Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talaði um nýjar upplýsingar um lagalega fyrirvara. Það er ekki um neinar nýjar upplýsingar að ræða heldur útskýringar á þeim fyrirvörum sem hv. þingmaður er að óska eftir upplýsingum um. Þær upplýsingar er að finna á bls. 3 í frumvarpinu um innleiðingu reglugerðarinnar, um að ákvæðin um tengd lönd séu ekki í gildi. Um það eru lagalegir fyrirvarar. Í ræðu hv. þingmanns um orkupakkann sem hann hélt 8. apríl sl. varð honum tíðrætt um fullveldið. Það er svolítið áhugavert að eftir næstum aldarlangt ferli þar sem heimurinn hefur verið að opnast með landamæraleysi og auknum alþjóðasamskiptum og alþjóðaviðskiptum sé fullveldið aftur orðið áberandi í stjórnmálum. Ég hef merkt það hjá andstæðingum þriðja orkupakkans, á orðum þeirra og í ræðum. Sérfræðingar hafa merkt það í takti við aukna áherslu stjórnmálamanna á lokun, þjóðernishyggju og landamæri. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það virkilega svo að fullveldi íslensku þjóðarinnar sé ógnað með einhverjum hætti með þriðja orkupakkanum og þar með EES-samningnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef frá fyrsta degi verið mikill stuðningsmaður þátttöku Íslendinga í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef sýnt þann stuðning í verki hér á Alþingi með því að beita mér fyrir því að unnin verði skýrsla, að norskri fyrirmynd, þar sem teknir verði út kostir og gallar þessa samstarfs. Nýjasta skýrslan sem er fyrirliggjandi um þetta atriði er frá 2007 og ég tel að nú sé liðinn það langur tími og mikil viðbótarreynsla hafi fengist sem geri slíka skýrslu nauðsynlega. Ég tel að við þurfum að styðjast á hverjum tíma við nýjar eða nýlegar skýrslur í umræðum um þátttöku okkar í þessu samstarfi. Við höfum mikilla hagsmuna að gæta, hvernig við háttum stefnumörkun á hverjum tíma. Það er markmið þessarar skýrslu sem er, eins og ég gat um, gerð að norskri fyrirmynd. Það hefur valist mikið ágætisfólk í þá nefnd sem hæstv. utanríkisráðherra skipaði til að hafa forgöngu um gerð þessarar skýrslu. Ég tel að þar séu mikil verkefni, m.a. leyfi ég mér að vonast til þess að þar verði ítarleg, hagfræðileg greining á fjárhagslegum hagsmunum sem fylgja aðild okkar að þessu samstarfi. Sömuleiðis verði rýnt í til að mynda þann feril sem á sér stað varðandi innleiðingu nýrra gerða og þá hef ég sérstaklega í huga hvort við þurfum ekki að vera virkari á fyrri stigum en kannski í raun hefur borið vitni, líka í þessu máli sem við fjöllum um núna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hef einmitt merkt á orðum og gott ef ekki af greinum hv. þingmanns stuðning hans við EES-samninginn. Ég er fyllilega sammála honum í því að við þyrftum að vera virkari á fyrri stigum við innleiðingu mála. Mig langaði að koma aftur inn á orð hans um fullveldið og efasemdir um fullveldið og hvort þriðji orkupakkinn standist stjórnarskrá okkar og hvort við séum að afsala okkur fullveldi, eins og hann minntist á sérstaklega í ræðu sinni 8. apríl sl. Fullveldi ríkja snýst einmitt um rétt ríkja til að koma fram á alþjóðavettvangi og stofna til þjóðréttarlegrar skuldbindinga. Frá sjónarhóli þjóðaréttar snýst fullveldi einmitt um getu ríkisins til að taka á sig skuldbindingar er varða þátttöku í alþjóðastofnunum og alþjóðasamningum. Er hv. þingmaður ósammála þessu? Hér steig hann í pontu, herra forseti, og talaði vel og fallega um EES-samninginn en samt sem áður hefur hann þessar gríðarlega miklu efasemdir um þriðja orkupakkann. Ég vil gjarnan fá að heyra skýrar frá hv. þingmanni hvort hann telji að Ísland fái minna út úr því sem smáríki [[Forseti hringir.]]að taka á sig skuldbindingar sem felast í alþjóðasamningum á borð við EES-samninginn [[Forseti hringir.]]en fái meira út úr því að standa utan alþjóðasamninga á borð við hann.
Herra forseti. Það er einmitt í krafti fullveldis eins og hv. þingmaður gat réttilega um sem við tökum þátt í alþjóðlegu samstarfi og höfum gert það. Við tókum stórpólitíska og mikilvæga ákvörðun 1949 um að gerast stofnaðilar að Atlantshafsbandalaginu. Við tókum mikilvægar ákvarðanir á áttunda áratugnum, m.a. með aðild að EFTA, og síðar á tíunda áratugnum með því að gerast aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Það er auðvitað gert í krafti fullveldisins. Á það er að líta að við erum þjóð og við eigum sem þjóð hagsmuna að gæta. Í alþjóðlegu samstarfi hvar sem er ber okkur að gæta okkar hagsmuna og í þessu máli eru mikilvægir hagsmunir undir, þ.e. forræði þjóðarinnar yfir sínum orkuauðlindum. Hér liggur fyrir álitsgerð sem ég hef farið [[Forseti hringir.]]mjög ítarlega yfir í mínum ræðum og margir aðrir ræðumenn sem vekur upp alvarlegar spurningar. [[Forseti hringir.]]Og þá er það skylda alþingismanna að stíga með gát og [[Forseti hringir.]]varlega til jarðar.
Forseti sér ástæðu til þess að biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvar ég á að byrja eftir ræðu hv. þingmanns. Ég ætla að byrja á að segja að það er mjög óheiðarlegt að slíta úr samhengi orð fræðimannsins Davíðs Þórs Björgvinssonar, ég verð að segja það. Mér finnst það mjög óheiðarlegt, enda lét hann þessi orð falla í tengslum við álitsgerð sína, sem er ansi skýr, um að þessir fyrirvarar séu óþarfir og að þriðji orkupakkinn sem slíkur brjóti ekki á neinn hátt gegn stjórnarskrá. Mér finnst mjög óheiðarlegt að koma hingað upp og rangtúlka orð hans í pontu þingsins. Varðandi lagalega fyrirvara, enn og aftur, sem hv. þingmaður kallar eftir, segir að sé nýtt, þá veit ég ekki hvort ég þarf einfaldlega að lesa upp úr greinargerðinni, sem ég hef nú gert áður. Á blaðsíðu 3 er farið yfir fyrirvarana og þeir eru ansi skýrir. Þeir eru ekki bara sú staðreynd að við séum eyja, eins og einhverjir vilja halda fram. Þetta er einfaldlega sú staðreynd að þau lagalegu ákvæði um lönd sem eru tengd taka ekki gildi. Það mun verða skýrt tekið upp í innleiðingarreglugerðinni. Hvernig fer það fram? Það fer fram með því að þetta plagg sem við erum að ræða í dag er leyfi Alþingis, það leyfir ríkisstjórninni að koma með innleiðingarreglugerð og þessi fyrirvari mun standa í henni. Þetta er ekki eini fyrirvarinn af því að það er líka fyrirvari til umræðu í atvinnuveganefnd þar sem er fjallað um að Alþingi þurfi að taka ákvörðun um hvort hér verði lagður sæstrengur. Mig langar að spyrja hv. þingmann eftir þessar leiðréttingar: Hvað telur hann að felist í valdframsalinu? Er eitthvað meira valdframsal en það að ESA tekur ákvörðun ef ríki sem eru tengd koma sér ekki saman um niðurstöðu eða eru ósammála um niðurstöðu er varðar tengingarnar? Er eitthvað meira í því valdframsali?
Herra forseti. Ég vísa fullyrðingum hv. þingmanns og formanns utanríkisnefndar um óheiðarleika á bug og ég vísa þeim til föðurhúsanna. Mér finnst þetta giska djarft af hv. þingmanni sem fór frjálslega með sannleikann í sjónvarpsviðtali fyrr í kvöld þegar hún fjallaði um þessi ummæli. Ég var viðstaddur þennan fund. Ummælin voru svar við spurningu frá mér. Ég skildi ummælin á þann veg sem ég hef lýst og ég hef fullan rétt á því að lýsa því hver sé skilningur minn á því án þess að hv. þingmaður fari með dylgjur eða ásakanir um óheiðarleika. Hún ætti að líta í eigin barm, hún ætti að skoða það sem hún lét sér sjálf um munn fara í viðtali þar sem hún var gestur ásamt formanni Miðflokksins fyrr í kvöld. Varðandi fyrirvarann verð ég að segja að mér finnst hv. þingmaður líka eilítið djarfur að fjalla um hann á þann hátt sem raun ber vitni vegna þess að það sem gerðist í dag var að hinn lagalegi fyrirvari, sem hefur verið veltiás í þessu máli, gufaði upp. Spurt var: Hvar þessi fyrirvari? Þá komu mörg svör. Ég fór yfir þrjú eða fjögur af þeim svörum í ræðu. Hvernig væri að þeir ágætu hv. þingmenn sem eru fylgjendur málsins litu í eigin barm og skoðuðu hug sinn í ljósi þess að það atriði sem málið er talið velta á hafi gufað upp og sést hvergi? Nýjasta kenningin er sú að hans muni vera að leita í einhverri reglugerð sem er ráðgert að verði gefin út en hefur ekki verið sýnd og ekki kynnt Alþingi. Þetta var sagt hér. Hv. þingmaður getur hent gaman að því eins og hv. þingmaður vill. En þetta eru einfaldlega staðreyndir. Því miður hef ég ekki tækifæri núna til að svara fleiru en ég mun gera það í síðara svari.
Virðulegi forseti. Það er afar sérkennilegt að heyra þetta frá hv. þingmanni. Það þarf ekki annað en að lesa greinargerð frá fræðimanninum Davíð Þór Björgvinssyni til að sjá að hann slær út af borðinu allar röksemdafærslur Miðflokksins í málinu. Þær snúast aðallega um stjórnskipuleg álitaefni. Hann slær á fingur þeirra allra, eins og fleiri fræðimenn. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að ég hef ekki fengið svör við því enn þá, hvernig hægt sé að vísa svo oft í rök Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árnasonar Hirsts en komast að allt annarri niðurstöðu en þeir. Hvernig notið þið rökin hans gegn niðurstöðum hans? Ég er raunverulega mjög forvitinn um þetta af því að það stendur að það sé enginn lögfræðilegur vafi á þeirri leið sem við förum, hún sé algjörlega í samræmi við stjórnarskrá. Hann hefur líka sagt að lagalegi fyrirvarinn, ásamt staðfestingu orkumálastjóra ESB, hafi verulega þýðingu. [[Forseti hringir.]] Ég fæ ekki séð að hægt sé að nota röksemdafærslu manns gegn niðurstöðu hans til að komast að annarri niðurstöðu, eins og má skilja í minnihlutaáliti utanríkismálanefndar.
Ég heyri að þetta er farið að þvælast mjög fyrir hv. þingmanni og formanni utanríkismálanefndar. Ég hef ekki á nokkurn hátt notað orð þeirra tvímenninga gegn þeim eða snúið út úr þeim. Ég hef ósköp einfaldlega fjallað um álitsgerð þeirra, sem er hin athyglisverðasta. Hún er afar vönduð að allri gerð og staðreyndin er sú að megintillaga þeirra er sú að málið verði tekið upp á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hin leiðin er reist á því að það verði lagalegur fyrirvari. Núna gerist það í dag, 15. maí, að lagalegi fyrirvarinn gufaði upp. [[Gripið fram í: 16.]]Hann finnst ekki. Það er alveg nauðsynlegt að þessir ágætu höfundar verði inntir eftir áliti á málinu í ljósi þeirra upplýsinga sem komu fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar, formanns [[Forseti hringir.]]þingflokks Sjálfstæðisflokksins.
Virðulegi forseti. Mér ber engin skylda til að vera hér og mæla fyrir eða á móti eða með þessu máli nema út frá minni eigin sannfæringu. Mig langar til að fara í smáævintýraferð með hv. þingmanni um þessa fyrirvara alla. Það var ekki þörf fyrir þessa stjórnskipulegu fyrirvara af því að eina valdframsalið sem þeir fela í sér varðar grunnvirki yfir landamæri, ef sæstrengur væri til staðar. Ef það er enginn sæstrengur er ekkert valdaframsal af því að ACER eða ESA getur ekki skorið úr um hvort ágreiningur um reglur varðandi sæstreng eru réttar eða rangar. Það er enginn sæstrengur, þar af leiðandi ekkert valdframsal. Það hefur komið fram í umræðunni að okkur ber engin skylda til að leggja sæstreng. Bretar geta t.d. ekki komið hingað og sagt: Heyrðu, við ætlum að leggja sæstreng upp að fjörunni hjá ykkur, þið verðið að taka við honum. Nei, það virkar ekki þannig. Við getum ekki heldur gert það á móti. Við getum ekki rennt út sæstreng yfir Atlantshafið, komið að Skotlandi og sagt: Heyrðu, tengið þetta við grunnvirkið hjá ykkur. Það virkar ekki þannig, alls ekki. Það hefur margoft komið fram í umræðunni. Sæstrengur kemur ekki bara allt í einu af því að Alþingi þarf að koma að þeirri ákvörðun, t.d. með þeim atriðum sem eru lögð fram í þriðja orkupakkanum um öryggisáætlun og landsskipulagsáætlun dreifikerfis. Hvernig fær hv. þingmaður þá út að það sé eitthvað flókið við þessa fyrirvara og þetta valdframsal? Það sé eitthvað óvænt og nauðsynlegt og hryllilegt valdframsal, og ég veit ekki hvað og hvað; fullveldistengt og ég veit ekki hvaða önnur orð hafa verið notuð yfir þetta, þau eru svo mörg. Þegar allt kemur til alls þá snýst þetta bara um reglur um sæstreng milli landanna, ekki um neitt annað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir hans andsvar. Mér er það mikil ánægja að geta upplýst hv. þingmann um það að hann getur sparað sér leit að stóryrðum í þeim ræðum og þeim málflutningi sem ég hef haft uppi í þessu máli og samflokksmenn mínir í Miðflokknum. Hann verður að leita annað að stóryrðum og gífuryrðum. Það sem er uppi, og er efnislegt inntak í því sem hv. þingmaður beindi helst athygli sinni að, er samspilið á milli Eftirlitsstofnunar Evrópu og hinnar evrópsku Orkustofnunar, ACER.
Ég bendi engri athygli að því.
Það sem er í mínum huga mikið vandamál í þessu sambandi - og athygli er vakin á í a.m.k. tveimur lögfræðiálitum, hjá þeim tvímenningum sem oftast eru nefndir og sömuleiðis hjá Skúla Magnússyni - er að ekki er annað að sjá en að gengið sé allnokkuð á svig við þá tveggja stoða lausn sem mikil áhersla hefur verið lögð á af hálfu Íslendinga, í ljósi þess að ESA, Eftirlitsstofnun Evrópu, sem við eigum aðild að, tekur við drögum að ákvörðunum frá ACER, þar sem við höfum ekki nema áheyrnaraðild. Þarna er kannski innsti kjarninn í því að þetta tveggja stoða fyrirkomulag, sem hefur verið álitið mjög mikilvægt, m.a. út frá fullveldissjónarmiði - og sérstaklega vil ég nú segja út frá því sjónarmiði að ekki verði árekstur við stjórnarskrána. Það er hin veika staða ESA gagnvart ACER sem er hér mikið áhyggjuefni. Sú hætta sem er uppi í þessu er framsal valds til stofnunar sem Íslendingar eiga ekki aðild að nema sem áheyrnarfulltrúar.
Virðulegur forseti. Það er rosalega gaman að tala um ýmislegt sem ég var ekki að spyrja um. Ég var að segja að ACER og ESA hefðu ekkert að segja um Ísland á meðan sæstrengur er ekki til staðar, ekkert. Þetta varðar ákvarðanir um grunnvirki yfir landamæri og það er mjög takmarkað um hvað það snýst. Það snýst um verklagsreglur fyrir úthlutun flutningsgetu, tímamörk úthlutunar, hlutdeild í tekjum vegna kerfisangar og álagningu gjalda á notendur grunnvirkja. Þetta eru einu fjögur atriðin. Það sem kemur fram í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar er að þeir leggja það upp að þessi listi sé ekki tæmandi. Ef maður fer á milli tungumála og sér að í öllum tungumálum sem þýtt er yfir á í Evrópusambandinu - á dönsku eins og ég tók dæmi um í minni ræðu, á sænsku og á ensku líka - er þetta greinilega tæmandi listi, bæði í lögfræðilegum og rökfræðilegum skilningi. Þetta er mjög vel afmarkað og skýrt valdframsal [[Forseti hringir.]]sem varðar bara reglurnar um grunnvirkið, sem er sæstrengurinn. Meðan enginn sæstrengur er til staðar er ekkert valdframsal. Ef okkur er ekki skylt að taka upp sæstreng nema með sérstakri ákvörðun hér þá liggur sú ákvörðun áfram hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að vekja athygli á mjög þýðingarmiklu atriði í hinni lögfræðilegu álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar, þ.e. þegar talað er um að engin heimild sé til að taka ákvörðun af því tagi sem hér um ræðir, þótt þannig standi á í svipinn að hér sé ekki sæstrengur. Það verður að meta málið í ljósi þess hver staðan yrði ef hér væri sæstrengur. Við vitum að tímans þungi straumur gæti, í ljósi tækniframfara og hugsanlegra atvika sem við vitum ekki núna, leitt af sér að hér kæmi sæstrengur. Þá þarf náttúrlega að vera þannig frá málum gengið að þær ákvarðanir sem hafa verið teknar, eins og til að mynda er ráðgert í þessu máli, rekist ekki á ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944.
Herra forseti. Hér ræðum við þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn, svokallaður þriðji orkupakki. Umræðan um þriðja orkupakkann hefur hjá ýmsum beinst að áhyggjum þeirra af einkum tvennu, annars vegar að tiltekin ákvæði hans feli í sér brot á stjórnarskrá með of miklu framsali valds og hins vegar að hann feli í sér skyldu til að leggja raforkusæstreng milli Íslands og innri markaðar Evrópusambandsins, ESB. Fræðimenn eru sammála um að innleiðing þessara reglna, á þeim forsendum sem hún fer fram í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra, stangist ekki á við stjórnarskrá og sleginn er sá varnagli í frumvarpi iðnaðarráðherra að raforkusæstrengur verði ekki lagður nema með samþykki Alþingis finni menn nýjan flöt á málinu. Nú er því haldið fram að við getum ekki byggt undanþágur frá því að innleiða ákvæði þriðja orkupakkans á einhliða fyrirvörum eða forsendum. Við þurfum að semja um slíkar undanþágur og fá samþykki í sameiginlegu EES-nefndinni. Annars gæti ESA höfðað samningsbrotamál á hendur okkur og hugsanlega gæti Ísland tapað slíku máli. Það er rétt staðhæfing en hún hefur einn verulegan galla. Gallinn við þessa staðhæfingu er sá að hún hefur ekkert að gera með þingsályktunartillögu utanríkisráðherra. Í tillögunni felst ekki undanþága frá reglunum, þvert á móti, reglurnar eru innleiddar. Innleiðing reglnanna er aftur á móti grundvölluð á þeirri forsendu að Ísland er ekki tengt innri raforkumarkaði ESB með raforkusæstreng. Við innleiðinguna er gerður sá lagalegi fyrirvari að Ísland muni ekki tengjast innri raforkumarkaði ESB nema með samþykki Alþingis og að undangenginni sérstakri skoðun á því hvort reglurnar standist ákvæði stjórnarskrár. Þangað til það gerist, ef það nokkurn tímann gerist, þá hafa reglurnar ekkert raunhæft gildi og enga þýðingu hér á landi. Innleiðingin felur það hins vegar í sér að ef Alþingi ákveður með þeim hætti sem að ofan greinir að tengja Ísland við innri raforkumarkað ESB þá munu þessar reglur koma til framkvæmda og eiga við um flutning rafmagns til og frá Íslandi um raforkusæstreng. Við getum ekki tekið þátt í fótboltaleik og verið undanþegin reglum um rangstöðu og innáskiptingar. Við getum hins vegar ákveðið að taka ekki þátt í leiknum. Við getum lýst því yfir að reglur um rangstöðu og innáskiptingar eigi ekki við um okkur á meðan við erum ekki þátttakendur í leiknum. Þótt dómarafélagið gæti áréttað gildi reglna um rangstöðu og innáskiptingar almennt séð gæti það hvorki veifað á okkur gulu né rauðu spjaldi þar sem við erum heima í stofu að horfa á leikinn. Reglugerðin er innleidd með lagalegum fyrirvara um að Alþingi þurfi að samþykkja slíka tengingu og þangað til það gerist hafa þessi ákvæði enga þýðingu og koma ekki til framkvæmda. Í þessu felst þannig ekkert samningsbrot. Við innleiðum reglurnar. Þær liggja í dvala sem óvirkur lagabókstafur þar til og ef við ákveðum að tengjast, við sjálf, með sérstakri ákvörðun Alþingis. Við erum þannig ekki að lýsa því einhliða yfir með fyrirvara að við séum undanþegin reglunum. Við lýsum því yfir að þær muni ekki koma til framkvæmda fyrr en við tengjum okkur, ef það mun nokkurn tímann gerast. Ég ítreka hér að sú ákvörðun er algerlega á valdi okkar Íslendinga. Með innleiðingu reglnanna erum við að segja að þetta séu þær reglur sem við munum fara eftir ef og þegar við ákveðum að taka þátt í leiknum. Sá sem hér stendur er einn þeirra svokölluðu efasemdarmanna, þeirra sem lýstu ákveðnum efasemdum fyrir rúmu ári um innleiðingu þriðja orkupakkans hér á landi. Í mínum huga var umdeildasti þáttur þessa máls, og gerði að verkum að mér fannst nauðsynlegt að fá frekari skýringar á varðandi innleiðingu þriðju orkutilskipunarinnar hér á landi á þeim tímapunkti, aðkoma Samstarfsstofnunar eftirlitsaðila á orkumarkaði, ACER. Umræðan snerist um það hvort um yfirþjóðlega stofnun væri að ræða. Það væri mikilvægt að draga það fram að Íslendingar héldu fullu forræði yfir orkuauðlindum þjóðarinnar og ef til þess kæmi að sæstrengur yrði lagður til Evrópu þá yrði hann lagður á forsendum okkar Íslendinga og hagsmunir íslenskrar þjóðar yrðu hafðir að leiðarljósi. Á þeim tíma sem síðan er liðinn hafa íslensk stjórnvöld, og þá sérstaklega utanríkisráðuneytið og atvinnuvegaráðuneytið og ráðherrar þeirra ráðuneyta, unnið mikið starf í því að tryggja og skýra hagsmuni Íslendinga. Nú hafa þessi mál skýrst að því er varðar eftirlitsyfirvöld í EFTA-ríkjunum innan EES, Íslandi, Noregi og Liechtenstein. Samningsaðilar þessa landa ákváðu, í samræmi við tveggja stoða kerfið, að fela þær valdheimildir til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, í stað ACER. Þetta hefur skýrst mikið í mínum huga. Ég var ekki nógu vel að mér í þessum þáttum á sínum tíma. Þetta hefur mikið verið rætt hér í störfum þingsins og nefndum þingsins á undanförnum árum, enda hefur komið fram í þessari umræðu að þetta mál er búið að vera í þinginu í um níu ár. Þetta er orðið kristaltært með öllum þeim lögfræðiálitum sem hafa komið fram og þegar maður hefur spurt marga af þeim lögspekingum, sem hafa komið með sín lögfræðiálit og kynnt þau í nefndum þingsins, hafa sumir svarað því einmitt að þetta væri kristaltært varðandi þá þætti sem ég hef rætt um hér á undan og kom inn á. Heimildir ACER gilda bara um mál sem snúast um flutning á raforku yfir landamæri, til að skera úr um deilumál milli landsbundinna eftirlitsaðila er varða grunnvirki sem ná yfir landamæri. Ég ítreka það að valdheimildir ACER og ESA samkvæmt ákvæðum þriðja orkupakkans um tengingar yfir landamæri munu ekki koma til framkvæmda gagnvart Íslandi vegna lagalegs fyrirvara í þingsályktunartillögunni. Fyrirvarinn er sá að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verða ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar. Koma ákvæði hennar sem varðar tengingar við landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þetta er lykilatriði í allri umræðu. Umræðan í þinginu og víðar í samfélaginu hefur ekki verið sérlega ígrunduð og byggt á miklum misskilningi sem snýr að þessu. Menn snúa mikið út úr og ræða raunar um allt annað en það sem þriðji orkupakkinn snýst um. Svo því sé algjörlega haldið til haga er sá sem hér talar ekki og hefur aldrei verið neinn sérstakur Evrópusinni. Þeir sem þekkja til hans geta staðfest það. Þess vegna kom ég fram með mínar efasemdir fyrir um 15 mánuðum síðan til að fá þessi grundvallaratriði á hreint. Þau mál hafa verið skýrð mjög svo á undanförnum mánuðum. Það sem er kannski það jákvæðasta við þá umræðu sem hefur farið fram um þriðja orkupakkann er umræðan um orkumál í hinni víðustu mynd vegna þess að menn hafa komið mjög víða við í henni. Mjög stór hluti af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram á raunverulega við um þá vinnu sem fer fram í orkustefnunefndinni um langtímaorkustefnu fyrir landið. Nefndin hefur verið við störf í heilt ár og er reiknað með að sú orkustefna komi að ári. Mjög stór hluti af þessari umræðu á heima þar. Málefnin sem snúa að þriðja orkupakkanum eru tiltölulega einföld í þessari stóru mynd sem við ræðum. Ef menn kynna sér hvað þessir pakkar hjá Evrópusambandinu snúast raunverulega um, sem við höfum kynnt okkur býsna vel í 15 mánuði, þá snúast þeir um orkunýtni fyrst og fremst. Þetta er loftslagsmál, snýst um að nýta orkuna betur. Það má jafnvel fara út í það að þetta snúist að einhverju leyti um öryggismál í Evrópu. Nýta endurnýjanlega orku betur, vindorku, sólarpanela og slíka hluti sem þurfa meira á að halda góðu flutningskerfi raforku. Það má raunverulega yfirfæra það sem Evrópusambandið er að gera, þegar litið er á stóru myndinni, á það þegar við á Íslandi tölum um að styrkja byggðalínuna á Íslandi og nýta raforku á Íslandi betur. Það er það sem verið að gera með styrkingu byggðalínunnar. Í staðinn fyrir að við getum flutt um 3–4% af framleiddu rafmagni eða uppsettu afli virkjana á Íslandi eins og er í dag þá viljum við færa það upp í 15–20%, að við getum flutt um 15–20% af framleiddri orku með svipuðum hætti og þegar byggðalínan var lögð fyrir 40 árum síðan, koma því í sama horf. Það er sama hugmyndafræði sem er verið að virkja í Evrópu m.a. með þessum pökkum, að styrkja þetta. Í þessari umræðu hefur mér sárnað, ég verð að viðurkenna það, mér sárnaði það töluvert í apríl þegar við ræddum málefni tengd þriðja orkupakkanum, sá málflutningur sem hér kom fram um að það væri ástæðulaust að styrkja byggðalínukerfið á Norðurlandi, Norðausturlandi, norðausturlínuna eins og það var sett fram í þeirri umræðu, vegna þess að það væri fyrst og fremst hugsað til að setja orkuna inn á sæstreng. Á sama tíma hefur samfélagið þar síðustu 10–15 ár búið við orkuskort. Afhendingaröryggi hefur ekki verið til staðar. Það er einmitt einn af punktunum í þriðja orkupakkanum, afhendingaröryggi, m.a. til almennings. Það er ekkert í lögum á Íslandi sem snýr að því. Þetta er hluti af þeirri samkeppnisvernd. Það hefur varla verið minnst á afhendingaröryggi í þessari umræðu. [[Gripið fram í: Ég.]]Gott, hv. þingmaður. Hér í umræðunni hefur oft og tíðum verið rætt um reglugerð nr. 713/2009. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, upp úr álitsgerð Skúla Magnússonar, dósents við lagadeild Háskóla Íslands, um stjórnskipuleg álitamál vegna innleiðingar 7., 8. og 9. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713/2009 frá 13. júlí 2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði (ACER). Ég vitna hér í bls. 39 í 11. kafla, niðurstöðukaflanum, þar sem segir: „Vakin er athygli á því að umræddar gerðir þriðja orkupakkans, og heimildir 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009, taka með engum hætti til ákvarðana um tengingu fyrir flutning raforku til annarra ríkja, svo sem með lagningu sæstrengs. Því síður taka heimildirnar til ákvarðana um eiginlega nýtingu auðlinda, t.d. virkjana. Það er því niðurstaða mín að umfjöllun um þessi efni, sem lúta að afstöðu almennra reglna EES-samningsins til auðlindastjórnar, falli utan þeirra álitamála sem mér hefur verið falið að fjalla um og hafi þar af leiðandi ekki þýðingu um stjórnskipulega heimild til innleiðingar gerða svonefnds þriðja orkupakka.“ Þetta er nokkuð skýrt. Við þurfum þegar við ræðum um þriðja orkupakkann að halda okkur við meginefni þess máls. Það er flutningur raforku um grunnvirki yfir landamæri. Þessi umræða hefur farið mjög víða. Það hefur verið gríðarlega mikið af rangfærslum almennt í umræðunni, hvort sem er hér á þinginu eða úti í samfélaginu um þessi mál. Í samtölum við t.d. forsvarsmenn Orkunnar okkar hafa þeir staðfest það við mig, þeir eru sammála mér í því. Að lokum vil ég segja þetta: Lagning sæstrengs er ávallt á forræði Íslendinga. Umræðan um þriðja orkupakkann hefur tekið á sig ýmsar myndir. Sem dæmi hafa ýmsir í þessum þingsal dregið upp þá mynd að innleiðing pakkans hafi það í för með sér að ákvörðun um lagningu sæstrengs verði ekki lengur á forræði Íslands. Staðhæfingar í þessa veru eru einfaldlega rangar og gefa því tilnefni til leiðréttingar. Í fyrsta lagi ber að nefna að ekkert í þriðja orkupakkanum skuldbindur Ísland til að leggja sæstreng til meginlands Evrópu en slík ákvörðun verður á forræði Íslands. Í annan stað hefur verið lögð fram þingsályktunartillaga vegna þriðja orkupakkans en hún tekur af öll tvímæli um að lagning sæstrengs verður ávallt háð samþykki Alþingis. Þá er rétt að geta þess að áður en til samþykkis kæmi þyrfti Alþingi jafnframt að endurskoða lagagrundvöll þriðja orkupakkans. Þannig er búið um hnútana að ákvæði þriðja orkupakkans varðandi tengingu yfir landamæri, svo sem með sæstreng, koma ekki til framkvæmda fyrr en að slíkri endurskoðun lokinni. Í þriðja lagi hefur ráðherra ferðamála-, iðnaðar-, og nýsköpunar lagt fram frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum annars vegar og þingsályktunartillögu um breytingu á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku hins vegar. Í breyttri þingsályktunartillögu er sérstaklega kveðið á um að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis. Þess utan er þess sérstaklega getið að samþykki verði að liggja fyrir áður en framkvæmdir sem varða sæstreng geti farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar. Þessum aðgerðum er þannig ætlað að draga ramma í kringum flutning á raforku frá Íslandi til meginlands Evrópu og tryggja að undir engum kringumstæðum verði lagður hingað sæstrengur án aðkomu íslenskra stjórnvalda. Það er engum vafa undirorpið að lagning sæstrengs verður ávallt á forræði íslenskra stjórnvalda og þannig þjóðarinnar. Allt annað er staðleysa. Mikilvægt er - og þetta er grundvallaratriði - að umræða um þriðja orkupakkann eins og öll umræða almennt sé byggð á staðreyndum. Það á bæði við um í vinnu þingsins og samfélaginu öllu.
Virðulegur forseti. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann um þessa meintu skyldu okkar til að leggja sæstreng. Mig langaði til að vera svolítið nákvæmur hvað það varðar. Í þriðja orkupakkanum, í reglugerðunum og tilskipunum sem þar koma fram, er ákveðið landskipulag, svæðisskipulag. Íslendingar hafa algjöra stjórn á landskipulaginu, rammaáætluninni eins og hún liggur fyrir, og í svæðisskipulaginu eru Íslendingar mögulega í samvinnu við aðrar þjóðir um lagningu sæstrengja. Það er ekkert í þessu, varðandi rammaáætlunina eða áætlun um dreifikerfi, sem skyldar okkur til að leggja sæstreng að landinu og það er ekkert í svæðisskipulaginu sem skyldar okkur á þann hátt að aðrir í því samstarfi segi við okkur að þarna eigi sæstrengur að koma. Við höfum alltaf neitunarvald gagnvart því, ekki satt?
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Þetta er eins og Evrópusambandið segi: Ja, nú ætlum við bara að leggja veg á Íslandi, flugvöll eða eitthvað annað [[Gripið fram í.]]- það væri nú eitt, það er kannski verið að óska eftir því. Þetta er annað dæmi sem ég hef aldrei náð í þessari umræðu vegna þess að það eru engin fordæmi, frá því að ACER hóf starfsemi sína 2011, fyrir því að einhverju þjóðlandinu sé skipað fyrir: Þið eigið að sinna orkuflutningum með þessum hætti eða virkja með þessum hætti og þess orka á að fara hingað eða þangað. Þetta snýst bara um grunnvirki yfir landamæri. Þetta er ekkert flókið. Og að halda þessu fram í umræðunni - menn hljóta að sjá hversu vitlaust þetta er, hvers konar þvættingur það er, að halda að einhver stofnun í Slóveníu segi við fulltrúa þjóðlanda: Þið eigið að flytja orku þangað, þið eigið að framleiða hana. Þetta er náttúrlega bara þvæla.
Virðulegi forseti. Mig langar að ræða það sem mér finnst aðalatriðið í þriðja orkupakkanum og það sem myndi gagnast okkur hér á Íslandi langmest, það er einmitt þessi landsáætlun, svæðisáætlun, sem er tengd orkuörygginu sem slíku, og þá aðeins að grafa í reynslu hv. þingmanns á Eyjafjarðarsvæðinu þar sem ákveðinn orkuskortur hefur verið. Þessi landsáætlun sem okkur er gert að búa til til þess að stuðla að orkuöryggi - í raun er lögð ákveðin skylda á stjórnvöld að tryggja orkuöryggi í landinu, sem er bara mjög gott, að sjálfsögðu viljum við tryggja orkuöryggi alls staðar á landinu. Á þessum forsendum tel ég þriðja orkupakkann vera mjög góða viðbót í íslenska löggjöf. Ég var að velta því fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái eitthvað að þessari uppsetningu hjá mér, að þetta sé í raun algjör viðbót við núverandi ástand.
Forseti. Það er fráleitt að halda því fram að ACER geti með einhverjum hætti ákveðið hvernig setja eigi upp flutningskerfi eða línur í meginflutningskerfi raforku á Íslandi. Við höfum sjálf varla getað tekist á við verkefnið með því kerfi sem við höfum í dag, eins og hv. þingmaður kemur inn á. Við erum að reyna að vinna með kerfisáætlunina og við tókum hana reyndar í gegnum orkupakkann eins og fram kom í þessari umræðu, sem er ákveðið óskilgetið afkvæmi þriðja orkupakkans ef út í það er farið. Það er öllum ljóst að það eru Íslendingar og skipulagsyfirvöld á Íslandi sem fara með þessi völd, hvort sem það verður þá landsskipulagsstefnan, kerfisáætlunin, einstök sveitarfélög, framkvæmdarvald eða annað. Það vita allir Íslendingar að þetta er flókið ferli og tekur langan tíma og menn [[Forseti hringir.]]hlaupa ekkert yfir það með auðveldum hætti, eins og sumir hafa sagt að hægt væri að gera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar aðeins að eiga orðastað við hv. þingmann varðandi EES-samninginn sem slíkan. Nú er þetta okkar mikilvægasti tvíhliða samningur og um hann hefur ríkt þverpólitísk sátt í um aldarfjórðungsskeið eins og við þekkjum. Innleiðing þessa orkupakka getur gert það að verkum að sú pólitíska sátt sem ríkt hefur um samninginn komist í uppnám. Ef ein ástæðan er sú að stjórnvöld eru nauðbeygð til að innleiða [[Forseti hringir.]]eitthvað sem við erum ekki sátt við, hefur hv. þingmaður þá ekki áhyggjur af því [[Forseti hringir.]]að það verði upphafið að því að sú þverpólitíska sátt sem ríkt hefur um samninginn fari forgörðum?
Herra forseti. Ætli því sé ekki öfugt farið, að maður hafi meiri áhyggjur af því sem verið er að fabúlera í þessum þingsal um þennan samning og þriðja orkupakkann? Ég verð að viðurkenna það sjálfur að ég hef kannski ekki verið nógu duglegur í gegnum árin við að verja EES-samninginn, verið einn af þeim sem hafa gagnrýnt hluti hægri vinstri sem snúa að þessum samningi. Ég er alveg á mörkunum að muna eftir því hvernig það var fyrir EES-samninginn á Íslandi, samt er ég nú að verða fimmtugur. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því hvernig menn tala um þessa hluti. Ég held það væri mjög hollt fyrir okkar samfélag að taka efnislega góða umræðu um EES-samninginn og á vegum ríkisstjórnarinnar er verið að vinna skýrslu sem snýr að því. Við þurfum líka að taka miklu meiri umræðu um orkumál, að það verði meira rætt í þessum þingsal. Það hef ég margoft bent á. Ég hef miklu meiri áhyggjur af þessari umræðu, [[Forseti hringir.]]hún er byggð á rangfærslum. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því varðandi EES-samninginn og kynningu fyrir þjóðinni [[Forseti hringir.]]hversu illa hefur verið farið með hluti - á erlendu máli heitir þetta „disinformation“, eða vísvitandi blekkingar. Ég hef áhyggjur af slíkum hlutum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held einmitt að það sem geti gerst núna, ef þetta verður keyrt hér í gegnum þingið, sé að það fari virkilega að bera á óánægju með samninginn, að sú sátt sem ríkt hefur bresti. Það er leið til að fara, til að halda þessari sátt, þessi lögformlega leið sem við höfum nefnt hér nokkuð oft, Miðflokksmenn, sem er samningsbundin leið og hún er að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Þá kemur niðurstaða og það er lögformleg niðurstaða sem ekki er hægt að deila um og þá er ekki hægt að saka menn um að hafa ekki farið rétta leið. Í framhaldi af því ætti að ríkja meiri sátt um samninginn vegna þess að hann hefur leið til þess að reyna að leysa deilumál. Ég held þetta blasi við, hv. þingmaður.
Herra forseti. Ég held að það blasi alveg við að verið sé að fara réttu leiðina með framlagningu þriðja orkupakkans. Það er bara svoleiðis. Þá erum við sammála um að verið sé að fara rétta leið. Ég er a.m.k. á því. [[Gripið fram í.]]Málið er, hv. þingmaður, að það að halda því fram að farið sé fram í þessu máli með einhverjum asa - nú er ég ekki þingreyndur þingmaður en ég efast um að nokkur mál hér á seinni tímum hafi raunverulega fengið jafnmikla umfjöllun á Alþingi og þetta mál, yfir níu ára skeið. Kannski átti sá sem hér stendur ákveðinn þátt í því að lengja þetta ferli um heilt ár. Þá er það bara þannig. En níu ár í þinginu verða seint talin asi. Níu ár eru töluverður tími.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja þingmanninn. Hér er verið að ræða tvær leiðir og ágreiningurinn stendur að miklu leyti um það, eða hefur gert í kvöld: Hvora leiðina telur hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson að tryggara sé að fara með tilliti til samningsins um Evrópska efnahagssvæðisins? Mig langar líka að spyrja hann þeirrar spurningar sem ég hef margsinnis spurt: Þekkir hann til þess að fyrirvarar eins og þessir hafi áður verið settir við gerð sem þessa og hafa þeir haldið? Þekkir hann þessi dæmi? Ég hef fyrirvarana fyrir framan mig sem búið er að tefla fram að séu fyrirvararnir, þó að þær upplýsingar séu misvísandi, en ég á erfitt með að sjá að þeir séu merkilegir á blaði.
Herra forseti. Það eru tvær leiðir sem hv. þingmaður nefnir og mér sýnist að umræðan hafi snúist mikið um, fram og til baka. Ég tel að verið sé að fara réttu leiðina. Það er alveg ljóst í mínum huga. Ef menn ætluðu að fara hina leiðina hefðu þeir þurft að gera það fyrir einhverjum árum síðan. Það er oft talað um neyðarhemilinn í þingræðum um þetta mál en þetta er ekki málið til að kippa í neyðarhemilinn. Við skulum eiga það inni til betri nota ef á reynir. Það sem er að gerast núna verður að þakka þessari ríkisstjórn. Í síðustu fjárlögum voru settar 160 milljónir til að gæta hagsmuna Íslendinga í Brussel. Það er þessi ríkisstjórn sem setur stöðuna og tekst almennilega á við þetta. Það er mikilvægt að hafa í huga. Þegar við förum í umræðu um fjórða orkupakkann og seinni mál [[Forseti hringir.]]erum við því miklu betur stödd í þeirri umræðu. [[Forseti hringir.]]Það má benda á að nú þegar er búið að skipa starfshópa til að sinna því verkefni [[Forseti hringir.]]að takast á við fjórða orkupakka og það hvað hann þýðir fyrir íslenskt samfélag.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja eins og er að þetta kemur mér á óvart. Ég þekki þingmanninn að góðu einu sem Sjálfstæðismann og svona einn af þeim, hvað á maður að segja, harðari Sjálfstæðismönnum. Það er sagt í virðingu og upphefð. Varðandi fyrirvarana sem ég er að spyrja um þá fæ ég ekki svör um að nokkur kannist við að þeir hafi verið settir og hafi haldið við svona gerðir. Mig langar því að spyrja aftur hvort hv. þingmaður kannist við að slíkir fyrirvarar hafi verið gerðir og hvort þeir hafi haldið. Ef svo er get ég skilið að hann telji að þetta sé rétta leiðin en ég á bágt með að skilja að hann telji það réttu leiðina þegar allir hafa lýst því yfir að þetta sé ekkert mál, að allir hafi samþykkt, EES, ESB og Ísland. Af hverju ekki að fara hina lögformlegu leið og fá það meitlað í stein þar?
Herra forseti. Norðmenn settu átta fyrirvara þegar þeir samþykktu málið í Stórþinginu í marsmánuði í fyrra. Greidd voru atkvæði um málið í norska Stórþinginu 22. mars í fyrra og þá gerðu fimm af átta stjórnmálaflokkum í Noregi samkomulag um þetta mál. Þar eru reistir átta fyrirvarar. Sagt hefur verið í þessum þingsal að þeir hafi ekki haldið. Það hefur enginn bent á það, þeir hafa bara haldið. Það hefur ekkert verið sagt um að þeir haldi ekki. Hins vegar segja menn það hægri, vinstri, en það hefur ekki verið staðfest. Ég veit ekki betur en að þeir hafi haldið, þannig að það sé ljóst. Ég hef ekki tíma til að fara af nákvæmni í valkostina tvo. En Norðmenn reistu sína fyrirvara og þeir hafa haldið, það er ljóst. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir ræðuna. Ég veitti því athygli að hann var orðinn mikill stuðningsmaður og ánægður með meginþætti þriðja orkupakkans, sem er svo sem ágætt að liggi fyrir. En það var eitt atriði sem ég tók sérstaklega eftir og það var það sem hann sagði um afhendingaröryggi. Ég þekki ágætlega til tveggja svæða sem eiga við þetta vandamál að stríða. Það er annars vegar Akureyrarsvæðið og hins vegar Vestfirðir, þar sem staðan er mjög slæm. Heldur hv. þingmaður því í alvöru fram að innleiðing þriðja orkupakkans muni hafa áhrif á afhendingaröryggi umfram það sem við erum að vinna í og verið er að vinna á hinum ýmsu stöðum stjórnsýslunnar þessa dagana og misserin? Það eru algjörlega nýjar upplýsingar fyrir mig [[Forseti hringir.]]að afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum verði mögulega kippt í lag með innleiðingu þriðja orkupakkans.
Herra forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Það eru reyndar þrír staðir á Íslandi eða þrjú svæði sem búa við slæmt afhendingaröryggi eða orkuöryggi. Það er Eyjafjörðurinn á Norðurlandi, að hluta, Vestfirðir og Suðurnes, Reykjanes. Ég var að tala um þetta í stærra samhengi. Þegar maður kynnir sér þessa pakka er talað um afhendingaröryggi í þriðja orkupakkanum, eins og hefur komið fram. Afhendingaröryggi er orðað í þriðja orkupakkanum sem eitt af verkefnunum sem tengjast innleiðingunni. Ég á náttúrlega eftir að sjá nákvæmlega hvað þetta gerir fyrir okkur Íslendinga en ég er að benda á að þarna er þó talað um það, vegna þess að í íslenskum lögum hefur ekkert verið gert með þetta. Þetta er bara hluti af neytendaverndinni og öryggi, sem snýr að þessu [[Forseti hringir.]]og er gríðarlega mikilvægt atriði. Við Íslendingar höfum ekki náð að sinna [[Forseti hringir.]]því í mjög langan tíma nema rétt á suðvesturhorninu í orkukerfinu sem þar er.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég skil það sem svo að hann hafi ekki miklar væntingar til þess að innleiðing þriðja orkupakkans skapi grundvallarbreytingu gagnvart Eyjafjarðarsvæðinu, Vestfjörðum eða Suðurnesjunum. Ég biðst forláts á því að hafa gleymt að nefna Suðurnesin í því samhengi í byrjun en þau falla auðvitað þarna undir líka. Hitt atriðið sem mig langaði til að koma inn á við hv. þingmann eru orð fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, Þorsteins Pálssonar, sem hefur kallað það lofsverðar blekkingar sem hafi þurft að beita til að koma málinu í gegnum þingflokk Sjálfstæðisflokksins. Nú veit ég að þingmaðurinn var í órólegu deildinni hvað þetta mál varðar. Hvaða skilning leggur hann í þau orð fyrrverandi formanns flokksins? Ég veit að mörgum rótgrónum Sjálfstæðismönnum þykja þau óþægilegt, svífandi um í umræðunni.
Herra forseti. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af þessu máli. Ég hef ekkert vera kynna mér það hvað fyrrverandi formaður flokksins, Þorsteinn Pálsson, sagði á einhverjum tímapunkti. Ég sef alveg fyrir því. Ég verð greinilega að lesa það ef það er svona mikilvægt. Ég er að tala fyrir minni sannfæringu um þessi mál. Ég er sannfærður um að búið sé að koma málinu á svo miklu betri stað en það var fyrir 15 mánuðum, sem var þó hér eftir mjög langa vinnu í þinginu og mörgum nefndum þingsins, í þeim ríkisstjórnum sem hafa verið hér frá 2010. Málið hefur náttúrlega breyst töluvert síðustu 15 mánuðina í umfjöllun þingsins. Við sem vorum byrjaðir að hafa áhyggjur af því fyrir 14–15 mánuðum, meðan aðrir voru ekki komnir eins langt í þeim áhyggjum - það er búið að breyta málinu fyrir okkur [[Forseti hringir.]]með þeim fyrirvörum og öðru sem hefur verið notað til að grípa inn í á þeim 14–15 mánuðum.
Virðulegur forseti. Það væri freistandi að gera ræðu síðasta ræðumanns að umtalsefni hér vegna þess að hún kom mér dálítið á óvart eða kannski réttara sagt olli mér vonbrigðum. Hv. þingmaður var einn af fáum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem maður hafði einhverja von um að myndi standa með stefnu eigin flokks í þessu máli. En svo kom hann hingað og flutti ræðu sem ég myndi ekki treysta mér til að greina frá ræðu hvers annars Viðreisnar- eða Samfylkingarþingmanns um þetta mál, hefði ég ekki heyrt hv. þingmann flytja ræðuna sjálfan. En það verður hins vegar að bíða næstu ræðu að fara nánar yfir það því að mér urðu á dálítil mistök þegar ég var að reyna í síðustu ræðu að klára að fara yfir minnihlutaálit utanríkismálanefndar. Ég byrjaði of aftarlega í álitinu og einn kafli, mikilvægur kafli, þeir eru raunar allir mikilvægir, datt út. Nú ætla ég, virðulegur forseti, að klára þessa yfirferð yfir minnihlutaálit í utanríkismálanefnd með því að fara yfir kaflann sem ber yfirskriftina Áhrif á EES-samninginn. Það er atriði eins og menn þekkja sem fylgst hafa með umræðunni sem hefur verið töluvert rætt. Því hefur verið haldið fram að íslenskum stjórnvöldum sé ekki óhætt að nýta þær heimildir sem EES-samningurinn veitir okkur til að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fara fram á lögfræðilegar undanþágur á þeim vettvangi. Slík viðhorf eru til þess fallin að vekja verulegar áhyggjur af því hvernig íslensk stjórnvöld nálgast samninginn. Sú staðreynd að Ísland hafi að mati ESB staðið sig vel við innleiðingu EES-reglugerða, einkum fyrri orkupakka, hefur verið notuð sem rök fyrir því að undanþágur vegna þriðja orkupakkans séu óþarfar. Athygli er vakin á því að Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, lýsti því í greinargerð sem hann vann fyrir utanríkisráðuneytið að réttur Íslands til að vísa málum til sameiginlegu EES-nefndarinnar væri vissulega til staðar. Í sama áliti velti hann vöngum yfir því hvort samstarfsþjóðir okkar tækju því illa og hvort það gæti þannig haft áhrif á EES-samstarfið. Því til rökstuðnings nefndi hann þá skoðun sína að Norðmenn litu á Ísland og Liechtenstein sem aukaþátttakendur í EES-samningnum og að á þeim forsendum ætluðust þeir til að Noregur fengi að ráða ferðinni um samstarfið. Augljóst má vera að íslensk stjórnvöld geti ekki leyft sér að taka undir slíka túlkun og veita fordæmi sem styrkja hana í sessi. Þvert á móti kallar þetta mat á að Ísland sýni að það telji sig þátttakanda í EES-samstarfinu á jafnréttisgrundvelli. Ofangreint er auk þess áminning um að mikilvægt sé að nýta þann rétt sem við höfum til að verja eigin þjóðarhagsmuni innan samstarfsins, enda sé annað túlkað sem eftirgjöf þeirra réttinda. Það að beita þeim rétti sem EES-samningurinn veitir okkur er því til þess fallið að styrkja þátttöku Íslands í samstarfinu og samninginn sjálfan til framtíðar. Ljóst má vera að Ísland geti ekki verið aðili að alþjóðasamningi sem grundvallast á ótta við samstarfsaðilana að því marki að íslensk stjórnvöld treysti sér ekki til að nýta þann rétt sem þó er skrifaður í samninginn. Svo að ég ítreki það sem ég hef farið yfir hér, virðulegur forseti, má segja að það sé í raun nauðsynlegt upp á framhald EES-samstarfsins að gera að við sýnum það nú að við séum reiðubúin til að nýta þann rétt sem samningurinn veitir okkur, fremur en að búa til annars konar fordæmi, það fordæmi að við, eins og við höfum því miður heyrt í allt of mörgum ræðum í þessari umræðu, treystum okkur ekki til að nýta réttinn sem skrifaður er í samninginn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Ég saknaði einmitt þessa kafla minnihlutaálitsins úr annarri ræðu hv. þingmanns og það var ágætt að það sjónarmið, sá hluti álitsins, kom inn hér í kvöld. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í er hvaða lærdóm við megum draga af fyrri samskiptum við EES-kerfið, ef ég leyfi mér að einfalda það, um álitamál sem snúa að íslenskum hagsmunum, hvað varðar samskipti okkar við þessi samstarfsríki okkar. Er ástæða fyrir okkur til að vera lítil í okkur eins og manni heyrist upplegg ríkisstjórnarinnar vera? Eða eigum við að nálgast samskiptin við samstarfsaðila okkar út frá styrk og þeirri stöðu sem við teljum okkur raunverulega hafa samkvæmt þeim samstarfssamningum sem við stöndum í?
Virðulegur forseti. Stuðningsmenn, við skulum segja áköfustu stuðningsmenn EES-samningsins, benda gjarnan á að samningurinn sé, eins og þeir orða það, lifandi plagg. Með því er átt við að hann sé ekki alltaf eins og hann var þegar hann var samþykktur í upphafi heldur þróist. Augljóslega bætast stöðugt við hann reglugerðir. Það þekkjum við. En þetta vísar líka til þess að það hvernig menn umgangast samninginn skapi fordæmi og hafi áhrif á framhaldið. Þannig nefndi ég það áðan að það að Íslendingar skuli hafa verið, ég ætla ekki að nota orðið leiðitamir en tilbúnir til að framfylgja því sem ætlast var til almennt af okkur á grundvelli samningsins, duglegir að innleiða, ekki hvað síst í orkumálunum þar sem menn hafi farið umfram það sem krafa var um, hafi skapað það fordæmi að Íslendingar eigi ekki að þurfa á undanþágum að halda nú. Því segi ég að þegar upp er komið eins umdeilt mál og raun ber vitni er mikilvægt að nota það tækifæri til að undirstrika að við teljum þann rétt sem skrifaður er í samninginn vera virkan. Annars verður sífellt erfiðara eftir því sem á líður að nýta þann rétt þegar, eins og ég nefndi hér dæmi um, menn eru farnir að nota það sem rökstuðning fyrir því að við getum ekki nýtt réttinn að hann hafi ekki verið nýttur til þessa.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það eru einmitt þessi tvö atriði sem mig langaði að koma inn á í seinna andsvari mínu. Annars vegar sjónarmiðið sem snýr að ákvæði 102. gr., sem við teljum vera virkt, og rétti okkar að vísa máli til sameiginlegu EES-nefndarinnar til frekari vinnslu og hins vegar þetta atriði sem mér sýnist hafa verið notað sem sérstakur rökstuðningur hvað það varðar að gera kröfu um að Ísland innleiddi þriðja orkupakkann eins og hann kemur fyrir. Þá er ég að vísa til þess að okkur hafi gengið svo vel að innleiða annan orkupakkann að við höfum innleitt hann með miklu meira afgerandi hætti en raunverulega var gerð krafa til okkar um. Þetta hljómar allt dálítið eins og embættismannakerfin öll taki völdin af stjórnmálamönnunum og mál eins og þetta öðlist sjálfstætt líf. Það sjálfstæða líf mun í hugum margra væntanlega skila okkur fjórða og fimmta pakkanum á færibandi. Spurningin er þessi: Sjónarmiðin um að við höfum staðið okkur svo vel við að innleiða annan orkupakkann að það sé ekkert annað í stöðunni en að innleiða þriðja - hvernig slá þessi rök hv. þingmann? Hins vegar það sjónarmið að af því að menn hafa ekki notað 102. gr. hingað til sé ekkert vit í að fara að nota hana núna.
Virðulegur forseti. Þessi rök slá mig auðvitað illa en þau eru um leið áminning um mikilvægi þess að við séum reiðubúin til að setja fordæmi í rétta átt, þ.e. setja fordæmi sem undirstrikar að við eigum þennan rétt, viljum halda honum og séum tilbúin til að beita honum þegar tilefni er til. Þegar svo bætast við athugasemdir eins og við heyrðum og lásum m.a. frá Carl Baudenbacher er það áminning um að þetta sé líka spurning um að undirstrika að við störfum með félögum okkar, EES-löndunum, Noregi og Liechtenstein, á jafnréttisgrundvelli. Ef við ætluðum okkur að fallast á þá leið sem ríkisstjórnin leggur til, eins gölluð og hún er, af þeim ástæðum að við viljum ekki styggja norska embættismenn værum við að skapa afar skaðlegt fordæmi í samskiptum þessara þriggja ríkja, EFTA-ríkjanna sem eru þátttakendur í EES, og með því um leið auðvitað að veikja samstarfið og samninginn til frambúðar. Fyrst ég nefni Norðmenn er þó rétt að láta þess getið að hvað sem líður athugasemdum um að norskir embættismenn kynnu að taka því illa að við verðum rétt okkar í þessu, er mjög stór hluti Norðmanna, og norskra þingmanna þar á meðal, þeirrar skoðunar að Íslendingar hafi þennan rétt og það sé æskilegt að Íslendingar nýti hann því að það muni ekki aðeins gagnast Íslandi heldur ekki síður Noregi að leiða þetta mál til lykta svo ásættanlegt sé fyrir bæði löndin.
Virðulegur forseti. Nú er klukkan rúmlega korter gengin í tvö og við höfum svo sem átt þetta samtal tvisvar áður og ræddum þetta síðast hér um hálftólfleytið. Mig langar með sömu rökum og áður að forvitnast um hvort við megum vænta þess að fá einhver skilaboð um það hversu lengi umræðu skuli haldið áfram hér í kvöld. Það hefur auðvitað bara með skipulag okkar gagnvart morgundeginum að gera. Hæstv. forseti hafði gefið ádrátt um það milli tólf og eitt í umræðum um fundarstjórn að hann sæi ekki fram á að funda langt inn í nóttina. Það væri áhugavert að heyra hvað hann sér fyrir sér í þessum efnum.
Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram höfum við verið að ræða þessi mál í gær og í dag og mér sýnist þetta ganga ágætlega og sé ekki betur en samræðurnar séu búnar að vera eins og við höfum vænst, uppbyggilegar og fólk er að tala saman og skiptast á skoðunum. Það saxast hægt og rólega á mælendaskrá. Ég held að það sé ágætt að við höldum því áfram áleiðis inn í nóttina, a.m.k. legg ég það til við forseta að gera það. Það veitir ekkert af tímanum eins og ég kom að fyrr í kvöld, að nýta hann vel. Ég hvet forseta eindregið til þess að gefa þessu alla vega lengri tíma enn sem komið er.
Virðulegi forseti. Gott og blessað með það að láta þetta ganga eitthvað lengra o.s.frv., en það er ekkert rosalega erfitt að segja til klukkan hvað þingfundur á að vera. Það er algjör óþarfi að halda því sem einhverju leyndarmáli eða segja: Kannski fjögur, kannski fimm, ég veit ekki alveg, bara eftir því hvernig mér líður og hvaða tilfinning er í gangi. Stemningin frammi eru hlátrasköll o.s.frv. Já, þá langar mig kannski til að taka þátt í þeim og slít bara þingfundi. Það er algjörlega óboðlegt að það sé bara ágiskun hvað við eigum að vera lengi fram eftir nóttu. Ég tel til rosalega lítils ætlast að þingforseti segi einfaldlega klukkan hvað þingfundi á að ljúka eins og venjulegt er í rauninni.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar að nú er þetta í þriðja skipti sem er farið í að ræða þetta mál undir liðnum fundarstjórn forseta og ekkert nema sjálfsögð og eðlileg krafa að því sé svarað hversu lengi þingfundur á að standa. Ég held að það geti ekki verið mjög afdrifarík ákvörðun sem ekki er hægt að snúa við eða ekki verður tekin til baka að segja klukkan hvað eigi að ljúka fundi. Hér er fólk, m.a. ég, sem á að fara í nefndastörf í fyrramálið kl. hálfníu og ekki nema eðlileg krafa að við getum undirbúið okkur undir þau störf. Á meðan þingfundur stendur þá er sjálfsagt og eðlilegt að vera hér. En ég myndi vilja fá svör við því til klukkan hvað þessi þingfundur á að standa.
Virðulegur forseti. Mig langaði að taka undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur að umræðan hefur verið afar góð og gagnleg og það hafa verið skiptar skoðanir og hér hafa komið upp alls konar sjónarmið aftur og aftur. Umræðan gengur vel og ekki ástæða til annars en að halda henni samfleytt áfram til að ná betri árangri. Það er alltaf erfitt að segja til um það hversu lengi hún stendur. Nú vinnst vel á mælendaskrána þannig að ég sé enga ástæðu til að klára og enginn munur á því að klára núna eða eftir einhvern smátíma.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum Birni Leví Gunnarssyni og Jóni Þór Þorvaldssyni, það væri ágætt að fá að vita hvað þetta á að standa lengi. En ég get alveg upplýst stjórnarþingmenn um það að við Miðflokksmenn erum í góðum gír með þetta allt saman og getum þess vegna haldið hér áfram alveg fram undir morgun. Þið þurfið ekki að hafa neinar áhyggjur af því, við eigum eftir að ræða margt. En það sem er kannski [[Gripið fram í.]]athyglisvert við þetta er að stjórnarþingmenn skuli hafa áhyggjur af því að umræðan þurfi að standa þetta lengi. Ég skil ekki alveg hvað þeim gengur til með það. Það er auðséð að þeir hafa áhyggjur af því að að við ætlum að fara í einhvers konar málþóf, en við erum hér í upplýstri umræðu. En að sjálfsögðu þurfa menn að undirbúa sig [[Forseti hringir.]]fyrir morgundaginn, um það snýst þetta mál. Það er ósköp einfalt. Þær tafir sem hafa orðið á þessu [[Forseti hringir.]]máli eru stjórnarliðum að kenna. Það er bara þannig. [[Gripið fram í: Hvernig?]]Þeir geta nú bara hagað [[Forseti hringir.]]skipulagi sínu með betri hætti. Það hefur verið ægilega erfið fæðing að koma þessu máli hér í þingið. Eigum við svo bara, stjórnarandstaðan, [[Forseti hringir.]]að bugta okkur og beygja í þeim efnum?
Hæstv. forseti. Bara til að árétta það þá komu hingað þingmenn úr öllum flokkum, að ég tel, eða flestum alla vega, í tvígang áður en þessi umræða um fundarstjórn forseta hófst og óskuðu eftir því að tillit yrði tekið til þess sem þá var sagt. Ég verð að segja að það sætir furðu að það sé ekki gert og það sé ekki upplýst um hversu lengi þingfundur eigi að standa. En ef maður finnur einhverja lykt af því að hér eigi að keyra málið í gegn, það eigi að funda út nóttina og fram á morgundaginn í einhverri striklotu, hlýtur það að koma niður á nefndastörfum. Það segir þá enn og aftur eitthvað um vinnubrögðin í kringum þetta mál og er stjórnarliðum og ríkisstjórninni vart til framdráttar.
Virðulegur forseti. Það liggur við að ég beri af mér sakir eftir ræðu hv. þingmanns sem talaði hér á undan mér. Ég kannast ekki við að hingað hafi komið þingmenn allra flokka og kvartað yfir því að fundað væri fram á nótt. Ég vil hrósa virðulegum forseta fyrir góða fundarstjórn. Ég skil ekki alveg þennan málflutning. Hér höfum við veitt færi á að ræða þessi mál í þaula. Það er enginn að agnúast út í það nema þeir sem vilja ræða þau mál í þaula. Hér talar hv. þm. Birgir Þórarinsson um að hann og fleiri séu tilbúnir að ræða þessi mál fram á morgun. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er skynsamlegt að gera það ef við teljum málið af þeirri stærðargráðu að við ræðum það áfram og í þaula. Ég vil aftur hrósa virðulegum forseta fyrir góða fundarstjórn.
Herra forseti. Þetta er hvorki í fyrsta og alveg örugglega ekki í síðasta skipti sem næturfundur er haldinn og ekkert óvenjulegt við það, allra síst þegar um mikilvægt mál er að ræða. Það er auðvitað skiljanlegt að spurt sé hvenær hugsanlegt sé að þingfundi ljúki. Mér finnst eðlilegt að honum ljúki þegar umræðunni lýkur. Miðað við mælendaskrá og engin andsvör eru það um 90 mínútur, ef ég tel rétt. Það eru sex á mælendaskrá, sumir í fyrstu ræðu, aðrir í annarri ræðu o.s.frv. Það eru 90 mínútur plús andsvör. Menn geta nálgast það með þeim hætti. Svo koma hugsanlega einhverjir fleiri á mælendaskrá og þá lengist fundurinn í samræmi við það. Þetta er ósköp einfalt. Þetta er alltaf og ætíð undir okkur sjálfum komið.
Forseti. Ég geri ráð fyrir því að virðulegur forseti sé vandur að virðingu sinni. Hæstv. forseti fór yfir það áðan hvert mat hans væri á því hversu langur þingfundur yrði til viðbótar. Ég hygg að það séu liðnir tveir klukkutímar síðan það gerðist að hæstv. forseti tilkynnti þinginu að þingfundi myndi senn ljúka. Maður veltir því fyrir sér [[Gripið fram í.]]hvers vegna hv. þingmenn, sumir hverjir a.m.k., virðast vilja að umræða um þetta mikilvæga mál fari fram í skjóli nætur. Líta þeir svo á að hér sé verið að fremja einhvers konar myrkraverk sem betra sé að leyfa almenningi ekki að fylgjast með? Líður þeim betur með að rökræða um þetta mál fái ekki að heyrast? [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Það hefur komið ítrekað fram einhver afstaða, sem mér heyrist fyrst og fremst hafa komið frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, um að nauðsynlegt sé að ræða þetta mál í einni samfellu. Svona forvitninnar vegna, hæstv. forseti: Nú var það bara í gær sem ekki ómerkilegra máli en heilbrigðisstefnu fyrir næstu tíu ár, ef ég man rétt, var frestað til að taka annað mál á dagskrá. Hvað er það í þessu máli sem kallar á svo mikla samþjöppun, [[…umræðu, Bergþór. Af hverju ertu að tala um …?]]að heilbrigðisstefnan er ekki nægjanlega merkileg til að njóta sömu virðingar í þessum sal? Það er mér alveg fyrirmunað að skilja. Ég hvet hæstv. forseta til að stýra fundi í samræmi við það sem tilkynnt var hér fyrir rétt tæpum tveimur tímum síðan og [[Forseti hringir.]]vona að um það verði bærileg sátt.
Forseti merkir ekki að fleiri óski eftir því að taka til máls um fundarstjórn. Hann gerir sér grein fyrir því að það er orðið áliðið kvölds og komið fram á nóttina. Það hefur gengið mjög á mælendaskrá og í ljósi þess og allra aðstæðna okkar í þinginu og þess sem fram undan er leyfir forseti sér að freista þess að halda áfram enn um sinn. Hinn talnaglöggi hv. þingmaður sem talaði áðan leiddi líkur að því hvað þetta gæti tekið langan tíma ef menn legðu sig fram.
Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að nota tækifærið og biðja hæstv. forseta að setja mig á mælendaskrá því að ég á eftir að segja ýmislegt um þetta mál. En af því að einn hv. þingmaður nefndi tímastjórnun áðan þá hvet ég virðulegan forseta til að velta því fyrir sér hvernig tímastjórnun á þinginu er best háttað. Hæstv. forseti hlýtur þó að gera sér grein fyrir því að ætli stjórnarmeirihlutinn sér að reyna að þagga niður umræðu um þetta mál með því að láta hana fara fram í skjóli nætur þá leiði það af sér að menn muni þurfa í dagsbirtu að ítreka eitt og annað sem rætt verður við þær aðstæður. [[Gripið fram í.]]Svoleiðis að ég ekki aðeins ítreka það sem ég sagði áðan um mikilvægi þess að forseti sé vandur að virðingu sinni og standi við það sem hann segir heldur einnig það að hann hyggi að skynsamlegri tímastjórnun.
Virðulegur forseti. Ég kem hér í aðra ræðu mína um þetta mál og langar til þess að byrja á að ræða það sem hefur verið kallað fyrirvararnir, hinir meintu fyrirvarar eða hvernig sem við orðum það. Það var sennilega upp úr fjögur í dag sem varð uppi fótur og fit meðal stjórnarþingmanna og fulltrúa þeirra hópa sem styðja þetta mál þegar þeirri sáraeinföldu spurningu var beint fram í ræðu hvar títtrædda fyrirvara væri að finna. Menn skutust hér á milli herbergja og gripu til allra þeirra plagga sem fundust en það má segja að þrjú plögg hafi fyrst og fremst verið gripin sem haldreipi. Það er í fyrsta lagi svokölluð frétt á heimasíðu utanríkisráðuneytisins sem ber yfirskriftina Sameiginlegur skilningur um gildi þriðja orkupakkans gagnvart Íslandi, sem birtist 22. mars 2019. Það er sem sagt frétt um fund Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, hæstv. utanríkisráðherra, og Miguel Arias Cañetes, framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Þetta var fyrsta plaggið sem var veifað sem hinum meintu fyrirvörum í miklu havaríi. Síðan bættist við plagg sem birtist jafnframt á heimasíðu utanríkisráðuneytisins 10. maí 2019, sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna í EES um sérstöðu Íslands, sem er efnislega í meginatriðum sambærileg því sem fram kom í frétt utanríkisráðuneytisins á heimasíðu þess þann 22. mars. Þriðja plaggið sem var vísað til var þingsályktunartillagan sjálf og eftir mikið japl, jaml og fuður var lesin upp málsgrein á blaðsíðu 3 sem ég ætla, með leyfi forseta, að fá að lesa upp. Nú eru það bara þeir sem á hlusta sem meta það hvernig þeir upplifa þann fyrirvara sem hér er orðaður. Hefst þá lesturinn: „Lagt er til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð (EB) nr. 713/2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu.“ Mér heyrist hv. formaður utanríkismálanefndar vera að leggja að mér að lesa áfram, ég skal gera það í næstu ræðu minni ef efnið gefur tilefni til. En það er í rauninni fátt í þessu sem ég held að menn geti skynjað sem fyrirvara í málinu. Ef við skoðum þetta með bærilega gagnrýnum augum þá langar mig í þessu samhengi að nefna gesti utanríkismálanefndar, sérfræðinga, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Má Stefánsson prófessor, sem hafa verið mikið ræddir í umræðunni, og álit þeirra. Þeir sögðu á fundi utanríkismálanefndar að þeir hefðu ekki séð neina fyrirvara. Þeir höfðu ekki séð fyrirvarana og á þeim tíma lágu öll þessi þrjú plögg fyrir og þeir höfðu séð þau. En þeir mátu þau þrjú atriði, sem er búið að flagga í allan dag sem meintum fyrirvörum, ekki sem neina fyrirvara, enda haldlaus plögg sem eru að líkindum fyrst og fremst til heimabrúks eins og sagt hefur verið. Ég ítreka að þeir sérfræðingar sem við höfum horft mest til í málinu voru búnir að sjá þetta plagg og svöruðu spurningum þannig að þeir hefðu ekki séð neina fyrirvara. Þetta er svona eftiráskýring, held ég að sé óhætt að segja, sem ekkert hald er í. Yfirlýsingar þingmanna í dag um að þarna séu hinir stórgóðu fyrirvara sem öllu eiga að bjarga í horn, setur í samhengi yfirlýsingar fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, Þorsteins Pálssonar, sem sagði, með leyfi forseta: „Almennt er rangt og ámælisvert að beita blekkingum. Í sumum tilvikum er það refsivert. En samt er það svo að blekkingar geta verið réttlætanlegar og jafnvel lofsverðar. Töframenn draga til að mynda kanínur upp úr pípuhöttum sínum öðrum til gleði og ánægju. En því er á þetta minnst að Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra þurfti að grípa til kúnstar af þessu tagi til þess að geta lagt þriðja orkupakkann fyrir Alþingi. Og satt best að segja á hann fullt lof skilið fyrir vikið.“ Þetta er nú býsna merkileg yfirlýsing og afstaða fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins. Það verður auðvitað ekki sagt um Þorstein Pálsson, ef maður skynjar afstöðu hans rétt, annað en að hann sé mikill áhugamaður um öll þau skref sem hægt er að stíga sem leiða áfram veginn í átt að inngöngu í Evrópusambandið. Alla vega slær þetta mig þannig að þessi orð séu sögð út frá því sjónarhorni. Það er auðvitað þannig þegar samfélagsrýnir, skulum við kalla hann, sem hafði þá stöðu sem hann hafði sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og sem hefur verið virkur í umræðunni um Evrópumál hingað til stimplar þá leið sem hér er farin til þess að fá fyrst og fremst þingflokk Sjálfstæðisflokksins til að kokgleypa það sem fyrir er lagt, hina svokölluðu fyrirvara sem eru hér, eftir því hver hleypur til, einhver frétt á heimasíðu frá 22. mars eða önnur frétt á heimasíðu frá 10. maí eða texti í þingsályktun sem ég verð að viðurkenna að ég get ekki skynjað mikið hald í. Það hefur verið krafa okkar Miðflokksmanna í dag, og mér þykir hún ekki ósanngjörn, að spurning verði lögð fyrir þá sérfræðinga sem fyrir nefndina komu. Það má þá leggja hana fyrir fleiri, Davíð Þór Björgvinsson t.d., til viðbótar við þá sérfræðinga sem ég nefndi áðan, Friðrik Árna Friðriksson Hirst og Stefán Má Stefánsson og einhverja fleiri til. Við viljum bara gjarnan óska eftir því og höfum gert það að sú einfalda spurning verði lögð fyrir þessa sérfræðinga: Er þetta fullnægjandi? Er þetta það sem að ykkar mati dugar og heldur sem fyrirvarar? Er þetta það sem þið voruð að leggja til? Ég minni á að þessir menn, og þá get ég reyndar eingöngu talað um Friðrik Árna Friðriksson Hirst og Stefán Má Stefánsson samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, svöruðu því til á nefndarfundi utanríkismálanefndar að þeir hefðu ekki séð fyrirvarana. Ég ítreka að á þeim tíma sem þeir staðfesta að þeir hafi ekki séð fyrirvarana þá liggur þetta þrennt fyrir. Ástæða þess að til þeirra er leitað er að þetta eru einhverjir skörpustu greinendur samfélags okkar á slík mál. Eins og ég segi er staðan er sú að þessir tveir sérfræðingar segja á fundum utanríkismálanefndar að þeir hafi ekki séð fyrirvarana. Þeir lágu allir fyrir á þeim tímapunkti, hinir meintu fyrirvarar. Það mun ekki tefja, það liggur ekki þannig á með þetta mál að það muni hljóta neinn mikinn skaða af, að menn taki sér þann tíma og spyrji sérfræðingana: Er þetta það sem haldið er í? Eru þessir þrír fyrirvarar, meintu fyrirvarar sem búið er að flagga í dag, það sem um ræðir? Ég held að það sé alveg þess virði að boða til eins og eins fundar.
Virðulegur forseti. Í ljósi þess að hv. þingmaður nefnir hina svokölluðu lagalegu fyrirvara, sem við höfum komist að í dag að virðast ekki vera til, velti ég því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi lesið þær yfirlýsingar sem talsmenn þessarar tillögu kalla lagalega fyrirvara. Þær yfirlýsingar eru mjög vandlega orðaðar, skulum við segja, en þó þess eðlis að þær segja ekki neitt. Ég nefni sem dæmi það sem hæstv. utanríkisráðherra hefur haft eftir Miguel Arias Cañete, sem mun vera framkvæmdastjóri orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, en hann og hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson, saman að því er virðist, segja, með leyfi forseta: „Raforkukerfi Íslands er eins og stendur einangrað kerfi og ekki tengt við raforkusæstreng milli Íslands og orkukerfis innri markaðar ESB. Í því ljósi hefur stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans, þ.e. þau sem varða viðskipti og grunnvirki fyrir raforku yfir landamæri, ekki gildi eða neina raunhæfa þýðingu fyrir Ísland á meðan enginn raforkusæstrengur er til staðar.“ Hér er einfaldlega verið að benda á að raforkustrengur sé ekki til staðar, að Ísland sé eyja, og á meðan raforkustrengur sé ekki til staðar skipti ekki máli ákvæði sem varða það að raforkustrengur væri til staðar. Þetta er náttúrlega bara einhver hringavitleysa, eða það er mat mitt. Er hv. þingmaður sammála mér?
Virðulegur forseti. Svörin við þessum tveimur spurningum eru: Já og já. Nú skal ég útskýra það. Eins og sést eru þessar athugasemdir yfirstrikaðar með gulu, þær sem mér þótti athyglisverðar þegar ég las þessar fréttatilkynningar á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Byrjum á þeirri sem birtist þann 22. mars, um sameiginlegan skilning um gildi þriðja orkupakkans gagnvart Íslandi, sem sagt eftir fund hæstv. ráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Spánverjans Cañete - við skulum reyna að finna út úr því hvernig á að bera nafn hins ágæta manns fram svo að við klæmumst ekki á því hér í alla nótt. Það vakti athygli mína að sjá svona orðaplagg sem eitthvert hald á að vera í þar sem notuð eru orðin „eins og stendur“: „Raforkukerfi Íslands er eins og stendur einangrað kerfi“. Þetta er setning sem menn eru alveg búnir að hugsa hvernig þeir ætli að tala sig út úr síðar. Og svo eru það orðin: „Á meðan“, með leyfi forseta: „ekki gildi eða neina raunhæfa þýðingu fyrir Ísland á meðan enginn raforkusæstrengur er til staðar.“ Þetta þýðir að menn eru að horfa eitthvað fram fyrir sig í tíma og auðvitað er mönnum alltaf hollt að spyrja sjálfa sig: Og hvað svo? Hvað tekur við þegar búið er að stinga í samband? Sama er í yfirlýsingunni frá 10. maí, svokallaðri sameiginlegri yfirlýsingu EFTA-ríkja í ESA um sérstöðu Íslands - þar er sama orðanotkun með smá krúsindúllum í kring, „eins og stendur“ og síðan „á meðan“ enginn raforkusæstrengur er til staðar. Þetta byggir allt undir það [[Forseti hringir.]]að menn eigi auðvelt með [[Forseti hringir.]]að tala sig út úr þessum heimatilbúnu skýringum þegar frá líður.
Herra forseti. Þeir sögðu fleira sameiginlega félagarnir, hæstv. utanríkisráðherra og fyrrnefndur Cañete. Þeir nefndu Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, í samhengi við ACER. Og þetta eru rök sem stuðningsmenn málsins hafa mikið vísað til. En athugum hvernig það er orðað og stenst samanburð við raunveruleikann. Verði grunnvirki yfir landamæri sett upp í framtíðinni hefur Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, ákvörðunarvald um málefni sem ná yfir landamæri en ekki ACER. Þetta hefur verið samþykkt í viðkomandi aðlögunartexta sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, frá 5. maí 2017, sem endurspeglar sjálfstæði stofnana EFTA undir tveggja stoða kerfi samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Er hv. þingmaður í raun sammála því mati að [[Forseti hringir.]]ESA eða ACER hafi ekkert [[Forseti hringir.]]með þetta að gera vegna þess að ESA sé milligönguaðili?
Virðulegur forseti. Pósturinn hefur svo sem ekkert með innihald bréfa sem ég sendi til mótaðila minna að gera. Það er auðvitað þannig að í þessu regluverki öllu má annaðhvort lesa það með beinum hætti eða á milli línanna, eins og oft þarf að gera, að ACER muni auðvitað vera hinn raunverulegi álitsgjafi sem ákvarðanir ESA munu grundvallast á. Þetta er bara rétt eins og í dag þegar menn eru að reyna að átta sig á hverjir endanlegir eigendur fyrirtækja eru. Þetta er af sama meiði. Sá sem stýrir þeim texta sem er unnið með situr á kontór hjá ACER, ekki hjá ESA. Það er auðvitað það sem skiptir máli í þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar aðeins að eiga orðastað við hann varðandi sæstreng, sem er mjög þýðingarmikið atriði í þessu öllu saman, hvort það blasi ekki við að þessi fyrirvari - eigum við ekki bara að kalla hann týnda fyrirvarann? Ja, við höfum ekki fengið að sjá hann nema þá í greinargerð, sem er mjög sérstakt og lýsir því kannski að þetta er ekki tekið mjög alvarlega af hálfu ríkisstjórnarinnar. Varðandi þann fyrirvara sem setja á í lög um að ekki verði heimilt að leggja hér sæstreng nema með leyfi Alþingis, blasir það ekki við, hv. þingmaður, að um leið og Landsvirkjun telur það henta að selja orkuna yfir á þennan sameiginlega markað, sem við munum undirgangast með því að innleiða þessa tilskipun, muni þeir fara fram á að lögin verði afnumin, bara þegar þeir sjá fram á orðið sé arðbært fyrir fyrirtækið að selja orkuna um sæstreng? Það væri gott að fá álit hv. þingmanns á því. Vegna þess að ég er sannfærður um að það verða innlendir hagsmunaaðilar sem munu þrýsta á að héðan verði lagður sæstrengur. [[Forseti hringir.]] Ég held að menn þurfi ekki að hafa eins miklar áhyggjur af því að það [[Forseti hringir.]]komi frá Evrópu. Ég held að það verði nefnilega [[Forseti hringir.]]akkúrat öfugt. Það [[Forseti hringir.]]er kannski aukaatriði í þessu, en [[Forseti hringir.]]það væri gott að fá álit hv. þingmanns á því.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni andsvarið. Ég held að það þurfi svo sem enginn að velkjast í vafa um að áhugi stórframleiðenda hér heima fyrir er umtalsverður hvað það varðar að komast inn í það umhverfi að geta selt raforku um sæstreng til útlanda. Ég er sammála þingmanninum hvað það varðar að ég tel líklegt að þrýstingurinn verði meiri að heiman en frá útlöndum. En ég tel samt líklegt að þrýstingurinn verði töluverður að utan. Það má í rauninni segja að þessi staða setji í sérstakt samhengi það sem stendur í reglugerð 713 þar sem, með leyfi forseta, segir: „Aðildarríkin skulu vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum Bandalagsins á sviði orku.“ Því er haldið fram að ACER hafi enga stöðu til að þrýsta á um að Ísland opni fyrir áhugasama aðila. En þegar því er beinlínis lýst í reglugerðinni að aðildarríkin skuli vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku, þá skal engan undra að ekki séu allir rólegir með þetta furðuverk.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott svar. Ég held einmitt að menn átti sig ekki almennilega á því í þessari umræðu hversu dýrmætt það er fyrir Evrópusambandið að eiga aðgang að hreinni orku. Eins og ég nefndi fyrr í kvöld er orkumálum í Evrópusambandinu þannig háttað að þeir nýta mikið jarðefnaeldsneyti og eins og við þekkjum kemur það til með að verða af skornum skammti í framtíðinni, auk þess sem loftslagsmálin, stóru málin í dag, kalla á að menn minnki verulega losun á jarðefnaeldsneyti. Þannig að við verðum æ mikilvægari í augum Evrópusambandsins. Þess vegna held ég [[Forseti hringir.]]að við eigum að fara mjög [[Forseti hringir.]]gætilega í innleiðingu tilskipunar af þessu tagi, [[Forseti hringir.]]vegna þess að hún gefur Evrópusambandinu [[Forseti hringir.]]greiðari aðgang að okkar hreinu orku.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Ég er þingmanninum alveg sammála um að í þessu máli ættum við að flýta okkur hægt. Því er flaggað sem stórkostlega mikilvægu atriði að málið verði rætt í einni samfellu, þótt lítið mál hafi þótt í gær að slíta í sundur umræðu um heilbrigðisstefnu til næstu tíu ára. Það setur það auðvitað í sérstakt samhengi. Það er ekki langt síðan hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson lýsti því yfir að hann sæi það fyrir sér að málið gæti mögulega frestast til haustsins, þannig að asinn og raunverulegt tímahrak er ekkert. Þetta er heimatilbúinn vandi. Ég er hræddur um að vandinn felist fyrst og fremst í því að hluti stuðningsmanna málsins [[Forseti hringir.]]hér á þingi sé svolítið þvingaður til að kyngja því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Ég er ekki reyndur maður hér á þingi. Þó hef ég komið nálægt ýmsum störfum sem myndu teljast samfélagsmál eða félagsmál og sinnt trúnaðarstörfum fyrir ákveðin samtök hér í bæ um nokkurt skeið. Varðandi vinnubrögð þá verð ég að segja eins og er að ég bjóst við meiru af hinu háa Alþingi. Mig langar til að ræða aðeins við hv. þingmann um þessa fyrirvara. Hér hafa stjórnarliðar fullyrt í mín eyru að þeir liggi allir fyrir. Annars vegar er sagt: Það eru yfirlýsingar. Í annan stað er sagt að það sé frumvarp til laga frá hæstv. iðnaðar-, ferðamála- og nýsköpunarráðherra og svo í þriðja stað frá formanni utanríkismálanefndar, að fyrirvararnir séu algerlega skýrir á bls. 3 í nefndarálitinu. Lagalega fyrirvara hef ég ekki séð í nokkrum samningi nokkurn tímann hefjast á orðum sem þessum: „Verði þessi tillaga samþykkt“ eða „lagt er til að Alþingi heimili umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar“. Er ég alveg að misskilja þennan leik hérna með Alþingi og lagasetningu og formið, að það skipti máli? Eru þetta hinir lagalegu fyrirvarar? Er búið að bera þetta undir menn sem raunverulega hafa vit á lögum og geta sagt okkur hvað þetta er? Er þetta eitthvað sem stenst? Er þetta eitthvað sem mun halda? Ég spurði áðan og það var þingmaður úr stjórnarliðinu sem lýsti því yfir í mín eyru að það hefðu verið settir fyrirvarar við sama mál hjá Norðmönnum. [[Forseti hringir.]]Það tekur ekki gildi fyrr en öll EES-ríkin [[Forseti hringir.]]hafa samþykkt þetta. Það hefur ekkert reynt [[Forseti hringir.]]á þau. Er hv. [[Forseti hringir.]]þingmaður sammála mér í þessu?
Virðulegur forseti. Margt má meta út frá látbragði og viðbrögðum. Sú uppákoma sem varð hér um miðjan dag, sennilega um kl. 4, þegar þingmenn, mér sýndist helst þingmenn Sjálfstæðisflokksins, hlupu hér á milli hliðarherbergja og um salinn þveran og endilangan til að leita að fyrirvörum, bendir dálítið til þess að menn hafi þurft að finna þá upp á staðnum, sem skýrir auðvitað það að hálftíma seinna voru þeir komnir með þrjá mismunandi fyrirvara. Menn flögguðu pappírum: Hérna er fyrirvari og hérna er fyrirvari og við fórum á netið og fundum fyrirvara. Þetta var allt saman mjög skrýtið og ótrúverðugt. Ég trúi því hreinlega ekki að þingmenn séu á þeim stað að vilja klára þetta mál án þess að kalla eftir áliti sérfræðinga á því hvort þetta geti verið það sem um er að ræða. Okkar góðu sérfræðingar komu fyrir nefndina, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson, og ég held að þingheimur allur beri töluvert mikið traust til þeirra. Samkvæmt mínum upplýsingum sögðu þeir á fundi utanríkismálanefndar að þeir hefðu ekki séð neina fyrirvara. Þetta lá allt fyrir á þeim punkti þegar þeirri spurningu var svarað. Og ef þeir meta þetta ekki sem fyrirvara þá treysti ég mér ekki til að telja hald í þessu. Það er bara þannig.
Hæstv. forseti. Ég er afar hugsi yfir þessu. Þegar þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, sem er flokkur utanríkisráðherra, bendir í eina átt og á sama tíma bendir formaður utanríkismálanefndar, sem er stjórnarliði og Sjálfstæðismaður, í aðra átt, en svo kemur þriðji maðurinn úr Sjálfstæðisflokki og veifar frumvarpi til laga frá öðrum ráðherra úr Sjálfstæðisflokki og allir uppástanda að þetta sé fyrirvarinn, þetta sé fyrirvarinn, þá veit ég eiginlega ekki hvað ég á að halda. Ég verð að fullyrða það eftir allar þær ávítur sem við höfum setið undir, Miðflokksmenn, um að ala á ótta, þá eru þær spurningar sem við höfum borið upp bara hjóm eitt miðað við þessi vinnubrögð. Hér er raunverulega verið að ala á ótta. Hvernig á fólk að geta treyst þessu ef þetta eru vinnubrögðin sem búast má við af hinu háa Alþingi? [[Forseti hringir.]]Ég spyr hv. þingmann: Getur verið að þetta sé svona [[Forseti hringir.]]í fleiri málum?
Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Ég hef svarað svipaðri spurningu eða komið inn á svipað efni í ræðu áður. Ég hef því miður oft á tilfinningunni að mál sem tengjast innleiðingum og eiga upphaf sitt að rekja til EES-samningsins, Evrópusambandsins, virðast oft skauta létt í gegn. Það þarf ekki annað en að fara í gegnum það og skoða hvernig umræðum er háttað um flest þessi mál. Þetta er mikil færibandavinna og stimplun, því miður. Ég veit ekki hvort menn reiknuðu með því að þetta færi í gegn með sambærilegum hætti. Maður fylgdist með úr fjarska þegar var verið að forma fyrirvara í tengslum við fyrstu lagasetninguna sem snerti á Icesave-ábyrgðum og þá var slíkt unnið með allt öðrum hætti en nú er verið að gera. [[Forseti hringir.]]Það var lagalegur fyrirvari [[Forseti hringir.]]sem var þá verið að smíða inn í frumvarp.
Herra forseti. Ég ætla þá að halda áfram þar sem frá var horfið í minni fyrri ræðu, ég náði ekki að klára hana hér. Ég ætla þá næst að víkja að því sem er lýtur að orðum iðnaðarráðherra sem sagði um þessa fyrirvara að þetta myndi ekki hafa áhrif þar sem fyrirvari yrði í lögum um að ekki yrði lagður sæstrengur nema með heimild Alþingis. Það sem er líka athyglisvert við þessi orð hæstv. iðnaðarráðherra er að með þessu er ráðherra í raun að lofa upp í ermina á öðrum stjórnmálaflokkum sem fallið hafa gagnrýnislaust, má segja, fyrir þessum þriðja orkupakka og samþykkja hann. Það eru flokkar eins og Samfylkingin og Viðreisn og Píratar. Síðan er það náttúrlega mjög athyglisvert í þessu öllu saman að sumir stjórnmálaflokkar lýstu í raun og veru stuðningi sínum við orkupakkann og þessa þingsályktunartillögu áður en málið var lagt fram á Alþingi, áður en þingskjöl litu dagsins ljós. Það eru náttúrlega alveg ótrúleg vinnubrögð. Ég verð nú að segja það, herra forseti. Ef við víkjum aðeins að reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713/2009, sem eru hluti af fylgigögnunum með orkupakkanum, þá segir, og hefur svo sem komið fram hér, að aðildarríkin skulu vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum bandalagsins á sviði orku. Skýrara getur ekki verið að fjarlægja hindranir. Rætt er um að ná fram markmiðum bandalagsins á sviði orku. Hver eru þessi markmið? Jú, þau eru þessi sameiginlegi markaður, sameiginlegi orkumarkaður Evrópu sem stefnir hraðbyr í það að þurfa mjög nauðsynlega að fá hreina orku. Það er ekki síst þess vegna sem við erum mjög álitlegur kostur í augum Evrópusambandsins. Að héðan komi þessi hreina orka í framtíðinni sem við munum svo sannarlega þurfa vegna þess að þeir í Evrópusambandinu eru að reyna markvisst að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og eru að kljást við loftslagsmálin eins og við öll. Þetta höfum við séð bara með því að Evrópusambandið hefur teiknað upp kort þar sem sjá má sæstreng frá Íslandi og til Evrópu. Þetta er búið að stimpla með stimpli frá Brussel og væntanlega þá með samþykki stjórnvalda hér án þess að það hafi komið fram. Ég held að Evrópusambandið gerir ekki svona kort nema að ráðfæra sig við Íslendinga eða íslensk stjórnvöld áður. Þannig að þarna eru þessi markmið bandalagsins okkur mjög ljós. Í því sambandi verðum við að hafa í huga að með þessari innleiðingu erum við einmitt að greiða fyrir því markmiði Evrópusambandsins að þeir fái aðgang að okkar hreinu orku. Í því felst þessi orkupakki. Hann hefur í sjálfu sér ekki þessa þýðingu akkúrat núna en hann mun skipta verulegu máli þegar sæstrengur verður lagður og það er styttra í það en margur heldur. Tækninni fleytir fram í þessum efnum og ég hef líka rætt það hér að ég telji að sá þrýstingur komi auk þess héðan að heiman, frá Íslandi, að það verði hagsmunaaðilar hér á Íslandi sem þrýsti á um að lagður verði sæstrengur. Ég er sammála hv. þm. Bergþóri Ólasyni um að sá þrýstingur verði einnig frá Evrópu, en hann verður ekki síst héðan, ég er alveg sannfærður um það. Við sjáum bara það ferli sem átti sér stað í kjötmálinu. Við sáum sjáum greinilega þrýsting hagsmunaaðila á Íslandi, það er verslunin og heildsalarnir o.s.frv. Samtök verslunar og þjónustu börðust fyrir því að hingað kæmi hrátt kjöt frá Evrópusambandinu og unnu að endingu sigur. Það tók u.þ.b. tíu ár, sem sýnir að þessi barátta ber árangur. Ég er alveg sannfærður um að þetta verði á svipuðum nótum með sæstrenginn. Hann mun koma, eigum við ekki að segja á næstu 10, 12 árum eða svo, jafnvel fyrr. Og þá eru engar hindranir vegna þess að við erum búin að undirbúa jarðveginn. Og ef það verður þá eitthvert lagaákvæði til staðar, sem þessi lagalegi fyrirvari á að vera, sem er mjög óljós, held ég að sé nokkuð ljóst að það verður verulegur þrýstingur hér heima um að þeim lögum verði einfaldlega breytt. Þá erum við búin að fórna þessum dýrmætu lífsgæðum okkar Íslendinga, að búa við hreina og ódýra orku. Þá er grátlegt til þess að hugsa að við séum búin að fórna því í okkar harðbýla landi. Svo eru það þessi helstu rök þeirra sem styðja þetta mál, rök eins og að þetta skipti okkur ekki máli, eins undarlega og það hljómar. Samt er lögð þessi mikla áhersla á að flýta innleiðingu þessa máls. Ég tek heils hugar undir það sem sagt hefur verið hér um að stór mál eins og heilbrigðisstefna, sem búið er að bíða eftir í áraraðir, sé bara sett til hliðar til þess að hægt sé að ræða þetta mál inn í nóttina, eins og komið hefur fram. Það er mjög einkennilegt að hér eigi að halda þessari umræðu langt fram á nótt í skjóli myrkurs. Umræða sem skiptir þjóðina verulegu máli og þjóðin hefur sýnt að hún er engan veginn sammála því sem lagt er upp með af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og þeirra meðreiðarsveina, sem eru jú Samfylkingin, Píratar og Viðreisn. Að þetta skuli rætt hér í skjóli myrkurs er náttúrlega alveg með ólíkindum og sýnir að vinnubrögð Alþingis þurfa svo sannarlega endurskoðunar við. Hér á að fara að halda svokallaðan starfsdag Alþingis og ég held að það sé ráðlegt að það verði á dagskrá þar að ræða hvers vegna sé svona mikill asi á svona mikilvægu máli. Ég held að menn verði að velta því fyrir sér, að hæstv. forseti verði að velta því fyrir sér hvort svona vinnubrögð séu yfir höfuð þjóðinni þóknanleg. Að ræða eitt stærsta málið sem komið hefur upp á síðari árum hvað varðar Evrópska efnahagssvæðið og þátttöku okkar í því með þessum hætti. Ég verð að segja, herra forseti, að það eru vinnubrögð sem ekki eiga að líðast. Ég hef því miður ekki náð að klára ræðu mína þannig að ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá, herra forseti, og held áfram þar sem frá er horfið í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna og hlakka til að hlusta á það sem eftir er af henni. Mig langaði aðeins að ræða við hann um það sem hann kom inn á í sinni ræðu, þessa tilskipun. Í 36. gr. tilskipunarinnar stendur að eftirlitsvald skuli gera, með leyfi forseta: „allar viðeigandi ráðstafanir til að ná eftirfarandi markmiðum innan ramma skyldna þeirra og valdsviðs … að afnema takmarkanir í viðskiptum með rafmagn milli aðildarríkjanna, þ.m.t. að þróa viðeigandi flutningsgetu yfir landamæri til að anna eftirspurn og auka samþættingu landsmarkaða sem getur auðveldað raforkuflæði innan Bandalagsins.“ Þetta er eitt af því sem hefur verið velt upp hér í þessum orkupakka sem vekur mann kannski til umhugsunar um það að markmið Evrópusambandsins sé að tengja saman lönd - skil ég þetta rétt? - og auka líkurnar á því að flytja raforku frá einu landi yfir til annars, þar sem gnótt er af raforku yfir á svæði þar sem minna er af henni. Kannski ekki síst að flytja hreina orku yfir á svæði þar sem óhrein orka er kannski í meira mæli, þ.e. orka sem er framleidd er með jarðefnaeldsneyti eða kjarnorku. Ég kem kannski inn á það í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þetta sé alveg rétt hjá honum, hvernig hann sér þetta fyrir sér. Þetta er ekkert leyndarmál. Þetta er orkustefna Evrópusambandsins. Það verður þetta frjálsa flæði raforkunnar eins og vöru og þjónustu, þetta er bara partur af fjórfrelsinu. Ég held að kjarni málsins í þessu hvað okkur varðar sérstaklega sé hreina orkan. Hún verður æ dýrmætari með degi hverjum. Við þekkjum það. Það tengist náttúrlega loftslagsbreytingunum sem allar þjóðir glíma við og mengunarkvótar og annað slíkt fara hækkandi með hverju árinu. Þess vegna skiptir afar miklu máli að hafa aðgang að hreinni orku. Eins og ég hef rakið í ræðu minni er þetta markmiðið með orkupakkanum þegar horft er til okkar. Að þeir fái, Evrópusambandið, aðgang að okkar hreinu orku. Þá erum við búin að missa þessa sérstöðu okkar. Við þekkjum að það er markaðslögmálið sem gildir. Þegar menn sjá fram á mikla arðsemi þess að selja héðan orku til Evrópusambandsins, fyrirtæki eins og Landsvirkjun og fleiri, það eru einkafyrirtæki í orkugeiranum sem myndu að sjálfsögðu sjá hag sinn í því að flytja orkuna út, þá gildir bara lögmál markaðarins. Það er framboð og eftirspurn og verð. [[Forseti hringir.]]Þá verður minna í kerfinu hér heima sem þýðir að það þarf að [[Forseti hringir.]]borga meira fyrir rafmagnið og heimilin þurfa að borga hærra verð.
Hæstv. forseti. Ég veitti því athygli í ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar að hann talaði um þrýstinginn á lagningu sæstrengs og kom inn á það í framhaldi af ræðu hv. þm. Bergþórs Ólasonar að hann yrði hugsanlega meiri hér heima á Íslandi en utan úr Evrópu en þó yrði allnokkur þrýstingur utan úr Evrópu. Þá myndi ég telja að væru orðin kjörskilyrði eftir innleiðingu þriðja orkupakkans ef það er orðinn töluverður þrýstingur beggja vegna frá um að leggja sæstreng. Þá sé nú orðið lítið haldreipi í því hjá stjórnvöldum að þráast við að leggja sæstrenginn. Getur verið að þetta sé eitthvað sem er þess valdandi að hér er ýtt meira en góðu hófi gegnir, m.a. af hæstv. forseta, á að klára málið með hraði þrátt fyrir að enginn sé asinn?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að þetta sé alveg rétt athugað. Maður veltir því fyrir sér, herra forseti, hvers vegna þetta mál er keyrt svona í gegn. Er einhver þrýstingur í samfélaginu á að keyra þetta mál í gegn frá einhverjum aðilum sem hafa hagsmuna að gæta? Auðvitað vonar maður að svo sé ekki en maður getur heldur ekki komist hjá því að velta því fyrir sér. Við sjáum það bara í því að þetta mikilvæga mál sem snertir alla þjóðina til framtíðar og komandi kynslóðir skuli rætt hér inn í nóttina og öðrum málum, eins og við höfum nefnt, heilbrigðisstefnu, ýtt til hliðar. Hér þurfa þingmenn að mæta í nefndastörf í fyrramálið kl. hálfníu, klukkan að verða hálfþrjú að nóttu. [[Forseti hringir.]]Þessi vinnubrögð eru með þeim hætti að þau vekja óneitanlega spurningar. Það verður bara að segjast eins og er, herra forseti.
Virðulegur forseti. Þingmenn eru farnir að leggja það í vana sinn að þakka almennt fyrir ræður og andsvör, jafnvel þegar ekkert sérstakt tilefni er til. En nú tel ég vera sérstakt tilefni til að þakka fyrir ákaflega góða og yfirgripsmikla ræðu þrátt fyrir að hv. þingmaður hefði mjög skamman tíma til ráðstöfunar. Raunar var hún það yfirgripsmikil og vakti það margar spurningar hjá mér að ég veit eiginlega varla hvar ég á að byrja. Á einum tímapunkti í ræðuhöldum hv. þingmanns rifjuðust upp fyrir mér fræg orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar, sem hann lét falla hér í pontu fyrir ekkert allt of mörgum árum: Þegar kommúnisminn og frelsið mætast þá þarf frelsið að víkja. Ég vona að ég fari rétt með, hæstv. forseti. Ástæðan fyrir að þetta rifjaðist upp fyrir mér er að hv. þingmaður nefndi markmið Evrópusambandsins og hvað það er tilbúið að ganga langt til að tryggja að þau nái fram að ganga. Nú er ég ekki með þessu að líkja Evrópusambandinu við Sovétríkin. Við höfum bara svo oft séð að þegar Evrópusambandið er búið að setja sér markmið þá ímyndar maður sér að óljósir fyrirvarar í fylgiskjali eða greinargerð þurfi að víkja þegar það mætir markmiðum Evrópusambandsins. Er hv. þingmaður sammála þessu mati mínu að í ljósi þess hversu mikla áherslu Evrópusambandið leggur einmitt á orkumálin og að auka aðgengi að hreinni orku og tengja saman orkukerfi Evrópu þá muni þessir svokölluðu fyrirvarar mega sín lítils gagnvart þeim hagsmunum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég er honum hjartanlega sammála í þessu og það þekkjast ekki dæmi þess að Evrópusambandið sé yfir höfuð hrifið af fyrirvörum almennt. Ef þeir eru veittir eru þeir nánast eingöngu veittir í gegnum þessa sameiginlegu EES-nefnd. Í mínum huga eru þetta draumórar í huga ríkisstjórnarinnar að ætlast til þess að einhverjir fyrirvarar verði samþykktir möglunarlaust á vegum Evrópusambandsins. Það mun ekki verða. Það er alveg klárt í mínum huga. Annað sem er merkilegt við þetta er það að ég held einmitt að vegna þess, og ég er sannfærður um það, hversu þetta er mikilvægt verkefni Evrópusambandsins, að þetta frjálsa flæði raforkunnar um Evrópu verði að veruleika, eitt markaðssvæði og aðgangur að hreinni orku, þá líti það á okkur sem mikla bandamenn í þessum efnum og muni ekki fara að styggja okkur ef við förum með þetta mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina og óskum eftir undanþágu þar. Sambandið mun þvert á móti reyna að vinna með okkur í þeim efnum til að sjá til þess að við segjum einfaldlega ekki samningnum upp. Það er eitthvað, held ég, sem yrði mikið áfall fyrir Evrópusambandið, sérstaklega í ljósi orkumálanna, ef við hyrfum frá þessum samningi. Hann skiptir okkur máli og hann skiptir það máli. Þess vegna held ég að þessi hræðsluáróður ríkisstjórnarinnar, um að samningurinn sé í uppnámi o.s.frv., eigi ekki við nokkur rök að styðjast. Ég tek bara undir með hv. þingmanni hvað þetta varðar.
Herra forseti. Gott að heyra að ég hef skilið hv. þingmann rétt hvað þetta varðar. En það vekur þá upp fleiri spurningar, til að mynda spurningar um hvað valdi í tilfelli þessarar ríkisstjórnar, hvers vegna þessi ríkisstjórn skuli ákveða á þessum tímapunkti að sýna þessa undanlátssemi, ekki hvað síst í ljósi þess að það eru ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem keyra þetta mál áfram. Lengi vel gaf nú nafn þess flokks ákveðnar vísbendingar um hvar áherslur hans lægju. En nú keyrir sá flokkur áfram mál sem er kannski helst borið uppi af flokkum sem eiga ekki einu sinni aðild að ríkisstjórn og virðast oft á tíðum hafa meiri tryggð við Evrópusambandið en það sem a.m.k. [[Forseti hringir.]]ég myndi skilgreina sem innanlandshagsmuni. Hvað getur valdið þessu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni skelegga andsvarið, þetta er góð spurning. Hvað veldur þessu? Það sem er einkennilegt í þessu máli er það, eins og hv. þingmaður nefndi hér, hve mikla áherslu Sjálfstæðisflokkurinn leggur á þetta mál. Ekki er langt síðan formaður flokksins hélt hér ræðu þar sem hann fann þessum orkupakka allt til foráttu. Sinnaskipti formannsins eru alveg einstök. Þá kemur maður aftur að því: Er eitthvað sem við höfum ekki fengið að heyra um sem skiptir verulegu máli í þessu þannig að menn keyra þetta áfram með þessum hætti? Maður spyr sig að sjálfsögðu að því. En það er líka efni í aðra ræðu hér síðar í nótt, sinnaskipti [[Forseti hringir.]]Vinstri grænna í þessu máli. Síðan sjáum við sárafáa Framsóknarmenn [[Forseti hringir.]]taka þátt í þessari umræðu þrátt fyrir fréttir þess efnis að grasrót [[Forseti hringir.]]Framsóknarflokksins sé mjög mótfallin þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Ég var ánægður með ræðuna alla og í kaflanum þar sem hann kom inn á ástæður þess að menn hefðu áhyggjur af viðbrögðum Evrópusambandsins fór ég að hugsa um hræðsluáróðurinn sem var rekinn hér á landi í tengslum við Icesave-málið fyrir réttum tíu árum síðan. Menn töluðu um að Ísland yrði Kúba norðursins, einhver nefndi Norður-Kóreu og einhver fleiri af vansælustu svæðum þessa heims, að það væru örlögin sem biðu okkar. Mér hefur þótt hræðsluáróðurinn ekki vera kominn á þann stað enn þá í þessu máli, sem betur fer, en lengi skal manninn reyna, það er ekki öll nótt úti enn. Mér hefur þótt býsna mörgum þykja það meginrök í málinu, kjarnaatriðið, að EES-samningurinn verði settur í hættu ef við bugtum okkur ekki og beygjum eins og kommissararnir óska. Hv. þingmaður kom að hluta til inn á þetta. Metur hann þróunina í röksemdafærslunni vera í þá átt að við eigum mögulega inni einhver komment sambærileg við Kúbu norðursins og Norður-Kóreu? Í álitsgerð Carls Baudenbachers t.d. er einn viðvörunartónn [[Forseti hringir.]]út í gegn sem virðist algjörlega á skjön við afstöðu hans sem kom fram í tengslum við Icesave-málið. Það [[Forseti hringir.]]er verið að setja upp einhverja sviðsmynd sem mér persónulega hugnast ekki. Hver er afstaða þingmannsins?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef einmitt velt því fyrir mér hvers vegna menn keyra málið áfram með þessum hætti og leggja í þá vegferð að hræða þjóðina svolítið til hlýðni í þessu máli, sem mér finnst vera mjög dapurlegt. Höfum það í huga að sú álitsgerð sem utanríkisráðuneytið kaupir af fyrrverandi dómara EFTA-dómstólsins - sem er í sjálfu sér bara verktaki sem selur sína vinnu, það er ekkert óalgengt þegar menn hafa gegnt svona stöðum, sérstaklega í Bandaríkjunum, þeir selja þjónustu sína með þessum hætti - er lögfræðileg. Hún er ekki pólitísk. Þess vegna tel ég að við þurfum ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Það er alveg ljóst í mínum huga að Evrópusambandið þarf jafn mikið á EES-samningnum að halda og við. Þeir munu ekki stofna honum í einhverja sérstaka hættu, þeir munu ekki leggja í þá vegferð, vegna þess, eins og ég hef nefnt hér, að við eigum okkar dýrmætu hreinu orku sem liggur ekki á lausu í Evrópusambandinu, höfum það í huga. Það er alveg klárt mál að það er ástæða fyrir því að það er búið að teikna upp þennan sæstreng frá Íslandi til Evrópusambandsins. Hvaðan kemur frumkvæðið í þeim efnum? Það kemur frá Evrópusambandinu og að sjálfsögðu [[Forseti hringir.]]með samþykkt íslenskra stjórnvalda. Hugmyndin og hugmyndafræðin er sú að fá þessa góðu hreinu orku [[Forseti hringir.]]frá Íslandi. Þeir munu að sjálfsögðu borga fyrir hana. Þeir munu borga það mikið [[Forseti hringir.]]að það verður freistandi fyrir okkur að selja. [[Forseti hringir.]]Þá mun raforkuverð til almennings í landinu og fyrirtækjanna hækka.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir svarið. Það er eitt atriði sem býsna margir hafa áhyggjur af í þessu öllu. Ég er ekki með umsögn Bakarasambands Íslands, held ég að félagsskapurinn heiti alveg örugglega, en bakararnir okkar hafa lýst miklum áhyggjum. Þeir komu m.a. á fund utanríkismálanefndar og skiluðu inn umsögn sem ég hefði átt að hafa með mér en er ekki með. Spurning mín til hv. þingmanns er um sjónarmið er snúa að verðlagningu raforku á einstaklingsmarkaði annars vegar og hins vegar gagnvart smærri fyrirtækjum. Hvernig þykir honum líklegt að þróunin verði hvað það varðar að orkupakkanum innleiddum?
Herra forseti. Varðandi þróun raforkuverðs eftir að þessi pakki verður innleiddur þá munum við strax sjá breytingar, einhverja hækkun. Við vitum ekki hversu mikla. Það er verið að leggja til um 45% hækkun á eftirlitsgjaldi til orkufyrirtækjanna, þ.e. þau þurfa að borga 45% hærra gjald en þau gera í dag. Það kemur fram í umsögn frá HS Orku og frá fleiri fyrirtækjum að þessi hækkun muni fara út í verðlagið. Þeir segja það beinum orðum. Þá sjáum við strax einhverja hækkun. En fyrst og fremst verður hækkunin veruleg þegar sæstrengurinn er kominn og orkan verður seld til Evrópu. Þá mun verða gerbreyting á þeim lífsgæðum okkar að [[Forseti hringir.]]hafa aðgang að hreinni og ódýrri orku.
Herra forseti. Fallorkan er ein mikilvægasta auðlind okkar, ef ekki sú allra mikilvægasta. Um það getum við öll verið sammála. Við hófum í upphafi síðustu aldar að virkja þessa auðlind. Upp úr miðri síðustu öld hófum við Íslendingar að reisa stórvirkjanir og seldum þá orku sem þá var beisluð til stóriðju. Hugmyndin var allt frá upphafi að þegar þessi fjárfesting, sem var risavaxin í samanburði við okkar litla þjóðfélag á þessum tíma, væri uppgreidd myndi þjóðin njóta ávaxtanna og íbúarnir horfðu fram á bjartari tíð og lægri orkureikninga. Síðar komu fleiri stórvirkjanir og fleiri stóriðjur, reyndar flestar að framleiða sömu vöruna en við féllumst á þetta væru í raun fórnir sem vert væri að færa þar sem næstu kynslóðir myndu njóta góðs af. Stórvirkjanirnar voru frá upphafi í eigu þjóðarinnar sem og dreifikerfið og við höfum notið þess að raforka er tiltölulega ódýr hér á landi og við eigum að standa vörð um þessi verðmæti sem fyrri kynslóðir hafa byggt upp í okkar þágu til langrar framtíðar. Herra forseti. Nú liggur fyrir hér á Alþingi þingsályktunartillaga um að innleiða þriðju sendinguna af orkulöggjöf Evrópusambandsins. Hann er þannig kominn hingað inn í sali Alþingis til síðari umræðu þessi margumtalaði þriðji orkupakki sem margir hafa sterkar skoðanir á. Þessi pakki, ef ég má nota það orð yfir þær tillögur til þingsályktunar og frumvörp sem við fjöllum nú um, er hreint ekki auðlesinn og þaðan af síður auðskilinn. Í tillögunni kemur fram að Alþingi álykti að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017 frá 5. maí 2017, um breytingu á IV. viðauka, sem fjallar um orku, við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og fella inn í samninginn tilteknar gerðir. Svo eru taldar upp fjórar reglugerðir Evrópuþingsins, tvær tilskipanir þess og tvær ákvarðanir framkvæmdastjórnarinnar sem ganga út á að breyta og bæta við viðauka við tilteknar reglugerðir Evrópuþingsins. Með þessari þingsályktunartillögu er verið að aflétta svokölluðum stjórnskipulegum fyrirvara. Þingsályktunartillagan sem hér liggur frammi er að efni sínu yfirlýsing Alþingis um að Ísland skuldbindi sig til að aflétta þeim stjórnskipulega fyrirvara sem við gerðum fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Þessi stjórnskipulegi fyrirvari gengur út á það að Ísland hafði flaggað fyrir EES-nefndinni til að sýna að með því að taka upp viðkomandi gerðir þurfi aðkomu löggjafarþings landsins, þ.e. samþykki Alþingis. Þessi þingsályktunartillaga, herra forseti, er í raun yfirlýsing Íslands, löggjafarþingsins, um að ekkert standi í veginum eða megi standa í veginum fyrir því að viðkomandi reglugerðir gildi og verði þannig að taka gildi hér á landi. Þetta er skuldbindingin sem við munum undirgangast með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu ef það verður raunin hér. Þetta er skuldbindingin. Þegar því er lokið er Ísland skuldbundið til að innleiða þær gerðir sem undir eru í orkupakkanum og gera nauðsynlegar lagabreytingar innan lands svo að efni pakkans öðlist fullt gildi hér á landi. Þetta ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera hér eða þetta stendur til að gera. Herra forseti. Þetta ætla þeir að gera með lagalegum fyrirvara. Hvað er það og hver hann? Þannig gæti einhver spurt og hefur reyndar spurt hér í dag. Hver er þessi lagalegi fyrirvari að sögn stjórnarliða? Hann er sá að lagabálkurinn gildi ekki að öllu leyti hér á landi þar sem við erum ótengd raforkukerfi annarra Evrópulanda. Þar er helst vísað til þess að framkvæmdastjóri orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi sagt að Ísland væri eyja og með hliðsjón af því hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans ekki gildi eða raunhæfa þýðingu fyrir Ísland á meðan enginn raforkustrengur er til staðar. Reglugerðin, það er reglugerð nr. 713/2009, eigi ekki að hafa nein merkjanleg áhrif á fullveldi Íslands í orkumálum. Síðan er bent á sameiginlega yfirlýsingu EFTA-landanna frá 8. maí sl. á svipuðum nótum. Þar er undirstrikað að raforkukerfi Íslands sé eins og stendur - já, eins og stendur - einangrað kerfi og ekki tengt raforkusæstreng milli Íslands og orkumarkaðar Evrópusambandsins. Í því ljósi hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans, sem varðar viðskipti með raforku yfir landamæri, ekki gildi eða raunhæfa þýðingu á Íslandi. Það er ekki neinn vafi á því, herra forseti, að þær yfirlýsingar sem ég var hér að nefna, þessar tvær yfirlýsingar um sameiginlegan skilning, eru ekki þjóðréttarlega skuldbindandi skjöl. Til að svo geti verið er nauðsynlegt að bæði ESB, Evrópusambandið og EFTA-löndin komist að samkomulagi. Það samkomulag verður að vera sett sem viðauki við EES-samninginn. Áður en það er hægt verða samningsaðilarnir, sem eru öll aðildarríki Evrópusambandsins og EFTA-löndin, að fjalla um málið. Þetta ferli hefur ekki átt sér stað og yfirlýsingarnar því í hæsta falli loftkenndir óskadraumar sem munu ekkert vægi hafa hjá ESA, ESB-dómstólnum eða EFTA-dómstólnum. Er mönnum alvara? Er það boðlegt, herra forseti, að selja þjóðinni innleiðingu á þessu regluverki og segja svo við fólk í einhvers konar friðþægingarskyni að settur sé lagalegur fyrirvari sem er í raun ekkert nema benda á þá staðreynd að Ísland sé eyja og þannig þurfi að leggja sæstreng svo að við tengjumst sameiginlegum raforkumarkaði Evrópu? Herra forseti, er mönnum alvara? Er þetta lagalegi fyrirvarinn? Á ég að trúa því? Er þetta lagalegi fyrirvarinn sem átti að slá á allar áhyggjur fólks? Ef ég er að misskilja eitthvað þá auglýsi ég hér með eftir því hver þessi lagalegi fyrirvari sé og hvar hann sé að finna. Herra forseti. Eitt er víst að með því að fella brott stjórnskipulega fyrirvarann erum við skuldbundin, já, skuldbundin, til að innleiða regluverk þriðja orkupakkans. Að þessu sögðu má sjá að svokallaður lagalegur fyrirvari er í besta falli illskiljanlegur í þessu samhengi og fremur mætti segja að hann væri nýlunda á sviði sjónhverfinga. Þannig skuldbindur Ísland sig til að innleiða reglurnar en segir svo hér innan lands að sumt af þessum reglum muni ekki gilda hér á landi fyrr en ákveðnir atburðir gerist. Að halda því svo fram að þessi aðferð við innleiðinguna veiti okkur frelsi frá innleiðingunni, einhvers hluta þessara reglna, er því stór misskilningur, herra forseti. Það kom áþreifanlega í ljós í gær fyrr á þessum sama fundi þegar einfaldlega var spurt hvar þennan lagalega fyrirvara væri að finna í regluverkinu. Herra forseti. Svörin voru fátækleg og það kom í ljós að keisarinn var ekki í neinum fötum. Fyrst var bent á viðræður sem hæstv. utanríkisráðherra átti við framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn ESB og þar fælist lagalegi fyrirvarinn, hann væri þar að finna. Ég er búinn að fara yfir það hér fyrr í minni ræðu. Síðan var bent á yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, að þar væri þennan lagalega fyrirvara að finna. Ég er búinn að fara yfir það. Þriðja skýringin var að lagalega fyrirvarann væri að finna í frumvarpi til breytinga á raforkulögunum. Ef sú breyting er skoðuð þá er þar verið að bæta inn 5. mgr. 9. gr. - ákvæði í lögin, sem hvað? Reyndar er nú þegar að finna næstum samhljóða ákvæði í raforkulögunum í 39. gr. a. Hvað er þetta? Fjórða skýringin var sú að þetta yrði sett inn síðar í sérstakri reglugerð einhvern tímann síðar.
Strax í innleiðingarreglugerð.
Hvar þessi reglugerð? [[Gripið fram í.]] Herra forseti. Niðurstaðan er sú að stjórnarliðum ber ekki saman um hver þessi lagalegi fyrirvari sé. Svör þeirra benda til þess að hann sé enginn. Svo virðist sem verið sé að beita orðskrúði til að setja málið í meira aðlaðandi búning og þegar skrúðanum er flett frá er ekkert innihald. Reglugerð EB, nr. 713/2009, mun engu að síður taka gildi á Íslandi ef þingsályktunartillagan sem við erum hér að fjalla um verður samþykkt. Í reglugerðinni, nr. 713/2009, er gert ráð fyrir að ACER geti tekið lagalega bindandi ákvarðanir sem snúa einkum að grunnvirkjum fyrir raforku sem gætu tengt tvö aðildarríki. Hvað EFTA-ríkin snertir er gert ráð fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, fari með þær valdheimildir sem ACER eru veittar í reglugerðinni. Eitt stærsta álitamálið og eitt af þeim atriðum sem lögspekingar telja vafa undirorpið, hvort slíkt vald valdframsal standist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, er þetta atriði. Eftir sem áður er gert ráð fyrir því að ACER hafi mikil áhrif á efni slíkra ákvarðana ESA og skulu ákvarðanir ESA m.a. teknar á grundvelli draga sem ACER semur fyrir ESA. Þetta er eitt af þeim stóru vafamálum varðandi það hvort regluverkið standist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, þ.e. hvort verið sé að að gefa alþjóðlegri stofnun slíkt vald sem ég var að nefna, að þessi stofnun, sem við höfum enga aðkomu að, ACER, taki í raun þessar ákvarðanir. Varðandi samninga, herra forseti. Það má segja um samninga, stóra sem smáa, að þeir séu alla jafna gerðir báðum samningsaðilum í hag og þannig að báðir samningsaðilar séu sæmilega sáttir. Stór samningur eins og samningurinn um EES-svæðið er hagfelldur öllum aðilum hans og öllum sem að honum koma. Það að halda því fram að jafnstór samningur sé í uppnámi samþykkjum við ekki reglugerð sem samin er löngu eftir að upphaflegi samningurinn er gerður er fásinna. Eins og staðan er í dag er hann til hagsbóta fyrir alla að mestu leyti. Því skyldi hann vera í uppnámi þó að við Íslendingar séum efins og viljum vera þess fullviss að viðaukar við hann samrýmist stjórnarskrá okkar og leitum eftir undanþágum, þar sem hluti af regluverkinu kann ekki að eiga við hér á landi. Er það eitthvað óeðlilegt? Við höfum gert það. Af hverju var það ekki gert í þessu máli fyrst sæstrengur liggur ekki hingað? Í 1. mgr. 1. gr. samningsins kemur fram að markmið hans sé að stuðla að stöðugri og jafnri eflingu viðskipta- og efnahagstengsla samningsaðila við sömu samkeppnisskilyrði og eftir sömu reglum með það fyrir augum að mynda einsleitt Evrópskt efnahagssvæði, þ.e. EES. Herra forseti. Alþingi Íslendinga, sem löggjafarvald aðildarríkis EES-samningsins, er ekki rétti vettvangurinn til að gera breytingar, setja undanþágur eða lagalega fyrirvara varðandi innleiðingu ESB-gerðanna sem ekki koma fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er bara svo einfalt. Allt tal um lagalegan fyrirvara á ekki við. Ekki hér á þessum stað, ekki nema búið sé að ganga frá því á vettvangi nefndarinnar. Það er bara svo einfalt. Undanþágur eru veittar ríkjum varðandi gildi gerðanna eingöngu í ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þær verða ekki gerðar með lagalegum fyrirvörum í landsrétti ríkjanna. Það er nefndin sem kveður á um það í ákvörðun sinni ef ESB-gerð á ekki að hafa gildi gagnvart einstökum ríkjum eins og mörg dæmi eru um og hafa verið nefnd hér í fyrri ræðum, eins og með járnbrautir og skipaskurði og gasleiðslur og allt hvað eina sem á ekki við hér á landi. Og þetta hefur ekki verið tekið upp í íslenskan rétt. Við höfum fengið undanþágur. Af hverju ekki á þessu sviði, á sviði raforku á milli landa þegar staðreyndin er sú, herra forseti, að hingað liggur enginn sæstrengur sem leitt getur rafmagn og er ekki í augsýn svona alveg á næstunni? Hví erum við þá að innleiða þetta regluverk? Herra forseti. Í 4. mgr. 102. gr. EES-samningsins kemur fram að ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðauka við EES-samninginn, þrátt fyrir beitingu undanfarandi málsgreinar, skuli sameiginlega EES-nefndin kanna alla frekari möguleika á því að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins og taka nauðsynlegar ákvarðanir þar að lútandi, m.a. að viðurkenna að löggjöf sé sambærileg, taka verður slíka ákvörðun eigi síðar en við lok sex mánaða tímabils frá því að málinu er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar eða á gildistökudegi samsvarandi löggjafar bandalagsins eða síðar. Herra forseti. Af hverju nýtum við okkur ekki þessa leið? Er það ekki augljóst? Að segja að það hafi aldrei verið gert í 25 ára sögu samningsins er fyrirsláttur. Það er ofureðlilegt að aðilar EES-samningsins nýti þau úrræði sem er að finna í samningnum sjálfum, jafnvel þótt þau hafi aldrei verið nýtt áður. Herra forseti. Í lok máls míns og með vísan í það sem ég hef verið að segja, aðallega um þennan lagalega fyrirvara og það að þessari gerð verði vísað til nefndarinnar, þá er ég hissa á því að stjórnarliðið keyri þetta mál áfram af því offorsi sem hér er og ætli að gera það. Ég er hissa á því. Ég er líka hissa á því vegna þess að réttmætar spurningar, eins og þetta með lagalega fyrirvarann, hafa vaknað og ég hef skýrt það í mínu máli hvað ég sé ekki. Ég sé ekki þennan lagalega fyrirvara og ég hef ekki fengið skýringar á því. Málið er keyrt í gegn, jafnvel þótt langflestar umsagnir til utanríkismálanefndar væru neikvæðar. Þær sem voru jákvæðar voru aðallega stofnanaumsagnir. Jafnvel þótt heilmikil andstaða sé meðal þjóðarinnar, eins og kemur fram í skoðanakönnunum, [[Forseti hringir.]]jafnvel þótt heilmikil andstaða sé innan stuðningsmanna stjórnarflokkanna [[Forseti hringir.]]við þetta, jafnvel þótt mikil andstaða sé meðal stuðningsmanna þeirra stjórnarandstöðuflokka [[Forseti hringir.]]sem styðja þó málið, þá er þetta mál keyrt svona í gegn og á að keyra í gegn núna að næturlagi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir skelegga ræðu. Hv. þingmaður kom einmitt inn á það í ræðu sinni að þingsályktunartillagan sem er til umræðu væri yfirlýsing þingsins um að ráðherra og ríkisstjórn innleiði orkupakka þrjú. Ég er hjartanlega sammála því. En - og það er þetta stóra en í þessu máli - það er að ákveðnum forsendum gefnum. Forsendurnar eru þær að það eru lagalegir fyrirvarar við hluta af þeirri innleiðingu. Hv. þingmaður kom mjög skilmerkilega inn á að þessir lagalegu fyrirvarar eru í skötulíki, þó svo að þingmenn hafi keppst við að koma í ræðustól og lýsa því yfir að þeir séu algerlega skotheldir og augljósir. Ég get ekki séð það, hæstv. forseti, að hinir lagalegu fyrirvarar sem hefur verið teflt fram séu í fyrsta stað skýrir eða skotheldir, því síður að stjórnarliðum beri saman um hverjir þeir eru. Eitt er alveg víst, að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki komið hér og lýst því hverjir þeir eru. [[Forseti hringir.]]Ef þetta sem eru kallaðir lagalegir fyrirvarar á blaðsíðu 3 [[Forseti hringir.]]eru fyrirvararnir sem á taka orðrétt upp í innleiðingarreglugerð [[Forseti hringir.]]er Bleik brugðið. Er hv. þingmaður sammála mér [[Forseti hringir.]]í því?
Forseti áréttar enn að hv. þingmenn virði knöpp tímamörk.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurninguna. Ef má skilja það sem svo að lagalegu fyrirvararnir felist í yfirlýsingum þessara manna og EFTA-ríkjanna frá 8. maí og ef maður les þær yfirlýsingar þá er þetta náttúrlega í besta falli almennt spjall um að Ísland sé einangrað og þangað liggi ekki sæstrengur og það sé ekki fyrirsjáanlegt o.s.frv. Menn eiga því ósköp auðvelt, að mínu mati, með að fullyrða ýmislegt um að þetta muni ekki gilda á Íslandi fyrr en það verði. Að sjálfsögðu virkjast ekki ákvæði um eitthvað sem ekki er til. Það væri svipað og ef við tækjum upp reglugerð Evrópusambandsins um skógarbirni og segðum svo að það væri gert með lagalegum fyrirvara vegna þess að hér væru engir skógarbirnir. Auðvitað myndi hún virkjast leið og fyrstu slíku birnirnir mundu koma hingað. Við gætum ekkert sagt: Heyrðu við erum með fyrirvara, þetta gildir ekki. Auðvitað tekur hún gildi um leið og við föllum frá stjórnskipulega fyrirvaranum varðandi slíka gerð, alveg eins og í þessu máli. Um leið og kemur upp sæstrengur, beiðni um hann, þá virkjast þetta af fullum krafti. Þá lendum við í vandræðum með ACER, eins og ég nefndi í ræðu, og ESA og samhengið þar á milli og samspilið á milli þeirra tveggja stofnana, sem er varasamt.
Hæstv. forseti. Hér hefur verið teflt fram þeim rökum að ástæðan fyrir því að þessi leið sé valin, þ.e. gallaða leiðin eða sú sem er ekki gallalaus fremur en sú sem er lögformlega staðfest í EES-samningnum, sé sú að þetta hafi aldrei verið gert í 25 ára sögu samningsins. En hvað erum við að gera hér? Hvað erum við búin að innleiða orkupakka þrjú oft í 25 ára sögu samningsins? Er sá samningur ekki lifandi skjal sem tekur breytingum? Er ekki óhætt að áætla að þrátt fyrir að það hafi ekki verið gert áður að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar geti það ákvæði virkjast því sem næst hvenær sem ákvæði samningsins, ný eða gömul, eru til umræðu hér?
Herra forseti. Jú, það er alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni að síðari og síðri leiðin var valin. Í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar prófessors og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts leggja þeir til þá leið að þessu verði einfaldlega hafnað og hún send aftur í sameiginlegu nefndina og þess freistað að ná undanþágum. Það er enn tækifæri til þess og ég hvatti til þess í ræðu minni að málið færi þangað. Mér finnst það eðlilegt. Við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum spurningum, herra forseti, og mér finnst alveg ótækt að við séum að gera þetta núna klukkan að ganga fjögur að nóttu. Margir þingmenn létu taka sig af mælendaskrá fyrr í kvöld. Þetta mál er órætt að miklu leyti.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir virkilega góða ræðu. Það er eiginlega synd að jafn efnisrík og góð ræða og þessi sé flutt að næturlagi þegar leiða má líkur að því að færri séu að fylgjast með en þegar dagsbirtu nýtur. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég vildi gjarnan koma inn á. Þó eru tvö atriði sem ég hjó hvað mest eftir. Hv. þingmaður setti í sögulegt samhengi uppbyggingu Landsvirkjunar, raforkudreifikerfis og þar fram eftir götunum. Við sjáum og heyrum úti í samfélaginu að það eru miklar áhyggjur af þessu máli hjá almenningi. Ég velti fyrir mér hvort hluti af áhyggjum fólks sé ekki einmitt það sem virðist alltumlykjandi í þróun þessa markaðar, að lokamarkmiðið sé það að Landsvirkjun verði ekki lengur í ríkiseigu. Slíkt markmið er auðvitað ekki skrifað inn í nokkurt plagg sem tengist orkupakka eitt, tvö, þrjú, fjögur eða fimm eða hvað þeir verða margir, en slíkt markmið getur verið undirliggjandi lengi og jafnt og þétt geta verið tekin smáskref í átt að því. Mig langar að heyra afstöðu hv. þingmanns til þess hvort hann telji þetta [[Forseti hringir.]]geta verið hluta af því að andstaða almennings við þetta mál er svona einörð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir spurninguna. Það er alveg hiklaust rétt hjá hv. þingmanni að sögulega var þetta átak. Það voru mikil átök á sjöunda áratugnum þegar ákveðið var að ráðast í stórvirkjanir og veita orkunni til stóriðju. Þetta var mjög framandi í því þjóðfélagi sem var hér á miðri síðustu öld og gífurleg framkvæmd á þeirra tíma mælikvarða. Auðvitað er þetta ríkt í þjóðinni og vitund hennar, menn horfðu til þess að það kæmu betri tímar þegar búið væri að borga niður stofnkostnaðinn, þ.e. virkjanirnar og dreifikerfin sem þarna var byggt. Það myndi taka áratugi en þá myndi raforkuverð fara lækkandi, þegar við værum búin að greiða niður stofnkostnaðinn. Svo tók bara annað við, fleiri stórvirkjanir og enn þá öflugri dreifikerfi. Auðvitað er þjóðinni mjög annt um að hafa byggt þetta upp í áratugi. Þess vegna er þjóðin mjög, eigum við að segja stressuð yfir þeirri lagasetningu sem við erum að fjalla um. Herra forseti. Ábyrgð okkar er mikil. Við eigum ekkert að gera þetta klukkan að ganga fjögur að nóttu. Við erum að ræða þetta í síðari umræðu af tveimur. Hún byrjaði í gær og við ætlum að ljúka henni núna klukkan að ganga fjögur að nóttu. Þetta finnst mér ekki mikil virðing við þjóðina. Þegar kannanir sýna að 60–80% þjóðarinnar eru andsnúin þessu [[Forseti hringir.]]máli finnst mér það ekki virðing við þjóðina að þetta mál skuli ekki vera útrætt.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir andsvarið. Hitt atriðið sem mig langaði að koma inn á, kannski í ljósi fyrri starfa og menntunar hv. þingmanns, er að það fór ekkert á milli mála að hann hafði litla trú á þeim meintu fyrirvörum sem hér er flaggað í allar áttir. Ég verð að viðurkenna að það hafði farið fram hjá mér í öllu spretthlaupi Sjálfstæðismannanna hér um miðjan dag að fjórða fyrirvaranum hefði verið flaggað og að hann hefði átt að vera í frumvarpi iðnaðarráðherra til breytingar á raforkulögum. Ég er hálfsvekktur út í sjálfan mig fyrir að hafa ekki veitt því athygli og myndi vilja fá að heyra stuttlega um afstöðu þingmannsins til þess hvort viðbót hins meinta fjórða fyrirvara sé viðlíka þunnildi og hinir eru.
Herra forseti. Ég er hissa ef enn einn fyrirvarinn hefur poppað upp. Ég nefndi, held ég, fjóra. Eru þeir fleiri?
Nei, það var fjórði …
Þetta eru uppástungur, ég myndi ekki vilja kalla það fyrirvara nema við fáum það alveg kristaltært, eins og við höfum kallað eftir, herra forseti, og fáum sérfræðinga sem geta leiðbeint okkur í því. Við erum búin að fá uppástungur um a.m.k. fjóra lagalega fyrirvara frá trúlega fjórum mismunandi þingmönnum stjórnarliðanna. Þeir hafa komið upp í pontu, hver á fætur öðrum, í allan dag og stungið upp á því hvar þessi fyrirvari sé og hvar hann sé að finna. Þetta er svolítið spaugilegt, herra forseti. Ég vil minna herra forseta á að auðvitað var það svo fyrir miðnætti í kvöld, kannski milli tíu og miðnættis, þegar forseti lýsti því yfir að fundinum væri senn að ljúka og við gætum lokið þessu mjög fljótlega að þá litu menn til þess að það yrði kannski á miðnætti eða klukkan eitt, herra forseti. Ég veit [[Forseti hringir.]]til þess að það voru menn sem tóku sig af mælendaskrá í því trausti að umræðu yrði frestað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir virkilega góða ræðu. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt, það er dapurlegt að hún skuli vera flutt um hánótt og almenningur hafi ekki kost á að hlusta á hana, en vonandi síðar. Hún var virkilega góð og þarna kom margt fram sem skiptir máli. Það sem ég vildi víkja að og fá hugleiðingar frá hv. þingmanni um eru þær yfirlýsingar sem utanríkisráðherra hefur komið á framfæri, sameiginleg yfirlýsing utanríkisráðherra og framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, sem lýtur að gildi þriðja orkupakkans gagnvart Íslandi, og svo er einnig sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna. Í ljósi fyrri starfa hv. þingmanns sem sýslumaður til fjölda ára og lögfræðimenntunar: Hvernig virka svona fyrirvarar á hann? Er ekki afar hæpið að svona fyrirvarar haldi ef verður látið á það reyna, þeir hafi eitthvert gildi gagnvart t.d. dómstólum ef svo ber undir? Þetta ber svolítið einkennilega að, allt í einu birtast þessar yfirlýsingar, held ég á vef utanríkisráðuneytisins, og mætti ætla að það hafi verið [[Forseti hringir.]]pínulítið panikástand af hálfu ráðuneytisins og hæstv. ráðherra að koma þessu frá sér.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Varðandi fyrirvarana þá er spaugilegt, herra forseti, að við erum að velta fyrir okkur hvar þennan lagalega fyrirvara sé að finna og það koma fjórir til greina. Ég ætla að nefna einn og lesa aðeins upp úr honum. Það er fyrirvarinn sem kom á fundi hæstv. utanríkisráðherra og framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdarstjórn Evrópusambandsins 20. mars 2019, Miguels Arias Cañetes. Þar segir: „Raforkukerfi Íslands er eins og stendur einangrað kerfi og ekki tengt við raforkusæstreng milli Íslands og orkukerfis innri markaðar ESB. Í því ljósi hefði stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans, þ.e. þau sem varða viðskipti og grunnvirki fyrir raforku yfir landamæri, ekki gildi eða neina raunhæfa þýðingu fyrir Ísland á meðan enginn raforkusæstrengur er til staðar.“ Er þetta lagalegi fyrirvarinn? Ég sé það ekki. Hvað þýðir þetta? Ísland er eyja, það er enginn strengur hingað. Er þetta lagalegi fyrirvarinn? Ef svo er endurtek ég það sem ég sagði áðan, þá er keisarinn í engum fötum. Þetta er bara staðreynd. Þetta er enginn fyrirvari. Hv. þingmaður nefndi líka hversu margir fyrirvararnir væru. Þá vil ég nefna að það er ekki bara spaugilegt hversu margir fyrirvararnir eru sem við veltum fyrir okkur hvað stjórnarliðarnir meini með, hver þeirra er sá sem þeir eru alltaf að tala um, það er líka spaugilegt ef þetta kemur upp og við þurfum að segja: Við erum með lagalegan fyrirvara, þetta gengur ekki. Það er spaugilegt vegna þess að svona fyrirvarar eins og við erum búnir að lesa hér upp eru spaugilegir í sjálfu sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann fór vel yfir þessa fyrirvara sem ég er alveg sammála um að þegar á reynir koma þeir ekki til með að halda nokkurn skapaðan hlut vegna þess að það er bara ein leið. Hún er í gegnum sameiginlegu EES-nefndina. Mig langaði aðeins að koma inn á eitt, það er þessi sameiginlega yfirlýsing EFTA-ríkjanna. Hún er líka dæmi um eitthvað sem hefur enga þýðingu vegna þess að auðvitað hefði Evrópusambandið átt að vera með í þeirri yfirlýsingu. Það er bara annar samningsaðilinn með í þeirri yfirlýsingu. Þessi vinnubrögð eru mjög einkennileg. Þetta einkennist af hroðvirkni og einhverju stressi, að nú sé þetta að bresta á, þetta sé að koma loksins í þingið og þá verðum við [[Forseti hringir.]]að hafa einhverjar yfirlýsingar sem koma svo ekki til með að halda nokkurn skapaðan hlut.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu frá hv. þingmanni. Þá er komið að sameiginlegri yfirlýsingu Íslands, Noregs og Liechtensteins á fundi EFTA-ríkjanna 8. maí. Þar stendur í textanum sem ég er búinn að vera að lesa og er ítrekað að yrði samtengingu raforkukerfanna komið á í framtíðinni, úrskurði Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, um ágreiningsmál varðandi Ísland en ekki Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, ACER. Hvað les maður svo í lögfræðiálitsgerð Stefáns og Friðriks? „Þrátt fyrir að valdið sé þannig formlega hjá ESA er ljóst að ACER mun hafa mikið að segja um efni ákvarðana sem ESA tekur á grundvelli reglugerðarinnar, enda semur ACER drög að ákvörðunum og leggur þau fyrir ESA.“ Hvert er gildi þessarar yfirlýsingar EFTA-ríkjanna þegar maður les þetta í lögfræðilegri álitsgerð sem ríkisstjórnin byggir á? Hvert er gildið? Í besta falli spaugilegt. Ekkert gildi.
Virðulegur forseti. Nú reiknast mér til að tveir tímar séu síðan hv. þm. Óli Björn Kárason kom hingað í pontu og sagði að hann teldi að þetta mál yrði útrætt eftir um 90 mínútur, eftir einn og hálfan tíma. Nú eru liðnir tveir tímar og það hefur fækkað um einn á mælendaskrá síðan þetta var. Það skýrist fyrst og fremst af því að stjórnarliðar hafa tekið sig af mælendaskrá. Í því ljósi og í ljósi ummæla hæstv. hæstv. forseta á tólfta tímanum er staða okkar í Miðflokknum sú að við þurfum að fara að láta fólk, sem var upplýst um að umræðu yrði frestað og henni haldið áfram síðar, vita af því að það þurfi að mæta hingað aftur til að koma þeim sjónarmiðum á framfæri sem það vildi koma á framfæri. Þannig að nú verð ég aftur að spyrja hæstv. forseta, tveimur tímum seinna eftir að talið var að þetta mál [[Forseti hringir.]]myndi klárast á 90 mínútum: Hvert er planið?
Herra forseti. Nú liggur ljóst fyrir að hæstv. forseti greindi þinginu ekki rétt frá fyrir um fjórum tímum síðan þegar hann fullyrti að senn yrði gert hlé á þessari umræðu. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvað valdi. Bárust hugsanlega skilaboð frá Stokkhólmi, beint eða óbeint? Hvað gekk hæstv. forseta til með yfirlýsingu fyrir um fjórum tímum síðan sem reynst hefur röng? Áttu þetta hugsanlega að vera „lofsamlegar blekkingar“ að mati hæstv. forseta? Tekur hæstv. forseti þátt í þeim stóra blekkingaleik sem þetta mál allt saman er, með því að fullyrða við þingið eitthvað sem svo er ekki staðið við? Ég kalla eftir því að hæstv. forseti útskýri það.
Herra forseti. Ég vil taka undir orð þeirra þingmanna sem komið hafa upp undir fundarstjórn forseta. Einnig vil ég bæta við að ég veit persónulega um einn þingmann sem tók sig af mælendaskrá fyrr í kvöld þegar forseti gaf í skyn að umræðu yrði lokið um eða upp úr miðnætti, og sá þingmaður er ekki í Miðflokknum. Hann hafði enga ræðu flutt. Það er alvarlegt mál að gefa það í skyn að umræðu verði frestað eftir tvo, þrjá tíma og menn fara svo út úr þinghúsinu, kannski þreyttir, og hyggjast þá taka ræðu síðar. Það er alvarlegt. Fólk sem ekki hefur átt þess kost sökum langrar mælendaskrár að ræða þetta mál eða leggja orð í belg. Mér finnst það alvarlegt.
Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt og verð að lýsa miklum vonbrigðum með hæstv. forseta, að hann skuli ekki standa við orð sín. Hann sagði að þessu myndi nú fara að ljúka fljótlega, og þá var klukkan bara um hálftólf, held ég. Þess vegna vekur það undrun mína að hann skuli halda áfram með þennan fund. Við erum nú að reyna að myndast við að bæta virðingu Alþingis. Þeir sem heima sitja - það eru sjálfsagt einhverjir sem eru að fylgjast með, sjá það hér að hæstv. forseti stendur ekki við orð sín. Það finnst mér mjög dapurlegt vegna þess að ég þekki hæstv. forseta að góðu einu og tel hann mjög þægilegan og góðan í öllum samskiptum. [[Forseti hringir.]]Þannig að þessi viðbrögð, herra forseti, hvað fundarstjórn yðar varðar koma mér verulega á óvart.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð þingmanna. Fyrr í kvöld voru sögð orð um að þingfundur myndi standa fram að miðnætti, hugsanlega eitthvað lengur, en fyrir lægi að mælendaskrá væri löng og mátti skilja af orðum forseta að síðan yrði fundi frestað. Ég veit til þess að það voru hv. þingmenn, m.a. í stjórnarandstöðu og sem ekki eru Miðflokksmenn, sem sitja nú í salnum og eru þeir einu sem ræða þetta mál núna, sem ætluðu sér að halda ræðu en tóku sig af mælendaskrá í trausti þess að málinu yrði haldið áfram síðar. Þeir fóru heim til að undirbúa nefndastörf sem eru á dagskrá í fyrramálið. En er það ætlun forseta að hindra þingmenn í að ræða málið?
Herra forseti. Ég ætla nú að segja að ég lýsi ánægju minni með fundarstjórn forseta og segi enn og aftur að mér þykja menn taka svolítið stórt upp í sig þegar þeir brigsla forseta um óheilindi. Ég bið fólk um að anda með nefinu og tala varlega. Miðað við það sem ég hef hlustað á hér í kvöld, því menn spyrja hver annan sömu spurninganna ítrekað, þá hefði ég haldið að Miðflokksmenn væru búnir að ræða þetta sín á milli og þyrftu ekki að spyrja hver annan. Hér var sagt að þingfundi hefði átt að ljúka á kringum 90 mínútum, haft eftir hv. þm. Óla Birni Kárasyni. Ég vil nú segja að hann tiltók með hvaða hætti það væri hægt. Hann tiltók líka að það væri undir okkur þingmönnum sjálfum komið hversu langur þingfundurinn væri. Það tel ég að sé hárrétt mat. Miðflokksmenn sem hér eru í samtali við sjálfa sig [[Forseti hringir.]]geta að sjálfsögðu ákveðið hvort þeir halda því áfram eða ekki. En ég hvet forseta til að klára þessa umræðu.
Virðulegur forseti. Þetta var nú sérstök ræða þingflokksformanns Vinstri grænna, hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur. Hún virtist ekki meta það sem svo að hæstv. forseti réði lengd fundar heldur þingmenn Miðflokksins. Ég vil þá bara tilkynna að fundi verður slitið hið snarasta, ef þetta er réttur skilningur. En ég reikna ekki með því að forseti deili þeim skilningi. Ég ítreka að ég vil gjarnan heyra hvort forseti hefur eitthvert plan varðandi það hvenær hann áætlar að þingfundi ljúki og þá vonandi í námunda við orð hans hér á tólfta tímanum fyrr í kvöld.
Hæstv. forseti. Mig langar til ræða þau ummæli hv. þm. Bjarkeyjar Olsen, sem er þingflokksformaður, að hér sé bara hægt að halda áfram og að við þingmenn Miðflokksins séum að ræða við okkur sjálfa. En hér hefur verið óskað eftir því að sérfræðingar verði kvaddir til til að kanna og rýna í hina lagalegu fyrirvara. Við því hefur ekki verið orðið. Ég held að öllum þingmönnum sé ljóst að ef umræðunni lýkur án þess að það sé gert er búið að afgreiða þessa þingsályktunartillögu. Þetta er risastórt mál og við gerum þessa kröfu og munum standa hér þar til orðið verður við henni. Það er alveg ljóst. Á öðrum vettvangi er ég þrautþjálfaður í því að vaka [[Forseti hringir.]]að nóttu til og halda út. Ég kvíði því ekki neitt.
Forseti. Ég ítreka beiðni mína um að virðulegur forseti útskýri mál sitt. Var hæstv. forseti viljandi að blekkja þingið þegar hann lýsti því yfir fyrir um fjórum tímum síðan að senn yrði gert hlé á fundi og það yrðu ekki margar ræður í viðbót, eða stjórnar hæstv. forseti ekki þessum fundi í raun? Er það krafa stjórnarmeirihlutans, einhverra fulltrúa hans, að þessi umræða fari eins mikið og kostur er fram í skjóli myrkurs? Var hæstv. forseta gert að ganga á bak orða sinna svoleiðis að umræðan gæti haldið áfram í skjóli myrkurs fremur en að eiga sér stað að degi til þegar almenningur hefur tækifæri til að fylgjast með henni?
Herra forseti. Já, ég tek undir orð þingmanna sem hingað hafa komið um að herra forseti gefi okkur upp hvenær hann ætli að ljúka þessum fundi og fresta málinu, eins og hann orðaði fyrr í kvöld að myndi gerast von bráðar. Það væri alla vega ekki mjög langt í það. Hér er um stórt mál að ræða. Það er mikil andstaða við þetta mál meðal þjóðarinnar, eins og kannanir hafa sýnt, jafnvel upp í 80%. Að byrja að ræða þetta í gær og afgreiða núna í nótt, klukkan að verða fjögur að nóttu, finnst mér ekki sæmandi þessu máli vegna stærðar þess og mikilvægis fyrir þjóðina, eins og komið hefur fram í ræðum fjölmargra hv. þingmanna. Ég vil líka benda á að það er mikil andstaða gegn þessu máli meðal stuðningsmanna [[Forseti hringir.]]stjórnarflokkanna og þeirrar stjórnarandstöðuflokka sem styðja ríkisstjórnina í þessu máli.
Eru fleiri v. þingmenn sem óska eftir því að ræða fundarstjórn forseta? Ef ekki, þá leyfir forseti sér að tilkynna að fyrirhugað er að freista þess að ljúka þessari umræðu. Henni hefur undið fram með ágætum í kvöld. En nú háttar svo til að það eru nokkrir hv. þingmenn eftir á mælendaskrá og vill svo til að þeir eru allir úr sama þingflokki og hafa raunar rætt þetta málefni oft og lengi. Það er rík ástæða til að ætla að botn ætti að geta fengist í umræðuna fyrr en síðar. Það er auðvitað undir hv. þingmönnum sjálfum komið.
Forseti. Ég get ekki annað en byrjað ræðu mína á að gera mjög alvarlegar athugasemdir við einstaklega sérkennilegar yfirlýsingar hæstv. forseta áður en hann kynnti mig hingað í ræðustól. Í fyrsta lagi staðfesti hæstv. forseti að það hefur ekkert verið að marka það sem hann sagði fyrr í kvöld og í öðru lagi var ekki annað að heyra á hæstv. forseta en að hann ætlaðist til þess að hv. þingmenn Miðflokksins hættu að ræða þetta mál. Ég þarf þá væntanlega ekki að spyrja aftur spurningarinnar sem ég spurði áðan um það hvort hæstv. forseti stjórnaði raunverulega þessum fundum eða ekki. En ég á svo sannarlega eftir að segja eitt og annað um þetta mál, hæstv. forseti, og það getur tekið sinn tíma. Ég ætla að byrja á því að ræða aðeins um enn eitt misræmið í málflutningi stjórnarmeirihlutans um málið. Það felst í þeirri fullyrðingu sem við höfum heyrt aftur og aftur, bæði í þingsal og í almennri umræðu, að í rauninni hafi þetta mál engin áhrif. Augljóst er hversu undarlegt það er að fullyrða slíkt í ljósi þess hversu mikið kapp stjórnarmeirihlutinn leggur á að koma þessu máli í gegn að því marki að hæstv. forseti virðist ekki einu sinni hafa stjórn á fundum þingsins og vera gert að láta umræðu fara fram í skjóli nætur. En svo sjáum við líka fjölmargar yfirlýsingar sem staðfesta að jú, þetta hafi einmitt töluverð áhrif. Ég nefni sem dæmi yfirlýsingar forstjóra Landsvirkjunar, Harðar Árnasonar, sem heldur því fram, hefur gert bæði í fjölmiðlum og fyrir nefnd að mér skilst, að verði þriðji orkupakkinn ekki samþykktur muni það veikja samningsstöðu fyrirtækisins gagnvart viðskiptavinum þess, álframleiðendum. Hvernig er hægt að túlka þau orð öðruvísi en svo að forstjórinn geri sér grein fyrir því að afleiðing af samþykki þessa orkupakka verði að landið verði tengt raforkumarkaði Evrópu með sæstreng og þar með bjóðist fyrirtækjum að selja orkuna á hærra verði? Það er a.m.k. ljóst af yfirlýsingu forstjóra Landsvirkjunar að það hefur áhrif að samþykkja þennan orkupakka. Svoleiðis að fullyrðingar um að þetta breyti í rauninni engu eru enn á ný sýndar vera ósannar. En um leið er ríkisstjórnin, eða stjórnarmeirihlutinn og stuðningsflokkar hans, að leggja fram frumvarp um að breyta eðli Orkustofnunar sem lið í þeirri innleiðingu. Í ljósi þess að lagt er fram frumvarp sem á að breyta eðli Orkustofnunar til að laga hana að regluverki þriðja orkupakkans er ákaflega undarlegt að reyna á sama tíma að halda því fram að áhrifin séu engin. Skoðum þetta tiltekna dæmi fyrir sig, breytingar á eðli Orkustofnunar. Út á hvað gengur það? Það gengur út á að stofnunin heyri ekki lengur með sama hætti undir lýðræðislega kjörna fulltrúa, þar með heyri ekki lengur undir kjósendur í landinu, almenning. Hvers vegna er það? Það þarf ekki annað en að líta í reglur Evrópusambandsins um hlutverk orkustofnana ríkjanna samkvæmt þriðja orkupakkanum sem þá skulu frjálsar frá hinum lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum í hverju landi, svoleiðis að þær stofnanir geti lotið boðvaldi, tekið við drögum, framfylgt vilja ACER, orkustofnunar Evrópusambandsins. Þegar stjórnarmeirihlutinn og stuðningsflokkar hans leyfa sér að halda því fram að þetta hafi engin raunveruleg áhrif á sama tíma og þeir leggja fram frumvarp til að innleiða mjög raunveruleg áhrif þá sýnir það okkur auðvitað enn eitt dæmið um það að [[Forseti hringir.]]yfirlýsingar tengdar þessu máli standast enga skoðun.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Breytingin á skipulagi Orkustofnunar og í rauninni skipting hennar í tvo hluta, ef svo má segja, þau skil sem verða á milli stofnunarinnar, þeirrar sem við þekkjum í dag og þess hluta sem verður að fullu undir sjálfstæði frá hinu opinbera, er það nálgun sem við þekkjum frá öðrum eftirlitsaðilum hér á heimamarkaði eða er þetta nálgun sem er okkur ný og framandi? Ef mér leyfist að spyrja hv. þingmann: Hvernig horfir það við honum? Telur hann að sú breyting sem er fyrirhuguð með innleiðingu þriðja orkupakkans sé til bóta, því að það er mikill kostur þegar verið er að breyta hlutum að horft sé til þess að það sé til bóta?
Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir því að nefna megi dæmi um milligöngu ESA fyrir hönd EES-samningsins, þar með í rauninni Evrópusambandsins. En ég þekki hins vegar ekki eins skýr dæmi um það að ESA sé ætlað milligönguhlutverk eingöngu, eingöngu það að framfylgja vilja, innleiða drög frá stofnun sem Íslendingar eiga ekki aðild að, eins og í þessu tilviki, enda hefur það komið fram í umræðu um þetta mál, til að mynda í utanríkismálanefnd, að þetta sé í raun fordæmalaust. Það er sérstaklega fjallað um þetta samband ACER og ESA í t.d. margumræddri álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og nefnt sem eitt helsta vafamálið varðandi áhrif á stjórnarskrá hvort með þessu sé verið að stíga skrefið fram af brúninni varðandi eftirgjöf á fullveldi í raun, taka eitt skref í viðbót en það skref sem setur okkur fram af brúninni hvað það varðar. Svoleiðis að þótt það sé til samspil milli ýmissa stofnanna og ESA þá mun þetta vera einsdæmi, að stofnunin ráði einfaldlega ferðinni, og ESA sé eingöngu ætlað að að skila bréfum, eins og hv. þingmaður orðaði það fyrr í kvöld.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir svarið. Telur hv. þingmaður að þessi þróun mála gæti haft áhrif, mögulega neikvæð, á stöðu ESA gagnvart því regluverki sem það höndlar nú þegar með gagnvart aðildarríkjunum, þ.e. að vera sett í þá stöðu að vera - ég vona að ég móðgi ekki marga - einhvers slags bréfberi, framsendingarmiðstöð fyrir skilaboð ACER? Telur hv. þingmaður að sú þróun mála gæti grafið undan þeirri stöðu sem ESA hefur og hefur haft um alllangt skeið og geti þar með í rauninni verið upptakturinn að því að undan þeirri stofnun byrji að molna? Það væri áhugavert að heyra sjónarmið þingmannsins gagnvart því.
Virðulegur forseti. Já, þetta er líklega rétt hjá hv. þingmanni. Ég verð að viðurkenna að það er veruleg hætta á að þetta geti haft slík áhrif, sérstaklega þegar það bætist við þá staðreynd að ESA hefur því miður of oft verið í því hlutverki að verja hagsmuni Evrópusambandsins gagnvart Íslandi og nægir þar að nefna framgöngu stofnunarinnar varðandi Icesave og svo nýjasta dæmið sem varðar innflutning á hráu kjöti og ógerilsneyddum matvælum. Þegar þetta bætist við hlýtur það að vera áhyggjuefni hvað varðar viðhorf til þessarar stofnunar á Íslandi. En þar með er ekki öll sagan sögð því að það sem ég óttast er að þetta muni ekki einungis hafa neikvæð áhrif á ESA heldur á sjálfan EES-samninginn. Ef stjórnvöld halda þannig á málum að þau fari að leyfa þá túlkun á EES-samningnum að hann heimili yfirráð erlendrar stofnunar, raunveruleg yfirráð þótt hún sé í gegnum millilið, noti ESA með þeim hætti, er mjög raunveruleg hætta á því að það geti haft í för með sér neikvæðari viðhorf í garð EES-samningsins. Svoleiðis að þegar menn fullyrða að samþykkja þurfi þriðja orkupakkanna til að verja EES-samninginn eru þeir að snúa hlutunum á haus. Það að samþykkja þriðja orkupakkann er til þess fallið að veikja EES-samninginn og stöðu Íslands innan hans.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Mig langar til að halda aðeins áfram með þetta málefni, samspil ESA og ACER, og tengja það aðeins inn á þetta 25 ára mál, sem má alls ekki koma nálægt af því að það hefur aldrei gerst áður. Í reglugerðinni er beinlínis kveðið á um að ESA og ACER eigi í mjög nánu samstarfi og því er gert skóna að það sé grunnurinn að þessu tveggja stoða kerfi. Í álitsgerð Stefáns og Friðriks, títtnefndra, segir að þrátt fyrir að valdið sé þannig formlega hjá ESA sé ljóst að ACER muni hafa mikið að segja um efni ákvarðana sem ESA tekur á grundvelli reglugerðarinnar, enda semji ACER drög að ákvörðunum og leggur þau fyrir ESA. Það má því velta fyrir sér hvort ákvörðunarvaldið sé í raun hjá ACER. Og enn fremur segir að þessar stofnanir skuli vinna mjög náið saman þegar kemur að þessum álitaefnum. En síðar í þessari álitsgerð er sagt um það ef ágreiningur er uppi, með leyfi forseta: „Skulu stofnanirnar þá leitast við að leysa ágreininginn en ella er unnt að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar til umfjöllunar.“ Er það ekki í samræmi við EES-samninginn? Þarna er í lagi að gera það en alls ekki núna? Er þetta ekki eitthvað furðulegt? Ég skil ferilinn eins og hann er settur fram hér, en ég skil ekki hvað menn óttast við að taka þetta mál sem hér um ræðir og vísa því til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem við höfum þó fulla aðkomu að málum. Ég næ bara því ekki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sama sinnis.
Virðulegur forseti. Sá ótti er algerlega óskiljanlegur, sérstaklega í ljósi þess að það að sýna þennan ótta og þora ekki að nýta þann rétt sem við höfum er til þess fallið að grafa undan EES-samningnum, búa til þau fordæmi að það verði sífellt erfiðara að nýta réttinn, búa til það fordæmi að við óttumst viðbrögð einhverra, ég veit ekki hverra, norskra embættismanna sem vilja ganga í Evrópusambandið, Evrópusambandsins sjálfs eða hvað sem kann að valda. En að sýna þann ótta er til þess fallið að þeir aðilar sem menn óttast færi sig upp á skaftið og það verði sífellt stærra og erfiðara skref fyrir okkur að taka að nýta þau réttindi sem þessi samningur tryggir okkur. En af því að þetta snýr sérstaklega að þessari stofnun, ACER, þá er líka áhugavert að kynna sér hvernig málum er háttað þar á bæ þegar ágreiningur rís. Hjá stofnuninni er úrskurðarnefnd, skulum við kalla það, sem getur tekið fyrir ágreiningsmál, þ.e. það er hægt að áfrýja til þessarar úrskurðar- eða áfrýjunarnefndar ACER. En hverjir skipa þá nefnd? Jú, það er ACER sjálft. Stofnunin hefur með öðrum orðum vald til að úrskurða um eigin ákvarðanir, sem segir nú sína sögu um það hvers eðlis þessi stofnun er og hvert hlutverk hennar er.
Hæstv. forseti. Það er afar áhugavert að ákveðið fólk hér á Alþingi skuli velja að fara þá leið sem hér er lýst. Svo ég haldi áfram með þetta álit þá tala þeir félagar um að þetta breyti ekki því, þrátt fyrir hið svokallaða tveggja stoða kerfi, að ákvörðunin er í grunninn samin af ACER og áhrif ACER á efni þessara ákvarðana séu því veruleg. Ef maður skilur þetta rétt þá geta álitamál komið upp, drögin eru í raun og veru samin af ACER sem segir ESA hvernig eigi að bregðast við. Og ef upp kemur ágreiningur er honum vísað aftur til ACER. Er það svo að sami aðilinn hefur meginaðkomuna að því að semja álitið og síðan aftur að úrskurða um það ef ekki er gagnkvæmur skilningur eða sátt um það sem frá nefndinni kemur? Eða er ég að misskilja eitthvað? Ég verð að segja það að ég næ því ekki af hverju þessi leið er valin. Þetta virðist allt lykta af því að Evrópusambandið, fyrr eða seinna, skuli hafa meginítökin þrátt fyrir að EES-ríkin hafi valið að standa utan Evrópusambandsins en eiga náin tengsl við það samband.
Virðulegur forseti. Ég heyrði áðan, á meðan hv. þingmaður flutti sitt andsvar, að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem hér eru staddir í húsi voru eitthvað ósáttir við spurninguna. Ég hvet þá eindregið til þess að halda ræðu og gera grein fyrir því hvað þeir voru ósáttir við í nálgun hv. þingmanns. En það er algerlega ljóst ef menn kynna sér einfaldlega þessa stofnun, ACER og hvernig hún starfar, hvaða reglur gilda um áfrýjanir þar. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins kunna að vera að rugla saman við það þegar málum er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fyrstu viðbrögð, væntanlega Íslendinga, væru þeir ósáttir við það sem berst fyrir milligöngu ESA frá ACER. En þá hlýtur maður að spyrja sig: Myndu menn þora því í slíku tilviki? Það virðist vera gríðarleg hræðsla ríkjandi við að vísa málum til sameiginlegu EES-nefndarinnar þrátt fyrir þann rétt sem við höfum til þess. Málið sem við ræðum einmitt núna er skýrasta dæmið um það, mál sem er mjög umdeilt og varðar mikla grundvallarhagsmuni þjóðarinnar. Stjórnvöld þora ekki einu sinni að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar í það sáttaferli, eins og það er orðað, sem sérstaklega er gert ráð fyrir í EES-samningnum. Svoleiðis að það er svolítið kúnstugt, virðulegur forseti, þegar menn kalla fram í eitthvað um að það sé alltaf hægt að vísa málum aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Nú er klukkan að slá fjögur og við ræðum þingsályktunartillögu um innleiðingu á orkupakka þrjú. Slíkur er asinn og slík er neyðin að það þarf að gera þetta á nóttunni. Slík er neyðin að forseti Alþingis gaf í skyn að hér yrði talað fram til miðnættis, kannski eitthvað lengur, og í ljósi þess að margir þingmenn væru á mælendaskrá yrði umræðan ekki kláruð. Þingmenn létu því taka sig af mælendaskrá í trausti þess að þeir myndu geta flutt ræður sínar og svarað andsvörum seinna í umræðunni, eftir að henni yrði frestað. Það er sennilega ýmislegt hér sem liggur meira á en þetta mál. Ég sé ekki að það sé neitt að brenna í orkumálum þó að þessi tiltekna gerð verði ekki innleidd hið snarasta. Mig langar að nefna samgöngumál. Samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar hefur ekki enn litið dagsins ljós þó svo að því hafi verið lýst yfir að það þoli enga bið. Meðal annars er þar verið að tala um slys á fólki sem nema um 50 milljörðum á ári, að ótöldum sársauka og missi, en það má bíða, það liggur ekkert á því. Heilbrigðisáætlun til langsframa, við getum frestað henni. Hverjum liggur á henni, heilbrigðiskerfið er í toppstandi? Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, við frestum henni. Það liggur ekkert á henni, er það? Mig langar líka að ræða áfram, af því að það er efni fundarins, fyrirvarana sem hafa verið ræddir áður. Því hefur verið lýst að ef ekki verður farin sú leið sem er búið að leggja fram verði engin vettlingatök sem muni gilda ef við ákveðum að vísa málinu hinn formlega farveg, eins og er í samræmi við samninginn sem við erum þó aðilar að. Hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sem er formaður utanríkismálanefndar, lýsti því yfir að það væri mikil pólitísk óvissa og ekki víst hvernig þetta myndi fara. Mér þætti vænt um, af því að ég veit að hún er í húsi, að hún stigi í pontu og upplýsti okkur um það hvort hún hafi fengið einhver skilaboð þess efnis eða hvort það hafi verið gefið í skyn við annaðhvort hæstv. utanríkisráðherra eða við ríkisstjórn landsins eða við einstaka þingmenn, nefndarmenn, að ef við færum þessa lögformlegu leið myndi það hafa afleiðingar - og þá hverjar. Ég held að það væri afar fróðlegt að vita hverjar þær afleiðingar ættu að vera. Auðlindina sem um ræðir eigum við saman, íslenska þjóðin, og arðurinn rennur til þjóðarinnar. Það var fyrirséð í upphafi að hann myndi ekki fara að skila sér fyrr en að umtalsverðum tíma liðnum. Hér hafa verið færð rök fyrir því að ætla megi að hluti af til að mynda Landsvirkjun gæti verið einkavæddur á þeirri forsendu að Landsvirkjun hafi ráðandi stöðu á markaði og þeir sem kæmu nýir inn á markað gætu fundið fyrir því að þeir ættu erfitt uppdráttar í skugga svo stórs fyrirtækis. Við þær aðstæður má ætla að viðskiptalegar forsendur þeirrar uppskiptingar gerðu ráð fyrir að aukin krafa yrði á arðsemi fjárfestingarinnar á styttri tíma, sem myndi þrýsta upp verði á orkunni. Ég held að það sé ekki galin útleiðsla á rökum. Maður spyr sig þá hverjir það væru helst sem gætu komið til og keypt sér virkjun eða keypt sér nægt landrými og vatnsréttindi eða landrými undir vindorkugarð til að geta stunda slík viðskipti. Ég held að nokkuð ljóst sé að það verður ekki þessi meðaljón sem býr á Íslandi, það verða einhverjir stærri aðilar. Þeir munu gera þá kröfu að arðurinn skili sér á styttri tíma en þjóðin gerði þegar við réðumst í það að stofna Landsvirkjun á sjöunda áratug síðustu aldar. Mig langar líka til að koma inn á eitt sem hefur vakið athygli mína í málinu. Í ríkisstjórn er Sjálfstæðisflokkurinn á Íslandi og utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins, sem alla vega eitt sinn átti kjörorðin: Gjör rétt, þol ei órétt. En hverjir eru það sem harðast berjast fyrir því að þetta nái fram að ganga á þeim forsendum sem hefur verið lýst? Það eru einkum vinstri flokkar eins og Viðreisn og Samfylking sem hafa heitið ríkisstjórninni stuðningi við að koma málinu í gegn. Ég er þó svo gamall að ég er minnugur þess að þetta eru sömu flokkar, Viðreisn var reyndar ekki til á þeim tíma, þetta eru sömu einstaklingar í mörgum tilfellum og harðast börðust fyrir Icesave, þ.e. fyrir því að beygja sig fyrir evrópsku valdi, að standa ekki í lappirnar og berjast ekki fyrir hagsmunum Íslendinga. Þrátt fyrir að við séum í samstarfi þjóða og eigum í viðskiptum við bandalög eða í gegnum tvíhliða samninga erum við jú aðilar að þeim samningum og við viljum vera það, en við hljótum fyrst og fremst að hugsa um hagsmuni Íslendinga. Þeir sem leiða þá vinnu eru, að ég vil meina, að falla á því prófi vegna þess að eitt einkenni góðra leiðtoga er að sætta sjónarmið. Það sem er svolítið merkilegt í því er að þegar menn sætta sjónarmið taka þeir upplýstar ákvarðanir. Það liggur alveg fyrir í mínum huga, nema menn og konur meini ekki það sem þau segja, að þingið er sammála um að orkupakki þrjú eins og hann liggur fyrir verði ekki innleiddur í íslenska löggjöf án breytinga. Það er forsenda þingsályktunartillögunnar. Hér hafa margir hv. þingmenn komið og sagt að þeir hafi verið efasemdarmenn en vegna breytinganna séu þeir tilbúnir að fylgja málinu eftir. Breytingarnar eru þær að settur skuli lagalegur fyrirvari við innleiðinguna. Þá komum við aftur að þeim, lagalegu fyrirvörunum, sem eru því miður svo þunnir og í raun ekki einu sinni ljóst hverjir þeir eru. Bent hefur verið á nokkra staði en ég hugsa að maður þurfi að taka orð formanns utanríkismálanefndar fyrir því að þeir séu á blaðsíðu 3 í nefndarálitinu. Ég verð að segja þegar ég les þetta yfir að það er eitthvað mjög skrýtið við að það verði tekið orðrétt upp og sett inn í innleiðingar gerðanna. Ég get ekki séð að það geti skoðast sem lagalegir fyrirvarar. Ég kalla eftir því að hlustað verði á þá ósk okkar sem hér stöndum og höldum ræður, herra forseti, [[Forseti hringir.]]að fengið verði lagalegt álit á því [[Forseti hringir.]]hvort þeir fyrirvarar séu fyrirvarar [[Forseti hringir.]]fyrir það fyrsta og þá í annan stað hvort þeir haldi.
Virðulegur forseti. Ég var nú búinn að móta með mér spurningu út frá því sem hv. þingmaður byrjaði á að tala um, og mér lá mjög á hjarta að fá svar við henni frá honum. En svo kom hann inn á risastórt mál sem er í raun alveg órætt og ég hafði reyndar hugsað mér að fjalla um í ræðu síðar. Það er heildarmyndin sem blasir við til lengri tíma þegar fjárfestingar á íslensku landi, í vatnsréttindum og virkjunum, halda áfram. Ég ætla að bíða aðeins með að spyrja út í það. En ég hefði gjarnan viljað hafa tækifæri til þess að spyrja hv. þingmann út í það líka. Það gefst kannski tækifæri síðar. Ég verð að fá hv. þingmann til að reyna að útskýra aðeins betur fyrir mér það sem hann kom inn á í upphafi, og svo í lok ræðu sinnar, sem er sú undarlega staða sem við erum í, að stjórnvöld eru tilbúin til þess að fresta risastórum málum eins og hv. þingmaður nefndi. Það spyrst ekkert til samgönguáætlunar sem átti að vera löngu komin. Það er skorið á umræður um heilbrigðisáætlun til tíu ára og svo ræða menn þetta mál hér um miðja nótt að því marki að þingforseti virðist ekki einu sinni geta staðið við þau fyrirheit sem hann gefur um þingfundinn. Hvað getur valdið? Getur verið að þetta stafi af því að menn séu einfaldlega svona hræddir við kerfið? Að stjórnmálamennirnir sem ráða hér för þori ekki að stjórna og hlýði fyrir vikið einfaldlega fyrirmælum kerfisins í Brussel eða annars staðar?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Við erum farnir að ræða svona mál hér vegna þess að menn standa hreinlega á gati og eru ekki vissir um hvað sé að gerast. Ég held að það geti vel verið að menn og konur séu hrædd við að taka ákvörðun vegna þess að þetta er miklu þægilegra til skamms tíma litið. Einhvern tímann var grínast með að hinn fullkomni embættismaður gerði ekki neitt því að sá sem ekkert geri geri enga vitleysu. Hér er kannski komið lifandi dæmi um það að menn og konur þori hreinlega ekki að standa í lappirnar eða gera það sem þau voru ráðin til, að fylgja eftir hagsmunum Íslendinga og standa í lappirnar; þori það ekki vegna þess að það er óþægilegt. Það kallar á að fólk þarf raunverulega að beita sér. Það er akkúrat það sem einkennir góða leiðtoga. Góður leiðtogi þarf að standa fremstur í flokki og sýna fram á að hann sé tilbúinn að ríða á vaðið, vaða eldinn og vaða brennisteininn, því að þannig sannfærir hann fylgjendur sína um að óhætt sé að fylgja. Sá sem stendur baka til og sigar fólki og etur á foraðið er ekki leiðtogi, ekki í mínum huga, alla vega. Ég held að það geti bara vel verið að staðan sé sú að menn þori hreinlega ekki og hugsi sem svo: Ja, í svipinn gerist ekki neitt. Ég verð kannski komin eitthvert annað og á þægilegri stað þegar raunverulegar afleiðingar hellast yfir þjóðina.
Virðulegur forseti. Þetta er einmitt það sem ég óttast. En þá er spurningin þessi: Hvað segir það okkur um framhaldið ef menn á þessum tímapunkti, þegar réttur okkar er þó algerlega skýr og mjög margt sem mælir með því að við nýtum þann rétt, ekki bara vegna eðlis málsins, sem er augljóst að mínu mati, heldur líka einfaldlega til þess að stimpla það inn að við eigum þennan rétt og séum tilbúin til að nýta hann, þegar menn treysta sér ekki til þess við þessar aðstæður? Hvað munu hinir sömu þá gera í framhaldinu þegar næsta sneið verður tekin af fullveldinu, þegar næsti áfangi í þessum stóru markmiðum orkupakkans á að nást? Munu þessir sömu aðilar þá þora að segja: Hingað og ekki lengra? Aðilar sem þora ekki einu sinni að senda mál aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem hafa þó skýran rétt til þess?
Hæstv. forseti. Þetta er ágætispunktur. Vegna þess að ég var mjög hugsi hér í fyrri umr. um þetta mál. Þá var umræðan á því stigi að hæstv. utanríkisráðherra hafði mælt fyrir þingsályktunartillögunni og var spurður af þingmanni, sem ég man í svipinn ekki hver var, hvað hann mundi gera ef til þess kæmi að beltið margfræga og axlaböndin myndu ekki halda. Hæstv. utanríkisráðherra er eini maðurinn sem hefur sagt það hér, þó að mörgum öðrum, þar á meðal undirrituðum, hafi verið brigslað um að vilja ganga út úr EES-samstarfinu, sem ég hef heyrt talað um að væri þrautavarinn að segja upp EES-samningnum. [[Forseti hringir.]]Segja honum bara upp. En mér þætti gaman að sjá það hvort menn þori það þegar á hólminn er komið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ræðuna. Þetta er önnur ræða þingmannsins, að mér telst til, málinu og var mjög margt áhugavert í henni. Eitt sem mig langar aðeins að ræða við hv. þingmanninn eru þau sjónarmið sem hann setti fram varðandi fyrirvarana. Ég lýsti því fyrr í dag að það leit út fyrir að vera mikil paník þegar það rann upp fyrir mönnum að þeir vissu ekki hvernig þessir fyrirvarar litu út. Og nú er talan komin upp í fjóra, sem stuðningsmenn málsins hafa vísað í. Það er svo sem ágætt, kannski komast þeir upp í fimm og sex þegar umræðunni vindur fram. Hvernig horfir það við þingmanninum ef spurt er: Nú hafa þessir sérfræðingar, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Hirst, sem mikið hefur verið vitnað til í umræðunni og hafa lagt fram þá greinargerð sem sannarlega mest umræða hefur spunnist um, svarað því til á nefndarfundi að þeir hafi ekki séð fyrirvarana. Nú liggur fyrir að allir þessir fjórir meintu fyrirvarar lágu fyrir á þeim tíma þannig að það er fullvíst að þeir hafi séð þau tilteknu textabrot. Les hv. þingmaður eitthvað í það að þessir mestu sérfræðingar okkar í þessum málum telji sig ekki hafa neina fyrirvara? Er það merkjasending um að þessir meintu fyrirvarar séu eins traustir og haldið [[Forseti hringir.]]er fram við okkur?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir spurninguna. Já, ég held að það sé alveg morgunljóst að það sem þeir eru að gefa í skyn sé akkúrat að gera þurfi fyrirvara, vegna þess að þeir vissu alveg hvað lá til grundvallar þegar þeir gáfu þetta álit. Alla vega eins og ég skil það var það ekki þeirra skilningur að þetta væru hinir lagalegu fyrirvarar heldur voru þeir að gefa leiðbeiningar um að ef fólk vildi fara þessa tilteknu leið þyrfti að gera lagalega fyrirvara, sem ekki væru fram komnir. Það er einmitt ástæða þess að við erum búnir að vera að kalla eftir því að við verðum þá leiðréttir og munum þá éta það ofan í okkur ef hér koma doktorar í lögfræði og segja okkur að það sé alveg hárrétt hjá hv. þm. Áslaugu Örnu að þetta séu hinir lagalegu fyrirvarar, þeir verði settir í innleiðingargerðina, óbreyttir og orðréttir frá því sem hér stendur, og muni halda. Það er aðalmálið, að þeir haldi, því að þetta eru beltið og axlaböndin sem svo margsinnis er búið að tala um. Ég ætla alla vega að fullyrða að það er afskaplega hæpið fyrir hvern sem er að lesa þessa málsgrein á blaðsíðu 3 í nefndarálitinu og telja það fullgilda lagalega fyrirvara í samningi þegar í sömu tillögu er sagt að innleidd verði sú reglugerð á hefðbundinn hátt sem mestur styrinn stendur um. [[Forseti hringir.]]Eftir það verði ekki gerðir fyrirvarar. - Það verður ekkert „eftir“.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er svo sem í meginatriðum sammála þessum skilningi þingmannsins og hef furðað mig á því í allan dag hversu einarðir stuðningsmenn málsins eru, sérstaklega þeir sem tilheyra ríkisstjórnarflokkunum, hvað það varðar að virðast ætla að setja hausinn undir sig og keyra á þá skýringu að þetta sé fullnægjandi og haldi, menn geti treyst þessu alla leið, þar sem maður veit að þetta eru þingmenn sem hafa margir hverjir haft verulegar efasemdir um málið á fyrri stigum. Hvernig slær það hv. þingmann að enginn þessara fyrri efasemdarmanna hafi, að því er virðist, minnstu efasemdir í dag? [[Forseti hringir.]]Mér finnst það einhvern veginn ekki trúverðugt. Hvernig slær þetta hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni aftur. Ég held að stutta svarið við því sé: Nei. Ég tel það ekki trúverðugt. Í þessum hópi eru nefnilega þingmenn sem ég þekki af því að vera afar ötulir baráttumenn. Þeir hafa ekki látið sitt eftir liggja þegar málefni sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur viljað berjast fyrir eru undir. Þeir hafa ekki látið sitt eftir liggja þegar að því kemur. Það er einmitt það sem vekur athygli að þeir hafa hér um bil verið þögulir í þessari umræðu. Nánast eins og að þeim hafi verið sagt að halda sig til hlés eða þá að þeim stendur hreinlega ekki hugur til þess að láta sjá sig mikið í þessari umræðu og styðja þingflokkinn sinn að máli í því að fara þessa leið sem að mínu áliti er meingölluð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er svolítið fróðlegt að bera saman umhverfi raforkumarkaðar á Íslandi og svo umhverfið í Evrópu. Það er mikilvægt að skoða þessar ólíku aðstæður í þessari umræðu. Við þekkjum að orkuverð í Evrópusambandinu er hátt en það er tiltölulega lágt á Íslandi, mun lægra en í Evrópu. Það er skortur á raforku í Evrópusambandinu en Ísland á nóg af raforku. Það ríkir óstöðugt verðlag á raforkumarkaði í Evrópu. Hér á landi búum við við stöðugt verðlag á raforku. Það er þekkt t.d. í Evrópu að verð á raforku er mun hærra að vetri til, svo að dæmi sé tekið. Síðast en ekki síst er það náttúrlega markaðurinn sjálfur, hann snýr að 28 ríkjum með 500 milljónir íbúa. En hér á landi er markaðurinn mjög lítill eins og við þekkjum, um 340.000 manns. Þessar aðstæður eru allar gjörólíkar. Má því ekki segja, og er hv. þingmaður ekki sammála mér í því, að hagsmunir okkar fari ekki saman? Ég held að það sjái það allir. Hér á landi eru 90% af virkjununum í eigu hins opinbera, þ.e. sameign þjóðarinnar. Það væri gott að fá álit hv. þingmanns á þessu, þeim mikla mun [[Forseti hringir.]]sem liggur þarna á milli, og hvað honum finnst hvað það varðar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir fyrirspurnina. Ég er alveg sammála því að í þessu tilfelli er um að ræða meginlandshugmyndafræði Evrópusambandsins, þar sem aðstæður eru allt aðrar og gjörólíkar því sem hér er. Við höfum einmitt þess vegna farið yfir það hér í ræðum að Ísland er eyja norður í hafi. Hér er ýmislegt annað sem á ekki við og það hefur reynst átakalaust að sækja um undanþágur út af því sem ekki á við, til að mynda járnbrautir, skipaskurðir o.s.frv. Hér eru heldur ekki grunnvirki yfir landamæri og ef mönnum stæði hugur til þess að setja þessa fyrirvara, sem er nú orðið ljóst, væri þá ekki auðvelt að sækja um undanþágurnar fyrir því líka í sameiginlegu EES-nefndinni? En þetta er einmitt stórt mál. Í Evrópu eru orkuverin að stórum hluta kjarnorka og jarðefnaeldsneyti og minna er um vatnsaflsvirkjanir, eða að menn nýti hauggas eða vindorku. Þar er staðan allt önnur. Þetta eru fyrirtæki sem að stærstum hluta til eru í einkaeigu og keppa á markaði innan þessa svæðis. En því er ekki svo farið á Íslandi og maður spyr sig: Er þá tilgangurinn sá að tengja okkur við þennan innri markað Evrópusambandsins? Ég held að það sé nokkuð ljóst að svo sé og ég held að það væri bara heiðarlegt [[Forseti hringir.]]af fólki að stíga hér fram og segja berum orðum að það vilji inn í Evrópusambandið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er nefnilega mjög athyglisvert. Orkupakki þrjú, eins og við ræðum hér, og innleiðing hans, felur í sér að löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald í orkumálum flyst úr landi þegar sæstrengur verður lagður og verður að veruleika. Og hann verður að veruleika. Við þurfum bara að horfast í augu við það. Upplegg ríkisstjórnarinnar í málinu er að banna sæstreng til Evrópu til að geta samþykkt þriðja orkupakkann. Þá spyr maður sig: Hvers vegna á að undirgangast stjórnunarvald Evrópusambandsins á raforkumarkaði í okkar litla landi þegar bannað verður að tengjast honum? Það er eitthvað sem ríkisstjórnin verður að sjálfsögðu að svara. En kjarni málsins er þessi hringlandaháttur. Erum við svona hrædd um að verða kærð eða hvað? Hvert er málið? Ég held að það sé bara, eins og ég hef sagt hér áður, nauðsynlegt að láta reyna á þetta fyrir sameiginlegu nefndinni [[Forseti hringir.]]og það er rétti vettvangurinn en ekki að samþykkja þetta bara möglunarlaust.
Hæstv. forseti. Þetta er málið. Það er óskiljanlegt að menn vilji ekki fara með þetta fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Hér hefur því verið lýst yfir að það væri lagalega einföld leið og tiltölulega ljós. EES hefur lýst því yfir að það sé tilbúið að veita þær undanþágur sem beðið væri um og ESB líka - og Íslendingar hafa lýst þessu yfir. Þannig að ég veit ekki hvað í ósköpunum ætti þá að stoppa þetta af eða við hvað fólk er hrætt. Ég held að það sé einmitt málið: Fólk er ekkert hrætt við þetta. Fólk vill raunverulega innleiða þriðja orkupakkann óbreyttan og geta horft til baka og sagt: Æ, æ, við gerðum þetta [[Forseti hringir.]]bara því miður vitlaust og þess vegna er hann eins og hann er.
Virðulegur forseti. Það hefur vakið mörgum undrun hversu mikið liggur á með þetta mál. Af hverju er lögð svona mikil áhersla á að keyra mál í gegn sem hæstv. ráðherra sjálfur hafði meira að segja ýjað að að þyrfti ekki að afgreiða á haustþinginu? Hvað veldur? Það er ekkert sem bendir til þess að það sé einhver sérstök tímaþröng í málinu, ekki neitt. Það er eitt sem ég veitti athygli í þessu máli sem hefur ekki fengið mikla athygli hingað til, en hér held ég á sameiginlegri yfirlýsingu EFTA-ríkjanna í EES um sérstöðu Íslands, frá 10. maí 2019, sem birtist á vef utanríkisráðuneytisins. Þar á vefnum er frétt um að hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, hafi kynnt á ríkisstjórnarfundi sameiginlega yfirlýsingu Íslands, Noregs og Liechtensteins, sem er fyrir algjöra tilviljun í öllum meginatriðum eins orðuð og sameiginleg yfirlýsing hæstv. ráðherra og síðan framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Það sem hefur kannski fengið litla athygli hingað til er niðurlagsmálsgrein fréttatilkynningarinnar. Ég ítreka að þarna er sem sagt verið að segja frétt af sameiginlegri yfirlýsingu EFTA-ríkjanna í EES um sérstöðu Íslands og vísað í fund þar sem farið var yfir þessi mál. Og í niðurlagsmálsgrein fréttarinnar segir, með leyfi forseta: „Fulltrúar Evrópusambandsins lásu einnig upp yfirlýsingu á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar um mikilvægi þess að þriðji orkupakkinn yrði samþykktur á öllu EES-svæðinu, það væri forsenda hnökralausra orkuviðskipta á milli ESB-ríkjanna og EFTA-ríkjanna í EES sem þegar eru tengd sameiginlegum orkumarkaði.“ Einhver myndi kalla þetta ekkert mjög dulbúna hótun í kveðju Evrópusambandsins. Einhver myndi spyrja: Hér er búið að flagga því í allar áttir að það sé bara ekkert í þessu, það sé engin tenging og þetta skipti engu máli. Þetta er allt í einu orðin „forsenda hnökralausra orkuviðskipta á milli ESB-ríkjanna og EFTA-ríkjanna í EES sem þegar eru tengd sameiginlegum orkumarkaði.“ Er þetta kannski það sem allt snýst um? Geta hv. þingmenn fengið að sjá þessa yfirlýsingu sem fulltrúar Evrópusambandsins lásu upp? Mér vitanlega hefur hún ekki komið fram í gögnum málsins. Ég ætla bara að leyfa mér hér með, af því að ég sé í hliðarsal þaulsetinn formann utanríkismálanefndar, að nefna að það væri áhugavert að heyra hvort hún gæti bent mér á hvar í gögnum málsins þessi yfirlýsing fulltrúa Evrópusambandsins er, sem var lesin upp. Þetta niðurlag fréttarinnar af þessum fundi bendir til þess að þarna hafi fulltrúar Evrópusambandsins mætt og tugtað til fulltrúa EFTA-ríkjanna. Með leyfi forseta, aftur: „Fulltrúar Evrópusambandsins lásu einnig upp yfirlýsingu á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar um mikilvægi þess að þriðji orkupakkinn yrði samþykktur á öllu EES-svæðinu, það væri forsenda hnökralausra orkuviðskipta á milli ESB-ríkjanna og EFTA-ríkjanna í EES sem þegar eru tengd sameiginlegum orkumarkaði.“ Þetta er málsgrein sem bendir til þess að þarna sé eitthvað meira undirliggjandi. Ég óska eftir því að við þingmenn verðum upplýstir um hvað það var sem fulltrúar Evrópusambandsins lásu þarna upp, að því er virðist yfir hausamótum fulltrúa EFTA-ríkjanna. Ef ekkert var í því nema það sem kemur fram í kynningunni þá liggur það bara fyrir þegar þetta verður opinberað. En það er allt sem bendir til þess að þarna hafi fulltrúar Evrópusambandsins lesið yfir fulltrúum EFTA-ríkjanna lítt eða illa dulbúna hótun. Hvort það er það sem kallar á þessi hroðvirknislegu vinnubrögð og asa, ég veit það ekki. Hér kemur enginn og svarar. [[Forseti hringir.]] En ég vildi að nefna þetta af því að ég [[Forseti hringir.]]hef ekki veitt því athygli áður og ég [[Forseti hringir.]]held að ég hafi hlustað á allar ræðurnar. [[Forseti hringir.]]Þessi yfirlýsing held ég að sé ekki hluti af gögnum málsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er eitt sem ég hefði áhuga á að fá álit á hjá hv. þingmanni. Það sem vekur náttúrlega sérstaklega athygli við þetta mál allt saman er hin ríka áhersla á að innleiða þennan orkupakka og þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í þinginu og við höfum rætt, að hafa umræður fram undir morgun. Nú vantar klukkuna tuttugu mínútur í fimm að morgni og nefndarfundir hefjast klukkan hálfníu. Hér er verið að ræða mál sem varðar alla þjóðina, komandi kynslóðir, fram undir morgun. Þetta eru mjög einkennileg vinnubrögð, herra forseti, vægast sagt. Annað sem er athyglisvert er afstaða meiri hluta stuðningsmanna ríkisstjórnarflokkanna. Við sjáum að um 80% landsmanna eru andvíg því að aukið vald yfir orkumálum á Íslandi verði fært til Evrópu. Andstaðan er mesti í Sjálfstæðisflokki, eða 92%. Rúm 88% Framsóknarmanna eru málinu andvíg og 86% Vinstri grænna. Samt skal málið barið í gegn. Ég held satt best að segja, herra forseti, að formenn þessara stjórnmálaflokka átti sig ekki alveg á því hvað þeir eru að gera og hvaða afleiðingar það getur haft fyrir þá stjórnmálaflokka að keyra mál í gegn [[Forseti hringir.]]sem mætir verulega mikilli andstöðu. Það væri gott að heyra frá hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]hvað hann haldi að liggi að baki því að keyra málið í gegn í allri þessari andstöðu við það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Það er gaman frá því að segja að ég var að velta því fyrir mér, af því að ég sé að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem hafa setið í hliðarsal lengstum í kvöld eru farnir, hvernig við gætum náð þeim inn til umræðunnar. Einn möguleikinn í þeim efnum væri auðvitað að fara yfir efnislega afstöðu flokksins í gegnum tíðina og það hvernig sýn baklands flokksins, eins og það er stundum kallað, kemur fram í skoðanakönnunum. Það hlýtur að vera mjög skrýtið samband milli stuðningsmanna og þingflokks þessa dagana. En þetta á ekki aðeins við um Sjálfstæðisflokkinn. Þetta á við um Framsóknarflokkinn, sem virðist ganga beint gegn ályktunum þess sem þeir kalla grasrót sína. Síðan eru Vinstri grænir kapítuli út af fyrir sig. Þeir hafa verið harðir á móti fyrsta og öðrum orkupakkanum en kúvenda nú. Kannski ræðum við það á eftir við einhvern fulltrúa Vinstri grænna. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir þingflokksformaður virðist a.m.k. vera í húsi. Hún mætir alltaf í fundarstjórn. Kannski verður það upptakturinn að því að fá þau til samtals við okkur. Ég verð að fá að koma betur að því í seinna svari mínu en það hvernig þetta mál er rekið áfram gerir ekkert annað en að ýta undir grunsemdir um að það sé eitthvað þarna sem menn treysta sér ekki til að rökræða, til að fara í gegnum á opinn [[Forseti hringir.]]og gegnsæjan máta. Sú tilfinning ágerist jafnt og þétt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er alveg sammála því sem hann sagði um gríðarlega andstöðu innan þessara flokka, í grasrót flokkanna, og aðferðafræði stjórnmálaflokkanna við að keyra þetta mál í gegn þvert á þá andstöðu og án þess að hlusta á grasrótina. Ég held að flokkarnir geri sér ekki almennilega grein fyrir því hvað þeir eru að gera þjóðinni og sjálfum sér sem stjórnmálaöflum. Ég nefni Framsóknarflokkinn sem dæmi. Ég hef tekið eftir því að hann hefur haldið sig mjög til hlés í umræðunni. Ég nefni líka sem dæmi að fyrrverandi þingmaður flokksins, Frosti Sigurjónsson, er og hefur verið ötull baráttumaður gegn innleiðingu þessa orkupakka og hefur nú skipulagt undirskriftasöfnun þar sem skorað er á þingmenn að hafna honum. Ég held að hann og fleiri aðilar sem stóðu að undirskriftasöfnuninni hafi einmitt afhent þingforseta þær undirskriftir í vikunni. Það sýnir að veruleg andstaða er innan þessara flokka gagnvart málinu. Engu að síður er það keyrt áfram og þá er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þarna er eitthvað sem hefur ekki komið fram, sem vekur upp ýmsar spurningar um hvort það séu þarna einhverjir hagsmunir sem ríkisstjórnarflokkarnir viti af og [[Forseti hringir.]]vilja helst ekki koma á framfæri. Þetta eru allt vangaveltur sem eiga alveg rétt á sér.
Virðulegur forseti. Bara þessi málsgrein í frétt frá 10. maí á vef utanríkisráðuneytisins, sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna, EES, um sérstöðu Íslands, niðurlagið er þeirrar gerðar að mann getur ekki annað en grunað að það sé eitthvað í málinu öllu sem okkur fulltrúum í stjórnarandstöðunni er ekki sagt frá. Kannski er það bara það að menn hafa það ekki í sér að segja frá því að þeir séu dálítið litlir í sér, hræddir við fulltrúa Evrópusambandsins sem lásu eitthvað upp. Það getur auðvitað verið ógnvekjandi þegar koma einhverjir Eurokratar frá Brussel og lesa upp fyrir mann. Menn taka slíku á mismunandi hátt. En maður veit ekki hvort sú málsgrein er sett hérna inn til að hafa sagt frá því og geta vísað í það síðar. Það er ekkert í ræðum um málið, í greinargerð eða þingsályktunartillögunni sjálfri sem ég hef veitt athygli sem ýjar að því sem þarna kemur fram og er sagt berum orðum, að innleiðing þriðja orkupakkans af hendi Íslands sé forsenda hnökralausra orkuviðskipta á milli ESB-ríkjanna og EFTA-ríkjanna í EES sem þegar eru tengd sameiginlegum orkumarkaði. Sem sagt: Innleiðing Íslands er forsenda þess að t.d. Noregur geti átt hnökralaus orkuviðskipti við önnur ríki í ESB. Það er ágætt ef þetta kemur fram, að sú hótun sé yfirvofandi. Þá meta menn stöðuna út frá því. En á meðan við þingmenn [[Forseti hringir.]]þurfum að leita að svona upplýsingum með stækkunargleri þá [[Forseti hringir.]]er það ekki til þess gert að auka á trúnað manna á milli.
Virðulegur forseti. Eins og oft í þessari umræðu koma upp svo mörg atriði að maður nær í raun ekki að gera þeim öllum skil í andsvari. En hv. þingmaður vakti máls á því, sem ég hef reyndar tekið eftir, að þessi sameiginlega yfirlýsing hæstv. utanríkisráðherra og þessa Miguels - hvað hann heitir sá ágæti maður, þessi kommissar - er nánast eins og það sem kom síðar frá sameiginlegu EES-nefndinni, mjög passað upp á orðalagið, sem sýnir okkur að þetta er orðalag sem búið er að reikna út. Eins og hv. þingmaður hefur bent á geri ég ráð fyrir að það sé fyrst og fremst hugsað þannig að menn geti komist frá því síðar. En það sem hv. þingmaður benti á - og ég verð nú bara að játa á mig, virðulegur forseti, að ég hafði ekki gefið því nógu mikinn gaum - eru lokaorðin í því sem kom frá sameiginlegu EES-nefndinni, sem er eiginlega ekki hægt að túlka öðruvísi en sem svo að mönnum beri að gera þetta til að sameiginlegi markaðurinn virki. Og hver er þá gagnályktunin? Jú, þetta skiptir verulegu máli og það er ekkert að marka það sem haldið hefur verið fram um að þetta hafi engin áhrif. Spurningin er þá þessi: Hverja skiptir þetta svona miklu máli? Hefur hv. þingmaður svör við því eða getur hann hugsanlega getið sér til um það hverra hagur það er fyrst og fremst að þetta fari hér í gegn? Helst auðvitað, samkvæmt vilja virðulegs forseta, um miðja nótt, þegar sem fæstir sjá til.
Virðulegur forseti. Þegar stórt er spurt: Þetta eru áhugaverðar vangaveltur um hagsmunina þarna. Í þessu samhengi dettur mér helst í hug óteljandi greinar, ætla ég að leyfa mér að segja, og bloggpóstar hér og þar á internetinu, þar sem því hefur verið haldið fram að efasemdir okkar þingmanna Miðflokksins gangi allar út á það að flytja skilaboð norskra stjórnvalda inn í íslenska stjórnmálaumræðu. Ég átta mig í sjálfu sér ekki á því. Ef hagsmunirnir eru hinir norsku hagsmunir, sem ég ímynda mér að séu bestir og stærstir, þá er aldeilis orðin omvent staða okkar í Miðflokknum samanborið við það sem svo ákveðið hefur verið haldið að fólki. Kannski eru þetta hagsmunir einhverra af þjóðunum sem taka við orku frá Noregi, sem ég gef mér að sé stærsti útflutningsaðili orku af EFTA-ríkjunum sem eru tengd hinum sameiginlega orkumarkaði, þannig að böndin beinast þangað. En það setur í allt annað samhengi þessar ávirðingar, eða hvað sem hægt er að kalla það, þessar stöðugu yfirlýsingar, um að við séum að ganga erinda Norðmanna - hvað sem það nú þýðir, ekki hef ég verið í sambandi við neina Norðmenn í þessu máli öllu, þó að þeir séu auðvitað hin prýðilegasta þjóð og góðir vinir okkar. Ég get ekki boðið upp á betra svar en upplýst gisk væri að hagsmunirnir lægju mestir hjá orkuútflytjendum í Noregi.
Virðulegur forseti. Ég vil geta þess strax að ég mun síðar koma inn á vangaveltur hv. þingmanns um íslensk stjórnmál og þá undarlegu stöðu sem er komin upp í þessu máli hvað þau varðar. En að Noregi. Ég er með kenningu. Nú langar mig að bera þá kenningu undir hv. þingmann í ljósi orða hans í ræðu hér áðan. Kenning mín er sú að a.m.k. hluti af þessu hafi með það að gera að meiri hluti, væntanlega mjög mikill meiri hluti, norskra embættismanna í stjórnkerfinu eru Evrópusinnar. Þetta mál, þriðji orkupakkinn, reyndist vera mjög umdeilt mál í Noregi þar sem, eins og hér, ýmsir vöruðu við áhrifum af honum og það var erfitt að koma því máli í gegnum þingið. Því var í raun troðið í gegnum þingið. Þó ekki með þeim aðferðum sem við höfum kynnst hér - næturfundum, til að fela umræðuna - heldur með fyrirheiti um að menn fengju í gegn einhverja átta fyrirvara, sem virðist svo lítið hald í. En síðan hafa runnið á menn tvær grímur. Ef Íslendingar vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar fá Norðmenn aðkomu að því og tækifæri til að rétta sinn hlut líka. Það getur ekki verið að einhverjir Evrópusinnar í Noregi sjái ofsjónum yfir því að málið fari aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þar sem ekki aðeins Íslendingum heldur líka vinum okkar Norðmönnum gefst tækifæri til að fá raunverulegar undanþágur [[Forseti hringir.]]sem skipta máli fyrir þessi lönd og verja hagsmuni, ekki bara Íslands heldur Noregs og vonandi Lichtensteins líka.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að sú kenning sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson setti hér fram hljómar býsna trúverðug. Ég verð að viðurkenna að þegar ég reyndi að svara spurningu úr fyrra andsvari þá var ég nú bara horfa til fjárhagslegra hagsmuna í viðskiptum. En það er auðvitað augljóst að þeir eru fleiri þarna undir, hagsmunirnir, og þeir eru auðvitað stjórnmálalegir og snúa að yfirráðum yfir og stjórn á þessum þáttum í Noregi allt eins og hér. Ég myndi halda að allir ærlegir Norðmenn ættu að taka því fagnandi að þessi leið opnaðist aftur í ljósi þess hvernig umræðan hefur verið um þá átta fyrirvara sem Verkamannaflokkurinn, ef ég man rétt, hafði forgöngu um eða gerði kröfu um að yrðu settir inn og menn hafa síðan misst tiltrú á að nokkurt hald verði í. Það slær mig þannig að frændur okkar Norðmenn myndu fagna. Eins og þekkt er þá er embættismannakerfið þar mjög bjagað til þeirrar áttar, skoðunar, að Noregur eigi að ganga í Evrópusambandið. Mikill munur er á því samkvæmt könnunum hvernig embættismenn svara samanborið við þjóðina í heild. Sá hópur myndi væntanlega gráta þetta en ég myndi halda að meiri hluti annarra frænda okkar í Noregi yrði [[Forseti hringir.]]býsna lukkulegur án þess að það hafi verið undirliggjandi markmið hvað afstöðu mína í málinu varðar.
Hæstv. forseti. Mig langar að þakka þingmanninum fyrir ræðuna sem var afar áhugaverð og kom inn á nýja punkta sem hafa ekki verið ræddir hér. Hún fjallaði að hluta til um samlestur utanríkisráðherra og einhverra kommissara niður í Evrópu og maður spyr sig að því hvort lesskilningur eða skortur á honum hjá íslenskum drengjum teygi sig lengra upp í aldri en áður hefur verið gert ráð fyrir. Sú staðreynd að utanríkisráðherra er ekki á svæðinu vekur athygli mína. Hann var hér í fyrri umræðu stutt, las hratt og flýtti sér svo frá því. Hann hefur ekki sést hér í síðari umræðu um eigin þingsályktunartillögu og hefur lýst því fjálglega að þetta sé algjört núllmál, það skipti engu máli, hafi engin áhrif, skipti engu. Því sjónarmiði er algerlega hafnað af hálfu Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, að þetta skipti ekki máli. Þetta skiptir nefnilega verulegu máli. Ég velti því fyrir mér og langar til að spyrja hv. þingmann um hvort það geti verið, því nú hefur okkur verið brigslað um að vera ekki lesnir eða hafa ekki skoðað hluti, hvort þetta skjal sé lesið allt með „control – find“ og skjölin sem fylgja álitsgerðinni. Það virðist vera sem stokkið hafi verið á niðurstöðuna og sagt: Heyrðu, það eru tvær leiðir, við tökum þá verri. Án forsendna. Tíminn er nú að renna út en ég kem kannski nánar inn á það í seinni ræðu minni hvað ég er að benda á akkúrat þarna.
Virðulegur forseti. Eftir þessa tvo daga sem þetta mál hefur verið í síðari umræðu þá hef ég ekki á tilfinningunni að þingmenn Miðflokksins séu þeir sem hafi lesið sér minnst til um málið, svo ég sé alveg heiðarlegur með það. Þetta slær mann auðvitað þannig að sérstaklega í þeim þingflokkum þar sem erfiðast var að kyngja málinu hafi menn leitað, hvort sem þeir gera það með „control – find“ eða öðrum leiðum, að þægilegustu leið út úr málinu, „path of least resistance“, með leyfi forseta, eins og það er einhvers staðar kallað. Við þingmenn Miðflokksins getum ekki annað en unnið málið þannig áfram að við náum fram svörum við þeim spurningum sem hafa vaknað í umræðunni í dag. Það kom mér dálítið á óvart, verð ég að viðurkenna, þegar hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson segir frá því - nú var þingmaðurinn varamaður fyrir mig þegar fyrri umræðan fór fram, þá var ég staddur erlendis á vegum þingsins þannig að ég missti af henni - og ég verð að viðurkenna að ég bara gaf mér að hæstv. utanríkisráðherra hefði setið hér í gegnum umræðuna alla og svarað öllum þeim spurningum sem komu upp. Ef hann gerði það ekki kemur það enn meira á óvart að hann sjáist ekkert í umræðunum hérna. Enda sjálfsögð spurning sem kom upp úr fjögur í dag. Við höfum ekki enn þá fengið svar við henni nema með þessum furðuspretti hérna þegar menn voru að leita fyrirvörunum og fundu fjóra þegar þeir ætluðu að finna einn.
Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég spurði um þetta er að í álitsgerð téðra manna segir, með leyfi forseta: „Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn. Verður því að telja rökrétt og raunar óhjákvæmilegt að tekin sé afstaða til stjórnskipulegra álitaefna sem tengjast þriðja orkupakkanum nú þegar og það áður en“ - áður, það er lykilorð - „Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann.“ En það er akkúrat það sem verið er að reyna, og ég bið forláts á, að böðla hér í gegn um miðja nótt. Þegar þessari umræðu lýkur verður það samþykkt í óþökk Miðflokksmanna að þessi gerð verði innleidd. Þá er verið að taka í lög ákvæði sem brjóta í bága við íslenska stjórnarskrá. Það sætir furðu að hæstv. ráðherra sé ekki hér á svæðinu eða þá aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar, forsætisráðherra til að mynda sem ber þó ábyrgð á þessu starfi. Ég kemst ekki alveg yfir það að hægt sé að vinna þessi mál svona á hinu háa Alþingi og svo er á tyllidögum hægt að tala um að auka veg og virðingu Alþingis. Hér sé allt í sóma og við ætlum að leiða starf þjóða í heiminum og hafa áhrif. Það hafa verið haldnar innblásnar ræður um það. Hver ætli vilji fá okkur í forsvar til að leiða nokkurn skapaðan hlut nokkurs staðar þegar við högum okkur svona?
Virðulegur forseti. Til að svara síðustu spurningunni fyrst þá verða það væntanlega þeir einir sem vilja láta leiða sig út í skurð sem myndu óska slíkrar forystu. Ég kem að svörum við spurningunni á eftir. Þessi umræða um viðveru ráðherrans við fyrri umræðu og alger skortur á viðveru við síðari umræðu - ég velti því upp að ráðherrann geti bara komið hérna til okkar og útskýrt fyrir okkur hvern fyrirvaranna fjögurra hann hafði hugsað sér að nota. Það væri auðvitað hægt að kalla hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur á svæðið. Hún er ábyrg fyrir einum af þessum fjórum meintu fyrirvörum sem fundust. Ég beini því hér með til forseta að hlutast til um að hæstv. utanríkisráðherra verði kallaður á svæðið svo við getum átt orðastað við hann þrátt fyrir að um sé að ræða síðari umræðu, ekki hina fyrri. Það er algerlega óboðlegt að okkur sé boðið upp á það að eftir 13 klukkutíma - það eru 13 klukkutímar síðan þessi spurning kom upp - sé eina svarið sem við fáum það að Miðflokksmönnum sé það í sjálfsvald sett að ljúka þessum fundi með því að hætta að tjá sig. Á sama tíma fóru þingmenn heim í trausti þeirra orða forseta að fundi yrði ekki haldið áfram fram á nótt og þeir kæmust að með sín sjónarmið þegar umræðan yrði opnuð aftur. Ég á lítið eftir af tímanum og bið hv. þingmann afsökunar, vona að hann fyrirgefi mér það að hafa ekki svarað spurningunum, en umræða hans orsakaði það að ég eiginlega varð að tjá mig á þeim nótum sem ég gerði og óska eftir því að forseti kallaði eftir ráðherra á svæðið.
Virðulegur forseti. Ég ætla fyrst að gera atlögu að því að spyrja hæstv. forseta hvort möguleiki sé á því að hann hafi skipt aftur um skoðun eftir það sem mátti skilja á orðum hans á tólfta tímanum, að ekki yrði fundað nema stutt, nokkrir ræðumenn teknir til viðbótar. Þá fóru þingmenn auðvitað að fara heim og leggja sig til að koma undirbúnir í nefndastörf og þar fram eftir götunum, vitandi að þeir kæmust ekki að eins og mælendaskráin lá. Mig langar núna, þegar klukkan er að ganga sex, að forvitnast um hvort hæstv. forseti hafi skipt um skoðun. Jafnframt langar mig að óska eftir afstöðu hæstv. forseta til beiðni minnar sem ég setti fram rétt áðan um að hæstv. utanríkisráðherra kæmi hingað og ætti orðastað við okkur, enda er nú að styttast í fótaferðartíma. Það sér ekki á svörtu hvort hann fari klukkutímanum fyrr á fætur eða seinna.
Herra forseti. Ég vildi fyrst geta þess að hæstv. utanríkisráðherra var hér drjúgt í gær og fyrri part þessa fundar sem enn þá stendur og ég hygg að hann hafi ekki fengið neina fyrirspurn eða að neinn hafi beint máli sínu til hans. Ég hygg að það skýri fjarveru hans frá þessum fundi núna. Ég verð að segja að miðað við það hvernig dagskráin stendur, það eru örfáar stuttar ræður eftir, ætti að vera leikur einn að ljúka þessum þingfundi. Ég myndi vilja hvetja forseta til að kanna hvort ekki sé hægt að ljúka þessari umræðu núna með einni tíu mínútna ræðu og þremur fimm mínútna ræðum eða eitthvað svoleiðis eins og mælendaskráin gefur til kynna. Allir þeir sem eru á mælendaskrá hafa talað áður og sumir oft þannig að ekki verður sagt að þeir hafi ekki fengið tækifæri [[Forseti hringir.]]til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.
Hæstv. forseti. Ég þarf eiginlega grípa á lofti það sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði, að hér hefðu allir þingmenn fengið að tjá sig og koma sjónarmiðum sínum á framfæri og því væri rétt að stytta í þessu og slíta fundi. En staðreyndin er sú að hæstv. forseti Alþingis gaf í skyn fyrr í kvöld að ekki yrði haldið áfram í gegnum nóttina og það eru þingmenn sem eru ekki í húsi sem tóku sig af mælendaskrá í trausti þess að þeir gætu fengið að tjá sig um málið. Ég get ekki séð annað en að með þeirri ráðagerð hafi verið komið aftan að því fólki, sem getur nú varla verið að forseti hafi ætlað sér - eða hvað?
Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti hafi nú áttað sig á því að hv. þm. Birgir Ármannsson var að slá á létta strengi. Við vitum að þingmaður er glöggur maður og gerir sér grein fyrir að þessi umræða er í rauninni rétt að hefjast. Ég hef sjálfur lýst nokkrum sinnum hversu mörg atriði ég eigi eftir að ræða í síðari ræðum, án þess að það væri nein heildarupptalning. Ég hef bara veitt virðulegum forseta nokkur sýnishorn af þeim atriðum sem ég á eftir að fjalla um. Ég minni því hæstv. forseta aftur á mikilvægi tímastjórnunar og hvernig þessar ræður nýtist best. Við getum sem best forðast að þurfa aftur og í dagsljósi - það er nú reyndar byrjaði að birta til en á þeim tíma þegar fólk hefur tækifæri til að fylgjast með - að ítreka það sem menn kunna að hafa misst af við þær [[Forseti hringir.]]aðstæður sem hæstv. forseti býður upp á.
Herra forseti. Ég velti svolítið fyrir mér hvað sé meint með þessum næturfundi. Hér er um mikilvægt mál að ræða. Við erum búnir að benda á þetta með lagalega fyrirvarann sem ekki finnst. Við erum búnir að fá fjórar tillögur um hvar hann sé að finna og við áttum okkur ekki alveg á því hver þeirra er hin rétta, sú sem stjórnarliðar telja vera þennan lagalega fyrirvara. Við höfum líka bent á að lausnin felst í sjö og hálfri línu í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Hún felst í sjö og hálfri línu sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að fara eftir. Og sú leið hefur ekkert verið rannsökuð. Það liggur engin álitsgerð fyrir um þá leið, um þessar sjö og hálfu línu. Það er allt og sumt, sjö og hálf lína. Sú leið er farin og það liggur engin rannsókn [[Forseti hringir.]]fyrir á því hvað hún geti haft í för með sér.
Hæstv. forseti. Í ljósi orða hæstv. forseta ætla ég að forðast að fara í efnisleg svör við ræðu hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar en verð þó að geta þess að sú lausn sem hann nefnir er niðurstaða lögfræðilegrar álitsgerðar, eins og margoft hefur komið fram. Ég verð að segja í tilefni af orðum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að það hefur, að því er virðist, ekkert staðið í veginum fyrir því að hv. þingmenn Miðflokksins endurtækju sig hérna. Þeir hafa verið önnum kafnir við að koma í andsvör til þess að lýsa sig sammála ræðumanninum og hafa tekið undir hver með öðrum í allmörgum ræðum og andsvörum - og ánægjulegt að fylgjast með þeim samhug sem þar ríkir. En ég veit ekkert hvort það gerir mikið fyrir umræðuna að hlusta á meira af því. Auðvitað verður málfrelsi þeirra ekki skert að því leyti. En ég velti fyrir mér hvort það þjóni einhverjum tilgangi fyrir umræðuna.
Herra forseti. Við komum hingað enn og aftur og ræðum fundarstjórn forseta. Það er í fersku minni að forseti sagði rétt fyrir miðnætti að þessu færi senn að ljúka - og nú er klukkan orðin korter yfir fimm. En það sem ég vildi benda sérstaklega á, herra forseti, er að hingað komu fjölmargir þingmenn um og í kringum miðnætti og óskuðu eftir því að fundi yrði frestað. Fjölmargir. Það voru, held ég, tveir frekar en þrír þingmenn stjórnarliðsins sem óskuðu eftir því að fundi yrði áfram haldið. Og þá spyr ég: Hverra erinda gengur forseti í þessari fundarstjórn þegar hann ákveður að halda fundi til streitu? Gengur hann erinda stjórnarliðsins í þessum efnum? Er forseti ekki þingforseti allra þingmanna? Og er ekki rétt að horfa til þess að það voru mun fleiri þingmenn sem óskuðu eftir því að [[Forseti hringir.]]fundi yrði frestað? Hvers vegna var ekki horft til þess? Er það þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sem ræður hér og segir forseta fyrir verkum? Er það svo, herra forseti?
Virðulegur forseti. Forseti hefur eflaust hugsað það sama og ég þegar hann hlýddi á hv. þm. Birgi Ármannsson áðan halda því fram að hér hefðu átt sér stað miklar endurtekningar, menn væru stöðugt sammála innbyrðis. Hæstv. forseti hefði nú getað bent hv. þingmanni á það, hafandi væntanlega fylgst með umræðunni, sem hv. þm. Birgir Ármannsson virðist ekki hafa gert, að þingmenn hafa hvað eftir annað komið upp og velt upp mjög stórum atriðum, í sumum tilvikum sagt A en ekki B. Það hefur þurft að fá nánari skýringar á því hvað þingmenn hafi verið að fara og reyna að komast til botns í málum, því að ekki berast nein svör frá stjórnarmeirihlutanum sem heldur þessu máli hér gangandi. Virðulegur forseti. Ég ítreka beiðni, sem kom fram áðan, um mikilvægi þess að hæstv. forseti kalli á hæstv. utanríkisráðherra.
Herra forseti. Já, ég get alls ekki fallist á að ég sé að endurtaka mig. Ég er búinn að halda eina ræðu í þessu máli. Ef ég hef endurtekið mig í þeirri ræðu verður bara að hafa það. Ég hef meira að segja en ég kem fyrir í einni ræðu. Ég læt ekki bjóða mér upp á að þurfa að heyra að ég sé að endurtaka mig. Það er bara alls ekki rétt. Ég get líka sagt að í umræðunni, bara núna síðustu klukkutímana og í gærkvöldi, hafa komið fjórar tillögur frá stjórnarliðum um hvar lagalega fyrirvara væri að finna. Að það skuli koma fjórar tillögur frá líklega fjórum mismunandi þingmönnum, ber nú vott um hvað? Góða og vandaða vinnu sem er búið að tala um í næstum hverri einustu ræðu? Það sé búin að vera svo góð og löng og vönduð vinna? Svo þegar við spyrjum um [[Forseti hringir.]]lagalega fyrirvarann fáum við fjórar útgáfur frá fjórum þingmönnum. Er ekki ráð að tala svolítið meira um þetta ef þetta kemur upp úr dúrnum?
Virðulegur forseti. Ég ætla að ítreka þá bón að hæstv. forseti láti svo lítið að upplýsa þingheim um hvað hann hyggist ætla að halda fundi lengi áfram. Nú er kl. 20 mínútur gengin í sex og nefndastörf hefjast 8.30, samkvæmt boðaðri dagskrá, og ekki nema sjálfsagt að menn hafi einhvern fyrirsjáanleika í störfum sínum í þinginu. Ég held að það sé eiginlega það minnsta sem hægt er að fara fram á, að það verði upplýst hér með skeleggum hætti hve lengi eigi að halda þessum fundi áfram áður en honum verður frestað.
Virðulegur forseti. Ég vil auðvitað ítreka ósk mína að forseti hlutist til um að utanríkisráðherra mæti hingað til okkar og eigi við okkur orðastað. Síðan vil ég kalla eftir afstöðu forseta til þess hvort endurtekningar séu í ræðum þingmanna. Ég veit að fyrir mitt leyti tel ég fullvíst að ekki hafi verið um endurtekningar að ræða hjá mér, enda er sá efnisatriðalisti sem ég vil koma inn á þannig vaxinn að alger óþarfi væri að fara í nokkrar endurtekningar. Þriðja atriðið er aftur sú spurning sem ég lagði fram í byrjun: Hefur hæstv. forseta snúist hugur? Því að eitt er alveg ljóst, orð hans klukkan hálftólf við útskýringu í lok umræðu um fundarstjórn [[Forseti hringir.]]verða endurtekin á morgun.
Forseti vill upplýsa að haft hefur verið samband við hæstv. utanríkisráðherra. Hann er fara til útlanda í þessum töluðum orðum, eftir því sem við fáum upplýst, og á því ekki heimangengt. Það er farið að örla af degi og forseti hyggst gefa ræðumönnum kost á að flytja mál sitt áfram en við gerum okkur grein fyrir því að nefndafundir hefjast klukkan hálfníu. Það væri auðvitað freistandi að ætla að hægt væri að ljúka umræðunni fyrir þann tíma og ef vel er haldið á spilunum ætti að vera möguleiki til þess.
Herra forseti. Það er fróðlegt að skoða þetta mál. Nú tek ég það fram, og kannski rétt að upplýsa þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins um það, að það sem ég ætla að segja hef ég ekki sagt áður í umræðunni, þannig að hann ætti að leggja vel við hlustir. Það er fróðlegt að bera þetta mál saman við Brexit-málið. Við erum að samþykkja markaðsreglur og neita að tengjast markaðnum, sem er ekkert annað en pólitísk klúður í takt við Brexit. Sjálfsagt verður þetta almennt hlátursefni um alla Evrópu, rétt eins og Brexit-klúður Breta, Íslendingar að samþykkja markaðsreglurnar og neita síðan að tengjast markaðnum. Það hefur enginn, hvorki EES-ríki né ESB-ríki, nokkurn hag af því að þessi pakki sé knúin í gegn hér og nú. Hann er búinn að bíða í tíu ár og getur þess vegna beðið lengur, alla vega á meðan engin sæstrengur er fyrirhugaður, þá er ekkert með þennan pakka að gera. Hann gerir engum gagn, eins og sagt er, hvorki í Evrópusambandinu né EES-samstarfinu. Af honum hlýst aðeins kostnaður að mínu mati og aukin vandræði í stjórn raforkumála okkar Íslendinga. Það er fróðlegt, herra forseti, að skoða ræður þingmanna aftur í tímann um sama mál, raforkumarkaðsmál. Hér er t.d. að finna ræðu sem haldin var 22. mars 2018 af fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktssyni. Með leyfi forseta vil ég vitna í ræðu hans. Þar segir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: „Hvað í ósköpunum liggur mönnum á að komast undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu á okkar einangraða landi með okkar eigið raforkukerfi? Hvers vegna í ósköpunum hafa menn áhuga á því að komast undir boðvald þessara stofnana?“ Þessa ræðu flutti fjármála- og efnahagsráðherra fyrir rétt um ári síðan, hann sem er núna í ríkisstjórn og stendur fyrir því að koma okkur með offorsi undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu. Ég spyr: Er nema von að Alþingi Íslendinga njóti ekki mikils trausts meðal landsmanna þegar við sjáum og heyrum ræðu af þessu tagi og sjáum svo hvernig sömu aðilar gera þvert á það sem þeir hafa talað um og boðað? Ég segi eins og er, herra forseti, að það er dapurlegt að horfa upp á slík vinnubrögð og það hvernig menn geta borið svona hluti á borð fyrir þjóðina, spurt í einu orðinu hvers vegna í ósköpunum okkur liggi á að komast undir sameiginlegt raforkumarkaðskerfi í Evrópu og í hinu orðinu vinna að því hörðum höndum að koma okkur undir þetta sameiginlega raforkumarkaðskerfi. Því miður held ég að stjórnmálamenn sem koma svona fram gagnvart þjóð sinni njóti ekki mikils trausts meðal almennings og að lífdagar þeirra í stjórnmálum verði ekki langir. Herra forseti. [[Forseti hringir.]]Ég náði ekki að klára ræðu mína og óska því eftir að vera settur aftur á mælendaskrá.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Þessi ræða hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar hafði farið fram hjá mér. Ég gæti nú þurft að fá stela blaðinu frá hv. þingmanni á eftir og lesa þetta aftur. Þessi kúvending, að því er virðist, hjá þessum öfluga stjórnmálamanni fær mig til að hugsa um - ég á mér fortíð í hinum ágæta Sjálfstæðisflokki þá veit ég að hv. þingmaður var áður í Framsóknarflokknum og þessi breytta afstaða formanns Sjálfstæðisflokksins orsakaði það að ég fór að hugsa um hvernig Framsóknarmenn stæðu núna. Getur hv. þingmaður gert sér í hugarlund hvað orsakar það að flokkur, sem var jafn einarður á móti, samkvæmt því sem ég hef fylgst með, ávallt ályktað gegn innleiðingu sem þessari og nýlega hefur grasrót flokksins gert það á vettvangi sem ég kann ekki að nefna, en ég veit að það þótti mikilvæg ályktun? Á hv. þingmaður einhverja skýringu eða kenningu um hvað veldur þessari algjöru kúvendingu heils þingflokks? Mér er til efs að margir úr þingflokknum hafi talað fyrir innleiðingunni hér fyrir einhverjum misserum síðan, en þó er það auðvitað ekki útilokað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta er að sjálfsögðu mjög athyglisvert. Ég held að þetta sé bara ágætisrannsóknarefni, eins og t.d. bara í stjórnmálafræði, hvernig menn geta skipt um skoðun í svona efnum án þess að færa fyrir því haldbær rök. Ég þekki ágætlega til í grasrót Framsóknarflokksins og á þar marga góða vini og hef rætt þetta mál við þá. Það verður að segjast eins og er að að þeir eru afar ósáttir og skilja ekki þá vegferð sem flokkurinn er á í þessum efnum. Ég vil meina að svokallaðir þungavigtarmenn innan flokksins, eins og stundum er nefnt, eru mjög ósáttir við þessa framkomu forystu Framsóknarflokksins. Maður veltir því fyrir sér hvað veldur. Er eitthvað í þessu máli sem þeir vita sem við vitum ekki? Auðvitað veltir maður því fyrir sér. Maður skyldi ætla að þeir vildu nú koma öllu því á framfæri sem þeir mögulega geta til að geta þá rökstutt það fyrir sínu fólki og almenningi hvers vegna fara beri í þessa vegferð sem svo margir eru á móti. Eins og ég segi vekur mann til umhugsunar og auk þess held ég að forystumenn stjórnmálaflokks eins og Framsóknarflokksins geri sér ekki alveg grein fyrir því hvaða afleiðingar þetta getur haft í fyrsta lagi fyrir þjóðina og komandi kynslóðir og líka bara fyrir stjórnmálaflokk þeirra og stjórnmálastarf. Þeir vakna kannski upp við vondan draum einn góðan dag þegar þeir sjá að flokkurinn er bara horfinn.
Virðulegur forseti. Já, þær eru sannarlega ekki einfaldar skýringarnar á þessum mikla viðsnúningi með einum eða öðrum hætti innan allra ríkisstjórnarflokkanna. Vinstri grænir hafa með svipuðum hætti, þótt annars eðlis sé, tekið U-beygju í stóru mynd þessa máls. Ef ég man rétt voru þingmenn Vinstri grænna allir á móti innleiðingu fyrsta orkupakkans. Ég held að ég muni það rétt að þeir hafa allir verið á móti innleiðingu annars orkupakkans. Hefur hv. þingmaður heyrt eitthvað í málflutningi fulltrúa Vinstri grænna hér við fyrri eða síðari umr. sem skýrir þessa umbyltingu og þá kannski í leiðinni; hafa þau sjónarmið sem snúa að að frekari virkjunum og umhverfisvernd eitthvað verið rædd af fulltrúum Vinstri grænna sem komið hafa upp í umræðunni hingað til, annaðhvort við fyrri umr. eða það sem af er síðari umr.? Ég held að ég hafi séð allar ræðurnar í fyrri umr. og hef fylgst með þeim í síðari umr. Ég man ekki eftir neinu sérstöku sem útskýrir þá skoðun Vinstri grænna að þriðji orkupakkinn sé fullkominn og frábær en hinir tveir hefðu verið ómögulegir, nema ef vera skyldi það eina atriði að nú eru þeir í ríkisstjórn. Er einhver önnur kenning uppi sem hv. þingmaður þekkir til? Það væri áhugavert að heyra hvort ég hafi misst af einhverju. Þetta er gæti orðið grunnurinn að því að ná hv. þingflokksformanni Vinstri grænna hingað í samtal við okkur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og get glatt hann með því að ég er ekki kominn svo langt í þeim ræðum sem ég hef flutt hér að ég ætlaði sérstaklega að rifja upp feril Vinstri grænna þegar kemur að þessum orkupakkamálum. Það er mjög athyglisvert að skoða ræður þingmanna, eins og t.d. hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég mun rifja það hér upp á eftir að sú mikla andstaða sem kemur fram í þeim ræðum gegn orkupakka eitt og tvö er náttúrlega mjög athygliverð. Maður spyr sig: Hvernig getur hv. þingmaður sem flytur svo kröftugar og langar ræður gegn sameiginlegum raforkumarkaði Evrópusambandsins, orkupakka eitt og orkupakka tvö, umpólast og skipt um skoðun við það eitt að flokkur hans er kominn í ríkisstjórn? Það vekur svo mikla undrun að maður á varla orð til að lýsa því og sýnir að menn hafa ekki þá miklar áhyggjur af því að að málið varði þjóðina þegar þeir geta skipt svona snögglega um skoðun og umpólast algjörlega. Ég mun rifja þetta upp í ræðu hér á eftir. Ég hef líka tekið eftir því að það fer lítið fyrir Vinstri grænum í þessari umræðu. Eflaust vita þeir upp á sig skömmina að hafa talað mjög gegn orkupökkum eitt og tvö og ætla svo að keyra í gegn hér orkupakka þrjú eins og ekkert sé.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Það er ágætt að taka þessa umræðu vegna þess að ég held að fólkið, þjóðin, sé svolítið hugsi yfir þessu. Hér situr ríkisstjórn þriggja flokka og þessir þrír flokkar höfðu, að því er ég best veit, allir lýst því yfir að þeir myndu ekki fara í þessa vegferð. En svo snýst þeim hugur og maður spyr þá: Er það hluti af ríkisstjórnarsáttmálanum að þetta skuli gert, eða kemur þrýstingur einhvers staðar annars staðar frá sem ríkisstjórnin telur sig þurfa að láta undan en upplýsir ekki um? Og það kom fram í ræðu áðan að hörðustu fylgismenn, jafnvel fyrrum leiðtogar þessara flokka, hafa lýst því yfir að ekkert liggi á að fara í þessa vegferð. Það vakti athygli landsmanna í fyrradag þegar fyrrum ráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddsson, skrifaði í Morgunblaðið slíka grein, hann taldi að með þessari aðgerð, eða það mátti lesa út úr þeirri grein alla vega, gæti Sjálfstæðisflokkurinn hreinlega þurrkast út, en ýjað var að því í niðurlagi greinarinnar að kannski myndu þeir ná manni á þing. Er eitthvað annarlegt sem býr hér að baki eða er það eitthvað sem er hægt að útskýra og væri hægt að kalla eftir því?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta eru svo sannarlega réttmætar hugleiðingar og eðlilegar í ljósi þess sem við höfum verið að ræða hér. Maður áttar sig ekki alveg á því, eins og ég hef farið yfir, hvers vegna þessi sinnaskipti eru. En það sem mér finnst mestu varða er að viðkomandi stjórnmálamenn og alþingismenn hafa greinilega ekki miklar áhyggjur af trúverðugleika í þessum efnum. Einn mikilvægasti eiginleiki stjórnmálamanna er traust og trúverðugleiki. Menn halda langar ræður, kröftugar og miklar ræður, og sumar hverjar haldnar fyrir réttu ári - þess efnis að þennan orkupakka eigum við ekki að innleiða, og hvað ríki Evrópusambandsins hafi um okkar málefni að segja o.s.frv., finna þessu allt til foráttu - en þurfa síðan ekki annað en setjast í ríkisstjórn og breyta þá um skoðun eins og ekkert sé og hafa engar áhyggjur af því sem þeir sögðu, jafnvel fyrir tæpu ári. Það er mér, herra forseti, algerlega hulin ráðgáta hvernig stjórnmálamenn geta leyft sér að koma fram við þjóð sína. Ég verð bara að segja það. Engin rök mæla með því að menn komi fram með þessum hætti. Vissulega geta menn skipt um skoðun, en þetta er sama málið. Þetta er orkupakki eitt og orkupakki tvö og orkupakki þrjú.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Nú er svo statt fyrir mér að ég er tiltölulega nýkominn hingað inn sem varaþingmaður og hef litlum tíma eytt á þingi og í starfi í nefndum. En einhvern veginn var það minn skilningur að í nefndarstarfinu væri það svo að nefndir Alþingis kölluðu fyrir nefndina hagsmunaaðila og umsagnaraðila, eftir atvikum, til að fá sjónarmið fólks, sjónarmið þjóðarinnar, og vinna síðan úr þeim upplýsingum sem þar kæmu fram - ég vil endilega að ég sé leiðréttur ef ég fer rangt með - og útbúa síðan nefndarálit um hvert mál fyrir sig, sem síðan kæmi til kasta Alþingis að vinna með og, eftir atvikum, forma þingsályktunartillögu eða lög. Nú háttar svo til að í þessu tiltekna máli er það orðið nokkuð ljóst að meginþorri þjóðarinnar virðist ósáttur við vinnubrögðin eða þá niðurstöðu sem verið er að tefla fram hér. Og 70% álitsgjafa sem komu fyrir utanríkismálanefndina lýstu sig andsnúna því sem verið er að leggja fyrir í dag. Eru það alvanaleg vinnubrögð að farið sé gegn vilja meiri hluta þeirra sem koma fyrir nefndir þegar nefndarálit eru unnin, eins og hér um ræðir?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það eru náttúrlega sláandi tölur sem hv. þingmaður nefnir. Ég vissi ekki satt best að segja að svo hátt hlutfall gesta sem kom fyrir utanríkismálanefnd hefði lýst sig andsnúið þessum áformum ríkisstjórnarinnar og þessum orkupakka, að innleiða hann. Þannig að þetta eru sláandi tölur, 70%, sem segja nú sína sögu og bara ótrúlegt að ríkisstjórnin skuli ekki taka tillit til þessa og fara betur yfir málið, a.m.k. fresta því þá fram á haustmánuði og fara betur yfir það, fá fleiri gesti o.s.frv. og sýna í verki vönduð vinnubrögð. En við sjáum þessi vinnubrögð í fleiri málum. Við sáum þetta í fóstureyðingarmálinu þar sem Miðflokkurinn óskaði sérstaklega eftir því að fá fleiri gesti. Á það var ekki hlustað. Meira að segja óskaði a.m.k. einn stjórnarþingmaður sérstaklega eftir því að það yrði farið nánar yfir og reynt að ná sáttum varðandi viknafjöldann sem við ræddum mikið. Á það var heldur ekki hlustað. Þannig að þessi vinnubrögð eru mjög einkennileg og þinginu alls ekki til framdráttar. Við þingmenn og forseti þingsins verðum að sameinast um að að bæta stöðu okkar gagnvart almenningi, að almenningur fái aukið traust á störfum Alþingis. En hér er allt gert í þveröfuga átt við það. Og vinnubrögð, eins og þessi þingfundur hér og hvernig þingforseti hefur hunsað okkur [[Forseti hringir.]]varðandi fundartímann, [[Forseti hringir.]]er náttúrlega bara til að sýna almenningi að [[Forseti hringir.]]hlutirnir fara versnandi hér, ef eitthvað er.
Herra forseti. Nú er tekið að birta að morgni. Vormorgnar eru oft fallegir í kyrrð sinni. Ég labbaði hér á milli húsa áðan og hitti fyrsta morgunhanann á morgungöngu sinni. Það er auðvitað óeðlilegt að vera að ræða þetta mál á þessum tíma sólarhrings en ég kveinka mér ekki undan því. Við ræðum mikilvægt mál sem sannarlega snertir þjóðarsálina. Á fyrri hluta síðustu aldar hófum við Íslendingar að virkja og gera smávirkjanir víða um land, sérstaklega á Suðurlandi. Síðan jókst þetta með árunum þangað til við tókum upp á því að virkja stærri ár og síðan fljót, síðan stóru fallvötnin, jökulárnar. Upp úr miðri síðustu öld byrjuðum við að reisa stórvirkjanir og seldum þá orku sem við beisluðum með því móti til stóriðju. Það var þarna sem það greyptust í þjóðarvitundina að við værum virkilega svo lánsöm að eiga næga orku í þessu landi. Það er e.t.v. ástæðan fyrir því að mikill meiri hluti þjóðarinnar hefur sterkar skoðanir á orkuauðlindinni og ráðstöfun hennar, og geldur varhug við því ef menn boða einhvers konar grundvallarbreytingar á skipan þeirra mála. Að sjálfsögðu. Menn þekkja átökin um fiskveiðiauðlindina sem staðið hafa í áratugi. Mikill meiri hluti þjóðarinnar lætur sig auðlindamál varða. Fallorkan er ein mikilvægasta auðlind okkar, ef ekki sú allra mikilvægasta. Um það getum við öll verið sammála. Frá upphafi var auðvitað hugmyndin að þegar þessi fjárfesting, sem risavaxin í samanburði við okkar litla þjóðfélag, væri uppgreidd mundi þjóðin njóta ávaxtanna og íbúarnir horfðu fram á bjartari framtíð og lægri orkureikninga. Síðar komu fleiri stórvirkjanir og fleiri stóriðjur, sem framleiddu reyndar flestar sömu vöruna, en íbúarnir féllust á að þetta væru í raun fórnir sem vert væri að færa þar sem næstu kynslóðir myndu njóta góðs af. Stórvirkjanirnar voru frá upphafi í eigu þjóðarinnar, sem og dreifikerfið. Við höfum notið þess að raforka er tiltölulega ódýr hér á landi. Við eigum að standa vörð um þessi verðmæti sem fyrri kynslóðir hafa byggt upp í okkar þágu til framtíðar. Það hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda til margra áratuga, alveg sama hver hefur verið við stjórnvölinn, að nýta raforkuauðlindir landsins til uppbyggingar atvinnulífs á Íslandi og til að styrkja byggð í landinu. Það hefur verið grundvallarstefna stjórnvalda í viðleitni þeirra til að auka fjölbreytni í efnahagslífi þjóðarinnar sem hefur verið mjög einhæft og mjög háð t.d. fiskveiðum. Þessi stefna stjórnvalda, sem mestmegnis hefur verið samstaða um, hefur gengið undir nafninu stóriðjustefna og á sér 50 ára. sögu. Stóriðjustefnu felur í sér að vatnsfallsvirkjanir á Íslandi eru byggðar til að framleiða rafmagn sem selt er innan lands ódýru verði til stóriðju í eigu erlendra aðila. Þetta hafa menn gert og neyðst til að gera, að selja orkuna fremur ódýrt í þeirri fullvissu að arðurinn myndi koma til þjóðarinnar síðar. Þá væri hægt að lækka verð á raforku. Það er svona svipað og þegar olía finnst í litlu, fámennu landi. Auðvitað er olía á slíkum stöðum ódýr. Íbúarnir njóta þess, njóta auðlindanna. Þannig var hugsunin þegar við hófum að byggja þessar virkjanir og selja til stóriðju, að við myndum borga þær niður og njóta góðs síðar meir. Búrfellsvirkjun, sem tekin var í notkun árið 1969, markar upphaf stóriðjustefnunnar, en hún var fyrsta stórvirkjun Íslendinga og byggð til að sjá álveri í Straumsvík fyrir rafmagni. Síðan hafa nokkrar stórvirkjanir verið reistar. Síðasta stórvirkjunin var 690 megavatta virkjun við Kárahnjúka á hálendi Íslands, norðan Vatnajökuls, og var tekin í notkun 2007, en virkjunin sér álveri Alcoa á Reyðarfirði fyrir raforku. Sú uppbygging og uppbygging virkjananna er hluti af byggðastefnu stjórnvalda sem einnig er áratugagömul og fylgt hefur verið samsíða þessari stefnu, þ.e. virkjanastefnunni, stóriðjustefnunni og byggðastefnunni. Það hefur verið samsíða. Auðvitað er landsmönnum annt um framtíð þessarar auðlindar, auðvitað láta þeir sig það varða þegar boðað er að hér komi lagasetning sem smíðuð er úti í Evrópu og við ætlum að innleiða. Auðvitað lætur fólk sig það varða og hefur athugasemdir við það, réttilega. Að sjálfsögðu. Það er svo augljóst og svo einfalt að átta sig á því, enda kemur í ljós að flestir hafa skoðun á þessu. Það eru fáir sem láta sig þetta engu varða. Og við höfum skoðanir hér, sem betur fer, þó að við þurfum að tala fyrir einungis morgunhana sem eru vaknaðir. Umsagnir í þessu máli til utanríkismálanefndar voru rétt um 50, held ég. Ég fann þær nú reyndar ekki allar í því sem ég opnaði en langflestar voru umsagnirnar neikvæðar. Ég taldi það saman. Það má vera að ég hafi ekki talið það alveg rétt, en það voru 13 jákvæðar og 32 neikvæðar. Ég ætla ekki að segja að þetta séu opinberar tölur, en það er nærri lagi eftir því sem ég las það yfir. Það sem er áhugavert við að lesa þessar umsagnir eru nokkrir hlutir. Í fyrsta lagi senda margir einstaklingar inn umsagnir. Þeir eru langflestir á móti orkupakkanum, telja sig ekki eiga að innleiða þetta. Síðan er það næsti flokkur, sem eru stofnanir; raforkufyrirtæki, orkufyrirtækið, veitufyrirtæki. Þær eru yfirleitt alltaf jákvæðar. Opinber fyrirtæki, sem eru reyndar ekki mörg, eru líka jákvæð, þ.e. stofnanir á vegum ríkisins. Hins vegar vekur athygli mína að sveitarfélög, sem eru reyndar ekki ýkja mörg en nokkur þó, eru öll neikvæð, ef ég hef lesið þetta rétt yfir. Það er athyglisvert. Menn hafa áhuga á þessu máli. Einstaklingar hafa áhuga á því, gjalda varhug við því, sveitarfélögin úti á landi gjalda varhug við því en ríkisstofnanirnar fagna málinu og hvetja til að það verði samþykkt. Ég ætla nú ekki að lesa þetta allt saman upp hérna. Með tilliti til skoðanakannana fær þetta mig til að hugsa um það sem einhverjir hafa stungið upp á og margir talað um: Þetta er akkúrat hentugt mál til að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er mjög hentugt í það. Menn hræðast það að sjálfsögðu. Ég skil það. En hverju myndum við fá áorkað með því að setja þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu? Við myndum skapa umræðu. Það yrði heljarinnar umræða, bæði með og á móti. Málið yrði upplýst. Málið myndi fá mikla umfjöllun úti í þjóðfélaginu, í miðlum, netmiðlum og blöðum, sjónvarpi, viðtalsþáttum, auglýsingum og hvaðeina. Skoðanir yrðu skiptar, að sjálfsögðu. Ég segi það. Þetta er akkúrat málið sem fara ætti í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er ekki einu sinni hálfnaður með ræðu mína, herra forseti, og vil endilega að forseti setji mig aftur á mælendaskrá því að ég sé að tími minn er að klárast.
Virðulegur forseti. Það eru ekki margar ræðurnar í þinginu sem eru þess eðlis að hægt væri að gefa þær út og ætti að gefa þær út á bók. En þetta var ein af þeim ræðum. Ég vil þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni sérstaklega fyrir þessa einstaklega áhugaverðu sögulegu upprifjun sem setur orkumálin í samhengi við byggð í landinu, í samhengi við efnahagsþróun landsins og mikilvægi þess að nýta orkuna til þess að byggðir landsins alls blómstri. En þessi góða ræða, sem mun aðeins vera hálfnuð í mesta lagi, vekur hins vegar ýmsar spurningar með tilliti til þess sem við ræðum nú. Þá komum við að því sem ég impraði örlítið á áðan og á eftir að halda a.m.k. eina ræðu um á eftir. Það er stóra myndin, framtíðarsýnin, ef þessi orkupakki nær í gegn og nær að skila því sem ætlast er til af honum af hálfu Evrópusambandsins, þ.e. ef hann leiðir til þeirrar myndar sem hann er hannaður til. Þá óttast ég - og nú spyr ég hv. þingmann eftir þessa prýðisgóðu yfirferð hans: Er hann sammála því að þá gæti blasað við okkur í stað þess að íslenska orkan sé nýtt til að efla atvinnulíf og byggðir landsins verði það erlend fyrirtæki sem nýti orkuna - við höfum séð uppkaup á landi og vatnsréttindum o.fl. - erlend fyrirtæki sem nýti þessa orku, selji hana til útlanda þar sem hún er nýtt í atvinnuskyni og fái fyrir það greiðslu sem skilar sér aldrei til landsins? Svoleiðis að þessi mikilvægasta auðlind okkar, jafnvel, mun nánast ekkert hafa að segja fyrir byggðirnar í landinu og íslenskt efnahagslíf ef þetta gengur til enda [[Forseti hringir.]]á þennan hátt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það má velta þessu fyrir sér. Ég tel að virkjun fallvatnanna sé nátengd byggðaþróun í landinu. Hún er líka nátengt atvinnuþróun. Hann talaði um stóru myndina, framtíðarsýnina. Ég vil ekki venja mig á það - og alls ekki, ég forðast það - að mála framtíðina í svörtum litum. Ég vil ekki gera það. En við höfum auðvitað bara á okkar líftíma séð svo miklar breytingar og framfarir í tækni að einhver sæstrengur á milli landa, þótt það sé nú yfir þennan spotta að fara eins og frá Íslandi til Bretlands, má alveg hugsa sér að verði auðveldari eftir því sem tímanum vindur fram. Við höfum séð það í alls kyns tækniframförum að vegalengdir styttast mjög hratt þegar tækni fleygir hratt fram. Það gæti því komið fyrr en varir upp á okkar borð að einhverjir vilji leggja sæstreng frá Íslandi. Það gæti gerst miklu fyrr en við höldum út af tækniframförum. Þá er ég sammála hv. þingmanni um að þessar reglugerðir, orkupakkinn, veita okkur sýn inn í framtíð sem er kannski ekki sú æskilegasta fyrir okkur hér varðandi það að jafna raforkuverð, hleypa mönnum í gegnum þetta eftir einhverjum ákvörðunum úti í Evrópu. Augljóslega gæti það leitt til hærra raforkuverðs hér heima ef menn standa ekki í lappirnar.
Forseti. Gott og vel, hv. þingmaður er bjartsýnismaður. Ég kann sannarlega að meta það. Ég skal þá endurorða spurninguna: Getur hv. þingmaður tekið undir að ef þau markmið sem lýst er í þessum orkupakka, um samtengingu evrópska raforkukerfisins, ná til Íslands og Ísland verður hluti af því samtengda kerfi sé veruleg hætta á því að sú saga sem hv. þingmaður lýsti í ræðu sinni, þar sem orkan hefur verið notuð til að byggja upp atvinnulíf og ýmis svið atvinnulífs - að a.m.k. verulegur hluti þessarar orku rynni úr landi og nýttist þar af leiðandi ekki til uppbyggingar heima og [[Forseti hringir.]]að tekjurnar af því, verandi í eigu erlendra aðila, rynnu úr landi líka?
Herra forseti. Gefum okkur að raforkukerfi Evrópu og þar með talið Íslands yrði samtengt, þ.e. með sæstreng, eins og reyndar er í Evrópu í dag, það liggja sæstrengir í Norðursjó og milli Danmerkur og Noregs og þarna vítt og breitt yfir minni sund - og ef við bættumst þarna við með innleiðingu þessa regluverks sem við erum að ræða og innleiða er auðvitað stórhætta á því að við missum tökin á því. Auðvitað fer það eftir því hvaða ríkisstjórn er við völd o.s.frv. Það gætu komið kröfur um að stærri orkufyrirtæki yrðu hlutuð sundur og þá er stutt í að með innleiðingu þessa regluverks myndum við missa tökin á því.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir mjög góða ræðu sem var, eins og áður hefur komið fram, söguskýring og kannski útskýring á því hvernig orkan okkar hefur haft áhrif á þjóðina og framvindu hagsældar hér á landi. Þetta hefur verið kynnt hér eins og þetta skipti ekki nokkru máli, þessi innleiðing, ekki nokkru máli. Þetta sé í raun algjört formsatriði sem snýr að - ég eiginlega veit ekki hverju, ef þetta skiptir engu máli vegna þess að í mínum huga skiptir þetta máli. Þingmaður spyr: Hvað ef við missum tökin á þessu? Tökin á hverju? Jú, það eru þá væntanlega yfirráðin, stjórnin á þessari orkuauðlind okkar, á auðlindinni. Við eigum fleiri auðlindir eins og t.d. fiskstofnana og auðlindir hafsbotnsins í kringum Ísland og jarðvarmann, möguleikann á djúpborunum, möguleikann á því að reisa vindorkugarða á vindasömum svæðum. Mig langar að fá það betur fram hjá hv. þingmanni: Hvað telur hann að gerist? Verðum við þá eins konar þróunarþjóð sem selur orkuna, auðlindina, óunna úr landi án þess að virðisaukinn verði eftir innan lands? Er það það sem hann óttast eða er það eitthvað annað?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurninguna og hrósið fyrir þessa ræðu. Að hún sé svo góð að hana ætti að gefa út bók, ég er nú alls ekki sammála því. Hagsæld, já - ég held að virkjun fallvatnanna hafi haft gífurleg áhrif og kannski meira en menn gera sér grein fyrir í dag. Við erum komin svolítið frá þessu í tíma, upphafinu það er að segja. Við hófum þessa vegferð um 1960. Við erum komin töluvert langt frá þeim tíma og menn vilja kannski gleyma því. Ég held að þetta sé mjög stór þáttur í hagsæld þjóðarinnar í dag, þ.e. að okkur hafi tekist að beisla fallvötnin og búa til dreifikerfi, sem er öflugt. Þetta er mikill og stór þáttur í framförum og hagsæld og auðlegð þjóðarinnar. Þá kem ég kannski að spurningu hv. þingmanns um hætturnar. Við missum aldrei þessi vötn frá okkur, þau verða alltaf á Íslandi. Það er enginn sem tekur þau. Það sem gæti gengið kaupum og sölum er þá frekar nýtingarrétturinn. Þetta er allt undir stjórnvöldum á hverjum tíma komið. Það er nú þannig að stjórnvöld koma og fara. Það ríður á að þau standa í lappirnar og fjarlægist ekki þjóðina og þessar meginhugmyndir um að við eigum að njóta góðs af auðlindum okkar og að stjórnvöld gangi ekki í of miklum mæli erinda einkavæðingar á auðlindum þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir svarið. Þá erum við komin að því að ræða það hvernig við myndum þá missa þennan nýtingarrétt frá okkur eða skilgreininguna á honum. Erum við komin á þann stað, ef svona færi, að hér væri eitthvað sem væri ekki nógu vel skilgreint, ekki nógu vel afmarkað? Er búið að skilgreina og afmarka nógu vel hvernig nýtingu eða ráðstöfun orkulindanna er háttað? Er það þá gert, að því gefnu að það sé gert, á þann hátt að við séum sátt um það, þ.e. þjóðin? Við tölum um að þetta sé orkuauðlindin okkar. Eru þetta skýrar og vel afmarkaðar heimildir til nýtingar á þessum auðlindum?
Herra forseti. Já, takk fyrir þessar spurningar. Þess vegna benti ég á það í ræðu minni, varðandi yfirráð yfir auðlindunum og yfirráð yfir nýtingarréttinum, að þetta væri einmitt mál sem við ættum að setja í þjóðaratkvæði, leyfa þjóðinni að ráða í hvaða vegferð við förum. Einnig er nauðsynlegt, og ég tek undir með þeim sem hafa barist fyrir því, að nýtingarréttur fallvatna og orku sé skýr í stjórnarskrá, mjög skýr, til þess einmitt að koma í veg fyrir að þetta fari alfarið í hendur einkaaðila. Ég er ekki á móti því að einkaaðilar nýti þetta en þeir verða þá að greiða gjald til þjóðarinnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir virkilega góða ræðu. Ánægjulegt að hann komi með svona sögulegt yfirlit, sem á vel við, um mikilvægi þess fyrir okkar þjóð og framfarir okkar að eiga næga orku. Mig langar aðeins að koma inn á það við hv. þingmann hvernig forsendur hafa breyst í ýmsu tilliti hvað EES-samninginn varðar frá því að hann tók gildi. Fyrrum utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, hefur sagt að í aðdraganda samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, í samningsgerðinni sjálfri, hafi aldrei verið rætt um sameiginlegan orkumarkað. Það var heldur aldrei rætt um að sá dagur rynni upp að við þyrftum að opna landið fyrir innflutningi á ófrystu kjöti og stefna þar með okkar hreina landbúnaði í hættu. Sá dagur er nú runninn upp og ríkisstjórnin gafst upp í því máli. Á haustmánuðum sjáum við að hingað verður flutt inn hrátt kjöt frá Evrópu sem stefnir okkar hreina landbúnaði og búfjárstofnum í mikla hættu. Kjarni málsins er þessi: Sá EES-samningur sem var samþykktur í þinginu fyrir 25 árum er ekki sá EES-samningur sem við erum aðilar að í dag. Það kristallast akkúrat í því stóra máli sem við ræðum hér. Því spyr ég: Eigum við bara að taka þessu möglunarlaust, þrátt fyrir að hafi ekki verið lagt upp með þetta í upphafi? Ef hv. þingmaður gæti aðeins svarað því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Já, EES-samningurinn hefur verið að þróast. Honum hefur undið fram. Eins og við verðum vör við hér í þinginu eru gerðir teknar upp stöðugt og í miklu magni í íslenskan rétt. Varðandi þetta regluverk, þriðja orkupakkann: Menn virðast vera eitthvað feimnir við að senda það aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þá vil ég benda á að það er bara í lögunum sjálfum, í EES-samningnum, farvegur fyrir slíkan ágreining eins og hér er uppi. Ef það væri nú niðurstaðan að við vildum ekki taka þetta upp svona óbreytt er þessi farvegur til. Hann er lögbundinn og leiðin er í samningnum. Þess vegna átta ég mig ekki á því af hverju menn vilja ekki einfaldlega fara þá leið. Himinn og jörð munu ekki farast við það. Fræðimenn hafa einmitt nefnt það. Þó að einhverjir hafi einhverjar efasemdir um að það gæti valdið óróa, pólitískt, eða sett samstarfið í eitthvert uppnám tel ég ekki svo vera. Þetta er í samningnum og við eigum þessa leið. Við eigum rétt á því að leita þessarar leiðar. Þannig að ég tel að það sé bara mjög vel fær leið. Varðandi það sem Jón Baldvin Hannibalsson á að hafa sagt, að orkumálin hafi ekki verið hluti af upphaflega EES-samstarfinu, hef ég ekki kannað það sjálfur en ég myndi gjarnan vilja fá svar við því. En hann hefur haldið þessu fram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargott svar. Má ekki líta sem svo á að þetta geti einmitt verið rök í málinu, ef við færum þessa lögformlegu leið, að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina? Að það hafi aldrei verið gert ráð fyrir því í upphafi, þegar við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu, að orkan væri þar meðfylgjandi og hún yrði skilgreind sem hver önnur vara? Það hlýtur að vera hægt að segja að þetta séu rök okkur í hag, ef við færum með málið þessa lögformlegu leið sem ríkisstjórnin er svo óskaplega hrædd við, sem er alveg hulin ráðgáta hvers vegna sé. Að þá séu þarna komin rök í málinu sem ættu að skipta máli.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Birgi Þórarinssyni. Auðvitað eru það mikilsverð rök, ef það er raunin sem Jón Baldvin Hannibalsson heldur fram. Ég hef tilhneigingu til að trúa því sem hann heldur fram varðandi EES-samninginn. Ég hugsa að það sé einfalt fyrir klára menn á þessu sviði að einfaldlega fletta þessu upp. Við þurfum þá ekkert að velkjast í vafa um þetta. Ef það er svo að þetta var ekki í upphaflega samningnum, ekkert á þetta minnst, eru það auðvitað rök fyrir því að senda þetta inn í sameiginlegu nefndina aftur. Mjög veigamikil rök. Það eru ekki síður veigamikil rök að við getum auðvitað bent á það að þetta er mjög mikilsverð og mikilvæg auðlind sem er í sameign þjóðarinnar og hefur verið það alveg frá því að við byrjuðum að virkja þessi stóru fallvötn.
Fyrir hönd Alþingis tók forseti í gær, þriðjudaginn 14. maí, við undirskriftarlista frá fulltrúum samtakanna Orkan okkar þar sem skorað er á þingmenn að hafna þriðja orkupakkanum. Erindið hefur verið lagt fram á lestrarsal.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Ef enginn ágreiningur er um þetta skoðast það sem samþykkt. [[Gripið fram í.]] Eins og þekkt er liggur fyrir töluvert langur mælendalisti varðandi mál það sem er til umfjöllunar. Það er vilji forseta að þoka þessu máli eins langt og hægt er fram á kvöldið. Vonandi gengur það vel og hefur ekki verið tekin afstaða til lengdar fundar fram eftir kvöldi. Ef ekki er óskað eftir atkvæðagreiðslu leyfir forseti sér að líta svo á að það sé samþykkt.
Borist hefur bréf frá félags- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1349, um úrbætur á sviði byggingarmála vegna myglusvepps, frá Álfheiði Ingadóttur.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, félags- og barnamálaráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Herra forseti. Núna eru átta þingdagar eftir af þessu löggjafarþingi, fyrir utan um daginn í dag, samkvæmt starfsáætlun þingsins. Við eigum von á fjármálaáætlun í næstu viku, væntanlega mikið breyttri vegna óhagstæðrar hagspár sem Hagstofan kynnti á dögunum. Eins og margir aðrir hef ég áhyggjur af því hvernig hæstv. ríkisstjórn bregst við, bæði hvernig áætlunin verður á gjaldahlið og tekjuhlið. Einkum er árið í ár og það næsta mikilvægt, árið í ár sem rammi fyrir fjáraukalög eða nýtingu varasjóða og það næsta sem rammi fyrir fjárlagafrumvarp 2020. Hv. stjórnarþingmenn segjast sumir ekki hafa miklar áhyggjur af niðurskurði í ríkisrekstri eða af fyrirhugaðri innviðauppbyggingu vegna verri hagspár því að afgangur sé ríflegur og það sé bara hægt að ganga á hann og láta áætlunina standa að öðru leyti. Ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort hann sé sama sinnis og þessir hv. stjórnarþingmenn. Í 10. gr. laga um opinber fjármál eru ströng skilyrði fyrir því hvenær breyta má fjármálastefnu ríkisstjórna sem sett er og samþykkt af Alþingi fyrir kjörtímabilið. Telur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mögulegt að ganga á áætlaðan afgang af ríkissjóði og víkja frá fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var í fyrra við þær aðstæður sem nú eru uppi í efnahagslífinu, án þess að breyta lögum um opinber fjármál?
Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi skilið fyrirspurnina. Hvort hægt sé að ganga á afganginn án þess að breyta lögum um opinber fjármál? Ef spurningin er um það er alveg augljóst að fjárlög hvers árs eru samþykkt hér á þinginu og hugsunin er sú í lögunum að við stillum fjárlögunum upp í samræmi við áætlunina, sem kallast aftur á við stefnuna sem við setjum í upphafi kjörtímabils. Síðan geta hlutir auðvitað komið upp á miðju fjárlagaári sem leiða til þess að markmiðum fjárlagafrumvarpsins er ekki náð. Það stefnir í að það verði þannig á þessu ári að sá mikli afgangur sem við afgreiddum hér á fjárlögum yfirstandandi árs verði allt annar og miklu minni. Það mun verulega draga úr afkomu ríkisins á þessu ári miðað við hvaða breytingar hafa orðið í hagkerfinu enda er það svo að fjárlögin á hverjum tíma eru auðvitað spá um hvernig ákveðnar þjóðhagsstærðir muni þróast inn í framtíðina. Ef forsendur bresta síðan hefur það áhrif bæði á tekju- og gjaldahlið. Ég nefni sem dæmi að atvinnuleysisbætur á þessu ári munu rjúka upp og verða mörgum milljörðum hærri en við sáum fyrir. Ég held að langmikilvægasta spurningin við þær aðstæður sem uppi eru núna snúi ekki að 2019, heldur frekar að komandi árum. Það sem við erum að glíma við núna, eftir að ný hagspá var birt á föstudaginn, er mesta breyting í hagvexti sem við höfum séð í áratugi þegar hrunið er tekið til hliðar, þ.e. það er mesta breyting til hins verra á milli spágerða. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir er sú hvort mér beri ekki hreinlega, og ég hallast að því, að koma með nýja fjármálastefnu sem markar þá sporin fyrir framtíðina.
Herra forseti. Ég skil hæstv. ráðherra svo að hann telji þá, vegna þess að hann vill koma með nýja fjármálastefnu, að grundvallarforsendur stefnunnar sem nú er í gildi og var samþykkt í fyrra hafi brostið eða þá að fyrirsjáanlegt sé að þær muni bresta vegna efnahagsáfalla, þjóðarvár eða annarra aðstæðna sem ógerlegt er að bregðast við með tiltækum úrræðum. Þetta stendur í 10. gr. laga um opinber fjármál. Þar eru mjög þröngar skorður settar til að breyta stefnunni hafi hún verið samþykkt fyrir kjörtímabilið og er ætlað að veita ríkisstjórnum aðhald. Þegar eitthvað fer lítillega úrskeiðis eiga þær að bregðast við, annaðhvort með niðurskurði eða tekjuöflun. Er það svo að hæstv. ráðherra líti á ástandið svipað og að hér sé að koma efnahagsáfall eða annars konar þjóðarvá og forsendur séu til að breyta stefnunni þess vegna?
Virðulegi forseti. Ég tel að það séu verulega breyttar forsendur, já. Ég vék að því hér áðan að sú breyting sem hefur orðið á milli spágerðar er veruleg í öllu sögulegu samhengi. En mér finnst þetta í sjálfu sér ekki vera aðalmálið. Mér finnst þetta í raun og veru vera umræða sem snýst um það hvort menn ætli að gerast formalistar og segja: Það sem Ísland þarf á að halda á árinu 2019 er að menn standi við spágerðina frá 2017. Það er það sem mun tryggja velsæld borgaranna í landinu, að við stöndum við það að skila þeim afgangi sem við spáðum að yrði á opinberum fjármálum árið 2020, eins og við sáum þetta á árinu 2017. Eða að menn séu raunsæismenn og spyrji alvöruspurninga á borð við þessa hér: Hvað er það í opinberum fjármálum sem kemur að bestu gagni fyrir hagkerfið og fólkið sem býr í þessu landi í dag? [[Forseti hringir.]]Það er auðvitað alvöruspurningin - nema ef menn ætla að vera formalistar.
Virðulegur forseti. Fyrstu 65.000 kr. á mánuði úr lífeyrissjóði en 0 fyrir öryrkja. 100% skattur af lífeyrissjóði er ekkert annað en fjárhagslegt ofbeldi af verstu gerð. Eignaupptaka á lögþvinguðum sparnaði þeirra. Og ekki er bara verið að sparka í fjárhagsöryggi öryrkjanna heldur líka trampa á þeim með skítugum skattaskónum. 780.000 á ári eru þessi eignaupptaka. En króna á móti krónu skerðingin er einnig enn þá inni. Ég sá fyrirsögn um daginn: Krónu á móti krónu skerðingin verður tekin út. Þegar ég las fréttina sá ég að þar var vitnað í Ásmund Einar Daðason, hæstv. félags- og barnamálaráðherra, og þar kom fram að draga ætti úr áhrifum krónu á móti krónu skerðingu. Hvað þýðir það? Jú, það á sennilega að gera það í áföngum. Hvað þýðir það? Jú, öryrkjarnir eiga að fá einhverja afganga ef þeir verða einhverjir. Og samkvæmt fjármálaáætlun verða greinilega engir afgangar. Við erum að tala um 2,9 milljarða. Hvernig á að skipta því? Hvenær? Við erum að tala um 4 milljarða í viðbót á næsta ári. Það dugar ekki. Það er bara einn fjórði upp í það sem þarf. Við erum að tala um að 2,9 milljarðar dugi upp í 10.000 kr. á mánuði. En hver er sú upphæð sem þarf að taka? Núna er hún yfir 50.000 kr. Það segir sig sjálft að það þarf að lágmarki 12 milljarða í þetta. Þá er líka spurningin: Hvað á að gera þetta á löngum tíma? Einu ári? Tveimur árum? Tíu árum? Áratug? Tugum ára? Engin svör hafa fengist við þessu. Svo furða hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin sig á því að öryrkjar hafi ekki skrifað undir nýja skýrslu um starfsgetumatið. Þeir treysta þeim ekki lengur [[Forseti hringir.]]vegna þess að þeir svíkja allt sem þeir lofa.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er orðið allt of langt síðan ég og hv. þingmaður höfum rætt þetta mál hér á þingi. Það sem ég vil segja um þetta er að það er gríðarlega ánægjulegt að starfshópurinn, sá sem hv. þingmaður átti sæti í, er núna búinn að skila. Það er alveg rétt að það voru skiptar skoðanir um lokaniðurstöðuna en þó var almenn samstaða, vil ég segja, um mikilvægi þess að ráðast í breytingar á almannatryggingakerfinu, að það þurfi að einfalda. Það var almenn samstaða um að við þyrftum að taka höndum saman um að draga úr nýgengi örorku á Íslandi, m.a. vegna þess að greiningar hafa sýnt að ef við gerum ekkert í þeim málaflokki verður ekki mikið fjármagn aflögu til að auka ráðstöfunartekjur þeirra sem svo sannarlega þurfa á því að halda. Ef engar breytingar verða gerðar munu fjárhæðirnar sem ríkið þarf að setja í þennan málaflokk aukast gríðarlega. Árið 2016 var það 41 milljarður. Ef nýgengið heldur áfram að aukast eins og verið hefur á undanförnum árum fer það í 90 milljarða árið 2030. Þá eru ekki inni í því neinar aðgerðir til að bæta kjör þessa hóps. Í fjárlögum yfirstandandi árs er ráðgert að 2,9 milljarðar renni til að bæta kjör örorkulífeyrisþega. Í framhaldi af skilum þessarar skýrslu munum við fyrst og síðast horfa til þess að draga úr skerðingum innan kerfisins með þeim 2,9 milljörðum sem eru til ráðstöfunar. Það styður við niðurstöðu þessa hóps og styður við vinnuna sem við þurfum síðan að ráðast í. Við gerum ráð fyrir því að frumvarp þessa efnis verði vonandi lagt fram í þinginu í næstu viku. Það er verið að leggja lokahönd á það og það er farið í yfirlestur bæði til fjármálaráðuneytis og forsætisráðuneytis. Vonandi getur það komið inn í þingið í næstu viku. Ég hef lagt áherslu á að það gæti orðið að lögum fyrir þinglok. Það snýr nákvæmlega að því með hvaða hætti við drögum úr skerðingum og nýtum til þess 2,9 milljarða sem eru til staðar innan málaflokksins á yfirstandandi ári.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann segir að þetta eigi að byrja - þessir 2,9 milljarðar. Það hlýtur þá að verða notað strax. En það samsvarar bara 10.000 kr. á mánuði. Þetta er ekki nema einn fimmti af krónu á móti krónu skerðingunni. Hvenær á að klára málin? Er ekkert á döfinni um að sjá til þess að fyrstu 65.000 kr. á mánuði, sem er lífeyrissparnaður - þetta er lögþvingaður lífeyrissparnaður sem er eignaupptökuvarinn. Hann er hirtur, 65.000 kr., 780.000 á ári. Á ekkert að gera í því? Þetta bitnar að stærstum hluta á konum af því að þær hafa minni lífeyri en karlar. Hvers vegna í ósköpunum er ekkert gert í þessu máli? Og hvenær á að klára afnám krónu fyrir krónu skerðingar? Á einu ári, tveimur eða þremur árum, tugum ára?
Virðulegur forseti. Það eru 2,9 milljarðar sem við höfum til ráðstöfunar á fjárlagaári yfirstandandi árs. Gert er ráð fyrir að frumvarp um hvernig þeim verði ráðstafað verði vonandi afgreitt úr ríkisstjórn sem fyrst þannig að við getum rætt það og lokið fyrir þinglok. Mikilvægt er að þeir fjármunir séu nýttir á yfirstandandi ári. Ég vonast til þess. Við höfum kynnt stjórn Öryrkjabandalagsins áform um með hvaða hætti við hyggjumst ráðstafa þeim og erum að skoða ákveðna þætti sem það benti á. Í framhaldinu getur þetta frumvarp vonandi orðið að lögum fyrir þinglok. Hins vegar vil ég ítreka að það er gríðarlega mikilvægt þegar við tökum þessa umræðu að draga úr nýgengi örorku og ég vonast til þess að hv. þingmaður komi í lið með okkur í ríkisstjórninni í því. Upphæðin sem ég nefndi áðan, 41 milljarður 2016, verður 90 milljarðar árið 2030 ef ekkert er að gert. Ef ekki eru auknar tekjur við þá hópa sem þarna um ræðir [[Forseti hringir.]]verður auðvitað ekki mikið aflögu. Þess vegna verðum við í sameiningu að stíga þau skref og ég kalla eftir því að hv. þingmaður fylgi ríkisstjórninni í því.
Hæstv. forseti. Mikið hefur verið rætt í fjölmiðlum undanfarið um flugsamgöngur á Íslandi. Eftir fall WOW air í lok mars sl. kom í ljós að Isavia, sem er opinbert hlutafélag, hafði um nokkurt skeið vitað af rekstrarvanda félagsins. Bankahrunið er okkur öllum í fersku minni. Aðdragandi þess og afleiðingar gleymast vonandi seint. Sá sem ekki lærir af sögunni er dæmdur til að endurtaka hana. Það sem læra má m.a. af hruninu er að stjórnvöld og eftir atvikum eftirlitsaðilar brugðust skyldum sínum, skyldum um eftirlitshlutverk og eftirfylgni þegar ljóst var að ákveðin fyrirtæki voru ekki rekstrarhæf eða stóðu frammi fyrir rekstrarvanda sem þurfti að taka á áður en í óefni væri komið. Afleiðingar þessarar meðvirkni og aðgerðaleysis urðu þær að íslensk heimili, skattborgarar og lífeyrisþegar urðu fyrir búsifjum sem fólk er í sumum tilfellum enn að glíma við. Isavia er hlutafélag í opinberri eigu og handhafi hlutabréfsins fyrir hönd ríkisins er hæstv. fjármálaráðherra. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra tveggja spurninga: Hefur eða hafði Isavia ohf. heimildir til að gefa einstökum flugrekendum greiðslufresti eða sérkjör á til að mynda lendingargjöldum eða þjónustugjöldum og þar með samkeppnisforskot á frjálsum markaði Evrópska efnahagssvæðisins eða með því að innheimta ekki þær skuldir sem eru þó almannafé? Ef svo er, hverjar eru þær heimildir nákvæmlega og hvar eiga þær heimildir sér stað í lögum eða reglugerðum? Hver er til þess bær að veita slíkar heimildir? Í annan stað: Höfðu hæstv. fjármálaráðherra og eftir atvikum aðrir ráðherrar í ríkisstjórn haft upplýsingar um aðgerðir eða eftir atvikum aðgerðaleysi opinberra eftirlitsaðila eins og Samgöngustofu eða rekstraraðila eins og Isavia ohf.? Og ef svo er, hversu lengi höfðu ráðherrar og ráðuneyti búið yfir þeim upplýsingum fyrir fall flugfélagsins?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það vill svo skemmtilega til að hann er akkúrat starfandi í þessum bransa. Ég vil byrja á að halda því til haga að Isavia er ekki eftirlitsaðili með starfsemi flugfélaga. Isavia er hlutafélag sem starfar á viðskiptalegum forsendum. Það er ekki Isavia sem gefur út rekstrarleyfi flugfélaga. Það er ekki skilyrði fyrir starfsemi flugfélags að Isavia hafi þurft að koma þar að málum. Og það er ekki Isavia sem tekur ákvörðun um að félagið lendi í greiðsluerfiðleikum með skuldbindingar sínar, heldur er Isavia, eins og margir og allir aðrir kröfuhafar flugfélagsins sem í hlut á, í viðskiptum við það á viðskiptalegum forsendum. Heimildirnar liggja í rekstrarforminu. Þær liggja í hlutafélagaforminu sem slíku. Mér er ekki kunnugt um annað en að ákvarðanir sem teknar hafa verið af stjórn Isavia byggi á viðskiptalegum forsendum. Hv. þingmaður fullyrðir hér að heimilin í landinu hafi orðið fyrir búsifjum vegna starfsemi þessa flugfélags.
Bankahrunsins.
Vegna bankahrunsins. Gott og vel, þá hef ég misskilið eitthvað. En ég vil halda því til haga hér að hagkerfið allt verður fyrir áhrifum af því að þetta flugfélag hætti starfsemi. Hagkerfið hefur þó á sama tíma notið mjög góðs af bæði samkeppninni sem verið hefur í flugrekstri til landsins og síðan af umsvifum félagsins. Stjórnvöld hafa fylgst mjög vel með, bæði á vettvangi ráðherranefnda en einnig ráðherrar á sínu fagsviði [[Forseti hringir.]]eftir því sem efni hafa staðið til, allt frá því að í ljós kom að félagið átti í erfiðleikum með að fjármagna sig í gegnum skuldabréfaútboð síðasta haust.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég var kannski ekki alveg nógu skýr en í innganginum talaði ég um bankahrunið í samhengi við það að ekki væri í raun og veru nægjanleg eftirfylgni hjá eftirlitsaðilum. Ég tengdi þetta saman á þann hátt. En spurning mín sneri einkum að því hversu lengi mönnum hefði verið ljóst að um rekstrarvanda væri að ræða og kannski svo alvarlegan að ekki væri forsvaranlegt að grípa inn í á fyrri stigum. Það er ljóst að ef fyrirtæki er í rekstri og fær samkeppnisforskot á þessum forsendum getur það skaðað annað fyrirtæki á meðan og eins og í þessu tilfelli varð vissulega margt fólk fyrir búsifjum, starfsfólk flugfélagsins, hugsanlega skattgreiðendur [[Forseti hringir.]]og síðast en ekki síst ríkissjóður. Til að mynda má nefna að opinber gjöld eins og lífeyrisgreiðslur höfðu ekki borist síðustu mánuði fyrir fall félagsins.
Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað mikilvæg atriði sem er hér verið að ræða og ég er í sjálfu sér ekki í aðstöðu til að fella neina dóma endanlega um það hvort alls staðar og á öllum stigum hafi ávallt verið tekin rétt ákvörðun, hvort sem er hjá Samgöngustofu, sem reyndar heyrir ekki undir mig og ráðuneyti mitt, eða inni í stjórn Isavia, sem er sjálfstæð stjórn. En það sem ég hef þó séð tel ég að hafi allt verið málefnalegt og reist á réttum grunni. Annars vegar hefur Samgöngustofa, eins og ég sé það, sagt sem svo að sú staða sem upp var komin hefði kallað á mjög náið eftirlit með starfseminni. Það var nánast andað niður um hálsmálið á fjármálastjóra félagsins og forstjóra um það nákvæmlega hver staðan væri á hverjum tíma og það þurfti að vera til staðar trúverðug áætlun um að vinna bug á því ástandi til að rekstrarleyfinu væri ekki kippt úr sambandi. Það var matsatriði á hverjum tíma sem iðulega var uppfært. [[Forseti hringir.]]Fyrir Isavia var það í raun sama, það þurfti að vera einhver áætlun um hvernig ætti að endurgreiða þá skuld sem var að byggjast upp og félagið þurfti að taka viðskiptalega ákvörðun um hvort menn vildu starfa samkvæmt þeirri áætlun eða ekki.
Virðulegi forseti. Fjármála- og efnahagsráðherra. Á vefsíðu Stjórnarráðsins er fjallað um stuðning stjórnvalda við lífskjarasamningana. Þar er minnst á 45 atriði sem stjórnvöld leggja til samninganna og er vísað í skjal sem fer yfir þau atriði. Í því skjali er því miður bara að finna 38 atriði og enginn hefur getað útskýrt fyrir mér hvaða sjö atriði vantar. En það skiptir þó minna máli en það sem ég ætla að spyrja ráðherra um því að á þeim eina og hálfa mánuði síðan tilkynnt var um þennan stuðning stjórnvalda hefur ekki komið eitt orð um það hvað sá stuðningur þýðir í samhengi fjármálaáætlunarinnar sem þingið er á lokametrunum við að afgreiða. Fjárlaganefnd veit ekki hvaða áhrif stuðningur stjórnvalda við lífskjarasamninga hefur. Aðilar vinnumarkaðarins, sem hafa komið á fund fjárlaganefndar, vita það ekki heldur. Mig langar því að spyrja ráðherra hvort hann viti það og hvenær hann ætli að láta okkur hin vita það.
Virðulegi forseti. Ég skil það þannig að þessi fyrirspurn snúist um það hvaða áhrif yfirlýsingin hefur á fjármálaáætlunina. Þá er því til að svara að uppistaðan af aðgerðunum eru mál sem eru þegar fjármögnuð í fyrirliggjandi áætlun. Þannig má nefna sem dæmi að tekjuskattsbreytingarnar hafa verið inni í fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar og það svigrúm sem var ætlað til skattalækkana og bótakerfabreytinga er enn þar inni. Viðbót við þær breytingar þarf að fjármagna. Ég hygg að þetta muni skýrast nánar við endanlega afgreiðslu á fjármálaáætlun og í vinnslu fjárlaganefndar. Til að fá botn í þá vinnu alla þurfum við fyrst að uppreikna tekju- og gjaldahliðina þannig að við sjáum hvernig heildarmyndin lítur út með nýju hagspána í höndunum. Í grunninn er svarið það að að langmestu leyti, að því marki sem þurfti sérstakri fjármögnun, er hana að finna í fyrirliggjandi fjármálaáætlun. Að einhverju leyti mun þurfa sérstakar ráðstafanir sem þarf þá að finna svigrúm fyrir og forgangsraða fyrir. Síðan eru líka dæmi um aðgerðir sem munu ekki kosta neitt. Má ég nefna sem dæmi að ég mælti í vikunni fyrir frumvarpi um framlengingu á heimild til úttektar á séreignarsparnaði í tvö ár í viðbót. Það mun engin áhrif hafa, hvorki á tekju- né gjaldahliðina, á næstu árum að framlengja þá heimild. Þar erum við með dæmi um aðgerð sem er til stuðnings lífskjarasamningunum án þess að hún hreyfi við fjármálaáætlun.
Virðulegi forseti. Þetta er gríðarlega merkilegt því að samningsaðilar komu út af fundi og sögðust hafa náð eins vel saman og hægt væri og nú þyrfti dyggan stuðning stjórnvalda til þess að ná á milli. Í kjölfarið kemur þessi 45 atriða lífskjarasamningur, stuðningur stjórnvalda þar við, sem allir sem höfðu kynnt sér fjármálaáætlun sáu að var einmitt að mestu í fjármálaáætlun. En hver var þá hin gríðarlega mikla aðkoma stjórnvalda sem þurfti til að loka gjánni sem var á milli samningsaðila ef það var að mestu leyti þegar komið fram? Það er þess vegna sem ég átta mig ekki á því af hverju ekki er hægt að lista upp mjög einfaldlega hver viðbótin er, núna einum og hálfum mánuði seinna. Hvað er það til viðbótar sem þetta mál snýst um og hvað kostar það?
Virðulegur forseti. Mér liggur við að segja að það væri best fyrir hv. þingmann að ná tali af forystumönnum stéttarfélaganna, sem lýstu mikilli ánægju með þessa yfirlýsingu, og spyrja þá hreinlega: Bíddu, hvað var það sem þið fenguð út úr samningunum sem skiptir svona miklu máli? Ég held að ég get alveg sagt fyrir okkur sem stóðum að samningunum fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að það skiptir öllu máli hvernig t.d. skattbreytingarnar eru útfærðar. Við vissum hvert svigrúmið var en við vorum ekki búin að smíða útfærslu á dreifingu þess svigrúms. Við lögðum fram útreikninga um það hvernig við gætum tryggt að heildarmarkmiðinu um að lyfta mest undir með þeim sem minnst höfðu milli handanna yrði náð. Það liggur í útfærslunni. Það liggur í því að við búum til nýtt, lægra skattþrep og gerum aðrar breytingar á tekjuskattskerfinu sem við höfum verið að ræða. Þannig má segja að útfærslan á breytingu fæðingarorlofs, á breytingu réttinda til barnabóta, á útfærslu tekjuskattsbreytinga o.s.frv. hafi verið atriðin sem réðu úrslitum.
Forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. ráðherra til hamingju með niðurstöðu starfshóps um endurskoðun á örorkulífeyriskerfinu sem skilað var til ráðherra í síðustu viku. Í grunninn sýnist mér þar margt um góðar tillögur sem gætu gagnast til að endurskoða frá grunni núverandi lífeyriskerfi sem hefur að mörgu leyti komið okkur í mikinn vanda og er að mínu viti ein meginorsök þess að við sjáum jafn mikið nýgengi örorku og raun ber vitni. Þar ber hæst krónu á móti krónu skerðinguna sem ein og sér veldur því að hvati öryrkja til atvinnuþátttöku er verulega skertur, ef nokkur heita mætti. Þetta eru um margt, eins og ég segi, ágætar tillögur og kunnuglegar, taka m.a. mið af tillögum faghóps sem skipaður var um mitt ár 2017 og tillögum fyrri starfshópa um sama málefni. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að tillögurnar séu með engu móti fjármagnaðar í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra hefur lagt á það höfuðáherslu frá upphafi og ítrekað lýst því yfir að meginþungi þessara breytinga verði einmitt afnám krónu á móti krónu skerðingarinnar. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Hvenær má gera ráð fyrir því að tillögur starfshópsins komi til framkvæmda að fullu? Í öðru lagi, og ég hef svo sem áður spurt hæstv. ráðherra út í það: Hvert er kostnaðarmatið á þeim tillögum sem þarna liggja fyrir og hvernig hyggst hæstv. ráðherra fjármagna þær breytingar sem þar er um að ræða?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Við deilum þeirri sýn að það sé mikilvægt að draga úr nýgengi örorku, eins og rakið var í fyrirspurnatíma áðan. Þingmaðurinn spyr hvenær þessar tillögur komi til framkvæmda að fullu. Ég held að það hafi kannski komið hvað best í ljós í því samtali sem átti sér stað milli allra aðila um að það væri gríðarlega mikilvægt að vanda til verka við innleiðingu á breyttu kerfi. Þar eru atriði sem við þurfum að tryggja að við fáum breytta hugsun um inn í atvinnulífið, bæði í opinbera geiranum og á almenna markaðnum, til að geta stutt við breytt greiðslufyrirkomulag og breytt almannatryggingakerfi. Spurt er hvenær vinnan hefjist. Lykilatriðið er að við munum núna hefja vinnu við frumvarpsgerð. Hluti af vinnu við frumvarpsgerð felst síðan í því að kostnaðarmeta endanlega hver kostnaður einstakra stofnana verður við að koma á þessum teymum o.s.frv., þar er breytt forgangsröðun. Og svo því sé bætt við hyggst ráðherra, þegar þar að kemur, þegar sú vinna liggur fyrir, reyna að sækja það fjármagn til Alþingis. Það gefur auðvitað augaleið að fjármagnið til þess komi frá þinginu. En fram að þeim tíma verður hluti af þeirri vinnu að breyta vinnumarkaðnum, að undirbúa okkur undir þessa breyttu sýn. Ef okkur tekst ekki að vinna það hratt er til lítils að innleiða nýtt kerfi. Og það er það sem kallað var eftir í þessari vinnu. Þess vegna ætlar ríkisstjórnin, og það hefur verið boðað, að undirbúa sterka aðkomu opinbera kerfisins að því að byggja upp sveigjanleg störf, byggja upp hlutastörf í opinbera geiranum og hefja samtal við almenna markaðinn um með hvaða hætti þeirri vinnu yrði háttað. Samhliða því munum við setja í gang vinnu við að undirbúa frumvarpsgerð og breytingar, breytta innviði, til þess að innleiða þá breyttu [[Forseti hringir.]]sýn sem boðuð er í þessari skýrslu.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur ítrekað sýnt að hann er vel skólaður í stjórnmálaskóla Framsóknarflokksins og mjög lunkinn við að smeygja sér undan því að svara spurningum sem til hans er beint. [[Gripið fram í.]]Hér hefur ítrekað verið reynt að spyrja hæstv. ráðherra, sem er háll eins og áll, hvað tillögurnar muni kosta og hvernig eigi að fjármagna þær. Þetta eru tvær einfaldar spurningar. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra viti svarið við þeim. Ég reikna frekar með því að hann kjósi að svara ekki og það þykir mér miður. Það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir þingið að vega það og meta núna þegar við erum m.a. að fara að fjalla um fjármálaáætlun á komandi vikum hvað sé ófjármagnað í þeirri fjármálaáætlun. Það er alveg ljóst að í málaflokki hæstv. ráðherra er með engu gert ráð fyrir þeim kostnaði sem hér má ætla að sé á ferðinni. Ráðherra til upplýsinga, af því að ég þykist kannast við málaflokkinn og hef spurt m.a. inn í starfshópinn hvað þetta muni væntanlega kosta, er sú stærðargráða á bilinu 15–30 milljarðar eftir því hvaða útfærsla er valin. Ég bið hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]að svara mér í seinna svari: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra fjármagna þau útgjöld núna þegar kreppir að í samfélaginu til að tryggja að öryrkjar verði ekki enn eina ferðina skildir eftir?
Virðulegur forseti. Það liggur auðvitað ljóst fyrir að hluti af þessari vinnu felst í því að koma upp hlutastörfum og sveigjanlegum störfum og styðja við atvinnulíf, hvort sem er á almennum eða opinberum markaði. Útfærslan á því hvernig það verður gert liggur hins vegar ekki nákvæmlega fyrir og þar af leiðandi liggur ekki nákvæmlega fyrir hvað það muni kosta. Þarna er búið að marka leiðina, að við ætlum að feta þessa braut. Þær breytingar sem við gerum á almannatryggingakerfinu núna munu styðja við það. Við frumvarpsgerð og við undirbúning að þessu fáum við nákvæmlega út hver kostnaðurinn verður og þá munum við sækja fjármagnið til Alþingis. Ég og hv. þingmaður áttum sambærilega umræðu um fæðingarorlofskerfið fyrir ári síðan þar sem hv. þingmaður hélt sömu ræðuna um að ríkisstjórnin væri með ófjármagnaðar tillögur vegna fæðingarorlofs. Þegar fram liðu stundir kom fjármagn sem fylgdi því. Það verður með sama hætti með þetta, virðulegur þingmaður, fjármagnið mun að sjálfsögðu fylgja þegar við erum tilbúin til þess. En meðan við erum að útfæra þetta nákvæmlega og klára útfærsluna liggur það ekki fyrir, [[Forseti hringir.]]ekki frekar en í fæðingarorlofinu. Hv. þingmaður mætti gjarnan koma og spyrja um fæðingarorlofið núna vegna þess að þá myndi það sjást að í þessu máli er hann kominn í hring eins og í því.
Virðulegi forseti. Sóknarfæri í íslenskum landbúnaði eru að mínu mati gríðarleg ef rétt er á málum haldið og menn þora að fara út úr því gamla kerfi sem m.a. búvörusamningarnir sem þetta mál byggir á reiða sig líka á. Búvörusamningarnir sem voru gerðir á sínum tíma voru vondir. Þeir voru fyrst og fremst ekki góðir fyrir landbúnaðinn en ekki heldur fyrir neytendur. Hér er verið að stíga örlítið jákvætt skref að mínu mati og þess vegna mun ég sitja hjá. Það er t.d. ekki tekið á afurðastöðvunum sem m.a. halda bændum í ákveðnum heljargreipum. Það þarf að opna kerfið og gera það frjálsara þannig að við getum ýtt undir nýsköpun sem við þurfum mjög á að halda í íslenskum landbúnaði því að sóknarfærin eru gríðarleg. Þess vegna mun ég sitja hjá varðandi þetta mál þegar kemur að búvörusamningunum.
Herra forseti. Ég ætla að leggja nokkur orð inn í umræðuna um það mál sem liggur fyrir. Við getum sagt „að gefnu tilefni“ vegna þess að margt sem komið hefur fram í umræðum um þetta mál, bæði í fyrri umr. og reyndar nú í síðari umr., eftir því sem hún er komin fram, gefur tilefni til athugasemda og að sjónarmið séu áréttuð. Hæstv. forseti. Mér hefur þótt, ekki síst eftir því sem ég hef kynnt mér málið betur og umræðunni hefur undið fram, að vægi þessa máls í umræðunni hafi orðið töluvert meira en efni málsins gefur tilefni til. Ég vildi líka taka fram að ýmsar áhyggjur sem fram hafa komið, jafnvel heimsendaspár, ef svo má að orði komast, varðandi áhrif innleiðingar þessa orkupakka, eru að mínu mati án tilefnis og án tengsla við veruleikann. Að því sögðu vil ég þó taka fram að ég hef skilning á því að málið geti vakið margs konar tilfinningar og áhyggjur. Það er skiljanlegt vegna stöðu landsins í samskiptum við aðrar þjóðir Evrópska efnahagssvæðisins, stöðu EES-samningsins gagnvart ESB og stjórnskipulegri stöðu sem vissulega blandast inn í þessa umræðu; ég hef skilning og samúð með því að það geri að verkum að menn vilji nálgast málin af varfærni. Ég hef líka skilning á því að öll mál sem varða orkuna, raunar auðlindir almennt en ekki síst orkuna, geti verið viðkvæm og geri að verkum að menn vilji fara af gætni. Ég held að það sé í sjálfu sér eðlilegt, út frá þessum tveimur sjónarmiðum, að menn skoði þetta mál og önnur af sama toga vandlega, leggist yfir hver hugsanleg áhrif innleiðingar af þessu tagi geti verið, meti hvort verið sé að ganga of langt miðað við þær stjórnskipulegu heimildir sem við höfum og þess háttar. Ég held að full ástæða sé til að þessi mál fái athygli og full ástæða til þess að þingið á hverjum tíma fari varlega þegar málefni af þessu tagi eru til umræðu og umfjöllunar. Þannig hefur það verið varðandi fyrri EES-mál sem upp hafa komið í þinginu. Þau eru nokkur, reyndar mun færri en oft er látið í veðri vaka í opinberri umræðu, þar sem raunverulega hefur þurft að taka afstöðu til stjórnskipulegra heimilda þingsins til innleiðingar á grundvelli heimilda stjórnarskrár. Ég ætla tímans vegna ekki að fara út í einstök mál af því tagi en nýleg mál sem við höfum verið að ræða varða t.d. persónuvernd á síðasta ári, fjármálamarkaði 2016 og frá fyrri árum get ég nefnt aðild að regluverki á sviði flugöryggismála, loftslagsmála og samkeppnismála. Þetta eru nokkurn veginn þau mál sem hefur reynt á á síðustu 15–20 árum að þessu leyti. Í öllum þessum tilvikum hefur þingið tekið fyrir, fjallað um og komist að niðurstöðu um stjórnskipulegar heimildir í þessu sambandi. Þessi mál eru hvert með sínum hætti en segja má að í meginatriðum eigi þau það sammerkt að fundin hefur verið ákveðin tveggja stoða lausn sem talin hefur verið samrýmanleg stjórnarskrá og svo er einnig í þessu máli. Þegar ég kom að þessu máli á fyrri stigum sem nefndarmaður hér í þinginu og formaður í utanríkismálanefnd á árunum 2013–2015 var þetta auðvitað sú spurning sem menn veltu fyrst og fremst fyrir sér í þessu, hvort sú útfærsla sem gert er ráð fyrir við innleiðingu þessara gerða væri samrýmanleg stjórnarskrá. Á árunum 2014 og 2015 man ég eftir nokkrum bréfaskriftum og allmörgum fundum í utanríkismálanefnd þar sem þessi mál voru tekin fyrir. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fjallaði reyndar einnig um þessa þætti og atvinnuveganefnd á þeim tíma. Niðurstaða þeirrar vinnu var að sú leið sem hér er lögð til í innleiðingu þessarar reglugerðar væri samrýmanleg stjórnarskrá. Það má segja að sá þáttur málsins hafi verið styrktur til mikilla muna, bæði með lögfræðilegum álitsgerðum sem unnar hafa verið á þessu ári og því síðasta, og liggja frammi í gögnum málsins, og ekki síst í þeirri lokaútfærslu sem birtist þegar málið var lagt fram hér á þingi um mánaðamótin mars/apríl. Ég nefni þetta vegna þess að mér finnst kjarni málsins kannski birtast í þessu. Ég held að við getum sagt að það sem þingið þurfi að velta fyrir sér, þegar stjórnskipulegum fyrirvara er aflétt í sambandi við þetta mál, sé fyrst og fremst hvort við séum að ganga lengra en okkur er heimilt miðað við stjórnarskrána og þess vegna mun ég gera það að aðalumfjöllunarefni mínu hér í dag. Áður en ég fer nánar í þann þátt vil ég segja að ég tel að ýmsum öðrum áhyggjum og fullyrðingum sem hafa komið fram í þessari umræðu - um stórfellt framsal yfirráða yfir orkuauðlindinni og orkumálum Íslendinga til Evrópusambandsins eða erlendra aðila, um það að íslenskum stjórnvöldum verði ómögulegt að standa gegn kröfum um lagningu sæstrengs og síðan um þær afleiðingar sem hugsanleg lagning sæstrengs kynni að hafa á raforkuverð og aðra slíka þætti - hafi öllum verið svarað afskaplega skýrt og greinilega í þessari umræðu. Við ættum ekki að þurfa að eyða mikið meiri tíma í þau sjónarmið. Ég ætla ekkert að fordæma einn eða neinn fyrir að velta þeim málum upp í þessari umræðu, hvort sem það er í umræðum hér í þingsal eða í nefndum þingsins, en ég tel að menn eigi ekki, miðað við þá yfirferð sem átt hefur sér stað um málið, að þurfa að hafa áhyggjur eða deila meira um þá þætti. Það er ekki um það að ræða að verið sé að færa útlendingum forræði yfir auðlindinni, orkuauðlind Íslendinga. Það er ekki verið að afsala orkuauðlindinni. Ekkert í þessu máli gefur tilefni til að draga þá ályktun. Í annan stað er ekkert í þessu máli sem gerir að verkum að menn þurfi að hafa áhyggjur af því að sæstrengur verði lagður ef ekki er til þess vilji í þessum sal og af hálfu íslenskra stjórnvalda. Það verður enginn neyddur til eins eða neins í því sambandi. Í þriðja lagi þurfa menn ekki að hafa áhyggjur af afleiddum áhrifum sæstrengs út af þessu máli. Ef tillögur koma fram um að leggja sæstreng til orkusölu til annarra landa getum við velt fyrir okkur kostum og göllum við þá gjörð. Þá getum við velt því fyrir okkur hvað það þýði. Það erum við ekki að gera. Við erum ekki að taka afstöðu til þeirrar spurningar í þessu máli. En aftur varðandi stjórnskipunarþáttinn held ég að í þessu máli hafi verið unnin óvenjugóð undirbúningsvinna og greinargóðar greinargerðir lagðar fram af hálfu fjölmargra fræðimanna á sviði lögfræði, margra með sérþekkingu á nákvæmlega þeim sviðum sem hér eru til umfjöllunar, í stjórnskipunarrétti, Evrópurétti og í orkuréttindum. Við getum sagt að þessar álitsgerðir séu allar á einn veg nema að einu leyti. Ákveðinn greinarmunur kemur fram í áliti fræðimanna varðandi eitt tiltekið atriði, svo við einföldum málið, það er fyrst og fremst eitt atriði þar sem er ákveðinn greinarmunur á þeim sjónarmiðum sem liggja frammi. Annars vegar er það sjónarmið sem hefur komið fram í margtilvitnaðri greinargerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og hins vegar allra annarra, Skúla Magnússonar, Davíðs Þórs Björgvinssonar, Birgis Tjörva Péturssonar, Ólafs Jóhannesar Einarssonar o.fl.. Það er eitt atriði sem skilur á milli. Og hvað er það? Jú, það er mat á því hvort það tiltekna atriði í þessum gerðum sem felur í sér að undir tilteknum kringumstæðum verði Eftirlitsstofnun EFTA falið úrskurðarvald í tilteknum ágreiningsmálum, hvort þau séu samrýmanleg stjórnskipan Íslands. Til að gera þetta einfaldara má segja að fræðimenn hafi lagt það til grundvallar - og þó að orðalagið sé stundum mismunandi er nálgunin alltaf sú sama - að fyrir hendi séu ákveðnar heimildir fyrir löggjafann til að taka ákvarðanir um framsal valds til alþjóðlegra eða fjölþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Í þessu máli snýst greinarmunurinn á milli álits fræðimanna um eitt, þ.e. hvort það framsal sem felst í þessum tilteknu heimildum fyrir Eftirlitsstofnun EFTA sé á takmörkuðu sviði og vel afmarkað. Það er eiginlega bara það sem er álitamál á milli Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og svo hinna. Friðrik Árni og Stefán Már telja að þetta sé ekki nægilega vel afmarkað, að þetta sé of víðtækt framsal valdheimilda, en aðrir fræðimenn hafa komist að annarri niðurstöðu. Ef við ætlum að súmmera upp það sem fram kemur í þessum álitsgerðum held ég að þarna sé greinarmunurinn. Hvað önnur skilyrði varðar er ekki ágreiningur milli fræðimanna um að þau séu uppfyllt. Friðrik Árni og Stefán Már leggja annan skilning í kröfuna um að framsalið sé takmarkað og á afmörkuðu sviði en hinir. Ég get sagt að ég hef fyrir allnokkru komist að þeirri niðurstöðu fyrir mitt leyti að ég tel að það framsal sem þarna er um að ræða til Eftirlitsstofnunar EFTA sé á vel afmörkuðu og takmörkuðu sviði og er þar af leiðandi fremur sammála öðrum sem um þetta hafa skrifað, og ég nefni sérstaklega Davíð Þór Björgvinsson og Skúla Magnússon sem báðir lögðu inn í þessa vinnu mjög ítarlegar og góðar greinargerðir. Það má hins vegar segja að í þeirri leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara á lokastigum málsins, áður en málið yrði lagt fyrir þingið, sé þessi ágreiningur eða þessi vafi ef við getum orðað það svo, settur til hliðar. Stefán Már og Friðrik Árni orða það á einhverjum stað á þann veg að þessu álitamáli sé frestað. En það er alla vega um það að ræða að miða við það í hvaða búningi málið er í dag reynir ekki á þennan stjórnskipulega þátt fyrr en og ef ákvörðun yrði tekin um lagningu sæstrengs - sem er ekki á dagskrá, bara svo að það sé ítrekað. Það er ekki á dagskrá. Þó að vissulega hafi verið alls konar vangaveltur og umræður, tillögugerð og skýrslugerð á undanförnum árum eru ekki af hálfu íslenskra stjórnvalda eða meiri hluta þingsins nein áform eða ákvörðun um að fara í lagningu sæstrengs. Persónulega held ég að það sé töluvert langt undan. En það má segja að vissulega sé með þeirri leið sem hér er farin um að ræða ákveðna frestun á þessu álitamáli og það eru jafnframt fyrirheit um að ef til þess kemur að þingið standi frammi fyrir því að taka slíka ákvörðun verði þessi stjórnskipulegi þáttur tekinn upp, farið yfir hann og hann ræddur aftur áður en ákvörðun er tekin. Eina atriðið þar sem við getum sagt að mismunandi sjónarmið hafi verið fyrir hendi af hálfu fræðimanna er tekið til hliðar og geymt þar til það verður praktískt, ef svo má segja, því að það verður ekki undir neinum kringumstæðum praktískt nema ef við stöndum frammi fyrir ákvörðun um lagningu sæstrengs. Þetta atriði held ég að menn verði að hafa í huga í þessari umræðu og þess vegna er ég ekki í nokkrum vafa um að sú leið sem við leggjum til í þessu máli stenst stjórnarskrá. Við erum ekki að brjóta stjórnarskrá með því sem við erum að gera. Þær áhyggjur, sú gagnrýni og þær athugasemdir sem fram hafa komið í þessu máli eru að mínu mati ekki rökstuddar, eiga ekki við rök að styðjast, þegar við skoðum málið í þeim búningi sem það liggur fyrir í, þegar við skoðum með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafa gefið yfirlýsingar, hvaða ákvarðanir við erum að skuldbinda okkur til þess að fela þinginu og svo má lengi telja. Þó að menn hafi hugsanlega haft lögmætar og góðar ástæður til þess að fara varlega í þessu máli er niðurstaðan með þeim hætti, og málið komið í þann búning, að þeim áhyggjum og athugasemdum og gagnrýnisröddum sem fram hafa komið hefur að mínu mati verið svarað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þó að ég geti kannski ekki að öllu leyti tekið undir túlkanir hans eða samanburð á fyrirliggjandi lögfræðiálitum. En látum það liggja á milli hluta að sinni. Í þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra segir, með leyfi forseta: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um“ - og þá kemur greinargerð um það hvert verður innihald þessa lagalega fyrirvara - „að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni.“ Hér er sem sagt ráðagerð um tiltekið skjal sem er lagalegur fyrirvari. Ég leyfði mér í ræðu minni í gær að auglýsa eftir því skjali og vil nota tækifærið núna þegar hér hefur flutt ræðu um málið sá sem kannski má teljast fremstur meðal jafningja í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar sem formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Hefur hann séð þann lagalega fyrirvara?
Hæstv. forseti. Sá lagalegi fyrirvari birtist í frágangi málsins. Lagalegur fyrirvari er ekki eitthvað sem maður finnur módel að í lögfræðilegri formálabók. Það liggur fyrir að með innleiðingu þessara reglugerða og ákvæða erum við að innleiða með hefðbundnum hætti. Hins vegar liggur skýrt fyrir að sá meiri hluti þingsins sem mun afgreiða málið gerir þann fyrirvara varðandi lagaleg atriði í því að þau ákvæði sem varða tengingu milli landa, tengingu í gegnum sæstreng, komi til endurskoðunar og umfjöllunar og mats á stjórnskipulegum þáttum áður en ákvarðanir um slíka tengingu verða lagðar fyrir. Slíkar tillögur liggja ekki fyrir og slík ákvörðun er hvorki í undirbúningi né á borðinu. Við getum kallað þetta lagalegan fyrirvara eða yfirlýsingu eða hvaðeina en efnislega held ég að hv. þingmaður þurfi ekki að efast um hvað í þessu felst af okkar hálfu.
Herra forseti. Mér þykir það merkilegt svar hjá hv. þingmanni að ekki sé gert ráð fyrir því að sá lagalegi fyrirvari, sem hefur verið skýrt að hafi mjög mikla þýðingu í málinu, sé einu sinni til sem skjal, ef rétt er skilið. Ég segi þá í framhaldinu að hugmyndin um þennan lagalega fyrirvara kemur mjög seint fram og ekkert af þeim álitum sem liggja fyrir, annað en álit Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts þar sem sá möguleiki er reifaður í sjö og hálfri línu, fjallar um þann lagalega fyrirvara. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Hér liggur engin lögfræðileg álitsgerð fyrir um þjóðréttarlegt gildi fyrirvara af því tagi sem er boðaður. Eftir stendur, ég leyfi mér að lesa upp úr greinargerð með þingsályktunartillögu utanríkisráðherra: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt.“
Herra forseti. Sá lagalegi fyrirvari hefur verið orðaður í yfirlýsingum af hálfu íslenskra stjórnvalda og í sameiginlegri yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, nú síðast frá 8. maí. Efnislega er hann alveg samhljóða þótt hann birtist hugsanlega með mismunandi orðalagi. Enda eru það efnisatriðin sem eru skýr í þessu, ef hv. þingmaður er í einhverjum vafa um hvað það þýðir að íslensk stjórnvöld gefi þessa yfirlýsingu, í tilviki fundarins í sameiginlegu EES-nefndinni 8. maí með aðild hinna EFTA-ríkjanna, sem felur þetta nákvæmlega í sér, að ekki verði um að ræða að þau atriði sem varða regluverk, tengingar milli landa í gegnum sæstreng, [[Forseti hringir.]]þær komi til athugunar og umfjöllunar áður en ákvörðun um slíkan sæstreng verður nefnd. [[Forseti hringir.]]Um þetta er efnislega enginn vafi. Það er enginn vafi um það, hvorki innan lands gagnvart því sem komið hefur fram af hálfu íslenskra stjórnvalda né sá fyrirvari sem hefur verið kynntur, [[Forseti hringir.]]bæði munnlega og bréflega, gagnvart aðildarþjóðum Evrópska efnahagssvæðisins á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir framsöguna. Mikið er talað um lögfræðileg álit sem við höfum fengið og að þeim beri saman að flestu leyti en hugsanlega ekki öllu. Það er hins vegar lítið talað um á hvaða afmörkuðu sviðum þessi álit eru gefin. Það gengur það langt, álitaefnin eru það afmörkuð sem liggja undir í greinargerðunum, að þegar Davíð Þór Björgvinsson kom fyrir utanríkismálanefnd og var spurður eitthvað út fyrir þann ramma sem álitsgerð hans kvað á um sagðist hann ekki sitja fyrir svörum um þau mál. Hann hefði einungis verið beðinn um að svara ákveðnum, tilteknum álitaefnum og það var það sem hann gerði. Skúli Magnússon gefur okkur hins vegar meiri innsýn í það hvað gerist þegar og ef við værum komin með tenginguna, þegar við værum búin að virkja 7.–9. gr., og það er ekki alveg það sama. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann er, ef við veltum því fyrir okkur: Hvað höfum við með það að gera í raun og veru á innri markaði Evrópu að ræða raforkumál í einangruðu mengi á Íslandi úti í Brussel? Um þetta snýst málið í rauninni. Væri ekki hreinlegra betra, þegar við köllum eftir ráðgjöf, lögfræðisnillingunum okkar, að við myndum reyna að fá sem víðast álit, ekki bara um einhvern stjórnskipulegan fyrirvara sem einn þeirra, Davíð Þór Björgvinsson, sagði að væri í raun bara til heimabrúks, hefði ekkert með málið að gera? Svo er pantað álit, pantaður fulltrúi eða fyrrverandi dómari EFTA-dómstólsins, Carl Baudenbacher, og maður er eiginlega ekki enn búinn að átta sig á hvers vegna kom. Mér finnst þetta snúa að því - ég kem með það á eftir.
Hæstv. forseti. Fyrst um það sem þingið og ríkisstjórn hafa gert. Þegar spurningar vakna um það hvort innleiðing tiltekinna EES-gerða sé samrýmanleg stjórnarskránni er leitað til sérfræðinga, stundum eins, stundum fleiri, um það að þeir semji lögfræðilegar álitsgerðir sem geti orðið grundvöllur ákvörðunar Alþingis að þessu leyti. Það var gert í þessu máli með sama hætti og hefur verið gert alloft áður en þó óvenjulegt að því leyti að leitað hefur verið til fleiri sérfræðinga og kallað eftir fleiri álitum um þessi stjórnskipulegu álitamál en í flestum málum sem við höfum fengist við þar sem svipaðar spurningar hafa vaknað. Ég vona að þetta skýri þann þátt í þessu. Hvað varðar hitt atriðið, hæstv. forseti, spyr hv. þingmaður hvað við höfum að gera með íslensk orkumál í Brussel. Staðan er sú að með upptöku IV. viðauka við EES-samninginn 1994 voru orkumál þar inni. Orkumál hafa vissulega færst í auknum mæli inn á svið innri markaðarins með fyrsta og öðrum orkupakkanum svokallaða. Svo er einnig í þessu. Við sem þátttakendur í innri markaðnum hljótum að taka afstöðu til innleiðingar reglna sem gilda á innri markaðinum um orkumál nema við sjáum með einhverjum hætti ástæðu til að hafna slíkri innleiðingu. Það verður þá að vera á grundvelli [[Forseti hringir.]]einhverra raunverulegra hagsmuna, raunverulegra álitamála, raunverulega áhyggna sem við höfum, ekki bara vegna einhvers almenns pirrings í garð evrópsks samstarfs.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hér er ekki um neinn almennan pirring að ræða af minni hálfu gagnvart okkar frábæra samstarfi sem fylgir EES-samningnum, alls ekki. Ég er stolt af þeim samningi og fannst í rauninni á ákveðnum tímapunkti að hann væri bara það besta sem nokkurn tíma hefði fyrir okkur komið. Það breytir ekki þeirri staðreynd að mig langar frekar til að spyrja um hver hin eiginlega samningsstaða okkar sé fyrst við erum nú í samningssambandi Evrópska efnahagssvæðisins. Höfum við engan rétt á því að láta reyna á hlutina? Ef vísað er í lögfræðiálitin kemur það glögglega fram hjá Stefáni Má Stefánssyni að þeir voru með tvo möguleika í stöðunni. Stefán Már sagði að sá fyrri hefði frekar eytt lögfræðilegum álitaefnum. Þeir töldu réttari leið að láta reyna á það áður en við kæmum með þennan stjórnskipulega fyrirvara, að við létum reyna á það fyrir sameiginlegu EES-nefndinni hver okkar raunverulega samningsstaða væri á markaðnum [[Forseti hringir.]]og hvort við hefðum getað samið um þetta fyrir fram.
Hæstv. forseti. Það hefur enginn dregið í efa að þingið getur hafnað innleiðingunni. Þessar reglugerðir og þau ákvæði sem þarna fylgja með hafa ekkert gildi gagnvart Íslandi nema þau séu samþykkt á Alþingi. Það er gríðarlega mikilvægur öryggisventill í þessu evrópska samstarfi. Auðvitað er gert ráð fyrir því að athugasemdir, óskir um undanþágur eða breytingar komi fram á fyrri stigum mála, meðan mál eru í undirbúningsferli og áður en þau eru tekin fyrir, og afgreidd af hálfu sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þegar það hefur verið gert í samvinnu við sameiginlegu EES-nefndina skapast ákveðin skuldbinding sem við getum vissulega stöðvað núna. Það kann að hafa ýmsar afleiðingar [[Forseti hringir.]]varðandi bæði þetta svið EES-samningsins og stöðu samningsins í heild [[Forseti hringir.]]sem ég get ekki farið út í núna. Spurningin er hins vegar: Höfum við tilefni til þess að grípa í þennan neyðarhemil, ef svo má segja, í þessu tilviki? Mitt svar er nei.
Enn áréttar forseti við hv. þingmenn að virða hin knöppu tímamörk.
Virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann sömu spurningar og ég hef spurt a.m.k. tvo aðra hv. þingmenn sem þó voru andsnúnir málinu, en hún varðar þennan stjórnarskrárlega fyrirvara og líkurnar á því að sæstrengur verði byggður. Nú virðist liggja í loftinu að með því að samþykkja þetta mál aukist líkurnar á því að sæstrengur verði lagður, nokkuð sem ég sé ekki með því að lesa málið sjálft. Upprunalega sagan var, þegar þetta mál bar fyrst á góma í almennri umræðu, að þetta neyddi okkur til að leggja sæstreng, að ESB væri að segja okkur að leggja sæstreng. Það var leiðrétt hratt. Þá kom þessi saga að það myndi auka líkurnar og hún hefur svolítið lifað áfram. Við lestur málsins, og sér í lagi við að skoða þennan stjórnarskrárlega vafa sem sérfræðingarnir títtnefndu hafa bent á, fæ ég ekki betur séð en að með samþykkt þessa máls myndu líkur á lagningu sæstrengs þvert á móti minnka eða í það minnsta torvelda lagningu sæstrengs. Ég dreg þá ályktun út frá því að við þetta mál án fyrirvara sé til staðar þessi meinti stjórnarskrárlegi vafi sem ég trúi reyndar sjálfur ekki á. Ég tel þetta valdframsal vera mjög skýrt og á afmörkuðu sviði við lestur reglugerðarinnar og gef ekkert fyrir það að ACER hafi einhver óeðlileg áhrif á ESA þannig að það sé í bága við tveggja stoða kerfið. Maður vill hafa sérfræðingana rólega og alla sem hafa áhyggjur af því að við séum að brjóta stjórnarskrá og ég ber virðingu fyrir því. En sá stjórnarskrárlegi vafi sem er uppi, áður en til fyrirvarans kemur, hlýtur að koma til baka ef fram kemur tillaga um að leggja sæstreng sem ég myndi halda að myndi þá torvelda lagningu sæstrengs, það eru svona aukaskref sem þyrfti að fara í gegnum. Það myndi gera umræðuna miklu erfiðari og lengri en ef sett væri fram slík tillaga í dag vegna þess að í dag eru náttúrlega [[Forseti hringir.]]engin stjórnarskrárleg vandamál við það að leggja sæstreng. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvað honum finnst um þessa greiningu vegna þess að ég met álit hans [[Forseti hringir.]]sérstaklega sem stuðningsmanns málsins.
Forseti biður þingmenn í hliðarsal að hafa hljóð meðan ræður eru fluttar í þingsal.
Herra forseti. Ég deili þeirri skoðun hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar að ekkert í orkupakkanum sjálfum leggi nokkrar skyldur á herðar okkar í sambandi við lagningu sæstrengs. Þar er um að ræða reglur sem koma til skoðunar ef um verður að ræða tengingu milli landa, en fela ekki í sér neinar skyldur til að koma slíkri tengingu á. Ég held að þetta eigi að vera nokkuð skýrt. Ég get verið sammála hv. þingmanni um það að með þeim búningi sem málinu hefur verið valinn hér, m.a. með skýru ákvæði um að aðkomu Alþingis og samþykki þurfi fyrir því að leggja sæstreng, sé áréttað og undirstrikað að slík ákvörðun verður ekki tekin með einföldum leyfisveitingum af hálfu stjórnvalda heldur þarf aðkomu Alþingis til. Ég held reyndar að við verðum að hafa í huga að framkvæmd af þessu tagi myndi þurfa að fara í gegnum allmörg og flókin leyfisveitingaferli áður en til kæmi og það hefur nú reynst jafnvel áratugaverkefni að fá leyfi fyrir lagningu vegarspotta í landinu. Ég held að þær áhyggjur séu frekar fræðilegar en raunverulegar að það væri með einhverjum geðþóttaákvörðunum ráðherra hægt að smella fingri og taka ákvörðun um lagningu sæstrengs. Til að ljúka máli mínu á þeim punkti deili ég þeirri skoðun með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni að verði málið samþykkt í þeim búningi sem hér liggur fyrir, og með tilliti til þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað hér í þinginu og raunar í þjóðfélaginu í heild, hafi heldur dregið úr líkunum á því [[Forseti hringir.]]að sæstrengur verði lagður á næstu árum. Ég segi þetta með þeim fyrirvara að hvað gerist í óráðinni framtíð verður bara að koma í ljós, en það [[Forseti hringir.]]verður alltaf meðvituð og yfirveguð ákvörðun, eftir bæði lagalega og stjórnskipulega skoðun, [[Forseti hringir.]]sem leiðir til niðurstöðu um lagningu sæstrengs með alveg skýrum hætti.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega þetta, þessi stjórnskipulega skoðun sem þarf þá að koma til ef hingað kemur tillaga um að leggja sæstreng. Margir sem ég tala við, á internetinu góða og víðar, treysta Alþingi ekki til að taka rétta ákvörðun í því. Það er vantraust sem ég skil mætavel vegna þess að Alþingi hefur tekið rangar ákvarðanir í fortíðinni, einu sinni eða tvisvar. En það hlýtur þá að verða að stjórnskipulegu umræðuefni, ef til þess kemur að leggja sæstreng, hvort það standist stjórnarskrána að virkja þessar greinar, 7.–9. Virðulegi forseti. Þá hlýtur það að verða að spurningu. Ef til þess kemur að leggja sæstreng hlýtur sá stjórnarskrárlegi vafi sem nú er uppi, um 7.–9. gr. í reglugerðinni, að koma aftur upp þegar þær sömu greinar verða virkjaðar. [[Forseti hringir.]]Það hlýtur að vera hluti af því stjórnskipulega mati þegar sæstrengur yrði lagður, ólíkt því sem væri tilfellið í dag án þriðja orkupakkans.
Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, ég held að þetta sé alveg rétt. Ef við gefum okkur að einhvern tímann á komandi árum komi upp raunhæfar hugmyndir um lagningu sæstrengs til Íslands er ótvírætt, eftir frágang málsins núna og þann lagalega fyrirvara sem bæði felst í innleiðingarreglugerðinni og í þeim yfirlýsingum sem gefnar hafa verið, að fram þarf að fara endurskoðun á lagagrundvelli þeirra ákvæða sem á reynir í þessu tilviki. Það þarf að fara fram það stjórnskipulega mat sem hv. þingmaður vísar hér til. Stjórnskipulega matið hefur verið gert miðað við þær forsendur sem liggja nú fyrir og greinargerðirnar sem [[Forseti hringir.]]fylgja málinu veita ákveðin svör í því sambandi. En við erum í raun og veru að lofa því að gera það aftur, fara aftur, taka aðra umferð í því sambandi.
Virðulegur forseti. Mig langar að koma upp og óska eftir því að forseti hlutist til um að kalla eftir því frá þeim ráðherra sem við á, hvort sem það verður þegar þar að kemur hæstv. utanríkisráðherra eða hæstv. iðnaðarráðherra sem formar hinn eiginlega fyrirvara, því að það vakti athygli mína áðan í andsvari hv. þm. Birgis Ármannssonar við spurningu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar að vísað er í, ef ég skildi svarið rétt, að fyrirvarinn margumræddi sé fréttatilkynning utanríkisráðherra á heimasíðu utanríkisráðuneytisins frá 22. mars 2019. Það væri ágætt ef hv. þm. Birgir Ármannsson, sem mér sýnist vera búinn að biðja um orðið, leiðrétti þetta því að ég trúi því hreinlega ekki að það sé fyrirvarinn mikli sem öllu á að halda til haga.
Herra forseti. Það er auðvitað fyrirvari líka sem felst í skýru orðalagi innleiðingarreglugerðarinnar sem liggur hér til grundvallar þar sem efnisatriðin eru þau sömu og vísað er til í fréttatilkynningunni og í þeirri yfirlýsingu sem var gefin fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Þar er orðaður og áréttaður í innleiðingarreglugerðinni sem hér er verið að innleiða nákvæmlega sá fyrirvari sem hefur verið vísað til. Ég var að reyna að fletta því upp í pappírunum hvar hann er nákvæmlega. En fyrirvarinn er alveg skýrt orðaður í þessu og ég held að menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af því.
Virðulegi forseti. Mig langar að vitna í greinargerð tillögunnar í lok 2. kafla, sýnist mér, rétt fyrir upphaf 3. kafla, með leyfi forseta: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þá verði jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá.“ Nú er það þannig að greinargerðir skipta máli til að leiðbeina ráðherra við störf þegar við samþykkjum þingsályktunartillögur á Alþingi. Ég hef sjálfur tekið þátt í starfshópi sem vann eftir þingsályktunartillögu og leiðsögnin í þeim starfshópi var samkvæmt greinargerð. Það sama á við hér. Fyrirvarinn sem fjallað er um í greinargerð [[Forseti hringir.]]með þingsályktunartillögu er því sá fyrirvari sem hlýtur að gilda. Það er heimildin sem Alþingi veitir ráðherranum og honum er skylt að fylgja þeirri leiðsögn sem þar kemur fram.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér kemur það mjög á óvart sem fram kom í máli hv. þingmanns og formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Birgis Ármannssonar, að hinn lagalegi fyrirvari sé ekki annað en einhver fréttatilkynning eða texti í greinargerð. Fyrirvarinn er ekki í texta þingsályktunarinnar. Það var hins vegar talað um það í greinargerð að hin umdeilda reglugerð, nr. 713, verði innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara. Hvar er hann? Þetta leiðir í ljós að málatilbúnaðurinn í málinu er meiri lögfræðilegur óskapnaður en maður hafði þó ímyndað sér. Auðvitað verður að kalla eftir mati á þjóðréttarlegu [[Forseti hringir.]]gildi þessa lagalega fyrirvara sem að því er virðist er ekki til.
Virðulegur forseti. Fyrst vil ég segja að það er ágætt að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson taki þátt í starfshópum en það róar mig ekkert mjög mikið gagnvart þessu tiltekna atriði að hann hafi á fyrri stigum verið í einhverjum starfshópi. Hérna stendur einfaldlega, með leyfi forseta: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara …“ Gefum okkur að umræðan klárist með þessari ræðu, greidd verði atkvæði og þingsályktunartillagan afgreidd með hefðbundnum hætti. Hvar er hinn lagalegi fyrirvari? Hvernig hljómar hann og hvaða hald er í honum? Það er alveg örugglega ekki í þessari frétt á heimasíðu utanríkisráðuneytisins.
Hæstv. forseti. Efnisatriðin liggja skýrt fyrir. Þegar talað er um innleiðingu með hefðbundnum hætti - hvernig gerist það? Það gerist þannig að þingsályktunartillaga er samþykkt um afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara. Síðan er gefin út reglugerð af hálfu ráðherra um málið og þar verður sá fyrirvari sem hefur verið orðaður í greinargerð með þingsályktunartillögunni og í yfirlýsingum gagnvart samstarfsríkjum okkar í EES orðrétt settur fram sem fyrirvari og í drögum að reglugerðinni er það í 3. gr. algjörlega orðrétt upp úr greinargerð þingsályktunartillögunnar.
Hæstv. forseti. Það er áhugavert að þetta sé að spilast svona núna. Þingsályktunartillagan sem hér er til umræðu er eingöngu þingsályktunartillaga, þ.e. tilmæli sem þingið beinir til ráðherra. Hún hefur ekki lagalegt gildi. Hún er lögskýring, í besta falli, eftir á. Hún beinir þeim tilmælum að eitthvað sé gert. En þessi lagalegi fyrirvari verður settur fram, segir hv. þm. Birgir Ármannsson. Ég held að það sé mjög mikilvægt akkúrat núna að þingmenn fái hann í hendur og geti tekið afstöðu til hans og hann sé þá rýndur af til þess bærum mönnum svo að við getum tekið afstöðu til þess hvað í honum felst og hvort hann sé þess eðlis að hann standist þegar á reynir.
Herra forseti. Ég geri athugasemd við það að hér komi þingmenn undir því yfirskini að þeir ætli að ræða fundarstjórn forseta en gera það ekki heldur fari í efnislega umræðu um mál sem hefur verið til umfjöllunar. Ég geri athugasemd við það að forseti hagi fundarstjórn með þeim hætti að mönnum sé leyft að fara í efnislega umræðu undir því yfirskini að rætt skuli um fundarstjórn forseta.
Forseti hvetur hv. þingmenn til að nýta sér hefðbundna umræðuhefð.
Virðulegi forseti. Upprunaleg krafa hv. þingmanns var að hingað kæmi ráðherra til að útskýra þennan fyrirvara, hann kæmi hingað í hús vegna þess að fyrirvarinn væri hvergi skrifaður niður. Nú hafa tveir hv. þingmenn í andstæðum flokkum, mjög andstæðum flokkum, sem eru þó sammála um þetta mál, hv. þm. Birgir Ármannsson og ég - ég er nú ekki vanur að vera í sama liði og hann í fundarstjórn forseta, verð ég að segja.
Það er bara gaman.
Ágæt tilbreyting. En mér hefur nú verið bent á hvar þennan fyrirvara sé að finna. Það er því óþarfi að fá ráðherra í hús af þeim sökum. Ef hv. þingmaður vill fá ráðherra í hús af einhverjum öðrum ástæðum, gott og blessað, en þetta tel ég ekki tilefni til að sækja ráðherrann vegna þess að það liggur fyrir og stendur skrifað svart á hvítu í greinargerð þingsályktunartillögunnar hverjir þessir fyrirvarar verði, orðrétt. Sömuleiðis langar mig að nefna, vegna þess hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson fór út í lagagildi þingsályktunartillagna, að ég er mjög meðvitaður um hvernig þær virka. Þetta er þingsályktunartillaga og greinargerðin hefur lagaskýringargildi, útskýrir hvaða heimildir það eru, á hvaða grunni heimildirnar sem eru gefnar í [[Forseti hringir.]]meginmáli þingsályktunartillögunnar veita ráðherranum. Það ætti að vera alveg skýrt. Óháð því halda hv. þingmenn varla að ráðherrann ætli að sleppa þessum fyrirvara. Ef þeir ætla að saka hæstv. ráðherra um það þurfa þeir bara að segja það upphátt, að þeir treysti ekki ráðherranum til að lesa upphátt eða skrifa niður eða „copy/paste“ það sem stendur í tillögunni sjálfri. [[Forseti hringir.]]Efnið er að finna í tillögunni. Það er ekki ástæða til að kalla til ráðherra til að útskýra þetta tiltekna efni, virðulegi forseti.
Herra forseti. Þær nýju upplýsingar sem komið hafa fram í þessari umræðu gera það að verkum að það er nauðsynlegt að umræðunni verði einfaldlega slegið á frest meðan [[Hlátur í þingsal.]]aflað er nauðsynlegra upplýsinga um þetta mál. Hér er stórmál á ferð sem vakið hefur mikla ólgu í íslensku samfélagi þótt hv. þingmenn sem sitja hér hlæjandi hafi ekki tekið eftir því. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt, herra forseti, að gerð verði ítarleg grein fyrir þjóðréttarlegu gildi þessa fyrirvara sem er óljóst hvort er eða er ekki og er núna síðast haldið fram að eigi að vera hluti af einhverri reglugerð. Það er a.m.k. algjört lágmark áður en umræðunni er haldið áfram að þessi reglugerð, eða drög að henni, verði sýnd þingmönnum.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Óli Björn Kárason krefst þess að við ræðum hér fundarstjórn forseta, en það er akkúrat það sem við erum að gera. Verið er að stýra fundi og kallað er eftir því að fyrir liggi gögn sem menn geti kynnt sér. Ég held að það sé ekki nema eðlilegt að það sé gert á þessum vettvangi. Hvaða annar vettvangur væri betri? Ég held að það sé gott að þessi fyrirvari liggi fyrir og að við getum þá tekið afstöðu til hans vegna þess að eins og ég les þetta er talað um að við innleiðum þessar reglugerðir með hefðbundnum hætti inn í íslenskan rétt en svo verði gerður lagalegur fyrirvari. En hver er þessi lagalegi fyrirvari? Heldur hann? Og hver ætlar að taka afstöðu til þess hvort hann haldi?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að nefna eitt. Þeir lagalegu fyrirvarar sem hér eru gerðir út af þeim athugasemdum sem komu frá einum fræðimanni vegna þessa máls eru annars vegar þær þingsályktunartillögur og þau frumvörp sem liggja hjá hv. atvinnuveganefnd frá hæstv. ráðherra sem eru t.d. um sæstreng. Það liggur algjörlega fyrir. Hinn lagalegi fyrirvarinn sem vísað er til stendur í þingsályktunartillögunni sem við erum að ræða. Hann verður auðvitað tekinn beint upp í reglugerð þegar hún kemur. En það kemur aldrei reglugerð um innleiðingu áður en við afléttum stjórnskipulegum fyrirvara. Þannig virkar þingið, sama að hvaða EES-máli við erum að vinna. Það stendur skýrt í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri séu nú fyrir hendi á Íslandi sem geri mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal reglugerð 713 um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila, eiga því ekki við [[Forseti hringir.]]og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu. Það er þetta orðalag sem tekið verður beint upp í þá reglugerð sem kemur að sjálfsögðu eftir að við samþykkjum það hér.
Herra forseti. Í stuttu máli er með þeirri þingsályktunartillögu sem liggur hér fyrir verið að innleiða þriðja orkupakkann og einnig reglugerð 713 sem mjög hefur verið rætt hér um. Eins og stendur í greinargerð verður hún innleidd með hefðbundnum hætti með lagalegum fyrirvara um ákveðna hluti sem við erum að kalla eftir. Hvar er þessi lagalegi fyrirvari? Hvar er hann? Ég get ekki séð annað en að ef við innleiðum einhverjar reglugerðir frá Evrópusambandinu innleiðum við þær. Þá eru þær komnar inn í íslenskan rétt. Það er enginn fyrirvari á því. Annaðhvort er fyrirvarann gerður á réttum tíma eða ekki. Ég kalla eftir frekari skýringum [[Forseti hringir.]]á þessum lagalega fyrirvara.
Virðulegur forseti. Ég vil eindregið hvetja hæstv. forseta til að hlutast til um að þessi mál verði skýrð. Þetta er atriði sem hefur komið til umræðu, m.a. í utanríkismálanefnd, þar sem þeir sérfræðingar sem þar mættu, lögfræðingar, voru spurðir út í lagalegu fyrirvarana. Þá kom skýrt fram að í fyrsta lagi hefðu þeir ekki séð þá, þeir voru að sjálfsögðu búnir að sjá þessa greinargerð og umræðuna um málið en þeir höfðu ekki séð lagalegu fyrirvarana, og bentu á að það væri lykilatriði að ef þeir ættu að halda, ef þetta ætti að standast stjórnarskrá með öruggum hætti, þyrftu lagalegu fyrirvararnir að vera þess eðlis að innleiðingin tæki ekki gildi, að lögin tækju ekki gildi. En hér er vísað í það að lagalegu fyrirvararnir séu bara einhver almenn orð í greinargerð og einhverjar óljósar yfirlýsingar í útlöndum þar sem menn viðurkenna það að Ísland sé eyja.
Virðulegur forseti. Ég held að það væri skynsamlegt ef forseti gæti beitt sér fyrir því að þetta mál yrði skýrt með einhverjum hætti. Það er í fyrsta lagi afar veikt að þessi svokallaði fyrirvari sé í þingsályktunartillögunni. Maður veltir fyrir sér hvers vegna hann er ekki í þeim lagafrumvörpum sem liggja fyrir atvinnuveganefnd, [[Gripið fram í.]]sem er vitanlega miklu sterkara. Við verðum að hafa í huga að þingsályktunartillögur eru ekki jafn góð gögn og/eða jafn gildar og lög, ekki síst vegna þess að við höfum fengið, 2015 held ég að það hafi verið, álit fyrir utanríkismálanefnd þar sem fram kemur að ríkisstjórn er ekkert bundin af þingsályktun sem önnur ríkisstjórn hefur gert. Ef hér yrðu ríkisstjórnarskipti áður en hæstv. ráðherra, sem er búinn að lofa því að koma með þennan fyrirvara, nær að koma með hann fram gæti ríkisstjórnin sem tæki við sleppt því. Þess vegna er miklu betra að hnýta þetta í lög. Þingsályktunartillögur hafa ekki gildi [[Forseti hringir.]]fyrir þá sem taka við.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að ræða ekki um efnisleg atriði undir þessum lið heldur fyrst og fremst um fundarstjórn forseta.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað á eftir að ræða um þetta. Það er alveg skýrt að þegar við fjöllum um afleiðingu innleiðingar stjórnskipulegs fyrirvara gengur hann á undan þeirri innleiðingarreglugerð sem síðan fylgir. Það sem í henni stendur verður beint upp úr þingsályktunartillögu sem við erum núna að fara að samþykkja. Og auðvitað er síðan hæstv. ráðherra bundinn af ályktun Alþingis. Hvaða traust berið þið eiginlega til Alþingis ef þið teljið að ráðherrann sé ekki bundinn af ályktun Alþingis sem hér er undir? Það má vera ljóst, fyrst hv. þingmaður nefnir það, að auðvitað tekur innleiðingarreglugerðin ekki gildi fyrr en hún er komin, eftir að við afléttum stjórnskipulegum fyrirvara. Annað væri markleysa og er aldrei gert hér. Og af hverju stendur hún ekki í þingsályktunartillögunni? var líka spurt. Erum við nú farin að setja reglugerðir inn í þingsályktunartillögur? Ég veit ekki alveg hvert það mundi síðan leiða okkur. Um það sem fræðimönnum sem og Miðflokksmönnum hefur orðið tíðrætt um hafa aðrir fræðimenn sagt: [[Forseti hringir.]]Þessir lagalegu fyrirvarar hafa skýrt og mikilvægt gildi fyrir það sem við erum að gera hér.
Virðulegur forseti. Ég ítreka beiðni mína til forseta um að gera hlé á þessu fundarhaldi svoleiðis að við getum fengið almennilegar skýringar á þessu. Hér er t.d. farið rangt með þegar því er haldið fram að fræðimenn hafi sagt að þessir fyrirvarar eins og þeir líta út í einhverri greinargerð leysi þessi mál. Það kom einmitt skýrt fram að þeir hefðu ekki séð fyrirvarana en að þeir þyrftu að vera þess eðlis að þeir tryggðu að lögin tækju ekki gildi nema að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, þau tækju ekki gildi í millitíðinni. Nú sjáum við líka hvað til að mynda annar sérfræðingur, Davíð Þór Björgvinsson, átti við þegar hann talaði um að þessir fyrirvarar væru bara til heimabrúks. Þá er líklega líka orðið mjög skýrt hvað fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra átti við þegar hann talaði um lofsverðar blekkingar. Ég er sammála honum um blekkingarhlutann, en ég tel þessar blekkingar hins vegar ekki lofsverðar og hvet þess vegna hæstv. forseta til að hlutast til um að við fáum skýringar á þessu.
Herra forseti. Við komum aftur og aftur að meginefni þessa máls, sem er einfaldlega það að við getum ekki innleitt reglur orkupakkans hér á landi en á sama tíma sagt sem svo að einhver ákvæði hans eða reglugerða sem felast í pakkanum gildi ekki hér á landi. Við innleiðum reglurnar en svo segjum við: Við ætlum ekki að nota þetta hérna. Þetta mun ekki taka gildi hér. Þetta gengur ekki upp. Auðvitað er þetta einungis til innanlandsbrúks og einskis annars. Svona fyrirvarar hafa ekkert gildi í raun. Þetta er ný tegund af sjónhverfingum. Ég hef leitað eftir því við herra forseta að hann fái hingað ráðherra eða sérfræðinga til að skýra þetta betur út.
Hæstv. forseti. Ég hef setið hér og hlustað á fólk tala um fundarstjórn forseta og ítrekað kallað eftir því að forseti gefi okkur tækifæri til að sjá þessi plögg sem eiga að vera til en eru þó ekki til þar sem það kom fram í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar að þetta væri ekki annað en yfirlýsing. Meira að segja flækist málið um of þegar yfirlýsingin er orðuð í EFTA með einum hætti og íslensk stjórnvöld orða yfirlýsinguna með öðrum hætti.
Hver er munurinn?
Einmitt, hver er munurinn?
Ja, ég spyr þig.
Þetta þarf að vera mjög skýrt og þess vegna þyrftum við að fá að sjá hvort það er munur. Getum við fengið að sjá eitthvert plagg sem hefur lagalegt gildi? Ég er þess vegna að biðja forseta að hlutast svo til um að við sjáum það.
Forseti sér engin merki um að fleiri óski eftir því að ræða um fundarstjórn forseta á þessu stigi.
Virðulegur forseti. Ég var farinn að örvænta yfir því að ég þyrfti að fara upp í fundarstjórn forseta til að komast að. Við ræðum síðara sinni þingsályktunartillögu um innleiðingu þriðja orkupakkans hér á landi. Ég vil í upphafi máls þakka sérstaklega utanríkismálanefnd fyrir einstaklega vandaða vinnu í málinu. Ég verð að viðurkenna að sjálfur er ég fyrir allnokkru síðan orðinn nokkuð leiður á þeirri löngu umræðu sem um málið hefur verið því að ég hef ekki, þrátt fyrir að hafa mikið leitað skýringa á því, skilið það mikla málþóf sem hefur verið í gangi né þær fullyrðingar sem fleygt hefur verið fram, bæði í þessum sal og opinberri umræðu, um þriðja orkupakkann, og hvert þær fullyrðingar eru eiginlega sóttar. Það sem skiptir mestu máli þegar við skoðum þetta mál er hvaða áhrif innleiðing þriðja orkupakkans hefur hér á landi. Allir þeir sérfræðingar sem komið hafa fyrir nefndir vegna málsins, öll sú umræða sem hefur átt sér stað á opinberum vettvangi og í þessum sal hefur leitt það með mjög skýrum hætti í ljós að þær gífurlegu fullyrðingar sem settar hafa verið fram um meint áhrif þessa orkupakka fást í engu staðist. Það er alveg kýrskýrt að þriðji orkupakkinn hefur engin áhrif á hvort, hvernig eða fyrir hvað við nýtum orkuauðlindir okkar, það er algjörlega skýrt, hann tekur með engum hætti á fullu forræði okkar yfir nýtingu orkuauðlinda okkar. Þriðji orkupakkinn hefur heldur engin áhrif á það hvort hingað verði lagður sæstrengur eða ekki. Sama hvað þingmönnum kann að finnast um slíkan sæstreng kemur hann þriðja orkupakkanum ekkert við. Hann mun ekki breyta, draga úr eða auka líkur á lagningu sæstrengs með nokkru móti og þaðan af síður hefur innleiðing þriðja orkupakkans nokkur áhrif á eignarhald á orkufyrirtækjum landsmanna, sameiginlegum orkufyrirtækjum okkar sem eru í opinberri eigu í dag. Hann breytir engu þar um. Það eru engar kvaðir á ríkissjóð að selja eignarhlut eða breyta eignarhaldi sínu á Landsvirkjun, engar kvaðir varðandi eignarhaldið á Landsneti og svo mætti áfram telja, hvað þá að í því felist einhvers konar skuldbinding um einkavæðingu þessara fyrirtækja. Það er líka ágætt að hafa í huga þegar við ræðum mál sem þetta, þar sem við erum að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara í samræmi við skuldbindingar okkar í EES-samningnum, að eins og endranær er það í aðdraganda þeirrar ákvörðunar, þegar við eigum í viðræðum innan sameiginlegu EES-nefndarinnar, þegar við eigum á þeim vettvangi með bandalagsþjóðum okkar innan EES-svæðisins í viðræðum um það hvort og með hvaða hætti skuli innleiða gerðir sem þessar, það er á þeim vettvangi sem við höfum öll tækifæri til að koma sjónarmiðum okkar á framfæri, gera fyrirvara okkar og færa með traustum rökstuðningi rök fyrir því hvers vegna einstök ákvæði skuli ekki gilda hér á landi og semja þá um það á þeim vettvangi hvort það sé unnt eða ekki. Það er alveg ljóst af þeirri ítarlegu umræðu sem farið hefur fram um þetta mál yfir nokkurra ára skeið, því að rétt er að hafa í huga að málið hefur verið í meðhöndlun þingsins í a.m.k. sex, sjö ár samfleytt, að öll þau tækifæri sem voru til þess að koma slíkum athugasemdum eða breytingum á framfæri voru einmitt í meðferð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks á árunum 2013–2016 undir forsæti formanns Miðflokksins, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þrátt fyrir ítrekaða aðkomu þingsins og undirnefnda þingsins að málinu á þeim tímapunkti sáu menn ekki ástæðu til að gera athugasemd við upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn. Nú liggur það fyrir okkur að fullgilda þær ákvarðanir. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir öll þau rök sem færð hafa verið fyrir því að þær áhyggjur sem menn hafa haft um meint framsal á orkuauðlindum, meintar kvaðir um lagningu sæstrengs, meintar kvaðir um einkavæðingu orkufyrirtækja - þrátt fyrir að því hafi öllu verið hafnað á afgerandi hátt með rökum leggja andstæðingar þriðja orkupakkans það til að við höfnum málinu og vísum því aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem væri í fyrsta skipti í 25 ára sögu EES-samningsins sem við gripum til slíkra úrræða. Þau eru vissulega fyrir hendi. Þetta er neyðarhemill sem við höfum rétt til að beita í EES-samstarfinu en með tilheyrandi óvissu um hvert það leiðir okkur. Það er auðvitað svo að daginn sem við hættum að innleiða sameiginlegar reglugerðir EES-markaðarins stefnum við því mikilvæga samstarfi okkar í uppnám. Fyrir því hafa verið færð mjög sterk rök af virtum sérfræðingum á því sviði. Ég velti fyrir mér á hvaða vegferð þingmenn eru þegar hrært er upp í máli sem þessu með jafn innstæðulausum hræðsluáróðri og gert hefur verið í málinu. Það stendur ekki steinn yfir steini í rökstuðningi andstæðinga málsins. Öllum þeirra meginrökum um málið hefur verið hafnað með afgerandi sterkum rökum þar til bærra sérfræðinga. En á það skal ekki hlustað og áfram skal haldið að hræra í pottinum og reyna að valda hræðslu um meint áhrif þessa orkupakka sem þó finnst hvergi staður í reglugerð og efnistexta málsins sem hér er verið að ræða. Þetta er gríðarlega ábyrgðarlaus umræða. Það verður líka að hafa í huga að þar ber Sjálfstæðisflokkur nokkra ábyrgð, því að margt af því orðfæri sem notað hefur verið hefur ítrekað verið notað af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í efasemdum sínum um meint fullveldisframsal í tengslum við EES-samstarfið, þrátt fyrir viljaleysi þess sama flokks til að breyta nokkru þar um með nauðsynlegum breytingum á stjórnarskrá til að heimila á afgerandi hátt það valdaframsal sem vissulega felst í EES-samstarfinu og lengi hefur verið rætt í þessum sal. En þetta er ábyrgðarlaus umræða. Þetta er hreinn og beinn hræðsluáróður. Þetta eru algjörlega innstæðulaus rök. Í mínum huga er málflutningur sem þessi ekki til þess fallinn að auka traust á þessari stofnun. Ítrekað er verið að vísa til þess að það sé lítið traust á Alþingi, okkur sé ekki treystandi til að taka ákvarðanir sem þessar. Það finnst mér mjög alvarlegur málflutningur. Fólk á að geta treyst því að það sem hér er sagt sé satt og rétt, að þær staðhæfingar sem hér eru fluttar fram fyrir þjóð séu byggðar traustum rökum. Því er því miður ekki til að dreifa í þessu máli, heldur hafa andstæðingar málsins ekki hikað við að beita fyrir sig algjörlega innstæðulausum fullyrðingum þrátt fyrir að ítrekað sé búið að fara yfir og hrekja þær sömu fullyrðingar aftur og aftur í salnum og af sérfræðingum sem komið hafa fyrir viðkomandi þingnefndir. Það leiðir hugann að því hvað vaki raunverulega fyrir andstæðingum málsins. Skyldi það vera það sama og vakir fyrir andstæðingum málsins í Noregi, sem hafa verið alveg grímulausir með það, norski Miðflokkurinn, að þeir vilja út úr EES-samstarfinu? Það er opinber stefna þess flokks. Það væri þá ágætt að heyra frá þingmönnum Miðflokksins hvort það sé stefna Miðflokksins hér. Öll önnur rök í málinu hafa verið flutt inn beint frá Noregi sem er þó með það meginfrávik frá sameiginlegum evrópskum orkumarkaði til samanburðar við okkur að Noregur er tengdur sameiginlegum evrópskum orkumarkaði, við ekki. Vill Miðflokkurinn út úr EES-samstarfinu, þeim gríðarlega mikilvæga alþjóðaviðskiptasamningi, því sameiginlega markaðssvæði okkar innan Evrópu sem hefur skipt sköpum fyrir íslensku þjóðina á undanförnum 25 árum, sem hefur örvað hagvöxt, stórbætt lífskjör, stórbætt regluverk okkar, samkeppnisrétt, neytendavernd og svo mætti áfram telja? Það er ekki hægt að lýsa með orðum hversu mikilvægur samningurinn hefur verið fyrir almenning og fyrir íslensk fyrirtæki. Það er gríðarlegt ábyrgðarleysi ef hér er verið að stefna þeim samningi í hættu eða uppnám með jafn innstæðulausum málflutningi. Ef við ættum að byggja höfnun þessa máls á slíkum málflutningi í raun værum við fyrst þar að vinna gegn íslenskum hagsmunum. Þetta ber hins vegar keim þeirrar umræðu sem við sjáum því miður meira og meira af um vaxandi einangrunarhyggju, ekki einungis hér á landi heldur um heim allan, í Evrópu. Brexit-umræðan ber auðvitað sterk einkenni þessa. Sama má segja um tollastríð Bandaríkja og Kína undir forystu Trumps Bandaríkjaforseta og svo mætti áfram telja. Þetta þykir mér miður, en það gefur okkur kannski tilefni til að ræða gildi alþjóðaviðskipta fyrir litla þjóð eins og okkur. Við erum algjörlega háð markaðsaðgengi okkar um lífsviðurværi og lífskjör að sameiginlegum markaði EES-svæðisins. Þangað sækjum við stærstan hluta innflutnings okkar. Þangað flytjum við langstærstan hlut vöruútflutnings okkar og þjónustuútflutnings. Lífskjör væru hér mun lakari ef ekki nyti við þessa mikilvæga viðskiptasambands og viðskiptasamnings. Mér þykir það sorgleg umræðan þegar maður horfir til þess að sífellt er beitt fyrir sig hugtökum eins og framsali á fullveldi, að við séum sjálfstæð og frjáls þjóð og að með samningum eins og EES-samningnum séum við á einhvern hátt að afsala okkur frelsi okkar eða fullveldi. Í því samhengi er vert að rifja upp að í sjálfstæðisbaráttu okkar sem þjóðar voru ein meginrök forystumanna okkar í þeim efnum að rjúfa þyrfti einangrun landsins til þess að við gætum sjálf stýrt samskiptum okkar við aðrar þjóðir, við gætum beitt fullveldi okkar og fengjum að öðlast viðskiptafrelsi á við aðrar þjóðir. Þar fóru leiðtogar með framsýni og hugrekki til að fara um heiminn sem fullvalda, frjáls og sterk þjóð sem væri óhrædd við að beita fullveldi sínu með samningum við aðrar þjóðir, jafnvel þó að í slíkum samningum fælust á endanum samningar líkt og EES-samningurinn þar sem við veljum vissulega að framselja fullveldið að hluta til að efla og treysta viðskiptasambönd okkar. Það er hornsteinn EES-samningsins. Við höfum með honum byggt upp sameiginlegan innri markað 500 milljóna manna þar sem við getum átt viðskipti með vörur og þjónustu, þar sem við getum sjálf sótt vinnu og íbúar sama svæðis sótt vinnu hingað og ýmsa aðra þjónustu, líkt og við værum heima hjá okkur, þar sem sömu reglur giltu fyrir okkur öll, þar sem ekki væri mismunað á grundvelli þjóðernis, uppruna. Lykilatriði í því hversu vel hefur tekist til með að þróa sameiginlegt evrópskt efnahagssvæði á undanförnum 25 árum er einmitt sá eiginleiki að sömu reglur gilda alls staðar. Í því felst auðvitað að við skuldbindum okkur til að taka þær upp þegar þær hafa verið mótaðar og samdar. Það á við í þessu tilfelli. Við höfum haft öll tækifæri til að koma að mótun þeirra á vinnslustigi málsins á undanförnum árum. Við gerðum ekki athugasemdir við þetta fyrirkomulag meðan okkur gafst tækifæri til. Nú er komið að þeim tímapunkti þar sem við þurfum að uppfylla skuldbindingar okkar og þá á að rífa í neyðarhemil, stefna okkur í einhverja sneypuför sem við vitum ekkert hvar endar. Ég held að við ættum að hafa það í huga þegar við ræðum þetta mál og ég held að við ættum að hafa það í huga þegar við greiðum atkvæði um þetta mál. Mikilvægi þess felst fyrst og fremst í áhrifunum af því að ef við myndum ekki samþykkja upptökuna, ef við myndum beita neitunarvaldinu með jafn léttvægum rökum og hafa verið færð í málinu um mikilvægi þess að beita neyðarhemlinum hér og nú. Slíkan neyðarhemil notum við ekki nema í ýtrustu neyð, nema raunverulega sé gengið á hagsmuni okkar. Það hefur ítrekað verið sýnt fram það af færustu sérfræðingum að það á engan veginn við í þessu máli. Sem fyrr segir stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi andstæðinga málsins og ég vona svo sannarlega að okkur auðnist að ljúka málinu farsællega hér í þessum sal.
Hæstv. forseti. Hér hafa verið fluttar prýðisgóðar ræður. Sú hugsun sem vaknar hjá mér er að núna sé rétti tímapunkturinn til þess að setja málið til endurskoðunar, ekki af því að við hefðum átt að gera það áður heldur vegna þess að tíminn er akkúrat núna. Það er til að fá á hreint okkar fyrirvara. Telur hv. þingmaður tímann ekki vera núna? Ég vil halda því fram að hann sé núna af því að ég óttast að annars verði okkur sagt að við höfum ekki gert hlutina rétt, núna sé tími til kominn að skoða, kannski í síðasta sinn, hvort rétt hafi verið staðið að öllu þessu innleiðingarferli sem hefur tekið nokkuð mörg ár.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Stutta svarið er nei. Ég tel að núna sé ekki sá tímapunktur. Á þessum tímapunkti í innleiðingarferlinu erum við að tala um algjöran neyðarhemil ef við teldum fyrir því sterk og sannfærandi rök að með innleiðingunni værum við að ganga með alvarlegum hætti á rétt okkar. Og engin rök hafa verið færð fyrir því í þessu máli, ekki nokkur einustu. Þeim fullyrðingum sem ítrekað hefur verið fleygt fram um að í þessu felist einhvers konar framsal á forræði okkar yfir auðlindum okkar er algjörlega hafnað. Þar stendur ekki steinn yfir steini. Að þetta hafi einhver áhrif á líkur eða skuldbindingar okkar til þess að leggja hér sæstreng er algjörlega hafnað. Ekki stendur steinn yfir steini í því að þetta hafi einhver áhrif á eignarhald okkar á orkufyrirtækjum eða skyldur eða skuldbindingar til að einkavæða þau eða eitthvað slíkt. Ekki stendur steinn yfir steini í þeim málflutningi. Við beitum ekki neyðarhemli nema ríkar ástæður séu til, enda vitum við [[Forseti hringir.]]að slíkt getur leitt okkur á glapstigu þar sem við gætum jafnvel endað með EES-samninginn í algjöru uppnámi.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar, en við erum ekki að hafna neinu. Það má alveg nota þau orð að það sé einhver neyðarhemill, enda er hér um mjög svo alvarlegt mál að ræða. Ég tel þá sem vilja skoða málið alls ekki fara fram með hræðsluáróður. Það eru ekki þeir aðilar sem hafa haldið því fram að við séum að setja EES-samninginn í uppnám og enginn vilji vinna með okkur, að við séum einangrunarsinnar o.s.frv. Ég spyr: Um hvaða hræðsluáróður er að ræða sem hv. þingmaður telur að við sem viljum endurskoða málið höfum farið fram með?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið síðara sinni. Það er einmitt höfnun sem við erum að tala um ef við neitum að innleiða. Þá erum við að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar á byrjunarreit. Það þýðir lögformlega að orkupakkinn verður ekki tekinn upp í EES-samninginn, aðkomu Norðmanna og Liechtenstein þarf þá aftur til að semja um málið að nýju við Evrópusambandið. Það er höfnun, það er að beita neitunarvaldinu, þeim neyðarhemli sem hér er ítrekað talað um. Jafnframt er vert að hafa í huga í alþjóðasamskiptum og um trúverðugleika okkar í alþjóðasamskiptum að eitt af megineinkennum Evrópusamstarfsins er að hlustað er á fullyrðingar um ríka hagsmuni einstakra ríkja þegar færð eru sterk og sannfærandi rök fyrir því. Það sama gildir auðvitað um samstarf okkar við t.d. Norðmenn sem þegar hafa aflétt stjórnskipulegum fyrirvara og samþykkt að taka orkupakkann upp og eiga mjög mikla og ríka hagsmuni undir viðskiptum við sameiginlegan evrópskan raforkumarkað. Við förum ekki til baka til þeirra og segjum: Við höfnum [[Forseti hringir.]]þessu af því bara. Þetta skiptir okkur kannski ekkert rosalega miklu máli, en við ákveðum samt að hafna þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér þótti merkilegt að hlusta á hv. þingmann ræða svona mikið um EES-samninginn. Það var á hv. þingmanni að heyra að hann væri í raun bara í aðra áttina. Samningur er samningur og þar er ákvæði um það að ef upp komi ágreiningur sé hægt að leggja hann fyrir sérstaka nefnd, sem heitir sameiginlega EES-nefndin, og fá þá væntanlega viðunandi lausn. Mér heyrist á hv. þingmanni að hann sé svo agalega hræddur við það, að það hafi aldrei verið gert í 25 ár o.s.frv. Það er eins og þetta sé allt Evrópusambandsmegin, þ.e. að Evrópusambandið ráði þessu. Við erum aðilar að þessum samningi þannig að við eigum okkar rétt í þessum efnum. Ég er svolítið hissa á hvernig hv. þingmaður leggur þetta upp og vil þá bara spyrja hann: Við hvað er hann hræddur? Er hann hræddur um að hér fari allt í kaldakol, samningurinn í uppnám o.s.frv. af því að við [[Forseti hringir.]]erum að fara lögformlega leið sem er í samningnum? Ég skil ekki samhengið þarna á milli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekkert hræddur við þann feril. Þetta er neyðarhemill sem við höfum og getum beitt með fullum rétti ef við teljum brýna nauðsyn til. Það er rétt að hafa í huga og muna að hinn eiginlegi lögformlegi ferill, sem við höfum hins vegar til að hafa áhrif, koma okkar sjónarmiðum á framfæri og gæta okkar hagsmuna, er á fyrri stigum málsins. Þar kemur þingið að líka með full tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum að í gegnum utanríkismálanefnd og viðkomandi fagnefndir eins og gert var í þessu máli. Þar var samþykkt á þeim tíma að ekkert væri því til fyrirstöðu að taka þriðja orkupakkann upp í EES-samninginn. Þar með féllum við í raun frá fyrirvörum hvað þetta mál varðar. Þessi lögformlega leið núna er vissulega neyðarhemill, en það er þá bara ef fram hafa komið einhver rök fyrir því að okkur hafi yfirsést eitthvað stórkostlegt í innleiðingarferli þessa máls. Þau rök hafa ekki komið fram. Við beitum ekki slíkum neyðarhemli í einhverju bríaríi þegar engin rök hníga til þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að þetta sé í einhverju bríaríi, hér liggur mikið undir. Þjóðin er á móti þessu. Stuðningsmenn þeirra stjórnmálaflokka sem styðja þetta verkefni eru á móti þessu. Þetta er ekkert bríarí. Það er stórmál að fá úr því skorið, t.d. hvort þessir fyrirvarar haldi yfir höfuð. Ríkisstjórnin heldur því fram að þeir haldi en hún getur hins vegar ekki haldið því fram eða fullyrt að þeir muni halda. Það hefur ekkert reynt á það. Þess vegna er miklu skynsamlegra að fara þá lögformlegu leið sem felst í 102. gr. í EES-samningnum þar sem er þetta ótvíræða virka úrræði sem við getum gripið til í stöðu eins og þessari. Hv. þingmanni varð líka tíðrætt um aðkomu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að þessu máli. [[Forseti hringir.]]Kristallast vandinn ekki einmitt í þeirri ákvörðun sem var tekin af fulltrúa Íslands í EES-nefndinni 2009, í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvar síðara sinni. Þingmaðurinn vísaði til skoðanakannana þess efnis að þjóðin væri andvíg þessu. Það er mjög áhugavert við þær skoðanakannanir að þeim mun betur sem fólk hefur kynnt sér málið, þeim mun minni er andstaðan - og þeir sem hafa kynnt sér það hvað gleggst eru að eigin sögn helstu stuðningsmenn þess. Það er kannski vert að hafa í huga, þegar jafn miklu bulli hefur verið dreift um eitt mál eins og hér er raunin, þar sem allur þessi tími hefur farið í að hrekja innstæðulausar staðhæfingar sem hafðar hafa verið uppi - og raunar er starfrækt sérstök fésbókarsíða um þær, og hefur öllum stuðningsmönnum málsins umsvifalaust verið hent út af þeim vettvangi fyrir að reyna að taka rökstudda umræðu. Það er ekkert að óttast í þessu máli. Við eigum aldrei að vera hrædd við að beita rétti okkar. Við eigum alltaf að berjast af fyllstu hörku fyrir hagsmunum okkar í innleiðingu og upptöku í EES-samninginn. Við gerðum það í þessu tilfelli. [[Forseti hringir.]]Sá tími liðinn. Nú er kominn tími til þess að ljúka málinu og það hefur ekkert nýtt komið fram sem gefur tilefni til að draga það á langinn.
Virðulegi forseti. Mig langar að nefna tvö atriði. Þingmaðurinn fór hér yfir öll atriðin varðandi yfirráð yfir auðlindum og einkavæðingu og ýmislegt svoleiðis sem búið er að moka frá. Í umræðum hef ég orðið var við að það eina sem stendur eftir er valdaframsalið. Þegar maður skoðar og les í gegnum reglugerðirnar og tilskipanirnar kemst ég bara að einni niðurstöðu, að þetta valdaframsal snýst um reglurnar sem varða sæstrenginn. Punktur. Ekkert hér innan lands, ekkert innan lands í Bretlandi. Valdaframsalið snýst um að ESA hafi aðkomu að þeim reglum sem settar eru um grunnvirki yfir landamæri. Búið. Ekkert þar á milli. Það væri mjög eðlilegt því að væntanlega vilja Bretar, ef sæstrengurinn verður lagður til þeirra, hafa eitthvað um hann að segja. Hann kemur til þeirra frá öðru landi. Við ráðum ekki ein yfir sæstreng sem nær til annarra landamæra og þeir ráða ekki einir yfir sæstreng sem nær frá þeim til okkar. Ég vil [[Forseti hringir.]]spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki sameiginlegur skilningur.
Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Ég sé ekkert annað sem valdheimildir ACER ná til, sem eru þá framkvæmdar af ESA í okkar tilviki ef sú staða kemur upp að orkustofnanir viðkomandi landa koma sér ekki saman um þær viðskiptareglur sem gilda skulu um viðskipti um flutningsmannvirki yfir landamæri. Við áttum okkur á því að þar liggur alltaf valdið og samningsvaldið til að byrja með. ESA væri þá í þessu tilviki ætlað að höggva á hnút ef slíkt kæmi upp. Mér finnst dálítið kómískt í þessari umræðu að sýknt og heilagt er talað um gildi fyrirvara þess að slíkt regluverk gildi ekki þegar ekki sé til að dreifa flutningsmannvirki yfir landamæri. Mér finnst ekki þurfa mikinn fyrirvara um það. Það er frekar augljóst að reglur um flutningsmannvirki yfir landamæri geta ekki haft mikið gildi ef slíkt flutningsmannvirki er ekki til staðar og það er algjörlega á okkar forræði að reisa það.
Virðulegi forseti. Þetta er nú meira valdaframsalið. Ekkert um innanlandsmál, ekki neitt, bara reglur um sæstreng sem liggur á milli landa. Það eina sem við getum gert, eftir að hafa rifist við hina stofnunina í hinu landinu í sex mánuði og ekkert gengur, er að fá úrskurð um hvor hefur rétt fyrir sér eða ef báðar stofnanirnar biðja um aðstoð og segja: Við náum þessu ekki, við fáum úrskurð um þetta mál. Þær geta meira að segja beðið um sex mánuði í viðbót til þess að ná niðurstöðu áður en ESA eða ACER koma að málum. Hitt atriðið sem mig langaði að minnast á var að ég sé ákveðna hliðstæðu við þennan neyðarhemil. Þetta er lögformlega leiðin og er rosalega einfalt og fyrirsjáanlegt mál, að einhverra sögn. En það sögðu Bretar líka um Brexit-ákvæðið. Það var rosalega fyrirsjáanlegt og auðvelt að grípa til þess og það ákvæði var í samningnum og ekkert mál að fara út og fá miklu betri samninga eftir það. Nei.
Herra forseti. Þetta er ágætissamlíking hjá hv. þingmanni. Bretar fóru nefnilega af stað í vegferð í Brexit sem þeir vissu ekki hvar myndi enda og var í upphafi í raun fyrst og fremst til innanbúðarbrúks í breska íhaldsflokknum. Aldrei var gert ráð fyrir því að Bretar myndu í raun samþykkja að ganga úr Evrópusambandinu. Það er ein mesta sneypuför sem breska þjóðin hefur lagt upp í og er ekki enn ljóst hvar endar. En það er alveg ljóst út frá veikari stöðu pundsins og flótta fyrirtækja frá Bretlandi að hún hefur skaðað efnahag landsins verulega og sér engan veginn fyrir endann á þeirri þróun. Það væri heiðarlegra af andstæðingum þessa máls að segja það berum orðum ef það er í raun svo að menn eru orðnir þreyttir á samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið og vilja út úr því. En þá skulum við líka átta okkur á því hvað það þýðir fyrir efnahag og lífskjör þjóðarinnar. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því að hann talaði um að þetta væri orðið þreytandi málþóf. Ég held að hér sé ekkert málþóf. Ég veit ekki betur en að enn séu sennilega nálægt 20 þingmenn, þvert á flokka, sem hafa sett sig á mælendaskrá og margir hafa ekki tekið til máls áður. Ég veit ekki betur en að við séum bara að ræða þetta mál. Varðandi þennan neyðarhemil og sneypuförina eru raunverulega tvær leiðir sem við erum að ræða hérna og hvora væri eðlilegra að fara. Er eitthvað minni sneypuför að setja fyrirvara eða að fá yfirlýsingu frá kommissörum í Brussel eða í Evrópu um að þetta skuli ekki gilda, sem er nákvæmlega það sama og við myndum gera ef við legðum það fyrir sameiginlegu EES-nefndina? Við erum hreinlega bara að fá úrskurð um það að svona viljum við haga málum, þ.e. um þessi grunnvirki yfir landamæri. Við erum að reyna að velja leið til þess sem við getum verið sammála um að haldi. Mig langar til að spyrja [[Forseti hringir.]]hv. þingmann hvort hann þekki til þess að fyrirvarar hafi verið gerðir við slíka innleiðingu og hvort þeir hafi haldið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi umræðuna um fyrirvarana er þessi fyrirvari nokkuð skýr fyrir margra hluta sakir. Við erum með gagnkvæma yfirlýsingu um að þetta sameiginlega regluverk sameiginlegs orkumarkaðar Evrópusambandsins eigi ekki við meðan ekki sé til að dreifa flutningskerfi yfir landamæri, eins og staðan er hér. Það er sameiginlegur skilningur aðila. Við erum jafnframt með fyrir þinginu lagafrumvarp þess efnis að flutningsmannvirki eins og sæstrengur verði ekki reist hér á landi nema með samþykki Alþingis. Það er mjög skýr lagalegur fyrirvari. Það þarf pósitíft samþykki Alþingis til að leggja hingað sæstreng. Ég held að sá fyrirvari geti ekki orðið skýrari. Og ég hef fulla trú á því að sá fyrirvari muni halda því að það er augljóslega engin leið til að þvinga okkur til lagningar strengsins. Til þess þarf samþykki Alþingis. Þess utan finnst mér bara kjánalegt að hugsa til þess að menn haldi í alvörunni að einhver geti þvingað [[Forseti hringir.]]okkur til lagningar slíks sæstrengs með öllum þeim leyfum sem þyrfti að ganga frá hér innan lands.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég skil það þá sem svo að þingmaður þekki ekki til dæma um að gerðir hafi verið fyrirvarar og hvort þeir hafi haldið eður ei. Þessi sameiginlega yfirlýsing bindur pólitískt þá sem hana gefa en ekki þá aðila sem síðar starfa undir samningnum eða eiga aðkomu að honum, þ.e. lögaðila eða einstaklinga. Yfirlýsingin sem hefur verið gefin er pólitísk og verður ekki ígildi lagalegs fyrirvara. Þetta lagafrumvarp sem þingmaðurinn nefnir er vissulega hér á borðum en það hefur ekki verið samþykkt og ef við samþykkjum þessa innleiðingu taka þessar gerðir gildi. Ég hef trú á því að tímaröðin sé röng. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því að tímaröðin mætti vera önnur á hlutum til að hlutirnir haldi.
Virðulegur forseti. Við höfum gert ýmsa fyrirvara, yfirleitt tímabundna fyrirvara, við innleiðingu varðandi EES-samninginn og þeir hafa vissulega haldið. En á síðari stigum, t.d. þegar við höfum verið að stækka sameiginlegan vinnumarkað svæðisins, hafa iðulega verið gerðir fyrirvarar eða gefin tímabundin undanþága, okkur hafa verið gefin tvö, þrjú ár til innleiðingar. Við höfum með varanlegum hætti undanskilið okkur frá ákveðnum ákvæðum EES-svæðisins þar sem höfum fært fyrir því rök að þau eigi ekki við hér á landi. En í þessu tilviki verður ekkert litið undan því að við erum ekki tengd sameiginlegum orkumarkaði Evrópusambandsins og verðum ekki tengd honum nema ef við tökum ákvörðun um að tengjast honum. Það hefur komið algjörlega skýrt fram af hálfu allra sérfræðinga að slík ákvörðun verður aldrei tekin öðruvísi en að við ákveðum að gera það. Skýrari og sterkari getur fyrirvarinn ekki orðið.
Virðulegi forseti. Við förum hér mikinn. Við höfum rætt um að höfnun þriðja orkupakkans hefði í för með sér pólitíska óvissu, ekki bara lagalega heldur pólitíska óvissu. Ég veit ekki betur en að við séum ávallt stödd í pólitískri óvissu. Er það ekki einfaldlega eðli milliríkjasamstarfs? Fram hefur komið í umræðunni hve gagnlegar yfirlýsingar sameiginlegu EES-nefndarinnar og yfirmanns orkumála um fyrirvara þá sem gerðir eru við innleiðingu þriðja orkupakkans séu, vegna þess að þær séu pólitískt bindandi. Já, pólitískt bindandi; sem sagt: Ef gengið er á svig við fyrirvarana þurfa þeir að takast á við afleiðingarnar. Ég get ekki séð að það feli í sér mikla tryggingu. Þá er komin upp sú staða að utanríkisráðuneytið kallar eftir skýrslu um hagsmuni Íslands í málinu frá erlendum sérfræðingi sem lengi hefur starfað fyrir hönd annars ríkis sem þegar hefur samþykkt innleiðingu þriðja orkupakkans, starfað sem forseti EFTA-dómstólsins, verið við dóminn í 22 ár. Svo ég vitni, með leyfi forseta, í orð Styrmis Gunnarssonar: „Það er langt gengið, þegar íslenzka utanríkisráðuneytið kallar eftir hótunum erlendis frá um hvað kunni að gerast hafni Alþingi orkupakka 3. Hér skal fullyrt að frá því að lýðveldi var stofnað á Íslandi hefur slíkt aldrei gerzt fyrr. Hverra hagsmuna er verið að gæta með slíkum vinnubrögðum? Það verður fróðlegt að sjá, hvort einhverjir þingmenn á Alþingi Íslendinga sjái ástæðu til að gera athugasemd við vinnubrögð af þessu tagi. Dettur einhverjum í hug að slíkt pantað álit hefði sagt eitthvað annað en þar kemur fram? Dettur einhverjum í hug, að hægt sé að fá „hlutlaust“ álit frá þeim aðila, sem um ræðir?!“ Önnur lögfræðileg álit sem fjölluðu um innleiðingu þriðju orkupakkans tóku ekki nægilega til umfjöllunar hvernig standa mætti að samningagerð um undanþágu frá pakkanum nema að því leyti að tekið var fram að slíkt hefði aldrei verið reynt áður og því ríkti óvissa í málinu. Ég hefði viljað sjá þeirri spurningu svarað betur. EES-samstarfið hefur þróast sífellt meira í þá átt að EFTA-ríkin fái litlu ráðið um eigin hagsmuni. Strangari og öflugri kröfur eru gerðar til að fá að taka þátt í innri markaðnum. Innri markaðurinn hefur að geyma marga kosti en með árunum hefur göllunum farið fjölgandi. Nú er staðan sú að ekki nægir að við fylgjum reglugerðum Evrópusambandsins heldur á beinlínis að skikka okkur til að fara eftir fyrirmælum stjórnvalda Evrópusambandsins. Tveggja stoða kerfið gildir því aðeins í orði en ekki á borði. Ég velti því fyrir mér hversu langt Evrópusambandið gæti gengið áður en þingmenn meiri hlutans í þessu máli myndu telja þá hagsmuni sem felast í innri markaðnum vega minna en þeir ókostir sem fylgja því að innleiða sífellt þyngra og inngripsmeira regluverk sambandsins. Þykir mér málflutningur þeirra bera með sér að þátttaka í innri markaðnum sé í raun svo mikilvæg að slíkt hagsmunamat eigi í raun ekki að fara fram þegar þingmenn hugleiða innleiðingu á gerðum EES. Raunin er samt sú að þegar við hugleiðum innleiðingar á EES-gerðum ber okkur að meta hvort gengið sé of langt. Ef við metum það svo þurfum við einfaldlega að segja stopp. Hagsmunir okkar af því að fá að ráða yfir eigin orkumálum eru okkur hjartans mál. Þegar þjóðin gekk inn í EES-samstarfið hafði almenningur miklar áhyggjur af áhrifum samstarfsins á þjóðarauðlindir. Þær áhyggjur birtust á þeim tíma í umræðu um áhrif samstarfsins á stjórn okkar yfir auðlindum hafsins. Á þeim tíma var raforkuframleiðsla þjóðarinnar minni og Íslendingum datt ekki í hug að slíkt samstarf kynni að fela í sér afskipti EES af innlendri orkuframleiðslu. Það skiptir engu hvort slíkt hafi falist í samningnum frá upphafi. Þjóðin taldi svo ekki vera og hafði því ekki færi á að taka afstöðu til málsins með það í huga. Síðan þá hefur orkuvandi heimsins farið vaxandi en orkuframleiðsla á Íslandi hefur hins vegar aukist. Það er alveg ljóst að íslenska þjóðin er að meiri hluta andvíg því að erlend yfirvöld hlutist til um orkumál hér á landi. Alveg sama hvaða fyrirvara við gerum í málinu mun sá dagur koma að Evrópusambandið krefji okkur um að taka virkan þátt í að leysa orkuvandamál Evrópuríkja. Við þurfum að semja um að orkumál Íslendinga standi fyrir utan EES-samstarfið. Við eigum því ekki að fresta þeirri óvissu sem felst í slíkum viðræðum heldur eigum við að hefja vinnuna núna strax. Það hefði að sjálfsögðu verið óskandi að samið hefði verið um undanþágu þegar málið fór fyrir sameiginlegu EES-nefndina á árinu 2014 undir ríkisstjórn þáverandi forsætisráðherra, hv. þm. og formanns Miðflokksins Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og á málefnasviði þáverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. En því miður var það ekki gert. Ef það ríkir sameiginlegur skilningur milli sameiginlegu EES-nefndarinnar og yfirmanns orkumála ESB og utanríkisráðherra um að ekki verði innleidd í landslög ákvæði þriðja orkupakkans um ágreining um aðgang að sæstreng hlýtur að mæta okkur skilningur ef við viljum semja um að orkumál Íslands standi utan samstarfsins. Hversu hollt er þetta samstarf okkur í EES ef við fáum ekki einu sinni undanþágu frá innleiðingu gerða sem eiga, að því er virðist, ekki hafa nokkur einustu áhrif? Þátttaka Íslands í EES-samstarfinu er hinum aðildarríkjunum vonandi verðmæt. Við eigum að geta, samkvæmt samningi, samið um að við tökum ekki þátt í EES-samstarfi að því leyti sem lýtur að flutningi á t.d. raforku á milli landa. A.m.k. eigum við að láta reyna á slíkar viðræður. Hér greinir okkur á um hvaða leið skuli valin í milliríkjasamskiptum. Mín afstaða er sú að við eigum að reyna enn frekar að semja um undanþágu frá því samstarfi EES sem lýtur að flutningi á raforku á milli landa. Sú afstaða mín byggir á þeirri sannfæringu minni að hagsmunum þjóðarinnar sé best borgið ef sú orka sem er framleidd úr auðlindum þjóðarinnar sé nýtt í þágu hennar. Helsti orkuframleiðandi landsins, Landsvirkjun, styður innleiðingu þriðja orkupakkans ásamt því að styðja hugmyndir um lagningu sæstrengs og Evrópusambandið hefur sæstreng til Íslands á lista yfir þróunarverkefni. Erlendir aðilar hafa á síðustu mánuðum kynnt áform um að koma sér upp a.m.k. í tveimur vindorkuverum með yfir 100 MW framleiðslugetu. Einkaaðilar keppast um að kaupa virkjunarrétt í ám landsins og sækja þar um virkjanaleyfi. Carl Baudenbacher sjálfur nefnir í álitsgerð sinni að ein helsta ástæða þess að Evrópusambandið myndi líta höfnun þriðja orkupakkans alvarlegum augum sé sú að orkumál hafa verið mjög fyrirferðarmikil í stefnumótun Evrópusambandsins. Bendir hann m.a. á ræðu þáverandi orkumálastjóra Evrópusambandsins, Günther Oettinger, frá 6. maí 2014, þar sem, með leyfi forseta, hann tók fram að „samræmdur evrópskur orkumarkaður væri mikilvægari en nokkru sinni fyrr.“ Það er því alveg ljóst hvert stefnir. Þrátt fyrir það að við tölum hér um að þriðji orkupakkinn segi ekki neitt, hann skikki okkur ekki til að leggja sæstreng - það er alveg rétt. En þessir fyrirvarar sem er verið að tala um, og ég ætla að vísa hér í okkar ágæta Davíð Þór Björgvinsson sem kom með álit ákveðins lögfræðilegs álitaefnis - því miður, eins og oft vill nú verða, eru þessi álit pöntuð utan um ákveðinn ramma. Það er ekki tekið heildstætt á öllu saman. Ekki öllum þeim álitaefnum sem í rauninni kunna upp að koma. Við sjáum að við erum að horfa á mismunandi hluti. Við gerum okkur grein fyrir því að það er búið að innleiða orkupakka eitt, búið að innleiða orkupakka tvö. Nú á að innleiða orkupakka þrjú, á borðinu er orkupakki fjögur og verður sennilega innleiddur í Evrópu á þessu ári. Hvar stöndum við þá? Ber okkur ekki skylda sem fulltrúum þjóðarinnar á Alþingi að horfa heildstætt á þá þróun í orkumálum sem er stefnt að í Evrópusambandinu? Ber okkur ekki skylda til þess virkilega að átta okkur á því að Evrópa er á allt öðrum stað hvað lýtur að þörf á grænni orku en við hér? Þótt við getum verið glöð með það sem við höfum í okkar grænu orku breytir það ekki þeirri staðreynd að litla eyjan Ísland mun ekki geta annað þessum markaði og þeirri kröfu sem ég veit að mun verða til okkar gerð. Mér finnst í rauninni líka svolítið hlálegt að tala um einangrunarsinna, popúlista og ég veit ekki eiginlega hverju er ekki slegið upp, hræðsluáróður. Er þetta einhver hræðsluáróður þegar maður vill kalla eftir því að látið sé reyna á samning sem við erum búin að vera aðilar að í 25 ár? Hverjum dettur í hug að standa hér meðan hv. fyrrverandi þingmenn og ráðherrar, fólk úr öllum flokkum sem er úti í samfélaginu, kallar eftir því að við reynum að horfa á staðreyndir málsins heildstætt? Þeir eru á móti innleiðingu þriðja orkupakkans, a.m.k. á móti því að við látum reyna á samningsstöðu okkar gagnvart því að fá undanþágu frá því að þurfa yfir höfuð að vera að tala um okkar orkumál inni í húsakynnum Evrópusambandsins. Það er gjarnan sagt að þessi orkupakki þrjú geri ekki nokkurn skapaðan hlut. Þrátt fyrir það sem er verið að innleiða hér þar sem ACER er að koma inn og við erum að fara að gera ýmsa hluti í sambandi við að taka Orkumálastofnun út og gera hana algjörlega sjálfstæða og undanþegna öllu eftirliti frá íslenska ráðherranum. Nei, það eru aðrir sem þurfa að líta til með íslenskri Orkumálastofnun og senda henni tilskipanir um hvernig hún eigi að bregðast við og vinna úr sínum málum. Það er verið að tala um neytendavernd. Ég bara spyr: Eru einhverjir neytendur yfir höfuð betur settir en íslenskir neytendur á raforkumarkaði? Hvað er það sem við þörfnumst frá Evrópusambandinu og EES-samningnum í sambandi við orkumál? Hvers vegna er verið að tala endalaust? Ef eitthvað er hræðsluáróður er það hjá þeim sem segja að við séum að stofna EES-samningnum í hættu með því að ætla að láta reyna á það hvort þetta er alvörusamningurinn eða ekki. Er hann tvíhliða, hæstv. forseti, eða er hann bara einhliða? Höfum við bara akkúrat ekkert um það að segja um hvað við erum að semja? Það er með ólíkindum að hlusta á hvernig á að þvinga í gegn alls konar, án þess að það sé tekin málefnaleg afstaða til málanna. Að þó að við séum með ólíka sýn skuli endalaust verið að draga eitthvað fram - þetta er pólitík, það er akkúrat þetta sem er pólitík - til að láta andstæðinga líta út eins og hálfgerða bjána. Reyndu að ná þér í tíu atkvæði á dag út af því að pólitískur andstæðingur lítur út eins og bjáni. Það virkar bara í báðar áttir, virðulegi forseti. Ef eitthvað er kjánalegt er það að ætla að horfa fram hjá því að við erum búin að eiga í mjög góðu sambandi í gegnum Evrópska efnahagssvæðissamninginn okkar, mjög góðu sambandi, í 25 ár. Við höfum séð hvernig efnahagslíf okkar hefur náð að blómstra í gegnum þennan samning. Við höfum getað fleytt vörunum okkar inn á innri markað Evrópusambandsins. En við erum samt sem áður ekkert skuldbundin til að segja: Halló, við viljum ekki og getum ekki ráðið yfir okkar eigin raforkuauðlindum. Hvers vegna að vera að blanda raforkunni inn í hinn almenna neytendamarkað? Þrátt fyrir að raforkan sé vara? Jú, það er slegið á puttana á manni og sagt að maður sé líka algerlega úti í skurði þegar maður er að tala um það. Jú, raforkan er skilgreind sem vara. Hún er vara sérstaks eðlis. Allir hafa svarað þér því, Inga Sæland, að okkur ber engin skylda til þess að leggja sæstreng. Einkaaðilar hafa ekkert um það að segja þó að þeir vilji koma vöru sinni á markað af því við erum svo spes að við bæði bökum kökuna og fáum að éta hana alla líka. Það kom líka fram í máli okkar ágæta gests sem okkur var sendur á vegum utanríkisráðuneytisins, Carls Baudenbacher, að eftir að þessi Brexit-staða kom upp hefur færst mun meiri harka inn í Evrópusambandið hvað lýtur að því að þeir eru ekkert að taka aðildarríkin og þá sem vilja jafnvel standa fyrir utan innri markaðinn eins og Sviss, hann nefndi Sviss sérstaklega, neinum sérstökum silkihönskum. Hann sagði: Það færist orðið meiri harka í það að fylgja eftir samningnum og láta aðildarríkin standa við það sem þeim er sagt að standa við. Það er í rauninni alveg með ólíkindum að Davíð Þór Björgvinsson skyldi segja það við okkur í utanríkismálanefnd að þessi svokallaði lagalegi fyrirvari, stjórnskipulegi fyrirvari sem er verið að sveifla hér, hægri vinstri, væri ekki vera pappírsins virði. Hann væri einungis sýndarmennska til heimabrúks. Það er nokkuð ljóst og ég geri mér alveg grein fyrir því að það mun ekki reyna á neitt af þessu og ekkert af þessu mun virkjast fyrr en við höfum lagt sæstrenginn, sem er á teikniborðinu, sem þriðji orkupakkinn skipar okkur ekki að leggja og það hef ég aldrei sagt. En það breytir ekki þeirri staðreynd að virkjun á 7. og 8. og 9. gr. þriðja orkupakkans verður ekki fyrr en sæstrengur hefur verið lagður. Hvað þá? Það er þá sem við verðum að láta reyna á hinn stjórnskipulega fyrirvara, ekki fyrr. Þess vegna spyr ég enn og aftur: Hvers vegna í veröldinni höfum við ekki gengið frá þessu máli fyrr? Af hverju fórum við ekki í þessa vinnu strax? Er eitthvað afsökunarvert að segja: Heyrðu, við bara föttuðum þetta ekki? Við bara innleiddum orkupakka eitt og tvö og það er bara „af því bara“? Þá verðum við að innleiða þennan, því annars lítum við bjánalega út gagnvart Evrópusambandinu eða EES - eða hvað, gagnvart hverjum? Þegar við höfum gert mistök, eins og ég tel að við höfum gert með því að gera akkúrat ekki neitt nema að innleiða orkupakka eitt og tvö, án þess að láta reyna á það fyrir sameiginlegu EES-nefndinni hvort þeir væru tilbúnir að semja þannig að við þyrftum ekki að taka orkumálin yfir höfuð inn í samninginn, að við þyrftum yfir höfuð ekkert að vera að hlutast til um íslenskan orkumarkað og hann væri alfarið á okkar höndum. Hvort sem það væri þá vegna þess að Landsvirkjun - mér skilst að hér séu allir þingmenn sammála um að við eigum að eiga Landsvirkjun, þjóðin á að eiga Landsvirkjun og við viljum vera með okkar eigin orkumálastefnu á hreinu. Það breytir ekki þeirri staðreynd að ef sú staða kemur upp að við munum leggja sæstreng á náttúrlega absolútt að gera það á okkar forsendum, ekki forsendum EES eða Evrópusambandsins. Mig langar að lokum að nefna eitt sem mér þótti náttúrlega mjög, mjög spes: Það var þegar hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, tók af allan vafa fyrir réttu ári síðan í þessu ræðupúlti, og með leyfi forseta ætla ég að vísa beint í hann, orðrétt: „Veltum því fyrir okkur hvað við höfum með það að gera á innri markaði Evrópu að vera að ræða raforkumál sem eru í einangruðu mengi á Íslandi úti í Brussel. Hvað höfum með það að gera að vera að ræða við önnur ríki Evrópusambandsins raforkumál af eyjunni Íslandi? Er það mál sem varðar innri markaðinn með beinum hætti […]?“ Það er aldrei spurningin um það hvort þeir sem tala eins og ég tala hér í dag séu á móti EES-samningnum og séu vanþakklátir fyrir það kraftaverk sem við urðum aðnjótandi með því að fá frjálsan aðgang að innri markaði Evrópu. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um orkumál þjóðarinnar. Það eru þau sem við erum að tala um hér og nú. Þetta snýst um hvort þegar kemur að innleiðingu fjórða orkupakkans, hins svokallaða vetrarpakka, hvort það verði þá sem við ætlum að reyna að semja. Eða er það þegar fimmti pakkinn kemur, um vatnið? Er það þá sem við ætlum að gera það? Hvenær er rétti tíminn, virðulegi forseti, til að taka af skarið og sýna að við erum í tvíhliða samningi í Evrópska efnahagssvæðinu? Hann virkar í báðar áttir, það er nokkuð ljóst. Ég held að þetta sé orðið gott að sinni. Ég vona bara að allir séu æstir í að spyrja mig um eitthvað. Ég er alla vega æst í að svara.
Herra forseti. Nú höfum við hlustað á hv. þm. Ingu Sæland fara yfir sýn á þetta mál sem byggist alfarið á því að afneita bókstaflega öllum fullyrðingum allra fræðimanna sem hafa farið yfir málið, [[Gripið fram í.]]láta eins og þær fullyrðingar eigi ekki neitt erindi upp á pallborðið og jafnvel ganga svo langt að láta eins og einn tiltekinn fræðimaður, Carl Baudenbacher, hafi á einhvern hátt ætlað sér að ljúga fyrir hönd ríkisins sem mér þykir fráleit hugmynd. Þessi ágæti fræðimaður, Carl Baudenbacher, er Svisslendingur, hann er ekki frá landi sem tilheyrir EES-samningnum. Hann var kjörinn í EFTA-dómstólinn fyrir hönd Liechtenstein, og nota bene EFTA-dómstóllinn tilheyrir Íslandi ekki frekar en öðrum löndum, þar sem hann sat í mjög langan tíma og hefur skrifað 40 bækur af ýmsu tagi um lögfræðileg álitaefni. Hann skrifaði m.a. bókina um það hvernig EFTA-dómstóllinn virkar og hvernig ákvarðanir af þessu tagi eru teknar. Mér finnst fráleitt að það skuli vera gefið í skyn, af hálfu hv. þingmanns, að þessi fræðimaður myndi á einhvern hátt ákveða að nú væri kjörið tilefni til að fórna mannorði sínu með því að segja ósatt á nefndarfundi Alþingis. Mér finnst það fráleitt. Ég verð að spyrja hv. þingmann hvort hún trúi því raunverulega sem hún er að segja, að þessi fræðimaður myndi skaða orðspor sitt með þessum hætti. Mér finnst a.m.k. fráleitt að hugsa til þess. Mér endist ekki tími til að fara yfir allar villurnar sem komu fram í ræðu hv. þingmanns.
Þú ert alltaf í villunum, Smári. Nefndu villurnar.
- Ég fer yfir villur. [[Gripið fram í.]]
Hv. þingmaður hefur orðið.
Ekki lengur, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er í annað sinn sem hann kemur í andsvar við mig og í bæði skiptin sér hann ástæðu til að tala um að hér standi ég og sé bara í bullinu og með endalausar rökvillur í hina og þessa áttina. Í hvorugt skiptið hefur hann nefnt eina einustu og því ætla ég að gefa honum færi á að svara því hér á eftir og tína til þótt ekki væri nema eina og gefa mér kost á að svara henni. Hann segir að ég gefi í skyn að menn ljúgi. Það er algjörlega út úr korti. Ég vitnaði beint í Styrmi Gunnarsson sem bendir á að það sé langt í það að vera yfir allan vafa hafið að maðurinn sé ekki hlutdrægur. Eðli málsins samkvæmt hlýtur hv. þingmaður að geta séð það. Ég held að hann ætti að líta aðeins inn á við þegar hann kemur með svona sleggjudóma og leggur mér orð í munn eða ímyndar sér að ég sé hugsa eitthvað sem er algjörlega út úr kú og korti. Hv. þingmaður talar um fræðimenn en ég tók sérstaklega fram að þeir voru spurðir í ákveðnum tilgangi um ákveðin álitaefni, ekki látnir taka heildstætt á því, allt einkenndist meira og minna af hinum svokallaða lagalega, stjórnskipulega fyrirvara. Það var enginn að spyrja þá um hver væri raunveruleg staða okkar að þeirra mati gagnvart samningssambandinu við Evrópska efnahagssvæðið. Það er stór spurning sem mér hefði fundist vert að spyrja, hv. þingmaður. Ég met þetta samstarf og mér finnst samningur vera samningur. Mér finnst oft látið í veðri vaka að hann sé bara akkúrat enginn samningur. Þessi ágæti maður sem þú vísaðir í sagði: Ef við göngumst ekki við því sem okkur er sagt verða ófyrirséðar afleiðingar af því. Hvað þýðir það, hv. þingmaður?
Herra forseti. Ég lagði hv. þingmanni ekki eitt einasta orð í munn enda er það óþarfi. Ég nefndi ekki eina einustu rökvillu, ég talaði um staðreyndavillur. Og ef við erum að tala um staðreyndavillur skulum við byrja á því að þriðji orkupakkinn fjallar ekki á neinn hátt um það að við missum á einhvern hátt völd yfir eigin innra kerfi. [[Gripið fram í.]]Það var sagt. Það kom bókstaflega fram í ræðu hv. þingmanns. Það er rangt að við missum stjórn á auðlindum okkar. Við gerum það ekki. Að það verði hlutast til, eins og hv. þingmaður sagði, um innri málefni Íslands varðandi stýringu á innri orkuauðlindum er heldur ekki tilfellið. Mér finnst alveg ástæða til að því sé haldið til haga hversu ótrúlega margar staðreyndavillur komu fram. Ég heyrði eiginlega enga rökvilla aðra en í raun ákveðna ad hominem villu í garð nokkurra fræðimanna og mér fannst hún kannski óþarfi.
Ég minni hv. þingmenn á að nota rétt ávarpsorð og beina máli sínu til forseta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir allar þessa staðreyndavillur. Ég hef aldrei sagt að þriðji orkupakkinn tengdi okkur við eitt eða neitt, aldrei nokkurn tímann, hvorki í ræðu né riti. Ég hef aldrei sagt að við værum að missa stjórn á einu eða neinu. Ég hef heldur aldrei gert lítið úr fræðimönnum eins og hv. þingmaður gefur í skyn. Ég sagði að einungis hefði verið óskað eftir áliti hjá þeim á afmörkuðu sviði. Það er það sem ég hef sagt. Ég hef verið að tala um það í minni ræðu hvernig við eigum að líta heildstætt á það að við erum hér að ganga fram í að innleiða orkupakka eftir orkupakka og við vitum öll hvert meginmarkmiðið er með innleiðingu þessara orkupakka. Við vitum vel hvernig vandinn er á raforkumarkaði í Evrópu og við vitum vel að það er þörf á því að tengjast við okkur á einhverjum tímapunkti. Það er sú framtíðarsýn sem ég sé þegar við erum búin að negla inn alla þá orkupakka sem fram undan eru.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræðir af innblæstri og innlifun um þetta mál, gott og vel. Ég punktaði hjá mér úr ræðu hennar þar sem hún ýjaði að því að erlend afskipti af innlendri orkuframleiðslu fylgdu innleiðingu þessa pakka, sem er ekki rétt. Ég vil bara koma því á framfæri í þessari umræðu í kjölfar síðasta andsvars. Hv. þingmaður spurði: Af hverju fórum við ekki í fyrirvarana fyrr? Eftir yfirferð mína yfir þennan orkupakka og þá stjórnskipulegu fyrirvara sem eru gerðir eru þeir einmitt gerðir gagnvart 7., 8. og 9. gr. í setningu sameiginlegu stofnunarinnar og varða eingöngu grunnvirki yfir landamæri. Það er eina valdheimildin sem sú stofnun hefur til að kveða upp úrskurð um, ekki innan neins lands, bara á milli landa. Eina framsalið á valdi væri að gefa þessari stofnun úrskurðarvald á tengivirki á milli landa. Það er að vissu leyti eðlilegt af því að það eru fleiri en eitt land sem eru að deila. Þau lönd fá meira að segja mjög hæfilegan tíma, sex mánuði, og geta framlengt það allt upp í 12 mánuði, til að leysa málin áður en þau þurfa að leita til samvinnustofnunarinnar. Að sjálfsögðu er þetta samvinnustofnun af því að hún varðar tengivirki sem fleiri en eitt land koma að. Það er allt valdaframsalið. Kannski er það einmitt þess vegna sem við fórum ekki í að aflétta þessum fyrirvörum fyrr af því að þeir varða ekki innanlandsmál.
Virðulegi forseti. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir tilurð ACER og tilgangi. Ég veit líka hvað þriðji orkupakkinn felur í sér. En málið er nákvæmlega þetta: Eru það ekki erlend afskipti að innleiða þriðja orkupakkann, þ.e. ef hann tekur þá yfir höfuð gildi út af öllum þessum stjórnskipulegum fyrirvörum? Eru það ekki erlend afskipti að við skulum þurfa að taka Orkustofnun og gera hana algjörlega sjálfstæða undan öllu boðvaldi ráðherra? Eru það ekki erlend afskipti? Eru það ekki erlend afskipti þegar við fáum hér tilskipanir og alls konar reglugerðir til að innleiða? Eru það ekki erlend afskipti? Það sem ég hef verið að reyna að leggja áherslu á í minni ræðu er hið heildstæða mat. Ég geri mér vel grein fyrir því að ACER er til þess að fjalla um álitaefni á milli aðila sem eru inni á hinum sameiginlega orkumarkaði. Ég geri mér grein fyrir því að það er hinn eiginlegi tilgangur. Það er líka mjög athyglisvert, virðulegi forseti, að hér skuli menn vera flissandi og pískrandi, það er gaman að maður skuli vera svolítið skemmtilegur í pontunni og vekja einhverja gleði. En það eru erlend afskipti alla leið. Það sem ég er að segja hér og nú, og hef lagt aðaláherslu á, er hið heildstæða mat sem mér finnst hafa skort. Það er meginmarkmiðið með innleiðingu orkupakkanna, það er hvert verið er að stefna. Við göngum alltaf lengra, og það hafa allir fræðimenn sagt, við erum alltaf að dýpka samvinnuna inn á þennan markað. Það sagði hver einasti fræðimaður og það vita þeir sem sátu þessa fundi. Við erum alltaf að dýpka frekar samskipti okkar inn á þennan markað, burt séð frá því að við erum náttúrlega ekki komin með sæstreng.
Virðulegi forseti. Það var ekki verið að hlæja að eða pískra um hv. þingmanni, fjarri lagi. Við erum aðilar að þessum samningi af því að við samþykktum að vera aðilar að honum. Við höfum sífellt valmöguleika um aðlögun, meira að segja í því ferli þegar ESB er að búa til reglurnar sjálft og svo aftur þegar málið kemur inn á sameiginlega vettvanginn. Þetta snýst ekkert um það að við séum að hleypa erlendum áhrifum og erlendu valdi yfir okkur óviljug, alls ekki. Við veljum að gera þetta og það er hluti af því sem við erum að gera hér. Við erum að velja hvort við ætlum að gangast undir þessar reglur eða ekki. Og þegar maður skoðar reglurnar sem varða einmitt neytendavernd, sem varða aðskilnað framleiðslu og dreifingar, sem varða alþjónustu, sem er mjög mikilvæg, sem varða [[Forseti hringir.]]orkuöryggi, sem er mjög mikilvægt fyrir mörg svæði á Íslandi, hvernig við setjum upp orkuáætlun innan hvers lands, fyrir Ísland - og við tökum þá ákvörðun.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er einkar glöð yfir því að við skulum hafa þessa löggjöf, hvað lýtur að orkumálum Íslendinga, í höndunum í dag. Það hefur aldrei verið neinn vafi af minni hálfu. Hins vegar er ég að líta til framtíðar. Það hefur gjarnan verið tjaldað til einnar nætur. Mig langaði aðeins að horfa til framtíðar vitandi af orkupakka fjögur og orkupakka fimm, ég veit ekki hversu margir þeir verða. Hvenær ætlum við að taka af skarið og láta reyna á EES-samninginn hvað varðar samningsstöðu okkar gagnvart samningnum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir prýðisgóða ræðu sem hún flutti hér rétt í þessu. Hún tæpti á mjög mörgum áhugaverðum atriðum sem mér þykir ástæða til að spyrja aðeins um. Snemma árs 2018, eða 15. febrúar 2018, flutti Max Baumgart fræðimaður erindi við Háskólann á Akureyri. Þar dró hann þá ályktun að í raun væri það lagaleg skylda ESB að leggja sæstreng til Íslands. Það sem vekur eftirtekt í þessu er að þá þegar var komin umræða um þessa lagalegu skyldu ESB af því að þá verðum við orðin föst inni í þessum samningi, ekki á okkar forsendum. Það er það sem mig langar svolítið að spyrja hv. þingmann um: Sæstrengur, verður hann lagður? Hvað telur þingmaðurinn í því?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Ég var því miður ekki stödd á Akureyri í febrúar 2018 og ég get ekki tjáð mig neitt frekar um það. En hvort sæstrengur verður lagður, og þá væntanlega á grundvelli þriðja orkupakkans, finnst mér sú spurning eiginlega snúast um forráð yfir löggjöfinni. Ég er á móti innleiðingu þriðja orkupakkans og allri annarri íhlutun erlendra aðila í íslenskri löggjöf er varðar orkumál. Efni þriðja orkupakkans skiptir kannski ekki höfuðmáli heldur að hann er til, hann er þarna. Alþingi Íslendinga á að ráða orkumálum en ekki ákveða þau eftir tilmælum EES-nefndarinnar. Þess vegna vil ég að við semjum um að orkumál Íslendinga standi utan EES-samstarfsins og ef svo fer að þeir vilja ekki vinna með okkur á þeim forsendum verðum við bara að mæta því. En ég er sem sagt á móti þriðja orkupakkanum vegna þess að hann felur í sér íhlutun erlendra aðila í íslenskri orkulöggjöf.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er akkúrat tíminn núna. Ég held að við séum sammála um að nú er tími til þess að setja okkar fyrirvara á það sem verið er að gera og fá sameiginlegu EES-nefndina til liðs við okkur, það er þrátt fyrir allt sá varnagli sem sleginn er inn í samninginn, að það að vísa málum þangað sé leið til að leysa ágreining. Angela Merkel hefur haldið því fram að það sé nauðsynlegt að hún fái til sín í Evrópu hreina orku. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvert er eiginlega markmiðið með innleiðingu á öllum þessum pökkum? Við vitum að Evrópa er með 70% orku frá óumhverfisvænum orkugjöfum. Þá velti ég fyrir mér: Á hvaða leið erum við með því að innleiða alla þessa pakka?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, og það hefur komið fram hjá fræðimönnum og ágætum gestum sem hafa sótt okkur heim, að það er skortur á grænni orku í Evrópu. Hvert er verið að stefna yfir höfuð með þessum innleiðingum almennt, bara hér hjá okkur? Þriðji orkupakkinn er eitt skref í áttina að því markmiði sem löngu hefur verið lagt í orkumálum í Evrópu. Við stöndum frammi fyrir loftslagsvá eins og við vitum og fjórði orkupakkinn, hinn svokallaði vetrarpakki, ber það með sér þar sem er verið að reyna að tengja saman grænu orkuna versus loftslagsmálin. Það er bara í eina átt sem stefnir, það er sameiginlegur innri orkumarkaður í Evrópu. Það er bara þannig, að reyna að gera sem best úr honum. Það er Angela Merkel, ég var líka búin að lesa það, en ég er ekki alveg þar. En persónulega stend ég þar enn föstum fótum að mér finnst að okkur hafi borið skylda til þess að láta reyna á EES-samninginn og ekki þurfa að láta reyna á það þegar og ef hinn svokallaði stjórnskipulegi fyrirvari heldur ekki eða hvað kemur upp úr honum. Sagt er að hann sé ekki neitt, bara til heimabrúks, en þá verður aldrei neitt útkljáð að lokum. Það verða alltaf dómstólar sem eiga síðasta orðið um það hvernig okkur hefur tekist til í þessu máli.
Virðulegi forseti. Mig langar til þess að byrja á að tala aðeins um traust á stjórnmálum yfirleitt - og í tengslum við þetta mál. Uppi eru andstæðar skoðanir á þessu máli, annars vegar frá Sjálfstæðisflokknum, ríkisstjórninni svo sem, en ég horfi sérstaklega á Sjálfstæðisflokkinn því að ég hef bara ákveðna fordóma gagnvart þeim flokki, sem ég veit fullkomlega af sjálfur. Þess vegna set ég mikla fyrirvara við allt sem hann segir og grandskoða það sem kemur frá honum til að vera viss um að það séu ekki bara fordómar mínir sem valda þeim áhyggjum sem ég hef sjálfkrafa af öllu sem kemur þaðan. En líka frá Miðflokki. Ég er með svipaða fordóma þar og ég geri mér fullkomlega grein fyrir þeim. Þess vegna verð ég líka að skoða allt sem kemur þaðan til að vera viss um að ég taki ekki bara ákvörðun út frá fordómum. Þegar þessir tveir aðilar eru á öndverðum meiði, annar er með en hinn á móti, get ég ekki svo auðveldlega verið á neinni sérstakri skoðun því að þá er ég sammála öðrum hvorum flokknum, sem ég hef ákveðnar skoðanir á. Þess vegna er það eina sem ég get gert að lesa og lesa og skoða gagnrýni án þess að hafa hugmynd um hver færir hana fram. Ég sé einfaldlega gagnrýni og reyni að máta hana við texta orkupakkans og finna hvar greinin sé, hvar textinn sé, sem valdi gagnrýni og áhyggjum. Hvar er textinn sem veldur áhyggjum af að um einhverja íhlutun erlendra aðila sé að ræða? Hvergi. Hann finnst ekki. Við höfum alltaf valið. Við höfum stjórn á því hvernig við skipuleggjum orkumál hérna innan lands. Það eru allir sammála sem hafa komið í umræðuna um að þetta mál snúist ekki lengur um yfirráð yfir auðlindum, eins og talað var um fyrst í umræðunni. Það eru allir sammála sem hafa komið og bakkað með þann málflutning, að það þurfi að einkavæða eitthvað. Það er ekki málið í þessu. Það eina sem virðist standa eftir í þessari umræðu er valdframsalið. En áður en ég fer nánar út í valdframsalið, eins og ég hef gert í nokkrum andsvörum: Ég tel þær áhyggjur sem fólk hefur af þessu máli fullkomlega réttlætanlegar. Fullkomlega. Það eru sögulegar ástæður fyrir þeim og það eru samtímalegar ástæður sem varða ákveðin vandamál, sem eru jarðalög. En raunverulega vandamálið akkúrat eins og er, svo ég fái séð: Er það á réttum stað? Það er ekki þriðji orkupakkinn, það er þjóðarsjóður. Þangað á að setja allan arð Landsvirkjunar og þar á að setja einhverja utanaðkomandi stjórn yfir því hvernig eigi að stýra þeim arði, miðað við núverandi útgáfu þess frumvarps. Og ef þar hringja ekki allar bjöllur, eins og þær hafa gert í þessu frumvarpi, veit ég ekki hvað. Því það er ekkert í þessum pakka sem veldur mér þeim áhyggjum sem ég sé í þjóðarsjóðnum. En þar er miklu erfiðara að finna einhvern erlendan óvin, einhverja íhlutun erlendra aðila - sem vekur líka ákveðin viðbrögð sem oft er erfitt að tékka á. Evrópusambandið er mjög auðveldur óvinur hvað þetta varðar. En við erum að fjalla um þennan orkupakka, sem er í heildina átta skjöl, sem sagt fjórar reglugerðir, tvær tilskipanir og tvær ákvarðanir framkvæmdastjórnar. Í þeim er ýmislegt sem snýr að jarðgasi og því er Ísland undanþegið þeim gerðum. Og eftir eru þrjár reglugerðir og ein tilskipun: Reglugerðir um samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, reglugerð um aðgang að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri, reglugerð um afhendingu og birtingu gagna á raforkumörkuðum og svo að lokum tilskipun um sameiginlegar reglur um innri markað fyrir raforku og um niðurfellingu á tilskipun. Sleppum því. Ég ætla að fjalla aðeins - vonandi næ ég alla vega einhverju af því - um það tvennt sem helst er mikilvægt, þ.e. annars vegar valdframsalið og svo hugsanlega hvað sé til bóta. Ég sé hversu langt ég næ með það. Varðandi valdframsalið kemur það fram í reglugerðinni um samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði. Tilgangur samstarfsstofnunarinnar er sagður að aðstoða eftirlitsyfirvöld í hverju landi fyrir sig með sameiginlegar reglur um innri markaðinn fyrir raforku og við að framkvæma á vettvangi - þá vettvangi ESB því að þetta er reglugerðin eins og hún kemur þaðan - eftirlitsverkefni sem sinnt er í aðildarríkjum og samræma aðgerðir eftirlitsstofnana. Það er fjallað sérstaklega um þær tegundir aðgerða sem stofnunin sinnir. Hún gefur út álit og tilmæli í nokkrum atriðum til flutningskerfisstjóra, til eftirlitsyfirvalda og til Evrópuþingsins og ráðsins og framkvæmdastjórnarinnar. Þetta eru álit og tilmæli, ekki bindandi eða neitt svoleiðis. En síðan getur hún tekið einstakar ákvarðanir. Hérna er valdframsalið: Það er hægt að taka ákvörðun um sérstök tilvik - mikilvægt orð, sérstök. Þessi sérstöku tilvik getur um í 7., 8. og 9. gr. í þeirri reglugerð, þ.e. það er nákvæmlega þar sem maður getur fundið þær. Í 7. gr. er fjallað um verkefni að því er varðar landsbundin eftirlitsyfirvöld. Í 1. mgr. kemur fram, með leyfi forseta: „Stofnunin skal samþykkja einstaka ákvarðanir um tæknileg málefni.“ Í 3. mgr. er stofnuninni gert að setja ramma um samvinnu landsbundinna eftirlitsyfirvalda og taka tillit til afraksturs slíkrar samvinnu við framsetningu eigin álita, tilmæla eða ákvarðana. Það þarf sem sagt að taka tillit til einstakra landsbundinna eftirlitsyfirvalda. Í 7. mgr. er fjallað um að stofnunin þurfi að ákveða skilmála eða skilyrði fyrir aðgangi eða rekstraröryggi grunnvirkis fyrir raforku sem tengir a.m.k. tvö aðildarríki. Það er fjallað um það í 8. gr. hvernig stofnunin ákveður þá skilmála og skilyrði; sem færir okkur þá að 8. gr. Í 7. gr. er ekkert rosalega mikið valdframsal sem slíkt, enda er í álitsgerðum sem hafa komið hingað til þingsins aðallega fjallað um 8. gr., þ.e. um verkefni sem varða skilmála og skilyrði fyrir aðgangi að og/eða rekstraröryggi grunnvirkis yfir landamæri - og þarna eru lykilorðin „grunnvirki yfir landamæri“. Stofnunin tekur ákvörðun í málum sem varða reglusetningu, falla innan valdheimilda landsbundinna eftirlitsyfirvalda og innihalda skilyrði og skilmála um aðgang að og rekstraröryggi, ef landsbundin eftirlitsyfirvöld hafa ekki komist að samkomulagi um málið innan sex mánaða eða ef öll landsbundin eftirlitsyfirvöld biðja um ákvörðun saman. Það er meira að segja hægt að biðja um sex mánaða frest til að komast að samkomulagi áður en stofnunin kemur að málinu. Hér er lykilatriði. Þeir skilmálar og skilyrði sem eru fyrir aðgangi að grunnvirkjum yfir landamæri „skulu taka til,“ á ensku: „shall include“. Það eru fjögur atriði sem stofnunin hefur vald til að taka ákvörðun um, þ.e. verklagsreglur fyrir úthlutun flutningsgetu: Hversu miklu er verið að úthluta af flutningsgetu með sæstrengnum eða þessu grunnvirki yfir landamæri? Hvernig er verklagið við að úthluta slíkri flutningsgetu? Tímamörk úthlutunar þegar er verið að fara í útboð um flutningsgetu: Hversu lengi fær sá sem vinnur útboð að hafa aðgengi að þessari flutningsgetu? Hver er hlutdeild í tekjum vegna kerfisangar? Þ.e. ef upp kemur orkuskortur einhvers staðar er orka flutt að, þaðan sem er aukaorka, og það er borgað fyrir hana. Hvernig skiptist það á milli þeirra landa sem eru með aðgang að þessu grunnvirki yfir landamæri? Og svo að lokum álagningargjald á notendur grunnvirkis þar sem eru gjöld tekin af notendum samtengils. Aftur bara varðandi grunnvirki milli landa, sæstreng, ekki gjöld af neinu öðru, ekki af neinu flutningsneti innan hvers lands, bara á milli landa. Valdastofnanirnar um álit og tilmæli eða ákvarðanir snúast eingöngu um þessi grunnvirki. Í álitsgerð Friðriks Árna og Stefáns Más er fjallað um valdframsal til ESA og þá ACER hvað varðar Evrópuríkin í þessari grein og spurt hvort valdframsalið til ESA sé vel afmarkað og skilgreint. Hér er farið í þýðingu á orðunum „shall include“ og sagt að þau útiloki ekki fleiri atriði; valdframsalið sé því ekki vel afmarkað og skilgreint þar sem hægt sé að bæta við fleiri atriðum á listann um skilmála og skilyrði. Þegar það á við í ensku væri hins vegar sagt, með leyfi forseta: „Shall include but not limited to“ - eða á íslensku: Skuli taka til en ekki takmarkast af. Ef við skoðum aðrar þýðingar, t.d. danska þýðingu, þar er notað orðið „omfatte“. Og í tenglum á listanum er notað orðið „og“, alveg eins og í íslenskunni og öllum öðrum málum. Sama er á sænsku. Þar er „inbegripa“ og líka notað orðið „og“. Á þessum tungumálum þýðir þetta: Tæmandi listi. Það gerir það líka á íslensku og gerir það líka á ensku. Þetta er lykilatriðið í allri þessari gagnrýni, að þessi listi sé ekki tæmandi. En hann er tæmandi á öllum þeim tungumálum sem þessi reglugerð er þýdd á. Þannig að þær forsendur sem segja að valdframsalið sé ekki vel afmarkað og skilgreint bara passa ekki miðað við tungumálaþýðinguna og venjur í því að skrifa hvernig listi sé takmarkaður eða ekki takmarkaður. Í þessari þýðingu er hann augljóslega tæmandi og ekki möguleiki á því að bæta við fleiri atriðum. Þetta er valdframsal, já, það er alveg rétt, en þetta er valdframsal um að það eigi að vera til verklagsreglur um úthlutun, að það eigi að vera skýrt hver tímamörk aðgengis séu, að það sé skýrt hvernig tekjur skiptast ef það verður kerfisöng og hvernig álagning gjalda af notendum grunnvirkis yfir landamæri virki. Við setjum þessar reglur. Þær þurfa bara að standast þær gæðakröfur sem eru settar fram í þessum reglugerðum og tilskipunum. Þá spyr ég: Hversu mikið valdframsal er það í raun og veru þegar það hafa engin áhrif á nein innanlandsdreifivirki eða orkuframleiðslu, ekki nein, bara á sæstrenginn og þær reglur sem varða hann? Bara á þær. Það er mjög eðlilegt að hugsa sem svo: Er það valdframsal að gefa frá sér þennan úrskurðarrétt? Það er í rauninni ekki bara ákvörðunarréttur, það er úrskurðarréttur þegar allt kemur til alls, því að landstofnanir hver í sínu landinu fá tækifæri til að komast að samkomulagi til að byrja með. Þegar um er að ræða eitthvert fyrirbæri eins og sæstreng, sem er ekki eingöngu innan íslenskrar lögsögu heldur tengist við annað land, hefur hitt landið að sjálfsögðu eitthvað um það mál að segja. Þetta er venjulega gert í samningum. Þarna er verið að leggja grunninn að þeim samningum með því að setja sameiginlegar reglur. Það er mjög eðlilegt að skilja það á evrópska vísu þar sem landamæri eru miklu fleiri og miklu auðveldara að koma tengingum yfir lönd og þau geta miklu auðveldlegar tengst fleiri löndum að það þurfi að vera sameiginlegar reglur. Annars þarf að fara í samninga við hvert og eitt einasta ríki um það hvernig þetta eigi að virka og þegar á að flytja orku frá einum stað yfir á annan þarf að huga að svo og svo mörgum samningum eftir því hversu langt á að koma orkunni. Þess vegna er Evrópusambandið alltaf að setja sameiginlegar reglur, setja grunnreglur sem takmarka ekki ákvörðunarvald hvers lands fyrir sig, ekki varðandi eignir eða yfirráð yfir auðlindum, heldur setur þeim ákveðinn ramma sem það getur unnið innan. Það sem reglurnar snúa að er að hafa ekki óeðlilegar hindranir, vera ekki með einokunartilburði. Það er það sem þetta er þegar allt kemur til alls. Þetta er ákveðin and-einokunarreglugerð, sem var einmitt vandamálið eftir fyrsta og annan orkupakkann þegar var gerð greining á þeim. Það var það sem tókst ekki í fyrsta og öðrum orkupakkanum. Þess vegna þurfti að ganga aðeins lengra í að útrýma einokun sem var í gangi. Það var vandamálið. Við eigum við það vandamál að stríða líka á Íslandi. 80% af allri orku sem við framleiðum fer til álfyrirtækjanna. Garðyrkjubændur t.d. sem vilja vera með ylrækt, eða eitthvað því um líkt, hafa lent í þvílíkum vandræðum við að reyna að fá kannski svipað verð og álfyrirtækin. Það myndi upplýsast betur með þessum orkupakka þar sem þá þarf að sýna verðið. Þegar við sjáum verðið koma svipaðir aðilar og segja: Heyriði, fyrirgefiði, af hverju fær hann þetta á miklu lægra verði en ég? Það eru stóru fyrirtækin sem lenda í vandræðum með þessum orkupakka, miklu frekar en íslenskir neytendur, miklu frekar. Í 9. gr. er fjallað um önnur verkefni, að stofnunin geti samþykkt undanþágur þegar lagðir eru nýir samtenglar, undanþágur frá þessum reglum sem eru settar um samtenglana. Þær geta verið tímabundnar, til að hvetja til nýsköpunar í orkuframleiðslu o.s.frv. Þannig að það er í rauninni ekki valdframsal því þá er verið að aflétta þeim skilyrðum sem stofnunin mundi annars setja. Valdframsal á svo sem á ekkert sérstaklega við í þessum skilningi. Í þessari reglugerð eru síðan fleiri greinar um samráð og gagnsæi, vöktun og skýrslugjöf, skipulag stjórna, verkefnisstjórna, stjórn eftirlitsaðila, verkefnisstjórn eftirlitsaðila, framkvæmdastjóra, verkefni framkvæmdastjóra, fullt af mjög eðlilegum útlistunum á því hver sinni hvaða verkefni. Það er fjallað um kærunefnd, hvernig kærur virki, hvernig málshöfðun og fjárhagsákvæði virki. Ég mæli með að fólk lesi í gegnum þetta. Þetta er ekki það langt. Það er ekkert mál að lesa þennan texta. Maður þarf aðeins að ná smá samhengi, vissulega, því að það er oft vísað í „sbr.“ þessa grein í hinni reglugerðinni o.s.frv., þannig að maður þarf aðeins að spóla fram og til baka. En þegar allt kemur til alls kemst maður ekki að annarri niðurstöðu en að þessi reglugerð og það valdframsal sem hún vissulega innifelur sé í alvörunni smámunir af því hún varðar atriði sem eru á milli landa. Að sjálfsögðu er það ekki bara okkar ákvörðun að ráða öllu um þá tengingu. Ef við mundum segja: Ókei, við ætlum að leggja sæstreng og leggjum hann til Bretlands. Bretar mundu segja: Ú, hvað eruð þið að gera? Alveg eins og ef Bretar ætluðu að leggja sæstreng hingað, þá mundum við segja: Bíðið aðeins, við þurfum að semja um þetta. Að sjálfsögðu. Þess vegna leggjum við grunninn að þessum sameiginlegu reglum. Og þess vegna, þegar verður ágreiningur um þær, höfum við möguleika á að fara til eftirlitsaðila eða samvinnustofnunar til að skera úr þar um. Ef það er ágreiningur fer það bara dómstólaleiðina eftir það. Þannig að það eru alls konar varnaglar á því, fram og til baka. Þetta tók aðeins lengri tíma heldur en ég bjóst við, þannig að ég ætla aðeins að sleppa yfirferð um skilyrði að aðgangi að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri. En markmið þeirrar greinar er að setja sanngjarnar reglur um raforkuviðskipti yfir landamæri og auka þannig samkeppni á innri markaði með raforku að teknu tilliti til séreinkenna landsbundinna markaða og svæðismarka. Það felur í sér að komið verði á fyrirkomulagi vegna jöfnunargreiðslu fyrir raforkuflæði yfir landamæri og settar á samræmdar meginreglur um gjöld vegna flutnings yfir landamæri, úthlutunar flutningsgetu samtengilínanna. Þessu öllu hefur stofnunin síðan eftirlit með. Þetta á allt að auðvelda tilkomu vel starfshæfs og gagnsæs heildsölumarkaður með miklu afhendingaröryggi og kveður á um fyrirkomulag um að samræma reglur um raforkuviðskipti yfir landamæri, til þess einmitt að losna við hindranirnar sem hafa kynt undir þá einokun sem hefur verið í kerfinu, til að losna við einokunina. Aftur er bara verið að setja reglurnar. Í 7. gr. er síðan sérstaklega tekið fram, sem mjög mikilvægt, að, með leyfi forseta: „Kerfisreglurnar skuli þróaðar vegna málefna sem varða net og ná yfir landamæri og markaðssamþættingu og skulu ekki hafa áhrif á rétt aðildarríkjanna til að koma á landsbundum kerfisreglum sem hafa ekki áhrif á viðskipti yfir landamæri.“ Lykilatriðið, takk fyrir, fyrir alla þá sem ætla að segja að það sé einhver íhlutun erlendra aðila eða eitthvað svoleiðis. Þessi grein segir nákvæmlega að það sé ekki rétt. Það er ekki rétt. Reglugerðin um afhendingu og birtingu gagna á raforkumörkuðum? Ég hef bara ekkert nema gott um þá reglugerð segja og ég mana hvern sem er að segja annað. Þar eiga t.d. að koma fram upplýsingar um álag, spá um álag, framleiðslu, ótiltækileika, vikmörk, grunnvirki, flutningsgetu, ráðstafanir vegna kerfisangar, jöfnun, verð og ýmislegt fleira. Fullt af svona áætlunum sem leggja grunninn undir þær landsáætlanir og svæðisáætlanir sem hver aðili fyrir sig þarf að gera. Svo að lokum er það tilskipun um sameiginlegar reglur um innri markað fyrir raforku. Þessi tilskipunin inniheldur margt mjög gott, t.d. fyrir Íslendinga. Þar er talað um orkuöryggi og alþjónustu líka; fyrir svæði sem eru í orkuþörf þarf að setja upp áætlun til að mæta þeirri orkuþörf. Þetta á t.d. við um Eyjafjarðarsvæðið. Þetta á við um Vestfirði. Þetta er eitthvað sem þau landsvæði mundu tvímælalaust vilja fá skýrt í landsáætlun um það hvernig orkuþróun til þeirra landsvæða verði í framtíðinni. Það er algjörlega nauðsynlegt að fá loksins eitthvað svoleiðis sem þau hafa verið að kalla eftir í langan tíma. Þetta varðar orkuöryggi innan hvers svæðis sem hefur átt í vandamálunum að undanförnu. Látum þetta duga í bili.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þrusugóða ræðu. Það er svolítið sem mig langar til að bera undir hv. þingmann, t.d. það að þó að efni þriðja orkupakkans feli ekki í sér að heimilt sé að leggja sæstreng þá virðist nú vera, a.m.k. að mínu mati, alveg ljóst hvert Evrópusambandið stefnir til lengri tíma litið í þeim efnum. Það hefur verið það sem ég er alltaf að tala um. Mig langar til að nefna sem dæmi orðalag úr reglugerð nr. 714, sem er meðal þeirra gerða sem er í þriðja orkupakkanum. Í 1. gr. kemur fram að: „Innri raforkumarkaðurinn, sem komið hefur verið til framkvæmda í áföngum frá 1999, miðar að því að koma á raunverulegu vali fyrir neytendur í bandalaginu, hvort sem þeir eru borgarar eða fyrirtæki, nýjum viðskiptatækifærum og meiri viðskiptum yfir landamæri, í því skyni að ná aukinni skilvirkni, samkeppnishæfu verði og hærra þjónustustigi, og að stuðla að afhendingaröryggi og sjálfbærni.“ Það er eiginlega um þetta sem mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann í rauninni það sem ég er búin að vera að reyna að tala um hér í dag - hver telur hann að sé meginmarkmiðið Evrópusambandsins hvað lýtur að orkusýn framtíðarinnar hjá þeim?
Virðulegi forseti. Þetta var ágætisupptalning á því markmiði, að komast frá mengandi orku, að byggja upp orkuöryggi fyrir neytendur og smærri fyrirtæki. Það er sérstaklega fjallað um það í pakkanum hvað alþjónustuna varðar að landsbundin yfirvöld, hvert aðildarríki, á að koma á orkuöryggisstefnu, áætlun, fyrir heimili í landinu og má tiltaka þar líka smærri fyrirtæki. Þetta er eitthvað sem er algerlega nauðsynlegt að gera og hefur verið nauðsynlegt að gera á Íslandi í þó nokkurn tíma. Ég hef verið á nefndarfundum þar sem Landsnet kemur og segir: Okkur vantar áætlun af því að við vitum ekki hvar við eigum að leggja línur. Á meðan t.d. Eyjafjarðarsvæðið og Vestfjarðasvæðið segja: Okkur vantar rafmagn. Þetta er nákvæmlega það sem þau eru að glíma við í Evrópu líka. Þess vegna er svo rosalega mikilvægt að við gerum það sama en þau eru bara búin að gera það fyrir okkur, og mjög vel líka. Þau hafa gert það mjög vel í mörgum öðrum innleiðingum, t.d. með fjarskiptafyrirtæki. Þar hefur verð á símtölum lækkað, reikigjöldum og nettraffík. Þar stöndum við mjög vel hvað verð varðar. Og ekki er sameiginlegt verð þar þó að við séum tengd með neti og ljósleiðurum fram og til baka. Ekki erum við með sömu verð og í öðrum löndum. Ekki þurfum við nauðsynlega að vera með hærra verð á internettengingum hérna á Íslandi þó að við séum samtengd þar á nákvæmlega sama hátt. Ég sé því ekkert slæmt við þessa sýn um orkuöryggi, um afhendingaröryggi, um græna stefnu í orkumálum og hef ekkert nema gott um það að segja.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég sé heldur ekkert að því að hafa orkuöryggi, enda get ég ekki annað séð en að við séum með það. Það sem ég er aðallega að spyrja um er: Hver er framtíðarsýnin? Hvernig sér hv. þingmaður framtíðarsýn Evrópusambandsins hvað lýtur að sameiginlegum, svo ég komi því út úr mér, innri raforkumarkaði allra aðildarríkjanna? Erum við ekki á þeirri vegferð, eða telur hv. þingmaður að við séum í einhverjum orkuvanda þó svo að við séum að byggja upp aukna flutningsgetu og nýta vannýtta orku til að koma á þau svæði þar sem við vitum að vantar orku? Og hv. þingmaður bendir réttilega á. Það er alveg rétt. Það sem ég er aðallega að spá í er þessi framtíðarsýn, sem ég er að spyrja um, Evrópusambandsins í sameiginlegri orkutengingu allra aðildarríkjanna, sem mér sýnist ég túlka sem slíka.
Virðulegi forseti. Eins og hefur komið fram í málflutningi hv. þingmanns er ekkert í þessu sem knýr okkur til þess að leggja sæstreng. Það á við um öll önnur lönd í Evrópu. Evrópusambandið er náttúrlega bara að semja þessa sameiginlegu reglur fyrir Evrópusambandið sem slíkt og er þess vegna aðallega að hugsa um það. Þegar kemur að hvata til þess að byggja upp strengi á milli landa þá er hann þó nokkur í Evrópu af því að vegalengdir eru miklu styttri. Samt er engin kvöð á um að leggja þá strengi og ekki heldur hérna. Kostnaðurinn við að fara í lagningu sæstrengs og tengjast því grunnneti er náttúrlega bara fáránlegur miðað við þær aðstæður sem við erum í. Evrópusambandið pælir náttúrlega ekkert í því. Við erum í orkuvanda. Við erum með mjög græna orku, en við tökum gríðarlega mengandi iðnað hingað til að nota þá orku í meðan við gætum miklu frekar tekið umhverfisvænan iðnað til að nota sömu orku í og leyft meira mengandi iðnaði að vera þá einhvers annars staðar sem kostar þá meira og verður þá ekki eins samkeppnishæfur. Það kemur út á jöfnu að minnsta kosti, að haga því þannig. [[Forseti hringir.]]Við þurfum ekki að taka mengun annarra á okkur, alls ekki. Við eigum frekar að huga að uppbyggingu á samkeppnishæfum og grænum iðnaði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hér hef ég tekið saman umsagnir sem bárust utanríkismálanefnd varðandi þetta mál. Við sjáum að þetta er þykk og mikil bók sem sýnir að það eru margir sem hafa sagt álit sitt á þessu og það er gott. Sýnir það líka að þetta er stórt og mikið mál sem skiptir þjóðina verulega miklu máli. Ef ég fer aðeins í umsögn sem HS Orka sendi inn þá tók ég eftir einu athyglisverðu. Það segir hér, með leyfi forseta: „Með 6. gr. frumvarps um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun […] á þskj. 1242 er enn fremur lögð til 45% hækkun á raforkueftirlitsgjaldi. Um leið og viðurkennt skal að sannarlega fylgi opinber kostnaður eftirliti samkvæmt raforkulögum líkt og öðrum lögum þá telur HS Orka rétt að benda á að hækkunin er umtalsverð og viðbúið að hún skili sér í verði á raforku og muni á endanum leggjast á notendur raforku, bæði heimili og fyrirtæki.“ Nú hefur því verið haldið fram í þessum sal af þingmönnum stjórnarliðsins að þessi orkupakki komi ekki til með að breyta neinu varðandi hækkun á rafmagnsverði til heimila og fyrirtækja. Nú sjáum við svart á hvítu að það stenst ekki. Hér er fyrirtæki sem segir það bara beint út að það muni setja þetta út í verðlagið og hækka rafmagn til heimila og fyrirtækja vegna þess að það eigi að hækka raforkueftirlitsgjaldið. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmanni varð tíðrætt um traust í upphafi ræðu sinnar gagnvart stjórnmálamönnum. Það væri gott að fá hans komment hvað þetta varðar.
Virðulegur forseti. Mjög góð spurning. Við fórum yfir tölurnar í þessu og reiknuðum hvernig þetta dreifðist á milli. Þetta er kostnaður - það er í raun verið að borga fyrir eftirlitsstofnunina sem slíka. Jú, það er 45% hækkun á gjaldinu sem er ákveðin krónutala þegar allt kemur til alls. Ekki 45% hækkun á hverri tengingu til hvers notanda heldur hækkar heildargjaldið sem slíkt um 45%. Því gjaldi er síðan deilt niður á alla notendur. Gjaldið er ekki svo rosalega hátt þegar því er deilt á svona margra notendur. Þeir sem nota mesta orku koma til með að borga mest af því. Við reiknuðum þetta einfaldlega út. Við tökum 80% til hliðar sem stóriðjan myndi borga, 80% af því gjaldi, 20% af því myndu falla á heimilin eða tæplega það. Það yrðu u.þ.b. 100 kr. á ári per mann. Á sama tíma, einmitt út af orkupakkanum, er sá möguleiki að maður geti farið og skipt um birgja og þá eru aðstæður þar sem fólk getur lækkað reikninginn um 30.000 kr. á einu ári með því að skipta frá einum til annars. Þannig að við erum með 30.000 kr. í gróða á móti hundraðkalli í aukinn kostnað. Ég hef engar áhyggjur af þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það var nokkuð athyglisvert, snerist eiginlega um það að hægt væri að lækka orkureikninginn með því að skipta um orkusala. Ég persónulega hef reynt að gera það. Ég kyndi mitt heimili með rafmagni og ég hafði ekki neina lækkun upp úr því. Það fer því tvennum sögum af þessu. Ég held að þetta sé einmitt dálítið kjarni þessa máls, þessi óvissa. Það er ekki hægt að svara því hér hvað rafmagnið kemur til með að hækka hjá notendum. Ég get ekki séð að það standi nokkurs staðar í þessum umsögnum að þetta verði 100 kr. á heimili. Ef það er rétt er bara gott að fá það fram. Það kemur ekki fram. Það segir bara að þetta sé umtalsverð hækkun og hún muni leiða til þess að verðið hækki hjá notendum, bæði heimilum og fyrirtækjum. Það verður [[Forseti hringir.]]því miður að segjast eins og er að það er svo mikil óvissa í þessu. Mörgu er ósvarað. Þetta er einn kjarni málsins, hækkun á rafmagni til heimila og fyrirtækja í landinu.
Virðulegi forseti. Við reiknuðum þetta bara sjálf, með öllum fyrirvörum við það. Að sjálfsögðu væri gott að fá álit frá fleiri aðilum hvað það varðar. Upphæðirnar eru hins vegar þannig, skipt niður á orkuframleiðsluna, að það er ekkert svo erfitt að reikna það út. Og út af þessari spurningu þá finnst mér eiginlega stórkostlega magnað að hv. þingmaður hafi ekki nýtt tækifærið í nefndarvinnunni og spurt um nákvæmlega þetta. Af hverju var ekki spurt um það þá? Okkur fannst það ekkert rosalega erfitt. Við bara tókum töluna, reiknuðum þetta, sáum að þetta var ekkert sérstakt til að hafa áhyggjur af, hundraðkall á ári fyrir heimili eða svo, væri alla vega af þeirri stærðargráðu að við þyrftum ekki að elta það neitt frekar. En hv. þingmaður hefur væntanlega áhyggjur af þessu, hann ætti endilega að prófa að reikna sjálfur.
Hæstv. forseti. Þetta er merkileg ræða sem hér var flutt. Ég vil taka einn punkt út úr þessu, lögveð í þriðja orkupakkanum, áherslu á að styrkja áfram innri markað fyrir raforku og að gripið verði til frekari aðgerða til að tryggja Evrópubúum sjálfbæra, örugga og samkeppnishæfa orku. Orkustefnan er jafnframt tengd 20/20/20-markmiðunum, þ.e. að árið 2020 skuli endurnýjanlegir orkugjafar sjá ríkjum fyrir a.m.k. 20% orkuþarfarinnar, orkunýtni aukin um 20% og losun gróðurhúsalofttegunda minnkuð um 20%. Þarna er komið þetta hugtak, 20/20/20. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort Íslendingar hafi einhvern hag af því að innleiða orkuöggjöf ESB.
Virðulegi forseti. Þetta er mjög metnaðarfullt markmið hjá þeim en mætti að vera enn þá metnaðarfyllra. Við erum náttúrlega búin að ná því markmiði þannig að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að við þurfum að leggja út í eitthvað til að ná því. En varðandi af hverju væri gott að taka þetta upp er ýmislegt annað sem ég fór yfir, t.d. neytendaverndin sem er í þessum orkupakka. Það er aðskilnaðurinn á milli dreifingar og framleiðslu sem býður upp á ákveðna einokun, eins og gerist t.d. á fjarskiptamarkaði með Símann og Mílu, sá sem ætlar að kaupa Sjónvarp Símans verður að versla við Mílu, getur ekki verslað við einhvern annan. Það er þannig einokun sem er verið að reyna að brjóta upp og er til staðar á mörgum stöðum í Evrópu. Hún er í raun enn þá til staðar á Íslandi líka þannig að huga þarf aðeins að því. Það er sjálfstæða eftirlitið sem einmitt fylgist með því að ekki séu lagðar óeðlilegar hindranir. Það besta sem ég sé í þessu er orkuöryggið og alþjónustan, það er besta viðbótin að mínu mati. Þar er hverju landi fyrir sig gert að setja sér landsstefnu um hvernig eigi að tryggja orkuöryggi um allt landið. Það yrði þá ekki gert með því að vonast eftir orku einhvers staðar annars staðar frá heldur með einhverjum samningi: Viljum við hjálpast að við að tryggja orkuöryggi hérna á milli okkar á þessum svæðum og þá með tengingu þar á milli? Við þurfum það ekki, enda væri það að fara í 800 milljarða kr. fjárfestingu, ekki til að búa til orku heldur til þess að geta flutt orku bara galið, gjörsamlega galið. Enda segja allir aðilar sem koma að hugmyndinni um sæstreng er: Já, við viljum þetta endilega svo lengi sem einhver annar byggir hann, því að við ætlum ekki að leggja 800 milljarða í þetta. En þegar sæstrengurinn er kominn væri æðislegt að geta flutt út orku í gegnum hann. Það hefði verið æðislegt t.d. þegar fyrsta álverið kom hérna ef sæstrengur hefði verið til þá, þá hefðum við fengið miklu betra verð fyrir orkuna í staðinn fyrir [[Forseti hringir.]]að selja hana til mengandi stóriðju. En við höfðum ekki það val þá. Við höfum annað val núna, sem betur fer. Þetta er mjög jákvætt.
Virðulegi forseti. Þetta er allt gott og vel. Ólíkt stærstu aðildarríkjum ESB er Ísland auðugt af hreinni endurnýjanlegri orku. Við kyndum húsin okkar með jarðvarma en ekki olíu og gasi eins og algengt er í löndum innan ESB. Raforkan er í dag ódýrari hér en í flestum löndum Evrópusambandsins. Þá dettur mér í hug: Getum við treyst því að ESB-ríkin muni setja reglur sem henta aðstæðum okkar? Til að hnýta aftan við það eru 62,5% þjóðarinnar á móti þessum pakka. Mér finnst það stundum gleymast í umræðunni.
Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir í greinargerðinni um skilyrði fyrir aðgang að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri segir þar í 7. gr. að kerfisreglurnar skuli þróaðar vegna málefna sem varða net og ná yfir landamæri og markaðssamþættingu og skuli ekki hafa áhrif á rétt aðildarríkjanna til að koma á landsbundnum kerfisreglum sem hafa ekki áhrif á viðskipti yfir landamæri. Það var þarna þegar fyrsti og annar orkupakkinn var innleiddur, þá mátti ekki niðurgreiða raforku beint, þ.e. það mátti ekki borga þessu orkufyrirtæki pening fyrir framleiðsluna. Það mátti aftur á móti í rauninni greiða það óbeint til notandans, það er gert á dreifingaraðilana. Það skiptir ekki máli frá hverjum hann er að nota, niðurgreiðslan kemur óháð því hverjum hann velur að kaupa frá. Við höfum enn þá þann rétt að setja svoleiðis reglur, um niðurgreiðslu milli svæða o.s.frv., til að skapa ákveðið orkuöryggi fyrir landsmenn þannig að ég sé ekkert að þessu.
Herra forseti. Íslensk stjórnvöld hafa nú haft hinn svokallaða þriðja orkupakka til umfjöllunar í níu ár eða svo, á sínum borðum. Nefndir þingsins, utanríkismálanefnd, atvinnuveganefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hafa fjallað um málið og allar hafa þessar nefndir komist að þeirri niðurstöðu að það stæði ekkert í vegi fyrir því að samþykkja þriðja orkupakkann, aflétta eðlilegum stjórnskipulegum fyrirvörum. Í tíð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar snemma árs 2015 var í rauninni lagt fram stjórnarfrumvarp um breytingar á raforkulögum. Þar var tekið fyrsta skrefið í að innleiða hluta þriðja orkupakkans og það áður en búið var að komast að niðurstöðu um innleiðingu hans í sameiginlegu EES-nefndinni. Sem sagt 22. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins frá 2009 nr. 72, um sameiginlegar reglur fyrir innri markað raforku, var innleidd hér á landi tveimur árum áður en sameiginlega EES-nefndin náði saman um innleiðingu. Líkt og bent var á þegar frumvarpið var lagt fram er markmið þessarar tilskipunar að bæta og samþætta samkeppnishæfa raforkumarkaði innan bandalagsins. Lagabreytingin sem gerð var, var við raforkulögin. Þá bættust við ítarleg ákvæði um kerfisáætlun flutningsfyrirtækja. Mælt er fyrir um undirbúning kerfisáætlunar, efnislegt innihald, stöðu í stjórnkerfinu, m.a. gagnvart skipulagsvaldi sveitarfélaga, framkvæmd og eftirfylgni með henni. Er sérstaklega vikið að hlutverki Orkustofnunar við að samþykkja og hafa eftirlit með framkvæmd kerfisáætlunar. Eins og áður segir hafa nefndir þingsins fjallað um þetta mál með ítarlegum hætti. Utanríkismálanefnd lauk umfjöllun sinni 20. september 2016 og með þeirri umfjöllun var sent álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar frá nóvember 2014 og atvinnuveganefndar Alþingis frá október 2014. Í áliti utanríkismálanefndar kemur fram að sú aðlögun sem samið hefur verið um byggir á tveggja stoða kerfi EES-samningsins og er sambærileg því sem samið er um vegna gerða um evrópskt fjármálaeftirlitskerfi. Öll ríki EFTA innan EES tóku síðan ákvörðun í maí 2017, með stjórnskipulegum fyrirvara, um að innleiða skyldi orkutilskipun þrjú. Noregur og Liechtenstein hafa þegar aflétt fyrirvörunum. Í samskiptum við aðrar þjóðir, líkt og í samskiptum okkar á milli sem einstaklinga, skiptir svo miklu máli að við gætum samkvæmni, að við vinnum að ákveðnu verkefni þegar við tökum þátt í að móta það, sérstaklega þegar við óskum eftir því að tekið sé tillit til sérstöðu okkar, eða viðkomandi einstaklings, við setningu á einhverjum leikreglum sem menn ætla að koma sér saman um. Að það sé í allri þeirri vinnu, ekki síst heimavinnunni sjálfri, ekki gefið til kynna annað en að fullur og eindreginn vilji sé til að eiga samvinnu við mótaðilann á grunni þeirra leikreglna sem menn vinna sameiginlega að mótun á. Allar ríkisstjórnir frá 2010, og ekki síður Alþingi, hafa hagað málum sínum með þeim hætti að samverkaþjóðir okkar innan EES, þá fyrst og fremst innan EFTA, hafa staðið í þeirri góðu trú að Íslendingar myndu innleiða þriðju orkutilskipunina. Að Alþingi gengi til verks við að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, að íslensk stjórnvöld myndu ekki grípa í neyðarhemilinn, ef svo má að orði komast. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hafa í huga að það er óumdeilt að Íslendingar og íslensk stjórnvöld, Alþingi, hafa fullan og óskoraðan rétt til að hafna því að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara gagnvart innleiðingu þriðja orkupakkans sem og öðrum tilskipunum sem sameiginlega EES-nefndin, þar sem við eigum sæti, hefur samþykkt að innleiða eftir umfjöllun þjóðþinga, a.m.k. Alþingis; nefnda Alþingis og hér í þingsal, sem eftir þá umfjöllun hafa gefið grænt ljós á að innleiða viðkomandi tilskipun. Neyðarhemillinn er fyrir hendi. Við getum nýtt hann, við gætum nýtt hana í þessu tilfelli ef við teljum að hagsmunum okkar sé betur borgið. En það er hreinn barnaskapur að halda að eftir allt sem á undan er gengið, þar sem öll ríki EES vinna að samræmdum reglum, að það hafi ekki áhrif á samskiptin innan EES. Það er ekki vegna illvilja viðkomandi þjóða í okkar garð heldur fyrst og fremst vegna þess að þegar horft er á söguna, þegar horft er á hvert einasta skref sem íslensk stjórnvöld hafa tekið í málinu, ríkisstjórnir eftir ríkisstjórnir, þingnefndir eftir þingnefndir, hefur aldrei annað verið gefið til kynna en að það væri eindreginn vilji, eftir að við höfum fengið samþykktar aðlaganir og undanþágur, til að innleiða þriðja orkupakkanum. Með það í huga hljótum við auðvitað að missa ákveðinn trúverðugleika. Við missum ákveðið traust, alveg eins og þegar við eigum samskipti við hvort annað eða við vini og félaga og við reynum að koma okkur að niðurstöðu í einhverju máli og við göngum frá fundi í þeirri trú, í þeirri fullvissu að handabandið, það sem við handsöluðum, skuli standa. Ef við stöndum síðan ekki við það þá hljótum við auðvitað að missa ákveðinn trúverðugleika í huga þess sem í hönd okkar tók. Ef við lítum yfir hvað við höfum gert þá tókum við ákvörðun, eða réttara sagt ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tók ákvörðun um það í janúar 2015 að óska eftir því samkvæmt beiðni Landsnets og Landsvirkjunar að hugsanlegur sæstrengur milli Íslands og Evrópu eða þá Skotlands yrði settur á sérstakan lista Evrópusambandsins, PCI. Það var ekki Evrópusambandið sem hafði frumkvæði að því. Það var ekki sameiginlegi EES-vettvangurinn sem hafði frumkvæði að því. Nei, það voru Íslendingar. Það voru Íslendingar sem óskuðu eftir því að sæstrengur frá Íslandi yrði á lista Evrópusambandsins yfir hugsanleg innviðamannvirki. Það var gert undir því fororði að í þeirri ósk fælist engin skuldbinding frá okkar hálfu. Svo er látið í veðri vaka, bæði í nefndaráliti minni hluta utanríkismálanefndar og síðan í einstökum ræðum hér, að það að sæstrengur frá Íslandi sé á lista Evrópusambandsins sé eitthvert dæmi um að Evrópusambandið sé að seilast eftir ódýrri og hreinni og grænni raforku. Það er þvert á móti. Þetta er að frumkvæði Íslendinga. Núna liggur fyrir ákvörðun og ósk um að við verðum ekki lengur á þessum umrædda lista. Eins og ég sagði áðan hafa allar nefndir þingsins sem að málinu hafa komið hafa mælt með samþykkt orkupakkans á árunum 2014 og 2016. Alþingi var sem sagt sammála því mati ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að það færi vel á því að hefja innleiðingu þriðja orkupakkans áður en endanleg ákvörðun um innleiðingu hans lá fyrir á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Allt þetta breytir þó engu um að Alþingi hefur og mun alltaf hafa síðasta orðið þegar kemur að innleiðingu tilskipana af þessu tagi. Það er Alþingis að ákveða hvort aflétta skuli stjórnskipulegum fyrirvara. Þetta er neyðarhemil. Við hljótum að vera sammála um það þó að við getum deilt um ýmislegt. Það verða þó að vera ríkir og miklir hagsmunir í húfi fyrir íslenskt samfélag til að réttlæta það að við nýtum þessa bremsu, að við stígum á neyðarbremsuna. Og er um slíka hagsmuni að ræða þegar kemur að þriðja orkupakkanum? Við erum ekki með neinum hætti að afsala okkur yfirráðum yfir orkuauðlindum. Við erum ekki að undirgangast neinar skyldur um það hvernig, hverjir og hvenær skuli nýta orkuauðlindina. Við munum hér eftir sem hingað til stjórna og taka ákvörðun sjálf, óháð öllu og öllum, á okkar eigin forsendum og út frá okkar hagsmunum. Hagsmunum þjóðarinnar með hvaða hætti við nýtum auðlindina. Við erum ekki að undirgangast skyldur eða gefa loforð um lagningu sæstrengs. Hvort og þá hvenær sæstrengur verður lagður er ákvörðun sem við tökum sjálf á okkar forsendum og verður m.a., nái þau mál sem ríkisstjórnin hefur lagt hér fyrir, háð samþykki meiri hluta Alþingis. Við erum ekki að skuldbinda okkur til að breyta eignarhaldi á helstu og mikilvægustu orkufyrirtækjum landsins, þvert á móti. Við erum ekki að færa umráðarétt eða eignarrétt á orkuauðlindunum, orkufyrirtækjunum eða neinu öðru með þriðja orkupakkanum eða nokkrum öðrum tilskipunum sem innleiddar hafa verið eða munu verða innleiddar í framtíðinni. Það er innbyggt og óaðskiljanlegur hluti af EES-samningnum að skipulag eignarréttarins og þar með nýting hans er og verður á forræði hvers aðildarríkis. Það er óaðskiljanlegur hluti. 125. gr. EES-samningsins. Hún getur ekki verið skýrari. Við Íslendingar ráðum sem sagt nýtingu auðlinda okkar og öllu skipulagi vegna þess hvernig hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hafa búið um málið með lagalegum fyrirvara um lagningu sæstrengs. Hefur verið komið til móts við þá sem haft hafa áhyggjur af því, og ég er einn þeirra, að hér kunni að vera of langt gengið, jafnvel gegn stjórnarskrá. Í því sambandi er þó vert að vitna í bréf Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts frá 10. apríl sl., sem þeir töldu rétt að rita í kjölfar umræðna sem áttu sér stað í þingsal um orkutilskipunina og í fjölmiðlum um þá þingsályktunartillögu sem við ræðum hér. Með leyfi forseta segja þeir orðrétt - og það er skýrt: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“ Herra forseti, skýrara getur það vart orðið. Sú stund kann hins vegar að renna upp að ég telji nauðsynlegt að grípa í neyðarhemilinn af einhverjum ástæðum. Það er þá líklega vegna þess að ríkisstjórn, þingnefndir, íslensk stjórnvöld í heild sinni, hafi brugðist í öllu ferlinu, hafi ekki sinnt heimavinnunni. Ég held því fram að í þessu máli hafi íslensk stjórnvöld einmitt gætt hagsmuna Íslands. Ég held að í tíð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hafi menn einmitt unnið heimavinnuna þegar öll helstu og mikilvægustu skref í þessu máli voru tekin. Allt sem gert var gaf vinaþjóðum okkar og samstarfsþjóðum okkar innan EES til kynna að við myndum innleiða orkutilskipunina með þeim undanþágum og fyrirvörum sem þar eru. Við höfum í rauninni gengið lengra. Það er engin sú hætta. Það eru engir þeir hagsmunir sem verið er að tefla í tvísýnu. Það er ekki verið að tefla í tvísýnu neinum hagsmunum íslensks almennings, þvert á móti. Ef menn taka þá ákvörðun að aflétta ekki hinum stjórnskipulega fyrirvara - ég er einn af þeim sem höfðu miklar efasemdir um alla þessa tilskipun og spurði mig spurninga sem ég leitaði síðan svara við með ýmsum hætti. Ég hafði áhyggjur af því hvort þetta hefði áhrif á samkeppnishæfni íslensks samfélags, samkeppnishæfni fyrirtækja og samkeppnishæfni heimilanna vegna þess að þetta gæti haft áhrif á orkuverð. Ég hafði áhyggjur af því að við værum hugsanlega að framselja eitthvert vald til yfirþjóðlegrar stofnunar sem við ættum enga aðkomu að. Þessar áhyggjur voru raunverulegar og þess vegna skil ég mætavel þegar margir í þessum þingsal og margir landsmenn hafa áhyggjur af því sem við erum að gera. Það eru auðvitað dæmi um það frá fyrri tíð, sérstaklega á því tímabili þegar Íslendingar sóttust eftir að gerast aðilar að Evrópusambandinu, að hagsmunagæslu okkar var ekki sinnt með nægilega góðum hætti innan EES. Það breyttist og menn byrjuðu að vinna heimavinnuna og gæta hagsmuna lands og þjóðar. Nú höfum við vonandi gengið þannig fram að hinn lagalegi fyrirvari er saumaður inn í þessa þingsályktunartillögu og í rauninni í lagafrumvarp sem liggur fyrir frá hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Niðurstaðan er sú að við erum ekki að fórna neinum hagsmunum. Við erum hins vegar að efna þau loforð, þau vilyrði sem við höfum gefið. Það er enginn lögfræðilegur vafi, herra forseti, á því að allt sem við erum að gera stenst stjórnarskrárákvæði, sem skiptir máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því að í ræðunni kom hann inn á það að við þyrftum að gæta þess í samvinnu og samskiptum, bæði við önnur ríki og við einstaklinga, að gæta samkvæmni í allri vinnu og að vinna á grunni þeirra leikreglna sem miðað var að. Þeir sem við erum að semja við hafi staðið í þeirri góðu trú að Ísland myndi innleiða og ekki grípa í neyðarhemilinn. Neyðarhemillinn er hver? Er það bara ef við förum eftir samningnum og nýtum þær heimildir sem þar eru til að fara með málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, en fyrirvararnir ekki? Eru þeir ekki neyðarhemill líka ef við höfum gefið það til kynna að við myndum innleiða orkulöggjöfina, þriðja orkupakkann, en setjum samt fyrirvara við hana?
Herra forseti. Ég er ekki alveg klár á því að ég skilji spurninguna en ég ætla að reyna. Við erum að setja lagalegan fyrirvara ef hv. þingmaður er að vísa til hans. Það er auðvitað gert í samráði og það liggja meira að segja fyrir yfirlýsingar frá samstarfsþjóðum okkar, bæði innan EES, sameiginlegu EES-nefndarinnar, og ekki síður sem skiptir máli líka í mínum huga, þessum vinaþjóðum okkar sem eru í EFTA og eiga aðild að EES. Eina sem ég er að segja er að þegar við eigum samskipti - við getum tekist á við vinaþjóðir okkar og við eigum að gæta hagsmuna okkar, ekki þeirra, það er auðvitað á okkar forsendum - verðum við líka að gæta að einhverri samkvæmni. Við erum búin að taka öll skref með þeim í þessu ferli, í hverju einasta skrefi höfum við verið samstiga þeim [[Forseti hringir.]]og aldrei gefið annað til kynna en að við myndum leika leikinn [[Forseti hringir.]]til enda. Þá segi ég: Ef menn ætla að grípa í neyðarhemilinn skulum við a.m.k. ekki vera svo barnaleg [[Forseti hringir.]]að halda að það hafi engin áhrif á samskipti [[Forseti hringir.]]okkar við aðrar þjóðir.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Já, ég er að tala um þessa fyrirvara sem er búið að gefa til kynna að liggi ljósir fyrir og öllum liggi ljósir fyrir. Ef þeir eru lagalegir eru þeir skrifaðir í lög. En þeir hafa ekki verið skrifaðir í lög. Þeir eru á formi yfirlýsinga. Hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Birgir Ármannsson, lýsti því í ræðu áðan að þetta væri á formi yfirlýsinga. Ég kalla eftir því að þingmaðurinn upplýsi mig um það, ef við ættum að gæta hagsmuna okkar með þessum fyrirvörum, hvers vegna það er ekki sterkara að við gerum það inni í sameiginlegu EES-nefndinni. Ef yfirlýsingar samstarfsþjóða okkar þar eru á þá leið að þetta sé það sem þær séu tilbúnir að sætta sig við af okkar hálfu, af hverju ætti það ekki að vera auðsótt mál að setja þessa fyrirvara inn í samkomulagið?
Herra forseti. Hinir lagalegu fyrirvarar verða auðvitað settir inn í reglugerð sem gefin verður út á grundvelli þeirrar þingsályktunartillögu sem við ræðum hér. Auk þess liggur fyrir, hv. þingmaður, frumvarp, stjórnarfrumvarp á þskj. 1253, um breytingu á raforkulögum. Samhliða því er síðan þingsályktunartillaga þar sem kemur skýrt fram að við ætlum að haga okkar málum með þeim hætti að hér verður ekki lagður sæstrengur nema með samþykki meiri hluta Alþingis. Þarna er a.m.k. lagalegur fyrirvari skráður, hv. þingmaður, og verður síðan færður til bókar í þeirri reglugerð sem hv. þingmaður er að taka þátt í að afgreiða, þeirri þingsályktunartillögu - ég vona að hann sláist í för með okkur og afgreiði þingsályktunartillöguna með jákvæðum hætti. Þetta verður fært til bókar í þeirri reglugerð sem verður gefin út á grundvelli þeirrar þingsályktunartillögu sem hér liggur frammi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er nú svo að ein meginröksemd stjórnarliðanna og meðreiðarflokka þeirra í baráttunni fyrir innleiðingu orkupakkans er sú að innleiðingin hafi enga þýðingu fyrir Ísland. Að sama skapi heyrum við í ræðu hv. þingmanns ótta um hvaða afleiðingar það hafi fyrir okkur Íslendinga ef Alþingi hafnar innleiðingu orkupakkans. Það má því segja að þessi afstaða þýði í raun að Alþingi afsali sér þeim rétti að geta hafnað ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar nema þá hugsanlega í einhverjum neyðartilvikum, þó að í raun og veru ekkert í 102. gr. í EES-samningnum gefi kynna til kynna að svo sé. [[Forseti hringir.]] Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Eigum við að láta stjórnast af pólitískum ótta?
Herra forseti. Ég ætla ekkert að gleðja þig sérstaklega með því að vera stuttorður en svarið er auðvitað stutt: Nei, hv. þm. Birgir Þórarinsson. Það er enginn hér sem talar fyrir því að við eigum að láta stjórnast af pólitískum ótta. Hvers konar hugmynd er það? Ég er bara að segja, hv. þingmaður, að við erum ekki það barnaleg í mannlegum samskiptum að halda eftir að hafa farið í gegnum þetta ferli - undir m.a. forystu ríkisstjórnar hv. þingmanns og núverandi formanns Miðflokksins, öll meiri háttar skref í þá átt voru tekin þá - að það hafi ekki einhver áhrif á samskipti okkar við aðrar þjóðir, a.m.k. þær sem standa okkur næst og eru í EFTA. Það er það eina sem ég er að segja, hv. þingmaður. Það er annað mál hvort hann óttast það eða ekki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hlustaði gaumgæfilega á ræðu hv. þingmanns. Það kom berlega í ljós að hann óttast mjög pólitískar afleiðingar þess að við samþykkjum ekki þessa innleiðingu. Ég er alveg hjartanlega sammála honum í því að við eigum ekkert að láta stjórnast af pólitískum ótta en ég gat ekki annað heyrt á hv. þingmanni en að hann léti einmitt pólitískan ótta stjórna sér í málinu. Ef svo er ekki getum við farið hina lögformlegu leið, hv. þingmaður, að nýta okkur 102. gr. í samningnum, að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina og fá þar niðurstöðu, sem við getum vonandi unað við, og varanlega undanþágu. Hv. þingmaður, það eru þversagnir í ræðu þinni. Ég ætla bara að segja alveg eins og er: Þú óttast þessar afleiðingar - og þær eru pólitískar - en þú ert ekki tilbúinn til að nýta sér þá lögformlegu leið sem við höfum í samningnum.
Ég vil minna hv. þingmenn á að gæta að réttum ávarpsorðum.
Herra forseti. Hv. þm. Birgir Þórðarson hefur ekki hlustað vel á ræðu mína. Ég var einmitt að rökstyðja að það eru engin efnisleg rök fyrir því að hafna því að innleiða orkupakkann vegna þess, þvert á það sem haldið hefur verið fram í villandi málflutningi, m.a. hv. þingmanns, að við erum ekki á neinn hátt að afsala okkur neinum þeim hagsmunum sem gefa tilefni til þess að ganga þannig fram í samstarfi innan EES eins og lagt er til. Við erum ekki að afsala okkur yfirráðum yfir orkuauðlindunum. Við erum ekki að taka neina ákvörðun um lagningu sæstrengs eða undirgangast neinar slíkar skuldbindingar. Við erum ekki að taka neina ákvörðun sem hefur áhrif á það hvernig við stjórnum eignarhaldi eða nýtingu á orkuauðlindunum - þvert á það sem er sagt eða látið í veðri vaka í þessum þingsal og utan þings. Þess vegna segi ég: Það eru engin efnisleg rök [[Forseti hringir.]]sem standa undir því að hafna því að innleiða þriðja orkupakkann.
Virðulegur forseti. Það er merkilegt að hlusta á það að menn ræði töluvert hv. þingmenn sem eru ekki hér í salnum. Svo að ég ætla að taka upp þann sið. Fyrr í dag hélt hv. þingmaður því fram að fyrirvarinn væri í raun og veru yfirlýsing, yfirlýsing íslenskra stjórnvalda, og það sem meira er, hann nefndi einnig að EFTA-ríkin væru með þennan fyrirvara, bara með öðru orðalagi. Ég skil það sem hv. þm. Óli Björn Kárason fer með núna þannig að fyrirvarinn birtist einna helst í því sem stendur í 1. gr. lagafrumvarpsins sem við vorum að ræða áðan, birtist í stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Er það fyrirvarinn? Er það stefnan?
Herra forseti. Á grundvelli þessarar þingsályktunartillögu, nái hún fram að ganga sem ég vona, er gefin út reglugerð. Það er tilkynnt til sameiginlegu EES-nefndarinnar með hvaða hætti við ætlum að innleiða, með lagalegum fyrirvörum, sem við undirbyggjum síðan m.a. með breytingu á raforkulögum sem ég vék að í einhverju andsvari áðan. Þetta er ekkert mjög flókið. Það eru auðvitað útúrsnúningar og verið að vekja upp einhverja tortryggni um það sem kallast lagalegur fyrirvari. Þetta vefst ekkert fyrir mönnum í Noregi. Þetta vefst ekkert fyrir mönnum í Liechtenstein. Þetta vefst ekkert fyrir mönnum í Brussel en þetta vefst fyrir einhverjum hér inni. Það er bara vegna þess að það er eitthvað annað sem hangir á spýtunni en hv. þingmaður vill vera láta.
Hæstv. forseti. Það er ekkert annað sem hangir á spýtunni hjá mér en að reyna að fá botn í það hvað sé lagalegur fyrirvari þegar við erum að ræða hér þingsályktunartillögu. Það er aðalspurningin. Það sem hefur fram komið í dag er að lagalegur fyrirvari sé í raun kannski ekkert annað en pólitísk yfirlýsing stjórnvalda og það sem meira er, af því að maður er að nefna öll þessi EFTA-lönd og yfirlýsingu þeirra, við erum svo sem aðilar að EFTA og ekkert að því, það er líka pólitísk yfirlýsing. Það er ekki lagalegur fyrirvari. Stefna stjórnvalda er heldur ekki lagalegur fyrirvari nema við sjáum það einhvers staðar skriflegt og með augljósum hætti hvað í því felst.
Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég er ekki alveg klár á að ég skilji hvert hv. þingmaður er að fara. Ég hef staðið í þeirri trú að það væri almennt ljóst í hugum flestra á Íslandi hvað felst í orðinu lagalegur fyrirvari. Fyrirvarinn byggist á lögum.
Hvaða lögum?
Við erum núna t.d. að færa í lög - hv. fyrrverandi utanríkisráðherra á nú að vita hvernig við innleiðum tilskipanir og með hvaða hætti o.s.frv. þannig að ég þarf ekki að fara yfir það - reglugerð þar sem hinn lagalegi fyrirvari kemur fram, m.a. á grundvelli þeirra breytinga sem við erum að gera á raforkulögum og eru í frumvarpi sem liggur hér frammi og verður vonandi tekið til afgreiðslu í komandi viku. Menn geta haldið áfram að ræða hér um hvað felst í lagalegum fyrirvara og kannski er efni til þess að menn fái bara fyrirlestur frá betri manni en mér um hvað felst í lagalegum fyrirvara. Ég veit alveg hvað ég er að gera þegar ég er að undirrita t.d. samning með lagalegum fyrirvara. [[Forseti hringir.]]Ég veit alveg hvað felst í yfirlýsingu um lagalega fyrirvara almennt í mannlegum samskiptum og svo sem samskiptum við þjóðir.
Hæstv. forseti. Einn af fræðimönnunum sem komu fyrir utanríkismálanefnd sagði að þessi lagalegi fyrirvari væri bara til heimabrúks. Það er ekki svo gott ef það er niðurstaða fræðimanna að hann sé bara til heimabrúks. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga ef ég kem þeim að. Í fyrsta lagi hvort hann hafi ekki smááhyggjur af því að þau skref sem við höfum verið að taka undanfarið og þetta skref líka þýði að við séum smám saman að taka skrefið til fulls inn á hinn sameiginlega evrópska orkumarkað. Ég hef áhyggjur af því að þetta sé liður í því og þess vegna er ég svona varkár í þessu öllu saman. Ekki síst vegna þess að á síðasta ári þá sáum við það að Frakkar eru við það að láta undan kommisjóninni í Brussel líklega, kröfum þeirra um að skipta upp frönskum ríkisorkufyrirtækjum. Brusselvaldið hefur pínt Frakka í mörg ár til að reyna að skipta þeim upp. Þess vegna spyr maður hvort það sé ekki áhyggjuefni ef við erum smám saman að taka skref í þá átt. Ég er ekki að segja að við séum að taka skrefið til fulls núna en þetta gæti verið eitt lítið skref í þá átt. Á endanum, eftir orkupakka fjögur, fimm eða sex, séum við komin þangað.
Herra forseti. Ég er satt að segja dálítið hissa á þessari fyrirspurn vinar míns, hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar frá Sauðárkróki, því að við erum báðir þaðan. Þetta eru skref sem hv. þingmaður tók og leiddi okkur inn í. Ég hygg, ef ég fer rétt með og man, að hann hafi a.m.k. ekki í ráðherratíð sinni haft áhyggjur af því þegar komist var að þeirri sameiginlegri niðurstöðu EES-ríkjanna að það ætti að flýta innleiðingu þriðja orkupakkans. Ég hef ekki sömu áhyggjur, hæstv. forseti, og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. Við ráðum ferðinni. Við munum vinna að því, og það er þegar tekið til við að vinna að fjórða orkupakkanum, að greina hagsmuni okkar Íslendinga, hvar þeir liggja o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Það gerum við á okkar forsendum eins og við höfum alltaf gert og eigum að gera. Við gætum hagsmuna Íslendinga og það hefur svo sannarlega verið gert í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Það er frekar leiðinlegur siður hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni að svara yfirleitt út í hött eða með einhverjum skætingi. En það er nú bara hans taktík hér í þingsal.
Þetta var nú illa sagt.
Á þeim árum sem ég var ráðherra og hv. þingmaður var að vísa til þá var reynt að semja um undanþágur frá þessu ferli öllu saman en þær því miður fengust ekki. Það fengust einhverjar undanþágur sem skipta voðalega litlu máli. Þess vegna erum við komin af stað í dag með að þurfa að segja nei við þessu. Það er rangt sem hv. þingmaður hefur sagt að einhverju hafi verið lofað. Hver lofaði Norðmönnum að innleiða þennan pakka? Ég veit ekki hver það var. Það er enginn sem ég þekki. Hv. þingmaður sagði það hér áðan. [[Gripið fram í.]] Mig langar að spyrja þingmann hvernig honum dettur það í hug að gera lítið úr flokkssystur sinni, Ragnheiði Elínu Árnadóttur, sem flutti frumvarp árið 2015, frumvarp sem var flutt í framhaldi af raforkulögunum sem voru samþykkt 2013 varðandi kerfisáhættu fyrir Ísland. Ætla þingmenn að koma hér núna og segja að það sé rangt að frumvarpið hafi verið flutt til þess að fylgja eftir lögum frá 2003? Og hvað sagði ráðherrann í ræðu sinni? Að það væri ekki grundvallarástæða að koma með þessi lög, orkupakkinn sem nú er um að ræða. [[Forseti hringir.]]Er þingmaðurinn að segja að þáverandi ráðherra hafi sagt ósatt í ræðustól þegar hún sagði að þetta væri ekki grundvallarástæðan fyrir því að breyta lögunum? … flett upp ræðunni.
Herra forseti. Það er hægt að snúa út úr orðum mínum með ýmsum hætti og þetta var dálítið snjallt. Ég var ekki að gera lítið úr flokkssystur minni með neinum hætti. Ég var ekki að gera það tortryggilegt með neinum hætti eða gagnrýna það að hér hafi raforkulögum verði breytt árið 2015 undir forystu þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þingmaður sat í og var utanríkisráðherra og tók þátt í að móta þriðja orkupakkann með þeim hætti sem liggur nú fyrir. [[Gripið fram í.]]Við skulum ekki gleyma því og verum ekki með útúrsnúninga. Ég var ekki að gera það tortryggilegt, ég var að minna á að það var sameiginleg ákvörðun ríkisstjórnar hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að taka þessi skref. [[Gripið fram í.]]Ég held að það hafi verið skynsamleg skref. [[Gripið fram í.]]Ég, hv. þingmaður, sagði aldrei að við hefðum lofað Norðmönnum einhverju, að við hefðum lofað. Ég var bara að segja … [[Skoðaðu ræðuna þína.]]- Forseti, er ekki í lagi að ég fái að hafa orðið?
Þingmaðurinn hefur orðið.
Það liggur eitthvað illa á hv. þingmanni. Það eina sem ég sagði var að í samskiptum okkar í sameiginlegu EES-nefndinni, við Norðmenn, við Liechtenstein og [[Forseti hringir.]]við Evrópusambandið, gengum við fram með þeim hætti að þeir gátu og máttu standa í góðri trú um að við myndum fylgja málinu alla leið, máli sem hv. þingmaður leiddi lengst af.
Herra forseti. Ég velti fyrir mér hversu lengi við eigum að standa í þessari umræðu í dag. Einhvern orðróm heyrði ég um að hún ætti að vera jafnvel fram yfir miðnætti en mér finnst það eiginlega ekki skynsamlegt. Hér eru sárafáir að fylgjast með, flestir á annarri ræðu sinni og margt komið fram. Við eigum býsna langa og erfiða daga fyrir höndum, bæði í nefndum og í þingsal. Það er því langbest að við reynum að finna eitthvert skynsamlegt form á þetta. Ég beini því til forseta að leitast við að ná sátt meðal þingflokka um með hvaða hætti við höldum þessari umræðu áfram og hversu lengi.
Herra forseti. Það er mikilvægt fyrir okkur þingmenn að fá að vita hvenær þingfundi á að ljúka. Hvenær ætlar forseti að ljúka þessum þingfundi? Vissulega var samkomulag um að hér yrði kvöldfundur. En hversu langur á hann að vera? Það þurfum við að fá að vita. Klukkan níu í fyrramálið hefjast nefndafundir og við þingmenn þurfum að fá tækifæri til að skipuleggja vinnu okkar. Ég óska eftir því að forseti upplýsi um það hversu lengi þessi þingfundur á að standa.
Forseti spyr: Hafa þingmenn rætt það sín á milli hversu lengi þeir vilji að þingfundur standi? Kannski væri ágætt að þingmenn gerðu það og kæmu með einhverjar tillögur.
Virðulegi forseti. Þegar maður heyrir að það eigi að fara fram yfir miðnætti, einmitt þegar nefndafundir verða tiltölulega snemma í fyrramálið - kannski ekkert rosalega snemma miðað við ýmsa aðra sem mæta í vinnu - leiðir maður hugann að því að við erum ekki undir neinni vinnulöggjöf um hvíldartíma eða neinu því um líku. En það mætti samt alveg íhuga það. Ef á að byrja nefndafundi um níu ættum við ekki að vera mikið lengur en til miðnættis. Það er alla vega uppástunga mín, ekki að það hafi verið rætt neitt sérstaklega fram og til baka, alla vega ekki svo ég viti til. En það er a.m.k. mín hugmynd. Ég tek því undir hvatningu þeirra þingmanna sem hafa komið hingað að ekki verði næturfundur. Það er alger óþarfi, enda eru líka löng og ströng nefndastörf núna á næstu dögum og ég hef engan áhuga á að vera einhver uppvakningur á þeim nefndafundum, enda er farið yfir mjög mikilvæg og stór mál á þeim fundum og maður þarf að fylgjast mjög vel með gestum sem koma með athugasemdir. Maður hefur séð eftir svona langa daga að sumir nefndarmenn depla stundum kannski aðeins augunum [[Forseti hringir.]]þegar það er sem erfiðast að vinna.
Forseti bendir á að vinnulöggjöfin talar um 11 klukkutíma hvíld en þó er það þannig að ef þess er krafist geta menn mætt fyrr en þeir fá borgað tvöfalt.
Ekki þingmenn.
Þingmenn fá ekki borgað tvöfalt, að vísu. Það er rétt.
Herra forseti. Ég vil taka undir þá hvatningu sem sett hefur verið fram, af hálfu hv. þingmanna Loga Einarssonar og Oddnýjar Harðardóttur, um að þessum fundi verði frestað á skynsamlegum tíma. Þau hafa teflt fram góðum og gildum ástæðum, m.a. þeim að mikil verkefni bíða í nefndum í fyrramálið. Til að mynda var boðaður fundur í atvinnuveganefnd klukkan níu og þar bíða mikil og stór mál. Því til viðbótar vil ég bæta að komið hafa fram nýjar upplýsingar varðandi orkupakkamálið sem við höfum verið að ræða, sérstaklega þennan svokallaða lagalega fyrirvara sem er nú komið stórt spurningarmerki við. Það myndi þá gefa aukið rými til að fjalla nánar um það mál.
Herra forseti. Bara til að taka undir það sem hefur verið sagt væri allt í lagi að takmarka okkur við einhvern hóflegan tíma. Það hefur þótt málefnalegt að vera ekki öllu lengur en til miðnættis og jafnvel þótt skemur væri. Nú vitum við að takmörkun á svefni hefur ýmis slæm áhrif á okkur mannfólkið. Við verðum gleymnari. Við gerum fleiri mistök. Auk þess eigum við kannski erfitt með að halda röksemdafærslum í lógísku framhaldi og við vitum að slíkt má eiginlega ekki henda á Alþingi. Það er mikilvægt að við séum öll alveg bráðskörp. Ég myndi því leggja til, sé samhugur um það, að ljúka þingfundi ekki öllu seinna en á miðnætti. Það væri ágætt.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir orð þeirra þingmanna sem komið hafa upp á undan mér. Af því að hv. forseti kallaði eftir tillögu áðan ætla ég - í ljósi þess hversu margir eru á mælendaskrá sem manni sýnist hafa raunverulegt efnislegt innlegg sem maður telur að viðkomandi þingmenn eigi eftir að koma frá sér - að gera að tillögu minni að við fundum til kl. 11 og höfum þá tíu tíma fram að nefndarfundi. Í mínu tilfelli á ég eftir að keyra upp á Akranes og til baka og ég veit að margir aðrir þurfa að taka dágóðan tíma í akstur. Ég held að skeiki ekki öllu hvort það verður kl. 11 eða 12 hvað mælendaskrána varðar. Það hafa auðvitað komið fram það mörg atriði að ég held að mönnum geti nýst ágætlega sá tími sem gæfist til að vinna gögn í þingmenn.
Herra forseti. Ég verð að lýsa yfir ánægju með hæstv. forseta og hvernig hann bar fram tillögu sína um að þeir þingmenn sem hér hafa áhyggjur af kollegum sínum, að þeir fái ekki nægan svefn, komi þá með tillögur að lausn í málinu. Mér finnst þetta eftirtektarverð frammistaða hjá forseta og mig langar að hrósa forseta fyrir að bjóða okkur að koma með tillögur að lausn. Þeir sem þurfa að aka klukkustund fram og til baka til og frá vinnu, t.d. upp á Akranes, eins og hæstv. 1. varaforseti Guðjón S. Brjánsson - ég myndi segja að það mætti þá ekki ljúka hér störfum seinna en um kl. 11. Þá er sá hv. þingmaður kominn heim til sín um 12 og þarf að leggja af stað aftur klukkan hálfátta eða átta [[Forseti hringir.]]til að mæta í fyrramálið. Þá erum við að tala um sjö, átta klukkustunda hvíld sem ég held að sé í samræmi við lýðheilsumarkmið.
Virðulegur forseti. Ég verð aðeins að gera athugasemd við ræðu hv. þm. Smára McCarthys áðan. Hann talaði um að röksemdafærsluhæfni fólks færi hrakandi eftir því sem liði á kvöldið. Ég held reyndar að það breyti engu hvort klukkan sé átta að kvöldi eða tvö að nóttu. Röksemdafærslur Miðflokksins eru jafn aumar fyrir því . Ég tek jafnframt undir hól hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur í garð sitjandi forseta. Lausnin á þeim langa kvöldfundi sem fyrir höndum er er ósköp einföld: Að fækka t.d. Miðflokksmönnum á mælendaskrá - að flytja sömu ræðuna aftur og aftur - [[Gripið fram í: Hvað er þetta?]]gæti stytt fundinn talsvert og myndi ekki gera málið neitt síðra hér í þingsal.
Herra forseti. Ég er komin hingað til að taka undir ósk - ég held að rétt sé að kalla það bara kröfu - þeirra þingmanna sem hafa komið hingað upp og talað um að það sé ótækt að við höldum áfram einhverjum næturfundi. Málið er í þeim hnút sem það er, ekki endilega vegna framgöngu Miðflokksmanna sem eru bara að nýta sér rétt sinn til að ræða mál, heldur vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa setið á þessu máli eins og ormur á - ég segi gulli, sumir segja eitthvað annað - í lengri tíma. Nú er komin pressa. Ég sat á skrifstofunni og var að fara yfir þau mál, sem skipta hundruðum, sem sitja núna í nefndum og er ekki enn búið að taka ákvörðun um hvort eigi að klára eða í hvaða farveg þau fari. Og stjórnarflokkarnir tala enn þá um að þeir ætli að klára þingstörf á hefðbundnum tíma. Þetta mun ekki nást. Við þurfum að vera af fullum krafti. Núna tala ég kannski gegn því að vera með kvöldfundinn en nefndastörfin skipta máli. Þessi mál skipta gríðarlega miklu. Það er ótækt að hér sé svefnvana þing í fyrramálið að taka þátt í nefndastörfum um hin ýmsu mál sem þar eru. Þetta mál verður bara að hafa sinn gang og ég mæli [[Forseti hringir.]]sterklega gegn því að fundi sé haldið áfram fram yfir miðnætti í kvöld.
Herra forseti. Ég verð að hluta til að taka undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni um að kannski hafi ekki verið rosalega mikið um sterk rök frá Miðflokknum í kvöld. En sú hætta er eigi að síður til staðar að þau versni. Við megum alls ekki við því. Þar að auki er líka hættulegt að okkar rök versni um leið. Þetta eru góðar ástæður fyrir því að vera ekki langt fram á kvöld. Því er kannski við þetta að bæta úr því að hv. þingmaður - nú er ég orðinn það þreyttur að ég man ekki nöfn lengur - nefndi fjölda mála sem er í nefndum. Nú er ég búinn að vera með nokkur mál sem komin eru drög að nefndarálitum inni í nefndum, í einu tilfelli í marga mánuði, í tveimur öðrum tilfellum a.m.k. ansi lengi. Þessi mál mætti alveg afgreiða og í rauninni stendur ekki á öðru en að formenn nefnda hjálpi okkur að koma málunum út þannig að þau geti farið áfram í þinglega meðferð.
Herra forseti. Mér finnst mikilvægt að við fáum að vita hvenær þessum þingfundi á að ljúka. Við þingflokksformenn samþykktum kvöldfund. Það var aldrei talað um næturfund. Ég vil gjarnan fá staðfestingu á því að hér verði bara kvöldfundur og það er sjálfsagt að standa hér vaktina fram undir miðnætti. En ég vil gera athugasemdir við ræðu hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar. Við getum ekki ætlast til þess að fólk beri virðingu fyrir Alþingi þegar við sjálf getum ekki borið virðingu fyrir því sem er að gerast hér og hvert fyrir öðru. Af næstu tíu mönnum á mælendaskrá eru þrír Miðflokksmenn. Við munum aldrei ná þeim tíu fyrir miðnætti og athugasemd hv. þingmanns var algjörlega óþörf undir þessum kringumstæðum.
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég geta þess að umræðan kemur mér töluvert á óvart. Það var rætt á fundi þingflokksformanna í gær og forseti tilkynnti um það í dag að heimild væri fyrir því að vera hér fram á kvöld. Ég geri ráð fyrir að allir sem eitthvað þekkja til starfa þingsins viti að það getur þýtt fund fram á nótt ef umræður dragast á langinn. Nú er það svo að með einhverju skipulagi væri hægt að stytta þessa umræðu, draga úr fjölda ræðumanna frá einstökum flokkum ef svo ber undir. Ef það er ekki hægt sé ég ekkert að því að við séum hérna fram yfir miðnætti og eitthvað fram á nótt, ef það verður til þess að halda samfellu í umræðunni. Ef menn treysta sér ekki til að vera hér lengur myndi ég leggja til að umræðan um málið héldi áfram á morgun í þinginu. Þá yrðu einhverjar breytingar á nefndastörfum þannig að við næðum að taka málið í samfellu í einhverja umræðu. [[Forseti hringir.]]En ég geri ráð fyrir að þingflokksformenn hafi, eins og ég, tekið eftir því hvernig umræðan var um þetta í gær og ég varð ekki var við neinar athugasemdir af því tagi sem hér eru hafðar uppi nú í kvöld.
Herra forseti. Ef fólk hælir sér um of fær það það gjarnan í andlitið aftur. Mig langar að rifja upp orð forseta þingsins í vetur þegar hann hrósaði framgangi mála, þetta kæmi allt svo þétt og skipulega frá stjórninni, fleiri mál væru afgreidd en vanalega. Mig langar að taka undir með hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson þegar hún bendir á að þetta mál er búið að þvælast fyrir ríkisstjórninni í fleiri mánuði. Það hefði fyrir löngu verið hægt að koma því inn, t.d. án þessara fyrirvara og með því einfaldað málið. Nú get ég ekki betur séð en að stjórnarflokkarnir séu að fá þetta dálítið í andlitið og þeir bera á endanum ábyrgð á því ef allt er komið í hönk og við náum ekki að afgreiða merkileg mál fram á vorið.
Virðulegur forseti. Fyrst vil ég gera orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur að mínum hvað varðar undarlega ræðu hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar áðan en geri svo sem ekki meira með hana. Það er orðið nokkuð ljóst að mælendaskráin er ekki að fara að klárast á einhverjum forsvaranlegum tíma innan sólarhringsins. Auðvitað var rætt um kvöldfund á fundi þingflokksformanna. Ég ætla ekki að kalla það einhverjar hótanir en það eru þó einhverjar meldingar sem hægt er að lesa í gegnum orð hv. þm. Birgis Ármannssonar, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, um að þingmenn verði látnir tala inn í nóttina ef þeir láta ekki að stjórn. Það er auðvitað ekki góð byrjun á þessu kvöldi því að hér er næsti ræðumaður Miðflokksins að koma í fyrstu ræðu. Og af þeim þremur þingmönnum af næstu tíu á mælendaskrá, sem eru fulltrúar Miðflokksins, eru tveir í sinni fyrstu ræðu. Ég skil því eiginlega ekki hvaða skilaboð er verið að senda inn í umræðuna.
Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og hv. þm. Bergþórs Ólasonar um orð hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar. Þau áttu ekki við. Það hefur verið mjög góð umræða og mjög þörf sem skýrir hvaðan áhyggjurnar koma af þessu máli og mjög gott að hafa getað svarað þeim. Við höfum loksins fengið tíma til að svara þeim áhyggjum og við þurfum að gera það. Ef sömu rök eiga að vera núna um samfellu eða eitthvað því um líkt, sem dregur okkur fram yfir miðnætti þá áttu þau náttúrlega við í gær þar sem við hættum hálftólf. Fundur á morgun til að halda samfellu í þessu? Í fínu lagi, alla vega mín vegna. Eins og hv. þingmaður Hanna Katrín Friðriksson benti á áðan eru hundruð mála í nefndum sem þarf að sinna. Það eru rúmlega 100 stjórnarmál og um 100 þingmannamál. Við þurfum líka nefndavinnu og ekkert óeðlilegt að fara langt fram yfir miðnætti á þessum skorputímum þegar fer að nálgast þinglok. [[Forseti hringir.]]En núna erum við að reyna að klára mál úr nefnd.
Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp út af ræðu hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar. Þegar þingmaðurinn talar um hábjartan dag og veit að margir eru að horfa er hann talsmaður frelsis, lýðræðis og jafnréttis en þegar skyggja fer kemur hann hingað og vill ekki að leyfa þingmönnum að tala. [[Gripið fram í: Algjörlega …]]Ég kalla hins vegar eftir því að þingmaðurinn komi í ræðu í þessu máli og upplýsi okkur um það hvers vegna honum finnist núna allt í lagi að markaðsvæða raforkuna, að flokkur hans skuli vilja taka þau skref að markaðsvæða raforku á Íslandi. Það væri nær að útskýra það fyrir okkur í staðinn fyrir að reyna að taka orðið af okkur hinum.
Herra forseti. Út af orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar um að þingflokksformenn hefðu getað gert sér hlutina ljósa viðurkenni ég að ég er ekki sérstaklega reynslumikil í árum þegar kemur að þingstörfum. En ég er heldur ekki skyggn. Staðan er sú að á fundi þingflokksformanna á mánudaginn var talað um, eða gefið undir fótinn með, að það þyrfti að vera fram á kvöld á mánudegi og fram á kvöld á miðvikudegi ef svo bæri undir. Það var farið fram á kvöld á mánudegi, til miðnættis. Og það er náttúrlega ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir að þá meini menn það líka á miðvikudeginum. Ég átta mig ekki á muninum þarna á milli. Staðreyndin er sú að sjálf myndi ég vilja klára málið sem fyrst en svona eru leikreglurnar og við þurfum að spila eftir þeim. Annað er bara algjörlega ótækt. Það eru gríðarlega mikilvæg nefndastörf fram undan. Ég veit ekki af hverju ég er að tala fyrir þessu nefndastarfi. Það eru meira og minna stjórnarmál sem eru þar í einni hönk. En svona er maður, samviskusemin uppmáluð. Ég segi bara þetta, svo ég vitni í ágætan félaga, þingmann Pírata, Smára McCarthy: Skipulagsleysi stjórnarflokkanna skapar ekki neyðarástand sem stjórnarandstaðan ber ábyrgð á.
Hæstv. forseti. Auðvitað hefði verið hægt að flytja ýmsar ræður um málið á þeim tíma sem hefur farið í að ræða fundarstjórn forseta. Það hefði verið hægt að stytta mælendaskrána ef umræðan hefði gengið sæmilega greitt fyrir sig. Ég segi bara að ég hlakka til þeirrar umræðu sem á eftir að eiga sér stað á næstu klukkutímum um málið og ekki síst til að eiga orðastað við þá þingmenn sem eru mér hugsanlega ósammála í málinu. Ég tel, eins og fram kom af hálfu hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar, að mjög mikilvægt sé að umræðan eigi sér stað og að ýmsum fullyrðingum og staðhæfingum um málið sé svarað. Ég held það. Ég held hins vegar að við getum skipulagt okkur þannig að við séum ekki að endurtaka okkur klukkutíma eftir klukkutíma og legg til að við gerum það, frekar en að setja okkur einhver mörk fyrir fram um hvort við erum hér til tólf, eitt, tvö eða þrjú, eins og er ekkert óalgengt á vorin í þinginu.
Hæstv. forseti. Mig langar til að taka undir með þeim þingmönnum sem hafa komið í ræðustól og mælt með því að hér sé haldið skynsamlega á málum og að við sinnum nefndastörfunum jafnframt þar sem mörg ókláruð mál eru. Mig langar til að minnast á að fram hefur komið í ræðu að umræðurnar hafi verið mjög góðar, og mér finnst það. Mér hefur þótt gott að geta rætt við þá sem eru mér ósammála og ég þeim í ræðustól Alþingis og myndi vilja geta gert það. Að stungið sé upp á því að taka menn af mælendaskrá, þingmenn sem hafa ekki einu sinni komist í fyrstu ræðu, finnst mér svolítið langt gengið og held að það sé andsnúið lýðræðinu. Ég held að við ættum að halda okkur við það að kjörnir fulltrúar hafi rétt á því að tjá sig um mál samkvæmt þingsköpum.
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að bregðast við orðum hv. þingmanns og þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, Birgis Ármannssonar, sem talaði um að það væri nú gott ef fólk væri ekki að koma hingað upp og endurtaka sig í sífellu. Það væri gaman að eiga orðastað en óþarfi að endurtaka. Mig langaði af því tilefni að benda á að af næstu tíu á mælendaskrá er einn sem er að halda aðra ræðu. Allir aðrir eru að halda fyrstu ræðu sína um þetta mál. Það kann að vera að einhver sé að endurtaka eitthvað sem einhver annar sagði. Ég veit ekki hvernig á að koma í veg fyrir það. Í svona máli sem hefur verið rætt í fjölda klukkutíma verð ég að viðurkenna að ég er ekki alveg búin að fara í gegnum öll orðin í tölvunni minni sem aðrir hafa sagt til að kanna það hvort ég sé hugsanlega að endurtaka eitthvað sem einhver hefur sagt. [[Forseti hringir.]] Ræða mín verður örugglega tímamótaræða þó að vera kunni að þar verði einhver endurtekning.
Virðulegur forseti. Ég tek undir gagnrýni hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur á þann sem hér stendur. Í kerskni minni gerði ég at í Miðflokksmönnum og sagði að þeir væru að endurtaka hverja ræðuna á fætur annarri og það var ómaklegt, sé ég nú. Megi þeir tala sem mest. En þingflokksformaður Miðflokksins, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, talaði um að hér talaði ég í einum dúr í björtu og öðrum þegar dimma tekur. Fyrir það fyrsta er ekki tekið að dimma það mikið akkúrat núna og í annan stað held ég að þingmaðurinn þekki þingmenn að því að tala jafnvel enn verr þegar dimma tekur en sá sem hér stendur gerir. Ég reikna með að umræðan í kvöld verði ekki sú versta sem þingmaðurinn hefur heyrt í myrkri, þó að við tölum hér inn í nóttina.
Herra forseti. Ég hef verið á þingi síðan 2013 og þegar líða tekur að þessum tíma í maí verða fundirnir gjarnan lengri. Það er ekki óvanalegt að fundað sé vel og langt inn í nóttina ef svo ber undir. Nú fer þingdögum fækkandi og mörg mikilvæg mál sem við þurfum að ræða. Ég tek undir það að mér finnst bara hið besta mál að hér taki fólk til máls og ræði það sem á hjarta þess liggur. Við tökumst á um það og skiptumst á skoðunum. Til þess þurfum við tíma og ég held að við eigum að nýta þann tíma sem við höfum. Það að fara aðeins inn í nóttina er ekki eitthvað sem a.m.k. mörg okkar hafa ekki tekist á við áður og líklega flestir sem hér eru inni. Og það að fara á nefndarfund í fyrramálið? Það er líka hægt að skipta því þannig að fólk hvíli sig á milli og taki vaktaskipti ef það er leið til lausna í staðinn fyrir að fara vansvefta á fund í fyrramálið. Það er ýmislegt hægt að gera til að létta þetta. En það er ekki mikið vandamál að vaka eina nótt á þingi.
Forseta sem hér stendur finnst, eftir að hafa horft á mælendaskrá og hlustað á það sem sagt hefur verið, málefnalegt að þeir sem eru að halda sína fyrstu ræðu í málinu geti gert það í björtu og þegar fólk er að hlusta o.s.frv. Forseti sem hér stendur bendir jafnframt á að sitjandi forseti Alþingis er hv. þm. Guðjón S. Brjánsson og hann mun á endanum hafa úrskurðarvaldið um þetta. Sá hv. þingmaður hefur setið í salnum. Ég geri ráð fyrir að hann hafi hlustað á. Ég hef fylgst með honum hlusta á þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Þegar sá forseti sem hér stendur hefur verið þingmaður hefur hann alltaf verið tilbúinn að taka umræðu inn í nóttina. En að þvinga aðra til að gera það við þessar kringumstæður er nokkuð sem forseti sem hér stendur mun ekki gera. Þá er það annarra að taka ábyrgð á því.
Herra forseti. Ég hef fylgst vel með þessari umræðu hér í þingsal, frá því að hún hófst í gær, og tekið þátt í andsvörum. Það sem hefur vakið sérstaka athygli mína er sá asi sem mér finnst vera í þessu máli. Pirringur flutningsmanns tillögunnar og formanns utanríkismálanefndar gagnvart skoðunum Miðflokksmanna er einnig áberandi. Síðan hefur málflutningur Samfylkingarinnar, Viðreisnar og Pírata vakið sérstaka athygli að mínu mati. Í hverju málinu á fætur öðru styðja þau gagnrýnislaust mál ríkisstjórnarinnar. Auk þess verður ekki hjá því komist að minnast á þær tilraunir fylgismanna tillögunnar til að gera lítið úr málflutningi okkar Miðflokksmanna. Við erum sakaðir um hræðsluáróður og að fara með rangfærslur. Ég gat þess í fyrri umræðunni hér í þingsal að rafmagn til húshitunar á köldum svæðum hefði hækkað um allt að 90% við innleiðingu orkupakka eitt. Þá kölluðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér úr sal að það væri ósatt. Ég ítrekaði þetta í útvarpsþættinum Vikulokin á Rás 1 í síðustu viku við formann utanríkismálanefndar sem einnig var í þættinum. Hún sagði margsinnis að þetta væri rangt hjá mér. Nú get ég glatt þessa sömu þingmenn með því að ég get sýnt þeim þetta hér svart á hvítu, að rafmagn til húshitunar á veitusvæði Hitaveitu Suðurnesja hækkaði vegna breytinga á raforkulögum við innleiðingu orkupakka eitt. Hækkunin nam á bilinu 74–96%. DV birti m.a. frétt um málið 9. febrúar 2005. Hér er að finna ljósrit af þeirri frétt. Hér er tekið dæmi af rafmagnsreikningum frá einum fjórum sveitabæjum. Sýndur er reikningur frá 28. desember 2004 og svo mánuði síðar, þ.e. 25. janúar 2005. Hækkunin er 74% á þessum bæ. Síðan er tekinn annar bær, þar er hækkunin 85%. Þriðji bærinn, þar er hækkunin 96%. Og síðan fjórði bærinn, þar er hækkunin 77%. Hér höfum við þetta svart á hvítu, herra forseti. Og svo er ég sakaður um það af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að segja ósatt og að þetta sé rangt. Stjórnarþingmönnum væri sæmst að láta af því að saka okkur í Miðflokknum um rangfærslur og í raun ættu þeir að biðjast afsökunar á þessum ummælum sínum í minn garð. Rökin fyrir því að Íslendingar innleiddu orkulöggjöf Evrópusambandsins árið 2003 voru þau að hún væri svo ljómandi góð fyrir neytendur, og ég hef hrakið þá fullyrðingu hér. Rökin fyrir innleiðingu orkupakka þrjú eru þau að við verðum að samþykkja vegna þess að málið komi ekki til með að hafa neitt gildi fyrir okkur, eins og þetta hljómar undarlega - samþykkja en hefur ekkert gildi. Rök stjórnarliða og meðreiðarflokka þeirra gegn því að samþykkja ekki orkupakkann eru þau að EES-samningurinn sé í hættu. Segjum við nei, þá ógildist hluti EES-samningsins hugsanlega tímabundið, það á þá væntanlega við um fyrri orkupakkana, og ég get ekki séð að það skipti Íslendinga eða Evrópusambandið neinu máli að þeir falli niður þar til niðurstaða fæst í málið með lögformlegum og varanlegum hætti. Herra forseti. Það þarf að svara því á fullnægjandi hátt hvort höft íslenskra stjórnvalda á sæstreng yrðu talin óheimil magntakmörkun á útflutningi, auk þess sem slíkt gengi gegn samþykktri innviðaáætlun Evrópusambandsins. Hvar liggja valdmörk valdheimilda stofnana Evrópusambandsins í þessu máli eins og ACER? Vitum við nákvæmlega hvernig þeir muni fara með vald sitt, t.d. eftir tíu ár? Höfum hugfast að í álitamálum er það Evrópusambandið sjálft sem kveður upp dóma, ekki Ísland. Það hefur verið nefnt í þessari umræðu að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af sæstreng sem yrði lagður til Bretlands vegna þess að Bretland er að hverfa úr Evrópusambandinu eða a.m.k. að reyna það. Enginn veit hvernig samband Breta og Evrópusambandsins í orkumálum kemur til með að þróast í framtíðinni. Það vita ríkisstjórnarflokkarnir ekki og ekki heldur þeir flokkar sem styðja þessa tillögu. Hvernig sem sú lending verður ætti vart að koma neinum á óvart að sambandið hefur skoðun á slíkum sæstreng. Höfum hugfast að búið er að draga sæstreng til Íslands á kort og hann er mikilvægt verkefni í innviðaáætlun Evrópusambandsins. Kortið var teiknað og stimplað í Brussel. Það hefði varla verið gert nema með vitund íslenskra stjórnvalda [[Beiðni.]]eða að beiðni þeirra eins og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson nefndi hér úti í sal. Herra forseti. Ég vil víkja aðeins að sameiginlegri yfirlýsingu utanríkisráðherra og framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Yfirlýsingin lýtur að gildi þriðja orkupakkans gagnvart Íslandi. Hafa ber í huga að hér er um yfirlýsingu að ræða sem alls kostar óvíst er hvort hafi eitthvert gildi fyrir t.d. dómstólum ef sú staða kæmi upp. Í yfirlýsingunni er tekið fram að stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans, sem varðar viðskipti og grunnvirki fyrir raforku yfir landamæri, hafi ekki gildi eða neina raunhæfa þýðingu fyrir Ísland á meðan enginn raforkusæstrengur er til staðar. Síðan er bætt við: „Verði grunnvirki yfir landamæri sett upp í framtíðinni hefur Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) ákvörðunarvald um málefni sem ná yfir landamæri, en ekki ACER.“ Þetta staðfestir að ákvörðunarvald um orkumálefni sem ná yfir landamæri verður samkvæmt Evrópurétti og á EES-svæðinu hýst í Eftirlitsstofnun EFTA að því er Ísland varðar. Gleymum því ekki að Eftirlitsstofnun EFTA heyrir ekki undir íslensk stjórnvöld og fáir munu gleyma því að þessi sama eftirlitsstofnun komst að því í Icesave-deilunni að Íslendingar hefðu brotið lög með því að neita að láta íslenska skattgreiðendur borga skuldir einkabanka. Þessi sama stofnun fór síðan í mál við Ísland og tapaði því eins og við flestöll þekkjum. Ef við höldum áfram að greina þessa sameiginlegu yfirlýsingu utanríkisráðherra og framkvæmdastjóra orkumála Evrópusambandsins þá segir: „Gildandi ákvæði þriðja orkupakka ESB hafa engin áhrif á fullveldi ríkisstjórnar Íslands yfir orkuauðlindum Íslands og ákvörðunarvald yfir nýtingu og stjórnun þeirra. Ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar ESB liggur alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum.“ Ef við berum þessar tvær fullyrðingar saman sjáum við að þær stangast efnislega á. Sú fyrri segir að málefni er varða sæstreng og tengingu orkumannvirkja yfir landamæri falli undir Eftirlitsstofnun EFTA eða ESA. Sú stofnun er óháð ráðherravaldi á Íslandi. Seinni fullyrðingin segir að ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar Evrópusambandsins liggi alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum. Þessar tvær yfirlýsingar eru því mótsagnakenndar. Herra forseti. Sagt er að þjóðskáldið Einar Benediktsson hafi selt norðurljósin. Nú er það svo að ekki eru til beinar heimildir um þá ágætu flökkusögu eða þjóðsögu, en Einar var sölumaður af guðs náð og vel trúandi til þess að hafa reynt að selja norðurljósin. Í dag selja ferðaþjónustufyrirtæki ferðamönnum norðurljósaferðir sem aldrei fyrr. Þannig hefur það sem var svo fjarstæðukennt ekki fyrir löngu orðið að arðbærum viðskiptum. Sæstrengur mun koma í kjölfar þriðja orkupakkans vegna þess að Evrópusambandinu verður það lífsnauðsynlegt að komast yfir hreina orku. Hrein orka mun ekki liggja á lausu innan Evrópusambandsins á komandi árum. Að hafa aðgang að hreinni orku verður Evrópusambandinu því mjög dýrmætt. Með því að Ísland innleiði þriðja orkupakkann er allt til reiðu að stíga skrefið til fulls og leggja sæstreng. Það mun ekki gerast daginn eftir að Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Vinstri grænir, Samfylkingin og Viðreisn hafa komið málinu í gegnum þingið í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar og í andstöðu við sína stuðningsmenn. Það mun gerast og ekki innan svo margra ára. Það tók Evrópusambandið tíu ár að koma hráu kjöti frá Evrópu inn á okkar hreina og viðkvæma landbúnaðarmarkað að sjálfsögðu með hjálp þeirra sem hagsmuna höfðu að gæta, Félags atvinnurekenda og Verslunar og þjónustu á Íslandi. Lýðheilsa og ógn við hreina búfjárstofna skipti þá ekki máli. Auðvitað verður þetta með sama hætti þegar kemur að sæstreng. Það verða íslenskir hagsmunaaðilar sem munu leggja ríka áherslu á að hingað verði lagður sæstrengur, allt regluverkið sé tilbúið, Alþingi hafi innleitt það árið 2019 og við verðum að nýta okkur það vegna þess að það fáist svo gott verð fyrir hreina orku. Rökin verða þau að það sé svo arðbært fyrir íslenskt samfélag. Afleiðingarnar verða síðan þær að raforka á Íslandi til heimila og fyrirtækja mun hækka og að endingu verður sérstaða okkar, okkar mikilvægu lífsgæði, ódýr orka til heimila og fyrirtækja, horfin. Það eru sannarlega lífsgæði að eiga ódýra orku í harðbýlu landi. Evrópusambandið hefur öflugt regluverk þegar kemur að því að draga úr mengun andrúmsloftsins og er í fararbroddi ríkja á því sviði. Lögð er rík áhersla á það innan sambandsins að minnka brennslu jarðefnaeldsneytis. Evrópusambandið er í þeirri stöðu eitt stórvelda að þurfa að flytja inn helming þeirrar orku sem það notar á sama tíma og birgðir jarðefnaeldsneytis í heiminum fara minnkandi. Stórveldisdraumar sambandsins munu því fjara út takist því ekki að afla sér hreinnar orku. Evrópusambandið kemur til með að verða háð miklum innflutningi á orku í framtíðinni. Iðnaðarráðherra hefur fullyrt að sæstrengur muni ekki koma. Það eru óraunsæjar fullyrðingar ráðherra. Það er svona rétt svipað og halda því fram að talsíminn kæmi aldrei á landsbyggðina. Í orðum iðnaðarráðherra felst mikið vanmat gagnvart Evrópusambandinu og ákveðni þess í málinu. Þær áskoranir sem sambandið stendur frammi fyrir á komandi árum í orkumálum eru miklar, áskoranir sem það verður að leysa. Þess vegna er sá hræðsluáróður sem stjórnarflokkarnir og stuðningsflokkar þeirra í málinu hafa haldið fram, að EES-samningnum verði jafnvel sagt upp ef við samþykkjum ekki þriðja orkupakkann, algjörlega innstæðulaus að mínu mati. Álit sem utanríkisráðuneytið hefur keypt af fyrrverandi EFTA-dómara um að EES-samningurinn gæti verið í uppnámi er lögfræðilegt. Álit þetta á að vera síðasta tromp stjórnarflokkanna í málinu enda hafa þeir flaggað því mjög. Álitið er ekki pólitískt. Pólitíkin í málinu er sú að Evrópusambandið muni ekki styggja okkur vegna þess að það þjóni ekki þeirra hagsmunum. Evrópusambandinu er mikið í mun að halda okkur góðum, mikið í mun að við verðum áfram í Evrópska efnahagssvæðinu, einfaldlega vegna þess að þeir vita mætavel að við verðum þeim dýrmætari með hverju árinu sem líður. Í orðum iðnaðarráðherra felst jafnframt að ráðherra er með þessu að lofa upp í ermina á öðrum stjórnmálaflokkum sem hafa fallið gagnrýnislausir fyrir þriðja orkupakkanum og samþykkja hann. Sumir hverjir gerðu það áður en málið var lagt fram og þingskjölin litu dagsins ljós. Í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713/2009 sem er eitt af fylgigögnum orkupakka þrjú og nálgast má á vef Alþingis segir m.a.: „Aðildarríkin skulu vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum bandalagsins á sviði orku.“ Skýrara getur það ekki verið, herra forseti, að fjarlægja hindranir. Nú er það svo að helstu rök þeirra sem styðja þetta mál, rök fyrir því að málið skipti okkur ekki máli eins undarlega og það hljómar, eru þau að sett verði ákvæði í lög um að hingað skuli ekki lagður sæstrengur nema með samþykki Alþingis. Ég held að ekki þurfi að kafa djúpt í málið til að sjá að þegar Evrópusambandið fer að þurfa meiri hreina orku, sem verður ekki innan svo langs tíma, mun lagasetning Alþingis, um bann við sæstreng, næsta víst verða talin hindrun í vegi viðskipta með raforku af hálfu Evrópusambandsins og þar með brot á EES-samningnum. Þá er Evrópusambandið komið í lykilstöðu, sambandið mun einfaldlega stilla okkur upp við vegg: Þið opnið fyrir sæstreng eða við segjum EES-samningnum upp. En fyrst þurfa þeir að sjá til þess að allt verði tilbúið fyrir sæstrenginn með því að tryggja að orkupakki þrjú verði innleiddur. Þetta mál verður mjög áþekkt kjötmálinu svokallaða, þori ég að fullyrða hér. Við settum lög um frystiskyldu á hráu kjöti vegna þess að við vildum ekki flytja inn hrátt kjöt frá Evrópusambandinu. Það ógnar okkar hreina landbúnaði, okkar viðkvæmu búfjárstofnum, auk þess sem málið er lýðheilsumál. Það tók hagsmunaaðila á Íslandi og Evrópusambandið tíu ár að brjóta þá múra sem við höfðum sett upp. Ég spái því að svipað verði upp á teningnum með sæstrenginn, hann verði að veruleika ekki innan svo langs tíma. Herra forseti. Ég vil víkja aðeins nánar að fyrirvaranum í tengslum við orkupakkanum sem ríkisstjórnin er svo ánægð með í næstu ræðu minni. Ég óska því eftir að verða settur aftur á mælendaskrá þar sem ég sé að tíma mínum er að ljúka.
Herra forseti. Staðreyndir eru góðar. Innri orkumarkaður í Evrópu nú um stundir byggir á frjálsum viðskiptum með raforku á milli landa. Það er sagt að við vitum vel hvert stefni með innri orkumarkað Evrópu. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvar kemur sú stefna fram? Getur hann bent okkur á það hvar þá stefnu er að finna? Það er líka sagt að verið sé að færa Orkustofnun undir erlend yfirráð. Nú er það þannig að Orkustofnun hefur um tug hlutverka samkvæmt lögum. Eitt þeirra, eftirlit, verður gert að sjálfstæðri einingu með þriðja orkupakkanum. Hvernig rímar það við að verið sé að færa Orkustofnun í heild sinni undir erlend yfirráð? Og að lokum: Getur hv. þingmaður bent á eitt eða fleiri dæmi um að ACER hafi komið að ráðstöfun orkulinda í einhverju ESB-landi eða EES-landi eða fyrirskipað tengingar á milli landa, t.d. sæstreng? Þeir eru nokkuð víða í Evrópu. Það væri gaman að fá skýr svör við því, ekki einhverja ræðu um lögfræðilega fyrirvara heldur við spurningunni um hvernig stefnan um innri markað, sem á að vera einhvers konar yfirmarkaður, um Orkustofnun, er færð undir erlend yfirráð. Síðast en ekki síst: Hvar hefur það gerst að ACER hafi hlutast til um orkuframleiðslu einhvers lands eða tengingu milli landa?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé tiltölulega auðvelt að nálgast stefnu Evrópusambandsins í orkumálum. Ég held að hv. þingmaður þekki hana líka alveg ágætlega [[Ég geri það.]]og hún lýtur að markaðsvæðingu, að allt svæðið verði markaðssvæði, og einnig að hreinni orku. [[Gripið fram í.]]Þetta var inntak mitt í þessari ræðu að töluverðum hluta, hv. þingmaður, að Evrópusambandið glímir við þann vanda að vera eitt þeirra stórvelda sem hefur ekki aðgang að hreinni orku í ríkum mæli. Það er þó eitt jákvætt við Evrópusambandið og það er baráttan við loftslagsbreytingar. Þeir hafa svo sem gert ágætlega hluti í þeim efnum. En kjarni málsins er sá að þeir þurfa hreina orku, það er í grundvallaratriðum stefna Evrópusambandsins, að færa sig yfir í hreina orkugjafa. Einhvers staðar frá verður sú hreina orka koma og þess vegna lýsti ég áhyggjum mínum af því að þeir myndu hafa mikinn áhuga á því að fá hreina orku frá Íslandi. Ég er ekki að segja að þeir ætli að neyða okkur í einhverjar aðgerðir hér en við þekkjum markaðsaðstæðurnar. Þegar hrein orka verður orðin þetta verðmæt fara hagsmunaaðilarnir af stað og munu tala fyrir því að við förum að selja hreina orku frá Íslandi og þá er allt til reiðu. Þá er búið að innleiða þennan orkupakka og allt til reiðu í þeim efnum. Ég held að það sé bara almenn skynsemi [[Forseti hringir.]]sem segir okkur hvernig þeir hlutir munu þróast.
Herra forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að þetta voru mögur svör, vegna þess að því er haldið fram hér að ACER hafi valdheimildir til að ráðstafa orkulindum landa. Það er nú þannig. Ég spurði um Orkustofnun. Það kom ekkert svar. Ég spurði um dæmi um hvernig ACER hefur farið með þetta vald sitt. Þar kom ekkert svar heldur. Þá ætla ég að koma með nýja spurningu. Sæstrengur mun koma, segir hv. þingmaður með allt að trúarlegri spádómsgáfu. Þá spyr ég: Hvað í heimildum ACER getur trompað lög og reglur á Íslandi vegna lagningar sæstrengs til Íslands eða frá Íslandi? Hvað í heimildum ACER, sem eru til á prenti, getur trompað lög og reglur á Íslandi að þessu leyti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni. Honum er tíðrætt um ACER í þessum efnum og hvernig ACER geti trompað íslensk lög, eins og hann orðaði það. Við höfum rætt þann lagalega fyrirvara sem er getið um í greinargerðinni. Það kemur t.d. fram í álitsgerð Skúla Magnússonar að margt bendi til þess að komi beiðnir um það eða ef áhugi er fyrir því að lagður verði sæstrengur héðan verðum að horfast í augu við það að samkvæmt EES-samningnum [[Forseti hringir.]]gæti farið að við þyrftum að verða við þeim óskum. Þetta er álitsgerð frá fræðimanni og hv. þingmaður getur lesið það í umsögnum sem bárust til [[Forseti hringir.]]utanríkismálanefndar. Ég byggi að sjálfsögðu áhyggjur mínar á því, enda hafa menn, m.a. stjórnarliðar, lagt áherslu á að við eigum að hlusta á fræðimenn. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. „Styðja gagnrýnislaust“ voru upphafsorð hv. þingmanns. Það er fátt sem veitir mér meiri ánægju en að segja hversu rangt Sjálfstæðismenn hafa fyrir sér. Það má alveg treysta því að ég leita líka að því í þessu máli, eins og ég leita að rangfærslum í máli Miðflokksmanna og svo sem allra annarra flokka, eins og gengur og gerist. Málið fer tvímælalaust ekki gagnrýnislaust frá Pírötum í gegnum þingið. Við gagnrýnum það sem er gagnrýnisvert, hvar sem við finnum það. Það er ýmislegt gagnrýnisvert í málflutningi hv. þingmanns. Hérna er góður listi sem ég krotaði niður. Hv. þingmaður talaði um innleiðinguna 2003 og hækkun á orkuverði 2005. Ég næ ekki alveg tengingunni. Talað er um að þessi orkupakki hafi ekkert gildi og engin áhrif á Íslandi. Það er fullt af atriðum í þessum pakka sem hefur mjög jákvæð áhrif á Íslandi, þar á meðal varðandi neytendaöryggi, alþjónustu, orkuöryggi og landsáætlunina sem þarf að gera. Ein rökin eru að EES sé í hættu. Nei, ég nefndi fleiri rök og miklu betri fyrir því að taka upp þennan pakka. Sagt er: Evrópusambandið kveður upp dóma, ekki Ísland. - Nei, það er ekki heldur rétt. Að lokum væri það væntanlega EFTA-dómstóllinn sem myndi kveða upp einhverja dóma. Annað sem kom fram var varðandi vonda EFTA í Icesave-málinu, en svo var það væntanlega góði EFTA-dómstóllinn í Icesave þegar allt kom til alls. Það er dálítið skrýtið. Mótsagnakenndar yfirlýsingar? - Ísland setur reglurnar. Það er ekkert flóknara en það. ESB þarf lífsnauðsynlega að komast yfir græna orku. - Já, það er rétt. Orkan sem við erum með hér myndi duga fyrir um eina og hálfa milljón manns, það er 800 milljarða fjárfesting, sem er bara galið. Afleiðingarnar verða að verð til heimilanna hækkar. - Hvernig fær hv. þingmaður það út? Ég skil ekki hvernig hann fær það út. Ef eitthvað er þá getur verð til stóriðjufyrirtækjanna hækkað. Það er frekar það sem ég fæ út því að það eru þau sem fá orku á kostakjörum og þurfa að hafa uppi á borðinu hvað þau borga. Önnur fyrirtæki gætu komið og sagt: Hey, við viljum líka fá svona góðan díl o.s.frv. Meira seinna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa hröðu yfirferð. Hann hefur greinilega reynt að setja það saman í stutt yfirlit sem ég sagði. En það var svolítið hroðvirknislegt hjá honum í þeim efnum. Hv. þingmaður skildi ekki alveg þegar ég ræddi um hækkun á raforkuverði til húshitunar á veitusvæði Hitaveitu Suðurnesja þegar orkupakki eitt var innleiddur. Lögin tóku gildi um mitt ár 2004 og þessar hækkanir komu um áramót. Það er ekkert óeðlilegt við það. Ég vil hrekja fullyrðingar nokkurra þingmanna hér um að raforkuverð til heimila hafi ekki hækkað við innleiðingu orkupakka eitt. Það eru bara hrein ósannindi sem nokkrir þingmenn hér höfðu uppi í minn garð. Kjarni málsins er að rafmagnsverð til húshitunar hækkaði. Hitaveita Suðurnesja var á þessum tíma með sérstakan samning við heimili á köldum svæðum þess efnis að þau myndu greiða það sama og ef þau hefðu hitaveitu. Þegar lögin tóku gildi, þ.e. þegar innleiðing orkupakka eitt tók gildi, var þessu fyrirtæki bannað að niðurgreiða rafmagnið. Þannig liggur í þessu máli. Og sporin hræða í þessum efnum. Það er rétt að halda því máli til haga vegna þess að það er mjög mikilvægt. Síðan fór hv. þingmaður um víðan völl. Ég fagna því sérstaklega að Píratar ætli að halda uppi gagnrýnum málflutningi í þessu máli. Ég hef nú ekki alveg orðið var við það, ég sé frekar að sumir þingmenn Pírata hafa beint spjótum sínum sérstaklega að þingmönnum Miðflokksins.
Virðulegur forseti. Það er af því að ég gagnrýni það sem mér finnst vera gagnrýnisvert. Hv. þingmaður kannast væntanlega við lög um húshitun. Þar breyttist nefnilega dálítið, það má ekki veita einhverjum einum aðila svona ívilnun. Það verða allir að vera jafnir við borðið. Aftur á móti getur notandinn valið af hverjum hann kaupir þjónustu. Að sjálfsögðu hækkar raforkuverðið hjá Hitaveitu Suðurnesja. Hún var að fara að selja á þeim tíma, ekki satt? Það var miklu arðbærara að koma með hærri gjaldskrá og geta selt á mun hærra verð, fullt af möguleikum í því. Það er fleira sem ég ætlaði að ná að koma að. Það var þetta með að fjarlægja hindranir. Það tók tíu ár að taka frystiskyldumúrana, en þeir voru einmitt ósanngjörn hindrun. Það er meira af slíku og við myndum fjarlægja ósanngjarnar hindranir sem stuðla að einokun. Að allt sé til reiðu? Það er allt til reiðu núna, það er nefnilega málið. Þar má leggja sæstreng núna og það væri bara verra núna ef eitthvað er en ef við myndum samþykkja þriðja orkupakkann, miðað við forsendurnar sem settar eru og reglurnar sem við þurfum að sinna eftir þá innleiðingu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég varð svolítið hissa á svari hv. þingmanns, að hann hefði ekki neinar sérstakar áhyggjur af því að rafmagnið hækkaði þarna til húshitunar á veitusvæði Hitaveitu Suðurnesja við innleiðingu orkupakka eitt, [[Gripið fram í.]]það væri bara eðlilegt að það gerðist. [[Gripið fram í.]]Við verðum að átta okkur á því, hv. þingmaður, að þessir notendur voru með sérstakan samning sem Hitaveitu Suðurnesja bar að standa við. Hún gat það hins vegar ekki lengur vegna þess að það var bannað samkvæmt lögum, samkvæmt tilskipun sem kom frá Evrópusambandinu. Ég spyr, hv. þingmaður: Hvað kemur Evrópusambandinu það við að fyrirtæki niðurgreiði rafmagn til húshitunar á Íslandi, í okkar harðbýla landi? Í mínum huga kemur því það ekkert við. Þess vegna segi ég: Sporin hræða í þessum efnum. Við sjáum hvaða afleiðingar það ákveðna mál sem ég hef rakið hér hefur haft. Síðan stöndum við frammi fyrir því að væntanlega á að fara að selja rafmagn til Evrópu gegnum sæstreng, segjum kannski eftir 10, 12, 15 ár. Þá gildir bara markaðslögmálið. Sá sem borgar hæst er náttúrlega vænlegasti kúnninn og þá mun rafmagnsverðið hækka. Þetta er bara spurning um lögmál vöru, þjónustu, eftirspurnar o.s.frv. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég skal reyna að leggja mitt af mörkum til þess að bæði þeir sem heima sitja og þeir sem hér eru staddir geti notið þessarar umræðu og mun þess vegna ekki lengja hana úr hófi fram með þessu andsvari. Ég heyrði það á ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar að hann hugðist fara í umræðu um fyrirvarann í síðari ræðu sinni. Ég gerði ráð fyrir því, miðað við hvar hann endaði í ræðu sinni, að hann myndi frekar nota tækifærið í síðari ræðu sinni til að greina þau atriði í orkupakka þrjú sem hann telur að séu varasöm eða hættuleg vegna þess að ekki gerði hann það í fyrri ræðu sinni. Kannski getur hann notað þennan tíma í andsvörum til að greina okkur frá því hvaða atriði það eru í orkupakka þrjú sem hann raunverulega hefur áhyggjur af, ef hann gæti nefnt dæmi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Já, ég get nefnt nokkur dæmi. Ég held það sé alveg ótvírætt og það hefur komið fram í sérfræðiálitum að ríkisstjórnin velur ekki bestu lausnina í þessu máli. Það er eitt mikilvægt atriði. Það eru gallar á þeirri lausn sem ríkisstjórnin velur. Það er alveg ljóst. Það kemur líka fram í sérfræðiáliti.
Hvaða atriði eru það?
Í mínum huga átti að virkja 102. gr. í EES-samningnum, fara þá leið að fara með þetta fyrir sameiginlegu EES-nefndina og fá þar niðurstöðu sem yrði vonandi jákvæð fyrir okkur og þá varanleg lausn. Það er ekki gert. Ég tel það vera galla á þessari tillögu og þessari meðferð og á málflutningi ríkisstjórnarinnar að gera það ekki. Ég tel að afleiðingar þess að innleiða þennan orkupakka án varanlegrar undanþágu verði þær, þegar fram líða stundir, að orka í landinu verði dýrari til heimila og fyrirtækja og þannig rýrir það lífsgæði okkar. Það er eitthvað sem ég vil ekki vera þátttakandi í. Ég held að það sé mikill ábyrgðarhluti af stjórnarflokkunum að vilja ekki fara bestu leiðina. Ég hef ekki fengið sannfærandi rökstuðning frá ríkisstjórnarflokkunum hvers vegna besta lausnin var ekki valin. Maður veltir því fyrir sér og ég nefndi það fyrr í kvöld í andsvari: Er þetta pólitískur ótti stjórnarflokkanna sem ræður ferð? Hvers vegna er ekki bara farin þessi lögformlega leið sem er réttur okkar og þá geta allir vel við unað?
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður notaði andsvarið til að ræða fyrirvarana sem hann ætlaði að ræða í síðari ræðu sinni. Ég gef honum hins vegar aftur kost á því að koma hér upp og greina hvaða atriði það eru í orkupakka þrjú sem hann telur að við þurfum að hafa áhyggjur af. Ekki gerði hann það í ræðu sinni, hann nefndi ekki dæmi um þau atriði í orkupakka þrjú sem við þyrftum að hafa áhyggjur af sem myndu leiða til þeirra skelfilegu hluta sem hann er að boða hér. Hann nefnir ekki hvaða atriði það eru sem við þurfum að hafa áhyggjur af. En ef hann nær því ekki á einni mínútu, sem ég myndi svo sem skilja, fyrst hann notaði þessar tvær mínútur ekki í það heldur eitthvað allt annað, þá getur hann væntanlega komið inn á það í síðari ræðu sinni. En það var akkúrat spurning mín. Spurningin var þessi: Hvaða atriði eru það í orkupakka þrjú sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af, sem eru í orkupakka þrjú, ekki í orkupakka eitt eða tvö eða einhvers staðar allt annars staðar, heldur nákvæmlega í því máli sem við erum að fjalla um hér í dag?
Eins og hv. þingmaður væntanlega veit, og ég þakka honum andsvarið, er verið að leggja grunninn að því að við tökum þátt í hinu sameiginlega markaðssvæði Evrópu á raforkumarkaði. Er það ekki rétt, hv. þingmaður?
Hver eru efnisatriðin sem þú hefur áhyggjur af?
Ég hef einmitt akkúrat áhyggjur af því, að það sé verið að undirbúa jarðveginn með því að innleiða þetta regluverk. Þá erum við að verða þátttakendur í þessu sameiginlega raforkukerfi þegar sæstrengur kemur. [[Gripið fram í.]]Og hann kemur. Hann kemur. Það er allt tilbúið, allt til reiðu. Þegar sæstrengurinn er kominn og við förum að selja rafmagnið á þetta sameiginlega svæði þá þekkjum við afleiðingarnar. Þær verða þær að rafmagn til heimila og fyrirtækja í landinu kemur til með að hækka. Það er bara lögmál markaðarins, framboð og eftirspurn. Það er ósköp einfalt. Sporin hræða í þessum efnum eins og ég hef nefnt. Orkupakki eitt gerði það að verkum að rafmagnsverð til húshitunar hækkaði [[Gripið fram í.]]o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Þetta er ósköp einfalt, hv. þingmaður. Við erum að stíga skrefið hægt og hægt inn í þetta sameiginlega markaðskerfi. Það er eitthvað sem mér hugnast ekki. Það á bara ekki við um okkar aðstæður hér á Íslandi.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins til að víkja orðum að því um hvað við erum að ræða hér, raforkukerfið á Íslandi. Á sjöunda áratug síðustu aldar réðust Íslendingar í umfangsmiklar framkvæmdir á sviði raforku. Þá réðst þjóðin í það að fjárfesta í virkjunum og dreifikerfi sem kostaði mikla fjármuni og vinnu til að tryggja landsmönnum örugga raforku til heimila og innlendra og erlendra fyrirtækja. Einnig til að laða að erlend fyrirtæki og fjárfestingu og til að skapa íslensk störf til framtíðar. Þá var ljóst að fjárfestingin myndi ekki skila arði til þjóðarinnar strax á þeim tímapunkti heldur í framtíðinni. Það er á þeim punkti sem við erum nú. Landsvirkjun var stofnuð 1. júlí 1965, ef ég fer rétt með, til að halda utan um þá þjóðarfjárfestingu. Virkjanir okkar skila núna arði sem nemur u.þ.b. 1,5 milljörðum kr. á ári og samkvæmt forstjóra fyrirtækisins getur fyrirtækið greitt út arð til ríkissjóðs upp á um 110 milljarða kr. á árunum 2020–2026. Slíka fjármuni er hægt að nýta til að greiða niður skuldir, til að lækka skatta, til að fjárfesta í innviðum sem sannarlega er ekki vanþörf á. Hví er ég að minnast á þetta? Jú, vegna þess að innleiðingu þriðja orkupakkans mun fylgja áskilnaður um eignarhald á orkufyrirtækjum, fyrirtækjum eins og Landsvirkjun, og líklegt má telja að krafan verði að fyrirtækinu verði skipt upp í smærri einingar í nafni markaðsvæðingar og það síðan markaðsvætt í þeim tilgangi að ná fram markmiðum Evrópusambandsins um orkumál. Meðal annars segir um innri markaði og gerðir Evrópusambandsins að þær lúti einkum að sérleyfis- og samkeppnisþáttum og jöfnu aðgengi og markaðsbúskap í raforku- og jarðgasviðskiptum. Enn fremur segir að með þriðju orkutilskipuninni sé gengið lengra í að stuðla að virkum raforkumarkaði með því að tryggja aðskilnað á eignarhaldi í flutningskerfi frá markaðsaðilum og raforkueftirlit eflt með ýmsum úrræðum - þetta er nokkuð opið - og sjálfstæði þess tryggt. Hvernig skyldi vera rétt að túlka slíka yfirlýsingu? Ég get ekki skilið það öðruvísi en að tryggja þurfi virkan markað og næsta víst er að 80–90% markaðshlutdeild myndi vera álitin einokun á frjálsum markaði eða „monopoly“ upp á enska tungu, með leyfi forseta, eins og í tilviki Landsvirkjunar. Í margtéðri reglugerð 713/2009 segir m.a.: „Aðildarríkin skulu“ - skulu, ekki skyldu - „vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum Bandalagsins á sviði orku. Mat á áhrifum tilfanga, sem miðlæg stofnun þarf, leiddi í ljós að óháð, miðlæg stofnun hafði til langs tíma litið fjölmarga kosti umfram aðra valkosti. Stofna skal Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði (stofnunin) til að bæta gloppur í löggjöfinni á vettvangi Bandalagsins og stuðla að skilvirkri starfsemi innri markaða fyrir raforku og jarðgas. Stofnunin skal einnig gera landsbundnum eftirlitsyfirvöldum kleift að auka samvinnu sína á vettvangi Bandalagsins og taka gagnkvæman þátt í bandalagstengdri starfsemi.“ Þegar þetta er allt gengið í gegn mun arðurinn af orkuauðlindinni okkar renna til einkaaðila, innlendra eða erlendra, en ekki til framtíðarkynslóða. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Hér var ákveðinn samfélagssáttmáli gerður um að við myndum byggja upp þetta kerfi og síðan myndi sá arður renna til þjóðarinnar. Ég held að þetta sé einn grunnurinn fyrir því að það er ákveðin hræðsla úti í þjóðfélaginu og ósátt, að farið er öðruvísi með þau mál heldur en upphaflega var ætlast til. Þjóðin á um þessar mundir um 80–90% af virkjunum landsins sem framleiða hreina orku, sem er gríðarlega mikil eftirspurn eftir og mun bara aukast. Mikilvægt er að gera sér grein fyrir sérstöðu okkar Íslendinga þar sem við framleiðum orkuna. Við eigum auðlindina og við erum jú neytendur, við förum með yfirráð yfir henni. Þessu er öfugt farið víðast hvar í Evrópu þar sem raforkuverin eru yfirleitt í einkaeign og langstærstur hluti þeirra framleiðir ekki það sem við köllum hreina orku. Mestur hluti raforkunnar er framleiddur með til að mynda kolabruna, kjarnorku, olíu eða jarðgasi, þ.e. jarðefnaeldsneyti. Á Íslandi er afhending raforku stöðug og verð á raforku er stöðugt og lágt í samanburði við önnur Evrópulönd, ekki mikil vandamál í því. Við getum framleitt meiri hreina raforku en við gerum nú sem gæti laðað að erlenda fjárfestingu og myndi geta af sér vel launuð störf og virðisauki framleiðslunnar myndi skila sér á Íslandi. Við erum öfundsverð af þeirri stöðu og þó að ég sé fylgjandi ábyrgri nýtingu á náttúruauðlindum er í því samhengi mikilvægt að gefa gaum að íslenskri náttúru sem er viðkvæm og verður óneitanlega fyrir raski við virkjunarframkvæmdir. Í þeirri þingsályktunartillögu sem um ræðir er þess beiðst af Alþingi að það samþykki innleiðingu þriðja orkupakkans, samþykki með öðrum orðum framsal ríkisvaldsins til stofnunar Evrópusambandsins, allt í nafni jöfnuðar og neytendaverndar í Evrópu en ekki á Íslandi. Hvað er það í orkupakka þrjú sem er svo eftirsóknarvert fyrir okkur Íslendinga? Erum við að tryggja íslenskum fyrirtækjum og Íslendingum, staðsettum á Íslandi, hreina og stöðuga raforku á góðu verði? Erum við að tryggja yfirráð okkar frekar yfir auðlindinni? Erum við að tryggja komandi kynslóðum arðinn af auðlindinni og góð lífskjör? Eða er það eitthvað annað, einhverjir aðrir hagsmunir fyrir þjóðina sem ég kem ekki auga á? Kann að vera að verið sé að tryggja einhverjum öðrum en þjóðinni hagsmuni og ítök til langrar framtíðar sem munu gefa af sér góðan arð á kostnað okkar Íslendinga? Getur verið að verið sé að tryggja samkeppnishæfni iðnfyrirtækja í Mið-Evrópu með auknu hlutfalli grænnar orku og minnkandi hlutfalli jarðefnaeldsneytis? Getur verið að verið sé að tryggja með salamíaðferð að við afhendum sneið fyrir sneið sjálfræði og yfirráð til Brussel þar til við erum, gegn vilja þjóðarinnar, komin svo langt að við getum alveg eins gengið í Evrópusambandið? Eða eru þessar spurningar mínar allar bara rugl og vitleysa sem bera vott um andlega örbirgð og fátækt og popúlisma? Eða er kannski hitt líklegra, að því sé öfugt farið, að popúlisminn sé hinna sem fastast róa í átt til Brussel? Hér hafa fallið mörg orð í ræðustóli Alþingis um rökvillur og rangfærslur. Ræður um að þingmenn Miðflokksins ali á ótta sem enginn fótur sé fyrir. Á sama tíma er borið upp meirihlutaálit sem boðar að þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra sé samþykkt með lagalegum fyrirvörum sem enginn, að mér vitandi, hefur séð eða veit hvort eru til, hvað þá heldur að þeir fyrirvarar hafi verið rýndir af til þess bærum mönnum. Er þá eitthvert skrýtið að fólk sé í vafa um hvort hér sé allt með felldu? Er eitthvað skrýtið að fólk spyrji sig? Er það ekki annars rétt að um 70% umsagnaraðila sem fengu að koma fyrir utanríkismálanefnd voru í téðu máli á móti innleiðingu orkupakkans að svo komnu, eða eins og hann var lagður fyrir? Í könnun Maskínu fyrr í vor sagðist meiri hluti þátttakenda vera andvígur innleiðingu orkupakka þrjú. Í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð (EB) nr. 713/2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu.“ - Engu að síður eru settir fyrirvarar. „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar“ - að undangenginni þýðir að það á að gerast á undan, ekki á eftir, að undangenginni endurskoðun - „og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þá verði jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá.“ Hvar er þessi lagalegi fyrirvari? Það hefur verið spurt að því nokkrum sinnum í dag. Ein skýring hv. þingmanns, sem er stjórnarliði, var sú að hann væri í raun í munnlegum yfirlýsingum. Önnur skýring var sú að lagalegi fyrirvarinn fælist í þingsályktunartillögunni. Þriðja skýringin - og allt var þetta frá stjórnarliðum - var sú að hann fælist í frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, þar sem fyrirvarinn er þessi við 1. gr.: „… fer samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Þunnur þrettándinn. Er ekki rétt að hæstv. ráðherra framvísi þeim forsendum sem lagðar eru til grundvallar samþykktar á þingsályktunartillögunni áður en við samþykkjum hana? Er ekki verið að byrja á vitlausum enda? Okkur er tíðrætt um vönduð vinnubrögð og trúverðugleika okkar sem hér stöndum og sitjum. Ég myndi halda að það væri til að róa fólk ef við myndum alla vega gera þetta í réttri tímaröð. Öll umræða um það sem hefur gerst áður eða hefði mátt gera betur, með fullri virðingu fyrir öllu því góða fólki sem hefur setið árum saman á Alþingi - ég er ekki að hnýta í það, ég er bara að segja að við ættum alltaf að vanda okkur og gera eins vel og við mögulega getum. Það á sem sagt að innleiða reglugerðir í íslenskan rétt og athuga svo hvort þær standist stjórnarskrána. Koma síðan seinna með hina lagalegu fyrirvara sem gera hana löglega. En við hljótum að gera þá kröfu til okkar sjálfra að þetta sé yfir allan vafa hafið. Við hljótum að gera þá kröfu til okkar, með fullri virðingu fyrir öllu því sem hingað til hefur verið gert, að við leitum af okkur allan grun svo að breið sátt geti náðst um málið. Þau vinnubrögð sem verið er að sýna hér og boðið er upp á eru í besta falli ámælisverð. Sá sem hér stendur hefur margspurt hv. þingmenn hvort þeir þekki til dæma um sambærilega lagalega fyrirvara sem hafa verið settir við innleiðingu EES-gerða og hvort slíkir fyrirvarar hafi haldið. Enginn hefur enn þá upplýst um slík dæmi að undanskildum hv. þm. Þorsteini Víglundssyni sem minntist á tímabundna fyrirvara varðandi vinnulöggjöf. Þeir eru þó engan veginn sambærilegir þar sem þeir voru tímabundnir. Ljóst er í því samhengi að þjóðaréttur stendur landsrétti framar. Með tilliti til þessa langar mig að vitna í, með leyfi forseta, margítrekaða álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts: „Í álitsgerðinni kemur fram að verði 8. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd muni reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda. Verður ESA þá falið vald til að taka ákvarðanir sem munu binda íslensk stjórnvöld að landsrétti og munu um leið varða mikilsverða hagsmuni raforkufyrirtækja og notenda raforkukerfisins beint og óbeint. Samstarfsstofnunin myndi einnig hafa „umtalsverð áhrif“ á efni ákvarðana ESA. Í ljósi eðlis og inntaks valdframsals til ESA, sem felst í 8. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2990, telja höfundar álitsgerðarinnar „vafa undirorpið hvort valdframsalið gangi lengra en rúmist innan ákvæða stjórnarskrárinnar miðað við núverandi aðstæður og forsendur EES-samningsins […] Líta höfundar þar meðal annars til þess að valdheimildir ESA séu ekki nægilega vel afmarkaðar og skilgreindar í reglugerð nr. 713/2009 …“ Tímaröðin er einfaldlega röng í þessu í máli. Hæstv. ráðherra vill liðveislu Alþingis til að innleiða orkupakka þrjú með viðeigandi reglugerðum en hafna um leið hluta hans með fyrirvörum sem farið er að kalla í umræðunni neyðarhemla, vegna þess að þetta er önnur af tveimur leiðum sem lögð er til, að fara lakari leið og tvísýnni en þörf er á, enda er ófært að taka afstöðu til þingsályktunartillögunnar fyrr en þeir fyrirvarar liggja fyrir. Það er ekki hægt að biðja fólk um það. Að sjálfsögðu viljum við Íslendingar vera þjóð á meðal þjóða og taka þátt í alþjóðasamningum og samstarfi, viðskiptum þjóða í millum. Það hefur verið einhugur um það meðal okkar frá upphafi, að ég tel. En það er tiltölulega nýtilkomið að við viljum framselja sjálfræði þjóðarinnar og valdheimildir er varða komandi kynslóðir - eða til hvers yrði það unnið? Hefði einhverjum dottið í hug að framselja yfirráð okkar yfir fiskimiðunum og nýtingu fiskstofnanna, innleiða slíkt í íslenskan rétt og athuga svo hvort það stæðist stjórnarskrá? Nei, auðvitað ekki. Við háðum stríð til þess að víkka út efnahagslögsöguna og til að halda yfirráðum okkar yfir nytjastofnum sjávarins í kringum Ísland. Það var gert, nota bene, á þeim forsendum að um sjálfbæra nýtingu væri að ræða. Þar var náttúran sett í öndvegi, eins og ætti að vera hér. Hvers vegna er þessi þingsályktunartillaga komin fram? Af hverju höfnum við ekki að gera þetta á þennan hátt og sendum málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Það er í samræmi við samninginn sem við erum aðilar að. Þetta er samningur sem er á milli okkar og annarra ríkja. Við erum aðili að þeim samningi alveg eins og aðrir. Það er ekkert óeðlilegt ef það er eitthvað sem þarf að koma nánar orðum að eða eitthvað sem þarf að athuga betur að fara eftir þeim leiðbeiningum og þeim samningi sem í gildi er. Það er beinlínis gert ráð fyrir því að fara þá leið. Það er ekki hluti af EES-samningnum að ef við erum ósátt við eitthvað sem við erum að innleiða þá setjum við lagalega fyrirvara, hverjir sem þeir eru, og ætlumst svo til þess að samningurinn haldi. Við höfum tækifæri til að búa svo um hnútana að ekki káfi upp á yfirráð okkar yfir auðlindinni. Hvers vegna vill ríkisstjórnin, í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar, í andstöðu við grasrót sína, fara þessa leið? Ég hef ekki svör við því en þætti vænt um að fá þau. Ég hef hingað til ekki heyrt eða lesið um ávinning okkar af þessari innleiðingu. Umræðan snýst m.a. um tvær lausnir. Fyrri lausnin er sú sem ég kom inn á, að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Eftir yfirlýsingarnar sem búið er að gefa eða miðað við frumvarp iðnaðarráðherra eða miðað við fyrirvarana sem settir eru af ríkisstjórninni við þessa þingsályktunartillögu - og fólk hefur keppst við að koma upp í ræðustól og lýsa yfir að það séu allir sammála okkur um að svona skuli þetta vera - af hverju í ósköpunum ætti það að setja okkur í einhverja pólitíska óvissu? Vegna þess að þetta hefur ekki verið gert í 25 ár? Hér liggur fyrir að búið sé að lýsa því yfir að menn séu algerlega sammála því að við njótum sérstöðu og þurfum ekki að leggja sæstreng sem reglugerð 713/2009 fjallar um og verið er að setja fyrirvarana við. Ég hef ekki heyrt annað á fólki en að hér sé algjör einhugur um það, bæði hefur því verið lýst yfir innan EES og Evrópusambandsins, að menn séu sáttir við þetta. Væri þá ekki alveg eins gott að fá það meitlað í stein, eins og að þetta sé orðið á götunni? Ég myndi halda það. Hin lausnin aftur á móti gæti falist í því, með leyfi forseta: „… að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt en með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri, t.d. 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, öðlist ekki gildi, enda er slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi. Grunnforsenda þessarar lausnar væri þá sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri, heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands“ - þannig að hér er uppi efi um það hvort reglugerðin leggi á herðar okkar þessar skyldur en það þurfi að koma í veg fyrir það með þessu. - „Ef Ísland tæki ákvörðun um að leggja grunnvirki yfir landamæri, yrðu ákvæði þriðja orkupakkans um grunnvirki yfir landamæri tekin að nýju til skoðunar og þá m.a. með tilliti til þess hvort þau samrýmist stjórnarskránni. Þessi lausn er þó ekki gallalaus.“ Niðurstaða mín er sú að ég er [[Forseti hringir.]]hjartanlega sammála ríkisstjórninni. Það er of langt gengið. Það er ekki hægt að innleiða þetta en ég legg til að málið verði tekið af dagskrá, alla vega endurskoðað, áður en rasað er að niðurstöðu.
Herra forseti. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns þar sem hann talar m.a. um þann ótta sem er í samfélaginu við að orkan og yfirráð yfir henni færist til einhverra annarra manna frá almenningi. Þetta er ótti sem ég deili. Þetta er ótti sem ég held að flestir deili. Ég held að það séu ekki margir hér á þingi sem hafa ekki áhyggjur af því að slík tilfærsla eigi sér stað. En enn þá hefur ekki neinn bent mér á með neinum skýrum hætti, neinum hætti yfir höfuð, á eitt einasta ákvæði, einn einasta staf í þriðja orkupakkanum sem bendir til þess að slík tilfærsla muni eiga sér stað. Ég ætla að fá að mótmæla því sem hv. þingmaður sagði að það væri kannski um einhverja andlega örbirgð að ræða, þvert á móti. Ég tel að hv. þingmaður sé líklega mikill röksemdamaður en ég kemst ekki hjá því að velta því fyrir mér hvað veldur því að röksemdafærslur sérfræðinga, lögfræðinga, annarra sérfræðinga héðan og þaðan sem hafa legið yfir þessu, duga ekki til þess að sannfæra hv. þingmann um að þetta sé satt. Ég skil það fullkomlega að treysta kannski ekki pólitískum mótherjum en þegar hlutlausir sérfræðingar úti í samfélaginu eru á einu máli um þessa hluti, hvers vegna dugar það ekki til? Er kannski einhvers konar grundvallarósamræmi í því hvernig við skiljum hlutina? Eða er það einhver yfirlýst eða óyfirlýst taktík að hörfa alltaf undan öllum röksemdafærslum og færa markstangirnar og tönnlast síðan á því að framsal auðlinda eigi að fara fram þrátt fyrir að það sé búið að margsegja að það eigi ekki að gerast?
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Smára McCarthy fyrirspurnina og hlý orð í minn garð, ánægjulegt. Það má vel vera að hluti af því sem er að gerast hér sé að við séum ekki að skilja hlutina alveg eins. Mögulega er ástæðan fyrir afstöðu minni sá bakgrunnur minn að búa sig ávallt undir það versta en vona það besta úr hinu starfinu sem ég sinni. Fyrst og fremst er kannski ástæðan fyrir því að málflutningur minn er eins og hann er að m.a. fræðimenn, sem standa mér augljóslega mun framar í því að túlka reglugerðir eða lög, hafa varað við því að hugsanlega felist valdframsal í innleiðingu þriðja orkupakkans og leggja til að ekki sé farið í það að innleiða hann öðruvísi en að setja ákveðna varnagla við þessu. Þarna er ég hugsa um stjórnarskrána. Við erum ekki í sömu stöðu og mörg önnur ríki, sérstaklega skandinavísk ríki, þar sem hægt er að skuldbinda þjóðir til valdframsals með auknum þingmeirihluta, þ.e. ekki hreinum meiri hluta. Og ég sé ekki betur en að við séum öll hér í þessum sal, hvort sem við höfum mælt fyrir eða á móti þessum orkupakka, sammála um að það sé ekki hægt að innleiða þriðja orkupakkann óbreyttan. Hér þurfi að vera fyrirvarar, hér þurfi að gera athugasemdir við gerðina, annaðhvort með lagalegum fyrirvörum ellegar með því að fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Ég er eiginlega þeirrar skoðunar að við séum sammála um það. En einhverjir hafa [[Forseti hringir.]]kannski talað fyrir því hér að það sé algerlega hættulaust að innleiða þennan orkupakka án nokkurra aðgerða. Þá er kannski rétt að koma hér upp og segja það berum orðum að fólk sé tilbúið til þess. Ég er ekki viss um að þingmenn allra þingflokka séu tilbúnir að styðja það.
Herra forseti. Já, kannski. Ég skal alveg segja það að ég held að það megi sleppa þessum fyrirvörum og ég hef heyrt fleiri þingmenn segja það. Ég held að þessir fyrirvarar séu fínir. Þeir kosta okkur ekki neitt, þeir eru til þess gerðir að róa marga sem annars væru ekki rólegir, það er bara hið besta mál. Mér finnst samt eins og hérna sé aftur verið að færa markstangirnar. Nú er þetta ekki í fyrsta skipti sem við höfum verið með takmarkað valdframsal og ég segi takmarkað vegna þess að í lok dags þá er það alltaf stofnun sem tilheyrir okkur, Eftirlitsstofnun EFTA, sem fer með úrskurðarvaldið. Við erum að færa í rauninni valdið úr einum vasa yfir í annan. Við gerðum þetta varðandi Evrópsku bankaeftirlitsstofnunina, Evrópsku vátryggingaeftirlitsstofnunina, Evrópsku tryggingaeftirlitsstofnunina og Evrópsku persónuverndarstofnunina. Þetta er líkan sem við höfum nýtt okkur mjög lengi og hefur virkað mjög vel. Þetta er líkan sem fullnægir þeirri þörf okkar að standa vörð um okkar sjálfstæði og rétt til að stjórna eigin hagsmunum á sama tíma og við færumst nær Evrópu varðandi löggjöf og höfum þá ríkan aðgang að innri markaði Evrópusambandsins. Þetta er rosalega gott fyrirkomulag að mínu mati. Í fyrsta lagi er nánast ekkert valdframsal vegna einmitt þessara fyrirvara. Í öðru lagi erum við ekki undir neinum kringumstæðum að tala um valdframsal yfir orkuauðlindunum. Það sem við erum að tala um er eitt mjög afmarkað tilfelli sem er að ef það er sæstrengur milli okkar lands og annars lands þá megi stofnun, Eftirlitsstofnun EFTA, úrskurða um ágreiningsmál [[Forseti hringir.]]sem koma upp á milli landanna og varða þann sæstreng og ekkert annað. Ég skil hreinlega ekki hvernig það er hægt að halda því fram aftur og aftur að þetta snúist um orkuauðlindir okkar.
Hæstv. forseti. Já, það er rétt hjá hv. þm. Smára McCarthy og eftir því sem ég hugsa meira um það þá held ég að hann sé ekki sá eini sem hefur staðið hér í pontu og sagt að það mætti sleppa öllum fyrirvörum og innleiða þetta beint í íslenskan rétt. Það gengur hins vegar í berhögg við það sem ákveðnir fræðimenn hafa sagt og, eins og ég segi, ég er nú varaþingmaður og er ekki hokinn af reynslu hér inni á Alþingi og ætla ekki að ég viti betur en þeir. Varðandi það að eitthvað hafi verið gert áður á einhvern ákveðinn hátt þá get ég ekki tjáð mig um það þar sem ég var ekki hluti af því. Meðan ég sit hér og gegni þeim skyldum sem ég hef þá mun ég berjast fyrir því að vinnubrögðin séu eins góð og ég tel að þau geti orðið. Ef þetta yrði innleitt svona yrði það brot á stjórnarskrá samkvæmt áliti okkar færustu manna. Þessir tilteknu menn, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, eru akkúrat þeir menn sem ríkisstjórnin kaus að styðjast við við gerð þingsályktunartillögunnar. Innleiðingin á fyrirvörunum þarf að standast skoðun, þ.e. fyrirvararnir á innleiðingunni þurfa að vera lagalegir. Við þurfum að sjá hverjir þeir eru. Ég vil sjá það hverjir fyrirvararnir eru og ég vil taka afstöðu til þeirra.
Búið að …
Eins og ég kom áður inn á í ræðu minni er búið að vísa á þrjá mismunandi staði um það hverjir þessir lagalegu fyrirvarar séu. Það róar mig ekkert. Ég vil sjá lagatextann sem sýnir okkur hvernig þetta verður innleitt.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór mikinn yfir því að þeir sem styddu málið teldu andstæðingana færa fram mikla rökleysu og annað slíkt. Það er kannski skiljanlegt af því að í minnihlutaálitinu eru mjög margar staðreyndir alls ekki sannar. Það er búið að hrekja þær aftur og aftur og þær eiga sér enga stoð í þriðja orkupakkanum en eru kannski ágætisinnlegg í umræðu um orkustefnu Íslands o.fl. Hv. þingmaður spurði hvort í þriðja orkupakkanum væri verið að tryggja almenningi trygga orku. Já, í þriðja orkupakkanum eru skýr ákvæði um að tryggja beri neytendum aðgang að tryggri orku á samkeppnishæfu verði, að verja skuli viðkvæma neytendur og skilgreina þann hóp sérstaklega. Hann vísar líka í að samkeppnislög fari að gilda út af þriðja orkupakkanum. Það er einfaldlega rangt. Þau gilda nú þegar um orkuna og það gerist ekki með þriðja orkupakkanum. Síðan vísar hann í könnun Maskínu um að stór hluti þjóðarinnar sé andvígur þriðja orkupakkanum. Nei, þar var ekki spurt um þriðja orkupakkann heldur hvort aðilar vildu að aukið vald yrði fært til stofnana Evrópuríkjanna og það er ekki gert með þriðja orkupakkanum. Þetta eru atriði sem mig langaði að byrja á að nefna hér þó að ég gæti farið inn á mörg önnur. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í valdframsalið af því að mér fannst það ekki koma alveg nógu skýrt fram hér áðan: Telur hann ekki að það valdframsal komi einungis til ef við tengjum okkur og þá að ESA geti gripið inn í ef ágreiningur verður milli aðildarríkja og menn verði ósammála um niðurstöður varðandi tengingar milli ríkja? Er það ekki eina valdframsalið sem felst í þriðja orkupakkanum af því hér verður mönnum tíðrætt um það og stjórnarskrárumræðan er um það sérstaklega? Nú höfum við gengið lengra í ýmsum innleiðingum eins og með fjármálakerfið og annað sem talið er ganga mun lengra. Meira að segja gera fyrirvararnir sem við erum með í dag, af því að við erum ekki tengd, það að verkum að það verður ekkert valdframsal vegna þriðja orkupakkans.
Hæstv. forseti. Já, varðandi valdframsalið þá kemur það mjög glögglega fram í áliti téðra og títtnefndra fræðimanna að með innleiðingunni sé verið að ganga lengra en óhætt sé að fullyrða að gangi ekki í berhögg við stjórnarskrá. Þess vegna, akkúrat þess vegna, hef ég áhyggjur af málinu. Vegna þess að það er það sem þeir segja. Hér hefur verið sagt aftur og aftur, af þeim sem eru fylgjandi málinu, að til þess séu fyrirvararnir settir, af því að við ætlum sjálf að stjórna því hvort af grunnvirki yfir landamæri verði sett ellegar ekki. Í þriðja orkupakkanum felst því valdframsal að áliti stjórnarliða, eða hvað? Þannig að hv. þingmaður segir já en segir samt sem áður að hún væri tilbúin að innleiða hann án fyrirvara sem er brot á stjórnarskránni samkvæmt áliti fræðimanna. Um þetta snýst málið, þetta er ástæðan fyrir því að ég tek þessa afstöðu. Ég vil fyrir mitt leyti að þessir lagalegu fyrirvarar séu skýrir. Í ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar var talað um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, en sú breyting er afskaplega rýr og varla til þess fallin að halda stjórnarskrána - „fer samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku“ sem er þá bara hverju sinni. Við gætum verið komin með aðra ríkisstjórn eftir viku þess vegna, ég er ekki að óska þess, ég bið að sjálfsögðu fyrir ríkisstjórninni. Það er hins vegar veruleiki sem við horfum á og sú ríkisstjórn gæti tekið allt aðra stefnu. Það gætu verið hægri popúlistar.
Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður telur allt valdframsal brot á stjórnarskrá gætum við ekki verið aðilar að neinum alþjóðasamningum. Það er ekki hægt að setja samasemmerki á milli valdframsals og brots á stjórnarskrá. Valdframsal er falið í persónulöggjöfinni, fjármálalöggjöfinni, NATO, alls konar alþjóðasamningum. Ég gæti tekið allan minn tíma hér í að telja það upp. Þar er ekki samasemmerki á milli. Það skal vera alveg skýrt að allir fræðimenn, nema þeir sem skrifuðu það álit sem Miðflokksmenn vísa í, halda því fram að ekki sé um brot á stjórnarskrá að ræða án fyrirvarans. Þriðji orkupakkinn sé ekki brot á stjórnarskrá án fyrirvarans. Það er líka niðurstaða ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar. Það er hægt að kynna sér á minnisblaði sem fylgir þingsályktunartillögunni. Meira að segja þeir fræðimenn sem hv. þingmenn leggja mest upp úr í álitsgerðinni komast að þeirri niðurstöðu að eins og þingsályktunartillagan sé í dag sé enginn lögfræðilegur vafi á því að það sé í samræmi við stjórnarskrá. Þarna er það komið kýrskýrt fram og það er gert aukalega. Ekki af því við teljum þess þurfa heldur af því að við sjáum þessi varúðarmerki og við tökum þau alvarlega. Mig langaði að benda á þetta. Mig langaði líka aðeins að benda á þá lagalegu fyrirvara sem hv. þingmanni verður tíðrætt um. Það er ekki þannig að þeir komi seinna. Þingsályktunartillagan sem liggur fyrir er aflétting stjórnskipulegs fyrirvara frá þinginu, að leyfa ríkisstjórninni að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara. Þá mun ríkisstjórnin aflétta stjórnskipulegum fyrirvara eins og segir í þingsályktunartillögunni, með þeim fyrirvara sem skilgreindur er í greinargerð. Þingsályktunartillagan er ekki aflétting á stjórnskipulegum fyrirvara heldur heimild frá þinginu til ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin mun síðan leggja til innleiðingarreglugerð sem [[Forseti hringir.]]felur þetta í sér og þá strax; það kemur ekki seinna. Það er hin raunverulega aflétting stjórnskipulegs fyrirvara og mun fela í sér þá fyrirvara sem eru nákvæmlega skilgreindir í greinargerðinni.
Hæstv. forseti. Ég talað ekki um allt valdframsal, ég sagði það ekki. Ég talaði um þetta mál og ég ætla að halda mig við það. Það er alveg ljóst að þegar við erum að vitna í þessa tvo téðu einstaklinga, sem eru lögfróðir menn, þá eru það þeir sömu menn og ríkisstjórnin eða hæstv. utanríkisráðherra vísar í til að rökstyðja að leggja þingsályktunartillöguna fram eins og hún er gerð úr garði. [[Gripið fram í.]]Af hverju ætti það að vera eitthvað annarlegt að við tölum um þá menn og þeirra álit? Varðandi það að það sé enginn lögfræðilegur vafi, verði þessi gerð innleidd svona, þá er það með þeim fyrirvara að hún verði ekki innleidd fyrr en þessir lögfræðilegu fyrirvarar liggja fyrir. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá er þingsályktunartillagan aflétting á þessum stjórnskipulega fyrirvara. Ég held að hv. þingmaður hafi sagt það. Ef ég misfer með það biðst ég afsökunar á því. Hún er aflétting á stjórnskipulega fyrirvaranum, sem þýðir að hún er innleiðing. [[Gripið fram í.]]- Akkúrat. Hún er innleiðingin. Við erum að veita heimildina til þess að innleiða eitthvað áður en við fáum þessa fyrirvara. Við erum ekki með þá í höndunum. Þingsályktunartillagan er ekki lög, er ekki lagalegur fyrirvari. Þú ferð ekki með þingsályktunartillöguna þegar ágreiningur verður um Evrópska efnahagssvæðið eða samninginn sem við erum hluti af og veifar henni og segir: Hérna er þetta. Það er alveg kristaltært. Ég held að við ættum að halda okkur við það að reyna að gera þetta eins vel og mögulegt er. Og til þess að koma þessu í gegn í góðri sátt verða vinnubrögðin að vera þess eðlis að þau séu trúverðug. Því miður finnst mér, og tala fyrir mig sjálfan, þau ekki vera það í þessu máli.
Virðulegur forseti. Þegar ég neyddist til að ljúka máli mínu í fyrstu ræðu vegna tímaskorts hafði ég ekki lokið við að fara yfir álit minni hluta utanríkismálanefndar og hyggst halda áfram þeirri yfirferð og byrja á kaflanum sem fjallar um undanþágur. Mörg dæmi eru um að ríki fái undanþágur frá ákvæðum EES-samningsins. Ísland hefur til að mynda undanþágur varðandi skipaskurði og járnbrautir, enda eiga þau ákvæði ekki við hér á landi. Er varðar orkumál hefur verið veitt undanþága varðandi jarðgas enda ekki fyrir hendi neinn útflutningur þess frá Íslandi. Því skyldi ekki veitt undanþága varðandi raforku á sömu forsendum þegar fyrir hendi er valkostur sem byggður er á. Í ljósi þeirra ótvíræðu hagsmuna sem fyrir hendi eru og þeirrar réttaróvissu sem fylgja myndi upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn og innleiðingu í íslenskan rétt með þeim hætti sem getið er í þingsályktuninni, verður að telja enn mikilvægara en áður að Ísland fylgi tillögu þeirra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Hirsts og leitist við að ná fram frekari undanþágum fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Þá að kaflanum sem ber yfirskriftina Fyrirvarar. Þar er vísað til þeirra fyrirvara sem ríkisstjórnin hefur teflt fram í þessu máli, kallar þá fyrirvara. Í álitsgerð Stefáns Más og Friðriks Árna er varað við þeirri réttaróvissu sem vafinn um stjórnskipulegt gildi innleiðingar þriðja orkupakkans hefur í för með sér. Ríkisstjórnin stefnir á að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt með þeim einhliða fyrirvara að reglugerðirnar komi ekki til framkvæmda hér á landi á meðan landið er ótengt raforkumarkaði ESB. Eins og fram kom í máli Davíðs Þórs Björgvinssonar fyrir nefndinni eru fyrirvarar sem þessir aðeins ætlaðir til heimabrúks en hafa ekki þjóðréttarlegt gildi. Þeir hafa því ekki vægi ef til málshöfðunar kæmi á grundvelli réttinda sem reglugerðirnar veita. Í álitsgerð Stefán Más og Friðriks Árna kom skýrt fram að aflétti Ísland stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar er Ísland þar með bundið að þjóðarétti til að innleiða þriðja orkupakkann að fullu í íslenskan rétt með þeim aðlögunum sem kveðið er á um í ákvörðuninni. Ég ætla að endurtaka þetta, virðulegur forseti: Fram kom að aflétti Ísland stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar er Ísland þar með bundið að þjóðarétti til að innleiða þriðja orkupakkann að fullu í íslenskan rétt með þeim aðlögunum sem kveðið er á um í ákvörðuninni. Semja verður um allar undanþágur og aðlaganir á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Einhliða fyrirvarar hafa ekki gildi að þjóðarétti. Einhliða fyrirvarar hafa ekki gildi að þjóðarétti og engin fordæmi eru fyrir því að aðildarríki EES-samningsins hafi sett slíka einhliða fyrirvara. Ég held að sé tilefni til að endurtaka þessa setningu, virðulegur forseti: Einhliða fyrirvarar hafa ekki gildi að þjóðarétti og engin fordæmi eru fyrir því að aðildarríki EES-samningsins hafi sett slíka einhliða fyrirvara. Framkvæmd EES-samningsins byggir á samræmdri innleiðingu innan alls EES-svæðisins. Hlutverk ESA er að hafa eftirlit með því að EFTA-ríkin innan EES, Ísland, Noregur og Liechtenstein, virði skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Í því felst að ESA fylgist grannt með innleiðingu ESB-gerða í landsrétt. Telji ESA að ekki hafi verið staðið rétt að innleiðingunni getur ESA stefnt aðildarríkjum fyrir EFTA-dómstólinn á grundvelli rangrar innleiðingar. Ekki þarf að líta lengra en til dóms EFTA-dómstólsins í sameinuðu málunum númer E-2-3/17, þar sem ESA stefndi Íslandi vegna rangrar innleiðingar í tengslum við innflutning á hráu kjöti. Og ef tími gefst til, virðulegur forseti, þá mun ég fjalla aðeins nánar um það hér þegar ég hef lokið við að fara yfir minnihlutaálit utanríkismálanefndar. Erfitt er að henda reiður á hvað sú ranga innleiðing sem hér um ræðir muni kosta íslenska skattgreiðendur, en ljóst er að um verulegar fjárhæðir er að ræða. Verði Íslandi gert skylt að fella niður áðurnefndan fyrirvara á grundvelli rangrar innleiðingar koma ákvæði þriðja pakkans til framkvæmda. Í álitsgerð Stefáns Más og Friðriks Árna vara þeir einmitt við því að aflétti Ísland stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, hafi Ísland um leið þjóðréttarlega skuldbindingu til að innleiða reglugerðina í landsrétt. Annað væri brot gegn skuldbindingum Íslands sem orðið gæti til þess að ESA höfðaði samningsbrotamál á hendur Íslandi. Í því samhengi mega einhliða fyrirvarar sér lítils. Minni hlutinn vekur jafnframt athygli á að í þingsályktunartillögunni er enginn fyrirvari. Einungis er minnst á í greinargerð að verði tillagan samþykkt verði reglugerð EB nr. 713/2009 innleidd með lagalegum fyrirvara sem nánar er tilgreindur þar. Þingsályktunartillagan sjálf minnist aftur á móti ekki einu orði á þennan fyrirvara heldur snýr hún einungis að því að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og fella inn í samninginn gerðir þriðja orkupakkans. Ísland er jafn bundið og áður til að innleiða ákvæði þriðja orkupakkans. Því er ekki úr vegi að spyrja af hverju lagalegi fyrirvarinn var ekki hafður í þingsályktunartillögunni sjálfri, hvorki er að finna þennan lagalega fyrirvara í þeim innleiðingarfrumvörpum né í þingsályktunartillögu sem ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hefur lagt fram í tengslum við þriðja orkupakkann. Það er því ekki einungis svo að lagalegi fyrirvarinn hafi ekki raunverulegt gildi, heldur er allsendis óvíst hvernig hann er orðaður. Sá fyrirvari sem tiltekinn er í þingsályktunartillögu í 791. máli, um breytingu á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku, snýr að því að ekki verði ráðist í lagningu sæstrengs nema að undangengnu samþykki Alþingis. Sú þingsályktun er ekki í samræmi við texta greinargerðar þingsályktunarinnar sem hér um ræðir og vísar til þess að reglugerðin verði innleidd með lagalegum fyrirvara um að sæstrengur verði ekki lagður eða áætlaður nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og að tekið verði sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá. Ótækt er að Alþingi samþykki þingsályktunina án þess að þessi lagalegi fyrirvari liggi fyrir. Undir þetta ritar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Þessi mál hafa, ég segi ekki skýrst, en kannski fengið aukinn rökstuðning. Þá vísa ég til síðasta kafla þessa minnihlutaálits í umræðum á Alþingi í dag. Það var mjög sláandi að heyra talsmenn þessa máls viðurkenna að fyrirvararnir sem beðið hefur verið eftir séu eingöngu einhver orðræða, lýsing í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu og svo frumvörp hæstv. iðnaðar- og nýsköpunar- og ferðamálaráðherra, einkum varðandi raforkulög. En eins og komið er inn á í minnihlutaálitinu er lítið sem ekkert hald í því. Það kom líka fram á fundum utanríkismálanefndar að forsendur þess að sú aðferð sem ríkisstjórnin leggur hér upp með stæðist stjórnarskrá væri að lagalegu fyrirvararnir væru þess eðlis að lögin, innleiðingin, öðlaðist ekki gildi. Bent var á í umræðum í nefndinni að lagalegu fyrirvararnir hefðu ekki verið birtir og sérfræðingarnir sem kallaðir voru fyrir nefndina kváðust ekki hafa séð þá. Ekki hef ég séð þá, virðulegur forseti. En nú er það upplýst í umræðunni í dag, að því er virðist, að þeir séu ekki til. Með hugtakinu lagalegir fyrirvarar sé átt við klausu í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu. Átt sé við breytingu á raforkulögum þar sem áréttuð er grein sem þegar er til staðar í þeim lögum um að Alþingi skuli fjalla um svokallaða kerfisáætlun, þ.e. móta stefnu í raforkumálum m.a. varðandi sæstreng. Og svo er gengið svo langt að kalla lagalegan fyrirvara þær yfirlýsingar sem orkumálastjóri Evrópusambandsins gaf eftir fund með hæstv. utanríkisráðherra þess efnis að Ísland væri eyja og þar af leiðandi ættu ekki við slík ákvæði þegar lönd væru ekki tengd saman. Ég vek sérstaklega athygli á því í því samhengi, virðulegur forseti, hvernig sú yfirlýsing orkumálastjórans er orðuð. Ég vek líka athygli á því hvernig sams konar yfirlýsing EES-nefndarinnar er orðuð. Þetta eru mjög áþekkar yfirlýsingar. Þar eru eingöngu dregnar fram augljósar staðreyndir, sem sagt sú staðreynd að Ísland sé eyja og ekki sé búið að tengja landið við raforkukerfi Evrópusambandsins og þar af leiðandi eigi ekki við ákvæði sem gildi fyrst þegar búið sé að tengja landið við raforkukerfi Evrópusambandsins. Þetta getur auðvitað hver maður sagt sér sjálfur, en sérkennilegt er, svo ekki sé meira sagt, að ríkisstjórnin skuli leggja slíkar yfirlýsingar fram, raunar ekki einu sinni leggja þær fram heldur einfaldlega að vísa í einhverjar fréttatilkynningar frá utanríkisráðuneytinu og styðjast við þær sem lagalega fyrirvara sem eigi að koma í veg fyrir að innleiðing þriðja orkupakkans feli í sér innleiðingu þriðja orkupakkans. Þó er í því máli sem við ræðum hér sérstaklega tekið fram að nálgun ríkisstjórnarinnar feli það í sér að orkupakkinn verði innleiddur að fullu, en bent á að það verði gert með lagalegum fyrirvörum, sem ég og reyndar örugglega fleiri trúðum um nokkurt skeið að yrðu lagðir fram og kynnu þar af leiðandi að hafa eitthvert gildi, en hefur nú verið upplýst að séu ekki til, þessir svokölluðu lagalegu fyrirvarar séu einfaldlega tilvísun í fréttatilkynningar frá utanríkisráðuneytinu og vangaveltur í greinargerð með þessari ályktunartillögu þess efnis að Alþingi muni vilja fjalla um lagningu sæstrengs þegar þar að kemur. Virðulegur forseti. Þetta eitt og sér hlýtur að nægja til þess að valda okkur verulegum áhyggjum og vera til þess fallið, eins og kallað var eftir fyrr í dag, að við gerum hlé á þessari umræðu til að fá upplýst um hvort ríkisstjórnin sé staðráðin í því [[Forseti hringir.]]að leggja ekki fram þá lagalegu fyrirvara sem boðaðar hafa verið.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að fara yfir með þingmanninum hvernig svona innleiðing virkar. Hann hefur verið þingmaður lengur en ég, en það er nú þannig að tillaga til þingsályktunar um afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara er leyfi frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar. Þá getur ríkisstjórnin með innleiðingarreglugerð aflétt þessum stjórnskipulega fyrirvara. Það er ekki bara gert með innleiðingarreglugerðinni heldur líka lagafrumvörpum og þingsályktunartillögum sem liggja fyrir atvinnuveganefnd. Það er því ankannalegt þegar alltaf er gefið í skyn að það sé gert eftir á, það sé verið að fela það. Það er í raun verið að snúa út úr því hvernig verklag þingsins er, hvernig þetta virkar hjá okkur. Menn hljóta að vera komnir með umræðuna út í skurð þegar eina haldreipið er að hvergi sé að finna þennan lagalega fyrirvara. Það er alveg ljóst að þessi lagalegi fyrirvari er á bls. 3 í þingsályktunartillögunni, algerlega skýr. Hann verður tekinn orðrétt upp í reglugerðina, sem er innleiðingarreglugerðin, þar sem stjórnskipulega fyrirvaranum verður aflétt. Ég ætla því að frábiðja mér það að haldið verði áfram hér í alla nótt að halda þessu fram. Þá mun ég koma hingað aftur og aftur með glöðu geði til að útskýra þetta af því að fólk á rétt á að vita hvernig þetta virkar. Annað er útúrsnúningur. Af því að ég er í andsvari við hv. þingmann þá nýti ég kannski tækifærið enn og aftur og spyr hann að því hvar í þriðja orkupakkanum sé að finna þá heimild að hægt sé að brjóta upp fyrirtæki eins og Landsvirkjun eða önnur stærri fyrirtæki. Eins og margt annað í minnihlutaálitinu er því haldið fram án þess að segja hvar það er og hv. þingmaður hefur ekki getað svarað því hingað til.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að ég þekki innleiðingarferlið allra manna best. Hins vegar ætla ég að benda á það að fræðimenn sem títt eru nefndir, íslenskir, norskir og víðar að, benda á að þegar menn innleiða reglugerðir Evrópusambandsins þá taki þær allar gildi í heild og einhliða viljayfirlýsingar hafi þar lítil áhrif. Það þarf reyndar ekki að biðja fræðimenn að útskýra þetta fyrir okkur því það nægir að kynna sér hvernig Evrópusambandið virkar eins og er bara tiltölulega aðgengilegt á heimasíðu sambandsins þar sem útskýrt er með mjög skýrum hætti hvernig innleiðing reglugerða virkar hjá sambandinu. Nægi mönnum ekki að líta til leiðbeininga fræðimanna eða kynna sér einfaldlega reglurnar sjálfir gæti verið áhugavert að hlýða á álit stjórnmálamanna sem eru búnir að vera lengur eða byrjuðu mun fyrr í þessum bransa en ég, til að mynda mat fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, fyrrverandi forsætisráðherra, Þorsteins Pálssonar, sem útskýrði það að hér væri um að ræða lofsverðar blekkingar. Ég er að vísu ekki, eins og ég hef getið um áður, sammála þessum fyrrverandi ráðherra um að þessar blekkingar séu lofsverðar. En það er svo sannarlega rétt hjá honum að um blekkingar er að ræða. Hvað varðar seinni spurningu hv. þingmanns verð ég að svara henni í seinna andsvari, sýnist mér, því að tíminn er á þrotum.
Virðulegi forseti. Þetta er í þriðja skipti sem ég spyr hv. þingmann að þessari spurningu þannig að ég bið hann vinsamlegast um að svara henni í seinna andsvarinu svo ekki þurfi að koma til fimmta skiptið þegar ég spyr þessarar spurningar. Ég er í alvörunni mjög forvitin um hvar þetta er að finna. Ef maður les þriðja orkupakkann, meira að segja þá grein sem kannski væri hægt að snúa út úr sérstaklega til að finna þetta út, sem er b-liður 4. töluliðar 37. gr., þá er alls ekki hægt að lesa út úr því að hægt sé að brjóta upp fyrirtæki. Ég tel þetta eitt af þeim atriðum í minnihlutaáliti utanríkismálanefndar sem á sér enga stoð í þriðja orkupakkanum og er bara til þess fallið að halda einhverju að almenningi sem er kolrangt og oft búið að svara. Varðandi lagalega fyrirvarann þá er ég einmitt sammála hv. þingmanni um það hvernig heimasíða Evrópusambandsins virkar. Það er mjög gott hversu opin og gagnsæ hún er. Þar er t.d. hægt að kynna sér mál löngu áður en þau eru komin á dagskrá. Ríkisstjórnir fyrri tíma voru auðvitað með aðgang að öllu ferli þriðja orkupakkans og hvað var þar í uppsiglingu. Það er ekki annað hægt að segja en að það sé mjög gagnlegt fyrir þingmenn að kynna sér það og vera á varðbergi og undirbúa sig vel þegar mál eru á fyrri stigum í Evrópusambandinu. Það er okkar mikilvæga hagsmunagæsla og hagsmunagæsla sem við höfum einmitt aukið við og ekki síst skilgreint betur í utanríkismálanefnd með nýjum reglum sem voru samþykktar í september. Þar er þetta 2. gr. ferli skilgreint enn þá betur. Mig langaði að árétta það. Ég vona að hv. þingmaður svari seinni spurning minni, ég ætla ekki að bera upp aðra svo að svarið við henni komist nú örugglega að.
Virðulegur forseti. Það er eiginlega léttir að heyra, ef ég skildi hv. þingmann rétt, að hv. þingmaður sé stöðugt að endurræsa heimasíðu Evrópusambandsins til að fylgjast með öllum uppátækjum þess og vera viðbúinn því þegar þau kunna að reka á fjörur Íslendinga. Ekki veitir af því. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns varðandi uppbrot fyrirtækja þá er það skýrt tekið fram í þriðja orkupakkanum að hann sé m.a. til þess ætlaður að gera mönnum kleift að brjóta upp það sem kallað er „monopolies“ á ensku, þ.e. ráðandi fyrirtæki á sínu svæði. Það þarf ekkert að líta á þetta sem einhverjar vangaveltur um hvað kunni að gerast því að alveg frá árinu 2009, þegar orkupakkinn tók gildi í Evrópusambandinu, hefur Evrópusambandið verið að reyna að nýta sér þessar heimildir til að brjóta upp stór fyrirtæki á orkumarkaði í Frakklandi, í Þýskalandi, á Ítalíu. Vissulega snerist þetta til að byrja með fyrst og fremst um að aðskilja framleiðslukerfi og dreifikerfi, en ekki bara það, heldur hefur það gengið svo langt að Evrópusambandið hefur leitast við að koma á sérstökum stjórnum, sérskipuðum stjórnum, yfir tilteknar eignir þessara fyrirtækja. Nú kann það að vera verðugt markmið að brjóta upp fyrirtækin sem þarna eiga í hlut. En það er ekki verðugt markmið að brjóta upp starfsemi Landsvirkjunar. Ef hv. þingmaður þarf frekari vitnanna við og hv. þingmaður hefur upplýst að hann fylgist vel með vefsíðum Evrópusambandsins þá bendi ég hv. þingmanni á að fara á vefsíðu Council of European Energy Regulators, sem eru samtök orkustofnana þessara [[Forseti hringir.]]ríkja, og kynna sér hlutverk þeirra.
Herra forseti. Það eru blikur á lofti í stjórnmálum um allan heim. Stjórnmálafólk sem leyfir sér að afvegaleiða umræðu og láta vísvitandi frá sér ósannindi virðist vera að gera sig æ meira gildandi og þeir hinir sömu stunda það gjarnan að tala niður eftirlitsstofnanir og ekki síður sérfræðinga. Þetta ástand hefur verið mér hugleikið undanfarnar vikur og mánuði. Að hálfsannleikurinn og beinlínis lygin fái að koma við sögu í litlum málum sem stórum, málum sem almenningur og fjölmiðlar láta líða fram hjá til að spara pláss fyrir stóru málin. En þegar lygin í litlu málunum safnast saman hefur hún náð tilgangi sínum: Að skapa vantraust og mylja niður samfélagssáttmálann og samstöðuna. Búinn er til hópurinn: „við og þið“. Hálfsannleikur og ósannindi koma líka við sögu í stórum málum. Stundum gera stofnanir og sérfræðingar tilraun til að bregðast við og leiðrétta rangfærslurnar, en boðberar hálfsannleikans láta slíkt oft og tíðum ekkert á sig fá heldur halda áfram og taka þá til við að sá efasemdarfræjum um fagmennsku og hlutlægni sérfræðinga og fagstofnana. Þetta, herra forseti, á sér nú stað úti um allan heim í hinu pólitíska lífi og margir hafa haft af því áhyggjur. Mig langar af þessu tilefni að grípa til bókarinnar Um harðstjórn eftir Timothy Snyder, sagnfræðiprófessor við Yale-háskóla, sem hefur sérhæft sig í sögu Mið- og Austur-Evrópu. Hann ritaði bók sína með undirtitlinum „Tuttugu lærdómar sem draga má af 20. öldinni“, en okkar ágæti hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson snaraði bókinni yfir á íslensku, fyrir þá sem vilja kynna sér tillögur Snyders á ylhlýrri íslenskunni. Timothy Snyder segir m.a. í riti sínu, með leyfi forseta: Þegar maður varpar staðreyndum fyrir róða varpar maður frelsinu fyrir róða. Ef ekkert er satt getur enginn gagnrýnt vald því að þá er enginn grundvöllur fyrir því að gera það. Ef ekkert er satt er allt tómt sjónarspil. Eins og rannsakendur alræðisstefnunnar hafa bent á fer dauði sannleikans fram með ferns konar hætti. Í fyrsta lagi er það opinskár fjandskapur í garð staðreyndabundins veruleika sem lýsir sér í því að bera fram uppspuna og lygar eins og um staðreyndir sé að ræða. Í öðru lagi eru það síendurteknar töfraþulur, stagl án innstæðu. Í þriðja lagi bábiljur eða opinskár trúnaður við þverstæðuna þar sem hinu ólíklega er lofað, eigin ímyndanir gerðar að staðreyndum og jafnvel látið eins og ímynduð framtíðarsýn sé nútímastaðreynd. Síðasti naglinn þegar kemur að alræði í ríkjum er rangsnúin trú eða sú staðfesta einræðisherrans að hann einn sé frelsarinn. Að hann einn hafi rétt fyrir sér og hann muni bjarga mannfólkinu, hann sé lausnin og hann sé röddin. Allt þetta höfum við fyrir framan okkur í veraldarsögunni og jafnvel nærri okkur í nútímanum hér og þar. Við höfum dæmi um nákvæmlega þetta í Þýskalandi nasismans og meðal fasista á Ítalíu. En einnig í nútímastjórnmálamanninum sem hirðir lítt um staðreyndir mála heldur aðhyllist meira slagorð og upphrópanir hins eina máttuga lausnara og leiðtoga. Fasistarnir nýttu sér útvarpið til að bera út boðskapinn á meðan nútímamaðurinn nýtir sér samfélagsmiðlana og gríðarlega útbreiðslu þeirra. Nú eins og þá rugla margir saman staðreyndum máls og trú sinni á hinn óbrigðula en iðulega mjög svo breyska foringja. Það er í sjálfu sér mannlegt, sér í lagi í flóknum málum, en það er ekki endilega í þágu fjöldans, í þágu almennings. Herra forseti. Fyrst ég er byrjuð að vitna í Snyder prófessor langar mig að greina frá því hvað hann segir um stofnanir, með leyfi forseta: Stofnanirnar hjálpa okkur að standa vörð um almennt velsæmi. Þær þurfa líka á okkar hjálp að halda. Ekki tala um stofnanirnar okkar nema þú gerir þær að þínum með því að taka upp hanskann fyrir þær. Af því að stofnanirnar vernda sig ekki sjálfar. Þær falla hver af annarri nema hver og ein sé frá upphafi varin. Veldu þér stofnun sem þér er annt um, dómstól, dagblað, lagastofnun, verkalýðsfélag, og stattu með henni. Við göngum iðulega út frá því að stofnanir hljóti að standast allt, jafnvel beinar árásir. Það voru mistökin sem ýmsir þýskir gyðingar gerðu varðandi Hitler og nasistana eftir að þeir mynduðu stjórn. Þann 2. febrúar 1933 birti t.d. eitt helsta dagblað þýskra gyðinga ritstjórnargrein þar sem því var haldið fram að nasistar færu ekkert skyndilega að svipta þýska gyðinga borgaralegum réttindum sínum eða að einangra þá í gettóum eða skilja þá eftir berskjaldaða gagnvart hatursfullum og blóðþyrstum múgnum. Þetta töldu gyðingarnir í aðdraganda seinni heimsstyrjaldar algjörlega óhugsandi, en það tók nasista innan við eitt ár að koma á nýrri skipan. Í lok árs 1933 var Þýskaland orðið eins flokks ríki þar sem búið var að múlbinda allar helstu stofnanir samfélagsins. Hvers vegna dreg ég þetta fram núna? Jú, vegna þess að eins og ég sagði í upphafi þá eru blikur á lofti í stjórnmálum víða um heim þar sem rangfærslur úr munni stjórnmálamanna eru daglegt brauð og varla fréttaefni. Umræðan í aðdraganda Brexit-kosninganna var lítt þrungin af staðreyndum, eða það sem átti sér stað hjá ákveðnum öflum í okkar góða frændríki, Svíþjóð, í aðdraganda þingkosninga síðastliðið haust. Mig langar líka að vitna í greinarkorn lögfræðingsins Gunnars Dofra Ólafssonar. Því að eins og hann segir þá þarfnast góður málstaður ekki ósanninda, hann þarfnast ekki hálfsannleika eða villandi framsetningar. Hann þarfnast hins vegar þess að hann sé settur fram á heiðarlegan og skiljanlegan hátt því að góður málstaður er stundum flókinn. Bullyrðingar þær sem fengið hafa að vaða uppi í því máli sem við fjöllum hér um hafa allar verið hraktar, ýmist af innlendum eða erlendum sérfræðingum sem, hvort sem flytjendum bullyrðinga líkar betur eða verr, hafa sjaldnast einhverra hagsmuna að gæta annarra en að virða sérfræðiþekkingu sína og gæta að sinni faglegu æru. Hverjar eru þessar bullyrðingar sem hér eru á ferð? Snýst þriðji orkupakkinn um að hér megi leggja sæstreng, eins og haldið hefur verið fram? Snýst þriðji orkupakkinn um að erlendir auðhringir megi vaða hér um allt og vasast með orkuna okkar, eins og haldið hefur verið fram? Snýst þriðji orkupakkinn um að tryggja að verð á orku til neytenda á Íslandi rjúki upp úr öllu valdi, eins og haldið hefur verið fram? Nei, herra forseti. Nei, virðulega Alþingi. Þriðji orkupakkinn snýst ekki um neitt af þessu. Ég skil vel þau sem höfðu í upphafi þessa máls áhyggjur af auðlindunum okkar. Sporin hræða og auðlindirnar okkar mega ekki og eiga alls ekki að vera einhver skiptimynt misviturra pólitíkusa. Þess vegna skiptir öllu máli að við öll hér inni sameinumst um að breyta stjórnarskránni okkar og setja inn í hana skýrt ákvæði um að auðlindir landsins séu eign þjóðarinnar og að þær megi ekki framselja. Fyrir því mun ég berjast og ég hvet þingmenn til að koma með í þá vinnu. Við þá óttaslegnu landa mína vil ég segja þetta: Margir af okkar helstu lögspekingum hafa staðfest að þriðji orkupakkinn snýst ekki - alls ekki - um að „gambla“ með auðlindirnar okkar. Hér er heldur ekki um meira valdframsal að ræða en þekkst hefur t.d. af okkar ágæta samstarfi í EES. Við höfum verið í slíku samstarfi, hvort sem um er að ræða varðandi mannréttindi, flugöryggi eða fjármálaeftirlit, algerlega sambærilegu samstarfi. Við höfum líka verið í slíku samstarfi þegar kemur að samkeppnismálum. En það er einmitt það sem t.d. er verið að fjalla um hér, að auka samkeppni til hagsbóta fyrir neytendur. Sömuleiðis er ekkert í þriðja orkupakkanum sem skyldar okkur til að einkavæða orkufyrirtækin okkar eða segir okkur hvar og hvenær við eigum að virkja. Í því samhengi má nefna að eins og regluverkið er í dag er í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir að ákveðið verði að leggja sæstreng, einkavæða raforkufyrirtækin eða selja orkuauðlindirnar okkar vegna þess að stjórnarskráin okkar ver okkur ekki fyrir slíku, fyrir slíkum geðþóttaákvörðunum ríkisstjórnarinnar. Það er bara ekkert í þessum þriðja orkupakka sem hefur neitt með þetta að gera. Þriðji orkupakkinn tekur ekki það vald af okkur að setja skýrt ákvæði í stjórnarskrána. Samkvæmt EES-samningnum ber EFTA-ríkjunum að tala einni röddu í sameiginlegu EES-nefndinni, sem þýðir að EFTA-ríkin þrjú verða að ná samkomulagi um niðurstöðu áður en kemur að ákvarðanatöku. Þá hefur líka verið rætt um það hér að eftir að búið sé að samþykkja málið hér á Alþingi, að aflétta stjórnskipulegum fyrirvörum á þinginu, eigi ESB-ríkin eftir að samþykkja málið í sameiginlegu EES-nefndinni. Það er ekki rétt af því að sameiginlega EES-nefndin er þegar búin að fjalla um málið. Þar tala EFTA-ríkin annars vegar og ESB-ríkin hins vegar saman um mál eins og þetta. Það er búið. Þau eru búin að ræða saman í þessari sameiginlegu EES-nefnd. Samt hefur verið þrástagast á því af hverju við prófum ekki að setja þetta mál í sameiginlegu EES-nefndina. Í þessu samhengi langar mig líka að ítreka að þetta ferli varðandi þriðja orkupakkann er ekki ferli sem var að hefjast í gær. Það er ekki ferli sem hófst á borði Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, hæstv. utanríkisráðherra, eða í skúffu hjá Sjálfstæðisflokknum, heldur hefur málið verið í undirbúningi í fjöldamörg ár, eins og margoft hefur komið fram, sem þeir sem hvað mest óttast samþykki þessa máls hér á þingi hafa margsinnis fengið upplýsingar um og voru jafnvel beinir þátttakendur að. Eins og með önnur sambærileg mál hafa EFTA-ríkin komist að samkomulagi. Viðræður við framkvæmdastjórn ESB hafa átt sér stað og samkomulag um aðlögunartexta hefur verið staðfest. Drög að ákvörðun hafa verið afgreidd af þingnefndum Alþingis, utanríkismálanefnd, atvinnuveganefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Atvinnuveganefnd gerði einmitt athugasemdir á sínum tíma sem tekið var tillit til. Tekið var tillit til þess á fyrri stigum. Ríkisstjórn Íslands hefur veitt utanríkisráðherra umboð til að staðfesta ákvörðun með stjórnskipulegum fyrirvara. Framkvæmdastjórn ESB hefur óskað heimildar til að fá staðfestingar frá ráðherraráði ESB og ráðið hefur tekið ákvörðun um að veita framkvæmdastjórninni umboð. Ef þetta snýst um framsal fullveldis og stjórnarskrána okkar þá má kannski velta fyrir sér hvort við hefðum átt að sleppa þessu með EES-samninginn hérna fyrir 25 árum af því að þar er ákveðið framsal. Um það hafa lögfræðingar fjallað margoft, að þar sé eitthvert framsal, og við hefðum mögulega átt að setja eitthvað inn í stjórnarskrána þá. Það eina sem felst í framsalinu hér er að framselja sértækar heimildir gagnvart ríkinu sjálfu á meðan t.d. evrópskt fjármálaeftirlit snýr bæði að stofnunum, lögaðilum og einstaklingum. ESA mun ekki fara að tala við stofnanir, lögaðila og einstaklinga varðandi orkuna okkar. Alþingi samþykkti það framsal athugasemdalaust án þess að hika. Sama má segja um framsal vegna Flugöryggisstofnunar Evrópu eða Evrópsku persónuverndarstofnunarinnar. Persónulega hef ég lengi velt fyrir mér hvað sé svona ofboðslega hættulegt við samstarf við önnur lönd, samstarf við aðrar þjóðir, sem snýst í grunninn ávallt um að við leggjum eitthvað fram og önnur lönd leggja eitthvað fram á móti og yfirleitt er komist að einhverri niðurstöðu sem er okkur í hag. Fyrir smáríki eins og Ísland má segja að það að fá löggjöf á þennan hátt, tilbúna í gegnum EES-samninginn, sé svolítið eins og að fá far með fullbúnum bíl með vönum ökumanni sem er á sömu leið og við. Við getum rætt við ökumanninn og haft áhrif á leiðarvalið, en það væri ótrúlega skemmtilegt og gagnlegt, myndi ég segja, ef við værum bílstjóri. En af því að við erum ekki í Evrópusambandinu þá erum við ekki bílstjórinn. Ég myndi gjarnan vilja að við værum það, en það er annað mál. Hvað varðar þennan þriðja orkupakka þá eru helstu nýmælin þau að aðgreina skal flutningskerfið frá öðrum rekstri á orkumarkaði. En Íslandi var veitt undanþága frá því ákvæði og ráðum við því sjálf hvernig eignarhald Landsnets er skipað. Skoðun okkar í Samfylkingunni er auðvitað að eignarhald skuli ávallt vera okkar þjóðarinnar í gegnum ríkið. Væri gaman að heyra afstöðu Miðflokksmanna og -konu til þess. Eru þingmenn Miðflokksins á því að orkufyrirtækin okkar eigi að vera í ríkiseigu? Þá eru í þriðja orkupakkanum ítarlegri ákvæði um sjálfstæði raforkueftirlitsins. Þannig skal tryggja að eftirlitsaðili, sem hér er Orkustofnun, sé sjálfstæður bæði gagnvart aðilum á markaði og stjórnvöldum. Þannig fær eftirlitsaðili nýjar heimildir til að áminna og sekta fyrirtæki fyrir brot á reglunum og aukið hlutverk gagnvart neytendavernd og eftirlit með smásölu og heildsölumarkaði. Nokkuð sem ég held að sé bara hið besta mál. Svo er sett á stofn samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eða ACER, sem ætlað er að aðstoða lögbundna eftirlitsaðila í störfum sínum og eftir atvikum samhæfa aðgerðir þeirra. Orkustofnunin okkar, hin alíslenska, mun taka þátt í störfum ACER fyrir hönd Íslands og tók á sínum tíma þátt í störfum forvera þeirrar stofnunar. ACER mun hins vegar ekki hafa neitt um Ísland að segja þar sem EFTA-ríkin - jú, munið þið, EFTA, Ísland er EFTA-ríki - munu veita ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, eins og ávallt, þær afmörkuðu valdheimildir sem ACER hefur á orkumarkaði ESB. ACER-grýlan, sem svo er merkt ítrekað, er því ekki fyrir hendi hjá okkur á Íslandi. Já, það má ekki gleyma því að þegar kemur að IV. viðauka EES-samningsins, sem fjallar um orkumál og ýmsir hafa varað við að yrði tekinn úr sambandi ef við höfnum þriðja orkupakkanum, eru heilmiklir útflutningshagsmunir íslenskra fyrirtækja undir. Á Íslandi eru framleidd raftæki og seld á markaði í Evrópu á grundvelli laga um orkumerkingar og visthönnun vöru og fellur sú löggjöf undir IV. viðauka EES-samningsins um orkumál. Þarna erum við að tala um Marel, Skagann, 3X, Völku. Aðgangur að innri markaði EES í gegnum IV. viðauka er mjög mikilvægur út frá nýsköpun og frumkvöðlastarfi á sviði íslenskra grænna orkulausna og hugvits. Er þeim sem hvað harðast berjast gegn þriðja orkupakkanum kunnugt um það? Eru þeir meðvitaðir um það mikilvæga nýsköpunarstarf sem á sér stað á sviði orku á Íslandi? Herra forseti. Farið hefur mikill kraftur og vinna í umræðu og umfjöllun um þriðja orkupakkann, sem er auðvitað hið besta mál. Ég vildi óska þess að við værum að setja jafn mikla orku og mikinn kraft í umræðu um mál sem hafa mun meiri áhrif á líf okkar, eins og t.d. loftslagsmálin. Hvernig væri nú að við tækjum okkur saman um að fjalla jafn ítarlega um það risastóra mál? Ég er ekki að gera lítið úr þeirri umræðu sem átt hefur sér stað hérna af því að hún er bara góð. Það þarf að skýra málin fyrir öllum og það tekur fólk mislangan tíma að átta sig á staðreyndum mála. Það er bara gott. Ég er ekkert syfjuð og þarf ekkert að fara heim snemma eða neitt slíkt. Ég get vel verið hér næstu nætur. Ég held að við getum verið sammála um mikilvægi þess að koma á skýru ákvæði í stjórnarskrána til að tryggja áframhaldandi óskorað eignarhald þjóðarinnar á orkuauðlindum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og sagnfræðilegt ívaf sem var svo sem athyglisvert að hlusta á. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í álitsgerð Skúla Magnússonar. Í álitsgerðinni segir: „Á síðustu árum hafa hins vegar komið upp hugmyndir um lagningu sæstrengs frá Íslandi til Bretlands og hefur áætlun um slíkan streng (undir heitinu „IceLink“) verið færð á verkefnalista kerfisþróunaráætlunar Evrópusambandsins, væntanlega að frumkvæði Landsnets hf. Þótt hér sé ekki um að ræða bindandi ákvörðun og alls óvíst sé hvort téður strengur verði að veruleika (svo og hvort Bretland yrði aðildarríki Evrópusambandsins þegar og ef hann yrði lagður) þykir rétt að miða umfjöllun við að raunhæft sé að íslenskur orkumarkaður verði tengdur markaði Evrópusambandsins og þeim heimildum sem leiða af 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009 kunni þar af leiðandi að verða beitt gagnvart íslenskum hagsmunum.“ Mér þætti fróðlegt að fá álit hv. þingmanns á þessu áliti og þá sérstaklega því sem segir hér: „… kunni að verða beitt gagnvart íslenskum hagsmunum“.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa spurningu. Það vill svo skemmtilega til að ég fór á mjög svo fróðlegan fyrirlestur Skúla Magnússonar héraðsdómara á dögunum. Þar fór hann yfir þetta álit sitt og hvort við værum í einhverri hættu varðandi auðlindirnar okkar, varðandi fullveldisframsal, varðandi sæstreng þegar kemur að þriðja orkupakkanum. Á þessum fundi voru fjölmargir sem vildu spyrja að þessu vegna þess hvernig umræðan hefur verið. Erum við í hættu með auðlindirnar okkar? Hvað ef, o.s.frv.? Þar tók hinn mæti lögspekingur, Skúli Magnússon, mjög skýrt dæmi eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson nefndi og sagði: Ég er t.d. með í minni álitsgerð dæmi, mögulegt dæmi, ef og hvað. Þetta dæmi sem hann er að taka, það er ekki staðan í dag. Það hefur ekkert með þennan þriðja orkupakka að gera. Hann tók það algerlega skýrt fram á þessum fundi, og gerir það svo sem líka í þessari álitsgerð, að þetta er eingöngu dæmi sem er verið að taka úr ókominni framtíð en engin staðreynd. Þetta er það sem ég var einmitt að tala um í ræðu minni og vísaði í orð Timothy Snyders, hins virta sagnfræðiprófessors. Það er hættulegt þegar einræðisherrann, í því dæmi, tekur eitthvað sem er ekki staðreynd heldur fabúlering um mögulega framtíðarsýn og lætur eins og það sé staðreynd.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ef ég bæti aðeins við það sem kemur fram hjá Skúla Magnússyni varðandi lagaskylduna að leggja sæstreng þá segir að mikilvægt sé að hafa í huga hlutverk sæstrengs í innviðauppbyggingu sem felst í þessu sameiginlega markaðssvæði orkunnar o.s.frv. Hann segir jafnframt að færa megi rök fyrir því að ákvæði um frjáls vöruskipti í sáttmála sambandsins leggi þá skyldu á aðildarríkin að leggja sæstreng. Jafnframt segir hann að í þessu sambandi skipti túlkun ákvæða sambandsins um aukinn samruna einnig máli. Slíkar skyldur geti stofnast vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu sé horft til ákvæða sambandsins sem snúa að innri markaði með raforku. Þarna er fræðimaður að, eins og hv. þingmaður orðaði það, að velta fyrir sér hlutum sem gætu gerst en eru kannski ekki staðreynd. Þetta hlýtur að vera það sama og óvissa. Hv. þingmaður hlýtur að geta verið sammála mér í því. Er þá ekki best að eyða óvissunni og fara þessa lögformlegu leið sem við höfum, að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, þar sem fulltrúar EFTA-ríkjanna sitja, sendiherrar EFTA-ríkjanna og Evrópusambandið, og fá bara undanþágu sem yrði þá vonandi okkur í hag. Þá værum við búin að eyða öllum svona vangaveltum og hv. þingmaður hlýtur að geta verið sammála mér í því að það hlýtur að vera mikilvægt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir seinna andsvar. Það kom skýrt fram í máli Skúla Magnússonar héraðsdómara og það kemur líka skýrt fram í máli Stefáns Más Stefánssonar, prófessors og lögspekings, og ég held bara allra þeirra lögspekinga sem hafa komið fyrir nefndir eða tjáð sig annars staðar að það hvílir engin lagaskylda á Íslandi að leggja eða leyfa lagningu sæstrengs til Íslands. Það er mér mikil ánægja að fræða hv. þingmann um þetta fyrst að óróleikinn liggur þarna. Það er ekki frekar krafa á Ísland að leggja sæstreng en það sé lagaboð eða krafa á Ísland að hingað komi einhver utan úr heimi og leggi veg yfir Kjöl eða brú yfir Reykjavíkurtjörn. Það er engin slík krafa, það getur hvergi stofnast slík krafa eða slík skylda á Ísland að leyfa slíkt. Þetta kom alveg skýrt fram og þetta kom líka skýrt fram hjá þeim lögspekingum sem ég hlustaði á á sameiginlegum fundi atvinnuveganefndar og utanríkismálanefndar. Það er mér mikil ánægja að geta a.m.k. róað hv. þingmann með þetta. Það er engin óvissa hvað þetta varðar. Það er engin slík óvissa. Við getum alla vega verið róleg gagnvart þessu álitaefni í kvöld. Allir þeir sem vit hafa á málinu og hafa tjáð sig um það eru alveg skýrir með þetta. Þarna er engin slík skylda á Íslandi, íslenskum stjórnvöldum eða íslenskum almenningi.
Hæstv. forseti. Mig langar til að þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir skelegga framsögu sem kom ekki á óvart þar sem hún er ekki einungis þingmaður og lögmaður heldur leikkona.
Leikmaður.
. Áhugaverður upplestur og tilvitnanir í bók prófessors Snyders um harðstjórn sem lýsir einmitt sósíalismanum og þjóðernissósíalisma nasista og fleiri sem hafa aðhyllst þá hugmyndafræði. Mig langar til að fá fram afstöðu hv. þingmanns, hvort hún sé ósammála því að fari innleiðingin óbreytt í gegn þá geti hún brotið í bága við stjórnarskrá. Í annan stað hvort hún telji að hinir lagalegu fyrirvarar sem settir eru við þingsályktunartillöguna, um innleiðingu þriðja orkupakkans, séu yfir höfuð óþarfir. Ef ekki, ef hún telur þá þarfa, hvort hún telji þá fyllilega fram komna og að þeir liggi fyrir og greining á þeim svo að hægt sé að taka yfirvegaða og upplýsta afstöðu til þeirra, hvort þeir séu þannig úr garði gerðir að það muni ekki koma í bakið á okkur seinna, þ.e. að þeir haldi.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið og hvetja hann til að lesa þessa bók. Hún er nefnilega ansi mögnuð um harðstjórn. Hún er auðlesin og ég mæli með því að fólk lesi hana ekki bara einu sinni og ekki bara hratt heldur oft og hafi hana á náttborðinu hjá sér hvenær sem er. Ég hef haft mikið gagn og gaman af því. Ég var spurð af því af hv. þingmanni hvort ég hefði ekki áhyggjur af því að innleiðing þessa þriðja orkupakka bryti í bága við stjórnarskrá. Ég hef engar áhyggjur af því. Ég er sannfærð um að svo er ekki. Ég er sannfærð um það vegna minnar lögfræðikunnáttu, þar sem ég hef kennt stjórnskipunarrétt og lærði stjórnskipunarrétt við lagadeild háskóla, og líka vegna þess, þar sem ég tel mig ekki vera neinn sérfræðing, að ég hef hlustað á fjölmargra lögspekinga og allir þeir lögspekingar sem hafa tjáð sig um málið segja að við séum ekki að framselja eitthvert vald svo fari í bága við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Hins vegar verð ég að segja vegna þess sem hefur verið marglesið upp úr áliti Stefáns Más Stefánssonar lögspekings og umræðunnar um það að þetta, þ.e. framsal valds, hefur margsinnis verið til umræðu meðal lögfræðinga, í þessum tímum og í þessum hópi. Hvenær erum við að framselja vald og hvenær ekki? Eins og ég kom inn á í ræðu minni þá kann að vera að við hefðum átt að setja skýrt ákvæði í stjórnarskrá varðandi EES-samninginn. [[Forseti hringir.]]Hinn mæti Stefán Már Stefánsson bendir á þetta í sínum fjölmörgu álitum sem hann sendir hingað. Ég ætla að koma betur inn á það í seinna andsvari.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Þetta var akkúrat það sem ég ætlaði að koma inn á í síðara andsvari, álit Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Þeir telja í því áliti að lengra sé gengið en áður hefur verið gert ef innleiddar yrðu að óbreyttu téðar reglugerðir sem við erum búin að tönnlast svo oft á og allir vita um hvað er rætt. Ef þær yrðu innleiddar í íslenskan rétt kynni það að brjóta í bága við stjórnarskrána. Í því samhengi þá er mér umhugað um hvort það sé svona hýpóþetísk, með leyfi forseta, hugsun á bak við þetta eða hvort þetta sé í raun, að með þessari innleiðingu myndum við brjóta stjórnarskrána. Ég er líka svolítið áhugasamur um að fá það fram hvort hv. þingmaður þekki dæmi þess að fyrirvarar eins og þeir sem við erum að gera núna hafi verið settir einhvers staðar áður við innleiðingu gerða og hvort þeir hafi þá haldið gagnvart þjóðarétti. Eins og þetta lítur út fyrir mér sem leikmanni þá er eins og það sé ekki í fullum samhljómi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið heldur sé þar gert ráð fyrir annarri leið sem þeir benda einmitt á að sé einföld og tiltölulega augljós, sú leið sem hér er valin sé ekki gallalaus án þess að þeir útskýri það nánar í álitinu.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega seinna andsvarið. Þetta með álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar - nú er ég svo heppin að fá að sitja í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvar við fáum einmitt inn á okkar borð öll þau mál er varða stjórnskipulega fyrirvara. Okkur er gert að kanna það hvort við eigum að samþykkja það eða ekki. Þess vegna fáum við oft fyrir þá nefnd, þó að ég sé ekki búin að sitja hér lengi, einmitt Stefán Má Stefánsson og fleiri með sín álit á hinum og þessum málum. Þar kemur iðulega fram þessi fyrirvari um mögulegt framsal og mjög oft, eða ég vil bara segja alltaf, þegar hann kemur er rætt um það. Hann hefur skrifað áður í álit hjá sér um mikilvægi þess að þetta sé sett inn í stjórnarskrána. Norðmenn gerðu það t.d. Þeir settu skýrt ákvæði í stjórnarskrána. Við höfum ekki gert það. Við gerðum það ekki á sínum tíma þegar við urðum aðilar að þessum samningi sem ég held að allir séu sammála um að hafi verið mikið framfaraspor fyrir okkur. Varðandi spurninguna um hvort þetta sé hýpóþetískt þá er þetta það að vissu leyti. Þetta er ávallt innihald álitsgerða Stefáns Más. Hann bendir ávallt á þetta í sínum álitsgerðum til þingsins þegar hann er beðinn um sérstakt álit vegna stjórnskipulegra fyrirvara sem þarf að aflétta. Aðeins um lagalega fyrirvara sem var spurt um í fyrra andsvari: Hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, fór gríðarlega vel í gegnum það áðan. Lagatæknilegi eða lagalegi fyrirvarinn snýr að ferli málsins, því hvernig þingsályktunartillaga er samþykkt, fer inn í ríkisstjórn, gerir reglugerð o.s.frv., innleiðingin.
… dæmi.
Herra forseti. Nú fer bráðum að síga á seinni hlutann á þessum degi og hefur verið fjörug umræða um þriðja orkupakkann í allan dag, ágætisumræða í sjálfu sér og ljóst að það eru enn þá nokkrir sem þurfa að tala og tjá sig um málið. Við erum hins vegar í þeirri stöðu að við erum sum að fara snemma í fyrramálið til annarra starfa, nefndastarfa, funda og annars sem við gerðum ráð fyrir. Ég myndi því vilja fá að heyra álit forseta á því hvenær hann hyggist slíta þessum fundi þannig að við komum úthvíld til vinnu í fyrramálið. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að ábyrgðin á því að málið geti haft áhrif á þinglok og mikilvæg önnur mál er alfarið í höndum ríkisstjórnar sem dró allt of lengi að koma með þetta mál inn til afgreiðslu. [[Gripið fram í: Þú hefur oft vakað lengur, Logi.]]
Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir með hv. þm. Loga Má Einarssyni. Það er sannarlega kominn tími til að þessum fundi fari að ljúka, hið bráðasta myndi ég vilja segja. Fyrir því eru mjög góðar og gildar ástæður. Hv. þingmaður nefndi nokkrar. Það er mikið fundastarf fram undan, geri ég ráð fyrir, hjá öllum þingmönnum. Það er boðaður fundur í atvinnuveganefnd klukkan hálf níu þar sem eru mjög stór og mikilvæg mál á dagskrá. Ég vil, eins og ég gerði fyrr í kvöld í umræðum um fundarstjórn forseta, sömuleiðis geta þess að það komu fram mjög mikilvægar upplýsingar í dag varðandi þetta orkupakkamál sem lúta að hinum lagalega fyrirvara. Það er alveg nauðsynlegt að tóm gefist áður en þessari umræðu er lokið til að ráðgast við lögfróða menn um það atriði.
Virðulegur forseti. Það er eitthvað liðið síðan við áttum síðast samtal um fundarstjórn forseta varðandi sama atriði og við ræðum núna, þ.e. hversu lengi hæstv. forseti sér fram á að halda fundi gangandi. Eins og fyrri ræðumenn hafa komið inn á eru nefndastörf í fyrramálið. Án þess að ég nefni nefndina þá veit maður að áætlað er að taka stór og mikilvæg mál úr nefndum á morgun. Það er auðvitað ótækt ef menn fá engar upplýsingar um það hversu lengi fundur skal standa til að geta skipulagt þann þingflokk sem þarf að manna nefndir snemma í fyrramálið, hálfníu, og þarf mögulega að standa vaktina hérna eitthvað áfram, því að öllum er ljóst að þessi mælendaskráin tæmist ekki alveg í bráðina. [[Gripið fram í: Það er stutt að ganga beint yfir á nefndasvið í fyrramálið.]]
Herra forseti. Mér finnst óttalega lélegt að vera kvarta og klukkan er rétt að verða ellefu. Það er búið að halda tvo fundi sem hafa farið rétt yfir miðnætti það sem af er 149. þingi. Það er einn fundur sem var lengri og við fórum beint á nefndafundi eftir það. Ég held að þeir nefndafundir hafi ekkert verið verri en margir aðrir, eða betri ef því er að skipta. Það er ljóst að það eru margir sem þurfa að ræða málin og þess vegna tel ég fulla ástæðu til að við höldum því áfram inn í nóttina til þess að reyna að létta á mælendaskránni. Eins og kom fram hjá hv. þm. Loga Einarssyni eru mörg mál sem á eftir að ræða og því veitir okkur ekkert af tímanum til að ræða þau. Líkt og við vitum eru nefndadagar næstu tvo daga og bara þrír þingfundadagar í næstu viku, þannig að það er full ástæða til þess að þingmenn séu vel vakandi og hressir og taki vel á málinu sem hér er og skiptist á skoðunum en fari ekki að kvarta um vinnuálag eða yfir því að þurfa [[Forseti hringir.]]að mæta á nefndarfund í fyrramálið klukkan hálfníu og klukkan er ekki orðin ellefu.
Herra forseti. Hér er einfaldlega enginn að kvarta yfir því að þurfa að vinna mikið. En það getur vel verið að það sé mismunandi hversu vel við erum í stakk búin til að vinna langt fram á morgun og mæta svo á fundi. Það má vel vera að hv. þingkona Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sé betur til þess fallin en ég, sem er farinn að síga á seinni hluta ævi minnar. Mér finnst þetta einfaldlega ekki skynsamlegt. Það eru yfir 100 mál sem bíða. [[Gripið fram í.]] Ég vil nota tækifærið líka til að vekja athygli á því að forseti Alþingis mætti í fjölmiðla og hrósaði þinginu og hrósaði sér og öðrum af því að hér hafi hlutirnir flætt í gegn vegna þess að málin hafi komið með svo jöfnu millibili. Þá spyr ég: Af hverju í ósköpunum kom þetta mál svona seint sem skapar núna tappa fyrir öll önnur mál? Það er ekki skynsamlegt [[Forseti hringir.]]og við eigum ekki að láta það bitna á athygli okkar sem mun fara dvínandi þegar fer að líða [[Forseti hringir.]]á morguninn.
Virðulegi forseti. Það er fullt af dögum í júní og ágúst þess vegna þar sem fólk vinnur alla jafna fulla vinnudaga þannig að ég sé enga ástæðu til þess að vera endilega alltaf fram á miðnætti og nætur alla daga. Maður þarf líka að sinna krökkum heima o.s.frv. og ég hélt að við værum að stefna í áttina að því að vera með fjölskylduvænna umhverfi. Það lítur ekki út fyrir það núna. Ég næ varla að vakna með krökkunum mínum í fyrramálið til að sinna þeim áður en ég þarf að mæta á nefndarfund eftir næturfund. Það var annar næturfundur hérna fyrr í þinginu þar sem ég svaf inni í þingflokksherbergi. Það var ekkert rosalega gaman. Það er vinnuálag hérna af og til, vissulega, en það eru tveir mánuðir sem við mætum ekki neitt.
Virðulegur forseti. Við ræddum fundarstjórn síðast á meðan hv. þm. Jón Þór Ólafsson sat í forsetastóli og hann vísaði á að hv. 1. varaforseti, Guðjón Brjánsson, væri sá sem taki ákvörðun um þetta mál. Ég veitti því athygli að hv. þm. Guðjón Brjánsson sat í salnum á meðan sú umræða var í gangi þannig að forseti hefur haft nægan tíma til að ígrunda þetta, ekki verður komist hjá því að álykta sem svo. Ég vil óska eftir því við hæstv. forseta að hann upplýsi okkur um það hvernig hann hyggst haga fundahaldi inn í kvöldið. Það var samþykkt á þingflokksformannafundi að halda kvöldfund. Minn málskilningur er sá að kvöld sé liðið í síðasta lagi um miðnætti. Hæstv. forseti hefur haft nægan tíma til að ígrunda þetta og ég óska eftir því að hann upplýsi okkur um hversu lengi hann hyggst halda fundi gangandi.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka undir með þingmönnum sem hafa talað í þá veru að það sé farið að líða á seinni hlutann í þessu og skynsamlegt, eins og hv. þm. Logi Einarsson orðaði það, að fara að ljúka fundi. Eins og fram hefur komið þá bíða okkar nefndastörf á morgun. Ég er sjálfur í fjárlaganefnd og það er mikið um að vera í þeirri nefnd. [[Gripið fram í.]]Það er kannski meira en að mæta á fundinn, nú þarf að setja saman nefndarálit og ígrunda það vel og vandlega og það fer tími í þetta allt saman, hv. þingmaður. Ég verð að segja að það kom sérstaklega á óvart þegar hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sagði að það væri lítið mál að vera fram í nóttina vegna þess að konur hafa talað sérstaklega um það hér í þinginu að þetta væri ekki nógu fjölskylduvænn vinnustaður og það er ekki fjölskylduvænt að tala langt fram í nóttina. Það þekkja allir. Ég styð þessar óskir [[Forseti hringir.]]heils hugar að þessu fari að ljúka í kvöld og svo höldum við áfram á næsta fundi.
Forseti. Ég vildi bara hvetja hæstv. forseta til að halda þessari umræðu áfram. Hún er ágæt. Hér hafa verið lífleg skoðanaskipti og verða örugglega um sinn. En á einhverjum tímapunkti tæmast umræðurnar auðvitað að því leyti að menn fara út í endurtekningar og eitthvað svoleiðis. Ég held hins vegar að okkur sé ekkert að vanbúnaði að halda þingfundi áfram eitthvað inn í nóttina ef þörf krefur. Ef ræðumenn stytta mál sitt, eða hvað eigum við að segja, gæta þess að fara ekki í endurtekningar og þess háttar eigum við að geta komist nokkuð greitt áfram með þetta og lokið umræðunni. Ég held að það sé ótvírætt miklu betra að ljúka henni hér í samfellu en að slíta í sundur. Varðandi það hvenær kvöldfundur verður að næturfundi þá er enginn greinarmunur gerður á því í venjum [[Forseti hringir.]]þessa þings hvort þingfundi lýkur kl. ellefu eða tvö eða þrjú [[Forseti hringir.]]eða hvenær sem það er, þ.e. heimildin sem forseti hefur til að halda áfram þingfundi á við um hvort tveggja.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að það togast á í mér tveir ólíkir kraftar, annars vegar finnst mér þessi tiltekna umræða vera svolítið úr sér gengin. Við höfum verið að hlusta á rökleysu sem er löngu búið að hnekkja, endurtekin og endurtekin og endurtekin og mér leiðist það pínu. En á sama tíma eru enn þá ýmsir hv. þingmenn sem hafa ekki fengið að taka til máls í umræðunni [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég er þeirrar skoðanir að það sé ekki gagnlegt fyrir okkur á þinginu að vinna að næturlagi. Fólk missir einbeitinguna, verður þreytt, röksemdafærslunnar verða enn þá verri. Það er margt slæmt sem gerist þegar við vinnum að næturlagi. Ég vil gjarnan að við færum okkur yfir í það að vinna innan skikkanlegra tímamarka og legg því til að við [[Forseti hringir.]]hættum um miðnætti og fjölgum frekar þingfundadögum fram í sumar ef þörf er á. Það eru mörg [[Forseti hringir.]]mál sem á eftir að taka fyrir. Tökum þau fyrir og reynum að fá þau út úr nefndum sem allra fyrst. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Mig langar að taka undir sjónarmið hv. þingmanna sem hafa komið hér og talað um að gáfulegt sé að vinna að degi til og sofa á nóttunni, ég þekki það ágætlega af öðrum vettvangi, í lauslegri þýðingu „the window of the cartesian low“, eða hin náttúrulega líkamslægð. Hún á sér stað á milli tvö og sex á nóttunni [[Gripið fram í.]]á þeim staðartíma sem þú ert á, þ.e. þú ert „acclimatised“, við erum það öll hér. Á þeim tímapunkti lækkar líkamshiti og athygli minnkar og huglæg geta. Við erum ekki að moka skurð hérna heldur erum við í huglægri vinnu. Ég held að það væri ágætisráð að við myndum halda okkur við það að vinna af fullri getu, vanda okkur við það sem við erum að gera og vinna á daginn en sofa á nóttunni.
Virðulegur forseti. Við erum ekki í neinni tímapressu í þessu máli. Það er engin þörf á því að vera hérna langt fram eftir nóttu. Ég mótmæli því sem hv. þm. Birgir Ármannsson segir um það hvað kvöldfundur þýði samkvæmt einhverjum hefðum o.s.frv., þessar andskotans - afsakið orðbragðið - óskrifuðu reglur eru óþolandi. Það er óþolandi að alltaf sé verið að vísa í hefðir sem hvergi eru skrifaðar niður sem rökstuðningur fyrir einhverju sem er alls ekki gáfulegt. Fyrirgefið þið, það er kvöld fram að miðnætti og þá er kominn nýr dagur. [[Gripið fram í.]]Ef á að halda áfram eftir því sem þörf þykir þegar það er engin tímapressa á málinu - þá segi ég nei.
Herra forseti. Svo bar við í dag að fram komu nýjar og óvæntar upplýsingar í því stóra máli sem við erum að ræða hér. [[Kliður í þingsal.]]Herra forseti. Ég ætlast til þess að hér sé haldið uppi reglu á fundinum og bið forseta að beita sér fyrir því. Þessar óvæntu upplýsingar lúta að því að sjálfur veltiásinn sem allt málið hvílir á, allur málatilbúnaðurinn, lagalegi fyrirvarinn - hann fyrirfinnst ekki. Nema sem einhver hugmynd úti í bæ eða einhvers staðar í einhverri greinargerð, einhver texti eða í einhverri fréttatilkynningu einhvers staðar. Það er algerlega nauðsynlegt að það gefist tækifæri til þess að bera þetta undir sérfræðinga, löglærða menn og stjórnskipunarfræðinga. Það er algjört heiðursmál fyrir Alþingi að slíkt ráðrúm verði gefið í þessu þýðingarmikla máli.
Virðulegi forseti. Mig langar að bregðast við því sem hv. þingmaður kemur fram með og segir vera glænýjar upplýsingar í málinu um þá lagalegu fyrirvara sem hér eru gerðir. Ég ætla að endurtaka þetta við hv. þingmann þó að ég hafi endurtekið þetta við tvo hv. þingmenn úr flokki hans fyrr í kvöld. Lagalegi fyrirvarinn er áréttaður í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Þingsályktunartillagan snýst um það að Alþingi leyfi ríkisstjórninni að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara. Síðan gerir ríkisstjórnin innleiðingarreglugerð þar sem afléttingin fer fram og þar eru þessir fyrirvarar, eru teknir beint upp úr greinargerðinni og í innleiðingarreglugerðina. Það gerist ekki seinna, það er ekki verið að fela þá með nokkrum hætti og þeir eru ekki nýir, þeir eru búnir að vera í greinargerðinni frá því að hún var lögð fram. Þeir fyrirvarar eru líka hjá atvinnuveganefnd þar sem eru frumvörp frá iðnaðarráðherra um sæstrenginn og að ákvörðunarvaldið sé hér sem girðir enn frekar fyrir það að það komi nokkurn tímann sæstrengur hérna. [[Forseti hringir.]]Það er algerlega fjarstæðukennt að halda því fram að [[Forseti hringir.]]í dag hafi komið fram einhverjar glænýjar upplýsingar, þær hafa legið fyrir alveg frá því að málið var lagt fram. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég kem upp til þess að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa sagt að það borgi sig ekki að vinna of langt inn í nóttina vegna þess að þá þarf að fara að segja sömu hlutina aftur og aftur, virðist vera. Hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir hefur nú í þrígang eftir að fundarhlé var gert um kl. átta komið hingað upp til að útskýra fyrir hv. þingmönnum Miðflokksins ferli EES-mála á Alþingi. Ég er ekki viss um að það borgi sig fyrir hv. þingmenn að vera hér lengur inn í nóttina en til miðnættis því það virðist vera sem móttakarinn sé orðinn eitthvað dofinn. Ég held að það væri líka ráð að þingmenn fengju námskeið í meðferð EES-mála á Alþingi.
Herra forseti. Ég ætla eiginlega að endurtaka leikinn frá því fyrir klukkutíma eða svo og hvetja hæstv. forseta til þess að hlífa okkur við því að ganga inn í nóttina með þetta mál. Ég ítreka bara að það skipulagsleysi sem stjórnarliðar hafa sýnt með framlagningu þessa máls á hvorki að koma niður á meðferð málsins í þingsal né meðferð annarra mála í nefndastörfum. Þetta er ekki á okkar ábyrgð. Við gerum kröfu um það að geta sinnt öðrum störfum okkar og að þessu máli verði haldið áfram í dagsljósi. Hitt er síðan annað mál hvaða skoðun ég hef á því hvort menn eru að endurtaka sig eða annað slíkt. Það er allt annar handleggur. Ég held að enginn sé í vafa um hvert viðhorf okkar í Viðreisn er til þessa máls og framsögunnar almennt í því. Ég hvet hæstv. ráðherra til að standa við það sem hér var ákveðið um að láta kvöldfund standa og ræða mál fram eftir kvöldi. Hvort það þýðir tæplega eða rúmlega miðnætti er aukaatriði en þá er þetta orðið gott í bili.
Herra forseti. Á að selja þjóðinni innleiðingu á þessu regluverki og segja svo við fólk, í einhvers konar friðþægingarskyni, að settur sé lagalegur fyrirvari sem er í raun ekkert nema að benda á þá staðreynd að Ísland sé eyja, [[Gripið fram í.]]þannig þurfi að leggja sæstreng svo að við tengjumst sameiginlegum raforkumarkaði Evrópu? Er mönnum alvara? Herra forseti. Ég held að við verðum að fá botn í þetta mál. Við verðum að fá botn í þetta. Er þetta lagalegi fyrirvarinn sem slá átti á allar áhyggjur fólks? Er þetta hann, að við séum eyja og að hingað liggi enginn sæstrengur? Er mönnum alvara?
Forseti. Ég get upplýst virðulegan forseta og hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur um það að ég er ekki að fara í háttinn. Ég ætla að nýta þessa nótt til að lesa Evrópureglugerðir og búa mig undir framhald þessara umræðna. Hins vegar virðist mér ljóst að hér séu þingmenn sem þurfi á því að halda að fá hvíld, komast í háttinn, til að mynda þingmaður sem kemur og flytur hreint út sagt brjálæðislega ræðu þar sem efasemdarmönnum um þriðja orkupakkann er líkt við nasista. Þó að sá forseti sem nú situr í forsetastóli tilheyri stjórnarandstöðu þá getur ekki verið að hæstv. forseti telji viðeigandi að meiri hluti stuðningsmanna stjórnarliðsins séu því sem næst kallaðir nasistar hér í ræðustól. Er þetta ekki skýr vísbending um að nú sé tímabært að gera hlé á fundum Alþingis og gefa a.m.k. sumum þingmönnum kost á að hvíla sig?
Herra forseti. Ég vil taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði. Ég held að þessi umræða sé komin á það stig að rétt sé að fara að senda þingmenn heim og halda svo áfram á næsta fundi. Mér þykir líka sérstakt að hv. þm. Birgir Ármannsson kom hér og hefur mikinn áhuga á því að haldið verði áfram með þessa umræðu fram á nótt. Hann er ekkert á því að hleypa sínum góðu stuðningsmönnum Samfylkingar, Viðreisnar og Pírata heim. Það þykir nú sérstakt og hann ætti kannski að verðlauna þá fyrir það hversu vel þeir hafa staðið við bakið á ríkisstjórninni í þessum málflutningi og leyfa þeim að komast heim í háttinn. Ég held að það væri vel til fundið og síðan höldum við bara áfram á næsta fundi, eins og ég segi.
Herra forseti. Ég tel að kalla þurfi til sérfræðinga til að upplýsa okkur um það sem fylgjendur þessa lagabálks kalla lagalega fyrirvara. Það hefur komið í ljós að þeir eru ansi fátæklegir. Jafnvel þótt menn vísi í orð framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og sameiginlega yfirlýsingu EFTA-landanna er ekkert þar inni. Það er ekkert þar sem hönd er á festandi nema að þeir viðurkenna þá staðreynd að Ísland sé einangrað; Ísland sé eyja og hingað liggi enginn sæstrengur. Er þetta lagalegi fyrirvarinn, herra forseti? Eitt er víst að með því að fella brott stjórnskipulega fyrirvarann, eins og verið er að gera með þessari þingsályktunartillögu, erum við skuldbundin til að innleiða regluverk þriðja orkupakkans, alveg sama hvað menn segja á fundum EFTA-ríkjanna eða orkumálastjóra Evrópu.
Hæstv. forseti. Ég er ekki frá því að ég greini heldur þyngri tón í einhverjum þingmönnum hér en var um áttaleytið þegar farið var í fundarstjórn og beðið um frestun á fundi. Ég beini þeim tilmælum mínum til forseta að hlusta á þingmenn þar sem þetta eru mál sem fólk þarf að velta fyrir sér og þarf að hafa hugsunina skýra. Fram undan eru nefndastörf sem eru ekki síður mikilvæg og fólk vill líka geta undirbúið sig og skipulagt sig fyrir þau. Í ljósi hefðarinnar hefði mátt gera ráð fyrir því að fundur stæði til miðnættis eða svo. En næturfundur - ef ekki knýr brýn þörf þá held ég að við ættum að geyma það til betri tíma.
Forseti vill taka undir þau orð þingmanna að þessi umræða hefur verið löng í dag og undanfarna daga. Hún hefur verið gagnleg og fjörleg á köflum. Margir hafa tekið til máls og þingmönnum verið talsvert mikið niðri fyrir. Það er áhugi á þessu máli, þetta er stórt og viðamikið mál. Forseti skynjar að ekki er mikill áhugi á að hefja langan næturfund og er skylt að taka tillit til þess. Það eru miklar annir í þinginu og í nefndum. Það eru nefndadagar fram undan og mörg mál bíða afgreiðslu þingsins. Ekki eru margir þingdagar eftir og þess vegna er freistandi að reyna að halda þannig á málum að afgreiða sem mest og sem hraðast en þó með vönduðum hætti. Það mun hafa verið rætt við þingflokksformenn í byrjun viku um skipulag vikunnar og rætt um að fundir yrðu lengri, það yrðu kvöldfundir. Sennilega var ekki rætt um næturfundi en eitthvað mun skilningur þingmanna hafa verið mismunandi á þessu. En í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum við nú í þinginu leyfir forseti sér þó enn að freista þess að gefa örfáum ræðumönnum kost á að flytja ræður sínar en ekki verður stefnt að löngum næturfundi.
Hæstv. forseti. Síðan orkupakki þrjú kom til umræðu á þingi hefur áróðurinn fyrir samþykkt hans farið stigvaxandi. Utanríkisráðherra þótti ekki nóg að fara í kynningarferð um landið heldur var fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, Carl Baudenbacher, kallaður til Íslands til að fylgja eftir umsögn sinni sem hann skrifaði 5. maí, þrátt fyrir að formlegur frestur til umsagna hafi verið til 29. apríl. Hvort Baudenbacher var kallaður til af utanríkisráðherra eða ekki skulum við láta liggja á milli hluta, en boðskapur hans er afar skýr. Hann vill meina að hafni þjóðin orkupakkanum verði okkur refsað af ESB. Hann gengur jafnvel svo langt að segja að með því að hafna orkupakkanum séum við að tefla EES-samningi Íslendinga í tvísýnu því að Norðmenn gætu brugðist illa við því og jafnvel tekið upp á því að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið um orkumál. Ef við lítum á gögnin, og þá sérstaklega við lestur 102. gr. í EES-samningnum, kemur skýrt fram að hlutverk sameiginlegu EES-nefndarinnar er að finna lausn sem allir geta fellt sig við komi til þess að aðildarríki hafni þeim breytingum sem lagðar hafa verið fram, samanber þetta, með leyfi forseta: „Ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðauka við samning þennan, þrátt fyrir beitingu undanfarandi málsgreinar, skal sameiginlega EES-nefndin kanna alla frekari möguleika á því að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins …“ Þessa grein hafa sérfræðingar á borð við Stefán Má Stefánsson og Friðrik Árna Friðriksson Hirst vísað óspart í, samanber eftirfarandi, með leyfi forseta: „Sameiginlega EES-nefndin skal áfram leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem aðilar geta sætt sig við svo að draga megi frestunina til baka við fyrsta tækifæri.“ Hefur það jafnframt komið fram að Stefán Már og Friðrik telja að sú lögfræðilega leið sem fara eigi sé að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem það sé sú leið sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir að sé farin. Fyrst ég er farin að vitna í orð þeirra ágætu félaga þá segir á bls. 25 í álitsgerð þeirra um stjórnskipuleg álitamál tengd framsali ríkisvalds til stofnana ESB/EFTA vegna þriðja orkupakka ESB, með leyfi forseta: „Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn.“ - Þótt ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn. - „Verður því að telja rökrétt og raunar óhjákvæmilegt að tekin sé afstaða til stjórnskipulegra álitaefna sem tengjast þriðja orkupakkanum nú þegar og það áður en Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann. Verður því að hafna því sjónarmiði að álitaefni tengd valdframsali til ESA skipti ekki máli á þessu stigi þar sem grunnvirki yfir landamæri eigi enn eftir að líta dagsins ljós hér á landi …“ Hér er ekki verið að virða grundvallarhagsmuni íslensku þjóðarinnar. Hér er um að ræða endurnýjanlegar orkulindir. Hér er um að ræða vatnsafl og jarðvarma sem er undirstaða lífsafkomu okkar og þar með starfsemi innlendra fyrirtækja. Okkur ber því að nýta orkuauðlindir okkar fyrir þjóðina og nýta hana fyrir þjóðina alla, eins og við gerum með sjávarauðlindir. Við eigum að nota auðlindirnar til þess að atvinnulífið verði fyrir alla um allt land. Það er grundvallaratriði í mínum huga. Eins og ég sagði fyrr í dag búa ríki Evrópusambandsins við aðrar aðstæður en við þegar kemur að orkumálum. Við erum með orkufyrirtæki okkar í opinberri eigu og búum við stöðuga og örugga framleiðslu. Ef við tengjumst orkumarkaði ESB mun raforkuverð stórhækka, til heimila og þar með til fjölskyldna í landinu, þar sem verð til húshitunar mun hækka. Og eins og segir í umsögn Hjörleifs Guttormssonar til nefndar Alþingis, með leyfi forseta: „Augljóst er að auk heimila og smáfyrirtækja sem greiða kostnaðinn af innleiðingu orkupakka 3 og meðfylgjandi tengingu við ESB-kerfið verður íslensk náttúra, ár, vötn og jarðhitasvæði, þolendur af aukinni ásókn í virkjanir með væntanlegan útflutning raforku fyrir augum. Þessa gætir nú þegar í neikvæðum viðhorfum landeigenda og sumra sveitarfélaga til verndunar dýrmætra náttúrusvæða, þar á meðal hugmynda um miðhálendið allt sem þjóðgarð. Furðu sætir að flokkur sem kennir sig við græna stefnu skuli gerast þátttakandi í slíkum leiðangri í stað þess að beita sér fyrir að styrkja almannaeign á orkuauðlindinni og stilla til um hóflega nýtingu hennar. Fyrir dreifbýlið er hér líka sérstaklega mikið í húfi og því óskiljanlegt að þeir sem telja sig talsmenn þeirra sem þar þrauka skuli gerast ábekingar á orkupakka þrjú.“ Annar aðili sem virkilega hefur staðið vaktina er Ögmundur Jónasson sem hefur með skrifum sínum náð að vekja þjóðina til umhugsunar. Hann segir m.a. í grein sinni í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta: „Menn hafa deilt um innihald hvers pakka en varla geta menn deilt um hvert vegferðinni er heitið. Það hefur alltaf legið beint við. Fyrst var um að ræða kröfu um bókhaldslega aðgreiningu á framleiðslu, dreifingu og sölu. Síðan kom krafa um að eignarhaldi yrði einnig skipt upp. Þar fengu Íslendingar undanþágu sem kunnugt er varðandi eignarhald á Landsneti sem hér á landi hefur verið í eign Landsvirkjunar, Rariks, OR og Orkubús Vestfjarða. En þrátt fyrir undanþágu er ríkisstjórnin að undirbúa aðgreiningu á eignarhaldinu á milli framleiðenda og flutningsaðila, að orkuframleiðendur eigi þar ekki hluti eins og nú er. Boðað hefur verið að skattgreiðendur leysi þá út. Hvers vegna? Nærtækt svar er að þá nálgumst við betur forskrift Evrópusambandsins um raforkumarkað en auk þess yrði nú auðveldara að búta Landsvirkjun niður eins og samkeppnisaðilar hafa þegar viðrað og selja að því búnu bútana.“ Vert er að taka fram að samtökin Nej til EU í Noregi hafa safnað milljón norskum krónum í þeim tilgangi að saksækja norska ríkið með forsætisráðherra landsins, Ernu Solberg, í forsvari. Eins og ég skil þetta vill lögfræðingur samtakanna meina að ekki hafi verið farið eftir stjórnarskrá Norðmanna við innleiðingu orkupakkans og því sé innleiðingin ólögmæt. Það er því ómögulegt að segja hvort Norðmenn séu í raun búnir að innleiða orkupakka þrjú, hvort þeir séu búnir að innleiða þann pakka hjá sér eða ekki, því að enn á eftir að dæma í þessu mikla hitamáli þar ytra. Á þessum rökum má leiða að óbeinar hótanir Evrópusambandsins, bornar fram af Carl Baudenbacher, séu ekki eitthvað sem ætti að standa í Íslendingum. Við höfum áður staðið frammi fyrir hótunum og við höfum haft betur. Nærtækasta dæmið í mínum huga er Icesave þar sem hver sérfræðingurinn á fætur öðrum hvatti okkur til að samþykkja samninginn. Við Íslendingar erum stolt þjóð og við erum þjóð sem lætur ekki segja sér fyrir verkum, þjóð sem kannar málin sjálf og þjóð sem tekur sínar ákvarðanir sjálf, án þess að alþjóðastofnanir hafi nokkur áhrif. Að mínu mati er þetta mál ekkert ólíkt fyrri málum og því er engin ástæða til að horfa á það með öðrum gleraugum. Sama hvaða hótanir dynja á okkur, sama hvaða hræðsluáróður er látinn dynja á okkur þá breytir það því ekki að rökin fyrir orkupakkanum eru engin. Það er réttast að hafna honum, senda hann aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Tíminn er núna. Og að lokum vil ég segja þetta: Við skulum ekki gleyma því að Landsvirkjun skilaði 4,25 milljarða arði í apríl. Við Íslendingar búum enn þá við lægsta orkuverð í heimi. Hvers vegna í ósköpunum ættum við að vilja rugga þessum farsæla báti sem siglt hefur með okkur í gegnum ólgusjó og séð til þess að orkuverðið sé okkur alltaf hagstætt? Ég hafna þessum pakka. Og ég veit að það mun dynja á okkur hræðsluáróður og jafnvel einhvers konar hótanir.
Virðulegi forseti. Hér er endað á ágætisorðum um hræðsluáróður. Ég skal gefa tvö dæmi um hræðsluáróður í ræðu hv. þingmanns. Annars vegar var ýjað að því að það ætti að búta niður Landsvirkjun. Það er nákvæmlega ekkert sem styður þá niðurstöðu og ályktun, ekki neitt. Með því að ýja að því, án nokkurra raka eða gagna, er verið að vekja upp ákveðinn ótta um að það sé möguleg framtíð, án rökstuðnings. Annað dæmi er að með samþykkt þriðja orkupakkans stórhækki orkuverð. Það er heldur ekkert sem styður þá ályktun. Ekki neitt. Þetta, hv. þingmaður, er hræðsluáróður af því að það eru ekki til nein gögn sem sýna fram á að þetta verði niðurstaðan, ekki nein. Markmið innleiðingarnar er að lækka orkuverð, það er beinlínis markmiðið. Við erum þjóð sem kannar málin sjálf. Það hefði verið æðislegt t.d. með CFC-reglurnar um skattaskjól ef við hefðum kannað það aðeins betur og verið aðeins fljótari. Það hefði getað sparað okkur ýmislegt. Rökin eru engin, segir hv. þingmaður. Hvað með orkuöryggi sem er búið að nefna hérna þó nokkuð oft? Stefnu um landsáætlun og orkuöryggi sem myndi henta mjög mörgum landsvæðum mjög vel? Hvað með alþjónustuna? Hvað með gagnsæi? Hvað með neytendaverndina? Eru þetta ekki rök sem er búið að nefna margoft? Samt er sagt að rökin séu engin. Af hverju er sífellt verið að hunsa það sem aðrir segja í þessu máli, um augljósar og jákvæðar breytingar sem fylgja þessum orkupakka? Og hvaðan koma upplýsingarnar um að við séum með lægsta orkuverð í heimi? Ég spyr hv. þingmann.
Hæstv. forseti. Ég vil nú ekki meina að ég hafi farið hér með hræðsluáróður. Ég vil frekar halda því fram að ég reyni að fylgja mínu máli eftir með rökum. Til að rökstyðja orð um fyrirtæki sem eru ráðandi á orkumarkaði þá höfum við fyrirtæki hér sem heitir Landsvirkjun, sem vissulega er ráðandi á orkumarkaði. Eftir því sem ég best veit er verið að búta slík fyrirtæki niður, taka í sundur þau fyrirtæki sem eru ráðandi á orkumarkaði. Það er gert í Evrópusambandinu. Ég á ekki von á því að það verði ekki gert hér. Það er alveg ljóst að raforkuverð hefur nú þegar hækkað. Hv. þm. Birgir Þórarinsson sýndi okkur beinlínis reikninga fyrr í dag. Það er ekki gripið úr lausu lofti. Þess vegna er mjög svo mikilvægt að við tökum við þeim staðreyndum og þeim rökum. Ég veit að okkur vantar orku, t.d. á Akureyri, og ég sé alls ekki að orkuöryggi verði þar tryggt ef í framtíðinni verður lagður sæstrengur þar sem á að nota okkar hreinu orku til að bjarga orku í Evrópusambandinu.
Virðulegur forseti. Það eru ekki bein tengsl á milli þess að fyrri orkupakkar voru samþykktir og hækkaðs orkuverðs. Það eru margar aðrar ástæður fyrir því. Það var vísað í hækkun á Suðurnesjum sem tengdist hugsanlega allt öðru. Ef sama er uppi á teningnum um allt land væru kannski meiri tengsl þar á milli eða ef það væri nær í tíma þar á milli væri þetta kannski rétt. Það þýðir ekki sjálfkrafa að það hafi fylgt hækkun með orkupakka eitt eða tvö. Og var hækkun í bæði orkupakka eitt og tvö? Ef svo er, er þá óhjákvæmilegt að það sé hækkun í orkupakka þrjú? Það eru engin tengsl þar á milli, ekki rökrétt samband. Ekkert í þessum orkupakka segir að það sé rökrétt niðurstaða. Ef það verður lagður sæstrengur þá ýjar hv. þingmaður að því að öll orkan verði soguð héðan burt til Þýskalands. Hvernig fær hv. þingmaður það út? Orkan [[Forseti hringir.]]sem sæstrengurinn bæri væri u.þ.b. 25% af allri orkunni miðað við að 80% fari í álfyrirtækin. [[Forseti hringir.]]Stærðarsamanburðurinn er sá. Það sem 25% af orku myndu knýja áfram í Evrópu eru bara smámunir.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta. Ég vil leyfa mér aðeins að hugsa hér upphátt, ef þetta eru smámunir. Við erum hér með fyrirtæki, segjum bara álver sem framleiðir vöru sem þarf svo að flytja til Evrópu eða hvert sem er, og ef strengur er kominn þá er engin ástæða til að halda þessu fyrirtæki hér. En það er hins vegar hægt að nýta orkuna sem er hrein, sem verður til hér á landi, til þess að geta starfrækt þetta álver í Evrópu í staðinn. Til að losna við flutningshliðina. - Þú þarft ekki að hrista hausinn, hv. þm. Björn Leví. [[Gripið fram í.]]Þetta er svona.
Sæstrengurinn ber það ekki.
Herra forseti. Ég hlýddi af athygli á ræðu hv. þingmanns og var satt að segja að bíða eftir því að hún tilgreindi hvaða atriði það væru í þriðja orkupakkanum sem hún teldi valda þeim áhrifum sem hún varaði við. Hefur hv. þingmaður tök á að greina okkur frá því hvaða atriði það eru í orkupakkanum sem hún hefur raunverulega áhyggjur af? Því að hún hefur greinilega áhyggjur af þessu. Ég velti fyrir mér hvort áhyggjur hennar stafi af einhverjum öðrum þáttum en þeim sem felast í þeim orkupakka sem hér er til umfjöllunar. Hugsanlega eru áhyggjur hennar af einhverjum allt öðrum ástæðum. En ég vil gefa henni kost á að koma inn á þetta vegna þess að við erum að ræða tiltekið mál, tilteknar gerðir af hálfu Evrópusambandsins sem ætlunin er að innleiða, og ef hún telur að eitthvað í þeim feli í sér hættu bið ég hana að tilgreina það.
Hæstv. forseti. Ég hef áhyggjur af þessu. Til þess að tilgreina eitthvað - það er af mörgu að taka - er einn punktur sá að ACER, sem dæmi, mun skera úr um hvort umsóknir um sæstreng til Íslands verði samþykktar. [[Gripið fram í.]]Hvorki íslensk stjórnvöld né Alþingi [[Gripið fram í: Jú.]]munu geta staðið gegn slíkri framkvæmd. [[Gripið fram í: Jú.]]Þess vegna töldu m.a. lögfræðingarnir Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson [[Gripið fram í: Nei.]]og sögðu í álitsgerð sinni til utanríkisráðuneytisins að reglugerð 713/2009 samrýmdist ekki stjórnarskrá Íslands. Er þetta nægilegt svar? [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég vildi segja varðandi þetta svar hv. þingmanns að það sem hún segir á sér enga stoð í þeim reglugerðum sem við fjöllum hér um. Það er misskilningur að halda að þeir ágætu fræðimenn sem hún nefndi í ræðu sinni hafi haldið þessu fram. Þvert á móti hafa allir fræðimenn sem um þetta hafa fjallað hafnað því að innleiðing þessarar reglugerðar feli í sér skyldu til að leggja sæstreng eða komi í veg fyrir að íslensk stjórnvöld geti sjálf tekið ákvörðun um það. Það er grundvallaratriði. Og ég verð því miður að segja að ef hv. þingmaður byggir afstöðu sína á þessum skilningi er sá skilningur rangur.
Hæstv. forseti. Ég lýsi enn yfir áhyggjum af öllu þessu máli. Ég vil aðeins benda á að í reglugerð ESB 347/2013/EB um viðmiðunarreglur fyrir orkuinnviði í Evrópu er fjallað um þörfina fyrir útfærslu orkuinnviða ESB og frekari tengingar yfir landamæri. Þar segir að lögð sé áhersla á að ekkert aðildarríkja sé einangrað frá Evrópu varðandi gas- og raforkukerfi. [[Gripið fram í.]]Ég hef áhyggjur af því. Hefur hv. þingmaður ekki líka áhyggjur af því?
Forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvernig hún fái það út að þriðji orkupakkinn standi fyrir því að Landsvirkjun verði bútuð niður. Landsvirkjun er mér að vitandi ekki stórfyrirtæki á evrópskum orkumarkaðinn, heldur tiltölulega smátt í sniðum. Og öll orkuframleiðsla á Íslandi er kannski hálft prósent af þeirri orku sem framleidd er í allri Evrópu. Ég á erfitt með að sjá að það stemmi við það sem hv. þingmaður var að tala um. Skilja má mál hv. þingmanns þannig að Íslendingar séu að missa forræðið yfir orkuauðlindinni með þriðja orkupakkanum. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann tala með þeim hætti að svo verði, hvorki um orkuauðlindina né hvernig flytja eigi orkuna um landið, þ.e. um flutningskerfi raforku á Íslandi. Hér ýjar hv. þingmaður að því að mögulegur sæstrengur yfir landamæri, sem sagt grunnvirki yfir landamæri, sæstrengur til Evrópu, gæti valdið orkuskorti á Akureyri eða í Eyjafirði. Ég hjó eftir því í fyrri umr. að ýjað var að því sama hér í aprílmánuði þegar við vorum að ræða tengd málefni þegar hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði í ræðu sinni að uppbygging raforkukerfisins á Norðurlandi, byggðalínan - hv. þingmaður kallaði hana þá norðausturlínu - væri til að tengja við sæstreng. Þessi umræða er öfugsnúin og einhvern veginn öll á haus. Hún hljómar eins og þetta sé orðin umræða um fullveldi Íslands og vondu útlendingana sem ætla að arðræna landið. Þannig hljómar hún. [[Forseti hringir.]]Mér finnst svolítið mikill hræðsluáróður í svona tali. Ég mun koma með fleiri spurningar í seinna andsvari.
Hæstv. forseti. Ég hef áhyggjur af fullveldinu. Ég óttast ekki endilega útlendinga en langar að rifja aðeins upp það sem fram kom fyrr í dag þar sem hv. þingmaður var ekki í salnum. Þann 15. febrúar 2018 hélt Max Baumgart fræðimaður erindi við Háskólann á Akureyri. Þar dró hann þá ályktun að það væri hreinlega lagaleg skylda ESB að leggja sæstreng til Íslands og að það væri í rauninni ekkert endilega í okkar valdi að standa í vegi fyrir því. Ég veit að þetta álit er að finna á vefsíðu Háskólans á Akureyri. Sem ég stend hér er alveg ljóst að Evrópu vantar svokallaða hreina orku. Við erum með hreina orku og það skal enginn segja mér að farið sé í þessa vegferð með það að leiðarljósi að ekki sé einhver að reyna að ná því frá okkur sem við höfum upp á að bjóða. Það höfum við séð á öðrum stöðum og í öðrum ríkjum.
Herra forseti. Ég hef ekki heyrt af þessu áliti, enda hef ég aldrei heyrt neinn tala með þessum hætti nokkurs staðar. Mér finnst það furðuleg hugmynd hjá hv. þingmanni að hætta sé á því að sæstrengur væri tengdur við Ísland, þá greinilega gegn vilja Íslendinga, og í framhaldi af því flytji menn álverin til Evrópu og flytji orkuna um sæstreng til Evrópu. Hver er eiginlega orðinn flutningskostnaðurinn á raforkuverði þeirrar orku sem knýr slíkt álver? Er hv. þingmaður búinn að hugsa þá hugsun til enda hvers konar orkuverð yrði á slíkri orku í slíkt álver? Þetta er hreinlega rökvilla. Það vill svo til að flutningur um sæstreng er ekkert ókeypis. Mig grunar að sumir hafi ekki alveg áttað sig á því. Ég er búinn að heyra þetta nokkrum sinnum í þessari umræðu, að það er eins og flutningur um sæstreng sé bara frír. Það er bara grundvallarrökvilla. [[Forseti hringir.]]Gæti hv. þingmaður útskýrt fyrir mér hvernig hún fær út að þetta sé hægt í veruleikanum?
Hæstv. forseti. Þetta fer að verða skemmtilegt. Þingið hverju sinni tekur ákvörðun um framhaldið. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að það sé þing „hverju sinni“ sem geti breytt fyrri ákvörðunum annarra þinga og ég er alveg sannfærð um að það er fólk sem ásælist orkuna okkar. Það er ekki út í loftið að menn, fyrirtæki, stofnanir, hafi lagt út gríðarlega fjármuni til þess að kanna lagningu sæstrengs. Það hlýtur að vera vegna þess að þeir sjá sér einhvern hag í því að leggja í þá dýru vegferð. Það sem eftir stendur hjá mér er: Hvað er það í þessari þingsályktun sem fékk hv. þingmann til þess að skipta um skoðun, [[Forseti hringir.]]alla vega miðað við ályktun síðasta landsfundar Sjálfstæðisflokksins? [[Gripið fram í.]]Ég veit það.
Herra forseti. Á þeim stutta tíma sem ég hef til ráðstöfunar ætla ég að víkja að nokkrum afmörkuðum atriðum og byrja á lagalega fyrirvaranum sem gufaði óvænt upp í dag, þrátt fyrir að hafa verið kynntur af hálfu talsmanna þessa máls sem úrslitaatriði í málinu. Það fór nú nokkuð misjöfnum sögum í umræðum dagsins af því hvar hans væri helst að leita. Það hefur m.a. verið bent á texta úr greinargerð þingsályktunartillögunnar sem hér er til umræðu. Það hefur verið bent á sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, Íslands, Noregs og Liechtensteins, sem lögð var fram á fundi sameiginlegu EES-nefndinni 8. maí, og svo er það sem kallað hefur verið „fyrirvarinn frá Miguel“. Það er sem sagt skjal sem er búið að vera hér lengi, sameiginleg yfirlýsing hæstv. utanríkisráðherra og Miguel Arias Cañete, sem er kynntur til sögunnar sem framkvæmdastjóri orkumála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Þeir ræddu 20. mars 2019 þriðja orkupakka ESB. Og hér er frásögn af því. Síðan er ein útgáfa í viðbót, herra forseti, sem mun vera einhvers konar reglugerð. Þar eiga að koma fram einhver áform um að gefin verði út reglugerð og þar eigi þennan fyrirvara að vera að finna. Það er þá of snemmt að svo komnu máli að leita þessa fyrirvara því að miðað við þær frásagnir er hann í reglugerð sem ekki hefur verið gefin út og ekki hefur verið sýnd og ekki hefur verið kynnt. Herra forseti. Ég leyfi mér að vona að sem flestir þingmenn átti sig á því, og litið sé á það sem algerlega áreitnislaust í garð nokkurs manns þó að sagt sé, að hér þarf að leita ráða og álits lögfróðra sérfræðinga, sérfræðinga í Evrópurétti, í stjórnskipunarrétti, e.t.v. raforkurétti o.s.frv. Menn mega ekki misvirða það, þó að mjög fróðir og ágætir þingmenn miðli af reynslu sinni og þekkingu, að hér er sóst eftir áliti og upplýsingum frá sérfræðingum úr hinni akademísku veröld, ef ég má orða það svo. Ég vil af þessum ástæðum fagna ákvörðun 1. varaforseta, hv. þm. Guðjóns Brjánssonar, um að draga þessa umræðu ekki allt of lengi. Ég leyfi mér að vona að hægt verði að nota þann tíma sem gefst þangað til þessari umræðu verður fram haldið til þess að eiga viðræður við aðila af því tagi sem ég gat um. Reyndar var það svo um þennan lagalega fyrirvara að mér gafst tækifæri til að sitja örfáa fundi í utanríkismálanefnd og á einn þessara funda mætti prófessor Davíð Þór Björgvinsson. Þetta var opinn fundur. Reyndar voru blaðamenn ekki viðstaddir. Ég hafði tækifæri til að spyrja prófessor Davíð Þór um þjóðréttarlegt gildi fyrirvarans og hafði ekki hugsað mér að hafa það eftir honum, því að það voru engir blaðamenn á staðnum, en aðrir hafa gert það, aðrir sem voru þátttakendur á þessum fundi, þannig að ég leyfi mér að að greina frá því, eins og áður hefur komið fram reyndar, að svar hans var að í þessum fyrirvara væri ekkert hald. Í framhaldinu féllu orð að því að hann væri greinilega ætlaður til heimabrúks, eins og það var orðað. Ég tel hugsanlegt að fleiri lögspekingar myndu geta svarað með svipuðum hætti en auðvitað verður tíminn að leiða það í ljós og ég vænti góðs af samtölum við slíka aðila á komandi dögum. Það er eitt atriði sem mig langaði að nefna í viðbót. Það er orð í áliti meiri hlutans sem ég rak mig á og varð svolítið undrandi á. Það er orðið „neyðarráðstöfun“. Það er haft um það ef farið yrði að þeirri tillögu, sem ég álít vera megintillögu í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, sem oft eru nefndir, að málið verði tekið upp í sameiginlegu EES-nefndinni og leitað eftir sáttameðferð á grundvelli 102. gr. sáttmálans um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef líka haft tækifæri til að kynna mér greinargerðina með frumvarpinu sem varð að lögum nr. 2/1993. Þar er þessi 102. gr. ekki á nokkurn hátt kynnt sem neins konar neyðarráðstöfun. Þeir sem hafa haldið slíku fram, eins og til að mynda í þessu meirihlutaáliti, verða að skýra það við hvaða lagatúlkun eða á hvaða heimildum þeir reisa það að tala um 102. gr. sem neyðarráðstöfun. Herra forseti. Það gengur hratt á tímann. Ég vil í þessu samhengi leyfa mér að vitna í Morgunblaðið frá 11. maí sl. Þar er ritstjórnarefni sem ber heitið Reykjavíkurbréf og lesendur Morgunblaðsins þekkja til margra áratuga. Margir myndu telja sig þekkja höfundarmark á þessari grein í Morgunblaðinu, að þar muni vera ritstjóri blaðsins, annar tveggja, en í þessu tilfelli fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra um 13 ára skeið, Davíð Oddsson. Með leyfi forseta ætla ég að leyfa mér að lesa örstutt upp úr umræddri grein þar sem segir: „Nauðsynlegt er að fara rækilega yfir það hvort nokkur maður hafi sagt við umræður um EES-samninginn að vildu Íslendingar einhverju sinni nota rétt sinn til að hafna innleiðingu tilskipana sem þeim hentaði ekki myndi sá samningur riða til falls. Hér skal fullyrt að þessar hótanir og hræðsluáróður eru ósannindi. Og þó er þessi hótun eina afsökun ríkisstjórnarinnar fyrir því að keyra þetta varasama mál í gegn. Undirbúningur þess er í skötulíki og engum til sóma sem að því kom.“ Svo mörg voru þau orð. Ég verð að viðurkenna að ég furða mig á því að þeir sem hafa hreyft því í þessum umræðum að með því að fara þá leið, sem er aðaltillaga í fyrrgreindri álitsgerð tvímenninganna, væri verið að stofna þátttöku okkar í EES-samstarfinu í einhverja sérstaka hættu. Þessi fullyrðing eða þessar getgátur hafa hvergi verið rökstuddar og erfitt að sjá við hvaða heimildir eða upplýsingar þetta styðst. Það væri ágætt ef menn upplýstu um þetta atriði. Tíminn er algerlega á þrotum. Að síðustu vil ég segja þetta: Í ljósi þess mikla skilnings sem virðist ríkja af hálfu framkvæmdastjóra orkumála og eins þess sem kom fram á fundi sameiginlegu nefndarinnar spyr ég: Hvað er í veginum fyrir því að fara ósköp einfaldlega þá leið sem tvímenningarnir leggja til og taka málið upp þar með farsæla niðurstöðu og lausn fyrir höndum í friðsamlegu og góðu samstarfi sem EES-samstarfið er?