir.]]Það gengur ekki að hér sé hópur sem sé með kerfislægum hætti þannig undirskipaður að hann verði að búa við fátækt.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Í tengslum við þær athugasemdir sem féllu hér vil ég bara segja að ég held að það sé mjög mikilvægt að við tölum ekki niður þau stuðningskerfi sem við erum með í samfélaginu. Það er mjög fagleg og góð þjónusta sem sveitarfélögin veita á grundvelli laga um félagsþjónustu og vinna að því að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi íbúa í samræmi við lög og aðstæður hverju sinni. Ég held að það sé mikilvægt að við tökum skrefið til baka gagnvart þeim neikvæðu viðhorfum sem hafa verið í gegnum tíðina til þeirrar aðstoðar sem sveitarfélög hafa verið að veita. Almannatryggingakerfið er, eins og ég nefndi, aðeins einn hluti af þeim kerfum sem við erum með og höfum búið til sem mynda íslenska velferðarkerfið. Það sem hv. þingmaður spurði um var eitt af því sem nefnd á mínum vegum, sem vinnur að endurskoðun almannatryggingakerfisins, skoðaði. Fjölmargar góðar tillögur liggja nú fyrir og er að myndast samstaða um varðandi breytingar á almannatryggingakerfinu til hagsbóta fyrir ýmsa hópa. Ég tel að það hljóti að vera mitt hlutverk, af því að ég hef falið stórum og öflugum hópi að koma með tillögur til þess að huga að bættu kerfi, að vinna með þær tillögur eins vel og ég mögulega get innan þess ramma sem Alþingi veitir mér. Það mun ég gera.
Herra forseti. Langtímameðferð í öndunarvél lengir líf sjúklinga með skerta öndunargetu. Það er réttlætismál að íslenskir sjúklingar sem þurfa og kjósa langtímameðferð í öndunarvél eigi kost á henni og að henni fylgi nauðsynleg umgjörð, aðstoð og tæki. Hér á landi hafa lífsgæði sjúklinga alls ekki verið eins góð og mögulegt er. Skortur er á sérhæfðu starfsfólki sem aðstoðar á heimili sjúklinga og enginn möguleiki er á hvíldarinnlögn sem hefur á að skipa sérhæfðu starfsfólki. Biðtími eftir samskiptatækjum er langur og kennslu og þjálfun í notkun þeirra er ábótavant. Best væri að einn aðili innan stjórnsýslunnar bæri ábyrgð á þjónustu við sjúklinga til að koma í veg fyrir óskilvirkni sem leiðir af því að sjúklingar þurfa að leita á marga staði eftir lausn sinna mála. Stjórnsýslustig þurfa að tala saman og það þurfa ráðuneytin að gera líka. Það er algjörlega óásættanlegt að einstaklingum skuli vera skutlað á milli aðila sem virðast ekki tala saman og ekki taka tillit til þarfa sjúklinganna frá öllum hliðum. Það verður nefnilega að samþætta félagslega þætti og heilbrigðisþjónustuna. Ríki og sveitarfélög verða að vinna saman og innan þess samstarfs séu félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti. Hér á landi eru 10–15 einstaklingar sem þurfa á öndunarvél að halda allan sólarhringinn til að geta lifað. Mikilvægast er að sérhæft starfsfólk sé til staðar, hvort heldur sem er á heimili viðkomandi eða í hvíldarinnlögn. Starfsfólk þarf að fylgja sjúklingnum þar sem hann er hverju sinni. Nauðsynlegt er að gera ráð fyrir báðum möguleikum, þ.e. að sjúklingurinn geti verið heima með aðstoð allan sólarhringinn sé þess óskað og að viðkomandi eigi möguleika á hvíldarinnlögn þar sem starfsfólkið fylgir einnig með allan sólarhringinn. Ef sjúklingur þarf að leggjast inn á sjúkrahús til lengri tíma verður hann auðvitað eins og annað fólk að eiga kost á því að fara heim þegar hægt er en missi ekki þjónustu heima fyrir vegna sjúkrahúslegu. Þar sem sjúklingar geta þurft aðstoð við tjáningu er mjög mikilvægt að tryggt sé að samskiptatæki komi tímanlega og búnaðurinn sé settur rétt upp. Kennsla á búnaði þarf alltaf að vera hluti af ferlinu strax í kjölfar uppsetningar. Samkvæmt mínum heimildum er nauðsynlegri umgjörð, aðstoð og tækjum verulega ábótavant, en ég hef óskað eftir svörum frá hæstv. heilbrigðisráðherra við eftirfarandi spurningum: Er nú mögulegt að bjóða sjúklingum sem þurfa langtímameðferð í öndunarvél um barkarennu sólarhringsmeðferð á heimili þeirra? Er mögulegt að fá aðstoð sérhæfðs starfsfólks við daglegt líf á heimili sjúklinga eftir þörfum? Er séð til þess að sjúklingum sem þurfa aðstoð við tjáningu standi til boða samskiptatæki og þjálfun í notkun þeirra án þess að þurfa að bíða eftir tækinu eða þjálfun? Er starfandi heimili til hvíldarinnlagna sem hefur á að skipa sérhæfðu starfsfólki fyrir umrædda sjúklinga?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar fjórar sem hún gerði hér grein fyrir. Ég vil tiltaka það fyrst af öllu varðandi fyrstu spurninguna, hvort mögulegt sé að bjóða sjúklingum sem þurfa langtímameðferð í öndunarvél um barkarennu sólarhringsmeðferð á heimili þeirra, að til að tryggja öryggi sjúklings sem þarf langtímameðferð í öndunarvél þarf sjúklingur að hafa umönnunaraðila sér við hlið allan sólarhringinn. Umönnun slíkra sjúklinga sem eru heima er í höndum þeirra sem hafa fengið kennslu í að meðhöndla barkarennu sjúklings, aðrar þarfir hans, svo og öndunarvélar sem þessir sjúklingar þurfa á að halda. Sólarhringsþjónusta inni á heimili krefst eðli málsins samkvæmt aðkomu margra og er algengast að þeir sjúklingar fái notendastýrða persónulega aðstoð sem er félagslegt úrræði, félagsleg þjónusta, sem einstaklingur hefur þá sótt um. Einnig eru dæmi þess að einstaklingar hafi fengið beinan fjárstuðning frá sveitarfélögum til að mæta kostnaði við sólarhringsumönnun. Þeir sjúklingar sem hér um ræðir njóta einnig heilbrigðisþjónustu á heimili sínu. Stærsti þáttur þeirrar þjónustu er heimahjúkrun, en einnig er heimilislæknir sjúklings og sjúkrahús landsmanna til reiðu með leiðsögn og ráðgjöf auk þess að bregðast við bráðavanda ef svo ber undir. Þá sjá sjúkrahúsin um eftirlit með öndunarvélunum og kennslu til þeirra sem sjá um umönnun sjúklinganna. Í öðru lagi var spurt um það hvort nú væri mögulegt að fá aðstoð sérhæfðs starfsfólks við daglegt líf á heimili sjúklinga eftir þörfum. Ég tel mig hafa að mestu svarað þeirri spurningu hvað varðar heilbrigðisstarfsmenn í svari mínu við fyrri spurningunni, en vil þó árétta að heilbrigðisstarfsfólk er ekki með fasta viðveru á heimili sjúklings. Hins vegar eru dæmi um að slíkt starfsfólk komi allt að sex sinnum á sólarhring til mikið veikra einstaklinga og einstaklinga með sömuleiðis flókin heilsufarsvandamál og hver vitjun getur varað í allt að tvær klukkustundir í hvert sinn. Þriðja spurningin lýtur að því hvort sjúklingum sem þurfa aðstoð við tjáningu standi til boða samskiptatækni og þjálfun í notkun þeirra án þess að þurfa að bíða eftir tækjum eða þjálfun. Í framkvæmdaáætlun félagsmálaráðherra í málefnum fatlaðs fólks fyrir árið 2015 var úthlutað fjármagni til þess að hægt væri að fylgja eftir fjórum til fimm einstaklingum sem eru með flókinn tjáskiptabúnað og þurfa af þeim sökum sérstaka leiðsögn og stuðning. Um er að ræða tilraunaverkefni sem unnið er að í samráði við hjálpartækjamiðstöð Sjúkratrygginga Íslands. Samkvæmt mínum upplýsingum er þetta verkefni enn í gangi og miðar hluti þess að því að meta hvernig aðstoð og stuðningi af þessu tagi verði best komið fyrir til framtíðar. Í fjórða lagi og síðasta lagi var spurt að því hvort starfandi væri heimili til hvíldarinnlagnar sem hefði á að skipa sérhæfðu starfsfólki fyrir umrædda sjúklinga. Á mörgum heimilum stendur sjúklingum sem búa heima til boða aðkoma til hvíldarinnlagna. Hins vegar er ekkert hjúkrunarheimili sérhæft til þess að veita ákveðnum sjúklingahópum, hvort heldur þessum eða öðrum, sérstaka þjónustu. Í svari mínu við fyrstu spurningu hv. þingmanns greindi ég frá því að til að tryggja öryggi sjúklings sem þarf langtímameðferð í öndunarvél þarf sjúklingur að hafa umönnunaraðila sér við hlið allan sólarhringinn. Því er til að svara að ekkert hjúkrunarheimili er með slíka mönnun frá degi til dags, að geta haft starfsmann bundinn við umönnun eins sjúklings allan sólarhringinn. Ef slík þörf og slíkar óskir kæmu fram yrði að skoða það sérstaklega í hverju tilviki fyrir sig. Eins og þjónustu er háttað á hjúkrunarheimilum í dag þarf að taka það upp við tiltekinn rekstraraðila þar sem óskað er eftir vist eða þar sem hvíldarinnlögn býðst hverju sinni. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta hafi að sinni svarað spurningum hv. þingmanns.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að blanda mér inn í þessa umræðu, en þó að hún snúist kannski á yfirborðinu um tæknilega heilbrigðisþjónustu kemur hún inn á fleiri þætti. Hæstv. ráðherra kom í svari sínu inn á NPA, notendastýrða persónulega aðstoð, sem hann benti á að væri félagslegt úrræði. Þar með geri ég ráð fyrr að hæstv. ráðherra sé að vísa til þess að það sé þá mál sem er á könnu hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Nú er það hins vegar svo að líf fólks, og það gildir líka um líf þeirra sem eru með langvinna sjúkdóma, er samfella en er ekki kafla- eða deildaskipt eftir því hvað hentar ráðuneytum Stjórnarráðsins. [[Forseti hringir.]]Mér finnst það kristallast í þessari fyrirspurn að það verður alltaf að hugsa heildstætt um þessi mál. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra að á meðan þessi mál eru [[Forseti hringir.]]klippt á milli tveggja ráðuneyta þá tali hæstv. ráðherrar saman og finni lausn til að langveikt fólk geti lifað heildstæðu lífi.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér fannst það einmitt kristallast mjög skýrt í svörum hans að hér þurfa að vera bæði félagsleg úrræði og heilbrigðisþjónusta sem tali saman. Það er ekki bara ríkið sem þarf að hafa eitthvað um þetta að segja heldur líka sveitarfélögin. Ég held að þar standi hnífurinn í kúnni. Það virðist ekki vera neinn einn ákveðinn innan kerfisins sem stýrir því að stjórnsýslustig og ráðuneyti tali saman. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál og segja mér þá hver það er innan kerfisins sem tekur af skarið til að gæta hagsmuna fólksins. Ég er alveg viss um að hæstv. ráðherra er sammála því að ef einstaklingar geta valið að fá öndunarvél með barkarennu þá verði að tryggja framhaldið og lífsgæði eins og kostur er, hvort sem það er fyrir sjúklingana eða fyrir aðstandendur. Fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga þar sem þingmenn úr öllu þingflokkum leggja til að heilbrigðisráðherra verði sá sem haldi utan um hagsmuni fólksins og settur verði saman hópur til að móta tillögur um skipulag heimaþjónustu, rekstur heimilis til hvíldarinnlagningar og samskiptatækja og þjálfun í notkun þeirra. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi skoðað þessa þingsályktunartillögu þó að hún hafi ekki komist á dagskrá og hvort hann telji ekki nauðsynlegt og tímabært að koma á slíku teymi til þess að halda utan um hagsmuni fólksins og tryggja að þeim sem velja þessa leið sé ferillinn greiður í framhaldinu og haldið verði utan um hag fólksins.
Virðulegi forseti. Ég þakka þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. Mér finnst þær lausnamiðaðar og benda á ákveðna þröskulda sem eru í þessum þjónustukerfum. Ég vil þó taka það fram að félagslegi hlutinn í velferðarráðuneytinu og heilbrigðishlutinn tala ágætlega saman, samanber það verkefni sem ég gat um áðan, sem er samstarfsverkefni þessara tveggja aðila varðandi tjáskiptatæknina þar sem hjálpartækjamiðstöð Sjúkratrygginga Íslands kemur að verki í tengslum við framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðra. Það er sömuleiðis rétt, sem hv. málshefjandi hefur orð á, og snýr að verkaskiptum ríkis og sveitarfélaga, að veruleikinn er sá að það eru einfaldlega allt of mörg grá svæði þar sem hver aðili getur vísað á annan, vísað frá sér verkum o.s.frv. Það er bara einfaldlega þannig. Ég hef sjálfur mikla reynslu af því að glíma við slík grá svæði, sérstaklega þegar ég var starfandi í sveitarstjórnarmálum á sínum tíma. Þá tókum við yfir málefni fatlaðra og unnum með þau fyrst allra sveitarfélaga og það varð til stórra bóta. Ég hef lesið tillögu til þingsályktunar sem hér var vitnað til, kynnt mér innihald hennar, veit í raun ekki hvernig það mun ganga. Það er undir þinginu komið, virðulegi forseti, hvernig því máli reiðir af. Ég áskil mér allan rétt til að taka þátt í umræðunni þegar hún verður, vegna þess að það eru ákveðnir þættir þarna sem ég tel að verði að vera liður í stærri skipulagningu og stærri skipulagsbreytingum í verkaskiptum ríkis og sveitarfélaga en tillagan sjálf gerir ráð fyrir. Ég mun styðja skýrari áherslur varðandi verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í þessum málaflokki.
Herra forseti. Alþingi samþykkti eftirfarandi þingsályktun 1. júlí á síðasta ári: „Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að finna leiðir til að minnka plastpokanotkun hér á landi. Við val á leiðum til þess verði litið til annarra ríkja í Evrópu þar sem markvisst hefur verið dregið úr plastpokanotkun. Aðgerðaáætlun verði birt fyrir 1. mars 2015.“ Í greinargerð segir: „Undanfarna áratugi hefur mikil vakning orðið í samfélaginu um umhverfisvernd og endurnýtingu. Samfara auknu upplýsingaflæði og tæknivæðingu hefur endurvinnsla á notuðum umbúðum aukist til muna. […] Það er alkunna að plastpokar og aðrar plastumbúðir utan um matvæli og efnavörur hafa skaðleg áhrif á umhverfið. Plast eykur eftirspurn eftir olíu og það brotnar treglega niður í náttúrunni. Áætlað er að hver íbúi Evrópusambandsins noti að meðaltali um 500 plastpoka á ári, flesta þeirra einungis einu sinni. […] Léttir plastpokar eru að jafnaði ekki notaðir oftar en einu sinni en geta verið hundruð ára að eyðast í náttúrunni, oft í formi örsmárra plastagna sem geta verið skaðlegar náttúru, til að mynda fyrir lífríki hafsins. Þannig hafa hafstraumar smalað plastögnum úr plastpokum og ýmsu öðru í gríðarstóra fláka í Kyrrahafi, Atlantshafi og Indlandshafi. Plastrusl í hafi getur einnig haft verulegan kostnað í för með sér fyrir útgerðir vegna plasts sem flækist í veiðarfærum, skrúfum o.s.frv. Talið er að árlega endi 8 milljarðar plastpoka í ruslinu í Evrópu sem hefur í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir lífríkið.“ Í nýlegri frétt frá RÚV segir að ef fram haldi sem horfi verði meira um plast en fisk í sjónum árið 2050. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Stöðugt bætir í plastruslið sem flýtur um heimsins höf. Ef þessu verður ekki snúið við verður meira af plasti en fiski í sjónum eftir nokkra áratugi. Þetta er niðurstaða nýrrar skýrslu World Economic Forum, alþjóðaefnahagsráðsins. Rúmlega þriðjungur allra plastumbúða endar úti í náttúrunni og veldur þar vistkerfum skaða. Aðeins 14% plasts er safnað til endurvinnslu, en rúmlega 58% pappírs og 70–90% af járni og stáli. Nú er eitt tonn af plasti í sjónum fyrir hver fimm tonn af fiski […] Sérfræðingarnir segja í skýrslunni að samt sé ekki öll von úti, ný efni og ný tækni geti spornað við þróuninni og mikið verk sé óunnið í endurnýtingu plasts.“ Herra forseti. Einfaldar aðgerðir geta haft töluverð áhrif á lífríki í langan tíma. Hver plastpoki sem fýkur út í veður og vind getur orðið upphaf að langri og afdrifaríkri atburðarás sem ekki hefði farið af stað ef meiri áhersla hefði verið lögð á fyrirbyggjandi aðgerðir í upphafi. Því spyr ég hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra: Hvað líður framkvæmd þingsályktunar um að draga úr plastpokanotkun sem samþykkt var 1. júlí sl.?
Virðulegi forseti. Burðarpokar úr plasti eru mikið notaðir vegna þess hvað þeir eru þunnir, léttir og endast vel. Ending plastpoka skapar þó mestu umhverfisáhrifin af notkun þeirra vegna þess að þeir brotna afar hægt niður í umhverfinu. Þótt þeir séu jafnvel einungis notaðir einu sinni geta þeir verið í umhverfinu í 100 ár, eins og kom fram hjá frummælanda. Þeir brotna niður í míkróplast sem síðar getur borist í jarðveg, vötn og sjó og er skaðlegt fyrir lífríki, fæðukeðju og vistkerfi. Plastnotkun skapar því mikla mengun og getur haft í för með sér mikinn kostnað fyrir bæði ríki og atvinnugreinar. Í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu eru nú þrjú úrlausnarefni á þessu sviði til umfjöllunar. Í fyrsta lagi hefur Umhverfisstofnun unnið tillögu um hvernig hægt sé að vinna að stefnu og aðgerðum sem miða að því að draga úr plastpokanotkun á Íslandi. Í öðru lagi hefur verið samþykkt breyting á tilskipun nr. 94/62 EB um minnkun á notkun léttra burðarplastpoka sem leggur skyldur á herðar aðildarríkja að minnka notkun á hefðbundnum plastpokum. Þetta eru bæði svokallaðir hefðbundnir innkaupapokar og grænmetispokar. Í þriðja lagi var samþykkt á Alþingi í júlí síðastliðnum þingsályktun um að draga úr plastpokanotkun. Þar segir að Alþingi álykti að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að finna leiðir til að minnka plastpokanotkun hér á landi og við val á leiðum verði litið til annarra ríkja í Evrópu þar sem markvisst hefur verið dregið úr plastpokanotkun. Ráðherra hefur skipað starfshóp sem hefur það hlutverk að móta tillögur að aðgerðum um hvernig draga megi úr notkun plastpoka með árangursríkum hætti. Starfshópurinn skal hafa að markmiði að dregið verði úr notkun burðarplastpoka í áföngum þannig að þeir verði 90 plastpokar á einstakling fyrir árslok 2019 og 40 plastpokar fyrir árslok 2025. Við vinnuna verður meðal annars horft til, eins og áður segir, þingsályktunar um að draga úr plastpokanotkun sem samþykkt var á Alþingi í júlí síðastliðnum. Í öðru lagi eru það breytingar á EES-samningnum vegna plastpokanotkunar og í þriðja lagi tillögur Umhverfisstofnunar um hvernig hægt væri að vinna stefnu og aðgerðir sem miða að því að draga úr plastpokanotkun hér á landi. Hópurinn skal jafnframt leggja mat á hvort og þá hvaða stjórntæki gætu gagnast við að ná markmiðinu, til dæmis bann við notkun plastpoka að einhverju eða öllu leyti, eða skattlagning plastpoka, niðurgreiðslur á umbúðum sem kæmu í stað þeirra, notkun hagrænna hvata til grænnar nýsköpunar í plastiðnaði o.s.frv. Starfshópnum ber enn fremur að skoða staðgengil fyrir plastpoka sem og aðgang almennings og atvinnulífs að leiðum sem bætt geta hringrásarkerfi. Loks skal starfshópurinn meta hugsanleg kostnaðaráhrif þeirra aðgerða sem lagðar eru til og tilnefna ábyrgðaraðila fyrir hverja aðgerð. Í starfshópnum munu sitja fulltrúar frá Umhverfisstofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum iðnaðarins og Samtökum verslunar og þjónustu og umhverfis- og auðlindaráðuneyti, sem mun stýra þessum starfshópi. Starfshópnum ber að kalla þá aðila til samráðs sem að málinu þurfa að koma, svo sem neytendasamtök, fulltrúa lágvöruverslana og fulltrúa gámaþjónustuaðila og sorpsamlaga. Starfshópurinn skal skila skýrslu til ráðherra með tillögum að aðgerðum eigi síðar en 15. júní 2016. Ég vona svo sannarlega að boð eða jafnvel bönn um minni notkun á plasti kalli fram hvata til hugsuða eða frumkvöðla um nýja tækni á umbúðum. Það er einmitt tími núna til að bregðast við til verndar lífríki á bæði landi og sjó.
Hæstv. forseti. Þetta er gríðarlega mikilvæg umræða sem á sér stað hér um hvernig megi draga úr plastpokanotkun. Ég mundi nú vilja útvíkka það og segja bara hreinlega plastnotkun. En plastpokanotkun er vissulega mjög stór hluti af plastnotkuninni. Líkt og kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda sem og í svari hæstv. ráðherra er rosalega mikið vitað um skaðsemi plasts. Ég held að við séum komin á þann stað að við þurfum ekkert að ræða um það hvað plast í náttúrunni er skaðlegt. Líkt og hv. fyrirspyrjandi rakti liggur líka fyrir hversu mikið er af plasti í sjónum nú þegar og einnig hverjar framtíðarhorfurnar eru, það verði jafn mikið í tonnum talið af plasti [[Forseti hringir.]]og fiski árið 2050. Ég vil því segja við ráðherra: Mér finnst að við verðum að taka þessa umræðu hratt. [[Forseti hringir.]]Það er gott að búið sé að skipa starfshóp en það verður að vinna hratt í þessu efni því við erum eiginlega að verða of sein.
Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ekki ásættanlegt hversu hægt þetta gengur. Það eru mörg lönd, bæði í Evrópu og víðar, sem eru búin að banna plastpokanotkun sem fyrsta skref í þessu máli. Ég var stödd á Indlandi haustið 2012 og í þeim fylkjum þar sem ég fór var þá þegar búið að banna plastpokanotkun í því stóra landi. Auðvitað er horft til stóru landanna þegar verið er að meta afleiðingarnar af þessu öllu en við eigum ekki að vera einhverjir hallærislegir eftirbátar. Við eigum auðvitað að gera það sem við getum í þessu máli og þetta er mjög einfalt. Þetta eru mjög einföld mál. Það er hægt að stemma stigu við plastpokanotkun og horfa til reynslu annarra landa hvað það varðar. Í Evrópu eru það Írland, Þýskaland, Holland, Belgía, Sviss og Ítalía til dæmis sem hafa stigið fram í þessum efnum. Skýrslan sem ég vitnaði í áðan og var í fréttum nýlega á RÚV er skýrsla Alþjóðaefnahagsráðsins um plastvandann í hafinu. Hún kemur í kjölfarið á sögulegum samningi sem náðist á loftslagsráðstefnunni í París í desember og hæstv. ráðherra þekkir hver niðurstaðan af henni var. Markmiðið er að jörðin hlýni ekki um meira en tvær gráður á þessari öld og allt kapp verði lagt á að halda hlýnun undir einni og hálfri gráðu og jafnframt að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við vitum að framleiðsla plasts hefur þarna ýmislegt að segja. Núna er staðan þannig að á hverri mínútu er eins og heilum sorpbíl [[Forseti hringir.]]af plastpokum sé sturtað í hafið. Vandinn vex. Eins og einn gárunginn sagði: Við hljótum að geta gert betur. Eigum við ekki að hafa meira af vatni en plasti í hafinu, er það ekki markmiðið?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir athugasemdir og umræðu og get ekki annað en verið hjartanlega sammála þeim þingmönnum sem hér hafa talað um að kominn sé tími til að bregðast við. Hafið er okkur einstaklega dýrmætt og það eru skuggalegar fréttir sem við höfum verið að heyra að undanförnu um plastið þar. Það er í haugum í hafinu og komið hefur í ljós að það berst bæði í fisk og fugla. Ég get því ekki verið meira sammála. Ég hef sagt það úr þessum ræðustól áður að fyrir allmörgum árum, tíu eða fimmtán árum, ferðaðist ég um í Svíþjóð og varð vitni að því að sænskar húsmæður til sveita þvoðu plastpokana og þeir voru þar á snúrum úti. Mér fannst þetta mjög til eftirbreytni og það vakti hugsun í mínu brjósti. Ég er ekki að kalla eftir því. Hraðinn á Íslandi er nú yfirleitt slíkur að ég held að fólk færi tæpast að gera það. En ég held að hægt sé að finna ýmsar aðrar leiðir sem gætu komið í stað þess að nýta plastið í svona miklum mæli. Maður fer sjálfur að hugsa. Ég er farin að hugsa mig betur um varðandi plastpokanotkun, ég finn það á mínu eigin skinni, og ég vona að umræðan smitist yfir í fleiri. Ég lagði það mikla áherslu á að við reyndum að vinna hratt og vel í þessu að ég ætla að fá þessa skýrslu í hendur á afmælisdaginn minn í sumar.