Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að í dag er liðinn aldarfjórðungur, 25 ár, frá því að Alþingi var gert að einni málstofu. Stjórnarskipunarfrumvarp til breytinga á stjórnarskrá um þetta efni var til lokaafgreiðslu á Alþingi 31. maí 1991 og voru lögin staðfest af forseta Íslands og birt í Stjórnartíðindum þann sama dag. Með þessari breytingu var sömu skipan komið á og verið hafði við endurreisn Alþingis 1845, en þá starfaði þingið í einni málstofu. Sú skipan stóð til 1874 en með setningu stjórnarskrár fyrir Ísland það ár var ákveðið að skipta þinginu í tvær deildir, efri deild þar sem helmingur fulltrúa var konungkjörinn og neðri deild þar sem fulltrúar voru þjóðkjörnir. Jafnframt var gert ráð fyrir sameiginlegum fundum, sameinuðu Alþingi, til að setja og slíta þinginu og til að skera úr ágreiningi milli deildanna þegar þær gætu ekki komið sér saman um breytingar á frumvarpi. Á síðustu öld var snemma farið að flytja verkefni frá deildunum til sameinaðs Alþingis og smátt og smátt varð sameinað þing að sérstakri málstofu, þriðju málstofunni, með eigið skipulag, m.a. sérstöku nefndakerfi. Skipting Alþingis í þrjár málstofur var svo fest enn frekar í sessi árið 1934 þegar fjárlagaafgreiðslan var flutt í sameinað Alþingi. Þegar líða tók á síðustu öld var svo komið að einungis afgreiðsla lagafrumvarpa fór fram í deildunum en allt annað starf þingsins fór fram í sameinuðu Alþingi, þar með talin umfjöllun um fjárlög, þingsályktunartillögur, fyrirspurnir, skýrslur og umræður utan dagskrár að mestu leyti. Hugmyndir um afnám deildaskiptingar heyrðust því æ oftar. Á þinginu 1990–1991 náðist víðtæk pólitísk samstaða um að stíga skrefið til fulls og flytja allt starf þingsins í eina málstofu. Í þessu sambandi var m.a. horft til reynslu danska og sænska þingsins, en afnám deildaskiptingarinnar í Danmörku 1953 og í Svíþjóð 1971 var talin hafa verið til mikilla bóta fyrir störf þinganna. Norðmenn ákváðu svo að fara sömu leið 2009, en þar hafði þingið starfað í þremur málstofum líkt og hér hafði tíðkast. Sú ákvörðun að gera Alþingi að einni málstofu 1991 var heillarík og löngu tímabær, enda hinar sögulegu forsendur deildaskiptingarinnar þegar brostnar 1915 með afnámi konungkjörinna fulltrúa. Nú mun fáum eða engum hugnast að snúa til fyrra fyrirkomulags.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í þingmáli um skattamál þar sem lagt var til af hálfu fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að falla frá heimildum til tilfærslu í samsköttun hjóna, sem kostar 3,6 milljarða og nýtist fyrst og fremst tekjuhæsta fólkinu í landinu. Meiri hluti nefndarinnar ákvað að styðja ekki þessa breytingu hæstv. fjármálaráðherra. Þá blasir við að lofuð lækkun ríkisstjórnarmeirihlutans á tryggingagjaldi er ófjármögnuð. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann standi í alvöru að baki svona öfugsnúinni skattaaðgerð. Er það í alvöru verjandi fyrir Framsóknarflokkinn, sem gefur sig alla vega á tyllidögum út fyrir að vera félagslegur flokkur, að standa að ákvörðun eins og þessari þegar við blasa verkefni sem ekki er hægt að fjármagna? Hér stendur fyrir dyrum að koma á greiðsluþátttökukerfi í heilbrigðisþjónustu og höfuðvandamálið þar er að það vantar meiri peninga inn í það kerfi. Þessir 3,6 milljarðar væru afskaplega vel þegnir inn í það kerfi, og mundu gera það mjög auðvelt t.d. fyrir okkur í Samfylkingunni að styðja þá breytingu. Það liggur líka fyrir með athugasemdum forseta Alþýðusambandsins nú fyrir stuttu þar sem hann minnir á samhengi hlutanna, að ríkisstjórnin lofaði 2,5 milljörðum í byggingu 600 íbúða en hefur bara staðið við að leggja fram 2/3 hluta þess fjármagns, 1,5 milljarða. Þar af leiðandi væri hægt að nota milljarð í það verkefni. Þannig mætti lengi telja. Hvernig getur ríkisstjórnin fallist á að svona sé gengið fram af hálfu stjórnarmeirihlutans? Ég bið hæstv. forsætisráðherra þess lengstra orða að koma nú með skörulega yfirlýsingu þess efnis að hann standi ekki með stjórnarmeirihlutanum í efnahags- og viðskiptanefnd að þessari [[Forseti hringir.]]arfavitlausu tillögu.
Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að til stendur með þessu frumvarpi að lækka tryggingagjald, og m.a. til þess að fjármagna það, en kannski ekki sérstaklega með þeim peningum, þá var lagt til í frumvarpinu að falla frá hugmyndum sem upp komu í efnahags- og viðskiptanefnd á síðastliðnu ári um að taka upp fullan afslátt vegna samsköttunar hjóna. Það kom mér á óvart þegar ég heyrði af því fyrir stuttu að þessi niðurstaða væri á leiðinni út úr nefndinni. Hún gerir það að verkum að við þurfum þá að fara yfir það hvernig tryggja eigi 3,5 milljarða í tekjur, hvort það eigi þá að gera með því að hækka skatthlutfall í efra hlutfalli til móts við það. Mismunandi sjónarmið voru uppi í nefndinni. Ég hef rætt það við einstaka nefndarmenn sem tala um að jafnræði hljótist af þessu, þetta snúi ekki eingöngu að þeim hópi sem hv. þingmaður nefndi til sögunnar. Það var tillaga ríkisstjórnarinnar til þess að að skapa hér tekjur og hamla gegn þenslu hjá þeim sem mest hafa. Það er gríðarleg kaupmáttaraukning í landinu og höfum við af þeim sökum haft ágæta samvisku til þess að fresta því að hafa jafnræði á milli þessara hópa, sem vissulega þarf að skoða, að það gildi þá líka um það. Þarna getur verið jaðarhópur sem situr uppi með mjög háa skattheimtu. Ég tel að fara þurfi miklu betur yfir mál og þó að það verði afgreitt út núna með því að klára málið í því tilliti til þess að tryggingagjaldið lækki eins og til stendur verði fjallað um þetta mál betur í þinginu áður en komi til fjárlagasamþykktar hér í vetur. Rökin fyrir þessari breytingu [[Forseti hringir.]]eru ekki nægilega góð að mínu mati til þess að ég geti fallist á þau, ekki frekar en hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Ég skil mjög vel að rökin séu hæstv. forsætisráðherra ekki ljós því að þau eru ekki til. Jafnræðisrök? Ef einhver hefur nú verið að reyna að ljúga hann fullan með því að þau séu fyrir hendi þá vakna nú enn frekar spurningarnar um jafnræði t.d. gagnvart elli- og örorkulífeyrisþegum sem þessi ríkisstjórn er búin að samþykkja að eigi ekki að njóta jafnstöðu við almennt launafólk vegna hækkana sem urðu í upphafi þessa árs. Ég ítreka: Hér eru peningar til að setja í greiðsluþátttökuna í heilbrigðiskerfinu til þess að skapa um það mál víðtækari samstöðu. Hér eru peningar sem hægt er að nota til að standa við gefin loforð ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu húsnæðis fyrir tekjulægstu hópanna. Hér eru peningar sem hægt væri að nota, þess vegna, til að tryggja jafnstöðu ellilífeyrisþega og öryrkja. Ég get ekki skilið að hæstv. forsætisráðherra ætli að láta þingmenn stjórnarmeirihlutans beygja ríkisstjórnina í þessu máli. Það er nú ekki þannig að stjórnarmeirihlutinn hafi meiri hluta á Alþingi án ráðherra ríkisstjórnarinnar. Ég bendi því á að það er atkvæði hæstv. ráðherra sjálfs sem mun ráða því [[Forseti hringir.]]hvort flokkur hans og ríkisstjórnin mun standa í lappirnar eða ekki í þessum máli.
Virðulegi forseti. Fullt af verkefnum bíður framtíðar. Við höfum verið að taka á mjög mörgum málum en það er ekki hægt að gera allt í einu. Ég veit að hv. þingmaður skilur það. Það er mjög mikilvægt þegar að menn fara út og hækka bætur eða auka rekstrarkostnað í ákveðnum stofnunum eða fara í fjárfestingar, sem veruleg þörf er á í mörgum innviðum hringinn í kringum landið, að þar sé sjálfbær rekstur, þ.e. að tekjur ríkisins standi undir því. Það er lykilatriði. Einn liður í því var, eins og fram hefur komið í þessu frumvarpi frá ríkisstjórninni, að tryggja það með þessum hætti inn í fjármálaáætlunina. Ég get bara sagt að tillagan mun ekki fara hér í gegn á þessum tímapunkti. Annaðhvort verður að leggjast betur yfir hana í nefndinni fyrir haustið, finna betri rök, eða þá tekjumöguleika á móti, því að það er ekki hægt að skilja þessa 3,5 milljarða eftir ófjármagnaða. Við þurfum virkilega á þeim [[Forseti hringir.]]fjármunum að halda í ýmis góð verkefni.
Virðulegi forseti. Í dag kom út skýrsla frá Global Slavery Index sem er að skoða þrælahald í heiminum. Niðurstöðurnar eru nokkuð sláandi því Ísland er í 49. sæti á heimsvísu. Talið er að yfir 45 milljónir manna séu bundnir þrældómi í heiminum, en þrælahald, bara svo það sé á hreinu, er skilgreint þannig að fólk vinnur við aðstæður sem það getur ekki yfirgefið vegna hótana, ofbeldis, harðstjórnar, valdníðslu eða svika. Mér finnst þetta vera mjög sláandi. Við höfum heyrt ýmis dæmi í fréttum af mansali á Íslandi. Þegar skýrslan er skoðuð kemur í ljós að Ísland fær einkunnina B sem er lægsta einkunn Norðurlandaþjóða og með þeim lægstu í Evrópu. Ráðherra hlýtur að taka þetta mjög alvarlega þannig að mig langar til að spyrja hvað sé verið að gera í þessum málum og hvernig eigi að bregðast við. Við getum ekki sætt okkur við að vera á þessum stað. Ég mundi gjarnan vilja fá svör frá hæstv. ráðherra hvort það sé einhver áætlun í gangi og hvort hún hafi haft tíma til að kynna sér þessar niðurstöður og hvað verði gert í framhaldinu. Þetta er ekki viðunandi.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég skal viðurkenna að ég hafði rekið augun í þessa fyrirsögn en ég hafði ekki kynnt mér nákvæmlega forsenduna fyrir niðurstöðunni í þessum mælingum. Við höfum verið að vinna gegn mansali samkvæmt ákveðinni aðgerðaáætlun. Það sem hefur verið að gerast fyrst og fremst á undanförnum vikum og mánuðum er að ég held að samfélagið allt hafi verið að útvíkka skilgreininguna á mansali og átta sig á því. Áður voru menn mjög mikið að horfa á samspil mansals og vændis. Hins vegar höfum við gert okkur betur grein fyrir því að þarna undir geta fallið margvísleg störf sem við höfum verið að huga að. Þar hefur skipt verulega miklu máli sú fræðsla sem stjórnvöld hafa staðið fyrir í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Þar hefur líka skipt mjög miklu máli gott samstarf á milli verkalýðsfélaganna, Vinnumálastofnunar og Vinnueftirlitsins þar sem menn hafa farið með virkari hætti inn á vinnustaði. Við höfum átt í samtali við verkalýðsfélögin sem snýr almennt að stöðunni á vinnumarkaðnum og hvernig við viljum skilgreina sjálfboðavinnu í ljósi mála sem hafa verið að koma upp undanfarið. Hins vegar held ég, í ljósi þess hvað umræðan er ný og þær upplýsingar sem við höfum verið að fá eru nýjar, að við þurfum svo sannarlega að huga að þessari niðurstöðu, fara vel yfir hana, og ég vænti þess að ég muni gera það í framhaldi dagsins í dag.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og hvet hæstv. ráðherra til dáða. Og ég vil einmitt ítreka að það eru í mörgum tilfellum útlendingar sem eru í þessari stöðu. Við þurfum að taka á þessu og vera vakandi yfir þessum málum og koma í veg fyrir að svona geti gerst. Það er eitt sem hefur líka hvílt svolítið þungt á mér, það er þegar ég les fréttir um heimsmeistaramótið sem á að halda í Katar, fótboltamót, árið 2022. Þar er massíft þrælahald í gangi og mótsstaðurinn var ákveðinn eftir að einhverjir kallar í spilltum samtökum ákváðu að það væri góð hugmynd. Nokkrir leikmenn í danska og norska landsliðinu hafa stigið fram og gagnrýnt þetta. Ég hlýt að spyrja: Ætlar Ísland að taka þátt í undankeppni fyrir heimsmeistaramótið í Katar 2022? Er það ásættanlegt þegar við höfum upplýsingar um það hvernig staðið er þar að málum? Amnesty International hefur t.d. gefið út mjög harðorða skýrslu um meðferð á verkafólki, [[Forseti hringir.]]m.a. frá Nepal. Ég hef áhuga á að heyra hvað hæstv. ráðherra finnst um það. Eigum við að taka þátt í þessari vitleysu?
Virðulegi forseti. Ef ég mætti kannski koma eilítið inn á fyrri hluta fyrirspurnarinnar, varðandi mansalið almennt. Eins og ég nefndi höfum við verið að vinna samkvæmt áætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir gegn mansali sem var samþykkt fyrir árin 2013–2016. Það hefur ekki verið samþykkt ný áætlun í framhaldi af þessu. Það voru þrjár aðgerðir þar sem velferðarráðuneytið var skráður ábyrgðaraðili, en heildarumsjón með málaflokknum fellur hins vegar undir innanríkisráðuneytið. Við erum að huga að líkamlegri, félagslegri og sálrænni aðstoð óháð lögheimilisskráningu, aðgerðum til að tryggja öruggt húsnæði fyrir öll fórnarlömb mansals og hvernig við getum þróað úrræði til að bæta félagslega færni og andlega líðan. Til viðbótar við þetta er það sem ég nefndi, aukið samstarf sem við höfum átt við verkalýðsfélögin almennt til að tryggja að ekki sé um félagsleg undirboð að ræða og ekki sé verið að brjóta á mannréttindum fólks á vinnumarkaðnum. Varðandi fyrirspurnina sem snýr að [[Forseti hringir.]]þátttöku okkar á íþróttamóti þá hafa oft verið mjög skiptar skoðanir um þátttöku okkar [[Forseti hringir.]]og má benda á Ólympíuleikana í Rússlandi. Ég hef sjálf hins vegar ekki í hyggju að mæta á þetta mót.
Forseti. Ég var að renna yfir stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins frá 2013 og hef nokkrar spurningar til hæstv. forsætisráðherra í tengslum við það. Í yfirlýsingunni stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar hefur tekist best til í umleitan ríkisstjórnarinnar í virkjun samtakamáttar þjóðarinnar? Er það kannski samtakamátturinn sem almenningur sýndi með því að mæta í fjölmennustu mótmæli á Íslandi gegn ríkisstjórninni? Eða er það eitthvað annað sem hæstv. forsætisráðherra finnst hafa tekist betur til með? Nú ætla ég að grípa aftur niður í stefnuyfirlýsinguna: „Með aðgerðum sínum hyggst ríkisstjórnin einnig eyða þeirri pólitísku óvissu sem hefur verið of áberandi þáttur í íslensku þjóðlífi á undanförnum árum. Unnið verður að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvar honum finnist ríkisstjórninni hafa tekist best til við að auka trúverðugleika og traust á erlendum vettvangi. Hvernig hefur tekist að eyða pólitískri óvissu? Hver var sú óvissa nákvæmlega sem ríkisstjórnin stefndi að að eyða á vordögum 2013? Aftur ætla ég að grípa niður í sáttmálann, með leyfi forseta: „Samfélag er samvinnuverkefni þar sem öll störf skipta máli og haldast í hendur. Mikilvægt er að hlúð sé að þeim sem þurfa á aðstoð að halda og jafnframt að fólk fái notið árangurs erfiðis síns og hugkvæmni. Aldraðir skulu njóta öryggis og velferðar og öllum skal tryggð hlutdeild í þeirri verðmætasköpun sem Ísland og íslenska þjóðin getur af sér.“ Hvar finnst hæstv. forsætisráðherra hafa tekist best til við að tryggja öryggi og velferð hjá öldruðum?
Virðulegi forseti. Ég skil vel að hv. þingmaður grípi til þess að renna yfir stjórnarsáttmála Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, enda ákaflega gott plagg þar sem birtist jákvæð framtíðarsýn um marga þætti. Hv. þingmaður nefndi þó nokkra hluti. Hvaða óvissa var hér uppi? Jú, að í mati ýmissa manna var m.a. talað hér um ýmsa aðila sem ég man ekki í svipinn hverjir eru, hv. þingmaður. Talað var um pólitíska óvissu. Talað var um að erfitt væri að fjárfesta hér m.a. vegna fjármagnshafta. Við höfum verið að vinna því að losa þau allt þetta tímabil, að eyða óvissu um að það sé í mjög góðu lagi að fjárfesta á Íslandi. Varðandi vinnumarkaðinn höfum við unnið markvisst með aðilum vinnumarkaðarins í ýmsum málum. Þar má nefna SALEK. Þar má nefna þjóðhagsráð sem til stendur að boða til á næstu dögum. Þar hefur verið markviss vinna, bæði í samstarfi stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins. Hér má líka nefna, af því að hv. þingmaður talaði um að minnka sundurlyndi, og ég nefndi það einnig í ræðu minni í gær, að á yfirstandandi þingi hafi mál verið afgreidd hér með til þess að gera lágu hlutfalli nei-a, þ.e. með 1,8 nei-um á móti hverjum 100 já-um. Það er án efa dæmi um að það er minna sundurlyndi og meiri sátt. Hún birtist m.a. hér í þingsalnum sem mælikvarði á það hvernig öfl í samfélaginu, einstakir þjóðfélagshópar eða hagsmunaaðilar telja að hér sé verið að vinna sameiginlega að framförum þjóðarinnar.
Forseti. Mikið voru þetta þunn svör við mjög skýrum spurningum. Mig langar að spyrja hæstv. forseta aftur hvar honum finnist hafa tekist best til varðandi það að tryggja öryggi og velferð aldraðra? Ég ætla aftur að grípa niður í þessa stefnuyfirlýsingu. Það er svo auðvelt að búa til fallegar stefnur en ekki auðvelt að framfylgja þeim. Með leyfi forseta: „Unnið verður að því að tryggja jafnrétti allra landsmanna, óháð einstaklingsbundnum þáttum og stöðu að öðru leyti, svo sem vegna búsetu, og að rækta með þjóðinni þær dyggðir sem best tryggja farsæld og jafnræði.“ Mig langar að spyrja og fá skýr svör við því hvar hæstv. forsætisráðherra finnist hafa tekist best að tryggja jafnrétti allra landsmanna? Hvaða dyggðir eru það sem tryggja best farsæld og jafnræði?
Virðulegi forseti. Þær dyggðir sem birtast best í samfélaginu er skilningur manna á kjörum annarra, samkennd gagnvart því sem menn þurfa að takast á við, þ.e. að geta sett sig í spor annarra, og vilji stjórnvalda til þess að taka á þeim málum hjá þeim sem minna mega sín og þurfa á frekari hjálp að halda [[Gripið fram í.]]Og hvernig hefur það gengið? Í Félagsvísum velferðarráðuneytisins, sem nýlega komu fram, ætli það hafi ekki verið í mars eða apríl, kom fram að þróun allra þátta samfélagsins, jafnrétti milli ólíkra hópa; milli kynja, milli aldurshópa, og ýmsir aðrir þættir er vega og meta líðan fólks, er með besta móti. Þessir þættir hafa þróast mjög í rétta átt og eru kannski einn besti mælikvarðinn á að við erum á réttri vegferð. Erum við komin að endamörkum? Nei, það er alltaf hægt að gera betur. Það er áskorun á stjórnmálamenn að gera betur í dag en í gær.
Herra forseti. Ég hef áður vakið athygli á því úr þessum ræðustóli hversu brýnt það sé að ákveða kjördag og þó fyrr hefði verið vegna fyrirhugaðra alþingiskosninga í haust. Þetta helgast í fyrsta lagi af því að nauðsynlegt er að gera breytingar á lögum um kosningar til Alþingis þegar óreglulegan kjördag ber að á hausti og fyrir 1. desember eins og nú stefnir í til að afstýra því að Íslendingar búsettir erlendis missi í stórum stíl kosningarrétt eða möguleikann á að sækja um að endurnýja veru sína á kjörskrá. Nauðsynlegar lagabreytingar, sem forsætisnefnd Alþingis hefur reyndar haft í undirbúningi, er erfitt að klára nema kjördagur hafi verið festur. Í öðru lagi er brýnt að ákveða kjördag því að utankjörfundaratkvæðagreiðsla á að hefjast átta vikum fyrir kosningar. Það er upp úr miðjum ágúst ef kosið yrði um miðjan október. Í þriðja lagi eru stjórnmálamenn, tilvonandi frambjóðendur og flokkar að hefja sinn undirbúning undir kosningar þessa dagana, nema þá Framsóknarflokkurinn, og það er fráleitt að halda mönnum í óvissu um það lengur nákvæmlega hvenær verður kosið. Framsóknarmenn virðast vera einir um að reyna að tala sig í burtu frá loforði sínu eða ríkisstjórnarinnar um kosningar í haust. En það verður náttúrlega ekki þannig að Framsókn sitji ein á þingi og í ríkisstjórn næsta vetur í andstöðu við meirihlutavilja Alþingis og annarra flokka. Loforð um kosningar í haust var ekki gefið stjórnarandstöðunni og það var ekki gefið stjórnmálafræðingum og álitsgjöfum sem bíða auðvitað með eftirvæntingu eftir sinni veislu. Loforðið var gefið íslensku þjóðinni um að hún fengi málin í sínar hendur í haust. Með þessum rökstuðningi spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hyggst ríkisstjórnin og meiri hluti hennar standa við loforð sitt til þjóðarinnar um kosningar í haust eða ekki? Skýrt svar óskast. Í öðru lagi: Eigi ekki að svíkja loforðið, hyggst þá ekki hæstv. forsætisráðherra ganga [[Forseti hringir.]]frá samkomulagi við forustumenn annarra flokka um kjördag áður en Alþingi lýkur störfum í vor?
Virðulegi forseti. Það gæti nú reyndar verið áhugavert ef Framsóknarflokkurinn væri hérna einn við völd í haust. En svo öllu gamni og gríni sé sleppt úr þessum ræðustól, hann er nú yfirleitt ekki notaður til slíks, gætu kannski orðið skemmtilegri eldhúsdagsumræður ef því yrði beitt aðeins, þá er staðan þessi og hefur verið mjög lengi að forustumenn stjórnarflokkanna hafa sagt að boðað yrði til kosninga í haust og það færi auðvitað eftir því hvernig gengi á þinginu. Ég sagði í ræðu minni í gær að þingstörfin hefðu gengið býsna vel. Það er líka ljóst, og ég tek undir með hv. þingmanni, að ákveðinn undirbúningur þarf að eiga sér stað, ekki bara fyrir lýðræðið, fyrir þá stjórnmálaflokka sem fyrir eru, heldur hugsanlega nýja aðila til að undirbúa sig fyrir kosningar. Síðan eru ákveðin atriði sem snerta tæknilegar útfærslur, eins og hv. þingmaður kom inn á, um að tryggja að ekki sé tekinn kosningarréttur af fólki sem býr erlendis og til þess þurfa þessar tímasetningar að liggja fyrir með nægilegum fyrirvara. Ég hef sagt að það muni styttast í að hægt verði að upplýsa um það. Það er hins vegar þannig að þegar menn segja að stefnt sé að einhverjum kjördegi þá er það auðvitað ekki lagalega bindandi fyrr en menn hafa rofið þing, eins og hv. þingmaður þekkir, og þá skal gengið til kosninga innan 45 daga. En ég tek undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að það skýrist fyrr en seinna til þess að menn geti undirbúið sig með bestum hætti. Stutta svarið við fyrri spurningunni er já. Framsóknarflokkurinn treystir sér alveg til kosninga eins og hver annar stjórnmálaflokkur og er að sjálfsögðu eins og aðrir stjórnmálaflokkar byrjaður að hefja undirbúning að þeim kosningum sem fyrirhugaðar eru í haust.
Herra forseti. Aðeins tosast þetta í rétta átt en er samt loðið og fljótandi enn þá. Styttist í o.s.frv. Það er eins og hæstv. forsætisráðherra átti sig ekki almennilega á alvöru málsins. Það er ekki, af mörgum ástæðum, boðlegt að vera að fresta því að festa kjördaginn. Það eru fordæmi fyrir því að gera það fyrst með pólitískt völduðu samkomulagi allra flokka. Síðan kemur hinn lögformlegi og stjórnskipulegi prósess í framhaldinu. Ég skil ekki hæstv. forsætisráðherra og framsóknarmenn að þeir skuli ekki sjá í hversu ámátlegt ljós þeir setja sjálfa sig með þessu þófi. Þeir eru eins og rjúpnahópur sem vill fresta jólunum til þess að fá að lifa í nokkrar vikur í viðbót. Þetta er alveg dæmalaust. Ég er hérna með dagatal, hæstv. forsætisráðherra, og ég get afhent þér það og kennt þér á það á eftir ef með þarf. Það er ekki flókið málið. Laugardagarnir í október eru 1., 8., 15., 22. og 29. Ef við erum að tala um október þá er þetta þarna. Ef við erum að tala um miðjan mánuðinn, sem væri æskilegt þannig að þetta fari ekki alveg inn í veturinn, þá hefst utankjörfundaratkvæðagreiðslan [[Forseti hringir.]]um 20. ágúst. Þá verður að vera búið að festa kjördaginn löngu áður en Alþingi kemur saman að nýju. Þannig að við eigum að gera þetta núna, hæstv. forsætisráðherra, og ekki degi seinna.
Virðulegi forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður sýnir kunnáttu sína í almanakinu. Ég get fullvissað hann um að aðrir þingmenn í þessum sal kunna það líka. Það er auðvitað þannig, svo ég svari spurningunni aftur, að Framsóknarmenn hræðast ekki kosningar. Eftir það sem við höfum afrekað á kjörtímabilinu þorum við auðvitað að leggja þau verk okkar í dóm kjósenda. Svo það er rangt hjá hv. þingmanni. Varðandi málatilbúninginn og spurningarnar, ef við tökum þær beint, þá er ég sammála þingmanninum að þetta þarf að liggja fyrir með góðum fyrirvara til að menn geti undirbúið sig. En við erum nú stödd í lok maí enn þá og það er langt til kosninga. En það er rétt. Það þarf að liggja fyrir með nægilega góðum fyrirvara til þess að lýðræðisöfl í landinu geti undirbúið sig og til þess að tryggt sé að allir geti kosið sem það vilja.
Forseti. Með lögum frá árinu 1989 var Félagsmálaskóli alþýðu stofnaður. Hann er starfræktur af Alþýðusambandi Íslands, BSRB og Menningar- og fræðslusambandi alþýðu. Þeir síðastnefndu fara með rekstur á málefnum skólans. Hlutverk hans er að auka þekkingu talsmanna stéttarfélaga og efla þá í starfi til þess að þeir séu betur í stakk búnir til að vinna að bættum lífskjörum launafólks. Nú hefur mjög færst í aukana á undanförnum árum alls konar símenntun og endurmenntun og það er allt til hins góða. Svo virðist í töflu sem ég er með hérna fyrir framan mig að fjárveitingar til þessa skóla hafi lækkað með árunum. Það vekur athygli mína að í gær var útbýtt í þinginu frumvarpi til laga, flutningsmenn eru hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson og Vigdís Hauksdóttir, um að fella niður þennan skóla. Þetta gerist á sama tíma og verið er að loka fyrir nemendur 25 ára og eldri inn í framhaldsskóla. Þá geta menn ímyndað sér að þeir sem ekki komast lengur þangað og eiga ekki peninga til að fara í einkarekna skóla vildu gjarnan sækja námskeið eða fræðslu einmitt í gegnum stéttarfélög sín. Mig langar að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra: Hvernig líst henni á þá tillögu flokkssystur sinnar og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að lög um Félagsmálaskóla alþýðu, nr. 60/1989, falli brott?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Ég er ekki sammála því að rétt sé að loka Félagsmálaskóla alþýðu. Við höfum einmitt lagt aukna fjármuni í ýmiss konar samstarf sem snýr að aðilum vinnumarkaðarins. Við höfum m.a. kostað undirbúning að miklum fundum sem snúa að SALEK-samkomulaginu og sett ákveðna fjármuni í innleiðingu á vinnumarkaðsstefnunni. Ég hef lagt mikla áherslu á það í samtölum við aðila vinnumarkaðarins að þegar við gerum breytingar skuli gera þær í góðu samtali og samráði við þá. Það hefur ekki alltaf gengið eftir, ekki heldur í ráðherratíð minni. Ég held hins vegar að ef á að gera þessar breytingar þurfi að gera þær í samráði við viðkomandi.
Það gleður mig að heyra svar hæstv. ráðherrans um að hún sé andvíg þessari tillögu. Hún orðar það svo að ef gera á slíkar breytingar eigi að gera þær í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins eða stéttarfélögin. Mér þætti vænt um ef hún staðfesti að þetta komi ekki til greina af hennar hálfu og að hún vilji frekar auka stuðning við það kerfi sem er í gangi, ekki síst í ljósi þess að hæstv. menntamálaráðherrann þrengir að skólagöngu eldra fólks sem gæti haft áhuga á að nota slík tækifæri.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður óskar eftir að ég sé skýrari. Ég hef verið ráðherra í þrjú ár. Ég hef ekki lagt til að gera breytingar á Félagsmálaskóla alþýðu á þeim tíma. Ég hef ekki lagt fram frumvarp um að fella þau lög úr gildi. Við undirbúning fjárlagagerðar gerum við ráð fyrir að þessir fjármunir fari áfram þangað. Ég er hins vegar með eitt atkvæði af 63. Ég ítreka að við höfum lagt mjög mikla áherslu á að bæta samtalið við aðila vinnumarkaðarins. Það leiddi til þess að við gátum gert kjarasamninga til fjögurra ára í vor sem er undirstaða fyrir annan stöðugleika í efnahagslífinu. Þar var m.a. samið um að setja aukna fjármuni á vegum menntamálaráðherra í starfsmenntun. Ég ítreka það sem ég sagði að ég tel að breytingar sem við gerum hvað þetta varðar þurfi að vera í samráði við aðila vinnumarkaðarins.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum o.fl. Frumvarpið inniheldur ýmsar breytingar á lögum til að sporna við skattsvikum vegna eignarhalds í lágskattaríkjum en gert er ráð fyrir því að sérstakur starfshópur á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins muni gera frekari tillögur að breytingum á lögum, reglugerðum og verklagsreglum sem saman munu mynda aðgerðaáætlun íslenskra stjórnvalda gegn skattundanskotum og nýtingu skattaskjóla almennt. Má þar nefna BEPS-verkefnið svokallaða, reglur um þunna eiginfjármögnun sem hafa verið til skoðunar og verða áfram, og takmörkun á frádrætti vegna arðs frá félögum í lágskattaríki svo eitthvað sé nefnt. Það má segja almennt um þessi atriði að við höfum metið sem svo að þau þyrftu frekari yfirlegu og sum þeirra hafa verið lengi í meðferð í stjórnkerfinu. Þau atriði sem ég hef sérstaklega tilgreint, ásamt með því að íslensk stjórnvöld eru að fylgjast með þróun á alþjóðlegum vettvangi um þessi efni, verða til skoðunar í starfshópnum. Hér ætla ég að gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem er að finna í frumvarpinu. Í fyrsta lagi er takmörkun á tapsfrádrætti félaga í lágskattaríki. Fyrst ber sem sagt að nefna að í frumvarpinu er lagt til að skorður verði settar við nýtingu rekstrartapa félaga í lágskattaríkjum. Með því er allur vafi tekinn af um að óheimilt er að nýta eftirstöðvar rekstrartapa nema félag hafi stundað raunverulega atvinnustarfsemi og skattaðili geti lagt fram fullnægjandi gögn er liggi til grundvallar tapi og yfirfærslu þess. Í öðru lagi er takmörkun á starfsemi félaga í lágskattaríkjum. Lagt er til í frumvarpinu að samruni, skipting, yfirfærsla einstaklingsrekstrar yfir landamæri í einkahlutafélag og flutningur lögheimilis eða eigna til félaga í lágskattaríki verði einungis heimilt þar sem skattlagning á tekjur, að teknu tilliti til frádráttarliða, er sambærileg og hér á landi. Heimildin tekur þar með ekki til almennt skilgreindra aflandsfélaga. Þá er lagt til að heimild til frestunar á greiðslu eftirstöðva skulda vegna útgönguskatts verði felld niður séu eignir, réttindi og skuldbindingar færðar til lágskattaríkja. Þá er enn fremur lagt til að auk þess sem heimildin takmarkist við það þegar skattlagning á tekjur, að teknu tilliti til frádráttarliða, sé með sambærilegum hætti og hér á landi þurfi eftir sem áður að uppfylla það skilyrði að sýnt sé fram á að um raunverulega atvinnustarfsemi sé að ræða í félaginu sem staðsett er í lágskattaríkinu, enda hefur flutningur á fjármagni til lágskattaríkja átt sér stað í gegnum þessi ríki og því rík ástæða til að setja lagalegar hindranir sem takmarka slíkt gegnumstreymi. Þá er komið að þriðja atriðinu sem er endurskoðun á CFC-ákvæðinu í átt til frekari skýringar. Í frumvarpinu er að finna tillögu að endurskoðun á CFC-ákvæðinu sem fjallar um skattlagningu aðila sem eiga beina eða óbeina eignaraðild að félögum, sjóðum eða stofnunum sem eru heimilisföst í lágskattaríkjum. Allt er þetta til frekari skýringar. Ákvæðið var á sínum tíma samið að norskri fyrirmynd og þrátt fyrir að hugtakið hagnaður komi fyrir í norska lagatextanum sem stuðst var við hefur við eftirgrennslan komið í ljós að horft hefur verið fram hjá beinni orðskýringu og litið svo á að hugtakið takmarkaði ekki að litið væri á félagið sem gegnumstreymisfélag á tekjum og eignum til skattlagningar hjá eigendum þess. Skattlagning á tekjum við þessar aðstæður ræðst þannig af hlutdeild í tekjum og heimilum frádráttarliðum eignaraðila, þ.e. hinum eiginlega skattaðila. Eigendur félagsins njóta þannig eftir atvikum þeirra frádráttarliða sem eru heimilir allt eftir eðli teknanna. Til að gera ákvæðið enn skýrara er því lagt til að hugtakið tekjur komi í stað hugtaksins hagnaður. Við þessar aðstæður yrðu tekjur skattlagðar hjá eigendum sem tekjur af atvinnurekstri óháð tegund teknanna, þ.e. hvort um er að ræða t.d. arð eða vexti. Ákvæðinu er ætlað að taka til skattlagningar tekna félaga, sjóða og stofnana og úthlutun í formi arðs á þannig ekki við í öllum tilfellum. Í stað þess að „úthlutað sé hagnaði“ er lagt til orðalagið „úthlutað tekjum“. Umorðun á ákvæðum og innra samræmi í hugtakanotkun ætti að koma í veg fyrir misskilning með tilheyrandi ágreiningi sem af slíku getur hlotist. Í fjórða lagi er mælt fyrir breytingum sem varða upplýsingaskyldu fjármálastofnana og lögmanna. Í frumvarpinu er lagt til að auk þess sem fjármálafyrirtækjum, endurskoðendum, lögmönnum og öðrum aðilum sem veita alþjóðlega skattaráðgjöf og þjónustu vegna erlendra samskipta sé skylt að láta skattyfirvöldum í té skrá yfir þá viðskiptavini sína sem þiggja slíka ráðgjöf og þjónustu. Þá skuli þeir einnig láta þeim í té allar upplýsingar um starfsemi og eignir sem þeim má vera kunnugt um. Þá er auk þess lagt til að við verði bætt ákvæði þar sem kveðið er á um að í þeim tilvikum þegar um er að ræða félag, sjóð eða stofnun sem telst heimilisföst í lágskattaríki skuli ráðgjafar- og þjónustuaðilar óumbeðnir láta skattyfirvöldum í té umrædda skrá ásamt öllum upplýsingum um starfsemi og eignir sem þeim má vera kunnugt um. Um þetta atriði vil ég segja örfá orð sérstaklega. Hér er gengið mjög langt í því að krefjast frumkvæðis ráðgjafa þegar kemur að því að veita upplýsingar um mál sem snerta ráðgjöf vegna lágskattaríkja. Það er enginn vafi á því að hér er skautað ansi nærri trúnaðarskyldu lögmanna og annarra ráðgjafa. Hér er skautað ansi nærri rétti manna til að leita sér ráðgjafar yfir höfuð án þess að um það þurfi að tilkynna til opinberra eftirlitsaðila. Ég vænti þess að nefndin sem fjallar um málið taki sér góðan tíma í að skoða þau sjónarmið sem þarf að hafa til hliðsjónar við setningu reglna sem þessara. Ég hef heyrt því fleygt í umræðu um þessi mál almennt að réttast væri að gera það hreinlega refsivert að veita ráðgjöf til stofnunar félaga í lágskattaríkjum. Það tel ég óráðlegt að gera. Slík hugmynd tengist að sjálfsögðu hugmyndinni um að banna alfarið stofnun slíkra félaga eða notkun þeirra með einhverjum hætti. Mín skoðun er sú að það sé ekki farsæl leið til að ná árangri, hvorki fyrir Ísland né á alþjóðavísu, heldur sé miklum mun líklegra til árangurs í þessum efnum að starfa með öðrum þjóðum að því að komast nær rót vandans sem er leyndin, skattsvikin og undanskotin, peningaþvættið og hin ólöglega starfsemi sem hefur þrifist í skjóli leyndarinnar. Til að ná meiri árangri, í stað þess að fara bannleiðina og refsileiðina, er gengið út frá því að byggja á grundvelli þeirra lagaákvæða sem við höfum þegar fest í lög, og er að finna t.d. í þeim lögum sem hér er verið að breyta - þá er ég t.d. að vísa til CFC-ákvæðisins - og byggja á þeim ákvæðum frekar og grípa til allra þeirra ráða sem við getum nýtt okkur til viðbótar við upplýsingaskiptasamninga til að tryggja yfirvöldum og eftirlitsaðilum fullnægjandi upplýsingar um starfsemi þessara félaga. Hvers vegna bara þessara félaga? Jú, vegna þess að við vitum að það getur reynst torvelt, þrátt fyrir upplýsingaskiptasamninga, fyrir eftirlitsaðilann, skattinn, að sækja upplýsingarnar. Það er hin sérstaka réttlæting fyrir því að leggja þær byrðar á þá sem koma til ráðgjafar vegna þessara mála að tilkynna um þá ráðgjöf og þau atriði sem nefnd eru í frumvarpinu óumbeðið. Það er vissulega mikil kvöð en ég tel að réttlætingin sé til staðar vegna þess að fyrir liggur að erfitt hefur reynst, ekki bara fyrir okkur Íslendinga, heldur á alþjóðavísu, að sækja upplýsingarnar. Það hefur reynst erfitt. Næsta atriði í frumvarpinu varðar heimild til endurákvörðunar. Í núgildandi lögum er hún til síðastliðinna sex ára. Hér er mælst til þess að við breytum lagaákvæðinu þannig að vegna tekna og eigna í lágskattaríkjum sem ekki hefur verið gerð fullnægjandi grein fyrir sé heimild til endurákvörðunar lengd úr sex árum í tíu ár. Hér er ávallt talið frá því ári sem endurákvörðun fer fram. Það hefur sýnt sig að liðið geta mjög mörg ár, jafnvel áratugir, þar til uppgötvast um eignir sem komið var undan skattlagningu, svo sem í gegnum lágskattaríki. Að baki slíku undanskoti liggja aðstæður sem ekki eru sambærilegar þeim aðstæðum sem almennir skattaðilar standa frammi fyrir, svo sem vegna skatteftirlits. Það þykir því ekki óeðlilegt að skattyfirvöldum sé veittur rýmri tími til að rekja mál sem þessi auk þess sem möguleikinn til að endurákvarða skatt eykst. Mér finnst það vera grundvallaratriði að við erum ekki að lengja endurákvörðunarréttinn almennt heldur beinum við sjónum okkar að þeim vanda sem fylgir oft og tíðum leyndinni í lágskattaríkjum. Það er hin sérstaka réttlæting. Ég ætla að vísa til þess sama varðandi næsta ákvæði frumvarpsins sem snertir fyrningartímann, því að jafnhliða því að lagt er til að heimild til endurákvörðunar skatts verði lengd úr sex árum í tíu ár er lagt til að fyrningartími sakar verði lengdur úr sex árum í tíu. Það eru alveg sömu rökin, þessi tvö ákvæði hanga saman. Samkvæmt gildandi lögum fyrnast meiri háttar brot á tíu árum, en með þessari breytingu fyrnist sök vegna allra brota á skattalögum er varða tekjur í lágskattaríkjum á tíu árum, ekki bara meiri háttar brotin. Aukið aðgengi að upplýsingum um eignastöðu gjaldenda er næsta atriði. Segja má að það sé með óbeinum hætti tengt umræðunni um lágskattaríki og þörf stjórnvalda fyrir auknar heimildir. Lagt er til að aukið verði við aðgengi innheimtumanna ríkissjóðs að upplýsingum um eignastöðu gjaldenda. Það er hlutverk innheimtumanna ríkissjóðs að tryggja að álagðir skattar skili sér til ríkissjóðs og sveitarfélaga. Í þeim tilvikum þegar skattar eru ekki greiddir ber innheimtumanni að beita viðeigandi innheimtuaðgerðum vegna vanskila. Til þess að aðgerðirnar verði sem árangursríkastar þurfa innheimtumenn að hafa nægilegar upplýsingar um eignir skattskuldara, þar með talið eignir erlendis. Innheimtumenn ríkissjóðs hafa aðeins aðgang að fasteigna, skipa- og ökutækjaskrá hérlendis og má segja að það séu einu upplýsingarnar sem innheimtumenn hafa um eignir skattskuldara. Þegar kemur að fullnustu eigna erlendis sem eru í eigu íslenskra skattskuldara eru til staðar alþjóðlegir samningar um stjórnsýslulega aðstoð við innheimtu skatta. Þar sem innheimtumenn ríkissjóðs hafa ekki upplýsingar um eignir íslenskra gjaldenda erlendis er ekki hægt að beita samningum við innheimtu vangoldinna skatta þar sem tilvísun til fullnustueigna skortir. Af því leiðir að skattskuldarar geta átt eignir erlendis sem hægt væri að fullnusta með aðstoð erlendra yfirvalda ef til staðar væri nægilegur aðgangur að upplýsingum um eignirnar, til að mynda í gegnum skattframtöl. Ég vil láta þess getið að í framkvæmd hefur verið tryggt visst flæði upplýsinga í þessum tilgangi. Hér er lagt til að þetta verði skýrt lögfest og í ákvæðinu er lagt til að innheimtumönnum ríkissjóðs verði fengnar með lögum auknar heimildir til að sannreyna eignastöðu gjaldenda við vanskilainnheimtu og tryggja þannig rétta skattframkvæmd til hagsbóta fyrir ríkissjóð og samfélagið allt. Lagt er til að ríkisskattstjóra verði gert að veita löglærðum fulltrúum innheimtuaðila aðgang að skattframtölum gjaldenda enda hafi verið tekin ákvörðun um að krefjast aðfarar vegna vanskila gjaldenda á opinberum gjöldum. Mig langar til að segja frá því að það kom til skoðunar að til staðar væri opin gátt til að kynna sér eignastöðu gjaldenda almennt en ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hafa slíkt aðgengi almennt séð eins takmarkað og hægt er af ýmsum ástæðum, sérstaklega þegar um er að ræða flæði upplýsinga milli stofnana. Ég tel engu að síður mjög mikilvægt að þessi heimild sé lögfest. Hér er gengið frá því í sérstöku lagaákvæði að þegar um vanskil er að ræða, þegar innheimtumenn eru í vafa um það hvort til fullnustu skattskuldar séu mögulega eignir, er alveg skýrt með þessari breytingu að heimild er fyrir innheimtuaðila að kanna uppgefnar eignir samkvæmt skattframtali. Skilyrði þessa aðgangs er að sannreyna þurfi eignastöðu viðkomandi eins og ég segi og að tekin hafi verið ákvörðun um aðför. Það er ekki gert ráð fyrir að aðfararbeiðnin hafi verið send til sýslumanns og því síður þarf beiðnin að hafa verið tekin fyrir. Þessi tillaga hefur beina skírskotun til rannsókna á skattalagabrotum þar sem aflandsfélög koma við sögu en upplýsingar um erlendar eignir manna er að jafnaði einungis að finna á skattframtölum þeirra eins og ég hef verið að rekja. Það eru fleiri ákvæði í frumvarpinu sem ástæða þótti til að láta fylgja þeim sérstöku ákvæðum sem horfa til aflandsfélaganna. Þar er einkum um að ræða eflingu áhættustjórnunar og aukna greiningarvinnu sem við viljum færa í lög. Lagt er til í frumvarpinu að tollstjóra verði falið að sinna áhættugreiningu á sviði innheimtu opinberra gjalda. Við erum hér að tala um feikilega mikið hagsmunamál fyrir samfélagið allt og áhættugreining er einn af grundvöllum þess að skilvirkni verði ávallt til staðar við innheimtu opinberra gjalda. Í þessu felst heimild til að flokka skuldara við innheimtu á grundvelli aðferðafræði um áhættustjórnun. Að öðru leyti ætti ákvæðið og skýringar með því að skýra sig sjálft. Ríkisendurskoðun hefur í skýrslu sinni frá mars 2011 bent á nauðsyn þess að sett verði á stofn greiningardeild á vettvangi innheimtu opinberra gjalda. Síðan eru liðin fimm ár. Áhættuþættirnir sem full þörf er á að greina og þar sem stýra þarf innheimtu með tilliti til viðeigandi innheimtuaðgerða eru t.d. kennitöluflakk, þ.e. þegar um er að ræða félög með stjórnarmenn og prókúruhafa sem eru með sögu um óeðlilega mörg gjaldþrot að baki, félög með stjórnarmenn og prókúruhafa sem hefur verið gert að greiða skattsekt, undanskot tekna við endurákvarðanir skattyfirvalda og atvinnugreinar með óeðlilega hátt hlutfall afskrifta. Þetta eru nokkur dæmi en tímabært þykir að færa ákvæði um þetta sérstaklega inn í lögin. Heimildir tollyfirvalda til vinnslu og miðlunar persónuupplýsinga er að lokum að finna í frumvarpinu í sérstöku ákvæði. Tollgæslan er staðsett á landamærum og hefur eftirlit með vöruinnflutningi og gegnir því veigamiklu hlutverki þegar kemur að vernd samfélagsins. Markviss og árangursrík tollgæsla byggist á öflugri áhættustjórnun og hún er því höfð í fyrirrúmi í öllum þáttum starfseminnar til að minnka hættuna á ólöglegum innflutningi og undanskoti gjalda. Með þeirri lagabreytingu sem lögð er til í frumvarpinu er verið að tryggja og undirbyggja núverandi framkvæmd tollstjóra við meðferð upplýsinga og skýra betur þær heimildir sem embættið hefur til vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga í því skyni að auka gagnsæi, gæta enn frekar að öryggi borgaranna og tryggja öryggi upplýsinga. Virðulegur forseti. Megintilgangur breytinganna sem felast í þessu frumvarpi er sá að draga félög íslenskra skattaðila í lágskattaríkjum heim og því ættu áhrif þeirra til lengri tíma litið að vera jákvæð fyrir afkomu ríkissjóðs. Til dæmis má gera ráð fyrir að með lengri heimildum til endurákvörðunar og lengri fyrningartíma sakar, vegna tekna og eigna skattaðila í lágskattaríkjum, ásamt ríkari upplýsingaskyldu, aukist tekjur ríkissjóðs. Engar upplýsingar liggja hins vegar fyrir um hugsanlegar fjárhæðir hvað það varðar. Til skemmri tíma er sömuleiðis mjög erfitt að áætla áhrif tillagnanna á afkomu ríkissjóðs. Í þessu sambandi vil ég geta þess að unnið er að því á vegum sérstaks starfshóps sem ég hef skipað að leggja mat á umfang fjármagnstilfærslna og eignaumsýslu á aflandssvæðum, þ.e. í ríkjum sem skilgreind eru sem lágskattasvæði og takmarka miðlun upplýsinga um eignir og tekjur milli landa. Þetta er gert til þess að við höfum betri upplýsingar í höndunum um hvert það umfang er sem um ræðir og þá hvert mögulegt tekjutap hins opinbera af slíkum umsvifum er. Ég bind vonir við að starfshópurinn ljúki vinnu sinni fyrir lok sumars og mun ég þá í framhaldinu kynna niðurstöðurnar í þinginu. Við þekkjum öll að fleygt hefur verið ýmsum tölum inn í umræðuna um það hversu miklu samfélag okkar hafi orðið af vegna skattsvika, ólöglegra undanskota. Það skiptir máli fyrir yfirvegaða umræðu að við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að ná utan um umfangið og byggja undir málefnalega umræðu um það sem kann að hafa gerst í þessum efnum. Ég vil þó segja að það eru vísbendingar um að þrátt fyrir að umfang þessara mála hafi verið töluvert á sínum tíma séu allt aðrir tímar runnir upp nú. Þess vegna er engin ástæða til að ætla að umfang þeirra sé í dag í líkingu við það sem áður var. Það breytir ekki þeirri staðreynd að það skiptir máli fyrir umræðuna að við gerum okkur grein fyrir því hvernig það atriði hefur þróast sérstaklega yfir tímann. Ég hef ávallt viljað gera greinarmun á því sem með ólögmætum hætti hefur þannig verið svikið undan skattálagningu á Íslandi, dregið undan, og því sem hefur verið uppi á borðum. Það sem hefur verið uppi á borðum hefur fallið undir nýlegar lagabreytingar og mun áfram verða undir þeim lagabreytingum sem er að finna í frumvarpinu, verði það að lögum, en með þeim samanlagt hefur mjög verulega verið dregið úr ávinningi þess að nýta sér félög í lágskattaríkjum í skattalegum tilgangi. Reyndar má færa fyrir því rök að lagaumhverfið hafi smám saman verið að sigla í þá átt að ekki hafi bara verið dregið úr ávinningi heldur sé hann minni en enginn, það sé í raun og veru frekar til tjóns, með því breytta regluverki sem við höfum verið að þróa, en að félagi sé komið fyrir í einhverju öðru ríki, segjum t.d. innan Evrópska efnahagssvæðisins. Það er skýrt að þeir sem mundu hafa stofnað félag innan Evrópska efnahagssvæðisins sem greiddi í því landi sína skatta og skyldur hafa í sjálfu sér aldrei verið að taka neitt frá íslensku samfélagi. Þeir hafa greitt skatta viðkomandi félags á því svæði eða í því landi sem við á hverju sinni. Eins og lögum hefur verið breytt hér á landi varðandi lágskattaríkin skiptir í sjálfu sér ekki máli þó að staðið hafi verið skil á sköttum og gjöldum í viðkomandi lágskattaríki vegna þess að við höfum notast við tilteknar viðmiðunarreglur og ef skattarnir eru undir þeim viðmiðunarreglum fellur sömuleiðis til skattskylda á Íslandi. Það er eingöngu í lágskattaríkjum sem við höfum beitt þeirri reglu. Virðulegur forseti. Verkefnið sem við blasir gagnvart skattaskjólum er, eins og ég hef hér aðeins komið inn á, ekki bara séríslenskt verkefni heldur í aðra röndina alþjóðlegt verkefni. Það verður seint á færi einnar þjóðar að finna lausn á öllum þeim áskorunum sem við blasa. Það þarf áfram að efla samvinnu og samstöðu á alþjóðavettvangi og þar mun Ísland taka áfram virkan þátt. Atburðir undanfarinna vikna og áframhaldandi umræða um skattaskjól hafa kallað á afdráttarlaus viðbrögð af hálfu íslenskra stjórnvalda og við munum áfram vinna að þessum málum af fullum krafti. Frumvarpið sem ég legg nú fyrir Alþingi er einn liður í því verkefni. Ég vænti þess að ágæt samstaða geti myndast um þau efnisatriði sem er að finna í málinu. Þetta eru um margt sambærileg efnisatriði og þingnefnd hefur nýlega tjáð sig um í framhaldi af því að hafa óskað eftir umsögnum stofnana ríkisins um efnið. Ég heyri ekki annað en að um flest þessara atriða sé ágætissamhljómur. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni. Ég sé í sjálfu sér ekki allan mun á því hvort við ljúkum máli eins og þessu í þessum mánuði eða síðar á árinu, í ágúst. Ég held að best færi á því að við mundum vanda til verka eins og hægt er, fá umsagnir og gefa þingnefndinni gott svigrúm til að fara yfir öll efnisatriði þannig að ég legg ekki á það áherslu að málinu verði flýtt svo í gegnum þingið að nefndin fái ekki hæfilegan tíma og umsagnaraðilar. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það geta verið uppi sjónarmið um einhver atriði sem hefði mátt ræða, til viðbótar við þau sem er að finna í málinu, en þá vil ég aftur vekja athygli á því að það er ýmislegt fleira sem verður áfram til skoðunar í sérstökum starfshópi þar sem okkar helstu sérfræðingar úr stofnanakerfinu sitja saman yfir þessum málum. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt varðandi ákvæðið sem lýtur að ráðgjöfum og hvernig við erum þar aðeins að skauta á mörkum þess mögulega gagnvart trúnaðarskyldu ráðgjafa. Ég tel þó að málið sé réttum megin við strikið, ef svo mætti að orði komast, og þá vísa ég sérstaklega í þá réttlætingu sem byggir á því að reynslan sýnir hversu erfitt getur reynst fyrir stjórnvöld að fá þær upplýsingar sem þörf krefur til að leggja skatta á í samræmi við lög. Þetta atriði verður að koma til sérstakrar skoðunar og við skulum ekkert fara í grafgötur með það, það kann að leiða til þess að menn hætti að leita til íslenskra ráðgjafa, menn leiti einfaldlega til ráðgjafa í öðrum löndum sem væru lausir undan lagaákvæðinu, við skulum gera okkur grein fyrir því. En þetta er a.m.k. viðleitni til að gera allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja að þær upplýsingar sem við vitum að eru til staðar verði sóttar. Í því sambandi vitum við líka að skattyfirvöld hafa við rannsókn þeirra mála sem eru á þeirra borði nú þegar m.a. sótt upplýsingar inn í fjármálakerfið. Það eru svo sem víða ýmsar heimildir. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna og get tekið undir að margt í frumvarpinu er ágætt og ætti að geta náðst ágætissamstaða um ýmis þessara efnisatriða, sem snúast helst um að gera ákveðnar úrbætur á gildandi lögum. Þarna er margt í takt við þá skýrslu sem efnahags- og viðskiptanefnd skilaði til þingsins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tvennt. Annars vegar er það sem hann nefndi áðan sem mér fannst afar áhugavert sem snerist um að reyna að meta umfang aflandsviðskipta innan þess sem við getum kallað skattaundanskot. Því hefur verið slegið fram af hálfu ríkisskattstjóra að skattaundanskot eða skattsvik nemi um 80 milljörðum á ári. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að skýra það nánar hvort ætlunin sé að vinna þá greiningu áfram og meta þá umfang aflandsviðskipta innan þess? Hitt sem mig langar að spyrja um, sem ég hefði auðvitað gjarnan viljað sjá í frumvarpinu, eru reglur um þunna eiginfjármögnun. Við hæstv. ráðherra áttum samtal um það í nóvember síðastliðnum þar sem hann upplýsti að unnið væri að slíku frumvarpi innan ráðuneytisins. Mig langar [[Forseti hringir.]]að inna hæstv. ráðherra eftir því hvar sú vinna stendur.
Virðulegi forseti. Það er til ákveðins tjóns fyrir umræðuna almennt að við höfum upplýsingar um það mat ríkisskattstjóra að umfang skattsvika á Íslandi geti legið í kringum 80 milljarða. Auðvitað er það á endanum gróf ágiskun en hún er byggð á þekkingu innan úr kerfinu. Verkefnið sem ég vísa til að við viljum setja af stað er að meta það að hve miklu marki þetta kann að stafa frá aflandssvæðum, að hve miklu leyti þau kunna að eiga hlut í þeim skattsvikum sem þarna eru undir. En ég vísaði til þess að ég tel allar líkur til þess að hér fyrr á tíð hafi verið miklu meira umfang í þessu efni en við þekkjum í dag. Ég vísa til dæmis til þess að fjármálafyrirtækin hafa nýlega gefið Fjármálaeftirlitinu svör um að þau hafi ekki veitt neina ráðgjöf af þessum toga í mörg ár. Um hitt atriðið get ég í sjálfu sér ekki annað sagt [[Forseti hringir.]]en að sérfræðingar úr ráðuneytinu, stjórnkerfinu, hafa haft reglur um þunna eiginfjármögnun til skoðunar. Það er tæknilega flókið mál sem áfram verður unnið að.
Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin. Fyrst hvað varðar þessar upplýsingar þá er ég alveg sammála hæstv. ráðherra, en það er mikilvægt að við áttum okkur á alvarleika vandans. Greining ríkisskattstjóra er upp á 80 milljarða, sem er reiknuð stærð. Það er algjörlega rétt, hún liggur fyrir. Við höfum líka séð greinar utanaðkomandi aðila, t.d. fræðimanna, sem meta jafnvel þennan vanda umfangsmeiri. Það er því mikilvægt að við reynum að fá sem mestar upplýsingar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Sér hann fram á einhverjar lagalegar hindranir? Helsti vandinn er auðvitað skortur á upplýsingum. Lagalegar hindranir eru nokkuð sem við þurfum að skoða sérstaklega til þess að starfshópurinn geti aflað þeirra upplýsinga sem afla þarf til þess að við fáum góða mynd af umfangi vandans. Er búið að greina það? Liggur fyrir að hægt verði að afla upplýsinga um hlut aflandsfélaganna í skattsvikum? Hins vegar langar mig að nefna að máli um þunna eiginfjármögnun var vísað til ríkisstjórnar 2014. Það hefur nú verið lagt fram í endurskoðaðri mynd af mér og samþingmönnum mínum úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og búið að taka tillit til þeirra athugasemda og umsagna sem þá komu fram. [[Forseti hringir.]]Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að skoða það frumvarp því að [[Forseti hringir.]]mikil þörf er á því að Ísland setji sér slíkar reglur eins og mörg önnur Evrópuríki hafa þegar gert.
Herra forseti. Varðandi þörfina fyrir lagabreytingar er mér ekki kunnugt fyrir fram um að það séu einhverjir veggir, einhverjir múrar, sem menn muni lenda á þegar þeir reyna að nálgast umfang skattsvika sem tengjast aflandsfélögum í fortíð og í nútíð. Við munum einfaldlega setja vinnuna af stað. Ég geri það vegna þess að mér finnst skipta svo miklu máli þegar við ræðum þessi mál í heildarsamhengi að við höfum eins góðar upplýsingar og mögulegt er. Ef breyta þarf einhverjum lögum eða reglum munum við taka það til skoðunar, svo sannarlega. Það er staðreynd að mjög háum fjárhæðum hefur verið fleygt inn í umræðuna, allt frá mörg hundruð milljörðum yfir í tugi milljarða á ári. Í sumum tilfellum finnst mér gefið í skyn að við verðum enn þá fram á þennan dag af tugum milljarða á ári vegna skattsvika. [[Forseti hringir.]]Ég ætla ekki að fullyrða neitt um að það sé rétt. [[Forseti hringir.]]Ég held að þessar tölur hafi oft og tíðum verið dálítið bólgnar í umræðunni en vil [[Forseti hringir.]]gjarnan leggja það til umræðunnar sem hægt er.
Forseti. Ég vil fyrst lýsa því yfir að mér finnst frábært að þetta frumvarp til laga sé komið fram. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra að því af hverju það hafi ekki komið fram fyrr, en það lítur út fyrir að þurft hafi gagnaleka og einhver stærstu mótmæli Íslandssögunnar til þess að þrýsta á að lögin tækju alla vega á sig endanlega mynd. Ég hef á tilfinningunni að málið hafi verið í undirbúningi í einhvern tíma í ráðuneytinu því maður hristir ekki svona flókin lög fram úr erminni á nokkrum vikum. Mig langaði líka að spyrja hæstv. ráðherra um það að hann segir að við ætlum að starfa með öðrum þjóðum. Mig langaði að vita hvaða þjóðir það væru helst og hvaða lönd við höfum miðað okkur við í þessari lagasetningu og hvort ráðherrann geti farið aðeins yfir það, þetta er nú mjög stuttur tími, hvort við séum að reyna að gera það besta mögulega eða hvort við séum bara að reyna [[Forseti hringir.]]að bregðast við tíðarandanum.
Virðulegi forseti. Ég lít þannig á að málið hafi komið á dagskrá með þeim leka sem við vitum af núna fyrir nokkrum vikum. En þegar málið kemst á dagskrá þá er sú staða í skattframkvæmdinni að komin er nokkur reynsla á tiltölulega nýlegar lagabreytingar og á grundvelli þeirrar reynslu, skattframkvæmdarinnar sem byggir á þeirri reynslu, var tiltölulega auðsótt að sækja inn í stjórnkerfið hugmyndir að breytingum til þess að gera betur. Við eigum mikið af hæfu fólki, miklum sérfræðingum á þessu sviði. Við erum kannski hvað öflugust í samstarfinu innan OECD. En ég vil geta þess sérstaklega að OECD hefur verið í sérstöku átaki og á mikið hrós skilið fyrir þann ótrúlega árangur sem náðst hefur í því að leiða saman þjóðir til sameiginlegs átaks í þessu. Það eru ekki mörg ár síðan ég skrifaði undir alþjóðlegan samning fyrir Íslands hönd um upplýsingaskipti í framhaldi af þeim árangri sem þar hefur náðst. Við höfum horft m.a. til Noregs og dæmið um hugtakabreytinguna sem ég nefndi um endurskoðun á CFC-ákvæðinu er í átt til frekari skýringar, í takt við það sem við þekkjum í framkvæmd í Noregi.
Forseti. Ég þakka svörin sem voru bara nokkuð skýr. Mig langar samt að spyrja: Af hverju hefur ekki verið gengið fyrr í þessar lagabreytingar? Það hefur verið vitað af þessum holum sem hafa verið misnotaðar. Af hverju hefur ekki verið gengið fyrr í þessar lagabreytingar? Síðan langaði mig að spyrja hvort hæstv. ráðherra styðji lög um breytingar þannig að hægt sé að koma í veg fyrir svona þunna eiginfjármögnun. Að lokum vil ég hrósa hæstv. ráðherra af því að maður gerir of lítið af því í þessum sal að hrósa fólki fyrir góð viðhorf. Ég held að það sé mjög gott að við gefum okkur tíma í efnahags- og viðskiptanefnd til að fara mjög ítarlega yfir frumvarpið því að hér er allt of algengt að lagasetningu sé þrýst í gegnum þingið á of miklum hraða og svo er reynt að bregðast við því með bútasaumi sem er mjög vond stjórnsýsla. Þannig að ég er ánægð að heyra að það eigi ekki að reyna að þrýsta þessu í gegn á nokkrum dögum.
Forseti. Ég get ekki annað sagt um það hvers vegna málið hafi ekki áður komið fram en það að þessi þekking hefur verið að byggjast upp og svo fáum við tilefni til að safna þessum ábendingum saman. Ábendingarnar koma frá skattrannsóknarstjóra, frá ríkisskattstjóra, við fáum ábendingar frá tollstjóra. Svo búum við auðvitað yfir þekkingu í ráðuneytinu og sækjum frekari þekkingu í alþjóðlegt samstarf. En varðandi það hvort við séum að fara bestu mögulegu leið get ég svo sem ekkert fullyrt um það. Ég vek athygli á að við erum ekki að fara þá leið að banna og gera refsivert. Við erum að veita leiðbeiningu og við erum að lágmarka ávinninginn, við erum að tryggja í skattframkvæmd að við beitum öllum úrræðum til að afhjúpa leyndina. Það er leiðin sem við erum að velja með frumvarpinu og hún hefur verið mörkuð í fyrri lagasetningu.
Herra forseti. Það er alveg stórkostleg lífsreynsla að sitja hér í salnum og fylgjast með endurfæðingu hæstv. fjármálaráðherra. Ég sá ekki betur en að hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni vöknaði um augu undir þessari ræðu enda hefði Indriði sjálfur getað samið hana, svo góð var hún. Mér datt helst í hug biblíuleg skírskotun þegar Páll frá Tarsus var á leiðinni til Damaskus og lostinn eldingu og skildi allt nýjum skilningi upp frá því, en kallað sig líka Sál. Ég velti því fyrir mér hvaða nafn hæstv. fjármálaráðherra ætlar að taka sér eftir þessa endurfæðingu. En ég segi eins og aðrir: Þetta er stórkostlega fín ræða. Við erum búin að bíða í 15 ár eftir því að formaður Sjálfstæðisflokksins flytji slíka ræðu. Ég óska honum til hamingju með það. En það þurfti nánast byltingu til þess að hann gerði það. Ein spurning að lokum. Ég efast ekkert um það þegar hæstv. ráðherra segir að hann vilji gera allt sem hann geti til að uppræta misnotkun aflandsreikninga. Af hverju ekki að stíga skrefið til fulls og banna einfaldlega Íslendingum að eiga reikninga í löndum [[Forseti hringir.]]þar sem okkar eigin stofnanir segja að þær geti ekki sannreynt upplýsingarnar? Hví ekki?
Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að ég hef í minni ráðherratíð ekki bara beitt mér fyrir því að við ættum samstarf um að þrengja að lágskattaríkjum og sérstaklega leyndinni sem þau hafa viljað viðhalda heldur hef ég í skattframkvæmdinni, þrátt fyrir allt sem sagt hefur verið í þinginu, gert slíkar breytingar á álagningu skatta að það hefur skilað meiri tekjum til ríkisins en ella hefði orðið. Það gerðum við með því að færa skattbyrðina til, frá fólki yfir á fjármálafyrirtæki, slitabú. Þetta er grundvallarspurning sem borin er hér upp. Hvort er líklegra til árangurs í þessum efnum að banna fólki að eiga viðskipti við lágskattaríki eða fara þá leið að þrengja að þeim og krefjast upplýsingaskipta? Þeirri spurningu hefur verið svarað á alþjóðavettvangi. Við höfum farið með þeirri bylgju sem OECD hefur leitt og öll helstu samstarfsríki okkar. [[Forseti hringir.]]Ég er þeirrar skoðunar að sú aðferð mundi skila meiri árangri en að banna í lögum vegna þess að það er út af fyrir sig engin trygging fyrir því að brotið verði ekki framið.
Bróðir í Kristi. Við vitum það algjörlega að Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf verið á móti lagabreytingum af þessum toga, hefur verið sá flokkur sem alltaf hefur dregið lappirnar. Flokkurinn er að kaupa sér líf og þessari ríkisstjórn líf með þessari breytingu. Það voru 22 þús. manns hér fyrir utan sem kröfðust breytinga af þessum toga. Hæstv. fjármálaráðherra missti forsætisráðherrann sinn út á þetta og hefði getað misst meira en það. En guð láti gott á vita og ég styð hæstv. fjármálaráðherra í þessari breytingu. Ég vildi bara að hún hefði komið fyrr. En ég held að hann viti ekkert um það þegar hann segir að þetta sé minna umleikis en áður. Gæti verið að markaðurinn væri bara mettaður? Hefur hæstv. ráðherra hlustað á útvarpsþátt þar sem varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hélt því fram að upplýsingarnar um þessa 600 til þúsund einstaklinga væri bara toppurinn af ísjakanum sem kom í gegnum þetta panamíska fyrirtæki? Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson [[Forseti hringir.]]heldur því fram að þeir séu miklu fleiri. Bara 5% þýðir að það eru kannski [[Forseti hringir.]]12 þús. Íslendingar sem eiga slíka reikninga, þó að ekki væri mikill gangur í að koma fleirum í þessi skjól. Ég held því fram [[Forseti hringir.]]að það sem skiptir mestu máli, herra forseti, sé að rannsaka umfangið. [[Forseti hringir.]]Það er það sem við hæstv. fjármálaráðherra eigum að bindast samtökum um að gera.
Virðulegi forseti. Við erum alveg sammála um að við verðum einfaldlega að gera það sem við getum til þess að nálgast sannleikann um það hversu umfangsmikil skattsvikin hafa verið. Það er algjört grundvallaratriði. Þess vegna hef ég komið á fót sérstökum starfshópi til þess að nálgast sannleikann um það. En hvers vegna grunar mig að umfangið sé minna í dag en áður? Við skulum ekki blanda saman ólíkum hlutum. Eitt er það að við höfum bara séð hluta myndarinnar. Það held ég að sé alveg rétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem vísað var til og við vitum það alveg að við höfum fengið upplýsingar úr einni átt. Við höfum ekki fengið upplýsingar um allt sem var á seyði, en þær upplýsingar gefa vissa vísbendingu. Ein vísbending birtist okkur í því að félögum hefur í stórum stíl verið lokað. Slitastjórnir gömlu bankanna hafa mikið verið að loka slíkum félögum, við vitum það. Við vitum það líka frá skattyfirvöldum að þau meta það sem svo að mjög hafi dregið úr þessu. Við vitum líka að á Íslandi voru það bankarnir með erlend útibú sín sem voru frumkvöðlarnir í þessu, voru [[Forseti hringir.]]ísbrjótarnir og meginráðgjafarnir og áttu allt helsta frumkvæði. [[Forseti hringir.]]Þetta eru vísbendingarnar sem ég byggi mál mitt á.
Virðulegur forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og markmiðum þess eins og þeim er lýst. Um leið sé ég mig nú knúna til þess að koma upp og árétta að allt er best í hófi. Meðalhófið þarf alltaf að vera leiðarljósið þegar menn setja íþyngjandi reglur. Hæstv. fjármálaráðherra fór ágætlega yfir það að með sumum ákvæðum í frumvarpinu væri vissulega gengið fram á ystu nöf með hliðsjón af mannréttindum og öðru. Ég tek undir það ákvæði sem hann reifaði í ræðu um skyldu lögmanna til að upplýsa um kúnna sína og jafnvel þá sem leita til þeirra. Um það segir lítið í greinargerð og þess vegna langar mig að spyrja ráðherrann hvort einhver dæmi séu um að þessari reglu sé beitt og hvort hún sé í gildi í einhverjum öðrum löndum. Þá vísa ég [[Forseti hringir.]]sérstaklega til ákvæða er varða lögmenn.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki á reiðum höndum svar við þeirri spurningu hvort við höfum fordæmi fyrir þessu ákvæði annars staðar frá. Hér er reynt að nálgast viðfangsefnið án þess að ganga svo langt að banna ráðgjöf. Því hefur verið hent inn í umræðuna að við ættum jafnvel að gera ráðgjöf um þessi atriði refsiverða. Það hugnast mér ekki heldur er lögð á sú kvöð að upplýsa skattyfirvöld um þetta. Réttlætingin getur í sjálfu sér eingöngu verið sú að það liggur fyrir að þeir sem njóta þjónustu lágskattaríkja geta undir vissum kringumstæðum komist þar í skjól og verið í skjóli leyndar. Það er í raun og veru réttlætingin. Hana verður að vega á móti öðrum réttindum fólks til þess að geta yfir höfuð leitað sér ráðgjafar, [[Forseti hringir.]]réttinum til þess að veita ráðgjöf og trúnaðarskyldu. Síðan má svo sem alveg vega þetta í aðeins stærra samhengi hlutanna.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það er þannig í núgildandi lögum að lögmönnum og endurskoðendum er skylt að halda skrá yfir þá sem leita ráðgjafar vegna erlendra eigna. Þetta er ákvæði sem var sett inn 2009 og er ég ekki viss um að það standist alveg alla skoðun. En allt að einu hefur ekki verið gerð athugasemd við ákvæðið frá því að það var sett inn. Hér er hins vegar gengið miklu lengra með því að sérfræðingarnir þurfa óumbeðnir að láta skattyfirvöldum þessa skrá í té og þess utan þurfa þeir og er lagt á þá að fylgjast með eigum kúnna sinna erlendis, í þeim ríkjum sem tilgreind eru lágskattaríki, sem er ákveðið skilgreiningaratriði þannig að þeir þurfa að hafa skilgreiningar á reiðum höndum. Þetta tel ég að hv. efnahags- og viðskiptanefnd [[Gripið fram í.]]þurfi að skoða sérstaklega ásamt öðrum ákvæðum hérna, t.d. um fyrningarfrest sem á að lengja núna í tíu ár, einkum og sér í lagi í ljósi þess að [[Forseti hringir.]]bókhaldsgögn eru almennt ekki geymd nema í sjö ár. Þetta þarf allt að haldast í hendur og menn þurfa auðvitað að hafa í huga [[Forseti hringir.]]þær aðstæður þegar til að mynda fjármálafyrirtæki rúllar á hausinn að ekki er hægt að afla upplýsinga tíu ár aftur í tímann.
Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki heldur verið að snúa sönnunarbyrðinni við. Það gæti þá reynst erfitt fyrir skattyfirvöld að sækja gögnin eða upplýsingarnar. En skráin skal haldin samkvæmt gildandi lögum. Svo er því bætt við að menn skuli láta yfirvöldum í té upplýsingar um starfsemi og eignir sem þeim má vera kunnugt um. Því til viðbótar er síðan skyldan til þess að láta upplýsingar af hendi óumbeðið. Ég skal fyrstur manna, og ég gerði það reyndar í umræðunni, gangast við því að hér er býsna langt gengið. Þess vegna finnst mér skipta máli að nefndin fái góðan tíma til að velta fyrir sér þeirri útfærslu sem er lögð til. Við þurfum þegar upp er staðið annars vegar að velta fyrir okkur hversu langt er hægt að ganga að lögum en ekki síður hversu langt við viljum ganga í þeim tilgangi að ná árangri á þessu sviði.
Virðulegi forseti. Ég vil fagna því frumvarpi sem hér er lagt fram. Ég tel það mjög mikilvægt á margan hátt. Það er gleðilegt að sjá ríkisstjórnina reka af sér slyðruorð í atriðum er varða það að færa skattyfirvöldum fullnægjandi úrræði til að takast á við, eins og kostur er, eignir í aflandsfélögum en líka aðra þætti. Ég nefni þar sérstaklega þau ákvæði sem gera ráð fyrir að auka aðgengi að upplýsingum um eignastöðu gjaldenda. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að margsinnis hefur verið bent á að heimildir skattyfirvalda að þessu leyti séu miklu lakari hér á landi en í grannlöndunum. Það er satt að segja alveg með ólíkindum að ekki hafi verið fyrr brugðist við í því efni. En það er fagnaðarefni að það sé gert nú. Það er ánægjulegt að sjá að fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skuli treysta sér í þær breytingar sem eru lagðar til. Ég vil þó vekja máls á fáeinum þáttum sem ég tel athugunarverða fyrir nefndina í vinnu hennar. Í fyrsta lagi það sem hæstv. fjármálaráðherra rakti áðan er varðar upplýsingaskyldu fjármálastofnana, lögmanna og annarra ráðgjafa. Það er vissulega hægt að leiða að því líkur að þetta geti haft áhrif að því leyti að þeir íslenskir aðilar sem vilja koma eignum í skjól leiti ráðgjafar annars staðar en hér á landi. En ég held að það sé samt sem áður ófært annað en að stíga þetta skref vegna þess að það eru allar líkur á því að reglur verði líka hertar í grannlöndum okkar á næstu árum. Vatnið finnur sér alltaf leið, en ég held að það verði erfiðara og erfiðara og mikilvægt fyrir okkur að ganga á undan með góðu fordæmi. Það er líka athugunarefni í mínum huga, sem ég mundi vilja velta upp og biðja nefndina að athuga, sú lenging sem er á heimildum til endurákvörðunar og til álagningar sekta úr sex árum í tíu ár vegna fjármuna sem geymdir eru í lágskattaríkjum. Nú sjáum við fréttir sem benda til þess að hér hafi um áratugaskeið þeir sem stóðu í milliríkjaviðskiptum verið í aðstöðu til að safna upp eignum erlendis og gert það. Þær eignir liggja þar enn þá óskattaðar. Ég velti fyrir mér: Af hverju á að setja mörkin við tíu ár ef um er að ræða einbeittan brotavilja til að halda eignum undan íslenskri skattalögsögu, jafnvel á fyrri tíð líka í blóra við lög um gjaldeyrismál? Ég velti því upp hvers vegna fyrningartíminn er tíu ár ef brotaviljinn er ljós. Af hverju er hann ekki lengri og heimildir til endurákvörðunar lengri? Hvers vegna eiga menn að komast í stikk ef þeim tekst að halda þessu leyndu í tíu ár? Í annan stað vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra sérstaklega og óska eftir því að hann í lok umræðunnar víki að því hvort þær breytingar sem nú eru gerðar á að auka aðgengi að upplýsingum um eignastöðu gjaldenda séu það umfangsmiklar að þær geri aðstöðuna hér núna sambærilega við það sem hún er í grannlöndunum. Er raunverulega brugðist við öllum athugasemdunum sem er rakið í greinargerð með frumvarpinu að hafi verið að finna í skýrslu Ríkisendurskoðunar um innheimtu opinberra gjalda frá árinu 2011 og tilmælum til Ríkisendurskoðunar, til fjármála- og efnahagsráðuneytis, sem hafa verið ítrekuð 2014? Er núna brugðist við því að öllu leyti? Er verið að koma því í það horf að það sé sambærilegt við þær heimildir sem við höfum í grannlöndunum? Ég ætla ekki að lengja umræðuna að óþörfu en lýsi ánægju með frumvarpið að öðru leyti. Ég tel hins vegar rétt að nefndin gefi sér tíma til að fara yfir það í nefndarvinnu í sumar þannig að hægt verði að vinna það til loka í ágústmánuði.
Frú forseti. Ég vil segja það í upphafi, sem kom fram í andsvari hjá mér áðan, að það er ánægjulegt að hæstv. ráðherra leggi fram þetta frumvarp þótt ég geti líka tekið undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég hefði viljað sjá gengið lengra og segi líka guð láti gott á vita í þessum málum. Fyrst og fremst er hér um að ræða breytingar til að skýra og skerpa núgildandi ákvæði laga, bæði í ljósi fenginnar reynslu en líka eru lagðar til breytingar sem komu fram frá þeim aðilum sem fyrst og fremst starfa við þessi mál, til að mynda á fundum hv. efnahags- og viðskiptanefndar, um það hvað mætti betur fara. Það er þó fjarri því að allar þær ábendingar sem koma fram í þeirri skýrslu, sem eru auðvitað fyrst og fremst yfirlit yfir þær ábendingar sem komu fram, séu teknar til greina. Ég lít svo á að hér sé um ágætis fyrstu skref að ræða og tek svo undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað að það er mikilvægt að fara vel yfir málið í nefndinni. Hér er t.d. lögð til, eins og hæstv. ráðherra fór yfir, frekari útfærsla á CFC-ákvæðunum sem voru lögfest á síðasta kjörtímabili, út frá fenginni reynslu. Það eru líka lagðar til breytingar á heimildum til endurákvörðunar skatta og fyrninga skattalagabrota og málsmeðferðaratriði, sem er allt í takt við það sem kom fram hjá þeim aðilum skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra og fleiri aðila sem komu á fund efnahags- og viðskiptanefndar. Ég nefndi áðan sérstaklega það sem ekki er fjallað um í frumvarpinu. Ég vil nefna að í skýrslu efnahags- og viðskiptanefndar eru reifuð ýmis atriði sem ástæða er til að skoða. Þar ber fyrst að nefna þunna eiginfjármögnun. Það er mér hugleikið af því við erum búin að vera með það til umræðu í þinginu í talsvert mörg ár. Lagt var fram frumvarp þingveturinn 2013–2014 sem beinlínis fór til umsagnar í efnahags- og viðskiptanefnd og niðurstaða nefndarinnar var að vísa því máli til ríkisstjórnarinnar. Ég verð að segja að það hefur valdið mér vonbrigðum hvað sú málsmeðferðartillaga sem var samþykkt vorið 2014 hefur í raun og veru lítið að segja og það vekur upp spurningar. Þegar þingið hefur lagt með þessum hætti þverpólitíska áherslu og nær samstöðu um að leggja eigi áherslu á mál finnst mér slæmt að það skuli ekki ganga hraðar. Hæstv. ráðherra hefur farið yfir það í ræðu að máli skiptir að fylgja því sem er að gerast í almennri aðgerðaáætlun OECD sem hann nefndi áðan, BEPS-áætluninni, en það breytir því ekki að önnur ríki innan Evrópu og innan OECD hafa verið að lögfesta slíkar reglur. Um hvað snýst þetta? Þetta snýst um ákveðna tegund skattsniðgöngu sem lýtur að stórfyrirtækjum. Við þekkjum óteljandi dæmi um það á alþjóðavísu. Um það hefur verið fjallað í íslenskum fjölmiðlum þar sem stórfyrirtæki hafa orðið uppvís að því að flytja inn risahagnað, skattlaust, frá ríkjum til lágskattasvæða. Þeir gjörningar hafa verið varðir með því að þeir séu löglegir og stjórnendur hafi þær skyldur einar að hámarka hagnað eigenda. Það hafa komið upp slík mál í tengslum við fyrirtækjakeðjur á borð við Google, Apple og Starbucks og þetta hefur verið rætt í tengslum við alþjóðleg fyrirtæki sem starfa á landinu og hefur verið fjallað um til að mynda álfyrirtæki. Mér finnst full ástæða til að við tökum á því máli. Ég nefni það aftur sem ég nefndi í mjög stuttu máli áðan að ég hef lagt fram þetta frumvarp að nýju, endurskoðað út frá umsögnum sem bárust til efnahags- og viðskiptanefndar á sínum tíma, þannig að búið er að breyta algjörlega uppsetningu málsins til þess að taka tillit til þeirra umsagna. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra nefnir að eðlilegt sé að hv. efnahags- og viðskiptanefnd gefi sér tíma til að fara yfir það frumvarp sem hann leggur fram, og ég get tekið undir það, held ég að full ástæða sé til þess að við fáum að mæla fyrir þessu frumvarpi líka áður en þing er úti, svo að að nefndin geti tekið það til skoðunar samhliða þessu máli. Ég fagna því að búið er að vinna verulega í málinu út frá umsögnum. Lýst hefur verið yfir eindregnum vilja þingsins til að taka á málinu og ef við fáum að mæla fyrir slíku frumvarpi verður áhugavert að fá sýn fjármálaráðuneytisins á það, hvort ráðuneytið telji að það sé komið í það horf að hægt sé að lögfesta slíkar reglur. Það er að sjálfsögðu margt annað sem þarf að skoða. Auðvitað er rétt að þetta er alþjóðlegt viðfangsefni. Þetta er ekki þannig að hægt sé að bjarga öllu í þessum málum með því að gera lagabreytingar á Íslandi. Ég held að við þingmenn í þessum sal séum öll eða flest sammála um að mikilvægt sé að eiga alþjóðlegt samstarf. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra að það er mikilvægt. Upplýsingasamningarnir eru mikilvægir. Gagnsæið er mikilvægt. En eigi að síður er að mínu viti hægt að skoða fleiri atriði en nefnd eru í frumvarpinu. Ég nefni til að mynda hvort ástæða sé til að fara yfir frumvarp sem nú liggur inni í efnahags- og viðskiptanefnd um ársreikninga, hvort þar sé hugsanlega ástæða til að gera ákveðnar breytingar í takt við þann anda sem er í þessu frumvarpi og lýtur að því hvaða kröfur við gerum til frágangs slíkra reikninga. Það er líka mikilvægt, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að hér er í raun og veru lögð sú krafa á ráðgjafa að þeir skili upplýsingum sjálfkrafa. Það eru ekki lögð til refsiákvæði. Ég skil alveg að það er eitthvað sem er eðlilegt að ræða og meta, hvaða afleiðingar slíkt gæti haft. Ég velti fyrir mér hertum viðurlögum t.d. við því að skila ekki tilskildum gögnum, sem var eitt af því sem var rætt fyrir nefndinni og í raun eru rýmkaðar heimildir til álagningar og áætlunar tekna, hvort ástæða sé til að skoða viðurlögin sérstaklega. Hafandi sagt þetta vil ég aðeins ræða upplýsingarnar. Ég nefndi það í ágætum umræðum um daginn um framtíðarsýn fyrir skattkerfið, sem voru áhugaverðar að mörgu leyti, að æ fleiri benda á í hinni alþjóðlegu umræðu um skattamál að skattkerfin hafi margvíslegan tilgang. Þau hafa þann tilgang að afla tekna fyrir samfélög á hverjum tíma. Þau hafa þann tilgang að mati margra, og fólk er ekki alveg sammála um það, að jafna tekjur, jafna kjör og til þess erum við oft með þrepaskipt skattkerfi, til þess erum við með skatta sem eiga að snúast um að jafna kjör, eins og virðisaukaskatt á matvæli annars vegar og aðrar neysluvörur hins vegar. Það er ákveðin jöfnunarhugsun í því og svo getum við deilt um hvernig nákvæmlega við náum því takmarki og hversu langt við ætlum að ganga í því. Þriðja markmiðið, sem er orðið æ meira áberandi í alþjóðlegri umræðu um skattamál, t.d. á vegum OECD, er að skattkerfið verði líka að tryggja ákveðið gagnsæi. Við erum með þessar tillögur og mér finnst við þurfa við að velta því fyrir okkur hvort við teljum nægilega langt gengið í því að ná því markmiði. Getum við gert betur? Ég nefni þau mál sem ég talaði um áðan um t.d. þunnu eiginfjármögnunina. Ég nefni líka kröfur um ársreikninga. Ég nefni einnig þær kröfur sem hafa verið uppi um svokallaða endanlega eigendur í hluthafaskrá. Þetta hefur verið rætt í þinginu, hvar það ætti heima í lögum og hversu langt við getum gengið hér á landi í slíkum kröfum á eignarhaldi. Það hefur verið bent á að það sé flókið af því að hægt sé að fara í kringum það ef þetta eru ekki alþjóðlegar reglur sem ganga jafnt yfir. En mér finnst þetta vera eitthvað sem við eigum að skoða mjög nákvæmlega, ef við viljum að hlutverk skattkerfisins sé líka gagnsæi. Það hefur verið bent á að í því kerfi sem við höfum byggt upp á undanförnum árum og áratugum höfum við í raun ekki mikil gögn um það hvernig auðurinn dreifist á milli fólks, en fræðingar, hagfræðingar, sinna því æ meira, horfa á hvernig auðæfi heimsins skiptast á milli manna. Misskiptingin er orðin raunverulegt rannsóknarefni fræðimanna í háskólum um allan heim. Þá er dálítið áhugavert að sjá hversu erfitt er að afla slíkra gagna. Thomas Piketty, franski hagfræðingurinn, hefur beinlínis orðað það svo að bankaleyndin og hinar miklu reglur um bankaleynd, sem sérstaklega eru tengdar við lágskattasvæði og aflandsfélög, séu aðeins önnur leið til að gefa vissum einstaklingum möguleikann á að velja sér skattprósentu. Að sjálfsögðu geta þeir einstaklingar og fyrirtæki skilað sköttum sínum og gjöldum ef þeir kjósa svo, en leyndin skilar því að þeir hafa um það val. Það er þetta ógagnsæi og leynd sem við verðum að vinna gegn í alþjóðlegu samstarfi okkar, en líka hér heima. Ég mun fara yfir þetta frumvarp með opnum huga með það að markmiði að við séum að ganga lengra í gagnsæinu. Ég tel mikilvægt að nefndin noti þá vinnu sem fram undan er til þess að skoða hvað fleira sé hægt að gera. Ég legg áherslu á að við gerum eitthvað í þunnri eiginfjármögnun þar sem vilji þingsins hefur legið fyrir frá vori 2014. Við erum með ágæta tillögu sem við ættum væntanlega að geta nýtt sumarið í fara yfir og fá samstarf við ráðuneytið um, þannig að við nýtum þann vilja sem hér er til að gera jákvæðar breytingar í átt til gagnsæis og ljúkum þessu máli í haust. Vonandi verður gengið lengra en lagt er til af hálfu hæstv. ráðherra. Ég vonast til þess að hv. nefndarmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem stóðu að þeirri skýrslu sem við skiluðum til þingsins um daginn, séu mér sammála um að við setjum þetta mál í forgang og vinnum vel að því þannig að því verði lokið í haust.
Frú forseti. Það er töluvert viðkvæði í umræðum um þessi mál að við björgum ekki heiminum með því að breyta lögum hér heima. Það viðhorf kom mjög sterklega fram hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan. En það skiptir mjög miklu máli að við sýnum vilja og ákveðið fordæmi. Menn byrja á því að reyta illgresið úr garðinum sínum heima til þess að geta bent öðrum á og sagt: Svona er hægt að gera hlutina. Þess vegna skiptir máli að við göngum langt. Ég ætla rétt að vona að við göngum lengra en þetta frumvarp gerir þó að það sé að mörgu leyti ágætt. Þegar hæstv. fjármálaráðherra hefur lent í umræðu sem á köflum hefur verið hörð um þessi mál, hefur hann alltaf sagt: Íslendingar hafa gengið langt og lengra en aðrir. Þá hefur hann bent á tvennt: Í fyrsta lagi tvísköttunarsamninga og í öðru lagi CFC-reglurnar. Ef ég man rétt þá eru þessir tvísköttunarsamningar næstum því 50 talsins og við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerðum flesta af þeim á síðasta kjörtímabili. Það var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem loksins tosaði í gegn lögin um sérreglurnar, sem hann og fleiri þingmenn höfðu þá í næstum 15 ár reynt að draga í gegnum ýmsar aðrar ríkisstjórnir. Reynslan sýnir hins vegar að það er mjög tafsamt að beita tvísköttunarsamningunum. Það virkar en það tekur langan tíma. Við vitum líka að reynslan sýndi að sérreglurnar gengu ekki nógu langt. Það er efablandið hvort þær breytingar sem nú er verið að gera gangi nógu langt. Þess vegna er ég áfram um að við stígum skrefinu lengra og bönnum einfaldlega Íslendingum að eiga reikninga í skattumdæmum þar sem íslenskar skatteftirlitsstofnanir segja að ekki sé hægt að sannreyna upplýsingar. Menn voru hér árum saman lamdir í hausinn með þeim fullyrðingum að það mætti ekki út af EES. Herra trúr! Hvað hefur gerst núna á allra síðustu vikum? Þá hefur ESA stigið fram og sagt: [[Forseti hringir.]]Þetta er í lagi. Fyrst að það liggur fyrir þá spyr ég hv. þingmann: Er ekki mikilvægt að við tökum það skref og breytum frumvarpinu í þá veru?
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Eins og ég held að komið hafi skýrt fram í ræðu minni tel ég þetta frumvarp vera ágætisbyrjun. En ég tel að það megi ganga mun lengra. Ég tel að efnahags- og viðskiptanefnd eigi að gera það og fara yfir þetta frumvarp sem byggir á tillögum. Það sést á því að það byggir á tillögum þeirra stofnanna sem sjá um stofnframkvæmd. Það er gott að verið er að hlusta á þær. Það hefur líka komið alveg klárt fram hjá þeim á fundum nefndarinnar að þessar stofnanir bentu á að þetta væru ekki nýjar upplýsingar, þau hafi bent á þetta um talsvert skeið. Þar voru einmitt nefndar þær reglur sem innleiddar voru, CFC-reglurnar, og að þær hefðu verið mikið framfaraskref. Auðvitað voru gerðir upplýsingaskiptasamningar sem ég held nú að hafi verið a.m.k. ríflega 30 á síðasta kjörtímabili. Sá hv. þingmaður sem næstur er á mælendaskrá gæti kannski rifjað það betur upp. Að ganga lengra? Jú. Ég gerði sérstaklega að umtalsefni þunna eiginfjármögnun. Við höfum hins vegar líka rætt, og það er hárrétt, að verið er að ganga miklu lengra núna innan Evrópusambandsins, innan OECD, en við höfum séð áður. Ég nefni þær reglur sem núna eru til umræðu í Bretlandi sem lúta að upplýsingum um skattskylda starfsemi milli landa og miða sérstaklega að þeim lágskattasvæðum sem kallast Jersey og Guernsey, þær eyjar hafa verið mest áberandi í bresku umræðunni þar sem verið er að stíga miklu róttækari skref en við höfum áður séð í þessum efnum. Það er í kjölfar leiðtogafundar gegn spillingu sem var haldinn á dögunum þar sem 300 hagfræðingar sendu þjóðarleiðtogum áskorun þar sem hvatt var til þess að aflandsfélög í skattaskjólum yrðu bara bönnuð af því að það væri ekkert heilbrigt við slík félög eða fyrirtæki. Þau væru fyrst og fremst til þess fallin að skekkja heilbrigt viðskiptaumhverfi. Þau hefðu ekki nokkurn einasta efnahagslegan hvata, hvorki fyrir þróuð ríki né þróunarlönd. Varðandi spurningu hv. þingmanns vil ég hlusta á það þegar jafn ólíkir fræðimenn úr jafn ólíkum áttum koma og hvetja ríki heimsins einfaldlega til þess að banna aflandsfélög. Ég held að það sé [[Forseti hringir.]]nokkuð sem við eigum að bregðast við, að sjálfsögðu.
Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að bíða eftir einhverjum erlendum fræðimönnum í þeim efnum. Hún ætti bara að leggja við hlustir þegar ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tjáum okkur um þessi efni. Við höfum haft mjög skýrar skoðanir á þessu. En staðreyndin er auðvitað sú að fyrir okkur sem höfum lengi tekið þátt í þessari umræðu, að þeir hlutir sem við erum að tala um núna og liggja hér á borðinu eins og sjálfsagðir hlutir, voru næstum því tabú í þessum þingsölum fyrir svona 15 árum eiginlega hvarvetna. Það þótti alveg með eindæmum hallærislegt þegar stjórnmálamenn frá Íslandi eða annars staðar reifuðu þessi mál erlendis. Þessum málum hefur fleygt fram innan OECD, ég mundi segja síðasta einn og hálfa áratuginn. Sérstaklega á seinni árum. Og muni ég rétt var það nú ekki fyrr en Bandaríkjamenn fóru að sveifla flaggi í þessum efnum sem menn lögðu virkilega við hlustir. En það mega íslensk stjórnvöld eiga síðustu árin, líka þessi ríkisstjórn, að menn hafa einfaldlega synt með þessum straumi en ekki gegn honum, sem íslenskar ríkisstjórnir gerðu þó stundum. Þeim fannst þetta ekkert sérlega sniðugt. Ég held því að við séum komin á gott spor í þessum efnum. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er gott svo langt sem það nær. Í sumum efnum, eins og t.d. varðandi þetta efni, þá gengur það ekki nógu langt. Ég er þeirrar skoðunar að eftir yfirlýsingu ESA á dögunum sé búið að hrinda burt einu röksemdinni gegn því að taka upp svona bann. Ég sé ekkert að því að banna mönnum að eiga viðskipti þar sem vitað er að boðið er upp á aðstoð við lögbrot af þessu tagi. Við höfum nýlega séð eitt tiltekið dæmi um það hvernig menn höfðu bersýnilega skotið til hliðar umboðslaunum áratugum saman og geymt í skattaskjólum og aldrei borgað eina krónu af því. Eitt tilvik. Ja, hvað ætli þau séu mörg? Vísa ég nú enn og aftur til orða varaformanns fjárlaganefndar sem heldur því fram að sett hafi verið á stofn 12 þúsund slík félög. [[Forseti hringir.]]Ætli inni í 80 milljörðunum hæstv. fjármálaráðherra sé búið að reikna umboðslaunin öll sem búið er að stela frá skatti áratugum saman? Ég hugsa ekki.
Frú forseti. Áður en ég fer að vitna í einhverja erlenda fræðimenn skal ég líka hafa í huga að vitna reglulega í ræður hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, [[Heyr, heyr.]]enda er ávallt til bóta í þessum þingsal að rifja þær upp með reglulegu millibili. En það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir. Ég var ekki hér fyrir fimmtán árum. En umræðan hefur þróast mjög hratt. Ástæða þess að ég leyfi mér að nefna fræðingana er að umræðan hefur líka þróast mjög hratt innan fræðanna. Sú þróun hefur kannski fyrst og fremst komið frá Evrópu, evrópska háskólasamfélaginu, sem er í raun að gerbreytast á þessu fræðasviði. Mér finnst það áhugavert. Mér finnst það sýna að sjálf misskiptingin er orðin rannsóknarefni hagfræðinganna. Þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvaða markmiðum fjármálakerfið þjónar sem við höfum byggt upp. Er það til að auka misskiptinguna eða ekki? Tvímælalaust er það svo að þegar við gefum fólki val um eigin skattprósentu, þ.e. þeim sem hafa til þess efni, erum við væntanlega um leið að ýta undir misskiptinguna. Það er markmið sem við hljótum að vilja vinna gegn ef við tökum undir tekjujöfnunarhlutverkið. Og þar með hljótum við að vilja gera skattkerfið gagnsærra. Hvað varðar síðan aflandsfélögin sjálf eru þau líka í raun orðin meiri meginstraumsumræða, óháð þeirri umræðu sem hér var fyrir fimmtán árum. Því eigum við að fagna. Við sjáum ríkisstjórnir, hvort sem er til hægri eða vinstri, taka þennan kyndil upp og við sjáum gerbreytta umræðu frá öllu litrófi stjórnmálanna. Ég ætla að leyfa mér að fagna þessu frumvarpi. En ég vil sjá gengið lengra. Ég vil að efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir frumvarpið með það að markmiði að ganga lengra í aðgerðum til að tryggja gagnsæi og til að tryggja eðlilega skattheimtu. Ég tek líka fram að það er mikilvægt út frá spurningum hv. þingmanns að við fáum fleiri gögn. Ég vonast líka til þess að sú úttekt sem [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra boðaði liggi hér fyrir helst snemma í ágúst svo hægt verði að nýta hana til frekari úrvinnslu á þessu máli.
Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það var að mörgu leyti sögulegt og ánægjulegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra flytja hér framsögu fyrir frumvarpi af þessu tagi. Hann fær auðvitað prik fyrir viðleitnina. Mér fannst að vísu svipurinn á hæstv. ráðherra meðan hann flutti framsöguna ekki vera þannig að hann væri að flytja sérstakan gleðiboðskap af sinni hálfu. Og auðvitað er þetta ekki gleðilegt efni. [[Gripið fram í.]]Á köflum kom mér í hug hið fornkveðna: „Mjög erumk tregt tungu að hræra.“ Hæstv. fjármálaráðherra varð svolítið stirt um mál þegar hann var að tala fyrir röksemdunum fyrir því að fara í þessar aðgerðir. En batnandi mönnum er best að lifa og það er alveg hárrétt að borið saman við frammistöðu íslenskra stjórnvalda á árunum kringum aldamótin og eftir það er ánægjuleg breyting að hæstv. ráðherra er að leggja fram frumvarp um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum o.fl. Viðleitni þessa frumvarps beinist í sjálfu sér fyrst og fremst að því að reisa skorður við skattsvikum gegnum þennan farveg. Að sjálfsögðu er það góðra gjalda vert en í aðalatriðum er sú nálgun hér á ferð og hún dregur skammt gagnvart hinum þætti þessa máls sem er að stoppa í göt sem opin eru fyrir skattsniðgöngu, þ.e. hér ber að aðgreina þessi hugtök. Það er auðvitað alger samstaða um það og enginn talar lengur gegn því að beita eigi fyllstu hörku og festu gagnvart því að menn greiði skatta í samræmi við lög og reglur og svíkist ekki undan því. Við þurfum samt líka að hafa augun á götum í kerfinu og möguleikum óprúttinna aðila, sem vilja komast undan því að leggja sitt af mörkum, til skattsniðgöngu. Vandi umræðunnar hefur á köflum verið sá að menn hafa viljað draga skýr skil á milli þess sem er lögbrot og alls hins. Hæstv. fjármálaráðherra hefur svolítið verið í þeim hópi. En við verðum líka að taka það til gagngerrar skoðunar hvernig við viljum hafa skattumhverfið og lögin, viðurlög og tæki og tól, til að koma í veg fyrir að áfram séu opnir farvegir fyrir það að koma tekjum, eignum og arði úr landi og komast þannig með sniðgöngu undan íslenskum skattgreiðslum. Þá er ekki víst að bara hert framkvæmd óbreyttra eða tiltölulega óbreyttra reglna dugi. Þá verðum við stjórnmálamennirnir að fara yfir lögin út frá þessum pólitíska vinkli vegna þess að skattframkvæmdin, ríkisskattstjóri og skattrannsóknarstjóri, er auðvitað bundin af gildandi lögum og getur lítið við því gert jafnvel þó að hún sjái að á þeim eru göt og að fjármunir komist undan sköttum í þeim efnum. Verkefnið hlýtur að vera að koma almennt í veg fyrir skattsniðgöngu, ekki bara skattalagabrot sem þarf ekki að ræða heldur skattsniðgöngu, þannig að til skattlagningar á Íslandi komi allar þær tekjur og eignir sem við með réttu ættum að fá skatta af. Þá erum við komin inn á hið gráa svið skattsniðgöngunnar. Það þýðir ekki annað en að taka það líka rækilega til skoðunar. Jú, það eru úrbætur í þessu máli sem eru að sjálfsögðu góðra gjalda verðar, eins og að lengja bæði heimildir til eftiráálagningar í tíu ár og að fyrning saka lengist líka í tíu ár. Það er góðra gjalda vert. Það er sömuleiðis ágætt að hér á að styrkja áfram og enn betur umgjörðina utan um CFC-reglurnar sem eru tiltölulega beitt tæki í þessum efnum og settar voru í tíð fyrri ríkisstjórnar eftir langt tómarúm þar sem ekkert hafði í raun og veru verið gert á Íslandi og við drógumst hratt aftur úr nálægum löndum hvað það varðar að beita skattlagningarvaldi okkar og löggjafarvaldi til að sporna við þeim ósóma sem flóttinn á aflandssvæðin er. Ég er sem sagt að segja að það þurfi meira til að mínu mati. Það þarf bæði að taka í sumum tilvikum að mínum dómi fastar á því sem hér er undir í frumvarpinu en það verður líka að ræða hvort áfram séu göt. Eru áfram farvegir þar sem fjármunir, hagnaður og eignir komast undan skattlagningu „með löglegum hætti“ á gráu svæði skattsniðgöngunnar? Það er líka viðfangsefnið. Á því finnst mér of lítið tekið hér. Hvers vegna hefur þetta fyrirkomulag, þessi viðbjóður liggur mér við að segja, viðgengist og grasserað alveg sérstaklega núna síðustu 15–30 árin í vestrænum heimi, og ekki bara þar heldur um allan heim, jafn óþolandi og raun ber vitni? Þá á ég við málið í heild, ekki bara spurningu um hvað sé löglegt eða ólöglegt, löglegt en siðlaust. Í fyrsta lagi hefur það dregist mjög skýrt upp fyrir okkur Íslendingum að að þessu leyti eru tvær þjóðir í landinu. Það verður svo á Íslandi og annars staðar að það verður aðeins á færi hinna sterkefnuðu og þeirra sem hafa lögfræðinga á bak við sig og geta leitað sér ráðgjafar hjá bönkum og eru með stórar fjárhæðir undir að nýta sér svona úrræði. Það eru forréttindaklíkur í hverju landi fyrir sig sem komast undan því að bera sinn eðlilega hluta af byrðunum í gegnum farveg af þessu tagi. Það eru ekki Jón og Gunna. Það eru tvær þjóðir. Í öðru lagi er þetta afsiðandi. Það er u.þ.b. eins afsiðandi og nokkuð getur verið að einhver hluti þeirra sem bestar aðstæður hefðu til að leggja sitt af mörkum komist svona undan því. Ætli það sé ekki þannig að ýmsir þeir sem hafa nýtt sér þetta á undanförnum árum eða jafnvel áratugum, með því að fela t.d. umboðslaun og hluta af greiðslum vegna útfluttrar vöru eða þjónustu, skila því aldrei heim til Íslands heldur geymi það á reikningum úti, hafi svo ætlað sér að eldast á Íslandi, frú forseti, nota heilbrigðisþjónustu á Íslandi á efri árum? Ætli þeir hafi ekki haft börnin sín hérna í skóla og notið allrar almennrar þjónustu í landinu? Þeir vildu bara ekki borga fyrir það, ekki alveg, ekki nema örlítið, voru kannski með vinnukonuútsvar, töldu fram vinnukonulaun um árabil og földu hagnaðinn erlendis. Í þriðja lagi á land eins og Ísland, sem vonandi er áfram sæmileg samstaða um að eigi að vera norrænt velferðarsamfélag, að líta á þetta sem alveg sérstaka ógn við hugmyndafræði og grundvöll þess þjóðfélagsskipulags sem við viljum hafa hér, að við leggjum sameiginlega af mörkum til að geta haft öfluga, opinbera þjónustu, gott sameiginlega fjármagnað heilbrigðiskerfi, menntakerfi, almannatryggingar, sjúkratryggingar og þar fram eftir götunum. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir land með okkar þjóðskipulag, þar sem við vonandi viljum vera og tilheyra áfram hinni norrænu fjölskyldu velferðarsamfélaga, að líta á þetta sem alveg sérstaka ógn. Í fjórða lagi er misskiptingin. Þetta er, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom réttilega og vel inn á, einmitt einn af meginfarvegum þess að búa til misskiptinguna í löndunum. Ofan á auðinn hleðst meiri auður og ef ekki er einu sinni náð af honum eðlilegum skatttekjum vex hann enn hraðar og það dregur enn hraðar í sundur. Það er það sem hefur gerst í hinum vestræna heimi þar sem 1% á meira en 99% og 10% á Íslandi eiga tvo þriðju eignanna eða hvað það nú er. Þannig er staðan, hún hefur versnað hratt. Það dregur í sundur aftur núna, það er alveg á hreinu. Að lokum er þetta svo samofið mörgum viðbjóðslegustu hlutunum sem við stöndum frammi fyrir í samfélögum nútímans að það hálfa væri nóg. Lágskattasvæðin og leyndin þar eru skjólið fyrir hagnaðinn af skipulagðri glæpastarfsemi. Þetta er farvegurinn fyrir peningaþvættið. Þetta er farvegurinn þar sem þróunarlöndin eru blóðmjólkuð af spilltum yfirvöldum. Auður Afríku flæðir í stórum stíl út úr Afríku í gegnum spillta ráðamenn þar inn í lágskattasvæði. Þetta vita allir. Þó að okkur finnist þetta blóðugt hér og renni blóðið til skyldunnar, verandi mögulega heimsmeistarar í þessari íþrótt, erum við samt sem áður og þrátt fyrir þetta sæmilega efnuð þjóð. Það er ekki þannig að almenningur svelti hér á götum heilu hungri í stórum stíl eða fái ekki heilbrigðisþjónustu eða eigi ekki aðgang að drykkjarvatni eins og er á sumum bágstöddustu svæðum heimsins. Þar er staðan iðulega sú að því litla af þjóðarauði sem þó er til skiptanna er safnað á örfáar hendur spilltra yfirvalda, ráðamanna sem fara með það beint í skattaskjól. Blóðugust er þessi saga kannski þegar hún er skoðuð og lesin með gleraugum þróunarríkjanna. Mér finnst frammistaða hæstv. fjármálaráðherra - hann les þetta bara í þingtíðindunum úr því að hann þarf að vera í símanum á meðan við ræðum málin - hvað varðar þunna eiginfjármögnun ekki beysin. Það þýðir ekkert að reyna að segja mér það sem gömlum fjármálaráðherra að fjármálaráðuneytið hafi ekki getað lagfært það litla sem út af stóð í vel undirbúnu frumvarpi sem hér var á dagskrá veturinn 2013–2014 og efnahags- og viðskiptanefnd fór ágætlega yfir, fékk umsagnir um og kallaði til gesti og staldraði við nokkur óútkljáð atriði sem aðallega snerust um það hvernig skilgreina bæri nákvæmlega vaxtaviðmiðanirnar og annað í þeim dúr, að fjármálaráðuneytið ráði ekki við að klára það á þremur árum. Ég þekki fjármálaráðuneytið og veit hvað þar er öflugt fólk. Það er eitthvað undarlegt við að þetta skuli ekki hafa tekist á þessum tíma sem ég hefði talið að með sérfræðingum fjármálaráðuneytisins, jafnvel með aðstoð þeirra manna sem voru í sérstakri nefnd sem undirbjó málið og var sett af stað í okkar tíð, að hefði átt að vera hægt að klára á tveim, þrem mánuðum. Nú eru liðin slétt tvö ár frá því að hæstv. fjármálaráðherra fékk það verkefni frá þinginu, vorið 2014, að ljúka þessari vinnu yfir sumarið og skila niðurstöðunni til efnahags- og viðskiptanefndar. Það var með öðrum orðum skýr og einróma niðurstaða í nefndinni að við vildum setja þessar reglur enda voru umsagnir og gestakomur allar í þá veru að menn töldu að það ætti að setja reglur um þunna eiginfjármögnun í skattalög á Íslandi. Það eru nokkur útfærsluatriði og tæknileg atriði sem þarf að skoða betur. Menn voru meira að segja komnir að niðurstöðu og voru sammála nefndinni um val á milli tveggja ólíkra nálgana sem uppi eru almennt í þessum efnum og ekkert annað eftir en að útkljá þessi tæknilegu atriði. Hæstv. fjármálaráðherra verður að gera betur, ég tek undir það. Er ekki einfaldlega hægt að taka það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu, og er betrumbætt með tilliti til umsagna og ábendinga og að mínu mati nánast fullunnið, og afgreiða það með, taka það inn í þetta sem breytingartillögu? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra þegar hann má vera að því að hlusta og svara: Hefur hann eitthvað á móti því að efnahags- og viðskiptanefnd taki bara við málinu aftur úr því að honum dugðu ekki tvö ár til að ljúka því litla sem honum var sett fyrir? Væri hæstv. fjármálaráðherra nemandi í barnaskóla og stæði sig svona í heimanáminu fengi hann ekki háa einkunn. Það þykir almennt ekki gott að geta ekki skilað heimaverkefnum á tveimur árum, sérstaklega svona tiltölulega einföldum. Ísland sem heimsmeistari í þeirri geðslegu íþrótt að stofna félög og vera með umsvif á bak við tjöldin í aflandsfélögum verður að taka þetta alvarlega, sjálfs sín vegna og umheimsins vegna. Við erum í hryllilegu ljósi og búin að vera það undanfarnar vikur í þessum efnum. Það er ömurlegt að vera í samskiptum við erlenda vini sína og kollega gegnum tíðina sem yfirleitt spyrja í forundran: Hvernig er þetta með ykkur Íslendinga? Og gráta yfir því að þetta skuli hafa þurft að ganga yfir okkur svona skömmu eftir hið heimsfræga hrun sem setti okkur því miður heldur betur á kortið. Við eigum að rannsaka þessi mál og gera allt sem við getum til að sanna og sýna sjálfum okkur og umheiminum að við ætlum ekki að láta bjóða okkur þetta. Að lokum eitt, frú forseti, sem skiptir miklu máli hér. Ef það á að verða og takast að rýmka gjaldeyrishöft verulega, því að enginn er að tala um að það sé raunhæft að afnema þau, sem mun að vísu ekki gerast fyrr en á næsta kjörtímabili úr þessu, skiptir enn meira máli að við höfum lagaumgjörðina klára því að þá breikka vegirnir aftur út úr hagkerfinu fyrir þá sem vilja áfram reyna að stunda þessa íþrótt. Það verður minna hægt að setja þessu skorður með því að takmarka sjálfar fjármagnshreyfingarnar. Við höfum minni yfirsýn yfir það þegar það er komið í einhvern annan og rýmri farveg. Það er mjög brýnt að fara [[Forseti hringir.]]rækilega í gegnum þetta og kemba þetta til enda og helst reyna að róa fyrir hverja vík þannig að að því marki sem gjaldeyrishöftin rýmka hér á komandi missirum verði þessi lagaumgjörð klár.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum. Í því frumvarpi sem við fjöllum um hér eru lagðar til ýmsar breytingar á skattalögum til að sporna gegn skattsvikum vegna eignarhalds í lágskattaríkjum. Ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn bíður ekki boðanna og bregst við. Það var, held ég megi fullyrða, meðvituð vitneskja um ástandið og þörfina á að uppræta það en allt magnaðist það upp við upplýsingaleka Panama-skjalanna þar sem misskipting og óréttlæti birtist. Kannski má segja að þar hafi afhjúpast óyggjandi það sem þó var vitað og hafði að einhverju marki verið barist gegn fram að því, bæði á alþjóðavettvangi og hér á Íslandi. Íslensk stjórnvöld hafa tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi í að upplýsa og uppræta slíka starfsemi, en alveg örugglega ekki af nægjanlegum þunga hingað til. Umfangið og viðfangsefnið hefur sannarlega tekið á sig aðra mynd við þann veruleika sem birtist í upplýsingunum sem Panama-skjölin afhjúpa. Hægt er að fullyrða að viðbrögðin hafa verið sterk, ekki bara úti í samfélaginu, ekki bara hér á Íslandi, heldur á hinum alþjóðlega vettvangi. Við sjáum það líka í frumvarpinu að stjórnvöld, hæstv. ríkisstjórn, eru að bregðast við af festu. Það eru margar ágætar tillögur í frumvarpinu og ekki hægt að segja annað en að það styðji við þá stefnu og þær aðgerðir sem hafa birst okkur í viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar á undanförnum vikum. Þegar ég tala um viðbrögð stjórnvalda og þings þá má rifja upp að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjallaði um þetta málefni og byrjaði á því að boða á sinn fund þá aðila sem koma að þessum málum. Embætti ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra og aðilar frá Fjármálaeftirliti og Seðlabanka komu á fund hv. efnahags- og viðskiptanefndar; þeir fundir voru opnir fjölmiðlum og voru mjög gagnlegir. Í kjölfarið bárust hv. nefnd minnisblöð frá embættum skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fjármálafyrirtækja. Meginmarkmið hv. nefndar var að safna saman upplýsingunum um rekstur slíkra félaga í skattaskjólum í þeim tilgangi að draga fram þær lagabreytingar sem fara þyrfti í til að sporna við starfsemi félaga í skattaskjólum; lögsögum þar sem hægt er að starfa og stunda rekstur félaga til að komast hjá því að greiða skatta til samfélagsins eða greiða lægri skatta en ella. Í þessari umræðu kom fram að það er fyrst og fremst leyndin sem einkennir tilvist þessara félaga og þennan rekstur. Eins og nafnið vísar til er erfitt og nánast ómögulegt að afla upplýsinga um raunverulegt eignarhald og fá upplýsingar um reksturinn, tekjur, gjöld og afkomu. Heimalandið fer þannig á mis við skatttekjur og það grefur undan þeirri uppbyggingu á þjónustukerfum og velferð sem við þurfum á að halda. Þrátt fyrir allt er það ekki svo að ekkert hafi verið að gert og vitneskjan um hið samfélagslegt óhagræði og óréttlæti hefur alltaf verið til staðar. Þess vegna fagna ég frumvarpi þar sem raunverulega er verið að taka á þessu samfélagslega óréttlæti í íslenskri löggjöf. Hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson og Steingrímur J. Sigfússon hafa kannski hvað lengst verið að kljást við þessi mál, það mátti heyra á ræðum þeirra. Upp í hugann koma orð ríkisskattstjóra á fundi hv. efnahags- og viðskiptanefndar þegar hann sagði að hann væri eins og hrópandinn í eyðimörkinni. Þannig upplifir maður að umræðan um þessi mál hafi verið. Vitneskjan til staðar, meðvitund um að taka þurfi á málum en ekki nægjanlegur þungi í því hingað til. Hin byltingarkennda viðhorfsbreyting sem verður við upplýsingaleka Panama-skjalanna er mjög jákvæð, ef maður horfir þannig á málið. Maður skynjar vel, í þeirri umræðu sem hér á sér stað og í því frumvarpi sem liggur fyrir, og við erum að ræða, að hér geti átt sér stað, ekki bara hér á Íslandi heldur alþjóðlega, viðhorfsbreyting, gildislæg hugarfarsbreyting, á þessu sviði. Það er vel og þess vegna vildi ég blanda mér í þessa umræðu, frú forseti. Ég nefndi það hér að ýmislegt hefur verið gert þrátt fyrir allt. Ef árangur á að nást í því að uppræta þessa starfsemi þá er alþjóðleg samvinna augljóslega mikilvæg til að auka gagnsæi. Hér hefur verið farið í alþjóðlegt samstarf. Til að mynda hafa verið gerðir upplýsingaskiptasamningar á vettvangi OECD eða Efnahags- og framfarastofnunar, samningar sem Ísland hefur verið aðili að. En það hefur gengið hægt og meðal annars lýst sér í því að þó nokkur ríki hafa ekki enn uppfyllt skilyrði og kröfur þessara samninga. Í það minnsta hefur þetta gengið mjög hægt. Vakning hefur verið á Norðurlöndunum og frá 2006 hefur Ísland tekið þátt í samræmdum aðgerðum á þeim vettvangi. Það er augljóst við þessar aðstæður að auka verður þungann í því alþjóðlega samstarfi. Það er að gerast, bæði á vettvangi OECD og á vettvangi Evrópusambandsins. Þar hefur til að mynda verið skipaður sérstakur vettvangur til að auka gagnsæi og upplýsingasamskipti og finna má vísbendingar um þessar áherslur á hinum alþjóðlega vettvangi. Það er hins vegar ekkert síður mikilvægt, eins og verið er að leggja til með þessu frumvarpi, að skerpa línurnar í löggjöf hér innan lands. Það er til þess fallið að uppræta þessa starfsemi og koma í veg fyrir að menn stofni almennt til slíkra félaga í þeim tilgangi að koma sér undan því að greiða skatta og skyldur til samfélagsins. Það er kjarni málsins í þessu. Ekki má gleyma því að Alþingi veitti fjárframlag til kaupa á skattagögnum erlendis frá. Þau gögn eru til úrvinnslu hjá embættum skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóraembættinu. Þau gögn geta jafnframt gefið vísbendingar um umfangið og hjálpað til við að varpa ljósi á eðli vandans til að koma lögum yfir þá aðila sem hugsanlega hafa farið á svig við lög. Vinna hv. efnahags- og viðskiptanefndar skilaði sér í skýrslu og samantekt á viðfangsefninu og ekki síst samandregnum tillögum að breytingu sem meðal annars var að finna í ábendingum sem bárust í áðurgreindum minnisblöðum. Margar af þessum tillögum rata í þetta frumvarp og það verður hv. efnahags- og viðskiptanefndar að fara ítarlega yfir þær. Þess utan má benda á ágætistillögur sem komu hér fyrir þingið, önnur frá Vinstri – grænum; það var nokkuð ítarleg tillaga og miðaði að því meðal annars að leitast við að meta umfangið og áhrif á íslenskan efnahag og bæta löggjöfina til að sporna við og koma lögum yfir slíka starfsemi. Segja má að flest í þeirri tillögu hafi komið fram í viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar, meðal annars með skipan starfshóps. Þá var hér önnur tillaga frá Samfylkingu sem miðaði að því að beita þau ríki sem skapa slík skjól, lágskattaríki, alþjóðlegum viðskiptaþvingunum. Það er vel hugsanlegt, þar sem alþjóðleg samstaða skapast um slíkar aðgerðir, að taka þátt í sameiginlegu átaki hvað það varðar. En eins og tónninn var í umræðunni um þá tillögu held ég að það mundi almennt gerast með slík úrræði. Þá er mikilvægt samhliða aðgerðum að ná utan um umfang vandans og geta greint hann. Hæstv. ríkisstjórn hefur, eins og ég sagði, stofnað starfshóp sem hefur það verkefni með höndum. Umræðan hefur verið virkilega góð og mikil samstaða er um að fara í aðgerðir í þessum málum og halda áfram að vinna að þeim af fullum krafti. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, þá eru það þessi atriði mörg hver sem ég hef ekki kannski gaumgæft verulega en hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir í framsögu sinni. Ekki er ástæða til að ætla annað en að full samstaða verði um það í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að fara vel yfir þær tillögur þannig að þær nái fram að ganga og að full samstaða verði um slíkar breytingar. Varðandi þann þátt sem kom fram í máli hv. þm. Vinstri – grænna, meðal annars hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem snýr að þunnri eiginfjármögnun, þá hefur það mál verið til þó nokkurrar umræðu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og tengist þessu máli og alþjóðlegu starfi fyrirtækja á milli landa. Ég er ekki í vafa um að nefndin mun taka það mál til umfjöllunar að einhverju marki í tengslum við þetta mál. Mér finnst það alveg við hæfi. En það væri, ég tek undir það með hv. þingmönnum, fróðlegt að heyra skoðun hæstv. ráðherra á því hvernig nefndin hefur aðkomu að því máli. Að svo mæltu fagna ég þessu frumvarpi og þeirri samstöðu sem birtist í ræðum þeirra sem hafa talað og tjáð sig um málið í dag.
Frú forseti. Hv. þingmaður orðaði það svo að orðið hefði byltingarkennd viðhorfsbreyting gagnvart úrlausn og umbúnaði skattamála af þessum toga með Panama-skjölunum. Það er hárrétt hjá honum. En við vitum líka að byltingarástand varir yfirleitt stutt. Núna er ákveðinn gluggi til þess að nýta samstöðuna til þess að breyta málunum. Þegar hv. þingmaður var eðlilega að verja og stæra sig af gjörðum ríkisstjórnarinnar í þessum málum, sem ég tel ekkert óeðlilegt, var það eitt sem var rauður þráður í gegnum margt sem átti að gera. Jú, það átti að setja upp starfshópa til þess að skoða málið. En hv. þingmaður veit það úr sínu fyrra lífi að þegar menn standa í dauðafæri fyrir opnu marki setja þeir ekki upp starfshóp til þess að velta fyrir sér hvernig skora eigi markið. Þeir bara vaða í það. Það vill svo til, eins og fram kom í máli hv. þingmanns, að efnahags- og viðskiptanefnd hefur farið mjög vel yfir málið. Við vitum úr vinnu hennar hvað vantar upp á frumvarpið. Hvers vegna er þá ekki hægt að vaða í það að samþykkja frumvarpið sem fyrst með þeim breytingum sem nefndin getur unnið upp úr þeirri vinnu sem þegar liggur fyrir? Þetta er í fyrsta lagi viðhorf og athugasemd hjá mér gagnvart hv. þingmanni. Hv. þingmaður telur að þarna sé verið að gera marga góða hluti og hann er einlæglega þeirrar skoðunar að reyna eigi að uppræta þá iðju sem felst í því að nota skattumdæmið þar sem ríki eins og Ísland getur ekki fengið upplýsingar frá um eignarhald og rekstur. Þá spyr ég hv. þingmann: Af hverju stígum við ekki skrefið til fulls, hlustum á það sem ESA var beinlínis að beina okkur að og bönnum Íslendingum að eiga reikninga á svæðum þar sem íslensk skattyfirvöld geta ekki sannreynt [[Forseti hringir.]]upplýsingarnar frá?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir fyrirspurn hans. Fyrst vil ég segja um starfshópinn sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn skipaði, að um leið og við bregðumst við í löggjöfinni til þess að sporna við, eins og það er orðað, og hindra að félög stofni til starfsemi í skattaskjólum til þess að leyna upplýsingum í misjöfnum tilgangi - ég gef mér ekki að það sé í öllum tilvikum þannig - er mikilvægt að vinna með skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra og þeim embættum og sérfræðingum sem halda uppi eftirliti og vinnu í tengslum við þessi mál. Ég minntist á það í ræðu minni að hér hefðu verið keypt gögn sem eru í úrvinnslu hjá þeim embættum að þessum starfshópi er ætlað að vinna með embættunum til þess að komast að því hvert umfang vandans er raunverulega. Hvert eðli vandans er. Fram hefur komið t.d. í ræðum og riti ríkisskattstjóra að hér séu skattundanskot hartnær 80 milljarðar. Hversu mikið af því tengist starfsemi aflandsfélaga? Hversu mikil eru áhrif af þessari starfsemi á íslenskt hagkerfi? Hversu mikið fer fram hjá skattkerfi okkar til þess að standa undir velferðarkerfi, eins og hv. þingmaður kom mjög vel inn á í ræðu sinni, [[Forseti hringir.]]sem standa undir rekstri samfélagsins?
Frú forseti. Ég óttast að hv. þingmaður sé orðinn of þjálfaður í þingtæknilegum undanbrögðum. Ég spurði hann einfaldrar spurningar. Hann skaut sér undan að svara henni. Ég spyr hann aftur: Styður hann að bannað verði að Íslendingar eigi reikninga á skattaaflandseyjum þar sem fyrir liggur að umbúnaður yfirvalda í viðkomandi ríki er með þeim hætti að íslensk yfirvöld geta ekki sannreynt upplýsingar um eignarhald, rekstur og greidda skatta? Styður hann það? Já eða nei.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni seinna andsvarið. Eftir að hafa lært hér á þingtæknilegar ræður hefði ég sagt að ekki væri hreinlega komið að því að svara þessu. En ég vissi að ég mundi eiga seinna andsvar við hv. þingmann og hann mundi ekki leyfa mér að komast upp með að svara ekki spurningunni, þ.e. þeirri kjarnaspurningu sem kom í endann á fyrra andsvari. Ég held að hv. nefnd muni setja fram þá ályktun: Er hægt að ganga svo langt að banna alfarið að stofna svona félög? Að það sé hreinlega gert á þeim forsendum að þau ríki sem ekki undirgangast samninga um að skila upplýsingum - hvort ekki sé hreinlega hægt út frá þeim skilgreiningum að banna stofnun aflandsfélaga í slíkum ríkjum. En ég held að það verði alltaf háð einhverjum skilgreiningum og gert í alþjóðlegri samvinnu ef við ætlum að láta á það reyna að banna alfarið að stofna slík félög. Já, ég er mjög jákvæður fyrir því að ganga svo langt ef hægt er að skilgreina það vel og alþjóðleg samstaða er um slíkar aðgerðir.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni innlegg hans. Það er tvennt sem mig langar að ræða við hv. þingmann. Í fyrsta lagi ræddi hv. þingmaður um frumvarp sem efnahags- og viðskiptanefnd sendi til ríkisstjórnarinnar vorið 2014 um þunna eiginfjármögnun. Nú liggur það fyrir í endurskoðaðri mynd eins og ég kom að í minni ræðu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki eðlilegt, í ljósi þess að þverpólitískur vilji þingsins hefur verið undirstrikaður með þeirri málsmeðferð sem var samþykkt fyrir tveimur árum, að annaðhvort verði leyft að mæla fyrir endurskoðaðri gerð frumvarpsins áður en þing fer í hlé eða að efnahags- og viðskiptanefnd taki hreinlega málið upp á sína arma og flytji það, ljúki því þannig. Hvort hann sjái því nokkuð til fyrirstöðu í ljósi þess að nefndin hefur lýst vilja sínum í málinu og frumvarpið hefur verið endurskoðað út frá þeim umsögnum sem hafa borist. Það er mér að meinalausu hver nákvæmlega flytur málið, bara að við fáum inn þessar reglur sem við erum í raun og veru langt á eftir öðrum þjóðum að innleiða. Hitt sem ég vil nefna við hv. þingmann er að hann ræddi tillögu þingflokks Vinstri grænna um rannsókn á umfangi aflandsfélaga og vísaði til þess að ríkisstjórnin hefði þegar ákveðið að skipa starfshópa til að skoða það mál. En það er þó þannig, í ljósi stærðargráðu þessa máls, að ég tel enn þá að þingið eigi eftir að taka skýra afstöðu til þess hvernig eigi nákvæmlega að standa að slíkri rannsókn. Það er ekki það sama að framkvæmdarvaldið á hverjum tíma skipi starfshópa eða þingið komi sér saman um nefnd óháðra sérfræðinga eins og tillaga okkar gekk út á. Sú tillaga liggur í þinginu hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki ástæðu til að við ljúkum afgreiðslu þeirrar [[Forseti hringir.]]tillögu þannig að Alþingi taki utan um rannsóknina á málinu til að tryggja einmitt sem besta sátt til framtíðar um þessi stóru og mikilvægu mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur spurningar hennar. Varðandi þetta mál, þunna eigin fjármögnun, sem var til meðferðar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og ákveðið var að vísa til hæstv. ráðherra, þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu að taka umræðu um það og hvernig við klárum það mál. Ef við viljum frekari úrlausnir í þeim efnum og hægt er að taka einhver skref í því, sé ég ekkert því til fyrirstöðu að taka málið upp í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. nefnd hefur nefnilega verið mjög opin fyrir því að taka á mjög mörgum málum eins og dæmið um þetta mál sýnir, hvernig hv. efnahags- og viðskiptanefnd brást við í kjölfar atburðarásarinnar um Panama-lekann og skjölin, að kalla aðila á sinn fund og fá fram upplýsingar og leiða það fram í ályktun og skýrslu. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Ég sagði í ræðu minni að mér þætti vænt um að heyra álit hæstv. ráðherra á því þegar hann tekur utan um umræðuna í lokin. Varðandi rannsókn á umfangi og eðli skattaskjóla og aflandsfélaga og hvort hún sé á vettvangi framkvæmdarvaldsins eða Alþingis þá held ég að það sé ágætt að starfshópur sem hæstv. ráðherra skipaði fari í þá vinnu með skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóra og við getum þá metið það [[Forseti hringir.]]í framhaldi af þeim upplýsingum sem koma þar fram hvort við tökum þetta lengra og inn á vettvang Alþingis.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ærleg svör. Ég mun nýta mér þann stuðning sem hann upplýsti um til að taka málið upp á vettvangi hv. efnahags- og viðskiptanefndar og nefndin gæti þá óskað eftir viðbrögðum ráðuneytisins við því endurskoðaða frumvarpi sem liggur frammi. Ég bíð líka spennt eftir að heyra hvað hæstv. ráðherra mun segja um það í lokaræðu sinni um þetta mál. Hvað varðar rannsóknarnefndina vil ég ítreka að ég teldi það mjög æskilegt að þingið kæmi sér saman um hvernig ætti að standa að þeim málum. Í ljósi þess hvernig þetta mál allt saman hefur skekið íslenskt samfélag, en hv. þingmenn hafa rifjað upp þessi fjölmennu mótmæli og þær afhjúpanir sem urðu áþreifanlegar fyrir íslenskum almenningi með þeim hætti sem við sáum á vormánuðum, hefði ég talið mjög ákjósanlegt að hér myndaðist ákveðin þverpólitísk samstaða um það hvernig við ætluðum að standa að slíkri rannsókn og horfa til framtíðar. Þess vegna þykir mér miður ef framkvæmdarvaldið ætlar að reyna að taka það mál til sín því að þá náum við ekki að byggja upp það traust sem við þurfum að gera til að geta tekið á þessum málum til lengri tíma. Þannig að ég ítreka þau sjónarmið að Alþingi þurfi að huga að því hvernig það ætlar að byggja upp traust sitt í samfélaginu, en það ætti að vera áhyggjuefni fyrir okkur öll sem hér störfum, og hvernig Alþingi sem slíkt ætlar að taka á þessu máli. Einn liður í því gæti einmitt verið að reyna að skapa einhverja sátt um það hvernig við tökum á svona stórum málum sem koma upp og eru erfið eins og hér hefur verið nefnt, en ætti samt að vera flötur á út frá því hvernig menn hafa talað í þingsal að finna einhverja sátt um hvernig við ætlum að takast á við. Ég hefði talið það gott skref fyrir Alþingi, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur seinna andsvar um sömu spurningu sem snýr að rannsóknum. Ég náði kannski ekki að svara fyllilega í fyrra andsvari um Alþingi fremur en framkvæmdarvaldið og þá vísar hv. þingmaður í þann starfshóp sem hæstv. ríkisstjórn hefur skipað og hæstv. ráðherra. Ég fagna því að sá hópur var skipaður og var alveg í anda þeirrar þingsályktunartillögu sem vinstri grænir lögðu fyrir þingið sem ég var afar hrifinn af vegna þess að hún var markmiðssett og ég tel að við þurfum að átta okkur á því hversu umfangsmikill þessi vandi er og hver áhrifin eru á hagkerfi okkar. Inntakið í nýjum lögum um rannsóknarnefndir á vegum Alþingis er auðvitað að við förum í slíkar rannsóknir með markvissari hætti og höldum kostnaði í lágmarki. Þess vegna held ég að það sé tækifæri í því að sjá hverju fram vindur með starf starfshópsins og samvinnu við embætti ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra þannig að hægt verði að nýta þær upplýsingar ef þingið ákveður svo. Ég held að sú umræða verði að fara fram eftir sem áður, þ.e. þingið verði að ákveða á hverjum tímapunkti hvort þessi rannsókn eigi að fara fram á vegum þingsins. Þá held ég að sé afar gott í þeirri samvinnu sem mun verða á milli starfshópsins og skattembættanna, eins og boðað var um störf starfshópsins, að þær upplýsingar sem koma fram þar geti nýst, ef þinginu sýnist að [[Forseti hringir.]]taka þurfi málið lengra og rannsókn þurfi að fara fram á vegum þingsins.
Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega að þetta mál sé komið á dagskrá og vil hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir að bregðast við þeim tíðindum sem urðu þegar öll þessi gögn lágu fyrir. Ég hafði hugsað mér að fjalla örstutt um málið en geri mér grein fyrir að nefndin mun fara mjög vel yfir það. Ég vil þó beina því strax til efnahags- og viðskiptanefndar að skoða hvort hugsanlega sé tilefni til að ganga lengra en gert er í frumvarpinu. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því ágætlega hér í ræðu að það væri verið að ganga mjög langt, sem ég fagna, en hann taldi ekki tilefni til að banna þetta alfarið og setja þessu endanlegar skorður. Ég held að það ætti að skoða það alvarlega hvort ekki sé rétt að gera slíkt. Í frumvarpinu eru lagðar til ýmsar breytingar á skattalögum til að sporna við skattsvikum vegna eignarhalds í lágskattaríkjum. Til dæmis er fjallað um takmörkun á nýtingu rekstrartaps félaga í lágskattaríkjum til frádráttar tekjum, takmörkun á samruna og skiptingu yfir landamæri, frekari skýringar á CFC-ákvæðinu, sem fjallar um skattlagningu aðila sem eiga beina og óbeina eignaraðild að félögum, sjóðum eða stofnunum sem eru heimilisföst í lágskattaríkjum. Til umfjöllunar er ríkari upplýsingaskylda fjármálastofnana, sem manni finnst nú eiginlega vera borðleggjandi í þessu öllu saman, og lögmanna; lenging heimildar til endurákvörðunar skatta, efling áhættustjórnunar og aukin greiningarvinna. Þá er lagt til að innheimtumanni ríkissjóðs verði fengnar ríkari heimildir til að afla upplýsinga í því skyni að greina áhættu fyrr en ella. Síðan eru í þessu frumvarpi lagðar til ýmsar breytingar á tollalögum, er varða meðal annars heimildir tollyfirvalda til vinnslu og miðlunar persónuupplýsinga. Menn hafa velt því fyrir sér hvort tilefni sé til að ganga lengra, hvort hægt sé að koma í veg fyrir skattsvik og skoða þetta í víðtækara samhengi. Ég skildi orð hæstv. fjármálaráðherra á þann veg að hann teldi að fara þyrfti í þá vinnu á komandi missirum. Ég fagna þeim orðum og tek undir þau og tel afar mikilvægt að Alþingi leggi af stað. Tilefni frumvarpsins eru upplýsingar sem hafa komið fram um eignir Íslendinga í skattaskjólum og möguleg undanskot frá skatti. Það er afar jákvætt að sjá þessi tafarlausu og afdráttarlausu viðbrögð af hálfu íslenskra stjórnvalda. Auðvitað er það líka, eins og kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, leyndin sem skiptir gríðarlega miklu máli í þessu; að menn skuli leyna eignum og ekki sjá ástæðu til að vera með þær inni í íslensku hagkerfi er gríðarlega slæmt og allir eru sammála um að því þurfi að breyta. Um síðustu aldamót áttuðu skattyfirvöld sig á því að þeim framteljendum færi fjölgandi sem hefðu yfirráð yfir erlendum lögaðilum sem eru skráðir á lágskattasvæðum. Fram komu vísbendingar á framtölum um slíkar breytingar. En ekki skipti síður máli að á þessum árum voru til meðferðar mál þar sem við húsleit og haldlagningu gagna komu fram upplýsingar sem gáfu til kynna að hlutaðeigandi væri með skráðar eignir á aflandssvæðum en framtalsskilum um slíkt væri ábótavant. Þetta eru upplýsingar sem ég hef úr grein sem er rituð af Skúla Eggerti Þórðarsyni ríkisskattstjóra. Hann bendir á að hluti framteljenda sem átti slíkar eignir hafi uppfyllt lögbundna skyldu sína með því að gera grein fyrir eignarhaldinu á þeim tekjum sem af því stöfuðu og hafi þannig staðið skil á skattgreiðslum sínum, en flestir sáu þó enga ástæðu til að geta um þær eignir sínar sem komið hafði verið fyrir með framangreindum hætti. Þeir hafa væntanlega talið sér vera óhætt með fjármuni sína í aflandsbælum í skjóli fyrir afskiptum skattyfirvalda. Skúli veltir því fyrir sér hvort útrásin margfræga hafi þurft á slíkri leynd að halda og hvort hún hafi samhliða viðskiptagerningum falist í því að koma fjármagni undan skattlagningu eða verið af öðrum hvötum. Hann nefnir sérstaklega leyndina. Ég held að þar liggi aðalatriðið, að leyna eigum. Hann segir að leyndin ein og sér, til að mynda um eignarhald í stórum fyrirtækjum, geti tæplega átt sér eðlilegar skýringar. Hvernig sem á er horft hafi falist í þessu fyrirkomulagi að skattgreiðslur eigenda yrðu til langs eða skamms tíma annaðhvort engar eða margfalt lægri en ella hefði verið. Hann veltir upp spurningu, hvort ástæða sé til að spyrja um þátt íslensku fjármálafyrirtækjanna í slíkri skipulagningu, en mörg þeirra ráku umsvifamikla starfsemi í Evrópu í skjóli þarlendrar bankaleyndar þaðan sem leiðir lágu meðal annars til Panama og Bresku Jómfrúreyja. Það kerfi sem byggt var upp af fjármálafyrirtækjum, með eða án viðeigandi ráðgjafar, hafi reynst býsna umfangsmikið eins og kom í ljós þegar menn áttuðu sig á því hvað um væri að ræða. Hann segir enn frekar að allt sé þetta með einum eða öðrum hætti spunnið upp með leyndina að leiðarljósi. Ef menn hafa leyndina að leiðarljósi sé afar stutt í blekkingar til að hindra að sannleikurinn komi í ljós. Það er í raun áhyggjuefni, ef maður veltir því fyrir sér, að fram að árinu 2008 hafi það einkum verið skattyfirvöld sem hafi lýst yfir áhyggjum af þróun mála, að þetta hafi komið fram í skýrslu starfshóps fjármálaráðherra um umfang skattsvika sem skilaði greinargerð um athuganir sínar á árinu 2008. En ég fagna því sérstaklega í þessu frumvarpi - lög um þessi atriði, einkum CFC-skýrslur og annað, virðast því miður hafa verið óskýr - að talið sé rétt að skýra þau ákvæði. Ég hefði reyndar talið að þau ætti að túlka samkvæmt orðanna hljóðan. Ég var afar hissa á því sem kemur fram í greinargerðinni að skýringu samkvæmt orðanna hljóðan hefði ekki verið beitt. En ég skil frumvarpið ekki öðruvísi en svo að nú eigi að breyta því þannig að það sé alveg á hreinu hvað sé leyfilegt og hvað ekki og að mismunandi túlkanir gangi ekki. Hvað sem öðru líður, jafnvel þó að þetta sé löglegt er það leyndin í þessu sem er því miður eitthvað sem ekki er hægt að komast fram hjá. Ég vil enn á ný benda á þessa grein sem Skúli Eggert Þórðarson ríkisskattstjóri og Ingvar J. Rögnvaldsson - ég gleymdi að minnast á hann áðan - vararíkisskattstjóri rita í sameiningu. Þeir segja með réttu að kerfi blekkinganna sé óðum að hrynja sem aumasta spilaborg og að ítrekaðar tilraunir yfirvalda um allan heim til að berjast gegn þessu ástandi með viðræðum, ályktunum og upplýsingaskiptasamningum, sem aflandsríki voru nauðbeygð til að skrifa undir, hafi skilað vissum árangri en ekki nægilega miklum. Hulunni hafi ekki verið svipt frá fyrr en innviðir aflandsbælanna brustu og sýndargerningarnir, leyndin og blekkingarnar, urðu heimsbyggðinni ljósir. Íslendingar sem ekki var áður vitað um hafi komið fram í þessum upplýsingum og það margir að alþjóðaathygli vekur. Það er kannski það sem við höfum áttað okkur á, að um alþjóðlegan skandal er að ræða. Það hefur varla farið fram hjá nokkrum manni í vestrænum heimi að Íslendingar voru því miður þarna ofarlega á blaði. Það er miður. Það mun hafa áhrif á land og þjóð. Það kom strax í ljós eftir að þessar upplýsingar komu fram. Þeir segja: „Íslendingar voru þannig ekki aðeins mestir og bestir í viðskiptum eins og haldið var fram þegar útrásin stóð sem hæst, með styrkum stuðningi ólíklegasta fólks, heldur virðist Ísland stefna í að setja met í hlutfallslegri þátttöku landsmanna í því alþjóðarugli sem aflandsheimurinn hefur að geyma.“ Þeir segja hér líka: „Það er sem sagt að koma enn skýrar en áður í ljós að íslenskir athafnamenn hafa ekki dregið af sér við að fela fjármuni og eignarhald fyrir íslenskum yfirvöldum.“ Þeir benda á að það voru ekki aðeins skattyfirvöld sem voru blekkt heldur einnig samkeppnis- og fjármálayfirvöld. Uppsetning á aflandsfélagi ásamt felustjórnendum verður ekki gerð nema með liðsinni fjármálafyrirtækja eða sérfræðinga í hlutaðeigandi löggjöf sem vinna verkin fyrir eigendur fjármagnsins. Þetta virðist hafa verið gert með skipulegum hætti á öllum stigum og ráðgjafarnir voru ugglaust til taks ef yfirvöld fóru að krefjast óþægilegra upplýsinga. Þá er gjarnan gripið til gamalkunnra aðferða. Að tefja, fara undan í flæmingi, jafnvel að gera yfirvöld tortryggileg, og þegar öll sund lokast að hóta starfsmönnum skattyfirvalda. Þeir segja hér orðrétt, með leyfi forseta: „Nú hefur sannast hið fornkveðna að upp komast svik um síðir, þó með óvæntum hætti væri. Panama-skjölin hafa svipt hulunni af felustaðnum. Þeir sem töldu sig eiga falinn fjársjóð í jörðu að hætti sjóræningja geta tæplega vænst þess lengur að sitja einir að góssinu.“ Ég held að það sé ágætt að hafa þessa grein til hliðsjónar í vinnu nefndarinnar. Þetta eru mætir menn sem mark er takandi á og menn hafa gjarnan vitnað í í umræðunni. Það er miður að lög hafi verið óljós eða óskýr, þ.e. að menn hafi komist upp með að túlka þau á mismunandi hátt í orðræðunni. Ég fagna því sérstaklega að fjármálaráðherra ætlar að taka sérstaklega á því í þessu frumvarpi. Ég ítreka þær vangaveltur mínar hvort hugsanlega sé hægt að ganga lengra. Hvort hægt sé og hvort ekki sé réttast að banna þetta alfarið. Það er einfaldlega ekki hægt að verja það á nokkurn hátt þegar skattyfirvöld og ríkisstjórnir hins vestræna heims eru að gera skurk í því að koma í veg fyrir að glæpafyrirtæki og samtök sem stunda fíkniefnaviðskipti og mansal geymi sjóði sína í þessum aflandsfélögum; og að aðrir skuli gera það líka er því miður eitthvað sem við Íslendingar eigum afar erfitt með að sætta okkur við. Að öðru leyti óska ég efnahags- og viðskiptanefnd góðs gengis og veit að málið verður í góðum höndum hjá hv. þm. og formanni nefndarinnar, Frosta Sigurjónssyni.
Herra forseti. Ég tel að það sé nú varla hægt að ljúka 1. umr. um þetta frumvarp án þess að við fáum að hlýða á hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar. Komið hefur fram hjá öllum sem hér hafa talað í dag að nefndin fór í sérstakan leiðangur til þess að velta því upp hverju þyrfti hugsanlega að breyta til að hægt væri að koma í veg fyrir að menn misnotuðu það sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kallaði aflandsbæli, til þess að komast hjá því að þurfa að greiða það sem þeim ber til hins íslenska samfélags. Ég tel þess vegna mjög mikilvægt að fá það fram að hvaða leyti það frumvarp sem hér liggur fyrir rímar við þær 19 tillögur sem upplýst hefur verið í dag að hafi komið fram hjá nefndinni. Mér finnst það sanngjarnt gagnvart okkur sem ekki eigum sæti í efnahags- og viðskiptanefnd en höfum árum saman látið okkur þetta málefni varða. Því velti ég því upp hvort það mundi ekki greiða fyrir störfum þingsins á þessum góða degi ef hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar kæmi hér upp og léti ljós sitt skína. Það hefur komið fram hjá tveimur hv. þingmönnum Framsóknarflokksins að þeir eru alls óhræddir, jæja, við skulum segja mismunandi óhræddir við að segja skoðun sína á einu kjarnaatriði í þessari umræðu. Það sem ég hef áhuga á að heyra sérstaklega frá þingmönnum stjórnarliðsins og hef spurt þá alla um er hvort þeir telji að það sé mögulegt og rétt í stöðunni að taka stærra skref og einfaldlega banna Íslendingum að eiga reikninga í aflandsbælum, svo aftur sé vísað til ummæla hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, þar sem íslensk yfirvöld eiga ekki kost á að sannreyna upplýsingar um eignarhald, rekstur og skattgreiðslur. Það er lykilatriði í þessu. Ég held að við séum öll sammála um að það er mjög mikilvægt fyrir Alþingi Íslendinga að stíga það skref til þess að endurheimta traust sem rýrnaði við birtingu Panama-skjalanna. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir til 1. umr. held ég að komið hafi fram hjá öllum sem tekið hafa til máls að að flestu leyti sé það skref í rétta átt. En smám saman held ég að það hafi runnið upp fyrir mönnum að hugsanlega gengur frumvarpið ekki nógu langt. Vissulega er tekið á ýmsum þáttum sem reynslan hefur sýnt að eru ekki nógu góðir. Dæmi um það er að það er verið að breyta umbúnaði CFC-reglnanna. Þær reglur voru settar á síðasta kjörtímabili. Það var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hafði forgöngu um það. Reynslan hefur sýnt að ganga hefði mátt betur frá því. Þetta var í fyrsta skipti sem lög af þeim toga voru innleidd og er hugsanlegt að við göngum nú miklu lengra og komum í veg fyrir að hægt sé að skjóta sér hjá því að gefa réttar upplýsingar. Sömuleiðis skiptir máli að í þessu frumvarpi er verið að lengja fyrningartíma meintra glæpa, bæði að því er varðar hvenær brotin sjálf fyrnast og líka að því er sektina varðar. Þetta er allt saman gott og jákvætt en það breytir ekki hinu að áfram búum við við þá staðreynd að þrjú til fjögur ríki samkvæmt upplýsingum skattrannsóknarstjóra á sameiginlegum fundi með þingflokkum stjórnarandstöðunnar sem ekki uppfylla reglur og viðmið OECD. Enn er staðan þannig að það eru einhver ríki þar sem íslensk stjórnvöld geta ekki sannreynt hvort upplýsingar séu réttar sem eigendur aflandsfélaga þar gefa. Er þá ekki rétt að til þess að koma í veg fyrir að þessi aflandsbæli séu með þeim hætti notuð til þess að ræna íslenskt samfélag skattgreiðslum sem því ber að við sláum undir þennan leka og sameinumst um að setja í lög ákvæði sem heimili hæstv. fjármálaráðherra að setja reglur um að í tilteknum löndum sem ekki uppfylla þessa staðla og reglugerðir megi Íslendingar ekki eiga slíka reikninga? Það er ekki ný hugmynd. Hún hefur árum saman verið á kreiki. Hún hefur margsinnis komið upp eftir að í ljós kom, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson rakti hérna áðan, upp úr síðustu aldamótum að það eru töluvert margir Íslendingar sem eiga reikninga á slíkum stöðum. Það er að minnsta kosti sterkur grunur, sem er orðinn miklu sterkari eftir birtingu Panama-skjalanna, um að menn noti þessa reikninga í meðvituðum tilgangi til þess að komast hjá því að greiða skatta og skyldur til hins íslenska samfélags. Með því að setja slíkar reglur erum við búin að slá undir það. Þá er einfaldlega ekki hægt að koma sér hjá greiðslum með þeim hætti að íslensk stjórnvöld geti þá ekki í krafti upplýsingasamninga og annarra meðala sem þau hafa tiltæk komist að því með rannsóknum. Það skiptir mjög miklu máli. Þess vegna fagna ég þeirri yfirlýsingu sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gaf hér undir lok ræðu sinnar og varð þess valdandi að ég taldi ekki þörf á að inna hann frekar eftir því með andsvari, þar sem hann sagði að hann væri í hópi þeirra sem vildu skoða mjög vel hvort það væri ekki hægt. Svipað sagði hv. þm. Willum Þór Þórsson. Hann sagði að það þyrfti að skoða og gera það í samstarfi við aðrar þjóðir. Varðandi seinni hluta þeirrar fullyrðingar sé ég ekki neina þörf á því að gera það í samstarfi við aðrar þjóðir. Ef engir aðrir vilja taka frumkvæðið eiga Íslendingar einfaldlega að gera það og sýna öðrum þjóðum hvað hægt er. En það vill svo til að að minnsta kosti forustumenn annarra þjóða, eins og t.d. Frakklandsforseti, hafa lýst því yfir að það sé fullur vilji af hálfu viðeigandi stjórnvalda þar í landi til þess einmitt að fara þessa leið. Það tel ég mjög mikilvægt. Ég tel líka þýðingarmikið að við gerum allt sem við getum til að reyna að ná utan um með hvaða hætti þessi starfsemi er í gangi, þ.e. hversu mikið umfang skattundanskota er í gegnum leiðir af þessum toga. Það er bersýnilega mjög erfitt. Hv. þingmenn Vinstri grænna hafa lagt fram tillögu sem miðar að því að ná þessu. Ég og að ég held allir í stjórnarandstöðunni hafi lýst stuðningi við það. Jú, það hefur komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra og sömuleiðis hv. þm. Willums Þórs Þórssonar að setja eigi niður hóp til að vinna þetta og kanna. En er víst að slíkur hópur hafi einfaldlega lagalegar heimildir til að kafa það djúpt að hann geti náð þessum upplýsingum? Til þess að ná þeim þarf væntanlega að rjúfa bankaleynd. Það þarf að stíga yfir alls konar tálma sem lög t.d. um persónuvernd setja fram í dag. Ég velti því fyrir mér hvort það sé hugsanlega einungis einn aðili sem gæti farið í þetta verk og hefði til þess nægar heimildir, það væri rannsóknarnefnd á vegum Alþingis í krafti þess frumvarps sem ég hygg að hafi verið hér endanlega samþykkt fyrir nokkrum dögum. Það er alveg ljóst, miðað við ákvæði í því frumvarpi, að sá aðili sem af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og forseta þingsins yrði falið að fara í slíka rannsókn, hefði nánast ótakmarkaðar heimildir til að fara inn í einkafyrirtæki, banka, og hvert sem er til að ná upplýsingum, svo fremi sem þær verði aldrei settar fram með persónugreinanlegum hætti. Þess vegna tel ég að efnahags- og viðskiptanefnd eigi að skoða þann möguleika. Ég tel líka að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eigi að ræða í sínum hópi hvort sé ekki þarft verk að beina því til forseta þingsins að slík nefnd yrði sett upp. Með hinum nýju ákvæðum sem um rannsóknarnefndir gilda er það nokkuð vel niðurnjörvað að forseti þingsins, með ráðgjöf frá stofnunum þingsins, þ.e. umboðsmanns og Ríkisendurskoðunar, getur afmarkað viðfangsefni slíkrar nefndar eins þröngt og eins vítt og hann vill. Ég tel þess vegna að skoða þurfi mjög rækilega hvort þetta sé ekki eitt af þeim tækjum sem við í þinginu getum notað, og hugsanlega eina tækið sem við getum notað, til þess að vinna þessar upplýsingar. Það skiptir mjög miklu máli. Komið hafa fram staðhæfingar sem virðast ekki koma hæstv. fjármálaráðherra neitt á óvart, en komu mér á óvart, um að umfangið sé miklu meira en menn áttuðu sig á áður. Það voru miklar fréttir fyrir mig þegar einn af reyndustu þingmönnum þingsins á sviði fjármála og fjármálatengdra laga upplýsti hér á dögunum að hann teldi að upplýsingarnar sem fram hefðu komið í gegnum hinn panamíska leka væru einungis brot af málinu. Mér heyrðist hæstv. fjármálaráðherra taka undir það með því að hann undirstrikaði að það væri einungis um að ræða eina lögfræðiskrifstofu og þær væru efalítið miklu fleiri. Hvert var mat hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar varaformanns fjárlaganefndar á því? Jú, hann sagðist telja að það sem komið hefði fram í Panama-skjölunum væru 5%. Það eru jú 600–1.200 manns, skilst mér. Þannig að við getum séð út frá því að ef hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur rétt fyrir sér gætu þetta verið á annan tug þúsunda, jafnvel meira. Hér er bersýnilega um að ræða mjög vítt upptökusvæði sem þarf að skoða. Fram kom í upprifjun hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar hér áðan að það var upp úr síðustu aldamótum sem íslenskar eftirlitsstofnanir komust að raun um, eiginlega af hendingu, eins og mér skildist af lestri hv. þingmanns, hversu útbreitt þetta vandamál var. Það uppdagaðist þegar menn lögðu hald á gögn og gerðu húsrannsóknir. Þá komu þær upplýsingar sem eins konar aukaafurð af því sem menn voru að skoða. Það var þá sem það rann upp fyrir þessum eftirlitsstofnunum að þarna væri um útbreitt vandamál að ræða. Sama hefur nú gerst meðal annarra þjóða. Ég vil að endingu leggja áherslu á það sem ég hef gert að áhersluatriði mínu í gegnum alla þessa umræðu og haldið fram árum saman, að það á að banna Íslendingum að eiga reikninga í aflandsbælum í löndum sem ekki eru reiðubúin til að setja lög sem tryggja að við getum fengið staðfestingu á upplýsingum sem eigendur reikninganna veita. Röksemdin gegn því var alltaf hin sama. Menn sögðu: Þetta er ekki hægt. Þetta má ekki út af EES-reglum. Þegar Panama-skjölin voru síðan birt og mikill skandall blossaði upp í öllum löndum heimsins að heita má og umræðan kom aftur upp gagnvart þessari hugmynd hér á landi með þeim hætti að bann við slíkum reikningum væri ekki hægt gagnvart EES, þá gerðist það sem eru engin fordæmi fyrir, ESA gaf út sérstaka yfirlýsingu að eigin frumkvæði og lýsti því yfir að það væri ekkert í reglum EES sem kæmi í veg fyrir að þetta yrði gert. Það er þess vegna sem ég segi: Núna er opinn gluggi, færið er fyrir hendi og það er mjög mikilvægt að þær nefndir þingsins sem um þetta véla fari í það að skoða hvort ekki sé best að fara þessa leið, leið sem felst í því að setja inn ákvæði í lög sem veita hæstv. fjármálaráðherra heimild til að banna með einfaldri reglugerð að Íslendingar eigi reikninga í þeim löndum sem ekki uppfylla tiltekin skilyrði. Það er ákaflega mikilvægt. Síðan að lokum: Ég tel líka, með tilliti til tillögu Vinstri grænna um að kortleggja umfang þessa vanda, að eftirlits- og stjórnskipunarnefnd eigi að skoða mjög rækilega hvort langbesta leiðin til að gera það felist ekki í því að setja upp sérstaka rannsóknarnefnd til þess að vinna það verk. Slík nefnd hefði allar þær heimildir sem þyrfti til þess að fá allar þær upplýsingar sem gætu orðið til þess að við næðum að kortleggja þennan vanda eins og við þurfum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir snaggaralega ræðu og góða punkta. Ég hlustaði af athygli, ég hef setið undir umræðunni í allan dag og tekið niður ábendingar um ýmislegt. Beint var til mín spurningu, vil ég trúa, og ég kem upp í andsvar til að svara henni. Ég tel vissulega koma til greina tæknilega að setja bann við því að Íslendingar eigi í aflandsfélögum eða eigi reikninga sem eru bak við leynd og múra og annað slíkt, en framkvæmdaratriðið gæti vafist fyrir okkur. Til dæmis hefur verið bent á að þótt hægt væri að beita slíku banni gegn þekktum aflandseyjum, á Bresku Jómfrúreyjunum eða eitthvað slíkt, væri erfiðara að beita slíku banni gegn EFTA-ríkjum, sem eru mörg hver þekkt skattaskjól, ríkjum eins og Lúxemborg, Möltu, Liechtenstein, sem eru ekki mjög dugleg að skipast á upplýsingum við okkur og hefur verið kvartað yfir því. Þá mundi ég vilja spyrja þá ESA-menn, sem voru svo duglegir að tjá sig um að það væri engin fyrirstaða ef hér væri bannað að Íslendingar ættu fyrirtæki í Lúxemborg. Hvað telur hv. þingmaður að kæmi út úr því? Ég tel að sjálfsögðu að við eigum að skoða alla möguleika í þessu og taka nokkuð djarflega á því. Í meðferð þessa frumvarps sem nefndin fær munum við að sjálfsögðu kanna hvaða annmarkar eru á því að gera þetta. Hugsanlega eru þessar leiðir færar í einhverjum tilfellum, þó er greinilega ekki hægt að útiloka að erfitt geti verið að banna Íslendingum að eiga eignir í þeim skattaskjólum sem Tax Justice Network samtökin telja vera einna stærst í heiminum, sem eru Sviss, Bandaríkin, Hong Kong og Þýskaland.
Herra forseti. Það sem ég var aðallega að kvarta undan við hv. þm. Frosta Sigurjónsson er að hann þrumi í sæti sínu og í staðinn fyrir að halda hér flæðandi, mælska yfirgripsmikla ræðu sem upplýsir m.a. mig og aðra um leiðir. Hv. þingmaður er einn af sérfræðingum okkar í þessum efnum. Hann segist sitja í sæti sínu og taka niður ábendingar. Ég sit í mínu og bíð eftir að fá ábendingar hjá honum og þær koma ekki. Að því er varðar síðan þá hugmynd sem mér er hugleiknust í þessu máli er það einfaldlega þannig að skattrannsóknarstjóri upplýsti það á fundi með þingflokkum stjórnarandstöðunnar að reginmunur væri á upplýsingagjöf t.d. frá Bresku Jómfrúreyjum og svokölluðum skattsniðgönguríkjum innan EES-svæðisins. Hún sagði að það væri hreinlega ómögulegt að sannreyna tilteknar upplýsingar sem bærust frá yfirvöldum í t.d. Bresku Jómfrúreyjum vegna þess að þar færu yfirvöld þá leið að þau settu einfaldlega engar reglur. Þar væru engar reglur og engin lög sem skylduðu yfirvöld þar eða aðra sem þar hafa fjárhagslega heimilisfesti til að senda frá sér nokkrar upplýsingar. Málinu væri öðruvísi farið í þeim löndum sem hv. þingmaður nefndi. Síðan er rétt að rifja upp fyrir hv. þingmanni, sem hann þekkir miklu betur en ég, að það hefur síðustu 10, 12 árin verið gríðarmikil pressa á þau ríki sem hann nefndi og sum þeirra hafa svarað henni. Það er allt annað að fá upplýsingar í dag frá Liechtenstein og Sviss, ég skal ekki segja Lúxemborg, en var fyrir 10–12 árum. Þannig að þau eru þó að þróast í rétta átt. Af hverju? Vegna þess að karlar eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson eru reiðubúnir til þess að þústa þau ef með þarf. Því eigum við að halda áfram. Ákvörðun af því tagi sem ég er að tala um er fordæmi og líklegt [[Forseti hringir.]]til að gefa okkur viðspyrnu til þess að krefjast þess að önnur ríki á EES-svæðinu fari sömu leið.
Virðulegur forseti. Ég held að við séum mjög sammála, ég og hv. þingmaður, um mikilvægi þess að koma í veg fyrir misnotkun skattaskjóla og lágskattasvæða og þeirrar leyndar sem þar býðst. Það er ansi margt sem við getum gert í því. Eins og hv. þingmaður man eftir skilaði efnahags- og viðskiptanefnd nýlega skýrslu þar sem voru 19 ábendingar sem nefndinni bárust og hún vildi taka saman og leggja fram. Einnig bárust nefndinni mjög áhugaverð minnisblöð og umsagnir sem ég held að hægt sé að fletta upp á vef Alþingis. Í dag ræðum við frumvarp hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og ég vildi ekki lengja umræðuna með því að fara yfir skýrsluna sem kom frá nefndinni af því tilefni, en vissulega eru mörg atriði þar sem ríma við það sem kemur fram í frumvarpi ráðherrans og við ræðum í dag og það er gott. Nefndin mun að sjálfsögðu skoða þetta og fá kynningu á málinu núna fyrir sumarið og vanda alla umfjöllun um það og kanna hvort hægt sé að ganga lengra eða útfæra þetta með einhverjum hætti og allar ábendingar sem ég hef heyrt í dag skipta máli í því. Eitt af því sem kemur fram og nefndin ályktaði að væri mikilvægt eru ákvæði um þunna eiginfjármögnun og ráðherra hefur boðað að slík vinna sé í gangi. Það kom líka fram að hugsanlega þyrfti að endurskoða tvísköttunarsamninga, eins og við Lúxemborg, Sviss, Holland, Belgíu og fleiri ríki, til að styrkja ákvæði um upplýsingaskipti í þessum samningum, og margt af sama toga. Það hefur einnig verið boðað að miklu meira sé á leiðinni. Vinnuhópur er að störfum. Ég treysti því að áfram berist frumvörp sem munu duga.
Herra forseti. Ég óttast að hv. þingmanni berist sem formanni nefndarinnar svo mikið af upplýsingum að hann drukkni í þeim. Er ekki einfaldast að fá einhvern með þekkingu í nefndinni, eins og t.d. hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, til að vinna þetta og koma með frumvarp, hann þekkir þetta. Notum þann glugga. Ég þekki það að svona gluggi, sem stendur í þessu tilviki í meira en hálfa gátt, þokast aftur tiltölulega fljótt. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði að mikið af atriðum frumvarpsins rími við þær 19 tillögur sem komu fram hjá nefndinni. Ég hefði gjarnan viljað hlusta á hv. þm. Frosta Sigurjónsson útskýra það dálítið betur. Það er þess vegna sem ég hef hangið hér í dag, beðið eftir því að hv. þingmaður kæmi og reifaði það, vegna þess að ég tel að með hann sem fulltrúa minn í formennsku í nefndinni sé ég nokkuð vel settur. En mér finnst líka að ég eigi heimtingu á því að hann miðli mér af vinnu sinni og vísdómi. Þegar við ræðum þetta mál við 1. umr. þá er það eðli máls samkvæmt skýringarumræða og það mundi hjálpa mér og öðrum þingmönnum sem taka þátt í umræðunni ákaflega mikið að vita hver samhljómurinn á millum þessa frumvarps annars vegar og hins vegar skýrslunnar er. Er t.d. eitthvað í skýrslunni sem hv. þingmaður hefur lagt fram með félögum sínum, sem ekki er að finna í þessu frumvarpi? Það mundi vera mér til nokkurrar ánægju, en kannski ógleði, að vita hvort svo sé. Ég tek viljann fyrir verkið en lýsi því náttúrlega yfir að aldrei þessu vant þá er ég hundfúll með frammistöðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég kem upp en ekki til þess að gera samanburðarrannsókn á skýrslu efnahags- og viðskiptanefndar og frumvarpi hæstv. ráðherra. Ég held að það sé ekki tímabært. Í skýrslu nefndarinnar voru tínd til 19 atriði og ábendingar sem nefndinni bárust. Vissulega er það rétt að þeim eru ekki öllum gerð skil í þessu frumvarpi. Hins vegar eru nokkur til viðbótar, sýnist mér, sem ganga lengra og eru nýjar hugmyndir sem byggja ekki á þeim ábendingum sem okkur hefur borist og maður fagnar því. Það eru 11 efnisatriði sem koma fram í þessu frumvarpi og mér sýnist þau öll miða í rétta átt. Ég fagna þeim öllum og ég held að þau séu öll til þess fallin að ná þeim árangri sem að er stefnt, að gera það óaðgengilegra og erfiðara að nýta sér þessa leynd og leiðir til að komast hjá því að greiða skatta þar sem verðmætin verða raunverulega til. Þetta er alþjóðlegur vandi og ég er sammála þeim sem hafa sagt að Ísland þarf að vera mjög framarlega og í fararbroddi í öllu alþjóðlegu samstarfi. Það er með sameiginlegu átaki sem sigurinn mun vinnast að lokum. Þar eru margir sem hafa beinlínis hag af því að taka ekki þátt og munu þess vegna vera tregir til samstarfs og það getur tekið mörg ár að knýja þann síðasta til þess að ganga í raðirnar. Á meðan höfum við þann valkost að sýna gott fordæmi, að Ísland leiði með góðu fordæmi. Mér sýnist að margt af því sem hér er verið að innleiða sé þess eðlis að það mun ekki hrífa eitt og sér en það sýnir gott fordæmi. Ég held að það séu mörg önnur atriði af sama toga sem við getum gert. Á þeim er tæpt í skýrslu efnahags- og viðskiptanefndar. Ég tel ekki tímabært að skera úr um hvort sá starfshópur sem nú er að störfum sé búinn að hafna nokkrum af þeim ábendingum sem þar kemur fram. Ég held að vel geti verið að þar sé verið að útfæra þau atriði og kannski eru þau flóknari og meira mál en það sem við höfum fyrir framan okkur. Ráðherra boðar að jafnvel verði búið að leggja fram frumvarp strax í upphafi þegar þing kemur aftur saman eftir leyfi, að þá munum við aftur sjá frumvarp sem tekur á fleiri þáttum. Ég held að þetta sé viðvarandi barátta. Ég held að það sé ekki endanleg lausn á þessu. Það getur verið að algjört bann við að eiga í svona félögum yrði áhrifaríkt og mundi fæla marga frá því að fara þá leið. Það mundi kannski ekki fæla þá allra hörðustu, þeir mundu leita einhverra leiða til að fara fram hjá því og komast hjá því að greiða skatta og taka þátt í að byggja upp það velferðarsamfélag sem við þingmenn erum allir sammála um að þurfi að vera fyrir hendi. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mjög mikið. Ég ætla að segja sem er að í nefndinni munum við fá kynningu á þessu við fyrsta tækifæri, væntanlega á næsta fundi eða þar næsta. Við munum fá til okkar ráðuneytið til að fara „grundigt“ ofan í þetta. Við munum þá fá tækifæri til að ræða við þau um hvernig annarri vinnu miðar og slíkt og í framhaldinu getur maður aðeins farið að mynda sér skoðun á því hversu áhrifaríkar þessar aðgerðir eru, hvað sé mikilvægast og hvað sé annað á leiðinni. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra hér í bili. Ég fagna því að þetta frumvarp sé komið fram. Nefndin muni að sjálfsögðu vinna hratt og vel í þessu máli eins og öðrum.
Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að vekja athygli á frammistöðu þessa ágæta kjördæmis í umræðu sem er mjög mikilvæg. Mig langar að þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir að gefa okkur færi á að eiga við hann orðastað [[Gripið fram í.]]um þetta mál og þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni almennt fyrir tilvist hans hér, sem er yfirleitt til góða. [[Gripið fram í: Bara fyrir að vera til.]]Já, einmitt. Mig langar að spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson. Ég hef nefnt í ræðu og andsvari við hæstv. ráðherra þá staðreynd að efnahags- og viðskiptanefnd afgreiddi frumvarp sem ég ásamt fleiri hv. þingmönnum lagði fram þingveturinn 2013–2014 um svokallaða þunna eiginfjármögnun. Þá lagði nefndin til að því máli yrði vísað til ríkisstjórnarinnar sem var samþykkt á Alþingi og var málinu vísað til ríkisstjórnarinnar vorið 2014. Þar endurspeglaðist þverpólitísk samstaða um að mikilvægt væri að taka á því sem hefur verið kallað skattsniðganga alþjóðlegra fyrirtækja og hefur verið fjallað um í fjölmiðlum síðan. Í skýrslu hv. efnahags- og viðskiptanefndar, sem hefur aðeins borist í tal, er þetta nefnt sem eitt af atriðunum sem þurfi að taka tillit til. Nú hefur orðið ansi löng bið eftir því að ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherrann hafi fylgt þeim tilmælum sem þingið setti honum vorið 2014. Ég ákvað því að fara í þá vinnu að endurskoða frumvarpið út frá umsögnunum sem bárust hv. efnahags- og viðskiptanefnd á sínum tíma. Það hefur nú verið lagt fram aftur í endurskoðaðri mynd. Ég vil spyrja hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar, eins og ég spurði raunar hv. þm. Willum Þór Þórsson fyrr í umræðum í dag, hvort ekki komi til greina ef ekki gefst færi á að mæla fyrir frumvarpinu, sem ég hefði helst kosið að gera, að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki það til skoðunar og flytji málið sjálf þannig að ekki þurfi að bíða lengur. Ég tek undir með félaga mínum hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það hefur skapast svigrúm og tími og vilji til að ræða þessi stóru og mikilvægu mál og [[Forseti hringir.]]við eigum að sjálfsögðu að nýta þann tíma til þess að gera ráðstafanir til framtíðar, til hagsbóta fyrir almannahag í þessu landi. Er það eitthvað sem hv. þingmaður er reiðubúinn að skoða?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að undirstrika að ég átti sæti í nefndinni þegar hún ákvað að vísa hinu ágæta máli um þunna eiginfjármögnun til ráðuneytisins, ríkisstjórnarinnar, til frekari vinnslu. Við gerðum okkur grein fyrir því að þetta væri flókið mál sem þyrfti að útfæra mjög vandlega. Ég hef heyrt ráðherra málaflokksins segja frá því að vinna sé í gangi en hún sé snúin og taki tíma. Ég veit ekki hvort það mundi hafa áhrif eða flýta fyrir ef nefndin mundi enn á ný vísa málinu til ráðuneytisins. Ég hef ekki trú á öðru en að það sé vilji í öllum flokkum til að setja um þetta reglur. Ég mundi samt vilja rifja upp að fyrir ekki löngu síðan voru samþykkt í þessum þingsal lög um nýfjárfestingar. Þá gerði, held ég, einn þingmannanna athugasemd við að ekki voru gerðar miklar kröfur um eigið fé í þeim fyrirtækjum sem áttu að fá ívilnanir hingað til þess að hefja hér einhverja starfsemi, iðnað, skapa störf í héruðum. Þá fannst mér erfitt að fá hljómgrunn í salnum fyrir því að í þeim lögum yrði gerð lágmarkskrafa um eigið fé og líka krafa um að það væri einhvers konar gjaldeyrisjöfnuður fyrirsjáanlegur, að hann væri jákvæður af þessari aðgerð, að þetta væri ekki einhvers konar fyrirtæki sem kæmu hérna inn, fjármagnaði sig hjá íslenskum bönkum og gerði og græjaði og hagnaðurinn væri síðan tekinn úr landi í formi vaxta. Ég held að við þurfum að vera mjög vakandi á öllum sviðum. Við erum nægjanlega haukfrán í þinginu í því að stoppa þá þunnu eiginfjármögnun sem reynir að læðast inn. Ég fylgi þessu máli alveg 100%. Ég tel að við þurfum að setja okkur reglur í þessu og við þurfum að fara eftir þeim.
Herra forseti. Það er vissulega hárrétt sem hv. þingmaður segir að við ræðum oft frumvörp frá ráðherrum, í það fer mestur tími okkar. Oft og tíðum koma athugasemdir eða breytingar sem ekki gefst tími til að taka nægjanlega afstöðu til, eins og hv. þingmaður nefnir. En í því tilfelli sem ég nefndi í andsvari var um að ræða frumvarp sem hafði fengið talsverða skoðun í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, fengið ítarlegar efnislegar umsagnir. Eins og ég nefndi er búið að gera atlögu að því að vinna úr þeim umsögnum þannig að ég tek svar hv. þingmanns sem svo að það sé a.m.k. vilji til þess að taka það til umræðu í nefndinni. Nefndin gæti þá borið þetta breytta frumvarp undir fjármálaráðuneytið. Þetta er auðvitað ekki ásættanleg. Ríkisstjórnin situr í umboði meiri hluta Alþingis og fær mjög skýr skilaboð frá þeim meiri hluta, að mig minnir mótatkvæðalaust í þessu tilviki, þingmenn allra flokka studdu það að ríkisstjórnin tæki þetta mál áfram. Þó að vissulega sé mikilvægt að fylgjast með því sem er að gerast á alþjóðavettvangi, eins og hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra, eru fjöldamörg ríki, samstarfsríki okkar í OECD, búin að setja sér reglur um þunna eiginfjármögnun. Það er því ekkert sem hindrar okkur í að ljúka þessu máli. Þetta er eitt af því sem kom klárlega fram á fundum efnahags- og viðskiptanefndar að þyrfti að taka á. Um þetta hefur verið fjallað í fjölmiðlum, í samfélaginu og bent á að þarna sé pottur brotinn. Ég mun fá í ljósi hvatningar hv. þingmanns að taka þetta mál upp í efnahags- og viðskiptanefnd því að það er mikilvægt að við nýtum ferðina, ef svo má að orði komast, og reynum að gera það besta úr þessu. Það er algjörlega hárrétt sem hefur komið fram hjá hv. þingmönnum að flestir eru sammála um að hér séu mikilvæg og góð skref tekin, en það er hægt að ganga lengra og þetta er eitt af stóru málunum í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að við setjum okkur reglur um þunna eiginfjármögnun. Mér skilst að í fortíðinni hafi verið gerðir samningar við stór iðnfyrirtæki, virkjanir, sem einmitt sömdu um að þau mundu ekki þurfa að hlíta neinum síðari tíma lögum um þunna eiginfjármögnun. Ég held að þau hafi haft vit á því að semja um að jafnvel þótt við samþykktum lög um þunna eiginfjármögnun gilti það ekki um þau. Þetta gildir þá aðeins um fyrirtæki héðan í frá sem hafa ekki samið um afslátt frá reglum. Eins og ég skil þunna eiginfjármögnun gera menn það þannig að þeir eru með lágmarks eigið fé, skuldsetja fyrirtækin mjög mikið og taka hagnaðinn út í formi vaxta, af því að hann er undanþeginn. Hann er frádráttarbær frá skatti. Yfirleitt fara vextirnir inn í eitthvert aflandsríki eða jafnvel til Hollands og síðan þaðan til Delaware og enginn borgar skatt á neinum stað. Svona er verið að leika sér að því að taka hagnaðinn frá þeim stað þar sem virðisaukinn verður raunverulega til og færa hann yfir í lögsögu þar sem skattar eru afskaplega lágir og menn hirða einhvers konar gjöld af skúffufyrirtækjum. Það er ekkert annað verið að gera með þessu en að grafa undan velferðarsamfélögunum, grafa undan því sem er mikilvægt. Það er leiðinlegt að liður í þessu er að þegar við setjum upp múrana og segjum að við ætlum að setja strangar reglur um eigið fé, að það þurfi að vera ákveðið mikið, þá fara fyrirtækin bara eitthvað annað og þangað sem, hvað á ég að segja, slíkar reglur eru sem veikastar. Ég tel engu að síður að við eigum að leiða með góðu fordæmi og einbeita okkur að því að byggja upp fyrirtæki sem búa til verðmæti og eru tilbúin að taka þátt í að byggja upp samfélagið hér og velferðina.
Herra forseti. Þau beiskjublöndnu tár sem sullu mér á hvörmum yfir þögulu tómlæti hv. þm. Frosta Sigurjónssonar urðu þó a.m.k. til þess að hann flutti eina af bestu ræðum sem hann hefur flutt og sennilega eina málefnalegustu ræðuna sem ég hef lengi hlustað á um þessi mál. [[Gripið fram í.]]Ég þakka hv. þingmanni fyrir það. Kannski mundi það greiða fyrir þingstörfum ef ég mundi gráta oftar í ræðustól yfir skorti á ræðum frá Framsóknarflokknum, ég veit það ekki. Það kemur í ljós. Það var alla vega mikilvægt að hv. þingmaður kom hér og veitti ákaflega málefnalegt svar við umleitan minni. Meðal annars upplýsti hann að af þeim 19 tillögum sem fram koma í skýrslu nefndarinnar sem hann veitir forstöðu er einungis 11 að finna í frumvarpinu. Hann bætti því að vísu við að þar að auki væru ýmis mál sem þau hefðu ekki komið auga á. Við vitum það þá a.m.k. sem höfum áhuga á þessum málum að það er enn töluverður grundvöllur til að bæta málið. Ég var þeirrar skoðunar að þau 19 atriði sem komu fram í skýrslunni væru öll góðra gjalda verð. Svo vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að segja algerlega skýrt að það geti verið mikilvægt að setja reglur sem banna Íslendingum að eiga reikninga eða félög á aflandseyjum. Hann sagði að vísu að líklega mundi það ekki duga til þess að ná utan um þá sem hann nefndi allra hörðustu. En það er alla vega til nokkurs unnið ef hægt er að ná utan um hina og koma í veg fyrir einhvern, kannski stóran part, af þessum undanskotum. Við getum aldrei búið til fullkomið kerfi en við getum alltaf fikrað okkur í átt til fullkomnunar. Það á að vera sameiginlegt markmið Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins og reyndar allra í þessum málum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir falleg orð [[Verðskulduð.]]- og verðskulduð, já, þakka þér fyrir - og hvatninguna til að koma oftar upp í ræðustól. Ég get glatt hann með því að ég var að kíkja á það að ég tala stöðugt meira eftir því sem ég sit fleiri ár. Það virðist vera þannig að eftir því sem maður situr lengur hérna talar maður meira. Það er þróunin. En það er nýtt að skorað sé á menn að fara í ræður. Ég hafði hugsað mér að sitja þögull og greiða fyrir umræðunni en komst ekki upp með það. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hvetja mig til dáða. Ég heyrði enga sérstaka spurningu í þessu andsvari og vildi aðeins koma upp til að þakka hv. þingmanni fyrir orðaskiptin. Ég tel að við séum öllu bættari með þessu spjalli.
Virðulegi forseti. Mér vannst ekki tími áðan í fyrri ræðu minni til að fjalla um eitt atriði sem ég hjó eftir í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Hann minntist á að taka þyrfti fastari tökum það sem í daglegu tali er nefnt kennitöluflakk. Þá vildi ég benda á að hér á þingi liggur fyrir frumvarp um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þar sem tekið er á kennitöluflakki. Fyrsti flutningsmaður er Karl Garðarsson en á málinu auk hans eru hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Höskuldur Þórhallsson, Páll Jóhann Pálsson, Elsa Lára Arnardóttir, Haraldur Einarsson, Þórunn Egilsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Brynhildur Pétursdóttir, Helgi Hjörvar og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir. Það er því þverpólitísk sátt um að taka á kennitöluflakki. Ég er þeirrar skoðunar að þetta frumvarp, þó að það sé stutt, sé afar vandað og vel úr garði gert og geti í einfaldleika sínum spornað verulega við kennitöluflakki sem ég held að allur þingheimur sé reiðubúinn að fallast á að er þjóðarmein. Það er einfaldlega þannig að tekjur sem hafa tapast vegna skattundanskota hlaupa á um 80 milljörðum samkvæmt rannsóknum. Þá erum við eingöngu að tala um skattundanskot í atvinnustarfsemi hér á landi. 80 milljarðar eru nánast það sama og við borgum í vexti af skuldum þjóðarbúsins á einu ári, þetta eru sambærilegar tölur. Þetta eru gríðarlega háar tölur. Ef við gætum komist fyrir þetta gætum við í raun komist langleiðina með að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem þessari ríkisstjórn hefur reyndar tekist afar vel við. Við erum oft að tala um skuldir hins opinbera, vanskil á sköttum og gjöldum, en einnig skuldbindingar við aðra einkaaðila, birgja og fleiri sem og vangoldin laun, sem er kannski alvarlegasti hluturinn í þessu öllu saman enda erum við með sérstök ákvæði í lögum sem gera að verkum að ef menn skila ekki inn skýrslum um vangoldin laun og skatta þá geta þeir einfaldlega verið settir í fangelsi. Það liggur fyrir að þessi háttsemi felur í sér samfélagslegt tjón. Það sem verra er, hún bitnar kannski fyrst og fremst á þeim sem standa heiðarlega að sínum rekstri. Það er akkúrat það sem við erum að fjalla um í dag, um mál og málefni sem eiga að koma í veg fyrir skattundanskot, leynd á fjármagni, við erum að setja skorður við því að menn geti átt eða leynt eigum sínum í aflandsfélögum. En þessi háttsemi, auk þeirrar sem ég lýsi hér, ýtir undir vantraust í garð atvinnulífsins og samkeppnisstaða þeirra sem fylgja leikreglum skekkist. Það er það slæma í þessu öllu saman. Slík háttsemi eykur kostnað atvinnulífsins og einstaklinga í landinu vegna þess að viðbrögð stjórnvalda eru að jafnaði að auka eftirlit og það eykur kostnað atvinnulífsins. Í frumvarpinu sem fjallar um kennitöluflakk og ég kom inn á er lagt til að farin verði hófsöm leið en þó þannig að settar verði takmarkanir við því hvað sömu einstaklingar geti átt í mörgum félögum á tilteknu árabili. Auðvitað er í lagi að fara yfir það. En það er líka reynt að sporna við því að hinir svokölluðu útfararstjórar séu fengnir til að koma inn í félög þegar ljóst er að illa gengur og keyra þau í þrot. Þetta mein, ásamt því sem við erum að taka á hér, er eitthvað sem við verðum að taka á. Af því að ég heyrði hæstv. fjármálaráðherra koma sérstaklega inn á kennitöluflakkið fannst mér rétt að benda á að frumvarp [[Forseti hringir.]]okkar er til staðar. Ég held að það sé þannig úr garði gert að hægt sé að samþykkja það á Alþingi. En ég fagna því að sú umræða hafi verið tekin hérna vegna þess að þetta er þjóðarmein sem þarf að uppræta.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu þar sem víða hefur verið komið við. Ég þakka sömuleiðis fyrir það að málinu er tekið með jákvæðum hætti og menn sammála um að hér séu að minnsta kosti komin mörg efnisatriði sem efnahags- og viðskiptanefnd hafi áður komið auga á og verið sé að bregðast við því ákalli að við fyllum í eyðurnar í löggjöfinni hjá okkur. Á sama tíma verð ég að segja að við höfum, í tilefni af þessu frumvarpi, efnt til þó nokkuð breiðrar umræðu. Ég segi til dæmis varðandi kennitöluflakkið almennt að þá tengdist það fyrst og fremst því atriði í frumvarpinu sem snýr að áhættumati, við erum hér að leggja til að lögfest verði að til staðar verði áhættumat, m.a. út af hættunni á kennitöluflakki. Mig langar að koma aðeins inn á örfá meginatriði þessa máls sem mér finnst skipta máli að halda til haga. Í fyrsta lagi það að í umræðunni hefur því verið velt upp hvers vegna við förum einfaldlega ekki þá leið að banna íslenskum aðilum að stofna til félaga á lágskattasvæðum. Ég hef aðeins komið inn á það hér í andsvari í dag að ég tel það langfarsælast fyrir okkur Íslendinga að fylgja þeim meginstraumum sem hafa ráðið för í því efni á alþjóðavettvangi, að leggjast frekar á árarnar með öðrum löndum um gerð upplýsingaskiptasamninga og vinna að því að afnema leyndina. Í þeim tilgangi höfum við náð miklum árangri eins og fram hefur komið í umræðunni í dag og undanfarnar vikur. Það er þó enn talsvert verk óunnið þar. Sú vinna heldur áfram undir forustu OECD. Í öðru lagi höfum við farið þá leið að taka til baka ávinninginn af því að koma sér fyrir á lágskattasvæði með því að segja að engu að síður verði menn skattlagðir á Íslandi þrátt fyrir að þeir hafi komið sér fyrir þarna, að það sé svona eins og horft í gegnum félagið. Mörg af þeim atriðum sem er að finna í frumvarpinu sem við ræðum hér eru til þess að ganga lengra í því að horfa í gegnum félagið. Það á til dæmis við um það ákvæði þessa frumvarps sem snýr að hugtakanotkun, að horft sé á tekjurnar frekar en bara hagnaðinn eins og ég hef vikið að, en líka varðandi nýtingu á skattalegu tapi og réttinn til að flytja eignir o.s.frv. Við erum að gera þetta tvennt. Við erum að reyna að afhjúpa leyndina og við erum að reyna að draga úr ávinningnum af því að koma sér fyrir á þessum stöðum. Ekkert af þessu breytir neinu um það að hvað sem öðru líður þá eru þeir sem ekki gera hreint fyrir sínum dyrum gagnvart skattyfirvöldum ávallt að brjóta lög. Af þeirri ástæðu finnst mér í sjálfu sér ekki ástæða til að fara bannleiðina. Sama gildir varðandi það að fara að gera refsivert að veita ráðgjöf um mál af þessum toga. Áherslur mínar hafa fyrst og fremst snúið að því að uppræta leynd, taka þátt í alþjóðlegu baráttunni gegn peningaþvætti og ná í skottið á skattsvikurum. En í umræðunni í dag hefur verið gengið örlítið lengra og sagt: Já, það er ágætt að berjast gegn skattsvikunum, en við þurfum líka að taka á skattsniðgöngunni. Þaðan kemur umræðan um þunna eiginfjármögnun, eftir atvikum milliverðlagningu og eftir atvikum einnig enn frekari leiðir til að draga úr hvatanum til að sækja í lágskattalönd, lágskattaríki. Um það vil ég segja þetta: Í fyrsta lagi varðandi hugtakanotkun - hún hefur svolítið verið á reiki í almennri umræðu. Ég geng út frá því, þegar menn tala um skattsniðgöngu hér, að þá séu menn að tala um löglega lágmörkun skattgreiðslna. Við þurfum að geta rætt skattsniðgönguna, löglega lágmörkun skattgreiðslna, í stærra samhengi en bara við aflandsfélögin. Við erum til dæmis hér á Íslandi með lög í gildi um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Við höfum, fyrir einungis þremur árum, sett lög um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi svo að dæmi sé tekið. Margir aðrir fjárfestingarsamningar eru í gildi og hafa verið gerðir. Mig langar aðeins örstutt að minna á það að í sumum fjárfestingarsamningum sem gerðir hafa verið á undanförnum árum er einmitt að finna sérstök ákvæði sem snúa að þunnri eiginfjármögnun eða eftir atvikum og sérstaklega kannski milliverðlagningunni. Gleymum því ekki að við settum síðan sérstakar nýjar reglur um milliverðlagningu á árinu 2013. Í fjárfestingarsamningum sem í gildi eru í dag er þessu, að því er mér skilst, háttað með eitthvað ólíkum hætti. Sums staðar er tekið sérstaklega á þessu. Mér er sagt að jafnvel séu dæmi um að það sé neikvætt ákvæði í fjárfestingarsamningum sem gerðir hafa verið hér á árum áður, þ.e. að jafnvel þótt í lög yrðu leiddar reglur um milliverðlagningu yrði viðkomandi samningur undanskilinn. Við höfum meira að segja gengið svo langt í einhverjum tilvikum er mér sagt án þess að ég hafi lesið hvern og einn samning. Ég nefndi hér lög um ívilnanir vegna nýfjárfestinga og einstaka samninga sem við höfum gert, eftir atvikum lög sem við höfum sett um þau efni. Mér finnst við ekki geta nálgast umræðuna á svona breiðum grundvelli með þeim hætti að segja að það sé afsiðvæðandi fyrir samfélagið að horfa upp á það að menn leiti leiða til að lágmarka skattgreiðslur sínar eftir atvikum með því að færa starfsemi sína að hluta eða öllu leyti til annarra landa, á sama tíma og við erum sjálf að leiða í lög reglur og gera samninga til þess að laða hingað til landsins, með undanþágum, með afslætti frá sköttum og opinberum gjöldum, fyrirtæki á þeim sama grundvelli. Það finnst mér vera tvískinnungur. Það er ekki bæði hægt að segja að við ætlum að ná að stoppa alla þá sem ætla að reyna að lágmarka skattgreiðslur sínar á Íslandi, en við ætlum á sama tíma að draga til Íslands alla þá sem vilja njóta afsláttar á sköttum og gjöldum. Þá er ég einfaldlega að segja að það verður alltaf einhver samkeppni um skatta og gjöld, samkeppni um rekstrarumhverfi fyrirtækja; jafnvel gengur það svo langt að það fer niður á einstakar starfsgreinar. Erum við til dæmis ekki með hér í þinginu frumvarp um að veita, vegna kvikmyndagerðar, 25% endurgreiðslu og færa hlutfallið úr 20 upp í 25% vegna kostnaðar sem fellur til á Íslandi? [[Gripið fram í.]]Erum við ekki að reyna að laða til landsins fyrirtæki sem vilja njóta sérstakra ívilnana á Íslandi með þeim hætti? Eru þau í skattsniðgöngu í heimalandi sínu, viðkomandi fyrirtæki? Er verið að afsiðvæða alþjóðaviðskiptin með þessu háttalagi, með þessari lagasetningu? [[Gripið fram í.]]Ég spyr. Ja, það er auðvitað alltaf hægt að segja að eitthvað sé ekki sambærilegt, en þetta er 25% afsláttur vegna kostnaðar sem fellur til hér á landi. Í tilfelli laga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi, hvað vorum við tilbúin til að gera til þess að vekja áhuga fyrirtækis á að koma til Íslands með starfsemi sína? Hvað vorum við tilbúin til að gera? Við vorum í fyrsta lagi tilbúin til þess að gefa afslátt af tekjuskatti fyrirtækisins. Við lofuðum 15% tekjuskatti, lægri tekjuskatti en öll önnur fyrirtæki njóta á landinu nema þau sem hafa sérstaklega samið um það. Við veittum undanþágu frá stimpilgjöldum. Félagið er undanþegið stimpilgjöldum af öllum stimpilskyldum skjölum sem félagið gefur út eða stofnað er til í tengslum við uppbyggingu fjárfestingarverkefnisins. Við gáfum afslátt af hlutfalli fasteignaskatts. Það skal vera 50% lægra en lögbundið hámark, 50% afsláttur af fasteignaskatti. Svo eru menn undanþegnir almennu tryggingagjaldi sem við höfum almennt verið sammála um að við eigum að nota til að standa undir almannatryggingakerfinu á Íslandi. Undanþágur frá tryggingagjaldinu. Svo eru menn með ýmis önnur ákvæði, t.d. um að ekki skuli leggja á fyrirtækið umhverfisgjöld eða umhverfisskatta nema verið sé að gera það með almennum hætti í landinu. Ekki gjöld á raforkunotkun eða útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna nema verið sé að gera það með almennum hætti o.s.frv. Svo kannski rúsínan í pylsuendanum, það sem gerði gæfumuninn fyrir viðkomandi fyrirtæki, það sem leiddi til þess að það var á endanum tilbúið til að koma, en þá buðum við að við mundum slíta upp úr vasa skattgreiðenda 3 milljarða rúma til þess að fara í alls konar undirbúningsaðgerðir svo að þeir mundu örugglega vilja koma til Íslands. Mér finnst bara ekki hægt annað en að vekja athygli á þessu þegar menn tala af mikilli vandlætingu um öll þau tilvik þegar fyrirtæki reyna að lágmarka skattgreiðslur sínar í alþjóðlegum viðskiptum. Við erum sjálf að draga til landsins fyrirtæki með sérstökum ívilnunum og við höfum á tíðum verið tilbúin til að ganga eins langt og mögulegt er samkvæmt ríkisaðstoðarreglum í þeim tilgangi. Þetta segi ég og ég vil taka það sérstaklega fram að þetta er hluti af umræðunni um löglega lágmörkun skattgreiðslna í alþjóðlegum viðskiptum. Þetta hefur ekkert með skattsvik að gera. Og við þurfum að halda því og þeirri umræðu í sérstöku boxi, vegna þess að það er algjör einhugur hér um það að við ætlum ekki undir neinum kringumstæðum að þola skattsvik. Við ætlum undir engum kringumstæðum að líða mönnum það að brjóta skattalög. Og við ætlum að beita stofnunum okkar af fullum krafti við að uppræta slíkt. En skattsniðgangan er annars eðlis. Hana er ekki hægt að binda eingöngu við félög sem hafa haft starfsemi eða eignir á lágskattasvæðum. Ég ætla síðan að hnykkja á því sem áður hefur komið fram að hluti af þeirri skoðun sem ég tel nauðsynlegt að ráðast í verður til meðferðar í sérstökum starfshópi. Þetta hefur áður komið fram. Þess er reyndar getið í greinargerð með þessu frumvarpi. Að öðru leyti munum við halda áfram alþjóðlegu samvinnunni sem hefur reynst okkur vel og er að skila miklum árangri. Ég vil sérstaklega nefna það mikla átak sem OECD hefur ráðist í undir forustu Angels Gurría og þann ótrúlega árangur sem það átak hefur leitt til með gerð fjölmargra samninga. Að þessu mæltu býð ég fram aðstoð ráðuneytisins í öllum störfum nefndarinnar.
Herra forseti. Svo háttaði til að ég var á forsetastóli þegar hæstv. fjármálaráðherra eyddi hér nokkuð löngu máli í að rekja ívilnanir vegna nýfjárfestingarverkefnis á Bakka við Húsavík. Hugsanlega telst mér málið eitthvað skylt þar sem ég var atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra þegar gengið var frá samningum við fyrirtækið og beitti mér í samstarfi við þáverandi fjármálaráðherra um þá fyrirgreiðslu sem er í þeim fjárfestingarsamningi og því ætla ég að fara aðeins yfir það. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra þurfi aðeins að passa sig að lenda ekki á villigötum og jafna ekki algjörlega saman því þegar um er að ræða fjárfestingarstuðning til nýfjárfestingarverkefna í algerlega afmarkaðan tíma eins og þarna á við, í tíu ár, og til að gera mögulegar fjárfestingar og uppbyggingu á nýjum svæðum og jafnvel atvinnulega köldum svæðum eins og þarna átti í hlut. Það er vissulega rétt og á það hefur aldrei verið dreginn dulur að stjórnvöld, bæði ríkisvald og sveitarfélag, urðu að teygja sig talsvert í því verkefni til að gera það að veruleika. Það var talið réttlætanlegt, m.a. með þeim rökum að þarna væri hægt að stuðla að atvinnuuppbyggingu á svæði sem hefur verið í vörn. Með þessu væri hægt að fjölga valkostum fyrir staðsetningu lítilla og meðalstórra iðnfyrirtækja og fleiri ástæður mætti nefna sem gerðu að verkum að ívilnunarsamningurinn væri ívið ríkulegri en í mörgum öðrum tilvikum. Hæstv. ráðherra valdi t.d. að nefna ekki ívilnunarsamninga til gagnavera sem Alþingi breytti í meðförum sínum þannig að Ísland var hrakið til baka með þá og komst ekki upp með þá vegna þess að niðurstaða ESA var að þar hefði verið gengið of langt. En það er ekki í tilviki Bakka við Húsavík. Veruleikinn er sá að það var allt saman tekið út af Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins og staðfest að íslensk stjórnvöld væru vel innan marka hvað varðaði stuðning við þessar aðstæður. Við hvað er verið að keppa í tilvikum sem þessum? Ég er ekkert sérstaklega hrifinn af því almennt að það sé eitthvert uppboð í gangi um það hversu miklar ívilnanir menn veiti til nýfjárfestingarverkefna en það er munur á afmörkuðum og skilgreindum stuðningi við nýja atvinnuuppbyggingu, t.d. að koma nýjum iðngreinum inn í landið, og almennum reglum um skattlagningu starfandi fyrirtækja. Um það held ég að við hljótum að geta verið sammála. Þannig er það líka alþjóðlega og í hinni alþjóðlegu samkeppni. Það sem aðilar eins og PCC fyrir norðan eða Thorsil eða einhverjir aðrir annars staðar geta í sumum tilvikum lagt á borðið og hafa gert - og þetta veit ég að hæstv. fjármálaráðherra þekkir - eru ekki bara einhverjar skattalegar ívilnanir á fyrstu rekstrarárunum. Það eru jafnvel beinir styrkir upp á 30–40% af stofnkostnaði viðkomandi verkefnis. Við höfum ekki farið út í það og heimild til slíks sem var í upphaflegum lögum um ívilnunarsamninga var felld út. Ísland átti ekki mikla peninga á þeim árum, 2009–2010, en gat í staðinn rýmkað svigrúmið til að veita meiri stuðning á uppbyggingartímanum og fyrstu rekstrarárunum. Það er himinn og haf á milli þessarar nálgunar og gömlu fjárfestingarsamninganna sem hæstv. ráðherra kom inn á í einu tilviki. Það er rétt, ég get staðfest það sem hæstv. ráðherra sagði, ég hef séð samninga sem eru þannig að fyrirtækin eru um aldur og ævi varin fyrir því að sæta tiltekinni skattlagningu. Jafnvel þó að Íslendingar ákveði að taka hana upp og láta hana gilda gagnvart öllum öðrum eru til þannig samningar að fyrirtækin eru varin fyrir því. Auðvitað væri slíkt fráleitt og hér er ekkert slíkt á ferðinni. Hér er ekki um varanlegan stuðning eða frávik frá skattareglum að ræða eins og var í tilviki fyrstu stóriðjusamninganna. Þeir endast jafnvel áratugi. Nei, hér er bara um að ræða þennan tímabundna stuðning á uppbyggingartímanum sem tekur til fyrstu tíu áranna. Það er að sjálfsögðu alveg rétt að í því eru fólgnar talsverðar ívilnanir en þær eru langt innan ramma þess sem Íslandi er heimilt að gera, það hefur ESA staðfest, og þær eru enn þá lengra innan ramma þess sem Íslandi er heimilt að gera þegar horft er til þess að uppbyggingin er á svokölluðum byggðaþróunarsvæðum, þ.e. svæðum sem til viðbótar hafa sér það til réttlætingar að flokkast á svokallað byggðaþróunarkort Evrópu. Þessu vildi ég koma hér inn vegna þess að ég tel að það þurfi a.m.k. að fara varlega í þessum samanburði og að ekki séu endilega sterk rök inn í umræðuna um það hvernig við viljum kljást við aflandsfélögin og þann vanda að blanda því inn í [[Forseti hringir.]]umræðuna um stuðningsumhverfi við nýsköpun, rannsóknir, þróun eða ívilnunarsamninga vegna nýfjárfestinga.
Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi lengd samningsins. Það er sérstakt ákvæði í lögunum sem segir: Þrátt fyrir að ákvæði í lögum um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi heimili frávik í 13 ár frá undirritun samnings en aldrei lengur en í 10 ár frá því að skattskylda eða gjaldskylda myndast er heimilt að láta samning við félagið gilda í 14 ár en aldrei lengur en í 10 ár frá því að skattskylda myndast. Þannig að það var nú gerð sérstök lagagrein til að hafa þetta eins rúmt og mögulegt var. En aðalatriðið er þetta. Hér í umræðunni fara menn inn á þá braut að segja: Við verðum að stöðva fyrirtæki í því að reyna að lágmarka skattgreiðslur sínar jafnvel þótt með lögmætum hætti sé vegna þess að það er afsiðvæðing alþjóðlegra viðskipta. En þessir samningar eru dæmi um nákvæmlega hið sama jafnvel þótt tímabundnir séu. Nákvæmlega hið sama. Þegar við tökum milljarða úr vösum skattgreiðenda til að undirbúa komu slíkra fyrirtækja erum við að gera nákvæmlega hið sama. Sama gildir um aðra fjárfestingarsamninga sem nefndir voru hér en þar fyrir utan höfum við undanfarin ár haft fyrirkomulag, sem reyndar hefur þurft að framlengja, um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Ég er bara að halda þessu til haga þannig að menn gangist við því að við Íslendingar nýtum okkur ívilnanir, skattafslætti, undanþágur frá tryggingagjaldi, undanþágur frá stimpilgjaldi, afslætti af fasteignasköttum og alla flóruna af hlutum þegar við viljum ná markmiðum okkar. Jafnvel þótt það sé í góðum tilgangi, til að efla nýsköpun og annað þess háttar, þá [[Forseti hringir.]]erum við á endanum fyrst og fremst að hugsa um íslenska heildarhagsmuni. Þessi fyrirtæki verða þá ekki byggð í jaðarbyggðum í öðrum löndum á meðan.
Herra forseti. Eftir stendur að núverandi lagarammi um fjárfestingarsamninga er veruleg framför frá því sem áður var vegna þess að hann rammar ívilnanirnar alltaf inn innan tilgreindra tímamarka. Það er rétt sem ég sagði og hæstv. ráðherra gat ekki hrakið það að þegar til ívilnunar kemur, frá og með því að hún verður virk, tekur hún til 10 ára. Svigrúmið frá því að samningar eru undirritaðir og þangað til að þeir koma til framkvæmda í þeim skilningi að rekstur er hafinn er örlítið rýmri þarna en endranær, en það helgaðist af því að þá var ekki enn ljóst hversu hratt áformin mundu ganga eftir, það hafði engin áhrif á 10 ára tímann. Hvort það eru þrjú eða fjögur ár frá því samningur er undirritaður og þangað til ívilnunartímabil hefst ræðst bara af hraða verkefnisins. Ég er enn þeirrar skoðunar að skynsamlegt sé að fara varlega í þeim samanburði sem hæstv. fjármálaráðherra er dálítið upptekinn af af einhverjum ástæðum. Mér finnst það athyglisvert. Ég ætla að hugsa svolítið betur um það. Hvers vegna er fjármálaráðherra svona mikið í mun að tefla því fram inn í þessa umræðu að Íslendingar séu með sérákvæði í skattalögum, t.d. um að endurgreiða rannsóknar- og þróunarkostnað í nýsköpunarfyrirtækjum? Eða ívilnunarsamninga vegna nýfjárfestinga þegar við erum að reyna að styðja við bakið á nýrri atvinnuuppbyggingu og fá fjárfestingu inn í landið og skapa störf? Eða endurgreiða kostnað vegna kvikmyndagerðar? Hvers vegna gerum við þetta? Það er ekki vegna þess að við séum þar með að skrifa upp á að menn eigi ekki að borga eðlilega skatta og skyldur. Það er vegna þess að við höfum komist að þeirri niðurstöðu að það sé þjóðhagslega hagkvæmt. Það er vegna þess að við erum að ná fram pólitískum markmiðum með þessu. Auðvitað höfum við skattlagningarvald og megum haga þessu þannig. Ef við værum að ganga svo langt í svona efnum að við værum að skaða okkur þá mætti fara að velta málinu fyrir sér. Þetta er annars eðlis en það sem við er að glíma þegar kemur að varanlegum rekstri eða varanlegu undanskoti [[Forseti hringir.]]eða varanlegri skattsniðgöngu aðila sem oft á tíðum gera það ekki í gegnum neinn atvinnurekstur, heldur flytja einfaldlega [[Forseti hringir.]]fjármagnið undan því að það verði andlag skattlagningar. [[Forseti hringir.]]Ég bakka ekki með það að ég held að hæstv. fjármálaráðherra ætti að hugsa sig svolítið um áður en hann fer offari í þessum samlíkingum.
Herra forseti. Ég studdi samninginn um Bakka. Ég styð frekari endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Ég styð endurgreiðslur og lækkun skattskyldu vegna rannsókna og þróunar. Mér finnst gott að við höfum almenna löggjöf um ívilnanir. Ég hef stutt hvern einasta samning í þessu efni sem gerður hefur verið á þeim tíma sem ég hef verið á þingi. En ég held því ekki fram að við Íslendingar eigum að taka að okkur að siðvæða alþjóðaviðskiptaumhverfið. Þegar við finnum dæmi þess að fyrirtæki sem starfrækt eru hér, annaðhvort í íslenskri eigu eða eigu erlendra aðila, sem eru með einhverja tilburði til að lágmarka skattgreiðslur sínar þá verðum við að stöðva það. Það er m.a. okkar framlag til þess að siðvæða alþjóðaviðskiptaumhverfið. Það er sú rödd sem ég heyrði í þinginu í dag, að við þyrftum að stoppa í slík göt af þeirri ástæðu. Ástæðan fyrir því að tiltaka þetta er sú að ég vil halda því til haga að við Íslendingar erum þátttakendur í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi þar sem menn hugsa mikið um eigin hag. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu sem hv. þingmaður nefndi að það þjónaði þjóðarhagsmunum að grípa til þessara ráðstafana, en við erum líka að keppa um fjármagnið við önnur lönd. Við skulum ekkert draga fjöður yfir það. Við erum í harðri samkeppni um fjármagnið við önnur lönd. Tökum sem dæmi rannsóknarstyrkina. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu að við ætlum að leyfa mönnum að gjaldfæra rannsóknarkostnað á Íslandi og lágmarka þannig eða lækka tekjuskatt sinn á Íslandi vegna þess að við vitum að ef við gerum það ekki þá fara störfin úr landi. Það er ástæðan. Við erum ekki að gera þetta af greiðasemi einni sér. Við erum að þessu vegna þess að við viljum verja störfin og umsvifin á Íslandi. Við skulum bara gangast við því að við erum og verðum í alþjóðlegri samkeppni og það er algjörlega óraunhæft að litla Ísland taki að sér að siðvæða alþjóðaviðskiptaumhverfið.
Herra forseti. Það er engu að síður mjög mikilvægt að menn séu meðvitaðir um það sem gert er á hverjum tíma og menn hafi stefnu. Ég átta mig út af fyrir sig fyllilega á því að litla Ísland muni ekki umbylta skattaviðmiðum í heiminum og eitt og sér bera þann kyndil til fulls sigurs í heiminum að við útrýmum allri skaðlegri skattasamkeppni. Nú er ég mikill áhugamaður um það og hef lengi verið og við hæstv. fjármálaráðherra höfum oft átt um það orðaskipti, sem ég hef kallað baráttu Norðurlandanna t.d. almennt gegn skaðlegri skattasamkeppni, það sem kallað er á norrænum „skadelig skattekonkurrence“ og er gamalkunnugt og margnotað hugtak og orðtak í norrænu samstarfi. En það skiptir máli hvaða röddu menn tala í þessum efnum. Í þeim tilvikum sem við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ræddum um endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar, um endurgreiðslu á kostnaði vegna kvikmyndagerðar og um rammalöggjöf um nýfjárfestingarsamninga eða ívilnunarsamninga, var Ísland í öllum tilvikum langt á eftir nálægum löndum og samkeppnislöndum að grípa til þessara ráðstafana. Þetta var komið alls staðar í kringum okkur. Við vorum í þeim erfiðu sporum að geta ekki sagt við aðila sem höfðu kannski áhuga á því að koma og fjárfesta hér að þeim stæði eitthvað sambærilegt til boða og í Kanada, Svíþjóð, Noregi eða hvar það nú var. Og þá er raunsæi að horfast í augu við það. Meðan menn eru innan allra heimilda þá finnst mér ekki skynsamlegt að blanda því saman við það sem við höfum verið að ræða aðallega í dag að öðru leyti. Hafandi sagt það þá vildi ég gjarnan að heimurinn væri þannig að þetta væri alls ekki til staðar, bara svo það misskiljist ekki þótt ég hafi átt þessi orðaskipti við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Það væri betra að kvikmyndagerðin hefði ekki getað gengið á lagið og teflt löndum hverju gegn öðru þannig að hlutfall endurgreiðslukostnaðarins er alltaf á uppleið. Menn lögðu af stað með 10–15%, komnir í 25% núna. [[Forseti hringir.]]Það er auðvitað einn vandinn við þetta. Menn ganga á lagið. Svona ívilnanir hafa [[Forseti hringir.]]tilhneigingu til þess að vera varanlegri en menn kjósa kannski og pressan er á að þær verði rýmkaðar. Að sjálfsögðu er ég ekki [[Forseti hringir.]]að mæla sérstaklega með þessu sem almennu framtíðarfyrirkomulagi sem slíku þótt ég leyfi mér þau skoðanaskipti við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem ég hef átt.
Hæstv. forseti. Mig langar bara rétt til að gera grein fyrir breytingartillögu frá atvinnuveganefnd sem kemur hingað við 3. umr. Eins og einhverjir muna eflaust var málið tekið til nefndar milli 2. og 3. umr. vegna hvatningar um nokkrar breytingar. Breytingarnar eru í fimm liðum. Fyrsta breytingin er að í stað orðanna „samanlagðar tekjur af leigu eignanna skulu ekki vera meiri en 2 millj. kr. á hverju almanaksári“ í b-lið 1. gr. komi, eins og hér stendur, með leyfi forseta, „samanlagðar tekjur af leigu eignanna skulu ekki nema hærri fjárhæð en kveðið er á um í 3. tölulið 4. gr. laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988“. Þessi breyting er gerð til að sú upphæð sem fest var í 2 millj. kr. mundi taka mið af þeim verðlagshækkunum sem verða í lögum um virðisaukaskatt og þess vegna þurfi ekki að breyta upphæðinni árlega með lagabreytingum. Í öðru lagi segir hér, með leyfi forseta: „2. efnismgr. 10. gr. orðist svo: Endurnýja þarf skráningu á ári hverju og við lok hvers almanaksárs skal aðili með skráða heimagistingu skila til sýslumanns yfirliti yfir þá daga sem húsnæði var leigt út ásamt upplýsingum um leigutekjur. Skil á upplýsingum samkvæmt 1. málslið er skilyrði fyrir endurnýjun skráningar á næsta almanaksári. Sýslumanni er heimilt að senda upplýsingar samkvæmt 1. málslið til skattyfirvalda.“ Þarna er hnykkt á því að fólk sem rekur slíka gistingu haldi skráningu á eignum sínum og eru heimildir sýslumanns til að senda slíkar upplýsingar til skattyfirvalda þannig að hægt sé að hafa eftirlit með því að skattar séu greiddir af tekjunum. Í þriðja lagi er breytingartillaga við 13. gr. Hér segir: „a. Við 1. efnismgr. bætist: eða fyrir hærri fjárhæð en kveðið er á um í 3. tölulið 4. gr. laga um virðisaukaskatt.“ Þarna er verið að tala um það sem kom fram við 2. umr., að í frumvarpinu eins og það stendur núna er gert ráð fyrir að það sé upphæð og/eða 90 daga leiga sem skilgreini heimagistingu. Í stað orðanna „eða stundar útleigu lengur en 90 daga á hverju almanaksári“ komi: stundar útleigu lengur en 90 daga á hverju almanaksári eða fyrir hærri fjárhæð en kveðið er á um í 3. tölulið 4. gr. laga um virðisaukaskatt. Þarna er verið að skilgreina að þeir sem leigja fyrir hærri fjárhæð en 2 millj. kr. nú og/eða í lengri tíma en 90 daga séu skilgreindir sem svo að þeir stundi atvinnustarfsemi og greiði skatta og skyldur samkvæmt því. Síðan eiga lögin að öðlast gildi 1. janúar 2017. Herra forseti. Ég vildi bara gera grein fyrir þessari breytingartillögu sem öll atvinnuveganefnd stendur að. Ég vona að málið gangi til atkvæða að þessari umræðu lokinni.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, veltumörk skattskyldu og fjárhæðarmörk uppgjörstímabila. Þetta er frá atvinnuveganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið sem hún lagði fram í kjölfar umfjöllunar í nefndinni um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Samtökum ferðaþjónustunnar og Viðskiptaráði Íslands. Gert er ráð fyrir að skatttekjur ríkissjóðs lækki um allt að 0,5 milljarða verði frumvarpið að lögum en þá hefur ekki verið tekið mið af neikvæðum skilum, þ.e. þegar útskattur er umfram innskatt. Nefndinni bárust upplýsingar um að álagning aðila með veltu á bilinu 0–1 millj. kr. hefði á árinu 2015 verið neikvæð um 903,4 millj. kr. Að frátöldum aðilum sem hófu rekstur árið 2015 og því e.t.v. þurft að kosta miklu til í byrjun rekstrar væri álagning aðila í þessum flokki neikvæð um 393,5 millj. kr. Hv. þingmenn Björt Ólafsdóttir og Þórunn Egilsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt og undir það skrifa hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson og Þorsteinn Sæmundsson.
Hæstv. forseti. Atvinnuveganefnd flutti breytingartillögu við lög nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, þ.e. veltumörk skattskyldu og fjárhæðarmörk uppgjörstímabila, í framhaldi af vinnu sinni við frumvarp um heimagistingu og veitingastaði, sem er fylgt eftir hér eftir frekari umfjöllun í nefndinni. Ég vil gera að umtalsefni, virðulegi forseti, og vekja athygli á því sem hér er verið að gera og gögnum sem við fengum frá ríkisskattstjóra eftir að við nefndarmenn báðum um það. Við fengum þau gögn að sjálfsögðu skilmerkilega og faglega uppsett eins og ríkisskattstjóra einum er lagið. Í þeim var staðfestur grunur okkar um miklar útgreiðslur úr ríkissjóði til þeirra sem eru með rekstur undir 1 millj. kr., þ.e. mismunur á útskatti og innskatti í virðisaukakerfinu. Það var staðfest og ég vek athygli á því að með málinu er fylgiskjal, umsögn, þar sem kemur fram að árið 2015 er fjöldi þeirra sem eru með 0–1 millj. kr. í rekstur 8.770. Þeir sem njóta endurgreiðslu úr ríkissjóði voru 1.889. Þeir sem höfðu greitt voru 2.511. Þar kom líka fram að rúmlega 4.000 skil voru með svokallaðri núllskýrslu. Það sem þarna kemur fram er að fjárhæð sem greidd var vegna þessa rekstrar var um 170 millj. kr. en endurgreiðslurnar voru 1.074 þús. kr. í þessari skattskyldu veltu sem var upp á 1,5 milljarða. Það kemur skilmerkilega fram í nefndarálitinu að útgreiðslur úr ríkissjóði voru 903,4 millj. kr. vegna þessa en rétt er að hafa í huga, eins og ríkisskattstjóri fjallar um, að það geta verið þar aðilar sem hafa verið í fjárfestingum eða koma kannski nýir inn sem eiga þá inni mikinn útskatt á móti innskatti, ef svo má að orði komast. Það kom fram hjá nefndinni að með því að hækka þessi fjárhæðarmörk upp í 2 millj. kr. og í greinargerð með frumvarpinu sjálfu er farið yfir það hvernig sú upphæð var í byrjun, 100 þús. kr., sem hefur svo hækkað og er færð upp í 2 millj. kr. núna en sú upphæð hefur að sjálfsögðu ekkert breyst á umliðnum árum vegna þess að þessi veltumörk eru ekki vísitölutengd og lækka að raungildi með tíð og tíma eins og gerist hjá okkur. En í raun og veru má segja, til að einfalda, með rekstur sem er ekki meiri en þetta, að ríkissjóður hefði sparað sér árið 2015 903 millj. kr. í útgreiðslu hefði verið sagt: Nýtur hvorki innskatts né útskatts. Það er rétt að hafa í huga þegar þetta frumvarp er rætt og sú tillaga sem sett er fram um að hækka þetta mark, svo koma einhverjar tekjur á móti þegar rekstur fer að ganga vel, sem betur fer. Það á að vera markmiðið. Tekjur til ríkissjóðs þýða þá að reksturinn gengur vel og skilar til ríkissjóðs eðlilegum hluta af því, sama hvort er í virðisauka eða almennum skatti. En þetta vildi ég láta koma fram um leið og ég vek athygli á þessari umsögn og skjali frá ríkisskattstjóra sem er ákaflega merkilegt að fara í gegnum vegna þess, eins og hefur komið fram, að þetta er útgreiðsla þar. Hins vegar kemur líka fram að fjöldinn, á bilinu 1–2 millj. kr. er ákveðinn fjöldi en þar er aftur mismunur upp á 210 milljónir sem greiddar eru til ríkissjóðs en samtals álagning hjá öllum þeim sem eru með 4 millj. kr. og undir eru 108 milljónir í greiðslu til ríkissjóðs. Það vekur athygli mína og ég vek athygli á því að sá fjöldi sem er þarna í lægsta milljón króna bilinu, þar voru útgreiðslur upp á þetta en ég ítreka aftur það sem ég sagði: Það kann að vera skýring á árinu 2015 hvað þetta varðar þó svo að maður geti reyndar farið inn í árið 2014, þar var sambærileg upphæð um 1.200 millj. kr. Það er rétt að hafa í huga að þetta er, held ég, breyting sem er til góðs, um leið og hún einfaldar kerfið verður hún þannig líka að hún sparar ríkissjóði útgreiðslur og vonandi verður sá rekstur sem þetta nær utan um það arðbær og góður að hann skilar þá skattgreiðslum eða virðisaukaskatti til ríkissjóðs. Það er kannski það sem er verið að gera, einfalda þetta fyrir þá sem eru með lítinn rekstur. Hitt þarf líka að hafa í huga: Ríkissjóður þarf oft á peningum að halda til ýmissa mála.
Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst hér í ræðu, í umræðum um þetta mál, efasemdum um ívilnanir af þessu tagi með vísan til samkeppnissjónarmiða og eðlis máls. Burt séð frá því hvort ívilnun með þessum hætti eigi rétt á sér yfir höfuð tel ég alveg einsýnt að það er hvorki tilefni né efni til þess að auka þá niðurgreiðslu til erlendrar kvikmyndaframleiðslu úr höndum íslenskra skattgreiðenda sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Þess vegna segi ég nei.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum að ljúka hér frumvarpi sem stuðlar að breytingu á lögreglunámi í landinu. Ég hugsa að þetta séu einar mestu framfarir sem munu verða innan lögreglunnar nú á þessum tímum og muni efla hana til muna. Ég hlakka til að sjá afrakstur þessa frumvarps og þakka þingheimi og þeim sem að þessu máli hafa komið kærlega fyrir þessa vinnu. Það var einmitt þingið sem fól innanríkisráðuneytinu að hefja þessa vinnu og nú erum við að ljúka henni. Því ber að fagna.
Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði með þessu góða máli og þykir rétt, þar sem við píratar tölum oft um mikilvægi þess að hafa eftirlit með lögreglu, að minna á að það er mikilvægt að búa vel um lögregluna og að búa þannig um að lögreglumenn upplifi sig í þakklátu starfi eftir því sem mögulegt er. Auðvitað er það þannig að aðstæður leyfa það ekki alltaf. En ég fagna frumvarpinu og býst við og vona að það muni hafa mjög jákvæð áhrif á lögreglustörf og í beinu framhaldi réttindi borgaranna.
Herra forseti. Við vinstri græn greiðum þessu okkar atkvæði hér. Ég tek undir það og fagna því að nú sé loksins að hilla undir nám á háskólastigi hjá lögreglunni. Ég vil halda því til haga, við lokaafgreiðslu málsins, að ég hef áhyggjur af fjármögnun og kostnaði og tel kostnaðarmatið ekki nægjanlegt, að ekki sé veitt nóg fé til þessa nýja náms. Ég hef einnig haft efasemdir um að starfsöryggi þeirra sem nú eru við Lögregluskóla ríkisins sé tryggt eins og gert hefur verið þegar verið er að breyta skipan í tilteknum embættum. Þegar sérstakur saksóknari varð héraðssaksóknari fengu starfsmenn forgang til vinnu. Það var ekki látið ganga yfir hér, það þykir mér miður. En ég er ánægð með að námið sé að fara á háskólastig og tel það vera til bóta.
Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp og fagna því að þetta frumvarp er nú að verða að lögum. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka hv. atvinnuveganefnd fyrir öflugt starf í þessu samhengi, hv. framsögumanni fyrir mikla vinnu við þetta frumvarp. Ég tel að þarna séum við að stíga mörg stór skref. Við erum að stíga stór skref í því að lifa í nýjum veruleika þar sem deilihagkerfið er mikilvægur þáttur. Við erum að einfalda regluverk í kringum það og gera fólki auðveldara um vik að starfa og vera í slíku umhverfi. Einnig erum við almennt að einfalda þetta fyrirkomulag. Ég hef trú á því að þarna séum við að stíga stórt skref fram á við og þakka kærlega hv. nefnd og hv. þingheimi fyrir góða afgreiðslu á þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla skv. 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Alþingi ályktar, með vísan til 5. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, að á fiskveiðiárinu 2016/2017 skuli því aflamagni sem dregið er frá heildarafla í hverri tegund skv. 3. mgr. 8. gr. laganna varið til að mæta áföllum skv. 1. tölulið 1. mgr. 10. gr., til stuðnings byggðarlögum skv. 2. tölulið 1. mgr. 10. gr., til línuívilnunar skv. 8. mgr. 11. gr., til strandveiða skv. 6. gr. a, til veiða sem eru taldar í 6. gr. og til annarra tímabundinna ráðstafana samkvæmt lögunum með þeim hætti sem hér segir: Allt að 9.000 tonnum til strandveiða; allt að 2.000 tonnum til rækju- og skelbóta; allt að 6.500 tonnum til stuðnings byggðarlögum; allt að 5.700 tonnum til aflamarks Byggðastofnunar; allt að 5.700 tonnum til línuívilnunar; allt að 300 tonnum til frístundaveiða; allt að 125 tonnum til áframeldis á þorski; allt að 1.000 tonnum verði lögð til hliðar til sérstakra tímabundinna ráðstafana. Í greinargerð segir: „Samkvæmt 3. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða skal ráðstafa 5,3% af leyfilegum heildarafla til sérstakra atvinnu- og byggðaráðstafana. Í 5. mgr. sömu greinar er kveðið á um að verja skuli aflamagni sem dregið er frá heildarafla til að mæta áföllum skv. 1. tölulið 1. mgr. 10. gr. laganna, til stuðnings byggðarlögum skv. 2. tölulið 1. mgr. 10. gr. laganna, til línuívilnunar skv. 8. mgr. 11. gr. laganna, til strandveiða skv. 6. gr. a laganna, til veiða skv. 6. gr. laganna og til annarra tímabundinna ráðstafana samkvæmt lögunum. Á síðasta löggjafarþingi var samþykkt þingsályktun nr. 15/144, um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla skv. 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Hún gildir fyrir fiskveiðiárið 2015/2016. Nú er að nýju lagt til að heimildunum verði ráðstafað til eins fiskveiðiárs. Samkvæmt ályktun nr. 15/144 voru aflaheimildir úr almenna byggðakvótanum færðar í aflamark Byggðastofnunar. Þetta var gert í ljósi skýrslu Vífils Karlssonar þar sem fram kom að vænta mætti meiri byggðafestuáhrifa með því móti þar sem báðum úrræðum væri beitt. Sá annmarki var á rannsókninni að eingöngu voru skoðaðir þeir staðir sem eru með samning um sértækan byggðakvóta Byggðastofnunar en ekki athuguð áhrif almenna byggðakvótans eða annarra atvinnu- og byggðaráðstafana annars staðar. Vonir eru bundnar við aflamark Byggðastofnunar og meiri jákvæðni er til þess verkefnis og langtímahugsunar þess. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gerði samning við Rannsókna- og þróunarmiðstöð Háskólans á Akureyri (RHA) um greiningu á byggðafestuáhrifum þeirra atvinnu- og byggðaráðstafana sem lög um stjórn fiskveiða kveða á um. Vífill Karlsson, hagfræðingur og dósent við HA, og Hjalti Jóhannesson, landfræðingur og sérfræðingur hjá RHA, skiluðu lokaskýrslu 23. febrúar 2016 sem ber heitið Skýrsla um ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla og áhrif þess á byggðafestu. Samkvæmt skýrslu RHA er niðurstaðan af þeirri aðhvarfsgreiningu sem beitt var sú að almenni byggðakvótinn er talinn skila mestum byggðafestuáhrifum af þeim aðgerðum sem lengst hefur verið beitt en línuívilnun og strandveiðar eru til skiptis í öðru og þriðja sæti eftir því hvaða aðferð er beitt en skelbætur voru taldar sístar til að ná fram ætluðum byggðafestuáhrifum. Áfram verður unnið með málið á grundvelli þeirra úttekta sem fram hafa farið en eins og áður segir er nú lögð til ráðstöfun fyrir næsta fiskveiðiár. Að þessari niðurstöðu fenginni er talið rétt að gera ekki viðamiklar breytingar milli ára. Kristján L. Möller og Lilja Rafney Magnúsdóttir lýsa ekki efnislega stuðningi við tillöguna en gera ekki athugasemdir við að nefndin flytji hana og að hún komist á dagskrá. Þau áskilja sér rétt til að flytja breytingartillögu við málið í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar.“ Síðan koma í þessari þingsályktunartillögu nánari skýringar á einstökum liðum tillögunnar sem ég tel ekki rétt að lengja mál mitt með hér og nú. Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál í vetur. Við erum svo sem öll sammála um að á þessu kerfi þurfi að gera breytingar til framtíðar litið. Sú skýrsla sem hér er vitnað til getur vart talist fullnægjandi gagnvart þeim hluta sem er kallaður pottur Byggðastofnunar og byggist það fyrst og fremst á því hversu skammt er síðan til þeirra ráðstafana var gripið. En eins og fram kemur, í þeirri greinargerð sem ég las hér áðan, eru vonir bundnar við að það sé fýsileg leið til þess að nýta þessi ákvæði til að treysta enn frekar byggð á viðkvæmum stöðum. Það vekur þó vissulega athygli að fyrstu niðurstöður gefa ekki vísbendingu um það og þegar skýrslan er rýnd vekur athygli að þær ráðstafanir sem verið hafa við lýði á undanförnum árum virðast hafa skilað nokkuð góðum árangri, þ.e. byggðapotturinn og línuívilnun, eitthvað sem er búið að vera í gangi mjög lengi, virðast vera að skila nokkuð öflugum árangri þegar mælt er út frá byggðafestuáhrifum aðgerðanna. Það er jú markmiðið með þessu, að treysta byggðafestu þar sem þessum aðgerðum er beitt. Samstaða er um það í nefndinni að það þurfi að endurskoða þetta mál á næsta þingi. Þess vegna leggjum við til að þetta verði bara til eins árs í senn þó að í lögunum sé kveðið á um að þetta sé til sex ára en skuli endurskoðast að minnsta kosti innan þriggja ára. Sú vinna sem við lögðum af stað með í vetur gaf ekki þann árangur sem við höfðum lagt upp með í fyrra. Það er greinilegt að við þurfum meiri tíma til að meta áhrifin af þessu og móta okkur stefnu til lengri tíma. Öll skref sem stigin verða til breytinga á því fyrirkomulagi sem verið hefur munu hafa áhrif á stöðunum. Menn hafa aðlagað sig ákveðnum þáttum í þessu kerfi og því er ekki mjög auðvelt að gera á því róttækar breytingar. Menn verða frekar að laga kerfið að einhverjum breytingum til lengri tíma að mínu mati. Við getum til að mynda horft á atriði eins og strandveiðar sem eru hluti af þessu fyrirkomulagi; hvaða afleiðingar það mundi hafa ef þær yrðu teknar burtu á einni nóttu, bæði fyrir þá sem þær stunda og þau byggðarlög sem byggja að hluta til á þessu. Við leggjum sem sagt upp með það að næsta vetur verði lagst í enn frekari vinnu í þessum efnum og reynt að rýna í það hvort við getum náð betri árangri á þessum vettvangi.
Hæstv. forseti. Hér er aftur flutt tillaga til þingsályktunar af atvinnuveganefnd um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, þ.e. hvernig þeim 5,3% sem tekin eru frá og verða til í þessum skiptipotti er ráðstafað til hinna ólíku potta. Formaður nefndarinnar hefur lýst skiptingunni sem kemur fram í þingsályktunartillögunni og ég þarf því ekki að taka það fram aftur. Ég ætla þó að segja strax að ég er með fyrirvara við tillöguna, sem er aðallega út af tveimur þáttum. Í fyrsta lagi kemur fram í 8. lið að allt að 1.000 tonn verði lögð til hliðar til sérstakra tímabundinna ráðstafana. Ef það verður gert skerðir það auðvitað hlutfallslega það sem fer í strandveiðar, til stuðnings byggðarlögum, í aflamark Byggðastofnunar, til línuívilnunar, til frístundaveiða og áframeldis á þorski. Hitt atriðið sem ég geri athugasemdir við kemur fram á bls. 6 í þingsályktunartillögunni, í 11. kafla greinargerðarinnar sem fylgir með, þar sem talað er um skiptimarkað með aflaheimildir. Það er rétt að vekja athygli á því að eiginlega eru tekin 5,3% af öllum fisktegundum í þennan pott, þó ekki öllum, þó þeim sem eru kvótasettar. Síðan er þetta gert þannig að rekinn er skiptimarkaður af Fiskistofu og ráðuneytinu þar sem reynt er að skipta á þeim tegundum sem koma inn í þær höfuðtegundir sem þetta snýst um, þ.e. þorsk, ýsu, ufsa og steinbít. Það hefur komið fram í nefndinni og kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni um reynsluna af þessu, að ekki tekst alltaf að selja þessar litlu tegundir. Við getum tekið sem dæmi loðnu sem er úthlutað en veiðist ekki öll. Þá kaupa útgerðir það ekki, eðli máls samkvæmt, og það gerir þennan mínus sem verður á pottinum. Það er hitt atriðið sem ég geri athugasemdir við núna og hef fyrirvara á. Hér segir að á fiskveiðiárinu 2015/2016 sé útlit fyrir að það vanti 6.400 tonn af þorski og 492 tonn af ufsa svo jöfnuði sé náð. Lögð hafi verið áhersla á að fá meiri ýsu en til þurfti fiskveiðiárið 2015/2016 til þess að leiðrétta það sem á vantaði fiskveiðiárið 2014/2015, en þá vantaði hvorki meira né minna en 738 tonn af ýsu, 610 tonn af steinbít, 412 tonn af ufsa og um 200 tonn af þorski. Á fiskveiðiárinu 2013/2014 vantaði hins vegar um 7.000 tonn af þorski í skiptipottinn. Komið hefur fram í nefndinni að það gengur ekki í þessu frekar en öðru þegar við erum að tala um sjálfbærar veiðar og vottanir og fleira að við séum með þennan mínus inni. Því segi ég það að annar fyrirvari minn snýr að því hvernig við getum og ætlum að greiða inn á þessa skuld og hvaða aðferð við ætlum að nota. Ég er t.d. ekki sammála því að það yrði skorið niður alveg þvert. Það mundi þýða að lágmarki 20% niðurskurð á úthlutun í pottana um tímabundnar ráðstafanir. Sem dæmi má taka að potturinn með 9.000 tonnum til strandveiða mundi lækka um 1.800 tonn og verða þá aðeins 7.200 tonn, ef farið væri eftir því. Þetta er fyrirvari minn. Ég hef ekkert að athuga við að málið sé flutt. Ég stóð að því síðast og stend að því að flytja málið vegna þess að öll atvinnuveganefnd flytur það. En fyrir síðari umr. þurfum við í nefndinni að reyna að komast að samkomulagi um hvernig þessi skuld, ef svo má að orði komast, verður greidd upp í þennan pott. Þar eru ýmsar leiðir færar sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni hér og nú. En ég vil svo segja rétt að lokum að skýrslan sem hér er nefnd var unnin af hagfræðingi og dósent við Háskólann á Akureyri og landfræðingi og sérfræðingi hjá Rannsóknamiðstöð Háskólans á Akureyri, það eru þeir Vífill Karlsson og Hjalti Jóhannesson, og hún er ágæt. Það þarf hins vegar að liggja dálítið mikið yfir henni. Þar kemur fram að almenni byggðakvótinn er talinn skila mestum byggðafestuáhrifum af þeim aðgerðum sem lengst hefur verið beitt en línuívilnun og strandveiðar eru til skiptis í öðru og þriðja sæti eftir því hvaða aðferð er beitt en skelbætur eru taldar sístar til að ná fram áætluðum byggðafestuáhrifum. Skýrslan er mjög faglega unnin og merkilegt og gott plagg en við sem sitjum í atvinnuveganefnd hefðum þurft að hafa meiri tíma til að fara í gegnum hana. Að því sögðu verð ég að segja að ég set ákveðinn fyrirvara við þær niðurstöður sem þessir sérfræðingar lögðu fram um það sem hér er kallaður sérstakur byggðakvóti Byggðastofnunar sem Byggðastofnun úthlutar til nokkurra sveitarfélaga sem flokkast undir brothættar byggðir. Það er vegna þess, og er sennilega það sem helst veldur þessu hjá skýrsluhöfundum, að reynslan af aðgerðinni er ekki nema þrjú ár og hún er kannski ekki farin að mælast eins vel og ef hún hefði staðið lengur. En ég held því fram að þessi aðgerð þar sem kvóta er úthlutað til ákveðinna byggðarlaga til lengri tíma en eins árs, ef ég man rétt er það til fimm ára, feli í sér miklu meiri festu fyrir byggðarlögin til að byggja á. Ég hef áður sagt það, vegna þess að hér gengur hjá fyrrverandi skipverji á Jökli frá Raufarhöfn, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og ég ætlaði að gera það að umtalsefni að Raufarhöfn fær 400 tonn, að ég hef séð - hv. þingmaður má alveg fara núna, ég er búinn að hæla honum í bili um veru hans á Jökli frá Raufarhöfn. Ég hef séð hjá fyrirtæki sem rekur fiskvinnslu á Raufarhöfn, GPG á Húsavík, áætlun með þessum kvóta plús það sem aðrir en fyrirtækið leggja til og ég hef aldrei áður séð áætlun um að veita allt að 40 manns vinnu við fiskvinnslu á Raufarhöfn í allt að 11 mánuði á ári, fyrir utan sumarfrí auðvitað. Hún kom í framhaldi af þessari úthlutun. Raufarhöfn fær 400 tonn úr pottinum til nokkurra ára. Slíkt fyrirkomulag gerir að verkum að fyrirtæki geta byggt sig allt öðruvísi upp og búið til framtíðarvinnuplan og framtíðarstefnu hvað þetta varðar. Vafalaust á þetta líka við um fleiri sveitarfélög sem fá aflamark Byggðastofnunar en þau eru sex í Norðausturkjördæmi og mér sýnist fjögur í Norðvesturkjördæmi, þ.e. Þingeyri, Flateyri, Suðureyri og Drangsnes í Norðvesturkjördæmi og Hrísey, Grímsey, Raufarhöfn, Bakkafjörður, Breiðdalsvík og Djúpivogur í Norðausturkjördæmi. Hér kemur Djúpivogur inn með 800 tonn. Ég verð að segja að þau 800 tonn sem við gátum sett þarna inn vegna þessara aðgerða eru náttúrlega dropi í hafið miðað við það sem fór frá Djúpavogi þegar fyrirtækið Vísir í Grindavík fór með starfsemi sína þaðan. Þetta er, getum við sagt, plástur á það sár eða framlag til að reyna að vega á móti því. Þess vegna segi ég: Ég held að það muni gerast áfram að fært verði jafnvel meira inn í þessa varúðarpotta til að koma til móts við brothættar byggðir. Þá er bara spurningin: Hvar á að taka það? Nú tel ég eins og ég sagði áðan að við verðum að bíða með þessi 1.000 tonn sem lagt er til að taka til tímabundinna ráðstafana. En ég segi að lokum: Ég held að við þurfum að finna aðra og betri leið til að láta þetta kerfi ganga upp, þar með talið uppboð á mörkuðum o.fl., þannig að potturinn geti verið í jafnvægi. Þetta var ræða mín við fyrri umr. tillögunnar og ég ítreka það sem ég sagði áðan, málið kemur aftur til atvinnuveganefndar til frekari vinnu og frekari tillögur [[Forseti hringir.]]munu væntanlega koma frá nefndinni og fyrirvari minn um það sem ég hef hér lýst.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla, þessi 5,3%. Það hefur komið fram að sú sem hér stendur og hv. þm. Kristján L. Möller lýsa ekki efnislega stuðningi við tillöguna en gera ekki athugasemdir við að flytja hana svo að hún komist á dagskrá. Þetta mál er þannig vaxið að það er að sjálfsögðu engin ástæða til að leggjast gegn því að hægt verði að setja fram reglugerðir og undirbúa næsta fiskveiðiár, þó að ég hefði gjarnan viljað sjá að við í atvinnuveganefnd og þá atvinnuvegaráðuneytið hefðum á þessum tíma verið komin lengra á veg varðandi endurskoðun þessa hluta fiskveiðistjórnarkerfisins. Í mínum huga væri það á þann veg að stokka þetta upp með það að leiðarljósi að það nýttist sem best til félagslegra aðgerða og þessum sjávarbyggðum vítt og breitt um landið, og að ekki yrði bara hrært í þessum eina potti 5,3% heldur yrði farið út í þær breytingar að hluti útgefinna aflaheimilda yrði stækkaður. Ég hef marglýst því yfir að ég vilji sjá þann hluta miklu stærri og að hægt sé að leggja fram tillögur í þeim efnum sem beinist að því að bæði sé hægt að tengja þann hluta betur byggðunum og aðgengi útgerðarflokka og stýra þeim ráðstöfunum með ýmsum hætti, eins og að ríkið leigi þær aflaheimildir og að það sé vænlegra til lengri tíma að opna á það, bæði að ríkið fengi þá tekjur og að menn væru ekki að versla sín á milli með að leigja kvóta. Ríkið gæti nýtt þær tekjur til uppbyggilegra mála í þessum sjávarbyggðum og það væri miklu betra en að vera að togast á um það innan þessa hluta, 5,3% - það munar um þetta en þetta er að mínu mati allt of mikið. Það hefur verið mikill ágreiningur um hvernig þessi hluti skiptist innbyrðis. Þess vegna var farið út í að kalla eftir skýrslugerð um það hvernig þessi hluti gagnaðist byggðunum varðandi byggðafestu. Komu út tvær ágætisskýrslur um þau mál sem eru mjög fróðlegar og athyglisverðar. Eins og hefur komið fram er ekki næg reynsla komin á þennan sérstaka byggðakvóta Byggðastofnunar sem samningar hafa verið gerðir um við mörg sjávarpláss til þriggja ára og svo hægt að framlengja um tvö ár, að mig minnir. Ekki er komin sú reynsla að hægt sé að segja nákvæmlega til um áhrifin. En eins og við sem höfum fylgst með þessum málum vitum hefur það komið þessum byggðarlögum mjög vel, að fá þennan sérstaka byggðakvóta. Það er verið að auka í hann með öðru máli sem hefur verið hér til umfjöllunar, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, og tel ég það vel. Ég hef líka sagt og segi það aftur hér að þessar eilífu plástraaðgerðir á þetta eru orðnar þreytandi til lengri tíma litið. Að það sé eilíflega verið að reyna að klastra saman og plástra eitthvað sem þyrfti virkilega að skera upp og stokka upp; henda öllum spilunum upp í loftið og stokka upp á nýtt, miðað við reynsluna. Í atvinnuveganefnd hafa oft verið ágætisumræður, í kjölfar kynningar á þessum skýrslum og hvernig viðkomandi ráðstafanir hafa nýst sjávarbyggðunum varðandi byggðafestu, og eru menn þá að togast á um: Á að draga úr línuívilnunum? Á að draga úr almenna kvótanum og færa yfir í sérstaka kvótann? Eiga strandveiðar að aukast? En það er alltaf verið að tala um að ekki sé verið að auka í þessum potti heldur að færa á milli innbyrðis. Við þekkjum að það þýðir bara eitt, þá kemur það niður á einhverjum sem kannski síst skyldi. Þetta er bara of lítið. Ég veit að þeir sem hafa verið með þessa sérstöku samninga við Byggðastofnun, þessi byggðarlög sem koma hér fram: Tálknafjörður, Patreksfjörður, Þingeyri, Flateyri, Suðureyri, Drangsnes, Hrísey, Grímsey, Raufarhöfn, Bakkafjörður, Breiðdalsvík, Djúpivogur - að línuívilnun skiptir gífurlega miklu máli í þessu samhengi. Forsenda samninga við Byggðastofnun er brostin hjá sumum þessara staða ef línuívilnun verður skert. Þannig lítur það bara út. Ég varð svolítið hissa þegar ég sá niðurstöðuna frá RHA, niðurstöðu skýrsluhöfunda Rannsóknamiðstöðvar Háskólans á Akureyri. Þar kemur fram að almenni byggðakvótinn skili mestri byggðafestu af þeim ráðstöfunum sem eru hér undir. Þá er spurning: Hvað er lagt til grundvallar? Er það landaður afli? Eru það störf? Eða hvað er nákvæmlega þar undir? Eins og ég skil þetta er ekki verið að tala um afleidd störf. Almennur byggðakvóti - oftar en ekki hefur verið mikil óánægja með það hvernig hann hefur farið á milli staða. Menn hafa ekki alltaf skilið hvernig sá flutningur verður til. Oft hafa verið miklar deilur innan sveitarfélaga um það hver hlýtur þennan almenna byggðakvóta og togstreita um það. Mér hefði þótt miklu eðlilegra að þessi kvóti væri leigður út í leigupotti á sanngjörnu verði af hálfu ríkisins. Þeir mundu sækja í hann sem féllu undir útgerðir á þessum stöðum sem þarna ættu í hlut og væri hægt að binda það byggðunum þannig að ekki væri verið að styðja við þetta öðruvísi en að það nýttist þá viðkomandi byggðum. Strandveiðarnar lenda í öðru sæti og eru sagðar gagnast mest hér á höfuðborgarsvæðinu. Þetta auðvitað stingur í augun og lítur ankannalega út. Eins og ég skil þetta á þetta sér þær skýringar að á höfuðborgarsvæðinu er þetta mikill fjöldi, mesta magninu af fiski er landað hér undir þessum lið, strandveiðum. En strandveiðarnar skipta í litlum byggðarlögum, miðað við samsetningu atvinnu, mundi ég halda, miklu meira máli hlutfallslega en í stóra samhenginu hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem er gróskumikil atvinna á svo fjölbreyttum sviðum. Strandveiðarnar hafa líka verið að skapa hráefni á þeim tíma ársins, á sumrin, sem fiskvinnslurnar eru oftar en ekki hráefnislausar. Margt finnst mér þurfa að skýra betur varðandi þessa skýrslu. Þessi skýrsla er góð fyrir sinn hatt en hún segir ekki alla söguna og það hefði þurft að skoða þetta líka út frá fleiri hliðum. Ég er sem sagt fylgjandi því að þetta mál verði lagt fram þó að ég sé ekki samþykk innihaldinu eins og það er og hefði viljað breyta því. En mér finnst eðlilegt að þetta mál verði afgreitt á þingi sem fyrst.
Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða pottana; tillögu til þingsályktunar um það hvernig við ráðstöfum þessum 5,3%. Það hefur sýnt sig að full þörf er á því að hafa þennan pott til að koma til móts við þær byggðir sem missa aflaheimildir og eiga undir högg að sækja. Öll viljum við halda uppi byggð í landinu. Þróunin hér hjá okkur er einfaldlega sú að fiskvinnslan er öll að færast á suðvesturhornið. Meira en helmingur af fiskvinnslunni er í klukkutímafjarlægð frá flugvellinum. Þróunin er þannig. Ferskfisksútflutningur er að stóraukast. Þá gefur augaleið að þeir staðir sem eru lengst frá flugvellinum eiga undir högg að sækja. Það er með öðrum orðum verið að koma til móts við þessar byggðir með því að úthluta þeim þessum heimildum. Eins og fram hefur komið úr þessum stól hafa verið gerðar skýrslur og rannsóknir á því hvernig til hefur tekist með þessum útfærslum. Við höfum hér nokkrar útfærslur. Við erum með strandveiðar, við erum með bætur, rækju- og skelbætur, við erum með sérstakan stuðning til byggðarlaga, þennan byggðakvóta, og svo er komið aflamark Byggðastofnunar, línuívilnun, frístundaveiðar o.s.frv. Strandveiðarnar voru svolítið umdeildar fyrst en ég held að í dag ríki nokkur sátt um þær veiðar. Strandveiðarnar eru að gera mikið fyrir hinar dreifðu byggðir. Þó svo að reynslan sýni að mikið af þeim fiski er unnið hér á suðvesturhorninu hafa þær samt sem áður gríðarlega mikil áhrif á hinar dreifðu byggðir og þessar smærri hafnir. Við getum deilt um skiptinguna innbyrðis, hvernig við skiptum því, hvort það er betra að setja þetta í strandveiðar eða í byggðakvóta. Reynslan er reyndar sú með byggðakvótann að það hefur verið ósætti heima fyrir þar sem sveitarstjórnir hafa verið að úthluta. Það er eins og gengur þegar meiri eftirspurn er en framboð. En heildaráhrifin af byggðakvótanum - eins og segir í einni af þessum skýrslum, skýrslu Vífils Karlssonar - eru þau að almenni byggðakvótinn skili mestu byggðafestuáhrifunum af þeim pottum sjávarútvegsins sem lengst hefur verið beitt. Þrátt fyrir deilur um þann pott er sá pottur að virka. Það hefur líka komið fram að fulllítil reynsla er komin á þennan byggðakvóta Byggðastofnunar, aflamark Byggðastofnunar, þar sem gerðir eru samningar og þá til lengri tíma, allt að sex árum. Það er þá ákveðin festa fyrir þær byggðir sem hafa orðið fyrir áföllum og veiðiheimildir hafa farið. Það er því ekki vitlaust að sjá til eitt árið enn, ef tekið er á þessu aftur eftir eitt ár eins og lagt er til, þ.e. að aftur verði farið yfir þetta á næsta ári. Línuívilnunin er líka dálítið umdeild. Línuívilnun var komið á til að skapa störf í landi. Í raun er verið að færa störf af sjó í land, og sýnist sitt hverjum um það. Það eru kostir og gallar við þá aðferð. Þess má geta að talsvert er um það að verið sé að keyra línunni landshorna á milli eftir þjóðvegum landsins með tilheyrandi olíukostnaði og mengun. Engu að síður kemur línuívilnun í næsta sæti á eftir almenna byggðapottinum í þessum skýrslum hvað byggðafestuáhrif varðar. Eins og fram hefur komið hjá fyrri ræðumönnum er sá galli við úthlutun úr þessum potti, þessum 5,3%, að ár eftir ár er í raun úthlutað meiru en efni standa til. Með öðrum orðum: Það er farið fram yfir á heftinu, ef við getum orðað það svo. Hérna kemur fram að árið 2013/2014 vantaði 7.000 tonn af þorski í skiptipottinn. 2014/2015 vantaði 200 tonn af þorski, 738 tonn af ýsu, 610 tonn af steinbít og 412 tonn af ufsa. Á árinu 2015/2016 er útlit fyrir að það vanti 6.400 tonn af þorski og 492 tonn af ufsa. Það má vera ljóst að við þurfum að brjóta þessa úthlutun upp og finna lausn á því hvernig við getum úthlutað þannig að ekki verði farið fram úr áætlun á hverju ári. Það eru einhverjar leiðir til í því. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller að þessi 6.000 tonn sem er úthlutað og vantar á þessu ári, það er eiginlega ekki mjög fýsilegt að taka alla þá skerðingu, þótt alveg mætti færa rök fyrir því, á einu bretti af næstu úthlutun. Einhverjar leiðir þurfum við að finna. Ég bind vonir við að ef þetta fer til atvinnuveganefndar aftur nái nefndarmenn aðeins að skoða það og fara yfir hvernig hægt er að bregðast við því. Mér dettur ein leið í hug, það er að fara eftir ályktun frá Landssambandi smábátaeigenda. Þar er bent á að menn óski eftir því að fá fleiri tegundir inn í línuívilnun. Þeir fara fram á að keila og langa fari í þann pott. Ég get ímyndað mér að með því að minnka álag hjá Fiskistofu, í skiptimarkaðnum þar sem þeir eru að skipta þessum aflaheimildum og reyna að fá þorsk fyrir - að það mundi aðeins létta á þeim. En stærsti munurinn held ég að felist samt í [[Forseti hringir.]]loðnuveiðunum. Við erum að úthluta út á væntanlegar loðnuveiðar þar sem úthlutun á loðnu kemur seint. En ég treysti því að við förum aðeins nánar út í það.
Hæstv. forseti. Ég flyt nú nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum, nr. 36/1994, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti, m.a. frá velferðarráðuneyti, Félagsbústöðum hf., Félagsstofnun stúdenta, Reykjavíkurborg og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Umsagnir bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Búseta á Norðurlandi hsf., Búseta hsf., Byggingafræðingafélagi Íslands, Félagsbústöðum hf., Félagsstofnun stúdenta, Hagsmunasamtökum heimilanna, Íbúðalánasjóði, Landssamtökunum Þroskahjálp, leigjendaaðstoð Neytendasamtakanna, Mosfellsbæ, Persónuvernd, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu og velferðarsviði Reykjavíkurborgar. Með frumvarpinu eru lagðar til margvíslegar breytingar á húsaleigulögum en meginmarkmið breytinganna er að auka réttaröryggi leigjenda og koma á meiri festu í samskiptum leigjenda og leigusala svo komast megi hjá ágreiningi síðar. Svipað frumvarp var lagt fram á 144. löggjafarþingi en ekki afgreitt. Í 3. mgr. 2. gr. húsaleigulaga segir nú að sé íbúðarhúsnæði leigt til ákveðinna hópa, svo sem námsmanna, aldraðra eða öryrkja, þar sem sérstakar aðstæður kalla á aðra skipan en lögin mæla fyrir um, sé heimilt, vegna sérstaks eðlis eða tilgangs starfseminnar, að víkja frá einstökum ákvæðum laganna með samningi. Í b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæðið verði þrengt þannig að það taki aðeins til áfangaheimila. Athugasemdir umsagnaraðila og gesta nefndarinnar við frumvarpið lutu öðru fremur að b-lið 2. gr. Þeir lýstu ýmiss konar ákvæðum í leigusamningum sem vikju frá almennum reglum húsaleigulaga á grundvelli málsgreinarinnar, þar á meðal um umfang trygginga, forgangsrétt leigjenda til leigu íbúðarhúsnæðis, uppsögn og riftun leigusamninga, upplýsingagjöf leigjenda og um greiðslu húsaleigubóta beint til leigusala. Töldu sumir brottfall málsgreinarinnar raska verulega starfsemi sinni. Nefndin telur óæskilegt að veitt sé jafn opin heimild til frávika og er í 3. mgr. 2. gr. húsaleigulaga í ljósi þess að tilgangur laganna er öðrum þræði sá að takmarka samningsfrelsi aðila til að standa vörð um réttindi leigjenda. Nefndin telur eðlilegra að í lögunum sé tekin afstaða til þess að hvaða marki megi víkja frá einstökum fyrirmælum vegna sérstakra aðstæðna, líkt og lagt er til að verði gert með frumvarpinu vegna lögaðila sem ekki eru reknir í hagnaðarskyni. Þannig segir í 1. efnismálsgrein 3. gr. frumvarpsins að þeim sé heimilt að setja lögmæt og málefnaleg skilyrði fyrir leigu íbúðarhúsnæðis og í 4. efnismálsgrein sömu greinar að þeim sé heimilt að gera að skilyrði fyrir leigu íbúðarhúsnæðis að húsnæðisbætur greiðist beint til sín og í b-lið 26. gr., d-lið 27. gr. og e-lið 31. gr. eru ákvæði sem takmarka forgangsrétt leigjanda og greiða fyrir uppsögn eða riftun á leigusamningi ef leigjandi uppfyllir ekki lögmæt og málefnaleg skilyrði fyrir leigu eða veitir ekki fullnægjandi upplýsingar. Hvað umfang trygginga varðar telur nefndin að ef talið er nauðsynlegt að íbúi leggi fram fé í upphafi búsetu sem sé verulega umfram þær fjárhæðir sem 40. gr. húsaleigulaga tilgreinir eigi búsetu- eða séreignarúrræði betur við en leiga. Nefndin telur þó ástæðu til að gera undantekningu vegna útleigu til námsmanna á vegum lögaðila sem ekki eru reknir í hagnaðarskyni og hafa þjónustu við námsmenn að meginmarkmiði. Slíkri leigu er almennt aðeins ætlað að vara um afmarkaðan tíma og í beinum tengslum við nám leigjanda. Nefndin telur því slík sérsjónarmið geta átt við slíka leigu að réttlætanlegt sé að heimila frávik frá almennum ákvæðum laganna. Ákvæði 1. og 2. efnismálsgreinar 3. gr. frumvarpsins voru gagnrýnd á þeim forsendum að þau gæfu til kynna að í öðrum tilfellum væri leigusölum ekki frjálst að velja hverjum þeir leigðu húsnæði eða að kalla eftir nauðsynlegum upplýsingum. Af því tilefni tekur nefndin fram að hún telur að ekki verði gagnályktað með þeim hætti frá ákvæðunum, heldur séu þau aðeins til áréttingar á viðkomandi heimildum. Nefndin telur þó rétt að gera tvenns konar breytingar á frumvarpinu í tengslum við brottfall 3. mgr. 2. gr. húsaleigulaga. Annars vegar leggur nefndin til breytingar á d-lið 27. gr. og e-lið 31. gr. sem fela í sér að tilgreina þurfi í leigusamningi viðkomandi skilyrði þannig að skýrlega liggi fyrir hver þau séu. Hins vegar leggur nefndin til breytingu á b-lið 28. gr. frumvarpsins sem felur í sér að heimilt verði að segja upp tímabundnum leigusamningi með þriggja mánaða uppsagnarfresti uppfylli leigjandi ekki viðkomandi skilyrði eða veiti ekki fullnægjandi upplýsingar. Nefndin telur að rétt eins og í tilviki ótímabundinna leigusamninga sé æskilegt að þá sé unnt að ráðstafa húsnæðinu sem fyrst til leigjenda sem uppfylla skilyrðin. Í 7. gr. frumvarpsins segir að þegar lögin áskilja að orðsendingar, hverju nafni sem þær nefnast, séu skriflegar skulu orðsendingar á rafrænu formi taldar fullnægja þessum áskilnaði, enda séu þær tæknilega aðgengilegar móttakanda þannig að hann geti kynnt sér efni þeirra, varðveitt þær og framvísað þeim síðar. Nefndin fagnar því að greitt sé fyrir því að aðilar leigusamnings geti átt samskipti með rafrænu móti, en telur nauðsynlegt að skýrlega liggi fyrir hvert rafrænum orðsendingum verði beint. Nefndin leggur því til að áskilið verði að rafræn orðsending sé send á síma, netfang eða annan ákvörðunarstað sem gefinn er upp í leigusamningi. Húsaleigulög leggja ábyrgð á viðhaldi leiguhúsnæðis að meginreglu til á leigusala, samanber 1. mgr. 19. gr. Leigjanda er þó falið að annast á sinn kostnað viðhald á læsingum, vatnskrönum, raftenglum og öðru smálegu, samanber 3. mgr. sömu greinar. Í fyrri málslið 2. efnismálsgreinar 12. gr. frumvarpsins er lagt til að leigusali annist viðhald læsinga sýni leigjandi fram á að bilanir verði ekki raktar til vanrækslu eða yfirsjónar leigjanda eða fólks á hans vegum. Nefndin leggur til að leigusali annist einnig viðhald vatnskrana og rafmagnstengla ef sýnt er að bilanir verði ekki raktar til vanrækslu eða yfirsjónar leigjanda eða fólks á hans vegum. Kostnaður af viðgerð þeirra getur verið nokkur og nefndin telur ekki sérstök rök standa til þess að leigjandi beri hann hafi ekki verið sérstaklega samið um það. Nefndin leggur þó til að leigjandi beri áfram ábyrgð á minni háttar viðhaldi, svo sem skiptum á ljósaperum og rafhlöðum í reykskynjurum og hreinsun niðurfalla, sem má ætla að sé almennt viðurhlutaminna fyrir leigjendur að annast en leigusala. Í síðari málslið 2. efnismálsgreinar 12. gr. frumvarpsins segir að leigusali skuli annast viðhald brunavarna þannig að þær fullnægi kröfum um brunavarnir sem fram eru settar í lögum og reglugerðum. Ákvæðið var gagnrýnt á þeim grundvelli að útilokað væri fyrir leigusala að tryggja að svo væri ávallt. Leigusali gæti t.d. ekki hindrað að leigjandi tæki rafhlöður úr reykskynjara eða tæmdi slökkvitæki. Nefndin leggur til að fyrirmælin færist ögn breytt í 3. mgr. 19. gr. til að skýra að leigusali beri aðeins ábyrgð á reglubundnu viðhaldi og viðgerð bilana sem ekki eru á ábyrgð leigjanda. Verði brunavarnir fyrir tjóni af völdum leigjanda eða annarra manna sem hann hefur leyft afnot af húsnæðinu eða umgang um það er það aftur á móti á ábyrgð leigjanda, samanber 2. mgr. 18. gr. Nefndin ítrekar einnig að ráðgert er að leigjandi beri ábyrgð á minni háttar viðhaldi, svo sem skipti á rafhlöðum í reykskynjurum, sé ekki um annað samið. Í 2. málslið b-liðar 25. gr. frumvarpsins segir að leigusali skuli varðveita tryggingarfé á sérgreindum reikningi. Þeirri spurningu var velt upp fyrir nefndinni hvort í því fælist að stofna bæri sérstakan reikning fyrir hvern leigjanda, en augljóst óhagræði væri af því fyrir leigusala með marga leigjendur, t.d. eins og námsmannaleigufélög. Af því tilefni tekur nefndin fram að fyrirmælin fela aðeins í sér að tryggingarfé skuli haldið aðgreindu frá fjármunum leigusala. Í 3. tölulið 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga er heimild fyrir leigusala til að rifta leigusamningi ef leigjandi nýtir húsnæði á annan hátt en lög eða leigusamningur mæla fyrir um og lætur ekki af misnotkun þess þrátt fyrir skriflega áminningu leigusala. Í a-lið 31. gr. frumvarpsins er lagt til að áskilnaður um skriflega áminningu falli brott. Nefndin telur sanngjarnara gagnvart leigjanda að hann fái viðvörun áður en leigusamningi er rift, enda getur fyrirvaralaus riftun leigusamnings komið mjög illa við leigjanda, og nefndin telur það ekki íþyngja leigusala um of. Nefndin leggur því til að áskilnaður um skriflega áminningu haldist. Fyrir nefndinni kom fram að stór hluti ágreiningsmála milli leigusala og leigjenda snerist oft um hvort leigjandi hafi spillt leiguhúsnæði. Sönnun þar um væri oft erfið því að ástand húsnæðis væri yfirleitt ekki tekið út í upphafi leigutíma. Komast mætti hjá mörgum ágreiningsmálum væri það gert. Í ljósi ábendinganna leggur nefndin til breytingar á 35. og 37. gr. frumvarpsins sem fela í sér að gerð skuli úttekt á ástandi leiguhúsnæðis áður en afhending fer fram og við lok leigutíma. Samningsaðilar geti annað hvort gert það sjálfir, og þá eftir atvikum notast við eyðublöð sem ráðuneytið lætur gera fyrir úttektaryfirlýsingar samkvæmt 4. gr. laganna, eða fengið óháðan úttektaraðila. Í 2. málslið 1. efnismálsgreinar 42. gr. frumvarpsins segir að einn fulltrúi í kærunefnd húsamála skuli vera verkfræðingur. Bent var á að fleiri fagstéttir en verkfræðingar hafi sérþekkingu á sviði byggingartækni, svo sem tæknifræðingar, byggingafræðingar og arkitektar. Nefndin leggur því til að fremur segi að einn nefndarmanna skuli hafa sérþekkingu á sviði byggingartækni. Nefndin fór í þessu eftir ábendingu frá Byggingafræðingafélagi Íslands og bætti þessu við. Í 46. gr. frumvarpsins er lögð til viðbót við lög um nauðungarsölu, nr. 90/1991, um að leigjandi geti verið tímabundið áfram í íbúðarhúsnæði eftir nauðungarsölu þess gegn greiðslu leigu sem svarar að mati sýslumanns til hæfilegrar húsaleigu. Íbúðalánasjóður gagnrýndi að sýslumanni væri falið að ákveða leigufjárhæðina og taldi eðlilegra að miðað væri við ákvæði leigusamnings sem var í gildi fyrir nauðungarsölu að því gefnu að leiguverð hafi ekki verið óeðlilega hátt eða lágt. Nefndin telur ekki annars að vænta en að sýslumenn líti til leiguverðs samkvæmt leigusamningi við mat á því hvað teljist hæfileg húsaleiga fyrir viðkomandi húsnæði og leggur því ekki til breytingu á frumvarpsgreininni. Aðrar breytingartillögur skýra sig sjálfar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Á eftir orðinu „áfangaheimili“ í 1. málslið b-liðar 2. gr. komi: eða leigu íbúðarhúsnæðis til námsmanna á vegum lögaðila sem ekki er rekinn í hagnaðarskyni og hefur þjónustu við námsmenn að meginmarkmiði. 2. Efnismálsgrein 7. gr. orðist svo: Þegar lög þessi áskilja að orðsendingar, hverju nafni sem þær nefnast, séu skriflegar skulu varðveitanlegar og framvísanlegar orðsendingar á rafrænu formi taldar fullnægja þessum áskilnaði séu þær sendar á síma, netfang eða annan ákvörðunarstað sem gefinn er upp í leigusamningi. 3. B-liður 10. gr. orðist svo: Í stað orðanna „sinnt réttmætri kröfu leigjanda um úrbætur innan tveggja mánaða frá því hún barst honum“ í 2. málsgrein kemur: bætt úr annmörkum á húsnæðinu innan átta vikna frá því að tilkynning barst honum. 4. Við 12. gr. a. Á eftir orðinu „læsingum“ í fyrri málslið 2. efnismálsgrein komi: vatnskrönum, rafmagnstenglum. b. Síðari málsliður 2. efnismálsgreinar falli brott. c. Á eftir orðinu „millibili“ í 3. efnismálsgrein komi: og viðhalda brunavörnum. 5. Efnismálsgrein 13. gr. orðist svo: Leigjanda er skylt að annast á sinn kostnað minni háttar viðhald, svo sem skipti á ljósaperum og rafhlöðum í reykskynjurum og hreinsun niðurfalla. 6. Á eftir 19. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Eftirfarandi breytingar verða á 25. gr. laganna: a. Orðið „þau“ á eftir „rekstursgjöld“ fellur brott. b. Orðin „skv. 23. gr.“ falla brott. 7. 2. efnismálsliður b-liðar 25. gr. falli brott. 8. Við d-lið 27. gr. eru tvær breytingar: a. Á eftir orðinu „húsnæði“ komi: sem tilgreind eru í leigusamningi. b. Í stað orðsins „skilyrði“ í lok fyrri efnismálsliðar komi: skilyrðin. 9. Við 28. gr. eru líka tveir liðir, a-liður er umorðun á eldri grein, það er hægt að lesa þetta allt saman í skjalinu: a. B-liður orðist svo: Á eftir 2. málslið koma þrír nýir málsliðir, svohljóðandi: Skal gagnkvæmur uppsagnarfrestur vera a.m.k. þrír mánuðir. Þá er leigusala sem er lögaðili sem ekki er rekinn í hagnaðarskyni heimilt að segja upp tímabundnum leigusamningi með þriggja mánaða uppsagnarfresti þegar leigjandi uppfyllir ekki lengur lögmæt og málefnaleg skilyrði leigusala fyrir leigu á húsnæði sem tilgreind eru í leigusamningi eða veitir ekki nauðsynlegar upplýsingar svo unnt sé að staðreyna hvort hann uppfylli skilyrðin. Uppsögn tímabundins leigusamnings skal vera skrifleg og skal henni fylgja rökstuðningur fyrir uppsögninni. b. C-liður falli brott. 10. Við 31. gr. a. Við a-lið bætist: og lætur ekki af misnotkun þess þrátt fyrir skriflega áminningu leigusala. b. Í stað orðanna „skv. 3. gr.“ í e-lið komi: skv. 3. gr. a sem tilgreind eru í leigusamningi. 11. Við 35. gr. a. 1. efnismálsgrein a-liðar orðist svo: Leigjandi og leigusali eða umboðsmenn þeirra skulu gera úttekt á ástandi hins leigða húsnæðis áður en afhending fer fram og við lok leigutíma. Óháður úttektaraðili skal annast úttektina óski annar aðilinn þess og skiptist kostnaðurinn við úttektina þá að jöfnu milli þeirra. b. Á eftir orðinu „úttektar“ í 2. efnismálsgrein a-liðar komi: úttektaraðila. c. Í stað orðanna „2.–4. mgr.“ í b-lið komi: 2.–5. mgr. 12. Á eftir orðinu „úttekt“ í b-lið 37. gr. komi: úttektaraðila. 13. Í stað orðsins „verkfræðingur“ í 2. málslið 1. efnismálsgreinar 42. gr. komi: hafa sérþekkingu á sviði byggingartækni. Undir þetta álit ritar öll velferðarnefnd, þ.e. hv. þingmaður og formaður nefndarinnar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, hv. þingmenn Elsa Lára Arnardóttir, Ásmundur Friðriksson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sú sem hér stendur, Steingrímur J. Sigfússon og Unnur Brá Konráðsdóttir. Ég ætla aðeins að væta kverkarnar eftir lesturinn. Þetta frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum er, eins og fram hefur komið, hjá Alþingi í annað sinn. Það var líka tekið fyrir á 144. þingi og nú aftur á því 145. Við höfum gert talsverðar breytingar eins og þið hafið heyrt á frumvarpinu og allar til hins betra. Nefndin fékk fjölmargar umsagnir, 15 umsagnir, allar mjög ítarlegar og vel unnar. Ég þakka umsagnaraðilum fyrir að hafa gefið sér tíma og hjálpað okkur með að gera þetta frumvarp að því sem það er í dag. Við fórum að sjálfsögðu mjög vandlega yfir hverja einustu umsögn og reyndum að taka eins mikið tillit til þeirra og við mögulega gátum að því gefnu að þær féllu vel að markmiðum frumvarpsins. Mig langar til að grípa niður í örfá efnisatriði, en byrja þó á því að lesa aðeins úr umsögnum, ég tók með mér þrjár umsagnir. Mig langar til að lesa örstutt upp úr þeim til að varpa skýrara ljósi á þær. Þær voru mismunandi og það eru auðvitað ólík sjónarmið og ólíkir hagsmunir að baki, en við náðum þessu saman. Fyrst er ég með umsögn frá Hagsmunasamtökum heimilanna og með leyfi forseta langar mig til að lesa örstutt upp úr þeirra umsögn. Hér segir m.a.: „Í frumvarpinu er að finna margvísleg ákvæði sem ætlað er að auka réttaröryggi leigjenda, og eru þar á meðal skýrari reglur um samskipti milli aðila að leigusamningi og heimild til að semja um að þau fari fram með tölvupósti. Samtökin eru að meginstefnu fylgjandi slíkum tillögum og telja jákvætt að réttarsamband leigjenda og leigusala verði gert skýrara að þessu leyti. Einnig er lagt til að framvegis verði eingöngu heimilt að krefjast trygginga en ekki fyrirframgreiðslu leigu, og að þær tryggingar megi að hámarki nema þriggja mánaða leigugreiðslum. Jafnframt er lagt til að ætli leigusali sér ekki að gera kröfu í tryggingarfé beri honum að skila því til leigjanda innan fjögurra vikna frá lokum leigutíma í stað tveggja mánaða. Samtökin eru fylgjandi þessari breytingu enda felur hún í sér einföldun sem er til þess að fallin að auka réttaröryggi leigjenda.“ Í umsögn frá Alþýðusambandi Íslands kemur fram að afstaða ASÍ sé óbreytt frá fyrra þingi en þá skilaði sambandið inn mjög góðri umsögn. Hér segir, með leyfi forseta: „… samandregið er það mat ASÍ að frumvarpið feli í sér jákvæðar breytingar með bættri réttarstöðu leigjenda. ASÍ tiltók tvennar neikvæðar breytingar sem fyrra frumvarpið hafði í för með sér sem hefur verið fallið frá í frumvarpinu sem nú liggur fyrir og er það vel.“ Svo ég haldi áfram og grípi aðeins niður í eldri umsögnina frá ASÍ, frá 144. löggjafarþingi, með leyfi forseta: „Á heildina litið felur þó frumvarp það sem hér er til umfjöllunar í sér jákvæðar breytingar á réttarstöðu leigjenda í átt til framangreindrar afstöðu ASÍ, þrátt fyrir að ekki sé gengið jafn langt og vera mætti. Jákvæðu breytingar frumvarpsins má draga saman á þann hátt að þær lúta að því að auka öryggi leigjenda, t.d. með því að uppsagnarfrestir eru almennt lengdir og skerpt er á meginreglum gildandi laga um tilkynningar og samskipti aðilja húsaleigusamnings.“ Þriðja og síðasta umsögnin sem ég er hér með er frá Félagsstofnun stúdenta. Eins og fram kom í nefndaráliti hefur Félagsstofnun stúdenta ákveðna sérstöðu þar sem um er að ræða námsmenn og við erum alltaf að miða við annir, námsframvindu og annað. Við mættum þeirra sjónarmiðum m.a. með því að bæta inn í 3. gr. og tiltaka þar sérstaklega námsmannafélög sem ekki eru hagnaðardrifin. Við teljum okkur hafa mætt þeirra sjónarmiðum, m.a. með þessari breytingu, og teljum að þar höfum við náð ákveðnum árangri til að gera frumvarpið enn þá betra og réttlátara. Það kom fram þegar fulltrúar Félagsstofnunar komu fyrir hv. velferðarnefnd að hún hefði ekki sérstakar áhyggjur af uppsagnarákvæðum og öðru slíku vegna þess að í reglum félagsins eru mjög skýrar reglur um það. Stofnunin reynir eftir bestu getu að mæta þeim tilfellum sem upp kunna að koma hjá stúdentum þannig að mönnum er ekki hent út sisvona. Það er reynt að koma til móts við fólk eins og ég segi. Þetta var ekki vandamál í þeirra huga. Hér segir í þeirra umsögn, með leyfi forseta: „Á grundvelli ofangreindrar heimildar hefur umsagnaraðili vikið að nokkru frá ákvæðum húsaleigulaga í leigusamningum við leigjendur sína, t.d. varðandi uppsögn leigusamninga, riftun þeirra og forgangsrétt leigjanda. Helgast þau frávik af sérstöku eðli þeirrar starfsemi sem umsagnaraðili hefur með höndum. Líkt og áður er rakið er það eitt meginhlutverk umsagnaraðila að útvega stúdentum við Háskóla Íslands húsnæði á hagstæðum kjörum á meðan á námi þeirra stendur og gera þeim þannig auðveldara að stunda nám sitt. Því hlutverki hefur umsagnaraðili sinnt með byggingu íbúða sem leigðar eru til stúdenta gegn greiðslu leigufjárhæðar sem er langt undir því sem tíðkast á almennum leigumarkaði. Eftir að stúdentar hafa lokið eða hætt námi standa hins vegar engin rök til þess að umsagnaraðili útvegi þeim áfram húsnæði á slíkum kjörum, en gera verður ráð fyrir að útskrifaðir stúdentar mundu telja þann kost vænstan að dvelja eins lengi í íbúðum stúdentagarða og þeim væri unnt. Er umsagnaraðila af þeim sökum nauðsynlegt að geta gert ráð fyrir því í leigusamningum sínum að stúdentar víki brott úr íbúðum sínum er þeir ljúka eða hætta námi, svo unnt sé að leigja þær aftur út til stúdenta sem sannanlega eru við nám við Háskóla Íslands. Á það sama við ef stúdentar eiga sjálfir íbúðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu eða eignast slíkt húsnæði á meðan á námi þeirra stendur og hafa þar af leiðandi ekki sömu þörf fyrir húsnæði og aðrir þeir sem ekki eru í sömu stöðu.“ Ég læt það vera að þessu sinni að fara dýpra í þau efnisatriði sem komu fram í nefndaráliti enda geri ég ráð fyrir því að nefndarmenn velferðarnefndar, fleiri en ég, taki til máls á eftir. Mig langar til að þakka nefndarmönnum sérstaklega vel fyrir ánægjulegt samstarf. Við erum ólík, við komum frá ólíkum stjórnmálaflokkum, ólík sjónarmið, þarna fengum við umsagnir úr öllum áttum og við vorum sem einn maður að reyna að finna lausnir á þeim málum sem upp komu. Við vorum mjög samhuga og samstiga, þetta var erfitt og tímafrekt en algerlega þess virði. Enn og aftur vil ég þakka frábærum félögum í velferðarnefnd fyrir gott samstarf og verð bara að segja það, hæstv. forseti, að það er á stundum sem þessum sem er frekar gaman að vera alþingismaður.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar þar sem hún fór vel í gegnum nefndarálit velferðarnefndar með frumvarpi til laga um breytingu á húsaleigulögum sem og breytingartillögur sem hv. velferðarnefnd leggur til við frumvarpið. Ég kveð mér hljóðs að hluta til einmitt til að hrósa störfum hv. velferðarnefndar. Ég var svo heppin, verandi varamaður í nefndinni, að ég datt inn á nokkra fundi nefndarinnar þar sem einmitt þetta mál var til umræðu. Það hvernig nefndin hélt á málum og einnig hvernig nefndin ræddi sín á milli hvað það væri sem kannski væru skiptar skoðanir um og hvar ágreiningur kynni að liggja fannst mér til algerrar fyrirmyndar. Hún hafði auðvitað það vandasama hlutverk, burt séð frá því að hafa kannski ólíkar pólitískar skoðanir á málinu, að þurfa að feta hina fínu slóð á milli þess að gera það sem frumvarpið á að gera, sem er að styrkja stöðu leigjenda, án þess að ganga svo nærri leigusölum að enginn mundi vilja leigja út íbúðir, hvort sem það væru einstaklingar eða lögaðilar sem ekki reka sig í hagnaðarskyni vegna þess að þeir leigja tilteknum hópum, svo sem námsmönnum, og svo auðvitað allir hinir. Mér fannst nefndin ná að gera þetta óskaplega vel og það sést auðvitað á því að allir nefndarmenn skrifa undir nefndarálitið. Þetta var samt ekki auðveld vinna eins og sést á breytingartillögunum sem hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir kynnti fyrir okkur. Þær eru í 13 tölusettum liðum. Stundum er bara verið að skipta út einu orði en stundum er verið að gera stærri efnislegar breytingar, þannig að þetta er ekkert smámál. Eins og ég sagði áðan var ég svo heppin að taka sæti á nokkrum fundum nefndarinnar. Mig langar að gera nokkur af þeim atriðum sem rakin eru í nefndaráliti að umræðuefni og voru einmitt til umræðu þegar ég var á fundum nefndarinnar. Í fyrra þegar frumvarpið var lagt fram í fyrsta sinn var talsvert mikið rætt um brottfall 3. mgr. 2. gr. húsaleigulaga. Þetta er setning sem ég held að mörg okkar í þessum sal höfum verið búin að læra og vissum að skipti máli. Nefndin hlustaði á sjónarmið um að það mætti ekki fella hana alveg brott því að hún skipti máli fyrir ákveðna hópa. Það var búið að ákveða að um áfangaheimili fengju áfram að gilda sérstakar reglur. En þau sjónarmið höfðu komið fram að um fleiri hópa þyrftu að gilda sérstakar reglur. Þá þurfti að taka afstöðu til þess að hvaða marki mætti víkja frá þessum reglum og að hvaða marki þyrfti að taka tillit til annarra. Mér fannst til fyrirmyndar að nefndin fékk ekki einu sinni heldur tvisvar á sinn fund þá sem höfðu áhyggjur af þessu ákvæði og leitaðist virkilega eftir því að finna orðalag sem allir gætu sáttir við unað. Þess vegna er gerð sú breytingartillaga vegna útleigu til námsmanna á vegum lögaðila sem ekki eru reknir í hagnaðarskyni og hafa þjónustu við námsmenn að meginmarkmiði að um þá aðila megi gilda hið sama og þá sem reka áfangaheimili. Mér fannst algerlega til fyrirmyndar hvernig nefndin tók á þessu. Annað atriði sem var þó nokkuð rætt á nefndarfundum og lætur kannski ekkert voðalega mikið yfir sér við fyrstu skoðun lýtur að því að leigjandi og leigusali megi hafa með sér rafræn samskipti. Í 7. gr. frumvarpsins segir að þegar lögin áskilji að orðsendingar, hverju nafni sem þær nefnast, séu skriflegar þá skuli orðsendingar á rafrænu formi taldar fullnægjandi. Ég held að það sé bara í takt við 21. öldina. En hér er það hins vegar algerlega skýrt tekið fram: „enda séu þær tæknilega aðgengilegar móttakanda þannig að hann geti kynnt sér efni þeirra“. Eitt af því sem nefndin leggur til er að áskilið verði að rafrænar orðsendingar séu sendar á síma, netfang eða annan ákvörðunarstað sem gefinn er upp í leigusamningi. Ég held að það sé rosalega mikilvægt að hafa þann varnagla að þær séu tæknilega aðgengilegar móttakanda því að það er því miður svo í okkar samfélagi að það eru ekki allir sem hafa hreinlega efni á hinum tæknilega búnaði sem þarf til að taka við svona skilaboðum. Þess vegna finnst mér mikilvægt að þetta sé tekið fram. Þá geta menn tilgreint þegar þeir ganga frá samningum að þetta sé svona. Svo er annað sem mig langar að gera að umræðuefni sem mér fannst líka til fyrirmyndar hvernig tekið var á í nefndinni, en það var viðhald brunavarna. Bent var á að það gæti orðið mjög íþyngjandi fyrir leigusala ef þeim væri gert að tryggja til að mynda að alltaf á öllum tímum væru rafhlöður í reykskynjurum og slökkvitæki væru alltaf á öllum tímum full. Þarna voru menn alls ekki að reyna að fría sig ábyrgð um að þessir hlutir ættu að vera í lagi við upphaf leigutíma en bentu engu að síður á að þeim væri ansi erfitt um vik að tryggja að þetta væri alltaf í lagi. Þarna fannst mér aftur til fyrirmyndar hvernig nefndin gekk í það að ræða hvernig væri hægt að leysa þetta svo allir gætu sáttir við unað. Að lokum langar mig að nefna riftun leigusamninga. Það hafði verið gert ráð fyrir því að það væri hægt að rifta bara samningum en nefndin taldi sanngjarnara gagnvart leigjendum að þeir fengju eina viðvörun áður en samningi væri rift, enda gæti fyrirvaralaus riftun á leigusamningi komið sér mjög illa fyrir leigjendur. Nefndin taldi það ekki íþyngja leigusala um of að það væri einu sinni gefinn séns, ef svo má að orði komast, með skriflegri áminningu. Og aftur settist nefndin yfir það með gestum nefndarinnar að finna út úr því hvernig mætti orða þetta þannig að allir gætu unað sáttir við. Og ég verð að segja, hæstv. forseti, að að því takmarkaða leyti sem ég kom að vinnunni við frumvarpið í nefndinni fannst mér vinnan mjög til eftirbreytni, mjög skemmtileg, því miður pínulítið óvanaleg. Ég vona svo sannarlega að við sem tókum þátt í þessari vinnu berum það með okkur inn í aðrar nefndir hvernig hægt er að vinna vel saman. Svo vona ég líka að við sjáum það áfram að gefinn sé góður tími í að fara yfir umsagnir, gefinn góður tími í að kalla jafnvel oftar en einu sinni og oftar en tvisvar gesti inn á fundi nefndarinnar ef nefndin telur þess þurfa og menn nái þannig á endanum að tala sig niður á niðurstöðu sem allir geta unað sáttir við.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir hennar framsögu við þetta mál aðeins fyrr í dag. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum, nr. 36/1994, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er eitt af fjórum húsnæðisfrumvörpum sem hafa verið í hv. velferðarnefnd á þessum þingvetri. Meginmarkmið frumvarps þessa er að auka réttaröryggi leigjenda og koma á meiri festu í samskiptum leigjenda og leigusala svo að komast megi hjá ágreiningi síðar. Áhersla er lögð á að um frjálsa samninga er að ræða milli leigusala og leigjanda en jafnframt á nauðsyn þess að ákveðinn lagarammi gildi um þá samningsgerð. Sem dæmi má nefna að leitast er við að samræma þau úrræði sem leigjandi getur gripið til þegar leiguhúsnæði er ábótavant hvort sem er í upphafi leigutíma eða síðar á leigutíma í kjölfar vanrækslu leigusala á viðhaldi hins leigða húsnæðis. Enn fremur eru lagðar til breytingar á því hvernig staðið skuli að úttektum á hinu leigða húsnæði þannig að aðilar komi sér saman um úttektaraðila í stað þess að leita til byggingarfulltrúa í því sveitarfélagi þar sem húsnæðið er. Með það fyrir augum að leitast við að tryggja betur eftirlit með íslenskum leigumarkaði er lagt til að úrlausnir kærunefndar húsamála í málum sem lúta að gerð og framkvæmd leigusamninga verði bindandi fyrir aðila máls. - Svona leit frumvarpið út þegar það kom til hv. velferðarnefndar. Frumvarpið var einnig lagt fram á síðasta löggjafarþingi og kom til efnislegrar meðferðar hér í þinginu. Hv. velferðarnefnd kláraði nefndarálit um málið en þrátt fyrir það náði það ekki fram að ganga. Því var það lagt fram að nýju með nokkrum breytingum. Þær breytingar eru byggðar á þeim umsögnum sem bárust um málið þegar það var lagt fram á síðasta löggjafarþingi. Eins og gengur og gerist er ekki hægt að verða við öllum umsögnum sem berast en tekið var tillit til þeirra eftir því sem frekast var unnt. Má í því samhengi nefna athugasemd sem brugðist var við en athugasemdir bárust meðal annars um 3. mgr. 2. gr. Hún varðar undanþágur frá húsaleigulögum, þ.e. hvaða leiguaðilar það eru sem geta samið sig frá lögunum, t.d. upp á uppsagnarfrest að gera. Í því máli sem lagt var fram á síðasta löggjafarþingi var lagt til að undanþágan yrði felld brott, að engir leiguliðar gætu samið sig frá húsaleigulögum. Þetta ákvæði fékk á sig mikla gagnrýni þegar málið var til vinnslu í hv. velferðarnefnd á síðasta löggjafarþingi. Brugðist var við þeim athugasemdum og hætt var við að fella ákvæðið alveg brott. Þess í stað var það þrengt verulega. Ástæða þess að verið er að þrengja þetta ákvæði frá gildandi lögum er að það þekkist því miður að almenn leigufélög hafa verið að nýta sér undanþáguna og gera leigusamninga þar sem ákvæði húsaleigulaga hefur ekki verið fylgt og því í einhverjum tilvikum brotið á réttindum leigjenda eins og með styttri uppsagnarfresti á leigusamningum en lög kveða á um. Hins vegar er það svo í einhverjum tilvikum að þessi undanþáguheimild verður að vera til staðar. Þess vegna var brugðið á það ráð að leggja til undanþáguheimild sem nær til áfangaheimila. Sú undanþága er sett inn til að semja sig frá gildandi húsaleigulögum. Hún er veitt vegna sérstaks eðlis og tilgangs starfsemi. Samkvæmt ákvæðinu er undanþága til að víkja frá einstökum ákvæðum laga þessara með samningi. Í þeim samningum ber að geta þeirra frávika sem um ræðir. Með áfangaheimili er átt við dvalarheimili sem starfrækt er með það að markmiði að stuðla að endurhæfingu einstaklinga sem í flestum tilfellum hafa verið á meðferðar- eða endurhæfingarstofnunum eða í fangelsi. Við vinnslu málsins var þó ákveðið að útvíkka aðeins þetta umrædda ákvæði og nær undanþágan nú jafnframt til leigu íbúðarhúsnæðis til námsmanna á vegum lögaðila sem ekki er í hagnaðarskyni og hefur þjónustu við námsmenn að meginmarkmiði. Þessi breyting er gerð því að slíkri leigu er almennt ætlað að vara um afmarkaðan tíma og í beinum tengslum við nám leigjanda. Nefndin telur að þess konar sérsjónarmið geti átt við um slíka leigu þannig að réttlætanlegt sé að heimila frávik frá almennum ákvæðum laganna. Framsögumaður málsins, hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir, fór ítarlega yfir nefndarálitið. Hún fór þar vel yfir aðra þætti sem nefndin leggur til við vinnslu málsins og koma fram í nefndaráliti allra hv. þingmanna í velferðarnefnd. Þar eru atriði sem snúa að samskiptum leigutaka og leigusala, að viðhaldi leiguhúsnæðis, riftun leigusamninga og úttektum á leiguhúsnæði og kærunefnd húsnæðismála. Öll þessi atriði eru sett fram til að reyna að minnka ágreining sem risið hefur vegna leigusamninga og til að skýra betur stöðu leigutaka og jafnframt leigusala. Virðulegur forseti. 46. gr. frumvarpsins fjallar um nauðungarsölu og í greininni er lögð til viðbót við lög um nauðungarsölu, varðandi lög nr. 90/1991 um að leigjandi geti verið tímabundið áfram í íbúðarhúsnæði eftir nauðungarsölu þess gegn greiðslu leigu sem svarar að mati sýslumanns til hæfilegrar húsaleigu. Með þessu ákvæði er lagt til að leigjendum verði tryggður sambærilegur réttur og eigendum íbúðarhúsnæðis sem selt er nauðungarsölu. Lagt er til að við nauðungarsölu á íbúðarhúsnæði sem leigjandi hefur til eigin nota samkvæmt leigusamningi skuli hann njóta réttar til að halda notum af því út leigutíma eftir atvikum að undangenginni uppsögn en þó aldrei lengur en í 12 mánuði frá samþykki boðs gegn greiðslu leigu sem svarar að mati sýslumanns til hæfilegrar húsaleigu. Þannig er gert ráð fyrir að leigjandi eigi ekki rétt til að hafa afnot af íbúðarhúsnæðinu eftir að tímabundinn leigusamningur rennur út á innan við ári frá samþykki boðs. Hið sama á við ef heimilt er að segja leigusamningi upp á þessu tímabili og uppsagnarfresturinn rennur út á tímabilinu. Ef hvorugt af þessu á við er gert ráð fyrir að leigjandi geti haft afnot af húsnæði í allt að 12 mánuði gegn því að hann greiði hæfilega húsaleigu til kaupanda. Gert er ráð fyrir að leiga fari eftir mati sýslumanns en í þeim efnum yrði væntanlega miðað við umsamda leigu nema hún verði ekki talin sannvirði fyrir afnotin. Þetta er mikilvægt og ætti að tryggja meira búsetuöryggi, ætti að koma í veg fyrir að leigutaki verði borinn út nokkrum dögum eftir að íbúð er seld nauðungarsölu en því miður höfum við heyrt þannig dæmi í fréttum af og til. Í einhverjum þeirra tilvika hafa leigutakar ekki vitað af því að eigandi húsnæðisins hafi verið í vanskilum og því ekki vitað af því að nauðungarsala mundi eiga sér stað. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína öllu lengri en ég vil enda hana á að þakka hv. þingmönnum í velferðarnefnd fyrir vinnslu málsins og ritara nefndarinnar og þakka framsögumanni málsins fyrir vinnuna við frumvarpið. Það ber að þakka fyrir þá miklu samstöðu sem var um málið í hv. velferðarnefnd. Að lokum vil ég segja: Það er ánægjulegt að nú hefur hv. velferðarnefnd afgreitt þrjú húsnæðisfrumvörp af fjórum. Þau hafa öll verið unnin í mikilli sátt meðal nefndarmanna. Eitt frumvarp, er varðar auknar húsnæðisbætur, er enn í velferðarnefnd og er stefnt að því að klára það mikilvæga mál áður en þing fer í hlé.
Virðulegur forseti. Ég kveð mér hér hljóðs undir dagskrárliðnum um fundarstjórn. Það hefur verið orðrómur um það í þinghúsinu í dag að taka eigi hér eitt mál fram yfir önnur mál. Í þinghúsinu í kvöld eru margir þingmenn, eins og gefur að skilja, enda má hafa þingfund alveg til miðnættis. Margir bíða eftir því að fá að ræða um og tala fyrir mikilvægum málum og nefndarálitum vegna þess að gert var samkomulag um hvaða mál ættu að vera á dagskrá og klára fyrir sumarið. Nú ber svo við að ég hef heyrt að taka eigi fyrir mál sem er númer 21 á dagskrá, fram yfir öll hin málin, mál sem ekki neitt mikilvægt kemur í raun fram í eða sem snýr að almannahag í landinu, húsnæðismálum eða öðru sem er á forgangslista ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Ég mótmæli þessari málsmeðferð í þinginu. Mér finnst á nokkurn hátt verið að beita þingmenn þvingunum [[Forseti hringir.]]með því að taka ákvörðun af þessu tagi.
Það er rétt að hugmyndin er sú að taka fyrir 21. dagskrármálið sem flutt er af stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ætlun forseta er sömuleiðis sú að ganga til umræðna um dagskrána og reyna að klára sem allra mest af henni.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á erlendri þátttöku í kaupum í 45,8% eignarhlut í Búnaðarbanka Íslands hf. o.fl. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. forseta að málið er flutt af stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Allir nefndarmenn voru því sammála. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar í samræmi við ákvæði laga um rannsóknarnefndir að fram fari rannsókn á þátttöku þýska bankans Hauck & Aufhäuser Privatbankiers KGaA í kaupum á 45,8% eignarhluta ríkisins í Búnaðarbanka Íslands hf. Rannsóknin verði falin einum manni sem forseti Alþingis skipar skv. 1. mgr. 2. gr. laga um rannsóknarnefndir. Hann dragi saman og búi til birtingar upplýsingar um málsatvik og aðkomu einstakra aðila að þátttöku þýska bankans í kaupunum með tilliti til þeirra upplýsinga sem kaupendur veittu íslenska ríkinu sem seljanda og stofnunum þess. Rannsókninni ljúki svo fljótt sem verða má og eigi síðar en 31. desember 2016. Samhliða rannsókninni fari stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd yfir fyrirliggjandi gögn og upplýsingar um umfjöllun og ályktanir eftirlitsaðila um söluna á Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., samanber ályktun Alþingis frá 7. nóvember 2012. Á grundvelli niðurstöðu rannsóknarinnar, sbr. 1. mgr., og að lokinni yfirferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sbr. 4. mgr., leggi nefndin mat á hvort hún geri tillögu um frekari rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., samanber fyrrgreinda ályktun frá 7. nóvember 2012 þar um.“ Hæstv. forseti. Þetta er tillagan eins og hún liggur fyrir. Ég ætla að lesa fyrstu línurnar í greinargerð, með leyfi forseta: „Tilgangur tillögunnar er að leiða í ljós hver hafi í raun verið þátttaka þýska bankans Hauck & Aufhäuser Privatbankiers KGaA í kaupum á 45,8% eignarhluta ríkisins í Búnaðarbanka Íslands hf. og jafnframt að skapa grundvöll fyrir nánari afmörkun á ályktun Alþingis frá 7. nóvember 2012, um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., samanber ákvæði laga um rannsóknarnefndir með síðari breytingum.“ Síðan vil ég vísa í greinargerð sem fylgir þingmálinu þar sem birt er bréf frá umboðsmanni Alþingis sem lagði til við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og þar með Alþingi, að þessi rannsókn færi fram. Ég vil taka það fram að allir nefndarmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis voru þessu sammála. En í umræðu um málið hafa einnig fléttast aðrar tillögur, þar á meðal frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, um rannsókn á einkavæðingu banka, hinni síðari einkavæðingu eins og það hefur stundum verið nefnt. Ég hef sagt það, og það var rætt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að eðlilegt væri að það mál og önnur sem upp kunna að koma fái skjóta þinglega meðferð og væri eðlilegt að mál af þessu tagi kæmu sem fyrst fyrir þingið. Ég væri því síst mótfallinn að það gerðist núna fyrir þinglokin eða í þessari viku. Ég hefði verið því fylgjandi að þessi mál hefðu fylgst að. En ég þakka fyrir að þetta mál komist hér á dagskrá og legg til að það gangi til síðari umr.
Virðulegi forseti. Það voru nú svolítið skrýtin lokaorðin hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni þar sem hann þakkar fyrir að þetta mál komist á dagskrá. Ég held að frekar ætti að bera fram þakkir til þeirra þingmanna sem bíða hér og voru næstir á dagskrá í stað þess að frekjast hér fram fyrir alla með það, því að ef allt hefði verið með felldu hefði þetta mál ekki komist á dagskrá þingsins fyrr en í fyrramálið. En sumir hafa meiri forgang hér í þinginu en aðrir. Þess ber að geta að það mál sem er hér til umræðu er á þskj. 1367. Sambærilegt mál sem ég flutti snemma í nóvember er á þskj. 392. Það munar því tæpum 1.000 málsnúmerum á þessum tveimur málum sem ég vildi að yrðu rædd saman undir þessum dagskrárlið, þ.e. rannsókn á fyrri og seinni einkavæðingu bankanna. Við því var ekki orðið. Ég fór til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þegar þetta mál kom þar upp og bar fyrst fram þá ósk að þessum tveimur málum yrði rennt saman í eitt þingskjal. Það var ekki samþykkt. Þar óskaði ég eftir því að þessi mál yrðu rædd saman. Hver er raunin? Jú, málið var tekið út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd síðastliðinn fimmtudag og það er þriðjudagur í dag. Ég man bara ekki eftir svo fljótri afgreiðslu á einu máli, virðulegi forseti, og kem ég því hér til skila að mér finnast vinnubrögðin afar undarleg sem snúa að þessu máli. Þá langar mig til að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson: Hvað er áætlað að fáist út úr þessu máli? Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er hvorki búin að fá það á hreint né fá svör við því hver ber upp kvörtunina eða hver telur sig hafa eitthvað nýtt fram að færa í málinu. Í öðru lagi: Hvert er málið sem rannsaka á? Hvernig er hægt að rannsaka mál ef enginn getur sagt um hvað málið snýst?
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður lýsti fyrst og fremst sínum viðhorfum. Ég hef áður lýst mínum viðhorfum. En síðan kom ákveðin spurning um þetta þingmál og þá rannsókn sem hér er lagt til að ráðist verði í. Hún er skilgreind í greinargerð með frumvarpinu og er vísað þar í bréf frá umboðsmanni Alþingis sem er ráðgefandi þinginu í þessum efnum. Við höfum farið yfir erindi hans á fundum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Síðan kemur skilmerkilega fram í þingmálinu og greinargerð með því um hvað málið snýst.
Virðulegi forseti. Ég hafna andsvari hv. þm. Ögmundar Jónassonar því að það stendur ekkert í þessu þingskjali um hvað þetta mál er. Hér er verið að leggja til að taka upp 13 ára gamalt mál, blanda þinginu inn í það með afgerandi hætti og láta þingið sjálft skipa hér rannsóknarnefnd um mál sem eru löngu fyrnd. Jafnframt var ríkisendurskoðanda falið hér árið 2006 að gera ítarlega úttekt á málinu og kom þar ekkert einkennilegt fram eftir gögnum að dæma sem eru aðgengileg á vef Ríkisendurskoðunar. Og ekki nóg með það, heldur var fjallað ítarlega um einkavæðingu bankanna í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis á 71 blaðsíðu og kom ekkert út úr því sem þingmenn hafa orðið varir við eða landsmenn allir. Í millitíðinni hefur verið kallaður saman landsdómur. Hér hafa fallið þungir hæstaréttardómar sem fjalla um markaðsmisnotkunarmál og annað. Þá spyr ég: Hvað er verið að rannsaka? Það stendur skýrt í lögunum um rannsóknarnefndir Alþingis að rannsóknarefnið skuli vera skýrt og afmarkað og að öllum skuli vera ljóst hvað eigi að rannsaka. Þess vegna spyr ég hv. þingmann aftur: Hver er það sem kom með þessar nýju upplýsingar til umboðsmanns Alþingis sem, nota bene, var í rannsóknarnefnd Alþingis, einn af þremur, og skrifaði níu binda skýrslu um fall bankanna og rannsókn á fyrri einkavæðingu bankanna? Í öðru lagi: Hvert er sakarefnið sem rannsaka á til þess að þeir sem rannsóknin beinist að geti þá farið að leita í 13–20 ára gömlum skjölum til að taka til varna? Hvernig er hægt að fara af stað með rannsókn á vegum þingsins og þvæla löggjafanum inn í það án þess að nokkur viti hvað rannsaka á, heldur byggist það á almannarómi einhvers huldumanns úti í bæ?
Hæstv. forseti. Í upphafsorðum greinargerðar með þingsályktunartillögunni segir og ég ítreka, með leyfi forseta: „Tilgangur tillögunnar er að leiða í ljós hver hafi í raun verið þátttaka þýska bankans Hauck & Aufhäuser Privatbankiers KGaA í kaupum á 45,8% eignarhluta ríkisins í Búnaðarbanka Íslands hf. og jafnframt að skapa grundvöll fyrir nánari afmörkun á ályktun Alþingis frá 7. nóvember 2012 …“ Þetta mál hefur áður og oft verið til umræðu í þinginu, þar á meðal í fyrirspurn frá mér í febrúar 2006 og þá bárust svör frá viðskiptaráðuneytinu. Talin er ástæða til að efast um að þau hafi verið á rökum reist og hefur þáverandi viðskiptaráðherra lýst því yfir opinberlega í fjölmiðlum að hún telji eðlilegt og fagnar því að málið skuli vera tekið til rannsóknar. Ég ítreka að málið er skilgreint í sjálfu þingmálinu og í greinargerð sem fylgir því. Að öðru leyti er ekki annað um það að segja en að hv. þingmaður hefur lýst sínum viðhorfum til málsins. Ég hef lýst mínum.
Virðulegi forseti. Ég vil biðja þá þingmenn sem eru í þinghúsinu afsökunar á því að þetta mál sé komið á dagskrá, en það vissu allir að ég mundi tala í málinu. Það verður einhver bið á þingstörfum þangað til málinu lýkur en það er ekki á mína ábyrgð og endurtek ég það. Ég fór fram á að þessi mál yrðu rædd saman, það mál sem er nokkurra daga gamalt og mál sem ég lagði fram snemma í nóvember, en það munar um þúsund númerum á þeim þingskjölum sem um er að ræða. Það hefur verið hefð í þinginu að mál þingmanna eru tekin eftir málsnúmerum, þeir þingmenn sem leggja mál sín fram fyrr eiga meiri séns á því að málin séu tekin til umræðu og 1. umr. ef málsnúmerin eru lág. En sífellt er verið að búa til nýjar reglur, sem er líklega á ábyrgð forseta og forsætisnefndar. Það er afar erfitt fyrir þingmenn að starfa undir slíkum kringumstæðum, sérstaklega í ljósi þess að sú þingsályktunartillaga sem ég ætlaði að ræða sameiginlega með þessu máli hefur verið lögð fram áður. Hún var fyrst lögð fram árið 2011 sem breytingartillaga við tillögu þáverandi meiri hluta ríkisstjórnarflokkanna um að rannsaka einkavæðingu bankanna hina fyrri einu sinni enn. Það varð ekki útrætt það ár og málið var lagt fram aftur þingveturinn 2012 og náðist þá í gegn. Hv. þingmaður og framsögumaður málsins, Ögmundur Jónasson, vísaði í að það hefði verið samþykkt árið 2012 að hefja einu sinni enn rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri og var þessi tillaga mín þá líka lögð fram sem breytingartillaga en var felld eftirminnilega, sem gefur vísbendingar um það að fyrrverandi stjórnarflokkar, Vinstri grænir og Samfylking, vilji ekki að einkavæðing bankanna, hin seinni, verði rannsökuð. Þetta var mjög einkennilegt. Ég hef sagt áður að síðan þá hef ég lagt þetta fram a.m.k. tvisvar sinnum sem sjálfstætt þingskjal og ekki fengið málið rætt. Það er nú svo að nokkur vandi var á höndum þegar 28 þingmenn samþykktu á síðasta kjörtímabili að hefja eina rannsókn í viðbót á einkavæðingu bankanna hinni fyrri, 28 þingmenn, meiri hluti þingmanna treysti sér ekki til að styðja þá tillögu að fara af stað með fullrannsakað mál og tillögu um nýja rannsókn. Þess vegna hefur dregist að taka á því máli, því að fram að því hafði verið mikill peningaaustur í þær rannsóknarnefndir sem var búið að stofna á vegum þingsins. Ber þar að nefna rannsóknarnefnd Alþingis sem ég vísaði í áðan, það var rannsóknarnefnd um Íbúðalánasjóð og rannsóknarnefnd um sparisjóðina. Fór kostnaður við nefndirnar í hátt í 1,5 milljarða. Þess vegna var pólitískt samkomulag um að breyta þyrfti því og að þetta yrðu nefndir sem væru ekki óendanlegar, eins og raunin varð með þessar nefndir og sífellt verið að bæta við og peningar sóttir í gegnum forsætisnefnd í fjárlög til þess að uppfylla fjárkröfur nefndanna. Það er vel. Það verður líka að passa, og ég hef rætt það í þingsályktunartillögu minni og úr ræðustól þingsins og í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bæði kjörtímabilin sem ég hef setið á þingi, að ekki má stofna til rannsóknar eða rannsóknarnefnda á vegum þingsins í pólitískum tilgangi, til að koma höggi á andstæðingana. Þess vegna hef ég talað fyrir því að a.m.k. meiri hluti þingmanna þurfi að samþykkja rannsóknarnefndir. Helst hefði ég viljað sjá þá breytingu á lögum um rannsóknarnefndir sem fór í gegnum þingið í síðustu viku að aukinn meiri hluta þingmanna þyrfti til að fara af stað með rannsóknarnefndir, til að tryggja að það væru ekki pólitískar hefndaraðgerðir, eins og virtist glitta í á síðasta kjörtímabili, sérstaklega þegar farið var af stað með rannsóknarnefnd um einkavæðingu bankanna hina fyrri enn einu sinni, ég fór yfir það í andsvari hversu oft er búið að rannsaka einkavæðingu bankanna hina fyrri. Ég hvet fólk til að fara inn á vef Ríkisendurskoðunar, rikisendurskodun.is, velja flipa sem ber nafnið Annað og finna undir honum skjöl með því að smella á hlekk sem vísar manni á hv. þm. Vilhjálm Bjarnason, en þar svarar Ríkisendurskoðun aðdróttunum hans og efasemdum um aðkomu þýska bankans að sölu Búnaðarbankans. Ríkisendurskoðun fór vel yfir þau mál árið 2006 og er því svarað á að mig minnir 46 fylgiskjölum. Ég vil biðja þingmenn sem láta sig þau mál varða að skoða það vel því að einhvern veginn virðast fáir vita um tilvist þessara skjala. Ég bendi líka á kafla 6 í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sem snýr að rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri. Í nefndinni átti sæti Tryggvi Gunnarsson sem nú er umboðsmaður Alþingis, hann var það líka þá, en það er svolítið merkilegt að hann er fenginn til að koma inn í þingið með nafnlaust bréf og nafnlausar sakir og hvetja til þess að þessi mál verði skoðuð á nýjan leik. Eins og ég hef sagt hefur málið fengið alveg dæmalausa flýtimeðferð í þinginu, það liggur greinilega mikið á pólitískt að koma því af stað og rannsóknarnefnd um einkavæðingu bankanna hina seinni, tillaga um hana liggur ekki sem þingskjal samhliða eins og ég var búin að biðja um. Varðandi þessi mál er rétt að geta þess að frá því að ég lagði fram þingsályktunartillögu þessa og breytingartillögu hef ég alltaf talað fyrir því að uppfylla ætti kröfu síðustu ríkisstjórnar varðandi rannsóknarnefnd Alþingis, að skoða einkavæðingu bankanna hina fyrri með því að tengja þessar tvær rannsóknir saman. Mér finnst það eðlilegt og var ég fyrsta manneskjan til þess að minnast á það og tala fyrir því að þær rannsóknir yrðu tengdar saman og væru þá saman í einni nefnd, rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri og rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni seinni, sem átti sér stað á haustdögum 2009. Til þess að fyrirbyggja misskilning, virðulegi forseti, því að sumir hafa gripið í að ég sé að tala um það, sem sýnir hvað þingmenn eru illa lesnir í þessum málum, hefur verið slegið upp að ég sé að tala um endurreisn bankanna sem átti sér stað á haustdögum 2008. Ég er ekki að tala um það. Það gekk allt saman vel fyrir sig og smurt og tókst með ótrúlegum hætti að endurreisa bankana eftir bankahrunið á grunni neyðarlaganna og hafi þeir þakkir fyrir það sem að því stóðu. Ég er að tala um það sem kom í kjölfarið þegar einkavæðing bankanna, hin síðari, átti sér stað. Það var á haustdögum 2009. Atburðarásin byrjaði í febrúar/mars það ár og vel hægt að afmarka það tímabil. Þetta spannar níu mánaða tímabil í sögu þjóðarinnar, vel afmarkað. Úti á nefndasviði liggja gögn sem snúa að þessu máli, sem að vísu hvílir leynd yfir, en ég hvet þingmenn til að kynna sér þetta. Svo er ég búin að eyða nokkrum tugum mánaða í að reyna að fá svör frá kerfinu sem snúa að þessum tíma. Það hefur reynst mjög erfitt sem sýnir að kerfið er ekki alveg tilbúið til að gefa þær upplýsingar þjóðkjörnum þingmönnum og eftirlitsnefnd þingsins. Rétt er að geta þess að þann 27. apríl skrifaði meiri hluti fjárlaganefndar bréf sem var sent til ríkisendurskoðanda 2. maí síðastliðinn og ég er enn að bíða eftir svörum við þeim spurningum sem þar eru. Ég ætla að vísa í það bréf, til þess að reyna að ýta á hin opinberu embætti að svara fjárlaganefnd. Sem dæmi spyr ég um nafnverð krafna sem voru fluttar til Arion á stofndegi hans á haustdögum 2009 og á hvaða verði þær voru fluttar yfir. Var framkvæmt mat á áætluðu virði þeirra? Var gengið frá fullnaðaruppgjöri Kaupþings við Seðlabankann? Varð Seðlabankinn fyrir tjóni vegna þessara tilfærslna? Þetta eru m.a. þær spurningar sem ég hef lagt fyrir og hef beðið eftir svörum við í mánuð. Ég vona að þessi umræða í dag flýti svörum frá embættinu því að þá getum við, án aðstoðar þingsins má segja, vegna þess að þingið er ekki tilbúið til þess að stofna rannsóknarnefnd um einkavæðinguna hina seinni, farið að sýna landsmönnum hvað gerðist þá daga þegar bankarnir voru einkavæddir í annað sinn án útboðs, raunverulega fluttir til kröfuhafa á einni nóttu.
Hæstv. forseti. Ég vildi í tilefni af ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur segja að ég sem nefndarmaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er sammála henni um að það sé ástæða til þess að fara yfir einkavæðinguna hina síðari og að það eigi eftir að leiða ýmsa hluti í ljós um þá atburðarás. Ég er sammála því. Ég er hins vegar ekki jafn sannfærður og hún um að rétt sé að tengja þetta tvennt saman. Sú rannsókn sem liggur fyrir í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu er mjög afmörkuð um tiltekin atvik sem tengjast einkavæðingu bankanna 2002–2003. Ég átta mig ekki á því að það sé efnislegt hagræði af því að tengja það við þá atburði sem áttu sér stað árið 2009. Ég held í raun og veru að það sé heppilegra að hafa tvær aðskildar rannsóknir þar sem hvor rannsókn hefur sitt andlag, sínar rannsóknarspurningar, og atburðarás sem þarf skýra. Ég get verið sammála hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að búið er að leiða mjög margt í ljós um einkavæðingu bankanna hina fyrri. Það sem hefur hins vegar gerst í þessu máli er að það eru vísbendingar um að nýjar upplýsingar séu komnar fram sem geti breytt þeirri mynd sem við höfum af atburðarásinni í því tilviki og hugsanlega leiði þær í ljós atriði sem fram að þessu hafa verið a.m.k. umdeild. Ég held að hægt sé að gera það í tiltölulega stuttri rannsókn og fá á hreint hvort þarna sé um að ræða raunveruleg gögn sem breyta myndinni. Þess vegna styð ég tillöguna sem hér liggur fyrir og vona að hún nái fram að ganga.
Virðulegi forseti. Áður en ég gleymi því og ef það hefur ekki komið fram í fyrri ræðu minni þá styð ég þessa tillögu. Það er mjög mikilvægt að þetta mál sé leitt til lykta þótt ég efist um sannleiksgildi eða tilgang þess, svo það sé sagt. Ég geri það á grunni þess að ég studdi það að báðar einkavæðingarnar færu í rannsókn. En pólitískar refskákir eru oft og tíðum þannig að til þess að ná einu fram er hitt skilið eftir. Það hefur svo sannarlega birst í vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar undir forustu fyrrverandi ráðherra síðustu ríkisstjórnar, hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hann var meðvitaður um það allan tímann að báðar þessar breytingartillögur frá síðasta kjörtímabili og þingsályktunartillagan frá mér um að rannsaka síðari einkavæðingu bankanna lægju fyrir þinginu. Gott og vel. Það má vel vera, hæstv. forseti, að ég þiggi það góða boð að þingsályktunartillaga mín um rannsókn á síðari einkavæðingu bankanna fari á dagskrá þingsins á morgun, eins og gaukað var að mér í dag og ég spurð hvort ég væri tilbúin að samþykkja, fyrst það láðist að setja þær báðar á dagskrá í dag. Við skulum þá fara í það mál, ræða það á morgun og taka þá enn meiri tíma frá þinginu í þessi mál, vegna þess að stefnt er að þinghléi á fimmtudaginn. Það má alveg segja að þetta sé handvömm. En það er jafnframt merkilegt, og ég vil segja það við hv. þm. Birgi Ármannsson, að þingmenn hafa ekki neitt fast í hendi um hvað á að fara að rannsaka annað en upplýsingar frá einum aðila utan úr bæ sem segir að hér sé kannski eitthvað nýtt á ferðinni.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að þingið eða þingnefndin hefur ekki undir höndum þær upplýsingar sem hér er vísað til og hefur ekki séð þær. Það er mitt mat að það megi með rannsókn af þessu tagi leiða í ljós hvort hér er raunverulega um að ræða ný gögn. Það verður síðan metið þegar þær upplýsingar liggja fyrir hvort þær breyta með einhverjum hætti þeirri mynd sem við höfum af atburðarásinni. Ég vildi hins vegar segja að það er alveg rétt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kom inn á í ræðu sinni, að við höfum verið í hálfgerðum vandræðum með þá þingsályktunartillögu sem samþykkt var 2012. Þar er eiginlega tvennt sem hefur valdið því að það mál hefur tafist. Annars vegar það að að margra mati var sú tillaga frekar illa afmörkuð og ekki mjög skýr um þá þætti sem leiða átti í ljós umfram það sem áður hafði komið fram. Eins töldu menn þörf á því að setja skýrari lagaramma um hvernig staðið skyldi að undirbúningi og afmörkun bæði rannsóknarefnis og fyrirkomulags rannsóknar. Það hefur nú verið gert. Ég vil reyndar láta í ljós þá skoðun í þessari umræðu að komi í ljós að þau nýju gögn sem umboðsmaður Alþingis vísaði til og er tilefni þeirrar tillögu sem við ræðum hér varpi einhverju nýju ljósi á atburðarásina tel ég að þar með séum við að mestu leyti, ef ekki öllu, búin að tæma það sem óklárað var eða óljóst varðandi einkavæðinguna hina fyrri. Svo ítreka ég þá afstöðu mína að ég tel að það sé full ástæða til þess að fara yfir einkavæðinguna [[Forseti hringir.]]hina síðari og styð hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur í því efni.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið og ég þakka kærlega fyrir stuðningsyfirlýsinguna, að fá afdráttarlausa stuðningsyfirlýsingu til að fara í rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari. Það er mjög mikilvægt fyrir málið. Þetta voru rándýrar rannsóknarnefndir sem ég vísaði í áðan. Ein kostaði yfir 700 milljónir, það var rannsóknarnefndin um sparisjóðina. Það kom niðurstaða í þá rannsóknarvinnu sem tekin var fyrir á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir nokkrum dögum eða á nokkrum vikum. Þar var leitt í ljós að tap ríkisins á því að endurreisa sparisjóðina var 32 milljarðar - þrjátíu og tvö þúsund milljónir. Þar liggja stórar upphæðir og væri vert fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að leggja til enn frekari rannsókn á því hvernig það gat gerst og hvernig þetta tap var leitt yfir ríkissjóð. En þá er búin til nokkurs konar smjörklípa og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd býr til nýtt mál úr 13 ára gömlu máli. Mér finnst heldur ekki sæmandi fyrir þjóðþing Íslendinga að fara af stað með rannsókn í máli sem er fyrnt og byggir á ummælum eins manns og umboðsmaður Alþingis kemur með það fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem ákvað það á einum fundi sínum að hefja rannsókn. Þegar Alþingi hefur rannsókn verður það að vera málatilbúnaður af því tagi að leitt sé fram með óyggjandi hætti að eitthvað rangt hafi átt sér stað. Hér er verið að leggja til rannsókn þar sem enginn veit hvað á að fjalla um, sem er [[Forseti hringir.]]fyrnt og það er huldumaður sem ber tillöguna upp.
Virðulegi forseti. Ég vil að það komi hér aftur fram undir liðnum um fundarstjórn forseta að ég var ekki spennt fyrir því að taka þingsályktunartillögu mína um rannsókn á einkavæðingu bankanna til umræðu í þinginu á morgun eins og talað var um vegna þess að hún fékkst ekki rædd með þessari tillögu í kvöld sem var tekin fram fyrir aðra dagskrárliði. Ég ítreka hins vegar við forseta að ég hef hugsað málið og ætla að þiggja boðið um að rannsóknin á einkavæðingu bankanna, hinni síðari, verði á dagskrá þingsins á morgun og mun ég hafa frekari framsögu á þeim grunni og fyrir þeirri tillögu þegar málið kemur á dagskrá.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð önnur en þau að segja að maður þarf að taka á honum stóra sínum að sitja þegjandi undir þeim ræðum sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur hér flutt og kemur úr hörðustu átt að tala þar um dylgjuumræður.
Virðulegi forseti. Þetta er dagskrárliður um fundarstjórn forseta og ég var fyrst og fremst að lýsa því yfir hvernig ég sæi framgang þessa máls. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gat eins og lög gera ráð fyrir komið í andsvar við mig eftir ræðu mína í stað þess að skeyta skapi sínu á þessum dagskrárlið. Það er svo sem ekki nýtt að þessi dagskrárliður sé notaður í annað en hann á að vera og ég ítreka óskir um að rannsókn á einkavæðingu bankanna, hinni síðari, verði á morgun og mun ég þá hafa framsögu í því máli.
Forseti mun sjá til þess að þetta mál fari á dagskrá og mun beita sér fyrir því að málið geti komið til umræðu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að styðja við fjármögnun og rekstur nýsköpunarfyrirtækja og smærri fyrirtækja í vexti. Nefndinni bárust 19 umsagnir og minnisblöð og nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Félagi atvinnurekenda, Össuri hf., Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Kauphöll Íslands, Marel, ríkisskattstjóra, Viðskiptaráði Íslands, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Alþýðusambandi Íslands, CCP, Íslandsstofu og Tryggva Hjaltason. Frumvarpið felur í sér breytingar á skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja. Helstu breytingarnar snúa að skattlagningu kaupréttar, skattalegri ívilnun til erlendra sérfræðinga, frádrætti vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar nýsköpunarfyrirtækja og skattafslætti vegna hlutabréfakaupa þar sem þeim einstaklingum sem fjárfesta í hlutafélögum eða einkahlutafélögum í vexti gefst kostur á að njóta frádráttar frá tekjuskattsstofni að viðbættum fjármagnstekjum. Markmið breytinganna er m.a. að bæta samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja, auk þess að styðja við nýsköpun og þróun þeirra sem kostur er, t.d. með aðkomu og þátttöku einstaklinga. Í athugasemdum sem bárust nefndinni og á fundum um málið komu fram jákvæð viðhorf til frumvarpsins en jafnframt ýmsar ábendingar sem nefndin telur rétt að taka til nánari skoðunar. Því leggur nefndin til nokkrar breytingar til að koma til móts við þessar ábendingar. Ég mun rekja þær helstu og tilefni þeirra en nefndarálitið og breytingarnar er að finna á þskj. 1382 og vísa ég til þess að öðru leyti. Í 9. gr. laga um tekjuskatt er fjallað um skattlagningu á hlutabréfum sem starfsmaður eignast samkvæmt kauprétti vegna starfa sinna fyrir annan aðila. Fái starfsmaður að kaupa hlutabréfin undir kaupverði skal skattleggja mismuninn sem launatekjur þegar hann kaupir bréfin. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að skattlagningu þessari verði frestað þangað til bréfin eru seld og að mismunur á kaupverði samkvæmt kaupréttarsamningi og söluverði teljist til launatekna en hækkun umfram það að sjálfsögðu skattlögð sem fjármagnstekjur. Í umsögnum og á fundum nefndarinnar komu fram sjónarmið um að vandkvæði gætu verið á því fyrirkomulagi að skattleggja framangreindan mismun sem launatekjur og leggja umsagnaraðilar til að hann verði fremur skattlagður sem fjármagnstekjur. Bent var á að það væri mjög íþyngjandi breyting að skattleggja söluhagnað hlutabréfa sem launatekjur í stað þess að skattleggja hann sem fjármagnstekjur. Nefndin leggur til breytingu á ákvæðinu til að koma til móts við framangreint sjónarmið. Lagt er til að í stað þess að greiðsla komi til skattlagningar þegar kaupréttur er nýttur verði henni frestað þar til bréfin eru seld. Það innlausnarverð sem liggur fyrir við nýtingu kaupréttarins telst þá, eins og verið hefur, til stofnverðs við síðari sölu og hagnaður af sölunni þannig reiknaður telst til fjármagnstekna í hendi starfsmanns þegar hann selur bréfin. Breytingartillagan felur í sér þá ívilnun að rétthafa kaupréttarins er ekki gert skylt að greiða tekjuskatt við innlausn hans heldur þegar bréfin eru seld. Til að hafa þetta alveg skýrt er það tillaga nefndarinnar að fái starfsmaðurinn að kaupa kaupréttina undir svokölluðu gangverði er sá mismunur skattlagður sem launatekjur en verður ekki skattskyldur fyrr en bréfin eru seld síðar. Skattlagning breytanlegra skuldabréfa er viðfangsefni 2. gr. frumvarpsins. Þar er lagt til að hagnaður einstaklings vegna viðskipta með breytanleg skuldabréf sem breytt hefur verið í hlutabréf á lægra verði en sem nemur markaðsvirði bréfanna teljist til skattskyldra fjármagnstekna þegar hlutabréfin eru seld. Til skýrleika leggur nefndin til örlitla orðalagsbreytingu á ákvæðinu til að ljóst sé að ákvæðið eigi við um einstaklinga utan atvinnurekstrar. Með 3. gr. frumvarpsins er lögð til frádráttarheimild fyrir erlenda sérfræðinga sem ráðnir eru til starfa hér á landi þannig að einungis 75% tekna þeirra verði skattskyld, 25% verði því skattfrjáls og undanþegin staðgreiðslu fyrstu þrjú árin í starfi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Svipað fyrirkomulag býðst í nágrannalöndum okkar. Nefndinni bárust þónokkrar umsagnir þar sem þessari heimild var fagnað sérstaklega. Nokkrir umsagnaraðilar benda þó á að ýmis vandkvæði geti fylgt heimildinni og þá sérstaklega hvað varðar skilgreiningu á erlendum sérfræðingi, sérfræðiþekking sé ekki alltaf bundin við menntun og aðra leið væri hægt að fara, t.d. að miða við tekjur. Þá er vakin athygli á skorti á fjölbreyttum hópi iðnaðarmanna hér á landi og því velt upp hvort slíkir iðnaðarmenn gætu fallið undir skilgreiningu ákvæðisins um erlenda sérfræðinga. Nefndin telur ljóst að í einhverjum tilfellum kunni einstakir iðnaðarmenn að hafa sérfræðiþekkingu sem falli að þeim skilyrðum sem sett verða með reglugerðinni og teljist þannig til sérfræðinga á grundvelli laganna. Nefndin lítur svo á að ákvæði 3. gr. frumvarpsins geti gagnast við að laða erlenda sérfræðinga til starfa hér á landi og þá sérstaklega í tækni- og rannsóknarfyrirtækjum og háskólasamfélaginu. Í 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um skattafslátt vegna hlutabréfakaupa og samkvæmt henni verða einstaklingar og fyrirtæki að uppfylla ákveðin skilyrði til að geta nýtt heimild til frádráttar. Nefndinni barst athugasemd varðandi 1. mgr. 4. gr. og tillaga um að hækka frádráttarhlutfallið úr 30% í 100% af fyrstu 3.000.000 kr., en í athugasemdum frumvarpsins kemur fram að í Svíþjóð er frádráttarhlutfallið 50% og getur orðið allt að 41% á Írlandi. Nefndin leggur til þá breytingu að frádráttarhlutfallið verði 50%. Í frumvarpinu er lagt til að hlutfallið reiknist af fjárfestingu í hlutafjáraukningu allt að 10.000.000 kr. á einstakling á ári og gerir nefndin ekki breytingar á þeirri fjárhæð. Í 1. tölulið 2. mgr. 4. gr. er ákvæði um að lágmarksfjárfesting skuli vera 500.000 kr. til að njóta ívilnunar. Rökin fyrir lágmarkinu eru þau að um áhættufjárfestingu sé að ræða sem henti frekar þeim sem fjárfesta í nokkrum mæli. Nefndinni barst hins vegar umsögn um að æskilegt væri að lækka lágmarkið í 250.000 kr. svo fleiri ættu þess kost að fjárfesta með þessum hætti og einnig mætti færa rök fyrir því að lágmarkið mundi valda því að fjárfestar keyptu hlutabréf fyrir hærri fjárhæð en þeir hefðu annars gert og tækju þannig aukna áhættu. Nefndin leggur til að lágmarkið lækki í 300.000 kr. Í umsögn sem nefndinni barst er gerð athugasemd við skilyrði 4. töluliðar 3. mgr. 4. gr. um að félag megi ekki vera skráð á hlutabréfamarkað. Umsagnaraðili bendir á að hópundanþágureglugerðin sem frumvarpið byggir á útiloki ekki fjárfestingar í félögum sem skráð hafa verið á markaðstorg fjármálagerninga. Nefndin telur ekki nauðsynlegt að ganga lengra í þessu efni en reglugerðin mælir fyrir um og leggur því til að í stað hlutabréfamarkaðar verði talað um skipulagðan verðbréfamarkað. Í 5. tölulið 3. mgr. 4. gr. er sett skilyrði um að félag megi ekki hafa verið starfandi á markaði lengur en fjögur ár frá fyrstu sölu þess í viðskiptalegum tilgangi. Nefndinni bárust ábendingar um að í fyrrgreindri reglugerð væri miðað við sjö ár og að þar væri jafnvel gefið svigrúm til lengri tíma að vissum skilyrðum uppfylltum. Þar kemur einnig fram að sala í viðskiptalegum tilgangi innifelur ekki takmarkaðar sölur sem eiga sér stað á þróunartíma vörunnar áður en almenn sala hefst. Nefndin telur rétt að koma til móts við þessar ábendingar og leggur til að í stað fjögurra ára verði miðað við sjö ár. Í 12. tölulið 3. mgr. 4. gr. segir að áður en hlutafjáraukning fari fram og árlega eftir það skuli félag fá staðfestingu ríkisskattstjóra á því að öll skilyrði 2. mgr. og 3. mgr. ákvæðisins séu uppfyllt. Að fenginni ábendingu frá fjármála- og efnahagsráðuneyti telur nefndin að þetta orðalag geti verið of erfitt í framkvæmd og leggur til að vísun til 2. mgr. verði felld brott. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að núverandi skattaívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja verði hækkaðar verulega. Lagðar eru til tvær breytingar, annars vegar sú að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði til almennrar viðmiðunar á frádrætti hækki úr 100.000.000 kr. í 300.000.000 kr. og hins vegar að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði til viðmiðunar frádrætti hækki úr 150.000.000 kr. í 450.000.000 kr. þegar um aðkeypta rannsóknar- og þróunarþjónustu er að ræða frá ótengdu fyrirtæki, háskóla eða rannsóknastofnun. Umsagnaraðilar fagna þessum fyrirætlunum frumvarpsins og telja breytinguna mikilvægt skref í þeirri viðleitni stjórnvalda að auka stuðning og efla rannsóknir við tækniþróun á Íslandi. Þónokkrir umsagnaraðilar telja engu að síður að frumvarpið eigi að ganga enn lengra með því að afnema þakið á endurgreiðslunni alfarið til að landið verði samkeppnishæfara á alþjóðamarkaði. Ljóst er að í frumvarpinu er gert ráð fyrir þrefaldri hækkun á skattfrádrætti til nýsköpunarfyrirtækja. Þessi ríflega hækkun styður við fjármögnun og rekstur nýsköpunarfyrirtækja og smærri fyrirtækja í vexti í mun ríkari mæli en áður hefur verið gert. Afnám þaks á endurgreiðslunni mundi frekar gagnast þeim fyrirtækjum sem eru komin af vaxtarskeiði og eru skráð á markað. Það er hins vegar ekki markmið frumvarpsins, heldur að auka stuðning og efla rannsóknir við tækniþróun smærri fyrirtækja á Íslandi. Nefndin leggur því ekki til breytingu á þessum þætti frumvarpsins en vill árétta að þegar frekari reynsla verður komin á málið verði þakið endurskoðað og hugsanlega hækkað frekar í þrepum. Undir nefndarálitið rita Katrín Jakobsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Guðmundur Steingrímsson með fyrirvara sem þau munu gera grein fyrir á eftir. Líneik Anna Sævarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsregla fastanefnda Alþingis. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum og fyrirvörum sem koma fram á þingskjalinu. Undir álitið skrifa 30. maí hv. nefndarmenn Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Brynjar Níelsson, Sigríður Á. Andersen, Willum Þór Þórsson og Vilhjálmur Bjarnason og með fyrirvara hv. nefndarmenn Guðmundur Steingrímsson, Katrín Jakobsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir.
Frú forseti. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að í efnahags- og viðskiptanefnd hafi verið almennur velvilji í garð þessa máls sem lýtur að breytingu á ýmsum lögum til að styðja við fjármögnun og rekstur nýsköpunarfyrirtækja og smærri fyrirtækja í vexti eins og það er orðað í heiti frumvarpsins. Sá fyrirvari sem við hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir og Guðmundur Steingrímsson ritum hér sérstaklega undir varðar galla sem við teljum á framsetningu þessa lagafrumvarps, að þar sé ekki leitast við að skilgreina nýsköpunarfyrirtæki með jákvæðum hætti. Í stað þess er farin sú leið að skilgreina markmiðið út frá þeim fjármunum sem varið er til rannsókna og þróunar hjá félögum, smærri fyrirtækjum í vexti og síðan er talið upp hvaða starfsemi falli ekki undir ákvæðið. Það er talið upp í allmörgum liðum, svo sem starfsemi sem felst í viðskiptum með fasteignir, starfsemi sem felst í útleigu fasteigna eða lausafjár, starfsemi eignarhaldsfélaga, starfsemi fjárfestingarfélaga, starfsemi eftirlitsskyldra aðila samkvæmt 5. gr. laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi nr. 99/1999, starfsemi sem felst í útseldri þjónustu og ráðgjöf sérfræðinga, starfsemi sem felst í kvikmyndaframleiðslu, starfsemi sem felst í mannvirkjagerð og hvers kyns viðhaldi og endurbótum á mannvirkjum, starfsemi tengd fjárfestingu og/eða rekstri hótela, gistiheimila og veitingastaða, starfsemi sem felst í útflutningi og innflutningi vara sem framleiddar eru og þróaðar af öðrum og starfsemi sem felst í hvers kyns námuvinnslu. Þarna er miðað við tiltekin fjárhæðarmörk og skilyrði og síðan eru útilokuð fyrirtæki í tilteknum geira. Ég tel mig knúna til að vekja athygli á því að við þetta voru gerðar athugasemdir af til að mynda Samtökum iðnaðarins um að þarna sé verið að útiloka fyrirtæki sem ótvírætt teljist til nýsköpunar út frá hefðbundnum hugmyndum eins og þau hafa verið skilgreind. Þau nefndu sérstaklega kvikmyndaframleiðslu í umsögn sinni. Við vitum alveg að væntanlega er ástæða þess að kvikmyndaframleiðsla er hér útilokuð sú að hún nýtur annars konar stuðnings sem ég held að hafi meira að segja verið hér til umræðu í dag, endurgreiðslur vegna kostnaðar við kvikmyndagerð. Þetta sýnir þann vanda sem skapast, og sá fyrirvari sem við þrjú skrifuðum undir lýtur að þessari skilgreiningu. Við eigum ágætisskilgreiningu á nýsköpunarfyrirtækjum. Fyrirvarinn er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Samkvæmt leiðbeiningum ESA er hægur vandi að beita jákvæðri skilgreiningu á nýsköpunarfyrirtæki“ - ESA er Eftirlitsstofnun EFTA og álit hennar snýst um að tryggja að ekki sé um óheimila ríkisaðstoð að ræða -„en þau eru þar skilgreind sem fyrirtæki: a) sem getur sýnt fram á, með mati sem utanaðkomandi sérfræðingur framkvæmir, að það muni í fyrirsjáanlegri framtíð þróa vörur, þjónustu eða verkferla sem eru nýir eða verulega endurbættir miðað við það sem best gerist í viðkomandi atvinnugrein og sem hætta er á að mistakist í tæknilegu eða atvinnulegu tilliti eða b) þar sem rannsóknar- og þróunarkostnaður nemur a.m.k. 10% af heildarrekstrarkostnaði á a.m.k. einu ári af þremur áður en aðstoðin er veitt eða, þegar um er að ræða sprotafyrirtæki og ekki er um nein fullfrágengin reikningsskil að ræða, í endurskoðun á yfirstandandi reikningstímabili eins og vottað er af ytri endurskoðanda. Eðlilegra hefði verið að beita slíkri jákvæðri skilgreiningu þannig að markmið laganna, sem væntanlega á að vera að efla nýsköpun og þekkingariðnað, skilaði sér til fulls í stað þess að beita þeirri aðferð að útiloka tiltekna geira sem eigi að síður ættu að geta rúmast innan nýsköpunarhugtaksins.“ Þetta er sá fyrirvari sem við ritum öll undir. Svo ég tali bara fyrir sjálfa mig átta ég mig algjörlega á því að það að beita slíkri jákvæðri skilgreiningu hefði líklega kallað á meiri endurskoðun á stuðningsumhverfi í nýsköpunarfyrirtæki. Ég nefndi hér dæmi um kvikmyndagerðina og ég segi hreinlega: Og hvað með það? Er þá ekki bara mjög gott að við gefum okkur tíma og vöndum til verka? Ég óskaði eftir því við vinnslu nefndarinnar að við fengjum yfirlit frá ráðuneytinu um hvernig þessum málum væri háttað í nágrannalöndum okkar, hvort stjórnvöld fylgdu almennt skilgreiningu ESA eða hvort þetta væri gert með neikvæðum hætti. Svörin sem bárust við því voru eingöngu þau að svona væri þetta gert á Írlandi. Það kom t.d. ekkert fram um hvernig þetta er gert annars staðar á Norðurlöndum þannig að ég leyfi mér að gera athugasemd við þetta. Ég tel að það sé í raun og veru gert til að hraða málinu og komast hjá því að þurfa að fara heildstætt yfir þetta stuðningsumhverfi nýsköpunar sem þó er full þörf á að gera. Þetta er geiri sem ég tel framtíð þessarar þjóðar byggjast á um margt, þ.e. hvernig við stöndum að honum. Þess vegna styð ég málið í heildina þó að mér finnist það ekki nægjanlega vel unnið að þessu leyti. Tækni- og hugverkafyrirtæki skila í dag þjóðarbúinu u.þ.b. 22% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Þarna eru undir ólíkir geirar. Við getum talað um gagnaver, líftæknifyrirtæki, kvikmyndaframleiðslu og upplýsingatæknifyrirtæki, alls kyns fyrirtæki. Ég get nefnt sérstaklega leikjaiðnaðinn sem er sá iðnaður sem hefur vaxið hraðast á Norðurlöndum. Þegar norræn samtök leikjaframleiðenda voru stofnuð hér 2012 var velta þeirra u.þ.b. 60 milljarðar ef ég man rétt. Þetta voru u.þ.b. 350 fyrirtæki með á fimmta þúsund starfsmanna. Þetta hefur vaxið hratt síðan og eins og ég segi er þetta mest vaxandi iðnaður á Norðurlöndum, enda ekkert skrýtið því að fjöldi þeirra sem spilar tölvuleiki daglega er u.þ.b. milljarður. Þarna hafa íslensk fyrirtæki náð miklum árangri þrátt fyrir erfiðar aðstæður hér undir höftum frá hruni. Að sjálfsögðu eigum við að stuðla að því að við stöndum á bak við þennan geira sem er líka mikilvægur út frá umhverfissjónarmiðum. Þarna erum við að færa atvinnuuppbyggingu okkar úr hinum hefðbundna hráefnisiðnaði með tilheyrandi orkufrekri starfsemi yfir í geira sem byggir meira á þekkingu þó að vitanlega séu þarna líka orkufrek fyrirtæki eins og gagnaverin. Af þessum sökum styð ég að við gerum hér ýmsar breytingar til að auðvelda þessum fyrirtækjum lífið hvað varðar rannsóknar- og þróunarkostnað en ég átta mig ekki á þeirri forsendu að heykjast á því að gera atlögu að því að skilgreina nýsköpunarumhverfið með jákvæðum hætti. Ég tek undir umsögn Samtaka iðnaðarins sem benda á nákvæmlega þetta í sinni umsögn. Ég tel að ef gefinn hefði verið meiri tími í að skoða þetta mál hefðum við ekki farið þessa leið. Því miður held ég að þessi neikvæða skilgreining geti átt eftir að verða til þess að upp komi vafaatriði um hvenær þessi fyrirtæki eru inni eða úti, undan skilgreiningunni. Væntanlega munu líka einhverjir verða til þess að benda á að það sem er þarna útilokað sé samt nýsköpun. Ég held að við séum að baka okkur vandræði með því að fara þessa flýtileið og hefði viljað sjá jákvæða nálgun á þetta mál frá upphafi. Eins og ég segi varðar þessi efnislegi fyrirvari grundvallaratriði í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Eigi að síður styðjum við þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu sem og þær breytingar sem nefndin leggur til. Ég tel að ágætlega hafi verið farið yfir þær í umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar um málið. Ég átta mig á því að það er meira mál að fara í grundvallarbreytinguna sem við erum að óska eftir með fyrirvara okkar en tel hins vegar að betur hefði farið á því að ráðuneytið hefði tekið þá nálgun frá upphafi. Ég verð líka að segja að ég er ósátt við að þegar þingmenn biðja um upplýsingar frá framkvæmdarvaldinu séu þær mjög oft af skornum skammti eins og í þessu tilviki þar sem óskað er sérstaklega eftir yfirliti um hvernig þetta er annars staðar. Svörin eru bara ekki neitt, þau eru að þetta sé svona í einu landi, að það sé landið sem við notuðum sem fyrirmynd og við gáðum hvergi annars staðar. Það er auðvitað ekki neitt sem Alþingi ætti að þurfa að sætta sig við svo ég segi það bara. Mér finnst þetta eiginlega ekki boðleg svör, frú forseti.
Forseti. Ég tel fulla ástæðu til að fagna því að þetta frumvarp sé svo langt komið sem raun ber vitni. Unnið hefur verið að því í mörg ár. Við erum á réttri leið, við tökum okkur smáhvíld og líkurnar eru á að þetta frumvarp verði endurskoðað og endurmetið innan mjög skamms tíma. Þegar ég var stelpa man ég eftir því að fullorðna fólkið var alltaf að tala um að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið, ég held að það hafi verið orðað þannig. Þetta er einmitt ein mjög mikilvæg stoð sem við höfum ekki fyrr en á síðustu árum séð að skipti máli; hún er það sem kallað er „annað“. Þegar við erum búin að telja ferðaþjónustuna, sjávarútveginn, áliðnaðinn og það í þjóðartekjukökunni þá sést allt í einu, má segja, nokkuð væn sneið af einhverju sem er „annað“. Með þessari lagasetningu erum við svo að greiða fyrir því að fólk fjárfesti í litlum fyrirtækjum sem stunda rannsóknir og þróun og að þau fái starfsfólk, sérfræðinga sem þau þurfa; sérfræðinga sem við höfum kannski ekki nóg af hér og munu auðga atvinnulífið og háskólalífið þar sem búist er við því að þetta komi líka slíkri starfsemi til góða. Allir sem komu á fund nefndarinnar til að gefa álit sitt eða umsagnir voru mjög jákvæðir gagnvart þessu og nánast fagnandi margir hverjir. ASÍ var með áhyggjur og ég ætla að lesa upp það sem þar segir, með leyfi forseta: „Það er mat ASÍ að þar sem verið sé að ráðstafa efnislegum gæðum til skilgreinds hóps einstaklinga umfram aðra, sé rétt að efnisleg viðmið liggi fyrir sem nákvæmust í lagafrumvarpi Alþingis fremur en að ráðherra sé veitt rúmt svigrúm til reglugerðarsetningar …“ Ég er að hluta til sammála því viðhorfi að það getur verið slæmt að veita of víðar reglugerðarheimildir til framkvæmdarvaldsins. Ég trúi því hins vegar og ætla að treysta því að framkvæmdarvaldið fari vel með þessa reglusetningu og gæti sín á því að ef einhvers staðar er vafi leiti það aftur til Alþingis en teygi sig ekki of langt í reglugerðarsetningunni í þessum efnum, ekki frekar en í öðrum. Við í Samfylkingunni styðjum allar þær breytingartillögur sem eru lagðar fram og ég held að þær séu til góða. Þær eru almennt til þess að frumvarpið nái til fleiri en í upphafi, þannig að ég tel það af hinu góða. Við erum þrjú sem skrifum undir fyrirvara við frumvarpið sem tengist því hvaða fyrirtæki geta notið þeirra ákvæða sem í frumvarpinu eru. Sá fyrirvari er einmitt um að þau fyrirtæki séu nákvæmlega skilgreind. Nú vill svo til að Eftirlitsstofnun ESA hefur gefið út reglugerð sem er hægt að taka orðrétt upp og setja inn í svona frumvarp þannig að það er ekkert hjól sem þarf að finna upp í því, það er beinlínis hægt að klippa það út úr texta og líma inn í lagafrumvarpið. Eins og Katrín Jakobsdóttir sagði á undan mér er þetta munurinn á því að skilgreina þessi fyrirtæki jákvætt eða neikvætt, þ.e. að setja rammann um hvaða fyrirtæki megi njóta þess. Hún las upp fyrirvara okkar og Guðmundar Steingrímssonar og ég sé svo sem ekki ástæðu til að endurtaka þann lestur. En mig langar hins vegar til að lesa upp úr frumvarpstextanum þar sem farið er yfir, í 12. lið 4. gr., starfsemi sem ekki fellur undir þetta ákvæði. Það er starfsemi sem felst í viðskiptum með fasteignir, starfsemi sem felst í útleigu fasteigna, starfsemi eignarhaldsfélaga, starfsemi fjárfestingarfélaga; þetta er frá a-lið í k-lið. Virðulegi forseti. Hvernig er það fundið út hvaða starfsemi þetta er? Jú, það er þannig að það situr eitthvert fólk í kringum borð og segir: Hvað finnst þér? Nei, við höfum kvikmyndaiðnaðinn ekki með vegna þess að við styrkjum hann annars staðar. Við höfum hér starfsemi tengda fjárfestingu eða rekstri hótela, gistiheimila og veitingastaða. Ég spyr: Af hverju? Getur ekki verið að einhver nýsköpun sé í því? Hvers vegna ekki? Á einhverju litlu hóteli eða gististað úti á landi sem er hugsanlega að þróa eða vinna með íslenskt hráefni, eða hvað veit ég? Nei, þá sitja menn í kringum borð og segja: Nei, það er svo mikill vöxtur í ferðaþjónustu og það er svo mikið um að vera í hótelrekstri og gististaðarekstri, þannig að við tökum það út. Þannig er þetta ákveðið, bara sisvona. Það er náttúrlega allt önnur nálgun en sú að skilgreina nákvæmlega í frumvarpstextanum hvernig þau fyrirtæki þurfi að vera og hvað þau þurfi að gera, hver skilyrðin eru fyrir því að fyrirtæki geti notið þeirra ákvæða sem eru í þessum lagabálki. Það er engin ástæða til þess, virðulegi forseti, að vera að lengja þessa ræðu mína og lengja þessa umræðu. Aðalatriðið er þetta: Það hefur verið unnið að þessu í mörg ár og það er mjög gleðilegt að þessi lagasetning er nú að verða að veruleika. Ég fagna því að mörkin voru rýmkuð þannig að það er líklegt að þetta komi til fleiri fyrirtækja en frumvarpið gerði ráð fyrir í upphafi. Eitt skilyrði, þ.e. að starfsmenn fyrirtækisins megi ekki vera fleiri en 25, skil ég ekki, virðulegi forseti. Af hverju ekki 24? Af hverju ekki 30? Ég held að einmitt vegna þessa og annarra skilyrða um fyrirtækin muni ekki líða á löngu - og ég vona sannarlega að það verði þannig - þar til þessi ákvæði, sem við vonandi samþykkjum hér á næstu dögum, verða endurskoðuð. Þá vona ég líka að menn leggi í þá vinnu að skilgreina með jákvæðum hætti hvaða skilyrði fyrirtæki þurfi að uppfylla til að njóta þess sem hér er fram sett, en ekki að fólk sitji í kringum borð og segi: Já, við skulum ekki hafa þetta og við skulum ekki hafa hitt. Um það snýst fyrirvari minn, og okkar í Samfylkingunni, við frumvarpið. En enn og aftur: Það er ánægjulegt að málið er komið eins langt og raun ber vitni.
Frú forseti. Ég ætla að koma stuttlega inn í þetta mál og verð að lýsa ánægju minni með það. Ég held að við munum sjá málinu fagnað í ýmsum skilningi til framtíðar litið. Hér er talað um efni frumvarpsins og vinnu nefndarinnar, að markmiðið sé að bæta samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja auk þess að styðja við nýsköpun og þróun þeirra sem kostur er, t.d. með aðkomu og þátttöku einstaklinga. Hér er talað um breytingar á skattlagningu einstaklinga, skattalega ívilnun til erlendra sérfræðinga, frádrátt vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar nýsköpunarfyrirtækja og skattafslátt vegna hlutabréfakaupa. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs er að hæstv. fjármálaráðherra líkti þessu í umræðunni í dag við skattaparadísir af því að við værum hér að veita ívilnanir sem hann lagði að jöfnu við það sem þar hefur átt sér stað. Mér fannst það afar sérstök nálgun, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það er kannski í anda þess þegar talað er um Ísland sem skattaparadís. En þetta er hins vegar nokkuð sem liggur fyrir, þetta er ekki í lokuðu landi eða á lokuðum eyjum. Hér kveða reglur og heimildir á um að maður á að gefa upp alla hluti, en þegar verið er að tala um aflandseyjar er slíkt regluverk ekki til staðar. Mér fannst ég verða að koma hér upp og ræða það örlítið. Ég er hins vegar hlynnt þessu frumvarpi og tel skynsamlegt að reyna í þeim tilfellum sem það á við - þetta er kannski þröng merking - þeir erlendu sérfræðingar sem hingað þurfa að koma vegna þess að það er jú skortur á þeim eða þekkingin er ekki til staðar eða annað slíkt. Ég lít a.m.k. svoleiðis á það og skil það þannig. Ég tel þess vegna að það sé í lagi að draga þá út úr hinu hefðbundna skattamengi. En á bls. 3 er talað um skattfrádrátt, þ.e. þegar aðilar koma hér til lands og hafa tíma, meira en þrjá mánuði, til þess að skila inn tilskildum gögnum til að fá skattaívilnun. Ef það gerist eftir þann tíma þarf vinnuveitandi að halda eftir staðgreiðslu af allri launafjárhæðinni, ekki bara 75%. Hér er líka verið að tala um iðgjald til lífeyrissjóða, að þarna geti myndast einhver inneign og mismunur og eitthvað slíkt. Hér er getið um minnisblað frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem fram kemur að ráðuneytið sé tilbúið að taka til sérstakrar skoðunar þá ábendingu. Svo er talað um möguleika til að leiðrétta staðgreiðsluskil viðkomandi aðila aftur í tímann um leið og umsókn sé samþykkt. Það er alltaf svolítið bix þegar leiðrétta þarf skattamál aftur í tímann, ég tala nú ekki um þegar lífeyrisgreiðslur og annað er komið inn í, þannig að mér finnst verið að búa eitthvað til sem ekki þyrfti að vera, þ.e. að þessi tími, þrír mánuðir, sé heimill. Ég held að skynsamlegra væri að hafa það ekki, að það þyrfti að liggja fyrir þegar viðkomandi kemur til landsins, þá væri það bara klárt til þess að svona bix þyrfti ekki að eiga sér stað. Að öðru leyti finnst mér þetta bara gott og það er ánægjulegt að verið sé að hækka frádráttinn og viðmiðin og annað slíkt, sem hleypir fleiri fyrirtækjum inn í rannsóknar- og þróunarvinnuna og verður væntanlega til þess að efla samfélag okkar og gera það enn frjórra. En ég tek undir skilgreiningu minni hlutans í nefndinni. Við eigum að gera meira af því að nálgast hlutina á jákvæðan hátt í staðinn fyrir að leggja þá upp neikvætt. Það er svo einfalt að breyta því, en því miður eru lagafrumvörp gjarnan með þeim hætti að þau ganga út frá neikvæðri nálgun í stað jákvæðrar, þ.e. hvað er bannað og allt slíkt, í staðinn fyrir að hafa jákvæða nálgun eins og hér er lagt til. Mér finnst synd að nefndin hafi ekki komist að þeirri niðurstöðu að breyta því í þá átt. En annað ætlaði ég ekki að segja um þetta mál, frú forseti.
Hæstv. forseti. Umhverfis- og samgöngunefnd hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn gesti og fengið athugasemdir frá bæði Samtökum atvinnulífsins og Samtökum verslunar og þjónustu. Í nefndarálitinu er fjallað nokkuð um aðdraganda málsins og forsögu. Hér er verið að leggja grunninn að innleiðingu tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um samræmingu laga aðildarríkjanna varðandi búnað og verndarkerfi sem ætlað er til notkunar í hugsanlega sprengifimu lofti. Eldri tilskipun var innleidd með reglugerð á grundvelli laga um Rafmagnseftirlit ríkisins en réttara þykir nú að tilskipunin verði innleidd á grundvelli laga um brunavarnir. Í nefndarálitinu segir að í tilskipuninni séu skilgreindar grunnkröfur sem vara skal uppfylla eftir því hversu mikil sprengihætta er í aðstæðum. Gert ráð fyrir að Mannvirkjastofnun annist eftirlit með framkvæmd laganna og skoðanir á grundvelli þeirra en geti falið faggiltri skoðunarstofu það verkefni. Ráð er fyrir því gert að ráðherra setji í reglugerð nánari ákvæði um það hvaða vörur falla undir þær kröfur sem gerðar eru um brunaöryggi í frumvarpinu. Athugasemdir Samtaka verslunar og þjónustu varða stöðu faggildingar í landinu. Umhverfis- og samgöngunefnd getur þess í nefndaráliti sínu að henni hafi áður borist samsvarandi athugasemdir frá samtökunum og tekur undir með þeim um að víða virðist pottur brotinn í málaflokknum þar sem íslensk faggildingaryfirvöld hafa ekki farið í gegnum svokallað jafningjamat eins og gert er ráð fyrir í Evrópureglum. Í sem stystu máli tekur umhverfis- og samgöngunefnd undir þær athugasemdir því að þetta vandamál hefur skapað innlendum aðilum kostnað og fyrirhöfn þar sem þeir hafa þurft að leita til aðila í útlöndum varðandi faggildingu. Nefndin áréttar að mikilvægt sé að koma málefnum faggildingar hér á landi í gott horf og að veita þurfi fjármuni til þess. Nefndin leggur aðeins til eina breytingu sem varðar gildistöku og kemur fram í nefndarálitinu. Undir nefndarálit þetta rita auk þess sem hér stendur Höskuldur Þórhallsson, Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Elín Hirst, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Hæstv. forseti. Hér er um að ræða mál sem umhverfis- og samgöngunefnd hefur haft til meðferðar og varðar öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Í nefndarálitinu er getið um gestakomur til nefndarinnar vegna þessa máls og umsagnir sem nefndinni bárust frá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum verslunar og þjónustu og Sigurði Stefáni Ólafssyni. Frumvarpið er flutt til þess að undirbúa innleiðingu tilskipunar Evrópusambandsins um samræmingu laga aðildarríkjanna um markaðssetningu raffanga sem notuð eru innan ákveðinna spennumarka og er þar fjallað um grunnkröfur sem gerðar eru til raffanga annars vegar og kröfur um fullnægjandi rafsegulsamhæfi vara sem falla undir tilskipanirnar hins vegar. Þessar tilskipanir koma í stað eldri tilskipana sem hafa verið innleiddar í íslensk lög með reglugerðum á grundvelli laga um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Tilskipanirnar fela í sér markaðseftirlit sem Mannvirkjastofnun mun sinna en getur einnig falið faggiltri prófunarstofu að prófa vörur og meta hvort þær uppfylli ákvæði laganna. Þess er sérstaklega getið í nefndarálitinu að í frumvarpinu er fjallað um að kveðið verði skýrt á um það í lögum að bannað sé að leggja háspennulínur í lofti yfir íbúðarhúsnæði, atvinnuhúsnæði, aðrar byggingar og íþrótta- og útivistarsvæði. Jafnframt er kveðið á um bann við að reisa slíkar byggingar undir háspennulínum. Hingað til hefur verið óheimilt að reisa byggingar undir slíkum línum þar sem umhverfis þær er ákveðið helgunarsvæði. Bannið hefur hins vegar ekki verið mjög skýrt þar sem það hefur að vissu leyti verið falið innan um tæknileg ákvæði staðla. Með tilliti til réttaröryggis og öryggis borgaranna verður að telja rétt að kveðið sé skýrt á um bannið í lögum. Nefndinni bárust í þessu máli athugasemdir Samtaka verslunar og þjónustu varðandi stöðu faggildingarmála hér á landi. Tekur nefndin undir athugasemdirnar og vísar til umfjöllunar í áliti nefndarinnar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um brunavarnir. Í þessu máli er gerð sambærileg tillaga um gildistöku og í fyrra málinu sem ég gerði grein fyrir áðan. Höskuldur Þórhallsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Ásta Guðrún Helgadóttir og Róbert Marshall voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur Höskuldur Þórhallsson, Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Elín Hirst, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/?1993, með síðari breytingum, um Uppbyggingarsjóð Evrópska efnahagssvæðisins, EES, 2014–2021. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa utanríkisráðuneytisins. Þá barst nefndinni ein umsögn, frá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993, sem heimilar að fullgiltur verði samningur milli Evrópusambandsins, Íslands, Liechtensteins og Noregs um EES-fjármagnskerfið 2014–2021. Samningurinn felur í sér að EES-ríkin innan EFTA greiði framlög til Uppbyggingarsjóðs EES næstu sjö árin en sjóðurinn hefur þau markmið að draga úr efnahagslegu og félagslegu misræmi á Evrópska efnahagssvæðinu og efla tengsl við styrkþegaríkin. Styrkþegaríkin eru 15 talsins og eru Búlgaría, Eistland, Grikkland, Króatía, Kýpur, Lettland, Litháen, Malta, Pólland, Portúgal, Rúmenía, Slóvakía, Slóvenía, Tékkland og Ungverjaland. Heildarfjárframlag Íslands samkvæmt samningnum er 7 milljarðar kr. og taka árlegar greiðslur mið af fjárþörf verkefna í styrkþegaríkjunum. Um er að ræða rúmlega 11% hækkun á framlögum frá fyrri samningi sem er aðeins undir verðlagsbreytingum síðustu fimm ára á Íslandi. Á fundi nefndarinnar kom fram að Ísland greiðir um 3% af heildarframlagi í Uppbyggingarsjóðinn en Noregur ber mestan kostnað, enda er skiptingin gerð á grundvelli vergrar landsframleiðslu EES/EFTA-ríkjanna. Samningar um Uppbyggingarsjóðinn hafa til þessa verið til fimm ára í senn en nú er samið til sjö ára. Samhliða samningaviðræðum um Uppbyggingarsjóðinn var samið um tollfrjálsan innflutningskvóta fyrir sjávarafurðir. Að þessu sinni var samið um umtalsverða aukningu á tollfrjálsum innflutningi íslenskra sjávarafurða til Evrópusambandsins, ESB, eða í alls 1.000 tonn af humri, sem var 520 tonn, 2.000 tonn af ferskum eða kældum karfaflökum, sem var 750 tonn, 950 tonn af heilfrystri síld, en það er óbreytt, og síðan er samið um 2.500 tonna kvóta af niðursoðinni lifur, en það er nýr kvóti. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um mikilvægi þess að ná fullu tollfrelsi íslenskra sjávarafurða sem fluttar eru til Evrópusambandsins, ESB. Nefndin bendir á að mikil aukning varð á tollkvótum miðað við fyrri samninga. Þá bendir nefndin einnig á að í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að umfang og fjöldi verkefna með íslenskum samstarfsaðilum hefur verið töluvert yfir því hlutfalli sem framlagi Íslands nemur í Uppbyggingarsjóðinn. Nefndin áréttar að engin ástæða sé til að ætla annað en að íslenskar stofnanir haldi áfram að reka og taka þátt í verkefnum sem sótt geta í Uppbyggingarsjóðinn. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt. Hv. þingmenn Karl Garðarsson, Frosti Sigurjónsson og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Elín Hirst var einnig fjarverandi en ritar undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Þetta var samþykkt á Alþingi 26. maí 2016. Undir nefndarálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, Vilhjálmur Bjarnason, framsögumaður nefndarálits, Elín Hirst, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna nýrrar skógræktarstofnunar, um sameiningu stofnana. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigríði Svönu Helgadóttur og Björn Helga Barkarson frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti, Þröst Eysteinsson og Sigríði Júlíu Brynleifsdóttur frá Skógrækt ríkisins og Hrönn Guðmundsdóttur frá Landssamtökum skógareigenda. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Félagi skógarbænda á Austurlandi, Félagi skógarbænda á Suðurlandi, Landgræðslu ríkisins, Landssamtökum skógareigenda, Landvernd, Náttúrufræðistofnun Íslands, Þorsteini Péturssyni, Guðmundi Aðalsteinssyni og sameiginleg umsögn frá Skógrækt ríkisins, Héraðs- og Austurlandsskógum, Suðurlandsskógum, Skjólskógum og Vesturlandsskógum. Með frumvarpinu er lagt til að skógræktarstarf ríkisins, þ.e. Skógrækt ríkisins og landshlutaverkefni í skógrækt, sameinist undir eina stofnun, Skógræktina. Frumvarpið er byggt á tillögum starfshóps sem skilaði umhverfis- og auðlindaráðherra greinargerð í september sl. þar sem sameining stofnananna var lögð til. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að með sameiningunni verði stjórnsýsla málaflokksins einfaldari og sterkari, framkvæmd stefnumörkunar í skógrækt verði einfaldari og margþætt samlegðaráhrif muni skapast varðandi ráðgjöf, fræðslu- og kynningarmál og þróun og eftirlit. Lagðar eru til lágmarksbreytingar á lögunum til að hægt sé að hrinda sameiningunni í framkvæmd en í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu er nú unnið að heildarendurskoðun laga um skógrækt. Í þessu frumvarpi er því ekki að finna aðrar breytingar á efnisákvæðum laganna. Nefndin hvetur til þess að vinnu við endurskoðun skógræktarlaga og landgræðslulaga verði hraðað og bendir á að rétt sé að fylgja þeirri vistkerfisnálgun sem ný náttúruverndarlög, nr. 60/2013, sem tóku gildi 15. nóvember sl., byggjast á, enda náin tengsl milli þeirra og fyrrnefndra lagabálka. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að helstu hagsmunaaðilar eru fylgjandi frumvarpinu og að gott samráð hefði verið haft við undirbúning þess. Í ljósi umsagna telur nefndin rétt að fjalla um nokkur atriði. Í 3. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 1. gr. laga um landshlutaverkefni í skógrækt, nr. 95/2006. Síðari málsliður greinarinnar hefur þar fallið brott án þess að það sé tilgangur frumvarpsins að fella markmið um ræktun skóga á ákveðnum hluta landsins brott. Nefndin leggur því til breytingu til að markmiðin komi áfram fram í lögunum. Í 6. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 5. gr. laga um landshlutaverkefni í skógrækt og kveðið á um samráð við Landssamtök skógareigenda við ákvörðun viðmiða fyrir endurgreiðslu samþykkts kostnaðar. Nefndin leggur áherslu á að um virkt samráð verði að ræða og reynsla af framkvæmd ákvæðisins verði metin við heildarendurskoðun laga um skógrækt. Í 11. gr. frumvarpsins er fjallað um réttarstöðu starfsmanna Skógræktar ríkisins og starfsmanna landshlutaverkefna í skógrækt við sameininguna. Skógrækt ríkisins er ríkisstofnun og um réttindi starfsmanna stofnunarinnar við sameiningu gilda lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Einstaka starfsmenn landshlutaverkefnanna kunna þó í einhverjum tilvikum að hafa annað ráðningarform og falla því undir lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, nr. 72/2002. Vísað er til laganna til að tryggja að starfsmenn tapi ekki réttindum sínum með einhverjum hætti við sameininguna. Á síðustu árum hefur Skógrækt ríkisins í auknum mæli sinnt úrvinnslu trjáafurða auk þess að hafa umsjón með landi Skógræktarinnar auk annarra verkefna en ekki eiginlegri ræktun skóga en umsvif Skógræktarinnar að þessu leyti munu m.a. markast af því hvernig úrvinnsla skógarbænda sjálfra á afurðum sínum mun þróast. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við efnismálsgrein 3. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Í hverjum landshluta skal stefnt að ræktun skóga á að minnsta kosti 5% af flatarmáli láglendis neðan við 400 m yfir sjávarmáli. Hv. þingmenn Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson og Ásta Guðrún Helgadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, formaður og framsögumaður, Katrín Júlíusdóttir, Elín Hirst, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason. Eins og ég kom inn á í yfirferð minni yfir nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna nýrrar skógræktarstofnunar telur nefndin brýnt að vinnu við endurskoðun skógræktarlaga og landgræðslulaga verði hraðað og bendir á að rétt sé að fylgja þeirri vistkerfisnálgun sem ný náttúruverndarlög, nr. 60/2013, sem tóku gildi 15. nóvember sl., byggjast á, enda náin tengsl milli þeirra og fyrrnefndra lagabálka. Ég held að það sé líka rétt í þessu samhengi að ræða þá góðu og miklu sátt sem náðist um náttúruvernd í umhverfis- og samgöngunefnd sl. haust. Ný lög um náttúruvernd höfðu lengi verið bitbein, ekki bara einstakra stjórnmálaflokka heldur einnig ýmissa aðila í samfélaginu. Eftir að hafa hlustað alla þá umsagnaraðila sem óskuðu eftir að koma fyrir nefndina, í raun alla þá sem höfðu eitthvað um málið að segja, tókst eftir langt streð að ná góðri sátt um náttúruvernd sem ég held að verði landi og þjóð til framfara á næstu missirum og næstu árum. Við tökum eftir því núna þegar ferðamannaiðnaðurinn vex og dafnar og stækkar gríðarlega að náttúran skiptir gríðarlega miklu máli. Við höfum enn þá verk að vinna. Við þurfum að gæta að náttúrunni og við þurfum að ganga vel um hana og nýta hana á skynsamlegan hátt. Við náðum ekki að fara yfir öll atriði sem fjalla um för manna um landið. Það er enn þá óljóst hvert menn vilja stefna. Sú umræða hefur reyndar breyst gríðarlega á síðustu árum með auknum ferðamannastraumi þar sem almenningur gerir meiri kröfu um að fá að ferðast um landið, ekki bara þau svæði sem eru í ríkiseigu heldur einnig í einkaeigu. En um leið verður átroðningur mikill á þessum svæðum og er rétt að skýra reglur í þá átt. Ég held að við séum að stíga hér mjög góð skref. Ég þakka hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra fyrir vinnu hennar. Þetta er mál sem hún lagði fram og ég held að það sé afar gott að við höfum stigið það skref að stofna nýja skógræktarstofnun. Ég held að það verði þessum málaflokki til framdráttar á komandi árum og vona að það leiðarljós sem við leggjum fram í þessu nefndaráliti geri það að verkum að ný skógræktarstofnun geti starfað og verið málaflokknum til sóma. Ég legg til að málið verði samþykkt á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta frumvarp skuli komið hér til 2. umr., og ég get tekið undir flest það sem fram kemur í nefndaráliti. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort kveða megi enn sterkar að orði í nefndarálitinu varðandi áherslur á virkt samráð Skógræktarinnar og bænda. Mér finnst mikilvægt að draga fram tvenns konar eðli samráðsins, annars vegar um fjármál og samninga á landsvísu og hins vegar um áherslur og stefnumótun innan landshlutanna. Hvort tveggja tel ég mikilvægt fyrir stofnunina og þá bændur sem sinna ræktun skóga á sínu landi. Í 6. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 5. gr. laga um landshlutaverkefni í skógrækt og kveðið á um samráð við Landssamtök skógareigenda við ákvörðun viðmiða fyrir endurgreiðslu samþykkts kostnaðar. Í nefndarálitinu er áréttað að um virkt samráð verði að ræða, það finnst mér mikilvægt, enda um fjárhagslegan grundvöll samstarfs skógarbænda og Skógræktarinnar að ræða. Í greininni er einnig kveðið á um samráð við félög skógarbænda á viðkomandi landsvæðum varðandi áherslur og framkvæmd skógræktar á lögbýlum. Að sama skapi er mikilvægt að það samráð verði virkt enda er það grundvöllur að mótun sameiginlegra áherslna, stefnumörkunar og áætlunargerðar í hverjum landshluta. Ég vil því spyrja framsögumann hvort hann geti ekki tekið undir þetta og hvort ástæða sé til að ítreka það hér úr ræðustól eða með viðbótarnefndaráliti að þetta samráð skuli að sama skapi vera virkt.
Virðulegi forseti. Ég þakka Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég tel rétt að leggja áherslu á að þetta samráð verði virkt. Maður veltir því stundum fyrir sér hvort maður geti í nefndaráliti orðað hlutina með þeim hætti að maður tryggi endanlega að það komi fram sem vilji nefndarinnar stendur fyrir. Ég get sagt það héðan úr þessum ræðustól að nefndin leggur áherslu á að um virkt samráð verði að ræða. Síðan telur nefndin að það verði að láta reyna á framkvæmd ákvæðisins við heildarendurskoðun laga um skógræktina. Þess vegna vonast ég til þess að það samráð sem nefndin hvetur til, og er í raun andlag þess lagaákvæðis sem hv. þingmaður benti á, verði þannig og ef því verður ekki fylgt þá kemur það væntanlega til umfjöllunar þegar heildarendurskoðun laga um skógrækt fer fram.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka framsögumanni, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fyrir hans svör. Ég get tekið heils hugar undir það að það er eðlilegt að reynsla af framkvæmd samráðsins verði metin við heildarendurskoðun laga um skógrækt. En ég vil þá spyrja hvort fram hafi komið, við vinnu nefndarinnar, hvenær Alþingi megi eiga von á frumvarpi um heildarendurskoðun laganna. Eins mikilvægt og það er að þetta frumvarp sem hér er komið fram geti leitt til farsællar sameiningar og þróunar skógræktar á næstu árum þá er afskaplega mikilvægt að heildarendurskoðun fari fram til þess að þróun náttúruverndar og sjálfbærrar landnýtingar haldi áfram þar sem áhersla verði á samhæfingu markmiða laga um skógrækt, landgræðslu og náttúruvernd.
Virðulegi forseti. Af því að ég var spurður beint hvort það hefði komið fram fyrir nefndinni: Já, það kom fram fyrir nefndinni og nefndarmenn spurðu. En hvort ég geti veitt fullnægjandi svar um hvenær heildarendurskoðun laga um skógrækt fer fram, ég er ekki viss um það. En ég get þó staðfest að það var fullyrt að heildarendurskoðun væri í pípunum og að ráðuneytið væri með vinnu í gangi við að endurskoða lögin. Það komu engar fullyrðingar fram um tímasetningar eða hvenær það gæti orðið. Ég las það hins vegar þannig, úr svörum ráðuneytismanna, að þeir væru mjög áfram um að sú vinna gæti gengið mjög vel og hratt fyrir sig, og örugglega. Ég gat ekki skilið þá öðruvísi en svo að þeir teldu að það væri mjög mikilvægt að sú endurskoðun færi fram fyrr en seinna, sérstaklega í ljósi þeirra breytinga sem við erum að gera hér, sameiningar stofnana og nýrrar skógræktarstofnunar. Við skulum vona að af þeim svörum megi ráða að sú heildarendurskoðun muni fara fram fyrr en seinna. Ég skynja það einnig á ráðherra umhverfismála að hún hefði viljað hafa meiri tíma á þessu kjörtímabili til þess að klára það einnig. Við skulum bara sjá hverju fram vindur.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þetta mál og þakka hv. framsögumanni fyrir framsöguna. Ég ætla að byrja á því sem var endað á en eitt af því sem er gjarnan vísað í í þinginu er að heildarendurskoðun á einu og öðru, stórum málaflokkum, verður til þess að ákveðin mál eru sett til hliðar eða ekki tekið á þeim. Oft er það vegna þess að það er eitthvað sem þykir pínulítið erfitt að takast á við. Ég held að það skýri sig m.a. í umsögn frá skógræktarfólkinu, þ.e. Skógrækt ríkisins og landshlutasamtökunum. Þar kemur fram að mikið og gott samráð hafi verið haft og vel að þessu staðið að öllu leyti og allt það. Síðan þegar kemur að samráði við skógarbændur gera þeir athugasemdir. Með leyfi forseta segir í athugasemd um 6. gr.: „Félag skógarbænda á viðkomandi svæði á í dag fulltrúa í stjórn hvers landshlutaverkefnis, en aðrir stjórnarmeðlimir eru tilnefndir af Skógrækt ríkisins og án tilnefningar. Þar sem verkefnisstjórnin verður lögð niður við sameiningu skógræktarstarfsins þykir mikilvægt að skapa samráðsvettvang þar sem skógarbændur fá að koma að ákvörðunum um áherslur og framkvæmd viðkomandi verkefna, auk þess sem skógareigendur hafi umsagnarhlutverki að gegna við ákvörðun viðmiða fyrir endurgreiðslu samþykkts kostnaðar.“ Það er verið að fækka í þeim hópi sem kemur til með að taka ákvarðanir. Þess vegna skil ég áhyggjur þeirra skógarbænda sem vilja koma inn í þetta samráð. Eins og hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir kom inn á er hægt að kveða fastar að orði og gera þetta enn skýrara en hér er gert. Það sem ég ætlaði að segja áðan og kemur fram í umsögn landshlutasamtaka og Skógræktarinnar er að þeir telja ekki ástæðu til að formgera samráðið frekar í þessum lagatexta, en segja svo að hugsanlega mætti færa ákvæði þess efnis inn í skógræktarlög eða reglugerð þegar reynsla er komin á samræðu. Eitt af því sem við gerum allt of mikið af, finnst mér, er að við setjum gríðarlegt magn af reglugerðum. Mér finnst svolítið verið að gera lítið úr áhrifum skógarbænda og áhyggjum þeirra. Eins og kemur fram í öðrum umsögnum fagna flestir því að þetta eigi sér stað og ég er samþykk því, en það er hægt að vanda sig betur við samtalið. Ég held að það hefði þurft að gera. Í umsögn Félags skógarbænda á Suðurlandi eru rakin nokkur atriði og bent að það sé svolítið í lausu lofti hvernig stjórnskipulag nýrrar stofnunar verði og hver aðkoma skógarbænda verði, þ.e. varðandi mótun, skipulagningu, markmiðasetningu og eftirfylgni með verkefnum stofnunarinnar. Ég get tekið undir það. Mér finnst að það gæti verið skýrara í lagatextanum. Því er líka haldið til haga að gæta þurfi þess í orðræðunni að verið er að sameina verkefni í nýrri stofnun en ekki um neina yfirtöku að ræða. Það eru fleiri sem koma inn á samtal og samráð. Landssamtök skógareiganda gera það líka og vilja kveða fastar að orði en hér er gert. Mér finnst að það ætti að taka betur tillit til þess. Það er verið að skipa núna þriggja manna stjórn og í henni er einn frá Félagi skógarbænda. Það á að samþykkja starfs- og fjárhagsáætlanir og allt þetta, en líka inni á svæðunum. Ég held að því sé hægt að breyta og kveða fastar að orði með því að búa til framhaldsnefndarálit og koma þannig til móts við þau sjónarmið. Það sem mig langaði líka að segja er að talað er um að auka megi aðkomu skógarbænda að ákvarðanatöku vegna skógræktar á lögbýlum með því að efla hlutverk fagráðs. Nú kann ég ekki upp á tíu hvernig þetta virkar í dag en tel hins vegar að þeir hafi séð ástæðu til að benda á þetta sem leið á móti því að ekki er gert ráð fyrir nema þremur í þessa stjórn, að fagráðin verði efld á þennan hátt. Það er gerð tillaga um þá breytingu og bent á að sú tillaga mundi skapa betra jafnvægi milli Skógræktarinnar og skógarbændanna, þ.e. ef landssamtökin fá fulltrúa landshlutaverkefnanna og verða þá með tvo fulltrúa á móti tveimur fulltrúum Skógræktarinnar, einum frá Skógræktarfélagi Íslands, einum frá Landbúnaðarháskólanum og einum frá ráðuneytinu. Það er með þetta eins og í fleiru, það snýst oft um traust á því sem verið er að gera og að engum finnist á sér brotið og yfir sig stigið. Þrátt fyrir mjög jákvæðan tón frá flestum er þetta áhyggjuefni. Ég hef gert starfsmannamál að umtalsefni í málum sem við höfum rætt undanfarið. Í áliti nefndarinnar er talað um að Skógræktin sé ríkisstofnun og um réttindi starfsmanna stofnunarinnar gilda lög, þrátt fyrir að einstaka starfsmenn séu með annað ráðningarform. Ég hefði kannski átt að spyrja framsögumann í andsvari hvort það yrði mikil fækkun í því samhengi. Það hefur ekki komið fram hvort það fækkar mikið við sameiningu starfsfólksins og hvort það sé klárt að þeim sem höfðu þennan starfa og óskuðu eftir því að halda áfram hafi verið boðin störf, því að það virðist lagt til hér að slíkt sé gert. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að hafa þetta lengra. ég ætlaði rétt aðeins að koma inn í þetta mál. Þetta er jákvætt en hér eru agnúar sem hægt er að sníða af ef vilji er fyrir því, meira að segja í einföldu framhaldsnefndaráliti, það þarf ekki að gera flóknari breytingar en svo.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þessu nefndaráliti en með þessu máli er verið að koma á fót þriggja manna sjálfstæðri stjórnsýslunefnd sem á að hafa eftirlit með störfum lögreglu. Tillagan á rætur sínar í nefnd sem ráðherra setti á fót og skilaði af sér tillögum. Almennt voru umsagnaraðilar um þetta mál mjög jákvæðir og það er mat nefndarinnar að um sé að ræða þarfa réttarbót sem auki réttaröryggi borgaranna enda er mikilvægt að til staðar séu skýrar reglur um rétt almennings til að bera fram kvartanir eða kæru vegna starfa lögreglu og skýrir og gagnsæir ferlar. Við leggjum til nokkrar breytingar, í fyrsta lagi að 1. gr. frumvarpsins falli brott. Síðan eru tvær breytingartillögur er varða skýringar á ákvæðum. Í máli gesta kom fram að betur mætti skilgreina við hvaða störf er átt sem þarna eru undir. Undir álitið skrifar sú sem hér stendur, hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita engu að síður undir það samkvæmt heimild í þingsköpum. Þá skrifa undir hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Haraldur Einarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, og Helgi Hrafn Gunnarsson með fyrirvara er lýtur að því að þingmaðurinn taldi hægt að ganga lengra en hér er gert.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um stuðning við tónlistarnám og jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms (gildistími bráðabirgðaákvæða o.fl.), sem flutt er af meiri hluta allsherjarnefndar, þ.e. þeirri sem hér stendur og hv. þingmönnum Líneik Önnu Sævarsdóttur, Haraldi Einarssyni, Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur og Vilhjálmi Árnasyni. En hér er um að ræða mál sem á rætur sínar að rekja til þess að undirritað var samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga varðandi stuðning við tónlistarnám í apríl sl. Samkomulagið varðar jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms. Frumvarpið er að mestu samhljóða frumvörpum sem urðu að lögum hér áður fyrr á grundvelli eldra samkomulags á milli sömu aðila frá 2011. Þau lög voru síðan aftur tekin upp og önnur lög sama efnis samþykkt árið 2014 og árið 2015 voru sett ný lög með sama heiti. Gildistíminn er lengri á því samkomulagi sem undirritað var í apríl en á því sem undirritað var 2011 og felur það í sér nokkur ný atriði. Það sem hér um ræðir er að flutningsmenn leggja til að lögfesta breytingu á nokkrum lögum til þess að hægt sé að standa við samkomulagið. Fram kemur í samkomulaginu að ríkissjóður skuli greiða árlegt styrktarframlag Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem skuli renna til greiðslu kennslukostnaðar að meðtöldu álagi fyrir stjórnunarkostnað o.s.frv. Á móti skuldbinda sveitarfélögin sig til þess að taka tímabundið við ákveðnum verkefnum frá ríkinu og út á það gengur frumvarpið, að lögfesta að heimilt sé að færa þessa fjármuni á milli. Hér er verið að skjóta lagastoð undir það að sveitarfélög leggi til 230 millj. kr. árlegt framlag til samkomulags til stuðnings við tónlistarnám og jöfnun aðstöðumunar nemenda. Önnur verkefni en þau sem tilgreind eru í frumvarpinu, sem sveitarfélögin fjármagna tímabundið, kalla ekki á breytingar á sérlögum að þessu sinni. Jafnframt er hér um að ræða að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga greiði kostnað við þau verkefni fyrir hönd sveitarfélaganna sem hér um ræðir og innheimti kostnað. Hér er verið að skjóta lagastoð undir heimild jöfnunarsjóðs. Hér er um að ræða sömu eða sambærileg verkefni og sveitarfélög hafa haft með höndum frá 2011 samkvæmt samkomulaginu sem þá var gert. Ekki verður séð að lögfesting þessa frumvarps muni hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, en hins vegar má ætla að jákvæð samfélagsleg áhrif verði nokkur. Ætlað er að greiða fyrir því að nemendur í framhaldsnámi í hljóðfæraleik og söngnemar í mið- og framhaldsnámi geti stundað tónlistarnám óháð því hvar þeir eru skráðir með lögheimili og er stuðlað að greiðsluþátttöku ríkisins í því tónlistarnámi. Allir þekkja að talsverðar deilur hafa sprottið af því hvernig túlka beri samkomulagið frá 2011, en vonir standa til þess að samkomulagið frá 13. apríl sl. leysi þær deilur og hefur verið lögð áhersla á það við gerð þessa samkomulags að koma í veg fyrir slíkan ágreining. Í samkomulaginu kemur fram að það feli ekki í sér breytingar á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og að fjárstuðningur ríkisins sé óháður útgjöldum sveitarfélaga vegna rekstrar tónlistarskóla og taki ekki breytingum í samræmi við þau. Kjósi sveitarfélag að auka kennslumagn umfram úthlutun úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga ber það sjálft þann viðbótarkostnað. Hér er um að ræða breytingu á lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla. Þar er um að ræða breytingu á lögum um námsgögn, breytingu á lögum um grunnskóla og breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Við vonumst til þess að málið hljóti brautargengi í þinginu, en við í allsherjarnefnd vorum beðin um það af hálfu menntamálaráðuneytisins að flytja málið hér vegna þess hve stutt er eftir af þinginu og nauðsyn þykir á því að skjóta lagastoð undir heimildir jöfnunarsjóðs til þess að innheimta og til að úthluta fjármunum í þau verkefni sem samkomulagið greinir. Við undirbúning þessa máls fengum við til okkar gesti í nefndina frá ráðuneytinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Reykjavíkurborg, sem er stærsta sveitarfélagið sem er aðili að þessu máli, og fulltrúa frá tónlistarskólunum til þess að fara aðeins yfir stöðuna. Ég átta mig á því að það er ekki til fyrirmyndar að fá mál inn með þessum hætti með svo skömmum fyrirvara, en engu að síður telja flutningsmenn mikilvægt að verða við þessari beiðni í ljósi þess að að öðrum kosti er ekki mögulegt að efna samkomulagið og standa við þær skuldbindingar sem Jöfnunarsjóður sveitarfélaga og sveitarfélögin hafa tekið að sér.
Frú forseti. Var það ekki hæstv. menntamálaráðherra sem stóð í þessum ræðustól fyrir réttu ári og lofaði að það mundi aldrei gerast aftur að hann mundi biðja hv. allsherjar- og menntamálanefnd að flytja frumvarp af þessu tagi? Var það ekki hæstv. menntamálaráðherra sem sór við sína eigin pólitísku framtíð og heiður að hann mundi ljúka þessu máli þannig að aldrei aftur þyrfti að koma til þess að vegna tímanauðar þyrfti menntamálanefnd að flytja svona mál? Ég man ekki betur en að formaður nefndarinnar hafi sjálf haft mjög sterk orð um að það væri mjög óæskilegt að vinna málið með þessum hætti. Er það þá bara þannig að hæstv. menntamálaráðherra getur tekið þingið í gíslingu og sagt: Ef þið flytjið ekki þetta mál þá er samkomulag við sveitarfélögin í uppnámi? Það er það sem virðist liggja hér fyrir. Ég get ekki annað sagt, frú forseti, en að ég er gáttaður á því að hér skuli þriðja árið í röð koma mál af þessu tagi. Ég er gáttaður á því að Alþingi láti bjóða sér svona framkomu. Ég lýsi sömuleiðis eftir hæstv. menntamálaráðherra, hvar er hann þegar við erum að ræða mál af þessu tagi? Hann lofaði því á síðasta þingi, við nákvæmlega sömu aðstæður, að hann mundi, áður en kæmi að því að við kláruðum næsta ár, vera búinn að leggja fram frumvarp sem hefði að geyma framtíðarskipan þessara mála. Hæstv. ráðherra sagði þá að frumvarpið væri nánast tilbúið, það mundi koma fram á næstu mánuðum. Ég spyr hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur: Var þetta allt saman tóm vitleysa hjá ráðherranum? Hvar er hann eiginlega? Má ég rifja það upp að það var þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sem í fyrra tosaði nánast með töngum ráðherrann hingað til þings til þess að skýra þetta mál. Ég fer fram á það að Sjálfstæðisflokkurinn nái aftur í þennan sama ráðherra og láti hann aftur skýra sitt mál.
Hæstv. forseti. Til að upplýsa um hvar ráðherrann er staddur þá hefur hann verið í heimsókn hjá kollega sínum í Færeyjum, ráðherra menntamála þar. Ég geri ráð fyrir að hann verði viðstaddur hér í þinginu, en forseti getur kannski svarað því betur hvort og hvenær ráðherrann verður hér til að eiga samtal við hv. þingmenn. Já, ég hafði uppi mjög stór orð um að það væri ekki til fyrirmyndar að mál bæri að með þessum hætti. Við erum hins vegar í þeirri stöðu að komið er að þinglokum og ekki búið að tryggja lagagrundvöll undir þær ráðstafanir sem nauðsynlegt er að skjóta undir þær greiðslur sem greiða ber úr jöfnunarsjóði og heimildir til handa jöfnunarsjóði til að innheimta á móti frá sveitarfélögunum samkvæmt samkomulaginu. Þetta er sama mál frá því í fyrra nema hér liggur fyrir nýtt samkomulag sem var undirritað 13. apríl. Svo virðist sem ekki hafi gefist tími eða náðst að koma málinu eftir hefðbundnum leiðum inn í þingið frá því að samkomulagið var undirritað. Þegar þessi beiðni kemur til allsherjar- og menntamálanefndar er alveg ljóst að okkur er ekkert skemmt yfir því. En stundum verður maður einfaldlega að gera það sem nauðsynlegt er og í ljósi stöðunnar erum við hér, fulltrúar meiri hlutans í nefndinni, flutningsmenn þessa máls.
Frú forseti. Það er ekki við formann allsherjar- og menntamálanefndar að sakast, hún er sett í kolómögulega stöðu. Það má segja að hæstv. ráðherra taki bæði hana og nefndina og þingið í gíslingu með því að haga sér með þessum hætti; það er bara ekki hægt að bjóða þinginu upp á svona. Það er upplýst hér að samkomulagið var klárað 13. apríl og undirritað. Það er einn og hálfur mánuður síðan. Hvað hefur hæstv. ráðherra verið að gera? Varla hefur hann verið í Færeyjum allan þennan tíma. Mér finnst þetta vera til fullkominnar vansæmdar fyrir framkvæmdarvaldið og segi: Það er algjörlega út í hött að við ljúkum þessu máli án þess að hæstv. ráðherra komi og skýri hvað hann er að gera í þessu ráðuneyti sínu annað en að skipuleggja heimsóknir til Færeyja þegar hann á að vera hér og standa fyrir máli sínu. Ég rifja upp hans eigin orð frá því í fyrra. Það sem er breytt frá því í fyrra er að hæstv. ráðherra lofaði okkur þá að hann mundi ljúka við að setja lög um þennan málaflokk og sagði okkur jafnframt að þau væru meira og minna tilbúin í frumvarpsformi. Það er algjörlega fráleitt að þingið ljúki þessu máli með ráðherrann hangandi í Færeyjum. Ég fer fram á það, vegna þess að við höfum rætt þetta mál oft áður og ráðherrann hefur haft uppi svardaga hér, að umræðu um þetta mál verði frestað þangað til hæstv. ráðherra hunskast heim og stendur fyrir máli sínu.
Frú forseti. Ég tek undir margt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér í fyrra andsvari. Í fyrsta lagi er ekki við hv. flutningsmann málsins að sakast, formann allsherjar- og menntamálanefndar, en auðvitað slær það mann einkennilega að samkomulag var undirritað 13. apríl 2016, það var fyrir sex vikum. Hæstv. ráðherra nefnir þetta mál ekki á nafn við nokkurn mann hér í þinginu fyrr en undir lok síðustu viku og ætlast þá til þess að hv. allsherjar- og menntamálanefnd flytji hér mál sem hefði verið algjörlega fyrirsjáanlegt, af því að við erum búin að ræða það áður, oft áður. Og það er algjörlega hárrétt, sem hér hefur komið fram, að hæstv. ráðherra hafði þá uppi mjög góð orð um að heildarendurskoðun á lögum um tónlistarnám væri við það að ljúka. Hér hafa verið hafðar sérstakar umræður, m.a. af þeirri sem hér stendur, við hæstv. ráðherra þar sem hann hefur verið inntur eftir þessu og alltaf er þetta á leiðinni. Nú kemur á daginn, að því er virðist, að það á að framlengja þetta samkomulag, sem snýst fyrst og fremst um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga til að unnt sé að standa við samkomulagið frá 2011. En eftir því sem lesa má í fjölmiðlum verður engin heildarendurskoðun á lögum um tónlistarmenntun. En það hefur ekki komið fram hér í þingsal. Það sem við lesum um í fjölmiðlum er að fyrirhugað sé að stofna hér nýjan framhaldsskóla um tónlist sem kann að vera mjög góð hugmynd. Það kann að vera góð hugmynd, en við vitum bara ekkert um það því að við höfum ekkert heyrt um það og hæstv. ráðherra hefur ekki séð ástæðu til þess að koma hingað og gera þinginu grein fyrir fyrirætlunum sínum. Ég geri bara alvarlega athugasemd við það. Í frumvarpinu kemur fram að samráð hafi verið haft við tiltekna aðila, þ.e. fjármála- og efnahagsráðuneyti, innanríkisráðuneyti, jöfnunarsjóð og Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég spyr: Er búið að ræða við tónlistarskóla, tónlistarskólakennara? Er nefndin búin að [[Forseti hringir.]]kalla þá til sín? Hver er hugur þeirra til þeirrar framtíðarsýnar sem við hv. þingmenn köllum hér eftir?
Hæstv. forseti. Þetta frumvarp er samið í ráðuneyti menntamála, en áður en við ákváðum að fallast á þessa beiðni að flytja málið kynntum við okkur að sjálfsögðu hvort nauðsynlegt væri að gera það og kölluðum til okkar gesti. Við kölluðum til okkar fulltrúa ráðuneytisins, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, fulltrúa jöfnunarsjóðs og með þeim í för voru fulltrúar frá Reykjavíkurborg sem er stærsta sveitarfélagið og voru gripnir með til þess að hægt væri að varpa aðeins ljósi á hlut Reykjavíkurborgar í þessu máli öllu; mestar deilurnar um túlkunina á samkomulaginu frá 2011 hafa varðað það sveitarfélag. Jafnframt fengum við á fund hjá okkur fulltrúa frá tónlistarskólunum, en fundurinn litaðist af því að frumvarpið lá ekki fyrir enda vorum við ekki búin að samþykkja að flytja það heldur vorum við meira að reyna að ná fram hvernig staðan væri o.s.frv. Það varð niðurstaða okkar eftir umræður í nefndinni að nú í júní, á nefndadögum, ætluðum við í allsherjar- og menntamálanefnd að reyna að kynna okkur betur hver staðan er og önnur efnisatriði samkomulagsins. Við erum bara að reyna að skjóta lagastoð undir það sem þarf að gera, en það eru fleiri atriði í samkomulaginu sem allsherjar- og menntamálanefnd hefur áhuga á að kynna sér, t.d. hugmyndirnar um þennan nýja skóla sem hv. þingmaður minntist á. Ég vonast til þess að við náum að komast yfir það í byrjun júní að halda slíkan fund. Að minnsta kosti voru allir sem kíktu á okkur þennan föstudagseftirmiðdag klárir í slaginn að fara betur yfir málið með okkur síðar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur þetta svar. Það liggur fyrir að tónlistarskólarnir hafa ekki verið hafðir með í ráðum, a.m.k. ekki hvað varðar þetta frumvarp. Þá er ég að vitna til formlegra samtaka tónlistarskólastjóra og tónlistarkennara. Það er umhugsunarefni. Þegar um er að ræða samkomulag um framtíð tónlistarmenntunar er eðlilegt að hv. allsherjar- og menntamálanefnd kynni sér nákvæmlega hvernig það ferli hefur verið. Hér er verið að ræða það, virðist vera - og nú verð ég að segja enn og aftur „virðist vera“ af því að ég veit ekkert um málið nema það sem ég hef lesið í fjölmiðlum - að ætlunin sé að stofna nýjan skóla, að hugsanlega sé horfið frá fyrirætlunum um að leggja fram lagaramma um tónlistarnámið þar sem þessir hlutir verða skýrðir betur eftir því sem mér skilst. Ég hef ekki hugmynd um það, það er afar óþægilegt að standa hér og ræða jafn mikilvægt mál í þessari þoku. Ég velti fyrir mér hvort fulltrúar heildarsamtaka tónlistarskóla, skólastjóra og kennara, hafi eitthvað vitað um þessi áform, hvort þau hafi verið höfð með í ráðum um önnur áform. Þá er ég ekki að vitna til þess sem kemur hér fram í frumvarpinu. Ég hefði talið eðlilegt að ráðherra kæmi í þingið, þegar hann kemur frá Færeyjum, og gæfi þinginu skýrslu um önnur þau atriði sem ekki snúa eingöngu um þessi atriði heldur um þessa framtíðarsýn sem við heyrum af. Ég bið virðulegan forseta um að sjá til þess að það verði skoðað fyrir dagskrá morgundagsins, því að það er erfitt fyrir hv. allsherjar- og menntamálanefnd að eiga að afgreiða hér mál án þess að þingið - það er mjög gott að nefndin ætli að fara yfir þetta í júní, en það breytir því ekki að þingið er þá samt sett í þá stöðu að samþykkja eitthvað án þess að hafa heyrt neitt í ráðherranum, það gengur náttúrlega ekki. Að lokum vil ég spyrja hv. þingmann hvenær hún heyrði af því að ætlast væri til þess að nefndin mundi flytja [[Forseti hringir.]]þetta mál, hvort það var á sama tíma og aðrir hv. þingmenn hér undir lok síðustu viku en ekki strax að lokinni undirritun þessa samkomulags 13. apríl 2016.
Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að segja að ég tel að það sé góð hugmynd og mikilvægt að fara hér fram á sérstaka umræðu við menntamálaráðherra um framtíð varðandi málefni tónlistarskóla. Ég held að það væri mjög vel til fundið að reyna að koma því við á næstu dögum. Ég efast ekki um að ráðherrann er meira en viljugur til að taka slíka umræðu hér í þinginu, til þess einfaldlega að fara betur yfir þetta samkomulag. Varðandi það hverjir voru kallaðir til við gerð frumvarpsins, ég treysti mér ekki til að úttala mig um það að öðru leyti en því sem fram kemur í textanum í greinargerðinni. Það kemur jafnframt fram í greinargerðinni að í samkomulaginu komi fram að ráðherrann vinni áfram að undirbúningi nýs frumvarps um tónlistarskóla. Þannig að það kemur fram. Samkomulagið liggur frammi á netinu, á heimasíðu sambandsins og ráðuneytisins, þannig að menn geta kynnt sér það og efni þess. Varðandi það hvenær allsherjarnefnd fékk beiðnina um að flytja þetta mál, ég treysti mér ekki alveg til að muna það; hvort það var fyrir viku eða tíu dögum, en það er um það bil tíminn. Það kom fram í fjölmiðlum þegar samkomulagið var undirritað þannig að við vissum svo sem að það hlytu að fylgja því einhverjar tilfæringar hér í þinginu til að skjóta lagastoð undir þau atriði sem komu fram í samkomulaginu. Ég ítreka að ég trúi því að ráðherrann sé meira en viljugur til að koma hér til umræðu við þingmenn.
Frú forseti. Ég er því algjörlega andsnúinn að við höldum áfram að ræða þetta mál fyrr en hæstv. menntamálaráðherra er kominn hér til fundar. Hann verður að standa fyrir sínu máli. Hann verður í fyrsta lagi að skýra það út hvernig stendur á því að samkomulagið er gert 13. apríl, síðan er liðinn einn og hálfur mánuður, og svo kemur hann til þingsins og pínir allsherjar- og menntamálanefnd til þess að leggja fram frumvarp á þeim forsendum að það sé enginn tími eftir. Það er ekki hægt að fallast á svona vinnubrögð. Það er fullkomlega óásættanlegt. Í öðru lagi þarf hann líka að skýra það út fyrir þinginu hvernig á því stendur að hann hefur ekki staðið við það sem hann lýsti yfir við umræður um nákvæmlega sama hlut fyrir sléttu ári síðan, að hann væri með í burðarliðnum frumvarp sem væri nánast fullburða og yrði lagt fram innan tiltekins tíma um heildarskipan tónlistarmála í landinu. Það bólar ekkert á því. Í staðinn kemur þetta og svona vinnubrögð er ekki hægt að þola. Ég geri það a.m.k. að minni kröfu að þessari umræðu verði frestað [[Forseti hringir.]]þangað til hæstv. ráðherra er annaðhvort sóttur til Færeyja ellegar þetta mál látið niður falla.
Forseti getur upplýst þingheim um það að henni er kunnugt um að hæstv. menntamálaráðherra er á leiðinni til þess að ræða við [[Gripið fram í.]]þingmenn. Hann er á leiðinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að gera hæstv. menntamálaráðherra viðvart um að nærveru hans er óskað í þeirri umræðu sem er afurðin af hans handvömm og hans embættisfærslum sem eru fyrir neðan allar hellur. Þetta er því miður ekki eina dæmið um samskipti hæstv. ráðherra við Alþingi þar sem hann fer ítrekað fram með þeim hætti að hann reynir að koma sér undan því með öllum tiltækum ráðum að eiga hér samskipti við Alþingi um jafnvel grundvallarbreytingar á menntakerfinu á Íslandi. Er þess skemmst að minnast þegar hann með einhverri klásúlu í fjárlagafrumvarpi lokaði framhaldsskólunum fyrir öllum 25 ára og eldri. Hið sama gerðist með styttingu framhaldsskólans þar sem hann skákaði í skjóli annarra hluta en samskipta við Alþingi. Hér þarf það bara að koma fram, virðulegi forseti, að samskipti hæstv. ráðherra við þingmenn stjórnarandstöðunnar [[Forseti hringir.]]í síðustu viku hófust þegar viðkomandi þingmenn höfðu fengið tölvupóst frá Guðjóni Bragasyni hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem óskaði eftir því að hér yrði málinu greidd leið, þ.e. hinn samningsaðilinn úti í bæ [[Forseti hringir.]]talaði við þingmenn stjórnarandstöðunnar áður en hæstv. ráðherra sá sig knúinn til þess.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem talað hafa undir þessum dagskrárlið um fundarstjórn forseta á undan mér, að það er alveg ómögulegt að halda áfram með þessa umræðu í kvöld án þess að hæstv. menntamálaráðherra sé viðstaddur. Eins og komið hefur fram tökum við hér til umræðu þá bráðabirgðareddingu sem nú á að vera til tveggja ára í staðinn fyrir eins árs eins og hingað til. Eins og fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni lofaði ráðherrann á síðasta ári að það yrði í síðasta sinn, enda væri hann með í huga að setja á stofn tónlistarháskóla eða eitthvað svoleiðis sem við vitum enn þá ekkert um, virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að bjóða okkur upp á þetta jafnvel þó að komið sé að þinghléi.
Frú forseti. Það er svo, og það kom fram hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, að hér stendur að unnið sé áfram að undirbúningi nýs frumvarps til nýrra laga um tónlistarskóla. Þann 13. nóvember 2014 kom hæstv. ráðherra hér upp í sérstakri umræðu um framtíð tónlistarmenntunar og sagði: Við erum á lokametrunum og ég vona svo innilega að ég fái fram frumvarp á vorþinginu 2015. Síðan hefur ekkert gerst eða heyrst af þeim málum nema að reglulega fara menn bónveg til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og biðja hana um að framlengja ákveðin lagaákvæði til þess að hægt sé að standa við samkomulag sem, nota bene, ég vil taka fram að ég hef staðið með hæstv. ráðherra í að sé mikilvægt og skipti máli. Þar hafa verið uppi túlkunaratriði þar sem ég hef verið sammála hæstv. ráðherra. Hann hefur átt hér stuðning að sækja í því máli, en eigi að síður sér hæstv. ráðherra ekki tilgang eða ástæðu til að upplýsa þingið um fyrirætlanir sínar. Auðvitað er þolinmæði okkar þingmanna algjörlega á þrotum í þessu máli sem kemur [[Forseti hringir.]]hér inn sex vikum eftir að samkomulagið er undirritað. Við lesum um það í blöðum og fjölmiðlum að fyrirhugaðar séu ýmsar breytingar [[Forseti hringir.]]og frumvarpið sem okkur var lofað fyrir meira en ári er enn og aftur margboðað. Og það er ekki [[Forseti hringir.]]einu sinni boðið upp á skýrslugerð um málið, hvað þá að hæstv. ráðherra flytji málið sjálfur, sem hann [[Forseti hringir.]]hefði að sjálfsögðu átt að gera og hafði nógan tíma til ef það hefði verið gert strax í apríl á þessu ári.
Frú forseti. Það er alveg með ólíkindum að fylgjast með og hlusta á umræðu um það þingmál sem hér var verið að taka til umræðu. Ég get nú eiginlega ekki annað en fundið pínulítið til með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur því að hún er auðvitað ekki sökudólgurinn í þessu máli heldur hæstv. menntamálaráðherra. Mig langar að taka undir með þeim sem sagt hafa undir þessum dagskrárlið að gera verði hlé á þingfundi því að það er ekki hægt að halda áfram hérna meðan menntamálaráðherra er ekki í húsi. Það hefur vissulega komið fram að hæstv. ráðherra sé á leiðinni, en mér finnst eiginlega að eins og þetta mál er vaxið sé ekki boðlegt að þingmenn haldi ræður í þessu máli fyrr en ráðherrann er kominn. Þess vegna finnst mér að það eigi bara að gera pásu þar til ráðherrann kemur, þá getum við haldið áfram.
Frú forseti. Mig langar til þess að inna hæstv. forseta eftir því hvort ekki sé áformað að fresta þessari umræðu og taka fyrir annað mál á dagskrá þangað til hæstv. ráðherra kemur. Ég skil það svo að hann sé ekki lengur í Færeyjum, hann sé kominn hingað til Íslands og sé þess vegna reiðubúinn til að koma og ræða málið. Mér finnst ekki hægt að fara lengra með þetta mál nema við heyrum skýringar hans á því og af hverju það er svona statt. Þetta minnir mig á góða skáldsögu eftir minn uppáhaldshöfund, Gabriel Garcia Marquez, Frásögn um margboðað morð. Hæstv. ráðherra hefur margsinnis lýst því að hann ætli sér að kynna þinginu frumvarp sitt og hugmyndir um skipan þessara mála. Það bólar ekkert á því. Það var rifjað hér upp af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að í nóvember 2014 hefði hæstv. ráðherra talað um að frumvarpið væri á síðustu metrunum. Það er orðið ansi teygjanlegt hugtak hvað síðustu metrarnir eru. Hverjir eru þeir? Við þurfum m.a. að fá skýringu hæstv. ráðherra á því hvenær þessum síðustu metrum er lokið. [[Forseti hringir.]]Er það hlaup sem tekur meira en eitt kjörtímabil?
Forseti vill upplýsa um það að hún hyggst ekki gera hlé á fundi enda er ráðherra [[Gripið fram í.]]mættur á svæðið.
Forseti. Ég gleðst yfir því að hæstv. ráðherra er kominn hingað í þingsal og vil leggja til að forseti athugi kannski hvort ráðherrann vill notfæra sér það sem er leyft í þingsköpum, að hann tali næstur. Nú veit ég ekki hvort hann kærir sig um það, en við gætum þá kannski spurt hann í andsvörum, en kannski kærir hann sig ekki um það. En hér bíður fólk spennt eftir því að vita meira um áform hans og hvernig hann ætlar að leggja til að tónlistarnámi verði hagað í framtíðinni.
Frú forseti. Ég býð hæstv. ráðherra velkominn heim frá Færeyjum. Það er mikilvægt að hann geri okkur grein fyrir þeirri framtíðarsýn í málefnum tónlistarmenntunar sem hann hefur áður haft orð uppi um að hann vilji glaður ræða við þingið. Það er auðvitað mjög óheppilegt að þetta samkomulag var undirritað um miðjan apríl 2016 og sex vikum síðar er hv. allsherjar og menntamálanefnd að mæla fyrir frumvarpi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hefur eiginlega tafið málið og hvers vegna kom það ekki strax fram í frumvarpsformi? Það er líka mikilvægt að við fáum skýrslu frá hæstv. ráðherra, hvernig sem hann hyggst flytja hana, í ljósi þess að hann hafði uppi þau orð í nóvember 2014 að frumvarp til heildarlaga um tónlistarmenntun væri á lokametrunum og mundi líklega koma fram á vorþingi 2015. Í þessu frumvarpi er sagt að enn sé unnið að undirbúningi þess, þannig að þetta hlýtur að verða allvel undirbúið. Það sem kemur ekki fram í frumvarpinu er hvaða samráð hefur verið haft við fulltrúa heildarsamtaka [[Forseti hringir.]]tónlistarskóla, tónlistarskólakennara og skólastjóra. Allt eru þetta upplýsingar sem hv. þingmenn þurfa að fá á hreint. [[Forseti hringir.]]Það er spurning hvort hæstv. ráðherra nýti það tækifæri sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir lagði til og komi fyrstur á mælendaskrá og geri ákveðna grein fyrir þessu og við getum þá metið hvort það þurfi frekari skýrslugjöf frá hæstv. ráðherra.
Frú forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum yfir því að ráðherrann skyldi ekki taka boðinu og koma í ræðustól og ræða þessi mál við okkur. Eins og ráðherra veit kom það fram hjá allsherjar- og menntamálanefnd þegar sambærilegt mál var afgreitt í fyrra að formaður nefndarinnar var óhress og hún er örugglega jafn óhress nú með að þurfa að flytja þetta mál, enda er liðinn dágóður tími frá því að það var undirritað og það hefur legið fyrir. Það kom fram hjá sambandinu á fundi okkar í nefndinni að þeir töldu að kominn hefði verið á samningur í febrúar og áttuðu sig ekki á því hvers vegna þetta var ekki undirritað fyrr en í apríl. Eitthvað hefur augljóslega tafið í ráðuneytinu og það þarf ráðherrann að skýra og þá um leið hvers vegna hann flytur málið ekki sjálfur. Það er erfitt að bera fyrir sig töfum þegar tímalínan virðist liggja með öðrum hætti í þessu. Þetta hangir líka allt saman á þeirri framtíðarsýn sem birtist manni í plaggi sem samningsaðilinn, þ.e. Samband íslenskra sveitarfélaga, afhenti okkur. Samningurinn var afhentur á fundinum eða ég fékk hann afhentan. Það kemur fram í frumvarpinu að ráðherra hyggst aflétta óvissuástandi sem hefur staðið yfir síðustu árin og hefur haft veruleg áhrif á starfsemi tónlistarskóla. Hann hefur áform um að stofna nýjan listframhaldsskóla sem á að hefja starfsemi í upphafi næsta skólaárs. Það er með þetta eins og aðrar breytingar sem gerðar hafa verið á menntakerfinu í tíð hæstv. ráðherra, þær koma ekki alltaf inn á þing á þann hátt sem best væri til þess fallinn að ná um þær sátt. Það er alla vega alveg klárt að hægt er að gera betur. Þegar kemur að samtali og samráði, eins og var rakið af hálfu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, virðist það vera svo. Það kom líka fram á fundi nefndarinnar að tónlistarskólafólkið virðist ekki vera partur af samtalinu. Það er verulega slæmt að það skuli hafa verið þannig og eiginlega alveg ótrúlegt. Maður gæti yfirfært þetta á hvaða starfsemi sem er, ef þeir eru ekki teknir með sem eiga að sinna verkinu þá stefnir í óefni. Nefndin ákvað að láta sig hafa það að flytja frumvarpið þrátt fyrir þann slugshátt, vil ég segja, að þetta skyldi ekki vera gert og engum er ljúft að gera það á þennan hátt. Hins vegar leysir frumvarpið ákveðinn vanda og m.a. gerir það jöfnunarsjóði kleift að rukka sveitarfélögin og greiða svo út tiltekin verkefni, sem það hefur ekki heimildir til að gera eins og staðan er í dag. Það er auðvitað ólíðandi. Það hefur legið fyrir frá því í fyrra að ekki hefði þurft að eyða miklu púðri í þá vinnu því að um er að ræða sömu verkefni og þá. Það er vissulega verið að skerpa aðeins á. Það á að gera þjónustusamninga við tónlistarskólana sem ekki eru reknir af sveitarfélögunum. Það er verið að skerpa aðeins á línunum og sérstaklega varðandi mistúlkun hjá Reykjavíkurborg, eins og hv. formaður nefndi. Það er verið að hreinsa andrúmsloftið eitthvað. Það verður að segjast eins og er að vinnubrögðin eru þau að við látum gera frumvarpið og fáum gesti nánast á sama tíma. Í staðinn fyrir að frumvarpið sé lagt fram af ráðherra sem mælir fyrir því og svo fari það í hefðbundið umsagnarferli og síðan til nefndarinnar þá gerist þetta allt á sama tíma. Það hefur komið fram að þetta breyti afskaplega litlu hvað varðar launamálin nema í stuttan tíma og leysi í sjálfu sér ekki þann vanda sem við vitum að sumir tónskólarskólanna eru í, þótt aðrir hafa það af. Sú óvissa sem mismunandi túlkun á síðasta verklagi olli er mjög bagaleg þótt ekki sé við neinn að sakast. Allan þennan tíma hefur legið fyrir að það er gat sem þarf að stoppa í. Þrasið við Reykjavíkurborg hefur kostað heilmikil vandræði. Í frumvarpinu er talað um stuðning við tónlistarnám nemenda hvaðan sem þeir koma af landinu en samt sem áður er talað um ákveðinn kvóta, sveitarfélögin geta sett kvóta á nemendur. Það kom fram hjá Reykjavíkurborg að líklega verður það niðurstaðan þar, til þess að halda rammann, þ.e. að fara ekki umfram þær krónur sem eru lagðar til. Það eru önnur verkefni hérna sem snerta ekki tónlistarnámið. Ég velti fyrir mér í fyrra og geri það líka núna hvernig þetta hangir saman, skuldbinding sveitarfélaga gegn því að fá stuðning við tónlistarnámið. Þau eiga auk þess að leggja til fjármuni og inni í því hanga samningar við sumardvalarheimilið í Reykjadal upp á tæpar 30 milljónir, Tölvumiðstöð fatlaðra upp á tæpar 10 milljónir og Vistheimilið Bjarg á Seltjarnarnesi fyrir fatlað fólk upp á 63 milljónir. Svo er aftur tekinn 30 millj. kr. hluti til lausnar á bráðavanda tónlistarskólanna sem var í jöfnunarsjóðnum og tilheyrði húsnæðismálum áður. Það er að frumkvæði sambandsins, en er aðeins til að reyna að leysa þetta bix og það gerðist líka í fyrra. Það er ekki það að þeir hefðu ekki viljað fá inn nýja peninga til þess að leysa þau mál, því að það eru ekki öll sveitarfélög það vel stödd með félagslegar íbúðir sínir að þau þurfi ekki á jöfnunarframlaginu að halda. En þarna undir eru mjög ólík málefni, meira að segja svo að þessar fjárhæðir duga ekki til rekstursins, eins og í tilviki Vistheimilisins Bjargs, þar kemur Hjálpræðisherinn á móti til þess að það gangi. Þetta kom einmitt fram í umsögnum um málið í fyrra. Þetta er bandormur. Það er verið að breyta nokkrum lögum. Það er verið að breyta lögum um námsgögn, um grunnskóla og um tekjustofna sveitarfélaga. Varðandi af hverju þetta hefur dregist svona þá sögðu þau okkur að þau töldu sig hafa verið búin að ná samkomulagi í febrúar um Endurmenntunarsjóð grunnskóla, en skólunum hefur gengið illa að koma á endurmenntunarnámi. Við þekkjum að mesta framboðið er gjarnan í ágúst þegar kennarar fara í endurmenntun, þá hefur ekki verið hægt að klára þetta til þess að þeir geti sótt í. Þess vegna leggja þau áherslu á að þetta mál fari í gegn, enda er það að mörgu leyti ólíkt því sem verið hefur nema verið er að skerpa á. Eftir stendur að hér undir er framtíðarsýn ráðherrans að einhverju leyti án þess að hún hafi verið rædd, þ.e. tónlistarháskólinn, [[Gripið fram í.]]tónlistarskóli í framhaldsnámi heitir það. Það kemur fram hjá sambandinu að drátturinn sem hefur orðið á undirritun samkomulagsins skapi hættu á því að tímasetningarnar sem eru í 6. gr. standist ekki. Þar kemur fram, og það er það sem ég vildi vera alveg viss um að ég væri ekki að undirrita, að það eigi bæði við um stofnun nýs listframhaldsskóla og gerð þjónustusamninga milli sveitarfélaga og einkarekinna tónlistarskóla. Fjallað er um viðbrögð ef hið fyrrnefnda gengur ekki eftir, en svo er tekið fram að ef upp kemur ágreiningur um framkvæmd einstakra verkefna eða þátta í samkomulaginu geti aðilar vísað honum til Jónsmessunefndar. Allt leggst þetta á eitt, seinagangur í verkefni sem liggur fyrir að þarf að leysa og annaðhvort fara menn allt of seint af stað í að reyna að leysa það eða ætla sér allt of lítinn tíma til þess. Ég held að það sé alveg ljóst miðað við þessa framgöngu. Ég trúi því að ráðherra svari því á eftir og eins um vinnuna að undirbúningi nýs frumvarps til nýrra laga um tónlistarskóla, sem hefur verið í ferli frá 2013 eða hvað það nú er. Við hljótum að þurfa að fá skýringar á því hvað veldur því að þetta tekur allt svona langan tíma. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég hef komið því á framfæri sem ég vildi segja um þetta mál. Þótt ég sé óhress með að standa að því að flytja það þá ætla ég ekki að stuðla að því að tónlistarskólarnir og þau verkefni sem ég taldi upp áðan verði enn verr stödd eða áfram í vandræðum. En þetta eru óásættanleg vinnubrögð í alla staði og ráðherra á ekki leyfa því að gerast hér ítrekað.
Virðulegi forseti. Hér er mál sem, rétt eins og hér hefur verið nefnt, á sér töluverðan aðdraganda. Það er kannski óþarfi að eyða mörgum orðum í aðdragandann en þó er rétt að rifja það einu sinni enn upp að það samkomulag sem gert var árið 2011 hafði því miður verið þannig úr garði gert að það opnaði á túlkunarmöguleika af hálfu einstakra sveitarfélaga; bent var á orðalag í því samkomulagi sem gaf viðkomandi sveitarfélögum, einu þó sérstaklega, tækifæri til að túlka samkomulagið þannig að þar með hefði myndast og skapast sú staða að sveitarfélögin gætu tekið þá fjármuni sem áður höfðu runnið til þessa náms af borðinu, ef svo má að orði komast, og einungis skilið eftir það fjármagn sem hafði komið með samkomulaginu 2011, til þess að standa straum af kennslu í tónlist á framhaldsstigi og í söng á mið- og framhaldsstigi. Auðvitað er hægt að hafa ýmsar skoðanir á þeirri undirbúningsvinnu sem unnin var hvað það samkomulag varðaði og hvernig þessi staða myndaðist. Ég ætla ekki að hafa um það mörg orð. Virðulegi forseti. Niðurstaðan varð sú, hvað varðar sveitarfélagið Reykjavík, að túlkun þeirra sem þar hafa verið í forustu leiddi til þess að skelfileg staða myndaðist í rekstri tónlistarskólanna. Það sem kannski var svolítið sorglegt er að í umræðu um þá stöðu, alla tíð fram að niðurstöðu í dómsmáli, var því haldið fram að staðan myndaðist vegna deilu á milli ríkisins og viðkomandi sveitarfélags, þ.e. Reykjavíkurborgar, um það hvernig túlka ætti þetta samkomulag. Ég var þeirrar skoðunar að það ætti að túlka það með sama hætti og fyrrverandi ráðherra hafði talið að ætti að túlka það, en Reykjavíkurborg hafði aðra skoðun. Öll umræðan sneri að því að finna þyrfti lausn í deilunni á milli borgarinnar og ríkisins. Virðulegi forseti. Það var aldrei nein deila á milli borgarinnar og ríkisins í raun og veru. Það kom síðan fram í dómsmáli sem tónlistarskólarnir höfðuðu gegn borginni, því að í málsvörn Reykjavíkurborgar var ekki lagt upp með það að samkomulagið fríaði með einhverjum hætti Reykjavíkurborg frá þeim skyldum og ábyrgðum sem kveðið væri á um í lögum, heldur að Reykjavíkurborg bæri skyldurnar og ábyrgðina en hefði rétt á því að setja ekkert fjármagn til verkefnisins. Fékkst þá nokkur niðurstaða í deiluna meintu. Það var aldrei verið að deila um samkomulagið. Reykjavíkurborg hafði farið þessa leið og valdið þar með stórkostlegum skaða á tónlistarlífi þjóðarinnar og tónlistarmenntun þessa lands. Staðan var auðvitað orðin þannig að veruleg hætta var orðin á því að helstu tónlistarskólar þjóðarinnar yrðu gjaldþrota og ríkið hafði takmarkaða möguleika til að grípa hér inn í, vegna þess að lögin um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga eru alveg skýr í þessu máli. Það sem vakti fyrir fyrrverandi hæstv. ráðherra með þeim samningi sem gerður var 2011, sem hefði kannski í baksýnisspeglinum mátt vera öðruvísi orðaður, var að bæta fjármunum við til að auðvelda og styðja við sveitarfélögin en ekki til þess að þau gætu tekið peningana í burtu og hlaupið frá þeim skyldum sem lög kveða á um. Ég hef sagt það áður að mér finnst ekki bragur á því, hjá þeim flokkum sem eru í forustu í Reykjavíkurborg, að standa þannig að málum gagnvart tónlistarnámi í landinu og eiginlega óskiljanlegt með öllu. Það er alveg hárrétt, sem hér hefur verið sagt, að það hefur tekið tíma að greiða úr þessari flækju. Ein leið hefði vissulega verið sú að við hefðum gert breytingar á verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og fært með lögum framhaldsnámið til ríkisins. En þá hefði sá vandi verið uppi að mjög víða eru skólarnir reknir af sveitarfélögunum, þ.e. grunnnámið, miðnámið og framhaldsnámið. Þegar menn gera sér grein fyrir því sjá þeir hvaða flækjustig það er að ætla sér að skera þar á milli og láta ríkið sjá um framhaldsstigið í skólastofnunum þar sem síðan mið- og grunnstigið er rekið af sveitarfélögunum. Það má vel vera að einstaka hv. þingmönnum finnist hlutirnir eiga að ganga hraðar. En ég ætla að leyfa mér að nálgast þetta mál þannig, reyna að undirbyggja það þannig, að ekki verði skaði af í framhaldinu, að menn hlaupi þannig að málinu að þegar upp er staðið verði vandinn enn verri sem síðan þurfi að leysa í framhaldinu. Þau áform sem ég hef kynnt opinberlega og rætt, varðandi það að ríkið komi að rekstri og stofni framhaldsskóla þar sem tónlist verði meginfag en þó leið til stúdentsprófs, rammast innan og rúmast innan þeirra laga sem gilda um framhaldsskóla á Íslandi og kalla þess vegna ekki á lagabreytingar. Aftur á móti hef ég sagt það hér áður við þingmenn að ég er mjög tilbúinn til að ræða þessi mál. Það þarf ekki meira til en að kalla eftir sérstakri umræðu um þetta mál. Þó að lítið sé eftir af þingtímanum vil ég ítreka að ég er bæði boðinn og búinn að ræða þessi mál og þau framtíðaráform þar. Virðulegi forseti. Ég get ekki komið með þetta mál hér í lagafrumvarpi, þ.e. stofnun nýs skóla, vegna þess að það stendur ekki til að breyta lögum. En hugsunin þar að baki [[Það sagði ráðherrann fyrir nokkrum árum síðan.]]- Hér er kallað fram í og sagt: „Það sagði ráðherra fyrir ári síðan.“ Virðulegi forseti. Niðurstaðan er sú, að vandlega athuguðu máli - og ég verð að segja alveg eins og er að það skiptir máli að hér sé farið að með gát því að um mikilvæga málaflokka er að ræða og ekki gott að hlaupa til- að unnið sé eftir þeim lögum og reglum sem Alþingi setur og innan þess ramma. Ég hlýt sem ráðherra, farandi með framkvæmdarvald í málinu, að gera það. Varla fer ég að koma hér með lagafrumvarp um, ég veit ekki hvernig ég á að orða það, engar breytingar á lögum. Það þarf ekki breytingar á lögum til þess að ná þessari niðurstöðu. Reyndar er um að ræða gamlan draum margra hér í landinu, hvað varðar tónlistarnámið, að setja upp tónlistarframhaldsskóla, framhaldsskóla sem snýr að listgrein þar sem lagt er upp með að innan veggja þess skóla rúmist bæði kennsla í klassískri tónlist og rytmískri. Ég vil benda á viðbrögð ýmissa þeirra sem hafa tjáð sig um það mál á opinberum vettvangi, þjóðþekktra listamanna sem hafa tjáð sig um þau áform, bæði úr ranni þeirra sem leggja stund á klassíska tónlist og rytmíska tónlist sem hafa fagnað þeim áformum. Leysir það allan þann vanda sem skapaðist frá og með árinu 2011? - Hann á sér reyndar lengri aðdraganda. Þeim hugmyndum sem komu upp hjá Reykjavíkurborg hefur verið hrint í framkvæmd og eiga sér nokkurn aðdraganda þannig að það er ekki bara samkomulagið 2011 og túlkun á því sem hefur skapað vandann. - Við skulum sjá til. En þessi nálgun byggir á því að ríkið taki að sér að fjármagna framhaldsskóla rétt eins og það fjármagnar fjöldamarga aðra framhaldsskóla, bæði verkmenntaskóla, verknámsskóla og bóknámsskóla. Ég held að það séu verulega góðar fréttir að ríkið ráðist þá í að fjármagna framhaldsskóla í tónlist og lyfti þar með því námi. Áfram er síðan verkefnið, tónlistarkennsla á framhaldsstigi almennt, og í söng á mið- og framhaldsstigi, hjá sveitarfélögunum eins og lög gera ráð fyrir og hefur í engu verið breytt; og staðfest í dómsmáli að þannig liggja málin, að ábyrgðin sé klárlega hjá sveitarfélögunum. Það varð niðurstaðan í því dómsmáli sem ég vísa hér til. Það frumvarp sem hér er um að ræða snýr að því samkomulagi sem var gert og undirritað þann 13. apríl sl. og er um margt byggt á því samkomulagi sem var gert 2011 og framlengt, en þó er búið að breyta þar orðalagi til að loka fyrir þá túlkun sem leiddi til svo gríðarlegra vandamála hvað varðar rekstur tónlistarskóla, sérstaklega í Reykjavík. Reyndar er það svo að frumvarpið snýr auðvitað að sveitarfélögunum hér sem rekstraraðila tónlistarskólanna, það snýr að jöfnunarsjóðnum. Þetta frumvarp snýr ekki að tónlistarskólunum beint ef svo má að orði komast. Þetta frumvarp snýr ekki að fyrirhuguðum nýjum skóla fjármögnuðum af hálfu ríkisins. Þetta snýr að sveitarfélögunum sem eru rekstraraðilar meiri hluta þeirra skóla sem hér er síðan verið að fjalla um og alveg sérstaklega jöfnunarsjóðnum, þ.e. að skjóta lagastoð undir þau verkefni og innheimtu fjármuna vegna þeirra verkefna sem kveðið er á um. Ég heyrði hjá hv. þingmanni hér áðan, það mátti einhvern veginn skilja það þannig, að það væri eitthvað sérstakt eða undarlegt við það að þessi verkefni væru þarna. Þetta er auðvitað það fyrirkomulag sem var búið til árið 2011 og er um margt ágætlega skynsamlegt, þ.e. þar með kemur meira fjármagn sem er auðveldara að skipta í gegnum jöfnunarsjóðinn en á móti koma sveitarfélögin og taka þessi verkefni. Ég held að þetta sé ágætislausn. Þess vegna kom mér á óvart að heyra hjá hv. þingmanni að það væri verið að gera þetta atriði í frumvarpinu tortryggilegt eða að þetta væri einhvern veginn undarlegt. En hvað varðar d-liðinn í athugasemdunum, um 30 milljónir til lausna á bráðavanda tónlistarskólanna, þá er það alveg rétt. Þannig staða hefur myndast í Reykjavík, vegna þess hvernig borgarstjórnaryfirvöld hafa hagað málum, af fullkomnu metnaðarleysi ætla ég að leyfa mér að segja, að grípa þarf til þessara aðgerða hér. Aftur á móti geri ég mér vonir um að það fyrirkomulag sem við leggjum hér upp með geri að verkum að breyting verði á nálguninni hjá Reykjavíkurborg og að borgin hafi metnað til að sinna betur þeirri skyldu sem lög kveða á um hvað varðar rekstur tónlistarskólanna, því að lögin eru algjörlega skýr. Á þeim og þeirri hugsun sem þar er byggði samkomulagið frá 2011 og það samkomulag sem hér hefur verið gert og þetta frumvarp snýr að, og eins þær fyrirætlanir sem ég hef hér lýst varðandi tónlistarskóla. Ég ætla ekki í löngu máli að fara í gegnum einstakar greinar í frumvarpinu en segja að ég held að þær séu allar til bóta. Þær skjóta skýrari lagastoð undir ákvæði samkomulagsins sem ég held að skipti máli. Meðal annars vil ég vekja athygli á því að það er ráðherra sveitarstjórnarmála sem setur nánari ákvæði um úthlutun framlags samkvæmt 1. mgr., þ.e. setur skilyrði um námsframvindu nemenda og upplýsingaskyldu sveitarfélaga. Þetta skiptir máli til að tryggja það meðal annars að tryggt sé að þeir sem eru í framhaldsnámi og njóta stuðnings hafi til dæmis lokið miðnáminu; það eru slík atriði sem frumvarpið snýr að. Þegar það er lesið sjá menn að það snýr að sveitarfélögunum og framkvæmd þeirra á samkomulaginu, lagastoðum undir einstök ákvæði. Þar með tel ég að það samkomulag sem við höfum gert muni tryggja að aukið fjármagn [[Forseti hringir.]]komi til tónlistarskólanna um allt land sem þau geta þá notað til að efla tónlistarmenntunina og það kemur meiri vissa og öryggi í framkvæmd þessa samkomulags.
Frú forseti. Mér fannst ég greina það á hæstv. ráðherra að hann væri ekki léttur í lundu í ræðu sinni, þekki ég nú hæstv. ráðherra ágætlega, en ég held þó að ekki þurfi að koma honum á óvart að hv. þingmenn hafi ýmsar spurningar fram að færa um þetta mál, í fyrsta lagi í ljósi þess að samkomulagið sem hæstv. ráðherra vísaði í er gert um miðjan apríl 2016. Það hefði væntanlega verið hægur vandi fyrir hæstv. ráðherra að koma með þetta mál fyrr inn í þingið, hann getur kannski útskýrt fyrir okkur hvað hefur tafist í þeim efnum, og eiga samtöl við þingmenn sem hann veit að hafa mikinn áhuga á málinu. Hæstv. ráðherra vitnaði til þess að hægt væri að biðja um sérstakar umræður. Það hefur verið gert á kjörtímabilinu a.m.k. einu sinni af þeirri sem hér stendur. Ég held að hæstv. ráðherra hefði gert vel í því að fylgja þessu máli úr hlaði þó að það varði ekki efni frumvarpsins sjálfs, sem er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að byggir á gömlu samkomulagi og snýst um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það hefði verið gott að fá skýrslu um þetta samkomulag. Þegar hæstv. ráðherra segir að hann þurfi engar lagabreytingar til að stofna nýjan framhaldsskóla þá er það alveg rétt, en við sem höfum fylgst með fréttum og höfum lesið um þetta nýja samkomulag sem hæstv. ráðherra hefur gert sjáum að þar er beinlínis sagt að stefnt sé að nýju frumvarpi um tónlistarmenntun á vorþingi 2016. Er þá nema von að hv. þingmenn spyrji hæstv. ráðherra: Hvar er það þá? Eigum við von á því í ljósi þess að það stendur í samkomulaginu sem hæstv. ráðherra gaf í skyn að væri búið að vanda sérstaklega til? Mér fannst hann gefa til kynna að ekki hefði verið nægjanlega vel staðið að undirbúningi samkomulagsins 2011. Ég leyfi mér að fullyrða, enda kom ég að því máli, að gríðarlega vinna var lögð í það samkomulag. Ég held að ekki sé hægt að vísa eingöngu til undirbúnings um það [[Forseti hringir.]]og hvernig það mál, ég er sammála hæstv. ráðherra, var svo meðhöndlað af tilteknum sveitarfélögum. Við erum algjörlega sammála um það. [[Forseti hringir.]]En er nema von að hv. þingmenn spyrji: Hvar er [[Forseti hringir.]]lagafrumvarpið sem hæstv. ráðherra er búinn að segja í samkomulagi [[Forseti hringir.]]að eigi að koma inn á þetta þing?
Virðulegi forseti. Þannig er reyndar að frá því að samkomulagið var unnið hefur ýmislegt breyst í stjórnmálunum, það má til sanns vegar færa, og ýmsar forsendur um tímasetningar og annað slíkt orðnar aðrar en ætlað var, en það er kannski ekki það sem skiptir máli og heldur ekki hvort einstaka hæstv. ráðherrar séu léttir í lundu eða ekki. Þetta mál skiptir mig reyndar miklu og mér finnst alveg skelfilegt hver þróunin hefur verið. Ég get ekki að því gert, virðulegi forseti, að það er mjög þungt í mér í þessu máli vegna þess að ég tek það mjög alvarlega og mér finnst mjög vont hvernig hefur verið farið með tónlistarnámið, sérstaklega í Reykjavík. Hvernig svo sem staðið var að undirbúningi samkomulagsins 2011, sem ég þekki auðvitað ekki en hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, segir að hafi verið vel undirbúið, þá fór það samt þannig að það hafði þessar afleiðingar. Ég hef aldrei fengið neinar viðhlítandi skýringar frá þeim sem eru í forsvari fyrir Reykjavíkurborg hvernig í ósköpunum stóð á því að málflutningurinn í því máli sem byggði fyrst á því að ekki væri hægt að setja peninga í þetta vegna deilu við ríkið breyttist síðan algjörlega í dómsalnum og varð allt annar þar sem stóð ekki steinn yfir steini í því sem áður hafði verið sagt. Mér finnst alveg furðulegt hvernig hægt var að komast upp með þetta og valda þessum mikla skaða. Og auðvitað, virðulegi forseti, er mér nokkuð þungt í sinni vegna þessa. Ég held að hv. þingmönnum ætti að vera það líka, þetta er þannig mál. Samkomulagið sem við höfum gert við sveitarfélögin er opinbert gagn og allir geta kynnt sér það. En vissulega frá því að það var undirritað fer af stað vinna til að skoða hvaða breytingar þarf að gera á lögum á grundvelli þess. Það er 13. apríl sem við undirritum. [[Forseti hringir.]]Síðan fer fram þessi vinna. Ég skal viðurkenna, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, að ég taldi að málið væri þannig vaxið að raunverulega væri verið að skjóta lagastoðum undir það og ekki væri um neina efnislega [[Forseti hringir.]]stefnubreytingu að ræða, og því væri ekki úr vegi að fara með málið í gegnum nefndina. [[Forseti hringir.]]Ég mun koma að því á eftir í seinna svari mínu hvernig að því snýr.
Frú forseti. Ég get byrjað á að upplýsa hæstv. ráðherra um að mér er líka þungt í sinni yfir öllu þessu máli og að sjálfsögðu er manni þungt í sinni þegar samkomulag sem ætlað er að efla tónlistarnám og bæta við fjármunum í tónlistarnám er misskilið viljandi með þeim hætti sem það var. En gott og vel, við erum búin að fara margoft yfir það í þessum sal. Nú erum við að ræða þetta frumvarp. Það byggir á samkomulagi sem hæstv. ráðherra undirritaði í apríl 2016. Þar stendur, með leyfi forseta: „Aðilar eru sammála um að á vorþingi 2016 verði lagt fram frumvarp um nauðsynlegar breytingar á lögum í tengslum við samkomulag þetta, þar með talið frumvarp til laga um tónlistarskóla.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er það eitthvert annað mál en við erum að ræða hér, því við erum ekki að ræða frumvarp til laga um tónlistarskóla? Við erum að ræða frumvarp til laga um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga vegna þessa samkomulags. Hefur eitthvað breyst frá 13. apríl 2016? Er frumvarpið ekki á leiðinni hér inn? Hæstv. ráðherra verður að kannast við það að hann hefur margoft og ítrekað sagt að unnið sé að slíku frumvarpi. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að unnið sé að slíku frumvarpi. Undir þetta var ritað í samkomulaginu. Af hverju vil ég fá að vita eitthvað um þetta? Jú, þetta er eitt af því sem stóð líka í samkomulaginu 2011 og síðan var haft uppi að hefði verið mikið brot á því samkomulagi að það frumvarp hefði ekki náð fram að ganga. Það eru allmörg ár liðin. Hér er enn og aftur vitnað í að leggja eigi frumvarpið fram. Er ekki eðlilegt að hv. þingmenn séu upplýstir um það í ljósi þess að þetta er eitt af því sem hefur verið bitbein í þessari umræðu allri? Að sjálfsögðu eigum við hv. þingmenn að greiða fyrir því að tónlistarskólarnir í landinu verði ekki fyrir meiri skaða en orðið er. Um það held ég að þetta mál snúist ekki. Það er hins vegar fullkomlega eðlileg krafa þegar við lesum um þetta í opinberum gögnum sem ekki hafa verið kynnt í þinginu að við spyrjum þessara spurninga eins og t.d. þegar undirritað er samkomulag um að á leiðinni hingað inn á þetta þing [[Forseti hringir.]]sé frumvarp til laga um tónlistarskóla. Þetta er fullkomlega eðlileg spurning, frú forseti.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um að það hefur orðið stórskaði í tónlistarmenntun í landinu vegna þess hvernig Reykjavíkurborg túlkaði það samkomulag sem gert var árið 2011. Það var mjög alvarlegt að þróunin varð sú sem raun bar vitni. En þó var ágætt að upp kom dómsmál sem neyddi Reykjavíkurborg til þess að segja satt í málinu, til að hætta að bera fyrir sig deilu við ríkisvaldið og horfast í augu við það að lög stóðu til þess og standa enn til þess að sveitarfélögin fari með þessi mál, beri ábyrgð á þeim og eigi þar af leiðandi að sinna þeim með sóma. Samkomulagið sem gert var 2011 var til þess að bæta við fjármunum. Það er ófyrirgefanlegt að svona skuli hafa verið farið að eins og gert var. En það má segja að það sé kannski fyrir aftan okkur. Ég hef ekki enn þá heyrt neinar skýringar á því hvernig stóð á því að þetta var gert svona. Virðulegi forseti. Ég get þá tekið af allan vafa um það að hvorki á morgun né hinn mun koma fram nýtt frumvarp til laga um tónlistarskóla. Þá þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Það liggur fyrir. Við munum ekki ná því. Það mun ekki hafa áhrif á túlkunina á þessu samkomulagi. Ég er reyndar þeirrar skoðunar hvað varðar samkomulagið 2011 að aldrei hafi heldur með nokkrum hætti verið hægt að nýta sér ákvæði í því til þess að reyna að snúa út úr því eins og gert var. Virðulegi forseti. Hér er frumvarpið sem talað var um að þyrfti að vinna og auðvitað tók einhvern tíma að ganga frá því til að skjóta lagastoð undir þetta. Virðulegi forseti. Hvað er þá á leiðinni? Nú er búið að auglýsa eftir þeim sem vilja taka að sér að reka þennan nýja tónlistarskóla. Sá tónlistarskóli mun geta tekið til sín 200 nemendur. Það þýðir að samkomulagið sem gert hefur verið og undirritað var 13. apríl tryggir að framlagið hækkar á hvern einasta nemanda [[Forseti hringir.]]til annarra tónlistarskóla í landinu. Það þýðir að sveitarfélögin verði í betri færum en áður til að sinna þessu verkefni og að við fáum öflugan tónlistarskóla í landið [[Forseti hringir.]]á framhaldsstiginu, nám sem leiðir til stúdentsprófs. Ég fullyrði að hér [[Forseti hringir.]]er að myndast mjög frambærileg lausn á þeim vanda sem varð til.
Forseti vill biðja hæstv. ráðherra um að virða tímamörk.
Frú forseti. Hæstv. ráðherra segir að margt hafi breyst frá því að samkomulagið var gert. Eitt hefur ekki breyst, það er fullkomið verkleysi hæstv. ráðherra í þessum mikilvæga málaflokki. Hæstv. ráðherra kannast hvorki við né man sín eigin orð. Hann furðar sig á því að menn skuli hér vera að rukka hann um lagafrumvarp sem tengist verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það var þessi hæstv. ráðherra sem sjálfur svaraði þremur spurningum mínum í fyrra í umræðu um þetta mál og sór og sárt við lagði að verið væri að vinna að frumvarpi. Fyrst nefndi hann það reyndar í umræðu í nóvember 2014 að frumvarp mundi koma í vor. Svo kom vorið og í sumarbyrjun 2015 sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Þetta er allt saman á teikniborðinu. Við erum að stíga hér fyrstu skrefin. Við erum enn að fara yfir það hvernig við eigum að skilgreina aðkomu ríkisins og hvernig við eigum að skilgreina aðkomu sveitarfélaganna. Það þarf að gera á nákvæmari hátt en gert var með samkomulaginu árið 2011, enda gerðu menn sér alveg grein fyrir því þegar það samkomulag var gert að það var til þess ætlast að lagt yrði fram frumvarp á þinginu til þess að skerpa á því. Það er það sem við erum að gera núna.“ Þetta eru orð hæstv. ráðherra. Hann segir síðan: „Ég vonast til þess að þessi vinna verði öll komin þannig að við getum séð lagafrumvarp koma inn í þingið strax næsta haust.“ Frú forseti. Það eru sjö, átta mánuðir síðan það haust leið hjá. Svo kemur hæstv. ráðherra og undrar sig á því að nokkur skuli rukka hann um lagafrumvarpið sem hann sagði sjálfur að ætti að vera komið inn fyrir mörgum mánuðum. Þegar ég dró í efa að það væri tími fyrir hæstv. ráðherra til þess að leggja það fram á hausti komandi sagði hann, með leyfi frú forseta: „Hvað varðar það hvort menn geti komið með frumvarp þá held ég að hægt sé að gera það. Það á að takast. Þess vegna er þessi nefnd sett upp. Þess vegna eru tveir fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga í þeirri nefnd til þess einmitt að eiga samtal við okkur um þessa þætti.“ Hæstv. ráðherra kannast ekki við sín eigin orð. Það var hann sem kom hingað í fyrra [[Forseti hringir.]]og sagði að þetta mál yrði afgreitt í eitt skipti fyrir öll og það þyrfti aldrei aftur að taka þingið í gíslingu eins og hann er að gera núna. [[Forseti hringir.]]Núna tekur hann hv. formann allsherjar- og menntamálanefndar í gíslingu, [[Forseti hringir.]]nefndina sjálfa og þingið líka af því að hann er fullkomlega verklaus í þessu máli.
Forseti vill biðja hv. þingmann um að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Það er alveg sjálfsagt að það sé þungt í mönnum vegna þessara mála af því að hér er auðvitað mikið undir og heilmikill skaði hafði orðið vegna þess hvernig borgarstjórnin í Reykjavík hafði túlkað samkomulagið, eitt allra sveitarfélaga, og valdið gífurlegu tjóni. Sú nefnd sem hv. þingmaður vitnaði til í annars ágætri og yfirvegaðri ræðu sinni komst einmitt að ákveðinni niðurstöðu um ákveðna framtíðarsýn um ákveðna leið sem farin yrði. Sú leið er akkúrat sú sem ég hef rætt hér, sem er sú að setja af stað skóla sem ríkið kemur að því að fjármagna. Það kemur síðan í ljós að ekki þarf lagabreytingar til þess að fara þá leið. Varla er það nú svo að hv. þingmaður ætli mér að koma hér með lagabreytingar í máli sem ekki þarfnast lagabreytinga við. Ég heyri að hv. þingmaður er vel lesinn í öllum þeim umræðum sem hér hafa farið fram og að hann getur fundið þess stað að við höfum talað hér um lagabreytingar, en þegar niðurstaðan í samtalinu á milli sveitarfélaganna og ríkisins verður síðan sú að þessi leið verði farin þá tökum við þá ákvörðun og vinnum samkvæmt henni. Ég læt mér í léttu rúmi liggja þó að hv. þingmaður komi hér og haldi svona góðar og yfirvegaðar ræður í málinu, það er ágætt. Það sem skiptir mig máli, og hann má kalla mig verklausan í þessu efni, er að gera sem ég get gert til að laga þann skaða sem orðinn er [[Forseti hringir.]]með þeirri leið sem ég hef verið að fara. Ég vil vitna til ágætrar greinar. Einn höfunda hennar, ágætur maður, Jakob Frímann Magnússon, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir, taldi [[Forseti hringir.]]að sú leið sem lagt er upp með [[Forseti hringir.]]væri reyndar mikið framfaraspor. Það er það sem skiptir máli, þ.e. að málið verði leyst og að farsæl lausn liggi þar til grundvallar.
Frú forseti. Ég vil rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra að ég tók undir hugmyndir hans hér í fyrra. [[Gripið fram í.]]Ég sagði honum að ég mundi styðja þær þegar þær kæmu fram. Þær hafa aldrei komið fram fyrir þetta þing. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að koma hér núna og tala um metnaðarleysi Reykjavíkurborgar. Var það ekki þessi hæstv. ráðherra sem sagði í fyrra að hann sæi ákveðin sanngirnisrök í málflutningi Reykjavíkurborgar? Jú, það var hann, í þessu máli. Það var hæstv. ráðherra sem kom hér áðan og talaði um metnaðarleysi. Hvar liggur metnaðarleysið í þessu máli? Liggur það ekki hjá ráðherra sem segir að menn hafi þurft tíma til þess að greiða úr flækjunni? Hvað er hæstv. ráðherra búinn að taka langan tíma í að greiða úr þessari flækju? Þrjú ár, og hann er ekki enn kominn með lausnina fyrir þingið. Kjörtímabilið er að verða búið. Það er engin von til þess að hæstv. ráðherra geti komið skikk á þessi mál á meðan hann er í embætti nema hann haldi áfram bak kosningum, vegna þess að hann hefur sýnt í þessu máli fullkomið metnaðarleysi. Ég hef meiri metnað fyrir hönd þessa hæstv. ráðherra en hann virðist sjálfur hafa. Ég hef t.d. þann metnað fyrir hans hönd að hann ætti að kannast við sín eigin orð. Það þýðir ekkert fyrir hann að koma hingað og rífa sig niður í rass og velta því upphátt fyrir sér hvers vegna í ósköpunum þingheimur sé að tala um eitthvert lagafrumvarp. Það var hann sem sagði að það þyrfti lagafrumvarp. Það kom líka fram í tengslum við samkomulagið sem gert var í apríl. Ein af þeim spurningum sem hæstv. ráðherra þarf líka að svara hér er hvernig á því stendur að hann hefur ekki haft kjark sjálfur til þess að koma fram með þetta frumvarp og leggja það fyrir þingið. Enn einu sinni pínir hann allsherjar- og menntamálanefnd til þess að koma fram með það, hagar málum þannig að ekki er annar kostur en að velja á milli þess að nefndin komi með málið og hann þurfi ekki að standa frammi fyrir því sjálfur eða þá að skólarnir komist í þrot. [[Forseti hringir.]]Hvers konar vinnubrögð eru það nú, frú forseti?
Virðulegi forseti. Það er nú ekki alveg nógu gott þegar hv. þingmenn tala með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði hér og taldi að frumvarpið sneri einhvern veginn að því að skólarnir færu ekki í þrot. Ég hefði nú ætlast til þess að hv. þingmaður hefði í það minnsta kynnt sér efni frumvarpsins úr því að hann virðist hafa kynnt sér sögu málsins. Það snýr ekki að þessu með þeim hætti sem hv. þingmaður gefur hér í skyn. Þegar ég talaði um að það væru sanngirnisrök hjá Reykjavík sneri það nákvæmlega að einum þætti. Það ætti hv. þingmaður að vita, sem virðist hafa kynnt sér málið ágætlega, en það snýr að því að Reykjavíkurborg hafði sagt: Okkur finnst óeðlilegt að við þurfum að fjármagna og reiða fram fjármagn fyrir nemendur sem koma úr öðrum sveitarfélögum. Það má finna ákveðna sanngirni í því sjónarmiði, en það var engin sanngirni og enginn metnaður í því sjónarmiði að taka í burtu þá fjármuni sem fóru til þessa náms eftir að samkomulagið var gert 2011. Af því að hér er talað um kjark, hvenær ætlar hv. þingmaður að hafa kjark til þess að fordæma þá sem eru í forustu í Reykjavíkurborg fyrir það hvernig staðið var að túlkun á því samkomulagi sem hæstv. ráðherra gerði í þeirri ríkisstjórn sem hann sat sjálfur í? Hvenær ætlar hv. þingmaður að hafa kjark til þess að segja að það sé enginn bragur að því að í höfuðborginni sé ekki boðið upp á tónlistarnám á framhaldsstigi, að ekki sé boðið upp á [[Gripið fram í.]]framhaldsnám? [[Gripið fram í.]]Skil ég það rétt að hv. þingmaður hafi ekki kjark til þess að standa upp og segja: Það er óeðlilegt og rangt að Reykjavíkurborg hafi ákveðið að túlka það samkomulag sem gert var í tíð hans í ríkisstjórn, af ráðherra sem sat með honum í ríkisstjórn þannig að stórslys hefur orðið í tónlistarskólum í Reykjavík? Hefur hv. þingmaður virkilega ekki kjark til þess að lýsa því yfir? [[Gripið fram í.]]Það er ekki hægt að halda því fram að túlkun Reykjavíkurborgar á því samkomulagi sem gert var árið 2011 sé á ábyrgð þess sem hér stendur. Ég túlka það samkomulag með ákveðnum hætti. [[Forseti hringir.]]Hæstv. fyrrverandi ráðherra túlkaði það með ákveðnum hætti. Virðulegi forseti. Sökin liggur alveg augljóslega á ákveðnum stað. [[Forseti hringir.]]Ég vona að [[Forseti hringir.]]hægt sé að setja þau mál öll fyrir aftan okkur og [[Forseti hringir.]]horfa til framtíðar á grundvelli samkomulags sem búið er að gera og þeirra fyrirætlana sem nú eru um nýjan tónlistarskóla. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Það er hálfleiðinlegt að vera að ræða þetta mál seint á kvöldi seint á þingvetri því að þetta er auðvitað mál sem við ættum að gefa okkur tíma í að ræða. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í andsvari, mér hefði þótt bragur að því ef hæstv. ráðherra hefði að eigin frumkvæði - því að hér hafa auðvitað verið sérstakar umræður og fyrirspurnir af hálfu margra hv. þingmanna til hæstv. ráðherra um stöðu þessara mála - komið og gefið þinginu skýrslu eftir gerð þessa nýja samkomulags um miðjan apríl. Hæstv. ráðherra er fullkunnugt um að margir hv. þingmenn hafa áhuga á þessum málum. Það hefði verið bragur að því þó að hæstv. ráðherra þurfi þess ekki eins og hann kom rækilega inn á í sinni ræðu. Þetta snýst ekki um það hvaða lagarammi nákvæmlega okkur er settur heldur hvernig samstarf framkvæmdarvaldið vill eiga við löggjafarvaldið í ljósi þess sem ég nefndi líka áðan í andsvari að í þessu samkomulagi sem hægt er að finna á netinu, vissulega, eru boðuð frumvörp, ekki bara þetta frumvarp um breytingar á ýmsum lögum sem snúa að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga heldur einnig frumvarp til laga um tónlistarnám sem hæstv. ráðherra hefur nú upplýst, sex vikum síðar, að muni ekki koma fram á vorþingi. Það er fullkomlega eðlilegt, vil ég segja, hjá þeim hv. þingmönnum sem hér sitja að hafa áhyggjur í ljósi hins fræga samkomulags 2011. Því fylgdu vissulega peningar, bæði í formi breyttrar verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga og í formi nýrra fjármuna frá ríkinu, 250 milljóna nýrra króna, eða samanlagt 480 millj. kr. sem komu til viðbótar í tónlistarnámið. Þannig að það komu að sjálfsögðu fjármunir og að sjálfsögðu stóð síðasta ríkisstjórn við það samkomulag sem hún skrifaði undir. Hluti þeirra fór í gegnum verkaskiptingu og hluti þeirra var nýtt fjármagn. Það sem var athugavert við það var hins vegar að þá hófust deilur sem hæstv. ráðherra hefur farið yfir að enduðu í dómsmáli eins tónlistarskóla hér í bæ við Reykjavíkurborg um það hvort ríkið hefði í raun og veru með samkomulaginu tekið ábyrgð á framhaldsstiginu, þó að sá málflutningur hafi svo breyst. Að sjálfsögðu var það aldrei ætlunin. Ég er hér með samkomulagið frá 2011 fyrir framan mig þar sem þetta er algerlega skýrt. Rætt er að með samkomulaginu sé lagður grundvöllur að, með leyfi frú forseta: „eflingu tónlistarnáms með aðkomu ríkissjóðs að kennslukostnaði í tónlistarsjóðum og gera nemendum kleift að stunda hljóðfæranám á framhaldsstigi og söngnám á mið- og framhaldsstigi óháð búsetu“. Þetta eru vistarböndin sem var vitnað í áðan sem höfðu verið umdeilanleg milli sveitarfélaga, ekki milli ríkis og sveitarfélaga heldur milli sveitarfélaga, í mörg ár þar á undan. Í samkomulaginu er líka talað um jöfnun aðgengis annarra nemenda til tónlistarnáms óháð búsetu og efnahag og síðan er vitnað til nýs frumvarps til laga um tónlistarskóla, sem ég verð að viðurkenna að ég náði ekki að klára sem ráðherra og hafði raunar verið á þingmálaskrám menntamálaráðherra sem á undan mér sat líka. Svo lengi hefur þetta mál varað. Það hefur farið í gegnum ansi marga ráðherra. Síðan urðu þessar deilur eða hvað við viljum kalla það um ólíkar túlkanir á samkomulaginu. Við erum búin að nota talsverðan tíma á þessu kjörtímabili í að rifja það allt saman upp. En það sem eftir stendur er að núverandi hæstv. ráðherra hefur haft uppi fyrirheit um að þessi mál verði leyst til frambúðar. Hann orðaði í fyrra hugmyndir sínar um nýjan framhaldsskóla á sviði tónlistar sem hann fékk ágætisviðbrögð við úr þessum sal ef ég man rétt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson las upp úr ræðum þar sem hann tók einmitt vel í þessar hugmyndir. En að sjálfsögðu er eðlilegt að þingmenn vilji vita hvernig að því máli er staðið, hvernig eigi að gera það. Hæstv. ráðherra kemur hér upp og segir: Það er búið að ganga frá þessu, búið að bjóða þetta út. Ég gat ekki heyrt betur en að hann segði það. Að sjálfsögðu höfum við hv. þingmenn áhuga á að vita hvernig staðið var að þessu máli, hvaða samráð var haft. Í þessu frumvarpi kemur ekkert fram um neitt samráð t.d. við samtök tónlistarskóla, tónlistarskólakennara eða tónlistarskólastjóra. Ég veit ekki hvort samráð hefur verið haft við þessi samtök um stofnun þessa nýja skóla. Það væri gott að vita það frá hæstv. ráðherra. Í nýja samkomulaginu er líka talað um að fyrirhugað sé þetta nýja frumvarp. Hæstv. ráðherra, eins og ég kom að áðan, hefur sagt að það sé ekki á leiðinni. Hann segir að það muni ekki verða bitbein en ég vil bara minna á að það var haft að bitbeini í samkomulaginu 2011. Þannig að allar þessar spurningar sem hér er verið að spyrja eru fullkomlega eðlilegar og réttmætar. Það er eðlilegt að við spyrjum þessara spurninga í ljósi þeirrar stöðu að þetta samkomulag er gert og kemur svo inn í þingið sex vikum síðar. Það hefði farið betur á því, frú forseti, að hæstv. ráðherra hefði einfaldlega komið eftir að hann skrifaði undir samkomulagið og gert okkur grein fyrir efnisatriðum þess, hvaða lagabreytingar væru fyrirhugaðar og hvernig nákvæmlega yrði staðið að þeim. Vissi hann þá að það yrði bið á því frumvarpi sem skrifað var undir að kæmi fram á vorþingi? Getur hæstv. ráðherra útskýrt af hverju það verður bið á því? Hann sagði áðan að það kæmi ekki núna. Af hverju ekki? Hvað hefur breyst frá 16. apríl fyrir sex vikum? Hvað hefur breyst? Eru einhverjar deilur milli aðila um það hvernig þeir sjá þetta mál fyrir sér? Þetta eru fullkomlega eðlilegar og réttmætar spurningar, frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst leiðinlegt að upplifa í þessu mikilvæga máli, sem er mikilvægt ekki bara fyrir menningu þessa lands heldur fyrir samfélagið allt, hvernig það hefur orðið tilefni deilna og átaka milli ríkis og Reykjavíkurborgar. Það er mjög dapurlegt. Það hefur haft mikil og erfið áhrif fyrir tónlistarskóla í höfuðborginni. Þess vegna hlýt ég að spyrja eftir þá sögu: Af hverju og hvað er hægt að gera til að koma í veg fyrir það til lengri tíma? Er hæstv. ráðherra sannfærður um að þessi framlenging á verkaskiptingu dugi til að koma í veg fyrir þá stöðu til lengri tíma? Hæstv. ráðherra segir: Það er verið að leysa málið varanlega. Þarf ekki frumvarp til laga um tónlistarmenntun til að leysa það varanlega? Er ekki staðan sú að sveitarfélögin hafa bent á að þó að verkefnið sé á borði sveitarfélaganna sé það ekki skylda þeirra að reka tónlistarskóla eða öll stig tónlistarskóla? Þarf að skýra það í frumvarpi? Er þetta ekki sú umræða sem við þyrftum að eiga í þingsal til að við hv. þingmenn áttum okkur á stöðunni? Ef við sjáum fram á það eftir kosningar í haust að hér komi nýr ráðherra, án þess að ég viti nokkuð um það, mun sá ráðherra verða fjórði mennta- og menningarmálaráðherrann í röð með það á sinni þingmálaskrá að fram komi frumvarp um tónlistarmenntun til að eyða einmitt þessari óvissu? Þetta eru eðlilegar spurningar og hefði verið gott að eiga þetta samtal í dagsbirtu í tengslum við samkomulagið, þó að það sé engin lagaskylda í raun og veru á ráðherranum að koma hér og leita einhvers leyfis. Það er enginn að tala um að ráðherrann þurfi að leita leyfis til að stofna nýjan framhaldsskóla. Það er ekki svo. Þetta er bara eðlilegt samtal sem löggjafarsamkundan þarf að eiga, ekki síst vegna þeirra neikvæðu afleiðinga, getum við sagt, sem urðu því miður af þessu samkomulagi. Ég get bara sagt að minn hugur og allra þeirra sem tóku þátt í því, Sambands íslenskra sveitarfélaga og þeirra ráðherra sem komu að málinu, stóð svo sannarlega til þess að samkomulagið ætti að verða til eflingar tónlistarnámi. Ég vil segja það, af því að ég ætla ekki að lengja þessa umræðu og hef kannski talað bara of oft um málið í þinginu þannig að það er nánast ekki til sérstakra bóta, að það er miður hvernig það fór. En ég lýsi áhyggjum mínum af þessu þó að ég átti mig á þeirri stöðu sem uppi er og að ákveðin nauðsyn sé á því að greiða fyrir málinu þannig að við stefnum ekki skólunum í hættu og vanda. Þá lýsi ég yfir áhyggjum mínum af því að þetta er spurning sem við þurfum að fá svar við og væri gott að fá svar við í einhvers konar skýrsluformi hvort við séum ekki samt í þeirri stöðu að það muni þurfa frumvarp til laga um tónlistarmenntun til að skapa sátt um þetta mál til frambúðar, að það muni þurfa einhvern grundvöll sem aðilar málsins eru sammála um að sé ásættanlegur. Þá er ég ekki bara að tala um ríki og sveitarfélög heldur líka þau samtök kennara, skólastjóra og skóla sem þurfa að koma að málum og þarf að leita til áður en þingið til að mynda tekur afstöðu til frumvarps til laga um tónlistarnám. Frú forseti. Ég verð eiginlega hálfmiður mín yfir að við séum að ræða þetta því að ég get fullyrt að margir hafa haft góðan hug í þessu máli og hefur þótt leitt að sjá hvernig það hefur þróast. Ég hefði kosið að við værum á þessum tímapunkti að ræða framtíðarstefnumótun fyrir tónlistarnám, að við værum ekki í bráðabirgðalausnum, að við værum að horfa á lagagrundvöll til framtíðar sem skýrði þessi mál betur. Ég hef sjálf verið þeirrar skoðunar, þó að það skapi væntanlega einhverjar flækjur í kerfinu, að það sé umhugsunarefni af hverju sumt framhaldsstig sé á hendi sveitarfélaganna eins og í tónlistarnáminu þegar annað framhaldsstig eins og í almennum framhaldsskólum er á hendi ríkisins. Erum við að horfa á það með hugmyndum hæstv. ráðherra um nýjan framhaldsskóla á sviði tónlistar að sú breyting verði á einhvern hátt undirstrikuð í frumvarpinu sem er boðað í samkomulaginu? Þetta eru grundvallarspurningar sem þingið á að vera að ræða og ekki ræða í því bútaformi sem hér er til umfjöllunar til þess að tryggja jöfnunarsjóði lagastoð til þess að geta gengið frá greiðslum sínum til tónlistarskólanna einu sinni enn. Ég leyfi mér að segja að mér finnst staða þessa máls nokkuð dapurleg, sérstaklega í ljósi þess að okkur öllum sem tölum í málinu er umhugað um framtíð tónlistarmenntunar, framtíð tónlistarnáms í landinu sem er mikilvæg fyrir fjölskyldurnar í landinu, börnin í landinu, menninguna, atvinnulífið. Þetta er gríðarstór atvinnuvegur líka. Hann sprettur ekki upp úr engu. Hann sprettur upp úr þessum frábæru skólum sem við eigum. Það er tónlistin sem er að vekja athygli á Íslandi, laða hingað ferðamenn og gera þetta land svo miklu skemmtilegra og betra að öllu leyti. Það eigum við skólunum að þakka. Þannig að auðvitað vildi maður óska að umræðan gæti snúist meira um það frekar en verklag og vinnulag. Og ég brýni alla aðila máls til að velta því fyrir sér, frú forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar ágætu ræðu og raunar þegar ég bað um andsvarið voru ekki komin fram þau svör sem komu síðar fram í ræðu hv. þingmanns, þannig að ég þarf kannski ekki mikið að inna hana eftir því sem mér lék hugur á að vita. En mér sýnist að með þessu máli hérna sé verið að bjarga vandræðum á síðustu stundu, verið að gera ríkinu kleift að greiða sveitarfélögunum svo þau geti staðið undir tónlistarskólarekstri í samræmi við samkomulag sem löngu var gert. Síðan er boðað frumvarp sem löngu var boðað en við höfum ekki séð. Og það sem nú er verið að ræða gildir bara til tveggja ára. Þetta er í raun bara einhver redding til tveggja ára. Hér er ekki verið að leysa eða marka neina framtíðarstefnumótun í málefnum tónlistarskólanna og hér er engin varanleg lausn á borðinu þó að það sé fullyrt í greinargerð með frumvarpinu. Það var nú bara þetta sjónarmið sem ég ætlaði að inna hv. þingmann eftir því að hún þekkir vel til málsins eftir að hafa verið menntamálaráðherra sjálf. Þar sem hér hefur líka verið mjög hart deilt á Reykjavíkurborg af hálfu hæstv. menntamálaráðherra væri nú líka fróðlegt að vita hver sé sýn hv. þingmanns og fyrrverandi menntamálaráðherra á stöðu Reykjavíkurborgar. Hún hefur engan fulltrúa hér til svara fyrir sig. En ég trúi ekki öðru en það séu einhverjar einfaldanir sem hér hafa komið fram í því máli. Mér þætti vænt um að heyra sjónarmið þingmannsins til þess.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Svo ég taki fyrst síðari hluta þess verð ég að segja að það olli mér vonbrigðum þegar eftirgerð samkomulagsins 2011 kom fram. Þá var gert samkomulag við Samband íslenskra sveitarfélaga og var ljóst að ekki var einhugur meðal sveitarfélaga um hvernig túlka ætti það samkomulag. Það var alveg ljóst að Reykjavíkurborg túlkaði það með öðrum hætti en ríki og Samband íslenskra sveitarfélaga. Það hefur áður komið fram í þessum sal. Það olli mér vonbrigðum og málið hefur gengið svo langt að einn tónlistarskóli hér í borg fór í mál við borgina hreinlega vegna þessarar túlkunar. Ég treysti mér ekki alveg til að fara yfir málsbætur Reykjavíkurborgar í því nema kannski að því leytinu til að ég þekki málið frá fyrra lífi mínu sem varaborgarfulltrúi hér um tíma. Umhverfi tónlistarskóla í Reykjavík er þannig að þar hefur borgin átt við svokallað samkeppnisumhverfi þar sem henni er gert skylt að styrkja alla skóla eftir sambærilegum reglum án þess að potturinn stækki endilega, sem hefur valdið því að borgin hefur verið að reyna að móta sér einhverja stefnu án þess að hafa stjórn á því hvernig þessi mál þróast. Það er kannski ekki mitt að svara því nákvæmlega hvernig þau mál standa núna hjá Reykjavíkurborg. Það sem ég vil hins vegar segja er að það liggur alveg fyrir að túlkun borgarinnar á samkomulaginu var önnur en Sambands íslenskra sveitarfélaga og ríkisins. Ég er sammála hæstv. ráðherra um það. Hvað varðar hins vegar framtíðarlausnina verð ég að segja að ég tek undir með hv. þingmanni. Ég sé ekki að þetta mál, sem gildir fyrir árin 2016, 2017 og 2018, dugi til þess að skapa hér einhverja framtíðarsýn og frið um málið. Það er náttúrlega stóra málið, alveg óháð öllu því sem á undan er gengið [[Forseti hringir.]]í samskiptum ríkis og borgar og sveitarfélaga, að við verðum [[Forseti hringir.]]að lenda einhverri framtíðarsýn þannig að við þurfum ekki að vera að ræða þetta hérna. Það er stóra verkefnið, frú forseti.