Virðulegi forseti. Frumvarp það sem hér liggur fyrir er flutt í mikilli samstöðu nefndarmanna. Það fjallar um breytingu á lögum um málefni fatlaðs fólks og fjallar eingöngu um að ákvæði til bráðabirgða verði framlengt. Gerðir hafa verið samningar við sveitarfélög um svonefnda notendastýrða persónulega aðstoð og mikil samstaða hefur verið meðal þingmanna um að framlengja ákvæðið. Til stóð að gerð yrði heildstæð löggjöf um þetta málefni. Ekki hefur gefist tími til að ljúka henni þannig að hér er um að ræða að ganga frá framlengingu á samningum við sveitarfélög. Þessu fylgir nokkur kostnaður og mun vera gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpi fyrir komandi ár. Ég mælist til þess við hv. þingmenn að um þetta haldist áfram góð samstaða og að málið fái greiða afgreiðslu í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi allsherjar- og menntamálanefndar um veitingu ríkisborgararéttar. Að þessu sinni bárust nefndinni 56 umsóknir, en við leggjum til að 31 einstaklingi verði veittur ríkisborgararéttur. Liggur sá nafnalisti fyrir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir meirihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2017. Áður en ég fer í helstu breytingar ætla ég að rekja í stuttu máli aðalefnisatriði frumvarpsins. Þar er m.a. um að ræða hækkun barnabóta í takt við forsendur fjármálaáætlunar, en hækkunin er 3% og eignarmörk bótanna hækka um 12,5%. Tímabundnar útreikningsreglur vaxtabóta eru framlengdar um eitt ár að frátöldum eignarmörkum bótanna sem hækka einnig um 12,5%. Útgjöld vegna vaxtabóta haldast óbreytt frá fjármálaáætlun. Í frumvarpinu er líka gert ráð fyrir 2,2% hækkun á krónutölugjöldum í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins, auk 2,5% sérstakrar hækkunar til að slá á þensluáhrif. Þetta er samtals 4,7% hækkun. Sama hækkun er á framlagi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Gerð er breytingartillaga varðandi tóbaksgjaldið, gert ráð fyrir verulegri hækkun frá því sem er í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir því að á árinu 2017 verði tekjuaukning upp á 500 millj. kr. sem mun hafa örlitla hækkun í för með sér á vísitölu neysluverðs, þ.e. sem nemur 0,053%. Þá er gert ráð fyrir hækkun á gistináttagjaldi úr 100 kr. í 300 kr. fyrir hverja selda gistináttaeiningu. Það er líka gert ráð fyrir talsverðri hækkun í frumvarpinu á gjaldskrá FME í samræmi við áætlaðan rekstrarkostnað. Um þessa miklu hækkun varð talsverð umræða í nefndinni og hér er auðvitað byggt á því að rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins muni aukast mjög vegna verkefna sem séu óhjákvæmileg vegna breytinga á löggjöfinni, tilskipana sem hafa verið innleiddar, sem og breytinga á lögum frá Alþingi þar sem gerðar eru auknar kröfur til eftirlits. Þar af leiðandi verður ekki hjá því komist að hækka þessa gjaldskrá. Í meðferð málsins fyrir nefndinni komu líka fram mikil vonbrigði með að tryggingagjald skuli ekki vera lækkað sem menn töldu, sérstaklega Samtök atvinnulífsins, að gert hefði verið ráð fyrir við gerð kjarasamninga og hefði raunverulega verið forsenda samninganna. Miðað við fjármálaáætlun er gert ráð fyrir þessum tekjum í ríkissjóð og það kann líka að hafa áhrif að ekki er komin meirihlutaríkisstjórn í landinu og slíkar ákvarðanir eru þar af leiðandi látnar bíða. Það var hreinlega ekki gert ráð fyrir því í ríkisfjármálaáætlun að þetta lækkaði og það máttu menn svo sem vita. Það er líka breyting varðandi niðurfellingu virðisaukaskatts á umhverfisvænum hópbifreiðum. Strætó bs. kom fyrir nefndina, var að kaupa rafmagnsvagna og óskaði eftir því að gjöldin yrðu lækkuð hvað þá varðar. Meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingu á ákvæðinu í þá veru að bætt verði við upptalningu ökutækjaflokka þeim flokkum sem strætisvagnar falla undir og þar með jafnframt aðrar stærri gerðir hópferðabifreiða. Þetta er lítils háttar ívilnun en lagt er til að hún nái til hópferðabifreiða fyrir 22 farþega eða fleiri. Vegna fjárhæðartakmarkananna í 3. mgr. ákvæðisins verður hlutfallslega um tiltölulega lága ívilnun að ræða en meiri hlutinn lítur á breytinguna sem fyrsta skrefið í átt að breyttu umhverfi og nýrri stefnumörkun í málefnum umhverfisvænna hópferðabifreiða. Nefndin hefur verið upplýst um að slík vinna er þegar hafin í ráðuneytinu og er mælst til þess að henni verði lokið fyrir haustþing 2017. Aðrar breytingar sem lagðar eru til eru smávægilegar. Það er verið að leiðrétta vöruflokkanúmer í 40. gr. frumvarpsins og breytingar á sólarlagsákvæði í lögum um fjarskiptasjóð vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem getið er í inngangi að nefndarálitinu en ég las ekki upp. Með þeim breytingum sem hér eru taldar upp leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt. Undir álitið skrifa allir nefndarmenn en Björt Ólafsdóttir og Smári McCarthy skrifa undir það með fyrirvara. Þau telja að málið hefði þurft meiri umfjöllun og að nefndin hefði þurft meiri tíma til afgreiðslu þess. Smári McCarthy styður breytingartillögu meiri hlutans en mun að auki leggja fram fleiri breytingartillögur. Undir álitið rita Benedikt Jóhannesson formaður, Brynjar Níelsson framsögumaður, Elsa Lára Arnardóttir, Sigríður Á. Andersen og Vilhjálmur Bjarnason, og Björt Ólafsdóttir og Smári McCarthy með fyrirvara.
Frú forseti. Hv. þingmaður sem talaði á undan fór kannski ekki alveg rétt með þegar hann sagði að allir nefndarmenn skrifuðu undir það álit sem hann mælti fyrir því að sú sem hér stendur er ekki á meðal þeirra og mun núna mæla fyrir nefndaráliti 1. minni hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Það er ekki skrýtið að hér séu hv. þingmenn á öndverðum meiði í ljósi þess að umræða um skattamál er auðvitað hápólitísk og hefur einmitt sett svip sinn á pólitíska umræðu að undanförnu hvernig við viljum afla tekna til að standa undir samfélagslegum verkefnum. Það hefur staðið yfir mikil umræða í fjárlaganefnd um það hvaða útgjöld hv. þingmenn eru sammála um að nauðsynlegt sé að ráðast í í ljósi aðstæðna þar sem ekki er pólitískur meiri hluti fyrir hendi á Alþingi. Það er mikilvægt ef tekst að ná ákveðinni sátt um þau útgjöld en það liggur líka fyrir að erfitt hefur reynst að ná sátt um það hvernig við öflum tekna til þess að byggja upp samfélagið og hvernig við viljum búa að almennum borgurum. Stundum er gefið í skyn að umræða um skattamál sé fyrst og fremst tæknilegs eðlis en svo er ekki. Þetta er auðvitað grundvallarpólitískt mál því að skattar eru ekki aðeins nauðsynlegt tæki til þess að afla tekna til að standa undir samfélagslegum verkefnum heldur líka mikilvægt jöfnunartæki. Að mati margra fræðimanna er skattkerfið langáhrifamesta tæki samfélagsins til að auka jöfnuð í samfélaginu. Vitna ég þar m.a. til franska hagfræðingsins Thomas Piketty sem er líklega mest seldi hagfræðingur samtímans, sem skrifaði merka bók sem heitir einfaldlega Auðmagnið. Þar bendir hann á að þrátt fyrir að velferðarkerfið sé að sjálfsögðu mikilvæg stoð jöfnuðar í samfélaginu er það samt svo að skattkerfið er mun áhrifaríkara tæki ef við viljum tryggja jöfnuð. Máli sínu til stuðnings bendir hann á hvernig ójöfnuður eða jöfnuður, hvort sem við köllum það, hefur þróast í vestrænum samfélögum, hvaða áhrif skattbreytingar hafa haft á þá þróun og sérstaklega hvernig samþjöppun fjármagns hefur aukið ójöfnuð, miklu meiri ójöfnuð en við sjáum almennt í tekjudreifingu í samfélaginu. Þegar við ræðum það hér á landi, stjórnmálamenn úr öllum flokkum, sem öll erum mjög dugleg að hreykja okkur af því að hér ríki mjög mikill jöfnuður miðað við önnur ríki, þá erum við yfirleitt að tala um jöfnuð í tekjum. En þegar litið er til jöfnuðar í eignum kemur einmitt fram að það er þar sem ójöfnuðurinn hefur aukist, ekki aðeins á Íslandi þar sem ríkustu 10% eiga 3/4 eignanna heldur ekki síst annars staðar á Vesturlöndum. Þegar við skoðum ríkasta 1% sem hefur mikið verið til umræðu, alla vega annars staðar í hinum vestræna heimi, þá er fyrst og fremst verið að tala um ójöfnuð í eignum. Piketty bendir á jöfnuðinn sem mikilvægt hagstjórnarmarkmið. Skoðum þær rannsóknir sem nú er unnið að innan hagfræðinnar. Ég nefni t.d. skýrslu OECD, sem seint verður talin til róttækra stofnana, frá desember 2014. Þar er vitnað til rannsókna sem sýna að aukinn ójöfnuður dregur úr hagvexti og tekjuójöfnuður hefur haft mælanleg áhrif til að draga úr slíkum vexti. Við getum séð að jöfnuður er ekki aðeins réttlætismarkmið, hann er líka mikilvægt efnahagslegt markmið. Það sama hefur verið til umræðu hjá hagfræðingum í Cambridge háskóla sem hafa bent á að breska hagkerfið hafi vaxið hlutfallslega minna en það hefði gert vegna hagstjórnarstefnu nýfrjálshyggjunnar. Jöfnuður er því ekki einungis pólitískt markmið, hann er líka efnahagslegt markmið. Um það eigum við ekkert að vera feimin við að tala. Það er mikilvægt að við fylgjumst vel með þeirri þróun á Íslandi þó að ég, eins og aðrir hv. þingmenn, geti viðurkennt að hér sé jöfnuður meiri en víðast hvar annars staðar og ekki síst þegar kemur að almennri tekjudreifingu. Við eigum að vera ánægð með það. Ég vitna í efnahagsyfirlit VR frá því í október á þessu ári sem sýnir að kaupmáttur ráðstöfunartekna jókst um 3,8% á milli áranna 2014 og 2015. Það voru eingöngu tekjuhæstu 20% sem fengu meiri hækkun. Þetta er vísbending sem við eigum að hlusta eftir og taka mark á því að hún gæti bent til þess að tekjuójöfnuður sé að aukast í samfélaginu. ASÍ hefur bent á að ríkustu 20% fái nærri helming allra ráðstöfunartekna og sýnt hefur verið fram á að með skattbreytingum á nýliðnu kjörtímabili jókst skattbyrði allra hópa nema tekjuhæstu 20%, en skattbyrði þeirra minnkaði meira en svo að hægt sé að útskýra það með launahækkunum. Það eru vísbendingar um að tekjujöfnuður sé að minnka eftir að hafa aukist mjög á árunum eftir hrun. Eins og við munum öll jókst ójöfnuður í þjóðfélaginu fyrir hrun en minnkaði talsvert í hruninu, bæði vegna þess að mikill auður tapaðist en einnig vegna þess að aðgerðir síðustu ríkisstjórnar beindust að því að vernda þá sem lægstar höfðu tekjurnar. Ég vitnaði áðan til eignastöðunnar. Hún er kannski stærsta málið þegar kemur að ójöfnuði hér á landi sem og á Vesturlöndum. Einmitt þess vegna hefur verið bent á mikilvægi auðlegðarskatts og þrepaskipts fjármagnstekjuskatts en hvort tveggja er lagt til í breytingartillögum, allítarlegum viðurkenni ég, með nefndarálit þessu. Slíkar aðgerðir miða að því réttlætis- og hagstjórnarmarkmiði að auka jöfnuð en eru líka mikilvæg tekjuöflun til að styrkja innviði samfélagsins sem hafa verið vanræktir um langt skeið. Þar geta víst flestir í þessum sal verið sammála. Hvarvetna blasa við áskoranir, hvort sem litið er til heilbrigðiskerfis, menntakerfis eða samgangna um land allt. Og enn er mikið verk óunnið í að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Til að þessi uppbygging geti farið fram með efnahagslega ábyrgum hætti er mikilvægt að styrkja tekjustofna ríkisins til frambúðar. Réttlátasta leiðin til þess er að skattleggja fjármagnið þar sem það er að finna. Slík skattlagning dregur enn fremur úr peningamagni í umferð, sem ýmsir hv. þingmenn hafa lýst yfir áhyggjum yfir í dag í tengslum við annað mál sem var til umræðu fyrr í dag, og getur þar með nýst til að slá á þenslu sem er orðið verulegt áhyggjuefni. Við blasir að þegar ný ríkisstjórn verður mynduð hlýtur hennar fyrsta verkefni að vera að setja saman aðgerðaáætlun um það hvernig eigi að draga úr þenslu til þess að koma í veg fyrir kollsteypu í efnahagslífinu. Skattalækkanir fyrrverandi ríkisstjórnar, eða starfsstjórnarinnar sem nú situr, hafa hins vegar verið sem olía á eld og hvatt til þenslu, þvert á ráðleggingar Seðlabankans sem hefur ítrekað bent á að ríkisfjármálastefnan þurfi að styðja við peningamálastefnu. Skattalækkanir hafa þar verið nefndar sérstaklega sem aðgerð sem þjónar öfugum tilgangi, þ.e. eykur þenslu fremur en hitt. Hér eru líka lagðar til nokkrar aðrar tillögur sem eru ekki endilega af þessum meiði en þó má segja að lýðheilsuskattur sem er lagður til snúist líka um að auka jöfnuð. Við sjáum líka ákveðinn ójöfnuð þegar kemur að heilsufari. Hér er lögð til afar hógvær leið sem er að skattleggja sérstaklega gosdrykki, sykraða gosdrykki og gosdrykki með viðbættum sætuefnum. Á heimasíðu landlæknisembættisins kemur fram að samkvæmt nýlegri rannsókn á mataræði 6 ára barna fá börn að meðaltali 11% orkunnar úr viðbættum sykri. Það þarf víst ekki að segja ykkur hv. þingmönnum það sem hér eruð staddir að þetta er talsvert yfir almennum ráðleggingum. Þetta hlutfall er 13% hjá 9 ára börnum og 16% hjá 15 ára börnum. Tæplega 60% 6 ára barna borða of mikinn sykur. Yfir helmingur af viðbætta sykrinum kemur úr sykruðum gos- og svaladrykkjum, sælgæti og ís hjá 9 ára börnum og tæplega 70% hjá 15 ára börnum. Á heimasíðu landlæknisembættisins kemur einnig fram að í grein sem birtist árið 2011 í The Lancet, einu þekktasta tímariti heims um heilbrigðismál og lýðheilsu, var lagt mat á hvaða aðgerðir stjórnvalda í Ástralíu skiluðu mestum ávinningi og árangri í því að sporna gegn offitu þar í landi. Niðurstaða greiningarinnar var sú að skattar á óholla mat- og drykkjarvöru væri áhrifaríkasta leiðin til að bæta heilsu og draga úr útgjöldum vegna hennar. Af þessum sökum leggur 1. minni hluti til að settur verði sérstakur skattur á sykraða gosdrykki, þ.e. að þeir verði færðir upp í efra virðisaukaskattsþrep. Íslendingar drekka að meðaltali 130 lítra af sykruðum gosdrykkjum á ári og eigum við þar einhvers konar Norðurlandamet og örugglega Evrópumet og kannski heimsmet, og borða að meðaltali 45–48 kg af sykri á ári. Ef þessar rannsóknir eru skoðaðar nánar þá sést að neyslan eykst eftir því sem neðar færist í aldursstiganum. Hér er lögð til sú breyting að vöruflokkar sem innihalda sykraða gosdrykki verði færðir í hærra virðisaukaskattsþrep en lýðheilsumarkmiðið með þeirri breytingu er ótvírætt, þetta er þróun sem við sjáum mjög víða annars staðar í heiminum, enda er ekki aðeins um lýðheilsumarkmið að ræða sem eykur lífsgæði fólks því að þetta dregur svo sannarlega úr neyslu á sykri. Þetta er ekki einungis tekjuöflunaraðgerð sem getur nýst til að styrkja þá mikilvægu innviði sem við erum öll sammála um að styrkja, þetta er líka aðgerð sem snýst um að - nú er algerlega stolið úr mér hvað ég ætlaði að segja en það var eitthvað afar mikilvægt. Nú þarf ég að horfa og muna hvað þetta var. Það kemur kannski á eftir. En það voru þrenns konar markmið sem ég var búin að hugsa upp. Það var lýðheilsumarkmið, tekjuöflunarmarkmið ... Jæja, þetta kemur. Umhverfis- og auðlindaskattar eru næst á dagskrá. Ég vil þá nefna næst að íslenskt samfélag stendur frammi fyrir mjög miklum áskorunum sem felast í loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra á umhverfi og samfélag. Við ræddum aðeins kolefnisgjald á dögunum þegar mælt var fyrir þessu frumvarpi. Ég myndi segja að það væri forgangsverkefni að setja hagstjórnina í samhengi við breyttar aðstæður í heiminum, það þarf að endurskoða hagræna mælikvarða og koma á loftslagsbókhaldi í ríkisrekstrinum. Það þýðir ekki að við séum stöðugt að samþykkja einhverjar áætlanir út og suður. Við getum nefnt orkuskiptaáætlun sem var samþykkt á síðasta þingi. Hennar sér hvergi stað í neinu öðru í ríkisrekstrinum. Hún er bara eitthvert plagg úti í bæ, nánast ótengt öllu öðru og á meðan stendur yfir endalaus endurskoðun t.d. á skattkerfinu til þess að auka græna skatta. En það virðist eiga að taka nokkur ár. Við höfum ekki þann tíma. Ég benti á um daginn og ítreka að kolefnisgjald er áhrifamesta skattlagningin til að draga úr notkun óendurnýjanlegra orkugjafa, m.a. hefur Christine Lagarde, framkvæmdastjóri AGS, bent á þetta og telur að kolefnisgjald sé mun skilvirkari aðferð til þess að draga úr þessari notkun heldur en markaður með losunarheimildir eins og hefur tíðkast innan ESB. OECD, aftur sú róttæka stofnun, hefur bent á að kolefnisgjald og skattar á bensín, dísilolíu og olíu til upphitunar séu almennt lægri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum. OECD hefur enn fremur bent á að gjald sem ýmsar þjóðir hafa lagt á útblástur koltvísýrings sé um það bil 80% of lágt til þess að það nýtist sem skyldi til að verja loftslag jarðarinnar en í nýrri skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar kemur fram að kolefnisgjald á 90% losunar þjóða sé undir lágmarksviðmiði og að ekkert gjald sé lagt á full 60% losunarinnar. Með því að hækka gjöldin og láta þau ná til fleiri eldsneytistegunda, eins og steinolíu og kola, væri hægt að draga markvisst úr losun á gróðurhúsalofttegundum og öðrum mengunarvöldum. 1. minni hluti telur rétt að afnema undanþágur frá kolefnisgjaldi. Ég vitna til að mynda í kox og kol sem m.a. má finna í rafskautum sem nýtt eru í stóriðju hér á landi, sem hafa verið undanþegin þessu gjaldi. Ég legg það ekki til í breytingartillögunni hér því ég tel að það þurfi meiri tíma. Eins og kunnugt er var þessu áliti og breytingartillögu með því dreift fyrir örfáum mínútum því að lítill tími hefur verið til að fara djúpt í þessi málefni. Ég legg hins vegar til hækkun á gjaldinu fyrir næsta ár, að það verði ekki 5% heldur 10%. Ég vona svo sannarlega að stuðningur fáist við þessa eðlilegu hækkun sem er ekki bara, og nú ætla ég að fara aftur yfir markmið og vona að ég muni þau núna, til að afla tekna heldur líka til að stuðla að mikilvægum umhverfissjónarmiðum þegar kemur að loftslagsmálum. Þetta er eitthvað sem allir hv. þingmenn hljóta að geta verið sammála um. Allir hér, ekki allir hér en flestir flokkar fyrir kosningar, töluðu talsvert um gjaldtöku á ferðaþjónustuna. Ég vænti þess að hv. þingmenn fleiri en ég hafi setið óteljandi fundi um gjaldtöku á ferðaþjónustu. Það gerði ég a.m.k. fyrir kosningar og langt aftur í tímann. Þegar frumvarp um náttúrupassa steytti hér á skeri fyrir einhverjum árum voru menn sammála um það á þingi, hv. þingmenn, að nú þyrfti að finna einhverja leið til að koma á skilvirkri gjaldtöku á ferðaþjónustu og best væri að fara blandaða leið, svo ég vitni í ræður sem þá voru fluttar. Rætt var um gistináttagjald og komugjöld. Í þessu fjárlagafrumvarpi er lögð til þreföldun á gistináttagjaldi. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þá breytingu en legg til komugjöld á ferðamenn. Ég vil taka fram að ferðaþjónusta er orðinn stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar, eins og allir vita, og hefur átt ríkan þátt í efnahagsbata samfélagsins. Hún skilar þegar miklum verðmætum til okkar, sem við eigum að gleðjast yfir. Hins vegar held ég að það sé algerlega morgunljóst að það skortir fjármuni til uppbyggingar, ekki bara í gegnum Framkvæmdasjóð ferðamannastaða heldur skortir fé til uppbyggingar annarra innviða. Ég nefni samgöngur sem dæmi. Ég nefni líka rekstur í kringum friðuð svæði, til að mynda landvörslu sem er í algerum molum hér á landi. Það vantar stóraukna fjármuni til heilsárslandvörslu á friðlýstum svæðum þannig að við getum tryggt almennilega umgengni um þessi svæði, að staðið sé almennilega að þeim svæðum þannig að við göngum ekki á þá auðlind sem náttúra Íslands er tvímælalaust. Það er sú auðlind sem dregur ferðamennina hingað til lands. Rúm 80% koma hingað út af þeirri auðlind, sem við þurfum að styrkja. Þótt jákvætt sé að hækka gistináttagjaldið myndi ég telja það ónógan tekjustofn. Við leggjum því til komugjöld á hvern farseðil, 1.000 kr. frá og með 1. september. Það verður mjög áhugavert að sjá afstöðu hv. þingmanna til þessa tekjustofns sem ég veit að margir hverjir hafa lýst yfir stuðningi við í umræðum á undanförnum mánuðum. Að lokum vil ég benda á að í allmörgum þeirra umsagna sem bárust nefndinni vegna þessa frumvarps sem er til umfjöllunar, m.a. frá Alþýðusambandi Íslands en líka frá Öryrkjabandalagi Íslands og fleiri aðilum, er bent á að tekju- og eignaviðmið þau sem barna- og vaxtabætur skerðast eftir hafi ekki hækkað til samræmis við vísitölur og verðlagsþróun undanfarin ár. 1. minni hluti leggur til úrbætur í þessa veru þannig að þær fjárhæðir hækki um 35% frá því sem nú er í stað þeirrar 12,5% hækkunar sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég mun leggja til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem má finna í meðfylgjandi þingskjali. Eins og hv. þingmenn sjá er þar gerð grein fyrir öllum þessum breytingartillögum. Gerð er breytingartillaga um tekju- og eignaviðmið fyrir barna- og vaxtabætur í fyrstu liðunum. Síðan er lagt til ákvæði til bráðabirgða um nýja gerð auðlegðarskatts þar sem undanskilið er húsnæði til eigin nota, eins og hv. þingmenn Samfylkingarinnar lögðu sérstaklega til fyrir þessar kosningar. Enn fremur er lögð til skattlagning á gosdrykki með viðbættum sykri og sætuefnum. Það kemur í 4. lið í breytingartillögunum og þar eru talin upp þau númer sem þeir drykkir heyra undir þannig að þarna heyrir ekki undir t.d., eftir því sem ég hef verið fullvissuð um af fjármálaráðuneyti, ósætt sódavatn. Síðan kemur undir ákvæði um gistináttaskatt og svo er lagt til að inn fari ákvæði um komugjöld og er farið nokkuð ítarlega yfir þau. Í 7. lið er farið yfir kolefnisgjaldið og í 8. lið er lagt til, og það gleymdi ég að nefna hér, það er gott að ég les þetta líka, sérstakt hátekjuþrep í tekjuskatti á tekjur yfir 2 millj. kr. á mánuði, það bætist við álag á það þrep. Enn fremur liggur inni tillaga frá hv. þm. Smára McCarthy, fulltrúa Pírata, sem ég mun styðja og miðar að því að fresta fækkun þrepa í þrepaskipta skattkerfinu. Að lokum er álag á fjármagnstekjuskatt, að 25% fjármagnstekjuskattur verði lagður á fjármagnstekjur einstaklinga utan rekstrar sem eru umfram 2 millj. kr. á tekjuári. Ég hef ekki í hyggju að hafa þessa ræðu miklu lengri. Ég vil ítreka að hv. þingmenn fá hér tækifæri til að sýna afstöðu sína í verki, til gjaldtöku á ferðaþjónustu, til lýðheilsumarkmiða, en á þessu kjörtímabili hefur verið starfandi ráðherranefnd um lýðheilsumál. Ég mun taka sérstaklega eftir því hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra greiðir atkvæði um þetta mikilvæga lýðheilsutæki sem er lagt til. Hér er líka hægt að taka afstöðu til þess hvort við teljum að skattkerfið eigi í raun að nýtast til jafnaðar í samfélaginu, fyrir utan að gert ráð fyrir að þessar tillögur geti allar skilað umtalsverðum tekjum til að standa undir þeim útgjöldum sem hv. þingmenn hafa reytt hár sitt yfir á undanförnum dögum og vikum við að finna leiðir til að fjármagna heilbrigðiskerfið sem okkur þykir öllum svo vænt um, menntakerfið sem við vitum öll í hjarta okkar að er lykillinn að framtíð okkar í þessum heimi, kjör hinna lægst launuðu, aldraðra og eldri borgara, vegina okkar sem við erum öll sammála um og vitum allt um að eru vanræktir. Hér er ágætistækifæri, frú forseti, til þess að sýna hug sinn í verki til slíkrar tekjuöflunar.
Frú forseti. Ég mun styðja, og við í þingflokki Samfylkingarinnar, þær breytingartillögur sem eru gerðar af meiri hlutanum og einnig af hv. þingmönnum Katrínu Jakobsdóttur og Smára McCarthy eftir tilefnum, en ég vil þó gera grein fyrir sjónarmiðum okkar. Vinnan við gerð fjárlaga og tekjuöflun fer fram við nokkuð sérstakar aðstæður. Ríkisstjórn landsins er starfsstjórn þar sem ekki hefur tekist að mynda ríkisstjórn. Hún reiðir sig því ekki á neinn sérstakan meiri hluta á þingi. Því hefur verið reynt að vinna málið í nokkuð þverpólitískri sátt í nefndinni og er sérstök ástæða til að hrósa nefndarmönnum þar. Frumvarpið var lagt fram samhliða fjárlögum en hvort tveggja byggir á ríkisfjármálaáætlun síðustu ríkisstjórnar sem lögð var fram síðastliðið sumar. Það er því ómögulegt að nálgast frumvarpið eins og um ópólitískt plagg sé að ræða. Það byggir á þessari ríkisfjármálaáætlun fallinnar ríkisstjórnar. Að mati Samfylkingarinnar er þörf á meiri fjárfestingu í heilbrigðis- og menntakerfi og sérstaklega þarf að huga að því að bæta kjör barnafjölskyldna, leigjenda, fyrstu kaupenda, aldraðra og öryrkja. Allt of margir í þessum hópum búa við of kröpp kjör. Auðvelt er að fjármagna þessi brýnu verkefni með því að auka tekjur ríkisins af auðlindum með því að innheimta hærri veiðigjöld og/eða bjóða út kvóta og auka tekjur af ferðamönnum sem koma til Íslands af áður óþekktum fjölda. Það er hægt að innheimta tekjur af stórnotendum raforku og auka jöfnunarhlutverk skattkerfisins. Við afgreiðslu á slíku frumvarpi birtast alltaf skýrar áherslur flokka á hvernig afstaða þeirra er í útgjalda- og skattamálum. Þar kemur gleggst fram hvernig samfélag menn vilja byggja upp, hvaða aðstöðu þeir vilja búa borgurunum, hver skipting eigna er, tekna og með hvað hætti skattar eru lagðir á hvern og einn. Þannig birtast í þessu frumvarpi flatar krónutöluhækkanir á ýmsar vörur, svo sem bensín, tóbak og áfengi. Sumar þeirra verða seint taldar nauðsynjavarningur, einhverjar kannski beinlínis hættulegar. Markmiðið virðist þó ekki vera það að leggja þær á vegna lýðheilsusjónarmiða, þá hefði verið miklu nærtækara að leggja á sykurskatt. Þeim er fyrst og fremst ætlað að afla tekna. Gallinn við slíka skattheimtu er að hún bitnar mesta á tekjulægstu heimilunum á sama tíma og aðrar skattbreytingar sem nýttust tekjulægri heimilunum eru látnar eiga sig. Mun betur færi á því að skattbreytingarnar sem nú er verið að gera legðust á breiðu bökin í samfélaginu, þá sem best standa. Við skulum rifja upp að stórútgerðin hefur hagnast um mörg hundruð milljarða á síðustu árum og skattar hafa lækkað á þau 20% sem mestar tekjur hafa. Samfylkingin vill snúa frá þeirra skattstefnu sem hefur verið rekin síðustu þrjú ár. Samfylkingin tekur heils hugar undir umsögn Alþýðusambands Íslands en þar segir að fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017 sé hvorki til þess fallið að styðja nægilega vel við hinn efnahagslega né hinn félagslega stöðugleika. Seðlabankinn benti líka í umsögn sinni um fjármálastefnuna, sem bankinn sendi fjárlaganefnd 21. maí sl., að ef ekki sé talið álitlegt að draga úr fjárfestingum opinberra aðila þurfi að draga úr öðrum útgjöldum eða afla hinu opinbera aukinna tekna, t.d. með hærri sköttum. Það er boðskapur sem á enn við í dag, sem menn ættu kannski að muna svona skömmu eftir að flokkarnir lofuðu útgjaldaaukningu í aðdraganda kosninga. Nýtt þing hefur núna tækifæri til þess að tryggja félagslegan stöðugleika til jafns við þann efnahagslega og auka jöfnuð í samfélaginu. Það er besta leiðin til þess að bæta lífskjörin í landinu og stuðla að friði á vinnumarkaði. Frú forseti. Það er mikilvægt að arðurinn af auðlindum landsins nýtist til þess að lækka tekju- og neysluskatta landsmanna og standa undir fjármögnun öflugs velferðarkerfis. Það þarf að horfa sérstaklega til þess að ríkið innheimti sanngjarna auðlendarentu í sjávarútvegi, orkuvinnslu og af tekjum ferðamanna. Þær eiga að standa undir uppbyggingu við ferðamannastaði og öðrum kostnaði vegna komu þeirra, svo sem í heilbrigðiskerfinu, við löggæslu og björgunarstörf. Líkt og síðastliðin ár er ekki gengið nógu langt í að leggja á sanngjörn auðlindagjöld. Það verður að horfa til útboðs aflaheimilda, álagningar nýrra raforku- og umhverfisskatta og afnema undanþágu ferðamanna frá almennu virðisaukaþrepi. Við í Samfylkingunni höfum áætlað að með útboði aflaheimilda sé auðveldlega hægt að hækka auðlindarentu í sjávarútvegi sem nemur 15 milljörðum á ári. Við teljum sömuleiðis að hægt sé að ná í um 10 milljarða með því að afnema undanþágu seldra gistinátta frá almennu virðisaukaþrepi, en í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að skattstyrkir til ferðaþjónustu nemi um 20 milljörðum árið 2017. Frú forseti. Það er hægt að auka tekjur ríkisins af auðlindum landsmanna um a.m.k. 30 milljarða. Það hlýtur að vera eitt mikilvægasta verkefni næstu ríkisstjórnar. Ungt skuldsett fólk eða fólk á leigumarkaði býr margt hvert við erfiðar aðstæður. Leigumarkaður er dýr og ekki allir sem hafa efni á útborgun á íbúð og geta ekki stutt nógu vel fjárhagslega við börnin sín. Það eru yfir 6.000 börn sem bjuggu við fátækt á Íslandi árið 2014. Þess vegna er brýnt að styðja betur við þessa hópa. Skilvirkasta leiðin til þess er að hækka barnabætur sem eru tekjutengdar og vaxtabætur sem eru bæði tekju- og eignatengdar. Þannig væri stuðningi beint þangað sem þörf er fyrir hann. Bæturnar hafa lækkað að raunvirði á undanförnum árum og færa þarf aukið fjármagn í málaflokkinn til þess að hækka viðmiðunarfjárhæðir og draga úr tekjuskerðingum. Mikilvægasta skattalækkunaraðgerðin er lækkun tryggingagjalds sem leggst á launagreiðslur. Hún gagnast litlum og meðalstórum fyrirtækjum best, en þau byggja mörg hver á hugviti og bjóða upp á vel launuð störf og fjölbreytt. Góð starfsskilyrði þessara greina eru lykilatriði í þróun íslensks atvinnulífs. Í þeim felst líka mikilvæg byggðastefna, þó að það atriði vilji oft gleymast. Frú forseti. Það er mikilvægt að vinna gegn aukinni misskiptingu. Það gerum við með því að tryggja öllum jöfn tækifæri með rekstri á öflugu opinberu velferðarkerfi. Nýlegar rannsóknir viðurkenndra erlendra aðila, t.d. OECD, sýna að þeim hagkerfum sem búa við minnsta misskiptingu farnast best. Beita þarf skattkerfinu hér á landi betur til þess að auka jöfnuð. Það þarf sérstaklega að horfa á þá sem mest eiga, en ríkasta 1% landsmanna á um 20% af öllum eignum og ríkasta 5% landsmanna næstum helming allra eigna. Til að fá meiri tekjur í ríkissjóð af þessum eignum er skynsamlegt að leggja á stóreignaskatt yfir tilteknum mörkum þar sem ein húseign væri undanþegin. Loks þurfum við að leggja á fjármagnstekjuskatt. Frú forseti. Til að auka tekjujöfnuð og tryggja ríkissjóði meiri tekjur telur Samfylkingin mikilvægt að hér á landi sé þrepaskipt skattkerfi. Þar þarf sérstaklega að horfa til þess að taka upp nýtt skattþrep á laun þeirra sem hæst hafa launin. Mér sýnist að það séu fram komnar breytingar í þá veru og við munum að sjálfsögðu styðja þær. Í frumvarpinu sem er til umfjöllunnar er eitt skattþrep fellt út og er áætlað að kostnaður vegna þess nemi um 3,8 milljörðum. Breytingar í þá veru gagnast best þeim sem eru með 700 þús. kr. í mánaðarlaun og skattbyrði þeirra lækkar eingöngu um 6.000 kr. á mánuði. Miklu betur hefði farið á því að nýta þetta svigrúm til að lækka tryggingagjald og/eða styðja betur við barnafjölskyldur og þá sem eru í vandræðum á erfiðum húsnæðismarkaði, t.d. með hærri framlögum í barna- og vaxtabóta. Þá þyrfti að ráðast myndarlegar í uppbyggingu almennra leiguíbúða, eins og kveðið er á um í samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins. Ekki vil ég gleyma öldruðum og öryrkjum sem bíða enn eftir bót sinna mála. Þetta er verkefni sem væntanlega bíður næstu ríkisstjórnar.
Frú forseti. Þótt ég hafi skrifað undir meirihlutaálit efnahags- og viðskiptanefndar geri ég það með fyrirvara því að það er ýmislegt sem mér hefði þótt ágætt að hefði verið bætt við það nefndarálit og tekið með í reikninginn ásamt því að það eru ýmis atriði sem var ekki sérstaklega rætt um í nefndinni en mér finnst full ástæða til að tekið sé tillit til hér. Því legg ég fram mínar eigin breytingartillögur. Engu að síður finnst mér mjög gott hve vel vinnan í nefndinni gekk í þessu máli og sömuleiðis fagna ég báðum minnihlutaálitunum, frá Vinstri grænum og Samfylkingunni, þótt ég sé ekki sjálfur á þeim álitum. Það eru hreinlega ágætisbreytingartillögur í minnihlutaáliti hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Þó get ég sagt að þótt ég styðji margar aðgerðirnar þar þykir mér ástæða til að vísa í 4. kafla í bók eftir Peter Kropotkin, The Conquest of Bread, sem myndi sennilega útleggjast á íslensku sem Sigurinn yfir brauðstritinu, eitthvað í þá veruna, en þar er tekist svolítið á við eina af stóru spurningunum sem koma fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, um hvort skattar séu endilega heppilegasta leiðin til að stuðla að jöfnuði í samfélaginu og hvort kerfisbreytingar sem miða að því að auðsöfnun verði með jafnari hætti séu ekki eðlilegri leið til að skapa varanlegri jöfnuð. Sömuleiðis hafa Píratar ekki verið neitt sérlega hrifnir af t.d. sykurskatti sem leið til að stýra neyslu, enda erum við afskaplega trúuð á getu fólks til að taka upplýsta ákvörðun um svona mál séu góðar upplýsingar fyrir hendi. Þó er kannski ástæða til að benda á nauðsyn þess að farið verði í gott lýðheilsuátak varðandi sykurneyslu. Breytingartillögurnar sem ég legg fram eru fyrst og fremst byggðar á ýmsum samtölum sem áttu sér stað í kringum tilraunir til stjórnarmyndunar á sínum tíma og voru helst hugmyndir sem ýmsir flokkar töldu að væru kannski ágætar. Ég tek þar ekki inn stærstu breytingarnar sem voru ræddar í hinum ýmsu hópum enda hafa margar þeirra verið teknar til umræðu í fjárlaganefnd. Svo er margt sem krefðist það víðtækra breytinga að það hefði bara ekki verið viðeigandi að bæta því við í þetta safnlagafrumvarp. Ég valdi engu að síður nokkur góð atriði sem hljóða upp á 1 milljarð hér og 1 milljarð þar, eins og sagt er. Ef þetta safnast allt saman verða til úr þessu raunverulegir peningar, eins og einhver orðaði það, en þessar tillögur ættu að geta orðið gott veganesti fyrir komandi ríkisstjórn, hver svo sem hún verður, sé henni umhugað um endurreisn heilbrigðiskerfisins eða að laga innviði landsins, samgöngur og annað, eða styrkja menntun eða hvað svo sem stjórnmálaflokkarnir á Alþingi kunna að hafa lofað fyrir síðustu kosningar. Breytingartillögur nr. 1 og 4 lúta að frestun á niðurfellingu milliskattþreps og lækkun á almennum tekjuskatti um áramót. Með þeim er lagt til að bráðabirgðaákvæði við lög um tekjuskatt og lög um staðgreiðslu opinberra gjalda sem nú eru í gildi verði framlengt um eitt ár. Þetta er í rauninni bráðabirgðaákvæði sem má rekja til 5. og 8. gr. síðasta bandorms, þ.e. safnlagafrumvarps, sem var samþykktur í fyrra en þessi tillaga var mjög oft reifuð sem leið til að afla peninga til þess einmitt að styrkja heilbrigðiskerfið. Ég vil árétta að Píratar eru alls ekki almennt hlynntir því að viðhalda háu skattstigi í landinu en engu að síður eru kannski þannig aðstæður í samfélaginu núna, afgangur af fjárlagafrumvarpinu það lítill, að það er ærin ástæða til að afla þeirra 3,8 milljarða kr. sem er búist við að aflist með þessum aðgerðum sem geta þá farið í að hefja enduruppbyggingu heilbrigðiskerfisins þó að þessi breyting gildi bara til eins árs. Önnur breytingartillagan lýtur að svokölluðum „tax free“ endurgreiðslum. Samkvæmt 1. mgr. 43. gr. um virðisaukaskatt getur ráðherra kveðið svo á með reglugerð að endurgreiða megi virðisaukaskatt af vörum sem aðilar búsettir erlendis kaupa hérlendis og hafa með sér þegar þeir hverfa úr landi, enda séu uppfyllt skilyrði sem ráðherra telur nauðsynleg. Í fylgiskjali með reglugerðinni sem má finna á vef ráðuneytisins eru endurgreiðslufjárhæðirnar tilgreindar, en í dag er það þak til staðar að mest megi endurgreiða 15% af verði vörunnar. Það er töluvert hátt hlutfall. Er ég með þessari breytingartillögu að leggja til að það endurgreiðsluþak verði lækkað í 7%. Þessi hugmynd var líka rædd í sambandi við síðustu stjórnarmyndunarviðræðutilraun og var áætlað að hún gæti skilað 1 milljarði kr. á ári. Þess ber að geta að þetta er í nokkru samræmi við það sem gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Mig minnir að endurgreiðsluþakið sé um 9% í Svíþjóð. Það gengur á ýmsa vegu en þetta er yfirleitt ekki jafn há prósenta og á Íslandi. Þriðja breytingartillagan lýtur að virðisaukaskatti af bifreiðum og legg ég hér með til að sú undanþága sem er á virðisaukaskatti vegna rafbíla og umhverfisvænna bíla sé framlengd, ekki bara til eins árs eins og hefur verið lagt til í breytingartillögu nefndarinnar, heldur til ársins 2020. Þetta var rætt nokkuð í nefndinni, en ekki var samstaða um að fara í þessa aðgerð og kannski talað um að síðar mætti fara í heildstæðari aðgerðir. Mig langaði samt að varpa þessari hugmynd inn í umræðuna vegna þess að það er nokkuð um að innflytjendur þessara bíla leggi á hærra verð vegna þess að þeir eiga von á því að þessi heimild falli niður hvenær sem er. Hún var upprunalega lögð á til þriggja ára, ef mig misminnir ekki, og svo hefur hún verið framlengd um eitt ár í senn. Ég held að það sé bara ágætismál að framlengja hana til ársins 2020 eins og mörg nágrannalönd okkar hafa gert, m.a. Noregur, til að við sýnum ákveðinn styrk gagnvart þeim orkuskiptum sem margir hafa rætt um og stutt. Fimmta breytingartillagan lýtur að framlagi til þjóðkirkjunnar og Kristnisjóðs. Þar legg ég til að beðið verði með hækkun á framlögum í eitt ár í viðbót. Í fyrra var frestað hækkun með síðasta safnlagafrumvarpi þessarar tegundar. Í rauninni má segja að það sé í anda jólanna að kirkjan láti af sínu til að styðja styrkingu heilbrigðiskerfisins eða jafnvel að þetta gæti farið í útlendingamál, flóttamannamál og þess háttar. Ýmislegt mætti gera við þessa fjárhæð sem er ekkert rosalega há ef út í það væri farið. Það er kannski nokkuð sem þyrfti að ræða nánar. Sjötta breytingartillagan lýtur að losunarheimildum. Í frumvarpinu er lagt til að gjald fyrir koltvísýringslosun lækki úr rétt rúmlega 1.000 kr. í 968, minnir mig, ég er ekki með tölurnar fyrir framan mig. Með þessu er verið að bregðast við þeim breytingum sem hafa orðið á Evrópumarkaði á kostnaði við þessar losunarheimildir. Er það að hluta til komið til vegna þeirrar hugmyndar að setja hámark og stunda svo viðskipti með heimildirnar. Þó lít ég svo á að hækkun upp í 1.100 kr. myndi skapa ágætishvata til að losa síður koltvísýring vegna þess að þá yrði mismunurinn á markaðsverðinu og þessari upphæð eftir hjá þeim sem hafa losunarheimildir þegar þeir selja þær áfram ef þeir gera það. Kannski getur þetta orðið til þess að stuðla að minni losun gróðurhúsalofttegunda í framtíðinni. Þetta eru afskaplega litlar og kannski svolítið fyndnar breytingar. Ég veit ekki hversu mikill stuðningur verður við þær, en mér finnst engu að síður fínt að þingið fái að taka þær til meðferðar. Ég vil að lokum segja að meirihlutaálitið sem ég skrifa undir nær mörgum mjög ágætum breytingum sem náðist sátt um í nefndinni og ég þakka öðrum hv. þingmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd fyrir þá vinnu vegna þess að hún var mjög góð og kannski verður þetta með í pakkanum í næstu umferð.
Frú forseti. Við ræðum um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2017. Þetta hangir auðvitað allt saman á sömu spýtunni; fjárlögin, fjáraukinn og þetta frumvarp, ýmsar forsendur fjárlaga, ég ætla því að ræða þessi mál í því stóra samhengi. Mælt hefur verið fyrir nefndaráliti okkar Vinstri grænna, 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, þar sem koma fram tillögur okkar til breytinga á frumvarpinu. Varðandi skatta almennt hefur raunin verið sú að á síðasta kjörtímabili hefur skattbyrði á þá tekjuminni og meðaltekjufólk verið að hækka en ekki á þá efnameiri. Þau 20% sem eru með mestar tekjur í landinu hafa ekki verið að fá á sig aukna skatta. Þessi stefna er auðvitað þvert á stefnu Vinstri grænna, sem er sú að skattleggja eftir efnum og aðstæðum, að þeir sem hafi hærri tekjur beri meiri skattbyrði en þeir sem eru tekjulægri og tekjulágt barnafólk og ungt fólk sem er að koma sér fyrir í lífinu, að horft sé til þeirra með lægri tekjuskatti og horft til þess að vaxtabætur og barnabætur fari upp og séu í takt við þá vísitölu og verðlagsuppbætur. Það kemur einmitt fram í frumvarpinu að því hefur ekki verið mætt varðandi barnabætur og vaxtabætur. Því leggjum við Vinstri græn til að þær bætur sem snúa fyrst og fremst að ungu fólki verði hækkaðar um 35% í stað 12,5%. Það vilja allir að velferðarkerfið sé gott, samgöngur góðar og að menntakerfið sé það besta í heimi, en það hræðast flestir að tala um hvernig á að afla tekna til að standa undir þeim hlutum sem við teljum svo sjálfsagða í þjóðfélaginu þar sem við viljum að jöfnuður ríki. Og að aðgengi fólks að menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu sé gott og ekki sé spurt um hvar menn eru staddir í þjóðfélagsstiganum eða hvaða tekjur menn hafa, heldur að greiður aðgangur sé að heilbrigðisþjónustu og að aðgengi að menntun snúi ekki að forgangsröðun varðandi hverjir hafa efni og hverjir ekki. Nýlega kom fram að stór hluti þjóðar okkar, allt of stór hluti, hefur dregið að leita sér tannlæknaþjónustu og heilbrigðisþjónustu. Það er auðvitað ekki eðlilegt að hlutirnir séu þannig að fólk veigri sér að sækja þá sjálfsögðu heilbrigðisþjónustu eins og að fara til tannlæknis og að sækja almennt þjónustu til heilbrigðiskerfisins, hvort sem það er í formi læknisþjónustu, sérfræðiþjónustu eða lyfja vegna þess að viðkomandi hefur ekki efni á að veita sér slíka þjónustu. Við Vinstri græn höfum lagt mikla áherslu á það í umræðum undanfarnar vikur um myndun ríkisstjórnar að afla verði tekna til að mæta uppsafnaðri þörf í þjóðfélaginu, innviðauppbyggingu og í menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu. Takmarkaður skilningur hefur verið á því. Allir hafa viljað ganga langt í þeim efnum en þegar kemur að því að fjármagna þá þætti hafa menn hrokkið af standinum og ekki treyst sér til að afla tekna til að standa undir því sem okkur þykir sjálfsagt á hátíðarstundum að sé með því besta í heimi hér á landi í okkar ríka samfélagi. En við Vinstri græn höfum ekki verið feimin við það að vilja forgangsraða og við viljum líka taka skatta, því að skattar eru auðvitað bara það sem keyrir samfélag okkar áfram, en það verði að vera réttlát skattlagning og hlífa verði þeim sem minna mega sín og að þeir beri meiri byrðar sem hafa bakið til þess í þeim efnum. Nú er gerð mikil krafa um að við horfum til þess að ferðaþjónustan beri líka þá þörf á uppbyggingu í landinu sem fylgir þeim mikla ferðamannastraum sem kemur til landsins. Það er mjög slæmt að ekki hafi verið lögð á komugjöld á þessu kjörtímabili og mikill vandræðagangur hefur verið varðandi tekjuöflun og ekkert hefur komið út úr því að neinu gagni. Við erum ófeimin við að leggja til komugjöld. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig þessi þingsalur tekur í þá breytingartillögu okkar og reynir þá á hvort menn telji að skattleggja eigi ferðamenn til landsins með þeim hætti, sem ég tel vera mjög einfalda og skilvirka leið og hefði átt að fara í fyrir löngu síðan. Okkur veitir ekki af fjármunum til innviðauppbyggingar vegna mikils álags í þjóðfélaginu vegna fjölgunar ferðamanna. Þarna er leið sem er mjög sjálfsögð og ferðageirinn sjálfur hefur tekið undir hana og fjöldi annarra í þjóðfélaginu sem þekkja vel til málaflokksins. Í frumvarpinu er lögð til þreföldun á gistináttagjaldi, frá 100 kr. upp í 300 kr. Gistináttagjaldið í sjálfu sér er ekki mjög há fjárhæð í heildarsamhenginu. Það eru um 1,2 milljarðar núna í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Skýringin á því að þeir fjármunir eru þar til staðar er vegna þess að fyrri ríkisstjórn kom seint fram með tekjur í sjóðinn svo sveitarfélögin höfðu ekki tækifæri og tíma til að undirbúa sig til að sækja um í hann, þess vegna er kannski meira í sjóðnum heldur en annars væri. Ég spyr: Út af hverju er verið að hækka þetta bara upp í 300 kr. og horfa ekkert til hvers konar gisting þar er á bak við, að setja gistináttagjald upp á 300 kr. á fimm stjörnu hótel eða á tjaldstæði eða ódýra gistingu? Út af hverju í ósköpunum er ekki haft eitthvert viðmið varðandi verðlagningu gistingar í þessum efnum? Ég held að það væri ekki flókið. Fyrirmyndin er víða erlendis. Ég hefði viljað sjá gistináttagjaldið taka mið af verðmæti gistingar. Það væri miklu eðlilegra að horfa til þess. Við Vinstri græn tölum fyrir sykurskatti. Hann var felldur niður af fyrri ríkisstjórn en matarskattur var hækkaður aftur á móti á síðasta kjörtímabili. Það er með ólíkindum að sú ráðstöfun hafi verið gerð. Hækkun matarskatts úr 7% upp í 11% hækkaði auðvitað verðlag og hafði áhrif á kjör almennings í landinu. Það er mjög slæmt að menn hafi valið þann kost að hækka matarskattinn þar sem enginn kemst hjá því að kaupa mat til að framfleyta sér, en fólk getur almennt dregið úr sykurneyslu og sleppt sykruðum vörum ef því er að skipta. Það var hugsað til þess að bæta lýðheilsu í landinu og þess vegna leggjum við þennan sykurskatt til aftur og vonum að skilningur í þeim efnum hafi aukist frá því sem var hjá fyrrverandi meiri hluta hér á þingi þegar hann tók þá ákvörðun að leggja af sykurskattinn. Við leggjum líka til hækkun á kolefnisgjaldi sem er í takt við Parísarsamkomulagið. Við leggjum til að barna- og vaxtabætur hækki. Heilt yfir stöndum við frammi fyrir því núna við þessar sérstöku aðstæður að við erum að reyna þvert á pólitíkina, þvert á flokka, að ná samkomulagi í fjárlögum, reynum að koma þeim saman án þess að hér liggi fyrir einhver meiri hluti eða minni hluti og þurfi þá að taka tillit til þess og fjárlögin munu auðvitað bera þess merki að þar eru menn að sjóða saman niðurstöðu sem hugnast kannski ekki neinum en út frá mismunandi forsendum. Við Vinstri græn höfum talað fyrir því að afla tekna þar sem tekjumöguleikar eru hjá þeim efnameiri og hjá stórfyrirtækjum í landinu með hærri tekjuskatti á þá tekjuhæstu, hátekjuskatt og auðlegðarskatt og skatt á stórfyrirtæki, orkuskatt eins og ég hef talið hér upp, og að veiðigjöld hækki á stærstu og öflugustu sjávarútvegsfyrirtækin sem hafa verið með myljandi hagnað undanfarin ár en tökum tillit til þeirra útgerða sem eru á allt öðrum stað og eru ekki að mala gull, sérstaklega ekki nú um stundir þegar gengi krónunnar er eins hátt og raun ber vitni. Við viljum horfa til jöfnuðar varðandi sjávarútvegsfyrirtækin innbyrðis alveg eins og við gerum varðandi almenning í landinu í gegnum tekjuskattinn, að horft sé til þess hvar menn eru staddir hvað varðar öflun tekna og stöðu þeim í efnum. Við viljum aftur á móti taka verulega á varðandi innviðauppbyggingu og eflingu heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins, en við horfumst í augu við það að við náum því ekki fram við þessar aðstæður núna fyrir þessi áramót við frágang fjárlaga, þar verðum við að ná fram sem mestu, en vonumst til þess að ný ríkisstjórn, hver sem hún kann að verða, taki sig til og bæti úr þeim málaflokkum sem ég hef nefnt hér í fjárauka næsta árs. Því að þörfin er brýn. Það getur orðið samfélaginu dýrt að halda áfram að svelta velferðarkerfið og innviðauppbyggingu og vera alltaf að gera það minnsta sem hægt er að komast upp með, líka varðandi það fólk í landinu sem býr við bágust kjörin, að þar þarf auðvitað að taka virkilega á. Ákveðið var í lok síðasta kjörtímabils að bæta úr hvað varðar elli- og örorkulífeyrisþega. Það er gott, en það þarf að gera betur. Við horfum líka til þess að ekki var um að ræða afturvirkni varðandi kjör þessara hópa. Það er auðvitað mjög óréttlátt að það hefur heldur ekki náðst í þeirri vinnu allra flokka á Alþingi að mæta því og lenda því máli. Í umræðunni undanfarið hefur verið rætt mikið um kaup og kjör þingmanna. Ég hef velt því upp hvort ekki ætti að setja þá hópa undir kjararáð ef stefnan er að taka presta þjóðkirkjunnar út úr kjararáði, hvort opnist ekki glufa fyrir að taka öryrkja og aldraða undir kjararáð og hafa einhver viðmið þar við þá hópa sem þar eru áfram, að það héldi kannski ákveðnum ballans þar í báða enda. Ég held að alveg mætti skoða það í fullri alvöru. Við erum núna þar stödd að við erum að reyna að ná málamiðlun á þingi við afgreiðslu þeirra stóru mála sem bíða afgreiðslu. Fjárlagafrumvarpið ber þess vitni. En varðandi forsendur fjárlaga höfum við Vinstri græn viljað sýna á spilin hvað snýr að þeim málum þar sem við teljum möguleika á að afla tekna til að standa undir okkar vilja til að bæta samfélagið og byggja upp.
Frú forseti. Ég mun fjalla nánar um tvo málaflokka sem hér komu við sögu. Ferðaþjónustan, sem er stærst atvinnugreina nú orðið, gildasta líflína íslensks hagkerfis undanfarin ár, stendur fyrir miklum tekjum. Tekjur ríkisins munu vera metnar á 60–70 milljarða kr. Hvort það er nákvæmlega rétt veit ég ekki, en í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á að setja u.þ.b. 2 milljarða kr. sem er að mínu mati og í hlutfalli við þetta óeðlilega lág upphæð. Gjaldið eða framlagið hefur verið lækkað um 600 millj. kr. en hefði þurft að hækka um a.m.k. 1 milljarð kr. ef vel væri. Þetta fé hefur ekki nýst af mörgum ástæðum sem hafa reyndar komið fram. Það hefur staðið á framlögum sveitarfélaga. Sum þeirra eru ekki það burðug að þau hafi fé til framkvæmda, mótframlög. Skipulagsmál hafa reynst flókin oft og tíðum. Það fé sem var sett frá ríkisins hálfu kom seint fram. Það er alla vega alveg ljóst að það eru mjög margir staðir utan þjóðgarða sem eru bókstaflega í sárum, sumir mjög miklum, og það þarf eins konar bráðaviðgerðir og snarbætt aðgengi á þeim stöðum. Það er of þröngt um þennan sjóð og skorið um nögl til hans. Eitt og annað er þó jákvætt í fjárlagafrumvarpi og því sem fylgir, sem fram hefur komið, t.d. þjóðgarðsmiðstöðvar, sem ég hef nefnt áður, og Vatnajökulsþjóðgarður stærstur allra fær þó nokkurt fé til framkvæmda, enda hefur hann þolað umferð betur á flestum stöðum en minni þjóðgarðarnir, þá á ég við bæði Þjóðgarðinn Snæfellsjökul og þjóðgarðinn á Þingvöllum. Þeir eru miklu minni, eins og menn vita, og orðnir mun skemmdari en stóri þjóðgarðurinn við Vatnajökul. Þessir minni þurfa miklu meira fé, einkum Þingvallaþjóðgarður, en verið hefur látið af hendi rakna. Við því þarf að bregðast. Eins þarf verulega aukið fé í landvörslu, það hefur líka komið fram, landvörslu í þjóðgörðunum og á friðuðum svæðum. Í því sambandi er mjög brýnt að endurskoða sem allra fyrst hlutverk og valdsvið landvarða. Við vitum að þeir hafa leyfi til þess að beina orðum til fólks og biðja um eitt og annað, en þeir hafa ekki valdsvið til að skipa fyrir eða valdsvið sem er í átt við lögreglu. Á því þarf auðvitað að gera bragarbót, ekki síður en að setja meira fé til landvörslu á mjög mörgum stöðum á landinu. Frú forseti. Ég vil víkja að sérstökum þætti í ferðaþjónustunni. Það er þannig að menningar- og náttúrunytjar geta ekki gengið upp án verndunarminja og alls umhverfis og til þess greina menn þolmörk, jafnt félagsleg sem náttúruleg og jafnt fyrir staði sem svæði og fyrir landið í heild. Við viljum flest að atvinna sé fjölbreytt en ekki að aðeins þrjár greinar beri upp langmest af henni, hvað þá ein atvinnugrein. Við viljum flest að sjálfbærni sé viðmið í ferðaþjónustu og sú stefna hefur verið mörkuð. Þá skulum við muna að hugtakið nær yfir félagslega og hagræna sjálfbærni ekki síður en að náttúran verði nytjuð á þann hátt að hún standi jafn góð eftir eða betri. Við munum þá enn og aftur hugtakið „þolmörk“. Þegar sumir stjórnmálamenn eða framámenn í ferðaþjónustu telja að við getum tekið við miklu fleiri ferðamönnum, eins og það er orðað, vekur það margar spurningar. Eru þá engin þolmörk til? Hvað merkja orðin miklu fleiri? Engum dytti í hug að skipuleggja fiskveiðar með því að muldra eitthvað um miklu fleiri fiska. Munum líka að reiknaðar sviðsmyndir sýna að skyndilegur samdráttur í ferðaþjónustu myndi hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir samfélagið allt. Meðal fyrstu skrefa til úrbóta auk fjármagns til þjóðgarða og til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða eru auknar rannsóknir innan ferðaþjónustunnar, skipulagsbreytingar í ferðaþjónustu og stofnanaflórunni og endurskoðun laga um ferðaþjónustu nauðsynlegar. Ég hef talað fyrir nýju ráðuneyti ferðamála og það ætti vissulega að vera til mikilvægrar umræðu á næstunni þegar fjöldi ferðamanna telst í milljónum og viðvarandi skortur á vinnuafli er staðreynd í greininni. Nýja meginatvinnugrein landsins ber að umgangast eins og þær sem áður voru það. Á næsta ári og árum bíður okkar mikið og fjölþætt verkefni við að bæta úr innviðum, ástandi landsins allt of víða og skipulagi vegna ferðaþjónustu, bæði hvað varðar handavinnu, ef svo má að orði komast, og útvegun fjármagns til að geta tekið við ferðafólki í milljónavís, eins þótt viðmið séu við skynsamleg þolmörk sem við ákveðum og virðum. Fjárlög 2017 og fjáraukalög og fjárlög þar á eftir hljóta að verða að endurspegla það mörg ár fram í tímann. Frú forseti. Að öðru en skyldu málefni, ég lofaði að tala um tvö málefni og það seinna er loftslagsmálin. Þegar stjórnvöld víða um heim sjá fram á æ alvarlegra ástand heima fyrir og í samskiptum þjóða, t.d. í Asíu þar sem gríðarlegur mannfjöldi er háður jökulvatni jafnt sem sjávarstöðu, er tvennt í stöðunni á alþjóðavísu. Við verðum í fyrsta lagi að vinna gegn manngerðum orsökum loftslagsbreytinga, það er orðið óumdeilanlegt. Það merkir hraðan og mikinn samdrátt í losun gróðurhúsagasa og stórfellt átak í landvernd, endurheimt lággróðurs og votlendis og ræktun skóga sem binda grösin á landi. Allt þetta snýr beint að Íslandi. Í öðru lagi verður að lina og lágmarka áhrif veðurfarsbreytinga á samfélög þjóða. Það merkir mótvægisaðgerðir og ákvarðanir um hvernig samvinna þjóða, ekki bara um rannsóknir og upplýsingar, getur hjálpað þeim sem harðast verða úti og líka þegar það bankar á okkar dyr. Frú forseti. Nógu margar einhlítar skýrslur liggja frammi og nægar rannsóknarniðurstöður eru opinberar til þess að hefjast megi handa fyrir alvöru við bæði þessi verkefni. Hingað til hafa hvorki orðið nægar framfarir við að minnka losun né heldur við að ákvarða viðbrögð við rýrnun jökla, súrnun hafsins eða hækkun sjávarborðsins á heimsvísu. Þetta allt merkir ekki að minnka skuli rannsóknir eða fræðslu um stöðu og horfur, aðeins að rannsóknir eru ekki lengur í fyrsta sæti og eiga ekki að hljóta mesta athygli stjórnvalda, ákvarðenda, fyrirtækja, sveitarfélaga og stofnana. Þar þurfa skjótar aðgerðir að koma í staðinn. Við þurfum að koma málunum á þetta séríslenska reddingarsvið sem við erum fræg fyrir. Við skulum beina aukinni athygli, nægum peningum og heildrænu skipulagsstarfi að því að ná markmiðum sem íslensk stjórnvöld samþykktu á Parísarráðstefnunni, ég hef nefnt þetta áður, með skilmerkilegri áætlun, markmiðssettri hvert ár og fullfjármagnaðri. Við göngum ekki á bak orða okkar og skuldbindinga, það gerir ekkert okkar. Það eru aðeins 13 ár til stefnu í fyrsta áfanga. Eitt og annað í fjárlögum og fjáraukalögum styður vissulega við baráttuna gegn loftslagsvánni en það þarf að gera betur. Það hlýtur að lita tekjuöflun og fjárútlát næsta árs og allra áranna 13. Ég nefni kolefnisgjald. Ég nefni umhverfisvænni bíla, sem hefur verið minnst á. Þetta er auðvitað allt til bóta en, eins og ég segi, betur má ef duga skal. Frú forseti. Bæði ferðaþjónustan og loftslagsmálin eru risastór málefni. Svokölluð sóknaráætlun í loftslagsmálum með 16 atriðum er vanfjármögnuð nú um stundir og önnur áætlun sem kallast landsáætlun um uppbyggingu innviða, sem var samþykkt frá Alþingi 2016, er einnig vanfjármögnuð. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi orkuskiptaáætlun sem er einnig sannkallað huldubarn í því samhengi. Við komumst ekki mörg hænufet með þessum vinnubrögðum. Það má fullyrða að það er næg þörf fyrir fjármagn, hvort sem er beint frá ferðaþjónustunni í formi gjalda, úr álögum á ferðamenn sem komugjöld eða úr öðrum tekjustofnum ríkis og sveitarfélaga. Varðandi komugjöldin er það að segja að komið hafa fram viðbárur um að þau muni bremsa ferðamannafjöldann til Íslands en ég held að það geti ekki átt við vegna þess að 1,5 milljarðar manna eru á faraldsfæti um jörðina og við erum að taka hingað inn eins og 1 prómill. Þótt vikukostnaður við ferð á Íslandi, sem er sagður vera um 200 þús. kr., hækki um 1 eða 2 þús. kr., 1 þús. kr. er lagt til í tillögum Vinstri grænna, er ég alveg viss um að það er til nægt fólk sem kippir sér ekki upp við það. Ég held því ekki að komugjöld eða hækkað gistináttagjald, sem ætti að vera hlutfallstala á verði gistingar, eins og hv. þingmaður nefndi á undan mér, að þær gjaldahækkanir séu með þeim hætti að það trufli eitthvert flæði ferðamanna hingað og séu til þess fallnar að koma í staðinn fyrir þolmörk eða annað þess kyns sem er nauðsynlegt að við ákvörðun fyrr en síðar. Við Vinstri græn viljum að ferðaþjónustunni og náttúrunni jafnt sem fólki líði vel í landinu og teljum að aukið fjármagn, bættir innviðir, virt þolmörk og öflug ferðaþjónusta geti og eigi að fara saman. Tillögur okkar um framlög og tekjur bera þess vitni. Ég hvet hv. þingheim til að samþykkja þær.
Virðulegi forseti. Ég ætla að flytja nefndarálit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um kjararáð nú við 3. umr. málsins. Nefndin fjallaði um málið milli 2. og 3. umr. og fékk til sín Björn Rögnvaldsson og Sigurð Helga Helgason frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, Skúla Magnússon frá Dómarafélagi Íslands, Gylfa Arnbjörnsson frá Alþýðusambandi Íslands og Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar við 1. gr. frumvarpsins, sem sett var fram í 2. umr., þar sem kveðið er á um að kjararáð skuli vera stjórnsýslunefnd. Athugasemdirnar lutu einkum að því að stjórnsýslunefndir taki almennt ákvarðanir um réttindi og skyldur manna og að slíkar nefndir falli undir stjórnsýslulög, nr. 37/1993. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þessar athugasemdir en telur mikilvægt að kveðið verði á um að ráðið skuli falla undir stjórnsýslulög eftir því sem við á sem og upplýsingalög, nr. 140/2012. Meiri hlutinn leggur til breytingu þess efnis. Jafnframt leggur nefndin til breytt orðalag á síðari málslið 1. gr. í því skyni að kjararáð fjalli um starfskjör nefndarmanna í fullu starfi hjá þeim úrskurðarnefndum sem þar eru tilgreindar. Þá leggur nefndin til að dómarar í Félagsdómi falli undir ákvörðun kjararáðs um laun og önnur starfskjör til að tryggja betur sjálfstæði dómsins. Nefndin ræddi ákvæði 4. gr. frumvarpsins og áréttar að kjararáð skuli í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjara á vinnumarkaði. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef farið í gegnum munnlega og hægt er að skoða lið fyrir lið í nefndaráliti meiri hlutans. En stuttlega um það sem við erum að gera hér, virðulegi forseti, með þessum breytingum á kjararáði. Markmiðin eru tvíþætt, annars vegar að fjölga þeim aftur sem taka laun samkvæmt samningum á hefðbundinn hátt. Það hafa verið um 580 manns undir kjararáði og nú er þeim fækkað í 150, eða eitthvað á því bili. Þá er annað markmið að þeir sem ekki geta samið um laun á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna, sem sagt þeir sem eru undir kjararáði, hafi meiri aðkomu að málum þegar ákvarðanir eru teknar um laun og starfskjör þeirra en nú. Í þriðja lagi, sem er kannski það mikilvægasta og umlykur þetta frumvarp, er lögð mikil áhersla á að breyta starfsaðferðum kjararáðs, að við höfum það skýrt og vitum hvernig kjararáð starfar í ákvörðunum sínum, hverju það tekur mið af, og að við höfum það skýrt, eins og kemur fram í 4. gr. frumvarpsins sem ég er mjög ánægð með og við hnykkjum sérstaklega á, að ráðið skuli gæta þess að launin sem það ákvarðar séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu. Í því skyni skal kjararáð fylgjast með og leggja mat á kjarasamninga og almenna launaþróun. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í bili en legg til að breytingartillögur meiri hlutans verði samþykktar. Ég vil þakka nefndinni fyrir umfjöllun um málið, hún hefur verið mjög ítarleg. Ég vil þakka öllum nefndarmönnum fyrir að taka sér tíma og fara um víðan völl í umræðum um það hvernig fyrirkomulagi um kjararáð er best fyrir komið. Ég held að við höfum komist að ágætri niðurstöðu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka framsögumanni meiri hluta fyrir framsöguna og taka undir þakkir hv. þingmanns til nefndarinnar fyrir störf hennar. Þetta hafa verið mjög fróðlegar umræður og gagnlegar. Ég vil einnig fagna því sérstaklega sem er fram komið í b-lið breytingartillögunnar frá meiri hluta nefndarinnar um að kjararáð skuli í störfum sínum fylgja ákvæðum stjórnsýslulaga eftir því sem við á sem og ákvæðum upplýsingalaga, sem hefur nú verið áréttað og er þá alla vega tryggt með þessum lögum. Ég fagna því mjög. Ég gleðst yfir því að það sé á þessum lista. Ég hef enn þá nokkrar athugasemdir við frumvarpið, þ.e. breytingartillögur. Þær snúa einnig að auknu gagnsæi í störfum nefndarinnar. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að nú gilda upplýsingalög um störf nefndarinnar þannig að almenningur og fjölmiðlar og aðrir þeir sem láta sig málið varða hafa núna óskoraðan rétt til þess að leita eftir upplýsingum hjá kjararáði, rétt sem hefur ekki verið skýr í lögum fram að þessu. Ég fagna því að þetta ákvæði sé komið inn. Hvað varðar stjórnsýslulögin er ég persónulega einkar glöð yfir því þar sem ég sendi fyrir hönd þingflokks Pírata upplýsingabeiðni sem ég taldi geta fallið undir stjórnsýslulög til kjararáðs án þess að hafa fengið svar enn þá. Tel ég mig núna betur upplýsta um rétt minn fyrst meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar er sammála mér um að kjararáð skuli fylgja stjórnsýslulögum eftir því sem við á. Það er fagnaðarefni. Mér þykir hins vegar undarlegt í ljósi þess að markmiðið með þessu frumvarpi er að auka gagnsæi gagnvart kjararáði að ekki hafi fengist betri hljómgrunnur fyrir því að bæta inn ákvæði þar um að kjararáð skuli birta fundargerðir sínar opinberlega og að kjararáði beri að halda hagsmunaskráningu og birta hana opinberlega. Minnihlutaálitið sem ég legg fram hefur tekið nokkrum breytingum frá síðustu umræðu, m.a. vegna ýmissa ábendinga og umræðna sem hafa farið fram, bæði innan nefndar og utan, og ber það þess merki. Fyrst ber að líta til fyrri breytingartillögunnar en þar þótti ég vera að biðja um svokallaða mörgæs með kröfum mínum um að í kjararáði sætu einstaklingar með ákveðna menntun og hæfi sem ég hafði tilgreint sérstaklega hvert væri. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þá ábendingu og hef ég breytt breytingartillögunni að því marki að hún rúmar frekar stærri mengi í þjóðfélaginu um hverjir geta setið í þessu ágæta ráði. Því mælum við með því að ráðsmenn skuli hafa menntun og/eða reynslu við hæfi. Er það í raun og veru eitthvað sem ég tel að margir í þingsal gætu verið ásáttir um að kjararáðsmenn ættu að hafa, menntun og reynslu sem nýtist þeim í starfi. Það er venjulega æskilegt þegar skipað er í ráð og nefndir. Eins hafa mér borist ábendingar um að ekki væri nógu skýrt hvernig kjararáði væri ætlað að birta hagsmunaskráningu sína. Ég hef skýrt það ákvæði. Það er nú á þessa leið, með leyfi forseta: „Ráðsmenn skulu birta hagsmunaskráningu sína opinberlega og með aðgengilegum hætti og setja sér reglur þar um.“ Ég tek fram í nefndarálitinu, minnihlutaálitinu, að hægt væri að nota hagsmunaskráningu Hæstaréttar til viðmiðunar um hvernig slík hagsmunaskráning gæti litið út, þótt aðstæður þessara tveggja aðila séu ekki að öllu leyti sambærilegar þá megi vissulega hafa hliðsjón af þeim. Það er því í álitinu. Loks held ég að það hljóti að vera töluverður hljómgrunnur hér inni eða víða í þjóðfélaginu fyrir því að fundargerðir kjararáðs skuli birtar opinberlega og með aðgengilegum hætti. Mér finnst sjálfsagt mál að hægt sé að fylgjast með því sem er á dagskrá kjararáðs hverju sinni og störfum ráðsins almennt og yfirleitt, hvenær það fundar og hvernig fundargerðir þess líta út yfirleitt. Virðulegur forseti. Breytingartillögur mínar ganga í raun og veru út á að bæta enn frekar það gagnsæi sem við erum öll svo dugleg að tala um þegar kemur að kjararáði. Það er einfaldlega með því að gera kröfu um að við höfum sem bestar upplýsingar um þá sem starfa í þessu ráði og ákvarða okkur og öðrum æðstu embættismönnum þjóðarinnar laun, að við vitum hvaða hagsmuna ráðið hefur að gæta, að við vitum hvernig fundir þess líta almennt út, alla vega beinagrindin, og að við höfum einhvers konar ábyrgðarklausu í lögum um að þeir sem skipa ráðið skuli hafa menntun og/eða reynslu sem nýtist þeim í starfi. Þetta finnst mér allt vera mikilvægar breytingartillögur og því legg ég til að þær verði samþykktar. Ég vil mæla enn og aftur með því að kjararáð fylgi ákvæðum stjórnsýslulaga eftir því sem við á og ákvæðum upplýsingalaga, af því að mér finnst umræðan sem hefur farið fram svolítið merkileg. Að lokum langar mig aðeins að tala um það að mér finnst allt of hratt farið í þessa atkvæðagreiðslu. Ég sé ekki forsendurnar fyrir því að við verðum að klára þetta mál fyrir áramót. Meðal þeirra ástæðna sem mér finnst fyrir því að við afgreiðum þetta mál ekki fyrir áramót er að við vorum í ákveðinni tilvistarumræðu um kjararáð í nefndinni, kjararáð var hvorki fugl né fiskur og ekki er einhugur um hvort kjararáð sé framkvæmdarvaldið, hvort það sé eitthvað allt annað, sérstakt snjókorn eins menn tala stundum um, hvort það sé hluti af löggjafarvaldinu eða einhvers konar dómstóll og þá hvernig dómstóll. Mér finnst sérstakt ef svarið við þeirri grundvallarspurningu hvað kjararáð er liggur ekki ljóst fyrir að við séum að ákveða hér ný heildarlög um kjararáð. Ég fæ víst ekki ráðið öllu, frú forseti, og þetta mál skal afgreiðast. Ég legg til að það verði afgreitt með breytingartillögum minni hlutans og alveg sérstaklega með b-lið breytingartillögu meiri hlutans.
Virðulegi forseti. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með það hvernig breytingartillögur hv. þingmanns hafa tekið breytingum á milli umræðna. Nú erum við ekki lengur með rígnegldar þröngar skilgreiningar á þeim bakgrunni sem ráðsliðar þurfa að hafa, heldur opnari skilgreiningu á hæfi þeirra. Ég, eins og hv. þingmaður, er mikill áhugamaður um opna og gagnsæja stjórnsýslu og það að almenningur hafi aðgang að sem mestum gögnum úr stjórnsýslunni. Ég sé þess vegna ekkert að því að fundargerðir kjararáðs skuli birtar opinberlega þó að ég efist um að það sé mikið krassandi í þeim. Mér finnst mómentið frekar vera í frumvarpinu þar sem kjararáði er gert að rökstyðja með ítarlegri hætti ákvarðanir sínar. Þar þykir mér sigurinn hafa unnist. En það er sjálfsagt að bæta gögnum í staflann sem eru almenningi aðgengileg. Ég staldra aðeins við hagsmunaskráningargreinina. Í grunninn held ég að rétt sé að þeir sem höndla með opinbert vald, þar séum við alla vega með það í huga hvort við eigum að skrá opinberlega hagsmuni okkar eða ekki. Svo höfum við náttúrlega shæfisreglur stjórnsýslulaga þar að auki. Í þessu tilviki spyr ég mig hvort grein eins og þessi myndi ná utan um dæmi sem hv. þingmaður nefndi í síðustu umferð um að ef lögmenn skipi kjararáð, hvort það væri einhvers konar hagsmunaárekstur gagnvart dómurum sem þeir ákveða kjörin hjá. [[Forseti hringir.]]Ég sé ekki að við getum með nokkru móti náð utan um þann vanda í lagagrein, hvorki þessari né annars konar.
Virðulegi forseti. Ég vil kannski árétta að áhyggjur mínar eru þess eðlis að meiri hluti kjararáðs eru starfandi lögmenn. Komst ég ekki að þeirri niðurstöðu fyrr en ég var búin að fletta upp í leitarvélinni Google öllum nöfnum þeirra sem sitja í kjararáði og fletta í gegnum þó nokkrar leitarniðurstöður líka. Mér þætti eðlilegt að helstu upplýsingar um þá sem sitja í kjararáði liggi fyrir á vefsíðu kjararáðs. Í raun og veru er það helsta markmið með þessari hagsmunaskráningu. Með þessari breytingartillögu legg ég til að kjararáði verði í sjálfsvald sett nákvæmlega hvernig það setur fram hagsmunaskráningu sína, það taki mögulega mið af því hvernig Hæstiréttur ætlar sér að birta sína hagsmunaskráningu. Mér finnst kjararáð kannski ekki fara með jafn mikilvæga hagsmuni og dómstólar landsins, en alveg virkilega mikilvæga samt sem áður. Mér finnst mjög eðlilegt og í raun og veru nauðsynlegt að fram komi hvaða störfum öðrum en setu í kjararáði kjararáðsmenn sinna og helstu tengsla sem þeir njóta. Því finnst mér í ljósi þeirra ákvarðana sem kjararáð tekur frekar nauðsynlegt og æskilegt að það sé aðgengilegt á síðu kjararáðs þannig að ekki sé þar einhver listi af nöfnum, sem er svo sem ekkert sérstaklega erfitt að afrita og líma inn í leitarglugga en tekur samt tíma og er ekki upplýsandi. Mér þykir það eðlilegt miðað við þær spurningar sem hafa vaknað víðs vegar, og ekki bara gagnvart því að lögmenn starfi þarna. Það er svolítið „existential“ spurning líka hvort það skipti öllu máli eða hvort það raunverulega stefni hlutleysi dómstóla í hættu. Ég er ekki búin að gera það almennilega upp við mig. En ég hefði alla vega viljað sjá það strax og vita það strax. Ég tel að hagsmunaskráningin geti skilað því.
Virðulegi forseti. Ég vona að herra forseti, lagamenntaður sem hann er, hv. þingmaður og lögfræðingurinn, fyrirgefi mér þó að ég taki undir með þingmanninum og segi að ég telji ekki endilega til bóta að hafa lögfræðinga í hverju rúmi í stofnunum, ráðum eða nefndum, segi ég heimspekimenntaður maðurinn, sem nýt ekki sama aðgangs að ráðum og lögfræðingar virðast gera. Ég er enn að melta hvort hagsmunaskráning í átt að því sem dómstólar hafa eða sem við þingmenn höfum sé endilega það sem þurfi, hvort nægi ekki einmitt eins og hv. þingmaður nefndi, að upplýsingar kjararáðs um þá sem í ráðinu sitji séu ítarlegri án þess endilega að við teljum allt upp sem þeir gera utan kjararáðs, allt sem þeir eiga og allt sem þeir eru. Mér þykir gott að geta farið á heimasíðu kjararáðs eða hvaða opinbera apparats sem er og séð þar einmitt bakgrunn fólks, hvers konar sort af fólki er búið að safna saman þar og hvort þetta sé einmitt eins einsleitur hópur og kjararáð er þessa stundina. Hagsmunaskráningin sem slík mundi ekkert endilega ná utan um það. Það væri kannski frekar, og það er einmitt það sem við vinnum með tillögu meiri hluta nefndarinnar, að kjararáð heyri með skýrum hætti undir stjórnsýslulög, að þar höfum við hæfisskilyrðin. Það að ráðsliði sé vanhæfur til að skera úr um kjör ákveðinna hópa kemur þá væntanlega til kasta ráðsins við hverja einustu ákvörðun. Þannig að umfram þá breytingu spyr ég mig hversu mikið við vinnum með ítarlegri hagsmunaskráningu.
Herra forseti. Mig langar að fá að setja þetta upp í samhliða dæmi: Hagsmunaskráning er birt opinberlega þar sem fram koma helstu önnur störf sem ráðsmenn sinna utan starfa sinna sem kjararáðsmenn. Fundargerðir kjararáðs eru birtar opinberlega þar sem fram kemur þegar hæfisskilyrði kjararáðsmanna eru tekin fyrir. Þá fáum við kannski að vita hvenær kjararáðsmenn ákveða virkilega að víkja vegna hagsmuna sinna eða ekki. Það væri þá hægt að bera það saman við þá hagsmunaskráningu sem liggur fyrir. Þetta væri ekki mögulegt ef við værum ekki með þessa fínu þrennu sem ég er að leggja til í breytingartillögunni vegna þess að það væri töluvert erfiðara að verða sér úti um allar þessar upplýsingar, samt auðveldara nú orðið á upplýsingaöld, en það væru samt sem áður nokkrir snúningar á meðan við gætum haft þetta allt saman aðgengilegt og fínt á vefsíðu kjararáðs. Það tæki ekkert sérstaklega langan tíma að kippa því í liðinn. Hagsmunaskráning er að mínu mati bara mikilvægt verkfæri fyrir almenning til að vera með það á hreinu að verið sé að vinna að hag almennings og að engir sérhagsmunir ráði för í ákvörðun kjararáðs né annarra mikilvægra stofnana í þessu landi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég er ekki hér til þess að veita andsvar heldur vil ég þakka fyrir ræðu hv. þingmanns og þakka henni fyrir hlut hennar í vinnu nefndarinnar. Ég vil líka fara aðeins yfir það sem við sýsluðum þar þegar við reyndum að setja kjararáð klárt undir upplýsingalög. Það var í hugum sumra alveg skýrt, eins og við hv. þingmaður munum, en í praxís var það ekki eins algilt, líkt og ákveðinn þingflokkur í þessu húsi mátti reyna þegar illa gekk að fá upplýsingar frá kjararáði. Við skoðuðum hvort við ættum að setja stöðu nefndarinnar inn sem stjórnsýslunefnd en féllum frá því og ákváðum að hnykkja á því að kjararáð heyrði undir stjórnsýslulög og þar með upplýsingalög. Þetta var afrakstur góðrar vinnu og var ekki síst vegna framlags hv. þingmanns. Ég vil þakka fyrir það. Einmitt út af því sem kom fram áðan, af því að við erum að hnykkja á því að kjararáð heyrir undir stjórnsýslulög, þá eru þar hæfisreglur sem ég mundi ætla að ættu við líka. Mig langar að spyrja hv. þingmann um b-lið breytingartillögu hennar. Maður sér auðvitað ekkert athugavert við það að nefnd eins og kjararáð birti fundargerðir sínar á vef, en mig langar að spyrja hvort henni sé kunnugt um að aðrar sambærilegar nefndir geri það, og væntanlega gera það einhverjar, hvort það sé að finna stoð í lögum um að svo beri að gera.
Herra forseti. Ég vil þakka fyrir andsvarið og fyrir tækifærið til að árétta þetta. Mér er ekki kunnugt nákvæmlega hvaða úrskurðarnefndir hafa þetta fyrir reglu akkúrat núna. Ég sat hins vegar í framkvæmdaráði Pírata þar sem við birtum allar okkar fundargerðir og það tíðkast víða í stjórnum, ráðum og nefndum fyrirtækja veit ég. Fundargerðir innihalda venjulega hverjir eru mættir á fundina og hvenær, hver dagskrá fundarins er og líka ef einhverjir víkja af fundi, annaðhvort af því þeir þurfa að fara eitthvað annað eða vegna einhvers konar hæfisvesens. Með því að impra á því að stjórnsýslulög gildi um kjararáð gerum við í fyrsta sinn kröfu um það, þótt hún kunni að hafa verið óformlega í gildi samkvæmt starfsreglum kjararáðs, þó að mér skiljist að alla vega stjórnsýslulög hafi hingað til mögulega verið einhvers konar leiðbeiningarreglur en ekki endilega gildandi reglur, að hæfi verði tekið fyrir. Það sem ég tel að breytist með því að birta fundargerðir kjararáðs opinberlega er einfaldlega að almenningi verður gert auðveldara að glöggva sig á því sem gerist á fundum þess, hverjir sitja þá og af hvaða tilefni fólk víkur af fundi, vegna hæfis eða annars.
Herra forseti. Þetta mál hefur verið frá upphafi svolítil gildra, myndi ég segja. Ég met það bara pólitískt að það sé svolítil gildra. Það kemur upp vandamál, það eru kosningar, kjörstjórnir sem sitja líka í kjararáði og sinna þessum málum taka ákvörðun um að hækka laun þingmanna - mér var sagt að hækkunin væri 43% en ég hef verið að tala um 47%, en það er alla vega einhvers staðar á því róli á þessu ári. Að sjálfsögðu ofbýður fólki, samfélaginu, kennarar segja störfum sínum lausum vegna þessa og þingmenn og ráðherrar eru spurðir hvert málið sé, hvað þeir ætli að gera í þessu. Bjarni Benediktsson kemst mjög vel frá því með því að segja: Ég lagði fram frumvarp um kjararáð, það er bara ekki búið að samþykkja það, það er eiginlega minni hlutanum að kenna. Hann leggur það síðan fram aftur, fær aðra með sér á það. Málið er ekki jafn sterkt hvað varðar ákvæðið um að það megi ekki fara umfram almenna launaþróun sem er nákvæmlega það sem kjararáð gerði. Það er ekki jafn sterkt í þessu frumvarpi. Búið er að árétta af nefndinni, það er líklega þess vegna sem hv. framsögumaður ætlar að koma hérna í andsvar, það er búið að árétta af nefndinni eftir að ASÍ og SA komu fyrir nefndina og ráðuneytið - þeir vildu fá áréttinguna inn í lögskýringargögnin sem er búið að gera að vísu. En það var ekki inni, þau sögðu að gott væri að árétta það, það væri ekki jafn sterkt og það var í hinu frumvarpinu. Mögulega er búið að laga það og þá er það gott, en við skulum sjá inn í framtíðina af því að eins og þetta er orðað þarna sýnist mér það vera samt sem áður enn þá veikara, en ókei, kannski er bara rétt að búið sé að árétta þetta í nefndarálitinu. Kjararáð tók ákvarðanir á kjördag um að hækka laun þingmanna langt umfram almenna launaþróun á markaði. Jafnvel þótt við förum aftur til 2006 er þetta samkvæmt fjármálaráðuneytinu alla vega 13% hækkun umfram almenna launaþróun þannig að kjararáð tók ólöglega ákvörðun. Í lögunum eins og þau standa núna segir að þeir megi ekki í ákvörðunum sínum skapa hættu á að raska kjarasamningum þorra launafólks, sem er klárlega það sem ASÍ og SA sögðu að væri að gerast, að ef Alþingi myndi ekki annars vegar snúa þróuninni við eða hafna þessari þróun eins og ASÍ og SA sögðu. En svo voru þeir sammála um að það væri upplausn á vinnumarkaði í boði í Alþingis. Nú leikur vafi á hvort þetta ákvæði sé jafn sterkt, en núna er þetta, myndi ég segja, lögbrot og ég mun að öllum líkindum kæra það. Ég er búinn að tala við lögfræðinginn minn aftur og við erum byrjaðir að vinna í því að kæra þessa ákvörðun sem var tekin á kjördag um að hækka laun þingmanna svona mikið. Sú kæra er náttúrlega ekki jafn sterk ef eitthvað gerist þangað til að lækka þá þessi laun aftur í áttina að almennri þróun á launamarkaði. Ef það myndi gerast væri ég náttúrlega ekki með mikið mál í höndunum af því að þá væri búið að leiðrétta þetta, þá væru þingmenn á endanum komnir á þann stað en væru ekki að fara umfram almenna launaþróun á vinnumarkaði. Það væri gott. Og það er hægt að gera. Formenn allra flokka, nú get ég ekki sagt ykkur hvað var rætt á forsætisnefndarfundi í dag af því að ákveðinn trúnaður er um það og ég mun athuga hvort ég geti ekki fengið þeim trúnaði létt hvað það varðar, en ég get að minnsta kosti sagt ykkur hvað formaður okkar skrifaði undir í bréfi til forsætisnefndar með formönnum allra annarra flokka. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Alþingi hefur nú til umfjöllunar frumvarp til laga um kjararáð. Í því felst veigamikil breyting á því hverjir eiga að heyra undir ráðið, svo og á störfum þess að öðru leyti. Neðangreindir formenn flokka beina því til forsætisnefndar Alþingis að nefndin taki jafnframt til endurskoðunar reglur um þingfararkostnað, þ.e. starfstengdar greiðslur til alþingismanna, sem eru fastar mánaðarlegar greiðslur, í ljósi gagnrýni sem fram hefur komið á kjör þingmanna á opinberum vettvangi eftir úrskurð kjararáðs um laun þjóðkjörinna fulltrúa frá 30. okt. sl.“ Formenn allra flokkanna vísa því til forsætisnefndar að bregðast við þessari stöðu, m.a. að forsætisnefnd gæti tekið til endurskoðunar reglur um þingfararkostnað o.s.frv. Svo held ég áfram, með leyfi forseta: „Vonast er til þess að þessar aðgerðir, þ.e. frumvarpið og breytingar á reglum um starfstengdar greiðslur alþingismanna, muni reynast grundvöllur almennrar sáttar um starfskjör alþingismanna.“ Þetta væri ein leið. Eins og menn hafa sagt er ekki gott að alþingismenn grípi með lögum inn í úrskurð kjararáðs. Meginreglan er að það sé ekki gott. Aftur á móti, á meðan kjararáð ákveður laun þingmanna eru það þingmenn sjálfir í forsætisnefnd sem ákveða önnur kjör þingmanna. Það er alveg ljóst, og við vitum það og alveg hægt að fá staðfest að á þeim tíma þegar kjararáð var ekki að hækka laun þingmanna og þeir voru undir almennri launaþróun voru alls konar kjör ákveðin í forsætisnefnd, ný kjör sett inn og þau hækkuð þannig að heildarígildi launa og kjara var hærra út af því að ekki var verið að hækka launin hjá þingmönnum. Kjörin voru hækkuð í forsætisnefnd þannig að forsætisnefnd getur réttilega brugðist við. Og hvernig væri rétt að bregðast við? Alþingi samþykkti lög á sínum tíma um að ekki mætti fara með laun þingmanna umfram almenna launaþróun á vinnumarkaði. Kjararáð tók ákvörðun sem m.a. fjármálaráðuneytið sagði í sínum tölum að hefði farið 13% umfram. Ef Alþingi er samkvæmt sjálfu sér, samkvæmt þeim lögum sem verið er að breyta núna og verið að setja inn að við eigum að vera innan almennrar launaþróunar, getur nákvæmlega þessi sama forsætisnefnd lækkað þessi kjör sem voru hækkuð á sínum tíma út af því að launin fóru ekki upp. Núna eru launin farin upp og þá er hægt að lækka kjörin þannig að heildarlaunakjör þingmanna fari ekki upp fyrir almenna launaþróun á vinnumarkaði. Það væri sómi að því ef forsætisnefnd Alþingis myndi gera það hið fyrsta.
Virðulegi forseti. Nú vil ég byrja á að taka fram að ég er ekki hér né heldur nokkur annar þingmaður til þess að verja þann úrskurð sem kom fram hjá kjararáði síðasta kjördag. Þvert á móti er verið að taka til í þessu frumvarpi svo að annað eins komi ekki fyrir aftur. Ég vil bara hnykkja á því. Hér eru ekki uppi andstæðar fylkingar um þetta. Formenn eða forsvarsmenn allra flokka voru fyrst um sinn einhuga um þetta. En svo heltist úr lestinni. Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því sem ég ætla ekkert að leggja mat á. Ég vil aðeins segja: Um þessar breytingar á lögunum megum við vera viss um, eins og kemur fram í 4. gr. þessa frumvarps, að við erum að styrkja það að kjararáð hegði sér ekki með þeim hætti sem gert var á kjördag síðastliðinn. Það verður ólöglegt fyrir ráðið að ákveða í svona stökkum eins og þá var gert. Því ber að fylgja, taka tillit til, það skal, það kemur fram, það skal ætíð fylgja þróun á launamarkaði. Þarna erum við að styrkja þetta. Það mátti skilja á hv. þingmanni að við værum einhvern veginn að veikja þetta ákvæði og það er bara einfaldlega rangt. Og ég vil halda því til haga. Við höfum átt gott samstarf, nefndarmenn, og fulltrúi þingflokks Pírata sem hv. þingmaður er í hefur svo sannarlega gert sitt þar. Því ber að fagna hvað samstaðan hefur verið mikil. [[Forseti hringir.]]Mér finnst ástæða til að árétta þetta hér eftir ræðu þingmannsins. Annars hef ég ekkert meira við hana að athuga.
Herra forseti. Þegar þau lög, sem enn eru í gildi, um kjararáð voru samþykkt 2006, en verið er að fella úr gildi núna og samþykkja ný lög sem eru mjög svipuð en greinargerðin og lögskýringargögnin fylgja ekki, ákváðu menn: Við skulum taka þessi lögskýringarákvæði úr gömlu kjaradómslögunum inn í kjararáðslögin. Það er ekki gert nú. Þar er meðal annars sagt að ekki megi skapa hættuna á að raska kjarasamningum þorra launafólks. Það er mjög sterkt ákvæði. Það var sérstaklega áréttað, með leyfi forseta, í greinargerðinni með frumvarpinu sem er í lögum núna um kjararáð: „að ekki sé hætta á að úrskurðir Kjaradóms raski kjarasamningum þorra launafólks og stefni þar með stöðugleika í efnahagslífinu í hættu.“ Þetta er sterkara ákvæðið. Það er ekki lengur til staðar ef við samþykkjum þessi lög. Annað sem kemur fram aðeins neðar, með leyfi forseta. Það er á bls. 7 í frumvarpinu eins og það var lagt fyrir svo og öll lögskýringargögnin í greinargerðinni: „Kjaradómi ber þannig að hafa hliðsjón af launastefnu á vinnumarkaði en ekki móta hana.“ Síðar segir: „Þessu ákvæði var með öðrum orðum ætlað að vera eins konar almenn umgjörð um ákvarðanir Kjaradóms sem byggðar væru á viðleitni til þess að tryggja bæði innra og ytra samræmi í ákvörðunum Kjaradóms. Í frumvarpinu um kjararáð sem hér er gerð grein fyrir er fylgt sömu stefnu og hún reyndar ítrekuð með því að í síðari málsgrein 8. gr. frumvarpsins“ - sem er núna enn þá inni - „er sérstaklega kveðið skýrar að orði um þetta efni …“ Þessi lögskýringargögn eru farin. Þannig að þetta er ekki jafn sterkt.
Virðulegi forseti. Greinargerð sem kemur frá ráðuneyti hefur ekki sama gildi og lagaákvæði. Við erum að ræða um ný lagaákvæði sem við erum að setja á Alþingi sem eru sterkari en fyrir voru. Það trompar nú eiginlega hitt, finnst mér, og er almennt talið. En ég heyri að þetta skiptir hv. þingmann miklu máli. Einmitt þess vegna fannst okkur mikilvægt að mæta því sjónarmiði í því nefndaráliti sem meiri hlutinn kom með í 3. umr. þar sem við tökum fram í nefndaráliti, sem er lögskýringargagn, að við höfum sérstaklega rætt um 4. gr. og áréttum mikilvægi hennar. Það er því algerlega búið að vopna sig með öllum tiltækum ráðum. Við berum hér belti og axlabönd hvað þetta varðar og getum ekkert haft þetta skýrara, svo það komi fram. En um þetta erum við hv. þingmaður kannski ósammála, en ég segi og stend fast á því að lagaákvæði sem við setjum hér í þingsal trompa greinargerð frá ráðuneyti. Absalútt.
Herra forseti. Ég er sammála þingmanninum. Að sjálfsögðu trompa lagaákvæði greinargerðir. En þegar verið er aftur á móti að túlka þessi lagaákvæði þarf að fara í greinargerð. Og enn er inni þetta sama lagaákvæði, með leyfi forseta: „Kjararáð skal í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjara á vinnumarkaði.“ En það sem vantar er lögskýringargagnið, greinargerð, sem ég las áðan, í fyrra andsvari. Það vantar inn í þessi mjög sterku ákvæði um hvað þetta þýði, að það megi ekki skapa hættu á að raska kjarasamningum þorra launafólks og stefna þar af leiðandi efnahagslífinu í hættu, að þetta sé rammi utan um hitt. Það er farið. Hér kemur líka fram og hv. þingmaður hefur lesið það áður, en þetta er allt í 4. gr. Nú les ég málsgreinina þar á undan, með leyfi forseta: „Við ákvörðun starfskjara þeirra sem kjararáð ákveður laun fyrir skal ráðið gæta þess að þau séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu.“ Ég hef einmitt heyrt hv. þingmann nefna þetta: í samræmi við laun í þjóðfélaginu. En sjáðu: Þau laun, kjararáð getur ákveðið að þau laun séu laun á við sambærilega aðila, sem er akkúrat þetta ytra samræmi. Það er akkúrat það sem þeir gerðu í ákvörðun sinni núna. Þeir tóku ákvörðun um að hækka laun þingmanna í samræmi við, að vísu innra samræmi, innra samræmið var við hæstaréttarlögmenn sem hafði verið tekið aftur á móti við ytra samræmi við aðra í samfélaginu. Það að taka samræmi við laun leysir ekki þetta vandamál. Og ef ég held áfram þarna, með leyfi forseta: „Í þessu skyni skal kjararáð fylgjast með og leggja mat á kjarasamninga og almenna launaþróun.“ Fylgjast með og leggja mat á er mjög vægt þegar ekki er tryggt sterklega með greinargerð hvað þetta eigi að þýða. Því að þeir gerðu það núna, fylgdust með og lögðu mat á, en lögðu bara það mat að þeir mættu samt sem áður hækka laun þingmanna alla vega um 13%, samkvæmt fjármálaráðuneytinu, umfram almenna launaþróun á vinnumarkaði.