Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Ég hef eina spurningu til hæstv. ráðherra hvað þetta mál varðar, hvernig málið lýtur að ákveðnu fyrirtæki, HS Orku. Það fyrirtæki er að hluta til í einkaeigu. Þar eru meðal eigenda aðilar sem hafa talað fyrir því að leggja sæstreng og flytja orkuna úr landi. Hvernig horfir málið við fyrirtæki eins og HS Orku, sem hefur alla burði til að framleiða orku úr íslenskri orkuauðlind og flytja hana síðan úr landi í gegnum sæstreng? Ég þekki ekki nákvæmlega hvernig þetta mál lýtur að því. En sú staða gæti komið upp að fyrirtækið myndi óska eftir því. Þá væri gott að fá skoðun ráðherra og útskýringar á því hvort þetta girði eitthvað fyrir áform af því tagi.
Herra forseti. HS Orka hefur verið í einkaeigu í áratug, en mér skilst að sá eigandi sem hér um ræðir sé ekki lengur eigandi í því fyrirtæki. Einu viðskiptavinir Landsnets samkvæmt lögum eru annars vegar dreifiveitur og hins vegar stóriðjan, þannig að það er ein löggjöfin sem við þyrftum þá sérstaklega að breyta ef við ætluðum að leggja sæstreng. En ef eitthvert fyrirtæki, eins og t.d. fyrirtæki í einkaeigu, hefði áhuga á því að leggja hingað sæstreng, þá er það sem við getum sagt, ef það er það sem við viljum, að segja einfaldlega nei. Við getum líka tekið það til sérstakrar skoðunar. Við getum farið í slíkt mat, efnahagslegt, umhverfislegt, samfélagslegt mat, á því hvort það sé góð hugmynd eða ekki. Í framhaldinu færi það þá á kerfisáætlun Landsnets ef við samþykktum að gera það. En við getum líka einfaldlega sagt að við ætlum ekki að leggja sæstreng, mat okkar sé að það sé ekki góð hugmynd.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Mér fannst það ekki alveg nægilega skýrt. Í þessu tilfelli, HS Orku, er þetta öflugt fyrirtæki og það hefur m.a. komið fram bæði í ræðu og riti að þeir hafa fulla getu til að framleiða og selja orku í gegnum sæstreng. Nú er fyrirtækið landfræðilega statt þannig að línulögn að fyrirhuguðum sæstreng er mjög lítil vegalengd þannig að það ætti ekki að vera fyrirstaða. Er stjórnendum stætt á að koma í veg fyrir að einkafyrirtæki geri þessa hluti? Það væri gott að fá það fram. Erum við ekki að undirgangast heilt markaðssvæði í raforkumálum? Þessu þarf að svara og væri gott að fá greinargóð svör hvað það varðar. Er ekki hugsanlegt að sú ákvörðun að neita því fyrirtæki verði kærð og fari sína leið og við myndum hugsanlega tapa því máli? Hvernig horfir við okkur þá? Ef ráðherra gæti aðeins skýrt þetta á einfaldan hátt væri það vel þegið.
Herra forseti. Spurt er: Hvað getum við sagt? Svarið er: Við getum sagt nei. Það gerist varla miklu skýrara en það. Þegar spurt er: Getum við sagt nei? Svarið er: Já, við getum gert það. Allar álitsgerðir okkar færustu sérfræðinga eru algerlega sammála um að það sé á okkar forræði hvort við leggjum sæstreng hingað eða ekki. Staðan er að því leyti alveg eins og í Noregi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kynninguna áðan. Áfram höldum við að ræða það sem hefur verið rætt í tvo daga, innleiðingu á orkupakka þrjú. Orkulöggjöf Evrópusambandsins miðast við aðstæður sem eru gjörólíkar því sem er hér á landi, eins og við þekkjum. Ólíkt stærstu aðildarríkjum ESB er Ísland auðugt af hreinni endurnýjanlegri orku. Við kyndum húsin okkar með jarðvarma en ekki olíu og gasi, eins og algengt er í löndum ESB. Raforka er ódýrari hér á landi en í flestum löndum Evrópusambandsins. Við getum ekki treyst því að ESB-ríkin setji reglur sem henta aðstæðum okkar. Það er einfaldlega þannig. Verði orkulagabálkurinn innleiddur á Íslandi aukast líkur á sæstreng. Sæstrengur til Íslands er nú þegar á lista yfir forgangsverkefni ESB á sviði millilandatenginga. Þótt ríkisstjórnin hafi óskað eftir því að hinn svokallaði IceLink færi út af lista er hún aðeins einn af mörgum umsagnaraðilum og ESB tekur hina endanlegu ákvörðun. Listi þessi er endurskoðaður á tveggja ára fresti og strengurinn getur farið aftur inn þótt hann verði tekinn út. ACER mun skera úr um hvort umsóknir um sæstreng til Íslands verði samþykktar. Hvorki íslensk stjórnvöld né Alþingi munu geta staðið gegn slíkri framkvæmd. Þess vegna m.a. töldu lagasérfræðingarnir, sem oft hefur verið rætt um í dag, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson í álitsgerð sinni, sem þeir skiluðu til utanríkisráðuneytisins 19. mars í ár, að reglugerð 713 samrýmdist ekki stjórnarskrá Íslands. Hæstv. ráðherra sagði áðan að við gætum sagt nei og við gætum líka sagt nei við innleiðingu þessara tveggja veigamestu gerða sem ræddar voru í gær og í dag, 713 og 714 frá árinu 2009. Við getum sagt nei vegna þess að við höfum áhyggjur af valdframsali, sem menn greinir á um. Lögspekinga greinir á um hvort um er að ræða valdframsal eða ekki og meðan sá vafi er uppi ber okkur skylda til þess í fyrsta lagi að skoða vel og vandlega þau rök sem koma fram með og á móti og að túlka vafann stjórnarskrá Íslands í hag. Það hljótum við að þurfa að gera. Hæstv. forseti. Komið hefur fram í máli ræðumanna að hinir svokölluðu fyrirvarar geta haft afleiðingar fyrir íslensk stjórnvöld. Þeir geta hugsanlega haft þær afleiðingar að ESA getur höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi þar sem tilskipunin er ekki réttilega staðfest vegna fyrirvaranna. Þetta finnst mér alvarlegt mál og vera ein ástæðan fyrir því að við, Alþingi Íslendinga og ríkisstjórn Íslands, ættum að segja nei við orkupakka þrjú og/eða setja málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að ræða það áfram, enda taka þessar gerðir ekki gildi nema sæstrengur komi til. Og þá spyr maður sig: Af hverju vinnum við okkur ekki tíma til að vinna málið betur fyrst þær hafa enga réttarfarslega lagalega þýðingu fyrr en sæstrengur verður lagður? Hæstv. forseti. Ég tel að margir þingmenn í dag hafi lýst þeirri skoðun sinni að menn vilji fara varlega í þessu máli og það held ég að skipti máli að við gerum.
Herra forseti. Forræðið sem snýr að ákvörðunum varðandi sæstreng er algerlega á forsendum Íslendinga. Við höfum aldrei í öllu þessu ferli verið að gefa frá okkur valdið sem snýr að ákvarðanatökum. Hvað varðar þennan PCI-lista, þar sem gert er ráð fyrir í gögnum að verði skoðaður árið 2027, þá er það umsókn frá Landsneti árið 2015 sem kom okkur á þann lista, það kom ekki annars staðar frá. Af hverju vilja menn ekki hafa þær forsendur á réttum stað? Það var Landsnet sem óskaði eftir því 2015. Það er ekki eins og hinir stóru, vondu úti í heimi standi í röðum eftir því að vera með umsókn um að tengjast hingað með sæstreng. Þetta er og hefur verið og verður á okkar forræði. Þessi þriðja orkutilskipun hefur bara snúist um grunnvirki yfir landamæri. Hún hefur hvorki snúist um orkuflutninga, hvernig staðið er að þeim, né ný grunnvirki eða annað heldur bara núverandi, og hefur heldur ekki snúist um að einhver aðili úti í hinum stóra heimi geti skipað okkur fyrir hvernig við framleiðum orku og setjum upp virkjanir og annað í því samhengi. Ég held að ljóst sé að fram hafi komið í umræðunni og bent hefur verið á aðila, okkar færustu menn á þessu sviði, umsagnir þeirra og álitsgerðir, [[Forseti hringir.]]að allt sé þetta gert rétt með þeim hætti eins og talað hefur verið um, þ.e. það sem er verið að leggja til.
Hæstv. forseti. Ég þakka spurningarnar. Í máli mínu ræddi ég ekki um það að Íslendingar gefi frá sér ákvörðunarvald. Eins og þingsályktunartillagan sem hér liggur frammi ber með sér er það Alþingi Íslendinga sem hefur úrslitavaldið í því hvort verður lagður sæstrengur eða ekki. Ég hef áhyggjur af valdframsalinu, hugsanlegu valdframsali, sem kemur fram í gerðunum sem hafa verið margnefndar hér, en ekki því að Íslendingar geti ekki ákveðið að það sé í þeirra valdi að taka ákvarðanir um sæstreng. Ég hef ekki áhyggjur af því. Það sem hv. þingmaður nefndi varðandi umsóknina frá Landsneti, allt sem kom fram í ræðu minni áðan stendur þrátt fyrir það, að það er þannig að ESB getur tekið út og sett inn á nefndan lista og við vitum að áhugi er frá örugglega mörgum að nálgast þessa grænu eftirsóknarverðu orku sem við búum yfir. Það sem í mínum huga skiptir mestu máli er að við Íslendingar ráðum sjálf yfir orkuauðlindum okkar og framseljum ekki vald okkar eins og þessar gerðir virðast benda til.
Herra forseti. Það er einungis Landsvirkjun og Landsnet sem geta óskað eftir því að fara inn á þennan lista, hinn svokallaða PCI-lista. Það er í höndum okkar Íslendinga, í þessu tilviki þessarar stofnunar hér, Alþingis, að samþykkja að slíkt sé gert. Í gögnum þessa máls, í álitsgerðum sem hafa komið fram, t.d. Skúla Magnússonar, eru atriði á bls. 39 í niðurstöðukafla, þar sem segir, með leyfi forseta: „Vakin er athygli á því að umræddar gerðir þriðja orkupakkans, og heimildir 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009, taka með engum hætti til ákvarðana um tengingu fyrir flutning raforku til annarra ríkja, svo sem með lagningu sæstrengs. Því síður taka heimildirnar til ákvarðana um eiginlega nýtingu auðlinda, t.d. virkjana. Það er því niðurstaða mín að umfjöllun um þessi efni, sem lúta að afstöðu almennra reglna EES-samningsins til auðlindastjórnar, falli utan þeirra álitamála sem mér hefur verið falið að fjalla um og hafi þar af leiðandi ekki þýðingu um stjórnskipulega heimild til innleiðingar gerða svonefnds þriðja orkupakka.“ Ég held að í umræðunni, sem er komin á þriðja sólarhringinn, í gær og fyrradag, hafi þetta ekki verið alveg nægilega skýrt, finnst mér, vegna þess að það er tiltölulega skýrt hvernig staðið er að þessum málum. En í umræðunni hefur svolítið verið hrært í pottunum. Það er tilfinning mín. En þetta er mjög skýrt og síðan með PCI-listann. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Það voru íslensk fyrirtæki; Landsnet og Landsvirkjun og stjórnvöld [[Forseti hringir.]]þess tíma - ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á sínum tíma [[Forseti hringir.]]hafi eitthvað haft með það að gera að hafa sótt um að fara inn á PCI-listann [[Forseti hringir.]]á þeim tíma.
Hæstv. forseti. Já, það sýnir sig bara í umræðunni að þetta er flókin umræða. Hún er mjög flókin. Þess vegna fagnaði ég því í gær í ræðu minni að umfjöllun um þessar umdeildu EES-gerðir færi fram hér og eins og hv. þingmaður benti á er þriðji sólarhringurinn að byrja. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er mjög flókin umræða og fyllsta ástæða til að fara varlega. Mér finnst skipta máli varðandi sæstreng, og það er enginn misskilningur þar, hér liggur frammi þingsályktunartillaga um að Alþingi hafi síðasta orðið í því. En við vitum samt sem áður að margir hafa alveg örugglega, það hefur heyrst af aðilum úti í hinum stóra heimi, sem hafa áhuga á að nálgast hér græna orku. Það er bara ósköp eðlilegt. En ég vil, hæstv. forseti, að við nálgumst þetta verkefni þannig að Íslendingar hafi fullt forræði yfir þeim stofnunum sem munu höndla með þau mál. Þar nefni ég þá stofnun sem fengið hefur það valdframsal sem svo virðist vera, og að farið verði sérstaklega vel yfir að það eru Íslendingar sem [[Forseti hringir.]]ráða í þeim málum en ekki Evrópusambandið.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég er aðallega að leita að tilgangi fyrir framlagningu þessarar tillögu. Ég get ekki séð betur en að hún sé gjörsamlega tilgangslaus. Hún er reyndar í dálitlu ósamræmi við það sem við horfum upp á, því að hér segir, með leyfi forseta: „Tilefni breytingarinnar má rekja til þess að um nokkurra ára skeið hefur verið til skoðunar að tengja íslenska raforkukerfið við raforkukerfi annarra landa. Hefur þar fyrst og fremst verið horft til Bretlands.“ Það er væntanlega þetta sprikl Landsvirkjunar sem menn eru að tala um þarna. En margt af því sem er í undirbúningi núna hér innan lands gæti verið undirbúningur að því að leggja sæstreng einhvern tímann í framtíðinni. Nú ætla ég að taka upp sæstrengsumræðuna sem búið er að reyna að halda fram að ég hafi verið að stunda hérna í þrjá sólarhringa, sem er rangt. Ég hef ekki rætt sæstreng fyrr en nú. Í undirbúningi er flutningslína, norðausturlína svokölluð, sem ber miklu meira rafmagn en við þurfum á að halda. Hún ber nægilegt rafmagn til þess að fóðra sæstreng, fyrir utan að búið er að veita 100 rannsóknarleyfi fyrir svokallaðar smávirkjanir sem eru 9,9 megavött, eða aðeins minni, til að falla undir radarinn varðandi umhverfisáhrif. 100 slíkar smávirkjanir og leyfishafinn er sá sami. Rannsóknarleyfishafinn er einn og hinn sami fyrir þessar 100 virkjanir. Við erum því ekkert að tala um einhverjar krúttlegar bændavirkjanir, að einhver bóndi norður í landi eða fyrir vestan sé að virkja bæjarlækinn. Við erum að tala um að einkafyrirtæki er búið að ná sér í 100 rannsóknarleyfi til að byggja 100 smávirkjanir. Þessi 100 leyfi, ef af virkjun yrði, gætu þá orðið til þess að framleidd yrðu í kringum 1.000 megavött, sem er allmikið afl og örugglega hægt að nota til að fóðra sæstreng ef til þess kæmi. Við vorum áðan að fjalla um lagafrumvarp sem var í sjálfu sér sama efnis og þessi tillaga. Ég sé ekki betur við fyrstu sýn en að meira að segja í textanum í þessari tillögu séu atriði sem eru ósammála lagatextanum sem við vorum að fara yfir rétt áðan í frumvarpinu. Þannig að ég held að það sé full þörf á því að menn lesið þetta vel saman þegar málin fara til nefndar. Í öðru lagi hvet ég til þess að nefndin leiti að tilgangi fyrir þessu þingmáli. Ég held að það sé kannski fyrsta skrefið þannig að við getum komist að einhverju nýtilegu. Það er fjarri mér að fara að lengja umræðuna mjög mikið en ég auglýsi eftir tilgangi með þessari þingsályktunartillögu sem liggur hér frammi núna.
Herra forseti. Það er hægt að taka á ýmsu, en mig langar að ræða það sem kom fram í ræðu hv. þingmanns um flutningskerfi raforku á Norðurlandi. Hann kemur með athugasemdir sem snúa að þeim hugmyndum sem eru uppi um flutningskerfi raforku á Norðurlandi og gefur í skyn að þetta sé með þeim hætti að hér sé verið að undirbúa einhverjar línulagnir um Norðurland í flutningskerfinu sem eigi síðan að nýtast vegna sæstrengs. Ég hefði mikinn áhuga á að fá nánari útlistingar á þessu og skýringar á því hvert hv. þingmaður er að fara og hvort hv. þingmaður sé ekki meðvitaður um það ástand sem er á Norðurlandi í flutningskerfi raforku og viti þar með ekki hvert verið er að fara með því að efla raforkukerfið á Norðurlandi. Það er gríðarlega mikilvægt að fá þetta fram. Þetta er það sem ég kalla að vera að hræra í pottum með einhverri þvælu eins og í þessu tilviki, eins og gefið er í skyn hér og var gert í Kastljósi gærdagsins. Við Norðlendingar búum á svæði þar sem hefur verið raforkuskortur í 10–15 ár, fátt hægt að gera, atvinnuuppbygging hefur verið takmörkuð vegna þessa. Síðan fer þetta út í einhverja umræðu hér um sæstreng og það að byggja upp flutningskerfi raforku á Norðurlandi snúist um að fæða sæstreng. Þetta er skammarleg umræða. Ég get sagt þér það að við Norðlendingar höfum enga þolinmæði fyrir svona hlutum og svona ummælum.
Herra forseti. Ég þakka mjög fyrir þetta andsvar sem veitir mér kærkomið tækifæri til að upplýsa það að ég veit að á Eyjafjarðarsvæðinu m.a. er þegar mikill orkuskortur og hefur verið lengi. Það er svo merkilegt að frá því að Blönduvirkjun tók til starfa árið 1992 hefur hún aldrei gengið á fullum afköstum vegna þess að það hefur ekki verið hægt að færa frá henni orku, þ.e. austur frá Húnavatnssýslu austur í Eyjafjörð. Þetta er mér vel kunnugt um. Ég er hins vegar að tala um allt aðrar línulagnir, hv. þingmaður. Mér er ljúft að segja frá því. Það er fáum meira áhugamál en þeim sem hér stendur að það hefði verið fyrir löngu, löngu síðan verið búið að ganga þannig frá að lína milli Blöndu og t.d. til Akureyrar hefði komist á koppinn og að Blönduvirkjun hefði verið keyrð með fullu afli. Við erum að tala um 30 ár. Ég er hins vegar að tala um norðausturlínu, nýsetta á dagskrá. Ég er að tala um hana. Ég er ekki að tala um línu sem ætti að fæða Eyjafjarðarsvæðið allt. Alls ekki.
Hvaða línu ertu að tala um?
Ég er að tala um línu sem hefur ýmist verið kölluð norðausturlína eða Kröflulína. Hún er austan Akureyrar. Ég bið þingmanninn að virða það við mig að hafa lesið fréttir um það. Ef hann hneykslast gríðarlega þá hljóta þær frásagnir að hafa verið rangar. Ég ítreka það við hv. þingmann að mér er vel kunnugt um að það er varla hægt að setja upp dekkjaverkstæði á Akureyri núna vegna raforkuskorts. Ég lýsti því einmitt áðan hvað ég teldi að gera ætti til að koma í veg fyrir það og til að bæta þar úr. Því fer fjarri að ég sé að tala fyrir einhverju orkusvelti fyrir Eyjafjarðarsvæðið. [[Forseti hringir.]]Því fer algerlega fjarri.
Forseti. Ég var líka að tala um þessa sömu línu. Við erum að tala um byggðalínuna. Við erum að tala um línu milli Blöndu og Fljótsdalsstöðvar. Frá Blöndu á Rangárvelli við Akureyri heitir hún Blöndulína 3. Frá Rangárvöllum að Kröflu heitir hún Hólasandslína 3. Og frá Kröflu í Fljótsdalsstöð heitir hún Kröflulína 3. Það þýðir ekkert að tala um eina línu og setja í það samhengi að Kröflulína 3 sé hugsuð fyrir sæstreng. Kröflulína 3 er hluti af byggðalínu landsins og ein af þremur línum sem tengir saman Norður- og Austurland. Ég frábið mér svona, að fólk sé ekki betur að sér þegar það talar um jafn alvarleg málefni af svona léttúð eins og hefur verið gert hér og í Kastljósinu í gær. Menn verða að vera með á hreinu hvað þeir eru að segja í svona málefnum. Þetta er eitt stærsta málefni landsbyggðarinnar í dag og ég hefði haldið að í þessum sal væru hv. þingmenn með það á hreinu. Þegar við tölum um svona málefni verða menn að vera með stærðirnar nokkurn veginn á hreinu og hvað við ræðum. Þetta er ekki norðausturlína. Þetta heitir bara Kröflulína 3 frá Kröflu í Fljótsdalsstöð, Hólasandslína 3 frá Rangárvöllum í Kröflu og Blöndulína 3 frá Blönduvirkjun á Rangárvelli við Akureyri. Þetta er allt hluti af þessum byggðarlínuhring Mér finnst þetta reglulega slæmt. Mér finnst svo ámælisvert að við séum stödd þarna þar sem við ætlum að taka alvarlega umræðu um þessi mál. Ég held að það sé bara nauðsynlegt að ræða þetta frekar. Við tókum heilmikla umræðu um flutningskerfi raforku sem við samþykktum í júní sl. Við erum nýbúin að taka þessa umræðu. Þetta er ein veigamesta [[Forseti hringir.]]umræðan um uppbyggingu landsbyggðarinnar í dag. Við verðum greinilega að fræða allan þingheim betur um þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég fagna því ef hv. þingmaður vill ræða við mig um þetta mál, tek því mjög fagnandi og er eiginlega ber að því að taka leiðbeiningum frekar ljúflega og vel enda veitir mér ekki af. Mér þykir leitt að hafa æst hv. þingmann svona upp fyrir svefninn, því í öllu þessum málum sem við höfum rætt hér á þriðja sólarhring hefur mér síst verið hlátur í huga. Við erum að taka mjög afdrifaríkar ákvarðanir í öllum þessum málum, nema þessu máli hérna sem ég skil ekki. Þess vegna biðst ég undan því að vera sakaður um einhverja léttúð, ég biðst undan því. Ég fer ekki ofan af því að það eru fregnir af því að burðargeta Norðausturlínu sé umfram þarfir, og ég er ekki að tala um það sem hv. þingmaður er að brytja hér ofan í mig, ég er að tala um að burðargetan eins og henni var lýst í norðausturlínunni er umfram það sem við þurfum. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður getur bara hlegið að mér eins og hann vill fyrir það, en við þurfum þá hreinlega að taka þá umræðu í betra tómi og fara gaumgæfilega yfir hana. En að láta sér detta í hug að ég sé að tala niður Norðurland og á Eyjafjarðarsvæðið, það er fjarri öllu lagi, ég biðst undan því.
Herra forseti. Það er einkar áhugavert að fylgjast með þeim örfáu ræðum sem hafa verið haldnar um þessi mál. Annars vegar kemur hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson og pakkar saman því sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson hélt fram um hina svokölluðu norðausturlínu, sem er að sjálfsögðu hárrétt hjá okkar manni, hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni, Kröflulínu 3, og svo eru hlutir gefnir í skyn sem virðast ekki standast nokkra skoðun. Það hefur meira að segja sérstaklega verið kannað hvar tengingin ætti helst að koma ef okkur dytti í hug að leggja sæstreng. Það yrði suðausturhornið og þar er engin tenging í dag og hún ekki á neinni áætlun. Þetta er nú svona. Síðan kom hv. þm. Una María Óskarsdóttir og talaði um PCI-listann og það að Evrópusambandið eða fyrirtæki gætu sett okkur á þann lista og ACER úrskurðað um hvort samþykkja ætti slíkar umsóknir eða ekki. Þetta gæti vart verið meira fjarri lagi. Verkefni fara ekki inn á þennan lista nema óskað sé eftir því og það er ekki ESB eða fyrirtæki úti í heimi heldur Landsvirkjun eða Landsnet sem geta óskað eftir því. Aðildarríki, sem í okkar tilfelli er Ísland, þarf að samþykkja það. Öðruvísi gerist það ekki. Þetta er staðreynd sem er ekki hægt að deila um á nokkurn einasta hátt. Það er ekki hægt að halda því fram að það sé Evrópusambandið sem setji okkur á þennan lista eða að ACER hafi eitthvert úrskurðarvald í því, það er fullkomin þvæla. Þetta er ekki rétt. Ég veit ekki hvort aðrir hv. þingmenn hafi haldið því fram í umræðum undanfarna daga eða ekki. Ef það hefur verið gert vona ég að einhver hafi svarað og geri ráð fyrir að það hafi verið gert. Ef ekki þá liggur þetta alla vega fyrir núna. Þá getum við hætt að ræða að það séu einhverjir aðrir en við sem tökum ákvörðun um það hvort við erum á listanum. Ég ítreka að við höfum tekið okkur út af listanum. Við erum ekki lengur á listanum og munum ekki birtast á honum í nóvember þegar hann verður birtur að nýju. Þess utan, ef okkur dytti í hug að fara að skoða það að leggja sæstreng, eru landfræðilega mestar líkur á því að það yrði til Bretlands. Maður þarf reyndar að fylgjast með á milli klukkustunda hvað er að gerast þar í landi en miðað við stöðuna eins og ég held að hún sé núna verður Bretland að öllum líkindum ekki einu sinni í Evrópusambandinu og þá á þetta regluverk sem við erum að rífast um ekki við yfir höfuð. Þá á eitthvert allt annað regluverk við. Fyrir utan það þá höfum við ekkert regluverk um sæstreng af því að ekki er á dagskrá að leggja sæstreng. Ef það væri á dagskrá að leggja sæstreng yrði að vera mikil umræða hér. Það þyrfti samþykki Alþingis og það svo að fara þaðan á kerfisáætlun Landsnets. Síðan þyrftum við að búa til allt regluverkið utan um það, af því að það er ekki til. Það er auðvitað meiri háttar vinna, mörg lög. Viðskiptavinir Landsnets eru til að mynda í dag eingöngu stóriðja og dreifiveitur. Við þyrftum þá að búa til nýjan viðskiptavin. Þetta snýr að skipulagsvaldi og fleiri og fleiri lagabálkum sem allir yrðu að koma hingað inn í sérstaka umfjöllun til samþykktar, til þinglegrar meðferðar og það allt saman. Ef maður skrifar það út sem menn hafa haldið fram í umræðum getur eitthvert fólk komið hingað og lagt sæstreng sem kostar að öllum líkindum mörg hundruð milljarða. Ef slíkur sæstrengur yrði lagður væri hann langtum lengri en lengsti sæstrengur í heimi. Ég veit ekki hvort það væri tæknilega betri hugmynd eða fjárhagslega mjög góð hugmynd, en það þyrfti að selja raforkuna á ansi háu verði til þess að það borgaði sig. Það er hægt að tína til svo fjölmörg atriði sem sýna fram á hversu fjarstæðukenndur þessi málflutningur er fyrir utan það að í grunninn er það Alþingi sem þarf að samþykkja þetta. Þegar sagt er að þetta sé allt frekar tilgangslaust er ég almennt þeirrar skoðunar, óháð þriðja orkupakkanum, að þetta atriði eigi einfaldlega heima í þingsályktun um uppbyggingu flutningskerfis raforku sem atriði til umfjöllunar. En þetta er auðvitað líka gert til að taka af allan vafa og til að svara áhyggjum um forræðið í þessari umræðu. Þetta er partur af því hvernig við vinnum málið, hlustum á áhyggjur og svörum þeim málefnalega og komum inn með vandað mál og umræðu sem tekur af allan vafa.
Þær fregnir bárust í morgun að séra Ingiberg J. Hannesson, fyrrverandi alþingismaður, hefði andast á hjúkrunarheimilinu Sóltúni hér í borg sl. sunnudag, 7. apríl. Hann var 84 ára að aldri. Ingiberg Jónas Hannesson var fæddur í Hnífsdal við Ísafjarðardjúp 9. mars 1935. Foreldrar hans voru hjónin Hannes Guðjónsson, sjómaður og verkamaður þar, og Þorsteina Guðjónsdóttir, húsfreyja og verkakona. Ingiberg lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum að Laugarvatni 1955 og embættisprófi í guðfræði frá Háskóla Íslands 1960. Hann var við námslok blaðamaður og framkvæmdastjóri blaðsins Frjálsrar þjóðar í örstuttan tíma, en var síðan vígður prestur í Staðarhólsþingum sumarið 1960 og sat á Hvoli í Saurbæ. Hann varð síðar prófastur í Dalaprófastsdæmi 1969 og sameinuðu prófastsdæmi Snæfellsness og Dala frá 1976, uns hann lét af störfum sjötugur að aldri, eftir 45 ára prestsþjónustu. Ingiberg J. Hannesson varð þegar er hann vígðist prestur virkur í félagsmálum í héraðinu, í skólamálum, í barnaverndarmálum, bindindismálum og atvinnumálum og sat m.a. í fræðsluráði Vesturlands 1974–1978. Ingiberg varð varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Vesturlandskjördæmi við kosningarnar 1974, sat þá þrívegis á þingi sem slíkur, en hann tók fast sæti á Alþingi sumarið 1977, við andlát Jóns Árnasonar alþingismanns. Hann sat því á fjórum löggjafarþingum og átti sæti í efri deild og sat í samgöngu- og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndum deildarinnar. Ingiberg J. Hannesson þótti prúður maður í allri framgöngu, hógvær og lítillátur. Hann var vinsæll prestur í sinni heimabyggð, góður og áheyrilegur ræðumaður og ritfær vel. Til hans var leitað um mörg framfaramál í sveitinni og nágrannabyggðum og þeim fylgdi hann fast eftir af trúmennsku. Nokkuð er um liðið síðan þingsetu hans lauk og hún var stutt. Eigi að síður eiga þeir sem muna séra Ingiberg góðar minningar um hann í sölum Alþingis. Ég bið þingheim að minnast séra Ingibergs J. Hannessonar með því að rísa úr sætum. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Borist hefur bréf frá Andrési Inga Jónssyni um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, þriðjudaginn 9. apríl, tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 2. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Álfheiður Ingadóttir, en 1. varamaður hefur boðað forföll. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.
Borist hefur bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1113, um vinnu afplánunarfanga, frá Álfheiði Eymarsdóttur.
Virðulegur forseti. Ábyrgð okkar þingmanna sem tökumst á við það starf og þá skuldbindingu að vinna að heill þjóðarinnar er mikil. Hún er ekki síst hvað mest í því hvernig við háttum störfum okkar og hvernig við háttum umræðu okkar og hvernig við háttum upplýsingagjöf okkar til þjóðarinnar um þau mál sem við erum að fást við hverju sinni. Það veldur manni þess vegna ólýsanlegum vonbrigðum þegar maður horfir upp á þingmenn halda fram slíkum rangfærslum sem haldið hefur verið fram um það mál sem nú er til umræðu í þinginu um þriðja orkupakkann. Þegar umræðan er loks hafin kemur svo berlega í ljós hversu innstæðulausar fullyrðingarnar til þessa hafa verið. Við erum búin að sitja hér undir árásum af hálfu ákveðinna aðila og afla í samfélaginu um að þingmenn í þessum sal sitji að einhvers konar svikráðum við þjóðina með því að styðja þetta mál, að verið sé að brjóta gegn stjórnarskrá, verið sé að framselja auðlindir þjóðarinnar í hendur erlendra afla og svo fram eftir götunum. Svo kemur auðvitað á daginn þegar hinir sömu aðilar standa í pontu og halda efnislegar ræður um málið að það er ekki nokkur leið að rökstyðja þær fullyrðingar sem settar hafa verið fram. Það væri óskandi að menn vönduðu betur málflutning sinn í þessum málum. Það er algjörlega óþolandi sem þingmaður að sitja undir ásökunum um það að ganga á bak drengskaparheiti sínu við stjórnarskrá Íslands, að sitja hér að svikráðum við þjóðina með því að styðja við það mál sem þriðji orkupakkinn snýst um í öllum einfaldleika sínum, sem er neytendavernd fyrir almenning í landinu í orkumálum.
Herra forseti. Nýlega voru nokkrir þættir á dagskrá Ríkisútvarpsins sem báru heitið Kverkatak þar sem fjallað var um heimilisofbeldi og afleiðingar þess. Þetta eru afar áhrifamiklir þættir sem ég hvet alla hv. þingmenn til að hlusta á. Þar var m.a. rætt við konur sem hafa búið við heimilisofbeldi, þá erfiðu lífsreynslu sem fylgir því og langvarandi áhrif á líf þeirra sem fyrir verða. Þar kemur fram að hægara er sagt en gert að losna úr slíku ofbeldissambandi. Sem betur fer hefur lögreglan tekið upp nýtt verklag við afskipti sín af slíku ofbeldi og tekst á við það af mikilli fagmennsku - og er það vel. Hitt er að enn er að mestu óplægður akur að takast á við eftirmála þess að ofbeldissambandi lýkur. Þar er mikið verk óunnið og lýtur ekki síst að því að endurskoða reglur um forræði barna og umgengnisrétt þess sem hefur beitt ofbeldi. Þá er sömuleiðis pottur brotinn í kerfinu þegar kemur að frágangi lögskilnaðar og eignaskiptum. Því miður er það þannig að oft lýkur ofbeldi, líkamlegu en þó aðallega andlegu, ekki við það að fólk býr ekki lengur saman. Sá sem ofbeldinu hefur beitt heldur því áfram með þeim aðferðum sem tiltækar eru, svo sem með þrætum um forræði og umgengni við börn, hann berst gegn lögskilnaði og tefur búskipti. Þannig viðheldur hann ofbeldi sínu og tökum á lífi þess sem var þolandinn í ofbeldissambandinu. Herra forseti. Það er undarlegt að hjúskaparbrot er skilnaðarástæða en ekki ofbeldi. Hvernig má það vera að sá sem beitir ofbeldi geti tafið lögskilnað? Nú segir um ósamlyndi og samvistarslit [[Forseti hringir.]]í hjúskaparlögum: „Nú hafa hjón slitið samvistir vegna ósamlyndis og getur þá hvort þeirra krafist lögskilnaðar þegar samvistaslit hafa staðið í tvö ár hið skemmsta.“ Þetta er hróplegt ósamræmi og óréttlæti. Þetta verðum við að laga.
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Góðir hlutir gerast með breiðri samvinnu og vil ég byrja á því að fagna lífskjarasamningunum sem eru afurð margra mánaða samvinnu fjölda fólks og eiga eftir að skila fjölda fólks ávinningi. Tengdar samningunum eru tillögur starfshóps um að auðvelda ungu fólki og tekjulágum að eignast húsnæði og þær falla vel að nýju hlutverki Íbúðalánasjóðs. Þröskuldur ungs fólks og tekjulágra inn á húsnæðismarkað er of hár. Ráðstöfunartekjur ungs fólks hafa hækkað minna en annarra síðustu árin og verð á hentugu húsnæði hefur hækkað mikið. Stór hluti leigjenda vill komast í eigin íbúð. Hlutfall fólks í leiguhúsnæði er hærra en fyrir áratug og hlutfall lágtekjufólks í þeim hópi hefur hækkað hlutfallslega. Langflestir leigjendur vilja búa í eigin húsnæði og við því er verið að bregðast. Meðal tillagna eru tvær nýjar tegundir húsnæðislána, startlán og eiginfjárlán. Með startlánum myndi ríkið veita viðbótarlán með háum veðhlutföllum og hagstæðum vöxtum til afmarkaðra hópa en með eiginfjárláni myndi ríkið veita lán fyrir 15–30% af kaupverði og það án afborgana. Báðar leiðirnar nýtast hópum sem nú eiga erfitt með að standast greiðslumat og gætu einnig nýst sem hvatar til byggingar hentugs og hagkvæms húsnæðis. Meðal annarra tillagna eru rýmkuð skilyrði um fyrstu kaup og frestun afborgana af námslánum. Ég trúi að þegar tillögurnar komast til framkvæmda hafi það mikla þýðingu fyrir þessa hópa og þarna erum við m.a. að tala um heimili barna, ungt fólk, öryrkja og fólk sem vegna einhvers konar áfalla hefur tapað eignum. Það verður áhugavert og verðugt verkefni þegar tillögurnar koma nánar útfærðar sem frumvörp til umfjöllunar Alþingis.
Virðulegur forseti. Hvar erum við stödd þegar Sjúkratryggingar Íslands neita að greiða fyrir tannréttingar og meðferð lítils drengs sem fæddist með skarð í vör og klofinn góm, fæðingargalla? Það eru fjögur börn á Íslandi í dag sem þurfa slíka meðferð. Hvernig á maður að geta staðið á hinu háa Alþingi sem hluti af löggjafanum og sagt í alvöru: Það er ekki komið til móts við foreldrana. Þeir þurfa sjálfir að greiða fyrir allt saman vegna þess að Sjúkratryggingar Íslands neita að borga. Hæstv. heilbrigðisráðherra ætlaði samt með reglugerð í fyrra, a.m.k. virtist það vera hennar góði vilji á þeim tíma, að girða fyrir nákvæmlega þetta. Ég las þessa grein í Morgunblaðinu í gær og verð að segja að ég er eiginlega algjörlega orðlaus. Í greininni spyr þessi unga móðir níu ára gamall drengs í Vestmannaeyjum: Hvað er í gangi? Hvers lags eiginlega mismunun er þetta? Við getum ekki verið þekkt fyrir slíkt, virðulegi forseti. Getum við í alvöru verið þekkt fyrir að hjálpa ekki litlum börnum sem fæðast með fæðingargalla að eignast eðlilegt líf, að hjálpa þeim ekki með tannréttingar? Ég segi nei. Virðulegi forseti. Ég skora á okkur öll að koma í veg fyrir svona lagað. Þetta er óréttlæti og það á ekki að líðast í neinu siðmenntuðu samfélagi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Í febrúarmánuði síðastliðnum lagði ég fram þingsályktunartillögu ásamt níu öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar, Vinstri grænna, Viðreisnar og Pírata um að bannað verði að nota pálmaolíu í framleiðslu lífdísils á Íslandi. Í tillögunni er lagt til að ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra verði falið að leggja fram frumvarp eigi síðar en í lok árs 2019 um að bannað verði að nota pálmaolíu í lífdísil á Íslandi. Eins og kom vel fram í síðasta þætti af Hvað höfum við gert? á RÚV eru regnskógar ruddir þegar pálmaolía er unnin, en það hefur verulega slæm áhrif á umhverfið og lífríkið sem brýnt er að girða fyrir. Með tillögunni fylgir ítarleg greinargerð sem byggð er á umfjöllun Rannveigar Magnúsdóttur vistfræðings. Þar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Í dag er langstærstur hluti pálmaolíu á markaði ósjálfbær og valdur að eyðingu regnskóga. Talið er að hið minnsta 15 milljónir hektara af regnskógi sé nú þegar búið að fella fyrir framleiðslu á pálmaolíu, aðallega í Indónesíu og Malasíu. Slíkt landflæmi“ - til að setja það í samhengi - „jafnast á við eitt og hálft Ísland að stærð. Framleiðsla á pálmaolíu hefur tvöfaldast undanfarinn áratug og mun líklega tvöfaldast enn fram til ársins 2020.“ Auðvitað væri freistandi að ganga lengra og banna einfaldlega allan innflutning á pálmaolíu til Íslands, en í lífdíslinum liggur umtalsvert magn og því er þetta talið vera gott fyrsta skref. Hefð hefur verið fyrir því að líta á lífeldsneyti sem kolefnishlutlausa vöru en sú einföldun hefur í raun blekkt stjórnvöld til að trúa því að pálmaolía í lífeldsneyti sé betri fyrir loftslagið en jarðefnaeldsneyti. Því miður er raunin þveröfug. Þá er lífdísill framleiddur á þremur stöðum á Íslandi í dag og þar er nýtt tækifæri til að framleiða eins umhverfisvænan lífdísil og mögulegt er. Herra forseti. Ég hvet þingheim til að kynna sér tillöguna og greinargerð hennar og styðja málið þegar það kemst á dagskrá í vor.
Virðulegi forseti. Stór skref voru stigin við undirskrift lífskjarasamninga sem aðilar vinnumarkaðarins komu sér saman um með stuðningi stjórnvalda í síðustu viku. Þessi samningur er ný nálgun á þeirri staðreynd að lífskjör á vinnumarkaði koma við alla þjóðina og því verða stjórnvöld að vera í sama takti svo vel takist til. Aðkoma stjórnvalda að lífskjarasamningi felur í sér fjölmargar leiðir sem slær taktinn með aðildarfélögum vinnumarkaðarins til að viðhalda stöðugleika. Framsóknarmenn hafa lengi barist fyrir lengingu fæðingarorlofs og loks sjáum við hilla undir þessi markmið. Fæðingarorlof lengist úr níu mánuðum í tíu í byrjun ársins 2020 og í byrjun ársins 2021 verður fæðingarorlof komið í tólf mánuði. Áfram verður horft til þess að hvort foreldri fyrir sig eigi sjálfstæðan rétt til töku fæðingarorlofs, en hluti orlofsins verður til skiptanna. Foreldrar lenda í tómarúmi milli fæðingarorlofs og leikskóladvalar og hefur það bæði skapað óvissu og tekjutap fyrir foreldrana. Þarna er líka verið að svara ákalli sveitarfélaga sem hafa haft góðan vilja en stundum ekki getu til að brúa þetta bil. Á næsta ári eiga skerðingarmörk barnabóta einnig að hækka í 325.000 kr. Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn hefur haft það á stefnuskrá sinni að húsnæðisliðurinn verði tekinn út úr vísitölunni. Að því skal stefnt í þeirri sátt sem undir var ritað. Þetta er í samræmi við niðurstöður starfshóps um peningastefnu landsins þar sem segir að húsnæðisverð eigi ekki heima í verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands. Þetta ýtir undir stöðugleika á húsnæðismarkaði. Auk þess eru komin ein 13 önnur úrræði í húsnæðismálum til stuðnings kaupendum og leigjendum með sérstakri áherslu á fyrstu kaup. Sú sátt sem ritað var undir ber merki um vor á vinnumarkaði eftir kvíðvænlegan vetur sem einkenndist af óvissu og svartsýni. En það er öflugri forystusveit félaga á vinnumarkaði og framsýnni ríkisstjórn að þakka að vorið er víst komið á ný.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Ingu Sæland. Þessari mismunun, gagnvart börnum sem eru með skarð í mjúkum gómi, hjá Sjúkratryggingastofnun Íslands verður að linna. Ef stofnunin treystir sér ekki til að framfylgja reglugerð ráðherra, eins og er reyndar ekki í fyrsta skipti í þessum málaflokki, verður Alþingi að grípa inn í og breyta lögum. Ég ætlaði að ræða hér um rakaskemmdir og myglu, fréttir af því að landlæknisembættið neyðist til að flýja það sem eitt sinn var flaggskip heilbrigðisþjónustu í Reykjavík, Heilsuverndarstöðina. Ég átti hlut að máli sem heilbrigðisráðherra þegar embættið flutti í húsið og það eru mér mikil vonbrigði ef enn og aftur verður engin heilbrigðistengd þjónusta í þessu sögufræga húsi sem illu heilli fór úr opinberri eigu fyrir alllöngu. Það er nú önnur saga. Fyrir skömmu var líka sagt frá því að um 400 nemendur Fossvogsskóla væru nánast á vergangi þegar skólanum var skyndilega lokað en sem betur fer eru skemmdirnar minni en ætlað var og þar verður byrjað að kenna aftur í haust. Listinn er mjög langur en tíminn leyfir ekki upptalningu. Ég ætla bara að minna á Orkuveituhúsið, Landspítalann, höfuðstöðvar Íslandsbanka o.fl. Herra forseti. Þetta er alvörumál því að hér er heilsa fólks undir, bæði heima, á vinnustað og í skólanum. Eins og ítrekað hefur komið fram þá er það um þriðjungur starfsmanna sem finnur fyrir áhrifum af myglu. Þegar heimili fólks verða skyndilega óhæf til íbúðar, og flestir innanstokksmunir með, veldur það líka gífurlegu fjárhagslegu tjóni og sama má segja um opinberar eigur eins og skóla og sjúkrahús sem eru byggðar fyrir skattfé. Ég vil hvetja til þess að skipuð verði sérstök rannsóknarnefnd til að greina hvað hefur mistekist og misfarist í byggingu, viðhaldi og umgengni við hús hér á landi, bæði stofnanir og heimili. Hér er heilsa og fjárhagur einstaklinga og samfélagsins alls í húfi.
Herra forseti. Ég vil koma hingað upp og lýsa mikilli ánægju með að náðst hafi kjarasamningar á almennum vinnumarkaði. Það hefur legið eins og mara á þjóðinni að harðar deilur hafa verið og átök, en verkalýðshreyfingin á hrós skilið fyrir að hafa staðið vörð um réttindi þeirra sem minnst mega sín. Ég vil líka hrósa atvinnurekendum fyrir að sýna því skilning og mæta þeim sem verst eru settir með þeim samningum sem gerðir hafa verið með aðkomu ríkisvaldsins sem kom að þessum samningum sem aldrei fyrr. Það hefur aldrei verið lagt svo mikið fjármagn í að liðka fyrir kjarasamningum eins og gert hefur verið núna, sem mun nýtast þeim sem koma á eftir líka. Það eru 80 milljarðar í heild sem ríkið leggur til til að byggja hér upp öflugt velferðarkerfi og mæta ýmsu sem verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir, og það liðkar fyrir þeim kjarasamningum sem svo sannarlega eru lífskjarasamningar. Það skiptir máli. Í þessum þingsal er oft talað um það sem miður fer en minna kannski um það sem vel er gert. Það er vel gert af öllum þeim sem hafa staðið í stafni fyrir að ná saman og lenda þessum stóru, miklu og erfiðu samningum. Þá spyrja menn: En hvað með aðrar stéttir sem á eftir koma? Opinberir starfsmenn eiga eftir að semja, þeir eiga að sjálfsögðu sinn samningsrétt. Það tekur hann enginn frá þeim og við skulum vona að þeim gangi jafn vel að lenda sínum samningum miðað við kaup þeirra og kjör eins og tókst til í þessum samningum hér. Þá er líka minnst á aldraða og öryrkja. Við vitum að fyrir liggur á næsta leiti að koma með frumvarp sem beinist að öryrkjum. Við þurfum að mæta því, því að fjármagn er ætlað til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja og við þurfum að koma því fjármagni í vinnu.
Virðulegi forseti. Samkvæmt fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar aukast heildarframlög hins opinbera til heilbrigðismála jafnt og þétt á gildistíma áætlunarinnar. Gert er ráð fyrir að árleg framlög til málaflokksins verði árið 2024 um 28 milljörðum kr. hærri en þau eru í dag. Það samsvarar um 11% raunaukningar á tímabilinu. Strax á næsta ári eykst hlutdeild ríkisins í kostnaði sjúklinga um 300 milljónir. Næstu fjögur ár eykur ríkið hlutdeild sína um 800 millj. kr. ár hvert. Aukin framlög ríkisins til að lækka greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu nema á tímabilinu um 9 milljörðum kr. Stefnt er að því að greiðsluþátttaka sjúklinga hér á landi verði því sambærileg og gerist hjá hinum Norðurlandaþjóðunum. Stórauknum fjármunum verður líka varið til að lækka greiðslubyrði sjúklinga vegna heilbrigðisþjónustu og þar er áherslan m.a. á að efla heilbrigðisþjónustu við aldraða og öryrkja. Áfram er haldið að vinna á svokölluðum biðlistaaðgerðum, liðskiptaaðgerðum, augnsteinaaðgerðum. Tilteknar kvensjúkdómaaðgerðir og brennsluaðgerðir vegna gáttatifs eru í forgangi og til þess eru ætlaðar 840 millj. kr., til að stytta bið þessara sjúklinga eftir þeim mikilvægu aðgerðum. Þar er um að ræða 570 liðskiptaaðgerðir umfram þann aðgerðafjölda sem hefði verið sinnt án sérstaks fjárframlags. Af þeim verða gerðar 250 á Landspítalanum, annað eins á sjúkrahúsinu á Akureyri og um 70 á Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Til samanburðar voru gerðar 523 í liðskiptaaðgerðaátakinu á síðasta ári. Augnsteinaaðgerðirnar verða 1.300 fleiri en ella og um 140 fleiri aðgerðir á grindarbotnslíffærum kvenna. Áfram verður geðheilbrigðisþjónustan efld, eins og ég sagði, og á þessu ári hefur 650 millj. kr. nú þegar verið ráðstafað til hennar. Áfram verður haldið á næstu árum og nema aukin framlög til að efla geðheilbrigðisþjónustuna 100 milljónum á ári, ár hvert fram til 2024. [[Forseti hringir.]] Þetta er ríkisstjórn og þetta er heilbrigðisráðherra sem láta verkin tala.
Virðulegi forseti. Hvaðan kemur varan? Hver eru kjör og aðbúnaður þeirra sem framleiða vöruna, hvert er kolefnisfótsporið, notkun lyfja, eiturefna o.s.frv.? Allt eru þetta hugtök sem vert er að skoða. Ég man vel eftir þeim verksmiðjum sem stóðu á sínum tíma á Gleráreyri norður á Akureyri, að mörgu leyti blómlegur iðnaður sem stóðst síðan ekki tímans tönn í samkeppni við vörur að utan. Í dag stendur á sama stað blómleg verslunarmiðstöð - innlendur iðnaður burt og ýmiss erlendur varningur í staðinn. Hvert stefnum við? Er þetta bara allt í lagi? Væntanlega er þetta gott fyrir neytendur. En er það gott fyrir þjóðarbúskapinn? Ég er nokkuð viss um að svo sé ekki. Allt kostar þetta gjaldeyri og eftir því sem við framleiðum minna þeim mun meira kostar það okkur, þjóðarbúið og neytendur þegar öllu er á botninn hvolft. Það er vel þekkt að þjóðir heimsins reyni að verja innlenda framleiðslu sína með ýmsum verkfærum, verndartollum og stuðningi með beinum eða óbeinum hætti. Aukin samkeppnishæfni gagnast því ekki einungis atvinnulífinu heldur samfélaginu í heild sinni. Iðnaður er enn mjög umfangsmikill í íslensku efnahagslífi og stendur undir um 30% af landsframleiðslu. Greinin er fjölþætt og snertir nær alla þætti hagkerfisins. Greinin hefur átt stóran þátt í núverandi efnahagsuppsveiflu og mikil tækifæri eru til vaxtar, ekki síst með frekari virkjun hugvits og nýsköpunar. Virðulegur forseti. Öll verslun er af hinu góða en við byggjum ekki upp samfélag til framtíðar án blómlegs iðnaðar til sjávar og sveita.
Virðulegur forseti. Ísland er lítið eyland í miðju Atlantshafi. Í því felast bæði ógnanir og tækifæri. Lífsgæði okkar byggja að stórum hluta á utanríkisviðskiptum. Þannig hafa alþjóðaviðskipti aukið framleiðslumöguleika á Íslandi og sú aukna framleiðsla og verðmætasköpun eykur kaupmátt þeirra sem landið byggja. Á síðustu 25 árum hefur verg landsframleiðsla á mann u.þ.b. tvöfaldast. Á síðustu 25 árum hefur kaupmáttur heimilanna nærri því tvöfaldast. Á síðustu 25 árum hefur verðmæti útflutnings á mann þrefaldast á föstu verðlagi. Það er óhætt að fullyrða að hagvöxtur og velsæld hafa aukist til muna á síðustu 25 árum. En af hverju nota ég viðmiðið 25 ár? Jú, það er vegna þess að Ísland varð aðili að Evrópska efnahagssvæðinu fyrir 25 árum síðan og þó að ég trúi því að við hefðum vel lifað af án þess að vera aðili að EES trúi ég því líka að velsæld okkar litla eyríkis sé fyrst og fremst því að þakka að við stundum frjáls og óháð viðskipti við önnur lönd. Aðild okkar að EES gerir fyrirtækjum okkar kleift að hafa 580 milljóna markað sem heimamarkað. Ég hef heyrt fulltrúa atvinnulífsins tala um EES sem líflínu sína. EES gengur út á meira en viðskipti vara og þjónustu milli landa, einnig frjálst flæði fjármagns og fólks. Það er líka hluti af samningnum. Fólksflutningar til og frá landinu jafna sveiflur sem hafa jákvæð áhrif á íslenskt efnahagslíf og fylgni hagvaxtar og fólksflutninga er augljós. Á 25 ára afmæli EES-samningsins er full ástæða til að ræða um samninginn og mikilvægi hans fyrir Ísland. Samningurinn hefur mikla kosti, án efa líka einhverja galla en það er okkar að vinna með þá og fullnýta kostina sem samningurinn gefur okkur. Hluti af fjórfrelsinu og aðgangur okkar að EES-markaðnum skapast vegna samræmdra reglna með vöru og þjónustu á markaðnum. Stundum er það þannig að reglur sem skipta miklu máli á meginlandinu hafa minna eða ekkert vægi hér. Það á við um þriðja orkupakkann. Bara hluti af því sem hann hefur fram að færa snertir eyjuna okkar. Þá aðlögum við innleiðingu pakkans þannig að hagsmunir okkar og auðlindir séu tryggar [[Forseti hringir.]]og höldum áfram óhikað inn í framtíðina því að þar eru tækifærin. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Þorsteins Víglundssonar hér í pontu og á miðlum ljósvakans og þeirra dylgna sem þar hafa komið fram vil ég aðeins segja: Þetta er ekki svaravert. En þá að því sem mig langaði að tala um. Mig langar að þessu sinni að fjalla um samgöngur á Norðurlandi og benda þingheimi á tvær slysagildrur í vegakerfi þar. Annars vegar er það brúin yfir Skjálfandafljót sem er einbreið og komin til ára sinna. Hún er barn síns tíma, enda byggð fyrir u.þ.b. 85 árum. Á henni eru þungatakmarkanir og vegna þess þurfa stærri flutningabílar að fara yfir Fljótsheiði á leiðinni frá Akureyri til Húsavíkur. Hugmyndir hafa lengi verið uppi um að færa núverandi brúarstæði suður fyrir Húsabakka. Ástand brúarinnar er með þeim hætti að festa fyrir vegrið er léleg og talsvert mál og mjög kostnaðarsamt að laga og yrði vart verjandi, enda yrði brúin eftir sem áður einbreið. Einnig er rétt að vekja athygli þingheims á brúnni yfir Goðafoss sem líka er einbreið og aðkoma að þeirri brú er mjög varasöm. Þar hafa orðið endurtekin slys, enda Goðafoss sífellt vinsælli viðkomustaður ferðamanna. Nú er svo komið að yfir 3.000 bílar fara yfir brúna daglega og því er brýnt að hefjast handa við byggingu tvíbreiðra brúa á þessum stöðum sem allra fyrst. Samkvæmt samgönguáætlun eru framkvæmdir áætlaðar við Skjálfandafljótsbrú á öðru tímabili samgönguáætlunar, árin 2024–2028. Ef við horfum til þeirrar sviðsmyndar að það gangi eftir á seinni hluta annars tímabils, sem er ekki lögmál - það er þá fyrir 2028 - verður það að teljast óásættanlegt fyrir þá vegfarendur sem þarna eiga leið um.
Virðulegur forseti. Þessa vikuna sit ég á Alþingi sem varaþingmaður og eru tvö og hálft ár síðan ég sat hér síðast. Það hefur verið mjög athyglisvert að fylgjast með störfum þingsins þau ár og allri umræðunni í samfélaginu um þau störf. Óhætt er að segja að sitt sýnist hverjum. Mér finnst umræðan allt of oft einkennast af þjóðrembu og neikvæðni, sérstaklega gagnvart minnihlutahópum, fólkinu sem mest þarf á því að halda að njóta skilnings, virðingar og verndar. Einn þessara hópa eru hælisleitendur sem hingað leita skjóls úr skelfilegum aðstæðum í von um betra líf fyrir sjálfa sig en þó sérstaklega í von um að börn þeirra fái betri tækifæri en vont stjórnarfar, átök og ofbeldi, spilling og fátækt hafa veitt þeim heima fyrir. Virðulegur forseti. Orðræðan um þennan viðkvæma hóp á samfélagsmiðlum og í samfélaginu er oft ömurleg. Enn ömurlegra er þó að jafnvel inni á Alþingi og í embættismannakerfinu skuli vera fólk sem vill mæta þessu ógæfusama fólki með stálhnefa. Það er mikið verk að vinna við að efla traust á Alþingi og stjórnsýslunni allri. Til þess að það megi gerast verðum við að geta treyst því að kjörnir fulltrúar og embættismenn standi við drengskaparheit sitt og látið sér annt um og verji hagsmuni allra þjóðfélagshópa samfélagsins, sama hvaðan þeir koma. Höfum það hugfast að orð eru til alls fyrst og verstu illvirki og ofbeldisverk mannkynssögunnar spruttu upp úr orðum sem voru gegnsýrð af fordómum, hatri og lygi. Sú saga mun örugglega endurtaka sig ef við höfum ekki rænu á eða kjark til þess að standa vörð um mannréttindi og siðlegt samfélag. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Umrót í samfélaginu er oft ógnvekjandi. Fólk bregst við með ýmsum hætti þegar það missir vinnuna, húsnæði sitt eða annað sem það reiðir sig á. Það hefur verið til fyrirmyndar að sjá skipulagið sem hefur sprottið upp á Suðurnesjum eftir fall WOW. Almenningur hefur því miður vanist því að þurfa að bregðast við mjög vondum aðstæðum en það á enginn að þurfa að lifa við slíka reynslu. Í Reykjanesbæ er að finna annan hóp, stóran hóp, sem má sín lítils í íslensku samfélagi. Flóttamenn hafa þurft að flýja hrikalegar aðstæður út hið óþekkta í leit að góðu lífi. Þegar þeir komast hingað á hjara veraldar mætir þeim skilningsleysi og áhugaleysi stjórnvalda. Það á enginn að þurfa að lifa við slíka reynslu heldur. Í gærkvöldi sá ég líbönsku kvikmyndanna Capharnaüm eða Óreiða. Myndin sýnir á átakanlegan hátt frá sjónarhóli 12 ára stráks hvernig hlutskipti fátækra, atvinnulausra, flóttamanna, aldraðra og annarra sem mæta gjarnan afgangi í samfélaginu er nátengt. Samt eru sumir meðal okkar sem vilja láta þessa hópa stríða hver við annan í stað þess að sameinast gegn því óréttlæti sem þeir eru allir beittir. Ragnar Þór Pétursson sagði á málþingi Kennarasambands Íslands í gær, með leyfi forseta: „Við þurfum að taka stóru málin til umræðu á stóra sviðinu og horfast í augu við það að þau sitja öll pikkföst vegna þess að í samfélag okkar vantar grunnforsenduna, traust.“ Mikil reiði er í samfélaginu gagnvart stjórnmálunum. Daglega berast þingmönnum póstar þar sem við erum ásökuð um allt frá landráði og stjórnarskrárbrotum að vísvitandi árásum gegn almenningi. Jafnvel hafa sumir þingmenn talað svona um aðra, til að mynda í útvarpsviðtali í morgun. Þessi reiði er gagnslaus og hún er skaðleg. Hún grefur undan getu samfélagsins til að byggja upp traustið sem við nauðsynlega þurfum til þess að geta tekist á við þessi stóru mál. Það er algerlega nauðsynlegt að þingmenn forðist að höfða til hagsmuna sumra hópa á kostnað annarra en leitist frekar við að stefna samfélaginu í átt að [[Forseti hringir.]]hagsmunum heildarinnar.
Virðulegur forseti. Það má segja að þeir lífskjarasamningar sem aðilar vinnumarkaðarins með aðkomu ríkisstjórnarinnar luku nú á dögunum marki ákveðin tímamót, í raun mikil tímamót. Allir sem að þessu koma eiga heiður skilið, þeir hafa lagt hönd á plóg. Í þessum samningum felast áfangasigrar fyrir ríkisstjórnina þar sem mörg af þeim markmiðum sem við höfum sett, og eru í stjórnarsáttmála okkar, hafa náð fram að ganga, til að mynda skattalækkanir. Það sem mér finnst varða mestu í þessu öllu saman, sem ég held að geti markað ákveðin tímamót í viðræðum um kjarasamninga á Íslandi, er þegar ákveðið er að setja alla launþega á einhvers konar bónuskerfi, þ.e. að launþegar fái premíu, fái viðurkenningu og hlutdeild í þeim efnahagsbata sem kann að verða á næstu árum. Þar með ætti jafnvel að vera lokið því stagli sem er í kjarasamningum þegar verið er að rífast um hversu stóra sneið hver og einn eigi að fá af þjóðarkökunni. Aðilar vinnumarkaðarins, ásamt okkur hér á Alþingi, snúa bökum saman í því að ræða það hvernig við förum í að stækka kökuna þannig að allar sneiðar verði stærri fyrir alla samfélagshópa. Virðulegi forseti. Þetta eru algjör tímamót, að mínu mati. Mér kom í huga í þessum kjaraviðræðum, þegar þessi ágreiningur var uppi um hversu stóra sneið hver og einn ætti að fá, af hverju menn væru ekki að ræða hvernig við ætluðum að stækka kökuna. Það er tímabært að gera það. Við höfum haft atvinnugrein, ferðaþjónustuna, sem dregið hefur hagvaxtarvagninn á undanförnum árum. Það eru ákveðin tímamót þar. Nú vantar okkur greinar og tækifæri sem skapa verðmæti, skapa verðmæti um allt land. Við höfum þar með stækkað þjóðarkökuna, [[Forseti hringir.]]aukið hagvöxtinn, það sem verður þá til skiptanna fyrir launþega í landinu jafnt sem þá sem að atvinnustarfseminni standa.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka utanríkisráðherra fyrir framsöguna í gær. Ég er ekki vanur að þakka þeim manni, hvað þá hrósa honum, en efnislega var ræðan góð. Hann sló að vísu Íslandsmet í hraðlestri með hana, þannig að ekki er víst að þeir eldri hafi náð öllu sem þar kom fram. En þessi tillaga hefur valdið talsverðri úlfúð í samfélaginu og mörgum miklum áhyggjum. Ég skil þær áhyggjur mjög vel. Sjálfur var ég mjög skeptískur og er alltaf skeptískur þegar kemur að auðlindum okkar, forræði okkar yfir þeim, og ég vil vera nokkuð viss um að forræðið sé okkar og að þetta snúist um hagsmuni okkar. Þar sem þessar áhyggjur voru talsvert miklar fóru bæði utanríkisráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra í mjög mikla undirbúningsvinnu til að tryggja að enginn vafi léki á því að orkupakkinn yrði innleiddur með þeim fyrirvörum að við myndum sjálf taka allar ákvarðanir sem varða orkulindir okkar, eða orku, hvort við tengjumst innri markaðnum eða ekki. Ég verð að segja að eftir þá vinnu sem farið var í hef ég ekki áhyggjur af því að við séum að skaða hagsmuni okkar hvað þetta varðar á nokkurn hátt. Það er lykilatriði. Og það er rétt, sem utanríkisráðherra sagði, að þarna hefur heimavinnan verið unnin mjög vel, þó að vitað sé að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki verið mjög góður í heimavinnu á námsárunum sínum. Þarna stóð hann sig mjög vel í heimavinnunni og ég er sjálfur áhyggjulaus. Það er rétt, sem hefur komið hér fram, að áhyggjur manna fólust einkum í tvennu. Annars vegar því að við værum með einhverjum hætti skuldbundin með innleiðingu orkupakkans til að tengjast hinum evrópska raforkumarkaði. Það er alveg augljóst að það er ekki að gerast. Það er hér lagalegur fyrirvari, að Ísland muni ekki tengjast innri raforkumarkaði ESB nema með samþykki Alþingis og þá að undangenginni sérstakri skoðun á því hvort slík ákvörðun samræmdist íslensku stjórnarskránni. Það reynir sem sagt ekki á það fyrr en við, Alþingi, höfum tekið þá ákvörðun, eða ætlum að taka þá ákvörðun. Þetta er lykilatriði. Þess vegna er ég áhyggjulaus og þess vegna ættu þeir sem hafa haft mestar áhyggjur að kynna sér þetta rækilega og þá er ég ekki í nokkrum vafa um að við þurfum ekki að taka þessa hörðu umræðu núna. Hún er ekki tímabær, hún gæti verið eðlileg á þeim tíma. Ef fram kæmi frumvarp um að við sjálf ætluðum að tengjast innri markaði Evrópu gegnum rafstreng, þá væri eðlilegt að taka þessa umræðu. Eins og málið liggur fyrir núna erum við að taka umræðu sem ekki er komið að. Við erum ekki komin þangað. Og það er ekki nokkur fræðimaður sem hefur haldið því fram, með þeim fyrirvara sem hér er, að um sé að ræða óeðlilegt framsal valds sem stjórnarskráin heimili ekki. Það er enginn sem heldur því fram. Og ég get alveg fullvissað þingheim um það að það myndi ekki hvarfla að mér að samþykkja þennan orkupakka ef ég teldi hann skaða íslenska hagsmuni. Bara aldrei. Og það er alveg fráleitt að ég fari að reyna að blekkja þjóðina með einhverjum hætti, það hvarflar ekki að mér að reyna að blekkja þjóðina. Ég ætla hins vegar að reyna að sannfæra þá sem eru enn efins, sem ég skil alveg, ég ætla ekki að gera lítið úr því. Ég ætla heldur ekki að gera lítið úr því ef einhverjir telja að hagsmunum okkar sé ekki betur borgið innan EES-samningsins, þá skulum við bara taka þá umræðu. En þessi innleiðing hér, með þeim fyrirvörum sem til staðar eru, sem eru algjörlega skýrir - það er algerlega ástæðulaust að fara að hafna honum, vegna þess að við vitum ekki einu sinni hvaða afleiðingar það getur haft fyrir hagsmuni okkar samfélags. Það getur verið mjög skaðlegt hagsmunum okkar samfélags ef við ákveðum að innleiða ekki þennan orkupakka. Við erum í samstarfi. Við tókum ákvörðun um það í upphafi að vera í því samstarfi. Því fylgir ýmislegt. Og við getum ekki leyft okkur, nema við teldum hagsmuni okkar í hættu, að ákveða að hafna einhverju slíku, eins og sumir vilja hér með ófyrirséðum afleiðingum, vitandi það allan tímann frá upphafi að orka, ef við ætlum að tengjast, væri vara á markaði. Og þá getum við farið að ræða um það. Yrði það þá óeðlilegt framsal valds sem bryti í bága við stjórnarskrána? Ég hef að vísu ekki heldur áhyggjur af því þá. Við erum nýbúin að samþykkja persónuverndarlög þar sem vald er framselt til yfirþjóðlegrar stofnunar og enginn hafði áhyggjur af því, kannski vegna þess að við vorum ekki með auðlind undir, má vera. En þetta er allt hluti af tveggja stoða kerfinu, þannig að ég hef ekki áhyggjur af að þetta sé eitthvert framsal, og alls ekki núna, á valdi sem fari í bága við stjórnarskrána. Ég bið þingmenn og almenning allan að setja sig vel inn í þetta mál, því að ég heyri umræðuna úti í samfélaginu. Ég heyri jafnvel reiðina. Og ég get alveg skilið það. En ég bið allan almenning og þingheim að fara nú yfir þá frábæru vinnu sem hefur verið unnin, til að tryggja með algerlega öruggum hætti að við séum ekki að stofna neinum hagsmunum í hættu. Við erum ekki að framselja neitt vald. Við erum ekki að skaða íslenska hagsmuni. Það er lykilatriði. Ég er algerlega sannfærður um að almenningur mun breyta um skoðun, því að ég veit að í skoðanakönnunum hefur almenningur verið mjög á móti þessu. Þegar menn kynna sér þetta í heild þá mun afstaðan breytast.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þriðji orkupakkinn felur það í sér að löggjafar- og framkvæmdar- og dómsvald í orkumálum flyst úr landi þegar sæstrengur verður að veruleika og hann mun verða að veruleika. Ef allt þetta mál stendur og fellur með sæstreng þá liggur það fyrir að sæstrengur verður lagður. Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, sagði á aðalfundi Landsvirkjunar 2014 að raforkustrengur yrði lagður til Íslands í framtíðinni. Á því léki enginn vafi. Hann sagði mikinn áhuga á þessu í Bretlandi og hvatti til þess að farið yrði í forkönnun á lagningu sæstrengs. Sá tímapunktur mun koma að lagður verður sæstrengur til Íslands, það er ekki nokkur vafi. Tæknin er að koma og það er gríðarleg hagkvæmni í þessu og þróunin er hröð, sagði forstjóri Landsvirkjun. Upplegg ríkisstjórnarinnar í þessu máli er að banna sæstreng til Evrópu til þess að geta samþykkt þriðja orkupakkann. Þá langar mig að spyrja hæstv. hv. þingmann: Hvers vegna á að undirgangast stjórnunarvald Evrópusambandsins á raforkumarkaði í okkar litla landi þegar bannað verður að tengjast honum?
Hæstv. forseti. Er einhver að tala um að banna sæstreng? Ég get ekkert útilokað að einhvern tímann verði lagður sæstrengur. Það er ákvörðun sem þarf að taka í þessum sal og menn taka þá ákvörðun ekki nema menn telji hagsmunum sínum best borgið með því að tengjast innri markaðnum með orku. En ég er ekkert viss um að það séu hagsmunir okkar að tengjast innri markaði Evrópu með orku, alla vega ekki eins og staðan er núna. Ég veit auðvitað ekki hvernig framtíðin verður. Þó við myndum banna sæstreng núna þá getur Alþingi eftir nokkur ár ákveðið að fella það bann úr gildi og tengjast, það hefur enga þýðingu. Ég vil ekki banna neitt. Ég vil horfa á hagsmuni okkar á hverjum tíma. Ég lít svo á að hagsmunir okkar núna felist í því að vera aðilar að þessum samningi. Ég er algjörlega sannfærður um það. Og ég ætla að vera inni í þessum samningi, vera áfram aðili að þessum samningi, a.m.k. meðan annað betra er ekki í boði. Og ég hef ekkert annað betra í boði. Ég vil uppfylla skyldur okkar eins og hægt er, en ég mun aldrei samþykkja neitt sem fer gegn miklum hagsmunum okkar. Ef ég tel að það fari gegn hagsmunum okkar núna að leggja sæstreng, þá mun ég ekki samþykkja. Það er ekkert flóknara en það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við hvað eru menn hræddir? [[Gripið fram í.]]Hvers vegna er ekki hægt að segja nei? [[Gripið fram í: Það er von að spurt sé.]]Hvað er svona hættulegt við það að segja nei við þessu? Geta hv. þingmenn svarað því? [[Gripið fram í: Já.]]Þetta fer þá bara fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Við bara tökum á því þar. Hv. þingmaður sagði áðan að umræðan væri ekki tímabær. Hvers vegna er þá verið að innleiða þennan orkupakka, hv. þingmaður, ef umræðan er ekki tímabær? Látum reyna á málið fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Það er rétti vettvangurinn í þessu máli, en ekki bara að samþykkja þetta möglunarlaust. Það eru nú öll ósköpin og öll hræðslan við að segja nei í þessu máli. Þetta fer bara fyrir nefndina og við fáum þá undanþágu þar. Það er rétti farvegurinn í stað þess að innleiða þetta og hafa svo ægilegar áhyggjur af því að við ætlum ekki að vera með neinn sæstreng. Hann kemur og þá verðum við tengd þessu sameiginlega orkusvæði. Þá mun þessi sameiginlega stofnun, sem hefur aðsetur í Slóveníu, sjá um verðlagningu á raforku o.s.frv. Kílóvattstundin í Danmörku kostar 43 kr. Hún kostar 18 kr. á Íslandi. Og haldið þið virkilega að við komum til með að njóta þess? Nei, það verður samræmt verð á alla línuna. Þessi orkupakki þýðir bara eitt fyrir Íslendinga: Hann þýðir hærra orkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu.
Hæstv. forseti. Við erum ekki að samþykkja þennan orkupakkar möglunarlaust. Við erum að mögla. Þetta er ekki gert möglunarlaust. Hér er hafður fyrirvari á öllu. Eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði var hann með belti og axlabönd og gott ef hann var ekki í smekkbuxum líka. Hv. þingmaður spurði: Hvers vegna er ekki hægt að segja nei? Ég hef að vísu alltaf verið þannig maður að ég segi nei ef ég get sagt nei. En hvers vegna eigum við að segja nei? Við erum aðilar að þessum samningi. Þetta varðar fleiri en okkur. Ef allir ætla að fara að nota þetta þegar það er einhver gerð og innleiðing sem er hagsmunamál þeirra - og svo segja Norðmenn bara nei, af því að það skiptir þá engu máli. Við eigum ekki að segja nei bara til að segja nei. Við eigum að segja nei ef það skaðar hagsmuni okkar. Þetta gerir það ekki. Það er kjarni málsins. Hér segja menn nei af því bara. [[Gripið fram í: Nei.]]Nei. [[Gripið fram í: Hlusta.]]Nei, af því bara, af því að einhvern tímann síðar eru menn búnir að ákveða að við ætlum að gera eitthvað, [[Gripið fram í: Nú?]]eins og hv. þingmaður sagði. Það mun koma sæstrengur. [[Gripið fram í: Að sjálfsögðu.]]Ég hef ekki þessa skyggnigáfu sem þeir ágætu menn hafa. Hér er aðeins verið að gera það sem hægt er að gera, verandi hluti af slíku samstarfi, til að tryggja hagsmuni okkar. Það er gert með bravúr, ef ég má sletta, frá hæstv. utanríkisráðherra, sem ég er farinn að hrósa of mikið. [[Forseti hringir.]]Ég er ánægður með þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var óvenjulega laus við sannfæringarkraft, svona þegar hann er annars vegar. En af því að hv. þingmaður sagði að enginn væri að tala um að verið sé að framselja vald þá dettur mér í hug hvort hann hafi ekki lesið niðurstöðu greinargerðar Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst, þar sem segir á bls. 42, með leyfi hæstv. forseta: „Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samningsins og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda.“ Og síðar í sömu málsgrein, með leyfi forseta: „Ekki eru fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins.“ Nú verður mér á að spyrja hvort hv. þingmaður hafi ekki lesið greinargerðina eða hvort hann sé ósammála þessum tveimur virtu fræðimönnum, hvort hann sé betri lögfræðingur en þeir eða hvernig það sé. Ég hefði áhuga á að heyra frá hv. þingmanni hvað þetta varðar. Hann segir að hér hafi allir talað um sæstreng. Því fer víðs fjarri. Það er verið að tala um yfirráðin yfir orkumarkaði á Íslandi, burt séð frá því hvort sæstrengur komi, sem hann gerir náttúrlega. [[Gripið fram í.]]Það er bara aukaatriði í málinu. Og nú kallar læknir fram í og hefur betri skoðun á þessu en lögfræðingarnir og allt í lagi með það, það hefur hver rétt á því. En ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann ekki lesið greinargerð þeirra virtu fræðimanna sem hér eiga í hlut eða tekur hann einfaldlega ekkert mark á þeim?
Hæstv. forseti. Það er sitt hvað að læra lögfræði og svo að vera lögfróður. Ég tek auðvitað mark á mínum gamla lærimeistara, Stefáni Má Stefánssyni. [[Gripið fram í: En?]]Það er ekkert en með það. Ég er einfaldlega að segja að með þeirri aðgerð sem er verið að gera heldur ekki einu sinni Stefán Már Stefánsson því fram að í því felist eitthvert framsal valds. Þessi umræða er möguleg ef og þegar við ákveðum að tengjast innri markaðnum. Það er ekki verið að færa neitt yfirráð yfir orkunni hér til einhverra alþjóðlegra stofnana. Það leikur enginn vafi á því að við ráðum orkuverði hér. Við ráðum hvar við virkjum. Við ráðum því hvar sæstrengur kemur o.s.frv. Það er enginn ágreiningur um þetta, hvorki milli mín og Stefáns Más Stefánssonar né milli annarra fræðimanna í lögfræði yfir höfuð. Það er enginn ágreiningur. Við höfum hins vegar alltaf deilt um það hvar mörkin liggja þegar við færum vald vegna viðskipta sem við eigum í í Evrópu í hinu og þessu á fjármálamarkaði, þar sem einhverjar stofnanir hafa úrskurðarvald um hvenær við erum farin gegn stjórnarskránni í því. Menn deila um það. Stefán Már Stefánsson hefur raunar haldið því fram að einstök atriði séu ekki brot á stjórnarskránni en þegar þau eru orðin svona mörg sé það hugsanlega orðið brot. Ég ætla ekki að deila um það. Ég ætla ekki að fara í lögfræðilega deilu í ræðustól þingsins. Ég er aðeins að segja að með [[Forseti hringir.]]þessari framkvæmd, á þennan hátt, er þessi umræða ekki tímabær.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta svar. Enn vantaði sannfæringarkraftinn. Ég spyr aftur vegna þess að hann hélt því fram að ekki verið að tala um það sem kemur fram í greinargerðinni og ég las áðan. Mér fannst hann ekki svara spurningunni sem varðar þetta brot úr textanum á bls. 43, með leyfi forseta: „Ekki eru fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins.“ Spurningin er: Meinti Stefán Már Stefánsson þetta ekki eða skrifaði hann þetta ekki? Hverju heldur hv. þingmaður fram? Síðan finnst mér hann skauta yfir annað. Hann segir: Við ætlum náttúrlega að ráða verði á orkunni o.s.frv. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hefur ekki lesið það sem fram hefur komið í þessu máli um apparat sem heitir ACER og er yfirþjóðlegt vald sem mun setja upp landsreglara sem er beint undir stjórn ESB og við höfum engin áhrif á. Ætlar hv. þingmaður kannski að fara í lögfræðilegt debatt við hann eða þá aðila sem þar verða, í staðinn fyrir að taka lögfræðilega debattið á löggjafarsamkundunni? Og hvar er rétti vettvangurinn, nema þá kannski í dómsölum? Það verður örugglega tækifæri til þess eftir að þetta verður samþykkt, til að taka slíkt debatt annars staðar en hér. Annað mál. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði í andsvari rétt áðan að við værum aðilar að þessu samkomulagi og hann væri samþykkur því meðan ekkert betra væri í boði. Nú ætla ég að spyrja hv. þingmann: Hvernig ætlar hann að komast undan þeim samningi ef eitthvað betra verður í boði eftir að hann er kominn á? Vísir menn hafa sagt að undan því verði ekki vikist öðruvísi en að segja EES-samningnum upp í heild sinni, þ.e. ef menn glæpast til þess eða glópskast til þess að samþykkja [[Forseti hringir.]]þetta eins og það liggur fyrir. Ég spyr: Hvað verður gert ef betra verður í boði? Hvaða útleið eigum við?
Hæstv. forseti. Við höfum alltaf sömu útleiðina, við getum sagt upp samningnum. Við getum hætt. [[Gripið fram í.]]Ef ég tel hagsmunum okkar betur borgið utan EES, þá hætti ég þar. Það er ekki flóknara en það. En ég tel hagsmunum okkar ekki betur borgið utan þess. Þess vegna mun ég ekki leggja til að fara úr EES nema ég hafi eitthvað betra, sem ég sé ekki í hendi mér í augnablikinu. En talandi um þetta yfirþjóðlega vald og ACER: Hvar eru þeir að koma inn núna, hv. þingmaður? Hvaða framsal á valdi til þeirra? Ef við ætlum að tengjast einhverjum markaði sem varðar margar þjóðir, er þá ekki eðlilegt að einhver við slíkar aðstæður, eins og EFTA-dómstóllinn, Mannréttindadómstóllinn o.s.frv., hafi úrskurðarvald um þau viðskipti? Hvaða framsal á valdi er það? Ég skil það ekki. [[Gripið fram í.]]En það er önnur umræða. Við erum í þessu samstarfi. Að vísu hefur það engin áhrif á okkur hvað varðar orkuna fyrr en við tengjumst markaðnum. Það er kjarni máls sem við ræðum, sem mér finnst erfitt fyrir marga þingmenn að skilja. Við erum ekki að skaða neina hagsmuni, a.m.k. ekki núna. [[Gripið fram í.]]- Nei. Það eina sem ég finn að þessum samningi eða orkupakka er að einhver orkustofnun eigi að vera sjálfstæð. Allt slíkt fer í taugarnar á mér. En það er auðvitað frá Evrópu komið. [[Gripið fram í.]]- Já, en það er ekki ástæða þess að ég ætla að hætta í EES-samningnum. Hann er ekki fullkominn og verður aldrei. Stóru hagsmunir okkar eru þeir að vera í því samstarfi. [[Forseti hringir.]]Ég mun segja nei við öllu ef ég tel það skaða [[Forseti hringir.]]mikilvægustu hagsmuni okkar. Þetta er ekki að því.
Hæstv. forseti. Á 7. áratug síðustu aldar réðust Íslendingar í umfangsmiklar framkvæmdir á sviði raforku. Þjóðin fjárfesti í virkjunum og dreifikerfi sem kostaði mikla fjármuni til að tryggja landsmönnum raforku til heimila og innlendra fyrirtækja, en einnig til að laða að erlenda fjárfestingu til að skapa íslensk störf til framtíðar. Það var ljóst að fjárfestingin myndi ekki skila arði strax á þeim tímapunkti heldur í framtíðinni, sem er núna. Landsvirkjun var stofnuð til að halda utan um þessa þjóðarfjárfestingu og virkjanirnar okkar skila nú arði sem nemur um 1,5 milljörðum kr. á ári, samkvæmt forstjóra fyrirtækisins, og gæti fyrirtækið hæglega greitt 110 milljarða kr. til eigandans á árunum 2020–2026. Slíka fjármuni er hægt að nýta til að greiða niður skuldir ríkisins, lækka skatta eða til að fjárfesta í innviðum sem sannarlega er ekki vanþörf á. En því er ég að minnast á þetta? Jú, vegna þess að með innleiðingu þriðja orkupakkans mun fylgja áskilnaður um eignarhald á orkufyrirtækjum, fyrirtækjum eins og Landsvirkjun, og líklegt má telja að krafan verði að fyrirtækinu verði skipt upp í smærri einingar og markaðsvætt. Upp frá því mun arðurinn af orkulindinni okkar renna til einkaaðila, innlendra eða erlendra eftir atvikum, en ekki endilega til framtíðarkynslóða landsins. Þjóðin á um þessar mundir á milli 80 og 90% af virkjunum landsins sem framleiða hreina orku, vistvæna orku, sem er gríðarleg eftirspurn eftir. Hér er mikilvægt að gera sér grein fyrir sérstöðu okkar Íslendinga. Við Íslendingar erum jú neytendur raforkunnar sem við framleiðum og við eigum auðlindina. Við förum með yfirráð yfir henni. Þessu er öfugt farið víðast annars staðar í Evrópu. Þar eru raforkuverin í einkaeign og langstærstur hluti þeirra framleiðir ekki það sem við köllum hreina orku heldur er mestur hluti raforkunnar framleiddur með öðrum hætti, til að mynda kolabruna, kjarnorku eða olíu. Á Íslandi er afhending raforku stöðug. Verð á raforku er stöðugt og lágt í samanburði við önnur Evrópulönd. Við getum framleitt meiri hreina orku en við gerum nú og það getur laðað að erlenda fjárfestingu. Það myndi gefa af sér vel launuð störf og virðisauki framleiðslunnar myndi skila sér hér á landi. Við erum öfundsverð af þessari stöðu og þó að ég sé fylgjandi ábyrgri nýtingu á náttúruauðlindum er í því samhengi mikilvægt að gefa gaum að íslenskri náttúru sem óneitanlega verður fyrir raski við virkjunarframkvæmdir. Í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu er þess beiðst af Alþingi að það samþykki heimild til ráðherra og ríkisstjórnarinnar að innleiða þriðja orkupakkann. Samþykki með öðrum orðum framsal ríkisins til stofnunar Evrópusambandsins, allt í nafni jöfnuðar og neytendaverndar í Evrópu, en ekki á Íslandi. Eða hvað er það í orkupakka þrjú sem er svona eftirsóknarvert fyrir okkur Íslendinga? Erum við að tryggja Íslendingum og fyrirtækjum staðsettum á Íslandi hreina og stöðuga raforku á góðu verði? Erum við að tryggja frekar yfirráð okkar yfir auðlindinni? Erum við að tryggja komandi kynslóðum arðinn af auðlindinni og góð lífskjör? Eða er það eitthvað annað? Eru einhverjir aðrir hagsmunir fyrir þjóðina sem ég kem ekki auga á? Það kann að vera að það sé svo. En kann að vera að það sé verið að tryggja einhverjum öðrum en þjóðinni hagsmuni og ítök til langrar framtíðar sem muni gefa sér góðan arð á kostnað okkar Íslendinga? Getur verið að það sé verið að tryggja samkeppnishæfni iðnfyrirtækja í Mið-Evrópu með auknu hlutfalli grænnar orku? Getur verið að það sé verið að tryggja með salamí-aðferðinni að við afhendum sneið fyrir sneið sjálfræði og yfirráð til Brussel þar til við erum, gegn vilja þjóðarinnar, komin svo langt að við getum allt eins gengið í Evrópusambandið? Eða eru þessar spurningar mínar alla bara rugl og vitleysa? Er þetta eitthvað sem ber vott um andlega fátækt og örbirgð pólitískra popúlista? Eða er hitt líklegra að kannski sé því öfugt farið og að popúlisminn sé hinna sem fastast róa í átt til Brussel? Í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð (EB) nr. 713/2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu.“ Er ekki verið að byrja á vitlausum enda hér, herra forseti? Það á sem sagt að innleiða reglugerðir í íslenskan rétt og athuga svo hvort þau standist stjórnarskrána. Mig langar að minna hv. þingmenn á drengskaparheit þeirra sem lýtur að stjórnarskránni. Þessi vinnubrögð sem hér er boðið upp á eru að mínu áliti í besta falli athugaverð. Sagan segir okkur að einhliða lagalegir fyrirvarar eru lítils eða einskis virði gagnvart EES eins og nýleg dæmi sanna. Þessu til fyllingar má nefna hvað kemur fram í áliti títtnefndra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst, með leyfi forseta: „Í álitsgerðinni kemur fram að verði 8. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd muni reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda. Verður ESA þá falið vald til að taka ákvarðanir sem munu binda íslensk stjórnvöld að landsrétti og munu um leið varða mikilsverða hagsmuni raforkufyrirtækja og notenda raforkukerfisins beint og óbeint. Samstarfsstofnunin myndi einnig hafa „umtalsverð áhrif“ á efni ákvarðana ESA. Í ljósi eðlis og inntaks valdframsals til ESA, sem felst í 8. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2990, telja höfundar álitsgerðarinnar „vafa undirorpið hvort valdframsalið gangi lengra en rúmist innan ákvæða stjórnarskrárinnar …““ Vafa undirorpið. Er það ekki akkúrat málið? Hefur það ekki verið málflutningur ráðherra hér að það sé einmitt verið að gyrða sig í brók með belti og axlabönd? Við erum að fara öruggu leiðina. Við erum að fara eins varlega og hægt er. Og við gerum það með hverju? Með því að setja fyrirvara ofan á fyrirvara ofan á fyrirvara, sem við vonum að haldi en höfum enga vissu fyrir. Það er áhugavert. Hæstv. ráðherra vill liðveislu Alþingis til að innleiða orkupakka þrjú með viðeigandi reglugerðum en hafna um leið hluta hans með ónýtum fyrirvörum og fara lakari eða tvísýnni leið en þörf er á. Að sjálfsögðu viljum við Íslendingar vera þjóð á meðal þjóða. Auðvitað viljum við taka þátt í alþjóðasamningum og viðskiptum þjóða í millum og það hefur verið einhugur um það meðal okkar frá upphafi. En það er tiltölulega nýtilkomið að við viljum framselja sjálfstæði og sjálfræði þjóðarinnar, auðlindirnar okkar og komandi kynslóða. Eða til hvers er þá unnið? Hefur einhverjum dottið í hug að framselja yfirráð okkar yfir fiskimiðunum eða nýtingu fiskstofnanna, innleiða slíkt í íslenskan rétt og athuga svo hvort það stæðist stjórnarskrána? Nei, auðvitað ekki. Slíkt dytti engum í hug. En hvers vegna er þessi þingsályktunartillaga komin fram? Af hverju höfnum við ekki orkupakka þrjú og sendum málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem við höfum tækifæri á að búa svo um hnútana að það káfi ekki upp á okkur, káfi ekki upp á yfirráð okkar yfir auðlindinni? Og hvers vegna vill ríkisstjórnin í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar, í andstöðu við grasrót sína, fara þessa leið? Ég hef ekki svör við því en þætti vænt um að fá þau. Í áliti títtnefndra lögspekinga, Stefáns Más og Friðriks Árna, segir: „EES-samstarfið byggist á þeirri forsendu að EES/EFTA-ríkin innleiði löggjöf Evrópusambandsins í landsrétt sinn á þeim sviðum sem EES-samningurinn tekur til, hvort heldur óbreytta eða með aðlögunum m.a. með hliðsjón af forsendum EES-samningsins og sérstöðu hvers ríkis um sig. Í því ljósi virðist nærtækt að Ísland leiti lausna sem eru fólgnar í því að aðlaga ákvæði þriðja orkupakkans þannig að þau fái samrýmst þeim takmörkunum sem stjórnarskráin setur framsali ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana líkt og ESA. Um slíkar lausnir þyrfti þá að semja á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar í samræmi við málsmeðferð samkvæmt 102. gr. EES-samningsins. Ein möguleg lausn gæti falist í því að Ísland fari fram á undanþágur frá reglugerðum nr. 713/2009 og 714/2009 í heild, m.a. á þeirri forsendu að hér á landi fari ekki fram raforkuviðskipti milli landa, og eigi fyrrgreindar reglugerðir því ekki við um aðstæður hér á landi. Kosturinn við þessa aðferð er að hún er tiltölulega einföld í framkvæmd og mætti segja að EES/EFTA-ríkin töluðu einum rómi ef slíkar undanþágur fyrir Ísland yrðu samþykktar.“ Önnur lausn sem rætt er um í sömu greinargerð er sú leið sem valið er að fara, önnur lausnin. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Önnur lausn gæti falist í því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt en með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri, t.d. 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, öðlist ekki gildi, enda er slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi. Grunnforsenda þessarar lausnar væri þá sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri, heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands. Ef Ísland tæki ákvörðun um að leggja grunnvirki yfir landamæri, yrðu ákvæði þriðja orkupakkans um grunnvirki yfir landamæri tekin að nýju til skoðunar og þá m.a. með tilliti til þess hvort þau samrýmist stjórnarskránni. Þessi lausn er þó ekki gallalaus.“ Við veljum lausnina, sem er gölluð, en höfnum hinni. Í ríkisstjórninni virðist vera pólitísk samstaða um að gera fyrirvara við innleiðinguna á orkupakkanum, sem segir kannski meira en mörg orð. Kannski eru menn ekki sáttir. Ég er sammála ríkisstjórninni í því að auðlindirnar okkar og framtíðarkynslóðir eigi að njóta vafans. Ég legg því til að hæstv. ráðherra endurskoði afstöðu sína, taki málið af dagskrá, eða endurskoði innleiðingu á orkupakka þrjú.
Virðulegur forseti. Mér verður eiginlega orða vant þegar því er haldið fram hér í ræðustól Alþingis að stór hluti núverandi þingmanna, og væntanlega líka fyrrverandi þingmanna, berjist fyrir einhverju öðru en hagsmunum Íslendinga. Hvert er hv. þingmaður að fara með þessu? Ég spyr á móti: Fyrir hvaða hagsmunum talar hv. þingmaður? Hér erum við með mál sem hefur í raun verið til umfjöllunar hjá Alþingi Íslendinga frá árinu 2010. Það hefur verið tekið fyrir í alla vega þremur þingnefndum og það oftar en einu sinni. Við erum búin að vera með stjórnsýslu þessara ráðuneyta undir, allir okkar helstu sérfræðingar hafa fjalla um málið. Og hvað heldur hv. þingmaður að fólk sé að gera annað en að berjast fyrir hagsmunum Íslendinga? Ekkert annað. Svo langar mig að minna hv. þingmann á að við erum hér í fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu. Þannig að ef hv. þingmenn trúa ekki eða treysta ekki þeim umsögnum, þeim ákvæðum sem þegar hafa komið fram [[Forseti hringir.]]um þetta ágæta mál, er full ástæða til þess að hv. þingmenn spyrji þessara spurninga þegar málið kemur inn í nefnd. Það er einmitt til þess [[Forseti hringir.]]sem þingleg meðferð er ætluð.
Virðulegi forseti. Ég er hér til að berjast fyrir hagsmunum Íslendinga. Ég vændi ekki stóran hluta þingheims um að berjast fyrir hagsmunum annarra en Íslendinga. Það má vel vera að fólk telji sig berjast fyrir hagsmunum Íslendinga. En heildarmyndin verður sú, ef allt er tekið inn, að það verður ekki niðurstaðan. Það má vel vera að fólk telji sig vera að gyrða sig í brók, en það er ekki niðurstaðan. Þegar talað er um hvað sé búið að vinna mikið í málinu er niðurstaðan einfaldlega sú að það er ekki búið að vinna nóg í því. Þessir sérfræðingar sem er verið að tiltaka hér núna eru akkúrat þeir sem ég vitna í. Ég er ekki lögfróður maður en þeir hafa skrifað þann texta sem ég las hér upp, lausnirnar sem væru í boði. Og gallaða lausnin var valin.
Virðulegur forseti. Ef álit þessara ágætu sérfræðinga eru lesin til enda kemur einmitt í ljós að það er sú leið sem verið er að fara hér, leiðin sem viðkomandi sérfræðingar lögðu til. Ef hv. þingmenn hafa einhverjar fyrirspurnir og velta fyrir sér orðalagi í þessu er kjörið tækifæri þegar málið kemur inn í nefnd til að spyrja frekar út í það svo að við séum algjörlega sannfærð um að við séum að gera hér rétt. Það er nákvæmlega leiðin í þinglegri meðferð. Hér var því líka haldið fram í ræðu að við ætluðum að innleiða og kanna svo hvort þetta samræmdist stjórnarskránni. Við erum með ítrekuð álit frá sérfræðingum og frá þingnefndum Alþingis að við teljum það vera svo. Þannig að ég skil ekki, virðulegur forseti, hvert hv. þingmaður beinir orðum sínum þegar svona er sagt. Ég minni hann á að við erum í fyrri umræðu um þessa ágætu þingsályktunartillögu. Ég ætla að leyfa mér að efast um að nokkurt annað þingmál, hvað þá EES-gerð, hafi fengið jafn mikla umfjöllun, marga sérfræðinga að málum, marga [[Forseti hringir.]]embættismenn að málum og marga þingmenn og þingnefndir í gegnum tíðina.
Hæstv. forseti. Það er áhugavert að vera brigslað um það hér hvað eftir annað að þar sem maður er á móti því sem hér er verið að ræða hafi maður ekki lesið sér til, ekki kynnt sér gögn, ekki lesið til enda. Það sem ég vitnaði í í ræðu minni er einmitt niðurlag skýrslu vegna þess að ég las hana alla, staf fyrir staf. Og þegar talað er um að það sé búið að gera svo mikið hér, búið að leggja svo mikla vinnu í þetta - og af því að við séum í fyrri umræðu eigum við, hvað? Að þegja? Koma ekki hingað upp í ræðu? Þetta er hin þinglega meðferð. Hér ræðum við málið bara á málefnalegum forsendum og tökum umræðuna hér í ræðustól, sem er bara hið besta mál. Og það getur verið fullt af kostum fyrir stærri hagsmuni að innleiða þennan orkupakka og tengja með grunnvirkjum og sæstreng. En þá held ég við ættum að tala bara afdráttarlaust og ganga í Evrópusambandið. Það má vel vera að einhverjir séu [[Forseti hringir.]]þeirrar skoðunar að þar sé okkur betur borgið til langrar framtíðar. En þá væri bara heiðarlegra að segja það en að vera með svona fyrirslátt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á mjög margt í ræðu sinni varðandi orkumál á Íslandi og aðstæður á Íslandi til samanburðar, m.a. við hvað ríkir víða í Evrópu. Ef ég skildi hv. þingmann rétt þá búum við þrátt fyrir allt, þrátt fyrir orkupakka eitt og orkupakka tvö, við algjöra sérstöðu hér á margan hátt. Ég hlýt að geta tekið undir það og það ber að verja með öllum ráðum og dáð. En ég skildi hv. þingmann jafnframt þannig að í því máli sem við erum að tala um akkúrat núna, séum við að afsala okkur sjálfræði og yfirráðum yfir orkuauðlindum þjóðarinnar. Ég spyr hv. þingmann: Hvar í þessu máli er þar staf að finna um að við séum að afsala okkur valdi yfir okkar eigin orkuauðlindum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það sem við erum að afsala okkur eru yfirráð, það er álit okkar fremstu lögspekinga. Með leyfi forseta, segir í 4. kafla álitsgerðar Stefáns og títtnefnds Friðriks Hirst: „Eins og áður greinir“ - og búið er að fara mjög ítarlega yfir þetta, þetta er það varfærnasta sem ráðherrann fann og vildi nota vegna þess að önnur álit voru meira afgerandi - „varða flestar reglurnar, sem fela í sér valdframsal til ESA, aðgang að grunnvirkjum yfir landamæri og rekstraröryggi þeirra. Slíkum grunnvirkjum, t.d. sæstreng, hefur ekki verið komið á fót hér á landi. Það breytir því þó ekki að þriðji orkupakkinn verður ekki tekinn upp í íslenskan landsrétt nú nema hann standist stjórnarskrána. Verður ákvörðun Alþingis um hvort aflétta eigi stjórnskipulegum fyrirvara Íslands við þriðja orkupakkann og innleiða hann í íslenskan landsrétt að miðast við þá forsendu að grunnvirkjum yfir landamæri verði komið á fót hér á landi, en við þær aðstæður myndi reyna á umrætt valdframsal til ESA, einkum samkvæmt reglugerð nr. 713/2009.“
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil ítreka, og ég tek undir með hv. þingmanni um að við fyrri umr. um þetta mál eins og öll önnur mál sem varða hagsmuni þjóðarinnar, veltum við upp öllum mögulegum og ómögulegum spurningum til umfjöllunar til að aðstoða nefnd í umfjöllun um málið í framhaldinu. Það er bara eðlilegt. En ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur endilega farið inn á þann stað. Hann vitnar sífellt í mjög greinargott álit fræðimanna, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar. Spurning mín laut að yfirráðum á auðlindum. Ég ætla að vitna hér í annað minnisblað sem snýr að því. Það er minnisblað Ólafs Jóhannesar Einarssonar lögmanns. Þar segir að þriðji orkupakkinn varði ekki eignarrétt [[Forseti hringir.]]á orkuauðlindum á Íslandi eða hvort þær eru nýttar og í hvaða tilgangi. Þar kemur fram að þriðji orkupakkinn haggi í engu forræði íslenska ríkisins á náttúruauðlindum og er þar vísað bæði til [[Forseti hringir.]]125. gr. EES-samningsins og 2. mgr. 194. gr. sáttmálans [[Forseti hringir.]]um starfshætti ESB. Það er bara skýrt, hr. þingmaður.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Auðlindirnar eins og þær eru skilgreindar í dag eru á forræði ríkisins, flestar hverjar, þ.e. þær sem nú eru virkjaðar af Landsvirkjun. Það er hins vegar ekkert sem bannar það að virkja annars staðar. Hins vegar mun með innleiðingunni á þessum orkupakka koma til kvöð [[Gripið fram í.]]um það [[Gripið fram í.]]að skaffa raforku … [[Gripið fram í.]]- Viltu klára þetta? - … á sama verði til allra. Ef verðið er hærra í Evrópu en hér mun klárlega verða tengt við sæstreng og rafmagn sem þangað er selt, sem gæti valdið orkuskorti hér á landi, sem myndi leiða af sér að virkja þyrfti hér. Og það yrði þá væntanlega gert með einkaframtaki. Ég held að við ættum að horfa til lengri framtíðar en fjögurra ára eða eins kjörtímabils. Við skulum horfa til 50, 100 eða 300 ára eins og Kínverjar gera, vegna þess að við verðum ekki 350.000 um alla eilífð. Okkur fjölgar. Og umframrafmagn í orkukerfinu er núna hvað? Leiðréttið mig ef ég fer rangt með. - 200 megavött? Ari Trausti Guðmundsson kannski veit betur. En það er ekki svo mikið að það þoli sæstreng akkúrat [[Forseti hringir.]]núna, þannig að krafa myndi verða sú að það yrði aukið til þess að geta borið uppi sæstreng.
Herra forseti. Hv. þingmaður spurði áðan hvað lægi á eða af hverju við ættum að vera að innleiða þriðja orkupakkann. Ég velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi rætt þetta á þingflokksfundum Miðflokksins og farið í gegnum söguna, hvernig staðið var að verki þegar byrjað var að vinna við innleiðingu þriðja orkupakkans árið 2010 og síðan 2014 þegar Gunnar Bragi Sveinsson var utanríkisráðherra og vann með nefndum Alþingis, utanríkismálanefnd, atvinnuveganefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þar sem nefndirnar komust að þeirri niðurstöðu að hér væri skynsamlega að verki staðið, það væru þeir fyrirvarar eða undanþágur sem við teldum nauðsynlegar, þær væru tryggar o.s.frv. og þess vegna var lagt til við sameiginlegu EES-nefndina að orkutilskipunin yrði innleidd. Þetta er staðan. [[Forseti hringir.]]Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður eigi ekki að beina þessari spurningu [[Forseti hringir.]]einnig inn í þingflokk Miðflokksins.
Hæstv. forseti. Hér er ég spurður um og beðinn um að svara fyrir hluti sem voru væntanlega gerðir í þingflokki Framsóknarflokks 2010 og 2014, Miðflokkurinn var ekki til á þeim tíma. Sá sem hér stendur getur varla svarað fyrir það og jafnvel þó svo að þar hefðu verið gerð mistök, eða í hvaða flokki sem væri, myndi það réttlæta mistök í dag? Myndi það réttlæta þau? Myndi það réttlæta að við vöndum okkur ekki við jafn stórt mál og þetta, sem varðar stjórnarskrá Íslands? Mig langar að minna hv. þm. Óla Björn Kárason á að stjórnarskrá Íslendinga er með svolítið öðru sniði en stjórnarskrá annarra landa í EES-samstarfinu. Þar er t.d. í Noregi og Danmörku gert ráð fyrir að aukinn meiri hluta þurfi til þess að framselja ákveðnar valdheimildir, 3/4 hluta atkvæða í Noregi eða 5/6 hluta atkvæða í Danmörku. [[Forseti hringir.]]Því er ekki farið svo hér.
Herra forseti. Það dugar kannski bara að skipt um flokka, þá öðlast menn nýja fortíð. En látum það liggja milli hluta. Getur hv. þingmaður ekki tekið undir með mér þegar ég fagna því hvernig staðið hefur verið að verki við vinnu að þessari tilskipun? Núna er það þannig að það sem þingmaðurinn óttast mest, sem er lagning sæstrengs, er tryggt með því sem við erum að gera í þessum sal í dag, að ekki komi til lagningar sæstrengs nema með samþykki meiri hluta Alþingis. Það er svo. Það skiptir engu máli hvað forstjóri Landsvirkjunar eða aðrir hafa um það að segja eða hvaða skoðun þeir hafa. Við erum að taka ákvörðun um það að sæstrengur verður ekki lagður nema með vilja og stuðningi meiri hluta þingsins. Það er breytt frá því sem var gert [[Forseti hringir.]]hér undir forystu þáverandi utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar.
Hæstv. forseti. Þetta er orðin undarleg rökræða okkar í milli hér og talað um að skipta um flokka. Ég get kannski upplýst hv. þm. Óla Björn Kárason um að ég var flokksbróðir hans áður en ég gekk í Miðflokkinn, [[Við söknum þín.]]flokksbundinn Sjálfstæðismaður [[Við söknum þín.]]- Sömuleiðis, kannski ekki flokksins en ég sakna þín. Það eru orðin rökþrot ef við ætlum að fara að gera þetta að umtalsefni hér, að ótti minn byggist á því að tryggt sé í dag að sæstrengur verði ekki lagður. Það verður ekkert tryggt í dag. Þetta er þingsályktunartillaga sem fer í tvær umræður. Hún fer ekki fyrir forseta Íslands og þetta öðlast … [[Það liggur fyrir frumvarp.]]- Við tryggjum ekki í dag að frumvarpið verði samþykkt. Og þetta öðlast ekki lagagildi undir undirskrift forseta Íslands samkvæmt stjórnarskránni. Hér er umræða um það sem á eftir kemur. Mig langar [[Forseti hringir.]]að biðja menn um að halda sig við umræðuefnið en ekki flokkadrætti.
Herra forseti. Fyrir 14 mánuðum síðan kom ég fram með mínar efasemdir um þennan pakka, þriðja orkupakka, og hef unnið í því að koma þessu í ákveðinn farveg undanfarna 14 mánuði. Með þeirri lausn sem var kynnt 22. mars sl., akkúrat ári eftir að Norðmenn greiddu atkvæði um þriðja orkupakkann í Stórþinginu, þá hafa fundist ákveðnar lausnir þannig að ég er miklu sáttari við þetta ferli sem hefur átt sér stað undanfarið ár. Það er þessi sæstrengur sem er stóra málið. Ég verð að segja um alla umræðuna hér að hún er ekki mjög djúp. Þetta er álitsgerð. Það er búið að ræða fyrst og fremst eina álitsgerð í sólarhring. Ég vil byrja á að spyrja hv. þingmann: Telur hann raunverulega að við séum að samþykkja það að við stýrum ekki orkumálum þjóðarinnar til framtíðar, því hvernig við framleiðum orkuna, hvað við virkjum og hvernig við flytjum orkuna í landinu ef við myndum tengjast [[Forseti hringir.]]með sæstreng? Og hvaða áhrif telur þingmaðurinn að þetta hefði að öðru leyti [[Forseti hringir.]]ef við gerum það ekki? Heldur þingheimur [[Forseti hringir.]]raunverulega að Norðmenn hafi afsalað sér [[Forseti hringir.]]stjórn á sínum orkumálum 22. [[Forseti hringir.]]mars í fyrra?
Hæstv. forseti. Hér er alltaf talað um einhvern ótta. Þetta er ekki ótti. Við erum bara ræða hlutina eins og þeir eru og hvaða afleiðingar þeir hafa. Við þurfum ekkert að óttast það endilega ef fólk vill ganga í Evrópusambandið og vill undirgangast hlutina sem þar eru. Þar er bara annars konar líf í boði. Það þarf ekkert að vera ótti. Varðandi spurningu hv. þingmanns, hvort við munum hafa yfirráð, ráða hvað við virkjum. Ráðum við hvað við gerum? Við höfum það að ákveðnu marki, en - það er stóra en-ið - ESA mun taka ákvarðanir í deilumálum undir ráðgjöf ACER [[Gripið fram í: Um hvað?]]um deilumál. [[Gripið fram í: Hvaða deilumál?]]Hvaða deilumál? Ja, þau gætu orðið ýmiss konar. Eigum við að fara að fabúlera um það hver þau verða og taka ákvörðun út frá því? [[Gripið fram í.]]Það er nefnilega það. [[Gripið fram í.]]Það sem mun fylgja þessu er það að við verðum hluti af innri orkumarkaði Evrópusambandsins [[Forseti hringir.]]og líkt og þar munu þær reglur gilda hér í lok dags.
Herra forseti. Opinberast það ekki svolítið í þessu svari hv. þingmanns hversu ólíkum augum greinilega menn líta á málið? Það sem liggur hér fyrir með þriðja orkupakkann snýr að flutningi yfir landamæri, fyrir þá sem eru tengdir saman með grunnvirki yfir landamæri, varðar orkunýtni og aðra hluti. Þetta snýst aldrei um það að þessi stofnun, ACER, komi og segi: Við ætlum að virkja þetta í þessu landi, þið eigið bara að virkja. Þið eigið að framleiða segjum 500–1.000 MW inn á raforkukerfi Evrópu. Ég hef aldrei verið kominn svona langt í mínum hugsunum, í mínum efasemdum um þetta mál að mörgu leyti síðustu 14 mánuði en ef menn trúa því virkilega að þetta sé málið, þá erum við á svo miklum villigötum í þessari umræðu, hv. þingmaður, að furðu sætir. [[Forseti hringir.]]Þetta er bara undarlegt.
Hæstv. forseti. Það voru ekki mín orð - ef ég gerði mig ekki skiljanlegan þá biðst ég afsökunar á því - að ACER ráði því hvort við virkjum ellegar ekki. [[Gripið fram í.]]Ég sagði það ekki áðan. Þá væri kannski ráð að fylgjendur þessa máls myndu koma hér upp og útskýra fyrirvarana. Af hverju eru gerðir fyrirvarar? Til hvers eru þeir? Á hverju eru fyrirvarar í þessu máli og af hverju eru þeir? Hvað óttist þið? Af hverju gerið þið fyrirvara við grunnvirkin? Af hverju gerið þið fyrirvara við sæstreng? [[Gripið fram í.]]Af hverju við téðar reglugerðir 713 [[Gripið fram í.]]og 714? Hér kemur maður eftir mann upp í pontu og fylgir málinu eftir með þeirri röksemdafærslu að búið sé að gera fyrirvara, það sé búið að setja þá inn í álitið, inn í þingsályktunartillöguna, frumvarpið sé tilbúið og þar verði þetta geirneglt. Og með þessum fyrirvörum sé okkur óhætt. [[Forseti hringir.]]Óhætt fyrir hverju?
Herra forseti. Ég vil í upphafi þessarar ræðu aðeins skoða forsögu þessa máls, nánar tiltekið orkupakka eitt, og hvaða afleiðingar hann hafði fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Fróðlegt er að skoða í þessu samhengi bréf frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu frá því í febrúar 2001 í aðdraganda nýrra raforkulaga sem fólu í sér innleiðingu á orkupakka eitt. Þar segir, með leyfi forseta: „Í iðnaðarráðuneytinu er unnið að frumvarpi til raforkulaga. Í því er m.a. kveðið á um aðskilnað samkeppnis- og einokunarþátta í rekstri raforkufyrirtækja þannig að framleiðsla og sala verður aðskilin frá flutningi og dreifingu. Við það er miðað að félagslegum skyldum verði aflétt af raforkufyrirtækjum.“ Hvað þýddi það að félagslegum skyldum var aflétt af raforkufyrirtækjunum? Jú, það mátti ekki lengur niðurgreiða framkvæmdir við afskekkta bæi. Evrópusambandinu hugnaðist það ekki og stjórnmálamenn hér heima samþykktu möglunarlaust, þjakaðir af óttablandinni virðingu fyrir embættismannakerfinu í Brussel. Ekki var farið fram á neinar undanþágur frekar en fyrri daginn. Þessir orkupakkar hafa allir stefnt í þá átt að búa í haginn fyrir markaðsvæðingu og í framhaldinu einkavæðingu orkunnar, fyrst með því að greina í sundur framleiðslu, dreifingu og sölu og nú síðast hvað varðar sjálft eignarhaldið: Frá og með þriðja orkupakkanum skal það ekki vera á sömu hendi. Þá spyr maður sig: Verður Landsvirkjun skipt upp og virkjanir einkavæddar? Er verið að búa í haginn fyrir það? Rétt eins og salan á Hitaveitu Suðurnesja til erlendra aðila með skúffufyrirtæki í Svíþjóð. Salan á Hitaveitu Suðurnesja er stærstu pólitísku mistök sem gerð hafa verið á Íslandi, allt í boði Sjálfstæðisflokksins. Skoðum annað bréf, bréf iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins frá 20. ágúst 2001. Þar er fjallað um niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar. Þar segir: „Hefur hlutur niðurgreiðslna aukist verulega jafnframt því sem orkufyrirtæki veita nú afslátt af raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis. „Þá mun breytt skipan orkumála sem unnið er að líklega kalla á breytingar á þessum reglum.“ Orkufyrirtækin veittu afslátt á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis. Hér segir ráðuneytið í bréfinu að líklega muni það breytast. Þeir höfðu svo sannarlega rétt fyrir sér en vissu ekki hvað þeir voru að innleiða. Orkufyrirtækjum sem höfðu niðurgreitt rafmagn var bannað að gera það. Gott dæmi er frá Suðurnesjum en þar niðurgreiddi Hitaveita Suðurnesja sérstaklega rafmagn til húshitunar á köldum svæðum á Suðurnesjum. Orkupakki eitt bannaði það. Þetta hafði þær afleiðingar á rafmagn til húshitunar hækkaði á einni nóttu um tugi prósenta fyrir þessi heimili. Hvað kom einhverjum embættismönnum í Brussel það við að orkufyrirtækin á Íslandi niðurgreiddu rafmagn til húshitunar hér á landi? Við eigum auðlindina, við búum hér, við ráðum því hvernig við nýtum auðlindina. Við áttum að ráða því hvernig við stóðum við bakið á þeim sem ekki höfðu hitaveitu. Enginn annar. Nei, stóri bróðir í Brussel hafði talað og litlir stjórnmálamenn á Íslandi þorðu ekki fyrir sitt litla líf að mótmæla. Sagan er að endurtaka sig hér á Alþingi í dag, nú með innleiðingu þriðja orkupakkans. Næst verður það væntanlega kalda vatnið. Brussel mun örugglega fara að skipta sér af því hvað við komum til með að nota mikið af köldu vatni. Með innleiðingu orkupakka eitt var raforka á Íslandi í fyrsta skipti skilgreind sem markaðsvara. Í okkar litla samfélagi leiddi þessi uppskipting orkugeirans til meiri yfirbyggingar og dýrara kerfis, m.a. með því að aðskilja vinnslu og dreifingu á rafmagni. Þetta varð sem sagt til þess að verð á flutningi á rafmagni til heimila og fyrirtækja hækkaði. Athygli vakti að Vinstri grænir voru á móti þessum orkupakka hér á Alþingi og vildu ekki markaðssetningu á raforku þjóðarinnar. Þeir geta verið stoltir af þeim málflutningi. Það vekur hins vegar óneitanlega undrun að nú skuli þeir styðja að við opnum fyrir eina allsherjarmarkaðsvæðingu á raforkunni okkar. Þeir voru á móti orkupakka eitt og tvö. Hvað hefur breyst? Eru þeir að þóknast Sjálfstæðisflokknum? Gefa þeir eftir hugsjónir sínar fyrir Sjálfstæðisflokkinn? Er VG orðinn markaðshyggjuflokkur? Athyglisvert er að skoða greinargerðina með orkupakka eitt og þá sérstaklega hvað varðar 1. gr.. Þar segir að lágmarkskröfur tilskipunarinnar séu uppfylltar en auk þess sé gengið lengra en tilskipunin krefst á sumum sviðum Í orkupakka eitt gengum við sem sagt lengra en við þurftum að gera. Er þá bara ekki hugsanlegt að við séum að ganga lengra en við þurfum að gera í orkupakka þrjú? Ef hér gerist ekkert af því að það er ekki sæstrengur, hvers vegna þarf þá að vera að standa í þessu? Mun Brussel ekki sýna því fullan skilning? Það er mikið áhyggjuefni hvaða áhrif þetta mál kemur til með að hafa á stöðu Landsvirkjunar. Verður það þannig að hún verður bútuð niður og einstaka virkjanir síðan seldar? Hvernig á t.d. að mæta garðyrkjubændum? Orkupakki þrjú mun leggja bann við að þeir fái niðurgreidda raforku. Samkvæmt orkupakka þrjú er slitið á öll tengsl stjórnmálamanna við orkugeirann sem hér eftir skal rekin á markaðsforsendum og öll lýðræðisleg inngrip bönnuð. Komið er á fót yfirþjóðlegri stofnun, ACER, samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði með aðsetur í Slóveníu. Stofnun sem á að fylgjast með því að þessu verði framfylgt. Hún mun hafa úrskurðarvald í deilumálum sem kunna að verða í viðskiptum yfir landamæri og gefur hún auk þess út fyrirmæli um hvernig viðskiptum verði háttað á öllu svæðinu. Nákvæmlega hið sama gerðist með lagabreytingum um innflutning á hráu kjöti. Þeir vísindamenn sem mest mark er á takandi sökum þekkingar sinnar og rannsókna vara við innflutningnum. Brussel kemur það hins vegar ekkert við, né dómstólum sem dæma samkvæmt reglum þar um. Markaðurinn einn skal ráða. Mikilvægt er í þessari umræðu að skoða ólíkar aðstæður í orkumálum hér á landi og í Evrópusambandinu. Orkuverð í Evrópusambandinu er hátt en á Íslandi er það lágt. Skortur er á raforku í Evrópusambandinu en á Íslandi er nóg af raforku. Óstöðugt verðlag ríkir á raforkumarkaði í Evrópu en hér á landi búum við við stöðugt verðlag á raforku. Síðast en ekki síst snýr raforkumarkaðurinn í Evrópu að 28 ríkjum og 500 milljón íbúum en hér á landi er markaðurinn mjög lítill í þeim samanburði, eða um 340.000. Aðstæður í orkumálum í Evrópusambandinu eru því gjörólíkar aðstæðum hér. Við sjáum það að hagsmunir Íslands og Evrópusambandsins í orkumálum fara ekki saman. Hér á landi eru 90% af virkjununum í eigu hins opinbera, þ.e. sameign þjóðarinnar. Orkupakki þrjú felur í sér að löggjafar, framkvæmdar- og dómsmál í orkumálum, flyst úr landi þegar sæstrengur verður að veruleika og hann mun verða að veruleika. Upplegg ríkisstjórnarinnar í þessu máli er að banna sæstreng til Evrópu til að geta samþykkt þriðja orkupakkann. En hvers vegna að undirgangast stjórnunarvald Evrópusambandsins á raforkumarkaði í okkar litla landi þegar bannað verður að tengjast honum? Þessu verður ríkisstjórnin að sjálfsögðu að svara. Þessi hringlandaháttur er viðhafður einungis af ótta við að við verðum kærð. Látum bara á það reyna og tökum á málinu fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Það er rétti vettvangurinn, ekki bara að samþykkja málið möglunarlaust. Því má ekki gleyma í þessari umræðu að 80% landsmanna eru á móti framsali valds í orkumálum og á það á að sjálfsögðu að hlusta. Ef við berum saman hvaða hag við höfum orkupakka þrjú annars vegar og hins vegar hvaða hag Evrópusambandið hefur af því að við innleiðum orkupakka þrjú blasir hið augljósa við. Það er hagur Evrópusambandsins að við innleiðum þennan orkupakka. Herra forseti. Ég sé að tíminn er búinn. Ég mun halda áfram í næstu umferð og [[Forseti hringir.]]óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Hæstv. forseti. Það kom mér út af fyrir sig ekki mikið á óvart, þótt nokkuð óvænt hafi það verið, að hv. þm. Birgir Þórarinsson skyldi dvelja lengur við orkupakka eitt og tvö en orkupakka þrjú sem hér er til umræðu. Því þar er væntanlega hægt að finna meira kjöt á beinunum sem grunn fyrir málflutning hans í hinum fyrri tveimur. Það er búið að vera gegnumgangandi í röksemdafærslu hv. Miðflokksmanna að í þessum orkupakka þrjú felist með einhverjum hætti framsal eða afsal á valdi Íslendinga yfir eigin auðlindum. Ég vil því enn spyrja, og mun spyrja þá fleiri ef tilefni gefst til: Hvar er það að finna í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra? Hvaða greinar eru það sem fela í sér afsal á valdi yfir eigin auðlindum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og kem fyrst inn á það sem hann nefndi, hvers vegna ég dveldi svo við orkupakka eitt og tvö. Ég gat þess að ég óskaði eftir að vera aftur settur á mælendaskrá og mun þá fara nánar í orkupakka þrjú. Þannig að ég hvet hv. þingmann til að hlusta í þeim efnum. Það er nauðsynlegt að ræða orkupakka eitt og tvö vegna þess að sporin hræða í þessum efnum. Það er bara staðreynd sem við verðum að horfast í augu við að við innleiðingu orkupakka eitt og tvö hækkaði rafmagn til neytenda, heimila og fyrirtækja í landinu. Það er rétt að halda því til haga að hið sama mun örugglega gerast. Ég tel mig vera sannspáan í þeim efnum að þegar orkupakki þrjú verður innleiddur og hér verður kominn sæstrengur mun verðið hækka, vegna þess að rafmagn í Evrópu er mun dýrara en hér á landi og það er hagkvæmara fyrir [[Forseti hringir.]]Evrópusambandið að kaupa af okkur rafmagn. Þá mun það náttúrlega hækka, eins og hv. þingmaður þekkir, hvað eftirspurnina varðar. Ég mun koma inn á þetta sem hv. þingmaður spurði um nánar í síðara andsvari.
Virðulegi forseti. Já, ég mun sannarlega hlusta með andakt líka á seinni ræðuna. Vegna þess að það er til nokkuð mikils að vinna fyrir ykkur andstæðinga þessa máls að sýna mér fram á að það felist í því afsal á yfirráðum Íslendinga yfir eigin auðlindum. Því að ef þið getið bent mér á þær klásúlur, í því þingmáli sem hér liggur fyrir, sem fela það í sér, geng ég í lið með ykkur. Þá mun ég skipta um skoðun og fylkja mér með þeim í atkvæðagreiðslunni sem segja nei. En þið verðið að sýna fram á þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hér hafa Miðflokksmenn verið sakaðir um að hafa ekki lesið og ekki unnið heimavinnuna sína. Ég vil hvetja hv. þingmann til að lesa lögfræðiálit Stefáns Más og Friðriks. Þar er m.a. tekið fram að burt séð frá þessum sæstreng - og nú skulum við bara aðskilja hann - verði innleiðing orkupakkans að standast stjórnarskrá. Það felur í sér að það er ákveðin óvissa um það. Þar á stjórnarskráin að sjálfsögðu að njóta vafans. Hins vegar er ljóst og alveg kristaltært að ef fyrirtæki eins og t.d. þýski raforkurisinn E.ON hefur tæknilegan undirbúning að rafstreng frá Íslandi dugir ekkert fyrir okkur að mótmæla því. Það er bara þannig. [[Forseti hringir.]]Málið verður á valdsviði Evrópusambandsins. Og það er hugsanlegt að þetta stangist á við EES-samninginn um magntakmarkanir á inn- og útflutningi. [[Forseti hringir.]]Það ríkir óvissa sem við verðum að fá niðurstöðu um. [[Forseti hringir.]]Um það snýst málið.
Forseti áréttar enn að hv. þingmenn virði hin knöppu tímamörk.
Herra forseti. Orkumál eru partur af EES-samningnum og hafa ætíð verið, samanber annan kafla hans. Það er ekkert nýtt í því. En hvað felst í þriðja orkupakkanum? Í fyrsta lagi er komið á samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði en það liggur fyrir að hvorki sú stofnun né ESA muni taka ákvarðanir um millilandatengingar gagnvart Íslandi þar sem við munum ekki tengjast markaðnum nema við ákveðum það sjálf, þ.e. hér á Alþingi, og tökum um það sérstaka ákvörðun. Í öðru lagi aðgreinir orkupakkinn flutningskerfið frá öðrum rekstri á orkumarkaði en okkur var veitt undanþága frá þessu ákvæði. Það mun því ekki gilda hér. Það sem snýr að okkur í þriðja orkupakkanum er að verið er að styrkja sjálfstæði Orkustofnunar gagnvart markaðsaðilum og stjórnvöldum og þá er neytendavernd jafnframt styrkt. T.d. er kveðið á um aukin réttindi neytenda til upplýsinga, gagnsæis og rétt þeirra til að skipta um orkusala. Það er væntanlega fólkinu í landinu til góðs. Nú spyr ég: Setur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]sig upp á móti auknu sjálfstæði Orkustofnunar og bættri neytendavernd?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Að sjálfsögðu set ég mig ekki upp á móti bættri neytendavernd. Málum er háttað þannig í dag að mönnum er í sjálfsvald sett hvar þeir kaupa rafmagnið. Þetta er þegar til staðar. Verðmunurinn er hins vegar svo lítill að það svarar ekki einu sinni kostnað eða fyrirhöfn að skipta um raforkusala. Ég get þannig ekki séð að nokkur bætt neytendavernd fylgi þessum orkupakka. Hún er þegar til staðar og eins og ég segi var lagt upp með hana þegar orkupakki eitt var innleiddur, þegar fyrirtækjunum var skipt upp í framleiðslu og sölu. Og það hafði bara eitt í för með sér: Rafmagnið hækkaði. Það er bara staðreynd. Ég held að hv. þingmaður ætti bara að kynna sér t.d. á landsbyggðinni hvað húshitunarkostnaður hefur hækkað [[Forseti hringir.]]eftir að orkupakki eitt var innleiddur. Það er nú öll neytendaverndin sem hv. þingmaður var að tala um.
Herra forseti. Eitt af því sem hv. þingmaður kom inn á var hvað verðmunurinn er lítill. Það er væntanlega ekki þriðja orkupakkanum að kenna heldur framleiðendum á markaði og þeim sem selja rafmagnið og orkuna. Það sem kemur hins vegar nýtt inn í neytendaverndina er aukið gagnsæi gagnvart því hvað neytandinn er raunverulega að kaupa. Það kemur einnig inn að neytandinn fær heimild til að skipta um orkufyrirtæki með þriggja vikna fyrirvara - og þar með væntanlega auka þrýsting á fyrirtækin um að halda sig á mottunni og hækka ekki óhóflega verð og gera þeim þannig erfiðara fyrir að koma illa fram við neytendur. Hvort sem hv. þingmanni finnst verðmunur á markaðnum of lítill eða of mikill skil ég ekki hvað hv. þingmaður hefur á móti þessu.
Herra forseti. Takk fyrir það. Ég held að hv. þingmaður sé bara að hjakka í sama farinu. Ég er búinn að svara þessari fyrirspurn. Ég þekki þetta af eigin raun. Ég kyndi með rafmagni og hef reynt að skipta um söluaðila og það skiptir engu máli. Ég get ekki lækkað rafmagnsreikninginn.
Og er það þriðja orkupakkanum að kenna?
Ég er að segja: Það er fyrsta orkupakkanum að kenna. Og þú ert að tala um að sé einhver aukin neytendavernd í þriðja orkupakkanum. Hvaða neytendavernd er það?
Ég var að segja það.
Þetta er fullkomlega gagnsætt nú þegar. Maður getur skipt um orkusala. Orkukaupandi getur skipt um. En það skiptir hann engu máli því að verðmunurinn er enginn. Þetta er nú öll markaðsvæðingin sem verið er að leggja hér til. Hún skiptir svo miklu máli. Kjarni málsins er þessi: Við búum í landi þar sem raforka er ódýr og hún á að vera það áfram til heimilanna í landinu. En hún mun ekki verða það verði þessi orkupakki innleiddur. Það er alveg klárt.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vera á sama stað og hv. þm. Páll Magnússon áðan. Þegar maður hlustaði á ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar var verið að sá tortryggni út um allt. Með innleiðingu orkupakkans þyrftum við að selja Landsvirkjun, skipta upp orkufyrirtækjum, það yrði að koma sæstrengur og við réðum ekkert við þetta. Svar hv. þingmanns við spurningu Páls Magnússonar var á þann veg að þetta væri einhvern veginn brot á stjórnarskránni. Ég ætla að endurtaka spurninguna: Hvað hefur þingmaðurinn fyrir sér í því að við þurfum að selja Landsvirkjun, skipta upp orkufélögunum, leggja sæstreng? Hvar kemur það fram í þessari þingsályktunartillögu? Hvar kemur það fram í EES-samningnum? Hvar kemur það yfir höfuð fram, hv. þingmaður?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég fullyrti ekki, sem betur fer, að það þyrfti að selja Landsvirkjun. Ég varpaði því fram sem áhyggjum, hvort þetta gæti verið það sem myndi gerast þegar innleiddur verður þriðji orkupakkinn. [[Gripið fram í.]]Við vitum að þetta er allt af sama meiði, þ.e. að markaðsvæða orkufyrirtækin í landinu. Þessir orkupakkar - og þið þekkið það, hv. þingmenn - snúast um markaðsvæðingu raforkunnar. [[Gripið fram í.]] Þetta er nákvæmlega sama og ég nefndi með Hitaveitu Suðurnesja, verið var að búa í haginn fyrir það að erlendir aðilar gætu þar með orðið eignaraðilar að íslensku orkufyrirtæki - og það gerðist og arðurinn af orkuvinnslunni fer úr landi. Við þekkjum þetta. Það er nákvæmlega sömu áhyggjur og ég hef varðandi þetta mál, að verið sé að búa í haginn, hér sé verið að undirbúa það [[Forseti hringir.]]að þegar sæstrengur kemur verðum við tilbúin til að fara í fullkomna einkavæðingu á orkufyrirtækjum í landinu.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur ekkert fyrir sér í þessu, þetta eru bara einhverjar áhyggjur. Ég get alveg eins haft áhyggjur af því að sólardögum fækkaði ef við innleiddum þennan orkupakka. Ég hef ekkert fyrir mér í því. Þarna er verið að sá endalausri tortryggni, velta upp hlutum. Það er ekki neitt í þessu sem sviptir okkur forræði yfir orkulindunum, skyldar okkur ekki til þess að fara inn í þennan orkumarkað. Ef við viljum fara inn í hann þá verðum við auðvitað að spila eftir reglum og um það eru þessar reglur. Ef það verður ágreiningur á þeim markaði verður einhver að skera úr þeim ágreiningi. Í okkar tilfelli yrði það náttúrlega ESA, ekki ACER eins og er núna hjá Evrópu. [[Forseti hringir.]]Það er mjög eðlilegt, það er eins og að vísa málum í gerðardóm að leysa úr ágreiningi á þann hátt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt hitt naglann á höfuðið þegar hann talaði um að vísa máli í gerðardóm. Er það ekki það sem við eigum að gera hér? Eigum við ekki að fara með þetta mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina? Það er ágreiningur um þetta mál í öllu samfélaginu. Hvers vegna á að vera að samþykkja málið hér ef það er svona mikill ágreiningur um það? Það er ákveðinn farvegur til þess og hann er sameiginlega EES-nefndin. Við fáum niðurstöðu þar, sýnum fram á sérstöðu okkar og fáum varanlega undanþágu. Sú undanþága sem núna er verið að tala um byggist á spjalli hæstv. utanríkisráðherra í Brussel við orkumálastjóra Evrópusambandsins. Þetta hefur enga þjóðréttarlega þýðingu fyrir okkur, ekki nokkurn skapaðan hlut. Við vitum það vel. Þess vegna skil ég ekki hvað stjórnarliðar og Samfylkingin og Viðreisn er hrædd við að málið fari fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Það er gott fyrir bakland ykkar allra, stuðningsmenn [[Forseti hringir.]]þessara flokka, að þetta fari þá lögformlegu leið. Þá fáum við niðurstöðu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér þykir á málflutningi þingmannsins að draga megi þá ályktun að hann telji ekki nægilega vel hafa verið haldið á málum af hálfu íslenskra stjórnvalda. Því langar mig að spyrja, og hefur oft verið spurt áður í þessari umræðu, en það verður fróðlegt að heyra svarið hér eina ferðina enn: Stærstur hluti þessarar vinnu var unninn af hálfu íslenskra stjórnvalda á meðan forsvarsmenn og samflokksmenn hv. þingmanns voru í ríkisstjórn, forsætisráðherra og utanríkisráðherra, og héldu á þessu máli. Ítrekað var komið með málið fyrir þingið, leitað álits, beðið um að flagga mögulegum áhættuatriðum í því og á endanum ákveðið að taka málið upp í EES-samninginn án nokkurra fyrirvara við það. Er hv. þingmaður ánægður með það hvernig samflokksmenn hans héldu á þessu máli meðan ákvörðun um upptöku í EES-samninginn var tekin?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég verð að segja að ég þekki ekki það sem hv. þingmaður kom inn á. Í mínum huga á málið sér lengri forsögu og ég vitnaði í bréf frá 2001 sem voru skrifuð í iðnaðarráðuneytinu þar sem verið er að innleiða fyrsta orkupakkann og það kemur greinilega fram að menn vissu ekkert hvað þeir voru að gera. Það er alveg á hreinu. Það kemur t.d. fram í einu bréfinu að líklega muni þetta hafa í för með sér breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar. Þeir voru ekki einu sinni vissir um það en skrifuðu samt undir, samþykktu og innleiddu fyrsta orkupakkann sem hafði þessar afleiðingar fyrir neytendur. Þetta mál á sér miklu lengri forsögu og þess vegna segi ég: Það eru svo mörg vafaatriði í þessum þriðja orkupakka að við getum ekki innleitt hann óbreyttan. Við verðum bara að fara með þetta fyrir EES-nefndina, fara yfir málstað okkar þar og fá varanlegar undanþágur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er alveg rétt að þetta úrræði um sameiginlegu EES-nefndina er til staðar ef upp kemur verulegur ágreiningur. Við erum í þeirri stöðu og mér sýnist af umræðunum hér að þorri þingheims sé í þeirri stöðu að telja þetta ekki það stórkostlega hættuspil sem þingmenn Miðflokksins halda fram. Það er kannski svolítið kjánalegt að ætla að fara í fyrsta sinn með mál fyrir sameiginlegu EES-nefndina sem þorri þings telur ekki þeim annmörkum háð sem Miðflokkurinn reynir að halda fram. Ég tek svarleysi hv. þingmanns, við spurningu minni í fyrra andsvari, sem svo að hann sé fyllilega sáttur við afgreiðslu samflokksmanna sinna á málinu á sínum tíma þegar ákveðið var að taka það upp í EES-samninginn sem er ástæðan fyrir því að við erum í þessum umræðum hér í dag; að sú afgreiðsla hafi verið í góðu lagi. Þess vegna skil ég ekki af hverju þetta er svona mikið vandamál hér í salnum núna fyrst það var ekki vandamál þegar hv. þingmaður og samflokksmenn hans voru í ríkisstjórn sem leiddi málið áfram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Við getum farið í ýmsar vangaveltur um hver sagði hvað og hvers vegna menn gerðu hlutina eins og gert var. Það er t.d. mjög fróðlegt að velta því fyrir sér hvers vegna Vinstri grænir styðja þetta mál. Hvers vegna styðja þeir þriðja orkupakkann? Hvers vegna voru þeir á móti fyrsta og öðrum orkupakka? Það væri mjög fróðlegt að fá svör við því. Hvers vegna sat Samfylkingin hjá við fyrsta og annan orkupakka? Geta menn svarað því? Það hljóta að vera ástæður fyrir því. Það er hægt að fara í ýmsar vangaveltur hvað þetta varðar. Eitt er klárt í þessu máli, að EES-samningurinn er gjörbreyttur frá því að við skrifuðum undir hann til dagsins í dag. Hann er allt annar í dag en var þegar við skrifuðum undir hann og það veit hv. þingmaður. Það var t.d. hvergi rætt um landbúnaðarmál þegar við skrifuðum undir EES-samninginn á sínum tíma. Við áttum aldrei von á því að við þyrftum að flytja inn hrátt og ófrosið kjöt [[Forseti hringir.]]gegnum samninginn þegar við skrifuðum undir hann. Það sama á við um orkumálin. Það var aldrei minnst á [[Forseti hringir.]]að orkumálin kæmu til með að verða markaðsvara þegar við skrifuðum undir samninginn. Það er því margt í þessu [[Forseti hringir.]]sem hefur breyst og eðlilegt að við förum með það fyrir EES-nefndina og fáum niðurstöðu úr því. Ég spyr hv. þingmann: Hvers vegna voru Vinstri grænir á móti orkupakka eitt og tvö en styðja orkupakka þrjú?
Enn er áréttað að hv. þingmenn virði tímamörk.
Virðulegur forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, ágætt að halda því til haga því að oft er verið að vísa til þess að við ættum að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar, en þaðan er nú málið komið eftir samráð við Alþingi. Virðulegur forseti. Ég hef ekki langa reynslu hér, kom inn á þing árið 2016 og ég verð að viðurkenna að fyrir þann tíma hafði ég svo sem ekkert velt EES-málum sérstaklega fyrir mér. Ég hygg að svo sé um marga þarna úti. Við áttum okkur ekki alveg á þeim kostum og þeim lífsgæðum sem við fáum í gegnum EES-samninginn, en mér finnst ókostirnir oftar meira ræddir. Ég minnist þess vel áður en ég kom inn á þing að rætt var um Alþingi sem einhvers konar stimpilpúða fyrir einhverjar reglur og löggjöf frá Brussel, bara eins og það flæddi hér yfir Alþingi og Alþingi tæki engan þátt í því annað en að stimpla og koma málum í gegn. Þess vegna finnst mér mikilvægt að halda því til haga hvaða samráð hefur verið haft við Alþingi Íslendinga í þessu máli. Það kemur vel fram í greinargerðinni með þessari ágætu þingsályktunartillögu, þar sem segir, með leyfi forseta: Ítarlega var gerð grein fyrir þriðja orkupakkanum í samráðsferli á grundvelli 2. gr. reglna Alþingis um þinglega meðferð EES-mála. Í samráðsferlinu sendi utanríkisráðuneytið meðal annars fjögur minnisblöð til utanríkismálanefndar Alþingis sem vörðuðu málið og eru þau öll með umræddri þingsályktunartillögu. Einnig mættu fulltrúar ráðuneytisins á fundi hjá þingnefndum vegna málsins. Jafnframt voru send minnisblöð frá iðnaðarráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti til þingnefnda Alþingis. Utanríkismálanefnd Alþingis lauk umfjöllun sinni með áliti, dags. 20. september 2016, þar sem einnig voru send með álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og atvinnuveganefndar Alþingis. Í áliti utanríkismálanefndar Alþingis kemur fram að „sú aðlögun sem samið hefur verið um byggir á tveggja stoða kerfi EES-samningsins og er sambærileg því sem samið er um vegna gerða um evrópskt fjármálaeftirlitskerfi“. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis komst jafnframt að þeirri niðurstöðu í nóvember 2014 að innleiðingin „feli í sér framsal sem sé vel afmarkað, á takmörkuðu sviði og fyrirsjáanlega ekki verulega íþyngjandi fyrir íslenska aðila“. Atvinnuveganefnd Alþingis komst að þeirri niðurstöðu að þörf væri á aðlögunum áður en gerðirnar yrðu teknar upp í EES-samninginn. Tókst að semja um þær aðlaganir. Þá kemur og fram í álitinu að „svo virðist sem íslensk stjórnvöld hafi haldið ítrustu sjónarmiðum landsins á lofti“. Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans var enn fremur kynnt utanríkismálanefnd 5. maí 2017. Þrátt fyrir allt þetta samráð sem hér var viðhaft og þrátt fyrir álit þessara fagnefnda erum við ekki að fjalla um þetta mál fyrr en núna vegna þess að einhverra hluta vegna voru enn uppi verulegar efasemdir. Færustu sérfræðingar voru fengnir til að fara yfir málið. Þeir lögðu fyrir okkur leið. Það er það sem liggur fyrir okkur núna. Hvað felst í þessum þriðja orkupakka? Löggjöfin lýtur einkum að neytendasjónarmiðum, umhverfisvernd, hagkvæmni í rekstri orkufyrirtækja, fyrirtækjaaðskilnaði sérleyfis og samkeppnisþátta, jöfnu aðgengi og markaðsbúskap í raforku- og jarðgasviðskiptum og þá fellur einnig undir orkumál, eldsneyti, hiti, raftæki, orkumerkingar o.fl. Við eigum einmitt fyrirtæki sem starfa í þessum geira. Þannig er hægt að færa rök fyrir því að það séu bara töluverðir hagsmunir í því fólgnir að innleiða þriðja orkupakkann. En vegna sérstöðu Íslands sem einangraðs kerfis hefur samt sem áður stórum hluta af því sem felst í þriðja orkupakkanum verið ýtt til hliðar og á ekki við um Ísland og það sem við erum hér að samþykkja. Ég fagna því í rauninni að svona mikil umræða sé um málið því að að sjálfsögðu eigum við að nota þennan sal og þessa umræðu til þess. Ég verð þó að viðurkenna að mér þykir miður hvað umræðan virðist fara í marga hringi, orð eru bara endurtekin og ég ímynda mér að ef einhver situr heima og fylgist með umræðu þá er ég ekkert viss um að viðkomandi verði miklu fróðari um það sem hér liggur undir. Þess vegna vil ég hvetja þá aðila sem það mögulega gera, að kynna sér málið á heimasíðu Alþingis eða heimasíðu Stjórnarráðsins þar sem öll þessi gögn liggja fyrir, þar sem öllum spurningum sem velt hefur verið upp í þessu máli er svarað skilmerkilega. Ég viðurkenni að þegar okkur í utanríkismálanefnd var tilkynnt um upptökuna í samninginn hafði ég ekki sérstakar áhyggjur þó að margir aðrir hefðu viðrað sínar áhyggjur. Nú er búið að fara enn betur yfir málið og tryggja enn frekar að þau atriði sem voru helstu áhyggjuefnin eru núna út af borðinu. Virðulegur forseti. Ég er bjartsýn fyrir þriðja orkupakkann. Ég hef ekki miklar áhyggjur, en mér finnst auðvitað eðlilegt að þeir sem hafa áhyggjur viðri þær hér og við förum svo með málið til nefndar, fáum þá frekari sérfræðiálit og umsagnir og förum betur yfir það. Eins og ég sagði í ræðu áður, ég held að það séu fá mál sem hafi fengið jafn mikla yfirferð, bæði af þingmönnum, núverandi og fyrrverandi, þingnefndum, sérfræðingum og embættismönnum og þetta mál. Mig langar líka að bæta því við, virðulegur forseti, því að við ræðum um auðlindina okkar, orkuna, að ég skal heils hugar taka undir mikilvægi þess að við stöndum vörð um auðlindirnar okkar. Mig langar líka að benda á að það skyldi þó ekki vera að jafnvel væri enn meiri auðlind fólgin í hugviti okkar Íslendinga um hvernig við nýtum orku, hvernig við mögulega framleiðum orku, endurvinnum orku og stuðlum að orkusparnaði. Ég held því að við þurfum líka að huga að því að horfa svolítið til framtíðar, það sem er að gerast í orkumálum úti í Evrópu og alls staðar í heiminum þar sem nýsköpunarfyrirtæki og rannsóknaraðilar eru að finna ótrúlega flottar leiðir til að spara orku og framleiða vistvæna orku. Ég vil að við Íslendingar verðum í þeim hópi. Við höfum nú þegar töluvert af fyrirtækjum og vísindamönnum sem eru að gera ótrúlega hluti hvað þetta varðar. Ég vil að þeir aðilar hafi fullt aðgengi að rannsóknamiðstöðvum, háskólum og öðru innan Evrópusambandsins. EES-samningurinn er ekki bara grundvöllur undir viðskiptahagsmuni okkar hvað þetta varðar, heldur líka í samstarfi þegar kemur að rannsóknum, nýsköpun og tækniframförum. Ég viðurkenni líka að ef ég teldi vera einhverja raunverulega hættu hérna á ferð, þá myndi ég ekki hika við að segja nei. Ég sé enga ástæðu til þess því að enn sem komið er hefur engum tekist að sannfæra mig um að hér sé einhver hætta á ferð fyrir okkur Íslendinga. Ég sé enga ástæðu til þess að fara til baka í sameiginlegu EES-nefndina í einhverja vegferð sem við vitum ekkert hver er. Miklu frekar vil ég horfa fram á veginn, samþykkja þriðja orkupakkann og brýna svo utanríkisþjónustuna í hagsmunagæslu okkur til framtíðar. Það er kannski eitt af því sem við ættum miklu frekar að vera að ræða hérna. Hvað er í orkupakka fjögur? Hvað kemur svo? Hvað er næst? Það er það sem er að gerast í Brussel núna. Það eru allir löngu búnir að samþykkja þennan orkupakka þrjú. Við erum allra síðust. Við erum að rífast um eitthvað sem Noregur var að rífast um fyrir meira en ári og þeir gátu leyst þann ágreining með yfirlýsingu. Við göngum enn lengra en þeir með okkar fyrirvara. Virðulegur forseti. Því segi ég: Ég er bara bjartsýn gagnvart orkupakkanum.
Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og það var leyfi ég mér að segja gott að heyra þann bjartsýnistón sem einkenndi hana. Það eru fleiri bjartsýnir hér en hv. þingmaður, en þeir vilja stíga gætilega til jarðar, ekki síst þegar kemur að álitaefnum varðandi stjórnarskrána. Herra forseti. Við erum með alveg framúrskarandi álitsgerð sem er uppfull af viðvörunarorðum um að hin ráðgerða aðgerð, þ.e. að falla frá hinum stjórnskipulega fyrirvara, muni sem sagt fela í sér að sú innleiðing á m.a. reglugerðum 713/2009 og 714/2009 og 37. gr. í tilskipun 72/2009 geti haft sérstök vandamál í för með sér. Í álitsgerðinni fær reglugerð 713/2009 sérstaklega viðamikla umfjöllun, en þar segir sömuleiðis að ákvæði reglugerðar 714/2009 kunni að vekja upp hliðstæð stjórnskipuleg álitaefni og heimildir ESA til að taka lagalega bindandi ákvarðanir samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009. Að hve miklu leyti tekur sú lausn sem hér er lögð fram mið af þessum ábendingum? [[Forseti hringir.]]Hvernig er tekið tillit til þeirra stjórnskipulegu álitaefna í reglugerð 714/2009, hvernig ætlar ríkisstjórnin að bregðast við þeim? [[Forseti hringir.]]Veit hún almennt hver þessi álitaefni eru?
Virðulegur forseti. Þetta er auðvitað eitt af þeim málum sem hafa hvað mest verið í umræðunni þegar við höfum verið að innleiða löggjöf Evrópusambandsins. Við tókum það sérstaklega fyrir varðandi fjármálamarkaðinn, þá flóknu pakka. Eins og ég fór yfir í ræðu minni komst stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis að þeirri niðurstöðu, þegar hún fór yfir málið á sínum tíma, að innleiðingin feli í sér framsal sem sé vel afmarkað á takmörkuðu sviði og fyrirsjáanlega ekki verulega íþyngjandi fyrir íslenska aðila. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri í lagi. Það hefur fjöldi annarra sérfræðinga farið yfir málið líka og komist að sömu niðurstöðu. Þrátt fyrir það ákvað hæstv. ráðherra að koma ekki fram með málið fyrr en núna. Hv. þingmaður vitnaði í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar þar sem segir, með leyfi forseta: „Möguleg lausn gæti falist í því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt en með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri, t.d. 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, öðlist ekki gildi, enda er slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi. Grunnforsenda þessarar lausnar væri þá sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á grunnvirkjum landamæri, ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands. Ísland tæki ákvörðun um að leggja grunnvirki yfir landamæri, yrðu ákvæði þriðja orkupakkans um grunnvirki yfir landamæri tekin að nýju til skoðunar og þá m.a. með tilliti til þess hvort þau samrýmist stjórnarskránni.“ Með öðrum orðum, þetta er eitt af því sem við erum að taka út af borðinu núna. Við erum ekki að fjalla um þessa þætti núna við innleiðingu og við erum að tvítryggja okkur með þessu. Að vísu segja þessir ágætu fræðimenn í lok málsgreinarinnar: „Þessi lausn er þó ekki gallalaus.“ Ég mun klárlega spyrja þá að því þegar þeir koma á fund utanríkismálanefndar til að fjalla um þetta mál, hverja þeir telji vera helstu gallana.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var kannski ekki alveg skýrt að öllu leyti. Ég myndi kannski leita í ýmsar aðrar áttir en til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar varðandi álit á lögfræðilegum málefnum. Ég hef sérstakan áhuga á því að lögfræðilegt álit liggi fyrir um hinn lagalega fyrirvara sem hér er ráðgerður, að því verði svarað í álitsgerð eða álitsgerðum hvert hald væri í slíkum fyrirvara gagnvart þeirri ábyrgð og skyldum sem við erum að axla með því að samþykkja þennan pakka. Það er auðvitað það sem vantar algjörlega í þetta mál. Hv. þingmaður nefndi, ef ég heyrði rétt, að það væri eins og að fara í óvissuferð að fara með þetta inn í sameiginlegu nefndina í sáttaferli. Ég spyr hv. þingmann: Í hvaða óvissuferð er verið að fara með þetta mál eins og það liggur fyrir?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni að sjálfsögðu fyrir andsvarið, ég gleymdi að þakka fyrir það í fyrri ræðu. Hvaða óvissuferð er verið að fara í? Ég held, eins og orðalagið er sem notað hefur verið, að við séum bæði með belti, axlabönd og jafnvel smekkbuxur vegna þess að það er margítrekað búið að fara yfir málið. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var falið að fjalla um þetta ákvæði eins og öðrum nefndum þingsins. Leitað hefur verið til allra helstu sérfræðinga af ráðuneytisins hálfu núna, en ég æskti þess líka þegar þingnefndirnar voru að fara yfir málið að þær fengju lögfræðinga til sín til að ræða málin. Virðulegur forseti. Ég hef því ekki sömu áhyggjur og hv. þingmaður. Ég mæli með því að málið fái umfjöllun í nefnd. Hvort það séu fleiri sem deila þeim áhyggjum sem augljóslega virðast vera uppi á borðum, sérstaklega hjá fulltrúum Miðflokksins á þingi, veit ég ekki. En ég verð að viðurkenna að eftir því sem maður grefur sig meira og meira niður í þetta mál, þeim mun sannfærðari verð ég um að ekkert er að óttast. Það er ekkert að óttast.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil spyrja hv. þingmann aðeins út í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins frá 13. júlí 2009 um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, svokallaðri ACER, stofnun með aðsetur í Slóveníu. Í 5. tölulið þessarar reglugerðar kemur fram að ekki sé hægt að gera fyrirvara eða hindranir. Ég ætla að lesa hér upp, með leyfi forseta, þennan tölulið í reglugerðinni en þar segir: „Aðildarríkin skulu vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum bandalagsins á sviði orku.“ Skýrara getur þetta ekki verið. Með samþykkt þriðja orkupakkans skal „fjarlægja hindranir í vegi viðskipta“ með raforku yfir landamæri. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað telur hv. þingmaður að við getum staðið lengi á því að banna að það verði lagður sæstrengur hingað til lands? Í ljósi þessarar reglugerðar sem segir að við eigum að „fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku“ yfir landamæri. Kemur þá ekki þessi fyrirhugaða lagasetning til með að stangast á við EES-samninginn, lagasetning þess efnis að hér verði ekki lagður sæstrengur?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann spyr út í þessa margumræddu stofnun, ACER, sem er falið það verkefni að skera úr um deilumál milli landsbundinna eftirlitsyfirvalda er varða grunnvirki sem ná yfir landamæri. Ef eftirlitsstofnanir í, segjum Noregi og Svíþjóð, geta ekki komið sér saman um einhverja hluti … Nei, fyrirgefið, ég ætla að taka frekar Svíþjóð og Finnland, lönd innan Evrópusambandsins. Þá myndi ACER væntanlega skera úr um það. Það er auðvitað einn markaður þarna úti á meginlandinu fyrir raforku. En við erum eyland og við tengjumst ekki meginlandinu í þeim efnum. Þar af leiðandi hefur ACER ekkert vald hér. Ef til þess kæmi einhvern tíma að einhver myndi taka ákvörðun um að það væri góð hugmynd að leggja sæstreng - þá notumst við við tveggja stoða kerfið eins og samið hefur verið um. Þannig að það væri í rauninni ekki ACER heldur Eftirlitsstofnun EFTA sem tæki það til sín. Hv. þingmaður spyr hversu lengi ég telji að við getum staðið á því að leggja hér ekki sæstreng. Svo lengi sem það er ekki vilji Alþingis að hér verði lagður sæstrengur verður ekki lagður sæstrengur. Ég held að það sé alveg skýrt. Skýrara getur það ekki verið með þeim fyrirvörum sem við höfum nú gert. Evrópusambandið hefur engin skipulagsvöld hér á Íslandi. Engin völd til að koma hingað með sæstreng og soga frá okkur orkuna og tengja okkur við þá sem framleiða orku, ekki nokkur einustu. Þannig að svarið við þessu er alveg skýrt. Á meðan Alþingi Íslendinga vill ekki að hér verði lagður sæstrengur og tengdur við orkuna á meginlandinu verður það ekki gert.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki alveg skilið fyrirspurnina. Hún er ósköp einföld: Er þetta ekki hindrun? Reglugerðin segir að það sé bannað að setja hindranir í veg fyrir viðskipti með raforku og jarðgas yfir landamæri. Erum við ekki hér með að hindra það? Stangast þetta ekki á við EES-samninginn? Þessar hindranir - eða þessi trygging sem meiri hlutinn leggur hér til með því að setja sérstök lög um að ekki verði farið í sæstreng. Síðan kemur hingað aðili, örugglega, og vill fara að hefja rannsóknir og leggja sæstreng. Veifar hann ekki þessari reglugerð? Segir bara: Þetta er óheimilt, ég má leggja sæstreng, annars eruð þið að brjóta gegn EES-samningnum. Ég held að þetta sé kjarni málsins. Ef hv. þingmaður gæti svarað þessu.
Virðulegur forseti. Þetta ákvæði á við um grunnvirki sem þegar eru til staðar. Það er alveg skýrt að við ætlum ekki að leggja slík grunnvirki, þau eru ekki til staðar og það stendur ekki til að leggja slík grunnvirki. Þannig að þá á þetta einfaldlega ekki við.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir ræðuna. Ég get þó ekki tekið undir með henni um að öllum spurningum hafi verið skýrt og skilmerkilega svarað. Það er einmitt þess vegna sem við erum hér enn. Þá vil ég einnig benda hv. þingmanni á að það er alls ekki okkar að sannfæra hana um að þetta sé svo gott. Það er hlutverk hennar og þeirra sem fylgja málinu að sannfæra þá sem hafa efasemdir, m.a. þingmenn Miðflokksins og gríðarlega hátt hlutfall þjóðarinnar um að þetta haldi og enn sem komið er hefur það ekki tekist. Mig langar líka að spyrja hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur, bara af forvitni af því að ég hef þessar miklu efasemdir: Eru stjórnvöld búin að gera einhvers konar áætlanir eða meta það og gera áætlun um bótakröfur sem kunna að falla á hendur íslenska ríkinu ef þingsályktunartillaga um orkupakka þrjú verður innleidd og svo kemur síðar í ljós að reglugerð 713/2009 brýtur í bága við stjórnarskrá? Verði vafi okkar margra á rökum reistur á seinni stigum og það kæmi í ljós, hafa þá stjórnvöld undirbúið sig og lagt eitthvert mat á hvaða bótakröfur kunni að falla á íslenska ríkið í kjölfarið?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hlutverk mitt og annarra þingmanna hér virðist vera að sannfæra hv. þingmenn Miðflokksins. Ef það er þannig að við eigum að sannfæra einhvern þá þarf fólk líka að hlusta. Umræðan í gær og að miklu leyti í dag hefur endurtekið sig. Farið í hring eftir hring. Þannig að hér eru þingmenn, bæði hv. þingmenn meiri hlutans og minni hlutans, of uppteknir við að tala en minna uppteknir við að hlusta. Hv. þingmaður. Ég hef sannarlega lagt mig fram um að reyna að hlusta á áhyggjuefni hjá hv. þingmönnum Miðflokksins sem hafa fyrst og fremst staðið hér og haldið uppi rökræðum gegn því að við eigum að samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Ég hygg að við munum fjalla vandlega um þau sjónarmið í þingnefndinni. Ég segi þó að eftir því sem ég les mér meira til um þetta ágæta mál verð ég sannfærðari um að ekkert sé að óttast. Þau rök og sá ótti við að annaðhvort séum við hér að brjóta gegn stjórnarskránni, að við séum að ganga illa um auðlindir okkar eða að tryggja ekki yfirráð íslensku þjóðarinnar yfir auðlindum okkar - ég er ekki sannfærð um það. Við höfum mörg álit sem benda til þess að innleiðing á þessari reglugerð brjóti ekki í bága við stjórnarskrána. Engin haldbær rök hafa enn komið fram sem benda til þess. Að sjálfsögðu skrifaði ég eins og aðrir hv. þingmenn undir eið þess efnis að ég fylgdi stjórnarskránni og ef fram koma einhver haldbær rök um þetta mál þess efnis í umfjöllun þingsins, þá efast ég ekki um að við þingmenn myndum skipta um skoðun eða finna aðrar leiðir.
Herra forseti. Ég skal reyna að taka til mín ábendingarnar um að hlusta betur. Ég hef þó lítið gert annað í sólarhring en að reyna að hlusta. Ég hef tjáð mig lítillega en mestmegnis setið og hlustað. Það hefur einfaldlega ekki tekist að eyða efanum í hjarta mínu og mér þykir málið það stórt að mér finnst eðlilegt að halda áfram að rökræða það þangað til að ég er sannfærður, sem ég er ekki enn. Enda hefur fram komið í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst að reglugerð 714 veki upp hliðstæð stjórnskipuleg álitaefni og reglugerð 713/2009. Komið hefur fram, og kom ágætlega fram áðan í ræðu hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar, að sérfræðingarnir leggja til og benda á leið en velja svo aðra. Það er auðvitað afar sérstakt. Á því hafa ekki komið nægjanlega haldgóðar skýringar enn þá. Á meðan svo er verður hv. þingmaður að sætta sig við að ég haldi áfram að spyrja.
Virðulegur forseti. Ég skal vel sætta mig við að hv. þingmaður haldi áfram að spyrja vegna þess að við erum einmitt í þessum sal til að ræða málin og brjóta þau til mergjar. Hv. þingmaður vísaði í álitsgerð sérfræðinga sem mikið hefur verið rætt um í dag. Jú, þar er bent á tvær mögulegar lausnir, annars vegar að segja nei og vísa þessu máli aftur inn í sameiginlegu nefndina. Og þá meina ég aftur vegna þess að við hér á þingi höfum sagt að það sé í lagi að taka þetta upp í samninginn og þess vegna var það gert í sameiginlegu EES-nefndinni. Hins vegar er það leiðin sem hér er verið að fara. Það er sú leið sem hæstv. utanríkisráðherra hefur veðjað á. Það er sú leið sem ég styð þangað til bent verður á annað. Því að hin leiðin sem nefnd er veit ég ekkert hvað þýðir. Virðulegur forseti. Ég veit ekkert hvað það þýðir að fara aftur inn í sameiginlegu EES-nefndina með þetta mál og segja: Nei, við erum ekki alveg tilbúin. Nú viljum við aðeins velja úr súkkulaðikassanum: Við viljum þennan mola en ekki þennan mola. Ég stend sannarlega með því að við séum hluti af EES og að við stöndum við þann samning. Þetta er hluti af því.
Herra forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með þeirri umræðu sem hefur skapast hér á landi um áhrif þriðja orkupakkans sem við erum loks að fjalla um. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefði hún sannarlega verið skiljanlegri þegar fyrri orkupakkarnir voru til umfjöllunar, en í þeim voru mun umfangsmeiri breytingar gerðar á umhverfi orkumála en munu verða með þeim þriðja. Því hefur reyndar verið haldið fram að orkuverð hafi hækkað hér á landi eftir samþykki fyrri orkupakkans, en eins og kemur fram í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands hafa áhrifin verið frekar til lækkunar á verði frá því að sá ágæti pakki var samþykktur, a.m.k. stuðlað að því að verðið hækkaði ekki í samræmi við verðlag, bara svo það komi fram. Þriðja orkupakkanum er ætlað að klára að skipa innri orkumarkað Evrópusambandsins fyrir jarðgas og raforku. Innri orkumarkaðnum er ætlað að auka samþættingu innviða, stuðla að samkeppni og lægra orkuverði og auðvitað, eins og er í sjálfu sér eitt af upphaflegum markmiðum Evrópusamstarfsins, að tryggja orkuöryggi í Evrópu. Í þriðja orkupakkanum er sömuleiðis tenging við 2020 markmiðin, auk þess sem lögð er áhersla á valdeflingu viðskiptavinarins. Orkupakkar Evrópusambandsins hafa ef eitthvað er tryggt aukna og almenna neytendavernd og aukið gegnsæi á sviði orkumála og það eru hagsmunir sem má ekki gera lítið úr. Þannig fær Orkustofnun með innleiðingu þriðja orkupakkans aukið eftirlitshlutverk og sömuleiðis sterkara og skýrara umboð til að krefjast úrbóta í þágu neytenda. Af umræðunni að dæma mætti halda að þetta væri glænýtt mál sem hefði enga umfjöllun fengið áður. En eins og kemur fram í greinargerð þingsályktunartillögunnar hafa nefndir Alþingis verði upplýstar um efni þriðja orkupakkans reglulega með minnisblöðum frá og með árinu 2010. Þannig komst atvinnuveganefnd að þeirri niðurstöðu í október 2014 að þörf væri á aðlögunum áður en gerðirnar yrðu teknar upp í EES-samningnum, sem var gert, og tókst að semja um þær aðlaganir. Þá tók ACER, samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, formlega til starfa árið 2011 og hefur því nú verið starfandi í átta ár. Hlutverk stofnunarinnar má í stuttu máli skýra sem svo að hún eigi að tryggja sem besta nýtingu á sameiginlegu flutningskerfi orku milli aðildarlanda ESB og sömuleiðis orkuöryggi. Þess má geta að á ársfundi Orkustofnunar í síðustu viku hélt, og ég vona að hann fyrirgefi mér framburðinn á nafninu hans, Alberto Pototschnig, starfandi forstjóri ACER, erindi og kom m.a. fram að aðeins aukin samhæfing við dreifingu á orku frá þeim tíma sem ACER tók við hefur aukið hagkvæmni um 1 milljarð evra á ári. Starfsemi ACER snertir þó Íslendinga í raun takmarkað, jafnvel þó að lagður verði sæstrengur, enda erum við því miður ekki aðilar að ESB og þar með ekki aðilar að ACER. Mun Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, sinna hlutverki ACER gagnvart EES-löndunum. Hins vegar verður sannarlega samstarf íslenskra stofnana við stofnunina, eins og við aðrar evrópskar stofnanir. Þá má nefna að valdheimildir stofnunarinnar, þ.e. ESA, lúta aðeins að þeim aðstæðum ef eftirlitsstjórnvöldum, ríkjunum sjálfum, hafi mistekist að komast að samkomulagi um atriði sem lúta að aðgangi fyrirtækja að samtenglum milli ríkja, virkar sem eins konar gerðardómur. Ýmsir hafa tjáð þær áhyggjur sínar að ACER eigi að hafa skoðun á niðurstöðu Eftirlitsstofnunar EFTA og jafnvel skrifa drög að ákvörðunum þó að ferlið verði í höndum ESA. Í álitsgerð Skúla Magnússonar, dósents við lagadeild Háskóla Íslands, er hins vegar bent á þá staðreynd að ESA hefur neitunarvald gagnvart tillögum ACER og er þá farið með málið samkvæmt 111. gr. EES-samningsins, sem þýðir í raun að engin ákvörðun verður tekin nema með samþykki allra EFTA-ríkjanna í sameiginlegu EES-nefndinni. Það er því ansi langt seilst að halda því fram að ESA sé áhrifalaus, þvert á móti er ljóst að formlegt ákvörðunarvald er í höndum stofnunarinnar. Ég ítreka þó að ekki kemur til þessa nema samtenging raforkukerfis okkar yfir landamæri komist á og ef deilumál koma upp. Frú forseti. Í stuttu máli sagt og á mannamáli þá falla hvorki Noregur né Ísland undir valdsvið ACER. Þetta kom sömuleiðis skýrt fram í máli starfandi forstjóra ACER á fyrrnefndum ársfundi Orkustofnunar. Ef Ísland tengist Evrópska orkunetinu einhvern tímann, sem getur auðvitað gerst, og ef það kæmu upp deilur milli eftirlitsstofnunar Íslands, þ.e. Orkustofnunar og viðkomandi Evrópulands, sem yrði reyndar líklega Bretland sem er að bögglast við að reyna að komast út úr ESB, þá færi það fyrir Eftirlitsstofnun EFTA en ekki ACER. Frú forseti. Ef þetta snýst um framsal fullveldis og stjórnarskrá þá átti ekki að samþykkja EES-samninginn til að byrja með. Þar er framsal til ESA og hefur svo verið í 25 ár. Það eina sem framsalið felst í hér er að framselja sértækar heimildir gagnvart ríkinu sjálfu á meðan t.d. evrópskt fjármálaeftirlit snýr að bæði stofnunum, lögaðilum og einstaklingum. Alþingi samþykkti það framsal án þess að hika og athugasemdalaust, þar á meðal núverandi þingmenn Miðflokksins sem sáu ekki einu sinni ástæðu til að taka til máls um það mál á sínum tíma. Raunar, merkilegt nokk, voru það þingmenn Samfylkingarinnar og VG sem gerðu athugasemdir þá. Annars hef ég lengi velt því fyrir mér hvað það sé sem er svona ofboðslega hættulegt við samstarf með öðrum löndum sem snýst í grunninn ávallt um að við leggjum eitthvað fram og önnur lönd leggja fram eitthvað á móti, yfirleitt eitthvað sem við högnumst á. Fyrir smáríki eins og Ísland má segja að það að fá löggjöf á þennan hátt tilbúna í gegnum EES-samninginn sé svolítið eins og að fá far með fullbúnum bíl með vönum ökumanni sem er á sömu leið og við. Við getum rætt við ökumanninn og haft áhrif á leiðarvalið upp að vissu marki og vissulega þurfum við að leggja til bensínpening, en ef okkur líkar ekki áfangastaðurinn eða ökulagið þá getum við óskað eftir því að bíllinn sé stoppaður og við tekið stöðuna. Áðurnefndur Skúli Magnússon kemur ágætlega einmitt inn á þennan punkt í álitsgerð sinni, með leyfi forseta: „Því er því óheppilegt að ræða um „framsal fullveldis“ sem þó er tíðkanlegt hér á landi og getur skapað þá röngu hugmynd að fullveldi ríkisins sé með einhverjum hætti minna eða takmarkaðra eftir framsal. Raunar má snúa blaðinu við og halda því fram að það leiði beinlínis af fullveldi ríkis að það geti tekið þátt í alþjóðasamstarfi (með öðrum fullvalda ríkjum) með því að fela alþjóðastofnunum afmarkaðar heimildir á yfirrráðasvæði sínu. Af sömu ástæðum er framsal valdheimilda í eðli sínu einnig ætíð afturkræft, jafnvel þótt milliríkjasamningur geri ekki ráð fyrir uppsögn. Hvað sem líður þjóðréttarlegum skuldbindingum sem fullvalda ríki tekst á hendur á það með öðrum orðum ætíð síðasta orðið um hvaða lög gilda á yfirráðasvæði þess, hvernig þeim er framfylgt, o.s.frv.“ Frú forseti. Samkvæmt sérfræðingum á sviði Evrópulöggjafar og orkumála er ljóst að það munu ekki verða miklar breytingar sem fylgja samþykkt þriðja orkupakkans fyrir okkur Íslendinga. Telja sérfræðingar að þriðji orkupakkinn haggi í engu heimildum íslenskra stjórnvalda til að banna framsal á eignarrétti á auðlindum sem eru í opinberri eigu né rétti Íslands til að ákveða með hvaða skilyrðum orkuauðlindir landsins eru nýttar og hvaða orkugjafar eru nýttir hér á landi. Staðreyndin er að ekkert í þriðja orkupakkanum opnar á það. Því hefur verið haldið fram að með þriðja orkupakkanum verði opnað á lagningu sæstrengs án þess að Íslendingar eða ríkið hafi neitt um það að segja. Í fyrsta lagi er það ekki rétt og er það m.a. áréttað sérstaklega í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar, sem hefur verið mjög vinsælt að vitna í. Í öðru lagi er alveg ljóst að þriðji orkupakkinn fjallar ekki um ákvarðanir um nýtingu orku né á nokkurn hátt um eignarrétt á orkuauðlindum á Íslandi heldur einungis flutning og viðskipti með orku. Þannig felur þriðji orkupakkinn ekki í sér skyldu til lagningar sæstrengs eða skyldu til að leyfa það. Í þriðja lagi má minna á að Landsvirkjun er í 100% eigu ríkisins. Ljóst er að Landsvirkjun tekur ekki ákvörðun án aðkomu ríkisins í gegnum stjórnarmenn sína. Landsvirkjun er þess fyrir utan ekki með fjármuni til að ráðast í jafn stórt verkefni og sæstrengur er, nema með aðkomu stjórnvalda. Í fjórða lagi hefur ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra lagt fram frumvarp þar sem verða sett belti og axlabönd og já, smekkbuxur á það og skilyrt að ekki verði hægt að leggja sæstreng án sérstaks samþykkis Alþingis. Í fimmta lagi er skipulagsvaldið í höndum íslenskra stjórnvalda og getur enginn byggt mannvirki á Íslandi án leyfis viðkomandi sveitarfélaga. Frú forseti. Það er ljóst að sú umræða sem er í gangi núna er lýðskrum og er því miður bara of auðveld. Hún er skiljanleg að sumu leyti út af því að okkur þykir öllum vænt um landið okkar og ekki síst auðlindirnar okkar og af því að þetta mál varðar orkuauðlindir Íslendinga er auðvelt að slá ryki í augu fólks með röngum upplýsingum. Það er sömuleiðis því miður þannig að meðan við fáum ekki nýja stjórnarskrá og tryggjum þar með eignarhald auðlinda landsins í höndum þjóðarinnar er of auðvelt að vera með hræðsluáróður um mál sem þessi. Augljóst er að við þurfum nýja stjórnarskrá og um það erum við í þingflokki Samfylkingarinnar ávallt tilbúin til að ræða, frú forseti.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Fyrst hnaut ég um það sem hv. þingmaður sagði hér áðan, að umræðan væri lýðskrum, og ég held að hv. þingmaður verði að skýra það nánar út hvað hún á við með þessu því að í okkar málflutningi, Miðflokksmanna, höfum við lagt áherslu á að óvissa ríki um hvort málið standist stjórnarskrá, þ.e. ef einhver vafi er á því að málið standist stjórnarskrá er sjálfsagt að koma því á framfæri hér og meira en sjálfsagt, það er nauðsynlegt. Ég skil ekki alveg þennan málflutning hjá hv. þingmanni hvað þetta varðar, ef hún vildi skýra það nánar. Ég hef í málflutningi mínum rakið áhrif innleiðingar fyrsta og annars orkupakka á neytendur í landinu, hækkun á raforkuverði og að samfélagslegi þátturinn var tekinn út úr raforkufyrirtækjunum, þ.e. að óheimilt varð að niðurgreiða rafmagn til húshitunar á afskekktum svæðum og kostnað við að leggja rafmagn til afskekktari staða. Ég tel það vera mjög góð rök í málinu og sýna fram á að sporin hræða þegar kemur að þriðja orkupakkanum. Ég held því að hv. þingmaður verði að skýra þetta nánar. Auk þess sem það vekur athygli að Samfylkingin sat á sínum tíma hjá við afgreiðslu fyrsta og annars orkupakka. Það væri líka fróðlegt að fá svar við því frá hv. þingmanni hvers vegna Samfylkingin sat hjá á sínum tíma.
Frú forseti. Mér þykir mjög leitt ef ég hef sært tilfinningar hv. þm. Birgis Þórarinssonar, en staðreyndin er sú að umræðan um þetta mál í samfélaginu, og því miður í málflutningi hv. þingmanna Miðflokksins, hefur verið ansi skökk. Ekki hefur verið hægt að sýna fram á neinar staðreyndir sem staðfesta þær áhyggjur sem hv. þingmenn hafa reifað í málflutningi sínum. Þvert á móti hafa hlutir verið dregnir fram í umræðunni sem eru allt að því rangir, í besta falli skakkir, sem mér þykir mjög leiðinlegt. Ég hika því ekki við að kalla umræðuna, sérstaklega eins og hún hefur verið úti í samfélaginu, lýðskrum. Hv. þingmaður spurði hvers vegna Samfylkingin hefði setið hjá þegar fyrsti og annar orkupakkinn voru til afgreiðslu. Ég kom inn á það í upphafi ræðu minnar áðan að miklar breytingar voru gerðar á umhverfi raforkuframleiðslu og raforkukerfisins á Íslandi. Þar var sannarlega ástæða til að staldra við og velta fyrir sér hvað verið væri að samþykkja. Það var ekki gert þá. Nú er ég búin að lesa þennan pakka aftur á bak og áfram og ég sé nákvæmlega ekkert sem bendir til þess að við ættum að óttast hann eða að hann feli í sér neitt í líkingu við þær breytingar sem gerðar voru í fyrsta og öðrum orkupakkanum. Þeir eru þó ekki til umræðu hér, þeir hafa tekið gildi og hér fjöllum við um þriðja orkupakkann.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég verð að mótmæla því sem hv. þingmaður sagði að málflutningur Miðflokksmanna væri skakkur, eins og hún orðaði það. Það er alrangt hjá hv. þingmanni. Ég spyr þá bara á móti, hv. þingmaður: Er það skakkur málflutningur að hafa áhyggjur af því að innleiðing þessa orkupakka standist hugsanlega ekki stjórnarskrá? Ég verð að segja að ég veit ekki alveg hvað hv. þingmaður er að fara í þessu máli. Ég mótmæli þessu. Við höfum rakið þetta mál málefnalega. Við höfum vitnað í álitsgerðir lögfróðra manna og sýnt fram á að mikil óvissa ríkir með þennan orkupakka og það er fullkomlega eðlilegt að málið fái vandaða og góða umræðu. Að sjálfsögðu eigum við ekki að samþykkja orkupakka sem svona mikil óvissa ríkir um og það er það sem við Miðflokksmenn höfum lagt áherslu á. Málið á bara að fara þessa lögformlegu leið. Við segjum nei hér og þetta fer fyrir sameiginlegu EES-nefndina og þar verður það rætt og við náum niðurstöðu sem vonandi yrði þá ásættanleg fyrir okkur Íslendinga. Ég vil aðeins bæta við þetta varðandi það, sem komið hefur fram, að EES-samningurinn eins og hann er í dag er allt annað en hann var þegar við skrifuðum undir hann á sínum tíma. Og fyrrum utanríkisráðherra og formaður jafnaðarmanna, Jón Baldvin Hannibalsson, hefur sagt að í aðdraganda samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og í samningsgerðinni sjálfri hafi aldrei verið rætt um sameiginlegan orkumarkað. Það var heldur aldrei rætt um að við þyrftum að opna landið fyrir ófrosnu kjöti. Telur hv. þingmaður þetta ekki vera mikilvægt innlegg inn í þessa umræðu, að hér eru bara allt aðrar forsendur, hér er bara allt annar samningur en lagt var upp með í upphafi? [[Forseti hringir.]]Það hefur fyrrum formaður ykkar, formaður jafnaðarmanna, staðfest og hann þekkir þetta mál afar vel.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann kom inn á nákvæmlega það sem ég var að vísa til varðandi áhyggjurnar og ástæðurnar fyrir áhyggjunum. Nú liggja fyrir fjölmargar álitsgerðir og ég held að ekkert mál hafi fengið jafn mikla umfjöllun og mikinn undirbúning í þinginu og þetta. Við erum með álitsgerðir, t.d. frá Davíð Þór Björgvinssyni, sem telur að enginn vafi leiki á því að valdheimildir ACER séu ekki í ósamræmi við íslensku stjórnarskrána. Í álitsgerð Skúla Magnússonar lögfræðings segir að niðurstaðan sé sú að framsal valdheimilda, með innleiðingu á 7., 8. og 9. gr. reglugerðar EB/713/2019, samræmist íslenskum stjórnlögum. Þannig mætti áfram telja. Það hentar kannski vel að vitna í eina af ótalmörgum álitsgerðum sem draga þetta örlítið í efa - raunar ekki meira en svo að með breytingunni sem var gerð með frumvarpi iðnaðarráðherra er komið til móts við skoðun þeirra - en við eigum að hlusta á lögspekingana sem er það sem hv. þingmenn eru að segja, við eigum að hlusta á alla, ekki bara tvo. Varðandi EES-samninginn og þróunina á honum. Ef við viljum ræða EES-samninginn og upptöku á honum eigum við að ræða það. Við gerum það ekki hér í umræðu um þriðja orkupakkann.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tók sérstaklega eftir því að ég er nú sennilega ein af þeim sem fá stimpil fyrir að vera lýðskrumari. Mér sárnar það ekki neitt. Mér finnst það nú frekar segja meira til um þann sem það segir. Ég tók eftir því í ræðu hv. þingmanns að hún talar um að ESA hafi ákveðið neitunarvald gagnvart því ákvörðunarvaldi sem kemur frá orkumálastofnuninni ACER. Spurning mín er einföld: Hvenær hefur ESA beitt þessu neitunarvaldi?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir spurninguna og speglunina. En varðandi fyrirspurnina hefur í sjálfu sér ekki reynt á það enn þá, enda er málið svo sem enn til samþykktar hér. [[Gripið fram í.]]En ekki hefur reynt á það enn þá í öðrum málum. Það hefur bara ekki komið upp samkvæmt mínum heimildum. Ég er náttúrlega ekki sérfræðingur í Evrópulöggjöf og Evrópurétti, en samkvæmt mínum heimildum er það þannig að ekki hefur reynt almennilega á það enn þá. En kannski gerir það það í framtíðinni og ekkert bendir til annars en að neytendavaldið haldi. Enginn hefur dregið það í efa, eftir því er ég hef séð.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Allt á að byggjast upp á staðreyndum og rökum og hinum eina stóra sannleika og við öll hin sem viljum fá eitthvað meira að vita erum lýðskrumarar eða þaðan af verra. Við erum líka popúlistar [[Gripið fram í.]]og jafnvel þeir sem eru ekki einu sinni á þingi, sem ég veit nú ekki alveg út af hverju ættu að poppa þetta svona rosalega mikið upp. Þá langar mig að benda á að við getum kannski talað um ESA, sem hefur neitunarvald gagnvart ACER, eins og hv. þingmaður kom inn á, sem líkja má við 26. gr. stjórnarskrárinnar þar sem forsetinn okkar hefur ákveðið neitunarvald. Það er nákvæmlega á þeim forsendum sem ESA mun beita þessu neitunarvaldi ef þurfa þykir. En staðreyndin er sú að hingað til er ESA nánast eins og við gagnvart EES-gerðum - einhver sagði að ekki væri rétt að kalla það stimpilpúða - en þeir eru eiginlega í því að stimpla það sem kemur frá ACER. Það er ekki flóknara en það, svo það sé sagt.
Frú forseti. Ég þakka aftur fyrir andsvarið frá hv. þingmanni. Ég tek undir það, ég fagna þessari umræðu. Mér finnst hún svolítið skemmtileg. Mér finnst við loksins vera farin að ræða alvörugrundvallarmál og skiptumst á skoðunum um grundvallarmál. Hins vegar er gríðarlega mikilvægt, af því að við berum ábyrgð gagnvart þjóðinni, gagnvart fólkinu, að við förum rétt með og við drögum ekki úr eða gefum í eftir því sem hentar málstað okkar. Mig langar að vekja athygli hv. þingmanns á svari utanríkisráðherra við fyrirspurn Óla Björns Kárasonar um orkupakka ESB, eftirlitsstofnanir sambandsins og EES-samninginn, sem var dreift í gær, ef ég man rétt, frekar en í fyrradag. Hv. þingmaður afsakar vonandi að ég fari aðeins í fyrri spurninguna aftur, en þar er spurt: Hefur ESA neitað að samþykkja tilmæli eða tilskipanir eftirlitsstofnana ESB? Ef svo er, í hvaða málum og hvers vegna? Þar er sagt skýrum orðum: „Engin tilvik hafa komið upp þar sem málsatvik eru með þeim hætti sem lýst er í spurningunni. Rétt er að árétta að Eftirlitsstofnun EFTA er sjálfstæð í störfum sínum og tekur ekki við fyrirmælum frá öðrum. ESA tekur þannig ekki við tilmælum eða fyrirmælum frá t.d. stofnunum ESB.“ Í undanþágunni er kveðið á um samtal og samstarf milli ESA og ACER áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar. Því held ég að hvað þetta varðar sé ekkert að óttast.
Virðulegi forseti. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, sem ég mun hér eftir vísa til sem EES-samningsins, á aldarfjórðungsafmæli um þessar mundir. Hann var undirritaður árið 1992 og tók gildi árið 1994. Ég skynja hér einhvern feluleik varðandi staðreyndir, eitthvað sem á sér stað nú á hinu háa Alþingi út af orkumálunum, en fyrir ekki svo löngu einkenndist umræðan fyrst og fremst af því að sagt var: Ja, við erum eiginlega nauðbeygð til þess að samþykkja þriðja orkupakkann vegna aðildar okkar að EES-samningnum. En nú vita menn betur. Og menn virðast að mestu vera hættir að reyna að réttlæta innleiðingu orkupakkans á þeim forsendum, enda eru þær kolrangar, svo ekki sé meira sagt, og standast ekki nokkra einustu skoðun. Það er alveg á hreinu að orkuauðlindir okkar og markaður þeirra var á engan hátt, bara alls engan, felldur inn í innri markað Evrópusambandsins þegar við gerðum EES-samninginn á sínum tíma. Það gerðist í rauninni ekki fyrr en við innleiðingu annars orkupakkans að orkan var skilgreind sem vara og um leið féll hún undir hið svokallaða fjórfrelsisákvæði EES-samningsins, þ.e. frjálst flæði vöru, þjónustu, fólks og fjármuna á milli aðildarríkjanna. Það var einmitt á þeim tíma sem orkustefna Evrópusambandsins var orðin nokkuð ljós. Sem sagt, EES-samningurinn eins og hann var gerði í engu ráð fyrir sameiginlegum innri markaði á sviði orkumála. Það er sem sagt lykilatriði í Evrópska efnahagssvæðissamningnum að öll aðildarríki hafa ótvíræðan og óvefengdan rétt til að hafna löggjöf á tilteknu málasviði. Fyrir því eru fordæmi, ekki eitt, ekki tvö, heldur mörg. Við því eru engin viðurlög. Það er samningsbundinn réttur. Það er ekki flóknara en það. Hvað skyldi þá gerast ef ríki hafnar löggjöfinni? Það sem gerist er einfaldlega að þá afsalar ríkið sér réttindum á því málasviði sem það hefur verið að hafna, alveg eins og það tekur ekki á sig neinar skyldur varðandi þann málaflokk. Um þetta þarf að semja í sameiginlegu EES-nefndinni. Varðandi orkumálin er málið í sinni einföldu mynd svona: Ísland er eyja úti í Atlantshafi. Við búum yfir mjög eftirsóknarverðum og verðmætum orkuauðlindum. Við höfum næga orku sem er að mestu leyti endurnýjanleg og okkur hefur tekist að halda þannig á málum að verðlag til neytenda er með því lægsta sem þekkist. Við höfum engin tengsl við sameiginlegan orkumarkað Evrópu. Það er staðreynd. Engin. Til þess að slíkt komi til þarf sæstreng. Þá kemur stóra spurningin: Af hverju, fyrst við höfum engin tengsl við annan markað, er okkur þá svo mikilvægt að innleiða lagasetningu um sameiginlegan innri markað í orkumálum? Af hverju, úr því að hann er algerlega óþarfur og skiptir ekki einu einasta máli? Af hverju skyldi það skipta EES-samkomulag okkar máli ef markmiðið er ekki að leggja sæstreng? Er þetta það nauðsynlegasta sem Alþingi á að fást við núna; að innleiða einhver lög sem við fáum í pósti, sem ekki varða Ísland, sem Ísland hefur engin tengsl við, sem eru alger óþarfi ef trúa má stuðningsmönnum þriðja orkupakkans? Þá breytir það akkúrat engu. Það er skiljanlegt út frá sjónarmiðum Evrópubúa að þeir vilji koma á sameiginlegum orkumarkaði á milli aðildarríkjanna, enda er ríkjandi orkuskortur, hreinlega orkukreppa á sumum stöðum í Evrópu. Meginorkuframleiðsla þeirra er bruni á kolum, gasi og olíu. Á Íslandi er næg endurnýjanleg vistvæn, umhverfisvæn orka. Við verðum að hugsa um aðalatriðin. Við verðum að horfa á stóru myndina. Málið er þetta: Hvers vegna í ósköpunum ættum við að leggja á það áherslu að innleiða löggjöf sem varðar okkur ekki neitt, en hefur vissulega afleiðingar fram í tímann? Því verður ekki á móti mælt. Það er alveg á hreinu að EES-samningurinn veitir okkur rétt til að hafna þessum orkupakka, hvort sem Alþingi vill nýta sér þann rétt eða ekki. Við eigum skýlausan rétt á að aðlaga EES-samninginn að okkur með tilliti til hagsmuna okkar, en ekki öfugt. Við búum einnig við það að sú sérstaða okkar er varðar EES-samninginn er almennt viðurkennd, að vegna smæðar okkar föllum við undir skilgreininguna að vera skilgreind sem örríki. Virðulegi forseti. Nú ætla ég að venda kvæði mínu í kross og líta aftur í tímann. Ég ætla að koma hér í þingsal 22. mars árið 2017, þar sem hæstv. fjármálaráðherra, núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, svarar óundirbúinni fyrirspurn hv. þm. Þorsteins Víglundssonar. Og það verður eiginlega að teljast alveg með ólíkindum miðað við þá stöðu sem upp er komin í dag, miðað við þá ályktun sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins gerði á sínum síðasta landsfundi og miðað við skoðun og stefnu þá sem hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, lýsti skýrt hér í ræðupúlti þann 22. mars 2017. Formaður Sjálfstæðisflokksins á Alþingi segir, með leyfi forseta: „Þegar um svona mál er að ræða á Alþingi síðasta orðið. Það er sá fyrirvari sem menn gera í Evrópusamvinnunni, að þeir hafa ekki að stjórnskipunarlögum heimild til að skuldbinda Ísland við samningaborðið úti í Brussel án aðkomu Alþingis.“ Það er nú aðalatriðið varðandi fyrirvarana. Hvers vegna ætlum við þá að samþykkja þriðja orkupakkann? Hvað er á teikniborðinu? Sæstrengurinn? Hvar er Icelink statt núna? Með leyfi forseta, ætla ég að halda áfram að vísa í hæstv. fjármálaráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, þar sem hann segir: „Veltum því fyrir okkur hvað við höfum með það að gera á innri markaði Evrópu að vera að ræða raforkumál sem eru í eingangruðu mengi á Íslandi úti í Brussel. Hvað höfum með það að gera að vera að ræða við önnur ríki Evrópusambandsins raforkumál af eyjunni Íslandi? Er það mál sem varðar innri markaðinn með beinum hætti, þegar engin er tengingin?“ Og áfram heldur hæstv. fjármálaráðherra fyrir rúmu ári síðan, með leyfi forseta: „Það sem ég á svo erfitt með að skilja er áhugi hv. þingmanns og sumra hér á þinginu á að komast undir boðvald samevrópskra stofnana. Hvað í ósköpunum liggur mönnum á að komast undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu á okkar einangraða landi með okkar eigið raforkukerfi? Hvers vegna í ósköpunum hafa menn áhuga á því að komast undir boðvald þessara stofnana?“ Það er greinilegt að það er munur á okkur hér á hinu hv. Alþingi eftir því hvort við erum Evrópusinnuð eða akkúrat ekki. Hvort við viljum standa utan Evrópusambandsins eða ekki. Hvort við erum sátt við þá þróun sem orðið hefur í okkar málum, því að þegar Evrópski efnahagssamningurinn var gerður á sínum tíma var okkur talin trú um að við myndum ævinlega vera í hinu svokölluðu tveggja stoða kerfi, í kerfinu sem er ekki alveg Evrópusambandið, því að þar er svokallað þriggja stoða kerfi, þó svo að við undirgöngumst í rauninni að flestu leyti allt sem þaðan kemur. Og, með leyfi forseta, af því að þetta er að verða búið hjá okkur ætla ég aðeins að klára þetta, vegna þess að ég ber virkilega virðingu fyrir því sem hæstv. formaður Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra sagði hér í pontu fyrir rúmu ári síðan. Ég fæ bara ekki með nokkru móti skilið hvers vegna staðan er eins og hún er í dag. Þá segir hann: „Eru það rök að þar sem Evrópusambandinu hefur þegar tekist að koma Íslandi undir einhverja samevrópska stofnun sé ástæða til að ganga lengra?“ Og áfram, með leyfi forseta: „Mér finnst vera svo mikið grundvallaratriði að við skilgreinum hvað séu innrimarkaðsmál sem við viljum sinna sérstaklega undir EES-samningnum og hvað séu mál sem tengjast ekki beint innri markaðnum. Hérna erum við með kristaltært dæmi um það, raforkumál Íslands eru ekki innrimarkaðsmál.“ Það má ýmislegt segja um hvernig við nálgumst þessi mál. En það má líka ýmislegt segja um okkur ef við erum að reyna að kasta ryki í augu þjóðarinnar með því að segja að þeir sem tala því máli sem ég tala núna séu gusa einhverju ryki. Það eina sem við erum að tala um, sem við erum að berjast fyrir er að þurfa ekki að innleiða eitthvað sem fólk segir að skipti engu máli, það er einfaldlega málefnalegra að vísa í það hver við erum, hvar við erum stödd í þessum samningi sem við gerðum fyrir réttum 25 árum síðan sem leiddi okkur inn í Evrópska efnahagssvæðið og gerði okkur kleift að komast með vörurnar okkar inn á hinn opna innri markað Evrópusambandsins.
Frú forseti. Ég held að það myndi taka mig stóran hluta dags að reifa allar rangfærslurnar í þessari ræðu. Ég ætla því að láta [[Gripið fram í.]]það ógert. Mig langar samt að höfða til hv. þingmanns sem lögfræðings, vegna þess að hún hefur stúderað Evrópurétt kannski aðeins meira en ég. Það er um þetta sem er í 2. mgr. 103. gr. í EES-samningnum. Þar eru sett upp tímamörk varðandi það hvað gerist ef stjórnskipulegum fyrirvara er ekki aflétt - og hann er upp á sex mánuði. Þannig er að þriðji orkupakkinn var samþykktur í sameiginlegu EES-nefndinni 5. maí 2017 þannig að vissulega eru sex mánuðir liðnir. Samkvæmt þessari grein, ef ég skil hana rétt, tekur ákvörðunin þá gildi til bráðabirgða þar til verður gerð athugasemd af stjórnskipulegum toga. Þá kikkar inn einhver mekanismi sem tekur sirka mánuð og einhver mekanismi sem er í 5. mgr. 102. gr. EES-samningsins um hvernig skuli leysa úr. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, úr því að hún er sennilega betur að sér í EES-samningnum en ég: Hvernig virkar þessi mekanismi í reynd? Úr því hún er svo sannfærð um að við getum hafnað þessu og að þetta færi þá aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það virðist vera mögulegt, ef ég skil þetta rétt, en ég veit ekki til þess að það hafi nokkurn tímann verið gert. Getur hún útskýrt fyrir mér hvernig þetta kemur til með að virka í reynd, með hliðsjón af sérstaklega 5. mgr. 102. gr. EES-samningsins?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Smára McCarthy fyrir fyrirspurnina. Þó að ég sé nú öflug í Evrópurétti er ég ekki með lögin fyrir framan mig og kann alls ekki utan að þessa 5. gr. sem hv. þingmaður vísar í. En ég get þó alla vega frætt hann um að við höfum sérstöðu af ýmsum toga gagnvart Evrópska efnahagssvæðissamningnum og Evrópusambandinu sem örríki sem ég vísaði til í ræðu minni hér áðan. Tími minn er náttúrlega ekki það langur að ég geti farið að taka hv. þingmann í kennslustund í Evrópurétti, en mér sýnist honum ekki veita af því. En það sem við erum að vísa til, ítrekað og ævinlega, er nákvæmlega þetta: Við erum með undanþágur sem við höfum fengið. Það eru fordæmi fyrir því að í gegnum sameiginlegu EES-nefndina höfum við farið fram á undanþágur vegna sérstöðu okkar. Þeim hefur venjulega verið vel tekið. Það er t.d. ákveðinn ómöguleiki í því að við færum að smíða hér skipaskurði. Til hvers ættum við að vera að leggja járnbrautarteina? Eða erum við hér með undanþágu líka gagnvart gasi og öðru slíku? Þessar undanþágur halda allar og hafa tvímælalaust verið látnar ganga rétta leið. Við erum að byrja hér á öfugum enda. Við eigum að byrja á því að sækja um undanþáguna sem við þurfum ekki að undirgangast. En því miður hefur það nú verið okkar tilhneiging að skjóta fyrst og spyrja svo.
Frú forseti. Nú er það reyndar svo að járnbrautartilskipunin er ein af þeim sem stendur út af hjá okkur í EES í augnablikinu. En ég spurði frekar einfaldrar spurningar og er náttúrlega vísa í 102. gr. EES-samningsins. Þegar málflutningur hv. þingmanna snýst að öllu leyti um það hvort við getum með einhverju móti vísað máli aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar er eiginlega ekki boðlegt að fólk hafi ekki kynnt sér hvernig nákvæmlega sá mekanismi virkar. Með fullri virðingu fyrir hv. þingmanni hlýtur að vera algert grundvallaratriði í þessari umræðu, ef markmið hv. þingmanns er að við höfnum þessu, að það sé einhver skilningur á því hvað nákvæmlega gerist í því tilfelli. Það er eiginlega bara frekar fáránlegt og alveg út í hött að við séum komin á þann stað að það sé verið að ræða um að gera eitthvað sem hefur aldrei verið gert áður í sögu EES-samningsins, beinlínis boða að við einhvern veginn ökum út í skurð og vonum svo það [[Forseti hringir.]]besta, án þess að liggi fyrir nákvæmlega hvað gerist [[Forseti hringir.]]í því tilfelli.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, það væri afskaplega ánægjulegt ef hv. þingmaður kynnti sér mekanismann sem hann er að tala um sjálfur. Það væri náttúrlega ekki svo slæmt. Ef þú dettur út í skurð, Smári, lofa ég því að ég skal veiða þig upp, ef ég er einhvers staðar nálægt. Staðreyndin er einfaldlega þessi: Hv. þingmaður vísar í fyrirspurninni á undan í að það sé ákveðinn tímafrestur, sem sé sex mánuðir. Nú eru liðin rúm tvö ár. Æ, æ, hvað kom fyrir okkur? Hver var aftur refsingin fyrir það? Hver er þessi þrýstingur á okkur að undirgangast þennan þriðja orkupakka akkúrat núna og fyrir hvern? Er það fyrir framtíðarsæstrengina? Er það vegna þess að hér er verið að selja auðlindirnar okkar innan lands? Að hér er verið að selja orkuréttindi á bújörðum úti um allar koppagrundir? Til hvers? Til hvers eru milljarðamæringar að kaupa sig inn í orkuauðlindina okkar? Er það ekki vegna framtíðargróðasjónarmiða? Ég hefði haldið það.
Virðulegi forseti. Hérna er mikið talað um undanþágur. Mig langar að hafa það svona í tvennu lagi, annars vegar undanþágur varðandi hvað gerist hérna innan lands, og svo hins vegar hvað sæstrenginn varðar og milliríkjasamskiptin. Ég ætla aðeins að hunsa það því að við erum ekki með sæstreng og höfum engan áhuga á að fá sæstreng, það er gjörsamlega tilgangslaust að fá þann sæstreng. En ef við innleiðum þennan þriðja orkupakka og förum að biðja um einhverjar undanþágur frá honum, umfram þessar gastillögur sem við erum með undanþágu frá, af hverju ættum við að fá undanþágur frá t.d. neytendavernd, auknu gagnsæi og sjálfstæðu eftirliti eða þessum auknu kröfum um aðskilnað milli framleiðslu og dreifingu? Því þegar allt kemur til alls eru það þessi þrjú atriði sem þriðji orkupakkinn bætir við núverandi stöðu. Þá erum við ekki að tala um fyrsta og annan orkupakkann, við erum bara að tala um það sem við bætum við með þriðja orkupakkanum. Hvað er það sem er í honum, af þessu sem ég taldi upp, neytendavernd, gagnsæi, sjálfstætt eftirlit og auknar kröfur um aðskilnað milli framleiðslu og dreifingu, sem við þurfum að fá undanþágur frá?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví fyrir fyrirspurnina. Hann talar um hvað það sé sem við þurfum að fá undanþágu frá, neytendavernd, aðskilnaðinn og allt sem þarna er. Þarna er hann að vísa í orkupakka eitt og tvö. T.d. orkupakki tvö, það er hann sem varð þess valdandi að við þurftum að kljúfa hér frá og koma með Landsnet, þar sem við þurftum í rauninni að aðgreina dreifinguna frá framleiðslunni, þar sem við þurftum án þess að depla auga að sjá á eftir því að nú er þriðja stærsta orkufyrirtæki okkar komið í hendur útlendinga og var að fjárfesta í HS Orku fyrir 37,5 milljarða núna bara rétt á dögunum. Það sem er lykilatriði í þessu þegar er verið að tala um hvað þriðji orkupakkinn geri er: Þriðji orkupakkinn er að festa okkur nákvæmlega þar. Það er fyrsta skrefið, eða réttara sagt þriðja skrefið, í áttina að því sem heitir að leggja hér sæstreng, þriðja skrefið af fimm. Pylsan var stór. Það þurfti að sneiða hana niður. Það var ekki hægt að troða henni ofan í okkur í einum bita. Pylsukenningin á vel við hérna. Við tökum einn og einn bita, gleypum þetta allt saman og áður en við vitum er pylsan farin. Þá verður ekki aftur snúið, virðulegi forseti. Það er lykilatriði í EES-samningnum að öll aðildarríki hafi ótvíræðan og óvefengdan rétt til að hafna löggjöf á tilteknu málefnasviði og um leið, ef svo er, þegar við erum búin að leggja það fyrir sameiginlegu EES-nefndina, sem ég hef enga ástæðu til að ætla að myndi ekki taka málum okkar vel, er eingöngu það sem maður segir: Hvers vegna byrjum við ekki á byrjuninni, virðulegur forseti og hv. þingmaður, og fáum úr því skorið fyrir sameiginlegu EES-nefndinni hvort það sé einhver krafa í sambandi við samninginn okkar sem lýtur að Evrópska efnahagssvæðinu um að við undirgöngumst þennan þriðja orkupakka.
Virðulegi forseti. Nei, ég var að tala um þriðja orkupakkann þar sem eru auknar kröfur um aðskilnað framleiðslu og dreifingar. Það er vissulega rétt að aðskilnaður kom fyrr, en það eru auknar kröfur í þriðja orkupakkann. Ég er bara að tala um þessar auknu kröfur. Þurfum við undanþágu gagnvart þessum auknu kröfum? Þurfum við undanþágu gagnvart gagnsæinu og sjálfstæðu eftirliti? Þurfum við undanþágu gagnvart neytendaverndinni sem kemur með þessum pakka, ekki því sem hefur verið í fyrsta og öðrum? Það var talað um þá á annan veg. Nú erum við að tala um þriðja orkupakkann. Til viðbótar, þar sem hv. þingmaður kom inn á sæstrenginn: Við getum alveg lagt sæstreng núna. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að lagður yrði sæstrengur - umfram það sem bætist við í þriðja orkupakkanum. Það yrði nákvæmlega sama ferli sem þyrfti þar að koma til, það er aðkoma ríkisstjórnar og Alþingis. Það sem bætist við með þriðja orkupakkanum? Það myndi ekkert gerast. Það yrði nákvæmlega eins ferli. Við þyrftum að segja nei hérna á þingi til að stoppa lagningu sæstrengs. Því það að leggja sæstreng með öllu því sem því fylgir, kostnaðinum og umfanginu, spurningum um hvar þyrfti að virkja og hvernig sem það er: Það væri bara rugl að fara út í það. Ég er alveg sammála því. En það er ekkert sem þriðji orkupakkinn [[Forseti hringir.]]bætir við núverandi fyrirkomulag sem [[Forseti hringir.]]krefur okkur um að leggja þann sæstreng, ekkert umfram [[Forseti hringir.]]það sem við þyrftum að gera annars. Við segjum bara nei hérna. [[Forseti hringir.]]Málið dautt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ég biðst afsökunar á því, það er rétt að ég var ekki nógu skýr hvað lýtur að muninum á þessum aukna aðskilnaði um hvað lýtur að öðrum og þriðja orkupakkanum. Það er nú ekki síst ákveðið áhyggjuefni sem lýtur að því að við eigum jú okkar frábæru orku og Landsvirkjun sem við eigum að stærstum hluta, eins og hv. þingmaður veit. Þessi þriðji orkupakki kemur til með að valda nákvæmlega því sem við sáum þegar Hagar fór í mál við ríkið á sínum tíma í sambandi við innflutning þar sem við héldum að við værum alveg trygg gagnvart samningi Evrópusambandsins um að við þyrftum ekki að flytja neitt inn. Nú er það nákvæmlega HS Orka sem segir: Heyrðu, Landsvirkjun er allt of stór á markaðnum. Hvenær fáum við það mál í hendurnar? Landsvirkjun er allt of stór. Það er verið að selja þetta frá okkur. Þetta er liður í einkavæðingu á Landsvirkjun. Það á að fara að stúka hana niður. Það á að brytja hana niður, selja frá okkur orkuna hingað og þangað í smáskömmtum. Pylsukenningin er að skila sér alveg 150% hér inn hjá Evrópusinnuðum þingmönnum. Punktur og basta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir ræðuna. Ég held það sé ágætt í þessari umræðu að árétta með reglulegu millibili hvaða mál við erum að ræða. Við ræðum þingsályktunartillögu frá hæstv. utanríkisráðherra þar sem leitað er heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hv. þingmaður ræddi mjög margt - og ég tek fram að við eigum í fyrri umr. að velta upp spurningum sem styðja umfjöllun nefndar í kjölfarið - og kom m.a. inn á það af hverju við værum að þessu öllu saman. Til að halda staðreyndum til haga ætla ég að reyna að svara þeirri stóru spurningu og vísa í svar hæstv. utanríkisráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Óla Birni Kárasyni um orkupakka ESB. Þar spyr hv. þingmaður: Hvaða rök lágu að baki því að íslensk stjórnvöld ákváðu að innleiða fyrsta orkupakka ESB hér á landi? Hvaða rök voru fyrir því að ákveða að orkumarkaður á Íslandi skyldi verða hluti af innri markaðnum? Þetta er auðvitað stór spurning og það er mjög mikilvægt að við höfum þetta í huga. Virðulegi forseti. Svarið er hér: Reglur um viðskipti með orku hafa verið hluti EES-samningsins frá gildistöku hans árið 1994. Það hefur aðeins verið uppi misskilningur um þetta í umræðunni. Og orka er skilgreind sem vara og fellur því undir frjálsa vöruflutninga sem er hluti fjórþætta frelsisins, en bæði innri markaður Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins byggjast á því.
Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir andsvarið. Við virðumst vera að velta vöngum frekar en annað því að ég skildi ekki spurninguna. En mig langar að leiðrétta eitt. Þetta er í annað sinn sem vísað er í þetta svar frá utanríkisráðherra sem er með þessa þingsályktunartillögu á sínum snærum. Það er samflokksmaður hans sem spyr hann og virkar það ekkert rosalega hlutlaust í umræðunni, a.m.k. ekki á mig. Þar kemur fram, ef rétt er haft eftir af hv. þingmanni, að þessar reglur um orkuna og sameiginlegan markað hafi strax komið fram í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið 1992. Það er alrangt. Orkan var ekki skilgreind sem vara fyrr en við löggiltum annan orkupakkann, mig minnir að það hafi verið 2007. Það er þá sem við komum inn á þetta fjórfrelsi og með því að ætla að reyna að taka orkuna út úr pakkanum erum við farin að svíkja grundvöll EES-samningsins sem lýtur að fjórfrelsinu, bara svo að það sé rétt sagt. Það er á hreinu að orkan var ekki skilgreind sem vara fyrr en einum 15 árum eftir að við skrifuðum undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er eins með landbúnaðarafurðirnar og sjávarafurðirnar og annað slíkt - við vorum í góðri trú þegar við gengum inn í þennan samning og skrifuðum undir hann 1992, hann tók gildi 1994. Þá stóðum við í þeirri trú að við værum að fara að skiptast á vörum og fengjum aðgang að þessum risastóra innri markaði sem var og er okkur afskaplega mikilvægur, og skal ekkert lítið úr því gert. En ýmislegt hefur breyst á þessum 25 árum og sér ekki fyrir endann á þeim breytingum enn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég var hér í fyrra andsvari að halda staðreyndum til haga, það er mikilvægt í þessari umræðu. Það eru miklir hagsmunir undir og rétt að velta upp spurningum. Ég ætla aðeins að halda áfram með svar hæstv. ráðherra til hv. þm. Óla Björns Kárasonar við skriflegri fyrirspurn, það staðfestir bara málið, með leyfi forseta: „Við lögfestingu EES-samningsins voru orkumál hluti samningsins þótt stefnumótun og lagasetning ESB um innri markað raforku hafi ekki verið langt komin á þeim tíma.“ Þá er það bara staðfest, hv. þingmaður. Um þetta er að sama skapi fjallað í greinargerð með málinu. Hv. þingmaður, vil ég segja, fór mikinn í sinni ræðu. Ég gæti ekki hér í þessu stutta andsvari farið yfir það allt og spurt hv. þingmann út í alla þá þætti. En mér fannst hv. þingmaður ganga ansi langt oft og tíðum. Ég verð að segja það. Og ég fékk þá tilfinningu að hv. þingmaður myndi jafnvel vilja ganga svo langt að segja upp EES-samningnum, sem við höfum vissulega alltaf möguleika á að gera. Bara svo að hv. þingmaður geti þá komið þeirri skoðun á framfæri ef svo er, þá spyr ég hv. þingmann að því. Varðandi álit sérfræðinga - ég vil segja það hæstv. ráðherra til hróss að hann hefur undirbúið málið mjög vel. Það er mikið vitnað til álits sérfræðinga, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst, þar sem það er óyggjandi að sú lausn er fær sem farin er. Þess vegna höfum við kannski þurft að bíða aðeins eftir þessu máli inn í þingið. En á móti kemur að það er vandað og það er viðurkennt að þessi lausn getur gengið upp.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er enn jafn ringluð. Ef það kemur virkilega fram í svari hæstv. ráðherra að við höfum verið með orkumálin undir, þegar við skrifuðum undir EES-samninginn árið 1992, ætla ég að leyfa mér að draga svarið í efa, svo að það sé sagt. Spurt var hvort ég væri tilbúin að segja upp EES-samningnum og svarið er já. Ef þetta hefur í för með sér að við þurfum að selja frá okkur nánast allt sem við eigum hér og skapar okkur sérstöðu sem litlu eyríki í útjaðri Evrópu, þá er svarið já. Mér finnst Svisslendingar flottir. Þeir eru frjálsir. Þeir eru búnir að gera 128 tvíhliða samninga. Þeir eru ekki í neinum vanda. Ef það á að vera þannig að Evrópusambandið eigi að sjá um okkar mál áður en við göngum í það og við séum hreinlega að reyna að stíga skrefið þangað til fulls þá eigum við bara að ganga hreint til verks. Við eigum að leggja það fram fyrir þjóðina, því það er þjóðin sem á skilið að fá þjóðaratkvæðagreiðslu í risamáli af þessu tagi. Við eigum bara að leggja það fram. Viljum við ganga í Evrópusambandið eða ekki?
Forseti vill árétta við hv. þingmenn, og á þá ekki eingöngu við þá þingmenn sem ræddu hér síðast heldur fleiri sem tekið hafa til máls hér á fundinum, 66. gr. þingskapalaga þar sem segir: „Ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann.“ Jafnframt vill forseti minna á 72. gr. þingskapa sem segir að eigi megi, nema með leyfi forseta, lesa upp prentað mál.
Hæstv. forseti. Ég les upp prentað mál eftir sjálfan mig. Nú er á dagskrá hér á hinu háa Alþingi stórt grundvallarmál okkar Íslendinga sem snýr að umráðarétti okkar yfir auðlindum og náttúru landsins. Þetta mál snýst um hvort innleiða eigi hin svokallaða þriðja orkupakka. Ríkisstjórnin hefur gengið mjög hart fram um að sannfæra okkur um að upptaka þriðja orkupakkans skipti okkur ekki máli þar sem ekki hefur verið lagður sæstrengur á milli Íslands og Evrópu. Hins vegar hefur ekki verið nefnt hvers vegna við ættum að taka þriðja orkupakkann upp, nema þá til að þóknast ESB og af því að við tókum upp orkupakka eitt og orkupakka tvö. Ef orkupakki þrjú skiptir okkur ekki máli, eigum við þá ekki bara að hafna honum? Mig langar í þessu sambandi að rifja upp upptöku fyrsta og annars orkupakkans. Orkupakki eitt var lögleiddur hér á landi 2003 og fjallar um að raforka sé söluvara eða markaðsvara. Orkupakki tvö varð að lögum árið 2007 og segir til um aðgreiningu á framleiðslu og dreifingu raforku. Að þessu sinni erum við að ræða þriðja orkupakkann, sem sagt er að skipti ekki máli. Endurtek ég þá: Eigum við þá ekki bara að hafna honum? Nei, er svarið. Hann skiptir ekki máli nema lagður verði sæstrengur, er sagt. Allir þeir fyrirvarar sem við gerum við tilskipun hafa enga þýðingu. Það sýnir reynslan, t.d. eins og kjötmálið títtrædda. Margar spurningar hafa vaknað, m.a. sem lúta að stjórnarskránni. Ein af þeim spurningum er þessi: Ef við samþykkjum orkupakka þrjú, erum við að afsala okkur valdi yfir til yfirþjóðlegrar stofnunar? Í 39. gr. raforkulaga, nr. 65/2003, segir: „Ráðherra leggur á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Núgildandi stefna stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis kemur fram í þingsályktunartillögu nr. 26/148 frá 11. júní 2018. Þingsályktanir eru viljayfirlýsingar Alþingis sem sæta sérstakri meðferð. Slíkar tillögur eru í ályktunarformi og ræddar við tvær umræður á Alþingi. Þingsályktunartillögur kunna að geyma reglur sem skylda framkvæmdarvaldið til ákveðinna athafna en nær óþekkt er að þær geymi bindandi reglur, líkt og sett lög gera. Þótt Alþingi samþykki þingsályktanir og þær geymi iðulega bindandi fyrirmæli standa þær skör lægra en lög. Meðferð þingsályktana er einfaldari en meðferð lagafrumvarpa. Auk þess á hinn aðili löggjafarvaldsins, forseti Íslands, ekki hlut að setningu þeirra. Lögum verður ekki breytt með þingsályktun. Í dómi Hæstaréttar frá 1943, á bls. 92, hefur verið staðfest að einstaklingar geta ekki reist rétt sinn á þingsályktun þegar lög mæla fyrir um annað. Nú kemur framkvæmdarvaldið fram og segist ætla að tryggja hagsmuni þjóðarinnar með innleiðingu raforkutilskipunar tengdri þriðja orkupakka og áskilja með sérstakri ákvörðun Alþingis hvort hér verði komið á tengingu um raforkuflutning í gegnum sæstreng. Þessu á að ná með eftirfarandi lagasetningaraðferð: Í fyrsta lagi að samþykkja tillögu sem felur í sér breytingu á þingsályktunartillögu nr. 26/148. Með þessu á að bæta við þá þingsályktunartillögu eftirfarandi texta, með leyfi forseta: „Ekki verður ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis. Skal það samþykki liggja fyrir áður en framkvæmdir sem varða slíka tengingu geta farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunarinnar. Til grundvallar slíkri ákvörðun Alþingis skal liggja heildstætt mat á umhverfis-, samfélags- og efnahagslegum áhrifum slíkrar tengingar og framkvæmda vegna hennar.“ Og í annan stað: Samþykkja á lagabreytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, sem kemur inn í málsgrein í 9. gr. raforkulaga sem segir: „Um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fer samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Hæstv. forseti. Hvað felst í þessari lagasetningaraðferð sem er verið að setja í raforkulög, þau hin sömu lög og mæla fyrir um þingsályktunartillögu á fjögurra ára fresti um stefnu við uppbyggingu flutningskerfis landsins? Að um þessa tilteknu stefnu stjórnvalda með þingsályktun skal sérstaklega kveðið á um hvort sæstrengur er lagður eða ekki. Með einföldun má segja að 6. mgr. 9. gr. raforkulaga endurtaki það sem 39. gr. sömu laga segir og geri það eitt að undirstrika enn frekar að ákvörðun um sæstreng á Íslandi fari eftir þingsályktun Alþingis um stefnu við uppbyggingu flutningskerfis sem sett er á fjögurra ára fresti. Segja má að hagsmunaaðilar tillögurnar sé öll íslenska þjóðin þar sem markmið breytinganna er að undirstrika að Alþingi hafi úrslitavald varðandi ákvörðun um hvort tengja eigi íslenska raforkukerfið við raforkukerfi annarra landa. Tillagan er því lögð fram með almannahagsmuni að leiðarljósi. Ef markmiðið er að tryggja Alþingi og löggjafarvaldi úrslitavald varðandi ákvörðun um að hvort tengja eigi íslenska raforkukerfið við raforkukerfi annarra landa er það lágmark að setja efni þingsályktunartillögunnar í lög og tryggja um leið með því að báðir aðilar löggjafarvaldsins, Alþingi og forseti Íslands, komi að þeirri ákvörðun. Sérstaklega þar sem nú á að hafa almannahagsmuni að leiðarljósi. Það sem þó er alvarlegra er að erfitt er að sjá samkvæmt EES-samningnum að unnt sé að innleiða reglugerðartilskipun í landsrétt með fyrirvörum. Það sem íslensk stjórnvöld fyrirhuga að gera er að innleiða þriðja orkupakkann og setja í þingsályktun fyrirvara um úrslitavald Alþingis vegna sæstrengs. Hæstv. forseti. Að öðru. Gæti það farið svo að ríkið yrði bótaskylt, kæmi í ljós að reglugerð 713/2009 bryti gegn stjórnarskrá? Er búið að gera áætlun um bótakröfur á hendur íslenska ríkinu ef þingsályktunartillaga um orkupakka þrjú er innleidd og í ljós kemur að reglugerð 713/2009 brýtur gegn stjórnarskrá? Fram hefur komið að hér á landi fara ekki fram viðskipti yfir landamæri með raforku sem valdaframsal til ESA, samkvæmt reglugerð 713/2009, snýr aðallega að. Það breytir því þó ekki að innleiðing þriðja orkupakkans þarf að standast stjórnarskrá. Í því sambandi verður að hafa hugfast að lagasetning sem brýtur gegn stjórnarskránni getur haft skaðlegar afleiðingar í för með sér. Skiptir þá í sjálfu sér ekki máli hvort slíkar afleiðingar koma fram við samþykki laganna eða á síðari tímapunkti. Til að mynda getur lagasetning sem brýtur gegn stjórnarskrá bakað íslenska ríkinu bótaskyldu gagnvart einstaklingum og lögaðilum vegna tjóns sem þeir verða fyrir vegna slíkrar lagasetningar. Slík bótakrafa einstaklinga eða lögaðila á hendur íslenska ríkinu verður höfð uppi þegar tjón hefur orðið. Það getur í sjálfu sér gerst löngu eftir að viðkomandi lög eru samþykkt á Alþingi. Hvað sem líður hugsanlegum bótakröfum af þessum toga hefur vafi um stjórnskipulegt gildi innleiðingar þriðja orkupakkans í för með sér réttaróvissu sem ekki verður við unað. Að síðustu: Þegar alþingismaður sest í fyrsta sinn á Alþingi skrifar viðkomandi undir drengskaparheit að stjórnarskránni þar sem segir: „Ég undirritaður sem kosinn er þingmaður Íslendinga heiti því að viðlögðum drengskap mínum og heiðri að halda stjórnarskrá Íslands.“
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði að þriðji orkupakkinn skipti ekki máli. Ég get svo sem ekki talað fyrir aðra en fyrir mér skiptir hann ekki máli gagnvart fullveldisframsalinu sem hefur verið talað um. Hann skiptir ekki máli varðandi ACER ef enginn er sæstrengurinn. Að því leyti til skiptir hann ekki máli. Hins vegar skiptir hann máli þegar kemur að neytendavernd, gagnsæi og sjálfstæðu eftirliti, auknum kröfum um aðskilnað milli framleiðslu og dreifingar, eins og ég nefndi áðan. Alveg eins og það hefur oft verið talað á Íslandi um auknar kröfur um aðskilnað milli framleiðslu og dreifingar í mjólkuriðnaði eða í sjávarútvegi, aðskilnað milli útvegs og vinnslu í landi. Hvað af þeim atriðum myndi hv. þingmaður vilja gera undanþágu gagnvart og hvað af þeim atriðum skipta ekki máli á Íslandi?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það sem ég sagði áðan að skipti ekki máli eru í raun og veru skilaboðin sem við höfum fengið, að orkupakki þrjú skipti ekki máli að neinu leyti. Því spurði ég hvort við ættum þá að hafna honum. Ég geri ekki athugasemdir við það sem þingmaðurinn vitnaði í, ég geri ekki athugasemdir við það sem er í þriðja orkupakkanum sem ég held að sé líka fjallað um í orkupakka tvö.
Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að um þetta er líka talað í orkupakka tvö og eitt o.s.frv. Verið er að fylla upp í ákveðin göt með auknum kröfum um aðskilnað, með auknum kröfum um gagnsæi og sjálfstætt eftirlit er meira en það hefur verið áður. Það sem ég hef skynjað í umræðunni um að orkupakkinn skipti ekki máli að neinu leyti tengist þeirri orðræðu sem Miðflokkurinn hefur verið með. Þau atriði sem Miðflokkurinn hefur bent á að skipti máli varðandi þriðja orkupakkann eiga ekkert við samkvæmt orðanna hljóðan í orkupakkanum sjálfum. Það á ekki við að þetta sé framsal á fullveldi. Það á ekki við að þetta séu einhver skref í átt að einkavæðingu. Það er fullt af ríkisreknum orkufyrirtækjum í Evrópu. Ef þetta væri skref í átt að einkavæðingu á orkufyrirtækjum ættu ekki að vera nein ríkisvædd orkufyrirtæki í Evrópu, ekki satt? Það er það sem er átt við með „ekki að neinu leyti“. Málflutningur Miðflokksmanna um þennan orkupakka á ekki við að neinu leyti og þess vegna þarf ekki að pæla í því.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir. Ef þau atriði í orkupakka tvö sem þingmaðurinn ræddi eru líka í þriðja orkupakkanum sé ég ekki neina þörf á því að innleiða hann vegna þess.
Fylla í holur.
- Fylla í holur, já. Það sem við höfum rætt, af því að hann vitnaði í þingmenn Miðflokksins, í því sambandi eru innleiðingar þessara pakka undanfarin ár og svo núna, orkupakki eitt, tvö og þrjú. Við það vakna spurningar: Hvað verður þá í orkupakka fjögur? Það er það sem við erum að spyrja um og viljum fá svör við. Ég tek ekki undir það sem ég hef heyrt hérna, að við séum með hræðsluáróður. Við viljum bara stíga varlega til jarðar. Við viljum hafa hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi.
Ég líka.
- Það efast ég ekki um, hv. þingmaður, en við erum ekki sammála í pólitík þannig að við sjáum ekki alveg sama veginn. Ég undirstrika að þegar við höfum fengið þau svör sem við óskum eftir þá hugsum við kannski málið upp á nýtt, en þau svör hafa ekki komið enn þá. [[Gripið fram í: Frábært.]]
Frú forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðunni hér á þingi. Ég vil, horfandi á síðasta ræðumann, sérstaklega fagna því sem kom fram undir lok ræðu hans og er kannski mesta opnunin sem ég hef heyrt af hálfu Miðflokksins hér í dag, að vilja skoða málið og hugsanlega endurskoða afstöðu sína gagnvart málinu ef gögn koma fram sem gefa ástæðu til þess að snúa aðeins af þeirri vegferð sem hefur verið svolítið umhugsunarvert að hlusta á. Ég myndi skilja þær ræður sem hafa verið haldnar hér af hálfu þeirra sem eru algerlega á móti þessu máli ef við værum að ræða prinsippmál eins og það hvort það eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu, vera inni eða úti í Evrópusambandinu. Sumir hafa lagt fram þingsályktunartillögu um að Ísland eigi að fara úr NATO. Eða eigum við að ræða EES-samninginn? Það er það sem ég sakna hér, að við erum ekki að ræða EES-samninginn sem slíkan af því að þetta snertir hann á endanum. Eftir að hafa hlustað á ræður andstæðinga þessa máls þá spái ég því að í næstu kosningum verði hugsanlega kapphlaup á milli Miðflokks og Flokks fólksins um nýtt kosningaloforð, að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort það eigi að fara úr Evrópska efnahagssvæðinu. Þá skulum við taka einfaldlega þá umræðu. Það sem ég saknaði hér í ræðu velflestra þeirra sem hafa rætt um fullveldið - og ég skil vel áhyggjur þeirra varðandi það, ég tek undir með þeim að það skiptir máli að huga að fullveldinu - er að það hefur ekkert styrkt okkur Íslendinga og fullveldi okkar jafn mikið og vera öflugir, einarðir og einlægir þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi. Hvort sem það er NATO, Evrópska efnahagssvæðið, EFTA, þá hefur það frekar styrkt fullveldi þjóðarinnar en hitt. Auðvitað dettur engum þingflokki og ég fullyrði það að engum stjórnmálaflokki dettur það í hug að fara að afsala sér yfirráðum yfir auðlindum. Hvar hefur það komið fram? Hvergi. Engum stjórnmálaflokki dettur það í hug að reyna að lauma í gegnum einhverja þingsályktunartillögu eða innleiðingu út af EES slíku stórmáli. Engum stjórnmálaflokki. Þó að okkur greini á um ýmis mál og séum ósammála um eitt og annað sem sagt er hér þá er enginn stjórnmálaflokkur, meira að segja ekki þessi ríkisstjórn, að vinna þannig. Þess vegna saknaði ég úr þessum ræðum sem ég vildi greina áðan að við tölum ekki um það sem þetta mál snýst um. Þetta mál snýst um neytendavernd. Hér var flutt ræða af hálfu einarðs andstæðings þessarar tilskipunar. Það var talað um allt nema neytendavernd. Allt nema það að við erum að styrkja neytendavernd heima fyrir og stjórnsýsluna líka í þá veru að efla Orkustofnun, að hún fái sterkara umboð m.a. til þess að krefjast úrbóta á dreifikerfi. Í þágu hverra? Í þágu neytenda. Ég biðst velvirðingar á því ef það snertir strengi hjá einhverjum hér en lýðskrum hefur verið nefnt. Mér finnst menn ekki að ganga hreint fram að nota svona mál til að koma í gegn öðrum pólitískum tilgangi eða markmiði. Við erum með EES-samninginn undir. Hafa menn metið þá hagsmuni? Ætla menn að nota svona mál - þetta er mikilvægt mál, en þetta er ekki stórmál - til þess að ógna þeim gríðarlegu hagsmunum sem felast í Evrópska efnahagssvæðinu og þeim samningi fyrir íslenskt samfélag, fyrir íslenska neytendur, framleiðendur, útflytjendur? Menn nota þetta mál til þess að snúa málum á haus. Mér finnst það ekki boðlegt. Þess vegna fagna ég því að það eru komnir fleiri á mælendaskrá til að mótmæla því sem þessi málflutningur hefur boðið upp á. Ég viðurkenni það alveg að ég saknaði þess framan af hjá þessari ríkisstjórn að hún þyrði einfaldlega að hafa forystu fyrir málinu. Hún hefði sannfæringu fyrir því að þetta væri rétt skref. Ég er alveg viss um það eftir að hafa hlustað bæði á ræðu ráðherra og lesið málið og ég vil draga það fram og segja það strax að þetta mál er mjög vel undirbúið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eru ekkert endilega öll mál þannig. Þetta mál er þannig úr garði gert, bæði af hálfu hæstv. utanríkisráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Þetta mál er vel undirbúið, mjög vel upplýst. Gögnin liggja fyrir og ég hvet fólk til að lesa gögnin til að fá sem gleggsta mynd af þessu. Ég saknaði pólitískrar forystu og ég verð líka að segja að tíminn hefur greinilega verið notaður til þess að vinna þá vinnu sem þurfti til þess að upplýsa málið en líka til þess að róa baklandið. Það hljótum við, stjórnmálamenn og leiðtogar stjórnmálaflokka að skilja. Þegar baklandið er órólegt, þegar hverfafélög hafa ályktað um að það eigi ekki að innleiða þriðja orkupakkann, þá verða stjórnmálaflokkar að hafa ákveðið svigrúm til að reyna að upplýsa mál, til þess að sýna fram á hið rétta og sanna og skynsamlega í málinu. Um leið og ég gagnrýni seinagang, að vissu leyti, hjá ríkisstjórninni þá ætla ég ekki að gagnrýna það hvernig hún leggur fram málið af því að ég skil það. Ég skil líka að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og ekki síður þingmönnum Framsóknar svíði svolítið þessi einarði málflutningur Miðflokksins og Flokks fólksins af því að þær raddir heyrast líka innan raða Framsóknarmanna og Sjálfstæðisflokksins. Ríkisstjórnarflokkarnir voru einfaldlega að undirbyggja sinn málflutning og þeir hafa gert það vel. Ég og formaður Samfylkingarinnar lögðum það til fyrir ríflega mánuði við forsætisráðherra að við værum tilbúin, ef það myndi létta undir með ríkisstjórninni og þeirri tímabundnu sálarangist sem stjórnarflokkarnir voru haldnir, að styðja þetta mál og greiða fyrir því. Af hálfu Viðreisnar hefur það ekkert breyst. Innihald þessa máls snýst fyrst og fremst um neytendavernd og um að styrkja stjórnsýsluna hér heima fyrir og síðan það sem við skulum ekki vanmeta, en það er að styrkja raforkukerfið í Evrópu til að gera dreifingunni m.a. hagkvæmari. Hvaða áhrif hefur það og afleiðingar? Það er umhverfisvænna. Það hlýtur að vera stórmál fyrir okkur öll að m.a. Evrópusambandið er að verða umhverfisvænna í gegnum tilskipanir sínar. Það skiptir okkur máli. Við eigum að hafa skoðanir á því og ég vona að flestir hafi jákvæða skoðun í þá veru. Ég vil líka draga það fram að hæstv. iðnaðarráðherra mun síðan mæla hér síðar, næst á dagskrá, fyrir frumvörpum varðandi mál sem undirstrika það sem við erum öll sammála um. Ég trúi ekki öðru en að þetta fari allt í gegnum þingið. Talandi um sæstreng, sæstrengur kemur þessu máli ekkert við Það er að fullu á forræði þingsins og á forsendum þingsins, algerlega. Við höfum tögl og hagldir í öllum þessum málum, við ráðum yfir auðlindum okkar, við ráðum því í hvaða farveg þessi mál fara. Það getur vel verið, eins og hæstv. forseti sagði í góðri ræðu fyrr í dag, að einhvern tímann í framtíðinni meti kynslóðirnar sem koma á eftir okkur hagsmunina með öðrum hætti en við gerum í dag. Við megum ekki taka þau tækifæri og þá valkosti af börnunum okkar. Þann rétt höfum við ekki. Um leið og ég virði málflutning þeirra sem eru á móti þessari tilskipun þá verð ég líka að segja að ég skil einfaldlega ekki þessa nálgun. Ég skil ekki af hverju það er ekki hægt að koma hreint fram og segja: Þetta mál snýst um neytendavernd. Þetta mál snýst um það að styrkja stjórnsýsluna. [[Forseti hringir.]]Við skulum taka umræðuna um að vera innan eða utan Evrópska efnahagssvæðisins, innan eða utan ESB, á öðrum vettvangi og á öðrum forsendum [[Forseti hringir.]]en ekki fara bakdyramegin í málinu og telja fólki trú um eitthvað sem ekki er satt og rétt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég fagna því að hv. þingmaður segist virða málflutning okkar Miðflokksmanna. Miðflokkurinn er á móti þessari tillögu og telur enga ástæðu til að samþykkja hana, heldur miklu frekar að vísa málinu fyrir sameiginlegu EES-nefndina og fá þar varanlegar undanþágur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hún virði okkar málflutning. Það er svolítið annað en varaformaður Viðreisnar sem farið hefur mikinn bæði í þingsal og á Facebook-síðu sinni þar sem hann hefur farið ófögrum orðum um okkur Miðflokksþingmenn og kallað okkur lýðskrumara og ýmsum öðrum nöfnum sem ég ætla ekki að nefna hér. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson hefur kallað eftir málefnalegri umræðu um þetta mál og við teljum okkur hafa haldið uppi málefnalegri umræðu. En á sama tíma segir hann að málflutningur Miðflokksmanna sé lýðskrum. Það er nú öll hin málefnalega umræða sem hann óskar eftir hér. Hv. þingmaður saknar þess að ekki sé rætt nægilega mikið um EES-samninginn sjálfan. Ég vil taka undir það, og hún sagði áðan að málið snerti samninginn á endanum. Ég er alveg sammála því. Í upphafi þegar við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu fyrir u.þ.b. 25 árum var hvergi rætt um orkumál og hvergi rætt um t.d. landbúnaðarmál. Nú eru báðir þessir stóru málaflokkar komnir inn í samninginn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er þetta sami samningurinn? [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að þetta sé sami samningurinn [[Forseti hringir.]]og við undirrituðum og innleiddum á sínum tíma?
Herra forseti. Bara þannig að það sé alveg sagt skýrt hafa viðskiptin með orku verið hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið alveg frá upphafi árið 1994, þannig að það á ekkert að koma okkur á óvart. Við Íslendingar höfum blessunarlega haft það sterkt samningafólk í fararbroddi fyrir okkur við að semja að á sínum tíma var mjög kalt hagsmunamat þegar verið var að ræða landbúnaðarvörur og sjávarútveg, m.a. þegar sjávarútvegur var tekinn út fyrir. Um leið var opnað fyrir viðskipti fyrir íslenskar sjávarafurðir sem hafa haft ómælda þýðingu fyrir okkur. Það eru gríðarlegir hagsmunir fyrir okkur að þeir vegir verði áfram gagnvegir og greiðari en jafnvel hefur verið. Það er ekkert í þessu máli sem á að koma okkur á óvart, ekki neitt. Það er miklu frekar það sem ég velti fyrir mér þegar Miðflokkurinn segir: Við eigum að fá undanþágu. - Undanþágu frá hverju? Neytendavernd? Af því að þetta snýst um neytendavernd, þetta snýst ekkert um annað. Ég vil ekki fá undanþágur frá neytendavernd. Þessar endalausu undanþágur hafa ekki gefist vel fyrir íslenska neytendur, sem gera ekkert annað en að stríða gegn hagsmunum neytenda. Þannig að ég er ekki hlynnt því ef undanþágan snýr að því að skerða neytendavernd, ef við ætlum að ræða um sjálfan EES-samninginn og það er það sem ég hef verið að kalla eftir. Mér finnst gott ef Viðreisnarfólk, hvort sem það er í forystu eða aðrir, ýti við Miðflokknum. Það sem við erum að kalla eftir, að við göngum hreint til verks, að Miðflokkurinn komi hreint fram og segi: Já, við viljum ræða EES-samninginn og hugsanleg úrsögn úr honum. Mér þætti það hreinna og beinna en að vera að skýla sér á bak við mál sem að er mínu mati tiltölulega einfalt og lýtur fyrst og fremst að neytendavernd en ekki einhverju allt öðru, sem fólk virðist gjarnan vilja trúa hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þingmanninum er tíðrætt um neytendavernd. Þá er kjörið að spyrja hv. þingmann: Hvað er það sem bæta þarf sérstaklega í neytendavernd á Íslandi hvað varðar raforkumál? Gæti hv. þingmaður farið yfir það? Nú er þessum málum þannig háttað í dag að það ríkir samkeppni. Einstaklingar, heimili geta keypt raforku af fleiri en einum aðila. Skipt um orkusala, ef svo má að orði komast. Er þetta nokkuð sem bæta þarf enn frekar? Hvað á hv. þingmaður við með neytendavernd í þessu sambandi? Síðan er náttúrlega alveg ljóst að Viðreisn er fylgjandi þessu máli vegna þess að Viðreisn er Evrópuflokkur sem vill ganga í Evrópusambandið, þannig að það kemur ekkert á óvart að flokkurinn skuli standa fyrir málflutningi þess efnis að við eigum að samþykkja þennan orkupakka. Það er gott og vel. Ég virði þann málflutning vegna þess að þetta eru skoðanir og stefna þessa flokks. Að sama skapi vænti ég þess að menn virði þá skoðun Miðflokksins að fara eigi ofan í kjölinn á þessu máli vegna þess að hugsanlega getur það stangast á við stjórnarskrá og stjórnarskráin á að njóta vafans í þessum efnum. Þannig að það er ekkert óeðlilegt við þann málflutning að við viljum fara varlega í þessum efnum. Og með því að segja nei gerist ekkert annað en að málið fer fyrir sameiginlegu EES-nefndin. Þar setjumst við niður, förum yfir málið og sýnum fram á okkar sjónarmið. Í framhaldinu fáum við vonandi varanlega undanþágu. Spjall utanríkisráðherra Íslands við orkumálastjóra Evrópusambandsins um að við höfum ákveðna sérstöðu sem er viðurkennd, hefur ekkert gildi að þjóðarétti. Þannig liggur í þessu máli.
Herra forseti. EES-samningurinn hefur fært íslenskum neytendum alveg ómælda kosti og miklar framfarir. Líka fólki á vinnustöðum með auknu vinnuöryggi. Neytendaverndin í þessu tiltekna máli snýr að því að auka samkeppnishæfni á raforkumarkaði enn frekar og vinna þannig að raforkuverð til neytenda lækki en líka í þá veru að neytendur geti farið að velja um af hverjum þeir kaupa raforkuna. Það felur í sér aukið aðhald … [[Gripið fram í.]]- Já, og aukið aðhald neytenda. Líka í því samhengi verið er að auka valdheimildir Orkustofnunar til að krefjast úrbóta í dreifikerfinu, sem er auðvitað ekkert annað en í þágu neytenda. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði: Viðreisn er Evrópuflokkur. Af hverju erum við Evrópuflokkur? Af hverju viljum við halda í svo dýrmætt samstarf eins og EES-samstarfið? Af því að það hefur haft í för með sér ótrúlegar úrbætur og hagsmuni fyrir íslenskt samfélag. Ég vil meina að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé eitt það mikilvægasta skref sem við Íslendingar höfum tekið, það er alla vega einhver viðleitni til efnahagslegra framfara og fyrirheit um stöðugleika, sem mun reyndar ekki breytast fyrr en við fáum annan gjaldmiðil. Þetta allt tryggir undirstöður okkar Íslendinga. Við erum óhrædd við að segja það. Við erum reiðubúin til að taka þá umræðu við Miðflokkinn, sem er einarður andstæðingur Evrópusambandsins. Gott og vel. Ég óttast það að núna á næstu misserum og árum munum við í ríkari mæli heyra raddir og kröfur af hálfu Miðflokks og hugsanlega Flokks fólksins, mér heyrðist á formanni flokksins áðan, um að Íslendingar gangi úr samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vara við því og ég er óhrædd við að segja að ég mótmæli því og slíkum málflutningi. Ég vil fá að heyra það hreint út, ekki tengslum við aukamál sem tengist neytendavernd á raforkumarkaði. Ég vil að við tökum umræðu á breiðari grunni en akkúrat í tengslum við þetta mál.
Herra forseti. Þetta hefur verið býsna fróðleg umræða. Hæstv. ráðherra kynnti málið prýðilega í gær og hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir fór ágætlega yfir afstöðu þingflokks Samfylkingarinnar í málinu áðan. Ég ætla því að fjalla um aðrar víddir málsins, sem eru samt ekki síður mikilvægar. Það er eðlilegt að stjórnmálaflokkar sem byggja starfsemi sína á mismunandi hugmyndafræði takist á. Flokkar eru gjarnan skilgreindir eða skilgreina sig sjálfir á tilteknu litrófi og það er algengast að fjallað sé um vinstri og hægri. Þetta er hins vegar mikil einföldun því að stjórnmálin eiga sér ótal víddir, ekki síst íhaldssemi og frjálslyndi og nú í seinni tíð eru áberandi átök milli einangrunarsinna og þeirra sem telja að mikið og blómlegt fjölþjóðlegt samstarf sé samfélögum okkar til góða. Mannkynið stendur frammi fyrir gríðarlega flóknum viðfangsefnum sem má fullyrða að verði afgerandi fyrir okkur og reyndar allt lífríki á jörðinni í framtíðinni. Fátækt, ójöfnuður og ófriður eru allt viðfangsefni sem við höfum verið að glíma við lengi og mörg okkar trúa að aukið samstarf milli þjóða sé líklegast til að við þetta verði ráðið. En nú síðast stöndum við frammi fyrir loftslagsógn sem má rekja til ofbeitar okkar á náttúrunni. Sóðaleg umgengni og gríðarleg neysluhyggja hefur komið okkur í býsna mikinn vanda. Og eins víst og ég tel að það verði flókið að vinna bug á þremur fyrstu áskorununum held ég að það sé óvinnandi vegur að gera það með þá síðustu öðruvísi en í nánu samstarfi við aðrar þjóðir. En það er því miður þekkt að alið sé á ótta við erlend áhrif sem eru samfara erlendu fólki sem hingað vill flytjast t.d. og öðru samstarfi, ýkja hættu sem okkur kann að stafa af erlendum matvælum og oflofa jafnvel það sem innlent er. Þetta sjáum við í auknum mæli í íslenskri stjórnmálaumræðu. Og síðasta málið af þessum toga heitir þriðji orkupakkinn. Það er auðvitað, herra forseti, vandséð að átta sig á öðrum tilgangi þesslags hræðsluáróðurs, sem m.a. Miðflokkurinn stendur fyrir þessa dagana, en að verið sé að grafa undan samstarfi við erlend ríki, m.a. EES-samningnum, með því að teikna upp andlitslausa ófreskju í líki Evrópusambandsins sem ætli sér að gína yfir öllu hér og ná völdum. En eitt stærsta heillaskref sem þessi þjóð hefur stigið er auðvitað aðild að EES-samningnum. Með honum breyttist Ísland úr 300.000 manna markaði í 500 milljóna manna markað. Hann hefur búið til vöxt, störf; ver réttindi og hagsmuni og öryggi okkar; verndar umhverfið og fjárfestir í framtíðinni. Með samningnum öðluðumst við Íslendingar frelsi til að ferðast, búa, læra og vinna hvar sem er í Evrópu. Líf okkar allra var auðgað með þessum samningi, sjóndeildarhringurinn stækkaði og samfélagsgerðin styrktist. Þessi frjálsa för fólks hefur líka leitt til mikils sveigjanleika á vinnumarkaðnum og tölur sýna svart á hvítu að erlent launafólk, sem hingað hefur komið í uppgangi eftirhrunsáranna, á mikinn þátt í þeim hagvexti sem hér ríkir. Ég hef því miður þess vegna ekkert umburðarlyndi fyrir þeirri taktík sem mér virðist Miðflokkurinn beita í þessu máli. Ég hef það reyndar heldur ekki fyrir málflutningi hæstv. utanríkisráðherra þegar hann gefur í skyn að vegið sé að EES-samningnum úr tveimur áttum, annars vegar rífi þjóðernispopúlistar Evrópusambandið í sig en hins vegar séu það Evrópusinnar sem tali samninginn stöðugt niður. Ég vil því hafa það algjörlega á kristaltæru að ég og aðrir sem eru hlynntir því að við náum góðum samningi og verðum fullir aðilar að Evrópusambandinu - sem getur fært þjóðinni lífsgæði og ekki síst upptöku á stöðugri og betri gjaldmiðli - erum með ötulustu stuðningsmönnum EES-samningsins hér á þingi. Herra forseti. Við erum hér að ræða þriðja orkupakkann og ég held að það sé þess vegna ágætt að ræða aðeins um hvað þessi sameiginlegi raforkumarkaður ESB snýst um, annars vegar að koma á virkri samkeppni, gagnsæi og neytendavernd og þannig hefur skoðun á þróun íslenska raforkumarkaðarins leitt í ljós að þær breytingar sem gerðar hafa verið, eftir að við innleiddum fyrsta og annan orkupakkann, hafa skilað neytendum betra umhverfi þvert á það sem hér hefur verið sagt. En það sem er kannski einna mikilvægast og merkilegast við þetta orkusamstarf er loftslagsmálin, umhverfismálin. Þriðji orkupakkinn snýst nefnilega líka um að auka raforkuöryggi, minnka sveiflur og hygla og ýta undir framleiðslu á grænni orku, sem er nauðsynlegt til að takast á við þær gríðarlegu ógnir sem hanga yfir okkur vegna umgengni okkar og alls mannkyns við náttúruna. Í ótrúlega óvönduðum áróðri, sem haldið hefur á lofti, er því haldið fram að með innleiðingu orkupakkans missum við yfirráð yfir náttúruauðlindum okkar, raforkuverð muni rjúka upp til heimila og heilu atvinnugreinarnar leggist jafnvel í rúst. Allt þetta er þvæla, herra forseti. Þetta eru falskar fréttir. Þau frumvörp sem ráðherrar hafa boðað að fylgi innleiðingunni tryggja ótvírætt að svo verður ekki. Grundvallaratriðið er nefnilega þetta: Íslenska þjóðin mun eftir sem áður hafa fullt forræði yfir þeim orkuauðlindum sem hún heldur þegar á. Hér verður ekki lagður sæstrengur nema Alþingi heimili það, ákveði með hvaða hætti það yrði gert og telji að það sé hagkvæmt til framtíðar. Slíkur strengur er reyndar afskaplega dýr. Ég held að kostnaðurinn hljóði upp á u.þ.b. heildarfjárlög ríkisins á hverju ári, einu ári, og þar fyrir utan er margt sem bendir til þess að sá strengur myndi skríða á land utan Evrópusambandsins nú þegar Bretar eru á leiðinni út úr því. Herra forseti. Það er mikilvægt að við getum rætt ákveðin grundvallaratriði tengd þessari umræðu. Til dæmis tel ég ljóst að það sé ákaflega nauðsynlegt að við setjum okkur auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Í umræðu dagsins mætti reyndar stundum halda að það væri hafið yfir vafa að við ættum auðlindir okkar. Við þekkjum þetta úr umræðunni um fiskveiðiauðlind þar sem ekki má hrófla við kvótanum af því að myndast hafi eignarréttur. Þess vegna er mjög mikilvægt að við setjum ákvæði um slíkar auðlindir í stjórnarskrá. En hvaða stjórnmálamenn skyldu það vera sem hafa þvælst mest fyrir því máli? Það skyldi þó ekki vera að formaður Miðflokksins hafi komið þar við sögu og stoppað þá vinnu sem var komin á skrið við að setja nákvæmlega slíkt ákvæði? Mig minnir það. Í annan stað skiptir það líka máli hverjir skuli eiga stærstu raforkufyrirtæki landsins, t.d. Landsvirkjun. Stefna Samfylkingarinnar í því er afar skýr. Við teljum að þessi fyrirtæki eigi að vera í opinberri eigu. Það er allt í lagi að minnast á að það var fyrrverandi iðnaðarráðherra Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, sem hafði forgöngu um að setja lög sem bönnuðu að orkuauðlindir eða eignarhlutir í orkufyrirtækjum yrðu seldir úr eigu ríkis og sveitarfélaga og þessi lög eru enn í gildi. Herra forseti. Fjöldinn allur af stjórnskipunarfræðingum hefur lagst yfir málið og komist að því að málið hafi verið í lagi í upphafi og þeir sem skeptískastir voru telja að í þeim búningi sem það birtist nú sé algerlega klárt að af því stafi engin hætta fyrir íslenska þjóð þegar kemur að eign eða umráð yfir auðlind okkar. Það er augljóst, í dag og í gær þegar maður hlustar á ræðurnar, að tækifærissinnaðir stjórnmálamenn eru að reyna að færa víglínuna frá inngöngu í Evrópusambandið í það að ætla að yfirgefa EES-samninginn. Þessi stanslausi hræðsluáróður og falsfréttir gegn hvers konar alþjóðasamstarfi og framþróun er eingöngu til þess fallinn að skapa glundroða sem nýtist fámennri klíku sem vill stórauka völd síns. Og þá eru þeir að ásælast völd til sín sem mun bitna á lífsgæðum almennings í landinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hjó eftir því að hann sagðist ekki hafa neitt umburðarlyndi fyrir skoðunum Miðflokksins. Ég verð að lýsa undrun minni á þeim málflutningi hjá hv. þingmanni. Við erum á löggjafarþingi þjóðarinnar og þingmenn hafa misjafnar skoðanir og hv. þingmaður verður bara að sætta sig við að menn hafi ekki sömu skoðun og hann. Ég undrast ummæli hv. þingmanns. Ég vil koma aðeins að því að Noregur er tengdur við meginlandið með sæstrengjum en norska verkalýðshreyfingin óttast að þriðji orkupakkinn muni leiða til hærra orkuverðs. Það er staðreynd að þegar Noregur tengdist sæstreng hækkaði orkuverðið í landinu til heimilanna. Norski Verkamannaflokkurinn, sem er systurflokkur Samfylkingarinnar, samþykkti þriðja orkupakkann með átta fyrirvörum og meðal þeirra er að þjóðin hafi óskorað yfirráð yfir vatnsauðlindinni, norsk stjórnvöld skulu hafa sjálfstæða stjórn hvað allar ákvarðanir er snerta orkuöryggi varðar, ákvarðanir er tengjast iðnaði og orkuskiptum, hugsanlegir nýir sæstrengir skulu vera ábatasamir og opinbert eignarhald á norskum vatnsauðlindum skal ekki breytast og vera a.m.k. að 2/3 hlutum í opinberri eigu. Þarna eru ýmsir athyglisverðir fyrirvarar sem norski Verkamannaflokkurinn setur við að samþykkja þennan orkupakka. Ég vil spyrja hv. þingmann og formann Samfylkingarinnar: Mun Samfylkingin sitja hjá í afgreiðslu þessa máls eins og hún gerði hvað varðar orkupakka eitt og tvö? Mun Samfylkingin hafa fyrirvara við [[Forseti hringir.]]samninginn, þ.e. þingsályktunartillöguna, eins og norski Verkamannaflokkurinn?
Herra forseti. Hún er alveg merkileg fórnarlambsvæðingin sem hefur hlaupið í þingmenn Miðflokksins. Þeir koma hér aftur og aftur upp og barma sér yfir því að vera [[Gripið fram í: Kallaðir …]]kallaðir í rauninni lýðskrumarar í þessu máli, þegar það blasir við.
Bara vera málefnalegur.
Ég sagði ekki að ég hefði ekkert umburðarlyndi fyrir skoðunum þingmanna Miðflokksins eða fyrir Miðflokknum.
Þú sagðir það.
Ég sagðist ekki hafa umburðarlyndi fyrir málflutningi Miðflokksins í þessu máli og á því er stór munur, hv. þingmaður. Ég spyr þá á móti: Er það öllu málefnalegra að koma upp á tveggja mínútna fresti eða tíu mínútna fresti og tala um að hér brjóti meiri hluti þingmanna stjórnarskrá, þegar okkar færustu stjórnskipunarsérfræðingar hafi komist að því að það er ekki svo? Ekki er það sérstaklega málefnalegt. Hvað varðar þátttöku Samfylkingarinnar í fyrsta og öðrum orkupakka ætla ég að biðja hv. þingmann vinsamlegast að skoða þá atkvæðagreiðslu betur. Reyndar voru margir fjarverandi, það virðist hafa verið einhver umgangspest, en það voru líka margir sem greiddu atkvæði með því. Þetta var ekki eins og hv. þingmaður hefur farið yfir málið í ræðu eftir ræðu. Hvað varðar afstöðu okkar til norsku verkalýðshreyfingarinnar og norska Verkamannaflokksins eigum við í ágætu samstarfi við báða þá aðila. Hins vegar hefur Samfylkingin algjörlega sjálfstæða skoðun í málinu og við höfum meira að segja sett okkur upp á móti stefnu systurflokka okkar á Norðurlöndunum, eins og danska Jafnaðarmannaflokksins, þegar okkur hefur fundist þau vera orðin fullkeimlík Miðflokknum í málefnum þegar kemur að innflytjendum.
Halló-ó.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég held að þetta sé sjálfsögð og eðlileg spurning til að fá fram hvort Samfylkingin hafi í hyggju að setja einhverja fyrirvara við þetta mál. Maður skyldi ætla að þeir ættu eitthvað sameiginlegt með systurflokki sínum í Noregi og þar tala menn af reynslu. Eins og kom fram í máli mínu áðan og hefur komið fram í Noregi hafa menn áhyggjur af því að þetta geti hækkað raforkuverð enn frekar. Verkalýðshreyfingin hefur áhyggjur af því. Lagning sæstrengs í Noregi gerði það að verkum að orkuverð hækkaði. Innleiðing orkupakka eitt og tvö á Íslandi gerði það að verkum að orkuverð hækkaði. Það er staðreynd. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að menn spyrji að þessu og hv. þingmaður þarf ekkert vera að æsa sig yfir því. Ég kannaði sérstaklega atkvæðagreiðslu Samfylkingarinnar við orkupakka eitt og ég get ekki séð betur en að þar hafi öll Samfylkingin setið hjá. Einhverjar fjarvistir voru síðan við orkupakka tvö, það er rétt hjá hv. þingmanni. Það er því einnig eðlilegt að spyrja að því. Hefur hv. þingmaður t.d. ekki áhyggjur af því hvernig EES-samningurinn er að þróast? Við horfum upp á að stór og veigamikil mál eru komin inn í þennan samning sem enginn hafði hugmynd um að myndi gerast fyrir 25 árum þegar hann var innleiddur. Ég hef nefnt orkumálin og sérstaklega landbúnaðarmálin. Er það þannig að við eigum að samþykkja allt sem kemur inn í þennan samning, öll stór mál sem koma þar inn, vegna þess að við erum aðilar að honum, þó að það hafi verið fyrirséð að það yrði aldrei þannig að þau mál yrðu þarna inni? Það væri fróðlegt að fá svar hv. þingmanns við því. Síðan óska ég þess að hv. þingmaður hlusti á ræður okkar með [[Forseti hringir.]]enn meiri jákvæðni í huga gagnvart skoðunum okkar, þótt hann sé ekki sammála þeim.
Herra forseti. Það stendur sem ég sagði í síðasta andsvari, að Samfylkingin sat heilt yfir ekki hjá í þessu máli. Það skiptir hins vegar engu máli. Hvað varðar fyrirvarana sem hv. þingmaður spyr út í, og vísar væntanlega í átta liða fyrirvara sem voru gerðir í Noregi, er því til að svara að það hafa nefnilega verið settir býsna stífir og góðir fyrirvarar í málinu. Það er allt í lagi að hrósa ráðherrum ríkisstjórnarinnar fyrir að hafa hlustað og tekið mið af þeim aðilum sem voru hvað skeptískastir. Þeir fyrirvarar liggja fyrir. Hvað varðar þróun EES-samningsins hefði ég miklu meiri áhyggjur af því ef EES-samningurinn væri ekki að þróast. Við lifum í veröld sem er á gríðarlega mikilli ferð og þróast býsna hratt og með tilkomu hinnar stafrænu tækni eru breytingarnar í veldisvexti, sem er óskiljanlegt hugtak fyrir okkur flest dauðleg. Þess vegna hlýtur stór viðskiptasamningur, 500–600 milljóna manna, að taka breytingum frá einum tíma til annars. En það þýðir ekki að við eigum ekki að vera á varðbergi Ég er í sjálfu sér ekki hissa á því þó að fólk óttist hitt og þetta. En í þessu máli er búið að girða fyrir eignarrétt okkar og notkunarrétt. Ég held að það sé það sem skiptir máli. Ein hugmynd okkar á bak við það að reyna að ná góðum samningi við Evrópusambandið og ganga þar inn er einmitt að hafa betri færi á því að taka ákvarðanir, frekar en að vera í þeirri stöðu sem við erum í núna. En í henni er þrátt fyrir allt mikið betra að við verjum þennan EES-samning en rífum hann ekki í tætlur. Ég óska eftir því að hv. þingmaður komi [[Forseti hringir.]]sér bara beint að orðunum og taki umræðu um hann í staðinn fyrir að nota þetta litla mál til að drepa málum á dreif.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem hann flutti hér áðan. Hún hafði ákveðið skemmtigildi í bland. Hún fjallaði í sjálfu sér kannski ekki mikið um það sem við ræðum hér núna, hún fjallaði mikið um flokkinn minn og ég er ánægður með að hv. þingmaður vill auglýsa hann. En ræðan hans fjallaði líka um að einhver vildi yfirgefa EES-svæðið og segja upp EES-samningnum og það er reyndar bara einn ræðumaður í dag sem ég man eftir að hafa orðað það, það var hæstv. forseti, sem nú situr, sem minntist á það hér áðan að hann væri til í að segja upp EES-samningnum ef út í það væri farið. Ég man ekki eftir öðrum í svipinn. En af því að hv. þingmaður talaði í ræðu sinni svo dæmalaust kurteislega um þvælu og lýðskrumara þá dettur mér í hug hvort hann hafi lesið það sem segir í niðurstöðum álitsgerðar Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar prófessors, á bls. 42. Vitnað er til þess í frumvarpinu og þar segir, með leyfi forseta: „Í álitsgerðinni kemur fram að verði 8. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd muni reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda.“ Og ögn síðar segir, með leyfi forseta: „… en ekki séu fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins.“ Í ljósi eðlis og inntaks valdframsals til ESA, sem felst í 8. gr. reglugerðar, nr. 713/2009, telja höfundar vafa undirorpið hvort valdframsalið gangi lengra en rúmist innan ákvæða stjórnarskrárinnar miðað við núverandi aðstæður og forsendur EES-samningsins. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvað af þessu sem ég áður las er þvæla? Og eru þessir tveir fræðimenn, sem við höfum vitnað mikið til í okkar málflutningi í dag, bara ótíndir lýðskrumarar?
Herra forseti. Nei, ég ætla bara að byrja á því að svara því: Auðvitað eru þeir ekki lýðskrumarar og hafa ekki hagsmuni af öðru en að fjalla fræðilega málið. En það skiptir líka máli, þegar vitnað er í fræðimenn, að fara rétt með og á endanum voru það fjórir fræðimenn sem komust að því að í þessu fælist engin hætta. Og þeir tveir sem hv. þingmanni þóknaðist að vitna í, segja, þegar búið er að klæða málið í endanlegan búning, með leyfi forseta: „Með þessari leið er stjórnskipunarvandinn settur til hliðar að sinni og reglugerðin innleidd á þeim forsendum að þau ákvæði hennar sem fjalla um flutning raforku yfir landamæri eigi ekki við hér á landi og hafi því ekki raunhæfa þýðingu. Það þýðir í raun að gildistaka þeirra er háð tilteknum frestsskilyrðum. Grunnforsenda þessarar lausnar er sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands.“ Svo mörg voru þeirra orð. Það verður að skoða niðurstöðu orðanna en ekki bara taka samhengislaust úr álitsgerðunum sjálfum. Hv. þingmaður talaði líka um að ræða mín hafi haft ákveðið skemmtigildi. Það er gott þó að hann hafi nú væntanlega notað það í niðrandi merkingu. Ég fjallaði vissulega um annað en orkupakkann. Ég talaði þó um þau grundvallaratriði sem skipta máli, það er eignarhaldið og hverjir halda á íslenskum orkufyrirtækjum. En hann talaði líka um að ræðan hafi verið innihaldsrýr. Við því get ég svo sem lítið gert og biðst afsökunar á því að geta ekki haldið jafn innihaldsríkar ræður og þingmenn Miðflokksins hafa gert í síðustu tvö skiptin sem þeir hafa staðið hér í málþófi.
Hæstv. forseti. Þá hló marbendill. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég er þokkalega læs og ég get útvegað honum afrit af því sem ég las upp áðan úr þessum niðurstöðum. Það er eitt sem hv. þingmaður klikkar á eins og fleiri hér í dag: Ég er ekkert að tala um sæstreng og það er enginn að tala um sæstreng.
Nú?
Það er verið að tala um að við missum til yfirþjóðlegrar stofnunar yfirráð yfir verðlagningu og fleira sem skiptir máli. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji enga áhættu í því fólgna að setja ekki alvörufyrirvara við 7., 8. og 9. gr. í reglugerð Evrópusambandsins, nr. 713/2009, það sem Stefán Már Stefánsson, prófessor emeritus, og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, eru að tala um á bls. 42 og 43 í álitsgerð sinni. Þó að búið sé að víkja því til hliðar um stund, eins og þeir segja, út af því að við ætlum ekki að tengjast beint með sæstreng að sinni, þá er það ekki það sem skiptir máli. Það sem skiptir máli er að þeir tala um að ef 8. gr. reglugerðar 713/2009 verður tekin upp og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd muni reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda. Ég spyr bara aftur: Hvar er lýðskrumið í þessu? Hvar er þvælan í þessu? Og er ekki rétt að við hlustum á okkar færustu sérfræðinga eins og hv. þingmaður lagði reyndar til í ræðu sinni áðan? Ég lít ekkert [[Forseti hringir.]]á þessar niðurstöður manna sem hlaðborð, að maður taki bara það sem gott [[Forseti hringir.]]þykir. En ég segi: Hvernig eigum við að fara fram hjá þessum varnaðarorðum, hv. þingmaður?
Herra forseti. Það er einmitt vandamálið með málflutning Miðflokksmanna í gær og dag [[Málefnin.]]að þeir hafa tekið setningar samhengislaust úr álitsgerð tveggja afskaplega vandaðra fræðimanna sem höfðu mestar áhyggjur af þeim sex sem liggja fyrir sem fylgiskjöl; fjórar af þeim voru ótvíræðar, engar áhyggjur af þessu, en þessar tvær gáfu tilefni til að ríkisstjórnin settist niður, lagði fram fjögur frumvörp og þeir hafa gefið álit sitt á því, a.m.k. Stefán Már Stefánsson, að það sé engum vandkvæðum bundið að samþykkja málið að þessu gefnu. Hvað varðar yfirþjóðlegu stofnanirnar er það vissulega rétt að hægt er að skjóta deiluatriðum til slíkra stofnana. Það er iðulega gert þegar deilur eru uppi. Í þessu tilfelli byggjum við á tveggja stoða lausn þar sem er annaðhvort ACER en við skjótum því til ESA. Þessir tveir aðilar hafa svo sex mánuði til að komast að samkomulagi. Það hefur ekki reynt á þetta. Ég veit ekki hvaða ofboðslegu áhyggjur hv. þingmaður hefur af því að eiga samskipti við annað fólk. Ég held að það sé alveg eins víst og við stöndum og sitjum hér að án þess mun okkur ekki farnast vel, hv. þingmaður.
Herra forseti. Það þingmál sem við ræðum hér, að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara á þriðja orkutilskipuninni, vekur greinilega djúpstæðar tilfinningar í hjörtum þingmanna og líka meðal almennings. Ég er í hópi þeirra sem höfðu töluverðar efasemdir um að rétt væri að fara þá leið að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara að óbreyttu. Það voru mörg atriði sem ég hafði áhyggjur af sem ég kem að síðar í ræðu minni. Ég hygg að óhætt sé að fullyrða almennt þegar kemur að alþjóðlegum samskiptum að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna er því fylgjandi að við byggjum hér upp opið og frjálst samfélag og treystum böndin við aðrar þjóðir. Það höfum við gert með því að skipa okkur í raðir Vesturlanda undir merkjum Atlantshafsbandalagsins, við höfum gert það með því að gerast aðilar að Sameinuðu þjóðunum 1946. Við stigum skref þegar við gengum inn í GATT, við fengum aðild að GATT-samkomulaginu 1964 og sex árum síðar að EFTA. Síðan fyrir 25 árum tókum við þátt í stofnun Evrópska efnahagssvæðisins með því að skrifa undir EES-samninginn. Sá samningur með öllum sínum kostum og öllum sínum göllum, vegna þess að hann er ekki gallalaust frekar en aðrir samningar sem við gerum við aðrar þjóðir, hefur hins vegar tryggt Íslandi öruggan og nauðsynlegan aðgang að mikilvægum erlendum mörkuðum og gefið Íslendingum tækifæri í löndum Evrópu sem þeir hefðu annars ekki fengið. Við höfum í EES-samstarfinu þurft að sætta okkur við ýmsa ókosti og spurningin er bara: Hafa kostirnir vegið ókostina upp? Í mínum huga er svarið augljóst. Já, við höfum hagnast meira á samvinnunni innan Evrópska efnahagssvæðisins á móti þeim ókostum sem fylgt hafa. Hitt er svo annað mál, og þar eigum við að líta í eigin barm, við sem sitjum á þingi; við þurfum að horfast í augu við þá staðreynd að við verðum að standa betur að verki við afgreiðslu EES-mála, þingsályktunartillagna og lagafrumvarpa. Við höfum því miður látið undan síga en það hefur orðið stórkostleg breyting á undir forystu hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar á undanförnum tveimur til þremur árum. Við erum aftur farin að gæta hagsmuna okkar eins og við áttum að gera og höfum alltaf átt að gera og verðum að gera. Frumskylda stjórnvalda og frumskylda okkar í þessum sal er á hverjum tíma að gæta að samkeppnishæfni þjóðarinnar, tryggja að íslensk fyrirtæki og launafólk verði ekki undir í harðri alþjóðlegri samkeppni. Það er þess vegna sem ég hamra á því aftur og aftur úr þessum ræðustól og öðrum ræðustólum og í greinaskrifum hversu mikilvægt er að allt regluverk samfélagsins sé vel ígrundað, einfalt og gegnsætt og að þar sé hugað að samkeppnishæfni landsins. Allt skipulag frá heilbrigðiskerfinu til raforkukerfisins, frá landbúnaði til sjávarútvegs, frá skipulagi peningamála til menntakerfisins á að taka mið af því að við getum staðist þeim öðrum þjóðum snúning sem best standa. Ísland er eyland, langt frá öðrum mörkuðum, og flutningskostnaður og annað óhagræði sem fylgir fjarlægðinni frá erlendum mörkuðum gerir það að verkum að samkeppnishæfni þjóðarinnar er lakari en ella. Það á í rauninni jafnt við um útflutning sem innflutning. Það er líka margt sem spilar með okkur. Náttúran er okkur gjöful, þó að hún geti stundum verið harðneskjuleg. Við höfum forskot á ýmsum sviðum, aðgangur að hreinni og hlutfallslega ódýrri orku eykur samkeppnishæfni atvinnulífsins og styrkir ímynd landsins sem perlu náttúru og hreinleika. Það er alveg ljóst, og um það hljótum við að vera öll sammála, að ein dýrmætasta eign, auðlind okkar Íslendinga er hrein orka. Það er ein af okkar dýrmætustu auðlindum. Þannig að skipulag raforkumála, skipulag orkumála er auðvitað spurningin um samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og þar með spurningin um lífskjör almennings. Þess vegna getum við aldrei gengið þannig fram að við afsölum okkur fullum yfirráðum yfir auðlindunum, orkuauðlindunum, fallvötnunum og jarðvarma. Það eru þessir þættir sem vega þyngst í mínum huga þegar kemur að þeirri spurningu hvort rétt sé að afnema stjórnskipulegan fyrirvara við þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins. Það voru þessar spurningar, hvort við værum með einhverjum hætti að afsala okkur fullveldi, eignaryfirráðum og nýtingaryfirráðum yfir okkar orkuauðlindum, sem ég þurfti að svara áður en ég tók afstöðu til þeirrar þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Ég þurfti líka að svara því: Eru líkur á því að við innleiðingu þriðju orkutilskipunarinnar séum við að ganga fram með þeim hætti að það skerði samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs eða lífskjör almennings með beinum hætti svo sem með því að hækka raforkuverð? Eftir að hafa gengið síðasta árið í gegnum allar þessar pælingar var ég ekki enn sannfærður. Eftir þann tíma var ég enn með pínulítil ónot í maganum þó að ég kæmist að því að í 125. gr. EES-samningsins standi skýrum stöfum að eignarrétturinn og skipulag eignarréttarins í hverju EES-landi fyrir sig sé ákvörðun viðkomandi lands. Eignarrétturinn verður ekki rifinn frá nýtingarréttinum eða það hvernig menn ráðstafa nýtingu lands og annarra náttúruauðlinda, þannig að það er tryggt. Ég komst líka að því, a.m.k. að óbreyttu væru engar líkur á því að orkuverð til íslenskra fyrirtækja eða íslenskra heimila myndi hækka vegna þess að við værum að innleiða þriðju orkutilskipunina. Það var samt ekki nóg fyrir mig. Það var ekki fyrr en ég sá að það var auðvitað skynsamleg niðurstaða hjá hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra að leggja það til við Alþingi, til að taka af allan vafa, að sæstrengur milli Íslands og annarra landa yrði aldrei lagður án þess að til kæmi stuðningur og samþykki meiri hluta Alþingis, aldrei. Það er forsenda fyrir því að menn hugi að lagningu sæstrengs og þá var ég farinn að vera sæmilega rólegur þegar kom að því atriði. Það er auðvitað líka spurningin um það hvernig við ætlum í framtíðinni, ekki bara í þessu máli heldur bara framtíðinni yfirleitt, að haga okkur og koma fram við þjóðir sem við höfum sóst eftir að eiga samstarf við á sviði viðskipta, menningar, lista, vísinda o.s.frv. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Þú gefur mér ekki mikinn tíma. [[Það er ekki meira í boði.]] [[Forseti hringir.]] Hún er u.þ.b. hálfnuð ræðan. Ég þakka þér fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir mjög athyglisverða ræðu. Ég er með nokkrar spurningar til þingmannsins. Það er þekkt úr þjóðmálaumræðu að hann er meðal þeirra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa haft miklar efasemdir um þetta mál um alllangt skeið. Ég þekki hv. þingmann að því að vilja vanda vel til verka og starfa með faglegum hætti. Það kom mér þess vegna svolítið á óvart að hann skyldi nálgast málið með þeim hætti sem hann gerði, ef ég skildi hv. þingmann rétt, að hér væri verið að tryggja okkur einhvers konar samkeppnishagsmuni fyrir íslensk atvinnufyrirtæki. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á þeim málflutningi. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann hvort honum sé kunnugt um einhverjar hagfræðilegar greinargerðir sem myndu styðja það að það væri af því ávinningur í samkeppnislegu tilliti fyrir íslenskan atvinnurekstur að gangast undir þriðja orkupakkann. Mér er ekki kunnugt um, herra forseti, að meðal gagna málsins sé slík hagfræðileg greinargerð. Reyndar er það svo að í munni hæstv. utanríkisráðherra virðist hugtakið gögn málsins vera teygjanlegt. Hann hélt því t.d. fram í gær, ranglega að vísu, að tiltekin frétt á vefsíðu Stjórnarráðsins væri meðal gagna málsins, sem hún auðvitað er ekki. Í þessari fyrri umferð þá hef ég áhuga á að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessara samkeppnisspurninga.
Herra forseti. Ég hef kannski ekki talað nægilega skýrt. Þegar ég er að vísa til samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og í rauninni íslenskra heimila líka þá er ég að tala um það að við njótum þess og um það er vonandi ekki deilt að raforkuverð, orkuverð á Íslandi, er töluvert lægra en nær alls staðar í Evrópu. Það var eitt af því sem ég hafði áhyggjur af að myndi breytast. Lágt orkuverð er auðvitað hluti af okkar samkeppnisforskoti. Það er þess vegna sem ég lagði áherslu á það. Ég er ekki að tala um þriðju orkutilskipunina í þeim skilningi að hún byggi undir ákveðin fyrirtæki með þeim hætti sem hv. þingmaður var að hugsa um, eins og ég skildi hann. Þó má vitna til þess að fjöldi íslenskra fyrirtækja, ekki síst nýsköpunarfyrirtæki, byggir töluvert mikið á því að til sé samræmd orkutilskipun í Evrópu og það auðveldar þeim allt starf. Það eru fyrirtæki sem t.d. byggja upp nýjungar eða nýjar leiðir varðandi orku. Það eru fyrirtæki sem byggja hátækni sína á rafeindatækjum, Marel, Skaginn 3X, Frost o.s.frv. Það skiptir máli fyrir þessi fyrirtæki eins og íslenskan sjávarútveg að það sé einhver heildstæð löggjöf til þannig að leikreglurnar séu allar þær sömu í viðskiptalöndum okkar og menn geti lifað og hrærst í sama viðskiptaumhverfi en ekki mörgum viðskiptaumhverfum eftir því hvar þeir eru.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og það er ágætt að fá hans útlistun á þessu. Ég skil hann svo að engin slík hagfræðileg greinargerð liggi fyrir í málinu svo honum sé a.m.k. kunnugt um, ekki frekar en mér. Ég gat um það að margir hafa mikinn metnað til að viðhafa vönduð og fagleg vinnubrögð og hv. þingmaður er náttúrlega á meðal þeirra. Við erum í þeirri aðstöðu að við erum með mjög ítarlegt álit um stjórnskipuleg álitamál. Þær spurningar sem við stöndum frammi fyrir núna er m.a. þessi: Dugir þessi lagalegi fyrirvari til að vega upp á móti þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við erum í þann veginn að fara að axla með því að fella niður hinn stjórnskipulega fyrirvara, með samþykkt þessarar þingsályktunar? Dugir hann? Hefur hann þjóðréttarlegt afl á móti þeirri skuldbindingu sem við erum að axla með því að innleiða reglugerðir 713 og 714 og 37. gr. í tilskipun nr. 72, allar frá árinu 2009?
Herra forseti. Þetta er bara mjög sanngjörn og eðlileg spurning. Þetta er ein af þeim spurningum sem þingið, við öll, þurfum að leita svara við, sérstaklega þeir sem eru ekki alveg sannfærðir eins og hv. þm. Ólafur Ísleifsson. Það er fullkomlega eðlilegt að nefndir þingsins, utanríkismálanefnd, atvinnuveganefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og aðrar þær þingnefndir sem kunna að vilja skoða málið, kalli alla helstu sérfræðinga, stjórnskipunarfræðinga, á sinn fund og spyrji þessarar spurningar. Það er fullkomlega eðlilegt. Ég vil hins vegar, það er ekki hluti af gögnum málsins, fá að vitna í Morgunblaðið og Stefán Má Stefánsson þar sem hann segir í dag orðrétt, með leyfi forseta: „Við innleiðum tilskipunina en frestum gildistökunni. Alþingi lofar sjálfu sér því að ef grunnvirki [sæstrengur] verða áformuð þá fari þetta í ferli og þar með í stjórnarskrárferli.“ Þegar Stefán Már Stefánsson er spurður hvort þetta standist ákvæði í stjórnarskrá þá svarar hann, með leyfi hæstv. forseta, [[Forseti hringir.]]og gefðu mér augnablik: „Við teljum það af því að þetta er innleitt en lögin koma ekki til framkvæmdar fyrr en ef tekin verður ákvörðun um að leggja sæstreng.“ Þetta liggur [[Forseti hringir.]]fyrir en ekki sem hluti af skjölum málsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni kærlega fyrir þá ræðu sem hann flutti. Hún var tilfinningarík og hún var honum lík, hlýleg og flutt af visku. Ég hélt reyndar fyrst, af því að hann eyddi svo löngum tíma í byrjun í að telja upp allar þessar stofnanir sem við værum hluti af, að hann væri annaðhvort að tala til hæstv. forseta, sem er eini ræðumaður dagsins sem hefur lýst vilja sínum til að segja sig úr EES, eða þá til Vinstri grænna, félaga sinna, sem hafa lagt til að Ísland fari úr NATO. Ég hélt að þetta væri einhvers konar peppræða til beggja þessara aðila, þ.e. til hæstv. forseta og VG-liða. Ég deili áhyggjum þingmannsins af því að við tökum upp þessa gerð; hann fór ágætlega yfir áhyggjur sínar af því og hvernig hann fékk bót á þeim. Ég er ekki búinn að því, ég er ekki albata [[Það kemur.]]eins og hv. þingmaður. Það hefur komið fram að 7., 8. og 9. gr. reglugerðar 713/2009 feli í sér afsal til yfirþjóðlegs valds sem er mikið áhyggjuefni og Stefán Már Stefánsson prófessor ámálgaði það í áliti sínu og hans meðritari. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Fyndist honum ekki bara eðlilegra að við undanskiljum þessar þrjár greinar í reglugerð 713/2009, til að taka af öll tvímæli um að Íslendingar hafi full og óskoruð yfirráð yfir auðlindum sínum? Finnst honum ekki koma til greina að þetta yrði tekið fyrir í nefnd þegar þessum málflutningi lýkur og að tekið yrði til þessa?
Herra forseti. Mér er ljúft og skylt í upphafi að bera blak af sitjandi forseta. Hann hefur ekki tekið undir það að við göngum úr EES. Ég var hér í salnum fyrr í dag, þegar hv. þingmaður var í ræðustól, og það sem hann sagði var að hann væri til í þá umræðu; hann er til í umræðu um kosti og galla þess að ganga úr EES. Það skulum við ræða og ég er til í þá umræðu líka, hv. þingmaður, hvenær sem er. Ég stend með EES. Ég geri mér grein fyrir því hversu mikilvægur EES-samningurinn er með þeim göllum sem eru á samningnum, ég skal viðurkenna það. Hluti af göllunum er okkur sjálfum að kenna vegna þess að við höfum ekki sinnt því verki sem við ættum að vera að vinna, bæði hér í þessum sal og í þingnefndum. Ég vona að hv. þingmaður, eftir því sem þingið vinnur málið og þingnefndir, fari í gegnum þetta sama ferli og ég og nái niðurstöðu með svipuðum hætti og ég. Ég vil fá að vitna aftur í Stefán Má Stefánsson. Það er að vísu heldur ekki hluti af þingskjölum en það er hluti af frétt sem birt var af Stjórnarráðinu eftir að fyrir lá með hvaða hætti ríkisstjórnin, undir forystu hæstv. utanríkisráðherra, hafði ákveðið að leggja þetta mál hér upp, þ.e. að hafa lagalega fyrirvara um lagningu sæstrengs. Þá segir Stefán Már Stefánsson, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessari leið er stjórnskipunarvandinn settur til hliðar að sinni og reglugerðin innleidd á þeim forsendum að þau ákvæði hennar sem fjalla um flutning raforku yfir landamæri eigi ekki við hér á landi og hafi því ekki raunhæfa þýðingu.“ Þetta er álit Stefáns Más Stefánssonar eftir að hann var búinn að lesa og kynna sér þingmálin fjögur sem liggja hér fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar. Ég deili með honum aðdáun á EES-samningnum og hef ekki rætt það, hvorki hér úr ræðustól né í riti, að honum beri að segja upp nema síður sé. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir málin í ræðu sinni - og nota bene, ég sagði það ekki áðan en ég hlakka mjög til að heyra hinn helminginn af ræðunni því að sá fyrri var alveg rosalega góður - og ég hjó eftir öðru atriði. Hann minntist á samkeppnishæfni íslensks iðnaðar. Svo vill til að Norðmenn eru komnir aðeins lengra en við í að innleiða orkupakkann en norskir iðnrekendur hafa einmitt kvartað mjög yfir því að orkuverð hafi hækkað svo mikið að þeir séu að verða verr búnir undir samkeppni en áður var. Þá segi ég aftur, hv. þingmaður: Er ekki ástæða til þess að við búum svo um hnúta að þannig fari ekki hjá okkur, að við lendum ekki í massífum hækkunum á raforku til almennings og iðnaðar þannig að við verðum ósamkeppnishæf?
Herra forseti. Nú er það að vísu þannig að staða okkar og skipulag raforkumála hér á Íslandi er allt annað en í Noregi. Noregur tengist meginlandi Evrópu í gegnum sæstreng. Það mun vera, þó að ég sé ekki sérfræðingur í norskum raforkumálum, helsta ástæða þess að raforkuverð í Noregi hefur hækkað með þeim hætti sem hv. þingmaður vitnaði til. Þetta er ein ástæða þess að ég hafði áhyggjur af því hvað myndi gerast hér þegar kæmi að raforkuverði til íslenskra heimila og íslenskra fyrirtækja. Það er ljóst að með því að setja inn þann lagalega fyrirvara að sæstrengur verði ekki lagður nema meiri hluti Alþingis samþykki það getum við verið trygg um að þriðji orkupakkinn, þriðja orkutilskipunin, mun ekki hafa áhrif á raforkuverð hér á Íslandi, ekki til hækkunar en kannski til lækkunar.
Af því að það kom til umræðu hvað forseti sagði í ræðustól fyrr í dag þá man forseti ekki mikið hvað hann sagði, en telur mjög ólíklegt að hann hafi verið þeirrar skoðunar að hann teldi rétt að ganga úr EES-samstarfinu. Hafi hann sagt það er meira að en hann hélt. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir ræðuna. Það er alveg ljóst, herra forseti, að spjall hæstv. utanríkisráðherra á dögunum við orkumálastjóra Evrópusambandsins er ekki þjóðréttarlega bindandi skjal. Til að svo verði er áskilið að EFTA eða ESB komist að samkomulagi um sameiginlega yfirlýsingu og hana verður síðan að setja inn sem viðauka við EES-samninginn. Áður en það er hægt verða allir samningsaðilarnir, sem eru öll aðildarríki Evrópusambandsins og EFTA-löndin, að fjalla um málið. Slíkt ferli hefur ekki átt sér stað. Þetta spjall hæstv. utanríkisráðherra við orkumálastjórann rataði í einhverja yfirlýsingu. Hún er ekkert annað en óskuldbindandi óskhyggja og friðþæging gagnvart grasrót Sjálfstæðisflokksins, yfirlýsing sem mun ekki vega þungt ef þá nokkuð hjá ESA, ESB-dómstólnum og EFTA-dómstólnum. Peter Ørebech, sérfræðingur í Evrópurétti og lagaprófessor í Noregi, segir að það sé alveg á hreinu að ef fjárfestir, t.d. þýski raforkurisinn E.ON, hefur tæknilegan undirbúning að rafstreng frá Íslandi dugir ekkert fyrir okkur að mótmæla því. Málið verður á valdsviði stofnunar Evrópusambandsins eða ACER. Þetta er stofnun á embætti sem Ísland getur ekki gefið fyrirmæli eða haft áhrif á. ACER getur ekki hafnað slíkum streng því að slíkt myndi stríða gegn EES-samningnum um magntakmarkanir á inn- og útflutningi, samanber 11. og 12. gr. samningsins. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvað honum finnst um þetta álit norska lagaprófessorsins.
Herra forseti. Það er svo sem allt í lagi að hv. þm. Birgir Þórarinsson noti orðið spjall þegar ráðamenn íslensku þjóðarinnar hitta hina æðstu embættismenn Evrópusambandsins, líkt og það sé bara á einhverju kaffihúsi eða bar. Það er auðvitað ekki þannig. Þetta er formlegt samtal. Það er vont þegar kjörnir fulltrúar, alþingismenn, gera lítið úr því þegar ráðamenn íslensku þjóðarinnar eiga formleg samtöl við aðra ráðamenn, hvort heldur það er í öðrum löndum eða alþjóðasamtökum. Ég ætla að vitna aftur í Stefán Má Stefánsson vegna þess að hann er öðrum mönnum kærari í hugum Miðflokksþingmanna og ég hef fullan skilning á því. Ég tek nefnilega mikið mark á Stefáni Má Stefánssyni sem hefur verið einna íhaldssamastur þegar kemur að stjórnskipulegum fyrirvörum og álitamálum er viðkoma framsali fullveldis, enda er nauðsynlegt að menn séu alltaf á varðbergi í þeim efnum. En hann segir í frétt eða frásögn sem birtist á vef Stjórnarráðsins, með leyfi hæstv. forseta: „Það er enn fremur mikilvægt að náðst hafi með orkumálastjóra Evrópusambandsins sameiginlegur skilningur hvað þessa grundvallarforsendu Íslands varðar og sérstöðu Íslands. Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu þá hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í þessu samhengi“ Mér finnst vont þegar þingmenn í þessum sal reyna að grafa undan mikilvægi þess þegar átt eru samtöl [[Forseti hringir.]]sem skipta máli, sem skipta Ísland máli og skipta íslenska hagsmuni máli, og gera þau lítil og léttvæg og jafnvel hafa hæðnistal um það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil leiðrétta það ef það hefur komið þannig fram og hv. þingmaður hefur skilið orð mín sem svo að ég væri að gera lítið úr því að utanríkisráðherra hefði hitt orkumálastjóra Evrópusambandsins. Það gerði ég ekki. Ég sagði að þetta væri spjall vegna þess að þeir ræddu væntanlega saman. Það sem fór þeim á milli hefur enga þýðingu vegna þess að þjóðréttarlega verður þetta að vera einhvers konar bókun sem er síðan tekin upp í EES-samninginn, til þess að það hafi einhverja þýðingu. Ég er mjög hlynntur því að ráðamenn ræði við erlenda samstarfsaðila sína og tel t.d. að hæstv. utanríkisráðherra hefði átt að beita sér mun meira í svokölluðu hráakjötsmáli. Ég spurði hann [[Forseti hringir.]]hvort hann hefði rætt við félaga sinn í Evrópusambandinu hvað þetta varðar og hann sagðist í andsvari hafa hringt í utanríkismálastjóra Evrópusambandsins. Ég tel það ekki nægilegt, [[Forseti hringir.]]engan veginn nægilegt. Ég tel heldur [[Forseti hringir.]]ekki nægilegt að þeir hafi rætt saman núna um þetta mál. Það hefði þurft að vera með miklu afgerandi hætti og með bókun [[Forseti hringir.]]sem hefði verið hægt að nota í framhaldi málsins.
Herra forseti. Af því að hv. þingmaður vitnaði í norskan lagaprófessor er rétt að ég geri það líka. Henrik Björneby vann greinargerð um þriðja orkupakkann og hvaða áhrif hann hefði á EES-löndin. Hann komst að því að ekki er með neinum hætti verið að hafa áhrif á það hvaða stjórnvöld taka ákvörðun um sæstreng, í þessu eru tilfelli íslensk stjórnvöld að gera það. Hann segir líka að ACER, eða ESA í okkar tilfelli, hafi ekki vald til að taka ákvörðun um mál sem tengjast mati yfirvalda viðkomandi lands um að veita skuli heimild fyrir millilandatengingu. Það sem þessi norski lagaprófessor kemst að er svipað því sem flestallir sem hafa lagt okkur lið, langflestir lagaspekingar okkar, hafa komist að. Meira að segja Stefán Már Stefánsson telur að þetta mál, eins og um það er búið núna frá hendi ríkisstjórnarinnar og hæstv. utanríkisráðherra, sé með þeim hætti að okkur sé óhætt út frá stjórnarskránni að samþykkja það. Þetta er svo einfalt.
Bera af mér sakir.
Hæstv. forseti. Ég er komin hér í og með til að biðja hæstv. forseta velvirðingar á því að hafa tönnlast dálítið á því að hann hafi haft uppi ákveðin ummæli í dag þar sem hann gat ekki svarað mér. Það var ónærgætið og ég bið hæstv. forseta velvirðingar á því. Hins vegar er það rétt og við munum geta farið yfir það saman, ég og hæstv. forseti, að hann hafði á orði í dag í ræðu að hann væri alveg til þess fús að segja upp EES-samningnum. Þar sem forseti segir, og ég trúi orðum hans vel, að hann muni ekki þau ummæli sín, getum við sem best farið yfir þau saman þegar þetta liggur fyrir uppskrifað. En ég ítreka að það var ónærgætið af mér að halda þessu fram við forseta þegar hann á óhægt um vik að svara mér.
Forseti vill taka fram af þessu tilefni að það er almennt þannig að minni hans er mjög brigðult, hann man ekki alltaf hvað hann sagði, en ég held að þarna vanti hluta af setningunni sem hv. þingmaður vitnar til um að ég gæti hugsað mér að ganga úr EES. Væntanlega væri ég tilbúinn til þess ef það þjónaði ekki hagsmunum okkar. Þetta mun örugglega sjást í ræðunni ef við förum yfir það saman, hv. þingmaður.
Herra forseti. Þótt mér finnist Miðflokkurinn vera í ansi vafasömum erindagjörðum í þessu máli þá er það staðreynd að ýmsir hafa lýst yfir áhyggjum af því hvað þessi orkupakki hefur í för með sér. Þessar áhyggjur virtust ekki vera til staðar við samþykkt fyrsta og annars orkupakkans enda kannski færri stjórnmálaflokkar sem sáu sér leik á borði við að þyrla upp ryki þá. En gott og vel. Áhyggjurnar eru til staðar og þá er eðlilegt að við svörum þeim. Vandamálið er eins og svo oft áður að þetta er sæmilega flókið mál og flestir hafa ekki tíma og kannski ekki næga þekkingu til þess að kynna sér tillögutextann sem slíkan og jafnvel þeir sem hafa lesið í gegnum hann hafa kannski lent í vandræðum vegna þess hve tyrfinn hann er. Þá er gríðarleg hætta á að rangar upplýsingar komist í umræðuna. Til að mynda gengur nú á netinu niðurstaða úr skoðanakönnun Capacent þar sem segir að 80% Íslendinga vilja ekki færa aukið vald yfir orkuauðlindum til evrópskra stofnana. Ég er alveg sammála því. En það vantar inn í umræðuna þá einföldu en gríðarlega mikilvægu staðreynd að það er ekkert í þriðja orkupakkanum sem felur í sér færslu valds yfir orkuauðlindum til evrópskra stofnana. En auðvitað er fólk hrætt ef þetta er það sem það heyrir. Ég ætla að hafa þetta eins skýrt og ég mögulega get. Þriðji orkupakkinn felur ekki í sér framsal á valdi yfir orkuauðlindum. Hann felur ekki í sér kröfu um lagningu sæstrengs. Hann gengur töluvert skemur í samræmingu á regluverki en mörg önnur mál sem við höfum tekið fyrir á Alþingi á síðustu mánuðum. Hann felur vissulega í sér, í því undantekningartilviki að upp komi deilumál um orkudreifingu eða orkureglun milli tveggja eða fleiri aðildarríkja EES-samningsins og þau ná ekki að leysa úr því á eigin spýtur, að evrópska samráðsstofnunin ACER sé til staðar sem gerðardómur. Það að gagnrýna þetta fyrirkomulag án þess að gagnrýna aðild okkar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og öðrum stofnunum sem hafa slíkt úrskurðarvald er svolítið mótsagnakennt. Og það verður að segjast að sniðmengi þeirra sem tala gegn þriðja orkupakkanum á grundvelli þess að við þurfum að hafa stjórn á auðlindum okkar og þeirra sem töluðu gegn upptöku auðlindaákvæðis á sínum tíma í stjórnarskrá, er stórkostlega áhugavert. Það eru greinilega sumir sem vita ekki hvað þeir vilja. Forseti. Nú virðast áhyggjurnar helst snúa að neikvæðum afleiðingum þess að raforkusæstrengur verði lagður milli Íslands og einhvers annars lands. Aðallega hefur verið talað um Bretland í því samhengi. En höfum í huga að það er ekki ljóst hvort Bretland verði í Evrópusambandinu eftir þrjá daga, hvað þá lengur. Mér finnst við þurfa þó að ræða aðeins um eðlisfræði og hagfræði sæstrengja. Allra stysti mögulegi sæstrengur milli Íslands og Bretlands yrði um 100 km lengri en lengsti raforkusæstrengur heims. Ef leggja ætti raforkusæstreng til þess lands sem verður án nokkurs vafa innan EES-svæðisins eftir meira en þrjá daga þá þyrfti hann að vera a.m.k. 300 km lengri en lengsti raforkusæstrengur heims. Þá erum við komin til Noregs. En til að komast til Hollands, sem mörgum þykir líklegri lokapunktur, þyrfti sæstrengurinn að vera tvöfalt lengri en lengsti raforkusæstrengur heims. Hvaða máli skiptir lengdin? Jú, í rafleiðurum verður sóun á rafmagni í formi hita sem minnkar eftir því sem spennan eykst. Í svokölluðum HVDC-línum eins og notaðar eru í sæstrengjum er að jafnaði reiknað með 3% hitatapi á hvern 1.000 km. Þetta takmarkar jafnframt raunburðargetu í kringum 70–80% af heildarburðargetu vegna þess að það er ekki hægt að hafa hann alltaf of heitan. Þetta þýðir svo sem ekki að það sé ómögulegt í sjálfu sér að leggja sæstreng, en eftir því sem hann verður lengri verður hann bæði dýrari í framleiðslu og rekstri og tapið verður meira. Og tap á einum tuttugusta af raforkunni í það verk að hita upp Atlantshafið er frekar klunnalegt. Þessi eðlisfræði skiptir aðallega máli í því samhengi, ef maður skoðar t.d. vefsíður þeirra sem eru bjartsýnastir gagnvart þessu, að reiknað er með raforkuverði upp á 65 pund á megavattstund. Þetta verð skýrist náttúrlega af kostnaði við sæstreng og afskriftakröfum og ýmsu, en raforkuverðið í Bretlandi í dag er 43 pund á megavattstund. Raforkan þyrfti að vera 30% dýrari en orkan sem selst í Bretlandi til að þetta myndi ganga upp. Ég er ekki viss um að neinn vilji kaupa orkuna á slíku verði. En þá á eftir að taka inn í reikningsdæmið að sólarorka hefur fallið í kostnaði um 30% á síðustu 12 mánuðum og vindorka um 18%. Sú sviðsmynd þar sem raforkusæstrengur til Bretlands, hvað þá til Evrópu, gengur upp, er ekki til. Á þeim grundvelli einum og sér og jafnvel með frekar stífum lestri á 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, sem sumir hafa vísað í, væri full ástæða til að hafna lagningu slíks sæstrengs. Forseti. Sambærilegar áhyggjur komu upp í Noregi þegar málið var til meðferðar þar. Raunar virðast ræðupunktar helstu andstæðinga þriðja orkupakkans í Noregi hafa verið teknir beint upp í málflutning íslenska Miðflokksins frá norska Miðflokknum. Þetta er auðvitað bara tilviljun, er það ekki? Áhyggjunum í Noregi var svarað ágætlega. Þegar öll rökin gegn pakkanum sem við höfum heyrt undanfarið höfðu verið hrakin var ekkert eftir nema að undirbúa og undirrita pólitískt samkomulag milli flestra flokka í norska Stórþinginu um hvað mætti og mætti ekki í kjölfar samþykktarinnar. Ég hef það samkomulag undir höndum, fékk það frá norskum þingmanni sem var framsögumaður þriðja orkupakkans í norska Stórþinginu. Ég legg til, ef þetta er raunverulegt vandamál, að við sammælumst bara um að taka hreinlega upp þá vinnu og nýta okkur hana enda stendur í henni ýmislegt sem gæti hentað vel á Íslandi. Til dæmis segir í 3. tölulið samkomulagsins að íslensk stjórnvöld, ef ég staðfæri, það stendur náttúrlega norsk stjórnvöld þarna, skuli hafa fullt yfirráð yfir ákvörðunum sem varða orkuöryggi á Íslandi, þar með talið það sem snýr að iðnaði og aftengingu afls. Íslensk endurnýjanleg orka skal vera nýtt til verðmætasköpunar og atvinnuþróunar á Íslandi og til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis. Þetta er allt eitthvað sem við ættum að geta tekið undir. Þá blasir auðvitað við annað vandamál. Það er nefnilega þannig að í norska Stórþinginu vildi Miðflokkurinn þar ekki taka þátt í svona samkomulagi. Ætla má að íslenski Miðflokkurinn yrði kannski ekki líklegur til þess heldur. Það er vegna þess að markmiðið er ekki að stöðva þennan tiltekna orkupakka heldur er markmiðið að grafa undan EES-samningnum. Það hefur sést mikið í umræðunni undanfarna daga. Ég myndi vilja að fólk væri heiðarlegt með það. Að vísu var ágætt að hv. þm. Inga Sæland gekkst við því áðan að vilja frekar slíta EES-samningnum en að samþykkja bætta neytendavernd í raforkumálum, en ekki hafa aðrir sagt svipaða hluti. Gott og vel. Það eru kannski ekki allir sem vilja að við njótum árangurs íslensks hagkerfis síðustu 25 ár. Mér hugnast EES-samningurinn mjög vel enda skiptir hann okkur alveg gríðarlega miklu máli. Það væri betra fyrir umræðuna ef hv. þingmenn væru með ákveðin grundvallaratriði í því á hreinu. Til að mynda heyrði ég í gær ákveðinn hv. þingmann tala um fimmta frelsi Evrópusambandsins. Það eru fjögur frelsi í Evrópusambandinu. Ég hef reyndar talað fyrir því að upplýsingarfrelsi verði sett á sem fimmta frelsið, en það hlustar svo sem enginn á mig eins og sést á þessum hálftóma sal. [[Gripið fram í: Ráðherrann.]]Nema ráðherrann að vísu. En ef við getum ekki haft svona staðreyndir á hreinu þá er ansi erfitt að eiga upplýstar samræður um þessi mál. Ég ætla að taka þetta saman. Í fyrsta lagi. Það eru engar lagalegar kröfur í þessum þriðja orkupakka sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Í öðru lagi. Það eru engar tæknilegar forsendur fyrir því að sæstrengur verði lagður í augnablikinu og jafnvel þó að svo væri þá væru engar hagfræðilegar forsendur fyrir því vegna þess að raforkan yrði of dýr. Í þriðja lagi. Það er enginn pólitískur vilji, held ég, til að valda Íslandi þeim skaða sem andstæðingar þriðja orkupakkans telja að sé óhjákvæmilegur. Það er hægt að slá á þann ótta með sömu aðferð og Norðmenn beittu. Að lokum er afskaplega hvimleitt að þessi umræða ber þann sterka keim að vera fyrst og fremst til höfuðs EES-samningnum vegna þess að menn þora kannski ekki í það að ráðast gegn samningnum sjálfum eins og hann liggur fyrir. Það er frekar léleg pólitík. Ef fólk hefur eitthvað út á EES-samninginn að setja þá væri betra að það myndi eiga umræðu um það, tæki þá umræðu. Þá gætum við komið hingað með allar tölurnar um það hvað EES-samningurinn hefur skilað okkur ótrúlega miklu á undanförnum 25 árum. Það er leiðinlegt þegar fólk notar svona mál til að þyrla upp ryki. Það er óþarfi.
Herra forseti. Hann er kominn hingað inn í sali Alþingis þessi margumtalaði þriðji orkupakki sem margir hafa sterkar skoðanir á. Þessi pakki, ef ég má nota það orð yfir þær tillögur til þingsályktunar og frumvörp sem við fjöllum nú um, er hreint ekki auðlesinn og þaðan af síður auðskilinn. Í tillögunni kemur fram að Alþingi álykti að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017 frá 5. maí 2017, um breytingu á IV. viðauka, sem fjallar um orku, við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og fella inn í samninginn tilteknar gerðir. Svo eru taldar upp fjórar reglugerðir Evrópuþingsins, tvær tilskipanir þess og tvær ákvarðanir framkvæmdastjórnarinnar, sem ganga út á að breyta og bæta við viðauka tiltekinna reglugerða Evrópuþingsins. Hér er því verið að innleiða ákvörðun nefndarinnar um að fella inn í EES-samninginn fjórar tilteknar reglugerðir og tvær tilskipanir sem einu nafni hafa verið kallaðar þriðji orkupakkinn. Herra forseti. Síðar í dag í þinginu munum við fjalla um frumvarp til breytingu á raforkulögum þar sem skotið er inn í ákvæði um að tenging raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands fara eftir stefnu stjórnvalda, þ.e. stjórnvalda hér á landi. Herra forseti. Hvert er gildi þessa? Hvert er gildi þessa ákvæðis gagnvart þeim þjóðréttarlegu skyldum sem við öxlum við að allar gerðir Evrópusambandsins hvað þetta varðar eru innleiddar eins og sameiginlega EES-nefndin afgreiddi þær í okkar hendur? Þar á meðal er 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, sem mest hefur verið í umræðunni um að við þurfum að gæta okkar á í sambandi við að ganga í berhögg við stjórnarskrána, þ.e. að hér sé valdframsal til ESA sem rúmist ekki innan stjórnarskrár Íslands. Hvert er þjóðréttarlegt gildi þessa fyrirvara sem Alþingi ætlar að setja í raforkulögin? Hvaða fræðimenn hafa gefið álit sitt á gildi þessa fyrirvara sem við stöndum hér frammi fyrir? Hafa fræðimenn fjallað um það, herra forseti? Nei, það hafa þeir ekki gert, nema að því leyti sem Stefán Már Stefánsson prófessor og Friðrik Árni Friðriksson Hirst hafa gert þegar þeir lögðu fram þessa lausn sem lakasta, já, lakasta og síðasta kostinn, til að reyna að brúa hinn stjórnskipulega vanda sem fyrir höndum er í málinu. Þeir hnýttu auk þess við að þessi leið væri ekki gallalaus. Herra forseti. Það sem Stefán Már Stefánsson prófessor segir um þennan kost og má finna í frétt á vef Stjórnarráðsins, sem hæstv. utanríkisráðherra sagði ranglega vera meðal gagna málsins, er eftirfarandi og vitna ég beint í þá frétt, með leyfi forseta: „Með þessari leið er stjórnskipunarvandinn settur til hliðar að sinni og reglugerðin innleidd á þeim forsendum að þau ákvæði hennar sem fjalla um flutning raforku yfir landamæri eigi ekki við hér á landi …“ Herra forseti. Hvað ef þessar forsendur standast ekki? Og hvað þýðir það að vandinn sé lagður til hliðar að sinni? Hvenær gæti þetta tímamark birst okkur? Síðar segir Stefán, með leyfi forseta: „Grunnforsenda þessarar lausnar er sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands.“ Herra forseti. Hvað ef þessi forsenda sem prófessorinn nefnir brestur og þetta reynist ekki á forræði Íslendinga vegna hinna þjóðréttarlegu skuldbindinga sem við tökumst á hendur? Leggur þriðji orkupakkinn þessar skyldur á okkur, herra forseti? Ég bara spyr. Er það rétt að verið sé að gefa það í skyn að þriðji orkupakkinn leggi einhvers konar skyldur á Ísland að koma grunnvirkjum yfir landamæri til að mynda ef eftir því yrði leitað? Er verið að gefa það í skyn með þessum orðum prófessorsins? Loks segir hann um sameiginlegan skilning orkumálastjóra Evrópusambandsins og ráðamanna hér heima, með leyfi forseta: „Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu þá hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í þessu samhengi.“ Já, yfirlýsingin hefur gildi. En nægir þessi pólitíska yfirlýsing til að landa málinu farsællega með tilliti til þess að það koma nýir herrar og lagatextinn lifir sjálfstæðu lífi óháð því hverjir sitja á valdastólum hverju sinni? Herra forseti. Hafa fræðimenn gefið frekari eða ítarlegri álit á þessari leið? Nei, þeir hafa ekki einu sinni verið spurðir. Þessi staða vekur upp ýmsar spurningar. Af hverju hefur þessi leið ekki verið rannsökuð frekar en raun ber vitni? Vita menn hvert þeir eru að fara? Ef menn vita ekki hvert þeir eru að fara þá skiptir reyndar engu máli hvaða leið þeir velja því þeir lenda þá bara einhvers staðar og stundum á óvæntum stað. Eitt af því sem fylgjendur þessa máls hafa ítrekað bent á er að mest af þessum þriðja orkupakka snerti okkur Íslendinga ekki neitt þar sem okkar raforkukerfi er ekki tengt raforkukerfinu í Evrópu. Einnig er því haldið fram að yfirþjóðlegt vald samkvæmt löggjöfinni snerti okkur ekki af sömu ástæðum. Helstu annmarkar sem fræðimenn finna á löggjöfinni eru einmitt þessi atriði, hvort valdframsalið sé með þeim hætti að það samrýmist ekki ákvæðum stjórnarskrár lýðveldisins Íslands að slíkri stofnun, ESA, sé falið vald til að taka lagalega bindandi ákvarðanir svo snerti einstaklinga eða lögaðila hér á landi. Á móti segja menn að þetta skipti ekki máli þar sem við séum ekki tengd raforkumarkaði Evrópu, við séum ótengd, og varði því ekkert um þessar reglur og þær eigi ekki við fyrr en við erum tengd. Herra forseti. Því spyr ég: Af hverju erum við þá að innleiða þetta? Af hverju? Þetta er einföld spurning. Og svörin eru: Af því bara. Og ég endurtek þess vegna: Af því barasta hvað? Þetta þarfnast nánari útskýringa. Þetta leiðir okkur óhjákvæmilega að þeirri spurningu hvort ekki sé skynsamlegra að hafna þeim pörtum pakkans sem mestar efasemdir eru um, það er reglugerð nr. 713/2009, um valdsvið ACER. Það kemur, leyfi ég mér að segja, afskaplega skýrt fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017 að þessi stofnun Evrópusambandsins hefur á vissan hátt boðvald yfir Eftirlitsstofnun EFTA-ríkjanna, ESA, sem vekur einnig upp fjölmargar spurningar. Sama má að nokkru segja um reglugerð nr. 714/2009. Hér á einnig við að íhuga að hafna upptöku á sérstaklega 37. gr. tilskipunar nr. 72 /2009, en í þeirri grein eru verkefni og skyldur innlendra eftirlitsaðila tíundar, en í d-lið 1. mgr. þeirrar greinar er eftirlitsaðila hér á landi uppálagt að framkvæma ákvarðanir stofnunarinnar og er þar vísað til ESA, nú eða ACER, eftir því hvernig litið er á hlutina. Og þessi skylda innlenda eftirlitsaðilans, hér Orkustofnunar, snertir ákvarðanir sem nefndar eru í 7., 8. og 9. gr. fyrrnefndrar reglugerðar nr. 713 og eru lagalega bindandi. Hvað er því til fyrirstöðu að hafna þessum tiltekna hluta af regluverkinu sem sannarlega hefur staðið mest í fræðimönnum? Hvað er að því, herra forseti? - Ég sé að tími minn er á þrotum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vissi að hann myndi renna út á tíma þannig að ég geri honum þann greiða að veita honum andsvar svo hann geti útskýrt mál sitt enn betur. Hv. þingmaður fór hér að einhverju leyti yfir áhyggjur sínar. En ég verð samt að viðurkenna að ég skil ekki enn nákvæmlega í hverju áhyggjurnar felast. Er það óttinn við að þessi þingsályktunartillaga og frumvörpin sem fylgja í kjölfarið brjóti með einhverjum hætti í bága við stjórnarskrána? Er það óttinn? Ef svo er höfum við þegar fjölmörg álit sem segja að það gerist ekki. En ég ítreka að auðvitað eigum við að nota þinglega meðferð til að fara yfir það betur. Eða er hv. þingmaður með einhverjum hætti að tjá ótta sinn um eitthvað sem gæti mögulega gerst í framtíðinni varðandi sæstreng þrátt fyrir að hér sé kirfilega tekið fyrir það við umfjöllun á þingsályktunartillögunni að sæstrengur sé inni í myndinni? ACER, evrópska eftirlitsstofnunin, hefur þar af leiðandi ekkert að segja um hvernig málinu verður háttað, hún ber fyrst og fremst ábyrgð hvað varðar mannvirkin sem þegar eru til staðar. Þannig að ég spyr, virðulegur forseti: Óttast hv. þingmaður að hér geti komið einhverjir vondir útlendingar, lagt sæstreng, tengt sig við raforkuframleiðslu á Íslandi og sogað frá okkur orku? Er það raunverulega ótti þingmannsins?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Verið er að brjóta stjórnarskrána - ég las upp allar þær forsendur í áliti Stefáns Más sem hann gefur eftir á fyrir þeirri lausn sem valin var. Ég las það hérna staf fyrir staf, næstum því, með leyfi forseta, og allar þær forsendur sem hann gefur sér. Ég spurði einfaldlega: Ef þessar forsendur standast ekki, ef þessar forsendur bresta, hvernig má þá skilja þau orð sem ég las þarna upp? Þú getur lesið mína ræðu þegar hún kemur út í prenti og lesið þetta bara yfir sjálf. Þetta er einfaldlega það sem Stefán Már prófessor leggur til með þeirri leið sem stjórnvöld í landinu hafa valið. Það er bara einfaldlega þannig. Það eru margir fyrirvararnir og margar forsendurnar sem þurfa að standast. Ég las þær hérna upp áðan og ætla ekki að fara að þreyta ykkur á því að lesa þær aftur upp, en vil hnykkja á einu vegna þess að hv. þingmaður talaðir um sæstrenginn. Ég nefndi hann aldrei. En hér segir: „Grunnforsenda [þessarar lausnar] er sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri …“ Grunnforsendan er sú fyrir því að þessi lausn gangi upp, að pakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að gera þetta. Þá segi ég: Ef þessi forsenda stenst ekki, ef það kemur einhver og vill gera þetta, leggur þá pakkinn, regluverkið, þessar skyldur á okkur. Það er það sem ég er að benda á. Það er spurning mín til þeirra sem mæla fyrir þessu máli og vonandi fer það í meðferð þingsins í nefndum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Greinargerð Friðriks Árna Friðrikssonar og Stefáns Más Stefánssonar hefur einmitt mikið verið til umræðu. Eins og fram hefur komið í ræðum margra er í rauninni verið að tala um tvær lausnir. Það er annars vegar lausnin sem við erum með á borðinu núna. Þannig að ég fæ ekki skilið annað en að þessar forsendur haldi því það er það sem þessir sérfræðingar lögðu til, þ.e. að fara þá leið sem hér liggur fyrir. Það kunna að vera einhverjar spurningar um það og mér finnst mjög eðlilegt að við spyrjum þeirra þegar málið kemur til umræðu í hv. utanríkismálanefnd. En vita menn hvert þeir eru að fara? Ég veit hvert við sem meiri hluti erum að fara og hvert hæstv. ráðherra stefnir í þessu máli, en á sama tíma hafa hv. þingmenn Miðflokksins talað fyrir því að senda málið aftur inn í EES-nefndina. Þá spyr ég á móti: Vita hv. þingmenn Miðflokksins hvað þeir eru að tala um í þeim efnum? [[Gripið fram í: Já.]]Hvað þýðir það? Hvert stefnum við þá? Hver verður niðurstaðan úr því? [[Gripið fram í.]]Hafa hv. þingmenn svar við því? Því að ég held einmitt að við höfum svör við því hver sú leið er sem við erum með á borðinu núna. Hún liggur fyrir í álitum margra helstu sérfræðinga okkar, svo og í meðförum þings og þingnefnda og embættismanna, í samtölum við orkumálastjóra og aðra fulltrúa frá Evrópusambandinu. Það er það sem liggur fyrir. Varðandi hina leiðina spyr ég hv. þingmann: Vita þingmenn Miðflokksins hvert þeir stefna? Hvað kæmi út úr slíkri vegferð?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hún spurði hvort við vissum hvert við værum að fara. Í 102. gr. í lögum um Evrópska efnahagssvæðið er sáttaleið, þ.e. ákvæði um hvernig fara á með ágreining fyrir sameiginlegu nefndinni. Þannig að það liggur alveg fyrir. Ef málinu er hafnað þá fer það þangað. Það er hægt að vísa því þangað. [[Gripið fram í.]]Þannig við vitum alveg hvar það er. Fullt af spurningum koma upp í hugann þegar lesið er álit Stefáns Más Stefánssonar og sérstaklega síðara svar hans sem ég fann á vef Stjórnarráðsins, þar sem hann gefur sér forsendur, ef einhverjar forsendur standast. Ég spyr: Hvað ef þessar forsendur bresta? Ég spyr að því. Svörin liggja ekki fyrir. Ég vona að fjallað verði um það ítarlega í nefndunum. Ég sakna þess og var að deila á að sú leið sem lögð er til, síðasta leiðin, hefur ekkert verið rannsökuð. Það hafa engir fræðimenn verið spurðir um þá leið. Það er örstutt fjallað um það í áliti þeirra hvaða leið þeir leggja til og hefur enginn annar tjáð sig um hana. Þá er eðlilegt að alþingismenn komi upp í pontu og spyrji: Af hverju er þessi leið ekki rannsökuð betur? Það hafið þið ekki gert. Ég er búinn að benda á spurningar sem koma upp í hugann við lestur þessarar leiðar. Ég er einfaldlega búinn að gera það. Ég vona að þeim spurningum verði svarað í þinglegri meðferð. En leiðin er auðvitað [[Forseti hringir.]]að fara aftur fyrir sameiginlegu nefndina með þetta mál.
Virðulegi forseti. Hér erum við að tala um ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn eða svokallaðan þriðja orkupakka. Það eru 25 ár liðin frá því að við gerðumst aðilar að EES-samningnum og samstarfinu. Það var því fyrir 25 árum sem við skilgreindum raforku sem vöru. Orka hefur verið ein af mikilvægustu forsendum efnahagslegra framfara hér á landi og hefur svo verið frá öndverðri 19. öld. Því er ekkert skrýtið að tilfinningaleg umræða fari af stað. Við búum jú við auðlindadrifið hagkerfi. Norðmenn afgreiddu þriðja orkupakkann á síðasta ári. Nokkrir þingflokkar á norska Stórþinginu setja fram skilyrði og má þar lesa út þeirra sameiginlegu sýn á hvað orkan og orkuauðlindir eru fyrir þeim sem þjóð. Sú sýn sem birtist í þeim punktum er áhersla sem snýr að því að vatnsorkuauðlindir Noregs verða áfram á forræði og undir stjórn landsins og samfélagsins. Þeir búa við endurnýjanlega orkuframleiðslu sem á að stuðla að verðmætasköpun og stuðla að orkuskiptum í landinu. Norðmenn undirstrika það í áherslum sínum að norsk stjórnvöld skuli hafa fullt forræði yfir öllum ákvörðunum varðandi orkuöryggi Noregs og að allar tengingar yfir landamæri verði alfarið að vera á forræði ríkisins og í eigu norskra aðila. Þeir leggja einnig áherslu á að efla eftirlit og að það verði framkvæmt heima fyrir og í verði höndum orkustofnunar þeirra og munu verkefni hennar takmarkast við að uppfylla lágmarkskröfur tilskipunar þriðja orkupakkans. Við getum tekið undir þær áherslur Norðmanna og líklega er svo um flesta Íslendinga. Samt eru Norðmenn tengdir raforkustreng yfir landamærin þannig að þeir hafa þessa sýn og kannski horfa þeir til einhvers konar þjóðarsáttar. Virðulegi forseti. Nú fer þessi þingsályktunartillaga til meðferðar í þinginu. Sú vinna sem hefur farið fram við undirbúning hennar hefur haft það að markmiði að við nálgumst svipuð sjónarmið og Norðmenn hafa í málinu. Þingið mun taka við þeim kaleik og mun málið fara til meðferðar utanríkismálanefndar. Nefndin verður að tryggja að við séum ekki að framselja auðlindir okkar né vald. Á því getur ekki verið vafi og á ekki að vera vafi. Okkar helsti sérfræðingur í þeim málum, Stefán Már Stefánsson, sem mikið er vitnað til í þessum sal, hefur staðfest að sú útfærsla sem birtist í tillögunni muni tryggja okkur fullt forræði yfir auðlindum okkar og stjórnskipan. Hún byggir á þeirri staðreynd að þau grunnvirki eru ekki til staðar sem þarf til að verða hluti af sameiginlegum orkumarkaði í Evrópu, þ.e. sæstrengurinn. Þangað til - og ég endurtek þangað til - erum við í sömu stöðu og við erum í núna. Samhliða þessari þingsályktunartillögu kemur þingsályktunartillaga frá hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sem verður rædd í kvöld, sem snýr að því að tryggt verði að ekki komi til tengingar raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands nema með breytingu á stefnu sem stjórnvöld setja í það skipti, þannig að ekki verði ráðist í lagningu sæstrengs nema með samþykki Alþingis. Þetta er ósköp skýrt. Meðan við tengjumst ekki þá gerist ekkert. Má því segja að við séum ótengd þriðja orkupakkanum. Þegar það gerist að sæstrengur verði lagður verðum við, eða þau sem á eftir okkur koma, að taka þá umræðu upp og leggja línurnar og stefnuna. Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað úr tveimur áttum. Mikill hræðsluáróður heyrist af háaloftinu og móti eru nær fagnaðaróp úr þingflokkum kjallarans. Gott er að vera á miðhæðinni og hafa tekið þátt í samtali um orkupakkann og leitað leiða til samvinnu og sátta án þess að setja sjálfstæði okkar í hættu. Ég undirstrika aftur að hér kemst málið til meðferðar þingsins og því hafa þingmenn tækifæri að fara vel yfir málið. Það er sérstakt að heyra margar rangfærslur um málið sem eiga sér enga stoð í framlagðri tillögu og eru sendar úr þessum stól út í þjóðfélagið til að gera málið enn tortryggilegra. Fyrir þá sem þekkja málið ekki vel eða hafa ekki lesið sér til eru þetta setningar sem auðvelt er að grípa og hafa eftir. Ég vil nefna nokkra punkta: Raforka hækkar til garðyrkjubænda, niðurgreiðslum lýkur, hvatningar til lagningar sæstrengs, yfirráð yfir auðlindum okkar. Okkar daglega brauð með osti og smjöri hækkar verulega vegna hækkunar raforkuverðs. Eftirlitið færist til ESA. Ég hef hvergi fundið staf fyrir þeim punktum sem sumir hv. þingmenn leggja á borð fyrir okkur og þjóðina. Ég vara við slíku og þetta er ekki leið til að ná samkomulagi og niðurstöðu heldur hvetur einungis til uppþots og ringulreiðar. Við erum svolítið eins og krakkar hér í þingsalnum sem sitja í kringum jólatréð á Þorláksmessu og reynum að giska á hvað er í pakkanum. Skyldi það vera jólahjól? Virðulegi forseti. Við ættum að reyna að einbeita okkur að því að leita sátta og leiða okkur í átt að samtali til að ná samstöðu meðal okkar og þjóðarinnar allrar við EES og þennan samning en ekki gera hann tortryggilegan. Ekki standa á götuhornum og hrópa og draga upp skakka mynd í því sambandi. Það leiðir ekki að niðurstöðu. Talandi um hvata til að leggja sæstreng þá kostar hann ansi mikið. Fyrir utan að ef hann yrði lagður yrði t.d. raforkutap. Flutningstapið er töluvert, eins og hefur komið fram, auk þess sem hér er ekki til svo mikil raforka til að flytja úr landi. Ég held við ættum að taka þær staðreyndir upp. Svo er spurning þegar tækninni fleygir fram hvort verður á undan, hvort raforkuframleiðsla erlendis verði á þeim basis að tæknilega séð verði hægt að nýta sjávarfallaorku eða sólarorku og af hverju ættu þá aðrar þjóðir að leita til okkar eða við til þeirra? Ég veit það ekki. Við skulum varast upphrópanir og ræða þetta af skynsemi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Fyrst vil ég nefna að ég fagna því að loksins skuli nú þingmaður frá Framsóknarflokknum að koma í ræðustól og ræða þetta mál. [[Gripið fram í: En Willum?]]Jú, að vísu var Willum Þór Þórsson hér, ég var reyndar ekki viðstaddur í þingsalnum þá. Þá eru þeir komnir tveir og það er mikið fagnaðarefni, sérstaklega í ljósi þess að það er mikil andstaða við þetta mál innan Framsóknarflokksins og grasrótar Framsóknarflokksins. Einn forsvarsmaður hins ágæta hóps sem kallar sig Orkan okkar, sem eru grasrótarsamtök sem leggjast gegn þessari innleiðingu, er fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, Frosti Sigurjónsson. Síðan er fróðlegt að skoða aðeins ályktun flokksþings Framsóknarflokksins frá því í febrúar 2018, en þar segir: „Framsóknarflokkurinn stendur vörð um fullveldi Íslands í orkumálum og hafnar því að orkulöggjöf Evrópusambandsins verði tekin inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.“ Þetta er frá flokksþinginu í febrúar 2018. Ég get ekki betur séð en að þetta sé algjörlega á skjön við það sem hv. þingmaður sagði í sinni ræðu. Þess vegna er fróðlegt að fá það fram hjá hv. þingmanni: Verður það niðurstaðan að þingflokkur Framsóknarmanna muni leggjast gegn þessari ályktun flokksþingsins og þar með grasrót Framsóknarflokksins í þessu stóra máli?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég get fullvissað hann um að Framsóknarflokkurinn stendur við sitt [[Það er gott að heyra.]]vegna þess að við erum ekki í neinu að afsala okkur fullveldi eða yfirráðum yfir orkuauðlindum okkar með þessum pakka. Það gerist ekki nema sæstrengurinn verði lagður. Eftirlitið er alls ekki á höndum ESA heldur er það hér, það hefur ekki nokkur yfirráð yfir okkur. Það er algerlega á valdi íslenska ríkisins að taka ákvörðun um hvort raforkustrengur verður lagður. Ég get fullvissað þingmanninn, sem hefur miklar áhyggjur af sínum fyrri flokki, að við séum að ganga á bak orða okkar eða ákvörðunum, að með þessu erum við að gangast við orðum okkar, undanþágur hafa verið fengnar í þessum samningi og það er það sem skiptir máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þingmaðurinn nefndi hér undanþágur. Það kom athyglisverð yfirlýsing frá norska utanríkisráðherranum í Stórþinginu fyrir skömmu þar sem hann segir að engar nýjar undanþágur hafi verið samþykktar handa Íslendingum. Síðan segir hann: Slíkir heimalagaðir fyrirvarar eru verri en engir. Þá á hann væntanlega við fyrirvarann sem á að lögfesta í raforkulögum um að hér verði ekki lagður sæstrengur nema með samþykki Alþingis. Þetta er athyglisvert og það væri gott að fá fram það frá hv. þingmanni hvernig hann lítur á þessa yfirlýsingu norska utanríkisráðherrans. Það verður að taka hana alvarlega vegna þess að Norðmenn eru mjög stór aðili að Evrópska efnahagssvæðinu og halda eiginlega uppi þessu samstarfi sem við erum þátttakendur í einnig. Veldur þetta ekki áhyggjum, hv. þingmaður, að svo mikill þungavigtarmaður komi fram með yfirlýsingu af þessu tagi?
Virðulegi forseti. Mér skilst að hið rétta sé að í fjarveru utanríkisráðherra Noregs svaraði heilbrigðisráðherra fyrirspurn í vikulegum fyrirspurnatíma á þinginu um hvort Noregur þyrfti að endurskoða innleiðingu þriðja orkupakkans vegna sameiginlegrar yfirlýsingar Íslands og framkvæmdastjórnar orkumála. Norski ráðherrann svaraði því að ekkert í yfirlýsingunni gæfi tilefni til endurskoðunar. Hann tók jafnframt fram að yfirlýsingunni fælust ekki undanþágur fyrir Ísland frá ákvæðum þriðja orkupakkans. Ég get ekki skilið að þetta sé einhver staðfesting á því að undanþágur okkar séu ekki í gildi. Ég tel að þær eigi alveg að geta staðið og það hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra að þetta á að ganga eftir, enda tengir ekkert okkur þessari tilskipun fyrr en við erum tengd þessum markaði.
Hæstv. forseti. Mig langar, með leyfi forseta, að byrja á því að lesa lítið brot úr ályktun sem hljóðar svona, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ Mig langar að lesa þetta aftur: „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ Þetta er landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins frá því í mars í fyrra 2018, en er núna gleymd. Hins vegar segir í nýlegri ályktun frá flokksráðsfundi Miðflokksins frá því 30. mars sl., með leyfi forseta: „Miðflokkurinn stendur vörð um fullveldi, sjálfstæði og auðlindir þjóðarinnar. Flokkurinn vill treysta forræði þjóðarinnar yfir auðlindum sínum og mun leggjast gegn samþykkt þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Flokkurinn samþykkir hvorki afsal á fullveldi Íslands yfir orkuauðlindinni né fyrirsjáanlega hækkun á raforkuverði hér á landi.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. En það er nefnilega mergurinn málsins að Miðflokkurinn hefur tekið að sér að standa vörð um fullveldi, sjálfstæði og auðlindir þjóðarinnar. Hann hefur tekið að sér að standa vörð um stjórnarskrána. Hann hefur tekið að sér að standa vörð um áframhaldandi hagsæld á Íslandi sem nýtast mun komandi kynslóðum. Og það vill nú svo til að í varðstöðu okkar sem við þingmenn flokksins höfum reynt að koma hér á framfæri mjög gaumgæfilega undanfarna tvo daga, eru einu svörin sem við fáum ekki um málefnin, heldur um flokkinn sjálfan. Ég hef ekkert á móti því að andstæðingar okkar auglýsi upp okkar ágæta flokk. Mér þykir það mjög gott. En ég skil ekki af hverju menn taka ekki þátt í málefnalegri umræðu, sem margir hverjir hafa ekki gert. Hér var í dag ágætur fulltrúi Samfylkingarinnar og formaður þess flokks. Hann sagði í ræðu sinni, með leyfi forseta, eitthvað á þá leið að það væri rétt og skylt að fara að ráðum færustu sérfræðinga. Það varð til þess að ég las honum stuttan kafla úr greinargerð tveggja okkar færustu sérfræðinga, en þá hentaði hún ekki. Maður á ekki að lesa upp einhverja búta sem ekki henta og bara eftir þennan en ekki hinn. Ég verð að viðurkenna að þar sem þetta var greinargerð eftir tvo af okkar færustu sérfræðingum í Evrópurétti, þar á meðal prófessor sem nú er heiðursprófessor, hélt ég að óhætt væri að vitna til þeirra. En formaður Samfylkingarinnar kallaði þetta lýðskrum og þvælu, ef ég man rétt. Ég sakna þess mjög að menn skuli ekki bara mæta okkur hér á málefnagrunni og fara vel yfir málefnin frekar en að hafa uppi svona orðræðu. Ég veit ekki hvort ég á að auglýsa varaformann Viðreisnar og málflutning hans frá því í dag. Ég held að ég geri honum mestan greiða með því að gera það ekki. En þar kom einmitt fram þessi sára málefnafátækt sem er ríkjandi og þessi einkennilega rörsýn sem Viðreisn býr yfir þar sem Evrópusambandsmerkið og evrumerkið eru við endann á göngunum og menn tala mikið um hluti eins og að Miðflokkurinn vilji reisa múra í kringum Ísland. Það er ekkert fjær okkur Miðflokksmönnum en að gera það. Við viljum hins vegar „hafa heiminn allan undir“, eins og Einar Ben. sagði einhvers staðar. Við ætlum ekkert að fara að velja einhverja fallandi heimsálfu og hengja okkur um hálsinn á henni til þess að taka þátt í frekari niðurlægingu sem blasir við á þeim slóðum. Við ætlum að eiga góð samskipti. Við ætlum að eiga góð viðskipti og samskipti við Asíu, sem er mest vaxandi markaður heimsins. Við ætlum að beina sjónum okkar til Vesturheims, til Ameríku, þar sem uppgangur er þokkalega góður. Þannig að allt tal um að við séum einhverjir einangrunarsinnar, Miðflokksmenn, er í besta falli mjög mikill misskilningur. Ég ætla ekki að fara að tala niður til bænda, en við erum sem sagt ekki sá flokkur sem vill hefja sauðskinnsskó til vegs og virðingar að nýju. Við viljum taka þátt í að hasla okkur völl fyrir Íslands hönd víða um heim. Þess vegna m.a. er sá orkupakki sem við ræðum hér um býsna hættulegur. Ég verð í fyrstu ræðu minni að fara aðeins yfir það að við í Miðflokknum erum við einhvern veginn þannig gerð að við segjum bara að stjórnarskráin eigi að njóta vafans. Í margræddri greinargerð segir á bls. 43, með leyfi forseta: „Í ljósi eðlis og inntaks valdframsals til ESA, sem felst í 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, telja höfundar vafa undirorpið hvort valdframsalið gangi lengra en rúmist innan ákvæða stjórnarskrárinnar miðað við núverandi aðstæður og forsendur EES-samningsins.“ Það eina sem við höfum haldið fram í þessum umræðum er að stjórnarskráin eigi að njóta vafans. Þess vegna höfum við líka lagt til að menn gaumgæfi 7., 8. og 9. gr. Evrópusambandsreglugerðar nr. 713/2009, þar sem fram kemur verulegt valdframsal, þar sem fram kemur vald þessarar yfirþjóðlegu stofnunar, sem er hluti þessa samnings, þessa pakka. Við höfum varað við því og segjum einfaldlega: Gerum alvörufyrirvara með því að neita að taka upp þennan orkupakka. Menn spyrja: Hvað gerist þá? Það gerist í stuttu máli ekki neitt. Þessi pakki fer til sameiginlegu EES-nefndarinnar til umfjöllunar og eftir samningaviðræður þar um myndum við standa uppi með alvörufyrirvara vegna þess að þá myndum við hafna 7., 8. og 9. gr. reglugerðar 713/2009, þar sem þetta yfirþjóðlega stjórnvald, ACER, er í aðalhlutverki. Andstæðingar okkar í dag hafa talað mikið um sæstreng. Við tölum ekki mikið um sæstreng vegna þess að það er ekki komið að honum. Við tölum um þetta yfirþjóðlega vald sem við ætlum að fela stofnun sem svarar engum nema Brussel. Það kemur fram að landsreglarinn, sem er hluti af þessu apparati, svarar heldur engum hér innan lands, en við eigum að vísu að borga fyrir hann. Við eigum að borga honum laun fyrir að vinna fyrir ESB á Íslandi. Og það er náttúrlega nokkuð sem við erum ekki reiðubúnir að skrifa undir. En þá kemur hin misskilningurinn. Það er misskilningurinn um að Miðflokkurinn vilji segja EES-samningnum upp eða koma honum í uppnám. Þetta er fjarri lagi, vegna þess að með því að við myndum gera alvörufyrirvara við reglugerð 713/2009 tækjum við upp þessa gerð en við tækjum hana upp á okkar forsendum með alvörufyrirvörum vegna þess að fyrirvararnir í því máli sem hér er lagt fram, herra forseti, afsakið orðbragðið, eru ekki túkallsvirði. Þeir eru ekki túkallsvirði. Það er næsta víst að ef þetta mál fer svona í gegn, eins og hér er reifað, þá verða hér eilíf málaferli. Það verður enginn friður um þetta mál, því miður. En við erum friðarins menn, Miðflokksmenn, og þess vegna viljum við girða fyrir þetta með því einfaldlega að setja fyrirvara sem halda og taka þetta vanbúna mál og gera það betra. Vonandi verður það gert í nefndinni. Við treystum á það, en við viljum alla vega að almenningur viti um hvað þetta mál snýst.
Virðulegi forseti. Ég kem aðallega til að tilkynna hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni að ég mun gera nánar grein fyrir því í ræðu á eftir, þegar að því kemur, að þriðji orkupakkinn eða framsetning hans gagnvart Íslendingum, sem landsfundur Sjálfstæðismanna hafnaði og hv. þingmaður las upp úr þeirri samþykkt, er ekki í dag sá orkupakki sem þá var hafnað. Þetta mun ég fara yfir með hv. þingmanni á eftir. Það er m.a. ástæðan fyrir því ég hefði hafnað þeim orkupakka eins og hann stóð, eins og hann lá fyrir síðast í haust. Ég hef svo sem ekki skipt um skoðun á því en pakkinn sjálfur hefur breyst. Það mun ég útskýra á eftir. Ég heyrði í hv. þingmanni í Kastljósi í gærkvöldi þar sem hann boðaði að hann myndi jafnvel koma með óvænt tíðindi eða þætti inn í ræðu sína hér í dag en ekki hefur margt komið mér á óvart. En ég vil enn biðja hv. þingmann, og á það eiginlega við alla hv. þingmenn Miðflokksins sem koma hér, að útskýra fyrir mér hvað það er í þessu þingmáli utanríkisráðherra sem gerir það að verkum að þeirra mati að við séum að afsala okkur forræði yfir náttúruauðlindum á Íslandi Ég hef sagt áður að það er talsvert í húfi fyrir þá því að ef þeir geta bent mér á þetta, ef hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson getur bent mér á hvar í þingmáli utanríkisráðherra felst afsal á forræði Íslendinga yfir auðlindum sínum skal ég koma í nei-hópinn með þeim. Það er til nokkurs að vinna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni innilega fyrir þetta andsvar. Ég verð að segja að ég hlakka mjög til að heyra ræðu hans á eftir þar sem hann útskýrir hvers vegna þriðji orkupakkinn er ekki samur og hann var. Ég mun hlusta með mikilli athygli á mál hans. Hvað er það sem segir að við séum að leggja frá okkur völd á auðlindum okkar? Ég vil enn vitna til Stefáns Más Stefánssonar, prófessors emeritus, en á bls. 42 í álitinu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samningsins og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda.“ Þetta er algerlega ljóst. Og síðan bætir hann við, eins og ég las áðan, að þetta sé á mörkum þess að standast stjórnarskrána. Það er áhyggjuefnið. Áhyggjuefnið er líka það sem frændur okkar Norðmenn hafa sent okkur og sýnt okkur þar sem fram kemur mjög greinilega að þeir telja að verið sé að afsala sér u.þ.b. 2/3 af þeim áhrifum sem Norðmenn höfðu áður í eigin orkumálum. Það hræðir okkur. Ég fagna því hins vegar mjög að hv. þingmaður skuli lýsa stuðningi við okkur Miðflokksmenn í málinu. Ég þekki hv. þingmann af því að vera skynsaman mann og ég efast ekki um að þegar hann gaumgæfir þetta mál enn frekar, og ég hlakka til að hlusta á hann styðja það, mun hann koma til liðs við okkur í því.
Virðulegur forseti. Ein mínúta dugar vel því að þetta snýr bara að því atriði að það er tæplega hægt að kalla til röksemdir sem gilda í Noregi til stuðnings þeim málflutningi sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson var með áðan, einfaldlega vegna þess að sá er grundvallarmunurinn að Norðmenn eru tengdir Evrópu í þessu tilliti en við Íslendingar ekki. Það sem Norðmenn telja sig kunna að hafa glatað af yfirráðum yfir raforkupólitík sinni á hreinlega ekki við hér. Við erum ekki tengdir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn. Það var lenska á Íslandi í den að segja alltaf: Það eru allt aðrar aðstæður á Íslandi. Það var alveg sama hvar var gripið niður, ekki voru sömu aðstæður á Íslandi og annars staðar. Málið er hins vegar mjög einfalt. Þar segir að 7., 8. og 9. gr. reglugerðar 713/2009 feli í sér valdframsal. Þess vegna höfnum við þessum orkupakka. Við tökum upp samningaviðræður um 7., 8. og 9. gr. reglugerðar 713/2009, gerum málið betra. Ég fagna því ef hv. þingmaður vill koma með okkur í þá vegferð og bind vonir við það vegna þess að það er skynsamlegasta afstaðan. Við höfum tekið upp allar EES-gerðir og það breytist ekki neitt núna. Við bara tökum þessa upp á okkar forsendum en ekki forsendum Brussel, sá er munurinn.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson fór mikinn um að Miðflokkurinn stæði einn vörð um sjálfstæði Íslendinga. Ég hvet Miðflokksmenn til að fara að ganga í sauðskinnsskóm. Þeir sem gengu í slíkum skóm voru betur tengdir við náttúruna, umhverfið og sjálfa sig í leiðinni. Ég held að það sé ekki rétta leiðin að standa vörð um sjálfstæði þjóðarinnar með hræðsluáróðri eins og hefur verið stundaður hér í dag. Fram hafa komið ótrúlegustu ummæli og umsagnir um þennan þriðja orkupakka og hverju hann myndi valda hér. Hv. þingmaður fullyrti í dag að við myndum missa yfirráð yfir verðlagningu raforku til íslenskra neytenda. Hvar í veröldinni stendur þetta? Og að við myndum missa yfirráðin yfir auðlindunum, niðurgreiðslum yrði hætt til garðyrkjubænda? Við getum nefnt fleiri dæmi. Hv. þingmaður Miðflokksins fullyrti í dag að verð á raforku til hins almenna notanda hefði hækkað eftir innleiðingu orkupakka eitt til þrjú.
Það er rétt.
Það er rétt. Ég keypti líka karamellu á 5 kr. þegar ég var tíu ára en hún hefur hækkað [[Hlátur í þingsal.]]þannig að - [[Útúrsnúningar.]]Þetta eru ekki útúrsnúningar. Ég hef ekki orðið vör við - ég er frá Vestfjörðum og hef þekkt raforkukaup til heimilisnota - að þau hafi nokkuð hækkað á þessum forsendum.
Hæstv. forseti. Ég sagði áðan að lítið hefði farið fyrir málefnalegri umræðu í þinginu í dag og það breyttist ekkert við þetta andsvar þingmannsins. Hér steig hins vegar á stokk í gær þingmaður Miðflokksins sem er einmitt notandi raforku til húshitunar. Hann reyndi á eigin skinni, eins og allir gerðu, þegar skilið var á milli framleiðslu og flutnings á raforku fyrir nokkrum árum síðan að þá hækkuðu gjaldskrár. Nú veit ég ekki hvernig það hefur getað farið fram hjá hv. þingmanni, búandi á Vestfjörðum. Gluggapósturinn snertir okkur kannski dálítið misjafnlega eftir því hvernig við höfum það. En þetta er eitthvað sem ég hélt að allir vissu. Hvar það standi að ACER muni taka yfir verðlagningu og annað? Jú, það er að finna í mjög miklu af upplýsingum um þetta fyrirbæri, sem er yfirþjóðlegt. Ég væri alveg til í að senda hv. þingmanni tengla um þetta þar sem hægt er að fara yfir það skipulega. Það er kannski akkúrat þetta atriði sem við Miðflokksmenn höfum reynt að vara sem mest við í dag. Í sjálfu sér höfum við komist lítið áfram með það vegna þess að menn eru alltaf að tala um sæstreng við okkur eða tala um að við séum bara lýðskrumarar sem látum ekki staðar numið við nokkurn skapaðan hlut. En við erum að berjast við að reyna að koma því málefni á framfæri. Þar á meðal því að það er mikið framsal til þessarar stofnunar í samningnum eins og hann er núna. Þess vegna lagði ég til áðan, hæstv. forseti, að 7., 8. og 9. gr. í reglugerð 713/2009 frá ESB yrðu aðskildar frá þessu máli í nefnd og þá gætum við með samningi við [[Forseti hringir.]]Evrópusambandið losnað við þær út. Þá væri mikið fengið.
Virðulegi forseti. Getum við ekki tekið það aðeins út fyrir sviga sem varðar verðlagningu á raforku hér á landi og fjallað t.d. um íslensk raforkulög? Er ekki að finna eitthvert svar þar við hugleiðingum hv. þingmanns? Getum við ekki farið yfir þau lög og skoðað í því samhengi? Ég held að við þurfum að skoða hvort við getum gert lagfæringar á okkar eigin markaði, á okkar eigin lögum. Það er enginn sem gerir það fyrir okkur nema við. Heldur hv. þingmaður að við myndum ná einhverjum málefnalegum grundvelli í umræðu um íslensk raforkulög, hvort við gætum bætt þau til þess að verja hagsmuni íslenskra neytenda?
Hæstv. forseti. Það vill svo til að það sem ég sagði áðan eru ekki hugleiðingar mínar. Ég las áðan upp úr títtnefndri greinargerð og á bls. 42 segir, með leyfi forseta: „Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samningsins og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda.“ Þetta er nú bara þarna. „Umræddar ákvarðanir ESA lúta að nýtingu takmarkaðrar auðlindar sem felst í raforkuflutningsgetu um grunnvirki“ - þess utan. „Ekki eru fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins“ - fyrr en núna. Þetta er ekki hugleiðingar mínar. Þær eru allt öðruvísi og grynnri. En þetta er álit bestu manna sem við eigum. Og við erum þannig sett í þessum sal að við þurfum að reiða okkur á álit sérfræðinga í flestum málum. Hvers vegna í dauðanum gerum við það þá ekki [[Forseti hringir.]]þegar það liggur svona vel fyrir?
Herra forseti. Ég ætla bara rétt að fá að sýna þingheimi lítið línurit um raforkuverð á Íslandi frá 2006 samkvæmt skoðun verkfræðistofunnar EFLU. Það rennir ekki stoðum undir fullyrðingar um að raforkuverð á Íslandi hafi hækkað á umliðnum áratugum heldur í rauninni þvert á móti að raungildi. En það er ekki um það sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann og vin minn, Þorstein Sæmundsson. Hér hefur aðallega verið vitnað í orð eða álitsgerð þessa ágæta manns og lagaprófessors Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Friðrikssonar Hirst, ágætt álit sem þó er gert áður en það þingmál sem hér liggur fyrir var fullunnið. En látum það liggja á milli hluta. Það fylgja hins vegar aðrar álitsgerðir virtra lögfræðinga og lögmanna með þessu þingmáli. Ég vil fá að vitna í m.a. Skúla Magnússon, sem segir „að umræddar gerðir þriðja orkupakkans, og heimildir 7., 8. og 9. gr. reglugerðar nr. 713/2009, taka með engum hætti til ákvarðana um tengingu fyrir flutning raforku til annarra ríkja, svo sem með lagningu sæstrengs. Því síður taka heimildirnar til ákvarðana um eiginlega nýtingu auðlinda, t.d. virkjana.“ Niðurstaða hans er því að þetta sé ekki álitamál þegar kemur að þessu. Með leyfi hæstv. forseta, segir hann síðar á bls. 40: „Er áréttað í þessu sambandi að innleiðing umræddra gerða myndi ekki fela í sér neins konar skyldu íslenska ríkisins til þess að koma á, eða leyfa, samtengingu íslensks raforkumarkaðs við önnur ríki Evrópska efnahagssvæðisins.“ Mín spurning: Er hv. þm. [[Forseti hringir.]]Þorsteinn Sæmundsson að draga í efa þessa niðurstöðu Skúla Magnússonar?
Hæstv. forseti. Mér þykir vænt um að fá andsvar frá hv. þm. Óla Birni Kárasyni. Hann byrjaði enn að tala um sæstrenginn. Ég var ekkert þar. Ég var ekki að tala um sæstreng. Það vill nú þannig til, hv. þingmaður, að við Miðflokksfólkið höfum haft samband og samvinnu við fleiri lögspekinga en hér er vitnað til sem hafa haft uppi efnislega sömu niðurstöður og þær sem við höfum vitnað til. Það er náttúrlega ekki hluti þingskjala og þess vegna höfum við ekki vitnað til þess beint. Það munum við örugglega gera síðar þegar viðkomandi sendir hugsanlega inn umsagnir þegar þetta mál fer til nefndar og þá mun það náttúrlega koma fram. Það er hins vegar mjög dæmigert fyrir þetta mál, af því að það er flókið, að við erum með álit færustu lögfræðinga sem stangast á. Þeir eru ekki sammála. Það er vegna þess að málið er flókið. En upp úr stendur að þeir aðilar sem við höfum verið í sambandi við og auk þess prófessor emeritus Stefán Már hafa sagt í okkar eyru oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að 7., 8. og 9. gr. í reglugerð 713/2009 þurfi að fara út svo við séum algjörlega trygg með það að hér verði ekki valdaframsalið sem við erum að tala um og verðhækkunin sem talað var um. Ég geri ráð fyrir því að sá þingmaður Miðflokksins sem hér talaði um raforkuverð í gær hafi með sér í þingið eintak af raforkureikningi á næstu dögum og sýni mönnum svart á hvítu hvað þetta hafði í för með sér, þessi skipting á milli framleiðslu og flutnings raforku. Ég held að það fari ekki á milli mála og það hefur komið fram mjög víða, ekki bara hjá okkur, að raforka hækkaði við það skref verulega. Hún hækkaði um 25% um það bil, ef ég man rétt. Hún hækkaði verulega og ég held að allir menn sem nota rafmagn í einhverjum mæli hafi orðið varir við það nema kannski þessir síðustu tveir þingmenn sem hér töluðu.
Herra forseti. Ég vitnaði fyrr í dag í norskan lagaprófessor, Henrik Björneby, sem sagði að t.d. ACER hefði engar valdheimildir þegar kæmi að Íslandi eða spurningunni um hvort við ættum að leggja sæstreng eða ekki. Það er algerlega í takt við niðurstöðu í álitsgerð dr. Davíðs Þórs Björgvinssonar sem segir að valdheimildir ACER varði eingöngu grunnvirki sem ná yfir landamæri. Valdheimildir stofnunarinnar taka aðeins til þess þegar raforka er flutt yfir landamæri með samtengingu grunnvirkja. Og við erum núna að fjalla um það hvort við eigum ekki að setja hinn lagalega fyrirvara þess efnis að sæstrengur verði ekki lagður undir nokkrum kringumstæðum nema þessi salur, þessi háttvirta samkoma, heimili það og styðji með meiri hluta atkvæða. Og ég vona að [[Forseti hringir.]]minn ágæti félagi, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, [[Forseti hringir.]]átti sig á því hvað við erum að gera. Það er einmitt þessi breyting [[Forseti hringir.]]sem hefur orðið til þess að Stefán Már tekur undir að þetta sé rétta [[Forseti hringir.]]leiðin og örugga leiðin.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn fyrir andsvarið. Hann róaði mig ekki. Það kemur fram í þessum greinum sem ég vitnaði til áðan, 7., 8. og 9. gr., greinilega hvað það er sem ACER á að gera og hverjum það á að svara. Það er einfaldlega þannig að þessar þrjár greinar eru með þessum hætti. Þrátt fyrir að það finnist einhverjir lögmenn sem eru á öndverðri skoðun um það þá er það alveg ljóst í okkar huga að þær eru til þess fallnar að valda hér valdaframsali eins og fram hefur komið og verðhækkun þegar fram líða stundir.
Virðulegi forseti. Ég var í hópi þeirra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem mestar efasemdir höfðu um þriðja orkupakkann. Ég lýsti því yfir opinberlega í haust, aðspurður í útvarpsþætti, að við svo búið og á þeim tímapunkti myndi ég greiða atkvæði gegn þriðja orkupakkanum ef hann væri borinn undir atkvæði í þinginu eins og hann leit út þá. Fyrir þessu voru þrjár meginástæður. Í fyrsta lagi taldi ég að eins og þetta væri í stakk búið myndi það fela í sér framsal á valdi sem ekki stæðist stjórnarskrána. Ég stillti mér þar upp eins og fleiri á bak við álit þess fræðimanns, sem nú er búið að vitna til ábyggilega nokkur þúsund sinnum í dag, sem lengst gekk og lengst hefur gengið í sögulegu samhengi til varnar stjórnarskránni, sem var alltaf íhaldssamastur og gagnrýnastur allra fræðimanna. Ég tók þá afstöðu að ég vildi vera þeim megin við línuna, öruggu megin við línuna, og hengdi mig á, ef svo má að orði komast, hans afstöðu af því að hann gekk lengst. Í öðru lagi lá ekki fyrir á þeim tímapunkti í haust þegar málið kom til umræðu hvar ákvörðun um lagningu sæstrengs í rauninni lægi, hvort það væri hugsanlegt að hún lægi einhvers staðar annars staðar en hér í þessum sal. Í þriðja lagi fannst mér ekki liggja fyrir hvort við Íslendingar værum ofurseld einhverjum þeim ákvörðunum sem lúta að sameiginlegum raforkumarkaði Evrópu jafnvel þótt við værum ekki tengd með streng. Þessar efasemdir átti ég væntanlega allar sameiginlegar með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa kvatt sér hljóðs, einkum og sér í lagi Miðflokknum en einnig Flokki fólksins. En hvað gerðist svo? Hvað gerðist frá því síðasta haust og þangað til núna í þessum efnum? Málið breyttist. Það væri vansagt að segja að það hefði tekist stigsbreytingum frá því í haust og þangað til núna, það hefur breyst í eðli sínu. Í fyrsta lagi, og þá vík ég aftur að þeim atriðum sem ég taldi upp áðan, þessum þremur atriðum, er nú búið að búa svo um hnútana að sá maður, sá fræðimaður sem ég vitnaði til áðan, hefur sagt að í þeim búningi sem málið er núna felist ekki í því það framsal á valdi að stangist á við stjórnarskrá. Ég kem aðeins betur að þætti Stefáns Más Stefánssonar í þessari umræðu á eftir. Í öðru lagi er engum vafa undirorpið lengur að ákvörðun um lagningu sæstrengs verður hvergi tekin annars staðar en hér í þessum sal. Og í þriðja lagi liggur það fyrir að án strengs er Ísland með engum hætti undirsett þeim ákvörðunum sem teknar eru á þessum sameiginlega raforkumarkaði Evrópu. Með öðrum orðum: Öllum efasemdaratriðunum þremur hefur verið svarað og þau hafa verið löguð. En í stað þess að viðurkenna að málið hefur tekið þessum breytingum þá standa hv. þingmenn Miðflokksins hér og segja: En samt ætlum við að vera á móti þessu. Ég ætla að víkja aðeins að þætti Stefáns Más því til hans hefur verið vitnað oftar en allra annarra sennilega samtals í þessum sal í umræðunum í gær og í dag. Ég stilli mér nefnilega upp með sama hætti með Stefáni Má þegar hann segir að þetta sé óhætt og í lagi gagnvart stjórnarskrá og ég stillti mér upp með honum þegar hann sagði að þetta væri ekki í lagi gagnvart stjórnarskránni. Hv. þingmenn Miðflokksins hins vegar stilla sér bara upp með honum þegar hann sagði að þetta væri ekki í lagi, en ekki núna þegar hann segir þetta sé í lagi. Það er sérkennilegt að þegar hv. þingmenn Miðflokksins hafa vitnað til Stefáns Más í dag þá eru þeir eiginlega alltaf sammála honum og lýsa sig sammála honum nema niðurstöðunni. Þeir eru ekki sammála niðurstöðu Stefáns Más að þetta sé í lagi. Það er líka dálítið kúnstugt að hlusta á það að tilvitnunum hv. þingmanna Miðflokksins í Stefán Má lýkur yfirleitt alltaf á bls. 42 í áliti Stefáns Más. Það er vegna þess að niðurstaða hans, og þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar, er á bls. 43 og 44. Það er með öðrum orðum alltaf vitnað til málsreifunar þeirra en aldrei til niðurstöðunnar. Til að taka af allan vafa um þetta mál þá vil ég vitna orðrétt í lýsingu Stefáns Más sem hann gaf á þessu máli þegar þingmálið lá fyrir, þegar hann sá að búið var að taka upp hans eigið orðalag um það sem til þyrfti til að málið væri í lagi. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði hér áðan í tengslum við álitsgerð Stefáns Más og þeirra sem sömdu hana, „bestu menn sem við eigum“. Þá vil ég nú vitna til þess sem títtnefndur Stefán Már hafði um málið að segja eftir að þingmálið lá fyrir sem við höfum til umfjöllunar í dag, með leyfi forseta: „Með þessari leið er stjórnskipunarvandinn settur til hliðar að sinni og reglugerðin innleidd á þeim forsendum að þau ákvæði hennar sem fjalla um flutning raforku yfir landamæri eigi ekki við hér á landi og hafi því ekki raunhæfa þýðingu. Það þýðir í raun að gildistaka þeirra er háð tilteknum frestsskilyrðum. Grunnforsenda þessarar lausnar er sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands. Þetta er önnur þeirra leiða sem lögð var til í áliti okkar Friðriks og að okkar mati er upptaka og innleiðing gerðarinnar með þessum hætti heimil samkvæmt stjórnarskrá, enda er lagalegur fyrirvari um að þessi tilteknu ákvæði komi ekki til framkvæmda fyrr en lagagrundvöllurinn, þar með talið stjórnskipunarvandinn, hefur verið tekinn til endurskoðunar á Alþingi. Það er enn fremur mikilvægt að náðst hafi með orkumálastjóra Evrópusambandsins sameiginlegur skilningur hvað þessa grundvallarforsendu Íslands varðar og sérstöðu Íslands. Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu þá hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í þessu samhengi.“ Ég vil ítreka og vísa aftur til þess sem segir í miðjunni, með leyfi forseta, „innleiðing gerðarinnar með þessum hætti heimil samkvæmt stjórnarskrá“. Þetta er Stefán Már sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson taldi í þessu samhengi í hópi bestu manna sem við ættum. Og af hverju? Af því að hann hefur gengið lengst allra í að verja þessa stjórnarskrá. Með öðrum orðum: Ég hef sömu skoðun núna og ég hafði í haust þegar ég sagðist myndu greiða atkvæði gegn þeim orkupakka sem þá lá fyrir. Orkupakkinn sjálfur hefur hins vegar breyst. Ég skora á þá hv. þingmenn Miðflokksins sem hafa tekið til máls um þetta mál í dag, að með sama hætti og þessi orkupakki hefur breyst frá því í haust, að taka nú rökum. Það er ekki hægt að segja hér og nú „en samt“, þegar búið er að svara öllum þremur atriðunum sem mestu máli skiptu. Standa hér og segja: En samt erum við á móti því [[Forseti hringir.]]og við trúum bara Stefáni Má þegar hann er sömu skoðunar og við en sleppum bls. 44 í hans áliti þegar hann er á annarri skoðun.
Hæstv. forseti. Ég vil bregðast við ræðu hv. þm. Páls Magnússonar og segi honum að ekki er öllum efasemdaatriðum svarað í þessu máli, það hefur komið fram. Og það að tala um að við Miðflokksmenn séum á einhverjum sérstökum blaðsíðum er bara alls ekki rétt, þú þarft bara að lesa allt álitið og þá kemur hið rétta í ljós. Ég vil bera fram eina efasemdaspurningu og spurning hvort þú getir svarað henni, hv. þm. Páll Magnússon. Það hefur ekki komið fram að með þessum fyrirvara, eins og þú bendir á, gerist ekkert neikvætt varðandi íslenska orku. En þá vil ég benda á að það er vel hugsanlegt að ESA höfði samningsbrotamál gegn Íslandi þar sem tilskipunin er ekki réttilega staðfest vegna fyrirvaranna. Hvernig ætlarðu að svara því? Það er bara ósköp einfalt að þessar gerðir eru þesslegar og lögspekinga greinir á um það hvort um framsal valdheimilda sé að ræða. Og þegar við sjáum að fólk er ekki sammála um það hljótum við að vilja skoða það mál betur. Það sem ég nefndi, með hugsanlega málshöfðun ESA vegna þess að ekki er réttilega staðið að vegna fyrirvaranna, er hlutur sem við getum ekki svarað hér í dag, ég veit það, en þingmaðurinn getur kannski svarað því eða fjallað nánar um þetta. Við Miðflokksmenn erum að tala hér af fyllstu heilindum, erum ekki með eitthvert lýðskrum eða þvælu. Það er mikill misskilningur. Ég frábið mér slíkan málflutning.
Forseti beinir því til hv. þingmanna að þeir beini orðum sínum til forseta. Að öðru leyti vitni þeir hver til annars sem hv. þingmanns og þá með fullu nafni.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki tekið mér þau orð í munn um málflutning hv. þingmanna Miðflokksins að tala hér um lýðskrum og þaðan af síður um þvælu. Ég er einfaldlega að reyna að ræða þetta mál málefnalega. Það kann að vera og auðvitað er það alltaf hugsanlegt að einhver höfði mál út af einhverju. Ég get ekki svarað því. Af hverju höfum við, bæði sá sem hér stendur og hv. þingmenn sem eru á annarri skoðun, vitnað mest í Stefán Má Stefánsson? Það hef ég gert vegna þess að hann hefur gengið lengst í þessum efnum. Allir hinir sem hafa verið kallaðir til álits á þessu máli hafa gengið skemur og talið þetta eiginlega miklu meira í lagi en Stefán Már Stefánsson hefur gerst. Þess vegna höfum við öll hér í þessum sal í dag og í gær vitnað mikið til Stefáns vegna þess að hann hefur gengið lengst. Ég hef talið mér eiginlega öruggast í þessu máli, eða þeim þætti málsins sem lýtur að því hvort um sé að ræða valdframsal eða ekki sem stangaðist á við stjórnarskrá, að styðjast við hann af þeirri ástæðu sem ég lýsti, að hann hefur gengið lengst í þessu. Og þar til núna og þar til kemur einmitt að bls. 43 og 44, og síðan áliti Stefáns eins og hann lýsir því eftir að þingmálið lá fyrir, þá fyndist mér nær af hálfu þingmanna Miðflokksins sem hér hafa talað, eins og ég geri sjálfur; höldum áfram að styðjast við álit þeirra fræðimanna sem lengst vilja ganga í að vernda stjórnarskrá.
Hæstv. forseti. Já, ég vil bara segja þegar ég nefndi hér lýðskrum og þvælu, hv. þm. Páll Magnússon, þá átti ég ekki við þig og gleymdi kannski að skýra það nánar. En umræðan í dag er náttúrlega búin að vera svoleiðis, að það sé eitthvað óeðlilegt að Miðflokksmenn standi hér og tjái skoðanir sínar. Þær eiga ekki að vera verri en skoðanir annarra. En ég held líka, af því að þú ert að tala um, hv. þingmaður, skoðanir þjóðarinnar, skoðanir fræðimanna og hverjir ganga lengst, verðum við líka að hlusta á þjóðina. 80% þjóðarinnar núna telja að það sé vafamál að samþykkja þetta framsal á valdi, sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir. Ég hef miklar áhyggjur af því að svo verði. [[Forseti hringir.]]Þess vegna vil ég að við vöndum okkur og hlustum á sjónarmið allra, líka sjónarmið Miðflokksins.
Virðulegi forseti. Ég man ekki eða þekki ekki til hvaða kannana er verið að vísa varðandi afstöðuna til þriðja orkupakkans, en einhvern veginn segir mér svo hugur um að verið sé að svara spurningunni - ég hefði getað svarað þessu alveg eins. Ég var örugglega í hópi þessara 83% sem fyrir nokkrum mánuðum hefðu svarað því að væru á móti þessari innleiðingu. Ég veit ekki til þess að gerð hafi verið könnun á því hvort þjóðin sé með eða á móti innleiðingu þessa þriðja orkupakka eins og hann snýr núna að Íslendingum. Þetta er annars eðlis. Þessi orkupakki er ekki sá sami og ég var t.d. á móti í haust.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða ræðu og einlæga eins og hans er von og vísa. Hann hefur skorað á okkur Miðflokksmenn að koma í pontu og ræða málið málefnalega, sem ég verð góðfúslega við. Hann vísaði í álit Stefáns Más Stefánssonar eftir að þingmálið lá fyrir. Þar kveður við heldur annan tón en kemur fram í upphaflegri álitsgerð, þ.e. að því leyti að stjórnskipunarvandanum hefur verið frestað í bili, þ.e. ekki er búið að leysa það vandamál, en honum hefur verið frestað í bili. Í 6. kafla upphaflegu álitsgerðarinnar er rætt um viðbrögð við skýrslu höfunda, þeirra Stefáns og Friðriks, títtnefndra, þar sem þeir bregðast við athugasemdum ráðuneytisins en af hálfu þess er bent á eftirfarandi, með leyfi forseta: „… að ákvarðanir ESA á grundvelli 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 muni ekki beinast að einstaklingum og lögaðilum sem slíkum, heldur að innlendum eftirlitsstjórnvöldum (s.s. Orkustofnun). Að mati höfunda álitsgerðarinnar breytir það þó ekki því meginatriði, að slíkar ákvarðanir ESA munu geta haft veruleg áhrif á mikilvæga hagsmuni einstaklinga og lögaðila hér á landi, þar með talið raforkufyrirtæki og einstaka notendur raforkukerfisins.“ Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Telur hann að með innleiðingu reglugerða 713/2009 og 714/2009 í íslenskan rétt sé vegið að eða vafi leiki á um hvort það standist íslensku stjórnarskrána?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég var að velta því fyrir mér þegar hann hóf ræðu sína áðan hvernig Stefáni Má skyldi líða heima hjá sér. Hann hefur í tvo daga eða svo hlustað á okkur fimbulfamba um það, hver um annan þveran, hvað hann sagði, hvað hann sagði ekki, á hvaða blaðsíðu hann sagði það og á hvaða blaðsíðu hann sagði það ekki, sagði hann það eftir að þingmálið lá fyrir eða áður en þingmálið lá fyrir? Hann skemmtir sér ábyggilega stórkostlega. Ég ætla þá að vitna til hans bara einu sinni enn til að svara eða - mig brestur eiginlega vit og sjálfstraust til að svara spurningunni upp á eigin spýtur sem hv. þingmaður spurði áðan, hvort ég teldi þessi tilteknu atriði væru ekki fyrirséð gagnvart stjórnarskránni. Ég vísa enn í Stefán Má Stefánsson. Og varðandi, við skulum segja þau lagatæknilegu atriði, þá tel ég enga betri stoð að finna í þessu máli öllu að því marki sem það snýr að stjórnarskránni og hugsanlegu valdframsali, eins og fólst í spurningunni, en að vísa nákvæmlega til þess sem hann sagði. Það er rétt að þessu stjórnskipulega álitamáli eða ágreiningi er í sjálfu sér er frestað og kemur ekki til álita fyrr en ef og þegar við hyggjumst tengjast raforkumarkaði Evrópu með streng. Og þá kemur álitamálið aftur upp. Þá munum við deila hér aftur. Þá munum við aftur halda áfram að tala um það sem Stefán sagði eða sagði ekki.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ástæða þess að ég spurði er að í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti“ - svo heldur áfram - „en með lagalegum fyrirvara.“ Við hljótum að velta fyrir okkur: Af hverju þessi lagalegi fyrirvari? Það er búið að ræða það fram og aftur í dag. Það er til að vera með belti og axlabönd. En kemur það til með að halda? Heldur beltið? Er sylgjan á því? Eru axlaböndin á öxlunum eða eru þau niður með síðum? Verður það svo þegar á reynir að lagalegu fyrirvararnir haldi eða getur það verið að þetta muni baka stjórnvöldum mögulega skaðabótaábyrgð þegar fram í sækir, jafnvel árum eða áratugum eftir að þessi lög yrðu sett? Ég velti því fyrir mér og þess vegna vil ég stíga varlegar til jarðar en hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]og fylgja samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, [[Forseti hringir.]]fara eftir 102. gr. [[Forseti hringir.]]vísað málum í sáttameðferð [[Forseti hringir.]]í EES-nefndinni sameiginlegu.
Forseti minnir á tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég hef kannski ekki miklu við það að bæta sem ég sagði áðan. Heldur þessi fyrirvari með þeim hætti sem fólst í spurningu hv. þingmanns? Ja, að bestu manna yfirsýn, sem var orðalagið sem notað var um þá ágætu fræðimenn áðan, er málið heilsteypt og í lagi eins og það stendur núna. Ég kann ekki að svara spurningum sem fela í sér „ef að sé og ef að myndi“. Einhver atriði málsins koma auðvitað til meðferðar og nánari umfjöllunar í nefndinni þegar það fer fyrir hv. utanríkismálanefnd. En ég hef svo sem engu við það svar að bæta sem ég sagði áðan að þessu leyti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hér hefur verið tíðrætt um fyrirvarann, lagalegan fyrirvara, og réttmætar og eðlilegar vangaveltur um hvort hann haldi. Þá er kannski rétt að rifja aðeins upp hið svokallaða hráakjötsmál. Við þekkjum það að þar voru sett lög eða lögum um matvæli og dýrasjúkdóma var breytt á þann veg að gerð var krafa um frystiskyldu. Þá héldu stjórnvöld að búið væri að leysa það mál að hingað yrði ekki flutt inn hrátt kjöt. Hvað gerðist í þeim efnum? Jú, við þekkjum það. Það var dæmt ólögmætt og við þurfum að breyta lögum í þá veru að heimila innflutning á hráu kjöti. Þess vegna er eðlilegt að bera það saman við þetta mál. Nú á að setja hér lög, breyta raforkulögum, til að setja þennan fyrirvara. Er þá ekki töluverð hætta á því, hv. þingmaður, að þau lög verði dæmd ólögmæt með sama hætti og gerðist með frystiskylduna? Hvar stöndum við þá? Er ekki betra að vísa þessu máli fyrir sameiginlegu EES-nefndina til að fá varanlegan fyrirvara og taka ekki þá áhættu sem felst í því að breyting á raforkulögunum komi til með að vera fullnægjandi fyrirvari? Búið er að nefna það hér, hv. þm. Una María Óskarsdóttir nefndi það að ESA gæti kært okkur fyrir samningsbrot vegna þessa máls. Við eigum þá hættu yfir höfði. Þess vegna held ég að afar mikilvægt sé að [[Forseti hringir.]]fá það fram hvort sú hætta sé fyrir hendi að við gætum lent í því sama [[Forseti hringir.]]og við lentum í varðandi [[Forseti hringir.]]frystiskylduna.
Enn minnir forseti á tímamörk.
Virðulegi forseti. Í lögfræðilegu tilliti og sem lögfræðilegur leikmaður að þessu leyti vil ég samt halda því fram að í þeim lagalega skilningi eigi þetta mál fátt sameiginlegt með málinu varðandi fryst kjöt. Ég held að misskilningurinn í sambandi við frysta kjötið felist talsvert í orðanotkuninni í þinginu. Málið er auðvitað það að fryst kjöt er hrátt kjöt, það er ekki eldað kjöt. Ég held að þeir núansar sem gilda um kjötmálið, eins og það fór, fyrir þremur dómstigum, ég held ég fari rétt með, eigi fátt sameiginlegt með þessu sem snýr að innleiðingunni á þriðja orkupakkanum. Ég skal játa það og ætla ekki að þykjast vita meira en ég veit eða hafa dýpri skilning en ég hef á lagalegum núönsum í þessu máli. Ég tel sjálfur og eftir þeim lagalegu fyrirvörum og þeim lagalegum álitsgerðum sem liggja með málinu í þinginu og við höfum lesið, að fyrir þessum málum sé vel séð og með eins tryggum lagalegum hætti og hægt er. En það útilokar auðvitað ekki allt, út af fyrir sig er hægt að kæra flest og kannski allt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held einmitt að þetta séu mjög eðlilegar vangaveltur því að það er samasemmerki þarna á milli. Það er hliðstæða milli þessara mála vegna þess að í frystiskyldumálinu, við skulum orða það þannig, reyndum við að tryggja að hingað yrði ekki flutt inn hrátt kjöt. Breyttum lögum, eins og ég rakti áðan, og settum fram kröfu um frystiskyldu. Það er síðan dæmt ólögmætt og við getum ekki náð neinni niðurstöðu um það mál öðruvísi en að breyta lögum og heimila innflutning á hráu kjöti. Þetta mál er sambærilegt að því leytinu til, hv. þingmaður, að við erum að setja fyrirvara sem við teljum að muni tryggja það að við þurfum ekki að setja okkur undir þetta sameiginlega yfirvald, ef svo má að orði komast, varðandi orkumarkaðinn. Síðan getur sú staða komið upp að það verði dæmt ólögmætt. Í staðinn fyrir [[Forseti hringir.]]að við förum þá leið að fá þessa fyrirvara, þá vonandi í gegnum sameiginlegu EES-nefndina. Það er miklu einfaldari og eðlilegri leið í þessu ferli.
Virðulegi forseti. Ég held eftir á að hyggja, þegar við horfum á sögu málsins um hráa kjötið eða frysta kjötið, þá höfum við búið til, af þeim ástæðum sem hv. þingmaður lýsti, svona einhverja séríslenska útgáfu með því að búa til þetta hugtak og beita því þessari frystiskyldu, sem við kölluðum þetta, og það fór þannig fyrir þeirri íslensku útgáfu eins og þekkt er. Ég held að þessi lagalegi umbúnaður um þingmálið sem liggur fyrir og við erum að taka afstöðu til sé einfaldlega með þeim hætti að hann, a.m.k. sannfærir hann mig um það, sé eins góður og best verður á kosið. Það kann að vera að í meðförum nefndar komi upp einhver sjónarmið um einstök atriði [[Forseti hringir.]]málsins eða einhverja núansa á því, en eins og það blasir við mér er þessi umbúnaður með þeim hætti [[Forseti hringir.]]að ég treysti því eins og það stendur.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn, þriðja orkupakkann, um að fella inn í samninginn tilteknar gerðir, eins og greinir frá í þingsályktunartillögunni sjálfri, alls átta gerðir, og er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þar um, sem var tekin í maí 2017. Hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir málinu í gær og gerði það vel og vandlega og fór yfir mörg þau atriði sem hafa vakið upp spurningar og valdið ugg hjá mörgum og komið fram í umræðunni. Ég vil ítreka þegar í upphafi ræðu minnar að ég tel það fullkomlega eðlilegt í fyrri umr. um jafn stórt mál. Umræðan hefur um margt verið ágæt, eins og hægt var að búast við í fyrri umr. Að því leytinu er allt eins og það á að vera, finnst mér, öllum spurningum um málið velt upp þannig að hv. utanríkismálanefnd, sem fær málið sem við ræðum til sín, og hv. atvinnuveganefnd, sem fær þau mál sem við ræðum síðar, geti tekið umræðuna með sér í umfjöllun um málið. Það er mikilvægt. Þetta mál er af þeim toga að margar spurningar vakna og ekki síst þar sem það hefur verið mikið til umræðu og í dágóðan tíma, verið hartnær áratug í kynningarferli, m.a. fyrir nefndum þingsins um stjórnskipuleg álitamál. Frá ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar hefur málið verið hjá hæstv. ríkisstjórn í undirbúningi, í utanríkisráðuneytinu og atvinnuvegaráðuneytinu, varðandi þau mál og tengd mál og svo sífellt meira í því ferli öllu í umræðu í samfélaginu og á vettvangi fjölmiðla. Það má spyrja sig af hverju við erum að innleiða þessa löggjöf. Orkumál og regluverk um orkuviðskipti hafa verið hluti af EES-samningnum frá upphafi, frá gildistöku samningsins 1994, þar sem orka er skilgreind sem vara og fellur þannig undir fjórfrelsið. Mörg fyrirtæki starfa í því umhverfi sem við getum kallað IV. viðaukann. Fyrirtæki okkar búa þannig við sama umhverfi og önnur fyrirtæki á þeim markaði. Ég tel það mikilvægt þar sem fyrirtæki okkar njóta fremur góðs af því. Svo snýr löggjöfin að neytendasjónarmiðum, umhverfisvernd og bættu samkeppnisumhverfi. Það má halda lengra með umræðu um mál því tengdu; nýsköpun á því sviði um orkuvænar lausnir o.s.frv. Ísland hefur til að mynda talsverða útflutningshagsmuni á sviði orkumála þegar kemur að íslenskum fyrirtækjum í útflutningi, í umræðunni hafa verið nefnd fyrirtæki eins og Marel, Skaginn 3X og Valka. Við flytjum m.a. út eldsneyti til Hollands. Iðnfyrirtæki framleiða raftæki og selja á markaði í Evrópu á grundvelli laga um orkumerkingar á visthönnun vöru sem fellur undir EES-samninginn. Hér er því um víðtæka hagsmuni að ræða, eins og þegar kemur að nýsköpun og frumkvöðlastarfi á sviði íslenskra grænna orkulausna og mögulegum útflutningi þeirra á markaði í Evrópu. Ég hygg að í framtíðinni muni reyna enn frekar á að við höfum aðgang að innri markaðnum þegar kemur að þeim þáttum. Hv. utanríkismálanefnd, með fulltingi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, fer væntanlega mjög vel yfir þau stjórnskipulegu álitaefni sem hafa verið mikið til umræðu, enda snýr málið mjög að þeim þætti. Það er sannarlega mikilvægt að við förum vel yfir þau mál í nefndum. Þá felur þriðji orkupakkinn, eins og hinir tveir fyrri, í sér ákvæði um rétt neytenda og neytendavernd, aðgang að flutnings- og dreifikerfum rafmagns, gagnsæi á markaði, aðskilnað samkeppnisrekstrar og fleira í þá veru. En það eru mál sem við ræðum síðar, um aukið sjálfstæði og auknar heimildir Orkustofnunar til eftirlits. Í því máli sem við ræðum, heimild Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, hafa hin stjórnskipulegu álitaefni tengd framsali ríkisvalds eðli máls verið mest rædd gagnvart stjórnarskránni og hvort það stangist á við stjórnarskrá og hvort farið sé út fyrir tveggja stoða kerfið með innleiðingu. Lengi vel í kynningarferlinu sneri umræðan í þinginu og fyrir nefndum mikið um tveggja stoða lausnina, eins og gjarnan er með mál af slíkum toga. Umdeildasti þáttur málsins snýr að samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, ACER, sem hefur það hlutverk að skera úr ágreiningi, ef upp kemur, á milli landsbundinna eftirlitsyfirvalda, er varðar grunnvirki sem ná yfir landamæri og viðskipti um orku þar á milli. Hér liggja fyrir álitsgerðir lögfróðra sérfræðinga og mikið hefur verið vitnað til þeirra í umræðunni. Það er eðlilegt og nauðsynlegt fyrir okkur í þessari umfjöllun að hafa slíkar álitsgerðir og er í raun um leið dæmi um að verið sé að vanda til verka eins og vera ber og leitað m.a. í smiðju þeirra sem gerst þekkja til á því sviði stjórnskipunar. Þannig leitaði utanríkisráðuneytið til fjögurra íslenskra fræðimanna um álit á stjórnskipulegum álitaefnum sem kynnu að vera á málinu við innleiðingu og upptöku þriðja orkupakkans í íslenskan rétt. Þá leitaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið til tveggja lögmanna og eru álit allra og minnisblöð þessa efnis reifuð í greinargerð þingsályktunartillögunnar og vísað til sem fylgiskjala. Stutta sagan er þessi: Að áliti flestra þeirra er innleiðing ákvæða þriðja orkupakkans í íslenskan rétt í samræmi við stjórnarskrá og samræmist íslenskum stjórnlögum. Í niðurstöðu Skúla Magnússonar, dósents við lagadeild Háskóla Íslands, segir að framsal valdheimilda með innleiðingu ákvæða þriðja orkupakkans, eins og framkvæmdin hefur verið löguð að EES-samningnum með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, myndi samræmast íslenskum stjórnlögum. Dr. Davíð Þór Björgvinsson útbjó minnisblað um málið og er niðurstaða hans sú að mögulegum vafa um framsal valdheimilda hafi verið rutt úr vegi með aðlögun að tveggja stoða kerfi EES-samningsins með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þar um. Þeir Stefán Már Stefánsson, prófessor emeritus, og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögfræðingur unnu álitsgerð sem mikið hefur verið vísað til af hálfu þeirra sem hafa haft uppi varnaðarorð í umræðunni. Það er eðlilegt vegna þess að þeir ganga lengst í því að hafa uppi vafa og varnaðarorð um að þetta standist stjórnarskrá og um afléttingu fyrirvara. Fræðimennirnir rekja mjög vandlega í álitinu að að óbreyttu, eins og málið kom frá sameiginlegu EES-nefndinni og var lagt til grundvallar, um valdframsal til ESA samkvæmt þriðja orkupakkanum, m.a. samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, sem lýtur að samstarfsstofnuninni ACER, séu ekki forsendur til að Ísland aflétti stjórnskipulegum fyrirvara. En þeir leggja jafnframt til lausnir. Þeir leggja til tvær leiðir. Önnur þeirra er farin hér og er það annað dæmi um vandaðan undirbúning að hæstv. ráðherra hafi kosið að leita allra leiða og fara þá leið sem lögð var til. Hin leiðin hlýtur þá eðli máls að vera torsóttari og þyngri. Virðulegi forseti. Það er verkefni nefndarinnar að fara mjög gaumgæfilega yfir þær leiðir sem eru reifaðar og fara vandlega yfir hvort þessi leið stenst og hvort hin leiðin sé mögulega fær.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir hans ágætu yfirferð. Ég vil þó spyrja þingmanninn út í frétt af mbl.is í dag fyrst að þingheimur er farinn að vitna í netið, með leyfi forseta: „Verði þingsályktunartillaga Guðlaugs Þórs Þórðarsonar utanríkisráðherra um þriðja orkupakka ESB samþykkt á Alþingi og hljóti frekara brautargengi á þinginu munu félagasamtökin Orkan okkar skoða þann möguleika að safna undirskriftum og skora á forseta Íslands að beita neitunarvaldi gegn þeim frumvörpum sem tengjast orkupakkanum.“ Þetta segir Frosti Sigurjónsson rekstrarhagfræðingur, fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins og einn helsti hugmyndafræðingur flokksins. Ég nefni hér einnig ummæli Kristins Dags Gissurarsonar, áhrifamanns innan Framsóknarflokksins, sem sett voru fram á netinu, með leyfi forseta: „Látum ekki leiða okkur fram af bjargbrúninni. Hugsum til framtíðar fyrir komandi kynslóðir.“
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekki endilega viss um að spurningar hafi endilega fylgt. En vissulega vitnaði hv. þingmaður til mætra manna sem ég hef átt fjölmörg samtöl við og veit skoðun þeirra. Ég hef enga aðra kosti hér en að fjalla um það þingmál sem er á dagskrá, sem snýr mestmegnis að álitaefnum varðandi íslenska stjórnarskrá. Ég er bara staddur þar. Ég virði alltaf skoðanir annarra, ég tala nú ekki um þeirra mætu manna sem hv. þingmaður vitnaði til, af því að hér er lögð til ákveðin lausn sem halda á og í raun og veru hefur fyrri umr. ekki sannfært mig um að þessi leið sé ekki fær. Ég held að hv. nefnd muni fara mjög vandlega og gaumgæfilega yfir það. Við erum mjög dugleg við að vitna til orða þeirra sem standa á bak við þá lausn sem hæstv. utanríkisráðherra velur í þessu máli þegar hann kemur málið inn til þingsins, þ.e. lausn sem fræðimennirnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst leggja til í álitsgerð sinni, aðra þeirra. Um leið og við lesum fréttir af því í Morgunblaðinu í dag að samtök á borð við Orkuna okkar ætli að fara þessa leið eða beita neitunarvaldinu eða þrýsta á um það, segir Stefán Már þegar hann er spurður að því hvort þetta standist ákvæði stjórnarskrár, með leyfi forseta: „Við teljum það af því að þetta er innleitt en lögin komi ekki til framkvæmda fyrr en tekin verður ákvörðun um að leggja sæstreng.“ [[Forseti hringir.]] Við erum í rauninni að fresta ákvarðanatökunni, og þar með talið því sem lýtur að stjórnarskránni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek þessari ábendingu hans. Það skorti þó beina spurningu í ræðuna. Ég bæti þá bara úr því. Ég vitna í ályktanir stjórnmálaflokka. Það er eðlilegt að þetta veki forvitni í ljósi þess hvernig málið er að þróast. Með leyfi forseta, segir í ályktun flokksþings Framsóknarflokksins: „Framsóknarflokkurinn stendur vörð um fullveldi Íslands í orkumálum og hafnar því að orkulöggjöf Evrópusambandsins verði tekin inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.“ Þetta er ályktun flokksþings Framsóknarflokksins í febrúar 2018. Mér finnst eðlilegt að þingmenn séu forvitnir þegar hlutirnir æxlast með þessum hætti. Og í ljósi þeirra ummæla sem ég vitnaði í í fyrra andsvari velti ég líka fyrir mér þeirri einu könnun sem ég hef séð um fylgi þjóðarinnar við þriðja orkupakkann. Þar kemur fram að hvorki meira né minna en 88,5% Framsóknarmanna eru andvígir málinu. Þó að þetta sé ekki beint um pakkann er eðlilegt að það veki forvitni. Þess vegna spyr ég hv. þingmann, og bæti úr þeirri athugasemd sem ég fékk í fyrra svari: Talar forysta Framsóknarflokksins ekki fyrir vilja síns fólks?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Hann spyr hreint út hvort þingmenn Framsóknarflokksins tali ekki fyrir vilja síns fólks. Ég þekki þessa flokksályktun frá miðstjórnarfundi sl. haust. Vilji okkar flokks? Jú, ég met það svo að við séum samherjar. Ég hef ekki aðra kosti sem þingmaður en að fylgja minni sannfæringu og fara í þaula í málin sem við fjöllum um hverju sinni. Nú erum við að ræða þessa þingsályktunartillögu sem fjallar um þetta afmarkaða mál og við reynum hér, þingmenn Framsóknarflokksins að vanda okkur við það. Hér er fjallað um hvort sú heimild sem farið er fram á varðandi þriðja orkupakkann standist stjórnarskrá. Ég einbeiti mér að því að skoða álit þessara fræðimanna, lesa öll gögn um málið og svara því hvort svo sé eða ekki. Ég treysti á í áframhaldandi vinnu að hv. utanríkismálanefnd fari eftir fyrri umr. með allar þær spurningar sem velt hefur verið upp og fari í þaula yfir það. En að öðru leyti vinnum við samkvæmt ályktunum okkar og gerum það í góðri trú.
Virðulegur forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017. Gríðarlega mikil vinna er að baki eins og komið hefur fram í dag. Hæstv. utanríkisráðherra flutti hér ræðu og gerði tillögunni greinargóð skil fyrr í dag. Margir hafa tjáð sig og ég tel umræðuna hafa verið af hinu góða. Það er eðlilegt í ljósi þess þegar fjallað er um svona veigamikið mál að umræðan teygi sig eitthvað fram á kvöldið. Það eru skiptar skoðanir og það tel ég algerlega eðlilegt. Þar sem menn hafa í dag vitnað til fræðimanna fram og til baka þá ætla ég að láta það vera í þessari ræðu, ég ætla frekar að reyna að setja mig í spor þeirra sem standa fyrir utan þinghúsið, almennings sem er heima, ef má orða það þannig. Ég skil vel að almenningur sé verulega tvístígandi, jafnvel á móti eins og fram hefur komið samkvæmt einhverjum skoðanakönnunum. Það er þá okkar hlutverk sem í þessu húsi erum að fræða almenning um það hvernig þessum málum er háttað. Það er lykilatriðið. Ég skal alveg viðurkenna það að ég hef verið stiklandi til og frá í því hvert skal fara og þessi umræða í dag hefur hjálpað til. Vissulega ræða menn sig til niðurstöðu þegar mál koma til þinglegrar meðferðar og við verðum að hafa það á hreinu að við þurfum að hafa traust. Það er traust borið til þingsins til að fjalla um svona mál sem er mjög mikilvægt. Almenningur þarf að öðlast traust á því sem við erum að gera. Ég ber mikið traust til þessarar stofnunar. Ég treysti henni fyllilega til þess að taka rétta ákvörðun í þessu máli. Það er alveg ljóst. Ég ber einnig mikið traust til þeirra sem koma til með að fjalla um þetta mál í nefnd og velta við öllum steinum og komast að þeirri niðurstöðu, vonandi, að við séum á réttri leið. Ég er enginn fræðimaður en ég tek yfirleitt mark á þeim sem vita meira en ég. Ég verð að fá að segja það í þessum ræðustól að stundum hafa menn kannski aðeins farið fram úr sér í því að túlka það sem aðrir hafa sagt og ef menn hafa ekki verið á eitt sáttir um það hvað stendur í þeim texta sem þeir lesa. En það liggur gríðarleg vinna á bak við þetta til fjölda ára, talað hefur verið um hátt í tíu ár. Við verðum að taka mark á því þegar svona lagað er lagt fram. Og ég trúi því aldrei að þeir sem leggja svona mikla vinnu í þetta séu bara að gera, eins og maður segir, grín að fólki. Og við verðum líka að taka menn trúanlega þegar þeir segja á hvaða leið við erum, við erum ekki að afsala okkur fullveldi, við erum ekki að segja bless við orkuauðlindir okkar o.s.frv. Það er lykilatriði. Við erum að fjalla um fjöregg þjóðarinnar, eitt af aðalfjöreggjum þjóðarinnar, og þá er bara mjög eðlilegt að almenningur sé óstyrkur yfir því. Það er kannski líka eðlilegt þegar við sjáum umræðuna sem er uppi, svokallaða nei-umræðu. Hún er alls staðar. Við þurfum þá líka að koma réttu skilaboðunum á framfæri til almennings um hvað þetta innifelur. Það er komið inn á fjöldann allan af fyrirvörum í þessu áliti. Eins og ég hef skilið umræðuna þá á þetta allt að vera í lagi hjá okkur hvað þetta varðar. Það gerist í sjálfu sér ekkert fyrr en sæstrengur verður lagður og þá verður það þingið sem kemur til með að taka ákvörðun um það. Það er einnig fróðlegt að velta því fyrir sér hvernig hlutirnir eru í Noregi og hvernig Norðmenn líta á sína hluti. Vissulega eru þeir tengdir, en það er alveg skýrt hjá þeim að þeir eru með yfirráð yfir sínum orkuauðlindum. Þeir ráða því einnig hvort lagður sé strengur til þeirra eða frá þeim. Það er mjög stórt atriði. Að svo stöddu ætla ég ekki að lengja mál mitt frekar heldur bara að undirstrika þetta: Berum traust til þeirrar vinnu sem er unnin hér á hinu háa Alþingi. Berum traust til þeirra sem starfa í hv. utanríkismálanefnd og að það leiði okkur til farsællar niðurstöðu í þessu máli. Það er mjög mikilvægt. Og í framhaldi af því þá trúi ég að almenningur verði með okkur í þessu verkefni, hvert sem við erum að fara. Það hefur svolítið verið gengið á okkur Framsóknarmenn um að við séum ekki að fylgja því sem stendur í flokkstillögum o.s.frv., en þá vil ég taka undir orð hv. þingmanns sem talaði hér á undan mér, Willums Þórs Þórssonar, að við vinnum eftir okkar bestu sannfæringu. Okkur er treyst til þess og það á við um alla þingmenn í þessu húsi að við ætlum ekki að gera neitt sem skaðar okkar þjóð.
Hæstv. forseti. Ágæti þingheimur. Árið 1918 sögðu Íslendingar nei. Það leiddi til fullveldis Íslands. Árið 1944 sögðu Íslendingar nei. Það leiddi til lýðveldis Íslands. Árið 1975 sögðu Íslendingar nei. Það leiddi til þess að fiskveiðilögsaga Íslands var færð í 200 mílur. Árið 2011 sögðu Íslendingar nei. Það leiddi til þess að Íslandi var bjargað frá gjaldþroti. Ágætu þingmenn. Mér finnst þetta mál sem rætt er í dag eigi að vera hafið yfir flokkspólitískar línur og ég heyri það líka á þeim sem stóðu hér á undan mér, kannski aðallega Framsóknarmönnum, að þeim finnst það líka, þeim finnst það skipta máli að tekin séu inn öll sjónarmið og besta lausnin fengin. Hvers vegna þarf að samþykkja gerðir 714/2009 og 715/2009 ef þær gerðir verða ekki til gagns fyrr en og ef sæstrengur verður lagður frá Íslandi? Ég bara spyr. Hvers vegna vilja þingmenn og ráðherra utanríkismála binda Ísland, eins og þessar gerðir gera ráð fyrir? Það er auðvitað alveg ljóst að Evrópusambandið þarf aðstoð til að uppfylla skilmála sína um græna orku. Við gætum vel hugsað okkur að sambandið vilji einnig ásælast hreina vatni okkar og hreina loftið. Hver veit? Getur verið að orkupakki fjögur geymi einmitt ákvæði um slíkt? Við viljum í framtíðinni að Ísland ráði yfir orkuauðlindum sínum og taki ákvarðanir og sé ekki undirselt Evrópusambandinu. Hér hafa mörg álit verið sett fram og lögspekingar tveir hafa verið nefndir á nafn og fleiri. Þeir tveir sem oft hafa verið nefndir, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, telja að það sé rökrétt og raunar óhjákvæmilegt að tekin verði afstaða til stjórnskipulegra álitaefna sem tengjast orkupakka þrjú, þ.e. um framsal valdsins. Í greinargerð Skúla Magnússonar kemur fram það sjónarmið að framsal valds sé nauðsynlegt vegna þess að alþjóðasamningar krefjist þess og helgast það af hagsmunum ríkisins. Til viðbótar hafa komið fleiri álit og síðan eru úti í bæ önnur álit fróðra manna sem gott væri að utanríkismálanefnd fengi til sín. Vegna þess vafa sem leikur á um heimildir og valdframsal teljum við Miðflokksmenn að þingsályktun um sæstreng sé einfaldlega ekki nóg. Hún er ekki nógu sterkur fyrirvari fyrir okkur. Eins og ég nefndi áðan í andsvari getur til að mynda það gerst að ESA höfði mál, samningsbrotamál, gegn Íslandi þar sem tilskipunin er ekki réttilega staðfest vegna þessa fyrirvara. Það hefur ekkert verið fjallað um það mál í þingsal og þyrfti eflaust að gera það. Það er dýrmæt eign sem við eigum; orkan, fiskurinn, vatnið og loftið. Þar sem þessi vafi leikur á um stjórnskipulegar heimildir eins og margoft hefur verið nefnt, aðallega gerðir 713/2009 og 714/2009, þá óska ég þess að þingmenn taki tillit til þessa vafa um þær heimildir, hlusti á þjóðina og leggi málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Það ættu ekki að vera nein vandkvæði á því og það er allt í lagi, það gerist ekki neitt. Það er bara mikil skynsemi ef Íslendingar bera gæfu til þess að gera það.
Herra forseti. Nú er langt liðið á umræðuna og hefur svolítið verið kallað eftir því að meiri gaumur yrði gefinn að síðustu blaðsíðunum í áliti Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst. Ég hyggst gera það. Álitsgerðin vekur auðvitað mikla athygli í umræðunni af þeirri einföldu ástæðu að í hana er sótt sú leið sem af hálfu utanríkisráðherra, ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans er lagt til að farin verði. Þess vegna er eðlilegt að hún fái mjög ítarlega og mikla umræðu eins og raunin hefur orðið. Það er um lausnir, Mögulegar lausnir, 5. kafli í álitsgerðinni sem í minni útprentun er á bls. 7, þar segir svo, með leyfi forseta: „Sé lagt til grundvallar að valdframsal til ESA samkvæmt þriðja orkupakkanum, m.a. samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, rúmist ekki innan stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, er ljóst að ekki eru forsendur til að Alþingi aflétti þeim fyrirvara í heild sinni, og verður þriðji orkupakkinn þá heldur ekki innleiddur í íslenskan landsrétt að óbreyttu. Sé stjórnskipulegum fyrirvara viðhaldið í heild sinni þýðir það að fyrirvarinn gildir um öll EES/EFTA-ríkin, […] Slíkt kallar hins vegar á sáttameðferð á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, sbr. 102. gr. samningsins.“ Þeir segja enn fremur: „EES-samstarfið byggist á þeirri forsendu að EES/EFTA-ríkin innleiði löggjöf Evrópusambandsins í landsrétt sinn á þeim sviðum sem EES-samningurinn tekur til, hvort heldur óbreytta eða með aðlögunum …“ Áfram segir: „Í því ljósi virðist nærtækt að Ísland leiti lausna sem eru fólgnar í því að aðlaga ákvæði þriðja orkupakkans þannig að þau fái samrýmst þeim takmörkunum sem stjórnarskráin setur framsali ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana líkt og ESA.“ Í framhaldinu er síðan talað um aðra lausn sem gæti falist í því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt en með lagalegum fyrirvara. Í niðurlagskafla er fjallað með nákvæmlega sömu orðum í síðustu málsgrein kaflans um þessa mögulegu lausn og það er varla að nokkurt frávik sé þar á milli. Þar er talað um mögulega lausn, herra forseti. Staðan er því þessi. Sú mögulega lausn er órannsökuð, hún fær enga umfjöllun í þessari álitsgerð. Það eru nokkrar línur í niðurlagi 5. kafla og nokkrar línur í niðurlagskafla og þetta er sami texti að meginstefnu til. Leiðin er órannsökuð. Hún hefur ekki verið borin undir þá ágætu fræðimenn sem að þessu máli hafa komið. Spurningarnar eru því þessar helstar sem eftir standa: Hvert er afl hins lagalega fyrirvara sem áformaður er gagnvart hinni þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við tökumst á hendur með því að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara fari svo að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt? Hverjir eru gallarnir sem þeir segja ítrekað að séu á þessari lausn? Hún sé ekki gallalaus. Hver er reynslan af þeirri sáttaleið sem þeir [[Forseti hringir.]]kynna til sögunnar og vísa til 102. og 103. gr. EES-sáttmálans sjálfs? Er þetta óvissuferð, herra forseti, [[Forseti hringir.]]eins og þeir virðast gefa til kynna eða fullkomlega raunhæfur kostur sem við ættum að taka?
Herra forseti. Ég verð að spyrja eftirfarandi spurninga sem þingmaður: Er búið að taka afstöðu til stjórnskipulegra álitaefna er tengjast orkupakka þrjú? Ég endurtek: áður en Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann? Í ljósi eðlis og áhrifa á ákvarðanir ESA á grundvelli 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 og þess að þær sæta sem slíkar ekki endurskoðun íslenskra dómstóla má telja að gera verði strangar kröfur til þess að valdframsalið standist þær stjórnskipulegu viðmiðanir sem raktar eru hér. Með hliðsjón af framansögðu er torvelt að líta svo á að framsal ríkisvalds samkvæmt 8. gr. reglugerðar 713/2009 sé vel afmarkað og skilgreint. Virðist fremur vera litið svo á að valdheimildir ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar yrði óljósar og háðar túlkunum á þeim hugtökum sem aðframan greinir. Ekki er með góðu móti unnt að átta sig á því hvernig ESA muni skýra valdheimildir sínar samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar en væntanlega mun túlkun ACER á sannfærandi valdheimildum þeirrar stofnunar og gagnvart ESB-ríkjum hafa þar afgerandi áhrif ásamt fyrrgreindum viðmiðunarreglan framkvæmdastjórnar ESB. Í það minnsta verður ekki litið svo á að afmörkun og skilgreining valdframsals til ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar uppfylli þær ríku kröfur sem gerðar eru til valdframsals af þeim toga sem hér um ræðir. Í því sambandi er einkum til þess að líta að ákvarðanir ESA á grundvelli 8. gr. beinast ekki einungis að hérlendum eftirlitsyfirvöldum heldur varða þær í raun beint og óbeint mikilvæga hagsmuni einstaklinga og lögaðila og einnig ríka almannahagsmuni tengda raforkukerfi og nýtingu þess, eins og fyrr segir. Þá verður að hafa í huga þau miklu áhrif sem ACER hefur á ákvarðanatöku ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar, samanber umfjöllun í framangreindum köflum. Slíkt fyrirkomulag fellur jafnframt illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins. Ég endurtek, með leyfi forseta: Slíkt fyrirkomulag fellur jafnframt illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins, sem er meðal þeirra viðmiðunaratriða sem litið er til við mat á því hvort framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana rúmist innan stjórnarskrárinnar.
Hæstv. forseti. Við erum enn að ræða um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017, um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn, þriðji orkupakkinn. Ég flutti ræðu í dag og eyddi lunganum af ræðutímanum í að tala um ramma þingsályktunartillagna. Þær eru sem sagt skörinni lægri í skalanum miðað við frumvörp og þar kemur ekki til ákvörðunar eða aðkomu forseta Íslands enda fjallar þingsályktunartillaga um léttvægari hluti eða er ekki af sama meiði og frumvörp. Ég var að fjalla um að ég áttaði mig ekki á því af hverju þessi leið væri farin. Hæstv. forseti. Þessar umræður eru búnir að taka langan tíma. Um huga mér hefur margt farið og á ég stundum erfitt með að skilja æsing margra og mikla áherslu á að koma þessari þingsályktunartillögu í gegn með, hvað á maður að segja, frekar miklum æsingi. Ég bendi á að innleiðing orkupakkans er mjög umdeild og sennilega er stór hluti þjóðarinnar andsnúinn innleiðingunni. Enn einu sinni vil ég vitna í tillögur annarra en títtnefnds Stefáns Más Stefánssonar. Hann lagði sjálfur til aðra og betri leið. Sú var að hafna orkupakkanum og taka viðræður um undanþágur í sameiginlegu EES-nefndinni, undanþágur sem þar halda. Þessari tillögu eru þingmenn ekki að flíka og spyr ég hvers vegna. Sameiginlega EES-nefndin veitti Íslandi undanþágu frá því að innleiða löggjöf ESB um jarðgas vegna þess að hér er ekki framleitt jarðgas. Hún gæti sömuleiðis veitt Íslandi undanþágu frá löggjöf ESB um sameiginlega raforkumarkaðinn vegna þess að Ísland er alls ekki tengt þeim markaði. Það er sú leið sem við eigum að fara í málinu því hún eyðir allri óvissu. Hæstv. forseti. Þetta er ekki flókið. Við hljótum að geta, þegar sjálf stjórnarskráin er hugsanlega í húfi, stigið varlega til jarðar. Það er öllum ljóst að margir geta haft mikla fjárhagslega hagsmuni af innleiðingunni. Þeir hagsmunir verða samt alltaf að víkja fyrir hagsmunum þjóðarinnar og ef einhver vafi er ber að eyða honum. Ég vil leyfa mér að benda á að fyrirvarar hafa ekki haldið hingað til, ekki frekar en fyrirvarar við innflutningi á kjöti. Viljayfirlýsingar Alþingis eða annarra þjóðþinga halda ekki þegar ESB er annars vegar. Og í sambandi við innleiðingar á mörgum EES-gerðum man ég eftir í fyrravetur máli sem kom upp, EES-gerð sem fjallaði um réttindi atvinnubílstjóra. Þetta fór í lög 2015 og lögin fjölluðu um að atvinnubílstjórar sem hafa laun af því að keyra vörubíla eða rútur eða slíka bíla verða að fara á námskeið fimm sinnum á ári og borga fyrir það sjálfir til að halda skírteininu. En þessi lög, þegar þau voru innleidd, eiga aðeins við um ESB-ríki þar sem lönd liggja saman, ekki um eyjar. Ég vil benda á að stór hópur úr öllum flokkum, þverfaglegur hópur, hefur miklar áhyggjur af þessu máli öllu og þar, hæstv. forseti, eru líka margir sérfræðingar. En ég vil líka benda á að margir þeirra sem komu að [[Forseti hringir.]]EES-samningnum í upphafi segja að þessari tilskipun eigi að hafna og vísa henni aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Það líður að lokum þessarar umræðu sem um margt hefur verið mjög góð. Hún hefur þó vonandi helst verið góð fyrir þá sem eru hér fyrir utan húsið og hafa fylgst með umræðunni. Vonandi hefur umræðan varpað ljósi á þetta flókna mál. Vonandi hefur sú umræða sem hefur farið fram fært mönnum heim sanninn um það að það er ekki af innantómri kveisni sem þingflokkur Miðflokksins hefur gengið hart fram í umræðunni. Við höfum ekki haft uppi hræðsluáróður, þrátt fyrir að svo sé rætt, heldur höfum við einungis leitast við að lýsa efanum yfir því að ekki sé nóg gert til að tryggja hagsmuni íslenska ríkisins, til að tryggja að stjórnarskráin sé ekki brotin eða á hana gengið, svo að það sé alveg ljóst að ekki sé gengið á réttindi Íslendinga til ákvörðunarvalds yfir auðlindum sínum, yfir þeirri stærstu auðlind sem orkan okkar er. Ég vil nota þetta tækifæri og hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa verið hér í sal og í húsi nánast alla umræðuna. Það er hlutur sem við þingmenn kunnum vel að meta, þegar ráðherrar eru til taks, hlusta á umræðuna af athygli og sýna henni áhuga. Við þingmenn Miðflokksins höfum ekki bara bent á að málatilbúnaðurinn sé ekki eins og við höfum viljað hafa hann, við höfum líka bent á að það eru til lausnir. Við höfum bent á að ef orkupakkanum eins og hann liggur fyrir núna er hafnað og hann gengur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þá getum við búið svo um hnútana að reglugerðir 713 og 714 frá 2009, reglugerðir Evrópusambandsins, verði ekki teknar upp í íslenskan rétt. Með því að semja um það í sameiginlegu nefndinni getum við eytt öllum efa um að við getum að því loknu tekið upp þá tilskipun eins og við höfum tekið upp allar tilskipanir Evrópusambandsins sem að okkur hefur verið rétt. Við höfum ekki neitað neinni tilskipun og við þurfum ekki að gera það núna ef þessi verður lagfærð eins og við leggjum til. Við höfum varað við, og munum halda áfram að gera það í næsta máli, yfirþjóðlegri stofnun sem ACER heitir og áhrifum hennar. Við komum betur að því í næstu umræðu. En ég endurtek að verði reglugerðir 713 og 714 undanskildar þegar við innleiðum þessa gerð ættum við að vera nokkuð trygg með að hafa hér full yfirráð, að hafa gengið eins langt eins og við getum, ekki til að einangra okkur heldur til að vera áfram í góðu sambandi við EES-ríkin, eins og við höfum verið hingað til, og til að innleiðing þessarar gerðar verði eins og ávallt á okkar forsendum, ekki á forsendum Evrópusambandsins heldur á forsendum Íslendinga. Ef við sem erum í þessum sal og erum að reyna að útskýra fyrir þeim sem eru utan hans getum ekki útskýrt fyrir fólki hvernig í málinu liggur er ekki við fólk að sakast heldur okkur. Þá höfum við ekki lagt okkur nóg fram, höfum ekki talað nógu skýrt. Við höfum hins vegar reynt, Miðflokksþingmennirnir, að tala eins skýrt og okkur er unnt í því að leiða fram hvers vegna ekki er hægt að samþykkja þennan orkupakka eins og hann liggur fyrir óbreyttur. Við vonum að þjóðin hafi hlustað og taki undir með okkur. Við vitum að meiri hluti Íslendinga er á móti því að taka upp þriðja orkupakkann; 91,6% kjósenda Sjálfstæðisflokksins í fyrra, 91,1% af okkar fólki, 86% af Framsóknarmönnum, þ.e. grasrótinni, 65% meira að segja hjá Viðreisn. Meiri hluti landsmanna er á móti því að taka þetta mál upp eins og það er lagt fyrir. Þess vegna vona ég að við berum gæfu til þess í nefndarstarfinu að vinna þær breytingar á málinu að hægt verði að innleiða þessa gerð á forsendum okkar Íslendinga.
Herra forseti. Ég ætla í minni seinni ræðu aðeins að árétta þær forsendur sem þurfa að standast svo sú leið gangi sem prófessor Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögðu til sem mögulega lausn - mögulega lausn - og er sú lausn sem ríkisstjórnin valdi að leggja fyrir þingið og við ræðum hér. Stefán Már segir í frétt á vef Stjórnarráðsins, með leyfi forseta: „Með þessari leið er stjórnskipunarvandinn settur til hliðar að sinni og reglugerðin innleidd á þeim forsendum að þau ákvæði hennar sem fjalla um flutning raforku yfir landamæri eigi ekki við hér á landi …“ Ég spyr: Hvað ef þessar forsendur standast ekki? Einnig spyr ég: Hvað þýðir það að vandinn sé lagður til hliðar að sinni? Hvenær gæti þetta tímamark birst okkur? Síðan segir hann, með leyfi forseta: „Grunnforsenda þessarar lausnar er sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands.“ Ég spyr: Hvað ef sú forsenda sem prófessorinn nefnir brestur og þetta reynist ekki á forræði Íslendinga vegna hinnar þjóðréttarlegu skuldbindinga sem við tökumst á hendur? Leggur þriðji orkupakkinn þessar skyldur á okkur? Herra forseti. Er það rétt að verið sé að gefa það í skyn að þriðji orkupakkinn leggi einhvers konar skyldur á Ísland, að koma grunnvirkjum yfir landamæri ef t.d. eftir því yrði leitað? Hafa fræðimenn gefið frekari eða ítarlegri álit á þeirri leið sem valin var? Nei, þeir hafa ekki einu sinni verið spurðir að því. Þessa lausn kynna stjórnarþingmenn ásamt stuðningsmönnum sínum æ ofan í æ sem hafi grandskoðað það. Málið hafi verið skoðað svo vel. Er það svo? Nei, þessi leið hefur ekki verið rannsökuð og telur, herra forseti, átta línur í áliti þeirra, og endar á orðunum: „Þessi lausn er þó ekki gallalaus.“ Ég held að menn hafi stokkið á þetta í fljótræði. Af hverju hefur þessi leið ekki verið rannsökuð betur en raun ber vitni? Vita menn ekki hvert þeir eru að fara? Ef menn vita ekki hvert þeir eru að fara skiptir reyndar engu máli hvaða leið þeir velja, því að þeir lenda þá bara einhvers staðar. Hvað er því til fyrirstöðu að hafna þessum tiltekna hluta af regluverkinu sem sannarlega hefur staðið mest í fræðimönnum? Hvað er að því? Hvað gerist þá? Málið fer einfaldlega fyrir sameiginlegu EES-nefndina samkvæmt 102. gr. EES-samningsins, nr. 2/1993, sem fjallar um málið og leitast við að leysa það. En þetta er auðvitað stórhættulegt, gæti fært okkur Íslendinga aftur til steinaldar. Helsta úrlausnarefnið er hvort þessi reglusetning gangi að einhverju leyti í berhögg við stjórnarskrá okkar. Ég hef litið svo á ef vafi er á um það hvort svo sé þá eigi að sjálfsögðu að skýra þann vafa stjórnarskránni í hag. Og er vafi? Já, bara einfaldlega. Hann er fyrir hendi. Með þeirri þingsályktunartillögu sem við erum að byrja að ræða munum við samþykkja orkupakkann eins og hann liggur fyrir. Við erum að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara Íslands af regluverkinu, fyrirvara sem Ísland setti þegar sameiginlega EES-nefndin ákvað hinn 5. maí 2017 að fella inn í EES-samninginn þær gerðir sem pakkanum fylgja. Fyrirvarinn gengur út á að Ísland haldi að hér á landi þyrfti að gera ákveðnar lagabreytingar í tengslum við upptöku reglnanna og því þurfti aðkomu Alþingis, allt samkvæmt ákvæðum 21. gr. stjórnarskrárinnar. Með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu er Ísland búið að undirgangast að breyta lögum hér til samræmis við orkupakka Evrópusambandsins og að hér standi lög því ekki í vegi og þar með talið stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Við höfum þar með undirgengist þessa orkulöggjöf sambandsins. Herra forseti. Hér er mörgum spurningum ósvarað og vonandi getum við fjallað ítarlega um þetta mál og þau frumvörp og þingsályktanir sem því fylgja. Ég vænti þess að þær nefndir Alþingis sem fá þetta mál inn á sitt borð skoði það gaumgæfilega og kalli til sín helstu sérfræðinga á þessu sviði.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að gera athugasemd við málflutning hv. þm. Óla Björns Kárasonar. Hann kom hér fyrr í kvöld í pontu með skjal sem sýndi fram á það að raforka á Íslandi hefði sáralítið hækkað frá árinu 2006. Þetta eru villandi upplýsingar frá hv. þingmanni vegna þess að lögin um fyrsta orkupakkann taka gildi 2003 og það er fyrst og fremst þá sem verður veruleg hækkun, sérstaklega til húshitunar. Þess vegna gefur það yfirlit sem hann dró upp mjög ranga mynd af því sem raunverulega gerðist við innleiðingu fyrsta orkupakkans. Raforkuverð til húshitunar sérstaklega og flutningur á rafmagni hækkaði verulega. Að þessu sögðu þá ætla ég að halda áfram þar sem frá var horfið þegar ég var fyrr á mælendaskrá í dag og víkja að því sem varðar Norðmenn og komið hefur fram í málflutningi þeirra sem eru fylgjandi þessum orkupakka. Þeir hafa sagt að samningsstaða Norðmanna hafi styrkst gagnvart stóriðjunni þegar Norðmenn lögðu sæstreng. Þeir segja jafnframt að Norðmenn eigi þess kost að flytja raforkuna út ef stóriðjan vilji ekki greiða uppsett verð. Þá spyr maður sig: Hafa menn þá ekki áhyggjur af því að álfyrirtækin loki bara og þar með missi hundruð manna vinnuna? Það er svo sannarlega sjónarmið sem vert er að halda fram. Í þingsályktunartillögunni sem hér er til umfjöllunar segir að upptaka þriðja orkupakkans í EES-samningnum feli ekki í sér neina skyldu eða skuldbindingu íslenskra stjórnvalda til að tengjast hinu sameiginlega raforkukerfi Evrópusambandsins með lagningu sæstrengs eða með öðrum hætti. Þetta er náttúrlega lykilatriði. Hér tala menn um að það sé um fyrirvara að ræða sem byggist í raun og veru á því að við séum ekki tengd raforkukerfi Evrópusambandsins og myndi einungis gerast með sæstreng. Þetta er málflutningur sem stjórnarliðar og þeir sem eru fylgjandi þessari tillögu hafa svo sannarlega haldið uppi hér í allan dag. Það er nú þannig að það er bara spurning um tíma hvenær slíkur strengur verður að veruleika. Þá eru íslensk stjórnvöld, samkvæmt 8. gr., skyldug til þess að styðja við áform um lagningu slíks strengs. Þarna er á ferðinni klassísk blekking í íslenskum stjórnmálum hjá fylgjendum þessarar tillögu. Með því að samþykkja þetta mál er verið að undirbúa jarðveginn. Það er augljóst mál. Þá er allt tilbúið til að taka á móti sæstrengnum og hann kemur og verður samþykktur. Það þarf ekki annað en Samfylkinguna og Viðreisn í ríkisstjórn og þá rennur þetta í gegn eins og við þekkjum. Herra forseti. Það er rétt að víkja að því hvernig forsendur hafa breyst í ýmsu frá því að EES-samningurinn tók gildi. Þetta hef ég rakið í andsvörum en ég vil aðeins hnykkja á því. Það má geta þess að fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, sem var einn aðalsérfræðingurinn í því þegar EES-samningurinn var gerður á sínum tíma, hefur sagt að það hafi aldrei verið gert ráð fyrir því og aldrei rætt um sameiginlegan orkumarkað í þeirri samningsgerð, hvað þá heldur matvælalöggjöfina sem hefur haft og mun hafa gríðarleg áhrif á okkar ágæta landbúnað. Þarna eru tvö stór mál sem enginn sá fyrir að yrðu sett inn í þennan samning. Kjarni málsins er: Sá EES-samningur sem samþykktur var í þinginu fyrir 25 árum er ekki sá EES-samningur sem við erum aðilar að í dag. Það kristallast í þessu stóra máli sem hér er til umfjöllunar. Að lokum, herra forseti. Það er alltaf verið að bæta við þennan samning stórum málaflokkum sem aldrei var [[Forseti hringir.]]lagt upp með í upphafi. Við þurfum ekki að leggjast flöt við öllu því sem bætt er við þennan samning. [[Forseti hringir.]]Norðmenn höfnuðu pósttilskipuninni og það gerðist ekki neitt. Við eigum að hafna þessum orkupakka, herra forseti. [[Forseti hringir.]]Þá og aðeins þá munum við áfram búa við ódýra raforku til heimila og fyrirtækja í landinu.
Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram að mestu leyti ágæt umræða sem hefur verið málefnaleg á köflum og oftast nær, þó að eitthvað hafi vantað upp á í sumum tilfellum. En stundum hefur mér fundist eins og það sé nokkur misskilningur sem hefur farið á milli manna. Annars vegar hafa menn rætt um tengivirkin og sæstrenginn eingöngu og að inn í þingsályktunartillöguna séu byggðir fyrirvarar sem eigi svo að koma fram í lagafrumvarpi og að með þeim fyrirvörum sé algerlega tryggt að aldrei verði lagður sæstrengur til eða frá Íslandi nema með meirihlutavilja Alþingis. Aðrir flutningsmenn eða meðmælendur þessarar þingsályktunartillögu, til að mynda hv. þm. Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar, hefur talað um að hér verði aldrei lagður sæstrengur. Hann talar í sömu svipan um loftslagsmál og græna orku, þetta sé mikilvægt til að hjálpa Evrópu í stóra samhenginu. En það er hæpið að við hjálpum nema við getum komið orkunni til Evrópu. Það verður ekki gert öðruvísi en með sæstreng, alla vega ekki miðað við þá tækni sem við búum við í dag. Við Miðflokksfólk höfum talað um lögmæti fyrirhugaðrar aðferðar við innleiðingu orkupakkans, íslensku stjórnarskrána. Íslenska stjórnarskráin er þannig vaxin að hún er þögul þegar kemur að heimildum til að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana. Í margtéðri skýrslu félaganna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst segir í kafla 4.2.2 á bls. 27 að engar skýrar heimildir sé að finna í íslenskum stjórnskipunarreglum fyrir framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana, eins og áður segir. Þarna er vitnað til heimildar sem skrifuð er af ekki minni lögspekingi en Björgu Thorarensen. Í þessu tilfelli langar mig að vitna aftur í skýrsluna, með leyfi forseta. Á bls. 25 segir: „Eins og áður greinir varða flestar reglurnar, sem fela í sér valdframsal til ESA, aðgang að grunnvirkjum yfir landamæri og rekstraröryggi þeirra. Slíkum grunnvirkjum, t.d. sæstreng, hefur ekki verið komið á fót hér á landi. Það breytir því þó ekki að þriðji orkupakkinn verður ekki tekinn upp í íslenskan landsrétt nú nema hann standist stjórnarskrána. Verður ákvörðun Alþingis um hvort aflétta eigi stjómskipulegum fyrirvara Íslands við þriðja orkupakkann og innleiða hann í íslenskan landsrétt að miðast við þá forsendu að grunnvirkjum yfir landamæri verði komið á fót hér á landi, en við þær aðstæður myndi reyna á umrætt valdframsal til ESA, einkum samkvæmt reglugerð nr. 713/2009.“ Hæstv. forseti. Nú er fjórði orkupakkinn á leiðinni og það er óumdeilt. Prófessorar og lagaskrifstofur úti í heimi eru að skrifa um hvað í honum felist og hvað muni koma til breytinga. Þar eru téðar reglugerðir 713 og 714 frá 2009 einmitt taldar upp sem hluti af þeim þriðja orkupakka sem mun breytast í orkupakka fjögur. Er tekið tillit til þess í því lögfræðiáliti sem menn tefla fram og sagt að með því að setja lagalega fyrirvara við reglugerðirnar eins og þær standa í dag munu þeir lagalegu fyrirvarar halda eftir breytingu á reglugerðunum í orkupakka fjögur þegar hann hefur verið innleiddur. Ég hef áhyggjur af því og ítreka að ég tel best að við höfnum [[Forseti hringir.]]innleiðingunni sem lögð er til hér og vísum henni til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem við getum [[Forseti hringir.]]samið á þeim grundvelli sem EES-samningurinn tilgreinir.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka þingmönnum fyrir það sem þeir hafa lagt til málanna í dag og í gær í umræðu um þessa þingsályktunartillögu. Fjölmörg sjónarmið hafa komið fram og hluti þeirra er til þess fallinn að gera umræðuna gagnlegri. Ég minni á að þegar þriðji orkupakkinn kom fram beindust áhyggjur manna einkum að tvennu, annars vegar að því að tiltekin ákvæði hans fælu í sér brot á stjórnarskrá með of miklu framsali valds og hins vegar að hann fæli í sér skyldu til að leggja raforkusæstreng milli Íslands og innri markaðar ESB. Sú gagnrýni var tekin mjög alvarlega við undirbúning málsins. Við höfum leitað ráðgjafar hjá virtustu sérfræðingum okkar á því sviði. Þeir sérfræðingar eru allir á einu máli um að upptaka og innleiðing þriðja orkupakkans í íslenskan rétt á þann hátt sem ég hef lagt til feli ekki í sér neinn stjórnskipunarvanda. Þar að auki eru sérfræðingarnir allir sammála um að ákvörðunarvald yfir því hvort sæstrengur verði lagður milli Íslands og innri raforkumarkaðar ESB liggi eingöngu og alfarið hjá Alþingi, ekki hjá ESB, ekki hjá ACER, ekki hjá ESA, eingöngu hjá okkur Íslendingum. Hvort við tökum þátt í sameiginlegum markaði með raforku með tengingum í gegnum sæstreng er algjörlega á valdi okkar alþingismanna og framtíðaralþingismanna að ákveða. Á þeirri staðreynd grundvallast hinn lagalegi fyrirvari Íslands í málinu. Í því sambandi skiptir líka afar miklu máli sameiginlegur skilningur með orkumálastjóra ESB á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart sameiginlegum orkumarkaði. Þeir sérfræðingar sem leitað hefur verið til eru líka á einu máli um að sá sameiginlegi skilningur styrki mjög þær forsendur sem við leggjum til grundvallar innleiðingunni. Þótt yfirlýsingin hafi ekki bein lagaleg áhrif hefur hún lagalega þýðingu, enda sýnir hún fram á að samningsaðilar okkar hafa sama skilning og við á þeim forsendum sem við byggjum innleiðinguna á. Virðulegi forseti. Mál þetta hefur verið í undirbúningi á vegum stjórnvalda og Alþingis í níu ár. Þegar núverandi ríkisstjórn kom að málinu lá fyrir að fyrri ríkisstjórn, og þá er ég að tala um ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hafði gefið upp skoðanir sínar á málinu eins og það lá fyrir þá, sem hefur verið rakið í skjölum málsins og kemur m.a. fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Óla Björns Kárasonar. Ég og ríkisstjórnin tókum hins vegar þá ákvörðun að fara aftur yfir málið, hnýta fastari hnúta um þau mál sem menn höfðu áhyggjur af, eins og hefur verið nefnt, og koma með málið þannig að hér væri bæði um að ræða belti og axlabönd og jafnvel fleiri varnagla. Ég tel að það hafi verið skynsamlegt og ég tel að gagn sé að því að hafa þau ítarlegu gögn í þingskjölum fyrir alla þá sem hafa áhuga á að kynna sér málið. Núna er það Alþingis að halda áfram með málið og ég treysti því að haldið verði áfram að vinna það gaumgæfilega og vandlega. Eðli málsins samkvæmt kalla þær þingnefndir sem fara með málin á þá aðila sem þær telja nauðsynlega til að fara yfir málið og gaumgæfa þau gögn sem liggja til grundvallar. Ég þakka aftur fyrir umræðuna og vonast til að öll umræðan um málið verði til þess að varpa ljósi á staðreyndir þess og að við göngum þannig fram að allir geti verið sáttir. Virðulegi forseti. Ég skil mætavel að þegar mál eins og þetta kemur fram hafi margir Íslendingar, og kannski allir, þá nálgun að vilja fara varlega og um það er ekki ágreiningur. En ég tek fram, eins og ég nefndi í upphafi stuttrar ræðu minnar, að allir sérfræðingar sem að málinu hafa komið eru sammála um að valdið þegar kemur að tengingu við raforkumarkað ESB er alfarið okkar Íslendinga. Ef það fer svo fram, sem vonandi verður, að við samþykkjum þau frumvörp sem liggja fyrir er tekið enn þá skýrar fram að Alþingi Íslendinga mun taka á þeim málum ef einhvern tíma koma upp hugmyndir um slíkar tengingar.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun, EES-reglur, viðurlagaákvæði, á þskj. 1242. Í frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, og lögum nr. 87/2003, um Orkustofnun, sem rekja má til innleiðingar þriðju raforkutilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um sameiginlegar reglur um innri markaðinn fyrir raforku. Efnislega lúta breytingarnar fyrst og fremst að sjálfstæði raforkueftirlits Orkustofnunar í samræmi við kröfur tilskipunarinnar. Með frumvarpinu er lagt til að raforkueftirlit Orkustofnunar verði eflt með því að skýra nánar hlutverk og sjálfstæði Orkustofnunar þegar stofnunin sinnir eftirliti með aðilum á raforkumarkaði. Til að geta sinnt eftirlitsskyldum sínum með sjálfstæðum hætti er að sama skapi með frumvarpinu lagt til að Orkustofnun verði falin aukin úrræði til að framfylgja raforkulögunum. Í þriðja lagi er með frumvarpinu lagt til að gjald til að standa undir kostnaði við eftirlit samkvæmt lögunum, svokallað raforkueftirlitsgjald, verði hækkað. Í tilskipun 2009/72/EB er mælt fyrir um sameiginlegar reglur um framleiðslu, flutning, dreifingu og afhendingu rafmagns, auk ákvæða er varða neytendavernd. Tilskipunin fellir úr gildi aðra raforkutilskipun ESB frá árinu 2003. Helstu breytingar þriðju raforkutilskipunar ESB að því er Ísland varðar frá fyrri tilskipun eru aðallega tvenns konar. Í fyrsta lagi kveður tilskipunin á um eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækja frá öðrum rekstri á orkumarkaði, samanber 9. gr. tilskipunarinnar. Markmið með 9. gr. hennar er að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra milli vinnslufyrirtækja og dreifiveitna annars vegar og flutningskerfisstjóra hins vegar. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017 er Íslandi veitt undanþága frá 9. gr. tilskipunarinnar og kröfu hennar um eigendaaðskilnað hjá flutningsfyrirtækjum. Í okkar tilfelli er það því alfarið í okkar höndum að ákveða hvernig eignarhaldi Landsnets, sem er okkar skilgreinda flutningsfyrirtæki, sé best fyrir komið og er nú starfshópur að störfum við að fara yfir þau mál eins og ég hef áður greint frá. Í öðru lagi eru ákvæði tilskipunarinnar um raforkueftirlitsaðila ítarlegri en ákvæði fyrri tilskipana. Gerðar eru kröfur um sjálfstæði þess aðila sem sinnir eftirliti með raforkumarkaði. Samkvæmt fyrri raforkutilskipun átti eftirlitsaðilinn að vera sjálfstæður gagnvart orkufyrirtækjum. Þriðja tilskipunin gerir aftur á móti kröfur um að eftirlitsaðilinn sé ekki einungis sjálfstæður gagnvart fyrirtækjunum sjálfum heldur einnig gagnvart stjórnvöldum og ráðherra. Með frumvarpinu er því lagt til að skýrt verði kveðið á um sjálfstæði raforkueftirlits Orkustofnunar. Til að Orkustofnun geti sinnt lögbundnu raforkueftirliti sínu með sjálfstæðum og fullnægjandi hætti og mætt þeim nýju verkefnum sem þriðja raforkutilskipunin kveður á um er með frumvarpinu lagt til að raforkueftirlitsgjald sem kveðið er á um í 31. gr. raforkulaga hækki um 45%. Í þessu sambandi má nefna að raforkueftirlitsgjald var síðast hækkað í desember 2011. Samanburður á annarri og þriðju raforkutilskipun ESB leiðir í ljós að verkefni raforkueftirlitsins eru aukin. Má þar nefna: 1. Nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði raforku. Athuganir á starfsemi raforkumarkaðar og ákvarðanir um að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni og tryggja að markaðurinn starfi eðlilega. 2. Yfirferð og staðfesting netmála Landsnets sem eru tæknilegir skilmálar. 3. Þátttaka í samstarfsstofnun raforkueftirlitsaðila í Evrópu. 4. Nýjar heimildir til beitingar stjórnvaldsviðurlaga sem eru áminningar og stjórnvaldssektir. 5. Eftirlit og skýrslugerð um raforkuöryggi, yfirferð og samþykkt kerfisáætlunar Landsnets. Ég vil nefna að yfirferð og samþykkt kerfisáætlunar Landsnets er hlutur sem við innleiddum og höfum gert nú þegar með breytingu á raforkulögum áður. Með frumvarpinu er lagt til að Orkustofnun fái heimild til að áminna rekstraraðila og leggja á stjórnvaldssektir. Það er hluti af því að efla stofnunina í eftirliti sínu með aðilum á raforkumarkaði og auka sjálfstæði raforkueftirlitsins. Áminning er mikilvægt en einfalt úrræði sem eftirlitsstofnanir geta beitt og getur áminning mögulega verið jafn áhrifarík og úrræði sem fela í sér sektir. Eru þau viðurlagaákvæði sem lögð eru til í frumvarpinu almennt í samræmi við heimildir annarra eftirlitsaðila í íslenskum lögum. Samkvæmt 37. gr. þriðju raforkutilskipunarinnar er hluti af nýjum úrræðum eftirlitsaðila sá möguleiki að leggja á sektir sem nema allt að 10% af veltu fyrirtækis. Þetta ákvæði er tekið upp í frumvarpi þessu og ber að geta þess að samkeppnislög frá árinu 2005 fela í sér sambærilegt úrræði sem miðar við veltu. Tilskipunin sem ég hef áður nefnt er hluti af hinum svokallaða þriðja orkupakka ESB og hefur á fyrri stigum farið fram mat á samræmi hans við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar. Vísast þar til álits utanríkismálanefndar frá 20. september 2016, álits stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar frá 27. nóvember 2014 um upptöku ESB-gerða á sviði raforkumála í EES-samninginn, þriðji orkupakkinn. Jafnframt vísast nánar til umfjöllunar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra sem allir hér inni þekkja ágætlega, um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017, frá 5. maí 2017, um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn sem nú liggur fyrir þinginu. Verði þetta frumvarp óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að kostnaður ríkissjóðs vegna aukinna lögbundinna verkefna raforkueftirlits Orkustofnunar aukist um 49 millj. kr. Gert er ráð fyrir að á árinu 2019 verði unnið að undirbúningi aukinna verkefna raforkueftirlits Orkustofnunar sem koma til frá og með 2020, samhliða hækkun á raforkueftirlitsgjaldi 1. janúar 2020. Á móti kemur að gert er ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs muni aukast um 47 millj. kr. frá og með árinu 2020 vegna þeirrar hækkunar á raforkueftirlitsgjaldi sem lögð er til í frumvarpinu. Er þeirri hækkun sem áður segir ætlað að mæta auknum verkefnum raforkueftirlits Orkustofnunar sem leiðir af þriðju raforkutilskipuninni. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Ég viðurkenni að þessi aðkoma Orkustofnunar að verða landsreglari vekur nokkurn ótta. Þessi landsreglari eða þetta hlutverk Orkustofnunar verður á valdi yfirþjóðlegrar stofnunar og það þarf ekki að svara til neins nema Brussel. 10% sektarheimild gæti þýtt t.d. í tilviki Landsvirkjunar allt að 5–6 milljarða. Ég spyr ráðherrann hvort henni ói ekkert við þeim áhrifum sem þetta hefur og hvort ekki sé ástæða til að staldra aðeins við og hugsa sinn gang í þessu. Ég veit að þetta er fylgifiskur þess máls sem við höfum núna rætt í tvo daga og við Miðflokksmenn höfum lýst efasemdum okkar um að standist stjórnarskrá. Ég verð að viðurkenna að þetta viðhengi er ekki alveg til að auka mér bjartsýni. Því verð ég að spyrja ráðherra: Finnst henni ekki nokkur ógn í þessu sjálfstæði eða þessu yfirþjóðlega valdi? Og til að svara áskoruninni þá verð ég líka að spyrja: Hvað verður um börnin?
Herra forseti. Það er alltaf réttmæt spurning að velta því upp hvað verði um börnin. Ég nefni sérstaklega að í störfum mínum almennt legg ég það mjög í vana minn að hugsa einmitt um það, hvort sem það er í þessu máli eða öðru, og hef þess vegna sannfæringu fyrir því að við séum á réttri leið varðandi þróunina á þessu máli og væri annars ekki að tala fyrir því. Það er bara alls ekki rétt að hér sé um að ræða einhvern landsreglara. Það er heimatilbúið orð sem ég fann ekki upp og finnst hvergi í regluverkinu sjálfu. Við erum einfaldlega að efla sjálfstæði Orkustofnunar. Hér er velt upp heimildum ACER í einhverju samhengi við möguleg sektarákvæði eða sektarákvarðanir sem geti numið nokkrum milljörðum t.d. á Landsvirkjun. Heimildir ACER ná alls ekki til afskipta af slíkum ákvörðunum, þannig að það sé alveg klárt. Að lokum er spurt hvort ég telji að einhver ógn stafi af þessu máli. Ég tel svo alls ekki vera og myndi almennt halda að aukin neytendavernd, aðhald á fyrirtæki, hvort sem þau eru opinber eða í einkaeigu, og aukið valfrelsi neytenda til að velja sér fyrirtæki til að versla við sé af hinu góða. Ég er því alls ekki á þeirri skoðun að nokkur ógn stafi af þessu máli, enda hefur það verið unnið mjög vel. Því hefur verið komið skýrt á framfæri hvað nákvæmlega felst í þessum þriðja orkupakka og hvað nákvæmlega felst alls ekki í honum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Það er reyndar þannig að á enskri tungu, segir í 37. gr. tilskipunar 72/2009, þar er talað um National Regulator, Energy Regulator, löggjöf. Ég veit svo sem ekki hvernig maður ætti sjálfur að þýða það betur en það orð sem ég setti hér fram. En varðandi seinni spurningu mína ætla ég að taka að mér að svara henni fyrir hæstv. ráðherra. Hvað verður um börnin? Ég get sagt ráðherra hæstv. hvað verður um börnin. Eftir að þessi mál hafa verið sett fram og samþykkt hérna fá börnin að borga hærra gjald fyrir rafmagnið í framtíðinni. Börnin verða sem sagt fyrsta kynslóðin á Íslandi sem elst upp í landi sem ekki hefur ótvíræða lögsögu yfir auðlind sinni. Það er það sem verður um börnin.
Herra forseti. Ef hv. þingmaður er að vísa til þess að börn sem muni sem fullorðið fólk í framtíðinni þurfa að greiða hærra raforkuverð þá er hann væntanlega vísað til þess að það gerist ef hingað verður lagður sæstrengur, sem við höfum fullt forræði yfir að ákveða sjálf. Ég ætla ekki að taka að mér að sverja eða taka bindandi ákvörðun fyrir komandi kynslóðir um hvort þær telji það góða hugmynd, af því ég ætla ekki að hafa vit fyrir fólki sem í dag eru börn og munu hafa allt aðrar skoðanir á seinni tímum en ég hef í dag. Ef hv. þingmaður gefur sér að raforkuverð muni hækka við að innleiða þriðja orkupakkann þá er það alrangt. Það sem hefur gerst frá því að við tókum upp fyrsta og annan orkupakkann er að sá hluti sem er í samkeppni, salan sjálf, hefur lækkað. Dreifikostnaður og flutningskostnaður hafa hins vegar hækkað. Það er ekki út af orkupakkanum heldur er það einfaldlega út af fjárfestingarþörf sem við stöndum frammi fyrir. Menn verða því að klára það algerlega sem þeir [[Forseti hringir.]]halda fram, vegna þess að þessi orkupakki mun einn og sér ekki hækka raforkuverð á Íslandi.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta kynningu á frumvarpinu sem er um margt áhugavert. Það sem mig langaði að koma aðeins inn á er verkefni Orkustofnunar á sviði raforkueftirlits sem leiðir af þriðju orkutilskipuninni, þá sérstaklega það sem segir í 1. lið, með leyfi forseta: „Nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði raforku. Athuganir á starfsemi raforkumarkaðar og ákvarðanir um að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni og tryggja að markaðurinn starfi eðlilega.“ Nú stendur jafnframt í kaflanum um mat á áhrifum frumvarpsins að það feli í sér tæknilegar breytingar á útfærslu sem hafi ekki bein áhrif á einstaklinga og er því ekki litið svo á að frumvarpið hafi áhrif á sjónarmið varðandi kynjaskiptingu og ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi teljandi áhrif á atvinnulífið eða fyrirtæki. Mig langar að spyrja ráðherra hvort þetta sé algerlega rétt, hvort þetta hafi ekki einmitt jákvæð áhrif á þessa aðila með bættu eftirliti. Starfandi forstjóri ACER kom inn á þetta á ársfundi Orkustofnunar í síðustu viku og talaði þar um að þau hefðu náð fram milljarðs sparnaði á ári með bættu eftirliti og bættri umgjörð kerfisins og sömuleiðis með bættri neytendavernd og öðrum slíkum þáttum sem finna má í frumvarpinu og með eflingu Orkustofnunar. Munum við ekki einmitt sjá jákvæð áhrif af þessum breytingum?
Herra forseti. Almennt myndi ég segja að það væru líkur á því að þetta hefði jákvæð áhrif á fyrirtæki í landinu, neytendur, íslenskan almenning og fyrirtæki sömuleiðis. Regluverkið eins og er í dag opnar mjög á samkeppni á markaðnum. Við höfum hins vegar tekið okkur dágóðan tíma í að taka við okkur í því og það má alveg segja að hér ríki ekki mjög öflug samkeppni á þessum markaði. Ég myndi vilja sjá töluvert meiri samkeppni. Við sjáum að það eru örfá fyrirtæki sem hafa farið af stað og geta boðið í mörgum tilvikum lægra raforkuverð fyrir sína viðskiptavini og það hlýtur að vera jákvætt. Þegar við leggjum fram frumvarp sem eflir þetta umhverfi enn frekar og eykur rétt neytenda þá hafa neytendur a.m.k. tækifæri til þess að taka frekar við sér og nýta þann rétt. Kannski verður öll þessi umræða til þess að það skili sér betur það jákvæða sem þó er í frumvarpinu og er í innleiðingunni og að íslenskur almenningur átti sig á þeim tækifærum sem nú þegar eru í regluverkinu og eru einmitt þar af því að við innleiddum fyrsta og annan orkupakka. Það eru nú komin mörg ár síðan það var, en eins og ég segi hefur það tekið okkur mjög langan tíma að opna á samkeppni þrátt fyrir að regluverkið hafi heimilað það í mörg ár. Ég vona innilega að neytendur sjái tækifæri í þessu og sömuleiðis verði fleiri sem spretti upp og stofni fyrirtæki og bjóði neytendum upp á öfluga þjónustu og vonandi lægra raforkuverð.
Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta ágæta svar. Hún staðfestir það sem mig grunaði og það sem ég las út úr þessu frumvarpi. Mig langaði að koma aðeins inn á það sem hæstv. ráðherra nefndi um eignarhald Landsnets og ég fagna því mjög að búið sé að skipa starfshóp eða nefnd sem á að skoða það. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að grunnmannvirki og flutningsmannvirki í raforku séu í eigu þjóðarinnar og reyndar sömuleiðis orkufyrirtækin. Nú hefur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar verið nefnt í umræðunni í dag að þriðji orkupakkinn verði til þess að þau verði einkavædd, bútuð í sundur og ég veit ekki hvað og hvað. Mun hæstv. ráðherra standa fyrir því að einkavæða Landsvirkjun og Landsnet og allt heila klabbið, eða hvað stendur til?
Herra forseti. Sú vinna sem við höfum hafið er svo sem ekki ný af nálinni. Við erum að taka næsta skref. Það var starfshópur sem vann að þessu árið 2015 og skilaði skýrslu. Sömuleiðis hefur Ríkisendurskoðun komið því á framfæri að eignarhaldið eins og það er í dag sé óheppilegt. Í dag á sem sagt Landsvirkjun stærsta hlutann og önnur dreifiveitufyrirtæki sömuleiðis. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það er heppilegra í mínum huga að Landsnet sé einfaldlega í eigu ríkisins en í eigu orkufyrirtækja. Það eykur sömuleiðis trúverðugleika gagnvart því fyrirtæki. Sú staða er sömuleiðis með þeim hætti í Noregi og til að nefna það þá hjálpaði það mjög í umræðunni um þriðja orkupakkann að Statnett þar í landi er í eigu ríkisins. Ég held að við séum að gera rétt með því að fara í þá vinnu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa yfirferð. Hér er verið að bæta í eftirlitsbáknið og þar stendur fremstur í flokki Sjálfstæðisflokkurinn, sem hefur haft sem sérstakt áhugamál að auka ríkisbáknið eins og frekast hægt er og eru það hrein öfugmæli miðað við það sem þeir hafa sagt fyrir kosningar, burt með báknið. Það er engin breyting á því. Hér er verið að hækka eftirlitsgjaldið um ein 45%. Þá spyr maður sjálfan sig: Kemur það ekki til með að fara út í verðlagið og það verði hækkun til neytanda í þeim efnum? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra því nú á að fjölga starfsmönnum og fjárveiting er upp á 50 milljónir: Er eftirlitið svona lélegt í dag? Þarf virkilega að bæta svo í að það þurfi að setja í þetta 50 milljónir? Síðan væri fróðlegt að vita hvort þau orkufyrirtæki sem starfa á markaði í dag eigi að baki langan afbrotaferil. Hvers eðlis eru þessi afbrot eða brot sem á hér að fara að sekta um allt að 10% af veltu? Það væri gott að fá svar við því frá hæstv. ráðherra. Síðan segir hér: „Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi teljandi áhrif á atvinnulíf eða fyrirtæki.“ Ég held að það verði að skýra þetta nánar. Þetta hlýtur að hafa einhver áhrif á þessi fyrirtæki. Ég held að það sé alveg ljóst.
Herra forseti. Það er nú ekki þannig að maður geti sem Sjálfstæðismaður í ráðherrastóli eingöngu skorið niður með miklum stuðningi frá þinginu almennt eða hagrætt þannig að við tökum verkefnin sem eru í höndum ríkisins og setjum annað. En í þessu tilfelli erum við að opna á samkeppnismarkað, sem við höfum gert fyrir löngu síðan, og bæta í þegar kemur að sölu. Ef það skilar sér í betri neytendavernd, aukinni samkeppni, lægra verði, frekari tækifærum í atvinnulífinu og tækifærum einstaklinga til að stofna fyrirtæki og láta til sín taka, þá dregur að einhverju leyti úr umsvifum báknsins þeim megin þrátt fyrir að það kalli á aukin verkefni Orkustofnunar. Eftirlitið þarf að vera í lagi. Það er líka partur af því að búa í siðuðu samfélagi með öflugt atvinnulíf. Ef við viljum öfluga samkeppni, þá kallar það á eftirlit. Jafnvel þótt ég væri argasti frjálshyggjumaður, sem ég flokka mig svo sem kannski ekki, þá held ég að þeir meira að segja viðurkenni að eftirlit er hluti af því að hafa heilbrigt atvinnulíf almennt. Það er meira að segja þannig að þau fyrirtæki sem munu þurfa að greiða þetta gjald eru ekki endilega á móti því að verið sé að hækka gjaldið. Ég tek líka fram að það hefur ekki verið hækkað í átta ár. Bara það myndi nú skýra hækkunina að langmestu leyti. Það er alls ekki sjálfgefið að þessi hækkun fari út í verðlag.
Hæstv. forseti. Það er nánast lögmál að hækkanir af þessu tagi fara út í verðlagið. Ég held að það sé ekkert hægt að þræta fyrir það. En það sem hæstv. ráðherra svaraði ekki og ég hefði viljað fá nánari skýringar á er hvort eftirlitinu eins og það er í dag sé eitthvað ábótavant. Það hefur hvergi komið fram. Er það ekki áfellisdómur yfir þeim sem eru yfir þessari stofnun ef eftirlitið hefur verið svona slakt að nú þurfi Evrópusambandið að benda okkur á það að við höfum ekki staðið okkur í stykkinu í þessum efnum? Það er náttúrlega áhyggjuefni hvað varðar neytendavernd. Ég held að það sé nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það. Eru til einhverjar kvartanir yfir þessu eftirliti [[Forseti hringir.]]eða eitthvað í þá veru?
Herra forseti. Eftirlitið í dag telur heila fjóra starfsmenn sem ég myndi ekki lýsa sem rosalegu bákni. Í kjölfar úttektar orkustofnunar Noregs á raforkueftirliti Orkustofnunar kom í ljós að ýmsir hlutir mættu betur fara. Það var ekki Evrópusambandið sem þurfti að benda okkur á það, heldur voru það í þessu tilfelli vinir okkar í Noregi. Þegar við leggjum til að bæta eftirlit hjá þeirri opinberu stofnun sem Orkustofnun er þá er það af því við teljum þörf á að bæta það eftirlit.
Herra forseti. Þetta frumvarp er hluti af þeim orkupakka sem við höfum rætt hér í allan dag og lýtur að því að breyta Orkustofnun í nokkurs konar ríki í ríkinu. Maður spyr sig að því hver þróunin í þessum efnum verði. Það á sem sagt að skýra nánar hlutverk og sjálfstæði Orkustofnunar, eins og segir í greinargerðinni, og aukin úrræði til að framfylgja lögunum. Það sem ég velti fyrir mér í þessum efnum er hækkunin, 45% hækkun á þessu gjaldi. Ég nefndi það í andsvari við hæstv. ráðherra að ég hef verulegar áhyggjur af því að þetta fari út í samfélagið og komi fram í hærra orkuverði til neytenda, þ.e. hærra rafmagnsverði til heimila og fyrirtækja. Það er nú einu sinni þannig að öll svona gjöld hafa tilhneigingu til þess að leita út í verðlagið. Það hefur verið sérstök stefna þessarar ríkisstjórnar að lækka eftirlitsgjöld og sérstaklega á bankana. Við sjáum að það á að fara að lækka bankaskattinn. Búið er að lækka gjaldið sem fjármálafyrirtæki greiða til Fjármálaeftirlitsins og nú á að fara að lækka gjaldið í Tryggingarsjóð innstæðueigenda. Þessar lækkanir koma allar til vegna þess að þessi fyrirtæki, þessar stofnanir, hafa kvartað yfir því að gjaldið væri svo hátt og þeim væri mjög þröngur stakkur skorinn í þeim efnum að geta boðið viðskiptavinum sínum upp á betri kjör vegna þess að eftirlitsgjaldið væri svo hátt. Bankarnir geta ekki lækkað vextina vegna þess að bankaskatturinn er svo hár. En að sama skapi eru vísbendingar um það eftir að þessar lækkanir komu fram af hálfu ríkisstjórnarinnar til fjármálafyrirtækjanna að vextir hafi farið og fari hækkandi. Neytendasamtökin hafa komið því á framfæri að verið sé að hafa samband við þá sem eru með óverðtryggð lán og biðja þá um að bregðast við því að lán þeirra sem eru komin á gjalddaga hvað varðar breytilega vexti - að þeir megi búast við að þeir verði hækkaðir. Það er að þeirra sögn allt vegna þess eftirlitsgjaldið sé of hátt. Ég segi það að ég tel afar líklegt að þessi mikla hækkun á gjaldinu muni fara út í verðlagið og þar með hækka raforkuverð til neytenda. Síðan er hér kveðið á um að mögulega sé um hagsmunaárekstra að ræða, þ.e. til viðbótar er með frumvarpinu lagt til að Orkustofnun muni setja sér og starfsmönnum sínum starfsreglur þar sem kveðið verði á um góða stjórnsýslu og skilvirkni og að settar verði reglur sem koma í veg fyrir mögulega hagsmunaárekstra. Er það nú svo á Orkustofnun að þar séu í dag ekki góðir stjórnsýsluhættir og skilvirkni? Á það að gerast núna með því að gera þetta að nokkurs konar ríki í ríkinu? Það vekur nokkrar spurningar um hvernig starfsemi þessarar stofnunar er háttað í dag. Ég verð að segja að þessi texti hljómar þannig að ef ég væri starfsmaður eða forstöðumaður þessarar stofnunar hefði ég áhyggjur af því að þetta sæist hér á prenti, að það liti svo út að þessi stofnun viðhefði ekki góða stjórnsýsluhætti. Svo er rætt um mögulega hagsmunaárekstra. Hvaða hagsmunaárekstrar eru það? Ég held að það verði að skýra betur, herra forseti. Síðan kemur hér fram að með frumvarpinu er lagt til að Orkustofnun fái heimild til að áminna rekstraraðila og að leggja á stjórnvaldssektir. Það er einmitt það sem ég ræddi áðan, þ.e. þann möguleika að leggja á sektir sem nemi allt að 10% af veltu fyrirtækis. Það eru gríðarlega háar upphæðir og geta skipt sköpum fyrir þessi fyrirtæki. Hvað t.d. með smávirkjanir? Hvaða áhrif hefur þetta á smávirkjanir og t.d. raforkubændur? Ég sé að haft var samráð við Orkustofnun við vinnslu þessa frumvarps, en ég sé ekkert um að rætt hafi verið við hagsmunaaðila. Vonandi verður það gert í nefndarvinnunni. Það er t.d. ágætisfélagsskapur sem heitir Félag raforkubænda, sem eru smávirkjanir og þjóðhagslega mjög hagkvæmar. Við eigum að sjálfsögðu að styðja þær með ráðum og dáð. En spurningin er þessi: Getur þetta ákvæði hreinlega komið í veg fyrir að menn hafi áhuga á því að fara út í smávirkjanir? Því þarf að svara. Það er mjög mikilvæg spurning og það má ekki gerast að stjórnvöld leggi einhverja steina í götu þeirra frumkvöðla sem raforkubændur óneitanlega eru. Ég kom inn á það í andsvari áðan að það birtist manni þannig að eftirlitið í dag sé bara lélegt. Það vekur náttúrlega upp spurningar. Hér kemur fram að fjórir starfsmenn starfi við raforkueftirlitið. Nú er talað um að þessi orkupakki, þriðji orkupakkinn, hafi engin áhrif hér á landi. Hvers vegna þarf þá að auka þetta eftirlit? Ég skil það ekki alveg, og það yfir höfuð að gera þessa stofnun svona mikilvæga. Jú, verið er að framfylgja einhverjum kröfum frá Evrópusambandinu, eins og oft vill verða þegar við innleiðum tilskipanir með þessum hætti. En maður spyr sig óneitanlega að því hvort hér hafi orðið einhverjar breytingar á þessum markaði undanfarið sem réttlæti það að bæta eigi verulega í þetta eftirlitshlutverk. Síðan er hér er talað um að ekki sé gert ráð fyrir að frumvarpið hafi teljandi áhrif á atvinnulíf eða fyrirtæki. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það verður að skýra þetta út nánar. Hvað þýðir það að hafa ekki teljandi áhrif? Einhver áhrif verða og það er alveg nauðsynlegt að fá að vita það. Síðan er rætt um þá fjárveitingu sem fara á í þetta. Talað er um tæpar 50 milljónir og að eitthvað muni koma til baka af því í formi eftirlitsgjaldsins. Það er engu að síður umhugsunarefni í þessu tilfelli að alltaf skuli vera bætt í ríkisbáknið með þessum hætti. Hér er þá komin enn ein fjárveitingin sem fara þarf í fjármálaáætlun o.s.frv. og væntanlega hækka hana. Og svo verða verðlagshækkanir ofan á það, venjubundnar verðlagshækkanir um áramót o.s.frv., þannig að þetta er bolti sem farinn er að rúlla. Svo spyr maður sjálfan sig: Hvers vegna liggur það ekki fyrir í hverju nákvæmlega þetta eftirlit felst? Ég spurði ráðherra að því áðan hvort það væri einhver sérstakur afbrotaferill þessara fyrirtækja, þ.e. hvað er það sem er svona mikilvægt að bæta í á þessum tímapunkti? Við höfum virka samkeppni á þessum markaði. Neytendur geta keypt raforku frá fleiri en einum framleiðanda, fleiri en einu fyrirtæki. Ég get farið hér bara í tölvuna mína og ákveðið að hefja raforkuviðskipti við t.d. Orkuveitu Reykjavíkur. Í dag er ég í viðskiptum við Hitaveitu Suðurnesja, eða HS Orku eins og sagt er. Ég get einfaldlega bara breytt þessu á morgun þannig að það ríkir frelsi og samkeppni á þessum markaði. Ég hef ekki orðið var við að það hafi verið eða sé eitthvert verðsamráð í þeim efnum. Þá erum við kannski komin að Samkeppniseftirlitinu. En í öllu falli finnst mér að skýra verði hvað réttlætir þetta aukna eftirlit annað en þessi innleiðing, vegna þess eins og ég sagði áðan á þessi orkupakki ekki hafa nein áhrif hér á landi og er búið að hamra á því hér í allan dag að við þurfum ekki hafa neinar áhyggjur af þessu því að hann muni ekki hafa nein áhrif hér á landi, en svo þarf allt í einu að fara að auka eftirlitið o.s.frv. Hvers vegna þarf að gera það? Það verður að skýra það allt út. Ég held að við verðum að fá nánari upplýsingar um það hver stefna stjórnvalda er hvað þetta eftirlit varðar. Er það einungis til þess að þóknast þessum orkupakka og því sem Evrópusambandið leggur hér fyrir okkur, eða eru einhverjar aðrar ástæður þarna að baki? Ég held að það sé mjög mikilvægt að fá það fram. Ég vil enn og aftur ítreka áhyggjur mínar gagnvart smávirkjunum, hvort þetta geti dregið úr nýsköpun og haft áhrif á þessar smávirkjanir, því að þær skipta okkur verulegu máli. Þær skipta okkur verulegu máli á ákveðnum landsvæðum, eins og t.d. á Suðurlandi. Þar skiptir það miklu máli þegar við horfum til orkuöryggis að því leytinu til að hér gætu náttúruhamfarir valdið því að rafmagnsframleiðsla minnkaði. Þess vegna skiptir verulegu máli að við höfum varaafl hvað það varðar, litlar rafstöðvar, þ.e. smávirkjanir sem geta þá hlaupið undir bagga að einhverju leyti. Ef verið er að leggja stein í götu slíkra fyrirtækja með þessu er það náttúrlega alvarlegt mál vegna þess að það skiptir okkur verulegu máli að við getum treyst á að þær hækkanir sem hér eru fyrirsjáanlegar fari ekki út í verðlagið. Það er alveg ljóst að þetta mun hafa í för með sér hækkanir fyrir þessi fyrirtæki og það verulegar hækkanir upp á 45%, og svo þessi sektarákvæði, sem einnig þarf að skýra nánar. Mér finnst það ekki nógu vel reifað hvaða afleiðingar þetta getur haft fyrir okkur. Einungis er haft samráð við Orkustofnun og sagt að að loknu samráði hafi frumvarpið verið sett á vefsíðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins til almennrar kynningar og umsagnar. Nokkrar athugasemdir bárust er lutu almennt að samspili orkumála við EES-samninginn og vörðuðu efni sem er utan við efnisatriði frumvarpsins. Hversu vel hefur þetta verið kynnt að öðru leyti? Hefur þetta verið kynnt þessum hagsmunaaðilum ítarlega? Því þarf að svara og þarf nefndin að leggjast yfir það. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að nefndin kalli til sín alla þá sem hagsmuna eiga að gæta í þessu máli. Þar nefni ég sérstaklega raforkubændur, auk þess sem svara verður því hvort þetta hafi áhrif á rannsóknir. Það er mikilvægt að við stuðlum að því að fram fari rannsóknir, bæði hvað varðar orkuöflun o.s.frv., og þau fyrirtæki stunda rannsóknir. Mun þetta hafa áhrif á að draga úr rannsóknum o.s.frv.? Það eru margar spurningar [[Forseti hringir.]]í þessu, herra forseti, sem er ósvarað og mikilvægt er að fá svör við.
Herra forseti. Umræðan í dag hefur að mestu leyti snúist um öll fjögur þingmálin í einu lagi. Við höfum rætt klukkustundum saman, ekki bara um þá þingsályktunartillögu sem var til umræðu heldur í raun og veru allt þetta mál. Ég ætla að leyfa mér að halda því áfram að nokkru leyti. Það er nefnilega nauðsynlegt að ítreka aðalatriðin enn einu sinni í þingræðu, hér og nú. Það er vissulega þannig að stefna Evrópusambandsins er sú að samtengja öll Evrópusambandslöndin þegar kemur að raforkunýtingu og raforkusölu. ESB-löndin hvert fyrir sig hafa þess utan keypt græna raforku af Noregi. Það má kalla það helsta landið utan Evrópusambandsins sem yfir höfuð eru í slíkum viðskiptum. Það hefur gerst allan þennan tíma í þeim takti sem Norðmenn sjálfir hafa ákveðið. Þeir standa utan ESB, eru í EES en eru ekki aðilar að þriðja orkupakkanum enn sem komið er. Hitt er svo staðreynd að sérhvert Evrópusambandsland sem framleiðir raforku ræður sjálft hvað fer til heimabrúks af rafafli og hve miklu landið streymir frá sér af raforku. Það er þá í samræmi við eigin þarfir og getu landsnets síns. Um annað eru engin dæmi. Ég skora á þingmenn Miðflokksins að finna dæmi um það að einhver stofnun í Evrópusambandinu, ACER, hafi skikkað Evrópuland til að auka eða jafnvel minnka raforkuframleiðslu og leggja raflínur, jafnvel sæstrengi. Það er ekki hægt, þess vegna skora ég á Miðflokkinn að reyna það. Það er alveg sama hve oft Miðflokkurinn staðhæfir að hlutverk þriðja orkupakkans sé nákvæmlega að gera slíkt, það er rangt. Innstreymt rafmagn í einhverju landi stýrist af notendasveiflum hvers sólarhrings í gegnum samtengingar sem fyrir eru og af tæknilegum forsendum, jafnt landsnetsins í viðkomandi landi sem innri þarfa þess. Ekkert land er neytt til að selja meiri raforku en er á lausu, t.d. með því að loka innlendum iðjuverum eða byggja upp ný orkuver, ekki fremur en að kaupa of mikla orku, það kaupir aðeins orku í samræmi við þarfir sínar. Um þetta finnst í raun og veru ekkert dæmi sem ég hef getað grafið upp. Ég finn ekki staf um slíkar heimildir í plöggum ESB og hef þó leitað víða. Ákvarði eitthvert land að auka við orkuframleiðslu umfram þarfir, t.d. að byggja til þess nýtt orkuver, gerist það á forsendum landsins, stærðin, legan, gerðin o.s.frv. Af hverju stýrist slíkt? Það stýrist af hagnaðarvon ríkisins, ef um er að ræða ríkisfyrirtæki eða innlendra aðila í landinu sem eiga rétt á því að byggja virkjanir, eða af því að erlendum fjárfestum eru seld eru réttindi til byggingar slíks vers. Við vitum að þetta er staðreynd í sumum Evrópuríkjum. Það eru engin skylduákvæði um að gjalda þurfi fortakslausu jái við að auka framleiðsluna eða tvöfalda flutningsgetuna eða hvaðeina. Við getum svo horft á markaðinn. Hann er vissulega grimmur, sækist eftir hagnaði og því að komast í orku, en ávallt er sala um tengingu úr landi einboðin sem frjáls viðskipti og liðugt flæði raforku undir hatti og undir eftirliti þeirrar stjórnar sem hér hefur verið kallaður landsreglari og við höfum stundum kallað ACER, því að það er hlutverk hennar. Ef til er ónýtt umframorka, vistvæn eður ekki vistvæn, í einhverju Evrópusambandslandi er ekki svo að landinu sé gert skylt að selja hana úr landi að heimtingu bandalagsins en það finnst vissulega hvatning að gera það til þess að ná loftslagsmarkmiðum eða til að græða fé. Og um það snýst markaður, snúast áætlanir innlendra stjórnvalda um að ná loftslagsmarkmiðum o.s.frv. Hitt gæti e.t.v. gerst að ACER teldi einhvers staðar að aukið rafmagn yfir landamæri væri nauðsynlegt, t.d. vegna raforkuskorts í nágrannalandi einhvers lands, en það hefur þá kært stöðu sína, kært nágranna sinn og er með tengingu fyrir við hann. Það gæti líka gerst í tilviki þegar upp koma deilumál vegna orkusölu um tengingu sem er fyrir, t.d. vegna verðs eða öryggisþátta eða slíks. Til þess er stofnunin. Hún er ekki til að fyrirskipa viðkomandi landi að bæta við svo og svo mörgum megavöttum og selja þau úr landi. Það er rangt. Danir og Svíar hafa ekki verið neyddir eða skyldaðir til orkusölu eða þeim fyrirskipaðar viðbætur við eigin orkuframleiðslu. Getið þið nefnt mér dæmi um það? Nei, það er ekki hægt. Munu Norðmenn, verði þeir aðilar að þriðja orkupakkanum með fyrirvörum sínum og af því að við innleiðum orkupakkann, ekki fara eftir eigin hentugleikum? Munu þeir fara eftir skipunum um fleiri vindorkugarða, nýjar vatnsvirkjanir, nýja sæstrengi að kröfu ESB eða ACER? Ég tel að það væri brot á EES-samningnum. Það væri utan valdsviðs ACER því að stofnuninni er lýst í reglugerð ESB frá 2009 og hvergi í henni er nokkru lýst sem verkefni þessarar stofnunar sem kemst í hálfkvisti við það sem Miðflokkurinn segir um valdsvið stofnunarinnar í Evrópusambandinu sjálfu, hvað þá gagnvart okkur. Fullyrðingar um að Ísland missi yfirráð yfir orkulindum sínum ef það verði neytt til að taka á móti sæstreng eru hvorki reistar á nokkrum raundæmum, þess vegna hef ég eytt í það tíma, né lagaheimildum um slíkt frá síðustu fimm til tíu árum. Þær fullyrðingar eru reistar á oftúlkun texta sem slitinn er úr samhengi, jafnvel byggðar á misskilningi - ég get ekki alltaf greint það - eða hráum rangfærslum. Það er vissulega svo að við getum ekki árið 2019, verði þessi mál samþykkt, tryggt að engin íslensk ríkisstjórn og ekkert Alþingi samþykki sæstreng út öldina. Það að halda því fram að þetta verði af því að forstjóri Landsvirkjunar hafi sagt það eða af því að áætlanir voru um það fyrir fimm árum stenst ekki rýni. Það er meira að segja búið að fara fram á það, sem verður gert, að fyrirbærið IceLink verði tekið að fullu úr sambandi, ef við orðum það þannig, af kortum og úr þeim fyrirætlunum um tengingar innan Evrópu vegna þess að við höfum fullan rétt til þess og það er vilji þessarar ríkisstjórnar. En við getum lágmarkað áhættuna, að mati lögspekinga, og innleitt þennan þriðja orkupakka með þeim fyrirvörum sem hefur verið lýst margoft í dag og með öllum þeim atriðum sem ekki snúast um boð og skyldur heldur markaðsviðskipti. Verði sæstrengur á Íslandi lagður þarf í hann orku og hvort tveggja verður á fullu forræði íslenska ríkisins, hvort þeir selji 500 megavött eða 1.000 megavött og hvaða virkjanir munu framleiða þá orku. ACER mun þá auðvitað hafa leyfi til að skipta sér af því að orkuflutningar héðan til Evrópu og frá Evrópu hingað séu með réttum skikk og er það kæranlegt ef mönnum finnst ekki svo. Þetta munum við þurfa að undirgangast ef lýðræðislega kjörið Alþingi ákveður svo árið 2040, 2060 eða 2080. Að gera það tortryggilegt, gera sjálft lýðræðið tortryggilegt er ekki góð pólitík. Ég ætla að segja að lokum að Miðflokkurinn segist standa vörð um hagsmuni landsins í orkumálum. Ég hafna því málefnalega og hef reynt að útskýra af hverju. En ég spyr um hvað Miðflokkurinn stendur vörð með því að afflytja staðreyndir um helstu grunnatriði málsins, með því að halda því fram að málið snúist um yfirráð Íslands yfir eigin auðlindum. Vissulega er það þannig meðal íslensku þjóðarinnar að við viljum hafa full yfirráð. Þess vegna er mjög auðvelt að halda slíku stöðugt fram, alveg sama hvað við höfum sagt og hvað hæstv. ráðherra hefur sagt, og bera það á borð aftur og aftur að þetta sé baráttan um íslenska orku til frambúðar, en það er rangt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir ræðuna. Ég hélt reyndar að við værum að ræða þetta frumvarp um að efla Orkustofnun. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki minnst á Orkustofnun í sinni ræðu, [[Gripið fram í.]]en notaði frekar tækifærið til að setja út á málflutning Miðflokksins. Hv. þingmaður verður bara að sætta sig við það að Miðflokkurinn hefur aðra skoðun en Vinstri grænir hvað þetta varðar. Auðvitað vekur það athygli að Vinstri grænir, sem voru á móti orkupakka eitt og tvö, skuli ætla að samþykkja þennan orkupakka. Við gætum þess vegna rætt það, hv. þingmaður. Ég ætla hins vegar að spyrja hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því - nú þykist ég vita að hann sé fylgjandi smávirkjunum og raforkubændum - að þetta frumvarp komi til með að skerða möguleika raforkubænda jafnvel til að setja á laggirnar nýjar smávirkjanir. Ég held að það væri fróðlegt að fá það fram hjá hv. þingmanni. Síðan hefði ég áhuga á því að fá skoðun hv. þingmanns á því hvort hann telji að eftirlitið eins og því er háttað í dag sé ekki nægilegt. Hér á að fjölga starfsmönnum hjá Orkustofnun og gera hana að öflugri stofnun, nokkurs konar ríki í ríkinu. Ég spyr hvort [[Forseti hringir.]]hann þekki eftirlitið eins og því var háttað og er háttað í dag og hvort það sé [[Forseti hringir.]]af skornum skammti.
Herra forseti. Það er kyndugt að hlusta á hv. þingmann kvarta yfir því að ég sé að ræða eitthvað annað en það sem er núna akkúrat undir, vegna þess að hann gerði nákvæmlega það í allan dag. Það var rætt um allt þetta orkumál í þaula í dag, öll fjögur málin sem hér eru undir. Ég sagði að ég væri að endurtaka aðalatriðin til að þau væru skýr að mínu mati. Það eru engin fórnarlömb í þessari umræðu. Það var spurt um raforkubændur. Nú vill svo til að ég sökkti mér ofan í raforkuframleiðslumál í Rúmeníu, sem eru u.þ.b. 6.000 MW. Þar er gríðarlegur fjöldi smávirkjana og þeim hefur farið fjölgandi. Það er undir hatti ACER. Og auðvitað er ACER ekki að hlutast til um raforkuframleiðslu í landi. Það er eftirlitsstofnun. Nú er það í raun og veru í gegnum ESA sem allar kæruleiðir eru hjá okkur, en engu að síður, ACER er eftirlitsstofnun með viðskiptum með raforku. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að litlir framleiðendur geti selt raforku inn á kerfið og hefur aldrei verið. Af hverju í ósköpunum ætti þessi stofnun, sem hlýtur að bera hag frjálsra viðskipta með raforku fyrir brjósti, að fara að hlutast til um gerð eða fjölda smávirkjana á Íslandi? Það er bara langt því frá. Varðandi eftirlit með raforku er málið nákvæmlega það sama. Eftirlitið hér snýst ekki um neitt af þessu sem við vorum að ræða um áðan, þ.e. smávirkjanir eða annað slíkt, heldur um að það sé liðug sala og liðug samkeppni í landinu. Ef Norðmenn hafa fundið út með sérstakri greiningu að eftirlitinu hefur verið ábótavant þá tel ég það allt í lagi að íslensk stjórnvöld fari eftir því. Ef það þarf að hafa [[Forseti hringir.]]sjálfstæða stofnun sem er ekki í tengslum við það sem er hlutverk Orkustofnunar, sem við vitum hvert er [[Forseti hringir.]]og er miklu víðtækara en eftirlit, þá er það ágætt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég heyri það greinilega á honum að hann vill ræða þetta mál vítt og breitt og þá ætla ég að nota tækifærið og koma aðeins inn á það sem hann nefndi varðandi sæstrenginn. Hann hefur ekki neinar áhyggjur af því að hér verði lagður sæstrengur á næstunni. Við eigum svo sem eftir að sjá hvernig þau mál þróast. Hér eru stjórnvöld að setja fyrirvara, lagalegan fyrirvara, sem kveður á um að það verði ekki lagður hér sæstrengur nema með leyfi stjórnvalda. Þá vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að þessi fyrirvari verði dæmdur ólöglegur, alveg eins og gerðist í svokölluðu kjötmáli eða frystiskyldumálinu, ef við getum orðað það þannig, og ég hef rakið aðeins í dag. Þar héldu stjórnvöld að þau væru búin að tryggja sig gegn því að hér kæmi inn hrátt kjöt sem getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir okkar hreina landbúnað. Þá kemur í ljós að það er ákvæði í matvælalöggjöfinni og um dýrasjúkdóma, sem dæmt er ólöglegt. Hér er sambærilegt mál hvað þetta varðar. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því hvort sá fyrirvari sem er verið að setja komi til með að standast? Það er alveg opið í þessu máli að við verðum einfaldlega bara kærð og málið fari þá kæruleið og í framhaldinu getur hugsanlega verið að þessi varnagli verði dæmdur ólögmætur og þá erum við algjörlega berskjölduð. Er það ekki rétt hjá mér, hv. þingmaður?
Herra forseti. Það er þetta, herra forseti, mjög svo gildishlaðna orð kannski, eða ef eða það gæti. Við erum að setja lög sem segja okkur það að sæstrengur verði ekki tengdur við Ísland eða yfir höfuð búinn til án þess að Alþingi samþykki það. Nú vil ég meina það að ef þetta hefði einhvern tímann komið upp í framtíðinni og burt séð frá öllum þriðja orkupakka þá hefði Alþingi hvort eð er skipt sér af því með lagasetningu. Það getur vel verið að einhverjir hafi áhuga á því að kæra þetta, þ.e. Evrópusambandið eða einhver annar aðili, og láta reyna á þennan lagalega fyrirvara. Þá bara tökum við þann slag. Við getum aldrei tryggt meðan við erum í alþjóðlegu samstarfi, hvort sem það er um kjötfrystingu eða eitthvað annað, að þeir lagalegu fyrirvarar sem við setjum séu 100% tryggir. Og við skulum ekki gleyma því að sjálfur Stefán Már Stefánsson, sem er mest tilvitnaði maður dagsins, hefur við okkur sagt: Það er engin leið í þessu alþjóðlega samstarfi sem er fullkomlega gallalaus. Af hverju? Af því að í lögum og í lagalegu starfi er ávallt efi. Það er enginn lögfræðingur þannig í velflestum málum, skulum við segja, að hann fullyrði að hans leið sé sú eina rétta. Það eru vondir lögfræðingar sem gera það. Þess vegna ber ég mikla virðingu fyrir Stefáni Má Stefánssyni, að hann segir að þessi eða hin leiðin sé ekki alveg gallalaus. Ég hef engar áhyggjur af því að svo komnu máli að þetta sem við köllum fyrirvara, [[Forseti hringir.]]sem er bara eðlileg málsmeðferð, muni valda okkur vandræðum.
Hæstv. forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun, EES-reglur, viðurlagaákvæði, sem hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra mælti fyrir í kvöld. Til að lengja ekki mál mitt ætla ég ekki að ræða neitt annað en þetta frumvarp. Við erum búin að ræða svo mikið þingsályktunartillöguna sem var til umræðu í dag og í gær. Hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson sagði að í raun og veru værum við búin að ræða öll málin fjögur sem eru á dagskrá. En ég ætla að vera stuttorður. Til umræðu er lagafrumvarp um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun. Frumvarp þetta er óhjákvæmilegur fylgifiskur innleiðingar þriðja orkupakkans. Þetta frumvarp gengur m.a. út á að efla sektarheimildir Orkustofnunar. Þetta snýst um að ætlunin er að breyta hlutverki Orkustofnunar á þann hátt að stofnunin verði útibú yfirþjóðlegrar stofnunar, ACER. Hlutverk ACER hefur verið tíundað rækilega í dag. Eins og þingheimur gerir sér vonandi grein fyrir mun stofnunin, verði þriðji orkupakkinn innleiddur, hafa mikil áhrif á orkumarkaðinn hér á landi. Það er að sjálfsögðu ekki svo að allt það sem kemur fram í frumvarpinu sé óþarft, alls ekki. Að sjálfsögðu eigum við að efla og styðja við neytendavernd. Spurningin er bara hvort við þurfum að gera það með beinni tilskipun. Ég ætla að leyfa mér að vitna í frumvarpið þar sem segir, með leyfi forseta: „Sektir skv. 1. mgr. geta numið allt að 10 hundraðshlutum af veltu fyrirtækis.“ Ég bendi á að orkumarkaðurinn hér á landi er einungis brotabrot af þeim stóra markaði sem tilheyrir Evrópska efnahagssvæðinu og því eiga slíkar heimildir tæplega við á örmarkaði okkar. Ég vil enn fremur benda á að í 8. gr. frumvarpsins segir að við 1. gr. laga um Orkustofnun, nr. 87/2003, með síðari breytingum, muni bætast við nýr málsliður, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Orkustofnun er sjálfstæð í ákvörðunum sínum þegar stofnunin sinnir raforkueftirliti samkvæmt raforkulögum.“ Hér er að því er virðist verið að færa valdsvið Orkustofnunar frá valdi ráðherra. Einnig kemur fram í frumvarpinu að raforkueftirlitsgjald gæti breyst og sennilega muni það hækka. Ég spyr hvort við viljum halda áfram á þeirri braut.
Herra forseti. Hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson kom hér upp í ræðu áðan og notaði ræðutíma sinn að mestu til að kvarta yfir því að Miðflokksmenn skildu ekki máflutning sinna félaga í málefnum þriðja orkupakkans, sem er auðvitað hinn eini rétti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að benda honum á að við búum a.m.k. enn þá í lýðræðisþjóðfélagi þar sem jafnvel þeir sem eru á andstæðri skoðun en hv. þingmaður hafa málfrelsi hér á landi, þá sérstaklega hér á hinu háa Alþingi okkar Íslendinga. Við ræðum hér breytingar á lögum sem tengjast hinum svokallaða þriðja orkupakka og ætla ég að gera nokkrar athugasemdir við frumvarpið. Sumar hafa reyndar komið fram áður, eins og t.d. það að forsvarsmenn þriðja orkupakkans hafa ítrekað talað um að þessi pakki hafi engin áhrif hér á landi. Það virðist ekki vera svo varðandi vöxt Orkustofnunar, vegna þess að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þessi stofnun stækki töluvert. Raforkugeirinn hefur verið tiltölulega rólegur hér á Íslandi. Megnið af raforkunni og orkuframleiðslunni hefur verið í höndum ríkisins og í eigu ríkisins og okkar Íslendinga, þannig að það verður rólegt yfir þessum geira, en þarna er gert ráð fyrir verulegri stækkun Orkustofnunar. Lagt er til að fjárheimildir til stofnunarinnar verði auknar um tæpar 50 millj. kr., auk þess sem til stofnunarinnar eiga að renna hækkun eftirlitsgjalds og eftirlitsgjaldið sjálft og einnig er í frumvarpinu gert ráð fyrir að til stofnunarinnar renni kostnaður sem hlýst af álagningu stjórnvaldssekta. Ég vil bara benda á þessa hækkun á eftirlitsgjaldi sem er veruleg. Hún er 45%. Í andsvari hér áðan svaraði hæstv. ráðherra því að gjaldið hefði ekki hækkað í mörg ár, en þetta er um helmingshækkun sem er langt umfram alla verðbólgu síðustu ár. Ég er sammála hv. þm. Birgi Þórarinssyni þegar ég álykta sem svo að þessi hækkun muni velta beint út í verðlag raforku. Í frumvarpinu er lagt til að Orkustofnun geti lagt á stjórnvaldssektir sem numið geta allt að 10% af veltu fyrirtækis. Mér finnst það vel í lagt. Ég hef nú sagt þessa setningu áður af öðru tilefni varðandi stjórnvaldssektir, en mér finnst þetta vel í lagt. 10% er ansi mikið og þarf oft ekki svo hátt hlutfall af veltu fyrirtækis til að hreinlega að varpa því um koll ef um t.d. nýtt fyrirtæki væri að ræða. Eru þessi 10% einhver fyrirmæli úr þriðja orkupakkanum sem hægt er að finna annars staðar í orkupakkanum? Eru fyrirmæli um þetta í reglugerðunum? Ég man það ekki eða hef kannski ekki séð það. Það væri ágætt að fá það þá fram. Þessar sektir renna í ríkissjóð að frádregnum kostnaði við innheimtu. Ég geri auðvitað athugasemd við það eins og ég hef svo oft gert áður: Hver ætlar að segja til um hver þessi kostnaður verður? Auðvitað seilast menn í að hafa þennan kostnað og reikna þennan kostnað í bókhaldinu eins hátt og hægt er til að fá stærri bita af þessari köku. Þannig að ég spyr: Hver reiknar þennan kostnað? Hvaða eftirlit er með honum? Hver verður þarna yfir? Gert er ráð fyrir að Orkustofnun verði að miklu leyti alls ekki sett undir ráðherra. Orkustofnun er tekin undan ráðherra. Þetta er ein af þeim spurningum sem vakna: Hver ætlar að hafa eftirlit með því hvernig þeir reikna sér kostnaðarhlutdeild af þessum sektum? Þetta rennur til þeirra sjálfra. Ég hef spurningar um vald ráðherra yfir stofnuninni, hvers eðlis það er. Og hver er það þá sem stjórnar Orkustofnun? Hver er það sem hefur boðvald yfir þeim í raun og veru? Kemur það fram í greinargerðinni? Ég sá það ekki, en ef það er þarna þá er það vel. En hver hefur boðvald yfir Orkustofnun ef það er ekki ráðherra? Og þeir sem ekki fallast á niðurstöðu ákvarðana Orkustofnunar, hvert geta þeir leitað? Tekið er fram í frumvarpinu að hluta af þessum ákvörðunum er hægt að kæra til úrskurðarnefndar raforkumála. En hvað með hinn hlutann sem ekki fellur þar undir? Hvert er hægt að skjóta þeim ákvörðunum? Eða hafa þeir sem verða að hlíta þessum ákvörðunum enga möguleika á að fá ákvarðanir Orkustofnunar endurskoðaðar? Og hvar þá, ef svo er? Hvar yrðu þær endurskoðaðar? Svo í lokin: Hver er aðkoma ESA eða eftir atvikum ACER að Orkustofnun? Af hverju er það ekki reifað í greinargerðinni? Hér stendur til að innleiða þriðja orkupakka Evrópusambandsins og þar er að finna fjöldann allan af fyrirmælum um tengsl þeirra stofnana sem ég nefndi við stofnanir sambærilegar orkustofnun í hverju landi fyrir sig. Vita menn hvernig þeir sjá þetta fyrir sér, hvernig þessi tengsl eru? Ef þessi tengsl eru engin þyrfti það að koma fram í greinargerð. Ég legg til að sú nefnd sem fær þetta mál til skoðunar skoði þetta sérstaklega og komi með álit sitt á þessu, hvort engin tengsl séu þarna á milli með tilliti til þriðja orkupakka Evrópusambandsins og þar komi fram álit þessara sérfræðinga þegar frumvarpið kemur aftur til 2. umr.
Herra forseti. Við höfum farið allítarlega yfir málin, en það er þó rétt að mínu mati að hnykkja enn og aftur á staðreyndum þegar við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum og lögum um Orkustofnun, EES-reglur, viðurlagaákvæði. Frumvarp þetta hangir saman við þingsályktunartillögu sem rædd var fyrr í kvöld. Hér er verið að breyta raforkulögum til að stoppa upp í göt á stórlega gallaðri tilskipun um breytingu á viðauka við EES-samninginn. Hér er verið að búa til nýja stofnun eða ef menn vilja líta svo á, kalla gamla stofnun nýju nafni og breyta hlutverki stofnunarinnar verulega. Það sem er alvarlegast er að hin nýja stofnun mun ekki lúta íslensku valdi. Þessi stofnun mun fara með æðsta vald á sviði orkumála. Stofnunin fer í raun með ráðherravald á þessu sviði en verður óháð ríkisvaldinu og öllum hagsmunaaðilum í landinu. Stofnunin mun lúta boðvaldi ESA en drög að öllum helstu ákvörðunum og fyrirmælum til hennar verða samin hjá ACER, orkustofnun ESB. Ísland mun ekki hafa atkvæðisrétt í ACER heldur áheyrnarrétt og málfrelsi. Fyrir þjóð sem vill ekki vera í ESB er valdframsal af þessu tagi til ESB yfir raforkumálum landsins óviðunandi. Forseti. Mig langar að vitna í hluta af greinargerðinni, með leyfi forseta: „Önnur ný verkefni á sviði raforkueftirlits sem leiðir af þriðju raforkutilskipuninni eru eftirfarandi: 1. Nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði raforku. Athuganir á starfsemi raforkumarkaðar og ákvarðanir um að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni og tryggja að markaðurinn starfi eðlilega. 2. Yfirferð netmála (tæknilegra skilmála) ásamt eftirliti með veitingu jöfnunarþjónustu Landsnets. 3. Þátttaka í ACER („Agency for the Cooperation of Energy Regulators“). 4. Nýjar heimildir til beitingar stjórnvaldsviðurlaga. 5. Eftirlit og skýrslugerð um raforkuöryggi, samanber 4. gr. tilskipunarinnar.“ Ég vek sérstaka athygli á lið 3 og 4, en þar er um grundvallarmál að ræða. Hér er verið að leiða í lög þátttöku í ACER og auknar heimildir til stjórnvaldssekta. ACER mun verða stofnun sem ætlað er mikið og stórt hlutverk, en hér er verið að lögleiða valdheimildir undirstofnunar ACER á Íslandi. Það er eðli ACER og hvernig það mun virka sem ég geri mestar athugasemdir við. ACER mun samkvæmt reglugerð nr. 713/2009 hafa eftirfarandi verkefni: Hún hefur málsaðild í dómsmálum í aðildarríkjum. Hún á að bæta gloppur í löggjöf á vettvangi EES. Hún á að stuðla að skilvirkri samkeppni innri markaðar fyrir raforku. Hún á að stuðla að framkvæmd viðmiðunarreglna fyrir samevrópsk orkunet. Hún á að aðstoða eftirlitsaðila á orkumarkaði við beitingu valdheimilda innan ESB og samhæfa aðgerðir. Þá er gert ráð fyrir nýjum heimildum til að áminna og leggja stjórnsýslusektir á fyrirtæki á orkumarkaði, hvort sem um er að ræða vinnslufyrirtæki, flutningsfyrirtæki eða dreifiveitur vegna brota á ákvæðum raforkulaga. Slíkar ákvarðanir yrðu ekki kæranlegar til ráðuneytisins heldur úrskurðarnefndar raforkumála. Það er því miður erfitt að útskýra í stuttu máli hvernig stofnun eins og ACER mun virka í grunninn, en sagt er að ACER og ESA skuli eiga í nánu samstarfi við undirbúning ákvarðana, yfirlýsinga og hvatningar. Þetta er ótrúverðugt í ljósi þess að 27 ríki standa að baki ACER og að ESA hefur aldrei gegnt neinu öðru hlutverki en að fylgjast með framkvæmd regluverks ESB í EFTA-löndum EES. Í reynd mun ACER, orkustofnun ESB, ná yfirþjóðlegri stöðu á Íslandi. Það þýðir að regluverk orkupakkans mun yfirkeyra íslensk lög, standa skör hærra í lagalegu tilliti. Það er mögulegt að íslensk stjórnvöld geti ekki komið í veg fyrir lagningu sæstrengs vegna viðskiptafrelsishluta fjórfrelsisins sem við höfum undirgengist. ESB geti þannig skyldað íslensk stjórnvöld til að heimila lagningu sæstrengs. Það mun því verða álitamál hvort lög á Íslandi muni halda ef til þess kemur. Það er raunhæfur möguleiki að ACER muni beina tilmælum til okkar enda er það skýrt að þrátt fyrir að ESA taki fullan þátt í starfi ACER verður ESA þó án atkvæðisréttar. Tilmælum gæti því verið beint til okkar að við yrðum að leyfa lagningu sæstrengs. Þessum vafa hefur ekki verið eytt að mínu mati enn þrátt fyrir þessa miklu og ítarlegu og að mörgu leyti öflugu umræðu sem hér hefur átt sér stað. Herra forseti. Fátt er svo með öllu illt að ei boði gott. Þessi umræða er enn að laða fram staðreyndir. Hér er ekki verið að meitla neitt í stein. Þetta eru mannanna verk og þeim er auðvelt að breyta á skömmum tíma. Hér þarf ekki annað en að verða stjórnarskipti og það hefur nú stundum gerst með litlum fyrirvara og þá liggur landið með öðrum hætti. Herra forseti. Hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson fullyrti réttilega í ræðu sinni áðan að við gætum aldrei varið okkur 100% með lagalegum fyrirvörum í slíkum málum. Þarna er ég, herra forseti, sammála hv. þingmanni í fyrsta skipti í dag. Þrátt fyrir að hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson sé eindreginn stuðningsmaður málsins samkvæmt því sem hann hefur sagt í dag þá segir hann, eins skýrt og hægt er og kristallar málið, kemur í raun og veru að kjarna málsins, að við getum aldrei með 100% lagalegum fyrirvörum í slíkum málum varið okkur að fullu. Ég hef eiginlega engu við að bæta við ræðu hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar.
Hæstv. forseti. Við þetta mál sem hér er lagt fram er ýmislegt að athuga og það eru ýmsar viðvörunarbjöllur sem hringja með þeim sem hafa áhyggjur af framsali valds til yfirþjóðlegra stofnana. Fram kemur í greinargerðinni að þær breytingar sem eru lagðar til megi rekja til innleiðingar þriðju raforkutilskipunarinnar um sameiginlegar reglur um innri markaðinn fyrir raforku. Mælt er fyrir um það og verður ekki betur séð á bls. 4, með leyfi hæstv. forseta, þar sem kemur fram: „Með frumvarpinu er lagt til að Orkustofnun fái heimild til að áminna rekstraraðila og leggja á stjórnvaldssektir. Það er hluti af því að efla stofnunina í eftirliti sínu með aðilum á raforkumarkaði og auka sjálfstæði raforkueftirlits í samræmi við þriðju raforkutilskipunina.“ Það er sem sagt verið að búa til þennan svokallaða landsreglara sem er að finna í 37. gr. m.a. í tilskipun Evrópusambandsins nr. 72 frá 2009. Sú grein er býsna hrollvekjandi lestur vegna þess að það valdsvið sem er undirstrikað í þeirri grein reglugerðarinnar er í sjálfu sér ávísun á það sem koma skal, að Orkustofnun verði ríki í ríkinu og að hún verði, alla vega hvað þetta verkefni varðar, ekki undir stjórn íslenska ríkisins heldur sæki vald sitt til Brussel. Hækkun raforkueftirlitsgjaldsins sem hér er boðað byggist á niðurstöðum skýrslu orkumálastjóra um rekstur raforkueftirlits undanfarin ár. Að sögn hefur verið tap af rekstrinum og tímagjald raforkueftirlits hækkað verulega og nú á að velta þeirri hækkun út í verðlagið, yfir á raforkukaupendur. Og hvað er það sem m.a. fylgir þriðja orkupakkanum og við erum að taka inn, hverjar eru hinar nýju skyldur? Þær er líka að finna á bls. 4, með leyfi hæstv. forseta, þar sem segir: „Nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu- og heildsölumarkaði raforku. Athuganir á starfsemi raforkumarkaðar og ákvarðanir um að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni og tryggja að markaðurinn starfi eðlilega.“ Þetta er mjög opið ákvæði og maður hlýtur að spyrja sig, vegna þess að nú er hægt að skipta um raforkusala, þ.e. við neytendur getum skipt um þau fyrirtæki sem við verslum við, eins og tryggingafyrirtæki eða banka, án nokkurra hamla um það. Það er líka sagt að kostnaðurinn sé vegna yfirferðar netmála ásamt eftirliti með veitingu jöfnunarþjónustu Landsnets. Þriðja þátturinn er þátttaka í ACER. Við eigum sem sagt að greiða fyrir að taka þátt í ACER, sem er stofnun sem við höfum ekkert um að segja. Númer fjögur, með leyfi forseta: „Nýjar heimildir til beitingar stjórnvaldsviðurlaga.“ Það höfum við talað um áður, hægt er að leggja á sektir sem miða við allt að 10% af veltu einstakra fyrirtækja. Landsvirkjun gæti því setið uppi með 5 milljarða ef út í það væri farið, yrði fundið að starfsemi hennar. Og í fimmta lagi, með leyfi forseta: „Eftirlit og skýrslugerð um raforkuöryggi, sbr. 4. gr. tilskipunarinnar. “ Þarna er verið að breyta hluta Orkustofnunar í yfirþjóðlegt vald sem lýtur engu innlendu valdi til að fylgjast með að við högum okkur eins og Brussel þóknast. Við höfum hingað til búið við það að hafa þriðja til fjórða lægsta raforkuverði í Evrópu. Raforkuverð t.d. í Danmörku er u.þ.b. tvisvar sinnum hærra á kílóvattstund en hér er. En menn fullyrða að þeim ákvæðum sem verið er að taka upp fylgi engin hækkun. Þá ætla ég enn að vitna í Halla og Ladda, eins og ég gerist stundum undir þessum kringumstæðum og segja: „Mér þætti gaman að sjá það“. En þetta á allt eftir að koma í ljós. Ég viðurkenni það vel að ég er mjög tvístígandi í þessu máli, eins og reyndar í öðru máli sem hefur verið rætt og er grein af sama meiði. Ég viðurkenni einnig að ég get ekki litið á það svona björtum augum að Ísland sé að eftirláta eftirlit með raforkumarkaði sínum í hendurnar á því fjölþjóðlega valdi sem ég ræddi áðan. Og hvað fyrstu skylduna sem ég las upp varðar vil ég, með leyfi forseta, aðeins endurtaka: „Athuganir á starfsemi raforkumarkaðar og ákvarðanir um að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni og tryggja að markaðurinn starfi eðlilega.“ Við búum við það, herra forseti, að vera með þrjú fyrirtæki í almannaeigu sem framleiða raforku á Íslandi, þ.e. Landsvirkjun með um 70% af markaðnum, 20% eru í höndum Orku náttúrunnar, sem var Orkuveita Reykjavíkur, og 10% í HS Orku sem blessunarlega hefur aftur færst undir íslenska eign að meiri hluta til. Það leit ekki vel út um tíma en loksins tóku íslenskir lífeyrissjóðir á sig rögg, gyrtu sig í brók og virðast vera að eignast meiri hluta í því fyrirtæki að tíu árum liðnum, þ.e. fyrirtækið er búið að vera í erlendri eigu í tíu ár. Hefði þetta ekki gerst hefði verið raunveruleg hætta á því, og það er náttúrlega raunveruleg hætta á því enn þá þegar þessar reglur taka gildi, að einstaka smáir eða smærri raforkuframleiðendur kærðu stærð Landsvirkjunar. Ég velti fyrir mér, ég hef svo sem ekki skoðun á því eða þekkingu, hvort það geti leitt til þess að við lendum í vandræðum þar um. Þetta allt saman, þegar gluggi er opnaður í þá átt, veldur manni virkilegum áhyggjum vegna þess að við getum ekki haft eftirlit eða yfirumsjón með því sem þarna er verið að opna á. Menn hafa sagt að það sé bábilja að við séum með því að afsala okkur parti af eða hluta af umsjón og/eða yfirráðum yfir orkulindunum. Menn verða þá hreinlega að mínu mati að benda á hvar við erum að fara út af sporinu. Þeir sem hafa komið hér upp og barist um að vera pirraða gamalmennið í þinginu í dag hafa í sjálfu sér eytt meiri tíma í að ræða Miðflokkinn, sem er svo sem ágætt, það er fínt að hafa athyglina, í stað þess að taka málefnalega umræðu og ræða það sem er til umræðu. Ég endurtek áhyggjur mínar og mun fyrir 2. umr. verða mér úti um mjög gagngera og gaumgæfilega og vel unna þýðingu á 37. gr. í tilskipun Evrópusambandsins nr. 72 frá 2009, vegna þess að þar er upplesturinn um hvað það er sem landsreglari eða raforkureglari á að hafa hlutverk og eftirlit með og hvaða vald hann hefur. Ég ætla að vona að þegar þetta mál fer til hv. atvinnuveganefndar muni nefndin í fyrsta lagi kalla til sín fjöldann allan af sérfræðingum í málum sem varða akkúrat þetta þingmál, að nefndin láti þýða fyrir sig, ef það er ekki til nú þegar, þær greinar í tilskipunum Evrópusambandsins sem þarna liggja undir þannig að það sé enginn misskilningur. Menn hafa haldið því fram í ræðum í dag að það sé farið fram með misskilning og rangtúlkanir o.s.frv. Þá skulum við endilega girða fyrir það með því að hafa í nefndarstarfinu t.d. nákvæmar þýðingar á þeim greinum sem við erum að fjalla um og nefndin ætlar að fjalla um. Í tengslum við þetta mál verður hv. atvinnuveganefnd líka að verða sér úti um óvilhallar skýringar á hlutverki og stöðu ACER. Það dugar ekki að menn komi og segi: Þetta er ekkert mál, þetta er ekkert til að hafa áhyggjur af. Við verðum að fá gaumgæfilega óvilhalla útskýringu á því hvað þetta batterí má gera og getur gert innan lands, til þess að við séum algerlega viss um að við kærum okkur um að afhenda það vald sem við ætlum að afhenda þeirri yfirþjóðlegu stofnun. Auðvitað er það fagnaðarefni að auka neytendavernd, en ég spyr mig: Er það aukning á neytendavernd ef við erum að framselja vald sem gæti haft í för með sér veruleg áhrif á starfsemi t.d. Landsvirkjunar? Er það eitthvað sem við kærum okkur um? Það leynist enn efi, alla vega í mínu brjósti. Það stendur í góðum íslenskum málshætti, með leyfi forseta: „Ekki veldur sá er varar“. Þess vegna neita ég því harkalega að í þessu máli og í málinu sem við ræddum í gær og í dag hafi menn verið með hræðsluáróður. Þeir hafa einfaldlega kallað eftir bestu upplýsingum. Þeir hafa kallað eftir því að öllum efasemdum sem hægt er að eyða sé eytt. Ég skil ekki fólk sem hefur það í sér að hafa á móti því að við eyðum þeim vafa. Ég skil það ekki alveg. Ég er svo gamall sem á grönum má sjá en ég hélt að ég myndi aldrei lifa það að hlusta á ræður, ég hef heyrt tvær eða þrjár, eins og þær sem hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson hefur flutt á þessu þingi, náttúrusinninn, vísindamaðurinn. Ég hélt að ég myndi ekki lifa það að heyra slíkar ræður. Hann hlýtur að verða heiðursgestur á næsta landsfundi Sjálfstæðisflokksins og flytja þar ræður um orkumál. Ég held að það hljóti að vera. Það væri rökrétt framhald af því sem hann hefur rætt í þeim málum, bæði í dag og í gær. En lífið heldur áfram að koma manni á óvart þótt maður sé nokkuð við aldur. Það er eitt af því blessunarlega við að lifa þessu lífi. Að því sögðu bið ég hv. nefndina um að meðferð þessa máls sem er undir verði eins nákvæm og eins vel unnin og hugsast getur, vegna þess að hagsmunirnir sem eru undir eru svo stórir að við höfum ekki efni á því að það sé kastað til höndum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðu um þetta mál. Það eru örfá atriði sem mig langaði að nefna. Að einhverjar leiðbeiningar séu hér gagnvart Orkustofnun er enginn áfellisdómur yfir stofnuninni. Stjórnsýslan þar er í ágætisstandi. Hvorki umboðsmaður Alþingis né Ríkisendurskoðun hafa gert athugasemdir við starfsemi Orkustofnunar, þannig að þetta er enginn áfellisdómur yfir þeim. Það er einfaldlega þannig að þegar stofnun fær aukið sjálfstæði eru gerðar auknar kröfur og það er ekkert óeðlilegt við það. Hér var fullyrt áðan í máli hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar, að þessi hækkun væri langt umfram verðlag. Það er sjálfsagt að greina það. Mér tókst ekki að gera það á meðan ég sat undir umræðunum. Árið 2011 var gjaldið síðast hækkað þannig að það eru komin átta ár síðan, og svei mér þá ef þetta er ekki bara ansi nálægt því. Mikið var spurt um og því velt upp hvort þessar 47 milljónir myndu skila sér út í verðlag. Þá þýðir þetta á dreifiveitur 1 eyri á hverja kílóvattstund. Til samanburðar erum við með 0,3 kr. í jöfnunargjald. Það er þá samtals um 1 milljarður króna, þannig að þetta eru 47 milljónir, þannig að ég myndi halda að það væru algerlega hverfandi áhrif sem þessi hækkun hefði almennt á gjaldskrár. En það er sjálfsagt að láta greina það sérstaklega fyrir nefndina og ég held að það væri bara gott mál að gera það. Hér er því velt upp af hverju hækka þurfi gjaldið. Þá er það annars vegar vegna þess að það hefur ekki verið gert í átta ár og, líkt og hv. þingmenn hafa svo sem farið yfir, eru hér aukin verkefni fyrir stofnunina. Orkustofnun voru falin aukin verkefni árið 2015 varðandi kerfisáætlun Landsnets, yfirferð og staðfesting á henni, sem er töluverð vinna, en gjaldskráin var ekki hækkuð og ekki stækkaði báknið þá, engir aukafjármunir fóru til stofnunarinnar þá. En hér er um að ræða nýjar skyldur á sviði neytendaverndar og eftirlits með smásölu á heildsölumarkaði raforku, eftirlit, skýrslugerð um raforkuöryggi og yfirferð netmála og fleiri þættir. Það skýrir þessa hækkun. Varðandi Orkustofnun og áhrif ACER og/eða ESA á þá stofnun eru þau áhrif engin á meðan við erum ekki tengd.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 1253, frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003 (tilvísun í stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku). Með frumvarpinu er lagt til að við III. kafla raforkulaga verði bætt nýju ákvæði þess efnis að um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Tilefni frumvarpsins má rekja til þess að um nokkurra ára skeið hefur verið til skoðunar sá möguleiki að tengja raforkukerfi landsins við raforkukerfi annarra landa. Má þar m.a. vísa til skýrslna sem starfshópur á vegum stjórnvalda skilaði í júlí 2016 þar sem fram komu ýmsar greiningar varðandi hugsanlegan raforkusæstreng á milli Íslands og Bretlands. Með hliðsjón af því hversu umfangsmikið slíkt verkefni og slík ákvörðun yrði er talið eðlilegt og nauðsynlegt að framkvæmdin sé á hverjum tíma í samræmi við stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku og háð samþykki Alþingis. Frumvarpið er hér lagt fram til að taka af öll tvímæli þess efnis. Frumvarp þetta býr til ákveðna tengingu yfir í þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku, frá 11. júní 2018. Samhliða lagafrumvarpi þessu er því lögð fram tillaga til breytingar á þeirri þingsályktun um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Í þeirri breytingartillögu er lagt til að kveðið verði á um að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis. Jafnframt að það samþykki skuli liggja fyrir áður en framkvæmdir við slíka tengingu geta farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar Landsnets. Því til grundvallar skuli liggja heildstætt mat á umhverfis-, samfélags- og efnahagslegum áhrifum tengingar og framkvæmda vegna hennar. Í núgildandi þingsályktun um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku er að finna skýrar áherslur sem eru bindandi við gerð kerfisáætlunar, t.d. í 4. tölulið um að ekki verði ráðist í línulagnir yfir hálendið, og í 10. tölulið um að við val á línuleið fyrir raflínur skuli gæta að verndarákvæðum friðlýstra svæða. Hafa þau áhersluatriði sem fram koma í þingsályktuninni ákveðna stöðu að lögum þar sem fram kemur í 1. mgr. 9. gr. raforkulaga að flutningsfyrirtækið skuli byggja flutningskerfið upp að teknu tilliti til stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Almennt er litið svo á að ákvörðun um hvort raforkukerfi landsins verði einhvern tímann tengt við raforkukerfi annars lands sé ávallt alfarið á forræði íslenskra stjórnvalda. Bent hefur verið á að innleiðing þriðja orkupakka ESB leggi engar skyldur á herðar Íslandi að samþykkja hugsanlegan sæstreng. Má þar vísa til lögfræðilegra álitsgerða sem lagðar hafa verið fram um þau efni. Um efnisatriði þriðja orkupakkans vísast almennt til tillögu utanríkisráðherra til þingsályktunar sem við höfum áður fjallað um. Enginn vafi leikur á því að íslensk stjórnvöld ákveða hvaða innlendi aðili myndi veita leyfi fyrir lagningu raforkusæstrengs og á hvaða forsendum. Nefna má að í yfirlýsingu norskra stjórnvalda í tengslum við innleiðingu þriðja orkupakkans er skýrt tekið fram að ákvörðun um lagningu nýrra sæstrengja sé ávallt á forræði norskra stjórnvalda. Hið sama gildir um Ísland. Það er þess vegna óhugsandi að sæstrengur yrði lagður til landsins gegn vilja Íslendinga og það er á valdi íslenskra stjórnvalda að ákveða hvort heimila skuli að leggja, eiga og reka raforkusæstreng til og frá Íslandi. Hvað varðar forsendur fyrir slíkri ákvörðun skiptir einnig máli að sveitarfélög á Íslandi fara með skipulagsvald og hafa á þeim forsendum ákvörðunarvald um hvaða uppbygging skuli leyfð og á hvaða forsendum. Í því sambandi koma óhjákvæmilega til skoðunar þættir eins og áhrif á umhverfi, samfélag og fleira. Verði slík ákvörðun tekin á einhverjum tímapunkti í framtíðinni er jafnframt ljóst að gera þarf ýmsar breytingar á lögum varðandi leyfisveitingar fyrir slíkri framkvæmd sem og varðandi atriði er lúta að rekstri og eignarhaldi á slíkri framkvæmd og mannvirkjum hennar. Það myndi sem sagt kalla á margar lagabreytingar ef við yfir höfuð værum að hugsa um að leggja sæstreng. Það þarf þá að sjálfsögðu allt að fara í gegnum þingið. Fjölda leyfa innlendra stofnana þarf fyrir slíkri framkvæmd og það þyrfti að fara mjög ítarlega í gegnum þá þætti málsins á vettvangi Alþingis ef að því kæmi. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Nú er komið að þeim fyrirvara sem ríkisstjórnarflokkunum og þeim sem eru fylgjandi tilskipuninni um þriðja orkupakkann hefur orðið tíðrætt um, þ.e. að settur verði þessi lagalegi fyrirvari sem eigi að tryggja það að orkupakki þrjú hafi engin áhrif, en engu að síður á að innleiða orkupakkann. Ég hef miklar efasemdir um að þessi leið sé fær vegna þess að margt bendir til að hún brjóti í bága við EES-samninginn og sé þar með á skjön við Evrópurétt. Þetta er ósköp einfalt mál. Annaðhvort verður þingið og við að samþykkja orkupakka þrjú eins og hann kemur frá sameiginlegu EES-nefndinni eða að hafna honum alfarið. Það er ekki hægt með öruggum hætti að samþykkja aðeins hluta af þessum pakka. Við þekkjum það og við höfum reynslu af því í gegnum hið svokallaða kjötmál eða frystiskyldumálið þar sem lagasetning þess efnis að við ætlum samt sem áður ekki að leyfa innflutning á hráu kjöti stenst ekki samninginn. Málið var kært eins og við þekkjum. Við erum skaðabótaskyld og höfum þurft að borga háar fjárhæðir í þessum efnum. Þess vegna hræðist ég mjög að þessi leið dugi ekki og hef miklar efasemdir í þeim efnum. Hér getur myndast grundvöllur fyrir málshöfðun á hendur ríkissjóði og íslenskum dómstólum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: [[Forseti hringir.]]Er ekki veruleg hætta á því að þetta mál fari á sama veg og hráakjötsmálið, þ.e. þetta ákvæði verði kært og verði dæmt ólögmætt?
Hæstv. forseti. Það er einfaldlega ekki partur af pakkanum, partur af þriðju raforkutilskipuninni, að þurfa að leggja sæstreng. Skylda til að leggja sæstreng er einfaldlega ekki partur af þriðju raforkutilskipuninni. Þess vegna þurfti ekki undanþágur frá því og þess vegna getur enginn lögsótt okkur ef við ætlum ekki að leggja sæstreng af því að það er einfaldlega ekki partur af þriðju raforkutilskipuninni, ekki er nein skylda fyrir okkur til þess að leggja sæstreng.
Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svarið. Hæstv. ráðherra nefnir að það sé engin skylda til þess að leggja sæstreng. En ætla stjórnvöld að koma í veg fyrir það ef óskir berast um það frá t.d. þýska stórfyrirtækinu á sviði raforkumála, E.ON, sem gæti óskað eftir því að fá að leggja hér sæstreng? Er það þá ekki brot á EES-samningnum ef stjórnvöld ætla að segja nei í þeim efnum? Getum við nokkuð komið í veg fyrir það? Það er ekkert til sem heitir orkupakki þrjú á íslenskum forsendum, það er bara orkupakki þrjú og við verðum að sætta okkur við það að við getum ekki fengið einhverja undanþágu frá honum. Það er alveg klárt mál. Þó svo að hæstv. utanríkisráðherra hafi rætt við orkumálastjóra Evrópusambandsins og fengið þar einhverjar upplýsingar eða einhvern sameiginlegan skilning um að við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu máli, þá er það ekki skuldbindandi að þjóðarétti og hefur ekkert gildi. Þessar áhyggjur eru að mínu mati, herra forseti, réttmætar. Sporin hræða í þessum efnum. Við höfum reynt að setja sérstök lög til að tryggja það að við gætum haft einhverja sérstöðu aðra en sem um getur í samningum við Evrópusambandið á sviði EES-samningsins. Það hefur ekki gengið eftir. Hvers vegna má ætla að það muni ganga núna? Ég skil þetta ekki alveg, herra forseti.
Herra forseti. Hér í dag hefur mikið verið rætt um skrif Stefáns Más Stefánssonar. Það snýr að þessum fyrirvara og hvað við þurfum að gera ef við tökum ákvörðun um að leggja sæstreng. Þá þurfum við að yfirfara ákveðin atriði. Það er ekki það sama. Það er ekki það sama og það sé einhver fyrirvari um hvort við þurfum að leggja sæstreng eða ekki. Við þurfum ekki undanþágur vegna skyldu okkar til að leggja sæstreng af því sú skylda liggur ekki fyrir og hún er ekki partur af þriðja orkupakkanum. Þriðji orkupakkinn eða fyrsti eða annar eða fjórði eða hvað sem á eftir kann að koma snýr ekki að auðlindum okkar. Við ráðum því hvort og þá hvernig við nýtum okkar auðlindir. Þegar við höfum tekið ákvörðun um að nýta auðlindir með einhverjum hætti og úr verður til raforka, þá er það vara eins og hver önnur vara. Það er ekki partur af þessum þriðja orkupakka að gera okkur skylt að leggja sæstreng eða segja já ef einhver hefur áhuga á að leggja sæstreng. Það hefur verið í umræðunni í 25 ár hvort við ættum að leggja sæstreng. Það eru örugglega einhverjir sem hafa áhuga á því að leggja hingað sæstreng, en það er á okkar forræði að gera það. Það er ekkert slíkt regluverk til um það af því að það hefur ekki verið á dagskrá. Menn verða að gera greinarmun á þessu. Auðlindir og nýting okkar á þeim er ekki partur af þessu. Það er ekki partur af orkumarkaðnum. Orkumarkaðurinn snýr að því þegar við höfum tekið ákvörðun um að nýta auðlindir okkar og úr verður raforka. Þá er raforkan vara eins og hver önnur vara. Þá tekur ákveðið regluverk við. Auðlindir eru ekki partur af því regluverki. Menn verða einfaldlega að gera greinarmun þarna á og það er ekki málefnalegt að blanda þessu endalaust saman gegn betri vitund. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla að reyna að vera óblandaður hérna. Í upplýsingum sem Evrópusambandið hefur gefið út, yfirlitsmynd, er gert ráð fyrir sæstreng til Íslands sem næsta streng sem lagður verður. Spurning mín og áhyggjur mínar eru svolítið tengdar því sem Landsvirkjun er búin að vera að aðhafast núna í þó nokkurn tíma við að undirbúa lagningu sæstrengs. Í fyrsta lagi væri athyglisvert, og það mun kannski koma fram í fyrirspurn seinna, að fá upplýsingar um það hversu miklum peningum Landsvirkjun hefur varið í undirbúning á sæstreng sem stjórnvöld hingað til hafa afneitað að hafa áhuga á. Það væri fróðlegt fyrir skattgreiðendur í landinu að heyra af því. Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé nú næsta víst að Landsvirkjun hafi látið af því að vinna að þessum undirbúningi, hvort það sé tryggt að það sé búið að leggja á hilluna þær áætlanir og þær bollaleggingar sem Landsvirkjun hafði uppi. Mig fýsir mjög að fá ráðherra til að svara mér því hvort tryggt sé að nú sé búið að koma böndum á þetta fyrirtæki í eigu þjóðarinnar, hvers ráðamenn hafa núna í nokkurn tíma leikið lausum hala og eytt peningum í að undirbúa sæstreng sem ég hélt að stjórnvöld, bæði fyrrverandi og núverandi, hefðu ekki í hyggju að yrði tengdur.
Herra forseti. Ef hv. þingmaður er að spyrja um svokallaðan IceLink á þessum PCI-lista, eða með leyfi forseta, Project of Common Interest, á vegum Evrópusambandsins, þá hefur það verkefni verið á þeim lista frá árinu 2015 þegar formaður Miðflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, var forsætisráðherra. Sú umsókn hefur nú verið dregin til baka þannig að það verkefni mun einfaldlega ekki birtast á þeim lista þegar hann verður næst birtur í nóvember 2019. Það hefur töluverð vinna átt sér stað um þetta mögulega verkefni, líka á meðal stjórnvalda, ekki eingöngu hjá Landsvirkjun. Það var einmitt hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, sem átti fund með þáverandi forsætisráðherra Bretlands, David Cameron, og því verkefni var komið af stað. Það hefur komið fram að fyrirvari hans hafi verið um að verð mætti ekki hækka til almennings. En ég spyr þá: Hvað með allt valdframsalið? Voru engir fyrirvarar af hálfu hv. þingmanns um það, sem er stærsta málið í dag? Var þetta bara um að verð til almennings mætti alls ekki hækka? Þriðji orkupakkinn lá algjörlega fyrir árið 2015 og 2016 og reyndar mörgum árum þar á undan. Hversu miklum fjármunum Landsvirkjun hefur eytt í skoðun á þessu verkefni hef ég ekki yfirsýn yfir, en það er sjálfsagt að spyrja þau að því. Það sem ég veit er að þetta verkefni sem mögulegt tækifæri til að flytja út orku hefur styrkt samningsstöðu Landsvirkjunar, sem er í eigu okkar allra, þegar kemur að samningum við stóriðjuna. Við seljum jú langstærstan hluta framleiddrar raforku í landinu til fjögurra fyrirtækja. Það hefur verið ágætt í samningaviðræðum við þau að geta sagt: Hér er mögulega önnur leið einhvern tímann í framtíðinni til að selja þá orku. Ég vildi bara koma því að að þegar spurt er um hversu miklum fjármunum Landsvirkjun hefur eytt í þessa skoðun [[Forseti hringir.]]þá hefur hún líka leitt af sér sterkari samningsstöðu þess fyrirtækis sem er í eigu okkar, óháð þeim fyrirtækjum sem eru viðskiptavinir þeirra.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir þennan netta útúrsnúning. [[Gripið fram í.]]Ég vissi bara ekki að Sigmundur Davíð hefði teiknaði rafstreng þarna inn. Það er hins vegar búið að koma fram og var í vinnugögnum í gær sem ég er því miður ekki með í höndunum núna, frásögn af fundi Camerons og Sigmundar Davíðs sem skýrir nákvæmlega hvaða fyrirvarar þar voru gerðir. Mér þætti vænt um að fá tækifæri, ég fæ það vonandi, til þess að geta komið þeirri dagskrá og þeirri útskrift í hendur ráðherrans þannig að hún þurfi ekki að vera með frekari útúrsnúninga um það mál. Mér þykir hins vegar athyglisvert að það liggi ekki alveg fyrir, ráðherra hafi ekki á reiðum höndum hversu mikið er búið að eyða í undirbúning þessa verkefnis sem aldrei varð og ekki átti að verða. Ég segi: Ber er hver að baki nema sér bróður eigi. Er ekki hægur vandi fyrir Landsvirkjun og fyrir ríkisstjórnina á hverjum tíma að benda þeim stórnotendum sem hér hafa keypt raforku alllengi á að það er ásókn erlendis frá í að setja upp gagnaver og fleiri fyrirtæki, ofurtölvur o.s.frv.? Ég get ekki séð af hverju í ósköpunum við þurfum endilega að hafa uppi í erminni, eins og ráðherra segir, að benda þessum fyrirtækjum á að það sé hægt að selja raforkuna úr landi til að halda þeim við efnið og fá þau til að greiða hærra verð. Ég held að það væri betra fyrir stjórnvöld að byggja frekar upp og reyna að fjölga þeim tækifærum sem eru hér á sviðum tækni og tölvuvera o.s.frv., en [[Forseti hringir.]]að standa í því að vera að veifa rafstreng framan í aðra.
Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að við viljum að sjálfsögðu hafa öflugt atvinnulíf og umhverfi fyrir fyrirtæki og efla samkeppnishæfni fyrirtækja. En við vitum líka að þegar þau fyrirtæki komu hingað til lands - þau hjálpuðu okkur m.a. við að byggja upp mjög öflugt flutningskerfi á sínum tíma og þetta eru fyrirtæki sem skipta okkur ótrúlega miklu máli og skapa fjölda starfa og mikil útflutningsverðmæti - þá seldum við raforku til þeirra fyrir töluvert lægri fjárhæðir en við gerum í dag. Ég held að það hljóti að vera hagur okkar allra að við seljum raforkuna á verði sem skilar sér heilt yfir án þess að ganga á það samkeppnisumhverfi sem fyrirtækin starfa í. Ég ætla að mótmæla því að það sé útúrsnúningur að svara spurningunni. Það var spurt um það hversu mikil vinna hefði farið í það að skoða sæstreng og þrátt fyrir að spurningin hafi snúið helst að Landsvirkjun þá hlýtur að vera eðlilegt að svara því líka hver þáttur stjórnvalda hefur verið í því. Það er, leyfi ég mér að segja, útúrsnúningur að kalla það útúrsnúning að ég svari þeirri spurningu sem að mér var beint. Sá fyrirvari sem gerður var á sínum tíma af hv. þingmanni og formanni Miðflokksins, fyrrum forsætisráðherra Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, sneri að verðinu. Á þeim tíma lá algjörlega fyrir hvert innihald þessarar þriðju raforkutilskipunar var. Það virðist vera a.m.k. þannig að menn hafi ekki haft meiri áhyggjur af málinu þá en svo að það hafi verið helsta áhyggjuefnið.
Herra forseti. Enn kem ég af sömu hvötum og ég hef gert fram til þessa í dag. Ég hef enn efasemdir um að það sem hér er boðað muni halda. Enn kemur til umræðu frumvarp sem hangir saman við hinn svokallaða þriðja orkupakka. Lagafrumvarp þetta, með leyfi forseta, hljóðar svo: „Á eftir 5. mgr. 9. gr. a laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fer samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku.“ Hér er ætlunin að breyta raforkulögum og viðhald á þeirri blekkingu að við munum, eftir að hafa innleitt tilskipun um títtnefndan orkupakka, hafa sjálfræði um það hvort hingað verði lagður sæstrengur. Það ætti öllum að vera ljóst hver fyrirætlunin er með orkupakkanum. Hún gæti virst göfug í huga margra, en staðreyndin er sú að við erum bær til þess að framleiða mikið magn af grænni orku. Það mun því líklega verða mikill þrýstingur í framtíðinni á að fá að tengjast landinu, enda nær öruggt að tækni framtíðarinnar mun leysa vandamál því samfara. Hvað framtíðin ber í skauti sér er eflaust ekki alltaf hægt að spá fyrir um. Hins vegar má öllum vera ljóst að ásælni í orkuauðlindir okkar er sífellt að ágerast. Við höfum dæmin fyrir framan okkur. Fjárfestingar í orkugeiranum þykja mjög arðvænlegar og það þarf engan stóran spámann til að sjá að þrýstingur úr þeirri átt mun aukast jafnt og þétt. Að því sögðu þá ítreka ég þakkir mínar sem ég færði í ræðu minni áðan til hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar fyrir að staðfesta í máli sínu að við getum ekki með slíkri lagasetningu 100% tryggt okkur að þetta haldi.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 1252, um breytingu á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Hinn 11. júní 2018 samþykkti Alþingi þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Í þeirri þingsályktun er að finna almenn atriði sem hafa ber að leiðarljósi við uppbyggingu flutningskerfis raforku, þar með talið við gerð kerfisáætlunar. Hafa þau áhersluatriði ákveðna stöðu að lögum þar sem fram kemur í 1. mgr. 9. gr. raforkulaga að flutningsfyrirtækið skuli byggja flutningskerfið upp að teknu tilliti til stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Að sama skapi kemur fram í 5. mgr. 9. gr. a raforkulaga að nánari útfærsla mannvirkja vegna uppbyggingar flutningskerfisins ráðist af stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Í núgildandi þingsályktun um þetta efni er að finna skýrar áherslur sem eru bindandi við gerð kerfisáætlunar, t.d. um að ekki verði ráðist í línulagnir yfir hálendið eða að við val á línuleið fyrir raflínur skuli gæta að verndarákvæðum friðlýstra svæða. Með breytingartillögu þeirri sem hér er lögð fram er lagt til að nýtt áhersluatriði bætist við í A-lið þingsályktunarinnar sem varðar mögulegar tengingar raforkukerfisins við raforkukerfi annarra landa. Samhliða þessu þingmáli er lagt fram frumvarpið sem ég mælti fyrir hér á undan þar sem lagt er til að við raforkulög bætist ákvæði þess efnis um tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng fari samkvæmt stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Með því frumvarpi er búin til tenging í raforkulögum yfir í þá þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram. Eins og fram kom í umfjöllun um áðurnefnt frumvarp má rekja tilefni þingmálsins til þess að um nokkurra ára skeið hefur verið til skoðunar að tengja íslenska raforkukerfið við raforkukerfi annarra landa. Hefur þar fyrst og fremst verið horft til Bretlands. Má þar m.a. vísa til skýrslu sem starfshópur á vegum stjórnvalda skilaði í júlí 2016 þar sem fram komu ýmsar greiningar varðandi raforku um sæstreng milli Íslands og Evrópu. Til að undirstrika það er talið rétt að kveða sérstaklega á um það í fyrirliggjandi þingsályktun sem samþykkt var, eins og áður segir, í júní 2018. Enginn vafi leikur á því að íslensk stjórnvöld ákveða hvaða innlendi aðili veitir leyfi fyrir slíkum streng og á hvaða forsendum. Nefna má að í yfirlýsingu norskra stjórnvalda í tengslum við innleiðingu þriðja orkupakkans er skýrt tekið fram að ákvörðun um lagningu nýrra sæstrengja sé ávallt á forræði norskra stjórnvalda. Hið sama gildir um Ísland. Því er óhugsandi að sæstrengur yrði lagður til landsins gegn vilja Íslendinga og það er á valdi íslenskra stjórnvalda og Alþingis að ákveða hvort heimila skuli að leggja, eiga og reka raforkusæstreng til og frá Íslandi. Í fyrsta lagi er tekið skýrt fram í þingsályktunartillögunni að ekki verði ráðist í tengingu íslenska raforkukerfisins við raforkukerfi annars lands nema að undangengnu samþykki Alþingis, í öðru lagi að samþykki skuli liggja fyrir áður en framkvæmdir sem varða slíka tengingu geta farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar Landsnets og í þriðja lagi að til grundvallar slíkri ákvörðun Alþingis skuli liggja heildstætt mat á umhverfis-, samfélags- og efnahagslegum áhrifum slíkrar tengingar og framkvæmda vegna hennar. Hér er undirstrikað að lokaorðið í slíkri ákvarðanatöku er ávallt á hendi Alþingis. Að sama skapi er þetta í samræmi við hlutverk og stöðu kerfisáætlunar lögum samkvæmt sem og þingsályktun sem ég hef hér fjallað um. Samþykki Alþingis er því samkvæmt tillögunni nauðsynlegur undanfari þess að unnt sé að óska eftir heimildum frá stjórnvöldum vegna framkvæmdarinnar í samræmi við lög hverju sinni. Taka ber fram að til að fylgja framangreindu ferli eftir, ef að því kæmi, þyrfti að gera ýmsar breytingar á lögum. Ekki er tímabært að leggja slíkt frumvarp fram fyrr en áform liggja fyrir um að leggja ákvörðun um tengingu með sæstreng fyrir Alþingi. Könnun á því að leggja raforkusæstreng frá Íslandi til Evrópu er einfaldlega ekki komin á það stig. Um efnisatriði þriðja orkupakka ESB að öðru leyti vísast almennt í tillögu utanríkisráðherra og það frumvarp sem ég hef nú þegar mælt fyrir. Hæstv. forseti. Að lokum legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. atvinnuveganefndar og til síðari umr.