Það stóra mál var enn að fjalla um umhverfis kaflann. Ég hafði hugsað mér að tengjast og yfir í orkukaflinn augljóslega náskyld mál og margt að ræða þar en nú skilst mér að það sé verið að reyna að koma á einhverju fyrirkomulagi með dagskrá hér fram undan sem geti verið aðgengilegt öllum, vonandi, og þess vegna ætla ég að reyna að liðka fyrir þingstörfum ef forseta það ekki á móti skapi og falla frá frekari umræðu um þetta mál í bili þótt margt sé ósagt en hæstv. forseti. Er meðvitaður um það. Ég hef ekki náð að fara yfir nema brot af því sem ég hefði viljað fara yfir hér í þessu máli en hugsanlega gefst tækifæri til að koma inn á einhver þeirra atriða í öðrum skyldum málum og svo væntanlega verða fleiri mál frá þessari ríkisstjórn sem í framtíðinni, ef þessi ríkisstjórn heldur áfram sem gefa tækifæri til þess að fara betur yfir það sem ég hefði gjarnan viljað rekja þessarar umræðu. En til að liðka fyrir þingstörfum eins og okkar er háttur í Miðflokknum þá læt ég hér staðar numið að sinni, tekur til.
Já, hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir umræðurnar hérna í dag og í kvöld og vil bara halda til haga nokkrum atriðum núna þegar þessari umræðu er að ljúka. Það er mikilvægt að hafa í huga að framvindu efnahagsmála nú um stundir. Við erum að koma út úr einum mestu efnahagsþrengingum í sögu lýðveldisins. Það ásamt síbreytilegu ástand heimsmálanna sem ekki þarf að skýra hér hafa valdið því að á þeim tveimur mánuðum sem liðnir eru frá því að tillagan var fyrst lögð fram hafa efnahagshorfur breyst umtalsvert miðað við þær forsendur sem lágu til grundvallar fjármálaáætluninni og hvers vegna er ég að halda því til haga, virðulegi forseti, vegna þess að ég tel mikilvægt að umræðan hérna endurspegli það ástand sem ríkir og hefur ríkt í þjóðfélaginu. Í þessu samhengi vil ég þó árétta að það eru góð teikn á lofti og tilefni til bjartsýni. Þar má nefna að landsframleiðslan hefur aukist um tæp 9%. Atvinnuhorfur eru góðar og neysla heimilanna eru að aukast. Ég ætla ekki að standa hérna og tala um neinar töfralausnir. Ástandið er einfaldlega batna í takt við dugi dvínandi áhrif heimsfaraldurs síns. Ferðaþjónustan eru að komast aftur í fyrra horf með tilheyrandi jákvæðum áhrifum á þjóðarbúið. Það er hárrétt sem komið hefur fram í máli flestra hér í dag að vegna heimsfaraldurs síns vegna breytinga á skattkerfinu, t.d. lækkun skattþrepa sem kemur best þeim sem lægstar tekjur hafa hækkun persónuafsláttar, minni tekna af ökutækjum ásamt fleiru, hafa tekjustofnar ríkisins dregist saman. Þessu er öllu haldið á lofti í nefndaráliti meiri hlutans og í áliti fjármálaráðs en það má þó ekki gleyma því í umræðunni að við töluðum jafnframt um tekjuöflun eftir ýmsum leiðum. Þetta þurfum við að gera á sama tíma og við spennum bogann ekki of hátt með tilheyrandi þensluhvetjandi aðgerðum þar sem því verður við komið og vinna þannig gegn vaxandi verðbólgu. Að þessu sögðu vil ég þakka nefndarmönnum, nefndarriturum fjárlaganefndar og hagfræðinginn fyrir samstarfið þennan þingvetur sem hefur um margt verið krefjandi enda um stór og flókin mál að ræða.
Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í nefndaráliti í máli 461 frumvarp til laga um fjarskipti. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun fjarskiptalöggjafarinnar og að innleidd verði hér á landi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2018 1972 frá 11. desember 2018 um setningu evrópskra reglna um fjarskipti. Á ensku ber hún heitið European tjóni, Communications kvóti, rækta rekti eða EES sé tilskipunum sem einnig er vísað til almennt sem kóðans. Um er að ræða nýja grunngerð. Þær uppfærðar meginefnis reglur á fjarskiptamarkaði sem leysir af hólmi fjórar eldri gerðir. E c tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 275/2021 frá 24. september 2021 með stjórnskipulegum fyrirvara. Sama dag var tekin upp í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins um að koma á fót evrópskum hópi eftirlitsaðila á sviði fjarskipta og stofnun var stofnuð honum til stuðnings. Evrópskur hópur eftirlitsaðila á sviði fjarskipta sem vísað er til sem beri hópsins er ráðgefandi og stefnumótandi samstarfsvettvangur sem ætlað er að stuðla að samræmdri innleiðinni, innleiðingu og framkvæmd samevrópska regluverks á fjarskiptamarkaði, svo sem með útgáfu leiðbeininga og ráðgjöf. Í daglegu tali er vitnað til ESB sé tilskipunarinnar og beri reglugerðarinnar sem fjarskipta pakka Evrópusambandsins frá 2018 Alþingi samþykkti með lögum um fjarskiptasjóð hófu nr. 75/2021 heimild til handa ráðherra um innleiðingu ber reglugerðarinnar með setningu reglugerðar. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar er stefnt að setningu hennar af hálfu ráðherra verði frumvarpið að lögum. Með því yrði fjarskipta pakki Evrópusambandsins innleiddur í íslenska löggjöf. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust. Umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti. Nefndarálitið liggur frammi í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið. Vill meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar áréttað sérstaklega. Nefndin fjallaði um mikilvægi þess að löggjöf á hverjum tíma fylgdi tækniþróun og heildarendurskoðun alls regluverks á fjarskiptamarkaði stuðlar að framförum fjárfestingum, samkeppni, hagkvæmni samnýtingu og vernd neytenda. Þá fjallaði nefndin um samstarf markaðsaðila þar sem með frumvarpinu er hvatt til aukins samstarfs markaðsaðila og sameiginlegrar fjárfestingar við uppbyggingu innviða og tilteknum ívilnunum. Heiti þeim sem byggja upp innviði. Meiri hluti nefndarinnar áréttar mikilvægi samskipta og samstarfs við innviðauppbyggingu. Að auki fjallaði nefndin um varðveislu gagna vegna rannsóknar sakamála en í 3. mgr. 89. gr. frumvarpsins er að finna ákvæði sem kveður á um skyldu fjarskiptafyrirtækja til að varðveita ákveðna lágmarksskráningu gagna í sex mánuði í þágu almannaöryggis og rannsóknar sakamála. Ákvæðið er óbreytt frá gildandi fjarskiptalögum en það kom inn í lögin með breytingar breytingarlögum nr. 76/2005. Meiri hluti nefndarinnar beinir því til ráðherra að taka til skoðunar svo fljótt sem auðið er hvort tilefni sé til að gera breytingar á greininni að teknu tilliti til sjónarmiða um að tímamark varðveislu sé of stutt og bendir á að við þá skoðun skuli höfð hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og alþjóðlegra mannréttindaskuldbindingar, m.a. sem lúta að tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs, sjónarmiðum um meðalhóf og þróun evrópskrar löggjafar á sviði persónuverndar. Jafnframt fjallaði nefndin um að ganga að ríkisstyrktum innviðum til að auka dreifingu fjarskiptasamband. Meiri hluti nefndarinnar beinir því til ráðherra að finna leiðir til að tryggja betri aðgang að ríkisstyrktum innviðum svo trukk tryggt sé að þeir nýtist í raun til að efla fjarskiptaþjónustu og samkeppni á því sviði. Það er áréttað að fjárstuðningur ríkisvaldsins starfa endurspeglast í verðskrám fyrir aðgang að umræddri þjónustu. Loks þykir rétt að taka sérstaklega fram að frumvarpið hefur að geyma ýmis nýmæli sem eru til þess fallin að auðvelda og bæta aðstöðu stjórnvalda til að leggja mat á árangur og umbætur í lagaumhverfi fjarskipta og framkvæmd hennar bæði reglubundið og til framtíðar er viðkemur það viðkemur sviði eins og fjarskiptum. Þegar framfara í tækni og þjónustu er um. Miklar er mjög mikilvægt að stjórnvöld meti árangur reglubundið og gerir tillögur að umbótum ef reynslan sýnir að umbóta sé þörf. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til breytingar á frumvarpinu. Þar er um að ræða innleiðingu á EES-gerð sem bæði afar tæknileg og sérhæfð og sérhæfðu voru breytingartillögur Unnar í samvinnu við háskóla, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og eftir atvikum fjarskipta. Stofu meiri hluti nefndarinnar telur óþarft að rekja þær breytingar sem eru tæknilegar og sérhæfðar og tengjast beint þeirri innleiðingu sem hér um ræðir. Rétt þykir að greina efnislega frá öðrum breytingartillögum. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar öryggishagsmuni vegna uppbyggingar farneta í 87. gr.. Lögð er til viðbót við 2. mgr. 87. gr. þess efnis að þegar leyfi sem fjarskiptastöðva veitir skv. 27. gr. eru bundin skilyrðum sem stuðla að fjölbreytni í garð í gerð búnaðar sé horft á búnað allra fjarskiptafyrirtækja í heild sinni á landsvísu. Breytingunni er ætlað að skerpa orðalag ákvæðisins. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar áreiðanleika neyðar og öryggis fjarskipta í 95. gr.. Lögð er til viðbót við stafliði 2. mgr. 95. gr. til að skerpa á lagastoð fyrir þeim reglugerðum sem ráðherra er heimilt að setja um áreiðanleika neyðar og öryggis fjarskipta. Trygg neyðar og öryggis fjarskipti eru forsenda þess að hægt sé að hefja og samræma aðgerðir viðbragðsaðila þegar vá ber að höndum. Í frumvarpinu er eru á dreif ákvæði sem heimilar ráðherra setningu reglugerða en ekki er ítarlegt ákvæðin sem snýr að neyðar og öryggis fjarskiptanna. Meiri hluti nefndarinnar telur mikilvægt að heimildir ráðherra til að mæla fyrir um atriði tengd neyðar og öryggis, fjarskiptum í reglugerð, séu allar á sama stað og leggur því til breytingar á ákvæðinu. Í þá veru eru lagðar til minni eru lagðar til minniháttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísað vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar um breytingartillögur í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gert hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn, Vilhjálmur Árnason, Bjarni Jónsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Helga Vala Helgadóttir, Ingibjörg Ísaks, en Orri Páll Jóhannsson. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir. Þá er þessari tölu lokið um þetta mikilvæga mál. Umfangsmikla mál. Takk fyrir.
Þeir Rafn Ólafsson. Frú forseti. Ég fékk það hlutverk að fara hér mjög stuttlega yfir nefndarálit minni hluta sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson ritaði. Mig langar að hvetja fólk til að lesa þessa þetta ítarlega nefndarálit en það eru einna helst þrjú atriði sem bent er á í nefndarálitinu. Ég ætla að byrja á þeim tveimur minni fyrst og taka síðan það stærsta næst í 83. gr.. Um samninga netöryggissveitar og fjarskiptafyrirtækja er ákvæði sem byggist á sambærilegu ákvæði í núgildandi lögum en greinin felur í sér skyldu fyrir fjarskiptafyrirtæki að ganga að samningum um uppsetningu búnaðar fyrir tæknilega vöktun og þjónustu að fyrirskipað netöryggissveitar og að mati minni hluta nefndarinnar væri rétt að taka þetta dálítið til dýpri skoðanir á nauðsyn og tilefni slíks ákvæðis þar sem mögulega gætu verið er hægt að nýta slíkan búnað til að njósna um þau samskipti sem eiga sér stað. Í öðru lagi er það í í 3. mgr. 18. gr.. Þar er að finna heimild til að víkja frá ákvæðum um lágmarks gildistíma tíðniréttinda og þá koma athugasemdir fram við vinnslu frumvarpsins að ekki væri að finna ákvæði um að geta heimilda notkun á tíðni og notkun á búnað á neyðartímum sem komið er með erlendis frá. En nú fyrir nokkrum dögum samþykkti Alþingi einmitt nýja almannavarna lög þar sem tekið var á því að hægt væri að koma með t.d. funda og og erlends hjálparliðs og þarna er sem sagt svona smáatriði varðandi það að það sé hægt líka. En í þriðja. Í þriðja lagi, og það sem má segja að stærsti hluti nefndarálitsins gengur út á. Það er um gagnageymd geymd en gagnageymd má í einföldu máli lýsa sem því þegar lög skipað fjarskiptafyrirtækjum að geyma lágmarksupplýsingar um fjarskiptaumferð viðskiptavina sinna með tiltekin markmið í huga, aðallega ef nauðsynlegt verður síðar fyrir löggæsluyfirvöld að upplýsa tiltekið sakamál með því að nota fjarskiptagögn vín sem sönnunargögn í málinu og þar erum við aðallega að reyna að benda á að það er mikil hætta á því að sé slíkum sé. Sé verið að geyma gögn sem tengjast friðhelgi einkalífsins. Er mikil áhætta á því að hægt sé að misnota sér slík gögn ef hag ef utanaðkomandi aðilar komast yfir þau og sum okkar munum eftir því þegar 30. nóvember 2013 að það var ráðist á vefsíðu fjarskiptafyrirtækisins Vodafone og SMS-skilaboð bankaupplýsingar, lykilorð og ýmislegt annað komst það eru og ég ætla bara að bjóða fólki að lesa næstu fjórar síður að nefndarálitinu sem fara mjög ítarlega í þetta mál og hvað þarf að hafa í huga en í við í að öllu framansögðu virtu leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu við gildistöku: Ef við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, að við gildistöku þessara laga þessara skipar ráðherra starfshóp til að endurskoða ákvæði 13. kafla með hliðsjón af dómaframkvæmd innan EES-svæðisins í málum er varða friðhelgi einkalífsins í fjarskiptum, sérstaklega hvað varðar áhrif 89. gr. er á persónuvernd og friðhelgi einkalífsins auk fulltrúa ráðuneytis fjarskiptastöðva. Persónuverndar skal þess gætt að innan starfshópsins séu sérfræðingar á sviði friðhelgi einkalífs í fjarskiptum og starfshópurinn skal skila skýrslu til ráðherra með gild með tillögu að þeim lagabreytingum sem nauðsynlegar kunna að vera eigi síðar en ári eftir gildistöku laganna. Undir þetta ritar hv. þm. Andrés Ingi Jónsson.
Já, frú forseti, ég er í mæla fyrir nefndaráliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í forföllum Höllu Signýjar Kristjáns sem framsögumaður þessa nefndarálits, en hér er um að ræða frumvarp til laga um breytingar á lögum um Slysavarnaskóla sjómanna en nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Eggert Ólafsson frá innviða ráðuneytinu. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um Slysavarnaskóla sjómanna vegna breytinga sem orðið hafa í starfsemi skólans frá því að lögin voru sett fyrir um þremur áratugum síðan. Meiri hlutinn tekur undir efni frumvarpsins og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Undir Bjarni Jónsson og Helga Vala Helgadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jakob Frímann Magnússon, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, lýsti sig samþykkan álitinu. Undir álitið rita Vilhjálmur Árnason formaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, framsögumaður, Ingibjörg Ísraels, en Njáll Trausti Friðbertsson, Orri Páll Jóhannsson, og Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, en alls.
Frú forseti. Mig langaði bara að segja að það er ánægjulegt að við séum hér að framkoma breytingar aðila, bara tæknilegar breytingar á hlutum, enda um 30 ár síðan þessi lög voru sett. Slysavarnaskóli sjómanna var stofnaður 1985 og þaðan hafa um 60.000 sjómenn verið þjálfaðir af vert að taka það fram að á þeim tíma þegar skólinn var stofnaður voru banaslys á sjó um tíu á ári að meðaltali en ekkert banaslys hefur verið á sjó síðastliðin fimm ár. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti velferðarnefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum í þágu barna. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið gesti á sinn fund og farið yfir þær umsagnir sem bárust varðandi málið. Meginmarkmið frumvarpsins er að skapa lagalega umgjörð sem stuðlar að því að börn og foreldrar sem þurfa á því að halda hafi hindrunarlausan aðgang að samþættri þjónustu við hæfi. Markmiðið er að afnema lagalegar hindranir sem geta komið í veg fyrir samstarf um veitingu á þjónustu í þágu farsældar barna. Frumvarpinu er ætlað að skapa skilyrði til að bregðast fyrr við tilteknum aðstæðum eða erfiðleikum í lífi barns með viðeigandi stuðningi þegar þörf þykir á. Frumvarpið er liður í umfangsmiklum breytingum sem samþykktar voru á síðasta löggjafarþingi sem stefna að aukinni farsæld barna og barnafjölskyldna, bæta snemmtæka stuðning við börn og auka samvinnu þeirra sem veita börnum og fjölskyldum þjónustu. Flestir umsagnaraðilar voru jákvæðir gagnvart frumvarpinu og gerir ekki efnislegar athugasemdir við það. Leggja þarf áherslu á að frumvarpið verði samþykkt til að styðja við þær miklu og góðu breytingar sem lög um samþætt samþættingu í þágu farsældar barna kalla á. Í einni umsögn eru gerðar athugasemdir við frumvarpið, einkum út frá því að það taki ekki nægt tillit til fjölbreyttra fjölskyldum fjölskyldumynstri. Er þar vísað til þess að frumvarpið skerði að einhverju leyti möguleika foreldra á að bera sameiginlega ábyrgð á að ala upp börn, samanber t.d. 18. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í umsögninni er lögð til breyting á 6. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að fjallað verði um skyldur sveitarfélaga til félagsþjónustu út frá foreldrum barnsins. Nefndin leggur sérstaka áherslu á að sérstakt að í 6. gr. frumvarpsins er vísað til ákvarðana Félagsþjónustu sveitarfélaga fyrir framfærendur barna, lög um Félagsþjónustu sveitarfélaga, að mæla fyrir um að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt barnalögum bera báðir foreldrar framfærsluskyldu gagnvart barni sínu auk þess sem í lögum er fjallað um framfærsluskyldu stjúp og sambúðarforeldra þótt framselt framfærsluskylda sé í barnalögum útfærð með mismunandi hætti eftir því hvaða stöðu foreldri hefur gagnvart barni. Nefndin telur því ótvírætt að 6. gr. frumvarpsins taki til ákvarðana um félagsþjónustu gagnvart þeim sem fara með framfærsluskyldu gagnvart barni en ekki bara þeim foreldrum sem eru með sama lögheimili og barnið. Nefndin fær ekki séð að ákvæðið feli í sér hindranir frá því sem nú er varðandi réttindi barna sem njóta fjölbreytts fjölskyldumynd mynstur. Nefndin telur því tillögu umsagnarinnar. Ekki telur því tillögu umsagnarinnar ekki að því markmiði að draga fram reglur 3. gr. Barnasáttmálans í lögum um Félagsþjónustu sveitarfélaga. Nefndin vill árétta að framangreindar ábendingar lúta að þjónustu við börn sem búa á tveimur heimilum og fjölskyldum þeirra. Af því tilefni fékk nefndin upplýsingar um að málefni barna sem búa á tveimur heimilum séu meðal viðfangsefna, stefnumótunarvinnu félags og vinnumarkaðs ráðuneytisins, m.a. fer nú fram vinna innan ráðuneytisins í tengslum við innleiðingu reglna um skipta búsetu þegar kemur að félagsþjónustu og búseta barna á tveimur heimilum, sérstaklega þegar foreldrar búa í sitt hvoru sveitarfélaginu. Nefndin leggur áherslu á að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er. Í umsögn um í umsögn umboðsmanns barna eru gerðar athugasemdir við 13. gr. frumvarpsins og telur umboðsmaður að ákvæði skerði að einhverju leyti þann rétt sem 12. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna tryggir börnum. Nefndin bendir á að Barnasáttmálinn er lögfestur með lögum um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, nr. 19/2013. Í athugasemdum við 13. gr. frumvarpsins kemur fram að ætlunin sé að ákvæðið verði túlkað til samræmis við 12. gr. Barnasáttmálans og nefndin bendir á að ætlunin sé því ekki að 13. gr. verði túlkuð þrengra eða réttindi barna skert að einhverju leyti með ákvæðinu. Engu að síður telur nefndin þörf á að breyta orðalagi 13. gr. og færa það meira til samræmis við 12. gr. sáttmálans. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur, Ásmundur hv. þingmenn, Ásmundur Friðriksson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðnýju Birna Guðmundsdóttir, Guðrún Hafsteinsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, formaður velferðarnefndar, Halldóra Mogensen, Orri Páll Jóhannsson og Óli Björn Kárason.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd velferðarnefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna flutnings fasteignaskrár frá Þjóðskrá Íslands til húsnæðis og Mannvirkjastofnunar. Frumvarpið felur fyrst og fremst í sér þá breytingu að í stað þjóðskrár Þjóðskrár Íslands verði húsnæðis og Mannvirkjastofnun falin verkefni sem varðar skráningu og mat fasteigna en stofnunin annast nú þegar fjölmörg verkefni sem varða fasteignir og önnur mannvirki, svo sem umsýslu mannvirkja, skrár, eftirlit með byggingarfulltrúum, brunavarnir og rafmagnseftirlits, svo fátt eitt sé nefnt. Með frumvarpinu er þannig lagt til að stigið verði næstu skref í verkefnum sem snúa að fasteignaskrá með flutningi hennar til húsnæðis og Mannvirkjastofnunar sem nú rekur nýja mannvirki, mannvirkja skrá. Með þessari breytingu fengist bætt yfirsýn yfir húsnæðismarkaðinn enn betri þjónustu við sveitarfélög og byggingariðnaðinn og hagræðing í ríkisrekstri. Yrði það jafnframt í samræmi við stuðning stjórnvalda við lífskjarasamninginn en stór hluti tillagna átakshóps stjórnvalda sem skilaði tillögum sínum árið 2019 laut að því að bæta úr þeirri upplýsinga óreiðu sem ríkir á húsnæðismarkaði, m.a. vegna skorts á aðgengilegum réttum og tímanlegum, upplýsingum, umhugað um húsnæðismál og vegna mismunandi skilgreiningar aðila á mikilvægum hugtökum líkt og íbúð í byggingu. Auk þess yrði skýrt kveðið á um samþættingu málaflokka og áherslu á bætta upplýsingagjöf um húsnæðismarkaðinn í stjórnarsáttmála. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og nokkrar umsagnir bárust. Greint er frá því í nefndaráliti og nefndarálitið liggur frammi í kjölfar umfjöllun nefndarinnar um málið. Vill nefndin árétta sérstaklega örfá atriði, einkum í tengslum við gjaldtöku og setningu gjaldskrár varðandi gjaldtöku. Þá kemur fram í umsögn ríkisskattstjóra að embættið telji ekki unnt að líta svo á að ný 24. gr. laga um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001, feli í sér auknar heimildir til gjaldtöku gagnvart skattinum vegna miðlanir upplýsinga úr fasteignaskrá og tengdum skrám. Nefndin bendir á að skatturinn greiðir ekki fyrir aðgang að gögnum úr þjóðskrá á grundvelli 90. 92. gr. og 94. gr. laga um tekjuskatt. Nefndin tekur því undir ábendingu skattsins og áréttar að ný 24. gr. laga um skráningu og mat fasteigna feli ekki í sér auka auknar heimildir til gjaldtöku hvað varðar setningu gjaldskrár varð hvað setningu gjaldskrár varðar. Þá eru með frumvarpinu gerðar breytingar á fyrirkomulagi í tengslum við gjaldskrá vegna Fasteignaskrár. Með breytingunum er lagt til að húsnæðis og Mannvirkjastofnun fái heimild til að setja gjaldskrá vegna þjónustugjalda í stað þess að ráðherra staðfesti gjaldskrá og hún svo birt í Stjórnartíðindum. Nefndinni bárust athugasemdir við framangreinda breytingu á setningu gjaldskrár og þá sérstaklega hvort fyrirkomulagið drægi úr gagnsæi við setningunni. Nefndin bendir á að eðli þjónustugjalda og réttmætis og rannsóknar reglur stjórnsýsluréttar leiðir að stjórnvöld verði ávallt að leggja viðhlítandi grundvöll að fjárhæð gjalds. Það er hvaða kostnaðarliðir falla undir gjaldtökuheimild og hver fjárhæð þeirra er. Af þessu leiðir að stjórnvöld verða að haga upplýsingum um kostnaðarleg grundvöll í samræmi við þetta og borgarar og eftirlitsaðilar, svo sem ráðuneytið, Umboðsmaður Alþingis, og dómstólar eiga að geta fengið upplýsingar um kostnaðinn enn grundvöll gjaldsins. Nefndin bendir á að þessar reglur gilda óháð því hvort ráðherra beri samkvæmt lögum að staðfesta gjaldskrár. Af því leiðir telur nefndin að framangreind breyting sé ekki til þess fallin að draga úr gagnsæi við setningu gjaldskrár. Í bráðabirgðaákvæði tvö er gert ráð fyrir því að ráðherra skuli skipa starfshóp til að undirbúa aðskilnað þinglýsingarhluta fasteignaskrár frá öðrum hlutum hennar og flutning á kerfi þinglýsingabókar fasteigna frá húsnæðis og Mannvirkjastofnun yfir til sýslumanna. Á fundum nefndarinnar var bent á að orðalag ákvæðis til bráðabirgða þarfnaðist mögulegar lagfæringar í þá veru að starfshópnum yrði veitt meira svigrúm til að leita leiða við að sinna því hlutverki sem þar er mælt fyrir. Um. Mikilvægt er að orðalag ákvæðisins hindri ekki að starfshópurinn hafi frelsi til að leita að bestu tæknilegu lausninni með tilliti til þarfa hagsmunaaðila fyrir þjónustu hjá húsnæðis og Mannvirkjastofnun og sýslumönnum. Orðalagsbreytingunni er ekki ætlað að breyta verkefni starfshópsins frá því sem lýst er í greinargerð með frumvarpinu. Þá eru lagðar til minniháttar lagatæknilegar breytingar sem ekki er hægt. Ekki er ætlað að hafa efnisleg áhrif á frumvarpið og þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar um breytingartillögur í nefndarálitinu að fram fari framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð var gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn, Ásmundur Friðriksson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðnýju Birna Guðmundsdóttir, Guðrún Hafsteinsdóttir, Halldóra Mogensen, Líneik Anna Sævarsdóttir, formaður velferðarnefndar, Orri Páll Jóhannsson og Óli Björn Kárason. Virðulegur forseti. Það skiptir máli þegar við erum að færa verkefni á milli stofnananna að vandað sé vel til verka og ég tel að það sé gert í þessu máli. Þetta er til þess fallið að auka skilvirkni í kerfinu sem vinnur með fasteignaskrá og gerir hlutverk Þjóðskrár einnig afmarkaðra einfaldara í vöfum.
Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta atvinnuveganefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á sviði fiskveiðistjórnar. Með frumvarpinu er stefnt að því að styrkja eftirlitshlutverk Fiskistofu og lagðar til breytingar á helstu lögum á sviði fiskveiðistjórnar sem varða eftirlit stofnunarinnar. Lagt er til að Fiskistofu verði í ákveðnum tilvikum heimilt að leggja dagsektir á hvern þann sem vanrækir að veita stofnuninni þær upplýsingar sem viðkomandi ber að veita lögum samkvæmt sem og að innheimta uppsafnaðar dagsektir. Þá er lagt til að skýrt verði kveðið á um heimild Fiskistofu til að birta opinberlega ákvarðanir um sviptingu veiðileyfa og afturköllun vigtunarleyfa. Enn fremur eru lagðar til breytingar sem miða að því að styrkja heimildir Fiskistofu til rafræns eftirlits. Við fengum á fund okkar talsvert af gestum og umsagnir eins og kemur fram í nefndarálitinu. Við ræddum um eftirlitshlutverk Fiskistofu í ljósi markmiða frumvarpsins Meiri hlutinn leggur áherslu á að markmið laga nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, og laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, eru m.a. að stuðla að sjálfbærri og hagkvæmri nýtingu fiskstofna á Íslandsmiðum jafnframt því að stuðla að verndun þeirra, tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu og hámarksafrakstur til langs tíma fyrir íslensku þjóðina. Því telur meiri hlutinn nauðsynlegt að styrkja eftirlitshlutverk Fiskistofu en leggur áherslu á að lagaheimildir til eftirlits þurfi að vera skýrar. Í ljósi þess að lagðar eru til breytingar sem styrkja heimildir Fiskistofu til rafræns eftirlits þá fjallaði nefndin um mat á nauðsyn vinnslu persónuupplýsinga en í umsögn Persónuverndar er gagnrýnt að í frumvarpinu sé ekki fjallað um mat á nauðsynlegri vinnslu persónuupplýsinga með hliðsjón af kröfum 71. gr. stjórnarskrárinnar og hvort nauðsyn eftirlitsins réttlæti þá skerðingu á friðhelgi einkalífs einstaklinga sem eftirlitið myndi fela í sér. Meiri hlutinn áréttar að takmarkanir á friðhelgi einkalífs þurfi ávallt að byggjast annars vegar á skýrri og sérstakri lagaheimild og hins vegar þurfi brýn nauðsyn að vera fyrir hendi. Meiri hlutinn telur að unnt hefði verið að skýra þessi atriði betur í greinargerð frumvarpsins. Með frumvarpinu er verið að veita eftirliti og þar með söfnun tiltekinna persónuupplýsinga lagastoð. Meiri hlutinn telur brýna nauðsyn vera fyrir hendi enda um að ræða mikilvægan lið í stefnu stjórnvalda um sjálfbærar og ábyrgar veiðar og að markmiðum aflamarkskerfisins sé náð. Unnt verði að fylgjast með og koma í veg fyrir að farið verði á svig við reglur um vigtun, brottkast og samþjöppun aflaheimilda. Þá fjallaði nefndin um mat á áhrifum á persónuvernd vegna vinnslu persónuupplýsinga. Við umfjöllun málsins var nefndin upplýst um að Fiskistofa hefur unnið mat á áhrifum á persónuvernd vegna vinnslu persónuupplýsinga ásamt verklýsingu á notkun fjareftirlitsbúnaðar og hafa þessi gögn verið birt á vef Alþingis. Við meðferð málsins í nefndinni var rætt um að æskilegt hefði verið að mat á áhrifum á persónuvernd vegna vinnslu persónuupplýsinga væri framkvæmt við undirbúning lagasetningar og að fjallað væri um forsendur matsins og niðurstöður þess í greinargerð með frumvarpinu. Meiri hlutinn telur mikilvægt að framangreind gögn hafi komið fram og að hægt sé að líta til þeirra ásamt öðrum lögskýringargögnum málsins. Meiri hlutinn bendir hins vegar á að umrætt mat á áhrifum á persónuvernd virðist ekki unnið í tengslum við framlagningu þessa frumvarps, eins og áður segir, og beinir því til ráðuneytisins og Fiskistofu að unnið verði mat á áhrifum á persónuvernd vegna þeirrar vinnslu persónuupplýsinga sem lögð er til með frumvarpinu og verður heimil, verði það samþykkt. Loks fjallaði nefndin um rafrænt vöktunarkerfi í löndunarhöfnum en með frumvarpinu er lagt til að eftirlitsmönnum Fiskistofu verði heimill aðgangur að rafrænum vöktunarkerfum í löndunarhöfnum í þeim tilgangi að hafa eftirlit með löndun afla. Við umfjöllun málsins komu fram sjónarmið um að skýra þyrfti ákvæðið frekar og fjalla um í hvaða tilvikum Fiskistofa muni nýta þessa heimild. Meiri hlutinn bendir á að um er að ræða heimild til aðgangs að rafrænum vöktunarkerfum hafna séu þau til staðar. Frumvarpið felur ekki í sér skyldu löndunarhafna til að setja upp rafrænt vöktunarkerfi. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að við eftirlitið þurfi að huga að lögum um persónuvernd og gæta þess að eftirlit sé í samræmi við tilgang heimildarinnar, þ.e. að hafa eftirlit með löndun afla, að teknu tilliti til meðalhófs. Við í meiri hlutanum ítrekum þessi sjónarmið. Við í meiri hlutanum leggjum til breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar rafræna skráningu afla þannig að tekinn sé af allur vafi um að skipstjórar skipa sem veiða samkvæmt sérveiðileyfi haldi einnig afladagbók. Í ákvæðinu er einnig gert ráð fyrir að skipstjórar sendi afladagbækur rafrænt til Fiskistofu áður en veiðiferð lýkur. Meiri hlutinn leggur til að í stað orðsins „rafrænt“ komi orðið „stafrænt“ til að mæta örri þróun í tæknilausnum við skráningu aflaupplýsinga. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar dagsektarákvæði frumvarpsins en ákvæði þess heimila Fiskistofu að leggja dagsektir á þá aðila sem vanrækja að afhenda stjórnvaldinu nánar tilgreindar upplýsingar. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að Fiskistofa búi yfir fullnægjandi úrræðum til þess að knýja á um t.d. afhendingu gagna og upplýsinga en tryggja þarf að viðkomandi sektir hafi viðunandi fullnustu- og varnaðaráhrif. Það er t.d. hægt að gera með því að taka tillit til fjárhagslegs styrkleika eftirlitsskyldra aðila og eðlis vanrækslu eða brots. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á fjárhæðum sekta, þ.e. að þær geti verið á bilinu 10.000 kr. til 1 millj. kr. og að heimilt verði að ákveða dagsektir sem hlutfall af tilteknum stærðum í rekstri eftirlitsskylds aðila. Þá verði við ákvörðun um fjárhæð dagsekta heimilt að taka tillit til eðlis vanrækslu og fjárhagslegs styrkleika viðkomandi aðila. Meiri hlutinn leggur einnig til að það verði heimilt að fella óinnheimtar dagsektir niður veiti aðilar síðar upplýsingar en þannig getur skapast hvati til breyttrar hegðunar. Þá verði fellt úr frumvarpinu hámark dagsekta enda hefur hámarkið eins og það er í frumvarpinu vart varnaðaráhrif. Loks verði ráðherra veitt heimild til að kveða nánar á um ákvörðun og innheimtu dagsekta í reglugerð. Í þriðja lagi, og var kannski það sem mest var til umræðu, er lögð til breyting er varðar notkun fjarstýrðra loftfara við eftirlitsstörf. Í umsögnum við málið kom fram gagnrýni á þetta ákvæði frumvarpsins þess efnis að gengið væri of nærri friðhelgi einkalífs einstaklinga með leynilegri vöktun á bátum og skipum. Rætt var um hvort mögulegt væri að kveða á um tilkynningarskyldu Fiskistofu um eftirlit með fjarstýrðum loftförum. Bent var á að slík skylda gæti dregið úr fælingarmætti eftirlitsins og markmiðum þess. Meiri hlutinn telur eðlilegt að stíga varlega til jarðar þegar um er að ræða nýtingu nýrrar tækni við eftirlit með fiskveiðum og telur sanngjarnt að Fiskistofa gefi út almenna tilkynningu áður en hún hefur eftirlit, t.d. á vef Fiskistofu, en ekki er gert ráð fyrir að slíkar tilkynningar verði svæðisbundnar eða afmarkaðar með tilteknum hætti, svo sem tímamörkum. Í fjórða lagi er lögð til breyting á ákvæði er varðar vinnslu persónuupplýsinga sem Fiskistofu er heimil í þeim tilgangi að sinna lögbundnu hlutverki sínu samkvæmt lögum á sviði fiskveiðistjórnar að uppfylltum skilyrðum laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal upplýsinga sem verða til við rafrænt eftirlit og um eignarhald útgerðarfélaga og annarra upplýsinga sem hinn skráði leggur í té. Meiri hlutinn leggur til breytingu á ákvæðinu til að skýra heimildir Fiskistofu til vinnslu persónuupplýsinga, m.a. í ljósi þess að líkur er á að Fiskistofu muni berast upplýsingar frá fleiri aðilum en hinum skráða. Loks leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæði til bráðabirgða þess efnis að lengja heimild Fiskistofu til að fara í samstarf við útgerðaraðila um rafræna vöktun með myndavélum um borð í fiskveiðiskipum og lagt er til að heimildin nái til áranna 2022, 2023 og 2024. Þá eru að lokum lagðar til minni háttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar. Að þessu sögðu leggur meiri hluti atvinnuveganefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir og sjá má á sérstöku þingskjali. Undir álit meiri hluta atvinnuveganefndar rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Stefán Vagn Stefánsson, Gísli Rafn Ólafsson, Hildur Sverrisdóttir, Berglind Ósk Guðmundsdóttir, Hanna Katrín Friðriksson og Þórarinn Ingi Pétursson. Þórunn Sveinbjarnardóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu.
Frú forseti. Mig langaði að byrja á því að þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir vinnuna við þetta frumvarp ásamt öðrum í nefndinni. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða sem þarf að taka vel á og við reyndum í nefndinni að fara þann gullna meðalveg sem þarf að fara í svona málum. En mig langaði að gera grein fyrir bókun sem ég lagði fram við afgreiðslu málsins. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Friðhelgi einkalífs er mikilvægur stjórnarskrárréttur sem einungis skal skertur þegar brýna nauðsyn ber til. Of mörg gögn benda til þess að umgengni um sameiginlega auðlind þjóðarinnar. hafið, sér í lagi í formi ólöglegs brottkasts, sé mun verri en áður var talið. Ég tel því að nauðsyn krefjist þess að Fiskistofu séu veittar auknar heimildir undir ströngu regluverki sem gerir henni kleift að fylgjast betur með nýtingu þessarar sameiginlegu auðlindar þjóðarinnar.“
Borist hafa bréf frá Kristrúnu Frostadóttur, 3. þm. Reykv. s., og Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, 8. þm. Reykv. n., um að þær verði fjarverandi á næstunni. Þá hefur borist bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Ásmundur Friðriksson, 6. þm. Suðurk., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykv. s., Rósa Björk Brynjólfsdóttir, 1. varamaður á lista Viðreisnar í Reykv. n., Jón Steindór Valdimarsson, og 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðurk., Björgvin Jóhannesson. Rósa Björk og Jón Steindór hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa.
Kjörbréf Björgvins Jóhannessonar hefur verið rannsakað og samþykkt, en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni. Ég vil biðja hv. þingmann að rita undir heitstafinn.
Björgvin Jóhannesson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkomin til starfa á Alþingi.
Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1044, um notkun geðlyfja, frá Evu Sjöfn Helgadóttur.
Forseti. Þetta er væntanlega síðasta skiptið í bili sem þessi dagskrárliður, störf þingsins, er á dagskrá. Ég vildi því kannski aðeins tala um störf þingsins. Ég heyri oft sagt: Af hverju virkar þingið eins og það gerir? Af hverju er ekki hægt að gera hlutina aðeins öðruvísi, svona eða hinsegin? Það er dálítið áhugavert svar við því. Ég hef aðeins fjallað um þetta áður í störfum þingsins en það er gott að ítreka það. Við erum með þannig stjórnarfyrirkomulag hér að meiri hlutinn ræður öllu. Allar spurningar um það hvernig hægt er að gera hlutina öðruvísi beinast því að meiri hlutanum. Allt sem stjórnarandstaðan gerir eru viðbrögð við því sem meiri hlutinn gerir. Frumkvæðið getur aldrei verið hjá stjórnarandstöðunni, það virkar ekki þannig af því að meiri hlutinn ræður öllu. Það þýðir ýmislegt. Meiri hlutinn segir kannski: Nei, við ætlum bara að gera þetta svona hvað sem tautar og raular og sama hvaða rök eru í málinu. Þá er það bara einn staður sem stjórnarandstaðan getur mætt á til að segja hlutina eins og þeir eru, stundum undir rós eða eitthvað álíka, og það er í þennan ræðustól. Þetta er eina tæki stjórnarandstöðunnar til að reyna að hafa einhver áhrif á stjórnarmeirihlutann og reyna að ná til þeirra í eitthvert samtal þegar ekkert samtal er í boði. Stundum er það þannig að það er einfaldlega verið að láta stjórnarandstöðuna svitna, það er einhver tregagangur í samningaviðræðum. Þá er það bara útkljáð í því hversu lengi stjórnarandstaðan þolir að tala í einhverju máli. Það þarf ekki að tengjast því máli sem verið er að ræða um. Það er bara einfaldlega svona: Hér er pattstaða og hún er leyst með því að einhver fer upp í ræðustól þangað til pattstaðan leysist. Það er dálítið merkilegt að átta sig á því [[Forseti hringir.]]hvað það þýðir í heildarsamhenginu. Það er, held ég, eitthvað sem við ættum að skoða aðeins betur, að hafa fleiri úrræði til þess að [[Forseti hringir.]]útkljá samninga en bara það að ræðustóll Alþingis sé flöskuháls.
Herra forseti. Í dag, 14. júní, er þess minnst í Eystrasaltsríkjunum að á þessum degi fyrir rúmum 80 árum var hafist handa við að flytja pólitíska andstæðinga burt frá Eistlandi, Lettlandi, Litháen, hluta Póllands og Rúmeníu. Tugir þúsunda kennara, smákaupmanna, opinberra starfsmanna, landeiganda og annarra sem Sovétríkjunum þótti stafa ógn af, voru fluttir nauðugir í fangabúðir víðs vegar í Síberíu. Þar á meðal voru þúsundir barna og býsna stór hluti af öllu þessu fólki sneri aldrei aftur og endaði líf sitt í Gúlaginu. Þetta voru ömurlegir glæpir. Þessir nauðungarflutningar almennra borgara voru taldir glæpir gegn mannkyni af nefnd sem forseti Eistlands skipaði fyrir síðustu aldamót. Með þeim var gerð tilraun til þess að lama samfélagið í því skyni að það yrði leiðitamara undir ógnarstjórn Stalíns. Spor sögunnar hræða. Rússar hafa nú komið upp svokölluðum síunarherbúðum eða, með leyfi forseta, „filtration camps“, sem er einhvers konar skrautmál yfir fangabúðir. Að minnsta kosti 1 milljón úkraínskra borgara hefur ekki átt annarra úrkosta en að flýja stríðið til Rússlands. Það á t.d. við um marga íbúa borgarinnar Maríupol sem lögð var í rúst í látlausu sprengjuregni. Það eru ill örlög að vera komin upp á náð ofbeldismanna. Það er einmitt hlutskipti fólksins í síunarbúðunum sem sætir geðþóttaákvörðunum, að sögn mannúðarsamtaka. Fólk sem talið er tengjast úkraínska hernum hverfur sporlaust og aðrir mæta óþekktum örlögum í flóttamannaverum út og suður í Rússlandi. Nýtt Gúlag er í mótun. Ég leyfi mér af þessum sökum að vekja athygli þingheims, þar með talin hv. utanríkisnefnd og hæstv. utanríkisráðherra, á stöðu stríðsflóttafólks í Rússlandi frá Úkraínu. Þetta fólk má ekki gleymast.
Virðulegi forseti. Hér komum við saman á næstsíðasta degi þessa löggjafarþings. Næstu tvo sólarhringa munum við samþykkja á færibandi frumvörp og þingsályktunartillögur sem samið hefur verið um að klára fyrir þinglok. Næstum öll eiga þessi þingmál það sameiginlegt að þau eru stjórnarmál, skrifuð af ráðuneytum. Einungis fjögur mál skrifuð af þingmönnum, svokölluð þingmannamál, hafa hlotið þá náð að fá umfjöllun og afgreiðslu úr nefnd. Þessi fjögur mál með framsögumönnum frá fjórum mismunandi stjórnarandstöðuflokkum fá afgreiðslu úr nefnd sem hluti af þessum þinglokasamningum. Það er því miður þannig að undanfarin ár hafa nær engin þingmannamál fengið afgreiðslu á þinginu ef frá eru talin þau örfáu mál sem eru hluti af þinglokasamningum á hverju ári. Skiptir þá engu hversu góð málin eru eða hversu margir þingmenn eru meðflutningsmenn á málinu. Virðulegi forseti. Þessi þróun er aðför að lýðræðinu. Mörg þingmannamál verða þannig til að kjósandi eða kjósendur hafa samband við þingmenn og benda þeim á brotalamir í kerfinu. Gott dæmi um þetta er þingmál hv. þm. Hildar Sverrisdóttur um tæknifrjóvgun, sem ég og þingmenn úr flestum flokkum erum meðflutningsmenn á. Þar er verið að uppfæra lög sem voru skrifuð á öðrum tímum þegar einungis konum, giftum karlmönnum, var leyft að nýta sér þessa tækni. En jafnvel þó að þarna sé um mikilvægar réttarbætur að ræða, jafnvel þótt þarna sé breiður hópur þingmanna úr öllum flokkum á bak við frumvarpið, þá er það eitt af hinum mörgu málum sem enda í grafreit góðra hugmynda nú við þinglok. Eina von okkar þingmanna sem lagt hefur fram 104 þingmannafrumvörp og 128 þingsályktunartillögur er að eitthvað af því sem við leggjum fram sé pikkað upp af ráðuneytum og nýtt seinna. Virðulegi forseti. Ég skora á formenn þingflokka og virðulegan forseta [[Forseti hringir.]]að finna leið til þess að lýðræðið fái að njóta sín og mál þau sem þingmenn leggja fram fái meiri athygli og [[Forseti hringir.]]góðar hugmyndir nái fram jafnvel þó að þær komi ekki frá lögfræðingum ráðuneytanna.
Virðulegur forseti. Það sem mig langar að gera að umtalsefni mínu hér í ræðu í dag eru löggæslumál og staða löggæslunnar á Íslandi. Sá málaflokkur er reyndar efni í umræðu í heilan dag en mig langar að taka eitt mál sérstaklega til umfjöllunar úr þeim fjölmörgu álitaefnum sem koma til greina þegar lögreglan er annars vegar. Sameining lögregluembættanna og aðskilnaður við sýslumenn 2015 var mikið framfaraskref fyrir lögregluna. Ég vil meina að þær breytingar að lögregluembættin fengu sérstakan lögreglustjóra hafi verið mikið gæfuspor og lyft lögreglunni og löggæslunni upp á annan og miklu betri stall. Þær breytingar tókust almennt vel þó svo að í slíkum breytingum séu alltaf einhverjir hnökrar sem þarf að laga, en núna árið 2022 eru þeir flestir ef ekki allir í baksýnisspeglinum. Engin stofnun er þó sterkari en starfsfólkið sem í henni starfar. Mikill mannauður er í lögreglunni og það er mikilvægt að hlúa vel að starfsmönnum og tryggja að þeir geti þroskast og eflst í starfi, sér og embættunum til framdráttar. Með nýju lögregluráði var komið á samstarfsvettvangi lögreglustjóra um framtíð og stefnu löggæslunnar til komandi ára. Það er vel. Það er þó eitt sem vekur undrun mína og hefur gert frá stofnun lögregluráðs, það er einfaldlega sú staðreynd að ekki er einn einasti lögreglumaður í því lögregluráði. Það er mikilvægt að rödd lögreglumanna fái að heyrast á slíkum samráðsvettvangi þegar verið er að ræða um framtíð og stefnu lögreglunnar til komandi ára. Virðulegur forseti. Ég skora á dómsmálaráðherra að gera bragarbót á því og tryggja að rödd lögreglumanna, fagstéttarinnar, fái að heyrast í lögregluráði í framtíðinni og gera breytingar sem til þarf á lögregluráði svo lögreglan muni eiga fulltrúa þar í framtíðinni.
Herra forseti. Ég má til með að vara við því að hér er um endurtekið efni að ræða, jafnvel margendurtekið. Um árabil hefur verið viðtekin venja að afgreiða umsóknir um ríkisborgararétt, annars vegar fyrir þinghlé í desember og hins vegar fyrir þinglok í júní. Eins og margoft hefur verið bent á á yfirstandandi þingi hefur Útlendingastofnun, í skjóli hæstv. dómsmálaráðherra, ítrekað lagt stein í götu þingsins við afgreiðslu umsókna um ríkisborgararétt. Vegna þessa tókst þinginu ekki að afgreiða haustumsóknirnar fyrr en í lok aprílmánaðar. Voru uppgefnar ástæður stofnunarinnar þær að vinnuálagið væri svo mikið og hæstv. ráðherra sjálfur röflaði eitthvað um jafnræði sem stóðst ekki neina skoðun í fjölmiðlum. Nú erum við á lokametrum þessa þings og enn hefur ekki tekist að fá nauðsynleg gögn vegna vorumsókna frá Útlendingastofnun sem þeim ber lögum samkvæmt að afhenda þinginu. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd óskaði skýringa á því hvers vegna gögnin hefðu ekki borist, hvort vinnuálagið væri enn að sliga stofnunina. Í svari Útlendingastofnunar segir hins vegar, í lok langrar ræðu um það hvernig stofnunin þætti sniðugast og best að fyrirkomulagið á umsóknarferlinu væri, með leyfi forseta: Þegar litið er til þess hóps sem fengið hefur veittan ríkisborgararétt með lögum undanfarin ár má draga þá ályktun að umsagnir lögreglu og Útlendingastofnunar hafi takmarkað vægi þegar tekin er ákvörðun um veitingu af hálfu Alþingis. Á íslensku: Þið gerið ekki það sem við viljum og þá fáið þið ekki gögnin. Það er því ekki bara samsæriskenning þeirrar sem hér stendur að raunverulegar ástæður fyrir því að Útlendingastofnun haldi þessum gögnum eftir frá þinginu séu pólitískar. Nú hefur það verið staðfest bæði skriflega og munnlega af hálfu Útlendingastofnunar. Það er ekki boðlegt að þingið mæti slíkum yfirgangi af hálfu stjórnsýslunnar, hvað þá þegar líf fólks er í húfi. Það er heldur ekki boðlegt að þingið fari í sumarfrí fyrr en þetta mikilvæga mál hefur verið afgreitt. Hér hangir líf fólks á bláþræði.
Virðulegur forseti. Ég vil gera stöðuna á húsnæðismarkaði að umtalsefni mínu og hef svo sem gert það áður í þessum ræðustól. Það er mikilvægt í ljósi þeirrar stöðu sem við öll stöndum frammi fyrir og það er nauðsynlegt og samvinnuverkefni milli ríkis og sveitarfélaga að tryggja hér öfluga uppbyggingu um land allt. Ég fagna þeim aðgerðum sem ríkið hefur boðað í þeim efnum til að tryggja að svo verði. Það þarf að stytta alla ferla - ég þekki það bara af eigin raun og ég held að við könnumst öll við það sem hér erum inni - án þess auðvitað að það bitni á vinnubrögðum framkvæmdaraðila. Í þessu samhengi er mikilvægt að treysta þær stofnanir sem mikilvægar eru svo tillögur að uppbyggingu fái sanngjarna og faglega meðferð og afgreiðslu. Við sjáum það öll að það álag sem er nú á markaðnum, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, hefur margvísleg áhrif á heimili og stöðu þeirra. Ákveðnir hópar hafa verið að stækka við sig og spenna bogann, ef svo má segja, og hækkandi vaxtastig hefur haft veruleg áhrif á mánaðarlegar greiðslur þess hóps og auðvitað annarra. Við sjáum það núna á nýlegri hækkun á miklu fasteignamati og ég held að það sé rétt í því sambandi að hvetja sveitarfélög til að stíga þar inn og - hvað segir maður? - éta þessa hækkun ekki í einum bita heldur stilla álagningarstuðulinn af með þeim hætti að hækkunin bitni ekki öll á íbúum sveitarfélaganna. Sveitarfélögin hafa til þess fullt vald.
Herra forseti. Innrás Rússa í Úkraínu hefur nú þegar haft gríðarleg áhrif og ekki bara á líf milljóna Úkraínumanna sem hafa dáið eða flúið heimili sín í fjölmennustu og hröðustu fólksflutningum í 75 ár. Innrás Rússa hefur einnig ótrúlega neikvæð áhrif á fæðuöryggi fólks um allan heim, á efnahagsástand margra ríkja og er að umbylta orkumálum í Evrópu og víðar. Þrátt fyrir allt hefur Evrópa ekki áður sýnt sterkari samstöðu en nú gegn ófyrirgefanlegu framferði Rússlandsforseta. Evrópa hefur sjaldan unnið eins þétt saman að hröðum viðbrögðum og í mannúðarkrísunni síðustu þrjá mánuði, eða rúmlega það. Evrópa hefur sýnt sínar bestu hliðar og byggt á þeim grunni og gildum sem sameinast var um í kjölfar hörmunga síðustu aldar. Hvar viljum við vera í þessari samstöðu þjóða sem við berum okkur saman við? Viljum við vera hluti af sterkri heild eða halda okkur áfram á jaðrinum með sérhagsmuni fárra að leiðarljósi. Þegar forystufólk stjórnmálaflokka sem styðja aðild að Evrópusambandinu töluðu um nauðsyn Evrópusamvinnu og að endurnýja aðildarumsókn Íslands hlupu formaður Sjálfstæðisflokksins og þingmenn hans fram og reyndu að kæfa umræðuna í fæðingu. Það gæti skapað tóm vandræði að spyrja þjóðina. Herra forseti. Hvar er Evrópustefna þriggja ríkisstjórnarflokka gagnvart Evrópu á tímum þegar ógn steðjar að Evrópu og þeim gildum sem verið hafa grunnur að endurreisn í kjölfar heimsstyrjalda? Er ekki kominn tími til að hefja vinnu við Evrópustefnu Íslands? Við þurfum að ræða hvernig við sjáum fyrir okkur samstarf við Evrópuríki, að öðru leyti en því sem snýr að innleiðingu á reglugerðum EES. Við þurfum að ræða dýpra og sterkara samstarf við vinaþjóðir okkar, stærsta markaðssvæði okkar, nánara samstarf á sviði loftslagsmála, mannréttinda, vísinda, nýsköpunar og þekkingar og ekki síst nánari samvinnu um þekkingu og eflingu lýðræðis og réttarríkisins. Herra forseti. Ég skora á þingheim að taka umræðuna og beita sér fyrir því að styrkja stöðu Íslands í Evrópusamvinnu og alþjóðastarfi, ekki flæmast undan áróðri og óttastjórn hagsmunaaflanna í enn eitt skiptið.
Herra forseti. Greiningardeild Íslandsbanka spáir 8,4% verðbólgu í júnímánuði. Verðbólga síðustu 12 mánaða mældist í maí síðastliðnum 7,6% og hefur ekki mælst svo mikil frá því í mars árið 2010. Gangi spá bankans eftir væri um að ræða 1% hækkun á vísitölu neysluverðs frá fyrri mánuði. Ég setti þetta í samhengi við sjálfan mig en ég er á leigumarkaði. Frá áramótum hefur húsaleiga mín hækkað um 10% en það þykir víst ekkert mikið og kannski bara ansi vel sloppið. Samt sem áður er þetta umtalsverð fjárhæð fyrir mig því að ég er öryrki og um síðustu mánaðamót þá greiddi ég 62% af ráðstöfunartekjum mínum í húsaleigu. Síðan greiddi ég 3,5% af mínum tekjum til lífsnauðsynlegra lyfjakaupa. Sem sagt, 65,5% í leigu og lyf. Þá á eftir að greiða fyrir hita og rafmagn og síma og ekki skal gleyma matarinnkaupunum. Ég valdi mér ekki það hlutskipti að verða öryrki með öllu sem því fylgir. Nei. Ef ég hefði haft val þá hefði ég valið mér að vera heill heilsu, laus við verki og vanlíðan og því megið þið hv. alþingismenn trúa.
Virðulegi forseti. Í greinargerð með fjárlagafrumvarpi ársins 2022 kom skýrt fram að atvinnuleysisbætur yrðu hækkaðar um 4,6%, um sömu prósentutölu og greiðslur almannatrygginga. Við hér á Alþingi gerðum ráð fyrir þessu þegar fjárlögin voru afgreidd og ekki datt mér annað í hug en að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, Guðmundur Ingi Guðbrandsson, myndi haga reglugerðarbreytingum um fjárhæð atvinnuleysistrygginga til samræmis við það. Hvað gerðist svo? Jú, án þess að mikið bæri á því, og án þess að nokkur umræða færi fram um það hér á Alþingi eða í samfélaginu, þá hækkaði hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra grunnatvinnuleysisbætur miklu minna, ekki um 14.000 kr. eins og Alþingi ætlaðist til heldur um 6.300 kr. Síðan hafa bæturnar fengið að rýrna að raunvirði eftir því sem verðbólgan hefur rokið upp. Hvað gerðist svo þegar ríkisstjórnin lét loksins undan þrýstingi stjórnarandstöðunnar og kynnti mótvægisaðgerðir vegna verðbólgunnar? Jú, þá var aftur ákveðið að skilja atvinnuleitendur eftir, hóp sem er með lægstu tekjurnar á Íslandi og er þannig sérstaklega berskjaldaður fyrir hækkandi matvæla-, eldsneytis- og húsnæðiskostnaði. Virðulegi forseti. Þetta er alveg ótrúlega ómerkilegt, þetta er bara mjög ómerkileg framganga. Ég ætla að biðla til þingmanna í meiri hlutanum að banka í hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, skora á hann að leiðrétta þetta strax með reglugerðarbreytingu og helst áður en þing fer heim. Gerið það nú, þingmenn meiri hlutans, bankið í hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra. Sameinumst um að leiðrétta þetta og fylgja forsendum fjárlagaársins 2022. Þó það nú væri.
Virðulegi forseti. Í gær birtist á vef Stjórnarráðsins skýrsla starfshóps um félags- og heilsufarslegar aðgerðir vegna áhrifa heimsfaraldurs á viðkvæma hópa. Þar segir, með leyfi forseta: „Í skýrslu starfshópsins eru settar fram tillögur að sértækum aðgerðum sem hafa að markmiði að draga úr neikvæðum langtímaáhrifum faraldursins á viðkvæma hópa í íslensku samfélagi.“ Heimsfaraldurinn, sem er í það minnsta nú um stundir í baksýnisspeglinum, snerti okkur öll á mismunandi hátt. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hafði ekki gert mér fullkomlega grein fyrir því hversu mikil áhrif þessi faraldur hafði á mikilvæg félagsleg tengsl. Þetta segi ég, ófötluð forréttindakona, sem hafði það með besta móti. Það má því rétt gera sér í hugarlund þau félagslegu áhrif sem heimsfaraldurinn hafði á þau sem eru í bágri félagslegri stöðu. Aðgerðirnar eru fjármagnaðar með viðbótarfjármagni á yfirstandandi ári og snerta á fjölmörgum þáttum samfélagsins. Þar má t.d. nefna stuðning við félagsstarf aldraðra, félagsstarf fullorðins fatlaðs fólks og viðkvæmra hópa með það að markmiði að sporna við einmanaleika og félagslegri einangrun þeirra og nema aðgerðirnar um 300 millj. kr. til þessara málaflokka. Einnig er lögð mikil áhersla á geðheilbrigðismálin enda eftir því kallað. Lögð er áhersla á bætta heilsu og bætt geðheilbrigði ungmenna, bætta þjónustu á BUGL og BUGL-teymanna sem og þriðja stigs geðheilbrigðisþjónustu fyrir 18 ára og eldri. Einnig eru settir fjármunir til að stytta biðlista fyrir börn og fjölskyldur þeirra, m.a. hjá Ráðgjafar- og greiningarstöð. Fjármunir eru settir í forvarnir í skólum, sem ég tel mikilvægt, og sérstök sumarúrræði eru í boði fyrir börn í viðkvæmri stöðu. Þá er tekið á kynferðis- og heimilisofbeldi og miða þær aðgerðir „að bættu aðgengi þolenda og gerenda að viðeigandi þjónustu“. Þetta eru aðeins nokkrar þeirra aðgerða sem ráðist verður í bæði á yfirstandandi ári og því næsta, en alls nema tillögurnar um 750 millj. kr. á yfirstandandi ári og 1 milljarði á því næsta. Bæði innlendar og erlendar rannsóknir hafa sýnt að heimsfaraldurinn hafði umtalsverð félagsleg áhrif. Það er því ljóst að þessar aðgerðir eru þarfar og nauðsynlegar.
Virðulegi forseti. Nú fer þessum fyrsta þingvetri mínum að ljúka. Það hefur verið mikil ánægja að vinna með ykkur og verða vitni að því frá fyrstu hendi hversu mikið alþingismenn þjóðarinnar brenna fyrir því að betrumbæta samfélagið okkar. Þeir vilja styðja við foreldra sem missa barn, styðja við nýsköpun og styrkja stöðu lántaka og leigjenda. Þeim er annt um velferð dýra og um umhverfið. Alþingismönnum er umhugað um geðheilsu þeirra sem vinna við að hjálpa öðrum, vilja jafna stöðu fólks á vinnumarkaði og auðvelda og einfalda aðgengi að tæknifrjóvgunum. Þingmenn eru auðvitað ekki alltaf sammála og kannski sjaldnast, sérstaklega um leiðir að settu marki en þeim gengur gott til. Munurinn á hugarfari þingmanna, hugsunarhætti og hugsjónum kemur hins vegar vel í ljós þegar við ræðum fjármálaáætlun næstu ára hér á þinginu. Þjóðin hefur glímt við næstmesta efnahagsáfall seinni tíma og það er ljóst að aðgerðir hafa skilað árangri og efnahagurinn hefur tekið hratt við sér. Hins vegar stafar okkur ógn af verðbólgu og versnandi efnahagshorfum í heiminum. Hvernig eigum við að bregðast við því? Hér heyrast raddir þar sem amast er við skattalækkunum undanfarinna ára, hækkun frítekjumarks og lækkun gjalda; aðgerðir sem stjórnvöld geta sannarlega hreykt sér af enda byggja þessar fortölur á hugmyndum um að samfélagskakan séu óbreytanleg stærð og ágreiningurinn snúi aðeins að því hvernig eigi að skipta henni. Efnahagsstjórn undanfarinna ára hefur hins vegar sannarlega stækkað kökuna. Um það verður ekki deilt. Hins vegar mættu stjórnvöld standa sig mun betur þegar kemur að aðhaldi og hagræðingu. Þar mætti vera meira af harða hægrinu og ég hvet þau til að sitja á eilífri þörf til að hækka skatta og gjöld þegar kreppir að og fara einfaldlega betur með þær tekjur sem við heimtum af fólkinu í landinu.
Virðulegur forseti. Nú síðustu daga sat ég þingmannaráðstefnu Eystrasaltssvæðisins. Þetta var í 31. skipti sem slík ráðstefna er haldin en í þessum klúbbi sitja Eystrasaltslöndin, þ.e. Eistland, Lettland, Litháen, og Pólland, Þýskaland, Rússland og Norðurlöndin öll, líka Ísland og Noregur, þar tengjumst við nú Eystrasalti. Þetta var sögulegur fundur vegna þess að Rússar hafa verið aðilar að þessari þingmannaráðstefnu. Við höfum þegar fordæmt árásir Rússa á Úkraínu harðlega en á þessum fundi voru Rússar hreinlega reknir úr klúbbnum. Stofnsamþykktum var breytt með þeim hætti að Rússar geta ekki verið aðilar að þingmannaráðstefnu Eystrasaltsríkjanna fyrr en verulegar breytingar hafa átt sér stað innan Rússlands. Þetta gátum við öll verið sammála um. Það sem kom mér reyndar meira á óvart var að tillögur okkar Íslands að efni inn í ályktun fundarins, sem ég og hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson stóðum fyrir, voru líka samþykktar, en þar er skorað á ríkisstjórnir Eystrasaltssvæðisins að vernda réttindi og tryggja öryggi flóttamanna, þjóðernislegra minnihlutahópa, hinsegin fólks, kvenna, barna, aldraðra og annarra viðkvæmra hópa sem eru í sérstakri hættu á stríðstímum. Við vorum þakklát fyrir að þessi ályktun var samþykkt. Þar kom jafnvel enn meira á óvart að tillaga okkar um að skora á ríkisstjórnirnar að verja kynheilbrigði og sjálfsákvörðunarrétt kvenna yfir eigin líkama var líka samþykkt. Ég tel þetta mikinn sigur og mig langar að hvetja hv. þingmenn sem nú fara á ráðstefnur erlendis og hafa míkrófóninn að tala fyrir þessum sjálfsögðu kvenréttindum sem íslenska þingið hefur staðið vörð um. Ég veit að hv. þm. Helga Vala Helgadóttir er að leggja slíka tillögu fyrir ársfund ÖSE-þingsins og ég mun að sjálfsögðu styðja hana.
Virðulegi forseti. Mig langar að snerta á tveimur málum í jómfrúrræðu minni, annars vegar á leigubílamarkaðinum þar sem kvaðir og aðgangshindranir hafa skapað raðir og biðtíma sem gefa íslenskum leigubílamarkaði algjöra falleinkunn í alþjóðlegum samanburði. Á þessu vöktu ungir Sjálfstæðismenn athygli með ókeypis skutli um síðustu helgi og fá hrós fyrir. Þótt leigubílafrumvarp hæstv. innviðaráðherra sé í áttina finnst mér of skammt gengið. Miklar hömlur eru á rekstrarformi þar sem leyfishafar skulu áfram vera einstaklingar og þeir skulu vera skráðir eigendur og umráðamenn bifreiðar. Áfram eru gerðar kröfur um gjaldmæli og að standast þurfi leigubílstjóranámskeið sem aðeins fer fram á íslensku. Við þurfum ekki að hræðast frelsi á leigubílamarkaði. Það nægir að horfa til nágrannaríkja sem hafa opnað á fjölbreytt rekstrarform með góðum árangri. Þar að auki er góður leigubílamarkaður ekki eitthvað sem gott er að hafa heldur algjört öryggismál, sérstaklega fyrir konur sem eru bókstaflega fastar á skemmtanalífinu, komast ekki heim og það er kannski tveggja tíma bið eftir leigubíl. Mig langar líka aðeins að ræða um heilbrigðismálin sem heilbrigðisstarfsmaður. Staða í geðheilbrigðismálum er grafalvarleg og tilfellum hefur fjölgað mjög. Við sem erum í þessum sal verðum að tryggja betri þjónustu við þessa sjúklinga. Bráðamóttaka geðdeildar er aðeins opin frá 12–19 á virkum dögum og frá 13–17 á frídögum. Utan opnunartíma er fólki beint á bráðamóttökuna sem er að springa undan álagi, fyrir utan það þá eiga þessir sjúklingar ekkert heima á bráðamóttökunni heldur þurfa sérhæfðari aðstoð. Ég bind miklar vonir við vinnuhóp á vegum heilbrigðisráðuneytisins sem vinnur að aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum því við þurfum að gera svo miklu betur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Íslenskur almenningur er reglulega minntur á mikilvægi virkrar samkeppni og kostnaðinn sem fylgir samkeppnisskorti, hvort sem um er að ræða fákeppni í bankaþjónustu, á tryggingamarkaði, eldsneytismarkaði, í landbúnaði eða sjávarútvegi. Áhrifin eru alltaf þau sömu, neytendum í óhag. Fákeppnishagnaður í fjármálakerfinu er ástæða þess að hér er dýrasta bankaþjónusta í Evrópu. Þennan kostnað þurfa fyrirtæki og almenningur að sitja uppi með. Sömu sögu er að segja með tryggingaþjónustu. Hátt matvöruverð og eldsneytisverð hefur einnig leikið okkur grátt. Þessi vandamál eru að mestu afleiðing samkeppnisleysis og pólitískra ákvarðana. Virkari samkeppni á markaði er brýn nauðsyn fyrir neytendur, ekki síst með verðbólguna grasserandi eins og nú er. Meðan þetta er hins vegar eitt af forboðnum umræðuefnum stjórnvalda þá breytist lítið. Nú líður að lokum þingsins og enn kýs ríkisstjórnin að stinga höfðinu í sandinn frekar en að ræða af einhverri alvöru hvernig tryggja megi eðlilega samkeppni, til að mynda á vöru- og þjónustumarkaði. Þess vegna var tillaga okkar, um heildstæða úttekt á áhrifum virkrar samkeppni, ekki afgreidd úr nefnd á sínum tíma, ekki heldur á þinginu sem nú er að líða, ekki frekar en tillaga okkar um mat á samkeppnisrekstri ríkisins. Þess vegna er enginn áhugi á tillögum okkar um að almennar samkeppnisreglur ríki í landbúnaði og enginn áhugi er á að markaðslögmál gildi í sjávarútvegi. Og svo er auðvitað enginn, ekki nokkur, áhugi á að ræða vaxtamuninn í fjármálaþjónustu og áhrif sífelldra gengisbreytinga á íslenskt atvinnu- og heimilislíf. Þetta eru risaþættir í samkeppni, hvernig við getum aukið lífsgæði fólks, og ríkisstjórnin vill ekki ræða þessi mál. Samkeppni er ekki inn á radarnum hjá ríkisstjórninni, svo einfalt er það, og fyrir vikið ráða sérhagsmunir.
Herra forseti. Ég vil nýta þetta tækifæri hér, sem verður væntanlega það síðasta á þessu þingi, til að halda árlega ræðu mína þar sem ég hvet forseta Alþingis til að hlutast til um það að grjóthnullungurinn sem er hér fyrir utan Alþingishúsið verði fjarlægður. Það bárust af því fréttir í janúar 2012 að það væri búið að koma fyrir risastórum grjóthnullungi fyrir utan Alþingishúsið sem var kallaður Svarta keilan og átti að vera minnisvarði um borgaralega óhlýðni eftir listamanninn Santiago Sierra sem kallar sig víst andófslistamann. Fyrst var grjóthnullungurinn staðsettur nokkrum metrum frá þeim stað sem hann stendur á nú. Forsætisnefnd hefur alla tíð verið skynsamlega þenkjandi í þessu máli án þess að ná fram því markmiði að hreinsa Austurvöll af þessari óværu og nú hvet ég hæstv. forseta, sem hefur ekki verið í því hlutverki áður hvað þetta erindi mitt varðar, að horfa til þess að nýta sumarið til að taka til hér framan við Alþingishúsið, að eiga samtal, annaðhvort sjálfur eða fá embættismönnum það verkefni, við Reykjavíkurborg þar sem fundinn verður flötur á því að fjarlægja þetta svokallaða listaverk sem er hreinasta hörmung í augum býsna margra. Það er eitthvað sérstaklega ónotalegt við það að minnisvarði um borgaralega óhlýðni sé beint fyrir framan löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Ágæti forseti. Ég vil hvetja þig til þessara verka í sumar og vona að við komum að grjóthreinsuðum Austurvelli í haust.
Efnahagsmála nú um stundir. Við erum að koma úr einum mestu efnahagsþrengingum í sögu lýðveldisins og það ásamt síbreytilegu ástand heimsmálanna hafa haft og koma til með að hafa áhrif hér á landi eins og annars staðar. Við fylgist grannt með þróun mála og ef grípa þarf til viðbótaraðgerða vegna verðbólgunnar eða annarra hækkana þá munum við nálgast það eins og við höfum nálgast aðrar áskoranir undanfarin ár. Það er hárrétt sem hefur komið fram í máli margra vegna heimsfaraldurs síns vegna breytinga á skattkerfinu, t.d. lækkun skattþrepa sem kemur best þeim sem lægstar tekjur hafa hækkun persónuafsláttar, minni tekjur af ökutækjum ásamt fleiru, að þá hafa tekjur ríkis ríkisins dregist saman. Þessu er öllu haldið á lofti í nefndaráliti meiri hlutans en það má heldur ekki gleyma því í umræðunni að við tölum jafnframt um tekjuöflun eftir ýmsum leiðum. Virðulegur forseti. Að þessu sögðu vil ég þakka nefndarmönnum, nefndarriturum fjárlaganefndar og hagfræðingi fyrir samstarf við þennan þingvetur sem hefur um margt verið krefjandi enda um stór og flókin mál að ræða og ég ætla svo sannarlega að vona að við eigum öll gott og gefandi. Sumar.
Forseti. Þetta skjal, fjármálaáætlun, er ekkert eins og það á að vera samkvæmt lögum um opinber fjármál. Þá vantar ýmislegt í það til þess að þing og þjóð hafi í rauninni hugmynd um það hver stefna stjórnvalda er til næstu fimm ára. Það er ekkert útskýrt hvernig þetta muni leggja grunn að einhverjum efnahagslegum stöðugleika til framtíðar eins og er lýst hérna í máli formanns fjárlaganefndar. Þá verður gripið til einhverra aðgerða ef svo ber við þessi klassíska svona viðbragð stjórnmála ekkert byggt á í rauninni neinni. Mér finnst stefnu um þróun efnahagsmála. Það er enginn grundvöllur í því sem er verið að fjalla um hérna í þessari fjármálaáætlun hefur bara umfjöllun um ýmislegt sem getur farið á hinn eða þennan veg þrengi að, engar ákvarðanir þar sem stefna stjórnvalda er ákvörðun um það hvernig á að taka og fjármagna sameiginleg verkefni. Það er engin slík ákvörðun hér að finna. Ef eitthvað er þá er þetta niðurstaða um eitthvað sem nær ekki markmiðum neins málaflokks sem er svo skrýtið að ég alla vega og Píratar verðum á rauðu á þessari fjármálaáætlun. Hún er ekki samkvæmt lögum um opinber fjármál. Þá tekur til máls.
Herra forseti. Þetta er gamaldags ríkisfjármála, pólitík sem hér er rekin. Hún mætir ekki þörfum samfélagsins og þeim risastóru áskorunum sem við stöndum frammi fyrir. Það er kerfislægur halli á ríkissjóði vegna þess að tekjuhliðin er brostin og í stað þess að styrkja tekjuhliðina og skapa þannig svigrúm til að byggja upp almannaþjónustu og efla tilfærslukerfi okkar þá er það einbeitt stefna þessarar ríkisstjórnar að draga markvisst úr umfangi ríkisins í hagkerfinu, halda fjárfestingarstigi hins opinbera í lágmarki og veikja þannig getu hins opinbera til að sinna grunnþjónustu. Það bitnar á okkur öllum. Það grefur undan því sem gerir okkur að verð velferðarríki við í Samfylkingunni. Við höfnum þessari fjármálaáætlun og ég mun ýta alveg sérstaklega fast á rauða takkanum hér á eftir.
Virðulegur forseti. Við í Flokki fólksins höfum gert þrjár breytingartillögur við fjármálaáætlunina. Sérstaklega er ekki vanþörf á að vakta sérstaklega að auka fjármuni til sjúkrahússins. Sjúkrahúsþjónustu eins og yfirmenn spítalans hafa farið fram á einnig mjög undarlegt í þessari fjármálaáætlun að það stendur til að endurskoða almannatryggingakerfið en það á ekki að setja krónu í það. Þess vegna förum við fram á 10 milljarða á næstu fjórum árum til að reyna að sjá til þess að draga úr tekjutengingum og gera eitthvað fyrir þá verst settu í samfélaginu. Við getum því miður ekki stutt fjármálaáætlun eins og hún er fram sett.
Herra forseti. Í breytingartillögum í tengslum við fjármálaáætlun 2023–2027 eru kynntar tillögur um upptöku varaflugvallagjald sem hugsað er til nýframkvæmda og viðhalds vara flugvallarkerfis landsins. Hér er fyrst og fremst verið að horfa til Reykjavíkurflugvallar, Egilsstaðaflugvallar Akureyrarflugvallar. Hér er horft til skýrslu starfshóps sem fjallaði um uppbyggingu flugvallakerfisins og eflingu innanlandsflugs frá árinu 2018 og nefndarálits meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar vegna samgönguáætlunar 2020–2024. Hér er um mikilvægar tillögur að ræða í tengslum við uppbyggingu varaflugvallakerfisins. Fjármögnun flugvallakerfisins alls hefur verið í miklum ólestri í rúman áratug eftir að þáverandi varaflugvallagjald var lagt af, að mig minnir um mitt ár 2011. Við það minnkaði fjármagni sem varið hefur verið til nýframkvæmda og viðhalds fjórfalt og skapaðist mikið ófremdarástand í framhaldi af því. Nú horfi til betri framtíðar í tengslum við þessi mál. Þessari tillögu beri að fagna og ítarlega styð ég framkomna. Fjármálaáætlun máls tekur.
Virðulegur forseti. Ríkisstjórnarflokkarnir ætla hér að samþykkja fjármálaáætlun sem mætir ekki neyðarástand í heilbrigðiskerfinu. Það er staðreynd. Fjármagn til heilbrigðiskerfisins er ekki í takt við raunvöxt svo stórar stofnanir líkt og Landspítalinn og fleiri munu eiga erfitt með að halda í horfinu, hvað þá komast upp úr núverandi rekstrar klemmu. Fyrir liggur að eftir árið 2023 er nær ekkert fjármagn í fjármálaáætlun fyrir uppbyggingu hjúkrunarheimila þó að við vitum öll að grunnvandi heilbrigðiskerfisins er skortur á einmitt þeim úrræðum. Með samþykki þessarar fjármálaáætlunar er ríkisstjórnin að staðfesta. Það var engin innstæða fyrir loforðum þeirra um stórsókn í heilbrigðismálum. Áætlunin sýnir það svart á hvítu að lítið er að marka orð heilbrigðis- og fjármálaráðherra um að það standi ekki á fjármagni til spítalans til að laga vandann í heilbrigðiskerfinu. Við í Samfylkingunni munum ekki styðja þessa fjármálaáætlun.
Virðulegu forseti. Fjármálaáætlun er ætlað að búa til ramma utan um fjármál ríkisins til næstu ára og ég fæ ekki séð að þessi áætlun sé að ná þeim markmiðum sem að er stefnt hvað það varðar og mér sýnist bara að við séum ekki hvorki að ná utan um tekjuramma né gjaldaramma í þessari fjögurra ára áætlun og mig langaði bara í þessu tilviki að nefna bara góð stöðu Landspítalans. Einfaldur útreikningur sýnir miðað við áætlanir stjórnenda spítalans að það vanti að hann þurfi að vaxa um 2% á ári og það þýðir vöntun upp á milli átta og 9 milljarða á þessu tímabili þannig að þessi fjármálaáætlun speglar ekki þann raunveruleika sem við okkur blasir á þessum tímapunkti og því mun viðreisn mun ekki styðja þessa áætlun til máls tekur.
Bragð, Bjarni Benediktsson. Virðulegur forseti. Ég vil nú nota þetta tækifæri til að ég þakka fyrir ágætissamstarf í nefndinni, ekki síst vegna breytingartillagna sem ríkisstjórnin sendi til nefndarinnar hér undir lok þingsins þingstarfanna og sýndi þar með í verki mjög ríkan vilja til þess að leggja þyngra lóð á vogarskálar til að að sporna gegn áhrifum verðbólgunnar á hag heimila og fyrirtækja í landinu. Og þegar þessi fjármálaáætlun er skoðuð svona á heildina litið eru bara nokkuð bjartir tímar fram undan. Ég heyri eins og vant er marga þingmenn kvarta undan því að ekki sé nægilega margt á útgjaldahliðinni eins og aðrir talað um það að hér séu undirliggjandi halli. Þess vegna vil ég er hækka skatta en síðan í næsta orði þá koma þeir með hugmyndir um að eyða öllum nýjum tekjum sem skattarnir eru, áttu að gera, áttu að tryggja í ný útgjaldatilefni. Auðvitað er endalaust hægt að tala hérna um útgjaldatilefni en aðalatriðið er að við erum að byggja upp sterkt samfélag. Við erum að huga að grunnstoðunum og við erum að gera það á sjálfbæran hátt.
Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin þar eru oft gagnrýndar fyrir kosningafjárlög er eins og við þekkjum og útgjöld aukin sem eru vinsæl verkefni til vinsælla verkefna, rétt fyrir kosningar og klappa á bakið og allir góðir. En síðan er hin hliðin á dæminu og hún er ekki jafn vinsæla þarf að afla tekna eða hagræða á móti og sú hlið er iðulega skilin eftir fyrir næstu ríkisstjórn. Þessi gagnrýni og hún er ekki bundin við Ísland, hún er þekkt í flestum lýðræðisríkjum. Ég man hins vegar ekki eftir því fyrr en nú að ríkisstjórn hafi beinlínis gefið út stefnuyfirlýsingu í byrjun kjörtímabils um hún ætli að halda áfram að safna skuldum og skilja allan vandann eftir í fangi næstu ríkisstjórnar, eins og til að mynda Viðskiptaráð hefur bent á, eins og til að mynda Samtök atvinnulífsins hafa bent á, eins og til að mynda BHM hafa verið að benda á. Það er erfitt að finna hliðstæðu af þessu tagi í öðrum vestrænum löndum og þynnist hún þetta vera samanburður ætti þetta að vera samanburðinn sem enginn ætti að stæra sig af. Mér finnst þetta segja bara eina sögu. Þetta er ákveðið sinnuleysi en verkefnið er þetta. Það er að setja áfram þennan skuldahala yfir á næstu ríkisstjórn og við vitum hverjir fá það verkefni.
Virðulegi forseti. Það veldur mér miklum áhyggjum þegar að hæstv. fjármálaráðherra kemur upp í pontu og talar um hvað allt er gott. Það er hins vegar séu ekki í tengslum við raunveruleikann hér í fjármálaáætlun sem á að klára og fjármálaráðherra hæstv. talar um að það sé verið að huga grunn stoðunum í samfélaginu á sjálfbæran hátt og á sama tíma erum við að fá fréttir af því að heilbrigðisstarfsfólk er að brenna út og eru að fara úr vinnu ljósmæður. Þær hverfa, hjúkrunarfræðingar eru að fara í önnur störf, það er bara fólksflótti af spítalanum og heilbrigðisstofnunum landsins og því er vanfjármagnað og fólk er að brenna út. Ungt fólk fær ekki húsnæði, kemst ekki inn á húsnæðismarkaðinn en það er aldrei einhvern veginn hægt að nálgast þessi vandamál á meðan fjármálaráðherra hæstv. telur að allt sé í himnalagi og það sé verið að huga að grunnstoðum á sjálfbæran hátt og neitar að fjármagna þessar grunnstoðir sem þurfa svo mjög alvarlega fjármögnun að halda og ég hef áhyggjur af framtíðinni. Forseti. Þegar hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin eru svona ofboðslega úr tengslum við raunveruleikann og það sem er að gerast.
Virðulegur forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um litlar breytingar sem skipta miklu máli. Við erum að tala um 3,5 milljarð á ári næstu fjögur árin til sjúkrahúsþjónustu. Við erum að tala um 300 milljónir til SÁÁ og við erum að tala um 10 milljarða á ári næstu fjögur árin fyrir öryrkja, peninga sem þeir áttu löngu vera búnir að fá fyrir lifandis löngu og hefði getað gætu skipt smámáli í óðaverðbólgu sem nú er að þeir hefðu haft þetta. Á sínum tíma var gerður samningur við aldraða og króna á móti krónu-skerðing þegar tekin en öryrkjar voru skildir eftir. Vík ég búnir að spara tugir milljarða á þessu tímabili. Við erum að fara fram á að þeir skili þeim. Þá gerir grein fyrir atkvæði.
Forseti. Virðulegur forseti. Það liggur fyrir að ráðast þarf í endurskipulagningu á tekjustoðum ríkissjóðs. Við ætlum að reka velferðarþjóðfélag sem stendur undir nafni okkar. Afstaða er skýr og hún birtist í nefndaráliti og grundvallar. Vandinn verður ekki leystur með einhverjum stökum breytingartillögu frá minni hlutanum sem verða auðvitað allar felldar eins og við teljum mikilvægt að umræða um fjármálaáætlun taki á stóru myndinni til næstu ára og ákváðum því að útfæra ekki aðgerðir í smáatriðum sem reyndar sjálf ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafi ekki treyst sér til að útfæra. Víða má finna óútfærðar tekju og útgjaldaaðgerðir í þessari áætlun t.d. eru tugmilljarða breytingartillögum sem komu inn í síðari umræðu. Þar er ekki einu sinni dottnar niður eftir því hvort um rekstrarútgjöld eða fjárfestingarútgjöld er að ræða þannig að þetta er svona í þannig henglum að við ætlum ekki að taka þátt í svona leik. Atkvæðagreiðslu er að ljúka.
Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson missti hins vegar af lestinni. Það er ég kannast ekki við þá reglu: Heyrðu, eigum við reynum að láta þetta ganga og hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson tekur til máls og gerir grein fyrir atkvæði sínu. Virðulegur forseti. Áður en breytingartillögur meiri hlutans komu fram þá vorum við að það yrði kannski brugðist við málefnalegum athugasemdum. Þá kæmi kannski viðbótarfjármagn til að mæta vanda heilbrigðiskerfisins þótt ekki væri nema bara til að standa undir nauðsynlegum raunvexti vegna öldrunar, fólksfjölgunar og aukinnar hjúkrunarþyngdar og ég hélt, kannski í ljósi yfirlýsinga hæstv. innviða ráðherra um aukna húsnæðis, uppbyggingu 4.000 íbúðir á ári og fyrirhugað rammasamkomulag milli ríkis og sveitarfélaga, að það yrði horfið frá niðurskurðinum í húsnæðismálum. Ja, eða kannski kerfisbundinn halli á rekstri þjónustu við fatlað fólk yrði leiðréttur að einhverju marki. En, nei, ef eitthvað er hefur ríkisstjórnin bara forherst í sinni fjársvelti, stefnu gagnvart almannaþjónustunni. Það er það sem við sjáum hér í breytingartillögum.
Maður Björn Leví Gunnarsson, forseti, eru áhugaverðar breytingartillögur hjá meiri hlutanum. Þær eru einhverjar svona aðhalds tillögur út af ástandinu en mestur hlutinn af því er í rauninni bara verið að stroka burt peninga í t.d. fjárfestingar sem hefðu ekki nýst hvort eð er þannig að það er í rauninni ekkert aðhald er málað upp sem aðhald. Sundlaug, skrýtið. Svo eru aðgerðir gegn verðbólgu sem eru beinlínis til þess fallnar að hækka verðbólgu. Þær greiningar um að krónutölugjöldin hækka verðbólgu um 0,2% þetta er svona skrýtinn poki af einhverri blöndu sem er rosalega, eins og ég sagði áðan, ómarkviss leið til að ná markmiðum stefnu stjórnvalda. Það er engin stefna hérna. Við erum að tala um. Er dreift handahófskennt viðbrögð við ástandi sem eins og gengur og gerist en ekki stefna stjórnvalda eins og hún á að koma fram í fjármálaáætlun nú alltaf að tala við vitlaust mál hérna þegar ríkisstjórnin getur ekki ákveðið sig þá lendum við í því að fá eitthvað í rauninni stærsta fjármálaáætlun hingað til, sem eru ekkert nema bara einhvers má orða salat um hvað sé hægt að gera hingað eða þangað og svoleiðis. En engin ákvörðun vantar.
Virðulegi forseti. Við vitum hvaða hópar það eru sem finna mest fyrir verðbólgunni fyrir hækkandi húsnæðiskostnaði, hækkandi matvæla á eldsneytiskostnaði, tekjulægsta fólkið. Vandinn er að stjórnarmeirihlutinn vill endilega láta þennan sama hóp taka á sig skellinn sem fylgir auknu aðhaldsstigi. Það eru flötu neysluskattarnir sem verða hækkaðir, skattar sem leggjast hlutfallslega þyngst á tekjulægsta fólkið, ekki skattarnir sem leggjast á þá tekjuhæstu og eignamestu. Og hvar eru t.d. hvalreka? Skattarnir sem hæstv. menningar og viðskiptaráðherra sagði að Framsóknarflokkurinn í heild væri að berjast fyrir hækkun veiðigjalda. Hvergi um leið á að draga úr útgjaldasvigrúminu í rekstri almannaþjónustu og þarna á niðurskurðar hnífurinn að lenda og þetta er bara ofboðslega vond ríkisfjármálum, pólitík sem við getum ekki stutt.
En fyrir atkvæði sínu, virðulegi forseti, hér í þessari töflu sem rekstraryfirlit fyrir hið opinbera sést að breytingartillögur sem við höfum verið að leggja fyrir þingið og eru orðnar tillögur meiri hluta fjárlaganefndar, munu stöðva hallareksturinn þannig að það er bara rangt sem hefur komið fram í umræðunni í dag að vandanum verði velt inn í framtíðina. Hérna kemur einmitt fram að heildar rekstrarafkoma hins opinbera. Hún verður komin í jafnvægi í lok áætlunartímans og hér er sem sagt verið að leggja fram markvissar tillögur sem skipta máli fyrir alla á Íslandi til þess að draga úr verðbólgu og koma skuldahlutföllum í heilbrigða stöðu. Við erum að draga úr skuldastöðunni hjá hinu opinbera um heil 3 prósentustig miðað við það sem áður var lagt upp með. Það eru nú ekki nema ja, það er hátt í 100 milljarðar, séu ekki svona 80 milljarðar í þessu tilviki 80 milljarða lægri skuldastaða. Hérna er verið að leggja fram ábyrgar tillögur sem skila raunverulegum árangri í samfélagi þar sem lífskjör eru góð og verða það áfram.
Virðulegi forseti. Það eru örfáar vikur síðan Alþingi afgreiddi hér mótvægisaðgerðir til að bregðast við verðbólgu. Þá voru settir nokkrir milljarðar, t.d. í að flýta hækkun greiðslna almannatrygginga, hækka húsaleigubætur. Ég held að á eingreiðsla barnabótaauki, barnabótaaukinn og húsnæðisbæturnar voru mig minnir að það hafi verið samtals tveir, 3 milljarðar. Núna eru svo lagðar til aðhaldsaðgerðir upp á einmitt með hærri neyslusköttum upp á akkúrat u.þ.b. 3 milljarða. Þetta er svo þetta er svo fálmkennt, svo tilviljanakennt sko, það er það eru þessir neysluskattar. Þessi aðgerð mun bitna á nákvæmlega hópunum sem átti að verja fyrir verðbólgunni í pakkanum sem við vorum að afgreiða hérna fyrir nokkrum vikum. Það er engin samfella í þessari efnahagspólitík í þessari ríkisfjármálaáætlun.
Virðulegi forseti. Varðandi hluta sveitarfélaga á fjármálaáætlun sjáum við áfram niðurskurð bakdyramegin. Það er vanfjármögnun velferðarverkefni sem flyst frá ríki til sveitarfélaga og mynda halla á rekstrarreikningi margra sveitarfélaga og hefur komið fram að 17 milljarða kr. hefur vantað í málaflokk fatlaðs fólks sem sveitarfélögunum á tímabilinu 2018–2020 til að sinna lögbundnum skyldum. Athygli vekur að þrátt fyrir að þetta mat liggi fyrir er engra leiða leitað til að draga úr vanfjármögnun málaflokksins í fjármálaáætlun. Fram kom hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga umræddir halli, skyti stærstan hluta af þeim halla sem mælist í sveitarstjórnarstiginu um 12–13 milljörðum árlega. Hjá sveitarfélögum hrannast upp biðlistar NPA-samninga fyrir fatlað fólk sem eru ófjármagnaðar að verulegu leyti sem bitnar illa á skjólstæðingum þjónustunnar og skapar erfiða þrýsting á sveitarfélögin.
Þetta hefur áhrif bæði á fjárfestingargetu sveitarfélaganna, svigrúm til að sinna lögbundnum hlutverkum og síðast en alls ekki síst áhrif á ólögbundin verkefni sveitarfélaga sem eru sannarlega mikilvæg og þar ber allra helst að nefna menningar og íþróttamál og þetta hefur sannarlega áhrif á lífsgæði landsmanna.
Virðulegur forseti. Ef Framsóknarflokkurinn meinar eitthvað með boðskapnum um að fjárfesta í fólki og bæta þjónustu við börn og ef Vinstri græn vilja raunverulega að taka á loftslagsvandanum og auka jöfnuð á Íslandi þá geta þingmenn þessara flokka ekki kvittað upp á þessa fjármálaáætlun. Það er bara þannig. Ef ríkisstjórnin meinar eitthvað með stóru orðunum í stjórnarsáttmála um að sækja fram fjárfesta í framtíðinni, stórbætta þjónustu, hitt og þetta, þá geta flokkarnir ekki stutt fjármálaáætlun sem veikir samneysluna og heldur heilbrigðisþjónustunni, félagsþjónustunni, skólunum okkar og velferðarkerfinu í spennitreyju. Það sem tekjuhliðin er gjörsamlega brostinn. Þingmenn stjórnarflokkanna eru að gera grín að stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og öllum hástemmdu yfirlýsingum ráðherranna þegar þingmennirnir samþykkja þessa áætlun. Það er bara þannig.
Virðulegur forseti. Vegna orða hæstv. fjármálaráðherra finn ég mig knúna til að koma hingað upp og segja: Það er pólitísk ákvörðun að vanfjármagnað heilbrigðiskerfið og aðra innviði. Fjármagn til heilbrigðiskerfisins er ekki bara útgjöld heldur er þetta fjárfesting í heilsu fólks og ríkisstjórnin er á vann, fjármagna heilbrigðiskerfið og vann rækja þessar skyldur sínar.
Herra forseti. Amma gamla vildi halda því hér til Guðmundur ha? Ha? Ég verð að hafa haldið sekúndum. Hér er til atkvæðagreiðslu stórt mál sem er heildarendurskoðun á fjarskiptalögum sem almennt ganga undir heitinu kórinn. Það er mikilvægt að allt regluverk í tengslum við löggjöf um fjarskipti fylgja tækniþróun og stuðli að framförum fjárfestingum, samkeppni, hagkvæmni samnýtingu og vernd neytenda. Í frumvarpinu er einnig horft til þjóðaröryggis hagsmuna. Frumvarpið hefur að geyma ýmis nýmæli sem eru til þess fallin að auðvelda og bæta aðstöðu stjórnvalda til að leggja mat á árangur og umbætur í lagaumhverfi fjarskipta og framkvæmd hennar bæði reglubundið og til framtíðar. Hér er um mikilvæga löggjöf að ræða nú þegar við siglum með miklum hraða inn í fjórðu iðnbyltinguna sem er móta allt okkar líf til langrar framtíðar. Það er mikilvægur áfangi að ná að klára þetta mikilvæga frumvarp núna í þriðju tilraun.
Forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni þá er þetta í þriðja sinn sem málið er lagt fram. Það er stundum talið málum til tekna að þeir batni við hverja framlagningu eins og við getum vænst þess að klára þau hraðar við þriðju framlagningu heldur en aðra, hvað þá fyrstu. En þetta mál sýnir svo vel þó að það hafi verið fjallað um það tvisvar áður, þá þurftum við miklar gestakomur, þurfti mikla vinnu og það liggja fyrir mjög miklar breytingar af hálfu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Svona verður þetta nefnilega þangað til við leyfum þingmál um að lifa milli löggjafarþinga. Við getum ekki einhvern veginn var valið hluti til að ferja á milli löggjafarþinga og látið eins og það geti gefið okkur einhverjar flýtileiðir með málin er ég vil annars bara þakka nefndinni og flutningsmanni fyrir að hafa gefið málinu það rými sem þyrfti vegna þess að það var freistandi að fara þessa hraðla. En við fórum ekki rykið standi með í höndunum með mál sem er að langmestu leyti mjög gott.
Nefndarálit mitt sem minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar þá hef ég ákveðnar efasemdir með 83. gr. sem setja þá skyldu á fjarskiptafyrirtæki að ganga að samningum um uppsetningu búnaðar tæknilega vöktun og þjónustu að fyrirskipað netöryggissveitar. Þetta er ákvæði sem er í gildandi lögum en er bráðnauðsynlegt að taka til dýpri skoðunar og sjá hvort tilefni slíkra ákvæða, hvort beiting þeirra hingað til hvort mögulegar afleiðingar réttlæti að vera með jafn víðtæka heimild fyrir yfirvöld að beintengja búnað inn í tækjabúnað fjarskiptafyrirtækja. Ég held að fyrir neytendur, fyrir fólk sem notar þessi fjarskiptatæki þá geti sú tilhugsun verið dálítið óþægileg að einhver utanaðkomandi búnaður sé í véla, sal, þeirra sem eiga að tryggja öryggi fjarskiptanna. Ég vona að einhver í ráðuneytinu séu að fylgjast með okkur og kannski klóra sér í kollinum yfir þessu og kíkja á þetta á næstu misserum.
Herra forseti. Í 3. mgr. 89. gr. er almenn og gríðarlega víðtæk skylda lögð á fjarskiptafyrirtæki að geyma upplýsingar um alla fjarskiptaumferð allra Íslendinga í sex mánuði. Þetta er gert í þágu rannsóknarhagsmuna og var sett inn að beiðni lögreglu á sínum tíma en sambærilegar reglur úti í Evrópu, þaðan sem þessi hugmynd er upprunninn hafa ja, kannski eðlilega lent í vandræðum þegar kemur að Evrópudómstólnum kemur að hugmyndum um friðhelgi einkalífs kemur að hugmyndum um persónuvernd. Allt þetta hefur þróast á þeim árum síðan en þetta ákvæði kom inn í regluverkið. Þingmenn Pírata hafa lagt til að fella út það var gert fyrir nokkrum árum tjáningarfrelsis. Nefnd forsætisráðherra lagði til að fella þetta út einmitt vegna þess að þetta getur verið svo hættulegt verkfæri. Á grundvelli þessara upplýsinga er hægt að teikna upp ótrúlega nákvæma mynd af einkalífi hvers einasta Íslendings í röngum höndum, þær upplýsingar hættulegar. Þetta er ákvæði sem verður að endurskoða þótt ekki vilji þingheimur fellur úr gildi strax atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Hér rétt áðan féllst þingheimur ekki á að fella brott 3. gr. 89. gr. 3. mgr. 89. gr. laganna. En hvað með að endurskoða hana? Hvað með að leggjast yfir hana út frá persónuvernd og friðhelgi einkalífsins út frá því hvort sé kannski eðlilegt að gagnageymd að þær upplýsingar sem geymdar eru um fjarskiptaumferð einstaklinga séu greindar í sundur eftir því hvers eðlis hér að sum tegund þessara upplýsinga en sumar tegundir séu geymdar skemur en aðrar, að að það sé metið hvort eigi kannski að binda þetta í einhverjum hópum með einhverjum landsvæðum eins og er í sumum löndum? Þetta er úrelt ákvæði sem er löngu kominn tími á að skoða út frá þróun mannréttinda, þróun tjáningarfrelsis, friðhelgi einkalífs og persónuverndar á síðustu áratugum eða áratug. Bara tillaga mín í þessari breytingartillögu er að það sé gert skrýtið að það sé ekki einu sinni hægt að fá það í gegn að halda að það væri til of mikils mælst að skoða ákvæði sem er komið á tíma út frá þróun mannréttinda.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd umhverfis- og samgöngunefndar fyrir frumvarpi til breytinga á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, varðandi framlög úr fasteignasjóði Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Frumvarpið er lagt fram að beiðni ráðuneytisins vegna verkefnisins römbum upp Ísland. Tilgangur verkefnisins er að bæta aðgengi hreyfihamlaðra að þjónustu, verslun og veitingahúsum á Íslandi með því að koma upp römbum eða tryggja aðgengi með öðrum hætti. Markmið verkefnisins er að byggja 1000 rabba um allt land á næstu fjórum árum en um er að ræða mikilvægt jafnréttismál og brýnt að hið opinbera geti komið að stuðningi þess. Þess skal einnig getið í þessu tilefni er sem öll nefndin var sammála um að taka vel í beiðni iðnaðarráðuneytisins og flytja þetta mál að háttvirt umhverfis- og samgöngunefnd hefur oft tekið þessi mál upp að sínu eigin frumkvæði til þess að vekja athygli á aðgengismálum hreyfihamlaðra. Því var það auðsótt mál að nefndin myndi leggja þessu verkefni lið með þessum hætti en fasteignasjóði Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga var komið á fót í tengslum við yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga þann 1. janúar 2011. Hlutverk sjóðsins var taka yfir réttindi og skyldur tengdra reyndar fasteignum í eigu ríkisins sem nýttar höfðu verið í þjónustu við fatlað fólk. Jafnframt tók sjóðurinn yfir eignir, réttindi og skyldur framkvæmdasjóðs fatlaðra sem var lagður niður fasteignir sjóðurinn er rekinn innan Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og kveðið er á um hlutverk hans og markmið í þetta 13. gr. b í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Með lögum nr. 9/2018 var lögum um tekjustofna sveitarfélaga breytt fasteignasjóði, falið það hlutverk að veita sveitarfélögum framlög vegna uppbyggingar eða breytingar á fasteignum sem nýttar eru í þjónustu við fatlað fólk með miklar eða sértækar stuðningsþarfir með lögum nr. 37/2020, um breytingu á ýmsum lögum, til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónu veru frekari aðgerðir og að hlutverk sjónvarpsins víkka enn frekar beitir hann úr sveitarfélögum einnig framlög vegna úrbóta í ferlimálum fatlaðs fólks, einkum hvað varðar aðgengi að fasteignum, mannvirkjum og útisvæðum á vegum sveitarfélaga í ljósi þess að framlög vegna verkefnisins bönkum upp Íslands munu ekki renna með beinum hætti til tiltekins sveitarfélags þar sem verkefnum mun ekki fela í sér uppsetningu á römbum eingöngu fasteignir eða svæði sem eru í eigu sveitarfélaga eins og áskilið er. Í fyrstu og 3. mgr. áðurnefndrar 13. gr. b laga um tekjustofna sveitarfélaga er nauðsynlegt að leggja fram þetta frumvarp. Með frumvarpinu verður fasteignasjóður Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga veitt skýr lagaheimild til að veita árlegt framlag vegna þess af verkefnis allt að 50 millj. kr. í samtals fjögur ár. Ekki er því gert að skilyrði að framlagið renni til tiltekins sveitarfélags eða til fasteigna, mannvirkja eða útisvæði á vegum sveitarfélaga. Áréttað er áréttað er að um er að ræða heimild en ekki skyldu til að veita umrætt fram og jafnframt er gert ráð fyrir að framlögin muni byggjast á samningi Jöfnunarsjóði sveitarfélaga við þá aðila sem halda utan um verkefnið og að í slíkum samningi verði fjallað um réttindi og skyldur aðila. Ég tel það líka rétt að þakka fyrir þetta mikilvæga verkefni og við í háttvirtri umhverfis- og samgöngunefnd munum halda áfram að fylgjast með þessu verkefni sem og öðrum verkefnum á þessu tagi og taka upp þessi fram. Frumkvæðismál sem er líka snúa líka að eftirliti með svona uppbyggingu og öðru slíku og hvernig megi auðvelda þetta og það kom líka fram í umræðum fyrir nefndinni að það væri mikilvægt að sveitarfélögin og opinberir aðilar beri ábyrgð á sínum stöðum og tryggi þar aðgengi. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps og legg til að lokinni þessari umræðu gangi frumvarpið beint til 2. umræðu.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir hönd atvinnuveganefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 7 jú, 2021 um breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, og lögum um stofnun landsnets hf. Nr 75/2004 varðandi eignarhalds flutnings fyrirtækis. Frumvarp þetta er lagt fram í því skyni að seinka færslu á eignarhaldi Landsvirkjunar, Rariks og Orkuveitu Reykjavíkur og Orkubú Vestfjarða í Landsneti til íslenska ríkisins og/eða sveitarfélaga sem áætlað var í lögum nr. 74/2021 yrði lokið fyrir 1. júlí næstkomandi. Það er ljóst að það tímamark muni ekki náðst en verði frumvarpið að lögum gefst tími til þess að ljúka vinnu við yfirfærslu eignarhalds landsnet án lagalegrar óvissu. Verði frumvarpið hins vegar ekki að lögum er þess að vænta að fyrir hendi verði lagaleg óvissa, t.d. um heimildir hluta hlutafjár, hafa til framsals á hlutafé sem og um lánstraust þeirra ríkisaðila sem nú eiga eignarhlut í landsneti. Frumvarpið felur í sér það skilyrði að landsnet skuli vera í beinni eigu íslenska ríkisins og/eða sveitarfélaga komi ekki til framkvæmda fyrr en 31. desember næstkomandi í stað 1. júní. Í því felst einnig brottfall 2. mgr. og 2. mgr. 4. gr. laga um stofnun Landsnets og át ákvæðis til bráðabirgða í 12. bráðabirgðaákvæði 12 í raforkulögunum frestast með sambærilegum hætti sem eru í beinum tengslum við áform um breytingar eignarhald Landsnets. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps og legg til í lokin að þessari umræðu gangi frumvarpið beint til 2. umræðu.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi efnahags- og viðskiptanefndar um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, fyrningar, álag og grænar eignir og fleira. Með frumvarpinu eru gerðar lagfæringar á tekjuskattslögum. Annars vegar er lögð til viðbót við 21. gr. laganna sem er ætlað að eyða óvissu í kjölfar úrskurðar yfirskattanefndar í máli nr. 42/2022 sem varðaði úthlutun við slit einkahlutafélags sem greitt sem greidd var með öðrum eignum en peningum. Hins vegar er um að ræða lagfæringu á ákvæði til bráðabirgða 70 sem varðar fyrningar, álag á grænar eignir með breytingunni. Í 1. gr. er áréttuð sú meginregla sem gilt hefur að eign færslur úr atvinnurekstri skuli gera upp til skatts á verði sem ótengdir aðilar hefðu samið um. Hér undir falla m.a. þau tilvik þegar greiðsla er í öðru formi en peningum en við þær aðstæður skal ákvarða hagnað eða tap líkt og um sölu eignanna hafi verið að ræða á framangreint, t.d. við séu eignir rekstrarins nýttar sem greiðslu eyrir til að mæta skuldbindingu við eigendur vegna ákvörðunar um almenna úthlutun arðs, lækkun hlutafjár eða slit eða af öðrum ástæðum. Af því leiðir að sé armslengdar verð úthlutaðra eigna, hærra eða lægra en skattalegt bókfært verð þeirra hjá þeim sem úthlutar skal ákvarða hagnaður eða tap eftir reglum tekjuskattslaga um söluhagnað áður en úthlutun fer fram og hið sama á við um úttekt eigenda þar sem ekki er formleg ákvörðun um úthlutun nú. Eins og áður segir er þessi tiltekna breyting sem birtist hér í 1. gr. lögð til til að bregðast við nýlegum úrskurði yfirskattanefndar þar sem reyndi á skattaleg úrlausnarefni þegar verið var að slíta íslensku félagi sem var með 23,15% sem varð, sem sagt 23,15% eigandi að félagi skráðu á Tævan, eyjum en átti móðurfélag í Lúxemborg að stóð til að slíta íslenska félaginu með greiðslu til Lúxemborgar félagsins í formi hlutar í kaupmann félaginu og ríkisskattstjóri lét í té bindandi álit þar sem fram kom að líta bæri á afhendingu hlutarins sem sölu þannig að það ætti að ákvarða íslenska félaginu skattskyldan söluhagnað en yfirskattanefnd. Yfirskattanefnd komst að annarri niðurstöðu, komst að þeirri niðurstöðu að ekki bæri að líta á þessa úthlutun sem sölu í skattalegu tilliti sem hefði í för með sér skattlagningu söluhagnaðar í hendi íslenska félagsins. Alla vega er í raun verið að snúa við viðtekinni túlkun og framkvæmd skattsins og niðurstaða yfirskattanefndar gæti að öðru óbreyttu gert að verkum að ríkið verði af skatttekjum við slit á félögum og úthlutun eigna þeirra til hluthafa en með þessu frumvarpi er lagt til að kveðið verði á um það með mjög afgerandi hætti í 21. gr. tekjuskattslaga sem fjallar um söluhagnað að fari greiðsla fram með eign atvinnurekstrar skuli ákvarða hagnaður eða tap með sama hætti og ef eignin hefðu verið seld ótengdum aðila, þar með talið við úttekt eiganda. Ef við víkjum þá að 2. gr. þessa frumvarps varðar sú breyting fyrningar, álag á stofnverð eigna sem teljast umhverfisvænar og stuðla að sjálfbærri þróun. Við leggjum til að vísunin skv. 1. mgr. verði sett þarna inn en hún var fyrir miðstöð felld út úr frumvarpstexta að í meðförum þingsins á 151. löggjafarþingi, samanber þingskjal 1172, 399. mál. Með vísun inni er áréttað að fyrningar, álag sem kveðið er á um í 2. mgr. ákvæðisins til bráðabirgða 70, taki til sömu eigna og 1. mgr. nær til. Það er lausafjár skv. 1. tölulið 33. gr. laganna og nái þannig ekki til annarra eigna. Þá er lagt til að niðurlagsorð 8. mgr. verði felld brott en þau eru óþörf eftir breytingar sem gerðar voru á 7. mgr. greinarinnar í meðförum þingsins þegar skilyrði um að skattaðili teldist ekki vera í fjárhagsvanda var tekið út. Að þessu sögðu leggur efnahags- og viðskiptanefnd til að málið gangi til 2. umræðu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti í máli 332, tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, sem jafnan er kölluð rammaáætlun. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund marga gesti og bárust tæplega 50 umsagnir. Greint er nánar frá gestakomum og umsögnum málsins í nefndaráliti sem liggur frammi. Í upphafi vil ég líka þakka nefndarmönnum sjálfum fyrir hreinskipta og góða umræðu og gott starf í nefndinni sem skiptir miklu máli upp á framgang þessa máls. Það var hægt að ræða það á víðum grunni og gefa sér góðan tíma í það. Nefndarálitið er ítarlegt eins og gefur að skilja eftir þessa miklu umræðu og miklu yfirferð eins og ég gat um og það liggur hér frammi, en ég tel rétt að fara yfir það helsta sem var farið yfir við umfjöllun nefndarinnar og haft að leiðarljósi við gerð breytingartillagna. Nefndin fjallaði almennt um rammaáætlun sem stjórntæki. Meiri hlutinn leggur áherslu á að verndar- og orkunýtingaráætlun, þ.e. rammaáætlun, er ekki eina stjórntækið þegar kemur að orkumálum á Íslandi. Rammaáætlun er eitt af mörgum púslum og það er ekki fyrr en þau liggja öll fyrir að hægt er að gera sér grein fyrir heildarmyndinni um nýtingu orkuauðlindanna sem við höfum yfir að ráða, hvort heldur í samhengi og samspili orkumála eða þeirrar áskorunar sem við stöndum frammi fyrir í loftslagsmálum. Þá er mikilvægt að átta sig á hvar í ferli virkjunar og verndunar rammaáætlun er, þ.e. þegar fyrir liggur flokkun virkjunarkosts í nýtingarflokk er margra ára ferli fram undan er snýr að mati á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar, skipulagsbreytingum og leyfisveitingaferli hjá bæði ríki og sveitarfélagi. Það liggur því ekki fyrir að farið verði í virkjun ákveðins virkjunarkosts fyrr en einhverjum árum eftir að viðkomandi kostur hefur verið flokkaður í nýtingarflokk, rétt eins og endanleg röðun virkjunarkosts í nýtingarflokk þýðir ekki endilega að ráðist verði í virkjunarkostinn. Fyrirliggjandi tillaga hefur verið lögð fram á Alþingi þrisvar sinnum áður og hefur málið ekki hlotið afgreiðslu úr þingnefnd og til síðari umræðu fyrr en nú. Meiri hlutinn telur að töf á afgreiðslu málsins megi að hluta rekja til þess að um er að ræða mikinn fjölda virkjunarkosta í einni tillögu, marga hverja afar umdeilda. Nefndin hefur í því samhengi rætt hvort betra væri að virkjunarkostir kæmu til afgreiðslu þingsins í umfangsminni tillögu í einu þannig að umræða um hvern og einn kost geti verið skilvirkari. Bent hefur verið á að slík tilhögun gæti leitt af sér að heildarsýn yfir alla virkjunarkosti í landinu tapist og hætta sé á að ekki verði horft til heildarsamhengis allra virkjunarkosta. Við umfjöllun nefndarinnar hefur hins vegar komið fram að aðferðafræðin við mat verkefnisstjórnar sem grundvallar flokkun virkjunarkosta tryggi að allir fram komnir kostir, einnig þeir sem Alþingi hefur samþykkt með þingsályktun, séu vegnir saman. Meiri hlutinn telur vert að skoða hvort slíkt fyrirkomulag myndi gera ferli rammaáætlunar skilvirkara og fljótlegra. Nefndin fjallaði um heimild Alþingis til breytinga á tillögu til þingsályktunar um rammaáætlun. Mikilvægt er að hafa í huga að lögin kveða á um hvernig unnið skuli að áætluninni á stjórnsýslustigi og allt þar til málið er lagt fyrir Alþingi. Alþingi er ekki frekar en ráðherra bundið af tillögum verkefnisstjórnar og getur gert breytingar á fyrirliggjandi tillögu til þingsályktunar. Gagnrýnt hefur verið að með því að leggja til breytingar á fyrirliggjandi tillögum um flokkun virkjunarkosta sé verið að víkja frá þeirri vísindalegu aðferðafræði sem leiddi til þeirrar niðurstöðu sem fram kemur í þingskjalinu. Að mati meiri hlutans er ekki verið að rýra mikilvægi þeirrar aðferðafræði, heldur er fyrst og fremst verið að bregðast við þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið um hluta fyrirliggjandi tillögu, að mikilvægt sé að leiða það til lykta hver raunveruleg áhrif virkjunarkosta verða á náttúruverðmæti. Þá lítur meiri hlutinn svo á að hann verði að hafa í huga aðra þætti sem ekki var horft til þegar verkefnisstjórn skilaði tillögum sínum til ráðherra á sínum tíma. Má þar nefna skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum, orkuskipti og orkusjálfstæði. Að mati meiri hlutans er ljóst að þessum skuldbindingum verður ekki mætt nema með aukinni endurnýjanlegri orku en hún getur falist í betri nýtingu þeirra auðlinda sem þegar eru nýttar, aukinni flutningsgetu rafmagns um landið allt og minni töpum í kerfinu, sparsemi í notkun og aukinni orkuvinnslu. Með hliðsjón af því leggur meiri hlutinn til tilteknar breytingar á fyrirliggjandi tillögum sem ég mun fara nánar yfir hér á eftir. Rétt er að árétta að ekki er verið að leggja til breytingar á virkjunarkostum sem Alþingi hefur áður samþykkt í vernd eða nýtingu. Þá fjallaði nefndin um þau gögn sem verkefnisstjórnin byggði mat sitt á en gagnrýnt hefur verið að þau séu komin til ára sinna og því sé matið að einhverju leyti úrelt. Þá hefur ýmislegt breyst í alþjóðlegu samhengi frá því að verkefnisstjórn skilaði tillögum sínum, t.d. aukin áhersla á vernd óbyggðra víðerna auk þess sem umræða um orkuöryggi og nauðsyn styrkingar dreifikerfisins hefur aukist. Að mati meiri hlutans er mikilvægt að ný gögn, áætlanir og áherslur, til að mynda orkustefna og loftslagsmarkmið stjórnvalda og breyttar áherslur í náttúruvernd, svo sem vegna víðerna, séu höfð til hliðsjónar við ákvörðun um flokkun virkjunarkosta. Er það því niðurstaða meiri hlutans að leggja til að tilteknir virkjunarkostir og landsvæði verði færð úr verndarflokki yfir í biðflokk og aðrir virkjunarkostir úr nýtingu yfir í biðflokk til að nýtt mat verði unnið á grundvelli nýrra gagna og með hliðsjón af ákvæðum stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, ytri aðstæðum og þróun þeirra, bæði á innlendum vettvangi sem og alþjóðlegum. Auk þess er á sama tíma nauðsynlegt að skapa sátt um slíkar breytingar þingsins og að jafnvægi ríki á milli verndar og nýtingar. Nefndin fjallaði um nauðsynlega endurskoðun laga um verndar- og orkunýtingaráætlun en kveðið er á um þá endurskoðun í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar með það að markmiði að tryggja ábyrga og skynsamlega nýtingu og vernd virkjunarkosta á Íslandi. Við þá endurskoðun skiptir höfuðmáli að skapa traust á því ferli sem rammaáætlun er, útrýma tortryggni og auka sátt um einstaka virkjunarkosti og forsendur fyrir því að ráðist yrði í nýtingu og vernd þeirra. Þá eru nokkur atriði sem nefndin telur brýnt að verði skoðuð sérstaklega við endurskoðun laganna og er gerð grein fyrir þeim í nefndarálitinu. Meiri hlutinn bendir sérstaklega á þá stöðu sem upp er komin varðandi virkjunarkosti í jarðvarma vegna ákvæða laganna. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 48/2011 falla í biðflokk virkjunarkostir sem er talið að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi á grundvelli sjónarmiða sem fram koma í 4. mgr. 3. gr. hvort þeir eigi að falla í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Í 3. mgr. 5. gr. kemur hins vegar fram að heimilt sé að veita leyfi tengd orkurannsóknum og stunda orkurannsóknir sem ekki eru leyfisskyldar vegna virkjunarkosta í biðflokki enda séu framkvæmdir vegna þeirra ekki umhverfismatsskyldar. Þegar um er að ræða rannsóknir á virkjunarkosti í jarðvarma getur talist nauðsynlegt að stunda rannsóknir sem geta verið háðar mati á umhverfisáhrifum, t.d. að bora rannsóknarborholur, svo hægt sé að afla nauðsynlegra upplýsinga um svæðið sem þurfa að liggja fyrir við mat verkefnisstjórnar og faghópa á viðkomandi virkjunarkosti. Lagaákvæðið getur því komið í veg fyrir að slíkar framkvæmdir fari fram þar sem svæðið er í biðflokki og því ekki hægt að rannsaka og þróa virkjunarkostinn eins og þörf krefur. Á meðan situr kosturinn fastur í biðflokki. Nefndin bendir á nauðsyn þess að taka til endurskoðunar afmörkun verndarsvæða þeirra virkjunarhugmynda og landsvæða sem falla í verndarflokk en brýnt sé að eyða þeirri óvissu sem upp hefur verið um afmörkun þeirra svæða. Þá sé jafnframt rétt að ráðherra setji af stað vinnu varðandi mat á friðlýsingu heilla vatnasviða, þar á meðal fjölda raskaðra og óraskaðra vatnasviða á Íslandi, nauðsyn friðlýsingar þeirra í heild sinni í stað áhrifasvæðis einstakra virkjunarkosta, stöðu slíkra friðlýsinga í dag og fjölda vatnasviða í nýtingu. Einnig verði stærðarviðmið virkjunarkosta og heimild Orkustofnunar til að fela verkefnisstjórn að eigin frumkvæði að fjalla um virkjunarkost skoðuð en hvort tveggja hefur sætt gagnrýni. Skýra þurfi einnig lagaumhverfi vindorkunnar en líkt og fram kemur í stjórnarsáttmálanum er stefnt að því að setja ný lög um nýtingu vindorku. Í umræðu um rammaáætlun hefur borið á þeirri gagnrýni að reglulega komi upp þörf á endurmati flokkunar einstakra virkjunarkosta sem Alþingi hefur afgreitt með þingsályktun vegna nýrra og betri upplýsinga, breyttrar tækni og annarra breytilegra þátta sem geta haft áhrif á flokkun virkjunarkosta.. Samkvæmt lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun getur verkefnisstjórn að eigin frumkvæði endurmetið virkjunarkosti eða landsvæði sem gildandi áætlun nær til og lagt til breytingar á henni. Meiri hlutinn telur að þörf sé á að taka sérstaklega til skoðunar hvert ferli og tilefni slíks endurmats verkefnisstjórnar skuli vera í ljósi framkominnar gagnrýni og hvað þurfi til að slíkt mat sé framkvæmt. Nefndin fjallaði að auki um virkjunarkosti í Skjálfandafljóti en þeir eru í verndarflokki samkvæmt fyrirliggjandi tillögu og telur meiri hlutinn ekki tilefni til að leggja til breytingar á því. Hins vegar leggur meiri hlutinn áherslu á að beðið verði með friðlýsingu þeirra verndarsvæða gegn orkuvinnslu þar til mat á friðlýsingu heilla vatnasviða er lokið og lög um verndar- og orkunýtingaráætlun hafa verið endurskoðuð. Jafnframt beinir meiri hlutinn því til ráðherra að afmörkun verndarsvæðis Skjálfandafljóts verði kynnt fyrir nefndinni áður en gengið verði frá friðlýsingu verndarsvæðisins. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á tillögunni. Í fyrsta lagi er lagt til að þeir virkjunarkostir sem lagðir voru fram til mats verkefnisstjórnar að frumkvæði Orkustofnunar verði felldir brott úr tillögunni. Í fylgiskjali með nefndarálitinu er að finna lista yfir þessa kosti. Í nefndarálitinu er auk þess að finna mynd þar sem búið er að færa kostina inn á kort af Íslandi. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar Skrokköldu. Virkjunarkosturinn er staðsettur á miðhálendinu og í nálægð við friðlýst svæði Vatnajökulsþjóðgarðs. Í áðurnefndum kostum Orkustofnunar er að finna kosti á miðhálendinu en að mati meiri hlutans er mikilvægt að horfa til landslagsheilda á hálendinu við ákvörðun um nýtingu lands. Með hliðsjón af því og aukinni áherslu á vernd óbyggðra víðerna og umræðu um verðmæti hjarta hálendisins er lagt til að kosturinn verði færður í biðflokk áætlunarinnar. Þá er í þriðja lagi lögð til breyting er varðar Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun í neðri hluta Þjórsár. Ráða má af athugasemdum sem bárust nefndinni að ekki ríkir sátt í nærsamfélaginu um virkjanir í neðri hluta Þjórsár enda um að ræða stórar virkjunarhugmyndir í byggð. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að leggja til þá breytingartillögu að virkjunarkostirnir Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun verði flokkaðir í biðflokk þar til umfjöllun um samfélagsleg áhrif fyrirhugaðra virkjana á nærsamfélagið á grundvelli nýrrar nálgunar í aðferðafræði faghópa 3 og 4 verði lokið. Meiri hlutinn bendir á að mikilvægt er að horfa á neðri hluta Þjórsár sem eina heild og því beinir hann því til ráðherra og verkefnisstjórnar að horft verði til allra þriggja virkjunarkosta í neðri hluta Þjórsár, Hvammvirkjunar, Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar, við það mat, þó svo að meiri hlutinn leggi ekki til að virkjunarkosturinn Hvammsvirkjun verði færður úr nýtingarflokki yfir í biðflokk. Þá er í fjórða lagi lögð til breyting er varðar vindorkukostinn Búrfellslund. Í fyrirliggjandi tillögu er hann flokkaður í biðflokk með þeim rökum að hann sé á röskuðu svæði sem hafi lágt verndargildi en áhrif hans á ferðamennsku og útivist séu hins vegar mikil. Í umsögnum komu fram ábendingar um að kosturinn hefði ekki þau víðtæku áhrif á ferðamennsku sem niðurstaða faghóps 2 byggði á. Að mati meiri hlutans er mikilvægt að horfa til þeirra samlegðaráhrifa sem skapast við nýtingu vindorku nálægt vatnsaflsvirkjun, þ.e. að tækifæri skapast til að bæta nýtingu þeirra miðlunarlóna sem fyrir eru á svæðinu. Þá er vindorkan að vissu leyti óþekkt stærð og því gild rök fyrir því mati meiri hlutans að horfa til þess að vindorkugarðar séu reistir á svæðum þar sem þegar eru vatnsaflsvirkjanir í rekstri. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að umræddur virkjunarkostur er á hendi opinbers fyrirtækis, um sé að ræða svæði sem þegar er raskað og með lágt verndargildi og að þróun virkjunarkostsins hafi leitt til þess að sjónræn áhrif séu töluvert minni en upphaflega var áætlað. Þannig verður um að ræða allt að 120 MW virkjun í stað 200 MW. Meiri hlutinn áréttar að um sama virkjunarkost er að ræða og tekinn var til umfjöllunar í verkefnisstjórn en þróun virkjunarkostsins hefur hins vegar leitt til breyttrar útfærslu hans eins og fram hefur komið. Meiri hlutinn leggur til að virkjunarkostirnir fjórir í Héraðsvötnum verði færðir úr verndarflokki yfir í biðflokk. Við umfjöllun nefndarinnar um fram komna tillögu til þingsályktunar hefur verið bent á þörf á endurmati verkefnisstjórnar á þessum kostum og því landsvæði sem þeir tilheyra. Þau sjónarmið komu fram fyrir nefndinni að mikil neikvæð áhrif fyrirhugaðra virkjana í Héraðsvötnum í Skagafirði á vistgerðir með verulega hátt verndargildi, og þá sérstaklega flæðiengjar, kunni að vera ofmetið. Að mati meiri hlutans er mikilvægt að ákvarðanir um flokkun virkjunarkosta í verndarflokk eða nýtingarflokk grundvallist á mati sem byggist á bestu mögulegum upplýsingum um viðkomandi svæði og áhrif fyrirhugaðra framkvæmda á náttúru þess og lífríki. Því er nauðsynlegt að óvissu um raunveruleg áhrif viðkomandi virkjunarkosta á þau viðföng sem til staðar eru á svæðinu sé eytt áður en tekin er ákvörðun um hvort svæðið eigi að fara í verndarflokk eða nýtingarflokk. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að virkjunarkosturinn hefði ekki fengið fullnægjandi umfjöllun faghópa. Virkjunaraðilinn Landsvirkjun bendir á í sinni umsögn að ekki sé um að ræða sama virkjunarkost og Norðlingaölduveitu sem í gildandi áætlun er flokkuð í verndarflokk. Óljóst sé með hvaða hætti virkjunarkosturinn hafi sömu áhrif og metið var að Norðlingaölduveita hefði á vatnasvið Þjórsárvera. Þá hafi verkefnisstjórn ákveðið einhliða að ekki skyldi fjallað um virkjunarkostinn Kjalölduveitu og raðað honum beint í verndarflokk án umfjöllunar faghópa. Tekið skal fram að í minnisblaði sem nefndinni barst frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu 23. mars sl., tekur ráðuneytið ekki undir þessa afstöðu virkjunaraðilans og telur að virkjunarkosturinn hafi fengið fullnægjandi umfjöllun faghópa. Meiri hlutinn telur mikilvægt að hafið sé yfir vafa að virkjunarkostir sem óskað sé eftir mati á fái fullnægjandi meðferð í samræmi við ákvæði laganna. Meiri hlutinn leggur því til að kosturinn verði flokkaður í biðflokk og beinir því til ráðherra að hann tryggi að hann fái þá faglegu meðferð sem lögin kveða á um. Að lokum beinir meiri hlutinn því til ráðherra að endurmat á þeim þremur virkjunarkostum sem lagt er til að flytjist úr nýtingarflokki í biðflokk og þeim fimm virkjunarkostum sem lagt er til að flytjist úr verndarflokki í biðflokk verði hraðað í meðförum verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að stjórnvöld hefji undirbúning, og eftir atvikum ljúki friðlýsingu landsvæða sem ástæða þykir til að friðlýsa gagnvart orkuvinnslu samkvæmt verndarflokki áætlunarinnar, sbr. 4. mgr. 6. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hlutans. Ég vil líka eftir þessa yfirferð þakka aftur nefndinni og árétta hversu mikilvægt skref það er ef við náum að afgreiða rammaáætlun frá Alþingi en slík heildstæð áætlun hefur ekki verið samþykkt síðan 2013. Þetta er mikilvægt skref, líka mikilvægt skref í því að viðhalda því ferli sem rammaáætlunin er. Ég fagna því að umhverfis- og samgöngunefnd hafi náð að afgreiða þetta nefndarálit frá sér og vona að Alþingi geri slíkt hið sama. Það væri stórt skref í þessum málaflokki. Eins og var komið inn á er þetta eitt púsl af mörgum en mjög stórt og mikilvægt til þess að hægt sé að halda áfram og líka til þess að fara í endurskoðun á lögunum og endurskoðun á þessu ferli eftir að það hefur farið þessa eina umferð eftir að lögin tóku síðast breytingum. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Halla Signý Kristjánsdóttir, Ingibjörg Isaksen, Njáll Trausti Friðbertsson og Orri Páll Jóhannsson. Þá er Jakob Frímann Magnússon, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, samþykkur álitinu.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem sú sem hér stendur undirritar. Um gestakomur og fjölda umsagna um þá tillögu sem hér um ræðir er vísað til inngangs í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Markmið laga nr. 48/2011 eru samkvæmt 1. gr. þeirra að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, rammaáætlun, er því mats- og skipulagsverkfæri stjórnvalda, rammaáætlun um það hvort, hvar og hvernig raforku er aflað á Íslandi. Í þessu samhengi er mikilvægt að hafa í huga að rammaáætlun nýtist ekki til að ákvarða orkuþörf hér á landi og afgreiðsla hennar á Alþingi tryggir ekki aukna raforkuframleiðslu til orkuskipta eins og stundum er haldið fram. Það verður aðeins gert með nauðsynlegum breytingum á raforkulögum. Eins og frá hefur verið greint er áætlunin, 3. áfangi hennar í þessari tillögu, nú lögð fram í fjórða sinn á Alþingi. Fyrst var hann lagður fram 2016 en frá árinu 2017, árslokum 2017, hafa Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og Vinstrihreyfingin – grænt framboð myndað samsteypustjórn sem ekki hefur náð pólitískri samstöðu um að ljúka afgreiðslu 3. áfangans fyrr en nú. Á daginn kemur að sú samstaða er dýru verði keypt í ljósi þeirra miklu náttúruverndarhagsmuna sem meiri hlutinn hyggst stefna í tvísýnu verði breytingartillögur hans samþykktar. Áralöng töf á afgreiðslu 3. áfanga rammaáætlunar hefur skaðað almenna umfjöllun um hana á fleiri en eina vegu. Annars vegar hefur töfin verið nýtt til að tala niður gildi þess að slík áætlun sé gott tæki til að stýra uppbyggingu orkuöflunar hér á landi. Hins vegar hafa viðhorf til einstakra virkjunarkosta og þeirrar náttúruverndarhagsmuna sem undir eru einnig þróast og þá undantekningarlaust í þá átt að gildi verðmæti þeirrar náttúru sem gæti raskast hafi vaxið. Það er von mín að 4. áfangi áætlunar um vernd og orkunýtingu verði lagður fyrir Alþingi á næsta löggjafarþingi. Einnig skal tekið undir þau sjónarmið sem fram koma í áliti meiri hlutans að betur færi á því að leggja færri kosti fyrir Alþingi í hverjum áfanga. Fyrir liggur í drögum að tillögum verkefnisstjórnar 4. áfanga og 5. að færri kostir eru til umfjöllunar og ætla má að það gæti einfaldað og hraðað afgreiðslu málsins í framtíðinni. Hér skal líka áréttað, líkt og meiri hluta nefndarinnar gerir, að samkvæmt lögum nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, eru tillögur verkefnisstjórnar ekki bindandi fyrir ráðherra. Í lögunum er kveðið á um hvernig skuli unnið að áætluninni á stjórnsýslustigi þar til tillagan er lögð fram á Alþingi. Alþingi er því ekki heldur bundið af tillögum verkefnisstjórnar og getur gert tillögur til breytinga á fyrirliggjandi þingsályktunartillögu. Tillögur til breytingar þarf að sjálfsögðu að styðja með málefnalegum rökum en afgreiðsla hvers áfanga og lokaniðurröðun kostanna í verndar-, bið- eða nýtingarflokk er þegar allt kemur til alls á ábyrgð Alþingis. Rúmur áratugur er liðinn frá gildistöku laganna og tímabært og skynsamlegt að hefja endurskoðun á löggjöfinni í ljósi reynslunnar, m.a. með tilliti til vaxandi vægis náttúruverndar, aukinnar vísindalegrar þekkingar og annarra gildra hagsmuna, svo sem aðgerða til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og tilkomu ferðaþjónustunnar sem undirstöðuatvinnugreinar hér á landi. Fyrsti minni hluti er ósammála meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um að fresta þurfi friðlýsingarferli vegna tiltekinna kosta sem eru í verndarflokki í fyrirliggjandi tillögu þar til lögin sem hér um ræðir hafa verið endurskoðuð. Þar er vísað til virkjunarkostanna Fljótshnúksvirkjunar og Hrafnabjargavirkjunar A, B og C í Skjálfandafljóti. Seinkun friðlýsingarferlisins myndi grafa undan sessi þessara kosta í verndarflokki og ekki síður undan trúverðugleika ferlisins. Fagna ber því sérstaklega að samkomulag sé um það í umhverfis- og samgöngunefnd að kostir sem Orkustofnun lagði fram að eigin frumkvæði skuli kallaðir til baka og fjarlægðir úr biðflokki áætlunarinnar. Um er að ræða kosti sem enginn hefur óskað eftir mati á, m.a. um virkjunarkosti á Torfajökulssvæðinu, í laxveiðiám á Austurlandi o.fl., samanber skýringarmynd í nefndaráliti meiri hlutans. Um er að ræða 28 virkjunarkosti, ýmist til nýtingar vatnsafls eða jarðhita, sem Orkustofnun fól verkefnisstjórn að fjalla um á grundvelli heimildar í lögunum frá 2011. Þessi breyting einfaldar vinnu rammaáætlunar til framtíðar. Það er alla vega mín skoðun að það hafi þrátt fyrir að það sé heimildarákvæði í lögunum á margan hátt verið óeðlilegt að Orkustofnun skyldi leggja þessa kosti til. Það er eðlilegra að fyrirtæki sem ætla sér í framkvæmdir leggi kostina fram og þeir fari síðan í matsferli. Í nefndu nefndaráliti meiri hlutans segir orðrétt, með leyfi forseta, með tilliti til þessara breytinga og þess sem gerist þegar þessir kostir hafa verið teknir út, að þá sé hægt að „friðlýsa virkjunarkosti í verndarflokki gegn orkuvinnslu þar sem virkjunarkostur innan sama svæðis er í biðflokki“. Þetta hefur sem sagt ekki verið hægt, svo ég reyni nú að skýra mál mitt hérna. Þannig að við leysum þetta vandamál, þ.e. að biðflokksstaða þessara kosta þvælist ekki fyrir því að aðrir kostir eða landsvæði sé friðlýst af öðrum ástæðum. Um einstaka virkjunarkosti sem hér hefur verið fjallað um og eru í 3. áfanga rammans skal ég nú fjalla um í mjög stuttu máli. Ég styð breytingartillögu um að virkjunarkosturinn Skrokkalda, sem er flokkaður í nýtingu í þessum áfanga rammans, verði færður í biðflokk. Fyrir því eru þau rök helst að Skrokkalda er inni á miðhálendinu og í nálægð við friðlýst svæði Vatnajökulsþjóðgarðs. Nefndin er einhuga um að á miðhálendinu skuli horft til landslagsheilda við ákvörðun um nýtingu lands. Áhersla á vernd óbyggðra víðerna fer vaxandi, ekki síst í ljósi þess að u.þ.b. 40% þeirra víðerna sem teljast ósnortin í Evrópu má finna á Íslandi. Hvað varðar Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun, þá hugsanlegu virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár, vildi ég segja eftirfarandi: Hv. umhverfis- og samgöngunefnd barst fjöldi umsagna vegna virkjunarkosta í neðri hluta Þjórsár. Umsagnir einstaklinga og frjálsra félagasamtaka áttu það allar sameiginlegt að leggjast gegn virkjunaráformum. Í umsögn Bjargar Evu Erlendsdóttur má lesa eftirfarandi, með leyfi forseta: „Það er talað um að ná sátt, en sátt sem náð er með valdbeitingu er ekki góð sátt. Fjöldi félaga og einstaklinga sitja nú við enn einn ganginn og skrifa athugasemdir við sömu áform, hafi þau ekki gefist upp. Ekkert hefur breyst sem mælir með þessum virkjunum“ - og er þá vísað í virkjanirnar í neðri hluta Þjórsá - „ í byggð. Baráttan um virkjanir Þjórsár í byggð er mannréttindamál.“ Ljóst er að margir íbúanna við neðri hluta Þjórsár eru langt frá því að vera sáttir við fyrirhugaðar hugmyndir um virkjanir á svæðinu og sárþreyttir eftir áralanga baráttu gegn áformum Landsvirkjunar um Hvamms-, Holta- og Urriðafossvirkjanir. Þá liggur fyrir að upp Þjórsá syndir laxastofn sem talinn er einstakur á heimsvísu. Í samstarfssáttmála ríkisstjórnarflokkanna er þess getið sérstaklega að unnið skuli að rammaáætlun í sem mestri sátt við íbúa á áhrifasvæðum virkjunarkostanna. Það verður því að teljast skref í rétta átt að það sé tillaga meiri hlutans að kostirnir Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun verði flokkaðir í biðflokk þar til umfjöllun um samfélagsleg áhrif fyrirhugaðra virkjana á nærsamfélagið á grundvelli nýrrar nálgunar í aðferðafræði faghópa 3 og 4 verði lokið. Fyrsti minni hluti vill þó ganga lengra og með sömu rökum styðja þá tillögu komi hún fram hér, og hún mun koma fram við afgreiðslu málsins, að Hvammsvirkjun verði færð úr nýtingarflokki í biðflokk, enda má segja að þessar þrjár virkjanir hangi saman í áformum fyrirtækisins. Hvað varðar Búrfellslund er þeim vindorkukosti raðað í biðflokk í fyrirliggjandi tillögu með þeim rökum að hann sé á röskuðu svæði sem hafi lágt verndargildi en áhrif hans á ferðamennsku og útivist séu hins vegar mikil. Í umsögnum um tillögurnar er bent á að áhrif Búrfellslundar kunni að vera minni á ferðamennsku en áður var talið. Tekið skal undir það mat að svæðið henti einkar vel til vindorkuframleiðslu auk þess sem horfa þurfi til samspils nýtingar vindorku og vatnsaflsvirkjana Landsvirkjunar á svæðinu og þá reynslu sem fáist með uppbyggingu vindorkuvers nærri tengivirkjum og flutningslínum. Sú sem hér stendur er því hlynnt því að færa þennan kost í nýtingarflokk, eins og meiri hlutinn leggur til, en ástæðan fyrir því er aðallega sú að Landsvirkjun er í eigu almennings í landinu og greiðir arð til ríkissjóðs. Ég er þeirrar skoðunar að þegar við förum af stað með nýjan kost eins og vindorkuna, þá eigi fyrirtæki sem er í eigu almennings í landinu að vera þar fremst í flokki og það eigi að nýta þekkinguna og slagkraftinn sem þar er til að vinna þessa tillögu. Við getum ekki byrjað í vindorkuvirkjunum án þess að setja niður lagaramma um auðlindanýtinguna og þá auðlindarentu sem einkafyrirtæki, sem hafa mikinn áhuga á nýtingu vindorku hér á landi, munu þurfa að greiða til ríkissjóðs í framtíðinni. Sá rammi verður að liggja fyrir áður en lengra er haldið. Sú sem hér stendur er andvíg breytingartillögu meiri hlutans þar sem lagt er til að virkjunarkostirnir fjórir í Héraðsvötnum, Skatastaðavirkjun C, Skatastaðavirkjun D, Villinganesvirkjun og Blanda í Vestari-Jökulsá verði færðir úr verndarflokki yfir í biðflokk. Það er mitt álit að ekki hafi verið færð fullnægjandi málefnaleg rök fyrir þessari breytingu og það sé engin óvissa til staðar um raunveruleg neikvæð áhrif virkjunarkostanna á vatnasvið, náttúrufar og landslag. Fyrir liggur að verndargildi vistgerðanna er hátt. Ég vil af þessu tilefni einnig benda á að í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar var bent á að vatnasvæði Héraðsvatna, þar á meðal jökulárnar í Skagafirði, séu mjög mikilvægar fyrir ferðaþjónustu í Skagafirði. Þar eru fyrirtæki sem reka flúðasiglingar m.a. og eru undirstöðuatvinnugrein á svæðinu. Ég hef satt að segja af því miklar áhyggjur að þessi tillaga verði samþykkt hér á hinu háa Alþingi og hef staðið að því ásamt hv. þingmönnum Andrési Inga Jónssyni og Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur að flytja breytingartillögu við breytingartillögu meiri hlutans þar sem lagt er til að kostirnir í Héraðsvötnum og einnig Kjalölduveita verði áfram í verndarflokki. Það hníga ekki nein málefnaleg rök til annars en að þessir kostir verði áfram þar. Fyrsti minni hluti mun styðja flutning virkjunarkostanna Skrokkölduvirkjunar, Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar úr nýtingarflokki í biðflokk eins og áður hefur komið fram og einnig flutning vindorkukostsins í Búrfellslundi. Það er mjög mikilvægt við þessa afgreiðslu, frú forseti, að horfa til langs tíma og setja þau náttúruverndarverðmæti og þau miklu verðmæti sem við höfum í höndunum við afgreiðslu á þessari tillögu í samhengi við framtíðarhagsmuni okkar. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að þær náttúruperlur sem okkur hefur lánast að standa vörð um hingað til, og mun vonandi áfram verða, gefa okkur til langrar framtíðar margfalda, kannski ekki beinharða peninga, það verða auðvitað beinharðir peningar, en það er gildi náttúrunnar í sjálfri sér sem hér skiptir máli. Það er verkefni okkar sem vörslumanna þessarar einstöku íslensku náttúru að standa vörð um hana og sjá til þess að við getum skilað henni til framtíðarkynslóða, helst ósnortinni. Þegar við þurfum að nýta hana þá verðum við að gera það varlega og með sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi. Nú síðast í morgun barst þingmönnum bréf frá forsvarsfólki Náttúruverndarsamtaka Íslands og Landverndar þar sem farið var yfir það í nokkuð ítarlegu máli hvernig meiri hluti nefndarinnar hefur í raun ekki fært nógu haldbær rök fyrir þessari færslu, þ.e. að færa kostina í Héraðsvötnum og Kjalöldu úr verndarflokki í biðflokkinn. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér erindi þessara tveggja samtaka sem hafa staðið fremst í flokki í náttúruverndarbaráttu síðustu áratuga hér á landi. Það er mjög mikilvægt að við hlustum á þær raddir og það er líka mjög mikilvægt að við lærum af biturri reynslu náttúruverndarbaráttunnar á Íslandi. Þau okkar sem munum svo langt aftur vitum að þegar rammaáætlun var sett af stað hafði staðið yfir og stóð yfir einhver erfiðasta barátta sem náttúruverndarsinnar á Íslandi hafa staðið í í sögu þessa lands og það var baráttan fyrst gegn Eyjabakkavirkjun og síðan gegn Kárahnjúkavirkjun. Sú seinni tapaðist eins og allir vita og það var auðvitað í tilraun til að ná utan um þetta verkefni og einnig í tilraun til að græða sárin sem opnuðust í samfélaginu við þá framkvæmd og við í rauninni það stríð sem þá stóð yfir um náttúruvernd á Íslandi sem rammaáætlun var sett á koppinn og 2. áfangi hennar unninn, sem var samþykktur hér árið 2013 eins og þegar hefur fram komið. Rammaáætlun er mjög mikilvægt verkfæri fyrir stjórnvöld. Hún setur, eins og orðið bendir til, rammann utan um það hvar við ætlum að nýta landsvæði til orkuöflunar og hvaða landsvæði við ætlum að friða gegn orkuöflun. Það má alveg hugsa við endurskoðun laganna hvort það sé ekki kominn tími til að snúa þessari röksemdafærslu við, eins og fram hefur komið t.d. í málflutningi Landverndar, og líta svo á að landið skuli vera ósnert af virkjunarframkvæmdum nema annað sé ákveðið. Kannski er kominn tími til að við íhugum þá nálgun nú þegar við erum komin góð 20 ár inn í 21. öldina og erum að ná utan um það verkefni að leyfa rammaáætlun og 3. áfanga hennar að hafa sinn gang í þeirri von að við getum unnið áfram með 4. og 5. áfangann að þegar við förum í heildarendurskoðun laganna leyfum við okkur að hugsa þessa hluti algerlega upp á nýtt. Ég hygg að það sé meiri hljómgrunnur fyrir því núna en nokkru sinni áður í samfélagi okkar og að við höfum allt að vinna og engu að tapa ef við stöndum vörð um náttúru Íslands, vistkerfin og þau gríðarlegu verðmæti sem landið sem við byggjum hefur fært okkur.
Forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta. Tillaga til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða skal samkvæmt lögum lögð fram á Alþingi ekki sjaldnar en á fjögurra ára fresti. Tillagan sem hér liggur fyrir hefur verið lögð í fram í þrígang eins og hv. þingmenn þekkja en hefur ekki náð fram að ganga. Það má því segja að ekki hafi verið nein hreyfing á rammaáætlun allar götur frá árinu 2016. Það er auðvitað ábyrgðarhluti að meiri hlutanum hafi ekki tekist að vinna málið hraðar en raun ber vitni í ljósi þeirra samfélagslegu hagsmuna sem búa að baki. Það má segja að trúverðugleika rammaáætlunar sé ógnað með seinagangi stjórnvalda. Það er því auðvitað fagnaðarefni í sjálfu sér að rammaáætlun sé loksins núna að ná fram að ganga. Sterkt stef í umsögnum um málið var enda áhersla á það að rammaáætlun yrði samþykkt. Það er auðvitað augljóst hagsmunamál fyrir orkuskipti, orkugeirann, en fyrst og síðast almenning í landinu. Það er jákvætt að í fyrsta sinn eru tilgreindir virkjunarkostir í vindorku. Það er þýðingarmikið skref. Öllum er ljóst að verkefnið er að ná fram heilbrigðu jafnvægi milli nýtingar og verndar. Komandi kynslóðum stendur ógn af loftslagsbreytingum og orkuskipti eru grundvallarþáttur í að sporna gegn þeim. Metnaðarfull markmið og skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum gera það að verkum að orkuskipti eiga að vera forgangsmarkmið. Ljóst er að sama skapi að aðgerða er þörf í þágu orkuskipta. Til þess þarf aukinn aðgang að endurnýjanlegri orku sem hægt er að ná fram með betri nýtingu þeirra auðlinda sem þegar eru nýttar, styrkingu dreifikerfis um landið allt, sparsemi í notkun og aukinni orkuvinnslu. Samhliða ógninni af loftslagsbreytingum er sífellt meiri vitund og áhersla á mikilvægi og verðmæti óbyggðra víðerna sem ríkur vilji og hagsmunir eru til að standa vörð um. Markmið rammaáætlunar og hið flókna verkefni stjórnvalda er að ná fram áðurnefndu jafnvægi milli nýtingar og verndar. Það hefur mikla þýðingu að hafa skýrar leikreglur og stjórntæki á borð við rammaáætlun til að stuðla að skilningi og sátt í samfélaginu. Lærdómur undanfarinna ára hlýtur því að vera að betra sé að færri kostir séu lagðir fram í hverri tillögu sem kemur til meðferðar þingsins. 2. minni hluti tekur undir með meiri hluta nefndarinnar um að töf á afgreiðslu málsins megi að nokkru rekja til þess að um er að ræða mikinn fjölda virkjunarkosta í einni tillögu. Margir þessara kosta eru að auki mjög umdeildir. Hagsmunirnir að baki eru miklir og standa mörgum tilfinningalega nærri. Forseti. Tímafrek meðferð málsins á þingi hefur m.a. verið gagnrýnd fyrir að ákvörðun nú byggist að einhverju marki á gögnum sem eru komin til ára sinna. Það er almennt galli við ákvarðanatöku, en í þessu tiltekna samhengi má benda á þá grósku sem hefur verið í umræðum um orkuskipti og orkuöryggi frá því að fyrirliggjandi tillaga var fyrst lögð fram. Annar lærdómur er að heildarendurskoðun á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun er tímabær til þess að festa í sessi og efla enn frekar hugmyndafræði rammaáætlunar sem stjórntæki um vernd svæða og orkunýtingu. Löggjöfin verður að vera þess megnug að ná fram markmiðum um orkuöryggi, orkusjálfstæði og sjálfbærni. Við endurskoðun verður meginmarkmiðið að vera að tryggja fagleg vinnubrögð sem eru byggð á málefnalegum forsendum fyrir ákvörðunum í þágu almannahagsmuna. Mikilvægt er að mati 2. minni hluta að nýta sem best þá raforku sem framleiða má á núverandi virkjanasvæðum raforku áður en farið er í að veita leyfi fyrir nýjum virkjunum sem hafa umtalsverð umhverfisáhrif. Forseti. Hvað varðar mikinn fjölda virkjunarkosta sem þingið hefur haft til meðferðar má nefna að 28 virkjunarkostir eru í biðflokki rammaáætlunar án þess þó að nokkur virkjunaraðili hafi óskað eftir mati á þessum kostum. Þetta eru virkjunarkostir sem Orkustofnun hefur falið verkefnisstjórn að fjalla um, í samræmi við heimild stofnunarinnar í lögum. Þessir virkjunarkostir eru flokkaðir í biðflokk fyrst og fremst vegna þess að ekki liggja fyrir fullnægjandi gögn og upplýsingar um viðkomandi virkjunarkosti. Þetta hefur hins vegar þau áhrif að á meðan eru annarri landnýtingu á þessum svæðum takmörk sett. Óskað var eftir því að Orkustofnun drægi þessa tilteknu virkjunarkosti til baka. Það var afar jákvætt að Orkustofnun skyldi vera fús til þess og með því stuðla að því að vinna við þingsályktunartillöguna yrði þeim mun einfaldari. Alþingi er samkvæmt lögum ekki bundið af tillögum verkefnisstjórnar og getur gert breytingar á fyrirliggjandi tillögu til þingsályktunar. Þetta er mikilvægt atriði og hin eðlilega aðferðafræði. Skynsamlegt er að endanleg ákvörðun sé á hendi þeirra sem bera á henni pólitíska ábyrgð. Þær ákvarðanir sem hér eru til umfjöllunar eru í eðli sínu byggðar á pólitísku heildarmati á hagsmunum sem vegast á. Það er því að mati 2. minni hluta ekki eitt og sér gagnrýnivert að þingið geri breytingar á fyrirliggjandi tillögum. Ákvarðanir þingsins verða hins vegar að vera byggðar á sterkum rökum í þágu almannahagsmuna. Tillögur verkefnisstjórnar um virkjunarkosti eru byggðar á mati faghópa sem skipaðir eru sérfræðingum og vísindamönnum. Þetta vinnulag leiðir til þess að gera verður ríkar kröfur til þingsins um að breytingar séu vandlega rökstuddar og ljóst sé á hvaða forsendum og rökum þær hvíla. Á þetta vantar hins vegar um ákveðnar breytingartillögur meiri hlutans. Breytingatillögur um Héraðsvötn og Kjalölduveitu eru alvarlegar og illa rökstuddar, en með þeim er stefnt að því að þessir kostir fari úr verndarflokki eins og farið verður yfir hér á eftir. Ekki er heldur fjallað um hversu mikil raforka færist milli flokka samkvæmt breytingartillögunum, þ.e. hvaða áhrif það hefur á þá raforku sem verður í nýtingarflokki eftir breytingartillögur meiri hlutans. Af hálfu umhverfisráðherra hefur verið talað um mikla raforkuþörf í þágu orkuskipta, en ekkert mat liggur fyrir um hver áhrif þessara breytingartillagna verða. Að sama skapi er ekki fjallað um hagkvæmni virkjunarkosta sem færast milli flokka eða þjóðhagsleg áhrif þeirra. Hver verða áhrifin á markmið stjórnvalda um orkuskipti? Verða orkuskiptin dýrari eða ódýrari við þessar breytingar meiri hlutans? Gera verður þá grundvallarkröfu að breytingartillögur í meðförum Alþingis standist það próf að þær séu rækilega rökstuddar, ljóst sé á hvaða forsendum þær byggist og síðast en ekki síst að þær séu í þágu heildarhagsmuna en ekki sérhagsmuna. Ef borin er virðing fyrir þessu mikilvæga viðfangsefni og þeim ríku hagsmunum sem í húfi eru blasir við að vanda þarf til verka og rökstyðja tillögur um breytingar. Það er mat 2. minni hluta að hér hafi meiri hlutinn brugðist hlutverki sínu alvarlega. Hvað varðar virkjunarkostinn Héraðsvötn verður að benda á hið augljósa, að rökstuðningur þar að baki er mjög veikur. Allt bendir til að hér hafi pólitísk hrossakaup ríkisstjórnarflokkanna leitt af sér niðurstöðu sem fer algjörlega gegn faglegu mati sérfræðinga og verður ekki rökstudd með því að ríkir almannahagsmunir hafi verið af því að fara aðra leið en lögð var til. Tillaga ríkisstjórnarinnar er áfellisdómur um vinnubrögð þeirra flokka sem þar standa að baki og dapurlegur lokahnykkur á annars vandaðri vinnu umhverfis- og samgöngunefndar. Þá vekur umfjöllun meiri hlutans um Kjalölduveitu upp spurningar sem og þær athugasemdir sem gerðar eru af hálfu meiri hlutans við færslu hennar á milli flokka. Ekki eru færð fram rök fyrir því hvað geri að verkum að aftur þurfi að meta þann kost. Þá eru að síðustu gerðar athugasemdir við óljósa og misvísandi röksemdafærslu sem sett er fram um neðri hluta Þjórsár, en annars vegar er talað um að líta á svæðið sem heild og þeim tilmælum beint til ráðherra og verkefnisstjórnar að horfa til allra þriggja virkjunarkosta í neðri hluta Þjórsár við það mat. Engu að síður áréttar meiri hlutinn að virkjunarkosturinn Hvammsvirkjun standi óbreyttur. Verður við þær aðstæður að ganga út frá því að fyrri málsgreinin hafi takmarkað vægi, þó að óljóst sé hvert raunverulegt markmið meiri hlutans er. Það getur ekki verið hlutverk Alþingis að skila niðurstöðu sem gerir lítið annað en að skapa réttaróvissu fyrir alla hlutaðeigandi aðila. Viðreisn hefur talað fyrir því sjónarmiði að orkufyrirtæki skuli nýta sem best þá raforku sem má framleiða á núverandi virkjanasvæðum. Flokkunin frá verkefnastjórn virðist að meginstefnu byggjast á sama sjónarmiði og sömu nálgun. Meiri hlutinn er nú að víkja frá þessum viðmiðum án þess að fyrir liggi sterkur rökstuðningur um ákveðnar breytingartillögur, eins og að framan hefur verið rakið. Þá er ekki heldur fjallað um hversu mikil raforka færist milli flokka samkvæmt breytingartillögunum, hver áhrif verða á þá raforku sem verður til ráðstöfunar í nýtingarflokki eftir breytingartillögur meiri hlutans né um hagkvæmni virkjunarkosta sem færast milli flokka eða þjóðhagsleg áhrif þeirra. Í ljósi þessara alvarlegu vankanta telur 2. minni hluti ekki forsendur til að styðja áðurnefndar breytingar á tillögunni sem meiri hlutinn gerir á tillögunni. Við í Viðreisn styðjum hins vegar og erum meðflutningsmenn að breytingartillögu minni hlutans, sem stafar frá Pírötum og Samfylkingunni, sem gerð hefur verið grein fyrir og verður gerð grein fyrir síðar.
Herra forseti. Hvar skal byrja? Það er kannski rétt að byrja á því að tala um hversu leiðinlegt er að sjá svona illa farið með það verkfæri sem rammaáætlun er, verkfæri sem er ætlað að ná sátt - það er kannski erfitt að tala um sátt, en því er ætlað að búa til einhvers konar leið til að koma saman ólíkum sjónarmiðum varðandi nýtingu landsvæða þar sem fólk vill reisa virkjanir. Þetta ferli er í sjálfu sér málamiðlun á milli sjónarmiða sem áratugum saman hafa ekki átt samleið í íslensku samfélagi. Þegar ég segi að þau hafi ekki átt samleið þá hefur það verið svo að nánast undantekningarlaust hafa sjónarmið virkjunarsinna orðið ofan á þegar tekist hefur verið á um einstakar virkjanir. Nú eru náttúruverndarsamtök mætt fyrir utan Alþingi með barmmerki og eru að fara að mótmæla vegna þess að það er verið að tæta þetta verkfæri í sundur á lokametrunum. Mér sýnist ég vera búinn að fá senda mynd af fossinum Dynk sem meiri hlutinn leggur til að taka úr verndarflokki - ekki fossinn sjálfan, nei. Kjalölduveita, sem Landsvirkjun leggur ríka áherslu á að fá, mun þurrka Dynk upp; veita vatninu yfir á Þjórsár-Tungnaársvæðið þar sem Landsvirkjun getur breytt Dynk í peninga. Þessi vegferð Landsvirkjunar er stórundarleg í ljósi þess að þetta á að heita opinbert fyrirtæki. Þetta á að heita fyrirtæki sem starfar í almannaþágu. En í hálfa öld hefur það verið að berjast fyrir því að fá að rústa Þjórsárverum til að geta breytt vatninu þaðan í peninga, í Þjórsá. Það gekk svo langt 2013, þegar Landsvirkjun hafði tapað baráttunni um Norðlingaölduveitu, að þáverandi umhverfisráðherra tók í handbremsuna. Hann stoppaði friðlýsingu Þjórsárvera, stoppaði stækkun friðlandsins þar, með svo stuttum fyrirvara að það var búið að gera brauðterturnar og steikja pönnukökurnar. Það var allt tilbúið fyrir austan til að blása í lúðra og fagna því að friðlandið í Þjórsárverum myndi stækka. Þá sagði ráðherrann: Nei. Í framhaldinu settist Landsvirkjun við teikniborðið og teiknaði upp Kjalölduveitu sem er eins og Norðlingaölduveita nema hún er teiknuð rétt fyrir utan hið friðlýsta svæði. Er það nema von að þáverandi framkvæmdastjóri Landverndar, Guðmundur Ingi Guðbrandsson, hafi kallað Kjalölduveitu Norðlingaölduveitu í dulargervi? Næsti bær, má vart á milli sjá þessa dagana. Það skrýtna er - nei, það er ekkert skrýtið. Mig langar aðeins að tala um það hvernig við unnum þetta í umhverfis- og samgöngunefnd, þessa tillögu um rammaáætlun. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að það var ýmislegt vel gert í nefndarstarfinu, gestir komu og gátu gert grein fyrir sjónarmiðum sínum og þeim er flestum rækilega til haga haldið í öllum þeim álitum sem liggja fyrir í málinu. En það var eitt lykilatriði sem við fengum aldrei inn í umræðuna. Það er atriði sem var flaggað hér í fyrri umræðu málsins, á fyrstu stigum málsins. Þá kom fram að allir stjórnarflokkarnir gerðu fyrirvara við tillöguna sem ráðherrann lagði fram. Tveir flokkar sögðu berum orðum að þeir vildu stækka biðflokkinn. Hvað þýðir það? spurðum við hér í þingsal. Þetta var eins og að lesa Litlu gulu hænuna. Allir sem við spurðum sögðu: Ekki ég, ekki ég. Ég ætla ekki að segja það. Þetta var eitthvað óleyst, þetta var fyrirvari sem enginn vissi nákvæmlega hvað fæli í sér annað en það að virkjunarflokkarnir vildu fá eitthvað fyrir sig. Þeir áttu bara eftir að finna út úr því. Í hvert sinn sem við vöktum máls á þessu innan nefndarinnar í framhaldinu fengum við svipuð svör: Ekki ég, ekki ég. Ég ætla ekki að koma með einhvern óskalista hér. Ekki ég, ekki ég. En á síðustu dögunum, var það í síðustu viku? - það er vika síðan við í nefndinni, sem eigum þó að vera með smáforskot á fólk almennt þegar kemur að innvolsi þingsins, fengum að vita hver hefði orðið málamiðlunin í þessu máli á milli stjórnmálaflokka og stjórnarflokkanna. Við skulum fara varlega með orðið málamiðlun í þessu sambandi. Mér finnst alveg eðlilegt að málamiðlun sé gerð á milli ólíkra hagsmuna á málefnalegum grunni. Mér finnst alveg eðlilegt að þetta verkfæri sem rammaáætlun er reyni að finna málamiðlun milli þeirra sem vilja nota landsvæði undir virkjanir og þeirra sem vilja nota landsvæði undir eitthvað annað, en til þess notum við rök, vísindaleg gögn. Málamiðlun stjórnarflokkanna er ekkert slíkt heldur bara pólitísk refskák þeirra á milli, hrossakaup, svo að ég noti orð sem mér finnst of margtuggið til að geta endilega notað það. Þetta fengum við í fangið í þann mund sem verið var að ganga frá þinglokasamningum, þegar málahaugurinn hér á þingi er svo stór að allt fellur í skuggann. Það er auðvitað engin tilviljun, herra forseti, heldur meðvituð taktík stjórnarflokkanna til að forðast umræðu um óverjandi ákvörðun, til að vera í skjóli og þurfa ekki að verja það sem ekki er hægt að verja. Hvað einkennir allar þessar breytingar? Það sem einkennir þær er að það er hlustað á virkjunarsinna. Það er hlustað á virkjunaraðila. Varúðarreglan, henni er beitt hægri vinstri í tillögu meiri hlutans í þágu virkjunaraðila, ekki í þágu náttúrunnar eins og á að gera. - Þessi inngangur var aðeins lengri en ég ætlaði, fyrirgefið, herra forseti. Það sem mig langaði líka að nefna er lengra ferlið, hvernig núverandi stjórnarflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sérstaklega sem hafa verið lengur í ríkisstjórn en Vinstri græn, hafa meðvitað og ómeðvitað grafið undan rammaáætlun á síðustu árum. Það er nefnilega engin tilviljun að við stöndum hér níu árum eftir samþykkt síðustu rammaáætlunar, loksins komin á þann stað að mögulega er hægt að samþykkja þá næstu. Að stóru leyti er það vegna tafaleikja, aðallega Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks svo að ég beri nú blak af vinum mínum í Vinstri grænum. En með því að ganga í ríkisstjórn með þessum tveim flokkum tóku Vinstri græn þátt í því að ekkert hefur gerst síðustu fjögur ár. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hin fyrri fléttaði saman rammaáætlun, hálendisþjóðgarð og Þjóðgarðastofnun þannig að öll mál urðu ómöguleg og ekkert kláraðist á síðasta kjörtímabili. Fjögur glötuð ár í náttúruvernd, takk fyrir. En hvað gerist líka? Það byggist upp þrýstingur á að komast hjá rammaáætlun. Sumir hafa lýst því sem villta vesturs ástandi sem ríki vegna þess að þröskuldurinn inn í rammaáætlun er 10 MW. Allt í einu er rosaleg ásókn í að reisa 9,9 MW virkjanir sem þurfa ekki að fara í gegnum rammann. Það eru engar smáræðisvirkjanir. Nú styttist t.d. í að restin af því hálendi Austurlands sem þó var ekki snortið af Kárahnjúkavirkjun verði útsett í svokölluðum smávirkjunum. Þessar virkjanir eiga að dreifast eins og hagladrífa yfir svæði sem við ættum miklu frekar að verja. Það gerist líka út af hinu stóra kerfislæga vandamálinu sem við glímum við í orkuframleiðslu og það eru götótt lög um umhverfismat. Það þótti nefnilega dálítið skítlegt af Skipulagsstofnun þegar keyra átti Kárahnjúkavirkjun í gegn. Þáverandi stjórnvöldum þótti algerlega ómögulegt að sú stofnun gæti einhvern veginn bremsað þá framkvæmd eins og var í þágildandi lögum ef álit hennar á umhverfisáhrifum var verulega neikvætt. Lögum var því breytt í þágu virkjunaraðila, í þágu allra sem eru í framkvæmdahug og vilja ekki láta neikvætt umhverfismat stoppa sig. Því var breytt þannig að leyfisveitandi er ekkert bundinn af því hvort Skipulagsstofnun telji umhverfismat það neikvætt að framkvæmd skuli ekki eiga sér stað. Ég nefni þetta, forseti, vegna þess að ég held að þetta sé dálítið stór þáttur í tortryggninni eða, eigum við ekki bara að kalla hlutina réttum nöfnum, kvíðanum hjá fólki sem býr nálægt Þjórsá t.d., sem veit að ef kostir lenda í nýtingarflokki í rammaáætlun er næsta bremsa umhverfismatið og leyfisveitingaferlið hjá sveitarfélögum og vegna þessarar gloppu í umhverfismatslögunum þá er það engin bremsa að heitið geti. Þess vegna stöndum við alltaf frammi fyrir svona heitum umræðum í kringum rammaáætlun vegna þess að hún er, sem hún ætti ekkert að vera ef við værum með almennilegt lagaumhverfi, síðasta vígið. Það er hér sem virkjunarkostir vinnast eða tapast í þágu náttúrunnar. Að kostunum og þá kannski dálítið út frá tillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og þessum pólitíska býttileik sem stjórnarflokkarnir fóru í. Fyrst vil ég nefna þessa tiltekt sem var framkvæmd á virkjunarkostum sem Orkustofnun hafði sett inn í rammaáætlun að eigin frumkvæði en þeir voru fæstir á forræði einhvers virkjunaraðila. Þetta voru einhverjar gamlar hugmyndir sem fundust í einhverjum rykföllnum skrám uppi í hillu og einhver hafði einhvern tíma verið að spá í sem var hent inn í verkefnisstjórn rammaáætlunar, næstum eins og til að setja sand í hjólin. Það fór gífurlega mikil óþörf vinna í að skoða þessa kosti, vinna sem engu getur skilað vegna þess að kostur í biðflokki losnar ekki úr biðflokki nema rannsóknir sýni að hann eigi heima annars staðar. Ef enginn virkjunaraðili er til staðar til að framkvæma mat á kostinum þá breytist sú staða ekkert. Það er því sérstaklega ánægjulegt að þessi hreingerning hafi átt sér stað. Einnig er gott að sjá að meiri hlutinn leggur til að Skrokkalda sé færð úr nýtingu í bið, enda er það til þess að gera lítill virkjunarkostur á alveg ofboðslega dýrmætu svæði, bara lóðbeint á miðju hálendinu rétt utan í mörkum Vatnajökulsþjóðgarðar, fráleitt að sá kostur hafi lent í nýtingu og í raun fráleitt að hann sé yfir höfuð inni í rammaáætlun alveg eins og Hágönguvirkjun sem er þar á næstu grösum. Þessir kostir hefði auðvitað átt að skúbbast út úr rammaáætlun á sama tíma og hálendisþjóðgarður hefði orðið að veruleika, en af því varð ekki og þar að auki var það hluti af málamiðlun þess kjörtímabils að virkjunarframkvæmdir mættu eiga sér stað innan hálendisþjóðgarðsins þannig að Skrokkalda og Hágöngur hefðu getað orðið samhliða þessum hálendisþjóðgarði. En rökin sem eru notuð fyrir því að færa Skrokköldu í bið eru rök sem mætti t.d. nota um Hvalárvirkjun. Ég nefni hana vegna þess að hún var sett í orkunýtingarflokk 2013 og það var óbreytt 2016 þegar þessi tillaga kom fyrst fram. En síðan hafa forsendur breyst. Skipulagsstofnun skilaði t.d. áliti 2017 þar sem kom fram að ýmis neikvæð áhrif yrðu af framkvæmdinni. Þetta eru nýjar upplýsingar sem á að taka tillit til. Hér á að beita varúðarreglunni í þágu náttúrunnar en ekki virkjunaraðila. Þess vegna legg ég til í breytingartillögu, sem ég stend einn að, að Hvalárvirkjun færist úr orkunýtingarflokki í biðflokk til að hægt sé að skoða hana nánar. Ég legg það sama til varðandi Hvammsvirkjun, einu virkjunina af þrenningunni í neðri hluta Þjórsár sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur ekki til að færa úr nýtingu í bið. En það er líka eina virkjunin sem er alveg að fara að verða að veruleika. Þetta er virkjunin sem þarf að skoða í Þjórsá áður en af henni verður. Að færa þá virkjun ekki í biðflokk með hinum tveimur gerir að engu orð meiri hlutans í nefndaráliti um að skoða eigi þessar þrjár virkjanir sem heild. Ef meiri hlutinn vill skoða þær sem heild þurfa þær allar að fara í bið. Það hefur engin réttaráhrif annars. Þess vegna legg ég til að Hvammsvirkjun færist í bið á sérstöku þingskjali. Tíminn er að verða búinn og ég er ekki einu sinni hálfnaður þannig að ég ætla bara að skauta í gegnum restina. Það eru stóru slæmu breytingarnar tvær, póliltísku hrossakaupin í þágu virkjunar. Annars vegar að færa Héraðsvötnin úr vernd í bið og hins vegar Kjalöldu úr vernd í bið; í báðum tilfellum á mjög hæpnum forsendum. Landsvirkjun heldur því fram, í umsögn til nefndarinnar, að ákvörðun verkefnisstjórnar varðandi Kjalöldu sé ólögleg. Það er orðið sem þau nota í umsögn. Opinbert fyrirtæki notar í umsögn til Alþingis orðið „ólöglegt“ um þessa ákvörðun. Ráðuneytið segir að það sé bull og vitleysa en í þágu varúðarreglu virkjunarsinna ákveður meiri hlutinn að færa þessa virkjun til. Með Héraðsvötnin þá skiptir mjög litlu máli hvað virkjunaraðilinn, Kaupfélag Skagfirðinga, segir um áhrif virkjana í Héraðsvötnum þegar það liggur fyrir og er algjörlega óumdeilt að náttúran í Héraðsvötnum [[Forseti hringir.]]er sú sem skoraði langhæst af öllum svæðum sem rammaáætlun skoðaði. Píratar, Samfylking og Viðreisn leggja saman til að Héraðsvötnin og Kjalalda fari [[Forseti hringir.]]aftur í vernd þar sem þau eiga heima vegna þess að við gerum ekki pólitísk hrossakaup um náttúru af þessu kalíberi.
Hæstv. forseti. Ég vildi nota tækifærið og kannski byrja þar sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson þurfti að ljúka ræðu sinni tímans vegna og það var að ræða um flutninginn á Kjalölduveitu. Það fer ekkert á milli mála og liggur fyrir í svari frá ráðuneytinu að það sem Landsvirkjun kallar ólögmæta meðferð er bara þvættingur. Við erum hér með rökstuðning frá faghópi 1 og 2 sem var skilað inn til verkefnisstjórnarinnar og þar var það mat hennar að kosturinn Kjalölduveita væri sá sami og Norðlingaölduveita. Það var mat verkefnisstjórnarinnar og það var metið í faghópum hennar. Það lá fyrir að það skyldi vera þannig. Ég verð að viðurkenna að ég verð svolítið döpur þegar ég fylgist með sömu atburðarásinni aftur og aftur. Það er haldið áfram að ýta. Það er í rauninni rótað í sömu málunum. Það sem hefur gerst núna, eins og hv. þingmaður nefndi í sinni ræðu, er að þrýstihóparnir, auðmennirnir hafa komist í tillöguna og þess vegna er verið að færa t.d. Héraðsvötnin úr vernd í bið. Mig langar að biðja hv. þingmann, af því hv. þingmaður var á árum áður félagi í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, að skýra út fyrir mér hvernig hann haldi að svona geti gerst í gamla flokknum hans.
Þegar stórt er spurt, herra forseti. Ég má kannski byrja á því að nefna það sem hv. þingmaður talar um, þessa áratugalöngu baráttu gegn hagsmunaöflum og þá sérstaklega fólkið við Þjórsárbakka sem hefur þurft að berjast gegn Landsvirkjun í hálfa öld. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg úr hverju það fólk er búið til vegna þess að styrkurinn sem þarf til að berjast við ofurefli í allan þennan tíma, það er ekki lítill styrkur. En það sem gerist náttúrlega þegar allt í einu flokkurinn sem gaf sig einu sinni út fyrir að vera besti náttúruverndarflokkur í heimi er kominn í lið með þessum öflum er að þá allt í einu missir baráttufólkið mjög mikilvægt bakland. Það sem gerist síðan er að það er farið að grafa undan alls konar öðru samhliða. Við töluðum um Héraðsvötnin, en í kringum Héraðsvötnin kom þessi gagnrýni á afmörkun vatnasviða frá virkjunaraðilum. Það kom líka í þessu minnisblaði frá Landsvirkjun og var líka hrakið sem þvættingur. En það er samt tekið upp af meiri hlutanum og dregið inn í Skjálfandafljótið og sagt að það mega ekki snerta við einhverri friðlýsingu þar fyrr en er búið að tálga utan af því hvernig svæðið er afmarkað. Það er því búið að grafa undan á ótal stöðum öllum þeim verkfærum sem tengjast rammaáætlun til viðbótar við kjarnann í henni. En spurningin um hvernig svona gerist - flokkar skrælna stundum, skrælna að utan og innan, en það er samt fólk í grasrót Vinstri grænna [[Forseti hringir.]]enn þá. Ung Vinstri græn sendu t.d. út tilkynningu áðan þar sem þau spyrja hvort ríkisstjórnarsamstarfið sé í alvöru [[Forseti hringir.]]þess virði að fórna eigin sannfæringu og baráttumálum fyrir. Þau halda ekki [[Forseti hringir.]]en við sjáum í atkvæðagreiðslunni um þetta mál hvað þingmönnum finnst.
Hæstv. forseti. Ég lifi í þeirri von að við atkvæðagreiðsluna á morgun verði meiri hluti fyrir því að halda Héraðsvötnum og Kjalölduveitu í verndarflokki rammaáætlunarinnar. Ég ætla að lifa í þeirri von, alla vega í einn sólarhring í viðbót. En vegna þess að hv. þm. Andrés Ingi Jónsson nefndi fólkið sem hefur barist gegn virkjunaráformum í neðri hluta Þjórsár þá er einmitt ein af þriðju kynslóð innan sömu fjölskyldu, Pálína Jónsdóttir Njarðvík, sem lýsir því hvernig það er að vera mann fram af manni bókstaflega í sömu baráttunni. Við vitum alveg hvernig það er þegar einstaklingur eða litlir hópar fólks eru í baráttu við ríkið og/eða opinbert fyrirtæki. Þá er náttúrlega valdaójafnvægið gríðarlegt. Það rifjaðist upp fyrir mér við það að hlusta á hv. þingmann áðan að það var á því herrans ári 2007 sem Landsvirkjun kom færandi hendi að ræða við landeigendur við bakka Þjórsár, og ég hef hér beint upp úr einni umsögninni, með leyfi forseta, „með bundið slitlag, vatnstank og GSM-samband“. Það er auðvitað eitthvað í grunninn svo rangt við að fara fram með þessum hætti. Auðvitað var og er rammaáætlun að einhverju leyti tilraunin um að taka vinnuna úr þessu ferli sem það var í í gamla daga og hætta að gefa orkufyrirtækjunum í rauninni sjálfdæmi um það hvernig þau fara fram. En það er eiginlega ekki hægt að lýsa því hvaða áhrif það hefur haft á fjölskyldurnar, landeigendur, bændurna [[Forseti hringir.]]við neðri hluta Þjórsár að þurfa að standa í þessu stappi í hálfa öld.
Herra forseti. Þriggja kynslóða barátta gegn sömu vitleysunni, mann fram af manni, hlýtur að taka mjög mikið á, sérstaklega þegar baráttan er við ríkið, er við okkur sjálf. Ríkið er ekkert annað en við, ríkið er bara kerfi sem við búum til utan um sameiginlega hagsmuni, það að passa upp á okkur öll, það að passa upp á náttúruna okkar, það að passa upp á þetta samfélag okkar. Hvernig í ósköpunum getur einhver hluti þess ríkis barið höfðinu við steininn í hálfa öld til þess að rústa Þjórsárverum? Af hverju ekki bara hægt að segja þeim að hætta þessu? Ég segi þeim það reyndar í nefndaráliti mínu. Ég veit ekki hvort það hafi eitthvert lagagildi ef tillögur mínar verða samþykktar en ég er alla vega búinn að koma því frá mér. Varðandi slaginn eins og hann leit út í gamla daga, þar sem þurfti að berjast fyrir hverri virkjun fyrir sig, það var náttúrlega skipt um kerfi síðan. Rammaáætlun var innleidd þegar stöku stóru virkjanirnar voru bara búnar. Það var ekki tekið til við að búa til eitthvert heildarkerfi fyrr en Ísland var nánast komið að því að vera búið að botnvirkja sig. Þess vegna er líka svona stíft í rammaáætlun, vegna þess að kostirnir sem eru eftir, virkjunarkostir sem er hægt að upphugsa sér í dag, eru orðnir miklu erfiðari. Þeir eru farnir að seilast inn á viðkvæmari náttúru, dýrmætari svæði fyrir kannski minni fjárhagslegan ábata. Þannig að það er kannski eðlilegt að nýtingarflokkur rammaáætlunar fari minnkandi stig fram af stigi núna, vegna þess einfaldlega að fyrri kynslóðir kláruðu auðveldu bitana. Núverandi kynslóðir mega varla vera þekktar að því að klára alla restina. Við þurfum kannski að fara okkur hægt til þess að komandi kynslóðir hafi líka eitthvað um það að segja hvernig landinu verði ráðstafað til lengri framtíðar.
Virðulegi forseti. Rammaáætlun er mikilvægt stjórntæki. Þetta segir meiri hlutinn í nefndaráliti sínu við tillögu um afgreiðslu málsins hér á þingi og ég heyri að það eru fleiri hv. þingmenn, bæði hér í salnum og í húsinu, sem taka undir það. Það er ekkert að ástæðulausu sem okkur finnst þetta mikilvægt stjórntæki. Í þessu mati sem liggur fyrir og liggur til grundvallar, eins og fram kemur í löggjöfinni, eru undir einstaka virkjunarhugmyndir en jafnframt landsvæði. Það er mjög mikilvægur þáttur í þessu öllu saman, að þetta snýst um landsvæði en ekki bara einstaka virkjunarhugmyndir. Eins og hefur verið komið inn á hér í ýmsum ræðum fyrr í dag þá ríkti engin sátt um þá aðferðafræði, ef aðferðafræði skyldi kalla, sem tíðkaðist hér áður en þetta stjórntæki kom til sem var að verka sig í gegnum eina virkjunarhugmynd í einu. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir minnti okkur öll hér á þann hræðilega slag sem við stóðum öll frammi fyrir varðandi Kárahnjúkavirkjun. Það eru hins vegar mjög skiptar skoðanir um þessi mál og þetta stjórntæki er ekkert fullkomið, alls ekki. Reynslan segir okkur að það er þörf á endurskoðun þess enda er kveðið á um það í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að það verði að endurskoða. Ég kem að því á eftir. En eins og ég segi, stjórntækið rammaáætlun er ekki óumdeilt. Ég vil að einhverju leyti taka undir orð hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur þegar hún bendir á, og ég vona að ég hafi rétt eftir hv. þingmanni, að áralöng töf á afgreiðslu áfangans, þess sem við erum að ræða hér í dag, hefur líka að einhverju leyti skaðað umræðuna. Það að þinginu hafi ekki og fyrirrennurum okkar hér í þessum sal hafi ekki auðnast að klára afgreiðslu á þessum áfanga hefur truflað umræðuna, skulum við segja, og markað hana. Ég hef sagt í fleiri ræðum að það tók nú eiginlega steininn úr að mínu viti þegar umræða um raforku fór hér fjöllunum hærra í vetur og ekki alltaf byggð á skýrum rökum. Við erum það land sem framleiðir hvað mesta raforku á haus í heiminum. Það er ekki þar með sagt að við mætum orkuskiptunum - sem nauðsynlegt er að mæta, ég held við séum öll sammála sem hér erum inni að það að sporna gegn loftslagsvánni með öllum tiltækum ráðum er stærsta verkefni samtímans - einvörðungu með því að brjóta nýtt land. En það má færa sannanir fyrir því að ákveðnir aðilar hafi talað mjög stíft fyrir því að það sé eina leiðin og alls kyns, leyfi ég mér að segja, virðulegi forseti, útópískar hugmyndir um það að hér verði engin framtíð nema við öflum orku með stórvirkum vinnuvélum. Ég sjálfur hafna þessu, ég hafna þessari nálgun. En sem betur fer er umræðan að þróast í rétta átt, vil ég meina því ég er bjartsýnn maður að uppleggi, m.a. með umræðum í þingsal um afgreiðslu á öðru máli, sem er nú reyndar breyting á þessari löggjöf sem lýtur að því að auðvelda það að hægt sé að stækka vélbúnað í virkjunum án þess að til komi brot á nýju landi til að vinna betur orku út úr vatnsfalli sem við höfum þegar nýtt, erum að nýta og höfum þegar tekið ákvörðun um að nýta. Fara betur með auðlindina í stað þess að ráðast í að brjóta nýtt land. Það er ein leið. Orkusparnaður er önnur leið. Ég tek gjarnan þátt í samtölum þar sem fólk hlær upp í opið geðið á mér og segir að þetta sé algjört rugl. Orkusparnaður, það er nóg af orku hér. En það er bara enginn sómi að því að eyða því sem nóg er af, enginn sómi, og það á líka við um raforkuna. Ný tækni eins og einhverjir hv. þingmenn hafa komið inn á í fyrri ræðum er líka leið til að fara betur með. Það sem er kannski nærtækast fyrir okkur heima fyrir, sem erum þó ekki nema notendur 5% allrar framleiddrar raforku á landinu, þ.e. heimilin í landinu, er að sjá þetta á rafmagnsreikningunum ef við bara skiptum um ljósaperurnar, notum svokallaðar sparperur. Við getum kannski þakkað okkar samvinnu í Evrópu að við erum núna skyldug til að horfa til þessa og getum ekki selt hérlendis perur sem eyða meiru. En þetta er auðvitað bara pínulítið dæmi og telur ekkert mikið inni í stóru myndinni. En auðvitað gerir margt smátt eitt stórt og það sama á við þegar við ætlum að ráðast í frekari brot á landi, þá gerir auðvitað þegar upp er staðið margt smátt eitt stórt. Þegar rammaáætlun, þessu mikilvæga stjórntæki, var komið á á sínum tíma þá var hún auðvitað ákveðin sáttaleið. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir og ég vona að ég sé ekki að fara með fleipur, en hv. þm. Andrés Ingi Jónsson sagði í fréttum í vikunni að hún væri málamiðlun í sjálfu sér. Við eigum eftir að ræða það kannski örlítið betur hér í hliðarsölum hvað hann átti við með þessum orðum. En hún snýst sannarlega, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir fór yfir, um hvort, hvar og hvernig við öflum raforku á Íslandi. Hún er sannarlega tæki, eins og kemur fram í nefndarálitinu, sem vert er að halda í, efla og styrkja frekar því við eigum ekkert betra. Eins og staðan er í dag þá eigum við ekkert betra og ég held við séum öll sammála um það, hvar í flokki sem við stöndum, að við viljum ekki hverfa til baka til þess tíma þegar við vorum að takast hér á um einstaka virkjunarkosti með tilheyrandi sársauka og/eða gleði í einhverjum tilfellum, ég ætla ekkert að draga úr því þótt ég hafi ekki endilega deilt henni sjálfur. Faglegar forsendur fyrir röðun verkefnisstjórnar. Hér hafa margir ágætir hv. þingmenn farið yfir það hvernig þetta verkfæri er og ég greini það alveg í umræðunni að það gætir líka ákveðins misskilnings og ég hef fullan skilning á því, þetta er flókið verkefni. Við tókumst á við þetta í nýrri umhverfis- og samgöngunefnd lengi og á mörgum fundum í vetur og eðli málsins samkvæmt erum við öll alltaf að læra eitthvað nýtt í hverju tilfelli sem við opnum umræðuna og förum af stað. En í grunninn byggja tillögur verkefnisstjórnar á tillögum faghópa sem hún skipar sem í sitja okkar færustu vísindamenn sem leggja til grundvallar eftir ákveðnu skipulagi, ég ætla ekki að rekja það frekar hér, þá þætti sem þarf að vega og skoða þegar gerð er tillaga um að einstök virkjunarhugmynd skuli nýtt, eða ekki nýtt per se heldur gerð tillaga um að hún fari í nýtingarflokk. Það er svo bara alveg sjálfstæð ákvörðun út af fyrir sig og fylgir algerlega öðru hvort hún verði einhvern tíma nýtt og því ber að halda til haga eða hvort þarna séu svo rík náttúruverðmæti undir að þetta landsvæði, svo ég komi að því aftur, beri að vernda gegn orkuvinnslu. Vinna verkefnisstjórnar og faghópanna felst í miklu og víðtæku samráði. Og þetta segi ég nú vegna þess að eðlilega vekur þessi umræða sem við erum að eiga hér á síðustu dögum þingsins upp sterkar tilfinningar og miklar og skýrar skoðanir, ekki síst úr náttúruverndarhreyfingunni á Íslandi. Það er algerlega hárrétt sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir segir hér og dregur upp í nokkrum myndum, að náttúruverndarhreyfingin hefur barist eins og ljón við einstakar virkjunarhugmyndir, lagt sitt af mörkum þegar kallað er eftir umsögnum og farið yfir í víðtæku samráði verkefnisstjórnar og faghópanna. Eðli málsins samkvæmt, þegar þú ert í slíkri baráttu, þá gefst þú ekkert upp. Þetta skil ég afar vel því ég tel mig tilheyra þessari hreyfingu. Það hefur verið sagt um þetta tæki, og það sé þá t.d. einn af ágöllunum, að þarna sé í rauninni allt landið undir, alltaf allt landið undir. Það sé í rauninni í boði að láta sér detta í hug alls kyns virkjunarhugmyndir hvar sem er nema að því gefnu að það sé búið að ákveða í gegnum þetta ferli og hér með ákvörðun Alþingis að svæði skuli verndað gegn orkuvinnslu. Það er mjög áhugaverð nálgun, svo ég haldi nú áfram að vísa í hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, sem hefur komið til umræðu og til er fyrirmynd að í íslenskri löggjöf frá 1994, í lögum um vernd og veiðar villtra fugla og spendýra. Þar eru villtir fuglar og villt spendýr á Íslandi í grunninn friðuð. En það eru gerðar undanþágur með vísindalegum rökum á því hvort heimila skuli veiðar í tiltekinn tíma, á tilteknum árstíma eða yfir höfuð ekki vegna þess að stofnstærðin er léleg. Það byggir á vísindalegu og faglegu mati. Mér finnst þetta bara algjörlega umræðunnar virði og skoðunarinnar virði nú, einmitt nú þegar við vitum að við erum að framleiða þetta mikla raforku á hvern og einn einstakling og við höfum ákveðna sýn fyrir framtíðina, hún snýr fyrst og síðast að orkuskiptum en líka hvað varðar græna atvinnuuppbyggingu en þó ekki á stórum skala. Ég held að það sé ekki nokkur maður í dag að tala um stóriðju sem við sáum hér fyrir einhverjum áratugum síðan. Það væri e.t.v. vert að snúa þessu við og leggja það til grundvallar í umræðunni hvort við ættum kannski að horfa á þetta eins og villidýralögin, sem þau eru stundum kölluð, eru lögð upp, þ.e. það er ekki endilega allt landið undir heldur er landið allt friðað. Svo þurfum við að skoða með ákveðnum rökum hvernig við í rauninni tökum ákvarðanir um að breyta út af því með ákveðnum forsendum. Það hefur verið gagnrýnt að vægi á mati mismunandi kosta í þessu samhengi riðlist þá af því að ekki sé allt landið undir. En náttúruverðmætin vega mest. Þannig er löggjöfin sett upp. Þar sem náttúruverðmætin eru rík, og það byggir á vísindalegri niðurstöðu, er svæðið mjög verðmætt og ef maður skoðar ofan í kjölinn þessa vinnu sem var framkvæmd á árunum 2013, 2014, 2015, alla vega skilaði verkefnisstjórnin tillögu 2016, þá sjáum við að þar sem náttúruverðmætin eru ríkust þá vega þau auðvitað mest. En hins vegar vitum við það líka, og það er að hluta til komið inn í undirbúninginn að þessum tillögum til ráðherra, að horft er til mats á samfélaginu undir faghópi 3. Það mat hefur verið gagnrýnt en við vitum líka og komum inn á það í nefndaráliti meiri hlutans að verklagið og vinnulagið við að framkvæma þetta mat hefur tekið miklum breytingum. Það er m.a. það sem við horfum til í meiri hlutanum þegar við erum að gera tillögur að ákveðnum tilfærslum. Það er mikilvægt að horfa til samfélagslegra áhrifa. Það er mikilvægt að leggja samfélagslega sátt sem breytu inn í ákvörðunina. Ég hef alveg heyrt það og ég skil alveg hvað átt er við þegar sagt er að auðvitað verðum við ekki öll sátt. Það gildir um allar ákvarðanir. En það er breyta sem skiptir máli að mínu mati að horfa til og tryggja að sé tekið tillit til með einhverjum hætti, að við náum sem mestri samfélagslegri sátt um stórar framkvæmdir. Við þurfum ekkert endilega verið að tala um virkjunarhugmyndir í því samhengi, það geta verið línulagnir, það getur verið ákvörðun um uppbyggingu íbúðabyggðar eða hvað það er sem við viljum, eitthvað sem breytir okkar nánasta umhverfi. Ef við náum ekki þessari samfélagslegu sátt þá er það ávísun á ósætti og tvístruð samfélög. Við eigum því miður allt of mörg dæmi um það í íslenskri sögu hvernig samfélög hafa tvístrast, jafnvel fjölskyldur hafa tvístrast eins og frægt er orðið og hefur verið fjallað um í tengslum við baráttu Gnúpverja fyrir sínum baráttumálum við vernd Þjórsárvera, því að hér hefur verið komið inn á Þjórsárver. Það er ágætt að skjóta því inn að Þjórsárver öll voru friðlýst, allur Hofsjökull og öll Þjórsárver voru friðlýst 2017 af þáverandi umhverfisráðherra, Björt Ólafsdóttur. Þannig er það. Það hefur ekkert með tillöguna sem rædd er hér í dag að gera. Þetta er friðlýst svæði vegna mikilvægis þess sem það sem býr yfir og þeirra náttúruverðmæta sem þar eru undir. Það hefur líka komið fram gagnrýni á vernd heilu vatnasviðanna. Það sé ótækt að horfa til þess að taka frá heilu vatnasviðin þegar fram eru komnar, ég leyfi mér að segja stórkarlalegar virkjunarhugmyndir sem gera það að verkum - þær þykja of mikið inngrip, raska of miklu þannig að þarna sé fórnarkostnaðurinn ekki boðlegur. Því hefur verið velt upp, m.a. með rökum nýrrar tækni, að e.t.v. séu til einhverjar hugmyndir eða útfærslur sem raska ekki þessum náttúruverðmætum. Ég hef ekki séð þær enn þá, bara alls ekki séð þær, en ég er ekki að segja að þær séu ekki til, ég er ekki að segja að það sé ekki hægt að að leita leiða í því. En útgangspunkturinn er að það er mikilvægt að vernda heilu vatnasviðin og það er eitt af því sem við ávörpum líka í nefndarálitinu, að framkvæma ákveðið mat á þessu. Hversu mörg vatnasvið eru heil og óröskuð á Íslandi? Hversu mörg vatnasvið eru röskuð og hver er röskunin? Hversu mikil er hún? Þá höfum við frekari, eigum við að segja tölur á borðinu og getum skoðað þá í heild, í samhengi alls landsins, hver staðan er á vatnasviðum. Þar er brýnt, og við nefnum það líka í nefndarálitinu, að horfa til vatnaáætlunar, annars tækis sem við höfum fengið lánað og aðlagað hér að íslensku lagaumhverfi frá vinum okkar á meginlandi Evrópu. Hvernig sem horft er á þetta þá er það alltaf vinna faghópanna og verkefnisstjórnarinnar sérstaklega sem gerir tillögu til ráðherra sem gerir svo aftur tillögu til þingsins að vega allar fram komnar hugmyndir saman þannig að við erum aldrei að tala um mat á einni hugmynd í einu. Þessi afgreiðsla Alþingis, þ.e. það sem við erum að ræða nú og tökum til afgreiðslu á morgun, er mikilvægt skref, samanber orð formanns umhverfis- og samgöngunefndar og framsögumanns nefndarálits meiri hlutans sem ég stend að. Þetta eru tillögur sem verkefnisstjórn skilaði árið 2016. Þetta er mjög umfangsmikil tillaga. Því hefur verið fleygt og við höfum rætt það í nefndinni og ég held að tveir hv. þingmenn hér á undan mér hafi meira að segja komið inn á það og ég held að við séum öll sammála um það að í grunninn er hún í rauninni mjög stór viðureignar. Það er kannski ástæðan fyrir töfunum, að þetta hefur ekki gengið og ekki klárast. Það hefur líka verið rætt með vísun til þess að allar fram komnar hugmyndir, bæði þær sem eru þegar nýttar eða eru í þegar afgreiddum flokki eða eru hugmyndir sem eru til mats, verða alltaf vegnar saman. Ég held því að okkur sé algjörlega óhætt að sjá minni áfanga í einu. Þá held ég að þeir verði viðráðanlegri í allri umfjöllun og umræðu og að mörgu leyti auðveldara að sökkva sér ofan í það allt saman sem getur reynst örðugt. Þetta er mikið af gögnum og mikil vinna þó að ég dragi ekkert af mér í því. Ég vil að það sé ítrekað vegna umræðunnar núna um það sem er til að mynda afgreitt í nýtingarflokk að þá er ekki þar með sagt að það verði nýtt. Það eru mörg dæmi um það í gildandi rammaáætlun frá 2013 og með viðbótum 2015 þar sem ekki hefur verið ráðist í nýtingu og eru engin teikn endilega um það þótt kosturinn sé í nýtingarflokki. Að sama skapi tilfærslurnar sem við gerum tillögu um, annars vegar úr nýtingarflokki og hins vegar úr verndarflokki yfir í biðflokk - það þýðir ekki heldur að það séu nein skilaboð um að það eigi að fara í nýtingarflokk. Tólið býður ekki einu sinni upp á þá túlkun, svo það sé sagt. Þetta snýst um mat á þessum kostum með ákveðnum forsendum og ég minni á að náttúruverðmætin er ekki farin, fyrir þau sem hafa áhyggjur af því. Þau eru þarna og hafa nú e.t.v. aukist í einhverjum tilfellum í nýju mati en það verður bara að koma í ljós. Þetta er verkefni faghópa og verkefnisstjórnar nái tillagan fram að ganga hér í þinginu. Mig langar að lokum að minna á það, af því að hér voru nú einhverjar aðdróttanir um að í fyrri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hafi ekki náðst mikill árangur við þetta verkefni, að það voru engu að síður sjö virkjunarhugmyndir á fjórum svæðum í vatnsafli sem voru friðlýst gegn orkuvinnslu á grundvelli ákvörðunar sem Alþingi tók árið 2013 og annað eins í jarðvarma. 14 virkjunarhugmyndir á svæðum sem voru friðlýst gegn orkuvinnslu. Þetta eru svæði eins og Jökulsá á fjöllum. Þetta er Geysir í Haukadal. Þetta eru Kerlingarfjöll. stórkostlegar náttúruperlur á Íslandi. Eftir sitja engu að síður óafgreitt úr þeim áfanga, og þegar ég segi óafgreitt þá á ég við að það er friðlýst gegn orkuvinnslu, fjórir kostir eða hugmyndir um kosti í vatnsafli á þremur svæðum og tveir í jarðvarma á einu svæði og ef þessi tillaga nær fram að ganga, sem ég bind vonir við, þá bætast við fimm nýjar virkjunarhugmyndir í vatnsafli á tveimur stórum vatnasviðum, Skjálfandafljót og Skaftá í Skaftárhreppi. Og af því að vísað var til verkleysis á síðasta tímabili þá erum við þarna bara að tala um friðlýsingar gegn orkuvinnslu og ekki hinar óteljandi margar friðlýsingar á grundvelli náttúruverndarlaga eða stækkanir svæða eða þjóðgarða sem lá undir. Þau geta kynnt sér það sem hafa áhuga á. Þá er kannski ágætt að draga það fram líka sem komið hefur verið inn á hér að það eru ákveðin tímamót í þessu samhengi og er þá kannski verið að vinda ofan af ákveðinni, við skulum segja óánægju sem hefur ríkt um að Orkustofnun hafi á sínum tíma lagt til inn í áætlunina 28 virkjunarhugmyndir án þess í rauninni að einhver óskaði eftir því að ráðast í nýtingu þeirra. Það hefur haft þau réttaráhrif varðandi allt það sem situr í biðflokki að það má ekki ráðstafa nýtingu á því landi með öðrum hætti. Ég vil draga fram í því samhengi, ég var nú bara að telja það meðan ég sat hér í sæti mínu, að af þessum 28 virkjunarhugmyndum sem Orkustofnun hefur þá dregið út úr áætluninni og biðflokkurinn minnkað sem því nemur eru 16 þeirra innan eða við miðhálendið. Hér hefur verið komið inn á það að við afgreiðslu þessa máls er talað um t.d. flutning á virkjunarkostinum Skrokköldu úr nýtingarflokki í bið, m.a. með þessum rökum um mikilvægi verndar víðerna og landslagsheilda á hálendinu, mikilvægi sem hefur bara aukist og vaxið síðan þessar tillögur lágu fyrir. Þá förum við yfir það í nefndarálitinu að það kom til umræðu í nefndinni að það væri margt sem þyrfti að horfa til og við leggjum upp með að horft verði til við endurskoðun laganna sem er einmitt verkefni á könnu hæstv. ráðherra sem situr hér í salnum, af því að það er kveðið á um það í stjórnarsáttmála. Það eru skilaboð sem ég hefði haldið að væru líka náttúruverndinni þóknanleg eins og þau að þessi stærðarviðmið sem eru til grundvallar í lögunum, svo ég taki nú dæmi af vatnsafli, 10 MW, séu í rauninni ekki viðmið sem hægt er að horfa til vegna þess að rask á svæðum þar sem á að reisa 9,9 MW virkjun, sem fer þá ekki í gegnum þessa áætlun, sé viðlíka og fyrir 15 eða 18 MW virkjun. Við þekkjum of mörg dæmi þess. Ég veit og treysti því að hæstv. ráðherra muni horfa til þessa sem og annarra atriða sem meiri hlutinn tilgreinir í nefndaráliti sínu fylgjandi þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Ábyrgð okkar sem störfum á Alþingi er mikil og fyrir okkur liggja mikil og stór en misflókin verkefni. Til að geta leyst farsællega úr þeim þurfum við að hafa þann eiginleika að geta horft til allra átta, hvort sem er til nútíðar, fortíðar en ekki síður til framtíðar. Að geta átt gott samtal og samvinnu verður oft og tíðum til þess að niðurstaða næst í flókin verkefni. Svo var í vinnu tengdum svokölluðum ramma. Saman höfum við í umhverfis- og samgöngunefnd loksins náð sátt um rammann sem segja má að hafi legið í frosti allt frá árinu 2013. Þýðingarmikil langþráð sátt og samstaða hefur nú náðst en fyrir nefndina hafa komið fjölmargir gestir og þakka ég þeim fyrir góð innlegg og góðar umræður. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að Ísland eigi að vera í fararbroddi í umhverfismálum á alþjóðavísu. Við viljum að Ísland skipi sér í fremstu röð í baráttunni gegn loftslagsvánni og ætlum okkur að uppfylla ákvæði Parísarsamningsins. Við höfum jafnframt sett okkur markmið um að Ísland nái kolefnishlutleysi og fullum orkuskiptum eigi síðar en árið 2040 og verði þá óháð jarðefnaeldsneyti fyrst ríkja. Orkuskipti eru ríkur þáttur í framlagi Íslands til að ná árangri í baráttunni við loftslagsvána en svo að þeim markmiðum sé náð verðum við að tryggja aðgang að grænni orku með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Okkar hlutverk er að nýta ekki meira en við þurfum, huga að sjálfbærni og umhverfisvænni lifnaðarháttum. Það er brýnt að við temjum okkur betra og heilbrigðara neyslumynstur en það er einnig mikilvægt að sátt ríki um þær virkjanir sem þarf til að byggja upp grænt og kolefnishlutlaust samfélag. Mestu skiptir að það verði gert af varfærni gagnvart viðkvæmri náttúru landsins samhliða því að horft sé til betri orkunýtingar. Þá þarf að koma í veg fyrir tap á orku úr orkukerfinu ásamt því að bæta nýtingu á þeim virkjunum sem fyrir eru. Rammaáætlun er mikilvægt stjórntæki sem varðar vernd svæða og orkunýtingu og sem vert er að halda í og styrkja enn frekar. Hún nær yfir helstu orkulindir landsins og í meðferð hennar á að taka til ólíkra hagsmuna á breiðum grundvelli. Rammaáætlun er ætlað að tryggja að nýting landsvæða byggist á langtímasjónarmiðum og víðtæku samráði um verndargildi náttúru og menningar, hagkvæmni og arðsemi. En það þarf að þróa áfram þetta góða verkfæri okkar í ljósi breyttra áherslna í ferðaþjónustu, samfélaginu, skuldbindingum Íslands og stöðunni sem nú ríkir í heimsmálum. Ég fagna því að samstaða hafi loksins náðist um þau atriði sem tiltekin eru í nefndarálitinu en það er vissulega ekkert sjálfgefið. Stór hluti af landinu er nú þegar í nýtingu eða vernd sem einnig má teljast til nýtingar en það er mikilvægt að við nýtum landið okkar af varfærni því að við viljum að komandi kynslóðir fái að njóta ósnortinnar náttúru. Okkar dýrmætasti arfur til komandi kynslóða er hrein og tær náttúra en svo að við getum skilað af okkur arfinum með þeim hætti þurfum við að skipuleggja hvernig við göngum um náttúru landsins með skýrri framtíðarsýn. Vernd og friðun á tilteknum landsvæðum er góðra gjalda verð en gæta þarf varúðar þegar ákveðið er að friðlýsa stór svæði til framtíðar. Enn er ósvarað þeirri spurningu hvaðan orka framtíðarinnar eigi að koma. Það er ekki okkar að taka ákvarðanir fyrir komandi kynslóðir. Þó að við hér tökum ekki ákvarðanir um að friðlýsa tiltekin svæði þýðir það þó ekki að við höfum fyrirætlanir um að nýta þau, alls ekki, heldur skiljum við þær ákvarðanir eftir fyrir þingmenn framtíðarinnar út frá þeim þörfum sem verða í samfélaginu í framtíðinni. Orkusjálfstæði þjóðar verður sífellt mikilvægara í kvikum heimi og nauðsynlegt er að þjóðir geti brugðist hratt við breyttum forsendum. Í þessu samhengi má nefna virkjunarkosti í Skjálfandafljóti, þ.e. Fljótshnúksvirkjun og Hrafnabjargavirkjun A, B og C, en þeir eru í verndarflokki samkvæmt fyrirliggjandi tillögu og telur meiri hlutinn ekki tilefni til þess að leggja til breytingar á því. Skjálfandafljót er eitt af þeim svæðum þar sem leggja þarf mat á friðlýsingu heilla vatnasviða samhliða endurskoðun á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ekki er hægt að taka ákvörðun um friðlýsingu heilla vatnasviða fyrr en þetta mat liggur fyrir og sama gildir varðandi nýtingu. En þá hefur, í samræmi við markmið stjórnarsáttmálans, kostum í biðflokki verið fjölgað. Betur fer á því að virkjunarkostir séu flokkaðir í biðflokk en í verndar- eða nýtingarflokk á meðan frekari gagna er aflað. Mikilvægt er að samfélagsleg áhrif og óvissa um raunveruleg áhrif framkvæmda á náttúru og lífríki liggi fyrir áður en ákvörðun er tekin um hvort svæði eigi að fara í verndar- eða nýtingarflokk. Það að svæði séu flutt í biðflokk þýðir ekki að þau séu sjálfkrafa komin í nýtingarflokk eða verndarflokk heldur er verið að endurmeta og endurskoða þessa kosti. Það er langt síðan fyrri verkefnisstjórn gerði tillögu um þessi svæði og margt hefur breyst síðan. Þá hafa einnig kostir sem ekki áttu heima í biðflokki verið teknir út. Athugasemdir komu fram um að fjölmarga virkjunarkosti væri að finna í biðflokki áætlunarinnar sem enginn virkjunaraðilinn hefði óskað eftir mati á. Má þar m.a. nefna virkjunarkosti á Torfajökulssvæðinu, í laxveiðiám á Austurlandi og aðra kosti sem Orkustofnun hefur að eigin frumkvæði og á grundvelli heimildar í lögum nr. 48/2011 falið verkefnisstjórn að fjalla um. Um er að ræða 28 virkjunarkosti, ýmist til nýtingar vatnsafls eða jarðhita. Ástæða þess að viðkomandi virkjunarkostir eru flokkaðir í biðflokk er fyrst og fremst sú að ekki eru til nægjanleg gögn um viðkomandi virkjunarkost og því ekki nægjanlegar forsendur til að hægt sé að leggja til flokkun í verndar- eða nýtingarflokk. Á meðan virkjunarkostir eru flokkaðir í biðflokk eru hins vegar takmörk lögð á aðra landnýtingu á svæðinu. Þannig eru dæmi um að ekki sé hægt að friðlýsa virkjunarkosti í verndarflokki gegn orkuvinnslu þar sem virkjunarkostur innan sama svæðis er í biðflokki. Því mætti segja að viðkomandi virkjunarkostur sé að vissu leyti fastur í biðflokki þar sem enginn virkjunaraðili er að vinna í þróun hans og þar á meðal öflun nauðsynlegra gagna til að hægt sé að leggja til endanlega flokkun í vernd eða nýtingu. Því leggur meiri hlutinn til, sem hluta af þeirri sátt sem mikilvægt er að náist um áætlunina, að fella þessa tilteknu kosti úr áætluninni þar sem enginn virkjunaraðili stendur að baki þeim. Þetta tel ég vera mikilvægt og nauðsynlegt skref. Virðulegi forseti. Þá er beislun vindorku loksins komin á dagskrá fyrir alvöru. Fjölbreytni í orkuöflun stuðlar að bættu orkuöryggi og sveigjanleika orkukerfisins. Þótt Ísland búi enn yfir óbeisluðu vatnsafli og jarðvarma er skynsamlegt að auka fjölbreytni í orkugjöfum með hagnýtingu vindorku og annarra nýrra endurnýjanlegra orkukosta fyrir raforkuvinnslu. Vindorka er bæði hagkvæm og endurnýjanleg og sem slík einn af betri kostum til framtíðarorkuvinnslu. Í fyrirliggjandi tillögu er í fyrsta sinn að finna virkjunarkost í vindorku. Vindorkukostinum í Búrfellslundi er raðað í biðflokk í fyrirliggjandi tillögu með þeim rökum að hann sé á röskuðu svæði sem hafi lágt verndargildi en áhrif hans á ferðamennsku og útivist séu hins vegar mikil. Meiri hluti nefndarinnar leggur þó til að virkjunarkosturinn, þó breyttur þar sem tveir kostir í Búrfellslundi hafa verið lagðir til, sem gengur styttra, þ.e. færri vindmyllur, færri megavött og búið að færa til á svæðinu, verði lagður til auk þess sem sjónræn áhrif verða töluvert minni en varðandi upphaflegan kost. Þá telur meiri hlutinn að Búrfellslundur geti verið mikilvægur hluti þess að tryggja betur nýtingu þeirra vatnsaflsvirkjana sem fyrir eru á svæðinu auk þess sem það rennur sterkari stoðum undir orkuöryggi landsins. Öll sú orka sem býr í vindinum getur verið lykilþáttur þegar kemur að því að tappa af þeim þrýstingi sem skapast hefur á kerfi síðustu ár vegna tafa á afgreiðslu á rammanum. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að setja eigi sérstök lög um nýtingu vindorku með það að markmiði að einfalda uppbyggingu vindorkuvera. Leggja á áherslu á að vindorkuver byggist upp á afmörkuðum svæðum, nærri tengivirkjum og flutningslínum þar sem unnt verður að tryggja afhendingaröryggi og lágmarka umhverfisáhrif. Það má alveg heyra að framtíðin búi svo sannarlega í vindinum. Í dag státar engin önnur þjóð af jafn háu hlutfalli grænnar orku af heildarorkunotkun og við Íslendingar gerum. Af því getum við verið stolt en langan tíma tekur að virkja nýja orkukosti og langtímaáætlanir þurfa því að gera ráð fyrir orkukostum til að mæta framtíðarþörfum og auka þannig fyrirsjáanleika og stöðugleika. Því skiptir gríðarlegu máli að sátt hafi náðst um þann ramma sem við leggjum hér fram í dag og vil ég nýta tækifærið og þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir góða vinnu og eins öllum sem komu til okkar í tengslum við það verkefni.
Forseti. Til umræðu í dag er 3. áfangi rammaáætlunar. Í máli hv. þm. Jóns Steindórs Valdimarssonar kom fram, þegar umræðan hófst hér um þetta mál, að afstaða Viðreisnar er að þetta sé mál sem Alþingi þurfi að taka á, mál sem viðkemur mjög ríkum hagsmunum þjóðarinnar og það sé eðlilegt að það fái meðferð, það hafi ekki verið tilgangur laga um rammaáætlun né eðlileg meðferð á valdi Alþingis að framselja það, heldur hafi markmið ferlisins verið að tryggja vandaða rannsókn á þeim orkukostum sem Íslendingum standa til boða og reyna að tryggja það að þær ákvarðanir væru eins vandaðar og nokkur kostur er. Nú vill þannig til að ég er einn af þeim sérfræðingum sem tók þátt í vinnu við 3. áfanga. Þrátt fyrir að það sé í sjálfu sér rétt að mikil og góð fagleg vinna liggi til grundvallar mati faghópanna þá eru þó gallar á þessari aðferð eins og öðrum mannanna verkum. Fyrst og fremst er það að leggja saman, reyna að tína saman ólíka eiginleika ólíkra virkjunarkosta og búa til úr þeim eina röðun í einni vídd, mjög snúið og erfitt verkefni. Ef við tökum dæmi þá væri það eins og að reyna að velja sér byggingarland með því að tína til ólíka eiginleika þess og leggja þá síðan saman. Stóru gallarnir við þessa nálgun eru að eiginleikar sem í eðlilegri ákvarðanatöku myndu valda því að ekki kæmi til greina að nýta ákveðna kosti fá takmarkað vægi, þ.e. aðferðin sjálf hefur þann galla að þegar einkunnir eru gefnar á skölum sem hafa efri og neðri mörk og síðan tekið einhvers konar vegið meðaltal af þeim skölum þá geta komið skrýtnar niðurstöður úr því. Þannig gæti t.d. byggingarland á Álfsnesi milli ruslahauganna og skotæfingarsvæðisins hæglega verið metið sem ákjósanlegur byggingarkostur vegna þess að þar er til mótvægis ágætt útsýni, þó að engum heilvita manni myndi detta í hug að byggja þær. Gagnrýni þess faghóps sem ég fór fyrir, sem var faghópur 4, snerist um þetta vandamál. Það er ekki nokkur vafi á því að þeir fagaðilar sem tóku að sér mat hinna ólíku umhverfisáhrifa eða áhrifa á umhverfi sem nýtingu myndi fylgja fyrir þá kosti sem voru undir í rammaáætlun unnu sitt starf vel. Þær rannsóknir eru gagnlegar og grunnurinn að vandaðri ákvarðanatöku í þessum sal, en þær eru að þessu leyti takmarkaðar. Þær eru einhvers konar meðaltalseinkunn. Aðferðin býður ekki upp á annað þannig að ef hlutir falla augljóslega utan eðlilegrar samfellu, þar sem áhrifin eru önnur og umfangsmeiri á einhverjum sérstökum stað, einhvers konar ómælanleiki eða augljós umfangsmikil ástæða liggur til grundvallar því að þeir séu ómögulegir, kemur það illa fram. Í þessu samhengi má nefna að í 4. áfanga, sem ég að vísu kom ekki beinlínis að en Hagfræðistofnun Háskóla Íslands framkvæmdi rannsóknir á nákvæmlega þessu vandamáli í 4. áfanga, kom í ljós að þeir laxastofnar sem hafa oft verið til umræðu í tengslum við Urriðafossvirkjun og umhverfisáhrifin á þá, vógu mun þyngra en sérfræðimatið gerði ráð fyrir og raunar þyngra en sérfræðimatið gerði ráð fyrir að væri mögulegt. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur það að rammaáætlun eins og önnur mannanna verk er einfaldlega bara ófullkomin tilraun sem alltaf má bæta. Ég er sannfærður um það að 4. áfangi tók nokkuð af göllunum úr 3. áfanga til endurskoðunar. Ég er sannfærður um að 5. áfangi mun verða enn þá betri. Þetta undirstrikar líka að einhvers konar krafa um að röðuninni sé fylgt í blindni er eitthvað sem ég get undir engum kringumstæðum stutt og Viðreisn hefur ekki stutt. Það er á endanum ákvörðun þingsins að skoða þessi gögn sem safnað hefur verið af natni og með ærnum tilkostnaði og leggja síðan mat á það hvað þingmenn telja að sé eðlileg röðun á virkjunarkostum í nýtingu, bið og vernd. Hitt er síðan annað mál hvort nákvæmlega sú tillaga sem hér liggur fyrir þinginu í dag frá meiri hlutanum uppfylli þau skilyrði að hafa byggt á endurmati þessara gagna með faglegri nálgun eða öðrum sjónarmiðum. Það er á þeim grundvelli, á grundvelli efa um að slíkt faglegt mat hafi legið til grundvallar tillögu meiri hlutans, sem Viðreisn mun ekki styðja hana. Sérstaklega á þetta við um tilflutning virkjunarkosta úr vernd í nýtingu og sérstaklega í ljósi þess að verkefnisstjórn fór auðvitað yfir alla þessa valkosti og tók þessar ákvarðanir. Það þyrfti þá mótrök sem réttlæta slíkar breytingar. Það eru til aðferðir sem hægt er að nota til að leita með beinum hætti til þjóðarinnar varðandi hennar vilja. Á þetta bentum við sérfræðingarnir í faghópi 4 í 3. áfanga í til þess að gera löngu og ítarlegu máli. Í þessari mikilvægu ákvarðanatöku þá finnst mér nokkur skaði af því að þessar aðferðir skuli ekki hafa verið skoðaðar frekar. Nágrannalönd okkar hafa tekið þær upp og má í því samhengi nefna að Bandaríkjamenn hafa notað þessar aðferðir, að leita mats þjóðarinnar á ýmsum aðgerðum í umhverfismálum, um margra áratuga skeið og með þokkalegum árangri og þeim fleytir fram með hverju árinu. Ef við skoðum raunverulega sögu þessa verkefnis, þ.e. þess stóra verkefnis sem lá fyrir Alþingi að taka afstöðu til, hvaða nýtingarkostir til orkuframleiðslu á Íslandi eru þjóðinni hagfelldastir, þá er það aldrei þannig að hægt sé að fara í virkjunarframkvæmdir án umhverfisáhrifa. Við erum að tala um það hvaða tjón, hvaða samdrátt eða rýrnun á umhverfisgæðum Íslands menn telja ásættanlega fyrir orkuábatann. Við þurfum að nálgast það verkefni með einhverjum nýjum hætti vegna þess að þessi málamiðlun sem rammaáætlunin átti að vera hefur siglt í strand eins og meðferðin á þessum lista úr 3. áfanga sýnir. Það er alla vega mín bjargfasta skoðun að skrefið áfram í þessu efni þannig að hægt sé að leysa þennan hnút - vegna þess að á okkur hvílir ábyrgð á öðrum sviðum, t.d. tryggja það að við höfum nægilega raforku í orkuskipti, og við stöndum frammi fyrir vandamálum þar sem við viljum draga úr losun gróðurhúsalofttegunda - aðferðin til þess er að afla endurnýjanlegrar orku. Við þurfum að geta vegið saman þessa ólíku umhverfishagsmuni sem eru annars vegar vernd einstakra svæða sem yrðu fyrir áhrifum vegna virkjana og hins vegar áhrifin á samdrátt í losun. Til þess að geta nálgast verkefnið með þessum hætti þá þarf að leita að mínu mati til þjóðarinnar. Það þarf að beita þessum aðferðum sem gera okkur kleift að gera okkur grein fyrir hvaða eiginleikar það eru við einstaka virkjunarkosti sem stýra því hver velferðaráhrifin eru á líf okkar, á getu okkar til að njóta náttúrunnar, á getu okkar til að lifa lífinu eins og við viljum án þess t.d. að skilja eftir okkur of stórt kolefnisspor. Það þarf að vega saman alla þessa ólíku kosti. Það er enginn á endanum sem getur svarað þessu með neinum óyggjandi hætti að mínu mati nema þjóðin. Á sama tíma og ég segi að auðvitað sé eðlilegt að Alþingi hafi á þessu skoðun, á sama tíma og ég segi að það eru augljóslega vankantar á 3. áfanga og þess vegna fullkomlega eðlilegt að lagðar séu til breytingar á niðurstöðu verkefnisstjórnar þar, þá segi ég líka: Meðan rökin eru ekki sterkari en þau sem meiri hlutinn býður upp á í dag þá er ég efins um að nýja röðunin sé betri heldur en gamla röðunin. Á endanum er það sem við þurfum að gera að bæta aðferðafræðina.
Frú forseti. Ég vil byrja á að afsaka smávesen á mér, þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég lendi í veseni með prentarann, en ég mun reyna mitt besta til að ræða um umdeilda ákvörðun meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar um afgreiðslu á 3. áfanga rammaáætlunar sem loks hefur litið ljós. Ekki er hægt að segja að ákvörðun meiri hlutans veki almennan fögnuð meðal náttúruverndarsinna og annarra þingmanna hér á Alþingi. Síður en svo. Fulltrúar fimm náttúruverndarsamtaka skrifuðu harðorða grein á visi.is í gær þar sem þau staðhæfa fullum fetum að náttúra Íslands verði fyrir afar þungu höggi verði hugmyndir meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis, um afgreiðslu 3. áfanga rammaáætlunar, að veruleika. Það eru stór orð sem okkur ber skylda til að taka mjög alvarlega. Ekki er einungis um að ræða harða gagnrýni á það hvaða virkjunarkostir verða færðir úr biðflokki yfir í nýtingarflokk, heldur sömuleiðis á meðferð málsins. Lítum aðeins á hvaða virkjunarkostir þetta eru. Þetta snýst um það, eins og rakið hefur verið hér í dag, frú forseti, að færa Búrfellslund úr biðflokki í nýtingarflokk, Héraðsvötnin í Skagafirði úr verndarflokki í biðflokk. Kjalölduveitu í efri hluta Þjórsár skal færa úr verndarflokki í biðflokk og bannað verður að friðlýsa vegna virkjunarhugmynda í verndarflokki í Skjálfandafljóti, þar til annað verður ákveðið. Allt þetta rímar við virkjunarhugmyndir Landsvirkjunar og allt eru þetta kostir sem Landsvirkjun sættir sig illa við að fari í verndarflokk. Frú forseti. Ekki er annað hægt en að horfa til þess þaulskipulagða áróðurs sem komið hefur frá orkufyrirtækjunum undanfarna mánuði og undanfarin ár sem snýst um svokallaðan meintan skort á raforku fyrir orkuskipti. Þvílík vitleysa. Mig langar að minna á orð forstjóra Orkuveitu Reykjavíkur í desember síðastliðnum en hann sagði í viðtali við Fréttablaðið 17. desember að umræðan um rafmagnsskort sé stórundarleg hér á landi. Í þessu viðtali minnti forstjórinn, Bjarni Bjarnason, á að hinn stóri umfangsmikli raforkuframleiðandi sem Ísland er, með um fimm sinnum meiri rafmagnsframleiðslu en aðrar þjóðir, lætur um 80% þeirrar rafmagnsframleiðslu fara til stóriðju. Ekki er nóg með að við stöndum frammi fyrir þessum rammskakka hlut heldur fær stóriðjan enn þann dag í dag raforku á mun lægra verði en heimilin í landinu. Erlend stóriðja fær raforkuna okkar, úr lækjum, vötnum og ám okkar allra, í erlenda stóriðju á spottprís. Og til hvers? Jú, til að framleiða ál en verðið á því sveiflast eins og pendúll. Líklega er það þó arðbærari málmur með þeirri hernaðarhyggju sem er almennt fyrirferðarmeiri í hinum vestræna heimi eftir innrás Rússa í Úkraínu í febrúar. En aftur að forstjóra Orkuveitu Reykjavíkur í viðtali við Fréttablaðið í desember síðastliðnum. Þar talar hann líka um orkuskiptin og að ekkert vanti upp á orku fyrir orkuskiptin í samgöngum, að óselt rafmagn í ár miðað við fulla vinnslugetu sé um 0,9 TWst, sem er nóg til að knýja allan bílaflotann, alla einkabíla í landinu sem eru um 240.000. Það er áætlað að þeirri tölu verði náð árið 2040. Það vantar því ekkert rafmagn á rafbílana, sagði forstjóri eins stærsta orkufyrirtækis í landinu og sló þar með á rök meiri hlutans í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og það gerði hann í desember síðastliðnum. En hvað í ósköpunum er þá á ferðinni hér, frú forseti? Af hverju grípur meiri hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar til þessara raka sem voru hrakin í desember síðastliðnum, og reyndar í fleiri viðtölum við forstjórann? Af hverju hunsar meiri hluti nefndarinnar rök umhverfisverndarsamtaka og annarra um verndun óraskaðra vatnasviða og óbyggðra víðerna sem eru fágæt á heimsvísu, svæða sem okkur Íslendingum ber að standa vörð um? Því er ekki gott að svara hér enda verður meiri hluti nefndarinnar að svara þinginu. Það er líka málsmeðferð þingsályktunarinnar sem er harðlega gagnrýnd af náttúruverndarsamtökum sem benda m.a. á stórgölluð gögn og málsmeðferð varðandi Austurgilsvirkjun í Ísafjarðardjúpi sem og hina mjög svo umdeildu Hvalárvirkjun á Ströndum, sem eiga að sitja sem fastast í nýtingarflokki að áliti meiri hlutans þótt allar seinni tíma rannsóknir hnígi að því að þær myndu skerða helming víðerna Drangajökulssvæðisins og séu algjörlega óásættanlegar fyrir náttúruvernd dagsins í dag. Úr nýtingarflokki í biðflokk vill sami meiri hluti færa Skrokkölduvirkjun á Sprengisandi og tvær virkjanir neðst í Þjórsá. En það er ólíklegt að þær hefðu orðið ofarlega á framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar fyrr en í fjarlægri framtíð, ef nokkurn tíma. Meiri hlutinn handvelur rök sem eiga að styðja breytingar á hverjum virkjunarkosti fyrir sig en afneitar því miður greinilega vísvitandi öllum vísindalegum og faglegum gögnum sem mæla fyrir verndarflokkun umræddra kosta. Virkjunarhugmyndir við Héraðsvötn og Skjálfandafljót auk Kjalölduveitu eru allar í jaðri mikilvægra víðernasvæða hálendisins og myndu skerða ómetanleg náttúrugæði á óafturkræfan hátt um alla framtíð. Jökulárnar í Skagafirði með sína einstöku náttúru eru aftur undir. Þetta vita þingmenn kjördæmisins vel. Og fossar Skjálfandafljóts fá ekki þann frið sem þeir eiga sannarlega skilið. Áratugalöng barátta náttúruunnenda fyrir varanlegri sátt um vernd hinna helgu Þjórsárvera og farvegs Þjórsár er að engu gerð hér. Óljósar hugmyndir meiri hlutans um að rammaáætlun sé aðeins fyrsta skref af mörgum í umfjöllun um virkjunarkosti og margir aðrir varnaglar séu til staðar er, frú forseti, ekkert annað en fyrirsláttur. Afgreiðsla núverandi meiri hluta yrði fordæmi fyrir pólitísk hrossakaup síðar meir. Það viljum við varla sjá, eða hvað? Sú faglega sátt sem rammaáætlun var ætlað að skapa er endanlega rofin ef þetta verður niðurstaða Alþingis. Með áliti meiri hlutans fá Landsvirkjun og fleiri orkufyrirtæki óskir sínar um álitlega virkjunarkosti loks uppfylltar til að svara og svala tilbúinni þörf sem stenst engin rök. Með afgreiðslu af þessu tagi verður mikil barátta, virðingarverð og hörð barátta náttúruverndarfólks og umhverfisverndarsinna, færð aftur um áratugi í boði þingmeirihluta ríkisstjórnarflokkanna. Varnir náttúruverndarsinna eru á bak brotnar, enda erum við sem hér stöndum í þingsal í dag að halda ræður um rammaáætlun undir mótmælum náttúruverndarsinna sem safnast hafa saman á Austurvelli til að minna á sjónarmið sem haldið hefur verið á lofti og þá áratugabaráttu fyrir vernd víðernisins og hálendisins sem er að engu höfð hér. Það er krafa náttúruverndarfólks um allt land sem hljómar hér. Fjölmörg samtök náttúruverndar- og umhverfisverndarsinna hafa skrifað yfirlýsingar, safnast saman og sent bréf á þingmenn og allt er þetta fólkið í landinu, kjósendur, almenningur sjálfur, sem vill sjá að við stöndum vörð um einstaka náttúru Íslands. Fulltrúar minni hlutans í hv. umhverfis- og samgöngunefnd staðhæfa sömuleiðis að niðurstaða meiri hlutans hafi verið barin fram. Það eru þung orð. Þegar varaformaður nefndarinnar staðhæfir í viðtali við Kjarnann að á lokametrunum hafi hún upplifað að niðurstaða meiri hlutans hafi verið barin fram þá er það alvarleg staðhæfing hjá grandvörum þingmanni sem varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, er. Að sjálfsögðu styð ég breytingartillögu minni hlutans í nefndinni við breytingartillögu meiri hlutans um að leggja til að fjórir virkjunarkostir í Skagafirði verði ekki færðir úr nýtingarflokki í biðflokk og að Kjalölduveita verði áfram í biðflokki eins og verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar lagði til. Frú forseti. Þetta er í raun kjarninn sem ég verð að játa að ég skil ekki. Ég skil ekki að meiri hluti nefndarinnar skuli ganga lengra en verkefnisstjórn 3. áfanga vill. Hvað er það sem við höfum verið að gera hér undanfarin ár annað en að hlýða á sérfræðinga og vísindafólk? Er ekki bara best að gera það áfram, hvað þá þegar jafn umdeildar ákvarðanir koma frá meiri hluta Alþingis [[Forseti hringir.]]sem eru gagnrýndar jafn mikið og raun ber vitni og vekja jafn hörð viðbrögð og við sjáum hér fyrir utan þinghúsið? [[Forseti hringir.]]Þó að lög um verndun og nýtingu landsvæða, rammaáætlunin, séu skýr um að Alþingi taki ákvörðunina, að Alþingi beri ábyrgðina, þá getum við einfaldlega ekki afgreitt [[Forseti hringir.]]breytingar á lögunum ef þær fara á skjön við mat sérfræðinga sem sitja í verkefnisstjórninni - ég biðst afsökunar, frú forseti, ég ætla aðeins að leyfa mér að klára örstutt - og eru í andstöðu við mat fjölmargra umhverfisverndarsamtaka um allt land. Ég ætla líka að leyfa mér að spyrja, og beina máli mínu til fyrrverandi félaga minna í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði: Hvar eruð þið? [[Forseti hringir.]]Hvar er græna hjartað í hreyfingunni [[Forseti hringir.]]sem stofnuð var í kringum náttúru- og umhverfisvernd?
Frú forseti. Eftir þrotlausa baráttu náttúruverndarfólks og heimamanna undanfarin 20 ár fyrir verndun Héraðsvatna, jökulsánna í Skagafirði, hillti í héraðssátt, landssátt um verndun jökulsánna, að þær fái runnið frjálsar til sjávar um ókomin ár með sinn sjálfstæða rétt til tilvistar og til að þróast áfram á eigin forsendum, náttúra þeirra og vatnasvið fyrir komandi kynslóðir, fyrir náttúruna sjálfa. Og ég hefði alveg kosið að hæstv. umhverfisráðherra með meiru sæti hér undir ræðu minni. Vinstrihreyfingin – grænt framboð í Skagafirði vann kosningasigur í sínum fyrstu kosningum vorið 2002, ekki síst fyrir loforð okkar um verndun jökulsánna. Í kjölfarið var Villinganesvirkjun í Héraðsvötnum slegin af. Þáverandi stjórnarmeirihluti á Alþingi, tveir núverandi stjórnarflokka, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, reyndu þá að keyra yfir vilja íbúa og verndun ánna með lagasetningu sem tókst að stöðva á síðustu dögum þingsins með eldræðum þingmanna VG daga og nætur - daga og nætur - sem einnig fluttu tillögur um friðlýsingu ánna og vatnasvið þeirra. Þetta rifja ég upp nú því að þau 20 ár sem ég sat í sveitarstjórn Skagafjarðar voru vörðuð þessari baráttu. Vinstrihreyfingin – grænt framboð hefur frá stofnun staðið í stafni í pólitískri baráttu fyrir náttúruvernd á Íslandi. Fyrir 15 mánuðum veitti ég sem sveitarstjórnarmaður í Skagafirði, ásamt félaga mínum í VG, Álfhildi Leifsdóttur, umsögn um rammaáætlun þar sem lagt var til að jökulsárnar verði í verndarflokki. Umsögnin var gagnorð og skýr. VG vísar til fjölmargra ályktana félagsfunda og stjórnar VG í Skagafirði á undanförnum árum um verndun jökulsánna í Skagafirði. Sveitarstjórnarhópur VG fagnar því að virkjunarkostir sem tengjast Skatastaðavirkjun og Villinganesvirkjun séu endanlega slegnir af og vatnasvæði Héraðsvatna sett í verndarflokk í rammaáætlun. Jökulsárnar í Skagafirði með sinni stórbrotnu náttúru eru einstakar og þær ber að vernda, bæði fyrir komandi kynslóðir og á forsendum náttúrunnar sjálfrar. Með því að setja virkjunarkosti í jökulsánum í Skagafirði í verndarflokk er staðfest ótvírætt verndargildi svæðisins og þeir samfélagslegu hagsmunir til framtíðar sem felast í verndun þess. Í dag sendi svæðisfélag Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Skagafirði frá sér eftirfarandi ályktun vegna afgreiðslu á rammaáætlun, með leyfi forseta: „Vinstri græn í Skagafirði krefjast þess að farið verði eftir faglegu mati rammaáætlunar hvað varðar jökulsárnar í Skagafirði og þær verði settar í verndarflokk. Héraðsvötnin og jökulsárnar móta ásýnd og ímynd Skagafjarðar og eru undirstaða hins síkvika lífkerfis héraðsins allt frá jöklum til hafs. Tækifæri framtíðarinnar felast í að vernda þau og nýta þau óspjölluð í tengslum við fjölþætta útivist, veiði, ferðaþjónustu, landbúnað og aðra umhverfisvæna atvinnustarfsemi. Þýðing vatnanna fyrir uppeldi fiskseiða, bæði ferskvatnsfiska og sjávarfiska, er einnig ómetanleg. Ferðaþjónusta í Skagafirði er í vexti og hafa fljótasiglingar skapað svæðinu mikla sérstöðu, enda einstakar á heimsvísu. Í rökstuðningi faghóps rammaáætlunar 3 segir m.a.: „Vatnasvið Héraðsvatna er með hæsta verðmætamat allra landsvæða sem fjallað var um í faghópi 1 í 3. áfanga og þá er virkjunarkosturinn Skatastaðavirkjun C með næsthæstu áhrifaeinkunn allra virkjunarkosta sem faghópurinn fjallaði um. Virkjunarkosturinn er á svæði sem er óbyggð víðerni samkvæmt lagalegri skilgreiningu og virkjun á svæðinu myndi hafa í för með sér umtalsvert rask á hálendi, svo og á sífrerarústum og fleiri fyrirbærum sem Íslendingar bera alþjóðlega ábyrgð á. Virkjun myndi slíta sundur vistkerfi og samfélög lífvera, hafa mikil neikvæð áhrif á vistgerðir með verulegt verndargildi samkvæmt náttúruverndarlögum og valda mikilli röskun vegna breytinga á rennsli og framburði, sérstaklega á flæðiengjum sem hafa mikið vistfræðilegt gildi og eru þær umfangsmestu á landinu. Þá gætu framkvæmdirnar spillt stórum minjaheildum í Austur- og Vesturdal frá árunum 870–1400, sem jafnvel eru einstakar á heimsvísu. Einnig yrði mikil skerðing á sjónrænni fjölbreytni og á fágætum landslagsgerðum. “ Vinstri græn í Skagafirði ítreka rökstuðning faghóps rammaáætlunar 3 og krefjast þess að farið verði eftir faglegu mati og um leið þeirri faglegu sátt sem rammaáætlun er ætlað að skapa. Vinstri græn í Skagafirði leggjast alfarið gegn því að jökulsárnar verði færðar úr verndarflokki yfir í biðflokk í meðferð þingsins á rammaáætlun 3.““ Hér stend ég nú á Alþingi sjálfu með tillögu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í höndunum sem leggur til að færa Héraðsvötnin, jökulsárnar, úr verndarflokki í biðflokk og óvissuna, einnig Kjalölduveitu í Efri-Þjórsá og fleiri náttúruperlur sem eru ekki á góðum stað. Þarna eru stigin skref aftur á bak í íslenskri náttúruverndarbaráttu. Tillaga nefndarinnar um að leggja til að færa Héraðsvötn í biðflokk stinga í stúf í ljósi ótvíræðs verndargildis jökulsánna og þeirrar aðferðafræði sem beitt er við mat á verndargildi. Niðurstaða nefndarinnar endurspeglar ekki þá faglegu niðurstöðu sem komist hefur verið að um verndargildi ánna. Það á einnig við um fleiri svæði. Að slíku nefndaráliti get ég ekki staðið, að tillögu að slíkri rammaáætlun get ég ekki staðið eða að hún nái fram að ganga. Ég vil samt halda því til haga að einnig er jákvæð og mikilvæg skref að finna í tillögunni sem færa okkur fram veginn á öðrum stöðum í náttúruverndarbaráttunni, eins og félagi minn og náttúruverndarsinninn hv. þm. Orri Páll Jóhannsson fór hér yfir áðan og hann á stóran þátt í að ná fram. Það eru sigrar sem einnig þarf að varðveita og fylgja eftir og sækja fleiri. Það er hins vegar dapurlegt að ekki skuli mega finna sterkari náttúruverndartaug hjá gömlu flokkunum tveimur, Framsókn og Sjálfstæðisflokki. Við eigum ekki að samþykkja framtíðarsýn fortíðarafla sem felur í sér gjörnýtingu íslenskra vatnsfalla og jarðhitasvæða. Við vitum hvað við framleiðum mikla orku, sóum mikilli orku. Það er hægt að gera svo miklu betur án þess að fara eyðandi hendi um íslenska náttúru. Saman erum við ein öflug náttúruverndarhreyfing, þið sem eruð hér úti núna og mótmælið, hvar sem þið eruð. Megi svo alda vitundarvakningar vaxa og dafna og skila okkur inn í framtíðina fyrir börnin okkar, komandi kynslóðir og náttúruna sem sannarlega á sig sjálf. Hér stend ég og get ekki annað en staðið áfram með fólkinu mínu sem hefur háð með mér baráttuna fyrir verndun jökulsánna í Skagafirði, fólkinu sem kaus mig til starfa á Alþingi með þeim hugsjónum sem fönguðu mig í pólitíska baráttu, öllu því fólki sem hefur lagt náttúruverndarbaráttunni lið um land allt og treystir á mig hér og aðra sem hér starfa, fólkinu sem háir baráttu á öðrum stöðum á landinu af sama eldmóði, en ekki síst að standa með náttúrunni sjálfri. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða mjög umdeilt mál um vernd og orkunýtingu landsvæða, rammaáætlun svokallaða. Ég ætla ekki að fara út í einstaka atriði, hvað eigi að virkja og hvað ekki, en maður hefur á tilfinningunni að verið sé að teygja ákveðna hluti út fyrir verndarsvæði til þess að geta kallað þá öðru nafni, svo að hægt sé að gera það sem var búið að taka út af dagskrá og átti ekki að framkvæma. En hvar eigum við að standa og með hverjum eigum við að standa? Jú, við eigum að standa með náttúrunni. Hvers vegna? Okkur ber skylda til að sjá til þess að reyna að halda náttúrunni við þannig að við skilum henni til afkomenda okkar í svipuðu ástandi og við fengum hana. En getum við það? [[Gripið fram í: Nei.]]Nei, langt því frá. Ég er af þeirri kynslóð að hafa séð, frá því að ég var lítill drengur í sveit til dagsins í dag, gífurlegar breytingar og gífurleg náttúruspjöll. Við þekkjum það í sveitum þegar verið var að grafa heilu skurðina út um allt til að ræsa fram mýrar. Við þekkjum það að ekki var borin mikil virðing fyrir náttúrunni og eins og málið er í dag er náttúran sem við sjáum á Íslandi gjörólík þeirri náttúru sem ég sá þegar ég var barn. Því miður er ekki hægt að laga stærsta hlutann af því sem hefur verið eyðilagt á nokkurn hátt. Ég er sannfærður um að við eigum að sjá til þess að allar svona breytingar, og allt sem við erum að eiga við í náttúrunni, séu gerðar í sátt og samlyndi. Við erum eiginlega stórfurðuleg þjóð að því leyti til að við hælum okkur af því að við séum með hreina náttúru og að við séum með góða hreina orku en á sama tíma erum við að láta skrá á okkur að við séum að nota kjarnorku, kolabrennslu, olíubrennslu. Hvers vegna? Jú, af því að við erum að selja kvóta til einhverra sóða úti í heimi. Við eigum að bera það mikla virðingu fyrir náttúru okkar að við nýtum hana eins vel og við getum, á eins umhverfisvænan hátt og við getum, og allra síst að selja hana til þeirra sem eru að menga með kjarnorku, olíubrennslu og kolabrennslu. Það er eitthvað svo, hvað á að segja, ódýrt að við skulum leyfa okkur svoleiðis hluti á sama tíma og við erum alltaf að hæla okkur af því að við séum með hreina og góða orku. Annað sem við þurfum líka að taka tillit til, og ætti að vera löngu búið, er það furðulega mál að við erum ekki með dreifikerfið í lagi, að við skulum alltaf vera að byrja á öfugum enda. Mér skilst að það myndi stórauka orkuöryggi okkar ef við tækjum dreifikerfið og kæmum því í lag. Síðan hefði verið langbest að þessi rammaáætlun hefði fengið að bíða, hún hefði verið unnin betur; ef það hefði verið meiri sátt um hana og reynt að finna þá virkjunarkosti sem hagkvæmastir eru. Það eru ýmsir virkjunarkostir í boði og það er alltaf verið að uppgötva nýjar og nýjar leiðir Sérstaklega eigum við að horfa á þær leiðir sem valda minnstum umhverfisspjöllum og er eiginlega hægt að gera þannig að þegar þeir virkjunarakostir eru hættir í notkun sé hægt að ganga frá náttúrunni nákvæmlega eins og hún var í upphafi. Í dag er það helst vindorkan. Ég var nýlega í Færeyjum og sá að þar einbeita menn sér að sjávarfallsvirkjunum. Það er ýmislegt sem við getum farið að gera og fylgjast með og helst þá á þeim forsendum að umhverfisspjöll séu svo til engin og ef þau eru einhver að við getum þá alla vega lagfært þau þannig að það verði í lagi. Ég ætla ekki að hafa þetta mjög langt en ég ætla að lýsa því yfir að ég mun ekki styðja þetta mál heldur mun ég sitja hjá í flestum tilfellum. Ég tel að margar breytingar hjá minni hlutanum séu mjög góðar sem ég mun fara í gegnum og sennilega styðja. En eins og þetta er sett upp hér er alveg útilokað að ég styðji þessa umhverfisstefnu.
Frú forseti. Mig langaði að nota þær örfáu mínútur sem ég á eftir í þessu mikilvæga máli til að þakka hv. þingmönnum fyrir góða umræðu. Á engan er hallað þó að ég þakki sérstaklega hv. þm. Bjarna Jónssyni, oddvita Vinstri - hreyfingarinnar græns framboðs í Norðvesturkjördæmi. Ekkert sem hér hefur verið sagt í dag hefur breytt þeirri skoðun minni og okkar sem erum í minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar að það sé hið mesta óráð að færa Héraðsvötn og virkjunarkostina þar og Kjalölduveitu úr verndarflokki í biðflokk samkvæmt áætluninni. Engin rök hafa verið færð fram hér. Engin rök hafa verið færð fram af meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég biðla til hv. þingmanna að íhuga það nú af fullri alvöru, hvar sem þeir eru í flokki, að styðja breytingartillögu um að þessir kostir verði áfram í verndarflokki. Hún hefur verið flutt og verður á dagskrá við afgreiðslu málsins á morgun og ég ætla að leyfa mér að vona að hægt verði að samþykkja hana þannig að við gerum ekki þau hrikalegu mistök að færa þessa kosti í Héraðsvötnum og Kjalölduveitu úr verndarflokki, þangað sem þeir voru settir af verkefnisstjórninni eftir faglega yfirferð, að bestu manna yfirsýn, með vísindalegri þekkingu, að við förum ekki að krukka í því hér á hinu háa Alþingi. Hér hefur gott fólk úr náttúruverndarhreyfingunni mætt til að brýna okkur til dáða í dag. Ég vil þakka fyrir það. Ég vil þakka fyrir það að oft áður höfum við sem hér störfum og höfum starfað átt því fólki allt að þakka í náttúruverndarbaráttuni. Ég vil ljúka máli mínu á að þakka þeim.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir ágæta umræðu um þetta mikilvæga mál. Við þekkjum forsöguna. Það var farið í þessa vinnu, sem almennt er kölluð rammaáætlun, með þá hugmynd, eins og kom ágætlega fram hjá hv. þm. Daða Má Kristóferssyni, að taka ákvarðanir út frá bestu mögulegu upplýsingum. Á bak við þessa vinnu liggur náttúrlega gríðarlega mikið magn af upplýsingum, margir faghópar sem hafa unnið þetta og síðan núna hv. þingnefnd. Það lítur út fyrir að við séum að klára þetta núna, sem er samt sem áður, virðulegi forseti, eins og hv. þingmaður vísaði til, auðvitað ófullkomin tilraun sem alltaf má bæta. Það hefur alltaf legið fyrir að það er síðan alþingismanna að taka ákvörðun með þessar bestu mögulegu upplýsingar fyrir framan sig. Hugmyndin var sú að þetta væri sáttaferli en ég held að engan hafi dreymt um að í svona málaflokki yrði almenn sátt eða algjör sátt um alla hluti þegar að þessu kemur. Það er, myndi ég ætla, ómöguleiki. Ég tel hins vegar að það sé skynsamlegt, eins og hér hefur komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum og hæstv. forsætisráðherra og ég er sammála því sjónarmiði og við höfum lært það af þessu ferli, að það borgar sig að reyna ekki að taka allt í einu heldur eigi að taka þetta verkefni í smærri skömmtum. Það er mjög mikilvægt hins vegar að við klárum rammaáætlun. Það hefur verið reynt núna í rúmlega áratug án árangurs vegna þess að það er engin ríkisstjórn sem hefur komið hér fram á Íslandi sem hefur ekki haft það á stefnuskrá sinni að nýta græna orku. Af hverju er það? Við höfum afskaplega góða reynslu af því og stöndum betur en aðrar þjóðir vegna þess að við erum með svo hátt hlutfall af grænni orku. Það hefur gert það að verkum, m.a. út af samningum við stóraðila sem við sóttumst eftir fyrir löngu síðan, að við höfum byggt upp raforkukerfi fyrir alla landsmenn. Við búum í tiltölulega stóru landi, fámenn þjóð, og það hefði verið afskaplega dýrt, ef ekki ómögulegt, ef við hefðum gert það með öðrum hætti. Í ofanálag koma núna enn þá sterkari rök fyrir því að nýta græna orku og fara í orkuskipti og það eru loftslagsmálin. Það er algerlega útilokað að við náum þeim háleitu markmiðum sem við höfum sett okkur, sem eru mjög háleit, að taka út bensín og dísil, án þess að við komum með græna orku í staðinn. Það er algjörlega ómögulegt og ég veit ekki til að neinum detti það í hug. En síðan er annað, af því að hér hafa menn rætt stórnotendur, að það er ekki hugmyndin þegar heimurinn fer í baráttu gegn loftslagsvánni að menn færi vandamálin á milli staða. Það er engin þjóð sem leggur málin upp með þeim hætti. Ef allir myndu fara þá leið að flytja sín mál til annarra landa þá myndi enginn árangur nást. Þá myndi loftslagsváin vinna fullnaðarsigur. Þetta er nokkuð sem ég taldi að allir vissu. Vegna þess að hér gekk hugrakkt fólk á undan okkur sem þurfti að taka pólitíska slagi út af því, sem fór hér í fyrstu tvö orkuskiptin, bæði varðandi rafveituna og hitaveituna, njótum við góðs af því. Og hvað hefur gerst hérna, virðulegur forseti? Sumir hér segja, sem aldrei var hugmyndin, að sérfræðingarnir og hóparnir sem unnu þessa vinnu, jafn góðir og þeir eru, ættu að ákveða þetta fyrir Alþingi Íslendinga. Það var aldrei hugmyndin. Aldrei. Hv. þingnefnd kemur hér með breytingartillögur. Mér finnst svolítið vanta í upptalningunni þegar menn fara yfir hverjar tillögurnar eru. Hér er lagt til að af virkjunarkostunum í nýtingarflokki fari þrír virkjunarkostir yfir í bið. Ég, virðulegi forseti, skil ekki af hverju það er ekki minnst á það hér af þeim sem gagnrýna þessa tillögu. Ef menn eru á því að sérfræðingarnir eigi alltaf að ráða þessu þá vilja þeir væntanlega hafa Skrokkölduveitu áfram. Það er augljóst. Ég tel að það sé skynsamlegt, svo eitt dæmi sé tekið, að skoða það mál betur. Síðan eru virkjunarkostir sem fóru úr vernd í bið - ekki úr vernd í nýtingu heldur úr vernd í bið, til að skoða þau mál betur. Það eru tveir kostir, Héraðsvötn og Kjalölduveita, en undir Héraðsvötnum eru fjórir kostir. Síðan fer einn kostur, virðulegi forseti, úr bið í nýtingu. Það er Búrfellslundur. Þetta er eini virkjunarkosturinn sem fer í nýtingarflokk, sá eini. Það kemur mér á óvart ef menn halda því fram að meiri hluti hv. þingnefndar hafi ekki komið með fullnægjandi rök fyrir því. Menn geta verið ósammála þeim en að mæta hér, virðulegi forseti, og segja að það hafi ekki verið færð nein rök eða lítil rök finnst mér vera mjög ósanngjarn málflutningur. Síðan, virðulegi forseti, og einhvern veginn hefur enginn minnst á þetta, ég hef ekki alla vega heyrt það hér í ræðum þeirra sem gagnrýna þetta, þá eru hvorki meira né minna en 28 virkjunarkostir felldir út úr rammaáætlun. Það kemur til vegna þess að ég sendi bréf á Orkustofnun og bað þá vinsamlegast, vegna þess að þeir komu með þetta inn, að taka þetta út. 28 kostir, virðulegur forseti: Kljáfossvirkjun, Hvítá við Norðurreyki, Reyðarvatnsvirkjun, Hverfisfljótsvirkjun, Kaldbaksvirkjun Haukholtavirkjun, Vörðufell, Hestvirkjun, Selfossvirkjun, Brúarárvirkjun, Núpsárvirkjun, Hafralónsá, efra þrep og neðra þrep, Hofsárvirkjun, Hraunavirkjun, bæði í Fljótsdal og í Berufirði, Blöndudalsvirkjun, Vatnsdalsá, Seyðishólar, Sandfell, Reykjaból, Sköflungur, Botnafjöll, Grashagi, Sandfell, Hveravellir, Bakkahlaup, Hrútshálsar. Virðulegur forseti. Það liggur alveg fyrir, hefur alltaf legið fyrir, mun alltaf liggja fyrir að það eru fáir, ekki tveir Íslendingar sem eru algjörlega sammála í þessum málum. Ég held að nálgun flestra, ef ekki allra, sé þessi: Okkur finnst það skipta máli að ná loftslagsmarkmiðunum. Við teljum það skynsamlegt að vera hér með græna orku, endurnýjanlega orku í stað þess að vera með jarðefnaeldsneyti. Ég held að enginn vilji fara til baka með þá þróun. En á sama tíma viljum við fara vel með íslenska náttúru. Við erum meðvituð um verðmæti í víðernum og okkar fallegu náttúru. Við erum held ég öll að reyna að ná einhverju jafnvægi hvað þetta varðar. Það að ganga hér fram og gagnrýna menn, þá hv. þingmenn sem unnu þetta erfiða starf með þessum hætti, finnst mér ekki maklegt. Mér finnst þetta bera öll einkenni þess að hér hefur verið lögð mikil vinna í að reyna að finna jafnvægi, taka út ákveðna þætti og skoða þá betur. Út á það gengur tillagan. 28 virkjunarkostir út, 28. Síðan eru hér nokkrir kostir sem eru settir í bið og við ætlum að skoða þá betur. Einn í nýtingu. Út á það gengur þessi tillaga. Virðulegi forseti. Það kemur líka á óvart og ég verð bara að spyrja af hverju þeir aðilar, sérstaklega í Samfylkingunni og Pírötum, sem ganga harðast fram ganga ekki harðar fram á sínum eigin heimavelli. Ég horfi á það sem Reykvíkingur hvernig er gengið fram í þeim málum þar. Ég hvet þessa áhrifamenn til þess að gera breytingar á fyrirætlunum sem snúa að ósnortinni strandlengju í Skerjafirði. Það er ekki bara að landfyllingin, eins og Umhverfisstofnun benti á, muni hafi neikvæð áhrif á losun gróðurhúsalofttegunda að því leyti að þangbreiður sem binda koldíoxíð munu skerðast. Bæði Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun eru með málefnalegar og góðar ábendingar um að þessi landfylling muni hafa mjög neikvæð áhrif á græn svæði og á líffræðilegan fjölbreytileika. Þar er bent á, eðlilega, af því að við eigum ekki endalaust af ósnortinni náttúru og hvað þá ósnortinni strandlengju í Reykjavík, að það sé ekki skynsamlegt að fara í þessi áform svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Reyndar er hér í uppsiglingu stórt umhverfisslys. Byggingaráform á opnum svæðum - það er annað sem mér fyndist að það fólk sem hefur áhuga á náttúruvernd og umhverfismálum ætti að beita sér fyrir að snúa við. Við sjáum sóknarfæri, virðulegi forseti, t.d. í samgöngum núna þegar allt bendir til þess að rafflug muni breyta og skapa jafnvel byltingu í almenningssamgöngum í landinu sem umhverfisvænni samgöngumáti sem verður keyrður áfram af endurnýjanlegum orkugjöfum með lægri rekstrarkostnaði. Það eru þá möguleikar á því að þetta verði raunverulegur valkostur og stærri valkostur fyrir okkur Íslendinga. Mér finnst, virðulegur forseti, að það sé eitthvað sem við eigum að beita okkur fyrir eða í það minnsta að líta á og skoða. Menn hafa fyrst og fremst talað um rafmagnið hérna en það eru líka aðrir þættir sem við þurfum að hafa fulla athygli á. Það kemur fram í umsögn frá Orkuveitu Reykjavíkur, sem mælist til þess að þessi 3. áfangi sé samþykktur, að það liggi virkilega á þegar kemur að hitaveitunni okkar hér á höfuðborgarsvæðinu og fleiri stöðum. Það er áhyggjuefni ef við náum ekki að sinna þeirri þörf sem fyrirsjáanleg er því að öll viljum við, og hér hafa margar ræður verið haldnar um mikilvægi þess, bæta úr húsnæðismálum Íslendinga, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Við erum ekki að bæta úr húsnæðismálum ef við sjáum heimilum ekki fyrir heitu vatni. Svo einfalt er það. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun þegar maður les hér umsögn Orkuveitu Reykjavíkur en að ein af forsendum þess að svo megi verða, ef ekki forsendan, sé að við klárum 3. áfanga. Virðulegi forseti. Engin mannanna verk eru fullkomin, ekki einu sinni þingmál eða niðurstaða hv. nefnda. En ég vil nota tækifærið og þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir starfið og það verður ekki annað séð, eftir alla þá vinnu sem hv. þingmenn hafa lagt í þetta, en að hér hafi verið vandað til verka eins og hægt er. Þó svo alltaf megi gagnrýna einhverja hluti í margar áttir þá finnst mér ósanngjarnt að halda því fram að hér hafi ekki virkilega verið unnið af heilindum til að ná því jafnvægi sem nauðsynlegt er þannig að við náum loftslagsmarkmiðunum en á sama tíma verndum það sem við viljum vernda.
Virðulegi forseti. Hv. þingmenn, kæra þjóð. Þetta hef ég að segja um þetta mál: Til að nútímasamfélag gangi þá þarf tryggan aðgang að orku. Því þarf að tryggja afhendingaröryggi hennar um allt land, skapa jafnvægi milli eftirspurnar og framboðs og koma í veg fyrir að orkuskortur hamli byggðaþróun. Mikilvægt er að ávinningur af orkuframleiðslu lendi fyrst og fremst hjá almenningi. Það er best gert með því að helstu orkufyrirtæki landsins verði ávallt í eigu opinberra aðila, sveitarfélaga eða ríkis. Með því móti rennur arðurinn til samfélagsins og sameiginlegra sjóða landsmanna eða beint til þeirra í formi lágs orkuverðs sem alltaf á að vera í forgangi. Lágt orkuverð er nefnilega eitt af frumskilyrðum þess að tekjulægra fólk geti lifað mannsæmandi lífi hér á landi. Áfram Ísland.
Herra forseti. Fyrri ræða mín varð óvart dálítið endasleppt. Það kom í ljós að 20 mínútur voru ekki nógu mikill tími til að fara yfir það mál sem við ræðum hér, vernd og orkunýtingu landsvæða, rammaáætlun. Það sem ég hefði viljað enda á og það sem ég ætla að byrja á núna er samandregin afstaða 3. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, sem ég skipa, til tillagnanna eins og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til að þeim verði breytt. Bara upp á skýrleikann finnst mér skipta máli að nefna þetta allt saman. Þriðji minni hlutinn styður tillögur meiri hluta um að færa Skrokköldu úr nýtingu í bið en leggur til, í rauninni með sömu rökum og meiri hlutinn hefur fyrir tilfærslu Skrokköldu, að Hvalárvirkjun verði færð úr nýtingarflokki í biðflokk. Í nefndaráliti meiri hlutans er talað um eða bent á - að segja „talað um“ hljómar eins og það sé eitthvað umdeilanlegt - að Skrokkalda sé á miðju hálendi Íslands og Hvalárvirkjun á miðju hálendi Vestfjarða og hafa, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, aðstæður varðandi Hvalárvirkjun breyst á þeim tíma frá því að hún var flokkuð í nýtingarflokk í fyrsta sinn. Þá munar kannski einna helst um neikvæða útkomu úr umhverfismati. Þetta er fyrsti punkturinn. 3. minni hluti styður tillögu meiri hlutans um að færa Skrokköldu en leggur með sömu rökum til að Hvalárvirkjun verði færð sömu leið úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Þá hefur 3. minni hluti bent á að það þurfi að færa Hvammsvirkjun úr orkunýtingarflokki í biðflokk og aftur með því að beita hliðstæðum rökum og meiri hlutinn gerir varðandi aðra virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár, það gangi ekki upp að ætla að meta heildstætt alla þrjá virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár en færa bara tvo þeirra í bið. Réttaráhrifin af biðflokknum eru einfaldlega þannig að þar þurfa þeir allir að vera til þess að vera metnir saman. Annars hefur það ekkert að segja gagnvart leyfisveitingum eða framkvæmdaraðila ef Hvammsvirkjun er enn í nýtingarflokki. Síðan eru tvö atriði í áliti meiri hluta sem 3. minni hluti leggst gegn. Það er þá annars vegar þessi tilfærsla á Kjalölduveitu og Héraðsvötnum úr verndarflokki í biðflokk, sem ég fór það vel yfir í fyrri ræðu að ég ætla ekki að endurtaka það, og hins vegar er 3. minni hluti efins um að færa Búrfellslund úr biðflokki í nýtingarflokk. Þetta eru þau meginatriði sem 3. minni hluti hefur út á tillögur meiri hlutans að setja. Af því að ég komst ekki neitt að vindorkunni í fyrri ræðu þá myndi ég vilja nefna að það er náttúrlega ánægjulegt að rammaáætlunin sé farin að taka utan um vindorkuna. Það vantar skýrara regluverk til að þar myndist einhver heildarsýn yfir landið varðandi nýtinguna og auðvitað miður að á síðasta ári hafi ekki náðst að afgreiða tillögur þáverandi umhverfisráðherra varðandi það, bæði varðandi breytingar á lögum um það að vindorkan heyrði með skýrum hætti undir rammaáætlun og samhliða tillögu um heildarskipulag landsins varðandi nýtingu vindorkunnar. En það hvernig var talað um vindorkuna í afgreiðslu rammaáætlunar 2013 sýnir kannski betur en nokkuð annað hversu hratt þessari tækni hefur fleygt fram af því að á þeim tíma var talað í nefndaráliti meiri hluta þess tíma um að vindorkan væri framtíðarkostur. Þess vegna var verkefnisstjórn 3. rammaáætlunar falið í rauninni að prufukeyra einn eða tvo virkjunarkosti. Niðurstaða verkefnisstjórnar að þessu sinni var sem sagt að af þeim tveimur lundum sem til athugunar voru skyldi annar fara í orkunýtingarflokk, það var Blöndulundurinn, en Búrfellslund ætti að setja í biðflokk. Verkefnisstjórn 4. áfanga rammaáætlunar tók síðan til við að endurmeta Búrfellslundinn miðað við það að hann væri í biðflokki en við það tækifæri endurhannaði virkjunaraðilinn kostinn þannig að hann lækkaði, smækkaði, varð minni að umfangi, og var færður til þannig að hann blasti ekki jafn mikið við til óyndis þeirra sem voru að njóta víðernanna ofan við Búrfellsstöð. En vegna þessa er erfitt að samþykkja, eins og lagt er til í breytingartillögum meiri hlutans, aðra útfærslu á Búrfellslundi heldur en var til umfjöllunar í 3. áfanga. Hér er ekki bara verið að færa til lundinn í breytingartillögum meiri hlutans heldur er búið að breyta númerinu, tilvísuninni í virkjunarkostinn, þannig að meiri hlutinn í rauninni endurflokkar annan Búrfellslund. Og vel að merkja lund sem í 4. áfanga lenti líka í biðflokki og er til umfjöllunar í núverandi verkefnisstjórn í 5. áfanga sem vinnur að því að fullnusta greiningu á virkjunarkostinum, m.a. á grundvelli þeirra upplýsinga sem komu fram í nýlegri rannsókn á víðernum á Íslandi. Þannig að já, ástæðan fyrir því að 3. minni hluti styður ekki þessa tilfærslu á Búrfellslundi snýst ekki um það að hann telji þetta ekki geta verið ágætan kost sem kunni að vinna vel með vatnsaflsstöðinni sem er þarna á sama svæði heldur einfaldlega vegna þess að það er vafa undirorpið hvort þessi tilfærsla sé tæk, að taka úr 4. áfanga og færa inn í 3. áfanga til samþykktar. Þetta er að mig minnir, herra forseti, það sem ég átti eftir að segja. Læt ég þá máli mínu lokið og hvet auðvitað þingmenn við atkvæðagreiðslu á morgun til að standa með rammaáætlun sem verkfæri og hjálpa okkur að verja verndarflokkinn fyrir þeim pólitísku árásum sem stjórnarflokkarnir leggja til í breytingartillögum varðandi þá kosti sem þau vilja færa úr vernd í bið. Breytingartillaga okkar í Pírötum, Samfylkingu og Viðreisn, þess efnis að sú flokkun haldist óbreytt frá því sem verkefnisstjórn komst að á faglegum grundvelli, verður tækifæri fyrir þingheim til að láta verkin tala varðandi það hvaða þingfólk er til í að standa með náttúruvernd þegar á reynir.
Virðulegi forseti. Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd velferðarnefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um sorgar leyfi. Með frumvarpinu er lagt til að foreldrum sem missa barn verði tryggt svonefnt sorgar, leyfi það er leyfi frá launuðum störfum í allt að sex mánuði í kjölfar barns missis sem og við fósturlát eftir 18 vikna meðgöngu eða andvanafæðingu eftir 22 vikna meðgöngu. Lögfestingu frumvarpsins er þannig ætlað að tryggja foreldrum svigrúm til sorgar, úrvinnslu í kjölfar barns missis og eftir atvikum styðja við eftirlifandi systkin við að aðlagast breyttum aðstæðum. Með þessu er leitast við að viðurkenna áhrif sorgar vegna barns, missis á fjölskyldur í heild og þannig styrkja stöðu barna og barnafjölskyldna sem verða fyrir áföllum. Þá sé um leið stuðla að því að sem flestir geti átt farsæla endurkomu á vinnumarkað og verið þar virkir þátttakendur. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og nokkrar umsagnir bárust. Greint er frá því í nefndarálitinu sem liggur frammi í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið. Vill nefndin árétta sérstaklega. Almennt var góð sátt í nefndinni um efni frumvarpsins og umsagnaraðilar einnig jákvæðir í garð þess. Nefndin fjallar fjallaði einkum um ábendingar sem komu fram fyrir nefndinni um að auk þeirra einstaklinga sem missa barn sé ekki síður mikilvægt að tryggja þeim einstaklingum sem missi maka frá barni eða börnum sama rétt til sorgar leyfis. Þá var jafnframt hvatt til þess að þegar yrði hafinn undirbúningur að lagasetningu þess efnis að meðaltali missi um 100 börn hér á ári, a.m.k. annað foreldri sitt úr illkynja sjúkdómum á ári hverju og því nauðsynlegt að tryggja þeim einstaklingum sömu réttarbót og þá sem stefnt er að með frumvarpi þessu gagnvart þeim sem missa barn sitt af hálfu félags og vinnumarkaðs ráðuneytisins kom fram að verði frumvarpið að lögum yrði kannað hvort forsendur séu fyrir því að leggja fyrir Alþingi sérstakt breytingarlaga frumvarp með það að markmiði að tryggja fleiri fjölskyldum og/eða einstaklingum sorgar leyfi nefndin tekur undir framangreindar ábendingar og sjónarmið og hvetur ráðherra til að hefja vinnu við breytingar á lögum um sorgar leyfi með það að markmiði að færa einstaklingum sem missa maka frá börnum sínum sambærilega réttarbót. Nefndin leggur til fáeinar minni háttar lagatæknilegar breytingar á frumvarpinu sem ekki þarfnast sérstakrar umfjöllunar. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma í nefndarálitinu. Undir álit nefndarinnar rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn, Ásmundur Friðriksson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðrún Hafsteinsdóttir Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Halldóra Mogensen, Orri Páll Jóhannsson, sem hér stendur, Guðný Birna Guðmundsdóttir og Óli Björn Kárason. Herra forseti. Ég kom inn á það fyrr í þessari framsögu að almennt hafi verið góð sátt í nefndinni um efni frumvarpsins og vil ég leyfa mér að segja, forseti, að ég skynja ekkert annað en að það eigi við um okkur flest ef ekki öll sem hér eigum sæti á Alþingi. Næst tekur til máls hv. þm. Guðjón í Birna.
Virðulegi forseti. Frumvarp til laga um sorgar leyfi er gott og verðugt frumvarp en með því er verið að efla réttindi foreldra í kjölfar barn missis. Með lögunum verður komið til móts við tekjutap foreldra auk þess að taka til réttinda foreldra utan vinnumarkaðar og foreldra í fullu námi. Markmið laganna verður að tryggja foreldrum svigrúm til að takast á við sorgarferlið auk þess að styðja við eftirlifandi systkini í þeirra breyttu aðstæðum. Þetta frumvarp er gott því með því eiga foreldrar rétt á svigrúmi og andrými í kjölfar þess hörmulega atburðar að missa barn eða fóstur eftir 18 vikna meðgöngu. Tímabilið sorgar leyfis geti varað í allt að sex mánuði vegna barns miðilsins eins og hv. þm. Orri Páll kom inn á þrjá mánuði ef um er að ræða andvanafæðingu eftir 22 vikna meðgöngu og í tvo mánuði ef um er að ræða andvanafæðingu eftir 18 vikna meðgöngu. Er þetta sér í lagi gott þar sem réttindi þeirra sem verða fyrir fósturláta meðgöngu hefur alla jafna ekki verið gert mjög hátt undir höfði. Virðulegi forseti. Ég fagna umræddu frumvarpi sem kemur vel til móts við foreldra. Eftir að hafa lent í hörmulegum atburði og barns, missir eða fósturvísir er.
Já, herra forseti, ég mæli hér fyrir nefndaráliti vegna fjáraukalaga fyrir árið 2022 vegna breytinga á skipan Stjórnarráðsins og fjárheimildum þar um í samræmi við forsetaúrskurð. Það kemur fram í nefndarálitinu að samhliða myndun nýrrar ríkisstjórnar var tilkynnt um breytingar á skipan Stjórnarráðsins og að gildi hafi tekið forsetaúrskurður þar sem gerðar voru breytingar á skiptingu stjórnarmálefna miðað við skipan ráðuneyta. Það var gerð grein fyrir þeim breytingum í nefndaráliti meiri hluta fjárlaga fyrir 3. umræðu fjárlaga fyrir árið 2022 með vísan til 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Þá ályktaði Alþingi að styðja fyrirhugaða breytingu á fjölda ráðuneyta og heiti þeirra með þingsályktun frá því í janúar síðastliðnum og í samræmi við þá afgreiðslu öðlaðist gildi forsetaúrskurður nr. 5/2022, um skiptingu Stjórnarráðs Íslands í ráðuneyti þann 1. febrúar síðastliðinn sama dag og öðlaðist gildi nýr úrskurður um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta og báðir úrskurðirnir fólu í sér talsvert miklar breytingar frá fyrri skipan við flutning stjórnarmálefna milli ráðuneyta. Þá þarf að flytja fjárheimildir og starfsmenn milli ráðuneyta að því marki sem eðlilegt er talið, að teknu tilliti til umfangs verkefna og aðstæðna. Breytingarnar komu fram í tveimur skrefum, annars vegar í tillögum fyrir 3. umræðu fjárlaga. Eins og ég sagði hér áðan og hins vegar í frumvarpi til fjáraukalaga sem ég hér mæli fyrir nefndaráliti þar um. Markmiðið með þessum breytingum er að tryggja að Stjórnarráðið verði sem best til þess fallið að takast á við nýjar áskoranir sem er við að etja hverju sinni og ný og breytt verkefni í takt við þarfir hvers tíma. Ráðherranum hefur fjölgað um einn og eru þau nú 12 talsins og ráðuneytum fjölgað úr tíu í 12. Þar bætast við menningar og viðskiptaráðuneyti og hins vegar háskóla, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti. Ráðuneyta heitum var mörgum hverjum breytt og finna má heiti þeirra hér í nefndarálitinu. Það er einnig birt umfang skipulagsbreytinganna í greinargerð með frumvarpinu og þar er að finna töflu sem einnig er hér í nefndarálitinu þar sem sýnt er fjárhagslegt umfang breytinganna samtals nema tilfærslur milli ráðuneyta en 133 milljörðum kr. og að koma að langmestu leyti fram í frumvarpinu þegar tvö ný ráðuneyti eru mynduð. Umfang menningar og viðskiptaráðuneytisins nemur samtals 28 millj. kr. hið nýja ráðuneyti tekur við safnamálum og menningarstofnunum ásamt fjölmiðlum og málefnum ferðaþjónustunnar. Umfang háskóla, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis nemur samtals 85 milljörðum kr. ráðuneytið fer með málefni háskólastigsins. Hluti af málefnasviðinu um nýsköpun, rannsóknir og þekkingarsetur færist einnig undir þetta ráðuneyti. Við 2. umræðu fjárlaga fyrir árið 2022 var gerð tillaga um 450 millj. kr. framlag vegna breyttrar skipan Stjórnarráðsins. Á þeim tíma lá ekki fyrir endanleg innri skipan nýrra ráðuneyta. Tilfærsla er núverandi starfsmanna og breytta starfs áherslur, m.a. í tengslum við stefnumál ríkisstjórnarinnar samkvæmt stjórnarsáttmálanum. Forsendur framlagsins miðuðust við kostnað við stofnun nýju ráðuneytanna tveggja. Þar var horft til launakostnaðar ráðuneytisstjóra, ritara, bílstjóra og þriggja starfsmanna og gert ráð fyrir öðrum rekstrarkostnaði, svo sem húsaleigu, einskiptiskostnaði ásamt fleiru. Nú liggja fyrir rekstraráætlanir fyrir þessi nýju ráðuneyti og gert er ráð fyrir að gjöldin nemi um 680 millj. kr. fyrir hvort ráðuneyti fyrir sig. Áætlað er að ársverk menningar og viðskiptaráðuneytisins verður 36 talsins en 38 ársverk við háskóla, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti. Fjármögnun ráðuneytanna liggur fyrir og gert er ráð fyrir að samtals verði ríflega milljarður króna millifærðar frá öðrum ráðuneytum en 383 milljónir, millifærðar af áðurnefndri 450 millj. kr. fjárheimild. Að auki er 15 millj. kr. árs einskiptis heimild til hvors ráðuneytis um sig vegna kaupa á tækjum og búnaði þar sem eftir stendur af 450 millj. kr. heimildinni verður eftir atvikum nýtt til að mæta óvissu um kostnað við breytta skipan ráðuneyta á árinu, t.d. vegna húsnæðis flutnings ráðuneyta. Meiri hlutinn hefur hér nokkrar ábendingar og þar er fyrst til að telja að í greinargerðinni með frumvarpinu og með tillögunni til þingsályktunar sem fór fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd koma kemur fram að markmiðið sé sem sagt að stjórnsýslan sé árangursrík, gera eigi ríkari kröfur um sveigjanleika og viðbragðs þrótt stjórnkerfisins. Samþætting málaflokka á einni að aukast, m.a. með því að hafa orkumál og náttúruvernd í sama ráðuneyti, sem ég held að sé góð nálgun, enda er hún í takt við markmið að kalla eftir jafnvægi milli nýtingar og verndar. Sama gildir um málefni ferðaþjónustunnar og skapandi greina innan ráðuneytis, menningar og viðskipta með sameiginlegri umgjörð þessarar mikilvægu atvinnugreinar þannig markmið að hámarka gagnkvæman ávinning og stuðla að sameiginlegum lausnum í þágu beggja greina til að ná þessum markmiðum um aukna skilvirkni. Þá vill meiri hlutinn benda á nauðsyn þess að fleiri verkefni flytjist frá einstökum ráðuneytum til þjónustumiðstöðvar Stjórnarráðsins. Um brú. Um þessar mundir felast verkefnin einkum í upplýsingatækni, þjónustu, rekstri fasteigna, þar með talið ræstingu og í rekstri þjónustu sem annast símsvörun, móttöku þjónustu, akstursþjónustu og öryggisgæslu fyrir ráðherra. Einnig hefur félagið sameiginlegan persónuverndarfulltrúa fyrir allt Stjórnarráðið. Þessu til viðbótar er brýnt að bæta við verkþáttum til að koma í veg fyrir að fjölga þurfi stoðþjónusta hvers ráðuneytis. Þar mætti sérstaklega að huga að samræmingu, verkferla og starfsfólki, t.d. við skjalavörslu. Einnig telur meiri hlutinn að mannauðs deild gæti verið sameiginleg með ráðuneytum sem og ýmis gæðamál og margvísleg önnur innri þjónusta, svo sem færsla bókhalds, umsjón með rekstrarvörum og fleira. Að auki gæti útgáfum álverið sameiginlegir, svo sem frágangur á skýrslum, prófarkalestur og grafísk hönnun. Um þessar mundir er fjárhagsbókhaldi ríkisins sundurliðað miðað við málefnasvið, málefnaflokka og stofnanir og aðra ríkisaðila sem aftur skiptast á deildir og einstök viðfangsefni. Sú endurskipulagning Stjórnarráðsins sem lögð er til í frumvarpinu er gefið tækifæri til að breyta uppbyggingu og framsetningu fjárhagsupplýsinga til að draga fram gjöld og tekjur einstakra lykil verkefna. Megintilgangurinn er samþætting málefnasviða og málaflokka í fjármálaáætlun og fjárlögum. Endurspeglist í uppbyggingu reikningshaldsins í samræmi við aðferðafræði um árangurs miðað að fjárlagagerð bendir meiri hlutinn á nauðsyn þess að reikningshaldið endurspegli kostnað við þau lykilverkefni sem vinna á til að ná þeim markmiðum sem koma fram í fjármálaáætlun hverju sinni. Jafnframt þarf reikningshaldi eða styðja við mælikvarða sem settir eru til að meta hvernig miðar að ná fram markmiðum. Um þetta höfum við ítrekað rætt í fjárlaganefnd. Þegar þessi tímamót eru sem fylgir tveimur nýjum ráðuneytum er upplagt tækifæri til að endurskipuleggja reikningshald þeirra til að það falli betur að uppbyggingu markmiða, verkefni á mælikvarða fyrir einstök málefnasvið og málefnaflokka. Við gerum hér breytingartillögu við breytta skipan Stjórnarráðsins. Þá fluttust húsnæðis og skipulagsmál frá félags og vinnumarkaðs, ráðuneyti og umhverfis, orku og loftslags, ráðuneyti til innviða ráðuneytisins, húsnæðis og Mannvirkjastofnun heyrðu áður undir málaflokk 32, 40 og Skipulagsstofnun heyrði undir málaflokk 17 50. Í frumvarpinu eru þessar tvær stofnanir fluttar tímabundið undir stjórnsýslu innviða ráðuneytisins, málaflokki 11 30 sem heyrir undir málefnasvið 11, samgöngur og fjarskipti. Við nánari yfirferð fjármála- og efnahagsráðuneytisins þótti fara betur á því að þessar stofnanir féllu undir málefnasvið 31 var heiti þess sviðs breytt til að endurspegla betur starfsemi þess. Þessi breyting er einnig í betra samræmi við alþjóðlegan flokkurinn staðal sem Hagstofa Íslands notar svokallaða COFOG flokkun sem inniheldur einnig málaflokkinn húsnæðis og skipulagsmál. Að auki eru skipulagsmál sveitarfélaga sem eru á málaflokki 0, 8 10 í fjárlögum, flutt á málaflokk 31 20 meiri hlutinn tekur undir þessar tillögur og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem tilgreind er í nefndaráliti meiri hlutans. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, legg ég til að málið verði samþykkt og undir þetta ritar sú sem hér stendur, hv. þm. Haraldur Benediktsson Helgi Héðinsson, Bryndís Haraldsdóttir, Stefán Vagn Stefánsson og Vilhjálmur Árnason.
Virðulegur forseti. Ég þakka háttvirtum formanni fjárlaganefndar fyrir sína framsögu. Við ræðum hér fjáraukalög ársins 2022 og ég vona að formaður fjárlaganefndar erfiða ekki við mig þótt ég kannski fá að spyrja hana aðeins á almennari nótum hér um málefni sem sannarlega varða fjárveitingar árið 2022. En nú er það þannig að í fjárlagafrumvarpi ársins sem við samþykktum hér á Alþingi í desember í fyrra þá kom mjög skýrt fram að atvinnuleysisbætur yrðu hækkaðar um 4,6% um sömu prósentutölu og greiðslur almannatrygginga er hægt að sjá þetta. Á blaðsíðu 134 í í greinargerð fjárlagafrumvarpsins og Alþingi samþykkti þetta frumvarp og en einhverra hluta vegna þá kaus hæstv. félags og vinnumarkaðs ráðherra Vinstri grænna, að hækka. Grunnatvinnuleysisbætur var aðeins um 2% en ekki 4,6% þegar hann setti reglugerð nokkrum dögum seinna og ég vil spyrja hv. þingmann og formann fjárlaganefndar: Á Alþingi ekki að geta treyst því þegar svona frumvarp er lagt fram, hvort sem það er, hvort sem það eru fjárlög eða fjáraukalög, þegar lagt fram frumvarp með ákveðnum forsendum, um það hvernig verðlag og bætur þróast að ráðherrar hagi sínum stjórnarframkvæmdum í samræmi við þessar forsendur og ef þeir gera það ekki þá fari a.m.k. einhver umræða fram um það hér á Alþingi. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um að það verði að leiðrétta þetta með reglugerðarbreytingu? Og ef svo er gæti það kallað á þá sem sagt önnur fjáraukalög í haust.
Virðulegi forseti. Þetta er að líða sem ferðamaður myndi ég nú segja alveg hreint að því að hér erum við að fjalla um eitthvað allt annað heldur en það sem við vorum að gera í í fjárlögum ársins 2022 og ég vil bara segja vegna þess að það er mikilvægt að við ræðum akkúrat það sem við erum hér að fást við vegna þess að ég tel að það sé mikilvægt að við tölum um það. Sannarlega eru þetta fyrst og fremst verið að flytja til fjármuni sem við vorum búin að samþykkja varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort Stjórnarráðið og ráðherrar eigi ekki að fara eftir því sem þingið samþykkir? Jú, þeir eiga að gera það. Þeir eiga að gera það og ég treysti því bara að hv. þingmaður hafi sett um þetta fyrirspurn til hæstv. ráðherra um og vænti svara við því ég svo sem ætla ekki að tjá mig sérstaklega um það hvers vegna þetta var gert eða ekki. En ég treysti því bara að hann fái svo svör við þeirri spurningu von bráðar. Og síðan þegar svar við þeirri spurningu liggur fyrir að þá getum við tekið afstöðu til þess hvort þessu þurfa að breyta, hvort þetta er eitthvað sem þarf að koma fram í fjáraukalögum eða hvort ráðherrann bara leysir þetta hreinlega sjálfur í sínum fjárlagatillögum fyrir næsta þing, foreldraorlof, forsíður hugsunarháttur.
Virðulegur forseti. Ég þakka háttvirtum formanni fjárlaganefndar kærlega fyrir þessi ágætu svör. Ég ætla að halda áfram að nota ferðina blygðunarlaust og geta þess hér að ég er vissulega búnir að leggja fram fyrirspurn um þetta mál. Fyrirspurnin hljóðar svo, hún er í sex liðum og hljóðar svo: Í fyrsta lagi: Hvers vegna hækkaði ráðherra grunnatvinnuleysisbætur um 2% með reglugerð nr. 1/1657 2021, um fjárhæð atvinnuleysistrygginga þann 29. desember 2021 en ekki um 4,6% eins og fram kom á blaðsíðu 134 í greinargerð með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2022 verði gert og í öðru lagi hafði ráðherra samráð við aðra ráðherra í ríkisstjórn þegar hann ákvað að hækka grunnatvinnuleysisbætur minna en gert var ráð fyrir við samþykkt fjárlaga fyrir árið 2022? Í þriðja lagi um hversu mikið hafa grunnatvinnuleysisbætur rýrnað að raunvirði í ár, sundurliðað eftir mánuðum. Það er mikilvægt að fá þetta fram og nr. 4. Hversu mikið munu grunnatvinnuleysisbætur rýrna að raunvirði til ársloka 2022 ef bæturnar verða ekki hækkaðar, sundurliðað eftir mánuðum? Og auðvitað vona ég bara að ráðherra bregðist skjótt við og leiðrétti þetta hækki bæturnar nr. 5? Hvers vegna hækkaði ráðherra ekki grunnatvinnuleysisbætur um sömu prósentutölu og bætur almannatrygginga samhliða mótvægisaðgerðum vegna verðbólgu sem samþykktar voru á Alþingi 24. maí 2022 og hér gæti ráðherra einmitt nota ferðinni en gæti í rauninni brugðist við og ákveðið að hækka bæturnar til samræmis við þar sem bætur almannatrygginga hækkuðu um leiðir og um leið leiðrétt í rauninni þessa skekkju sem ég gat um hér áðan? Og í sjötta lagi: Telur ráðherra að fólk á grunnatvinnuleysisbótum þoli betur verðhækkanir heldur en hópar sem komið var til móts við með beinum hætti með áðurnefndum lögum? Nú held ég að ég sé búinn að nota ferðina til þess að ýtrasta svarar andsvari síðara sinn. Hv. þingmaður.
Já, herra forseti, já, það er þetta með að maður notar ýmsar leiðir til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og það er heimilt að gera það. Mig langar hins vegar bara svo sem af því það var engri spurningu beint til mín heldur lesa lesnar upp spurningar sem einmitt varðaði þetta mál og eru sendir til ráðherra. Það er þessi fyrirspurn hv. þingmanns. Ég held að það sem við þurfum hins vegar að gera, sem erum að fjalla um fjármál ríkisins og við höfum oft rætt í þessum þingsal, ekki síst ég og hæstv. ráðherra nei, hæstv. forseti sem hér situr að, eins og kemur fram í greinargerð með þessu máli, að þá þurfum við að sjá þessa hluti endurspeglast betur í fjárlög fjármálaáætlun. Við þurfum að sjá það endurspeglast enn þá betur í fjárlögum. Stóra myndin sannarlega kemur fram í fjármálaáætlun þannig að það er nú svona kannski það sem mér finnst ég geta tekið út úr þeirri umfjöllun sem við erum að fjalla um með stofnun nýrra ráðuneyta og þessari uppstokkun Stjórnarráðsins, að það sé mikilvægt er að við veitum aðhald, ekki síst eins og við bendum hér á þar sem hægt er að samnýta og gera miklu meira af því heldur en gert er í Stjórnarráðinu. Það eru allt of mörg síló og það er allt of mikið þannig að það er hver með sitt á meðan ég held að mörg okkar, a.m.k. sjái tækifæri í því að það sé hægt að vinna þvert á ráðuneyti með miklu fleira heldur en nú þegar er gert og miklu fleira heldur en við erum meira að segja að gera ráð fyrir. Þannig að það er kannski það sem ég mundi vilja segja í framhaldi af því í minni ræðu hér áðan varðandi þetta mál að það er okkar að ýta enn frekar við þeim, fá skýrar og greinargóðar upplýsingar um hvernig til hefur tekist og hvernig þeim markmiðum með einmitt straumlínulagaðri Stjórnarráð nær fram að ganga kínverskan málshátt.
Virðulegur forseti. Stödd hér sem staðgengill þrjár þingkonu Kristrúnar Frosta dóttur sem nefndarmaður Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd. Ég ætla að flytja nefndarálit hennar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2022. Ég hugsa að ég flæki ekkert hlutina heldur flyt ég bara álitið í heild. Hér er lagður fram svokallaður tæknilegur fjárauki um engar fjárheimildir er að ræða heldur er ráðuneytum aðeins skipt upp þetta frumvarp til fjáraukalaga lýsandi fyrir nálgun ríkisstjórnarinnar um þessar mundir. Fjármagn er fært á milli stofnanir, eru endur nefndar og ákveðið að ráðast í heljarinnar uppstokkun á stjórnkerfinu á nokkrum vikum en lítið heyrist frá þeim um þau málefni sem virkilega brenna á fólki þessa dagana. Lífskjörin í landinu. Í þessu frumvarpi til fjáraukalaga er ekki gert ráð fyrir neinum breytingum á fjárheimildum þrátt fyrir mun erfiðara ástand en blasti við þegar fjárlög voru samþykkt fyrir áramót. Hvergi var að finna þingmál tengd efnahagsástandinu á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar langt fram eftir vori þrátt fyrir ítrekað ákall stjórnarandstöðunnar um aðgerðir við það, sat þar til rétt fyrir sveitarstjórnarkosningar þegar verðbólga var orðin 7,2% eftir hálft ár af hárri verðbólgu birtust svokallaða sértækar aðgerðir á borði ríkisstjórnarinnar. Betra er seint en aldrei og betra en nokkuð en ekki neitt. En þetta eru vonbrigði að mati 1. minni hluta. Nágrannalöndin hafa kynnt hvern aðgerðapakka á fætur öðrum. Við sjáum raungerast sama seinagang og fyrir tveimur árum í heimsfaraldri verðbólga. Nú er afleiðing af efnahagsaðgerðum stjórnvalda sem lögðu höfuðáherslu á að veita stuðning fyrst með almennum hætti fyrir tilstilli peningastefnunnar í stað þess að grípa hratt og örugglega inn í með sértækum aðgerðum á tímum heimsfaraldurs. Sama ríkisstjórn er nú að skera niður um 2 milljarða kr. í almenna íbúðakerfinu opinberu húsnæðiskerfinu, samkvæmt framlagðri fjármálaáætlun. Þetta gert ráð fyrir að húsnæðisliðurinn sé aðalástæðan fyrir verðbólgunni og þrátt fyrir vilyrði innviða ráðherra um stórtæka opinbera uppbyggingu á næstu árum, annaðhvort er ekkert að marka þau vilyrði eða innviða. Ráðherra hefur einfaldlega takmarkað svigrúm í þeirri efnahagsstefnu sem hér er stýrt af einum flokki. Erfitt er að grípa til réttra og vel tímasettra aðgerða í efnahagsmálum þegar efnahagsstefnan er óljós og tilviljunarkennd. Ríkisstjórnin stundar hægri pólitík í fjármálum þar sem fjármálaráðherra leggur áherslu á eignasölu og skattalækkanir eftir fremsta megni en leiðréttir hana af og til með félagshyggju, áherslum þegar almenningi er ofboðið. Grunnstefnunni er stýrt af Sjálfstæðisflokknum en Vinstri græn plástrana til inn á milli svo ásýndin sleppi fyrir horn um stundarsakir. Framsókn flýtur síðan með í anda samvinnu. Þessi tilviljanakennda stefna kostar okkur gríðarlega peninga því að engin samfella er í því hvernig efnahagsmálunum er stýrt of langan tíma tekur að bregðast við þegar upp kemur ástand sem krefst skjótra viðbragða af hálfu stjórnvalda, hvort sem er heimsfaraldur eða verðbólgu, verðbólga, tækifæri glatast, þrýstingur eykst og óánægja vex sem getur leitt af sér yfirskot í launakröfum og kostnað síðar þegar þetta bætist við vanfjárfesting sem hefur átt sér stað í velferðarkerfinu okkar undanfarinn áratug undir stjórn Sjálfstæðisflokksins í samvinnu við framsókn sem Vinstri græn hafa í seinni tíð kvittað upp á þá er erfitt að sjá að hægt verði að stemma stigu við ósjálfbærni í ríkisrekstri. Tekjuhliðin er brostin og tregða til að grípa til alvöruaðgerða til að leiðrétta skekkju í velferðarkerfinu okkar eftir niðurskurð skapar þrýsting á að ráðast í skammtímaúrræði sem eru gífurlega dýr. Núverandi fjármálaáætlun er til að mynda lítið annað en plagg þar sem kerfislægur vöxtur vindur upp á sig. Lagðar eru fram skýrslur um kostnað ríkissjóðs til ársins 2050 þar sem núverandi fyrirkomulag er einungis framreiknað og niðurstaðan er ósjálfbærni, líkt og núverandi efnahagsstefna og fyrirkomulag velferðarmála fallið af himnum ofan. En þá gleymist að kerfin eru okkar, þau eru mótuð af fólki sem hér stjórnar. Það kostar að uppfæra kerfin einungis samkvæmt verðbólgu og launahækkunum. Ef þau eru ekki sjálfbær. Í núverandi mynd. Endurfjárfesta þarf í velferðarkerfinu okkar en vandinn er sá að grafið hefur verið undan getu hins opinbera til að halda þeim gangandi tekjur ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu verði þær lægstu á öldinni í lok þessa kjörtímabils. Tugir milljarða hafa markvisst verið teknir út úr tekjugrunni ríkissjóðs undanfarin ár á meðvitaðan hátt án þess að nýjar tekjur komi á móti. Ríkisstjórnin ber jafnan fyrir sig að stjórnvöld séu að lenda í kostnaði eða að lenda í verðbólgu. Ytri þættir stýri flestu. Viðbrögðin eru þau að setja ríkissjóð í enn þrengri spennitreyju til að ýfa upp óánægju meðal þeirra sem starfa í velferðarkerfinu okkar og meðal þeirra sem nýta þjónustuna. Það er gert til að mæta kröfu þeirra sem raunverulega stjórna um tekju, aðhald gagnvart ríkissjóði, vítahringurinn magnast og enginn skilur hvers vegna óánægja eykst og kerfin verða brothættari. Enda segir fjármálaráðherra að ríkisstjórnin stundi skynsamlega hagstjórn og undir það taka bara formenn annarra stjórnarflokka. En hér axlar enginn raunverulega ábyrgð, ekkert uppbrot, engin kjarkur til að hafa raunveruleg áhrif á grunnvandanum, aðeins stefna um að halda ríkisumsvifum í skefjum og minnka hlut ríkissjóðs í hagkerfinu og það af hálfu flokks með fimmtugs, tilkynnt hinir flokkarnir tveir, eiginlega sá að bjarga andlitinu af og til með skyndilausnum, kannski merkilegast að sjá hvernig ríkisstjórnin kynnir aðgerðir sem kynntar voru í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga sem sértækar aðgerðir sem hafa þó ekki verið fjármagnaðar en sagt er að eigi að fjármagna með varasjóði umsækjenda, tæmst hratt í núverandi verðbólgu. Umhverfi. Stærstur hluti þess pakka snýr að því að bæta örorku og ellilífeyrisþegum upp fyrir verðbólguna. Bundið er í lög að verja skuli þennan hóp fyrir verðbólgu og höfum það í huga að það stendur bara skýrum stöfum í 69. gr. laga um almannatryggingar að það eigi að tryggja upphæðir í almannatryggingakerfinu, að það eigi að tryggja sem sagt að þær fylgi launaþróun eða verðbólgu. Ef hún er hærri. Þá hefði verið lögbrot að gera það ekki. Það er ekkert sértækt sérstakt þegar fréttnæmt við það að fara að lögum og virða réttindi fólks í velferðarsamfélagi nema kannski í ríkisstjórn þar sem hægri slagsíðan í efnahagsmálum er svo gríðarleg að það þarf flokk sem kennir sig við vinstri til að passa að grunnforsendur velferðarkerfisins okkar séu virtar, að það sé raunverulega farið að lögum sem tók reyndar að verða hálft ár og þrýsta á um markmið stjórnvalda er ekki að ná jafnvægi í ríkisfjármálum eins og heyrist svo víða núna þvert á ríkisstjórnarflokkanna. Markmiðið er og á að vera að þjónusta íbúa landsins og vernda samfélagið, hvernig við náum því markmiði með hætti sem er sjálfbær og stuðlar að efnahagslegu jafnvægi, snýr að tækjum og tólum vaxtastigi, gjöldum, skattlagningu og þá þarf að beita þeim tækjum og tólum sem til eru til að ná höfuðmarkmiði stjórnvalda um að þjónusta almenning og byggja grunninn sem einkageirinn vex á. Kerfið virkar í báðar áttir. Sú kredda sem nú stýrir efnahagsmálunum og hefur sett efnahagsstefnunnar í baklás aðgerðaleysis mun því aðeins bitna á verð. Velferð fólks mun því ekki aðeins bitnað á velferð fólks heldur líka tekju, sköpun í samfélaginu. Það er vítahringurinn sem ríkisreksturinn er komin í og verður að rjúfa. Lýkur þá lestri á nefndaráliti háttvirtrar þingkonu, Kristrúnar Þórsdóttur til máls. Tekur háttvirtur sjötti.
Forseti. Þetta mál er mjög gott dæmi um ákveðna pólitík, þá pólitík að velja bara þau rök sem henta málflutningi hvers hvert sinn ekki endilega þau rök sem halda heldur bara kannski þau rök sem fljúga. En í desember síðastliðnum lagði forsætisráðherra fram stjórnartillögu sem samþykkt var á Alþingi af þingflokkum ríkisstjórnarinnar 26. janúar síðastliðinn. Í þeirri tillögu kemur fram að breytingarnar sem þar er fjallað um séu ekki síst fallnar til þess að, með leyfi forseta, innan gæsalappa hérna fella ósýnilega múra stofnana menningar. Þar er talað um að breytingar stuðli að samvinnu, samráði og samhæfingu innan Stjórnarráðsins. Þetta eru mjög falleg orð og góð markmið. En í alvörunni hvað liggur á bak við þetta? Mannréttindi. Menn, menn, mannréttindi, mannréttindasamningar og jafnréttismál eru flutt til forsætisráðuneytisins af því að það er innan gæsalappa augljós samlegð með þeim málefnum í forsætisráðuneytinu. Þetta eru rökin fyrir því að mannréttindi eiga heima í forsætisráðuneyti og þau eru talin ögrunin talinn vera að mannréttindamál, spanna verksvið ráðuneyta þvert á Stjórnarráðið og sveitarfélög landsins, eins og stendur í ályktun og forsætisráðherra. En nú er persónuvernd líka mannréttindamál og spannar verksvið allra ráðuneyta og sveitarfélaga landsins en samt eru persónuverndarmál í dómsmálaráðuneytinu. Sömu rök, önnur niðurstaða og hvað með 9. liðinn almennar umræður í starfsemi hins opinbera, samanber forsetaúrskurð nr. 6/2002, spannar það ekki líka verksvið allra ráðuneyta þar sem fjármálaráðuneytið sem sér um það verksvið en loftslagsmál, miðað við markmið um forgang þeirra og nauðsyn þess að það sé brugðist við á öllum þeim verksviðum sem vettlingi geta valdið. Eitt verkefnið fer frá forsætisráðuneytinu en það er að framfylgt sé lögum og reglum um undirbúning, stjórnarfrumvarp sem er einmitt gert í öllum ráðuneytum. Rökin fyrir því að slíkt verkefni, þá spanni verksviði allra ráðuneyta, sé flutt frá ráðuneytinu til dómsmálaráðuneytisins. Ég sé að það hefur verið að fylgja danskri fyrirmynd. Mun einhver nýtt ný rök sem eru dregin eftir mjög klassísk rök að bara svona eins og Norðurlöndin gera frændur okkar þau vita betur og meira þó ætla að flytja inn allt sem þau gera, þá sé það sjálfkrafa rétt. Þarna er augljóslega verið að velja rök sem hentar niðurstöðunni en ekki rök sem halda. Þetta er tilfærslu fjárauki í þeim fjárauka sem er fjallað um hérna birtast okkur þær fjárhagslegu tilfærslur sem fylgja þessari ákvörðun um endurskipulagningu ráðuneyta. Meiri hluti nefndarinnar ítrekar að markmiðið með breytingunum sé með leigustað, tryggja að Stjórnarráðið verði sem best til þess fallið að takast á við nýjar áskoranir sem við er að etja hverju sinni og takast á við ný og breytt verkefni í takt við þarfir hvers tíma. Tilvitnun lýkur sem bergmálar svipað orðalag úr þingsályktun um breytta skipan ráðuneyta en í greinargerð með þeirri tillögu er sérstaklega vísað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um orsakir falls íslensku bankanna með leyfi forseta, sem varpaði ljósi á alvarleika alvarlega veikleika í íslensku stjórnkerfi, ekki síst að því er varðaði skort á samhæfingu og samvinnu þeirra stjórnvalda sem fórum með skyld verkefni og getu stjórnsýslunnar til viðbragða og stefnumótunar. Það verður því að teljast verulega kaldhæðnislegt að eitt af því fyrsta sem gerist eftir að þessar skipulagsbreytingar, sem eiga að stuðla að betri samvinnu, samráði og samhæfingu klúðrist enn og aftur, að selja banka þrátt fyrir fullt samráð milli Bankasýslunnar og fjármálaráðuneytisins, að sögn Bankasýslunnar a.m.k.. Það má því segja að þessi tilraun til að fella ósýnilega múra stofnanna menningarinnar, hafi mistekist þegar fyrst reyndi á eða þá að vandinn er kannski ekki hjá stofnununum heldur í pólitíkinni sem virðist ekki geta starfað eftir faglegum vinnubrögðum. Þegar mestu máli skiptir. Því er það álit 2. minni hluta að sumar af þessum tilfærslum erum svo sem örugglega ágætar á meðan aðrar vekja upp ýmsar spurningar eins og fram kom í umræðum um stjórnartillöguna sem verið er að bregðast við með þessum fjárauka. Tillagan er hins vegar illa rökstutt og algerlega án mæli mælanlegra markmiða til að hægt sé að meta hvort ávinningur verði af því að kosta til næstum hálfum milljarði króna ára á ári í þessar breytingar. Ábyrgðin á þessum aðgerðum er algerlega í höndum ríkisstjórnarinnar og þingmanna stjórnarflokkanna og ég hafna því algerlega stjórnartillögunni um breytta skipan ráðuneyta og er enn mótfallinn þessum aukakostnaði og tilfærslum þannig að annar mun ég mæli með því að þessu máli var einfaldlega hafnað. Þá tekur til máls hv. 10. þm. Suðurk., Guðbrandur.
Virðulegur forseti. Við ræðum núna mál sem hér er nefnt, segjum fjárlög fjárauki en er í raun og veru ekki í mínum huga fjárauki heldur tæknileg tilfærsla á fjármunum á frá einu ráðuneyti til annars vegna þeirra breytinga sem ríkisstjórnin ákvað að fara í þegar hún var mynduð og það er auðvitað á forræði hverrar ríkisstjórnar að ákveða hver sætaskipan en er og með hvaða hætti hún ætlar að vinna á með sín málefni sem og vinna að sínum markmiðum. Þannig að það er ekkert óeðlilegt að ríkisstjórn hvers tíma tæki ákvörðun um að breyta verksviði ráðuneytanna þannig að í sjálfu sér er það bara og hennar forræði. En einhvern veginn upplifði maður það þegar þetta fór í gang allt saman í eftir að manni fannst langan aðdraganda að myndun þessarar ríkisstjórnar, þegar, eins og var í raun og veru nægjanlegur tími að mynda þessa ríkisstjórn vegna þess upphlaups sem átti sér stað í Borgarnesi, að þá tók þetta bara fjarska langan tíma að ná þessu saman sem gerðu mann sko fullan af efasemdum um að hver tilgangurinn væri. Var verið að hérna ná saman ríkisstjórn og var þurfti hver flokkur að fá ráðherrastóla sem passaði við niðurstöðu eða úrslit þeirra kosninga sem fram fóru í september? Ég? Ég held að mörg okkar hafi haft grunsemdir um að stólaskiptin hafi ráðið miklu frekar en verkefnin sem áttu að fara að takast á við þannig að það var kannski fyrsta sem mér datt í hug þegar þetta kemur inn á borð við borðið fyrir við gerð síðustu fjárlaga og eins og hér hefur verið nefnt þá var búið að gera ráð fyrir einhverjum 450 milljónum til að vinna að þessu og þar var þetta sett inn í einhvern málaflokk sem heitir sértækar fjárráðstafanir og manni sýnist nú á nefndaráliti meiri hlutans að þetta hefur kostað drjúgt meira og að gera þetta og ég veit ekki hver endanlegur kostnaður verður af því að reka þessi nýju ráðuneyti í níu ráðuneytisstjóra. Þetta eru þetta eru talsverðir peningar og mér þótti þetta alla vega röng forgangsröðun á þessum tíma og ég ætla ekki að fara að eyða miklum tíma í að bara ræða það sérstaklega núna. Við erum auðvitað búin að takast á um forgangsröðun í allan vetur og allt þor en við erum núna að fara í þetta verkefni, að klára þetta. En við vorum að fjalla um þetta í mars í fyrri umræðu og þetta er kannski orðinn svolítið langur tími sem hefur liðið. Ég man nú í mínu minni ræðu í september, þá hafði einhver orð um forgangsröðun og það væri ekki verið að sinna ákveðnum hópum en ráðstafar milljörðum á kjörtímabilinu í í stólaskipti og fyrir ráðherra. En ég held að það sé dýrmætum tíma eytt í að vera að fjasa um það að við erum búin að eyða búnir að koma okkar sjónarmiðum á framfæri hvað það varðar með í pontu í allan vetur. En þetta er þetta er staðreynd og við verðum bara una henni. Ég er ekki að sjá að það verði farið til baka vegna þess að starfsmenn ráðuneytanna eru búnir að vera sveittir í allan vetur við að reyna að ná tökum utan um þetta verkefni og ég hef það fyrir víst að þetta hafi ekki alls staðar gengið mjög vel. Það hafa orðið árekstrar og meira að segja starfsmenn hafi ekki vitað alltaf hvar þeir ættu að mæta vinnunna. Það tekur tíma að ná utan um þetta en það kannski segir okkur: Það verkefni var ekki vel undirbúið. Ég held að eina málið sem var í raun og veru undirbúið var þetta innviða ráðuneyti. Við vorum búnir að tala um það, eða það var búið að ræða það að það væri rétt að færa tiltekin verkefni inn í þetta sveitarstjórnarráðuneyti og styrkja það og úr því mundi verða þetta innviða ráðuneyti þannig að ég held að það hafi verið eina ráðuneytið sem hafði einhvern aðdraganda. Ég held að það voru allir meðvitaðir um að það ráðuneyti myndi verða til en að hin ráðuneytin í menningar og viðskiptaráðuneyti ég hef ekki getað náð utan um það hver tilgangur fyrir því væri að setja saman menningu og viðskipti. Ég bara næ því ekki. Ég hefði alveg getað séð að efnahags fjármálaráðherra væri bara viðskiptaráðherra líka eins og oft hefur verið í fjármála- og viðskiptaráðherra, þannig að ég er ekki sammála öllu þessu. En ég bara, ég ræð þessu ekki. Ég er í minni hluta í í þingi, og þetta verður þá verk meiri hlutans að bera ábyrgð á þessu og þegar hann verður krafist svara um það hverju það hefur skilað. Við erum ekki farin að sjá árangur af þessu en það mun auðvitað rykið munu setjast og við sjáum hvort þetta hafi heppnast og skilað þeim árangri sem að var stefnt. Hér er talað um í í áliti meiri hlutans að þess er krafist að þetta búið til aukins sveigjanleika. Við heyrum líka um að ákveðin ráðuneyti ætli að skoða möguleikana á því að fyrir fjarvinnu, og það er bara af hinu góða, að það eru það gæti orðið nýsköpun sem vert er að horfa til og ef hún verður að veruleika þá hefur þetta bara heppnast ágætlega. En þangað til vil ég hérna fáir efast um að þetta hafi verið rétt aðgerð, sérstaklega í ljósi þess að þegar við erum í fjárlagagerðinni þá er staða staðan mjög erfið. Við erum með ákveðna hópa sem stóðu illa. Við þurftum að hafi verulega fyrir því að fá greiddan það sem kallað var svo Jónína jólabónus til öryrkjanna fyrir jól. En á þessum tíma var verið að ráðstafa fjármunum í það sem við töldum mörg okkar að vera, ekki það sem ætti að vera efst á á framkvæmd á listanum. Í því var bara gagnrýnin fólgin að manni fannst ekki af fjármunum væri ráðstafað rétt. En þetta er auðvitað bara hin rétta leið þegar búið er að taka ákvörðun um að gera þetta með þessum hætti, að raða þá peningunum í til þeirra málefnasviða og málaflokka sem eiga að fara með ákveðin verkefni þannig að þarna er bara verið að bregðast við þeim breytingum sem búið er að ákveða og vonandi. Vonandi erum við ekki að kasta fjármunum á glæ. Vonandi skilar einhverjum árangri og verður til þess að bæta þá verkferla sem eru til staðar í stjórnsýslunni. Það. Það verður bara að koma í ljós og þessi meiri hluti að hann ber auðvitað ábyrgð á þessu og mun þá bara að klára þetta verkefni með í atkvæðagreiðslu. Ég veit ekki hvenær hún verður væntanlega á morgun en ég studdi ekki þessar breytingar þegar þær voru lagðar fram og mun heldur ekki gera það við lokaafgreiðslu. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er rúmur.
Til máls, forseti. Vart er hægt að finna stærri aðdáenda íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins heldur en mig og það er auðvitað mjög gleðilegt að með atorku sjávarútvegsfyrirtækja hafi tekist að og takist á hverju ári að finna fleiri leiðir til að nýta auðlindir hafsins með sjálfbærum hætti íslensku þjóðinni til hagsbóta þessu frumvarpi. Að því leyti ber auðvitað að fagna, eru hins vegar grátlegt að upplifa hversu umfangsmiklar deilur þau eru enn þá um fyrirkomulag úthlutunar aflaheimilda og að vita það að ekki horfir til þess að þeim deilum ljúki neitt á næstunni. Það er auðvitað stendur fyrir dyrum endurskoðun á á lögum eða vinna í þá átt sem hæstv. matvælaráðherra hefur þegar hafið og ég naut nú góðs af því að fá að taka þátt sem varamaður á fyrsta fundi þess hóps og ég verð að segja að mér líst mjög vel á hvernig það mál er lagt upp en verð þó að segja að ég leyfi mér að vera varfærnislega efins um að meiri háttar breytingar séu líklegar til að koma úr þeim farvegi þó að ég telji að margs konar skynsamlegar minni háttar breytingar gætu átt eftir að eiga upphaf í því ferli. Það blasir við og hefur ítrekað verið bent á af þingmönnum Viðreisnar að besta leiðin til að takast á við breytingar og sú langsamlega sársaukaminnst fyrir þessa mikilvægu grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Ég væri að gera tilraunir með úthlutun tegunda sem ekki hafa verið nýttar áður. Það er í því samhengi sem mig langar að eða í samhengi þessa frumvarps sem mig langar til að nefna að hér erum við þá enn og aftur að missa af slík tækifæri þó að undir séu ekki meiri háttar tegundir. Þá hefði auðvitað mátt hugsa sér að úthlutun að við úthlutun þessara réttinda væri farin önnur leið en sú sem vanalega er farin. Því miður er ekki svo en ekki verður verða gerðar neinar breytingar án þess að um þær sé rætt og þess vegna kveð ég mér hér hljóðs til að minna á það að besta leiðin til að prufa sig áfram með, ólíkt eða breytingar á fyrirkomulagi við úthlutun þessara réttinda væri að gera einmitt tilraunir þegar tækifæri gefast til að úthluta óúthlutað um tegundum sem á við í öðru af þeim tilfellum sem er til umræðu hér í dag. Það hafa verið skrifaðar margar skýrslur um þetta efni á undanförnum árum. Mjög margar tillögur komi fram með ólíkum útfærslum. Mig langar sérstaklega til að vekja athygli á tillögu sem lögð var fram á árinu 2013. Það vill þannig til að hún var lögð til í ferli sem er á allan hátt sambærilegt við það ferli sem matvælaráðherra leggur upp með í dag og var þá kallað samráðsvettvangur um aukna hagsæld. En í tengslum við þá vinnu voru m.a. lagðar fram tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem einmitt höfðu fallið mjög þægilega að úthlutun í nýjum tegundum og eins og áður sagði, standi til að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi og það er vissulega hefur verið lagt upp með það í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Þá er er augljóst að það að nýta tækifæri eins og það sem við raunverulega stöndum með í höndunum í dag hefði verið mjög ákjósanlegt. Fyrirkomulagið er í stuttu máli þannig að í stað þeirrar úthlutunar sem þarna er ákveðið ákveðinn yrði úthlutað með sambærilegri reglu og kveðið er á um í b-lið 2. gr. frumvarpsins nema hvað að réttindin væru einkaréttarlegs eðlis og þar af leiðandi varin af stjórnarskránni sem mundi náttúrlega fylgja ákveðin vörn samanborið við þau réttindi sem hér er verið að leggja til að úthluta fyrir þær útgerðir sem hljóta réttindin enn að þau væru á móti tímabundið. Þetta kerfi mundi falla fyllilega að núgildandi reglum og aðferðum við úthlutun aflamarks á grundvelli velli aflahlutdeildar. Það mundi raunverulega vera hægt að nota nákvæmlega sama fyrirkomulag varðandi alla úthlutun aflahlutdeildar, fyrirgefið, alla úthlutun afla marks og viðskipti með aflamark og raunar líka með viðskipti með aflahlutdeild. Munurinn væri sá í stuttu máli að réttindunum væri úthlutað til ákveðins tíma með samningi og sá samningur væri milli útgerðarinnar og hins opinbera og þar af leiðandi varin af eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. En mér finnst ástæða til að nefna þetta hér vegna þess að þessi lausn hefur kannski ekki fengið nægilega mikla umfjöllun né heldur sá kostur hennar að hægt væri að beita henni í tilraunaskyni, jafnvel þó um óverulega hagsmuni væri að ræða án þess að því myndi fylgja augljós tjón fyrir útgerðir heldur þvert á móti mundi því fylgja ákveðin vörn gegn öðrum óákveðnum en hugsanlega fyrirsjáanlegum breytingum á kerfinu sem gerðar verða á komandi árum. Fleiri hafa.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja og lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Fjármögnun skila sjóðs iðgjöld og fyrirkomulag tryggingarsjóðs vegna fjármálafyrirtækja. Helstu atriði eru eftirfarandi: Hér er lögð fram breytingartillaga sem er minni háttar og er lagatæknilegs eðlis. Henni er ætlað að gera efni frumvarpsins skýrara og þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Ég legg til að breytingartillagan verði samþykkt.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á fjármálamarkaði, innleiðing og fleira. Breytingartillagan er minni háttar og lagatæknilegs eðlis. Henni er ætlað að gera efni frumvarpsins skýrara og þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Ég legg til að breytingartillagan verði samþykkt.
Virðulegi forseti. Ég tek hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um áhafnir skipa frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju og fengið á sinn fund Árna Bjarni Bjarnason og Árna Sverrisson frá Félagi skipstjórnarmanna og Guðmund Helga Þórarinsson frá félagi vélstjóra og málmtæknimanna. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að óánægju gætti um frumvarpið meðal réttindamanna vegna ákvæða um mönnun fiskiskipa og í því sambandi væri fyrst og fremst litið til þess að frumvarpið verði ekki talinn uppfylla það að öryggi á fiskiskipum verði tryggt með fullnægjandi hætti. Í ljósi framangreinds telur meiri hlutinn því mikilvægt að árétta að með frumvarpinu er stigið mikið framfaraskref í átt að auknu öryggi til sjós. Þó sé ljóst að ráðast þurfi í heildstæða skoðun á mönnun fiskiskipa með það fyrir augum að bæta vinnuumhverfi meðal háseta og réttindamanna enn frekar. Að mati meiri hlutans kemur þó ekki í veg fyrir samþykkt frumvarps þessa. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og undir það rita Vilhjálmur Árnason, Halla Signý Kristjánsdóttir, Bjarni Jónsson, undirritar sú sem stendur hér, Njáll Trausti Friðbertsson, Orri Páll Jóhannsson til máls tekur framsögumaður minni hluta og umhverfis.
Virðulegur forseti. Þetta frumvarp gekk til nefndar milli annarrar og 3. umræðu vegna þess að Alþingi barst neyðarkall frá þeim sem standa vörð um hagsmuni fólksins sem skipar Árni skipa. Það voru mönnum sjá félags skipstjórnarmanna, félag vélstjóra og málmtæknimanna, Sjómannasamband Íslands, félag. Hér er það tvítekin. Jæja og aðstandendur Slysavarnaskóla sjómanna og skipstjóra skólans sendi bréf á Alþingi og vöruðu við atriðum í frumvarpinu, sögðu þau þess eðlis að ekki bæri að samþykkja málið. Þess vegna var málið kallað aftur til nefndar og við funduðum í umhverfis- og samgöngunefnd á laugardaginn var sjómannadagshelgina sjálfa og þar mætti, eins og fram kom í ræðu framsögumanns, meiri hluta umhverfis samgöngunefndar á fund nefndarinnar, Árni Bjarnason og Árni Sverrisson frá Félagi skipstjórnarmanna og Guðmundur Helgi Þórarinsson frá félagi vélstjóra og málmtæknimanna og ég veit ekki alveg hvernig á að lýsa umræðum þarna þar sem við virðumst öll vera sammála um að það þyrfti að ná betur utan um þau atriði sem gestirnir höfuðáherslu á þar sem greindi á milli þeirra sem standa að meirihlutaáliti og okkar sem stöndum að áliti minni hluta nefndarinnar var að við í minni hlutanum vil viljum ekki samþykkja lögin án þess að vera búin að ná utan um þessar áhyggjur og meðan meiri hlutinn treystir því að þetta leysist einhvern tímann inni í framtíðinni í samtali á milli ráðuneytis og þessara félaga. Ég er ekki svo bjartsýnn. En svo ég hætti nú tala ég frá eigin brjósti og geri grein fyrir nefndarálitinu sem auk mín standa að þau Helga Vala Helgadóttir og Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir auk Jakobs Frímanns Magnússonar áheyrnarfulltrúar sem lýsir sig fylgjandi álitinu. Þá eru sjónarmiðin sem komu fram frá þessum félögum, sex talsins. Þar er talað um nauðsyn þess að mönnunin skírteini verði gefin út fyrir fiskiskip eins og önnur skip til að koma í veg fyrir að fækka í áhöfn á kostnað öryggis hvíldar og vinnuálags og þarna erum við að tala um grjótharða baráttu milli sjómanna og útgerða, um sparnað í rekstri, eitthvað sem þarf að ná almennilega utan um. Það er einhver ágreiningur í nefndinni um það hvort sjómannalögin eigi að fjalla um þetta frekar en þessi lög um áhafnir skipa. Mér finnst það bara ekki endilega skipta öllu máli því að við sem löggjafi horfum yfir allt lagasafnið og eigum að beita því til þess að standa vörð um réttindi þeirra sem lögin fjalla um. Annað atriði var andstaða þessara aðila verða undanþágu og mönnun eða nefndir verði lagðar niður og hlutverki falið starfsfólki Samgöngustofu, enda sé nauðsynlegt að fagaðilar fá að koma að veitingu þessara undanþága og frávika frá mönnun. Um þetta fjölluðum við í 2. umræðu. Breytingartillaga þess efnis hlaut ekki brautargengi, því miður lagt til að útvista teyma tími smáskipum verði hámarkið 14 tímar með skertri mönnun. Þar er lýst andstöðu við heimild háseta til að gegna starfi stýrimanns andstaða við að leyfilegt verði að komast hjá því að hafa vélstjórar í smá skipi, andstaða við það, eigandi báts geti verið einna sé lengur en 14 tíma, enda segja mikilvægt öryggisatriði sem varð ekki bara eiganda sjálfan heldur allar sjófarendur og gangi jafnframt gegn siglingareglum og lögum um hvíldartíma sjómanna. Við í minni hlutanum tökum í sjálfu sér ekki afstöðu til allra þessara álitaefna en okkur þykir ljóst af bara umræðunni að hagsmunaaðilum hafi ekki verið veitt tilhlýðileg áheyrn. Nú hefur verið komið nægilega til móts við sjónarmið þeirra sem starfa í áhöfnum skipa við gerð frumvarpsins og það er í sjálfu sér alvarlegur ágalli við meðferð málsins. Þetta eru álíta efni sem eru það umfangsmikil sem enn þá standa út af og snúast um slíka grundvallarhagsmuni þeirra sem vinna um borð í skipum, að við í minni hlutanum teljum bara ekki forsendur til að afgreiða málið með fullnægjandi hætti á þeim tíma sem eftir er af þessu 152. löggjafarþingi. Sá tími núna er tæpir sólarhringur ef allt fer að óskum. Hins vegar bendum við á að frumvarpið er búið að fara í gegnum 2. umræðu. Það er búið að fara í gegnum heilmikla þinglega meðferð og því hafa verið afgreiddar breytingartillögur meiri hluta á ýmsum tæknilegum atriðum í frumvarpinu þannig að við erum með dálítið góðan grunn að áframhaldandi vinnu ráðuneytisins sem væri þá hægt að nota til að flýta þeirri vinnu sem er fram undan og leggja málið bara aftur fram í sátt í haust, klára eða bara með hraði þá og ég veit ekki hvort afstaða okkar í minni hlutanum hafi litast af tímasetningunni af sjómannadeginum sem var í fyrradag. Þetta mál einhvern veginn á sér stað innan nefndarinnar sitt hvorum megin við þann dag. En við tökum fram í nefndarálitinu að það eru kaldar kveðjur sem meiri hlutinn sendir sjófarendum daginn eftir sjómannadag með því að leggja til þessa óbreyttu afgreiðslu málsins sem þau gera vegna þess að það gafst tækifæri til að hlusta á það sem við teljum vera réttmæta gagnrýni fagfélaga sjófarenda varðandi grundvallarlöggjöf þeirra sem stunda sjósókn standa með hagsmuni þeirra. Þess í stað velur meiri hlutinn að skella skollaeyrum við ákalli frá þessum hagsmunaaðilum sjómanna og við í minni hlutanum getum ekki tekið þátt í slíkri afgreiðslu og legg því til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að eiga samráð við hagsmunasamtökin, það samráð sem er nauðsynlegt til að ná sáttinni sem er svo mikilvægt að ríki við þá hópa sem löggjöfin fjallar beinlínis um. Svo mörg voru þau orð. Herra forseti. Fleiri hafa ekki.
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir að kynna mig til leiks ef mig skyldi kalla ég kem hérna aðeins bara til að segja nokkur orð um þetta mál og kannski endur óma neyðarkall sem þingheimi barst frá hópi sjófarenda sem óskaði eftir því að við þingmenn greiðum atkvæði gegn því frumvarpi sem hér er verið að afgreiða. Við fengum tölvupóst um það og það heyrist glöggt þeirra afstaða þegar þeir komu fyrir háttvirta umhverfis- og samgöngunefnd um helgina af því að þeir telja sérstaklega að fyrirhuguð breyting á umræddum lögum um áhafnir íslenskra fiskiskipa og fleira sem heimili réttindalaus manni að gegna stöðu stýrimanns sé útvista skip styttri en 19 tímar sé megi alls ekki verða að lögum. Það er að þrátt fyrir ákvæði sem sé í lögunum sé hásetum á skipum fimmtu 15 m eða styttri sem hafa að baki siglingatíma í 12 mánuði á síðastliðnum þremur árum heimilt að gegna stöðu stýrimanns sé útvistað skip styttri en 19 tímar. Það er að einstaklingur sem hefur verið út í í 18 tíma geti getið unnið upp fyrir sig, ef svo má segja. Það eru fulltrúar frá Félagi skipstjórnarmanna, formaður þess félags, formaður félags, vélstjóra og málmtæknimanna, formaður Sjómannasambands Íslands, formaður vélstjóra og sjómannafélags Grindavíkur og formaður Sjómannafélags Íslands sem sendir neyðarkall fundarmenn, merkinu undir merkjunum neiti miðdegi í tölvupósti og segir að segja þessir fulltrúar sjófarenda að það skjóti skökku við að á sama tíma og unnið er að öryggisáætlun sjófarenda skuli löggjafinn við hér, þingheimur áforma að setja í lög að réttindalaus einstaklingur geti gegnt stöðu stýrimanns. Benda þeir á að fram komi í greinargerð með frumvarpinu að frá aldamótum hafa 50 skip strönd átt sér stað sem rakin eru til þreytu og vinnuálags skip verja á bátum sem eru 15 m og styttri. Þrátt fyrir þetta sé það lagt til af meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að út útivistartími smáskip skips með skerta mönnun megi vera allt að 19 klukkustundir á hverjum 24 klukkustundum. Þetta er mikið áhyggjuefni og ég get ekki annað en tekið undir varnaðarorð þeirra sem best þekkja til aðstæðna á hafi úti. Við getum gert þetta betur og við eigum að geta betur og við eigum að gera betur. Þetta er mikilvægt öryggisatriði. Ég tek undir með sjófarendum þarna.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti sem minni heldur einnig breytingartillögu frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og nefndin fjallaði á nýjum málum þar sem þetta er mál sem nefndin flytur en hún fjallaði um málið að nýju og það sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar lagði fram. Það eru tvær umsagnir bárust við málið og önnur frá karp fix ohf. Og Orkuveitu Reykjavíkur saman og svo hin frá Landsvirkjun. Með frumvarpinu er brugðist við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA til að tryggja fullnægjandi innleiðingu á tilskipun 2009/31/EB um geymslu koldíoxíðs í jörðu. Þannig er lagt til að í staðinn fyrir hugtakið niðurdælingu sem kveðið er á um í lögunum komi geymsla til að orðalag sé til samræmis við tilskipunina. Nefndin hefur fjallað um málið á ný eins og ég kom inn á og áréttar meiri hlutinn mikilvægi þess að samræma orðalag við tilskipun ESB og tryggja fullnægjandi innleiðingu tilskipunarinnar. Það tryggir tengingu við viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir og skapar fjárhagslegan hvata til niðurdælingar og geymslu koldíoxíðs með þeim um umhverfislega ábata sem af því hlýst. Meiri hlutinn leggur til fáeinar viðbótarbreytingar sem eru þá hérna allar í samræmi við þær breytingar sem við erum að leggja til í frumvarpinu. Að það bara urðu þarna kom í ljós í yfirlestri eða átt eftir að setja fleiri, breyta orðalaginu á fleiri stöðum og þannig að þessar breytingar eru lagðar til til að tryggja samræmi og leggur til að málið verði samþykkt með þeim breytingum og þær breytingar liggja fyrir í nefndaráliti þessu. En undir nefndarálit þetta skrifa, ásamt þeim sem hér stendur, Björn Jónsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ingibjörg Ísraels sinn, Njáll Trausti Friðbertsson, Orri Páll Jóhannsson, og þau órum Sveinbjarnardóttir til máls. Tekur hv. 8. þm. Reykjavíkur.
Forseti. Hér er um mjög jákvæða hluti að ræða og mikilvæga og það er mjög ánægjulegt að það sé þannig tilviljunum háð að ég standi hér til að geta tjáð mig í tengslum við þessa lagasetningu. Þetta fyrirtæki, karp fix, sprettur út úr rannsóknum og samstarfi jarðvísindi, deildir Háskóla Íslands og Orkuveitu Reykjavíkur og er með nokkuð nýstárlegum og ólíkum hætti að stíga skref til að draga úr þeim mikla vanda sem mannkynið stendur frammi fyrir vegna hækkunar styrks koltvísýrings í andrúmslofti. Þetta flokkast undir það sem við getum kallað mótvægisaðgerð. Hugmyndin gengur út á það að fanga með einum eða öðrum hætti koltvísýring og koma honum fyrir. Í frumvarpinu er notað hugtakið geymsla en þeir sem þekkja til verkefnisins vilja frekar nota hugtakið förgun vegna þess að ólíkt lausnum sem sumar af okkar nágrannaþjóðum bjóða upp á, þar með talið Norðmenn, þá er hér ekki um geymslu að ræða í neinum skilningi þess orðs heldur er þeim koltvísýringi sem veitt er í gegnum það ferli sem þróað hefur verið í þessu samstarfsverkefni dælt ofan í jarðlög þar sem hann umbreytist í steindir og er geymdur ef við viljum nota það orð á jarðsögulegar tíma, sem ég hygg að séu svona tímabil, að við mundum ekki flokka það sem geymslu í neinum eðlilegum skilningi heldur miklu frekar förgun. Það er ef við kæmum fyrir bílnum okkar í geymslu og hefðum aðgang að honum eftir milljón ár. Þá er ég hræddur um að það væri förgun í okkar huga. Það felast í þessari framsæknu lagasetningu Alþingis gríðarleg tækifæri fyrir Ísland. Þannig vill til að Ísland af jarðfræðilegum ástæðum eru engar heppin, heppilegur staður til að stunda þá starfsemi sem hér er verið að liðka fyrir og gera það með hætti sem bæði gagnast mannkyninu öllu en líka íslensku atvinnulífi hér. Hér verður þá skapast þá tækifæri til þess að nýta náttúruleg ferli til að skapa verðmæti og verðmæti með aðferðum sem hvergi annars staðar er í boði. Ég nefndi aðeins áðan að nágrannaþjóðir okkar, eins og t.d. Norðmenn, hafa verið að bjóða sambærilega þjónustu. Í þeirra tilfelli er raunverulega um geymslu að ræða þar sem koltvísýringnum er dælt niður í olíulindir svona svolítið eins og að blása honum ofan í stóra flösku, skrúfa tappann á, vona að besta meðan í tilfelli Íslands er, eins og ég áður vék að, beinlínis verið að taka þennan koltvísýring úr umferð og losun lands munu ekki geta átt sér stað, ekki sömu 18 manna nema á jarðsögulegar tíma sem í öllum eðlilegum skilningi okkar á tíma er hreinlega varanleg lausn. Tækifærin eru mjög umfangsmikil verkefni sem kannski sérstaklega þarf á því að halda að þessi lagabreyting eigi sér stað, heitir kvóta og er samstarfsverkefni allnokkurra aðila sem og snýst um það að flytja koltvísýring frá þeim uppsprettum sem er að finna annars staðar, dælunum og land á Íslandi og farga honum með þeim hætti sem ég hef áður lýst og koma upp nauðsynlegum innviðum sem þarf til að þessi starfsemi geti átt sér stað. Þetta verkefni er staðsett í Straumsvík, mun verða lyftistöng fyrir atvinnulíf á Suðurnesjum er hluti af þeirri nýsköpun sem er að eiga sér stað og er jákvætt fyrir atvinnulífið þar kvóta út af fyrir sig sem verkefni mun ná umfangi sem slagar í heildar kolefnislosun Íslands. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr því að í alþjóðlegu samhengi er losun Íslands ekki umfangsmikil en þetta verkefni er gríðarstórt á íslenskan mælikvarða og það er mjög mikilvægt að íslensk nýsköpunarfyrirtæki njóti þess að stundum eru boð ferlar og ákvarðanatöku ferlar á Íslandi stuttir. Ég vil því sérstaklega mæra þá sem að þessu máli hafa komið hér í þinginu fyrir að afgreiða það hratt og örugglega tryggja þannig að það tæknilega forskot sem þetta fyrirtæki hefur nýtist fyrirtækinu í uppbyggingu á grænni atvinnustarfsemi eins og hún best verður. Það líka ástæða til að nefna að í það er mjög mikilvægt fyrir fyrirtæki eins og karl, Kveiks og verkefnið kvóta að kolefnisspor verkefnisins sjálfs sé sem minnst. Það er þess vegna veit ég í bígerð að finna lausnir á því að haga flutningum á koltvísýringnum með eins vistvænum hætti eins og mögulegt er, sem þýðir að verkefnið getur líka nýst sem hluti af þróunarvinnu við orkuskipti í sjávarútvegi. Þetta eru stór flutningaskip á vegum dansks flutningafélag sem verða notuð í þetta verkefni og hugmyndin er sú að breyta gamaldags aflvélum þeirra skipa með þeim hætti að þau geti nýtt endurnýjanlega orku. Auðvitað væri best að sú orka væri framleidd á Íslandi eða úr íslensku hráefni og þá íslensku íslenskri raforku sem væri umbreytt í efna orku og það er umhugsunarefni þó að þetta tengist ekki þessu verkefni með beinum hætti að kanna með hvaða hætti Alþingi getur stutt við þá þróun vegna þess að ekki mun ekki einungis nýtast þessu verkefni sem ég tel að sé, eins og ég hef margítrekað nefnt hér, gríðarlegt framfaraskref heldur líka í orkuskiptum í sjávarútvegi þar sem við raunverulega sitjum uppi með umtalsverðan kostnað eða umtalsverða fjárfestingu í þeim skipaflota sem þegar er til staðar og ef hægt er að finna lausnir í tengslum við nýsköpunarverkefni eins og kvóta þar sem sú tækni sem þar er þróuð nýtist þá í gömul skip með gamlar aflvélar til að keyra þær á eldsneyti sem hægt er að búa til er með sjálfbærum úr sjálfbærri orku, endurnýjanlegri orku. Það væri auðvitað mjög miklar fréttir og mundi styðja mjög við áform Íslands í losunarmálum almennt. Við vitum að sú tækni mun einnig mögulega getað nýst í þeim hluta flutningskerfisins á landi sem ekki er hægt að rafvæða með núverandi tækni og þess vegna er full ástæða til að blása þingheimi eldmóði í brjóst eftir að hafa fjallað um þau tækifæri sem hér eru og ítreka að að mikilvægt er að Ísland viðhaldi þessu frumkvæði sínu, bæði einfaldlega vegna okkar vilja til að búa komandi kynslóðum ásættanleg skilyrði á jörðinni en líka til þess að skapa Íslandi tækifæri sem uppsprettu á lausnum til leiðum til lausnar þessum umfangsmikla vanda sem heimsbyggðin stendur frammi fyrir. Þannig að til að draga þetta saman mjög ánægjulegt að fá að vera í þessum sal og fá að taka þátt í ákvörðunum varðandi þetta mikla þjóðþrifamál sem ég er sannfærður um að þeir þingmenn sem það muni styðja geti verið stoltir af að hafa tekið þátt í á komandi árum. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs.
Til máls tekur hv. 1. þm. Norðaust. Ingibjörg í sex sinnum. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um verndar og orkunýtingaráætlun, nr. 48 frá árinu 2011 varðandi stækkanir virkjana í rekstri. Helstu atriðin eru þannig að frumvarpið felur í sér breytingu á gildissviði laga um verndar og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011 1 og áður sagði þannig að lögin nái ekki til stækkanir á virkjunum sem þegar eru í rekstri og falla undir lögin sökum stærðar, svo framarlega sem stækkunin felur ekki í sér rask á óröskuð svæði. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn gesti og jafnframt bárust nokkrar umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti og liggur nefndarálitið frammi í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið. Vill nefndin árétta einkum tvö atriði, annars vegar í tengslum við stækkanir, virkja ná vatnasvið Þjórsár og hins vegar varðandi afmörkun landsvæða sem standa utan verndar og orkunýtingaráætlunar. Hvað fyrra atriðið varðar um stækkanir virkjun á vatnasvið Þjórsár var vakin athygli á því í umsögn félagsins: Náttúra griða að yrði frumvarpið að lögum myndi fyrirhuguðum stækkun virkjana á vatnasviði árinnar verða veitt brautargengi. Frumvarpið þyrfti því að skoðast með það í huga, sérstaklega með tilliti til þess hvort stækkun áformin séu arðsöm, framkvæmd sem og tengsl þeirra við áherslur. Landsvirkjun var á kjarrlendi vekja. Nefndin tók þetta atriði til skoðunar og óskað eftir frekari skýringum frá Landsvirkjun um stækkunaráform á vatnasvið Þjórsár. Með hliðsjón af þeim er það mat meiri hluta nefndarinnar að stækkunin, áformin séu arðbær, ein og sér þá sérstaklega í ljósi þess aukna afl sem stækkanir muni skila inn á kerfi fyrirtækisins. Þá liggur fyrir að aflaaukning fyrirtækisins er mikilvæg til að bregðast við breytilegri eftirspurn raforku, til að mynda svo ekki hægi á rafvæðingu samgangna. Með hliðsjón af framangreindu er það mat meiri hlutans að kjaraleg veita sé með öllu ótengd fyrirhuguðum stækkunaráformum. Þannig er mikilvægt að haft sé í huga að kældu veita hefði í för með sér umhverfisrask óröskuð svæði. Áréttar meiri hlutinn í því sambandi þær áherslur sem birtast í frumvarpinu. Það er að aukinni aflþörf sé mætt með stækkun virkjana á þegar röskuðu svæði. Varðandi síðari síðara atriðið, um afmörkun landsvæða sem standa utan verndar og orkunýtingaráætlunar. Þá er lagt til í frumvarpinu að landsvæðið falli ekki undir verndar og orkunýtingaráætlun hafi nú þegar verið raskað vegna virkjunar sem eru í rekstri og fellur undir áætlun að áætlunin að sökum stærðar. Við umfjöllun nefndarinnar kom þó fram það sjónarmið að stækkun virkjun nærri með nýtingar eða virkjunarleyfi Orkustofnunar í samræmi við samþykkt aðalskipulag ætti ekki þurfa að falla undir verndar og orkunýtingaráætlun. Í ljósi framangreindra sjónarmiða telur meiri hlutinn rétt að árétta mikilvægi þess að heildstætt hagsmunamat fari fram um virkjunarkost á óröskuðu landsvæði. Með frumvarpi þessu eru á hinn bóginn markmiðið að auðvelda stækkun virkjana á þegar röskuðu landsvæði, grundvallarmunur, er þannig á röskuðu landsvæði annars vegar og óröskuðu landsvegi svæði hins vegar. Þá áréttar meiri hlutinn að verndar og orkunýtingaráætlun er bindandi við gerð skipulagsáætlana auk þess sem sveitarstjórn skal samræma gildandi skipulagsáætlanir við verndar og orkunýtingaráætlun, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga um verndar og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011. Hvaða breytingar á frumvarpinu var það? Þá leggur meiri hluti nefndarinnar til eina breytingu á 1. gr. frumvarpsins sem lýtur að hlutverki Orkustofnunar við mat á því hvort stækkun virkjunar falli undir verk verndar og orkunýtingaráætlun. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram sjónarmið um að hlutverk stofnunarinnar yrði samræmd stjórnsýsluhlutverki Umhverfisstofnunar samkvæmt lögum um stjórn vatnamála, nr. 3, um 36 árið 2011. Þá komu einnig fram sjónarmið um að mikilvægt væri að tryggt væri að mat Orkustofnunar taki mið af umsögnum Skipulagsstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Í ljósi þessa er lagt til að við 1. mgr. frumvarpsins bætist við nýr málsliður þar sem mælt sé fyrir um að stofnunin skuli leita umsagnar bæði Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands áður en hún tekur ákvörðun samkvæmt ákvæðinu. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta nefndarinnar rita auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bjarni Jónsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson, Orri Páll Jóhannsson, Vilhjálmur Árnason, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara. Þú tekur til máls hv. 10. þm. Reykv. n., Andrés Ingi Jónsson.
Herra forseti. Ég, ég geri hér grein fyrir áliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem er fámennara en góðmenni. Þar er ég einn en við í minni hlutanum nei, komin einhver þinglok tal saman. Ég tel jákvætt að stækkanir á núverandi virkjunum séu undanþegnar einhverju þunglamalegu ferli í þeim tilvikum þegar stækkunin felur ekki í sér að nýju landsvæði sé raskað. Sjáum þetta bara fyrir okkur, þú ert með stíflu. Hvað það eina sem þyrfti að gera liggur við er að bara troða einnig túrbínu í viðbót inn í hana. Þá bara græðir allt í einu fullt af nýrri orku. Þá hlýtur það að vera jákvæð framkvæmd að vera ekki með mikið ferli utan um en til þess einmitt að tryggja að það sé ekki röskun á landsvæði sem fylgja þessum framkvæmdum. Þá mikilvægt að gera eins og meiri hlutinn leggur til, taka skýrt fram að leyfisveitandinn Orkustofnun eigi að leita umsagnar hjá Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands. Svona hlutir gerast ekkert endilega af sjálfu sér. Við þurfum að tiltaka þá, af því að það er svo ofboðslega auðvelt fyrir kerfið að gleyma hagsmunum náttúrunnar þegar efnahagslegar framfarir eru annars vegar, þurfum Braga stafar hlutina út allt of oft. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram áhyggjur af því að yrði frumvarpið að lögum myndi skapast nýr og aukinn þrýstingur á veituframkvæmdir til að auka vatnsmagn í ám sem þegar eru virkjaðar vegna þess að þá ertu kominn með meira vatn í ána til að troða einnig túrbínu í viðbót í stíflu. Félagið náttúrugripir benti á að af þeim fjórum virkjunarkostum sem er fjallað um í greinargerð frumvarpsins séu þrjár vatnsaflsvirkjanir sem Landsvirkjun hyggst stækka á Þjórsár Tungnaársvæðinu og þar myndu allar forsendur virkjana breytast til muna ef hugmyndir Landsvirkjun um kjaralotu veiddu næði fram að ganga og ég verð að segja, forseti, að svo lengi sem Landsvirkjun heldur fast í þessa þessar hugmyndir sínar eða þessa þráhyggju sína að rústa Þjórsárverum með því að veita vatni á því svæði yfir á Þjórsársvæðið, hvort sem það er kallað Norðlingaölduveita eða kjarrlendi veita. Ég held að hún finni nýtt nafn. Ef það dugar ekki þá er mjög eðlilegt að öllu sem getur mögulega tengst þeim framkvæmdum sé mætt með tortryggni. Nefndin fékk þess vegna minnisblað frá Landsvirkjun þar sem var reynt að grafist fyrir um arðsemisútreikninga og hvernig þetta gæti mögulega haft áhrif og þar kemur fram að þó að kældu veita mundi bæta nýtingu vatns á Þjórsársvæðinu og þar með arðsemi þeirra mögulegu stækkanir sem um ræðir þá sé hún ekki forsenda slíkrar stækkana. Þetta þetta slær þetta allar áhyggjur. Þótt það sé ekki forsenda, stækka hana þá er þarna arðsemis von sem hjálendu veita gæti glætt og við verðum að skoða þessa umræðu í samhengi við niðurstöðu sem stjórnarflokkarnir komist að varðandi rammaáætlun sem við vorum að ræða hér fyrr í dag í 332. máli þar sem er einmitt lagt til að færa kjánalegt, greiddu úr verndarflokki í biðflokk á mjög hæpnum forsendum. Sá þrýstingur er farinn að skila árangri og í ljósi þess að sú niðurstaða verði ekki kynnt nefndinni fyrr en rétt á síðustu dögum þingsins þá hefur nefndin að mínu mati bara ekki haft tóm til að kanna þetta til hlítar hvernig forsendur stækkana myndi breytast með tilkomu hjálendu viti af því að sú hugmynd varð allt í einu nærtækari þegar stjórnarmeirihlutinn ákvað að færa kjarrlendi, veiddu einu skrefi nær veruleika. Það er alveg rétt sem meiri hlutinn segir að það er ekki fjallað um kjarrlendi veitu í þessu frumvarpi og það er alveg rétt að kjarrlendi veita yrði aldrei hluti af þeirri framkvæmd sem stækkun mundi fjalla um. En það verður ekki horft fram hjá því að fjárhagslegu þrýstingur og pólitískur þrýstingur myndi aukast á frekari tilfærslu kærleikur veiddu á seinni stigum rammaáætlunar. Þegar er búið að opna fyrir þann möguleika að allt í einu verði þrjár virkjanir í Þjórsá miklum mun arðbærari ef það væri bara meira vatn í Þjórsá þá verður bara miklu meiri þrýstingur á að hrinda í framkvæmd veitu sem eykur vatnið í Þjórsá. Í þessu ljósi, í ljósi tímans sem við höfum ekki fyrir höndum, gat ég ekki staðið að áliti meiri hlutans í máli sem á yfirborðinu er bara ansi jákvætt, því miður. En svona er nú staðan orðin flókinn í umhverfis- og samgöngunefnd þegar ákvarðanir um þingsalnum, tillögu um rammaáætlun eru teknar á vafasömum forsendum. Þá verðum við dálítið stressuð varðandi ólíklegustu hluti sem tengjast rammaáætlun á minnsta mögulega hátt. Þá tekur til máls hv. 8. þm. Reykv. s., Daði Már.
Kristófersson. Forseti. Ég held ég sé of seint að telja hv. þm. Andrés Inga telja honum hughvarf. En ég er einmitt hingað komin til þess aftur að mæra þingið fyrir þessa breytingu sem ég held að sé mjög jákvæð og það kemur raunar nokkuð á óvart hversu þröng þröngt þröng greinargerðinni er í upptalningu á mikilvægi þessar breytingar á rammalöggjöf fyrir raforkuframleiðslu á Íslandi. Nú er það þannig að ég er menntaður á þessu sviði og menntaðir í Noregi. Norðmenn voru nú svona gróflega séð 50 árum á undan okkur í sinni rafvæðingu og gengur miklum mun lengra heldur en Íslendingar hafa gert í að nýta sínar vatnsafls auðlindir þannig að þeir eru miklu lengra komnir í að nýta allt það afl sem eða að allar þær vatnsauðlindir sem þar er hægt að nýta. Sjálfsagt mundu margir segja illu heilli. Það sem hefur hins vegar komið í ljós er að breytingar eins og sú sem hér er til umræðu nú höfðu gríðarleg áhrif á bæði orkuframleiðsluna í Noregi og þá sérstaklega snerist það um að uppfæra tækni gamalla vatnsaflsvirkjana en líka að auka uppsett afl og nú var hér til umræðu tengsl þessara ákvarðana við miðlun. En það er á nokkrum misskilningi byggt að það sé endilega nauðsynlegt. Nú erum við ekki í sömu aðstöðu og Norðmenn en það sem kom í ljós í Noregi varð það að vatnsafl kerfi eru í eðli sínu alltaf með meira meiri miðlunargetu heldur en framleiðslugetan segir til um til að takast á við sveiflur í aðgengi að vatni eða úrkomu á vatnasvæði virkjana milli ára. Iðulega er er þetta umtalsvert. Jafnvel hefur verið talað um 20% í þessu samhengi í tengslum við umræðu sem átti sér stað fyrir nokkrum árum en lauk ekki með neinum ákvörðunum og óvíst er hvort þær verði nokkurn tíma teknar um tengingu íslenska raforkukerfisins við bresk raforkukerfið. Þá langar mig að nefna að reynsla Norðmanna var sú að þegar þeir tengdust sitt raforkukerfi við fyrst sænsk raforkukerfið og síðan danska raforkukerfið gátu þeir jafnað út skammtíma sveiflur í eftirspurn, einfaldlega með því að auka uppsett afl án þess að auka miðlun og framleiða meira heldur en raunverulega virkjunin gat miðað við þá miðlun sem hún var hönnuð fyrir en einungis til skamms tíma í einu og gegnt raforku án taps sem er raunar ekki mögulegt. Það eru eðlisfræðileg lögmál sem koma í veg fyrir það með nokkurri annarri tækni heldur en einfaldlega að geyma vatnið þar sem það er leyfa því ekki að renna í gegnum virkjunin þannig að að norska raforkuframleiðslu kerfið tók við því hlutverki að jafna út skammtíma misræmi í framleiðslugetu varma, drifnar, danska raforkukerfisins, en það var fyrst og fremst keyrt áfram af kola, orku og eftirspurnar í Danmörku. Svona var staðan u.þ.b. um aldamótin. Eftir það hefur orðin orðið alger bylting í Evrópu í framleiðslu á raforku með vindorku. Vindorkan hefur forgang inn á raforkukerfið, alla vega eins og það er í Evrópu. Það er óvíst hvort Íslendingar myndu fara að því fordæmi en jafnvel án þess forgangs að þá standa vindafls virkjanir frammi fyrir því vandamáli að vindurinn blæs ekkert endilega þegar raforku. Eftirspurnin er mest og þá þarf einhver að geta jafnað út sveiflur og þeir einu sem raunverulega geta það án tal eru vatnsaflsvirkjanir þannig að með þessari lagabreytingu er verið að opna þann möguleika að auka framleiðslu á vindorku á Íslandi með hagkvæmum hætti. Það er að Ísland gæti byggt upp meiri vindorku heldur en nokkurt ríki á byggðu bóli vegna þess hversu lítið af miðlun við eigum og hversu umfangsmikil miðlunin er vegna einfaldlega þeirrar miklu árstíðasveifla sem er í úrkomu á Íslandi miðað við uppsett afl þannig að það er hægt að setja upp mjög mikið af vind orku á Íslandi án verulegs tilkostnaðar, einfaldlega með því að auka uppsett afl virkjana án þess að auka miðlun. Það er tækifæri sem er einstakt meðal þjóða heimsins en kostirnir eru ekki upptaldir enn vegna þess að það vill svo til að ég er annar tveggja leiðbeinenda, ungs hæfileika manns sem eru að rannsaka tengingar gufuafls, kerfa, gufuaflsvirkjana og vatnsaflsvirkjana. Þar eru tækifæri sem ekki hafa verið fyllilega nýtt eða rannsökuð og þyrfti nauðsynlega að búa í haginn fyrir á Íslandi og í þá aftur komin til þess að kveikja í brjósti einhvers þingmanns sem hér eru að jafnaði öfugt við mig áhugann á því að skoða þann möguleika með því að opna fyrir meiri skilvirkni í verðlagningu á raforku á Íslandi, sem er því miður mjög skammt á veg komin að því að forsendur fyrir skilvirkum markaði hafa verið mjög takmarkaðar. Ég ætla í stuttu máli að lýsa því um hvað þetta snýst. Nú sýndist mér á þeim sem upp litu þegar ég var að tala um vindorkuna. Menn skyldu vandamál, vindorkunnar, vindorkan, vindurinn, blæs bara þegar veðrið leyfir og aðstæður þá þarf ekkert endilega að vera á sama tíma og eftirspurn eftir orkunni. Einhver þarf að jafna það út. Sá sem gerir það best er vatnsorkan. En ef þú fókuserar út eða þýðir út eins og það myndi heita, á íslensku í tíma og skoðaðar vatnsorkuna til lengri tíma þá er hún eins og vindorka og gufuaflið eins og vatnsorka. Það er að það eru sveiflur. Allir kannast við niðurskurð, Landsvirkjun á orku til stóriðju á þessum vetri sem skapaðist vegna erfiðra erfiðs vatnsbúskapar hjá Landsvirkjun, gufuaflsvirkjanir, en þær geta líka gegnt orku með því að tappa ekki af þrýstingi í orkugeiranum og þær geta geymt hann eins lengi og þeir vilja og þar með jafnað út skammtíma sveiflur í vatnsorku. Nei, fyrirgefiði langtíma sveiflur í vatnsorku með því að geyma orku milli árstíða í staðinn fyrir að geyma hana milli klukkustunda, eins og í tilfelli vindorkunnar gagnvart vatnsorkunni veit ég ekki. Ég er búinn að tapa salnum í þessum tengingum öllum en hugmyndin er sú að þú eykur uppsett afl, vatnsaflsvirkjana og gufuaflsvirkjana til þess að raunverulega þurfa að virkja minna og þá komum við aftur að umræðuefni sem var hér fyrr í dag, sem var rammaáætlun og þær sársaukafullu ákvarðanir sem nauðsynlegar eru til að auka orkuframleiðslu ef við ætlum að geta tekið þau skref í orkuskiptum sem við viljum. Þessi aðferð fækkar þeim skrefum þannig að jákvæðar afleiðingar þessarar ákvarðanatöku sem meiri hlutinn stendur fyrir og ég verð að viðurkenna að mér finnast framsýnar og skynsamlegar og jafnvel framsýnni og skynsamlegri en meiri hlutinn gerir sér grein fyrir eins og ég hef farið yfir hér. Ég geta raunverulega létt nokkuð á okkur með því að auðvelda bæði vatnsaflsvirkjunum og gufuaflsvirkjunum að auka uppsett afl án þess að raunverulega auka umfangið á umhverfis, raskinu sem því fylgir. Það er auka uppsett afl vatnsaflsvirkjana án þess að auka miðlun og auka framleiðslugetu gufuaflsvirkjanir án þess nauðsynlega að stækka svæðið. Þetta hljómar kannski undarlega þar sem raunverulega er verið að leggja til er að vera með meiri framleiðslugetu en hægt er að standa undir til lengri tíma. En með því er verið að eyða sveiflum þeirra orkukosta sem eru í eðli sínu sveiflukenndir og draga úr þörf íslenska raforkukerfisins í heild sinni til að vera stærra en þarf í meðalári svo hægt sé að takast á við og framleiða nægilegt rafmagn í vondum vatnsári þannig að stutt samantekið er ekki nóg með að hægt sé að nýta nýja tækni eða breytingar á á flæði að vatnsaflsvirkjunum betur með þessari ákvarðanatöku heldur líka að opna fyrir aukna framleiðslu á raforku með vindafli og draga úr þörf á umfangi heildarframleiðslu getu vatns og gufuaflsvirkjana með það fyrir augum að ná markmiðum um aukna orkuframleiðslu. Með minnsta mögulega vistsporið til máls. Tekur hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Daða Má Kristóferssyni fyrir sína ræðu og er ég þá sem hér stendur eiginlega að ræða mjög svipaða hluti og þetta verður svolítið til líka, svo ég komi aðeins með bakgrunni, að þegar við vorum að vann ég í orkustefnunni var þeim hópi í tæp tvö ár og í þeirri vinnu lagði mikla áherslu á mína svona nýir punktar inn í, sem var náttúrlega bara að byggja upp raforkukerfið, flutnings, kerfi raforku, háspennta kerfið, byggðalínu hringinn. Það væri stór áhersla, væri síðan samspilið vindorkunnar sem við höfum allt of lítið rætt á Íslandi og síðan var kannski svona einn af atrennum, bara almennt um samkeppnishæfni Íslands í raforkumálum sem er alltaf stór undirstaða undir lífskjörum á Íslandi og þetta mál er svolítið inn í þá umræðu. Ja kemur sterkt inn það aukaafl getu virkjana í Þjórsá þessara þriggja virkjana og nákvæmlega eins og hv. þingmaður sem var að ljúka máli sínu kom inn á er að það er verið að stækka lónin og aukaafl getur virkjananna þannig að það verði meiri sveigjanleiki í kerfinu. Og eins og hv. þingmaður kemur kom inn á að þá rennur minna í lónin yfir vetrartímann og þetta jafnast sveiflunni síðan sumar lýsingarnar á jökul bráðnunin á þeim tíma sem hún stendur, en á móti blæs blása vindar meira að vetrarlagi og þær meira síðan lognið og betra veðrið yfir sumartímann að jafnaði. Þetta jafna mjög sveiflum og kannski þegar maður var að spyrja íslenskan sérfræðing af þessu: Ja, hver er nýtingin á íslenska raforkukerfinu í dag? Svona almenn svarið var svona kannski flest voru að skjóta svona 75% nýting á kerfinu okkar. Þess vegna er til lands vindorka og þess vegna eiga menn að vera að ræða vindorkunnar síðustu árin. Hún er svo mikilvæg inn í þetta nákvæmlega til að bæta þessa nýtingu raforkukerfið. Það eru gríðarlegir hagsmunir undir og þá hleypur það fljótt á milljörðum örugglega milljarða tugum þegar við lítum til framtíðar að við getum nýtt kerfi okkar betur. Þess vegna var líka í þessu samhengi. Er svo mikilvægt að við séum með öflugt flutningskerfi raforku. Það er til að miðla orkunnar um allt land. Hv. þingmaður kom inn á stærra samhengi, hluta, Noregur, Svíþjóð og Danmörk. Norðmenn komu með sæstrengina en það sem við erum að gera í sjálfu sér eðli sínu er svipað með öflugu flutningskerfi að tengja saman alla þessa hluti þegar byggðarlögin hringurinn var lagður fyrir bráðum 50 árum. Síðan var flutt um 20 25% af getu virkjanir á Íslandi og nú er þetta hlutfall komið niður í 3–4% eins og er í dag og við höfum náttúrlega upplifað það og núna, sérstaklega í vetur og Gunnlaugsson, sé þetta 2014 líka eða 15 og síðan kannski síðustu tvo vetur höfum verið að sjá merki um þetta. Ef við værum með öflugra væri uppi, kynnum að flutningskerfið, þá gætum við minnkað og nýtt betur kerfi okkar í heild sinni. Þá erum við eftir órædda vindorkunnar í þessu samhengi þannig að á mjög ánægjulegt að fá þessa ræðu hv. þm. Daða Más Kristóferssonar hér áðan, og fá að ræða þessi mál í í beinu framhaldi af því. Þess vegna tel ég þetta mál vera mjög gott mál, satt að segja afbragðs mál í því sem við erum að eiga við hérna á Íslandi í dag vegna þess að við erum að tala um að nýta það sem við höfum, þessa mikilvægu dýrmætu grænu orku með skynsamlegri hætti, öflugri hætti. Við þurfum kannski ekki að virkja eins mikið í vatnsafli og annað, t.d. með því að auka vindorkuna á móti og síðan öflugt flutningskerfi raforku en á undanförnum árum hefur verið barist gegn vatnsaflsvirkjunum. Það hefur meira að segja verið barist gegn því að byggja upp flutningskerfi raforku. Það þekki ég norður í Eyjafirði á mínum heimaslóðum og við þekkjum þetta Vestfjörðum. Við þekkjum úti á Suðurnesjum að þetta hafi verið ákveðin meinsemd í kerfinu okkar, hvernig að við höfum ekki getað flutt orkuna á milli svæða. Það hefur líka komið fram í sambandi við vindorkuna að mælingar á hafinu á þessu svæði, sem er verið að tala um Búrfells lund sem var kom fram í í dag í umræðunni okkar um rammaáætlun, að að það er góð nýting á Íslandi, hafinu. Það er verið að ja, yfir 45% nýting sem er afbragðsgóð nýting vindorku á móti á heimsvísu. Erum við að tala kannski um 25–28%? Er svona almennt talað um í nýtingu eða nýtingu á vindmyllum á heimsvísu hefur oft verið talað um 28%. Þá held ég að almennt er að tala um vindmyllur á landi, ekki í sjó þannig að ég vil nú hafna því og mér finnst þetta leiðinleg umræða eins og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kom með áðan. Við í meiri hluta umhverfis samgöngunefndar hefur verið að vinna þetta verk á vafasömum forsendum. Þetta er náttúrlega algjörlega óþolandi. Svona svona ræðumennska allt þarf þetta að vera eitthvað svona og vera með þetta nógu hástemmt. Ég held að hafi ekkert vafasamt hýst. Ég held að skynsamt fólk almennt bara sjáum við þetta er nokkuð borðliggjandi allt saman sem tengist þessu máli. Það sem er einstakt síðan við Þjórsársvæðið og fyrirhugaðan Búrfells lund og staðsetningu er að nú þegar eru til staðar sem sagt háspennt raforkukerfi eða raforku, línur sem geta flutt töluvert meiri orku en þær gera í dag. Það kemur enn þá enn ein breytan í hagkvæmni þessa verks verkefnis þannig að það eru margir plúsar við þetta. Ég hef kallað eftir því hér í þinginu á undanförnum árum þegar ég kom inn á þing að við ræðum meira um orkumál almennt. Við ræðum meira um vindorku og þá kosti sem hún hefur fyrir okkar raforkukerfi, eins og ég hef komið inn á varðandi betri nýtingu á á heildarkerfinu, nýti betur vatnsaflið. Mér fannst áhugavert hjá hv. þm. Daða Má Kristóferssyni hérna á undan með. Þá er líka samspil jarðvarmans á móti vatnsafli sem er önnur breyta við þar sem ég er kannski að leggja áherslu á hér með vatnsafl og vindafl. En það að við sem þjóð eigum þá þessa þrjá mikilvægu möguleika í grænu grænni orku og framleiðslu á grænni orku sem er jarðvarmi, vatnsafl og vindorka er einstakt. Maður heyrir það á gestum sem þegar maður situr í utanríkismálanefnd og við varaformann hennar og það kom mikill gestaganginum til Íslands þessi misserin. Það vilja flestir ræða græn orkumál við okkur sem formann Íslandsdeildar NATO-þingsins. Er þetta risastórt mál þar inni, öryggismál í Evrópu og orkumála Evrópu í dag, samtvinnað þannig að það kemur hver einasti gestur hérna til landsins og spyr út í þessi mál í dag. Við erum komin mjög langt í ferli við um 85% af þeirri orku sem við nýtum í dag. Á Íslandi er græn. Evrópusambandið er með um 15% þannig að við erum í öfundsverðri stöðu með þetta. Samt finnst okkur þetta vera stórt verkefni til 2014, að vera kolefnishlutlaus og eru búnir að koma til móts við að framleiða það mikið af grænni orku að við getum orðið kolefnishlutlaust eftir 18 ár. Verkefnið í Evrópusambandinu hlýtur það að vera ótrúlegt að fara úr 15% upp í 100% í grænni orku á 20, 30 árum. Það hefur líka komið til vindorkunnar að kostnaður fallið hefur lækkað gríðarlega. Á síðustu tíu árum hefur mjög hagkvæm og í dag er hún væntanlega hagkvæmari heldur en okkar ódýrustu kostir í vatnsafli að framleiða framleidda megavöttum. Það mælir margt með henni og ég sakna. Mér finnst hafa skort töluvert á þessa umræðu, þetta samhengi hluta vegna þess að við erum alltaf í á tiltölulega neikvæðum nótum í almennt í umræðu um þessi mál en erum kannski ekki að meta kosti og ókosti, t.d. vindorku, með þeim hætti sem við ættum að vera að gera í þessari umræðu. Þess vegna fannst mér finnst mér það stórt skref núna þegar við erum að meta það sem meiri hluti umhverfis samgöngunefndar að leggja til að færa Búrfells löndin inn í nýtingarflokkinn og við getum farið að gera svona fyrstu tilraun. Ég tek undir enda stendur það í nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar. Mér finnst líka gott í sjálfu sér að eignarhaldið sé hjá ríkinu og þetta er sjálfri sér Landsvirkjun sem stendur fyrir þessu og geti þróað þetta samhengi hlutanna sem við erum að tala um. Það hefur líka komið fram í orkustefnunefnd en á sínum tíma. Við erum með uppsett afl í vatnsafli í dag, væntanlega 2001, 100, 2200 mW jarðvarminn ætlaði ég ekki sex, 700, svona sirka og vindafli fyrstu hugmyndir sérfræðinga þegar við vorum að ræða þetta inn í orkustefnunefnd en á sínum tíma voru 100, 150 til að spila á móti. Þegar við vorum búnir að fara í gegnum umræðu um þetta næstu tvö ár þá erum við farin að tala um 500–1000 mW í vindafli til þess að auka nýtingu á kerfinu í heild sinni þannig að síðan eigum við náttúrlega líka eða blæs mikið og þá eigum við alltaf innir af eldsneytið og aðra hluti til að tappa af kerfinu og ýmsa möguleika í tengslum við þetta. Þannig að ég legg meiri áherslu á það í þessu máli þegar við erum að ræða í staðinn fyrir að tala og að taka allan sinn málflutning út frá Kjalveg, veiddu. Þá var maður að spyrja bara samhengi hlutanna sem er raforkukerfið, flutningskerfi raforku, vindorka, vatnsafl, juku bráðnun. Mér fannst líka áhugavert í nefndarvinnunni í þessu máli. Ef við værum að hanna vatnsaflsvirkjanir okkar í dag í Þjórsá fyrir austan þá værum við að gera með öðrum hætti heldur en í dag. Eftir að juku bráðnun jókst hætta safnast jöklanna til framtíð til 95 eftir það fer jökulánum aukast og það kemur meira vatn sem við erum ekki að nýta að fullu. Þetta er eiginlega hluti af einhverju viti að bregðast við því með þessu stækkun á þessum þremur virkjunum í Þjórsá sem er lagt til í þessu frumvarpið. En ég hygg að ef við værum að hanna, ef t.d. Fljótsdalsstöð hefur verið hönnuð fimm árum seinna, þá hefði hún litið kannski einhverju leyti aðeins öðruvísi út heldur en hún gerir í dag vegna þess að norðan norðurhluta landsins, norðan jökla Vatnajökuls, er mikið vatnsmagn sem verður ekki nýtt með sama hætti og við gætum gert. En það hefði kannski verið aðeins meiri geta í kerfinu afl geta virkjanir hefðu verið meiri og síðan hefðu getað nýtt kerfið á móti. Þess vegna finnst manni eðlilegt, ég tala sjálfur fyrir því að í staðinn fyrir að hafa vindorkunnar út um allar trissur og úti um allt í sjónlínu, eins og við erum kannski að upplifa þegar við keyrum um Danmörku og Þýskalandi og víða um Evrópu, að við værum þá frekar með færri en stærri virkjun af stað í vindorku. Auðvitað er það eins og kemur fram í umræðu hér í þinginu að auðvitað er heppilegt að þetta sé nálægt tengivirkjum, öflugum flutningslínum en síðan kannski komin inn önnur sjónarmið einhverju leyti inn í þessa umræðu, samkeppnishæfni lands og þjóðar. Þetta er bara stór hluti af því og þess vegna ættum við vera að tala miklu meira um þessi mál. Þetta samspil hlutanna, græn orka, verðmæti hennar svo mjög svo vaxandi og það er náttúrlega eins og ég kom inn á í Evrópu, eru varla til stærri málefni og ef við tengjum saman öryggismál í Evrópu, orkumálin, loftslagsmálin og annað þá verður þetta stóra málið næstu tíu, 20, 30 ár. Það er hvernig við ætlum að spila okkar hlut í þessu út og koma með, nýta jókerar, ná allt vegna þess að möguleikar okkar eru gríðarlegir og umfram flestar aðrar þjóðir þegar það er sagt að hér sé framleidd mikið orka og það er rétt. Við erum langstærstu framleiddri orku á hvert mannsbarn í landinu í landi eða sem sagt í inn í landið eins og það er kallað á ensku bara per Capital, að við framleiðum helmingi meira heldur en næststærsta þjóðanna sem er Noregur, þjóðirnar nr. 3 og fjögur í heiminum eru framlögin 30% sem við framleiðum á Íslandi. Þá snýst þetta líka að þetta er stór hluti af lífskjörum á Íslandi, það er að nýta jarðvarmann framleiða raforku og þetta er það sem er að skapa grunn. Ég held ég held að mín skoðun er að ég held að það að við höfum t.d. ekki almennilega eftir fjármálahrunið, metið alvöru þess að þegar eins og Kárahnjúka stífla og Fljótsdalsstöð en kom inn álverið fyrir austan, hvaða áhrif þetta hefur haft, svona sem ákveðinn grunnur í okkar samfélag og síðan bara allur grunnurinn sem tengist raforkuframleiðslu, sem er bara eftir að vaxa og efla þjóðir. En við hljótum alltaf að gera þetta með sjálfbærum hætti þar sem litið er til til að það sé farið vel varðandi umhverfið, félagslega hlutann og efnahagslega. Það verður alltaf krafa, enda held ég að við erum öll, það eru engir umhverfissóðar, vil ég meina, í þinginu á Íslandi. Við erum öll að berjast fyrir umhverfi. Síðan kannski erum við komin í umræðu sem er í dag, annars vegar umhverfismál og loftslagsmál. Það er ekki alltaf sama umræðan, kannski þar í hópunum sem eru í fyrsta lagi að tala um loftslagsmálin og síðan umhverfismál. Það er ekki alltaf samasemmerki þar á milli í undirliggjandi umræðu þannig að ég held að satt að segja að þetta sé með betri málum sem hefur komið fram hér í vetur og bara svo einfalt mál að að allt sem mælir með þessu máli þannig að fyrst og fremst í þessu máli, það er að nýta að auka sveigjanleika kerfisins sem við erum að byggja upp með afl, getunni, aukinni nafn, getu sveigjanleika í kerfinu, spil á móti vinnuaflinu og öflugu flutningskerfi. Þetta er grunnurinn að þessum fannst og aukinni bjuggu bráðna. Það kemur meira vatn í Vatnsmýrinni. Fyrst og fremst er kannski einhverja klukkustundir í sólarhringnum sem við erum að reyna að fylla betur upp í en stóra málið í stóra samhenginu er að nýtingin á raforkukerfi þjóðarinnar í heild sinni sé sem allra best og það er að komast út úr þessum 75% og setja okkur markmið hvort sem er 80–85%. Það er það sem við eigum að vera að ræða í þessu samhengi þannig að ég bara þakka fyrir góða umræðu og hafa fengið tækifæri til að koma að þessum málum sem er afbragðsgott. Ég hef lokið máli mínu. Forseti. Hæstiréttur máls. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp bara til að gera í örstuttu máli grein fyrir fyrirvara mínum á við afgreiðslu frumvarpsins úr umhverfis- og samgöngunefnd. Ég styð málið. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt um það gagn sem það getur gert í framtíðinni fyrir raforkuframleiðslu hér á landi en gerði ég gerði þó þann fyrirvara að taka ekki undir það álit meiri hlutans að gögn liggi fyrir sem styðji það að stækkunaráform Landsvirkjun var í virkjunum í Þjórsá séu arðbærar sem sjálfstæðar framkvæmdir. Ég vildi bara að það kæmi fram að auki. Forseti hefur verið fróðlegt að hlýða á umræðuna um þetta ágæta mál og ekki síst að fá hér svolítinn fyrirlestur frá hv. þm. Daða Má Kristóferssyni sem talaði hér af mikilli þekkingu um raforkuframleiðslu og þetta umhverfi sem við störfum í. Ég get tekið undir þau sjónarmið þingmanna, bæði Daða Más Kristóferssonar og Njáls Trausta Friðbertssonar, að að sjálfsögðu erum við með þessum breytingum hér að gera okkur betur kleift að jafna sveiflur í kerfinu í raforkukerfinu. Þá er mjög mikilvægt að það sé hægt. Það er líka mikilvægt að það verði hægt í framtíðinni að nýta vindorku og vatnsorku til að jafna sveiflur og ég hygg að flestir hér inni séu sammála um það og það er mjög mikilvægt líka að að samtímis að vera að auka uppsett afl í kerfunum og vonandi leiðir það til þess að við þurfum að virkja minna af því að þá þurfum við að raska minna landi hér á landi. Og eins og við vitum þá höfum við virkjað í raun alla langbestu kostina í vatnsafli og við vitum að fleiri virkjanir í vatnsafli, sérstaklega getað kallað á stórkostlegt óafturkræft rask á náttúrunni, óafturkræfar afleiðingar og það viljum við helst ekki sjá og ég hygg að flestir séu sammála því. Það er auðvitað eðli náttúruauðlindarinnar að vera ekki stöðug. Hún sveiflast eftir góðu eða slæmu vatnsári eftir veðrum og vindum bókstaflega og þess vegna gerist hafði í lokuðu raforkukerfi eins og við erum með hér á Íslandi, að þegar vatnsári er slæmt eins og stundum gerist og gerist reglulega þá finnum við fyrir því og getum fundið fyrir því og þess vegna er mjög mikilvægt að geta gripið til ráða sem vega á móti náttúrulegum sveiflum í kerfinu. En ég ætla samt að fá líka að minnast á það hér við þetta tækifæri að eins og fram hefur komið við þessa umræðu, að þá erum við heldur ekki að nýta kostina sem myndu fylgja því að opna kerfið. Ég veit að hér er ég að opna á tiltölulega viðkvæma umræðu fyrir marga en nefnt var hvernig Noregur hefur opnað sitt kerfi með sæstrengjum, t.d. til annarra landa. Ég held að áður en mjög langt um líði þá verður það verkefni okkar hér að hugsa það mál til enda og kanna það mál til enda vegna þess að þetta snýst líka um að selja verðmætustu vöru í heimi, eina verðmætustu vöru í heimi sem er endurnýjanleg orka og að fá fyrir hana hæsta mögulega verð. Það er líka virðisauki í því. Þess vegna ber okkur hreinlega að hugsa málið í enn stærra samhengi til langrar framtíðar. Ég veit að það verður gert þó að það gerist kannski ekki hér í kvöld. En mig langaði til að nota tækifærið og minnast á það hér að það er ekki náttúrulögmál að kerfið sé lokað. Það er ákvörðun. Það eru hins vegar erum við ofurseld náttúrunni með mjög margt í kerfinu. Við höfum hins vegar séð við því með hugviti og tækni sem eru í heimsklassa og með því að gera fyrirtækjum kleift að auka uppsett afl munum við á líka að nýta þessa orku betur. Ég tek undir með hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni að það er mjög mikilvægt að nýta hvern einasta dropa sem í kerfinu er og koma honum til skila og við þurfum að finna allar leiðir til að gera það. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs.
Nefndar hv. 1. þm. Norðaust., Ingibjörg Ísraelsmenn. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um sveitarstjórnarlög eða íbúakosningar á vegum sveitarfélaga. Með frumvarpinu er lagt til að einfalda íbúakosningar á vegum sveitarfélaga um einstök málefni, sameiningu og þegar kosið til nefndar fyrir hluta sveitarfélags. Jafnframt er lagt til að mögulegt sé að halda rafrænar íbúakosningar á vegum sveitarfélaga. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust. Umsagnir greindi frá því í nefndaráliti en nefndarálitið liggur hér frammi í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið. Vill meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar að árétta sérstaklega. Að mati meiri hlutans er frumvarpið framfaraskref í átt að aukinni lýðræðislegri þátttöku íbúa sveitarfélaga sem meiri hlutinn telur mikilvægt að vinna að. Við umfjöllun málsins komu þó fram athugasemdir varðandi fjármögnun á skyldu sem er lagt til að Þjóðskrá Íslands hafi við gerð kjörskrár fyrir atkvæðagreiðslu, samanber öðrum málslið 3. mgr. a-liðar, 5. gr. 133. gr.. Af þessu tilefni áréttar meiri hlutinn að Þjóðskrá Íslands er heimilt að taka gjald af sveitarfélögum vegna gerðar rafrænnar kjörskrár fyrir íbúakosningar, sbr. 3. mgr. b-liðar, 5. gr. 134. gr.. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar kosningarrétt. Í núgildandi fyrsta málslið 3. mgr. 38. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011, kemur fram að kosningarétt í kosningum, því nefndar sem starfar fyrir hluta sveitarfélags hafi til sömu og eiga kosningarrétt samkvæmt lögum um kosningar. Þá er fyrsti málsliður 3. mgr. a-liðar 5. gr. 133. gr. frumvarpsins kveðið á um að kosningarrétt í íbúakosningum sveitarfélaga hafi íbúar viðkomandi sveitarfélags núgildandi kosningalög, nr. 112 frá árinu 2021 gerir hins vegar ráð fyrir því að kosningarréttur taki breytingum með hliðsjón af því hvort um er að ræða kosningar til sveitarstjórna eða Alþingis, kjör forseta Íslands eða þjóðaratkvæðagreiðslu. Í ljósi framangreinds og tengsla íbúakosningar við sveitarstjórnin. Telur meiri hlutinn því rétt að leggja fram breytingartillögur með það að markmiði að árétta að í íbúakosningum sveitarfélaga skuli að jafnaði taka mið af kosningarétti í sveitarstjórnarlögum. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar kjörskrár. Við umfjöllun málsins komu fram ábendingar frá landskjörstjórn um að í fyrsta málslið 4. mgr. 38. gr. og 5. mgr. 108. gr. sveitarstjórnarlaga væri enn miðað við að Þjóðskrá Íslands afhendi sveitarstjórnum kjörskrárstofna. Núgildandi kosningalögum, nr. 112 frá árinu 2021, gerir hins vegar ekki ráð fyrir þessu heldur en gert er ráð fyrir að stofnunin afhendi kjörskrár. Vegna þessa. Er það mat meiri hlutans að tilefni sé til að leggja til breytingar vegna þessa til að samræma ákvæði sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011 og kosningalaga, nr. 112/2021. Þá er í þriðja lagi lögð til breyting er varðar aðkomu landskjörstjórnar. Þrátt fyrir að frumvarpi þessu sé ætlað að einfalda íbúakosningar í sveitarfélögum. Telur meiri hlutinn afar mikilvægt að skýrar reglur gildi um íbúakosningar til að traust ríki um framkvæmdina. Til að tryggja að svo megi verða. Er það því mat meiri hlutans að mikilvægt sé að landskjörstjórn hafi aðkomu að setningu reglugerðar skv. 4. mgr. a-liðar 5. gr. 133. gr. frumvarpsins og leggur til breytingu þar að lútandi. Að lokum eru lagðar til nokkrar breytingar sem eru tæknilegs eðlis og er ekki ætlað að hafa nein efnisleg áhrif. Vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar rita auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn, Vilhjálmur Árnason, Bjarni Jónsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson og Orri Páll Jóhannsson. Framsókn.
Herra forseti. Ég vil gera stuttlega grein fyrir breytingartillögu sem fram er komin við þetta frumvarp frá hv. þm. Pírata, Birni Leví Gunnarssyni. Breytingartillagan byggir á frumvarpi sem þingmenn Pírata hafa lagt fram að mér telst til 6 sinnum sem snýst um að skýra og auka getu sveitarfélaga til að kalla til borgarafundar annars vegar og til þess að halda íbúakosningar um einstök mál hins vegar. Breytingin snýr að 108. gr. sveitarstjórnarlaga, tveimur málsgreinum, þar fyrstu tveimur málsgreinum, og í fyrsta lagi er það 1. mgr. 108. gr. laganna þar sem er kveðið á um að ef minnst 10% af þeim sem kosningarrétt eiga í sveitarfélagi óska borgarafundar skuli sveitarstjórn verða við því svo fljótt sem unnt er. Breytingartillaga hv. þingmanns kveðið er á um að bæta við nýjum málslið, svohljóðandi: Sveitarstjórn er heimilt að ákveða lægra hlutfall. Í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins snýst í rauninni um það að sveitarstjórn sem vill gera íbúum auðveldara að boða til borgarafundar, vill nánast hvetja íbúanna til að vera virkari í því að beita þessu tæki, geti gert það. Hin tillagan snýr að 2. mgr. sömu greinar laganna en í þeirri málsgrein er kveðið á um að 20% kosningarbærra íbúa í sveitarfélagi geti óskað eftir íbúakosningu um einstök málefni. Þá er sveitarfélagi skylt að verða við þeirri ósk eigi síðar en ári frá því að óskin berst. Hlutfallið er lágmarkshlutfall samkvæmt lögum en í ákvæðinu er heimilt að ákveða hærra hlutfall í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins en þó aldrei hærra en þriðjung þeirra sem hafa kosningarrétt og breytingartillaga hv. þingmanns snýst um að í stað þess að heimila sveitarstjórn að kveða á um hærra hlutfall til að knýja fram íbúakosningu um einstök málefni þá sé einfaldlega hægt að kveða á um annað hlutfall hér. Sumar sveitarstjórnum gæti viljað lækka þennan þröskuld aftur, sveitarstjórn sem vill hvetja íbúa sína til lýðræðislegs aðhalds til þess að jafnvel ögra stjórnvöldum gæti sagt: Við viljum bara lækka þessi 20% niður í tíu eða 15 eða hvað það er vegna þess að við viljum að íbúarnir í sveitarfélaginu og geti tekið einhverjar teppið ef við stöndum okkur ekki eða hvað það nú ekki alltaf verið neikvætt. Þetta eru tvær einfaldar breytingartillögur sem snúa í rauninni bragð því að sveitarstjórnir hafi aukið svigrúm til þess að ákveða þann þröskuld sem er fyrir íbúa sveitarfélaganna að beita þessum verkfærum, borgarafundum og íbúakosningum og til þess að gera einfaldar að því leytinu að það er verið að skikka sveitarfélög til eins eða neins heldur að bjóða þeim upp á það hafa í samþykktum sínum þá tölu sem þeim þykir henta sínu lýðræðislega samfélagi sínu, nærsamfélagi frekar en að ríkis þröskuldurinn eigi að vera þar sem öllu ræður. Nú hef ég gert grein fyrir þessari ágætu breytingartillögu hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar og langar þá rétt aðeins að nefna tvennt varðandi frumvarpið sem umhverfis- og samgöngunefnd hefur fjallað um frá innviða ráðherra varðandi íbúakosningar á vegum sveitarfélaga. Annars vegar atriðið sem er kannski dálítið kunnuglegt frá því að við vorum að afgreiða kosningalög hér fyrir ári, að það er sama tilhneiging í þessu frumvarpi eins og í kosningalögunum að það er kannski óþarflega miklu vísað til ráðherra að útfæra í reglugerð án þess að sé búið um það með nógu skýrum hætti í lagatexta, nákvæmlega hvað varðandi framkvæmdina eigi hvernig framkvæmdin eigi að líta út. Ég er kannski ekki jafn þungar áhyggjur af því hér eins og í kosningalögum. Þetta er ekki jafn viðamikil heimild en umhugsunarefni að þetta sé við það að verða lenska í málum sem snerta framkvæmd kosninga. Hins vegar vil ég benda á það sem fram kom við umfjöllun nefndarinnar varðandi rafrænu kjörskrána: Bíddu nú við og kemur það ekki fram hér, ekki fram? Jú, kemur ekki fram í greinargerð meiri hlutans en það er sú staðreynd að rafræn kjörskrá sem var samþykkt í kosningalögum fyrir ári og átti að prufukeyra í sveitarstjórnarkosningum núna í maí, þjóðskrá náði ekki að koma því kerfi í tæka tíð þannig að engar sveitarstjórna kosningar átt sér stað með rafrænni kjörskrá í þingkosningum og það eru enn áhöld um það hvenær Þjóðskrá geti orðið sér úti um slíkt kerfi. Ég vil bara vekja athygli á þessu vegna þess að það er bagalegt að við séum að innleiða lög um rafræna kjörskrá en ekki sjá til þess að Þjóðskrá framkvæmdaaðilinn séu í færum með að framkvæma þau lög.
6. þm. Suðvest., Bryndís Haraldsdóttir. Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til breytingar á lögum um útlendinga sem varðar dvalar og atvinnuleyfi fyrir ungt fólk. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar er varðar útgáfu dvalar og atvinnuleyfi ungs fólks vegna gagnkvæmra samninga Íslands við erlend ríki um atvinnuvegur ungs fólks. Með frumvarpinu er þannig lagt til að í stað þess að þessi ákvæði eigi við um ungt fólk á aldrinum 18–26 ára eigi þegar við ungt fólk á aldrinum 18–31 árs, auk þess sem lagt er til að unnt verði að framlengja slíkt leyfi upp um tvö ár ef samningur við erlend ríki gerir ráð fyrir því að nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti en engar umsagnir bárust. Innan nefndarinnar var m.a. rætt um möguleika þess að rýmka almennt tækifæri útlendinga til að dvelja og starfa hér á landi. Markmið fyrirliggjandi frumvarps er þó afmarkað við dvalarleyfi fyrir ungt fólk skv. 67. gr. laga um útlendinga og er ætlað að tryggja samningsskuldbindingar Íslands við önnur ríki um þann hóp. Nefndin telur þó brýnt að þetta atriði verði skoðað nánar og beinir því til nýstofnaðrar ráðherranefndar um málefni innflytjenda og flóttafólks að taka til sérstakrar skoðunar einföldun á umsóknarferli um dvalar og atvinnuleyfi. Nefndin leggur til tæknilegar breytingar sem þarfnast ekki skýringar og leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Birgir Þórarinsson, Eyjólfur Ármannsson, Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Logi Einarsson og Kári Gautason er Sigmar Guðmundsson. Áheyrnarfulltrúi í nefndinni. Er samþykkur áliti þessu ekki kvatt sér hljóðs og er umræðu.
Nefndar hv. 6. þm. Suðvest., Bryndís Haraldsdóttir. Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til breytingar á lögum um útlendinga sem varðar flutning milli ráðuneyta og þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti. Þá bárust tvær umsagnir um málið og gerð nánari grein fyrir þessu í nefndaráliti sem liggur frammi með frumvarpinu, lagðar til breytingar á þeim aðilum sem heimil er vinnsla persónuupplýsinga samkvæmt lögum um útlendinga. Útlendingastofnun hefur hingað til annast bæði vinnslu umsókna um alþjóðlega vernd og þjónustu við umsækjendur en nú flyst þjónustan við umsækjendur og móttaka þeirra til félags og vinnumarkaðs ráðuneytisins. Við framlagningu málsins var ekki búið að taka endanlega ákvörðun um það hver færi með þetta verkefni og því er vísað til þess í ákvæðum frumvarpsins að því stjórnvaldi sem fer með verkefnið verði heimild veitt til vinnslu persónuupplýsinga. Nú liggur fyrir að Vinnumálastofnun fer með verkefnið og kom þá til álita að kveða skýrt á um það í lagatextanum að það sé Vinnumálastofnun sem fái heimildirnar til vinnslu persónuupplýsinga en slík ábending kom einnig frá Persónuvernd. Slík breyting kallar þó fleiri breytingar á lögum sem nefndin telur nauðsynlegt að greina betur og kanna. Þá er mikilvægt að marka skýra stefnu um móttöku þessa viðkvæma hóps til framtíðar. Það er ekki efni eða markmið fyrirliggjandi frumvarp sem nefndin beinir því enn. Nefndin beinir því til nýskipaðra ráðherranefndar um málefni innflytjenda og flóttafólks að taka þetta til sérstakrar skoðunar og tryggi að sem fyrst verði tekin ákvörðun um hvaða stofnun eða stjórnvald verði falið þetta verkefni og leggja fram frumvarp þar um þar sem einnig verði gerð tillaga að uppfærsla ákvæða laganna um vinnslu persónuupplýsinga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Birgir Þórarinsson, Eyjólfur Ármannsson, Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Logi Einarsson, Kári Gautason og þá er hv. þm. Sigmar Guðmundsson sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, samþykkur áliti þessu.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir hönd atvinnuveganefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999. Lagt er til að fyrir afmörkuð stærri verkefni sé hlutfall endurgreiðslu framleiðslukostnaðar 35% en fyrir önnur verkefni sem uppfylla skilyrði laganna sé hlutfallið áfram 25% eins og verið hefur. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því. Í nefndarálitinu liggur það nefndarálit frammi. Nefndin telur mikilvægt að stjórnvöld leggi áherslu á að efla alþjóðlega samkeppnishæft stuðningskerfi fyrir kvikmynda og framleiðslu kvikmynda og sjónvarpsefnis. Að því eru bæði hagræn áhrif og ávinningur fyrir íslenskt samfélag, m.a. í óbeinum og afleiddum áhrifum, og ræddi nefndin ýmis gögn og skýrslur þess efnis, m.a. skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands frá 2006 um endurgreiðslu á kostnaði við kvikmyndagerð. Nefndin telur hins vegar tímabært að unnið sé ný úttekt á áhrifum og ávinningi af endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðar og leggur til nýtt ákvæði til bráðabirgða um frumkvæðið, frumvarpi þess efnis að ráðherra skuli láta gera nýja úttekt um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi og framkvæmd hækkun á hlutfalli endurgreiðslu fyrir stærri verkefni eins og nánar verður vikið að síðar fyrir nefndinni var rætt um að endurgreiðslukerfið þykir gott, það sé skýrt og skilvirkt þjóni bæði innlendum og erlendum kvikmyndaframleiðendum en bent var á að það þurfi að laða til landsins stærri verkefni. Þá hefur það stuðlað að uppbyggingu fagþekkingar innan kvikmyndageirans. Bent var á að frumvarpið getur haft áhrif á samkeppnisstöðu smærri kvikmyndaframleiðanda og framleiðslu minni verkefna sem geta verið þýðingarmikil í listrænu og menningarlegu samið. Nefndin leggur til að fjallað verði um stöðu smærri kvikmyndaframleiðanda og áhrif frumvarpsins á þá í fyrirhugaða úttekt sem mælt er fyrir um í breytingartillögu nefndarinnar. Nefndin fjallaði að auki um mat á fjárhagslegum áhrifum frumvarpsins og fjármögnun endurgreiðslukerfisins. Nefndinni bárust þær upplýsingar frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu að frumvarpið væri ófjármagnað og fjárheimildir væru ekki til staðar til að mæta þeim kostnaðarauka sem frumvarpið hefði í för með sér. Við meðferð málsins kom jafnframt fram að núverandi endurgreiðslukerfi og gerir ráð fyrir að hlutfall endurgreidds framleiðslukostnaðar skuli vera 25% af framleiðslukostnaði hafi verið vanfjármagnað frá upphafi frá árinu 2020 hefur í fjárlögum verði gert ráð fyrir mun lægri upphæð en sem nemur í raun útgreiðslur vegna endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar. Undanfarin ár hefur í fjáraukalögum á hverju ári verði bætt við þar sem vantar til að mæta útgefnum vilyrðum. Nefndin telur nauðsynlegt að unnið verði að auknum fyrirsjáanleika í fjármögnun endurgreiðslukerfisins í samræmi við markmið laganna um opinber fjármál. Nefndin áréttar mikilvægi þess að öll frumvörp séu unnin í í samráði við ákvæði laga og þær reglur sem ríkisstjórnin hefur sett sér um búning og frágang stjórnarfrumvarpa og telur nefndin nauðsynlegt að gert sé ráð fyrir endurgreiðslum í fjárlögum í þeim tilvikum þegar unnt er að áætla að endurgreiðslur í stað þess að bæta upp þann mun sem er á þeirri fjárhæð sem gert er ráð fyrir í fjárlögum og raun útgreiðslu í fjáraukalögum. Í því sambandi bendir nefndin á að verði frumvarpið að lögum megi ætla að ekki komi til endurgreiðslu vegna þessa vilyrða sem gefin eru fyrr en á næsta ári vegna þess tíma sem áætlað er í framleiðslu efni. Beinir nefndin beinir því til ráðherra að hugsa huga að framangreindu í tengslum við undirbúning fjárlaga fyrir næsta ár. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu. Annars vegar er um að ræða tilteknar breytingar er lúta að notkun hugtaka og orðalag og hins vegar breytingar á einstökum greinum. Þá leggur nefndin til nýtt ákvæði til bráðabirgða. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar eitt þeirra skilyrða sem þarf að uppfylla til að eiga rétt á 35% endurgreiðsluhlutfalli. Það er lágmark framleiðslukostnaðar. Lagt er til að lágmark framleiðslukostnaðar sem felur fellur til hér á landi við framleiðslu kvikmynda eða sjónvarpsefnis verði 350 milljónir í stað 200 millj. kr. eins og lagt er til í frumvarpinu. Með þessari breytingu er þrengt að þeim skilyrðum sem viðkomandi verkefni þurfi að uppfylla. Markmið lagabreytingarinnar er engu að síður óbreytt. Það er að ná til stærri og lengri tíma verkefna sem að mestu leyti eru unnin hér á landi. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar skilyrði um fjölda starfsdaga til að eiga rétt á 35% endurgreiðslu framleiðslukostnaðar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að töku dagur á Íslandi sé að lágmarki 30 og heimilt sé að telja eftirvinnslu verkefni á Íslandi með í þeirri tölu. Fyrir nefndinni var bent á að skýra þyrfti betur umrætt skilyrði. Er það gert í nefndaráliti og með orðalagsbreytingu við breytingartillögu nefndarinnar. Það er miðað við. Miðað er við að starfsstöðvar hér á landi sé að lágmarki 30, hvort sem um er að ræða töku daga eða starfsdaga við skilgreinda eftirvinnslu verkefnis. Með hugtakinu heill starfsdagur er átt við að unnið sé að verkefninu að lágmarki átta klukkustundir ekki gerð krafa um að samfelld röð daga sé að ræða heldur geta dreift yfir ákveðinn tíma. 30 starfsstöðvum skulu þó ávallt að lágmarki vera tíu töku dagar hér á landi. Í þriðja lagi er lögð til breyting er varðar skilyrði um fjölda starfsmanna til að eiga rétt á 35% endurgreiðslu framleiðslukostnaðar. Með skilyrði frumvarpsins. Um 50 starfsmenn eru í fyrsta lagi átt við starfsemi starfsmenn sem frá launa eða verktakagreiðslur sem skattskyld skildar eru hér á landi, enda teljast samkvæmt lögum um laun og verktakagreiðslur eingöngu til framleiðslukostnaðar séu þau skattlögð hér á landi. Í öðru lagi er átt við að vinnuframlag það sem liggja á bak við þeirri vinnu þeirra 50 starfsmanna að lágmarki felist í heilum starfsdegi, samanber fyrri skilgreiningu þess hugtaks. Þetta þýðir að fleiri starfsmenn en 50 geta talist vinna sem nemur 50 heilum starfsstöðvum. Til þessa. Að orðalag ákvæðisins endurspegli framangreint leggur nefndin til breytingar á frumvarpinu. Að lokum er með nýju ákvæði til bráðabirgða lagt til að ráðherra láti óháðan aðila að gera úttekt á endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Í úttektinni verði lagt mat á þau áhrif sem tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi hafa haft. Það er hagræn áhrif og samfélagslegan ávinning. Þá skal úttektin fjallaði um það hvernig til hafi tekist við hækkun á hlutfalli endurgreiðslu fyrir stærri verkefni. Úttektinni skal lokið fyrir árslok 2024 og niðurstöður hennar birtar opinberlega vísaði að öðru leyti til umfjöllunar um breytingartillögu í nefndaráliti. Að framansögðu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gert hefur verið grein fyrir. Undir þetta nefndarálit rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn, Gísli Rafn Ólafsson, Hildur Sverrisdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Þórarinn Ingi Pétursson, Hanna Katrín Friðriksson, Teitur Björn Einarsson og Tómas A. Tómasson, afsakið, Berglind Ósk Guðmundsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið með heimild í annarri í 2. mgr. 29. gr. þingskapa. Helga Vala Helgadóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk álitinu. Það er öll atvinnuveganefndin er með á þessu máli og þessu áliti nefndaráliti dags.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka háttvirtri atvinnuveganefnd fyrir að hafa tekið þetta mál fyrir og gert á því ákveðnar breytingar. Ég sagði við það þegar við það tilefni þegar málið kom hingað inn að ég styddi það heils hugar þau skilyrði sem voru sett fyrir endurgreiðslunum þessara hækkuðu endurgreiðslu í frumvarpinu voru þriðja úr. Það var verið að tala um lágmarks framleiðslukostnað, hversu lengi verkefnin yrðu hér og þann fjölda starfsmanna sem þyrfti að því að vinna við verkefnin og ég nefndi þá í minni ræðu að þessi viðmið væri ekki heilög að mínu áliti, að það væri vel hægt að hnika einhverju til sem mér sýnist. Nefndin hafa gert og ég get vel tekið undir þær breytingartillögur sem fram komu hjá nefndinni og liggja fyrir í þessu nefndaráliti sem hér var mælt fyrir á undan minni ræðu og mér líst í sjálfu sér vel á það að hækka fjárhæðina úr 200 milljónum og upp í 350 milljónir sem undirstrikar þá það að undir eru þá kannski allra stærstu verkefnin. Og eins og ég hef áður sagt þegar ég hef lýst yfir stuðningi mínum við þau markmið sem verið er að reyna að ná með þessu regluverki að þá er það auðvitað þannig að fjármagnið í þessum geira, alþjóðlega geirann, það leitar gjarnan í þann farveg þar sem endurgreiðslur eru með þeim hætti að hagkvæmt er að leggja í stórverkefni á viðkomandi stað. Þannig að þetta snýst um samkeppnishæfni landsins. Og þótt ég sé almennt þeirrar skoðunar að atvinnugreinar eigi að standa sem mest á sínum eigin fótum og það þurfi að gæta ákveðins ákveðnum jafnræðissjónarmiðum þeirra er verið að tala um alls konar ívilnanir og þess háttar hluti að. Þá er ég algerlega sannfærður um að þessi atvinnugreinin njóti ákveðinnar sérstöðu að því leytinu til að afleidd áhrif af svona ívilnunum. Þau eru svo mikil að þetta er eitt af því sem gæti gerst svona sett svolítið sterka stoð undir atvinnugreinar sem yrði þá mjög vaxandi og gríðarlega stór. Og ég vek líka athygli á því að þetta er auðvitað partur af hinum skapandi greinum og ætlaði að sjálfsögðu líka að nefna það að ávinningurinn er síðan ákveðin landkynning sem mér finnst skipta mjög miklu máli í þessu. Vegna þess að það hefur auðvitað komið fram í könnunum að mikill hluti þeirra ferðamanna sem hingað kemur fær hugmyndina að því að koma hingað í gegnum svona verkefni sem menn hafa séð á sjónvarpsskjá eða bíómyndar hjá. Mér finnst ávinningurinn af þessu vera býsna mikill og eins og ég segi, ég tek ég undir þessar breytingartillögur sem koma í gegnum vinnu nefndarinnar. Mér finnst fínt að nefndin hafi lagst bara vel yfir þetta og hún sé öll á málinu. Ég verð að halda því til haga. Þetta er þannig atvinnugrein að það eru margir einyrkjar og minni fyrirtæki sem koma að svona verkefnum þegar þau koma til landsins. Þau fyrirtæki eru síðan aftur oft að taka að sér verkefni fyrir íslenska fjölmiðla þannig að það yrðu ákveðin samlegðaráhrif á milli íslenskra ritstjórn á íslenskra fjölmiðla og svo þeirra fyrirtækja sem starfa beint við að þjónusta þau fyrirtæki sem hingað koma með stærri verkefni. Þannig að ég, þó að það sé kannski erfitt að meta það í einhverjum beinhörðum krónum og aurum, þá held ég að séu svona ákveðin samlegðaráhrif þarna á milli sem gerir það að verkum að að þessi breyting sem við erum að tala um hér núna mun aðeins styrkja við hið íslenska fjölmiðla landslag. Mér finnst það vera mjög mikill plús í þessu öllu saman. En síðan er það auðvitað þannig að mér finnst að það hefði átt að gera þetta bara talsvert fyrr og talsvert rætt um þetta á síðasta kjörtímabili. En einhvern veginn náðist ekki sátt um að að fara í þá vinnu þarf því það hafa önnur lönd í kringum okkur verið að hækka endurgreiðsluhlutfallið sem hefur haft þau áhrif að fjármagn hefur frekar leitað þangað heldur en hingað til lands og við höfum dæmi um það að verkefni hafa styst hér á landi eða bara hreinlega farið til annarra landa frekar en að koma hingað, þannig að ég sé ekkert nema bara mjög jákvæða hluti við að fara í þessa breytingu og árétta að mér finnst, þó ég hafi ekki lagst mikið yfir nákvæmlega úttektina á þessum breytingum. Hvað varðar það sem liggur fyrir í nefndarálitinu þá sagði ég það skýrt hér þegar málið kom inn að ekkert af því væri heilagt í mínum huga. Ég held að þessa grunnhugsunin er áfram sú sama og ég get ekki betur séð en að þingheimur ætti að sameinast um að samþykkja þetta mál. Ég er a.m.k. mjög á því að þetta sé hið besta mál fyrir, ekki bara íslenska kvikmyndagerð heldur samfélagið allt. Næst tekur til máls hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson.
Herra forseti. Mig langar að þakka framsögumanni nefndar fyrir ekki bara góða framsögu heldur einnig fyrir gott starf og öðrum nefndarmönnum í atvinnuveganefnd en atvinnuveganefnd. Þetta var frumvarp sem kom frekar seint inn til okkar en hefur sem betur fer unnið verið unnið hratt og auðveldlega við. Þar má segja að það hafi verið mjög gott hvað hæstv. ráðherra og ráðuneyti var duglegt við að afla okkur upplýsinga og svara spurningum sem komu upp hjá nefndinni en kvikmyndir eru mikilvæg, ekki bara það að fá kvikmyndir hingað til lands er ekki bara mikilvægt í fyrir atvinnulífið. Það eru að sjálfsögðu líka fyrir menningarlífið og það sé kannski við gleymum oft að hugsa er hversu frábær auglýsing það er fyrir íslenskt land að það sé verið að nota hina fallegu náttúru sem við höfum í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum sem hundruðum milljóna manna eru á hálfu ári og við megum ekki gleyma því að hér áður en Kúveit byrjaði að þá voru tekjurnar af ferðamennsku á Íslandi. Þær voru meira heldur en við fáum af fiskinum okkar og öllum áliðnaðinum og öllum þeim iðnaði sem við erum með. Og það er líka mjög athyglisvert að heyra frá Ferðamálastofu að um 40% þeirra sem koma hingað til lands nefna það að hafa séð Íslandi, kvikmynd eða sjónvarpsþætti, sé ein af ástæðunum fyrir því að hugmyndin kviknað að koma til Íslands, gjaldeyristekjur 2019 eða ferðaiðnaðinum eða ferðamönnum var um 550 milljarðar kr. við getum sagt: Já, kannski getum við ekki alveg sagt að 40% af því að það sé vegna þess að fólk sá kvikmyndir en jafn vel, jafnvel það væri bara 10% eða 5%, þá erum við að tala um stórar upphæðir í gjaldeyristekjum og það er sérstaklega mikilvægt að fá svona stórverkefnin vegna þess að þau búa til tækifæri þar sem fólk er að sjá, ekki bara í einhverjar nokkrar mínútur í einni bíómynd heldur kannski aftur og aftur í hverjum þættinum á fætur öðrum Ísland, svo við tölum ekki um hvað þetta skapa mikla atvinnu og afleita vörukaup og annað og þjónustukaup víða um land. En mig langaði bara að ljúka þessu með því að þakka aftur nefndinni fyrir gott samstarf um þetta og það er mín trú. Eins og hv. þingmaður sem kom hér á undan sem Guðmundsson orðaði þetta: Mun hafa ekki bara góð áhrif á stóru verkefnin, erlend verkefni heldur líka muni hafa góð áhrif á íslenskt íslenskar kvikmyndir og sjónvarpsþætti sem við höfum séð á undanförnum árum eru orðnir meira en lítið samkeppnishæfur á hinum alþjóðlega markaði. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðu lokið en atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndarálitinu í máli nr. 5/6 9, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Framlenging bráðabirgðaákvæði með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum til bráðabirgða í lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, nr. 52/192 2019 þess efnis að ákvæði sem varða skattfrádrátt nýsköpunarfyrirtækja vegna starfsemi þeirra á árinu 2000, 22.021 gildi einnig um starfsemi þeirra. Á árinu 2022 eru lagðar til lækkanir, bæði á frádráttar hlutfalli og hámarkskostnaður til útreiknings á frádrætti. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hlutinn árétta sérstaklega flestir umsagnaraðilar hvöttu til þess að framlengja bráðabirgðaákvæði laganna óbreytt eða hækka ætti frádráttar hlutfall og hámarkskostnað umfram það sem gert er ráð fyrir. Í núgildandi bráðabirgðaákvæði fyrir nefndinni kom fram að hugvit og nýsköpun væru að verða styrkri stoð í hagkerfi Íslands. Nú standa nú starfa um 12.000 manns í þessum iðnaði eða um 6% vinnandi fólks í landinu, hugverka og nýsköpunar. Iðnaðurinn sé vaxandi útflutning stoð sem byggist að miklu leyti á fjárfestingu í rannsóknum og þróun og það sé í samræmi við stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að efla rannsóknar og þróunarverkefni í því skyni að fjölga störfum og gera hugviti hærra undir höfði innan íslensks efnahagslífs. Fyrirsjáanleiki skiptir miklu máli þegar kom að fjárfestingum í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi og að breytingar á hlutdeild styrkja þó að ekki sé sjö á nema að litlu leyti geti skipt sköpum þegar kemur að því að laða erlenda sem innlenda aðila á fjárfestingu í íslensku hugviti. Nefndin ræddi mikilvægi greinarinnar, greinin, greiningar á stöðu nýsköpunar, iðnaðarins hér á landi á vegum OECD sem nú er unnið að. Meiri hlutinn væntir þess að í framhaldi umrædda greiningar verði mótuð heildstæð stefna um greinina til framtíðar. Að mati meiri hlutans er mikilvægt að mótuð verði stefna um nýsköpun líkt og gert er um annan samfélagslega mikilvægan iðnað svo að markmið og stefna Íslands á sviði rannsóknar og þróunar séu skýr og raunhæf. Þá kom fram að margir höfðu talið nær tryggt að úrræðið yrði framlengt óbreytt enda vísar til þess að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnin hygðist viðhalda endurgreiðslu vegna rannsókna og þróunar og ívilnunum til grænna, fjárfestinga og efla grunns sjóði í rannsóknum, nýsköpun og skapandi greinum, um mikilvæga stoð sé að ræða sem laða að fjárfestingar í rekstrarumhverfi sem reynist mörgum fyrirtækjum, erfitt, rannsóknir og þróun taki oft langan tíma en skili sér á heildina litið margfalt til baka til samfélagsins í formi skatttekna. Einnig kom fram að mikilvægt væri að fram færi heildarúttekt á árangri verkefnisins. Telur meiri hlutinn að brýnt að ráðist verði í slíka úttekt. Með henni megi stýra enn frekar með hvaða hætti fjármunum ríkisins nýtist til að efla rannsóknir og þróun á Íslandi. Meðal þess sem úttektum þarf að beinast að er að skilgreina betur hver skilyrði fyrir endurgreiðslu eru og efla getu Rannís til að fara yfir umsóknir til að tryggt sé að stuðningur í gegnum endurgreiðslur fari það sem hann á að fara í rannsóknir og þróun. Tryggja þarf að fastur kostnaður fyrirtækja verði ekki merktu liðnum nýsköpun og þróun. Einnig þurfi að liggja fyrir hver sé raunverulegur eigandi verkefnisins. Meiri hlutinn leggur til breytingar á frumvarpinu þess efnis að frádráttar hlutfall skv. 1. gr. haldist óbreytt frá því bráðabirgðaákvæði sem nú er í gildi en að hámarkskostnaður verði sá sami og lagður er til í frumvarpinu eða 1000 millj. kr. telur meiri hlutinn slíka breytingu koma til móts við þau sjónarmið sem höfð voru uppi fyrir nefndinni en jafnframt koma til móts við aukna kröfu um ábyrga stjórn ríkisfjármála í ljósi óvissu um efnahags hætti, svo sem verðbólgu og vaxtahækkanir. Markmiðsgrein skattfrádráttar vegna rannsóknar og þróunarverkefna er að efla rannsóknar og þróunarstarf og bæta samkeppnisskilyrði nýsköpunarfyrirtækja. Þær ívilnanir sem felast í bráðabirgðaákvæðum laganna hafa skipt sköpum fyrir nýsköpunarfyrirtæki í þeirri efnahagslegu óvissu sem fylgt hefur heimsfaraldri kórónum veirunnar. Meiri hlutinn telur mikilvægt að samkeppnishæfni íslenskra nýsköpunarfyrirtækja sé áfram tryggð eftir því sem dregur úr efnahagslegum áhrifum faraldursins hér á landi og á heimsvísu. Meiri hlutinn leggur því til með hliðsjón af tillögum umsagnaraðila að frádráttar hlutfall nýsköpunarfyrirtækja verði áfram 35 hundraðshlutar frá álögðum tekjuskatti þeirra árin 2021 og 2022 vegna útlagðs kostnaðar og rannsókna og þróunarverkefni. Þá leggur meiri hlutinn til breytingu á 2. gr. frumvarpsins sem er tæknilegs eðlis og þarfnast ekki útskýringar. Vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar um breytingartillögur í áli, áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið. Gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn, Guðrún Hafsteinsdóttir Diljá, Mist Einarsdóttir, Guðbrandur Einarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég er með nokkrar spurningar við gagnvart hv. þingmanni og vek athygli forseta á því að það er eitthvert flökt á klukkunni hérna. Í fyrsta lagi langaði mig að spyrja út í fyrirheit stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem fram kemur að bráðabirgðaákvæði með hlutfalli endurgreiðsluhlutfalli verði gert varanlegt en nú les ég þetta frumvarp og auðvitað hefur fylgt í gegnum nefndina með hv. þingmanni. Ég fæ ekki séð að það er verið að gera og það sé verið að gera þetta ákvæði varanlegt. Það er einungis verið að framlengja þetta um næsta ár og árin þar á eftir, sem vissulega er ekki varanleg breyting þannig að ég velti fyrir mér af hverju það var ákveðið að gera það ekki varanlegt eins og stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar segir til. Síðan langar mig að spyrja varðandi annað atriði sem snýr að því að lækka hið svokallaða þak á endurgreiðslum. Ég velti því bara upp hvaða rök liggja að baki þeirri ákvörðun að horfa frá því fyrirkomulagi sem hefur verið þegar heildarendurskoðun á málaflokknum stendur fyrir dyrum og hvort hv. þingmaður telji ekki að fyrirtæki sem hafa verið að nýta sér þessar heimildir hafi haft réttmætar væntingar um, miðað við þau orð sem er að finna í stjórnarsáttmála, að þakið héldist eins og það er. Þannig að spurningar mínar eru þríþættar til háttvirtrar. Í fyrsta lagi: Hvers vegna var ákveðið að gera ákvæði ekki varanlegt eins og stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar segir fyrir um að skuli vera gert? Í öðru lagi: Hver eru rökin fyrir því að lækka þakið og hvort hv. þingmaður telji ekki rétt að þau fyrirtæki sem hafa verið að nýta sér þetta úrræði alveg upp í þak hafi ekki haft réttmætar væntingar um að þakið haldist eins og hæfir.
Herra forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Varðandi fyrri spurninguna um um að þetta yrði gert varanlegt þá, eins og kom fram í framsögu minni, að þá teljum við mikilvægt að að staðan sé greind og við erum að bíða eftir niðurstöðum varðandi stöðu þessa nýsköpun sem hér á landi sem OECD vinnur nú að og í framhaldi af því teljum við það mikilvægt að það verði unnið að heildstæðri stefnu fyrir greinina inn í framtíðinni. Þannig að það er svar mitt við fyrri spurningunni. Varðandi síðari spurninguna: Þar sem við erum að lækka hámarksþaki úr, eins og kom fram reyndar í eða eins og bráðabirgðaákvæðið gerir ráð fyrir, hefur gert ráð fyrir í þessari kórvillu aðgerð sem er 1100 milljónir og frumvarpið gerir ráð fyrir því að það sé lækkað niður í 1000 milljónir og ég held að við verðum að segja eins og er að þetta er svona viðleitni til að draga úr þessum kostnaði og þar sem auk þess kom fram ítrekað í umræðum fyrir nefndinni var að þetta væri það sem myndi bitna mest á stærstu fyrirtækjunum sem þetta nýta og hafa kannski mestu burðina til þess að að taka við þessu, eru orðin stöndug og fær til að vinna innan þess ramma sem til staðar er fyrir andsvar síðara sinn. Hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.
Svona Ævarsdóttir. Virðulegur forseti. Ég hef stundum heyrt því fleygt að það geti verið ágætt að vera lítið eða meðalstórt nýsköpunarfyrirtæki á Íslandi en um leið og þau fara að stækka og verða verulega stór og þetta kom líka fram fyrir nefndinni, er umhverfi hér einfaldlega ekki samkeppnishæft við önnur lönd og eitt af því sem gerir umhverfið á Íslandi er ekki samkeppnishæft. Er þessi ófyrirsjáanleiki óstöðugleiki í stefnumótun hjá stjórnvöldum og þess vegna spurði ég hv. þingmann hvort það hann teldi ekki svo vera að þessi fyrirtæki hefðu haft réttmætar væntingar um að þakið héldist óbreytt, burt séð frá því hvort hv. þingmaður og meiri hlutinn telja sem svo að þau þoli það alveg að tapa þessum endurgreiðslum. Síðan varðandi það sem hv. þingmaður segir um þá vinnu um heildarendurskoðun sem á að fara í þá langar mig að spyrja og vona að þetta er samt ekki það sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Í stjórnarsáttmálanum stendur ekki ég fyrst förum við í heildarendurskoðun og svo og spáum við því hvort við ætlum að gera þetta varanlegt heldur stendur að endurgreiðsluhlutfallið verði gert varanlegt og að farið verði í heildarstefnumótun. Ég les það ekki öðruvísi en svo að það eigi að gera endurgreiðsluhlutfallið varanlegt. Svo fara í heildarstefnumótun af þeim sökum að þá vil ég líka velta því upp: Sko, ókei, það kemur væntanlega út úr þessari heildarstefnumótun að það þurfi að fara eftir þeim athugasemdum og áhyggjum sem skatturinn hefur verið að koma á framfæri varðandi það að hafa skýrari ramma utan um hvað telst rannsóknir og þróun og hvaða félög geta verið að nýta sér það hverjir eru raunverulegir eigendur verkefnanna. Ég spyr því hv. þingmann: Hefði ekki verið rétt að fara fyrst í það til að reyna að ná fram þessum sparnaðarsjónarmiðinu sem hv. þingmaður fer í frekar en að valda þessum óstöðugleika hjá þessum fyrirtækjum, sem þeir einmitt benda á að sé mjög skaðleg fyrir þeirra rekstrarumhverfi og samkeppnishæfni svarar andsvari síðara sinni.
Virðulegur forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég, eins og kom fram bæði í framsögu minni og andsvörum í fyrra, að þá held ég að það sé mjög erfitt að hafa réttmætar væntingar um einhverja eitthvað sem teljist til kom, þetta aðgerða úrræða sem við verðum að bregðast við og styðja við fólk, heimili, fyrirtæki, atvinnulíf í þessum heimsfaraldri sem er búin að vera og var hér við lýði í hátt í tvö ár eða rúm tvö ár. En varðandi framtíðina og fyrirsjáanleikann þá get ég alveg tekið undir með hv. þingmanni varðandi það að það sé nauðsynlegt til framtíðar að við séum með þennan fyrirsjáanleika, eins og kom mjög skýrt fram hjá þeim sem komu fyrir nefndina, að slíkur fyrirsjáanleikinn væri nauðsynlegur og líkt og kom fram í fyrra andsvari mínu í svari mínu við fyrra andsvari var að við erum nú að bíða eftir þessari úttekt frá OECD. Nú er unnið að einmitt til þess að geta mótað heildstæða stefnu til framtíðar þannig að akkúrat eins og hv. þingmaður nefndi í andsvari sínu, hafi þennan nauðsynlega fyrirsjáanleika sem ég tek algerlega undir, er nauðsynlegur fyrir þessar mikilvægu atvinnugreinar.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, nr. 152/2009, um framlengingu bráðabirgðaákvæða. Gæsalappir opnast tímabundin hækkun endurgreiðsluhlutfalls vegna kostnaðar sem fellur til við rannsóknir. Þróun verður gerð varanleg. Þetta stendur skýrum stöfum í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem fjallað er um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Þess vegna kom það nýsköpunin og samfélaginu á Íslandi í opna skjöldu þegar fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram frumvarp um að bráðabirgðaákvæðið yrði framlengt um aðeins eitt ár og endurgreiðsluhlutfallið hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum lækkað, enda hafði fjöldi fyrirtækja þegar gert fjárfestingar og vaxtar áætlanir í samræmi við hlutföll núgildandi laga sem voru gefin fyrirheit um að yrðu framlengd óbreytt í stjórnarsáttmála. Það er fagnaðarefni að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til að horfið verði frá þessari skyndilegu breytingu á endurgreiðsluhlutfallinu. Hér eiga háttvirtur formaður efnahags- og viðskiptanefndar og aðrir nefndarmenn stjórnarmeirihlutans hrós skilið fyrir að standa í lappirnar en fyrsti minni hluti brýnir fyrir ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum að sýna stefnufestu og forðast allan hringlandahátt í stuðningi við nýsköpunarfyrirtæki og bara atvinnulífið yfirleitt. Nægur er óstöðugleikinn fyrir alþjóðageirann og hugvitsdrifnum atvinnugreinar í hinu sveiflukennda krónuhagkerfi og það er verkefni löggjafans og stjórnvalda að vega upp á móti þeirri óvissu og þeim rekstrarlegu áskorunum sem henni fylgja með því að skapa fyrirsjáanlegt stöðugt og samkeppnishæft laga og skattumhverfi slíkt verður ekki gert með því að vera sveifla hlutföllum og viðmiðunarfjárhæðir um fram og til baka eftir því hvernig vindar blása. Fyrsti minni hluti telur mikilvægt að skýra og skerpa á reglum um skattfrádrátt vegna nýsköpunar til að girða fyrir misnotkun á úrræðinu. Skatturinn hefur bent á að ýmis dæmi séu um að almennur rekstrarkostnaður sé talin ranglega fram sem rannsóknar og þróunarkostnaður og kallað eftir því að lögfest verði refsiviðurlög af einhverju tagi til að skapa varnaðaráhrif gegn misnotkun og sporna gegn óréttmætum endurgreiðslum. Ég held að það sé alveg einboðið að við horfum til slíkra lagabreytinga, helst bara strax í haust um leið og núgildandi endurgreiðsluhlutfall verða verði fest varanlega í sessi og ég ítreka að mér finnst mikilvægt að þetta gerist í haust á næsta löggjafarþingi. Ég held að það verði breiður stuðningur við þetta hér í þinginu.
Frú forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur, sem undirritaður var 28. nóvember 2021, má finna fyrstu áherslurnar í málaflokknum, iðnaður og nýsköpun sem hljómar svo endurgreiðslur vegna rannsóknar og þróunar verði framlengdar og farið yfir framkvæmd þeirra og eftirlit. Tímabundin hækkun endurgreiðsluhlutfalls vegna kostnaðar sem fellur til við rannsóknir og þróun verður gerð varanleg. Með frumvarpi þessu hefur ríkisstjórnin hins vegar lagt til að hætt verði við að gera ákvæðið varanlegt og þess í stað verði ákvæðið framlengt tímabundið til ársins 2023 og frádráttur vegna rannsóknar og þróunin lækkaður úr 35% í 30% fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Með frumvarpinu má því segja að ríkisstjórnin svíki hálsar gamalt loforð sitt gagnvart nýsköpunargeiranum og gerir þar með atlögu að rekstrargrundvelli fjölmargra nýsköpunarfyrirtækja sem hefðu þegar gert áætlanir sínar á grundvelli loforðanna frá því í nóvember. Rekstrarumhverfi nýsköpunarfyrirtækja geti verið afar ófyrirsjáanlegt og er háð mörgum óvissuþáttum sem fyrirtækin þurfa að huga vel að í áætlanagerð sinni. Það er ólíðandi að einn stærsti óvissuþátturinn í rekstri slíkra fyrirtækja séu dyntir í ríkisstjórninni. Óstöðugleiki á handahófskenndar breytingar á löggjöf er varðar starfsemi nýsköpunarfyrirtækja geta verið verulega skaðlegar fyrir fyrirsjáanleika og áreiðanleika í áætlanagerð. Fyrirtæki sem verða fyrir lækkun á endurgreiðsluhlutfalli yrðu líklega segja upp starfsfólki, jafnvel draga saman seglin og hætta við verkefni sem þegar væri komin af stað ef frumvarpið næði fram að ganga óbreytt. Það er því fagnaðarefni að meiri hlutinn hafi fallist á að gera breytingartillögu hv. þm. Gísla Rafns Ólafssonar þingmanns Pírata, að sinni og færa hlutfallið aftur upp í 35% eins og ríkisstjórnin raunar lofaði. Að því sögðu var það óforsvaranlegt af fjármálaráðherra að reyna að ganga jafn kröftuglega á bak orða sinna og til stóð með framlagningu frumvarpsins. Rökstuðningur fyrir lækkun endurgreiðsluhlutfallsins er takmarkaður í greinargerð með frumvarpinu. Þar segir einfaldlega að ívilnanir ná ekki eins langt og áður en það sé gert til þess að áætlaður kostnaður sé í samræmi við fjármálaáætlun fyrir árin 2023–2027 og til að mæta kostnaði vegna hugsanlegrar fjölgunar umsókna nýsköpunarfyrirtækja til Rannís. Þannig var ráðherra í raun búnir að ákveða að ganga á bak orða sinna við gerð fjármálaáætlunar án samráðs við fyrirtækin sem þó höfðu vænt réttmætar væntingar um annað. Í áliti meiri hluta nefndarinnar er fjallað um heildstæða stefnumótun í greininni til framtíðar, m.a. á grundvelli greiningar sem OECD vinnur nú að hér á landi og þar að auki er stefnt að heildarúttekt á árangri verkefnisins um endurgreiðslu rannsóknar og þróunar. Annar minni hluti tekur undir mikilvægi þess að ráðast í heildstæða stefnumótun í greininni en telur rétt að viðhalda óbreyttum hlutföllum sem meiri hlutinn hefur fallist á en einnig að viðhalda óbreyttu endurgreiðslu þakið þar til sú endurskoðun hefur átt sér stað og nýtt fyrirkomulag endurgreiðslan fellt fest í lög. Við slíka endurskoðun er einnig mikilvægt að líta til alvarlegra athugasemda sem skatturinn hefur gert varðandi mögulega misnotkun á kerfinu þar sem borið hefur á því að fyrirtæki hafa rukkað fyrir verkefni sem ekki geta kallast rannsóknir og þróun mögulega vegna vanþekkingar eða af ásettu ráði. Skatturinn hefur einnig bent á aðra glufur sem loka þurfi fyrir til þess að úrræðið nýtist með réttum hætti. Það er því mat okkar í 2. minni hluta að betur hefði farið á því að bæta úr þeim annmörkum sem framkvæmdaraðilar hafa bent á að séu á lögunum til að ná fram þeim hagræðingarsjónarmiðum sem ráðherra vísaði í að liggja að baki þessu frumvarpi. Þannig mætti spara án þess að grafa undan fyrirsjáanleika og rekstrarumhverfi stærri nýsköpunarfyrirtækja. Við endurskoðun regluverks er því mikilvægt að sporna við misnotkun kerfisins og ná þannig fram hagræðingu og koma í veg fyrir óhóflegar endurgreiðslur frekar en að innleiða lækkanir gagnvart fyrirtækjum sem höfðu réttmætar væntingar um að yrði ekki af. Með frumvarpinu er lagt til að hámarkskostnaður vegna frádráttar frá álögðum tekjuskatti færist úr 1,1 milljarði í 1 milljarð en nauðsyn lækkanirnar ekki rökstudd að neinu öðru leyti en með áðurgreindri til tilvísun í fjármálaáætlun fyrir árið 2003–2027. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að hámark greiðslna verði áfram 1 milljarður eins og lagt er til í frumvarpinu með vísan til sjónarmiða um aukna kröfu um ábyrga stjórn ríkisfjármála í ljósi óvissu um efnahags þætti, svo sem verðbólgu eða vaxtahækkanir. Það eru engu að síður árétta þær ívilnanir sem felast í bráðabirgðaákvæðum laganna, hafa skipt sköpum fyrir nýsköpunarfyrirtæki og það sé mikilvægt að samkeppnishæfni íslenskra nýsköpunarfyrirtækja sé áfram tryggð eftir því sem dregur úr efnahagslegum áhrifum faraldursins hér á landi og á heimsvísu. Því verður ekki annað séð en að meiri hluti nefndarinnar viðurkenni mikilvægi styrkjanna fyrir samkeppnishæfni íslenskra nýsköpunarfyrirtækja og efnahagslegt mikilvægi þeirra en kjósi þó að lækka hámark þeirra með vísan til almennrar óvissu. Annar minni hluti til hvergi hafa komið fram sannfærandi rök fyrir því af hverju nauðsynlegt sé að lækka hámark greiðslna og leggur því til að hámarksgreiðsla verði áfram 1,1 milljarður eins og verið hefur í gildandi lögum. Annar minni hluti leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Að upphæðin fari úr 1 milljarði í 1,1 og að þessu frumvarpi standa að þessu nefndaráliti. Afsakið, það steig standa, stendur sú sem hér stendur og hv. þm. Ásthildur Lóa Þórsdóttir. Mig langar aðeins að gera sérstaklega athugasemd við þá ákvörðun að gera endurgreiðsluhlutfallið ekki varanlegt eins og lofað er í stjórnarskrá vegna þess að það gengur ekki að segja í stjórnarsáttmála að það eigi að setja og festa hlutfall í lög og sömuleiðis að það eigi að fara í heildarendurskoðun á þessum málaflokki en segja svo eftir á: Heyrðu, nei, við þurfum fyrst að fara í þessa heildarendurskoðun og svo getum við skoðað hvort það eigi að vera varanlegt. Hér er hlutum snúið á hvolf. Það stendur mjög berum orðum og skýrum orðum að það hafi staðið til að gera endurgreiðsluhlutfalli varanlegt. Það er þessi hringlandaháttur, virðulegi forseti, sem ég er að vísa í, að sé ekki góður fyrir rekstrargrundvöll fyrirtækja sem höfðu réttmætar væntingar um að þetta endurgreiðsluhlutfall yrði fest í lög án tímatakmarkana, hvað sem svo síðar kæmi út úr einhverri heildarendurskoðun. En nú sitja uppi með það að enn og aftur er verið að framlengja bráðabirgðaákvæði með algerri óvissu um hvort ráðherra að mæta aftur á næsta ári og hugsi að hann getur sparað nokkrar krónur og aura með því að rífa rekstrargrundvöllinn undan nýsköpunarfyrirtækjum. Þetta eru ekki góð skilaboð inn í þennan viðkvæma og mikilvæga geira hér á Íslandi. Virðulegi forseti. Þetta eru ekki skilaboð sem auka traust á að það sé eitthvert mark á þessum stjórnarsáttmála, takandi þegar tóku ekki nema nokkra mánuði að svíkja skýrt loforð og það er ekki, ég verð nú að segja það að það eru ekki mörg skýr loforð í þessum stjórnarsáttmála en þetta er með um skýrari og að það er alveg augljóst þar hvað stóð til. En korteri seinna stendur eitthvað allt annað til. Það er auðvitað ekki traustvekjandi, virðulegi forseti, á gildi þessa stjórnarsáttmála í huga ríkisstjórnarinnar. En ég vil endurtaka eða taka undir þau orð sem hv. þm. Jóhann, Páll Jóhann Páll Jóhannsson, kom með hér áðan, að mér finnst það mjög gott að meiri hlutinn hafi ákveðið að standa fast á því að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 30 í 35 og standa þá a.m.k. tímabundið við gefin loforð í stjórnarsáttmála. Það er vel. En betur má ef duga skal. Það er ekki réttlætanlegt að lofa því að eitthvað skuli fest í lög en gera það svo ekki nema bara tímabundið, sér í lagi þegar slík lög beinast að fyrirtækjum sem þurfa augljóslega að gera áætlanir lengra fram í tímann en eitt ár í einu ef markmiðið er að vaxa og stækka og vera samkeppnishæf í alþjóðlegu samkeppnisumhverfi. Og ég vil kannski árétta að það er alveg sérstaklega mikilvægt fyrir Ísland að vera með samkeppnishæft og stöðugt umhverfi fyrir nýsköpunarfyrirtæki vegna þess að eins og gestir nefndarinnar bentu margir á þá býr Ísland líka við ákveðna ókosti gagnvart samkeppnisfærni. Það er smæð leyndarinnar, mannfæð líka, óstöðugleiki íslensku krónunnar verið nefndur og ýmsir nefndu líka að það væri allt of hár launakostnaður á Íslandi og af þeim sökum þyrfti þá að vera enn þá betra umhverfi fyrir nýsköpunarfyrirtæki á Íslandi heldur en í löndunum sem við berum okkur saman við til að vega upp á móti þessum þáttum sem draga úr samkeppnishæfni landsins. Þess vegna, virðulegur forseti, mótmæla þessum hringlandahætti og þessum: Ja, þessu rugli í loforðunum sem gefin voru til fyrirtækja. En að því sögðu þá styð ég þetta frumvarp og ég styð eða muni ná fram að ganga. En ég geri þessa eftirfarandi breytingu og ég brýni fyrir meiri hlutanum að gera betur.
Virðulegur forseti. Korter, nýsköpun, útgjöld eða fjárfesting og um það eru bara skiptar skoðanir og margir halda því fram að þegar við setjum peninga í nýsköpun þá séum við að fjárfesta í framtíðinni og þannig held ég að við getum alveg litið á það og ég. Ég hafði svo sem haft væntingar um að eftir að hafa lesið stjórnarsáttmálann og átta mig á því að það var verið að horfa til þess í stjórnarsáttmálanum að gera þá styrki sem höfðu verið settir í gegn í Kúveit 2020, gerir varanlega því að samkvæmt umsagnaraðili um þá hefðu þessar breytingar sem gerðar voru á árinu 2020 bara afgerandi áhrif á rekstrargrundvöll þessara fyrirtækja. Fyrir Kúveit var þessi styrkur 20% var hækkaður upp í 35 og það hafði úrslitaþýðingu fyrir mörgum sé fyrirtæki og við fengum til okkar umsagnaraðila sem fóru yfir þetta með okkur hversu mikils virði þessi styrkir væru og hversu mikla hjálp þeir hefðu veitt og einnig líka bara hvaða afleiðingar það gæti haft. Ef það yrði farið eftir því sem stóð í upphaflegu lögum, að lækka þetta úr 35 í 30 fyrir lítil fyrirtæki sem það eyddi mestu af sínum sinni innkomu í launakostnað. Gæti þetta haft þau áhrif að tapaðar kannski þremur til fjórum störfum og það getur auðvitað bara ráðið því hvort fyrirtækin lifi eða deyi hafa yfir að ráða mannauð til að vinna að þeirri nýsköpun sem þetta fyrirtæki vill ná fram og við fengum mjög eindregna afstöðu frá þessum aðilum sem veittu umsögn, margar hverjar mjög vandaðar. Ég hafði mjög gaman af því að lesa margt af því sem þar kemur fram og í einni slíkri þá. Þá segir m.a., með leyfi forseta: Fyrir hverjar 100 kr. sem fyrirtækið fjárfesta í rannsóknum og þróun fara 50 kr. beint til ríkissjóðs í formi skatta á launatekjur og tryggingagjalds rúmu ári síðar endurgreiðir ríkissjóður fyrirtækinu vegna fjárfestingarinnar 25–35 kr. en það er þar af leiðandi alltaf með 15–25 kr. í nettóhagnað. Arðurinn hins opinbera skilar sér í því áður en til fjárfestingar r s k kemur þannig að ríkið er alltaf búið að tryggja sig áður en hann veitir þessa rannsóknar og þróunarstyrki þannig að menn eru svo sem bara mjög vel tryggðir í þessu. En mér finnst alltaf gott að sjá einhverjar tölur á bak við það sem verið er að leggja fram. Virðulegur forseti. Í þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir er talað um hvaða þýðingu það hefði haft að fara til baka í stöðunni eins og hún var 20 þegar þetta kostaði 7,9 milljarða. En ef þetta hefðu verið 30% þá kostaði þetta 10,3 þannig að viðbótin, það væri þá 2,4 milljarðar. Nú er búið að taka ákvörðun um breytingartillögu um 5% í viðbót og það mun væntanlega bæta við tölu upp á 1,4 milljarða þannig að niðurstaðan gæti þá orðið 11,7 milljarðar í heildina og það er bara gott að sjá slíka tölu. Þetta er há tala vissulega. En miðað við það frumvarp sem við höfum verið að ræða hér á undan, við vorum að ræða hér niðurgreiðslur vegna virðisaukaskatts á á hérna, kvikmyndaframleiðsla á Íslandi lágu ekki fyrir neinar tölur. Hér erum við þó alla vega með einhverja áætlun sem er ekkert víst að standist en hún er þó alla vega til staðar sem viðmið þannig að það sé hægt að átta sig á þessu hvaða þýðingu þetta getur haft. En um leið getum við áttað okkur á því hvað þetta getur skaffað okkur í í kassann miðað við það sem ég las upp úr þessari umsögn um alla vega 15–25 kr. sem væru þá nettó tala í ríkissjóð eða 15–25% sem skiptir verulegu máli. Þannig að ég hefði auðvitað að miðað við þann stjórnarsáttmála sem lá fyrir vilja halda þessu óbreyttu. En ég tel að og vil bara þakka meiri hlutanum í nefndinni fyrir að hafa haldið þessu til streitu og náð inn til baka þessum 5% og vildi því bara styðja málið eins og það kemur fyrir. Þetta er ekki mjög stór biti fyrir stórfyrirtæki. Það að kyngja því að þarna fari þetta lækki úr 1100 milljónum í milljarð. Það er ekki stærsti kostnaðurinn í þessu. En þetta er sannarlega hjálpar minni fyrirtækjum til að halda fyrirtækjunum gangandi, ráða til sín fólk sem hefur yfir að ráða þekkingu sem er svo nauðsynleg fyrir okkur. Þessi iðnaður og þessi nýsköpun hefur verið kölluð fjórða stoðin og við eigum auðvitað bara að hlúa að henni eins og við getum. Það skiptir okkur máli að við séum ekki bara að hugsa um sjávarútveg sem einhverjar útflutningsgrein eða ferðamannaiðnað sem er nú tiltölulega að greiða lág laun, heldur að styðja við og standa með atvinnugreinum sem geta þá verið samkeppnishæf við önnur lönd hvað varðar laun. Þannig að mér finnst þetta bara af hinu góða og ég styð þetta með glöðu geði. Fleiri hafa ekki kvatt sér.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um breytingu á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Um syndir eignir og fleira. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 140/2018. Breytingarnar byggjast annars vegar á þeim breytingum sem alþjóðlegir fjármála aðgerða, hópurinn f TF, gerði á aðferðafræði sinni og tilmælum um sýndar eignir frá árinu 2019 og hins vegar á þeirri reynslu sem er komin á beitingu laganna. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og okkur bárust umsagnir. Nánar er greint frá því í nefndaráliti sem liggur frammi íslensk stjórnvöld hafa mótað sér þá opinberu stefnu að íslensk löggjöf skuli á hverjum tíma innihalda fullnægjandi varnir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og uppfylla þær alþjóðlegu kröfur sem gerðar eru til varna gegn slíkum brotum. Liður í því er að endurskoða löggjöf með reglubundnum hætti, bæði með tilliti til alþjóðaskuldbindinga og reynslu af beitingu löggjafar. Meiri hlutinn telur frumvarpið mikilvægt með vísan til þessara sjónarmiða. Meiri hluti nefndarinnar leggur hins vegar til nokkrar breytingar á frumvarpinu í ljósi umsagna og annars samráðs. Í fyrsta lagi er um að ræða tilteknar breytingar sem snúa að notkun hugtaka og orðalagi. Í öðru lagi er lagt til að gerð verði krafa um að aðili sem hyggst bjóða upp á þjónustu tengda sýndarfé hérlendis stundi starfsemi frá fastri starfsstöð hér á landi til að tryggja að Seðlabanki Íslands geti með fullnægjandi hætti sinnt eftirliti með starfseminni. Í þriðja lagi er lögð til breyting sem lýtur að hæfisskilyrðum þannig að sambærilegar reglur gildi um sambærilega aðila á fjármálamarkaði. Um þetta vísa ég til greinargóðrar umfjöllun í nefndaráliti um þessar breytingar. Að öllu þessu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum. Undir álit meiri hlutans rita auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn, Guðrún Hafsteinsdóttir, Ágúst Bjarni Garðarsson, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Guðbrandur Einarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Jóhann Páll Jóhannsson og Steinunn Þóra Árnadóttir, höfum sagt næstum fullt hús.
Garðarsson. Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem varðar fjöldatakmörkun rafmagnsbifreiða og fleira. Með frumvarpinu eru lagðar til þrjár breytingar á lögum um virðisaukaskatt sem ætlað er að gildi tímabundið. Í fyrsta lagi er um að ræða heimild til endurgreiðslu virðisaukaskatts til björgunarsveita vegna vinnu við sér útbúa ökutæki björgunarsveita til björgunarstarfa. Í öðru lagi er lagt til að fjölga rafmagnsbifreiðum sem hafa fengið niðurfellingu virðisaukaskatts og kveða á um ný fjárhæðarmörk þeirrar heimildar. Í þriðja lagi er lögð til breyting að því er varðar heimild til að undanþiggja tiltekna fjárhæð frá skattskyldri veltu við endursölu á vistvænum bílum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hlutinn áréttar sérstaklega. Það er markmið ríkisstjórnarinnar, fjöldi rafbíla og annarra vistvænna bifreiða á Íslandi verði orðin 100.000 árið 2030 er gert ráð fyrir því í stjórnarsáttmálanum að full orkuskipti verði eigi síðar en árið 2040. Mikilvægt er því að stuðla að orkuskiptum í fólks bifreiðaflotanum og er fyrirliggjandi frumvarp skref í þá átt. Þær heimildir sem verið hafa í lögum í langan tíma eða tæpan áratug um lægri virðisaukaskatt af rafmagnsbílum bifreiðum hafa spilað stórt hlutverk í orkuskiptum í fólksbifreiða, flotanum og mikilvægt er því að halda áfram í þá átt og er framlenging aðgerða sem þessara byggð á reynslu og góðu árangursmati. Meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingu á frumvarpinu til að unnt verði að niðurfella virðisaukaskatt á léttum bifhjólum, svo sem nánar er greint frá í nefndarálitinu og vísast til greinargerðar og góðrar umfjöllunar þar um í nefndarálitinu. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu. Undir álit meiri hlutans rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn, Guðrún Hafsteinsdóttir Diljá, Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, fjöldatakmörkun, rafmagnsbifreiða og fleira. Fyrsti minni hluti styður heils hugar 1. gr. frumvarpsins um ívilnun til björgunarsveita vegna breytinga á bifreiðum til sérútbúin fyrir björgunarstörf, en meginefni frumvarpsins snýr að skattaívilnunum vegna rafmagnsbifreiða. Frá árinu 2012 hafa 27,5 milljarða kr. milljarðar verið veittir í skattaívilnanir vegna vistvænna bifreiða. Með frumvarpi þessu er lagt til að hækka fjöldatakmörkun rafmagnsbifreiða sem geta notið slíkrar ívilnunar á þessu ári og því næsta um þriðjung. Gert er ráð fyrir því að það muni hafa í för með sér rúmlega 5,5 milljarða kr. aukið tekjutap fyrir ríkissjóð. Fyrsti minni hluti er fylgjandi orkuskiptum í samgöngum og telur jákvætt að í öndverðu hafa verið skapaðar hvatar til að flýta fyrir þeim en bendir þó á að þeir hvatar eru engu að síður ómarkvissir og virðist lítill gaumur hefur verið gefinn að því hvernig þau dreifðust á ólíka þjóðfélagshópa. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er algengasta verð þeirra rafmagnsbifreiða sem hafa notið ívilnunarinnar á bilinu fjórar og hálf til 5,5,5 milljón króna og meiri hluti þeirra kostaði meira en fjórar milljónir lágtekjuhópa á borð við öryrkja og fólk á lágmarkslaunum sem þurfi á bifreið að halda. Vegna hreyfihömlunar eða fjölskyldu þarf að hafa einfaldlega ekki efni á svo dýrum bifreiðum. Þau notast frekar við gamlar ódýrari bifreiðar sem nota hefðbundnari orkugjafa. Það er jarðefnaeldsneyti þar sem vistspor, framleiðslu þeirra bifreiða er þegar markað og vistspor förgunar þeirra verður óhjákvæmilegt. Væri nærtækara að veita þeim ívilnanir vegna viðhalds og skapa þannig hvata til að framlengja líftíma þeirra. Mikilvægt er að fullnýta óhjákvæmilegt vistspor og seinka mynt. Myndun nýrra vistspor sem endurnýjun þessara bifreiða með nýjum bifreiðum mun á einhverjum tímapunkti hafa í för með sér. Einnig gerir minni hlutinn fyrsti minni hluti athugasemdir við þá forgangsröðun sem endist endurspeglast í frumvarpinu þegar litið er til hækkandi verðbólgu, m.a. vegna ört hækkandi eldsneytisverðs ásamt miklum vast vaxtahækkunum sem hafa leitt til hækkandi greiðslubyrði lána og ört hækkandi leigu sem ljóst er að mörg heimili munu ekki geta staðið undir. Á meðan það ástand gengur yfir. Telur fyrsti minni hluti af þessum fjármunum yrði betur varið til að hjálpa þeim sem minnst hafa og verst eru staddir frekar en að beina þeim hópum sem hafa þrátt fyrir ástandið sem hér er lýst næg fjárráð til að eignast eða endurnýja rafmagnsbifreið. Ástandið á Íslandi sem og víðar í heiminum er grafalvarlegt. Verðbólgan geisar sem aldrei fyrr auk þess sem húsnæðiskostnaður hefur hækkað um tugi þúsunda, hvort sem um er að ræða lán eða leigu. Fjöldi fólks horfir fram á erfiða tíma og þarf að draga verulega saman seglin. Það fólk er ekki að fara að kaupa sér rafmagnsbíl, aðgerðir ríkisstjórnarinnar fyrir þau heimili sem verst standa hafi verið í mýflugumynd en hér er í nafni pólitíska stefnu verið aðild að þeim sem standa það vel að geta keypt sér rafmagnsbíl fyrir fimm milljónir, 5,5 milljarð. Þó að markmiðið sé gott er þessi forgangsröðun í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru algerlega kolröng. Þetta er meira en mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar gegn verðbólgu fyrir lágtekjuhópa sem kynntar voru með pompi og prakt fyrir skömmu munu kosta verðmiðinn á aðgerðum. Fyrir lágtekjuhópa er 4,7–5,2 milljarðar. Þeir sem hafa efni á rafbílum 5,5 milljarð. Látum það síðasta sinn. Fyrsti minni hlutinn styður orkuskiptin en getur aftur á móti ekki stutt frekari ívilnanir til þeirra sem hafi næg hafa yfir nægu fé að ráða fyrir rafmagnsbifreiðum á meðan hægt væri að nýta þær tekjur sem annars rynnu í ríkissjóð til að styðja við þá hópa sem höllustum fæti standa. Fyrsti minni hluti mun því ekki styðja aðrar greinar frumvarpsins, sótt út úr öllu korti. Þingmaður Reykjavíkur.
Framsögumaður 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, fjöldatakmörkun rafmagnsbifreiða og fleira. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Annar minni hluti styður efni frumvarpsins og lýtur á skattaívilnanir vegna rafmagnsbíla sem mikilvægt verkefni, mikilvægt verkfæri, afsakið, til að hraða útfösun jarðefnaeldsneytis þótt slíkur stuðningur renni að mestu til efri tekjuhópa til að hraða rafbílavæðingu inni skiptir sérstaklega miklu að liðka fyrir rafvæðingu bílaleigu. Flotans um bílaleigufyrirtækja hafa að jafnaði keyrt hátt í helming allrar nýskráðra bíla á Íslandi undanfarin ár. Þetta eru bílar sem enda á eftirmarkaði og það gefur augaleið að kauphegðun þessara fyrirtækja hefur gríðarleg áhrif á samsetningu bílaflotans á Íslandi í heild. Samfylkingin hefur líka kallað eftir því að það verði tekin stefnumarkandi ákvörðun um að hætta nýskráningu fólksbíla sem ganga fyrir bensíni og dísilolíu eigi síðar en árið 2025 og að ýtt verði undir uppbyggingu hleðslustöðva. Til samræmis við það. Til að draga úr losun frá vegasamgöngum skiptir þó einna mestu að liðka fyrir fjölbreyttum ferðavenjur, draga úr bílaumferð almennt þétta byggð og efla almenningssamgöngur. Í þessu samhengi vill annar minni hluti brýna fyrir stjórnarmeirihlutanum að virða samning um eflingu almenningssamgangna sem ríkið og Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu gerðu með sér árið 2012 en uppsafnaðar vanefndir ríkisins á þeim samningi nema um 1,5 milljörðum kr. í stað þessarar vanfjármögnun mörk gagnvart almenningssamgöngum gætu Íslendingar tekið sér ríkisstjórn jafnaðarmanna, frjálslyndra og græningja í Þýskalandi til fyrirmyndar en sú ríkisstjórn brást við hækkandi eldsneytiskostnaði vegna Úkraínu stríðsins með því að niðurgreiða almenningssamgöngur í stórum stíl og veita stórfelldan afslátt af fargjöldum í lestir og strætisvagna. Að því sögðu þá styð ég eindregið þetta frumvarp.
Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi eru lagðar til tvær meginbreytingar á lögum um virðisaukaskatt, annars vegar er varðar heimild til endurgreiðslu virðisaukaskatts björgunarsveita þannig að sérstaklega verði tekið fram að heimilt sé að endurgreiða virðisaukaskatt af vinnu við að sérhver ökutæki, björgunarsveitir til björgunarstarfa og hins vegar að fjöldatakmörkun rafbíla, heimildar til niðurfellingar virðisaukaskatts á undanþágu frá skattskyldu veltu vegna innflutnings og sölu rafbíla aukin það er í bráðabirgðaákvæði 24 eru einnig lögð til breyting varðandi gildandi heimildir skattaðila til að undanþiggja tiltekna fjárhæð frá skattskyldri veltu við endursölu á vistvænum bifreiðum. Þriðji minni hluti styður ofangreindar breytingar en telur þó eftir umfjöllun nefndarinnar rétt að leggja til nokkrar breytingartillögur er varða efni frumvarpsins. Í vinnu sinni kallaði nefndin eftir minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um upplýsingar sem varða dreifingu virðisaukaskatts, ívilnana á mismunandi orkugjafa og mismunandi tekjutíundir. Talnagögn inn bera með sér að nýting ívilnana aukist verulega eftir því sem tekjur aukast. Þannig nýtast 47% allra ívilnanir fyrir vistvæna bíla efstu tekjutíundinni þegar um einstakling er að ræða en 24% fjölskyldna. Það er því ljóst að ívilnunin nýtist í mun meira mæli lágtekjuhópum frekar en þeim sem lægri tekjur hafa og þannig stríði framkvæmd hennar gegn réttlátum umskiptum. Í orkuskiptum við teljum, og ég tel mikilvægt að stuðla að því að ívilnun til orkuskipta dreifist jafnar aðrar tekjutíundir og þar af leiðandi ættu ívilnanir einnig ná til ódýrari vistvænna ökutækja eins og metanbíla að efna, efla aðgengi allra tekjuhópa af vistvænum orkugjöfum er afar mikilvægur þáttur í réttlátum umskiptum og þar af leiðandi tel ég rétt að gera tillögur þess efnis. Ég geri einnig athugasemdir við það að þetta ívilnunarkerfi tekur ekkert tillit til mikilvægis þess að fækka bílum í umferð til að bregðast við sívaxandi loftmengun og álagi á vegakerfið, mengun af völdum slits á malbiki og bíta ekki með mjög skaðleg heilsu fólks. Þar af leiðandi er ekki nóg að auka að auðvelda kaupa á rafbílum ef fækkun bíla í umferð fer ekki fram samhliða. Í núgildandi lögum er ekkert sem kemur í veg fyrir að einn og sami einstaklingurinn eða fjölskyldan nýti heimilin heimildanna, oft einnig einstaklingur eða ein fjölskylda geti eignast mörgu ökutæki með nýtingu ívilnanirnar og sömuleiðis er ekkert sem kemur í veg fyrir að einstaklingur eða fjölskylda sem fyrir eiga bifreiðar sem notast við jarðefnaeldsneyti njóti ívilnunar til að bæta við fleiri farartækjum á heimili nú. Hvers vegna geri ég athugasemdir við þetta? Í fyrsta lagi vegna þess að það er fjöldatakmörkun á þessa endurgreiðslu. Það eru bara ákveðnir margir sem fá aðgang að þessu endurgreiðslukerfi, kvóti faghóps, það að fólk sé að nýta sér endurgreiðslunnar, oft til þess að eiga mörg ökutæki eða það að fólk sé að nýta sér endurgreiðslunnar til þess að geta fengið sér þriðja, fjórða eða fimmta bíl, bara eitthvert leikfang, heimreiðina jafnvel. Ég tel það ekki góða nýtingu, hvorki af þessum kvóta né á skattfé almennings að niðurgreiða kaup á þriðja, fjórða, fimmta ökutæki, jafnvel öðru ökutæki. Ástæðan fyrir því er tvíþætt, reyndar margþætt. En við skulum fókus á þessi tvö atriði að það er þessi kvóti sem ég minntist á að það eru bara ákveðið margir á ári sem geta fengið þessa endurgreiðslu. Það að viðkomandi geti nýtt sér endurgreiðslunnar tvisvar og jafnvel þrisvar finnst mér ekki í anda þess að hafa jafnt aðgengi að þessu. Það er augljóst að aðili sem getur keypt sér bifreið einu sinni tvisvar á ári tilheyrir hærri tekjutíundum heldur en þeir sem hafa kannski einungis efni á því að kaupa sér eina beri. Ég óskaði eftir gögnum og um það hvernig þessar ívilnanir hefðu nýst fólki eftir því hversu margar bifreiðar það átti fyrir þegar það naut ívilnunarinnar. Ég ætla aðeins að útskýra, vegna þess að ég held að þessi beiðni mín hafi ekki komist til skila, að ég fékk a.m.k. ekki þau gögn sem ég taldi mig hafa verið að biðja um frá ráðuneytinu þannig að því miður nýtist ekki, hvorki í nefndarálitinu né í þessari ræðu. En það sem ég var að leitast eftir var að kanna hversu margar bifreiðar viðkomandi einstaklingar eða fjölskyldur átti fyrir þegar þau nutu þessarar endurgreiðslu, ekki hversu margar vistvænar bifreiðar eða hversu oft hefur áður notið endurgreiðslu heldur hversu margar bifreiðar voru skráðar á viðkomandi einstakling eða fjölskyldu þegar viðkomandi fékk þessa ívilnun og það var einmitt til að renna stoðum undir það að oft er fólk að kaupa sér þriðja fjórða bíl fjölskyldunnar sem verður að segjast að það er alger óþarfi. Ef við erum að tala um að slit á vegakerfinu. Þegar hún talar um loftmengun fer hann að tala um þau alvarlegu heilsufarslegu áhrif sem slit, bæði frá bíls ekkjum og af slit vegakerfisins, hefur á heilsu fólks. Þar af leiðandi er ég með breytingar sem ég geri nánar grein fyrir hér á eftir til að taka tillit til þess. En það segir einmitt í nefndarálitinu, virðulegi forseti, í ljósi og í anda þess að vinna að réttlátum umskiptum, sem þýðir að það eigi að vera jafnt aðgengi að orkuskiptum líka óháð efnahag en alla vega með tilliti til efnahags, þá leggjum við til breytingar en ég legg til breytingar með það að markmiði að ívilnunin nýtist fyrst og fremst þeim sem þurfa á henni að halda fyrir eigin samgöngur. Í því felst að einstaklingar og fjölskyldur sem eiga engan bíl fyrir njóta fái að njóta fullrar endurgreiðslu virðisaukaskatts en þau sem eiga einn bíl fyrir óháð tegund njóti hálfrar endurgreiðslu og þau sem eiga fleiri en einn bíl fyrir njóti engrar endurgreiðslu. Þannig telji hægt að spara umtalsverða fjármuni og líka tryggja jafnari dreifingu á þessum endurgreiðslum á réttlátari dreifingu á þessum kvóta sem er búið að setja á endurgreiðslna. En með þessar mínútur sem ég á eftir, virðulegi forseti. Þá vil ég einbeita mér að metanbílum sem mér finnst mjög vannýtt auðlind hér á landi. Heimildir niðurfellingar virðisaukaskatts var fyrst bætt við lögin árið 2012 en tilgangur þessara styrkja samkeppnishæfni umhverfisvænna bifreiða með litla eða enga losun koltvísýrings. Lengi vel hafa svokallaða er tengil tvinnbílar notið þessarar ívilnunar en þeir menga oft á köflum á við sparneytin bensínbíl og nú munu slíkar ívilnanir renna sitt skeið sem minni hlutinn, þriðji minni hluti styður aftur á móti að metanbílar alltaf verið undanskildir þessum ívilnunum þrátt fyrir að vera mjög vistvæn ökutæki. Það kom mér satt að segja á óvart að á meðan tengil tvinnbílar sem menga töluvert meira heldur en metanbílar fái þessa endurgreiðslu hafi fengið þessa endurgreiðslu ef um árabil hafi metanbílar ávallt verið undanskildir. En staðan er eins og staðan er. En í ljósi þess að tengil tvinnbílarnir eru á leiðinni út þá tel ég rétt að metanbílarnir komi inn í nafni réttlátra umskipta og vegna umhverfisvænna sjónarmiðum. Metanbílar eru nefnilega afar vistvæn ökutæki. Þau nýta þar af leiðandi þau nýta þar að auki innlent eldsneyti, metan í gas sem verður til við urðun á rusli hér á landi, en sjálft gas er afar öflug gróðurhúsalofttegund sem eru mun skaðlegri en koltvísýringur eða allt að 25 sinnum skaðlegri framför. Það er því nauðsynlegt að brenna metan frekar en að sleppa út í andrúmsloftið. Að keyra metanbíl er því umhverfisvænt að tvo veg, það brennur hættulegu gasi og það gerir notenda bifreiðarinnar kleift að sniðganga jarðefnaeldsneyti. Flestir metanbílar eru með tanka bæði fyrir jarðefnaeldsneyti og metan sem fellur vissulega utan skilgreiningarinnar um hreinorkubíla. Aftur á móti eru metanbílar mun umhverfisvænni en tengiltvinnbílar þar sem það er hægt að keyra margfalt lengri vegalengd á metangasi heldur en fæstir flestir tengil. Tvinnbílar geta að jafnaði keyrt á rafmagni. Síðan er nóg af umfram metangasi á Íslandi sem verður að brenna því töluvert framboð af eldsneyti fyrir metanbíla sem gott væri að nýta frekar en að sóa nýir metanbílar eru að jafnaði töluvert ódýrara heldur en nýir rafmagnsbílar og þar að auki ekki eins kostnaðarsamir og mengandi í framleiðslu. Endurgreiðslur vegna metanbíla býður upp á hagstæðar kost og góð orkuskipta. Fjárfesting fyrir lægri tekjutíundir sem hafa ekki ráð á að kaupa nýjan rafbíla að útvíkka heimildina leiðir því til réttlátari umskipta í orkuskiptum. Því legg ég til að bætt verði við ákvæðið heimild til að fella niður virðisaukaskatt við fyrstu sölu og endursölu metanbíla líkt og þeim rafbíla og vetnisbíla. Enn fremur legg ég til að bætt verði fjöldatakmörkun við 7. mgr. samhljóða fjöldatakmörkunum vetnisbifreiðar. Það er 15.000 ökutæki. Að öðru leyti styð ég þetta frumvarp en ég tel skorta upp á heildstæða sýn að réttlát umskipti séu tekin með í reikningi og að við verðum að virkja þessa vannýttu auðlind sem notkun metangass sem eldsneyti. Vissulega er umhverfisins vegna. Fólst einhver hótun.