Herra forseti. Mig langar til að gera að umræðuefni vinnubrögð og afgreiðslu við fjárlögin. Búið er að bíða lengi eftir því að fjárlög verði afgreidd til 2. umr. og síðasta laugardag voru gerðar afar viðamiklar breytingar á örskömmum tíma sem lagðar voru fram án umræðu. Það er mjög bagalegt að slíkt skuli vera gert burt séð frá því hvort hægt er að funda síðar um þær eða ekki, vegna þess að þegar um svo viðamiklar breytingartillögur er að ræða þýðir það að við í minni hlutanum, sem erum þrjár, höfum verið að vinna að nefndaráliti okkar sem tekur þá líka töluverðum breytingum. Við höfum einn aðstoðarmann eða ritara sem getur kannski unnið með okkur í frágangi og öðru slíku. Það er mikið álag núna og ég var til dæmis að skila mínu inn í yfirlestur í þessum töluðum orðum, enda hálfmóð hér í pontu. Vinnubrögðin eru auðvitað ekki ásættanleg þegar meiri hlutinn leggur fram breytingartillögur upp á 9 milljarða, sem engin rök eru færð fyrir og ekki hafa verið til umræðu í nefndinni nema sumar þeirra og þá að litlu leyti. Aðrar hafa verið til umræðu en ekki hefur gefist tími til að ræða það ítarlega við meiri hluta fjárlaganefndar og þrátt fyrir að það hafi verið rætt að hugsanlegt væri að koma á fundi einhvern tíma þá hefur það bara verið þannig að við í minni hlutanum höfum verið á kafi við að reyna að útbúa nefndarálit okkar og höfum hreinlega ekki haft tækifæri sjálfar til að funda. Ég átel svona vinnubrögð og beini því til forseta [[Forseti hringir.]]að hann ræði við sitt fólk í meiri hlutanum um að svona lagað gerist ekki aftur.
Virðulegi forseti. Síðasta sólarhringinn höfum við upplifað mikið óveður á landinu. Þegar það versta er yfirstaðið er mikilvægt að þakka fyrir að ekki hafi farið verr, að við höfum sloppið við manntjón og að eignatjón skyldi þó ekki hafa verið meira. Það er mikilvægt að þakka það hvað við erum þrátt fyrir allt vel undirbúin fyrir slíkt sem samfélag og það er sérstök ástæða að þakka viðbragðsaðilum og þeim hundruðum sjálfboðaliða björgunarsveitanna sem lögðu mikið á sig til að bjarga málum. Það er kannski sjálfsagt að við sem búum hér á hjara veraldar séum ýmsu vön þegar kemur að veðri og séum þokkalega undir það búin. En það er tilefni til að hugsa til þess að tíðari og öfgakenndari óveður eru einmitt hluti þeirra hamfara sem loftslagsbreytingar munu hafa í för með sér. Og ekki er öll heimsbyggðin undirbúin á sama hátt og við sem búum hérna norður í Íshafi. Það er ástæða til að hugsa til þess starfs sem nú fer fram á loftslagsráðstefnunni í París og leggja allt á vogarskálarnar sem við Íslendingar getum lagt til að afstýra þeim hörmungum sem loftslagsbreytingum fylgja. Veðrið skiptir máli, eins og við fundum í gær og í nótt, veðrið og heilbrigði hafsins sem við treystum á hefur svo mikil áhrif á veðrið, staða lofthjúpsins sem við lifum og hrærumst í er ekki bara smámál heldur algert aðalatriði. Jörðin er bara ein kúla. Við búum öll á henni. Það sem gerist hér hefur áhrif annars staðar og öfugt. Við berum öll ábyrgð á að framtíðin geti orðið björt.
Forseti. Í gær barst mér svar við fyrirspurn minni um innsigli kjörkassa í kosningum. Þar fæ ég nokkur áhugaverð svör við spurningum mínum. Þar kemur fram að ráðuneytið lætur kjörstjórnum í té embættisinnsigli, stangir og borða. Kjörstjórnir eru svo með sérstakt lakk, garn og stimpla. Í svarinu er tiltekið, með leyfi forseta: „Að mati ráðherra eiga framangreind embættisinnsigli að vera fullnægjandi til þeirra nota sem kveðið er á um í kosningalögum, enda sé vandað til innsiglunarinnar sjálfrar.“ Nú vil ég, með leyfi forseta, lesa úr athugasemdum umboðsmanna Pírata frá síðustu kosningum sem komu fram í kæru á framkvæmd alþingiskosninga 2013. Bjarki Sigursveinsson gerir athugasemdir: „Innsigli á mörgum kjörkössum voru ómerkt […] Innsigli á nokkrum kössum voru léleg og lokuðu ekki raufinni til fulls.“ Björn Þór Jóhannsson gerir athugasemdir: „… [hægt] var að opna kassa án þess að rjúfa innsigli […] Kassi var með rofnu innsigli. Aðeins var innsigli yfir rauf á um helmingi kassanna. Umboðsmönnum var ekki boðið að skoða innsigli á pokum sem kjörkassar komu í fyrr en seint var liðið á kvöldið og umboðsmenn voru farnir að gera athugasemdir við innsigli á kjörkössum. Lykill að kjörkassa var oft límdur á kassa […] Frá kjörstað, þar sem 10 umframatkvæði komu úr kjörkassa miðað við kjörskrá og ekki var innsigli yfir rauf á kjörkassa … “ Svavar Kjarval gerði athugasemdir: „… einhver með aðgengi að límmiða í sömu stærð og lit hefði getað útbúið eins eða afar lík innsigli. […] Þegar innsiglin voru fjarlægð af kössunum voru engin ummerki að innsiglin hafi nokkurn tímann verið á þeim […] Öll notkun innsigla ætti að vera skráð og hvert þeirra þarf að hafa einkvæmt númer og merki sem er erfitt að herma eftir.“ Athugasemdirnar voru fleiri en þetta voru aðalatriðin hvað varðar þau vandamál sem umboðsmenn lentu í með innsigli kjörkassa. Nú er það svo að lýðræðið getur bara verið jafn gott og kosningarnar. Umboð þessa Alþingis og þá sérstaklega ríkisstjórnarinnar er jafn gott og óbrotið innsigli, lokuð rauf og læstur kassi sem lykill fylgir ekki með. Ég er ekki sammála því mati ráðherra að [[Forseti hringir.]]framangreint embættisinnsigli sé fullnægjandi og það hefur ekki verið vandað neitt rosalega til þessarar innsiglunar.
Hæstv. forseti. Um daginn varð nokkur umræða bæði í fjölmiðlum og úr þessum ræðustól um það hvernig Ísland hagaði atkvæði sínu í kosningu um kjarnorkuvopn á alþjóðavettvangi. Þar var sérstaklega fjallað um tillögu þar sem Ísland greiddi atkvæði í undirnefnd gegn alþjóðlegri yfirlýsingu um bann við kjarnorkuvopnum. Sú yfirlýsing hefur raunar verið lögð fram í þinginu sem þingmál af þeirri sem hér talar og fleiri hv. þingmönnum en hefur enn sem komið er ekki komist á dagskrá. Í gær var fundur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þar sem greidd voru atkvæði um ýmsar tillögur. Þar var meðal annars samþykkt með 138 atkvæðum gegn 12 að setja á laggirnar hóp á vegum Sameinuðu þjóðanna sem vinna skuli að því að búa til lagaramma með það að markmiði að unnt verði að banna kjarnorkuvopn. Best hefði verið ef Ísland hefði treyst sér til þess að greiða atkvæði með þessari tillögu, en ég verð að viðurkenna að mér finnst þó betra en ekkert að Ísland var meðal þeirra ríkja sem sátu hjá. Það er í rauninni afar fróðlegt að skoða og lesa sig í gegnum atkvæðagreiðslur á vettvangi Sameinuðu þjóðanna um afvopnunarmál. Þar er hægt að sjá að í flestum tilvikum greiðir Ísland atkvæði eins og þorri NATO-ríkja. Hvers vegna treysti Ísland sér ekki til þess að styðja kjarnorkufriðlýsingu Indlandshafs? Vilji Íslendingar í raun og veru standa við stóru orðin um að vera herlaus og friðelskandi þjóð þarf Alþingi að vera miklu duglegra að fylgjast með því hvernig Ísland greiðir atkvæði á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Við hér verðum að taka afstöðu og leggja línurnar um það hvernig Ísland á að haga sér.
Virðulegi forseti. Nýlega rakst ég á fréttir um meintar áætlanir yfirvalda í Frakklandi um að banna ákveðna tækni sem er jafnan kölluð Thor en sömuleiðis að banna opnar internettengingar. Þetta eru mjög vondar hugmyndir en þó því miður dæmigerðar fyrir þær sem jafnan koma upp í kjölfar hryðjuverkaárása eða álíka hörmunga af mannavöldum. Það er þess virði að læra af sögunni. Hryðjuverk eins og þau sem voru framin gagnvart ríkisþingi í Þýskalandi árið 1933 eða tvíburaturnunum í New York og Pentagon árið 2001 eða nýleg voðaverk í París eru ekki einungis ógn gagnvart fórnarlömbum hryðjuverkanna sjálfra heldur einnig gagnvart frelsi fólks eins og dæmin sanna. Sú ógn birtist í viðbrögðum yfirvalda í skjóli ótta almennings. Með tölvutækninni myndast ekki bara sífellt ný tækifæri til góðra verka heldur eru einnig sífellt fleiri tækifæri fyrir yfirvöld til að ná tangarhaldi á þjóðfélaginu. Njóti valdhyggjan áfram rísandi vinsælda eins og þróunin er nú í Ungverjalandi, Frakklandi og jafnvel í Bandaríkjunum verðum við ekki bara að spyrja okkur um öryggi okkar gagnvart hryðjuverkum heldur einnig öryggi okkar gagnvart valdhyggjunni sjálfri. Ég veit betur en að fullyrða um hver eigi hvaða ummæli á internetinu, en þar er stundum sagt, að mínu mati með réttu, með leyfi forseta: Þau sem fórna frelsinu fyrir öryggið eiga hvorugt skilið og munu glata hvoru tveggja.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér um almannavarnakerfið okkar, viðbragðskerfið, og líkt og hv. þm. Óttarr Proppé gerði áðan hrósa öllum þeim aðilum sem komu að því að skipuleggja á landsvísu viðbrögðin og viðbúnaðinn fyrir vel unnin störf. Allmargir koma við sögu og því er mikil þörf fyrir mikla samhæfingu, samvinnu og samstöðu. Það má segja að þessir þættir séu með eindæmum í þessu tilviki. Ríkislögreglustjóri lýsti í samráði við lögreglustjóra landsins í gær yfir óvissustigi í landinu vegna óveðurs. Allir voru vel upplýstir um stöðu mála og meðvitaðir um hvað væri í vændum þar sem öryggi fólks og byggða kynni að vera í hættu. Það sem er kannski mikilvægast í þessu sambandi er viðbragðið og samráðið og það að við upplifum að almannavarnakerfið virkar. Það er ekki sjálfgefið. Ekki er heldur sjálfgefið að upplifa hversu þaulskipulagt og samhæft starfið er og um leið hversu vel upplýsingakerfið virkar. Við upplifum sterkt hversu vel ástandið er vaktað eftir því sem veðurhamurinn gengur yfir og upplýsingar að hafa jafnóðum þar sem staðan er metin í sífellu, hvort sem er hjá Almannavörnum, Veðurstofunni eða Vegagerðinni. Ekki má gleyma þætti fjölmiðla, hvort heldur er hjá fréttastöðvum sjónvarps eða útvarps eða netmiðlum. Þáttur björgunarsveitanna er auðvitað ómetanlegur og sjálfboðaliðastarfið eins og var á vettvangi í gær, um 700 manns að störfum um allt land, auðvitað ásamt lögreglunni og öðrum viðbragðsaðilum alls staðar með viðbúnað þar sem allir lögðust á eitt um að verja öryggi borgara og eigna. Það var algjörlega til fyrirmyndar, virðulegi forseti, það eru vinnubrögð sem ber að þakka og virða.
Herra forseti. Blússandi góðæri, segir bankastjóri Landsbankans í nýlegu viðtali. Enn fremur segir hann að staða heimilanna sé góð, atvinnuleysi lítið, kaupmáttur mikill, hagvöxtur mikill og skuldsetning eða eignastaða orðin mjög góð. Er þetta sá veruleiki sem blasir við öllum almenningi í landinu? Nei, það held ég varla, langt í frá. Hann segir enn fremur: Kreppan er búin og við lifum góða tíma. Mikið er nú gott að einhverjir geta hallað sér aftur á bak og strokið á sér ístruna. Landsbankinn er í eigu okkar, þjóðarinnar, 98% í eigu ríkisins, en virðist oft og tíðum vera ríki í ríkinu og hvorki hafa nokkrar samfélagsskyldur né neinn skilning á stöðu þeirra sem standa höllum fæti. Hann hefur undanfarið skellt í lás mörgum útibúum vítt og breitt um landið. Það er öll samfélagshugsunin á þeim bænum. Landsbankinn skilar arði til ríkissjóðs, eitthvað um 26 milljörðum í ár. Það væri ýmislegt hægt að gera fyrir þá sem minna mega sín í samfélaginu, byggja upp velferðarkerfið og nýta þá fjármuni til góðra hluta. Ríkisstjórnin kýs hins vegar að gera það ekki. Landsbankinn hefur ásamt öðrum fjármálastofnunum verið að endurreisa ýmis fyrirtæki á nýrri kennitölu fyrirtækja sem þurft hafa að afskrifa háar fjárhæðir, jafnvel til sömu eigenda og styður þannig við kennitöluflakk. Sú gífurlega eignatilfærsla sem verið hefur í þjóðfélaginu frá því að þessi ríkisstjórn tók við endurspeglast í orðum landsbankastjórans sem ég nefndi að ofan. Það er ekki blússandi góðæri fyrir alla og það er [[Forseti hringir.]]eins og hugsunin sé, bæði hjá þessari ríkisstjórn og bankastofnununum, að aðrir megi éta það sem úti frýs.
Hæstv. forseti. Í fyrramálið mun peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands tilkynna um stýrivexti. Góður félagi minn sendi mér nokkrar spurningar sem mig langar að fara hér með og þær beinast að seðlabankastjóranum. Hér segir, með leyfi forseta: „Í síðustu viku, nánar tiltekið fimmtudaginn 3. desember, ákvað 25 manna stjórnarráð Seðlabanka Evrópu að lækka stýrivextina um 0,1%, niður í mínus 0,3%, til að örva verðbólgu. Sú verðbólga sem menn eru ósáttir við hjá ECB mældist 0,1% í október, svokölluð samræmd vísitala neysluverðs. Sama vísitala fyrir Ísland mældi verðbólguna í október vera 0,34%, samkvæmt upplýsingum á vef Hagstofunnar, en birtist sem 0,4% á vef Eurostat. Á vef Eurostat má einnig sjá að hækkun samræmdrar vísitölu neysluverðs var álíka há á Íslandi og í Hollandi, umtalsvert lægri en í Svíþjóð, og í Noregi mælist hún 2,4%. Í Danmörku var þessi breyting hins vegar á heilu ári 0,2%.“ Ástæðan fyrir því að ég dreg athyglina að þessu er að peningastefnunefnd notar verðbólgumælingu frá Hagstofunni sem mat verðbólguna 1,8% í október. Hún er mæld á annan hátt en samræmda vísitalan sem ECB notar. Spurningin er hvers vegna Seðlabankinn og peningastefnunefnd meta verðbólgu sem er ekki svo ólík, þ.e. 0,1% og 0,34%, á svona gjörólíkan hátt og telur að 0,34% verðbólga krefjist þess að stýrivextir séu 6,25% sem er sú vaxtatala sem er kynnt í fréttatilkynningu til erlendra fréttastofa þegar seðlabankar í nágrannalöndunum okkar telja, m.a. með meiri hækkun húsnæðisverðs og meiri hækkun samræmdrar vísitölu neysluverðs, nauðsynlegt að halda stýrivöxtum í kringum 0%. Þá segir maður líka: Hafa Seðlabankinn og peningastefnunefnd metið hverjir stýrivextir þyrftu að vera ef notuð væri samræmd vísitala neysluverðs til að meta verðbólgu á Íslandi? Hvers vegna notar Seðlabankinn annað viðmið við ákvarðanir sínar um stýrivexti en þjóðir í kringum okkur? Telur seðlabankastjóri að 25 manna stjórnarráð ECB hafi minni skilning á virkni peningastefnu en fimm manna peningastefnunefnd SÍ? Ef ekki, hvers vegna eru þá stýrivextir á Íslandi [[Forseti hringir.]]6,25% en mínus 0,3% hjá ECB?
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hrósað hafa Vegagerðinni og björgunarsveitum og lögreglu fyrir vasklega framgöngu í óveðrinu í gær. Það er til fyrirmyndar að vegum og landsvæðum sé lokað fyrir allri umferð svo allir geti verið öruggir heima eins og við flestir þingmenn vorum reyndar líka í gær og tókum þannig þátt í að skapa öruggt umhverfi. Mig langar að ræða um ágang sjávar í Vík í Mýrdal. Það var ekki síst í gær og í nótt sem stórsér á sandvarnargarði sem er við Vík sem settur var upp 2011 og hefur í raun bjargað fjörunni og þar með plássinu frá því að eyðast upp. Nú á næsta ári verða settar 40 millj. kr. til að byggja frekar upp og laga þennan garð. Hann skemmdist reyndar mjög mikið í nótt og það eru vond tíðindi fyrir Mýrdælinga og Víkurbúa. Upp á síðkastið hefur mikill sandburður verið austan megin við sandfangarann sem er fyrir neðan Víkurskálann þar sem ferðamennirnir koma á hverjum degi. Vík í Mýrdal er fimmti fjölmennasti ferðamannastaður á Íslandi. Þangað koma að jafnaði 10–20 rútur á dag. Þar eru fimm eða sex hótel opin allt árið og veitingastaðir og er því mikið í húfi að laga til í fjörunni. Ég vil hvetja viðeigandi yfirvöld og Vegagerðina að nú þegar verði aðstæður skoðaðar í fjörunni í Vík og metið hvað hægt er að gera. Nú eru komnir mannhæðarháir bakkar þar sem sandurinn skolast undan melgresinu sem búið er að hefta sandfokið í byggðinni. Þetta er mikilvægt mál [[Forseti hringir.]]á jafn fjölmennum ferðamannastað og Vík í Mýrdal.
Virðulegi forseti. Við vorum á það minnt síðastliðna nótt að manneskjan má sín lítils andspænis náttúruöflunum, eins og fleiri þingmenn hafa nefnt hér í dag, og við mættum hugleiða oftar hvílíkan auð við eigum, íslenskt samfélag, í viðbragðsaðilum okkar, almannavörnum, lögreglu, en ekki síst í björgunarsveitum landsins. Innan Landsbjargar starfa þúsundir manna í 186 félagseiningum sem sjálfboðaliðar í almanna- og öryggisþágu. Þetta fólk leggur á sig ærna vinnu, þjálfun og sérhæfingu sem í sumum tilvikum er svo fagleg og sérhæfð að hún stenst samanburð við það besta sem gerist í heiminum. Við eigum í Landsbjörgu þéttriðið öryggisnet; flugbjörgunarsveitir, björgunarskip, óveðurssveitir, fjallabjörgunarsveitir, kafara og leitarsveitir, fyrir utan slysavarnadeildirnar og unglingastarfið, svo fátt eitt sé upptalið. Það vill þannig til að ein þessara sveita, Björgunarhundasveit Íslands, er 35 ára í dag. Sú sveit sérhæfir sig í að leita að týndu fólki með aðstoð hunda, bæði snjóflóðaleitarhunda og í víðavangsleitum. Þjálfun fjórfætlinga og fólks í þessari sveit er tímafrek og krefjandi, en hefur fyrir löngu sannað gildi sitt eins og kom best í ljós í snjóflóðunum á Vestfjörðum fyrir 20 árum. Þannig starfa björgunarsveitarmenn um allt land allar vikur ársins án þess að eftir því sé tekið nema þegar mikið liggur við og aðstoðar er þörf. Herra forseti. Þetta er auðlind í okkar samfélagi. Þekking þessa fólks og reynsla, en þó sérstaklega hugarfarið sem við stjórnmálamenn mættum taka okkur stundum til fyrirmyndar hér á þessum vettvangi í okkar daglega reiptogi og karpi.
Herra forseti. „Segðu mér hvernig samfélag virðir eignarréttinn og ég skal segja ykkur hvort það er gott eða vont samfélag“, sagði maður nokkur einu sinni. Þá sagði annar: „Segðu mér heldur hvort fólkið nýtur tjáningarfrelsis og þá skal ég segja ykkur hvort það er gott samfélag.“ Þeir sem sögðu þetta höfðu báðir mikið til síns máls. En það er þó annað sem ég held að einkenni gott samfélag, það er hvernig búið er að börnunum og sérstaklega þeim sem þurfa stuðning vegna félagslegra aðstæðna, bágs efnahags eða fötlunar. Það er langbesti mælikvarðinn á það hvort samfélag er gott eða vont og ég held að mjög margir Íslendingar taki undir það. Ég held líka að langflestir Íslendingar vilji að vel sé stutt við börn sem á þurfa að halda vegna félagslegra, erfiðra aðstæðna og ég legg undantekningarlítið mikla áherslu á að gera eigi það sem mögulegt er til að öll börn í þessu landi fái sem jöfnust og best tækifæri og þurfi ekki að þola mismunun vegna aðstæðna sinna. Lífeyrissjóðir hófu nú í janúar síðastliðnum að skerða lífeyrissjóðstekjur örorkulífeyrisþega með tilliti til barnalífeyris sem þeir fá greiddan frá almannatryggingum. Breytingin byggir ekki á grundvelli laga eða á breyttum samþykktum viðkomandi lífeyrissjóða, hér er einungis um breytta framkvæmd að ræða. Bitnar það einkum á börnum örorkulífeyrisþega og verið er að skerða enn frekar möguleika barnanna til að njóta þess sem börn eiga að geta notið í þessu samfélagi. Herra forseti. Á hvaða leið erum við eiginlega? Viljum við ekki örugglega að öll börn í okkar ríka landi hafi sem jöfnust tækifæri óháð efnahag foreldranna? Með því að skerða lífeyrisgreiðslur til örorkulífeyrisþega frá lífeyrissjóðum vegna barnalífeyris almannatrygginga er verið að stuðla að ójöfnuði. Foreldrar sem hafa úr litlu að spila munu síður geta veitt börnum sínum það sem önnur börn í íslensku samfélagi njóta og afleiðingarnar eru augljósar og þekktar og svo ljótar gagnvart börnunum. Þau geta ekki verið með, verða út undan og einangrast jafnvel. Það er ekki gott samfélag sem vill stefna í þá átt.
Virðulegi forseti. Nýlega kom út skýrsla Samkeppniseftirlitsins um markaðsrannsókn eftirlitsins á eldsneytismarkaði, svokölluð frummatsskýrsla. Í þeirri skýrslu var vikið nokkrum orðum að lögum sem samþykkt voru hér á Alþingi árið 2013, lögum nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti. Þessi lög þvinga söluaðila eldsneytis til að blanda rándýru lífeldsneyti svokölluðu sem er etanól og lífolía sem búið er til úr hveiti, maís og öðrum matvælum í dísilolíu og bensín. Það er alveg óvíst um umhverfislegan ávinning af þeirri íblöndun en það liggur fyrir að löggjöfin hefur kostað heimilin í landinu milljarða frá því að þau voru samþykkt. Í skýrslu Samkeppniseftirlitsins segir á bls. 274 að þessi regla, með leyfi forseta, „… geta hins vegar takmarkað samkeppni eða virkað sem aðgangshindrun fyrir nýja aðila. Fyrir hendi eru því vísbendingar um að lögin stuðli að því að skekkja samkeppnisumhverfi og feli jafnframt í sér aðgangshindrun fyrir nýja aðila sem hyggjast bjóða einfaldara vöruframboð. Í því sambandi skal árétta aftur mikilvægi þess að framkvæmt sé svokallað samkeppnismat samkvæmt áliti nr. 2/2009. Þrátt fyrir að um hafi verið að ræða innleiðingu Evrópusambandslöggjafar gegnum EES-samninginn þá hefur íslenska ríkið ákveðið svigrúm í þessum efnum, þ.e. hvernig verði náð heildarmarkmiðum Evrópusambandsins um að 20% af orku almennt verði af endurnýjanlegum uppruna …“ Við upphaf þessa haustþings lögðum við hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Willum Þór Þórsson fram frumvarp á Alþingi sem afléttir kvöðum sölu endurnýjanlegs eldsneytis til ársins 2020. Tímann til 2020 viljum við nota til að sækja varanlega undanþágu frá þessari tilskipun Evrópusambandsins á borð við þá sem Liechtenstein hefur nú þegar fengið. Ég vænti þess að forseti beiti sér sérstaklega fyrir því að frumvarpið komi til umræðu strax að loknu jólafríi og að Alþingi taki höndum saman um að ryðja burt þeirri samkeppnishindrun sem þessi löggjöf sem þingið sjálft setti árið 2013.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær þakkir sem viðbragðsaðilum hafa verið sendar úr þessum ræðustóli í dag til þeirra stofnana sem komu að undirbúningi komu óveðursins sem geisaði í gær og úrlausn þeirra verkefna sem óveðrið færði þeim. Það sem einkennir alla þá aðila er ósérhlífnin sem þeir sýna í öllu. Ekki eru það launin eða aðbúnaðurinn sem rekur þá áfram heldur áhuginn og þörfin á til að láta gott af sér leiða fyrir borgara. Ég held að við verðum alltaf að vera dugleg að hugsa hvernig við á Alþingi getum aðstoðað þetta fólk og sýnt því svolítinn áhuga á því að aðstoða það við að sinna störfum sínum. Það fer mikil orka í þetta. Það er mikilvægt að orka manna nýtist í að leysa þau verkefni sem þeir gefa sig út fyrir að sinna en ekki í að berjast við kerfið. Þess vegna langar mig að minnast á einn hóp sem er kannski ekki oft í umræðunni. Það er svokölluð utanspítalaþjónusta, sjúkraflutningamennirnir okkar sem eru alltaf að fá aukin verkefni. Það hefur þróast þannig að heilbrigðisþjónustan á landsbyggðinni hefur verið að dragast saman með aukinni sérhæfingu í læknavísindum. Þá hefur komið aukin krafa á þá sem sinna utanspítalaþjónustunni. Einnig hefur þeim farið mikið fram í sínum málum og geta oft veitt betri þjónustu en starfsfólk sjúkrahúsanna. Það er hægt að samþætta þetta. Þarna þurfum við að huga að aðbúnaði, menntun og þjálfun. Það er hægt að auka þjónustu og öryggi borgara til muna án mikils fjárhagslegs kostnaðar. Með smá áhuga og vinnu með þessum aðilum getum við gert stórar og mikilvægar breytingar.
Virðulegi forseti. Núna um næstliðna helgi var athygli mín vakin á og hnippt í mig vegna húsagerðar. Þá rifjaðist upp fyrir mér að Íslendingar eru sérfræðingar í endurnýtingu húsa. Þannig býr Stjórnarráð Íslands við það að vera í gömlu tugthúsi, það er að vísu búið að skipta um áhöfn. Innanríkisráðuneytið er í gamalli kartöflugeymslu, Listasafnið í íshúsi, Þjóðskjalasafnið er í aflóga mjólkurstöð og það stóð til, eða a.m.k. kom fram sú hugmynd, að setja Þjóðminjasafn í kjötvinnslu. Það er líka þannig með einkafyrirtæki að þau fara í endurnýtingu. Þannig var að Íslandsbanki var settur inn í frystihús en forstjóri þess frystihúss sagði við bankastjóra þess banka hver var stofninn í Íslandsbanka, og með leyfi forseta ætla ég nú að vera orðljótur og hafa beint eftir forstjóranum, eftir ævisögunni, og ég ætla að segja: „Fari þér og banki yðar til helvítis.“ Bankinn endaði í frystihúsinu og fór á hausinn. Nú á að fara að taka upp aldargamlar teikningar til þess að byggja hér á Alþingishúsreit og það er ekki endurnýting á húsum heldur endurnýting á teikningum. Ég vil aðeins segja það að byggingarlist endurspeglar vissulega þann samtíma þegar byggt er og það er byggt eftir notagildi á hverjum tíma og þá tökum við ekki aldargamlar teikningar. Ég segi eins og sálmaskáldið sagði forðum í ljóði Steins Steinars: „Húsameistari ríkisins!/Ekki meir, ekki meir!“ Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn á veðrið sem gekk yfir landið í gær. Fyrst vil ég þó taka undir það sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sagði um að fjárlagagerðina almennt og að óheppilegt væri að minni hluti hefði skamman tíma til þess að ljúka við nefndarálit og vinnu sína. Það hefur verið þannig í gegnum tíðina og allt of lengi að minni hlutinn hefur of knappan tíma til þess að vinna nefndarálit sín og annað því um líkt. Ég vonast þó til þess að þetta kunni að taka einhverjum breytingum þegar farið verður að vinna eftir nýju frumvarpi um opinber fjármál. En ég vil taka undir þetta. Þetta var líka svona á síðasta kjörtímabili og ugglaust þar á undan. Þarna getum við vissulega tekið okkur á. En varðandi veðrið sem gekk yfir landið í gær vil ég taka undir með þeim sem hafa komið hér upp og verið að fjalla um það og þakkað fyrir það góða starf sem unnið er af fjölmörgum aðilum; Almannavörnum, Veðurstofunni, snjóflóðasérfræðingum, rafmagnsveitumönnum sem eru búnir að vera og eru enn að laga rafmagnsbilanir sem veðrið olli, Vegagerðinni, lögreglunni, Ríkisútvarpinu og öðrum fjölmiðlum og síðast en ekki síst björgunarsveitum landsins. Ég vil segja það að ég er alveg sannfærður um að almenningur er mjög ánægður með þjónustu allra þessara aðila og það hvernig var staðið að þessu síðasta sólarhringinn, enda sáum við að allir tóku mark á viðvörunum, enginn var á ferð o.s.frv. En það er full ástæða til þess að taka almenna umræðu um almannavarnakerfið og það sjálfboðastarf sem margir vinna meðal annars í björgunarsveitunum. Það er full ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegt með stóraukinni komu ferðamanna að til að mynda björgunarsveitir fái ákveðna hlutdeild og aukna hlutdeild í tekjustofnum sem til verða vegna ferðaþjónustunnar. Við eigum þetta gríðarlega góða almannavarnakerfi sem að miklu leyti byggir á sjálfboðastarfi björgunarsveita og við eigum að leita allra leiða til þess að efla það og styrkja. Þetta er umræða sem [[Forseti hringir.]]mér finnst að við þingmenn og stjórnvöld þurfum að fara að taka í auknum mæli, hvernig við getum eflt og bætt umgjörð björgunarsveita og annarra sem vinna slík sjálfboðastörf.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um fjáraukalög fyrir árið 2015 sem bera þess helst merki að vera einhvers konar redding vegna lélegrar áætlunargerðar stjórnvalda. Þegar við afgreiddum fjárlög fyrir árið 2015 bar minni hlutinn fram tillögur sem hver maður sá að þyrfti nauðsynlega að fá fjármagn til þess að framkvæma og stjórnarmeirihlutinn felldi þær tillögur en ber nú fram í fjáraukalögum tillögur til sömu verkefna. Þetta eru léleg vinnubrögð, herra forseti, og misnotkun á hlutverki fjáraukalaga. Minni hlutinn leggur fram eina breytingartillögu sem varðar kjör aldraðra og öryrkja. Við óskum eftir því við afgreiðslu hennar að fram fari nafnakall.
Herra forseti. Hér erum við að afgreiða orðinn hlut sem er ekki í samræmi við fjárreiðulög eins og þetta er lagt fram. Verið er að bæta í stórum liðum sem voru fyrirséðir en ekki ófyrirséðir eins og fjáraukalögin eiga að ganga út á. Vegagerðin í sumar, Framkvæmdasjóður ferðamannastaða, allt var þetta sem minni hlutinn benti á við fjárlagagerðina og lá alveg ljóst fyrir og þetta er annað árið í röð sem Framkvæmdasjóður ferðamannastaða fer inn í fjárlagaár með enga fjármuni. Meiri hlutinn leggur ekki til afturvirkni til elli- og örorkulífeyrisþega og því leggur minni hlutinn fram tillögu í þá veru. En í ljósi þess hvernig þetta er hér fram komið lýsum við ábyrgðinni á hendur stjórninni og sitjum hjá við afgreiðslu þessa máls.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem sagt hefur verið. Fjáraukalögin, farið er heldur frjálslega með þau þykir okkur. Dæmi um það er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða sem er endurtekið settur inn á fjáraukalög. Maður hefði kannski fyrirgefið þetta einu sinni, en þegar við höfum ítrekað bent á þetta verður að segja eins og er að þetta er ekki ábyrg meðferð. Mér finnst það ekki breyta neinu þótt hæstv. fjármálaráðherra hafi komið fyrir fjárlaganefnd og tilkynnt um þessi áform einhvern tímann í vor, það bætir ekki neitt úr stöðunni. Við munum því að mestu leyti sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og ég vil hvetja fólk til að skoða breytingartillögur minni hlutans rækilega og greiða atkvæði með þeim.
Virðulegi forseti. Hér á eftir gefst þingheimi færi á því að skila elli- og örorkulífeyrisþegum sambærilegum hækkunum, réttlæti í launamálum, til samræmis við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Það er mjög mikilvæg atkvæðagreiðsla og með henni verður fylgst í öllu samfélaginu. Í þessum fjáraukalögum kemur stjórnarmeirihlutinn líka fram og ákveður að leiðrétta mistök við fjárlagagerð. Honum hefði því líka verið í lófa lagið að bæta úr rekstrarvandanum á Landspítalanum og mæta þjóðarsjúkrahúsinu með fullnægjandi framlögum í breytingartillögum sínum.
Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um breytingartillögur sem komið hafa fram í fjárlaganefnd við vinnu fjáraukalaga fyrir 2015. Þar munar helst um rúmlega 3 milljarða kr. upphæð sem kemur inn á liðinn Ófyrirséð útgjöld, sem eru afleidd verk þess að farið var í kjarasamninga hjá opinberum starfsmönnum. Sá pottur sem sífellt er þarna inni var tæmdur á árinu og því verður þetta að koma inn í fjáraukalögin nú. Sá meiri hluti fjárlaganefndar sem nú starfar hefur sífellt talað fyrir því að fjáraukalögin eigi að nota til að setja inn einungis þau óvæntu atvik sem verða til á árinu. Við höfum rýnt þær breytingartillögur og teljum að þær falli að mestu leyti undir þá skilgreiningu, en annars vísa ég í nefndarálit og legg til að þingheimur samþykki breytingartillögur meiri hlutans.
Virðulegi forseti. Það er þvert á móti hér sem eru þær upphæðir sem máli skipta í þessu frumvarpi. Ef ekki væri arðurinn sem greiddur er úr Landsbankanum upp á 26 milljarða þá væri ríkissjóður rekinn með halla á árinu 2015. Afgangurinn, 21 milljarður, er lægri tala en arðurinn úr Landsbankanum. Það er full ástæða til þess fyrir alla þingmenn að hafa þetta hugfast því það afhjúpar það aðhaldsleysi sem nú á vaxandi þenslutímum einkennir stjórn ríkisfjármála, ekki síst á tekjuhliðinni.
Herra forseti. Það er fleira en fjárþörf Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða sem ríkisstjórninni hefur gengið illa að áætla. Hér á að taka inn tekjuaukningu upp á 15,8 milljarða tæpa í lið 8.21 Arðgreiðslur frá fjármálastofnunum, og kemur aðallega til vegna þess að menn vanáætluðu arðgreiðslur úr Landsbankanum undir árslok síðasta árs upp á 18 milljarða kr. þegar fyrir lá, miðað við afkomu bankans og vilja stjórnenda hans, að hann mundi greiða ríkissjóði á þriðja tug milljarða í arð. Og það sama á að endurtaka sig í fjárlögum núna, að því er ég fæ best séð. Ég gæti haft skilning á því að hæstv. fjármálaráðherra vildi frekar vanáætla þessar tekjur en of ef hann er að reyna að verja sig fyrir útgjöldum, en þetta er ekki góð aðferðafræði, það er ekki fallegur svipur á því að koma með sömu liðina ár eftir ár bullandi vanáætlaða, annaðhvort á tekjuhlið eða útgjaldahlið, eins og þessi tvö skýru dæmi bera með sér. Hæstv. fjármálaráðherra veit vel að það er afkoma bankans og efnahagur sem ræður miðað við þá stefnu sem þar er um arðgreiðslu sem gefur nokkurn veginn nákvæma tölu. Nú liggur afkoman fyrir á þremur ársfjórðungum og að sjálfsögðu er engin ástæða til að endurtaka leikinn einu sinni enn.
Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um aukafjárframlög til ferðamannastaða, ekki satt? Viðlíka tillaga var felld hér. Minni hlutinn lagði fram tillögu, reyndar bara um 600 millj. kr., og stjórnarmeirihlutinn felldi þá tillögu í desember. Það liðu ekki margar vikur frá því að stjórnarmeirihlutinn felldi þá tillögu að ríkisstjórnin samþykkti og sagði að nauðsynlegt væri að bæta við fjármagni til að mæta vanda á þessum stöðum. Herra forseti. Þetta lýsir ekki bara lélegri fjármálastjórnun heldur opinberar þetta í annað sinn stefnuleysi stjórnvalda í málefnum ferðaþjónustunnar, og hér er verið að drulluredda, afsakið orðbragðið.
Forseti. Hér greiðum við atkvæði um viðbót til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Eins og komið hefur fram þá lá það fyrir við fjárlagagerð á síðasta ári að þarna þyrfti að koma til fé. Það er ekki bara svo að það snúist um smekksatriði heldur er það einfaldlega skýrt í fjárreiðulögum hvert sé hlutverk fjáraukalaga. Þetta er ekki hluti af þeim verkefnum sem fjáraukalög eiga að fela í sér og endurspeglar í raun fullkomin lausatök í ríkisfjármálum og er gott dæmi um það hversu lélegt utanumhald er á þessum málaflokki, bæði að því er varðar ríkisstjórnina en ekki síður hv. fjárlaganefnd sem getur farið mikinn, meiri hluti fjárlaganefndar, þegar það á við. En þegar svona lausatök eru annars vegar þá tala menn eins og þetta séu smámál. Hér erum við að tala um á níunda hundrað milljóna króna.
Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvernig þessi liður kemur fyrir aftur og aftur. Mér hefur nú ekki fundist að hæstv. iðnaðarráðherra hafi svo yfirþyrmandi mikið af verkefnum að hún ætti ekki að geta náð að halda utan um þennan málaflokk, sem er ferðamannaiðnaðurinn hér á landi. Ég lýsi vonbrigðum með að sá liður komi hérna aftur og aftur. Það er ekki góður vitnisburður fyrir núverandi ríkisstjórn núna þegar við erum að fara að samþykkja lög um opinber fjármál þar sem við ætlum að plana fram í tímann og gera áætlanir og hafa stjórn á hlutunum, þá hafa menn ekki einu sinni stjórn á einum litlum lið sem heitir Framkvæmdasjóður ferðamannastaða.
Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um að framlag í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða upp á tæpar 900 millj. kr. komi beint úr ríkissjóði, sem er redding ríkisstjórnarinnar eftir að hæstv. ferðamálaráðherra kom með arfaslakt og ónýtt frumvarp sem dó í fæðingu, var í raun og veru slátrað af stjórnarmeirihlutanum áður en málið var lagt fram, og gafst upp á svokölluðum náttúrupassa. Farið hefur fé betra. Aumingjagangurinn er slíkur að koma ekki og ná í tekjur, eins og við erum öll í þessum sal sammála um, af ferðamönnum til að setja í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Frá síðasta kjörtímabili hefur verið í gildi 100 kr. gistináttagjald sem er útfært á ákveðinn hátt en má auðvitað útfæra betur af reynslunni, sem gefur um 300 millj. kr. Ef það yrði hækkað í 500 kr. að meðaltali þá gæfi það 1,5 milljarða sem mætti skipta jafnt á ferðamannastaðina og til sveitarfélaganna [[Forseti hringir.]]líka. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað fá þessa tölu burt og [[Forseti hringir.]]sjá þessa fjármuni úr ríkissjóði renna til Landspítalans.
Forseti minnir hv. þingmenn á að greiða atkvæði.
Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekkert að gerast í þessum málaflokki enn þá nema það er búið að setja á laggirnar enn eina nefndina. Það er verið að möndla við stefnumótun. Það er komið á þriðja ár þessarar ríkisstjórnar og það er ekkert sem heitið getur að gerast í málaflokknum. Það liggur engin stefna fyrir, engar hugmyndir hafa fæðst nema bæta við á aukafjáraukalögum eða henda peningum út í loftið. Litlum aðilum hefur verið kennt um það víða um land að þeir séu ekki klárir með verkefni sín og þess vegna hafi ekki verið hægt að úthluta úr sjóðnum. Hvað má þá segja um ríkisstofnanirnar eða þá staði hjá ríkinu sjálfu sem hafa ekki hafið sín verkefni? Er það vegna þess að engin áætlun liggur fyrir? Hverjum er um að kenna? Er það ekki ríkisstjórninni að kenna, sem er með algert stefnuleysi í þessum málaflokki? Enn og aftur er ekkert búið að útfæra, hvorki gagnvart sveitarfélögunum né öðrum, hvernig samfélagið eigi meðal annars að njóta styrks af skattheimtu gistináttagjalds. [[Forseti hringir.]]Það er ólíðandi að málaflokkurinn skuli [[Forseti hringir.]]alltaf að vera fjármagnaður eftir á.
Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um 20 millj. kr. viðbótarframlag til reksturs fangelsanna í landinu. Það er mikið fagnaðarefni að meiri hluti fjárlaganefndar lagði þetta til. Það liggur hér á þingskjali og vonast er til að sem flestir þingmenn greiði þessari tillögu atkvæði sitt. Svo ber að geta þess að 45 milljónir eru að koma aukalega inn í fjárlög 2016 til reksturs fangelsanna. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur nú til, með nokkurra daga millibili, nýjar 65 milljónir inn í rekstur fangelsanna og er það fagnaðarefni miðað við umræðu um þessi mál á þessu ári.
Hæstv. forseti. Hér kemur að lið sem varðar Vegagerðina. Í frumvarpinu sem slíku er örlitlu bætt við, annars vegar til framkvæmda og hins vegar til vetrarþjónustu, og ekki veitir af. Þetta er hins vegar allt of lítið sem þarna er sett fram vegna þess að þær 1.300 milljónir sem ríkisstjórnin leggur til að bæta við út frá einhverri ákvörðun í sumar eru viðbót við nánast ekki neitt. Sem dæmi má segja um ástandið í samgöngumálum hvað varðar framkvæmdir að þá eru nánast engar framkvæmdir í gangi á landinu nema þær sem ákvörðun var tekin um í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það sem verra er; þær framkvæmdir eru ekki einu sinni fjármagnaðar. Sem dæmi um framkvæmdir við Norðfjarðargöng þá er það samkvæmt fjárlögum það illa fjármagnað að verktakinn er búinn að vinna fyrir skammtað fé á miðju ári og hefur þurft að lána ríkissjóði fyrir restinni af framkvæmdunum. Virðulegi forseti. Hér er verið að bæta litlu við ekki neitt, heimsmet eða Íslandsmet í framkvæmdaleysi í samgöngumálum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hraklega frammistöðu þessarar ríkisstjórnar í samgöngumálum sem hefur enga samgönguáætlun afgreitt og er komin hátt á sitt þriðja ár í embætti. Verkefni í samgöngumálum eru þar af leiðandi með tilviljanakenndum hætti afgreidd í gegnum fjáraukalög. Hér er verið að leggja til þá breytingu að greiðslur úr ríkissjóði til samgöngumála lækki um 1,1 milljarð kr. vegna þess að markaðir tekjustofnar gefa meira af sér. Eðlilega fær Vegagerðin að njóta þess. Það er nú ekki að verða stórt framlagið sem ríkið sjálft leggur af mörkum til aukinna samgönguframkvæmda. Hér var náttúrlega augljós vanáætlun á ferð og öllum ljóst að fjárlögin, eins og þeim var lokað, mundu ekki ganga upp þó að ekki kæmi annað til en þörfin í vetrarþjónustu og viðhald. Það er ekki hægt að gefa þessari frammistöðu í heild sinni annað en falleinkunn. Þetta er tilviljanakennd geðþóttastjórnsýsla. Samgöngumálin eiga betra skilið en að vera í höndunum á liði sem ástundar svona vinnubrögð. Það er mjög dapurlegt fyrir þing og þjóð að horfa upp á þetta, [[Forseti hringir.]]jafn aðkallandi og brýn og þörfin er nú út um allt.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Engin samgönguáætlun hefur verið lögð fram til samþykktar af hálfu núverandi ríkisstjórnar og við erum komin hér á þriðja ár, kjörtímabilið ríflega hálfnað og vel það. Eins og hér hefur komið fram eru markaðir tekjustofnar hærri og þess vegna er hægt að veita meiri peninga þó að þeir þyrftu að vera mun meiri, en þeir þurfa líka að vera samkvæmt einhverju plani, ekki bara hipsumhaps og út í loftið. Vetrarþjónustan hefur vissulega verið vanfjármögnuð mjög lengi. En það bókhaldsbix sem hér er er til þess fallið að auka enn frekar neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar. Fæstir skilja kannski hvað neikvætt eigið fé er því að það á jú ekki að vera neikvætt, en þetta þýðir að Vegagerðin er að safna upp meiri skuldum við ríkissjóð sem er auðvitað óásættanlegt vegna þess að inn í neikvætt eigið fé hafa verið teknar skuldir eða öllu heldur framkvæmdir sem áttu ekki að fara inn á þessum lið. En fyrst og fremst er þetta auðvitað vanáætlun til Vegagerðarinnar og þar af leiðandi, [[Forseti hringir.]]eins og við sjáum í framkomnu fjárlagafrumvarpi næsta árs, algjörlega vanfjármagnað vegakerfi.
Virðulegur forseti. Alþingi er kjararáð aldraðra og öryrkja. Kjararáð hefur úrskurðað alþingismönnum kauphækkanir frá síðasta vori eins og flestum öðrum hópum í samfélaginu. Nú reynir á hvort alþingismenn ganga fram í kjaramálum aldraðra og öryrkja með sama hætti og þeir sjálfir hafa notið. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Það segir mjög mikið um eina þjóð hvernig hún býr að sínum elstu hópum og líka öryrkjum. Það sem við leggjum hér til er að þessir hópar fái sambærilegar hækkanir og við alþingismenn og aðrir hafa sótt kjarabætur á þessu ári. Það er allt og sumt. Hópar sem fá 170 þús. kr. eftir skatt til að lifa á, hópar sem fá 190 þús. kr., 217 þús. kr., þessir hópar horfa nú til okkar og biðja okkur um að bæta sín kjör. Og hvað er stjórnarmeirihlutinn að gera hér? Hann er að neita þessum hópum um hækkanir frá og með sama tíma og hann hefur fengið sjálfur. Finnst okkur þetta réttlæti? Nei, það er það ekki. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Oft hef ég komið hér í ræðustól síðustu missirin til að ræða um það mál sem hér er verið að greiða atkvæði um, þ.e. þá tillögu minni hlutans að aldraðir og öryrkjar fái afturvirka launahækkun eins og allir aðrir í þjóðfélaginu, þar með talið við þingmenn, ráðherrar og aðrir sem kjararáð hefur fjallað um. Ég trúi því ekki að stjórnarmeirihlutinn ætli ekki að stíga það sjálfsagða skref að aldraðir og öryrkjar sitji við sama borð og aðrir. Við erum að tala um þetta nú þegar verið er að afgreiða fjáraukalög fyrir þetta ár og það lítur út fyrir, samkvæmt pappírum, að 22 milljarða kr. afgangur sé á þeim. Ég ætla að spá því að þegar árið verður gert upp þá verði það ekki 22 milljarðar heldur jafnvel 32 milljarðar sem verði afgangs þegar upp verður staðið. Það er eiginlega óskiljanlegt hvers vegna stjórnarmeirihlutinn stendur ekki að því að mynda þessa sátt og koma með þessa launahækkun til aldraðra og öryrkja eins og allir aðrir fá. Ég lifi hins vegar í þeirri trú og von að á milli 2. og 3. umr. verði þetta mál skoðað. Mér finnst að formaður fjárlaganefndar hafi nefnt þetta og ég hef verið í útvarpsviðtali með einum þingmanni Framsóknarflokksins sem sagði að þetta væri á borði hæstv. fjármálaráðherra. Ég bíð eftir að það verði tekið af borðinu og borið hingað til þings. Virðulegi forseti. Ég segi já.
Herra forseti. Hér leggjum við minni hlutinn til að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar hækkanir frá 1. maí á þessu ári, að sá hópur verði ekki einn skilinn eftir. Allir aðrir hópar þjóðfélagsins hafa verið að semja um hærri laun en aldraða og öryrkja á að skilja eftir. Við leggjum þetta til vegna þess að þetta er mikið réttlætismál. Fullorðinn maður á Ísafirði hafði samband við mig í gær og honum var mjög mikið niðri fyrir. Hann er búinn að vinna erfiðisvinnu frá því að hann fermdist og í dag fær hann 127 þús. kr. frá lífeyrissjóðnum sínum og 60 þús. kr. frá almannatryggingum. Þannig búum við að eldra fólki í landinu. Þetta er það sem við bjóðum eldra fólki upp á sem hefur unnið erfiðisvinnu alla sína hunds- og kattartíð, einungis þessa fjárhæð, 187 þús. kr. á mánuði. Við eigum ekki að líða slíkt og þess vegna treysti ég því að þingmenn greiði þessari tillögu atkvæði sitt. Ég segi já.
Herra forseti. Andi laga um almannatryggingar er sá að standa eigi vörð um kjör ellilífeyrisþega. Ég er sannfærð um að þeir hv. þingmenn sem samþykktu lögin á sínum tíma héldu að þeir væru einmitt að gera það. Passa upp á að kjör aldraðra og öryrkja dragist ekki aftur úr. Það sem verið er að leggja til hér er að þessi hópur hækki um 10,9% frá 1. maí á þessu ári, eins og þeir fá á almennum markaði sem eru með lægstu launin. Ef fram fer sem horfir, ef stjórnarmeirihlutinn samþykkir þetta ekki, er hægri stjórnin að halda öldruðum og öryrkjum undir lágmarkslaunum. [[Gripið fram í: Eruð þið búin að gleyma hvað …]]Hvaða sómi er að því, herra forseti? Ég segi já.
Virðulegi forseti. Það er algjörlega óásættanlegt, þegar land er að rísa á ný og ríkisbúskapurinn að vænkast eftir erfið ár, að þá skuli ekki vera byrjað á því að leiðrétta skertan hlut hópa eins og aldraðra og öryrkja. Hvað þá að þeir skuli vera settir síðastir, aftast í röðina. Það er svigrúm til staðar. Við eigum fyrir þessu og í siðuðu samfélagi ættum við að nota það svigrúm til að jafna kjör og rétta hlut þeirra hópa sem höllum fæti standa í stað þess að auka enn frekar á ójöfnuð og misrétti. En hvað er það sem ríkisstjórnin er að gera í þessu fjárlagafrumvarpi? Hún er að forgangsraða í þágu hinna fáu og ríku á kostnað hinna smáu og mörgu. Það er algerlega óásættanlegt þegar við erum sjálf að taka við afturvirkri leiðréttingu og allir [[Forseti hringir.]]aðrir hópar í samfélaginu, en ekki aldraðir og öryrkjar. Þetta er bara óásættanlegt og ég segi að sjálfsögðu já.
Virðulegur forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar talaði um það rétt áðan að í fjárlögunum væri verið að bregðast við ófyrirséðum kjarahækkunum. Þessi breytingartillaga gengur út á að aldraðir og öryrkjar njóti sömuleiðis þessarar óvæntu breytingar í kjaramálum. Þetta er ekki róttæk tillaga. Þvert á móti er þetta algjörlega sjálfsögð tillaga um einfalt réttlætismál. Það er mér eiginlega mikill heiður að segja já við tillögunni og ég hvet þingheim allan til þess að fylkja sér á bak við hana, alla vega þá sem ekki hafa nú þegar greitt atkvæði.
Herra forseti. Þessi breytingartillaga er nánast samhljóða ályktun sem var samþykkt á fundi sem Öryrkjabandalag Íslands hélt 21. nóvember síðastliðinn og hún er svo sjálfsögð að það er með ólíkindum að það eigi að fella hana. Ég tel að ýmislegt dapurlegt hafi gerst á þeim tveimur og hálfu ári síðan þetta kjörtímabil hófst en ég held að þetta sé algjör lágpunktur ef þingheimur ætlar að skilja þetta fólk eftir í eitt skipti fyrir öll. Landsbankastjóri sagði að hér væri blússandi góðæri og ríkisstjórnin hefur verið mjög dugleg við að berja sér á brjóst og segja að allt sé á bullandi uppleið. Samt ætla þeir að skilja þennan hóp eftir. Herra forseti. Þetta er skammarlegt, vægast sagt skammarlegt. Ég skora á þá stjórnarþingmenn sem ætla að greiða atkvæði á móti þessu að fara og hitta þetta fólk og hlusta á sögu þess. Hún er ekki fögur. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að segja já við því að eldri borgarar og örorkulífeyrisþegar fái sambærilegar hækkanir og launafólk á Íslandi og við sem heyrum undir kjararáð, að almannatryggingar hækki aftur til 1. maí 2015. Hvað kostar þessi aðgerð sem felur í sér félagslegt réttlæti? Hún kostar 6,6 milljarða. Með þessum fjáraukalögum erum við einmitt að samþykkja afgang upp á rúma 20 milljarða. Þar af nákvæmlega 6,6 milljarða tekjuaukningu ríkissjóðs vegna virðisaukaskatts og annarra skatta á viðskipti með vöru og þjónustu. Það er til að mynda hækkunin á matarskatti, sem bitnaði mest á þeim sem lægstar tekjurnar hafa, sem skilar okkur þeim 6,6, milljörðum sem við þurfum til þess að gæta jafnræðis fyrir alla íbúa þessa lands. Ég er hissa á því að sjá að þingmenn Framsóknarflokks [[Forseti hringir.]]og Sjálfstæðisflokks ætla ekki að standa með okkur í minni hlutanum í þessu.
Herra forseti. Nær allir launamenn á vinnumarkaði á Íslandi hafa á þessu ári fengið kjarabætur í almennum samningum með niðurstöðu gerðardóms og nú síðast með úrskurðum kjararáðs. Flestir fengu þessar hækkanir á bilinu 1. mars til 1. maí eða afturvirkt til þess tíma. Það að hafna þessari breytingartillögu er sú afstaða að skilja þennan eina hóp eftir, að hann skuli engar kjarabætur fá innan ársins í samræmi við það sem nánast allir aðrir hafa fengið í landinu. Ég sé ekki hvernig á verja það viðhorf út frá jafnræðis- eða réttlætissjónarmiðum. Ég skil ekki ríkisstjórnina að skila að minnsta kosti ekki þessum kjarabótum innan ársins en taka þá frekar slaginn um viðmiðunina, hvort miða skuli sérstaklega við hækkun lægstu launa eða meðalvísitölu launaþróunar. En að gera hvort tveggja, að skila öldruðum og öryrkjum engum kjarabótum innan ársins og ætla síðan að hafa af þeim sambærilega hækkun [[Forseti hringir.]]og lægstu laun hækka um á næsta ári er alveg ótrúleg harðneskja í garð þessa hóps. [[Forseti hringir.]]Það eru helst kannski námsmenn sem eru jafn grátt leiknir af ríkisstjórninni, ef einhverjir, fyrir utan aldraða og öryrkja.
Þingmaðurinn segir?
Ég segi já.
Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um hvort lífeyrisþegar eigi að fá bætur greiddar afturvirkt líkt og flestallir hópar samfélagsins hafa fengið kjarabætur sínar greiddar afturvirkt á þessu ári. Kjararáð hefur nú þegar úrskurðað okkur sem hér sitjum inni kjarabætur aftur í tímann og nú er komið að okkur að sjá til þess að sá hópur, þ.e. lífeyrisþegar, sem er hvað útsettastur fyrir að búa við fátækt fái líka sínar bætur greiddar afturvirkt. Að sjálfsögðu segi ég já.
Forseti. Eitt af nýjum sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna er að útrýma fátækt í heiminum. Forustumenn ríkisstjórnar Íslands stóðu þar með og sögðust styðja það að fátækt yrði útrýmt á jörðinni. Nú höfum við tækifæri til að draga úr fátækt á Íslandi. Við vitum að 10% Íslendinga ná ekki endum saman um hver mánaðamót og við vitum líka að stór hluti þessara 10% er einmitt aldraðir og öryrkjar. Það fólk á ekki fundi í Karphúsinu, það á ekki fundi með ríkissáttasemjara, það á ekki fundi með neinum viðmælanda. Við erum viðmælandi þessa hóps. Kjarafundurinn er núna. Hvenær eigum við að bæta kjör þessa hóps ef ekki akkúrat núna? Þeir sem greiða atkvæði gegn þessari tillögu eru að greiða atkvæði með því að viðhalda fátækt á Íslandi. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Allar rannsóknir staðfesta það að jöfnuður í samfélögum leiðir til betra og réttlátara samfélags, samfélags þar sem þegnum líður vel og eru ánægðir hver með annan alla jafna. Með því að samþykkja ekki þessa tillögu er Alþingi að ýta undir ójöfnuð og þar með ósátt í samfélaginu. Alþingi er þar með að styðja við það að sumir hópar sitji eftir á meðan aðrir eru á siglingu og ná vopnum sínum eftir hrunið. Það er óásættanlegt að Alþingi festi suma í fátæktargildru á meðan aðrir geta haldið áfram með lífið og notið góðs af bættum kjörum og bættum hag í landinu. Ég segi að sjálfsgöðu já við þessari breytingartillögu.
Hæstv. forseti. Þetta er gamalkunnur hljómur sem við heyrum nú í þessum sal þar sem þingmenn stjórnarmeirihlutans telja sig knúna til að fella breytingartillögu sem kemur frá stjórnarandstöðunni alveg óháð því hvert innihald hennar er. Mig langar til að beina því til stjórnarmeirihlutans hvort það sé ekki ráð að endurskoða þá afstöðu. Þetta mál er ekki búið. Það er ein umræða eftir um málið. Við vitum öll að kjaramisrétti er mikið á Íslandi og ég hygg að í hjarta okkar finnist okkur öllum það vera of mikið og þetta misrétti fer vaxandi. Auðvitað ætti að vera forgangsatriði fyrir okkur öll að draga úr því en lágmarkskrafan er að við látum eitt ganga yfir okkur öll þegar kemur að afturvirkni þessara greiðslna. Um það snýst málið. Það kostar 6,6 milljarða kr. að gera það. Okkur er sagt að skilað verði 22 milljörðum í afgang. Við erum búin að heyra arðsemistölur bankanna sem renna í ríkissjóð. Þessir peningar eru til. [[Gripið fram í.]]Ég hvet þingið og meiri hluta þingmanna til að endurskoða afstöðu sína áður en málið verður endanlega afgreitt. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Tvennt vekur athygli við þessa atkvæðagreiðslu. Enginn þingmaður stjórnarmeirihlutans skorast úr leik og enginn þeirra treystir sér hingað upp til að rökstyðja afstöðu stjórnarmeirihlutans. Af hverju á að beita lífeyrisþega misrétti gagnvart almennu launafólki í landinu? Af hverju eiga lífeyrisþegar, sem ekki geta samið um kjör sín, að búa við lakari stöðu en launafólk? Það væri kannski hægt að rökstyðja það ef hér væru erfiðleikatímar, en í tíð síðustu ríkisstjórnar voru lægstu bætur almannatrygginga aldrei skertar og árið 2011, þegar sérstakir láglaunasamningar voru gerðir rétt eins og nú, á miðju ári rétt eins og nú, í félagsráðherratíð Guðbjarts heitins Hannessonar, voru bætur almannatrygginga hækkaðar til samræmis við bætur kjarasamninga á almennum markaði á miðju ári 2011. [[Forseti hringir.]]Fordæmin eru ljós. Það er hægt að gera þetta. Það er rétt að gera þetta. Ég lýsi eftir einum stjórnarliða sem þorir að rökstyðja af hverju ekki á að gera þetta.
Virðulegi forseti. Mér skilst að það sé bara komið blússandi góðæri. Ég skil það ekki alveg þar sem þingið virðist ætla að hafna þessari breytingartillögu. Þetta er gífurlega mikið sanngirnismál, aldraðir og öryrkjar eiga þetta skilið, þessar bætur. Þetta eru þeirra laun og þau eiga að vera afturvirk eins og launin okkar. Mér finnst þetta vera sorgleg stund. Mér finnst sorglegt að Alþingi ætli að hafna þessari breytingartillögu sem hefur svo mikið að segja um samfélagið. Hvernig er hægt að hafa það á samviskunni að segja nei við þessari breytingartillögu? Ég bara spyr. Ég segi já.
Forseti. Nú kem ég inn í þessa atkvæðagreiðslu með stuttum fyrirvara sem varaþingmaður og það eru ekki útskýringar á þessu blaði, en rökin sem ég heyri frá þingmönnum eru þau sem ég bjóst við. Mér detta ekki í hug neinar röksemdafærslur fyrir því að segja nei. Ég tek undir með Árna Páli Árnasyni, að ég mundi vilja heyra af hverju þetta ætti ekki að vera afturvirkt eins og hjá okkur. Nokkrir þingmenn stjórnarinnar hafa fengið tækifæri til að útskýra sitt nei en ekki gert það, en sjálfur hæstv. fjármálaráðherra á eftir að gera grein fyrir atkvæði sínu þannig að hann getur kannski bara talað fyrir allan stjórnarmeirihlutann. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að karpa um það sem áður hefur gerst. Mér finnst mikilvægt að við komum fram við fólk sem hefur skilað sínu til samfélagsins, eldri borgara, á þann hátt að það fái sambærilegar hækkanir og aðrir sem og öryrkjar. Það er réttlátt í ljósi þess að hér er vaxandi misrétti. Þetta er ekki fólk sem hefur verkfallsrétt. Það getur ekki barist fyrir kjörum sínum með öðrum hætti en þeim sem við þingmenn ákveðum. Við höfum ítrekað fengið tölvupósta þar sem við erum beðin um að koma til móts við þessar kröfur þeirra sem eru svo sjálfsagðar. Við höfum tækifæri til að gera þetta. Við erum að festa fólk í fátæktargildru. Það er mikilvægt að hugsa til þess að fólk sem hefur innan við 170–200 þús. kr. í greiðslur á mánuði til að lifa af lifir ekki sómasamlegu lífi; ég held að óhætt sé að segja það. Ég tek því undir þá hvatningu að þingmenn meiri hlutans endurskoði afstöðu sína.
Virðulegi forseti. Þegar ný ríkisstjórn tók við vorið 2013 settum við það í forgang að draga úr skerðingum sem bótaþegar hefðu þurft að sæta í tíð fyrri ríkisstjórnar. Við afnámum strax sumarið 2013 þá reglu að grunnlífeyrir væri skertur af lífeyrissjóðstekjum. Við hækkuðum líka frítekjumarkið vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega og frítekjumark vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega. Við framlengdum víxlverkunarsamkomulagið vegna bóta almannatrygginga og lífeyrissjóða. Við lækkuðum frá 1. janúar 2014 skerðingarhlutfall tekjutryggingar niður í 38,35%. Við hækkuðum frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna. Þetta hefur skilað því að bætur eru í dag 7,4 milljörðum hærri á ári frá og með áramótum en ella hefði orðið. Því til viðbótar hafa bætur hækkað í samræmi við lög á hverju ári eftir því sem verðlag eða laun hafa hækkað meira [[Gripið fram í: Nei.]]og munu hækka núna um áramótin um 14 milljarða í samræmi við lög. Fjölgun bótaþega hefur líka verið talsverð á þessu tímabili og þess vegna er á þessu kjörtímabili annars vegar búið að fylgja lögum og gera aðrar breytingar til að fella niður fyrri skerðingar sem leiða til þess [[Forseti hringir.]]að á næsta ári verða bætur 26,8 milljörðum hærri en ella hefði verið. [[Gripið fram í: Er hægt að samþykkja …?]]Bætur eru að hækka um áramótin um 9,7%, um 14,2 milljarða, það er í samræmi við lög. Launaþróun [[Forseti hringir.]]er skilað til bótaþega … [[Gripið fram í: … ánægðir með 170 þús. kr.?]]
Virðulegi forseti. Það er borð fyrir báru og þessi upphæð er ekki mjög há í stóra samhenginu. Ég vil bara minna á að þessi ríkisstjórn hefur verið að gera tekjuskattsbreytingar á millistéttina og efri millistéttina [[Gripið fram í.]]sem skila sér [[Gripið fram í.]]í einhverjum 5 þús. kr. á mánuði sem breyta engu [[Gripið fram í.]]til eða frá. Ég vil líka rifja það upp að árið 2003 setti Alþingi lög um eigin lífeyrisréttindi, mikil forréttindalög, sem voru sem betur fer afnumin á síðasta kjörtímabili. Hér hafa menn setið og sett lög fyrir sjálfa sig og lífeyrisréttindi sín og svo finnst okkur skrýtið að traust til Alþingis sé lítið. Það eru vonbrigði hversu margir í stjórnarmeirihlutanum segja nei, reyndar allir enn sem komið er. Við því er ekkert að gera en við reynum að berjast áfram í þessu máli og gera breytingartillögur við fjárlögin líka. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Svo ég byrji á formsatriðinu. Ég segi já. Hér erum við einfaldlega að greiða atkvæði um það hvort þeir sem hafa það verst í samfélaginu, sem þurfa að lifa á 170 þús. kr. á mánuði, eigi að njóta þeirra kjarabóta líka sem hafa orðið á vinnumarkaði. Það er bara verið að greiða atkvæði um það. Eiga þeir að sitja eftir eða ekki? Ég hef verið spurður að því af þingmanni stjórnarmeirihlutans hvernig við ætlum að fjármagna þetta og hef svolítið verið vændur um að vera þátttakandi í einhvers konar popúlisma með því að styðja þessa tillögu. Mig langar að vísa slíku til föðurhúsanna. Við greiðum atkvæði um forgangsröðun þess hvernig við verjum ríkisfé. Núverandi ríkisstjórn er búin að afsala sér tekjum markvisst með alls konar ákvörðunum sem við í Bjartri framtíð höfum ekki stutt, upp á tugi milljarða. Ríkisstjórnin hefur varið tugum milljarða til þess að aflétta skuldum af efnamestu einstaklingunum í samfélagi okkar [[Gripið fram í: Rangt.]]og hefur síðan ekki efni á þessu. [[Forseti hringir.]]Þetta er mjög slæm forgangsröðun og lýsir eiginlega í mínum huga ekki bara slæmri forgangsröðun [[Forseti hringir.]]heldur slæmu siðferði.
Hæstv. forseti. Formaður fjárlaganefndar sagði rétt áðan að með breytingartillögum meiri hlutans væri verið að bregðast við ófyrirséðum útgjöldum. Þessi liður snýst einmitt um það. Þennan lið er verið að hækka um 3,5 milljarða kr. þannig að hann fer í tæpa 10 milljarða kr. vegna ófyrirséðra útgjalda vegna kjarasamninga. Úr þessum lið eiga þessir tæpu 10 milljarðar svo að flæða til ríkisstofnana til að greiða afturvirka launahækkun. Hér er sem sagt verið að gera það fyrir alla aðra en aldraða og öryrkja sem við vorum að greiða atkvæði um áðan og breytingartillagan var felld með fimm atkvæða mun. Virðulegi forseti. Ég vek líka athygli á því að þessar tillögur eru allar samþykktar af minni hluta þingmanna sem hér eru. Ég vil líka vekja athygli á því sem er ansi athyglisvert að aðeins eru tveir ráðherrar við atkvæðagreiðsluna. Þessi atkvæðagreiðsla er skýrt dæmi um meðferð meiri hlutans [[Forseti hringir.]]með því að hækka þessi útgjöld til allra annarra en aldraðra og öryrkja.
Herra forseti. Ríkið er að hýrudraga barnafólk í landinu. Það tekur til baka 600 milljónir vegna þess að viðmiðunarmörk hafa ekki verið lækkuð. Barnabætur skerðast við 200 þús. kr. á mánuði. Við skulum muna að þegar matarskatturinn, þ.e. virðisaukaskatturinn, var hækkaður úr 7% í 11% þá var talað um mótvægisaðgerðir og þar á meðal voru barnabætur og vaxtabætur, talað var um 1,4 milljarða. Nei, það á ekki að skila þessum mótvægisaðgerðum. Nú ásælist ríkisvaldið barnabæturnar. Hversu lágt geta menn lagst, hæstv. fjármálaráðherra? Ég ætla bara að vona að þetta verði dregið til baka. Þarna er verið að kalla inn í ríkissjóð 600 milljónir í barnabætur á þessu ári. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Þegar fjárlagafrumvarpið 2015 var lagt fram voru ansi margir framsóknarþingmenn aumir út af hækkun matarskatts. Hvernig voru þeir keyptir til fylgis við þá hækkun? Með hækkun barnabóta meðal annars. [[Gripið fram í.]]Skerðingarhlutföllum barnabótanna var ekki breytt þannig að barnafjölskyldur hafa verið sviknar um þetta mótvægi og þar af leiðandi hafa þingmenn Framsóknarflokksins, sem voru svo auðkeyptir í síðustu fjárlögum, jafnframt verið sviknir. Þau taka því með glöðu geði og ætla nú að samþykkja þessa skerðingu á barnabótum. Herra forseti. Þetta er skammarlegt. Ég legg til að meiri hlutinn sjái sóma sinn í því að koma með þessar 600 milljónir á milli [[Gripið fram í.]]umræðna í fjárlagaumræðunni, á milli 2. og 3. umr., og skila því [[Forseti hringir.]]til barnafjölskyldna sem hafa tekið á sig auknar byrðar vegna matarskatts. [[Gripið fram í: … barnafjölskyldur.]] [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Þarna komum við að álíka vinnubrögðum og gagnvart barnabótunum. Hérna er ríkið að draga til sín til baka 200 milljónir í vaxtabætur vegna þess að fasteignamat hafi hækkað og [[Skuldaniðurfellingin.]]eignastaða heimilanna hafi þá batnað í kjölfar hækkandi fasteignamats. En greiðslustaðan batnar ekki. Hefur fasteignamat verið að hækka vítt og breitt um landið? Er það ekki bara á ákveðnu markaðssvæði sem það hefur hækkað? Þessi ríkisstjórn er búin að vera að basla við að reyna að uppfylla heimsins mestu kosningaloforð sem nokkurn tíma hafa verið gefin á byggðu bóli varðandi að lækka skuldir heimila og annað en [[Gripið fram í.]]hefur ekki enn þá komið með neinar tillögur að neinu gagni í húsnæðismálum fyrir ungt barnafólk í landinu. Það er svo aumt að sjá að hún dragi til sín þessar 200 milljónir til baka inn í ríkissjóð í stað þess að [[Forseti hringir.]]lækka viðmiðunarmörkin til að nýta þessa fjármuni sem víða er þörf á.
Virðulegi forseti. Það er mjög eðlilegt að hv. stjórnarandstaða gagnrýni stjórnarmeirihlutann og á eðli málsins samkvæmt að gera það. En það er svolítið sérstakt þegar menn gagnrýna það að heimilin í landinu hafi það betra. [[Gripið fram í.]]Það getur ekki verið markmið að vera með bætur. Ef skuldastaða allra væri góð, þá væru engar vaxtabætur. Þegar það gerist að hagur fjölskyldna batnar og þar af leiðandi greiðist minna af bótum út, það eru góðar fréttir. Vonandi munum við sjá þennan lið lækka vegna þess að heimilin hafa það betra því það er það sem er að gerast. Þessi málflutningur hv. stjórnarandstöðu er fullkomlega óskiljanlegur.
Herra forseti. Það er enginn á móti því að hagur barnafjölskyldna vænkist og að kaupmáttur eða tekjur barnafólks í landinu aukist. En við erum hins vegar á móti því að sá kaupauki hverfi til baka í skerðingu vaxta- eða barnabóta og það er það sem hér gerist. [[Gripið fram í.]]Þegar menn færa ekki upp tekjutengingarmörkin í samræmi við þróun kaupgjalds, þá hverfur kaupauki þessa fólks til baka í formi skertra barnabóta og vaxtabóta. [[Gripið fram í.]]Það er þannig sem kerfið virkar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Þú ættir ekki að vera að tala um þessi mál nema þú hafir lágmarksskilning á því sem hér er á ferðinni. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Þetta er ákvörðun um að láta þær kjarabætur sem barnafólk hefur blessunarlega fengið á árinu hverfa til baka í minni vaxtabótum.
Herra forseti. Það er þannig með vaxtabætur og reyndar barnabætur að þær eru í fjárlögum hvers árs áætluð stærð. Það sem við erum að gera hér er að við erum að færa niðurstöðu ársins til samræmis við raunútreikninga. Nú vitum við hver kjaraþróunin var á árinu og eins og hér hefur komið fram þá er eignastaðan sem betur fer að batna, sem betur fer eru launahækkanir meiri en við gerum ráð fyrir. Það verður til þess að að óbreyttum reglum þurfum við ekki að nota alla þá fjárhæð sem við áætluðum að við þyrftum að nota. [[Forseti hringir.]]Og þegar við hækkuðum barnabætur um 13% á sínum tíma þá bættum við réttindi þeirra sem minnst höfðu milli handanna. Þeir sem kvarta undan því að þessu sé ekki skilað að fullu í samræmi við áætlun eru í raun og veru að biðja um að mismunurinn sé notaður til þeirra sem hafa það best [[Gripið fram í: Nei.]]og hafa ýmist fengið barnabætur eða vaxtabætur. [[Gripið fram í.]]Vegna þess að það eru þeir sem hafa haft það best [[Gripið fram í: Hvaða vitleysa er þetta?]]í hópi þeirra sem við áætluðum að fengju þessa heildarfjárhæð [[Forseti hringir.]]eru komnir upp fyrir það … [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Það er óskaplega erfitt að hlusta á þetta, ég efast ekki um það, en þeir eru komnir upp fyrir það að uppfylla skilyrðin. [[Gripið fram í.]]Þess vegna þurfum við að nota minna en við áætluðum. Þannig er þetta. Þetta hefur skilað sér að fullu til þeirra sem hafa minnst á milli handanna.
Virðulegur forseti. Við hljótum að undrast það, alþingismenn, að það sé 80% fjarvist hjá ríkisstjórn Íslands á þingfundi við afgreiðslu fjáraukalaga 2015. Að hér séu aðeins tveir af tíu ráðherrum mættir til fundarins við afgreiðslu sjálfra fjáraukalaganna er fullkomlega óboðlegt. Hér vantar nokkra þingmenn, fjórir þeirra hafa tilgreindar fjarvistir hér frammi á þingfundaskrifstofu. Enginn ráðherra hefur gert grein fyrir neinni fjarvist. Það er auðvitað nærtækt að ætla að forustumenn ríkisstjórnarinnar með forsætisráðherra í broddi fylkingar hafi kosið að koma sér undan því að segja nei við aldraða og öryrkja eins og gert var hér í dag, að þeir hafi ákveðið að láta fótgönguliðana vinna það skítverk fyrir stjórnarmeirihlutann. Ég hlýt að spyrja forseta hvort það séu einhverjar skýringar á fjarveru átta af tíu ráðherrum úr ríkisstjórn Íslands sem verður til þess að sjálft fjáraukalagafrumvarpið er hér afgreitt eftir 2. umr. með minni hluta atkvæða, eða 29 atkvæðum, sem segja verður að sannarlega enginn bragur er að. Er ríkisstjórnarfundur sem haldinn er samhliða? Er einhvers konar jólafögnuður á vegum Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem hinir eru tepptir í? Eða hafa þeir tilkynnt um einhverjar fjarvistir sem ekki liggja frammi hér á skrifstofu og forseta er kunnugt um? Þá vil ég vita það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti vill vekja athygli á því að hluti ráðherra er með varamenn hér inni vegna fjarvista sinna við skyldustörf m.a. erlendis.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og breytingartillögum sem hæstv. forseti las upp, en þess ber að geta í upphafi að undir þetta nefndarálit skrifa auk mín hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hv. þm. Haraldur Benediktsson, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, hv. þm. Páll Jóhann Jóhannsson og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason. Ásamt þeim breytingartillögum sem forseti fór yfir liggur fyrir breytingartillaga frá allsherjar- og menntamálanefnd sem kveður á um hverjir séu á þeim lista sem hljóta heiðurslaun listamanna samkvæmt ákvörðun Alþingis, samanber lög nr. 67/2012, sem finna má á þskj. 592 og liggur frammi í lessal. Fjárlaganefnd hefur haft frumvarpið til umfjöllunar eftir að málið gekk til hennar 11. september sl. Nefndin hefur haldið fjölda funda um málið og kallað fjölmarga gesti á sinn fund. Þar má nefna fulltrúa 42 sveitarfélaga, fulltrúa nokkurra landshlutasamtaka sveitarfélaga og fulltrúa allra ráðuneyta, Hagstofunnar, Ríkisendurskoðunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga o.fl. Það er afar ánægjulegt að tekjur ríkisins aukast og þriðja árið í röð stefnir í hallalausan ríkisrekstur, sem er mikill áfangi sem náðst hefur eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Tekjuaukningin hefur verið nýtt til þess að auka framlög til grunnþjónustu. Nokkuð hefur áunnist í þeim efnum þar sem ríkissjóður er nú rekinn hallalaus, sem er grundvallaratriði, en nokkuð er í land með að hefja niðurgreiðslu skulda og vaxtakostnaður er áfram þriðji útgjaldasamasti málaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Að áliti meiri hlutans er því full ástæða til að beita aðhaldi á gjaldahlið fjárlaga og nýta uppganginn í atvinnulífinu og þar með auknar ríkistekjur til þess að niðurgreiðslur skulda geti orðið algert forgangsatriði á næstu árum. Einnig verður að forgangsraða í ríkisrekstri. Í nefndaráliti meiri hlutans koma fram áherslumál sem snúa að ríkisrekstri og varða nokkra lykilþætti, svo sem tillögur hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar og þar með sameiningu ríkisstofnana og þróun ríkisrekstrarins á komandi árum. Einnig er lýst áhyggjum af þróun mála við lagasetningu þegar samþykkt eru ákvæði sem eru íþyngjandi fyrir rekstur sveitarfélaga eða setja stóraukið eftirlit á aðila á markaði án þess að fjármagn fylgi að sama skapi. Það er einnig hægt að hafa áhyggjur af því að í seinni tíð hafa farið í gegnum þingið mál sem eru ekki kostnaðargreind. Eitt slíkt fór í gegnum þingið í síðustu viku þar sem verið er að senda óútfylltan víxil á ríkissjóð og ekki sér fyrir endann á þessu þegar frumvörp eru ekki kostnaðargreind. Er það mat þeirrar sem hér stendur að kostnaðargreina þurfi öll frumvörp og þingsályktunartillögur, sama hvort þær koma frá meiri hluta eða minni hluta, þ.e. þingmanni í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég er að vísa til þess að ef þingmenn gætu farið að skoða vel og íhuga lagaskrifstofu Alþingis, sem ég hef lagt fram sex sinnum í þinginu, væri þetta vandamál úr sögunni og mundi sjálfkrafa fara fram kostnaðarmat þegar lagaskrifstofa þingsins væri orðin öflug, því að hún á að skera úr um t.d. gildi frumvarpa og þingsályktunartillagna og hvort þær standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Það er löngu orðið tímabært að slíkt kostnaðarmat sé líka gert við þingmannamál, því að það er eðlilega krafa þingsins að þingmannamál séu tekin hér fyrir og afgreidd til samþykktar eða synjunar. Núverandi fjárlaganefnd hefur lagt mikla áherslu á að stofnanir ríkisins stórauki útboð og beiti hagkvæmustu leiðum við öll innkaup. Sérstaka umfjöllun er að finna um stefnumörkun samgönguframkvæmda, þróunaraðstoð og hafnarframkvæmdir. Loks er vakin athygli á þróun lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs sem hækkar ár frá ári og að öllu óbreyttu verða B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga uppurin árið 2027 sem kallar á 20 milljarða kr. árleg útgjöld í tíu ár þaðan í frá áður en þau fara aftur lækkandi. Meiri hlutinn bendir á að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í innviðum, svo sem samgöngumannvirkjum, og breytt aldurssamsetning þjóðarinnar kalli á aukin útgjöld í öldrunarþjónustu. Einnig er lögð minni áhersla hérlendis á framlög til háskóla en í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Þetta kallar líka á forgangsröðun. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við tekjuáætlun frumvarpsins sem nemur rúmum 4,2 milljörðum til hækkunar tekna og einnig breytingartillögu við sundurliðun 2, þ.e. fjármál ríkisaðila í A-hluta, sem nemur rúmum 8,8 milljörðum til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða því heildartekjur ársins rúmir 700 milljarðar og gjöldin verða um 690 milljarðar. Heildarafkoman verður því þannig að afgangur verður tæpir 11 milljarðar, sem er rúmlega 4,5 milljörðum lægra en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Þess ber að geta, virðulegi forseti, að meiri hlutinn skoðaði það og var með tillögur um að hækka arð Landsbankans svo að frumvarpið gæti farið á jöfnu inn í þessa umræðu. Reiknaður var út fyrir meiri hluta fjárlaganefndar hugsanlegur arður af Landsbankanum inn í fjárlagavinnuna og byggðist það á níu mánaða uppgjöri Landsbankans. En það ber að segja frá því að embættismenn í fjármálaráðuneytinu ráðlögðu fjárlaganefnd frá því, þess vegna er útkoman slakari en raun ber vitni. Tekjurnar í þessum breytingartillögum hækka í heild um 4,2 milljarða. Skatttekjur hækka samtals um 5,3 milljarða og munar þar langmest um 5,5 milljarða hækkun virðisaukaskatts. Grunnáhrif af hækkun á tekjuáætlun ríkisins 2015 hafa mest áhrif á endurmatið. Á árinu 2015 er um að ræða hækkun á grundvelli gagna um álagningu virðisaukaskatts á fjórða tímabili, þ.e. júlí–ágúst, innheimtugagna fram til miðs nóvember og nýjustu hagvísa um þróun innlendrar eftirspurnar. Helstu þjóðhagslegar forsendur sem skipta máli fyrir endurmat á áætlun ársins 2016 eru einkaneysla og verðbólga. Nú er talið að einkaneysla aukist meira en verðbólga verði minni en áætlað var í fyrri þjóðhagsspá og er það gleðiefni að spáð er að verðbólgan verði minni á árinu 2016 en gert var fyrir. Á gjaldahlið er nú áætlað að hækkunin verði um 8,8 milljarðar kr. af margvíslegum tilefnum. Það sem þyngst vegur er endurmat á launagrunni fjárlaga vegna áhrifa kjarasamninga sem leiða til tæplega 5 milljarða kr. hækkunar. Reyndar vegur á móti á þeim lið að verðbólguspá er lækkuð bæði fyrir árið 2015 og í nýrri spá fyrir árið 2016 þar sem nú er gert ráð fyrir að hækkunin milli ára verði 3,2% og lækki um 1,3% frá frumvarpinu. Samtals breytast verðlagsforsendur úr 3,8% í 2,2% og lækka því gengis- og verðlagsbætur um 2,3 milljarða kr. vegna þessa. Nettóáhrif launa-, verðlags- og gengisbreytinga eru því 3 milljarðar kr. til hækkunar. Af öðrum breytingum vega þyngst margvíslegar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar, samtals að fjárhæð 4,9 milljarðar kr. Þar af eru 1 milljarður kr. til aðstoðar við hælisleitendur og flóttafólk og gerð er tillaga um 840 millj. kr. í tímabundið átak til að stytta biðlista eftir tilteknum aðgerðum í heilbrigðiskerfinu, svo sem kransæðaþræðingum, liðskiptaaðgerðum og augnsteinaaðgerðum. Einnig er lagt til 490 millj. kr. framlag til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum og 400 millj. kr. til að efla almenna löggæslu, 250 millj. kr. tillaga til aðgerða í loftslagsmálum og 280 millj. kr. er ætlað að renna í hið stórkostlega rannsóknarverkefni um lifrarbólgu C, sem eins og fram hefur komið er að verðmæti 10 milljarða kr., en ríkissjóður þarf einungis að inna af hendi 450 milljónir 2016, 2017 og 2018 og útrýma þar með lifrarbólgu á Íslandi. Virðulegi forseti. Mér finnst að samningurinn sem ríkið og Landspítalinn náðu hafi fengið allt of litla athygli miðað við mikilvægi hans. Þarna er um tímamótasamning að ræða og er það mikið ánægjuefni að þessi samningur skuli vera kominn á og til framkvæmda og að ríkið leggi hér fyrsta framlag sitt inn í samninginn. Þar af leiðandi sparar hann á móti mikinn lyfjakostnað fyrir ríkið til þeirra aðila sem þurftu að vera á þessum lyfjum, fyrir utan það að þau lyf voru ekki nógu góð. Bent var á það í haust sem dæmi, og meira að segja var höfðað dómsmál vegna þessa, að til langs tíma hafi aðilar sem eru með þennan sjúkdóm þurft að fara í líffæraígræðslu sem nam þá um 100 milljónum á hvern einstakling. Þarna er því um augljósan ávinning að ræða öllum til hagsbóta og mest þeim til hagsbóta sem hafa þennan sjúkdóm, vegna þess að þetta leiðir af sér að lífsgæði þeirra verða allt önnur og framtíðarhorfur líka. Auk þess er þetta fólk á vinnumarkaði áfram þannig að þessi samningur hefur gríðarlega mikil hliðaráhrif. Ég tek fram að ég er ánægðust fyrir hönd þeirra sem eru með þennan sjúkdóm og með það að Ísland muni jafnvel verða fyrsta ríki í heimi til ætla að losna við lifrarbólgu C og útrýma henni í eitt skipti fyrir öll. Lagt er til að 150 millj. kr. fari í húsafriðunarsjóð til að styrkja skipulag verndarsvæða í byggð og 150 millj. kr. til rannsókna á sviði ferðamála. Þá er gerð tillaga um 75 millj. kr. tímabundið framlag í þrjú ár til byggingar gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs á Kirkjubæjarklaustri. Aðrar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar vega minna. Að auki leggur meiri hlutinn til að bætt verði við gjaldaheimildum í tilteknum málaflokkum. Þar má nefna nýjar 400 millj. kr. til hafnarframkvæmda og er sérstaklega fjallað um framkvæmdir á því sviði í álitinu. Þá leggur meiri hlutinn til að aðrar 400 millj. kr. fari til uppbyggingar á flugvöllum innan lands, að það verkefni haldi áfram sem meiri hluti fjárlaganefndar lagði til í fjárlögum fyrir 2015, því að við teljum að það sé mikilvægt vegna fjölgunar ferðamanna hér á landi og ekki síst fyrir þá sem búa á landsbyggðinni og þurfa að reiða sig á flug. Við í meiri hlutanum leggjum jafnframt til 235 millj. kr. til Vegagerðarinnar. Við leggjum til að Fjarskiptasjóði verði veittar tímabundið 200 millj. kr. aukalega við það sem stendur í fjárlagafrumvarpinu til að hraða uppbyggingu fjarskiptainnviða utan markaðssvæða, sem er nánar getið um síðar í álitinu. Þarna erum við að tala um ljósleiðaraverkefnið sem er líklega sú mesta bót sem hefur verið farið í til þess að tengja alla við internetið. Það eykur lífsgæði þeirra sem búa úti á landi. Ferðamenn gera kröfu um að að komast á internetið nánast hvar sem er á landinu. Svo hefur verið bent á að þetta verður líka til þess að sporna gegn því að ungt fólk flytji úr dreifðum byggðum, þannig að þetta er afar gott verkefni og mjög framúrstefnulegt og er meiri hluti mjög ánægður með að hafa fundið svigrúm til þess að geta sett meira fé þarna inn svo að hraða megi uppbyggingu. Meiri hlutinn gerir líka tillögu um 100 millj. kr. framlag til heilbrigðisstofnana, en svo eru hér ýmsar tillögur sem vega minna. Á móti þessum tillögum frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar vegur að ýmis hagræn og kerfislæg útgjöld lækka. Þar munar mest um 490 millj. kr. lækkun til Lánasjóðs íslenskra námsmanna þar sem nýjum lánþegum fækkar og 350 millj. kr. lækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs þar sem atvinnuleysi er nú áætlað 2,9% í stað 3% áður. Það er mjög gleðilegt að atvinnuleysi sé enn að minnka hér á landi og þetta er eins og í umræðunni sem skapaðist um vaxtabætur og barnabætur áðan, þegar þessir bótaþættir eru settir inn í frumvörp hvers árs kemur í ljós síðar hvernig þróunin verður. Hér er lækkun á atvinnuleysistölum sem leiðir af sér að við setjum mínustölu í Atvinnuleysistryggingasjóð upp á heilar 350 milljónir. Alltaf þegar þessir þættir lækka í fjárlagafrumvarpi hvers árs er það til merkis um betri afkomu í samfélaginu og til dæmis lækka vaxtabæturnar eðlilega vegna þess að fólk skuldar minna í húsnæði sínu. Vaxtabætur eru ekkert annað en skuldahvetjandi aðgerðir, að láta fólk skulda meira því að þá fær það hærri vaxtabætur, en þetta virðist sumum vera erfitt að skilja. Eins er það að þegar greiðslur í Atvinnuleysistryggingasjóð minnka telja sumir að það séu neikvæðar horfur, en svo er alls ekki, virðulegi forseti, það eru jákvæðar horfur. Ég ætla að benda á að nefndarálitið er kaflaskipt. Ég ætla að fara yfir kaflaheitin til skýringar fyrir þá sem eru að fylgjast með umræðunni. Fyrsti kaflinn ber heitið Umbætur í ríkisrekstri – hagræðingarhópur. Hér er líka kafli um innkaupa- og útboðsmál, kafli um þróunaraðstoð og um íþyngjandi löggjöf. Jafnframt er kafli um framlög til samgönguframkvæmda. Það er kafli um hafnarframkvæmdir, fjarskiptamál, þróun framlaga til heilbrigðismála, sérkafli um Landspítalann, um styrkveitingar og félagasamtök, um Ríkisútvarpið ohf., fjárhagsstöðu Íbúðalánasjóðs og í lokakaflanum eru útskýringar á hækkunum launa og lífeyrissjóðsskuldbindinga og hvaða áhrif þeir kjarasamningar höfðu sem gerðir voru við opinbera starfsmenn á árinu. Mér gefst ekki tími til þess í framsöguræðu minni að fara í alla kaflana en ég ætla að fara í þá sem ég hef lagt hvað mesta áherslu á í fjárlagavinnunni í haust. Ég ætla að benda á kaflann um íþyngjandi löggjöf, sem vonandi einhverjum í stjórnarmeirihlutanum gefst betur færi á að fara í. Í honum vekjum við athygli á því að í störfum fjárlaganefndar hefur komið fram að margvísleg löggjöf leggur íþyngjandi byrðar á sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklinga í rekstri án þess að afleiðingar þess séu greindar sérstaklega. Við tökum tvenns konar dæmi, annars vegar um það hvernig íþyngjandi löggjöf sem snýr að dýravelferð hafði gríðarlegar fjárhagslegar skuldbindingar í för með sér án þess að það væri skoðað að ráði áður en lagasetningin fór í gegnum þingið. Svo erum við með dæmi sem er mun umfangsmeira út frá fjárhagslegu sjónarmiði, og þá erum við að benda á dæmi um íþyngjandi löggjöf sem þingið setur sem skapar útgjaldaauka fyrir sveitarfélög án þess að þess sé getið, en það eru málefni fatlaðra. Farið er yfir það hvernig sá málaflokkur hefur þróast eftir að málaflokkurinn fluttist frá ríki til sveitarfélaga í ársbyrjun 2011. Samningur var núllstilltur á sínum tíma en svo hefur bæði þingið og velferðarráðuneytið sett íþyngjandi löggjöf og reglugerðir og ekki koma peningar á móti til sveitarfélaganna þannig að það stendur svo að sá málaflokkur er raunar kominn í nokkrar ógöngur. Fulltrúar þeirra 43 sveitarfélaga sem komu fyrir fjárlaganefnd auk samtaka sveitarfélaga, bæði landshlutafélögin og svo líka Samband íslenskra sveitarfélaga, töluðu nánast öll um þau mál, hvernig samningurinn um fatlaða stendur milli ríkisins og sveitarfélaganna. Ég ætla að fara í kaflann um þróun framlaga til heilbrigðismála. Miðað við umræðu undanfarinna vikna veitir ekki af að skýra það aðeins og bendi ég fólki á bls. 9 af því tilefni. Þar er afar góð tafla sem sýnir þróun á fjármagni frá ríkinu til til dæmis Landspítala, sjúkrahúsa samtals, heilsugæslu, heilbrigðisstofnana, öldrunarstofnana, tryggingamála og stjórnsýslu- og eftirlitsstofnana. Þar er mjög upplýsandi að sjá hvað þessi ríkisstjórn hefur bætt í í heilbrigðismálum, hvernig ríkisstjórnin hefur sýnt í verki að heilbrigðismálin og Landspítalinn eru í forgangi. Miðað við umræðuna mundi ég halda að fyrir hinn almenna borgara væri þessi tafla mjög upplýsandi, því að staðreyndirnar tala sínu máli og við eigum að nálgast umræðu um heilbrigðismál og málefni Landspítalans á tölulegum rökum en ekki með tilfinningum. [[Gripið fram í.]]Það get ég sagt, virðulegi forseti, og segi það aftur: Ég hvet alla til þess að lesa kaflann og kíkja á töfluna sem er á bls. 9 í nefndaráliti meiri hlutans því að framlög á fjárlögum til heilbrigðismála hafa stórhækkað í tíð núverandi ríkisstjórnar, eins og sést á þeirri töflu, og ekki nóg með það heldur er hækkunin til þessara mála mun meiri en í öðrum málaflokkum ríkisins. Og ekki veitti af eftir langvarandi niðurskurðartímabil hjá velferðarstjórninni sem starfaði frá 2009–2013 sem beinlínis holaði heilbrigðiskerfið að innan. En það er gaman að taka þátt í uppbyggingu og það er gaman að vera hluti af því að stórauka fjárframlög ríkisins til heilbrigðismála. Ég hef sagt að án heilbrigðisþjónustu og án Landspítalans værum við illa stödd sem þjóð. Það gildir ekki aðeins um okkur sem búum í þessu landi heldur líka um þá ferðamenn sem koma hingað og þeim er alltaf að fjölga. Þegar ferðast er til eyju verður viðkomandi ferðamaður að upplifa sig öruggan heilsufarslega séð. Út úr þessari töflu má lesa að frá fjárlögum ársins 2013 til fjárlagafrumvarps fyrir árið 2016 er hækkunin til Landspítala rúm 30%. Virðulegi forseti. Hækkun til Landspítalans er rúm 30% frá árinu 2013 til fjárlagafrumvarps 2016. Í heild sinni er hækkunin 34% til sjúkrahúsa þar sem nú er að hefjast bygging sjúkrahótels á Landspítalalóðinni, þegar sjúkrahúsin í heild eru tekin saman. Til samanburðar hafa framlög til stjórnsýslustofnana velferðarráðuneytisins einungis hækkað um 22% á sama tíma. Þarna tala tölurnar sínu máli, framlög til Landspítalans hafa hækkað um 30% frá fjárlögum ársins 2013 til fjárlagafrumvarps 2016. Með breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar mun eftirspurn eftir heilbrigðisþjónustu aukast verulega og brýnt er að móta heildstæða stefnu um öldrunarþjónustu, jafnt heimaþjónustu, skammtímarými, endurhæfingu og hjúkrunarrými. Enginn hefur talað jafn mikið um þessi brýnu framtíðarúrlausnarefni í heilbrigðismálum og hv. þm. og varaformaður fjárlaganefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, svo að það sé sagt. Þessi mál eru algjörlega á dagskrá meiri hluta fjárlaganefndar og hjá ríkisstjórninni, því að þetta er eitthvað sem enginn getur lokað augunum fyrir. Sú stefna sem birtist í fjárlögum fyrir árið 2016 er stefna heilbrigðisráðherra ríkisstjórnarinnar og sú stefna er að á árinu 2016 verði lögð áhersla á heilsugæslu í landinu, á heilsugæsluna. Hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson hefur jafnframt sagt að það sé til komið vegna þess að nú hafi svo miklu verið bætt í sjúkrahúsin og Landspítalann að kominn sé tími til að huga að heilsugæslunni. Ég er honum hjartanlega sammála. Eins og vitað er er aðalvandi Landspítalans kannski ekki rekstur hans heldur það að á Landspítalann leitar fólk sem á betur heima á heilsugæslunni sem fyrsta viðkomustað. Þess vegna verður að auka aðgengi að heilsugæslunni. Það er verið að setja fjármagn í að skipuleggja það að geðhjúkrunarfræðingar starfi við heilsugæsluna frekar en að fólk með þessa kvilla leiti beint til Landspítalans. Það er alveg rökrétt framhald af bætingu við þjóðarsjúkrahúsið að fólk hafi heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað og létta þar með miklu álagi af Landspítalanum. Þjóðarsjúkrahús á að takast á við stóru, flóknu, erfiðu verkefnin en ekki sinna verkefnum heilsugæslunnar. Þetta verða allir að skilja. Hinn vandi Landspítalans er sá miklu fjöldi sem teppir þar rúm, rándýr rúm, því að Landspítalinn er með langdýrasta úrræðið í þessum málaflokki. Þetta er fólk sem er komið vel á aldur, hefur kannski verið í aðgerð eða er vegna krankleika, má segja, fast á Landspítalanum, vegna þess að það hefur ekkert að fara. Það er jafnvel of veikt til að vera heima, hefur ekki aðstandendur til að hugsa um sig. Það vantar hjúkrunarheimili til að grípa þann hóp. Virðulegi forseti. Það verður að gera stórátak í því að byggja hjúkrunarheimili, fara af stað með skammtímarými og fara af stað með heimahjúkrun í meira mæli til þess að létta á Landspítalanum, sem er þjóðarsjúkrahús okkar, þannig að ferlar Landspítalans verði hraðari og virkari. Þarna hef ég hef bent á tvo tappa sem raunverulega hefta Landspítalann og eins og ég sagði áðan er það langdýrasta úrræðið sem við höfum. Það er einn galli á þessu með hjúkrunarheimilin. Sveitarfélögin þurfa að koma að uppbyggingu hjúkrunarrýma. Það er til sérstakur sjóður sem sveitarfélögin geta sótt í til þess að byggja upp hjúkrunarrými. Þess vegna eru það mikil vonbrigði að til dæmis Reykjavík skuli ekki vera að huga að þeim málum að byggja hér ný hjúkrunarrými, sem stærsta sveitarfélag landsins þar sem flest fólk er. Það vantar líka í sveitarfélögunum hringinn í kringum Reykjavík. Ég hvet því meiri hluta stjórna sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu til að taka höndum saman og taka þátt í því með ríkinu að byggja myndarlega hjúkrunarheimili til næstu ára til að koma til móts við mannfjöldaspá sem hefur legið fyrir í mörg ár. Við vitum alveg hver staðan er. Við vitum um það bil hver fjölgunin er til framtíðar. Það er langt síðan þær tölur voru reiknaðar. Nú er ekki eftir neinu að bíða, sveitarfélögin og ríkið verða að koma saman að því að létta á Landspítalanum. Virðulegi forseti. Þetta var um heilbrigðismálin almennt. En hér er líka kafli um Landspítalann. Meiri hlutinn hefur átt gott samstarf við stjórnendur Landspítalans á undanförnum árum og stjórnendur spítalans komu á fund nefndarinnar vegna fjárlagafrumvarpsins. Það hefur gætt mikils skilnings á báða bóga varðandi það að Landspítalinn hefur þurft að fá aukið fjármagn, eins og ég fór yfir rétt áðan, enda hefur meiri hluti fjárlaganefndar frá því að hún tók við lagt sig í líma við það að forgangsraða í þágu Landspítalans og annarrar heilbrigðisþjónustu. Veruleg raunaukning framlaga til spítalans var í fjárlögum fyrir árið 2014 og hefur heldur verið bætt í þann fjárlagagrunn, eins og fram kemur í nefndarálitum meiri hlutans síðan þá. Ég hvet fólk til að fletta þeim upp. Nú er gerð tillaga um 30 millj. kr. framlag á safnlið velferðarráðuneytisins til þess að fjármagna greiningu og úttekt á rekstri og starfsemi Landspítalans. Stjórnendur og starfsfólk Landspítalans hafa oft náð góðum rekstrarárangri á síðastliðnum árum. Sama má segja um heilbrigðisstarfsfólk um land allt og stjórnendur heilbrigðisstofnana. Áherslur eru skýrar og á næsta fjárlagaári verður enn byggt undir góða starfsemi, ekki síst með þeirri áherslu sem nú er lögð á að efla heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Slíkur árangur næst þó ekki nema með ströngu aðhaldi og skýrum markmiðum. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að fjármögnun tryggi besta mögulega þjónustu. Forgangsröðun undanfarinna ára hefur einmitt sýnt þann vilja. Samt verður ekki hjá því komist að á hverjum tíma verður rekstur Landspítalans og annarra stofnanna að vera innan þess ramma sem settur er. Því er nauðsynlegt að halda rekstri Landspítalans innan fjárheimilda. Takist ekki að ná slíku markmiði er nauðsynlegt að leita þeirra leiða sem geta dugað til þess. Forgangsröðun og samstarf við aðrar heilbrigðisstofnanir eru þar á meðal. Það er eindreginn vilji meiri hluta fjárlaganefndar að vinna að slíku. Einnig vekur meiri hlutinn athygli á verkefni sem Landspítalinn hefur lengi stefnt að, þ.e. innleiðingu DRG-kerfisins til framleiðnitengingar á fjárframlögum til spítalans. Spítalinn hefur unnið að þessu verkefni síðustu 15 ár og telur sig tilbúinn til að hrinda því í framkvæmd. Fjármögnun af þessu tagi gerir spítalanum líka kleift að bera sig betur en áður saman við önnur sjúkrahús annars staðar á Norðurlöndunum þar sem DRG-fjármögnun hefur tíðkast um árabil. Virðulegi forseti. Ég ætla að benda á það að sambærilegt var að finna í nefndaráliti meiri hlutans við gerð síðustu fjárlaga og bind ég miklar vonir við að þær 30 milljónir sem lagðar eru til hér til að endurskoða rekstur spítalans í góðri samvinnu og sátt við hæstv. heilbrigðisráðherra verði til þess að hægt sé að taka upp DRG-fjármögnunarkerfið jafnhliða. Mikilvægast er þó að benda á að náðst hefur full samstaða á milli heilbrigðisráðuneytisins og stjórnenda Landspítalans ásamt meiri hluta fjárlaganefndar um að fara í þessa skoðun, þannig að allir verða á sömu blaðsíðu í fjárlagavinnu fyrir árið 2017. Þetta er mjög mikilvægt og bind ég miklar vonir við að þessi vinna komi til með að skila okkur öllum fram á veginn. Ég er að tala um að stjórnendur Landspítalans séu þá með sömu kröfur og ríkið um það hvaða þjónustu eigi að veita og hvað sú þjónusta eigi að kosta, því að samskipti þessara aðila undanfarin ár hafa virkað eins og reiptog á milli þeirra um fjármagn. Það er því mjög mikilvægt og mikið gleðiefni að nú skuli þetta verkefni vera að fara af stað. Við í meiri hlutanum teljum brýnt að ríkisstjórnin skipi þingmannanefnd í byrjun árs 2016 sem fái það hlutverk að skoða ýmiss konar félagasamtök og fjárveitingar til þeirra, samlegð og rekstrarhagkvæmni. Gott starf er unnið í samfélaginu af félagasamtökum í hinum ýmsu málaflokkum sem spara ríkinu umtalsverða fjármuni. Munar þar sérstaklega um aðila sem eru í hinum svokallaða þriðja geira á sviði velferðarmála. Vakin er athygli á frumvarpi sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur kynnt sem nær til heildarlöggjafar um starfsemi frjálsra félagasamtaka og væntir meiri hlutinn þess að með lögfestingu þess náist fram mikilvægar framfarir á þessu sviði. Heildaryfirsýn yfir fjárveitingar til þessara aðila er hins vegar ekki næg. Sum félagasamtök hafa gert rekstrarsamninga við einstök ráðuneyti en önnur sækja um styrki á svokölluðum safnliðum og í versta falli senda þau fjárbeiðnir til fjárlaganefndar. Á því þarf að gera bragarbót og þar skiptir miklu máli að samlegðaráhrif verði jákvæð, ekki síst fyrir þjónustuþega. Meiri hlutinn lítur svo á að úttekt á þessum fjárveitingum yrði til góðs fyrir alla og hvetur til þess að þegar henni ljúki verði komið á samningum milli aðila og ríkisins til að gera kerfið einfaldara og auka gegnsæi fjárveitinga til þessa góða starfs sem eins og áður segir er unnið víða í samfélaginu og léttir ríkinu ákveðinn rekstur. Engu að síður gerir meiri hlutinn tillögur um einstaka styrkveitingar á safnliðum ráðuneyta en það fyrirkomulag verður tekið til endurskoðunar á næsta ári. Vakin er athygli á því að oft er verulegur afgangur af ýmsum styrkjaliðum einstakra ráðuneyta ár eftir ár og inneignir jafnvel felldar niður um áramót. Þannig má fullvíst telja að allar minni háttar styrkveitingar rúmist innan núverandi fjárheimilda og mun meiri hlutinn taka mið af því í framtíðinni. Hér er kafli um Ríkisútvarpið ohf. sem ég ætla aðeins að fara yfir. Meiri hlutinn vekur athygli á því að á næsta ári er áætlað að Ríkisútvarpið ohf. fái markaðar tekjur vegna útvarpsgjalds að fullu, eins og alltaf var gert ráð fyrir þegar núverandi ríkisstjórn tók til starfa. Fyrri ríkisstjórn ákvað á sínum tíma að gjaldið næmi 16.400 kr. á hvern einstakling og lögaðila. Þegar lögin voru sett í mars 2013 af fyrri ríkisstjórn var útvarpsgjaldið 18.800 kr. og var það stefna og vilji fyrri ríkisstjórnar að það mundi lækka með þeirri lagasetningu strax 1. janúar 2014 í 16.400 kr. Á bls. 10 er tafla sem útskýrir og sýnir hvað sú ríkisstjórn sem nú starfar hefur bætt miklum fjármunum í RÚV. Í fjárlagagerðinni fyrir árið 2014, þegar sú fjárlaganefnd sem nú starfar fór í þá vinnu, var mikil pressa utan úr samfélaginu um að ekki yrði unað við það ef útvarpsgjaldið yrði lækkað í 16.400 kr. eins og fyrri ríkisstjórn var búin að ákveða. Það varð því úr að gert var samkomulag um að breyta bandorminum í þá veru að á árinu 2014 fengi RÚV 19.400 kr. og það innheimt af þeim sem borga útvarpsgjaldið, en það eru allir einstaklingar í landinu frá 18 ára til 67 ára sem hafa ákveðnar tekjur auk háeffa og oháeffa. Á árinu 2015 skyldi það lækka í 17.800 og á árinu 2016 skyldi löggjöfin sem vinstri stjórnin setti á í mars 2013 í raun taka gildi. Þeim lögum erum við að fylgja í breytingartillögum meiri hlutans. Ríkisútvarpinu ohf. var með hækkunum útvarpsgjaldsins í tvö ár gefið svigrúm til að koma rekstrinum í jafnvægi. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að það var þessi ríkisstjórn sem tók ákvörðun um hækkanirnar í ljósi þess að á tveggja ára tímabili gæti Ríkisútvarpið komið böndum á reksturinn. Í töflunni sést að innheimt útvarpsgjald hækkaði á síðastliðnum tveimur árum um hvorki meira né minna en 563 milljónir eða um tæp 18%, sem er mun meira en almennt gerðist með fjárheimildir ríkisstofnana. Um árabil hefur verið ákveðið í fjárlögum að hluti innheimts útvarpsgjalds renni beint í ríkissjóð og því sé ekki að fullu ráðstafað sem framlagi til Ríkisútvarpsins. Nú er þeirri þróun snúið við og gert ráð fyrir að 60 millj. kr. hækkun áætlunar um innheimtu gjaldsins skili sér að fullu sem aukið framlag til Ríkisútvarpsins. Þess ber að geta að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur þetta gjald runnið óskert til Ríkisútvarpsins og gott betur því að í fjárlögum síðasta árs var lagt til að rúm 181 milljón færi skilyrt til RÚV og var það mismunurinn nákvæmlega á útvarpsgjaldinu frá 17.800 upp í 19.400. Svo var ákveðið í fjáraukalögum núna að þessi upphæð mundi renna til RÚV þrátt fyrir að meiri hluti fjárlaganefndar teldi og telji að þeim skilyrðum hafi ekki verið fullnægt af hálfu RÚV. Á móti var farið í það að taka til baka þær 50 milljónir sem innheimtast í aukið útvarpsgjald og þannig jafnað út. Þegar umræðan stendur sem hæst er rétt að benda fólki á bls. 10. Ég tel þessa leið mjög sanngjarna og legg áherslu á að hér fer meiri hlutinn eftir þeim lögum sem eru í gildi í landinu, lögum sem fyrri ríkisstjórn setti. Við skilum öllu gjaldinu til Ríkisútvarpsins ólíkt fyrri ríkisstjórn, því að eins og kemur fram í skýrslu um RÚV sem unnin var fyrir skemmstu þá skerti fyrri ríkisstjórn útvarpsgjaldið, hélt því eftir og ráðstafaði því í annað, um hálfum milljarði á starfstíma sínum. Það er ekki annað hægt en að tala aðeins um áhrif hækkunar launa því að farið var í kjarasamninga á árinu, sem ekki hefur farið fram hjá neinum. Meiri hlutinn vekur sérstaklega athygli á því að á árinu hefur verið samið um launahækkanir sem eru miklu hærri en á undanförnum árum þrátt fyrir að verðbólga sé í sögulegu lágmarki. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur endurmetið launahækkanir ársins og að meðtalinni 11% launahækkun á yfirstandandi ári er nú talið að uppsöfnuð launahækkun nemi 16,3% árið 2016 og 19% þegar hækkanirnar verða að fullu komnar til framkvæmda. Að meðtöldum launahækkunum sem þegar hefur verið gert ráð fyrir í frumvarpinu og endurmetnum áhrifum launahækkana á árinu 2015 á ársgrundvelli er áætlað að samanlögð útgjaldaaukning vegna launahækkana ríkisstarfsmanna nemi 20,9 milljörðum kr. á árinu 2016. Þá eru ótalin sambærileg hækkunaráhrif bótaflokka almannatrygginga sem eru talin nema 10,1 milljarði kr. og samtals aukast því útgjöld ríkissjóðs um 32 milljarða kr. á næsta ári vegna launa- og bótahækkana. Þarna er kannski komin skýringin á því hvers vegna ekki tókst að hafa afganginn á fjárlögunum meiri. Þetta er gríðarlegur útgjaldaauki fyrir ríkissjóð á einu ári, 32 milljörðum er ráðstafað í þessi óvæntu útgjöld, sem þó var vitað þegar félögin stefndu í verkföll. Ég vildi draga þetta sérstaklega fram í umræðunni því að það er látið líta út fyrir að auðvelt sé að hækka laun. Það voru miklar launakröfur gerðar og kjarasamningar sem ríkið hefur farið í kosta á árinu 2016 32 milljarða. Þar með er ekki öll sagan sögð því að ekki hefur enn verið lagt mat á áhrif þessa kjarasamninga á hækkun lífeyrissjóðsskuldbindinga ríkissjóðs. Stærðargráðu þeirrar fjárhæðar er hægt að nálgast að nokkru leyti, að vísu með þó nokkrum skekkjumörkum, með því að framreikna skuldbindingar eins og þær standa í árslok 2014. Þær námu þá brúttó 667,5 milljörðum kr. og 435,6 milljörðum kr. ef fyrirframgreiðslur ríkissjóðs eru dregnar frá heildarskuldbindingunni. Áðurnefnd 19% hækkun, þegar öll áhrif samninganna verða komin fram, hækkar þá brúttótöluna upp í 794 milljarða kr. eða um 126,5 milljarða kr., sem ég vek athygli á að er þá komið rúmlega 90 milljörðum umfram útgjöld ríkissjóðs fyrir árið 2016. Endanlegt mat liggur ekki fyrir fyrr en á næsta ári en leiða má líkur að því að það gæti orðið af þessari stærðargráðu og yrði þá langumfangsmesta gjaldfærslan í ríkisreikningi þegar þar að kemur. Það er því ekki aðeins hægt að horfa í launin í þessu tilfelli og hvaða áhrif hækkunin hefur á ríkissjóð því að hún hefur gríðarleg áhrif á stöðu ríkissjóðs til langtíma litið þegar tekið er tillit til lífeyrisskuldbindinga, sem eru eins og allir vita ríkistryggðar hjá opinberum starfsmönnum. Það sama er ekki hægt að segja um aðila á almenna markaðnum, þeir njóta ekki þeirra kjara að vera með ríkistryggðan lífeyrissjóð, eins og berlega kom í ljós í bankahruninu. Þar að auki hafa ríkisstarfsmenn betri lífeyrissjóð að því leyti að það er meira lagt til hliðar, það eru 15,5% sem fara í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins á meðan þetta eru um 12–13% á almenna markaðnum. Það er mjög ítarlegar skýringar við breytingartillögur á gjaldahliðinni í nefndarálitinu. Þeim sem eru áhugasamir um það í hvað verið er að ráðstafa fjármagni bendi ég á að lesa þær skýringar. Þar koma bæði fram tölulegar upplýsingar og skýringartexti við hverja og eina. Þess ber að geta að í breytingartillögunum hefur meiri hlutinn áfram lagt áherslu á grunnstoðir samfélagsins. Þar eru heilbrigðismálin í fyrsta sæti, í öðru lagi innviðauppbygging og í þriðja lagi háskólasamfélagið. Á bls. 16 og 17 má sjá hverju bætt er í háskólasamfélagið og hvað það fær mikla aukningu. Það er einnig verið að setja aðeins í framhaldsskólastigið og í nýja Menntamálastofnun, að vísu er það millifærsla en það snýr að því læsisátaki sem á að fara í. Það sem mig langar líka að minnast á og tala sérstaklega um eru þeir liðir sem við setjum í heilbrigðismálin. Velferðarráðuneytistillögurnar eru á bls. 36. Ég er búin að fara vel yfir þær 30 milljónir sem fara í Landspítalann og samninginn sem var gerður við heilbrigðisráðuneytið. Mig langar að benda á að það eru tilfærslur varðandi bætur um félagslega aðstoð. Það er verið að leggja í 100 millj. kr. aukningu til S-merktra lyfja og vil ég beina orðum mínum sérstaklega til hv. þm. Árna Páls Árnasonar þótt hann sitji ekki í þingsal. Hann sakaði mig um það í þingræðu eða andsvari í síðustu viku að ég sem formaður fjárlaganefndar bæri ábyrgð á því að fólk hér á landi væri að verða blint, vegna þess að við sinntum því ekki að taka upp ný lyf og S-merkt lyf, en hér er lögð til 100 millj. kr. viðbótarheimild vegna þessa. Samkvæmt áætlun Sjúkratrygginga Íslands þarf að auka fjármagn vegna nýrra S-merktra lyfja því að dregist hefur að taka inn ný lyf undanfarin ár. Lögð er áhersla á að verið er að innleiða lyf sem hafa verið tekin upp í nágrannalöndunum og víðar meðal annars vegna krabbameinslækninga og annarra þátta. Það er mjög gleðilegt. Það hefur verið þumalputtaregla hér á landi að Ísland fari ekki fram með það fyrst að innleiða nýtt S-merkt lyf fyrir utan náttúrlega þann stórkostlega samning sem ég fór yfir áðan sem snýr að því að útrýma lifrarbólgu C. Sá samningur er alveg einstakur og er ekki dæmi um slíkt annars staðar. Við ætlum að bæta 240 milljónum í sjúkratryggingar. Þetta er viðbótarheimild til sjúkraþjálfunar því að komum til sjúkraþjálfara hefur fjölgað um tæp 5% en sjúklingum um 3,5%. Einföldum meðferðum hefur fækkað sem bendir til að skýring á magnaukningu sé að hluta tilfærsla yfir í dýrari meðferðarform. Nýr samningur var gerður við sjúkraþjálfara í febrúar 2014. Í áætlun Sjúkratrygginga Íslands var gert ráð fyrir 3,4% hækkun einingaverðs, en hækkunin reyndist svo vera 5%. Það er því verið að auka verulega í þann samning. Við leggjum til nýjar 200 milljónir til tannlækninga. Mikil aukning hefur verið á tannlækningum lífeyrisþega milli ára og þeim fjölgað um 26% á fyrri helmingi ársins miðað við sama tímabil árið 2014 og kostnaður jókst um 60 millj. kr. Rekja má stóran hluta þeirrar fjölgunar til aukinnar rafvæðingar sem hefur í för með sér að allur kostnaður skili sér inn til sjúkratrygginga beint frá tannlæknunum og er því um varanlega aukningu að ræða. Sem betur fer hefur börnum einnig fjölgað umfram forsendur samnings um tannlækningar barna á miðju ári 2015 og var kostnaðurinn orðinn 60 millj. kr. umfram það sem gert var ráð fyrir. Við leggjum einnig til 190 millj. kr. viðbótarheimild til sjúklingatrygginga vegna endurmats á útgjöldum miðað við síðustu ár en kostnaður hefur aukist stöðugt. Sjúklingatrygging veitir sjúklingum rétt til bóta fyrir líkamlegt eða geðrænt heilsutjón sem verður vegna meðferðar eða rannsóknar. Þetta á við um atvik sem sjúklingar verða fyrir í tengslum við rannsóknir eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða annarri heilbrigðisstofnun. Þarna er þetta komið fram. Ég vildi sérstaklega benda á aukninguna í heilbrigðismálunum. Það er líka mjög ánægjulegt að verið er að bæta við 840 milljónum, tæpum milljarði, næstu þrjú árin vegna átaks til að stytta biðlista eftir augnsteinaaðgerðum, gerviliðaaðgerðum á hné og gerviliðaaðgerðum á mjöðm og kransæðaþræðingum. Þarna er verið að bæta inn í biðlistana sem mynduðust í verkfallinu og voru mörgum þungir í skauti á þessu ári. Það er búið að semja við þessar stéttir. Það er búið að bæta við fé og verið að bæta fé inn í biðlistana, sem er afar ánægjulegt. Það er fullur skilningur á því hjá stjórnvöldum að inn í þetta þurfti að bæta fjármagni eftir öll verkefnin sem hlóðust upp í verkfallinu. Það er mjög mikilvægt að þetta sé dregið fram. Svo erum við líka að bæta 280 millj. kr. í tímabundna fjárheimild til að mæta kostnaði við rannsóknarverkefni í lyfjameðferð gegn lifrarbólgu C, þarna kemur það aftur. Ég ætla ekki að fara aftur yfir það því að ég gerði því góð skil áðan. Einnig er gerð tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til sjúkrahúsa á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Ég vísa öllu tali stjórnarandstöðunnar um að við séum ekki með heilbrigðismálin í forgangi á bug. Þeir sem lesa breytingartillögurnar og nefndarálitið sjá að við erum með þau í forgangi. Ég segi enn og aftur að heilbrigðisráðherra hefur sagt að heilsugæslan sé í forgangi í fjárlögum í þetta sinn, en samt var fundið svigrúm til þess að bæta töluverðu - já, miklu fjármagni - í hliðarverkefni sem snúa að starfsemi Landspítalans. Virðulegi forseti. Ég gleymdi næstum því útgjaldamestu tillögunni sem snýr að heilbrigðismálum en það kemur fram í frumvarpinu að 1.800 milljónir koma nýjar inn á árið 2016 til að fara af stað með byggingu á Landspítalalóðinni. Þarna er um verulega viðbót að ræða í þann málaflokk, enda hefur það komið fram í ræðu og riti þingmanna og ráðherra ríkisstjórnarinnar að heilbrigðismálin eru í forgangi. Eins og ég fór yfir áðan birtast áherslur ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar í nefndarálitinu og það að næst á eftir kemur uppbygging innviða samfélagsins og grunnstoðanna. Hér er til dæmis tillaga um 45 millj. kr. hækkun til reksturs fangelsanna eftir að við samþykktum áðan 20 millj. kr. hækkun í fjáraukalögum. Styrking inn í rekstur fangelsanna núna er því 65 millj. kr., sem er afar gleðilegt. Það eru 400 milljónir í löggæsluna. Þessi ríkisstjórn er svo sannarlega með skýr markmið um hvert skuli stefna og hvað sé í forgangi.
Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann út í tölurnar sem hv. þingmaður nefndi og töfluna í nefndarálitinu þar sem talað er um fjárveitingar til Landspítalans. Við greindum þessar tölur mjög vel í fyrra. Á milli áranna 2013 og 2014 fóru 4,6 milljarðar til Landspítalans og aðeins um 1/3 var veitt til nýrra verkefna, 2/3 fóru í laun, kjarabætur og verðlagsuppbætur. Ég vil spyrja hvort hv. þingmaður hafi greint þessa tölu með tilliti til þessa, hversu stór hluti hefur farið í ný verkefni. Einnig vil ég spyrja hv. þingmann út í greiningu OECD á fjárveitingum til endurnýjunar, viðhalds, húsnæðis- og tækjakaupa og framþróunar í heilbrigðiskerfinu, þar sem við erum í næstneðsta sæti á milli Grikklands og Mexíkós. Finnst hv. þingmanni það ekki sárt þegar þessi málefni eru samkvæmt ræðu hennar í algerum forgangi hjá ríkisstjórninni?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og minni á að virðulegur þingmaður var fjármálaráðherra á síðasta kjörtímabili. Samfylkingin var búin að vera sex ár í ríkisstjórn þegar þessi ríkisstjórn tók við. Núverandi ríkisstjórn tók við ástandinu í heilbrigðismálum eins og þau birtust og landsmenn vita. Hér er spurt um greiningu á fjárlagaliðum. Það liggur ekki fyrir en launahækkun ársins sem samið var um við lækna, hjúkrunarfræðinga og annað starfsfólk Landspítalans er inni í þessum 50 milljörðum. Ég spurði síðast um þetta í morgun og verið er að leita að upplýsingum um það fyrir mig á nefndasviði þannig að ég get vonandi svarað þessari spurningu við 3. umr. Varðandi stöðu okkar í tækjabúnaði og öðru sem þarf til til lækninga vil ég minna á tækjakaupaáætlun ríkisstjórnarinnar sem sett var fram í fjárlögum í fyrra og stendur. Tæpir 6 milljarðar voru lagðir í þá áætlun og hún gildir til ársins 2018 [[Forseti hringir.]]þannig að búið er að eyða öllum þeim peningum sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Landspítalinn er því að verða ansi vel [[Forseti hringir.]]tækjum búinn og verður gaman að miða okkur við OECD þegar tækjakaupaáætluninni lýkur.
Herra forseti. Ég er hrædd um að við þurfum nú heldur betur að spýta í lófana og gera mun betur en áætlunin gerir ráð fyrir, bæði hvað varðar rekstrargrunn og viðhald Landspítalans. Stjórnendur Landspítalans hafa bent á að magnaukningin er 1,7% á ári, þ.e. fjölgun sjúklinga er um 1,7% á ári. Fjöldi sjúklinga er mikilvæg breyta þegar metinn er kostnaður við heilbrigðisþjónustu og er metin á um 1 milljarð kr. Ef spítalinn fær það ekki verður skorið niður um 1 milljarð á árinu 2016 og staða spítalans versnar sem því nemur. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það samræmist þeim mikla forgangi sem heilbrigðiskerfið er í í hennar huga og stjórnarþingmannanna. Hv. þingmaður nefndi hér fjölgun eldri borgara og að þar þyrfti að gera stórátak, það væri sannarlega á dagskrá meiri hluta fjárlaganefndar. En það er ekki á dagskrá að bæta upp kostnað vegna fjölgunar eldri borgara þegar kemur að Landspítalanum.
Virðulegi forseti. Þessi hv. þingmaður, Oddný Harðardóttir hafði nú ekki miklar áhyggjur af þessum málum þegar hún var í ríkisstjórn á bilinu 2009–2013 heldur skar spítalann niður og sólundaði [[Gripið fram í.]]skattfé landsmanna m.a. í ESB-umsókn, [[Gripið fram í.]]stjórnarskrármál, og svo átti meira að segja að setja klyfjar á herðar þjóðarinnar með Icesave-samningunum svona til upprifjunar. En mér er ljúft að svara spurningunni. Ég fór þar yfir í ræðu minni að aðalvandamál Landspítalans er fyrst og fremst það að þeir sem koma þarna þurfa oft á þjónustu heilsugæslunnar að halda. Verið er að bæta í heilsugæsluna og mér er sagt að hátt í þrjár deildir séu nú tepptar af fólki sem er fast inni á Landspítalanum en ætti að vera á öðrum stöðum. Nú þurfum við að fara í þær úrbætur að gera þá tvo hluti sem munu létta byrði af Landspítalanum. Og eins og ég fór yfir er enginn betur meðvitaður um akkúrat þessar mannfjöldaspár en meiri hluti fjárveitinganefndar undir stjórn hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og hefur hann beitt sér mjög í því.
Virðulegi forseti. Það eru svo margar spurningar að ég verð að reyna að vinsa eitthvað úr en það eru margir liðir sem mér finnast ekki nógu vel útskýrðir. Einn liður er 150 millj. kr. til ferðamála, vegna rannsókna á sviði ferðamála, en ekkert kemur fram hvar þessar rannsóknir eigi að fara fram, hvernig þessum fjármunum verður skipt. Mér finnst það skipta máli. Mig langar líka til að spyrja út í norðvestur-tillögurnar. Það eru töluverðar upphæðir sem fara í ýmisleg verkefni en svo fara líka 80 millj. kr. í eitthvert óljóst verkefni. Er hægt að fá upplýsingar um það í hvað þessar 80 millj. kr. fara? Það er á blaðsíðu 26 á breytingartillögunum. Ég spyr hvort ekki hefði verið eðlilegra [[Forseti hringir.]]að þessi verkefni hefðu farið inn í sóknaráætlun landshluta þannig að það hefði farið inn í faglegt ferli og meira jafnræðis verið gætt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir fyrirspurnina. Það er leitt að textinn varðandi þessar 150 millj. kr. í rannsókn á ferðamönnum sé óljós. Það upplýsist þá hér að áætlað er að því fjármagni verði útdeilt af Stjórnstöð ferðamála, þeirri nýju stofnun sem tekið hefur til starfa í samvinnu m.a. við Hagstofuna og vinnu talnagrunna, komur til landsins og annað. Það hefði mátt bæta úr þessum texta og það hefur þá komið fram í þingræðu, en þingræður og andsvör eru líka lögskýringargögn. Ef ég er að vísa í rétta tillögu á blaðsíðu 26 varðandi þessar 80 millj. kr. þá er hún bara nokkuð skýr. Það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar - stofnuð var nefnd, norðvesturnefnd, til að efla það svæði og þarna er t.d. ákvæði um að hún tengist Þróunarsetrinu á Blönduósi, það er á liðnum [[Forseti hringir.]]Byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta. Norðvesturkjördæmi flokkast ekki sem brothætt byggð.
Forseti. Já, það eru margar breytingartillögur sem vekja athygli, en mér finnast mjög athyglisverðar allar tillögurnar sem varða norðvestur vegna þess að það eru mjög mörg landsvæði sem búa við sambærileg vandamál að einhverju leyti, kannski fólksflótta og einhæfni í atvinnulífi og annað. Einhvern veginn er það bara þannig að ef stofnuð er nefnd um viðkomandi landsvæði fara tillögurnar beinustu leið inn í fjárlagagerðina. Á það þá bara alltaf við eða á það bara við í þessu eina tilfelli? Ég er að hugsa um útdeilingu á almannafé á jafnréttisgrundvelli. Ég veit um byggðir sem standa mjög illa og jafnvel enn verr en þarna. Hvert leita þær? Hvað gera þær ef þær eiga ekki einhverja fulltrúa á þingi sem geta gætt hagsmuna þeirra? Mér finnst þetta verklag svo óljóst og tilviljanakennt, en ég er ekki að gera lítið úr þeim vandamálum sem eru á þessu svæði, alls ekki. En ég vildi heyra frá hv. þingmanni hvort henni finnist það vera góð vinnubrögð að gera þetta með því móti [[Forseti hringir.]]að taka eitt svæði og deila út verkefnum.
Virðulegi forseti. Sem betur fer er það nú enn svo að á þingið koma þingmenn úr öllum kjördæmum og ekki hefur farið fram hjá neinum að atvinnuástandið og fólksflóttinn úr Norðvesturkjördæmi hefur verið mjög sláandi undanfarin ár. Það var stefna og ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fara af stað með þetta verkefni og við það stendur stjórnarmeirihlutinn auðvitað. Það birtist með þessum hætti í þessum tillögum. Ef við tölum um kjördæmi þingmannsins þá fær til dæmis Háskólinn á Akureyri gríðarlega viðbót bæði á fjáraukalögum og fjárlögum og þar er lagt til rannsóknafé til Seyðisfjarðarganga, þannig að auðvitað þarf alltaf að skapa jafnvægi á milli landshluta. Það birtist bara svona í fjárlagagerðinni. Ég geri því alls ekki neina athugasemd við að í fjárlagagerðinni birtist áherslur ríkisstjórnarinnar og að einhverju leyti fjármagn [[Forseti hringir.]]til þess að styrkja þetta svæði, eins og bent var á í skýrslu nefndarinnar.
Herra forseti. Ég gæti eins og fleiri spurt um margt. Ég vil byrja á að segja að ég hefði viljað sjá þá peninga sem rætt var um áðan fara í Rannsóknarmiðstöð ferðamála á Akureyri sem hefur séð um rannsóknir fram til þessa og staðið sig afskaplega vel í því. Ég skil ekki af hverju það á að fara inn í hina nýju stjórnstöð. Ég hef áhyggjur eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér, eða var með fyrirspurn, af sóknaráætlunum landshluta þar sem allir sveitarstjórnarmenn sem komið hafa að máli við fjárlaganefnd, hvar í flokki sem þeir standa, hafa lýst mikilli ánægju með gagnsæ vinnubrögð og því stingur þetta í stúf við það sem hér er lagt fram varðandi Norðvesturkjördæmi, burt séð frá verkefnunum, ég vil taka það fram, það snýst ekkert um það. Ég spyr: Er hv. þingmaður sátt við að vinnubrögð fjárlaganefndar verði áfram með þeim hætti varðandi safnliðina sem hér er verið að moka inn? Sem ráðuneytunum var fengið í hendur að sinna í gagnsæju og opnu ferli, þ.e. að jafnræðis væri gætt, og hvort við eigum að halda áfram núna af gamalli hefð [[Forseti hringir.]]og byggja á því hverjir hafa aðgang að fjárlaganefndarmönnum eða einhverju slíku og hvað í rauninni réð því að tiltekin verkefni voru valin umfram önnur. Af hverju ekki SÁÁ á Akureyri [[Forseti hringir.]]eða af hverju ekki Samgöngustofa þar sem kallað var eftir öryggi sjómanna o.s.frv.? Hvað er það sem ræður för?
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að útiloka það að þessir styrkir til rannsókna á ferðamönnum fari með einhverjum hætti fram í fjarnámi á Akureyri, talandi um að allir passi upp á sitt kjördæmi. Háskólinn á Bifröst vann fyrir ríkisstjórnina akkúrat rannsóknir á ferðamönnum á síðasta ári. Ég lít svo á að þó að Stjórnstöð ferðamála hafi hattinn í þessu verkefni sæki aðilar reynslu þangað sem hún er til staðar, annað væri óeðlilegt, og ég nefndi Hagstofuna. Það er mjög eðlilegt að þeir aðilar sækist eftir samstarfi við stjórnstöðina. Varðandi þau vinnubrögð í fjárlaganefnd sem spurt er um, að verið sé að veita fé í ýmis verkefni, þá er á blaðsíðu 10 sérstakur kafli akkúrat um styrkveitingar og félagasamtök þar sem kom í ljós í fjárlagavinnunni að það fyrirkomulag um þessa potta í ráðuneytunum var bara alls ekki að virka. Ég hvet þingmenn til að lesa þann kafla [[Forseti hringir.]]á blaðsíðu 10. Þar kemur fram að sami aðilinn kannski getur verið að sækja sér fé á þremur stöðum án þess að einn viti af öðrum. Við erum að taka á þessu [[Forseti hringir.]]og leggjum til að stofnuð verði þingmannanefnd til að fara ofan í nákvæmlega þessi mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar svarið. Ég verð að segja að það breytir því ekki þegar hún talar um að verkefni hafi orðið út undan og sumir hafi getað sótt á fleiri staði en aðrir. Það sama á við í þessu. Hér er í raun áhugasvið þeirra sem sitja í fjárlaganefnd eða að þeir sem hafa aðgengi að fjárlaganefnd beri eitthvað úr býtum umfram aðra að mínu mati. Ég spyr þingmanninn: Mér finnst meðal annars að þegar við forgangsröðum fjármunum og veltum fyrir okkur heimsóknum sveitarstjórnarfólks og annarra - hvað með málefni fatlaðs fólks? Hefur formaður fjárlaganefndar ekki áhyggjur? Sveitarfélögin hafa komið að máli við fjárlaganefnd og sagt að þau sjái sér ekki fært að reka málaflokkinn, styðja við fatlað fólk, vegna þess að þau beri of mikinn kostnað og íþyngjandi reglur hafa verið lagðar á í gegnum tíðina. Telur hún ekki að við hefðum átt að leggja meiri fjármuni í þann málaflokk fremur en að dreifa honum með þeim hætti sem - ég ætla ekki að segja að allir þeir 9 [[Forseti hringir.]]milljarðar sem fóru í breytingartillögurnar, en alla vega eitthvað af þeim hefðu frekar átt að fara í þann brýna málaflokk.
Virðulegi forseti. Ég kann því illa þegar verið er að saka meiri hluta fjárlaganefndar og dylgja um það að það eigi sér stað svona nokkurs konar spilling því að hér er talað um aðgengi að fjárlaganefnd. Ég fór yfir það í framsöguræðu minni að á fund fjárlaganefndar komu fulltrúar 42 sveitarfélaga, fulltrúar nokkurra landshlutasamtaka sveitarfélaga og fulltrúar allra ráðuneytanna, Hagstofunnar, Ríkisendurskoðunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga og fleiri. Það hafa allir sama aðgang að fjárlaganefnd, en því miður held ég og er hrædd um að þetta leggist af á næsta ári þegar lög um opinber fjármál verða samþykkt því að þá falla slíkar heimsóknir líklega niður. Ég hafna því að hér hafi sumir betri aðgang að fjárlaganefnd en aðrir. Mér leiðast svona umræður þegar svona góð fjárlög og góðar breytingartillögur liggja fyrir. En varðandi málefni fatlaðra get ég upplýst að samningaviðræður standa yfir við fulltrúa sveitarfélaganna um málefni fatlaðra og yfirfærsluna [[Forseti hringir.]]þannig að ég vonast til að niðurstöður úr þeim viðræðum verði brátt ljósar og því er ekki sérstaklega tekið á því í nefndarálitinu.
Herra forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór hér yfir ýmsa þætti og gerði að sérstöku umtalsefni tillögu um 280 millj. kr. tímabundna fjárheimild til að mæta kostnaði við rannsóknarverkefni í lyfjameðferð gegn lifrarbólgu C. Mig langar að spyrja aðeins nánar út í þetta. Er það rétt skilið hjá mér að þetta sé liður í að leysa mál sem kom upp í haust þegar konu var synjað um lyfjaniðurgreiðslu vegna lifrarbólgu C og þetta hafi verið leið ráðuneytisins til að leysa það mál? Ef þetta er það, þá stendur sú staðreynd eftir að verið er að miða fjárframlög til lyfjaniðurgreiðslu við fjölda sjúklinga en ekki ástand þeirra. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hún sammála því að þannig sé að málum staðið því að það verkleg er algerlega nýtt í okkar heilbrigðisþjónustu?
Virðulegi forseti. Þarna var það staðfest, þetta voru allt of góðar fréttir, þessi lifrarbólgusamningur, til að hægt væri að tala um hann á jákvæðan hátt. Þetta hefur mig náttúrlega grunað vegna umræðunnar í samfélaginu því að það hefur hvergi borið á þessum samningi í fréttum og hversu góður hann er fyrir Íslendinga og þá sem hér búa og heilbrigðiskerfið og ríkið. Hér er þingmaðurinn að gefa í skyn að stjórnvöld hafi á einhvern hátt haft afskipti af dómstólum í haust þegar Hæstiréttur dæmdi það að ríkið ætti ekki að koma að frekari bótum hjá þeim aðilum sem sóttu rétt sinn. Þessar samningaviðræður voru komnar af stað um mitt þetta ár, jafnvel á fyrri hluta þessa árs. Ekki var hægt að greina frá því fyrr en eftir að hæstaréttardómurinn féll. Þá voru allir pappírar tilbúnir og þá var undirritað en það var bara hending að þetta skyldi hafa raðast með þessum hætti. Virðulegi forseti. Stjórnvöldum er óheimilt að hafa áhrif á dómstóla.
Virðulegi forseti. Það er allt komið á tjá og tundur í röksemdafærslu hjá hv. þingmanni. Ég var alls ekki að gefa í skyn að stjórnvöld væru með neinum hætti að reyna að hafa áhrif á dómstóla. Það féll dómur í þessu máli og það var ljóst að konan átti ekki rétt á því að fá lyfjaniðurgreiðslu samkvæmt þeim dómi. En málið var - vill formaður fjárlaganefndar kannski hlusta á fyrirspurnina en ekki spjalla meðan ég ber hana fram. Málið var leyst á þann hátt að kalla lyfjafyrirtækið til aðstoðar til að leysa vanda sem var orðinn erfitt fjölmiðlamál fyrir ríkisstjórnina, þetta mál með lifrarbólgu C. Ég spurði hv. formann fjárlaganefndar hvort hún teldi ásættanlegt að skilja svona við málefni annarra þeirra sjúklinga sem þurfa á lyfjaniðurgreiðslu að halda en þurfa, samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisráðuneytisins og ráðherra, að sæta fjöldatakmörkun við ákvörðun lyfjagreiðslunefndar ef farið er að lögum, sem maður skyldi ætla. Vill þingmaðurinn vera svo elskulegur að svara mér því hvort hún telji það ásættanlegt.
Virðulegi forseti. Ég átti nú bara eitt andsvar við þingmann hér í gættinni og var að hlusta á hv. þingmann í ræðu á sama tíma. Það er hægt að gera tvennt í einu. Þessi ríkisstjórn ber hag landsmanna fyrir brjósti og hefur forgangsraðað í heilbrigðismálum eins og ég hef margfarið yfir. Hér er líklega verið að vísa í þau lyf sem hv. þm. Árni Páll Árnason sakaði mig um að væru ekki til staðar og einhverjir Íslendinga væru að verða blindir af því að formaður fjárlaganefndar væri svo vondur að vilja ekki setja fjármagn í S-merktu lyfin. Það er nákvæmlega þetta sem verið er að gera með þessari tillögu um 280 millj. kr. hækkun í S-merktu lyfin og Lyfjastofnun. Á sínum tíma var gengið þannig að þessar greiðslur í frumvarpinu lækkuðu örlítið og hér er verið að bæta úr nákvæmlega eftir áætlun sem liggur fyrir um þörf á lyfjum á árinu 2016. Svo einfalt er það og því ber að fagna að það er svigrúm til að setja meira fé í lyfin.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta. Í fjárlögum fyrir árið 2016 sést mjög vel að fjárhagsstaða ríkissjóðs hefur batnað verulega frá hruni. Það er ljóst að margar þær nauðsynlegu aðhaldsaðgerðir og breytingar á skattkerfinu sem gripið var til í kjölfar fjármálaáfallsins árið 2008 hafa skilað árangri. Gert er ráð fyrir að heildarjöfnuður verði 10,7 milljarðar kr. samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans. Þarna er afgangur þrátt fyrir að stjórnarmeirihlutinn hafi afsalað sér tekjum alveg frá því að hann tók við. Í ár er verið að breyta tekjuskattskerfinu, eyðileggja jöfnunarhlutverkið eða draga úr því. Það kostar okkur 5,5 milljarða kr. sem ganga að stærstum hluta til þeirra sem eru í góðum efnum fyrir. Það er í takt við aðrar aðgerðir hægri stjórnarinnar. Það vekur athygli þegar við skoðum tekjusamsetninguna að þá getum við sagt að ríkisstjórnin sé að afsala sér skatttekjum með því að breyta skattkerfinu í þágu þeirra sem eru ríkir og hafi gert það með margvíslegum hætti frá því að hún tók við en treysti nú á einskiptisaðgerðir eins og arðgreiðslur til að forða ríkissjóði frá því að vera í mínus. Það er athyglisvert eins og staðan í samfélaginu er núna. Það vekur miklar áhyggjur hvernig hið aukna svigrúm í ríkisfjármálum er nýtt. Það nýtist þeim sem mest hafa á milli handanna á kostnað þeirra sem eru á lægstu laununum og millitekjufólks. Aldraðir og öryrkjar, sem eru hópar sem eiga oft í miklum fjárhagserfiðleikum, eru skildir eftir; kjör þeirra fylgja ekki þróun lágmarkslauna og eru ekki leiðrétt afturvirkt í samræmi við launaþróun og launaleiðréttingar ráðamanna. Viðmiðunarmörk barnabóta og vaxtabóta fylgja ekki verðlagsþróun og eru mun lægri en áður. Á sama tíma er dregið úr þrepaskiptingu skattkerfisins þannig að fólk með 700 þús. kr. í tekjur á mánuði fær 6 þús. kr. á mánuði í skattalækkun en fólk á lægstu tekjunum nýtur lækkananna ekki á neinn hátt. Einstaklingum, 25 ára og eldri, sem vilja í bóknám er haldið frá framhaldsskólunum og vísað á aðrar dýrari leiðir til náms. Þetta er forgangsröðun sem jafnaðarmenn hafna og sýnir að ríkisstjórnin hefur ekki getu til að byggja upp réttlátt samfélag sem tryggir öllum betri lífskjör. Við þetta bætist að ekkert bólar á marglofuðu nýju húsnæðisbótakerfi og húsaleigubætur hækka ekki í samræmi við loforð sem voru gefin í tengslum við skuldaniðurfellinguna þar sem leigjendur voru skildir eftir. Engin fjárframlög fara í aðgerðir til að mæta alvarlegum húsnæðisvanda ungs fólks sem situr fast í fátæktargildru á leigumarkaði. Sá vandi bitnar helst á börnum leigjenda en mörg þeirra skortir efnisleg gæði samkvæmt tölum Hagstofunnar. Ríkisstjórnin sem nú situr hefur alltaf sett starfsemi Landspítalans í uppnám við fjárlagagerð sína. Það er athyglisvert í ljósi margítrekaðra yfirlýsinga stjórnarþingmanna um að forgangsraða eigi í þágu þjóðarsjúkrahússins. Þrátt fyrir það er ekki gert ráð fyrir að spítalinn geti á komandi ári staðið við nýgerða kjarasamninga, sinnt nauðsynlegu viðhaldi eða stytt nægilega of langa biðlista sem lengdust vegna verkfalla á árinu sem er að líða. Ofan á þetta bætist að fjárlög gera ekki ráð fyrir að spítalinn fái framlög til að mæta fólksfjölguninni, breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar eða hraðari fjölgun ferðamanna. Aftur á móti er tekið tillit til þessara þátta í samningum við sérgreinalækna og aðra einkarekna heilbrigðisþjónustu. Það er merki um ranga forgangsröðun stjórnvalda í heilbrigðisþjónustunni. Í því samhengi hafa jafnframt verið kynnt áform um aukinn einkarekstur í heilsugæslunni sem eru ófjármagnaðar í breytingartillögum stjórnarflokkanna við 2. umr. fjárlaga. Það lýsir miklu skilningsleysi á vanda íslensks heilbrigðiskerfis að tefla auknum einkarekstri fram sem einu lausninni á vanda þess, að það skuli gert án skýrrar stefnumörkunar eða umræðu í samfélaginu vekur eðlilega upp ótta um að stefnt sé að því að veikja opinbera þjónustu enn frekar og auka kostnaðarþátttöku sjúklinga, sérstaklega þegar horft er til þess að ekki er verið að stíga mikilvægustu skrefin í heilbrigðismálum, sem eru aukin fjárframlög til opinberra stofnana. Þær hafa haldið úti góðri þjónustu á miklum niðurskurðartímum sem hófust reyndar fyrir hrun. Nú er komið að þolmörkum. Skýr merki þess eru meðal annars alvarleg staða á Landspítalanum og lítil nýliðun heimilislækna. Nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum samfélagsins eru látnar sitja á hakanum. Of hæg uppbygging á ferðamannastöðum, nánast engar nýjar vegaframkvæmdir og ófullnægjandi vetrarþjónusta á vegum úti bitnar illa á íbúum landsbyggðarinnar. Byggðastefna sem byggir á handahófskenndum hugmyndum um uppbyggingu álvers í Skagafirði eða útdeilingu peninga frá forsætisráðuneytinu í húsafriðun er ekki líkleg til árangurs. Sóknaráætlanir landshluta eru vanfjármagnaðar og önnur ný verkefni eða áætlanir um að skapa ný og verðmæt störf eru ekki til. Allt þetta á sama tíma og atvinnugreinum eins og sjávarútvegi og ferðaþjónustu, sem bera einna mest úr býtum, er sleppt við eðlileg auðlindagjöld. Það eru of litlar fjárfestingar í almenningssamgöngum og orkuskiptum sem mundu nýtast í baráttunni gegn loftslagsbreytingum og íbúum um land allt. Loftslagssjóði þarf að gera mögulegt að sinna hlutverki sínu með myndarbrag. Við gerð fjárlaga fyrir árið 2016 voru góð tækifæri til að skapa enn betra samfélag byggt á sanngjarnari skiptingu þeirra gæða sem við eigum á Íslandi og leggja grundvöll að þjóðfélagi sem stæðist samanburðinn við aðrar Norðurlandaþjóðir. Þau tækifæri liggja enn ónýtt og haldið er áfram á braut sem allir sjá að mun leiða til aukinnar misskiptingar þar sem forréttindahópar munu búa við betri stöðu en aðrir. Í fjárlagafrumvarpi 2016 er ekki að finna trúverðuga sóknarstefnu sem er líkleg til að stöðva flótta Íslendinga frá landinu. Herra forseti. Samfylkingin telur að bætur almannatrygginga eigi að fylgja hækkun lágmarkslauna að þessu sinni. Telja verður að 69. gr. laga um almannatryggingar hafi verið sett til að verja þá sem fá greiddan lífeyri fyrir kjaraskerðingu. Nú þegar lágmarkslaun hækka hlutfallslega meira en önnur laun í landinu er sanngirniskrafa að bætur almannatrygginga fylgi þeirri þróun. Jafnframt hefur Samfylkingin lagt til að aldraðir og öryrkjar fái kjör sín bætt afturvirkt frá 1. maí 2015 líkt og kjarasamningar á almennum markaði gera ráð fyrir og fordæmi eru fyrir frá gerð kjarasamninga árið 2011, en þá var þessi leið farin við hækkun bóta almannatrygginga og kom hækkunin fram um mitt árið en var ekki beðið með hækkun til áramóta. Á morgun, herra forseti, er fundur í hv. fjárlaganefnd. Þar verður málið sennilega tekið til umræðu. Ég held í þá von að stjórnarmeirihlutinn muni skipta um skoðun og koma með breytingartillögu á milli umræðna í fjáraukalögunum, sem geri ráð fyrir að kjaramál aldraðra og öryrkja verði í takti við kjaramál annarra í samfélaginu og hækkun verði frá 1. maí eins og á almennum markaði. Launabreytingarnar í kjarasamningum VR og Flóabandalagsins voru þannig að 10,9% bættust við launin 1. maí 2015 og 5,9% eiga að koma 1. maí 2016. Síðan eru tvö skref til viðbótar þar til lágmarkslaun hafa náð 300 þús. kr. Það er sanngirniskrafa þegar sérstaklega er farið í það að hækka lægstu laun að kjör aldraðra og öryrkja verði ekki látin sitja eftir. Tryggingastofnun hefur tekið saman samanburð bóta almannatrygginga eða lífeyrisgreiðslna sem stofnunin greiðir út við lægstu laun. Í síðustu ársskýrslu hennar er mjög góð tafla sem sýnir þennan samanburð alveg frá árinu 2000 til ársins 2014. Á árinu 2014 voru greiðslur Tryggingastofnunar til einhleypinga 101,6% af lágmarkslaunum. Það sér hver maður að ef kjörin hækka ekki frá 1. maí um 10,9%, eins og lágmarkslaun, verður þessi útreikningur í næstu ársskýrslu Tryggingastofnunar þannig að bætur almannatrygginga og lífeyrir elli- og örorkulífeyrisþega verða undir lágmarkslaunum. Það er algerlega óásættanlegt, herra forseti. Ríkisstjórnin hefur forgangsraðað lækkun skatta á þá sem eru vel aflögufærir en haft þá stefnu að halda lífeyri undir lágmarkslaunum. Það eykur mjög ójöfnuð í landinu. Þessu mótmælir Samfylkingin harðlega. Mikið skilningsleysi virðist vera á stjórnarheimilinu á þörfum Landspítalans. Þjóðarsjúkrahúsið á við mikinn vanda að stríða og stjórnendur og starfsfólk þess hafa fært rök fyrir því að nauðsynlegt sé að bæta fjármunum í reksturinn ef viðhalda eigi núverandi þjónustustigi. Bæði sjúklingar og fagmenn hafa lýst því að ekki verði lengur unað við stöðuna eins og hún er. Aldrei hefur verið eins erfitt að finna legupláss fyrir sjúklinga, að sögn lækna. Aukning á þjónustuþörf er um 1,7% árlega vegna fólksfjölgunar og breyttrar aldurssamsetningar sem leiðir til þess að álagið á sjúkrahúsið eykst ár frá ári. Ekki er gert ráð fyrir þessari aukningu í fjárveitingum til sjúkrahússins og jafngildir það sjálfstæðri niðurskurðarkröfu á heilbrigðisþjónustuna. Rétt um 1 milljarð kr. ætti að leggja til Landspítalans vegna fjölgunar sjúklinga ár hvert. Á sama tíma er gert ráð fyrir aukinni þjónustuþörf í samningum við sérgreinalækna sem vinna á einkareknum starfsstöðvum. Samningurinn við sérgreinalækna gerir ráð fyrir því að sjúklingum fjölgi vegna aldurssamsetningar þjóðarinnar og þeir fái aukinn kostnað vegna þess greiddan, en opinbera heilbrigðiskerfið og þjóðarsjúkrahúsið eiga að skera niður fyrir þeim kostnaði sem aukningunni fylgir. Þessi forgangsröðun er með öllu óásættanleg. Við þetta bætast deilur á milli velferðarráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins um útreikninga á kostnaði við nýtt vaktaskipulag lækna sem samið var um í síðustu kjarasamningum. Að mati velferðarráðuneytisins vantar 400 millj. kr. upp í kostnaðinn svo að samningurinn verði að fullu bættur hjá sjúkrahúsinu. Samfylkingin hefur farið fram á að Ríkisendurskoðun leysi úr þessari deilu fyrir afgreiðslu fjárlaga enda væri það viðbótarkrafa um niðurskurð á Landspítalann um 400 millj. kr. ef útreikningur velferðarráðuneytisins reyndist réttur en útreikningur fjármálaráðuneytisins látinn standa. Auk rekstrarvanda sníður húsnæði Landspítalans starfseminni þröngan stakk. Undanfarin ár hefur viðhaldi bygginga verið slegið á frest með þeim afleiðingum að húsnæðið er í einhverjum tilfellum heilsuspillandi. Við þessar aðstæður er ómögulegt að una. Samfylkingin tekur undir kröfu stjórnvalda um að aukið fé verði veitt til viðhalds svo að bæta megi alvarlegt ástand bygginga spítalans. Fjárveitingar til endurnýjunar og viðhalds húsnæðis, tækjakaupa og framþróunar hafa undanfarin ár verið hér á landi með því allra lægsta sem um getur í OECD-löndunum. Að meðaltali verja OECD-löndin 0,5% af vergri landsframleiðslu í þessa liði, sem samsvarar 10 milljörðum kr. ár hvert. Ef miðað er við aðrar Norðurlandaþjóðir, t.d. Danmörku, væru um 14 milljarðar eyrnamerktir þessum liðum. Við Íslendingar höfum hins vegar farið með sem samsvarar 0,1% af vergri landsframleiðslu í fjárfestingar á innviðum heilbrigðisþjónustunnar og erum þar í næstneðsta sæti OECD-landanna, á milli Grikklands og Mexíkós. Það er fróðlegt að hafa þessar staðreyndir í huga þegar fjárveitingar til þessara mála eru metnar og þegar ríkisstjórnin stærir sig af forgangsröðun í ríkisfjármálum. Í frumvarpi til fjárlaga er gert ráð fyrir hækkun til heilsugæslunnar, einkum vegna heimahjúkrunar, fleiri sálfræðinga á höfuðborgarsvæðinu og fjölgunar heimilislækna um fjóra, einnig á höfuðborgarsvæðinu. Verið er að leggja lokahönd á nýtt kostnaðarmat á sjúklingum með mismunandi sjúkdóma sem leiða á til þess að með hverjum sjúklingi fylgi ákveðinn fjárhæð. Þannig verði fjármunum skipt á milli heilsugæslustöðva eftir fjölda sjúklinga sem þeim er ætlað að sinna. Í breytingartillögum að frumvarpinu er lagt til að 70 millj. kr. verði nýttar til að greiða húsaleigu í átta mánuði fyrir þrjár heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu. Í texta sem kynntur var í fjárlaganefnd 23. nóvember með tillögunni segir, með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra hefur ákveðið að bjóða út rekstur þriggja nýrra heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu til að auka aðgengi íbúanna að þjónustunni.“ Í nýju skjali með breytingartillögu meiri hlutans er búið að fella þessa setningu brott. Ekki er gert ráð fyrir sérstöku fjárframlagi á árinu 2016 til rekstrar þessara nýju heilsugæslustöðva heldur eiga þeir sem óska eftir því að reka stöðvarnar að sýna fram á að þeir muni fá til sín sjúklinga til að sinna. Sjúklingunum fækkar þá um leið og þeim heilsugæslustöðvum sem fyrir eru starfandi og fjármunir til reksturs þeirra dragast saman að sama skapi. Ef ætlunin er að styrkja heilsugæsluna með þessum hætti er erfitt að sjá fyrir sér árangurinn. Helsti vandi heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu er fjárhagsvandi. Útboð rekstrar er frekar líklegt til að bæta á þann vanda en hitt. Sænska ríkisendurskoðunin tók út einkareknar heilsugæslustöðvar í Svíþjóð og niðurstaðan sýndi að í hverfum þar sem efnaminna fólk bjó og félagsleg vandamál voru tíð versnaði heilbrigðisþjónustan við einkareksturinn. Þetta eru athyglisverðar niðurstöður. Áður en við Íslendingar stígum þetta skref þurfum við að skoða reynslu annarra landa og taka umræðuna bæði í þingsal og úti í samfélaginu. Umræða um stefnumótun í íslenska heilbrigðiskerfinu verður að vera gegnsæ og uppi á borðum. Greinilegt er að áform eru um að auka einkarekstur í heilbrigðiskerfinu frá því sem nú er og það ætlar ríkisstjórnin að gera án umræðu í samfélaginu og á Alþingi. Það vekur upp tortryggni og grun um að mæta eigi vanda fjárvana heilbrigðiskerfis með aukinni kostnaðarþátttöku sjúklinga. Um það verður ekki sátt. Málefni aldraðra eru öll meira og minna í óvissu nú um stundir. Engin áætlun hefur litið dagsins ljós um uppbyggingu hjúkrunarheimila og of mörg dæmi eru um að aldraðir komist ekki af sjúkrahúsi því að pláss á hjúkrunarheimilum eru ekki til staðar. Aldraðir eru óöruggir með stöðu sína og framtíð og óttast að vera upp á börn sín eða ættingja komnir þegar þeir geta ekki lengur búið heima hjá sér. Vandræðagangur ríkisstjórnarinnar í málaflokknum bitnar ekki síst á fátækustu eldri borgurunum, þeim sem búa við lökustu stöðuna félagslega og á fjölskyldum þeirra. Kallað er úr öllum áttum eftir stefnumótun og uppbyggingu hjúkrunarrýma þar sem þeirra er þörf. Á sumum svæðum landsins er biðtími eftir þjónustu slíkur að skömm er að. Það er einnig ámælisvert að svo mikilvægur málaflokkur sem málefni fatlaðra hafi verið látinn reka á reiðanum á kjörtímabilinu. Sveitarfélögin telja að um rúman milljarð vanti í málaflokkinn auk þess sem þau vilja að kostnaðarhlutdeild ríkisins vegna NPA-samninga hækki úr 20% í 30%. Fram hefur komið að nokkur þjónustusvæði hafa viðrað þá skoðun af fullri alvöru, vegna hallareksturs í málaflokknum, að réttast væri að skila málaflokknum aftur til ríkisins. Um hluta þess fjárhagslega ágreinings hefur nýlega náðst samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga. Því má gera ráð fyrir að tillaga því til staðfestingar komi fram fyrir 3. umr. fjárlaga. Staðan er sérstaklega alvarleg fyrir þá 55 einstaklinga sem eru með NPA-samninga, hafa þegar þurft að skera niður við sig þjónustu og vita ekki hvert framhaldið verður. Fólk er sett í lífshættulega stöðu auk óvissunnar sem fylgir því að vita ekki hvort það geti til frambúðar haft frelsi til að stjórna eigin lífi. Gera verður ráð fyrir því að lausn á fjármögnun NPA hafi ekki verið skilin eftir í hinu nýgerða samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga og að samkomulagið í heild samrýmist lögum í málaflokknum og samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er forgangsmál Samfylkingarinnar á yfirstandandi þingi að laga hækkun hámarksgreiðslu í fæðingarorlofi í 500 þús. kr. í áföngum til ársins 2018. Jafnframt er lagt til að fæðingarorlofið verði lengt í 12 mánuði til samræmis við lengingu fæðingarorlofs sem samþykkt var á Alþingi árið 2013, sem síðan var fallið frá. Miklar breytingar hafa orðið á töku feðra á fæðingarorlofi síðastliðin ár. Hlutfall feðra sem taka fæðingarorlof hefur lækkað hratt, úr 85% árið 2009 niður í 76% árið 2014. Í því samhengi er gjarnan bent á að árið 2014 var hlutfall foreldra sem fengu hámarksgreiðslu úr Fæðingarorlofssjóði 28,4%, hlutfall mæðra 17% en hlutfall feðra 41%. Ljóst er að lágar hámarksgreiðslur hafa áhrif á fæðingarorlof feðra og hækkun er því nauðsynleg til að jafna stöðu foreldra og rétt barna. Þegar sitjandi ríkisstjórn tók við völdum í maí 2013 breyttist forgangsröðun í ríkisfjármálum. Í árslok 2013 voru samþykkt lög um breytingu á lögum um fæðingar- og foreldraorlof sem fólu meðal annars í sér að fallið var frá því að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði. Framlag ríkisstjórnarinnar til foreldra ungra barna var að hækka hámarksgreiðslur í fæðingarorlofi um 20 þús. kr., í 370 þús. kr., frá og með 1. janúar 2014. Sú fjárhæð hefur ekki verið hækkuð síðan og ekki er gert ráð fyrir hækkun hennar í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2016. Verði það niðurstaðan munu hámarksgreiðslur í fæðingarorlofi ekki hækka í þrjú ár. Bæta þarf stöðu barnafjölskyldna og brúa bilið milli fæðingarorlofs og dagvistunar. Að lengja fæðingarorlofstímabilið í 12 mánuði er markvert framlag ríkisins í þá átt. Áætluð útgjöld Fæðingarorlofssjóðs vegna foreldra á vinnumarkaði, miðað við hækkun hámarksgreiðslu, eru samtals 10.156 millj. kr. á árinu 2016. Það er hækkun um 1.706 millj. kr. til viðbótar við áætlað framlag til fjárlaga. Samfylkingin telur að breyta eigi barnabótum og takmarka tekjuskerðingar verulega líkt og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Þannig verði staða barnafólks jöfnuð. Ríkisstjórnin leggur til að árið 2016 skerðist barnabætur við 200 þús. kr. mánaðarlaun hjá einstaklingum og við 400 þús. kr. samanlögð mánaðarlaun sambýlisfólks. Þetta leiðir til þess að afar fáir foreldrar fá óskertar barnabætur og markmið um jöfnuð á stöðu heimila næst ekki. Að lágmarki ætti að bæta stöðuna þannig að miðað væri við að heimili sem lifa á lágmarkslaunum fengju óskertar barnabætur. Á árinu 2016 verða lágmarkslaun 270 þús. kr. á mánuði. Allar greiningar á stöðu heimila landsins á undanförnum árum sýna að staða barnafjölskyldna er erfiðust og of mörg börn hér á landi búa á heimilum sem eiga í fjárhagsvanda. Barnabætur eru ætlaðar til að jafna stöðu barnafólks í landinu og bæta þannig hag barna. Herra forseti. Samfylkingin hefur lagt fram þingsályktunartillögu þar sem lagt er til að íslenska ríkið taki á móti að minnsta kosti 500 flóttamönnum á næstu þremur árum, enda fjölgar flóttafólki hratt og staða þess fer versnandi. Samkvæmt tillögu Samfylkingarinnar verður stefnt að því að að minnsta kosti 100 flóttamönnum verði boðin dvöl hér á landi árið 2015, 200 árið 2016 og 200 árið 2017. Sérstök áhersla verði lögð á móttöku flóttamanna frá Sýrlandi og flóttafólks annars staðar frá sem er í sambærilegri stöðu og viðkvæmir hópar flóttamanna sem Ísland hefur tekið á móti undanfarin ár í samstarfi við flóttamannahjálpina. Vegna langvarandi stríðsástands í Sýrlandi skal jafnframt unnið að aukinni fjölskyldusameiningu Sýrlendinga, m.a. með því að heimila tímabundið veitingu dvalarleyfa til aðstandenda Sýrlendinga sem búsettir eru á Íslandi. Ríkisstjórn Íslands hefur lagt til við Alþingi að varið verði 2 milljörðum kr. í móttöku flóttafólks á árunum 2015 og 2016. Gert er ráð fyrir 825 millj. kr. aukaframlagi á árinu 2015 vegna móttöku flóttamanna og til að takast á við fjölgun hælisleitenda. Gert var ráð fyrir 1 milljarði kr. á yfirstandandi ári en samkvæmt fjáraukalögum er gert ráð fyrir að hluti þeirrar fjárhæðar, 175 millj. kr., muni ekki falla til fyrr en á árinu 2016 og að framlög við 2. umr. fjárlaga fyrir 2016 verði aukin til samræmis við það. Gert er ráð fyrir að aukin framlög fari í að mæta auknum kostnaði vegna fjölgunar hælisleitenda og til að auka málshraða, í aukinn stuðning við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök og móttöku á flóttamönnum frá Sýrlandi. Markmið um að mæta auknum kostnaði vegna hælisleitenda og auka málshraða eru nauðsynleg, en auka þarf við framlög til móttöku fleira flóttafólks. Miðað við þær forsendur sem gefnar eru má áætla að eingöngu sé gert ráð fyrir móttöku um 50 flóttamanna á árinu 2016. Neyðin í Evrópu og í flóttamannabúðum í nágrannaríkjum Sýrlands er orðin mikil og íslenska ríkið verður að axla ábyrgð á þeirri stöðu sem komin er upp. Í nágrannaríkjunum hefur Svíþjóð tekið á móti miklum fjölda fólks á þessu ári, eða um 190 þús. manns. Í Noregi hafa stjórnvöld sett viðmið um að taka við ríflega 500 manns á ári á móti hverjum 330 þús. íbúum. Finnland og Danmörk hafa einnig lagt sitt af mörkum þótt í minna mæli sé. Öll ríki verða að leggja sitt af mörkum og dreifa verður byrðunum jafnt. Í því samhengi er tillaga um að Ísland taki á móti að lágmarki 500 manns á þremur árum bæði hófleg og eðlileg. Aukinn stuðningur við innflytjendur er nauðsynlegur. Þar vegur þyngst íslenskukennsla útlendinga og starfsemi Fjölmenningarseturs. Herra forseti. Samfylkingin leggur ríka áherslu á að framhaldsskólar verði aftur opnir öllum aldurshópum. Með fjárlögum fyrir árið 2015 voru settar fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum. Jafnvel þótt mennta- og menningarmálaráðherra segi að skólum sé ekki bannað að taka við bóknámsnemendum sem náð hafa 25 ára aldri er skólum svo þröngur stakkur sniðinn að flestum þeim sem sóttu um skólavist á þeim aldri var hafnað. Afleiðingar þessarar menntastefnu ríkisstjórnarinnar hafa nú, aðeins einu ári seinna, komið í ljós. Í framhaldsskólunum hefur nemendum 25 ára og eldri fækkað um 447 í bóknámi og um 295 í list- og verknámi, um alls 742 einstaklinga. Skilaboðin um fjöldatakmörkun hafa augljóslega orðið til þess að þeir sem eru 25 ára eða eldri sækja síður um skólavist og telja sig ekki lengur velkomna í framhaldsskóla. Nokkur fjöldi fólks hefur flosnað upp úr framhaldsskólanámi eða orðið að hætta vegna ýmissa ófyrirsjáanlegra aðstæðna, svo sem veikinda eða fjárskorts. Mörg þeirra hafa farið aftur í framhaldsskóla í heimahéraði sínu eftir 25 ára aldur og hafa lokið stúdentsprófi og háskólaprófi í kjölfarið. Þetta fólk starfar um allt land, í leikskólum, grunnskólum, á heilbrigðisstofnunum og í tæknigreinum svo að dæmi séu tekin. Landsbyggðin hefur treyst á menntun og störf þessara einstaklinga. Nú er búið að loka fyrir þessa leið. Það er mikill missir fyrir einstaklingana sem hafa ekki tækifæri til að styrkja stöðu sína með öðrum hætti. Missirinn verður ekki síður mikill fyrir samfélagið í heild til lengri tíma litið. Rannsóknir sýna að gott aðgengi að námi skiptir miklu ef hækka á menntunarstig þjóðarinnar. Mennta- og menningarmálaráðherra hefur ferðast um landið og talað um mikilvægi læsis og menntunar fyrir hagvöxt og hagsæld í landinu. Á sama tíma skerðir hann aðgengi að menntun, sem mun koma harðast niður á ungu fólki á landsbyggðinni. Því er í staðinn boðið að flytjast búferlum og fara í einkaskóla á Suðurnesjum, í Reykjavík eða Borgarfirði eða stunda dreifnám við þá skóla með ærnum tilkostnaði. Enginn vafi er á að með þessari ráðstöfun mun opinberum störfum á landsbyggðinni fækka enn frekar og erfiðara verður að fá fólk með fagmenntun til starfa. Háskólastarf þarf einnig að styrkja og minnt er á að Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hafa um árabil tekið við fleiri nemendum en þeir hafa fengið greitt fyrir. Það er eitt af forgangsverkefnum að styrkja menningarstarfsemi með öflugum hætti nú þegar staða ríkissjóðs hefur batnað. Á erfiðum tímum eftir efnahagshrunið var skorið niður til menningarstarfs eins og á öllum sviðum samfélagsins. Harðast kom niðurskurðurinn niður á smærri söfnum og setrum víða um land. Því er það forgangsverkefni að styrkja menningarsamninga landshlutanna svo að heimamenn geti forgangsraðað til menningarmála þar sem þörfinni verður best mætt. Sjálfstætt starfandi leikhús eiga líka í vanda sem þarf að leysa á árinu 2016 og Listskreytingasjóð þarf að endurreisa. Bókmenntasjóð þarf að styrkja sérstaklega og gerir minni hlutinn tillögu þar um. Íslenska óperan þarfnast stuðnings, sem meiri hlutinn leggur til, vegna hárrar húsaleigu. Óskiptur sjóður mennta- og menningarmálaráðuneytisins til að útdeila styrkjum á sviði listgreina þar sem umsóknir eru afgreiddar eftir auglýsingu og úrvinnsluferli hefur einnig sætt miklum niðurskurði og úr því þarf að bæta nú og á næstu árum. Ofantalið með samanlögðum breytingartillögum meiri hluta og minni hluta fjárlaganefndar er ásættanlegt fyrsta skref til þess að gefa til baka til menningarmála nú þegar ríkissjóður hefur rétt úr kútnum eftir efnahagshrunið. Ýmsar breytingar eru lagðar til á 6. gr. fjárlagafrumvarpsins sem er heimildargrein. Þar er meðal annars eftirtektarvert að óskað er eftir heimild til að selja húsnæði Þjóðskjalasafns Íslands við Laugaveg 162 í Reykjavík og kaupa eða leigja annað hentugra húsnæði. Þjóðskjalasafnið er stærsta safn frumheimilda um sögu íslensku þjóðarinnar og þróun byggðar og mannlífs í landinu og er þess vegna sá grunnur sem rannsóknir, stjórnsýsla og mannréttindi hér á landi byggja á. Þjóðskjalasafnið er skjalasafn allrar þjóðarinnar og hefur almenningur aðgang að safninu, bæði í afgreiðslu þess og lestrarsal. Tengsl safnsins og samskipti við stjórnsýsluna í landinu eru mikil og fræðasamfélagið leitar einnig gagna á safninu. Sökum þessa er mikilvægt að safnið sé aðgengilegt almenningi og staðsetning þess eins miðsvæðis í höfuðborginni og unnt er. Í stefnu fyrir safnið sem samþykkt var og gefin út í fyrra segir um staðsetninguna, með leyfi forseta: „Öll meginstarfsemi Þjóðskjalasafns verði á einum stað við Laugaveg í Reykjavík.“ Þetta er nýsamþykkt stefna og útgefin í fyrra. Heimildarákvæðið um að selja húsnæðið kemur því á óvart og vekur upp spurningar um hvar stjórnvöld sjái starfsemina fyrir sér. Ef stjórnvöld hyggjast selja Laugaveg 162 undir hótel eða lundabúðir og flytja safnið úr alfaraleið lýsir það engu öðru en þekkingarleysi á starfsemi Þjóðskjalasafns Íslands og mikilvægi góðs aðgengis að þjónustu þess. Herra forseti. Fjölgun ferðamanna á undanförnum árum kallar á skýra stefnumótun og aukna fjárfestingu sem mun styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni. Verja þarf vinsæla ferðamannastaði fyrir ágangi og auka aðdráttarafl ferðamannastaða um allt land. Þannig verður hægt að dreifa ferðamönnum betur um landið og auðveldara verður að taka á móti fleiri ferðamönnum. Stefnuleysi stjórnvalda um rekstrarumhverfi þessarar ört vaxandi atvinnugreinar er himinhrópandi. Þar skortir bæði stefnumörkun varðandi uppbyggingu ferðamannastaða en auk þess er fjárhagslegu rekstrarumhverfi greinarinnar ábótavant. Fyrir liggur að fjárfestingar í greininni eru umtalsverðar og fjárfestar vaða blint í sjóinn hvað hana varðar því að stefnumörkun stjórnvalda, sem styður að fjárfestingarnar muni borga sig til langs tíma, er engin. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra boðaði strax sumarið 2013 að fjármagna ætti uppbyggingu ferðamannastaða með náttúrupassa. Frumvarpið var andvana fætt og enn sýnir ríkisstjórnin og ferðamálaráðherrann getuleysi sitt í að láta ferðamennina fjármagna nauðsynlega uppbyggingu með neyslusköttum. Það sér hver maður að illa mun fara fyrir atvinnugreininni í heild sinni ef henni er leyft að stækka svo hratt án þess að innviðir samfélagsins séu styrktir til að taka á móti slíkum fjölda ferðamanna. Mikið mæðir á vinsælustu ferðamannastöðunum og nauðsynlegt er að setja aukinn kraft í að dreifa ferðamönnum um landið og jafna álag á náttúruperlur. Vegna fjölda ferðamanna hefur álag einnig aukist mikið á lögreglu, heilsugæslu og á vegakerfi landsins án þess að stjórnvöld grípi í taumana með þeim hætti sem nauðsynlegt er. Samfylkingin telur brýnt að veita meira fjármagn til lögreglunnar en sem nemur hallarekstri síðasta árs. Ný og kostnaðarsöm verkefni bíða lögreglunnar sem nauðsynlegt er að ráðast í af alvöru. Þar ber helst að nefna átak sveitarfélaga og lögreglunnar gegn heimilisofbeldi. Áhyggjum hefur verið lýst af því að ekki sé mögulegt að grípa inn í þau alvarlegu mál nægilega tímanlega og með afgerandi hætti. Ætlunin er að lögreglan og félagsþjónusta sveitarfélaganna vinni saman að því að aðstoða fjölskyldur á markvissan hátt, tryggja öryggi barna og veita þeim stuðning, málin verði rannsökuð betur og upplýsingar um úrræði og eftirfylgd meðal þolenda aukin. Afar mikilvægt er að lögreglan geti sinnt þessum málum af festu. Álag á lögreglu vegna fjölgunar ferðamanna hefur aukist um allt land frá árinu 2012 þegar mikil fjölgun varð á komum erlendra ferðamanna. Í nefndaráliti 1. minni hluta er mynd sem sýnir fjölda mála, fjölgun ferðamanna og fjölda ferðamanna á hvern lögregluþjón. Sem dæmi voru árið 2010 1.490 mál þar sem grunaðir, þ.e. kærðir, voru með erlenda kennitölu en á fyrstu átta mánuðum þessa árs eru málin orðin 4.232. Á árinu 2010 voru 741 ferðamaður á hvern lögreglumann en fyrstu átta mánuði ársins 2015 eru þeir orðnir 2.031. Í millitíðinni hefur lögreglumönnum ekki fjölgað. Það er augljóst að þarna verður að grípa í taumana. Í breytingartillögu meiri hlutans er gert ráð fyrir að 400 millj. kr. verði varið til að styrkja löggæslu í landinu. Lögreglu- og sýslumannsembættin standa misvel fjárhagslega og sum þeirra glíma við verulegan hallarekstur. Í árslok 2014 var hallinn einmitt tæpar 400 millj. kr. Verði viðbótin látin renna upp í hallarekstur embættanna mun þeim fjármunum ekki verða varið til nýrra verkefna eða til að taka á þeim vanda sem blasir við í rekstri og verkefnastöðu embætta. Í texta við breytingartillögu meiri hlutans er rætt um að úthlutun fjármuna til lögregluembætta miðist við niðurstöður á úttekt á þjónustu- og öryggisstigi. Í umræðum um tillöguna í fjárlaganefnd kom einnig fram að innanríkisráðherra hefði lagt áherslu á landamæravörslu og fjölgun ferðamanna við útfærslu tillagnanna. Ljós er að mun hærri upphæð þarf til að mæta veikleikum í starfsemi lögreglunnar, en eins og ég sagði þá er halli embættanna tæpar 400 millj. kr. Ráðast þarf í nýjar framkvæmdir í vegagerð og viðhald vegna aukins álags af ferðamennsku og leggja ríkari áherslu á uppbyggingu almenningssamgangna. Fjárfesting í nýjum framkvæmdum í vegagerð er nú í sögulegu lágmarki og viðhaldi vega víða ábótavant. Afar mikilvægt er að ráðin sé bót á þessu með viðbótarfjárframlagi til vegagerðar. Álag á vegakerfið vegna fjölgunar ferðamanna veldur sliti og vegna umferðaröryggis er ekki hægt að una við ástandið eitt ferðamannasumarið enn. Það sama má segja um vetrarþjónustu Vegagerðarinnar. Víða um land kemur skert þjónusta niður á íbúunum og getur valdið fjárhagslegu tjóni þeirra sem treysta á að vegir séu hreinsaðir af snjó eftir þörfum. Auk þess geta stjórnvöld ekki kallað eftir fleiri ferðamönnum allt árið ef ekki á að setja fjármuni til þess að greiða fyrir vetrarþjónustu á vegakerfinu. Með bættum almenningssamgöngum er bæði um sjálfsagða þjónustu við íbúa að ræða en ekki síður sýna stjórnvöld ábyrgð vegna loftslagsbreytinga ef lögð er áhersla á tíðar og góðar almenningssamgöngur um allt land. Samfylkingin hefur lagt til aðgerðaáætlun til að taka á bráðavanda í húsnæðismálum. Í þeim aðgerðum þarf að auka án tafar framboð á leiguhúsnæði, halda aftur af hækkun leiguverðs og gera kaupendum kleift að kaupa sína fyrstu íbúð. Ef frá er talin lækkun, en ekki niðurfelling eins og fjallað er um í 2. tölulið hér síðar, á virkri skattbyrði af leigutekjum úr 14% í 10% og áform um uppbyggingu á 400 leiguíbúðum á næsta ári eru engin fjárframlög sjáanleg í fjárlögum næsta árs til að mæta alvarlegri stöðu á húsnæðismarkaði. Það eru mikil vonbrigði að félags- og húsnæðismálaráðherra hafi ekki lagt fram frumvörp sem væru líkleg til að breyta húsnæðismarkaðnum til betri vegar þrátt fyrir margítrekuð loforð um umbætur, sem voru seinast gefin við undirritun kjarasamninga í vor, en lítið er um efndir og samstaða á vinnumarkaði sett í uppnám vegna stefnu- og úrræðaleysis stjórnvalda. Fyrir nærri tveimur árum eða við lok 143. löggjafarþings samþykkti ríkisstjórnin þingsályktun Samfylkingarinnar um bráðaaðgerðir í húsnæðismálum og vísaði henni til ríkisstjórnar. Því miður hefur ekkert gerst síðan þá. Allt þetta kjörtímabil hefur Samfylkingin rætt mikilvægi þess að grípa til aðgerða til að mæta gríðarlegum vanda á húsnæðismarkaði. Húsnæðisverð hefur hækkað mikið og margt ungt fólk getur ekki keypt sína fyrstu íbúð auk þess sem mikill skortur er á leiguíbúðum. Margir eru í þeirri erfiðu stöðu að geta hvorki keypt né leigt sómasamlegt húsnæði. Forusta ríkisstjórnarinnar hefur margoft lofað aðgerðum á leigumarkaði. Fólkið sem var skilið út undan í skuldaleiðréttingunni fær samt enga úrlausn og enga hækkun á húsaleigubótum. Leigjendum var aftur lofað hærri húsaleigubótum sem mótvægisaðgerð vegna hækkunar matarskatts við síðustu fjárlagagerð en þau loforð urðu að engu. Þörf er á að styðja við uppbyggingu á nýju félagslegu húsnæðiskerfi sem kemur til móts við fólk sem ræður ekki við markaðskjör á húsnæði og getur hvorki fest kaup á húsnæði né leigt á almennum leigumarkaði. Þessi hópur býr við mikið óöryggi í húsnæðismálum og ber allt of háan húsnæðiskostnað sem hlutfall af tekjum. Rannsóknir sýna að börn sem búa í leiguhúsnæði eru líklegri en önnur börn að búa við skort. Bráðaaðgerðir eru nauðsynlegar. Þær aðgerðir þurfa að auka án tafar framboð á leiguhúsnæði, halda aftur af hækkun leiguverðs og gera kaupendum mögulegt að kaupa sína fyrstu íbúð. Nauðsynlegt er grípa til margvíslegra aðgerða til að tryggja öllum húsnæði við hæfi. Ég bendi á ítarlega þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar sem var endurflutt nú í haust en hefur ekki fengist rædd. Þar eru lagðar til aðgerðir í níu liðum. Efst á blaði er hækkun húsaleigubóta samhliða upptöku nýs húsnæðisbótakerfis. Forseti. Sóknaráætlun er ófjármögnuð. Samfylkingin leggur mikla áherslu á að fjármunum sem um munar verði varið til sóknaráætlana landshluta og að unnið verði markvisst að því að bæta búsetuskilyrði um allt land. Á síðasta kjörtímabili var í fyrsta sinn unnin heildstæð sóknaráætlun með víðtæku samráði. Ráðist var í gerð sóknaráætlana landshluta og stefnumótandi byggðaáætlun unnin með nýjum hætti. Mikilvægt er að halda áfram á þeirri braut sem mörkuð var á síðasta kjörtímabili og byggist á alþjóðlega viðurkenndu verklagi sem vænlegt er til árangurs. Með sóknaráætlun eru aukin völd og ábyrgð færð til heimamanna við forgangsröðun og skiptingu opinbers fjár sem rennur til verkefna á sviði byggða- og samfélagsþróunar. Markmið sóknaráætlunar er að nýta fé betur, auka skilvirkni í samskiptum landshlutasamtaka við ríkisvaldið, stuðla að langtímaáherslum í stefnumótun og tengja þær við stefnu ríkisins í byggðamálum. Auka þarf fjárframlög til sóknaráætlana landshluta eigi tilgangur og markmið þeirra að nást. Þegar skrifað var undir fyrstu samninga um sóknaráætlanir í mars 2013 voru 73 verkefnum úr öllum landshlutum tryggðar 620 millj. kr. Þar af voru 400 millj. kr. fjármagnaðar af ríkinu. Þverpólitísk sátt er meðal sveitarstjórnarmanna um sóknaráætlanir landshluta enda eru áætlanirnar unnar á grundvelli mikillar faglegrar vinnu þar sem aðkoma heimamanna í hverjum landshluta hefur verið tryggð og dýrmæt þekking þeirra á svæðunum nýtt. Bætt fjarskipti eru eitt brýnasta byggðamálið sem við stöndum frammi fyrir. Aukið framlag til ljósleiðaravæðingar er góðra gjalda vert en engan tíma má missa og því er mikilvægt að hraða framkvæmdum. Háhraðatengingar þurfa að ná í allar dreifðar byggðir til að tryggja jafnræði á milli svæða við ákvörðun fólks og fyrirtækja um staðsetningu. Fjölmargar hefðbundnar atvinnugreinar reiða sig nú á öflugt netsamband. Má þar nefna bæði landbúnað og fiskvinnslu. Háhraðatenging er forsenda fjölbreyttra lausna í menntamálum á landsbyggðinni og auðveldar samrekstur menntastofnana um langan veg. Háhraðatengingar eru auk þess mikilvægur stuðningur við nýsköpun, uppbyggingu ferðaþjónustu og annarra atvinnugreina í heimabyggð. Fjölmargar byggðir eru varla í posahæfu sambandi, svo dæmi sé nefnt, og geta því illa nýtt tækifæri í ferðaþjónustu. Því er afar mikilvægt að flýta uppbyggingu. Samfylkingin fagnar auknu fjármagni til þessara framkvæmda á árinu 2016. Samfylkingin er mótfallin frekari lækkun útvarpsgjalds og telur nauðsynlegt að tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt lögboðnum skyldum sínum í menningarmálum gagnvart öryggis- og lýðræðishlutverkinu og eigi raunhæfa möguleika á að bjóða upp á fjölbreytta dagskrá. Það er mat stjórnar og stjórnenda RÚV að lengra verði ekki gengið í hagræðingu hjá fyrirtækinu miðað við núverandi þjónustu enda hafi gríðarlega mikið verið hagrætt á síðustu árum. Mikilvægt er að útvarpsgjaldið gangi óskert til fyrirtækisins eins og til var ætlast með fjölmiðlalögum. Stjórnarmeirihlutinn lækkaði útvarpsgjaldið úr 19.400 kr. í 17.800 kr. árið 2014 og lét gjaldið ekki ganga að fullu til stofnunarinnar þrátt fyrir að fram hefði komið að lækkun gjaldsins mundi leiða til frekari niðurskurðar. Hefði útvarpsgjaldið verið 19.400 kr. og gengið að fullu til Ríkisútvarpsins hefði verið kominn grunnur undir rekstur sem héldi, bæði hvað varðar dagskrá og viðhald á dreifikerfi. Í fjárlagafrumvarpi þessa árs er lagt til að útvarpsgjaldið lækki enn frekar og þá í 16.400 kr. Ljóst er að lækkun gjaldsins kallar á verulegan niðurskurð og breytingu á hlutverki stofnunarinnar. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, um orsök og afleiðingar bankahrunsins, er fjallað um hlutverk fjölmiðla sem fjórða valdsins. Í skýrslu þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og fylgdi sem skýring á þingsályktun sem allir þingmenn samþykktu kemur eftirfarandi fram sem sannarlega er tilefni til að minna á nú þegar deilt er um rekstur Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Ábyrgð fjölmiðla sem fjórða valdsins er mikil en þar hlýtur ábyrgð Ríkisútvarpsins að vega þyngst. Mikilvægt er að búa svo um hnútana að Ríkisútvarpið geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu sem öflugur fréttamiðill og vettvangur fræðslu, menningar og skoðanaskipta. Þá verður að gera þá kröfu á hendur Ríkisútvarpinu að það beiti sér öðrum fremur fyrir vandaðri rannsóknarblaðamennsku.“ Svo mörg voru þau orð. Augljóst er að tryggja verður fjárhag Ríkisútvarpsins svo að það geti staðið undir þessum kröfum Alþingis. Samfylkingin telur að halda eigi þriggja þrepa skattkerfi en ekki að fækka þrepunum í tvö. Þá ætti að lækka tryggingagjald og auðvelda þannig litlum og meðalstórum fyrirtækjum að hækka laun. Í fjárlögunum fyrir árið 2016 verður töluverður tekjumissir miðað við árið 2015 vegna skattkerfisbreytinga. Með breytingunum sem verða komnar að fullu til framkvæmda árið 2017 á að fella eitt þrepið úr skattkerfinu en þau eru þrjú í dag. Fólk með 700 þús. kr. í tekjur mun njóta mestrar skattalækkunar og ráðstöfunartekjur þess hækka um 12 þús. kr. á mánuði. Á sama tíma mun fólk á lægstu launum fá hækkanir sem eru innan við 1 þús. kr. Mynd í nefndaráliti 1. minni hluta sýnir hvernig lækkun skatta mun dreifast eftir tekjubilum og þar sést ágætlega að þeir sem eru með 850 þús. kr. mánaðarlaun eða meira fá 3 þús. kr. á mánuði. Stjórnarmeirihlutinn treystir sér ekki til að hækka kjör öryrkja og ellilífeyrisþega sem nemur lágmarkslaunum. Þetta er skýr forgangsröðun, herra forseti. Breytingin á tekjuskattskerfinu sýnir skilningsleysi ríkisstjórnarinnar á aðstöðu tekjulægsta hóps þjóðfélagsins. Sérstaklega þegar horft er til þess að stjórnarflokkarnir vilja ekki að aldraðir og öryrkjar njóti sömu kjarabóta og fólk með lág laun á vinnumarkaði. Samfylkingin telur að afnám þrepaskiptingar skattkerfisins dragi úr getu ríkisins til að fjármagna öflugt velferðarkerfi sem þjóni öllum. Það er aðgerð sem eykur ójöfnuð hér á landi. Nýjar rannsóknir virtra aðila, t.d. hagfræðinga OECD, sýna að aukinn ójöfnuður dregur úr velmegun ríkja. Greiningar þeirra benda til að tekjuójöfnuður hafi mælanleg áhrif til minnkunar hagvaxtar. Efnahagsstefna sem dregur úr ójöfnuði leiðir því ekki einungis til réttlátara þjóðfélags heldur verður þjóðfélagið einnig auðugra. Ef draga á lærdóm af nýjustu rannsóknum hefði farið betur á að lækka skatthlutfallið í lægri þrepum núverandi kerfis frekar en að taka eitt þrep út. Þá væri öflug aðferð að lækka tryggingagjald, sem er skattur á laun sem vinnuveitendur greiða, og auðvelda þeim þannig að hækka laun starfsmanna. Lækkun tryggingagjalds nýtist best litlum og meðalstórum fyrirtækjum og fyrirtækjum sem reiða sig á þekkingu, hugvit, hönnun og annan mannauð. Nánari umfjöllun um afstöðu Samfylkingarinnar til skattkerfisbreytinganna er að finna í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Á næsta ári stefnir í að miklir fjármunir komi í ríkissjóð vegna nauðasamninga við fallin fjármálafyrirtæki. Þær fjárhæðir verða í samræmi við áætlanir sem settar voru fram af síðustu ríkisstjórn. Mikilvægt er að nota fjármunina sem koma í ríkissjóð til að greiða niður skuldir, lækka árlegar vaxtagreiðslur og koma í veg fyrir þenslu. Varað er við því að nota svigrúmið sem skapast til að kaupa kosningasigra í næstu alþingiskosningum með óábyrgum loforðum. Kynning á niðurstöðum samningaviðræðna við kröfuhafa var skrautsýning og ekki til þess fallin að auka traust á þeirri leið sem valin var. Að fara samningaleiðina frekar en að láta þrotabúin borga stöðugleikaskatt er stór ákvörðun sem meira samráð hefði þurft að hafa um og kynna mun skýrar. [[Gripið fram í: Ókei.]] Stöðugleikaframlagið er 379 milljarðar kr. samkvæmt þeim upplýsingum sem gefnar hafa verið. Í fjárlagafrumvarpinu er þó einungis gert ráð fyrir 170 milljörðum kr. af þeim fjármunum sem vænst er að renni í ríkissjóð með stöðugleikaframlaginu. Það fjármagn verður nýtt til að bæta ríkissjóði tekjutap af sérstökum skatti fjármálafyrirtækja að hámarki 40 milljarða kr. og til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Greiddar verða eftirstöðvar af skuldabréfi Seðlabankans og vaxtakostnaður ríkissjóðs af bréfinu verður af þeim sökum 3,7 milljörðum kr. lægri á næsta ári en í ár. Því má ljóst vera að Alþingi mun fjalla frekar um ráðstöfun stöðugleikaframlagsins þegar málin hafa skýrst hvað þetta varðar. Þá leggur Samfylkingin mikla áherslu á það að fram fari rannsókn á einkavæðingu bankanna eins og samþykkt hefur verið [[Síðari, er það ekki?]]með þingsályktun hér á Alþingi og leggur áherslu á að ekki verði farið af stað í söluferli á bankahlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum fyrr en búið sé að rannsaka þetta og niðurstaðan sé ljós svo að læra megi af reynslunni. Herra forseti. Það er afar mikilvægt að auka traust almennings á því hvernig fjármunum úr ríkissjóði er úthlutað og varið. Fjárlaganefnd Alþingis hafði mikið fyrir því á síðasta kjörtímabili að breyta úthlutun á óskiptum liðum fjárlagafrumvarpsins. Fyrir þá breytingu hafði fjárlaganefnd auglýst eftir umsóknum um styrki og tekið tugi umsækjenda ár hvert í viðtal áður en styrkir voru ákveðnir. Fyrirkomulagið hafði verið gagnrýnt harðlega í mörg ár, m.a. af Ríkisendurskoðun og fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem töldu að þarna væri lögð spillingargildra fyrir alþingismenn sem mætti ekki vera til staðar. Orðrómur var um að þingmenn væru að hygla sínu fólki sérstaklega. Umbætur fjárlaganefndar gengu út á gegnsæi til að auka traust á því hvernig fjármunum ríkisins er skipt, á þarfagreiningu og eftirlit, bætta stjórnsýslu, yfirsýn yfir einstaka málaflokka og faglega umsýslu. Útgangspunkturinn var að fjárlaganefnd og fagnefndir gerðu tillögur um einstaka fjárlagaliði en sjóðir og félagasamtök, menningarráð landshluta, vaxtarsamningar sveitarfélaga og ráðuneyti sæju um dreifingu til einstakra verka eftir ákveðnum viðmiðum. Ekki voru allir ánægðir með þetta umbótastarf fjárlaganefndar. Óánægðastir voru þeir sem höfðu greiðan aðgang að þingmönnum og fjárlaganefnd. Þessu umbótastarfi fjárlaganefndar á síðasta kjörtímabili ætti að fylgja eftir með aðhaldi og eftirliti frá fjárlaganefnd og bæta vinnulag ef þörf er á. Breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarp 2016 eru sumar hverjar í anda gamaldags vinnubragða. Meiri hlutinn hefur með tillögugerð sinni rofið þá þverpólitísku sátt um verklag og vinnuferla sem tókst að ná eftir mikla vinnu fulltrúa allra flokka á síðasta þingi. [[Gripið fram í.]]Meiri hluti fjárlaganefndar úthlutar sjálfur rúmlega 200 millj. kr. til valinna verkefna að því er virðist eftir óskum einstakra þingmanna. [[Gripið fram í.]]Gagnsæi er ekkert, jafnræði ótryggt, samþykkt ferli sniðgengið og tortryggni um að þingmenn séu að hygla sínu fólki sérstaklega blossar upp. Það sama má því miður segja um tillögur fyrir Norðvesturkjördæmi. Þessi vinnubrögð eru harkalega gagnrýnd enda hljóta þau að teljast einstaklega óvönduð. Herra forseti. Tekjur til að fjármagna breytingartillögur minni hlutans eru tilteknar á sérstöku skjali þar um. Minni hlutinn leggur allur sameiginlega fram breytingartillögur sem birtar eru á skjali eins og ég nefndi áðan. Þar er gert ráð fyrir fjárframlögum til sjúkrahúsa, menntakerfisins, barnafjölskyldna, vegagerðar, sóknaráætlana landshluta og menningarmála svo að eitthvað sé nefnt. Hæsta upphæðin fer til að standa vörð um kjör aldraðra og öryrkja. Tekjur til að fjármagna breytingartillögurnar eru 2 milljarðar kr. vegna framlengingar orkuskatts, 3 milljarðar kr. vegna hærri veiðigjalda á næsta ári, 8 milljarðar kr. vegna arðs af bönkunum og 4 milljarðar kr. vegna betra skatteftirlits. Við tókum þá ákvörðun, herra forseti, að fara ekki í skattkerfisbreytingar eða þær breytingar sem gerðar hafa verið á undanförnum árum. Það hefði auðvitað verið möguleiki því að þessi ríkisstjórn er búin að afsala sér tekjum svo tugum milljarða skiptir en skilar hér niðurstöðu upp á 10,7 milljarða heildarjöfnuð sem byggður er á einskiptisaðgerðum ef við horfum á tekjustreymið. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því en auðvitað getur hægri stjórnin snúið af villu síns vegar og gert breytingar sem gefa ríkissjóði sanngjarnar tekjur og byggja upp gott velferðarsamfélag fyrir alla. Ríkisstjórnin er sannarlega ekki á þeirri leið núna. Það sýna þessi fjárlög og undanfarin fjárlög einnig.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir ræðuna. Því miður er þingmaður enn á braut vænisýki og dylgna sem voru stundaðar á síðasta kjörtímabili og fer hér fram eins og annar þingmaður hér í dag og segir að þingmenn séu spilltir og hygli einhverjum hluta landsmanna með því að einhverjir hafi betri aðgang að fjárlaganefnd en aðrir. Ég hafna því. Þetta er ekki boðlegt Alþingi Íslendinga árið 2015. Í nefndarálitinu er til dæmis hvatt til þess að rannsókn á einkavæðingu bankanna verði flýtt. Algerlega er ég til í það enda liggur fyrir þingsályktunartillaga frá mér um að við tökum líka rannsóknina á einkavæðingu bankanna hina síðari með í þá rannsókn og farið verði af fullum krafti í það. Til er ég, virðulegi forseti, ekki skal standa á mér. Þar að auki liggur eitt mál á nefndasviði sem kallað hefur verið Víglundarmálið, sem sýnir allt það sem gekk á í hinu gegnsæja samfélagi þegar Samfylkingin og Vinstri grænir voru við völd. Virðulegi forseti. Það er hræðilegt að þurfa að hlusta á þetta, að þessir þingmenn skuli ekki koma sér upp úr því sem gerðist hér árið 2008. En ef refsigleðin á að vera við völd áfram er ég tilbúin í það. Auk þess óska ég eftir því að hv. þingmaður láti uppprenta með réttum upplýsingum það nefndarálit sem hún las upp úr því að ég ætla ekki að gera þingmanninum það að birta viljandi ósannar tölur í þessu nefndaráliti. Vil ég því gefa henni færi á að svara því, þeim orðum sem standa hér að stjórnarmeirihlutinn hafi lækkað útvarpsgjaldið úr 19.400 kr. í 17.800 kr. árið 2014 [[Forseti hringir.]]þegar það er ekki rétt og farið er yfir það í nefndaráliti meiri hlutans. Ég vil biðja þingmanninn um að útskýra þessar upplýsingar.
Herra forseti. Hv. þingmaður kemur víða við. Fyrst varðandi vinnubrögðin þá er það bara þannig að þegar breytingartillögur meiri hlutans eru skoðaðar virðist sem einstakir þingmenn eða meiri hlutinn sameiginlega hafi pikkað út verkefni til þess að styrkja án þess að nokkurt umsóknarferli hafi farið fram. Engin auglýsing var birt. Hvernig í ósköpunum geta hv. þingmenn meiri hlutans talið sig þess umkomna að ákveða þörfina fyrir þau verkefni sem pikkuð eru út? Eitt eru nú vinnubrögðin á síðasta kjörtímabili, þeim var breytt. Við auglýstum þó eftir umsóknum. Við kölluðum eftir umsóknum og töluðum við fólk. En það er ekki einu sinni gert núna heldur eru verk pikkuð út og það veldur bara tortryggni. Hafi það verið gert með öðrum hætti hlýtur hv. þingmaður að koma hér upp og útskýra fyrir okkur nákvæmlega eftir hvaða faglega ferli var farið þegar þessi verkefni voru valin. Hv. þingmaður talar um að hún sé sannarlega til í rannsókn á einkavæðingu bankanna og ég fagna því. Ég óttast ekki neina rannsókn á því sem gerðist á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Það er ágætt að gera það. En við skulum ekki fara út í aðra einkavæðingu án þess að hafa lært af reynslunni og bera reynsluna saman við það sem best gerist í útlöndum, því að ekki ætlum við að setja þjóðina aftur á húrrandi hausinn með því að ástunda [[Gripið fram í.]]óvönduð vinnubrögð þegar út í slíkt er farið. Við skulum standa saman um það, ég og hv. þingmaður, að rannsaka einkavæðingu bankanna og hvernig endurreisn þeirra var gerð hér á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Spurningunni var ekki svarað. Ég bendi þingmanninum á töflu á blaðsíðu 10 þar sem sannleikurinn um útvarpsgjaldið er leiddur í ljós. Óska ég eftir því að hv. þm. Oddný Harðardóttir láti prenta upp nefndarálit sitt með réttum upplýsingum um RÚV því að svona vinnur Samfylkingin; byggir á hálfsannleik, blekkingum og lygum til að geta haldið umræðunni áfram í samfélaginu. Og þetta er ekki eina málið. Sjálfsagt er að fara í það að rannsaka bankana. Við eigum að læra af mistökunum. Þessi ríkisstjórn ætlar ekki að gefa bankana aftur til kröfuhafa á einni nóttu. Það er alveg útilokað mál enda er það það sem gerðist hér á síðasta kjörtímabili og þarf að skoða. Mig langar til að spyrja um flóttamannakaflann. Samfylkingin leggur til að við tökum á móti fimm hundruð flóttamönnum á næstu þremur árum. Það eru engar breytingartillögur um slíkt í breytingartillögunum eða neitt um hver kostnaðurinn er. Hvað kostar það, virðulegi þm. Oddný Harðardóttur? [[Forseti hringir.]]Með svona ákvörðun verður að fylgja fjármagn.
Herra forseti. Ég komst ekki í að svara spurningu hv. þingmanns um útvarpsgjaldið. Ég skal sannarlega fara yfir tölulegar upplýsingar í nefndaráliti mínu. Ekki vil ég nú fara með staðlausa stafi. En það var slæmt að hv. þingmaður skyldi ekki geta nefnt dæmi þar sem hún vænir mig um aðrar rangfærslur því að það er erfitt að sitja undir slíkum dylgjum frá hv. formanni fjárlaganefndar. Vonandi mun það nú koma í ljós síðar. Hvað sem öðru líður, varðandi Ríkisútvarpið [[Gripið fram í.]]er gert ráð fyrir því að gjaldið lækki á árinu 2016. Stjórn Ríkisútvarpsins og stjórnendur þess hafa sagt: Ef það gerist getur stofnunin ekki haldið úti sínu lögbundna hlutverki. Það er aðalmálið. Við skulum ekki drepa því á dreif með einhverju togi um hvað útvarpsgjaldið var hátt á þessu eða hinu árinu. Hafi ég farið með [[Forseti hringir.]]rangar tölur mun ég auðvitað leiðrétta þær. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns sem var um margt sérkennileg. Ég nenni ekki að leiðrétta það allt saman hér í tveggja mínútna andsvari. Hv. þingmaður var í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Sú ríkisstjórn var meðal annars talin stunda kjördæmapot út af mjög háum greiðslum í tengslum við atvinnuuppbyggingu á Bakka og ýmislegt annað. En ég ætla ekki að ræða það hér. Ég ætla að ræða aðeins heilbrigðismálin. Hv. þingmaður benti réttilega á það sem við erum búin að vita lengi að aldurssamsetning þjóðarinnar er breytt. Það kallar meðal annars á aukið álag bæði á heilbrigðisþjónustuna og meðal annars núna vegna þess að við höfum ekki gert nægilegar ráðstafanir á Landspítalanum. Úr því að hv. þingmaður Samfylkingarinnar er meðvitaður um þetta, af hverju var þá fækkað um 100 hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu þar sem þörfin er mest? Það er þess vegna sem þessi mikli vandi kom enn harðar fram á Landspítalanum. Þetta er spurning númer eitt. Spurning númer tvö: Er hv. þingmaður á móti samningum við sérfræðilækna? Og þá er það næsta spurning: Af hverju samdi síðasta ríkisstjórn við tannlækna sem eru sérfræðilæknar? Svo er það spurning númer þrjú: Ég ætla að leyfa mér, af því að enn og aftur er farið rangt með þegar talað er um heilbrigðismálin, virðulegi forseti, að lesa úr grein eftir Odd Steinarsson, sem er sérfræðingur í heimilislækningum. Hann hefur hvað eftir annað reynt að leiðrétta þær rangfærslur sem hér eru hafðar uppi um einkarekna heilsugæslu. Hann fer nákvæmlega yfir það að heimsóknartíðni lágtekjufólks í heilsugæsluna hækkaði í kjölfar slíkra breytinga sem voru gerðar í Svíþjóð. Ég spyr hv. þingmann. Er Samfylkingin á móti þeim einkareknu heimilislæknum sem hér eru, t.d. í Salahverfi sem er byggt á nákvæmlega sömu hugmyndum og hefur verið rekin hér í áratugi með mjög góðum árangri? Vill Samfylkingin loka í Salahverfinu? Vill Samfylkingin loka í Lágmúlanum? Vill Samfylkingin koma í veg fyrir að sjálfstæðir heimilislæknar geti starfað? Hv. þingmaður verður að svara þessum spurningum.
Herra forseti. Það væri nú gott að hafa lengri tíma en tvær mínútur til að svara þessum spurningum. Ég skal reyna að tala hratt. Ég vil bara minna á uppbyggingu hjúkrunarheimila um allt land á krepputímum sem fór fram á síðasta kjörtímabili. Ég er ekki með í kollinum tölurnar sem hv. þingmaður er að kalla eftir eða svör við þeim. Ég man hins vegar vel eftir uppbyggingu hjúkrunarheimila um allt land í gegnum leiguleiðina. Samningur við sérgreinalækna - ég er að benda á þá vegna þess að þar er gert ráð fyrir magnaukningu. Með sama hætti á að gera ráð fyrir magnaukningu í opinbera kerfinu. Það er það sem ég er að gagnrýna. Af hverju er ekki gert ráð fyrir magnaukningu á Landspítalanum og í opinbera kerfinu yfir höfuð? En gert er ráð fyrir því hjá sérgreinalæknum og í einkareknu heilbrigðisþjónustunni. Ég er ekkert á móti blönduðu rekstrarformi, en ég er á móti því ef leggja á út í útboð á heilu kerfunum án þess að um það sé tekin umræða í samfélaginu eða hér á Alþingi. Ég er á móti því. Ég vil að við breytum lögunum á þann veg að það sé ekki möguleiki að gera þetta. Þetta er hápólitískt mál og við þurfum að taka um það umræðu. Ég hef lesið skýrslu sænsku ríkisendurskoðunarinnar og ég skal senda hv. þingmanni slóðina á þá skýrslu. Þar fjallar sænska ríkisendurskoðunin um einkareknar heilbrigðisstofnanir. Margt var þar ágætlega gert en niðurstaðan er þessi: Í hverfum þar sem tekjulægra fólk býr og þar sem félagsleg vandamál voru tíðari þar fór þjónustan versnandi með þeirri breytingu sem gerð var þegar sænsku heilsugæslustöðvarnar voru einkareknar. Það er það sem ég er að vísa í. Ég er að vísa í það að við eigum að taka um þetta umræðu. Við eigum að læra af öðrum þjóðum en það á ekki að gerast með einhverjum þjónustusamningum milli heilbrigðisráðherra og einhverra vina hans, [[Forseti hringir.]]leyfi ég mér að segja, því að heilbrigðisþjónusta er ekki útboðsskyld. Það er ekki einu sinni skylda að bjóða út og auglýsa.
Virðulegi forseti. Ég get ekki náð í þessu stutta andsvari mínu að lesa upp úr þessari grein, ég mun gera það í ræðu hér á eftir. Ég er með skýrslu ríkisendurskoðunarinnar sænsku á heimasíðunni minni, gudlaugurthor.is, ásamt leiðréttingunum vegna þess að það er orðinn taktur hjá íslenskum vinstri mönnum að segja bara hálfan sannleikann. Ég hvet ykkur - þessi grein er frá 3. desember, þessi maður, sem er sérfræðingur, er hvað eftir annað búinn að skrifa um þessa hluti - til að kynna ykkur þetta. Hv. þingmaður sagði áðan og lét að því liggja að þetta þýddi að fólk þyrfti að borga meira fyrir að fara til heimilislæknis. Nú var það þannig að Salahverfis-heilsugæslan var boðin út. Borga menn meira þar? Nei. Það er ekki það sem gerðist í Svíþjóð en það er alveg sjálfstæð ákvörðun um það. Hér er verið að væna stjórnvöld um mjög óeðlilega hluti og verið að vísa í gögn án þess að koma með alla söguna. Að ætla [[Forseti hringir.]]mönnum það, þegar þeir fara í útboð og nýta sér einkarekstur, sem hefur verið gert um áratugaskeið á Íslandi, að þeir séu að fara í grundvallarbreytingu á heilbrigðisþjónustu á Íslandi eru hrein og klár ósannindi.
Herra forseti. Það sem ég sagði hér áðan var að allt þetta umhverfi, eins og það liggur fyrir, og þetta tal um aukinn einkarekstur á heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu, vekur upp tortryggni. [[Gripið fram í.]]Þá velta menn því fyrir sér hvað þarna eigi að vera á ferðinni. - Ekki ef menn kynna sér málin betur, segir hv. þingmaður. Tökum umræðuna hér í þingsal og förum yfir málin. Hv. þingmaður talar af miklum eldmóði fyrir þessum hlutum og talar um kosti einkarekinna heilsugæslustöðva. Hvers vegna talar hv. þingmaður ekki af eins miklum eldmóði fyrir því að Landspítalinn fái bætta magnaukningu? Af hverju gerir hv. þingmaður þá kröfu á Landspítalann að skera niður um milljarð vegna þess að ekki er hægt að bæta opinbera kerfinu upp fjölgun sjúklinga? En það er sjálfsagt að gera það við einkareknu stöðvarnar og hjá sérgreinalæknum.
Forseti. Það er dálítið erfitt að koma í pontu eftir svona umræður. Voðalega er fólk reitt. Ég hef nokkrar athugasemdir. Það er eitt varðandi heilbrigðiskerfið sem við þurfum að átta okkur á sem imprað var á hér áðan, aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast. Hið rétta er, best að nota rétt orð um það, er að aldurssamsetning þjóðarinnar er að ná eðlilegri aldursdreifingu. Aldurssamsetning þjóðarinnar hingað til er búin að vera frekar óeðlileg. Það hefur verið mun lægra hlutfall aldraðs fólks en yngra fólks einmitt út af barnasprengjunni svokölluðu fyrir nokkrum áratugum síðan. Síðan þá hefur mannfjöldaaukningin verið eðlileg. Við þurfum því að búa til kerfi sem virkar fyrir eðlilega aldursdreifingu þjóðarinnar og þangað erum við að stefna, kannski hraðar en við getum búið til fjárlög fyrir. Ég hnaut um það sem sagt var um útvarpsgjaldið. Ég sé sömu tölur í áliti minni hlutans og í nefndaráliti meiri hlutans, þannig að ég veit ekki af hverju verið var að rífast svona rosalega mikið um það. Það sem ég ætlaði hins vegar að spyrja um var sóknaráætlunin. Sóknaráætlunin gerir ráð fyrir því að ríkið borgi rosalega mikið til sveitarfélaganna til ýmissa verkefna. Af hverju byggjum við ekki frekar upp sjálfstæði sveitarfélaganna til þess að vinna eigin verkefni betur, í staðinn fyrir að við tökum skatt frá þeim og deilum síðan út til þeirra aftur? Af hverju geta þau ekki nýtt þær tekjur sem verða til nær þeim til þess að vinna þessi sóknarverkefni til styrkingar byggðar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hugmyndin með sóknaráætlun landshluta er einmitt sú að landshlutarnir taki með beinum hætti þátt í fjárlagagerðinni. Við tökum frá pening sem munar um sem landshlutarnir forgangsraða sérstaklega. Það er hugmyndin. En auðvitað eru landshlutarnir misvel stæðir. Það er því eðlilegt að í staðinn fyrir að ríki segist ætla að veita fé í þetta og hitt séum við með ákveðna púllíu sem landshlutarnir geta sjálfir forgangsraðað og komið þannig með beinum hætti inn í fjárlagagerðina á fyrri stigum. Það er hugmyndin. Við í minni hlutanum erum með tillögu um að bæta 400 millj. kr. í sóknaráætlun. Ef vel ætti að vera ættum við að vera með 1,5 milljarða þarna inni. Það er nokkuð sem við ættum að stefna að að gera. Á síðasta kjörtímabili fór fram mjög mikil vinna. Ég tók þátt í henni í mínu kjördæmi þar sem fólk úr kjördæmunum, úr öllum stéttum og af öllum stærðum og gerðum kom saman til að greina stöðuna, hvar væri þörfin mest fyrir að byggja upp og hvernig hægt væri að haga hlutunum til að búsetan væri sem vænlegust í landshlutanum. [[Forseti hringir.]]Þarna komu fram mörg verkefni sem enn eru ófjármögnuð. Við þurfum að halda áfram á þeirri braut. Þegar þessi ríkisstjórn tók við henti hún allri sóknaráætluninni í burtu. Allri. Við gátum grenjað inn hér 100 millj. kr. til að halda áfram þessu starfi sem sveitarstjórnarmenn voru ánægðir með út um allt land, alveg sama í hvaða flokki þeir eru.
Forseti. Ég skal alveg vera sammála því að sóknaráætlunin er mjög fín áætlun og gott að fjármagna hana. Það sem ég er að ýja að er að ríkið fær tekjuskatt af fyrirtækjum og það fær virðisaukaskatt af færslum þó að það sé á svæðum sveitarfélaganna. Alveg eins og sveitarfélög fá útsvar af tekjuskatti einstaklinga ættu þau að fá útsvar af tekjuskatti fyrirtækja og ættu að fá hlutdeild af virðisaukaskattinum þannig að þau geti sjálf fjármagnað þau mál sem þau vilja greinilega forgangsraða eftir ákveðinni aðferð. Það var það eina sem ég benti á; að leyfa þeim að halda því fjármagni sem verður til hjá þeim til þess að fjármagna þau verkefni sem þau vilja vinna.
Herra forseti. Það er rétt. Ég held samt að það verði alltaf að vera sambland af þessu tvennu. Sveitarfélögin sem komu fyrir hv. fjárlaganefnd í fjárlagavinnunni í ár töluðu öll um tekjustofna, að hinir lögbundnu tekjustofnar, fasteignagjöldin, útsvarið og Jöfnunarsjóður sveitarfélaga stæðu ekki undir þjónustunni. Þau vildu fá einmitt, töluðu um virðisaukaskattinn, hlutdeild í virðisaukaskatti. Þau þjónusta kannski ferðamenn sem skilja bara eftir sig spor í sveitarfélögunum, gista þar ekki eða kaupa nokkurn skapaðan hlut, þannig að sveitarfélögin bera í raun kostnað af ferðamönnum en fá ekki tekjur á móti. Þetta er því réttlætismál fyrir sveitarfélögin. Við höfum talað um það hér að sveitarfélögin fái líka hlutdeild í veiðigjaldinu. Það væri eðlilegt. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við þurfum að finna leiðir til þess að breikka tekjustofna sveitarfélaganna. Það er eðlilegt að horfa til virðisaukaskattsins vegna ferðamanna og veiðigjaldsins vegna fiskveiða, en það má auðvitað skoða það í víðara samhengi.
Herra forseti. Við ræðum hér tillögur meiri hlutans við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og áhyggjur okkar minnihlutafólks af þeim fram komnum mörgum hverjum í það minnsta. Hér var ágætlega farið yfir ýmis mál, við í minni hlutanum höfum kosið að leggja fram sameiginlegar breytingartillögur en vera hver með sitt nefndarálitið. Eftir samfelldan afkomubata ríkissjóðs á hverju ári frá árinu 2009 og til þess að jöfnuði var náð árið 2013 hefur þróunin verið fremur hæg á árunum 2014 og 2015. Jákvæð niðurstaða byggist fyrst og fremst á óreglulegum liðum eins og óvenjumiklum arðgreiðslum frá fjármálafyrirtækjum í eigu ríkisins. Horfur um afkomu ársins 2016, að fram komnum breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, eru á svipuðum nótum, jafnvel að afkoman versni fremur en hitt. Þessi þróun ríkisfjármálanna, þrátt fyrir áframhaldandi og samfelldan efnahagsbata allt frá árinu 2011, er áhyggjuefni. Tekjustofnar ríkissjóðs hafa markvisst verið veiktir í tíð þessarar ríkisstjórnar svo samanlagt nemur að minnsta kosti 35–40 milljörðum kr. Efnahagsleg staða landsins gefur þó tilefni og tækifæri til að styrkja innviði og velferð samfélagsins með markvissum hætti. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks fer ekki vel með þetta tækifæri að mati Vinstri grænna. Í sameiginlegum tillögum stjórnarandstöðunnar má sjá að hægt er að leggja aðrar áherslur við stjórn landsins, ef vilji er til, og nýta á sanngjarnari hátt bætta afkomu ríkissjóðs. Þar er lögð áhersla á bætt kjör almennings og þeirra sem lægstar tekjur hafa, á heilbrigðisþjónustu, menningu, menntamál og á fjárfestingar í umhverfi og innviðum samfélagsins um land allt. Með þeim hætti teljum við að best verði unnið gegn ójöfnuði á Íslandi og tryggt að aukin hagsæld skiptist réttlátlega. Frumvarp til fjárlaga ársins 2016 var lagt fram með afgangi á heildartekjujöfnuði að fjárhæð 15,3 milljörðum kr. en breytingartillögur ríkisstjórnarinnar lækka hann niður í 10,7 milljarða. Í frumvarpinu og meðfylgjandi ríkisfjármálaáætlun kemur enn og aftur berlega í ljós að fjárlagaáherslur og ríkisfjármálastefna ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur þau áhrif í reynd að byrðarnar léttast hjá efnaðasta hópi landsmanna og þeim er velt yfir á hina efnaminni með ósanngjarnri dreifingu skattbyrðarinnar og skiptingu opinberra fjármuna. Hér er um að ræða ríkisfjármálastefnu sem einkennist af mikilli óvissu um stóra þætti er varða bæði útgjöld og tekjur ríkissjóðs. Áhrif kjarasamninga eru umtalsverð. Ríkisstjórnin hefur valið að afsala ríkinu miklum tekjum þar sem sett er í forgang að fella niður auðlegðarskatt eða framlengja hann ekki, lækka veiðigjöld, tekjuskatt í miðþrepi, lækka tolla, efra þrep virðisaukaskatts og fella niður vörugjöld en á móti var matarskattur hækkaður og þverskallast er við að lækka tryggingagjald svo einhverju nemi. Þessar áherslur vekja furðu, ekki síst í ljósi þess að á sama tíma eru viðamiklir málaflokkar vanfjármagnaðir. Eins og hér hefur komið fram höfum við talað um heilbrigðismálin, almannatryggingar, menntamál, samgöngumál og margt fleira. Ríkisfjármálastefna sem er byggð upp á nýfrjálshyggju og óvissu er óábyrg og ranglát stefna sem gagnast helst stóreignafólki og auðmönnum en láglaunafólk, öryrkjar og eldri borgarar í landinu og heimili þeirra eru látin reka á reiðanum og reikningurinn fyrir ónóga fjárfestingu í innviðum samfélagsins er sendur inn í framtíðina. Afkoma fjárlagafrumvarpsins byggir á því að svelta fjárvana þjóðþrifamál þó að langt sé síðan ytri aðstæður hafa verið þjóðarbúinu hagfelldari. Það er afar mikilvægt að vandað sé til verka þegar kemur að vinnu fjárlagafrumvarpsins því að það er stærsta þingmál hvers vetrar og tryggja þarf að traust ríki hjá almenningi á því hvernig fjármunum úr ríkissjóði er úthlutað. Mér þykir ýmislegt gagnrýnivert, m.a. skortur á samráði við þingið og nefndir þess vegna hinna veigamiklu samninga ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um stöðugleikaframlag fallinna fjármálafyrirtækja í stað stöðugleikaskatts. Stöðugleikaframlagið er kynnt sem einn af grunnþáttum ríkisfjármálastefnunnar þó að það hafi skilað mun rýrari niðurstöðu en kynnt hefur verið í ýmsum glærusýningum fjármálaráðherra og forsætisráðherra og er með öllu óútfært, bæði í fjárlögum næsta árs og í ríkisfjármálastefnunni. Ekki er hægt að láta óátalin þau vinnubrögð sem meiri hluti fjárlaganefndar viðheldur vegna óskiptra liða, svokallaðra safnliða, eins og ég ræddi við formann fjárlaganefndar í andsvari áðan. Meiri hluti fjárlaganefndar er í raun að úthluta hundruðum milljóna, að eigin geðþótta, af safnliðum sem ráðuneytunum var falið að gera með samræmdum, faglegum og gagnsæjum hætti. Á síðasta kjörtímabili var þessu breytt, m.a. vegna ábendinga Ríkisendurskoðunar og þingmanna úr öllum flokkum, sem hafa setið undir því að verið sé að hygla þeim sérstaklega sem aðgang hafi að fjárlaganefndarfólki. Þetta eru skoðanir sem komu fram og þess vegna var farið í að breyta þessu. Breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar nú eru að mínu mati dæmi um gamaldags vinnubrögð þar sem rúmum 240 milljónum er dreift í margs konar verkefni sem tilheyra í raun safnliðum. Má í þessu samhengi nefna verkefni norðvesturnefndar sem í eru settar 285 milljónir en ekki hafa verið rædd sem slík í nefndinni og engin rök hafa verið færð fyrir, a.m.k. ekki í áheyrn okkar, minni hlutans í fjárlaganefnd. Hefur það í sjálfu sér ekkert með þau verkefni að gera sem þar undir liggja. Nær væri að efla og styrkja byggða- og sóknaráætlanir þar sem heimafólk forgangsraðar eftir faglegu ferli. Almenningur verður að geta treyst því að fjármunum sé úthlutað með faglegum og gagnsæjum hætti en ekki eftir geðþótta þingmanna hverju sinni. Helstu vonbrigðin eru þó að hér er um að ræða fjárlög sem mér þykja laus við alla framtíðarsýn þegar kemur að framtíðaruppbyggingu innviða samfélagsins, sjálfbærni efnahagslífsins, viðhaldi og vexti grunnstoða samfélagsins, ábyrgri umhverfisstefnu og trúverðugum lausnum á mjög viðkvæmu ástandi íslensks hagkerfis bæði í nútíð og þegar litið er til næstu ára. Aðeins varðandi fjármagnskostnaðinn. Gert er ráð fyrir að fjármagnskostnaður lækki einungis um 11,5 milljarða til ársins 2019 og verður hann þó nánast óbreyttur til þess árs eða um 68 milljarðar árin 2017 og 2018. Í fjárlögunum 2015, þ.e. á þessu ári, er gert ráð fyrir að vaxtagjöld nemi ríflega 82,5 milljörðum, lækki í ríflega 77 milljarða samkvæmt stöðuskjali frumvarps til fjáraukalaga 2015 en lækki í 72,6 milljarða samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2016 og breytingartillögum og verði óbreytt þar til þau lækka niður í tæpa 63 milljarða kr. árið 2019. Í því sambandi ber að hafa í huga að í endurmati ársins 2015 er gert ráð fyrir að vaxtagjöld ríkissjóðs verði tæplega 6 milljörðum lægri en í fjárlögum 2015. Sú lækkun skýrist að stærstum hluta af lægri spá um stýrivexti á þessu ári en gengið var út frá í forsendum fjárlaga sem hefur meðal annars áhrif á vaxtagjöld vegna ríkisbréfa, ríkisvíxla og skuldabréfs við Seðlabanka Íslands. Þannig virðist lækkun vaxtagjalda lítil í ljósi digurbarkalegra yfirlýsinga ríkisstjórnarinnar um að lækka þau og virðist einkum skýrast af uppgreiðslu skuldabréfs gagnvart Seðlabanka Íslands, þ.e. um tæpa 5 milljarða. Ein helsta forsenda fyrir aukinni niðurgreiðslu skulda liggur í áformum um að nýta hluta tekna af stöðugleikaframlagi, stöðugleikaskatti eða gjaldeyrisuppboðum Seðlabankans til að greiða upp 103,5 milljarða eftirstöðvar af skuld ríkissjóðs við Seðlabankann. Stöðugleikaframlagið, þ.e. samkomulag ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks við kröfuhafa fallinna fjármálafyrirtækja, sem við munum eftir að kynnt var með glærusýningu í Hörpu í júní sl. er gagnrýnivert, bæði villandi framsetning ríkisstjórnarinnar og samráðið við þingið vegna málsins sem hefur verið hverfandi allt kjörtímabilið. Með stöðugleikaframlaginu afsalar ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ríkissjóði gríðarlega háum tekjum sem nema allt að 39% stöðugleikaskatti á þrotabúin með því að bjóða þeim afslátt af þeim skatti ef þau ljúka nauðasamningum innan tilskilins tíma. Einnig er umhugsunarvert hversu eftirgefanlegt samkomulag ríkisstjórnarinnar er við erlenda kröfuhafa vegna vaxtaívilnunar og má í því ljósi benda á umsögn ríkisskattstjóra um 172. mál á þskj. 175, um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um fjármálafyrirtæki. Þar segir, með leyfi forseta: „Að mati ríkisskattstjóra leysir umrædd lagabreytingartillaga eingöngu þann vanda sem snýr að erlendum móttakendum vaxta - óleystur væri þá sá vandi sem eftir stæði vegna innlendra kröfuhafa og þeirrar staðgreiðsluskyldu sem á er kveðið í lögum nr. 94/1996.“ Stór hópur kröfuhafa mun því ganga keikur frá samkomulaginu við Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk enda er það mun betra fyrir kröfuhafana en ríkisstjórnin lagði upp með. Þar með ber ríkissjóður og um leið almenningur mun rýrari hlut úr býtum en með stöðugleikaskattsleiðinni og óvissa ríkir enn um það hvenær almenningur og lífeyrissjóðir losna úr fjármagnshöftum. Þó að ríkisstjórnin hafi sett sér þau markmið að selja allt að 30% af eignarhluta sínum í Landsbanka Íslands er ekki gert ráð fyrir hagnaði af þeirri sölu samkvæmt frumvarpinu. Það hlýtur að teljast óvenjuleg áætlanagerð í ljósi bókfærðrar stöðu félagsins og framtíðarhorfa. Söluverðmætið kemur heldur ekki fram í lækkun fjármagnskostnaðar þó að ætlunin sé samkvæmt ríkisfjármálaáætluninni að verja andvirðinu til uppgreiðslu skulda. Þessi óvissa með söluferli Landsbankans þarf ekki að koma á óvart þar sem annar stjórnarflokkurinn hefur ályktað gegn sölu bankans á sínum síðasta landsfundi og hlýtur því að vera töluverð óvissa um afdrif málsins. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggst gegn sölu þessa hlutar af ýmsum orsökum, m.a. þeim að bankinn skilar eiganda sínum verulegum arði en líka vegna þess að á meðan ríkið hefur jafn rík tök á bankakerfinu og nú eru mikil tækifæri til að stokka upp kerfið, aðskilja viðskipta- og fjárfestingarbanka og skipuleggja skynsamlegra bankakerfi til framtíðar. Ég minni í því sambandi á að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram þingmál um að aðskilja viðskipta- og fjárfestingarbanka. Gert er ráð fyrir að lækkun heildarskuldanna verði 20% af vergri landsframleiðslu í árslok 2019. Lækkun á skuldahlutfallinu má að stórum hluta rekja til vaxtar í landsframleiðslunni því að áætlað er að nafnvirði hennar aukist um 29% á tímabilinu. Einnig er gert ráð fyrir að nafnvirði skuldanna lækki um um það bil 15% á tímabilinu vegna sölu á hlut í Landsbanka og uppgreiðslu skuldabréfs við Seðlabanka eins og rakið hefur verið. Almennur rekstur ríkisins mun því að litlu leyti greiða niður skuldirnar sem er verulegt áhyggjuefni, að undirliggjandi rekstur er enn ekki nægjanlega góður. Þrátt fyrir að hagkerfið sé á hægri uppleið er það mjög viðkvæmt. Því miður hafa deilur á vinnumarkaði einkennt allt þetta kjörtímabil. Í sjálfu sér er ekki að furða í ljósi sögunnar að óvissa ríki um áhrif kjarasamninga. Verst er þó að í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur samningsvilji verið lítill við vinnandi stéttir sem leitað hafa réttilega eftir launaleiðréttingum og með meiri framsýn og samningsvilja hefði líklega verið hægt að lenda samningum við launafólk á annan hátt en gert var með tilheyrandi löngum átökum, verkföllum og ítrekuðum lagasetningum á launafólk sem hafa ekki sést í jafn miklum mæli áratugum saman. Fjármálaráðherra viðurkennir óvissuþáttinn vegna nýgerðra kjarasamninga í ríkisfjármálastefnu sinni og áhrif þeirra á hagkerfið, eins og kemur fram á bls. 6 í Stefna og horfur, þar sem það byggir á voninni um að gott samstarf takist milli aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda um að verja þann árangur sem náðst hefur í almennum lífskjarabata. Við þekkjum að svo virðist sem þeir sem minna hafa á milli handanna og hafa kallað eftir kjarabótum eigi að sjá um að stöðugleika sé viðhaldið. Þrátt fyrir óvissuna er fullyrt í fjárlagafrumvarpinu að með lækkandi skattbyrði, aukinni atvinnu og hækkandi launum muni kaupmáttaraukning ráðstöfunartekna heimila í landinu halda áfram að aukast. Vert er að hafa í huga að loforð núverandi ríkisstjórnar um ofangreindar aðgerðir eru langt því frá að vera útfærðar með hag alls almennings í huga. Því leggur stjórnarandstaðan til að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga hækki með sama hætti og laun á almennum vinnumarkaði, þ.e. til þeirra sem lægst launaðir eru, í 300 þús. kr. og að því markmiði verði náð á árinu 2017. Lækkandi skattbyrði hefur í tíð núverandi ríkisstjórnar gagnast best fyrirtækjum og stóreigna- og hátekjufólki. Vert er að vekja athygli á að þrátt fyrir fögur fyrirheit læddi ríkisstjórnin ójafnaðarstefnu sinni inn í samningagerðina í kjarasamningum almenna vinnumarkaðarins sumarið 2015, líklega til þess að sem minnst umræða yrði um hana og hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar ítrekað bent á að skattbreytingarnar séu liður í kjarasamningum og þar af leiðandi nánast hafnar yfir gagnrýni. Því er til að svara að hægt hefði verið að grípa til annarra skattalækkana í samningum við aðila vinnumarkaðarins sem hefðu betur stutt við tekjujöfnun og haft minni neikvæð þensluáhrif. Spyrja má hvers vegna ekki hafi frekar verið farin sú leið að lækka tryggingagjaldið. Til lengri tíma litið er tryggingagjaldið ígildi skatts á launatekjur. Lækkun þess hefði þannig haft áhrif á allan launatekjuskalann öfugt við lækkun skatthlutfallsins sem hefur engin áhrif á þá sem lægst hafa launin. Hækkandi laun fólks þýða nefnilega ekki sjálfkrafa kaupmáttaraukningu ráðstöfunartekna enda kemur það skýrt fram í verðbólguspá Hagstofunnar að kaupmáttur ráðstöfunartekna dregst saman strax á næsta ári, ef fram heldur sem horfir, úr tæplega 8% á þessu ári í tæplega 7% á næsta, í 5% árið 2017 og í rétt ríflega 3% árið 2018. Það má sjá í töflu 5 sem ber heitið „Vinnumarkaður og nýting framleiðsluþátta“ í Peningamálum Seðlabanka Íslands. Einnig kemur fram að verðbólga muni strax árið 2016 draga úr vexti kaupmáttar launa. Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hefur varað við hratt versnandi verðbólguhorfum á árinu og skemmst er að minnast að stýrivextir bankans voru hækkaðir um 0,5% í bæði júní og júlí og eru nú 5,5%. Í fundargerð peningastefnunefndar frá 18. nóvember sl. er bent á hve viðkvæmar verðbólguhorfur eru vegna kjarasamninga. Óvissuþættirnir sem fjallað er um í nóvemberhefti Peningamála undirstrika að verðbólguhorfur til næstu þriggja ára gætu hæglega breyst frá því sem gert er ráð fyrir í grunnspánni. Verðbólguþrýstingur kann að vera vanmetinn sem að öðru óbreyttu mundi kalla á hærra vaxtastig en felst í grunnspánni til að halda verðbólgu í markmið, ef til dæmis fyrirtæki velta kostnaðarauka nýgerðra kjarasamninga í ríkara mæli út í verðlag en gert er ráð fyrir í spánni eða ef áhrif mikillar tímabundinnar hækkunar kaupmáttar ráðstöfunartekna á einkaneyslu og húsnæðisverð eru vanmetin. Í skattstefnu yfirvalda endurspeglast hin raunverulega pólitíska stefna ráðandi ríkisstjórnar enda er skattkerfið ekki aðeins nauðsynlegt tæki til að afla tekna til samfélagslegra verkefna heldur hefur uppbygging skattkerfisins áhrif á samfélagið allt, hvort sem um er að ræða skiptingu skattbyrði, eignamyndun eða tekjudreifingu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur því til að horfið verði frá breytingum á þrepaskipta skattkerfinu og þeim skattalækkunum sem þær fela í sér. Fremur á að verja fjármunum ríkissjóðs og þeim fjármunum sem ríkisstjórnin er búin að gefa frá sér í að efla samfélagslega innviði eins og að rétta stöðu þeirra sem verst standa í samfélaginu. Tillögur okkar minni hlutans bera vott um þetta. Gert er ráð fyrir að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar í skattamálum lækki tekjur ríkissjóðs um ríflega 7 milljarða á næsta ári og í kringum 14–15 milljarða á ári til ársins 2019. Við sjáum að á næstu árum erum við að missa hér út verulegar fjárhæðir sem er mjög viðkvæmt fyrir samfélag og ríkissjóð sem er rétt að byrja að ná jafnvægi fyrir utan þessar óreglulegu tekjur. Með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2016 heldur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks áfram á sömu braut, að afsala almenningi mikilvægum tekjum á viðkvæmum tímum þegar íslenskt efnahagslíf að er að rísa á fætur úr rústum efnahagshrunsins. Núverandi ríkisstjórn ræðst í þessu frumvarpi í enn frekari breytingar á skattkerfinu sem stuðla að auknum ójöfnuði og ganga allar í þá átt að draga úr skattheimtu og létta byrðar efnaðasta hluta landsmanna og láta hina efnaminni kosta æ stærri hluta af sameiginlegum útgjöldum okkar allra. Þetta kallar ríkisstjórnin einföldun skattkerfisins en það er auðvitað stefnumál og markmið hennar að hverfa frá tekjuskiptu skattkerfi sem fyrrverandi ríkisstjórn kom á til aukinnar jöfnunar. Í raun má segja að fjármálaráðherra hafi náð ágætum árangri í viðleitni sinni ef hún er metin út frá forsendum nýfrjálshyggjunnar um lága skatta og litla samneyslu. Í fjárlögum fyrir árið 2015 var áherslan fyrst og fremst á breytingar á virðisaukaskattskerfinu og var þá lægra skattþrepið hækkað úr 7% í 11% eins og við munum. Þrátt fyrir það stóð hugur fjármálaráðherrans til enn frekari hækkunar neðra þrepsins og vildi helst fara með það í 14% og þannig birtist það fyrst í frumvarpinu. Viðspyrna stjórnarandstöðu og verkalýðshreyfingar kom í veg fyrir þá hækkun enda koma þessar breytingar verst við þá sem minnstar tekjurnar hafa. Eins og áður sagði hyggst ríkisstjórnin ráðast í enn frekari skattbreytingar og markmiðið virðist vera að reyna að snúa til baka allri þeirri tekjujöfnun sem skattbreytingar síðustu ríkisstjórnar miðuðu að. Það virðist vera stærsta mál þessarar ríkisstjórnar að reyna að snúa við öllu því sem áður var gert. Breytingar í tíð núverandi ríkisstjórnar á virðisaukaskatti og tekjuskatti sem og afnám auðlegðarskatts hafa allar þegar haft neikvæð áhrif á tekjujöfnunina. Skattalækkunin er auk þess algerlega úr samræmi við ítrekaðar óskir Seðlabankans um að ríkisstjórnin styðji með ríkisfjármálastefnu við peningamálastefnu bankans. Skattalækkunin eykur þvert á móti líkur á að Seðlabankinn hækki vexti í kjölfarið til að draga úr eftirspurn. Nánari rökstuðning gegn skattkerfisbreytingum ríkisstjórnarinnar má finna í áliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um ýmsar forsendur fjárlaga. Mikið hefur verið talað um tryggingagjald og Fæðingarorlofssjóð. Sá hluti tryggingagjaldsins sem rennur í Fæðingarorlofssjóð hefur lækkað úr 1,28 prósentustigi í 0,65. Sífellt stærri hluti tryggingagjaldsins rennur til annars en afmarkaðra verkefna og það er ekki enn útfært hvernig fjármögnun Fæðingarorlofssjóðs verður háttað þrátt fyrir að ríflega ár sé síðan félags- og húsnæðismálaráðherra skipaði nefnd til að skila tillögum til úrbóta varðandi stöðu sjóðsins. Væri vert að meiri hluti fjárlaganefndar kallaði eftir því að þessar tillögur færu að líta dagsins ljós. Í sameiginlegum tillögum stjórnarandstöðunnar er gerð tillaga um að barnafjölskyldum verði mætt með hækkun á þaki fæðingarorlofs upp í 500 þúsund og að barnabætur hækki með hækkun á skerðingarviðmiðum. Það er umhugsunarvert á tímum þegar þjóðir heims eru saman komnar á einni mikilvægustu ráðstefnu um loftslagsmál og samhugur ríkir meðal þeirra um að draga úr losun jarðefnaeldsneytis sé áhersla íslensku ríkisstjórnarinnar að leggja af umhverfis- og auðlindaskatta sem eru eitt allra öflugasta tækið sem ríkisstjórnir hafa í baráttunni fyrir framtíðarkynslóðir þegar kemur að verndun umhverfis okkar. Þó eru umhverfis- og auðlindaskattar hvorki margir né margþættir hér á landi Slíkir skattar felast einkum í kolefnisgjaldi sem greitt er í ríkissjóð af fljótandi jarðefnaeldsneyti, svo sem gasolíu, dísilolíu, bensíni, flugvéla- og þotueldsneyti og brennsluolíu. Kolefnisgjald er lagt á og innheimt samkvæmt lögum en í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks var kolefnisgjaldið lækkað um 1%. Það sama á við um bensíngjald, olíugjald og kílómetragjald. Þessum lækkunum á neyslusköttum, þ.e. krónutölusköttum og gjaldskrám, var að mínu mati lætt inn af hálfu ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga og með yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir þeim tengdar á Þorláksmessu árið 2013. Eins og aðrar skattalagabreytingar dregur umrædd ráðstöfun fram þá stefnu stjórnvalda að auka neyslu og hvetja til hennar með öllu móti, jafnvel þegar í hlut á neysla sem óumdeilanlega veldur umhverfisspjöllum eins og brennsla jarðefnaeldsneytis. Í lögum um loftslagsmál sem ætlað er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda er kveðið á um fjárhæð losunargjalds. Mun það miðað við meðalverð losunarheimilda á Evrópska efnahagssvæðinu eins og það er á árstímabili sem lýkur 31. ágúst árið áður. Þetta sýnir eitthvað annað en vilja til að standa sig í því að nota skattlagningarvaldið í þágu loftslagsmála. Þá er í lögum nr. 125/2014, um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015, kveðið á um að tekjur af uppboðnum losunarheimildum renni í ríkissjóð í stað loftslagssjóðs, en sjóðnum þeim er ætlað að styðja við verkefni er stuðlað geta að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi, aðlögun að afleiðingum loftslagsbreytinga og aukinni þekkingu almennings á loftslagsbreytingum af mannavöldum, afleiðingum þeirra og mögulegum aðgerðum til að sporna við þeim. Það blasir við að með þessu er verið að veikja markaðar tekjur ríkissjóðs í loftslagsmál og láta þær þess í stað renna beint í ríkissjóð þar sem þær eru ekki eyrnamerktar loftslagsmálum. Til að mæta skuldbindingum Íslands vegna loftslagsvandans gerir stjórnarandstaðan sameiginlega tillögu um að auknir fjármunir fari til fjárfestinga í græna hagkerfinu, almenningssamgangna og í loftslagssjóð. Það má nýta skattkerfið til að ýta undir og stuðla að bættri lýðheilsu og koma í veg fyrir almennt heilsutjón með fyrirbyggjandi aðgerðum. Því miður virðist það ekki vera stefna núverandi ríkisstjórnar eins og lækkun hennar á gjaldi á áfengi og tóbak ber með sér sem og ákvörðun um að fella sykurskattinn niður 1. janúar 2016. Vitað er að afleiðingar of mikillar sykurneyslu birtast í ýmiss konar sjúkdómum og kvillum sem þegar leggjast þungt á heilsu landsmanna og munu gera það í enn frekara mæli í framtíðinni. Í þessum efnum hefur verið talað um faraldur þegar kemur að nýgengi í svokallaðri sykursýki 2. Því skýtur skökku við að á sama tíma og núverandi ríkisstjórn setti á laggirnar sérstaka ráðherranefnd um lýðheilsumál skuli ráðstafanir hennar í ríkisfjármálum miða að því að lækka skatta á óhollustu en hækka verð á hollustu. Loks verður ekki hjá því komist að nefna áherslu þingflokks Sjálfstæðisflokksins með formann flokksins í broddi fylkingar á aukið aðgengi að áfengi þrátt fyrir andstöðu allra sem best þekkja til lýðheilsumála og heilbrigðismála almennt, að ekki sé minnst á nýsamþykkta heilbrigðisstefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Virðulegi forseti. Það er ekki er hægt að sleppa því að tala og rita um tekjur ríkissjóðs og afsal á þeim í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks án þess að minnast á þá gríðarlegu fjármuni sem ríkisstjórnin afsalaði ríkissjóði nánast strax við stjórnarskiptin 2013 með breytingum á veiðigjaldi. Ljóst er að með breytingum á veiðigjaldinu í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur ríkissjóður nú þegar orðið af milljörðum króna og allt útlit er fyrir að þær tekjur fari áfram lækkandi miðað við nýjustu tölur frá Fiskistofu. Af þeim tölum má sjá að lækkunin á fiskveiðiárunum 2012 og 2013 er tæpir 9 milljarðar og í reynd nokkru meiri ef um tölur á verðlagi hvers árs er að ræða. Veiðigjöldin á síðasta fiskveiðiári eru í heild ekki nema tæpir 8 milljarðar og munar þá ekki miklu að ríkisstjórninni hafi tekist að þurrka út að fullu hugsunina um sérstakt afkomutengt veiðigjald sem leggist ofan á almennt gjald sem taki mið af kostnaði við helstu þjónustustofnanir sjávarútvegsins. Sömu þróun má sjá í lækkun veiðigjalda í fjárlagaáætlun ársins 2015 sem er að mati fjármála- og efnahagsráðuneytisins rúmlega 2 milljarðar kr. og er einkum rakin til breyttra lagaákvæða sem jafna álagningu þeirra betur yfir fiskveiðiárið og hliðra henni þar með meira. Á fiskveiðiárinu 2015/2016 verður veiðigjald lagt á mánaðarlega og gjalddagi verður 1. hvers mánaðar vegna veiða næstsíðasta mánaðar. Veiðigjald verður því lagt á sem næst rauntíma í stað þess að gjöldin séu að stærstu leyti lögð á handhafa aflaheimilda við úthlutun við upphaf fiskveiðiárs og síðan innheimt með fjórum jöfnum gjalddögum, eins og fyrirkomulagið var meðal annars á fiskveiðiárinu 2014/2015. Þetta leiðir til þess að álagning veiðigjalda verður lægri á almanaksárinu núna, 2015, þar sem hærri fjárhæð fiskveiðiársins næsta lendir á árinu 2016 en ella hefði orðið. Í þessu sambandi minnir Vinstri hreyfingin – grænt framboð á að ríkisstjórnin hefur lækkað veiðigjöldin verulega frá því að hún tók við stjórnartaumunum eins og sjá má á mynd í nefndaráliti mínu. Það er rétt að benda á að veiðigjöld hafa ekki lækkað vegna versnandi afkomu sjávarútvegsins sem hefur verið afar góð á undanförnum árum, sem betur fer, heldur vegna pólitískra ákvarðana stjórnvalda. Það verður að teljast sérkennileg forgangsröðun hjá stjórnvöldum að lækka tekjur ríkissjóðs, í þessu tilfelli af nýtingu sameiginlegrar auðlindar þjóðarinnar, á sama tíma og ekki er hægt að fjármagna svo sómi sé að rekstur grunnstoða samfélagsins. Boðað er í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar og vísað er til þess í þjóðhagsspá 2014–2019 að opinber fjárfesting muni ná hámarki á yfirstandandi ári en minnka svo hratt á næstu árum, samanber töflu á bls. 18 í frumvarpi til fjárlaga, um stefnu og horfur. Opinber fjárfesting er hins vegar í sögulegu lágmarki og þyrfti að aukast þótt ekki væri nema til að bæta upp sparnað í innviðum allt frá efnahagshruni. Í þessu fjárlagafrumvarpi eru til dæmis ekki veittir nauðsynlegir fjármunir í Vegagerðina til eflingar og viðhalds á samgöngukerfi landsins. Einungis er bætt við smávægilegum fjárhæðum á milli umræðna um fjárlögin. Sú ákvarðanataka og dreifing opinberra fjármuna virðist þar með vera byggð á geðþóttaákvörðunum, ófagleg en hvorki grundvölluð á útreiknaðri þörf Vegagerðarinnar né í samræmi við þá gríðarlega uppsöfnuðu þörf í vega- og samgöngukerfinu eftir umbótum og viðhaldi, sér í lagi vegna gríðarlegrar fjölgunar ferðamanna til landsins og aukins umferðarþunga í takti við þá fjölgun. Þingið hefur ekki fengið tækifæri til að ræða og afgreiða samgönguáætlun sem er hinn lögbundni farvegur til að forgangsraða fjármunum til samgöngumála og raunar virðast fjárlögin gera ráð fyrir jafnvel rýrari aðgerðaáætlun en sést hefur í þeirri tillögu innanríkisráðherra að samgönguáætlun sem ekki hlaut þó afgreiðslu síðast þegar hún var lögð fram á Alþingi, 27. maí sl. Skýring fjármálaráðherra á hröðum samdrætti í atvinnuvegafjárfestingu er að spáð er minni stóriðjufjárfestingu á árunum 2018 og 2019. Fáar tillögur eða stefnu eða sýn er að finna í fjárlagafrumvarpinu um hvers kyns fjárfestingar gætu verið í farvatninu aðrar en stóriðjuframkvæmdir. Aðeins er í einni setningu á bls. 20 minnst á að stór fjárfestingarverkefni séu í gangi í ferðaþjónustu, einkum hótelbyggingar. Engar aðrar nýjar fjárfestingar hins opinbera eru boðaðar af hálfu núverandi ríkisstjórnar né hvernig sporna skuli við þeim þensluáhrifum sem eru á góðri leið með að skapast í þjóðfélaginu vegna þessa ójafnvægis. Einungis er talað um að mikilvægt sé að ríki og sveitarfélög verði á varðbergi og hugi að mótvægisaðgerðum. Sama er uppi á teningnum þegar kemur að atvinnuvegafjárfestingu. Þar mun líka eiga sér stað varhugaverð þróun næstu árin en eins og kemur fram í þjóðhagsspá mun atvinnuvegafjárfesting lækka úr tæpu 21% sem hlutfall af vergri landsframleiðslu í tæplega 1,5% árið 2017 eins og sjá má á mynd sem fylgir í álitinu. Samkvæmt spánni verður hún meira að segja neikvæð árið 2018. Ekkert er gefið uppi í ríkisfjármálastefnu um hver sé stefna ríkisstjórnarinnar þegar kemur að fjárfestingum. Þess vegna er aðkallandi að fjármálaráðherra skýri betur hver stefna hans er þegar kemur að fjárfestingum, bæði atvinnuvegafjárfestingum og opinberum fjárfestingum, þótt sér í lagi nú þegar útséð er með að fjármagnshöft verði alfarið losuð í náinni framtíð og brýnt er að hækka fjárfestingastig. Hagstofa Íslands áætlar í endurskoðaðri þjóðhagsspá að atvinnuleysi verði 2,9% á næsta ári borið saman við 3% eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Með hliðsjón af því er lögð til 350 millj. kr. lækkun á fjárheimild til greiðslu atvinnuleysisbóta. Vissulega hefur atvinnuleysi minnkað frá efnahagshruni sem er ánægjulegt en það hlýtur þó að vera verulegt áhyggjuefni fyrir yfirvöld hversu mikið og hversu vaxandi atvinnuleysi er meðal háskólamenntaðs fólk í landinu. Hlutfall háskólamenntaðra af heildarfjölda atvinnulausra hefur hækkað úr 18% í 25% frá árinu 2013. Það er kannski ein ástæða þess að fólkið okkar fer til útlanda. Þrátt fyrir þessa alvarlegu stöðu kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að ríkisstjórnin undirbúi breytingar á skattalöggjöfinni til að greiða fyrir ráðningu erlendra sérfræðinga í tímabundin sérhæfð verkefni eins og kemur fram á vef fjármálaráðuneytisins sem er líklega góðra gjalda vert en aftur á móti er ekki að finna neinar sérhæfðar aðgerðir í fjárlagafrumvarpinu eða ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar til að fjölga atvinnumöguleikum háskólamenntaðra hér á landi. Frumvörp félagsmálaráðherra um endanlega útfærslu húsnæðismála og um framtíð Íbúðalánasjóðs og mörg mál er varða starfsemi hans lágu ekki fyrir við framlagningu frumvarps til fjárlaga en hluti þeirra er að koma fram nú á síðustu dögum þingsins. Það er ólíðandi að ætla þinginu að ræða áhrif húsnæðismálanna á fjárlög á hundavaði á síðustu dögum fyrir jól. Á þessari stundu liggur það eitt fyrir að breytingarnar sem unnið er að leiða til þess að Íbúðalánasjóður mun ekki starfa áfram í óbreyttri mynd en óljóst er að hve miklu leyti breytingarnar hafi áhrif á rekstrarafkomu hans. Við undirbúning frumvarpsins láðist að fella niður heimild þar sem ekki er gert ráð fyrir lánveitingu til leigufélaga samkvæmt því fyrirkomulagi sem í gildi hefur verið. Þess í stað var í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um húsnæðismál frá 28. maí sl. boðaður grunnur að nýju félagslegu leiguíbúðakerfi sem ætlunin er að fjármagna með stofnframlögum ríkis og sveitarfélaga og beinum vaxtaniðurgreiðslum ríkisins, en við framlagningu fjárlagafrumvarpsins hafði þessi grunnur ekki enn verið lagður. Allt of margir búa við óöryggi í húsnæðismálum og þeir ráða ekki við háan húsnæðiskostnað og nú, þegar kjörtímabilið er ríflega hálfnað, er átakanlegt að sjá hvílíkt úrræðaleysi einkennir ríkisstjórnina þegar kemur að húsnæðismálum enda hefur ekkert verið gert til að mæta raunverulegum vanda, hvorki leigjenda né búseturéttarhafa, þrátt fyrir fögur fyrirheit. Virðulegi forseti. Ég vík nú að heilbrigðismálum sem fá mikið pláss í umræðunni. Að mati Landspítalans, í minnisblaði sem fjárlaganefnd var sent, eru kostnaðaráhrif kjarasamninga 400 millj. kr. umfram launabætur og er þá búið að taka tillit til þeirrar endurskipulagningar á vinnufyrirkomulagi lækna sem taka á gildi 1. janúar nk. og lækkar kostnað um 175 milljónir. Hluti af afkomubata ríkissjóðs felst í því að reka Landspítalann á horriminni. Stjórnarmeirihlutinn segist forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins en þrátt fyrir það blasir við umtalsverður vandi sem verður ekki leystur með breytingartillögum meiri hlutans við þetta fjárlagafrumvarp. Stjórnarandstaðan leggur því til aukna fjármuni í rekstur, viðhald og launabætur enda hefur forstjóri spítalans fært rök fyrir því að töluvert hafi vantað upp á að fjármögnun spítalans sé í samræmi við verkefni hans. Það stafar meðal annars af því að verkföll á yfirstandandi ári drógu úr kostnaði til skamms tíma sem væntanlega á eftir að skella á spítalann af fullum þunga á næsta ári. Þá hefur viðhaldi ekki verið sinnt með fullnægjandi hætti eins og við þekkjum og ljóst að fjármagn til viðhalds sjúkrahússins er hlutfallslega afar lítið miðað við aðrar sambærilegar stofnanir á Norðurlöndunum sem gerir það að verkum að viðhaldsþörf hefur safnast upp með tilheyrandi vandkvæðum. Ríkisstjórnin hefur dregið lappirnar við endurnýjun Landspítala – háskólasjúkrahúss og virðist þess langt að bíða að landsmenn njóti þjónustu eins og best gerist annars staðar þrátt fyrir að starfsmenn stofnunarinnar leggi sig alla fram. Sérlega bagalegt hefur verið að ráðherrar tjái sig með gerólíkum hætti um staðsetningu sjúkrahússins og nægir þar að nefna forsætisráðherra og heilbrigðisráðherra. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram fullmótaðar tillögur um með hvaða hætti er unnt að fjármagna bygginguna og nauðsynleg tækjakaup. Með því að leggja auðlegðarskatt á þann hóp sem á mestar eignir í landinu má ljúka fjármögnun á þessum nauðsynlegu framkvæmdum innan tiltekinna tímamarka. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hvetur því til þess að skatturinn verði lagður á og byggingin rísi hratt á næstu árum, öllum landsmönnum til hagsbóta. En það eru fleiri sjúkrahús en Landspítalinn. Staðan á rekstri Sjúkrahússins á Akureyri er ekki nógu góð vegna þessarar stefnu ríkisstjórnarinnar. Til að halda rekstri Sjúkrahússins á Akureyri óbreyttum þarf 110 millj. kr. framlag til rekstursins til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Að öðrum kosti þarf að gera skipulagsbreytingar á starfseminni þar sem rúmlega 70 millj. kr. halli er á rekstri sjúkrahússins fyrstu níu mánuði þessa árs. Vinnuhópur um uppbyggingu legudeilda við Sjúkrahúsið á Akureyri sem skilaði heilbrigðisráðherra skýrslu á haustdögum telur nýbyggingu eina raunhæfa kostinn til að leysa vandann sem við blasir í húsnæðismálum þess. Brýnt er að heilbrigðisráðherra leggi fram framtíðarstefnu og aðgerðaáætlun fyrir sjúkrahúsið í höfuðstað Norðurlands. Heilbrigðisstofnanir eru líka enn fjársveltar. Að minnsta kosti tvær þeirra munu vart ná endum saman. Svo virðist sem sameining þeirra hafi ekki verið nægilega vel undirbúin. 2. minni hluti mótmælir fjársvelti þessara mikilvægu hornsteina velferðar í héraði enda mikilvægt að landsmenn njóti allir öflugrar heilbrigðisþjónustu, hvar sem þeir búa. Þá komum við að almannatryggingum sem hafa líka fengið töluvert pláss í umræðunni. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 9,6% hækkun lífeyristrygginga frá og með næsta ári en leiðréttingar til samræmis við lægstu laun er þar ekki að finna. Mér þykir eðlilegt að þessi hópur njóti sanngirni og brýnt að leiðrétta kjör eldri borgara og öryrkja því að ekki getur þessi hópur farið í verkföll til að fá kjör sín bætt. Samkvæmt nýlegri álitsgerð Öryrkjabandalagsins voru mánaðarlegar ráðstöfunartekjur örorkulífeyrisþega sem býr einn og fær greidda heimilisuppbót rétt um 187.507 kr. á mánuði en 172 þúsund hjá þeim sem bjó með öðrum, 18 ára eða eldri, og miðast þessar tölur við síðasta ár. Í sömu álitsgerð er reiknuð framfærsluþörf en samkvæmt álitsgerðinni þarf barnlaus einstaklingur sem býr einn í eigin húsnæði 348 þús. kr. í ráðstöfunartekjur á mánuði, rúmlega 482 þúsund fyrir skatt, til að geta mætt eðlilegum útgjöldum. Þessar tölur sýna svart á hvítu að öryrkjar eiga ekki möguleika á að lifa mannsæmandi lífi af tekjum sínum og það á í sjálfu sér við um eldri borgara líka. Þegar litið er til tekna eldri borgara kom fram í svari félagsmálaráðherra við fyrirspurn Ernu Indriðadóttur varaþingmanns að 70% eldri borgara væru með tekjur undir 300 þús. kr. ef miðað er við samanlagðar tekjur að meðtöldum greiðslum frá Tryggingastofnun ríkisins. Allir ættu að geta sameinast um að sinna þessum hópum af meiri sóma en nú er gert. Nauðsynlegt er að bæta úrræði í geðheilbrigðismálum. Þingsályktunartillaga um stefnu- og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára sem lögð var fram í nóvember er skref í þá átt. Samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir rétt um 112 milljónum á næsta ári í þrjár aðgerðir. Tvær þeirra er að finna í fjárlögum en eina vantar, aðgerð sem hefur fengið nafnið A.9. Með leyfi forseta segir hér: „Unnið verði að því að mæta uppsafnaðri þörf geðfatlaðs fólks fyrir húsnæði og þjónustu.“ Stjórnarandstaðan leggur til að úr því verði bætt og leggur til í breytingartillögum sínum 33,1 milljón sem vantar. Ef þessir fjármunir fást greiðir það fyrir því að geðfötluðu fólki sem nú dvelst á Landspítalanum vegna skorts á búsetuþjónustu bjóðist búsetuúrræði og fái þjónustu við hæfi sem verður til þess að geðfatlað fólk þarf ekki að dvelja á sjúkrahúsi vegna skorts á slíkum búsetuúrræðum til framtíðar. Tölfræði um kynbundið ofbeldi hérlendis er sláandi og sýnir fram á að stór hluti kvenna á Íslandi er brotaþolar slíks ofbeldis og stór hluti ungra stúlkna verðandi brotaþolar. Stjórnarandstaðan leggur til að 200 millj. kr. verði varið í að sporna gegn kynferðislegu ofbeldi, treysta burði réttarvörslukerfisins til að koma lögum yfir kynferðisbrotamenn og tryggja skilvirk úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota. Afar mikilvægt er að styrkja bæði lögreglu og ákæruvald og að sjá til þess að allar fagstéttir fái viðunandi menntun, allir þeir sem veita brotaþolum þjónustu, svo sem félagsþjónusta og sveitarfélög, sem koma að réttarúrræðum þeim til handa. Fjölbreytni og sveigjanleiki hefur verið meðal helstu kosta framhaldsskólanna okkar en núverandi ríkisstjórn er smám saman að breyta menntakerfinu í gegnum fjárlög án víðtækrar faglegrar umræðu í samfélaginu og á þingi. Það er unnið að því leynt og ljóst að veikja litlu skólana á landsbyggðinni og draga þannig úr tækifærum heimafólks til fjölbreytts námsframboðs í heimabyggð. Sama stefna hefur einnig verið þvinguð í gegn í stærri þéttbýliskjörnunum. Það er bent á dýrari leiðir einkaskólanna eða símenntunarmiðstöðva fyrir þá sem eru eldri en 25 ára og langar í bóknám sem verður jafnvel til þess að fólk flyst búferlum. Aukin framlög með hverjum nemanda sem hæstv. menntamálaráðherra talar mikið um eru því fengin með aðgangstakmörkunum og það veikir rekstur smærri skólanna að geta ekki tekið inn aukinn nemendafjölda. Gott aðgengi að námi er litlum samfélögum mjög mikilvægt, það eykur ekki bara menntunarstig heldur líka líkur á því að fólk ákveði að halda áfram búsetu í hinum dreifðu byggðum. Meiri hlutinn leggur fram 15 millj. kr. breytingartillögu til að mæta aukningu fjarnemenda í fámennum framhaldsskólum og einnig 5 millj. kr. til dreifnáms á Vopnafirði sem er góð viðbót við starfsemi framhaldsskólanna auk þess að vera mun kostnaðarminna fyrir fjölskyldur í dreifðum byggðum. Stjórnarandstaðan vill leggja til aukna fjármuni til viðbótar þessu til að hægt sé að taka á móti 25 ára og eldri í bóknám framhaldsskólanna. Samkvæmt nýrri skýrslu OECD eru framlög á hvern háskólanema á Íslandi mjög lág og langt frá því sem tíðkast í nágrannalöndunum. Eigi að síður er öflug háskólamenntun mikilvægasta leiðin til að tryggja hagsæld til framtíðar, atvinnuuppbyggingu sem byggist á frumkvæði og nýsköpun einstaklinga en snýst ekki um miðstýrðar lausnir og að byggja hér upp það þekkingarsamfélag sem allir stjórnmálaflokkar segjast stefna að í orði. Samþykkt Alþingis um aldarafmælissjóð Háskóla Íslands sem hér er þó bætt í einhverjum fjármunum hefur ekki verið fylgt eftir sem skyldi en sá sjóður hefur verið bjargráð Háskóla Íslands eftir niðurskurð á krepputímum. Stofnun hans var samþykkt á Alþingi í tilefni af 100 ára afmæli Háskóla Íslands og hefur sjóðurinn einkum verið nýttur til að efla nýliðun og rannsóknir. Ætlunin var að nefnd stjórnvalda og skólans mundi gera áætlun um fjárveitingar á árunum 2016–2020. Meðal annars var markmiðið að vinna að því að hækka framlög á hvern nemanda þannig að Ísland næði meðaltali OECD og síðar meðaltali nágrannalandanna. Ekkert hefur hins vegar spurst til hennar, forsætisráðherra hefur ekki séð sér fært að svara fram komnum fyrirspurnum um málið og engin merki eru um það í frumvarpinu að efla eigi sjóðinn eins og ætlunin var. Lagðar eru til breytingar af hálfu ríkisstjórnarinnar sem lagar stöðu háskólanna á landsbyggðinni að einhverju leyti en því miður er stefnuleysið alltumlykjandi og skýra faglega framtíðarsýn vantar. Sem dæmi má nefna að Háskólinn á Bifröst fær 50 milljónir til að tryggja hallalausan rekstur á meðan Háskólinn á Akureyri hefur haldið sig í mörg ár innan fjárlagaramma með miklum aðhaldsaðgerðum og hefur í raun fengið að gjalda þess. Landbúnaðarháskólarnir hafa átt undir högg að sækja þegar kemur að fjárveitingum og virðist hugur núverandi menntamálaráðherra stefna í þá átt að þeir verði sameinaðir Háskólanum á Bifröst og verði því einkavæddir. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur þó til að Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri fái 58 millj. kr. tímabundið framlag en það er eyrnamerkt samningi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið vegna rannsókna í þágu landbúnaðar. Hólaskóli fær 25 millj. kr. tímabundið framlag til að koma til móts við uppsafnaðan rekstrarhalla. Það er vel en það er afar mikilvægt að langtímastefna liggi fyrir þannig að skólarnir þurfi ekki að búa við geðþóttaframlög við fjárlagagerð hvers árs. Ég vek athygli á litlum lið hér sem er þó kannski ekki lítill. Hann heitir Jöfnun á námskostnaði. Í frumvarpi til fjárlaga kemur fram í þeim lið á bls. 283 í fjárlagafrumvarpinu, með leyfi forseta: „Lagt er til að 50 millj. kr. verði millifærðar til 872 Lánasjóður íslenskra námsmanna til að mæta auknum umsýslukostnaði …“ Nú ber svo við að helsta tekjuöflun meiri hluta fjárlaganefndar er fólgin í því að draga úr fjárveitingum til lánasjóðsins vegna fækkunar lántakenda. Þetta vekur athygli enda er verið að draga úr aðstoð við nemendur á landsbyggðinni með því að taka af hinum svokallaða dreifbýlisstyrk, og hvernig getur umsýslukostnaður aukist ef það fækkar svona umsóknum í LÍN? Það hljómar sérkennilega. Herra forseti. Á undanförnum árum hafa komið fram ýmsar skýrslur um nauðsyn þess að styðja íslenskuna í stafrænum heimi og gera hana gjaldgenga í samskiptum okkar við tölvur og tölvustýrð tæki. Hinn 12. maí 2014 var á 143. löggjafarþingi samþykkt þingsályktun um aðgerðaáætlun um notkun íslensku í stafrænni upplýsingatækni. Skipuð var nefnd sem skilaði af sér áætlun um aðgerðir til að gera íslensku gjaldgenga í stafrænni upplýsingatækni og stuðla að notkun hennar á þeim vettvangi. Skýrsla sem ber heitið Íslensk tunga á stafrænni öld er afrakstur viðamikils evrópsks verkefnis, META-NET, sem stóð yfir árin 2011–2013 og tók til 30 Evrópumála. Þar var könnuð staða máltækni fyrir tungumálin 30 og rafrænan stuðning við þau. Niðurstaða þessarar könnunar var sú að íslenska stendur næstverst af málunum 30 á sviði máltækni. Vorið 2015 var Máltæknisjóður stofnaður sem úthluta á meðal annars fjármunum til þessa verkefnis en nú fær sjóðurinn einungis 30 milljónir sem er þriðjungur af því sem nefndin lagði til. Ef vel ætti að vera þyrfti að verja 200 milljónum ári næstu fimm árin til að við misstum ekki af hinni hröðu tækniþróun. Það þarf að bregðast hratt við það og vekur furðu að þetta mál fái ekki meiri athygli í fjárlagafrumvarpinu þar sem fjármálaráðherrann gerði þetta sjálfur að sérstöku umtalsefni á landsfundi Sjálfstæðisflokksins í október auk þess sem mennta- og menningarmálaráðherra lýsti því yfir mjög skýrt á degi íslenskrar tungu að styðja bæri myndarlega við verkefnið. Þetta eru efndirnar. Svo virðist stjórnarmeirihlutinn eigi erfitt með að leyfa Ríkisútvarpinu að sinna hlutverki sínu í friði. Stjórn RÚV kom á fund fjárlaganefndar og gerði henni ljóst að að áform um að lækka útvarpsgjaldið öðru sinni mundu þýða gagngerar breytingar á starfsemi þessa eina ljósvakamiðils í landinu sem er í eigu almennings og starfar í almannaþágu sem og samdrátt á öllum verkefnasviðum. Lækkunin mun veikja starfsemi RÚV svo mjög að vegið er að lögbundnu hlutverki stofnunarinnar og breyta þar engu þær 60 milljónir sem koma til í fjárlagatillögunum vegna aukins fjölda greiðenda. Að mínu mati eru stigin óheillaskref fyrir miðlun og sköpun menningar í landinu, vandaðan og óháðan fréttaflutning og gagnrýna umræðu um stjórnmál og almenn þjóðfélagsmál. Það er mikilvægt að veita sem flestum málaflokkum rými. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að mæta fjárvöntun sveitarfélaganna vegna yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks. Uppgjör fyrir árin 2013–2014 sýna að staðan er neikvæð um 1,2 milljarða. Nú er svo komið að sveitarfélög telja sig jafnvel nauðbeygð til að skila málaflokknum til ríkisins sem eykur líkur á að þjónustan versni og þar með lífskjör einstaklinganna. Það er vissulega verið að vinna að samkomulagi sem við vonum auðvitað að náist á milli ríkis og sveitarfélaga en það er ekki gert ráð fyrir neinum tekjum þar, hvorki í jöfnunarsjóði né annars staðar, til að mæta þessu. Ríkisstjórnin hefur virt að vettugi fyrirmæli laga um að setja lög um NPA, þjónustu við fatlað fólk. Það er samdóma álit sveitarstjórnarmanna að samstarfið við ríkisstjórnina á þessu sviði sé ekki eins og það á að vera og ég hvet ríkisstjórnina til að koma málaflokknum í sómasamlegt horf. Því miður hefur ríkisstjórninni mistekist að búa öldruðum áhyggjulaust ævikvöld enda vantar alla stefnumörkun og framtíðarsýn í málaflokkinn. Það kom fram í mjög ítarlegu svari við fyrirspurn minni til heilbrigðisráðherra. Öldruðum mun fjölga hratt á næstu árum og því er mikilvægt að þjóðfélagið sé tilbúið að taka við þeim breytingum sem af því leiða. Eins og staðan er nú skilar ríkisstjórnin auðu og hvetur 2. minni hluti ríkisstjórnina til að leggja fram raunhæfar, fullfjármagnaðar framtíðarlausnir í þessum mikilvæga málaflokki. Ríkisstjórnina skortir algerlega framtíðarsýn í samgöngumálum og engin samgönguáætlun liggur fyrir. Samgönguráð hefur yfirumsjón með gerð tillagna að samgönguáætlun en ráðið vinnur nú að gerð stefnumótandi samgönguáætlunar fyrir tímabilið 2015–2026 ásamt verkefnaáætlun fyrir fyrsta fjögurra ára tímabil hennar samkvæmt lögum. Ljóst er að ekki er við ráðið að sakast um að áætlunin liggi ekki fyrir enda af nógu að taka í sjálfu sér til að leggja áætlunina fram eins og við öll þekkjum. Ástæðan fyrir því að áætlunin liggur ekki fyrir er, eins og áður sagði, skortur á stefnumótun og framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar. Í tillögum hennar er 100 millj. kr. hækkun fjárveitingar til að styrkja vegakerfi landsins umfram fjárhæð fjárlagafrumvarpsins en hún dugir skammt í ljósi þeirra verkefna sem fram undan eru. Þá er lögð til 200 millj. kr. hækkun framkvæmdaliðar Vegagerðarinnar en framkvæmdirnar sem þar eru tilgreindar eru, að mig minnir að minnsta kosti, ekki á forgangslista Vegagerðarinnar. Það væri áhugavert að vita hvernig þær voru valdar. Góðar samgöngur eru brýnn þáttur í öryggismálum landsins, mikilvægt byggðamál og nauðsynlegar til að tryggja innviði samfélagsins. Sum landshlutasamtökin standa frammi fyrir svo alvarlegum fjárskorti að þau geta ekki rekið almenningssamgöngur með fullnægjandi hætti. Ljóst er að vandi þeirra allra verður ekki leystur með því framlagi sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til. 2. minni hluti telur mikilvægt að ríkisstjórnin leggi fram lagafrumvarp um almenningssamgöngur sem allra fyrst til að leysa þetta vandamál. Vandræðagangur ríkisstjórnarinnar við fjármögnun framkvæmda á ferðamannastöðum hefur verið í samræmi við skort á stefnu og framtíðarsýn hennar í málaflokknum. Fjármögnun sjóðsins fer fram á fjáraukalögum en ekki í fjárlögum en eins og kunnugt er eiga fjáraukalög að vera leiðréttingarlög og fjármagna óvænta starfsemi en í fjárlögum er áætlanagerð og stefnumótun ríkisins sett fram og fjármögnuð. Ríkisstjórnin hefur snúið þessu við, andstætt markmiðum fjárreiðulaga. Vanáætlanir fjárlaga eru til vansa og búralegar björgunartilraunir í fjáraukalögum bæði bjaga og skemma alla áætlunargerð. Í fjárlögum fyrir árið 2015 var gert ráð fyrir 146 millj. kr. í framkvæmdasjóðinn. Á fjáraukalögum fyrir sama ár dúkkar upp 850 millj. kr. viðbót í framkvæmdasjóðinn, síðan 22 til viðbótar. Svipuð „gæðaáætlun“ var uppi við gerð síðasta fjárlagafrumvarps líka. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 er gert ráð fyrir 149 milljónum, þannig að enn og aftur var farið af stað með sambærilegum hætti, en sú upphæð var svo hækkuð upp í 749 millj. kr. fyrir þessa umræðu. Síðan er framkvæmdin meira og minna í uppnámi vegna síðbúinnar framsetningar fjármögnunar sem ekki hefur tekið mið af skipulagsþörfum viðkomandi svæða og kostnaðarhlutdeild sveitarfélaga og landeigenda er allt of há miðað við að þau njóta, sum hver, ekki tekna af fjárfestingum og eigum sínum. Það nýjasta í þessum málaflokki er stofnun enn einnar nefndar, Stjórnstöðvar ferðamála, sem tekur til sín um 80 millj. kr. án þess að færð hafi verið fyrir því rök að ekki hafi verið hægt að efla þau úrræði sem fyrir eru. Ríkisstjórnin skar niður fjárframlög til sóknaráætlana landshluta um leið og hún tók við stjórnartaumunum og sýndi þar með skoðun sína í verki á stefnu fyrrverandi stjórnar um að færa ákvörðunarvald heim í hérað. Fjárveitingar til sóknaráætlana landshluta námu 400 millj. kr. á fjárlögum árið 2013 en fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var að skera þau strax niður í 15 milljónir í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2014. Eftir mikla viðspyrnu stjórnarandstöðunnar og sveitarstjórnarfólks voru framlögin síðan hækkuð í 100 millj. kr. og í fjárlagafrumvarpi 2015 var aftur lagt til 15 millj. kr. framlag en var síðan hækkað milli umræðna í 100 milljónir. Í frumvarpinu er eins og áður segir lagðar til 145 milljónir sem eru að mati minni hlutans vart upp í nös á ketti fyrir átta landshlutasamtök. Við 2. umr. voru settar 35 millj. kr. í menningarsamninga við sveitarfélög en verulega hefur hallað á fjárframlög til menningarstarfs á landsbyggðinni eins og minni hlutinn hefur verið óþreytandi við að benda á. Í stað þess að landshlutasamtökin fái fjármunina og að unnið sé samkvæmt verklagi sóknaráætlana dregur meiri hluti fjárlaganefndar út tiltekin verkefni og setur í þau viðbótarfjármuni. Meira að segja leggur meiri hlutinn til það sem á að tilheyra sóknaráætlunum, stendur bara sóknaráætlun, en setur það ekki inn í stóra pottinn og deilir því út. Þá eru settar á sérstakar nefndir með fulltrúum stjórnarflokkanna sem gera tillögur um ýmis verkefni, sem mörg hver eru eflaust alveg ágæt, í stað þess að nýta þau lýðræðislegu vinnubrögð sem áttu að einkenna sóknaráætlanirnar. Þær einkennast líka af lýðræðislegum vinnubrögðum. Stefnuleysi og skortur á fagmennsku og framtíðarsýn birtist í þessu hringli með fjárveitingar og afstaða til brothættra byggða landsins kemur fram í þessum niðurskurði eða lélegu fjárveitingum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hvetur ríkisstjórnina til að láta af þessum fyrirætlunum, taka til hendinni og byggja upp til framtíðar í hinum dreifðu byggðum með markvissum, opnum og lýðræðislegum hætti. Að lokum, herra forseti, vil ég segja að ég hef fyrst og fremst drepið á ýmsa af ágöllum og vanköntum fjárlagafrumvarpsins eins og minni hlutinn gerir gjarnan. Ég hef stiklað á stóru enda er frumvarpið ekki til þess fallið að efla og styrkja innviði samfélagsins eins og ég teldi best. Ríkisstjórnin heldur áfram á sömu braut í átt að flatri skattstefnu þrátt fyrir að sýnt hafi verið fram á að slíkt stuðli að ójöfnuði. Þetta sést ef til vill best á þeirri þráhyggju núverandi ríkisstjórnar að „einfalda“ skattkerfið án tillits til afleiðinga þess fyrir ólíka tekjuhópa í landinu, lækka veiðigjöld á stórútgerð í einu mesta góðæri sjávarútvegsins og framlengja ekki hóflegan auðlegðarskatt á allra ríkustu einstaklinga landsins. Á gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins sést þetta á þeirri sveltistefnu sem er rekin gagnvart heilbrigðis- og menntastofnunum landsins, lífeyrisþegum og opinberum stofnunum sem nauðsynlegar eru í landinu. Ljóst er að þessi stefna ræðst ekki af nauðsyn á hagræðingu hjá hinu opinbera heldur er um að ræða meðvitaða, hugmyndafræðilega aðgerð sem gengur út á að grafa undan því samfélagi jöfnuðar og samhjálpar sem einkennt hefur norrænu þjóðirnar undanfarna áratugi. Eins og hér hefur verið rakið er stefna næstu ára leynt og ljóst tekin á að skapa hér samfélag þar sem samneyslan er svo lág að það stefnir velferðarsamfélaginu í hættu. Slíkar grundvallarbreytingar á íslensku samfélagi eiga ekki að fara fram þegjandi og hljóðalaust. Þær verða ræddar, bæði af hálfu Vinstri grænna og almennings í landinu.
Virðulegi forseti. Þessi ræða kom ekki á óvart. Hv. þingmaður sér helst dauða og djöful og að hér sé allt svart fram undan; sem er ekki, eins og landsmenn vita. Ég bendi þingmanni jafnframt á það, eins og hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, að skoða töflu í nefndaráliti meiri hlutans þar sem fjallað er um málefni RÚV. Það var þessi ríkisstjórn sem hækkaði útvarpsgjaldið til RÚV en lækkaði það ekki. Það var fyrri ríkisstjórn sem ákvað að það yrði 16.400 kr. árið 2014. Þessi ríkisstjórn hækkaði það upp í 19.400 kr. og síðan niður í 17.800 kr. Ég vil spyrja þingmanninn hvers vegna minni hlutinn heldur sífellt fram rangfærslum í málefnum RÚV. Út af hverju er ekki hægt að segja sannleikann úr þessum ræðustóli? Hvers vegna er það lífsins ómögulegt? Er þetta til þess að villa um fyrir landsmönnum? Eða liggur eitthvað annað þarna að baki?
Herra forseti. Nei, hv. þingmaður, það liggur ekkert annað að baki. Ég gaf ekki upp neinar tölur, ég vil benda hv. formanni fjárlaganefndar á það. Ég nefndi ekki neinar tölur í ræðu minni. Ég er líka búin að lesa meirihlutaálitið. Ég er líka búin að hlusta á forsvarsmenn RÚV koma á fund til okkar og tjá sig um stöðu mála. Það hefur komið fram, og ég stend alveg bak við þá skoðun, að RÚV telur sig ekki geta rekið sig á þeim fjármunum sem reiddir eru fram af hálfu núverandi ríkisstjórnar, hvað svo sem formanni fjárlaganefndar finnst að þeir eigi að geta gert. Við verðum þá bara að fara í það að skilgreina hlutverk RÚV. Það er alveg ljóst. Ef það á að vera eitthvað annað en það er nú þegar, þarf hv. formaður fjárlaganefndar bara að leggja til að það verði gert. En RÚV og stjórn RÚV og forstjóri RÚV hefur sagt: Þetta dugir ekki til. Við það stend ég. Ég hef ekki nefnt hér neinar tölur eða hvenær eða hvað var lækkað, eins og hv. þingmaður gaf í skyn. En það er augljóst að þeir fjármunir sem [[Forseti hringir.]]lögin byggja á, þ.e. að gjaldið eigi að fara lækkandi, úr 19.000 í 16.400, duga ekki til, segir framkvæmdastjórn RÚV.
Virðulegi forseti. Ég tel það skyldu þingmanna að segja satt og rétt frá hér í þessum ræðustól. Það var þessi ríkisstjórn sem hækkaði útvarpsgjaldið til RÚV eftir að fyrri ríkisstjórn ætlaði að skera það niður í 16.400 kr. árið 2014. Við skulum hafa það á hreinu og hætta að tala hér um þennan hálfsannleik. Annað sem er hálfsannleikur í máli þingmannsins: Það var ágætt að hún birti þessa töflu á bls. 8. Þá kemur í ljós varðandi veiðileyfagjaldið, því vinstri flokkarnir eru alveg æfir yfir því að þessi ríkisstjórn hafi lækkað veiðigjaldið, að það kemur inn sem auknar tekjur hjá ríkissjóði í formi tekjuskatts. Í frumvarpi 2016 er gert ráð fyrir því að tekjur af veiðigjaldi séu 7.830 milljónir sem er nákvæmlega sama upphæð og fyrri ríkisstjórn innheimti í veiðileyfagjald árið 2012. Ég spyr: Hvert er málið? Hér er slegið upp sem viðmiðunartölu 2013 13,5 milljörðum sem heilagri tölu. Þetta var kosningaár [[Forseti hringir.]]og þarna þurftu vinstri flokkarnir að sýna sig fyrir kjósendum því að þeir ætluðu alltaf að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu, gleymum því ekki. Við skulum tala hér um staðreyndir og takk fyrir þessa töflu.
Herra forseti. Bara til að sýna þessa töflu þá stendur hér árið 2012–2013 12,8 milljarðar, ef þingmaðurinn getur ekki lesið. [[Gripið fram í.]]- Það stendur veiðigjöld eftir fiskveiðiárum, virðulegi forseti. [[Gripið fram í.]]Það var það sem við vorum að tala um. Það er EBITDA, leiðrétt eftir veiðigjaldi. Það kemur vissulega þar fram. En ég bendi hv. þingmanni á það [[Gripið fram í.]]að hér hefur komið fram að veiðigjöldin hafa minnkað og dregist verulega saman á milli ára og það er vegna þess að ákvarðanir ríkisstjórnarinnar hafa gengið í þá átt að lækka veiðigjöldin. [[Gripið fram í.]]Það er hægt að reikna veiðigjöld út á mismunandi hátt eins og hv. þingmaður á að þekkja. Þegar verið er að tala um að útgerðin skili einhverju til ríkissjóðs skulum við ekki blanda saman veiðigjöldum annars vegar og tekjuskatti hins vegar. Það er alltaf verið að tala um að útgerðin skili í formi tekjuskatts. Við erum að tala um veiðigjöld. Við erum ekki að tala um [[Gripið fram í.]]tekjuskattinn eins og hér [[Gripið fram í.]]- nei, virðulegi forseti, það gerir það ekki. Það er sjálfstæð ákvörðun núverandi ríkisstjórnar [[Forseti hringir.]]að lækka veiðigjöldin. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir nefndarálit hennar og ræðu. Hv. þingmanni varð tíðrætt og mönnum er oft tíðrætt um að núverandi stjórn sé að afsala sér tekjum með einhverjum hætti. Mig langar þá að spyrja, vegna þess að komið var sérstaklega inn á það að gagnrýnivert væri að ekki væri verið að taka á kröfuhöfum bankanna o.s.frv., af hverju gerðist það á síðasta kjörtímabili, af hverju afsalaði ríkið sér tekjum með því að undanskilja þrotabú föllnu bankanna frá því að greiða bankaskatt? Ég veit að svarið kemur þá: Það var ekki hægt, það var svo erfitt, eignasafnið var ekki búið að mótast o.s.frv. En nú er það orðið viðurkennt, síðustu tvö árin á síðasta kjörtímabili var þetta eignasafn búið að mótast. Af hverju afsalaði þáverandi ríkisstjórn sér tekjum? Er það ekki jákvætt að við á þessu kjörtímabili skulum einmitt hafa verið að taka á kröfuhöfunum í gegnum þann skatt og höfum bætt þeim inn? Mér hefði þótt drengilegt af hv. þingmanni að bæta því inn í upptalningu sína áðan um það hvernig núverandi ríkisstjórn væri búin að afsala sér tekjum. Núverandi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]var að sækja tekjur í upphafi þessa kjörtímabils og hefur gert það sem fyrri ríkisstjórn gerði ekki og afsalaði sér tekjum þar af leiðandi á síðasta kjörtímabili, ef maður notar orðræðu hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Ég sé mest eftir að hafa ekki hent fram spurningum sem ég ætlaði einmitt að beina til hv. þingmanns. Ég verð að gera það í næstu ræðu. Ég þakka honum þetta. Ég vil minna á hvers vegna ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar getur innheimt þennan skatt, vil rifja það upp með hv. þingmanni, og hver afstaða núverandi ríkisstjórnarflokka var þegar höftin voru sett á. [[Gripið fram í: Gjaldeyrishöftin?]]Já, fyrirgefðu, gjaldeyrishöftin. Það er alveg rétt að hugsanlega hefði verið hægt að innheimta skattinn á síðasta ári síðustu ríkisstjórnar eins og gengur og gerist. En vissulega er það fyrst og fremst þannig, eins og hv. þingmaður nefndi og bjóst við að fá svar við, að stofninn var ekki til og mér hefur sýnst ganga erfiðlega að reikna út fram til þessa. Að minnsta kosti hefur þessari ríkisstjórn ekki tekist það enn sem komið er að innheimta í rauninni skattinn þrátt fyrir allt og er búið að bíða mjög lengi eftir að það verði gert. [[Forseti hringir.]]Það hefur ekki tekist enn þá. Við skulum ekki gleyma því þó að búið sé að samþykkja einhver lög.
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi verið að rugla hér saman þegar hún talar um gjaldeyrishöftin. Það að undanskilja þrotabú föllnu bankanna frá því að greiða bankaskatt á síðasta kjörtímabili tengist gjaldeyrishöftunum ekki neitt. Það er allt annað mál. Mig langar að segja aftur: Þegar hv. þingmaður viðurkennir að kannski hefði verið hægt á síðasta ári að skattleggja þrotabú föllnu bankanna, af hverju undanskildi fyrri ríkisstjórn það? Af hverju er þetta ekki tekið fram í nefndarálitinu þegar verið er að tala um að afsala sér tekjum út og suður? Fyrri ríkisstjórn afsalaði sér tekjum af þrotabúum föllnu bankanna. Síðan þegar kemur að gjaldeyrishöftunum, sem er önnur umræða, og að taka á kröfuhöfum föllnu bankanna, þá finnst mér það svolítið fátæklegur málflutningur að koma hér og halda því fram að ekki sé verið að taka á þrotabúum föllnu bankanna. Sérstaklega í ljósi þess að hv. þingmaður, flokkur hennar og stjórnarandstaðan töluðu um það sem popúlisma fyrir síðustu kosningar að yfir höfuð væri hægt að taka á þrotabúum föllnu bankanna og að þeir mundu skila einhverju inn í samfélagið [[Gripið fram í.]]Það er sama ríkisstjórnin og afhenti kröfuhöfunum [[Forseti hringir.]]bankana tvo áður en ráðist var í að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, svo dæmi sé tekið. Mér finnst þetta svolítið ódýr málflutningur [[Forseti hringir.]]sem var rauði þráðurinn í gegnum ræðu hv. þingmanns, ég get ekki að því gert.
Virðulegi forseti. Það má vel vera að hv. þingmanni þyki málflutningur minn eitthvað ódýr. En það verður bara að vera svo, ég hef haft þessa skoðun eins og hv. þingmaður þekkir, sem fellur auðvitað ekki að skoðunum hans. Þegar við tölum um að afsala tekjum er það vegna þess að hægt er að ná í þessar tekjur enn þá. En varðandi bankaskattinn, ég var ekki í síðustu ríkisstjórn þótt ég væri varaþingmaður, var það samt sem áður svo að stofninn var ekki til að fullu og var ekki þekktur eins og þingmaðurinn veit ef hann vill hugleiða það. Fyrst og fremst held ég að hv. þingmaður verði að horfa á þessi stóru kosningaloforð sem hafa gjörbreyst frá því sem áður var. Það sem við gagnrýndum við kosningarnar voru himnasendingarnar sem áttu að koma og hafa ekki komið enn. Það er að bresta á í annan kosningaslag, [[Forseti hringir.]]sýnist mér, með því fjárlagafrumvarpi sem hér er lagt fram.
Forseti. Það eru nokkur atriði sem ég rak augun í. Í fyrsta lagi er það tryggingagjaldið. Það skiptist annars vegar í atvinnutryggingagjald sem er 1,35% og svo almennt tryggingagjald sem er 5,9%. Þá þarf að huga að því hvaða hluti tryggingagjaldsins er lækkaður til að koma til móts við launþega og því um líkt þar sem aðalhlutinn af almenna tryggingagjaldinu fer í lífeyris- og slysatryggingar. Já, atvinnuleysi hefur farið minnkandi, en atvinnutryggingagjaldið er bara 1,35%. Svo er minnst á auðlegðarskatt á þann hóp sem á mestar eignir í landinu til að fjármagna spítala. Ég er ekki alveg viss um að það sé endilega rétt bein fjármögnun á því máli. Síðan vil ég hrósa aðeins þeim sem talað hafa um stafræna íslensku. Nú er það svo að ekki er til opin rafræn orðabók fyrir íslensku, þ.e. hún er til en það má ekki gefa hana út, sem mér finnst mjög undarlegt. Það eru nokkur fleiri atriði sem ég vil [[Forseti hringir.]]minnast á í næsta andsvari.
Ég þakka hv. þingmanni svarið. Varðandi tryggingagjaldið hefur verið kallað eftir því að það lækki enn frekar. Meðal annars hefur verið talað um að af því að atvinnuleysi hefur minnkað sé tækifæri til að lækka þann hluta þess enn frekar. Varðandi fjármögnun spítalans. Það eru auðvitað bara skiptar skoðanir á því hvort sú tillaga, sem Vinstri græn hafa lagt hér fram og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er fyrsti flutningsmaður að, er rétt aðferð eða ekki. Við höfum talið að það sé einföld leið til að gera það og mjög hreinlegt að vera með skatt markaðan til þessa verkefnis. Ég held að það sé fyrst og fremst pólitískur skoðanaágreiningur um hvort hægt er að gera það eða ekki. Auðvitað er hægt að fara margar aðrar leiðir. Varðandi stafrænu íslenskuna er það mjög mikilvægt og það mál fær í rauninni allt of litla athygli. Það eru alltaf einhver [[Forseti hringir.]]tiltekin málefni sem taka allt plássið, en þetta er mjög mikilvægt, til dæmis að samtal okkar hér væri tekið strax upp og hljóðritað í staðinn fyrir að þurfa að láta skrifa það upp.
Forseti. Varðandi fjármögnun heilbrigðiskerfisins þá var minnst á sykurskattinn. Þegar hann var tekinn af var nefnt að hann væri ekki neyslustýrandi, eins og það væri aðalmálið. Auðvitað er honum ekki ætlað að minnka neyslu heldur að greiða fyrir þau heilbrigðisáhrif sem sykurneyslan hefur. Það væri jafnvel sniðugt að útfæra það frekar sem gjald sem væri eyrnamerkt heilbrigðiskerfinu í stað þess að það fari í samneysluna. Síðan varðandi háskólana. Nefndir eru opinberir styrkir. Háskólar og rannsóknarverkefni eru víðast hvar fjármögnuð af opinberum styrkjum, meira að segja í Bandaríkjunum. Talað er um hér að við verðum aðeins frjálsari í þessu efni, efla nýsköpun og svoleiðis, en við þurfum að huga vel að því hérna inni að styrkja þarf rannsóknarstarf háskóla af því að það [[Forseti hringir.]]hefur virkað best.
Herra forseti. Ég er sammála því. Við þurfum að leggja mikið til rannsókna og annarra slíkra verkefna í skólum landsins og sérstaklega í háskólunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt því að þaðan koma sprotarnir, eins og hv. þingmaður nefndi. Mér hefur fundist það einkenna hæstv. menntamálaráðherra í þessu samhengi að hann er alltaf að búa til nýja sjóði í staðinn fyrir að efla þá sjóði sem fyrir eru. Það er búinn að vera óttalegur hræringur í þessu efni. Það er áhugavert að tala um lýðheilsuskatta sem markaða, alveg eins og áfengisgjaldið eða eitthvað slíkt sé markað fyrir tilteknar forvarnir. Það hefur verið tilhneiging stjórnsýslunnar að segja að við eigum að leggja af markaðar tekjur fremur en að marka þær. Það eru mjög skiptar skoðanir á því. Margir halda að þeir verði þá af tekjum ef þetta fer allt í stóra kassann og sé úthlutað þaðan af fjármálaráðherra hverju sinni. En mér finnst þetta vera hugmynd sem vert er að skoða eins og svo margar aðrar.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér stærsta mál vetrarins væntanlega sem eru fjárlögin og ég hef eitt og annað um þau að segja. Það sem vekur kannski fyrst athygli er að verið er að auka útgjöld töluvert og það kemur auðvitað til af því að kjarasamningar hafa verið gerðir á árinu sem hækka útgjöld mikið. En í rauninni eru ekki gerðar teljandi aðhaldskröfur og ekkert í líkingu við það sem var í frumvarpinu fyrir árið 2014. Það eru gerðar töluvert margar breytingartillögur af hálfu meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar og þegar upp er staðið er talið að afgangurinn verði rétt tæpir 11 milljarðar sem er mjög lítið mundi ég segja. Ég geng þó út frá því að meiri hlutinn telji að arður af Landsbankanum verði hærri en gert er ráð fyrir þannig að það sé borð fyrir báru. En það má spyrja hvort ekki sé tækifæri til þess að vera með aðeins myndarlegri afgang af fjárlögum og ganga hraðar í að greiða niður skuldir ríkisins. Það sem vekur athygli og hefur vakið athygli mína í fjárlagavinnunni, þ.e. aðkomu nefndarinnar að henni og kannski minni hlutans sérstaklega og hvernig þetta lítur út, er að mér finnst vinnubrögðin ekki alveg nógu góð. Fjárlagafrumvarpið er fyrsta mál sem lagt er fram að hausti og það er eins og það sé varla komið úr prentsmiðjunni þegar menn eru farnir að vinna breytingar á því. Það er ekki algengt að frumvörp komi inn í þingið og ráðherra sem flytur frumvarpið geri sjálfur miklar breytingar á því. Yfirleitt er það í meðförum þingsins sem breytingartillögurnar verða til. Mér finnst þetta gefa til kynna að stefnan sé ekki nógu skýr. Menn eru greinilega ekki búnir að ákveða í júlí hversu mikið fjármagn þeir ætla að setja í löggæslu eða heilbrigðismál eða hvað það nú er. Ég velti fyrir mér hvernig við ætlum að fara að því að vinna samkvæmt nýjum lögum um opinber fjármál ef við getum ekki verið með betri stefnumótun en þetta því þar ætlum við að hugsa þrjú ár fram í tímann og fimm ár fram í tímann. Þetta eru mér vonbrigði og mér fannst vinnan ekki betri núna en hún var við fyrsta fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Það gekk ýmislegt á en maður hafði skilning á því vegna þess að ný ríkisstjórn þarf kannski að fá tíma til að átta sig. Þetta gekk aðeins betur í fyrra en mér fannst þetta alls ekki gott núna. Við biðum síðan mjög lengi eftir breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Ég vil reyndar þakka fyrir það að fá breytingartillögur ríkisstjórnarinnar sér og breytingartillögur meiri hlutans sér. Mér finnst það skipta máli að geta séð hvaðan hlutirnir koma. En við fengum ekki breytingartillögur meiri hlutans fyrr en á laugardaginn og það var áskorun, ég skal viðurkenna það, að klára nefndarálit fyrir daginn í dag. Ég hefði þegið aðeins meiri tíma en svona er þetta. [[Gripið fram í.]]Ég ímynda mér að maður þurfi að bæta við nefndarálitið við 3. umr. því sem maður hefur einfaldlega gleymt vegna þess að tíminn hljóp frá manni. Mér finnst mjög mikilvægt að við reynum einhvern veginn að bæta þessi vinnubrögð og ég er nú eiginlega alveg viss um að meiri hlutinn er sammála mér í því. Þetta er alls ekki nógu gott. Ég geri svolítið úr því máli í nefndaráliti mínu sem snertir lífeyrissjóði ríkisins. Við stöndum vel að vígi miðað við aðrar þjóðir og það er gott en það er samt áhyggjuefni hversu miklar skuldbindingar ríkissjóðs eru. Rétt fyrir aldamótin árið 1999 samdi fjármálaráðherra og stjórnir LSR og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga um fyrirframgreiðslur ríkissjóðs upp í lífeyrisskuldbindingar og uppsafnaðar greiðslur ríkissjóðs vegna samkomulagsins námu tæpum 232 milljörðum með áunnum vöxtum í árslok 2014, en voru 205 milljarðar í ársbyrjun. Ef þær innborganir hefðu ekki komið til þá hefðu eignir B-deildar LSR verið uppurnar árið 2016 og árið 2018 hjá Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga. Þá hefðu allar greiðslur sjóðanna þurft að koma úr ríkissjóði eftir það. Það var því gott að byrjað var að greiða inn en þessar aukagreiðslur fresta stöðunni til ársins 2030. Þannig að í staðinn fyrir að byrja að greiða þetta á næsta ári þá þurfum við að byrja að greiða árið 2030 vegna þess að þá munu sjóðirnir tæmast og ríkissjóður er náttúrulega bakábyrgðaraðili. Hann þyrfti þá að greiða 6 milljarða á ári frá árinu 2030. Það er ekki endilega skemmtilegt að þurfa að setja fjármagn í þetta en það er hins vegar mjög óábyrgt ef við ætlum að senda þennan reikning endalaust inn í framtíðina og láta börnin okkar borga því að í raun er þetta þjónusta sem við njótum í dag og við verðum bara að sætta okkur við að við þurfum að greiða þessi gjöld af starfsmönnum hins opinbera. Við þessu þarf að bregðast og ég veit að það er skilningur á því meðal allra flokka. Inn í lífeyrisskuldbindingarnar vantar yfirleitt skuldbindingar A-deildarinnar vegna þess að fjármálaráðuneytið færir þær ekki til bókar. En það er auðvitað þannig líka að ríkissjóður ber fulla ábyrgð á þeim þegar þar að kemur. A-deildin er orðin neikvæð, í lok árs 2014 var hún neikvæð um 9,6% af heildarskuldbindingum. Í nefndarálitinu er tafla yfir þessar lífeyrisskuldbindingar. Það er þó jákvætt að unnið hefur verið að endurskoðaðri framtíðarskipan lífeyrismála á íslenskum vinnumarkaði og hugmyndin er sú að það verði eitt samræmt lífeyriskerfi í gildi bæði á almennum og opinberum markaði. Ég er mjög fylgjandi því að lífeyrisréttindi séu sambærileg fyrir fólk óháð því hvort það vinni hjá hinu opinbera eða á almennum markaði. Það þarf líka að fara í aðgerðir. Þjóðin er að eldast og hækka þarf lífeyristökualdur og það er auðvitað gert í áföngum og tekur langan tíma þannig að brýnt er að byrja á því sem fyrst. Síðan höfum við verið að skoða það í nefndinni sem hefur vakið athygli okkar að starfsmenn sumra félagasamtaka greiða í opinbera lífeyrissjóði og ekki er hægt að sjá að það sé nein regla á því hver fær að greiða þar inn og hver ekki. Það vekur upp spurningar um jafnræði. Varðandi einstaka liði í frumvarpinu þá verð ég að minnast á Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og hversu ótrúlega illa sitjandi stjórnvöldum hefur gengið að ráða við þennan fjárlagalið, númer 04-555. Frá því að ný ríkisstjórn tók til við að semja fjárlög árið 2013 hefur þessi liður alltaf verið vanáætlaður og stjórnvöld hafa ítrekað óskað eftir meiri fjárframlögum á fjáraukalögum hvers árs. Síðast í dag vorum við að ræða þetta í atkvæðagreiðslu um fjáraukann. Eins og bent var á í umræðunni eiga fjáraukalög að tryggja fjármagn vegna óvæntra og ófyrirséðra atburða en eru ekki til að fjármagna verkefni sem stjórnvöld vanáætla á fjárlögum. Ef ég rek aðeins söguna þá var í fjárlögum fyrir árið 2015 einungis gert ráð fyrir tæpum 146 millj. kr. í framkvæmdasjóðinn og það gagnrýndi minni hlutinn. Það liðu ekki margir mánuðir frá því að fjárlagafrumvarpið var samþykkt að ríkisstjórnin tilkynnti að setja þyrfti 850 millj. kr. í sjóðinn og það er sú upphæð sem við vorum að samþykkja í dag, eða ekki ég, en Alþingi samþykkti í dag í fjáraukalögum. Maður hefði því haldið að menn væru búnir að uppgötva að það þyrfti að setja peninga í þennan sjóð, að það skipti máli fyrir uppbyggingu innviða á ferðamannastöðum. En í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 er gert ráð fyrir tæpum 150 millj. kr. Sem betur fer var sú upphæð hækkuð fyrir 2. umr., reyndar fyrst upp í tæplega 750 millj. kr. en svo lækkuð niður í 490 millj. kr. fyrir utan hækkunina á gistináttagjaldinu. Maður getur því fagnað því í raun að stjórnvöld hafi séð að sér og séu loksins núna að setja fjármagn sem dugar og við munum væntanlega ekki sjá þennan lið í fjáraukalögum næsta árs. Við höfum verið að ræða líka að úthlutunarreglum sjóðsins verði að breyta þannig að ekki sé gerð krafa um 50% mótframlag frá sveitarfélögum, oftast er um að ræða sveitarfélög, vegna þess að ef framkvæmdirnar eru viðamiklar þá eru 50% einfaldlega of hátt hlutfall. Ég veit að það er skilningur á þessu en ég veit ekki hvort búið sé að breyta þessu. Mjög mikilvægt er að ef ekki er búið að breyta því nú þegar verði það gert sem fyrst. Við höfum rætt þetta við ráðuneytið og gott ef ekki ráðherra líka. Sóknaráætlun landshluta var verkefni sem ný ríkisstjórn skar niður um leið og hún komst til valda. Ég held að menn hafi hlaupið á sig. Oft vill það vera þannig að menn breyta því sem fyrri ríkisstjórn gerði af því að þeir áttu ekki sjálfir ekki hugmyndina eða ég veit ekki hvers vegna. Það var áhugavert að fara í kjördæmaviku eftir að fjárlögin fyrir 2014 voru komin fram því það kom fram, þvert á flokka í öllum sveitarfélögum, að menn voru mjög ósáttir við að sóknaráætlun landshluta hefði verið skorin niður. Þetta er verklag sem miðar að því að færa valdið til heimamanna, færa fjárveitinguna heim í hérað, þvingar menn líka til þess að setjast niður og forgangsraða og beina fjármunum í ákveðin verkefni sem er af hinu góða. Ég er hissa á því að ríkisstjórnin skuli ekki setja miklu meiri pening í þetta og láta landshlutasamtökin og fulltrúa þar taka ákvörðun um hvernig verkefnum er úthlutað. Fjárveitingar til áætlunarinnar voru 400 millj. kr. í fjárlögum fyrir árið 2013. Ríkisstjórnin nýja skar framlagið niður í 15 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2014, hækkaði það svo upp í 100 og þá skildi maður það þannig að menn ætluðu að halda sjó og bæta svo í á næsta ári, en aftur var lögð fram tillaga um 15 millj. kr. framlag í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015. Það var svo hækkað í 100 millj. kr. við 2. umr. Í frumvarpinu núna eru lagðar til 145 millj. kr. og svo kom breytingartillaga um 35 millj. kr. sem snýr að menningarsamningum við sveitarfélög. Það er jákvætt því það hallar verulega á fjárframlög til menningarstarfs á landsbyggðinni eins og ég hef m.a. rætt við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í þingsal. Það var gott en ég kalla eftir því að ríkisstjórnin skoði ofan í kjölinn hvort sóknaráætlun landshluta og það verklag sé ekki góð leið til að beina fjármagni á rétta staði í staðinn fyrir að koma með svona breytingartillöguplagg eins og við fáum hér þar sem meiri hlutinn, örfáar manneskjur, er að taka ákvarðanir um alls kyns verkefni án þess að hafa kannski ekki til þess, ja, hvað á ég að segja, þar til bærar upplýsingar. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu háskóla og framhaldsskóla. Útgjöld á hvern nemanda á báðum þessum skólastigum eru undir meðaltali OECD-ríkjanna og mun lægri en annars staðar á Norðurlöndum. Á sama tíma rekum við grunnskólakerfi sem er dýrara en að meðaltali í OECD-löndunum. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu um stöðu framhaldsskólanna árið 2014 og þar var m.a. bent á að endurskoða yrði reiknilíkan framhaldsskólanna. Það væri of flókið og ógagnsætt og nýttist ekki sem raunhæft stjórntæki. Það var síðast endurskoðað árið 2003. Tilmælum var líka beint til mennta- og menningarmálaráðuneytisins að launastika reiknilíkansins tæki mið af raunverulegum launakostnaði skólanna þar sem laun eru auðvitað langstærsti kostnaðarliðurinn. Úr þessu þarf að bæta hið fyrsta því að reiknilíkanið er leið til þess reyna að útdeila takmörkuðum fjármunum með sanngjörnum hætti og þá eru tekin inn í það alls kyns atriði eins og stærð skólanna, aldur kennara ætti að koma þar og fleira. Það sem gerðist í fjárlagafrumvarpinu 2015 var að framlag á hvern nemanda var hækkað en að sama skapi var nemendaígildum fækkað um 916. Framlögin voru hækkuð en nemendaígildum fækkað. Talið var að vegna minni árganga mundi nemendum í framhaldsskólum fækka og síðan var, eins og við vitum auðvitað öll, nemendum í bóknámi 25 ára og eldri gert að klára stúdentspróf með öðrum leiðum en í framhaldsskóla. Það sem var mjög gagnrýnivert að okkur fannst var að ekki lá fyrir nein greining á þeim áhrifum sem þetta kynni að hafa í för með sér. Auðvitað mega framhaldsskólarnir taka við nemendunum ef þeir vilja en tölur sýna að mun færri nemendur á þessum aldri fara í nám í dag. Þar sem staða framhaldsskólanna er mjög þröng þá hafa þeir ekki tök á að fá of marga nemendur og þá eru það að sjálfsögðu þessir 25 ára og eldri sem fá síðast inn. Það vantaði líka að sýnt væri fram á að þessu fylgdi einhver sparnaður. Mér finnst verulega gagnrýnivert að farið sé í svona aðgerðir án þess að fyrir liggi bæði fjárhagsleg og félagsleg greining. Í fjárlagafrumvarpinu segir að verið sé að móta heildstæða stefnu fyrir háskóla- og vísindastarfsemi til næstu fimm ára sem verði lögð til grundvallar þegar ákvarðanir sem snúa að háskólastarfinu verða teknar. Það er gott að slík vinna sé í gangi og ekki seinna vænna því háskólastarf á Íslandi hefur goldið fyrir skort á stefnu og að því er virðist tilviljanakenndar ákvarðanir oft á tíðum. Menntamálaráðherra skipaði nefnd í febrúar síðastliðinn sem átti að skoða ávinning samstarfs háskólanna þriggja í Norðvesturkjördæmi. Sú nefnd mun hafa skilað niðurstöðum, ég hef ekki fundið þær enn þá á netinu en las einhvers staðar að niðurstöðurnar lægju fyrir. Það sem mér finnst kannski gagnrýnivert er að verið sé að skipa nefndir um einstaka skóla eftir því hvernig þeir skipast í kjördæmi á sama tíma og verið er að vinna stefnumótun fyrir alla háskóla landsins. Við vitum líka að staða háskólanna er mjög misjöfn. Það hefur gengið erfiðlega að finna lausn á vanda þeirra skóla sem hafa glímt við mikinn rekstrarvanda og eru jafnvel með mikinn uppsafnaðan halla eins og Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri en líka Háskólinn á Hólum sem er þó ekki eins illa staddur. Það er mjög mikilvægt að úr þeim málum verði leyst. Þetta er að verða sagan endalausa og ég nenni eiginlega ekki að fá enn eina skýrslu Ríkisendurskoðunar um þessa skóla, þetta er að verða ágætt. Annaðhvort verður að breyta starfseminni þannig að hún rúmist innan fjárlaga eða menn bæta í. Það er bara þetta tvennt sem er í boði. Mér finnst líka mikilvægt að þau fjárframlög sem háskólarnir fá endurspegli áherslur stjórnvalda á hverjum tíma og tryggi að háskólarnir geti sinnt skyldum sínum því eins og staðan er í dag erum við með endalausar reddingar bæði í fjáraukalögum og með breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið og mér finnst það ekki boðleg vinnubrögð. Háskólar eins og allar stofnanir ríkisins verða að geta skipulagt sig fram í tímann og mótað stefnu en með þeim vinnubrögðum sem við ástundum er þeim gert afar erfitt fyrir. Ástand vega er víða mjög slæmt eins og við höfum orðið vör við. Það hefur verið mikill niðurskurður undanfarin ár og vegakerfið líður fyrir það. En á sama tíma eykst umferð, ekki síst vegna fjölgunar erlendra ferðamanna. Malarvegir eru sums staðar allt að því ófærir. Ástand hafna er líka áhyggjuefni og við heyrðum það þegar fulltrúar sveitarfélaganna komu á fund fjárlaganefndar að öll sveitarfélög, sjávarplássin, höfðu eitthvað að segja um ástand hafna og kvörtuðu yfir því. Það sama á við um flugvelli landsins. Í breytingartillögunum er aukið fjármagn sett í viðhald hafna og flugvalla og það er ástæða til að fagna því. En fjárlög til vegaframkvæmda þyrftu að vera mun hærri, bæði vegna nýframkvæmda en einnig til viðhalds. Síðan er það liðurinn vetrarþjónusta sem virðist ítrekað rekinn með halla og erfitt að áætla í þann lið. Það er í raun ekki gert ráð fyrir auknum fjárheimildum sem neinu nemur í vegasamgöngur þrátt fyrir að í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar komi fram að unnið verði að samgöngubótum með áherslu á tengingu byggða. Settar eru 235 millj. kr. til vegagerðar í dreifðum byggðum í breytingartillögum og það dugar skammt. Þetta eru í rauninni ekki miklir peningar í vegamálum sem er auðvitað dýr málaflokkur. Það er því áhyggjuefni hve lítið fé er sett í vegasamgöngur núna þegar betur árar og auðvitað verður líka að gagnrýna það að ný samgönguáætlun skuli ekki hafa litið dagsins ljós. Ég vil fagna því að settir hafi verið peningar í ljósleiðaravæðinguna. Ég var búin að skrifa langan kafla um mikilvægi þess að ljósleiðaravæða landið. [[Gripið fram í: Hrósaðu …]]Já, þetta var bara vel gert. Þetta er ekki verkefni sem hægt er að setja í einhverjar 100 milljónir á ári. Það verður bara að klára þetta, þetta snýr að atvinnuuppbyggingu úti á landi, ferðaþjónustu, þetta er öryggisatriði. Þetta eru 5 milljarðar þegar allt er talið, en það má flokka þetta verkefni liggur við eins og samgöngur. Þetta er bara lífsnauðsynlegt [[Gripið fram í.]]og gott að settir séu meiri peningar í verkefnið og vonandi verður því haldið áfram á fjárlögum næsta árs. Fæðingarorlofið. Það verður að segjast að það eru vonbrigði að ekki sé gert ráð fyrir auknu fjármagni í Fæðingarorlofssjóð nema vegna hagrænna áhrifa. Sjóðurinn var skorinn niður eftir hrun og var sett þak á hámarksorlof. Samkvæmt heimildum frá Vinnumálastofnun urðu tæp 46% feðra og 90% mæðra fyrir skerðingum á greiðslum árið 2010. Sjóðurinn er fjármagnaður með hlutdeild í tryggingagjaldi og sú hlutdeild var skorin verulega niður á fjárlögum 2014 og fjárhæðir sem áttu að renna til sjóðsins látnar renna til annarra verkefna ríkissjóðs. Þau lög sem við Íslendingar settum árið 2000 um fæðingar- og feðraorlof voru mjög framsýn og mjög stórt skref í jafnréttisbaráttunni. Ég bjó í Danmörku á þessum árum og þar var ekki mikil umræða um Ísland en þessi lög komust í fréttir vegna þess að Danir voru að velta þessu fyrir sér og þeir gátu ekki tekið ámóta skref á þeim tíma. Það er ekki gott að okkur hafi ekki tekist að tryggja að feður taki fæðingarorlof eins og markmiðið var. Þegar þakið er orðið þetta lágt og karlmenn eru með hærra kaup en konur þá er það bara þannig að fjölskyldan þarf að horfa á það hver eigi að taka sex mánuði og hver þrjá mánuði og þá eru meiri líkur á að konan sé meira heima með barninu. Þessu verður vonandi kippt í liðinn. Þetta er ekki gott. Mig langar að minnast á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Dregið er úr fjárframlögum til sjóðsins og það er skýrt þannig að gert sé ráð fyrir að lántakendum fækki á árinu. Einhvers staðar var tafla með, ætli hún sé ekki í fjárlagafrumvarpinu. Framlagið er rúmir 8 milljarðar í ár þegar búið er að draga frá þessa upphæð og þetta er held ég lægsta upphæð sem sjóðurinn hefur fengið síðustu fimm ár, upphæðin hefur aldrei verið jafn lág. Mér finnst það eiginlega ótrúlegt. Ég þarf að athuga þetta aftur vegna þess að þetta getur næstum því ekki passað. En það er mikið kvartað undan því að framfærslan sé of lág og við höfum heyrt marga námsmenn erlendis segja að það sé farið að hamla því að íslenskir nemar geti haldið út í framhaldsnám nema þeir hafi þeim mun betra bakland. Við í Bjartri framtíð teljum að tími sé kominn til að endurskoða lánasjóðskerfið frá grunni. Það er þannig í dag að ekki er jafnræði meðal lántakenda. Þeir sem taka stutt nám borga upp allt lánið á meðan manneskja sem ákveður að fara í doktorsnám 55 ára og er kannski í dýru námi greiðir aldrei nema lítinn hluta til baka. Það væri örugglega hagkvæmara og réttlátara að styrkja grunnnám og svo væri hægt að veita lán, kannski á hærri vöxtum, til þeirra sem halda áfram. Ég veit ekki alveg á hverju strandar því mér hefur heyrst að hæstv. menntamálaráðherra hafi talað á þeim nótum að það þurfi að endurskoða kerfið. Ég held að brýnt sé að fara í það sem fyrst. Löggæsla og fangelsismál er málaflokkur sem hefur verið mikið í umræðunni og við vitum að mikið hefur verið skorið niður í löggæslu og að lögreglan er undirmönnuð. Það er mjög mikilvægt að lögreglan hafi bolmagn til að sinna frumkvæðisrannsóknum. Á höfuðborgarsvæðinu hefur fjöldi lögreglumanna ekki haldið í við fólksfjölgun og oft er erfitt að manna vaktir. Víða á landsbyggðinni telur lögreglan sig ekki geta haldið uppi ásættanlegu öryggisstigi. Það er eitt mál í þessu sambandi sem hefur vakið athygli mína og það er að á Austurlandi, þar sem eru fjölmargar hafnir og Norræna kemur á Seyðisfjörð, er eftirlitið lítið, það er t.d. enginn fíkniefnahundur á Austurlandi. Honum er flogið á milli þegar þess er talin þörf. Það þyrfti að vera miklu meira eftirlit með þessum höfnum. Bætt er í um 400 millj. kr. og það er gott en það þarf vissulega meira. Mörg lögregluembætti glíma líka við rekstrarhalla og eru jafnvel með skuldahala og það verður að vinna á því. Varðandi fangelsismálin þykir mér ljóst að í óefni stefnir í þeim. Það er mikilvægt skref að opna nýtt fangelsi á Hólmsheiði á næsta ári, næsta vor vonandi, en ég get ekki séð í fjárlagafrumvarpinu hvernig eigi að fjármagna þann rekstur nema öðrum fangelsum verði lokað. Á sama tíma bíða 500 manns eftir að hefja afplánun. Þetta er málaflokkur sem við mundum vilja að yrði tekinn til gagngerðrar endurskoðunar. Ég verð að segja að þegar fólk er búið að bíða eftir því að hefja afplánun í einhver ár þá er spurning hvort við þurfum að fara í að afskrifa dóma eða hvað við eigum að gera vegna þess að þetta getur ekki gengið svona. Það eru hreinlega mannréttindabrot ef fólk getur ekki afplánað dóm. Svo má líka spyrja: Erum við með refsistefnu sem er út úr kortinu? Við ættum klárlega að leggja aukna áherslu á betrunarvist og úrræði eins og þau að afplána dóm undir rafrænu eftirliti. Ég treysti því að verið sé að skoða það í innanríkisráðuneytinu. Ef Fangelsismálastofnun fær ekki aukin fjárframlög, hún fær eitthvað aðeins í breytingartillögum, fékk eitthvað í fjáraukanum í morgun, er ég hrædd um að það dugi ekki til. Þetta er mál sem þarf að skoða. Heilbrigðismálin. Það er alveg rétt sem hefur komið fram að sett hefur verið aukið fjármagn í heilbrigðismál undanfarin ár eftir niðurskurðinn eftir hrun en það er óleystur vandi til staðar. Við höfum sett hlutfallslega lítið fé í innviðauppbyggingu í heilbrigðisþjónustunni, þ.e. tækjakaup og húsnæði og því um líkt. Hlutfallið hér á landi er með því lægsta sem gerist í OECD-ríkjunum. Hér hefur verið talað um að aldrei hafi verið sett meira fé en nú til heilbrigðismála. Það er rétt ef horft er bara á krónutöluna og án verðlagsbreytinga. Það er gott að 30 milljónir verði settar í að gera úttekt á rekstri Landspítalans og ég er að vona að hún sýni svart á hvítu hvernig reksturinn hefur þróast. Þegar menn horfa á krónutöluna þá erum við að setja meira fé til Landspítalans núna en við gerðum fyrir fimm árum, en við verðum auðvitað að taka tillit til launahækkana og launavísitölu og þess háttar og við verðum líka að horfa til þess hvort verkefnum hafi fjölgað, hvort fleiri ársverk séu undir og þar fram eftir götunum. Svo fann ég töflu frá Hagstofunni sem mér finnst áhugaverð en hún sýnir útgjöld til heilbrigðismála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Mér finnst áhugavert að sjá að þau eru í rauninni rétt rúmlega 7% á árinu 2014 og það er sambærilegt við árin 2007 og 2008. Árið 2009 var hlutfallið 7,5% og auðvitað vegna þess að landsframleiðslan hrundi en þá var ekki dregið jafn mikið úr fjárframlögum til heilbrigðismála. Þetta er ein leið til að skoða útgjöld til heilbrigðismála og mér finnst alltaf gott ef við getum borið okkur saman við aðrar þjóðir. Ef við berum okkur saman við Norðurlöndin þá setja allar þjóðir Norðurlanda meira en við til heilbrigðismála nema Finnar. Það er ekki þar með sagt að ef menn setji meira fé í málaflokkinn fái þeir endilega betri þjónustu. Það fer eftir því hvernig peningunum er varið. En þetta er samt ákveðin vísbending. Húsnæðismál Landspítalans hafa verið í umræðunni vegna raka, myglu og leka og óhagræðis vegna þess að spítalinn er rekinn í mörgum byggingum á nokkrum stöðum. Viðhaldsframkvæmdir við spítalann duga skammt til að mæta þessum vanda. Frá árinu 2007 til 2015 höfum við sett tæplega 2,2 milljarða bara í viðhald. Í frumvarpinu núna er gert ráð fyrir 477 millj. kr. í viðhald. Það eru ótrúlega miklir peningar sem fara í viðhald og maður sér eftir þeim vegna þess að við erum að fara að byggja nýjan spítala. Ég held, sama hvernig maður reiknar sig fram og til baka, að það verði alltaf hagkvæmt að reyna að flýta byggingu nýs Landspítala. Þær tölur sem ég er með sýna að frá árinu 2007 til og með 2016 hafa tæplega 3 milljarðar verið settir í viðhald. Þá erum við í raun ekki að taka með þá fjármuni sem hafa verið teknir í viðhald af rekstrarfé spítalans og þeir eru líka umtalsverðir. Ég hef ekki upplýsingar um það. En ég veit að menn hafa verið að taka peninga af rekstri til þess að setja í viðhald vegna þess að framlögin hafa oft ekki dugað til. Ég hef meira að segja náð að setja það inn í álitið að samkvæmt ríkisreikningi hefur viðhald síðastliðinna tveggja ára farið tæplega hálfum milljarði fram úr fjárheimildum. Við höfum sem sagt sett hálfan milljarð umfram fjárheimildir til viðhalds á síðustu tveimur árum í Landspítalann. Ég mundi mæla með því að ráðherra heilbrigðismála mundi hraða uppbyggingu nýs Landspítala og koma húsnæðismálum spítalans í gott horf. Það liggur líka fyrir að vaxandi þörf er fyrir nýjar legudeildir á Sjúkrahúsinu á Akureyri og legudeild geðdeildar á Sjúkrahúsinu á Akureyri sem fjárlaganefnd heimsótti sællar minningar. Við fengum að sjá með eigin augum hvernig ástandið er þar, en í úttekt landlæknisembættisins segir orðrétt, með leyfi forseta: „Legudeild geðdeildar er enn í bráðabirgðahúsnæði en hún er barn síns tíma og stenst ekki kröfur nútímans. Húsnæðið er afar þröngt og óheppilega staðsett innan sjúkrahúsbyggingarinnar. Öll er aðstaða farin að láta á sjá, loftleysið og hreinlætisaðstaða er óásættanleg.“ Í þessum húsakynnum er fólk sem á við andleg veikindi að stríða. Heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni hafa verið sameinaðar og vonandi næst einhver hagræðing með því þegar fram líða stundir. En það á eftir að gera upp halla á nokkrum heilbrigðisstofnunum og það liggur fyrir að hann verður ekki gerður upp nema fjárframlög verði aukin verulega, það er vandi sem hverfur ekki af sjálfu sér. Til dæmis er minnst á Heilbrigðisstofnun Austurlands í frumvarpinu sem er með verulegan skuldahala, í fyrra tapaði stofnunin líka málaferlum og bara þar kom 30 millj. kr. reikningur. Það þarf að taka á því. Við teljum að mikið hagræði felist í því að heilsugæsla sé fyrsti viðkomustaður sjúklinga. Ég held að allir séu sammála um það. Það er margt sem bendir til þess að aukin ásókn á bráðamóttöku sjúkrahúsanna sé vegna lélegs aðgengis að heilsugæslu. Stefnan hjá stjórnvöldum virðist vera sú að efla heilsugæsluna og gripið hefur verið til aðgerða eins og að fjölga heilsugæslulæknum og auka þjónustu sálfræðinga á heilsugæslustöðvum auk þess að leggja meiri áherslu á heimahjúkrun. Þetta eru jákvæð skref en við teljum að það ætti að skoða alvarlega hvernig hægt er að auka samvinnu heilbrigðisstétta í heilsugæslunni til þess að mæta þörfum skjólstæðinganna og koma úrlausnarefnum í réttan farveg. Við vitum að heimilislæknar og hjúkrunarfræðingar gegna auðvitað lykilhlutverki í heilsugæslunni en ég held að samvinna fleiri fagstétta væri af hinu góða. Til dæmis ætti að nýta þjónustu næringarfræðinga betur en nú er gert, sérstaklega í ljósi þess að hluti af þeim vanda sem heilbrigðiskerfið stendur frammi fyrir er vegna lífsstílstengdra sjúkdóma sem tengjast aukinni kyrrsetu og óhollu mataræði. Það sama mætti í raun segja um iðjuþjálfa, sjúkraþjálfara og fleiri stéttir sem geta gegnt mikilvægu hlutverki í forvörnum og meðferð innan heilsugæslunnar, enda er það ekki þannig að allir sem leita þangað verði nauðsynlega að hitta lækni. Aðrar heilbrigðisstéttir geta komið að mjög miklu gagni og víða er það þannig núna að hjúkrunarfræðingar sía úr, ef svo mætti segja, og beina fólki í réttan farveg. Ég held að þetta mætti skoða með opnum huga. Svo viljum við minna á að mjög mikilvægt er að nýta sem best nútímatækni til að bæta þjónustu heilsugæslunnar og hraða eins og kostur er framkvæmdaáætlun um fjarheilbrigðisþjónustu. Það er mál sem að Björt framtíð lagði fram og fékk samþykkt. Heilbrigðisráðherra hefur lagt fram tillögu til þingsályktunar um stefnu og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára. Þetta er mjög jákvætt skref og kom mér mjög á óvart að það væri ekki reglan að hafa alltaf stefnu og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum, en það var nú ekki svo. Þetta er tillaga sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir lagði fram ásamt fleirum. Áætlunin miðast við 112 millj. kr. á næsta ári og alls 562 millj. kr. á fjórum árum. Þegar ég var að skoða þetta kostnaðarmat þá voru ansi mörg verkefni sem voru talin rúmast innan ramma fjárlaga. Ég hef verulegar efasemdir um að það fái staðist þegar betur er að gáð. Ég gæti alveg trúað að það þyrfti mun meira fjármagn í þetta ef vel á að vera. Þetta er gott skref en ég held að menn þurfi að vera raunsærri. Ég kom inn á 30 millj. kr. framlag til að gera úttekt á rekstri Landspítalans. Það er mjög mikilvægt held ég og við höfum rætt það í fjárlaganefnd að þarna er rekstur upp á 50 milljarða og við erum í engum færum til að meta það hvernig farið er með þá fjármuni. Ráðuneytið á að hafa eftirlit með Landspítalanum en verkefnið er stórt, launadeildin á Landspítalanum er örugglega stærri en allt ráðuneytið. Ég held að það sé mjög gott að farið verði í úttekt. Ég hef enga ástæðu til að efast um það sem forsvarsmenn Landspítalans hafa sagt á fundum fjárlaganefndar. Ég held að það verði gott fyrir alla aðila að slík úttekt verði gerð. Það sem kemur mér kannski á óvart í þessu umhverfi á Alþingi, sitjandi í fjárlaganefnd, að ekki sé miklu meira gert af því að fara í úttektir á stofnunum. Ráðuneyti eiga að hafa eftirlit með sínum stofnunum og við eigum að hafa eftirlit með ráðuneytunum en við höfum ekki forsendur til þess ef við höfum ekki gögn. Ég held að það mætti gera meira af þessu og hvet til þess. Ég held að þeim peningum sé vel varið. Það þarf auðvitað að vanda til verka og fá hæfasta fólkið, einhver rekstrarséní til að taka þetta út og koma því þannig frá sér að það sé skiljanlegt. Þannig að ég bíð spennt eftir að sjá niðurstöðuna sem vonandi verður til þess að fjárframlög til Landspítalans endurspegli þörfina. Mig langar aðeins að gera umtalsefni málefni fatlaðs fólks. Mikil umræða hefur farið fram um kostnað vegna þjónustunnar eftir að sveitarfélögin tóku við þjónustu við fatlað fólk. Það er okkar mat að verkefnið hafi farið vanfjármagnað frá ríki til sveitarfélaga. Mikil óánægja hefur verið meðal margra sveitarfélaga með stöðu mála, við höfum heyrt það á fundum nefndarinnar, og víða er halli á þjónustunni. Sveitarfélögin halda því fram að nýjar þjónustukröfur frá ríkinu hafi komið til eftir yfirfærslu málaflokksins sem hafi ekki verið fjármagnaðar. Unnið hefur verið endurmat á yfirfærslu málaflokksins og vinnan dróst á langinn en niðurstöðurnar munu víst liggja fyrir. En ég hef ekki séð neitt í breytingartillögunum um að gert sé ráð fyrir einhverju uppgjöri á næsta ári, að minnsta kosti ekki í fjárlagafrumvarpinu en það gæti kannski komið á milli umræðna. Það er mjög mikilvægt að niðurstaða komist í þessi mál því að manni hefur fundist óþægilegt að hlusta á að sveitarfélög séu að hóta því að skila málaflokknum eins og fatlað fólk sé eitthvað sem menn skila bara. Mér finnst þetta ekki boðlegt. Það er líka uppnám vegna þeirra sem nýta sér NPA sem er notendastýrð persónuleg aðstoð. Sveitarfélög hafa alla jafna ekki hækkað samningana til samræmis við kjarasamninga sem hefur haft í för með sér að notendur hafa annaðhvort þurft að stofna öryggi sínu í hættu með því að skerða þjónustu eða brjóta á rétti aðstoðarfólks til kjarabóta. Það eru 50 manneskjur sem hafa gert svona samninga við sveitarfélagið og þeir eru hluti af innleiðingarverkefni sem snýst um að gera NPA að lögbundnum valkosti í þjónustu við fatlað fólk eins og var ákveðið á Alþingi með lögum og þingsályktunum að skyldi gert. Þetta er þjónusta sem eykur möguleika notenda á að geta lifað sjálfstæðu lífi og það er okkar mat að hún henti mjög vel og eigi að vera jafn rétthár valkostur fyrir allt fatlað fólk. Margt bendir til þess að reynslan af henni sé góð. Svo má minna á að Ísland hefur ekki enn þá fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og það ætti að vera forgangsverkefni. Mig langar líka að tala aðeins um neytendamál en það vekur athygli mína hvað lítil áhersla er lögð á neytendamál af hálfu stjórnvalda. Framlögin til þessa málaflokks eru vart greinanleg í fjárlagafrumvarpinu og um hann eru skrifaðar þrjár setningar á blaðsíðu 362. Við erum með Neytendastofu sem er opinber eftirlitsstofnun og fær 182 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu. Neytendastofa hefur eftirlit með verðmerkingum, lögum um neytendalán, löggildingareftirlit og öðru slíku. Síðan eru framlög til Neytendasamtakanna. Þau eru 8,1 millj. kr. og byggjast á þjónustusamningi um að samtökin sinni upplýsingaþjónustu til neytenda og þau eru auðvitað líka hagsmunaaðili, senda inn umsagnir og annað slíkt fyrir neytendur. Þessi framlög hafa ekki hækkað í mörg ár. Velferðarráðuneytið gerir einnig þjónustusamning við Neytendasamtökin sem snýr að leigjendum og styrkir samtökin um rúmar 3 millj. kr. í ár. Það kom til af því að á einhverjum tímapunkti voru fyrirspurnir frá leigjendum orðnar langstærsti málaflokkurinn og einhver varð að taka að sér að sinna því og þá var þessi samningur gerður. Samanlagt nær þetta ekki 200 millj. kr., fjármagnið til þessara tveggja aðila sem sinna þessum málaflokki. Það eru reyndar aðrar stofnanir sem sinna að hluta til neytendamálum eins og Samkeppniseftirlitið, Póst- og fjarskiptastofnun og Fjármálaeftirlitið og jafnvel Matvælastofnun. En við skerum okkur úr í hópi Norðurlanda þegar kemur að þessum málaflokki og stjórnvöld hafa alltaf verið spör á fjármagn þegar kemur að neytendavernd, neytendafræðslu og þessum málaflokki. Ég ætla aðeins að ræða um skuldaniðurfellinguna því að það er ekki enn útséð með þau fjárútlát. Gert er ráð fyrir 15,5 milljörðum á þennan fjárlagalið í fjárlagafrumvarpi fyrir 2016. Þetta er ákvörðun sem stjórnvöld tóku árið 2013 um að verja í það minnsta 80 milljörðum til að greiða niður hluta verðtryggðra fasteignalána heimilanna. Þá er ég ekki með inni í því kostnað sem fellur á Íbúðalánasjóð vegna niðurfærslu lána hjá sjóðnum. Þessi dýra aðgerð á að vera einhvers konar leiðrétting vegna gengisfellingar krónunnar haustið 2008 sem orsakaði hækkun á verðtryggðum lánum. Björt framtíð hefur ítrekað gagnrýnt þessar aðgerðir og bent á að það tjón sem varð vegna efnahagshrunsins haustið 2008 verði trauðla bætt með þessum hætti. Þvert á móti er þetta í rauninni bara bruðl og mjög óábyrg meðferð á almannafé að deila út 80 milljörðum til fasteignaeigenda og í öllu falli óskiljanlegt að ekki hafi verið tekið neitt tillit til tekna eða eignastöðu heimila. Reyndar liggur fyrir að skuldastaða heimila var þegar farin að batna verulega áður en þessar aðgerðir komu til framkvæmda. Hún náði líka, eins og við vitum, ekki yfir önnur verðtryggð lán, svo sem námslán, þrátt fyrir að auðvitað hafi gengisfallið haft sömu áhrif á þau. Ég ákvað að forvitnast aðeins um það hve umsýslukostnaðurinn vegna þessara aðgerða væri mikill og hann er tæpar 526 millj. kr., bara umsýslukostnaðurinn við skuldaniðurfellinguna. Það finnst mér ekki lítið. Þar að auki hefur fallið til kostnaður hjá fjármálastofnunum en ég veit ekki hvaða upphæðir er þar um að ræða. Nú hef ég verið að rekja í þessu nefndaráliti og komið inn á að víða er fjárþörf og velferðarkerfið líður fyrir niðurskurð síðustu ára. Margir ráðherrar hafa lýst því yfir að þeir mundu gjarnan vilja sjá hærri framlög í ýmsa málaflokka og það hafa þeir gert hér í þingsal og í viðtölum og á ýmsum vettvangi en hins vegar leyfi fjárlagaramminn ekki að þeir veiti meira fé í sína málaflokka. Þá vil ég minna á að það var meðvituð ákvörðun að eyða 80 milljörðum, 80 þúsund milljónum, í nákvæmlega þessa aðgerð. Þá geta menn ekki, afsakið orðbragðið, virðulegi forseti, vælt yfir því að ekki séu til peningar í framhaldsskólana, í háskólana, í velferðarkerfið, í samgöngur, í fangelsismál og alla þá málaflokka þar sem við sjáum að það er fjárþörf. Þetta er að mínu mati svo ótrúlega vitlaus aðgerð að ég á eiginlega ekki orð yfir því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi látið kaupa sig inn í ríkisstjórn og sett öll sín prinsipp til hliðar um ábyrgð einstaklingsins og ábyrga meðferð almannafjár og hvað það heitir nú. Það var alveg ljóst að það var enginn annar flokkur að fara í ríkisstjórn með Framsóknarflokknum með þetta brjálæðislega kosningaloforð. [[Gripið fram í.]]Já. Hv. þingmaður getur hlegið en það er bara þannig. [[Gripið fram í.]]Já, en það er mín skoðun og ég stend við hana að það hafi verið óábyrg meðferð á almannafé og það hefði mátt verja þessum 80 milljörðum á svo miklu betri hátt, m.a. til þess að lækka skuldir ríkisins og byggja upp innviði eftir mikinn niðurskurð. [[Gripið fram í.]]En þetta er eitthvað sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á og kjósendur ákveða hvort þeir launa henni það. Ég er bara að benda á að það fer í taugarnar á mér þegar ég hlusta á ráðherra sem voru hér á græna takkanum þegar þessi fjárlagaliður var undir, kvarta yfir því að ekki séu til peningar í annað. Þetta er pólitík. Þetta er forgangsröðun og þeir tóku ákvörðun um þetta, bara svo það sé sagt. Mikið hefur verið talað um skiptingu tekna milli ríkis og sveitarfélaga á fundum fjárlaganefndar þegar sveitarfélögin hafa komið og mikil óánægja hefur verið með hana af hálfu sveitarfélaganna. Þau vilja meina að hlutur tilfærslna frá ríkinu sé hvergi jafn lítill innan OECD-ríkjanna og hér. Samband íslenskra sveitarfélaga bendir á að ef að sveitarfélögin eigi að geta sinnt sínum lögbundnu skyldum þá verði að treysta tekjustofna. Þau atriði sem sveitarfélögin benda sérstaklega á er að þau telja að þau eigi að fá endurgreiddan virðisaukaskatt hvort sem er vegna framkvæmda eða kaupa á vörum eða þjónustu enda geti sveitarfélög ekki nýtt sér innskattsheimildir. Sveitarfélög ættu ekki að greiða fjármagnstekjuskatt til ríkisins. Sveitarfélög óska eftir að fá aukna hlutdeild í skattstofnum ríkisins svo sem í tryggingagjaldi, gistináttagjaldi og gjöldum af umferð og fái hlutdeild í tekjum af fjármagnstekjuskatti enda þiggja margir einstaklingar og lögaðilar þjónustu sveitarfélaga en leggja lítið af mörkum í formi skatttekna. Þá gera þau athugasemdir við að tryggingagjaldið lækki ekki en sveitarfélög eru stórir launagreiðendur. Það var líka áhugaverður punktur sem einhverjir bentu á og sneri að Fjársýslunni. Fjársýslan sér um innheimtu útsvars og það er 0,5% og ég held að það hafi verið Hafnarfjörður sem benti á að það væri mjög hátt hlutfall en þar sem ég hef ekkert rannsakað það nánar þá bendi ég bara á það. Það er skoðun okkar í Bjartri framtíð að skoða þurfi tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga og að sveitarfélögin hafi nokkuð til síns máls. Það er mjög þungur rekstur hjá mörgum sveitarfélögum á sama tíma og ríkissjóður er að rétta úr kútnum. Það er ekki bara hægt að kenna slæmum rekstri um þá stöðu þótt það eigi vissulega við á einstaka stað. Þá liggur líka fyrir að sveitarfélög hafa mörg hver greitt með þjónustu sem ríkið ber ábyrgð á eins og rekstri hjúkrunarheimila og bent hefur verið á að daggjöldin frá ríkinu standi ekki undir eðlilegum kostnaði við starfsemi hjúkrunarheimila. Ríkisendurskoðun gaf út ágætisskýrslu um hjúkrunarheimilin og benti velferðarráðuneytinu á að gera þjónustusamning við öll hjúkrunarheimili, en misbrestur hefur verið á því. Breytingartillögur ríkisstjórnar og meiri hluta eru dágóður pakki og vert að nefna nokkra liði sérstaklega. Ríkisstjórnin leggur til 75 millj. kr. til að hefja undirbúning og hönnun á nýrri skrifstofubyggingu við Alþingishúsið. 3. minni hluti gerir ekki athugasemd við þá ráðstöfun eina og sér vegna þess að það er vissulega dýrt að leigja húsnæði eins og gert er í dag allt í kringum Austurvöll. Ég vil líka leggja til að það verði hreinlega byggður nýr Alþingissalur vegna þess að þessi salur er barn síns tíma og hann er ekki aðgengilegur fyrir alla. Við gætum ekki haft t.d. ráðherra í hjólastól í þessum sal og hann er þröngur og lítill þannig að mér fyndist, til að bæta úr aðgengismálum, að við ættum að byggja nýjan Alþingissal. En eins og ég segi þá gerum við ekki athugasemdir við það að farið verði í þennan undirbúning en eftirfarandi skýringar vekja spurningar, með leyfi forseta: „Við undirbúning framkvæmda skal hafa hliðsjón af þeim áformum sem uppi voru um uppbyggingu á Alþingisreitnum fullveldisárið 1918, samanber fyrirliggjandi teikningar Guðjóns Samúelssonar, fyrrverandi húsameistara ríkisins, og áform um minningarviðburði sem tengjast komandi aldarafmæli fullveldis Íslands.“ Við teljum að ákvörðun um þau einkenni sem byggingin á að bera geti ekki verið tekin við afgreiðslu fjárlaga. Þá er ekki augljóst hvernig áform um minningarviðburði sem tengjast aldarafmæli fullveldis Íslands tengjast fyrirhugaðri byggingu. Ég skildi hreinlega ekki skýringartextann þarna. Meiri hlutinn gerir einnig tillögu um að fjárframlög til umboðsmanns Alþingis verði lækkuð þar sem hann þurfi ekki lengur að greiða leigu. Við teljum mikilvægt að umboðsmaður hafi fjárheimildir til að geta sinnt sínu starfi og sérstaklega frumkvæðisrannsóknum og við í minni hlutanum leggjum fram sameiginlega breytingartillögu þar um. Meiri hlutinn leggur til að stofnað verði nýtt embætti húsameistara ríkisins sem taki við hlutverki Fasteigna forsætisráðuneytisins. Ég tel þessa breytingu ómarkvissa og tilgangur hennar er óljós. Nú þegar sjá allnokkrir aðilar um rekstur og viðhald fasteigna í eigu ríkisins og það getur varla talist hagkvæmt. Við teljum betra að þessari umsýslu sé komið fyrir á einni hendi. Ég held að í dag séum við með eitthvað sem heitir húsameistari ríkisins sem er þá þetta nýja, ríkiseignir, svo er til eitthvað sem heitir Fasteignir stjórnarráðsins og síðan sér Landspítalinn t.d. um sínar eignir og háskólinn um sínar eignir og það hlýtur að vera hægt að finna einhver samlegðaráhrif þarna. Það vekur líka athygli að við nokkra liði er skýringin sú að með fjárveitingu eigi að koma til móts við uppsafnaðan rekstrarhalla eða tryggja að ekki verði rekstrarhalli á næsta ári. Þetta á t.d. við um framlag til Háskólans á Hólum, Háskólans á Bifröst, Austurbrúar. Þá er 15 millj. kr. framlag til að greiða uppsafnaðan rekstrarhalla Snorrastofu. Ég verð að segja að það er áhyggjuefni að sjá þessi vinnubrögð. Við vitum alveg að margar stofnanir glíma við uppsafnaðan rekstrarhalla eða fyrirséðan rekstrarhalla á næsta ári. En það er gríðarlega mikilvægt og einmitt okkar hlutverk að tryggja að jafnræðis sé gætt þegar farið er í aðgerðir sem snúa að því að koma rekstri stofnana á réttan kjöl. Ráðuneytið verður að tryggja að reksturinn sé í jafnvægi og ekki komi til frekari skuldasöfnunar og eftirlit og utanumhald og allt slíkt verður að vera tryggt af hálfu viðkomandi ráðuneytis. Ég verð að segja að ég hef ekki séð neinar greiningar á vanda þessara stofnana utan Hólaskóla og ég veit ekki hvernig meiri hlutinn kemst að þeirri niðurstöðu að einmitt þessar stofnanir þurfi einmitt þessar fjárhæðir. Ég gagnrýni þessi vinnubrögð harðlega og mér finnst að slík framlög þurfi að vera hluti af einhverju stærri heild. Við einhverja breytingartillöguna var sagt að mikilvægt væri að síðan verði farið í einhvers konar starf til að tryggja að þetta gerist ekki aftur. Þetta getur ekki gengið svona fyrir sig. Þarna er ekki jafnræði. Ég vil benda á að til eru stofnanir sem hafa greitt niður sinn skuldahala og það hefur verið gert þannig að ráðuneytin hafa gert samning og haldið utan um málið frá upphafi til enda. Ef stofnunin nær ákveðnum árangri á þremur árum er kannski einhver hluti látinn niður falla. Hérna er verið að tína til einhver fjárframlög og ég spyr: Af hverju ekki þessi stofnun, af hverju ekki hin? Af hverju Snorrastofa, af hverju ekki eitthvað annað? Mér finnast þetta ekki góð vinnubrögð. Ég er ekki að segja að þessar stofnanir séu ekki allra góðra gjalda verðar, en mér finnst þetta skrýtið. Ég skil ekki að fjárlaganefnd sé að fiffast í þessu. Á síðasta ári gerði meiri hlutinn margar breytingartillögur sem sneru að safnliðum. Það er verkefni sem sett voru inn í ráðuneytin 2012 og átti að úthluta þaðan á faglegan hátt og eftir þar til gerðum verkferlum. Ástæðan var sú að úthlutanir fjárlaganefndar gátu verið tilviljunarkenndar og það er mjög mikilvægt þegar við erum að útdeila almannafé að við gætum jafnræðis eins vel og hægt er. Í fyrra gaf meiri hlutinn þau rök að þriðji geirinn hefði gleymst. En það var þó ekki allur þriðji geirinn sem naut gjafmildis meiri hlutans. Í ár er bætt um betur og virðist sem gamla verklagið sé að festa sig í sessi en þó þannig að aðeins meiri hlutinn hefur aðkomu að fjárveitingum. Þar sem tillögurnar lágu ekki fyrir fyrr en 5. desember hef ég ekki haft neinn tíma sem heitið getur til að skoða þær ofan í kjölinn eða fá útskýringar á þeim og hvaða forsendur liggja til grundvallar ákvörðunum meiri hlutans. Mér finnst þessi vinnubrögð vera afturhvarf til fortíðar og ekki í samræmi við stefnu sem er mörkuð í nýjum lögum um opinber fjármál sem Alþingi er að samþykkja á sama tíma og við ræðum fjárlagafrumvarpið. Þetta eru mér vonbrigði. Þá vekja líka athygli fjölmargar tillögur sem settar eru fram sem snúa að verkefnum sem norðvesturnefndin svokallaða hefur lagt til. Þetta eru verkefni sem eiga að efla byggðaþróun og fjölga atvinnutækifærum á Norðurlandi vestra. Mér telst til að það séu um 250 millj. kr. sem fara í verkefni sem snúast m.a. um fjölgun á hvíldarrýmum á Heilbrigðisstofnun Vesturlands, flutnings starfs á vegum Minjastofnunar, uppbyggingu nýsköpunar- og frumkvöðlaseturs á Sauðárkróki, áreiðanleikakönnun á lífdísilframleiðslu á Blönduósi, og selarannsóknir. Einn liðurinn er 80 millj. kr. framlag til byggðastyrkingar á Norðurlandi og vantar skýringar á því hvað nákvæmlega verður gert við þær milljónir. Við höfum skilning á þeim vandamálum sem blasa við á Norðvesturlandi en það blasa við vandamál á mörgum öðrum landsvæðum líka. Mér finnst það ekki réttlæta þessi vinnubrögð. Það hafa ekki verið settir á fót starfshópar um hin og þessi byggðarlög sem rata beinustu leið inn í fjárlög. Þá vil ég minna á sóknaráætlun landshluta og það fyrirkomulag sem ég lýsti áðan sem mér finnst til fyrirmyndar. Ég hefði miklu frekar viljað sjá þessa peninga fara inn í sóknaráætlun landshluta. Mér finnst það auðveldari leið til að tryggja jafnræði sem hlýtur að vera útgangspunkturinn þegar við deilum út opinberu fé. Síðan eru nokkur verkefni þarna sem falla einfaldlega undir samkeppnissjóði. Það er miklu betri leið að efla samkeppnissjóði og ákveða kannski að ákveðið hlutfall fari úr þeim til staða sem við getum kallað brothættar byggðir eða þar sem er einhvers konar byggðavandi. Þá sitja allir við sama borð. Minni hlutinn gerir breytingartillögur sem við kynntum í dag og snúa að aukningu í sóknaráætlun landshluta, Landspítala, háskóla og framhaldsskóla m.a. og Fæðingarorlofssjóð og lagt til að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja verði bætt og fylgi hækkun lágmarkslauna. Ég ætla að koma aðeins inn á tekjurnar. Við eigum eftir að ræða bandorminn og gerum það vonandi í vikunni. Afnám tolla af fatnaði og skóm er jákvætt skref og mun vonandi vænka hag neytenda og styrkja íslenska verslun. Ég er ekki sannfærð um að það sé rétt skref að fækka tekjuskattsþrepum úr þremur í tvö. Við ræddum það hérna þegar við vorum að breyta virðisaukaskattinum, færa þrepin nær hvert öðru með það að markmiði að enda í einu þrepi eins og ég skildi það, að virðisaukaskattskerfið væri ekki gott til tekjujöfnunar og ég get alveg tekið undir það. En þá þurfum við að vera með tekjujöfnunina einhvers staðar annars staðar og það er í þrepaskiptu skattkerfi mundi ég halda. Síðan kemur auðvitað á óvart að ekki skuli vera nein áform um að lækka tryggingagjaldið. Ég skil vel mótmælin sem eru vegna þess.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur kærlega fyrir ræðuna. Hér kveður aðeins við annan tón en hjá minni hluta fjárlaganefndar sem talað hefur hingað til. Ég er mjög ánægð með að hún deilir áhyggjum meiri hluta fjárlaganefndar af Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Eins og ég kom inn á í framsöguræðu minni eyðum við heilum kafla, eins og hv. þingmaður bendir á, í áhyggjur af þeirri þróun og þeim málum. Eins minnist hv. þingmaður á háskóla og framhaldsskóla, löggæslu og fangelsismál, samgöngur og ljósleiðaravæðingu, sem er nánast alveg samhljóða því sem er að finna í áliti meiri hlutans. Ég minni á það því að henni finnst lítið fjármagn fara í ljósleiðaravæðinguna, en það er nú kannski það sama og lagt var í Vodafone-samninginn hjá RÚV, svo það sé bara sagt. Hv. þingmaður kom aðeins inn á samninginn sem gerður var við Landspítalann og heilbrigðisráðherra, og stakk upp á því að fangelsismál tekin væru til endurskoðunar. Væri hv. þingmaður ekki tilbúin að taka út þann rekstur [[Forseti hringir.]]og rekstur hjá fleiri stofnunum hjá ríkinu í samvinnu við ráðuneytið til að finna út nákvæmlega hvað þær þurfa af fjármagni?
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Við hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson höfum einmitt verið að ræða fangelsismálin því að staðan á Litla-Hrauni er mjög slæm og við erum ekki í þeirri stöðu að geta sett okkur nákvæmlega inn í fjármálin. En við höfum talað um hvort ástæða væri til þess að til dæmis Ríkisendurskoðun tæki út stöðuna á Litla-Hrauni vegna þess að Ríkisendurskoðun gerir auðvitað úttektir þar sem hún athugar hvort stofnanir geti sinnt skyldu sinni samkvæmt þeim lögum og reglum sem þeim er ætlað að fara eftir. En það má auðvitað líka hugsa um rekstrarúttektir. Það eru yfirleitt stjórnsýsluúttektir sem Ríkisendurskoðun gerir. Mér fyndist það vera af hinu góða ef við færum í fleiri úttektir. Við mundum þá sammælast um hvað við viljum gera og mundum reyna að fá óumdeilt fólk, ég veit ekki [[Forseti hringir.]]hvort það er hægt að orða það þannig, en við mundum passa okkur hverjir væru fengnir í verkið.
Hv. forseti. Þarna erum við hjartanlega sammála. Ég hef talað mjög fyrir því síðan ég sat í hagræðingarhópi ríkisstjórnarinnar að fyrst þurfi að skilgreina hvert hlutverk viðkomandi stofnunar er samkvæmt lögum og svo eigi að fara yfir rekstrarforsendur og þann rekstur sem þar á að fara fram í viðkomandi stofnun og tálga stofnunina þá að innan ef hún er komin út fyrir verksvið sitt, sem er svo vinsælt hjá ríkisstofnunun, eða bæta við fjármagni ef skoðunin leiðir í ljós þörf á því. Ég held að það hafi verið tímamótasamningur sem gerður var við Landspítalann að því leyti að þá eru allir á sömu blaðsíðu og ekki verið að kasta fullyrðingum fram og til baka, þá vita allir hverjar forsendur fjárlaga eru strax í upphafi árs. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann um eitt sem ég er óánægð með. Hún og þingmenn Bjartrar framtíðar hafa beitt sér alveg gríðarlega gegn skuldaniðurfellingarleið Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar og talið henni allt til foráttu. Þau eru þar með að tala niður til 100 þús. Íslendinga sem hennar nutu með þeim rökum að hægt hefði verið að nota féð í annað. En þetta var fé sem við sóttum beint til kröfuhafanna, [[Forseti hringir.]]sem fyrri ríkisstjórn hafði ekki kjark til að gera. Telur hún það ekki jákvætt [[Forseti hringir.]]skref að það kemur í ljós í fjáraukalögum að ríkið borgar minna í vaxtabætur [[Forseti hringir.]]vegna þess að nú á fólk meira í húsnæði sínu?
Virðulegur forseti. Ég held við ættum að skoða það með hvaða hætti við getum fjölgað úttektum á stofnunum ríkisins. Eins og ég skil þetta erum við með hlutfallslega sterkar stofnanir á Íslandi en veik ráðuneyti. Mér hefur stundum fundist að ráðuneytin hafi í rauninni ekki bolmagn til að hafa eftirlit með undirstofnunum sínum. Ef þau hefðu það þá fengjum við ekki skýrslur frá Ríkisendurskoðun sem sýna hallarekstur stofnana ár eftir ár eftir ár. Varðandi skuldaniðurfellinguna þá verðum við, ég og hv. þingmaður, að vera sammála um að vera ósammála um það mál. Ég get ekki sætt mig við að við séum að eyða peningum með þessum hætti. En jú, vaxtabætur eru að lækka vegna þess að hagur heimilanna er að vænkast, það er rétt. En þá finnst mér við líka geta farið að ræða það að við erum með hávaxtamynt hér og ríkið þarf að greiða bætur til þeirra [[Forseti hringir.]]sem kaupa sér húsnæði vegna þess að vextir eru svo háir. Mér finnst að við ættum þá að ræða það að taka upp gjaldmiðil sem mundi bjóða okkur [[Forseti hringir.]]betri vaxtakjör.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það var margt, fannst mér, bæði gott og málefnalegt í ræðu hv. þingmanns, t.d. jöfnun örorkubyrði almennra lífeyrissjóða um 3.600 milljónir sem hv. þingmaður talaði um. Ég er sammála því sem hv. þingmaður nefndi varðandi lífeyrissjóðina. Ég er sammála hv. þingmanni þegar hún nefndi refsistefnu. Það er eitthvað sem við þyrftum að skoða og fannst nálgun hennar á LSH vera skynsamleg. Hins vegar talaði hv. þingmaður mikið, og það er bara eins og tónlist í mínum eyrum, um áætlunargerð og að við þyrftum að vanda til verka. Nú er hv. þingmaður á breytingartillögu frá minni hlutanum. Þar er áætlað að settar yrðu 4.000 milljónir í bætt skatteftirlit. Síðan að liðurinn um arðgreiðslur frá fjármálastofnunum hækki um 8.000 milljónir. Við vitum og erum með ákveðna reglu um það að Bankasýslan ákvarði þetta. Við vitum [[Forseti hringir.]]líka að ef 4.000 milljónirnar væru fastar í hendi yrðu þær bara sóttar [[Forseti hringir.]]því ekki vantar peningana í skatteftirlitið, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Það er þannig með breytingartillögur minni hluta að þær verða alltaf hálfófullkomnar vegna þess að minni hlutinn hefur í rauninni ekki neina aðkomu að því að semja fjárlagafrumvarpið. Best væri auðvitað að við gerðum eins og við hv. þingmaður þekkjum frá Svíþjóð, þar sem minni hlutinn leggur einfaldlega fram sitt eigið fjárlagafrumvarp og getur þá í rauninni haft áhrif á það frá grunni hvernig menn rótast í tekjum og gjöldum. Ég er reyndar sannfærð um að hægt er að ná inn meiri peningum með auknu skatteftirliti. Ég skil ekki af hverju við erum ekki á fullu í því. Ég held að við gætum gert svo miklu betur. Við í fjárlaganefnd fengum mjög góðan fund með ríkisskattstjóra þar sem við ræddum þessi mál og það voru ótrúlegar upphæðir sem voru nefndar í því samhengi. En ég skal alveg viðurkenna að þegar verið er að leggja fram breytingartillögur, þá eru þær yfirleitt alltaf lagðar ofan á. Ef ég væri að gera fjárlagafrumvarpið frá grunni mundi [[Forseti hringir.]]ég ekki endilega vera að auka við reksturinn, en svona er þetta [[Forseti hringir.]]og ég stend við það að þessar tekjur væri hægt að sækja.
Virðulegi forseti. Búið er að auka framlögin til skattrannsóknarstjóra um 114% frá 2007 meðan ríkisútgjöldin hafa aukist um 73%. Það er því ekki þannig að þessu hafi ekki verið sinnt, að ekki hafi verið bætt í. Mér finnst þetta, virðulegi forseti, ekki vera mjög ábyrgt. Sömuleiðis er það þannig að við getum auðvitað sett meira í arðgreiðslurnar, en þá erum við ekki að fara eftir vinnulaginu sem hv. þingmaður kallar oft eftir. Nú er hv. þingmaður að vísu mun hófstilltari þegar hún gagnrýnir vinnubrögð hv. fjárlaganefndar, hún hefur setið og hlustað á sveitarfélögin koma með ákveðnar óskir og reynt hefur verið að koma til móts við þær eins vel og hægt er. Hv. þingmaður er sömuleiðis með tillögu sem mér finnst vera skynsamleg og ég hef hugsað mér að styðja, en hægt væri að nota sömu röksemdafærslu, sem hv. þingmaður hefur að vísu ekki gert, með sömu stóryrðum og félagar hennar í stjórnarandstöðunni, en mér finnst hv. þingmaður mætti vera [[Forseti hringir.]]sanngjarnari í þessu og mér finnst þær tillögur ekki vera trúverðugar sem kynntar hafa verið.
Virðulegur forseti. Það eru auðvitað auknar tekjur líka sem við nefnum ekki en ég mundi kannski persónulega breyta sem eru tekjuskattslækkun á næsta ári á efra milliþrep, sem er um 5,5 milljarðar. Ég gef mér líka að meiri hlutinn - það kom fram í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar að menn gera ráð fyrir meiri arðgreiðslum, vita í rauninni að arðgreiðslurnar verða hærri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Ég held líka að það sé þess vegna sem svo ótrúlega lítill afgangur er núna á fjárlagafrumvarpinu, hann er bara mjög lítill, ég man ekki hvort hann er innan við 2%. Það væri óábyrgt nema af því menn vita að það er borð fyrir báru. Við erum að fara að fá mun meira, við erum að fá einhverja milljarða í arð frá Landsbankanum, sem er ekki inni í fjárlagafrumvarpinu. Annars væri óábyrgt að vera með fjárlagafrumvarp þar sem við erum með tæpa 11 milljarða í afgang. Það er ekki mjög mikið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega umræðu og yfirlit hennar hér. Ég skil fullkomlega að það sé enn þá að pirra hana að Framsóknarflokkurinn hafi getað staðið við þetta brjálæðislega kosningaloforð, svo ég noti hennar orð, ég skil það vel að það pirri hana enn þá. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geti ekki verið sammála mér í því, af því að hún er nú af landsbyggðinni, að þetta sé mjög landsbyggðarvænt frumvarp, ég tala nú ekki um með þessum breytingartillögum frá meiri hlutanum. Getum við ekki alla vega verið sammála um það eftir að vera búin að hlusta á 42 sveitarfélög og fleiri gesti að verið sé að koma til móts við þessi [[Forseti hringir.]]sveitarfélög?
Virðulegur forseti. Jú, það bara pirrar mig verulega að almannafé sé varið til að niðurgreiða húsnæðislán sumra alveg óháð eignastöðu. Ég held að skuldaniðurfellingin hafi verið að einhverju leyti tilfærsla frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins vegna þess að húsnæðisverð er miklu hærra á höfuðborgarsvæðinu og hlutfallslega fleiri þar fengu niðurgreiðslu. Hvort þetta er landsbyggðarvænt? Ég er auðvitað ánægð ef eitthvað er landsbyggðarvænt, en ég vil eftir sem áður hafa fagleg vinnubrögð. Ég vil að við séum með einhverja byggðastefnu og byggðaáætlun og vinnum eftir henni, en séum ekki með tilraunakennda bitlinga hingað og þangað. Mér hugnast það ekki.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann þar sem hún hefur nú lengri reynslu í fjárlaganefnd en ég: Til hvers er ætlast af fjárlaganefnd? Hv. þingmaður hlustar á öll þessi sveitarfélög, hún er allt haustið að hlusta á sveitarfélög. Til hvers, ef það er ekki til þess að koma til móts við þau? Mér finnst það vera svolítið lágkúrulegt, ég get ekki sagt annað, þegar þingmenn úr Norðausturkjördæmi hneykslast á því að eitthvað skuli fara í Norðvesturkjördæmi. Erum við ekki komin á svolítið lágt plan þegar við erum komin í einhvern meting um það? [[Forseti hringir.]]Ég er alveg tilbúinn að fara [[Forseti hringir.]]yfir meðaltalið ef við ætlum að flokka fjárveitingar eftir kjördæmum.
Virðulegur forseti. Til hvers er fjárlaganefnd? Ég mundi vilja sjá fjárlaganefnd sem miklu meiri eftirlitsnefnd en hún er í dag, en ekki þannig að meiri hlutinn sitji og útdeili bitlingum. Ég vil taka það fram að ég gagnrýndi hæstv. forsætisráðherra harðlega fyrir útdeilingar á einhverjum menningarstyrkjum með SMS-skilaboðum árið 2013. Meiri hlutinn fór í mitt kjördæmi. Mér er alveg sama um það, það skiptir ekki máli. Vinnubrögðin verða að vera fagleg og við eigum að vera með ákveðna stefnu, sýn, plön og áætlanir um hvernig við vinnum hlutina, ekki bitlinga, ekki eitthvað tilraunakennt hingað og þangað, hægri, vinstri. Það er það sem mér hugnast ekki. Það hefur ekkert með eitthvert norðvestur, norðaustur eða suður að gera.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir framsögu hennar og nefndarálit sem er að mörgu leyti ágætt. Það er gott að brýna hér þingmenn og í rauninni alla þjóðina þegar kemur að lífeyrisskuldbindingum. Það er gott að vekja athygli á því að við þurfum að hefjast handa við að skera upp Lánasjóð íslenskra námsmanna og gera hann gagnsæjan þegar kemur að styrkjum o.s.frv. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af er tekjuhlið þessa máls, þ.e. mér finnst stundum að hv. þingmenn séu gjarnari á að eyða peningum en afla þeirra. Ég geri hins vegar líka athugasemdir við það að Björt framtíð virðist vera á móti því að lagfæra tekjuskattskerfið með því að fella niður milliskattsþrepið, sem var fyrst og fremst til þess að bæta hag millistéttarinnar. Ég skil þetta nefndarálit hv. [[Forseti hringir.]]þingmanns því þannig að það sé stefna Bjartrar framtíðar að hafa tekjuskattskerfið [[Forseti hringir.]]þannig að það sé a.m.k. ekki til hagsbóta fyrir millistéttina.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Við gerum ítarlega grein fyrir afstöðu okkar varðandi tekjuskattinn í nefndaráliti Bjartrar framtíðar við bandorminn. Það er rétt skilið að ég útiloka það ekki, en við erum mjög efins um að það sé rétt skref vegna þess að það er tæki til jöfnuðar að hafa fleiri tekjuskattsþrep. Hins vegar skal ég taka undir það að eins og staðan er í dag þá lenda menn of fljótt upp í næsta þrep. Það þyrfti til dæmis að hækka lægsta þrepið upp. Mér finnst það ekki skapa ótrúlegt flækjustig að vera með þrjú þrep. Það er eins og virðisaukaskattstillögurnar þar sem við færum þrepin nær hvort öðru, en ég fatta ekki alveg hvaða einföldun er í því. Einföldun er ef við stefnum að einu virðisaukaskattsþrepi og höfum allt þar, en svo virðast menn bara hafa hætt við. Menn byrja á því og síðan gerist ekkert meira. [[Forseti hringir.]]En hv. þingmaður skilur það rétt að við erum efins um þetta í Bjartri framtíð.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég ætla þá að taka fyrir tryggingagjaldið. Ég tek undir það að eru auðvitað vonbrigði að það skuli ekki vera lækkað hraðar en raun ber vitni, en vonandi rætist nú úr því. Hv. þingmaður talar um að lækka eigi tryggingagjaldið, en á sama tíma talar hún um að til greina komi að sveitarfélögin fái hlutdeild í tryggingagjaldinu, hún vill auka framlög í Fæðingarorlofssjóð, leggur til verulega hækkun á lífeyristryggingum almannatrygginga o.s.frv. og allt er þetta fjármagnað af tryggingagjaldinu. Ég velti því fyrir mér hvernig í ósköpunum hv. þingmaður ætlar að fara að því að auka framlög til Fæðingarorlofssjóðs, auka og hækka lífeyristryggingar [[Forseti hringir.]]almannatrygginga og veita síðan sveitarfélögunum hlutdeild í [[Forseti hringir.]]tryggingagjaldinu. Það fer ekki saman, hv. forseti.
Virðulegur forseti. Ég vil ítreka að það sem ég taldi upp, þ.e. kröfur sveitarfélaganna um breytingar á þessu hvernig tekjuskiptingin er þá var eitt af því sem þeir nefna tryggingagjaldið, þeir vilja hlutdeild í tryggingagjaldi og jafnvel veggjöldum og annað, en ég er ekki þar með að segja ég er ekki endilega sammála því. Hins vegar skil ég kröfur sveitarfélaganna sem snúa að því ef tryggingagjaldið er lækkað þá hefur það auðvitað töluverð áhrif á sveitarfélögin vegna þess að þau eru stórir launagreiðendur. En ég er ekki endilega sannfærð um að sveitarfélögin eigi að fá hlutdeild í gistináttagjaldi. Ég var einfaldlega að telja upp þetta eru það sem þeir hafa farið fram á og við getum tekið undir í Bjartri framtíð að þau hafa nokkuð til síns máls. Þannig að þetta getur verið kannski bara óskýrt hjá mér í nefndarálitinu. Þá biðst ég afsökunar á því. Eins og ég skil, ég er ekki sérfræðingur í tryggingagjaldinu, eins og ég skil það núna þá er í rauninni tryggingagjaldið stór tekjustofn fyrir ríkið og hluti af þeim tekjum rennur inn í ríkissjóð, ekki í þessi afmörkuðu tilteknu verkefni.
Virðulegi forseti. Hér er búið að flytja nokkuð margar ræður og margir eru á mælendaskrá. Ég ætla hins vegar að nálgast þessi verkefni og ræða þetta fjárlagafrumvarp með svolítið öðrum hætti en gert hefur verið í öðrum ræðum sem hér hafa verið fluttar. Almenna reglan er sú að allar ræður hafa gengið út á það hvar mætti auka útgjöld. Ég held að það sé almenna reglan. Ég hef heyrt ótrúlega margar ræður um að það sem við Íslendingar gerum vitlaust og höfum gert á undanförnum áratugum sé að þegar gengur vel missum við okkur í ríkisútgjöldunum. Við getum haft allar skoðanir á ríkisstjórninni og einstaka hv. þingmönnum o.s.frv. en ég held að við séum sammála um að það sé að rofa til. Af hverju hafa allir gleymt þessu? Af hverju er enginn hv. þingmaður eða enginn fjölmiðlungur, með nokkrum heiðarlegum undantekningum, sem ræðir um að nú væri kannski lag að forgangsraða og taka út það sem við þurfum ekki á að halda, taka kannski einhverjar þessara ríkisstofnana sem hafa vaxið hvað mest og hafa ekki þurft að spara? Heilbrigðisstofnanir þurftu til dæmis að spara á síðasta kjörtímabili en við gætum sagt: Eigum við ekki aðeins að hægja á hérna? [[Gripið fram í.]]Af hverju er sú umræða ekki í gangi? Ég er búinn að sjá tillögur hv. stjórnarandstöðu og það má alveg túlka þær sem gagnrýni á það fjárlagafrumvarp sem ég mun á endanum styðja. Ég hélt að þar kæmi kannski eitthvað en það er ekkert. Hér hefur hv. formaður fjárlaganefndar haldið ræðu og ekki fengið eina einustu gagnrýni hvað þetta varðar. Á síðasta kjörtímabili gerðist það sem menn vissu, það varð mikið tekjufall hjá ríkissjóði. Það vita allir. Það var skilningur á því og ríkisútgjöld voru lækkuð. Það var hins vegar gert með ákveðnum hætti, það var sérstakt markmið að opinberir starfsmenn mundu ekki missa störf sín. Það gerðist að vísu á einum vinnustað, Landspítalanum, en alla jafna gerðu þeir það ekki. Fólkið á almenna vinnumarkaðnum missti störf sín. Margir gátu sem betur fer bjargað sér með því að fara til annarra landa og starfa en mjög margir urðu atvinnulausir. Við fórum ekki eftir þeim ráðleggingum sem Göran Persson flutti svo sköruglega, fyrst fyrir Samfylkinguna og síðan fyrir alþjóð, um að halda uppi atvinnustiginu eins og sú ríkisstjórn gerði sem við hv. þm. Össur Skarphéðinsson vorum í [[Gripið fram í.]]og lögðum upp með, að gera hvað við gætum til að halda uppi atvinnustiginu. Við gerðum ekki það sem við hefðum betur gert, að byggja spítala. Þá spítala sem við höfum byggt höfum við byggt þegar kreppa hefur verið í þjóðlífinu. Ég ætla að vekja athygli á einu sem enginn annar hefur gert, þær stofnanir sem uxu og döfnuðu þegar þetta mikla tekjufall varð hjá ríkissjóði eru eftirlitsstofnanirnar. Frá landnámi til 2011 vorum við ekki með fjölmiðlanefnd og nákvæmlega enginn saknaði þess. Af hverju? Vegna þess að það er ekki þörf á henni. Hún vex og dafnar og hefur hækkað miðað við fyrirrennara hennar, útvarpsréttarnefnd, um 306% frá árinu 2007. Tölurnar eru ekki háar en segja samt eitthvað. Er einhver að ræða þessa fjölmiðlanefnd sem hefur svo sannarlega ekki breytt fjölmiðlum á Íslandi? Ég vona líka að hún geri það ekki, vona að það verði aldrei þannig að opinbert apparat hafi ritstjórn á fjölmiðlum á Íslandi en það má skilja á hlutverki hennar að hún nái að gera það. Fjármálaeftirlitið hefur stækkað um 203% frá árinu 2007. Nú kynni einhver að segja: Við verðum að hafa almennilegt fjármálaeftirlit, koma í veg fyrir hrun eins og varð 2008. Þó að við værum komin með nærri 2 milljarða í þessa stofnun tókst henni samt sem áður ekki að koma í veg fyrir SpKef-málið. Það er engin vissa fyrir að þótt við setjum mikla fjármuni í eftirlitsstofnanir muni það skila sér í einhverju. Auðvitað gerir viðkomandi stofnun eitthvað, ég er ekki að segja annað, og örugglega mjög margt gott. Við hljótum samt að gera sömu kröfur til þessara stofnana og grunnþjónustunnar. Mannvirkjastofnun hefur stækkað um 160% og á þessum tíma hafa ríkisútgjöldin alla jafna hækkað um 73%. Mannvirkjastofnun er með 1,2 milljarða í höfuðstól eða bundnu eigin fé. Svo skiljum við ekkert af hverju það er svo dýrt og erfitt að byggja á Íslandi. Halda menn að þetta tengist kannski eitthvað? Erum við eitthvað að ræða þetta? Nei. Ef ég væri í stjórnarandstöðu mundi ég húðskamma hæstv. ríkisstjórn fyrir að gera lítið í þessum málum. Jafnréttisstofa hefur stækkað um 140% frá 2007. Eru ekki jafnréttismálin komin alveg í fullkomið lag? [[Gripið fram í: Ekki í ríkisstjórninni.]]Ekki síðast þegar ég vissi. Við eigum kannski að tvöfalda hana, keyra þetta upp í 300%. Það verður örugglega allt annað líf þá. Við erum með Matvælastofnun, 135%. Lyfjastofnun, 104%. Umboðsmaður Alþingis, 100%. Ég gæti haldið áfram, sumar stofnanir vaxa verulega nákvæmlega núna, í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þessar tölur eru allar til, voru að vísu ekki til samandregnar vegna þess að ég tók þær saman, og er ekki eðlilegt að einhver segi: Væri ekki eðlilegt að við gerðum sömu kröfu til eftirlitsstofnana og til heilbrigðiskerfisins, þótt ekki væri annað? Mér fannst forgangur síðustu ríkisstjórnar slæmur hvað það varðar að leggja helstu áhersluna á að láta þessar stofnanir vaxa en skera niður í heilbrigðismálunum. Ríkisstjórnin núna hefur forgangsraðað í þágu heilbrigðismála og lífeyrismála án nokkurs vafa en hins vegar hefur ekki verið gerð eðlileg krafa til þessara stofnana. Það eru stór verkefni fram undan sem við erum að vísu ekki að ræða, við erum aðallega að karpa. Það er yfirboð í gangi og allt í góðu með það. Kannski komumst við á einhvern þann stað að við getum til dæmis sagt: Nú er málið þannig að 67 ára og eldri mun fjölga um 50% á næstu tíu árum. Hvernig er best fyrir okkur að nálgast það? Ég held að við kæmumst að þeirri niðurstöðu að við þyrftum að taka á öllum þáttum málsins. Við þyrftum að gera það sem við erum að gera núna, styrkja heilsugæsluna, sjá til þess að hún væri skilvirkari. Það er það sem lagt er upp með í þessu frumvarpi. Við getum haft allar skoðanir á stjórnmálum, við höfum það, en að menn vísvitandi, meðvitað og skipulega haldi því fram að einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni þýði að einstaklingar þurfi að greiða meira og menn fái ekki þjónustu o.s.frv. eru helber ósannindi og ég skal viðurkenna að sá málflutningur finnst mér fyrir neðan allar hellur. Ég hef ágætistíma hér og þess vegna ætla ég að leyfa mér að lesa grein eftir Odd Steinarsson sem er sérfræðingur í heimilislækningum, MBA og framkvæmdastjóri lækninga Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Þetta er stutt grein og ég vona að þeir hv. þingmenn sem eru að tjá sig um þessi mál hlusti á hana. Ef þeir vilja ekki hlusta á upplestur minn [[Gripið fram í.]]hvet ég viðkomandi til að lesa greinina. Hér segir, með leyfi forseta: „Í fjölda ára hefur verið að fjara undan heilsugæslu á Íslandi. Mönnunarskortur lækna er á landsvísu og leigulæknar fylla skarðið í öllum landshlutum. Loksins eru jákvæð teikn á lofti um uppbyggingu heilsugæslunnar. Eftir margra ára niðurskurð er Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins að fá nokkuð aukin fjárframlög á næsta ári. Ráðgert er að fjölga verulega sálfræðingum í heilsugæslunni á næstu árum. Verið er að þróa gæða- og greiðslukerfi að sænskri fyrirmynd, þar sem markmiðið er að fjármagnið fari þangað sem þörfin er mest til þess að styrkja opinbert velferðarkerfi. Þetta kerfi byggir á fjölmörgum þáttum og notaður verður ACG-greiningaflokkari frá Johns Hopkins háskólanum. Með þessu er verið að færa gæða- og fjármögnunarmódel heilsugæslunnar í að vera með þeim fremstu á heimsvísu. Skráningarmál verða bætt og gæðahvatar settir inn í kerfið. Í dag er staðan sú að verið er að greiða fyrir heilsugæslu á fjóra ólíka vegu á höfuðborgarsvæðinu. Markmiðið er að samræma þetta betur og koma á miðlægri skráningu skjólstæðinga. Ráðgert er að opna nýjar heilsugæslur þar sem starfsmenn eiga og reka stöðvarnar, líkt og er í dag á Heilsugæslunni Lágmúla og Heilsugæslunni Salahverfi. Okkur vantar sárlega fleiri lækna inn í heilsugæsluna, bæði aftur heim og í sérnámið. Von er til að svo verði með þessum breytingum. Undanfarið hafa birst greinar um einkavæðingu heilsugæslunnar og meðal annars vísað á Bandaríkin. Í sumum þessum greinum hefur borið á þekkingarleysi eða að greinahöfundar virðast vera að afvegaleiða umræðuna. Stundum er vísað í norrænar fyrirmyndir, en þar erum við eftirbátar. Við erum með kerfi þar sem aðrir sérfræðingar en heimilislæknar geta starfað sjálfstætt með samningi við Sjúkratryggingar. Þetta hefur meðal annars orsakað að hlutfallslega fáir fara í heimilislækningar miðað við sérstaklega Noreg og Danmörku. Þar hafa heimilislæknar starfað lengi sjálfstætt, en við erum í raun með öfugt kerfi miðað við þá. Í Svíþjóð var gerð kerfisbreyting 2007–2009 til þess að styrkja kerfið. Þar var samkeppni aukin og aukið frelsi til þess að starfa sjálfstætt. Rúmlega 200 nýjar heilsugæslur voru opnaðar í Svíþjóð. Sjálfstætt starfandi heilsugæslur hafa staðið sig vel og styrkt kerfið. Þær hafa komið vel út í gæða- og þjónustukönnunum, sem hefur verið jákvæður hvati fyrir opinberar heilsugæslur. Sérnámslæknum í heimilislækningum í Gautaborg og nágrenni hefur fjölgað úr 176 í ársbyrjun 2009 í um 400 í dag. Ef við næðum þessum árangri mundi það þýða að við værum með 80 sérnámslækna, en þeir voru 37 samkvæmt síðustu upplýsingum. Sá fjöldi dugar vart til þess að fylla skarð þeirra sem fara á eftirlaun á næstu árum. Hvað varðar árangur breytinganna í Svíþjóð þá hefur fjöldi stofnana þar gefið út skýrslur um árangurinn sem almennt er mjög jákvæður, en vissulega eru atriði sem má skoða og laga. Karolinska Universitet hefur reglulega birt skýrslur um árangur í Stokkhólmi. Þar jukust læknisheimsóknir í heilsugæslunni um 28% á árunum 2006–2009 og heildarkostnaður jókst um 2,8% á sama tíma. Árið 2006 voru það íbúar á svæðum með háar meðaltekjur sem voru með flestar heimsóknir, en 2009 voru það íbúar á svæðum með lágar meðaltekjur sem voru með flestar heimsóknir til heimilislækna. Í Gautaborg og nágrenni jukust læknisheimsóknir um nærri 15% í heilsugæslunni og kostnaðurinn þar hefur verið undir þessari aukningu líkt og í Stokkhólmi. Við kerfisbreytingarnar í Svíþjóð fjölgaði heilsugæslum um 223 og eru nú 1.205 á landsvísu. Sænska ríkisendurskoðunin birti haustið 2014 skýrslu þar sem vissir þættir kerfisins voru gagnrýndir, en sú skýrsla hefur verið umdeild og verklagi við hana mótmælt harðlega af til dæmis VG region (Gautaborg og nágrenni). Þeir birtu 24 síðna skýrslu til þess að svara rangfærslum í skýrslunni. Ljóst er að breytinga er þörf á heilsugæslu hér á landi til þess að mæta þeim áskorunum sem við stöndum frammi fyrir. Skipulagsbreytingar og aukin fjármögnun spila þar stærstan þátt. Sjúkrahúsin sinna töluverðu af því sem heilsugæsla á að sinna í dag, en til þess að létta undir með þeim þarf að byggja heilsugæsluna upp. Þjóðhagslegur ávinningur þess er ótvíræður. Til þess að byggja heilsugæsluna upp eigum við að nýta fyrirmyndir frá öðrum norrænum ríkjum og er þessi kerfisbreyting skref í þá átt.“ Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Ég tel að við ættum að hafa skynsemi til að ræða þessi mál út frá staðreyndum og ég hvet hv. þingmenn til að hætta að draga upp allt aðra mynd en er í gangi þegar einkarekin þjónusta er annars vegar, hvort sem er vísvitandi eða vegna misskilnings. Ég vek athygli á því að við erum með einkareknar heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu, í Salahverfi og Lágmúla. Þegar menn tala um að fólk hafi ekki aðgang að þeim stöðvum eru það eðli málsins samkvæmt helber ósannindi. Þær hafa komið vel út, bæði hvað varðar kostnað fyrir hið opinbera og í gæðakönnunum. Ég vek athygli á því að síðasta vinstri stjórn hefur væntanlega, miðað við þær skilgreiningar sem eru í gangi, farið í stærstu einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni samkvæmt skilgreiningum eigin hv. þingmanna. Hvenær gerði hún það? Þegar hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson náði þeim árangri, sem ég held að sé án nokkurs vafa það besta sem var gert í tíð síðustu hv. ríkisstjórnar í heilbrigðismálum, að semja við tannlækna sem eru einkaaðilar. Það er einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Það væri fullkomin fásinna að nýta ekki kosti einkareksturs í heilbrigðisþjónustunni en það þýðir ekki að menn eigi ekki að horfa til þess að styrkja og efla til dæmis Landspítalann. Það er lífsnauðsynlegt fyrir spítalann að við styrkjum heilsugæsluna og ekki síður þá þjónustu sem er nauðsynleg til að fólk geti farið af spítalanum en sé ekki þar eftir að það er í raun útskrifað. Það er gríðarstórt verkefni, ein af þessum stóru innviðauppbyggingum, að vera annars vegar með fjölbreytta þjónustu, endurhæfingu og annað slíkt þannig að fólk geti verið eins lengi heima hjá sér og mögulegt er, og síðan þurfum við að byggja hjúkrunarrýmin af augljósum ástæðum. Þetta eru verkefni sem við verðum að fara í. Ég veit ekki til þess að nokkur stjórnmálaflokkur á Íslandi hviki frá því að allir hafi aðgang að heilbrigðisþjónustunni. Ég vek athygli á því að kostnaðarhlutdeild á síðustu áratugum hefur aldrei verið lægri en þegar Sjálfstæðisflokkurinn var með heilbrigðismálin. Mér finnst að við ættum ekki bara að líta á það sem kemur að eftirlitsstofnununum og hvernig við getum einfaldað það kerfi, lækkað þann kostnað og gert sömu aðhaldskröfur til þeirra og annarra, heldur líka að hugsa okkur aðeins um þegar við förum í ný útgjöld. Ég vek athygli á að við ætlum að fara út í að setja á sjóð sem á að styrkja sérstaklega verkefni um verndarsvæði í byggð. Hann hefur ýmis einkenni ferðamannasjóðs og hætt við að það gæti orðið stór reikningur þegar upp er staðið. Við erum búin að setja gríðarlega fjármuni í þjóðgarða, m.a. þjóðgarðinn á Þingvöllum, og við hljótum að spyrja okkur hvort ekki sé eðlilegt að þeir sem njóta þjónustunnar þar greiði fyrir hana. Það getur ekki verið eðlilegt þegar við þurfum að forgangsraða að við setjum alla fjármunina beint úr opinberum sjóðum. Svo eru lífeyrismálin sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom inn á áðan og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór vel yfir í sinni framsöguræðu. Meðan við gerum ekki neitt stækkar sá reikningur. Við erum með lið sem er kominn upp í 3.600 milljónir á ári, jöfnun örorkubyrði almennra lífeyrissjóða. Meðan við jöfnum ekki kerfið, tökum af ríkisábyrgðina og höfum samræmd réttindi, mun þessi liður halda áfram að vaxa. Við þurfum ekkert að hvika frá því að allir hafi tryggingu fyrir örorkuslysum innan lífeyrissjóðanna og þá væri eðlilegt að hafa það bara innan kerfisins þannig að kerfið mundi jafna sig sjálft. Hins vegar er ekki forsvaranlegt að við höldum áfram að hækka þennan lið. Atvinnuleysi hefur sem betur fer minnkað mjög mikið. Þess sér ekki merki þegar maður skoðar Atvinnuleysistryggingasjóð og Vinnumálastofnun. Maður sér þess ekki merki að stjórnunarkostnaður þar sé að lækka. Það getur ekki verið eðlilegt. Það er auðvitað markmið að lækka tryggingagjaldið. Hv. þm. Óli Björn Kárason kom inn á það áðan í andsvari að þetta er mjög vondur skattur, hann kemur sérstaklega illa niður á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það er svo dýrt að ráða starfsmann. Ef maður vill hækka launin hjá viðkomandi starfsmanni þarf að hækka skattana sem maður greiðir til ríkisins. Einn liður í því hlýtur að vera að við skoðum þetta kerfi. Við hljótum að gera þá kröfu að þetta sé gert með eins skilvirkum hætti og mögulegt er. Maður getur ekki séð það þegar maður skoðar þessar tölur að lækkun stjórnunarkostnaðar komi fram miðað við minnkað atvinnuleysi. Ég vek athygli á því að þegar maður fer yfir ríkisfjármálin eru þar alveg furðuleg útgjöld. Við erum búin að setja 165 milljónir frá 2007 í Félagsmálaskóla alþýðu. Af hverju erum við að því? Hverjum datt það í hug? Heldur því einhver fram að sérstaklega þurfi að styrkja hin öflugu samtök ASÍ til að halda úti skóla? Guð má vita hvað hann kennir. Örugglega eitthvað gott. Við erum með stofnunina Íbúðalánasjóð þar sem extra kostnaðurinn er um 3 þús. milljónir á ári. Mig minnir það en hann gæti þó verið hærri. Fyrir hverja 1 kr. sem hann lánar út eru 6 kr. greiddar upp. Hvað þýðir það á íslensku? Það er ekki þörf á þessum sjóði. Þegar gengið er á fólk og það spurt hvaða markmiðum það vilji ná er svarið að það sé lánað til kaldra svæða á landinu. Einbeitum okkur þá að því. Við erum búin að setja milljarða á milljarða ofan. Heildarupphæðin frá 2007 er sambærileg eða orðin hærri en kostnaður við nýjan Landspítala. Núna erum við að setja 1.300 milljónir í Íbúðalánasjóð. Við höfum örugglega mismunandi hugmyndir um hvað við vildum gera við þessar 1.300 milljónir, en heldur því einhver fram að það sé góð forgangsröðun að setja þær í húsnæðisbanka? Ég held að á fjárlögum síðasta árs hafi 5.700 milljónir verið settar í hann. Við erum að togast á um 10–20 milljónir, 100, 500 milljónir. Nei, við getum það ekki, ekki í þessi þörfu verkefni af því að við ætlum að setja peninginn í Íbúðalánasjóð - aftur. Nú er búið að taka hann út og það er alveg augljóst að hægt er að ná þessum markmiðum með jafnvel engum fjárframlögum, í það minnsta miklu minni. Við getum náð markmiðunum um að lána til nýbygginga á köldu svæðin með alkvöð á þeim sem stunda húsnæðislán. Ef menn treysta því ekki gæti Byggðastofnun hugsanlega verið með einhvers konar ríkisábyrgð á þeim fáu húsum sem eru byggð á þessu svæði. Mér finnst þessum fjármunum ekki vel varið. Fjárlagaliðurinn Hælisleitendur hefur hækkað um 827% frá 2007, er kominn upp í 726 milljónir og fer örugglega hækkandi. Við komumst að því í fjárlagavinnunni að við erum því miður ekki að gera það sem aðrar þjóðir gera og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, sem er umhugsunarefni, að skilgreina þetta sem þróunaraðstoð. Þetta er það. Við erum að bæta við 465 milljónum til að halda okkur við 2,1% en ef við tökum framlögin til flóttamannanna hækkar það. Þá er ég ekki að tala um þróunarsjóð EFTA sem er hluti af því, en við erum með sérstaka þróunaraðstoð til Evrópusambandsins. Heittrúaðir ESB-sinnar telja þetta aðgangseyrinn að ESB en það er ekki svo. Þeir vita eins og er. Einhver sagði að við hefðum fengið með EES-samningnum allt fyrir ekki neitt og við sömdum um að greiða styrki í nokkur ár til Grikklands, Spánar, Ítalíu og Portúgals. Síðan fóru þeir fram á að við héldum áfram að greiða.
Hver átti þessi fínu orð?
Jón Baldvin Hannibalsson átti þau fínu orð að við fengjum allt fyrir ekki neitt. Við höfum meðal annars styrkt þróunaraðstoð til Stóra-Bretlands í gegnum þróunarsjóð EFTA. Ég hef lagt áherslu á að ef við erum að borga í þennan sjóð eigi að nýta það fé í alvöruþróunaraðstoð, m.a. í flóttamannavandann sem er ekki að fara neitt frá okkur. Það þarf að taka þetta út. Það er ótrúlegt og hlýtur að vera umhugsunarefni að það ráðuneyti sem á að halda utan um þessi mál geri það ekki betur ef svo ber undir. Það er ótrúlegt ef við erum á þeim stað að við gefum ekki upp alla þá þróunaraðstoð sem við veitum. Við borgum þá væntanlega 2,5% eða eitthvað slíkt ef maður hleypur á þessu miðað við þær litlu upplýsingar sem maður hefur um málið. Norðurlandaþjóðirnar eru að draga í þessa hefðbundnu þróunaraðstoð á móti þeim fjármunum sem þær setja í flóttamannaaðstoð. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef setja Danir krónu á móti krónu og Svíarnir að draga um 30% á móti hverri krónu sem þeir setja inn í þetta. Við getum haft allar skoðanir á því hvað við eigum að setja mikið í þróunaraðstoð og flóttamennina en við hljótum að vera sammála um að þetta sé rétt gert þannig að við tölum um þetta út frá réttum staðreyndum, þ.e. hvað við setjum mikið í þróunaraðstoðina. Þegar við tölum um opinberu fjármálin og fótum okkur þar eigum við bara að tala um rammana og ég verð að viðurkenna að mér finnst ramminn um utanríkismálin of stór. Þegar opinberu fjármálin eru gengin í gegn og við vitum ekki nákvæmlega hvernig þau þróast eins og maður skilur þau eigum við að tala meira um stóru myndina og hvað fer í hvaða málaflokk. Maður hlýtur að eiga að hafa skoðun á því hvað fer inn í hann. Ég skil ekki af hverju við erum að opna sendiskrifstofu í Strassborg. Ég bara skil ekki af hverju við setjum 40 milljónir í það. Þeirri skrifstofu var lokað og það gerðist ekkert. Það eru næg sendiráð í Evrópu. Enginn getur haldið því fram að við, þessi 320 þús. manna þjóð, séum ekki með nægilega mörg sendiráð í Evrópu. Ef menn vilja sinna Strassborg betur geta menn gert það með því að spara annars staðar. Við erum að tala um áherslur í utanríkismálum. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að leggja meiri áherslu á samskipti við Norður-Ameríku, væntanlega eina stórveldið í heiminum, Bandaríkin, og þar erum við með tvo diplómata. Þeir eru í Washington. Ef menn á annað borð vilja setja meira í þetta fyndist mér eðlilegra að forgangsraða með þeim hætti. Mér finnst utanríkisráðuneytið almennt vera of Evrópusinnað sem er sérstakt í ljósi þess að Evrópa skiptir alltaf minna og minna máli. Önnur svæði eru að stækka mjög mikið, bæði sem viðskiptalönd okkar, og ég tala nú ekki um viðskiptalönd og viðskiptablokkir í heiminum. Í hagræðingaraðgerðunum var sömuleiðis gert ráð fyrir að við ættum að nýta kosti þess að við erum með viðskiptafulltrúa. Hér áður fyrr voru þeir fjármagnaðir af atvinnulífinu en þeim var líka stýrt af atvinnulífinu sem er eðlilegt vegna þess að þeir þjóna því. Við fórum því miður þá leið að setja þann kostnað á skattgreiðendur og við eigum að mínu áliti að stíga skrefið til baka. Það var mun skynsamlegra og þar væri leið til að nýta fjármunina betur. Við erum öll í sama liði, hvort sem er atvinnulífið eða þjóðin, þessi 320 þús. manna þjóð, og við eigum að nýta þetta eins vel og við mögulega getum. Ég vil hrósa hæstv. ráðherra menntamála fyrir að vekja athygli á því hvað við stöndum okkur slælega þegar kemur að grunnskólum varðandi lestur, sérstaklega lestur ungra drengja, en ég er hugsi þegar ég sé að við setjum hundruð milljóna í Menntamálastofnun til að ríkið geti ráðið einstaklinga sem eiga að kenna kennurum á grunnskólastigi að kenna börnum að lesa. Það er augljóst þegar við skoðum samanburðartölur við aðrar þjóðir að við setjum ekki lítið í grunnskóla, sérstaklega ekki hlutfallslega. Þar erum við nokkuð vel fjármögnuð. Annars staðar mættum við hins vegar setja meira inn, sérstaklega í háskólana. Það er augljóst. Við skulum tala um málin eins og þau eru. Tilflutningur fatlaðra til sveitarfélaganna var til dæmis ekki nægilega vel undirbúinn. Það er bara sérmál hvernig það er hægt, að menn skyldu eftir fyrri tilfærslur ekki hafa undirbúið það betur. Það er búið og gert. Menn takast iðulega á um kostnað milli sveitarfélaganna og ríkisins. Ef menn vilja fara þessa leið, sem er meiningin, finnst mér að menn ættu að taka það inn í þennan reikning. Þarna er ríki að fara inn í málefnasvið sem er fjármagnað af sveitarfélögunum og á ábyrgð þeirra. Ég sé mikla aukningu til safna í landinu. Mér finnst að við eigum aðeins að líta til þess hvort ekki sé hægt að nýta betur aukinn ferðamannastraum. Ég mundi ætla að það hjálpaði til við rekstur þessara safna að fá 1,3 milljónir ferðamanna. Í Vestmannaeyjum gengur glæsilega gossafnið mjög vel og við hljótum að líta til þess. Það er markmið hjá okkur að hafa glæsileg og góð höfuðsöfn en við hljótum líka að reyna að sjá til þess að þeir sem njóta þeirra borgi eðlilegan skerf. Það er markmið í sjálfu sér þegar við fáum þessa ferðamenn til landsins, sem er frábært og gefur okkur mikil tækifæri, að skattgreiðendur á landinu þurfi ekki að greiða meira til ákveðinnar þjónustu sem er til staðar núna og þeir nýta sér. Það hlýtur að vera markmið að þeir taki þátt í því og að sá reikningur falli ekki á skattgreiðendur. Ég er líka hugsi þegar ég sé hina gríðarlegu aukningu til Hörpu og Sinfóníunnar. Óperan er í raun þar undir þó að hún sé sjálfseignarstofnun sem er meira og minna búin að klára allt sitt gjafafé. Af hverju er ekki hægt að nýta betur samlegðaráhrifin sem hljóta að vera hjá þessum glæsilegu stofnunum? Það er óeðlilegt að öll þessi starfsemi í Hörpu sé með þrefalda yfirstjórn. Við hljótum að gera þá kröfu að við nýtum tækifærin sem felast í þeirri samlegð. Þá kem ég aftur sömuleiðis að því að Reykjavíkurborg hefur vaxið og dafnað sem viðkomustaður og þetta glæsilega hús hefur svo sannarlega aðdráttarafl fyrir ferðamenn, en það er hreinlega óskynsamlegt þegar menn geta ekki unnið betur saman en raun ber vitni og að við séum með þrefalda yfirstjórn. Það er mér líka umhugsunarefni að við skulum ekki skilgreina betur stofnunina Landmælingar. Við setjum 303 milljónir á ári í þá stofnun. Það er augljóst að einkaaðilar eru farnir að sinna mikið því hlutverki sem stofnunin sinnti áður. Án nokkurs vafa gætum við sinnt betur þeim verkefnum sem við viljum sinna með þeirri stofnun ef við skilgreindum þau betur og hugsanlega byðum út. Ég er fyrst og fremst að ræða þá hluti sem tengjast ekki grunnþjónustu. Það getur enginn haldið því fram að það sem ég hef nefnt hér sé árás á grunnþjónustuna, heilbrigðiskerfið, löggæsluna eða félagsmálin. Þar frá er langur vegur. Þetta er nokkuð sem fjölskylda þarf að gera, hún þarf að forgangsraða í fjármálum sínum, getur ekki sent reikninginn á nágrannana, hún þarf að halda utan um sín fjármál og ákveða hvað henni finnst mikilvægast. Fyrirtæki þurfa að gera þetta. Þeir sem finna mest fyrir þessu eru litlu einyrkjarnir með stóru fyrirtækin. Okkur ber skylda til að hugsa þetta með þessum hætti og mér finnst það vanta inn í umræðuna. Ég skal viðurkenna að bæði umræðan hér og umræðan almennt sem og í hv. fjárlaganefnd þegar að þessum málum kemur hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum. Meiri hlutinn höfum náð árangri þegar kemur að vissum útboðsmálum. Það er að vísu alveg ótrúlegt að utanríkisráðuneytið skuli ekki bjóða út. Við fórum nýja leið sem hefur ekki verið farin áður af því að við höfðum kallað Ríkiskaup til hvað eftir annað, ráðuneytin o.s.frv. Við sendum spurningalista í vor á öll ráðuneytin og vildum fá að vita hversu margar stofnanir byðu út. Menn eiga að gera það samkvæmt lögum eða nýta sér rammasamninga sem eru augljós kostur. Það hafa verið endalausar skýrslur um skynsemi þess. Stundum er erfitt að spara en hvað er erfitt við það að bjóða út símaþjónustu eða rafmagnsþjónustu? Hafið þið einhvern tímann komið í einhverja stofnun sem segir bara: Þetta er alveg ómögulegt eftir að við skiptum um aðila sem selur okkur rafmagn? Þetta rafmagn sem við fáum er alveg ómögulegt? Það er auðvitað ekki þannig. Hins vegar eru til stofnanir sem hafa sparað verulega fjármuni með því að bjóða slíkt út. Ég nefni Veðurstofuna sem dæmi. Sem betur fer eru dæmi um stofnanir sem hafa náð góðum árangri með útboðum. Þau eru bara allt of fá. Ég tók með mér nokkuð mikið af gögnum en ég gleymdi að taka með mér þessar tölur. Þær liggja hins vegar fyrir og ég hef farið yfir þær á opinberum vettvangi. Það veldur mér líka vonbrigðum að af þeim 110 hagræðingaraðgerðum sem hagræðingarhópurinn kom með hafa 24 verið framkvæmdar og sjö eru í þinglegri meðferð. Mér finnst að við ættum að gera betur. Við tökumst á um margt og getum rifist um hvort skattar eigi að vera háir eða lágir og hvort einhverjir vilja ganga í Evrópusambandið og eitthvað, en af hverju náum við ekki saman um að reyna að nýta fjármunina eins vel og hægt er? Ég verð að segja með fullri virðingu fyrir hv. stjórnarandstöðu að ég hef aldrei séð hana sjá ríkisútgjöld án þess að vilja auka þau. [[Gripið fram í: Hvað þá á síðasta kjörtímabili?]]Vonandi verður þetta til þess að eitthvað breytist hvað það varðar en vilji hennar til að auka ríkisútgjöld er alveg gríðarlega sterkur. Af þessari upptalningu mætti ætla að eitthvað segði manni: Já, ég held að hugsanlega væri í lagi að lækka þetta eða láta standa í stað og hætta að hækka. En þau viðbrögð kæmu mér verulega á óvart. Kannski hef ég rangt fyrir mér. Vonandi. Auðvitað er stóra myndin góð. Menn halda áætlun og greiða niður skuldir. Ríkisstjórnin er að forgangsraða í þágu heilbrigðismála, til lífeyristrygginga og í löggæsluna en við skuldum mikið í fjárfestingum. Við erum ekki að snúa af þeirri braut og náum ekki að fjárfesta eins og við þurfum í innviðum, m.a. samgöngum, hvort sem eru vegir, hafnir eða flugvellir, eða hjúkrunarheimilum og þess háttar. Við verðum að spara einhvers staðar ef við viljum í alvöru gera þetta og þá þurfum við að taka þá umræðu. Ég ætla að lokum, virðulegi forseti, að nefna aðeins 6. gr. heimildir sem eru hér inni. Ég heyri svolítið í umræðunni þegar kemur að 6. gr. heimildum að það verði að selja eitthvað. Því miður hefur hv. fjárlaganefnd ekki þau völd. Ríkisstjórnin hefur heimild til að selja vegna þess að hún þarf að hafa heimild. Margar heimildir hafa verið inni í mörg ár, kannski áratugi. Ég er þingmaður Reykvíkinga, viðurkenni að ég er stoltur af því, og held að borgin yrði betri ef við nýttum til dæmis Tollhúsið í annað en við nýtum það í í dag. Fjöldi ferðamanna fer með rútum í Holtagarða, Kringlu og Smáralind. Ég er ekkert að tala það niður en ég held að það væri miklu betra fyrir okkur öll og borgin yrði betri ef í Tollhúsinu væri til dæmis lítil verslunarkeðja eða jafn stór og mögulegt er. Auðvitað þarf tíma til að fara yfir það. Hið sama á við um Þjóðskjalasafnið sem er mjög merkileg stofnun. Menn pakka því ekki niður á nokkrum mínútum og senda eitthvað. Það svæði er hins vegar orðið miðborgarsvæði út af ferðamönnunum. Ef menn fara á erlenda miðla, TripAdvisor eða hvað þetta heitir, og kanna þá er litið á Rauðarárstíginn sem miðborg Reykjavíkur. Það þýðir að verðmæti þessa svæðis hefur aukist mikið og við ættum að nýta það. Það er líka heimilt að selja lögreglustöðina. Ef við skipuleggjum það svæði vel gerum við borgina enn þá betri en hún er í dag. Ég held að allir hagnist á því. Að sjálfsögðu þurfum við að sjá til þess að Þjóðskjalasafnið fái virðulegan sess og að fólk hafi aðgang að þjónustunni þar. Í því eru margir möguleikar, þetta eru aðallega tækifæri. Ég vona að þær greinar verði samþykktar og að við sjáum einhverja hreyfingu á þeim hlutum.
Herra forseti. Hv. þingmaður var prýðilegur að minnsta kosti sem heilbrigðisráðherra á sínum tíma. Ég naut þeirrar ánægju að starfa með honum þá. Hann talar um þau mál af mikilli reynslu og þekkingu. Ég er sammála honum um að við eigum að leyfa okkur þann munað að velta upp ýmsum möguleikum. Ég er líka sammála honum um að það mundi styrkja heilbrigðiskerfið að efla heilsugæsluna, jafnvel með þeim hætti sem hv. þingmaður talar um. En hitt vil ég segja að ég er þeirrar skoðunar að taka eigi upp tilvísanakerfi og þá sé hægt að spara stóra peninga. En svo vil ég segja líka: Hvað vill hv. þingmaður hingað upp á dekk þegar hann kemur hér einn af þingmönnum úr stjórnarmeirihluta sem ræður og talar um það hvernig kerfið er að blása út? Hverjum á hann að kenna um það? Er þessi hv. þingmaður ekki að fara að styðja fjárlagafrumvarp sem gerir ráð fyrir að sendiráðum sé fjölgað? Ég spyr hv. þingmann: Hvað með sendiráðið í Strassborg? Ég spyr hv. þingmann: Hvað með Stjórnstöð ferðamála? Svo kemur hann hingað og rífur sig niður í rass yfir því [[Forseti hringir.]]að það séu of margar ríkisstofnanir og síðasta ríkisstjórn, [[Forseti hringir.]]eins og hún beri ábyrgð á því, meðan hann ætlar að fjölga sendiráðum og stofnunum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það hefði verið mjög gott á sínum tíma að menn hefðu látið tilvísanakerfið fara af stað. En vandinn er sá meðal annars að við erum með svo fáa heilsugæslulækna að við gætum ekki sett það af stað núna, því miður. Það er bara ekki framkvæmanlegt. Það þarf mikið að gerast og meðal annars það sem ég nefndi áðan til að við gætum komið okkur í þá stöðu. Kerfið ræður hreinlega ekki við það með svona fáa og aldraða lækna. Svo er hv. þingmaður að skamma mig fyrir það að standa ekki nógu vel á bremsunni og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Ég get gert tvennt. Ég get látið eins og ekkert sé eða vakið athygli á þessum sjónarmiðum. Það er það sem ég ákvað að gera. Ég ætla að berjast fyrir þeim áfram. Ég næ ekki öllu mínu fram. Ég mun styðja fjárlagafrumvarpið. Eins og ég nefndi er stóra myndin góð. En ég vil ná meiri árangri. Við vitum það báðir, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að maður nær ekki öllu sínu fram, ekki einu sinni þegar maður er ráðherra. Hvað þá þegar maður er varaformaður hv. fjárlaganefndar.
Herra forseti. Ég segi það aftur: Ég vil tala við hv. þingmann af háttvísi um heilbrigðismál vegna þess að hann þekkir þau. Ég er honum ósammála um margt þar en hann hefur margt málefnalegt fram að leggja í þeim efnum. En herra trúr. Hv. þingmaður kemur hér og brúkar sig, finnst mér, um það hvernig staðan er og talar um að stóru línurnar séu góðar. Hvenær hefur það gerst í lýðveldissögunni áður að Sjálfstæðisflokkurinn, ráðdeildarflokkurinn sjálfskipaði, sé í ríkisstjórn og það sé það sem bankastjóri Landsbankans kallar blússandi góðæri, tekjur ríkissjóðs eru að nálgast 700 milljarða og hann skilar af sér innan við 11 milljarða í afgang? Þetta er ömurleg frammistaða af flokki sem vill predika ráðdeild. Hvenær er það sem við eigum að ná að skila afgangi ef ekki svona? Hvers vegna tekst það ekki? Jú, þeir eru að búa til Stjórnstöð ferðamála, þeir eru að búa til nýtt sendiráð í Strassborg, en hv. þingmaður kom sér undan að svara því. Ég spyr: [[Forseti hringir.]]Hvernig stendur á því að hann er að opna sendiráðið sem ég lokaði í sparnaðarskyni? [[Forseti hringir.]]Hvernig stendur á því að hann er að búa til þriðju ríkisstofnun í ferðamálum við hlið tveggja sem fyrir eru?
Virðulegi forseti. Ég tel að vísu að afgangurinn verði meiri en 11 milljarðar. Síðan er það bara þannig eins og hv. þingmaður veit að Sjálfstæðisflokkurinn stýrir ekki einn. Hann er í samstarfi. Það þarf málamiðlanir í því.
Ertu að kenna Framsóknarflokknum um?
Ég mundi aldrei kenna hvorki Framsóknarflokknum né Samfylkingunni á sínum tíma um að ná ekki árangri. Það vantar almennt séð pressuna á stjórnmálamenn að ganga í það sem þarf að gera. Menn þurfa líka að sýna meiri ráðdeild en við gerum. Auðvitað er stærsti hluti ríkisútgjaldanna aukningin sem er til komin núna. Þegar ég tala um stóru myndina þá erum við að skila afgangi. Við erum að greiða niður skuldir. Það er afskaplega mikilvægt. En stærsti hlutinn er náttúrlega til kominn vegna launahækkana. Þær eru gríðarlega miklar og verkefnið er núna að sjá til þess að við fáum ekki þenslu eða verðbólgu í landinu. Það liggur alveg fyrir. [[Gripið fram í: Hvað með Strassborg?]]Við getum rætt um það alveg fram og til baka [[Gripið fram í.]]hverjum var að kenna. En það er búið að gera þá samninga. Núna þurfum við að spila úr því. [[Forseti hringir.]]Ég er ekki hrifinn af sendiskrifstofu í Strassborg.
Forseti. Ég hélt ég yrði ekki eldri því að ég var sammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Það hefur ekkert gerst voðalega oft í lífinu áður. Miðað við þessa stóru mynd sem hann talaði um, og upptalninguna á öllum þessum stofnunum sem hann taldi of miklum peningi veitt í, þá hljómaði ekki eins og það væri neitt mikið eftir í afganginn af stóru myndinni þegar upptalningin var búin hjá hv. þingmanni. Varðandi fjölgun aldraðra þá er það mjög fyrirsjáanlegt vandamál, rosalega fyrirsjáanlegt; með áratugafyrirvara. Við stefnum í þá aldursdreifingu í landinu að við verðum að fá varanlega lausn á því hvernig við ætlum að glíma við ellilífeyriskerfið. Það er mjög flókið að láta núverandi kerfi virka með því aldurshlutfalli þjóðarinnar sem kemur til með að verða á allra næstunni og til framtíðar.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir og ég vona að hann jafni sig á því að hafa verið sammála mér. Ég vona að hann venjist því og að við verðum oftar sammála en ósammála. En ef menn eru ósammála þá eigum við bara að ræða málefnalega um hlutina. Við erum hins vegar, af því að hv. þingmaður nefndi lífeyriskerfið, ein af sex þjóðum í OECD sem eigum eitthvað í lífeyrissjóðum. Mér brá mikið þegar ég skoðaði það. Þetta er almennt ekki í skuldahlutföllum ríkja. Ástæðan fyrir því að þetta er ekki í skuldahlutföllum ríkja er sú að þjóðir eins og Frakkland eru bara með neitunarvald hvað það varðar að þetta sé í opinberum tölum. Þeir eiga eiginlega ekki neitt í lífeyrissjóðum. Meira að segja öflug risaþjóð í Evrópusambandinu, Þjóðverjar, eiga 5,6% af vergri landsframleiðslu í lífeyrissjóðum. Þeir ásamt Japönum eru elsta þjóð í heimi. Frakkar eiga 1 til 2%, eru mjög gamlir, og Miðjarðarhafslöndin eiginlega ekki neitt. Þar erum við, Bretar, Ástralir, Bandaríkjamenn og aðrir slíkir sem eigum eitthvað og við eigum rúmlega 120% og erum með yngstu þjóðum. Hvað þetta varðar er staða okkar sterk. Verkefnið er hins vegar núna að þú ert með sumt fólk sem á ekkert í lífeyrissjóðum, [[Forseti hringir.]]er með lítil réttindi. Við þurfum einhvern veginn, ef við mögulega getum, sem við getum auðvitað, að hjálpa því.
Forseti. Mikill hluti af lífeyrissjóðakerfinu er svo gríðarlega stór; það eru gríðarlega miklir fjármunir í því sem soga rosalega mikið til sín í gegnum þá ávöxtunarkröfu sem þeir eru með þó að hún sé ekki gríðarlega flókin. Það gerir að verkum að grunnspurningin er: Treystum við í raun fáu fólki fyrir svona miklum peningum í svona rosalega langan tíma? Svarið er einfaldlega nei. Það býður upp á gegnumstreymiskerfi sem lausn. Eða eitthvert bil þar á milli. Minna forðakerfi eins og við erum með, meiri hlutdeild, gegnumstreymiskerfi. Annað með þennan títtrædda einkarekstur. Það hljómar ekkert mikið sem einkarekstur fyrir mér þegar hvort eð er er verið að greiða gjöldin með opinberum framlögum, þ.e. að einstaklingurinn sjálfur komi ekki á heilsugæslustöðina og borgi. Ef hann borgar ekki neitt þegar hann mætir er það ekki einkarekstur, sama þótt það sé einkaaðili sem rekur heilsugæsluna, ef hv. þingmaður skilur hvað ég á við. Það er ekki fullur einkarekstur. Það er ákveðin hlutdeild þar á milli hver borgar, hvort það er einkarekstur eða ekki.
Virðulegi forseti. Þetta eru stórar pælingar. Ég held að vísu að lausnin varðandi lífeyrismálin snúi að því að við höfum frelsi til að velja. Það er mikilvægt að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í útlöndum þannig að við séum ekki með öll eggin í sömu körfunni. Varðandi einkarekstur: Þetta er einkareksturinn í heilbrigðisþjónustunni. Við höfum áratugareynslu af því og skandinavísku löndin líka. Ég held að það sé mikilvægt að kerfið sé þannig að þetta sé fjármagnað að stærstum hluta af hinu opinbera, af sameiginlegum sjóðum; að við séum með þessa reglu sem við erum með um að allir hafi aðgang. Hins vegar er það þannig að flest hjúkrunarheimilin eða nærri öll eru einkarekin. Það er bara gott. Ég held að það væri óskynsamlegt að ríkið tæki yfir. Ríkið hefur ekki góða reynslu af að reka hjúkrunarheimili á meðan við höfum Landspítalann í ríkisrekstri og ég held að væri óskynsamlegt eða sé það ekki fyrir mér hvernig við ættum að breyta því. En þetta gengur út á það að allir hafi sama aðgang. Þess vegna kemur ríkið að þessu. Ef við förum einhvern tíma þannig og það getur gerst, að við erum ekki með nægilega þjónustu, þá geta einkaaðilar farið fram sem menn borga þá bara sjálfir og fara fram fyrir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum stundum sammála, ég og hv. þingmaður; ég held að við reynum bæði að tala fyrir því að menn fari fram af ábyrgð, sýni aga og séu faglegir í vinnubrögðum og þar fram eftir götunum. Það kom mér á óvart, þegar ég fékk breytingartillögurnar, hvað það er mikið af tillögum í þeim sem mér finnst eiga heima annars staðar. Mig langar sérstaklega að spyrja út í þá liði sem ég geri að umtalsefni í nefndaráliti mínu, það eru þessir liðir sem fá fjárveitingu til að koma til móts við uppsafnaðan rekstrarhalla, til að greiða upp uppsafnaðan rekstrarhalla eða tryggja að ekki verði rekstrarhalli á næsta ári. Þarna eru fjórar stofnanir og liðir tilteknir. Við vitum það, ég og hv. þingmaður, að fullt af stofnunum glíma við rekstrarhalla. Ég tel mikilvægt að farið sé með þessi mál á heildstæðan hátt í ráðuneytunum; að stofnanir, sem fá allt í einu 15 milljónir af fjárlögum til að greiða upp rekstrarhalla, [[Forseti hringir.]]sýni fram á að þær séu þá að minnsta kosti komnar út úr þeim vandræðum sem þær voru í. Er hv. þingmaður ekki sammála mér?
Virðulegi forseti. Ég held að málið sé þetta: Við ætluðum að binda þetta við að skynsamlegt væri að sveitarfélögin kæmu þar að. Það er víst alveg nóg og við ættum að eyða meiri tíma í að skoða þessa rekstrarþætti hjá ríkinu almennt og skoða þá liði - ég er að reyna að svara mjög hratt á einni mínútu stórum spurningum. Mér finnst það kerfi hins vegar ekki hafa virkað vel þegar maður fór að skoða það. Mér fannst þriðji geirinn augljóslega vera út undan. Ég styð hv. þingmann í þeirri tillögu sem hún er með. Það er mál sem hún þekkir mjög vel. Ég man ekki nafnið á því, kvennaathvarf á Akureyri - hv. þingmaður veit að stundum er það tilhneiging ráðuneytanna almennt að styrkja opinberu stofnanirnar. Við erum að vísu með sjálfseignarstofnanir, hluta þriðja geirans, með mjög stóra liði. Þriðji geirinn er til dæmis SÁÁ, Krabbameinsfélagið og ýmislegt annað. En mér finnst við ekki vera komin á réttan stað hvað þetta varðar. Menn hafa þá tvo valkosti, annaðhvort að segja að einhver þjónusta sem krafist er að sé til staðar og sé góð fari þá með tilheyrandi afleiðingum, sem gæti verið kostnaður fyrir ríkið, eða að við erum í millibilsástandi sem við náum vonandi að breyta.
Virðulegi forseti. Við erum í einu orðinu að segja að ráðuneytin ráði ekki alveg við þetta og þar af leiðandi erum við að taka þetta aftur inn í nefndina, þ.e. meiri hlutinn. Áðan talaði hv. þingmaður um hlutverk sitt og eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Mér hefur fundist eftirlit þingsins með framkvæmdarvaldinu vera mjög rýrt. Mér finnst eins og meiri hlutinn sé framlenging á ríkisstjórninni, svona eins og mér fannst Bændasamtökin vera framlenging á landbúnaðarráðuneytinu um tíma, og vanta upp á að þingmenn meiri hlutans séu tilbúnir að vera raunverulegt aðhald á framkvæmdarvaldið. Þyrftum við ekki að gera meira af því í fjárlaganefnd að vera þessi eftirlitsnefnd? Kalla þá til okkar ráðherrana; ekki bara ráðuneytin heldur ráðherrana sem bera ábyrgð á sínum ráðuneytum. Og setja kannski meiri tíma í að tryggja að ráðuneytið skoði að Snorrastofa, eða hvað það er, greiði upp sinn uppsafnaða halla og fylgist með og þar fram eftir götunum. [[Forseti hringir.]]Hvernig ætlar meiri hluti fjárlaganefndar að fylgjast með því að þessum peningum verði síðan raunverulega vel varið?
Virðulegi forseti. Ég vil ekki taka því þannig að við séum búin að taka þetta allt saman inn í nefndina. Við höfum ekki gert það. Hv. þingmaður hefur hlustað á sveitarfélögin tala. Hv. þingmaður hefur sjálfur komið með tillögur um þetta. Ég er að vísa í tillögu sem liggur fyrir um ákveðið verkefni sem tengist ákveðnu svæði. Það sem þetta snýr að eru oft svæði sem eiga um sárt að binda, ef svo má að orði komast. Fjarskiptaverkefni sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur átt frumkvæði að, ljósleiðaraverkefnið, er til komið eftir að við vorum búin að hlusta á sveitarfélögin, hafnirnar o.s.frv. Þannig að þetta er ekki allt klippt og skorið. Ég er ekki sammála því og finnst ósanngjarnt að segja að við höfum ekki stigið skrefið varðandi eftirlit. Nú er það þannig að hv. fjárlaganefnd byrjar strax eftir áramót að fylgjast með stofnunum. Það er það sem er gert. Það hefur ekki verið gert í þessum mæli áður. Kannski eitthvað. En við erum að fóta okkur og ég tel að þetta verði aldrei fullkomið. Það er ekkert fullkomið í hinum löndunum heldur. En ég tel að við séum á réttri leið hvað þetta varðar. Ég er sammála hv. þingmanni að við þurfum að sinna eftirlitinu betur. En það verður auðveldara því betur sem við þekkjum inn á kerfið, [[Forseti hringir.]]sem er ansi flókið og í rauninni virðist það þannig hannað að fólk eigi ekki að skilja það.
Herra forseti. Ef ég má túlka orð hv. þingmanns þannig að hann sé þeirrar skoðunar að það hafi verið mistök af Íslands hálfu að efla ekki fyrsta viðkomustaðinn í heilbrigðisþjónustunni, heilsugæsluna, þá er ég sammála því. Við erum þá sammála um eitthvað. Ég geng lengra og segi að það hafi verið mesta ógæfa okkar í heilbrigðismálum að framkvæma aldrei til fulls heilbrigðislögin frá 8. áratugnum sem gengu einmitt út á að byggja upp öflugar heilsugæslustöðvar um allt land. Því verkefni var aldrei lokið og sérstaklega ekki hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur reynst okkur dýrt. Síðan má hv. þingmaður tala af öllu því yfirlæti sem hann vill og trúa á sinn einkarekstur í heilbrigðisþjónustu. Það haggar ekki þeirri skoðun minni og niðurstöðu, studdri af fjölmörgum rannsóknum og samanburði milli landa og innan landa, að öflugt opinbert heilbrigðiskerfi, fjármagnað með almennum skatttekjum, sem stendur öllum til boða án teljandi gjaldtöku, er þjóðhagslega hagkvæmast, tryggir best jafnræði þegnanna og skilar bestri niðurstöðu. Öflugasta sönnunin fyrir hinu gagnstæða er auðvitað heilbrigðiskerfi Bandaríkjanna sem er langdýrasta heilbrigðiskerfi í heimi [[Forseti hringir.]]og með þeim afleita árangri að tugir milljóna Bandaríkjamanna eru án grunnþjónustu.
Virðulegi forseti. Nú höfum við hv. þingmaður oft tekist á hérna og kannski verið með stóryrði hvor við annan. Ég ætla að biðja hv. þingmann að kynna sér greinina sem ég las áðan. Það sem hann taldi upp; allir hafa aðgang með litlum kostnaði, fjármagnað af hinu opinbera, er til staðar í einkareknu heilsugæslunni á Íslandi. Þannig er Salahverfismódelið. Hverfisheilsugæslan hefur reynst einstaklega vel. Sömuleiðis Lágmúlinn og sjálfstæðu heimilislæknarnir. Læknirinn sem ég vitnaði til, sem er forstjóri Lækningar, var í stuttri grein að fara yfir reynsluna í Svíþjóð og Noregi. Menn eru ekkert að brjóta þau prinsipp. Það er það sem ég er að reyna að koma áleiðis. Það eina sem ég segi er: Lesið þessa grein og skoðið þær rannsóknir sem liggja þar á bak við og reynslu hinna norrænu þjóðanna.
Herra forseti. Við sem erum eldri en tvævetur þekkjum það hvernig einkareksturinn brýtur sér leið inn í velferðarþjónustuna. Þetta byrjar allt voðalega sakleysislega. Í næstu umferð kemur krafan um arðgreiðslur til eigendanna sem hafi sett fjármagn inn í reksturinn o.s.frv. Ætli þeir séu ekki eitthvað að bíta úr nálinni með það í Svíþjóð. Svo ætlaði ég að segja að það sem hv. þingmaður nefndi um tannlækningar er auðvitað dæmalaus málflutningur, að við höfum staðið fyrir stærstu einkavæðingu Íslandssögunnar með því að taka á því ófremdarástand sem var að byggjast upp í tannheilbrigðismálum barna og ungs fólks á Íslandi þar sem ríkti frumskógarlögmál. Jú, við náðum utan um það með því að koma því inn í samning og tryggja mönnum þjónustuna, tryggja að börn og ungmenni ættu rétt á lágmarksþjónustu án gjaldtöku, að samningur ríkisins væri á grundvelli gjaldskrár við tannlækna. En við settum ekki upp tannlæknaþjónustu ríkisins til að veita þjónustuna ef það er það sem hv. þingmaður er að biðja um. Við tókum þá praktískustu lausn sem var í boði til þess að taka á ófremdarástandi sem allir viðurkenndu að væri að hlaðast upp í tímasprengju þar sem tannheilbrigði barna og ungmenna á Íslandi var að hraka stórlega. [[Forseti hringir.]]Fyrrverandi ríkisstjórn á heiður skilinn fyrir að klára það sem hv. þingmaður gat aldrei sem heilbrigðisráðherra, að taka á tannlæknamálunum.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta alveg stórkostlegt. [[Gripið fram í.]]Ég veit ekki hvaða part hv. þingmaður hefur hlustað á af ræðu minni. Hann hefur kannski hlustað á 50%, tekið aðra hverja setningu. Ég var að hrósa síðustu ríkisstjórn fyrir að ná samningum við tannlækna. En ég var að segja að eins og menn nota þau hugtök og orð þá er það einkavæðing. En auðvitað er það engin einkavæðing. Salahverfið er búið að vera hérna og það var Jón Kristjánsson sem bauð þá þjónustu út. Menn eru búnir að taka þetta út hvað eftir annað. Það hefur komið vel út fyrir ríkið og þjónustukannanir koma einstaklega vel út. Hvað er að því? Það er nákvæmlega það sama og menn gerðu og ég var að lesa grein eftir lækni þar sem hann vísar í Svíþjóð og Noreg. [[Gripið fram í.]]Nei, reyndar, virðulegi forseti, gekk það ekki jafn vel. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Þess vegna hafa menn farið að nýta sér þessa kosti. Við höfum áratugareynslu. [[Forseti hringir.]]Hjúkrunarheimilin eru einkarekin og ýmislegt annað. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þessi mál og bið hann kurteislega að hlusta á alla ræðuna mína næst ef hann ætlar að fara í andsvar.
Virðulegi forseti. Mér virðist við fyrstu sýn að fjárlögin 2016 séu eins konar brauðmolafjárlög en eins og sýnt hefur verið fram á falla brauðmolar velferðar ekkert sérstaklega jafnt niður. Ég tek undir athugasemdir minni hlutans þegar kemur að vinnubrögðum og hvernig það er gagnrýnt að sumt í fjáraukalögunum sem við vorum að afgreiða ætti helst heima í fjárlögum sem við ræðum núna. Einnig er samráðsleysið og safnliðirnir eitthvað sem hægt er að gagnrýna töluvert mikið. Að öðru leyti finnst mér nefndarálit meiri hlutans mjög athyglisvert, sérstaklega það sem mig langar til að vekja smáathygli á í kaflanum um íþyngjandi löggjöf. Þar segir, með leyfi forseta: „Annað dæmi og mun umfangsmeira frá fjárhagslegu sjónarmiði eru málefni fatlaðra en ábyrgð á þeim málaflokki fluttist frá ríki til sveitarfélaga í ársbyrjun 2011.“ Síðan segir enn fremur um þetta að nær öll sveitarfélög reki málaflokkinn með tapi. Þessu er stillt upp í fjárlagafrumvarpinu eins og það sé togstreita um þetta milli sveitarfélaga og ríkisins en mér finnst að þess þurfi ekki. Það þarf í raun og veru meira samráð, meiri samvinnu og það þarf að gera sveitarfélögum kleift að sinna þessum málaflokkum vel, tryggja að þau hafi fjárhagslega burði til þess. Þótt hér sé sérstaklega talað um NPA-verkefnin þá eru líka ýmis hjúkrunarheimili sem eru á könnu sveitarfélaganna rekin með umtalsverðu tapi, jafnvel 100 millj. kr. tapi, og það þarf einhvern veginn að fjármagna þetta. Það á ekki að vera togstreita milli borgar og ríkis eða sveitarfélaga og ríkis, heldur þarf meiri samvinnu, ekki hótanir um að taka málaflokkinn af sveitarfélögunum heldur finna einhverja betri lausn. Einnig svífur gamall draugur yfir vötnum þegar hér er gagnrýnt að rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins hafi tvöfaldast á tímabilinu, þ.e. frá 2007–2016. Ég segi nú bara sem betur fer. Það er gleðiefni að rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins hafi tvöfaldast á tímabilinu. Ein af meginástæðunum fyrir bankahruninu, eins og reifað er í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um orsakir og aðdraganda bankahrunsins, var veikt fjármálaeftirlit, það var aðalástæðan sem rekja má hrunið til þannig að ég fagna því að Fjármálaeftirlitið hefur fengið töluvert meiri pening. Ég fagna því að rekstrarkostnaðurinn hafi tvöfaldast á þessu tímabili. Það er eitthvað sem við eigum ekki að nota sem einhvers konar skammaryrði. Eftirlitsiðnaðurinn eins og það er oft kallað er til staðar af góðri ástæðu. Eftirlitið er til að vernda fólk, hafa eftirlit með valdhöfum í samfélaginu að miklu leyti. Ég tek undir sjónarmið meiri hlutans um að nauðsynlegt sé að ekki sé stofnað til eftirlits nema það sé einhver ávinningur að því, en það þýðir samt ekki að það eigi ekki að stofna til eftirlits og eftirlit sé alltaf hættulegt eða slæmt fyrir samfélagið í heild. Það sem mig langar til að gagnrýna við nefndarálit meiri hlutans hið fyrsta er um undirbúning að framkvæmdum við Alþingisreit, að þar skuli eiga að hafa til hliðsjónar teikningar Guðjóns Samúelssonar. Mér finnst það ekki vera við hæfi. Mér finnst þá gengið fram hjá þeim mörgu listamönnum og arkitektum sem eru búnir að mennta sig og það væri alveg við hæfi að leyfa þeim að spreyta sig. Guðjón Samúelsson var góður og mikill arkitekt. Hann skapaði í raun og veru þennan ákveðna stíl yfir Reykjavík og við tökum það ekki af honum, en hins vegar er hans tími liðinn sem er bara mjög eðlilegt, einhvern tíma verða allir menn að deyja og þar fram eftir götunum. Það er kominn tími til að búa til eitthvað nýtt, það er bara allt í lagi, himinn og haf mun ekki farast út af því. Sem sagnfræðingi finnst mér firra að draga upp aldargamla teikningu og hylla hana, í einhverri fortíðarþrá, 20. aldar þjóðernishyggju. Það verður ábyggilega litið á þetta frá sjónarhóli sagnfræðingsins eftir 20 ár sem firru svo ég segi ekki meir. Einnig langar mig til að gagnrýna lið númer 00-610, um umboðsmann Alþingis. Þar er gerð tillaga 13 millj. kr. lækkun á framlagi til umboðsmanns Alþingis. Til skýringar segir, með leyfi forseta: „Nú er embættið til húsa í Þórshamri við Templarasund sem er í eigu ríkisins en áður leigði embættið skrifstofuhúsnæði á almennum markaði og þá nam húsaleiga rúmum 13 millj. kr. Þar sem embættið greiðir ekki lengur húsaleigu er lagt til að fjárheimild til hennar verði felld niður.“ Það er ekki svo einfalt að þegar umboðsmaður er fluttur í eigin húsnæði eða réttara sagt húsnæði á vegum Alþingis að allur rekstrarkostnaður sem áður fór til að leigja húsnæði falli niður. Þó að það sé rétt að embættið greiði ekki lengur húsaleigu, þá fellur ýmis annar kostnaður til. Heitt vatn er til dæmis tvöfalt dýrara fyrir þau í núverandi húsnæði þar sem húsnæðið er illa einangrað og eftir því sem ég best veit var asbest í klæðningunni þannig að það á eftir að einangra allt þakið. Það er ýmislegt sem þarf að gera betur, þetta er ekki fullklárað hús. Þetta er hús sem er í eigu ríkisins eða í eigu Alþingis og auk þess fylgir því annar almennur kostnaður að vera í eigin húsnæði. Ég nefni öryggisgæslu á vegum Alþingis, árið 2012 og árið 2011 er kostnaður við almenna öryggisgæslu 225.800 kr. og 244.165 kr. en núna fyrir árið 2014 sem er, nota bene, eina heila árið sem þau hafa verið í þessu húsi þarf umboðsmaður Alþingis að greiða 1.440 þús. kr. til Alþingis til að standa að öryggisgæslu. Auk þess þarf umboðsmaður að greiða húsatryggingu sem er 134 þús. kr. og fasteignagjald, sem er alveg nýr liður sem hann hefur ekki þurft að greiða áður þar sem hann var í leiguhúsnæði, sem er upp á 2,4 millj. kr. eða 2.444 þús. kr. liggur við, þetta er mjög skrýtin tala. Samtals er þetta ný gjöld upp á 4 millj. kr. þannig að það er ekki svo mikill sparnaður við það að hætta að borga leigu, árleg gjöld umboðsmanns minnka en hverfa ekki algerlega þannig að mér finnst mjög slæmt að verið sé að taka 13 millj. kr. frá umboðsmanni Alþingis á þeim forsendum að embættið greiði ekki lengur húsaleigu. Ekki er tekið með í reikninginn að það er ekki eins og allur rekstrarkostnaður þurrkist bara út. Auk þess er margur annar kostnaður sem fylgir húsnæði. Þetta hús er gamalt, er eitt af fyrstu stóru steinhúsunum sem byggð eru í Reykjavík, byggt 1914 ef mig minnir rétt, og var fyrst íbúðarhúsnæði þannig að þetta er mjög stórt og glæsilegt hús sem væri hægt að gera mjög veglega upp. Við skulum ekki gleyma því að umboðsmaður Alþingis er líka starfsmaður Alþingis í raun og veru. Hann vinnur fyrir okkur. Annað sem má nefna í þessu samhengi sem eykur rekstrarkostnað er mötuneytiskostnaður Alþingis, mötuneytiskostnaður fyrir starfsfólk umboðsmanns er 1 millj. kr. á ári þannig að rekstrarkostnaður umboðsmanns Alþingis er ekki lengur kannski 13 millj. kr. heldur er hann kominn niður í svona 8 millj. kr. að þessu leyti og það þarf að taka tillit til þess þegar við fellum niður fjárheimildina sem á að vera fyrir leigukostnaði. Auk þess þarf að gera aðgengi fyrir fatlaða í húsnæði umboðsmanns Alþingis, mér finnst það grundvallarprinsipp fyrir daginn í dag að fatlaðir geti komist og talað við umboðsmann eins og allir aðrir. Það mun kosta um 6 millj. kr. eða 8 millj. kr. sem munu þurfa til þess. Það er því margt sem þarf að gera fyrir umboðsmann Alþingis. Hins vegar leggjum við í minni hlutanum til breytingartillögu upp á 15 millj. kr., en þær eru ekki til að koma til móts við þennan rekstrarkostnað. Mér finnst að meiri hlutinn þurfi aðeins að íhuga þennan 13 millj. kr. frádrátt og reyna að eiga betra samtal við umboðsmann Alþingis um hvað það er sem hann þarf og hversu mikið hann þarf til reksturs. Við viljum að 15 millj. kr. verði varið til að ráða starfsmann til að vera í frumkvæðisrannsóknum. Umboðsmaður Alþingis sinnir miklu og góðu eftirlitshlutverki fyrir hönd Alþingis. Það er mjög mikilvægt að hann hafi efni til að stunda frumkvæðisrannsóknir. Það er eitthvað sem mér finnst mjög mikilvægt og þess vegna leggjum við til að 15 millj. kr. verði eyrnamerktar því að ráða sérstaklega nýjan starfsmann, bæði til að sjá um daglegan rekstur svo umboðsmaður sjálfur þurfi ekki að vera í daglegu amstri og sjá um rekstur sjálfs hússins, og til að ráða manneskju sem getur verið í frumkvæðisrannsóknum, alla daga helst. Mig langar einnig til að spyrja um lið sem heitir Ýmis framlög innanríkisráðuneytisins og vona að hv. þingmenn meiri hlutans sem sitja í salnum geti svarað mér. Þar er gerð tillaga um 4 millj. kr. tímabundið framlag til Biblíufélagsins í tilefni af 200 ára afmæli félagsins. Til hvers á að nota peninginn? Af hverju kemur þetta inn svona? Um hvaða félag er verið að tala? Er þetta Hið íslenska biblíufélag og af hverju er það þá ekki tilgreint sem Hið íslenska biblíufélag í greinargerðinni? Ég vek athygli á þessum lið og ég mundi vilja fá betri útlistun á honum því mér finnst þetta vera ankannalega forgangsröðun, það er hægt að nota 4 millj. kr. í eitthvað annað, t.d. það sem mig langar til að tala um á eftir þessu sem er breytingartillaga sem ég legg fram um úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Þannig er að úrskurðarnefnd um upplýsingamál búið að umboðsmaður Alþingis hefur hafið frumkvæðisrannsókn á því af hverju úrskurðarnefndin sé með svona langan hala og skili ekki af sér á tilsettum tíma, lögum samkvæmt á hún að skila af sér innan ákveðins tíma en þar er kominn mikill hali vegna þess að afgreiðslutími nefndarinnar hefur lengst mjög mikið. Þess vegna gerum við píratar tillögu um 5 millj. kr. framlag til að fjármagna hálft stöðugildi hjá úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Okkur þykir rík ástæða til þess að bæta við hálfu stöðugildi og eftir því sem við komumst næst eftir að hafa talað við formann nefndarinnar, þá mundi þetta breyta mjög miklu. Ástæðan fyrir þessum langa afgreiðslutíma og mikla hala er að gildissvið nýrra laga um upplýsingamál hefur víkkað mjög mikið og þar af leiðandi hefur kærum til nefndarinnar fjölgað jafnframt því sem einstök mál sem vísað er til nefndarinnar verða sífellt flóknari þannig að það er full nauðsyn til að bæta við þessum 5 millj. kr. til úrskurðarnefndarinnar og eyrnamerkja þær fyrir annað hálft starf eða hálft stöðugildi til að geta unnið á þessum hala. Þetta er mikilvæg nefnd. Hún sér til þess að þeir sem vilja fá upplýsingar um störf ríkisins og stofnanir ríkisins fái þær og það er mjög mikilvægt að hún sinni starfi sínu vel. Að öðru. Ég vil fagna tillögu meiri hlutans um samtals 45 millj. kr. hækkun framlags til Fangelsismálastofnunar ríkisins en okkur langar til að leggja til að þessi hækkun verði 80 millj. kr. Miðað við hvernig búið er að fangelsum dagsins í dag, þá er bara tímaspursmál hvenær eitthvað hræðilegt gerist. Það er enginn á bakvakt, það er mjög mikið álag á starfsfólkinu, á Litla-Hrauni eru ákveðnir vinnustaðir eða vinnuskálar bara hreinlega varla fokheldir og það væri mjög áhugavert að fá að vita hver afdrif þessara vinnuskála voru eftir storminn í gær, hvort þeir hafi hreinlega haldið. Það þarf að leggja miklu meira fé í þennan málaflokk þannig að við leggjum til að settar verði í hann að minnsta kosti 80 millj. kr. að viðbættri þessari 45 millj. kr. hækkun, og þar af verði 50 millj. kr. sérstaklega eyrnamerktar Litla-Hrauni. Niðurskurður sem fangelsin hafa þurft að þola undanfarin ár hefur gengið mjög hart að þeim og staðan er sú að allur tækjabúnaður og þjónusta við fanga er gífurlega slæm. Í fyrra, á árinu 2014 voru það 174 dagar af 365 sem fangar fengu ekki fulla lögboðna þjónustu vegna manneklu. Þetta er eitthvað sem er ekki mönnum bjóðandi í nútímasamfélagi. Ef við ætlum að líta á fangelsi sem stofnun þar sem fram fer betrun þá þurfum við að gera miklu betur. Oft eru mjög veikir einstaklingar á þessum stofnunum og þeir þurfa á mikilli hjálp að halda. Það er ódýrara fyrir okkur þegar til lengri tíma er litið að mennta fólk og sýna því mannúð og gefa því kost á betrun heldur en að loka það inni í 6 ár eða 20 ár eða hvað sem það nú er og vonast bara til þess að það komi betra út. Við þurfum að leggja eitthvað á okkur til að ná því markmiði og ég vona að meiri hluti fjárlaganefndar sé sammála mér í þessu. 15 millj. kr. og 30 millj. kr. til stofnunarinnar er fallegt en hins vegar þarf miklu meira. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra að sinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa ræðu. Við eigum það sammerkt að við höfum áhyggjur af fangelsismálum í landinu og erum báðar mjög meðvitaðar um að reksturinn er tæpur út af öryggi fangavarða. Meiri hlutinn lagði til í fjáraukalögum, sem voru samþykkt í þinginu í dag, að 20 milljónir færu í rekstur fangelsanna. Jafnframt höfum við lagt fram breytingartillögu í fjárlögunum fyrir 2016 um að 45 milljónir bætist við í reksturinn, sem samtals gera þá 65 millj. kr. innspýtingu í rekstur fangelsanna. Ég er á þeirri skoðun að það þurfi að skoða fangelsismál á Íslandi, eins og þingmaðurinn kom inn á, vegna þess að ég hef alltaf verið talsmaður þess að í fangelsunum fari fram betrunarvist en ekki refsing. Ég held að vilji hæstv. innanríkisráðherra sé í þá veru og jafnvel er tímabært að allt sem snýr að fangelsismálum verði tekið til gagngerrar endurskoðunar. Þingmaðurinn spurði hér um mínusfærslu vegna umboðsmanns Alþingis. Fyrir einu og hálfu ári flutti umboðsmaður Alþingis í húsnæði sem Alþingi á. Það hefur alltaf verið þannig með ríkisstofnanir að ef þær fara úr leiguhúsnæði, sem embætti umboðsmanns Alþingis var vissulega í í Álftamýri, þá hefur húsaleiga fallið niður um leið ef viðkomandi stofnun fer í ókeypis húsnæði eins og hér er um að ræða. Það breytir því ekki að við leggjum til þær fjárveitingar sem óskir bárust um frá embættinu varðandi lagfæringar á húsnæðinu þó að það sé mjög skrýtið að embættið skuli sækja um slíkt. Alþingi ætti frekar að sækja um slíkar fjárveitingar því að Alþingi á húsnæðið. Þetta er því eiginlega frekar svar en spurning til að svara þeim spurningum sem þingmaðurinn hafði.
Virðulegi forseti. Ég þakka svar hv. þingmanns. Það gleður mig að hún vilji gera betur í málefnum fanga. Ég vona að hún sjái að það þurfi að gera enn betur. Hæstv. innanríkisráðherra hefur sagt að það þurfi um 800 milljónir, upp undir milljarð, til að koma til móts við þá eklu sem er í málaflokknum og það þurfi að gera mun betur. Þess vegna leggjum við til 80 milljónir til viðbótar til að koma til móts við það sem hæstv. innanríkisráðherra hefur sagt nú þegar. Það er frábært að það séu komnar 65 milljónir í þennan málaflokk. Hins vegar vantar enn að minnsta kosti 35 milljónir til að gera eins vel og mögulegt er miðað við aðstæður. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, að þegar stofnun færi í eigin húsnæði ætti leiga að falla niður. Hins vegar verður að sýna því skilning að ýmis annar rekstrarkostnaður hlýst af því að vera í húsnæði á vegum þingsins. Þar vegur hæst almenn öryggisgæsla sem hækkar úr 250 þús. í 1,4 milljónir. Þar að auki eru fasteignagjöld, sem umboðsmaður Alþingis þarf að greiða, 2,4 milljónir. Samtals eru þetta gjöld upp undir 8 milljónir. Það þarf einhvern veginn að koma til móts við þennan rekstrarkostnað. Það er rétt sem þingmaðurinn segir að komið hefur verið til móts við ýmislegt sem umboðsmaður Alþingis hefur nefnt. Hins vegar er það ekki þannig að hann megi við því að missa allar þessar 13 milljónir. Forstöðumenn bera ábyrgð á rekstrinum og umboðsmaður Alþingis er sjálfur forstöðumaður fyrir þessu húsi þannig að hann þarf að borga alla reikningana, þar á meðal 2,4 milljónir í fasteignagjöld. Það væri til bóta að koma einhvern veginn til móts við hann að því leytinu til.
Virðulegi forseti. Þau eru víða sandkornin sem stofnanir ríkisins sækja í við fjárlagagerð. Það birtist ágætistafla í nefndaráliti meiri hlutans þar sem hækkanir til umboðsmanns Alþingis eru sýndar á þeim viðmiðunarárum sem eftirlitsstofnanir ná til. Mig minnir að það sé frá 2007 eða 2008. Fjárframlög til umboðsmanns Alþingis hafa hækkað um 100% á þessu tímabili, sem er til dæmis langt umfram allar stofnanir í heilbrigðisgeiranum. Ég held að það sé kannski með þessa stofnun eins og Ríkisendurskoðun, sem dæmi, sem er einnig stofnun þingsins, að það þurfi aðeins að skoða reksturinn því að að mínu mati eru þessar tvær stofnanir farnar að fara inn á svið hvor annarrar og eins Ríkisendurskoðun sem á bara að skoða fjárhagsmálefni ríkisins en er farin að gera stjórnsýsluúttektir og taka fyrir mál sem eiga heima hjá umboðsmanni Alþingis. Það er mín skoðun að það þurfi aðeins að skoða [[Forseti hringir.]]þennan stofnanastrúktúr og kannski verða þessi fjárlög til þess að það verði gert í auknum mæli.
Herra forseti. Þetta vekur furðu. Samkvæmt því sem ég best veit eru launaútgjöld 83% af rekstri umboðsmanns Alþingis þannig að hin 17% eru væntanlega venjulegur starfskostnaður. Þar fyrir utan þarf umboðsmaður auðvitað að bera lögboðnar skyldur sem eru samtals upp á 7,5–8 milljónir. Mér finnst svolítið hart til orða tekið af hv. þingmanni að það þurfi að endurskoða stofnanastrúktúrinn. Það er gleðiefni að við séum farin að eyða meiri pening og veita meiri fjármuni í umboðsmann Alþingis. Það er pólitísk ákvörðun að gera svo, enda er þetta ein sterkasta eftirlitsstofnun sem Alþingi hefur. Við eigum að styrkja hana. Hún starfar fyrir okkur. Það er mjög mikilvægt að umboðsmaður Alþingis sé fjárhagslega stöndugur og fjárhagslega öruggur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir beinskeytta og málefnalega ræðu hér rétt áðan. Aðalerindi mitt hingað í þennan ræðustól er að lýsa stuðningi við tillögu hennar um að veitt verði aukið fjármagn í frumkvæðisathuganir á vegum umboðsmanns Alþingis. Ég hef verið talsmaður þess um langt skeið, oftast fyrir daufum eyrum, og minnist þess þegar ég talaði fyrir því einn fárra þingmanna hér fyrir ári síðan þegar rætt var um skýrslu umboðsmanns þar sem þetta var tekið upp af miklum krafti. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að vera sérstakur fjárlagaliður fyrir frumkvæðisathuganir embættisins. Hins vegar þarf hv. þingmaður ekki að fara í neinar grafgötur með að það er enginn vilji til þessa af hálfu fjárveitingavaldsins og allra síst þeirra sem nú sitja. Viðhorf hv. þingmanns, formanns fjárlaganefndar, komu algerlega skýrt fram hérna áðan. Hún hefur margoft greint frá því að henni finnist þessar eftirlitsstofnanir, sem eru mesta aðhaldstæki Alþingis í dag, farnar langt út fyrir sitt verksvið. Það er ekki að sökum að spyrja, við höfum séð hvers þær eru megnugar. Við sáum að starfsemi umboðsmannsins leiddi nánast til þess á síðasta ári að ráðherra þurfti að segja af sér. Vitaskuld er ekki neinn sérstakur vilji til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að verðlauna viðkomandi stofnun. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að þegar verið er að klípa af stofnunum sem eru tiltölulega smáar að vöxtum þá sé það ekki tilviljun. Hv. þingmaður sem talaði áðan sagði að það væri margt sandkornið, en þetta skiptir máli fyrir rekstur svona lítilla stofnana. Eins og hv. þingmaður greindi mjög skelegglega frá þá munar umboðsmann Alþingis um þetta. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sé mér ekki sammála um það að í þessu birtist ákveðinn kali af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart embættum.
Virðulegi forseti. Mér þykir það einfaldlega vera merki um sjálfstæði þingsins að umboðsmaður Alþingis geti sinnt frumkvæðisathugun. Eins og sagt er í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þá er rullan um eftirlitsiðnaðinn, að hann megi ekki vera íþyngjandi, nokkuð sem byrjaði á tíunda áratugnum með nýfrjálshyggjunni. Eftirlitsiðnaðurinn er hluti af samfélaginu. Það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur að við séum að fjársvelta umboðsmann Alþingis. Þetta snýst um það og þetta snýst um pólitík. Þetta snýst líka um að umboðsmaður Alþingis þurfi að vera fyrir utan pólitískan ágreining þegar kemur að því hvernig eigi að fjármagna stofnunina. Rekstur hans þarf stöðugleika og það þarf að vera þverpólitísk sátt um tilvist hans. Ef svo er ekki þá þurfum við að ræða það betur, en svo virðist vera sem ekki séu allir tilbúnir að sætta sig við niðurstöður umboðsmanns Alþingis. Umboðsmaður Alþingis er ekki mjög dýr stofnun en sinnir rosalega veigamiklu hlutverki fyrir samfélagið og fyrir Alþingi. Tillagan í fjárlögunum er mjög hógvær. Það er verið að biðja um 4,5 milljónir í hálft starf, stöðugildi, til að létta af umboðsmanni Alþingis þar sem hann þarf að sinna mörgum daglegum störfum sem eru háð rekstri, 3 milljónir eru til að skipta um gler og klóak og 8 milljónir eru framkvæmdir sem eru bara til að auðvelda aðgengi fatlaðra. Þetta er hús frá 1912. Þetta er hús sem þarf að gera við. Þrátt fyrir að leigan falli niður þá þýðir það ekki að önnur útgjöld falli niður. Það koma ýmis önnur útgjöld. Það er bara eðli rekstrar að hlutirnir færast til í bókhaldinu þó að leiga hverfi. Og það að vera hótað með því að endurskoða þurfi þessar stofnanir er náttúrlega mjög alvarleg pólitísk yfirlýsing.
Herra forseti. Það er mjög alvarlegt þegar stjórnvaldið hótar stofnun eins og umboðsmanni Alþingis. Það hefur þessi ríkisstjórn margsinnis gert, það hefur formaður fjárlaganefndar margsinnis gert, [[Gripið fram í.]]það hefur leiðtogi lífs hennar heldur betur gert opinberlega og hæstv. fjármálaráðherra hefur verið einkar framstyggur gagnvart embættinu. Ástæðan er mjög skýr. Það sem stjórnvaldið og sérstaklega ríkisstjórnin vill ekki er það sem er beittasti hnífurinn í vopnaskáp embættisins og það eru frumkvæðisathuganirnar. Það eru þær sem stjórnvaldið óttast mest. Þess vegna segi ég: Það þarf að vera sérstök fjárveiting til þeirra, sem hefur aldrei verið. Umboðsmaður hefur alltaf þurft að taka fjármagn til þeirra af öðrum liðum en við sem höfum árlega lesið skýrslur embættisins sjáum að önnur erindi sem því berast hrannast upp. Ef við ætlum að halda [[Forseti hringir.]]þessu tæki beittu verður að fara þá leið að setja [[Forseti hringir.]]sérstaka fjárveitingu til frumkvæðisathugana.
Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns um að það verði að vera sérstakur fjárlagaliður til að umboðsmaður hafi fjárhagslegt öryggi til að sinna frumkvæðisathugunum. Það þarf líka að vera ákveðið fjárhagslegt öryggi svo að umboðsmaður þurfi ekki að nýta aðra liði í rekstrinum. Eins og hefur komið fram í máli mínu áður eru launaútgjöld 83% af heildarútgjöldum umboðsmanns. Við erum að tala um mjög afkastasama stofnun. Það er eins og verið sé að refsa umboðsmanni fyrir að hafa gert samning við Alþingi um að flytja í hús sem er í eigu Alþingis og hefði annars verið vannýtt. Eitt af þeim skilyrðum sem lágu þar að baki var að gera húsið almennilega nothæft. Það hefði verið betra fyrir umboðsmann að vera áfram í leiguhúsnæðinu en það hefði verið dýrara fyrir Alþingi. Mér finnst mjög eðlilegt að koma til móts við fjárþörf umboðsmanns.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og get tekið undir með henni varðandi ansi margt. Sumu sem hún hefur nefnt í ræðum sínum hér á þingi hef ég ekki veitt sérstaka athygli, til dæmis úrskurðarnefnd upplýsingalaga sem hún ræddi töluvert. Hv. þingmaður kom aðeins inn á að gildissvið laganna hefði verið víkkað, að kærum hefði fjölgað, ef ég skil rétt. Gæti hún kannski útskýrt nánar hvert hlutverk nefndarinnar er? Eru það eingöngu stofnanir ríkisins eða á þessi úrskurðarnefnd upplýsingalaga á að sinna einhverju öðru? Ég get alveg tekið undir að það er mjög mikilvægt að við höfum eftirlitskerfi og gerum kerfið okkar gagnsærra en það er, alveg á sama hátt og ég tek undir með henni varðandi umboðsmann Alþingis. Ég hef talað fyrir því að það embætti verði einmitt styrkt m.a. með frumkvæðisathugunum, eins og hv. þingmaður kom inn á, af því að hluti af því mikilvæga hlutverki sem umboðsmaður hefur er að hann sé óháður þinginu þrátt fyrir að hann heyri undir forsætisnefnd, t.d. þegar kemur að launakerfum og öðru slíku. Umboðsmaður er sá aðili sem við treystum á að almenningur geti leitað til og við þingmenn og fleiri, þannig að ég tek undir það. En mig mundi langa til að þingmaðurinn útskýrði tillögu sína örlítið nánar, þ.e. hvert starfssvið slíkrar upplýsinganefndar er.
Virðulegi forseti. Úrskurðarnefnd upplýsingalaga er nefnd sem komið var á í kjölfar hrunsins, ef ég man rétt, til að sjá til þess að þær stofnanir sem eru skyldugar til að veita almenningi, fjölmiðlum og til dæmis þinginu upplýsingar gerðu það, en þegar þær neituðu að veita upplýsingar eða þegar vafi er á hvort fólk á rétt á því að fá þessar upplýsingar geta þær skotið niðurstöðunni til úrskurðarnefndar upplýsingalaga. Umsýslusvið úrskurðarnefndar var víkkað en því fylgdi ekki aukið fjármagn til að ráða í stöðugildi í takt við aukið álag. Með því að víkka út svið nefndarinnar komu inn fleiri beiðnir og það þýðir að núverandi úrskurðarnefnd sinnir ekki lögbundnu hlutverki sínu í því að skila af sér á tilteknum tíma heldur er þar þvílíkur hali og hefur ekki verið hægt að fá nein skýr svör frá hæstv. forsætisráðherra hvað gera eigi í því. Eftir því sem við best vitum, eftir að hafa talað við formann úrskurðarnefndar, virðist vera að hægt sé að vinna úr þessum hala mjög auðveldlega með því einfaldlega að auka við stöðugildi sem er 50% og hafa það 100% eða þá að ráða einhvern annan í 50% stöðugildi. Það er nú ekki flóknara en það. Þetta er mestmegnis pappírsvinna. Aðstaðan er til staðar þannig að það þarf ekki mikið til að laga stöðuna, en það mundi skila mjög miklu. Umboðsmaður Alþingis hefur hafið frumkvæðisrannsókn á halanum, þ.e. af hverju úrskurðarnefnd upplýsingalaga skilar ekki af sér á lögbundnum tíma.
Herra forseti. Takk fyrir þetta. Ég hafði ekki áttað mig á því eða að umboðsmaður væri að hefja frumkvæðisrannsókn á þessu máli. Það er áhugavert að vita hvort það liggja fleiri ástæður að baki þessu en bara mannekla, sem mér heyrist þó vera helsta ástæðan fyrir þeim hala sem myndast hefur. Ódýrasti kosturinn er að ráða í hálfa stöðu, eins og þingmaðurinn segir. Það er merkilegt að hugsa til þess að það skuli þurfa að fara í svona ferli, að það skuli þurfa að ná í svona úrskurði. Það er þá væntanlega tregi í kerfinu til að veita upplýsingar. Síðan langaði mig í restina að segja að ég tek undir með hv. þingmanni varðandi fangelsismálin. Ég tek undir með fangelsismálastjóra. [[Forseti hringir.]]Ég held að það sé ekki nóg að gert í því frumvarpi sem liggur fyrir um fullnustu refsinga, sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaðurinn hafi kynnt sér. [[Forseti hringir.]]Hún er mér væntanlega sammála um að fjármunirnir sem veittir eru [[Forseti hringir.]]í fjárlögum til þessara mála og viðbótin nægja ekki.
Virðulegi forseti. Já, það er náttúrlega full ástæða til þess að fagna því að umboðsmaður Alþingis hafi rekist á þetta vandamál, sennilega af því að einhver hefur skotið því til hans, og að hann hafi svigrúm til þess að hefja frumkvæðisathugun sem getur vel verið að hann muni ekki hafa að ári, verði fjárlögin eins og stefnir í að þau verði. Það er einnig full ástæða til að íhuga hvort við þurfum ekki að setja meira í þann málaflokk er varðar fangelsi því að eins og hæstv. innanríkisráðherra hefur bent á þarf alltaf 80 millj. kr. ef ekki meira til að gera vel við þann málaflokk. Þá þarf að eyrnamerkja fangelsinu á Litla-Hrauni, sem er nú alræmdasta fangelsið á Íslandi ef svo má segja. Það þarf að gera miklu betur þar. Það þarf að búa miklu betur að fólki sem vinnur þar og búa miklu betur að þeim föngum sem þar dvelja.
Virðulegi forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um fjárlagafrumvarpið sem hér er til 2. umr. og nota tækifærið líka og gera stuttlega grein fyrir þeim breytingartillögum sem stjórnarandstaðan leggur fram við meðferð málsins við 2. umr. og við kynntum á sameiginlegum fréttamannafundi í dag. Það er athyglisvert þegar horft er á fjárlagafrumvarpið, jafnt eins og það kom frá hendi ríkisstjórnarinnar og nú eftir meðferð fjárlaganefndar, hversu sárt það er að sjá að menn nýti ekki þau tækifæri sem þetta fjárlagafrumvarp og batnandi hagur ríkissjóðs skapar til að taka á ýmsum vanda sem við ættum að geta verið sammála um að þyrfti úrbóta við. Það fer til dæmis ekkert á milli mála að eftir mjög mörg aðhaldssöm ár, eftir glímu við efnahagskreppu þar sem allir flokkar komu að því að samþykkja eða framfylgja aðhaldsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, ættum við öll að geta verið sammála um að þegar búið er að keyra slíka aðhaldsáætlun í mörg ár er uppsöfnuð fjárfestingarþörf víða í samneyslunni. Það á við um heilbrigðisþjónustuna og sérstaklega Landspítalann, það á við um fjölmarga annars konar innviði, vegakerfið, það á við um skólakerfið og svona mætti lengi telja. Í tillögunum sem við kynntum í dag leggjum við einmitt til að brugðist verði við eðlilegum óskum stjórnenda Landspítalans um frekara fjármagn til rekstrar og viðhalds spítalans. Það er satt að segja með ólíkindum að heyra rökstuddar aðvaranir forstjóra og yfirstjórnar spítalans sem hafa áunnið sér traust með vönduðum málflutningi á undanförnum missirum og sjá meiri hluta fjárlaganefndar virða þær ábendingar algjörlega að vettugi og koma með einhvers konar hótfyndni í formi 30 milljóna fjárframlags til að gera rannsókn á augljósum staðreyndum sem blasa við öllum sem heimsækja Landspítalann eða þurfa að vera þar. Við í þingflokki Samfylkingarinnar höfum heimsótt fjölmargar starfsstöðvar Landspítalans undanfarið ár og það hefur verið ótrúleg upplifun allt frá því að sjá ruslageymslurnar fyrir utan gjörgæsluna og þá aðstöðu að starfsfólk hefur enga starfsmannaaðstöðu þar vegna þess að það hefur fórnað henni til að geta boðið aðstandendum alvarlega veiks eða slasaðs fólks einhvern stað til að sitja á yfir í að sjá bráðamóttökuna þar sem álagið er slíkt að orð fá því vart lýst. Það er okkur ekki til sóma að mæta ekki eðlilegri uppbyggingarþörf eða viðhaldsþörf innan Landspítalans og þess vegna leggjum við í stjórnarandstöðunni til breytingu þar að lútandi. Við leggjum líka til að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga hækki með sama hætti og lægstu laun á næsta ári eins og við lögðum einnig til við fjáraukalagaafgreiðsluna hér fyrr í dag. Það var mjög athyglisvert að heyra hæstv. fjármálaráðherra koma hingað eftir að hann hafði verið kreistur upp í ræðustólinn vegna hinnar áberandi fjarveru stjórnarliða úr ræðustólnum, þegar hann reyndi að halda því fram að vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki gert neitt annað en að veita bara fé til þess að þær skerðingar, sem hvort eð er voru tímabundnar aðhaldsaðgerðir í kjölfar efnahagshruns, rynnu út eins og löngu hafði verið ákveðið í lögum væri búið að færa lífeyrisþegum einhverjar slíkar kjarabætur að þeir stæðu miklu framar öllum öðrum í samfélaginu. Hann stóð hér eins og reigður hani á haug og reyndi að flytja okkur þau skilaboð að elli- og örorkulífeyrisþegar væru vegna þessara leiðréttinga komnir í þá stöðu að þeir ættu ekki að fylgja almennri launaþróun í landinu. Það er algjörlega fráleit túlkun og jafnvel þrátt fyrir skerðingar sem voru með tekjutengingum tímabundnar aðgerðir í kjölfar efnahagshruns voru lágmarksbæturnar látnar fylgja lágmarkslaunum á síðasta kjörtímabili eins og ég rakti í atkvæðaskýringu í dag. Að baki efnislegum ástæðum þessarar reigingslegu atkvæðaskýringar hæstv. fjármálaráðherra er ekki neitt. Mikilvægt er að minna á að allt frá hruni hafa lágmarksbætur almannatrygginga ekki verið skertar í aðhaldsaðgerðum og þær voru látnar fylgja þróun láglaunasamninganna árið 2011 þegar gerðir voru sérstakir láglaunasamningar og það var umfram lögbundna skyldu ríkisins. Þá var tekin til þess efnisleg afstaða í ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Við leggjum líka til breytingar á bótakerfunum, að mæta barnafjölskyldum með tvíþættum aðgerðum í þetta sinn. Annars vegar leggjum við til hækkun á þaki fæðingarorlofs upp í 500 þús. kr. og hins vegar hækkun á skerðingarviðmiðum barnabóta þannig að barnabætur byrji ekki að skerðast fyrr en við 270 þús. kr., lágmarkslaun. Tökum það fyrra, hækkun á þaki fæðingarorlofs. Ríkisstjórnin hækkaði þak fæðingarorlofs um 20 þús. kr. stuttu eftir að hún tók við, úr 350 þús. kr. í 370 þús. kr. Síðan hefur það staðið óhreyft og núna blasir við miðað við fjárlagafrumvarpið að þessi fjárhæð þaks standi óbreytt í þrjú heil almanaksár, taki engum verðbótum þrátt fyrir alla þá þróun sem hefur verið í kjaramálum allan þann tíma. Hækkun á 370 þús. kr. í 500 þús. kr. í þakinu kann að virðast mikið stökk við fyrstu sýn en það er vert að minna á að þegar við lögðum sumarið 2009 fram frumvarp um aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum og lækkuðum þakið tímabundið niður í 350 þús. kr. var sú tala valin vegna þess að 350 þús. kr. svöruðu til 80% af meðallaunum í landinu. Núna svara 500 þús. kr. til 80% af meðallaunum í landinu eins og reiknað er með að þau verði um mitt næsta ár. Hér er því fyrst og fremst um að ræða eðlilegar verðbætur á þessu þaki sem hefði auðvitað átt að gerast á hverju ári eins og aðrar verðlagsuppbætur fjárlaga, en það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Hún hefur vanrækt verðlagsuppbætur og þar af leiðandi veikt enn frekar fæðingarorlofskerfið. Sama þróun hefur verið áberandi hjá ríkisstjórninni í öðrum almennum tekjudreifingarstuðningskerfum. Nú þarf maður að fara að tala varlega vegna þess að af hálfu stjórnarmeirihlutans er búið að búa til einhverja kenningu um að bætur séu bara fyrir lágtekjufólk og það eigi ekki að borga bætur neinum nema bláfátæku fólki. Bætur eiga að vera ölmusa handa þeim sem ekki hafa framfærslu að öðru leyti. Við heyrðum þetta í frammíkalli frá hæstv. fjármálaráðherra í dag þegar hann talaði um að það sem við vildum gera væri að láta hátekjufólk fá barnabætur. Barnabótakerfið er nú orðið svo skekkt og skakkt að barnabætur hjóna með eitt barn byrja að skerðast við 200 þús. kr. mánaðartekjur, langt undir lágmarkslaunum, og skerðast að fullu við 409 þús. kr. Þá hverfa þær. Ég endurtek vegna þess að fólk verður dálítið sjokkerað við að heyra þetta: Barnabætur hjóna með eitt barn byrja að skerðast við 200 þús. kr. þannig að það er bara allra fátækasta fólkið sem fær óskertar barnabætur og við 409 þús. kr. eru þær skertar að fullu. Skerðingarlínan er áþekk hjá hjónum með fleiri börn en skerðast þá að fullu samt sem áður rétt yfir því sem eru meðallaun í landinu. Það er einhver hugsunarvilla hjá stjórnarmeirihlutanum um eðli barnabóta, vaxtabóta og fæðingarorlofs. Þetta eru ekki framfærslukerfi til að bæta lágtekjufólki upp léleg laun eins og mér sýnist stjórnarmeirihlutinn vilja breyta þeim í. Stjórnarmeirihlutinn ætlar að feta leiðina sem Íhaldsflokkurinn er að feta í Bretlandi um að breyta almennum félagslegum stuðningi í ölmusu til að niðurgreiða hörmungarlaun og gera sjóræningjafyrirtækjum kleift að hafa fólk á óboðlegum, lágum launum, en hætta að styðja fólk með meðaltekjur. Forsendur íslenskrar samfélagssáttar, þríhliða samstarfs á vinnumarkaði, alveg frá því að Bjarni Benediktsson forsætisráðherra stóð að samkomulagi 1966, hafa verið um opinberan stuðning við húsnæðisöflun þorra fólks og síðar hefur þetta birst í barnabótum sem voru mjög almennar, t.d. eftir breytingarnar á skattkerfinu sem hófust í fjármálaráðherratíð Þorsteins Pálssonar. Það sem hér er um að ræða er algert fráhvarf frá þeirri stefnu sem hinn gamli Sjálfstæðisflokkur fylgdi í opinberum stuðningi við meðaltekjufólk. Þetta er síðan ótrúlegt ef horft er á sögu Framsóknarflokksins og verk Steingríms Hermannssonar og Halldórs Ásgrímssonar í ríkisstjórnum eða Eysteins Jónssonar eða Hermanns Jónassonar þannig að hér er verið að innleiða hugmyndafræði sem er algert brot gagnvart áratugalangri sögu aðkomu hins opinbera að afkomustuðningi í landinu. Hann hefur byggst á því, rétt eins og á Norðurlöndunum hvað barnabætur varðar, að ríkið mætti kostnaði fólks af því að eiga börn jafnvel þó að barnafjölskyldur séu með há laun. Á ákveðnum tímum við efnahagslega niðursveiflu hafa menn síðan freistast til þess að tekjutengja barnabætur í vaxandi mæli. Þessa gætti sérstaklega í niðursveiflunni 1992–1993, á aðhaldsárunum þá, en það var mikið óyndisúrræði og þótti ávallt brýnt að hverfa frá því á nýjan leik. Það var alltaf yfirlýst markmið með barnabótum hér rétt eins og annars staðar í Norður-Evrópu að mæta viðbótarkostnaði fólks af því að eiga börn og annast þau án tillits til þess hvort fólk væri of blankt til að eiga börn yfir höfuð. Alveg með sama hætti voru vaxtabætur hugsaðar sem framlag ríkisins til að bera vaxtakostnað sem hér hefur alltaf verið miklu hærri en í nágrannalöndunum, framlag ríkisins til að hægt væri að eignast íbúðir við hávaxtastig íslenskrar krónu. Þetta hefur gegnumgangandi verið umsamið í kjarasamningnum og þess vegna hafa vaxtabætur farið mjög hátt upp tekjustigann. Breytingin sem hefur orðið í tíð þessarar ríkisstjórnar er að ekki hafa verið sjálfvirkar verðbótauppfærslur á tekjuskerðingarmörkum í vaxtabótakerfinu og þess vegna hefur það gerst, eins og við upplifum hér við fjárlagagerðina í dag, að vaxtabætur ganga af vegna þess að þær ganga ekki út. Þetta árið var það vegna þess að fasteignamatið hækkaði, ekki vegna þess að skuldaniðurfellingin væri að virka heldur vegna þess að það myndaðist óvart pappírsleg eign. Fólkið situr eftir með jafn mikla greiðslubyrði og áður en ríkið sparar sér peninga. [[Gripið fram í.]] Fæðingarorlofið var sett á til að tryggja að allur þorri fólks af báðum kynjum hefði kost á því að sinna börnum sínum í fæðingarorlofi. Sú aðgerð hafði því bæði jafnréttispólitískt markmið og framfærslulegt. Á niðurskurðartímanum eftir 2009 urðum við því miður að velja jafnréttismarkmiðið eða framfærslumarkmiðið og nauðbeygð í tímabundnum aðhaldsaðgerðum kusum við framfærslumarkmiðið. Það var engin skerðing á fæðingarorlofi hjá fólki sem var undir meðaltekjum vegna þess að þakið hitti bara fyrir þá sem voru í meðaltekjum og ofar. Þetta var vissulega ófullkomin lausn en við prófuðum margar aðrar. Stytting fæðingarorlofsins var enn verri kostur og reynslurökin benda til þess að þetta hafi líklega verið illskásta leiðin. En það er algerlega óafsakanlegt að láta það lága þak sem þannig var búið til í sögulegri kreppu lifa óverðbætt árum saman á mestu uppgangsárum Íslandssögunnar. Það er það sem við gerum ágreining um. Svo sjáum við núna að ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra eru búin að fá Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að kokka saman einhverja furðulega skýrslu um að það sé best að slíta friðinn á íslenskum vinnumarkaði, hætta algjörlega að greiða nokkrar bætur til meðaltekjufólks og þjappa öllum opinberum stuðningsgreiðslum til þeirra sem eru allra verst settir. Með því er vegið að rótum hins norræna velferðarkerfis. Forsendurnar fyrir hinu norræna velferðarkerfi voru sameiginleg örlög meðaltekjufólks, millitekjustéttanna og þeirra sem minnst höfðu. Við vitum af hinni pólitísku sögu, að ef opinber stuðningur nýtist bara agnarsmáum eða til þess að gera afmörkuðum hópi þeirra sem allra verst standa hrynur pólitíska samstaðan um velferðarstuðninginn sem og vilji meðaltekjufólksins til að leggja af mörkum inn í kerfi sem það fær ekkert út úr sjálft. Þess vegna hafa öll norræn samfélög jafnaðar og félagslegs réttlætis farið þá leið að tryggja almennan stuðning. Það er mjög athyglisvert innlegg af hálfu ríkisstjórnarinnar inn í það alvarlega ástand sem nú er á Íslandi, þegar ungt fólk er í vaxandi mæli, þótt atvinnuástand sé gott, að finna sér framtíð annars staðar vegna þess að þar bjóðast betri laun, betri barnabætur, lengra fæðingarorlof og ódýrari leikskóli. Þarf ég að halda áfram? Í Danmörku býðst aðgangur að námsstyrkjum fyrir utan húsnæði á kjörum sem eru þannig að menn spara sér eina heila íbúð á starfsævinni. Ef þeir kjósa að eignast sína fyrstu íbúð í útlöndum komast þeir upp með að borga rétt rúma eina íbúð ef allt er talið, en hér þurfa þeir að borga rétt rúmar tvær. Eru það þá skilaboð þessarar ríkisstjórnar að hengja enn frekari sandpoka á þá kynslóð sem nú þegar er farin að sjá sér þann kost vænstan að eiga framtíð í öðrum löndum? Eru það skilaboð þessarar ríkisstjórnar að hér eigi í einu Norðurlandanna ekki að vera neitt stuðningskerfi sem tekur til meðaltekjuhópa hvað varðar barnabætur, vaxtabætur eða fæðingarorlof? Það mun hafa mjög alvarleg áhrif á íslenskt samfélag og mér þykir sérkennilegt að sjá hversu þegjandi og hljóðalaust þessi hugmyndafræðilega endurnýjun hefur átt sér stað hjá stjórnarmeirihlutanum án þess að um hana hafi farið fram nokkur rökræða í samfélaginu, án þess að um þetta hafi nokkurn tímann verið rætt opinberlega í stefnumarkandi plöggum þessara stjórnmálaflokka sem hafa alltaf talað fyrir öðru. Þetta er auðvitað verulegt varnaðarskot gagnvart verkalýðshreyfingunni sem nú reynir að verja raunvirði kjarabóta í því umróti sem ríkisstjórnin hefur skapað á almennum vinnumarkaði. Mig langar síðan aðeins að drepa stuttlega á ýmsa aðra þætti úr tillögum okkar í stjórnarandstöðunni við fjárlagagerðina en eyða mestu púðri í lokin í skattamálin. Við gerum ráð fyrir umtalsverðri hækkun til háskóla og fjárveitingum til að aflétta fjöldatakmörkunum í framhaldsskóla. Það er engin ástæða til að útiloka fólk yfir 25 ára aldri frá framhaldsskólanámi og það er engin ástæða til að horfa upp á fækkun framhaldsskólanemenda eins og við sjáum í dag. Þetta stafar af pólitísku vali alveg eins og það var engin tilviljun að vorið 2014 varð 35% aukning í útskrifuðum stúdentum í Háskóla Íslands miðað við árið 2009. Takið eftir, á mestu samdráttarárum og mestu niðurskurðarárum Íslandssögunnar jókst fjöldi útskrifaðra stúdenta úr Háskóla Íslands um 35%. Það var vegna þess að við tókum pólitíska ákvörðun um að opna skólana og skapa fleirum tækifæri til að bæta við sig þekkingu á þessum erfiðleikatímum til að létta á vinnumarkaðnum og fjárfesta í menntun og þekkingu. Við leggjum líka til fjárfestingar í innviðum. Sóknaráætlun fær viðbótarfé sem er mikilvægt og við leggjum til viðbót í viðhaldi og nýframkvæmdum í vegagerð, alvöruframlög vegna loftslagsvandans til að Ísland geti mögulega staðið við eitthvað af þeim fyrirheitum sem stjórnvöld gefa vonandi í París nú í vikunni og leggjum fram ýmis önnur réttlætismál. Af þeim ætla ég bara að nefna tvennt hér vegna þess að það er farið að sneyðast um tíma, aukin framlög til móttöku flóttamanna og aukins stuðnings við innflytjendur annars vegar. Það er mjög mikilvægt í ljósi þess að við vitum um vandann í flóttamannamálum. Um 35% umsækjenda eru flóttamenn frá löndum sem eru talin örugg en eru sem sagt fólk sem býr við kröpp kjör og vill komast til betri aðstæðna. Því fólki er undantekningarlaust hafnað eins og staðan er í dag og það er engin ástæða til að draga meðferð þeirra mála von úr viti til þess eins að fólk upplifi réttmætar væntingar um að fá að vera hérna. Ef aldrei stendur til að það fái að vera hérna er mannúðlegra, eðlilegra og sanngjarnara að afgreiða málin hratt og örugglega, gæta að sjálfsögðu að öllum kærufrestum og réttum málsmeðferðarreglum í dómskerfinu en afgreiða málin án óeðlilegs dráttar. Til þess þarf viðbótarfjármagn. Það þarf líka aukinn stuðning við innflytjendur til að auðvelda þeim aðlögun að íslensku samfélagi. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur til að tryggja að við getum unnið gegn útlendingaandúð og ótta að innflytjendur sem búa hér nú þegar fái tækifæri til að læra íslensku og laga sig að íslensku samfélagi. Hins vegar vil ég nefna litlu fjárveitingarnar sem við leggjum til til frumkvæðisathugana umboðsmanns Alþingis. Það er alveg skýrt í mínum huga að eftir að umboðsmaður tók upp athugun á embættisfærslum þáverandi hæstv. innanríkisráðherra og komst að niðurstöðu um misbeitingu hennar á valdi varð það sérstakt keppikefli stjórnarmeirihlutans að passa að hann hefði ekki svigrúm til að ráðast á nýjan leik í frumkvæðisathuganir af þessum toga. Orðin sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra létu falla um umboðsmann, um verklag hans og vinnubrögð á þeim tíma meðan rannsóknin stóð yfir, eiga sér ekki fordæmi í vestrænum lýðræðisríkjum. Þegar sú aðför að sjálfstæði umboðsmanns fær síðan fulltingi í niðurskurði á fjárframlögum til að sinna frumkvæðisathugunum er ekki hægt að draga nema eina ályktun. Orðspor Íslands er hér í húfi, orðspor okkar sem lands sem virðir mannréttindi og réttar leikreglur, virðir stjórnfestu og góða stjórnarháttu. Það er full ástæða til að taka þessa framgöngu stjórnarmeirihlutans upp við eftirlitsmenn á vegum alþjóðastofnana sem fylgjast með stjórnarháttum og einræðistilburðum í aðildarríkjum Evrópuráðsins og Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu. Ég vil beina því til þeirra þingmanna sem þar eiga sæti að koma þessum ábendingum á framfæri við þær stofnanir. Virðulegi forseti. Að síðustu ætla ég að eyða nokkrum orðum í að tala um skattstefnu þessarar ríkisstjórnar. Hún er athyglisverð í meira lagi. Engin ríkisstjórn, a.m.k. ekki frá 1940, hefur haft jafn afgerandi áherslu í þágu framleiðenda, þá meina ég framleiðenda í ákveðnum atvinnugreinum, og borið hag þeirra fyrir brjósti umfram hagsmuni viðskiptalífs í heild eða þjóðarinnar allrar. Það sem einu sinni var þekkt í Sjálfstæðisflokknum, neytendaviðhorf, viðhorf frjálsrar samkeppni, viðhorf verslunarfrelsis, hefur verið kúskað niður í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þetta er kjörstjórn framleiðendanna, alveg eins og var þegar Ólafur Thors og Jónas frá Hriflu sátu saman í bankaráði Landsbankans og pössuðu hvor um sig útgerðarauðveldið og Sambandið og Sláturfélag Suðurlands, deildu almannafé til vildarvina og byggðu sitt pólitíska veldi í kringum slíkar útdeilingar. Sú stjórnmálastefna hefur gengið í endurnýjun lífdaganna í tíð þessarar ríkisstjórnar og ekkert sýnir það betur en skattstefnan. Þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hér í gær út í lækkun tryggingagjaldsins sem 300 fyrirtæki hafa óskað eftir að verði forgangsverkefni, sem öll heildarsamtök atvinnulífsins hafa óskað eftir að verði forgangsverkefni, sagði hann að til þess væri ekki fjárhagslegt svigrúm. Fjárhagslegt svigrúm ræðst hins vegar af því með hvaða hætti skattstefnan virkar og tryggingagjaldið er skattur sem leggst vissulega á fyrirtæki en mjög misjafnlega. Hann leggst miklu þyngra á lítil fyrirtæki en stór þannig að hann er sérstakur skattur á smáfyrirtæki, nýrri fyrirtæki. Hann leggst þyngra á þekkingarfyrirtæki en önnur vegna þess að eðli málsins samkvæmt er fleira fólk í þekkingarfyrirtækjum en öðrum. Tryggingagjaldið mismunar atvinnuvegum. Launakostnaður er gjarnan 80% í þekkingarfyrirtækjum. Hann er 8% í álverinu í Straumsvík. Á sama tíma og þessi ríkisstjórn segir að ekki sé svigrúm til að lækka tryggingagjaldið lætur hún raforkuskattinn renna út sem stóriðjan hefur greitt. Af hverju er svigrúm til þess en ekki til að lækka tryggingagjaldið um sömu upphæð? Af hverju vill ríkisstjórn þessara afturhaldsafla leggja sérstaka skatta á þekkingarfyrirtæki og aðföng þeirra en hlífa stóriðjunni við skattlagningu á aðföng hennar? Hvað gerir stóriðjuna svona miklu betri og merkilegri sem atvinnugrein að hún skuli njóta skattfrelsis á sín aðföng á meðan þekkingarfyrirtækin eiga að borga refsiskatta á sín? Ef afstaða ríkisstjórnarinnar væri sú að ekki væri hægt að lækka tryggingagjaldið vegna þess að til þess væri ekki svigrúm í ríkisrekstrinum er einföld leið til að leysa það. Hún er sú að leggja einhverja aðra skatta á. Það má hækka tekjuskatt á fyrirtæki, það má hækka tekjuskatt á einstaklinga og lækka tryggingagjaldið á móti. Þá er í það minnsta verið að leggja skatt á hagnað sem orðið hefur til, arð af vinnu eða arð af framleiðslu. En það er bara verið að leggja skatt á aðföng sumra fyrirtækja með því að halda tryggingagjaldinu svona háu. Hvað með útgerðarfyrirtækin? Þar er þessi ríkisstjórn líka í þeim sérstaka leiðangri að lækka álögur á útgerðina. Tryggingagjaldið vegur ekki jafn þungt þar og hjá þekkingarfyrirtækjum vegna eðlis rekstrarins. Þegar við sjáum síðan að veiðigjöldin eru komin niður í 7 milljarða á þessu ári en hagnaður útgerðarinnar, búhnykkur hennar vegna lægra olíuverðs, er 10 milljarðar á árinu klórar maður sér í hausnum og hugsar: Hvernig má það vera að ríkisstjórnin er bara tilbúin í einn skatt á atvinnulífið, tryggingagjaldið? Á sama tíma vex upp ný atvinnugrein, ferðaþjónustan. Hún er komin með 32% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, er stærsta útflutningsgrein þjóðarinnar, mjög mikilvægur vaxtarbroddur. En hvað erum við að gera? Látum við hana greiða með notendagjöldum fyrir þá uppbyggingu sem þarf að fara í á ferðamannastöðum og á vegakerfinu til að mæta þessum aukna fjölda ferðamanna? Nei, þar rann ríkisstjórnin á rassinn, kom með óframkvæmanlega hugmynd um náttúrupassa sem allir vissu að gæti aldrei orðið að veruleika, hefur síðan gefist upp á verkefninu með ráðherra í ráðuneytinu sem ekkert hefur gert í þrjú ár nema koma með þessa einu ónýtu hugmynd. Er verið að láta þessa grein greiða eðlilegt framlag til ríkisins? Nei, nei, hún er niðurgreidd. Við veitum af almennu skattfé fjármagn til að byggja upp þjónustu fyrir þessa atvinnugrein, af almennu skattfé sem við gætum verið að veita í heilbrigðisþjónustu eða menntakerfið. Það má bara skattleggja sumar atvinnugreinar. Aðföng sumra atvinnugreina skulu skattlögð upp í rjáfur, öðrum greinum hlíft og þær greiða ekki einu sinni eðlilega hlutdeild í kostnaði við þjónustu við þær. Þær greiða ekki einu sinni þjónustugjöld. Við búum við vegakerfi sem var ekki hannað fyrir á aðra milljón ferðamanna á ári. Það þarf gríðarlega fjárfestingu í vegum til að aðskilja akstursstefnu til að auka öryggi o.s.frv. Við þurfum að bæta verulega í í uppbyggingu ferðamannastaða. Tækifærið er núna þegar fólkið er að koma og gæti verið að borga fjárhæðir sem hver og einn ferðamaður tæki ekki eftir en við gætum tryggt okkur fjármuni til að byggja upp vel og vandlega ferðamannastaði, forðast ágang, tryggja náttúru og umhverfisvernd. Nei, nei, við skulum bara ríkisvæða það. Svo tala forustumenn stjórnarmeirihlutans oft og tíðum digurbarkalega um að stjórnarandstaðan sjái ekkert nema aukin ríkisútgjöld og ríkisvæðingu. Heyr á endemi. Það verður til burðaratvinnugrein í landinu og hún er strax tekin á spena ríkisstjórnarinnar. Hún er strax niðurgreidd. Það tekur engu tali að þetta sé atvinnustefna ríkisstjórnarinnar. Þetta er sú meinlokulega afstaða þar sem allar ákvarðanir stjórnvalda í atvinnumálum og skattamálum eru mældar við hagsmuni örfárra fyrirtækja og samtaka þeirra og þannig ákvarðað hvort þær séu góðar eða slæmar. Þær eru ekki mældar við hagsmuni heildarinnar, ekki við hvað þær geta skilað okkur öllum sem samfélagi, ekki við hvað þær geta gert til að bæta kjör til að fjölga tækifærum fyrir fólkið sem sér ekki framtíð á Íslandi lengur. Nei, nei, þær eru bara mældar við hagsmuni hinna fáu. Ég ætla ekki að lengja þetta öllu meira, ég sé að það er farið að halla í miðnætti. Þess vegna er sorglegt að sjá þessi fjárlög verða fjárlög hinna glötuðu tækifæra. Það eru ekki tekin gjöld af burðaratvinnugreinum sem ganga í gegnum fordæmalaus velsældartímabil, eins og sjávarútvegurinn til dæmis á þessu ári og eins og ferðaþjónustan hefur gert á undanförnum tveimur árum. Þær eru ekki látnar leggja af mörkum til uppbyggingar innviða í samfélaginu eins og þær ættu að gera. Á sama tíma er skorið niður það velferðarkerfi sem við höfum haft með bótagreiðslum til meðaltekjufólks til að styðja við fólk á ólíkum tímum í lífinu og einkanlega þegar það er að koma sér þaki yfir höfuðið eða eignast börn. Skilaboðin til ungs fólks á meðaltekjum sem þegar þarf að búa við mun lægri laun hér en í nágrannalöndunum eru: Hypjið ykkur bara. Við ætlum að vera hérna áfram með okkar vinum úr stórútgerðinni og öðrum vildarvinum. Við ætlum að reka þetta eins og verstöð fyrir okkur. Komið ykkur burt, verið ekki að hanga hérna. Það eru dapurleg skilaboð þegar allt fellur með íslenskri þjóð, þegar tækifærin eru ótæmandi og við gætum verið að gera svo margt gott.
Virðulegi forseti. Ég hef nú sjaldan heyrt daprari ræðu frá formanni stjórnmálaflokks en nákvæmlega þessa ræðu, sem hv. þm. Árni Páll Árnason flutti, það verð ég að segja. Það er ótrúlegt hvað þingmenn Samfylkingarinnar geta dregið upp dökka mynd byggða á hálfsannleik og blekkingum. Ég vil í fyrsta lagi benda þingmanninum á það, vegna þess að veiðigjöldin og útgerðin eru gjarnan nefnd, þegar þessir þingmenn eiga í hlut, sem mesta atvinnugrein landsins - það er hægt að henda í hana eins miklum skít og þau hafa í sínum pokum - að á bls. 8 í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar, hv. þm. Bjarkeyjar Olsen, er tafla sem sýnir að nú árið 2016 eru veiðigjöld að skila sér í sömu krónutölu og þau voru í tíð síðustu ríkisstjórnar árið 2012, upp á krónutölu. Ég er ekki viss um að það séu verðlagsuppfærslur á þessum útreikningi. Fyrir 2013 fór ríkisstjórnin vissulega fram með 13,5 milljarða kröfu á útgerðina í veiðigjöldum, en það var líka kosningaár, það þurfti að fjármagna öll kosningaloforðin í þeirri kosningabaráttu og það var farið víða og reynt að finna pening og gjöld hækkuð, það er alltaf tala sem er miðað við. Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn sem sat á síðasta kjörtímabili var kosin svo eftirminnilega frá völdum. Spurningin mín er þessi: Er hv. þm. Árni Páll Árnason búinn að fylgja því eftir sem formaður Samfylkingarinnar að nefndarálit 1. minni hluta, sem fulltrúi hans skrifar upp á, sé farið í prentun? Í því koma fram ósannindi varðandi RÚV þar sem farið er með rangar [[Forseti hringir.]]tölur og rangar upplýsingar; ég fór upphaflega fram á það í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að fyrirkomulag veiðigjalda í tíð síðustu ríkisstjórnar og fjárhæð veiðigjalda þá, sem vissulega er rétt að var í krónutölu áþekk því sem nú er, var upphaf á ferli sem átti að skila þjóðinni alvöruarði af auðlindinni og eðlilegri hlutdeild í auðlindarentunni sem verður til í atvinnugreininni vegna ókeypis aðgangs að auðlind þjóðarinnar. Það er eðlilegt að útgerðarmenn greiði fyrir aðgang að sameiginlegum auðlindum eins og allir sem fá aðgang að sameiginlegum auðlindum. Það er réttlætismál og það tryggir jafnstöðu atvinnugreina. Ég veit að það hugtak er framandi þingmönnum þessa ríkisstjórnarmeirihluta sem keppast að því að búa til aðstöðumun milli atvinnugreina með því að gefa sumum aðgang að sameiginlegum auðlindum en skattleggja aðra fyrir að hafa fólk með þekkingu í vinnu, fyrir þann stóra glæp að reyna að byggja upp þekkingu í landinu. Besta fyrirkomulag veiðigjalda er það sem Samfylkingin hefur alltaf lagt til sem er fyrningarleiðin [[Af hverju gerðuð þið það ekki?]]- vegna þess að okkur skorti til þess félaga sem væru tilbúnir að leyfa okkur að koma því í gegn, vegna þess að við höfðum ekki þingmeirihluta, Samfylkingin, á síðasta kjörtímabili. Fyrningarleiðin er langbesta leiðin þar sem hluti veiðiheimildanna fyrnist, þar sem þær fara á markað, mynda markaðsverð með aflaheimildir og tryggja þannig eðlilega verðmyndun á markaði. Það þarf ekki að vera ákvarðað gjald, of hátt í einstaka tilvikum eða allt of lágt, eins og nú er, í öðrum.
Virðulegi forseti. Það upplýsist margt hér þegar fer að líða að nóttu. Í fyrsta lagi svaraði þingmaðurinn því ekki hvort búið væri að uppprenta nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar og í öðru lagi kom fram að Samfylkingin hefði setið sex ár í ríkisstjórn og haft á stefnuskrá sinni að taka upp fyrningarleið í sjávarútvegi en aldrei haft til þess þingmeirihluta, sitjandi samt í tveimur ríkisstjórnum. Auðvitað er þetta ekki boðlegt, virðulegi forseti, og skýrir það hvers vegna flokkurinn mælist svo lítill og hvers vegna hann var kosinn eftirminnilega frá völdum ásamt samstarfsflokki sínum í síðustu kosningum. Vinstri – grænir hafa alveg sömu skoðun og Samfylkingin í sjávarútvegsmálum, að taka upp fyrningarleiðina og þjóðnýta sjávarútvegsauðlindina, í stað þess fyrirkomulags sem víða er viðurkennt, kvótakerfis. Ég minni á að íslenskur sjávarútvegur er ekki ríkisstyrktur eins og í þeim löndum sem við berum okkur saman við. - Virðulegur forseti. Þetta er því bæði gjaldþrotamálflutningur og gjaldþrotastefna. Þingmaðurinn fór yfir það í ræðu sinni varðandi flóttamenn - ég ætla að grípa hér ofan í nefndarálit frá 1. minni hluta fjárlaganefndar, með leyfi forseta, sem ber yfirskriftina: Flóttamenn. „Samfylkingin hefur lagt fram þingsályktun þar sem lagt er til að íslenska ríkið taki á móti að minnsta kosti 500 flóttamönnum á næstu þremur árum, enda fjölgar flóttafólki hratt og staða þess fer versnandi. Samkvæmt tillögu Samfylkingarinnar verður stefnt að því að minnsta kosti 100 flóttamönnum verði boðin dvöl hér á landi árið 2015, 200 árið 2016 og 200 árið 2017. […] Í því samhengi er tillaga um að Ísland taki á móti að lágmarki 500 manns á þremur árum bæði hófleg og eðlileg.“ Virðulegi forseti. Ég spyr því hv. þm. Árna Pál Árnason, formann Samfylkingarinnar: Hvað kostar sá tillöguflutningur sem birtist [[Forseti hringir.]]hér í þessu nefndaráliti? Ég finn hvergi breytingartillögu til útgjaldaauka í breytingartillögu minni hlutans.
Virðulegi forseti. Fyrst til að svara þessari spurningu: Eins og hv. þingmaður veit mætavel þá býðst stjórnarandstöðu ekki að láta kostnaðarmeta frumvörp sem hún leggur fram. Það er mikill galli; galli á þinginu, galli á umgjörð þingsins og eðlilegt að hv. þingmaður beini því og tryggi fjárveitingar til þingsins til þess að við getum fengið kostnaðarmat á frumvörpum stjórnarandstöðu, það væri mjög til bóta. Þess vegna get ég ekki svarað nauðsynlegri spurningu um kostnað. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa ekki aðstöðu til að láta reikna hann út. Varðandi [[Gripið fram í.]]spurningu hér áðan um útvarpsgjaldið þá er mjög merkilegt að heyra stjórnarmeirihlutann klifa á því að það hafi verið síðasta ríkisstjórn sem ákvað lækkun útvarpsgjaldsins niður í 16.400 kr. Það er bara alrangt.
Lög 23/2013.
Lög 23/2013 fjölluðu um útvarpsgjaldið, þeim var breytt með fjárlagabandormi þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, í desember 2013, í frumvarpi um tekjuforsendur fjárlaga. Í þeirri breytingu var kveðið á um lækkun niður í 16.400 kr. Hv. þingmaður verður að kannast við eigin verk, þetta er hennar verk, þetta er í boði hennar ríkisstjórnar. [[Gripið fram í.]]Þetta er tekjubandormur ríkisstjórnar meiri hlutans sem nú situr [[Gripið fram í.]]og það stendur. Það er ótrúlegt að þurfa að standa hér í að munnhöggvast við formann fjárlaganefndar um augljósar staðreyndir um það sem stendur í lögum sem hún sjálf hefur staðið fyrir að setja. Það hlýtur að stappa nærri heimsmeti í ruglumræðu við fjárlagagerð. Það er ósköp einfaldlega þannig að þessi ríkisstjórn ákvað lækkun útvarpsgjaldsins og þessi ríkisstjórn verður að standa við sín eigin verk. Hún getur ekki í þessu, eins og í öllu öðru sem hún hefur reynt að gera, alla sína tíð, skýlt [[Forseti hringir.]]sér á bak við síðustu ríkisstjórn. Hún verður einu sinni að reyna að standa fyrir eigin verkum.
Forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi tryggingagjaldið. Á öðrum vettvangi talaði hann um að hægt hefði verið að lækka tryggingagjaldið um allt að 2% með tilliti til minnkandi atvinnuleysis. Nú er það samt svo að tryggingagjaldshlutinn, þ.e. atvinnutryggingagjaldið sjálft, er 1,35%, og það er ekki hægt að lækka það um 2% þannig að það yrði þá að lækka almenna tryggingagjaldið líka, sem er 5,9%, en af því að þetta er gjald ætti að liggja mjög vel fyrir í hvað peningurinn fer. Mikill hluti fer í lífeyris- og slysatryggingar, sem virðist fara inn í einhvers konar hít í Tryggingastofnun og er kannski erfiðara að fylgja eftir, en af því að þetta er gjald ættum við að vita hvert það fer því að það þarf að endurskoða á hverju ári hvort gjaldið sé of hátt eða of lágt. Smá leiðrétting varðandi barnabæturnar. Skerðing hjá einstaklingi hefst við 200 þús. kr., í sambúð hefst skerðingin við 400 þús. kr., sem er samt mjög lágt. Það á við um tæplega 10% þjóðarinnar þar sem tekjulægstu 10% eru með 192 þús. kr. eða svo í laun, það er meðaltal af því hlutfalli. Hvað fæðingarorlofið varðar finnst mér þurfa að vera ákveðin mælanleg markmið þar sem réttilega var sagt að aðallega hærra launaðir feður hafa tekið styttra fæðingarorlof. Fyrir skerðingu var það hlutfall mjög jafnt, allir tóku svipað langt [[Forseti hringir.]]fæðingarorlof. Það væri áhugavert að vita hvernig við getum náð því aftur án þess að það kosti of mikinn pening.
Virðulegi forseti. Varðandi tryggingagjaldið og ráðstöfun þess þá fer auðvitað hluti þess í Fæðingarorlofssjóð, hluti þess fer í lífeyristryggingar. Það er síðan alltaf umhugsunarvert með hvaða hætti við fjármögnum atvinnuleysi. Ég talaði gegn því hér á sínum tíma sem félagsmálaráðherra að hækka tryggingagjaldið. Það var ákvörðun aðila vinnumarkaðarins að óska eindregið eftir því, og sérstaklega atvinnulífsins, að tryggingagjald yrði hækkað. Ég varaði við því vegna þess að það mundi auka á atvinnuleysi og mundi gera það enn dýrara að ráða fólk í vinnu. Ég vildi frekar að við færum einhverja aðra skattahækkanaleiðir. Þetta var niðurstaðan. En þetta er skaðlegur skattur og það er ekki endilega gefið að það sé gott að hafa hann jafnvel þó að hann renni til góðs málefnis vegna þess að almennt séð er ekki rétt að hafa háa launaskatta. Ég segi það sem formaður í jafnaðarmannaflokki sem alltaf hefur lagt áherslu á tvennt, velferð og vinnu. Það er ekki rétt að láta það vera dýrt að fá fólk í vinnu. Markmiðið með breytingum á fæðingarorlofinu er auðvitað að fjölga þeim sem það taka, og sérstaklega feðrum. Það er hins vegar mjög athyglisvert svar Guðbjarts Hannessonar við fyrirspurn á þinginu 2012–2013. Þar kemur fram að þeir sem helst ættu að taka fæðingarorlof í kjölfar hruns voru tekjulágir feður, sem ekki voru skertir neitt. Skuldabyrði heimila jókst og menn höfðu ekki efni á því að fara niður í 80% af tekjum. Hitt sem gerðist var að mjög neikvæð var umræða af hálfu SA á þeim tíma um fæðingarorlof feðra og menn óttuðust að starfið yrði ekki til staðar þegar þeir kæmu til baka úr fæðingarorlofi. [[Forseti hringir.]]Það voru mjög athyglisverðar tölurnar sem fylgdu því svari, þær sýndu ekki að tekjuhærri [[Forseti hringir.]]feður væru hættir að taka fæðingarorlof.
Forseti. Ég skal taka undir það að feður almennt tóku mun styttra fæðingarorlof eftir skerðingarnar. Annað sem ég vildi minnast á núna varðandi breytingartillögur minni hluta eru hinir ýmsu útgjaldaliðir sem eru allt viðbætur. Ég tek undir orð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að það væri mjög gaman að sjá hvaðan fjármögnunin fyrir því kemur. Kemur niðurskurður eða einhver tekjuöflun þar á móti? Ég held það geti verið ábyrgðarfyllra að koma með hugmyndir um fjármögnun. En eins og hv. þingmaður nefndi hefur minni hlutinn ekki gott aðgengi að kostnaðargreiningu þannig að það er erfiðara fyrir okkur í minni hlutanum að koma með slíkar tillögur. Hvernig ætti til dæmis hækka framlög til umboðsmanns Alþingis og fangelsanna? Gæti undirbúningur fyrir viðbyggingu við Alþingishúsið, sem er einhverjar 75 millj. kr. komið þar á móti? Það dekkar það ágætlega, jafnvel þótt byggja ætti meira við Alþingishúsið ættu 75 millj. kr. að fara langleiðina með að gera það fokhelt, þannig að ég veit ekki alveg af hverju þarf að undirbúa viðbygginguna fyrir svona rosalega margar milljónir. Það er eitt dæmi. Það væri gaman að fá einhverjar hugmyndir um hvaðan féð á að koma fyrir öllum þessum viðbótarútgjöldum.
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi gerum við grein fyrir því í breytingartillögunum í almennri umfjöllun um þær. Það er auðvitað ýmislegt sem ríkisstjórnin hefur gert til að veikja tekjuhliðina frá því að hún tók við, sem skapar mikið svigrúm fyrir okkur til þess að laga það þegar við komum í ríkisstjórn á nýjan leik. Markmið okkar er að búa til heilsteypt tekjuöflunarkerfi sem mismunar til dæmis ekki atvinnugreinum eins og ríkisstjórnin er að gera núna, tekjuöflunarkerfi sem er réttlátt og sanngjarnt og mundi tryggja meiri tekjur en eru fyrir hendi í dag. Síðan bendum við á einstaka þætti. Sérstaklega vil ég nefna arðgreiðslur úr bönkum. Það er alltaf varhugavert að reiða sig of mikið á slíka þætti sem ekki er endilega gefið að verði alltaf til staðar, en mjög margt af því sem við leggjum til eru einskiptisaðgerðir eða aðgerðir sem eru sérstakar fjárfestingar í innviðum vegna sérstaks ástands. Það á mjög vel við um allt sem varðar vegamálin og uppbyggingu þar. Það á líka við að sínu leyti um viðhaldið á Landspítalanum sérstaklega, þannig að fjölmargir af þáttunum sem við leggjum til eru í eðli sínu þannig að það er ekkert varhugavert að taka arðgreiðslur til þess að fjármagna þá. Síðan þarf að gerbreyta tekjuöflun af atvinnulífinu. Það er svolítið skrýtið að vera með ríkisstjórn sem er tilbúin að refsa þekkingarfyrirtækjum en hygla framleiðslufyrirtækjum. Það er bara val þessarar ríkisstjórnar. Það er atvinnustefna hennar; þekkinguna út, frumframleiðslu heim. Það virðist vera áherslulínan. Við viljum annars konar atvinnustefnu sem mismunar ekki atvinnugreinum, sem tryggir að allar greinar greiði fyrir aðgang að sameiginlegum auðlindum og þannig verði [[Forseti hringir.]]full jafnstaða og betri samkeppni [[Forseti hringir.]]um vinnuafl.