Borist hefur bréf frá starfandi formanni þingflokks Miðflokksins um að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Miðflokksins í Norðaust., Þorgrímur Sigmundsson.
Kjörbréf Þorgríms Sigmundssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Þorgrímur Sigmundsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.
Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og félags- og jafnréttismálaráðherra.
Herra forseti. Yfirskrift alþjóðlega geðheilbrigðisdagsins sem haldinn var í gær var: Geðheilsa ungs fólks á umbrotatímum. Þótt mikið vatn hafi runnið til sjávar í geðheilbrigðismálum síðustu áratugi finnast brotalamir víða og of mörgu ungu fólki á Íslandi líður ekki vel. Samkvæmt nýjustu rannsóknum embættis landlæknis hafa 7% drengja í framhaldsskólum og 12% stúlkna reynt sjálfsvíg - ekki íhugað það, hæstv. ráðherra, heldur gert tilraun til að enda líf sitt. Þetta eru sennilega í kringum 2.000 ungmenni. Um þriðjungur háskólanema mælist auk þess með þunglyndi og sjálfsvíg eru algengasta dánarorsök karlmanna undir 25 ára aldri á Íslandi. Öryrkjum með geðgreiningu sem aðalgreiningu fjölgar líka hratt og eru nú um 38% af öllum öryrkjum. Við þurfum að standa með þessu fólki. Unga fólkinu er sífellt sagt að leita sér hjálpar en þá þurfum við líka að tryggja að það sé auðvelt og aðgengilegt og að hjálpin sé sannarlega til staðar. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvaða áform eru uppi varðandi það að gera geðheilbrigðisþjónustu aðgengilegri og ódýrari, sérstaklega fyrir unga fólkið okkar? Ég spyr hvort það hafi verið rannsakað eða greint hvað það myndi spara samfélaginu að niðurgreiða sálfræðiþjónustu, sér í lagi með hliðsjón af hraðri fjölgun öryrkja með geðgreiningar. Að lokum langar mig að heyra hvort hæstv. ráðherra muni beita sér fyrir því að lögfesting samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks verði að veruleika eins og hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur Ágústsson, hefur lagt fyrir þingið.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á þeim enda þar sem hv. þingmaður kláraði og þakka honum fyrir spurninguna. Varðandi lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks finnst mér mikilvægt í pólitík almennt að við séum þannig innstillt að einu gildi hvaðan góðar hugmyndir koma. Þar að auki er sérstaklega um það fjallað í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að tryggja bæði lögfestingu og framkvæmd samningsins. Ég tel að frumkvæði hv. þingmanns sé gott og mikilvægt og mun leggja lóð mitt á þær vogarskálar að Alþingi klári málið í þessari lotu. Ég á ekki sæti í velferðarnefnd en er með opin tengsl þangað inn. Virðulegi forseti. Varðandi geðheilbrigðismálin almennt kom ég heim í gærkvöldi af tveggja daga ráðstefnu sem haldin var í London að frumkvæði bresku ríkisstjórnarinnar en með aðkomu OECD og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar undir yfirskriftinni Jöfnuður í geðheilbrigðismálum á 21. öld. Þangað komu fulltrúar 60 ríkja og óhætt að segja að Ísland stendur vel í samanburði við ríki sem eru að vinna sig út úr þeirri stöðu að fólk með geðsjúkdóma sé tjóðrað eða lokað inni í búrum. Samt þurfum við að gera betur og við stefnum öll í þá átt að mannréttindi séu meira höfð að leiðarljósi í allri geðheilbrigðisþjónustu, það skiptir gríðarlega miklu máli, og að við færum geðheilbrigðisþjónustuna nær fólkinu, ef svo má segja, með því að auka teymisvinnu í heilsugæslunni og aðkomu sálfræðinga í heilsugæslu. Það gerum við núna í samræmi við geðheilbrigðisáætlun sem Alþingi hefur samþykkt með sérstakar 650 millj. kr. eyrnamerktar þeirri styrkingu heilsugæslunnar í tillögu til fjárlaga.
Herra forseti. Eitt af meginmarkmiðum ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum var sagt að auka aðgengi sjúklinga að fjölbreyttri geðheilbrigðisþjónustu. 650 millj. kr. heildaraukning í málaflokkinn er einfaldlega ekki nóg til að stórbæta aðgengi, fjölga sálfræðingum á heilsugæslum, menntastofnunum og í fangelsum, eins og kallað hefur verið eftir, eða niðurgreiða sálfræðiþjónustu. Mál sem eru eins alvarleg og geðheilbrigði ungs fólks mega ekki verða flokkspólitísk. Samfylkingin, og örugglega allir hinir flokkarnir hér inni, mun koma af fullum þunga að því að mæta þeirri þörf sem er raunverulega til staðar í samfélaginu. Við skulum a.m.k. sýna, eins og við gerðum fyrir tveimur, þremur dögum þegar við rusluðum í gegnum þingið umdeildu lagafrumvarpi, að við getum mætt einhverju alvarlegasta vandamáli sem íslensk þjóð stendur frammi fyrir. Það mun ekki standa á okkur, hæstv. ráðherra. Ráðherra má alveg leggja til meiri peninga og við munum samþykkja þá.
Og við líka.
Virðulegi forseti. Aðeins aftur að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það hlýtur að vera okkar sameiginlega markmið að framkvæmd samningsins sé tryggð og þær leiðir sem bestar eru til þess að tryggja það eru þær leiðir sem við viljum fara. Bara þannig að það sé sagt. Það eru auðvitað ýmsar pælingar, ef svo má að orði komast, í þeim efnum, en ég lít svo á að tillaga hv. þingmanns snúist fyrst og fremst um það að tryggja framkvæmd samningsins í samfélaginu öllu. Hins vegar spyr hv. þingmaður um sjálfsvígsmálin. Nú var það að gerast í Bretlandi að verið var að setja sérstakan ráðherra sem átti bara að fjalla um sjálfsvígsmál vegna þess hversu alvarlegur sá hluti geðheilbrigðismálanna er. Á Íslandi höfum við sjálfsvígsáætlun, þ.e. við höfum fengið niðurstöðu frá mjög öflugum starfshópi sem vann þær tillögur til mín. Í stuttu máli sagt hef ég fallist á allar þær tillögur sem þar hafa komið fram [[Forseti hringir.]]og þær má finna á vef ráðuneytisins. Ég hef þegar reynt eins og ég get að gefa þeim tillögum vængi með fjármagni.
Herra forseti. Umræða um uppeldi barna mætti vera meiri. Uppeldishlutverkið er þó eitt erfiðasta hlutverk okkar í lífinu og ég veit að margir foreldrar hafa kallað á aukna fræðslu um góða uppeldishætti. Nýlega heyrði ég viðtal á RÚV við Baldvin Z., höfund myndarinnar Lof mér að falla, þar sem hann sagði, með leyfi forseta: „Ég ætla að standa mig vel sem pabbi.“ Það verður að segjast eins og er að uppeldi og samskipti foreldra og barna, sem og samskipti barna við aðrar fyrirmyndir, svo sem íþróttaþjálfara, flokksstjóra í vinnu o.s.frv., hefur því miður ekki borið mikið á góma þegar rætt hefur verið um vaxandi vanda vímuefnaneyslu unglinga, svo ekki sé talað um fjölmiðlun, tónlistarmyndbönd og áhrif vinahópsins. Þó fjallaði tímaritið Ármann á Alþingi árið 1829 um uppeldi þess tíma. Bóndi einn lýsir uppeldi barna sinna og segir, með leyfi forseta: „Þegar þau hafa farið að stálpast og verða ódæl þá hef ég barið þau eins og fisk svo það er ekki mér að kenna að þau eru bæði þrá og stórlynd.“ Nú er sem betur fer öldin önnur, ég ætla að vona það, og hafa rannsakendur nútímans greint uppeldisaðferðir foreldra í þrjá flokka: Leiðandi foreldrar, skipandi og refsandi foreldrar, eftirlátir og afskiptalausir foreldrar. Í rannsóknum á uppeldisháttum foreldra hefur verið greint hvaða leiðir eru taldar skipta miklu máli til að draga úr líkum á vímuefnaneyslu, depurð, hegðunarvandkvæðum og hvaða liðir geti orðið til þess að styrkja jákvæða sjálfsmynd, auka samskiptahæfni, efla trú á eigin færni og þar með efla góða líðan og geðheilsu. Hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er einmitt þess vegna sem ein af aðgerðum lýðheilsustefnu, sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þá forsætisráðherra, hóf vinnu við með stofnun ráðherranefndar um lýðheilsu og velferðarráðuneytið birti 2016, er um uppeldi, að öllum verðandi foreldrum og foreldrum barna sex ára og yngri gefist kostur á að sækja uppeldisnámskeið við alla ung- og smábarnavernd hringinn í kringum landið. Námskeiðunum skuli komið á fyrir árslok 2018. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ætlun sé að standa við þann þátt stefnunnar sem lýtur að uppeldisnámskeiðum fyrir foreldra.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég skrifaði niður eftir henni þessar þrjár tegundir af uppalendum, leiðandi, skipandi og eftirlátssamir. Ég held að þetta séu líka þrjár tegundir af stjórnvöldum ef út í það er farið, vegna þess að besta leiðin til þess að koma á breytingum, hvort sem það er í uppeldi eða pólitík, er að ganga á undan með góðu fordæmi og leiðandi hætti. Það er ekki bara í lýðheilsustefnunni heldur líka í geðheilbrigðisáætlun sem fjallað er sérstaklega um uppeldi og menntun og aðkomu að því að gera ungt fólk læsara á tilfinningar sínar og líðan o.s.frv., en um leið að styðja foreldra og skóla - vegna þess að það þarf þorp til þess að ala upp barn - í að stuðla að því, eins og nokkurs er kostur, að börn séu læs á eigin líðan, geti tjáð hana o.s.frv. og foreldrar fái þann stuðning sem þarf í að halda utan um sitt fólk. Hvað varðar nákvæmlega þessa aðgerð sem hv. þingmaður spyr um er það nokkuð sem ég þarf að skoða því að hún er væntanlega í samstarfi fleiri ráðuneyta. Þó að lýðheilsuáætlun sé á vettvangi embættis landlæknis, samkvæmt skilgreiningu, þá er þetta, eins og gefur að skilja, sameiginlegt verkefni. Að hluta til erum við að sjá um þessi mál í tengslum við mæðravernd. Nú er sérstakt áherslumál í formennskuáætlun ráðherranefndar Norðurlandaráðs, Fyrstu þúsund dagarnir í lífinu, þar sem lögð er áhersla á að halda utan um fyrstu þúsund daga barnsins, fyrstu þrjú árin í raun og veru, og uppeldisskilyrði og utanumhald þeirra, þar með áherslu á vettvangi Norðurlandanna undir forystu Íslands.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Námskeiðin sem um ræðir, og eru í lýðheilsustefnu, hafa verið við lýði innan heilsugæslunnar í 15–20 ár. Það eina sem þarf að gera er að koma þeim á úti um allt land. Uppeldi barna og ungmenna er áhyggjuefni. Við sjáum það næstum daglega á yfirlýsingum í blöðum og af fréttum sem draga upp sláandi mynd af mannlífi sem þarf að bæta. Sjá má fyrirsagnir af þessu tagi: Týndu börnin í verra ástandi en áður. Aldrei fleiri mál tengd heimilisofbeldi. Tugir gerenda leita til Heimilisfriðar. Vitnað er í geranda þar sem fram kemur að hann hefur kannski einu sinni beitt ofbeldi en vill ekki vera eins og mamma sín eða pabbi. Í gær sagði RÚV svo frá rannsókn sem benti til þess að ofbeldi, vanræksla og misnotkun gæti haft áhrif á sjúkdóma síðar á lífsleiðinni. Þessar fréttir segja sína sögu um að bregðast þurfi við og koma í veg fyrir að börn og unglingar lendi í erfiðleikum á lífsleiðinni. Það er margt sem getur haft áhrif á að börn og ungmenni leiðist ekki út í neyslu fíkniefna og fíknilyfja og rétt að undirstrika það. [[Forseti hringir.]]Það þurfa allir að koma saman og hjálpast að við að vinna að því verkefni. Vegna þess hef ég undirbúið málþing [[Forseti hringir.]]nk. mánudagskvöld í Golfklúbbi Kópavogs og Garðabæjar þar sem yfirskriftin er: Forðum ungmennum frá fíkniefnum. - Hvað getum við gert? Hvað getum við lært? Verið velkomin.
Virðulegur forseti. Þróunarmiðstöð heilsugæslunnar er vettvangur sem varð til nýlega og snýst í raun og veru um að tryggja að sameiginleg þekking og þróun heilsugæslunnar á landsvísu nái út í alla kima heilsugæslunnar, ekki síst úti um land. Ég treysti því að í þeim anda sem við höfum verið að vinna, og ég tek undir það sem hefur verið sagt áður um að auðvitað eigi slík vinna að vera þvert á alla pólitíska flokka, að bæta forvarnir og lýðheilsu og auk þess leggja aukið fjármagn í geðheilbrigðismálin almennt, verði það augljóslega partur af því sem þróunarmiðstöðin á að sjá til þess að verði gert, þ.e. tryggja að sú þekking og aðferðafræði sé við lýði úti um allt land. En ég hef ástæðu til að ætla að þau mál séu ekki aðeins unnin á höfuðborgarsvæðinu heldur sé verið að tryggja þau víðar um land. Mér finnst fyrirspurn hv. þingmanns gefa tilefni til að ég skoði það sérstaklega.
Virðulegi forseti. Nýverið sáum við sennilega öll fréttaþáttinn Kveik og fundum fyrir mikilli samúð með fórnarlömbum í þeim þætti sem hafa orðið fyrir svindli og þjófnaði. Auðvitað finnst okkur það öllum ólíðandi. Ég beini því þeirri spurningu minni til hæstv. félagsmálaráðherra, Ásmundar Einars Daðasonar, hvort við þurfum ekki að fara að gera eitthvað í því. Ég veit að hann hefur sett fram starfshóp en eins og formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, kom inn á í umræðum um störf þingsins í gær þarf meira til. Þess vegna velti ég því upp hvort við ættum ekki að setja í refsilöggjöfina harðari viðurlög þegar stolið er af fólki. Það er náttúrlega þjófnaður þegar kjarasamningar eru ekki virtir og fólk fær ekki þau laun sem við höfum samið um handa þeim. Þurfum við ekki að taka harðar á því? Verkalýðshreyfingin hefur m.a. kallað eftir því að við grípum inn í það á einhvern hátt, að hún hafi einhver tæki og tól önnur en að tuða í fólki um að greiða laun. Það verður svo oft eina niðurstaðan að fólk fær einhvern hluta af því sem það á inni og síðan ekkert meir.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og eins fyrir góðar umræður á sameiginlegum fundi velferðarnefndar og atvinnuveganefndar í gær. Eins og komið hefur fram í málinu og kom fram í máli hjá hv. þingmanni erum við í samtali, m.a. við verkalýðshreyfinguna og við aðila vinnumarkaðar, báðum megin, um að gera breytingar í þessa veru. Í þeim tilgangi boðum við til formlegs samtals milli þessara aðila þar sem m.a. á að ráðast í samþættar aðgerðir til aukins eftirlits. Þarna koma fleiri aðilar að; þarna kemur lögreglan að, þarna kemur atvinnuvegaráðuneytið, þarna kemur fjármálaráðuneytið og fleiri aðilar að. Hluti af þeirri vinnu er að ræða hvort ekki sé ástæða til þess að skerpa á löggjöf meira en gert hefur verið vegna þess að við samþykktum lög síðasta sumar sem sneru að starfsmannaleigum og keðjuábyrgð. Hluti af þessu er líka að ræða hvort ekki sé ástæða til þess að grípa til harðari viðurlaga við brotum sem þessum. Hæstv. iðnaðar- og ferðamálaráðherra viðraði ákveðnar hugmyndir í Morgunblaðsgrein um síðustu helgi sem sneri m.a. að byggingarmarkaðnum. Verkalýðshreyfingin hefur ákveðnar hugmyndir og ég held að með samtali þarna á milli séum við að ræða til hvaða aðgerða eigi að grípa og með hvaða hætti. Ég finn það og fann það á umræðum bæði í velferðarnefnd og atvinnuveganefnd í gær og í þingsal og alls staðar úti í samfélaginu að það er vilji til þess að við gerum það. Þá eigum við að gera það og að því vinnur ríkisstjórnin en í góðu samstarfi við verkalýðshreyfinguna. Við þurfum að vera meðvituð um með hvaða hætti við ætlum að gera það, hvaða aðgerðir við ætlum að ráðast í. Það er þess vegna sem þessi vinna var sett af stað fyrir nokkrum vikum. Meiningin er að út úr því komi tillögur sem leitt geta til breytinga á lögum.
Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Kannski er ég svolítið á persónulegum nótum hérna, en mig langar að vita hvað hans eigin réttlætiskennd segir honum, hvort ekki eigi að fylgja strangar og harðar refsingar þegar verið er að níðast á þeim sem hafa litlar varnir. Svo er ég aftur á persónulegum nótum. Ég hef sjálfur reynslu af því að vinna sem farandverkamaður. Ég vann sem farandverkamaður í frönskum landbúnaði um skeið. Það var svolítið magnað að fylgjast með eftirlitinu þar því að vinnueftirlitið í Frakklandi er meira að segja með þyrlur. Spáum í hvernig það væri ef Vinnueftirlitið gæti flogið um á þyrlu í svona neyðartilvikum. Hvað segir hans eigin réttlætiskennd? Þarf harðari refsingar?
Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni að það þarf harðari viðurlög þegar menn gerast ítrekað brotlegir eins og við sáum í þessum sjónvarpsþætti. Það hef ég sagt eftir þennan þátt. Það er ástæðan m.a. fyrir því að ég lagði þessa tillögu fram í ríkisstjórn fyrir að verða fjórum vikum síðan. Við eigum að grípa inn í þegar svona er. Það er þess vegna sem þessi tillaga var lögð fram. Það er þess vegna sem við erum að ráðast í þessa vegferð. Þetta á ekki að líðast og það hef ég alls staðar sagt. Ég veit að ég og hv. þingmaður erum sammála um það. Ég vonast til þess að út úr þessu geti komið haldbærar tillögur sem við getum síðan sameinast um hér á Alþingi að setja í lög þannig að við getum eytt þessum vanda. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og fyrir eftirfylgnina í þessu máli sem er bara af hinu góða og er gríðarlega mikilvæg.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki endilega að koma hérna upp í óundirbúnar fyrirspurnir að þessu sinni. En ég bara get ekki annað í ljósi þeirra ummæla sem hæstv. heilbrigðisráðherra lét falla í svari við fyrirspurn hv. þm. Loga Einarssonar, þar sem hún talaði um hversu vel við stæðum að okkar geðheilbrigðismálum samanborið við aðrar þjóðir, sem tjóðri jafnvel veika fólkið sitt og loki það inni í búrum. Ef þetta er mælikvarðinn á það að við séum með gott geðheilbrigðiskerfi, þá er nú ansi illa fyrir okkur komið. Það er komin út skýrsla um að það eru 39 einstaklingar sem hafa dáið vegna lyfjaeitrunar það sem af er ári, fleiri en allt árið í fyrra, 39 einstaklingar. Er þetta ásættanlegt, hæstv. heilbrigðisráðherra? Hvað getum við gert raunhæft í stöðunni og gert það strax án þess að vera að bíða eftir að horfa á eftir fleirum? Það stefnir hér í stórslys. Það er vöxtur í fjölda deyjandi ungmenna og fólks vegna lyfjaeitrunar. Hvað eigum við að gera í stöðunni? Getum við eitthvað gert á einum sólarhring eins og þegar við hjálpuðum brothættum byggðum sunnanverðra Vestfjarða og tókum höndum saman öll sem eitt? Ég efast ekki um það, hæstv. heilbrigðisráðherra, að hér inni myndi hver einasti þingmaður, ég ætla að alhæfa hér og nú, vilja taka þetta mál í fangið með þér af öllu hjarta og fylgja því svo vel úr garði að við sæjum lækkun í fjölda þessara dauðsfalla frekar en sívaxandi hækkun.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er auðvitað mikilvægt að eiga orðaskipti í gegnum ræðustól Alþingis en ég vil biðja um að orð mín séu ekki mistúlkuð, vegna þess að það er alvarlegt að gera. Þegar ég segi að staða okkar í geðheilbrigðismálum sé góð miðað við það sem sums staðar gengur og gerist í heiminum en að við getum samt gert betur er það nákvæmlega það sem ég er að segja. Ég er ekki að segja að það dugi til og að við þurfum ekki að gera meira. Ég bið hv. þingmanna að láta mig um að túlka orð mín og hún sér svo um sín. Er ásættanlegt að 39 einstaklingar hafi dáið? Dettur einhverjum í hug að svarið sé já? Dettur einhverjum í hug að það sé ekki daglegt viðfangsefni heilbrigðisyfirvalda í ábyrgu ríki að hafa áhyggjur af slíku? Hvers konar umræða er það að gefa því rými yfir höfuð að einhver heilbrigðisráðherra í einhverri ríkisstjórn í einhverju landi á einhverjum tímum segi: Já, það er ásættanlegt. Ég vil biðja þingmanninn að gæta að því að þetta er grafalvarleg umræða. Hún er ekki til þess fallin að gera því skóna að fólk hafi ekki áhyggjur af stöðunni. Það hef ég sannarlega og hef beitt mér í þá veru að breyta umgjörð lyfjamála til að draga úr læknadópi, eins og það er kallað, í umferð. [[Forseti hringir.]]Ég hef kallað [[Forseti hringir.]]eftir tillögum og upplýsingum þeirra sem best þekkja til eftir aðgerðum. Mörgum þeirra hefur verið komið [[Forseti hringir.]]til framkvæmda. Betur þarf að gera, enn þá frekar, bæði í forvarnamálum og meðferðarmálum. En þetta er, virðulegur forseti, mál sem er á dagskrá á hverjum degi í ráðuneyti heilbrigðismála.
Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir andsvarið. Ég túlkaði orð hennar, með fullri virðingu, nákvæmlega eins og þau voru sögð, ekki á neinn annan hátt. Hæstv. ráðherra verður að vanda orðavalið betur í pontu Alþingis ef á að túlka orð hennar einhvern veginn öðruvísi en þau eru matreidd. Ég ætlaði að benda á að þegar við tölum um að 39 einstaklingar hafi látist hér af lyfjaeitrun þá er stærsti hlutinn af því fólki á biðlista eftir aðstoð og meðferðarúrræðum hjá SÁÁ. Það vantar nokkur hundruð milljónir inn í fjármálin hjá SÁÁ til að geta staðið undir þeirri þörf sem þar er, til að standa undir því sem kallað er eftir bæði í samfélaginu og af bestu sérfræðingum okkar. Þá er spurningin: Er virkilega ekki hægt að koma til móts við og a.m.k. athuga hvort það yrði ekki til góðs að gefa betri kost og gefa fólkinu okkar meiri möguleika á því að komast fyrr í hjálpina en raun ber vitni?
Virðulegi forseti. Það verður hver að fljúga eins og hann er fiðraður. Mér finnst mikilvægt að umræðan um slík mál sé ekki í upphrópunarstíl heldur snúist frekar um að við horfum á verkefnið með þeim alvarlegu augum sem okkur ber. Eitt af því sem er til skoðunar og ég hef áður rætt við hv. þingmann undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir eru meðferðarúrræði fyrir yngsta hópinn, þ.e. krakkana sem eru yngri en 18 ára. Komið hefur á daginn að sá hópur þarf sérstaka athygli og af þeim sökum höfum við, ég og hæstv. félagsmálaráðherra, freistað þess að stilla saman strengi betur en áður hefur lánast að gera. Þetta er alls staðar vandamál í stjórnsýslunni, sílóin og veggirnir milli ráðherra og ráðuneyta, en vegna þess að okkur finnst málið alvarlegt finnst okkur mikilvægt að stilla saman strengi bæði er varðar meðferðarúrræði og aðkomu og hlutverk barnaverndar á hverjum tíma. [[Forseti hringir.]]Það verkefni er í forgangi hjá báðum ráðuneytunum. Ég fullvissa hv. þingmann [[Forseti hringir.]]um að þau orð mín eru þannig að þau er ekki hægt að misskilja.
Virðulegi forseti. Ég beini þessari spurningu minni frekar til varaformanns Sjálfstæðisflokksins en hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Nú, þegar tekið er að kólna í íslensku hagkerfi, eru vaxandi áhyggjur af því að tekjuforsendur fjármálaáætlunar ríkisstjórnarinnar muni ekki ganga eftir. Þær byggðu enda á fordæmalausum hagvexti á komandi árum og á sama tíma væri afgangur ríkissjóðs minnkaður. Flokkur ráðherra hefur í gegnum tíðina talað fjálglega um ábyrgð í ríkisrekstri, báknið burt, að útgjöldum ríkissjóðs sé haldið í skefjum. En á 16 ára valdatíma flokksins á árunum 1991–2007 jukust ríkisútgjöld um 270 milljarða á föstu verðlagi, um nærri 70%. Nú virðist stefnt að því að slá það met. Gangi ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar eftir munu ríkisútgjöld á tíu árum aukast um 350 milljarða á föstu verðlagi, um rúm 50%. Belgjum báknið á kannski betur við en báknið burt um stefnu flokksins. Hv. þm. Óli Björn Kárason viðrar áhyggjur sínar af þeirri þróun og að flokkurinn þurfi að endurheimta traust sitt í meðhöndlun opinbers fjár í grein í Morgunblaðinu í þessari viku. Þar segir, með leyfi forseta: „[F]orsenda þess er að kjörnir fulltrúar flokksins viðurkenni að þeir sofnuðu á verðinum og að ríkið - báknið - hafi þanist út á vakt flokksins.“ Hæstv. ráðherra hefur sjálf rætt nauðsyn ráðdeildar í ríkisrekstri og í nýlegri grein á sama vettvangi rökstuddi hún 70 millj. kr. afnám útgjalda til átaks til atvinnusköpunar m.a. með þessum orðum, með leyfi forseta: „Ég hef áður nefnt það á þessum vettvangi að mörgum þykir það gefa höggstað á ráðherra að útgjöld til málaflokka hans standi í stað, hvað þá að þau dragist saman.“ Á sama tíma hefur hæstv. fjármálaráðherra og formaður flokks hæstv. ráðherra hins vegar hreykt sér af því hversu mikið sé verið að auka ríkisútgjöldin í valdatíð þessarar ríkisstjórnar. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hver er stefna flokks ráðherra í fjármálum ríkissjóðs? Er það stefna flokksins að slá sín eigin met í útgjaldaaukningu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir áhugaverða, góða og skemmtilega fyrirspurn sem ég myndi fagna að fá sem oftast í þinginu. Það er alveg rétt að ríkisútgjöld hafa verið aukin mjög en það ber að horfa á það í hlutfalli við verga landsframleiðslu, þ.e. á meðan útgjöldin aukast ekki umfram það sem kakan stækkar er það þáttur sem við hljótum að horfa til. Okkur hefur samt tekist á sama tíma, undanfarin ár, að greiða niður u.þ.b. 600 milljarða af skuldum hins opinbera, sem ég tel líka góðan árangur. Ég myndi gjarnan vilja fjalla oftar um það hvort við eyðum of miklum peningum, í hvað þeir fara, hvort þeir eru allir á réttum stað. Þess vegna hef ég sjálf skrifað, bæði í þeirri grein sem hv. þingmaður vitnar til og áður, að aukin útgjöld jafngildi ekki alltaf betri þjónustu. Það er þáttur sem mér finnst við hér inni þurfa að ræða meira og oftar, að við getum ekki klappað okkur á bakið í hvert skipti sem við aukum útgjöld í einhverja málaflokka ef við erum þess ekki fullviss að það skili betri þjónustu. Við erum auðvitað með þetta verkefni sem veittir eru fjármunir í og unnið er innan fjármálaráðuneytisins og mun taka um tvö ár; þar erum við að endurskoða þessi útgjöld ríkisins. Ég tel það verkefni ótrúlega mikilvægt. Ég held að það verkefni sem við erum að vinna með OECD, varðandi samkeppnismatið, sé hluti af þessu líka þar sem við förum inn í tvo geira. En þegar því er lokið vonast ég til þess að við séum að horfa á alla hina geirana líka með þessi gleraugu á okkur. Mér þykja skrif Óla Björns Kárasonar í Morgunblaðinu alla jafna mjög góð, sérstaklega þegar hann fer inn á þessar slóðir, en ég nefni það samt að við þurfum að horfa í það í hvað peningarnir fara. Þegar við setjum aukna fjármuni í málaflokka sem bæta lífsgæði fólks sem býr í þessu landi af því að við erum að búa til meiri verðmæti líður mér miklu betur með slíka útgjaldaaukningu en ýmislegt annað. [[Forseti hringir.]] En það er ótrúlega margt sem við getum gert betur í skilvirkni og útgjöldum hjá hinu opinbera.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið við þessari krúttlegu fyrirspurn minni. [[Gripið fram í.]]Vandinn er auðvitað sá að þessi útgjaldaaukning er ósjálfbær. Hæstv. ráðherra vísar hér til þess að útgjöld séu ekki að aukast sem hlutfall af landsframleiðslu en það heitir sveiflujöfnun ríkisfjármála, þau hafa nefnilega haft tilhneigingu til að lækka sem hlutfall af landsframleiðslu á tímum efnahagslegs uppgangs. Hér er verið að auka þau í fyrsta skipti miðað við áform þessarar ríkisstjórnar inn í hagvaxtarskeið sem er ekki að raungerast. Við sjáum núna á degi hverjum í fréttaflutningi að þau áform um hagvöxt á komandi árum munu ekki ganga eftir. Ofan á þetta allt saman eru stórir útgjaldaliðir ófjármagnaðir í þessari sömu ríkisfjármálaáætlun. Það er ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni í endurskoðun á lífeyriskerfi öryrkja, svo dæmi sé tekið. Það kom skýrt fram í umræðu í þessum sal um samgönguáætlun í gær að það vantar aukið fjármagn í samgöngumálin. Síðan er boðuð lenging á fæðingarorlofi sem kostar um [[Forseti hringir.]]5 milljarða á ári, ekki er heldur að finna fjármagn í fjármálaáætluninni fyrir þeim áformum. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvaða skatta ætlar þessi ríkisstjórn að hækka til þess að fjármagna [[Forseti hringir.]]útgjaldaáform sín?
Herra forseti. Við erum með fjármálastefnu og fjármálaáætlun sem byggir á þeim spám sem liggja fyrir, sem við búum ekki til sjálf heldur eru unnar annars staðar. Meðan þær spár eru með þeim hætti sem raun ber vitni telja menn óhætt að vera með útgjöldin eins og þau eru í fjármálaáætlun. Ég tek undir með hv. þingmanni, við höfum verið í uppsveiflu. Það er spurning hvort sú uppsveifla sé að breytast, sé að minnka og hvort við lendum henni mjúklega eða ekki. Auðvitað munum við leggja upp með að það verði gert mjúklega. En á meðan kakan stækkar og á meðan við setjum fjármagn í málaflokka sem auka lífsgæði þess fólks sem býr hér finnst mér það í lagi. Það er ekki þar með sagt að með því að setja t.d. aukna fjármuni í heilbrigðiskerfið jafngildi það betri þjónustu sem því nemi. Mér finnst mikilvægt að horfa til þess. Varðandi almannatryggingakerfið og öryrkja er gert ráð fyrir 4 milljörðum, það er alveg spurning hvort það dugir eða ekki en gert er ráð fyrir 4 milljörðum. [[Forseti hringir.]] Varðandi samgöngumálin er það efni í aðra umræðu. Ég er mikill talsmaður þess að horfa til annarra leiða þegar kemur að því að byggja upp innviði samgöngumannvirkja vegna þess að við þurfum hvort sem er [[Forseti hringir.]]að horfa á það allt upp á nýtt ef fleiri og fleiri fara að keyra um á rafbílum. Þá molnar undan því fjármögnunarkerfi sem við erum með í dag með álagningu á eldsneyti.
Hæstv. forseti. Um þessar mundir, þegar tíu ár eru liðin frá falli íslensku bankanna, er ljóst að afleiðingar efnahagshrunsins höfðu víðtæk áhrif á heimili landsmanna, en ekki liggur fyrir greining á stöðu þeirra einstaklinga sem leituðu sér aðstoðar vegna skulda- og greiðsluvanda. Þess vegna leggjum við fram þessa tillögu. Heimilin eru mikilvægustu einingar samfélagsins. Við þurfum að halda vel utan um þau og ég fagna því að hér skuli svona vel vera tekið undir þessa beiðni okkar sem að þessari ósk um skýrslu stöndum. Þakka ykkur kærlega fyrir.
Virðulegur forseti. Það getur verið snúið fyrir fatlaðan einstakling að reyna að koma sér fram úr rúmi og fara fram í eldhús til þess að fá sér morgunmat. En til hvers að leggja það erfiði á sig ef ekkert er til í ísskápnum lengur? Hjá verst settu öryrkjum var e.t.v. til maltdós eða lýsisflaska í byrjun mánaðar en ekki í lok hans. Það er til háborinnar skammar að svelti af þessu tagi skuli viðgangast í boði ríkisstjórnar eftir ríkisstjórn. Það lifir enginn á hrísgrjónum einum saman eða 200 hitaeiningum eða minna, sem er algjört svelti. Þetta á ekki bara við um öryrkja hér í þessu landi heldur einnig marga eldri borgara sem búa einir, hafa rétt fyrir húsaleigu og svelta þess á milli. Þessi meðferð á veiku fólki er ekkert annað en klárt brot á stjórnarskrá. Það er stórfurðulegt að engin rauð ljós skuli blikka og ekkert skuli vera gert til þess að koma þessum málum í lag. Ég spyr: Ætlum við að láta þetta viðgangast? Ætlum við að segja að það sé í lagi að fólk svelti? Er það í lagi að eiga ekki einu sinni maltdós, hvað þá lýsisflösku í ísskápnum síðustu viku mánaðarins eða lengur? Ég geri kröfu um að við tökum á þessum málum og komum þeim í lag strax því að þetta er ekki í lagi og er okkur hér á þingi til háborinnar skammar. Þó að við þingmenn og ráðherrar höfum það gott þurfum við ekki að svelta aðra. Virðulegi forseti. Króna á móti krónu skerðing er enn í boði á borðum öryrkja. Öryrkjar eiga rétt á leiðréttingu á þeim skerðingum allt aftur til 1. janúar 2017. Hvað þýðir króna á móti krónu skerðing? Það þýðir að ef þér eru réttar einhverjar bætur, laun, styrkir, með vinstri hendinni kemur sú hægri og rífur þær allar af þér og meira til. Það þýðir að ef þú átt eign einhvers staðar og færð smátekjur af henni þá eru þær teknar af þér. Hverjir lenda verst í þessu af öryrkjum? Jú, það eru konur. Það er með ólíkindum að þetta skuli vera svona enn í dag. Ég veit ekki hvort þetta er sýn þeirra sem þessi lög settu, en okkur ber að breyta þessu. Komið er fram álit sem Öryrkjabandalag Íslands lét vinna um krónu á móti krónu skerðingar, lögfræðiálit sem sýnir það svart á hvítu að um er að ræða stjórnarskrárbrot. Þetta er mismunun. Það dugir ekki fyrir velferðarráðherra eða nokkurn annan í þessari ríkisstjórn að segja að ekki sé um að ræða stjórnarskrárbrot vegna þess að það er búið að leiðrétta þetta hjá öldruðum. Síðan er annað í þessu dæmi. Það er verið að segja að leggja eigi fram 4 milljarða á næstu áramótum. Þvílíkt örlæti. Þeir gleyma að segja frá því að þeir eru búnir að taka, með því að svíkja öryrkja um krónu á móti krónu skerðingar, 24 milljarða. Þannig að þeir ætla að halda eftir 20 milljörðum og segja: Við látum ykkur fá 4 milljarða; rosalega góðir. Svona vinnubrögð eiga ekki að líðast. Það er vonlaust að segja, þegar þetta var leiðrétt hjá eldri borgurum, eftir á að öryrkjar fái ekki þá leiðréttingu vegna þess að þeir hafi ekki viljað kyngja starfsgetumatinu, starfsgetumati sem rifist hefur verið um í á annan tug ára. Það gengur ekki upp að setja þetta í samhengi, starfsgetumat kemur krónu á móti krónu skerðingu ekki við og hefur aldrei gert. Það er strikað yfir stjórnarskrána og mannréttindi og mismunun með því einu að segja: Þið viljið ekki kyngja starfsgetumati sem okkur þóknast og þá fáið þið ekki leiðréttingu, þá brjótum við á ykkur, brjótum gegn stjórnarskrá og lögum. Ég spyr hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra: Mun félags- og jafnréttismálaráðherra sjá til þess að króna á móti krónu skerðing verði afnumin gagnvart öryrkjum um næstu áramót, 1. janúar 2019? Mun félags- og jafnréttismálaráðherra sjá til þess að öryrkjar fái afturvirkar leiðréttingar á krónu á móti krónu skerðingu frá 1. janúar 2017? Telur félags- og jafnréttismálaráðherra að króna á móti krónu skerðing sé brot á 65. gr. stjórnarskrárinnar sem bannar mismunun?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að biðja um þessa umræðu hér með sérstaka áherslu á krónu á móti krónu skerðingar. Áður en ég kem að svörum við þeim spurningum sem til mín var beint vil ég hafa smáinngang, rétt eins og hv. þingmaður gerði. Eins og hv. þingmanni er kunnugt stendur yfir vinna, sem m.a. hann er þátttakandi í, við að skoða leiðir að nýju framfærslukerfi almannatrygginga fyrir fólk með skerta starfsgetu ásamt því að taka upp nýtt mat á starfsgetu sem ætlað er að leysa af hólmi núverandi örorkumatskerfi. Ég vonast til þess að hugmyndir í þessa veruna geti verið kynntar á næstunni. Það er mér verulegt áhyggjuefni, áður en við förum lengra, að sjá að nýgengi örorku hér á landi slagar hátt upp í náttúrulega fjölgun starfsfólks á vinnumarkaði. Við sjáum jafnframt að hlutfall ungra öryrkja á aldrinum 18–39 ára er hæst á Íslandi í norrænum samanburði en 29% öryrkja hér á landi eru á þessum aldri. Þarna er sannarlega verk að vinna. Um er að ræða mikilvægt samfélagsmál sem varðar okkur öll og við verðum að stöðva þessa þróun. Þar verðum við fyrst og síðast að huga að líðan ungmenna okkar sem byggja eiga framtíð þessa lands en rannsóknir sýna að vanlíðan þeirra hér á landi hefur aukist. Ég hef miklar áhyggjur af þessari þróun og við megum ekki skella skollaeyrum við þessum skilaboðum. Einnig verðum við að huga að forvörnum á vinnustöðum en það er ekki í lagi að keyra svo um þverbak að fólk heltist í stórum stíl út af vinnumarkaði vegna streitu og annars konar álags. Þar erum við sem samfélag klárlega að spara aurinn en kasta krónunni. Við getum heldur ekki endalaust kallað á atvinnuþátttöku fólks með skerta starfsgetu séu störf ekki í boði sem geti tekið tillit til aðstæðna þeirra sem ekki geta unnið fullan vinnudag. Þar þarf atvinnulífið að skoða sinn þátt, en í því sambandi vil ég minna á að fólk með skerta starfsgetu er mjög langt frá því að vera einsleitur hópur. Virðulegur forseti. Áhersla er á að efla virkni fólks með skerta starfsgetu og legg ég því áherslu á að til verði framfærslukerfi sem hefur að geyma hvata til atvinnuþátttöku þess hóps sem ég minntist á áðan. Ég treysti því góða fólki, þar á meðal hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni, til að koma fram með góðar lausnir í þessu efni. Ég þori þó að fullyrða að allir þeir sem komið hafa að þeirri vinnu séu einhuga um að í þeim tillögum verði gert ráð fyrir fullu afnámi framfærsluuppbótar og þar með talið svokallaðri krónu á móti krónu skerðingu. Ég ítreka að í þessum tillögum og þeirri vinnu sem er í gangi og er vonandi á lokametrunum gerum við ráð fyrir því að afnema að fullu krónu á móti krónu skerðingar. Síðan var hv. þingmaður með afmarkaðar spurningar og ég ætla að svara þeim eftir bestu getu. Ef ég næ því ekki í fyrstu lotu geri ég það seinna í umræðunni. Varðandi fyrstu spurninguna liggur ekki fyrir á þessari stundu hvort unnt verði að gera fullar breytingar á framfærsluuppbót örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega áður en framangreindar breytingar á bótakerfi almannatrygginga hafa verið gerðar. Ég tel aftur á móti fulla ástæðu til að skoða þetta mál sérstaklega og hef látið kanna að leggja til breytingar á fyrirkomulagi þessa bótaflokks þannig að í stað þess að allar tekjur, þ.e. 100% tekna lífeyrisþega, hafi áhrif á útreikning uppbótarinnar geti það hlutfall verið lægra. Ég ítreka, eins og hv. þingmaður kom inn á, að við erum með á næsta ári 4 milljarða, nýja, inn í þetta kerfi. Ég hef sagt það, bæði opinberlega og við hagsmunasamtök, bæði Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp, að útfærsla á því hvernig við ráðstöfum því fjármagni yrði unnin í samstarfi við þessi samtök. Það liggur fyrir að við erum með 4 milljarða, við getum notað þá til þess að draga úr þeim skerðingum sem hv. þingmaður kom inn á, en með nýju kerfi sem við erum að fara inn í gerum við ráð fyrir breytingum sem muni að fullu afnema krónu á móti krónu skerðingu. Önnur spurning hv. þingmanns var hvort öryrkjar fengju afturvirka leiðréttingu á krónu á móti krónu skerðingu frá 1. janúar 2017. Við þessu vil ég segja að það hefur ekki verið til skoðunar innan ráðuneytisins að framkvæma slíka afturvirka leiðréttingu. Um 8.000 lífeyrisþegar fá greidda framfærsluuppbót í hverjum mánuði samkvæmt gildandi lögum og þrátt fyrir að allar tekjur lífeyrisþega hafi áhrif á útreikning uppbótarinnar höfum við ekki fengið ábendingar um með hvaða öðrum hætti skuli greiða uppbótina. Því er það í raun óljóst hvernig standa skyldi að slíkri leiðréttingu formlega séð. Ég ítreka, af því að tími minn er á þrotum, að það er gríðarlega mikilvægt að við náum að bæta kjör örorkulífeyrisþega í þessu landi, en það er jafnframt mikilvægt að okkur takist að ná utan um [[Forseti hringir.]]þennan hóp, sérstaklega ungs fólks sem er að falla út af vinnumarkaði. Ef okkur tekst vel til ætti hann ekki að lenda á örorkubótum. [[Forseti hringir.]]Það eru breytingar sem við verðum að gera samhliða og [[Forseti hringir.]]það ætlar ríkisstjórnin að gera, hún ætlar að ná utan um þessi tvö verkefni samhliða og það gerist vonandi með tillögum á næstunni eins og þingmaðurinn veit.
Herra forseti. Það sem gefur manninum gríðarlegt forskot á aðrar dýrategundir er getan til að mynda fjölmenn samfélög sem geta sameinast um ákveðin grunngildi. Ég held að ekki sé til betri vitnisburður um samfélög en það hvernig við komum fram við þá sem veikast standa. Ísland er ríkt land, eitt það ríkasta í veröldinni, en hér koma sum börn í heiminn sem fyrirséð er að muni ekki geta séð fyrir sér sjálf og eru dæmd til fátæktar miðað við núverandi kerfi. Aðrir lenda svo í áföllum síðar á ævinni og þeirra bíða sömu örlög. Og líka barnanna þeirra í uppvextinum. Hversu óréttlátt er það, herra forseti? Það er því ákveðinn vitnisburður um þessa ríkisstjórn að hún skuli ekki taka betur utan um þennan hóp, ef eitthvað er að marka fjárlög og fjármálaáætlun. Þessir 4 milljarðar sem hæstv. ráðherra talaði um áðan, og eiga að renna til öryrkja umfram fjölgun, duga einungis fyrir þriðjungi af því sem kostar að afnema svokallaða krónu á móti krónu skerðingu. Þar fyrir utan lætur ríkisstjórnin mörg mál sitja á hakanum, sem væri veruleg búbót í fyrir þennan hóp. Þar get ég nefnt húsnæðismálin sérstaklega, kostnaðarþátttöku í heilbrigðiskerfinu og ekki síst geðheilbrigðisþjónustu. Herra forseti. Við eigum saman gríðarlega miklar og auðugar náttúruauðlindir. Fólk hér á landi sem ekki getur lagt mikið af mörkum sjálft á líka hluta af þeirri sameign. Það er engin ástæða til þess að fólk þurfi að fæðast til fátæktar á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Inga fyrir umræðuna. Jafnframt vil ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir þau orð sem féllu áðan, en það var árið 2009 sem Jóhanna Sigurðardóttir setti reglur um skerðingar á bætur öryrkja sem við erum blóðug upp fyrir haus að reyna að koma af, svo að því sé haldið til haga. Við vísum skömminni í heimahagana með það. Það er mjög mikilvægt að sú nefnd sem við hv. þingmaður og frummælandi í málinu erum í taki á þeim málum. Ég bind miklar vonir við niðurstöðu nefndarinnar, bæði um breytt framfærslukerfi og um að krónu á móti krónu skerðingin falli algjörlega út. Það hefur verið rætt í nefndinni og ég geri mér miklar vonir um að það skref náist strax um áramótin, en afar mikilvægt er að við náum þeim árangri um áramótin, að króna á móti krónu skerðingin falli út. Þetta hefur verið rætt í nefndinni og um það er góð samstaða og ég hef fullar væntingar til þess að skrefið náist um áramótin. Ég hef líka talað um að mjög mikilvægt er að auka atvinnuþátttöku öryrkja. Ég sendi skrifstofustjóra Alþingis bréf og hvatti hann til að taka öryrkja í vinnu þegar mikil umræða var í blöðunum um að fólk með Downs-heilkenni fengi ekki vinnu. Ég hvatti hann til að taka slíkt fólk í vinnu. Ég þekki það að hafa verið með slíkt fólk í vinnu í 18 ár. Bréfið fór í ágúst, það eru engin svör. Ef þetta eru svörin sem ríkisstjórnin ætlar að sýna og ganga fram fyrir skjöldu [[Forseti hringir.]]líst mér ekki á blikuna, ekki ef við ætlum að auka atvinnuþátttöku fatlaðra á næstunni.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir þessa mikilvægu umræðu. Málshefjandi leggur áherslu á krónu á móti krónu skerðingu, sem er mjög svo hamlandi og verður til þess að margir örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar hafa engan eða lítinn ávinning af atvinnuþátttöku. Það má beinlínis halda því fram að núverandi fyrirkomulag geri lítið úr vinnu þessa fólks sem getur og vill leggja sitt af mörgum, því að þeir eru jú ófáir. Það verður einnig að nefna hér þann hluta örorkulífeyrisþega sem hefur náð að safna lífeyrisréttindum en nýtur ekki ávinnings af þeim réttindum vegna þessarar krónu á móti krónu skerðingar. Það verður að búa svo um hnútana að fólk geti notið alls þess sem talið er eðlilegt, t.d. má nefna að aðrar tekjur skerðast, mæðra- og feðralaun, dánarbætur og úttekt séreignarsparnaðar, svo að eitthvað sé nefnt. Örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum með aðrar tekjur er því gert nær ómögulegt að bæta stöðu sína og er hægt að fullyrða að þessi skerðing heldur örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum í fátækt. Við höfum oft talað um afnám krónu á móti krónu skerðingar og það hefur verið margrætt hér á undanförnum misserum. Því er kominn tími til raunverulegra aðgerða. Ég hlustaði eftir orðum hæstv. ráðherra og finnst erfitt að skilja að fara þurfi í kerfisbreytingar á lífeyriskerfinu til þess að leiðrétta þetta, eins og kom hér fram í máli hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, að ekki sé hægt að afnema krónu á móti krónu skerðingu. Ég skil hreinlega ekki hvernig þetta hangir saman og óska eftir því að það verði útlistað betur í seinna svari ráðherra.
Herra forseti. Það er mikilvægt að ræða kjör öryrkja og fólks með skerta starfsgetu. Það er þekkt staðreynd að það að lifa með fötlun eykur jafnframt líkurnar á því að lifa í fátækt. Þess vegna eigum við að ræða þessi mál hér. Mér finnst mikilvægt í þessari umræðu að draga það fram og benda á að ekki eru allir greiðsluflokkar almannatryggingakerfisins sem hafa krónu á móti krónu skerðingu en hafa einhver skerðingarhlutföll þó. Kerfið er gríðarlega flókið og það eru ólík skerðingarhlutföll á ólíka greiðsluflokka og það er eitt af því sem við viljum ná fram með breytingum á almannatryggingakerfinu, að einfalda kerfið en hafa það samt réttlátt og sanngjarnt. Þar er tvennt sem mér finnst gríðarlega mikilvægt að leggja áherslu á, þ.e. að tryggja kjör þeirra sem hafa eingöngu greiðslur úr almannatryggingakerfinu sér til framfærslu en jafnframt að hafa kerfið þannig að þeir sem hafa starfsgetu geti tekið þátt á vinnumarkaði og notið ávinningsins af því. Bótaflokkurinn sérstök framfærsluuppbót er einmitt bótaflokkur sem á að tryggja að enginn fari niður fyrir ákveðna framfærslu og það er, eins og ég sagði, í sjálfu sér mikilvægt, þ.e. að tryggja afkomu þeirra sem hafa engar aðrar tekjur sér til framfærslu. Að því sögðu vil ég segja að ég tel fráleitt að hafa krónu á móti krónu skerðingu á þeim bótaflokki vegna þess að það vinnur einmitt gegn því að fólk sem fær þessa tegund greiðslna geti [[Forseti hringir.]]bætt afkomu sína. Við þurfum að hafa þetta í huga, það fá ekki allir krónu á móti krónu skerðingu. Við verðum að tryggja að allir hafi ákveðnar lágmarksgreiðslur og við verðum að hafa kerfið þannig að það auki atvinnuþátttöku og sé hvati til þess.
Virðulegi forseti. Það er vel hægt að afnema krónu á móti krónu skerðinguna án þess að fara í stórtækar kerfisbreytingar. Það er ein einfaldasta einföldun sem hægt er að fara í. Skerðingin veldur stórum hópi fólks miklum áhyggjum sem það ætti ekki að þurfa að hafa, auk þess sem hún dregur úr öllum hvata til að taka þátt í vinnumarkaðnum. Þetta sendir líka þau skilaboð til öryrkja að þeir séu einhvern veginn minna virði en annað fólk. Ef við viljum virkilega draga úr örorku þurfum við að fara aðrar leiðir en út í starfsgetumat. Við ættum frekar að skoða frumvörp sem snúa að styttingu vinnuvikunnar. Þannig berjumst við gegn kulnun í starfi. Þannig drögum við úr hinni miklu aukningu geðsjúkdóma sem er meðal ungs fólks í dag. Píratar styðja afnám krónu á móti krónu skerðingar. Við erum einnig með mjög gott frumvarp sem gengur út á styttingu vinnuvikunnar. Með því móti værum við að fara í átt að því sem aðrar Evrópuþjóðir eru að gera, nálgast Norðurlöndin, og í raun svara gagnrýni sem OECD hefur sett fram á okkur um að vinnuálag sé fullmikið á Íslandi.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir að hefja máls á því gríðarlega mikilvæga verkefni sem blasir við okkur á þinginu og mun vonandi ljúka í vetur. Þetta er endurskoðun sem hefur tekið allt of langan tíma. Öryrkjar sátu því miður eftir við endurskoðun almannatryggingalaganna árið 2016 og er alveg ljóst að þó að sú breyting sem þar var gerð á ellilífeyri hafi verið gagnrýnd fyrir margt styrkti hún í það minnsta stöðu þess hóps verulega og er orðið tímabært að ljúka slíkri endurskoðun á örorkulífeyriskerfinu. Það er auðvitað að mörgu að gæta. Hið augljósa er, og ég held að þverpólitísk samstaða sé um það í salnum, að afnema þarf krónu á móti krónu skerðinguna. Hún er mest vinnuletjandi, vinnuhamlandi eining þessa kerfis í dag og á sjálfsagt mjög ríkan þátt í því hversu erfitt er fyrir fólk á örorkulífeyri að fara aftur út á vinnumarkaðinn. Í raun og veru er fólki refsað fyrir að vinna. Ég hef ekki hitt eða rætt við neinn í þeim hópi sem ekki vill vera á vinnumarkaði ef hann mögulega getur en kerfið hreinlega letur en hvetur ekki til þess. Það er algjört frumskilyrði en hins vegar er ekki rétt að mínu viti, sem hér hefur komið fram, að ekki þurfi að endurskoða kerfið. Það er alveg ljóst að það er brot í framfærslumörkum við 75% örorkulífeyri í dag sem er mjög eðlilegt að verði endurskoðað, að það séu fleiri þrep í þessu því að alveg ljóst er að einstaklingur sem skilgreindur er með meira en 25% starfsgetu, sem sagt lægra en 75% örorkuhlutfall, getur ekki framfleytt sér á þeim stuðningi sem þar fæst. Það þarf að efla geðheilbrigðismálin. Þar sjáum við beinlínis faraldur og við þurfum að leggja stóraukna áherslu á það. Við þurfum að horfa til fleiri þátta eins og hvernig við getum komið betur saman örorkulífeyriskerfinu okkar og góðu úrræði eins og VIRK, [[Forseti hringir.]]sem virðast ekki geta talað saman sem dregur úr ávinningi af starfsendurhæfingunni sem þar er unnin. Þetta er flókið viðfangsefni og ég bind miklar vonir [[Forseti hringir.]]við að sú endurskoðun sem er í gangi núna skili [[Forseti hringir.]]árangri. Ég hlakka til að taka þátt í að ljúka því verkefni í þessum sal þegar þar að kemur.
Virðulegi forseti. Þessi vísa verður ekki nógu oft kveðin á meðan úrbæturnar eru ekki betri. Öryrkjar hafa verið skildir eftir, sá minnihlutahópur í samfélaginu sem á virkilega undir högg að sækja. Ætli króna á móti krónu skerðing sé ekki heimsmet eins og svo margt annað sem við eigum heimsmet í? Þetta er eini þjóðfélagshópurinn sem býr við slíka skerðingu, enda er Öryrkjabandalagið að fara í mál við ríkið núna vegna þeirrar miklu mismununar sem felst í skerðingunni. Sennilega munu skaðabæturnar vega meira en það sem við hefðum getað gert fyrir langalöngu, þegar við afnámum slíka skerðingu á eldri borgara á sínum tíma. En ég segi: Betur má ef duga skal. Flokkur fólksins kallar eftir 300 þús. kr. lágmarksframfærslu, skatta- og skerðingarlaust. Voru margir sem tóku þátt í því að vera með okkur á því frumvarpi? Nei. Ég bíð eftir að sjá hvort það kemst yfir höfuð í gegnum þingið þegar upp er staðið. Ég hef ítrekað bent á, t.d. í þessari pontu, hvernig Svíar hafa gengið fram í því að reyna að hvetja þá öryrkja sem hafa líkamlega burði til þess að vinna en festust inni í kerfinu til að fara út á vinnumarkaðinn með því að gefa þeim kost á að vinna í ákveðið langan tíma án þess að vera skertir um eina einustu krónu. Og hver er útkoman? 30% þeirra sem nýttu sér þá möguleika skiluðu sér ekki aftur inn á bótakerfið. Hæstv. ráðherra heldur því fram að fara þurfi í einhverjar kerfisbreytingar áður en við getum afnumið krónu á móti krónu skerðingu. Ég kalla eftir rökstuðningi hvað það varðar frá hæstv. ráðherra, eins og hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir gerði áðan.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni, fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga réttlætismáli. Það eru örugglega allir í salnum sammála því að við eigum að feta okkur inn á þá braut og afnema krónu á móti krónu skerðingu. Mig langar aðeins að fara inn á forvarnir og gagnreyndar meðferðir. Undanfarin ár hefur ungum öryrkjum fjölgað og eru geðraskanir langalgengasta ástæðan. Margar ástæður hafa legið þar að baki og mikilvægast að þeir einstaklingar og fjölskyldur þeirra fái viðeigandi hjálp. Kannabisreykingar hafa skaðlegar afleiðingar og margir fara í geðrof vegna vímuefnavanda. Hvernig hjálpum við því fólki? Forvarnir skipta miklu máli og við þurfum að gera átak í þeim. Þeim einstaklingum þarf líka að standa gagnreynd meðferð til boða. Það er mikið áfall fyrir fjölskyldu þegar ungur einstaklingur í blóma lífsins leiðist út í vímuefnavanda og endar á örorku. Kerfið má ekki bregðast því fólki. Við þurfum að gera betur og eigum að gera betur. Slys og andleg áföll geta markað djúp spor í lífi einstaklings. Margir þurfa að lifa með krónískum verkjum árum saman vegna þessa. Því fólki getum við hjálpað. Síðasta vetur lagði ég fram fyrirspurn til heilbrigðisráðherra þar sem ég óskaði eftir upplýsingum um vefjagigt á Íslandi. Vefjagigt er talin meðvirkur þáttur í 75% örorku hjá 14% allra kvenna sem eru á örorku. Tekið skal fram að örorka vefjagigtarsjúklinga orsakast af samverkandi þáttum vefjagigtar, annarra stoðkerfissjúkdóma og geðsjúkdóma. Út frá þeirri fyrirspurn ákvað ég að leggja fram þingsályktunartillögu sem snýr að því að fela heilbrigðisráðherra að beita sér fyrir fræðslu til almennings um vefjagigt og láta fara fram endurskoðanir á skipan sérhæfðrar endurhæfingarþjónustu með það að markmiðið að styrkja greiningarferlið og geta boðið upp á heildræna meðferð byggða á niðurstöðum gagnreyndra rannsókna.
Herra forseti. Á Íslandi búa um 20 þús. öryrkjar. Sá fjöldi slagar upp í heilt kjördæmi. Sá fjöldi er svipaður og íbúafjöldi Akureyrar eða íbúafjöldi Reykjanesbæjar eða Breiðholts. Þetta er því stór hópur sem stjórnvöld mega ekki hunsa og eiga ekki að geta hunsað. Allir geta orðið öryrkjar en enginn kýs að búa við skerta starfsgetu. Ég þreytist seint á að benda á að Ísland er ríkt land og í raun 11. ríkasta land í heimi. Það er því mikil skömm og í raun hneyksli að öryrkjar af öllum hópum þurfi að vera í stöðugri kjarabaráttu við stjórnvöld. Það er ekki náttúrulögmál að örorka þýði í allt of mörgum tilvikum fátækt. Það er pólitísk ákvörðun eða í raun skortur á pólitískri ákvörðun. Í þessum þingsal er þverpólitísk samstaða um að afnema krónu á móti krónu skerðingu. En sú samstaða nær ekki lengra en það því að enn vantar fjármagnið til að taka það skref. Orð geta verið ódýr, ekki síst í þessum sal. Aðgerðir eru það sem þarf. Og af hverju er það ekki gert? Hér fer samfélagið ekki á hliðina ef króna á móti krónu skerðing gagnvart öryrkjum er afnumin. Herra forseti. Ég hef nú lagt fram þingmál um að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks verði lögfestur. Með slíkri lögfestingu yrði Ísland í fararbroddi í réttindamálum fatlaðra og öryrkja á heimsvísu og skildi ég hæstv. heilbrigðisráðherra þannig í morgun að hún styddi það mál. Ég bind miklar vonir við að þverpólitísk samstaða sé um það mál, alveg eins og ég vonast til að þverpólitísk samstaða sé um afnám krónu á móti krónu skerðingu. Þá þurfum við að vera tilbúin til að fjármagna slíkt en ekki bara tala um það.
Virðulegi forseti. Við sjáum sem betur fer fyrir endann á því afleita krónu á móti krónu kerfi sem við höfum allt of lengi búið við. Það er nefnilega partur af öðrum vanda sem ég vakti máls á í þinginu fyrir skömmu sem er að við höfum komið okkur upp kerfi sem letur fólk, og þann tiltekna hóp fólks ætla ég að gera að umtalsefni mínu, til að þoka sér aftur inn á vinnumarkað, m.a. út af fyrrnefndri skerðingu. Ég hef bent á að 40% öryrkja á Íslandi núna, þ.e. þeirra sem metnir eru með meira en 75% örorku, eru það vegna geðraskana. 30% öryrkja á Íslandi eru ungt fólk, undir fertugu. Stærsti hlutur nýgengis inn í þann hóp eru ungir menn, 20–30 ára gamlir karlmenn, vegna geðraskana. Þeim hópi hefur kerfið nánast mokað inn í 75% örorku, oft og tíðum vegna tímabundinnar vanlíðunar, kvíða, depurðar, þunglyndis, inn í sama kerfi og t.d. fjölfötluðu fólk sem á enga möguleika á því að komast nokkurn tíma inn á vinnumarkað, hvorki að hluta né öllu leyti. Auðvitað þarf annað kerfi og önnur úrræði fyrir það fólk. Það á ekki að leggja þann hóp að jöfnu við hópinn sem ég talaði um áðan. Eftir að ég vakti athygli á þeim málum fyrir skömmu kom til mín stór hópur sérfræðinga í slíkum málum og benti mér á að nauðsynlegt væri að huga að öðrum úrræðum en við höfum beitt gagnvart því fólki. Niðurstaða fólksins [[Forseti hringir.]]er að koma þeim hópi fólks, ungu strákunum, í vinnu, í hlutverk þar sem þeir þurfa að koma, mæta og gera eitthvað. Ég hvet nefndina og ráðherra til að huga sérstaklega að þeim málum og treysti því að því fylgi afnám á hinum fáránlegu reglum.
Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu. Lífslíkur á Íslandi eru með þeim mestu í Evrópu. Íslenska heilbrigðiskerfið er gjarnan sagt vera eitt það besta í heimi. Þrátt fyrir það eru öryrkjar hlutfallslega tvöfalt fleiri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum. Kerfisleg ástæða hlýtur að einhverju leyti að liggja hér að baki í þeim kerfum sem sett hafa verið upp til að meta örorku og til þess að aðstoða öryrkja við að fá bót meina sinna. Tæplega 19 þús. manns eru með 75% örorkumat á Íslandi. Karlmönnum á aldrinum 20–24 ára með örorkumat hefur fjölgað um 37% á síðustu sjö árum. Þeim sem eru á örorku vegna geðraskana hefur fjölgað um rúm 13% á síðustu sex árum. Fjölgun örorkulífeyrisþega er engum í hag. Það er baráttumál Öryrkjabandalagsins að þær grunnstoðir í samfélaginu sem helst geta komið í veg fyrir örorku séu styrktar. Það er mikilvægt að félagslega kerfið, heilbrigðiskerfið og menntakerfið tali saman í þessum efnum. Ungu fólki á örorku hefur fjölgað hlutfallslega mest í hópi öryrkja. Ungu fólki á aldrinum 20–24 ára sem þiggur örorku hefur fjölgað um 28% á síðustu sex árum. Á árinu 2016 var nýgengi örorku í fyrsta sinn meira en náttúruleg fjölgun starfsfólks á vinnumarkaði. Sé litið til síðustu tíu ára voru 44% fleiri nýir öryrkjar árið 2016 en árið 2007. Það eru sláandi tölur. Herra forseti. Þróun örorku á Íslandi er alvarleg og við verðum að taka hana alvarlega. Ríkisvaldið verður að leita ráða allra til þess að sporna við þeirri þróun. Það er alvarlegt að svo margir einstaklingar hverfi varanlega af vinnumarkaði vegna vandamála sem ættu í mörgum tilfellum að vera meðhöndlanleg. Það á ekki að letja fólk til atvinnuþátttöku, það á að [[Forseti hringir.]]beina sjónum að því hvað fólk getur gert og efla styrkleika þess. Skerðing atvinnutekna um krónu á móti krónu gengur þvert á þau mikilvægu markmið.
Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna og heyrist á þeim sem hér hafa talað að nokkuð mikil samstaða sé um að við þurfum að tryggja öryrkjum mannsæmandi kjör. Það á ekki að vera eitthvert náttúrulögmál að það að vera öryrki jafngildi því að vera dæmdur til fátæktar fyrir lífstíð. Af því að fátækt hefur ofan á allt annað gríðarlega neikvæð áhrif á þau lífsgæði sem fólk hefur og hvað það getur leyft sér. Við höfum kannanir sem sýna að tekjulágir eru líklegri til að neita sér um heilbrigðisþjónustu en aðrir. Í neðstu tekjubilunum neita rúm 17% sér um læknisþjónustu, tæpur þriðjungur um tannlæknaþjónustu og um 45% neita sér um geðheilbrigðisþjónustu vegna fátæktar. Hér skiptir máli að við stefnum í átt að gjaldfrelsi í heilbrigðismálum þar sem hægt er og byggjum ekki upp tvöfalt kerfi þar sem fólk með peninga getur keypt sig fram fyrir, heldur eflum opinbert heilbrigðiskerfi sem stendur öllum aðgengilegt. Mig langar að nefna stöðu öryrkja sem fjölskyldufólks, sem foreldra, sem einstaklinga í samfélaginu, sem vilja sjá börnin sín blómstra og dafna. Þá aftur erum við með kerfi sem við þurfum að standa vörð um og efla. Við þurfum að tryggja börnum gjaldfrjálsa menntun, ókeypis skólamáltíðir og við þurfum að styrkja kerfi eins og frístundakortið til þess að kostnaðurinn standi ekki í veg fyrir því að börn öryrkja og annars tekjulágs fólks geti tekið þátt í því sjálfsagða starfi sem í boði er. Síðan þurfum við að víkka þetta aðeins út, víkka út þá hugsun að við séum að styðja tekjulága til að taka þátt í því allra nauðsynlegasta. Öryrkjar fá í dag afslátt þegar [[Forseti hringir.]]þeir sækja söfn og aðra menningarviðburði, en börnin þeirra ekki alltaf. Þannig [[Forseti hringir.]]er ókeypis á listasöfn í Reykjavík fyrir börn, [[Forseti hringir.]]en til að geta farið í sund eða Húsdýragarðinn eða leikhúsin, þarf að borga. Þetta þurfum við að skoða; [[Forseti hringir.]]hvernig við getum stutt [[Forseti hringir.]]fólk til að taka þátt í menningunni [[Forseti hringir.]]með börnunum sínum. [[Forseti hringir.]]Til þess að [[Forseti hringir.]]geta lifað með reisn þarf fólk [[Forseti hringir.]]nefnilega ekki bara [[Forseti hringir.]]að [[Forseti hringir.]]geta veitt sér [[Forseti hringir.]]það allra lífsnauðsynlegasta [[Forseti hringir.]]heldur líka [[Forseti hringir.]]allt hitt. [[Forseti hringir.]]Þannig getum við tekið fullan þátt í samfélaginu.
Forseti vill minna þingmenn á ræðutíma. Þetta voru 39 sekúndur fram yfir tveggja mínútna ræðu.
Virðulegi forseti. Ég er alltaf eitthvað svo stressaður þegar ég fer upp í þessa pontu að ég gleymi hlutum sem ég ætlaði að segja. Þess vegna langar mig að þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir að hafa vakið máls á þessu, sem ég ætlaði að gera áðan, og taka undir ýmis atriði með honum. Mér svíður það óréttlæti sem króna á móti krónu skerðingin er. Svo finnst mér líka söknuður að honum úr Pírötum. Engu að síður finnst mér gott að hann sé á þingi fyrir Flokk fólksins og mér finnst Flokkur fólksins hafa staðið sig mjög vel í að tala um þessi mál. Króna á móti krónu skerðingin er mjög hamlandi og leiðir til þess að fólk tekur oft slæmar ákvarðanir, þ.e. það þarf að eyða peningum sem það erfir kannski til að losna við að borga fjármagnstekjuskatt. Mér finnst það virkilega óréttlátt. Ég þekki marga sem hafa lent í einhverjum vandræðum vegna slíks. Það er eins og fólk sé einhvern veginn á móti því að fólk sem hefur lent í áföllum í lífinu geti á einhverjum tímapunkti haft það pínulítið gott. Það er alveg vangavelta hvers vegna í ósköpunum alltaf sé verið að lofa að taka burt þessa krónu á móti krónu skerðingu en ekkert hafi gerst. Nú er verið að lofa því að taka hana af, en um leið sett fram einhver gulrót um starfsgetumat sem veldur mér satt að segja svolítið miklum áhyggjum. Króna á móti krónu er gulrótin, svo eigum við að fara í starfsgetumat. Ég veit þess ekki mörg dæmi erlendis að þetta heppnist mjög vel og ég hef áhyggjur af þeim tölum sem ég sé um aukna sjálfsmorðstíðni. Bara svo ég komi aftur inn á þetta sem ég var að tala um kulnun - nú er ég aftur svolítið stressaður, er ekki svo vanur. Mig langar að vísa í ársskýrslu VR frá 2017 um að greiðsla sjúkradagpeninga hafi aukist um 72% frá árinu 2006. Það sýnir að kulnun hefur aukist verulega. Ég held að það sé nauðsynlegt að við skoðum styttingu vinnuvikunnar. Það mun líka auka framleiðni, ég er alveg viss um það. Svo í lokin, ég vil ekki gera lítið úr vanda ungs fólks, mér finnst hann skipta gríðarlega miklu máli, en við þurfum líka að horfa til þess [[Forseti hringir.]]að það er mikil aukning á örorku í eldri hópum, eiginlega langmesta aukningin. Það held ég að megi líka skýra með tilliti til vinnuálagsins.
Virðulegur forseti. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu er þetta vissulega flókið viðfangsefni og á ekki að gera lítið úr því, það gleymist oft í umræðunni. Hæstv. félagsmálaráðherra kom inn á það í upphafi að öryrkjar eru mjög fjölbreyttur hópur. Öryrkjar eru eins og samfélagið, eins og þverskurður af samfélaginu, og við þurfum að glíma við sömu fjölbreytni eða mismunandi aðstæður eins og í samfélaginu öllu. Það eru ekki til einfaldar patentlausnir í því frekar en í öðrum málum. Við þurfum að finna leiðina sem gengur sem best, sem skilar sem mestum árangri fyrir hópinn í heild. Ég hef alltaf sagt að mér finnst talað of neikvætt um breytinguna úr örorkumati í starfsgetumat. Starfsgetumat getur eins og örorkumat verið gott kerfi eða slæmt kerfi. Þetta snýst um hvernig kerfi við smíðum. En mér finnst miklu jákvæðara í grunninn að meta fólk út frá getu þess en vangetu. Við eigum ekki að gera lítið úr heitinu, það skiptir hins vegar öllu máli hvers konar starfsgetumat við smíðum. Við skulum einblína á það. Hér er nefnd t.d. þróunin í sjúkrasjóðum verkalýðsfélaganna. Við þurfum að horfa til þess hvernig við tökum á veikindaréttindum, alveg frá veikindarétti hjá vinnuveitanda í gegnum sjúkrasjóð hjá verklaýðsfélagi, og tryggja að samfella sé í stuðningi og þjónustu við fólk frá upphafi en ekki aðeins þegar þau réttindi eru uppurin, sem er því miður gallinn í kerfinu í dag. Það sem er mér mest áhyggjuefni í því öllu er að þrátt fyrir góð áform ríkisstjórnarinnar í málinu er ekki að sjá að neinu fjármagni sé varið í þetta eða ráðstafað í fjármálaáætlun eða fjárlögum næsta árs. Mér er algjörlega fyrirmunað skilja hvernig ríkisstjórnin ætlar að endurskoða örorkulífeyriskerfið frá grunni, afnema krónu á móti krónu skerðinguna, og verja til þess 4 milljörðum kr. Ljóst er að sú breyting verður kostnaðarsamari, í það minnsta í upphafi, en gert er ráð fyrir og ríkisstjórnin þarf að svara því hvernig hún ætlar að fjármagna hana. Ef 4 milljarðar eru þakið sem það má kosta er augljóst að við munum ekki breyta neinu.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem hafa komið upp og rætt málið og ráðherra einnig. Það slær mig að ráðherra segir að hann viti eiginlega ekki hvernig eigi að leiðrétta krónu á móti krónu skerðinguna afturvirkt til 2017. Ég hef ekki vitað til þess að það stæði í neinum að leiðrétta afturvirkt laun þingmanna. Það hefur ekki staðið í neinum yfir höfuð að leiðrétta laun afturvirkt hjá öllum öðrum en öryrkjum, en það er auðvitað svo rosalega flókið hjá þeim að það er vonlaust. Ég vil benda á að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir úr Vinstri grænum kom upp og benti á að þetta væri lágmark, sérstaka framfærsluuppbótin ætti að tryggja að enginn færi niður fyrir ákveðna framfærslu. Þegar þeir settu þetta á, Vinstri grænir og Samfylkingin árið 2009, settu þeir inn allar skattskyldar tekjur Tryggingastofnunar ríkisins, bílastyrki, lyfjastyrki, súrefnisstyrki, allt það skerðir. Hvernig í ósköpunum á fárveikt fólk að verja sig þegar það heldur að það sé að fá lágmarksframfærslu en svo er hún skert kerfisbundið? Svona vinnubrögð eru ekki líðandi. Svo er það starfsgetumatið. Af hverju segið þið ekki bara við öryrkja, við alla: Farið að vinna, finnið vinnu? Hvar er vinnan? Hversu margir öryrkjar bíða eftir vinnu hjá Vinnumálastofnun og fá ekki vinnu? Getur ráðherra svarað því? Hvaða vinnu á fólk að fá? Hversu margir öryrkjar eru í endurhæfingu hjá VIRK? Hvernig er staða þeirra sem eru með geðsjúkdóma þar? Við skulum átta okkur á því að öryrkjum fjölgar, prósentuhlutfallið hækkar. Þetta er vitleysa. Ríkið framleiðir öryrkja með því að sjá ekki til þess að fólk fái sálfræðiþjónustu. Börn og aðrir flosna upp úr skóla. Þetta er vandamál framtíðarinnar, fjölgun öryrkja, og það er ríkið sem býr þá til. Það vill enginn vera öryrki.
Virðulegur forseti. Takk fyrir þessa umræðu. Ég vil segja í fyrsta lagi að það er í vinnslu að afnema krónu á móti krónu skerðingar. Það er á dagskrá hjá núverandi ríkisstjórn að afnema krónu á móti krónu skerðingar. Hvernig það er gert verður í samstarfi bæði við þessa nefnd sem þegar er að störfum og við hagsmunasamtök, bæði Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp. Það liggur algjörlega skýrt fyrir. Hitt liggur líka algjörlega skýrt fyrir að við verðum að auka atvinnuþátttöku fólks. Það verður m.a. gert með því að afnema krónu á móti krónu skerðinguna, en við þurfum líka að gera breytingar á kerfinu. Ég held að það hafi komið mjög skýrt fram í þessum umræðum hjá mörgum þeim sem hafa talað. Við verðum að gera breytingar. Af hverju verðum við að gera breytingar? Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði áðan. Við sjáum að hlutfall ungra öryrkja á aldrinum 18–39 ára er hæst á Íslandi í norrænum samanburði en 29% öryrkja hér á landi eru á þessum aldri. Ef við gerum engar breytingar, aukum ekkert greiðslur til örorkulífeyrisþega, aukum ekkert í framfærslu eða í öðru, höfum algjörlega óbreytt kerfi næstu 15 árin, þá munu greiðslur á föstu verðlagi úr ríkissjóði fara úr 41 milljarði í 90 milljarða. Árið 2016 41 milljarður, 90 milljarðar 2030. Það er þess vegna sem við verðum að gera breytingar á kerfinu samhliða vegna þess að við erum með þetta allt saman í einum hóp í dag: Fólk sem á að geta farið út á vinnumarkaðinn á nýjan leik og hins vegar fólk sem sannarlega þarf á því að halda að fá aukna framfærslu og sem samfélagið á sannarlega að standa betur við bakið á. Það er þetta sem við erum að vinna að. Það er í vinnslu í þessari nefnd. Það er m.a. verið að skoða þessa sænsku leið sem hv. þm. Inga Sæland benti á. Ég er sannfærður um að okkur á að geta tekist hvort tveggja í senn, að afnema krónu á móti krónu skerðingarnar og þar með bæta framfærslu örorkulífeyrisþega og gera breytingar á okkar kerfi þannig að við getum aukið atvinnuþátttöku eins og mögulegt er, sérstaklega ungs fólks sem við viljum hafa úti á vinnumarkaðnum. Ég þakka fyrir þessa umræðu. [[Forseti hringir.]]Ég er sannfærður um að við erum á réttri leið og þetta er ekkert langt í burtu. [[Forseti hringir.]]Ég þakka kærlega fyrir góðar umræður hér í dag.
Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um tvær þingsályktunartillögur um samgönguáætlun, annars vegar til fimm ára og hins vegar til 15 ára. Þar getur ýmislegt að líta. Horft er vítt yfir, haf, land og sjó. Það er víðfeðmt og glæsilegt ríkidæmi hæstv. samgönguráðherra, hátt til lofts og vítt til veggja. Stjórnvöld hafa alið á miklum væntingum um stórátak í þessum málaflokki, eins og reyndar í mörgum öðrum sem lítið verður síðan úr, annað en ofurlítið fjaðrafok. Þingsályktunartillaga sú sem við lítum nú stenst ekki væntingar. Húrrahrópin heyrast enda ekki. Fagnaðarlætin ætla einhvern veginn ekkert að hefjast. Það er sama hvert litið er, til landsbyggðar eða þéttbýlis, alls staðar er knýjandi nauðsyn á uppbyggingu vega, flugvalla og hafna. Orðræða stjórnvalda verður stöðugt einfaldari og á sömu lund. Mantran er orðin þeim töm á tungu. Ef þið viljið betri vegi verðið þið að borga meira, þið verðið að seilast aðeins dýpra ofan í vasana ykkar. Það stendur auðvitað í almenningi að bæta við álögur sínar sem eru ærnar fyrir. En veruleikinn blasir við okkur, fjölgun bifreiða, stöðugt vaxandi umferð og auknar kröfur til umferðarmannvirkja kalla á síaukin opinber útgjöld. Það er því ærin ástæða til að taka gjaldtöku af umferð til skoðunar í heild sinni, hagnýta sér nútímatækni með framtíðina að leiðarljósi. Ekki að skella á gjaldtöku á ábatasömum blettum með öruggan gróða, jafnvel einstaklinga og einkafyrirtækja í huga. Hver lítur sjálfum sér næst og ef ég horfi til hins stóra kjördæmis í norðvestri eru þar margar áskoranir. Meginmarkmið í samgöngumálum á Vestfjörðum hafa verið nær óbreytt í 20 ár, um þetta málefni hefur verið samstaða meðal heimamanna. Heilsárstenging milli þjónustusvæða, byggðarlaga og við aðra landshluta. Ástæða er til að halda á lofti því sem vel er gert og þar má finna nokkur dæmi í Norðvesturkjördæmi. Á Vestfjörðum, norðursvæðinu, eru spennandi verkefni í fullum gangi. Dýrafjarðargöngin ber þar langhæst og ganga þar framkvæmdir vel. Hins vegar er það algjörlega óásættanlegt að vegaframkvæmdir sem eru forsenda góðrar nýtingar skuli ekki vera tryggðar samhliða. Vegabætur í Arnarfirði og á Dynjandisheiði eru slitnar frá og að þessu leyti verður baráttumál að snúa stjórnvöldum til hins betri vegar. Því ber auðvitað að fagna að mjór vegur um Hestfjörð og Seyðisfjörð í Djúpinu skuli fá blessun og yfirhalningu. Það mun heldur betur birta yfir Vestfirðingum ef þetta gerist og hver veit nema gamlir símastaurar fari að syngja í sólskininu og verði grænir aftur, svo gripið sé til orðfæris borgarskáldsins góða. Þá er það mikið gleðiefni ef vegurinn um Fróðárheiði verður kláraður á næsta ári og er það langþráður áfangi að ná fyrir íbúa á svæðinu. Veginn um Gufudalssveit er að finna í þessari tillögu og gert ráð fyrir fjárveitingum strax á árinu 2019, ef ég skil rétt. Nú þurfum við að bretta upp ermar og sjá til þess að þessi samgöngubót verði að veruleika en óneitanlega er landsýn enn ekki skýr. Það er ekki við stjórnvöld ein að sakast, heimamenn verða að taka höndum saman, taka á árunum saman með okkur og við róum í eina átt. Þegar sunnar dregur í kjördæminu þynnist nú þrettándinn. Fyrst kemur í hugann að sú mikilvæga tengileið sem er Skógarstrandarvegur á Snæfellsnesi ratar ekki inn í samgönguáætlun fyrr en fyrst árið 2024. Þetta er leið sem er mikil samgöngubót og tengir saman atvinnusvæði og er víðfarin ferðamannaleið. Vegur um Uxahryggi frestast enn, Laxárdalsheiði sem er mikilvæg samgönguleið milli Búðardals og Borðeyrar, þegar Holtavörðuheiði sérstaklega, verður enn og áfram talsverður farartálmi, malarvegur að stórum hluta. Það eru ýmsir tengivegir, fjölfarnar leiðir sem bæði heimamenn og stöðugur flaumur ferðamanna nýtir. Ég nefni veginn um Vatnsnes sem er mjög fjölfarinn vegur í blómlegri sveit. Þar er skóli og ung börn sem þurfa að ferðast með skólabíl um langan veg að heiman og heim og mæta oft til leiks dösuð, jafnvel af bílveiki, eftir akstur á holóttum vegi. Á Vatnsnesi er líka að finna vinsælt kennileiti í ferðaþjónustu og hreina náttúruperlu sem er Hvítserkur. Búið er að gera aðstöðuna við þennan áningarstað ágæta. Þar er fyrirtaksbílastæði, en stóran hluta vetrar er hins vegar ófært niður að svæðinu fyrir venjulega fólksbíla og lenda ferðamenn þar í ógöngum og þurfa á dugmiklum dráttarbílum að halda til að ná sér aftur á sporið. Skagastrandarvegur er eina stóra samgöngubótin á Norðurlandi vestra sem kemur fram í langtímasamgönguáætlun. Þverárfjallsvegur ratar seint inn í áætlunina og því una heimamenn illa vegna mikillar umferðar á milli byggðarlaga. Þetta er meira og minna orðið eitt atvinnusvæði. Í sunnanverðu kjördæminu telst mér til að á næsta ári verði varið sáralitlu fé í vegabætur. Það er aldeilis óhæfa, þetta er ein fjölfarnasta umferðaræð á landinu. Hvergi er t.d. minnst á Grunnafjörð, hugmyndir að endurskoða vegalagningu þar, og á Kjalarnesi í nágrenni okkar kjördæmis þarf að gera stórátak. Í greiningu Vífils Karlssonar hagfræðings um umferð og ástand vega á Vesturlandi sem unnin var fyrir samtök sveitarfélaganna á svæðinu fyrir tveimur árum kom fram að árið 2014 var hlutfallslega mest af malarvegum á Norðurlandi vestra. Lítið hefur gerst síðan og hefur Norðurland vestra dregist enn frekar aftur úr öðrum landsvæðum. Gott dæmi er Skorradalur, en þar er fjölmenn frístundabyggð. 16% af vegunum þar eru bundin slitlagi. Ég nefndi Vatnsnes áðan þar sem er líka mjög illa farinn vegur en í samgönguáætlun er fé til þess m.a. að lagfæra vegi sem ekki þurfa að fullnægja kröfum sem almennt eru gerðar til þjóðvega, eftir því sem ég kemst næst. Herra forseti. Flugið er mikilvægur þáttur samgangna. Nauðsynlegt fjármagn til viðhalds og framkvæmda á flugvallarmannvirkjum og flugleiðsögubúnaði innanlandsflugvalla skortir stórlega, líklega 1.200 milljónir árlega ef koma á innviðum innanlandskerfisins í sæmilegt horf á næstu fimm árum. Á síðustu tíu árum hafa að meðaltali farið í þennan lið sirka 365 millj. kr. á ári. Áætlunarflug á milli Reykjavíkur og Ísafjarðar, Bíldudals og Gjögurs eru mikilvægustu almenningssamgöngur Vestfirðinga og lífæð byggðanna stóran hluta ársins. Fjórðungsþing hefur ítrekað hvatt ríkið til að gera flug að raunverulegum og aðgengilegum kosti til að nýtast almenningi, t.d. samkvæmt svokallaðri skoskri leið. Það verður fróðlegt að fylgjast með framgangi þess máls innan ríkisstjórnar. Enginn landshluti býr við jafn lélega flugvelli og Vestfirðir. Að jafnaði geta ekki stærri flugvélar en 37 sæta vélar flogið vestur. Þetta hamlar augljóslega uppbyggingu í ferðaþjónustu og þróun atvinnulífs. Þingsályktunartillaga um staðarvalskönnun fyrir nýjan flugvöll fyrir Vestfirði hefur verið lögð fram. Fjórðungsþing Vestfirðinga hefur ályktað um tillöguna og styður það að farið verði í þessa vinnu sem er ekki útgjaldasöm fyrir hið opinbera á þessu stigi. Ekki verður skilið við þessa umræðu um flugvelli án þess að nefna Alexandersflugvöll á Sauðárkróki sem að mati kunnáttumanna er vel í sveit settur og getur þjónað í senn sem varaflugvöllur fyrir millilandaflug og sem áætlunarflugvöllur innan lands. Til þess þarf að skjóta styrkari stoðum undir rekstur vallarins og flugsins sem almenningssamgöngumöguleika fyrir landsbyggðarfólk. Þar komum við aftur að skosku leiðinni sem er áhugaverður kostur sem vert er að skoða. Við getum ekki horfið frá umræðu um samgöngumál án þess að staldra við á hafnarbakkanum. Hafnir landsins eru auðvitað lífæðar fjölmargra byggðarlaga. Sett er fé í brýnar framkvæmdir í Bolungarvík, Grundarfirði og í smábátahöfnina á Skagaströnd. Það er vel og vonandi gengur það eftir. Að vinna að samgönguáætlun hlýtur í raun að vera heillandi verkefni, að byggja upp, ryðja brautir og horfa fram. Í þeirri tillögu sem nú liggur fyrir er víða borið niður, margs þarf búið við, það er í mörg horn að líta. Það eru ekki endilega háu upphæðirnar sem fanga mann þegar maður les tillöguna, ekki í stóra samhenginu. Árleg fjárveiting til reiðvega verður t.d. 75 millj. kr. á tímabilinu árlega og vonandi nýtist það líka hjólandi fólki og gangandi. Sömuleiðis er gert ráð fyrir að það kosti 60 milljónir að viðhalda girðingum meðfram vegum landsins og forða búfé frá bráðum skaða. Þá lítur áætlunin til áherslubreytinga, hagkvæmra og umhverfisvænna samgönguhátta og bendir á ýmsa möguleika til að fara af einum stað á annan öðruvísi en bara í mengandi og eyðslufrekum bíl. Vísað er til danskra rannsókna sem sýna fram á að spara megi um 1 evru í heilbrigðiskerfinu fyrir hvern hjólaðan kílómetra. [[Forseti hringir.]]Þarna er hægt að slá margar flugur í einu höggi, bæta hag og lýðheilsu. Augljós þjóðhagslegur ábati sem að vísu hefur ekki verið sannreyndur á Íslandi, en ég held að við ættum að gera reiðhjólin klár. Herra forseti. Net vegakerfisins á Íslandi er umfangsmikið í okkar strjálbýla landi. [[Forseti hringir.]]Við gerum miklar kröfur og þær fara síst minnkandi. Við viljum hafa þá ásýnd að við séum þróuð þjóð með sterka innviði. Þjóðvegakerfið á Íslandi er tæplega 13.000 km að lengd. Bundið slitlag er rúmlega 5.500 km. [[Forseti hringir.]]Brýr eru nærri 1.200 og stór hluti þeirra, um 700, einbreiður. [[Forseti hringir.]]Frá árinu 2019 er áætlað að auka framlag til viðhalds vega í 10.000 millj. kr. á ári. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. [[Forseti hringir.]]Það eru margar áskoranir, mörg og spennandi verkefni fram undan.
Forseti vill aftur minna þingmenn á að halda ræðutíma. Þessi bjölluhljómur var í boði Guðjóns S. Brjánssonar, þingmanns Samfylkingarinnar.
Virðulegi forseti. Mig langar til að koma inn á tvö mál sem eru hluti þessarar samgönguáætlunar sem eru ólík en tengjast þó. Það er ljóst að uppsöfnuð viðhalds- og fjárfestingarþörf í vegakerfi er gríðarmikil og ekki verður umflúið að takast á við þann vanda. Mig langar til að fagna meginmarkmiðum samgönguáætlunar um trausta og örugga innviði. Þar eru allir sammála. Margt í þessari samgönguáætlun er þess eðlis að vandað hefur verið til verka og þar er tekist á við brýna þörf. Mig langar hins vegar til að gagnrýna dreifingu á framkvæmdum á tímabil. Afturþungi þessarar samgönguáætlunar er nokkuð mikill og það þýðir að verkefni á samgönguáætlun skila arði of seint, þ.e. ef fjármunir eru settir í verkefni sem ekki nýtist að fullu skilar verkefnið ekki arði, það er ekki hægt að nota það. Dýrafjarðargöng eru á fyrsta tímabili þessarar samgönguáætlunar og því ber að fagna en tengd þeirri framkvæmd er Dynjandisheiði sem áætlað er að ljúka á öðru tímabili, þ.e. 2028, sem er eftir tíu ár. Við verðum að skoða samhengi hlutanna. Þegar komið er í gegnum Dýrafjarðargöng að norðan og komið inn í Arnarfjörð er heiðin lokuð þannig að Dýrafjarðargöng nýtast ekki sem skyldi. Því langar mig til þess að hvetja samgönguráðherra til að skoða hvort hægt sé að fara fyrr í Dynjandisheiði og framkvæmdir þar til að þessum verkefnum megi ljúka á svipuðum eða sama tíma. Þegar við ræðum þessi mál er ekki hægt að skauta fram hjá því að tafaleikir skipulagsyfirvalda á sunnanverðum Vestfjörðum hafa valdið skaða og hafa raunverulega þvælst fyrir yfirvöldum. Það er mikilvægt að flýta Dynjandisheiði og færa yfir á fyrsta tímabil til að þessar vegaframkvæmdir nýtist sem skyldi. Vestfirðingar hafa búið við óviðunandi tafir á framkvæmdum í tíu ár og með þessu er áætlað að þeir bíði í önnur tíu ár að því gefnu að skipulagsyfirvöld tefji ekki enn frekar. Löggjafinn þarf að vera óhræddur við að stíga inn í slíkar tafir og slík mál og, ég ætla að tala hreina íslensku, þegar skipulagsyfirvöld hreinlega þvælast fyrir framþróun og öryggi í samgöngum. Dýr mannvirki sitja á hakanum og bera ekki arð fyrir samfélagið. Þessi mannvirki eru ætluð til þess að liðka fyrir flutningum á fólki og vörum og þjónustu, stytta ferðatíma, auka öryggi, sameina atvinnusvæði og tengja markaði og framleiðendur. Við verðum að flýta þessum framkvæmdum. En nú vík ég ræðu minni að öðru atriði sem er í 4. kafla samgönguáætlunar og flokkast undir almenn samgönguverkefni, þ.e. framtíðaraðstöðu til æfinga- og kennsluflugs. Í dag er Reykjavíkurflugvöllur aðalaðstaða æfinga- og kennsluflugs og það er ekki að ástæðulausu, aðstaðan er fyrir hendi. Í samgönguáætlun má finna yfirlýsingu þess efnis að Reykjavíkurflugvöllur verði aðalflugvöllur til þessara nota og annarra þar til annar kostur hefur verið fundinn. Ég kalla eftir nánari útlistun á hvar og hvernig og hver sú aðstaða verði sem þar á að vera. Verður þar aðstaða einnig til sjúkraflugs, ljósmynda- og eftirlitsflugs, þyrlu- og útsýnisflugs, kennsluflugsins, innanlandsflugs, áætlunarflugs, leiguflugs, millilandaflugs og almannaflugs? Verður flugskólum og smærri flugrekendum ásamt grasrótarflugi búin aðstaða á hinum nýja stað? Hversu miklum fjármunum er áætlað að ráðstafa í slíka aðstöðu? Á að byggja nýtt og rífa það sem er nothæft? Spurningin er kannski stærri en í fyrstu má virðast vegna þess að Reykjavíkurflugvöllur er í dag raunverulega menntasetur líka, menntasetur kynslóða atvinnufólks sem síðar mun manna flugvélar í millilandaflugi sem er, nota bene, einn stærsti iðnaðurinn á Íslandi í dag. Myndi einhverjum detta í hug að loka skóla fyrir skipstjórnarmenn eða heilbrigðisstarfsfólk eða kennara? Þessi aðstaða þarf að vera fyrir hendi. Þetta er nauðsynlegur hluti af menntun fólks sem starfa á í greininni. Það má ætla að uppbygging nýs flugvallar sé af stærðargráðunni 180–250 milljarðar kr., nánast helmingur af fjármunum Vegagerðarinnar á næstu 15 árum. Þá kem ég aftur að þeim punkti að skipulagsvaldið, skipulagsyfirvöld í þessu tilfelli í Reykjavíkurborg, hafa leynt og ljóst unnið að því árum saman að leggja stein í götu traustra og öruggra innviða. Beinast liggur við að Reykjavíkurflugvöllur haldi sinni staðsetningu og sinni stöðu og verði endurbættur og byggður upp. Það er ódýrast, það hefur mikil samlegðaráhrif, bæði fyrir innanlands- og millilandaflug á Íslandi. Ég held að við verðum að segja það berum orðum að þjóðhagsleg hagkvæmni er í því að Reykjavíkurflugvöllur verði þar sem hann er. Ef skipulagsyfirvöld í sveitarfélögum eins og Reykjavíkurborg geta hagað sér með þeim hætti sem þau hafa gert og hafa gert allt sem í þeirra valdi stendur til að bola flugvellinum í burtu munu þau baka ríkinu, skattborgurum, ómældan kostnað og tafir verða á yfirlýstum markmiðum ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu öruggra og traustra innviða.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra og starfsmönnum ráðuneytisins fyrir að koma hér með 5 ára og 15 ára áætlun sem er afar mikilvægt. Ég sem gamall formaður samgönguráðs veit að á bak við þessar áætlanir liggur gríðarlega mikill tími og mikil vinna og þykist vita að félagar mínir í samgönguráði hafa oft tekist á um krónur og aura í þessu. Það munum við halda áfram að gera meðan samgönguáætlun verður í umræðu í þinginu. Við munum takast á um það hvað þarf að vera í forgangi og hvað ætti að bíða. Það hefði kannski verið gott ef við hefðum getað haft puttana á því áður en málið kom inn í þingið hvernig hlutunum væri ráðstafað. Um það snýst auðvitað öll þessi vinna, hvernig við náum saman að forgangsraða í þessari samgönguáætlun og niðurstaðan verði þannig að allir séu sæmilega óánægðir. Mig langar reyndar áður en ég held lengra að þakka hæstv. ráðherra sérstaklega viðbrögð hans við ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar í gær, þar sem hann ræddi sínar hugmyndir um aðra leið. Mér finnst það sýna að ráðherrann vill ekki endilega taka þessa umræðu sem svart/hvíta, með eða á móti. Hann er tilbúinn að hlusta á rök og hlusta á tillögur. Mér finnst það góðs viti. Mér finnst það góð byrjun á þessari miklu vinnu sem er fram undan að við séum tilbúin að taka hugmyndir upp á borðið sem gætu orðið okkur öllum til góðs. Þótt þær séu ekki endilega allar inni í samgönguáætlun núna þá gæti það verið einhver leið til þess að flýta fyrir framkvæmdum vegna þess að ég upplifi í þinginu, hjá þingmönnum og okkur öllum, gríðarlega óþolinmæði og væntingar um að hlutirnir gangi hraðar. Við heyrum það á öllum. Hér hefur komið sérfræðingur í fluginu og talað. Það eru allir að bíða eftir því að við gerum meira. Það er auðvitað ágætt innlegg að til sé önnur leið eins og hv. þm. Jón Gunnarsson minntist á í gær. Ég velti því fyrir mér þegar við erum að tala um þessi mál, 15 ára samgönguáætlun, að ef ég á að bíða eftir því að Reykjanesbrautin klárist eftir 15 ár þá verð ég kominn á áttræðisaldur, langt genginn á áttræðisaldur. Ég og íbúar á Suðurnesjum höfum bara ekki þann tíma. Við eigum ekki þá þolinmæði. Ég held að það sé málið. Þótt allir séu að gera sitt besta þá er þessi þolinmæði ekki til í samfélaginu. Eiga Vestfirðingar einhverja þolinmæði til að bíða eftir vegabótum? Ég er búinn að fara tvisvar á Vestfirði með skömmu millibili og segi nú bara: Ef þeir hafa það þá eru þeir mjög þolinmóðir. Það er alveg ljóst að Dýrafjarðargöng eru náttúrlega hálf framkvæmd ef ekki á að halda áfram að tengja þau við heilbrigða vegakerfið sem er þó til staðar, en er alls ekki í kringum þessa staði fyrir vestan. Þegar atvinnuveganefnd var á ferðinni um daginn á suðurfjörðum Vestfjarða og hittu sveitarstjórnarfólk í Vesturbyggð og ræddu vegamálin þá sagði það: Komið með vegina, við skulum borga veggjöldin. Það stendur ekkert á okkur með það. Við viljum vegi. Ef þarf veggjöld þá erum við tilbúin í það. Ég veit að ráðherrann hefur heyrt þetta líka eins og við og hefur skilning á því. Ég er alveg sannfærður um það að þegar þessari umræðu er lokið og málið hefur farið í gegnum umhverfis- og samgöngunefnd þá mun koma út úr þessu góð niðurstaða. Ég ætla að treysta því. Niðurstaða sem verður til þess að menn hafi meiri þolinmæði til að bíða eftir framkvæmdunum sem munu þá taka einhver ár. Ég ætla að vona það. Atvinnulífið fyrir vestan getur ekki beðið eftir þessu. Vegirnir eru ófærir í rigningum yfir hásumartímann. Það er bara þannig. Ég er mjög ánægður og sáttur við þessar undirtektir hæstv. ráðherra, að vilja skoða aðrar leiðir, vera tilbúinn í það jafnhliða því að samgönguáætlun er rædd. Ég held að það séu heilbrigð vinnubrögð í þinginu að gera það á þann hátt, ekki vera skellandi hurðum og segja: Það er bara þetta sem við ætlum að ræða. Það er ekki gert hér. Ég er afar sáttur við það. Ég ætla líka að taka undir upphafsorð ráðherra í framsögu hans í gær þar sem hann í tvígang tók það sérstaklega fram að öryggi væri mikilvægur grunntónn í samgönguáætlun, eins og hann orðaði það. Hann lagði mikla áherslu á öryggið og ræddi um slysin sem kosta 50 milljarða á ári og eru mörg hver auðvitað hræðileg. Við tökum heils hugar undir þetta. Það þarf að gera vegabætur til þess að koma í veg fyrir öll þessi hörmulegu slys, eins mikið og nokkur kostur er . Á Suðurnesjum er fjölfarnasti vegur landsins sem ótrúlegur fjöldi íbúa fer um og næstum allir ferðamenn, eða ég veit ekki hversu hátt hlutfall þeirra 2,3 milljóna ferðamanna sem hingað koma, nota á hverju ári, en það keyra 20.000 bílar um brautina á dag. Mér sem íbúa á Suðurnesjum finnst of langt að bíða til 2033 eftir því að síðasti áfanginn verði kláraður. Það er of langt. Það er búið að gera verulega bragarbót suður frá á hringtorgum og núna á Grindavíkurvegi, en þetta er of langur tími. Ég segi í þessari umræðu að það verður að finna leiðir til þess að flýta þessum áföngum, sérstaklega að klára tvöföldunina inn í Hafnarfjörð og auðvitað gegnum Garðabæ líka. Ef við finnum ekki þá leið þá er hv. þm. Jón Gunnarsson með tillögu og hv. þm. Birgir Þórarinsson er líka með áhugaverða tillögu sem mér finnst að við eigum að skoða. Fyrir mína parta held ég að það sé mjög mikilvægt að það verði skoðað í fullri alvöru. Það er auðvitað margt fleira sem ég hefði viljað tala um, en stuttur ræðutími takmarkar það. Fyrir austan vil ég nefna framkvæmdir við Hornafjarðarfljót. Hornfirðingum finnst það koma nokkuð seint, þær framkvæmdir eiga að klárast 2023. Það hafa miklar væntingar verið til þess að það yrði fyrr. Ég veit ekki hvort við getum þokað því framar. Kannski er hægt að gera það að einhverju leyti. Níu einbreiðar brýr eiga að hverfa. Það er gríðarlegt verkefni. Það er mjög mikilvægt verkefni. Ég veit að ráðherrann hefur sérstakan skilning á því. Við erum nýbúnir að keyra þetta saman og þá töluðum við um að það væri kannski hugmynd að rífa gömlu brúna yfir Morsá sem er fleiri hundruð metra löng og nota kannski bitana úr henni til þess að spara pening og nota þar sem eru einbreiðar brýr. Gullni hringurinn, Skeiða- og Gnúpverjahreppur, eru svæði sem kalla líka eftir fjármagni. Það er verið að gera góða hluti hjá Hveragerði og austur fyrir Ölfusá. Það hefur staðið lengi til. Ég fagna því. Ég bendi líka á vegi á hálendinu eins og veginn um Landmannalaugar. Það kostar auðvitað eitthvað að hækka hann aðeins til þess að ekki þurfi endalaust að vera að hefla hann, hann losar sig ekki við vatnið og á meðan er þetta alltaf meira og minna ófært. Ég hefði líka viljað fara yfir flugið. Það koma 600 milljónir inn til viðhalds. Það er gott. Skoska leiðin er í umræðu. Ráðherrann hefur beitt sér fyrir því. Það er nefnd að skila skýrslu um það verkefni. Ég treysti því að þar komi góð skilaboð fyrir landsbyggðina um að lækka kostnaðinn við flugið. Hafnabótasjóður fær 5 milljarða. Það eru auðvitað gríðarleg verkefni þar fram undan við að skipta um stálþil í flestöllum höfnum landsins. Það er margt mjög gott í þessu plaggi, en það fylgir því mikil óþolinmæði, menn eru óþolinmóðir að bíða eftir að allir þeir draumar sem samgönguáætlun átti að svara rætist, en með góðum vilja, góðu samstarfi, þá náum við því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni fyrir góða ræðu. Mig langar til að koma hér upp til að spyrja þingmanninn út í hana, mér fannst hún áhugaverð. Hann sagði reyndar að hann væri að verða of gamall til að bíða eftir því að vegirnir löguðust og sjálfur var ég að velta því fyrir mér hvort ég ætti að taka til máls. Ég hugsaði: Kannski er ekki neitt gagn í því. Samgönguráðherra er sniðinn þröngur stakkur hvað varðar fjármuni til samgöngumála í fjármálaáætlun. Það er kannski erfitt að breyta því sem ég myndi vilja sjá breytast, eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson kom inn á, með Dynjandisheiði fyrir vestan og tvöföldun vegar á Reykjanesi og annað slíkt sem er rosalega brýnt að verði gert strax en er ekki í kortunum að verði gert strax. Mig langar að spyrja þingmanninn, af því að hann lýsti yfir bjartsýni á að hægt yrði að koma þessu til leiðar með því að ræða þetta í samgöngunefnd og að breytingartillögur yrðu teknar til greina hjá þingmönnum sem hann nefndi: Hvernig sér þingmaðurinn þetta geta gerast miðað við þann þrönga stakk sem samgönguráðherra er sniðinn í þeirri vinnu sem farið hefur fram og birtist í þessari samgönguáætlun?
Herra forseti. Við ræðum samgönguáætlun. Við höfum stuttan tíma til að ræða hana. Ég ætla að demba mér í að ræða það sem tengist fluginu. Það eru ekki margir sem hafa komið inn á það í ræðum sínum þannig að ég ætla rétt að hlaupa yfir helstu punktana um það í samgönguáætlun. Við höfum rætt áður að við höfum verið með um 300 milljónir í viðhald og framkvæmdir í innanlandsfluginu undanfarin átta til níu ár, sem er mjög lágt í sögulegu samhengi, miðað við hvernig það var árin á undan. Það sem gerist núna er að næstu fimm árin verða að meðaltali settar um 570 milljónir í viðhald og fjárfestingu og stofnkostnað í innanlandsflugvallarkerfinu, sem er töluverð hækkun frá því þegar það var um 300 milljónir. Almenn umræða hefur verið um að til að viðhalda núverandi innanlandsflugvallarkerfi þurfi að lágmarki 600–700 milljónir og í áætluninni er komist nálægt þeirri tölu. Það dugar þó engan veginn fyrir öllum þeim framkvæmdum í flugvallarmálunum sem þarf að fara í vítt og breitt um landið, kannski sérstaklega á alþjóðaflugvöllunum á Akureyri og Egilsstöðum þar sem stórar framkvæmdir bíða. Það er mjög jákvætt í samgönguáætlun að boðað er að mótuð verði flugstefna fyrir Ísland. Sú vinna er þegar hafin. Búið er að skipa vinnuhópa til að taka að sér verkefnið og verður mjög spennandi að sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu. Flugið er orðið okkur gríðarlega mikilvægt. Í skýrslu Oxford Economics fyrir 2010, sem kom út 2011, var talið að um flugið væri um 6,6% af landsframleiðslu og í þessari samgönguáætlun kemur fram að miðað við þann gríðarlega vöxt sem hefur verið í fluginu og flugstarfsemi Íslendinga á undanförnum fáum árum gæti það verið um 20% eða fimmtungur landsframleiðslunnar beint og með afleiddum störfum og tengt fluginu. Það er náttúrlega gríðarleg breyting. Á fáum stöðum í heiminum er flugið jafn stórt hlutfall í landsframleiðslunni. Mig minnir að í Dubai sé það um 22%, sem er ein hæsta tala sem ég hef heyrt. Þar reka menn gríðarlega öflug flugfélög og starfsemi, eins og við þekkjum. Þjóðir eins og Írland og margar aðrar þjóðir hafa unnið flugstefnu og þess vegna verður mjög spennandi að sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu, hvert menn vilja horfa til framtíðar varðandi flugið, líka þegar kemur að lögum og reglum um flugið og það hvernig við getum bætt flugstarfsemi á Íslandi. Á næsta ári er aldarafmæli frá því að fyrsta flugið fór fram á Íslandi, í Vatnsmýrinni 3. september 1919. Í ríkisstjórnarsáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur er þess getið að mótuð verði eigendastefna fyrir Isavia. Ég hef lengi talið gríðarlega stórt og mikilvægt mál að hún verði betur skilgreind en gert er í þeirri almennu eigendastefnu sem var mótuð fyrir Isavia þegar forveri Isavia hóf starfsemi 1. janúar 2007 og síðan í framhaldinu við sameiningu við Keflavíkurflugvöll í maí 2010. Skilgreina þarf hvað menn ætla sér með Isavia, hvernig menn vilja þróa fyrirtækið og hver framtíðarsýn eigandans er, þ.e. ríkisins, stjórnvalda, hvað við viljum sjá með rekstrinum. Það er mjög spennandi verkefni sem við fáum vonandi niðurstöðu í sem allra fyrst. Mér skilst að góð vinna sé í gangi við að skoða þá stefnu. Hún er mjög mikilvægt upp á framtíðina. Á Íslandi eru fjórir millilandaflugvellir, Keflavíkurflugvöllur, Reykjavíkurflugvöllur, Akureyrarflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur. Þeir mynda alþjóðaflugvallarkerfið á Íslandi og eru allir mjög mikilvægir hlekkir í þeirri keðju sem flugvallarkerfið myndar. Gríðarlegur vöxtur hefur verið í fluginu frá Eyjafjallagosi 2010. Þá var 16 flugvélum í eigu Íslendinga flogið til og frá landinu en á þessu ári eru þær væntanlega 57 og enn meiri vöxtur í pípunum á næstu árum. Fjöldinn hefur því rúmlega þrefaldast á sjö til átta árum. Ef þær áætlanir flugfélaganna rætast sem þau hafa sett upp í skipulagsvinnu varðandi að horfa til framtíðar þá fjölgar flugvélunum meira á næstu árum og gætu verið fimmfalt fleiri en þær voru 2010 eftir um þrjú ár. Á sama tíma hefur engin uppbygging farið fram í flugvallarkerfinu, uppbygging varaflugvallanna. Við höfum verið minnt á það töluvert hastarlega á síðustu 18–20 mánuðum með a.m.k. þremur dæmum sem maður man eftir, þ.e. þegar Primera-vél fór fram af braut í Keflavík í apríl í fyrra, þegar sex vélar gátu ekki lent á sama tíma í Keflavík 2. apríl sl., þar sem fjórar vélar lentu á Egilsstöðum og tvær á Akureyri, og svo síðast um miðjan september þegar glussi lak úr bremsukerfi vélar sem var að lenda, og dreifðist yfir brautir með þeim afleiðingum að vellinum var lokað. Við sjáum slíkt gerast æ oftar sem sýnir raunverulega hvaða aðstæður eru að skapast í því umhverfi. Það þarf náttúrlega að bregðast skjótt við til að ná utan um það hvernig menn ætla sér að byggja upp innviðina á völlunum svo að þeir geti annað þeirri gríðarlegu flugstarfsemi sem er til og frá landinu. Tíminn líður og ég er varla byrjaður á punktunum mínum. Ég hef sjálfur mikinn áhuga á því, og samgönguráðherra hefur minnst á það í ræðum, varðandi fjármögnun millilandaflugvallanna og alþjóðaflugvallarkerfisins, varaflugvallanna, að við myndum skoða varaflugvallargjöld á nýjan leik eins og var þar til fyrir örfáum árum. Það er ein leiðin sem mér finnst mikilvægt að menn grandskoði til að skapa sjálfbæran rekstur flugvallanna og líka að í kerfinu sé gert ráð fyrir fjármagni til uppbyggingar þeirra gríðarlega mikilvægu mannvirkja sem flugvellirnir eru, eins og var um árið. Það skapaði erfiðleika þegar þáverandi varaflugvallargjald var lagt af fyrir um átta, níu árum eða svo, árið 2009 eða 2010. Þetta er mjög stórt og mikilvægt mál. Mér sýnist ég varla komast í marga aðra efnisþætti í ræðu minni en til að setja hlutina í samhengi er í þeirri samgönguáætlun sem við ræðum gert ráð fyrir að í stofnkostnað og viðhald og reglubundna endurnýjun á innanlandsflugvallarkerfinu fari 2.850 milljónir á næstu fimm árum, þ.e. 270 milljónir að meðaltali eins og ég kom inn á áðan. Til að fá heildarsýnina er verið að tala um framkvæmdir í Keflavík á vegum Isavia á næstu örfáu árum upp á jafnvel 130–150 milljarða, sem er 40–50 sinnum hærri upphæð en við erum að tala um í ríkisfjármálaáætlun og samgönguáætlun. Ég held að mjög mikilvægt sé að menn átti sig á stærðunum í því. Fókusinn þarf að dreifast víðar og menn þurfa að fá betri heildarsýn á þau mál. Áætluð er 40–50 sinnum hærri upphæð í framkvæmdir í Keflavík á næstu fimm til sex árum heldur en við erum að tala um í allt innanlandsflugvallarkerfið, á öllum öðrum flugvöllum í landinu. Það kom mér smá á óvart hversu gríðarlegt ójafnvægi er í því. Þetta er risaverkefni sem við verðum að fara að takast á við. Ég vona að okkur gangi vel með þá vinnu í vetur að sjá aðeins betur fram úr því. En ekki er gert ráð fyrir að hinum töluverðu framkvæmdum sem þarf að fara á varaflugvallarkerfinu akkúrat í þessu. Við verðum kannski að leysa það á öðrum vettvangi, ræða hugmyndir varðandi varaflugvallargjald og annað. Ég er búinn með 1 af 20 punktum sem ég ætlaði að ræða, en svona gerist. Mér fannst ágætt að fara í gegnum þetta vegna þess að ég held að enginn hafi farið inn á sömu brautir, sem snúa að atvinnugrein sem er orðin gríðarlega stór undirstaða undir íslenskt efnahagslíf. Tekjur Íslendinga af flugrekstri voru um 200 milljarðar [[Forseti hringir.]]á síðasta ári, til samanburðar við rúma 200 fyrir sjávarútveginn og tæpa 200 í stóriðjunni. [[Forseti hringir.]]300 milljarðar í innlendri ferðaþjónustu [[Forseti hringir.]]á síðasta ári, bara svo að þið [[Forseti hringir.]]sjáið umfangið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég heyrði að hann komst bara yfir hluta af því sem hann ætlaði að ræða. Ég veit að hv. þingmaður þekkir vel til flugsins og hann fór ágætlega yfir það. Ég hefði áhuga á að spyrja hv. þingmann um þau uppbyggingaráform sem uppi eru í Keflavík og þróunarverkefni Isavia þar. Hefur hv. þingmaður þá skoðun að það sé skynsamleg leið og nýting fjármuna, eða væri kannski skynsamlegt að nýta þá fjármuni með öðrum hætti og þá í fleiri flugvelli út um landið? Einnig væri áhugavert að heyra meira frá þingmanninum um fjármögnun á samgöngukerfinu. Eins og hv. þingmaður kom inn á, ég held að allir þingmenn hafi komið inn á það í umræðu um samgönguáætlun, er vissulega verið að gefa vel í í þessari samgönguáætlun og það er vel því þetta er mikilvægt verkefni. En flest myndum við vilja sjá jafnvel enn frekari framkvæmdir hvort sem er í flugsamgöngum eða vegsamgöngum. Sér þingmaðurinn fyrir sér að hægt væri að fara aðrar leiðir til að fjármagna slíka uppbyggingu?
Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa spurningu og fyrir að leyfa mér að fá tækifæri til að ræða þessi mál. Ég er hlynntur því að skoða vel vegtolla eða veggjöld, hvað sem menn vilja kalla þetta, til frekari fjármögnunar. Ég er þeirrar skoðunar og hef alltaf verið að góðar samgöngur styrki samfélagið okkar, þær auka hagvöxt, byggja upp atvinnulíf og hafa satt að segja gríðarleg áhrif. Ég var skiptinemi í Bandaríkjunum fyrir 30 árum, tók námskeið um þetta og lærði mjög mikið um samgöngur í Bandaríkjunum frá því að þeir stofnuðu ríkið og hvernig þetta gerðist allt saman. Það voru ótrúlega áhugaverðar pælingar sem sneru að þessu. Miðað við það fjármagn sem við erum að tala um núna þá er mjög langt í það að við náum þeim markmiðum sem maður myndi gjarnan vilja sjá. Ég tel sjálfsagt og æskilegt að skoða þetta. Ég er t.d. með hugmyndir sem hafa ekki komið inn í þingið af neinni alvöru um að það kæmi vegur yfir Kjöl í einkaframkvæmd til að dreifa ferðamönnum betur vítt og breitt um landið. Það eru ýmsar svona framkvæmdir til að opna svæðin, búa til betri dreifingu sem hafa grundvallaráhrif á okkar efnahagslíf, atvinnulíf og búsetu í landinu. Við gætum gert svo miklu meira með því að hraða slíkum framkvæmdum. Varðandi spurninguna sem snýr að Isavia og hinu svokallaða ,,masterplani“ sem hefur verið kynnt varðandi Keflavíkurflugvöll þá eru þetta gríðarlegar framkvæmdir. Hlutfall framkvæmdanna sem eru áætlaðar þarna samsvara 40% af öllum fjárfestingum ríkisins í fjármálaáætlun, til að setja þetta í eitthvert samhengi. 40% er masterplanið miðað við allt ríkið í sínum fjárfestingum á næstu árum. Ég hefði gjarnan viljað að eigendastefnan hefði verið tilbúin fyrir mörgum árum þannig að ríki og stjórnvöld væru meira inni í því hvað menn eru að gera, vegna þess að hagsmunirnir fyrir íslenskt samfélag í stóra samhenginu eru svo gríðarlegir af því sem er verið að gera hjá Isavia í Keflavík. Þess vegna verða stjórnvöld að vera betur tengd við þær framkvæmdir.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að tala aðeins um Reykjanesbrautina. Í úttekt sem liggur til grundvallar drögum að umferðaröryggisáætlun fyrir Hafnarfjarðarbæ kemur fram að umferðarmagn á Reykjanesbraut gegnum Hafnarfjörð hafi aukist um rúmlega 50% frá árinu 2010. Áætlað er að daglega fari þarna yfir 45.000 bílar að meðaltali. Isavia gerir ráð fyrir því að 10 milljónir farþega fari um Keflavíkurflugvöll á þessu ári og árið 2033 er gert ráð fyrir að það verði 18 milljónir farþega. Óneitanlega vaknar sú spurning hvernig koma eigi öllu þessu fólki til og frá. Þetta snýst sem sé ekki fyrst og fremst um hagsmuni tiltekins kjördæmis. Þetta snýst ekki eingöngu um íbúa á þessu svæði sem hafa þó mjög ríka hagsmuni hér, heldur er þetta mál sem varðar alla landsmenn og alla þá sem hingað koma. Þetta snýst um öryggi allra þeirra sem fara um Reykjanesbrautina. Í fyrrgreindri úttekt sem gerð var til grundvallar umferðaröryggisáætlun fyrir Hafnarfjarðarbæ, kemur líka fram að alvarlegustu umferðarslysin í Hafnarfirði verða á og við Reykjanesbraut. 42% allra umferðarslysa í sveitarfélaginu á árunum 2010–2016 urðu á götum í eigu Vegagerðarinnar. Ekki stendur ekki til að ljúka tvöföldun á Reykjanesbraut fyrr en árið 2033. Það má líka nefna að mjög brýnt er að gera endurbætur á tvennum gatnamótum á vegarkaflanum frá Kaplakrika og að Lækjargötu. Það er ekki inni í fimm ára áætluninni. Það er óboðlegt. Virðulegi forseti. Það sem við tölum um og það sem hér liggur fyrir er eitt stærsta verkefni þingsins ef ekki það stærsta. Mig langar að nota þær mínútur sem ég hef til umráða til þess að vekja máls á loftslagsmálum í tengslum við þetta. Mig langar til þess að taka undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni í ræðu sem hann hélt í gær þar sem hann tengdi samgönguáætlun við skýrslu loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna, kolsvarta skýrslu sem okkur er öllum vonandi í fersku minni og væri óskandi að sæi betur stað í samgönguáætlun. Við höfum mjög metnaðarfulla og ágæta aðgerðaáætlun í loftslagsmálum sem byggir annars vegar á því að binda kolefni með skógrækt og endurheimt votlendis. Hins vegar byggir hún á orkuskiptum í samgöngum. Það hefði verið æskilegt ef í samgönguáætlun væri meira tekið mið af þeim markmiðum. Þar verðum við að horfast í augu við að leiðin til þess er ekki bara að skipta úr bensíni eða olíu í rafmagn, heldur snýst þetta líka um að fækka einkabílum í umferðinni og efla almenningssamgöngur. Vissulega er um að ræða 1 milljarðs viðbótarframlag til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu, sem er mjög gott. En það vantar samt, finnst mér, augljóslega aðgerðir til þess að fækka einkabílum á götunum. Ég vil leggja áherslu á það í þessu sambandi að við þurfum að hugsa almenningssamgöngur dálítið upp á nýtt. Okkur hættir til þess að hugsa um almenningssamgöngur sem nokkurs konar neyðarbrauð, neyðarúrræði, fátæktarúrræði, að fólk neyðist til að nota almenningssamgöngur þegar það hefur ekki efni á öðru. Vissulega þarf að sjá til þess að fátækt fólk geti komist staða á milli og kannski er brýnna að sjá til þess að fátækt fólk hafi þann kost. Það þarf kannski ekki að hugsa um fólk sem hefur þokkalegar tekjur í því samhengi en það þarf að koma þeirri hugsun inn hjá fólki sem hefur einmitt þokkalegar tekjur, er vel efnað, að það eigi líka að nota almenningssamgöngur. Það er ekki vegna þess að ég beri svo mikla umhyggju fyrir því fólki, heldur segi ég þetta vegna þess að það er nauðsynlegt fyrir okkur til þess að ná fram markmiðum okkar og skuldbindingum í loftslagsmálum að efla almenningssamgöngur og gera almenningssamgöngur að raunverulegum valkosti fyrir fólk. Svo ég noti hér hið dónalega orð borgarlína. Í öðrum löndum er eiginlega undantekningarlaust litið svo á að almenningssamgöngur, alveg sérstaklega með lestum með ýmsum hætti, séu eðlilegur og sjálfsagður partur af borgarlífinu og er einmitt litið svo á að þær séu úrræði fyrir fólk að komast á milli staða, úrræði hins breiða fjölda. Hér á höfuðborgarsvæðinu tökumst við á um og þráttum um hvort strætisvagnar eigi að hafa sérstaka akrein. Við erum nú ekki komin lengra en svo í því að þróa leiðir til þess að búa saman. Maður verður meira að segja var við að það er sumum hreinlega hugsjónamál að koma í veg fyrir að strætisvagnar fái sérstaka akrein. Virðulegur forseti. Í mínu kjördæmi, Suðvesturkjördæmi, eru ýmsar framkvæmdir sem rætt er um, en allt á þetta að gerast eftir árið 2024 og er fjármögnun þar af leiðandi ekki jafn viss og ella væri. Jafnvel finnst manni einhvern veginn liggja í loftinu að hugsað sé þannig að þær eigi jafnvel að fjármagna með gjöldum. Gjaldtökuumræðan. Nú er ég nýgræðingur í stjórnmálum og kannski ekki nógu vel að mér í því hvernig stunda á stjórnmál, en ég varð hins vegar var við það í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar að nánast allir frambjóðendur lögðust gegn því að hér yrði gjaldtaka, að samgöngubætur yrðu fjármagnaðar með gjaldtöku. Það var eiginlega ekki nema einn maður, hv. þm. Jón Gunnarsson, sem þá var ráðherra, sem talaði fyrir þeirri leið. Nú bregður svo við að það talar enginn gegn gjaldtöku. Kannski er það vel. Kannski er það einmitt til marks um þroskuð stjórnmál, en ég held að það væri samt enn betra ef við hefðum talað um það fyrir kosningar og hefðum umboð frá kjósendum til að leggja í þá umræðu, án þess að ég leggist gegn gjaldtöku. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir lagði fram fyrirspurn um fé til samgöngumannvirkja á síðustu 10 árum, greint eftir kjördæmum, eins og kom fram í [[Forseti hringir.]]ræðu hennar í gær. Þar kemur fram að í nýframkvæmdir [[Forseti hringir.]]hafa 20% farið í Suðurkjördæmi, 11% í Suðvesturkjördæmi, 29% í Norðvesturkjördæmi, [[Forseti hringir.]]5% til Reykjavíkurkjördæmanna og 34% til Norðausturkjördæmis. [[Forseti hringir.]]16% til höfuðborgarsvæðisins. [[Forseti hringir.]]Á höfuðborgarsvæðinu [[Forseti hringir.]]búa 70%.
Forseti vill aftur minna þingmenn á að bjölluhljómurinn er gríðarlega óþægilegur fyrir fólkið sem heima situr því hærri sem hann verður. Forseti verður að hafa stjórn á þingfundinum og passa upp á það að ræðumenn fari ekki það langt fram yfir að þeir raski dagskrá þingsins. Þessi bjölluhljómur var í boði Guðmundar Andra Thorssonar, þingmanns Samfylkingarinnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir ræðuna og umfjöllun um samgönguáætlun, enda alltaf gaman að ræða samgöngumálin. Ég veitti því athygli að hann talaði af mikilli þekkingu - að því er virtist - um borgarlínu og hvernig búið væri að útfæra hana. Við höfum ekki öll áttað okkur á því hvað orðið borgarlína þýðir, um hvað nákvæmlega er verið að tala, hvað í því felst að fjármagna borgarlínu. Ég hef heyrt talað um borgarlínu og áætlaðan kostnað eða fjárfestingu upp á 80 milljarða. Samt hefur mér alltaf fundist það vera rosalega mikið á reiki í hvað eigi að nota þá 80 milljarða, í hvað þeir eiga að fara. Á að nota þá til að byggja léttlestir? Til að byggja nýjar stætóleiðir? Í að hafa strætóferðir tíðari? Er um að ræða sambland léttlesta og strætó og svo tíðari ferða? Er um að ræða stærri samgöngumiðstöðvar eða fleiri samgöngumiðstöðvar víðar um borg? Hvað nákvæmlega er borgarlínan? Þá kem ég kannski að spurningunni: Mér fannst þingmaðurinn setja það þannig upp að umræðan og deilurnar um borgarlínu snerust aðallega um það hvort við værum sammála um að setja sérakreinar fyrir strætó eða ekki. Er það rétt skilið hjá mér að borgarlína snúist um sérstakar strætóleiðir? Kostar það 80 milljarða að gera sérstrætóleiðir ofan á þær sérleiðir sem eru til staðar í dag?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Borgarlína er náttúrlega ýmislegt eins og kom fram í þessu svari. En fyrst og fremst er verið að ræða um að byrja á því sem ég tilgreindi, sem er að greiða strætisvögnum sérstaka för um borgarlandslagið. Það er fyrsti áfangi sem við erum að tala um. Það mun ekki kosta 80 milljarða, nei. En hins vegar á að liggja fyrir samkomulag um að ríkið komi að þessum framkvæmdum og að þessi sérstaka akrein, sem á að vera fyrir strætisvagna um borgarlandslagið, mun náttúrlega bæði kosta töluvert rask og töluverðar framkvæmdir. Það er alls ekki einfalt að koma því fyrir alls staðar. Það mun náttúrlega kosta eitthvert fé. Eins mun það kosta eitthvert fá að byggja upp flota. Það mun líka kosta fé að fjölga ferðum strætisvagna, þannig að þjónustan sé raunhæfur og boðlegur kostur fyrir hinn almenna borgara eins og ég vænti og vona að hv. þingmaður sé mér sammála um að brýnt sé að koma á fót.
Virðulegur forseti. Ég held að við getum verið alveg sammála um að mikilvægt sé að styrkja almenningssamgöngur og gera þær þannig úr garði, hvort sem er með strætó, flugi eða ferjum, að auðvelt sé fyrir sem flesta að nota þær, að þær séu raunhæfur valkostur. Við erum alveg sammála um það. Þess vegna sakna ég þess svolítið, í umræðum um borgarlínuna, að settar séu fram konkret hugmyndir: Það er þá fyrsti fasi að fjölga sérakreinum fyrir strætisvagna. Ég hef ekkert á móti því að við reynum að ráðstafa fjármagni í það ef það getur dregið úr slysum á höfuðborgarsvæðinu og leyst úr umferðarhnútum. Við erum alltaf föst með umræðuna um borgarlínuna í 80 milljörðum og svo er algjörlega óljóst í hvað þeir eiga að fara. Ef þetta er aðgerð sem við getum farið í strax getum við rætt það þannig. Þá þarf borgin líka að vera tilbúin, og sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, til að fjölga ferðum á þessum línum strax, ekki eftir árið 2019, eða hvenær sem þau ætla að gera tilraunir með það. Við þurfum að taka umræðuna út frá þessu. Við þurfum að horfa á alla samgöngumáta í höfuðborginni, hvernig við getum greitt fyrir þeim. Ég held að við eigum bara að byrja á byrjuninni og afmarka verkefnið svolítið í staðinn fyrir að tengja allt sem tengist strætó og greiðari samgöngum borgarlínu. Við skulum ræða þetta verkefni fyrir verkefni.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé bara samhljómur með okkur hv. þingmanni. Ég hef fyrir satt að það ríki líka samhljómur um þetta innan ríkisstjórnarinnar, alla vega innan ríkisstjórnarflokkanna, alla vega innan stjórnarsáttmálans, þar sem sérstaklega er tekið fram að koma skuli borgarlínu á. Ég hef óneitanlega furðað mig á því hversu neikvæð umræðan hefur á köflum verið um þennan kost sem mér finnst blasa við að hljóti að vera nánast eini kosturinn sem við höfum til að koma okkur yfirleitt á milli staða í náinni framtíð. Það eru þessar spár um að íbúum höfuðborgarsvæðisins muni fjölga um 70.000 manns til ársins 2040 - frekar en 2035, hef það ekki alveg í hausnum. Þannig að það er gríðarlegur mannfjöldi sem hér á eftir að vera. Og það er augljóst mál að í þessu þrönga rými dugir einkabíllinn ekki. Við þurfum að byrja einhvers staðar. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður segir, við munum byrja á þessum fasa. Ég veit ekki annað en til standi að greiða strætó leið með sérstökum akreinum sem vonandi mun ekki mæta of mikilli andstöðu úr flokki hv. þingmanns.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um samgönguáætlun til næstu 15 ára frá 2019–2033 og samhliða þingsályktunartillögu um samgönguáætlun til fimm ára frá 2019–2023. Við erum um svo margt háð samgöngum og lífsgæði okkar og lífskjör hvíla á greiðum og öruggum samgöngum. Þannig eru samgöngur á margan hátt lífæð okkar samfélags og mikilvæg grunnstoð í hagkerfinu og ráða miklu um uppbyggingu atvinnuvega, nýtingu auðlinda og verðmætasköpun byggða. Hæstv. samgönguráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á það í framsöguræðu sinni að í fyrsta skipti er samgönguáætlun í samræmi við væntanlegar fjárveitingar; fjármálaáætlun 2019–2023 sem Alþingi samþykkti nú í vor. Það er ánægjulegt að í fyrsta skipti er þessi áætlun að því leyti raunhæf og þess vegna skynsamleg. Ég ætla að taka undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem sagði að þingið ætti að læra af þeirri áætlun sem við samþykktum hér 2016 í aðdraganda kosninga sem var óraunhæft, ófjármagnað óskaplagg. Þessi áætlun ber þess merki að við erum að læra. Þannig tekur áætlunin mið af og er hluti af heildstæðri samþættri stefnu í samgöngumálum, fjarskiptamálum, byggðamálum og málefnum sveitarfélaga. Hún er í samræmi við samþykktar áætlanir á vegum Alþingis og hæstv. ríkisstjórnar. Þá skal horfa sérstaklega til þarfa ferðaþjónustunnar eins og fram kemur í áætluninni og meta þarfir hennar fyrir bættar samgöngur. Formið að þessu leyti tel ég mikilvægt, virðulegi forseti, að áætlunin sé í takti við ríkisfjármálaáætlun og taki mið af meginmarkmiðum um öryggi og þarfir atvinnulífs og byggða. Þess vegna fagna ég því að horft sé til langs tíma eins og hér er gert, annars vegar til fimm ára og svo til 15 ára. Það er og í samræmi við lög um samgönguáætlun nr. 33/2008, og þess vegna er hér að finna stefnu í samgöngumálum og markmið fyrir allar greinar samgangna til næstu 15 ára, sem skiptist í þrjú fimm ára tímabil og er fyrsta tímabilið hér til 2023 þar sem tilgreindar eru framkvæmdir og aðgerðaáætlanir. Í 1. gr. í markmiðskafla laganna segir enda: „Markmið laga þessara er að samræma áætlanagerð við framkvæmdir og rekstur í samgöngumálum.“ Okkur hefur því miður ekki tekist það hingað til að uppfylla þær skyldur, virðulegi forseti. Aðdragandi framlagningar er því þó nokkur og felst í samráðsferli og samtali, svo að við getum forgangsraðað og unnið faglega að framlagningu þessarar áætlunar. Við gerð samgönguáætlunar er svo tekið mið af markmiðum um að ná fram samræmdri forgangsröð og stefnumótun, að ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla og að ná fram samræmdu skipulagi samgöngugreina og í samstarfi stofnana og fyrirtækja á þessu sviði. Þetta kallar á gífurlegt samráð og er mikilvægt að vel takist til, og að áætlanir sem tengjast samgöngum séu í takti. Þá tekur samgönguáætlun til fjáröflunar og útgjalda allra greina samgangna, þ.e. flugmála, vegamála, siglingamála og þar með talið almenningssamgangna, hafnarmála, sjóvarna, öryggismála, umhverfismála og samgöngugreina og skal þar tilgreina það grunnkerfi sem ætlað er að bera meginþunga samgangna og gera grein fyrir ástandi og horfum í samgöngum í landinu. Áætlunin byggir á þessum meginmarkmiðum um það að samgöngur séu greiðar, þær séu hagkvæmar, öruggar og umhverfislega sjálfbærar, auk þess sem þær stuðli að jákvæðri byggðaþróun. Það sem einkennir kannski ekki síst þá áætlun sem við ræðum hér er að mið er tekið af því að þessar áætlanir allar og þessar samgöngur allar, allar ólíkar greinar samgangna, tali saman. Svo er, eins og fram hefur komið í umræðunni og hæstv. ráðherra fór yfir, unnið að sérstaklega flugstefnu sem snýr að fluginu. Það er vel. En þess utan þarf að taka mið af því að fjármunir ríkissjóðs nýtist sem best og að við tökum mið af samgönguframkvæmdum í landinu í heild og svo í einstökum landshlutum eins og gert er í áætluninni. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar er alveg skýrt að setja á samgöngur í forgang. Það á að gæta að jafnvægi og tækifærum allra sem landið byggja, treysta samráð og stuðning við sveitarfélög að því er varðar uppbyggingu innviða og byggðaþróunar og gera betur í því að tryggja landsmönnum aðgang að þjónustu, atvinnutækifærum og lífskjörum um land allt. Þetta eru áform hæstv. ríkisstjórnar. Þau birtast í þessari áætlun og reyndar fór hæstv. ríkisstjórn af stað þegar á þessu ári. Ríkisstjórnin boðaði átak á sviði innviða, samgangna og þessi áætlun ber sannarlega merki þess að verið er að hraða uppbyggingu í vegamálum og öðrum samgönguinnviðum, bæði með nýframkvæmdum, reglulegu viðhaldi og uppsafnaðri viðhaldsþörf. Við forgangsröðun í vegamálum er sérstaklega litið til stöðu ólíkra svæða, ferðaþjónustunnar og öryggissjónarmiða, eins og kemur svo vel fram í markmiðskafla áætlunarinnar. Það eru fleiri þættir í þessu. Ég nefni innanlandsflugið og fleiri hlið inn í landið, svæði til uppbyggingar ferðaþjónustu, almenningssamgöngur og samstarf við samtök sveitarfélaga, möguleika gangandi og hjólandi í þéttbýli og ekki síst fjarskipti og ljósleiðaravæðingu - huga þarf að þessum þáttum í þeirri viðleitni að auka lífsgæði og fjölga tækifærum landsmanna til að skapa atvinnu. Allt er þetta að finna í þessari áætlun og mikilvægt að hafa í huga að þessar áherslur hæstv. ríkisstjórnar koma fram í þessari áætlun. Við þurfum að meta þær í samhengi við stjórnarsáttmála og þá áætlun sem er hér. Virðulegi forseti. Þessi áætlun er skynsamleg og raunsæ að þessu leyti. Hún er í takt við þau áform hæstv. ríkisstjórnar sem birtast í stjórnarsáttmála og að sama skapi í takt við það sem lög mæla fyrir um, þ.e. hún er fjármögnuð, tekur mið af grundvallarmarkmiðum og er hluti af heildstæðri samþættri stefnu í samgöngumálum, fjarskiptamálum, byggðamálum og málefnum sveitarfélaga. Hæstv. ríkisstjórn hófst þegar handa á þessari vegferð á þessu ári með því að bregðast við brýnum viðhaldsverkefnum og uppsöfnuðum vanda undanfarinna ára. Áætlunin miðast svo við að auka framlag til viðhalds í 10 milljarða kr. á ári frá árinu 2019. Í heildina er gert ráð fyrir að 160 milljörðum verði varið í viðhald á vegakerfinu næstu fimm árin. Við komumst auðvitað langt með þá upphæð, en hún hrekkur þó ekki til til að mæta uppsöfnuðum vanda á þessum tíma og eins hratt og við flest vildum. Það hefur hæstv. ráðherra samgöngumála bent á, og m.a. í ræðu sinni, að nefnd á vegum hæstv. ráðherra er að skoða þá möguleika að auka framkvæmdahraðann og auka fjárhæðir með svokallaðri samvinnuleið um fjármögnun framkvæmda. Ég vona að við getum náð samstöðu í þinginu um slíka kosti ekki síst vegna þess að ef eitthvað er má segja að í kosningabaráttu og í stjórnarsáttmála spenntum við kannski væntingabogann of hátt. Það er skiljanlegt. Mjög margar brýnar framkvæmdir og viðhaldsframkvæmdir skipta máli, en ef við horfum ískalt á þróun útgjalda í ríkisfjármálum verðum við að horfa til mun lengri framtíðar ef við ætlum mögulega að komast af stað með mörg af þessum brýnu verkefnum. Um þessa áætlun má fullyrða að hún er í fullu samræmi við áform hæstv. ríkisstjórnar. Hún er í samræmi við ríkisfjármálaáætlun og [[Forseti hringir.]]hún er að því leyti ábyrg, skynsamleg, fjármögnuð áætlun um uppbyggingu samgangna með skýra framtíðarsýn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afbragðs ræðu. Ég er sammála honum um að auðvitað er eðlilegt að samgönguáætlun sé í samræmi við ríkisfjármálaáætlun. Ég hef skilning á því að hv. þingmaður skoði það mál sérstaklega enda er hann formaður hv. fjárlaganefndar þingsins. Í umræðum hér um samgönguáætlun hefur nokkuð verið rætt um að ef við ætlum að komast hraðar í þær framkvæmdir sem eru svo nauðsynlegar verðum við að skoða aðrar leiðir. Ég heyrði að hv. þingmaður opnaði á þann möguleika að skoða leiðir eins og samvinnuleið eða PPP-fjárfestingaleiðir, sem dregur úr áhættu ríkisins. Það eykur skilvirkni við framkvæmdir að einkaaðilar komi að og eins við nýtum þá fjármuni betur sem eru í boði með þeim hætti, þeir eru þá ekki teknir beint úr ríkissjóði. Mig langar aðeins að spyrja nánar út í hvort hv. þingmaður sjái flöt á því að þær hugmyndir um veggjöld sem komið hafa fram í umræðunni falli einhvern veginn inn að því. Hvernig sér það hann fyrir sér? Mig langar líka til að spyrja hann út í það sem bæði ég og aðrir hv. þingmenn hafa verið að hreyfa við, þ.e. hvort möguleiki sé á því að skoða aðeins nánar efnahagsreikning ríkissjóðs, skoða allt það fjármagn sem ríkið er með bundið í ýmsum eignum, hlutabréfum eða stofnfé hvers konar, og athuga hvort því fé sé öllu skynsamlega varið, hvort möguleiki sé á og tækifæri til að laga þar eitthvað aðeins til, skoða það nánar og færa til fjármagn sem nýtist í uppbyggingu á mikilvægum og arðbærum samgöngumannvirkjum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góðar spurningar. Ég ætla fyrst að staðfesta að ég er mjög opinn fyrir því að við förum þá leið. Ég horfi bara ískalt á ríkisfjármálin og ramminn býður okkur ekki að fara hraðar eins og staðan er í dag. Líkt og ég fór yfir í ræðu fagna ég því að við horfumst í augu við það hvað ramminn heimilar okkur. Við verðum um leið að vera skynsöm og forgangsraða í þágu þeirra markmiða sem lög um samgöngur segja okkur að gera. Að því leytinu er þetta skynsöm og góð áætlun. Ég er svo hrifinn af orðinu samvinnuleið. Það kemur líka fram í umsögn viðskiptaráðs við fjárlagafrumvarpið, sú hugmynd að við tökum gjöld af einstökum leiðum þar sem það er skynsamlegt að gera. Ég er mjög hlynntur því. Ég ætla að leyfa mér að halda áfram að nota þetta fína orð, samvinnuleið, því að það þýðir einfaldlega að fleiri koma að verkefninu. Fara þarf í mörg brýn verkefni á höfuðborgarsvæðinu til að takast á við umferðarþunga, til að auka öryggið, Reykjanesbrautin, það eru göng víða, Seyðisfjarðargöng. Þetta eru verkefni sem eru dýr í framkvæmd og við höfum verið með lengi í umræðunni en komast ekki á dagskrá, eins og Sundabraut, nema við förum slíka leið. Mér finnst það hljóma vel. Þingið hefur samþykkt lög um stofnefnahag og að við förum að færa til eignar eignir ríkisins. Þá fáum við betri mynd af öllum þeim eignum og ættum að geta, ekki aðeins [[Forseti hringir.]]að bæta endurmat útgjalda heldur líka að skoða fjármögnunina.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott svar. Svo virðist sem við séum á svipuðum nótum um það hvernig við nálgumst verkefnið sem við þurfum að takast á við. Ég heyri að í þinginu er mögulega að nást ágæt samstaða um að fara að skoða nánar samvinnuleiðina. Þá er einboðið að þingið fari í samvinnu með öðrum aðilum og viðeigandi stjórnvöldum við að útfæra það nánar. Mig langar að staldra aðeins við seinna atriðið, sem ég kom inn á í fyrra andsvari, sem er eignir ríkisins. Telur hv. þingmaður skynsamlegt að ráðast í skoðun á efnahagsreikningi ríkisins með það fyrir augum hvaða eignir það eru sem hægt er að selja með skynsömum og ábyrgum hætti til að svigrúm skapist fyrir ríkið til að ráðast í arðbærar samgönguframkvæmdir? Það verður að hafa í huga í því samhengi og líka gæta að hinum hagrænu áhrifum af slíkum framkvæmdum. Það má ekki selja þær eignir sem um ræðir, ég nefni sérstaklega viðskiptabanka, þannig að ekki sé staðið vel að slíku heldur verður það að vera skynsamlegt. Horfa verður til hinna hagrænu þátta sem geta verið þensluhvetjandi eða mynda framleiðsluspennu í hagkerfinu. Herra forseti. Mig langar að fá að heyra örlítið betur frá hv. þingmanni hvernig hann sér slíka vinnu fara fram, til að mynda innan fjárlaganefndar, sem samræmist umfjölluninni sem á sér stað um samgönguáætlun.
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég byrja á að þakka hv. þm. Teiti Birni Einarssyni fyrir spurningar sínar og hugleiðingar, sem eru stórar og mjög mikilvægar. Eins og ég kom inn á áðan verðum við á komandi misserum í betri færum til að meta eignir ríkissjóðs og gefa pólitíkinni skýrari sýn á það í hvaða rekstri ríkið á að vera og í hvað við eigum að beina fjármunum, þ.e. skýrari og öflugri forgangsröðun. Af því að hv. þingmaður nefndi bankana þá erum við í pólitíkinni að tala um hvað markaðurinn getur séð um og hvað ríkið ætti að vera að sjá um. Við höfum gengið í gegnum þannig hremmingar að eðlilegt er að við stígum varlega til jarðar þegar kemur að bönkunum. Engu að síður eru allar framkvæmdir í samgöngum mikilvægar, eins og kemur fram í áætluninni og í umræðu, mikilvægar fyrir hagvöxt, fyrir byggð í landinu, fyrir allt atvinnulíf. Þess vegna eigum við að bera þetta saman á þennan hátt og ég er mjög hlynntur því. Ég geri hreinlega ráð fyrir því að við verðum í betri færum, ekki síst í nefndum þingsins, til að skoða málið á þann hátt sem hv. þingmaður setur fram. Ég fagna því að sú hugsun sé þegar til staðar. Þess vegna er þetta góð umræða. Við eigum að stíga það skref að meta mjög skýrt eignir ríkisins í samhengi við útgjöldin og það hvernig við eigum að forgangsraða fjármunum okkar.
Herra forseti. Hér eru til umræðu tillögur til þingsályktunar um samgönguáætlun, önnur til fimm ára, hin til 15 ára. Það er auðvitað ekkert launungarmál að umferðin hefur mjög mikil áhrif á fólk. Í liðinni viku var kjördæmavika. Þá heimsóttum við þingmenn kjördæmi okkar, ég Suðvesturkjördæmi og hvert einasta sveitarfélag þar, og á hverjum fundi var rætt um samgöngumál og þær áhyggjur sem fólk hefur af vaxandi umferð og umferðarþunga. Á Seltjarnarnesi eru fáar leiðir út úr bænum. Í gegnum Mosfellsbæ, Kópavog, Garðabæ og Hafnarfjörð er keyrt til Reykjavíkur og á öllum þessum stöðum hafa menn áhyggjur af umferðinni og fjölgun ferðamanna hefur þar áhrif, umferðin frá flugvellinum í Keflavík fer í gegnum þessa fyrrnefndu bæi, 2,3 milljónir ferðamanna var talað um hér fyrr í dag. Auðvitað hafa menn áhyggjur af þessu. Það sem mig langar að impra á og veit að hefur verið rætt er það sem maður sér þegar maður er staddur í útlöndum, það eru auðvitað vegir innan bæjanna, en síðan eru lagðir ofanbyggðavegir, eins og þeir hafa verið kallaðir. Hvers vegna er ekki lögð meiri áhersla á að það séu fleiri en ein leið í gegnum bæina, eins og t.d. með ofanbyggðavegum? Hér í Reykjavík hafa menn að sjálfsögðu miklar áhyggjur af umferð í kringum þjóðarsjúkrahúsið okkar, Landspítala. Við Miðflokksmenn höfum sérstaklega bent á að þjóðarsjúkrahúsið eigi ekki að vera staðsett á þeim stað sem það er í miðbænum heldur eigi það að vera á svæði þar sem er gott aðgengi og ég tala nú ekki um betri aðstaða til að byggja upp heilbrigði þeirra sjúklinga sem þar þurfa að vera. Varðandi þjóðvegi landsins þá er mikil umferð þar mikið áhyggjuefni líka. Ein af skýringunum á því og það sem ekki hefur verið tekið á er að þegar allir þungaflutningar, öll flutningsþjónusta, voru teknir af sjó færðust þeir upp á vegi landsins. Það er eitt af því sem gerðist og veldur því að það er mjög mikil umferð á vegum landsins, fyrir utan það að ferðamannastraumurinn hefur aukist. Eitt tengt þessu er að ferðamannastraumurinn er of mikið skipulagður þannig að hann er að stærstum hluta hér á suðvesturhorninu í staðinn fyrir að menn reyni að dreifa umferðinni norður, austur, vestur. Landið okkar Ísland er mjög fallegt og það skiptir máli að dreifa ferðafólkinu um okkar ágæta land. Ég vil sérstaklega lýsa áhyggjum mínum af því hversu seint Sundabraut og Reykjanesbraut eiga að komast á koppinn, ef þannig má að orði komast. Það er eftir 2024, sex ár. Það er rosalega langur tími. Þessar tvær leiðir skipta mjög miklu máli til að koma fólki til og frá. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á að mér finnst nýstárlegri tillögu hv. þingmanns Miðflokksins, Birgis Þórarinssonar, sem hann setti fram í gær um fjármögnun Reykjanesbrautar og finnst fyllsta ástæða til að skoða hana. Mér finnst líka sérstakt að í gær þegar hæstv. ráðherra var að kynna samgönguáætlun þá virtust aðrir þingmenn í stjórnarmeirihlutanum, og maður sá það reyndar í fréttum líka í morgun, vera annars staðar að kynna sína samgönguáætlun. Hvað segir þetta? Ég hef áhyggjur af þessu.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun samgönguráðherra, bæði til langs og skamms tíma. Í þessari umræðu hefur nokkuð verið talað um brýn verkefni sem ekki sé hægt að ráðast í út af þeim skorðum sem fjármálaáætlun setur til næstu fimm ára. Í sjálfu sér má segja að eitthvað sé til í því. En menn hafa kvartað töluvert undan því að ekki séu til nógir peningar til að gera margboðað stórátak í samgöngumálum sem er vissulega ekki að finna í þessari áætlun, sérstaklega ekki þeirri sem er til skamms tíma, því að það virðist svo sem næstu þrír samgönguráðherrar á eftir eigi að uppfylla sem flest af þeim loforðum eða stefnumálum sem sett eru fram. Í sjálfu sér er nóg til af peningum í þessu landi. Það má t.d. greina af því að ríkisstjórnin sem nú situr tók það upp hjá sér að gefa banka sem hún hefði getað yfirtekið. Það hefur þegar komið fram, á þeim mánuðum sem liðnir eru, að þeir sem eignuðust þennan banka fyrir slikk eru búnir að greiða sjálfum sér út 10 milljarða í arð sem fór í vogunarsjóð en ekki ríkissjóð. Það hefur líka komið fram að vegna sölu Arion banka á Bakkavör var ríkið snuðað um 2,6 milljarða. Þarna nefni ég tvö atriði sem hafa kostað ríkissjóð 12,6 milljarða og það væri alveg örugglega hægt að nota þá í þau plögg sem hér liggja fyrir - að því ógleymdu, herra forseti, að stærsta eign Arion banka er enn óseld, þ.e. Valitor, kortafyrirtækið. Menn hikuðu aðeins við þá sölu í vor vegna þess að við Miðflokksmenn höfðum uppi mikinn málflutning um það. Þar er um að ræða eign sem er bókfærð í bókum bankans á 17 milljarða, söluverðið er líklega 70. Söluhagnaður, þegar þar að kemur, mun líka renna í vogunarsjóð en ekki ríkissjóð. Ef menn hefðu tekið réttar ákvarðanir á þessum tíma værum við með meira til skiptanna og meira til þess að setja í þau brýnu mál sem hér eru til úrlausnar. Í sjálfu sér væri hægt að fara mörgum orðum um þá forgangsröðun sem birtist í þessum plöggum. Ég gæti t.d. minnst á að það er náttúrlega ólíðandi hve langt er í tvöföldun Reykjanesbrautar og það er ólíðandi hve langt er í Sundabraut. Þá er það með undarlegasta móti að þegar menn keyra út úr Arnarfjarðargöngum tilbúnum til suðurs þá bíður Dynjandisheiðin óbreytt í allnokkur ár á eftir. Þetta er mjög skrýtin forgangsröðun. Í sjálfu sér koma allir þeir peningar sem hafa farið í Dýrafjarðargöngin fyrir lítið þegar menn koma út úr göngunum - jú, mikil ósköp, þeir komast í næsta garð við hliðina, upptalið. Ég gæti líka talað um flugvellina. Ég gæti talað um að á Akureyri bíður myndarleg grjóthrúga sem vill verða flughlað. Hún er til og það kostar ekkert rosalega mikið að koma því í framkvæmd. Á meðan erum við í bullandi vandræðum út af því hvernig varavellirnir eru. Það er alveg sama hvort við tökum Akureyri, Egilsstaði eða Reykjavík. Þessir vellir eru allir vanbúnir á mjög margan hátt. Fyrir utan það að skilyrði á Keflavíkurflugvelli, sem er aðalflugvöllur landsins, hafa versnað umtalsvert á undanförnum árum. Það ber öllum saman um að þau hafa versnað. Þá er ég ekki bara að tala um flugskilyrði. Ég er líka að tala um að menn tóku þann pól í hæðina sem við getum kallað ohf. Það er ekki fyrir - ég má ekki segja fjandann sjálfan, herra forseti, ég veit það - nokkurn mann að hafa bönd á þeim ohf-um sem eru við lýði á Íslandi. Hvort sem við tökum Isavia, RÚV, Póstinn, ber allt að sama brunni; þarna leika menn lausum hala og gera nokkurn veginn það sem þeim sýnist án þess að kjörnir fulltrúar geti haft minnstu áhrif þar á. Á Keflavíkurflugvelli völdu menn t.d. þá vondu forgangsröðun að byggja upp flugvélastæði í staðinn fyrir að byggja upp rana. Þegar maður kemur á Keflavíkurflugvöll er eins og maður sé að koma á sveitaflugvöll í Svíþjóð árið 1975. Maður þarf að labba niður landganginn í hvaða veðri sem er og fara í strætó. Þetta er óþolandi. Þetta mun hamla okkur vegna þess að við getum ekki hrist þetta fram úr erminni á næstunni. Þetta er ólíðandi og óþolandi. Þetta eru örfá atriði sem við getum gripið út úr þessari áætlun en ég er líka svolítið upptekinn af pólitíkinni í þessu. Ég verð að viðurkenna, eftir að hafa hlustað á góðar umræður um þessar skýrslur, að ég efast um að þingmeirihluti sé fyrir þessum samgönguáætlunum. Það er engu líkara en að einn stjórnarflokkanna sé með sína eigin samgönguáætlun í gangi. Hér hefur bunan staðið upp úr hverjum Sjálfstæðismanninum á fætur öðrum um veggjöld og ég finn það og skynja að þessi hópur Sjálfstæðismanna er búinn að skipta um skoðun fyrir hæstv. ráðherra sem boðaði, í kosningabaráttu fyrir 12 mánuðum, að hér yrðu engin veggjöld. Menn eru búnir að skipta um skoðun fyrir hann að þessu leyti og síðan gægðist gamalkunnugt stef upp í umræðum Sjálfstæðismanna. Þeir vilja selja mjólkurkýr eins og stundum hefur borið við, þeir vilja selja Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það vill þannig til að í hvert skipti sem Sjálfstæðismenn opna munninn um að einkavæða þá velja þeir eitthvað svona erfitt, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, Fríhöfnina, ÁTVR, eitthvað sem er virkilega erfitt að reka. En að selja Heilsugæslustöðina á Patreksfirði - menn eru ekkert að pæla í því. Þeir velja eitthvað verðugt og erfitt verkefni. En málið er bara þetta: Því miður, og menn hafa brennt sig á áður, t.d. í bankasölu, selur maður hverja kú ekki nema einu sinni. En með þessum málflutningi hafa Sjálfstæðismenn gjaldfellt samgönguáætlanirnar tvær sem hér eru til umræðu og ráðherrann sjálfan. Ég man ekki eftir því, herra forseti - ég hef reyndar ekki mjög langa þingreynslu - að hafa séð einn fagráðherra sneyptan svona rosalega af samstarfsmönnum sínum eins og Sjálfstæðismenn hafa gert við sitjandi samgönguráðherra. Ég segi: Það er greinilegt að það er ekkert traust þarna og það er líka greinilegt að Sjálfstæðismenn eru klárir með áætlun númer tvö, þar sem einkavæðing og dulbúin skattlagning í formi veggjalda á að taka við af öðrum sköttum. Ég rakst á svar hæstv. nýsköpunar-, ferðamála- og iðnaðarráðherra um daginn þar sem hún var svolítið önug út af því að menn væru að amast út í veggjöldin. Hún sagði: Hvar á þá að taka þessa peninga? Ég gæti bent á eitt. Að lágmarki 1/3 af þeim gjöldum sem tekin eru af bifreiðaeigendum fer ekki til vegamála. Ég veit vel að Sjálfstæðismenn vilja ekki leggja til aukna skattheimtu, ekki uppi á borðinu, heldur koma þeir bakdyramegin með veggjöld, sem er náttúrlega skattheimta, glórulaus og grímulaus skattheimta en svolítið undir yfirborðinu. Nú bíð ég mjög spenntur eftir tvennu. Ég bíð eftir því hvort Sjálfstæðismenn gera alvöru úr því að leggja fram samgönguáætlun sína hér í þinginu - það hljóta þeir þá að gera í nefnd - því að þá þurfum við þingmenn líka að taka ákvörðun um það hvora samgönguáætlunina við ætlum að styðja. Ef ríkisstjórnarflokkarnir standa ekki heilir að baki þeim samgönguáætlunum sem við ræðum hér þá erum við, eins og góður maður sagði, í vondum málum. Það er náttúrlega ekki traustvekjandi. Þetta er eitt dæmið í viðbót um það hve ríkisstjórnin er með ansvíti breiða skírskotun, hve langt er yfir þessa breiðu miðju sem menn ætluðu sér að brúa. Menn ganga ekki í takt. Það sem kom mér mest á óvart, fyrir utan það að hæstv. samgönguráðherra skuli sitja undir þessum vantraustsyfirlýsingum Sjálfstæðismanna sem komu fram í löngum bunum í gær, er að þingmenn VG skuli hafa setið undir því að boðuð væri sala á Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Menn bara sátu hér alveg salí. Öðruvísi mér áður brá og hélt ég að það væri ekki á stefnuskrá Vinstri grænna að selja stórar eignir í ríkiseigu. Ég hélt reyndar ekki heldur að það væri í stefnuskrá Framsóknarflokksins, þó að það sé dágóður tími [[Forseti hringir.]]síðan ég las hana, sem betur fer. Ég segi aftur: Við þurfum að fá [[Forseti hringir.]]það á hreint, herra forseti, hvaða samgönguáætlun við erum að ræða hér, Er það samgönguáætlun samgönguráðherra eða samgönguáætlun Sjálfstæðisflokksins?
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað sagt en að það sé aldeilis fróðlegt að hlusta á túlkanir og söguskýringar hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, en það er svo sem ekkert nýtt að ýmislegt komi fram hjá honum. Ég vil ræða við hv. þingmann hvort honum fyndist ekki ábyrgt af þeim sem vilja fá meira fjármagn í samgöngumálin að koma með einhverjar tillögur, hugmyndir að leiðum til að reyna að ná fram auknum samgönguframkvæmdum í þeim mikilvæga málaflokki. Ég spyr þingmanninn hvort hann hafi aðrar lausnir en að leggja til eitthvað sem felur í sér „ef“ og „hefði“, ef við hefðum gert þetta við bankakerfið hefði verið hægt að nota peningana. Það hjálpar okkur ekki að fá peninginn núna. Ég spyr hann: Ef okkur tekst að finna fjármuni í ríkiskassanum miðað við þróunina í salnum undanfarin ár og kröfuna um forgangsröðun í margt, eins og við ræddum fyrr í dag um almannatryggingar, um heilbrigðiskerfið og annað, ef okkur tekst að setja 10–15 milljörðum meira í samgöngumálin á ári, eins og samfélagið gerir kröfu um, heldur hann þá að okkur takist að forgangsraða því, ef við finnum þá fjármuni sisvona? Mig langar að spyrja hann að því. Það er enginn að tala um nýja samgönguáætlun. Við erum að ræða þessa samgönguáætlun. Ef við finnum nýjar leiðir og förum nýjar leiðir þá tekur tíma að hrinda þeim í framkvæmd og gera annað. Það er viðbót við þá samgönguáætlun sem við ræðum. Það getur varla talist upphlaup þótt stjórnmálaflokkur, jafnvel þó að hann sé aðili að stjórnarsáttmála, tali um leiðir og hugmyndir í pólitík sem ekki komu inn í þingið sem ný samgönguáætlun heldur eru bara til umræðu sem leið, sem ábyrg tillaga.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Í stuttu máli er svarið við fyrri spurningunni, það kom reyndar fram hjá mér áðan: Í upphafi skyldi endinn skoða. Það lá fyrir fyrir ári síðan að ef menn gerðu það sem þeir hafa illu heilli gert, að gefa frá sér banka á slikk, myndu menn missa af tækifærum til að fá fullt af peningum í ríkissjóð. Það er ekkert „ef“ og „hefði“ með því. Menn tóku þá röngu ákvörðun og verða að lifa með henni. Þess vegna m.a. skortir fé inn í áætlunina, vegna þess að menn tóku rangar ákvarðanir í fyrra. Annað sem mér þótti mjög fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni var að menn myndu leggja fram viðbótarsamgönguáætlun. Við erum að ræða samgönguáætlun sem gildir annars vegar næstu 4 ár. [[Gripið fram í.]]Við erum hins vegar að ræða samgönguáætlun sem gildir næstu 12 ár, er það ekki? Ætla menn svo að koma með viðbótaráætlun? Viðbótaráætlun við hvora áætlunina? Hvenær kemur hún fram? Hvenær eigum við að ræða þá viðbótaráætlun? Er samþykki fyrir því í ríkisstjórn að leggja fram viðbótaráætlun í samgöngumálum? Hvað er þetta? Þetta opinberar enn einu sinni þann málefnaágreining sem er uppi í ríkisstjórninni. Auðvitað ráðast menn á garðinn þar sem hann er lægstur og þar sem menn eru viðkvæmastir fyrir. Þess vegna er slíkt ástand uppi. Hér skortir ekki fé, hv. þingmaður. Ríkisstjórn sem treystir sér til að gefa vogunarsjóðum banka á nógan pening, alveg skítnógan pening.
Hv. þingmaður heldur áfram að tala um hókus pókus-leiðir sínar til að eignast banka á silfurfati og raka inn peningum þar. Ég hef ekki enn þá séð hvernig þær áætlanir eiga ganga upp og skaffa okkur þá peninga. Þess vegna spyr ég: Hvernig leggur hv. þingmaður til að við mætum þeim kröfum sem eru í samfélaginu um auknar samgönguframkvæmdir, um meira fjármagn til samgöngumála, til viðbótar við þá samgönguáætlun sem við erum með núna? Hvernig sér hann það fyrir sér? Finnst honum það óábyrgt og upphlaup að koma með tillögur í þá átt? Finnst hv. þingmanni óábyrgt að stjórnmálamenn komi með aðrar tillögur til að auka fjármagn í samgöngumál til viðbótar því sem við ræðum? Hverjar eru hugmyndir hans um það? Svo talar hann um að 1/3 af því sem við innheimtum af vegamálum fari í samgöngumál … [[Gripið fram í: Fari ekki …]]- fari ekki í samgöngumál. Ég held hann ætti að kynna sér hlutina. Allir þeir fjármunir sem hafa verið innheimtir og sérmerktir samgöngumálum fara þangað og rúmlega það. Það er kannski rétt að ekki öll almenn gjöld sem eru innheimt til samgöngumála fari í þau en slík gjöld fara í að reka stofnanir í kringum samgöngukerfið, bráðadeildir, löggæslu, Samgöngustofu og fleira slíkt. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér staðreyndir mála áður en hann fer að halda slíku fram. Ég kalla eftir því að þingmaðurinn svari því hvernig hann sér fyrir sér að gengið geti hratt og örugglega að auka við þann framkvæmdahraða sem við ræðum í áætlununum hér. Þetta er það fjármagn sem hefur tekist að forgangsraða og það er aukið fjármagn. Það er töluvert meira fjármagn í þeim samgönguáætlunum sem við ræðum en hefur verið undanfarin ár. Hvernig ætlar hann að gera enn betur?
Forseti vill minna hv. þingmann á að það er bæði venja og samkvæmt reglum að ávarpa forseta áður en ræða hefst.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér upp og nota orð sem ég notaði ekki. Ég notaði ekki orðið ,,upphlaup”. Og ég notaði ekki orðið ,,óábyrgt”. En hann finnur þetta kannski bara sjálfur, þannig er málið. Það er ágætt ef hann gengst við því. En þetta eru ekki mín orð. Þetta eru hans orð. Hvernig eigum við að gera þetta? Ég sagði það reyndar áðan. Málið er það að við höfum ýmsar leiðir til þess að fá meira af peningum í ríkissjóð. Ég minni á orðaskipti sem ég átti við hæstv. fjármálaráðherra í fjárlagaumræðu fyrir skömmu síðan þar sem ég benti t.d. á það að umdirstofnanir hæstv. fjármálaráðherra væru þó nokkuð fjársveltar, þ.e. ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri, tollstjórinn. Þetta eru innheimtuaðilar á gjöldum ríkissjóðs, þegar álögðum gjöldum, má ég benda á. Það er nú þannig hv. þingmaður, að 1 prósentustig í bættri innheimtu gjalda á Íslandi nemur um 5–6 milljörðum kr. Það þarf ekki að leggja á nýja skatta eða gera neinar aðrar ráðstafanir en þær að styrkja innheimtustofnanir ríkisins til þess að fá þær fram. Í fimm ár hef ég bent á að sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu sé svart hagkerfi sem kennt er við Airbnb, skattaskjól. Sem betur fer er byrjað að örla á því að menn séu að reyna að hysja upp það kerfi. Þar er feitan gölt að flá, klárlega. Þannig að ef menn einbeita sér að því, eins og ég segi - þetta er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, tækifæri til þess að ríkið yfirtaki banka og geri sér mat úr þeim er því miður liðið, en varað var við því á sínum tíma og er enn varað við því og það er enn allt að koma fram sem við héldum fram um það mál. Þannig að það er engin hókus pókus-lausn. En það er alveg velkomið að fara með hv. þingmanni nákvæmlega yfir það hvernig Miðflokkurinn vill [[Forseti hringir.]]endurskipuleggja fjármálakerfið á Íslandi. Það er ekkert hókus pókus í því. Það gæti verið fróðlegt og gagnlegt fyrir hv. þingmann [[Forseti hringir.]]að fá smáyfirferð yfir það mál. Við erum reiðubúnir hvenær sem er að fara yfir það.
Virðulegi forseti. Hér ræðum við fimm ára samgönguáætlun, aðgerðaáætlun til ársins 2023. Aðgerðaáætlunin er í samræmi við ramma fjármálaáætlunar fyrir þessi ár, 2019–2023, eða með öðrum orðum: Hún er fullfjármögnuð og það er mikil framför. Þessa aðgerðaáætlun ræðum við samhliða samgönguáætlun fyrir næstu 15 árin, til 2033. Þar er stefna í samgöngumálum sett og helstu markmið sem vinna skal að. Hún tekur mið af annarri stefnumörkun stjórnvalda og er samþætt við ýmsa stefnumörkun, svo sem byggðaáætlun, og í henni er fjallað um fjáröflun til samgöngumála. Eins og ég hef áður sagt úr þessum ræðustól hafa samgöngur áhrif á alla. Þær eru stærsta byggðamálið en eru jafnframt heilbrigðismál, menntamál, velferðarmál, atvinnumál, umhverfismál, menningarmál og svo mætti áfram telja. Bættar samgöngur eru því áhugamál margra og hér ætla ég aðeins að koma inn á örfá atriði í þessum áætlunum og örfá mikilvæg atriði kannski sem þar eru ekki. Ég er að mörgu leyti mjög ánægð með þessa samgönguáætlun en á sama tíma veldur það áhyggjum hvað við eigum eftir að vinna mikið upp í viðhaldi alls vegakerfisins og raunar annarra samgöngumannvirkja. Þess vegna komumst við hægar af stað í nýframkvæmdir en vilji er til og sem hrópandi þörf er fyrir um land allt. Gleymum því samt aldrei að við verðum að halda því við sem búið er að byggja upp, annars sóum við verðmætum. Þess vegna er viðbótarfjármagnið sem fór í viðhald vega á þessu ári ótrúlega mikilvægt og í áætluninni er lagt til að 10 milljörðum verði árlega varið til viðhalds vegakerfisins næstu fimm árin og heldur meiru eftir það. Ég er ánægð með að samgönguáætlun er raunhæft plagg um framkvæmdir sem hægt er að ráðast í á næstu árum og með henni fáum við mikilvægan fyrirsjáanleika. Það eru ekki byggðar upp óraunhæfar væntingar þó að í aðgerðaáætlun næstu fimm ára séu meiri fjármunir til viðhalds og framkvæmda en nokkru sinni áður. Í samgönguáætlun er áfram lögð áhersla á að styrkja og leggja bundið slitlag á umferðarlitla tengivegi þó svo að þeir uppfylli ekki kröfur um burðarþol og veglínu. Þetta er afskaplega mikilvægt fyrir strjálbýlið og getur umbylt lífsgæðum fjölda barna um land allt sem eiga leið um þessa vegi daglega á leið til skóla, leikskóla eða til að sækja tómstundir. Þetta er líka grunnur að tækifærum til atvinnusköpunar og þar með hagsældar í samfélaginu öllu. Vonandi tekst líka að koma í veg fyrir að býli þar sem stunduð er matvælaframleiðsla séu í stöðugum rykmekki heilu sumrin frá malarvegum. Gleymum því ekki að enn þá eru malarvegirnir lengri en vegirnir með bundnu slitlagi. Almenningssamgöngur eru mikilvægt verkefni sem hafa mikla þýðingu. Þær hafa áhrif á lífsgæði íbúa og vel skipulagðar almenningssamgöngur eru liður í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og fleira mætti nefna. Það má segja að í almenningssamgöngum hafi farið fram mikilvæg tilraun um land allt á síðustu árum. Sumt hefur gengið vel en annað illa. Af þeirri reynslu verðum við að læra. Mér finnst ljóst að það þarf heildarsýn fyrir allt landið en það þarf líka að byggja upp í samræmi við sérstöðu hvers svæðis. Hér verða því ríki og sveitarfélög að vinna saman til að fá meira fyrir sama fjármagn og er verið að verja til verkefnisins í dag og nýta þá viðbót sem lögð er til í áætluninni. Við getum ekki haldið áfram með þetta verkefni í boxum sem koma í veg fyrir skilvirkni. Með síðustu breytingu var ætlunin að komast úr boxum sérleyfanna en við lentum inn í öðrum. Það verður líka að horfa á almenningssamgöngur í heild, ferjur og flug og fólksflutningabíla, og tengja netið í þéttbýli og dreifbýli. Það getur verið skynsamlegt að flug séu almenningssamgöngutengingin við einstaka staði en flugið verður þá líka að tengjast öðru leiðakerfi. Enn eru ekki almenningssamgöngur hringinn um landið, reynum að fylla upp í gatið í almenningssamgöngunum eins og það er að takast að fylla í ómalbikaða gatið á hringveginum í Berufjarðarbotni. Þessu tengt er mikilvægt að draga fram að samgönguáætlun miðar við að Reykjavíkurflugvöllur gegni áfram núverandi hlutverki á meðan ekki finnst jafn góður eða betri flugvallarkostur sem getur tekið við hlutverki hans. Það verður líka að tengja flugvöllinn öðrum almenningssamgöngum strax. Í samgönguáætlun er aukin áhersla á vegþjónustu, svo sem hálkuvörn og snjómokstur. Það er vel því að á snjóþyngri svæðum er kallað eftir nýrri hugsun í snjómokstri sem tekur mið af breyttri samfélagsgerð í strjálbýli þar sem hluti heimilisfólks þarf að leggja af stað að heiman fyrir kl. átta að morgni alla daga, en skipulag moksturs miðast sums staðar enn við að aðeins sé opnað einhvern tímann yfir daginn. Þá hafa þarfir ferðaþjónustunnar einnig breytt þjónustuþörfinni jafnt á fjölförnum sem fáfarnari vegum. Öll verkefni á áætlun skiptir máli fyrir nærumhverfi og stuðla um leið að auknum tækifærum fyrir samfélagið í heild. Meðal verkefna eru endurnýjun margra gamalla stórra einbreiðra brúa sem kannski má líkja við tifandi tímasprengjur í vegakerfinu. Það á að ljúka við Dettifossveg sem skapar tækifæri og nýjar undirstöður fyrir uppbyggingu á Norðausturhorninu. Þar skapast tækifæri fyrir nokkrar nýjar hringtengdar ferðaleiðir sem geta lyft ferðaþjónustu á Norður- og Austurlandi á nýjan stað. Norðausturhorninu tilheyra hátt í 10% alls landsins, þar eru Dettifoss, Ásbyrgi, Melrakkasléttuhringurinn og margar fleiri perlur. Í Bárðardalsvegi vestari verður unnið allt áætlunartímabilið en hann er tengingin við Sprengisandsleið sem er einn af fjórum stofnvegum á miðhálendinu. Það leiðir af því að enginn stofnvegur á miðhálendinu er norðan Vatnajökuls en þessir vegir eru og verða enn frekar grunnur að vernd og atvinnusköpun tengdri þjóðgörðum eða vernduðum svæðum miðhálendisins. Að lokum ætla ég að horfa til þess landshluta þar sem ég bý, Austurlands. Lokið verður við Borgarfjarðarveg á næstu fimm árum, það eru alls 28 kílómetrar. Borgarfjörður er nú eini þéttbýlisstaðurinn sem ekki er hægt að sækja heim án þess að fara um malarveg. Þetta er vegur sem bæði þjónar mörgum ferðamönnum og íbúum á Borgarfirði og sveitunum sem vegurinn liggur um. Borgfirðingar voru að mörgu leyti á undan sinni samtíð í uppbyggingu ferðaþjónustu og því fara þar um hundruð bíla daglega yfir sumartímann. Starfsmenn dekkjaverkstæða á Austurlandi spyrja gjarnan þá sem þar koma hversu oft þeir keyri Borgarfjarðarveginn því þeir vita að þar þarf dekk sem þola mikið álag. Það eru fleiri mikilvæg verk á áætlun á Austurlandi en langt í verklok. Stærstu verkefnin eru vegur um Öxi, Seyðisfjarðargöng, ný Lagarfljótsbrú og vegur um Suðurfirði þar sem nú eru m.a. fjórar hættulegar einbreiðar brýr í fjarðarbotnum og óuppbyggður mjór vegkafli. Allt mjög áríðandi verkefni sem þétta samfélagið og auka öryggi. Ég tel að lélegar samgöngur hafi valdið því að Austurland hefur á ýmsan hátt minnkað á síðustu áratugum. Þar á ég við brotthvarf Hornfirðinga til Suðurlands og Bakkfirðinga til Norðurlands. Austurland má ekki minnka meira og raunar væri best að það stækkaði aftur. Ætli það gæti ekki verið hagkvæmara fyrir margar rekstrareiningar ríkisins á fjórðungsvísu og þjóðarbúið í heild? Tækifæri til samfélagsþróunar og samkeppnishæfni þessa landshluta byggir á betri samgöngum. Nýting mannauðsins og náttúrulegra auðlinda væri miklu betri ef það væri styttra á milli byggðarlaga og byggðin þannig í raun þéttari. Sem betur fer eru íbúar Austurlands snillingar í að nýta tæknina til samstarfs. Ég hef samt fullan skilning á því að það valdi áhyggjum að ekki sjái í verklok framkvæmda sem stytta vegalengdir og stækka atvinnusvæði fyrr en eftir 10–15 ár. Þetta segir mér eitt: Við verðum með einhverjum hætti að verja hærra hlutfalli þjóðarframleiðslu til samgöngumála en við gerum núna. Í þessari umræðu hefur meiri hluti ræðumanna rætt um aðrar fjármögnunarleiðir og ég styð samvinnuleið í fjármögnun. Ágætu þingmenn, förum samt ekki langt fram úr okkur. Sígandi lukka er best. Við náum aldrei að leysa öll samgönguverkefnin samtímis, í því er engin skynsemi. Hættum að vekja óraunhæfar væntingar. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur boðað frumvarp til laga um gjaldtöku og framtíðarfjármögnun vegakerfisins. Ég mun jafnframt beita mér fyrir því að umhverfis- og samgöngunefnd ræði þessi mál í [[Forseti hringir.]]umfjöllun um samgönguáætlun og skoði hvaða verkefni væru vel fallin sem samvinnuverkefni í framhaldinu. [[Forseti hringir.]] Ágætu þingmenn. Tökum samt bara eitt skref í einu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu og þá nálgun. Það er eitt sem mig langar samt að óska eftir frekari skýringu á, orð sem ég hef heyrt áður í þessari umræðu í dag, það er hið svokallaða samvinnuverkefni. Ég hefði gjarnan viljað fá nánari skýringu á því hvað átt er við þegar talað er um samvinnuverkefni. Við höfum verið að tala um mögulega viðbótarfjármögnun inn í kerfið til að geta byggt upp hraðar og betur. Það væri áhugavert að heyra nánari skýringu á því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni andsvarið. Eins og ég skilgreini það geta samvinnuverkefni verið ýmiss konar form samstarfs opinberra aðila og einkaaðila, eins og t.d. í Hvalfjarðargöngum. Ég tel mjög mikilvægt að fram fari breið umræða um hvers konar samvinna getur farið fram innan ramma slíkra verkefna. Fjöldi fólks hér á landi hefur verið að kynna sér hvernig t.d. Færeyingar og Norðmenn vinna. Mér finnst mjög áhugavert að fylgja því eftir. Það eru líka ýmsir möguleikar í tækninni sem skapa alveg nýjan grundvöll í svona samstarfi. Eins og hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur lýst er verið að vinna skýrslu sem ráðuneytið á von á í lok árs. Auðvitað bíð ég eftir að sjá hvað kemur þar fram. Eins og ég kom inn á í ræðu minni hefur ráðherrann boðað frumvarp þegar líður að lokum þessa árs eða snemma næsta árs, sem gefur okkur líka tækifæri til þess að vinna fram að þeim tíma, og eins þegar frumvarpið kemur til þingsins að útfæra betur þær fjármögnunarleiðir sem við eigum mögulegar vegna samgangna.
Virðulegur forseti. Það skýrir málið. Þá erum við að tala um sama hlutinn þegar við tölum um að fara í einhvers konar viðbótarfjármögnun. Ég verð að segja að mér er í sjálfu sér alveg sama hvort kötturinn er hvítur eða svartur á meðan hann veiðir mýs. Sama hvaða nafni við tjáum að nefna það þá er það bara hið besta mál meðan markmiðið er það sama. Ég fagna því að hv. þingmaður og reyndar miklu fleiri þingmenn hafi áttað sig á því að auðvitað blasir myndin skýrari við núna um getu ríkissjóðs á næstu árum þegar samgönguáætlun liggur fyrir. Ég talaði fyrir ákveðnum hugmyndum í ræðu minni í gær sem snúa í raun að sama markmiði og hv. þingmaður talar fyrir. Ég hlakka til þess að við í nefndinni tökum umræðu um þetta. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra á fundi nefndarinnar í morgun þar sem hann fór yfir þingmálaskrá sína er hann mjög jákvæður gagnvart þessu ef þverpólitísk eða víðtækari samvinna og samstarf tekst um þetta mál þvert á flokka. Umræðan hefur breyst eftir því sem myndin hefur orðið skýrari, ekki bara í þinginu heldur almennt í samfélaginu. Ég held að það sé tækifæri til þess að botna hana núna við þá vinnu sem verður við samgönguáætlun og grípa til ráðstafana fyrr en síðar á grundvelli þessara hugmynda og láta þannig hendur standa fram úr ermum vegna þess að væntingarnar eru miklar.
Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni, það eru spennandi tímar fram undan í umhverfis- og samgöngunefnd við að fara yfir báðar áætlanirnar og ræða það sem hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra opnaði á í framsögu sinni, þ.e. samvinnuleiðir í fjármögnun og mismunandi form þeirra og hversu raunhæft er að auka við framkvæmdahraðann og fjárfestinguna í samgöngum. Við þurfum líka að muna að aldrei hafa verið settir meiri fjármunir í samgöngur en akkúrat núna í þessari áætlun. Við erum einnig að hugsa um getu framkvæmdaaðilanna. Vanda þarf til hönnunar þessara mannvirkja, en vissulega er til mikið fullhannað og skipulagt. Við verðum samt að gæta þess að fara ekki fram úr okkur. Það tekur tíma að undirbúa samgönguframkvæmdir. Það tekur tíma að hanna. Það tekur líka oft og tíðum tíma að rannsaka jarðfræðina og líffræðina og samfélagið til þess að við veljum réttu leiðirnar. Og eftir því sem framkvæmdum og nýrri uppbyggingu vindur fram verða líka ófyrirséðar breytingar sem við gætum þurft að bregðast við. Það verða breytingar á ferðahegðun, við þekkjum það mjög vel. Umferð eykst. Það koma upp nýir áhættukaflar og ný þörf fyrir þjónustu. Eins og ég endaði ræðu á mína áðan vil ég segja að ég tel að það sé mjög mikilvægt að hafa það alltaf í huga að við tökum eitt skref í einu. Ég hlakka til vinnunnar í umhverfis- og samgöngunefnd næstu mánuði.
Virðulegi forseti. Hér ræðum við velferðarmál númer eitt. Mig langar að gera að umtalsefni mínu þátt sem ég held að við getum gert margt gott með því að styrkja og við höfum svigrúm innan áætlunarinnar til að efla hann. Það sem ég er að vitna til eru sveitavegir úti um allt land. Þeir eru flokkaðir í nokkra þætti, t.d. tengivegi, héraðsvegi, styrkvegi og stofnvegi. Slíkir vegir eru gríðarlega mikilvægir og þarfnast uppbyggingar og viðhalds á mjög mörgum stöðum hringinn í kringum landið. Þeir þjóna stóru hlutverki. Þeir eru lykilvegir í skólaakstri, lykilvegir sem tengingar innan samfélaga, innan sveitarfélaga og atvinnusvæða. Þeir eru mikilvægar leiðir að helstu ferðamannastöðum okkar, hálendinu, gljúfrunum, lónunum og jöklunum. Innan þjóðgarða, innan friðlýstra svæða og á fleiri stöðum eru þeir algerir grunnvegir. Þeir eru einnig mjög mikilvægir í landbúnaðarlegu tilliti þar sem bændurnir þurfa að fara um vegina með búfénað sinn og til að stunda búrekstur sinn, heyja og sjá um tún. Það eru ekki neitt rosalega háar fjárhæðir í því. Það fjármagn sem við bætum við í þá sjóði mun lyfta grettistaki í mörgum byggðum í landinu. Ég held að við eigum að setja fókusinn á það. Með því að ráðstafa meira fjármagni í sjóðina hjálpum við um allt land, ekki aðeins í ákveðnu kjördæmi eða ákveðnu bæjarfélagi, en eins og við þekkjum byrjar umræðan um samgöngumál alltaf á því sama: Hvaða kjördæmi fær mest? Hvaða svæði fær mest? Ég held að þarna séum við með gott verkefni. Við ættum að reyna að gera betur. Við getum náð miklum árangri fyrir lágar fjárhæðir. Ég myndi vilja að við einblíndum á þetta. Við þurfum náttúrlega að huga að fleiru mikilvægu. Ég taldi upp fjölbreyttar tegundir vega víða um land en við erum líka með fjölbreyttar tegundir flugvalla, af mismunandi stærð og með mismunandi notkun, sem eru mjög mikilvægir. Við megum ekki gleyma þeim í umræðunni, því að hún fer svo mikið yfir í vegina. Síðan eru það hafnirnar. Þær eru ekki alltaf vinsælasta umræðuefnið af því að mikið af framkvæmdum eru undir sjávarmáli og enginn kjósandi sér þær. En þær eru margar hverjar komnar til ára sinna. Skipin eru að breytast, notkunin á þeim er að breytast. Það þarf að viðhalda þeim, dýpka meira en hefur verið gert, auka sjóvarnir og varnargarða og annað slíkt. Það er mjög mikilvægt að við sinnum því og höfum augun á því. Þegar við ræðum flugvellina snýst umræðan oftast um millilandaflugið á Keflavíkurflugvelli og svo aðra varaflugvelli sem eru millilandaflugvellir í dag. Ég vil hins vegar nefna að mikilvægt er að leyfa líka minni flugvöllunum að opna fyrir ferjuflug og annað slíkt sem tekur á móti minni flugvélum, bæði út af ferðaþjónustunni og líka út af umhverfismálum, þannig að ekki þurfi að fljúga til Keflavíkur áður en flogið er á hina staðina. Þetta er öryggisatriði, þetta er umhverfisvænt, flugleiðir yfir hafið eru styttar með því að leyfa lendingu slíkra flugvéla á flugvöllum eins og á Hornafirði, í Vestmannaeyjum og á Ísafirði sem dæmi. Það er gríðarlega mikilvægt. Mikið af minni flugvöllunum sem eru nánast ekkert notaðir þurfa samt viðhald út af almannavarnamálum. Þeir eru liður í því að tryggja að hægt sé að ferja fólk af vissum svæðum. Það má alls ekki gleymast. Annað sem við þurfum að hafa í huga í samgöngumálum eru almannavarnamál, hvernig fólk getur flúið af svæðum, hvernig við getum bjargað fólki af svæðum þegar eitthvað stórt gerist í samfélaginu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Það hefur vakið athygli í umræðunni um samgönguáætlun í dag og í gær og raunar virðist gegnumgangandi í málflutningi Sjálfstæðismanna að þeir telja ekki nóg að gert. Raunar mætti orða það svo að Sjálfstæðisflokkurinn virðist vera kominn af stað með fundaherferð um sína eigin samgönguáætlun. Ég velti því fyrir mér og vil spyrja hv. þingmann: Styðja þingmenn flokksins ekki þá samgönguáætlun sem hér er verið að leggja fram? Nýtur hæstv. samgönguráðherra ekki trausts þingmanna flokksins í framlagningu samgönguáætlunar og að hún fari í hefðbundinn farveg í þinginu? Telja þingmenn flokksins henni svo ábótavant að það þurfi í raun og veru að leggja hér upp í vinnuna að nýju, samanber fundaherferð þingmanna flokksins um landið þar sem talað er fyrir, að því er best verður séð, nýrri samgönguáætlun Sjálfstæðisflokksins í þessu ríkisstjórnarsamstarfi?
Virðulegi forseti. Ég get nú ekki annað heyrt bæði á umræðunum hér um samgönguáætlun og í nýlegri kjördæmaviku og víðar en að það séu allir sammála um að ekki sé nóg að gert í samgöngumálum. Það þarf að lyfta þar grettistaki. Ég hef líka orðið var við það í umræðunum að margir hafa tekið undir það sem hæstv. samgönguráðherra hefur fjallað um alveg frá því að hann lagði fram þessa samgönguáætlun, að það eru til aðrar leiðir, eins og gjaldtaka eða samvinnuverkefni og fleira til þess að auka fjármagn til samgöngumála. Það þarf einhvern veginn að bregðast við því að tekjur af umferð eru að dragast saman. Ég veit ekki betur en að það séu þær tillögur sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum verið að ræða hér og annars staðar. Það er ekkert annað í gangi en að taka þessa umræðu, taka hana innan okkar flokks, hvað kjósendur okkar vilji gera í þessum málum. Vilja þeir taka upp gjaldtöku til að fjármagna auknar samgönguframkvæmdir til viðbótar við þessa samgönguáætlun? Við erum ekki að kynna nýja áætlun, við erum að leggja til leiðir til að bæta við. Viljum við fara í frekari hagræðingar hjá ríkinu eða sölu eigna eða annað til að fara í þjóðhagslega mikilvægar samgönguframkvæmdir eða viljum við bara hafa óbreytt ástand? Halda áfram eins og er núna? Við höfum sagt allan tímann að samgönguáætlun sem hæstv. ráðherra leggur fram er mjög skiljanleg og við lýsum fullum vilja til að vinna með hana í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Við skiljum stöðuna sem ráðherrann er í. Þetta er fjármagnið sem hann hefur úr að spila. Það er meira fjármagn en áður hefur verið sett í samgöngumál. Að sjálfsögðu tökum við þátt í þeirri vinnu.
Hv. þingmaður verður að virða það við mig þó að ég sé pínulítið ringlaður. En þetta er auðvitað að verða venja í fleiri málaflokkum hérna eins og í heilbrigðismálum, þar virðist heilbrigðisráðherra hafa eina stefnu en Sjálfstæðisflokkurinn aðra. Hér virðist vera uppi sú staða að samgönguráðherra sé að mæla fyrir samgönguáætlun eins og honum ber skylda til en Sjálfstæðisflokkurinn sé kominn af stað í vinnu við einhverja allt aðra áætlun. Nú get ég tekið undir þau orð hv. þingmanns að auðvitað eru mörg brýn verkefni fram undan í samgöngumálum almennt og mörg brýn verkefni sem munu ekki komast að víða um land, ekki hvað síst á suðvesturhorninu, fyrr en á síðari stigum langtímaáætlunar, 15 ára áætlunarinnar. Þetta vekur vissulega athygli. Maður spyr sig hvort þessi áætlun sem hér er lögð fram og ráðherrann sem slíkur njóti trausts og stuðnings þingflokks Sjálfstæðisflokksins miðað við hvernig vinnubrögðin eru hér. Ég hefði nú haldið að eðlilegi gangurinn á þessu væri sá að menn semdu um þessi mál við ríkisstjórnarborðið og tækju svo vinnuna í þinginu en færu ekki í sjálfstæða fundaherferð um einhverja allt aðra áætlun. Það er kannski rétt að spyrja hv. þingmann í síðara andsvari: Voru gerðir einhverjir fyrirvarar við samgönguáætlun þegar hún var afgreidd úr þingflokki Sjálfstæðismanna? Nýtur hún stuðnings alls þingflokksins?
Virðulegi forseti. Því er auðsvarað, samgönguáætlun hlaut að sjálfsögðu góða umfjöllun í þingflokki Sjálfstæðisflokksins og var afgreidd þar út hratt og örugglega. Einhverjir settu almenna fyrirvara en það var nú ekki meira en svo. Við erum tilbúin til að taka alla þá umræðu og vinna að þessari samgönguáætlun, að sjálfsögðu, enda þarf að leggja hana fram. Mér finnst svolítið skrýtið að það veki mikla undrun hjá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni ásamt fleirum að áhugasamir þingmenn um samgöngumál og kappsamir um að hægt sé að fara í frekari samgönguframkvæmdir komi ekki bara hér og heimti meiri peninga úr ríkissjóði og segi: Ég ætla ekki að samþykkja þessa samgönguáætlun nema Reykjanesbrautinni verði flýtt, nema Ölfusárbrú verði flýtt. Á ég að koma hér og segja það? Er ekki ábyrgara að ég ræði einhverjar leiðir til að fjármagna þessi verkefni svo hægt sé að flýta þeim, taka það samtal? Er það ekki öllu eðlilegra? Er það allt í einu orðið eitthvað ótrúlegt að þingmenn Sjálfstæðisflokksins ræði samgöngumál og pólitísk mál og hvernig hægt er að flýta samgönguframkvæmdum? Ég veit ekki betur en að meira að segja hv. þm. Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar, komi hér alveg sótsvartur yfir því hvað fer lítið í hans kjördæmi. Er það nálgunin sem hv. þingmenn vilja frá mér þegar ég kem hér upp og tala um samgönguáætlun? Það held ég ekki. Ég ætla að halda áfram að ræða það hvernig við getum tekið stærri skref í samgöngumálum. Það þarf tíma til að ræða svona stór og tilfinningarík mál. Ekki er ráð nema í tíma sé tekið.
Herra forseti. Í þessari seinni ræðu minni, um samgönguáætlun til fimm og 15 ára, vil ég víkja sérstaklega að stöðu samgangna í Vestfjarðafjórðungi, og ekki að ástæðulausu. Vestfirðir eru að mörgu leyti enn fastir í árinu 1960 ef ekki aftar þegar kemur að ýmsum samgöngumálum, sér í lagi vegamálum. Það er alveg ljóst að Vestfirðir hafa ekki verið tengdir grunnneti samgöngukerfisins annars staðar á landinu, ekki enn þá. Ég tók sérstaklega eftir því að hæstv. samgönguráðherra segir að í þessari samgönguáætlun sé það forgangsmál að koma Vestfjörðum inn í grunnnetið, að laga þar vegi og annað. Það er vel og að mörgu leyti bera þessar tvær samgönguáætlanir það með sér að það standi til. Það er mjög gott mál. Ekki er hægt að ræða þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru án þess að benda á þann augljósa ágalla sem er á þessari áætlun. Er ég þá sérstaklega að vísa til þeirra framkvæmda um Dynjandisheiði og Bíldudalsveg sem settar eru inn á öðrum og þriðja hluta áætlunar til 15 ára, að ekki skuli ljúka vegagerð um Bíldudalsveg og Dynjandisheiði fyrr en mögulega í lok seinni hluta áætlunar, eða árið 2028. Framkvæmdir eru áætlaðar á Dynjandisvegi þremur árum eftir að Dýrafjarðargöng verða tekin í notkun. Þá er meginþungi þess fjármagns settur í Dynjandisheiðina, þremur árum eftir að göngin verða opnuð. Það, herra forseti, er ekki boðlegt. Það er ekki hægt að bjóða Vestfirðingum, fólki, upp á þá stöðu að þurfa að bíða enn lengur eftir því að geta keyrt vegi sem teljast nútímalegir vegir. Þetta er atriði sem ég tel að hæstv. umhverfis- og samgöngunefnd verði að skoða. Ég veit að það verður ekkert auðvelt að ná samkomulagi hér í þinginu um hvernig eigi að breyta innri forgangsröðun í áætluninni, en ég tel það ekki vera boðlegt, og tel að þingheimur muni sýna því fullan skilning, að Vestfirðingar sitji áfram fastir í árinu 1960. Það er annað atriði sem ég vil koma inn á, það eru fyrirhugaðar framkvæmdir um Gufudalssveit. Nú veit ég að hæstv. samgönguráðherra er mjög fylgjandi þeirri framkvæmd, enda kemur það fram að stefnt er að framkvæmdum í fyrsta hluta 15 ára áætlunar. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni er ekki nóg að hafa áætlun, það er ekki nóg að hafa fjármagn, það verður að liggja fyrir hvernig við ætlum að ráðast í þær framkvæmdir. Þessi framkvæmd í Gufudalssveit hefur verið stopp í stjórnsýslunni í um 20 ár. Fyrir ári lagði ég fram lagafrumvarp sem átti að heimila vegarlagningu um Gufudalssveit ásamt öðrum þingmönnum kjördæmisins. Það var fyrir ári, málið er enn stopp. Hvernig ætlum við að komast inn í þessa framkvæmd? Þingið hlýtur að taka það til sérstakrar skoðunar hvernig fara á í þessa framkvæmd. Þingið hefur lýst vilja sínum. Fjármagnið er til staðar. En það virðist enn vera fast í stjórnsýslunni. Það, herra forseti, er ekki boðlegt. Það gengur ekki upp.
Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar umræður. Það er á köflum örlítið erfitt að henda reiður á hvert einstakir þingmenn eru að fara. Við hlýddum á undan ræðu hv. þingmanns sem talaði síðastur á flokksbróður hans, hv. þm. Vilhjálm Árnason, ræða áætlunina. Hann fór mikinn og taldi eðlilegt að menn fengju að hafa frelsi til að velta hlutunum fyrir sér. Það er nú allt gott um það að segja en hann klykkti út með þeirri spurningu á eftirminnilegan hátt, og var býsna raddsterkur, hvort virkilega væri ætlast til þess að hann kæmi upp og talaði um kjördæmi sitt. Nei, það á alls ekki að tala um kjördæmi sitt í svona umræðu. Hv. þm. Teitur Björn Einarsson hóf ræðu sína á því að vinda sér beint í eigið kjördæmi og finna þar, ég gat ekki betur heyrt, flest til foráttu núgildandi tillögu að samgönguáætlun. Það kom líka fram í máli hv. þm. Vilhjálms Árnasonar að settir hefðu verið fyrirvarar í þingflokki Sjálfstæðisflokksins við áætlunina. Ég hlýt að spyrja: Er hv. þm. Teitur Björn Einarsson einn af þeim þingmönnum sem setti fyrirvara? Hvaða fyrirvarar voru það?
Herra forseti. Hv. þingmaður hafði mjög langan og einkennilegan formála að mjög einfaldri spurningu. Ég ætla því að gera slíkt hið sama og jafnvel velta því upp hvort hv. þingmaður hafi í fyrsta lagi hlustað á fyrri ræðu mína þar sem ég fór mjög almennt yfir samgönguáætlun hæstv. samgönguráðherra, fjallaði um hvað væri gott í henni, hvaða sjónarmið væru ný og bæri að horfa sérstaklega til í hinni þinglegri meðferð áætlunarinnar, til að mynda öryggi eða tengivegir í sveitum landsins. Um margt eru það góð atriði sem þarf að skoða og velta fyrir sér hvernig hægt er að lyfta upp. Ég ræddi líka í þeirri ræðu um ýmsa þá kosti sem eru í boði ef það er vilji þingsins að ráðast hraðar í ýmsar framkvæmdir, en ég tók líka sérstaklega fram að það væri rétt hjá hæstv. ráðherra að leggja fram raunhæfa samgönguáætlun sem væri í samræmi við fjármálaáætlun. Herra forseti. Þetta er ég ekki viss um að hv. þingmaður hafi skilið þegar hann kom upp í andsvar, enda er svar mitt við því sem hv. þingmaður spyr um ósköp klárt nei.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið sem varð að vísu langt en hann kaus að setja við það formála og taldi það allt í góðu fyrst ég hefði haft formála að spurningunni, og allt vel um það. Hv. þingmaður svaraði þó skýrt og ég virði það við hann. Þá er spurningin: Getur hv. þingmaður upplýst hvaða fyrirvarar voru settir af hálfu þingmanna þingflokks Sjálfstæðisflokksins við samgönguáætlunina? Það var ekki annað að heyra í máli hv. þm. Vilhjálms Árnasonar en að slíkir fyrirvarar hefðu verið settir. Ég held að mjög brýnt sé fyrir okkur öll að vita það og heyra alveg skýrt, ekki síst fyrir hæstv. samgönguráðherra, hvaða lið þingflokkur Sjálfstæðisflokksins ætlar að leggja honum í þeirri samgönguáætlun sem ráðherra lýsti sjálfur þannig að hún væri raunsæ og full fjármögnuð. Er hv. þingmaður og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins ósammála þeirri fullyrðingu hæstv. ráðherra?
Herra forseti. Fyrst hv. þingmaður er svona áhugasamur um það sem fram fer á þingflokksfundum Sjálfstæðisflokksins get ég bent honum á að það er einungis ein leið fyrir hann til að komast að því hvað þar fer fram. Ég er ekki viss um að hann hafi áhuga á að fara þá leið. Þess vegna skil ég ekki alveg hvað hv. þingmaður er að reyna að draga fram, hvaða tilraunir hann er að reyna að gera. Samgönguáætlun hefur verið lögð fram. Hún hefur verið afgreidd úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Almenni fyrirvarinn sem settur er, að menn fari og ræði efnislega ýmsa þætti hennar í þinglegri meðferð, kalli eftir upplýsingum, kalli eftir afstöðu annarra þingmanna til ýmissa álitamála eða atriða sem þarfnast nánari skoðunar, er hin hefðbundna, eðlilega og rétta þingmeðferð og ekkert athugavert við það.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í orðum hv. þingmanns að hann talaði um hvatningu til hv. umhverfis- og samgöngunefndar um að breyta innri forgangsröðun samgönguáætlunar. Mér finnst það áhugavert. Af hverju ætti samgöngunefnd, án mjög málefnalegra ástæðna, að breyta þeirri forgangsröðun sem landssamtökin t.d. eru búin að samþykkja innan síns svæðis um hver forgangsröðun samgönguframkvæmda sé? Ég skil hins vegar mjög vel að hægt væri að fara hraðar í ýmsar framkvæmdir. Ég kom með þá uppástungu að hægt væri að minnka álag á vegum með þó nokkrum leiðum sem Vegagerðin hefur bent á, sem myndi spara í viðhaldi og slíkum framkvæmdum og losa fé til frekari framkvæmda. Það væri áhugavert. Ég spyr varðandi þá grunnhugsun að umhverfis- og samgöngunefnd geri breytingar án mjög málefnalegra ástæðna og samtals við sveitarfélög á viðkomandi svæði: Af hverju ætti umhverfis- og samgöngunefnd og í rauninni þingið að breyta mikið út frá þeim samþykktum sem þar liggja fyrir um forgangsröðun samgönguverkefna?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnin, enda eðlilegt að spurt sé um það atriði sem kom fram í ræðu minni. Það er svo að landshlutasamtökin á Vestfjörðum, Fjórðungssamband Vestfjarða, hefur einmitt bent á þennan ágalla. Jarðgangagerð, Dýrafjarðargöngin og Dynjandisheiðin, er ein samhangandi aðgerð. Ef ekki verður ráðist í Dynjandisframkvæmdina yfir Dynjandisheiði hafa gárungarnir hent því fram, og kannski ekki að ósekju, að þá væri eins gott að keyra í jarðgöngin og svo yrði eitt risastórt hringtorg í Arnarfirðinum þar sem menn keyrðu aftur til baka. [[Gripið fram í.]]Þetta [[Forseti hringir.]]er ekki bara aðhlátursefni því að það væri í raun og veru staðan, a.m.k. yfir alla vetrarmánuðina. Það er samhangandi aðgerð að ráðast í Dýrafjarðargöngin og framkvæmdir á Dynjandisheiði. Það er það sem ég er að benda á. Í samgönguáætlun kemur fram að þunginn í Dynjandisheiði eigi sér ekki stað fyrr en þremur árum eftir að Dýrafjarðargöngin eru tekin í notkun. Þetta er það sem ég er að biðja þingheim um að skoða, þannig að fjárfestingin í Dýrafjarðargöngum skili sér hratt og örugglega til samfélagsins og landsins alls, að hún hafi einhverja þýðingu. Það er atriði til að skoða. Ég átta mig á því að ekki verður einfalt að fara í þá innri skoðun en það bíður hv. umhverfis- og samgöngunefndar, að skoða öll þau atriði, skoða hvað hægt er að gera, hvernig málin standa og hvernig þau liggja. Við höfum líka velt upp kostum til að fara hraðar í ýmsar framkvæmdir, t.d. með samvinnuleiðinni, veggjöldum eða jafnvel að fara að skoða efnahagsreikning ríkisins. Þannig væri hægt að flýta ákveðnum framkvæmdum, stórum þýðingarmiklum framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu, svo að hægt væri að hraða til að mynda öðrum framkvæmdum úti á landi sem eru mikilvægar.
Virðulegur forseti. Ég skil ábendingu hv. þingmanns en ég spurði líka um annað. Svar hv. þingmanns fær mig til að endurtaka spurninguna og bæta við. Er önnur samþykkt á Vestfjörðum um röð framkvæmda en kemur fram í samgönguáætlun? Er vegurinn yfir Vestfirðina í kjölfar Dýrafjarðarganganna efst á forgangsröðunarlista sem hefur verið samþykktur á því svæði? Ef svo er, af hverju er það ekki endurspeglað í samgönguáætlun? Er það kannski af því að svæðið er ekki tilbúið til að klára þá framkvæmd? Hefur það eitthvað með Vegagerðina og undirbúning á þeim kafla að gera að það tekst ekki fyrr en þremur árum seinna og þess vegna er það í annarri forgangsröðun? Þetta eru spurningar sem mér finnst nauðsynlegt að skoða og bera saman, samgönguáætlunina, röðun verkefna þar og samþykktir landshlutasamtakanna um forgangsröðun. Það þarf að skoða og finna málefnalegar ástæður fyrir því af hverju er munur.
Herra forseti. Eins og ég skil málið kemur mjög skýrt fram hjá til að mynda Fjórðungssambandi Vestfjarða og öðrum hagsmunaðilum sem láta sig samgöngumál varða að þær aðgerðir, Dýrafjarðargöng, Dynjandisheiði og Bíldudalsvegur því samfara, verði ekki sundurskildar. Ég hef ekki séð aðra koma og segja að mjög skiljanlegt væri að hafa allt stopp í þrjú ár og bíða með framkvæmdina sem þarf að koma á eftir Dýrafjarðargöngum. Það er það sem ég vek athygli á og tel brýnt að verði skoðað, hvernig hægt er að gera þetta að samfellu. Það er það sem skiptir máli.
Hæstv. forseti. Við ræðum hérna samgönguáætlun til fimm ára og samgönguáætlun til 2033. Í ræðu samgönguráðherra kom fram að fimm ára áætlunin væri fullfjármögnuð og aldrei hefði verið lagt meira til samgangna í fjármálaáætlun eins og í þessari áætlun og má það vel vera rétt en við Íslendingar höfum líka aldrei verið fleiri en nú og notkun á samgöngukerfi landsins og þörfin hefur aldrei verið eins mikil og núna. Ég segi eins og sumir fleiri hafa sagt að þessi áætlun er frekar afturþung. Eftir fimm ár er aukið mikið í og átta ég mig ekki alveg á því hvernig sú fjármögnun á að fara fram, hvernig allt í einu er hægt að bæta við að loknum þessum fimm árum. En gott og vel, tíminn hlýtur að leiða það í ljós. Staðreyndin er sú að við erum mjög mikið á eftir í samgöngum á Íslandi miðað við hvað þörfin er brýn. Má segja að sögulega skýringin á því sé örugglega sú að við erum að mörgu leyti að vinna úr því sem þjóðin lenti í 2008 þegar hrunið varð og allt fór á hliðina. Síðan höfum við verið að rétta úr kútnum, en þetta kom mikið niður á samgöngum og kannski mest að mörgu leyti vegna þess að þar erum við miklu lengra á eftir en í mörgum öðrum málum sem teljast vera það sem við köllum innviðauppbyggingu. Ég hef töluverðar áhyggjur af því eins og margir aðrir og hef verið mjög vakandi yfir því hvaða leiðir er hægt að fara til þess að ná fram fyrir skottið á okkur í samgöngumálum. Þá er ég að sjálfsögðu tala mest um vegaframkvæmdir. Vissulega er það sama uppi í hafnarframkvæmdum og í flugi, en mest er talað um vegasamgöngur. Á sínum tíma, um 2006, var t.d. búið að hanna Sundabraut yfir á Kjalarnes og hún var komin á útboðsstig, held ég, þegar það gekk til baka. Eins væri hægt að telja upp fleiri samgönguframkvæmdir sem ekki varð af út af fyrrnefndum ástæðum. Það sem hefur vakið athygli mína var þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kom hér í gær og sagði að í hans flokki væru menn að koma fram með og kynna sex ára samgönguáætlun, sem var víst gert í gær uppi í Valhöll. Þá varð ég mjög forvitinn og líka pínulítið hissa á því að þetta skyldi koma fram vegna þess að þeir eru saman í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur. Samt sem áður gleður það mig að það séu að koma fram hugmyndir sem ég á reyndar eftir að sjá hvernig verða, í hverju þær eru fólgnar, og það verður gaman að fylgjast með því. Það er staðreynd að umferðin hefur aukist mikið og það eru 2 milljónir ferðamanna sem koma til landsins á ári og stefnir í 2,3 milljónir á þessu ári. Þeir keyra mikið um vegi landsins og að sjálfsögðu borga þeir skatt í gegnum olíu og bensín eins og aðrir með því að keyra bensín- og olíubíla. Þegar talað er um hugsanlega vegtolla þá virðist umræðan fara svolítið á annan endann vegna þess að fólk vill að þetta fé sé tekið úr ríkissjóði í gegnum það sem hefur alltaf fjármagnað þetta, en eins og áður hefur komið fram þá er þörfin brýn að ná í skottið á okkur og það þarf að leita annarra leiða. Ef allur þessi fjöldi útlendinga sem keyrir um vegi landsins þyrfti að borga vegtolla einhvers staðar þá hugsa ég að þeir myndu ekkert hrökkva við. Þegar maður ferðast erlendis borgar maður alls staðar vegtolla og gerir það bara að sjálfsögðu. Það hefur sýnt sig með Hvalfjarðargöngin, sem núna eru fullborguð, að þar borga menn bara fyrir, þeir sem nota þau oft borga minna og þar fram eftir götunum. Þetta þarf ekki að þýða að allir séu að borga sama gjaldið, það eru leiðir til í því. Ég sagði það í andsvari áðan við hv. þm. Ásmund Friðriksson, sem reyndar hljóp úr húsi þegar ég fór í pontu en ekki af því að hann væri svona hræddur við mig, heldur tók hann bara ekki eftir því að ég fór í andsvar, að ég biði spenntur eftir því að heyra hvernig þessi áætlun þeirra væri, það er spennandi að bíða eftir því. Það hefur komið fram hérna í ræðum að landsbyggðin situr mikið á hakanum. Hv. þingmaður sem talaði á undan mér, Teitur Björn Einarsson, talaði um Vestfirðina. Það er ótrúlegt að það skuli vera þannig að Dynjandisheiðin verði ekki klár fyrr en eftir þrjú ár þegar Dýrafjarðargöngin verða komin í gagnið. Vonandi verður hægt að finna leiðir til að koma því í skikkinn. Málið er brýnt og fjárfesting í samgöngum er það sem við þurfum að stefna að. Það er ekki bara þannig að þörfin fyrir bættar samgöngur á hverjum stað sé vegna fólksins sem býr þar heldur er það líka til að byggja upp landið. Byggja upp úti á landi. Það er þessi þáttur sem er búið að tala um í svo mörg ár, að jafna aðstöðu alls staðar á landinu til innviðauppbyggingar. Ég verð bara að segja eins og er að ég er mátulega bjartsýnn á að við getum farið í þá vegferð mjög hratt, miðað við það sem maður les í þessari áætlun. Ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það.
Herra forseti. Mig langar í þessari umræðu um samgönguáætlunina að nálgast hlutina út frá aðeins öðru sjónarhorni en helst hefur verið uppi í þessari umræðu. Ég ætla hvorki að ræða um tiltekinn veg né tiltekinn landshluta í ræðu minni. Mig langar hins vegar, þegar farið er að síga á seinni hluta fyrri umræðu, að vekja athygli á og setja í samhengi það sem fjallað er um í kaflanum um markmið og áherslur í tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033. Þar er fjallað um það markmið sem er greiðar samgöngur og að stefna eigi að því að samgöngukerfi landsins myndi eina samþætta heild sem þjóni bæði atvinnulífi og íbúum sem best. Í áherslum sem settar eru til að ná þessum markmiðum er í lið 2.1.3 fjallað um að aðgengi hreyfihamlaðs fólks að mannvirkjum og að þjónustu samgöngukerfisins verði eins og best verði á kosið. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta sé hér inni og sýnir að við gerð stórra áætlana, eins og samgönguáætlun er, erum við farin að vinna eftir því að Ísland hefur fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks en þar er einmitt tiltekið að fjalla eigi um málefni fatlaðs fólks í öllum þeim málum sem koma frá ríkinu, í áætlunum og lögum sem sett eru fram og samþykkt. En það sem mig langar að draga fram er að eins frábært og þetta er, að þetta sé hér nefnt, þarf þetta að ná alla leið, við alla skipulagningu á vegakerfinu og í öllu því sem snýr að samgöngukerfinu í heild sinni. Þetta skiptir máli við alla hönnun, þar með talið hönnun vega, en er þó kannski brýnna og flóknara þegar kemur að því sem snýr að almenningssamgöngum. Mér finnst mikilvægt að draga það fram - vegna þess að á bls. 31 er fjallað um að í gildi sé samningur milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og ríkisins, um tilraunaverkefni á sviði almenningssamgangna - að þeir sem koma að því verkefni verði með augun á þessu atriði. Mig langar að beina því til hæstv. ráðherra sem og hans ágæta starfsfólks í ráðuneytinu að muna eftir því að huga þarf að því að aðgengismálin séu í lagi. Þetta snýr bæði að þeim samgöngutækjum sem fyrir valinu verða en einnig að hönnun á samgöngumannvirkjum, að þau séu aðgengileg til að fólk með ólíkar skerðingar, hvort sem það eru heyrnarlausir, sjónskertir eða hreyfihamlaðir á annan hátt, geti nýtt sér þessi samgöngukerfi. Þetta skiptir líka máli þegar hugað er að umferðarflæði og því sem snýr að gangandi og hjólandi vegfarendum því að hönnun á göngustígum sem þjóna þeim sem fara um á tveimur jafnfljótum er ekki endilega sú sama og hentar þeim sem ferðast með blindrastaf eða eru í hjólastól. Hjólastígar henta ekki endilega fólki í hjólastól því að fólk á reiðhjóli þolir annars konar halla en fólk sem notar hjólastól til að komast á milli. Hér þurfum við sem samfélag hreinlega að æfa okkur, að hugsa um þessi mál frá upphafi til enda. Við hv. þingmenn, sem og aðrir sem kjörnir hafa verið í sveitarstjórnir til dæmis, verðum að muna eftir því að þetta skiptir líka máli þegar talað er um samgöngumál og málefni fatlaðs fólks. Málefni fatlaðs fólks snúast ekki bara um umgjörðina í kringum útgreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins. Eins hrikalega mikilvæg og framfærsla fólks auðvitað er vill heildstæð manneskja taka þátt í samfélagi. Þetta skiptir líka máli inn í þá umræðu sem verið hefur um fyrirhugaðar breytingar á almannatryggingakerfinu þar sem mikið hefur verið talað um mikilvægi þess að efla samfélagsþátttöku fólks með skerta starfsgetu og ekki síst atvinnuþátttöku fatlaðs fólks og fólks með skerta starfsgetu. Í nýlegri könnun, sem gerð var á styðjandi og hindrandi þáttum í atvinnuþátttöku fólks með skerta starfsgetu, kom í ljós að þeir sem eiga eigin bíl telja sig eiga auðvelt með að komast til og frá vinnustað en strætó og ferðaþjónusta fatlaðra voru hindrun hjá þeim sem ekki eiga eigin bíl og eiga þess vegna erfitt með að komast til og frá vinnu. Þetta hangir saman. Það er þess vegna sem ég vek máls á þessum hlutum hér í umræðu um samgönguáætlun. En svo er þetta líka hagkvæmt fyrir ríkið, þegar kemur að kostnaði. Eins og með annað er yfirleitt best að huga að endapunktinum strax í upphafi. Það er miklu hagkvæmara að hanna hluti frá upphafi þannig að tekið sé tillit til aðgengismála því að það er svo gríðarlega dýrt að gera breytingar á mannvirkjum á lokametrunum eftir að þau hafa verið byggð. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar en vonast til þess að hæstv. ráðherra taki mark á þessari brýningu sem í raun kemur fram í ræðu minni og að við sem þingheimur munum halda áfram að hafa puttann á þessum púlsi.
Hæstv. forseti. Ég ætla að lengja umræðuna örlítið. Ég er afskaplega feginn að nú er komin samgönguáætlun. Það er með þá áætlun eins og öll önnur þingmál að það er eitt og annað sem ég myndi vilja hafa öðruvísi. Ég held að ég hafi ekki fundið eitt einasta þingmál síðan ég byrjaði á þingi fyrir sex árum sem ég hef verið fullkomlega sammála. Þetta er ágætisáætlun. Hún er í samræmi við fjármálaáætlun, forgangsröðunin er byggð á málefnalegum sjónarmiðum og þess vegna styð ég hana. Ég er þeirrar skoðunar, af því að ég er kvæntur konu úr Eyjum, að samgöngur séu afskaplega mikilvægar. Ég get sagt hæstv. ráðherra að ég missti af Lundaballinu núna í Eyjum fyrir viku síðan vegna þess að siglt var úr Þorlákshöfn. Ég þoli það ekki, það er of löng sigling fyrir mig. Ég missti því af samkvæminu. Af hverju eru samgöngur svona mikilvægar? Það er ekki aðeins til að vera fljótari í förum, líða betur í bílnum, ekki einungis til að draga úr slysum. Þær eru mjög mikilvægar til að geta haldið úti samkeppnishæfri byggð og auka samkeppnishæfni landsins við útlönd. Í sveitinni erum við nær matvælaframleiðslu, fiskvinnslu, styttra og auðveldara er að fara með vörurnar o.s.frv. Það er mjög mikilvægt. Síðast en ekki síst eru samgöngur mikilvægar fyrir ferðaþjónustuna í landinu. Við erum að reyna að byggja upp alvöruatvinnugrein, ferðaþjónustuna, sem er orðin mjög mikilvæg og getur orðið enn mikilvægari ef samgöngur verða betri. Að því sögðu má segja að samgöngur, bættar samgöngur, séu gífurlega góð fjárfesting. Hér hafa menn lagt áherslu á að gera enn betur, afla frekari fjármuna til að fara hraðar í þær framkvæmdir sem við vitum að þarf að fara í svo að hlutirnir séu í þokkalegu lagi. Þá er kannski þrennt til, sem hefur komið meira og minna fram í ræðum. Það er spurning um einhvers konar veggjöld, einhvers konar samvinnu við einkaaðila til að flýta og fjármagna og síðast en ekki síst að hugsanlega losa sig við eignir sem ríkið á, sem við getum sagt að séu ekki eins góð fjárfesting og bættar samgöngur. Ég held að við eigum að athuga það mjög gaumgæfilega. Við erum að tala um fjárfestingu í samgöngum sem mun auðvitað borga sig með bættum möguleikum á að stunda alvöruatvinnustarfsemi. Þetta snýst líka svolítið um jafnræði á milli landshluta. Ég hef sagt áður að það eru þrjú atriði sem skipta máli fyrir alla landshluta, þ.e. góðar samgöngur, orka, að menn fái rafmagn, og fjarskipti. Ef þeir þrír hlutir eru í lagi skiptir engu máli hvar atvinnurekstur er settur niður. Þá verður byggðin kannski þéttari á hverjum stað og úti um allt land í staðinn fyrir að þetta safnist allt saman á Suðvesturhorninu. Ég vildi minnast á þau atriði í kringum samgönguáætlun. Menn mega ekki verða viðkvæmir fyrir því yfir höfuð að við viljum reyna að gera þetta hraðar eða fyrir þeim hugmyndum manna að bæta í á þann hátt sem ég nefndi. Ég held að það sé ágætisumræða. Ég styð eiginlega öll atriðin, þ.e. veggjöld þar sem því verður við komið og það er hagstætt, samvinnu við einkaaðila um að flýta framkvæmdum og síðan að skoða að ríkið losi sig við eignir þar sem fjárfestingin er ekki eins góð og í bættum samgöngum. Ég held að það sé full ástæða fyrir umhverfis- og samgöngunefnd að fara ítarlega yfir, jafnvel með fjárlaganefnd, hvort við getum bætt meira í án þess að raska allri fjármálaáætlun. Ég beini því líka til hæstv. samgönguráðherra, við ættum öll að velta því fyrir okkur. Ég tel það afar mikilvægt. Það er einfaldlega þannig og hefur verið mjög lengi, eiginlega frá því að ég man eftir mér, að flest annað er tekið fram fyrir bættar samgöngur. Það er eins og við teljum okkur alltaf geta beðið með þær, af því að það er ekki neyðarástand, menn komast einhvern veginn milli staða þótt það sé ekki alltaf, alla daga. Þá er annað tekið fram fyrir. Þess vegna höfum við setið afskaplega lengi eftir og hægur uppgangur verið í bættum samgöngum, allt of hægur áratugum saman. Það hefur ekki skipt máli þótt það hafi verið góðæri. Ég tel að við eigum að skoða alla möguleika sem við getum hugsanlega fundið til að hraða þessu og gera enn betur en þó er lagt til í hinni ágætu samgönguáætlun.
Herra forseti. Það er svolítið sérstakt að fylgjast með þingmönnum Sjálfstæðisflokksins koma hver á fætur öðrum í umræðum um samgönguáætlun, skemmri og lengri, og í raun tala gegn henni. Ég fer aðeins að hugsa: Eru þessir flokkar ekki saman í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hvers formaður er samgönguráðherra? Svo fer ég aðeins að þvælast um á fésbókinni og sé þá að Sjálfstæðisflokkurinn hélt stóran fund í Valhöll í gær [[Það er nú ekkert nýtt.]]og kynnti þar sína eigin leið, einhverjar hugmyndir um aðra leið í samgöngumálum. Mig langar því að spyrja hv. þm. Brynjar Níelsson: Voru samgönguáætlanir þær sem við fjöllum um í þinginu ekki afgreiddar út úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins?
Hæstv. forseti. Hefði hv. þm. Helga Vala Helgadóttir komið aðeins fyrr inn í umræðuna hefði hún kannski ekki spurt þessarar spurningar, það eru nokkrir búnir að spyrja hennar.
Þú varst ekki að tala þá.
Nei, enda talaði ég ekki gegn þessari samgönguáætlun. Ekki er nóg með að hv. þingmaður hafi ekki verið mætt hér að hlusta á fyrri ræður, hún hlustaði ekki einu sinni á mína ræðu. Ég talaði ekki gegn þessari samgönguáætlun. Ég hrósaði hæstv. samgönguráðherra fyrir góða áætlun byggða á málefnalegum sjónarmiðum og í samræmi við fjármálaáætlun. Ég var mjög ánægður. Það er ekkert vandamál í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Hann er tiltölulega vandamálalaus þingflokkur og hefur verið lengi, enda alltaf góð stjórn á honum, sem á ekki við um alla þingflokka hér á þingi. Það breytir því ekki, hv. þm. Helga Vala Helgadóttir, að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins er mjög umhugað um að hægt sé að ganga lengra án þess að raska fjármálaáætlun með þeim atriðum sem ég nefndi í ræðu minni áðan, þ.e. með hugsanlegum veggjöldum - menn mega ekki gleyma því að ef við setjum á veggjöld fáum við mikinn fjölda af nýjum greiðendum sem við fáum ekki í öðrum sköttum - og samvinnu við einkaaðila. Síðan má hugsanlega selja einhverjar eignir ríkisins og setja andvirðið í enn betri fjárfestingu sem felst í bættum samgöngum. Það er hugsunin. Þó að ég minnist á það í ræðu minni er ég ekki að tala gegn þessari samgönguáætlun. Hún er ágæt. Ég segi þó, eins og í öllum öðrum þingmálum sem ég hef stutt, að ég hefði kannski viljað hafa eitt og eitt atriði framar í röðinni eða aðeins öðruvísi o.s.frv. Það er ekkert nýtt. En ég styð þessar samgönguáætlanir báðar heils hugar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni kærlega fyrir svarið og get sagt honum, eins og hann eflaust veit, að hægt er að hlusta víðar en bara hér í þingsal. Ég hlustaði gaumgæfilega á ræðu hans sem og ræður annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem boða aðra leið í samgöngumálum á sama tíma og hæstv. samgönguráðherra boðar leið ríkisstjórnarinnar. Það kann vel að vera að þingmaðurinn styðji þessa samgönguáætlun í einu og öllu en bendi á einhverja núansa. Maður veltir því samt fyrir sér, þegar boðuð er önnur leið en sú sem er verið að kynna hér sem leið ríkisstjórnarinnar, hvað óbreyttir þingmenn stjórnarandstöðunnar eigi að halda þegar þessir tveir gömlu vinir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, eru saman í ríkisstjórn og boða annars vegar leið ríkisstjórnarinnar og hins vegar einhverja aðra leið.
Hæstv. forseti. Ég er auðvitað ekki að boða neina aðra leið. [[Gripið fram í.]]Ég boða enga aðra leið. Ég er bara að ítreka stefnu míns flokks og það er ekkert að því og ég hef svo sem gert það áður, þó að ég sé í ríkisstjórnarsamstarfi með öðrum. Mér finnst það líka allt í lagi. Það er mikill stuðningur við þessar samgönguáætlanir. Þessir gömlu vinir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa [[Gripið fram í.]]gjarnan leyst sín mál auðveldlega og náð saman. Það er ekki alltaf hægt að segja um aðra flokka. Þannig að ég hef engar áhyggjur af þessu, hv. þingmaður, og held að ríkisstjórnin sé samhent og á sömu leið varðandi þessar samgönguáætlanir og muni ýta þessu áfram. En þó að menn séu það er líka allt í lagi að menn fari yfir hlutina. Ég þykist vita að hæstv. samgönguráðherra myndi glaður vilja fá meira fé til að gera enn betur og bæta við þessa samgönguáætlun, ég efast ekki um það. Þó að einstakir þingmenn hafi verið á fundum að ræða hvernig hægt væri að ganga lengra og gera betur þýðir það ekki að einhver upplausn sé á stjórnarheimilinu. Það er öðru nær. Það hefur aldrei verið betra að vera þar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir ræðuna. Það er ánægjulegt að heyra að hann styður þá samgönguáætlun sem hefur verið lögð fram og talar um að hún sé góð og fullfjármögnuð. Hann gerði einnig að umtalsefni mikilvægi samgangna. Ef við skoðum samgönguáætlunina er hún ekki eingöngu tölur úr Excel-skjali heldur eru líka sett fram markmið. Meginmarkmiðið er traustir og öruggir innviðir. Mig langar til að hnýta aðeins í það að áætlunin sé góð og fullfjármögnuð. Innanlandsflugvallakerfið og varaflugvellirnir eru ekki fullfjármagnaðir, það er bara svo. Aukningin til vara- og innanlandsflugvallakerfisins er sem nemur uppgerð á sirka hálfum bragga. Það er ekki nóg. Hv. þingmaður gerði einnig að umtalsefni að þrjár leiðir væru til að auka fjármuni; veggjöld, samvinnuleið og að losa sig við eignir. Mig langar að spyrja hv. þm. Brynjar Níelsson: Hvaða eignir á að selja? Á hvaða verði? Verða það gjafagjörningar, samanber nýlega sölu á banka?
Hæstv. forseti. Ef ég fæ einhverju ráðið verða það ekki gjafagjörningar. Ég er mjög nískur maður þegar kemur að eignum ríkisins. [[Gripið fram í: Og almennt séð bara.]]Og almennt séð. Ég hef ekki svar við því hér og nú hvaða eignir það ættu að vera, enda sagði ég að við ættum að skoða það ítarlega í meðferð málsins hvort einhverjar eignir, sem ég er ekki í nokkrum vafa um að séu víða, væru betri fjárfesting í bættum samgöngum en í þeirri fjárfestingu sem þær liggja í núna. Eitt af því gætu örugglega verið bankar. Ég held að það sé afleit fjárfesting fyrir ríkissjóð að sitja með mörg hundruð milljarða í banka í dag, algerlega afleitt. Að sjálfsögðu þarf að vanda til verka þegar menn losa miklar eignir ríkisins en ég er alveg sannfærður um að það sé betri fjárfesting fyrir ríkissjóð að setja andvirði banka í bættar samgöngur en að standa í slíkum áhætturekstri sjálfur. Margt annað kæmi örugglega til greina. Við erum með ýmsar eignir, erum í ýmsum rekstri sem ég tel betur komið fyrir hjá öðrum. Það geta verið verðmæti í þeim rekstri, hann getur verið söluvænlegur og jafnvel geta aðrir gert betra úr þeim rekstri en ríkið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni svörin. Ég spurði spurningarinnar vegna þess að ég er fyrir mína parta ekki andsnúinn því að leitað sé hagræðingar í rekstri ríkisins. Ég er ekki andsnúinn því að leitað sé leiða til að ná fram markmiðum samfélagsins. En sagan segir okkur því miður að oft þegar slíkt hefur verið gert undir því yfirskyni að það sé fyrir samfélagið allt hefur ekki verið vandað til verka. Verði farin sú leið að leita þeirra leiða bið ég menn fremst allra hluta að stíga varlega til jarðar og vanda til verka, gera sér grein fyrir hver verðmætin eru og hvort þau séu raunverulega verðmæti sem borgi sig að losa ríkið við í hendur einkaaðila. Um leið þarf að tryggja að svo sé búið um hnútana að þjónustustig verði ekki skert eftir að slíkar eignir eru komnar í hendur einkaaðila. Veggjöld eru ekkert annað en skattar þrátt fyrir að þeir borgi sem noti, alveg eins og virðisaukaskattur eða söluskattur sem þá hét. Það eru skattar og ég held að rétt væri að tala um þá á þann hátt.
Hæstv. forseti. Það er enginn ágreiningur á milli mín og hv. þingmanns um að fara þurfi varlega þegar eignir eru seldar. Þetta á allt að vega og meta, hvar hagsmunir okkar allra í þeim málum liggja. Um það er enginn ágreiningur. Ég held hins vegar að kannski sé ágreiningur á milli mín og hv. þingmanns um að hafa áhyggjur af því að ef rekstur fer til einkaaðila verði þjónustan verri. Við höfum enga reynslu af því, frekar öfugt. Ég hef engar áhyggjur af því. Ég geri heldur engan ágreining um það við hv. þingmann að veggjöld eru skattur. Veiðigjöld eru skattur. Þetta er allt skattur á ákveðna hópa. Það er enginn ágreiningur þar. Ég er einfaldlega að segja að ef við ætlum að flýta framkvæmdum sem ég tel mjög arðsamar getur alveg verið réttlætanlegt að hafa slíkan skatt. Það er þá skattur sem miklu fleiri en bara íslenskir ríkisborgarar greiða. Að því leyti er skatturinn yndislegur. Ég held að enginn ágreiningur sé á milli mín og hv. þingmanns nema helst að því leytinu að ég tel almennt að þegar því verður við komið sé rekstur betri hjá einkaaðilum en ríkinu.
Virðulegi forseti. Tvennt örstutt að lokum sem ég náði ekki að koma að í fyrri ræðu. Aðeins um flugvallarmál. Það er ákveðið grunnnet flugvalla skilgreint samkvæmt IP-handbók Isavia. Þar eru skilgreindir nokkrir flugvellir sem eru allir inni á samgönguáætlun nema tveir, þ.e. á Sauðárkróki og Þingeyri. Ekki er farið sérstaklega yfir þá í samgönguáætlun. Þá veltir maður fyrir sér af hverju þeim sleppt. Þýðir það kannski að verið sé að draga þá út úr grunnnetinu og endurskilgreina þá sem skráða lendingarstaði, eða gleymdust þeir á einhvern annan hátt? Ég velti fyrir mér hvort ekki ætti að vera samhljómur á milli handbókarinnar og samgönguáætlunar. Varðandi þá flugvelli sem eru utan grunnnetsins eða skráðra lendingarstaða: Ætti ekki líka að taka tillit til þeirra í samgönguáætlun þar sem þeir eru mjög mikilvægir fyrir þjálfun flugmanna, áhugaflug og sjúkraflug, svo að eitthvað sé nefnt? Ég vonast til að fá frekari svör við því. Ef ráðherra kemur því ekki að í lokaræðu, ef hann hefur áhuga á því og er tilbúinn fyrir það, kemur það í ljós í nefndinni.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir mjög áhugaverða, málefnalega og yfirvegaða umræðu um samgönguáætlun. Ef ég dreg það saman hef ég skilið tóninn þannig að menn hafi fullan skilning á því og geri sér ljóst að miðað við þá fjármuni sem settir eru í nýframkvæmdir, sem þó aldrei hafa verið meiri, væri enn betra að hafa enn meiri fjármuni og þess vegna hefur umræðan um samgönguáætlun í þetta sinn kannski snúist í meira mæli um það hvernig hægt væri að gera þetta með öðrum hætti, hvort hægt væri að finna aðrar leiðir í fjármögnun eða nýtt fjármagn. Það er af hinu góða, enda er í samgönguáætlun á bls. 36, í 15 ára áætluninni, einmitt fjallað um það að eitt af þeim verkefnum sem unnið er að og lögð er áhersla á í samgönguáætlun er að skoða þurfi aðrar leiðir samhliða þessu, þó ekki væri nema vegna þess að í loftslagsmarkmiðum ríkisstjórnarinnar, sem er eðlilega fjallað um líka í samgönguáætlun, hvernig þau koma fram, erum við með áform uppi um orkuskipti í samgöngum. Markmiðið er að eftir tólf ár verðum við búin að fækka dísil- og bensínbílum um 50%. Gjöld vegna þeirra eru í dag 17–18 milljarðar sem renna beint til vegakerfisins. Þegar búið verður að fækka slíkum bílum um 50% og bílarnir halda áfram að vera sparneytnari verðum við með 7 milljarða, kannski 6. Þá verður erfitt að forgangsraða í framkvæmdum, ef það verða einu tekjurnar. Þó ekki væri nema vegna þessa er tekið á því í samgönguáætlun að horfa til nýrrar gjaldtöku, meiri notendagjalda. Ein af leiðunum sem jafnframt er verið að skoða í starfshópi um gjaldtöku er einhvers konar samvinnuverkefni, og við höfum þar gott fordæmi í Hvalfjarðargangamódelinu, samstarfsverkefni milli einkaaðila og opinberra aðila og annarra, um fjármögnun, framkvæmd og hugsanlega rekstur einstakra mannvirkja. Ég verð að segja eins og er að mér hefur fundist vera meiri samhljómur um þetta í þessum sal milli allra þingmanna úr ólíkum flokkum, ég hef heyrt jákvæðar raddir úr eiginlega öllum flokkum, og menn séu tilbúnir að skoða þessar leiðir. Það finnst mér vera gríðarlega jákvætt. Samgönguáætlunin hefur þá kallað það hér fram og kannski umræða síðustu missera og einnig sú staðreynd að allir gera sér grein fyrir því að í öllum landshlutum vilja menn fá meiri framkvæmdir hraðar. Hér er umræðan um Reykjanesbraut kannski mest áberandi. Það komu upp hugmyndir hjá nokkrum þingmönnum um að við ættum að taka arð úr Landsbanka og nýta til framkvæmda við Reykjanesbraut. Staðreyndin er hins vegar sú að ástæðan fyrir því að við höfum meiri fjármuni fyrstu þrjú árin fyrir samgönguáætlun í fjármálaáætluninni er sú að í fyrsta skipti er tekið tillit til arðgreiðslna fjármálafyrirtækja í fjármálaáætlun. Það er því búið að gera ráð fyrir þessum fjármunum þar. Þeir verða ekki notaðir aftur. Það eru ekki til hókus pókus-leiðir. Við búum ekki til peninga með því að smella fingrum. Það getur vel verið að við næstu fjármálaáætlun getum við afmarkað meiri tekjur inn á árin 2022 og 2023, alla vega 2022 á næsta ári. En við verðum að fara varlega í að áætla framtíðararðgreiðslur úr fjármálakerfinu. Það er áhættusamt að eiga tvo banka á Íslandi. Við vitum ekki hversu miklum arði þeir munu skila. Við vitum reyndar að þeir munu ekki skila eins miklum arði í framtíðinni og þeir hafa gert á síðustu árum til ríkissjóðs. Varðandi einstaka landshluta fyrir utan Reykjanes hefur auðvitað verið fjallað talsvert hér um Vestfirði. Það er augljós galli að þegar þingið tók ákvörðun á sínum tíma að fara í Dýrafjarðargöng voru menn hvorki með peninga né áætlanir um hvernig ætti að tengja þau. Vegagerðin var ekki með þær áætlanir á sama tíma á sama stað. Þær eru á eftir. Þær framkvæmdir eru upp á 10 milljarða, Dynjandisheiðin upp á 5,5, ef ég man rétt, og Bíldudalsvegur upp á 4,4 milljarða. Það er hins vegar mjög skiljanleg krafa að horfa til þess að fá meiri samfellu í verkin. Sú framkvæmd sem er þó á árinu 2020 á Dynjandisheiðinni er að einbreið brú sem er mjög léleg verður sett í stokk, það eru 300 millj. kr. Árið 2022 hefjast framkvæmdir við Dynjandisheiði, yfir 1.200 millj. kr. eru síðan á árinu 2023 og klárast væntanlega á næstu tveimur árum þar á eftir. Ég held að það sé eðlilegt að nefndin skoði hvort hægt sé að flýta þessum verkefnum þannig að það sé meira samhangandi ferli í því. En við skulum líka muna að þessi framkvæmd er núna í umhverfismati af því að hún var ekki skipulögð samhliða Dýrafjarðargöngunum á sínum tíma. Þess vegna er svo mikilvægt að fá 15 ára áætlun sem er, og ég fagna því hversu margir þingmenn hafa tekið undir það, samhangandi varðandi það hvernig á að leysa stór verkefni frá fyrsta punkti þangað til að þau eru búin, þó svo að einstaka verk innan þess stóra verkefnis séu boðin út í einhverjum áföngum. Ég held að menn hafi skilning á því. Stundum er ekki besta leiðin að bjóða út eitt risastórt verk. Stundum er betra að búta þau niður. Það hefur Vegagerðin mesta reynslu í að meta. Stundum þurfa menn að bakka með eitt risastórt verkefni og bjóða það út í smærri einingum til að fá betra verð og hugsanlega verktaka til að vinna verkið. Við sáum það til að mynda í sumar þegar við ætluðum að fara í tvö hringtorg í Hafnarfirði og vorum með fjármagn til þess að þegar Vegagerðin bauð það út bauð enginn í það verkefni. Stundum þurfum við að hugsa hlutina öðruvísi. Þess vegna hef ég lagt áherslu á það að þegar við erum að stórauka nýframkvæmdirnar á næsta ári, fara í 13,5 milljarða, þá verða auðvitað einhver mörk á því hversu mikið við getum framkvæmt á hverju ári. Við gætum þurft að hækka okkur smátt og smátt á meðan verktakarnir eru að sækja ný tæki og fólk til að vinna þessi verkefni. En ég held að það væri mikilvægt ef við gætum aukið þetta, til að mynda með fjármögnun með öðrum hætti, hvort sem væri með beinni gjaldtöku eða öðrum leiðum, fengjum meira fjármagn inn í þetta og gætum hækkað framkvæmdastigið í kannski 16, 17, 18 milljarða á ári. Ég veit ekki hvort við myndum ráða við 20 milljarða. Það er þó eitt gott við það að við erum á þessum tíma í hagsveiflunni, hagkerfið er að kólna og þá er góður tími fyrir ríkið að grípa inn í til þess að vega á móti Hér hefur líka verið rætt heilmikið um flugið. Ég held að margir hafi skilning á því að þar þarf að gera betur. En ég veit líka að margir vænta mikils af þeirri vinnu sem er í gangi, annars vegar eigendastefnu Isavia og hins vegar hvernig við komum skosku leiðinni inn í umgjörðina um almenningssamgöngur, komum því í framkvæmd. Það er verkefni sem nefndin mun án efa þurfa að fjalla um í haust og fram að áramótum en ég legg áherslu á að það er mikilvægt að ljúka vinnu við samgönguáætlun fyrir áramót því núgildandi samgönguáætlun rennur út í lok árs og ég held að allir í þessum sal séu sammála um að það væri mjög gott að geta hafið útboðin 1. eða 2. janúar árið 2019. Að lokum vil ég þakka fyrir mjög góða umræðu. Ég get ekki farið í einstaka punkta sem hér komu fram. Þó var áhugavert að heyra til að mynda Steinunni Þóru Harðardóttur - Harðardóttur, er það ekki?
Árnadóttur.
… nefna það hér undir lokin að við þurfum að horfa til svo fjölbreytts ferðamáta. Það eru ekki bara vegir, bara flug, bara hafnir, við erum líka að tala um gangandi og hjólandi umferð og við þurfum að horfa til mismunandi þarfa fólks. Þess vegna eru almenningssamgöngurnar svo mikilvægar og ég ætla að enda á því að tala örlítið um þær, nokkrir þingmenn komu inn á þær. Það er í fyrsta skipti samstarf í gangi við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um það hvernig við ætlum að fara með 85 milljarða verkefni næstu 15 árin, hvernig þau verða sett í rétta framkvæmdaröð. Annars vegar er það sá hluti sem snýr að almenningssamgöngum og hins vegar sá hluti sem snýr að stofnbrautunum. Það er mjög mikilvægt að ná samstöðu um þessi verkefni. Margir þingmenn hafa kallað eftir greiðari samgöngum með til að mynda ofanbyggðavegum. Það er verkefni sem sveitarfélögin þurfa að taka til sín [[Forseti hringir.]]því að slíkt heyrir undir skipulagsmál sveitarfélaganna. Þau hafa því miður sum hver lokað á slíkar framkvæmdir. Hvernig ætlum við að komast fram hjá Reykjavík, fram hjá því að keyra í gegnum miðbæ Reykjavíkur og öll umferðarljósin? Það er mjög mikilvægt verkefni. Ég held þess vegna að þarna séum við á réttum stað, í samstarfi ríkis og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, til að taka þessa umræðu. Þau hafa jú yfir að ráða svæðisskipulaginu. Vonandi fáum við góðar niðurstöður út úr því eigi síðar en um miðjan nóvember sem nefndin getur síðan nýtt inn í að klára samgönguáætlun þar sem menn hafa [[Forseti hringir.]]tímasett verkefni um almenningssamgöngur og stofnbrautir inn í þessi risaverkefni hér á höfuðborgarsvæðinu.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að gera hér athugasemd við dagskrá þingsins í dag. Það er alveg ljóst að út af fiskeldismálum í upphafi vikunnar gekk dagskrá þingsins þessa vikuna talsvert úr skorðum. Það virðist vera eins og venjulega að þar eru þingmannamálin látin mæta algjörum afgangi og virðast þau þingmannamál sem á dagskrá voru þessa vikuna hafa verið felld út án frekari umræðu. Ég vil andmæla þessu og benda á að hér stefnir í að við ljúkum umræðu um þau mál sem á dagskrá eru í dag nokkuð tímanlega og nægur tími eftir í dag til að taka nokkur þingmannamál á dagskrá. Ég kalla eftir því að það verði gert. Ég hef raunar kallað eftir því við forsætisnefndina að dagskrá dagsins verði endurskoðuð með hliðsjón af þessu og þingmannamálum hleypt á dagskrá, en engin svör fengið um það. Mér þykir það slæleg nýting á tíma þingsins, þegar við vitum að við verðum afturhlaðin eins og venjulega þegar nær dregur jólum, að við nýtum ekki tímann sem við þó höfum til stefnu í dag.
Virðulegi forseti. Rétt eftir tvö í dag barst nefndarmönnum í umhverfis- og samgöngunefnd fundarboð um fund í nefndinni strax að loknum þingfundi til þess, að því er mér sýnist, að afgreiða þau mál sem voru á dagskrá í dag til umsagna. Ég skil eiginlega ekki alveg af hverju liggur á því, af hverju er ekki beðið eftir næsta skipulagða fundi umhverfis- og samgöngunefndar á þriðjudag? Það er ekki mikið sem gerist á þeim tíma og væntanlega munar ekki miklu á þeim nokkru dögum sem eru á milli varðandi umsagnirnar. Ef eitthvað er hefur fólk meiri og betri tíma til að skrifa og skila umsögnum, ef það er tekið til dagskrár á hefðbundnum umhverfis- og samgöngunefndarfundi í staðinn fyrir að búa til skyndifundar eftir þingfund í dag. Þegar það er gert tek ég undir spurningu hv. þm. Þorsteins Víglundssonar um það hvar þingmannamálin eru sem áttu að vera á dagskrá.
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir orð hv. þingmanna Þorsteins Víglundssonar og Björns Levís Gunnarssonar vegna þess að í dag var skyndilega boðað til fundar í umhverfis- og samgöngunefnd og sagt að sá fundur ætti að fara fram að loknum þingfundi. Nú á enn eftir að fjalla um tvö mál sem hæstv. samgönguráðherra á að fara að mæla fyrir. Ég veit ekki betur en að á dagskrá sama fundar standi til að taka eigi fyrir annað af málunum sem verið að fara að mæla fyrir. Það er engin heimild til þess af því að ekki er búið að vísa málinu til nefndarinnar, engu að síður er kominn listi yfir umsagnaraðila og ég veit ekki hvað og hvað. Ég átta mig engan veginn á í hvaða leikhúsi við erum stödd [[Forseti hringir.]]núna. Hvað gengur eiginlega á?
Herra forseti. Ég tek undir orð fyrri þingmanna um þingmannamálin, að þau séu kláruð hér og ekki verið að tefja þau og ýta þeim á undan sér. Það er nóg nú þegar um það. Ég geri samt engar athugasemdir við fundarboðið í samgöngunefnd. Við erum í þinghúsinu og ég sé ekkert að því þó að samgöngunefnd fundi á milli atriða í þinginu.
Virðulegi forseti. Viðbótarskilaboð bárust í símann sem ég sá ekki fyrr en eftir að ég kom síðast í umræðu um fundarstjórn og í þeim er fundurinn í umhverfis- og samgöngunefnd boðaður að lokinni umræðu um samgönguáætlun, sem sagt meðan á þingfundi stendur. Það er enn undarlegra heldur en að þingfundi loknum því að samþykki allra nefndarmanna þarf til þess að halda nefndarfund meðan á þingfundi stendur. [[Gripið fram í: Það var samþykkt á nefndarfundi í morgun.]]
Herra forseti. Ég ætlaði að koma hér upp og taka undir með hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, ég saknaði þess að sjá ekki á dagskránni þau þingmannamál sem voru á dagskrá fyrr í vikunni og voru mörg hver áhugaverð. Ég tek undir það að dagurinn er enn ungur og ekkert að því að vinna aðeins áfram. Varðandi fundi í nefndum þá er skynsamlegt að hafa skilvirkni í störfum þingsins. Ég hef fullan skilning á því ef nefndarmenn hafa sammælst um að hittast að loknum degi eða drífa saman fund. Ég held ég styðji það einnig að skynsamlegt sé að koma hlutunum sem hraðast til umsagna til þess að við fáum betri vinnu hér í þinginu. En dagurinn er ungur. Ég skil ekkert í forseta að hafa ekki sett fleiri mál á dagskrá.
Herra forseti. Vegna orða hv. þingmanns og 1. varaformanns umhverfis- og samgöngunefndar, sem hann viðhafði hér utan pontu, um að það hefði verið samþykkt á fundi nefndarinnar í morgun að hlaupa á lítinn fund eftir umræðu um samgönguáætlun, þá verð ég að vitna í það sem kemur fram hjá ritara nefndarinnar: Eins og samþykkt var á fundi nefndarinnar í morgun verður haldinn stuttur fundur í nefndinni að loknum þingfundi. Það á enn þá eftir að mæla fyrir tveimur málum, það eru þeir nefndarmenn sem eru í umræddri nefnd sem eiga að hlusta á hæstv. samgönguráðherra mæla fyrir þessum málum. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður vill að við gerum. Eigum við að hlusta á hæstv. ráðherra kynna málin eða eigum við að hlaupa inn í hliðarherbergi á fund? Maður veltir því fyrir sér hvort verið er að óska eftir því að hæstv. ráðherra mæli hér fyrir tómum sal.
Virðulegur forseti. Oft erum við vænd um það að vera í bölvuðu rugli í þessum þingsal. Þetta tekur alveg toppinn á því. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir, sem situr í umhverfis- og samgöngunefnd, var ekki mætt á fund nefndarinnar í morgun. Í hennar stað kom hv. þm. Guðjón Brjánsson. Það var samþykkt án nokkurra athugasemda, af öllum þeim sem sátu nefndarfundinn í morgun, að við myndum funda að loknum umræðum um samgöngumálin [[Það stendur: Að loknum þingfundi, í fundargerðinni.]]- það var samþykkt að gera þetta að loknum umræðum um samgöngumál eða það mál sem kæmi þar á eftir. Þetta er tveggja mínútna fundur, svo gerð sé grein fyrir því, bara til þess að vinna tíma og koma samgöngumálunum í umsögn. Það tekur okkur u.þ.b. tvær mínútur. Svo er hægt að málalengja hér til að þvælast fyrir og sýna þessu þingi þann sóma að stunda slík vinnubrögð.
Við erum ekki að …
Þetta er ekki til að efla reisn þessa þings [[Forseti hringir.]]en það eru akkúrat þessi vinnubrögð … [[Gripið fram í: Það er ekki stjórnarandstaðan sem hefur verið að þvælast hér fyrir í dag.]]- Hér getur hv. þm. Helga Vala Helgadóttir ekki einu sinni setið á sér. [[Forseti hringir.]]Gaspri hún sem mest, það er hennar vani [[Forseti hringir.]]og kemur okkur ágætlega vel sem erum pólitískir andstæðingar hennar.
Forseti beinir því til þingmanna að virða tímamörk og virða það að aðrir þingmenn eru með orðið og grípa ekki fram í.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um svæðisbundna flutningsjöfnun sem eru lög nr. 160/2011 og þau lög tóku gildi 1. janúar 2012. Á grundvelli þeirra hafa verið veittir árlegir styrkir til jöfnunar á flutningskostnaði framleiðenda á landsbyggðinni. Er markmiðið að jafna þannig flutningskostnað framleiðenda sem staðsettir eru fjarri innanlandsmarkaði eða útflutningshöfn og búa því við skerta samkeppnisstöðu vegna hærri flutningskostnaðar. Lögin giltu upphaflega til ársloka 2013 en með lögum nr. 132/2013 var gildistími þeirra framlengdur til ársloka 2020. Framleiðendur utan höfuðborgarsvæðisins geta notið flutningsjöfnunarstyrkja að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Styrkirnir eru veittir vegna flutnings vöru frá styrksvæði ef framleiðslan er annaðhvort fullunnin eða hálfunnin vara, þ.e. vara sem hefur farið í gegnum ákveðið framleiðsluferli á styrksvæðinu eða vegna flutnings til styrksvæðis á hrávöru eða hálfunninni vöru, þ.e. vöru sem vantar til þess að endanleg framleiðsla á vöru geti átt sér stað á styrksvæðinu. Lágmarkslengd ferðar er 245 km en á tilteknum svæðum er veittur aukinn styrkur sé ferð lengri en 390 km. Flutningsstyrkir eru, samkvæmt þessum lögum, einungis veittir þeim sem stunda framleiðslu sem fellur undir C-bálk í íslensku atvinnugreinaflokkuninni ISAT2008 en þar undir fellur t.d. framleiðsla fiskafurða og önnur matvælaframleiðsla, önnur en ræktun. Þá mega samanlagðir flutningsjöfnunarstyrkir til hvers framleiðanda ekki nema hærri upphæð en sem samsvarar 200 þús. evrum á þriggja ára tímabili. Eru reglurnar að þessu leyti sniðnar að ríkisstyrkjareglum EES-samningsins. Þeim sem vilja kynna sér nánar framkvæmd þessara mála bendi ég á skýrslu mína til Alþingis um framkvæmd svæðisbundinnar flutningsjöfnunar á árinu 2017, sem lögð var fram á síðasta þingi. Eins og áður segir falla lög um svæðisbundna flutningsjöfnun að óbreyttu úr gildi í árslok 2020. Tímabært er því að taka afstöðu til þess hvort framlengja eigi gildistíma þeirra og þá jafnframt að leggja mat á reynsluna sem af þeim hefur fengist í ljósi þess markmiðs þeirra að styðja við framleiðsluiðnað og atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Frá því að flutningsjöfnunarstyrkir voru fyrst veittir vegna ársins 2012 hafa þeir fjármunir sem Alþingi hefur veitt til verkefnisins aldrei verið nýttir að fullu. Fjárveitingar hafa numið 175 millj. kr. á ári að undanskildu fyrsta árinu þar sem þær námu 196,5 millj. kr. en töluverður afgangur, en þó mismikill, hefur verið öll árin. Tiltaka má ákveðna þætti sem hafa orðið til þess að styrkir hafa verið lægri en gert var ráð fyrir í upphafi. Eru það fyrst og fremst auknir strandflutningar sem gert hafa það að verkum að fyrirtæki sem ella hefðu getað nýtt sér styrkina eru nú í styttri fjarlægð en 245 km frá næstu útflutningshöfn og er þá grunnforsenda laganna fyrir styrkveitingu ekki lengur til staðar. Þá hefur verið gagnrýnt að ákveðnir framleiðendur geti ekki fengið flutningsjöfnunarstyrki samkvæmt lögunum þrátt fyrir að stunda framleiðslu sína á styrksvæðum og hafa garðyrkjubændur helst verið nefndir í því sambandi. Má ljóst vera að starfsemi þeirra getur ekki síður átt undir högg að sækja vegna mikils flutningskostnaðar en aðrar þær framleiðslugreinar sem lögin taka til. Í frumvarpinu er lagt til að gildistími laga um svæðisbundna flutningsjöfnun verði framlengdur um fimm ár eða til ársloka 2025. Einnig eru lagðar til ákveðnar efnislegar breytingar á skilyrðum flutningsjöfnunarstyrkja sem miða að því að fjölga þeim framleiðendum sem notið geta slíkra styrkja og nýtt þannig betur þá fjármuni sem lagðir eru til verkefnisins á fjárlögum. Í fyrsta lagi er gildissvið laganna víkkað þannig að þau taki til framleiðslu garðyrkjubænda sem rækta ávexti, blóm eða grænmeti og fullvinna framleiðslu sína í söluhæfar umbúðir enda falli framleiðsla þeirra undir flokk 01.1, ræktun nytjajurta annarra en fjölærra og/eða flokk 01.2, ræktun fjölærra nytjajurta í A-bálki ISAT2008. Er þá miðað við að ræktun og pökkun vörunnar fari fram á sama stað þannig að í raun sé um að ræða fullvinnslu vörunnar þannig að hægt sé að setja hana beint í verslanir. Er það talið sanngirnismál að þessir garðyrkjubændur séu ekki útilokaðir frá flutningsjöfnunarstyrkjum enda uppfylli þeir jafnframt önnur skilyrði laganna. Það hefur sérstaklega verið skoðað hvort þessi breyting fari gegn reglum EES-samningsins um ríkisstyrki og niðurstaðan er sú að þessar framleiðsluvörur garðyrkjubænda falli utan gildissviðs samningsins og teljast styrkirnir því ekki til ríkisaðstoðar samkvæmt honum. Í öðru lagi er lágmarkslengd ferðar lækkuð úr 245 km í 150. Þessi aðgerð mun eðli máls samkvæmt fjölga þeim sem rétt geta átt á styrk vegna framleiðslu sinnar. Við þessa breytingu bætast þannig Húnavatnssýslur, Búðardalur og þéttbýliskjarnar á Snæfellsnesi við sem styrkhæf svæði, ef miðað er við flutninga til og frá höfuðborgarsvæðinu. Auk þess bætast við svæði á Rangárþingi eystra, austan Skóga, þ.e. Mýrdalshreppur og Skaftárhreppur, miðað við sömu forsendur. Í þriðja lagi er kveðið á um það að fari styrkhæfar umsóknir fram úr fjárveitingu ársins sé Byggðastofnun heimilt að lækka hlutfall styrkja af flutningskostnaði sem því nemur en reynist styrkhæfar umsóknir lægri en fjárveitingin megi hún hækka þetta hlutfall. Tryggir þetta bæði að þeir fjármunir sem lagðir eru til þessara styrkja séu fullnýttir en jafnframt að ekki sé farið fram úr fjárheimildum. Í því sambandi er rétt að taka fram að ekki er gert ráð fyrir því að fjárheimildir til þessa verkefnis verði auknar frá því sem nú er. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins. Ég tel að þær breytingar sem það felur í sér séu til þess fallnar að bæta nýtingu þeirra fjármuna sem lagðir eru til þessa verkefnis og stuðla að sanngjarnari skiptingu þeirra. Með þeim orðum legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þetta frumvarp fram og fyrir framsögu hans um málið. Mig langar að byrja á því að spyrja hann hvort það sé ekki rétt skilið að þessi flutningsjöfnun geti aldrei átt við um aðföng til framleiðslu og hvort hann þekki þá til þess að einhverjar aðrar leiðir séu til þess að jafna aðstöðumun við framleiðslu. Það sem kannski er aðalástæða þess að ég kem hér upp eru vangaveltur um hvort hugsanlegt sé að afurðir skógarbænda gætu líka fallið undir þá útvíkkun sem nú á sér stað, þar er að mörgu leyti sambærileg framleiðsla. Nú er staðan þannig að kannski er fullvinnsla skógarafurða að hefjast á Íslandi og einmitt fjarri aðalmarkaðssvæðinu. Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki rétt ábending til nefndarinnar að þetta verði skoðað í vinnslu frumvarpsins. Ég velti því síðan fyrir mér hvort hugsanlegt væri að fullvinnsla annarra matvæla en grænmetis á býlum gæti fallið þarna undir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar. Varðandi fyrstu spurninguna um aðföng er það þannig í dag að sé þörf á aðföngum til að klára að fullvinna vöru er það styrkhæfur flutningur. Svarið við þeirri spurningu er: Já, aðföng geta verið þar undir. Varðandi spurninguna um skógarbændur þá verð ég að viðurkenna að ég kann ekki ISAT2008 og skilgreininguna í A-dálkinum nægilega en sé það þannig að þeir falli þar undir, eða að það sé sambærilegt, hvet ég nefndina til að skoða það og fá úr því skorið. Ég get tekið það undir með þingmanninum að margt af þeirri framleiðslu er einmitt vara sem er tilbúin til að fara inn í verslanir og er sannarlega langt frá helstu markaðssvæðum. Varðandi síðustu spurningu þingmannsins um aðrar matjurtir eða matvörur þá eru þær nú þegar styrkhæfar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og er raunar ekki með frekari spurningar. Ég vil þó beina því til þeirrar nefndar sem tekur við málinu að sérstaklega verði farið yfir þetta, og einmitt hvort hugsanlega sé fleira í A-bálkinum, jafnvel fleira en það sem hefur komið hér til tals, sem gæti fallið undir hugsanlega útvíkkun.
Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að lengja þessa umræðu. Ég tek bara undir ábendingarnar og hvet fulltrúa í atvinnuveganefnd til að fara vel yfir það hvort þessar afurðir skógarbænda, og hugsanlega aðrar sem ekki voru taldar hér upp, gætu fallið undir þennan A-bálk ISAT2008.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Flutningsjöfnun sem þessi getur verið mjög til góða fyrir atvinnulíf úti um landsbyggð og fjarri mörkuðum. En við þekkjum líka dæmi þess að greiðslur í slíkri flutningsjöfnun hafi verið helst til ríkulegar, jafnvel svo að flutningsgreiðslur séu hærri en nemur flutningskostnaði. Við vitum að sú var raunin í flutningsjöfnun í sementsflutningum á sínum tíma sem þýddi að það var í raun og veru hagkvæmara að vera sem fjærst notanda við sölu á viðkomandi vöru. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra aðeins betur út í hvernig þessari flutningsjöfnun sé háttað. Er flutningskostnaður greiddur að fullu eða aðeins að hluta? Þetta getur skipt verulegu máli. Og í öðru lagi spyr ég, því að ég sé ekki í fljótu bragði að það komi fram í greinargerð frumvarpsins: Hver er áætlaður kostnaðarauki ríkissjóðs af þessari breytingu?
Herra forseti. Ég þakka fínar spurningar frá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni. Ég tek undir það að þessi aðgerð er einmitt gerð til að jafna tækifæri fólks þar sem lengra er á markaðssvæðin. Í þessu tilviki er framkvæmdin þannig að Byggðastofnun heldur utan um þetta. Menn sækja um, þurfa að senda inn reikninga og aldrei er greitt nema ákveðið hlutfall. Það er, eins og tiltekið er í lögunum, ákveðin hámarksupphæð þar fyrir utan. Þau dæmi sem hv. þingmaður nefndi koma aldrei hér til sögu. Eins og ég fór yfir eru engin áform uppi um að hækka þær fjárheimildir, sem eru 175 millj. kr., minnir mig að ég hafi sagt, sem við höfum verið með í þessu heldur er meiningin í þessum breytingum að Byggðastofnun geti hækkað og lækkað hlutfallið til þess að við nýtum fjárheimildirnar. En það er engin pressa á að hækka þær fjárheimildir. Að öðru leyti vísa ég til skýrslunnar sem skilað var til þingsins í vor um hvernig þetta var útfært á árinu 2017.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir ágæta yfirferð yfir þetta mál. Um er að ræða jafnréttis- og byggðamál til að styrkja atvinnutækifæri úti á landi. Markmiðið, eins og fram kemur í greinargerð, er að stuðla að bættri nýtingu þeirra fjármuna sem lagðir eru til flutningsjöfnunarstyrkja með því að rýmka skilyrði þess að framleiðandi njóti slíkra styrkja. Þetta tel ég vera mjög jákvætt og eins þær girðingar sem settar eru inn í frumvarpið varðandi þak á greiðslum, að ekki sé hægt að fara upp fyrir ákveðna upphæð, og að hægt sé að jafna á milli svæða. Það er þá líka verið að bregðast við þeim gagnrýnisröddum sem telja að ekki hafi allir setið við sama borð, það er verið að útvíkka svæði, stækka svæði og það tel ég vera mjög jákvæða nálgun í þessu máli. Ráðherra svaraði spurningum sem voru mér ofarlega í huga, kemur ekki á óvart að þær voru á svipuðum nótum og spurningar hv. 9. þm. Norðausturkjördæmis, Líneikar Önnu Sævarsdóttur. Það er komið hér fram. Ég held að þetta sé mjög gott mál. Þetta fellur líka að byggðaáætlun og jafnrétti til búsetu og öðru slíku. Við erum þá, ef tilgangurinn nær fram, að stækka styrkhæf svæði og fjölga styrkhæfum umsóknum. Það tel ég mjög jákvætt mál. Í þetta verður kafað og sú vinna byggð á þeim grunni sem til er í skýrslum og rannsóknum sem gerðar hafa verið. Ég bind vonir við að þetta muni áfram styrkja atvinnuuppbyggingu og atvinnulíf úti um allt land og þar með samfélögin, íbúana og heimilin. Ég fagna framlagningu þessa frumvarps.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Mig langar til að spyrja út í frumvarp um svæðisbundna flutningsjöfnun. Þegar talað er um aðföng er þá átt við raforku, þ.e. flutning á raforku, ekki orkuna sjálfa? Í annan stað langar mig til að spyrja út í vegalengdina sem sett er þarna inn, hún fer úr 245 km í 150. Það eru stór svæði sem eru heit svæði í þeim skilningi að þar er jarðhiti, þau henta vel til ylræktar og þar er mikil ylrækt. Ég nefni svæði eins og Reykholt í Borgarfirði, Kleppjárnsreyki, Sólbakka, Flúðir, Grímsnes, sem eru í raun og veru ekki innan þessa radíuss og féllu þá ekki undir þetta en eru mjög ákjósanleg svæði til ylræktar. Er einhver sérstök ástæða fyrir því að hringurinn var dreginn í 150 km eða er möguleiki á að við sjáum breytingu á þeirri vegalengd?
Virðulegi forseti. Ég þakka áhuga og umræðu um þetta mál. Ég tel þetta mjög mikilvægt mál, skipta miklu. Hins vegar, til þess að svara spurningum hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar, þá tekur það ekki til dreifikostnaðar á raforku eða einhvers slíks. Þótt auðvitað megi tala sig inn á það að sá hluti vörunnar sé notaður til þess að framleiða fullunna vöru höfum við verið með aðrar leiðir til þess. Þetta hefur meira fjallað um það. Ég held að ég geti fullyrt að það sé ekki þannig. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þessi svæði sem hann nefndi, annars vegar í Borgarfirði og hins vegar á Suðurlandi, í Árnessýslu, eru auðvitað helstu ylræktarsvæði landsins. Kannski er þessi flutningsjöfnun meira til þess hugsuð að jafna aðstöðumuninn við þau svæði; ætli við gætum ekki verið að tala um að á þessum svæðum sé 80% eða jafnvel 90% af ylræktinni í landinu, ef ég þekki það rétt. Það að fara úr 245 km, sem er lágmarkslengdin í dag, í 150 km er auðvitað umtalsverð breyting og mun stækka svæðin og taka inn svæði, eins og ég nefndi, sem eru lengra frá markaðssvæðunum. En þetta eru auðvitað einhver af þeim verkefnum sem nefndin þarf að skoða. Það þarf að skoða rökstuðninginn á bak við þessar vegalengdir frekar en einhverjar aðrar. Þar með lýk ég máli mínu um þetta mál.
Herra forseti. Hér hafa orðið undarlegir atburðir. Ég er varamaður í umhverfis- og samgöngunefnd og ég fékk fundarboð í dag um að mæta á fund nefndarinnar strax að loknum þingfundi. Ég svaraði því fundarboði og sagðist mundu mæta. Síðan virðist það hafa gerst að boðað hefur verið til annars fundar í nefndinni, um samgöngumálin, strax að lokinni umræðu hér. Ég fékk ekki fundarboð þess efnis þannig að ég leyfi mér að halda því fram að fundur nefndarinnar hafi verið ólögmætur og að engu hafandi.
Virðulegi forseti. Um sama mál: Klukkan 15.33 fæ ég tölvupóst sem áheyrnarfulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd, um að búið sé að breyta fundartíma fundar sem vera átti eftir þingfundinn, yfir á þingfundartíma. Varaformaður nefndarinnar óskar þess að halda fund á þingfundartíma. Sex mínútum síðar kemur fundarboðið um þann fundartíma. Það er mjög skýrt í þingskapalögum að það þarf bara einn til að segja: nei, ég vil ekki að það sé fundur á þingfundartíma. Ég hef ekkert um það að segja, ég er áheyrnarfulltrúi. En fundurinn var haldinn. Héðan ruku fimm út og á fundinn. Eftir því sem mér skilst var ekki einu sinni nefndarritari á þeim fundi, hann hvarf eitthvað í burtu. [[Gripið fram í: Jú, jú, það var ritari.]]Allt í lagi, hann var þar. Það er ágætt. En það eru ákveðnar sögusagnir í gangi um hvað fór fram þarna og hverjir voru á þessum fundi. Það væri ágætt ef þeir þingmenn sem voru á þessum fundi myndu koma og upplýsa okkur aðeins meira um hvernig þessi fundur fór fram og af hverju ekki allir [[Forseti hringir.]]nefndarmenn fengu andmælarétt um hvort hafa ætti nefndarfund á þingfundartíma.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka undir með hv. þingmönnum. Það kom alveg skýrt fram og er hér fest á filmu að ekki var samþykki nefndarmanna fyrir því að halda þennan nefndarfund á þingfundartíma, hreint ekki. Í 20. gr. laga um þingsköp stendur að nefndarfundi skuli ekki halda þegar þingfundur stendur yfir. „Frá þessu má þó víkja ef nefndarmenn samþykkja og forseti hreyfir ekki andmælum.“ Hér sátu nefndarmenn inni, m.a. úr stjórnarmeirihluta, og hlýddu á hæstv. samgönguráðherra kynna mál, eins og okkur ber að gera. Við erum hér í umhverfis- og samgöngunefnd og okkur ber að hlusta á þegar mál sem berast okkur eru kynnt. En því miður virðist svo vera sem fyrsta varaformanni, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, hafi legið svona óskaplega á að hann setti fund þrátt fyrir mótmæli fjölda nefndarmanna. Ég get ekki séð að þessi nefndarfundur, eða meinti nefndarfundur ætti maður kannski að segja, sé löglegur.
Herra forseti. Fundarboðið sem ég þó fékk ber þess skýr merki að ætlunin var allan tímann að hafa fundinn að loknum þingfundi í dag. Það ber dagskrá fundarins einfaldlega með sér því að ekki hafði enn verið mælt fyrir þriðja málinu sem var á dagskrá þess fundar sem ég var boðaður til, hvað þá að því hafi verið vísað til nefndarinnar. Allt þetta mál er með þvílíkum ólíkindum að ég held að þingið og forseti verði að grípa hér í taumana.
Virðulegi forseti. Mig langar til að útskýra aðeins af hverju þetta er alvarlegt. Þetta virðist líta þannig út að hægt sé að boða nefndarfund á þingfundartíma, einhver meiri hluti í nefndinni geti bara mætt á hann, afgreitt mál og búið og basta. Við vitum ekkert hvaða ákvarðanir voru teknar þarna. Væntanlega voru teknar alveg fínar ákvarðanir samkvæmt dagskrá, en það er líka dagskrárliðurinn Önnur mál þar sem ýmislegt annað hefði getað komið upp á. Almennt séð skiptir formið rosalega miklu máli. Ég vona að þingmenn átti sig á því hvers konar fordæmi þetta er í raun. Það á ekki að þurfa að segja mikið meira um það til þess að skilja hversu alvarlegt þetta er.
Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa að ég hef setið tvo fundi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd í dag. Á nefndarfundinum í morgun tók enginn til máls, nema undir liðnum um önnur mál, og þar var aðeins rætt um það hvort nefndarmenn væru sammála því að koma saman í dag, að loknum þingfundi eða fyrr, til þess að samþykkja samgönguáætlun út til umsagnar svo að hún kæmist í lýðræðislegt umsagnarferli. Þá voru áhöld um hvort það mál sem hæstv. samgönguráðherra var að flytja nú rétt áðan færi til umhverfis- og samgöngunefndar eða atvinnuveganefndar. Það var samdóma álit nefndarmanna - í ljósi góðrar samvinnu, eins og gerist nú á mörgum vinnustöðum, en getur oft verið erfitt hér - að ef málið færi til hv. atvinnuveganefndar myndum við hafa fundinn fyrr. Þannig var umræðan, en enginn þeirra sem mættir voru á þann fund hefur tekið til máls hér. Fundur fór fram, tók eina mínútu og tími gefst þar til á morgun að bæta við umsagnaraðilum.
Herra forseti. Svo að því sé haldið til haga var ég stödd á öðrum fundi fastanefndar Alþingis en sendi varamann í minn stað sem var viðstaddur þennan fund og óskaði eftir því að ekki yrði byrjað á fundinum, sem haldinn var í flýti eins og um væri að ræða þvílíkt flýtimeðferðarmál hér í þinginu að enginn tími mætti fara til spillis. Hann óskaði eftir því að það yrði beðið stundarkorn svo að nefndarmenn gætu hlýtt á hæstv. ráðherra kynna þau mál sem eru að koma inn í nefndina til meðferðar. [[Gripið fram í.]]Það eru hér tvö mál á dagskrá. Annað þeirra á að fara til umhverfis- og samgöngunefndar. Meira að segja er það þannig að í fundarboði, þar sem er talað um að funda eftir þingfund, stendur á dagskránni að við séum að fara að fjalla um það mál sem átti eftir að mæla fyrir eftir samgönguáætlun. [[Forseti hringir.]]Við getum alveg sleppt því að vera að æsa okkur hérna yfir því að það sé ekki góð samvinna. Við óskuðum [[Forseti hringir.]]eftir örstuttri bið svo að við gætum fengið að hlusta á það [[Forseti hringir.]]sem fram fer hér til að við gætum ástundað fagleg vinnubrögð og farið eftir þingskapalögum. Getum við beðið um smá virðingu fyrir þingskapalögum, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti vonar að við virðum þingskapalög í hvívetna og æskir þess að hv. umhverfis- og samgöngunefnd nái sátt um hvað gerðist raunverulega á þessum fundum.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum. Með því er lagt til að Samgöngustofa geti lagt stjórnvaldssektir á þá aðila sem brjóta gegn ákvæðum laganna og reglugerða settra samkvæmt þeim. Mælt var fyrir frumvarpi sama efnis á síðasta löggjafarþingi en það náði ekki fram að ganga og er því mælt fyrir því hér að nýju. Markmið laga um eftirlit með skipum er að tryggja öryggi íslenskra skipa, áhafna þeirra og farþega og efla varnir gegn mengun frá skipum. Til að lögin nái tilgangi sínum er almennt talið að fylgja þurfi eftir brotum á þeim með viðurlögum. Í lögum um eftirlit með skipum er fyrst og fremst gert ráð fyrir því að brot gegn lögunum séu kærð til lögreglu til rannsóknar. Aðeins er að finna eina tegund stjórnsýsluviðurlaga en það er farbann sem eðli máls samkvæmt kann að vera mjög þungbært úrræði fyrir útgerðir og sjómenn. Það er almennt talið bæði skilvirkara og kostnaðarminna úrræði fyrir alla aðila að leggja á stjórnvaldssektir en að kæra brot til lögreglurannsóknar og þaðan til dómstóla ef mál fara á þann veg. Kostnaður hins brotlega, t.d. vegna aðstoðar lögmanna, er oftast minni þegar um stjórnsýsluviðurlög er að ræða. Með frumvarpinu er lagt til að hægt sé að leggja stjórnvaldssektir á einstaklinga sem og lögaðila. Ástæðan fyrir því að lagt er til að hægt sé að leggja sekt á einstaklinga er hið sérstaka eðli sjóréttarins en þar er ábyrgð skipstjóra og annarra stjórnenda skipa mikil. Stafar það fyrst og fremst af hinni miklu fjarlægð milli skips og útgerðar þar sem útgerð þarf að treysta stjórnendum skips fyrir því og áhöfninni. Við útfærslu frumvarpsins var höfð til hliðsjónar skýrsla nefndar um viðurlög við efnahagsbrotum þar sem ítarlega er farið yfir þær kröfur sem gera þarf til ákvæða um stjórnvaldssektir ásamt fyrirmyndum úr öðrum lögum, svo sem lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja, lögum um vátryggingastarfsemi og efnalögum. Virðulegur forseti. Ég hef hér gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og 2. umr.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra kærlega fyrir kynninguna á frumvarpinu. Að undanförnu höfum við fjallað mikið um eftirlitshlutverk stjórnvalda og það hvernig stjórnvöldum gengur að sinna eftirlitsskyldum sínum, hvar sem er í okkar ágæta kerfi. Ég velti því fyrir mér hvort gert sé ráð fyrir auknu fjármagni til Samgöngustofu og til þeirra eftirlitsaðila sem eiga svo að sinna því eftirliti, hvar sem er, hvort gert sé ráð fyrir því í fjárlögum og áætlunum.
Virðulegur forseti. Það er ekki mat okkar og þeirra sem sömdu þetta frumvarp að þörf sé á því. Samgöngustofa hefur þetta eftirlit með höndum. Hana hefur einfaldlega skort úrræði til aðgerða. Umræðan varð til þess að málið var ekki klárað á síðasta löggjafarþingi en upphaflega kemur beiðni um þetta frá Landhelgisgæslunni, en önnur leið væri sú að Landhelgisgæslan væri með sambærilegar heimildir og lögregla, gæti klárað mál á staðnum. En hér er verið að leggja til að Samgöngustofa, sem hvort eð er hefur þetta eftirlit nú þegar, geti gengið þessa leið af því að þetta eru minna íþyngjandi úrræði en að kalla til lögreglu og setja í gang lögreglurannsókn eins og ég lýsti í innganginum.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svarið en spyr þá kannski í framhaldinu: Eru þá ekki fyrirsjáanleg nein viðbótarverkefni sem felast í þessu? Er þetta ekki eitthvað sem Samgöngustofa þarf að bregðast við með auknum mannafla hjá sér, fjölgun starfskrafta eða einhverju slíku? Er þetta það lítið verkefni að þau geti bara bætt þessu við sín daglegu störf?
Virðulegi forseti. Eins og ég hef skilið það, og við höfum verið að kanna fjárhagsstöðu og fjárhag eftirlitsstofnana, þar á meðal Samgöngustofu, er þetta algerlega innan þeirra marka sem Samgöngustofa getur gert. En nefndin mun væntanlega spyrja eftir þessum upplýsingum og einnig fara yfir þá sömu umræðu sem kannski varð til þess að málið var ekki klárað í fyrra, hvort aðrar leiðir séu færar. Að mati okkar er þetta einfaldasta leiðin þar sem eftirlitsaðilinn er í raun að fá heimild til þess að klára verkefnið með öðrum hætti og einfaldari og þar af leiðandi ætti minni tími að fara í það en hina leiðina sem er verulega íþyngjandi.
Frú forseti. Mig langar enn að vekja athygli á því að við erum að ljúka störfum hér klukkan rétt liðlega hálffimm á fimmtudegi. Ekki hefur verið orðið við beiðnum um að taka fleiri mál á dagskrá þó að nægur tími sé fyrir hendi. Vert er að hafa í huga að fastanefndir þingsins eru tiltölulega verklitlar í augnablikinu því að tiltölulega fá mál eru komin til þeirra. Mér telst til að tíu stjórnarmál og ein níu þingmannamál sé nú þegar í hinum átta fastanefndum þingsins að meðtöldum a.m.k. þremur málum sem tilheyra fjárlögum. Fyrir nefndunum er því ekki mjög langur verkefnalisti þessa dagana en 54 mál bíða 1. umr., þar af 38 þingmannamál og 16 stjórnarmál. Ég verð að furða mig á því að tími þingsins sé ekki betur nýttur en svo. Við erum nýskriðin út úr kjördæmaviku. Þetta var stutt þingfundavika vegna þingflokksfunda á mánudag. Ég furðaði mig reyndar nokkuð á því hvað við áttum eiginlega að ræða á þingflokksfundunum á mánudaginn því að ekki var langur verkefnalisti fyrir höndum. Slíkt sleifarlag í vinnubrögðum veldur mér vonbrigðum. Við hefðum hæglega getað nýtt [[Forseti hringir.]]daginn miklu betur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]