Herra forseti. Það er af mikilli auðmýkt sem ég stend hér í dag og flyt mína jómfrúrræðu. Það eru forréttindi að fá að taka sæti á Alþingi. Ég tek því af mikilli ábyrgð. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs hér í dag er sú að pósthólfið mitt er yfirfullt af póstum frá fátækum Íslendingum, öryrkjum sem hrópa á aðstoð fyrir jólin. Mig langar að segja við ykkur: Ég sé og ég heyri og ef ég gæti svarað hverjum pósti og ef ég gæti hjálpað hverju og einu þá myndi ég gera það en á því hef ég ekki tök. Ég get hins vegar lagt mig alla fram við að standa með þeim málum sem koma hér inn á þingið til þess að veita þeim brautargengi til þess að við getum lagað stöðuna til lengri tíma. Mig langar að segja ykkur að fátækt þekki ég á eigin skinni. Ég var barnung móðir og ég hef verið notandi að alls konar þjónustu sem venjulegt fólk úti í samfélaginu eins og ég og þið þurfum að nota. Það sem mig langar til að tala um hér í dag er líka það sem er sammerkt með allri þeirri þjónustu sem ég hef þurft að nota sem venjulegur þegn í þessu landi. Elsti sonur minn sem ég eignaðist þegar ég var 14 ára gömul var langveikt barn. Barnaspítalinn er í Reykjavík. Ég er þolandi kynferðisofbeldis. Hjálpin er í Reykjavík. Ég er lögfræðingur að mennt. Ég þurfti að sækja mína menntun til Reykjavíkur. [[Forseti hringir.]] Mig langar bara til að segja: Við erum öll hluti af þessu samfélagi en við sem erum af landsbyggðinni búum alltaf við skertan kost. [[Forseti hringir.]]Hér hefur verið talað um að fólk standa í röðum eftir jólamat. Víða á landsbyggðinni eru engar raðir af því að þar er engin hjálp. Þetta var það sem mig langaði að ávarpa í minni fyrstu ræðu.
Forseti minnir á að ræðutíminn er tvær mínútur í umræðum um störf þingsins.
Herra forseti. Nokkur orð um mikilvægi þess að styrkja byggðalínuna, flutningskerfi raforku, sem fyrst. Við höfum rætt þessi mál töluvert síðustu daga og ég vildi koma nokkrum orðum að þessu hér í störfum þingsins. Þessa dagana og í vetur erum við að glíma við raforkuskort, væntanlega í fyrsta skipti í 15 til 20 ár á Íslandi. Þetta á við ákveðin landsvæði og atvinnugreinar. Það má alveg leiða að því líkum að stór hluti af þeim vandamálum sem við er að eiga núna stafi raunverulega af veikbyggðu flutningskerfi raforku. Kerfið er 40 til 50 ára gamalt og var byggt á áttunda áratugnum. Þegar það var tekið í notkun flutti það um 20–25% af aflgetu virkjana í landinu. Í dag er það hlutfall orðið 3–4%. Því vil ég meina að stór hluti af því vandamáli sem við er að eiga í dag sé léleg flutningsgeta. Við gætum miðlað orku um landið með miklu betri og öflugri hætti ef við hefðum flutningskerfi til að bera orkuna. Markmið okkar um orkuskipti og ýmis önnur loftslagsverkefni munu ekki nást á næstu árum og áratugum nema með því að flutningskerfi raforku verði styrkt. Það er kannski ekki öllum ljóst að virkjanir á Norður- og Austurlandi framleiða svipaða orku og framleidd er á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu. Það er því gríðarlega stórt og mikilvægt verkefni að efla raforkukerfið, styrkja flutningskerfi raforku, m.a. að nýta betur kerfið í heildina og jafna úr vatnsbúskapnum þegar illa árar á einstökum svæðum eins og við upplifum nú á Þjórsársvæðinu. Til að bæta úr þessu þurfum við að styrkja línuna, hvort sem það er byggðalínuhringurinn eða þá að skoða möguleika um strengjalögn yfir Sprengisand til að styrkja það enn frekar. Tækifæri okkar Íslendinga í framleiðslu á grænni endurnýjanlegri orku eru stór og mikilvæg fyrir samkeppnishæfni Íslands til langrar framtíðar, fyrir atvinnulífið og velferð íbúanna.
Herra forseti. Tryggt aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu skiptir miklu fyrir búsetuöryggi. Víða um land hefur margvíslegri þjónustu verið hagrætt í burtu eins og veigamikilli bráðaþjónustu. Af þeim sökum er öruggt aðgengi að sjúkraflugi vegna alvarlegra veikinda eða slysa lífsnauðsyn. Því miður er það svo að aðstöðu og búnaði á flugvöllum til sjúkraflugs hefur verið illa við haldið á mikilvægum stöðum. Það er full ástæða til að ræða hér enn og aftur aðstöðu til sjúkraflugs á Blönduósflugvelli. Við þekkjum að landleiðin inn og út úr héraðinu hefur lokast jafnvel dögum saman og þar fara 700.000 bílar um á ári. Einnig hafa orðið alvarleg hópslys. Jákvæðar fréttir berast nú frá Blönduósi um margvíslega uppbyggingu, ekki síst í atvinnulífi eins og hátæknimatvælavinnslu í tengslum við það blómlega fyrirtæki Vilko. Fjölbreytt og góð búsetuskilyrði skipta miklu fyrir frekari eflingu byggðar og þar er búsetuöryggi og tryggt aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu grundvallaratriði. Þar gegnir sjúkraflug um Blönduósflugvöll lykilhlutverki fyrir íbúa í Húnavatnssýslum og þann fjölda fólks sem ferðast þar um. Það er ekki langt síðan aðflugsljós voru löguð og komið upp GPS-kerfi til að auðvelda flug um völlinn og það er vel. En til að klára verkið, svo Blönduósflugvöllur geti gegnt öryggishlutverki sínu fyrir svæðið, þarf að ljúka lagningu bundins slitlags á Blönduósflugvelli. Slík framkvæmd gæti kostað nálægt 40 millj. kr. ef um yfirlögn er að ræða líkt og á Norðfjarðarflugvelli, sem gefist hefur vel, til að tryggja þar meira öryggi í sjúkraflugi. Það er nær 70 millj. kr. ef um malbikun er að ræða. Það eru ekki háar fjárhæðir miðað við hve mikið er í húfi. Ég vil því skora á samgönguyfirvöld að gegna því hlutverki sínu að sjá til þess að þessu mikilvæga verki verði lokið sem fyrst, enda standa til þess ríkir almannahagsmunir.
Herra forseti. Stjórnvöld vilja kaupa Hótel Sögu fyrir Háskóla Íslands. Kaup og endurbætur eru áætluð að kosti 6,5 milljarða kr. og það er heimild til þessa í fjárlögum, 6,5 milljarðar. Við vitum öll að það mun taka mörg ár að breyta þessu fornfræga hús í skólahús og reynslan sýnir okkur líka að raunkostnaður er yfirleitt mun hærri en áætlanir. Það má jafnvel tala um óútfylltan tékka í þessu samhengi við svona gjörninga. Þess vegna hlýt ég að spyrja: Er þetta hagstæður gjörningur fyrir hið opinbera? Er hér farið vel með skattfé almennings? Er það betri meðferð opinbers fjár að kaupa, gera upp og gjörbreyta sögufrægu húsnæði sem er að sögn mikið skemmt, frekar en að reisa byggingu sem er sérstaklega hönnuð með þarfir háskólans í huga? Þessar vangaveltur um forgangsröðun verkefna eru ekki gripnar úr lausu lofti. Tökum dæmi: Ríkisstjórnin stefnir í að reka ríkissjóð með 170 milljarða kr. halla á næsta ári. Hún telur sig ekki hafa svigrúm til að niðurgreiða sálfræðiþjónustu líkt og Alþingi hefur farið fram á og hún ætlar að lækka framlög til mennta- og menningarmála um 2,3 milljarða kr. á milli ára. Svo má líka horfa á þetta með þeim augum að víða um land er húsnæðisskortur og önnur hótel en Hótel Saga eru í rekstrarvanda. Ætli ríkisstjórnin stefni að því með sömu rökum að kaupa þau hótel og gera að íbúðum? Eða eru rekstraraðilar Hótel Sögu í sérstöðu þegar kemur að rándýrum reddingum eins og þessum sem almenningur greiðir fyrir á endanum?
Virðulegur forseti. Skráð atvinnuleysi á Íslandi í nóvember var 4,9% samkvæmt mælingum Vinnumálastofnunar. Þegar maður horfir á þá tölu veltir maður fyrir sér: Er þetta ekki bara fjári gott miðað við þá stöðu sem við höfum verið í? Atvinnuleysi fór í 12% fyrir ári og þetta eru greinilega veruleg batamerki, landið er að rísa. En þegar maður horfir á þessar tölur og veltir því fyrir sér hvað stendur á bak við 4,9%, hvaða einstaklingar standa á bak við þessa tölu, þá sjáum við að án atvinnu í dag eru rúmlega 10.000 einstaklingar, 10.000 manns sem hafa ekki vinnu og eiga erfitt með að sjá sér og sínum farborða. Það sem vekur líka athygli í þessu er að af þessum 10.000 er tæplega helmingurinn íbúar af erlendu bergi brotnir sem eiga erfitt um vik á Íslandi, kannski með ekkert tengslanet. Á sama tíma sjáum við líka að það er bara verið að auglýsa 400 störf þegar 10.000 manns eru án atvinnu. Næstum helmingurinn af þessum hópi hefur líka verið án atvinnu í 12 mánuði eða lengur og sumir landshlutar eru ekki með 4,9% heldur upp undir 10% atvinnuleysi, þar á meðal á Suðurnesjum. Við erum að horfa á hópa sem eru í verulegum vandræðum og einhverra hluta vegna finnst mér eins og ekki sé horft til þess í fjárlagafrumvarpinu. Málaflokkur 30, sem fjallar um vinnumarkaðinn, er skorinn niður um tæpa 50 milljarða.
Forseti. Það er skemmtilegur árstími núna. Þetta er árstíminn þar sem fólk er að undirbúa jól, það er spenningur í loftinu, það er gaman, það er aðventa, við erum að njóta lífsins, þ.e. sum okkar, ekki allir. Ég hef ekki verið í þeirri stöðu að geta ekki haldið jól. Ég hef ekki verið í þeirri stöðu að vera í örvæntingu að hugsa um hvernig ég geti glatt börnin mín á jólunum, sem betur fer. En ég finn virkilega til með því fólki sem stendur þannig. Flokkur fólksins hefur barist framar öllum öðrum fyrir þessum málaflokki hingað til, fyrir þeim sem minnst mega sín í samfélaginu, en Flokkur fólksins hefur hins vegar ekki enn þá komist í ríkisstjórn og það þýðir að það verður ekki jafn mikið úr eins og við myndum vilja. Það hefur fyllst pósthólfið hjá mér eins og fleiri þingmönnum núna fyrir jólin af örvæntingarfullu kalli þessa fólks sem hefur ekki efni á að halda jól. Það þurfti ekki það til til þess að ég hefði áhyggjur af þeim eða við hjá Flokki fólksins. En við verðum að gera eitthvað fyrir þetta fólk. Það er bara hreinlega ekki í lagi að það sé hópur í þjóðfélaginu okkar sem líður skort. Það er ekki í lagi að það sé lífið, ekki bara tímabundið ástand heldur er það lífið sem þetta fólk horfir fram á. Þetta eru ekkert einu jólin sem öryrkjar og aldraðir hafa áhyggjur af. Jólin eru þannig alltaf. Í fyrra var veittur jólabónus. Við verðum að gera það aftur. Það er eitthvað sem þetta fólk verður að fá til að eiga möguleika á að halda einhvers konar jól og ég ætla bara að biðla til okkar allra að við gerum þetta, að við sjáum til þess. Ég biðla til ríkisstjórnarinnar að hún sjái til þess að þessu fólki verði mætt þessi jólin.
Virðulegur forseti. 702 börn. Það er fjöldinn sem bíður eftir greiningu og þjónustu hjá Þroska- og hegðunarstöð á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Þetta eru bara tölur frá því núna í desember sem ég fékk þaðan áðan. 702 börn. Þetta eru börn sem glíma við ADHD, börn með einhverfu, kvíða, hegðunarvanda, og mörg hafa þurft að bíða í meira en ár eftir að komast að, sum í tvö ár. Þetta eru tvöfalt fleiri börn en voru á biðlista hjá stofnuninni þegar ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur tók við árið 2017. Þau bíða lengur og lengur, sem er afleiðingin af því að starfsmannafjöldi og fjárveitingar eru ekki í nokkru einasta samræmi við hina raunverulegu þörf eftir þjónustu. Þannig er staðan og það vitum við. Hið sama er uppi á teningnum hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins þar sem er tekið á móti börnum með alvarlegar þroskaraskanir. Þar voru á fjórða hundrað börn á biðlista fyrr á þessu ári og þau þurftu líka að bíða í allt að tvö ár eftir að fá greiningu. Tilvitnun hefst, með leyfi forseta: „Markmiðum um að bæta snemmtækan stuðning verður ekki náð án þess að biðlistum verði útrýmt en slíkt átak krefst aukinna fjárveitinga til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins.“ Þetta sagði Umboðsmaður barna nýlega í erindi til Alþingis en ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur er greinilega ósammála þessu því í fjárlagafrumvarpi næsta árs er beinlínis gert ráð fyrir niðurskurði á fjárveitingum til stofnunarinnar og svo áframhaldandi niðurskurði árið 2023 og 2024. Herra forseti. Við þingmenn eigum ekkert erindi í eitthvert jólafrí fyrr en við höfum gefið þessum 1.000 börnum og fjölskyldum þeirra skýr fyrirheit um að á þessu verði tekið strax og það birtist þá í fjárlögum með skýrum hætti. Þessi börn eru búin að bíða alveg nógu lengi.
Herra forseti. Mig langar til að gera hér að umræðuefni stöðu mála á veitingamarkaði. Það er sennilega enginn geiri, alla vega fáir, sem hefur farið verr út úr Covid-aðgerðum stjórnvalda en veitingageirinn. Undir regnhlíf Samtaka fyrirtækja á veitingamarkaði eru rétt um 1.000 fyrirtæki með um 10.000 starfsmenn þannig að hér er enginn smáhópur undir. Frá því að takmarkanir tóku gildi hefur fjöldi viðskiptavina á veitingastöðum og börum landsins hríðfallið og starfsemi fyrirtækja á veitingamarkaði hefur verið takmörkuð einna mest af öllum atvinnugreinum á Íslandi. Þegar takmarkanir eru settar á með stuttum fyrirvara og engin úrræði í boði sitja rekstraraðilar uppi með allan kostnað. Það er í raun óboðlegt að stjórnvöld takmarki starfsemi fyrirtækja svo án þess að komið sé til móts við greinina með stuðningsaðgerðum. Það er einmitt það inntak sem kom fram í ákalli þessara samtaka, Samtakanna SVEIT, sem eru Samtök fyrirtækja á veitingamarkaði, sem sent var þingheimi nú um mánaðamótin. Nú nálgumst við miðjan desembermánuð. Tíminn til áramóta, þegar fjárlög liggja fyrir, er rétt hálfnaður frá því ákallið var sent og enn hefur ekkert komið fram sem bætir eða færir til betri vegar stöðu þessa hóps starfsmanna þessara fyrirtækja og fyrirtækjanna sjálfra. Þegar stjórnvöld ganga fram með þeim íþyngjandi aðgerðum sem reglulega hafa verið keyrðar yfir þennan markað síðustu tvö árin þá kemur til af því verulegur kostnaður og starfsskilyrði og öryggi starfsmanna þessara fyrirtækja eru í algjöru uppnámi. Ég held að skynsamlegast væri að við fikrum okkur í þá átt að hætta þessum aðgerðum sem við höfum verið undirorpin nú í hartnær tvö ár. Í öllu falli, á meðan stjórnvöld [[Forseti hringir.]]eru ekki tilbúin til að hætta þessum aðgerðum, verður að koma til móts við þá aðila sem standa í þessum rekstri.
Herra forseti. Það var snemma árs 2018 sem úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála felldi úr gildi samþykkt bæjarstjórnar Hafnarfjarðar frá 21. júní 2017 um veitingu framkvæmdaleyfis vegna lagningar Lyklafellslínu 1. Niðurstaða nefndarinnar var og er enn mikil vonbrigði. Samkomulag var gert um bráðabirgðaflutning línunnar í upphafi árs 2019 og lauk þeim flutningi sama ár. Í aðalskipulagi Hafnarfjarðar árið 2005–2025 og í gildandi aðalskipulagi 2013–2025 er gert ráð fyrir Lyklafellslínu. Línan er í samræmi við svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins og það sama gildir um aðalskipulag sveitarfélaganna þar sem línan liggur um. Hafnfirðingum og þá sér í lagi íbúum á Völlunum hefur verið lofað í 10–12 ár að Hamraneslínur yrðu fjarlægðar. Þetta hefur kostað sveitarfélagið milljarða þar sem þetta hefur tafið uppbyggingu á mjög vænlegu byggingarlandi. Nú er málið í ferli, er í mati á umhverfisáhrifum. Hver sem niðurstaðan verður úr því ferli þarf nýtt framkvæmdaleyfi og jafnvel breytingu á aðalskipulagi allra sveitarfélaganna á ný. Svo má gera ráð fyrir nýju kæruferli við útgáfu framkvæmdaleyfa með tilheyrandi töfum, samanber Suðurnesjalínu 2 sem hefur tekið um 15 ár í skipulagsferli. Þetta er auðvitað óboðleg stjórnsýsla fyrir alla og vil ég hvetja hæstv. ráðherra til að taka öll þessi mál til gaumgæfilegrar skoðunar og gera ferlið mun skilvirkara með þeim breytingum og þeirri verkaskiptingu sem fram undan er hjá Stjórnarráðinu.
Virðulegur forseti. Í gær ræddum við um desemberuppbót, jólabónus. Skjólstæðingar Tryggingastofnunar ríkisins eiga rétt á desemberuppbót, svokölluðum jólabónus. Þeir eiga rétt á því samkvæmt lögum. En spurningin er: Hvers vegna fá þeir ekki þennan jólabónus? Hverjir eru það sem fá ekki jólabónus? Það er stór hópur. Hvers vegna? Jú, snillingarnir fundu upp að lífeyrissparnað, lögþvingaðan eignaupptökuvarinn lífeyrissparnað, væri hægt að nota til að koma í veg fyrir að stór hópur fái jólabónus eða desemberuppbót. Þetta er eins og þeir segðu við almennan vinnumann: Ef þú vinnur yfirvinnu þá færðu ekki jólabónus. Við okkur: Allar aukagreiðslur - þið fáið ekki jólabónus. Hver bjó til svona kerfi? Hver viðheldur svona kerfi? Jú, núverandi ríkisstjórn, búin að viðhalda þessu í fjögur ár og ætlar að halda þessu áfram. Ég spyr því: Hvar er jafnréttið? Hvar er réttlætið? Hvernig í ósköpunum getum við leyft okkur að koma svona fram við fólk? Ég verð að segja að maður getur stundum orðið orðlaus á þessu kerfi sem við erum búin að búa til, hvað þá að við skulum leyfa okkur það ár eftir ár að viðhalda því og gera það alltaf verra og verra. Hvers vegna eru öryrkjar skertir um 38,9%? Eldra fólkið og gamla fólkið sem er búið að vinna og byggja upp þetta land, af hverju fær það 45% skerðingar? Aldrað fólk með búsetuskerðingar fær auka 10% búsetuskerðingar á lægsta lífeyri og allar aðrar tekjur skerðast, þar með jólabónus. Það fær ekki krónu í jólabónus, eldra fólkið og öryrkjar sem hafa verið þvingaðir til að borga í lífeyrissjóð. Er ekki kominn tími til að breyta því?
Virðulegur forseti. Það styttist í að við fáum til meðferðar í þinginu lög um Stjórnarráðið þar sem okkur gefst tækifæri til að fara yfir þær gríðarmiklu breytingar sem til stendur að gera á ráðuneytum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur upplýst þingið um að menn hafi ekki hugmynd um hvað það kosti en ljóst sé að upphæðin hlaupi á hundruðum milljóna króna. Í dag er haft eftir hæstv. forsætisráðherra að mikil tækifæri felist í þessari uppstokkun. Þetta er satt best að segja með nokkrum ólíkindum. Það blasir við öllu hugsandi fólki að atburðarásin í þessu stýrist ekki af umhyggju fyrir verkefnum, starfsfólki eða skilvirkni Stjórnarráðsins. Þetta er þvert á móti viðbragð við kosningaúrslitum og ósætti á milli stjórnarflokkanna í risastórum málum. Í hvert skipti sem lagður er stuttur vegspotti á vegum ríkisins, hús reist eða stjórnandi ráðinn fer fram einhvers konar mat eða greining á gagnsemi og kostnaði en þegar ákveða á skipulag og strúktúr alls Stjórnarráðsins, m.a. til að bregðast við loftslagsvá og heimsfaraldri, þá dugir þriggja manna óformlegt kaffispjall í fallegu húsi við Tjarnargötu. Til að setja þetta í samhengi: Það liggur fyrir miklu ítarlegri og faglegri greining á bak við litla viðbyggingu stjórnarráðshússins en mestu uppstokkun Stjórnarráðsins og ráðuneyta þess í lýðveldissögunni. Fagráðherrarnir, yfirmenn ráðuneyta, starfsmenn þeirra og undirstofnanir stóðu frammi fyrir orðnum hlut því að þetta var hluti af stólaskiptum en ekki stefnumótun með innihaldi, samráði og framtíðarsýn. Með öðrum orðum, þetta er dýrasti og minnst ígrundaði ráðherrakapall sögunnar. Ekki ætla ég að útiloka að eitthvað af þessu verði til gagns. Það er svo sannarlega hægt að færa rök fyrir því að stokka stundum upp ráðuneyti í þágu stefnumarkmiða. En þegar svona viðamiklar breytingar á öllu Stjórnarráðinu eru gerðar þá hljótum við að ætlast til þess að formenn stjórnarflokkanna fái lánaða dómgreind hjá fleirum en sauðtryggum pólitískum aðstoðarmönnum.
Forseti. Fyrir um ári síðan hélt ég ræðu undir þessum dagskrárlið um sóknargjöld. Þá sagði ég: „Ég ætla að ræða um sóknargjöldin og þá áhugaverðu staðreynd að ég fékk tölvupóst í gær þar sem ég var hvött til þess að fella tillögu sjálfrar mín og meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um að hækka sóknargjöldin - eða ættum við kannski öllu heldur að segja leiðréttingu á sóknargjöldunum? Ég held að það sé tímabært að við þorum að taka þá umræðu í þessum sal hversu miklu máli kirkjan og önnur trúar- og lífsskoðunarfélög skipta fyrir samfélagið. Þau gegna veigamiklu hlutverki í samfélagi okkar og á tímum sem þessum er vissulega þörf á því.“ Sú tillaga sem ég vísaði þarna í var um hækkun á sóknargjöldum í 1.080 kr. Sú tillaga var samþykkt og ég hygg að flestir sem samþykktu hana hafi talið sig vera að koma til móts við hluta skerðingar á sóknargjöldum samkvæmt lögum þar um, sem skert hafa verið í meira en áratug eða jafnvel alveg síðan lög um sóknargjöld urðu til. Ég taldi því að sóknargjaldið fyrir næsta ár gæti ekki orðið lægra en það var á þessu ári. En jú, tillaga nú í fjárlagafrumvarpinu er að sóknargjaldið verði 985 kr. eða lækki um 95 kr. milli ára. Það gengur ekki og því tel ég nauðsynlegt að núverandi hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggi fram breytingu á þessum lið í bandormi. Mér finnst nefnilega mikilvægt að við stöndum vörð um kirkjuna og önnur lífs- og trúarskoðunarfélög. Þau gegna veigamiklu hlutverki fyrir íslenskt samfélag allt. En það er auðvitað löngu tímabært að lög um sóknargjöld verði endurskoðuð og við hættum að afgreiða bráðabirgðaákvæði um sóknargjöld hvers árs í bandormi.
Virðulegur forseti. Ég vildi kveðja mér hljóðs, undir liðnum um störf þingsins, í upphafi kjörtímabils og fjalla um nokkur mikilvæg og stór mál sem bíða okkar á kjörtímabilinu. Þau verða ekki leyst í skotgröfum, með upphrópunum, ásökunum, öfundsýki eða endalausu niðurrifi. Þjóðin, komandi kynslóðir, fjöldi samfélagshópa og atvinnulífið treysta á að við vinnum af ábyrgð, skynsemi og að metnaðarfullri lausn mikilvægra mála. Við höfum öll skilyrði til að vera bjartsýn og ná góðum sigrum fyrir land okkar og þjóð. Við búum í landi tækifæranna og það verðum við að nýta okkur til að búa til enn betra samfélag og skapa öfluga velferð. Við erum í dauðafæri til að nýta þær fjölmörgu auðlindir sem við eigum á svo margan hátt. Við þurfum að taka ákvörðun um að nýta þau tækifæri sem búa í allri þeirri grænu orku sem við eigum en um leið tækifærin sem fallega og hreina náttúran gefur okkur. Hér eru allar aðstæður til matvælaframleiðslu og ræktunar. Þarna verðum við að koma okkur saman um landnýtingu og uppbyggingu þjóðhagslega mikilvægra innviða. Við höfum efni á þessum innviðum, við vitum hverjir þeir eru. Við bara komum okkur ekki saman um hvernig og hvort við viljum byggja þá upp. Á meðan hlaupa tækifærin frá okkur og við tölum okkur niður. Þessar deilur koma víða við og má þar nefna höfuðborgarsáttmálann þar sem komist var að samkomulagi til að bæta lífsgæði um 80% landsmanna, ásamt því að innleiða grænar lausnir, auka umferðaröryggi og draga úr samfélagslegum kostnaði. Þessu mikilvæga verkefni virðumst við ætla að klúðra vegna pólitískra deilna. Það þurfti mikið pólitískt þrek og samstarf til að koma höfuðborgarsáttmála á sem tryggja átti frelsi í samgöngum og heildaruppbyggingu í samgöngum á höfuðborgarsvæðinu. Nú höfum við aðeins eytt öllum tímanum í að rífast um einn samgöngumáta sem á að vera yfir hina hafinn. Svona getum við ekki hagað okkur. Á okkur er treyst og við verðum að standa undir því.
Herra forseti. Börn eru eins misjöfn og þau eru mörg. Einhver þurfa stuðning frá fagaðilum í gegnum lífið á einhverjum tímapunkti í lífinu. Önnur þurfa það ekki. Stuðningur frá fagaðilum, hvort sem það eru talmeinafræðingar, sálfræðingar, iðjuþjálfar, hegðunarráðgjafar eða aðrir er mjög mikilvægur og sérstaklega mikilvægt að stuðningurinn komi strax til að úrlausn vandans fáist. Nú er staðan sú að á heilsugæslu, sem er flokkað sem fyrsta stigs þjónusta, á stofu þar sem fagaðilar vinna, sem er annars stigs þjónusta, og á barna- og unglingageðdeild, sem er flokkuð sem þriðja stigs þjónusta, eru biðlistar. Þar eru biðlistar sem geta verið allt frá því að vera margir mánuðir upp í ár eða tvö ár. Staðan er þannig að sálfræðitímar eru einfaldlega munaður. Tímarnir eru orðnir vinsælar afmælisgjafir fyrir börn og mögulega jólagjafir þegar líður að jólum. Þetta ástand er ekki boðlegt börnum landsins eða fjölskyldum landsins. Vanræksla af hálfu ríkisins hefur langvarandi áhrif á börn. Það skiptir máli hvort barn fái aðstoð með málþroska þegar það er þriggja ára eða fjögurra ára. Það skiptir máli hvort þú fáir aðstoð við félagskvíða þegar þú ert 11 ára eða 12 ára. Að grípa inn í vanda hjá barni sem fyrst skiptir öllu máli. Það að styðja úrræði og stofnanir sem sinna þessum einstaklingum er ekki einungis spurning upp á líf og dauða heldur er einnig fjárhagslegur ávinningur fyrir ríkið. Ef við fjárfestum í börnunum okkar þá munum við uppskera heilbrigðara þjóðfélag. Ef við setjum ekki þjónustu við börn og ungmenni í forgang þá munum við súpa seyðið af því seinna. Þessi málaflokkur hefur verið vanræktur allt of lengi og meðan ég sit hér mun ég berjast fyrir honum og gera hvað ég get í þessum málaflokki.
Herra forseti. Í janúar 2018 voru íbúar Suðurnesja 25.770. Þremur árum seinna, 1. janúar 2021, voru íbúarnir orðnir 28.195. Íbúunum hafði fjölgað á þessum stutta tíma um 2.425. Þetta eru 400 íbúum fleiri en samanlagður íbúafjöldi Stykkishólmsbæjar og Grundarfjarðarbæjar, svo að dæmi séu tekin til þess að setja þá íbúafjölgun í samhengi. Allt þetta fólk á rétt á almennilegri heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Fjárveitingar til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja hafa hins vegar ekki gert ráð fyrir þessari íbúafjölgun allri eða íbúafjölgun sem hefur verið mikil í fleiri ár en þrjú. Enda er það svo að það eru þúsundir Suðurnesjamanna sem leita eftir heilbrigðisþjónustu til höfuðborgarsvæðisins. Fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár mun ekki laga stöðuna. Reyndar er í frumvarpinu lækkun á fjárframlögum til stofnunarinnar, ef ég skil tölurnar rétt, þannig að staðan mun enn versna nema Alþingi grípi í taumana. Hv. þingmenn geta tekið fram fyrir hendurnar á hæstv. ráðherrum og gert það sem er rétt að gera. Það þarf að gera Heilbrigðisstofnun Suðurnesja kleift að mæta þörfum íbúanna fyrir heilsugæslu og grunnþjónustu á svæðinu. Það er miklu ódýrara fyrir alla, bæði íbúana og ríkissjóð, að gera stofnuninni kleift að sinna sínu lögbundna verkefni í heimabyggð. Það er illa farið með skattfé að svelta heilbrigðisþjónustu í heimabyggð, svelta Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þannig að íbúarnir neyðist til að sækja þjónustu til Reykjavíkur, þjónustu sem er í flestum tilfellum dýrari og undir miklu álagi.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um dýralyf. Frumvarpið er samið af starfshópi skipuðum af heilbrigðisráðherra. Starfshópinn skipuðu fulltrúar frá heilbrigðisráðuneytinu, atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu, Lyfjastofnun og Matvælastofnun. Frumvarpið felur í sér innleiðingu á tveimur reglugerðum. Í fyrsta lagi er það reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 5/2019 frá 11. desember 2018, um breytingu á reglugerð Evrópusambandsins nr. 726/2004, um málsmeðferð bandalagsins við veitingu leyfa fyrir manna- og dýralyfjum og eftirlit með þeim lyfjum, og um stofnun Lyfjastofnunar Evrópu um breytingu á reglugerð Evrópusambandsins nr. 1901/2006, um lyf fyrir börn, og á tilskipun 2001 nr. 83/2001, þ.e. tilskipun Evrópusambandsins um Bandalagsreglur um lyf sem ætluð eru mönnum. Í öðru lagi er það reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2019/6 frá 11. desember 2018, um dýralyf og niðurfellingu á tilskipun 2001/82/EB, hér eftir kölluð dýralyfjareglugerðin. Reglugerðirnar koma til framkvæmda innan Evrópusambandsins hinn 28. janúar 2022. Virðulegi forseti. Markmið þessa frumvarps er fyrst og fremst að tryggja gæði og öryggi dýralyfja með öryggi og velferð dýra að leiðarljósi. Markmiðið er einnig að tryggja öryggi og heilnæmi matvæla sem framleidd eru úr dýraafurðum hér á landi og efla baráttuna gegn ónæmi sýkingalyfja. Samþykkt frumvarpsins felur í sér nýja heildarlöggjöf um dýralyf. Frumvarpið er efnismikið og felur í sér endurbættan og skýrari ramma utan um dýralyf og betra eftirlit í þessum mikilvæga málaflokki. Evrópureglugerðunum er ætlað að samræma löggjöf aðildarríkjanna og tryggja eftirfylgni við þær reglur sem gilda um dýralyf. Það leiðir af EES-samstarfinu að taka ber reglugerðirnar upp í EES-samninginn. Ekki er mikið svigrúm til að víkja frá ákvæðum Evrópureglugerðanna og því er fyrst og fremst um að ræða innleiðingu á skyldum og kröfum á grundvelli ákvæða reglugerðarinnar. Evrópureglugerðirnar veita þó ákveðið svigrúm í einstaka tilvikum til að setja sérreglur um tiltekin atriði eða útfæra einstök ákvæði reglugerðanna. Í frumvarpinu er að finna helstu lykilákvæði dýralyfjareglugerðarinnar ásamt ákvæðum sem tekin voru úr gildandi lyfjalögum og saman mynda nýja heildarlöggjöf um dýralyf. Ekki eru nein ákvæði í frumvarpinu sem ekki eru tekin úr dýralyfjareglugerðinni eða gildandi lyfjalögum. Frumvarpið nær utan um framleiðsluferli dýralyfja fram til setningar þeirra á markað ásamt því að innihalda reglur um notkun dýralyfja og þá sérstaklega takmörkun á notkun sýkingalyfja og ónæmislyfja. Hér skal þess getið að sýkingalyf eru yfirheiti yfir sýklalyf, bakteríulyf og sníklalyf. Helsta breytingin á markaðsleyfum dýralyfja er að gildistími þeirra er ótakmarkaður, framleiðendur og heildsalar dýralyfja þurfa að hafa staðfestu innan Evrópska efnahagssvæðisins og gilda leyfi þeirra á öllu EES-svæðinu. Dýralyfjareglugerðin kveður á um þrjá gagnagrunna sem fjallað er um í frumvarpinu. Þeir eru: Vörugagnagrunnur, þar sem eru öll dýralyf sem eru leyfð á Íslandi verða skráð; gagnagrunnur um framleiðslu og heildsöludreifingu, þar sem allar upplýsingar um útgefin leyfi Lyfjastofnunar til framleiðslu og heildsöludreifingar verða skráð; og lyfjagátargagnagrunnur, þar sem upplýsingar um öll meintilvik sem grunur er um eru skráð. Að auki setur frumvarpið kröfur á stjórnvöld um að safna upplýsingum um sölu og notkun á sýkingalyfjum sem notuð eru fyrir dýr. Er það gert í þeim tilgangi að halda aftur af útbreiðslu sýklalyfjaónæmis. Söfnunin á að auðvelda stjórnvöldum að meta beint eða óbeint notkun slíkra lyfja á eldisstöðvum fyrir dýr sem gefa af sér afurðir til manneldis. Virðulegi forseti. Eins og fyrr segir eru með frumvarpinu innleiddar reglugerðir Evrópusambandsins um dýralyf og því fyrst og fremst um að ræða ákvæði sem kveða á um kröfur og skyldur sem eiga sér beina stoð í reglugerðunum. Reglugerðirnar mæla þó fyrir um og heimila útfærslu á tilteknum atriðum. Ég vil taka fram dæmi sem snýr að reglum um tungumálakröfur sem gerðar eru til samantektar á eiginleikum lyfja, merkingar á umbúðum lyfja og fylgiseðlum. Ráðherra getur kveðið á um í reglugerð undanþágur frá kröfunni um að þær upplýsingar skuli vera á íslensku og heimilað að þær megi vera á ensku eða Norðurlandamáli öðru en finnsku. Einnig er það lagt í hendur aðildarríkjanna hvort þau heimili rafræna fylgiseðla með dýralyfjum og er það heimilað í frumvarpinu. Lyfjastofnun er lögbært stjórnvald í samræmi við dýralyfjareglugerðina og annast þannig eftirlit með framkvæmd hennar og frumvarpsins. Matvælastofnun mun sinna eftirliti með dýralæknum. Dýralyfjareglugerðin kemur ekki í veg fyrir að auknar kröfur séu settar í lög, svo fremi að þær samrýmist henni. Má einna helst nefna ákvæði sem færð voru úr lyfjalögum, nr. 100/2020, yfir í frumvarpið, t.d. um upplýsingaskyldu í 53. gr. frumvarpsins og um upplýsingar frá tollayfirvöldum í 54. gr. frumvarpsins. Er þetta í samræmi við gildandi lyfjalög og lagt er upp með að sömu reglur gildi um mannalyf og dýralyf er þetta varðar. Eitt af helstu markmiðum frumvarpsins er að ná utan um notkun lyfja sem notuð eru fyrir dýr, m.a. með skráningu á sölu og notkun í þeim tilgangi að halda aftur af útbreiðslu sýklalyfjaónæmis. Markmiðið er að tryggja öryggi og heilnæmi matvæla sem framleidd eru úr dýraafurðum hér á landi og efla baráttuna gegn ónæmi sýkingarlyfja. Frumvarpið setur enn frekari skorður á notkun sýkingarlyfja fyrir dýr og má þar nefna kröfur um klínískt mat áður en lyfjaávísun er útgefin. Lyfjaávísun fyrir sýkingalyfi skal vera rökstudd og gildir eingöngu í fimm daga frá útgáfu hennar. Lyfjastofnun, sem og ráðherra, hefur heimildir til að takmarka eða banna notkun sýkingalyfja fyrir dýr. Virðulegur forseti. Frumvarpið var samið af starfshópi skipuðum fulltrúum heilbrigðisráðuneytisins, atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti, Lyfjastofnun og Matvælastofnun. Þá voru drög að frumvarpinu birt í samráðsgátt stjórnvalda 19. október 2021 og lauk samráði hinn 7. nóvember 2021. Voru helstu stofnanir og hagsmunaaðilar upplýstir um birtinguna, en alls bárust fimm umsagnir við frumvarpið. Ég vil vekja athygli á því að í greinargerð með frumvarpinu er ágætlega gerð grein fyrir þessu og ég vek athygli nefndarinnar á að mjög gagnlegt er að fara yfir þær ábendingar sem þar komu. Sá er hér stendur getur alveg sagt að það voru gagnlegar ábendingar og reynt var að bregðast við þeim flestum inn í þessa hreinu innleiðingu. Ég vísa því til hv. velferðarnefndar, virðulegi forseti, að skoða þetta sérstaklega. Mat á áhrifum frumvarpsins á ríkissjóð hefur farið fram og verði það óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að lögfesting frumvarpsins hafi áhrif á útgjaldahlið ríkissjóðs sem nemur hálfu stöðugildi sérfræðings hjá Lyfjastofnun í sex mánuði eða u.þ.b. 5,8 millj. kr., einskiptiskostnað sem heilbrigðisráðuneytið mun fjármagna. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og leyfi ég mér því að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa framsöguræðu. Mig langar til að spyrja, af því að málið byggist m.a. á EES-reglum og gjörðum, hvort það sé eitthvað í því sem er séríslenskt, hvort verið sé að draga fram sérreglur um íslenskt umhverfi þegar kemur að þessu máli. Mig langar líka til að vekja athygli ráðherra á skýrslu starfshóps, sem forveri hans í starfi og þáverandi sjávarútvegsráðherra skipuðu sameiginlega varðandi skoðun á sýklalyfjaónæmi hér heima, hvort farið hafi verið eftir m.a. þeim tilmælum að skipað verði þverfaglegt teymi til næstu ára, að við förum í svipaðan leiðangur og flestar aðrar Evrópuþjóðir varðandi kortlagningu á sýklalyfjaónæmi. Í þessari skýrslu eru líka þær ábendingar að sýklalyfjanotkun sé nokkur innan landbúnaðar okkar og hvernig sé þá verið að stemma stigu við því. Ég geri mér grein fyrir því að ráðherrann er nýr í starfi og ætla ekki að krefjast ítarlegs svars en spyr hvort hann viti engu að síður hvort búið sé að skipa þetta þverfaglega teymi. Hin spurningin, ég ítreka hana: Er eitthvað í þessu frumvarpi umfram það sem stendur í sjálfri Evróputilskipuninni?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög góðar spurningar og ég hugleiddi að einhverju marki þær spurningar sem hv. þingmaður ber hér fram. Varðandi það hvort eitthvað sé séríslenskt er með þessari hreinu innleiðingu verið að taka yfir allt sem er þegar í gildandi lögum, þ.e. verið er að taka beint upp það sem snýr að gildandi lyfjalögum, kemur hingað inn og samræmist reglugerðunum. En ég kann ekki að svara þessu frekar en svo. Ég gæti ekki tiltekið einhver sérstök atriði í þeim efnum að svo stöddu. Varðandi sýklalyfjaónæmi - og ég skoðaði það alveg sérstaklega af því að það er ógn, það er heimsógn og við erum í algerri sérstöðu þegar kemur að notkun sýklalyfja í matvöru. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það mjög vel sem fyrrverandi hæstv. landbúnaðarráðherra og þekkir umræðuna og allar skýrslur um þá ógn. Hafandi skoðað þetta mál og þær umsagnir sem komu í samráðsgáttinni sýnist mér það styrkja okkur í þessari stöðu með þeim gagnagrunnum sem verið er að leggja til, sérstaklega vörugagnagrunninum og gagnagrunni um framleiðslu og heildsöludreifingu, hvaða lyf eru í umferð, og ekki síst lyfjagáttargagnagrunninum. Þetta með þverfaglega teymið, [[Forseti hringir.]]ég þekki það ekki. Ég mun spyrja að því þegar við erum búin með þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjárhagslegar viðmiðanir og lögum um lykilupplýsingaskjöl vegna tiltekinna fjárfestingarafurða fyrir almenna fjárfesta. Frumvarpið snýr annars vegar að lögfestingu á breytingum á Evrópureglum um fjárhagslegar viðmiðanir, sem eru vísitölur sem liggja til grundvallar samningum á fjármálamarkaði. Til dæmis er algengt að vextir af bankalánum jafngildi vísitölum sem eiga að mæla vexti milli banka með ákveðnu álagi. Breytingarnar koma fram í reglugerð Evrópusambandsins 2021/168. Reglugerðin heimilar framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og lögbærum yfirvöldum í aðildarríkjunum að ákveða við hvaða viðmiðun skuli stuðst ef hætt er að birta viðmiðun sem samningar styðjast við og samningsaðilar hafa ekki komið sér saman um aðra viðmiðun til að styðjast við. Heimildin tekur mið af því að nú eftir áramót stendur til að hætta að birta LIBOR og EONIA, sem eru hvort tveggja viðmiðanir sem eiga að endurspegla vaxtakostnað banka og liggja til grundvallar fjölmörgum samningum á fjármálamarkaði. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gefið út tvær reglugerðir þar sem fram kemur að í stað LIBOR í svissneskum frönkum skuli stuðst við svissneska meðaldagvexti og að í stað EONIA eigi að styðjast við skammtímavexti í evrum. Til stóð að leggja frumvarp um lögfestinguna fram í febrúar, en Samtök fjármálafyrirtækja hafa lýst því yfir að það væri mikið hagsmunamál fyrir íslensk fyrirtæki að gerðunum yrði veitt gildi fyrir áramót eða um áramótin til að forðast röskun og óvissu sem ella leiddi af því að hætt verður að birta þessar viðmiðanir, LIBOR og EONIA. Því var meðferð málsins flýtt, borið saman við þingmálaskrána, eins og kostur var. Hins vegar snýr frumvarpið að því að framlengja undanþágu sem rekstrarfélög verðbréfasjóða og rekstraraðila sérhæfðra sjóða fyrir almenna fjárfesta hafa haft frá lögum um lykilupplýsingaskjöl vegna tiltekinna fjárfestingarafurða fyrir almenna fjárfesta. Framlengingin tekur mið af hliðstæðri framlengingu á undanþágu í Evrópugerðum sem Evrópusambandið samþykkti nú í desember. Framlengingu undanþágunnar er ætlað að koma í veg fyrir að fyrirtækjunum beri að útbúa svonefnd lykilupplýsingaskjöl, sem eru samandregnar upplýsingar um fjárfestingu fyrir almenna fjárfesta, bæði samkvæmt lögum um lykilupplýsingaskjöl og lögum sem gilda um viðkomandi fyrirtæki. Það léttir óþörfum tvíverknaði af fyrirtækjunum en kemur einnig í veg fyrir rugling sem gæti skapast ef almennir fjárfestar fengju tvær mismunandi útgáfur af lykilupplýsingaskjölum. Evrópusambandið gerir ráð fyrir því að í upphafi árs 2023 verði búið að ákvarða varanlegt fyrirkomulag sem geri frekari framlengingu undanþágunnar óþarfa. Talið er brýnt að lögin, og reglugerð sem sett verði á grundvelli þeirra, taki gildi fyrir áramót, bæði til að tryggja snurðulaus umskipti yfir í nýjar viðmiðanir á fjármálamarkaði og til að forðast óþarfan tvíverknað og hættu á misskilningi varðandi lykilupplýsingaskjöl fyrir almenna fjárfesta. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld (bifreiðagjald, olíu- og kílómetragjald, vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl.). Tilefni frumvarpsins er breyting á aðkomu faggiltra skoðunarstöðva og Samgöngustofu að innheimtu gjalda þar sem samningar fjármála- og efnahagsráðuneytisins við skoðunarstöðvar og Samgöngustofu um greiðslu þóknana vegna innheimtu gjalda voru felldir úr gildi í upphafi árs 2021. Samningarnir höfðu verið í gildi allt frá árinu 1998 og voru taldir barn síns tíma og ekki í samræmi við sjónarmið að baki lögum um opinber fjármál, lög um innheimtu opinberra gjalda og markmið ríkisstjórnarinnar síðustu ár um skilvirkni innheimtu opinberra skatta og gjalda. Ráðuneytið hefur átt í samráði við Samtök verslunar og þjónustu fyrir hönd skoðunarstöðva sem og Samgöngustofu, Fjársýslu ríkisins og Skattinn enda hafa ýmis álitaefni vaknað í kringum framkvæmd innheimtu skatta á ökutæki. Með þessu frumvarpi er reynt að mæta sjónarmiðum skoðunarstöðva og Samgöngustofu um að minnka aðkomu þeirra að innheimtu opinberra skatta og gjalda sem mest má án þess að innheimtuárangri verði stefnt í voða. Í frumvarpinu eru lagðar til ýmsar smávægilegar breytingar sem taldar eru til bóta á lögum um bifreiðagjald, lögum um olíugjald og kílómetragjald og lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Breytingarnar aflétta skyldu skoðunarstöðva til að kveða til lögreglu ef eigandi eða umráðamaður hefur látið hjá líða að greiða bifreiðagjald, vörugjald, kílómetragjald eða sérstakt kílómetragjald af bifreiðinni. Hvað varðar lög um bifreiðagjald er m.a. lagt til að í kjölfar eigendaskipta sjái álagningaraðili, ríkisskattstjóri, um endurgreiðslu til seljanda og nýja álagningu bifreiðagjalda á kaupanda með eindaga 15 dögum síðar. Þá er lagt til að við nýskráningu og afhendingu skráningarmerkis verði ekki skylt að greiða bifreiðagjald strax heldur verði það lagt á í kjölfarið með eindaga 15 dögum síðar. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um olíugjald og kílómetragjald. Þannig er lagt til að aðkoma faggiltra skoðunarstöðva að álestri af kílómetramælum gjaldskyldra ökutækja minnki með því að ríkisskattstjóri geti ákveðið að heimilt verði að færa inn álestur með rafrænum hætti. Slíkt er í samræmi við þróun stafrænnar þjónustu af hálfu hins opinbera og er til hagsbóta fyrir eigendur gjaldskyldra ökutækja. Aðkoma skoðunarstöðva verði þó áfram til staðar. Það birtist í eftirlitshlutverki við aðalskoðun og þannig er tryggt að reglulega berist álestur til Skattsins og að skatteftirliti verði viðhaldið. Hins vegar er ljóst að skoðunarstöðvar muni enn um sinn sinna álestri kílómetramæla lögum samkvæmt jafnvel þótt ríkisskattstjóri ákveði að heimilt verði að færa inn álestur rafrænt. Mat á áhrifum tillagna frumvarpsins er að gert er ráð fyrir því að fjárhagsáhrifin séu óveruleg. Gera má ráð fyrir því að í einhverjum tilvikum seinki innheimtu bifreiðagjalda, einkum þegar um er að ræða nýskráningu bifreiða og úttekt skráningarmerkja, enda verður bifreiðagjaldið ekki innheimt á staðnum heldur lagt á eftir á. Ekki er gert ráð fyrir teljandi áhrifum á bifreiðaeigendur vegna breytinga á lögum um bifreiðagjald. Ef heimilt verður að skrá álestur af kílómetramælum rafrænt þá tel ég að þjónustan batni við það. Það skiptir máli fyrir eigendur gjaldskyldra ökutækja auk þess sem áhættan af því verklagi er minnkuð með því að skoðunarstöðvar skrái ekna kílómetra ökutækis við aðalskoðun og sendi upplýsingarnar til ríkisskattstjóra. Kannski erum við þarna komin með einhvers konar fyrirmynd sem við getum haldið áfram að byggja á vegna þess að við stöndum frammi fyrir talsverðum breytingum á innheimtu gjalda vegna ökutækja í landinu. Hér erum við að horfa til afmarkaðs þáttar. Það eru þeir aðilar sem eru með kílómetramælana sem hér eiga undir. Það er ekki ólíklegt að við færum okkur smám saman yfir í það að fyrir almenna umferð þurfi að miða við það hver mælistaðan er, þ.e. hinn almenna mæli ökutækjanna en ekki hinn sérstaka kílómetramæli sem á við í þessum tilvikum. Áhrif á stjórnsýslu ríkisins og stofnanir eru talin verða hverfandi en þó er gert ráð fyrir því að ábyrgð Samgöngustofu og starfsleyfisskyldra skoðunarstöðva verði minni þar sem bifreiðagjald verður ekki innheimt lengur við nýskráningar og úttekt skráningarmerkja. Þetta hefur sömuleiðis einhver áhrif á Skattinn þar sem ný álagning og eftir atvikum endurgreiðsla þarf að fara fram við eigendaskipti, nýskráningar og úttekt skráningarmerkja. Þetta eru ekki stórvægileg áhrif, þau eru í eðlilegu samhengi við efni frumvarpsins. Aðrar breytingartillögur eru taldar hafa mjög óveruleg eða engin áhrif á afkomu ríkissjóðs. Ég legg að þessu sögðu, virðulegi forseti, til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á tekjuskattslögum. Efni frumvarpsins varðar samsköttun félaga og er frumvarpið lagt fram til að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA um að íslenskar reglur um samsköttun og nýtingu eftirstöðva rekstrartapa félaga kunni að brjóta í bága við 31. og 40. gr. EES-samningsins um staðfesturétt og frjálst flæði fjármagns. Ég legg þetta frumvarp hér fram í fjórða sinn en þetta er í fyrsta sinn þar sem aðeins ber nauðsyn til varðandi eitt efnisatriði endurflutts frumvarps að breytingar þessar nái fram að ganga. Með þessu er ég að draga það fram að í eldra frumvarpi var fleiri efnisatriðum til að dreifa sem ekki vörðuðu athugasemdir frá Eftirlitsstofnun EFTA. Í frumvarpinu felast tillögur að breytingum á 55. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Lagt er til að dótturfélögum félaga í aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins (EES) eða í Færeyjum, sem staðsett eru hér á landi, verði heimil samsköttun með innlendum samstæðufélögum. Jafnframt er lagt til að hérlendu móðurfélagi verði heimilt að óska eftir takmarkaðri samsköttun með dótturfélögum sínum skráðum innan eins aðildarríkis Evrópska efnahagssvæðisins, aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum, enda séu öll almenn skilyrði samsköttunar uppfyllt að öðru leyti. Gerðar voru breytingar á ákvæði 55. gr. laga nr. 90/2003 með lögum um breytingu á ýmsum lögum vegna aðgerða gegn skattundanskotum og skattsvikum, nr. 77/2018, á vorþingi 2018 sem fólu í sér að föstum starfsstöðvum félaga í aðildarríkjum EES og í Færeyjum, sem staðsettar eru á Íslandi, var heimiluð samsköttun með innlendum samstæðufélögum. Að mati Eftirlitsstofnunar EFTA gengu þessar breytingar ekki nægjanlega langt þar sem athugasemdir ESA höfðu einnig snúið að heimildum til samsköttunar í tilviki dótturfélaga erlendra félaga. Jafnframt er lagt til það nýmæli að innlendu móðurfélagi verði heimilt að óska eftir takmarkaðri samsköttun með dótturfélögum sínum skráðum í einu aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins eða í Færeyjum, enda séu öll skilyrði samsköttunar uppfyllt að öðru leyti. Tillaga þessi á rót að rekja til dóms EFTA-dómstólsins í máli E-15/16, sem varðaði Yara International ASA, en að höfðu samráði við Eftirlitsstofnun EFTA var ákveðið að leggja þessa breytingu til þegar sýnt væri fram á að öll skilyrði fyrir takmarkaðri samsköttun væru uppfyllt. Um er að ræða undantekningu sem ber að túlka þröngt og er ætlunin ekki að veita betri rétt við þessar aðstæður en sem gildir um samsköttun innlendra aðila. Vegna athugasemda eftirlitsstofnunarinnar er loks lagt til að fella brott skilyrði sem sett var með lögum nr. 77/2018, að danskri og norskri fyrirmynd, að tap fastrar starfsstöðvar sé því aðeins frádráttarbært hjá íslensku félagi að ekki sé unnt að jafna það hjá erlendu félagi föstu starfsstöðvarinnar. Samkvæmt forúrskurði Evrópudómstólsins í máli C-18/11, sem varðaði Philips Electronics Ltd., er slík takmörkun á rétti til að nýta tap hindrun á staðfesturétti lögaðila. Talið er að ákvæði frumvarpsins muni hafa einhvern aukinn kostnað í för með sér, a.m.k. til skemmri tíma litið, þar sem opnað er fyrir samsköttun með innlendum hluta samstæðna sem ná út fyrir landsteinana og nýtingu endanlegs taps hjá erlendu samstæðufélagi. Engin leið er þó til að meta þau áhrif í krónum á þessu stigi en þau munu koma fram sem lækkun á tekjuskatti lögaðila vegna samnýtingar og nýtingar á rekstrartapi innan samstæðunnar strax, sem ella hefði komið fram á lengri tíma. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um staðfestingu ríkisreiknings 2020 í samræmi við ákvæði laga um opinber fjármál. Ríkisreikningur er gerður á grundvelli svonefnds IPSAS-staðals. Áritun ríkisendurskoðanda er án fyrirvara en með ábendingu um innleiðingu á breyttum reikningsskilum þar sem enn á eftir að innleiða nokkra staðla. Rekstrarafkoma ársins 2020 var samkvæmt ríkisreikningi neikvæð um 144 milljarða kr. Tekjur námu samtals 802 milljörðum kr., þar af voru skatttekjur 655 milljarðar kr. Gjöld fyrir fjármagnsliði námu um 990 milljörðum kr., þar af voru rekstrartilfærslur 462 milljarðar kr. og laun og launatengd gjöld 279 milljarðar kr. Fjármagnsgjöld umfram fjármunatekjur námu 46 milljörðum kr., vaxtagjöld námu um 61 milljarði kr. og vaxtatekjur um 15 milljörðum kr. Hlutdeild í afkomu félaga var jákvæð um 90 milljarða kr. Efnahagsreikningur ríkissjóðs hefur tekið umtalsverðum breytingum síðustu ár, m.a. vegna eignfærslu varanlega rekstrarfjármuna, og eru nú stærstu eignaliðirnir eignarhlutir í félögum upp á 1.077 milljarðar kr., samgöngumannvirki 641 milljarður kr. og fasteignir 256 milljarðar kr. Samkvæmt efnahagsreikningi voru eignir samtals 2.613 milljarðar kr., skuldir og skuldbindingar samtals um 2.330 milljarðar kr., þar af eru langtímaskuldir 1.085 milljarðar kr. Eigið fé í árslok er 283 milljarðar kr. Rekstrarafkoma ríkisreiknings er birt samkvæmt reikningsskilastaðli fyrir opinbera aðila, IPSAS, eins og ég hef áður nefnt, en heildarafkoma í fjármálaáætlun og fjárlögum er birt samkvæmt hagskýrslustaðli, svonefndum GFS-staðli. Báðum aðferðum er ætlað að tryggja samkvæmni og alþjóðlega samanburðarhæfni. Afkoma ríkissjóðs samkvæmt ríkisreikningi er því ekki sambærileg við afkomumarkmið fjármálaáætlunar og fjárlaga. Í ríkisreikningi er birt séryfirlit, þar sem niðurstaðan er flokkuð í samræmi við GFS-flokkun fjárlaga og reyndist neikvæð um 218 milljarða samkvæmt mati Fjársýslunnar. Afkoman samkvæmt GFS-staðlinum er 208 milljörðum lakari en upprunalegu fjárlög ársins 2020 gerðu ráð fyrir. Frávik frá uppfærðum áætlunum eins og þær voru birtar með fimmtu fjáraukalögum ársins 2020 og voru kynntar hér á þinginu á haustmánuðum 2020 var hins vegar jákvætt um 53 milljarða, þ.e. þegar borið var saman við uppfærðar áætlanir. Heimsfaraldur kórónuveiru hafði, eins og öllum er ljóst, töluverð áhrif á afkomu ársins. Traustri fjárhagsstöðu ríkissjóðs fyrir faraldurinn var beitt til þess að draga úr efnahags- og samfélagslegu tjóni og leggja grunn að viðspyrnu efnahagslífsins. Ríkisstjórnin kynnti á árinu 2020 úrræði til að styðja beint við efnahagslega vörn, vernd og viðspyrnu heimila og fyrirtækja. Þessi úrræði fólu í sér bein útgjöld fyrir ríkissjóð í formi tilfærslna, minni skattheimtu. Við kynntum til sögunnar heimildir til frestunar skattgreiðslna milli ára og loks gekkst ríkissjóður í ábyrgðir sem geta raungerst síðar sem kostnaður fyrir ríkissjóð. Mótuð voru sértæk efnahagsúrræði sem ætlað var að vinna gegn áhrifum faraldursins. Áhrif Covid-19 ráðstafana á afkomu ríkissjóð námu um 80 milljörðum kr. á árinu 2020. Við þetta bættist sjálfvirkt viðbragð skatt- og atvinnuleysisbótakerfisins upp á ríflega 92 milljarða kr. Með því er átt við að þrátt fyrir mun verri horfur á tekjuhliðinni í gegnum skattkerfið og mun meiri væntingar um greiðslu atvinnuleysisbóta þá var ekki gripið til ráðstafana, t.d. var tryggingagjald ekki hækkað, það var þvert á móti lækkað tímabundið, á árinu 2021 en á árinu 2020 hafði það nýlega lækkað. Með því var þessu sjálfvirka viðbragði skatt- og bótakerfanna leyft að gera sitt gagn, svo að segja. Þar fyrir utan var ráðist í sérstakt átak í fjárfestingu og bætt við 15 milljörðum kr. í sérstakt átak á fjárfestingarhliðinni Á árinu voru samþykkt fimm fjáraukalög, þar af fjögur snemma árs til þess að heimila og fjármagna ýmsar aðgerðir sem ráðist var í vegna heimsfaraldursins og þau síðustu komu undir lok ársins. Virðulegi forseti. Með hliðsjón af áhrifum heimsfaraldurs má segja að ríkisreikningur sýni þrátt fyrir allt sterka stöðu í árslok 2020 fyrir ríkissjóð. Neikvæð áhrif faraldursins á rekstrarniðurstöðu ársins 2020 eru engu að síður veruleg og mun afkoma og skuldastaða ríkissjóðs bera þess merki næstu ár. Því er mikilvægt að hafa í huga það leiðarstef viðbragða og aðgerða stjórnvalda að mæta áhrifum faraldursins af krafti án þess þó að velta kostnaði aðgerðanna á komandi kynslóðir. Það var rétt ákvörðun að beita ríkisfjármálunum með öflugum hætti þegar faraldurinn skall á og sú stefna hefur stuðlað að öflugri viðspyrnu sem við sjáum nú í dag. Nú er hins vegar mikilvægt að útgjaldavöxtur fram á litið verði hóflegur og til þess fallinn að styðja við ábyrga hagstjórn. Þannig treystum við aftur grunninn til að geta tekist á við óvænt áföll í framtíðinni, rétt eins og við höfum gert undanfarna mánuði. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til fjárlaganefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir þessa yfirferð. Ég tek eftir því að samkvæmt ríkisreikningi voru raunfjárfestingar á árinu 2020 heilum 37,4 milljörðum lægri en heimildir til ráðstöfunar voru á árinu sem þýðir að í rauninni gekk kannski ekki jafn vel og löggjafinn og fjárveitingavaldið höfðu búist við að koma út fjárveitingum til opinberra fjárfestinga. Þetta er náttúrlega þegar heimsfaraldur skellur á og einkaaðilar halda að sér höndum og þeim mun mikilvægara að ríkið stígi fast inn. Nú hefur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra oft talað um að gengið hafi vel í glímunni við efnahagsáhrif faraldursins vegna þess að við stóðum á traustum grunni en mig langar kannski að varpa því fram sem hugleiðingu hvort ekki sé umhugsunarvert, ef við stóðum á traustum grunni, að ekki hafi gengið betur en raun ber vitni að beita ríkisvaldinu sem fjárfesti þegar skellurinn kom og þegar við þurftum virkilega að stíga inn meðan einkaaðilar héldu að sér höndum.
Virðulegur forseti. Ég held að þegar á heildina er litið höfum við í sjálfu sér gert það sem við gátum til að örva fjárfestingarstigið. Hins vegar er heilmargt hægt að læra af þessum tíma. Sérstaklega held ég að við getum lært að þegar við viljum, með mjög stuttri atrennu, með skömmum fyrirvara, stórefla opinbera fjárfestingu getur það verið miklum vandkvæðum bundið. Þess vegna gerðist það á árinu 2020 að talsvert af þeim fjárheimildum sem Alþingi ákvað að skyldu koma inn í fjárlagaárið 2020 fluttust yfir á árið 2021. Við sáum talsverða breytingu á fjárfestingarstigi ríkisins á árinu 2021. Fjárfestingarstigið var nokkuð hátt, jafnvel þótt einstakir fjárfestingarliðir eins og Landspítalinn væru undir væntingum á því ári. Það sem ég tel að við getum fyrst og fremst lært af þessu er að það er mikilvægt að vera vel undirbúin, að eiga fullhannaðar, og þar með talið tilbúnar í skipulagslega samhenginu, framkvæmdir sem við viljum ráðast í til lengri tíma, að við séum ekki alltaf á síðasta snúning með verkefni sem eiga að koma næst á dagskrá. Við virðumst lenda í því að formlegt ferli getur tekið mun lengri tíma en við gerum ráð fyrir hérna í þinginu. En hér er á það að líta að komið var inn á annan ársfjórðung ársins 2020 þegar við ákváðum að stórauka í fjárfestinguna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Í rauninni er umhugsunarvert að það er ekki fyrr en einmitt þegar byrjað er að birta til í efnahagslífinu og í einkageiranum sem opinbera fjárfestingin fer almennilega á flug. Eins og greiningardeild Landsbankans fer yfir sýna tölur Hagstofunnar að opinbert fjárfestingarátak náði aldrei að koma í stað fjárfestingar atvinnuveganna þegar hún fór minnkandi. Breytingarnar á fjárfestingum atvinnuveganna og hins opinbera hafa í rauninni fylgst mjög vel að frá árinu 2019 sem getur varla talist mjög skynsamleg hagstjórn. Það er væntanlega eitthvað sem við lærum þá af í framtíðinni. Ég velti fyrir mér hvort fjármálaráðherra finnist t.d. eftir á að hyggja að það hefði mátt gera meira til að verja fjárfestingargetu sveitarfélaganna. Þar eru oft verkefni sem bíða kannski sem hefði hugsanlega mátt ráðast í af meiri krafti árið 2020. Það væri gaman að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra um það.
Virðulegi forseti. Við studdum ákveðin verkefni sem sveitarfélögin töldu mikilvægt að ráðast í en að öðru leyti var í raun og veru mikið álitamál hvernig ætti að bregðast við hugmyndum sveitarfélaganna um stuðning. Fram kom beiðni um 50 milljarða framlag til sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu sem átti að verða einhvers konar innspýting eða gjöf til þeirra sem síðan reyndust sum hver bara vera með sín fjármál ágætlega á þurru landi. Tekjurnar skruppu ekki eins mikið saman og menn óttuðust og erfitt var að bregðast við slíkum óskum. En ég hef áhyggjur af því að fjárfestingarstig sveitarfélaganna hefur dalað og það er, held ég, heilmargt sem þolir nánari skoðun úr fjárfestingarhluta opinberu fjármálanna, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Ég gæti tekið sem dæmi hér að við höfum verið í endurbótaferli á húsnæði ráðuneytanna, á Skúlagötu, og þrátt fyrir að um fullfjármagnaðar hugmyndir sé að ræða og við vitum nákvæmlega hvað við ætlum að gera og þetta séu ekki nema hæðir í skrifstofuhúsnæði er útboðsferlið og allur undirbúningurinn svo tafsamur að ekki horfir til þess að ráðuneytið geti komið sér þar fyrir og verið komið í fulla starfsemi fyrr en jafnvel á öðrum ársfjórðungi ársins 2023. Það eru útboðsskilmálar, það eru kærufrestir og svo er það öll hönnunin og annað sem fylgir eftir að öllu þessu er lokið sem veldur því að ákvörðun sem hefur legið fyrir í heilt ár mun ekki klárast fyrr en eftir eitt og hálft ár héðan í frá séð. Þetta er þó bara lítil skrifstofuhæð. Við eigum ekki auðvelt með að koma í vinnu tugum milljarða með skömmum fyrirvara og það er margt sem spilar þar inn í.