Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að framsaga og umræður um 1. dagskrármálið, þ.e. þingfrestunartillögu, verða að loknu hádegishléi. Þá vill forseti geta þess að samkomulag er um að 2. og 3. dagskrármálin verði rædd saman og jafnframt samkomulag um aukinn ræðutíma framsögumanna í málum, samanber líka 2. mgr. 67. gr. þingskapa. Framsögumenn nefndarálita hafa 15 mínútur umfram þann tíma sem þingsköp segja til um, þ.e. allt að 45 mínútur til framsögu, en eru að sjálfsögðu ekki skyldugir til að fullnýta þann tíma. Einnig er aukið við ræðutíma áheyrnarfulltrúa og hefur hann allt að 30 mínútur. Jafnframt er samkomulag um að full andsvör, þ.e. tvisvar sinnum tvær mínútur, verði í boði eftir ræðu framsögumanna nefndarálita.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndarálitum meiri hluta hv. fjárlaganefndar um annars vegar fjármálastefnu og hins vegar fjármálaáætlun. Til að halda þræði ætla ég að fara yfir breytingartillögu sem meiri hluti nefndarinnar leggur til varðandi fjármálastefnu, en þar sem við erum að ræða þetta samofið hefur ýmislegt gengið á í efnahagslífinu og þannig haft áhrif á umfjöllun nefndarinnar um málið. Margt hefur gerst síðan fjármálaáætlun gekk til hv. fjárlaganefndar 28. mars sl. Aðalatriðið er endurskoðuð stefna sem er lögð fram 29. maí þannig að tímaramminn er svolítið sérstakur í þessu. Endurskoðaðri fjármálastefnu er vísað til nefndar 4. júní. Þá er fjármálaáætlun búin að liggja allan þennan tíma í umfjöllun hv. fjárlaganefndar, fjölmargar umsagnir við málið og gestakomur og á þeim forsendum sem fjármálaáætlunin byggði á og kom hér endurskoðuð til nefndar. Margt hefur breyst síðan þá eins og við sjáum í þessum forsendum sem við reifum nokkuð ítarlega í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Áætlunin hvílir auðvitað eins og lögin mæla fyrir á stefnu og í fyrri umr. um fjármálastefnu var mikið rætt um lagagrundvöllinn, þ.e. þessa tillögu um endurskoðun stefnunnar. Ég vil fyrst, í framhaldi af þeirri umræðu sem snýst um formið, tala um þá veikleika í verklagi þeirrar hringrásar sem fjármálaráð lýsir svo vel sem lög um opinber fjármál eru, þ.e. stefna og áætlun. Áætlun hvílir á stefnu og svo eru fjárlög. Þetta er þessi samfella og svo skal endurskoða áætlun árlega. Það er beinlínis ekki gert ráð fyrir því að það séu tíðari ríkisstjórnarskipti en á hefðbundnum fjögurra ára fresti né heldur að miklar umbreytingar séu í efnahagslífinu sem kalli á miklar breytingar vegna þess að tímaramminn er svo þéttur í þessari hringrás. Ég held að það sé að nokkru leyti það sem við höfum upplifað í okkar vinnu við þessi mál, virðulegi forseti, en ég held að með góðri og ötulli vinnu og samvinnu nefndar, ráðuneytis og hagaðila sé hér mjög góð niðurstaða í ljósi mjög breyttra efnahagsforsendna. Það er kannski það að segja, þegar við erum að tala um hið opinbera, að sveitarfélögin og opinber fyrirtæki eru hluti af því og endurskoðuð fjármálastefna skapar svigrúm til þess að afkoma sveitarfélaga geti sveiflast meira með breyttum efnahagshorfum. Þá er gert ráð fyrir því að afkoma opinberra fyrirtækja verði enn í gildandi stefnu nokkru lakari, eins og það er orðað í nefndaráliti meiri hluta. Í fyrri umr. var nokkuð rætt um þá hagspá sem stefnan hvílir á eða spá Hagstofunnar. Það er mjög til bóta í gegnum tíðina og bæði fjármálaráð og hv. fjárlaganefnd kalla eftir því að líta til fleiri spáa og gera fráviksgreiningar og sviðsmyndagreiningar. Það er mjög til bóta í greinargerðum með málum af þessu tagi og eins að geta skoðað fleiri spár í samhengi við þessa hagspá Hagstofunnar sem liggja til grundvallar stefnunni. Þegar við ræðum endurskoðun á gildandi stefnu, sem er ætlað að halda allan tímann, er þetta á annan veginn spurning um lög og formið og hins vegar hvað skynsamlegt sé að gera. Hvaða ráðstafanir á tekju- og gjaldahlið er skynsamlegt að gera með tilliti til fjármálastjórnar og hagstjórnar? Í greinargerð með frumvarpi til laga um opinber fjármál, sem varð að lögum í árslok 2015, kemur t.d. fram að alvarleg skakkaföll í atvinnustarfsemi og ófyrirséður tekjusamdráttur í þjóðarbúinu geti leitt til endurskoðunar á fjármálastefnu, þ.e. greinargerðin gefur meira rými til að horfa til skynseminnar en formbundni lagatextinn í lagagreininni sjálfri. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram í ljósi fyrri umr. um málið, sem var mjög innihaldsrík og mikilvæg í þessu samhengi, þegar við horfum til þess hvenær ástæða er til að endurskoða gildandi stefnu sem á að lifa kjörtímabil ríkisstjórnar. Á þessum tíma, frá því að fjármálaáætlun kemur inn í þingið og þar til við endurskoðum stefnu kemur endurskoðuð stefna í lok maí. Á þeim tíma er búið að ná mjög vænlegum kjarasamningum á vinnumarkaði og heilt flugfélag er farið á hausinn. Það eru skakkaföll í ferðaþjónustu og fækkun farþega og það leiðir af sér áfall fyrir efnahagslífið enda er í hagfræðinni talað um framboðsskell og svo er hér loðnubrestur. Þetta raungerist allt á þessum tíma. Þetta er óvissa í greinargerð með máli sem raungerist á þeim tíma sem við erum með málið í umfjöllun. Í umfjöllun sinni um stefnuna horfði nefndin mjög til annarra hagspáa og fráviksgreininga og leitaði sérstaklega eftir umsögnum á því sviði. Hún fékk m.a. á sinn fund greiningardeildir banka og horfði til greiningardeilda og svo auðvitað hagspár Seðlabankans umfram þá hagspá Hagstofunnar sem stefnan hvílir á. Ríkisstjórnin gerir í sinni endurskoðuðu tillögu að stefnu ráð fyrir því að setja inn, sem er nýmæli, svigrúm fyrir frávik í fjármálastefnu, sem er 0,4% af vergri landsframleiðslu. Það er til að mæta að einhverju marki þeirri þróun sem getur orðið sem heitir niðursveifla og við rekumst illa á - fjármálaráð lýsir því svo ágætlega í sínum umsögnum hingað til sem spennitreyju - þegar við erum með fjármálaáætlun sem er í gólfi stefnunnar. Að því leyti til er hér verið að setja meiri sveigjanleika í stefnuna þannig að áætlanir geti betur haldið, þannig að meiri festa sé í áætlunum og aukin sveigja í stefnu. Þetta er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, og ég held að það sé mjög til bóta og muni auka festu í fjármálastjórn þegar fram í sækir því að við getum ekki búist við því að hér verði viðvarandi góðæri og uppsveifla. Það er alltaf mikil ábyrgð í því að stjórna við slíkar aðstæður jafnframt en við rekum okkur ekki á þau vandkvæði sem fylgja því í niðursveiflunni. Nú erum við að reka okkur svolítið harkalega á það í því verklagi sem er í lögum um opinber fjármál og kannski sérstaklega í því að við erum bundin í gólfi stefnunnar. Hv. fjárlaganefnd fjallaði ítarlega um málið og tók mið af öðrum hagspám en Hagstofunnar sem kom á fund fjárlaganefndar með nýja spá í maí. Fjármálaáætlun hvílir á febrúarspánni og því er hér nokkuð mikil sveifla, allt að 3%. Í staðinn fyrir 2,6% hagvöxt er spáð samdrætti upp á 0,2%. Þegar nefndin hefur skoðað fráviksgreiningar og aðrar hagspár er nefndin með breytingartillögu um að auka svigrúmið úr 0,4% af vergri landsframleiðslu í 0,8% og metur það svo að það sé skynsamlegt að gera með tilliti til þeirrar óvissu sem enn er, ef tekið er mið af hagspám, uppi um það að efnahagshorfur geti þróast á verri veg en spá Hagstofunnar gerir ráð fyrir. 0,4% svigrúm er sirka 12 milljarðar og það yrði mjög óheppilegt ef við stæðum í þeim sporum að ári að þurfa að endurskoða stefnuna að nýju. Þess vegna metur meiri hluti hv. fjárlaganefndar það svo, út frá þeim forsendum að efnahagsframvindan geti þróast til verri vegar og ekki mikið svigrúm til að bregðast við án þess að þá fylgi sársaukafullar ráðstafanir og óskynsamlegar sem mögulega ýkja slíka aukna sveiflu niður á við, að hækka beri þetta svigrúm í 0,8% af vergri landsframleiðslu. Það er mikilvægt að draga fram niðurstöður fjármálaráðs um þessa umfjöllun um formið og forsendur þess að breyta eða endurskoða gildandi stefnu en þá er það að telja að það kemur fram í áliti fjármálaráðs og er sett fram í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að ráðið telur að tilefni til endurskoðunar og breytingar á gildandi fjármálastefnu séu í samræmi við grunngildi og skilyrði laga um endurskoðun fjármálastefnu. Þetta er mikilvægt, virðulegi forseti, og meiri hluti nefndarinnar dregur það sérstaklega fram. Jafnframt ætla ég að vísa í nefndarálitið til frekari stuðnings þessari breytingartillögu meiri hlutans þar sem fram kemur, virðulegi forseti, að við núverandi efnahagsaðstæður sé ekki heppilegt að grípa til verulegra aðhaldsaðgerða eða að hækka skatta. Ráðstafanir af því tagi gætu valdið enn frekari samdrætti í hagkerfinu frekar en að stuðla að stöðugleika sem er eitt af grunngildunum sem ber að líta til. Meiri hlutinn tekur heils hugar undir þetta sjónarmið og bendir á að óbreytt fjármálastefna myndi fela í sér talsvert aukið aðhald ríkisfjármála á þessu og næsta ári á viðkvæmum tíma í hagsveiflunni. Svo að ég fari að ljúka þessari formlega umfjöllun um fjármálastefnuna vil ég tengja þetta þessari umræðu fjármálaráðs um sjálfvirku sveiflujöfnunina. Það virkar þannig að í niðursveiflunni hækka atvinnuleysisbætur og við sjáum það svo glöggt í fjármálaáætluninni og Ábyrgðasjóði launa mögulega. Á tekjuhliðinni dregur hins vegar úr tekjum í ríkissjóð. Þetta köllum við sjálfvirka sveiflujafnara og það er mikilvægt að fara ekki heldur fram úr sér í útgjaldaáformum. Þó að við viljum fara í framkvæmdir og glæða efnahagslífið og gefa því súrefni er mikilvægt að horfa til þessarar sjálfvirku sveiflujöfnunar. Það eru kannski fyrst og fremst tímasetningar aðgerða sem eru erfiðar í þessu efni. Ég vil draga þessa ábendingu fjármálaráðs fram hér og við gerum það í nefndaráliti meiri hluta. Fjármálastefnan á sín beinu tengsl við fjármálaáætlun sem ég ætla að fjalla nánar um. Breytingartillagan fylgir hér fjármálastefnu og það er mikilvægt að draga fram að með því að gera þessa breytingu erum við í raun að hliðsetja afkomuregluna og með þessu verða árin 2019–2021 undanskilin því ákvæði að heildarjöfnuður yfir fimm ára tímabil verði jákvæður og afkomuregla laganna tekur því aftur gildi frá og með árinu 2022 og þá virkjast að nýju ákvæði um jöfnuð í ríkisfjármálum á fimm ára tímabili. Það er einnig að segja, virðulegur forseti, að skuldahlutfall ríkissjóðs breytist þar sem nú er fyrirhugað að greiða skuldir heldur hægar niður en áður var ráð fyrir gert. Það hefur síðan áhrif á ríkisfjármálaáætlun. Meiri hlutinn leggur til að þessi tillaga verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef farið yfir, virðulegi forseti, og skýrðar eru frekar í áliti meiri hluta fjárlaganefndar og gerð tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir álit þetta rita eftirtaldir hv. þingmenn, sá er hér stendur, Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Páll Magnússon, Njáll Trausti Friðbertsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir. Eins og lögin mæla fyrir um hvílir fjármálaáætlun á fjármálastefnunni og vík ég nú frekar að nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar um tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir árin 2020–2024. Nefndinni bárust 63 umsagnir og fjölmargir fundir fóru fram og einnig bárust nefndinni umsagnir fagnefnda, mjög gagnlegar umsagnir sem nefndin gat haft til hliðsjónar við sína vinnu. Ég hef farið aðeins yfir þær breyttu efnahagsforsendur sem gerðu það að verkum að við endurskoðuðum gildandi stefnu og breytingar nefndarinnar þar að lútandi. Það er auðvitað það sem er fyrst farið yfir í nefndaráliti meiri hlutans varðandi fjármálaáætlun. Þar er þjóðhagsspáin dregin fram og þær breytingar sem eru á spánni og flestallar breytingar í neikvæða átt fyrir 2019 og 2020 og allir helstu þættir landsframleiðslunnar lækka frá febrúarspánni fram í maíspá. Eins og ég sagði lækkar hagvöxtur um 1,9 prósentustig sem þýðir að nú er spáð 0,2% samdrætti. Það eru þessar breytingar sem hafa raungerst með kjarasamningum, loðnubresti og falli WOW air sem er farið yfir hér og ég ætla ekki að fara nánar yfir. Ég fór yfir þær þegar ég ræddi nefndarálit um fjármálastefnu. Ég vil draga hér fram, virðulegur forseti, að við síðustu fjármálaáætlun stóð nefndin sameiginlega að ábendingum. Það er ánægjulegt að sjá að brugðist hafi verið við fjölmörgum þeirra en nefndin leggur engu að síður áherslu á og ítrekar að taka tillit til þeirra breytinga sem við teljum að eigi eftir að bregðast frekar við og drögum það fram í nefndaráliti meiri hluta. Að öllum umsögnum ólöstuðum, vil ég segja, vegur umfjöllun fjármálaráðs þungt og er mjög mikilvægur þáttur í allri umfjöllun og vinnu við þessi mál sem eru fjármálastefna og fjármálaáætlun. Við í meiri hluta nefndarinnar drögum fram í okkar nefndaráliti þær gagnlegu ábendingar sem koma frá fjármálaráði og hér erum við í fyrsta skipti með endurskoðaða áætlun ríkisstjórnar við gildandi stefnu. Þar með er fjármálaráð að gefa í fyrsta skipti slíkt álit. Það sem ég vil draga fram hér er varðar stefnuna, því að áætlun hvílir á stefnunni, er að við slíkar aðstæður sem eru uppi í efnahagslífinu reynir verulega á þanþol opinberra fjármála, eins og fjármálaráð orðar það, og við minni hagvöxt reynir á allt aðra þætti hagstjórnar en við höfum horfst í augu við á sl. árum og þá reynir enn frekar á grunngildið varfærni. Það er því umhugsunarvert, sem ég nefndi áðan og við höfum ítrekað reyndar rætt, að áætlanir hafa alltaf verið settar í gólf afkomumarkmiðastefnu og þannig hafa stjórnvöld skapað þessa spennitreyju sem birtist okkur síðan í því þegar við erum að ráðstafa inn á málefnasviðin og útgjöldin. Það er erfitt að komast út úr því en ég met það svo að þær breytingar sem nefndin gerir á fjármálastefnu séu til bóta í þeim efnum og setji sveigjuna meira í stefnuna og gefi okkur þá ráðrúm til að hafa meiri festu í fjármálaáætlun. Þá dregur fjármálaráð fram mikilvægi þess að samspil sé á milli ríkisfjármála og peningamála og peningastjórnar. Við drögum fram í nefndaráliti meiri hlutans, og ég legg áherslu á það, að kannski sökum þess að gagnsæi hefur skort í ríkisfjármálin, peningastefnunefnd hefur ekki haft til framtíðar áform um útgjöld og tekjur ríkisfjármála við sínar ákvarðanir en þá er það mjög til bóta. Við sjáum hvernig þessi þríliða efnahagsmála, vinnumarkaður, ríkisfjármál og peningamál - það skiptir máli að þarna sé mikið gagnsæi og áætlanir. Í þessari síðustu ákvörðun peningastefnunefndar sjáum við það vonandi, virðulegi forseti, þó að ekki sé hægt að fullyrða um það, en þó hygg ég að með skynsamlegum kjarasamningum og gagnsæi í ríkisfjármálum séu meiri líkur á að peningastefnan geti tekið mið af slíku, enda sáum við vaxtalækkun í síðustu ákvörðun peningastefnunefndar. Vonandi er það vísbending um að hér sé aukið samspil á milli. Ég held að það sé afar mikilvægt til framtíðar í allri hagstjórn. Ég vil jafnframt draga það fram hér, af því að nefndin hefur mikið rætt um það í sínum ábendingum og það kemur fram í áliti fjármálaráðs, að mikilvægt er að meta fjárfestingarþörf opinberra aðila og gefa forskrift um það hvernig forgangsröðun þeirra skuli háttað. Þetta eru þeir meginpunktar sem ég vildi draga fram um álit fjármálaráðs í samhengi við efnahagsframvindu og stefnu og áætlun. Meiri hluti nefndarinnar gerir fjölmargar breytingar á þeirri áætlun sem liggur fyrir og mælt var fyrir. Í aðdraganda að þeirri umfjöllun, hvaða breytingar nefndin sæi fyrir sér, kölluðum við með góðum stuðningi ritara nefndarinnar eftir upplýsingum og fengum ritara nefndarinnar til að taka saman útgjaldaþróun alveg frá 2011. Þá erum við að horfa á þetta tímabil þar sem við sjáum uppsveiflu frá þeim tíma, þar sem við erum að rísa frá því efnahagshruni sem ég ætla ekki að fara að ræða neitt sérstaklega hér. Við höfum horft á miklu uppsveiflu og mikinn útgjaldavöxt sem margir hv. þingmenn hafa gagnrýnt í ræðum og riti vegna þess að það er mikilvægt grunngildi í lögum um opinber fjármál sem heitir sjálfbærni. Við getum ekki í þessum útgjaldaramma horft bara á viðvarandi vöxt. Mjög athyglisverð tafla er látin fylgja hér með sem fylgiskjal, ágætisgrundvöllur þegar verið er að fjalla um til hvaða breytinga og ráðstafana þarf að grípa. Auðvitað er þetta síðan allt unnið í samvinnu, þetta er fjármálastefna og fjármálaáætlun hæstv. ríkisstjórnar þannig að við þurfum að vinna þetta í nánu samstarfi við fjármálaráðuneytið sem heldur árvekni í verkinu. Það þarf að vera mjög góð samvinna milli nefndar, ekki síst meiri hluta nefndarinnar sem myndar ríkisstjórnarmeirihlutann, og síðan ritara og fjármálaráðuneytis vegna þess að þetta eru miklar töflur og greiningar sem þarf að fara í gegnum. Nefndin gerir allt að einu, eftir ítarlega greiningarvinnu og umfjöllun, fjölmargar breytingartillögur. Það hefur oft verið gagnrýnt í gegnum tíðina - við höfum reyndar ekki mjög langa sögu í þessu verklagi opinberra fjármála, stefnu og áætlanagerð - að hingað til hefur þingið gert litlar breytingar, eða fjárlaganefnd, á fjármálaáætlun, og engar þrátt fyrir að hafa verið með fjölmargar ábendingar. Ég ætla ekkert að fullyrða um, virðulegi forseti, að það sé endilega akkúrat núna vegna þess að svona miklar hræringar séu í efnahagslífinu. Ég held fyrst og fremst að það sé miklu frekar vegna þess að nefndin er að móta sig inn í nýtt verklag og nýtt umhverfi. Engu að síður er afar mikilvægt að þingið - fagnefndir gáfu mjög gagnlegar umsagnir og hagaðilar þegar þeir komu að málinu - og nefndin horfi til þróunar útgjalda, hvernig tekjur hafa þróast, efnahagsframvindu og efnahagshorfur, efnahagsþróunina þar á undan, og horfi alltaf fast til þess hvaða breytingar eru skynsamlegar við þær aðstæður sem uppi eru. Ég met það svo, virðulegi forseti, að það sé nákvæmlega það sem nefndin hefur gert. Meiri hluti hv. fjárlaganefndar fer síðan ítarlega, í sínu nefndaráliti, í gegnum þær breytingar sem nefndin gerir, leggur þar að auki til grundvallar töflu um þróun útgjalda frá 2018, þ.e. frá því að ríkisstjórn tekur við, og út gildistíma þeirrar áætlunar sem við ræðum hér. Kannski er þar helst til að taka, svo að ég reyni að pakka þessu eitthvað saman, auðvitað er nánari sundurliðun í öllum fylgiskjölum, að meta verður þetta í því samhengi tekjusamdráttar sem verður til við svona snögga niðursveiflu. Það er verulegur tekjusamdráttur og þá er til að taka hvernig við bregðumst við. Hvar eigum við að bera niður? Hér er gildandi áætlun um uppbyggingu á fjölmörgum sviðum, mjög mikilvægum eins og við þekkjum og höfum rætt fyrr í þessum sal, til samgöngumála, til heilbrigðismála, til velferðarmála, til nýsköpunar, til umhverfismála, til loftslagsmála. Svigrúmið er ekki mikið en afkoman þó - það sem er mikilvægast í þessu er að með því að taka afkomuna niður og láta þá almenning, samfélagið, njóta góðs af sterkri stöðu ríkissjóðs, skynsamlegri fjármálastjórn undanfarinna ára þar sem áhersla hefur verið lögð á að greiða niður skuldir og draga úr vaxtabyrði, erum við í færum til að mæta þessari snöggu sveiflu og tryggja að haldið sé í áform, nánast óbreytt, virðulegi forseti, sem er merki um styrk. En það er líka verið að horfa til grunngildis um stöðugleika og það er afar mikilvægt þannig að inn á árið 2020 erum við ekki að sjá miklar breytingar. Það er jafnframt mikilvægt í því samhengi að við erum að fara, rétt eftir að við löbbum út úr þessum þingsal eða ljúkum þingi sem gæti mögulega orðið, að hefja vinnu við fjárlagagerð. Ef miklar breytingar hefðu orðið á fjármálaáætlun inn á árið 2020, svo sjáum við mögulega einhverjar breytingar í hagspá inn í það tímabil sem við erum að fara í vinnu við fjárlagagerð, hefði orðið býsna snúið að koma því öllu heim og saman. Það er því mjög mikilvægt. Ég vil líka segja í því samhengi, ekki bara við fjárlögin, heldur þá staðreynd að á hverju einasta ári, árlega eins og lögin gera ráð fyrir, endurskoðum við áætlun. Þá munum við í hv. fjárlaganefnd og þingið allt og fagnefndir eftir atvikum við næstu gerð fjármálaáætlunar geta farið í gegnum alla liði þegar við erum að horfa frá 2021 og fram úr, tekið til öll ráðuneyti, alla hagaðila og farið yfir stöðuna þá og þá vitum við meira um efnahagsframvinduna sem hefur gerst að þeim tíma liðnum, þessu ári, og getum metið það út frá því og tekið skynsamlegar ákvarðanir að því marki. Hér er verið að ganga á afkomu og nýta svigrúm varasjóðs, þó ekki nema sem nemur lögbundnu marki um 1% af fjárheimildum fjárlaga. Samhliða breytingum á umfjöllun um málefnasviðin hefur meiri hlutinn tekið saman þær grundvallarupplýsingar sem ég fór yfir, virðulegi forseti. Ég treysti síðan á kollega mína í meiri hluta hv. fjárlaganefndar til að gera grein fyrir þeim breytingum. Auðvitað eru alltaf breytingar sem lagðar eru til af ríkisstjórn og í samráði við ráðherra og koma til nefndarinnar sem vegur og metur og tekur til sín, fjallar um og gerir breytingar á, eins og reyndin er hér. Svo eru hér atriði sem nefndin tók sérstaklega til skoðunar og ég treysti á kollega mína til að fara betur yfir það og taka utan um þau málefnasvið. Við greinum í nefndaráliti hvert málefnasvið fyrir sig. Ég get nefnt það hér að ríkisendurskoðandi gaf út skýrslu um stöðu sýslumannsembætta og við tókum sérstaklega tillit til hennar og álits hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og kynntum okkur greinargerð, áskorun og umsögn sýslumanna og leggjum áherslu á að ráðuneytið fari í vinnu með sýslumönnum um að gera þann rekstur sjálfbæran og endurmeta þær forsendur sem liggja að baki þeim rekstri. Það er mjög ánægjulegt að við getum lagt þar til að stækka útgjaldarammann um 150 milljónir. Það er mjög ánægjulegt að sjá þróun í nýsköpun, virðulegi forseti, í gegnum tíðina og alveg frá 2011 er málefnasviðið Nýsköpun, rannsóknir og þekkingargreinar auðvitað framtíðin. Framtíðarhagvöxturinn hvílir ekki síst á menntun, nýsköpun, rannsóknum og þekkingu. Síðan þá hafa stjórnvöld blessunarlega horft til þess. Hér höfum við verið að fjalla um mál undanfarna daga og vikur, virðulegur forseti, sem snúa að matvælum, heilsu búfjárstofna og lýðheilsu manna. Hér eru tillögur frá meiri hluta nefndarinnar um að setja aukna fjármuni í matvælarannsóknir. Landbúnaðarrannsóknir og hafrannsóknir eru mál sem við höfum rætt sem tengjast fiskeldi og þróun fiskstofna. Þetta tekur nefndin til sín og leggur til aukið fé í þessa sjóði þannig að við erum að gera fjölmargar breytingartillögur. Við erum með sérstakan kafla eftir fund okkar með Samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu og hér er að sama skapi ágætisumsögn frá hv. velferðarnefnd í fylgiskjali um þá þjónustu, hjúkrunarheimilin og þá uppbyggingu alla, sem sannarlega er gert ráð fyrir í fjármálaáætlun, mikilli uppbyggingu. Meiri hluti nefndarinnar telur hægt, með góðri samvinnu við Samtök fyrirtækja í velferðarþjónustu, ráðuneytið og þau sem koma að málum, að nýta fjármuni og húsakost betur og horfa til þess hve ólík rekstrarformin eru. Ég veit að kollegi minn og varaformaður hv. fjárlaganefndar, Haraldur Benediktsson, hefur sett sig mjög vel inn í þau mál og mun fara betur yfir þau hér. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að vera svo langorður en málið hefur lengi verið í umfjöllun og á borði nefndarinnar og þá vill bregða við að um margt sé að tala og mikið, enda málið afar mikilvægt fyrir efnahagslífið og hagkerfið allt. Ég vil í lokin nefna ánægjulega tillögu sem nefndin gerir að samningi heilbrigðisráðherra við Ljósið sem fellur undir málefnasvið 32, Lýðheilsa og stjórnsýsla velferðarmála. Meiri hlutinn leggur áherslu á að ráðherra geri þjónustusamning við Ljósið og að miðað verði við 150 millj. kr. árlega fjárhæð sem er í samræmi við mat ráðuneytisins á þjónustuþörf og eftir faglega úttekt ráðuneytisins og samtal og gagnkvæman vilja aðila um að ganga frá samningi sem hluta af heilbrigðisþjónustu og mikilvægan og ómissandi þátt í þjónustu við krabbameinsgreinda. Mér þykir sérstaklega vænt um þennan áfanga og breytingartillögu meiri hlutans. Ég vil í lokin, virðulegur forseti, þakka nefndinni fyrir vinnu við umfjöllun, allri hv. fjárlaganefnd sem vann hér markvisst að því við svolítið sérstakar aðstæður og umbreytingasamar aðstæður, eins og ég kom inn á, og kannski meiri breytingar á skemmri tíma en við höfum oft upplifað og forsendur sem höfðu áhrif á málsmeðferð og bæði stefnu og fjármálaáætlunin. Ég held að þetta hafi með góðu samstarfi, vilja og vinnu og ekki síst góðu vinnuframlagi, að venju, ritara nefndarinnar. Ég vil þakka þeim alveg sérstaklega fyrir góða vinnu og gagnavinnslu. Þá vil ég þakka öðrum hv. fastanefndum fyrir gagnlegar umsagnir við málið. Meiri hlutinn leggur til að tillaga þessi verði samþykkt með þeim breytingum sem eru skýrðar í álitinu og gerð tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar um fjármálaáætlun rita sá er hér stendur, Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Páll Magnússon, Njáll Trausti Friðbertsson og Ólafur Þór Gunnarsson.
Virðulegur forseti. Fram kom í ræðu hv. þingmanns um að endurskoða ætti fjármálaáætlun á hverju ári. Ég hef nefnt áður að ég tel þetta vera ákveðinn misskilning á tilgangi fjármálaáætlunar. Tilgangur fjármálaáætlunar er að leggja fram stefnu stjórnvalda og hvaða aðgerðir eru þar kostnaðarmetnar og forgangsraðað til að ná þeirri stefnu, ná þeim markmiðum. Ekki er sett fram ný stefna á hverju ári í nýrri fjármálaáætlun heldur endurmat á kostnaði og forgangsröðun þeirra aðgerða sem eru lagðar til til að ná stefnunni. Mér dettur í hug að það væri kannski réttnefni að kalla fjármálastefnuna fjármálaramma að einhverju leyti og fjármálaáætlunina fjármálastefnu því að það er í raun og veru stefna stjórnvalda, en ekki er hægt að finna hjólið upp á nýtt á hverju ári fyrir fjármálaáætlun. Hún á að standa út tímabil fjármálaáætlunar frá fyrstu og svo er hún bara kostnaðarmetin á hverju ári í rauninni. Það sem vantar líka í það ferli sem var nefnt, fjármálaáætlunar- og fjárlagaferlið, eru ársskýrslur ráðherra og langtímaskýrslan sem við höfum ekki enn þá fengið. Hana vantar og það vantar einmitt allt þetta í fjármálaáætlunina og fjárlögin sem gerir ársskýrslu ráðherra mögulega því að án hennar og án markmiðanna, án forgangsröðunar, vitum við ekkert hvort markmiðum stefnu stjórnvalda hefur verið náð nema þau séu sett fram á mjög skýran og skilmerkilegan hátt sem er einmitt ekki gert í fjármálaáætlun. Mig langar til að fá viðbrögð hv. þingmanns, formanns fjárlaganefndar, um þennan misskilning sem gætir einfaldlega í orðum margra þingmanna, um að það sé bara hægt að endurskoða fjármálaáætlun á hverju ári eins og ekkert sé.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir mjög góða spurningu, mikilvæga spurningu, og fyrir að gefa mér - ef einhver misskilningur hefur verið í mínum orðum um það - tækifæri til að árétta að einmitt þetta hefðbundna stefnumótunarferli sem birtist í verklagi opinberra fjármála er mjög mikilvægt. Ég vil árétta það sem ég reyndi að koma að í ræðu minni, mikilvægi þess að verið sé að teikna inn svigrúm í stefnu, fá sveigjanleikann í stefnuna og festuna í áætlunina. Það breytir ekki því við hefðbundið stefnumótunarferli - ég tek undir með hv. þingmanni - þegar við setjum einhverja sýn og ætlum að fá pólitíska sýn í þessu ferli fyrir hverja sitjandi hæstv. ríkisstjórn og síðan markmiðin sem birtast í stefnu og þar vantar upp á að þau séu kostnaðarmetin. Hv. þingmaður hefur haldið því á lofti í því samhengi að geta metið hvort við erum að ná þeim eða ekki. Svo er hægt að mæla markmið með margs konar hætti. Mér myndi ekki endast tíminn til að tíunda það. En hins vegar er síðan mjög mikilvægur hluti af hefðbundnu stefnumótunarferli eftirfylgni og tímasetningar á framkvæmdum. Þetta er í raun og veru eftirfylgniþátturinn. Ég tek undir með hv. þingmanni að það vantar inn í verklagið og þá erum við eiginlega búin að loka árinu í samfellu fyrir hv. fjárlaganefnd, þá verðum við bara hér og getum verið hér allt árið og sumarið líka. Ég hlakka til að fá ársskýrslu þeirra ráðherra sem koma að stefnumótuninni. Það hefur ekki reynt á það hingað til. Það er mjög mikilvægur þáttur.
Virðulegur forseti. Næst er það spennitreyjan sem var alltaf í gólfi stefnunnar. Ég vil meina að hún sé það enn þá. Fjármálaáætlunin er með sömu viðmið og breytt fjármálastefna. Hún tekur nefnilega ekki tillit til veikleika í stefnu og áætlunum stjórnvalda þó að hún taki vissulega tillit til þess ef hagspár standast ekki, þannig að með tilliti til hagspáa er stefnan ekki lengur með spennitreyju en með tilliti til veikleika í stefnu og áætlunum stjórnvalda er hún enn þá í spennitreyju því að ef hagspár standast er hún enn þá algjörlega í gólfinu. Það er enn þá spennitreyja þar. Það sem vantar einmitt þar er það sem við töluðum um í fyrra andsvari, kostnaðaráætlun og forgangsröðunina vantar. Þó að hagspár standist höfum við í rauninni ekki hugmynd um hvort var farið í öll verkefni eða hvort þau stóðust tímaáætlun eða neitt af því að það er allt of mikill sveigjanleiki gefinn til stjórnvalda frá þinginu, frá fjárveitingavaldinu um hvernig á að ná þeim markmiðum sem eru sett fram á allt of óljósan hátt þannig að við getum ekki komist að því í ársskýrslum ráðherra hvort verið sé að standast þær kröfur sem voru settar fram héðan frá þinginu. Það er það sem vantar. Svigrúmið er skilyrt um einmitt verri hagvöxt en spár gera ráð fyrir af því að óvissusvigrúmið er bundið við það að þá er enn þá samt spennitreyja í fjármálastefnunni miðað við þau gólf sem fjármálaáætlun setur fram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir seinna andsvarið sem er að sama skapi mjög gott og er eiginlega lykilatriðið í þessu og auðvitað kjarninn í ræðu minni er varðar breytingu á fjármálastefnu. Við getum kannski orðað það nett, og það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, að þegar við erum búin að vera í gólfi stefnunnar er erfitt að komast þaðan. Það er erfitt að losa um böndin á spennitreyjunni og það er m.a. þess vegna sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um að auka svigrúmið. Það er mikilvægt til lengri tíma litið að stjórnvöld horfi til þess að hafa svigrúm, hafa sveigju í stefnunni og verði skýr í afkomumarkmiðum sínum og gefi svigrúmið, í plús skulum við bara orða það, í afkomunni og hafi síðan þegar efnahagshorfur versna sveigju og þá möguleikann, ef það fer þangað, tímabundið til að reka ríkissjóð í halla þannig að það þurfi ekki samfélagsins vegna að fara í sársaukafullar ráðstafanir, sér í lagi gegn áformum um uppbyggingu á þeim mikilvægu grunnkerfum sem við erum alltaf að stefna á að hlúa að. Þetta snýr að því. Þetta eru nokkur grunnkerfi sem við erum meira og minna að fjármagna. 6 af hverjum 10 kr. fara í velferð, það er bara staðreynd. Tilfærslukerfin taka mjög mikið, heilbrigðismálin, menntakerfin. Við viljum hlúa að þeim kerfum en við verðum á sama tíma að hafa þessa sveigju í stefnunni til að áætlanir, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, standi og þar eigum við þá að vera svolítið stíf á markmiðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, yfirferðina og ræðuna. Ég vil nota þetta tækifæri til að beina fyrirspurn til hv. þingmanns varðandi verklagið og vinnuna á síðustu metrunum í þessum efnum. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Má vænta þess á næstunni að meiri hluti fjárlaganefndar í framtíðinni leggi fram breytingartillögur sínar á stuttum tíma og afgreiði á sama tíma úr nefndinni án þess að nokkur sem á fundinum sat ætti þess nokkra möguleika að lesa nefndarálitið, hvað þá að gaumgæfa það? Auk þess fylgdi á sama fundi tveggja blaðsíðna bréf frá fjármálaráðuneytinu og sjö fylgiskjöl, þéttprentuð smáum tölum án viðhlítandi samtalna. Nú veit ég, herra forseti, að hv. formaður er mjög öflugur talnagreinandi, en er hann ekki sammála mér í því að hvorugur okkar gæti greint og skilið það efni sem lagt var fram á fundinum á þeim tíma sem meiri hlutinn ráðstafaði til minni hlutans? Má ég þá ganga út frá því sem loforði frá hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar að svona vinnubrögð verði ekki viðhöfð aftur af hálfu meiri hlutans og undir hans stjórn? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurningu sem snýr að verklagi og vinnu nefndarinnar. Ég gerði verklagið kannski ekki að sérstöku umtalsefni í ræðu minni en dró hins vegar fram þessa óvenjulegu stöðu í úrvinnslu þessara beggja mála, fjármálastefnu og fjármálaáætlunar, og allt það sem gerist á þeim tíma frá því að fjármálaáætlun kemur til nefndarinnar í mars. Sú óvissa sem raungerist á þeim tíma, kjaramálin, og það allt sem ég rakti, áföll í efnahagslífinu, gerir það auðvitað að verkum að það þarf að endurreikna. Skoða þarf allar ráðstafanir á gjalda- og tekjuhlið og við þurfum svolítið að treysta á ráðuneytið í reikniverkinu. Við þekkjum það að þó að við séum með tvo mjög öfluga ritara sem hafa unnið þrekvirki er staðreyndin sú að í umfjöllun nefndarinnar um þær breytingartillögur frá því sem fyrstu hugmyndir um ráðstafanir koma er vika. Endurskoðuð fjármálastefna sem fjármálaáætlun hvílir á kemur inn fyrstu viku í júní. Daginn áður kemur hún til nefndar sem við eigum eftir að senda til umsagnar. Ég skal bara viðurkenna það fyrir hv. þingmanni, virðulegi forseti, að auðvitað er ekki æskilegt að hafa svo þröngan tímaramma fyrir nefnd í jafn mikilvægu máli. Það er þannig en stundum þarf að bretta upp ermar og vinna eins og hægt er. Það verklag hefur hins vegar verið viðhaft í hv. fjárlaganefnd að tillögur, til að mynda þegar þær koma úr ráðuneyti, eru birtar allri nefndinni þegar þær koma fyrir nefndina og [[Forseti hringir.]]tímaramminn var bara þetta þröngur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og heyri að hann er sammála mér í meginatriðum hvað þetta varðar. En rétt er að benda á það að þegar tillögurnar koma frá ráðuneytinu komu skilaboð fram um það að hugsanlega ætti eftir að breyta einhverju í þeim efnum þannig að við fengum óskaplega lítið ráðrúm til að fara yfir það. Víkjum aðeins nánar að þessu. Fyrir kl. 10 í morgun bar minni hlutanum að skila nefndaráliti þar sem hann hafði m.a. farið yfir fyrrgreind gögn sem ég hef nefnt, greint þau og skilið á sama tíma og þingfundur stóð til klukkan að verða 2 í nótt. Þá vil ég spyrja hv. þingmann, formann fjárlaganefndar, hvort hann telji að minni hluti fjárlaganefndar geti við þessar aðstæður skilað faglegri vinnu eins og til var ætlast. Verður það e.t.v. ekki þannig að hann muni þá beita sér fyrir því að þessi staða komi ekki upp aftur? Ég held að það sé afar mikilvægt, herra forseti, þessi vinnubrögð og þessi tímarammi er náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Það verður bara að segjast eins og er, þetta er grundvallarplagg ríkisstjórnarinnar og að ætlast til þess að maður geti rýnt ofan í þetta á þessum skamma tíma og skilað frá sér nefndaráliti er með ólíkindum. Ég vil bara segja það, herra forseti. Þrátt fyrir þetta vil ég taka sérstaklega fram og undirstrika það að ég þakka formanni fjárlaganefndar fyrir farsæla fundarstjórn og góð samskipti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni og nefndarmanni hv. fjárlaganefndar sömuleiðis gott samstarf. Ég get auðvitað ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni í einu og öllu. Þetta var mjög þröngur tímarammi og blandaðist þinglokum og pressu á að klára mál. Við vorum mikið við atkvæðagreiðslur í gærdag og sá er hér stendur reyndi að koma þeim skilaboðum áleiðis sem við ræddum á fundi nefndarinnar að minni hlutinn hefði ráðrúm og einhvern tíma. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að sá tímarammi var meira að segja þröngur fyrir meiri hluta sem þurfti ekki að bregðast við öðru áliti heldur var sjálfur að búa til sitt eigið álit. Það gefur auðvitað alltaf ákveðið forskot. Það er svo sem ekki mikill svefn á nefndarmönnum hv. fjárlaganefndar og ég held að það eigi bæði við um meiri hluta og minni hluta, en þeirri ósk var þó komið á framfæri að reyna að gefa eitthvert svigrúm inn í morguninn. Hvort það var meira eða minna skal ég ekki segja. Ég get auðvitað ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni í einu og öllu, þetta er þannig mál að við viljum hafa sem mestan tíma og geta gefið okkur sem mest rými til að rýna allar tölur en á einhverjum tímapunkti verðum við að koma þessu frá okkur. Þinglok eru áformuð í dag og við erum í raun og veru að nýta allan þann tíma sem þingið er að störfum. Það er mikilvægt að þetta komist síðan út sem grundvöllur að fjárlagagerðinni.
Herra forseti. Mig langar að gera að umtalsefni í andsvari mínu orð formanns fjárlaganefndar í Kastljósi í gær þar sem hann hneykslast á mér fyrir að hafa rætt opinberlega breytingartillögur frá ríkisstjórninni á fjármálaáætluninni. Talaði formaðurinn um að trúnaðar hefði verið á þessum tillögum. Ég vil að það komi hér sérstaklega fram að þetta er bara alls ekki rétt og í raun helber ósannindi, enda hefði það verið ótrúlegt, herra forseti, ef trúnaður hefði verið á breytingartillögum ríkisstjórnarinnar á fjármálaáætlun sem snertir sérhvern einstakling í landinu. Það getur vel verið að formaður fjárlaganefndar vildi að þetta væru einhvers konar leynitillögur, enda ætlaði hann að afgreiða þær á tveimur dögum. Þær voru kynntar á föstudegi fyrir hvítasunnu og planið var að afgreiða þær á þriðjudeginum eftir hvítasunnu. Kannski vissi hann að þær breytingartillögur myndu illa þola skoðun en þetta voru hins vegar, herra forseti, samþykktar tillögur ríkisstjórnar Íslands, kynntar í fjárlaganefnd Alþingis þar sem var óskað eftir að við færum eftir þeim. Þetta eru breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og það að koma hér 13 dögum seinna og tala um að einhver trúnaður hafi verið á slíkum tillögum er fáránlegt. Það var enginn trúnaður á þeim og enginn trúnaður brotinn. Ekki var beðið um neinn trúnað hvað þetta varðar og ég vil að hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, dragi þessi orð til baka því að mér sárnaði að heyra þetta. Í þeim breytingartillögum kom nefnilega fram talsverður niðurskurður frá því sem hafði verið tilkynnt og kynnt í fjármálaáætlun þessarar sömu ríkisstjórnar frá því í mars sl. Þetta voru breytingartillögur ríkisstjórnarinnar um að lækka ætti fyrirhuguð fjárframlög til öryrkja, framhaldsskóla, nýsköpunar, umhverfismála, þróunarsamvinnu, sjúkrahúsa og heilsugæslu. Þetta voru aðilarnir sem áttu að taka stærstu skellina í þeim samdrætti sem við stöndum frammi fyrir sé miðað við - ég þarf víst að hjakkast á þessu - [[Forseti hringir.]]framlagða fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Það sem ég er alltaf að gagnrýna er vilji þessarar ríkisstjórnar til að lækka fjárframlög milli umræðna og í meðförum þingsins, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni, hv. nefndarmanni fjárlaganefndar, og tækifærið til að fara aðeins yfir þetta. Í umræddu viðtali, þar sem mér þykir miður ef hv. þingmanni þykir ég hafa gengið of langt, og þá bið ég afsökunar á því, sagði ég ekki að það væri trúnaður á gögnunum. Ég sagði það ekki. Ég sagði að hv. þingmaður hefði gengið á trúnað nefndarinnar. Það snýr að trausti. Það snýr að því að það verklag sem ég hef haft og viðhaft sem formaður hv. fjárlaganefndar er að birta gögn allri nefndinni þegar þau koma inn. Það má alveg íhuga það verklag að meiri hlutinn fái aðeins að rýna gögnin frá sinni ríkisstjórn áður en hún leggur það fyrir alla nefndina. Ég hef ekki haft það verklag á og þá finnst manni kannski gengið á traust af því að málið á eftir að vinna. Það á eftir að rýna gögnin og mér finnst hv. þingmaður að einhverju marki gera lítið úr vinnu hv. fjárlaganefndar. Það er það sem ég átti við þegar ég talaði um að hann gengi á trúnað nefndar. Mér þykir mjög miður ef hv. þingmaður - það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði, virðulegur forseti, svo því sé haldið til haga, það er auðvitað ekki trúnaður á þessum gögnum. Ég er að tala um traust til nefndar og þá vinnu sem nefndin er að vinna og hingað til í mjög góðu samstarfi. Ég get ekki sagt annað um framgöngu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar í þeirri vinnu allri en að hún hafi bara verið mjög góð. Mér þykir mjög miður - þetta ber skugga á hana en ég get alveg staðið hér og beðið afsökunar á því ef ég hef gengið of langt með þessa skoðun mína gagnvart virðingu fyrir störfum nefndarinnar.
Herra forseti. Ég skal vera aðeins rólegri í seinna andsvari mínu. Ég tek þessa afsökunarbeiðni gilda. Gott og vel, ég er sammála formanni fjárlaganefndar, góður andi hefur verið í nefndinni og gott samstarf og ég hef álit á formanni fjárlaganefndar, svo að það komi fram og tek þessa afsökunarbeiðni og skýringu góða og gilda. Ég velti engu að síður fyrir mér, og ég veit að tíminn er oft aðkrepptur fyrir nefndina, hvort við þurfum þá ekki aðeins að hugsa vinnulagið upp á nýtt. Við fengum auðvitað þær athugasemdir að þegar umdeildar breytingartillögur koma, hvort sem þær eru frá ríkisstjórn og síðan frá fjárlaganefnd, hvort hagsmunaaðilar eigi ekki að fá meiri möguleika til að rýna þær tillögur. Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp og verkalýðshreyfingin, Samtök atvinnulífsins og fleiri hafa bent á það. Við fáum einhver plögg frá ríkisstjórninni, sem oft eru ekki frábær, sem við þurfum að laga og taka mið af þeim athugasemdum sem við fáum. Ég velti fyrir mér hvort við þyrftum ekki að komast aðeins upp úr því. Tökum þetta sem dæmi: Hér átti nefnilega að fara að lækka útgjöld ríkisins. Ef við tökum útgjöld utan ramma út fyrir sviga, eins og ríkisstjórnin gerir sjálf í sínum töflum, átti að lækka útgjöldin um 43 milljarða. Það átti að lækka útgjöldin milli umræðna til öryrkja um 8 milljarða. Auðvitað taka hagsmunasamtök öryrkja og við í stjórnarandstöðu það óstinnt upp, en það var sérkennilegt að svona umræða var ekki opnuð meira eins og til að Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp og fleiri aðilar fengju ekki frekari tækifæri til að segja einmitt sína skoðun, byggða á þeim gögnum sem voru lögð fyrir nefndina. Þetta eru mikil tíðindi. Auðvitað er sérstaklega ánægjulegt að fjárlaganefnd dregur til baka þennan mikla niðurskurð um 15 milljarða. Til einhvers var nú barist, herra forseti, þegar höggið sem öryrkjar, framhaldsskólar, sjúkrahúsin o.s.frv. varð 15 milljörðum kr. lægra en til stóð. Eftir stendur engu að síður að margt í breytingartillögum nefndarinnar er mjög vont og arfavitlaust og við berjumst gegn því, en við getum [[Forseti hringir.]]fagnað því sem vel er gert og það er ég að gera hér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir seinna andsvar og vona að við getum komist yfir þetta uppþot, en þá þætti mér afar kært að fá afsökunarbeiðni til baka vegna þess að mér finnst það býsna miklar ákúrur þó að um misskilning á orðalagi hafi verið að ræða og ég hef beðist afsökunar á því ef ég hef gengið of langt. Það að væna mann um lygar er býsna alvarlegt og ég tók það jafnframt nærri mér og sárnaði það, eins og hv. þingmaður tók sinn skilning á mínum orðum sem ég hef beðist afsökunar á. Varðandi verklagið hefur sá háttur verið á að við fáum hagaðila fyrir nefndir. Við tökum sannarlega tillit til umsagna þegar við erum að vinna málið í nefndinni og sá háttur hefur ekki verið hafður á að fá hagaðila aftur til að gefa umsögn sérstaklega um þær breytingartillögur sem byggja að einhverju marki á umsögnum hagaðila þar sem tekið er tillit til þeirra. Mér finnst hins vegar alveg umhugsunarefni þegar eru jafn miklar breytingar á jafn stóru máli og um er að ræða við þær gjörbreyttu efnahagsforsendur og í tímarúmi mjög snögga sveiflu, og þegar búið er að taka tillit til þeirra og gera tillögu að einhverjum breytingum á endanum frá fyrstu tillögu og síðan eins og þær líta út frá meiri hluta, hvort þurfi þá að gefa sér einhvern tíma í það og fá skoðun á því sérstaklega. Það yrði svolítið nýtt verklag frá því sem hefðin er hjá öllum nefndum en mér finnst það alveg [[Forseti hringir.]]umhugsunarefni.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárhagsnefndar, annars vegar sem lýtur að breytingu á fjármálastefnunni og hins vegar tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlunina. Mig langar fyrst aðeins að nefna það að í fyrsta lagi erum við að ganga í gegnum þessar breytingar á fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar og í sjálfu sér er bara það eitt og sér alvarlegur áfellisdómur yfir hagstjórn ríkisstjórnarinnar. Þetta er stefna sem átti að duga í fimm ár en lifði í rúmlega eitt ár. Hið sjálfstæða fjármálaráð sem hæstv. fjármálaráðherra skipar sjálfur í hefur talað um veikleika í hagstjórn og skort á vönduðu verklagi. Samfylkingin tekur svo sannarlega undir þau orð og telur hagstjórn undir stjórn Sjálfstæðisflokksins fullreynda og í raun dýrkeypta fyrir venjuleg heimili og fyrirtæki í landinu. Því til viðbótar, herra forseti, var margt af því sem hér er verið að bregðast við fullkomlega fyrirsjáanlegt. Við sögðum í fyrra úr þessum ræðustól, með leyfi forseta, um stefnuna sem nú er verið að breyta: „Það er alveg ljóst að fjármálastefna ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur fær algjöra falleinkunn frá nánast öllum hagsmunaaðilum sem fjallað hafa um hana. Fjármálastefnan er sögð vera ógn við stöðugleikann, óraunsæ, ábyrgðarlaus, óvarfærin, ómarkviss, óljós, ósjálfbær, óskýr, ógagnsæ, aðhaldslítil, varasöm og ótrúverðug.“ Þetta var sagt um stefnuna í fyrra. Og nú er verið með þessum breytingum að bregðast við því sem við sögðum að þyrfti að taka mark á á þeim tíma sem stefnan var lögð fram. Það var að sjálfsögðu ekki gert. Samtök iðnaðarins sögðu eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ekkert land innan OECD hefur gengið í gegnum viðlíka sveiflu í raungengi krónunnar á mælikvarða launa og verðlags og hið íslenska síðastliðin 15 ár en raungengi krónunnar er mælikvarði á þróun samkeppnisstöðu innlendra fyrirtækja gagnvart erlendum. Ekkert iðnvætt ríki hefur því boðið sínum fyrirtækjum upp á jafn mikinn óstöðugleika í samkeppnisstöðu á þessum tíma.“ Þetta segja Samtök iðnaðarins. Alþýðusambandið sagði í umsögn sinni: „… tvísýnt hvort að sú fjármálastefna sem hér er sett fram muni styðja við efnahagslegan og félagslegan stöðugleika á komandi árum sökum þeirra annmarka sem á henni eru.“ Og: „Ekki er gerð grein fyrir því hvernig stefnan uppfylli grunngildin um sjálfbærni, varfærni, stöðugleika, festu og gagnsæi.“ Viðskiptaráð segir um stefnuna í fyrra: „… efnahagsspáin sem fjármálastefnan byggir á er afar bjartsýn og gerir ráð fyrir fordæmalausu hagvaxtarskeiði. Vafasamt er að byggja grunnstef opinberra fjármála á svo bjartri sviðsmynd og ábyrgara væri að hafa vaðið fyrir neðan sig.“ Samtök iðnaðarins gengu meira að segja svo langt að segja að bæði útreikningar fjármálastefnunnar og efnahagsspáin væru óraunsæ og ótrúverðug. Fulltrúi Samtaka fjármálafyrirtækja kallaði stefnuna á fundi fjárlaganefndar draumsýn. Þetta var sagt um stefnuna í fyrra. Ég er að opna á þetta í ljósi þess að það sem við erum að ganga í gegnum hér var fullkomlega fyrirsjáanlegt en ríkisstjórnin ákvað bara að hlusta ekki á þessa hagsmunaaðila, hvort sem þeir voru atvinnurekendamegin eða verkalýðsmegin. Það getur vel verið að ríkisstjórnin vilji ekki hlusta á stjórnarandstöðuna í þessum sal en af hverju ekki að hlusta á hagsmunaaðila í íslensku atvinnulífi sem bentu svo skýrlega, eins og hér hefur komið fram, á galla þeirrar stefnu sem ráðherra lagði fram í fyrra? Hið sjálfstæða fjármálaráð gerði meira að segja 80 athugasemdir við fjármálastefnuna í fyrra og ábendingar um hana. Því er ekki hægt að segja að neitt hafi komið á óvart og sigldu ríkisstjórnarflokkarnir í raun meðvitað sofandi að feigðarósi. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því að vera að breyta stefnu sem átti að duga í fimm ár en lifði í eitt ár. Þetta er áhyggjuefni fyrir okkur öll, hvar sem við stöndum í pólitík. Við eigum að hlusta á sérfræðinga, hagsmunaaðila og hvert annað. Við eigum ekki að vera svo föst í skotgröfunum, bundin á klafa flokkshollustunnar að það byrgi okkur sýn. Þessi stefna, fjármálastefnan, byggðist á samfelldum hagvexti í 13–14 ár sem hefur nánast aldrei gerst í Íslandssögunni. Af hverju ætti það að gerast núna? Þetta sögðum við í fyrra. Hvernig getur ykkur dottið í hug að hér verði samfelldur hagvöxtur í 13–14 ár? Það er ágætt bara að skoða hagsöguna. Ég held að það standi meira að segja í Biblíunni að það komi sjö góð ár og sjö mögur. Hagsveiflan er þannig, sérstaklega með bleika fílinn sem er íslenska krónan sem ýkir allar sveiflur og er í raun orsakavaldur sveiflunnar en ekki góð afleiðing sveiflunnar eins og sumir hafa talað um, hún ýkir og býr til sveifluna. Núna er hagvaxtarskeiðinu lokið, alveg eins og við sögðum fyrir einu ári. Samdráttur er hafinn. Landsframleiðslan er að dragast saman. Í raun erum við að tala um mesta viðsnúning í hagkerfinu í tæp 30 ár, að hruninu undanskildu. Sveiflan er um 100 milljarðar kr. til hins verra og versnar afkoma hins opinbera um 40 milljarða í ár og á hverju ári um 40–46 milljarða næstu fimm árin ef við bregðumst ekki neitt við, að öllu óbreyttu. Til að setja þessa tölu í smásamhengi, til að sýna hversu mikið högg þetta er, hversu mikill viðsnúningurinn er, væri hægt að afnema krónu á móti krónu skerðingu hjá öryrkjum þrisvar sinnum fyrir þessa upphæð. Við gætum sexfaldað fjármuni í loftslagsáætlun ríkisstjórnarinnar, við gætum fjórfaldað allt barnabótakerfið og við gætum tvöfaldað alla fjármuni sem Ísland ákveður að setja í háskóla. Þennan viðsnúning má rekja til ríkisstjórnarinnar, m.a. vegna slæmrar hagstjórnar, og þess að hún hafi ekki hlustað á varnaðarorð fjölmargra hagsmunaaðila. Ég átta mig á að margt í umhverfinu er ekki ríkisstjórninni að kenna, það er ekki henni kenna að hér varð loðnubrestur, en það er margt ríkisstjórninni að kenna. Ríkisstjórnin er ekki lengi að þakka sér ef vel gengur. Ætti hún þá ekki líka að taka einhverja ábyrgð þegar illa gengur? Þetta virkar í báðar áttir, herra forseti. Þótt ég sé að tala um stóru línurnar og fjalla um fjármálastefnuna en ekki fjármálaáætlun, hún kemur á eftir, helst þetta tvennt að sjálfsögðu í hendur. Ég mun fjalla um það á eftir. Það er alveg ljóst að í þeim samdrætti sem ég lýsi hér eru höggin látin dynja á öryrkjum, skólum, sjúkrahúsum, heilsugæslu, umhverfismálum, nýsköpun og þróunarsamvinnu o.s.frv. í meðförum þingsins. Það er það sem ég hef verið að gagnrýna. Af hverju þurfum við að leita til þessara aðila, þessara stofnana, þessarar þjónustu til að mæta niðursveiflunni? Því auðvitað þurfum við að mæta henni með einhverjum hætti og ég mun fara yfir það hvernig við getum gert þetta öðruvísi. Við þurfum ekki að lækka fjárframlög til framhaldsskólans um rúman milljarð samanlagt á fimm árum miðað við fjármálaáætlunina frá í mars. Við þurfum ekki að lækka fjárframlög til öryrkja um 4,5 milljarða samanlagt næstu fimm árin miðað við framlagða fjármálaáætlun þessarar sömu ríkisstjórnar. Við þurfum ekki að gera það, herra forseti. Stefnan er ekki einungis birtingarform stefnumörkunar stjórnvalda, hún þarf líka að vera raunsæ. Á það hefur verið bent að raunsæi er ekki eitt grunngilda laganna um opinber fjármál en fjármálaráð og fleiri umsagnaraðilar hafa einmitt bent á að mjúkar lendingar eru oft undantekning fremur en regla í íslensku efnahagslífi. Ég hef áhyggjur af að forsendur stefnunnar séu enn of bjartsýnar. Kíkjum aðeins á þær. Ég veit að ráðherrann hefur sagt að hann þurfi að fara eftir þjóðhagsspá Hagstofu Íslands en samkvæmt 8. gr. laganna getur hann litið til annarra hagspáa. Það er ánægjulegt að meiri hluti fjárlaganefndar auki hið svokallaða óvissusvigrúm, er að taka aðeins undir það að forsendur fjármálastefnunnar séu hugsanlega aðeins of bjartsýnar. Það má hafa til hliðsjónar fleiri spár en þjóðhagsspá Hagstofunnar samkvæmt lögum. Lítum aðeins á forsendurnar. Það er ekkert gaman að vera boðberi válegra tíðinda en ég óttast að niðursveiflan verði meiri og dýpri en hér er gert ráð fyrir. Af hverju segi ég það? Vegna þess að forsendurnar eru svo veikar. Forsenda eitt: Gert er ráð fyrir að gengi íslensku krónunnar eigi að haldast nánast óbreytt næstu fimm árin. Í hvaða heimi er það að fara að gerast þegar við erum með einn sveiflukenndasta gjaldmiðil innan allra OECD-ríkjanna? Gengi krónunnar er ekkert að fara að haldast óbreytt næstu fimm árin. Forsenda tvö: Verðbólgan á að vera svipuð og spáð hafði verið. Það er því miður ekki að fara að gerast, enda sjáum við bara að gengi krónunnar hefur lækkað um 13% á einu ári. Hvað þýðir það? Þá hækkar allt innflutt. Við flytjum svo mikið inn. Við flytjum inn vörur sem við nýtum hér af því að við framleiðum að sjálfsögðu ekki allt. Það er ákveðin meginregla að ef það er 12–13% fall á genginu fer sirkabát einn þriðji í verðbólguna á einhverjum tíma. Það hefur ekki gerst en þetta er það sem ég hef áhyggjur af, að gengisfall smitist út í verðlag. Það hækkar verðbólgu - og hvað gerist ef verðbólgan hækkar? Þá þarf Seðlabankinn að nota sitt tæki sem er vextirnir og gera peninga dýrari. Þetta helst allt í hendur og alltaf komum við aftur að krónunni sem er svo skelfilegur gjaldmiðill fyrir íslenska þjóð. Forsenda þrjú: Hagvöxtur á að taka mjög fljótt við sér, þ.e. vöxtur í landsframleiðslunni. Ég er líka frekar svartsýnn á að það sé að fara að gerast. Forsenda fjögur: Atvinnuleysi samkvæmt spánni og samkvæmt forsendum stefnunnar á að breytast lítið frá fyrri spám, aðeins að aukast, en við sjáum að einungis í mars urðu 1.600 manns atvinnulausir. Þetta samsvarar því að allur vinnumarkaðurinn Ísafirði myndi missa vinnuna á einu bretti. Ég óttast að atvinnuleysi verði því miður meira en hér er gert ráð fyrir. Hvert prósentustig í atvinnuleysi er rándýrt, fyrir utan hinn mannlega harmleik sem felst í því, en hvert prósentustig kostar 6,5 milljarða, herra forseti. Við sjáum sömuleiðis að það er ekki búið að loka öllum kjarasamningum en áhrifin af svokölluðum lífskjarasamningum á launavísitölu eru einungis 0,9% hækkun fyrir árið 2020 frá því sem áætlað var. Það vekur reyndar talsverða athygli, hve lítil áhrifin eru af lífskjarasamningunum á fjármálaáætlunina sem var kynnt mánuði á undan samningunum. Bæði Hagstofan og fjármálaráð tóku það sérstaklega fram að þessir kjarasamningar hefðu lítil áhrif á áætlun sem þá þegar hafði verið kynnt. Forsenda fimm: Olíuverð á ekki að breytast næstu fimm árin. Það mun auðvitað ekki gerast. Auðvitað veit ég að erfitt er að spá fyrir um marga þessa hluti en til þess eru spáaðilarnir, við eigum ekki að rugla saman áætlunum og spám. Það getur verið einhver áætlun að verðbólgan fari ekki úr böndunum og atvinnuleysi verði lágt, en við þurfum raunsæjar spár. Á þeim byggjum við okkar stefnu. Greiningaraðilar og fjármálaráð telja einmitt að samdrátturinn verði hugsanlega meiri og meira langvarandi en þjóðhagsspá gerir ráð fyrir. Ég er frekar svartsýnn, ég held að sagan sýni að við eigum að vera það. Það eru ekki margar góðar fréttir fram undan, því miður, herra forseti, ef litið er á stóru línurnar. Auðvitað vonum við samt það besta. Herra forseti. Ég tek fram að það er alveg ljóst að tekjustofnar ríkisins - og við höfum lengi sagt þetta í Samfylkingunni og verið alveg ófeimin við það; ég hef rifið mig hásan um skatta í þessum sal og er alveg til í að gera það aftur - hafa á undanförnum árum verið veiktir. Það dregur úr aðhaldi ríkisfjármálanna og það minnkar verulega svigrúm til nauðsynlegra velferðarumbóta. Við þurfum að afla tekna til að fjármagna velferðina, framtíðina, skólakerfið o.s.frv. Við eigum að leggja byrðarnar á það fólk sem hefur breiðust bökin. Það eru til breið bök í þessu samfélagi. Ég er alls ekki að tala um hækkun skatta á venjulegt fólk og venjuleg fyrirtæki, en hér eru tækifæri til að afla tekna án þess að þrengja um of að á tímum niðursveiflu til að verja einmitt velferðarkerfið og menntakerfið. Það er hægt. Ég hef velt fyrir mér og kem aðeins inn á það á eftir hvort það sé sérstök ástæða hjá þessari ríkisstjórn til að hafa veiðileyfagjaldið, gjald sem er aðgöngumiði að einum bestu fiskimiðum jarðar, álíka hátt í upphæðum og tóbaksgjaldið. Ég hef sagt þetta áður í þessum sal. Tóbaksgjald er gjald sem við setjum á sígarettur sem u.þ.b. 8–9% af þjóðinni reykja. Er raunverulega ástæða til að hafa lægsta fjármagnstekjuskatt allra Norðurlandanna? Er í raun og veru ástæða til að setja lækkun bankaskatts í forgang? Það er enn þá. Ég veit að lækkuninni var frestað um eitt ár en þetta eru 8 milljarðar sem ríkið gæti nýtt sér á tímum samdráttar, herra forseti. Og af hverju megum við ekki taka dýpri umræðu um stóreignaskatt, auðlegðarskatt eða hvað sem menn vilja kalla þetta á sama tíma og eignaójöfnuður er talsverður á Íslandi? Á sama tíma á 1% ríkustu Íslendinganna meiri hreinar eignir en 80%. Fjármálaráð, sjálfstætt ráð sérfræðinga, hefur áður vakið sérstaklega athygli á því að þessir tekjustofnar, skattarnir, hafa verið veiktir á undanförnum árum. Við í Samfylkingunni höfum ítrekað talað fyrir efnahagslegum stöðugleika. Auðvitað skattleggjum við okkur ekki upp úr þessari kreppu, ég er ekkert að tala um það. Ég frábið mér að þingmenn komi upp í pontu eins og þeir hafa áður gert og tali um að ég ætli að skattleggja allt til dauða. Ég er ekkert að tala um það. Ég er að tala um að hækka auðlindagjöld, já, ég er að tala um að hækka fjármagnstekjuskattinn, já, sem „targetar“ best þá sem eiga mest. Ég er að tala um að fresta lækkun bankaskatts og ég er að tala um auðlegðarskatt. Þetta er ekki skattur á venjulegt fólk. Það er ekkert venjulegt fólk sem greiðir auðlegðarskatt, hæstv. ráðherra, það er mjög þröngur hópur sem greiðir auðlegðarskatt. Hjón þyrftu að eiga 120 milljónir í nettóeign. Hugmyndir Samfylkingarinnar ganga mun skemur hvað þetta varðar. Það er talað um 200 milljónir jafnvel, fólk sem á 200 milljónir í hreina eign getur lagt meira af mörkum. Fjármagnstekjuskatturinn okkar - bara 2% fjölskyldna í landinu greiddu fjármagnstekjuskatt af söluhagnaði hlutabréfa. Við erum með frítekjumark vegna fjármagnstekjuskatts og það hreinsar út langflesta sem fá einhverjar fjármagnstekjur þannig að við getum „targetað“ þá sem eiga mest til að fjármagna það sem við öll segjumst vera sammála um, a.m.k. í aðdraganda kosninga, herra forseti. Þetta er bara það sem við þurfum að ræða og við þurfum að ræða það næstu misserin því að núna kreppir að. Núna verður erfitt fyrir þessa ríkisstjórn næstu árin því að nú eru peningarnir búnir og þá reynir á pólitíkina. Hverjir munu taka höggin? Hverjir munu taka á sig meiri byrðar? Er ekki allt í lagi að það sé stórútgerðin frekar en öryrkjar? Er ekki allt í lagi að það séu fjármagnseigendur frekar en námsmenn? Er það ekki stóreignafólk frekar en sjúklingar eða þeir sem nýta sér bara velferðarþjónustuna sem við höldum úti og erum flest stolt af, ef ekki öll? Núna í þessum sal verða ákvarðanirnar fyrst erfiðar. Mig langaði aðeins að hoppa yfir í fjármálaáætlunina. Ég hef verið krítískur á hana og ætla svo sem ekki að endurtaka það nema að hluta. Ég mun koma niðurskurðartillögunum að milli umræðna á eftir en ég hef líka heyrt í umræðunni að ríkisstjórnin auki útgjöld til allra málaflokka. Ég er ekki að tala um breytingartillögurnar eða neitt svoleiðis. Það er ekkert rétt. Af 35 málefnasviðum - hérna geta þingmenn séð allt þetta rauða hérna, þetta eru málefnasvið sem fá minni pening eftir fimm ár en núna, fá minna fjármagn 2024 en 2020. Það er allt þetta rauða. Þetta eru 17 málefnasvið af 35, helmingurinn. Það er ekki rétt sem ég hef heyrt að við séum að ýta að öllum sviðum. Auðvitað er aukning sums staðar. Að sjálfsögðu veit ég það. Þetta er bara fylgiskjal sjö, tafla frá hæstv. ráðherra. Þar erum við að setja minni pening ef við berum saman 2020–2024. Þetta er afskaplega skýrt. Tökum bara nokkur dæmi. Við munum setja minna í lögguna eftir fimm ár en núna. Við munum setja minna í samgöngumál eftir fimm ár en núna. Við munum setja minni fjármuni í menningu, listir, íþrótta- og æskulýðsstarf 2024 en 2020. Við setjum eiginlega sömu tölu í framhaldsskólana. Ég þreytist ekki á að flagga því, þið munið, ég veit að framhaldsskólinn var styttur, það fór ekki fram hjá mér, en styttingarpeningarnir áttu að haldast. Þeir áttu að haldast og það átti líka að koma menntasókn. Það er engin menntasókn þegar sama talan fer í framhaldsskólana í heild sinni 2020 og 2024. Það er bara verið að halda styttingarpeningunum, eða hvað við viljum kalla þá. Hérna er áhugaverður punktur: Við erum að setja minna í hjúkrunarheimilin 2024 en 2020 þrátt fyrir öldrun þjóðarinnar og mikla þörf. Við erum að setja minna í húsnæðisstuðninginn eftir fimm ár en núna. Svo eru aðrir flokkar hérna. Þetta eru 17 málefnasvið af 35 þannig að það er ekki rétt að segja: Já, við erum að spýta í á öllum sviðum, við erum bara að spýta aðeins minna í en við ætluðum. Þetta er skýrt. Tökum nokkra punkta sem ég er með hérna, ég ætla að fara svolítið hratt yfir. Húsnæðisstuðningurinn lækkar um 13% næstu fimm árin. Nr. 2, nýsköpunin fær samanlagt 3,2 milljarða lækkun næstu fimm árin frá því sem eldri tillaga að fjármálaáætlun hafði gert ráð fyrir. „For the record“, til að vera skýr: Hér er lögð fram fjármálaáætlun í mars. Í meðförum þingsins er ákveðið að lækka, draga úr, skera niður fyrirhugaða fjármuni til þessara málaflokka. Það er verið að skera niður í það sem var búið að ákveða og kynna í fjármálaáætluninni, þ.e. í fjárlögum. Þegar fjárlög koma hækkum við sumt og lækkum annað. Hér er verið að lækka milli umræðna, biðja þingið um að lækka tölurnar sem hæstv. ráðherra vildi setja í málaflokkana fyrir tveimur og hálfum mánuði. Það er það sem ég er svo krítískur á. Ég veit að menn hafa tapað sér yfir orðinu niðurskurður. Ég ætla ekkert að hjakka á því, ég vil undirstrika það. Ég hef aldrei talað um að hér séu bætur til öryrkja að lækka. Ég hef aldrei sagt það. Ég hef verið ótrúlega nákvæmur í hverju einasta atriði, í viðtali og á Facebook-statusum sem ég hef sagt um þetta. Það er verið að lækka frá því sem hafði verið fyrirhugað í framlagðri fjármálaáætlun. Það er ekki hægt að hrekja þetta, frú forseti. Varðandi nýsköpun er verið að bæta aðeins í niðurskurðinn eða lækkunina eða hvað sem menn vilja kalla það. Í þriðja lagi eru umhverfismálin sem eru mál málanna í dag. Það á að lækka framlag til þeirra um 1 milljarð samanlagt næstu fimm árin. Jú, ráðherra [[Framlögin hækka.]]- Ókei, ég er að tala um breytingartillöguna við áætlunina þína frá því í mars.
Framlögin hækka.
Þið eruð að ætlast til þess, hæstv. ráðherra, að lækka það sem þið vilduð setja í umhverfismálin fyrir tveimur og hálfum mánuði.
Þau hækka um 24% að raungildi.
Já, ókei, gott og vel [[Gripið fram í.]]en þið eruð að draga saman …
Þingmaðurinn hefur orðið.
Ég gat eiginlega ekki verið skýrari hérna áðan. En gott og vel, ég er að tala annars vegar um breytingartillögur ríkisstjórnarinnar sem voru skelfilegar og síðan komu breytingartillögur nefndarinnar sem voru skárri - en stundum voru þær aðeins verri. Þá er verið að lækka fjárframlög til þessara málaflokka frá því sem var í áætluninni fyrir tveimur og hálfum mánuði. Framhaldsskólarnir fá 1,2 milljarða lægri upphæð samanlagt næstu fimm árin miðað við framlagða fjármálaáætlun frá því í mars. Ég er alltaf að tala um það þannig að þið getið ekki fært umræðuna eitthvert annað. Háskólastigið, það er fróðlegt. Það er blússandi menntasókn að mati ráðherrans þar. Ef við skoðum háskólastigið - og ég hvet þingmenn til að skoða það aftarlega í fjármálaáætluninni. Háskólastigið án framlegðar LÍN, eins og var tekið fram í fjármálaáætluninni, fær svipaða upphæð 2024 og 2019. Þetta er svolítið áhugavert. Ef við tökum LÍN út fyrir, sem er gert í áætluninni, ég er ekki að búa þetta til ef menn halda það, ég er ekki að búa til neitt hérna, ef LÍN er tekið frá fær háskólastigið svipaða fjármuni núna og 2024. Þetta kom mér svolítið á óvart. Fer öll aukningin í LÍN? Það getur vel verið, en ég hélt að hér ætti að spýta hressilega í háskólastigið. Menning og listir, æskulýðsmál og íþróttamál lækka á áætlunartímanum um 7,6%. Þetta er eitt af þessum rauðu málefnasviðum sem ég gat um áðan. Löggæslan og réttaröryggi lækkar, annað af rauðu málefnasviðunum. Sjúkrahúsþjónustan hækkar, fyrr má nú vera. Sumt hækkar að sjálfsögðu, ég er ekki að segja að ekki neitt hækki. Sjúkrahúsþjónustan er hins vegar beðin um að fá minni fjármuni en hún gerði ráð fyrir í marsútgáfu áætlunarinnar. Þarna munar um 2 milljörðum og hér hefur sagt að verið sé að fresta fjárfestingum. Gott og vel ef svo er en ég minni engu að síður á að við síðustu fjármálaáætlun, frá því í fyrra, taldi Landspítalann sig þurfa 87 milljarða. Ég held að það hafi komið okkur öllum í nefndinni svolítið á óvart. Landspítalinn sagði í sinni umsögn að hann þyrfti 87 milljarða til viðbótar samanlagt til 2023 við fjármálaáætlun í fyrra. Auðvitað veit ég að þörfin er mikil þar og henni verður kannski aldrei mætt. Aðeins um öryrkjana. Fjárframlög til öryrkja á næstu árum eru núna lækkuð samanlagt um 4,5 milljarða frá því sem hafði verið kynnt þegar fjármálaáætlun var fyrst lögð fram. Það eru pólitísku tíðindin. Það er verið að lækka fyrirhugaða fjármuni. Málasviðið er búið að fá aukningu, ég átta mig alveg á því, ég kann að lesa línurit, en þið eruð að draga úr fyrirhuguðum fjármunum til öryrkja. Þetta er ein stærsta talan þegar við skoðum annars vegar breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og hins vegar nefndarinnar. Og hvað sagði formaður Öryrkjabandalagsins? Hún skrifaði svona, frú forseti, um breytingartillögur ríkisstjórnarflokkanna: „Hvernig getið þið gert þetta? Hér er jaðarsettasti og fátækasti samfélagshópurinn látinn taka á sig enn meiri skerðingar. Það er óásættanlegt að öryrkjar og fatlað fólk eigi enn eina ferðina að taka á sig þyngsta höggið.“ Þetta segir formaður ÖBÍ því að hún áttar sig á því að ef málaflokkurinn öryrkjar átti að fá 4,5 milljörðum meira fyrir tveimur og hálfum mánuði skiptir það máli. Það er mjög sérkennilegt, eins og ég hef heyrt, m.a. frá formanni fjárlaganefndar, að segja að öryrkjar muni ekki finna neitt fyrir þessu. Það finnur enginn fyrir niðurskurðartillögunum milli umræðna af því að við erum að auka hvort sem er. Ef það var búið að ákveða, frú forseti, að öryrkjar ættu að fá 4,5 milljörðum meira fyrir tveimur mánuðum og það er tekið af núna í meðförum þingsins, af hverju halda menn að öryrkjar finni ekki fyrir því? 4,5 milljarðar eru miklir peningar. Menn hafa talað svolítið um að þetta skipti engu máli, það sé hvort sem er almenn aukning. Þetta skiptir máli. Fyrir tveimur og hálfum mánuði voru þessir flokkar tilbúnir að setja 4,5 milljörðum kr. meira til öryrkja. Svo er það ekki lengur tilfellið af því að það þarf að bregðast við samdrættinum í hagkerfinu. Ég velti því fyrir mér af hverju það sé gert hérna, frú forseti. Hjúkrunarþjónustan lækkar næstu fimm árin, eins og ég gat um áðan, eitt af rauðu málefnasviðunum, um 3,3%. [[Gripið fram í: Lækkar?]]Já, lækkar. Þetta eru töflur frá ykkur, frú forseti, kíkið á fylgiskjal sjö. Ég vil líka flagga einu hérna vegna þess að heilbrigðisráðherra hefur talað um að hér eigi að opna 550 ný hjúkrunarrými. Það er gott, enda fögnum við því, en það kom fram hjá fjárlaganefnd að þetta er ekki fjármagnað nema í tvö ár. Á að loka þessum rýmum eftir tvö ár? Við erum að tala um fjármálaáætlun til fimm ára þannig að hér þarf að bregðast við. Vaxtabæturnar eru nánast horfnar hjá þessari ríkisstjórn. Ég fór að rifja upp að núgildandi fjárlög gera ráð fyrir minni fjármunum í vaxtabætur en voru áætlaðir á síðasta ári, frá 3 milljörðum eða eitthvað svoleiðis. Samgöngumálin eru að lækka. Ef við skoðum það kemur aukning í samgöngumálin 2020–2021 og svo lækkar það. Það lækkar næstu fimm ár ef við berum saman hvernig þróunin verður 2024 og 2020, um 17%. Það vekur athygli að í breytingartillögunum er 3 milljarða kr. lækkun frá því sem áætlunin gerði fyrst ráð fyrir. Þróunarsamvinnan, svið þar sem við stóðum okkur ekkert frábærlega í til að byrja með, á að lækka í meðförum þingsins um 1,8 milljarða samanlagt næstu fimm árin. Ég kom aðeins inn á skattstefnuna áðan. Ég ætla þá ekki að fara í hana aftur. Mig langar að nefna tvo aðra punkta í gagnrýni minni. Ég er búinn að fara yfir forsendurnar. Það er áhugavert að skoða samneysluna því að hún lækkar lítillega sem hlutfall af landsframleiðslu. Það kemur kannski einhverjum á óvart. Hún lækkar pínulítið næstu fimm árin samkvæmt fjármálaáætluninni. Ég veit að landsframleiðslan eykst á sama tíma en sem hlutfall af landsframleiðslu stendur hún nánast í stað. Hún lækkar pínulítið þrátt fyrir miklar yfirlýsingar um aukna samneyslu hins opinbera, opinbera innviði og öldrun þjóðarinnar, neyslu hins opinbera. Frú forseti. Tíu sinnum er að finna orðið „spennitreyja“ í umsögn fjármálaráðs um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Það segir sína sögu þegar kemur að gagnrýni þessa sjálfstæða ráðs sem ráðherra sjálfur skipar. Fjármálaráð hefur sérstaklega varað við þeirri spennitreyju sem ríkisvaldið hefur sett sig í og hefur það raungerst að þeirra mati. Ég ætla að fara örlítið í einstaka hluti. Ég var aðeins búinn að fara yfir kjaramálin og aukið atvinnuleysi. Ég var aðeins búinn að flagga því áðan og ég held að það komi einhverjum á óvart þegar ég segi að almennt séð hafa launahækkanir lífskjarasamninganna nánast engin áhrif á nýja þjóðhagsspá, ég minntist aðeins á þetta áðan, og nánast engin áhrif á framlagða fjármálaáætlun frá því í mars. Segir það sína sögu um innihald þessara samninga. Áhrif lífskjarasamninga eru nánast engin á verðlag að mati Hagstofunnar og segir það líka sína sögu um þá. Seðlabankinn metur að viðbótin vegna skattbreytinga og barnabóta vegna samninganna verði einungis 3 milljarðar frá því sem hafði verið í áætluninni sem var kynnt á undan lífskjarasamningunum. Þegar kemur að launum opinberra starfsmanna - það þarf að ljúka þeim kjarasamningum - er bara gert ráð fyrir í þessu plaggi sem við erum að fara að afgreiða seinna í dag að laun opinberra starfsmanna hækki einungis um 0,5% umfram verðlag 2020–2024. Það verður fróðlegt að sjá hvort samningar við opinbera starfsmenn verða með þeim hætti. Það er verið að fjalla um að af þessu leiði að verði árleg kaupmáttarþróun ríkisstarfsmanna umfram 0,5% á tímabilinu, sem er langt undir sögulegu meðaltali, sé ráðuneytum gert að mæta því með aðhaldi. Hvað gerist þegar ríkisstofnanir þurfa að mæta einhverju með aðhaldi? Þá þarf að skerða opinbera þjónustu fyrst og fremst eða mæta með einhvers konar hagræðingaraðgerðum. Auðvitað veit ég vel að það er hægt að hagræða á ýmsum stöðum en þetta getur orðið mjög sársaukafullt, frú forseti. Aðeins um hagstjórnina. Ég kom aðeins inn á það áður og ég vil taka fram að þótt þessi ríkisstjórn vilji kannski ekki taka mark á mér ætti hún að taka mark á fjármálaráði. Það fyrirbæri hefur áður gagnrýnt að það sé verið að veikja þessa tekjuhlið og minnka þar af leiðandi aðhald opinberra fjármála. Aðhald er ekki bara að skera niður eins og sumir hægri menn halda. Það er líka hægt að mæta aðhaldi með auknum tekjum, eins og ég gat um áðan. Ég hef talsverðar áhyggjur af hagstjórninni sem birtist í þessari fjármálaáætlun, að það sé verið að boða lækkun og að undanfarin ár hafi sumir skattar verið lækkaðir, sérstaklega skattar hinna efnameiri og banka, bankaskattur á að lækka, og síðan hafa útgjöld á sumum sviðum verið aukin þó að innviðafjárfesting á öðrum sviðum hafi verið vanrækt. Það fer illa saman að lækka ákveðna skatta og auka opinber útgjöld sums staðar en ekki þarna. Ég hef oft sagt að auðvitað gerum við ekki allt fyrir alla. En það er eins og vanti svolítið skynsemina í hagstjórninni og ég held að við séum svolítið að súpa seyðið af því. Ég hef áhyggjur af að þessi slæma hagstjórn Sjálfstæðisflokksins auki eignaójöfnuð. Ég veit að tekjujöfnuðurinn er talsverður hér en eignaójöfnuður er talsverður. Ég held að þessi hagstjórn leiði til þess að vextir muni hækka og þá endar það þannig að íslenskur almenningur sýpur seyðið af þessari stefnu. Það er alltaf almenningur sem borgar brúsann. Ég hef átt orðaskipti við hæstv. fjármálaráðherra um gengisfellingar sem eru skelfilegt hagstjórnartæki. Með gengisfellingu minnkar virði gjaldmiðilsins og þá erum við að færa fjármuni frá venjulegum fyrirtækjum og fólki til útflutningsgreinanna, sjávarútvegsins eða ferðaþjónustunnar. Það er gríðarlegur flutningur fjármuna með gengisfellingu, fyrir utan óhagræðið af óstöðugleikanum í sjálfu sér. Ég hef alltaf verið ósammála þeim sem tala um að það sé mikill kostur við krónuna að hún sveiflist í takt við hagsveifluna. Hún býr til hagsveifluna og hún flytur fjármuni frá fólki til ákveðinna útflutningsfyrirtækja í landinu þegar hún fellur. Ég hef lengi aðhyllst, og ég held að margir geri það, að í núverandi niðursveiflu eigum við eða dusta rykið af kenningum Keynes um hlutverk hins opinbera í sveiflujöfnun. Núna þegar eftirspurnin dregst saman hjá einkaaðilum eigum við að spýta í á sumum sviðum. Það verður erfiðara, það eru minni peningar í veskinu, en það getur hins vegar verið skynsamlegt hagstjórnarlega séð að auka opinberar fjárfestingar og innviði og jafnvel þjónustu, það getur til lengri tíma borgað sig við svona aðstæður, frú forseti. Meira að segja Viðskiptaráð sem er kannski almennt séð aðeins til hægri, a.m.k. við mig, segir í sinni umsögn um þessa áætlun, með leyfi forseta: „Þannig væri óheppilegt og myndi dýpka niðursveifluna að ráðast í verulegar aðhaldsaðgerðir nú til að ná fram afgangi í ár og jafnvel næsta ári í samræmi við fjármálastefnu.“ Ég held að nefndin og meiri hlutinn séu að bregðast við þessu að hluta til. Ef ég færi í einstaka liði færi ég að endurtaka mig en eins og má sjá í nefndaráliti minni hluta er farið um víðan völl, um barnabætur, vaxtabætur, aldraða og öryrkja, og menntamálin ekki síst. Ég hef fundið heilmikil göt í þessari svokölluðu menntasókn. Mig langar að lokum að fara aðeins í tillögur okkar og skattamálin. Ég veit að það er alltaf svo spennandi fyrir hægri menn að spyrja mig um skatta því að þeir virðast svo hræddir við skatta, eins og þeir viti ekki að það eru skattar sem greiða laun þeirra og öll þeirra eigin kosningaloforð. Samfylkingin mun leggja fram breytingartillögu við þessa fjármálaáætlun og við gerum það með tvenns konar hætti. Við fjárfestum í framtíðinni og við verjum velferðina. Hvernig gerum við þetta? Við ætlum að tvöfalda það fjármagn sem fer í loftslagsmál sé borið saman við aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar. Við ætlum að leggja áherslu á grænar fjárfestingar og uppbyggingu umhverfisvænna innviða. Þetta er stærsta breytingartillagan okkar núna. Við erum ekki að leggja fram fullmótaða fjármálaáætlun en þetta eru áhersluatriði sem við viljum draga fram í þennan sal með breytingartillögu um fjármálaáætlun, að setja meiri fjármuni í loftslagsmál, málefnasviðið sem loftslagsmál heyra undir. Númer tvö og þrjú: Við viljum setja aukna fjármuni í framhaldsskóla og háskóla. Við viljum draga til baka fyrirhugaða lækkun ríkisstjórnarinnar á fjárframlögum til framhaldsskóla miðað við framlagða fjármálaáætlun. Við viljum gera það sama varðandi nýsköpun, rannsóknir og þekkingargreinarnar og við viljum einnig auka í húsnæðisstuðninginn, ekki að hann lækki næstu fimm árin eins og gerðist. Hann er að lækka í krónutölum, aftur fylgiskjal sjö. Við viljum fjárfesta í framtíðinni hvað þetta varðar. Í öðru lagi erum við með yfirskriftina: Verja velferðina. Við viljum að sjálfsögðu draga til baka þessa 4,5 milljarða kr. lækkun á fimm árum miðað við marsútgáfuna. Við viljum tvöfalda það sem ríkisstjórnin leggur til að setja til öryrkja, þessa 4 milljarða, vegna þess að þessir 4 milljarðar duga bara í u.þ.b. einn þriðja af afnámi krónu á móti krónu. Við tókum einmitt einhver skref hvað það varðar í vikunni. Við viljum setja fjármuni til aldraða og í barnabætur en við viljum einnig, þetta er lítil breytingartillaga, setja aukna fjármuni í fæðingarorlof með áherslu á að fæðingarstyrkur aukist. Það gleymist stundum í umræðunni en fæðingarstyrkur rennur til foreldra sem eru utan vinnumarkaðar eða í námi. Þetta er 75.000-kall á mánuði eða kannski 100.000-kall þannig að við viljum reyna að fá það í umræðuna að þetta er hópur sem þyrfti að huga sérstaklega að. Þá viljum við setja fjármuni í sjúkrahúsþjónustu og heilsugæslu. Þetta eru breytingartillögur upp á 23 milljarða, hvorki meira né minna, sem við viljum setja á þessum tímapunkti sem við teljum vera rétt, ekki síst í ljósi hagsveiflunnar. Þetta eru að stærstum hluta fjárfestingar en líka erum við að stoppa þarna í götin og verja þá hópa sem eiga ekki að taka stærstu höggin í samdrættinum. Við erum líka með hugmyndir um hvernig við ætlum að fjármagna þetta. Við þurfum ekki að samþykkja breytingartillögur ríkisstjórnarinnar um að lækka fjárframlögin milli umræðna til framhaldsskóla, öryrkja, sjúkrahúsa, umhverfismála, nýsköpunar og þróunarsamvinnu. Við getum farið aðra leið með því að afla tekna. Þetta eru atriði sem ég kom svo sem inn á áðan. Þetta eru auðlindagjöldin, veiðileyfagjöldin. Veiðileyfagjöldin eru orðin minni en 1% af tekjum ríkisins. Þetta er meginauðlind þjóðarinnar, sem þjóðin á samkvæmt lögum, ríkið sem eigandi eða í forsvari eigenda, þjóðin á þetta, fær minna en 1% af heildartekjum sínum af veiðileyfagjöldum. Ég frábið mér allan málflutning um að við ætlum að drepa einhverjar litlar útgerðir. Umræðan snýst alltaf um það um leið og ég opna munninn um veiðileyfagjöld: Ja, ætlar hann að drepa litlu útgerðirnar úti á landi? Nei, ég ætla ekki að drepa litlu útgerðirnar úti á landi. Hér eru mjög öflug fyrirtæki í sjávarútvegi sem ég er stoltur af og ánægður með sem geta lagt meira af mörkum. Það er það sem ég er að tala um. Ég vil hafa öflugan sjávarútveg. Það á ekki að koma nokkrum manni á óvart í þessum sal. Ég gleðst þegar sjávarútveginum gengur vel en mér finnst bara sanngjarnt að hann leggi aðeins af mörkum í ljósi þess að hann nýtir sér sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Þetta er ekkert flókið, en ég vil að hann dafni og vaxi og skili góðum arði til sinna eigenda, en eigandi auðlindarinnar, þjóðin, má ekki sitja eftir. Ég hef nefnt hér fjármagnstekjuskattinn en með því að hækka hann um 2 prósentustig myndi hann hækka um 3 milljarða. Þó að við myndum gera það værum við samt með lægsta fjármagnstekjuskatt af öllum Norðurlöndunum. Við leggjum til að kolefnisgjaldið hækki en allar ríkisstjórnir í heimi og auðvitað þessi ríkisstjórn líka hafa tekið nokkur skref hvað það varðar að innleiða mengunarskatta. Mengun á Íslandi er allt of ódýr. Við eigum að nota fjárhagslega hvata til að vinna gegn hamfarahlýnun og loftslagsbreytingum. Það er leiðin. Nýtum okkur lögmál hagfræðinnar og viðskiptanna í baráttu okkar gegn mengun og hamfarahlýnun. Það er leiðin. Hugsum „Cap and Trade“-kerfi, framseljanlegar losunarheimildir. Nýtum mengunarskatta. Þeir eru í sjálfu sér einu hagkvæmu skattarnir, ef svo má segja, í því ljósi. Aðrar tillögur hef ég svo sem nefnt, herra forseti. Ég sé að tími minn er að verða búinn en ég tel að hér sé um margt vitlaust gefið, ef svo má segja, og við erum að láta þessa niðursveiflu og samdrátt koma niður á þeim hópum sem síst skyldi, frú forseti, og það finnst okkur í Samfylkingunni hvað verst [[Forseti hringir.]]þegar kemur að bæði fjármálaáætluninni og þeim breytingum sem við eigum að samþykkja hér seinna í dag.
Forseti vill taka fram að við þessar umræður hér þar sem teknar voru saman í eina umræðu fjármálaáætlun og fjármálastefna var ræðutími rýmkaður samkvæmt samkomulagi og er þar af leiðandi 45 mínútur fyrir framsögumenn nefndarálita. Andsvör voru jafnframt rýmkuð og þannig eru andsvör tvær mínútur í hvorri umferð, þó að fleiri en tveir taki til máls í andsvörum. Það er þó skilningur forseta að það eigi ekki við þegar um er að ræða tvo þingmenn frá sama flokki. Gilda þá tvær mínútur í fyrri umræðu en ein mínúta í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Það er eiginlega synd að maður hafi ekki sérstaklega lengdan tíma í andsvörum núna vegna þess að það er margt um þessa framsögu að segja. Í fyrsta lagi er auðvitað forkastanlegt að stagast í sífellu á því að fjármálaáætlun til næstu ára feli í sér mikinn niðurskurð til hinna ýmsu málefnasviða þegar því er einmitt öfugt farið. Það er hins vegar verið að draga úr útgjaldaaukningu. Í þessu nefndaráliti er ítrekað talað um að framlög til hinna ýmsu málaflokka séu að fara að lækka þegar því er öfugt farið. Við erum stolt af þeim tillögum sem nú liggja fyrir þinginu eftir þinglega meðferð vegna þess að við erum af ábyrgð og festu að nýta það svigrúm sem staðan í hagkerfinu veitir okkur til að styðja við uppbyggingu samfélagsins. Það á við á öllum helstu sviðum, í menntamálum, samgöngumálum, heilbrigðismálum o.s.frv. Hér er því haldið fram að staðan í hagkerfinu sé áfellisdómur yfir hagstjórn ríkisstjórnarinnar og sérstaklega Sjálfstæðisflokksins. Hvar eru merkin um að allt hafi farið úrskeiðis? Eru þau í kaupmætti heimilanna? Eru þau í vaxtastiginu, í verðbólgunni, í 400 milljarða afgangi ríkisins frá 2013 eða í nýjum lánskjörum ríkissjóðs sem eru þau bestu sem hafa sést í lýðveldissögunni? Hvar eru merkin, hv. þingmaður? Þessu var öðruvísi lýst í Vísbendingu nýlega af Gylfa Zoëga prófessor þar sem hann sagði að hagstjórnarviðbrögðin væru hreinlega eins og tekin upp úr kennslubók. Framlag Samfylkingarinnar í þessari stöðu er að lýsa miklum áhyggjum af því að hér hafi útgjöldin vaxið of mikið undanfarin ár. En hvað er þá lagt til? Jú, það á að auka þau aftur um 23 milljarða á næstu árum og fjármagna útgjöldin með 23 milljarða nýjum skatttekjum. Á áætlunartímabilinu leggur Samfylkingin til [[Forseti hringir.]]115 milljarða nýja skatta.
Frú forseti. Þetta var ótrúlegur málflutningur. Hæstv. ráðherra kemur og talar um að hér leiki bara allt í lífsins lukku og að ekkert sé að þessari hagstjórn. Við erum að ganga í gegnum mesta viðsnúning í hagkerfinu í 30 ár að hruninu undanskildu. Afkoman er að minnka um 100 milljarða og bara hjá hinu opinbera eru það 40 milljarðar, ekki bara 2019 heldur út árin. Landsframleiðslan er að dragast saman í fyrsta sinn síðan 2010 og viðsnúningurinn hefur ekki verið eins mikill í 30 ár. Fjármálaráð - ekki ráðherra - bendir sérstaklega í sinni umsögn á veikleika í hagstjórn og skort á vönduðu verklagi. Á ábyrgð hvers er það, frú forseti? Það er á ábyrgð þessa manns, hæstv. fjármálaráðherra, veikleiki í hagstjórn og skortur á vönduðu verklagi. Það sem við erum svo ósátt við í Samfylkingunni er af hverju við þurfum að láta stærstu höggin dynja á þeim sem síst skyldi. Þess vegna leggjum við hér fram breytingartillögur sem ganga þvert á það sem þið leggið til með því að lækka fjárframlög á milli umræðna, það á að vera kristalskýrt. Eins og ég segi hvet ég hæstv. ráðherra til að lesa sín eigin gögn. Á 17 málefnasviðum af 35, helmingi þeirra, er minna lagt til af opinberum fjármunum 2024 en 2020. Það er ekki hægt að segja að hér sé útgjaldaaukning á öllum sviðum. Það er bara ekki rétt, frú forseti, fyrir utan síðan niðurskurðarbreytingartillögurnar milli umræðna sem gera illt verra. Ég frábið mér málflutning um að hér sé allt í blússandi gangi, enginn niðurskurður, enginn samdráttur milli umræðna eða eitt eða neitt því að það er bara ekki rétt, [[Forseti hringir.]]frú forseti.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað með ólíkindum hvernig hlutir eru slitnir úr samhengi. Við getum tekið sem dæmi menningu og listir. Þegar því er haldið fram að það sé verið að draga saman framlög á því sviði verða menn að skoða hvaða einskiptismál sem eru að klárast á áætlunartímabilinu falla út. Menn verða að taka þau með í reikninginn. Þegar menn horfa aftast á áætlunartímabilið og benda á: Sjá, hér á árinu 2024 eru minni fjármunir merktir tilteknu málefnasviði en á við á næsta ári. Þetta er hneyksli! En þá horfa menn fram hjá því að það eru 25 milljarðar óútfærðir á óskipta liðnum. Við erum með 25 milljarða óskipta sem munu á endanum, þegar árið 2024 rennur upp, dreifast á málefnasviðin eftir þeim áherslum sem þá verða uppi. Þetta er bara eitt dæmi um það hvers konar villa er í þessum málflutningi. Hv. þingmanni verður tíðrætt um stöðu öryrkja. Það verður að sjálfsögðu að hafa í huga að þegar við erum að horfa mörg ár fram í tímann og merkja fjármuni inn á það málefnasvið erum við að miklu leyti með áætlaðar stærðir, t.d. um nýliðun í örorku. Í meðferð þessa máls í þinginu höfum við verið að ræða að við verðum að bregðast við óeðlilegri fjölgun öryrkja á undanförnum árum. Takist það mun það birtast á málefnasviðinu - en hvergi í tölulegum útreikningi inn í framtíðina er gert ráð fyrir því að það verði gengið á réttindi öryrkja. Það er hv. þingmaður að færa hér inn í þingsalinn. Þetta eru þess vegna í mörgum tilvikum reiknaðar stærðir sem munu ráðast af fjölmörgum óvissuþáttum sem verður að hafa í huga. Heilt yfir er 36% aukning á áætlunartímabilinu. Ef horft er til upphafs þessa kjörtímabils fram á lok áætlunartímabilsins er 36% aukning til öryrkja [[Forseti hringir.]]og inn á málefnasviðið húsnæðismál, félagsmál og tryggingamál tæplega 30% aukning. Þetta eru tölurnar sem segja hina réttu sögu.
Frú forseti. Mér finnst ég vera fastur í einhverjum sýndarveruleika eða Groundhog Day. Menn eru að tala um allt aðra hluti þegar þeir reyna að svara mér. Það sem ég hef sagt hefur ekki verið hrakið. Ég hef hrakið það sem ég hef heyrt stjórnarþingmenn segja: Það er ekki útgjaldaaukning á öllum sviðum. Ég hef heyrt þetta oftar en einu sinni. Á rauðu málefnasviðunum er verið að lækka. Ókei, það getur vel verið að ráðherra geti útskýrt einstök svið. Gott og vel, þá bara bið ég ráðherrann að gera það einhvern tímann. En þegar ég fer yfir þessa töflu sem kemur frá ráðherranum sé ég að heildarútgjöld til mjög margra málefnasviða dragast saman. Ekki á öllum, ég veit, hæstv. fjármálaráðherra, að það hefur verið settur meiri peningur til öryrkja. Ég veit það alveg, ég hef ekki haldið öðru fram.
Nú?
Nei, hlustaðu einhvern tímann á ræðuna. Það sem ég er að segja er að þið eruð að taka pólitíska ákvörðun um að draga úr fyrirhuguðum fjármunum til öryrkja milli umræðna. Þið ætluðuð fyrst að hafa 8 milljarða. Svo kom fát á ykkur og nú eru það 4,5 milljarðar, á tíu dögum. Nú talar ráðherrann um að það sé svo erfitt að áætla. Auðvitað var það pólitísk ákvörðun hjá ykkur að skera niður milli umræðna gagnvart öryrkjum niður í 4,5 milljarða en ekki 8, alveg eins og það getur verið pólitísk ákvörðun hjá ykkur að láta þessa tölu vera 0. Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að lofa afnámi krónu á móti krónu skerðingar. Það er ekki eins og það vanti verkefni til að koma þessum peningum í. Varðandi menninguna, framhaldsskólann o.s.frv. eru þessar tölur bara ósköp skýrar. Þið eruð að draga úr útgjaldavexti, getið kallað það hvað sem er, þið eruð bara, nr. 1, að lækka fyrirhugaða fjármuni til lykilþátta, og nr. 2 eruð þið líka að lækka heildartöluna á 17 málefnasviðum af 35. Þetta er ekki gott plagg sem þið getið montað ykkur af. Þetta er slæmt plagg sem þarf ekki að vera svona ef þið mynduð einhvern tímann hlusta á einhvern annan en sjálf ykkur.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að gæta að ávarpsorðum.
Frú forseti. Maður fyllist eiginlega depurð og svartnættið grípur einhvern veginn huga manns þegar maður situr undir ræðu hv. þingmanns. Ég skil núna af hverju hv. þingmaður ákvað að bregðast trausti samnefndarmanna sinna í fjárlaganefnd og nýta sér upplýsingar í pólitískum tilgangi, til að vekja upp ótta hjá þeim sem síst á að gera - hjá öldruðum og öryrkjum. Það er ekki til að hreykja sér af og þegar hv. þingmaður heldur því fram að hann hafi ekki gefið í skyn að hér sé einhver blóðugur niðurskurður vil ég bara benda hv. þingmanni á hvernig hann skrifaði á fésbók sína í gær það sem hann segir: Mismunurinn er 15 milljarða minni niðurskurður sem öryrkjar, sjúkrahús, framhaldsskólar o.s.frv. - Hér er allt gert til þess að vekja upp ótta og áhyggjur hjá almenningi og ekki síst þeim sem hv. þingmaður talar hér fjálglega um að hann beri hvað mest fyrir brjósti. Það er ekki stórmannlegt, allt til að fella pólitískar keilur, allt til að gefa í skyn að það sem verið er að gera sé þvert á það sem í raun er að gerast. Hér er verið að auka útgjöld ríkisins til velferðarmála mjög mikið. Hér er ekki niðurskurður en það er kannski rétt að útgjaldaaukningin er ekki jafn mikil og áætlað var. Hvernig eiga menn enda að bregðast við af skynsemi þegar tekjur dragast saman?
Frú forseti. Ég hef sjaldan heyrt annað eins bull frá nokkrum þingmanni þegar hann kemur í andsvar í þessa pontu. Hér talar hv. þingmaður um að ég hafi brugðist einhverju trausti gagnvart breytingartillögum ríkisstjórnarinnar sem voru lagðar fram á fundi fjárlaganefndar og formaður fjárlaganefndar hefur sagt að það væri enginn trúnaður um - að ég megi ekki tala um þær? Eigum við að taka hljóðið af þessum sal líka meðan við ræðum þetta? Vill hv. þingmaður það líka? Eigum við ekki að ræða það þegar ríkisstjórn hv. þingmanns kemur með tillögu um að lækka ríkisútgjöld milli umræðna um 43 milljarða? Eigum við ekki að ræða það? Var ég að ganga á rétt ríkisstjórnar? Áttu þetta að vera einhverjar leynitillögur sem við áttum ekki að ræða? Sá grunur læðist að manni í ljósi þess að við áttum að fá tvo fundi til að afgreiða þessar tillögur. Sem betur fer talaði ég um þessar tillögur. Auðvitað ræðum við breytingartillögur ríkisstjórnarinnar sem eru eins og þær voru bornar á borð fyrir okkur. Þetta er pólitík ríkisstjórnarinnar. Er trúnaður um hinar vondu tillögur ríkisstjórnarinnar? Í hvers konar heimi vill hv. þingmaður búa? Það er fullkomlega eðlilegt að við lítum krítískum augum á breytingartillögur ríkisstjórnarinnar. Varðandi niðurskurðinn [[Niðurskurðinn?]]- niðurskurðinn milli umræðna. Þið hafið tölurnar ekki óbreyttar. [[Gripið fram í.]]Já, þetta er niðurskurður. Ég veit ekki hversu oft ég á að segja það. Þið hafið tölurnar ekki óbreyttar, þið eruð ekki að auka þær, þið eruð að lækka þær, þið eruð að draga saman, þið eruð skera þær niður milli umræðna.
Niðurskurður?
Milli umræðna.
Niðurskurður?
Niðurskurður milli umræðna. [[Forseti hringir.]]Niðurskurður milli umræðna.
Þingmaður hefur orðið.
Þetta gerist ekki skýrara og höggið er hvað mest hjá öryrkjum, sjúkrahúsinu og skólum.
Höggið?
Niðurskurðurinn milli umræðna, já.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að sá þingmaður sem stendur í púlti er sá þingmaður sem hefur orðið hér í þessum sal á hverjum tíma.
Frú forseti. Nú er það þannig - eða ég hélt að það væri þannig - að við erum sameinuð um að þegar við vinnum í nefndum að ákveðnum hugmyndum, að ákveðnum tillögum, gerðum við það í því trausti að við gætum náð einhverjum niðurstöðum og rætt þær án þess að misnota þær í pólitískum tilgangi - til að vekja ótta meðal almennings með röngum fullyrðingum um það hvað fram fari í starfi fjárlaganefndar eða yfir höfuð störfum nokkurrar annarrar nefndar. Það er ómerkileg pólitík og fram hjá því kemst hv. þingmaður ekki. Hann stundar ómerkilega pólitík, alveg eins og hann stundar ómerkilega pólitík þegar hann vitnar í það að meiri hlutinn eigi að taka mark á hagsmunaaðilum en gerir það ekki sjálfur þegar hagsmunaaðilar og samtök atvinnulífsins leggja áherslu á að það eigi ekki að hækka skatta við núverandi aðstæður heldur lækka þá. Þá kemur hv. þingmaður, hlustar ekki á hagsmunaaðila og leggur til 115 milljarða skattahækkun.
Frú forseti. Ég er bara ósammála því að við eigum ekki að ræða þessar breytingartillögur ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi var enginn trúnaður um þær. Það hefði verið óeðlilegt ef það hefði verið einhver trúnaður um þær. Þetta var tilkynnt á föstudagsmorguninn. Hv. þingmaður er ekki einu sinni í nefndinni. Á föstudaginn fyrir hvítasunnu voru tilkynntar breytingartillögur ríkisstjórnarinnar um hvernig hún ætlaði að breyta fjármálaáætluninni. Þá kemur hvítasunna sem er löng helgi. Þá var áætlað af nefndinni að afgreiða málið á þriðjudeginum þar á eftir. Hvernig dettur fólki í alvörunni í hug af fullri sanngirni - við skulum setja pólitíkina til hliðar - að við hefðum ekki átt að ræða þessar tillögur? Það átti að keyra þær í gegnum nefndina á næsta fundi þar á eftir. Auðvitað þurftum við að ræða þessar tillögur og eftir því sem ég best veit komu þessar tillögur mörgum stjórnarliðum talsvert á óvart. Þetta eru tillögur frá ríkisstjórn Íslands um hvernig við eigum að breyta fjármálaáætlun. Það er fullkomlega eðlilegt að þær séu ræddar og meira að segja birti hæstv. fjármálaráðherra á sinni Facebook þróunina varðandi öryrkja. [[Forseti hringir.]]Hann birti hvernig fjármunir til öryrkja, samkvæmt eldri áætlun og nýrri áætlun, litu út, sem var nákvæmlega grunnurinn að þeirri gagnrýni sem ég viðhafði þá helgi, frú forseti.
Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson nokkurs. Við áttum í andsvörum í kjölfar ræðu minnar og að einhverju marki í fyrri andsvörum við ræðu hv. þingmanns hefur það komið fram sem ég ætlaði að fara yfir. Ég er hugsi yfir meðferð hugtaka. Ég held að það skipti miklu máli í umræðu um efnahagsmál að við förum rétt með hugtök og ég velti fyrir mér skilningi á hugtökunum samdráttur, hagvöxtur, sjálfbærni ríkisfjármálanna, niðurskurður og vöxtur. Ég er nokkuð sannfærður um að hv. þingmaður hefur skilning á þessum hugtökum. Spurningin er hvort það sé meðvitað verið að beita rökvillu í málflutningi um mjög viðkvæm mál. Það er alvarlegt, hvort sem það er pólitík eða ekki. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að áhrif lífskjarasamnings væru sáralítil á ríkisfjármálaáætlun þannig að ég vil bara koma því að til upplýsinga að í nefndaráliti meiri hluta kemur fram að það eru 80 milljarðar og kannski dregur fram hve hversu vönduð forvinna var á því máli af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og svo er bætt við þar sem kemur að barnabótum og skattaráðstöfun til viðbótar frá gildandi áætlun.
Frú forseti. Ég veit ekki hvað ég get sagt varðandi hugtök. Ég velti fyrir mér: Ef ríkisstjórnin hefði í breytingartillögum sínum verið að auka frá því sem hafði verið ákveðið í marsútgáfunni, hefði hún þá ekki sagt: Við erum að auka til þessara málaflokka? Ég er alveg viss um að ríkisstjórnin hefði sagt það ef þróunin hefði verið í þá áttina. Þegar ég flaggaði þessu og fór að ræða þetta - ég skrifaði status um þetta á Facebook - tók ég níu sinnum fram, ég er ekki að grínast, að ég væri að bera saman fjármálaáætlun eins og hún er lögð hér fram í mars við breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og síðan komu breytingartillögur nefndarinnar. Þar er þessi lækkun. Það er verið að minnka og ég get eiginlega ekki sagt þetta skýrar eða oftar. Ég hvet þingmenn til að prófa að hugsa þetta á hinn veginn. Ef þið hefðuð verið að auka fé til öryrkja, hvað hefðuð þið sagt? Þá væruð þið að segja að í meðförum þingsins væri verið að auka fjármuni til þessara og þessara aðila. Ókei, við skulum ekkert vera að rífast meira um þessa breytingartillögu ef þið kærið ykkur ekki um það en ég er mjög skýr hvað þetta varðar. Ég hef aldrei verið að vekja upp neinn ótta hjá fólki. Ég er krítískur á breytingartillögur ríkisstjórnarinnar, það er minn glæpur. Ég er ekki að skapa neinn ótta og hef aldrei talað fyrir því að hér séu bætur að fara að lækka. Ég hef aldrei sagt það. Hv. þingmaður er ítrekað búinn að segja: Þú mátt ekki segja að bætur séu að lækka. Ég hef aldrei sagt það, ég hef einmitt vandað mig af því að orð skipta máli. Ég hef einmitt vandað mig gríðarlega þegar ég gagnrýni þessar breytingartillögur sem ég er ósammála og mér finnst ekki skynsamlegar og ekki réttlátar. Ég get fullyrt að ef þið væruð í stjórnarandstöðu, hv. þingmenn, mynduð þig segja nákvæmlega það sama og ég. Ég hef líka gagnrýnt og sagt að það sé ekki rétt að segja að útgjöld séu að aukast á öllum sviðum. Það er bara ekki rétt, sem sést ef við skoðum þessa töflu sem ég er alltaf að flagga á fylgiskjali 7 og öðrum fylgiskjölum. [[Forseti hringir.]]Þau eru að aukast sums staðar en ekki alls staðar. Orðum fylgir líka ábyrgð þó að viðkomandi þingmenn séu í stjórnarliðinu.
Hæstv. forseti. Ég vil ekki fara í eitthvert stríð um meðferð hugtaka en auðvitað verðum við að hafa í huga að við erum að horfa á tvo tímapunkta. Við erum að horfa á þá tímapunkta í árum, frá ári eitt til árs tvö, á áætlun, frá gildandi áætlun yfir í næstu áætlun. Það er alltaf verið að tala um einhverjar umræður. Þegar eitt ár er búið er búið að nýta þá peninga og þá er annaðhvort vöxtur eða niðurskurður upp á tímapunkt á ári tvö. Það er ekkert um annað að ræða svo að því sé haldið til haga. Varðandi framhaldsskólana kemur ágætlega fram í greiningarvinnu nefndarinnar í töflu á bls. 9 í nefndaráliti meiri hluta þar sem er tekinn saman vöxtur á þessu tímabili, 2018–2024. Svo er enn önnur tafla í fylgiskjali og greiningarvinnu nefndar, útgjaldavöxtur frá 2011. Þetta er allt á föstu verðlagi. Það er aukning til framhaldsskólanna, það er vöxtur um 8% frá 2018 þrátt fyrir styttinguna og þeir peningar eru látnir halda sér. Það er líka vöxtur á háskólasviði, 24% aukning til umhverfismála að raungildi. Svona gæti ég lengi talið. Það er síðan dregið fram í umfjöllun um töfluna að þar sem eru frávik, eins og hv. þingmaður var að koma að, geti þau komið til vegna stofnkostnaðar. Lögreglan er dæmi. Hv. þingmaður var að tala um einhverja mínusa en það er vegna afhendingar á síðustu þyrlunni, til að mynda, á milli ára og út fyrir gildistíma áætlunar. [[Forseti hringir.]]Við verðum að hafa svona þætti í huga þegar við erum að tala um þessa þætti og vanda okkur.
Frú forseti. Hérna erum við kannski komin svolítið að kjarna málsins. Það getur vel verið að stjórnin geti útskýrt lækkun heildarframlaga til sumra málefnasviða. Við ræddum þetta aðeins í fjárlaganefnd og ég held að menn sem þar sátu hafi kannski verið sammála. Stundum var mjög grunnt á þeim svörum. Það var talað um sparnað vegna umbótaverkefnis, tilfærslu peninga o.s.frv., svona hálfgerðir frasar sem voru að útskýra stórar upphæðir. Stundum var útskýrður bara hluti af fjármununum og annað ekki. Þetta varpar kannski ljósi á það að við þurfum að vinna þetta betur og kannski lengur þegar við erum að tala um svona tölur. Við sjáum að í fjárframlögum til framhaldsskólanna frá 2020–2024 stendur áætlunin nánast í stað. Þau lækka meira að segja á næsta ári, það eru 35 milljarðar núna en verða 34,9 2021 og 34,9 2022, svo fara þau aðeins upp aftur og verða svipuð 2024 og þau eru árið 2020. Þetta er framhaldsskólinn, þetta er bara svipað og hann hefur verið að fá. Ég kann alveg á tölfræði. Stundum fara menn líka menn aðeins aftur í tímann. Ég hef heyrt þingmenn vera að tala um að reikna frekar frá 2017 eða 2018. Ef við förum aftar í tölunni fáum við aðra niðurstöðu. Það getur verið alveg rétt. Ef við tökum frá 2017–2024 er kannski aukning en ef við tökum 2020–2024 er ekki aukning. [[Gripið fram í.]]Við skulum tala bara um það sama. Það getur vel verið að við höfum báðir rétt fyrir okkur en höfum mismunandi upphafsár. En þetta er áætlunin 2020–2024 og þetta er bara „flatline“ með framhaldsskólana. Á bls. 342 sést með háskólann, kíkið bara á þetta. Háskólinn án LÍN fær bara sömu upphæð. Það kom mér á óvart af því að það er í stjórnarsáttmála að setja svolítið duglega þar inn. Háskóli Íslands án LÍN á að fá 39 milljarða 2020, [[Forseti hringir.]]40 milljarða 2024. Þetta er nánast sama talan. Þetta eru tölurnar sem ég er að reyna að fá dýpri umræðu um en einhver öskur á mig.
Forseti. Ég get ekki sagt að ég sé hissa á málflutningi hv. þingmanns. Ég velti stundum fyrir mér hvort hann hafi aldrei heyrt af sögunni þar sem kallað var: Úlfur, úlfur. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við hefur hann í hvert einasta skipti sem eitthvað hefur verið tilkynnt í fjármálum staðið í pontu með miklum tilþrifum, útmálað hversu ömurlega sé að öllu staðið og hversu miklu betra allt væri ef hann sjálfur og hans flokkur væri við völd. 19 milljarða aukning á fyrstu mánuðum þessarar ríkisstjórnar var úthrópuð hér eins og ég veit ekki hvað. Hv. þingmaður stendur í pontu og leyfir sér að segja að orð skipti máli. Ég held að hv. þingmaður viti vel hvað orðið niðurskurður þýðir og að hann viti líka hvað fylgir því orði í umræðum um fjármál. Þegar hann leyfir sér að tala um að þetta boði niðurskurð er það ósanngjarn útúrsnúningur. Ef ég á að fá 100.000 kr. launahækkun en fæ ekki nema 50.000 kr. launahækkun fékk ég ekki launalækkun, ég fékk minni launahækkun en ég átti von á. Þetta skilur hv. þingmaður og hann veit vel að hann er að afbaka þetta með orðum. Það kemur mér svo sem ekki á óvart en það veldur mér vonbrigðum af því að í orðum hv. þingmanns er ekki vottur af auðmýkt eða sanngirni. Hann upphefur sjálfan sig á kostnað annarra með moðreyk og útúrsnúningi. Svona ósanngirni er þvert ofan í þá lífsspeki sem ég hef tileinkað mér. Ég held að hv. þingmanni væri sæmst að útskýra betur af sanngirni og kannski bara viðurkenna að orðið niðurskurður á ekki við í þessu tilviki. Hann væri maður að meiri ef honum tækist að viðurkenna það.
Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi slegið Íslandsmet í yfirlæti og hroka. Hann talar hér um sanngirni. Ég veit ekki hversu oft ég á að fara yfir það að þegar verið er að breyta framlagðri áætlun sem ríkisstjórn hv. þingmanns leggur hér til, það er verið að lækka þau fjárframlög, sé verið að skera niður þær upphæðir sem áttu að renna til viðkomandi málaflokka. Það er sanngjarnt og það er bara staðreynd. Ef ég hefði lofað hv. þingmanni 100.000 kr. launahækkun en látið viðkomandi þingmann fá 50.000 kr. er ég að lækka þá fjármuni um 50.000, skera þá fjármuni niður um [[Gripið fram í.]]50.000 kr. Við þurfum ekkert að vera sammála um þetta, við skulum bara ræða um pólitíkina. Það er það sem ég er að reyna að ræða hér. Er hv. þingmaður sammála þeirri pólitík að lækka fyrirhugaða upphæð til öryrkja, miðað við áætlun eins og hún var í mars, um 4,5 milljarða? Gott og vel, tökum orðið niðurskurð út fyrir sviga en ég spyr: Er hv. þingmaður sammála þeirri pólitík að það sé rétt ákvörðun? Um það snýst gagnrýni mín. Það er skrýtið að taka dæmi af sögunni þar sem er kallað: Úlfur, úlfur og segja að ég hafi gagnrýnt þessa ríkisstjórn áður. Já, ég hef svo sannarlega gagnrýnt þessa ríkisstjórn áður og ég benti sérstaklega á það í ræðu minni að margt sem við erum að ganga í gegnum hér var einmitt fyrirsjáanlegt. Þið hefðuð betur hlustað á þá aðila sem gagnrýndu stefnuna og áætlunina í fyrra. Fjármálastefnan ykkar átti að duga í fimm ár en dugði í eitt ár, m.a. út af því að þið hlustið ekki á aðra. Þið hlustuðuð ekki á varnaðarorðin. Það þýðir ekki að afskrifa gagnrýnisraddir þannig að það sé einhver ósanngirni í gagnrýninni. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi verið mjög öflugur stjórnarandstöðuþingmaður þegar hann var í því hlutverki. Okkar hlutverk hér er einmitt að benda á það sem betur má fara. Eitt af því er einmitt breytingartillögurnar sem eru til hins verra miðað við áætlunina ykkar frá því í mars. Þar er pólitíkin, frú forseti, þar er pólitíski ágreiningurinn. Það þjónar bara tilgangi ríkisstjórnarflokkanna að hanga í orðinu niðurskurður sem þeim svíður en forðast inntakið í gagnrýninni. Er ástæða til að lækka fyrirhugaða fjármuni til öryrkja milli umræðna um 4,5 milljarða, um meira en 1 milljarð til umhverfismála, meira en 1 milljarð til framhaldsskóla? Það er pólitíkin sem þið þurfið að svara fyrir [[Forseti hringir.]]og það er það sem ég er alltaf að benda á. Efnislega er það það sem skiptir máli.
Forseti. Aftur kemur mér ekki á óvart hvernig hv. þingmaður svarar andsvari. Hann beitir ódýrasta mælskubragði í þessum þingsal með því að snúa upp á andsvarandann og spyrja hann spurninga. Hann stoppar aldrei eða lítur í eigin barm. Hann gagnrýnir stöðugt og segir að það sé ósanngjarnt að gagnrýna sig, horfir aldrei á innihald gagnrýninnar, að kannski sé einhver fótur fyrir henni. Svo bara frábiður hann sér að vera að tala um ósanngirni. Tökum dæmi, forseti, af 20 punktum Samfylkingarinnar. Sjötti er menning. Hér er talað um lækkun á áætlunartímanum. Sanngjarnt hefði verið að tala um að Hús íslenskra fræða risi og svo hættum við að byggja það af því að það væri risið. Það hefði verið sanngjarnt. Hér er talað um framlag til sveitarfélaga í gegnum jöfnunarsjóð. Sanngjarnt hefði verið að tala um að tekjur væru bundnar sem hlutfall af tekjum ríkissjóðs. Það hefði verið sanngirni. Hér er talað um samgöngumál sem munu lækka. Sanngjarnt hefði verið að tala um að sérátaki ljúki og þar með sé því lokið. Tölum um þróunarsamvinnu. Framlög til hennar lækka. Sanngjarnt hefði verið að tala um hana sem hlutfall af landsframleiðslu. Ekkert af þessu er að finna í þessu plaggi hv. þingmanns en allt þetta hefði verið sanngjarnt. Ég frábið mér það að tala svo um einhverja ósanngirni yfir því að við firrumst við orðalagi hv. þingmanns. Er hann orðinn það háheilagur að það megi ekki að gagnrýna orðalag hans? Tökum annað dæmi af því að hér skellir hann einhverjum merkimiða á umhverfismál sem eina heild. Hvað finnst hv. þingmanni um þá hækkun sem er til loftslagsmála? Það væri gaman að heyra eitthvað jákvætt úr munni hv. þingmanns. Á milli fjármálaáætlana hækka framlög til loftslagsmála úr 6,8 milljörðum í fyrri áætlun í 8 milljarða núna og á fjárlögum 2018 miðað við 2017 verði það 9% en fara 2024 upp í 34%. Er sú sanngirni til hjá hv. þingmanni að hann geti hrósað fyrir þetta?
Frú forseti. Já, ég hrósaði ríkisstjórninni í ræðu minni. Hv. þingmaður hefur þá ekki hlustað á það. Ég sagði að á sumum sviðum væri aukið í. Ég vil að umræðan snúist um innihald og hv. þingmaður telur sig geta útskýrt þegar tölurnar lækka á milli umræðna. Það er ekki fullkomlega rétt sem hann segir varðandi menninguna, með húsið og með samgöngumálin. Hann útskýrir lækkunina með að það sé átak og svo hætti það.
Ég útskýrði … Hættu að snúa út úr orðum mínum.
Ég skal ekki gera það. Hér hefur verið sagt að það sé verið að bæta í á öllum sviðum.
Ég sagði það ekki …
Nei, ég sagði það ekki. Stjórnarþingmenn hafa talað um að hér sé verið að auka útgjöld á öllum sviðum og ég er að segja að það sé ekki rétt. Það getur vel verið að hv. þingmaður og stjórn hans geti útskýrt eitthvað af þessum niðurskurði milli 2020 og 2024.
… allt þetta …
Nei, það er það ekki. Ég er búinn að þaullesa það, hv. [[Forseti hringir.]]þingmaður, og þetta … [[Gripið fram í.]]
Forseti minnir á að ræðumaðurinn sem stendur í stólnum hefur orðið. Hyggist hv. þingmenn taka spjall saman gera þeir það öðruvísi en svona. Hv. þingmaður hefur orðið og klárar núna svar við andsvari.
Frú forseti. Ég vil einmitt að þetta snúist um innihaldið. Ég vil að það snúist um pólitík. Eru breytingartillögurnar góðar eða slæmar? Mér finnst þær slæmar. Augljóslega finnst ríkisstjórninni þær góðar. Um það snýst þessi pólitík og um það á þessi umræða að snúast. Ég hefði ekki dregið saman fyrirhuguð framlög til öryrkja um 4,5 milljarða. Það hefði ég ekki gert. Að þessu leyti greinir okkur á, frú forseti. Varðandi loftslagsmálin fagna ég sérhverri krónu sem er sett í þann málaflokk. Ég fagna því svo innilega og tók sérstaklega fram að við viljum tvöfalda þá fjármuni, hv. þingmaður. Það skýtur skökku við þegar umhverfismálin fá í breytingartillögunum rúmlega 1 milljarði minna en til stóð milli umræðna. Það skýtur skökku við. Ég er jákvæður gagnvart aðgerðum í loftslagsmálum og ég vil gera betur. Ég held að hv. þingmaður vilji það sömuleiðis. Við getum svo miklu meira verið samferða í þessu litla samfélagi sem við búum í en ég ítreka að breytingartillögurnar snúast um pólitík [[Forseti hringir.]]og þá málefnalegu gagnrýni okkar að hér sé ekki rétt skipt.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. júní 2019 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 28. ágúst 2019.“ Tillagan skýrir sig sjálf.