Virðulegur forseti. Ég held að það hafi kannski verið mistök að boða ekki áheyrnarfulltrúann á þennan fund en ég held samt ef við horfum á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar að hún hafi alltaf haft tilhneigingu til að skilja einhvern út undan. Hún skilur alltaf einhvern út undan. Hverjir eru skildir út undan? Jú, t.d. fólk sem á við áfengis- og vímuefnavanda að stríða, geðfatlaðir og líka fatlaðir. Ríkisstjórnin var einmitt að kynna fjármálaáætlun í morgun og hverjir haldið þið að hafi verið skildir þar eftir út undan? Sami hópur. Þetta er hópurinn sem mun ekki einu sinni fá þennan fræga kaupmátt sem fjármálaráðherra er alltaf að tala um. Það hefur enginn kaupmáttur komið til þeirra verst settu á Íslandi. Þeir verða bara fátækari og fátækari og verða að herða sultarólina. Þeir fá ekki einu sinni verðbólguna bætta, ekki nálægt því.
Frú forseti. Mig langar hér við þessa 1. umr. um fjarskiptalög fyrst að drepa örstutt á sögu málsins og þeirri þrautagöngu sem það hefur lent í hér í þinginu. Mín skoðun er nefnilega sú að þetta sé sennilega besta málið og mikilvægasta málið fyrir hagsmuni lands og þjóðar sem liggur fyrir þinginu samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Það eru nokkur atriði í málinu sem ég kem inn á á eftir sem eru þeirrar gerðar að það er varla boðlegt að meðferðin á þessum nýju fjarskiptalögum hafi verið með þeim hætti sem raunin er. Málið var flutt hér í fyrra, þá endurflutt, mikil vinna lögð í það í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og niðurstaða fengin í helsta ágreiningsmál eða það mál sem flóknast var að útfæra, 87. gr. sem snýr að tækninnviðum farneta og fjarskiptakerfa. En svo dó málið í einhverju bræðiskasti eins ríkisstjórnarflokkanna vegna þess að annað mál hafði þá siglt í strand og þá varð mál frá öðrum stjórnarflokkanna að deyja sömuleiðis. Það er auðvitað ekki boðlegt að málum sé haldið í gíslingu með þessum hætti. Síðan beið ég alveg frá fyrsta degi þessa þings og reiknaði satt best að segja á hverjum degi með því að málið kæmi fram en svo er því ekki dreift fyrr en um miðjan mars þegar margt bendir til þess að málið lendi í tímahraki aftur. Ég vil gera athugasemdir við þetta strax í byrjun. Hæstv. ráðherra er vissulega í nýju ráðuneyti sem þarf að forma og skipuleggja en miðað við þær mjög takmörkuðu breytingar sem gerðar eru á þessu máli efnislega frá því það var lagt fram í fyrra þá hefði verið gustuk að það kæmi fram miklu fyrr og væri komið í umræðu hér fyrr en undir lok marsmánaðar. Í ofanálag horfum við fram á páskahlé og sveitarstjórnahlé á störfum þingsins sem gerir þetta allt saman miklu þrengra um vik að vinna. En að efnisatriðum málsins. Ég ætla að byrja á atriði sem var uppi við meðferð málsins á síðasta þingi sem er 87. gr., sem fjallar um mögulegar takmarkanir á heimildum til nýtingar framleiðsluíhluta og tæknilausna tiltekinna framleiðanda á grundvelli öryggissjónarmiða. Þetta mál var rætt mikið, svo vægt sé til orða tekið. Sérstök undirnefnd sett á laggirnar innan umhverfis- og samgöngunefndar á síðasta þingi og fundin prýðisgóð lausn, að ég leyfi mér að fullyrða, sem allir aðilar sem að málinu komu töldu bæði tryggja öryggishagsmuni íslenskrar þjóðar og tryggja það að rekstrarhæfi fjarskiptafyrirtækjanna sem eru að störfum væri ekki ógnað né heldur að of mikil fjárhagsleg áhætta væri lögð á þá sem á þessum markaði starfa varðandi uppbyggingu sinna eigin kerfa. Það kom mér því alveg hreint ótrúlega á óvart þegar ég sá að við framlagningu málsins núna var þessi hluti 87. gr. óbreyttur eftir alla þá vinnu sem lögð hafði verið í það að finna brúklega lausn á liðnu ári. Í fundarstjórn forseta áður en þessi umræða um fjarskiptamálin hófst var mönnum tíðrætt um það að fyrrverandi ráðherra þessa málaflokks teldi tíma Alþingis sóað og ég held að það hefði verið gustuk hefði ráðherra leyst þennan hluta málsins strax áður en til framlagningar málsins kom enda lausnin borðleggjandi einföld, skynsamleg, sanngjörn og að ég held allir sammála um að hún sé leiðin til að fara. Ég er áheyrnarfulltrúi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þannig að ég gæti nú kannski lagt orð í belg þar inni. En ég held að hvað 87. gr. varðar verðum við að ganga þannig frá málum að dreifikerfi þeirra aðila sem á markaðnum starfa, þessum litla markaði sem er Ísland, verði metin sem ein heild, enda drjúgt svigrúm komi upp sú staða að eitt kerfanna eða hluti þess verði talið ótryggt, þá er lítið mál að færa tímabundið kúnna þessara aðila yfir á önnur kerfi. Leiðin hvað 87. gr. varðar held ég að sé enn sú sama og niðurstaðan varð í nefndarvinnunni í fyrra, að líta á kerfið heildstætt, sem eina heild, sem sagt kerfisþætti hvers fyrirtækis fyrir sig. Það einfaldlega leysir þetta mál. Það hafa komið fram sjónarmið um að þetta sé skýrara en í fyrra í greinargerð málsins. Ég finn því ekki stað í fljótri yfirferð þannig að ég hvet hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að laga þetta mál og nýta þá vinnu sem unnin var á liðnu kjörtímabili. Að því sögðu um 87. gr. þá langar mig að segja nokkur orð er snúa að megináherslum frumvarpsins. Það eru hér atriði er snúa að svokallaðri aðferðafræði við markaðsgreiningar á markaði. Þetta er gríðarlega mikilvægur þáttur Fjarskiptastofu og hafa sumar markaðsgreiningar tekið lengri tíma en ráð var fyrir gert og í rauninni lög og reglur gera ráð fyrir. En það eru nýmæli í kóðanum sem kveða á um tímafresti og ég held að það sé til mikilla bóta og m.a. í þessu ljósi er ég þeirrar skoðunar að það hefði verið mikið til vinnandi að klára þetta mál strax í fyrra. Sömuleiðis eru hvatar til samstarfs markaðsaðila og sameiginlegra fjárfestinga af uppbyggingu innviða. Það er ýtt undir þá í þessu frumvarp. Eins og kom fram við framsögu hæstv. ráðherra, þó að það hafi slitnað hér á milli í umræðunni, þá grundvallast þetta á svokölluðum kóða sem eru samevrópskar reglur um fjarskiptamarkaðinn. Þessir hvatar til samstarfs markaðsaðila hafa t.d. áhrif. Það er kannski mest horft í dag á samstarf er varðar nýtingu 5G uppbyggingar en þetta hefur nefnilega líka áhrif á aðrar tíðnigerðir þannig að við sjáum fyrir okkur að til að mynda símasamband á þjóðvegum landsins ætti að geta stórbatnað þegar ýtt er undir reikisamstarf þeirra aðila sem starfa landið um kring. Þá er það ekki þannig að sími viðkomandi hangi inni á þjónustuaðila þess fram á síðasta strik þegar allt er orðið meira og minna sambandslaust heldur flæði símtalið meira á milli kerfa. Ef vel tekst til er þetta gríðarleg breyting fyrir þá sem keyra um hinar dreifðu byggðir landsins og auðvitað alveg óþolandi að þetta sé enn óafgreitt miðað við það hvenær málið var tilbúið raunverulega. Mig langar til að nefna hér atriði sem er aukin áhersla á aðgengi neytenda að upplýsingum og samanburður á verði og gæðum fjarskiptaþjónustu og stöðlun viðskiptaskilmála. Ef það er eitthvað sem maður skilur ekki í lífinu þá finnst mér það nú stundum vera reikningar fyrir fjarskiptaþjónustu og ýmsri slíkri gagnaþjónustu sem flest heimili eru áskrifendur að í dag eða kaupendur. Það verður til mikilla bóta að auka gegnsæi í þeim efnum og auðvelda fólki að glöggva sig á því hvað er um að ræða. Sjálfur átti ég símtal við þjónustuveitanda fyrir hönd ættingja fyrir nokkrum vikum síðan og þar kom á daginn að það voru rúmar 10.000 kr. á mánuði sem var verið að tvíborga fyrir þjónustu sem var verið að kaupa í öðrum pakka sem viðkomandi var áskrifandi að. Allt safnast þetta upp. Í þessu samhengi, út frá þessum neytandavinkli, vil ég jafnframt nefna að ég held að það sé skynsamlegt að umhverfis- og samgöngunefnd óski eftir upplýsingum er snúa að binditíma, hámarksbinditíma. Hér er lagt til að hámarksbinditími á grundvelli fjarskiptasamninga verði lengdur úr sex mánuðum í 12. Kóðinn gerir ráð fyrir að hámarksbinditími sé 24 mánuðir en núna er staðan sú að það eru bara Ísland og Danmörk sem eru með sex mánaða viðmiðið. Hér er lagt til að færa það upp í 12. Ég held að það verði að fara fram einhver greining á því hver ábatinn fyrir neytendur getur verið af því að með opnum augum bindi menn sig til lengri tíma heldur en til sex eða 12 mánaða, til þessa 24 mánaða, því að það er auðvitað þannig með veltuhraða viðskiptavina að því meiri sem hann er, þeim mun líklegra er það til að orsaka hækkun á heildarverði þeirrar þjónustu sem veitt er. Ég held að almenningur allur í öllum meginatriðum beri skynbragð á það hvort skynsamlegt sé að binda sig til lengri tíma en sex mánaða, hvort sem það eru 12 eða 24. En mestu máli finnst mér skipta að það liggi einhver greining þarna á bak við um hvað sé gefið eftir af mögulegri hagræðingu í verði með því að takmarka þetta við sex eða 12 mánuði í staðinn fyrir að nýta 24 mánaða rammann. Næst langar mig að nefna hér tillögu sem liggur fyrir í þessu frumvarpi um að Fjarskiptastofa fái almenna heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota á fjarskiptalögum. Það má eflaust til sanns vegar færa að sektir hafi verið á löngum köflum hóflegar í þessu umhverfi en mér sýnist á öllu, og svona minnugur umsagna sem bárust við vinnslu málsins í fyrra, að það væri ástæða fyrir umhverfis- og samgöngunefnd að skoða hvort of hátt sé reitt til höggs í frumvarpinu eins og það liggur fyrir. Ég treysti mér ekki til að finna töluna núna í fljótu bragði í pontu en mig minnir að hámarkshækkun sé áætluð 4% af ársveltu. Það er gríðarlega há upphæð. Auðvitað er ætlaður fælingarmáttur í þessum efnum en ég held að það verði að vera einhver raunheimatenging við mögulegar sektarupphæðir sem kunna að koma til vegna brota á fjarskiptalögum og tel að í flestum tilfellum væri haganlegri leið að útfæra sektir á grundvelli dagsekta en himinhárra stjórnvaldssekta. Eins og ég kom inn á í byrjun ræðu minnar er frumvarpið nú lagt fram með sáralitlum breytingum eins og ráðuneytið orðaði það sjálft - ég ætla ekki að telja það upp, það er of langt en það eru smávægilegar breytingar á frumvarpinu frá því það var lagt fram síðast og því ætti umhverfis- og samgöngunefnd að vera í lófa lagið að vinna málið hratt og vel. En ég held að þessi atriði verði að koma til sérstakrar skoðunar. Að sama skapi legg ég til þennan mikla tímasparnað er varðar vinnslu 87. gr. og að nýta þá vinnu sem unnin var í fyrra og er til mikilla bóta. Það er áætlað að kostnaður vegna þessa sé 185 milljónir á ári. Það er rétt að halda því til haga að áætlaður kostnaðarauki er ófjármagnaður í fjármálaáætlun og það vekur upp þá spurningu hvort það séu fleiri mál ríkisstjórnarinnar sem nú eru á færibandinu sem í engu er tekið tillit til í þeirri fjármálaáætlun sem liggur nú fyrir, þannig að það þarf að skoða sérstaklega og óska upplýsinga er þetta varðar í vinnslu nefndarinnar. Í lokin vil ég nefna að það er áætlað að gjaldtaka samkvæmt bráðabirgðaákvæði geti mögulega skilað 750 millj. kr. í einskiptistekjur fyrir ríkið, þ.e. ef öllum tíðniheimildum verður endurúthlutað við lok núgildandi gildistíma þeirra. Í þessu samhengi finnst mér að þurfi að hafa í huga að þarna er verið að endurúthluta tíðniheimildum til aðila á markaði sem þegar eru að nýta þær og það má því leiða líkur að því að þessar 750 milljónir fari þráðbeint til hækkunar á reikningi viðskiptavina fjarskiptafyrirtækjanna. Ég vil því biðja hv. umhverfis- og samgöngunefnd að óska greiningar á því hvaða áhrif líkleg eru að verði [[Forseti hringir.]]af þessari gjaldtöku enda finnst mér blasa við [[Forseti hringir.]]að líklegast er að þær 750 milljónir sem þarna eru tilgreindar verði fyrst og fremst teknar úr vasa notenda þjónustunnar.
Frú forseti. Hv. þingmaður kallaði eftir því að við myndum láta fara fram greiningu á ábatanum af því að lengja binditíma viðskiptavina vegna þess að hv. þingmann grunar að aukinn veltuhraði gæti leitt til dýrari þjónustu hjá fyrirtækjunum. Ég held að sú greining skipti máli af því að ég get alveg séð fyrir mér hina áttina, að aukinn veltuhraði leiði til aukinnar samkeppni um lægra verð og betri þjónustu. Nú hefur hv. þingmaður verið formaður umhverfis- og samgöngunefndar síðustu skipti sem þetta mál hefur komið fyrir þingið og hæstv. ráðherra talaði um að þetta mál hefði fengið mikla þinglega umræðu áður. Það var talað um það í korter í 1. umr. í fyrra skiptið, í þrjú korter í 1. umr. í annað skiptið. Þingleg umræða átti sér stað innan nefndar, en endurspeglar það á einhvern hátt mikilvægi þessa máls að það sé búið að tala um það [[Forseti hringir.]]á tveimur þingum samanlagt í klukkutíma? Þetta eru öryggisinnviðir, þetta er neytendamál [[Forseti hringir.]]og þetta er grundvöllur nýsköpunar á næstu áratugum og þingið er bara búið að splæsa klukkutíma í þetta.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Fyrst varðandi greininguna á binditímanum. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að veltuhraði viðskiptavina getur einmitt við ákveðnar aðstæður keyrt niður verð á markaði. En það sem mig grunar að einstaklingar gætu náð fram væri í rauninni festa inni lág verð á löngum samningi sem væru líkleg til að flökta meira ef binditíminn er skammur. En þetta finnst mér að við þurfum að gera á grundvelli einhverrar greiningar en ekki bara af því að við viljum ekki vera eins og Danir með sex mánuði og við viljum ekki vera eins og kóðinn með 24 og þá er farin einhver millileið til að segja eitthvað; er ekki bara best að segja 12 mánuðir? Það eru ekki góð rök í málinu. Þannig að til að svara þeirri spurningu - ég biðst afsökunar, ég fattaði ekki að ég hefði bara eina mínútu. Hv. þingmanni er velkomið að bæta við spurningu og ég skal tala hraðar í seinni umferð.
Frú forseti. Ég fæ kannski að halda áfram með það sem hv. þingmaður náði ekki að svara í fyrri umferð vegna þess að mér finnst saga þessa máls, forsaga þessa máls, sýna alveg ofboðslegt sinnuleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart þessum málaflokki. Mér finnst það líka endurspeglast í litla Mílumálinu sem við fengum fyrr í vetur þar sem okkur var eiginlega lofað að núna í vor myndum við klára þetta stóra fjarskiptamál og myndum líka klára hálfgert systurmál sem hefði komið í veg fyrir Míluvandann, sem er frumvarp forsætisráðherra um rýni erlendrar fjárfestingar í þjóðhagslega mikilvægum innviðum. Nú berast þær fréttir úr því ráðuneyti að því frumvarpi eigi bara að fresta. Kannski erum við þar komin með upptaktinn að öðru sinnuleysismómenti hjá ríkisstjórninni gagnvart Mílumálum framtíðarinnar. [[Forseti hringir.]]Ríkisstjórnin var ekki nægilega á verði þegar Mílumálið var í uppsiglingu [[Forseti hringir.]]vegna þess m.a. að það vantaði fjarskiptalögin en ætlar núna ekki að vera nægilega á verði þótt við klárum fjarskiptalögin af því að það vantar hitt frumvarpið.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Þetta er auðvitað hárrétt. Hjá ríkisstjórnarflokkunum er mikið talað þessar vikurnar og mánuðina en svo bara gerist ekki neitt. Það er meginreglan sem blasir við okkur. En til að koma að seinni spurningunni úr fyrra andsvari varðandi umfang umræðunnar þá hefur umræða hér í þingsal vægast sagt verið hófleg á fyrri stigum miðað við umfang málsins. Þetta er nefnilega algert risamál miðað við mikilvægi fjarskipta til allrar framtíðar og í því ljósi gagnrýndi ég nú mjög harkalega þennan hringlandahátt, með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherra fjarskiptamála sem er ekki í salnum. Mér hefði þótt skynsamlegra að fjarskiptamálin væru áfram hluti af innviðaráðuneytinu sem nú hefur verið formað. En ég get sagt fyrir mig að mér kom mjög á óvart, svo það sé vægt orðað, þegar frumvarpið dó hér [[Forseti hringir.]]á síðasta þingi, jafn mikilvægt og það er.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína og ég hjó sérstaklega eftir umræðu hv. þingmanns um 87. gr. sem fjallar um öryggishagsmuni vegna uppbyggingar fjarskiptaneta. Þetta hljómar allt rosalega vel en við vitum öll að þetta er vegna þess að hér fyrir nokkrum misserum eða árum síðan fengu Bandaríkjamenn bakþanka um notkun á Huawei-sendum í fjarskiptanetum hjá sér, nokkuð sem þeir töldu jafnvel vera þjóðaröryggismál. Nú er það þannig að bæði Nova og Vodafone, þeirra 5G net og að ég held 4G líka, nota þetta meðan Síminn hefur verið í rassvasanum á Ericsson í tuga ára. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmaður talaði um að það hefði verið mikil umræða um 87. gr. sem hefði ekki náð að komast inn í þetta frumvarp. [[Forseti hringir.]]Gæti hv. þingmaður gefið einnar mínútu útgáfuna af því hvernig sú umræða var?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þegar málið var rætt í fyrra þá var 87. gr. alfa og omega umræðunnar og vinnslunnar í nefndinni þó að vissulega hafi aðrir þættir frumvarpsins verið unnir með hefðbundnum hætti. Við þeim sem fylgdust með umræðunni blasti að þetta var kjarnaatriði annars vegar út frá þjóðaröryggislegum sjónarmiðum og hins vegar áhyggjum fjarskiptafélaganna af því að net hvers og eins félags yrðu metin sjálfstætt, sem eru auðvitað bara hlutur sem ég leyfi mér að fullyrða að sé óraunhæfur á svona litlum markaði eins og við búum við hér á Íslandi. Það var settur á laggirnar undirhópur innan umhverfis- og samgöngunefndar í fyrra þar sem áttu sæti þrír þingmenn sem unnu þessa 87. gr. áfram. Niðurstaðan úr þeirri vinnu var, að ég held, mjög góð lausn sem, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, [[Forseti hringir.]]vekur hjá mér mikla furðu að hafi ekki ratað inn í endurflutt frumvarp ráðherra að þessu sinni.
Frú forseti. Það er stundum svolítið erfitt að finna í svona þykku frumvarpið hvað maður ætlar að spyrja um. Ég hjó eftir því hjá hv. þingmanni að hann talaði um reynslu sína af því að aðstoða ættingja eða vini við það að átta sig á því hvað væri verið að rukka fyrir og að það hefði verið tvírukkun fyrir sömu hlutina. Þetta er nokkuð sem ég kannast við úr umræðunni frá því að ég var búsettur í Bandaríkjunum þar sem fjarskiptafyrirtæki voru hreint og klárt neydd til þess að hafa mun meira gagnsæi í því hvernig var rukkað og fyrir hvað. Það kom í ljós hjá flestum notendum þegar þeir fengu þessa nýju reikninga sem voru gagnsærri að það var verið að rukka fyrir fullt af hlutum sem þeir höfðu aldrei beðið um. 74. gr. fjallar um reikninga o.fl. Telur þingmaðurinn hana nógu sterka til þess að hún sé gagnsæ eða þarf að gera fleira?
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að framsetningin á 74. gr. sé til mikilla bóta en ég man jafnframt eftir því á síðasta þingi að það voru rædd atriði sem gætu gert greinina enn betri án þess að til kostnaðarauka kæmi fyrir þjónustuveitendur. Ég verð að viðurkenna að ég þyrfti að fara í minnispunktana til að rifja upp í hverju það fólst. Ég beini því til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að skoða það sérstaklega því þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Þetta eru 10.000 kr. á mánuði hér og 10.000 kr. á mánuði þar. Þetta safnast upp í alvörutölur þegar um er að ræða, eftir skatta, peninga heimilanna. Þetta dæmi sem ég nefndi hér áðan, þetta var eflaust [[Forseti hringir.]]enginn ásetningur hjá fyrirtækinu. Þarna hafði bara verið keypt sama þjónustan tvisvar undir sama nafni, [[Forseti hringir.]]þannig að það eru örugglega ótal tækifæri til svona lagfæringa.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir þessa ágætu ræðu. Það er kannski 87. gr. sem er athyglisverðust í umræðunni um þetta frumvarp. Þar erum við að tala um ákvæði sem hefur þann tilgang að gefa ráðherra heimild til að kveða á um það í reglugerð að búnaður í tilteknum hlutum innlendra farneta skuli í heild, eða í ákveðnu hlutfalli, vera frá framleiðanda í ríki sem Ísland á í öryggissamstarfi við, eða í ríki innan EES. Hv. þingmaður fór aðeins yfir það áðan að lendingin í því frumvarpi sem hér er verið að tala um væri honum kannski ekki alveg að skapi, þetta hefði litið betur út eins og það var lagt upp í tillögum starfshóps. [[Forseti hringir.]]Ég er svolítið forvitinn að heyra aðeins meira um þetta, hvað það er sem aðallega truflar hv. þingmann í 87. gr. eins og hún er lögð upp í frumvarpinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það sem um ræðir og var niðurstaða þessarar undirnefndar á síðasta þingi var að bæta setningarhluta inn í 2. mgr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Telji Póst- og fjarskiptastofnun hættu á að farnetskerfi á landsvísu séu eða geti orðið mjög háð búnaði frá einum framleiðanda er stofnuninni, á grundvelli öryggishagsmuna, heimilt að binda leyfi skv. 27. gr. skilyrðum er stuðla að fjölbreytni í gerð búnaðar eða grípa til annarra viðeigandi ráðstafana.“ Inn í þessa málsgrein var bætt hálfri setningu er sneri að því að öll kerfi fjarskiptaveitenda landsins [[Forseti hringir.]]yrðu metin heildstætt sem eitt. Það hnykkti á því að þarna væri hægt að tryggja öryggishagsmunina, að kippa út kerfishluta án þess að það þyrfti að gerast hjá hverjum og einum þjónustuveitanda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Í frumvarpinu sem við ræðum hér í dag er kveðið á um auknar eftirlitsskyldur Póst- og fjarskiptastofnunar og hv. þingmaður kom aðeins inn á fjármögnunina áðan, hvort búið væri að tryggja fjármagn til að sinna þessu eftirliti o.s.frv. Í því samhengi finnst mér fróðlegt að sjá, í nýkynntri fjármálaáætlun, að gert er ráð fyrir mjög skarpri lækkun útgjalda til samgöngu- og fjarskiptamála. Á fjárlögum þessa árs eru framlögin 51 milljarður en verða komin niður í 44 milljarða árið 2027. Ég vil spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]hvort honum sýnist, af frumvarpinu og þeim fjárlagarömmum sem unnið hefur verið með, að þessar auknu eftirlitskvaðir Póst- og fjarskiptastofnunar séu fullfjármagnaðar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég fann setninguna frá því í fyrra og ætla að leyfa mér að byrja á því að lesa hana: „Telji Póst- og fjarskiptastofnun hættu á að farnetskerfi á landsvísu séu eða geti orðið mjög háð búnaði frá einum framleiðanda…“ - og hér kemur viðbótin: - „þegar litið er á búnað allra fjarskiptafyrirtækja í heild sinni á landsvísu“ er stofnuninni heimilt o.s.frv. Þetta er nálgunin. Varðandi fjármögnun á kostnaði við eftirlit Fjarskiptastofu þá liggur það beinlínis fyrir að þetta er ófjármagnað. Í öllu falli er ekki gert ráð fyrir þessu í fjármálaáætlun fyrir árin 2022–2026. Ég er ekki búinn að skoða það en ég held að ekki sé heldur gert ráð fyrir þessu í þeirri fjármálaáætlun sem var kynnt í morgun. Ég hef ekki skoðað það atriði en mun gera það.
Frú forseti. Ég ætla að tala betur síðar í þessu máli en ég sit í umhverfis- og samgöngunefnd og mér er mjög ofarlega í huga þetta Mílufrumvarp sem við fengum fram hérna á sínum tíma þar sem við vorum einmitt að velta því fyrir okkur: Hvers vegna var heildarfrumvarpið ekki bara lagt fram? Ég er upptekin af því á þeim tímum sem við lifum núna og erum að upplifa núna að Norðurlöndin hafa þá þegar heildarlöggjöf. Við vitum að Atlantshafsbandalagið hefur ályktað um að það felist alvarleg öryggisáhætta í því að samfélagið sé háð fjarskiptanetum, að aðildarríki verði að tryggja að mikilvægir innviðir þoli áföll, þoli öryggisógn. Mig langaði bara til að biðja hv. þingmann að varpa aðeins ljósi á það hver vinnan var við þetta mál í nefndinni á sínum tíma vegna þess að mér sýnist sem svo að hér sé fram komin fullþroskað frumvarp. Hvernig má það vera að þetta hafi ekki verið ofar á forgangslista ríkisstjórnarinnar, þótt ég ætli honum ekki að svara fyrir ríkisstjórnina í þeim efnum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hreinlega skil ekki hvers vegna málið hefur ekki verið framar á forgangslistanum og sett inn fyrr heldur en raunin er. En kannski er svarið við þeirri spurningu einfalt ef maður horfir á þetta þing og það síðasta samhangandi. Þetta eru sömu ríkisstjórnarflokkarnir og miðað við það hversu stjórnarflokkunum þótti lítið mál að slá þetta frumvarp af fullunnið hér á síðasta þingi þá virðist ósköp lítill áhugi og skilningur vera á þessum málum. Ég kann því miður ekki aðra skýringu í þeim efnum. Miðað við hversu litlar efnislegar breytingar eru gerðar á frumvarpinu á milli þinga er enn óskiljanlegra að frumvarpið hafi ekki verið lagt fram í heild sinni strax þegar þing kom saman og leyst þar með í rauninni heildarvandann sem fyrir lá.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Því miður er hann að staðfesta það sem mig renndi í grun. Mér finnst þetta bara svo alvarlegt í því ljósi að undirliggjandi hagsmunir eru ekki bara hagsmunir neytenda og hagsmunir samkeppni og fjarskipta heldur grundvallarhagsmunir ríkisins. Þarna er tungutak um að við höfum burði til að veita viðspyrnu gegn náttúruvá. Það er verið að ræða um öryggisógnir, fjarskiptaöryggi, þjóðaröryggi er undir. Ég á kannski ekki spurningu beint fyrir þingmanninn en er hugsi yfir þessu. Svo sáum við hver örlög Mílumálsins urðu sem var einhvern veginn að það væri verið að semja regluverk í kringum sölu fyrst eftir söluna. En síðan fengum við að heyra röksemdir um að þarna væri frumvarp sem tengist ekki beint Mílusölunni, búið að kroppa út ákveðnar greinar. Það vantaði alltaf samfelluna og söguskýringuna á því hvers vegna ríkisstjórnin treysti sér ekki til að leggja fram heildstætt frumvarp með heildrænni nálgun og hugsun.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé í rauninni sama frá hvaða sjónarhorni við horfum á þetta mál, hvort það er frá sjónarhorni neytandans, fjarskiptafyrirtækja eða sjónarhorni þjóðaröryggismála, það er með miklum ólíkindum með hvaða hætti þetta mál hefur verið látið reka á reiðanum og ekkert meira en það, bara beinlínis tekið af lífi undir lok síðasta þings. Hvað hægt er að lesa inn í það held ég að sé því miður ekki annað en eitthvert sambland af áhugaleysi og skilningsleysi núverandi stjórnvalda á mikilvægi þessara mála. Málið er búið að vera fullbúið lengi. Það var búið að leysa þau flóknustu atriði sem voru ekki pólitísk deiluefni sem snúa að 87. gr. Þetta var bara flókið mál að leysa og það fannst góð lausn en að því máli leystu [[Forseti hringir.]]er ekkert því til fyrirstöðu að klára þetta frumvarp.
Frú forseti. Ég er ekki komin hingað upp til að orðlengja neitt en ég velti fyrir mér að við vorum hér í síðustu viku að fjalla um fjölmörg mál á málefnasviði hæstv. heilbrigðisráðherra sem lét sig ekki vanta hér í þingsal heldur sat undir umræðu, hlustaði á það sem við höfum að segja um öll þau þingmál sem hann var að leggja fram þá og brást við með því að afturkalla eitt málið sem augljóslega var meingallað. Nú fjöllum við um þennan stóra lagabálk sem er verið að leggja fram í fyrsta skipti af núverandi ráðherra málaflokksins, hæstv. háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, sem er hvergi hér. Ég velti fyrir mér: Þetta er 1. umr. Þetta er ekki 2. umr. eftir vinnu nefndar heldur 1. umr., væri ekki eðlilegt að hæstv. ráðherra væri í salnum á meðan málið er til umfjöllunar?
Frú forseti. Hér áðan ræddum við skoðanir stjórnarliða á lýðræðislegri umræðu hér í sal. Þá kom upp í pontu hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og sagði að þetta væri ekki umræðan sem hún reiknaði með, þetta væri svona „rant“ sem ætti sér stað í fundarstjórn forseta. Ég velti fyrir mér hvort forseti hefði kannski átt að ávíta þingmanninn fyrir þennan gildisdóm yfir umræðu þingmanna. En það sem hv. þingmaður sagðist sakna var að við nýttum þessa málstofu til að ræða mál og skiptast á skoðunum. Þessu er ég nefnilega alveg sammála en ég sakna sárlega hv. þingmanna stjórnarflokkanna úr allri umræðu. Þeir hafa varla sést hér í allan vetur, flestir bara halda sig fjarri ræðustól í stjórnarmálum allan marsmánuð. [[Forseti hringir.]]Ég tek undir spurningu hv. þingkonu, Helgu Völu Helgadóttur: [[Forseti hringir.]]Hvar er ráðherra málaflokksins? Er fjarskiptamálið það skipreka að hún ætlar ekki einu sinni að fylgja því úr hlaði?
Virðulegur forseti. Ég mun persónulega alveg jafna mig á því að hæstv. ráðherra hafi ekki setið undir ræðu minni hér áðan en það er engu að síður þannig að þetta er 1. umr. málsins, mál þar sem sérstaklega einn angi þess er raunverulega flókinn þó að lausnin liggi fyrir. En það að ráðherrann hafi ákveðið að leggja málið fram án þess að sú lausn sé hluti málsins gerir það enn mikilvægara að ráðherrann hlusti á þau sjónarmið sem hér koma fram vegna þess að við þekkjum hvernig það er þegar ráðherrarnir hafa komist í gegnum 1. umr. Þá er þetta orðið vandamál nefndanna og annarra að hafa áhyggjur af þeirri umræðu sem fram fer. Ég held að það væri til mikilla bóta og alla vega athuga hvort hæstv. ráðherra er í húsi, beini því til virðulegs forseta.
Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp til að bregðast við orðum hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur áðan í fundarstjórn forseta þar sem hún hélt því fram að athugasemdir okkar um framkomu sérstaklega ráðherra Framsóknarflokksins en einnig bara stjórnarliða almennt í garð þingsins væru einhvers konar „rant“, svo ég sletti nú eins og hv. þingmaður gerði, með leyfi forseta. Mér finnst þetta athugavert vegna þess að hér erum við einfaldlega að koma á framfæri, eins og ég sagði, athugasemdum um mikla vanvirðingu sem þinginu er sýnd og lélega stjórn á málum í þinginu. Ef það er „rant“ mætti hv. þingmaður kannski velta því fyrir sér hvort það væri ekki bara hægt að vinna betur með okkur og sleppa þá við rausið í okkur. Það virðist hins vegar ekki einu sinni vera til í ímyndunarafli hv. þingmanna [[Forseti hringir.]]að þeir hafi mögulega eitthvert val um það hvernig samstarfið fer fram á Alþingi Íslendinga.
Frú forseti. Vegna þess hversu mikilvægir hagsmunir eru og við erum komin á þann stað á Alþingi að við erum í lágmarkskröfum gagnvart ríkisstjórninni þá tel ég rétt að óska eftir því með formlegum hætti að ráðherrar verði boðaðir hingað inn í sal til að taka þátt í umræðum um þetta mál. Undirliggjandi eru reyndar þannig hagsmunir - við erum að tala um fjarskipti á þeim tímum sem við lifum í dag - að það hefði verið góður bragur á því að hér sæti utanríkisráðherra. Það hefði verið góður bragur á því að hér sæti forsætisráðherra. Það segir dálítið um stöðu málsins að það hvarflar ekki að okkur að biðja aðra ráðherra en þann sem mælir fyrir málinu um að sýna viðveru í sal. En ég óska eftir því að hæstv. ráðherrar komi í salinn, hlýði á umræðuna og taki þátt í henni, kynni þetta mál sitt og ræði það og rökræði á Alþingi Íslendinga.
Frú forseti. Mig langar að ítreka þá beiðni til virðulegs forseta að athuga hvort hægt sé að finna hæstv. ráðherra því hún sást hér áðan en virðist hafa týnst. Spurning hvort þurfi að fá þingverðina til að leita í þinginu. Meðan verið er að leita að ráðherra held ég að það ætti líka að leita að þingmönnum stjórnarinnar vegna þess að 36 þeirra virðast einnig hafa týnst í þessari mikilvægu umræðu. Við erum að tala um innviði, krítíska innviði, sem munu hjálpa okkur að komast inn í framtíðina. Þingmenn stjórnarinnar taka ekki þátt, ráðherrar stjórnarinnar taka ekki þátt og mér er spurn, virðulegi forseti, hvort ekki þurfi að gera hlé á þessum fundi og draga þetta mál til baka fyrst enginn vill tala um það úr stjórnarliðinu.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Það er mjög ankannalegt að hvorki ráðherra fjarskipta, sem er háskóla- og iðnaðarráðherra og þar með fjarskipta, er ekki hér í salnum til að ræða þetta gríðarlega mikilvæga mál og það er enginn að mér skilst þingmaður frá Sjálfstæðisflokknum hérna og bara enginn stjórnarþingmaður reyndar. Það kemur mér á óvart því þetta er mál sem varðar þjóðaröryggi ekki síst og það varðar innviðina okkar. Öðruvísi mér áður brá að Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki sýna þessu máli meiri áhuga en svo, ekki síst nú um stundir. Þess vegna spyr ég: Hvar er Sjálfstæðisflokkurinn í þessu máli? Ætlar hann ekki að taka til máls og velta vöngum yfir því hvort við séum að taka rétt skref í þágu innviðauppbyggingar, í þágu fjarskipta og í þágu þjóðaröryggis?
Frú forseti. Það kemur manni óneitanlega á óvart að enginn stjórnarliði telji ástæðu til að taka til máls um þetta risastóra mál sem við erum að ræða hérna í dag. Áðan kom hingað upp hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og kvartaði undan því að það væru engin alvöru skoðanaskipti að eiga sér stað, bara eitthvað „rant“, en það er nú kannski þannig að ef stjórnarliðar væru svolítið duglegri að taka til máls þá ættu sér stað aðeins fjörugri og meira gefandi skoðanaskipti hérna í salnum. Annað sem ég finn mig knúinn til að benda á er að nú hefur tvisvar sinnum gerst á undanförnum vikum að umræða hér í þessum sal, 1. umr. um stjórnarmál, leiddi til þess að ráðherrar áttuðu sig á því að málin voru stórkostlega gölluð og drógu þau til baka. [[Forseti hringir.]]Í ljósi þess finnst mér aðkallandi að hæstv. ráðherrar sitji hér með okkur og hlýði á þessa umræðu.
Forseti. Ég er ekki alltaf hér, enda er ég varaþingmaður. Ég var samt spennt að koma hérna inn í þessari viku og fylgjast með reglulegum störfum þingsins þar sem ráðherrar mæla fyrir málum sínu og stjórnarliðar taka þátt í umræðunni. En svo er ekki. Það er einn stjórnarþingmaður inni í sal. Er þetta venjulegt, spyr ég nú bara? Á þetta að vera svona? Mér sýnist ekki. Er venjulegt að ráðherra sé ekki hér, sem er mæla fyrir sínu eigin máli, að taka þátt í umræðum um það? Ég veit það ekki. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvægt mál og því tek ég undir með hv. þingmönnum sem hafa hér stigið í pontu og sagt slíkt hið sama. Mér finnst það í alvörunni talað vera algjör lágmarkskrafa að ráðherrar og stjórnarliðar séu í sal og taki þátt í umræðum fyrst við erum neydd til að búa við ráðherraræði en ekki þingræði eins og er mælt fyrir um í lögum. Þetta er gjörsamlega galið fyrirkomulag, frú forseti.
Frú forseti. Ég ætla að reyna að vera lausnamiðuð hérna því að það er búið að vera að spyrja, með réttu, um hvernig stendur á því að stjórnarliðar, allt frá ráðherra og niður í stjórnarþingmenn, hafa ekki áhuga á þessu mikilvæga máli sem varðar m.a. gríðarlega öryggishagsmuni Íslands. Ég velti því fyrir mér hvort það megi tengja þetta við mjög sérkennilega orðræðu sem hefur heyrst úr þessum sama ranni, úr öllum stjórnarflokkunum, að það sé eitthvað neikvætt og popúlískt við það að ræða öryggismál Íslands, öryggissamstarf Íslands, af því að það er stríð. Ég næ ekki utan um þessa orðræðu. Ég hefði haldið að það væri akkúrat öfugt en þetta er það sem heyrist úr þeirra röðum og þá ekki síst í ljósi máls okkar sem varðar þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að Evrópusambandinu. Getur ekki verið bara að stjórnarliðar séu feimnir [[Forseti hringir.]]að koma inn í salinn og ræða öryggismál af því að úti í heimi er stríð, að það sé [[Forseti hringir.]]einhver misskilningur í gangi um að við eigum ekki að vera að ræða öryggismál af því að það er ófriður? Ég legg þetta á borðið.
Forseti upplýsir hv. þingmann um að hæstv. ráðherra er að labba inn í hús.
Frú forseti. Það er eðlilegt að við bendum á fjarveru stjórnarliða frá þessari umræðu í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem eru undir. Hv. þingmenn hafa nefnt marga þeirra og mig langar að bæta einum við vegna þess að hv. þm. Bergþór Ólason fór yfir 87. gr. frumvarpsins sem inniheldur ákveðin álitaefni sem hægt er að ná utan um. Mig langar að benda á 89. gr. en í 3. mgr. þeirrar greinar er alveg ofboðslega víðtæk heimild eða skylda fyrir fjarskiptafyrirtæki að halda utan um allar upplýsingar um fjarskiptanotkun allra Íslendinga í alla vega sex mánuði. Sambærileg heimild var sett inn í Evrópureglur á sínum tíma en felld úr gildi vegna þess að hún þótti ganga of nærri friðhelgi einkalífs fólks og persónuvernd. Hún er enn í gildi hér. Hæstv. ráðherra var spurð út í þetta fyrir helgi og það var ekki annað að heyra á henni en að þetta ætti bara að fá að standa vegna þess að löggunni þætti svo þægilegt að geta gengið að þessum upplýsingum vísun. Þó það nú væri, lögreglunni finnst alltaf þægilegt að geta fengið eins miklar upplýsingar og hægt er. En það er okkar hlutverk hér að standa vörð um friðhelgi borgaranna, friðhelgi einkalífs almennings gagnvart stjórnvöldum. Það eru frelsisflokkar í ríkisstjórn, skilst manni, sem gætu tekið á þessu. Þeir skila auðu.
Virðulegur forseti. Það er alltaf gott þegar maður er vinsæll. Ég er búin að vera hér, þetta er fimmti dagurinn sem frumvarpið er á dagskrá þingsins. Ég var mætt áðan þegar hv. þingmenn voru í langri umræðu um fundarstjórn frú forseta, þurfti persónulega víkja í örskamman tíma frá þinginu og þá segja hv. þingmenn að áhugi ráðherra og þingmanna sé lítill á að ræða þetta mikilvæga mál. Ég frábið mér svona vitleysu, svona popúlisma þegar mál eru á fimmta degi, held ég, á dagskrá. Ég er búin að taka frá dagskrá dag eftir dag til að sitja hér og ræða þetta mikilvæga mál sem svo gjarnan þarf að komast sem fyrst til hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Hér er ég glöð í allan dag að klára að ræða málið við ykkur, var mætt hér áðan og verð hér áfram og hvet ykkur til að fara að ræða um einhver málefni í þessum þingsal.
Frú forseti. Ég vil bjóða hæstv. háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, velkomna í þingsal. Við erum að ræða fjarskiptalög og ég fagna áhuga hennar á málefnalegri umræðu um þetta mikilvæga mál sem hún leggur nú fram í fyrsta sinn en er verið að ræða í þriðja sinn. Þetta er mjög mikilvægt mál þannig að ég kem hér upp til að fagna áhuga ráðherrans á málefnalegri umræðu um hennar frumvarp.
Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra sé kominn í salinn en viðkvæmnin er nú sennilega óþörf, a.m.k. hvað mig varðar. Yfirlýsingar mínar um áhugaleysi ríkisstjórnarinnar á þessum málum sneru að því að þessir sömu flokkar hafi slegið af á liðnu þingi og nú sé málið svo til óbreytt að koma fram jafn seint og raunin er, þannig að því sé haldið til haga. Ég held að það verði til mikilla bóta og ég vona að hæstv. ráðherra taki þátt í umræðunni. Ég er því miður í þeirri stöðu að ég á ekki nema eina fimm mínútna ræðu eftir en mér finnst líklegt að ég þurfi að koma ákveðnum sjónarmiðum að síðar í umræðunni. Ég hvet ráðherra til að taka með málefnalegum hætti og sem mest þátt í þeirri umræðu um þetta mikilvæga mál sem fram undan er en gagnrýni áfram hversu seint það er fram komið og hvaða meðferð það hlaut á liðnu þingi.
Virðulegur forseti. Ég tek undir að það er ánægjulegt að fá hæstv. ráðherra í salinn til að taka þátt í umræðum um þetta mál en það er auðvitað athyglisvert að það er ekki einn stjórnarþingmaður á mælendaskrá um þetta mál. Mér skildist að óþolinmæði stjórnarliða gagnvart okkur hér í stjórnarandstöðu væri mikil vegna þess að fólki lægi svo mikið á að byrja að ræða fjarskiptamálið. En svo þegar það er komið á dagskrá eru samt enn þá bara við að ræða fjarskiptamálið, þetta stjórnarmál. Ég segi bara eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir: Hvar er Sjálfstæðisflokkurinn í þessari umræðu? Hvar eru stjórnarliðar að undanskildum hæstv. ráðherra sem ég hef nú þegar boðið velkomna í salinn? Ég velti því fyrir mér vegna þess að ég hefði einmitt haldið að þetta væri mál sem væri mikilvægt að ræða í þaula út af stöðunni í heimsmálum og út af þeim mörgu álitaefnum sem varða persónuvernd og réttindi borgaranna sem er að finna í þessum lögum.
Virðulegi forseti. Ég vil biðja hæstv. ráðherra um að sýna því skilning að mörg okkar sem hér sitjum höfum núna tvívegis á síðustu vikum lent í því að sitja hérna svoleiðis fram eftir að ræða um frumvörp sem kemur svo bara í ljós að eru of illa unnin til að vera tæk til þinglegrar meðferðar og ráðherrar hafa neyðst til að draga til baka. Þannig að þegar rætt er um þetta mál þá finnst okkur eðlileg krafa að ráðherra sitji með okkur og hlusti og taki þátt. Þegar ráðherra hverfur fer maður að velta því fyrir sér hvort það fari kannski eins fyrir þessu máli og hinum, hvort ráðherra standi ekki örugglega á bak við þetta mál. Að öðru leyti vil ég bara benda á að það er stjórnarmeirihlutinn sem fer með dagskrárvaldið hér á þinginu og stýrir [[Forseti hringir.]]forgangsröðun mála. Það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast og við erum bara rétt að byrja að ræða þetta ágæta mál.
Virðulegi forseti. Ég vildi koma hér og upplýsa þingheim um að það er ástæða fyrir því að það tafðist að koma málinu til nefndar og sú ástæða er mjög góð af því að hún sýndi það að hæstv. ráðherra hlustaði á umhverfis- og samgöngunefnd. Það var umhverfis- og samgöngunefnd sem gerði kröfu um það til ráðuneytisins í fyrra fjarskiptamálinu að endurskoða ákvæði frumvarpsins um orku- og öryggisfjarskipti. Það er nýjasta ákvæðið í þessu frumvarpi sem við ræðum hér sem ráðuneytið bætti inn eftir nefndarálit. Þar af leiðandi tók lengri tíma fyrir ráðuneytið að klára málið og koma með það hingað og hæstv. forseti hefur einmitt fært þetta mál fram fyrir önnur mál sem voru upphaflega fyrr á dagskránni, þannig að mér sýnist þetta allt vera í góðum farvegi.
Virðulegur forseti. Ég held að það hafi verið gott að heyra útskýringar hv. þm. Vilhjálms Árnasonar. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál þannig að ráðherrar þurfa að vanda sig. Við upplifðum það í tengslum við Mílumálið að það virtist koma þáverandi iðnaðarráðherra og ráðherra fjarskipti algjörlega í opna skjöldu þannig að við þurfum að vera bæði með belti og axlabönd þegar við skoðum þetta mál og ekki síst út frá þjóðaröryggi, en þannig hef ég verið að nálgast þessi mál. Ég vil fagna því að ráðherra er kominn í salinn og ég vona að við getum farið að tala um það sem skiptir máli og þess vegna erum við að ræða þetta mál af þeirri dýpt sem við höfum verið að gera. Það er engin nýlunda fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að þurfa að lagfæra mál. Það gerðist ítrekað hér á síðasta kjörtímabili. Það gerðist líka ítrekað að við þurftum að redda ríkisstjórninni fyrir horn vegna ágreinings innan eigin raða. Það er hægt að nefna hér þriðja orkupakkann eða þungunarrof og fleiri mál sem við í stjórnarandstöðunni þurftum að hjálpa [[Forseti hringir.]]ríkisstjórninni með. En ég vil fagna því sérstaklega að ráðherra [[Forseti hringir.]]er mættur í salinn og hvet ráðherra til að taka virkan þátt í umræðunni. Ég tel [[Forseti hringir.]]að það verði mjög upplýsandi og gefandi.
Frú forseti. Mér er sérstök ánægja að taka til máls, takk fyrir það. Mikilvægt er þetta mál, ég held að við séum öll sammála um það, sem varðar lagaramma utan um fjarskiptakerfi Íslands. Það hefur verið bent á að þetta snerti við neytendum, þetta snerti öryggi, þetta snerti við nýsköpun, þetta snúist um það hvort jafnræði fólks til búsetu sé virt eftir því hvar það býr á landinu og þar að auki eru stór álitaefni sem varða persónuvernd og friðhelgi einkalífs í þessu frumvarpi. Í umræðunni sem átti sér stað hér fyrir helgi kom fram hjá hæstv. ráðherra að hún teldi málið hafa fengið mikla þinglega umræðu vegna þess að það hefði komið fyrir tvö fyrri löggjafarþing og þar verið mælt fyrir því og það sent til nefndar. Ég skal taka undir þau orð að því leyti til að það fékk mikla umfjöllun í umhverfis- og samgöngunefnd í bæði skiptin en sú umræða sem átti sér stað hér í þingsal endurspeglaði engan veginn mikilvægi málsins. Í fyrra skiptið sem mælt var fyrir málinu stóð umræðan í 15 mínútur samtals. Korter var tekið hér í þingsal í að ræða þetta stóra mál. Í seinna skiptið sem mælt var fyrir þessu máli fundu þingmenn þrjú korter til að ræða það, sem að öllum öðrum málum ólöstuðum er eitt af stærri málum sem fara í gegnum þingsalina. Skoðum þetta síðan aðeins í samhengi við litla fjarskiptamálið sem við fengum fyrr í vetur í kjölfar á Mílumálinu. Það átti sér stað efnisleg umræða í þingsal um það mál í fimm klukkustundir þótt þar hafi bara verið tekið á afmörkuðum þáttum þess sem er nú lagt fram sem heildarfrumvarp til laga um fjarskipti. Fimm klukkustundir voru settar í Mílumálið vegna þess að ég held að þá hafi þingheimur loksins vaknað til fullrar vitundar um það hversu miklir hagsmunir eru undir. Þá mætti fólk og setti á borðið þau sjónarmið sem hefði kannski þurft að setja á borðið fyrri tvö skiptin sem mælt var fyrir málinu en er gott að heyra að nú er verið að ræða þetta þriðja skipti sem heildarendurskoðunin er lögð fram. Ég ætla tímans vegna að reyna að einskorða mig við nokkuð afmarkaðan hluta þessa máls. Ég ætla ekki að eyða allt of miklum tíma í að ræða það sem mætti kannski kalla sinnuleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart þjóðaröryggi og upplýsingaöryggi almennt sem birtist t.d. í því að Mílumálið svokallaða hafi komið til þingsins eftir að Mílumálið var um garð gengið, við fengum frumvarpið of seint en það var vegna þess að það frumvarp sem við ræðum hér í dag hafði fengið að daga uppi í nefnd tvisvar. Eins og kom fram í máli hv. þm. Bergþórs Ólasonar var ekkert að vanbúnaði að afgreiða það úr nefnd á síðasta vetri. Þá hefði heildarramminn um fjarskiptin, heildarlagaramminn, verið á miklu betri stað þegar Mílumálið sjálft kom upp. Það mál birtist svo sem ekkert eins og þruma úr heiðskíru lofti heldur höfðu stjórnvöld tveggja ára aðdraganda að Mílumálinu ef við skoðum bara opinberan fréttaflutning, mögulega lengri ef einhver trúnaðarsamtöl hafa átt sér stað milli fulltrúa stjórnvalda og aðila á fjarskiptamarkaði. En þetta er kannski meira sagnfræði en nokkuð annað og ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það. Það sem mig langar að ræða er 89. gr. frumvarpsins, nánar tiltekið 3. mgr. þeirrar greinar. 89. gr. fjallar um það sem hefur verið kallað gagnageymd, sem er það að fjarskiptafyrirtæki geymi gögn um fjarskiptaumferð notenda. Í 89. gr. er í 1. og 2. mgr. fjallað um það sem fyrirtækin þurfa til að geta þjónað viðskiptavinum sínum. Eðli máls samkvæmt þurfa fjarskiptafyrirtæki að hafa einhverjar upplýsingar um fjarskiptaumferð notenda til þess t.d. að geta bara afgreitt þau fjarskipti, til að geta tengt notendur og til að geta síðan gert reikninga vegna þeirrar notkunar sem á sér stað, þannig að einhver gagnaöflun er nauðsynleg. En það sem 3. mgr. gerir er að þar er í gildandi lögum lögfest heimild, eða ekki heimild svo ég noti rétta orðið þá er það skylda fyrirtækjanna að varðveita lágmarksskráningu gagna um fjarskiptaumferð notenda í sex mánuði. Að varðveita allar upplýsingar um alla fjarskiptanotkun allra notenda í sex mánuði í þágu rannsóknar sakamála og almannaöryggis. Þessi breyting var gerð á Íslandi nánast samhliða því að hún var gerð í Evrópu. Þessi breyting var gerð með hliðsjón af tillögum sem síðar urðu að tilskipun 2006/24/ EB um varðveislu fjarskiptaupplýsinga. En sú gerð var síðan aldrei tekin upp í EES-samninginn þannig að þetta var innleiðing að frumkvæði Íslands á einhverju sem hefði mögulega og jafnvel væntanlega borist til okkar í gegnum EES-samninginn en gerði það ekki, m.a. vegna þess að áður en til þess kom að ákveðið var að þessi gerð væri EES-tæk féll dómur hjá Evrópudómstólnum þar sem tilskipunin var úrskurðuð ógild. Dómurinn vísaði til tveggja grundvallarréttinda, annars vegar friðhelgi einkalífs og hins vegar vernd persónuupplýsinga og var það niðurstaða dómstólsins að tilskipunin bryti gegn meðalhófsreglu í ljósi þess hversu víðtækt þetta inngrip í friðhelgi einkalífs væri. Þetta kemur kannski helst á óvart vegna þess að á þetta hefur verið bent, ekki bara af fólki í félagasamtökum sem berjast fyrir friðhelgi einkalífs heldur hefur verið bent á þetta af stjórnvöldum sjálfum. Ég er með hér fyrir framan mig drög að frumvarpi til laga sem forsætisráðuneytið setti í samráðsgáttina 2018, liggur mér nærri að segja, um afnám gagnageymdar, um afnám þessarar 3. mgr. þess sem er nú 89. gr. frumvarpsins en er sem sagt 3. mgr. 42. gr. gildandi fjarskiptalaga. Þetta frumvarp var lagt fram eftir vinnu svokallaðrar tjáningarfrelsisnefndar og hún benti einfaldlega á það í greinargerð frumvarpsins, eins og það lá í samráðsgáttinni, að þetta þyrfti að gera í þágu friðhelgis einkalífs og persónuverndar og hefði auk þess jákvæðar afleiðingar fyrir tjáningarfrelsi. Þarna vísar nefndin til þess sem átt hefur sér stað úti í Evrópu þar sem Evrópudómstóllinn úrskurðaði tilskipunina ógilda og þrátt fyrir að tilskipunin hafi ekki verið tekin beint upp í þessu frumvarpi þá sé eðlilegt, vegna þess að þetta dómafordæmi sýni verulega meinbugi á þeim lagafyrirmælum sem kveðið er á um í 3. mgr., þá sé augljós ávinningur af því að fella málsgreinina úr gildi og töluvert meiri ávinningur af því heldur en hugsanleg neikvæð eða íþyngjandi áhrif þess að fella hana úr gildi. Þar er sérstaklega átt við möguleika lögreglu til þess að verða sér úti um upplýsingar um fjarskiptanotkun í tengslum við rannsókn sakamála eða almannaöryggi vegna þess að um þær heimildir eru einfaldlega búið í öðrum greinum laganna og frumvarpsins þar sem sækja þarf dómsúrskurð og gera ákveðna hluti til að þessum upplýsingum verði safnað, frekar en, eins og er í lögunum og frumvarpinu, að upplýsingum sé safnað um allan almenning og allar tegundir fjarskipta án þess að leitast sé við að afmarka gagnaöflunina með hliðsjón af þeim markmiðum sem stefnt er að í hverju tilviki fyrir sig. Ég nefni þetta svona ítarlega, frú forseti, vegna þess að um þetta var rætt fyrir helgi og hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir flutti ágæta ræðu þar sem hún fór yfir þessi álitaefni og hvers vegna gagnageymd væri mikill gallagripur í lagasafninu, þessi óhefta gagnageymd. Ég varð dálítið hissa á þeim andsvörum sem komu frá hæstv. ráðherra við þeim ábendingum af því að þau bentu til þess að ekki væri sérstaklega mikill vilji innan ráðuneytisins til að taka á þessu. Ráðherrann hafi jafnvel ekki verið nestuð með þeim upplýsingum að þetta væri álitaefni af þeirri stærðargráðu að það hefði verið fjallað um það innan Stjórnarráðsins fyrir fjórum árum, heldur bendir ráðherra einfaldlega á að þetta hafi komið inn að ósk ríkislögreglustjóra og að samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðherra hafi geti þessi gögn bara verið mjög gagnleg. Það eru reyndar rannsóknir víða um Evrópu sem benda til þess að gögn sem aflað var með með heimildum brottföllnu tilskipunarinnar hafi ekkert verið sérstaklega gagnleg fyrir löggæsluyfirvöld vegna þess að brotamenn á netinu hefðu einfaldlega mjög þægilegar leiðir til að komast hjá þeirri upplýsingasöfnun sem kveðið er á um í ákvæðinu. En mér finnst þetta ekki góður staður að vera á, að það dugi að löggunni finnist þægilegt að geta fengið allar þær upplýsingar sem myndast geta um fjarskiptanotkun allra í landinu og þar með sé það bara gott og vel. Ég ímynda mér að lögregluyfirvöld myndu aldrei afþakka heimildir til að safna gögnum umfram það sem þau gera á hverjum tíma heldur vilji alltaf fá fleiri upplýsingar frekar en færri. En það sem við hljótum að spyrja okkur hér í sal, það sem við þurfum að rýna í í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, er hvort þetta ákvæði uppfylli meðalhóf. Ég verð að segja fyrir mig, frú forseti, [[Forseti hringir.]]að miðað við það sem ég hef lesið í tengslum við systur þessa ákvæðis [[Forseti hringir.]]sem er í tilskipun Evrópusambandsins, hinni brottföllnu, held ég að svo sé ekki. Það sé augljóst að hér sé meðalhófs ekki gætt.
Frú forseti. Ég er kannski bara með eina kjarnyrta spurningu. Ég sit í umhverfis- og samgöngunefnd, gerði það ekki á síðasta þingi. Við fyrstu sýn og fyrstu yfirferð virðist mér að hér sé komið fram fullþroskað frumvarp, að það sé náttúrlega, eins og alltaf er í frumvarpi sem er hvað, 90 greinar að lengd, heilmikil vinna fram undan en að þetta sé vönduð og góð vinna sem hér liggur fyrir okkur. Ég vildi einfaldlega spyrja hv. þingmann, af því að við erum að bera saman í þeirri vinnu sem fram undan er, hvort hann deili þeirri sýn með mér að svo sé, að þetta frumvarp sé sem sé langt gengið og að fram undan sé vinna við að snyrta það fremur en að lagfæra dramatískt.
Frú forseti. Jú, ég held að ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að hér sé fullþroskað frumvarp enda byggir það að miklu leyti á samevrópskri vinnu um regluverk fjarskiptamála. Fjarskipti, eðli máls samkvæmt, eru þjónusta sem nær yfir landamæri og þess vegna skiptir samræmingarþáttur regluverksins miklu máli og mikil og góð vinna var lögð í ýmislegt í frumvarpinu. En það eru atriði sem kalla á pólitíska skoðun. Til dæmis þetta með gagnageymdina sem snýst um það hvort við metum meir friðhelgi einstaklinga eða það að lögreglan geti aflað meiri gagna frekar en minni. Svo skulum við ekki gleyma því að þetta er náttúrlega mál sem er að koma fyrir þingið í þriðja sinn og fyrri tvö skiptin var það jafn fullþroskað en stjórnarliðar sín á milli náðu að stúta því í nefnd. Það var ágætlega farið yfir það í ræðu hv. þm. Bergþórs Ólasonar hversu langt málið var gengið síðasta vetur. Ég held að við höfum öll verið hissa þegar fallið var frá því að leysa það úr nefnd og beina til 2. umr. hér í sal. En það snerist bara um eitthvert karp á milli stjórnarflokkanna. Við hin skildum ekkert hvað það snerist um. Við gátum haft efnislegar athugasemdir við einstakar greinar en það kom aldrei til þess að um það væri rætt í umhverfis- og samgöngunefnd vegna þess að málinu var bara slátrað í einhverri kergju á milli stjórnarliða. Svo skulum við ekki heldur gleyma litla Mílufrumvarpinu [[Forseti hringir.]]sem leiddi í ljós töluverðan ágreining stjórnarflokkanna um ýmis efnisatriði sem var [[Forseti hringir.]]frestað til afgreiðslu þessa máls sem við eigum eftir að takast á við.
Frú forseti. Ég átti ekki við hvort hér væri fram komið frumvarp sem væri berstrípað pólitík, það var ekki spurningin, heldur hvort þingmaður deildi þeim skoðunum með mér að það væri fullþroskað í þeirri merkingu að nokkuð vel væri að þessu staðið. Ég spyr vegna þess að það er mér mikil ráðgáta að þetta heildarfrumvarp hafi ekki fengið afgreiðslu fyrr, að það hafi ekki verið ofar á forgangslista ríkisstjórnarflokkanna þriggja sjálfra. En af því að hv. þingmaður nefndi þetta með lögregluna var það til umræðu og hefur verið til umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að varnaglarnir eigi að vera þeir að lögregla eigi alltaf að leita atbeina dómstóla til að fá þessi gögn og síðan sé síðari girðingin sú að það séu skýr skilyrði um eyðingu gagnanna. Svo vitum við hver veruleiki lögreglunnar er í dag með skipulagða brotastarfsemi og mannþunga. Það er því kannski ekki alveg augljóst hvert tímamarkið er á því hversu lengi lögreglan má hafa aðgengi að þessum gögnum, það er vitaskuld alltaf í einhverjum mánuðum talið en það má ekki svipta lögregluna alveg tækifærum til að fullvinna rannsóknir sínar.
Frú forseti. Afnám gagnageymdarinnar í 89. gr. frumvarpsins snýst ekki um að svipta lögregluna einu eða neinu. Lögreglan mun áfram geta nýtt sér 92. gr. sem snýst einmitt um rannsókn sakamála þar sem henni er veitt heimild til þess að beina tilmælum til fjarskiptafyrirtækja um að veita aðstoð við rannsókn mála en styðja það þá einmitt við dómsúrskurð eða lagaheimild. Þetta er eðlilega ákvæðið. 89. gr., 3. mgr. þar, er óeðlilegt ákvæði vegna þess að þar er sett sú skylda á fjarskiptafyrirtæki að halda upplýsingar um allt það sem allt fólk gerir á landinu í hálft ár ef lögreglunni skyldi detta í hug að banka upp á. Ég vísa bara aftur til þess að þetta hefur verið sambærileg heimild hjá Evrópusambandinu. Hún var rýnd af Evrópudómstólnum og metin ótæk vegna þess að meðalhóf væri ekki virt.
Virðulegi forseti. Ég má til með að koma hér upp aðeins að leiðrétta sumt hjá hv. þingmanni varðandi þessa 89. gr. Það er mikilvægt að halda því til haga að það er skýr munur á fjarskiptaleynd og fjarskiptaumferð á upplýsingum, sem er í sitt hvorri greininni. Hér er einfaldlega verið að tala um gögn á milli aðila en ekki það sem fram fer í efni símtala eða skilaboða eða slíku. Hvað varðar 3. mgr. sem hv. þingmaður vísar til, varðandi skráningu gagna um fjarskiptaumferð í sex mánuði, þá vegast þarna auðvitað réttilega á almannahagsmunir og persónuverndarsjónarmið. Ákvæðið sem er óbreytt kom inn áður, af því að hér er vísað til þessara tilmæla sem koma að utan, og við bíðum enn þá eftir nýrri reglugerð um persónuvernd. Það má geta þess að upphaflegt frumvarp, sem kom fram 2005, gerði ráð fyrir því að það væri eitt ár en niðurstaða löggjafans, að teknu tilliti til athugasemda Persónuverndar við þetta ákvæði, var einmitt sjónarmið um meðalhóf og miða skyldi við sex mánuði. Þarna vegast auðvitað á þessir hagsmunir. Á sama tíma er hér margoft vísað í dóm þar sem verið er að ræða tilskipun - þetta ákvæði kom inn á undan því, svo ég ítreki það - og einn af annmörkunum á tilskipuninni var talinn vera í þessum dómi að ekki væri gætt að meðalhófi og þá var heimilað að hafa allt að 24 mánaða varðveislutíma, en hér er verið að tala um sex mánuði. Dómstóllinn gagnrýndi líka í öðru lagi að það var ekki gerð skýr krafa um eyðingu gagna, eins og hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir kom inn á áðan, að loknum varðveislutíma en þetta frumvarp og ákvæðið sem nú er gerir alveg skýlausa kröfu um slíkt. Í þriðja lagi var talinn sá annmarki á tilskipuninni sem Evrópudómstóllinn ógilti, eins og þingmaðurinn fór margoft yfir hér, að ekki væri gerð krafa um að aðgengi væri háð dómsúrskurði. Hér er skýr krafa um að úrskurð dómara þurfi til. Þetta taldi dómurinn [[Forseti hringir.]]þrjá aðalannmarkana og þetta ákvæði er bara öðruvísi en tilskipunin og svarar sérstaklega þessum áherslum. [[Forseti hringir.]]Að sjálfsögðu verður þetta rætt í þinginu og núna í nefndinni en ég minni á að það er væntanleg ný EES-gerð um persónuvernd í fjarskiptum.
Forseti minnir ræðumenn á að virða ræðutíma.
Frú forseti. Ég þakka það sem ráðherra kallað leiðréttingu en ég heyri ekki betur en að sé bara endurtekning á ýmsu sem ég sagði. Það sem kannski vantaði í mína ræðu er það sem ráðherrann nefnir, að nefna einmitt sérstaklega að þetta kemur inn í íslenska lagasafnið 2005. Það er rosalega langur tími síðan, bæði hvað varðar þróun fjarskipta og hvað þróun persónuverndar áhrærir. Þar munar kannski ekki minnst um í þessu samhengi þennan dóm sem féll 2014 úti í Evrópu yfir systurtilskipun þessa ákvæðis. Jú, meðalhófið kann að hafa tekið mið af því að varðveislutími var heimilaður að allt að 24 mánuðum en þetta voru mörk í tilskipuninni. Þetta voru sex til 23 mánuðir. Við þurfum greinilega að skoða það í umhverfis- og samgöngunefnd hvort neðri mörkin hafi ekki verið sama annmarka háð. Ráðherra telur upp nokkur atriði sem bent hafi verið á í dómnum en þau voru svo sem fleiri, t.d. bara það grunnatriði að dómstóllinn taldi ekki eðlilegt að láta svona ákvæði ná til alls almennings og allra tegunda fjarskipta. Þetta er allt of víðtæk heimild. Það sem dómurinn bendir líka á er að það skorti á að útfærðar séu nægjanlegar ráðstafanir fyrir vernd upplýsinga til að koma í veg fyrir misnotkun þeirra. Þetta ættu menn að hugsa sérstaklega vel um þegar þjóðaröryggisumræðan hefur náð ákveðnum þroska frá því sem var árið 2005. [[Forseti hringir.]]Það að fjarskiptafyrirtækin sitji á öllum þessum upplýsingum getur verið stórhættulegt.
Virðulegi forseti. Það er bara mjög mikilvægt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd fari yfir þetta og skoði muninn á margtilvitnaðri tilskipun og því ákvæði sem hér liggur fyrir, einnig þeim annmörkum sem sérstaklega eru reifaðir í dómnum og því sem er mismunandi milli tilskipunarinnar og þess sem fyrir liggur í frumvarpinu. Við erum með mjög ítarlegar kröfur í lögum og í almennu persónuverndarreglugerðinni um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, sem fjarskiptafyrirtækjum m.a. ber að starfa eftir. Við framlagningu persónuverndarfrumvarpsins voru lagðar til breytingar á gildandi fjarskiptalögum líka árið 2018 en ekki ákvæði þeirra er varðar geymslu upplýsinga um fjarskiptaumferð þar sem talið var að þar hefði verið litið til meðalhófs þar sem vegast á þessir margumtöluðu hagsmunir, almannahagsmunir og réttur einstaklinga til persónuverndar sem þarf auðvitað að skoða. En það er rétt að halda því til haga af hverju þetta ákvæði er inni. Þetta hefur verið gagnrýnt, [[Forseti hringir.]]mat lögreglustjóra og annarra hefur verið kannski að hafa þetta lengra, sumir hafa viljað stytta þennan tíma enn frekar. [[Forseti hringir.]]Við þurfum auðvitað að athuga hvað við erum að vernda. Við erum að vernda fyrir mögulega stórum netglæpum gagnvart innviðum okkar. [[Forseti hringir.]]Við erum að tala um skipulagða glæpastarfsemi og annað og þurfum því að huga að breyttu umhverfi því samhliða.
Forseti minnir á að ræðutími er ein mínúta í andsvari.
Frú forseti. Hvað erum við að vernda með gagnageymdinni? spyr ráðherrann og bendir á að við séum að vernda samfélagið fyrir netglæpum. En með gagnageymd er líka verið að búa til vettvang, það bókstaflega verið að búa til fjársjóðskistu fyrir netglæpi, gagnasafn hjá hverju einasta fjarskiptafyrirtæki með upplýsingum um öll fjarskipti sem hafa átt sér stað á landinu í hálft ár. Ég held að það séu bara meiri líkur á að þetta verði viðfang netglæpa og verkfæri þeirra heldur en verkfæri til að berjast gegn þeim. Það sem mér þykir kannski sárast við það hvernig þetta mál kemur til okkar er að það er ekkert vikið að þessum álitamálum í greinargerð frumvarpsins, ekki neitt, þó að það hafi einmitt verið bent á þetta í þinglegu umræðunni, sem ráðherrunum þótti hafa verið svo mikil á síðustu tveimur þingum, og þó að á þetta hafi verið bent ítrekað af þingmönnum í umhverfis- og samgöngunefnd.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar aðeins að víkja að 72. gr. frumvarpsins. Nú er það þannig að í 2. mgr. 37. gr. gildandi fjarskiptalaga er kveðið á um sex mánaða hámarksbinditíma í samningum neytenda við fjarskiptafyrirtækin og þetta er ákvæði sem hefur verið í fjarskiptalögum frá 2007. En í 72. gr. frumvarpsins sem við erum að ræða í dag segir hins vegar að óheimilt sé í samningi að kveða á um lengri binditíma neytenda en 12 mánuði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um að verið sé að tvöfalda þennan hámarksbinditíma samninganna, hvort þetta samræmist að hans mati því markmiði laganna að auka vernd og valmöguleika neytenda og stuðla að virkri samkeppni.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningunni. Þetta er eitthvað sem umhverfis- og samgöngunefnd þarf að leggjast dálítið rækilega yfir vegna þess að þótt ég taki undir það sem hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir nefndi áðan, að hér virðist vera nokkuð fullburða frumvarp miðað við það sem við fáum í hendurnar og það hefur mikil vinna verið lögð í það, þá er áhrifamatið frekar þunnur þrettándinn. Hvaða áhrif hefur það að lengja bindingu samninga við fjarskiptafyrirtæki? Hér fyrr í dag í umræðunni velti hv. þm. Bergþór Ólason því upp hvort þetta gæti mögulega orðið til þess að lækka verð vegna þess að fyrirtæki gætu boðið fólki ígildi magnafsláttar með því að neytendur lofuðu þeim tryggð um lengri tíma. Mín fyrsta tilfinning var þveröfug. Það sem mér datt fyrst í hug var að styttri binditími gæti leitt til þess að neytendur væru kvikari og harðari við fyrirtæki og næðu þannig að knýja fram betri samninga, bæði hvað varðar gæði þjónustunnar en líka verð. En þetta bara hefur ekki verið metið í frumvarpinu. Þetta er eitt af stóru neytendamálunum í þessu frumvarpi og það liggur ekkert fyrir hver áætluð áhrif þessarar breytingar eru. Hér er bent á í greinargerðinni að regluverkið í Evrópu leyfi frá sex og upp í 24 mánuði og það er bara slumpað á miðjunni, sagt 12 mánuðir í frumvarpinu án þess endilega að við sjáum hvaða hugsun býr þar að baki. Eins og ég segi, þetta er eitthvað sem umhverfis- og samgöngunefnd þarf að rýna, eitt af mörgum atriðum sem þarf að skoða vel.
Virðulegi forseti. Ég get tek undir að þetta mætti vera skýrara og betur útskýrt í greinargerð. Auðvitað hlýtur tilgangur svona ákvæðis alltaf að vera að tryggja að skilmálar og verklag fjarskiptafyrirtækja við uppsögn samninga hindri ekki flutning neytenda á milli fyrirtækja og standi ekki virkri samkeppni fyrir þrifum. Núna hafa t.d. Neytendasamtökin bent á það að skammur hámarksbinditími sé einmitt vel til þess fallinn að halda svona fjarskiptafyrirtækjum á tánum og veiti þannig neytendum ákveðið aukið svigrúm og frelsi til að elta hagkvæmustu leiðirnar hverju sinni. Svo já, ég held að þetta sé eitthvað sem þurfi að skoða, hvort það sé kannski réttast að við höldum okkur bara við þennan sex mánaða hámarksbinditíma. [[Forseti hringir.]]Og kannski af því að ég er í andsvari: Er hv. þingmanni kunnugt um að það séu einhver sérstök rök [[Forseti hringir.]]sem hnígi að því að lengja þennan tíma? Hefur hv. þingmaður heyrt slík rök?
Frú forseti. Það er kannski best að vísa bara í rökin í greinargerðinni „Með hliðsjón af breyttum samkeppnisaðstæðum er þó lagt til að hámarksbinditími verði lengdur í 12 mánuði. Aukið svigrúm í þessum efnum getur orðið neytendum í hag með tilliti til vöru-/þjónustuframboðs og verðlagningar.“ Ég veit ekki, er það þannig sem við skilgreinum endilega aukið svigrúm? Hvers svigrúm er það? Ég myndi segja að lengri binditími, það að binda neytanda í lengri samningum við þjónustuveitanda, gefi kannski aukið svigrúm fyrir þjónustuveitendurna en ekki fyrir neytendurna. Það er þess vegna sem mín fyrstu viðbrögð þegar ég sá þetta voru einmitt að þarna væri verið að breyta í vitlausa átt, að svigrúmið ætti einmitt að vera að neytendur gætu verið aðgangsharðir gagnvart þjónustuveitendum til þess að þjónustan sé sem best og veitt [[Forseti hringir.]]á sem hagstæðustu verði. En það kemur kannski [[Forseti hringir.]]eitthvað annað út þegar við fáum einhverja greiningu á þessu.
Frú forseti. Hér er komið fram frumvarp sem varðar grundvallarhagsmuni og er mikið og stórt í sniðum, um 100 greinar eru undir, heildarlög um fjarskipti. Mikilvægir innviðir undir, eins og ég segi. Hér eru þættir sem lúta að samkeppni. Hér eru þættir sem lúta að neytendum. Hér eru þættir sem varða öryggisógnir Íslands. Hér eru þættir sem varða viðspyrnu ríkisins gegn náttúruvá. Í grunninn mætti kannski tala um þetta sem fjarskipti, fjarskiptaöryggi og þjóðaröryggi. Þetta frumvarp til heildarlaga hefur áður verið lagt fram en ekki náð fram að ganga. Ég hef hér í þessum sal spurt þingmenn, sem áður hafa setið í umhverfis- og samgöngunefnd, hverju það sæti og það virðist vera þannig að það sé vegna ríkisstjórnarinnar sjálfrar, þ.e. að málið hafi í einhverjum samningum þeirra í millum, þegar liðið hefur á þingið, einfaldlega ekki verið nægilega ofarlega á forgangslista. Mér finnst það sérstakt vegna mikilvægis þeirra hagsmuna sem hér eru að baki og vegna þess að þegar maður skoðar frumvarpið þá virðist sem það sé, eins og ég hef talað um, fullburða. Það er auðvitað ekki laust við pólitík og við munum ræða hana og jafnvel takast á um hana en mér sýnist að frumvarpið sé vel mótað og vel unnið. Markmið frumvarpsins er að tryggja aðgengileg, greið, hagkvæm, skilvirk og síðast en ekki síst örugg fjarskipti hér á landi. Þetta ætti alltaf að vera ofarlega í huga okkar en er í aðstæðum dagsins í dag sérstaklega ofarlega í huga okkar. Talað er um að auka vernd og valmöguleika neytenda, að stuðla að virkri samkeppni sem er vitaskuld alltaf gott og göfugt markmið. Talað er um hagkvæmar fjárfestingar sem markmið og nýsköpun og að stuðla að því að öllum landsmönnum og fyrirtækjum bjóðist aðgangur að fjarskiptaþjónustu og háhraðanetum. Búið er að fara í ákveðnar greinar af hálfu þingmanna í dag og því ætla ég að víkja að nokkrum þáttum sem ég hlakka til að ræða betur þegar málið verður komið til umhverfis- og samgöngunefndar og rýna sérstaklega. Eins og ég segi þá finnst mér sérstakt að þetta mál hafi verið lagt fram á síðustu tveimur þingum en ekki náð fram að ganga því að það blasir við manni, þegar maður skoðar frumvarpið, og þegar verið er að lýsa núgildandi regluverki, að gildandi fjarskiptalög þarfnast endurskoðunar og það hafa þau gert um langan tíma. Við sjáum að hér er einu sinni sem oftar verið að leggja til að innleidd verði efnisákvæði nýlegrar tilskipunar Evrópuþingsins um setningu evrópskra reglna og við tölum um það hér sem kóðann. Það vakti athygli mína þegar við fengum kynningu á frumvarpinu, þó að það séu kannski í samhengi hlutanna ekki stórar upphæðir, að talað er um að kostnaður ríkisins geti aukist um allt að 185 millj. kr. á ári vegna aukins kostnaðar við starfsemi Fjarskiptastofu og mér sýnist nú, á þeim verkefnum sem stofunni eru falin, að það sé eðlilegur kostnaður. En ég get ekki séð að gert sé ráð fyrir þessu fjármagni í fjármálaáætlun. Ég vek athygli hæstv. ráðherra á því og þetta kom raunar fram við fyrstu yfirferð málsins í umhverfis- og samgöngunefnd. En eins og ég segi, það er von mín að frumvarpið verði að lögum og mér sýnist að hér sé komið fram frumvarp sem á vel að geta farið í gegn í þetta sinn. Frumvarpið mun hafa áhrif á starfsemi fjarskiptafyrirtækja, sérstaklega þeirra sem reka fjarskiptanet, og það felur í sér auknar kröfur um upplýsingagjöf. Við vitum auðvitað að fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta eru undirstöður mikilvægrar samfélagslegrar og efnahagslegrar starfsemi og styrkleiki fjarskiptaneta skiptir gríðarlega miklu máli hjá öllum þjóðum, en ekki síst fyrir land eins og Ísland vegna aðstæðna hér á landi. Við erum í dag kannski mjög með hugann við þær hættur sem steðja að Evrópu nú þegar öryggi heimsálfunnar er ógnað en ég er hér að vísa í þær aðstæður sem við búum við vegna þeirrar náttúruvár sem hér vofir yfir. Ég nefndi hér fyrr í dag að Norðurlöndin hefðu fyrir nokkru sett sér heildarlöggjöf um þessi atriði og okkur vantar núna - eins og ég segi, það er töluverð ráðgáta að þetta hafi ekki verið talið brýnna á síðasta kjörtímabili. Við vitum t.d. að NATO hefur ályktað um að alvarleg öryggisáhætta felist í því að nánast öll starfsemi í nútímasamfélagi sé háð fjarskiptanetum. Þegar samfélag er byggt upp eins og það er í nútímasamfélagi þarf þetta að vera stoð sem er þannig tryggð og þannig varin almenningi að það er einfaldlega ekki boðlegt að láta það hanga yfir okkur árum saman að uppfæra löggjöf í samræmi við þarfir. Sú skylda hvílir á okkur að tryggja að mikilvægir innviðir eins og fjarskiptainnviðir þoli áföll, þoli öryggisógnir. Það eru þessir þættir um náttúruvá sem ég nefndi og í aðstæðum dagsins í dag held ég að þungi hljóti að verða lagður í að afgreiða frumvarpið. Ég ræddi um þetta mál þegar við vorum með svokallað Mílufrumvarp til umfjöllunar. Þá fannst mér hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason, sem er formaður umhverfis- og samgöngunefndar, og Njáll Trausti Friðbertsson halda vel á spilunum. En þeir voru bara með óskaplega fá spil á hendi og góður bragur hefði verið á því að vinda sér í það strax að fara í vinnu við þetta frumvarp. Mér er minnisstætt að framsögumaður málsins talaði á sínum tíma, í tengslum við Mílumálið, um að afgreiða ætti þetta frumvarp vegna þess að eitthvað gæti gerst á næstu vikum og vegna þess að fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta væri undirstaða margvíslegrar mikilvægrar starfsemi, bæði efnahagslegrar og samfélagslegrar, og það er alveg rétt. Það er frumskylda ríkisvaldsins að gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja öryggi og áreiðanleika fjarskipta í landinu og þar undir eru, eins og ég segi líka, neytendasjónarmið og samkeppnissjónarmið með tilliti til þjóðaröryggis og almannahagsmuna. Ég vildi líka nefna í þessu samhengi, af því að við erum að ræða um fjarskiptaöryggi, að árið 2016 var samþykkt þjóðaröryggisstefna, gríðarlega þýðingarmikið skref. En það blasir við manni að það hefur ekki mikið verið unnið, a.m.k. ekki nægilega mikið, með þá stefnu síðan af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við vitum að frá árinu 2016 hafa þær breytingar í alþjóðasamfélaginu sem við höfum horft upp á verið dramatískar. Mikil þróun hefur orðið á sviði fjarskipta, í uppbyggingu ljósleiðara, í aðgangi að upplýsingum, blokkun á upplýsingum. Þarna er gríðarleg gerjun og hröð og ég nefni í því samhengi stöðugt tíðari fréttir af netöryggismálum sem ég held að við séum öll orðin betur meðvituð um og betur vakandi yfir en áður. Íslendingar og Norðurlandabúar stæra sig gjarnan af því að vera heimsmeistarar í notkun netsins, þ.e. hvað varðar aðgengi, en árið 2022 er þeirri keppni nánast lokið. Í dag snýst þetta samtal um að standa framarlega í netmálum ekki um aðgengi heldur um öryggi. Ég staldra aðeins við 82. gr. um viðbúnað og hlutverk svokallaðrar netöryggissveitar sem á að aðstoða fjarskiptafyrirtæki við forvarnir, leiðbeina þeim og styðja við skjót viðbrögð gegn aðsteðjandi hættu. Ég veit að hér er ekki beinlínis um nýmæli að ræða. Þetta er sveit á vegum Fjarskiptastofu en ég tel að full ástæða sé til að ræða það mjög gaumgæfilega innan nefndarinnar hvernig Alþingi sér þetta hlutverk fyrir sér og til hvers það er ætlað. Þó að greinin fari yfir það með nokkrum hætti að sveitarinnar sé að greina og meðhöndla ógnir og öryggisatvik í netum og þjónustu fjarskiptafyrirtækja, fyrirbyggja og draga úr hættu á öryggisatvikum eins og kostur er og sporna við eða lágmarka tjón þá er margt undir sem ég bind vonir við að nefndin muni ræða vel og vandlega. Á fjarskiptafyrirtækjum hvílir sú skýlausa skylda að bregðast án tafar við tilmælum þessarar netöryggissveitar um aðgerðir gegn bráðri og aðsteðjandi netógn og það sama á við í tilviki mjög alvarlegrar áhættu eða atvika sem steðja að net- og upplýsingakerfi mikilvægra innviða eða opinberra stofnana, almannahagsmuna eða þjóðaröryggi. Töluverð umræða hefur verið um þetta í samhengi við NATO og þann grunnpunkt að árás á eitt ríki sé árás á öll, 5. gr., að netárásir geti náð þeim þröskuldi að teljast til slíkra árása. Eitthvað sem var kannski fjarlægt fyrir einhverjum mánuðum, og var inni allt að því formsins vegna, er í dag orðið mjög þýðingarmikið að rýna og skoða. Netöryggissveitin er að leitast við að greina netógnir og öryggisatvik á sviði fjarskipta á frumstigi og senda út viðvaranir í þeim tilgangi að styðja við skjót viðbrögð gegn aðsteðjandi ógn. Í greinargerð er aðeins nánar vikið að því hvert hlutverkið er og til hvers er ætlast. En í samhengi við stöðu dagsins í dag, eins og ég er búin að nefna allnokkrum sinnum í þessari ræðu, veru okkar í NATO og þessa þætti sem við lítum töluvert öðrum augum en við gerðum fyrir nokkrum vikum, þá veit ég að umhverfis- og samgöngunefnd mun leggja allt sitt í að vandað verði til verka. Hér er risavaxið mál á ferðinni, bæði hvað varðar lengd og inntak. Mér sýnist borðleggjandi að það geti farið í gegn og mjög brýnt að það fái vandaða umfjöllun í ljósi þeirra hagsmuna sem eru að baki. Ég hefði gjarnan viljað sjá frumvarpið hafa orðið að lögum fyrr en við munum leggja allt okkar í það að þetta mál fái góða og vandaða umfjöllun í samræmi við þá hagsmuni sem hér eru að baki.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu. Þar var komið inn á ýmsa hluti sem vöktu athygli mína. Eins og hv. þingmaður ræddi snýst þetta auðvitað fyrst og fremst um öryggi, öryggi þjóðarinnar heima við og á ferðum sínum. Í frumvarpinu er kafli sem lýtur að neyðarsamskiptum, neyðar- og öryggisfjarskiptum og fjarskiptum á hættutímum, sem eru ákvæði 95.–100. gr. Þau fjalla í rauninni um þau númer sem við notumst við þegar neyð steðjar að. Hér er tilgreint númerið 112 sem við þekkjum svo vel. Við vonumst auðvitað sjálf til að þurfa sem sjaldnast að hringja í Neyðarlínuna en hún er algerlega nauðsynleg. Ég kem í rauninni upp í mínu fyrra andsvari til að spyrja hv. þingmann, sem hefur mjög mikla reynslu úr umhverfi sakamála sem fyrrverandi saksóknari, hvaða máli hún telji skipta að sett sé í lög að fjarskiptafyrirtækjum sé með öllu óheimilt að gjaldfæra símtöl sem berast til 112 og jafnframt að það sé hafið yfir allan vafa að fjarskiptafyrirtækjum sé skylt að flytja símtalið [[Forseti hringir.]]og fjarskiptaumferðarupplýsingar og aðrar upplýsingar, að það megi veita [[Forseti hringir.]]móttakandanum, 112, upplýsingar um símanúmerið og þann sem hringir og hvar hann er staðsettur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir spurninguna. Ég tel að þetta sé mikilvægt. Það blasir auðvitað við að þetta er mikilvæg þjónusta en hérna held ég að löggjafinn sé einfaldlega að flagga mikilvægu markmiði sem er svo þýðingarmikið að það er fært í lög. Ég held að það sé algjörlega borðleggjandi að fjarskiptafyrirtækin geri engan ágreining um þetta atriði, en að það sé engu að síður gott að búa þannig um hnútana að þetta sé tryggt með lagasetningu. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir, að í þessu frumvarpi, þegar maður fer að skoða ekki bara fjölda greina heldur rauða þráðinn, erum við aftur og aftur að fjalla um öryggi fólksins í landinu og ólíkar birtingarmyndir. 112 er kannski skýrasta verkfærið og það sem lítil börn þekkja strax. Þannig að það er góður bragur og þetta er góð, skynsamleg og falleg grein.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil kannski í framhaldinu spyrja hv. þingmann hversu mikilvægt hún telji það vera að það sé samband fyrir alla landsmenn, hvar sem þeir eru á landinu, við umrætt númer, 112. Lendir þú í slysi eða sé á þig ráðist þá sé byggt upp slíkt grunnnet fjarskipta á landinu og því viðhaldið með þeim hætti að það sé tryggt að þú sért ekki á löngum köflum á helstu þjóðvegum landsins, á hringveginum, utan þjónustusvæðis þannig að þú getir ekki einu sinni hringt í þetta númer. Hvað telur hv. þingmaður að þurfi að gerast til að stjórnvöld ræki þær skyldur sínar að tryggja landsmönnum óheftan aðgang að þessu númeri? Að lokum langar mig aðeins að spyrja hv. þingmann, bara svona til gamans, hvort hún hafi einhvern tímann rekist á númerið 116-000 og 116-111 en þetta eru símanúmerin sem getið er í 97. gr. sem ábendingarlínu vegna barna sem er saknað og hjálparsíma fyrir börn. Er þetta eitthvað sem hv. þingmaður hefur séð áður?
Frú forseti. Ég byrja kannski bara á síðustu spurningunni. Nei, ég hef aldrei heyrt af þessu númeri og aldrei séð það. Ég þykist vita að þetta sé kannski ekki eitt þeirra símanúmera sem koma strax upp í huga fólks við þessar aðstæður. Ég veit hins vegar að lögreglan er öllum aðgengileg í gegnum sitt almenna númer. Nema þessu fylgi einhver kynningarstarfsemi eða eitthvað í þá veru hugsa ég að það verði nú kannski að meginstefnu óbreytt ástand varðandi hvernig fólk nálgast lögregluna, sem er reyndar líka í gegnum netið núorðið. Varðandi hina spurninguna, þ.e. um stöðu og aðstæður fólks, ekki síst á landsbyggðinni, sem er í raunverulegri og eiginlegri hættu á því að verða fyrir rofi á þjónustu, grundvallarþjónustu, þá er mjög aðkallandi verkefni fyrir land eins og Ísland að tryggja það alltaf. Ég sé að í 100. gr. er gerð tilraun til þess að ráðherra geti við þær aðstæður mælt fyrir um aðgerðir til að viðhalda þessari rekstrarsamfellu þjónustunnar. Ég hefði líka áhuga á að heyra um það frá hæstv. ráðherra hvaða stefna sé í vinnu inni í ráðuneytinu almennt séð og til lengri tíma litið hvað þetta varðar vegna þeirra aðstæðna sem við búum við hér á Íslandi. Ég þykist fullviss um að þau mál séu öll almennt séð í forgangi og í nokkuð góðum farvegi.
Frú forseti. Í þriðja sinn fáum við hingað inn í þingið frumvarp til nýrra heildarlaga um fjarskipti. Gildandi fjarskiptalög þarfnast verulegrar endurskoðunar, ég held að við séum öll sammála um það. Það blasir við að þær gríðarlegu framfarir sem hafa orðið á fjarskiptatækni kalla á mikla endurskoðun laganna og því verður eiginlega að segjast eins og er að það er mikill ábyrgðarhluti hjá ríkisstjórninni að hafa verið að þvælast fyrir nauðsynlegum breytingum á fjarskiptalögum undanfarin ár, því miður. Ósamstaða var milli stjórnarflokkanna um að klára þetta nauðsynlega mál, ekki einu sinni heldur tvisvar. Nú erum við í þriðja skiptið komin með málið inn og maður veltir fyrir sér hvað veldur því. Hvaða atriði voru það sem töfðu fyrir? Var það mögulega það atriði að þeim var kunnugt um að verið væri að gera grundvallarbreytingar á þeim fjarskiptafyrirtækjum sem eru á Íslandi í dag? Getur verið að stjórnarflokkunum öllum eða hluta þeirra hafi verið kunnugt um mikilvægi þess að vera ekki með regluverk sem tryggði að grunninnviðir væru ekki seldir úr landi, að byggja þyrfti upp öryggisnet fyrir allan almenning í landinu? Af hverju spyr ég að þessu? Jú, vegna þess að frá því að fjallað var um þetta í fyrsta sinn hér í þinginu hefur Míla verið seld úr landi, þó að ekki sé búið að afgreiða þau viðskipti að öllu leyti. Samkeppniseftirlitið er að fjalla um málið. En ekki bara það heldur hafa önnur fjarskiptafyrirtæki líka tekið miklum breytingum. Fjarskiptafyrirtækið Nova, ég veit ekki betur en að þar hafi innviðirnir líka verið seldir. Það blundar í manni efasemdarangi og maður veltir fyrir sér hvort þetta geti hafa verið ástæðan fyrir því að málið komst ekki í gegn. Við tölum öll hér, bæði stjórnarliðar og stjórnarandstaðan, um mikilvægi þess að þetta mikilvæga plagg nái fram að ganga. Hæstv. innviðaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hefur komið fram í fjölmiðlum dagsins og kvartað undan málefnalegri umræðu í þinginu. Hann talar um að stjórnarandstaðan sé að halda þinginu í gíslingu þegar fyrir liggur að ríkisstjórnin, sem hann er ráðherra í, er að leggja þetta mál fram í þriðja sinn. Í þriðja sinn erum við hér í 1. umr. um þetta sama mál og þetta er hans ríkisstjórn sem samanstendur af sömu flokkum. Það er vissulega nýtt ráðuneyti sem er að flytja þetta mál. Það er ekki lengur hann, það er nýr ráðherra, hæstv. háskóla, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sem skyndilega er kominn með fjarskiptin. En engu að síður er þetta sama ríkisstjórn sem flytur þetta mál enn einu sinni. Af hverju klára þau ekki málið? Af hverju hafa stjórnarflokkarnir verið að þvælast fyrir málinu? Þetta er mjög mikilvægt þjóðaröryggismál. Þá skiptir máli að klára það. Sú sem hér stendur kallaði eftir því að frumvarpið kæmi inn í þingið hér í desember en ekki sá stubbur sem var verið að þvælast með í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Af hverju gátum við ekki bara haft trygginguna þá? Nú erum við hér í lok mars og ég get svarið það að ég held að það sé jafn langur tími eftir, mögulega færri þingfundadagar eftir og færri nefndadagar, í dag, 29. mars og fram að áætluðum þinglokum en var þegar Mílufrumvarpið svokallaða var lagt fram í þinginu í miklu óðagoti og varð að klárast fyrir lok janúar eða hvenær það var sem það var samþykkt. Ég held að við hefðum getað klárað þetta á þeim tíma, rétt eins og Mílumálið, ef við hefðum fengið það inn af því að þetta er mál sem við þekkjum vel. Þetta er að koma inn í þriðja sinn. Það hefði í rauninni átt að gera þetta þannig. Með frumvarpi til fjarskiptalaga er markmiðið að samræma landsrétt samevrópsku fjarskiptaregluverki. Með því á að tryggja aðgengileg, hagkvæm, skilvirk og örugg fjarskipti hér á landi. Ljóst er að markmiðin eru mikilvæg og ekki annað hægt en að fagna því að frumvarpið sé komið fram, sé lagt fram á Alþingi, enda eru örugg fjarskipti algjör grundvallarforsenda þess að tryggja þjóðaröryggi. Og það er nú ekki lítið sem við tölum um þjóðaröryggi þessa dagana. Sá vandræðagangur og sú töf sem orðið hefur á málinu er grafalvarleg í ljósi þjóðaröryggis en í frumvarpinu er að finna mikilvægt ákvæði um öryggishagsmuni vegna uppbyggingar svokallaðra farneta. Tilgangur þess ákvæðis er að taka mið af vaxandi þörf og vaxandi kröfum sem flest ríki, auðvitað ekki öll en alla vega flest ríki sem við berum okkur saman við, hafa talið sig knúin til að mæta til að efla öryggi innviða sinna. Markmiðið er að draga verulega úr líkum á því að erlend ríki, sem telja sig hafa hagsmuni af innlendum málum, geti stundað hér það sem í einhverja tíð var kallað njósnir og er eflaust enn. Það er gríðarlega mikilvægt að reyna eftir fremsta megni að koma í veg fyrir að slíkt geti þrifist hér. Í þeim breytta veruleika sem við horfum nú fram á, ekki bara hér á Íslandi heldur um allan heim í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu, ætti það að vera algjört forgangsmál að tryggja örugg fjarskipti hér á landi. Til að svo megi verða er ekki nóg að samþykkja bara ný fjarskiptalög því það þarf að tryggja og treysta innviðina. Það þarf að tryggja fjármagn til Fjarskiptastofnunar svo hún geti sinnt því eftirlitshlutverki sem verið er að auka verulega samkvæmt frumvarpinu. Hún geti reynt að tryggja að þessir grunninnviðir séu ávallt til staðar. Fjarskiptastofa fær nú í hendurnar að meta hættu á grundvelli öryggishagsmuna, meta hættu á því hvort farnet á landsvísu séu eða geti orðið mjög háð búnaði frá einum framleiðanda og er stofnuninni heimilt að binda leyfið skilyrðum er stuðla að fjölbreytni í gerð búnaðar. - Frú forseti. Það væri gott ef það væri líka hér í pontu vatnsglas fyrir ræðumenn. Mig langar einnig að ræða hér aðeins um öryggi vegfarenda og öryggi íbúa landsbyggðarinnar. Grunnnet fjarskipta er gríðarlega mikilvægt öryggistæki sem stjórnvöldum ber að tryggja að sé aðgengilegt öllum landsmönnum. En, frú forseti, svo er því miður ekki. Vert er að rifja upp ummæli hv. formanns velferðarnefndar, hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur, í kostulegu Kastljóssviðtali á dögunum. Þar var verið að ræða aðgengi landsmanna að heilbrigðisþjónustu. Verandi þingmaður af landsbyggðinni þá þekkir hún auðvitað mjög vel hversu lélegt fjarskiptasamband getur orðið á landsbyggðinni. Ég þekki það líka enda ek ég mikið vestur á firði og þar er maður heppinn ef maður kemst í símasambandi á leiðinni. En hv. þingmaður og formaður velferðarnefndar talaði um að það hefðu allir einhvers konar aðgang að heilbrigðisþjónustu af því að það væri alla vega hægt að hringja í einhvern heilbrigðisstarfsmann þó að ekki væri hægt að hitta neinn heilbrigðisstarfsmann, en skaut svo inn í: Ja, þar sem er símasamband. Frú forseti. Þetta er nefnilega raunveruleikinn á Íslandi árið 2022 að það er ekki einu sinni símasamband alls staðar. Hugsið ykkur. Þetta ríka samfélag hefur ekki tryggt að allir landsmenn eigi þess kost að hringja í Neyðarlínuna ef eitthvað kemur fyrir. Við sáum þetta í óveðrinu 2019, í desember, að það var ekki bara vegna þess að möstur lögðust niður heldur voru einfaldlega bæir utan þjónustusvæðis. Auðvitað var rafmagnsleysi þá líka en það var bara ekkert símasamband. Við höfum líka séð þetta í umferðaróhöppum á þjóðvegum landsins sem leitt hafa til dauðsfalla af því að ekki var hægt að hringja á neyðaraðstoð. Þeir sem komu að slíku slysi þurftu að keyra um langan veg til að komast í símasamband til að geta hringt á viðbragðsaðila. Það er auðvitað ekki boðlegt, frú forseti. Við verðum að gera betur en þetta. Ég velti fyrir mér hvort verið sé að bregðast á einhvern hátt við þessu í ákvæði 38. gr. Ég átta mig ekki á því. Þar er verið að veita Fjarskiptastofu heimild til að leggja kvaðir á fjarskiptafyrirtæki og aðra aðila eftir því sem nánar er tiltekið í ákvæðinu og eru þar tilgreind mjög mörg atriði. Ég átta mig satt að segja ekki á því og hlakka til að fá að vinna þetta mál í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þar sem ég sit. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Fjarskiptastofa getur lagt kvaðir á fjarskiptafyrirtæki sem bjóða þráðlausa fjarskiptaþjónustu um að þau veiti aðgang að óvirkum netþáttum eða bjóði svæðisbundna reikiþjónustu ef nauðsynlegt er að tryggja svæðisbundinn aðgang að þráðlausri þjónustu og að ekki sé til staðar önnur svipuð og raunhæf leið til að veita endanotendum aðgang.“ Ég veit ekki hvort þetta er það sem málið snýst um eða hvort það er einhvers staðar annars staðar í þessu mikla frumvarpi upp á hundrað greinar. Ég var að reyna að átta mig á hvort við værum þarna með ákvæði, skýrt ákvæði, um að það yrði hreinlega að tryggja þjónustuna. Í 71. gr. er líka verið að tala um gæði fjarskiptaþjónustu, að það sé lágmarksgrunnþjónusta og Fjarskiptastofu sé heimilt að setja reglur um slíka þjónustu. En ég veit ekki betur en að það hafi verið einhverjar reglur um það áður, þ.e. þær skyldur, án þess að verið sé að ganga á eftir því að það sé tryggt af því að svo er hangið á línunni, ef svo má segja. Virðulegur forseti. Það er gott að þetta frumvarp hafi komið fram. Það ber þess þó merki að vera enn eitt dæmið um skort á samstöðu innan ríkisstjórnarinnar, að það hafi ekki verið klárað fyrr, en við skulum vona að stjórnarandstöðunni takist að koma því á leiðarenda eins og mörgum öðrum framfaramálum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég vil kannski fyrst ítreka varðandi öryggi íbúa, sem hv. þingmaður kom inn á, að þetta frumvarp veitir einmitt Fjarskiptastofu heimild til að skilyrða tíðniúthlutanir. Þar er t.d. möguleiki að gera kröfu og setja kröfu á fjarskiptafyrirtæki um að veita hvert öðru reikiþjónustu. Það er kveðið á um það, m.a. í 14. gr. þessa frumvarps, að símtöl slitni ekki, það getur orðið til þess að símtöl slitni ekki á ferðum um þjóðvegina eins og raunin hefur verið og er þetta gríðarlega mikilvægt og í takti við þær breytingar sem verið er að vinna að í þessu frumvarpi, sem er auðvitað um samkeppnismarkað. Við erum með mikilvægan samkeppnismarkað og samkeppni á fjarskiptamarkaði og þetta frumvarp á að stuðla að virkri samkeppni en líka mjög mikilvægum skynsamlegum samþættingarþáttum til þess að tryggja öryggi fólks. Hér erum við að innleiða samræmt evrópskt regluverk og lögin kveða ekki á um, af því hv. þingmaður kom aðeins inn á það, takmarkanir á eignarhaldi, og það breytir bara ekki, hvert sem eignarhaldið er, hvaða lög og reglur gilda um fyrirtæki. Það hvíla á þeim mjög skýrar kvaðir hér, burt séð frá eignarhaldi. Í ljósi síðan alveg sjálfstæðra öryggishagsmuna þjóðarinnar þá geymir frumvarpið ákvæði sem byggja á áhættumati og kröfum sem við teljum okkur þurfa að gera til að Fjarskiptastofa geti gripið inn í til að tryggja m.a. áfallaþol fjarskipta og það er það sem skiptir máli; hvernig kerfið okkar fúnkerar, hvernig það virkar fyrir neytendur, það sé öryggi notenda, tækifæri o.fl., en ekki hver á. Þetta er kannski það helsta sem ég vildi benda á, sérstaklega varðandi öryggi íbúa.
Frú forseti. Já, margt megum við þakka Evrópusambandinu, t.d. að búa til regluverk sem skilyrða fjarskiptafyrirtækin að veita fjarskiptaþjónustu og hanga ekki á línunni, eins og ég orðaði það, heldur að leyfa línunni að ganga áfram án þess að símtalið rofni. Þá kemur að þessu með innviðina, hvort það sé tryggt að hinir fýsísku innviðir séu til á vegunum, að það sé eitt sem taki við af öðru ef svo ber undir, að það sé tryggt að það náist samband alls staðar í hinum fallegu fjörðum Vestfjarða, svo dæmi sé tekið, þar sem hvorki útvarp næst né farsímasamband á köflum á þjóðveginum, sem er hringvegurinn okkar. En þá þarf bara að tryggja það að svo verði.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni. Það er verkefnið okkar hér, bæði varðandi þá ljósleiðaravæðingu sem hefur verið unnið að og síðan að klára um landið að tryggja að innviðir séu til staðar, að stafvæða allt landið svo fólk hvar sem það býr geti starfað við hin ýmsu störf í fjarvinnu, störf án staðsetningar. Þetta frumvarp er svo ríkt af svo fjölmörgum tækifærum. Við höfum kannski rætt mest um öryggi, þjóðaröryggið og ákvæðið þar um, sem hafa tengst inn umræðuna síðustu daga og vikur, en frumvarpið er líka svo margt annað. Meira að segja er þar ákvæði um alþjónustu sem gildir um lögheimili eða aðsetur, að ríkið veiti stuðning við uppbyggingu, m.a. verkefni fjarskiptasjóðs sem eru gríðarlega mikilvæg, þannig að þarna eru auðvitað bara tækifæri til að gera betur og spennandi verkefni fram undan.
Frú forseti. Ég er svo sannarlega sammála því að það eru spennandi tækifæri fram undan að nútímavæða allt Ísland af því að störf án staðsetningar krefjast þess að innviðir séu til staðar, t.d. að við höfum stöðugt rafmagn Það er ekki vegna þess að okkur skortir orku sem rafmagnið er ekki stöðugt heldur hafa stjórnvöld því miður ekki sinnt því að tryggja flutningskerfi raforku á Íslandi. Nú bjó ég í Bolungarvík, einum fallegasta stað á Íslandi og besta til að ala upp börn, og á meðan ég var þar stundaði ég háskólanám og þurfti eðli málsins samkvæmt stundum að taka próf sem voru á netinu. Þá lenti ég oftar en ekki í því að rafmagnið fór. Það var ekki brjálað veður en það bara fór rafmagnið og ég gat ekki tekið prófið. Og þetta var ekki á síðustu öld. Þetta var bara núna um daginn. Það er ekkert svo langt síðan.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Mig langar í fyrra andsvari að koma inn á það sem hv. þingmaður ræddi í sambandi við farsímasamband eða GSM-samband á þjóðveginum. Eins og hv. þingmaður kom inn á hefur hún verið búsett í Bolungarvík, þeim fallega stað, og þá bætast vandamál sem snúa að rafmagnsöryggi ofan á fjarskiptamálin á leiðinni þangað. Ég vil kannski vísa í það sem kom fram í orðum hæstv. ráðherra í andsvari við hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur þar sem ráðherra lýsti þeim miklu tækifærum sem í frumvarpinu felast en það er nú einmitt grundvöllur þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið hér í dag á seinaganginn hvað framlagningu málsins varðar og afdrif þess á síðasta þingi sem voru með miklum ólíkindum. Hv. þingmaður hefur verið búsett úti á landi og ég leyfi mér að fullyrða að frá þeim tíma, sem ég man svona nokkurn veginn hvenær var, er ég ekki viss um að farsímasambandið á leiðinni til Bolungarvíkur hafi raunverulega batnað. Það voru ýmsar kvaðir settar hvað reiki varðar á þjónustuaðila á sínum tíma sem hafa síðan verið að trappast niður. Varðandi tækifæri sem felast í þessu frumvarpi til hvata og í rauninni mögulegrar þvingunar, ef þörf er á, til reikisamkomulags rekstraraðila: Hvað telur hv. þingmaður að þarna geti munað miklu í [[Forseti hringir.]]gæðum þjónustu við landsbyggðina hvað samhangandi gemsasamband varðar á þjóðvegum landsins?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er að reyna að átta mig á spurningunni. Ég vona eiginlega að hv. þingmaður hafi verið að spyrja um þróunina á gæðunum og hvort einhver bæting hafi orðið eða hvort þetta frumvarp komi til með að bæta eitthvað. Ég átta mig ekki alveg á því. Ég get þó sagt að það hefur batnað aðeins á þeim árum sem liðin eru frá því að ég fór að venja komur mínar fyrst þangað vestur. Vegirnir hafa líka batnað aðeins. Það er auðvitað grundvallaratriði ef rétt er og ef það tekst, eins og lofað var af hæstv. ráðherra, að hafa samhangandi farsímakerfi alla leiðina eins og lofað er að sé í þessu frumvarpi, að verið sé að tryggja að eitt farsímafyrirtæki sleppi áður en símasambandið slitnar og færi þá öðru. En ég velti því fyrir mér hvort þessir grunninnviðir séu fullnægjandi, hvort sambandið sé einfaldlega fullnægjandi. Það einskorðast auðvitað hreint ekki við Vestfirði, ég veit að þetta er víða annars staðar svona. Erum við með nógu gott net af sendum til að tryggja að við séum með þetta samband hringinn í kringum landið? Ég er ekki alveg viss. En það hefur batnað, almáttugur, á síðustu 20 árum, annað væri nú, myndi ég segja, í ríkidæminu á Íslandi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og biðst forláts á hversu óskýr ég var í spurningu minni. Ég áttaði mig á því þegar ég var sestur í sætið að það var kannski erfitt að ráða í akkúrat hvað það var sem ég var að fara. En punkturinn minn var í rauninni að fá fram mat þingmannsins á þeim miklu lífsgæðum sem felast í því að farsímasamband á þjóðvegum batni og á sama tíma að lýsa yfir svekkelsi mínu á því að þetta sé að gerast löngu síðar en hefði getað orðið vegna drolls ríkisstjórnarflokkanna og þeirra furðulegu aðgerða þeirra á síðasta þingi að svæfa málið. Á undanförnum 20 árum batnaði farsímasambandið umtalsvert með ýmiss konar útboðum og stuðningi en ég held að það hafi verið að versna á undanförnum árum vegna þessara takmarkana í reikisamningum. Það er sá hnútur sem við erum að höggva á með þessu máli. [[Forseti hringir.]]Þess vegna er ég alveg óendanlega svekktur yfir að ríkisstjórnin hafi dregið þetta lengur en þörf var á og mögulegt var.
Frú forseti. Já, það er nú betra að skilja spurninguna. Það er auðvitað grundvallarforsenda að hafa þetta samband af því að við byggjum samfélag okkar á því núna. Við gátum mögulega lifað hérna fyrir 100 árum án þess að vera með símasamband, þá var samfélagið bara annars konar. En í dag er grunnþjónusta að vera með þetta samband, það er nauðsynlegt í lífi og starfi hringinn í kringum landið. Og af því að nú er talað fjálglega um störf án staðsetningar þá gerum við það auðvitað ekki án þess að hafa fullnægjandi samband. Ég er hins vegar pínu hikandi við að fagna stórkostlega af því að það stendur líka í heildarlögum um heilbrigðisþjónustu, í þingsályktunartillögu um heilbrigðisstefnu til ársins 2030, að allir landsmenn eigi að hafa tryggan aðgang að heilbrigðisþjónustu. [[Forseti hringir.]]En svo er það ekki þannig. Það er ríkisstjórnarinnar að framfylgja lögunum, [[Forseti hringir.]]koma þeim í framkvæmd, en hún gerir það ekki þannig að við skulum sjá.
Forseti. Mér fannst áhugavert þegar hv. þingmaður minntist á hvernig það er í raun ríkisstjórnin sem hefur tafið þetta mál og er minnisstætt undir lok síðasta kjörtímabils þegar þetta mál festist óvart inni bak við þinglokasamninga. Stjórnarandstaðan sagði: Já, þetta er mikilvægt mál og við erum alveg tilbúin til að losa þetta úr þinglokasamningum og fá þetta áfram. En það var ekki hægt því að ef þetta mál hefði farið út frá samgönguráðherra hefðu allir hinir ráðherrarnir líka þurft að fá eitt mál og ríkisstjórnin gat ekki fundið það hjá sér að komast að þeirri niðurstöðu. Það var ríkisstjórnin sem var með þetta mál í gíslingu, mjög áhugavert. Í tengslum við það þá eru nokkur atriði í þessu máli sem eru mun eldri. Ég man þegar ég var í umhverfis- og samgöngunefnd og þá vorum við að glíma við það sem er í 83. gr. um netöryggissveit og það að ef Fjarskiptastofa telur það nauðsynlegt skuli fjarskiptafyrirtæki og netöryggissveitin gera með sér samning um uppsetningu og rekstur tæknilegrar vöktunarþjónustu sem gæti innifalið búnað eða netkerfi sem tengist vöktun netöryggissveitar. Það þýðir að netöryggissveitin getur bara farið og sett búnað inn í tölvuver fjarskiptaþjónustufyrirtækisins og einfaldlega verið að njósna. Það er einfaldlega þannig. Það er verið að koma fyrir njósnabúnaði hjá fjarskiptafyrirtækinu. Þetta er atriði sem við höfðum verið að glíma við í fyrri málum af þessu tagi og hér ratar það enn og aftur inn á okkar borð þegar búið er að hafna því aftur og aftur af því að það er einfaldlega varhugavert að hafa slíkan búnað ofan á reyndan fjarskiptabúnað [[Forseti hringir.]]sem fyrirtækin nota. Það er vandamál að bæta við einhverju öðru tæki sem er ekki endilega samhæft, það er mikið vandamál.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar. Ég les það í erlendum fjölmiðlum að einhver mesta ógn sem steðjar að okkur hér séu netárásir. Það var jafnvel áður en Rússar hófu stríð gegn frjálsu fullvalda ríki, Úkraínu. Eftir að stríðið hófst hefur tilraunum til að valda usla á netinu, ég þekki þetta ekki nógu vel, fjölgað, það eru 5.000 sinnum fleiri innrásartilraunir. Ég held að hryðjuverk geti jafnvel orðið jafn svakaleg ef ráðist er á þessa grunninnviði eins og byggingar. Þá er ég ekki að tala um mannslíf. En jú, það er hægt að fara inn í allt kerfið okkar. Það er hægt að lama allt kerfið okkar. Ég þekki ekki nógu vel búnað eða önnur tæki. Hvernig er hægt að verjast því? Kannski er það af því að ég er ekki Pírati, það getur verið.
Heyr, heyr …
Ég hef bara bullandi áhyggjur af þessu. Ég verð að viðurkenna það.
Frú forseti. Kannski verður hv. þingmaður bara Pírati þegar hún kynnist þessu betur, hver veit. En þetta er lykilatriði í því hvernig þessi búnaður virkar. Gerður er fjarskiptabúnaður sem er með sínar kröfur og gæðaeftirlit og ýmislegt svoleiðis og þegar aukatæki er bætt við til að vakta virkni hans á ákveðinn hátt getur það haft ókunnar afleiðingar, bætt við ákveðnum villum og þess háttar í þeirri stöðluðu virkni sem búist er við að virki án aukahluta sem slíkra. Hér er einmitt tekið fram að fjarskiptafyrirtæki sé skylt að hýsa og samtengjast endurgjaldslaust þeim búnaði netöryggissveitar sem Fjarskiptastofa telur nauðsynlegan. - Allt í einu breyttist tíminnn hratt hjá mér, ég átta mig ekki alveg á því hvað gerðist þarna. En ég vildi bara vekja athygli hv. þingmanns á þessu út af setu hennar [[Forseti hringir.]]í umhverfis- og samgöngunefnd, að vakta sérstaklega þetta atriði. Ég veit að það koma örugglega athugasemdir frá helstu sérfræðingum okkar í netöryggismálum varðandi þetta atriði.
Svo háttar til að það er ein mínúta í síðari umferð í andsvörum.
Frú forseti. Maður á aldrei að gefa loforð, sérstaklega ekki í ræðustól Alþingis, en ég ætla að lofa hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni því að ég mun vakta þetta tiltekna ákvæði. Ég er búin að merkja það sérstaklega inn í frumvarpið. Ég mun spyrja spyrjast vel fyrir ásamt hv. þm. Andrési Inga Jónssyni sem er Pírati og er í nefndinni, en það er ekki víst að hann sé orðinn það gegnheill Pírati að hann kunni allt þetta með netöryggi. Nú reynir á hvort svo er. En saman munum við mynda netöryggissveit stjórnarandstöðu í hv. umhverfis- og samgöngunefnd ásamt hv. þingkonu Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur sem er þingmaður Viðreisnar í nefndinni. Ég finn að við munum valdeflast við þetta.
Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni. Það að hafa góð fjarskipti er gríðarlega mikilvægur innviður. Við höfum öll upplifað á ferðum okkar um landið að detta inn og út úr símasambandi og mig langar því að spyrja hv. þingmann hvaða skoðun hann hafi á fjarskiptakerfum á vegum og í dreifbýli og kannski hvort það lagast eitthvað með þessu frumvarpi.
Frú forseti. Ég held að fjarskipti á vegum úti hafi lagast svo sannarlega, en enn er fullt af dauðum blettum. Eitt af því sem ég lærði fljótt þegar ég var að vinna við að setja upp fjarskipti út um allan heim var einmitt að fræðileg útbreiðsla farsímasenda er voða flott á korti, við sjáum alveg um þetta svæði, en raunveruleg útbreiðsla er ekki eins góð. Það verða til allir þessir blettir sem við þekkjum, t.d. ef þú ert með farsíma frá Símanum og keyrir í gegnum Tíðaskarð á leiðinni inn í Kjós, þá dettur niður símtalið. Einu sinni gerðist þetta reyndar líka ef þú keyrðir í gegnum Kópavoginn sjálfan. Ég vona að þetta svari að hluta til spurningu hv. þingmanns.
Frú forseti. Það var kannski bara eitt. Hv. þingmaður hefur greinilega mjög mikið vit á fjarskiptasambandi en telur hann að í þessu frumvarpi - nú er ég kannski að opinbera vanþekkingu mína á þessu þar sem ég er nýr þingmaður og hef ekki náð að kynna mér þetta í þaula - sé eitthvað sem ýti undir það að fjarskiptin á vegum og í dreifbýli verði betri?
Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki heldur náð að lesa í gegnum allar síðurnar 131 í þskj. 666. En það hefur verið þannig víða um heim að fjarskiptafyrirtæki eru látin borga ákveðið gjald sem síðan á að nýta í það að bæta og borga fyrir að setja upp þjónustu á þessum blettum. Nú veit ég ekki hvort slíkt er enn í þessu frumvarpi, þetta hefur verið í fyrri lögum, held ég, en það er nákvæmlega þannig sem þarf að gera þetta. Það þarf að taka pening til hliðar af því sem fæst fyrir leyfisgjöld og tíðnir og annað og nýta hann til þess að bæta sambandið á þeim svæðum þar sem það er enn slæmt og ég vona að hæstv. ráðherra hafi sett slíkt ákvæði hér inn.
Frú forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður vísaði til reynslu sinnar á erlendri grundu og störf sín þar í samhengi við þætti sem honum fannst vanta upp á í þessu frumvarpi. Nú sit ég í umhverfis- og samgöngunefnd sem mun fá þetta frumvarp til meðferðar og hefði áhuga á að heyra nánar frá þingmanninum hvað það er. Ég hef verið að hugsa þetta út frá annars vegar þessum hættum sem geta leynst í náttúrunni sjálfri og hins vegar í þeim veruleika sem við tölum gjarnan um sem nýjan en er nú ekkert sérstaklega nýr. Ég held að Eistland hafi verið eitt fyrsta ríkið sem varð fyrir skipulagðri árás sem ríki. Það var í aprílmánuði árið 2007, skipulögð árás á fjölmiðla, vefsíður opinberra stofnana, bankakerfið, og hafði gríðarleg áhrif þá og var atvik sem breytti viðhorfum og takti þar í landi. Ég hefði áhuga á að heyra hvað þetta er.
Frú forseti. Við lifum á tímum alþjóðlegra fjarskipta. Hér í gamla daga, til að taka niður símkerfi, þá hefði maður þurfti að nota aðferðirnar sem voru í kvikmyndinni Kona fer í stríð og ná niður símavírunum, miklu flóknara heldur en að geta setið kannski á sólarströnd á Tenerife og verið með tölvu í hendinni og ráðist á heilt ríki. Það er því miður þannig að við sem samfélag hér á Íslandi höfum ekki tekið þessari ógn nógu alvarlega. Það er kannski eins og með margar aðrar ógnir sem við þurfum að eiga við hér á landi; það er ekki fyrr en eftir að ógnin er búin að koma sem við fyrst byrjum að byggja upp viðbúnaðinn.
Frú forseti. Ég tek undir þetta hjá hv. þingmanni, það er gjarnan þannig, hvort sem er í lífi fólks eða í aðstæðum samfélaga, að það er ekki fyrr en að lokinni einhverri reynslu sem brugðist er við. En af því að hv. þingmaður vísaði í samfélagið þá er það auðvitað eitt af grundvallarhlutverkum stjórnvalda að hafa þennan háttinn á. Þetta minnti mig á atriði sem ég heyrði á ráðstefnu um netöryggismál, sem ég hef vitnað til áður í þessum ræðustól, að Norðurlöndin tali enn um sig með þeim hætti árið 2020 og jafnvel 2022 að við séum framarlega á heimsvísu vegna þess að hér sé aðgengi að netinu svo gott. Það er ekkert til að státa sig af í dag, að við séum svo vel tengd. Breytan sem hefur eitthvað um það að segja hvort þjóðir standi framarlega í þessum efnum í dag hefur með öryggisþáttinn að gera, hversu vel varin við erum sem einstaklingar og sem ríki.
Frú forseti. Já, það er nefnilega þannig að um leið og við urðum tengdara samfélag þá jókst ógnin til muna. Hugsið ykkur bara ef rafrænu skilríkin ykkar hætta að virka og hvaða þjónusta það er sem þið eruð að nota daglega sem hættir þá að virka. Hugsið ykkur ef netsamband við útlönd dettur út. Þá dettur líka út öll póstþjónusta, tölvupóstþjónusta, fjarskiptaþjónusta, allt sem við erum að nota. Það er líka þannig að flestir vefir á Íslandi eru með hluta sem nýta erlenda þjónustu þannig að vefsíðurnar hætta virka. Hvað þarf þetta að standa yfir í langan tíma áður en það er búið að leggja okkur öll inn vegna þess að við erum öll orðin brjáluð af því að við komumst ekki lengur á netið? Ég spyr.
Frú forseti. Ég kem hér upp til að þakka þingmanninum fyrir ræðuna í 1. umr. um þetta mikilvæga frumvarp, um fjarskipti. Ég verð að nota tækifærið og benda þingheimi á að þessi lagabót kemur frá Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn eins og svo margt annað sem bætt hefur líf og samkeppnismarkað hér á landi á undanförnum áratugum. Neytendaverndin kemur frá Brussel, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Mig langar til að biðja hv. þingmann að velta aðeins vöngum með mér yfir gjaldtökunni á tíðniheimildum. Mig langar að spyrja hvort hann hafi lagt mat á það hvort gjaldtakan sé í raun næg miðað við þau verðmæti sem hér er verið að úthluta til einkafyrirtækja.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég vona að annar þingmaður í salnum hafi ekki heyrt að þetta væri þriðji fjarskiptapakkinn. Varðandi tíðnikostnaðinn þá er það auðlind sem þarf svo sannarlega að borga fyrir. En við þurfum líka að hugsa um það hvernig við nýtum þær tekjur sem fást af slíku. Ég nefndi hér áðan leiðina til að nýta þessar tekjur til að greiða niður kostnað við að setja upp fjarskipti á dreifðari svæðum, við vegina og ýmislegt annað. Mismunandi leiðir hafa verið farnar. Það hefur verið farið í uppboð. Það hefði líka verið farið í fast gjald og rétt eins og í sjávarútveginum er það náttúrlega góð spurning hvernig eigi að gera þetta. Það sem er mikilvægast í mínum huga er það hvernig við nýtum gjaldið. Það ætti síðan að stýra því hversu hátt við þurfum að hafa það.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli hvernig ríkið nýtir tekjurnar sem það hefur af slíkum gjöldum og af auðlindarentu. Að sjálfsögðu er ég þeirrar skoðunar að þær tekjur eigi að nýta til að jafna aðgengi og jafna aðstöðumun, m.a. á milli landshluta, sérstaklega þegar fjarskipti eru annars vegar. En það er hægara um að tala en í að komast. Ég skal alveg viðurkenna að ég á eftir að skoða frumvarpið miklu betur en mér sýnist samt að þetta sé svona, að þetta sé ófullkomið auðlindalíkan sem hér er verið að vinna með, þó svo að ég viti auðvitað að verið er að greiða fyrir tíðnisviðin. Þá þurfum við, þingheimur, að skoða mjög vel hvaða tekjur ríkið hefur af þessu og hvernig þær nýtast best til að tryggja fjarskipti um allt land.
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni, það er mikilvægt að það sé gagnsæi í þessu. Ég tel mikilvægt að umhverfis- og samgöngunefnd fjalli vel um 13. gr. og þau módel sem þarna eru fyrir. Við höfum líka talað mikið um netöryggi og það er heldur ekki ókeypis að reka netöryggissveit og ekki er heldur auðvelt að halda utan um alla þessa mikilvægu innviði og það er ekki frítt. Ég held því að þegar það módel verður búið til, um það hvað á að rukka fyrir þessa auðlind, þá þurfum við að passa að það jafni aðganginn en líka að það hjálpi til við að standa undir þeim kostnaði sem hlýst af því að halda utan um jafn mikilvægan innvið og hér er verið að tala um.
Frú forseti. Þetta var á margan hátt mjög áhugaverð ræða og margt sem væri gott að geta spurt út í hér. En tíminn er takmarkaður og því ætla ég að reyna að afmarka spurninguna. Ég myndi kannski ekki leita til Pírata um ráðgjöf á öllum sviðum en það verður ekki af þessum flokki tekið að hann hefur yfirleitt verið skipaður fólki með mikla þekkingu á tölvu- og fjarskiptatækni og ég held að það sé ekki nein móðgun í því falin að segja að flokkurinn eigi rætur í hópi hakkara jafnvel og annarra sérfræðinga á sviði tölvumála. Því langaði mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það vanti einhver sérstök atriði hvað varðar net- og upplýsingaöryggismál inn í þetta frumvarp. Ég er ekki að biðja um tæknilega útfærslu í einnar mínútu andsvari, en vantar hugsanlega heilu kaflana um það sem við þyrftum að vera að gera á þessu sviði?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni bæði falleg orð í garð Pírata og góða spurningu. Ég held að það sé margt í þessu frumvarpi sem komi á ramma utan um þau mál sem við höfum verið að gera hingað til hvað varðar netöryggi. Það sem ég sakna svolítið í frumvarpinu, þegar kemur að netöryggi, er að ég hefði viljað sjá meira samstarf við önnur tæknifyrirtæki í landinu. Það er t.d. til mjög mikið af mjög reyndu tæknifólki í netöryggismálum sem hvorki starfar hjá hinu opinbera né hjá þessum fjarskiptafyrirtækjum og ég hefði viljað sjá aukna samvinnu þar á milli vegna þess að rétt eins og þegar við þurftum að eiga við heimsfaraldurinn og við urðum öll almannavarnir þá er það nákvæmlega það sem þarf að gerast þegar kemur að netöryggi. Við þurfum öll að hugsa um netöryggi.
Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi tíðniréttindi, sem eru auðvitað mjög stór þáttur í þessu máli, og kom sérstaklega inn á mikilvægi þess sem hann kallaði neyðartíðni og var áhugavert að heyra mat hv. þingmanns á því. En það sem ég vildi þó spyrja um sérstaklega er í því ljósi að tíðniréttindi eru takmörkuð gæði: Er hv. þingmaður sáttur við með hvaða hætti þeim er ráðstafað? Væntanlega er ekki hægt að setja slík réttindi á uppboð án nokkurra skilyrða, enda er þetta hluti af grunninnviðum svo að líta þarf til annarra þátta en einfaldlega þess hvaða fyrirtæki kemur og býður hæsta verð hverju sinni. Líta þarf til heildarhagsmuna samfélagsins í svona stóru innviðamáli. En mætti standa betur að úthlutun tíðniréttinda?
Frú forseti. Ég held að það séu dæmi um það að úthlutun hefur verið gerð vel og eflaust líka dæmi um að hún hafi verið ógagnsæi og kannski allt of lágt verð greitt. Það hafa verið farnar mismunandi leiðir víða í heiminum þegar kemur að þessu og ég myndi svo sannarlega, fyrir þá sem sitja í umhverfis- og samgöngunefnd, skoða hvaða módel hafa virkað, hafa verið notuð hér á landi versus þau sem hafa verið notuð erlendis. Það er ekki eitthvað nýtt að selja aðgang að tíðnum og það er mikilvægt, eins og ég nefndi, að það sé ekki til eilífðar. Gott dæmi er að nú erum við eiginlega algerlega farin yfir í stafrænt sjónvarp og í mörgum löndum er t.d. verið að nýta tíðnina sem gamla analog-sjónvarpið notaði til að senda út internetbylgjur.
Frú forseti. Við erum hér að ræða stórt og mikilvægt mál, frumvarp til laga um fjarskipti. Þetta er í þriðja skipti, eins og fram hefur komið, sem málið er til umræðu hér í þingsal og ég bind vonir við að það klárist fyrir vorið fljótt og örugglega. Ég sat í umhverfis- og samgöngunefnd í fyrri tvö skiptin en geri það ekki núna þannig að ég hef ekki sömu aðkomu að málinu og þá og ætla mér þar af leiðandi ekki að fara á dýptina í málinu sem slíku, það hafa aðrir þingmenn gert hér á undan mér, m.a. fulltrúi Viðreisnar í umhverfis- og samgöngunefnd, hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir. En mig langar til að drepa á nokkrum atriðum. Það er er rétt sem fram hefur komið hér og hæstv. ráðherra Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir kom líka inn á í andsvörum sínum fyrr í dag að frumvarpið fjallar vissulega um aðra þætti en eingöngu öryggi og varnaratriði sem þingmönnum hefur eðlilega orðið tíðrætt um hér í ljósi stöðunnar. Þetta er frumvarp sem varðar mikilvæga innviði, búsetuskilyrði einfaldlega um landið. Þetta er eiginlega tvíþætt, þetta varðar búsetuskilyrði á landinu, bara að hér sé hægt að búa yfir höfuð, og síðan á hinum ýmsu stöðum á landinu og þar hefur náttúrlega verið pottur brotinn og stendur vonandi til bóta. Við erum að tala um frumvarp sem varðar samkeppni, neytendur og síðan þessar öryggisógnir og viðspyrnu ríkisins gegn ýmissi vá, hvort sem það er náttúruvá eða utanaðkomandi vá að öðru leyti. Fjarskiptaöryggi og þjóðaröryggi er einfaldlega undir. Markmiðið er að tryggja aðgengileg, greið, hagkvæm, skilvirk og örugg fjarskipti hér á landi, svo að ég telji þetta upp, og auka vernd og valmöguleika neytenda, stuðla að virkri samkeppni, hagkvæmum fjárfestingum og nýsköpun á fjarskiptamarkaði. Þetta er það sem við þurfum að gera með kerfið okkar. Tryggja að öllum landsmönnum og fyrirtækjum bjóðist aðgangur að fjarskiptaþjónustu og háhraðanetum, föstum og þráðlausum netum. Það er grundvallarskilyrði fyrir okkur. Vegna framfara í tækni og þjónustu er gildandi regluverk að mörgu leyti úrelt og það er löngu kominn tími á að taka hér myndarlega til hendinni og þingmenn hafa margir farið vel yfir það af hverju fyrri tilhlaup ríkisstjórnarinnar hafa ekki heppnast. En við bindum vonir við að það verði breyting á núna. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að ræða og ég ætla kannski að fá að leyfa mér, af því að ég sé að hæstv. ráðherra situr í salnum, að biðja hana um að koma í andsvör við mig ef hún hefur tíma til og nennu til að varpa ljósi á eitthvað sem ég er að velkjast með. Mig langar þó til að byrja á einu. Við vitum að fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta er undirstaða mikilvægrar samfélagslegrar og efnahagslegrar starfsemi og samfélagslegrar þróunar okkar og að styrkleiki fjarskiptaneta skiptir máli, ekki síst á landi eins og Íslandi með sínar landfræðilegu aðstæður. Norðurlönd hafa þá heildarlöggjöf sem okkur vantar núna sem byggist á því að það eru smíðuð lög og umgjörð um þessa heildarhagsmuni okkar. Við vitum að Atlantshafsbandalagið hefur ályktað að alvarleg öryggishætta felist í því að nánast öll starfsemi í nútímasamfélagi sé háð fjarskiptanetum. Þess vegna verða aðildarríki að tryggja að mikilvægir innviðir eins og fjarskiptainnviðir þoli áföll, þoli öryggisógn og geti veitt viðspyrnu gegn náttúruvá þó ekki væri annað. Þá fór ég að rifja upp, frú forseti, þegar ég var að undirbúa mig, að árið 2018, sem er bara hinum megin við hornið, er staðan sú að Ísland státar af toppeinkunn frá Alþjóðafjarskiptasambandinu í upplýsingatækni og fjarskiptum, en við eigum langt í land með að ná sömu stöðu í netöryggismálum. Það hefur verið staðan, Norðurlandaráð var með fund á Íslandi 2018 þar sem forsætisnefnd ráðsins samþykkti að beina þeim tilmælum til norrænna stjórnvalda að auka samstarf landanna á sviði netvarna og þá einnig samstarf við Eystrasaltsríkin. Það vill svo til, og það er kannski af því að þar átta menn sig á mikilvæginu, að ekki síst þessi lönd hafa náð hvað lengst á sviði netöryggis. Öndvegissetur NATO um netvarnir, er staðsett í Tallinn, svo dæmi sé tekið. Þessi góða tillaga var samþykkt í Norðurlandaráði, af forsætisnefnd Norðurlandaráðs, en ekki einhliða vegna þess að fulltrúar vinstri flokkanna í Norðurlandaráði studdu þessa tillögu ekki, þar með talið einn af ríkisstjórnarflokkum okkar, sá sem fer með forsætið, Vinstri græn. Það var athyglisvert þá og það er allt að því ógnvekjandi núna. Sú er bara staðan. Ég átta mig á því að hér koma fulltrúar Vinstri grænna ekki upp í pontu og tala gegn því að við herðum okkur í netöryggismálum, standa ekki gegn því að við þéttum samstarf okkar við vinaþjóðir og þjóðir sem standa með okkur í NATO. En óneitanlega veltir maður fyrir sér hvort þennan vandræðagang með þetta frumvarp megi að einhverju leyti rekja til þessarar afstöðu vegna þess að þetta snýst náttúrlega um samstarf á sviði þessara öryggis- og varnarmála sem má alveg snúa upp í það að það samstarf muni þurfa að halda, verði herjað á okkur. Mér finnst þetta athyglisvert og mig langaði bara að halda því til haga að við þurfum að hafa það í huga að ef við ætlum okkur að eiga skjól í samstarfi við aðrar þjóðir þá þurfum við líka að taka þátt í þessu verkefni. Ég veit að í svona netsamstarfi þá er keðjan ekki sterkari en veikasti hlekkurinn og við getum ekki leyft okkur að vera sá hlekkur. Það er annað sem tengist netöryggismálum sem mig langaði sérstaklega að nefna. Þá erum við komin að þessari ágætu grein, 87. gr., um öryggishagsmuni vegna uppbyggingar fjarskiptaneta. Meðal helstu nýmæla og breytinga í frumvarpinu miðað við gildandi fjarskiptalög - nú er ég orðin eins og félagi minn, hv. þm. Andrés Ingi Jónsson, að týna mér í pappírum. En það er sem sagt kveðið á um það í þessari grein frumvarpsins að grípa skuli til öryggisráðstafana til að bregðast við áhættuþáttum er varða brýna almanna- og öryggishagsmuni við þróun, uppbyggingu og rekstur fjarskiptaneta. Ráðherra er sem sagt veitt heimild til að setja reglugerð um að búnaður í tilteknum hlutum innlendra fjarskiptaneta sem teljast viðkvæmir með tilliti til almannahagsmuna eða þjóðaröryggis skuli í heild eða ákveðnu hlutfalli vera frá framleiðanda í ríki sem Ísland á öryggissamstarf við eða ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins. Þessi víðtæka reglugerðarheimild heimilar ráðherra að grípa til svona afgerandi ráðstafana án þess að fara í gegnum þingið hverju sinni og ekki er heldur útskýrt nægilega, þykir mér, hvernig þetta öryggismat fer fram hverju sinni og hver staða fjarskiptafyrirtækja er ef þeim er fyrirskipað að skipta um búnað. Er bótaréttur til staðar o.s.frv.? Spurningin sem ég hefði áhuga á að fá samtal um við hæstv. ráðherra er: Var þetta eina leiðin að búa svo um hnútana hér að með reglugerðarheimild geti ráðherra eða ríkisstjórnin innleitt öryggismat og kröfur annarra án sjálfstæðrar skoðunar og án aðkomu þingsins? Það er eiginlega það sem ég hef áhuga á af því að ég trúi eiginlega ekki öðru, sérstaklega í ljósi þess hve langan tíma málið hefur verið í meðförum þingsins, en að þetta hafi verið skoðað af því að gagnrýnin hefur komið upp og þessar spurningar vaknað. Hvílir einhver sönnunarbyrði á, þurfa að vera einhverjar upplýsingar? Ég held að enginn sem fylgist með velkist í vafa um að hluti a.m.k. af ástæðunni fyrir þessum ágreiningi sem varðar fjarskiptarisana - við erum þá að tala um kínverska fjarskiptarisann Huawei og kröfur Bandaríkjamanna - snúi að hreinræktuðum viðskiptahagsmunum. Erum við nægilega örugg um að við séum ekki leiksoppar þar og séum ekki að beita þessu reglugerðarákvæði, þessu kjarnorkuákvæði, nema við teljum fullvíst að örygginu sé ógnað? Mig vantar einhvern veginn nánari fullvissu þar og a.m.k. að fá að eiga orðastað við ráðherra um það. Síðan er það kannski regluþunginn í frumvarpinu. Það er svo sem af nægu að taka. Við þekkjum að við innleiðingu Evrópureglugerða hefur það gjarnan gerst að íslensk stjórnvöld, og nú horfi ég til baka í fjórðung aldar, hafi sett þyngri kvaðir eða þrengri mörk en gert hefur verið á vettvangi Evrópusambandsins, látið eitthvað fljóta með, nýtt sér ferðina ef svo má segja. Svo það sé bara sagt þá er þetta ekki skemmtilegasti eða auðlesnasti textinn oft og tíðum og stundum hefur þetta bara runnið í gegn. Spurningin er hvort raunin sé mögulega sú hér og það væri ágætt að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra á því hversu vel þessa hefur verið gætt. Ég spyr vegna þess að fulltrúar atvinnulífsins sem voru með umsagnir, Samtök atvinnulífsins annars vegar og Samtök iðnaðarins hins vegar, telja að þetta eigi sérstaklega við þetta frumvarp og leggja til að það verði endurskoðað. Nú veit ég að þessi samtök eru mjög öflug hagsmunasamtök fyrir sína umbjóðendur og það er full ástæða til að hafa það í huga. En þetta er alla vega spurning sem kviknar, ekki síst vegna þess að það er mjög mikilvægt að á sama tíma og við tryggjum öryggi og hagsmuni neytenda og byggjum upp öruggt net þá sé samkeppnishæfni fyrirtækjanna tryggð því að þau eru nú þáttur í þessu öllu saman. Ég er ein þeirra sem trúa því að ef samkeppnishæfni fyrirtækja er tryggð þá séum við að tryggja hag neytenda að sama skapi. Það gerum við með því m.a. að tryggja að ákvæði laga verði ekki meira íþyngjandi en þörf krefur. Að lokum er ég að velta sömu hlutum fyrir mér og hafa komið hérna fram í síðustu ræðum og umræðum en það er gjaldtakan við endurnýjun tíðniheimilda. Þetta eru takmörkuð gæði. Mér fannst mjög áhugavert að heyra orð hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, sem reyndar er fyrrverandi umhverfisráðherra og nálgast flest mál með þeim gleraugum, sem er gott, ekki síst á þeim tímum sem við lifum nú. Hún talaði um að hér þyrfti svokallað auðlindaákvæði, ef ég hef rétt eftir. Ég velti því líka fyrir mér. Þetta er náttúrlega viðkvæmt púsluspil þegar við horfum til þess nákvæmlega að við þurfum að byggja upp og við þurfum að tryggja samkeppnishæfni en við þurfum líka að passa þessa hluti. Þá hefði ég áhuga á að heyra, svo ég fái að halda áfram með óskalistann til hæstv. ráðherra, hvort það væri eitthvað sem hefði verið skoðað, þ.e. hvernig staðið er að þessari úthlutun. Það er nú kosturinn við það að ræða hér mál vel og vandlega í 1. umr. að sú umræða á með réttu að vera veganesti inn í störf nefndar þannig að mögulega er þetta eitt af því sem hæstv. ráðherra beinir til umhverfis- og samgöngunefndar, sem er jú líka með umhverfismálin á sinni könnu, að skoða betur. Mér finnst þetta alla vega áhugavert innlegg vegna þess að þeim er nefnilega alltaf að fjölga þessum auðlindum okkar sem eru takmörkuð gæði. Þau verða sífellt dýrmætari og þess vegna verður sífellt mikilvægara að við gætum þess hvernig þeim er úthlutað. Ég er eiginlega komin á endastöð. Ég greip niður í þetta mál hér og hvar, þessi atriði sem mér þykja mikilvægust út frá minni svona takmörkuðu yfirsýn í sjálfu sér yfir málið. Ég mun auðvitað fylgjast vel og náið með málinu í meðförum nefndar og hlakka til að fá það aftur til í 2. umr. Fyrst og síðast hlakka ég til þess að sjá það verða að veruleika að við fáum hér heilsteypta löggjöf um fjarskiptin sem er í takt við þá tíma sem við lifum núna. Mikilvægið er svo ótvírætt fyrir okkur að öllu leyti.
Virðulegur forseti. Það er gott að ég tala hratt, ég ætla að reyna að koma þessu að. Varðandi 87. gr. kannski fyrst, það voru auðvitað skoðaðar ýmsar aðrar leiðir milli þess að frumvarpið kom hér síðast fyrir. Er betra að fara einhverja aðra leið? Menn veltu því mikið fyrir sér í samvinnu við utanríkisráðuneytið, sérstaklega af því að það er mjög mikilvægt, er mjög skýrt og þarf að vera mjög skýrt í þessari umræðu, að ef það á að takmarka notkun búnaðar - það er ekki verið að segja í frumvarpinu að það eigi að gera það heldur að það þurfi afmörkun og rökstuðning hvaða hlutar fjarskiptaneta, í heild sinni eða í ákveðnu hlutfalli, teljast þá viðkvæmir með tilliti til almannahagsmuna og þjóðaröryggis. Það þarf síðan verulegan rökstuðning og almannahættu til að beita greininni þannig að ef grípa á til 3. mgr., sem mér fannst hv. þingmaður aðallega verið að tala um í 87. gr., þá þarf að fá umsagnir frá ráðherra sem fara með utanríkis- og varnarmál, almannavarnir og löggæslu og takmarkanirnar geta bæði falist í kröfu um að búnaðurinn sé frá framleiðanda í ríki sem Ísland á í [[Forseti hringir.]]öryggissamstarfi við eða innan EES eða hann hafi bara verið samþykktur til sambærilegra nota í ríkjum sem Ísland á í öryggissamstarfi við. En ég kemst því miður ekki yfir meira.
Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir og það er gott að heyra að það hafi verið farið vel og vandlega yfir þetta. Það er rétt, tíminn er ekki langur, en ég vil samt spyrja. Ef tími gefst fyrir umsagnir frá þessum ráðherrum, var það skoðað að hafa þingið með í slíku? Þá er ég ekki tala um hefðbundin nefndarstörf heldur umræðu á þingi. Það sem kannski hefur gerst frá því að þetta kom fyrst til tals í fyrstu útgáfu fjarskiptalaga er að hér fór heilt samfélag og heimsbyggðin á hvolf vegna kórónuveirufaraldursins og ég held að við hljótum öll að vera sammála um að þingið stóðst þá raun og brást hratt og vel við mjög íþyngjandi inngripum stjórnvalda á hinum ýmsu tímum og það var sannarlega ekki til að hægja á neinu heldur frekar að styrkja stöðu ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðherra í erfiðum aðstæðum. Þannig að ég spyr: Var það skoðað að gera þingið - samsekt er nú ekki rétta orðið þó að það sé eina sem kemur upp í hugann, en að hafa þingið með í ráðum?
Virðulegi forseti. Vegna þjóðaröryggishagsmuna þá eru þarna líka ákvæði um undanþágu frá upplýsingarétti varðandi umsagnir og annað þannig að ef þetta á að skoða þarf auðvitað að gæta vel að því í því samhengi. Ráðherra fjarskiptamála getur auðvitað létt af trúnaði en hvort það fari þá fram í samtali við þingið inn í þjóðaröryggisráði eða með einhverjum öðrum hætti þyrfti að skoða til að við náum árangri okkar með þessa grein. Mörg önnur lönd eru kannski með þetta í varnarlögum eða sérstökum öryggislögum, almennar heimildir, en ógn sem er talin steðja almennt að öryggi ríkis vegna löggjafar er auðvitað öryggis- og varnarmál í skilningi varnarmálalaga. Varðandi svigrúmið við útfærslu á innleiðingunni þá langar mig bara að segja að það er lítið svigrúm, það er takmarkað, og það er alls ekki markmiðið að ganga lengra en kóðinn beinlínis gerir ráð fyrir, heldur er fyrst og fremst horft á tækifærin til að fullnægja kröfum um innleiðingu að teknu tilliti til aðstæðna Íslands og landsbundinna aðstæðna og tækifæranna og mikilvægis þess að styrkja fjarskiptasamband, samkeppni, vernd neytenda og fleira.
Frú forseti. Ég þakka fyrir svarið. Fyrst áfram um 3. mgr. 87. gr., þá er það bara mjög gott að heyra og ég held að þetta sé eitthvað sem við eigum eftir að tala um í seinni umferð þegar málið kemur hingað inn til vinnslu og samþykktar. En það er alla vega mjög jákvætt og gott að heyra frá hæstv. ráðherra að vel hefur verið farið í gegnum þetta mál. Sama segi ég varðandi innleiðinguna. Þetta er náttúrlega eitthvað sem við þurfum að fara að vanda okkur betur við og svo dæmi sé tekið eru hér á dagskrá þingsins næstu daga nokkur innleiðingarmál og þau eru flest því marki brennd að það er lítið talað í þeim og það er kannski ein af ástæðunum fyrir því að það eru fáir ef einhverjir sem átta sig á því þegar verið að flækja málin svona og skeyta saman. En ég ætla að þakka hæstv. ráðherra fyrir að svara beiðni minni um að koma hingað upp, ég missti af henni þegar hún mælti fyrir málinu, og endurtek bara óskir mínar um að þetta mál fái góða meðferð þingsins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir ágæta ræðu. Þingmaðurinn kom inn á mál sem ég verð að viðurkenna að mér vannst ekki tími til að koma inn á í ræðu minni en skiptir miklu máli í samhengi við þetta mál allt saman og það er sú staða sem fjarskiptafyrirtækin finna sig í, komi til þess að íþyngjandi ákvarðanir verði teknar. Hvernig er til að mynda mögulegri bótaskyldu háttað, með hvaða hætti er ákvörðunin tekin, hver eru andmælin, hvaða skaðamildandi aðgerðir eru mögulegar og þar fram eftir götunum? Allt þetta skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að áhættan af svona yfirvofandi kostnaði endar að lokum á neytandanum. Það er bara þannig þegar við horfum yfir lengri tíma. Mig langar því að spyrja hv. þingmann, hafandi verið fulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd á liðnu kjörtímabili, [[Forseti hringir.]]hvað það sé helst sem henni, til viðbótar við þetta, þykir vanta upp á skýrleika [[Forseti hringir.]]hvað stöðu fjarskiptafyrirtækjanna varðar verði einhverjum þessara íþyngjandi leiða beitt.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er hárrétt, þetta er hálfóþægilegt. Hér fór hæstv. ráðherra yfir það að ákveðin leynd ríkti yfir málum sem varða þjóðaröryggi og það þarf þá að grípa til einhverra aðgerða af þessum toga, þetta er gríðarlegt inngrip, án þess að það sé raunverulega vitað hvað liggur þar að baki. Ég hef sérstakar áhyggjur af þessu vegna þess, hv. þingmaður man það líklega eins og ég, að þegar málið var í vinnslu umhverfis- og samgöngunefndar fyrir tveimur árum þá má tengja það við komu þáverandi varaforseta Bandaríkjanna til Íslands og hvað á ég að segja, orðaskaks á milli hans og kínverska sendiherrans um þessi mál, og þá lá það bara svo í augum uppi hversu gríðarlega miklir viðskiptahagsmunir eru þarna líka. Nú vil ég ekki gera lítið úr hinum hagsmununum, ég er bara að segja að ef við höfum ekki upplýsingarnar um hvort vegur þyngra, hvenær og hvar, þá er erfitt að átta sig á hlutunum. Þannig að svar mitt er eiginlega að mér finnst ekki nægilega vel girt fyrir þetta og ég myndi telja [[Forseti hringir.]]að það væri eitt af mikilvægum hlutverkum nefndarinnar sem nú fær málið að vinda ofan því.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held nefnilega að það sé þannig í þessu máli, eins og með svo mörg önnur, að stjórnvöld ætli bara að láta það ráðast hvernig vinnst úr því vegna þess að það eru auðvitað gríðarlega miklir hagsmunir undir og ekki bara fyrir fjarskiptafyrirtækin, heldur fyrir neytendur, hvar kostnaðurinn lendir á endanum og síðan auðvitað fyrir þjóðaröryggishagsmuni sem við viljum passa svo vel upp á. En samt er ekki hægt að skilja við málið þannig að þetta gerist bara einhvern veginn og mér finnst að við hér í þinginu þurfum að hafa skoðun á því og taka afstöðu til þess með hvaða hætti fyrirtækin sem veita þessa þjónustu séu í tiltölulega tryggri stöðu hvað íþyngjandi inngrip varðar. Nú veit ég að hv. þingmaður er ekki lengur fulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd en ég hvet hv. þingmann, af því að fulltrúi Viðreisnar í nefndinni er ekki í salnum, að minna á þetta atriði, að því verði haldið til haga í umhverfis- og samgöngunefnd.
Frú forseti. Þetta er nákvæmlega málið og ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir að vekja máls á þessu og mun sannarlega taka brýningunni og ég held að þetta sé eitthvað sem við þurfum öll að vera mjög vakandi fyrir. Ég hegg eftir því sem Póst- og fjarskiptastofnun segir í umsögn sinni þar sem hún er einmitt að vekja athygli á þessu máli og hefur áhyggjur af neikvæðum afleiðingum verði samkeppnisstöðu fyrirtækja raskað með aðgerðum stjórnvalda, í samhengi við þessa túlkun á 87. gr. Svo segir, með leyfi forseta: „Ekki síst í þessu ljósi telur PFS vera mikilvægt að efla þekkingu stofnunarinnar á uppbyggingu og virkni 5G farneta þannig að stofnunin geti átt þess kost að vinna með hagsmunaaðilum að finna hagkvæma og örugga leið til að ná fram markmiðum frumvarpsins, án þess að raska samkeppni umfram það sem nauðsynlegt er.“ Þarna kemur líka mjög góður punktur. Það þarf að vera til staðar hjá okkur í samfélaginu þekking á þessum málum þannig að við séum ekki þiggjendur að því sem einhverjir aðrir hafa um málið að segja. [[Forseti hringir.]]Þetta er náttúrlega alltaf býsna mikilvægt en ég held óvíða mikilvægara en akkúrat í þessum kjarnainnviðamálum okkar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir umfjöllun um 87. gr. Þar í kring eru greinar sem eru áhugaverðar í samhengi þeirrar greinar. Það eru annars vegar gögn um fjarskipti, gagnageymd, og hins vegar ef fjarskiptastofan metur það nauðsynlegt skal gera samning milli netöryggissveitar og fjarskiptafyrirtækis sem getur falið í sér að netöryggissveit geti sett búnað inn í tækjasal fjarskiptafyrirtækis, til þess einfaldlega að njósna um nettraffík og ýmislegt svoleiðis og persónuverndin kemur inn þar á eftir. Þá hefur maður kannski smááhyggjur af því að ef heppilegur búnaður til þess að setja á njósnatæki netöryggissveitarinnar yrði gerður sá fjarskiptabúnaður sem fjarskiptafyrirtækin geti notað, [[Forseti hringir.]]hinn yrði útilokaður. [[Forseti hringir.]]Þessar örfáu greinar þarna samanlagt valda mér miklum áhyggjum hvað persónuvernd varðar, [[Forseti hringir.]]hvað gagnageymd varðar, hvað netöryggi í heild sinni varðar af því að njósnabúnaður í fjarskiptatækjum getur valdið aukaóöryggi.
Þú heldur það, frú forseti, að ég ætli að svara þessu tæknimáli. [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í.]]Nei, en þetta er alveg rétt. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson er búinn að færa umræðuna svolítið út fyrir þekkingarsvið þeirrar sem hér stendur en aftur komum við að þessu, að við þurfum að hafa þekkingu á þessum hlutum og þeir sem eru að taka ákvörðun eða ráðleggja stjórnvöldum, ekki síst í ljósi þess að stjórnvöld eru að fá þetta gríðarlega mikla vald í gegnum reglugerð, þurfa að vera aðilar sem eru til þess bærir að ráðleggja byggt á þekkingu og færni. Ég verð að segja að mér finnst það segja töluvert mikið að Póst- og fjarskiptastofnun áréttar í umsögn að byggja þurfi upp hjá stofnuninni þekkingu á þessu máli, það er ekki hægt að orða það skýrara. Þetta er lykilatriði. En mér finnst þetta mjög áhugavert, eins og hv. þingmanns er von og vísa, að koma með það tvist að það er ekki að halda þurfi úti kerfum sem hægt er að stunda njósnir með heldur þarf bókstaflega að hafa þau inni til þess að við getum stundað njósnir.
Forseti. Það er ekki að ástæðulausu að ég hef þær áhyggjur því það var einmitt reynt að koma þessum breytingum inn í fyrri umferðum af svona fjarskiptalagadóti. En í þeirri skoðun sjáum við einmitt að reglugerðin sem þetta byggir á í Evrópu gerir ráð fyrir tilkynningaferli netöryggis, þ.e. netöryggissveitin er að taka við tilkynningum en er ekki inni í öllum fjarskiptafyrirtækjunum að reyna að njósna um það hvort verið sé að gera netárás eða ekki, því að í þeim njósnum er hún einfaldlega að finna allt annað líka. Það er varhugavert. Netöryggissveitin gegnir því hlutverki að fylgjast með að allt sé í gangi, viðvaranir komi frá netöryggissveitum í öðrum löndum, og láta þá öll fjarskiptafyrirtæki hér vita. Hún fær tilkynningu frá einu fjarskiptafyrirtæki hér og lætur þá öll önnur vita og lætur samstarfsþjóðir vita líka. [[Forseti hringir.]]Það er samhæfingarhlutverk netöryggissveitar, en ekki að vera að stunda njósnir.
Forseti. Já, þetta er mjög áhugavert. Ég held, svo ég komi aðeins frá öðrum stað, að við höfum mögulega átt þessar samræður fyrir tveimur árum, ég og hv. þingmaður, og ég held að þá hefði ég mögulega nálgast þetta á annan hátt. En í ljósi þeirra tíma sem við lifum núna, annars vegar ófriðarins í Evrópu, árásar Pútín-stjórnarinnar á Úkraínu, og hins vegar orðræðunnar um yfirvofandi netárásir og netöryggi þá eykst þunginn í því að við þurfum að tryggja þessa hluti. Spurningin er: Getum við tryggt persónuvernd einstaklinga á sama tíma? Ég sé að hv. þingmaður hristir höfuðið. Ég er ekki alveg sannfærð um að það sé ómögulegt, ég er allavega ekki tilbúin til að gefast upp á því vegna þess að ég held að það sé bara verkefni sem við stöndum frammi fyrir og verðum að leysa. [[Forseti hringir.]]Þetta er það sem við búum við núna og þessi staða mun bara þyngjast og aukast, held ég.
Frú forseti. Mig langar til að biðja hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson að húka með mér aðeins við auðlindahornið. Samkvæmt mínum upplýsingum og þeim sem fram koma hér um frumvarpið, ég hef nú ekki alveg farið ofan í saumana á því öllu, þá sýnist mér að sú kostnaðaraukning sem áætluð er fyrir Póst- og fjarskiptastofnun og úr ríkissjóði sé ófjármögnuð. Hún er ófjármögnuð samkvæmt fjármálaáætlun 2022–2026. Það er talað um hreinan útgjaldaauka upp á 165 milljónir. Það er sagt að einskiptisúthlutun tíðniheimilda geti verið 750 millj. kr. virði. Það er opnað á framsal og leigu á tíðniheimildum í þessu frumvarpi, skilji ég málið rétt, þannig að ég get ekki betur séð en að ríkissjóður dragi hér stutta stráið en gróðavonin sé öll í höndum þeirra sem fá úthlutað eða borga fyrir tíðniheimildirnar sem síðan má framselja og leigja.
Frú forseti. Já, ég er sama marki brennd, ég hef ekki sökkt mér ofan í frumvarpið í smáatriðum, en þetta voru hlutir sem ég hjó eftir. Það er rétt að við endurúthlutun tíðniheimilda er þetta sérstaka gjald sem er nýmæli, 756 milljónir, og eins og við vitum er stærsti hlutinn greiddur af þessum þremur fyrirtækjum sem um ræðir. Rökstuðningurinn er m.a. sá að endurúthlutaðar tíðnir verði síðan nýttar fyrir 5G þjónustu og það séu auknir nýtingarmöguleikar og aukin verðmætasköpun í fyrirtækjunum og þetta sé einskiptiskostnaður. Það er alveg rétt og það er þess vegna sem ég hjó eftir orðum hv. þingmanns í þeirri ræðu sem hún flutti áður, þetta er kannski enn eitt dæmið um hluti sem við þurfum að hafa inni þegar við tölum um auðlindastefnu okkar, hvernig við ætlum að nýta auðlindir þjóðarinnar sem best og þá annars vegar í merkingunni nýting, þ.e. að koma þeim í not fyrir þjóðina, [[Forseti hringir.]]en hins vegar er það endurgjaldið sem við eigum með réttu að fá fyrir. Þannig að þetta er enn einn hluturinn sem þarf að fara ofan í.
Frú forseti. Það afhjúpast nefnilega enn og aftur að umgjörðin um auðlindanýtingu og auðlindarentu á Íslandi er ófullnægjandi. Það á við í fjarskiptum eins og í sjávarútvegi og annarri auðlindanýtingu þegar við erum að tala um takmarkaðar auðlindir. Ég hygg að það væri bara ágætt fyrir fulltrúa í nefndinni og eflaust þingmenn alla að taka upp góða skýrslu sem kom út í september árið 2000 frá auðlindanefndinni, sem starfaði undir stjórn Jóhannesar Nordals og í sátu margir þingmenn, og lesa hana aftur vegna þess að þar er farið yfir grundvallaratriði þess hvers vegna hver einasta þjóð þarf að leggja á gjöld þannig að rentan renni til eigandans. Rentan renni til almennings og stjórnvöld sjái svo um tilfærslurnar sem af því hljótast, hvort sem það gæti farið, eins og í þessu tilviki, til fjarskiptamála eða uppbyggingar á fjarskiptum um allt land eða í annað. Þetta er grundvallaratriði og það er alltaf verið að forsmá það.
Frú forseti. Ég ætla bara að taka þessari áskorun hv. þingmanns og fara ofan í þetta. Ég man eftir skýrslunni á sínum tíma og las hana þá. En það er alveg rétt. Það er full ástæða til að fara betur yfir hana og aftur. Við erum svo sem búin með tímann og ég hef ekki færi á að kasta annarri spurningu til hv. þingmanns en þarna eru náttúrlega hlutir sem þarf að uppfæra af því að ég held að það sé alveg ljóst að ýmislegt hefur gerst á 20 árum sem menn sáu ekki fyrir. Þetta er kannski eitt mikilvægasta verkefnið sem þingið getur tekið að sér og mögulega sameinast um. Það væri fátt annað sem við gerðum sem kæmi að meira að gagni. Tökum boltann.
Frú forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að ræða aðeins um aðdraganda útgáfu þessarar bókar sem kemur nú út í þriðja sinn, frumvarp til laga um fjarskipti, nú frá nýjum útgefanda, hæstv. háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Ferill þessa máls, sem lengi hefur verið aðkallandi hér á Alþingi, hefur um margt verið sérstakur og gætt að því er virðist ósamstöðu innan ríkisstjórnarinnar um mikilvægi þess að klára þetta mál og þá hugsanlega með hvaða hætti ætti að klára það. Það er óneitanlega sérkennilegt að heyra hæstv. innviðaráðherra, sem áður flutti þetta mál, kenna stjórnarandstöðunni um hversu seint þetta hafi gengið. Þá er rétt að rifja það upp að fram fór gríðarlega mikil vinna í hv. umhverfis- og samgöngunefnd á síðasta kjörtímabili við vinnslu þessa máls og sú vinna skilaði heilmiklum árangri. Það gekk meira að segja svo langt að skipuð var sérstök undirnefnd til að skoða sérstaka þætti þessa máls og hún skilaði af sér niðurstöðu og allt virtist vera til reiðu. En þá ákvað ríkisstjórnin sjálf að bíða með þetta, að því er virðist vegna þess að Vinstrihreyfingin – grænt framboð hafi tengt þetta við mál um hálendisþjóðgarð og talið viðeigandi að binda áform um að koma í veg fyrir aukna orkuvinnslu við það að hindra að þetta mál, þetta aðkallandi mál sem lengi hafði beðið og fengið mikla vinnu, kláraðist. En hér er það komið aftur og í þriðja sinn og ástæða til að ræða nokkra grunnþætti þess í víðari skilningi. Ég vona að hæstv. forseti sýni því skilning að ég hafi ekki tíma og ekki næga tæknilega þekkingu til að fara djúpt í einstakar greinar. En þetta er þó mál sem varðar mjög stóra og mikilvæga grundvallarhagsmuni samfélagsins og ég ætla að ræða það á þeim nótum. Fyrst vil ég víkja að því sem blasir við nú í tengslum við fjármálaáætlun sem var kynnt fyrr í dag. Þetta mál er ekki fjármagnað. Þetta er enn ekki full fjármagnað þrátt fyrir þá miklu vinnu sem hefur farið í undirbúning þess og skýtur óneitanlega skökku við að á sama tíma og mælt er fyrir því hér í þinginu skuli kynnt fjármálaáætlun þar sem er ekki gert að því er virðist, a.m.k. ekki að fullu leyti, ráð fyrir áhrifum frumvarpsins. Að vísu er gert ráð fyrir um 500 millj. kr. í tekjur af endurúthlutun tíðna, einskiptistekjur, en viðbúið að þær tekjur ríkisins eða kostnaðurinn af því að fjármagna það af hálfu fyrirtækjanna lendi á endanum á neytendum. Hér er því um að ræða mál sem hefur fengið talsverða umræðu og mikinn undirbúning en kemur samt á vissan hátt óklárað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er kannski í eðli þessa máls að með því er verið að elta fremur en að leiða þróunina. Má segja að atburðir síðustu missera hafi um margt breytt forsendunum fyrir þessu máli en þó hefði í flestum tilvikum mátt sjá fyrir eða a.m.k. gera ráð fyrir því að hlutirnir gætu breyst hratt hvað varðar til að mynda netöryggismál. Á því sviði eru Íslendingar of aftarlega á merinni og að reyna að elta þá þróun, ef stjórnvöld eru þá yfir höfuð farin af stað sem skyldi við að reyna það. En það er ekki nógu vel gert ráð fyrir því hvernig brugðist skuli við henni í þessu frumvarpi. Þetta lýtur að grunninnviðum samfélagsins og þess vegna er afskaplega sérkennilegt að málið sé flutt af hæstv. háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, án þess að ég sé að setja neitt út á það með hvaða hætti sá tiltekni ráðherra hefur haldið á málinu. En það að þessi ríkisstjórn í sinni sérkennilegu endurhönnun Stjórnarráðsins og nýju verkaskiptingu skuli hafa stofnað sérstakt innviðaráðuneyti og ekki gert ráð fyrir því að fjarskipti væru hluti af innviðum sýnir hugsanlega að þetta mál njóti ekki nægilegs forgangs eða hafi ekki þann sess sem það ætti að hafa hjá ríkisstjórninni. Því hvað eru innviðir ef ekki fjarskipti? Jú, auðvitað vegir og brýr en næst þar á eftir hlytum við að nefna fjarskiptin sem þó komast ekki að í innviðaráðuneyti. Þetta hefur sem sagt með öðrum orðum verið dálítið hliðsett hjá þessari ríkisstjórn af ýmsum ástæðum sem einhverjar eru kunnar og aðrar síður. En fyrst og fremst er þetta mál sem er á eftir áætlun og gengur auk þess út á að elta þróun sem er þegar komin lengra en þetta frumvarp gerir ráð fyrir. En vegna þess að þetta eru grunninnviðir þá vakna óhjákvæmilega ýmsar stórar pólitískar spurningar og þetta er ekki í fyrsta skipti sem fjarskiptamál vekja stórar pólitískar spurningar í íslenskum stjórnmálum. Það má t.d. rifja upp, vegna þess að það setur þetta í ákveðið samhengi, bændafundinn svokallaða árið 1905, fyrir meira en öld síðan, fund þar sem bændur og aðrir mættu til að mótmæla frumvarpi um fjarskipti. Reyndar hafa bændur verið hafðir fyrir rangri sök í meira en 100 ár vegna þessa fundar og því haldið fram enn þann dag í dag að bændur hafi verið mótfallnir símanum og það sé til marks um hversu afturhaldssamir þeir hafi verið. Raunin var auðvitað þveröfug. Bændurnir voru að mótmæla þeim samningi sem verið var að gera og þeirri tækni sem verið var að innleiða af því að þeir höfðu kynnt sér málin það vel að þeir vildu nýta nýrri og betri tækni og gera hagstæðari samninga sem væru á forsendum og undir algjörum yfirráðum íslenskra stjórnvalda. Það er einmitt atriði sem kemur svolítið við sögu í þessu, þ.e. hversu mikil völd hafa íslensk stjórnvöld eða Ísland sem ríki yfir okkar eigin fjarskiptum. Á sínum tíma tókust á tillögur um annars vegar sæstreng og svo loftskeyti þar sem ríkisstjórn undir forystu Hannesar Hafstein vildi ráðast í lagningu sæstrengs en bændur ásamt Einari Benediktssyni og fleirum töldu nýrri loftskeytatækni betri og auk þess samninginn við stóra norræna símafélagið óhagfelldan, ekki hvað síst vegna þess að Íslendingar yrðu með því of háðir Dönum sem myndu lána fyrir framkvæmdinni gegn ákveðnum yfirráðum yfir nýtingu strengsins. Ég heyrði hæstv. ráðherra nefna það hér áðan að það skipti ekki öllu máli hverrar þjóðar fyrirtækin sem ættu innviðanna væru, en er það örugglega svo? Er það mat stjórnvalda í öðrum Evrópulöndum, ég tala nú ekki um nú allra síðustu misseri, að það skipti ekki máli hverjir eigi kerfið? Aðalatriðið sé regluverkið? Eða getur verið að með erlendu eignarhaldi takmarkist að einhverju leyti geta okkar til að hafa stjórn á þessum mikilvægu innviðum sem auk þess varða augljóslega öryggi landsins. Þá kem ég að netörygginu. Eins og margir þingmenn hafa getið um þá erum við þar heldur aftarlega á merinni og það er áhyggjuefni. Auðvitað hefði verið æskilegt að ríkisstjórnin hefði notað tækifærið, miðað við þann tíma sem hefur farið í þetta mál og þá vinnu sem liggur þar að baki, til að yfirfara netöryggismálin og leggja til úrræði sem gætu haft einhver áhrif. Auðvitað geri ég mér grein fyrir því að það er erfitt við þetta að eiga. Það er kannski ómögulegt að koma í veg fyrir að leyniþjónustur stærri ríkja geti farið sínu fram í fjarskiptakerfum hvað varðar aðgang að upplýsingum. En kerfið þarf a.m.k. að vera í stakk búið til að starfa áfram þrátt fyrir hugsanlegar árásir að því marki sem það er hægt. Nú væri til að mynda ágætt að heyra mat einhvers Píratans á því hvaða möguleikar eru fyrir hendi á því yfir höfuð að verja kerfi fyrir því að það sé einfaldlega brotið. En a.m.k. þurfum við að reyna, eins og til að mynda Eistar hafa gert og ég heyrði nefnt hér í ræðu fyrr í dag. Það var mjög áhugavert að koma til Eistlands fyrir nokkrum árum og kynnast því sem sú litla þjóð hefur gert í þessum málaflokki sem hún hefur tekið mjög traustu taki og telur mikilvægt. Það er spurning hvort ég næ að fara yfir mörg þessara sérstöku atriði í þessum greinum sem ég hefði viljað nefna sérstaklega en læt e.t.v. nægja, því að tíminn er að klárast, að nefna tíðniréttindin. Tíðniréttindi eru augljóslega takmörkuð gæði og úthlutun þeirra hefur orðið að stórmáli í mörgum löndum. Ég man til að mynda þegar 3G tæknin var innleidd að stjórnvöld í mörgum Evrópuríkjum buðu þetta út og þeir sem buðu hæst náðu þessu en þurftu að bjóða gríðarlega háar upphæðir. En við úthlutun takmarkaðra gæða eins og þessara þurfum við, sérstaklega í þessu litla landi, að huga að fleiru en eingöngu því sem kemur beint í kassann fyrir sölu á tíðniréttindum. Það þarf líka að leggja ákveðnar kvaðir á þá sem fá þessi réttindi því að þeir gegna mikilvægu hlutverki í samfélaginu. Þetta minnir til að mynda á umræðu sem við áttum hér fyrir nokkrum árum um ljósleiðaravæðingu, áform stjórnvalda um ljósleiðaravæðingu landsins alls, þar sem ólík fyrirtæki voru farin að leggja ljósleiðara hlið við hlið í sömu skurðina, jafnvel að grafa þá upp aftur til að leggja leiðarann við hlið hinna, en þó fyrst og fremst á þeim svæðum þar sem hagkvæmnin var mest, þ.e. til að fleyta rjómann ofan af. Það var hins vegar hægt með samstillingu, sem óhjákvæmilega er hlutverk stjórnvalda þegar um svona grunninnviði er að ræða, að koma á samnýtingu ljósleiðara og þar með tengja landið allt hraðar en ella. Við þurfum nefnilega í fjarskiptamálum að hafa mikilvægi byggðamála og jafnræðis landsmanna um allt land í huga. Fátt er eins mikilvægt til að viðhalda og efla byggð um allt land og fjarskiptin. Vegir, fjarskipti og auðvitað grunnheilbrigðisþjónusta og menntun og slíkt en svo margt annað, eiginlega flest annað nú til dags, atvinnulíf og slíkt, byggist á því að fjarskiptin séu í lagi. Þess vegna mega stjórnvöld ekki búa til kerfi sem gerir fyrirtækjum kleift að fleyta rjómann ofan af markaðnum með því að þjónusta eingöngu þéttbýlustu og þannig verðmætustu svæðin að mati fyrirtækjanna. Ég sé að ég hef ekki tíma til að nefna fleiri þætti málsins sérstaklega, ég fæ kannski að koma hér aftur í ræðu til að gera það síðar, en ég fagna því þó að þetta mál sé loksins komið til afgreiðslu og aldrei að vita nema það klárist núna. Það er þó mikilvægt að umræða fari fram um það og sé víðtæk því að þetta er stórt og víðtækt mál og aðkoma þingsins mikilvæg eins og við höfum séð miðað við hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á því til þessa.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Eitt af því sem ég hjó eftir var umræða þingmanns um það hvernig málið var tekið út í fyrra í einhverjum samningaviðræðum innan ríkisstjórnarinnar. Að sama skapi varð mér hugsað til þess að fyrr í dag, fyrir svona klukkutíma, nefndi hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson þegar Norðurlandaráð var að fjalla um netöryggi árið 2018 og hvernig vinstri flokkarnir, þar með talið Vinstri grænir, voru ekki sammála því að fara í aukið samstarf á því sviði. Svo er það kannski skilningurinn á því hvað netöryggi er og hver ógnin er og hvað við þurfum að gera til að tryggja netöryggi. Mín spurning til hv. þingmanns er hvort hann telji að einn af þremur möguleikum sé kannski að málið sé einfaldlega tekið út af því að þannig gerum við það bara í pólitíkinni. Ef þú færð ekki eitthvað, þá fær hinn ekki eitthvað, jafnvel innan stjórnarflokka. Eða var það vegna þess að þeir höfðu miklar áhyggjur af fjarskiptum á hálendinu? Ég efa nú að það hafi verið málið. Eða var það kannski það þriðja, að Vinstri grænir séu enn þá að misskilja hvað netöryggi er og telja að það sé einhver byssuófriðarhlutur sem þeir eiga erfitt með að sætta sig við og eiga við í sínum samtölum? Það væri gaman að heyra álit hv. þingmanns á þessu miðað við hans reynslu og þekkingu á þessum heimi.
Frú forseti. Ég hjó einmitt eftir þessu hjá hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson sem nefndi þennan fund og samstarf Norðurlandanna og hvernig vinstri grænu flokkarnir skáru sig þar úr. Ég hafði hugsað mér að nefna það í ræðu minni, mér láðist að gera það, ég bara gleymdi því. En það er óhjákvæmilegt annað en að setja þetta í samhengi við feril þessa máls hér á Alþingi í ljósi þess að Vinstri grænir hafa a.m.k. verið tilbúnir til að nota þetta mál í hrossakaupum en óvíst hvort það var einfaldlega af praktískum ástæðum, ef svo má segja, vegna þess að þeir voru til í að nýta allt fyrir hálendisþjóðgarðinn sinn eða hvort þeim fannst bara ágætt að þetta mál næði ekki fram að ganga vegna hugsanlegra efasemda þeirra um netöryggismál. Öryggi, eins og hv. þingmaður nefndi ágætlega, er hugsanlega í huga hins Vinstri græna þingmanns óhjákvæmilega tengt við vopn. Það kann að vera. Ég fór að velta þessu fyrir mér þegar ég heyrði lýsinguna hér áðan en ég hef ekki svarið við þessu. Það sem við þó vitum er að Vinstri grænir voru tilbúnir til að nota þetta mál í hrossakaupum, hver sem ástæðan var, hvort þeir vildu bara málið burt eða vildu einfaldlega nýta sér það. Það hefur ekki enn náð fram að ganga núna mörgum árum eftir að farið var að tala um mikilvægi þess að innleiða ný fjarskiptalög og þó að tilraunir hafi verið gerðar til að klára þetta. Það myndi óneitanlega hjálpa okkur að átta okkur betur á pólitískum bakgrunni þessa máls og stuðningi við það ef til að mynda hv. þingmenn Vinstri grænna, þó ekki væri nema einn, tækju þátt í þessari umræðu og lýstu afstöðu sinni til þess. Ég ætla bara að nota tækifærið og auglýsa eftir því. Ég held að það væri gagnlegt fyrir umræðuna.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var annað sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns og það var umfjöllunin um fjarskiptakerfi sem grunninnviði. Ég veit að hv. þingmaður var sérstakur áhugamaður um aðra tegund innviða, rafmagnskerfið okkar, orkukerfið, hér á síðasta kjörtímabili en þetta er dálítið ólíkt sem við erum með hér, fjarskiptakerfið okkar. Stór hluti þess var í eigu Mílu sem nú er búið að selja, var reyndar selt á sínum tíma þegar Síminn var seldur. Þarna erum við ekki með grunninnviði í ríkiseigu, þar af leiðandi ráða samkeppnismál því oft frekar en samfélagslegar ástæður hvar verið er að leggja þessa innviði. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður sér einhverja samlíkingu milli orku og fjarskipta.
Frú forseti. Tvímælalaust sé ég það. Rétt eins og vegir og flugvellir þurfa að mínu mati að vera í eigu hins opinbera og ef ekki í eigu hins opinbera þá a.m.k. í eigu einhverra sem þurfa að fylgja þeim reglum sem henta samfélaginu til að þessir innviðir nýtist í þágu þess. Ég hef vissulega orðið var við breytt viðhorf, m.a. hjá núverandi stjórnarflokkum, til grunninnviða og það birtist m.a. í orkumálunum þar sem menn hafa til að mynda horfið frá upprunalegu hugmyndinni með Landsvirkjun sem snerist um að samfélagið allt myndi saman ráðast í það stórátak að virkja til að geta nýtt orkuna í samfélagslega þágu. Henni var breytt í opinbert hlutafélag sem nú hefur það eina markmið formlega séð að hagnast. Hún er þó enn í ríkiseigu þó að einhverjir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilji hugsanlega breyta því. [[Forseti hringir.]] Frú forseti. Ég verð að biðja um að fá að klára þetta andsvar í næsta andsvari. Ég missti stjórn á tímaskyninu.
Virðulegur forseti. Já, menn missa stjórn á tímaskyninu og eru komnir aftur til 1905, er það ekki, á bændafundinn? Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka þar upp hanskann fyrir þá ágætu 200 bændur sem riðu til Reykjavíkur um hásláttinn til að berjast gegn sæsímanum. Þeir voru kannski ekki að berjast fyrir því að fá 5G í staðinn, þeir vildu fá loftskeyti, gott og vel. En það sem mig langaði kannski aðeins að fá að inna hv. þingmann eftir, og vonandi nær hann líka að klára svar sitt við fyrra andsvari um leið, er hvernig honum líst á frumvarpið sem við erum að ræða hér í dag, svona í grundvallaratriðum. Eru veigamiklir gallar á því? Sér hv. þingmaður fyrir sér að það þurfi að gera veigamiklar breytingar í nefnd á þessu frumvarpi? Eða er þetta allt svona í allt í áttina?
Frú forseti. Í fyrsta lagi, til að klára fyrra andsvar hvað varðar fjarskiptamálin, þá finnst mér að tæknibreytingarnar sem urðu seint á síðustu öld, grundvallarbreytingar í fjarskiptum, hafi þýtt að það hafi ekki verið raunhæft fyrir ríkið að eiga allt fjarskiptakerfið. Tæknibreytingarnar hafi með öðrum orðum kallað á það að hleypa ætti samkeppninni að. Þó hefði mátt og hefði átt að skoða það betur að halda eftir ákveðnum grunninnviðum í jörðu til að mynda, sem var ekki gert, eins og hv. þingmaður nefndi. Fyrir vikið þurfum við að nálgast þetta núna með því að leggja þeim fyrirtækjum sem hafa aðgang að þessu kerfi ákveðnar skyldur á herðar gagnvart samfélaginu. Hvað varðar frumvarpið í heild verð ég að viðurkenna, eins og fleiri hv. þingmenn hafa gert, að ég hef ekki náð að lesa alla bókina en ég hef skoðað alla helstu kafla og minnist reyndar umræðu um þetta mál á fyrri stigum og fylgdist aðeins með vinnunni í umhverfis- og samgöngunefnd á sínum tíma. Margt í þessu frumvarpi er til bóta og vinna umhverfis- og samgöngunefndar á síðasta kjörtímabili var mjög til þess fallin að bæta þetta mál enda mjög mikil og góð vinna ólíkra flokka eða fulltrúa ólíkra flokka sem fór í þetta þá. Það sem ég myndi kannski helst setja út á varðandi málið er, eins og ég kom inn á í ræðu minni, að það er svolítið á eftir tímanum. Við erum enn að elta þróunina í stað þess að gera a.m.k. tilraun til að sjá fyrir eða undirbúa það sem er í vændum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þetta svar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er talað um að það eigi að vinna markvisst að því að efla net- og fjarskiptaöryggi og jafnframt að tryggð verði geta og fjármagn til áframhaldandi uppbyggingar háhraðaneta þar sem markaðsaðilar sinna ekki þeirri þjónustu eða öryggissjónarmið krefjast þess. Svo eru markmið stjórnvalda að fjarskipti séu aðgengileg, greið, örugg, hagkvæm, skilvirk og umhverfisvæn. Að sama skapi hafa stjórnvöld sett markmið um afburðahæfni og nýtingu netöryggistækni og um öruggt netumhverfi. Þetta er svona kannski það helsta sem viðkemur fjarskiptamálum og fjarskiptaöryggi í stjórnarsáttmálanum. Ég fæ kannski að beina því til hv. þingmanns hvort hann telji þetta frumvarp [[Forseti hringir.]]þjóna þessum markmiðum sem koma fram í stjórnarsáttmála eða hvort gera þurfi miklar breytingar á því.
Frú forseti. Það er erfitt að halda því fram að þetta mál uppfylli ekki þessi atriði úr stjórnarsáttmálanum, einfaldlega vegna þess að atriðin voru það opin. Þetta voru einfaldlega stikkorð um betri og traustari fjarskipti o.s.frv., og umhverfisvæn fjarskipti, menn hafa bætt því við þarna. Fjarskipti eru held ég almennt mjög umhverfisvæn og eitt af því sem gerir okkur kleift að draga t.d. úr losun gróðurhúsalofttegunda er betri nýting fjarskipta og betri innviðir fjarskipta. En vegna þess hversu almennt þetta var orðað þá getur ríkisstjórnin haldið því fram að hún sé að uppfylla þetta almenna orðalag. Hefði mátt gera það betur? Eflaust, en fyrst og fremst þá með því að bregðast betur við þróun síðustu missera og ára, ekki hvað síst á sviði netöryggismála.
Virðulegi forseti. Netöryggið hérna er áhugavert umræðuefni því að oft er farið með það eins og að allt reddist með meiri lögreglu og allt reddist með meiri sýnileika. En rétt eins og löggæslustörfin eru flókin og sú þjónusta sem lögreglan veitir margvísleg, meira til hjálpar en refsingar og ýmislegt svoleiðis, þá eru netöryggismálin það líka. Við upplifðum það dálítið í fyrri atrennu þessa frumvarps að Póst- og fjarskiptastofnun vildi gera netöryggissveitina, eins fallegt nafn og það er, að nokkurs konar njósnasveit í staðinn fyrir netöryggissveit. Í því regluverki sem aðrar netöryggissveitir í löndunum í kringum okkur vinna samkvæmt eru þær samskiptaaðili, miðlægur samskiptaaðili sem tekur við ábendingum um mögulega vankanta og passar að allir fái þau skilaboð strax, allir samstarfsaðilar í öllum löndum, sem geta síðan dreift því til samstarfsaðila sinna og fjarskiptafyrirtækja. Það sem hefur verið lagt til hérna er hins vegar að netöryggissveitin setji búnað í öll fjarskiptafyrirtæki og taki einhvern veginn að sér ábyrgðina á því að vakta hvort eitthvað slæmt sé að gerast í staðinn fyrir að fjarskiptafyrirtækin séu sérfræðingarnir í sínum kerfum af því að þau eru betur til þess fallin að stilla þau til samkvæmt þeim hættum sem að steðja ef þau fá upplýsingar á skjótan máta um það. Umsagnir síðast voru á þá leið að ef njósnasveitin sæi um þetta eftirlit myndu fjarskiptafyrirtæki náttúrlega halda að sér höndum og segja bara: Ég þarf ekki að fylgjast með neinum, netöryggissveitin, eða njósnasveitin, er að gera það. Netöryggismál hvað þetta mál varðar [[Forseti hringir.]]eru pínulítið flóknari en bara: Meira netöryggi, þá reddast allt.
Frú forseti. Þetta voru áhugaverðir punktar. Annars vegar er það auðvitað þekkt úr sögunni á ýmsum sviðum að það sem kallað er eftirlit í þágu öryggis er stundum misnotað af stjórnvöldum til að m.a. njósna um borgarana og það er eitt af atriðunum sem ég náði ekki að koma inn á í fyrri ræðu minni hér, persónuverndarmál tengd þessu frumvarpi. Svo er hitt sem hv. þingmaður nefndi varðandi verkaskiptinguna sem mér þótti afar áhugavert en verð bara að viðurkenna að mig skortir þekkingu á þessu sviði til að geta bætt nokkru við það sem hv. þingmaður nefndi. Ég leyfi mér þá hugsanlega, sem er kannski ekki til siðs hér í andsvörum, að spyrja þann hv. þingmann sem er að spyrja, ég veit að hann tekur því vel, enda mjög fróður um þessi mál, hvernig að mati hv. þingmanns eftirliti með öryggismálum væri best háttað. Hvar á það helst heima og hvernig yrði verkaskiptingunni best háttað? Og svo ef tími gefst til er ég enn að velta fyrir mér þeirri spurningu sem ég velti upp áðan: Hvað er yfir höfuð hægt að gera til að bregðast við ógnum á veraldarvefnum eða öðrum rafrænum ógnum?
Forseti. Hér stangast dálítið á spéhræðsla bæði fjarskiptafyrirtækja og hinna ýmsu fyrirtækja í atvinnulífinu við að láta vita af netárás. Það er að hluta til það sem netöryggissveitin eða Póst- og fjarskiptastofnun, Fjarskiptastofnun núna, óttaðist, að fjarskiptafyrirtæki létu ekki vita af því þegar þau hefðu orðið fyrir netárás af því að það gæti haft slæm áhrif á orðspor fyrirtækjanna. Þess vegna vilja þau vera bara inni í fjarskiptatækjunum, til að geta fylgst með því hvort þau verði í alvörunni fyrir árásum eða ekki. Þá firrar það fjarskiptafyrirtækin allri ábyrgð á því að athuga hvort einhverjar netárásir séu í gangi, netöryggissveitin er hvort eð er að fylgjast með því. En það býr líka til óöryggi af því að það að bæta við búnaði sem er hægt að nota til að ráðast á, þ.e. njósnabúnaðinum sem njósnasveitin notar, [[Forseti hringir.]]dregur úr netöryggi þegar allt kemur til alls. [[Forseti hringir.]]Það hefur víxlverkandi áhrif á búnaðinn [[Forseti hringir.]]sem er verið að nota og njósnabúnaðinn sem er jafnvel að búa til fleiri árásarpunkta.
Frú forseti. Þetta var ekki síður áhugavert en fyrra andsvar hv. þingmanns en vekur enn fleiri spurningar og aftur skortir mig tæknilega þekkingu til að fara út í það, eins áhugavert og það væri að geta spurt út í tæknilegar hliðar þessa máls. En ég minnist þess að hafa lesið bók um njósnir á 20. öld, frá því á millistríðsárunum og fram yfir stríð, og það er alveg ótrúlegt hvað menn gátu gert með þeirri tækni sem þá var til staðar, símtækninni og öðrum fjarskiptabúnaði. Og þá veltir maður því fyrir sér eins og tæknin er orðin núna: Er yfir höfuð hægt að koma í veg fyrir að þeir sem hafa þekkinguna, til að mynda leyniþjónustur stærri ríkja, komist í allar þær upplýsingar sem þeir vilja eða er a.m.k. hægt að koma í veg fyrir að utanaðkomandi aðilar geti eyðilagt kerfi þannig að þau séu ekki lengur starfhæf?
Virðulegur forseti. Við ræðum hér fjarskipti og ég held að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hafi alveg trompað umræðuna áðan. Ef maður var eitthvað ruglaður fyrir í fjarskiptum og öryggismálum þá er maður alveg kolruglaður í dag. Því meira öryggi, þeim mun minna öryggi, ef ég skildi þetta rétt. Ég er af þeirri kynslóð að fyrstu fjarskiptin sem ég varð var við voru í sveit, þrjár langar og ein stutt. Þá var maður að tala þar inn. Í dag væri það kallað Facebook eða andlitsbók en maður var kominn þarna í einhverja heyrnar- og talbók, skemmtidagskrá sveitarfélagsins, eða þeirra sem voru tengdir viðkomandi línu. Manni var bent á að passa sig að tala varlega vegna þess að það heyrðist allt. Þá var maður fljótur að uppgötva að það voru ákveðnir aðilar sem voru alltaf tilbúnir að hlusta, Gunna á næsta bæ, þá gerði maður alltaf í því að segja: Já, hún Gunna á næsta bæ sagði þetta. Þá heyrðist: Nei, ég sagði það aldrei! Þá sprakk auðvitað öll línan. Þetta virkaði alltaf. Ég held að þetta segi okkur að við séum á sama stað í dag, við stoppum ekki þá sem vilja koma inn á línurnar og hlera og komast að upplýsingunum. Ég held að þar séum við sennilega alltaf að elta skottið á okkur og verðum það áfram. En ef við snúum okkur að þessu frumvarpi þá eru hér á ferðinni ný heildarlög um fjarskipti, eða kóðinn, eins og frumvarpið hefur verið nefnt. Við þetta frumvarp er svo sem ýmislegt að athuga en að mörgu leyti er þetta frábært frumvarp. En við þurfum að átta okkur á því að við erum með heila bók, 130 bls. og hvað, 100 greinar, eða meira? Þetta er ótrúlega flókið. Maður þarf ekki að vera að hissa á að það sé mikil umræða um þetta vegna þess að þó að við myndum tala hérna vel fram að páskum og fram yfir páska þá held ég að við kæmumst ekki nálægt því að átta okkur nákvæmlega á hvað er í gangi. Eins og kom fram áðan telur Fjarskiptastofa að það þurfi að byggja upp sérstaka þekkingu á þessu máli. Ég verð bara að segja að ég er ekkert hissa á því vegna þess að þegar ég fór að reyna að stauta mig í gegnum þetta og kom að 5. gr., orðskýringum - ég fór að lesa og það eru nokkrar blaðsíður bara af því, 62 orðskýringar. Það var auðvitað miklu meira en nóg til að hugsa um en svo fór ég að fletta enn betur í gegnum þetta og komst að því að þetta eru 100 greinar. Síðan þegar maður fór að lesa greinargerðina - ef maður hafði haldið virkilega að maður gæti nú komist að því hvernig þetta var byggt upp frá upphafi, þá er maður kominn í tilskipanir EECC og ESB og þetta eru endalausar tölur. Ef við viljum flækja hluti virkilega vel og endilega þá er þetta alveg fullkomið rit til þess, a.m.k. er það búið að flækja mig alveg gjörsamlega. Ég taldi að ég gæti nú farið nokkurn veginn í gegnum þetta en ég þarf greinilega lengri tíma. Nú stendur til að veita Fjarskiptastofu heimild til að skilyrðisbinda tíðniúthlutanir þeim skilyrðum að skylt verði að veita reikiþjónustu. Einnig mun Fjarskiptastofa geta lagt kvaðir á fjarskiptafyrirtæki um að bjóða svæðisbundna reikiþjónustu „ef nauðsynlegt er að tryggja svæðisbundinn aðgang að þráðlausri þjónustu og að ekki sé til staðar önnur svipuð og raunhæf leið til að veita endanotendum aðgang.“ Mjög einfalt, en er það ekki. Vonir margra standa til þess að með slíkri þjónustu verði betur hægt að tryggja fjarskiptasamband, þá sérstaklega úti á landi, sem er auðvitað mikil þörf á. Víða er það svo að aðeins eitt fjarskiptafyrirtæki starfrækir senda á stóru svæði. Þegar svo stendur á er afar mikilvægt að allir geti tengst þeim sendum, jafnvel þótt fólk eigi í viðskiptum við önnur fjarskiptafyrirtæki. Fjarskiptastofa hyggst einnig gera kröfu um að tíðniheimild af útbreiðslu afkastamikilla háhraðaneta, farnetaþjónusta 5G, nái til 99,5% lögheimila og vinnustaða með heilsársatvinnustarfsemi innan tiltekinna tímamarka. Í þeim efnum má hugsa sér að uppbyggingarkrafan verði áfangaskipt, t.d. yfir tveggja til sex ára tímabil, út tíðniheimildirnar. Það er jákvætt að stjórnvöld muni stuðla að því að nær öllum verði tryggð háhraðanet, farnetsþjónusta á lögheimili og heilsársvinnustöðum, en eftir stendur vegakerfið. Fjarskipti eru afar mikilvæg til að tryggja öryggi á vegum landsins. Því vona ég að stjórnvöld fari samhliða áðurnefndum áformum í það verkefni að efla fjarskiptaþjónustu á vegum landsins. Það gildir ekki bara um vegi landsins heldur líka óbyggðir. Þó að við vitum líka af mörgum köflum á vegum landsins þar sem næst ekki samband getur það verið enn bagalegra þegar fólk er uppi í óbyggðum, jafnvel í hættu, og getur ekki náð neinu sambandi. Því miður, eins og við höfum oft áttað okkur á, eru það oft erlendir aðilar sem lenda í vandræðum vegna þess að þeir gera sér ekki grein fyrir hvernig staðan er hér á landi vegna þess að þeir koma kannski beint úr stórborg þar sem þeir hafa getað náð sambandi hvar sem þeir eru staddir. En það er með öllu ólíðandi hve víða fjarskipti eru í ólagi. Því er það jákvætt að frumvarp þetta leggi til ákveðnar breytingar til batnaðar. Eftir stendur engu að síður það vandamál að víða þarf að byggja upp betri fjarskipti, bæta við sendum, endurnýja úrelta senda o.s.frv. Þá hafa sveitarfélög á landsbyggðinni ítrekað bent á að útbreiðslukort Fjarskiptastofu gefi ekki rétta mynd af fjarskiptum. Víða séu gloppur sem þörf er á að kortleggja og lítið þurfi út af að bregða til að fjarskiptasamband versni til muna. Það er jákvætt að til standi að bjóða upp tíðniheimildir í stað þess að úthluta. Þannig má betur tryggja jafnræði milli aðila á markaði. Þó ber að varast það að aðilar í markaðsráðandi stöðu geti tryggt enn betur forskot sitt í gegnum slík útboð. Það er nauðsynlegt að tryggja að úthlutunin verði dreifð milli aðila á tíðnirófinu þannig að ekki skapist misvægi á þá leið að t.d. einn aðili fari með stóran hlut tíðni á öðrum enda tíðnirófsins sem boðið er út. Það vekur furðu að ríkisstjórnarmeirihlutinn hafi fellt út sektarákvæðið með veltutengingu í Mílumálinu svokallaða en leggi svo fram skömmu síðar frumvarp sem inniheldur mjög svipað sektarákvæði með veltutengingu. Hvers vegna er þessi hringlandaháttur á stjórnarfrumvörpum? Þeim er breytt einungis til þess að leggja aftur fram upphaflegt frumvarp eða þau afturkölluð án útskýringa. Þetta er nefnilega einmitt það sem hefur verið einkenni hjá þessari ríkisstjórn, ef maður botnar ekki í fjarskiptalögunum, hvernig í ósköpunum á maður þá að botna í ríkisstjórninni? Það gæti verið út af fyrir sig að mörgu leyti jafn flókið en við verðum samt einhvern veginn að tryggja öryggi, netöryggi, alls staðar. Við vitum að þar undir eru t.d. björgunarsveitir. En það hræðir mann líka þegar maður heyrir um að það sé eiginlega svo til vonlaust að tryggja að hægt sé að koma í veg fyrir innbrot í þessi kerfi, að það sé eiginlega, liggur við, sama hvað er gert, það verði alltaf jafn flókið að vinna gegn því. Síðan segir sig auðvitað sjálft að það skiptir líka máli hvernig kerfi eru notuð og það hvaðan þau koma held ég að geti verið ákveðin áskorun. Spurningin er auðvitað hversu góð þau kerfi eru sem verða sett upp, hvort tryggt sé að þau virki nógu vel. Eins og var talað um hér áðan er búið að vera að tala um að setja upp kerfi, vaktakerfi til að vakta hvort verið sé að brjótast inn í kerfið. Ég segi fyrir mitt leyti að það verður örugglega gífurlegur höfuðverkur fyrir þá sem eiga að vinna eftir þessum lögum að reyna að tryggja að þessar 130 bls. með 110 greinum - að það verði hægt að tryggja að einhver geti með öruggum hætti áttað sig á því að verið sé að brjóta einhverja grein þessara laga, og eins og ég sagði þá fyrst eftir að hann er búinn að læra 62 orðskýringar með góðum skýringum á hverju einasta orði. Þetta er eiginlega, held ég, vonlaust. Ég segi fyrir mitt leyti að ég myndi dást að þeim einstaklingi sem gæti farið í gegnum þetta. Ef þetta minnir mig á eitthvað þá minnir þetta mig á hið bútasaumaða almannatryggingakerfi sem enginn skilur og enginn getur reiknað neitt út nema ein tölva sem er búið að forrita, sem segir bara já eða nei.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talaði hérna um að meira öryggi þýði minna öryggi. Mér fannst það dálítið áhugavert sjónarhorn því að það er að einhverju leyti skiljanlegt þar sem verið er að reyna að búa til meira öryggi; það er ásýnd öryggis, en það er í rauninni falskt öryggi þegar allt kemur til alls. Það er ekkert óalgengt í svona samfélögum sem vilja skapa þann anda að það sé öryggi fyrir hendi og gera það rosalega oft með alls konar sýndaraðferðum sem þegar allt kemur til alls ekkert er á bak við. Ég held að við verðum að passa okkur pínulítið á því. Ég skil alveg vilja t.d. Fjarskiptastofu eða netöryggissveitarinnar að vilja gera hlutina vel, að vantreysta að einhverju leyti þjónustuveitendum sem hafa í gegnum tíðina kannski ekki verið nægilega duglegir við að láta vita af netárásum. En þetta er traustið sem þarf að efla á báða bóga. Í staðinn fyrir að fara í einhvers konar yfirtöku á fyrirkomulagi sem virkar vel þegar traust er til staðar, er miklu skilvirkara í þessu fyrirkomulagi, sem ég lýsti, að netöryggissveitin sé samhæfingaraðili. Við erum með samhæfingarmiðstöð neyðarmála, hamfara o.s.frv. Þetta virkar bara á svipaðan hátt og það, en er ekki sá aðili sem stundar löggæslu eða eftirlit eða reynir að sinna öllum þessum hlutverkum sjálft. Ég held að við þurfum að læra pínulítið á það hérna. Ég ætla annars að koma inn á annað í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni svarið. Ég veit að hann var ekki að reyna að rugla mig en honum tókst það nú samt. Því einfaldara sem þetta er, því betra. Ef það er málið þá held ég að hann sé að segja varðandi netárásir og netöryggi að við séum alltaf að elta skottið á sjálfum okkur. Ég held að svarið liggi bara í því að það liggur við að við getum gleymt þessu vegna þess að tækninni fleygir þannig fram, þekkingunni fleygir þannig fram að þeir sem eru í þessum öryggismálum eru alltaf einum, tveimur, þremur skrefum á eftir, hef ég á tilfinningunni. Hv. þingmaður upplýsir mig kannski um það, en ég lít enn þá þannig á netið að það sé best að vera með ekkert inni á netinu nema það sem ég vil að einhver viti um mig, svona að mestu leyti, vegna þess að ég geri mér enga grein fyrir því hvort einhver er að hakka mig eða ekki. Ég hef ekki þá þekkingu. Þar af leiðandi er öruggara, held ég - auðvitað geta ekki opinberar stofnanir hugsað þannig. Þær verða að passa upp á gögn og annað sem þar er. Við heyrum um allar þessar dulkóðanir. En það virðist vera alveg sama hversu margar og flóknar dulkóðanirnar verða, það virðist alltaf vera einhver sem finnur leið fram hjá því. Ef þetta er ekki rétt skilið þá upplýsir hv. þingmaður mig vonandi um það og sennilega gerir hann mig enn þá ringlaðri með því svari en ég er nú þegar.
Forseti. Þetta kemur alveg fullkomlega fram í seinni hluta þess sem ég ætlaði að fjalla um hérna, sem er sérþekking þingmanna. Þingmenn geta ómögulega verið sérfræðingar í öllu. Það er ekki séns. Allir 63 þingmennirnir hérna geta ekki verið sérfræðingar í öllum málefnum. Þess vegna virkar fulltrúalýðræðið á þann hátt að við treystum á umsagnir sérfræðinga. Og við, bara samkvæmt stjórnarskrá, leggjum okkar sannfæringu og samvisku í það að meta þær umsagnir, af eða á, hvað á við í hvert skipti og hvaða gildismat við ætlum að hafa þar á bak við án þess að vera sérfræðingar. En við reynum að leggja mat á umsögn sérfræðinga án þess að vera sérfræðingar sjálf. Við reynum þá að leita til annarra sérfræðinga sem geta kannski útskýrt það fyrir mér eins og ég væri fimm ára: Gætirðu vinsamlegast hjálpað mér aðeins með þetta? En við fáum oft ekki tíma til þess í meðförum þingsins og hvað þá varðandi svona mál sem eru heil bók, því að við erum jú líka bara 63 og við erum líka bara litla Ísland.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, ég er alveg sammála. Þess vegna er ég líka alveg afskaplega feginn þegar það kemur allt í einu upp í tölvunni hjá mér: Nú þarft þú að breyta um lykilorð. Af því að ef það myndi ekki birtast á skjánum hjá mér þá myndi ég aldrei breyta um lykilorð, mér dytti það ekki til hugar. Þannig að ég verð ofsalega feginn. Svo hugsa ég: Ah, er komið að því? Nú þarf ég að finna eitthvað nýtt. Og þá lendir ég í því vandamáli að ég reyni að skrifa ekki lykilorðið niður heldur reyna að muna það, þannig að þetta verður alltaf flóknara og flóknara. En kannski er það sem ég óttast mest það að einhvern daginn kemur að því að ég man ekki aðgangsorðið að tölvunni minni. Og hvað þá? Verð ég að fá einhvern sérfræðing getur brotist inn í tölvuna?
Þá ertu í vondum málum.
Þá er ég í vondum málum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og í rauninni hreinskilnina því að þetta er auðvitað mjög flókið mál tæknilega og bara hreint ekki auðvelt að reyna að skilja það svo vel sé, nema maður liggi vel yfir þessu löngum stundum. Eins og hv. þingmaður fór yfir þá er gott merki um hversu flókið og tæknilegt það er að það þurfi 62 orðskýringar um hitt og þetta, að það sé orðskýring í lögunum yfir það hvað er þráðlaust net og svæðisbundið númer og þess háttar. En það var ekki það sem ég ætlaði að segja heldur hvort hv. þingmaður sé sammála mér um það hversu mikilvægt það er að við séum hluti af stærra regluverki þegar kemur að neytendaöryggi og neytendavernd og öryggi fyrir allan almenning í viðamiklum og mikilvægum málum eins og fjarskipti eru - hér er í rauninni verið að styðjast við samevrópskt regluverk um lágmarksþjónustu, um lágmarkstryggingu almennings fyrir því að geta fengið netþjónustu, fjarskiptaþjónustu, og að það sé ákveðið öryggi í þessu kerfi - hvort hv. þingmaður geti verið sammála því að það sé mikilvægt að við séum í einhvers konar samfloti með öðrum þjóðum þegar um er að ræða þjónustu af þessu tagi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir andsvarið. Jú, auðvitað þurfum við að vera með en það sem ég óttast er hversu stórt þetta bákn verður. Hver skilur það? Er það er falskt öryggi? Hvernig eigum við að vita það? Við erum búin að búa til eitthvert risabákn, eiginlega öryggi innan í öryggi, og enginn skilur það nema einhverjir algjörir sérfræðingar. Þá óttast ég að við almenningur, sem eigum nógu erfitt með að fikta í sjónvarpinu okkar, fara á milli rása og finna réttu rásirnar eða öppin í símanum, lendum á vegg og áttum okkur ekki á því. Eins og ég benti á er þessi bók ótrúlega flókin og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson benti á að Fjarskiptastofnun telur að ákveðnir aðilar þurfi hreinlega að kenna þeim, þeir þurfi hreinlega að læra á þetta. Þetta er orðið svo flókið og orðið svo mikið regluverk að ég sé ekki hvernig og hvenær við getum náð að virkja það þannig að það virki eins og það á að gera. Þegar við erum búin að ná á þann stað þá getur þetta blessaða kerfi sem við erum með allt í einu orðið úrelt vegna þess að þá erum við komin með eitthvað nýtt. Ég óttast að við séum alltaf skrefi eftir á í öryggismálum [[Forseti hringir.]]vegna þess að kerfin eru orðin það flókin.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, eða að svara andsvari skulum við segja. Það er eitt sem ég hnaut um í þessu. Það er þetta lagaboð, þessi lagaskylda sem nú er verið að setja á fjarskiptafyrirtækin, að tryggja að símtal slitni ekki þegar þú missir samband við sendi. Það er nýtt í þessu. Þú átt í rauninni að geta skipt yfir á besta mögulega samband hvar sem er en ekki þannig að símafyrirtækið geti hangið á línunni þinni. Við sjáum auðvitað sambærilegt ákvæði t.d. í lögum um heilbrigðisþjónustu þar sem stendur að allir eigi að fá bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu. Telur hv. þingmaður að hægt sé að setja svona í lögin [[Forseti hringir.]]þegar stjórnvöld standa ekki við það?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er alveg sammála henni. Við þekkjum þetta af eigin raun. Það er ekki svo langt síðan að það fyrsta sem okkur var ráðlagt þegar við fórum til útlanda með farsímann var að slökkva á símanum: Passið ykkur að vera ekki að fá símtöl vegna þess að það er allt of dýrt. Þessu var sem betur fer breytt. Núna hefur enginn áhyggjur þó að hann sé með kveikt á símanum sínum erlendis. Það sýnir okkur alla vega að við vorum á réttri leið þar. Ég hef trú á því að því einfaldara - en eins og ég segi hefði ég verið rosalega ánægður ef þessi 130 blaðsíðna bók hefði verið eitt A4 blað. [[Hlátur í þingsal.]]Þá hefði ég ekki haft miklar áhyggjur af þessu. En þar sem það er ekki þá hef ég svolitlar áhyggjur. Ég hefði viljað og eiginlega gert kröfu um að þetta væru kannski 10% af þessum 130 blaðsíðum. [[Forseti hringir.]]Ég held að þannig hefði verið hægt að gera það og þá hefði það verið skiljanlegra.
Frú forseti. Mér þótti áhugavert að hlusta á ræðu þingmannsins hér áðan og tengi við margt sem kom fram í máli hans. Mér finnst hins vegar sjálf sú þróun sem maður hefur séð á síðustu árum, sem öll gengur út á það að einfalda hlutina og stytta, heimasíður og annað, oft ganga helst til langt og ganga oft það langt að upplýsingarnar sem vantar er á endanum hvergi að finna. Ég lendi mikið í þessu þegar ég er að skoða heimasíður. Ég er reyndar mjög upplýsingaóð manneskja, hef mikinn áhuga á því að vita allt um allt. Þingmaðurinn talar um að það sé annars vegar erfitt að skilja allt sem kemur fram í tæknilegu frumvarpi sem þessu og það er kannski langt og viðamikið og svoleiðis, en ég velti fyrir mér: Þegar um jafn mikilvægan hlut er að ræða og fjarskipti, sem eru sífellt að verða flóknari og kannski fleiri tegundir að verða til og annað sem við höfum misdjúpan skilning á, finnum við þá ekki meira öryggi fólgið í því að það séu til ítarlegri reglur, ítarlegar upplýsingar um það hvernig hlutirnir eiga að vera akkúrat til þess að þeir sem hafa þekkinguna geti ekki notfært sér fáfræði okkar hinna til að brjóta gegn réttindum okkar, eins og brjótast inn í kerfi og annað? Þetta er fyrsta spurningin til þingmannsins. Svo langar mig líka að minnast á að það er sannarlega ekki þannig að við getum tryggt það með tæknilegum leiðum með öllu að það verði aldrei brotið á okkur neins staðar og það á svo sem við um fleiri svið en endilega bara tæknina. En þá skiptir einmitt svo miklu máli að til séu leikreglur [[Forseti hringir.]]sem hægt er að vísa í og hægt er að beita og krafist þess að sé fylgt [[Forseti hringir.]]til að hægt sé að gæta að réttindum okkar þegar eitthvað kemur upp á.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að segja að ég er að mörgu leyti sammála en líka ósammála. Ég vil hafa hlutina einfalda. Ég hef þá tilfinningu þegar hlutirnir eru orðnir svona flóknir að það séu alltaf færri og færri sem skilja þá og þá eru auðvitað færri og færri sem geta varið sig. Tækninni fleygir það hratt fram að venjulegur einstaklingur notar ekki nema innan við 10% af því sem síminn hans getur virkilega gert. Við erum með tölvur og við notum yfirleitt bara einföldustu hlutina í henni. Ég veit ekki hversu mörg prósent af getu tölvunnar við nýtum í daglegu lífi og áttum okkur ekki á hinum 90%, sem við gætum notað af því að við höfum ekki þekkingu til þess. Þess vegna segi ég að það að hafa hlutina svona flókna gerir það að verkum að venjulegt fólk áttar sig ekkert á því hvort það sé verið að brjóta reglur eða lögin í því samhengi. Það hefur ekki þekkingu til að upplýsa sjálft sig og veit sennilega ekki hvert það á að leita til að komast að því hvort brotið hefur verið á því. Það segir okkur að þegar hlutir eru orðnir svo flóknir að þú hefur enga möguleika á því að verja þig gegn þeim verður þú að treysta á kerfið og að treysta á kerfið - nei, það er ekki mjög spennandi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Eins og ég nefndi áðan tengi ég við margt sem hv. þingmaður er að nefna. Það er áhyggjuefni ef við teljum okkur ekki geta treyst þeim kerfum sem við búum til og eigum að getað treyst á til að verja réttindi okkar. Ég er því sammála því að það er auðvitað alger grundvallarforsenda fyrir því að við getum notið réttinda okkar að við séum meðvituð um þau og þegar hlutirnir eru orðnir of flóknir þá vitum við ekki hver réttindi okkar eru. Ég hjó eftir því sem hv. þingmaður nefndi varðandi það að við erum kannski í daglegum störfum okkar með tölvur og tækni ekki að nota fyllilega allt sem tölvan getur gert og áttum okkur ekki á því og svo eru tölvur einmitt alltaf að verða flóknari og við vitum ekki endilega til hvers. Allt í einu þarf ég að kaupa 400.000 kr. tölvu [[Forseti hringir.]]til að gera sama hlutinn og 50.000 kr. tölva gerði fyrir tveimur árum síðan. En þá langar mig að benda á annað sem er líka áhugavert í þessu samhengi og það er [[Forseti hringir.]]að hið sama á í rauninni við um mannsheilann. Við notum bara eitthvert brotabrot [[Nei.]] [[Forseti hringir.]]af því sem heilinn getur gert. - Nei, segir Björn Leví.
Forseti vill minna á að ræðutími í seinni umferð er ein mínúta.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að þetta er flókið mál að taka á. En ef ég á að vera alveg hreinskilinn þá myndi ég segja: Því einfaldara, þeim mun betra. Ég hef einhvern veginn trú því að ef við getum einfaldað hlutina þá eigum við að gera það. En því miður er tilhneigingin hjá okkur alltaf að flækja hlutina rosalega mikið þannig að við eigum enga möguleika á því að fylgjast með. Segjum að það sé eitthvað skráð á netið sem þú vilt eyða en þótt þú eigir allan réttinn og gerir allt löglega og það má ekki vera þarna inni og þú átt að að geta tekið það út [[Forseti hringir.]]þá geturðu það ekki. Segir það okkur ekki hversu vonlaus þessi barátta er?
Forseti. Mýtan um að við séum bara að nota 10% af heilanum er gríðarlega lífsseig. Að sjálfsögðu er það ekki þannig. Ég vil bara ítreka það, skýrt og greinilega. Við erum afsprengi milljón ára þróunar og það væri vita gagnslaust að búa til fullt af risastórum heila svona tegundalega séð og nota ekki nema 10% af honum. Það væri þvílík eyðsla á dóti og ekkert rosalega gagnlegt. En þessi heili leyfir okkur að búa til bækur af flóknu regluverki upp á einhverjar 130 blaðsíður og setja þær í hendurnar á 63 þingmönnum til að vega og meta hversu gott og gáfulegt það er fyrir alþjóð að undirgangast. Þó að þetta sé að mestu leyti fyrir fyrirtæki og eftirlitsaðila þá er þetta líka mikið neytendaréttindamál og það er það sem ég ætla að beita athygli minni að í þessari ræðu. Til að byrja með ætla ég að fjalla um alþjónustuna. Alþjónusta er tiltölulega nýtt fyrirbæri á Íslandi og kemur frá evrópsku regluverki að sjálfsögðu, því að við gerum þetta ekkert rosalega mikið sjálf. Við fáum bestu hugmyndirnar innfluttar og málum þær oft upp í íslenskum litum eins og við höfum fengið hugmyndina sjálf. En, nei, í raun og veru voru það einhverjir aðrir einhvers staðar annars staðar sem fengu hugmyndina og við útfærum hana á okkar hátt og ekkert endilega á góðan hátt, eins og ég kem aðeins að undir öðrum atriðum seinna. En alþjónusta virkar á þann hátt að ef það eru einhver svæði á Íslandi sem enginn þjónustuaðili er tilbúinn til þess að taka að sér, af því að út af markaðslegum forsendum þá borgar það sig ekki o.s.frv., þá getur ríkið í rauninni boðið út eða sagt við ákveðinn þjónustuaðila bara: Þú skalt veita þessa þjónustu þarna. Við erum búnir að reikna að kostnaðarverðið á því sé þetta hérna og þú færð þá það verð fyrir þetta. Og án þess að það sé nokkuð vesen. Svo má alltaf deila um hvort það sé rétt útreiknað verð fyrir þá kvöð að veita þá þjónustu, en það er annað mál. Alla vega er þetta gagnreynd aðferðafræði við að koma á þjónustu á dreifðari svæðum þar sem eru ekki markaðsforsendur fyrir samkeppni og ýmsu svoleiðis. Þetta gerðum við t.d. í póstþjónustunni og þetta er í þriðja orkupakkanum, nákvæmlega sama fyrirkomulag. Ekkert óeðlilegt í gangi hérna. En svo er það 11. kaflinn hérna - eða IX. kaflinn, við notum enn þá rómverska tölustafi í þessu, merkilegt nokk, við erum svo þróuð - og þar er fjallað um neytendavernd. Þar vildi ég byrja á því að fjalla um nethlutleysi í 71. gr. Það segir í 3. mgr., eða eitthvað svoleiðis: „Fjarskiptafyrirtæki sem veitir netaðgangsþjónustu skal meðhöndla alla fjarskiptaumferð jafnt án mismununar, takmarkana eða truflunar og óháð sendanda eða móttakanda, því efni sem sótt er eða miðlað, þeirri þjónustu sem notuð er eða boðin fram og þeim búnaði sem er notaður.“ Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Fyrir nokkrum árum síðan, sérstaklega í Bandaríkjunum, vildi löggjafinn, að áeggjan ýmissa stórfyrirtækja, geta takmarkað netumferð frá öllum nema þeim aðilum sem borguðu betur, segjum t.d. Amazon eða Netflix, þótt Netflix hafi að vísu ekki verið til á þeim tíma. Stórfyrirtæki í þjónustuveitingu, YouTube t.d., voru þá rukkuð fyrir að útvega svona mikið af efni og þá fékk neytandinn aðgang að því efni á miklu greiðari hátt en ef hann fór á Metatube eða eitthvað því um líkt. Þá var nettengingin við þá þjónustu miklu minni, tífalt minni kannski. Þetta býr til gríðarlega skekktar samkeppnisaðstæður. En í Bandaríkjunum er ákveðinn strúktúr varðandi það að sumir borga þingmönnum gegnum alls konar fyrirtæki o.s.frv. til að styðja þá til framboðs og það var ekkert rosalega jákvætt lýðræðislega séð hvernig það allt fór. Sem betur fer þá leystist nú aðeins úr því - ég held samt að það sé enn þá eitthvert vesen í Bandaríkjunum - og við fáum þetta nethlutleysi t.d. í gegnum Evrópu. Píratar börðust einmitt fyrir nethlutleysi á Evrópuþingi og það fengum við sem betur fer. En það eru takmarkanir á þessu. Ráðherra getur sett reglugerð um framkvæmd nethlutleysis, m.a. um leyfilegan tilgang umferðarstýringar, ákveðin skilyrði fyrir beitingu umferðarstýringar o.s.frv. Þetta er atriði sem þarf alltaf að fylgjast með að sé gert á skiljanlegum og málefnalegum forsendum. Ég ætla ekkert að fara neitt nánar út þetta. Þetta er atriði sem ég býst fastlega við að komi fram í umfjöllun nefndarinnar. Ég skil satt best að segja ekki hvernig nefndin ætlar að fara yfir þetta á þeim tíma sem eftir er því að það er mikið að skoða. Síðan örstutt um birtingu skilmála og gjaldskrár. Þetta er ótengt nákvæmlega þessu en varpar dálítið ljósi á vandamál sem við eigum við á öðrum vettvangi á Íslandi. Hérna er skilyrði um það hvernig fjarskiptafyrirtæki eiga að birta skilmálasamninga sína og gjaldskrár. Ég vil taka tryggingafélagabransann á Íslandi út fyrir sviga. Hver sá sem getur farið inn á vefsíður tryggingafélaganna og fundið skilmála eða gjaldskrár þeirrar þjónustu sem þau félög veita geri það. Ég held við þurfum að yfirfæra þetta regluverk aðeins yfir á þann vettvang líka til þess að þetta verði allt skiljanlegra. Réttara sagt á t.d. Fjármálaeftirlitið að vera með ákveðið eftirlit með gjaldskrám og þess háttar hjá tryggingafélögum en bara gerir það ekki og kannski af því að lögin eru einfaldlega ekki nægilega skýr hvað það varðar. Svo ætla ég að fjalla um netöryggissveitina, eins og hef gert í nokkrum andsvörum: Öryggi upplýsinga, fjarskiptaneta og fjarskiptaþjónustu. Netöryggissveit. Þetta er XII. kafli, 78. gr. Þar er ýmislegt kunnuglegt. Ég var í umhverfis- og samgöngunefnd á síðasta kjörtímabili og þá fengum við þetta í hendurnar. Við fengum breytingartillögur eða útfærslu sem þá Póst- og fjarskiptastofnun vildi fá í þessi lög um að þeim eða netöryggissveitinni væri heimilt að setja einfaldan - eða ekkert einfaldan heldur flókinn eftirlitsbúnað á tæki fjarskiptafyrirtækja, á tölvur þeirra í rauninni sem sjá um fjarskiptaþjónustuna. Þetta gengur einfaldlega gegn þeirri reglugerð sem þessi lög eiga að byggja á. Það er ekkert flóknara en það að mínu mati, því að fyrirkomulag netöryggissveitanna eins og það er dregið upp í Evrópureglugerðinni er að vera samhæfingaraðili, þ.e. að sjá til þess að taka við ábendingum um netöryggisógnir og koma þeim upplýsingum til allra sem þau eru í samskiptum við. Þá eru það bæði samskipti við aðrar netöryggissveitir, þ.e. flæði á milli landa, og í hverju landi fyrir sig til allra þjónustuveitenda. Þetta ákveðna stjörnunet upplýsingadreifingar á að koma upplýsingum um netárás frá einhverjum aðila einhvers staðar á því svæði sem þetta þjónustunet er í gangi, þar sem þetta öryggissvæði er í gangi, til allra hinna á eins stuttum tíma og hægt er. Vandamálið sem var bent á hérna síðast þegar var verið að sinna þessu er að ef netöryggissveitin er með eftirlitsbúnað hjá fjarskiptafyrirtækjunum þá sjá fjarskiptafyrirtækin engan tilgang í því að fylgjast með hvort það sé einhver netárás í gangi. Þau geta fríað sig algjörlega ábyrgð. Af hverju ættu þau að vilja taka þá áhættu að sjá ekki vegsummerki um netárás þegar það er netöryggissveitin sem er sérhæfð í því? Það er einfaldlega áhætta sem þau vilja ekki taka, að segjast vera að fylgjast með því en ná síðan ekki að vera á undan netöryggissveitinni, sem þau ættu samt að geta gert ef þau væru með þjónustuna á réttum forsendum. Þannig að í staðinn fyrir að reyna er miklu auðveldara að fría sig ábyrgð: Við gáfum aðgang að þessu, þið getið fylgst með því eins og þið viljið og við bara borum í nefið á meðan. Vandinn er sá að þá er einfaldlega búið að færa allt eftirlit með netöryggi til netöryggissveitarinnar sem er þá í ákveðnu eftirliti með sjálfri sér af því að hún á að hafa eftirlit með því að fyrirtækin séu að sinna sínu og séu með viðbragðsáætlanir o.s.frv. og viðbragðsáætlanirnar hjá þeim eru bara: Netöryggissveitin sér um þetta. Við þurfum ekki að gera neitt. Svo er það líka að þegar við þjöppum saman þekkingunni eða ábyrgðinni á einn stað þá drögum við úr líkunum á því að það verði einhver var við netárásina. Þegar hún er á mörgum stöðum er verið að fylgjast með netinu á margvíslegan hátt á mörgum stöðum í mörgum tegundum af kerfum og þá er líklegra að það verði einhver var við eitthvað óvenjulegt. Af því að í netárásum er yfirleitt reynt að hafa áhrif á t.d. ákveðinn búnað sem virkar þá ekki á annan búnað eða um er að ræða einfaldlega mannlegar árásir, svona veiðiárásir þar sem er sagt: Þú varst að fá arf frá nígerískum kóngi eða prinsi eða eitthvað svoleiðis. - Tíminn líður allt of hratt. - Það eru árásir sem engin netöryggissveit getur fylgst með enda má hún það í rauninni ekki samkvæmt þeim skilmálum sem eru fyrir því hvernig gögn um fjarskipti eru geymd. Ég næ því kannski á eftir, sjáum til. Þetta er líka mjög mikilvægt af því að búnaðurinn sem netöryggissveit setur á fjarskiptabúnaðinn getur valdið óöryggi. Fjarskiptabúnaðurinn er hannaður til þess að virka á ákveðinn hátt, þetta er bara forrit og tæknibúnaður sem gerir sitt og ef öðru forriti eða tæknibúnaði er bætt ofan á hann, sem er ekki endilega hannaður til þess að vinna með þeim búnaði, þá getur það valdið truflunum. Það getur valdið töfum á meðan verið að lesa upplýsingarnar sem getur valdið ýmsum óvæntum og ófyrirséðum afleiðingum. Það bætir einnig við, af því að þetta er nú einu sinni njósnabúnaður, öðrum stað til að ráðast á netið, einmitt í gegnum njósnabúnaðinn. Það er út af fyrir sig varhugavert. Það sem hefur verið komist að víðs vegar þar sem netöryggissveitir eru í framkvæmd er þetta upplýsingamiðlunarkerfi til að það sé hægt að glíma við vandann á hverjum stað fyrir sig í staðinn fyrir að reyna að hrúga saman sérþekkingu á einn stað sem er kannski að glíma við mismunandi tækni hjá þjónustufyrirtækjunum. Það er bara allt of þunglamalegt. Kannski er það þess vegna sem þau vilja geta takmarkað hvaða búnað má nota. Þá eru bara allir með sama búnað sem þýðir að ef það er gerð netárás sem virkar á slíkan búnað er allt farið, ekki bara hjá þeim sem eru með þann búnað en er svo í lagi hjá hinum af því að þeir eru með öðruvísi búnað. Það er líka öryggi í því að dreifa tæknilausnunum, útfærslunni á þeim, sem myndi verða þunglamalegri, eftirlitið, því að netöryggissveitin þarf sérþekkingu á hverjum og einum búnaði fyrir sig og göllunum, öryggisgöllunum á þeim búnaði. Hún þarf að vera að fylgjast með á miklu fleiri stöðum hvaða upplýsingum þarf að fylgjast með. Þjónustuaðili sem er bara með sinn Cisco-búnað eða eitthvað svoleiðis er bara að fylgjast með öryggisuppfærslum á þeim búnaði. Hann þarf ekki líka að vera að fylgjast með Huawei eða Nokia eða fullt af öðrum mismunandi tegundum. Hann er aðeins að fylgjast með öllu sem varðar sérstaklega hans eigin búnað, sérhæfing hvað það varðar. Tíminn er að verða búinn og ég er ekki búinn með í gagnageymdina. Ég geymi þá gagnageymdina þar til í næstu ræðu.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir hans ræðu um netöryggið, jesús minn. Þegar ég var búinn að hlusta á þig þá hugsaði ég: Jú, þetta er sniðugt, jú, þetta gæti virkað svona. En svo komst ég að því í lokin að þetta er bara vonlaust, er það ekki? Það er ekki hægt að láta þetta virka. Við getum ekki búið til þetta öryggi. Ég sé ekki hvernig vegna þess að ef við erum með mörg kerfi og þetta kerfi fer ofan á hitt kerfið getur það valdið bilun í því kerfi og ef við erum bara með eitt kerfi sem hrynur þá hrynur allt. Ég bara næ ekki hvernig á að koma þessu á. Annað sem ég hjó eftir var þegar þú talaðir um fast verð og vísaðir þar í póstinn, að það gætu orðið svona hörmungar eins og urðu hjá póstinum, að verið sé að setja fast verð sem verður kannski fast í mörg ár eða það verður ekki rétt verð. Ég vil fá skýringar á því hvort þú ert að tala um að það verði of flókið að finna rétta verðið eða að finna út hvað þjónustan kostar og þar af leiðandi geti þetta kerfi orðið fyrir svipuðum hörmungum og Pósturinn. Ef svo er, hvað getum við gert til að koma í veg fyrir það? Ég er að spá í hvort það sé einhver einföld lausn á því. Svo er ég líka innilega sammála í sambandi við tryggingafélögin og sýnileika þeirra. Ég hefði ekki orðið hissa þótt við hefðum fengið eina svona bók bara um það eitt og sér með miklu fleiri köflum.
Forseti. Ég hef svo sem minni áhyggjur af alþjónustunni í framkvæmd í þessu heldur en hjá Póstinum. Pósturinn er að breytast svo mikið, það er öðruvísi kerfi. En það gæti alveg verið þörf fyrir alþjónustu á einhverjum svæðum á Íslandi og þá er það Fjarskiptastofnun sem á að uppreikna það á hverju ári hver kostnaðurinn er við að viðhalda þjónustunni. Það er yfirleitt mestur startkostnaður við að koma upp sendi og eitthvað því um líkt, ég hef svo sem minni áhyggjur af því. Það eru ekki sömu gjöldin og þetta aukasendingargjald vegna póstsendinga erlendis frá og slíkt, eitthvað ógagnsætt sem við lendum í þar - eða hver veit hvað þeim dettur í hug svo sem, þannig að jú, jú, við getum alveg endað þar. Varðandi netöryggi og að það sé ekki til neitt öryggi þá er alveg til netöryggi en við verðum bara að nálgast það út frá því sjónarhorni að öryggið er aldrei algjört, nákvæmlega eins og við erum aldrei örugg fyrir því að það brjótist einhver inn heima hjá okkur eða steli bílnum eða eitthvað svoleiðis. Þetta er nákvæmlega eins. Við þurfum ekkert að óttast það á neinn annan hátt. Þetta er bara enn einn vettvangur þar sem við þurfum að læra umgengnisreglurnar, t.d. eins og hv. þingmaður talaði um áðan varðandi lykilorðin, ástæðuna fyrir því að uppfæra lykilorð reglulega og reyna að muna þau o.s.frv. Þumalputtareglan þar er bara að hafa lykilorðið löng og þegar þú ert með löng lykilorð er oft erfitt að muna þau. En það er líka hægt að búa til langt lykilorð sem er auðvelt að muna sem væri t.d. bara eins og frumvarp til laga um fjarskipti frá háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Ég get alveg munað þetta lykilorð. Það er langt og það er leiðinlegt að skrifa það en það er gott lykilorðið.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, lykilorð. Ég veit að einhver notaði orðið lykilorð sem lykilorð. Mér skilst að það sé best með lykilorðið að hafa bókstafi, tölustafi, hástafi, lágstafi og alls konar strik og kúnstir, en ég veit ekki hvort það skiptir nokkru máli. Nei, það skiptur engu máli, þingmaðurinn hristir bara hausinn. En ég tók líka eftir því í umræðunni þegar þú varst að tala um umferðarstýringar og mismunun í þjónustu í sambandi við netleysi, [[Nethlutleysi.]]nethlutleysi og einhverjar umferðarstýringar. Ég verð bara að segja að ég náði þessu ekki alveg þannig að það væri gott að fá aðeins betri skýringu á því hvað þarna var um að ræða.
Forseti. Nei, það er ekkert endanlega beta að vera með sérstaka stafi og tölustafi og hástafi og skrýtin tákn og svoleiðis en það að hafa möguleikann á því skiptir máli. Besta lykilorðið er einfaldlega bara að bæta við stöfum, hafa það lengra. Það er miklu meira fólgið öryggi í því en að bæta við hástöfum og lágstöfum hingað og þangað. Það er allt í lagi að gera það líka en er í rauninni óþarfi eftir því sem lykilorðið lengist. Varðandi nethlutleysið snýst þetta um að ef notandi ætlar að reyna að nálgast einhverja þjónustu frá YouTube eða frá Metatube þá fái hann sömu þjónustu frá báðum aðilum, óháð öllu öðru. Að netfyrirtækið sem er inn á milli geti ekki sagt: Þú borgar mér meira, þar af leiðandi ætla ég að útvega hraðari nettraffík hérna en þarna, eða bara slökkva og vera ógeðslega leiðinlegur. Þetta var tengt því þegar verið var að reyna að stjórna ólöglegu niðurhali. [[Forseti hringir.]]Þetta átti að vera einhvers konar leið [[Forseti hringir.]]til þess að útiloka allt annað á netinu en það sem var búið að votta sérstaklega að væri einhvers konar [[Forseti hringir.]]viðurkenndur þjónustuaðili.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir innihaldsríka, nákvæma og oft og tíðum býsna flókna ræðu fyrir leikmenn á þessu sérsviði. En það er alltaf gott að heyra nálgun hv. þingmanns á flókin málefni. Mig langar svolítið í fyrri umferð að halda áfram samtalinu sem við áttum aðeins fyrr í dag í sambandi við þessa margræddu 87. gr. og öryggismálin, þessa víðtæku reglugerðarheimild. Ég er einhvern veginn að reyna að tengja þetta enn þá saman, þ.e. þessa þörf og mikilvægi þess að við sinnum öryggismálum í ljósi þess að það eru vaxandi líkur á því að það verði einhvers staðar netárás í ríkum mæli. Við munum væntanlega lenda í því á okkar líftíma að lýðræðisþjóð verður fyrir slíkri árás með heiftarlegum afleiðingum og þjóð á eyju úti í miðju Atlantshafi er a.m.k. jafn veik fyrir slíku og margar aðrar þjóðir, skulum við segja, til að taka ekki dýpra í árinni. En hvernig getum við tengt þessar varnir við mikilvægi þess að persónuverndarsjónarmið séu virt? Tengt það síðan við það að flest fólk er jú heiðarlegt en er að braska ýmislegt í sínu lífi sem ekki á erindi við aðra nema að gefnu samþykki viðkomandi. Allt okkar líf er á netinu. Allt það sem við gerum, segjum, hugsum, segja sumir, er í þessu fjarskiptakerfi okkar. Hvernig getum við best [[Forseti hringir.]]og er þetta frumvarp þannig gert [[Forseti hringir.]]að við getum treyst því að það sé verið að huga að þessum málum eins og best [[Forseti hringir.]]er í ljósi aðstæðna?
Forseti. Ef við ætlum að óttast að gerð sé stórfelld netárás sem slær öllu út ættum við einmitt ekki að vera að gera samninga við Microsoft um að það sjái um allar stofnanir ríkisins því að þá gefur einn öryggisgalli í Microsoft aðgang að öllum stofnunum íslenska ríkisins, skemmtilegt nokk. Svarið við hinni spurningunni er nei. Það er vandamál í þessu frumvarpi sem tengist gagnageymdinni. Samkvæmt 89. gr. á að geyma í þágu sakamála ákveðna lágmarksskráningu gagna um fjarskiptaumferð notenda í sex mánuði. Eftir því sem ég best veit er Evrópusambandið búið að bakka með þessa gagnageymd út af persónuverndarástæðum. Hugsum þetta sem svo að við séum að rölta niður Austurstræti og við erum bara að spjalla saman. Það myndast engin skráning um samskipti okkar, að þau hafi á annað borð átt sér stað, en einhverra hluta vegna ef við eigum þau samskipti yfir netið í sýndarveruleika þá myndast þau tengsl; hérna hittumst við, hérna áttum við samskipti, hver á hvaða símanúmer, notendanafn, allar tengingar, dagsetningar, hverjum er tengst, magn gagnaflutnings á milli o.s.frv. Þetta eru upplýsingar sem verða til bara af því að það er mögulegt í netheimum að geyma þær en er greinilega eitthvað sem stjórnvöld myndu vilja geta gert með gangandi vegfarendur úti á götu. Það er ekkert öðruvísi við þetta. Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna er á þann hátt að búið er að staðfesta eða ítra hana í rauninni, [[Forseti hringir.]]að hún eigi líka við í stafrænum heimi. Það er gríðarlega mikilvægt að átta sig á því [[Forseti hringir.]]að spjall milli okkar á netinu er ekkert öðruvísi en spjall okkar úti á Austurvelli.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Það er ljóst að þetta verður að vera í forgrunni vinnunnar. Við verðum að vita hvað við erum að gera og ekki síður þarf almenningur, notendur þessarar tækni, að vita hvað við þurfum að gera og hvað liggur undir. Og aftur: Síst af öllu skal ég gera lítið úr mikilvægi öryggis og að við höfum allar þær varnir og þetta falli undir öryggisstefnu Íslands og að við tryggjum þetta en það má ekki vera á kostnað grundvallarréttinda okkar, ekki þegar við erum á sama tíma að verja akkúrat þessi grundvallarréttindi. Við þurfum að fylgja tækninni þarna og við þurfum að stýra henni en ekki láta hana stýra okkur í þessum málum. Það verður ekki létt verk en ég treysti þessari ágætu nefnd. Mig langar að spyrja aðeins í lokin, af því við höfum rætt svolítið um gjaldtöku fyrir endurúthlutun tíðniheimilda og ég hefði áhuga á að heyra sjónarhorn hv. þingmanns á því. [[Forseti hringir.]]Þetta eru takmörkuð gæði. [[Forseti hringir.]]Við höfum ekki endilega frábæra sögu þegar kemur að sölu [[Forseti hringir.]]eða úthlutun á slíkum kerfum þannig að mig langar aðeins að heyra hugsanir hv. þingmanns um stöðuna þar.
Forseti. Þar sem ég er ekki í umhverfis- og samgöngunefnd í þetta skipti ákvað ég að renna yfir þau atriði sem helst voru leiðindamál í kringum síðast og það var einmitt með þessi tæki og njósnirnar o.s.frv. þannig að ég er ekki búinn að kíkja á þann hluta sem varðar útdeilingu tíðnisviða. En ég skil vel kaldhæðnina sem er þar á bak við með tilliti til kvótakerfisins og svoleiðis. Við erum ekkert rosalega dugleg að gera þetta rétt. Mér þætti það alveg áhugavert, ætli ég skoði ekki aðeins síðar fyrir næstu ræðu hvernig útfærslan er nákvæmlega á þessu og ég spyr mig stórra spurninga um það af hverju sama kerfi er ekki notað í útdeilingu takmarkaðra gæða á öðrum vettvangi líka.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega tæknilega ræðu og aftur kem ég hingað upp til þess að lýsa aðdáun minni á djúpri tölvuþekkingu og tækniþekkingu Pírata og ætla í rauninni að misnota aðstöðu mína hér. Við erum hér að setja - eða mögulega, hér er alla vega verið að flytja frumvarp sem verður mögulega að lögum til að reyna einhvern veginn að tryggja okkar netöryggi. Hér hefur hv. þingmaður rætt um að koma fyrir boxi sem minnkar einhvern veginn þessa sjálfkrafa ábyrgð og eftirlitsskyldu fjarskiptafyrirtækjanna til þess að reyna sjálf að vakta mögulegar netárásir, og þá kemur að spurningunni: Er það svo að netárás fari fram inni í fjarskiptafyrirtækinu? Er þetta í einhverjum skýjum? Er það í tæknibúnaðinum sjálfum sem netárás getur átt sér stað? Og ef maður smækkar þetta niður í bara heimili, á netárás sér stað inn í forrit hjá einstaklingum, inn í búnað hjá einstaklingum eða inn í bara já, routerinn? Hvar á netárás sér stað?
Virðulegur forseti. Ég þakka góða spurningu og svarið er tiltölulega einfalt: Alls staðar. Alls staðar þar sem er nettenging, ísskápurinn ef hann er snjallvæddur, ljósaperan meira að segja líka, það eru til svona snjallvæddar ljósaperur. Um leið og maður er kominn með einhverja tengingu við einhverja vinnslugetu er hægt að ráðast á það og nota það t.d. til að gera árás, netárás, á einhverja aðila, svokallaða „denial of service“ eða „neita um þjónustu“-árás. Þegar við kaupum t.d. ljósaperu, ísskáp eða brauðrist eða hvað sem er sem hefur snjalltengingu og við getum tengt í símann okkar - búnaðurinn sjálfur í ísskápnum og svoleiðis er eiginlega aldrei uppfærður eftir að hann er keyptur, engar hugbúnaðaruppfærslur gerðar á þeim örgjörvum og því um líku, forritum sem eru þar, þannig að allir öryggisgallar eru alltaf til staðar. Og ef einhver kemst fram hjá eldveggnum og inn á þessa öryggisgalla þá er hann búinn að ná stjórn á því og þá er hann kannski allt í einu kominn með 10.000 ísskápa úti um allan heim [[Hlátur í þingsal.]]sem hann er með stjórn á og getur notað til að endurforrita og senda beiðnir um þjónustu frá einhverjum einum aðila sem nær ekki að taka við 10.000 beiðnum í einu eða milljón beiðnum í einu frá ísskápum úti um allan heim og þjónustan dettur niður. Ég ætla ekki einu sinni að þykjast vera sérfræðingur í þessu, ég þykist bara vera leikmaður í þessu. Ég skil svona grunninn að þessu og aðstæðurnar. Ég er kannski ekki viðvaningur í þessu en ég ætla ekki að þykjast vera sérfræðingur í þessu þannig að fólk má alveg taka því sem ég er að segja með svona - ég er að reyna að útskýra þetta á einfaldan hátt [[Forseti hringir.]]sem er vonandi aðgengilegur þannig að þegar ég hef sagt að ræðan mín sé tæknileg þá kann ég því miður ekki að gera það einfaldara en þetta.
Frú forseti. Þá komum við að þessu: Við erum t.d. með hegningarlög og í hegningarlögum er tilgreint hvað má ekki gera, hvað flokkast sem brot. Hér erum við að búa til einhvers konar regluverk og upplýsa um það hvað þarf að gera til þess að tryggja netöryggi, hvaða varnir. Og þá vil ég spyrja kannski aftur: Má ekki segja að hér sé um að ræða handbók eða leiðbeiningabók um það hvernig fjarskiptafyrirtækjum og stjórnvöldum ber að bera sig að til varnar netárásum? Við vitum að netárásir eru ólöglegar, það er ekkert - jú, það er væntanlega eitthvað verið að fjalla um það líka í einhverjum af þessum hundrað og eitthvað greinum. En er þetta ekki í rauninni leiðbeiningarrit um hvernig ber að verjast?
Forseti. Jú, þetta er svona ramminn um það hvaða heimildir hið opinbera hefur til að sporna við netárásum og sinna netöryggi því við vitum alveg að hið opinbera er fullkomlega hæft í því að vera nákvæmlega sá aðili sem stundar þessar árásir. Við höfum verið upplýst um það í mörgum gagnalekum, t.d. Snowden nýlega og ýmislegt svoleiðis. Ríkin eru ekki saklaus fórnarlömb í þessu, þau eru risastórir gerendur. Þá komum við kannski inn á það að varnarsamstarf okkar í NATO á líka við um netárásir. Ef eitthvert ríki verður fyrir netárás getur það virkjað þær greinar sem senda alla í rauninni í netárásarstríð eða eitthvað verra.
Frú forseti. Við erum hér að ræða grundvallarbreytingar á íslenskri fjarskiptalöggjöf, breytingar sem fela í sér innleiðingu á efnisákvæðum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2018/1972 frá 11. desember 2018 um setningu evrópskra reglna um fjarskipti sem er alla jafna vísað til sem kóðans. Í grunninn erum við að breyta löggjöfinni til samræmis við þetta uppfærða samevrópska regluverk. Þetta er auðvitað heilmikill doðrantur og margar hliðar á þessu sem hefur verið komið inn á hér í kvöld og nú síðast ratað á svolítið réttar heimspekilegar slóðir, heyrðist mér. Ég held að mikilvægt sé að við höfum í huga þegar við ræðum þetta mál að ákvæði þessarar tilskipunar gefa talsvert svigrúm til útfærslu við innleiðingu í landsrétt og það skiptir máli hvernig það er gert. Það er allt of algengt að einhverju sé smyglað inn í svona frumvarpsdoðranta og þingið geri einhvern veginn ráð fyrir að það þurfi að vera þar vegna Evrópuréttarins en svo kemur í ljós að svo er aldeilis ekki. Þannig að við þurfum bara að skoða þetta með mjög gagnrýnum augum. Ég legg til að umhverfis- og samgöngunefnd rýni þetta frumvarp líka vel með hliðsjón af þeim háleitu markmiðum í fjarskiptamálum og á sviði fjarskiptaöryggis sem koma fram í greinargerð fjármálaáætlunar ríkisstjórnarinnar. Það er svolítið kúnstugt að þrátt fyrir öll þau háleitu markmið er gert ráð fyrir að framlög til samgöngumála og fjarskiptamála, sem eru saman þarna á einu málefnasviði, í fjármálaáætlun, dragist bara mjög skart saman á næstu árum. En gott og vel, ég sit ekki í umhverfis- og samgöngunefnd þannig að ég ætla bara að leyfa mér hér að einblína á mjög afmarkaðan þátt þessa frumvarps sem er 72. gr. þess. Þá vil ég kannski til að byrja með benda á að í 2. mgr. 37. gr. gildandi fjarskiptalaga er kveðið á um sex mánaða hámarksbinditíma í samningum neytenda við fjarskiptafyrirtækin. Þetta er ákvæði sem hefur verið í fjarskiptalögunum frá 2007. 72. gr. frumvarpsins sem við ræðum í dag er í grunninn efnislega samhljóða þessu ákvæði nema hvað, það er gert ráð fyrir að hámarksbinditíminn tvöfaldist, verði 12 mánuðir í stað sex. Tilgangur ákvæðisins, þ.e. gamla ákvæðisins sem er í rauninni grunnurinn að þessu nýja ákvæði, er auðvitað að tryggja að skilmálar og verklag fjarskiptafyrirtækja við uppsögn samninga hindri ekki flutning neytenda milli fjarskiptafyrirtækja og hindri ekki virka samkeppni á markaði. Virk samkeppni á fjarskiptamarkaði, það eru orð sem koma víða fyrir í þessum stefnuplöggum ríkisstjórnarinnar, höfum það í huga. Þessi markmið um virka samkeppni eru auðvitað bara í takti við ákvæði 105. gr. tilskipunar (ESB) 2018/1972 sem kveður á um að óheimilt sé að kveða á um lengri binditíma neytenda en 24 mánuði. Hins vegar sé ríkjum heimilt að kveða á um styttri hámarksbinditíma, eins og er gert hérna, nema með þeirri breytingu sem áður greinir. Hvernig er þessi breyting rökstudd í greinargerð frumvarpsins? Maður hefði haldið að það lægi þá kannski einhver greining á bak við breytinguna sem varðar - ég meina, þetta er grundvallarmál sem varðar sveigjanleika neytenda og í rauninni bara samningsfrelsi að einhverju leyti. Maður hefði haldið að svona breyting væri þá alla vega rökstudd með svolítið sannfærandi hætti. Kíkjum á rökstuðninginn í greinargerð frumvarpsins, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af breyttum samkeppnisaðstæðum er þó lagt til að hámarksbinditími verði lengdur í 12 mánuði. Aukið svigrúm í þessum efnum getur orðið neytendum í hag með tilliti til vöru-/þjónustuframboðs og verðlagningar. “ - Þetta er allt og sumt. Þetta er nú allur rökstuðningurinn fyrir þessari breytingu. Þegar sams konar frumvarp var lagt fram á síðasta þingi þá gagnrýndu Neytendasamtökin mjög harðlega þessa breytingu. Í umsögn samtakanna segir: „Tvöföldun á binditíma samrýmist að mati samtakanna illa markmiði laganna er lýtur að því að auka vernd og valmöguleika neytenda og stuðla að virkri samkeppni. Skammur hámarksbinditími heldur fjarskiptafélögum á tánum og veitir neytendum aukið frelsi til þess að elta hagkvæmustu leiðirnar hverju sinni. Samtökin líta svo að óbreyttur binditími samræmist betur markmiðum laganna.“ Neytendastofa er sama sinnis og gerir verulegar athugasemdir við að hámarksbinditími á samningum við neytendur skuli lengdur úr sex mánuðum í 12 mánuði. Að mati Neytendastofu var ákvæðið frá 2007 mjög mikilvæg réttarbót fyrir neytendur og hafði í för með sér aukinn hreyfanleika eftir því hvar kjör eru hagstæðust hverju sinni og eftir því hvaða þjónusta eða samsetning þjónustu hentar notkunarmynstri á hverjum tíma. Nú má vel vera að einhver rök hnígi að því að lengja þennan hámarksbinditíma og jafnvel einhver rök sem snúa að hagsmunum neytenda og markmiðum um virka samkeppni o.s.frv. Það getur bara vel verið. En þá er lágmarkskrafa að það sé rökstutt í greinargerð með frumvarpinu, sérstaklega þegar fyrir liggur að frumvarpið er að koma fram svona lítt breytt í hvað, þriðja sinn? Já. Hagsmunir neytenda hljóta alltaf að eiga að njóta vafans þegar svona breytingar eru gerðar, ekki bara hagsmunir fyrirtækjanna. Ég legg til að umhverfis- og samgöngunefnd rýni þá breytingu sem þarna er lögð til mjög vel með hliðsjón af hagsmunum neytenda.
Forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni fyrir áhugaverða punkta sem hann kom með. Hann kom inn á framlögin til samgöngumála og fjarskiptamála í þeirri áætlun sem var kynnt í dag, fjármálaáætluninni. Einnig kom hann inn á 72. gr. Mér þykir það alveg einstaklega áhugavert þegar kemur að binditímanum. Þar kom hv. þingmaður inn á tvöföldunina, sex mánaða binditímann sem er talað um núna, held ég - nei, hámark 12 mánuðir í nýju lögunum en í gömlu lögunum, núgildandi lögum, er, held ég, sex mánuðir. Reglugerðin gerir þó ráð fyrir 6–24 mánaða binditíma, sem mér finnst frekar áhugavert þegar mælt er fyrir um í þessum lögum að ekki verði farið yfir 12 mánuði, og við vitum nú öll hvernig rétthæðin virkar hérna, að lög ganga lengra en reglugerðir. Því er mín spurning til hv. þingmanns þessi: Finnst hv. þingmanni að hér hafi verið vandað til verka við vinnslu þessa frumvarps. Er hv. þingmaður sammála mér um að eitthvað hefði mátt betur fara, eins og t.d. með útfærslu þessa lagaákvæðis?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Ja, eins og ég kom inn á þá getur vel verið að það hnígi einhver rök að því að haga málum með þessum hætti, að gera þessa breytingu. En nei, mér finnst það ekki til marks um vönduð vinnubrögð að leggja til svona breytingu án þess að færð séu einhver efnisleg rök fyrir henni. Ég held að það sé svona stutta svarið. Og af hverju dregur maður þetta upp og af hverju geldur maður varhug við svona? Það er kannski m.a. vegna þess að núverandi ríkisstjórn tekur sér ekkert alltaf stöðu með neytendum og virkri samkeppni. Við sjáum það t.d. þegar kemur að alveg ótrúlegum reglum um sölu raforku til þrautavara þar sem mörg þúsund raforkunotendur hafa einhvern veginn verið ferjaðir yfir til eins fyrirtækis sjálfvirkt án þess að vera spurðir. Þetta er allt samkvæmt reglugerð sem ráðherra setti og leiðbeiningarreglur sem Orkustofnun setti. Þarna er verið að færa einu fyrirtæki á samkeppnismarkaði sjálfkrafa alveg ofboðslega mikil viðskipti í hverjum einasta mánuði. Á þetta hefur verið bent trekk í trekk. Ég gleymdi að nefna að fyrirtækið notaði aðstöðu sína til að búa til sérstaka taxta fyrir þessa þrautavaraneytendur raforku og verðlagði þá - ég man ekki, ég held að það hafi verið 70% hærra verð en hjá almennum neytendum. Þetta er eitt dæmi. Annað dæmi ræddum við, ég og hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, í útvarpsþætti um daginn, en það er fyrirtækið ISNIC, sem er í rauninni bara í áskrift að íslenskum lénum sem enda á .is og sem er í einokunarstöðu, sem stjórnarmeirihlutinn stendur vörð um og dettur ekki í hug að hrófla við. Þannig að sporin hræða og, já, ég held að það þurfi að rýna þetta frumvarp einmitt með tilliti til þessara atriða.
Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni fyrir svarið. Ég ætla að fá að taka undir með honum um að hér eru ekki færð efnisleg rök fyrir þessari breytingu. Ég er sammála honum þegar kemur að því að hér hafi ekki verið vandað nógu vel til verka. Hér fyrir framan mig er ég með 130 bls., rúmlega það, frumvarp með greinargerð. Ég hefði haldið að ráðuneytið hefði fært aðeins betri rök og vandað aðeins meira til verka þegar kemur að því að boða þessar breytingar. Þetta er náttúrlega gríðarlega mikilvægt frumvarp og þetta eru stórar breytingar sem eiga sér stað þarna og greinilega er þetta ekki hugsað nógu vel til enda, þá sérstaklega ekki varðandi þá þætti sem hv. þingmaður nefndi. Og já, eins og ég sagði held ég að það sé algjör lágmarkskrafa að færa góð og efnisleg rök fyrir svona stórum breytingum þegar kemur að svona stóru frumvarpi eins og við erum að ræða hér í dag.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé óhætt að taka undir allt það sem hér kom fram. Þetta er auðvitað heilmikill doðrantur. Ég væri ekki að segja satt ef ég segðist hafa lesið hann til enda. Þá er einmitt ágætt að skoða bara afmörkuð atriði þarna. Jú, það má segja kannski að ráðuneytið og ráðherrann hafi aðeins fallið á prófinu þegar kemur að því að rökstyðja hvers vegna ákveðin breyting er lögð til. Eins finnst mér það bara lágmarkskurteisi gagnvart umsagnaraðilum sem hafa gagnrýnt til að mynda þetta, sérstaklega þegar verið er að leggja frumvarpið fram í þriðja sinn, að það sé þá brugðist við athugasemdum og gagnrýni.
Virðulegur forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir að koma inn á rétt neytenda. Viðskipti við fjarskiptafyrirtæki er gríðarlegur frumskógur fyrir neytendur. Ég var að lesa umsögn Neytendastofu sem þau komu með síðast þegar frumvarpið var lagt fram. Þar er gerð athugasemd við að það sé óljóst hvað átt sé við með „viðráðanlegu verði“ eða út frá hverju það sé ákvarðað og lagt til að settar verði fram skýringar eða viðmið fyrir neytendur og aðila markaðarins til að átta sig á hvernig viðráðanlegt verð kunni að vera fundið út. Svo segir: „Hins vegar vill Neytendastofa benda á að í 4. mgr. 62. gr. er um það fjallað að ágreining um synjun þjónustu verði borinn undir Póst- og fjarskiptastofnunar til ákvörðunar en að öðru leyti er hvergi í frumvarpinu gerð grein fyrir því hvert neytendur geti leitað með einkaréttarlegan ágreining vegna fjarskipta. Ganga má út frá því að neytendur geti lagt ágreininginn fyrir Kærunefnd vöru- og þjónustukaupa en benda má á að Neytendastofa hefur talað fyrir því að komið verði á fót sérstakri kæru- eða úrskurðarnefnd sem tekur á ágreiningsmálum sem varða fjarskipti.“ Mig langar að beina því til þingmannsins hvort hann telji að nógu vel sé hugað að réttindum neytenda í þessu frumvarpi og hvort hann taki undir með Neytendastofu um að það verði komið á fót sérstakri kæru- eða úrskurðarnefnd sem taki á ágreiningsmálum.
Virðulegur forseti. Ég býst við að athugasemd Neytendastofu lúti að 62. gr. um réttinn til alþjónustu á viðráðanlegu verði. Það er auðvitað með svona hugtök að þau eru býsna matskennd og það kemur þá kannski í hlut ráðherra að skilgreina betur með reglugerð við hvað er átt. Hvað varðar sjálfstæða úrskurðarnefnd, er ekki sérstök úrskurðarnefnd fjarskiptamála að störfum sem mun hafa með svona mál að gera? Ég verð að viðurkenna að ég þekki frumvarpið ekki nógu vel, ekki út og inn, en Póst- og fjarskiptastofnun er ætlað ákveðið eftirlitshlutverk. En eins hefur verið gagnrýnt hér í dag eru kannski þessar auknu eftirlitskvaðir stofnunarinnar ekki fjármagnaðar almennilega, þannig að það er að ýmsu að hyggja hér. Ég vona bara að umhverfis- og samgöngunefnd leggist vel yfir athugasemdir, t.d. þær sem hv. þingmaður nefndi. Mér finnst það í anda góðrar lagasetningar að jafnvel þótt ekki verði brugðist við þeirri umsögn eða athugasemd þá verði það samt einhvern veginn útskýrt í nefndarálitinu hvers vegna það er ekki gert o.s.frv., að það liggi fyrir hvaða sjónarmið búa að baki lokaafurð þessa frumvarps sem við erum að ræða hér í dag.
Virðulegi forseti. Úr því að Neytendastofa talar um að það verði komið á fót sérstakri kæru- eða úrskurðarnefnd sem tekur á ágreiningsmálum þá virðist ekki vera til eitthvað sem tekur á ágreiningsmálum gagnvart neytendum. Þetta virðist líka vera svolítið loðið gagnvart neytendum, eins og hv. þingmaður sagði áðan, að í rökstuðningi var sagt að aukið svigrúm gæti orðið neytendum í hag og svo er talað um að miða eigi við viðráðanlegt verð. Í rauninni er engin vissa um hvort þetta verði neytendum í hag og það að auka þennan tíma úr sex mánuðum í 12 er eitthvað sem enginn veit hvort verði neytendum í hag og í rauninni ólíklegt að svo verði vegna þess að yfirleitt er betra fyrir neytendur að geta flutt sig um set ef þannig stendur á. Og síðan þetta með að það eigi að miða við viðráðanlegt verð; viðráðanlegt verð er náttúrlega vægast sagt teygjanlegt hugtak.
Virðulegur forseti. Það er vissulega til úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála og fjallað um það í greinargerð með frumvarpinu að borið hafi á gagnrýni um óskýr valdmörk milli annars vegar samkeppnisyfirvalda og hins vegar Póst- og fjarskiptastofnunar og þessarar úrskurðarnefndar. Ég vænti þess að umhverfis- og samgöngunefnd rýni vel þetta frumvarp og fari vel yfir þessi óskýru valdmörk, hvort það þurfi að skerpa eitthvað á þeim og hvort það sé e.t.v. eitthvað til í þessum ábendingum um að neytendur þurfi að hafa enn þá sterkari úrræði til að áfrýja sínum kvörtunum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég var að velta fyrir mér neytendamálunum af því að ræðan hjá hv. þingmanni kveikti þau hughrif en þeir þingmenn sem hér hafa komið upp í stólinn áður í andsvör voru á þeim nótum þannig ég ætla kannski að láta mér það duga. Mig langar samt á svipuðum nótum að velta því upp, og mig langar að heyra hug hv. þingmanns varðandi það, að í þessu frumvarpi, eins áhugavert og víðfeðmt og það er og mikilvægt, er kveðið á um að mörgu leyti auknar eftirlitsskyldur Póst- og fjarskiptastofnunar með hinum ýmsu kimum þessa stóra máls. Það er líka eiginlega kveðið á um aukna getu þessarar sömu stofnunar, þekkingu á málum, eins og kemur reyndar fram í umsögn þeirra við málið, til að geta sinnt þessu aukna eftirliti, þessu mikilvæga eftirliti. Það væri áhugavert að heyra hjá hv. þingmanni um þetta af því að við höfum oft búið við það að við ætlum eftirlitsstofnunum okkar býsna mikið án þess endilega að styðja við þær með því fjármagni sem þarf til eða bara yfir höfuð aðstöðu, allt frá því hvernig hlustað er á það sem þær hafa að segja. Hér tek ég t.d. Persónuvernd sem dæmi sem ítrekað kemur á fundi fastanefnda með innsýn sína og það er einhvers konar neðanmálsnóta ef það hefur verið tekið tillit til þess. En það væri áhugavert ef hv. þingmaður hefur leitt hugann að því við lesturinn á þessu máli [[Forseti hringir.]]hvort við gerum þessum eftirlitsstofnunum nægilega hátt undir höfði. Erum við að búa svo um hnútana [[Forseti hringir.]]að það sé tryggt að þær geti sinnt því hlutverki sem þeim er ætlað að sinna gagnvart ákvæðum þessa frumvarps?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að áætlaður kostnaður ríkisins sé allt að 185 millj. kr. á ári og feli þá í sér auka stöðugildi hjá Fjarskiptastofu. Það er ofboðslega erfitt að segja til um það hvort þetta dugi til, sérstaklega eftir því sem heimurinn verður flóknari og þessir stafrænu innviðir mikilvægari en nokkru sinni fyrr. En auðvitað veldur það ákveðnum áhyggjum hvers konar útreið bæði samgöngumál og fjarskiptamál og málefni fjarskiptainnviða hafa fengið í nýkynntri fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar sem lofar nú aldeilis ekki góðu í þeim efnum. Það er mikilvægt að svona hertar eftirlitskvaðir séu ekki bara fjármagnaðar með einhverju einskiptisframlagi heldur sé fjármögnunin tryggð til framtíðar. Það er stutta svarið.
Herra forseti. Takk fyrir þetta. Þetta var auðvitað ekki einföld spurning og svarið liggur sannarlega ekki fyrir en það er mikilvægt að hafa í huga við vinnu nefndarinnar að tryggja þetta, af því að þetta er svo víðfeðmt og mikilvægt. Þegar maður leiðir hugann að því akkúrat hversu víðfeðmt þetta er þá koma upp í hugann vangaveltur: Er það eðlilegt að svona stórt mál heyri undir þetta ráðuneyti? Þarna er innviðauppbygging gríðarlega mikil. Þetta snýst um mjög flókna atvinnugrein. Ég var að velta fyrir mér hvort þingmaður hefði leitt hugann að því hvort rétt væri í þessari vinnslu, og þetta er ekki alveg sanngjörn spurning kannski og ég kalla bara eftir vangaveltum, að fá aðkomu fleiri ráðuneyta að þessu máli þegar nefndin fer að vinna það, t.d. innviðaráðuneytið [[Forseti hringir.]]sem í fyrra lífi held ég að hafi verið ráðuneytið sem var með þessi mál [[Forseti hringir.]]og þar þekkja menn mjög vel til, bara til þess að tryggja sem besta, [[Forseti hringir.]]vandaðasta vinnu í meðförum nefndar.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér hefur þótt gagnrýni félaga okkar í Miðflokknum á það að fjarskiptamálin hafi verið færð yfir í nýsköpunar- og háskólaráðuneytið úr því ráðuneyti sem að öðru leyti hefur með innviðamálin að gera býsna sannfærandi. Ég held að það megi bara taka undir ýmislegt þar. Ég held að það væri alls ekki svo galið einmitt að fá umsagnir eða fá álit frá fleiri ráðuneytum heldur en þessu núna í þinglegri meðferð þessa máls og þá jafnvel frá utanríkisráðuneytinu eða þjóðaröryggisráði. Þetta er náttúrlega frumvarp sem hefur með þjóðaröryggi að gera að svo miklu leyti, þannig að ég held ég geti tekið undir þá hugmynd hv. þingmanns.
Herra forseti. Hér er um gríðarlega mikilvægt frumvarp að ræða, eins og ég kom inn á áðan í andsvörum við hv. þm. Jóhann Pál Jóhannsson, og rosalega mikilvægt að vanda til verka þegar kemur að svona stórum og umfangsmiklum breytingum á fjarskiptum á Íslandi. Eitt af því sem mig langar að koma inn á er hversu mikilvægt það er að halda utan um netöryggi. Við á Íslandi erum rosalega aftarlega í þeim málum. Svolítið skrýtið að land með eins flotta innviði og Ísland hafi ekki náð að útfæra netöryggismál og tryggja netöryggi til hins ýtrasta. Hvar á að draga línuna? Hvað telst vera raunverulegt netöryggi? Það eru nokkrir hlutir sem varða frumvarpið sem ég væri til í að koma inn á. Ég ætla að byrja á nethlutleysi, sbr. 41. gr. fjarskiptalaga, en 71. gr. í frumvarpinu. Þar er komið inn á gæði þjónustunnar sem virðast vera vel tryggð en reglugerðarvald ráðherra gæti gengið í berhögg við þetta sem er svolítið áhugavert. Þar er komið inn á, með leyfi forseta: „Ráðherra setur reglugerð um framkvæmd nethlutleysis, m.a. um eftirfarandi …“ - Svo kemur tæmandi talning frá a- til f-liðar. Þessi hegðun og svona lagaákvæði virðast vera „pattern“ - afsakið slettuna, forseti - hjá meiri hlutanum á þessu kjörtímabili, þ.e. að ráðherrar séu með svolítið mikið reglugerðarvald sem gæti gengið í berhögg við lögin sem eru sett. Það hefur m.a. komið fram í kosningafrumvarpinu og í nokkrum öðrum frumvörpum sem hafa verið lögð fram á þessu kjörtímabili og mun eflaust halda áfram að koma fram. Mér finnst það bara svolítið skrýtið. Hvað er því til fyrirstöðu að setja lög sem telja þetta upp? Hvers vegna er þörf á reglugerðarvaldi ráðherra sem virðist vera gjörsamlega endalaust á þessu kjörtímabili? Er það af því að ráðuneytin hafa ekki tíma, eru ekki nógu vel mönnuð til að vinna þessi frumvörp vel, til að setja ítarlegar lagagreinar eða lagaákvæði og útskýra þetta frekar ítarlega? Ég veit það ekki. Það er svolítið leiðinlegt að hæstv. háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sé ekki hér til að svara þessari spurningu því að ég er virkilega forvitin. Svo væri ég líka til í að koma inn á 72. gr. þar sem er kveðið á um binditíma upp á 12 mánuði. Reglugerðin gerir ráð fyrir fjögurra til sex mánaða binditíma en útfærslan í lögunum akkúrat núna er 12 mánuðir. Ég skil þetta ekki. Það er bara einhvern veginn mælt fyrir einu í lögum og svo hefur ráðherra reglugerðarvald til að breyta þessu. Ég bara botna ekkert í þessum vinnubrögðum ráðuneytisins og hvers vegna enginn hefur bent á þetta. Hafa þessi lög verið yfirfarin? Við höfum öll komið inn á þetta í dag sem höfum talað í þessu máli, hvort sem það er í fyrstu ræðu, annarri ræðu eða í andsvörum, hversu stórt og umfangsmikið mál þetta er, hversu gríðarlega mikilvægt það er að þetta sé unnið vel. Einnig væri ég til í að koma inn á 83. gr. þar sem er mælt fyrir um samninga netöryggissveitar og fjarskiptafyrirtækja og þar er kveðið á um, með leyfi forseta: „Ef Fjarskiptastofa metur það nauðsynlegt skal fjarskiptafyrirtæki og netöryggissveitin gera með sér samning um uppsetningu og rekstur tæknilegrar vöktunarþjónustu fyrir net- og upplýsingakerfi fjarskiptafyrirtækisins í þeim tilgangi að greina hættur og ummerki um árásir, spillikóða og aðrar vísbendingar um aðstæður sem gætu skapað hættu fyrir öryggi fjarskiptaneta og fjarskiptaþjónustu fjarskiptafyrirtækisins.“ Þetta er rosalega skrýtið. Það er komið inn á framkvæmdina í 2. málslið en þar stendur, með leyfi forseta: „Samningar skv. 1. mgr. skulu a.m.k. innihalda ákvæði er varða: a. búnað og netkerfi sem tengist vöktun netöryggissveitar, b. tæknilegar lausnir sem beitt er við vöktun, og c. tegund og vinnslu þeirra gagna, þ.m.t. persónuupplýsinga, sem safnað er, meðferð þeirra, vistun og eyðingu.“ Já, flott. En ég skil ekki alveg á hverju Fjarskiptastofa byggir þetta nauðsynlega mat sitt á netöryggissveit. Það er búið að fjalla um framkvæmdina í greinargerðinni og hún er alveg ágæt en þetta er samt voðalega skrýtið ákvæði. Mér finnst þetta bara frekar matskennt. Við vitum náttúrlega öll, sem hluti af löggjafarvaldinu á Íslandi, að matskennd ákvæði á borð við þessi eru mjög varhugaverð. Við þurfum sérstaklega að passa okkur á því og ef ekki, þá bara að leggja til breytt orðalag. Ég vona að þetta verði tekið upp í hv. umhverfis- og samgöngunefnd af því að þetta er skringilega orðað og matskennt. Við getum ekki látið okkur hafa það, ekki þegar kemur að stóru máli eins og þessu. Svo væri ég til í að koma aðeins inn á gagnageymdina en geyma má gögn í sex mánuði, sbr. 89. gr. frumvarpsins. Það er svolítið varhugavert líka. Þar er talað um, með leyfi forseta: „Lágmarksskráningin skal tryggja að fjarskiptafyrirtæki geti upplýst hver af viðskiptavinum þess var notandi tiltekins símanúmers, IP-tölu eða notandanafns, jafnframt því að upplýsa um allar tengingar sem notandinn hefur gert, dagsetningar þeirra, hverjum var tengst og magn gagnaflutnings til viðkomandi notanda, svo og hvaða símanúmer tiltekinn viðskiptavinur var með á tilteknu tímabili.“ Í alvörunni talað, forseti? Þetta er skrýtið. Ég held að þetta ákvæði, 89. gr., fari á skjön við friðhelgi einkalífs og persónuvernd. Það eru bókstaflega taldir upp hlutir sem má geyma. Ég botna ekkert í þessu og ég skil þetta ekki. Ég væri virkilega til í að lesa mér aðeins betur til um hvers konar vinna og hvers konar mat fór fram við vinnslu á þessu frumvarpi. Ég er bara virkilega forvitin. Ég held að mín helsta gagnrýni beinist reyndar að netöryggissveitinni. Það er eitthvað sem er mælt frekar sterklega fyrir um í frumvarpinu sem er lagt fram. Ég held að það þurfi töluverðan slag til að fá að breyta orðalaginu og helst bara innihaldinu í þessu frumvarpi, sem ég tel vera rosalega mikilvægt. Ég hef fulla trú á því að fulltrúar stjórnarandstöðunnar muni taka mjög góðan slag í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og ég bíð bara spennt eftir umræðum sem munu fara fram í nefndinni. Ég veit að hæstv. ráðherra talaði um að frumvarpið þyrfti að komast í nefnd sem fyrst. Ég tek heils hugar undir það en að sjálfsögðu þurfum við að eiga umræðu um þetta frumvarp, enda erum við búin að vera að ræða það hér í allan dag. Það er bara það mikilvægt og það umfangsmikið að það getur ekki farið í nefnd án þess að við gerum okkar athugasemdir við það þannig að hægt verði að taka þær til greina á nefndarfundi. Þetta er samt rosalega mikilvæg umræða sem á sér stað hér í dag og mig langar bara að þakka málshefjanda fyrir að hefja þessa afar mikilvæga umræðu sem snertir svo sannarlega margar hliðar samfélagsins. Hún er þörf og það er gott að við skulum taka hana hér og nú á löggjafarsamkomu okkar Íslendinga. Eins vil ég koma á framfæri þökkum til ráðherra fyrir þátttöku hennar í umræðunni. Eins seint og hún mætti þá tók hún alla vega þátt og mér fannst það bara vera mjög upplýsandi. Það er mikilvægt að fulltrúar framkvæmdarvaldsins nálgist málið af ábyrgð og festu með hag almennings að leiðarljósi og það er einmitt það sem við erum að gera hér í dag, enda hafa umræður staðið mjög lengi. Þegar við tökum umræðu á borð við þessa er mikilvægt að við nálgumst hana lausnamiðað og á þann hátt að hún sé líkleg til að koma okkur að sameiginlegri niðurstöðu. Ég vænti þess að ráðherra taki mið af umræðunni sem hér hefur átt sér stað við áætlanagerð sína til að ná fram sameiginlegum vilja þingsins og stjórnvalda allra. Mér þykir ótrúlega gott að heyra að aðrir þingmenn séu mér sammála í því að við tökum þetta mál alvarlega. Ég tel að þær lausnir sem við ræðum hér verði að taka mið af því, enda hafa mjög margar lausnir komið fram í þessari pontu í dag og ég fagna því. Í alvörunni, ég geri það. Það er ótrúlega gott að sjá hversu málefnalegar umræður hafa verið og óskandi að svo verði oftar en við vitum alveg hvar við störfum og við vitum alveg hvernig starfshættir þingsins eru, aðallega framkvæmdarvaldsins. Að öðru leyti langar mig líka að þakka öllum sem hafa tekið þátt í umræðunni, og eins starfsfólki þingsins sem hefur komið að málinu, og um leið hvetja ráðherra til dáða í sínum góðu verkum. Ég vona að við getum áfram átt í uppbyggilegum og góðum samræðum um þetta mál, bæði hér á þingi og einnig út á við í samfélaginu. Eins og ég sagði eru þetta bara rosalega mikilvægar umræður sem hafa átt sér stað í dag og eins og ég kom inn á í andsvörum áðan er þetta frumvarp 130 blaðsíðna bindi. Þetta er eiginlega bara bindi og þetta er frekar óskiljanlegt. Eins og það sé ekki nógu erfitt að skima í gegnum öll skjölin sem er útbýtt daglega, og ég bara fagna því, en þetta er virkilega umfangsmikið og stórt bindi sem við erum að vinna með hér í dag. Skiljanlega hafa miklar umræður átt sér stað og við erum að fara í andsvör til að öðlast meiri skilning á þessu frumvarpi, á þessu stóra og mikilvæga frumvarpi. Þetta varðar náttúrlega netöryggi, sem er ekki allra, og fjarskipti almennt, sem eru bara gríðarlega mikilvægir innviðir hér á landi. Þess vegna höfum við öll gott af því að halda áfram að ræða þetta þangað til við höfum komist að sameiginlegri niðurstöðu um hvernig við viljum beita okkur fyrir þessu í hv.umhverfis- og samgöngunefnd. Ég hef ekkert meira að segja, forseti. Ég kveð að sinni og hlakka til að taka andsvör.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því að hún nefndi þær miklu reglugerðarheimildir sem þessi ríkisstjórn virðist hafa veitt sér til að útfæra lög eftir sínu höfði. Og af því hér var talað um netöryggi og hv. þingmaður nefndi netöryggi og þær heimildir sem virðast vera til staðar hvað þann þátt varðar þá er ekkert langt síðan við hlustuðum á fyrrverandi forseta Bandaríkjanna tala um að banna Kínverjum að selja tölvubúnað og bar fyrir sig að þetta væri njósnabúnaður fyrir Kínverja og væri að valda þessu tiltekna fyrirtæki alveg stórkostlegum skaða. Þegar maður sér og heyrir svona hluti og áttar sig á því um hvað er verið að tala þarna þá spyr maður sig hversu langt stjórnvöld geta gengið til að misnota hugsanlega aðstöðu sína hvað þetta varðar og tryggja einhverjum sérstökum aðilum umframaðgang fram yfir þá sem eru kannski á markaði að selja sambærilega eða samsvarandi vöru. Ég myndi vilja fá hv. þingmann til að tjá sig aðeins um þetta því mér fannst á henni að heyra að hún hræddist þetta.
Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðbrandi Einarssyni fyrir andsvarið. Hér er vissulega um að ræða stórt og mikilvægt mál og spurningin varðar alþjóðlegt öryggi. Ég verð að fá að taka undir með hv. þingmanni um að þetta er voðalega skrýtin orðræða sem hefur átt sér stað af hálfu fyrrverandi Bandaríkjaforseta. Ég biðst afsökunar, ég man ekki alveg hver spurningin var.
Hversu langt er hægt að ganga í þessu netöryggi og heimildum stjórnvalda í að beita fyrir sig ...
Þetta er reyndar rosalega mikilvæg spurning og ég held að við hér á Íslandi höfum reyndar ekki alveg pælt í því að við erum ekki búin að ná almennilegu netöryggi. Við höfum ekki pælt í því hversu langt við getum gengið og borið netöryggi fyrir okkur til þess að útiloka ákveðna viðskiptavini eða ákveðnar þjóðir frá viðskiptum við okkur. Ég held að það sé ekki hægt að meta það eins og staðan er núna af því að það eru enn þá vankantar þegar kemur að netöryggi á Íslandi. Við höfum ekki náð því og þetta frumvarp sýnir svart á hvítu hvað við eigum langt í land. Að sjálfsögðu er ekki hægt að bera einhver innihaldslaus rök fyrir sig og neita viðskiptum eða banna viðskipti við einhverjar tilteknar þjóðir á grundvelli netöryggis. Þetta er náttúrlega grafalvarlegt mál og mér finnst það vera einhvers konar gaslýsing í garð þjóðarinnar ef við beitum þessum rökum fyrir okkur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið en svo er það hin hliðin á þessu. Við erum að tala um umferðaröryggi og hvernig við getum komið í veg fyrir skaða með því að setja upp umferðarljós og alls konar stöðvunarskyldu og eitt og annað. Erum við ekki bara einhvern veginn á þeim stað í þessu öllu saman að við erum komin lengra í notendabúnaðinum sjálfum en í öryggismálunum? Sitjum við ekki bara eftir og erum við ekki að glíma við það að hafa farið fram úr sjálfum okkur í þessu, alveg eins og kálfar á vori, að nýta og njóta þeirrar tækni sem fjarskipti hafa í raun og veru getað gefið okkur en höfum gleymt því að tryggja hlutina? Er ekki staðan einhvern veginn þannig?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Ég verð að fá að vera sammála honum. Við erum með frábæra tækni hérna og erum með alls konar í boði en það hefur einmitt gleymst að tryggja öryggið. Við erum að nýta okkur þetta, við erum að njóta þess að nota þetta en það sem vantar einmitt upp á er netöryggið, öryggið sem felst í því að vera að nýta sér þessa tækni. Nú erum við með fullt af stórum fyrirtækjum og þótt ég segi sjálf frá þá stöndum við okkur frekar vel í nýsköpun en einhvern veginn höfum við gleymt að pæla í þessu. Er það ekki kannski bara löggjafarvaldinu að kenna? Ég verð að fá að spyrja sjálfa mig. Við setjum lögin og mælum fyrir þeim og við erum greinilega að pæla í þessu fyrst núna á löggjafarþingi okkar Íslendinga. Mér finnst það gjörsamlega fáránlegt. Þetta er rosalega mikilvægur punktur og ég vona að þetta fái að komast aðeins lengra og nái eyrum ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Vegna þess að hv. þingmaður kom inn á 72. gr., sem við vorum einmitt að ræða áðan, fór ég að blaða í umsögnum og fann umsögn þar sem er sérstaklega hvatt til þessarar breytingar og raunar hvatt til þess að gengið verði enn lengra í að lengja hámarksbinditíma samninga. Sú umsögn er frá hagsmunaaðilanum Vodafone (Sýn hf.) og í henni segir, með leyfi forseta: „Stöðug tilfærsla viðskiptavina hefur mikil neikvæð fjárhagsleg áhrif á fjarskiptafélögin öll og markaðinn í heild sinni. Ætla má að verðlagning félaganna sé hærri til þess að geta staðið straum af þessum kostnaði. Á mörkuðum erlendis hafa fjarskiptafélög heimildir til þess að gera fjölbreyttari samninga við neytendur og þar með ná niður verðum, bæta þjónustu og tryggja fjárhagslegan stöðugleika félaganna.“ Þarna er þetta rökstutt út frá hagsmunum fyrirtækjanna en um leið út frá afleiddum áhrifum á hagsmuni neytenda. Ég held að það sé erfitt fyrir okkur að taka afstöðu til þess hvort þetta eru réttmæt sjónarmið eða hvort þetta eru sannfærandi rök eða ekki. Ég held að kannski þyrfti að rýna það aðeins betur. En ég fæ að beina fyrirspurn til hv. þingmanns: Hvers vegna heldur hv. þingmaður að þessi breyting sé gerð? Er það einmitt vegna svona sjónarmiða sem hafa komið frá hagsmunaaðilum og ef svo er, hvers vegna er það ekki bara tekið skýrt fram í greinargerð frumvarpsins? Af hverju er verið að fara í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut?
Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhanni Páli Jónssyni fyrir andsvarið og raunar mjög góða pælingu. Hann kom inn á 72. gr. og binditímann og nefndi umsögnina frá hagsmunaaðilanum Vodafone. Þar var einmitt hvatt til lengri tíma eða frekari breytinga, gengið enn þá lengra í þessum efnum. Það var eitthvað sem var greinilega ekki fallist á í frumvarpinu, að gengið yrði enn lengra í þessum efnum. Framkvæmdarvaldið á það til að gera þetta. Nú ætla ég að byrja á vinnubrögðum ráðuneytisins og aðallega ráðherra. Hæstv. ráðherrar eiga það til - alla vega á þessu kjörtímabili af því að ég byrjaði á þingi á þessu kjörtímabili - að taka ekki tillit til umsagna, að vinna þetta ekki út frá sjónarmiðum hagsmunaaðila. Ég skil það auðvitað en stundum þegar við erum að vinna með svona stór og umfangsmikil mál verðum við einfaldlega að sætta okkur við það að það er fólk þarna úti, það eru fyrirtæki þarna úti sem vita betur um þetta en við. Svo nefnir hann sjónarmiðin, hvort þau skipti máli og hvort eigi að taka tillit til þeirra. Hér skipta sjónarmiðin ekki öllu máli. Það eru vinnubrögðin. Það eru vinnubrögðin sem ég legg aðallega áherslu á, vinnubrögðin við gerð og afgreiðslu þessa frumvarps, að það hafi verið skautað fram hjá þessum umsögnum af því að kannski var Vodafone ekki eini umsagnaraðilinn sem benti á slíkt hið sama. Hvers vegna held ég að þetta hafi komið fram í frumvarpinu? Ég veit það ekki. Ég velti fyrir mér hvort betri samningar séu í boði eða hvort þetta varði einhver fyrirtæki og hvort við gætum fengið betri samninga ef binditíminn væri lengri. Þetta eru alla vega rosalega góðar pælingar. Ég get ekki svarað nákvæmlega akkúrat núna, enda er ég að renna út á tíma.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svörin. Í tilskipuninni sem þessar grundvallarbreytingar á fjarskiptaregluverkinu sem við erum að ræða hér, byggja á er, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, gert ráð fyrir allt að 24 mánaða binditíma. Samkvæmt upplýsingum sem ráðgjafarfyrirtækið Cullen hefur tekið saman er þetta hámarkssvigrúm í tilskipuninni nýtt í fjarskiptalöggjöfinni í Belgíu, Tékklandi, Frakklandi, Þýskalandi, Írlandi, Ítalíu, Hollandi, Spáni, Svíþjóð og Bretlandi. Vodafone fullyrðir t.d. að það væri hagfellt neytendum ef unnt væri að gera samninga til 24 mánaða. Ég þori ekki að segja til um það hér og nú. Þetta er kannski eitthvað sem þarf að ræða og rýna almennilega, hvort það sé raunveruleg ástæða til að lengja binditíma og þá þurfi að fara kannski alla leiðina upp eða hvort alls ekki sé ástæða til þess með tilliti til neytendaverndarsjónarmiða að lengja þennan binditíma, hvort við ættum bara að halda honum í sex mánuðum.
Herra forseti. Þetta voru ágætispunktar sem hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson kom með enda er mikilvægt að taka það einnig til greina. Hvort það sé mikilvægt að fallast á þessi sjónarmið veit ég ekki enda er um stóra breytingu að ræða. Það sem hæstv. ráðherra gerði var einmitt eftir að hagsmunaaðilinn Vodafone bað um 24 mánaða binditíma að láta staðar numið við 12 mánuði þegar í núgildandi lögum eru það sex mánuðir. Ég held að þetta sé ágætis breyting. Ég held að þetta sé ágætis stökk, helmings stökk og svo kannski næst þegar þessi lög fá heildarendurskoðun verði tekið enn þá betra mið af sjónarmiðum og umsögnum hagsmunaaðila. Hv. þingmaður upp fjölmörg lönd, ég man ekki alveg nákvæmlega hvaða lönd það voru sem hv. þingmaður taldi upp, en auðvitað þurfum við að líta til annarra landa þegar kemur að svona mikilvægum og stórum frumvörpum þar sem við erum frekar eftir á þegar kemur að þessum efnum. Ég vona innilega að það verði gert við endurskoðun á þessu frumvarpi eftir nokkur ár.
Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir mjög skemmtilegar pælingar í sambandi við netöryggi og hvað felst raunverulega í netöryggi. Ég ætla að viðurkenna að ég er bara venjulegur og ef eitthvað frekar lélegur notandi á öllu svona. Ég tala í símann og nota Facebook en er svo sem ekkert mikið að velta öðru fyrir mér. Þetta er mjög áhugaverð umræða. Svo fannst mér líka áhugavert sem sagt var um reglugerðarvald ráðherra og af hverju frumvörpin eru ekki bara unnin þannig að það sé ekki þörf á reglugerðum. Við erum að samþykkja eitthvað hérna sem er kannski ekki fullunnið og svo er því breytt með reglugerð. Það er mælt fyrir lögum sem síðan er gert ráð fyrir að breyta og það er náttúrlega ekki mjög sniðug stefna. Svo fannst mér þetta með gagnageymd í sex mánuði og upptalningin á því sem mér skildist að ekki bara mætti geyma heldur ætti að geyma vera nokkuð svakaleg. Hún var mjög víðtæk og virtist taka yfir eiginlega allt sem fólk gerir á netinu og að það sé hægt að fletta því upp langt aftur í tímann, eða alla vega sex mánuði, er bara pínulítið ógnvænleg tilhugsun. Ég er bara að spá í hvað þingmaðurinn telji að sé tilgangurinn með þessari viðamiklu gagnageymd og hvort þingmaðurinn telji að þessi gagnageymd brjóti í bága við persónuvernd.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásthildi Lóu Eyþórsdóttur fyrir góðar spurningar og góðar pælingar. Fyrst nefndi hún reglugerðarvald ráðherra. Ég verð að fá að taka undir með henni að einhverju leyti. Ég skil ekki af hverju þessi frumvörp eru ekki unnin. Er það vegna þess að á síðasta þingi tók svo langan tíma fyrir þingið að hefja störf út af svolitlu og svo var síðan krukkað í Stjórnarráðið eins og ég veit ekki hvað og ráðuneytin eru örugglega enn þá að feta sín fótspor og að reyna að finna sig og sérstaklega ráðherrarnir? Það á auðvitað ekki að bitna á þinginu. Það á ekki að leggja fram frumvörp sem eru ekki vel unnin og láta svo þingið sjá um rest, hvort sem það er hér inni í þingsal með endalausri umræðu og svo í nefndum og restin af valdinu fer bara til ráðherra sem setur allt um framkvæmd og ég veit ekki hvað og hvað í reglugerð. Auðvitað er þörf á reglugerðum þegar kemur að nánari útfærslu á sumum hlutum eins og til að mynda afglæpavæðingu neysluskammta. Þar þurfum við að mæla fyrir um tilgreindan neysluskammt nánar en í lögum. En þegar kemur að svona efnum skil ég ekki. Ég skil ekki þetta frumvarp sem gefur til kynna einmitt að reglugerðarvald ráðherra trompi lögin. Það er ekki í lagi. Við vitum alveg hvernig rétthafinn virkar. Lög eru æðri en reglugerð. Hv. þingmaður kom svo inn á gagnageymdina og ég er sammála þeim sjónarmiðum sem hún kom fram með þar og spurði út í tilganginn með þessari upptalningu á hlutum sem falla þar undir. Ég ætla að fá að vera hreinskilin en þetta hljómar smá eins og það sé verið að gefa netöryggissveitum leyfi til að njósna um okkur með því að geyma gögnin um okkur. Þetta er einmitt eitthvað sem ég geri athugasemd við og ég vona að nái ekki fram að ganga, alla vega ekki svona víðtækt, ekki svona ítarlegt, og að það verði gerð athugasemd við þetta einnig í hv. umhverfis- og samgöngunefnd.
Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða. Það er einmitt með eins og t.d. að reglugerðir ráðherra eiga náttúrlega aldrei að trompa lög, bara vel orðað hjá þér. Líka þetta að frumvörp sem koma hingað eiga að vera svo vel unnin, jú, við viljum ræða efni þeirra, en við eigum ekki að bera ábyrgð á að lagfæra þau. Það á ekki að vera okkar ábyrgð, það er ekki hægt að velta þeirri ábyrgð yfir á þingið eða í rauninni á það ekki að þurfa en þingið svo sem tekur við því ef þannig er. Gagnageymdin, eins og ég segi, virkar mjög víðtæk og ég tek undir með hv. þingmanni um að ég velti því fyrir mér hver tilgangurinn sé með þessu nema það sé hreinlega við rannsókn einhverra sakamála eða eitthvað þess háttar en engu að síður sé ég ekki þörfina þar fyrir utan.
Virðulegi forseti. Það gleður mig rosalega mikið að heyra að ég og hv. þingmaður erum sammála um þessi sjónarmið sem hafa komið fram í ræðum og bara hér í kvöld almennt. Ég hef séð þetta reglugerðarvald frekar oft og frekar mikið núna á þessu kjörtímabili enda, eins og ég sagði áðan, var ég að koma inn á þing í fyrsta skipti á þessu kjörtímabili. Nú er ég inni í fjórða skiptið og alltaf þegar ég kem hérna inn tek ég eftir einhverju nýju frumvarpi þar sem ráðherrann mælir fyrir um nánari útfærslu eða nánari framkvæmd í reglugerð. Þetta er auðvitað óboðlegt ástand eins og staðan er núna. Ég held að það sé algjör lágmarkskrafa til ráðherra að vinna frumvörpin sín vel fyrst stjórnarfrumvörp eru einu frumvörpin sem fá að koma að komast í gegnum þingið eins og höfum séð núna á síðustu mánuðum og á þessu kjörtímabili. Þá mega þau alveg vinna þetta frumvarp vel og ekki setja restina af vinnunni á þingið, á þingmenn, og restina af valdinu á ráðherrana. Þetta er ójöfn skipting og það á einfaldlega ekki að vera svona, ekki í þingræði og við búum við þingræði, ekki ráðherraræði.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessar umræður sem hafa átt sér stað í dag því að mörg okkar erum nánast alveg blönk í svona tækniatriðum sem skipta samt svo miklu máli. Ég minnist þess þegar ég var sex ára í sveit og fyrsti síminn sem ég kynntist var sveitasími. Þar gátu allir hlustað. Okkur þótti mjög spennandi þegar einhver var að hringja á milli bæja að laumast í símann og fá að hlusta. Síðan breyttist umhverfið og maður hætti að geta hlustað. Það kom skífusími og eitthvað fleira og þá gat maður ekki hlustað lengur. Nú er bara afturhvarf til fortíðar. Nú er hægt að hlusta með alls konar aðferðum sem misvitrir einstaklingar virðast alltaf finna og geta nýtt sér, oftast til hagsbóta fyrir þá sjálfa með því að nýta þetta í vondum tilgangi, að reyna hafa fé af fólki og hóta fólki og nýta þetta í stríði og njósna um fólk. Þarna er komin tækni sem við einhvern veginn höfum ekki ráðið við og reynt hefur verið að bregðast við niðri í Evrópu með setningu laga og tilskipana um slíka hluti. Mér er sagt að þetta sé að koma hingað í þriðja skipti. Einhverra hluta vegna hefur ekki náðst utan um þetta mál á tveimur þingum en vonandi næst samstaða um að klára þetta mál á þessu þingi því það skiptir okkur verulegu máli að þessi umgjörð sé til staðar af því að það er svo margt undir í þessu. Líf okkar er farið að vera svo mikið í gegnum fjarskipti og í gegnum það að nýta okkur fjarskiptabúnað þannig að þetta er að verða eins og rafmagnið, ef maður gleymir símanum sínum heima er maður ómögulegur. Þessi tækni, þrátt fyrir að geta verið á köflum viðsjárverð, er farin að hafa mikil og jákvæð áhrif á okkur og gerir öll samskipti auðveldari og skjótvirkari. Ég heyrði einn hv. þingmann segja í ræðu í dag að í gamla daga, þegar hann var lítill strákur og var að hringa í frænda sinn í Noregi, held ég, fékk hann að hringja einu sinni í mánuði því það var svo dýrt. En núna getur maður tekið upp símann og hringt nánast hvert sem er án mikils kostnaðar. Það sem virðist vera að gerast er að við erum að fá réttarbætur og neytendabætur í gegnum tilskipanir frá Evrópusambandinu. Þannig virkar þetta nú orðið. Í flestum tilfellum er það Evrópusambandið sem býr til þessar réttarbætur sem nýtast okkur þrátt fyrir að við séum ekki í þessu sambandi, þessu vonda sambandi. Ég vil bara viðurkenna það að ég hef ekki mikla þekkingu á þessu. Maður hefur í flestum tilfellum bara verið neytandi, maður hefur notað búnaðinn og svo látið öðrum eftir að hugsa um að tryggja að allt annað sé í lagi. Maður treystir á að sérfræðingarnir, tæknimennirnir, sjái til þess að allt sé í lagi en svo vaknar maður upp við vondan draum. Við höfum margsinnis vaknað upp við að það var búið að splundra öllum vörnum. Það er verið að ræna fullorðið fólk með því að komast inn í heimabanka og stela af fólki. Það er verið að dreifa óvönduð efni, persónulegu efni, inni á netið. Það er verið að fara inn í, eins og hér hefur verið bent á, tölvubúnað fólks og nýta það svo í áframhaldi til að ráðast á aðra tölvur. Þessir svokölluðu hakkarar, eða hvað þetta er kallað, virðast alltaf finna einhverjar aðferðir til þess að - ja, alla vega ekki láta gott af sér leiða, það er eitthvað annað sem þeir eru að velta fyrir sér. Þess vegna er svo nauðsynlegt að til staðar sé einhver umgjörð eða heildarlög sem ná utan um allt þetta rosalega stóra svið sem erfitt er að ná utan um, ekki bara tæknimálin heldur líka hvernig við erum varin. Það er ekki nóg að við búum til 5G og hendum gögnum á milli á ljóshraða eða þaðan af hraðar heldur þarf að hugsa um neytendur og að þeir séu varðir fyrir þessu umhverfi sem getur oft og tíðum verið ansi vont, verð ég að segja. Þess vegna eru þessi lög mikilvæg. Væntanlega getum við fundið á þeim einhverja vankanta og það er búið að gera grein fyrir ýmsum málum hvað þá varðar og tilteknar ákveðnar greinar í frumvarpinu sem rétt er að skoða betur. Það hefur m.a. verið bent á heimildir stjórnvalda til að grípa til aðgerða vegna netöryggis og handvelja einhvern sérstakan búnað sem þau telja að sé bestur. Eða að stjórnvöld misnoti aðstöðu sína og velji þann búnað sem vinir þeirra bjuggu til eða hafa umboð fyrir. Ákveðin lönd voru að banna búnað frá Kína af því að Kína var óvinur og þetta væri þá bara njósnabúnaður sem væri verið að koma inn á heimili fólks. Það þarf að fara yfir það hversu miklar heimildir stjórnvöld eiga að hafa til að handvelja fyrirtæki sem þeim eru þóknanleg. Annað sem hefur verið minnst á er neytendaverndin og hvers konar samninga á að gera og hvers konar samningaheimild á að gera. Ég ætla ekki að hafa sérstakar skoðanir á því en það hefur verið nefnt að það sé búið að færa þetta úr sex mánuðum í 12 en að heimildin til að þessir samningar séu til 24 mánaða sé til staðar. Ég veit ekki hvað er rétt í því. Kannski skiptir það máli fyrir neytandann að ekki séu gerðir langir samningar til að auðvelda honum að skipta um þjónustuaðila ef honum sýnist svo. En svo getur líka verið hin hliðin, að lengri samningur geti búið til betra verð og búið til einhvern stöðugleika hjá þeim sem er að selja, hann þurfi ekki alltaf að vera úti á markaði að leita að kúnnunum heldur sé einhver stöðugleiki og fyrirsjáanleika í því sem hann er að gera. Þetta skiptir auðvitað máli. Síðan þarf að ná utan um það hversu miklar persónulegar upplýsingar neytendur eiga að láta af hendi. Það þarf að tryggja að fólk njóti persónuverndar alveg út í ystu æsar. Það er margt í þessu sem þarf að skoða. Hér hafa verið hugmyndir um forvirkar aðgerðir lögreglu til að hlera síma fólks og spurningin er hversu langt er hægt að ganga til þessa að fá upplýsingar um fólk. Ég held að þetta þurfi allt að skoða og þá fyrst og fremst með hagsmuni fólks í huga en ekki fyrirtækjanna. Þetta á auðvitað alltaf að snúast um að verið sé að veita fólki þjónustu, ekki að einhverjir aðilar séu að hafa hag af einhverjum viðskiptum. Þetta er fyrst og fremst þjónusta og til þessa hluta á að horfa. Þess vegna er nauðsynlegt að við séum að búa til regluverk sem dugar til þess að vernda neytandann. Ég held að þegar við skoðum flestar reglugerðir sem koma frá Evrópusambandinu séu þær á þann veginn að það sé verið að horfa til þess að tryggja að ekki sé verið að ganga á rétt einstaklinganna. Manni fannst það nú svolítið skemmtilegt þegar maður gat farið að fara til útlanda og þurfti ekki að borga formúur fjár fyrir það að tala í síma. Á sínum tíma þegar maður fór til útlanda var maður bara kominn með tug og hundruð þúsunda króna reikning ef maður leyfði sér að tala í síma milli landa en þetta vonda Evrópusamband kom í veg fyrir það og sá til þess að við fórum að borga skaplega reikninga á Íslandi sem og annars staðar. Þannig að ég held að við hljótum að fagna því að þetta sé að verða að veruleika, að það sé að verða til umgjörð utan um öll fjarskipti. Við eigum bara að leggjast á eitt um að láta þetta verða að lögum á þessu þingi og ekki láta þetta daga uppi í skúffu eitt þingið enn. Að sjálfsögðu má horfa til ákveðinna hluta sem gætu bætt þetta. Þá er ég fyrst og fremst að velta fyrir mér þessum atriðum eins og hversu langir samningar eiga að vera og hversu miklar heimildir ríkið á að hafa, bæði gagnvart þeim aðilum sem veita þessa þjónustu og að neytendavernd sé í hávegum höfð í þessu máli sem og öllum öðrum málum sem við erum að fjalla um hér. Þetta snýst allt um að við horfum á þetta með augum neytandans og að það sé verið að búa til varnir. Að lokum, af því að þarna er verið að tala um úthlutun á tíðni sem er til sölu og það á að hafa út úr því þegar allt er selt um 750 milljónir, held ég þá fer maður að velta fyrir sér, þarna er einhver takmörkuð auðlind, tíðni, sem ríkið getur selt. Þarna er verið að gera akkúrat það sem á að gera við takmarkaðar auðlindir, þ.e. að borga fyrir að fá að nýta þær, ekki bara þessa, ekki bara fjarskiptatíðnir heldur líka allar þær auðlindir sem þjóðin á.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Mig langar að koma inn á nokkur atriði sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni. Í fyrsta lagi er það atriðið sem hefur nokkuð verið rætt hér í dag og snýr að hámarkslengd bindingar í samningum. Samkvæmt frumvarpinu er verið að lengja tímann úr 6 mánuðum í 12 og kóðinn gerir ráð fyrir 24 mánaða hámarki. Hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson las upp löndin sem eru með 24 mánaða markið, sem eru allmörg innan Evrópu. Ég held að það væri skynsamlegt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd óskaði eftir því að einhvers lags greining færi fram á þessu því það blasir ekki við hvað er hagfelldast fyrir viðskiptavininn. Það er augljóslega kostnaður af því fyrir fyrirtækin að elta kúnnann ítrekað, þessi stöðuga hringekja. En á móti er auðvitað hvatinn við það að geta alltaf verið að sækja bestu tilboð. En ég held að við ættum að reyna að nálgast þetta út frá því hvað er líklegt til að vera raunverulega til mests hagræðis fyrir kúnnann og þar held ég að hagsmunir fyrirtækja og viðskiptavina geti að miklu leyti farið saman. En við verðum að nálgast þetta út frá einhverri vissu eða alla vega eins góðum upplýsingum og við getum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það mögulega skynsamlega leið, við höfum tíma til þess í nefndinni, að fram fari greining á þessu og þetta atriði yrði mögulega lagað að því. Kannski er þessi 12 mánaða tillaga best. Ég er hræddur um að sex mánaða nálgunin sem Danir einir eru með, ef ég skil það rétt, til viðbótar við okkur, sé mjög knappur tími, en hvort það gæti verið lausnin á þessu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er sammála þingmanninum hvað þetta varðar. Ég held að það þurfi að gera einhverja greiningu á þessu. Ég geri mér ekki á þessum tímapunkti grein fyrir því hvort sé betra. Það er gott að vera með 24 mánuði af því að ég held að það geti fengist meiri afsláttur í gegnum það að vera með lengri samning og stuttur samningur verður til þess að þá koma alltaf dauð tímabil hjá fjarskiptafyrirtækjunum þar sem þau hafa ekki kúnnann. Einhvern veginn þurfa þau að brúa þann tíma og þá gera þau það væntanlega með hærra verði. Á móti kemur að með löngum samningi komum við kannski í veg fyrir að fólk geti skipt um þjónustuaðila ef það vill gera það. En eins og hv. þingmaður segir þá held ég það sé rétt að fram fari mat á þessu. Það skiptir máli að rétt sé að farið og kannski er einhver gullinn meðalvegur góður hvað þetta varðar. Ég myndi telja að sex mánuðir væru allt of stuttur tími. Þess vegna held ég að það sé til góða að lengja tímann upp í 12 en ég er ekkert viss um að ég yrði sérlega mótfallinn því að það væri heimild til að gera lengri samninga en þá er það bara kúnninn sem ákveður það. Vill hann gera 12 mánaða samning eða 24 mánaða? Það á að vera ákveðið valfrelsi í þessu sem öðru.
Herra forseti. Ég þakka svarið. Það er nefnilega einmitt málið að viðskiptakostnaðurinn fellur einhvers staðar á endanum í allri þessari hringekju. En hitt atriðið sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í sneri að því sem hann kom inn á undir lok ræðu sinnar, þ.e. úthlutun tíðniheimilda út frá sjónarmiðum takmarkaðra auðlinda. Tíðniheimildir eru augljóslega takmörkuð auðlind. Það fer ekkert á milli mála. Ég hef áhyggjur af því. Talan er 750 milljónir um það bil, ég man hana ekki upp á milljón, er á grundvelli endurúthlutunar þegar úthlutaðra tíðna þannig að þetta er til fyrirtækja sem þegar eru að nýta þessar tíðnir. Ég hef áhyggjur af því að þessi reikningur lendi í heild sinni á viðskiptavinum þessara fyrirtækja því að það er í rauninni engin eðlisbreyting að verða á markaðnum við þessa endurúthlutun. Það er nokkurn veginn sami fjöldi kúnna sem nýtir sama magn af þjónustu daginn fyrir og daginn eftir útgáfu reikningsins. Ég hef áhyggjur af því að kostnaðurinn af þessu speglist að fullu, bara 100%, yfir á endanotandann, viðskiptavininn. Ég held að þetta sé mjög áhugaverð vangavelta út frá verðlagningu fyrir aðgang að takmörkuðum auðlindum og passar einmitt við þingsályktun sem var vísað til ríkisstjórnar, með þeim afleiðingum sem slíkt hefur haft undanfarin ár, þingsályktun Miðflokksins frá því í hittiðfyrra, ef ég man rétt, um einmitt svona greiningu, heildargreiningu, á öllum þessum auðlindum og þá takmörkuðum auðlindum landsins. [[Forseti hringir.]]Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili að einhverju marki þessum áhyggjum af því að þessi kostnaður speglist bara á pari yfir á núverandi viðskiptavini fjarskiptafyrirtækjanna.
Forseti sagði ein mínúta en gleymdi að ýta á takkann af því að það gerist ekki sjálfkrafa. Það er algerlega forseta að kenna og ég biðst afsökunar.
Virðulegur forseti. Já, við erum sammála um það. Kostnaðurinn mun að lokum lenda á viðskiptavininum. En spurningin er alltaf þessi: Hverjir eiga að njóta þeirra auðæfa sem þjóðin á? Það eru ekkert allir sem nýta þetta og með því að hafa auðlindagjald á þessu væri hægt að dreifa því til allra, ekki bara þeirra sem njóta. Að því leytinu til finnst mér eðlilegt að greitt sé auðlindagjald sem lendir á þeim sem nota. En af því að þetta er eitthvað sem þjóðin á sameiginlega þá styð ég að þetta sé gert með þessum hætti. En mér finnst auðvitað bara svolítið skemmtilegt að lesa þetta, þarna er verið að tala um auðlindagjald og þarna er verið að tala um að þetta sé framseljanlegt og þetta eru hugtök sem maður kannast við varðandi aðrar auðlindir og gaman að sjá hvernig þetta verður formað í lokin.
Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann virðist hafa talsverða tiltrú á þessu frumvarpi og á heildina litið fagna tilkomu þess og vonast til að það verði samþykkt. Það sem kom einnig fram í ræðu þingmannsins, sem vakti mína athygli, var að hann talaði um stjórnvöld sem misnota aðstöðu sína, vangaveltur um það hversu langt er hægt að ganga til verndar rannsóknahagsmunum lögreglu og annarra stjórnvalda og vísaði til þess að í frumvarpinu er fullyrt að ætlunin með því sé m.a. að tryggja að ekki sé verið að ganga á réttindi einstaklinga. Nú er í frumvarpinu ákvæði sem er í núgildandi lögum um fjarskipti og er nánast óbreytt. Þetta er ákvæði sem kemur inn árið 2005 í kjölfar umræðu sem á sér stað í Evrópu um svokallaða gagnageymd, sem er skylda fjarskiptafyrirtækja til að geyma tilteknar upplýsingar um hegðun fólks á internetinu ef vera skyldi að einhver skyldi brjóta af sér einhvern tímann einhvers staðar á einhvern hátt. Þetta ákvæði í Evrópulöggjöf var dæmt ógilt árið 2014 og það hafa verið í umræðunni einhverjar tilraunir til þess að útfæra slíkt ákvæði en það hefur ekki tekist enn þá og það hefur ekki verið gert enn þá. Þarna erum við sem sagt með ákvæði í þessu frumvarpi sem byggir á reglum sem búið er að skera úr um að gangi gegn mannréttindum fólks. Aðspurð um þetta ákvæði hefur hæstv. ráðherra í raun bara afhjúpað það að það er í rauninni ekki búið að hugsa nógu vel út í þetta. En mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi engar áhyggjur af þessu.
Virðulegur forseti. Jú, ég myndi hafa áhyggjur af þessu. Eins og ég sagði í upphafi þá er ég bara leikmaður hvað þessa hluti varðar. Ég held að ef tæknifólkið sem er að útfæra þetta frumvarp geri sér ekki grein fyrir þessu - nema það sé meðvitað að það eigi að reyna að halda þessu inni, ég veit það ekki - þá ætti nefndin að taka þetta til gagngerrar athugunar. Það að vera að njósna um fólk sýknt og heilagt hugnast mér ekki. Ég myndi styðja það, ef ákvæðið er þarna inni, að það yrði tekið út. En í grunninn þá finnst mér frumvarpið sjálft jákvæð breyting af því það er haldið utan um einstaklinginn eins vel og kostur er, að mér sýnist. En það eru ákveðnir ágallar þarna eins og það hvernig stjórnvöld telja að þau geti beitt því fyrir sig að eitthvert tiltekið fyrirtæki sé að njósna. Þá hendum við búnaðinum og tökum einhvern annan. Þetta eru aðferðir sem mér hugnast ekki. Það sem hv. þingmaður nefnir hér er auðvitað eitthvað sem þarf að fara yfir og koma þá út úr frumvarpinu áður en það fer í endanlega afgreiðslu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Bara til þess að taka af allan vafa þá var þetta ákvæði á sínum tíma sett í íslensk lög, ekki vegna skyldu okkar til að innleiða einhverjar Evrópureglur eða annað, ég vil tryggja að það sé ekki neinn misskilningur um það, heldur kemur það inn að beiðni lögregluyfirvalda á Íslandi í kjölfar umræðu um að þetta væri nú þrælsniðugt. Nú býður tæknin upp á þetta og þá skulum við bara fylgjast vandlega með fólki og passa að þessar upplýsingar séu til ef við skyldum þurfa á þeim að halda. Það er ekkert óeðlilegt í rauninni við það að valdhafar óski eftir meiri völdum. Þess vegna þarf alltaf að taka slíkum beiðnum af mikilli gagnrýni og með aðhaldi. Varðandi það sem hv. þingmaður nefnir, hvort þetta ákvæði sé þarna inni vegna þess að fólk hafi ekki spáð í það eða hvort það sé meðvitað þarna inni, þá langar mig að benda á að hér á þessu þingi hefur ítrekað verið flutt frumvarp um að afnema ákvæðið úr núgildandi lögum og það hefur ekki komist til umræðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ábendingar sem gera það að verkum að maður verður bara svolítið nervus. Ég lærði það nú bara ungur maður að ég ætlaði ekki að hafa vit fyrir fólki. Fólk verður svolítið að ákveða sína æviför sjálft og þannig hef ég reynt að haga mér, þannig væri það bara, hvert og eitt okkar væri á sinni vegferð og hún mótaðist af okkar eigin vilja. Það að um mig væru geymd einhver gögn svo árum skiptir til að geta hankað mig einhvern tímann einhvers staðar vegna einhvers sem ég gerði kannski sem unglingur er að minni hyggju algerlega fáránlegt. Það væri alveg hægt að geyma skjalaskáp fullan af alls konar rugli sem ég upplifði sem ungur maður. En ég er ekki viss um að ég myndi kæra mig um að það væri geymt í einhverjum gögnum þannig að ég þakka bara [[Forseti hringir.]]fyrir ábendinguna og vonandi verður þessi umræða til þess að þetta verði tekið út.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbrandi Einarssyni fyrir yfirferð hans. Mig langar að ræða þann þátt þessa frumvarps er lýtur að samkeppni og í rauninni þeirri neytendavernd sem er verið að innleiða í íslensk fjarskiptalög í nokkrum ákvæðum. Kannski man hv. þingmaður eftir þeirri umræðu sem átti sér stað hérna þegar verið var að samþykkja svokallað Mílufrumvarp sem var svona lítill stubbur, það var verið að nýta lítinn bút úr frumvarpi til heildarlaga um fjarskipti sem var lagt fram á síðasta og þarsíðasta þingi. Það fjallaði um hitt og þetta, en þar var minni hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd að reyna að koma inn ákvæði til þess einmitt að tryggja neytendur og tryggja samkeppni og að Fjarskiptastofnun gæti í rauninni gripið inn í þegar aðilar á fjarskiptamarkaði með mjög markaðsráðandi stöðu tryggja ekki stöðu neytenda. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti verið sammála mér um það að margs konar regluverk sem kemur frá Evrópu sé að auðga mjög íslenska löggjöf þegar kemur að neytendum og neytendavernd.
Virðulegur forseti. Já, ég fylgdist með þeirri umræðu sem átti sér stað eftir að Míla var seld. Kannski hefði þetta frumvarp þurft að hafa verið tilbúið þegar Míla var seld með þeim breytingum sem við erum að nefna hér og myndum vilja sjá gerðar á þessu frumvarpi. En allt á þetta að snúast um að auka neytendavernd. Það er það sem skiptir höfuðmáli í öllu sem við gerum. Ég hafði t.d. engar skoðanir á því hvort eigandi Mílu héti Jón eða John, það breytti mig í sjálfu sér engu hvort erlendir aðilar eða innlendir aðilar ættu þetta. Það sem truflaði mig á sínum tíma var að sjá Símann seldan og að þeir peningar sem áttu að vera nýttir í Landsbankann fuðruðu upp einhverra hluta vegna og einhverjir aðilar tóku sér það bessaleyfi að slátra þeim peningum í hruninu. En það sem þarf auðvitað alltaf að tryggja eru almannahagsmunir, það þarf að tryggja eignir almennings á hvaða tímapunkti sem er og það þarf að tryggja að fólk sé varið fyrir misvitrum einstaklingum sem ætla sér að græða á því eða kúga það. Mér finnst að við þurfum að horfa fyrst og fremst á það að þessi neytendavernd sé til staðar og já, í flestum tilfellum hefur hún verið bætt með tilskipunum frá Evrópusambandinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, það er í rauninni tvíþætt. Þetta frumvarp er ekki bara um þetta mikla öryggisnet sem lýtur að því að við eigum greiðan aðgang að fjarskiptum og að það sé verið að tryggja öllum jafnan aðgang að fjarskiptum. Við tryggjum það svo sem ekki með lögum eins og þessum, ekki frekar en að við tryggjum heilbrigðisþjónustu um allt land þó að við skrifum það í lögin. En það er ekki síður mikilvægt að tryggja að það verði ekki einokun á markaði, þar ríki virk samkeppni og stjórnvöldum sé gefið einhvers konar tæki til að beita þvingunum ef fyrirtæki eru að fara of gáskalega í þessu. Að lokum spyr ég hv. þingmann: Telur hann að eftirlitsstofnanir eins og t.d. Fjarskiptastofnun eða aðrar eftirlitsstofnanir [[Forseti hringir.]]hafi burði til að hafa nægt eftirlit með t.d. samkeppni á Íslandi [[Forseti hringir.]]eða að aðrar stofnanir fari eftir leikreglum?
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég geri mér svo sem ekki grein fyrir því, þetta er auðvitað risavaxið mál og við sjáum það bara stundum í símanum okkar að við erum að fá erlend símtöl, sem maður veit ekkert hvaðan koma, stundum frá Afríku, stundum einhvers staðar annars staðar frá, og það er bara verið að reyna að ná manni. Hver á að hafa eftirlit með þessu, að það sé ekki verið að ráðast á mig í gegnum símann í tíma og ótíma, alls konar símanúmer, Netflix eða Netflux þar sem er verið að senda tölvupóst um að ganga frá áskriftinni þinni, laga eitthvað, alls konar svona bull? Við sjáum þetta oft og einatt og ég er ekkert viss um að íslensk stjórnvöld nái utan um þetta [[Forseti hringir.]]og geti varið okkur. En viðleitnin á að vera til staðar. Við setjum umferðarlög til að reyna að koma í veg fyrir slys, [[Forseti hringir.]]en þau verða samt stundum. Þannig að allt svona er til bóta [[Forseti hringir.]]og vonandi höldum við bara áfram að taka við tilskipunum frá Evrópusambandinu.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að þegar þrír þingmenn veita andsvar er tíminn í seinna andsvari ein mínúta, ekki ein og hálf eða hátt í það.
Frú forseti. Ég náði ekki að fara yfir alla punktana og þar sem ég vona að einhver úr umhverfis- og samgöngunefnd sé að hlusta þá ætla ég að reyna að renna í gegnum þá á fimm mínútum og verður sennilega dálítið of hratt talað. Í 14.–16. gr. er verið að tala um úthlutun tíðniréttinda. Eins og komið hefur fram í umræðum þá eru þau kort af dreifikerfum sem fjarskiptafyrirtækin sýna oft það sem við köllum fræðileg kort, þau sýna hvar merkið gæti kannski mögulega við allra bestu aðstæður náðst. En raunveruleikinn er allt annar. Hann er sá að merkið er ekki að nást út um allt. Þá langar mig að benda á að þau okkar sem höfum átt við fjarskipti á vettvangi hamfara höfum nýtt okkur það að til eru einföld forrit sem hægt er að setja í síma og keyra síðan um og mappa þetta allt saman út á mjög auðveldan máta. Kannski væri ágætt að ráða einn eða tvo nemendur í að keyra um Ísland í sumar fyrir Fjarskiptastofu til að fá raunverulegt dreifikort. En nú er ég þegar búinn með eina og hálfa mínútu og þarf að fara í næsta efni. Það eru 53. og 54. gr., en þar er fjallað um reikikostnað. Kostnaður hefur svo sannarlega, eins og einn hv. þingmaður benti á, lækkað við það að fara á milli landa en betur má gera en við höfum gert hingað til. Í dag eru það Evrópubúar sem fá frítt hingað og ég held að það væri af hinu góða að reyna að fá reikisamninga við helstu lönd sem við ferðumst til og þau lönd þaðan sem fólk ferðast til okkar þannig að auðveldara sé að fara á milli landa. Í 74. gr. er talað um reikninga og gagnsæi þeirra og hér hefur einmitt verið fjallað um það hvað það er oft flókið að átta sig á því hvaða þjónustu er verið að borga fyrir. Þarna langar mig að hvetja umhverfis- og samgöngunefnd til að skoða hvað gerðist í Bandaríkjunum þegar fjarskiptafyrirtækin þar þurftu allt í einu að fara að gefa upp nákvæmlega á reikningum fyrir hvað var verið að rukka og brjóta niður kostnaðinn þannig að fólk gat farið að segja: Já, en ég var ekki að biðja um þessa þjónustu. Gagnsæið er ekki gott í þeim reikningum sem við fáum í dag. Í 86. gr. er verið að fjalla um vernd fjarskiptavirkja. Þar langar mig sérstaklega að fjalla um 4. mgr., um fjarskiptastrengi sem liggja í sjó, og mig langar að biðja hv. umhverfis- og samgöngunefnd að skoða þær tillögur sem t.d. er verið að koma með um laxeldi í Seyðisfirði en þar liggur Farice-strengurinn inn til landsins líka og þarna sigla inn mjög stór skemmtiferðaskip á hverju sumri. Ef þið reynið að koma öllu þessu þrennu fyrir í einum firði þá áttar maður sig á því að það gengur ekki upp. En í frumvarpinu er ekki sérstaklega sagt til um það hversu langt frá sæstreng þessir hlutir þurfa að vera. Ég ætla að fara aðeins til baka og nota 50 sekúndur í 68. gr., en þar er talað um að fjarskiptafyrirtæki sé óheimilt að gera ólíkar kröfur eða setja skilyrði sem tengjast þjóðerni, búsetu, staðfestu o.fl. Þarna held ég að listinn sé ekki nógu tæmandi miðað við það hvað við erum að venjulega að setja í lög og annað um það til hvers þurfi að horfa. Í 71. gr. er talað um nethlutleysi. Það er mjög mikilvægt að ekki sé verið að rukka okkur um meira en það sem við erum að nota. Þarna eru tveir hlutir, annars vegar frá hverju er hægt að gefa undanþágur. Þarna þarf að vera með mjög takmarkaðan lista sem þarf að vinna vel í. Eins er talað um að hægt sé að takmarka aðgengi að gögnum og þar held ég að við séum að fara [[Forseti hringir.]]hættulega leið þar sem við byrjum að segja: Já, en miðflokkurinn.is, það er ekki góður vefur, [[Forseti hringir.]]honum skulum við fara að loka. Við skulum passa að við séum ekki með slíka hluti hér inni. [[Forseti hringir.]]Ég hef ekki náð að tala um annað eins og neyðarsamskipti og vernd neytenda að þessu sinni en ég vona að ég fái einhverjar spurningar um það.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa mjög svo áhugaverðu ræðu. Ég vildi óska þess að þetta andsvar væri tíu mínútur en ekki tvær mínútur. Mig langar að spyrja út í Seyðisfjörð og það sem stendur hér varðandi fjarskiptastrengi sem liggja í sjó. Hér segir að sjófarendur skuli sýna aðgæslu og gæta varúðar og það er talað um að það skuli vera mílufjórðungsbelti sitt hvoru megin við fjarskiptastrenginn og skipum bannað að leggjast við akkeri innan sömu fjarlægðar frá fjarskiptastrengjum, mega ekki veiða með netum, botnvörpu og þess háttar. Auðvitað er ráðherra veitt heimild til að veita undanþágu og svona fínerí. En ég velti því fyrir mér, því að nú er Seyðisfjörður býsna þröngur: Ef við horfum á fiskeldi, sem tekur nú drjúgt pláss og sæstreng hinum megin, hefur hv. þingmaður reiknað út hvaða hversu mikið pláss er þarna eftir til að athafna sig inni í þessum fallega og dýrmæta firði?
Frú forseti. Ég hef ekki sjálfur reiknað það út, en mér reyndari menn í sjómálum hafa gert það. Þar koma tveir hlutir. Í fyrsta lagi, eins og hv. þingmaður benti á, þarf að vera ákveðin fjarlægð frá strengjunum. Síðan eru líka til reglur um hvað skip mega fara nálægt kvíum sem eru í sjó. Svo koma útreikningar, þeir eru víst ekki til frá Landhelgisgæslunni, en það eru til reglur hjá t.d. norsku strandgæslunni sem segja hversu mikið sérstaklega skemmtiferðaskip yfir ákveðinni stærð þurfa hvorum megin við sig eða hversu miklu vatni reiknað er með að þau þrýsti frá sér hvorum megin við sig. Og mér er sagt að ef þú leggur saman þessar þrjár tölur þá getir þú fyrst komist í nógu breitt svæði allra, allra yst í Seyðisfirði. Inn eftir firðinum eru þessar þrjár stærðir, séu þær lagðar saman, alltaf innan við breidd fjarðarins. Það er mikilvægt að við hugsum um þessa hluti á þessum svæðum vegna þess að ef sæstrengur eins og Farice dettur niður, þá er spurning hvort það sé nokkuð horft á Netflix og aðrar seríur í nokkuð góðan tíma. Það er ekki af hinu góða ef ekki er hugsað virkilega vel um öryggið á þessum fjarskiptamannvirkjum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú er hv. þingmaður í hv. atvinnuveganefnd og ég velti fyrir mér þar sem er verið að ræða einmitt fiskeldi í Seyðisfirði þessa dagana, ekki í þeirri nefnd heldur fyrir austan, hvort það væri nokkuð úr vegi að um þennan tiltekna þátt yrði fjallað í atvinnuveganefnd, af því að ekki færum við sæstrenginn, varla. Og varla viljum við að skip hætti siglingum um fjörðinn. Þá þarf að taka ákvörðun um hvort að fjörðurinn sé einfaldlega of þröngur til þess að geta rúmað fiskeldi til viðbótar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir tillöguna. Jú, þetta er eitthvað sem við gætum svo sannarlega horft á í atvinnuveganefnd, enda snerta tveir af þessum þremur hlutum svið atvinnuveganna og jafnvel hægt að segja að fjarskipti geri það líka. Þarna erum við að tala um eina af æðunum inn í landið fyrir ferðamenn. Þarna er búið að vera að vinna frábært uppbyggingarstarf við að fá fleiri og fleiri skemmtiferðaskip inn. Þegar ég hitti fólk þarna í kjördæmavikunni kom fram að það er mikil fjölgun aftur núna og verður bara mjög gaman að sjá Seyðisfjörð lifna aftur við eftir tveggja ára hlé vegna heimsfaraldurs. [[Forseti hringir.]]Svo er það fiskeldið, svo sannarlega, og svo [[Forseti hringir.]]náttúrlega lífæðin fyrir öll fjarskipti og nýsköpun, sem er ljósleiðarinn.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa prýðisgóða hraðlestrarræðu. Það var mikið efni sem reynt var að koma þarna fyrir á fimm mínútum. Það er tvennt sem mig langar til að ræða við hv. þingmann. Í fyrsta lagi er þetta mjög síðbúið andsvar því að ég náði ekki að koma í andsvar við fyrri ræðu hv. þingmanns, en þá ætlaði ég að spyrja hann út í, og ég vona að hann fyrirgefi mér það, áhrif þessara auknu reikiheimilda á farsímasamband á vegum og í dreifbýlinu öllu og hvernig hann metur áhrif þeirrar breytingar frumvarpsins. Ég hef verið þeirrar skoðunar að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál, sérstaklega fyrir landsbyggðina, og hef pirrað mig mjög á því að málið sé jafn seint fram komið og raunin er vegna þess að það hafi raunverulega dregið á langinn að fá þessa bættu stöðu fjarskipta á landsbyggðinni. Fjarskiptafyrirtækin bíða eftir því að þessar reglur séu innleiddar en er haldið í óvissu og það tefur. Hver mánuður sem málið dregst í meðförum ríkisstjórnarinnar er heill mánuður til viðbótar af óþarflega lélegu farsímasambandi á vegum landsins. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þessa og mat hans á því. Hins vegar vildi ég spyrja hv. þingmann um hagsmuni neytenda, þar sem mér fannst hann nefna undir lokin að það væri velkomið að spyrja hann út í það og skildi það sem svo að það hefði verið eitthvað undir lok ræðunnar sem ekki komst að.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Varðandi reikiþjónustuna þá er það hreinlega öryggismál að vera með reikiþjónustu á milli kerfa á þessum dreifðu stöðum um landið og á vegunum. Það að reyna að fara að byggja upp farsímasenda frá öllum fjarskiptafyrirtækjunum þannig að hver einasti hluti hringvegarins t.d. eða annarra vega sé dekkaður er ekki hægt. Það svarar ekki kostnaði og það er ekkert mál að setja upp reiki á milli farsímakerfa. Í 54. gr., að ég held, er talað um að það sé mögulegt fyrir ráðherra að setja reglugerð um reikiþjónustu og m.a. að skylda, ef ég hef náð að lesa þetta rétt, fjarskiptafyrirtækin til að vinna saman á ákveðnum stöðum. Ég hef farið víða um heim og séð mörg fjarskiptakerfi þar sem þetta hefur verið gert. Þar næst betri dreifing, betri notkun og við erum jafnvel farin að sjá sérstaka aðila reka sums staðar kerfin og bjóða í rauninni farsímafyrirtækjunum þá þjónustu að vera með turn einhvers staðar. Varðandi neytendur þá hefði ég viljað fara dýpra í það, en tíminn er að klárast. Það sem ég vildi einna helst tala um þar er að við verðum að hugsa um hvaða þjónustu við erum að tryggja neytendum og líka hvaða vernd við erum að tryggja þeim versus það hvernig við hugsum um öryggi þeirra og pössum upp á að þjónusta til þeirra sé veitt. Þarna þurfum við virkilega að vega og meta hlutina og ég vona að hv. nefnd geri það.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að þetta sé einmitt þetta jafnvægi sem við þurfum að reyna að finna í nefndinni gagnvart þeim greinum frumvarpsins sem kalla á ígrundaðri skoðun. Það eru nokkur atriði sem kalla á ígrundaða skoðun en þau eru ekki mjög mörg þannig að ég er mjög bjartsýnn á að það sé hægt að vinna þetta mál hratt og vel og klára það loksins. Ég trúi því hreinlega ekki að það verði fyrir þeim sömu hræðilegu örlögum og það varð fyrir hér á síðasta þingi, eins og hefur verið lýst ítrekað í dag. Mig langar í seinna andsvari að spyrja hv. þingmann hvort hann telji svona fljótt á litið að eitthvað mætti bæta í greininni sem tekur á þessu aukna gegnsæi í framsetningu reikninga og þar fram eftir götunum fyrir viðskiptavini fjarskiptafyrirtækjanna.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég er algerlega sammála, ég held að það sé ekkert stórvægilegt í þessu frumvarpi sem ekki er hægt að laga í umfjöllun nefndarinnar og að finna þennan gullna meðalveg eins og við töluðum um er, held ég, ekki stórmál. Ég hef farið í gegnum sumar þær greinar sem ég tel að þurfi að flagga og skoða og ég vona að það hjálpi nefndinni við vinnuna. Varðandi gagnsæið, reikninga og 74. gr., þá finnst mér vanta meiri lýsingu á því að þarna sé verið að brjóta niður kostnaðarliðina og sjá virkilega hvað kostar hvað og að fólk átti sig á þessu, að það sé ekki, eins og var nefnt hér fyrr í dag, að borga aukalega fyrir eitthvað tvöfalt [[Forseti hringir.]]eða finna út úr því hvar þessi kostnaður kemur inn. Þetta hjálpaði [[Forseti hringir.]]virkilega í Bandaríkjunum þegar þetta var gert fyrir neytendur og ég vona að það geri það hér líka.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög innihaldsríka ræðu á stuttum tíma. Mig langar svolítið til að inna hæstv. ráðherra eftir skoðun á því hvað það er í þessu frumvarpi sem sérstaklega hvetur til nýsköpunar á fjarskiptamarkaði. Ég spyr vegna þess að hv. þingmaður hefur reynslu og þekkingu á þessu sviði og vegna þess að í frumvarpinu er töluvert rætt um að tilgangur frumvarpsins sé m.a. og ekki síst að stuðla að nýsköpun. Ég viðurkenni að vissulega að ég hef ekki náð að lúslesa hverja einustu grein en ég átta mig ekki nákvæmlega á í hverju það á að vera fólgið. Hvað er það í þessu frumvarpi? Og ég spyr bara af forvitni vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt að við hér á Íslandi sitjum ekki eftir í þróun og nýsköpun á þessu flókna sviði og helst að við náum að vera í fararbroddi og stýra svolítið eigin örlögum, ef svo má segja, fyrir utan síðan þau tækifæri sem búa í því að vera meðal fremstu þjóða. Ég spyr vegna þess að það er svo mikið talað um að þetta sé eitt af helstu markmiðunum en ég átta mig ekki á því hvað það er nákvæmlega í málinu sem er til þess fallið að ýta undir það að við verðum meðal fremstu þjóða í nýsköpun á fjarskiptamarkaði. Mér þætti áhugavert að heyra hugleiðingar hv. þingmanns um það.
Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Það er erfitt að finna beinar tengingar við nýsköpun, þ.e. að verið sé að fjalla sérstaklega um það. Það er samt svolítið þannig með fjarskiptin að þau eru grundvallarinnviðir til að opna á marga hluti. Við getum hugsað það þannig að rafmagnið skapaði fullt af nýsköpun þegar það kom á sínum tíma og að sama leyti gefur það að fá öruggari, hraðari, óheftari og ódýrari fjarskipti okkur möguleika á að búa til lausnir sem við gátum ekki áður. En til þess þurfum við að hafa aðgengi að fjarskiptum. Ég get bara tekið dæmi úr minni fortíð þegar ég var að vinna í Afríku, þar sem fjarskipti voru styttra á veg komin en t.d. hér, þegar þeir fóru að nýta símann til að senda peninga á milli. Það var 2005 eða 2006 að allt í einu opnaðist nýr möguleiki á því að koma með nýjar lausnir fyrir hópa, í þessu tilfelli íbúa á víð og dreif um í Afríku, til þess að stunda viðskipti við banka í landi þar sem 95% af fólki var ekki með bankareikning og þannig opnaðist fyrir nýsköpun sem við höfðum ekki aðgang að áður. Það er svona sem nýsköpunin gerist, um leið og komið er með grunninnviði opnast allt í einu fullt af nýjum tækifærum. Ég held að með því að setja góðar reglur í kringum það þá gerist það - ég veit að frú forseti er upptekin við að uppfæra eitthvað þannig að ég er kominn yfir á tíma.
Frú forseti. Það er óvanalegt að sjá hv. þingmann vera fyrri til á undan bjöllunni, en ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er akkúrat málið að við þurfum að hafa þennan ramma til staðar til að ná að nýta okkur þessa tækni. Ég veit svo sem ekki hvað annað er hægt að fara yfir í þessu tiltekna máli. Við höfum rætt svolítið um samspil samkeppnismála og annarra eftirlitsstofnana, hvort sem það er Póst- og fjarskiptastofnun eða Samkeppnisstofnun. Ég velti því fyrir mér vegna þess að maður sér í umsögnum helstu hagsmunaaðila atvinnulífsins, þar eru bæði fyrirtæki sem eru að hasla sér völl og rótgróin fyrirtæki og stór og sterk og síðan þessi sprotafyrirtæki og nýsköpun, að þau viðra áhyggjur sínar af því að regluverkið sé að setja þeim of miklar skorður. Mig langaði að spyrja: Deilir hv. þingmaður þeim áhyggjum að við séum með regluverkinu, sem verið er að setja til þess að tryggja öryggi og annað slíkt, að setja nýsköpuninni of miklar skorður? Er það eitthvað sem ástæða er til að hafa áhyggjur af að mati hv. þingmanns?
Frú forseti. Mig langaði að benda hv. þingmanni og öllum hv. þingmönnum á að Póst- og fjarskiptastofnun breyttist í Fjarskiptstofu fyrir nokkrum árum síðan. Póstmál eru ekki lengur undir þessum hatti. Spurning hv. þingmanns var um regluverkið að vissu leyti. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu er regluverkið miðað við svolítið stærri markaðssvæði en Ísland og þess vegna þurfum við að passa okkur á að taka þann ballans á milli flækjunnar í regluverkinu og þess að við erum með fá fyrirtæki. Ég held að við verðum að hafa reglur vegna þess að ef við erum ekki með regluverk í kringum þetta sem er sterkt og gott þá lendum við einfaldlega í því sama og við höfum séð á öðrum sviðum, að þar verður samráð og neytendur líða fyrir það.