Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd utanríkisráðherra þakka hæstv. forseta og hv. þingmönnum fyrir auðsýndan skilning á þeirri staðreynd að umfang skýrslunnar sem beðið er um er öllu meira en almennt tíðkast varðandi skýrslubeiðnir á grundvelli 54. gr. þingskapalaga. Ákveðið var að ráðast í ítarlegri vinnu en gert var ráð fyrir og rúmast innan reglnanna og því skipaði utanríkisráðherra starfshóp 30. ágúst sl. til að vinna skýrsluna. Hópurinn hóf þegar störf og í hann skipaði utanríkisráðherra þrjá valinkunna einstaklinga sem hafa mikla þekkingu á þeim málum, þ.e. Björn Bjarnason, fyrrverandi ráðherra, sem er formaður hópsins, Kristrúnu Heimisdóttur og Bergþóru Halldórsdóttur. Starfshópurinn fær 12 mánuði til skýrslugerðarinnar og hefur þegar farið af stað af miklum krafti. Hann hefur haldið fimm fundi á einum mánuði og hitt um tíu sérfræðinga nú þegar. Það er vel við hæfi að gera ítarlega og vandaða úttekt á aðild Íslands að samningnum þegar 25 ár eru liðinn frá gildistöku hans.
Herra forseti. Ég þakka ráðherra upplýsingarnar sem hann ber fram um málið. Ég vil nota tækifærið til að árétta að þessi tillaga er endurflutt með það að markmiði að halda málinu, eins og það heitir, í réttum þinglegum farvegi. Málið er algerlega óbreytt að öðru leyti en því að í greinargerð er bætt við örlitlum texta þar sem það atriði er reifað sem ég er að gera grein fyrir núna.
Herra forseti. Ég leyfi mér að lýsa yfir mikilli ánægju með það verklag sem hæstv. utanríkisráðherra hefur viðhaft hvað þetta varðar. Það skiptir máli að vandað sé til verka. Ef það þýðir að við þurfum að taka okkur lengri tíma til að fara yfir kosti og galla aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu þá gerum við það. Aðalmálið er að verkefnið, skýrslugerðin, rannsóknin, er í mjög góðum höndum fólks sem þekkir þessi mál út og inn. Ég tel mikilvægt að þingið sýni að það treysti því verkferli sem utanríkisráðherra hefur sett af stað og því fólki sem hefur verið kallað til vinnu; það fólk þarf svigrúm og stuðning af hálfu þingsins til vinnunnar. Ég efast ekki um að við munum fá skýrsluna til ítarlegrar umræðu. Ekki veitir af. Ég vil um leið segja að ég furða mig á því að vissu leyti að sjá nokkra þingmenn Sjálfstæðisflokksins á þessari skýrslubeiðni. Ég spyr: Treysta þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki þeirri nefnd sem nú er að störfum varðandi úttektina, sem er gríðarlega mikilvæg, á EES-samstarfinu? Mér finnst skipta máli að við veitum þeirri nefnd svigrúm, tækifæri og frið til að vinna skýrsluna. Við munum síðan taka hana hér til efnislegrar og ítarlegrar umræðu þegar þar að kemur.
Herra forseti. Mál þetta er allt með miklum ólíkindum. Sams konar skýrslubeiðni var samþykkt á síðasta þingi. Við umræður þar kom mjög skýrt fram, m.a. af hálfu þess sem hér talar, að það væri algjörlega óframkvæmanlegt að vinna skýrslubeiðni af því umfangi sem þá var lögð fram á þeim tíma. Var varað mjög eindregið við því að menn legðu af stað í þá bráðræðisför. Utanríkisráðherra tók málið hins vegar alvarlega og í sínar hendur og er búinn að koma því í ágætisfarveg. Ég skil satt að segja ekki hvað vakir fyrir hv. þingmanni og þingmönnum sem eru á málinu núna. Eru þeir að biðja um tvær skýrslur núna? Ég átta mig ekki á þessu. Þetta er nú ekki til að auka virðingu Alþingis.
Herra forseti. Ég kveð mér aðallega hljóðs til að reyna að átta mig á vinnulagi Alþingis í slíkum málum. Um skýrslubeiðnina sem var samþykkt á síðasta þingi, eins og aðra skýrslubeiðni frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni, háttar svo til að ráðherrarnir sem um ræðir, ég í tilviki hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar og hæstv. utanríkisráðherra í tilviki hv. þm. Ólafs Ísleifssonar, hafa sent Alþingi bréf. Við upplýstum að við teljum verkið svo viðamikið að við þurfum tiltekinn tíma. Við höfum lýst því hvaða vinna stendur yfir og í hvaða ferli málin eru. Ég átta mig því ekki alveg á því af hverju Alþingi setur á dagskrá á nýjan leik, í tilfelli þessarar skýrslubeiðni, skýrslubeiðni sem er í ferli. Ég skil ekki tilganginn með því, hæstv. forseti, ef ég má gerast svo frökk að velta því fyrir mér hvort þetta sé ekki rætt á vettvangi forsætisnefndar og hv. þingflokksformanna. Mér finnst það ekki rökrétt, hæstv. forseti.
Virðulegi forseti. Mig langar til að taka undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér rétt áðan. Ég er einmitt líka með skýrslubeiðni sem náði ekki að klárast fyrir lok síðasta þings. Mér var tjáð, af þeim sem eru í þessum þinglegu ferlum hér, að til þess að klára hana á formlegan hátt þyrfti ég að leggja hana fram aftur. Það er formsatriði að leggja þurfi skýrslubeiðnina aftur fram og að Alþingi þurfi aftur að greiða atkvæði um sömu skýrslubeiðni og þegar var búið að samþykkja. Það er mjög undarlegt. Í þessu tilviki virðist það bara vera formsatriði og við þurfum að tikka í boxið - sem er mjög undarlegt, verð ég að segja. Það væri kannski ráðlegt að breyta þingskapalögum á þann hátt að svona gerist ekki aftur.
Herra forseti. Ég hygg að flutningsmenn málsins hafi fengið þau svör hjá skrifstofu þingsins að af þingtæknilegum ástæðum væri rétt að gera þetta svona og alveg ástæðulaust að vera að búa til pólitískan ágreining eða gera veður út af því. Ég spurðist fyrir þegar ég frétti af því og fékk þau svör að tryggara þætti að halda lífi í skýrslubeiðninni á þennan hátt og ég held að gert hafi verið eins og eðlilegt þótti við slíkar aðstæður. Auðvitað er ég þeirrar skoðunar að þegar fyrir liggur af hálfu viðkomandi ráðherra, hvort sem það er hæstv. utanríkisráðherra eins og í þessu tilviki eða hæstv. forsætisráðherra í öðru tilviki, að mál er í fullri vinnslu og góðum farvegi ætti frekari aðkoma þingsins að skýrslubeiðninni að vera óþörf. Ég held hins vegar að ef þingtæknileg atriði eða þingsköp gera þá kröfu að við samþykkjum það formlega þurfum við ekki að gera pólitískt veður út af því eða eigna mönnum einhverjar pólitískar meiningar, sem mér heyrðist sumir hv. þingmenn gera áðan.
Forseti vonar að ekki þurfi mikið meiri umræður um þetta og við getum farið að ganga til atkvæða. Málið er tiltölulega einfalt. Það sem kunna að virðast órannsakanlegir vegir þingsins eru það alls ekki. Hér er fyrst og fremst sá munur á að hafi beiðni komið fram um að gerð sé skýrsla þá skiptir auðvitað í fyrsta lagi máli að sú skýrsla verði unnin og að hún komi fram. Það að skýrslubeiðni sé endurflutt og stofnað nýtt þingmál á nýju þingi þýðir að berist skýrslan innan þess þings verður hún sjálfkrafa að þingskjali, ella fær skýrslan stöðu munnlegrar skýrslu. Þetta er allt og sumt.
Virðulegi forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka Alþingi góð viðbrögð við þessari málaleitan, að fá að afgreiða afbrigði með þeim hætti sem raun ber vitni, og ég þakka þá samstöðu um þá afgreiðslu sem náðist hér áðan. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fiskeldi. Þau eru nr. 71/2008. Með frumvarpinu er lagt til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði heimilað að gefa út rekstrarleyfi til bráðabirgða þegar ríkar ástæður mæla með því. Með því verði lagfærður með almennum hætti annmarki á lögum um fiskeldi til lengri tíma. Sá annmarki birtist í því að samkvæmt gildandi lögum er eina úrræði Matvælastofnunar, í þeim tilvikum sem rekstrarleyfi fiskeldisstöðvar er fellt úr gildi, að stöðva starfsemi hennar þegar í stað. Þannig hafa stjórnvöld engin úrræði til að koma í veg fyrir mögulega óafturkræfa og óþarfa sóun verðmæta né heldur gæta meðalhófs. Með úrskurðum úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í málum nr. 3/2018 (Arctic Sea Farm) og nr. 5/2018 (Fjarðalax) sem kveðnir voru upp 27. september 2018 var varpað ljósi á fyrrgreinda annmarka á lögum um fiskeldi. Með þessum úrskurðum voru felldar úr gildi þær ákvarðanir Matvælastofnunar að veita Arctic Sea Farm ehf. og Fjarðalaxi hf. rekstrarleyfi fyrir 17.500 tonna ársframleiðslu á laxi í sjókvíum í Patreksfirði og Tálknafirði. Niðurstaða nefndarinnar byggir á því að skýrsla fyrirtækjanna um umhverfismat framkvæmdanna og álit Skipulagsstofnunar á skýrslunni geti ekki verið lögmætur grundvöllur fyrir ákvörðun um veitingu leyfanna. Nefndin taldi að svo hafi ekki verið þar sem tefla hefði þurft fram fleiri en einum valkosti við mat á umhverfisáhrifum enda nauðsynlegt að fá fram samanburð umhverfisáhrifa fleiri kosta en lögbundin krafa er gerð um. Framangreind fyrirtæki lögðu fram beiðni um frestun réttaráhrifa úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála en nefndin taldi sig ekki hafa heimild til að gera slíkt og var beiðni fyrirtækjanna því hafnað. Réttaráhrif framangreindra úrskurða eru þau að Matvælastofnun ber, samkvæmt ákvæði í 21. gr. c í lögum um fiskeldi, að stöðva þá starfsemi sem byggist á leyfum sem úrskurðirnir lutu að. Tilgangur þessa ákvæðis fiskeldislaganna virðist, með hliðsjón af orðalagi þess, fyrst og fremst sá að tryggja Matvælastofnun örugg stjórntæki til viðbragða ef fiskeldisstöð yrði sett á fót án þess að leyfa fyrir starfsemi hennar hefði verið aflað. Hin fortakslausa regla í 21. gr. c á hins vegar ekki vel við ef rekstrarleyfi fellur úr gildi meðal annars vegna annmarka sem orðið hefur við stjórnsýslu leyfisútgáfunnar. Í slíkum tilvikum standa þvert á móti sterk rök til þess, með hliðsjón af sjónarmiðum um meðalhóf og um að komist sé hjá óafturkræfri og hugsanlega óþarfri sóun verðmæta, að stjórnvöldum sé með lögum veitt svigrúm til að leggja þá hagsmuni sem um ræðir á vogarskálarnar og leggja í því ljósi mat á hvaða úrræði eru best til þess fallin að ná fram réttri niðurstöðu að lögum. Sú mynd sem upp kemur þegar framangreindir úrskurðir úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála liggja fyrir er skýr um það að slíkt svigrúm til mats skortir. Það að lög um fiskeldi geri ekki ráð fyrir neinu slíku svigrúmi felur í sér annmarka á núverandi lagaumhverfi og þá ekki síst í ljósi eðlis þess reksturs sem um ræðir. Tilgangur þessa lagafrumvarps er að bæta úr þessum ágalla á lögunum. Samkvæmt framangreindu er nauðsynlegt að bregðast við í frumvarpi þessu með öflun heimildar fyrir ráðherra til útgáfu rekstrarleyfis til bráðabirgða. Með því er sett almenn heimild til að bregðast við aðstæðum sem þessum. Lagasetningin lýtur því ekki með beinum hætti að þeim tilvikum sem nú eru uppi vegna niðurstaðna í úrskurðum úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála heldur er með henni stefnt að því að lagfæra ágalla á lögum um fiskeldi til framtíðar. Tilgangur rekstrarleyfis til bráðabirgða getur verið mismunandi eftir aðstæðum hverju sinni, m.a. að veita fyrirtæki kost á því að draga úr starfsemi sem þegar er fyrir hendi þegar rekstrarleyfi fellur úr gildi, og þá með það markmið í huga að rekstrinum verði alveg hætt. Einnig gæti tilgangur slíks leyfis verið að gefa fyrirtæki kost á að bæta úr annmörkum á rekstrarleyfi áður en sótt er um leyfi að nýju eða láta reyna á niðurfellingu rekstrarleyfis fyrir dómstólum. Hæstv. forseti. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ráðherra geti, í þeim tilvikum þegar rekstrarleyfi er fellt úr gildi og ríkar ástæður mæla með, gefið út rekstrarleyfi til bráðabirgða til allt að tíu mánaða. Umsókn um rekstrarleyfi til bráðabirgða þarf að berast frá handhafa hins niðurfellda leyfis innan þriggja vikna frá því að úrskurður féll. Ráðherra skal síðan afgreiða umsókn um rekstrarleyfi til bráðabirgða eins fljótt og mögulegt er og eigi síðar en fjórum vikum eftir að umsókn berst. Það er skilyrði útgáfu ráðherra á rekstrarleyfi til bráðabirgða að fyrir liggi umsögn Matvælastofnunar. Í slíkri umsögn geta m.a. komið fram upplýsingar um þau gögn sem aflað var við undirbúning þess leyfis sem fellt var úr gildi. Þá getur Matvælastofnun sett fram leiðbeiningar varðandi möguleg viðbótarskilyrði ef þörf er talin á slíku. Það er jafnframt skilyrði fyrir útgáfu rekstrarleyfis til bráðabirgða að ríkar ástæður mæli með útgáfu slíks leyfis. Við mat ráðherra á þessu skilyrði þarf m.a. að taka til skoðunar þá hagsmuni sem í húfi eru hverju sinni, bæði fjárhagslega en ekki síður umhverfislega og samfélagslega. Þá geta málefnaleg sjónarmið um að koma í veg fyrir óafturkræfa sóun verðmæta einnig haft þýðingu í þessu samhengi. Enn fremur verður að hafa í huga að hagsmunir aðila máls kunna að vera andstæðir og að þá verður að vega og meta með réttum hætti í þessu sambandi. Í frumvarpinu er gert að skilyrði að rekstrarleyfi til bráðabirgða skuli vera efnislega innan gildissviðs þess rekstrarleyfis sem var afturkallað. Með þessu er átt við að umfang leyfisins má ekki verða meira en þess leyfis sem fellt var úr gildi. Ráðherra er heimilt að hafa leyfið efnislega þrengra en fyrra leyfi var og honum verður heimilt að setja því nauðsynleg viðbótarskilyrði ef hann telur svo nauðsynlegt. Þannig má ráðherra setja skilyrði sem þörf er á svo að tilgangi rekstrarleyfis til bráðabirgða sé náð, svo sem um samdrátt þeirrar starfsemi sem þegar er fyrir hendi, um tímafresti vegna úrbóta eða um meðferð máls fyrir dómstólum. Telja verður mikilvægt að ráðherra hafi heimild sem þessa en það fer eftir atvikum hverju sinni með hvaða hætti henni er beitt. Fyrir kemur í ákvæðinu að ákvörðun um rekstrarleyfi til bráðabirgða megi byggja á gögnum sem aflað hefur verið við undirbúning þess leyfis sem fellt var úr gildi. Þannig getur ráðherra, við ákvörðun um útgáfu rekstrarleyfis til bráðabirgða, m.a. byggt á gögnum sem tiltekin eru í 8. gr. laga um fiskeldi. Hér má m.a. nefna upplýsingar um að eldisbúnaður umsækjanda standist ströngustu staðla sem gerðir eru fyrir fiskeldismannvirki í sjó og afrit af ákvörðun Skipulagsstofnunar um að framkvæmdin sé ekki matsskyld eða álit stofnunarinnar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Loks ber að geta þess að ráðherra ber í hverju tilviki að meta þessi gögn í ljósi mögulegra annmarka sem voru á því rekstrarleyfi sem fellt var úr gildi við ákvörðun hans um útgáfu rekstrarleyfis til bráðabirgða. Það leyfi er gefið út til allt að tíu mánaða en slík leyfi má gefa út til skemmri tíma. Rétt þykir að marka gildistíma leyfa sem þessara tiltekinn hámarkstíma enda er um undantekningu að ræða frá hefðbundnu leyfisveitingarferli. Telja verður að á tíu mánuðum ætti rekstrarleyfishafa að vera fært að ná fram tilgangi og markmiðum rekstrarleyfis til bráðabirgða í hverju og einu tilviki, hvort sem það er að lagfæra annmarka á rekstrarleyfi eða af öðrum ástæðum. Ráðherra er heimilt að endurútgefa slíkt leyfi einu sinni þannig að leyfi getur að hámarki gilt í 20 mánuði. Loks ber að taka fram að útgáfa ráðherra á rekstrarleyfi til bráðabirgða er eðli máls samkvæmt ekki kæranleg til annarra stjórnvalda. Hins vegar er að sjálfsögðu hægt að bera slíka ákvörðun undir dómstóla samkvæmt almennum reglum. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum árétta að frumvarpi þessu er ætlað að lagfæra með almennum hætti annmarka á lögum um fiskeldi til framtíðar. Sá annmarki birtist sem fyrr segir í því að samkvæmt gildandi lögum er eina úrræði Matvælastofnunar í þeim tilvikum sem rekstrarleyfi fiskeldisstöðvar er fellt úr gildi að stöðva starfsemi hennar. Þannig hafa stjórnvöld engin úrræði til að koma í veg fyrir mögulega óafturkræfa og óþarfa sóun verðmæta né heldur að gæta meðalhófs. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og til 2. umr.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að þetta frumvarp ætti að taka af annmarka á lögum um fiskeldi. Ég held að það muni taka miklu lengri tíma. Við eigum alveg eftir að ræða fiskeldið í stóra samhenginu. Ég skil hins vegar af hverju málið er komið fram og átta mig á að það þarf með einhverju móti að bregðast við. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hægt hefði verið að fresta áhrifum úrskurðarnefndarinnar með öðrum hætti. Mér sýnist að í 5. gr. laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sé talað um að úrskurðarnefndin hafi heimild til að fresta áhrifum. Í greinargerð er líka talað um það. Mig langar að heyra aðeins álit ráðherra á því. Einnig segir í síðustu setningu úrskurðarins sjálfs, með leyfi forseta, að taki Matvælastofnun enn fremur ákvörðun um að stöðva starfsemi rekstraraðila samkvæmt 21. gr. c laga nr. 71/2008 sé sú stjórnvaldsákvörðun kæranleg til ráðherra samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna sem getur eftir atvikum frestað réttaráhrifum þeirrar ákvörðunar. Felst ekki í þessu heimild ráðherra, að teknu tilliti til þess að svona sé að málum staðið, til að gera þetta bara án þess að við samþykkjum þetta frumvarp hér?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Fyrst er til að taka að ég er sammála hv. þingmanni um að fleiri annmarkar eru á fiskeldislögum en bara þessi eini. Það er alveg augljóst í mínum huga að þar þarf að gera verulegar réttarbætur. Frumvarp um það efni kemur frá mínu ráðuneyti á þessu þingi. Það er rétt að það kemur fram og hefur komið fram það sjónarmið að nefndin hafi rétt til þess að fresta réttaráhrifum en um það eru skiptar skoðanir. Í þessu tilviki kýs nefndin að túlka heimildir sínar með þeim hætti að hún hafi ekki heimild. Við getum verið sammála eða ósammála því en það er niðurstaða nefndarinnar og hún er endanleg. Þetta er bara hennar ákvörðun og niðurstaða. Það eru vissulega aðrar leiðir. Við samningu þessa frumvarps var ráðgast við fjölda lögfræðinga um hvað væri til ráða. Þetta varð niðurstaðan. Vissulega bendir úrskurðarnefndin á að hægt sé að gera þetta með þeim hætti að Matvælastofnun tilkynni um stöðvun og það sé kæranlegt til ráðherra en þá koma upp efasemdir og við fórum yfir þær með lögfróðum aðilum. Það er álitamál hvort stjórnvaldsákvörðun sem þessi sé kæranleg til ráðherra. Meðal lögfræðinga eru skiptar skoðanir um það. Sömuleiðis vil ég nefna að það er óljóst á hvaða grunni ráðherra ætti að fresta réttaráhrifum þegar það er skýrt í lögum að Matvælastofnun hefur ekki annan kost, skýrt að við afnám rekstrarleyfis beri að loka starfseminni. Þetta varð niðurstaðan af þessu spjalli okkar í ráðuneytinu við lögfróða aðila.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svarið. Mér sýnist samt á því að aðrar leiðir hafi verið færar og mér finnst óþægilegt að verið sé að setja okkur í þá stöðu að grípa inn í á þennan hátt ef úrræðin eru til staðar. Hæstv. ráðherra segir að úrskurðarnefndin hafi einhvern veginn verið látin meta sjálf hvort hún hafi í rauninni þann lagalega rétt eða ekki. Mér finnst sérkennilegt ef fyrir liggja klár lögfræðiálit að aðilar, hvort sem það eru stofnanir eða stjórnvöld, geta ákveðið að segja: Nei, ég held að ég megi ekki gera þetta. Ég held að við ættum að vinna aðeins meira með þetta. Ég er viss um að flestir hér inni eru sammála því að bregðast þurfi við á einhvern hátt og valda ekki óafturkræfu tjóni, en ég held að við ættum aðeins að hugsa okkar gang miðað við svör ráðherra. Fyrst ég er kominn hingað upp langar mig að spyrja: Hver er staðan ef dómur fellur eftir níu mánuði og staðfestir úrskurð nefndarinnar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur hans nálgun á málið. Úrskurðarnefndin er algjörlega sjálfstæð stjórnsýslunefnd. Hennar úrskurðir standa og þeim verður ekki áfrýjað. Ef menn eru í ágreiningi um túlkun og niðurstöðu nefndarinnar þá er mál einfaldlega rekið fyrir dómstól og ráðuneytið hefur hvorki vilja né heimildir til þess að grípa inn í það. Hún hefur sinn sjálfstæða rétt og leggur þetta niður með þessum hætti. Ég kann ekki skil á því hver staðan verður ef niðurstaðan verður sú að úrskurðurinn fyrir dómstólum verður látinn standa. Ef ekki er búið að bæta úr þeim ágöllum sem eru á stjórnsýslulegum þætti leyfisumsóknanna þá vænti ég að dómstóll muni komast að svipaðri niðurstöðu. Þetta vekur hins vegar upp spurningu sem er líka nauðsynlegt að spyrja, hvað gerðist ef dómstóll kæmist að annarri niðurstöðu, þ.e. væri ekki sammála úrskurðarnefndinni. Í hvaða stöðu eru menn þá, búnir að loka sjoppunni eins og sagt er? Þá situr ríkið bara uppi með skaðabótaábyrgðina af því.
Forseti hæstv. Mér að meinalausu má alveg lengja svartímann hjá hæstv. ráðherra svo lengi sem við fáum svör. En það verður að segjast eins og er að ekki er komið á hreint, hvorki eftir svör ráðherra né eftir fund okkar í atvinnuveganefnd í morgun, hvort beinlínis sé nauðsynlegt að fara þá leið. Ég óttast að við séum ekki með nægilega skýrar valdheimildir til að fara í þetta. Ég held að flestir séu sammála um að reyna að gæta meðalhófs, reyna að eyða réttaróvissu, hvort sem það er hjá fyrirtækjunum í samfélaginu fyrir vestan eða þeim sem hafa verið kærendur í málinu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að mér skilst að þrýstingur hafi verið á að við kláruðum málið í dag, hvort að hann sé sammála því að keyra eigi málið í gegnum þingið í dag. Ég er mjög hugsi, sérstaklega eftir svör hæstv. umhverfisráðherra áðan. Það kom alveg skýrt fram í svari hæstv. umhverfisráðherra til þingmanns að vestan í stjórnarmeirihlutanum, hv. 7. þm. Norðvest., Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, að hann ætlar sér að taka allt að þrjár vikur í umhugsunarfrest ef kæra kemur. Erum við að leysa vandamálið? Er verið að leysa það viðfangsefni sem málið fjallar raunverulega um? Það þarf að fá alveg skýrt fram af hálfu hæstv. sjávarútvegsráðherra því að hæstv. umhverfisráðherra gaf til kynna að hann ætlaði að taka sér þrjár vikur í umhugsunarfrest. Hvaða misvísandi skilaboð eru þetta af hálfu ríkisstjórnarinnar? Er ekki alveg komið nóg af því að senda frá sér misvísandi skilaboð? Það er þess vegna sem fyrirspurnatímarnir eða andsvörin eru mjög mikilvæg. Ég vil í fyrsta lagi spyrja að því en um leið undirstrika að það er ábyrgðarhlutur að láta þingið koma inn í. Það að grípa til skyndilausna er ekki hjálplegt fyrir neinar atvinnugreinar, hvort sem það er fiskeldi, sjávarútvegur eða annað, til að byggja upp ábyrga ímynd til lengri tíma. Þess vegna verðum við að vanda okkur. [[Forseti hringir.]]Við í þinginu verðum að læra af reynslunni. Við verðum að taka okkur tíma til að gera hlutina rétt. [[Forseti hringir.]]Við getum líka haskað okkur, ekki málið, en við verðum vanda okkur í málinu. Þetta er risastórt mál. [[Forseti hringir.]]Við viljum byggja upp fiskeldi á ábyrgan hátt til framtíðar, [[Forseti hringir.]]þess vegna viljum við setja kröfur, hæstv. forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta var fróðleg ræða. Það eru engin misvísandi skilaboð frá ríkisstjórninni í þessu máli, langur vegur frá því. Ég nefndi það í minni framsögu að samkvæmt 21. gr. c í fiskeldislögum ber Matvælastofnun að stöðva starfsemina. Hvað eigum við að bíða lengi eftir því að stofnunin gangi til verka að þeim lögum sem þingið hefur sett? Er hv. þingmaður með einhverjar hugmyndir um það? Hvað á að gefa henni langan tíma? Munurinn á annars vegar starfsleyfum sem umhverfisráðherra hefur heimild til að fella úr gildi - það er innbyggt í lögin, virðulegi þingmaður, hv. þingmaður, bið þig að taka eftir þessu. Það er innbyggt í lögin um starfsleyfin að umhverfisráðherra hefur þá heimild sem hér er verið að óska eftir. Hann getur þar af leiðandi þegar í dag, ef hann er ekki þegar byrjaður á því, undirbúið það skilmerkilega með hvaða hætti hann ætlar að takast á við það verkefni sem að honum snýr í ljósi þess að starfsleyfin hafa verið felld úr gildi. Sjávarútvegsráðherra hefur engar slíkar heimildir, þær eru ekki fyrir hendi í lögum.
Herra forseti. Ég skil vel að hæstv. ráðherra sé argur út í þau svör sem hæstv. umhverfisráðherra veitti [[Gripið fram í.]]hér áðan. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er að reyna að vanda sig í málinu og ég ætlast nú til þess að hann sé að reyna að gera það þó að það sé engan veginn verið að eyða einni eða neinni réttaróvissu. Það eru vond skilaboð út í samfélagið. Mér finnst hins vegar umhugsunarefni að umhverfisráðherra, hann hefur heimildina, vissulega, hann getur frestað, er ekki búinn að segja þingheimi það hreint og klárt. Ætlar hann að beita heimildinni eða ekki? Þess vegna skiptir það máli fyrir okkur, hvort eigum við að taka bara þennan dag í það og keyra málið í gegn eða fá aðeins meiri tíma til þess að vanda til verka hér innan þingsins. Er til of mikils mælst? Er það? Ég vil fá það á hreint hvað umhverfisráðherra ætlar að gera. Ef hann ætlar að taka sér þrjár vikur þá ætlast ég til að þingið megi taka sér smá umþóttunartíma til þess að við getum vandað til verka og komið með ábyrga löggjöf út á við þar sem horft er til lengri tíma og byggt undir atvinnugreinar, hvar sem þær eru.
Virðulegi forseti. Hér erum við með stöðu sem að allra mati sem hafa farið inn í málið krefst einhverra viðbragða af hálfu stjórnvalda. Þau liggja hér fyrir í formi frumvarps. Vissulega afmarkað, en er almenn heimild fyrir ráðherra viðkomandi málaflokks til að bregðast við stöðu sem þessari. Skil ég hv. þingmann þannig að við eigum að bíða með að taka á þeirri stöðu þar til umhverfisráðherra gefur eitthvað út um það hvernig hann ætlar að taka á málunum sín megin? Ég sem ráðherra og ábyrgðarmaður þessa málaflokks er að fara fram á það við þingið að ráðherra málaflokksins verði gefin heimild til þess að byrja að takast á við það verkefni sem bíður þingsins hvort eð er.
Hvað ætlar umhverfisráðherra að gera?
Ég svara ekki fyrir umhverfisráðherra, hv. þingmaður.
Stoppar hann málið?
Ég get ekki svarað fyrir hann.
Herra forseti. Ég er eiginlega jafnringluð og aðrir í þingsal yfir málinu öllu þó að mér sé fullkunnugt um hversu mikilvægt það er. Það vekur óneitanlega athygli mína að hvergi í máli sínu hafi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra rætt um umhverfisþáttinn í málinu. Hann talar vissulega um að flýta þurfi allri meðferð. Þetta eru miklir hagsmunir. Það þarf að horfa til þess að ekki verði mikið tjón og þess vegna verðum við að bregðast við. En það hefur ekkert verið rætt um umhverfisvernd eða umhverfisþáttinn, sem er auðvitað risastór þáttur í málinu. Það er einmitt þess vegna sem maður er pínulítið hugsandi núna yfir því hvers vegna þurfi að keyra málið í gegnum þingið á leifturhraða, á einum sólarhring, og langt í frá að vandlega yfirveguðu máli, ég veit ekki til þess að hæstv. atvinnuveganefnd hafi t.d. fengið umhverfisfræðinga á sinn fund. Þess er skemmst að minnast að það tók eftirlitsaðila sem áttu að hafa eftirlit með fiskeldi á þessu svæði tvær vikur að koma sér á staðinn þegar slys urðu. Hæstv. ráðherra talaði heldur ekki um eftirlitsaðila eða hvort ætti að fara í þann þátt. Mig langar að velta fyrir mér og biðja hæstv. ráðherra að velta fyrir sér þeim þætti og svara þingheimi hvort hann hafi ekkert hugleitt að einhver álitaefni kunni að vera er varða umhverfisvernd þegar kemur að fiskeldi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Vissulega hef ég velt því verulega fyrir mér og í ráðuneytinu erum við að vinna með verkefni sem snúa að því að treysta undirstöður eftirlits Matvælastofnunar með fiskeldinu. Það er ekki vanþörf á. Eftirlit er ekki nægilega gott og það skal játast alveg hreint út. En það er annað verkefni. Þetta er mjög takmarkað frumvarp sem liggur fyrir. Ef við horfum aðeins á umhverfisþáttinn hef ég hingað til lagt mjög mikið upp úr því áliti og þeirri vinnu sem Umhverfisstofnun innir af hendi. Hún hefur birt álit sitt á úrskurðinum sem nefndin fellir og hún er í grundvallaratriðum þeirrar skoðunar að hún tekur ekki undir röksemdir úrskurðarnefndarinnar um að álit Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum hafi ekki verið lögmætur grundvöllur fyrir ákvörðun um veitingu leyfa til framkvæmda. Sömuleiðis kemur fram í áliti Umhverfisstofnunar, og það áréttar hún sérstaklega og telur mjög mikilvægt að komi fram, að málin snúast ekki um mengunarvarnir sem slíkar. Málið snýst ekki um burðarþol Hafrannsóknastofnunar. Málið snýst ekki um áhættu vegna erfðablöndunnar. Það er allt í þokkalegu og fínu standi. Um hvað snýst málið? Það snýst að mati úrskurðarnefndar um formlega valkosti í umhverfismatsferli. Úr þeim stjórnsýslugalla lýtur frumvarp mitt að að reyna að bæta. Það er gersamlega óásættanlegt að stjórnvöld hafi ekki lögmætar leiðir í slíkri stöðu til að mæta og gæta meðalhófs í afgreiðslu mála sem þannig eru vaxin.
Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra kærlega fyrir þetta svar. Það er nú svo að stjórnsýslulagahjarta mínu blæðir mjög í þessu máli og tek ég þar undir með hæstv. ráðherra, þetta er mikið vandræðamál. Til dæmis er varðar frestun réttaráhrifa sem er mikið áhugamál mitt, vegna þess að það er ekki rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að því hafi verið hafnað heldur vísaði úrskurðarnefndin þeirri beiðni einfaldlega frá og sagði: Ráðherra verður að taka á því. Með þeim orðum að ef Matvælastofnun stöðvaði starfsemina væri hægt að kæra þá aðgerð og ráðherra ætti þá að fresta réttaráhrifum aðgerðarinnar. Þess vegna hlýt ég að spyrja núna þegar á að fara í almenna aðgerð eins og lagasetning er, sem er svona víðtæk, sem á að keyra í gegnum þingið án yfirvegunar, án þess að þingmenn fái að rannsaka málið almennilega, án þess að við fáum að kynna okkur það eða [[Forseti hringir.]]kalla til sérfræðinga: Hvers vegna er þá ekki bara farið í þetta? Ráðherra sagði áðan að Matvælastofnun væri að fara að stöðva starfsemina. Hvers vegna er þá ekki farið í það hreinlega að fresta réttaráhrifum þessara aðgerða [[Forseti hringir.]]til þess að við þurfum ekki að fara í almenna lagasetningu sem er [[Forseti hringir.]]óafturkræf?
Virðulegi forseti. Lagasetning sem þessi er ekki óafturkræf. Það þarf bara að breyta henni með lögum ef reynslan af henni verður ekki nægilega góð. En varðandi þá tillögu eða hugmynd sem úrskurðarnefndin kemur fram með, að ráðherrann fresti réttaráhrifunum, þá nefndi ég í andsvari við hv. þm. Loga Má Einarsson áðan að allnokkrir meinbugir eru á því máli að mati þeirra lögfræðinga sem við ráðguðumst við. Í fyrsta lagi hafa þeir ekki verið sammála um hvort um stjórnvaldsákvörðun væri að ræða sem væri kæranleg til ráðherra, þ.e. niðurstaða úrskurðarnefndarinnar. Í öðru lagi er ljóst að sú leið myndi ekki leysa út þeim atvikum sem hafa komið upp og munu koma upp. Áfram yrði eini möguleiki Matvælastofnunar að stöðva starfsemi. Í þriðja lagi telja þeir mjög óljóst á hvaða grunni ráðherrann ætti að fresta réttaráhrifum þeirrar ákvörðunar í óbreyttu lagaumhverfi, enda skýrt samkvæmt núgildandi lögum að stöðva beri starfsemi. Þetta eru röksemdirnar sem lögfræðingar og lögspekingar mínir hafa fært fram og ég tek heils hugar undir.
Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. umhverfisráðherra verði viðstaddur þessa umræðu og komi hingað og svari þingmönnum ef spurningar varða umhverfisþáttinn. Það er greinilegt að málið sem við erum að fjalla um heyrir undir tvö ráðuneyti. Ég fer fram á að hæstv. umhverfisráðherra verði viðstaddur þessa umræðu. Eins og við heyrðum í andsvörum áðan eru hér álitamál uppi. Við þurfum að fá hæstv. umhverfisráðherra með í þessa umræðu.
Hæstv. forseti. Ég vil eindregið taka undir þessa ábendingu og ósk hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur varðandi það að hafa hæstv. umhverfisráðherra hér í salnum; ef við ætlum að leysa málið þannig að skýr skilaboð berist út í samfélagið verðum við að fá svör, og það skýr svör, frá umhverfisráðherra. Það er rétt að geta þess að ef atvinnuveganefnd fundar hér síðar í dag hef ég líka óskað eftir að umhverfisráðherra mæti á fund nefndarinnar. Ég endurskoða það að sjálfsögðu ef hann verður búinn að svara skýrt hér í salnum á undan. Það þarf líka að fá svör um það frá hæstv. sjávarútvegsráðherra og í raun forseta þingsins hvort keyra eigi þetta mál í gegn í dag. Ef svo er þá er alveg ljóst að endurskoða þarf dagskrá þingsins. Það er engan veginn ásættanlegt að við sem erum í atvinnuveganefnd og höfum undirbúið ræður varðandi samgönguáætlun, það risastóra hagsmunamál, séum að vinna að fiskeldismálum á sama tíma. Það er náttúrlega algerlega útilokað.
Ekkert slíkt stendur til. Þeim skilaboðum verður komið til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að nærveru hans sé óskað við umræðuna. Vonast forseti þar með eftir því að hún geti haldið áfram.
Herra forseti. Mér þykir afskaplega leitt að vera að ræða þetta gríðarstóra mál án þess að hæstv. umhverfisráðherra sé í salnum. Þó að þetta einstaka inngrip hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fjalli að hans mati ekkert um umhverfismál eru í því máli eins og svo mörgum öðrum sem varða þetta stóra mál ekki allir sammála. Þetta er nefnilega risastórt umhverfismál, byggðamál og atvinnumál. Þetta er líka heilbrigðismál þannig að kannski ætti ríkisstjórnin öll að sitja hér og fjalla um það. Vissulega er fjallað um fiskeldi í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fiskeldi er vaxandi atvinnugrein sem felur í sér tækifæri til atvinnuuppbyggingar en þarf að byggja upp með ýtrustu varúð í samræmi við ráðgjöf vísindamanna þannig að líffræðilegri fjölbreytni verði ekki ógnað. Samhliða vexti greinarinnar þarf að tryggja nauðsynlegar rannsóknir og eðlilega vöktun áhrifa á lífríkið. Eftir því sem fiskeldinu vex fiskur um hrygg þarf að ræða framtíðarfyrirkomulag gjaldtöku vegna leyfisveitinga.“ Herra forseti. Þetta mál er hreint ekki einfalt og það opinberaðist okkur kannski fyrst og fremst í ræðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ekki síður í andsvörum hans. Þetta er allt svo ruglingslegt, það eru svo mörg ef í þessu máli og þessu frumvarpi að sú sem hér stendur áttar sig eiginlega alls ekki á því hvernig við eigum að geta afgreitt það svo vel fari. Hvernig ætlum við að réttlæta það í framtíðinni að hafa klárað þetta flókna mál með þessum hætti? Hvaða fordæmi erum við að setja inn í framtíðina, herra forseti? Í þessu einstaka máli er vissulega ekkert fjallað um efnishlið málsins í úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Það er ekkert vikið að efnisþætti málsins, þetta eru allt saman lagatæknileg atriði. Höfum við einhverja vissu fyrir að svo verði alltaf? Höfum við eitthvert öryggi eða einhverja tryggingu fyrir því að við stöndum ekki frammi fyrir einhverju stórtjóni þar sem hringt verður í farsíma ráðherra og hann beðinn að græja bráðabirgðaleyfi á meðan „við strákarnir“ reddum málunum einhvern tímann seinna í næsta máli þar sem eitthvað annað gerist? Hvernig getum við verið tryggð fyrir því? Í þessu máli er ekki um stórtjón að ræða eins og áður sagði. Varðandi þá lagasetningu sem hér er verið að biðja okkur að keyra í gegnum þingið á þessum hraða, einu sinni sem oftar, herra forseti, er ekki um slíkt að ræða, en þetta eru lög sem eiga að taka með almennum hætti á þessu; ekki sértækum, heldur almennum. Þetta á að gilda það sem eftir er. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því að ekki sé farið í sértækar aðgerðir í þessu tiltekna máli eins og kom svo sem fram í andsvari mínu áðan. Frestun réttaráhrifa er einstök aðgerð sem beinist að einstöku ákveðnu máli. Við getum í rauninni sagt okkur að í þessu máli er ekki um að ræða brýna náttúruvá eftir því sem við best vitum. Auðvitað vitum við það ekkert fullkomlega, en a.m.k. miðað við úrskurði sem við höfum í höndunum eru þeir ekki byggðir á því að um sé að ræða eitthvert stórkostlegt tjón sem orðið hefur eða t.d. vanrækslu. Það er ekki ástæðan fyrir því að verið er að fella rekstrar- og starfsleyfi úr gildi. Þetta eru lagatæknileg atriði af því að rekstraraðilar þóttu ekki hafa uppfyllt einhver skilyrði um að svara ákveðnum spurningum þegar þeir sóttu um leyfið. Þá komum við kannski aftur að stjórnsýslunni, herra forseti. Stjórnsýslan hefur auðvitað ríkar leiðbeiningarskyldur og ríkar rannsóknarskyldur. Við afgreiðslu á þessum leyfum virðist sem eitthvað hafi aðeins misfarist varðandi leiðbeiningarskylduna. Eftir því sem maður les sig í gegnum alla þessa úrskurði er a.m.k. ekki talað um það og beinlínis á það minnst að umræddir rekstraraðilar hafi ekkert verið inntir eftir þessum upplýsingum. Þeir áttu að vita þetta sjálfir eða finna á sér að þetta væri skilyrði leyfanna. Það er mjög óheppilegt að stjórnsýslan og stjórnvöld skuli hvetja fólk áfram með þessum hætti, ef rétt er, að hefja starfsemi, skila inn ákveðnum upplýsingum, segja að slíkar upplýsingar séu fullnægjandi, hvetja fólk áfram til dáða, en kippa svo undan því fótunum þegar mánuðirnir líða. Það er algjörlega ótækt en breytir ekki því að þetta er staðan í þessu einstaka máli, að hér er ekki verið að setja út á, svo ég endurtaki mig í sífellu, starfshætti umræddra rekstraraðila heldur eitthvað lagatæknilegt. Mér þykir heldur óvarlega farið að setja almenn lög til framtíðar þar sem við erum í rauninni svona illa varin fyrir hvers kyns undanþágum. Mér þykja ekki góð skilaboð til rekstraraðila í þessum geira eða öðrum geirum að rekstraraðilar geti í rauninni treyst því að þeir fái undanþágu, ekki bara í tíu mánuði heldur 20 mánuði, til að bæta úr einhverju sem þeir hefðu mögulega átt að gera áður. Mér þykja þetta ekki vænleg skilaboð til framtíðar. Ég held að þó að þetta mál eigi að ganga til atvinnuveganefndar sé nauðsynlegt að atvinnuveganefnd, hvers formaður gekk fyrir framan púltið rétt í þessu, óski umsagnar umhverfis- og samgöngunefndar vegna þessa máls þannig að umhverfis- og samgöngunefnd geti kallað til sín, fyrir sína nefnd, ýmsa þá aðila sem eru sérfræðingar í fiskeldi og umhverfisþættinum. Óska ég eftir að formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, sem stendur hér í hliðarsal, taki þetta til greina. Fleira var það ekki að sinni.
Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma með andsvar við ræðu hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur. Hún talar um að við séum ekki að fjalla um náttúruvá heldur lagatæknilegt atriði sem kippa þurfi í lag. Hv. þingmaður sagði sjálf að ekkert sé út á starfsemi fyrirtækjanna að setja. Þess vegna segi ég: Af hverju þurfum við að velta þessu svona lengi fyrir okkur ef við þurfum aðeins að laga það að starfsemi geti haldið áfram? Það er í raun Matvælastofnun sem hefði átt að fara í dag og stoppa þessa framleiðslu. Hér er um að ræða byggðavá sem við verðum að bregðast við. Við getum gert það með þessum einfalda hætti - til þess að virkja það meðalhóf sem er í stjórnsýslunni, sem er nokkuð virkt að öllu leyti, en hvað þetta varðar hefur það alveg gleymst - og leyft fyrirtækjunum að halda áfram starfsemi. Í dag eru þau með ólöglega starfsemi. Og þarna er fiskur kominn út í kvíar. Hvað eigum við að gera annað en þetta? Ég held að um sé að ræða tilraun til að laga fyrri mistök löggjafans.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Já, þetta er lagatæknilegt atriði. Allur þessi úrskurður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er lagatæknilegur. Hann fjallar ekkert um efnisatriði málsins. Ég sagði ekkert um að engin umhverfisvá væri af fiskeldi eða að ég gerði engar athugasemdir við að fiskeldi væri starfrækt hér. Ég sagði hins vegar að úrskurðarnefndin hefði í úrskurði sínum ekki verið að fella rekstrar- og starfsleyfi úr gildi á þeim grundvelli. Það er ekki það sama og að sú sem hér stendur telji að þetta sé allt í fullkomnu lagi. Það sem ég hef verið að leggja til er hins vegar að farið sé í frestun réttaráhrifa, sem líka er lagatæknileg, til þess að starfsemin geti haldið áfram í staðinn fyrir að fara í svona almenna lagasetningu. Eins vænt og hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur þykir um byggðir landsins, þá held ég að henni þyki líka það vænt um náttúru landsins að henni sé ekki alveg sama um það hvernig um hana er gengið. Þess vegna skiptir máli að við búum þannig um málin með lögum að ekki sé beinlínis verið að gefa afslátt á reglum, að ekki sé beinlínis gefin uppskrift að því hvernig redda eigi málunum þegar í óefni er komið. Það finnst mér pínulítið einkenna frumvarpið sem hér er til umfjöllunar. Ég hef áhyggjur af því, eins og ég sagði frá hér áðan, að þetta gæfi mjög röng skilaboð til framtíðar, þ.e. í staðinn fyrir að fara í frestun réttaráhrifa í einstaka málum þar sem það er óhætt sé í raun verið að gefa afslátt á að þú uppfyllir ákveðin skilyrði þegar þú færð leyfi.
Virðulegi forseti. Ég held við séum bara að tala um nákvæmlega sama hlutinn. Hér er ekki um það að ræða að við séum að veita afslátt af reglum eða umhverfisáhrifum, alls ekki, heldur að gefa þann tíma sem þarf til að bæta úr því sem úrskurðarnefndin hnaut um, og það var að þeir greindu ekki frá öðrum valkostum. Þeir eru tilbúnir til þess að gera það og það er það eina sem þarf. Mér er ekki sama um náttúruna, það er rétt hjá hv. þingmanni. Við fáum fiskeldisfrumvarp nú í nóvember og ég held að það sé önnur umræða. Við þurfum að stíga fast til jarðar þar því að við þurfum að veita þessari atvinnugrein skýrt umhverfi til að vinna eftir sem allir geta sætt sig við. Mér skilst að ekki hafi verið hægt að gera þetta með mildari hætti. Unnið hefur verið að því í ráðuneytunum að leysa úr þessari flækju. Hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur til þessa leið í þeim efnum. Ég veit ekki af hverju ætti að breyta því ef þetta virkar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir yfirlýsingu um að óþarfi sé að breyta einhverju sem virkar. Ég er hjartanlega ósammála hv. þingmanni. Þarna kannski þvælist stjórnsýsluhjartað mitt fyrir mér af því ég tel að í þessu einstaka tilviki eigi frestun réttaráhrifa miklu betur við þar sem það er einstök aðgerð sem beinist gegn þeim rekstraraðilum og gegn því verkefni sem við stöndum frammi fyrir núna. Lagasetning er almennari. Lagasetning, eins og ég hef sagt nokkrum sinnum hér í dag, er til frambúðar, varðar alla og gefur að mínu mati ekki góð skilaboð til þeirra sem hefja rekstur og þurfa að gangast undir þau ákvæði laganna sem varða umhverfisvernd, skipulag og þess háttar, sem þurfa að fara í gegnum alla þessa þætti. Það er það sem ég hef áhyggjur af varðandi lagasetningu á þessum tímapunkti. Ég hef rætt við of marga lögfræðinga á síðasta sólarhring sem segja auðvitað ýmislegt en eru þó sammála um að fyrst svo er komið að úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hafi tekið þann pól í hæðina að neita að afgreiða beiðni um frestun réttaráhrifa - sem ég tel að hafi ekki verið rétt, ég held að það sé rangt lagalega að nefndin hafi vísað þeirri beiðni frá. Ef ég les lögin, ég er búin að lúslesa lögin og lögskýringargögn með lögunum, þá er það mitt mat að úrskurðarnefndin átti að fjalla um það og fresta réttaráhrifum þessarar ákvörðunar sinnar. Mér finnst það hafið [[Forseti hringir.]]yfir allan vafa. En það er svona. Gert er gert. Borðað það sem borðað er. Það verður að hafa það. Ég er á því að svona almenn lagasetning í þessu [[Forseti hringir.]]sértæka dæmi geti verið okkur skaðleg.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir ræðuna en ég áttaði mig á köflum ekki alveg á því hvert hún væri að fara. Ég dró samt þá ályktun að hún hefði áhyggjur af því að þetta væri fordæmisgefandi. Ég er ekki lögfræðingur þannig að ég get ekki tjáð mig beint um það en málið er grafalvarlegt. Eins og kom fram í andsvari áðan er búið að afturkalla leyfin í laxeldinu. Við vorum með fund í atvinnuveganefnd í morgun. Á fundinn komu gestir frá Matvælastofnun, Skipulagsstofnun og Umhverfisstofnun. Það kom alveg skýrt fram að Skipulagsstofnun hefur m.a. með það að gera koma þeim upplýsingum til leyfishafa hvernig þeir eiga að ganga frá þeim málum, þannig að það sé rétt í alla staði. Þegar talað er um laxeldið og að kostir séu um lokaðar kvíar, geldlax eða landeldi þá gefur augaleið að fyrir vestan, á Vestfjörðum, er ekkert slíkt í boði. Það er ekkert undirlendi. Lokaðar kvíar þola ekki nema einn og hálfan metra í ölduhæð og geldlax er ekkert kominn á það stig að hægt sé að nota hann til áframeldis. Eins og ég skil frumvarpið er eingöngu verið að bregðast og koma böndum á að hægt sé að halda áfram starfsemi tímabundið þangað til annað kemur í ljós. Þar liggja undir 200–300 störf og gríðarleg verðmæti. Ég átta mig því ekki alveg á nálgun þingmannsins, en kem betur að því í seinna skiptið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orð hans. Þetta er kannski ekki fordæmisgefandi eins og þingmaðurinn talaði um af því það er beinlínis réttarheimild sem verið er að óska eftir að sett verði hér, þ.e. lög, lagaákvæði. Með vísan í slíkt lagaákvæði er auðvitað hægt að byggja kröfur um að ráðherra - og þar kemur fordæmið mögulega inn - veiti slík bráðabirgðaleyfi. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um alvarleika málsins. Ég er hjartanlega sammála því að ekki eigi á þessum tímapunkti að ganga fram og stöðva reksturinn sem er þarna núna af því að við stöndum frammi fyrir því að ef reksturinn er stöðvaður í dag og niðurstaða dómstóls verður önnur er íslenska ríkið skaðabótaskylt um tugi milljarða kr., fyrir utan samfélagslegt tjón og tjón hjá öllu því fólki, einstaklingum og fjölskyldum, sem þangað hefur flutt. Fyrir mér er það hafið yfir allan vafa að við verðum að fá niðurstöðu í málið, það verður ekki gert nema leyfa starfsemina þangað til niðurstaðan er fengin. Þar er ég algjörlega sammála. Það sem er að málinu er það stjórnsýslulega, að ekki sé farið í frestun réttaráhrifa, sem er stjórnvaldsákvörðun, heldur í lagasetningu, sem er almenn ákvörðun, sem er ekki bráðabirgðaákvæði. Þá má velta fyrir sér: Af hverju er ekki farið í bráðabirgðaákvæði frekar en lagafrumvarp?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við erum sammála um alvarleika málsins og að þetta megi ekki stöðvast í þeirri stöðu sem það er núna. Ég treysti mér ekki til að fara út í lagatæknileg atriði í málinu. Ég treysti öðrum betur til þess. En reglugerð um málið kom ekki til greina því að hún gat ekki verið afturvirk, það fékk ég að heyra. Ég trúi því og treysti að þetta sé það sem gera þarf til að leysa þann hnút sem málið er í í dag. Þegar úrskurðarnefnd umhverfismála tekur þá afar sérkennilegu ákvörðun, leyfi ég mér að segja, að vera ósammála Skipulagsstofnun, Matvælastofnun og Umhverfisstofnun um þau mál, með hugsanlegt landeldi, lokaðar kvíar og geldlax, þá átta ég mig ekki alveg á hver tilgangurinn er á þeim bæ. Ég verð að segja eins og er. Það ergir mig að þetta skuli þurfa að koma svona upp og segir kannski meira til um allt það sem er í kringum slíka starfsemi, hvað það getur komið í bakið á okkur sem setjum lögin. Mér finnst þetta grafalvarlegt mál. Ég hef í raun og veru enga aðra spurningu til þingmannsins. Ég þakka fyrir og er gott að heyra að við erum sammála um alvarleika málsins.
Herra forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um að veita hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra heimild til að gefa út rekstrarleyfi til bráðabirgða. Málið er þess eðlis að mjög brýnt er að það fái mjög fljóta og góða afgreiðslu á þingi. Það er mikið undir því að hægt sé að mæta þeirri niðurstöðu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála að starfsleyfið, rekstrarleyfið, sé fellt úr gildi og starfsleyfið líka. Ekki er hægt að bregðast við slíkri niðurstöðu og úrskurði ef ráðherrar sem fara með þá málaflokka hafa ekki sömu heimildir. Umhverfisráðherra hefur heimild til að fresta réttaráhrifum ef hann fær rökstudda umsókn um það frá aðilum sem hafa haft þau leyfi en ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðar hefur það ekki. Ég tel að auðvitað hefði átt að vera búið að sjá það í einhverju ferli að það vantaði upp á að sá ráðherra hefði slíka heimild. Það hefði verið ósköp gott ef stjórnspekingar hefðu bent á og séð það fyrir áður en málið var komið í öngstræti. Það hefði verið mjög gott. Við höfum fjölda lögspekinga innan ráðuneyta og í stjórnsýslunni en því miður uppgötvaðist það ekki fyrr. Menn þurfa oft að læra af því að reka sig á. Það gerum við núna. Málið er þannig vaxið að ekki er hægt að gera annað en að fara hratt og örugglega í það með þeim tækjum og tólum sem við höfum á Alþingi. Við verjum algerlega að það haldi samkvæmt öllum stjórnsýslulögum og lögfræðingar hafa skoðað í bak og fyrir hvað sé best að gera í stöðunni. Ég held að þingheimur sé allur sammála því að vilja ekki horfa upp á að það sem er undir hjá fyrirtækjunum, bæði gagnvart því verðmæti sem liggur í sjókvíaeldinu og því hráefni sem þar er undir eða gagnvart atvinnu eða byggðinni, fari til spillis. Sú hætta er fyrir hendi. Eins og hefur komið fram í umræðunni er Matvælastofnun gert að fylgja því eftir þegar úrskurður fellur á þann veg hjá úrskurðarnefndinni að stoppa reksturinn. Það er ótækt að yfirmaður málaflokksins, hæstv. ráðherra, hafi ekki nein verkfæri í vopnabúri sínu til að geta gætt meðalhófs í því efni. Það kemur engum til góða að mikil verðmæti fari forgörðum og að óafturkræfur skaði verði. Það hefur verið nefnt hér og maður hefur vissulega áhyggjur af því að ríkið sé skaðabótaskylt ef ekkert er að gert. Þá skiptir líka miklu máli að gengið sé hratt og örugglega í hlutina og gripið til þeirra aðgerða sem ríkisvaldið getur gripið til til að takmarka og skaðaminnka það sem blasir við varðandi skaðabótakröfur fyrirtækjanna á ríkið vegna þess að þau hafi ekki fengið rétta málsmeðferð. Matvælastofnun, Skipulagsstofnun og Umhverfisstofnun eru allar sammála um að þær hafi unnið eftir því regluverki sem er lögum samkvæmt í gildi og eru ósammála niðurstöðu úrskurðarnefndar. Fyrst og fremst og eingöngu er bent á þetta sem formgalla, vissulega umdeildan því að það hefur komið fram í áliti aðila eins og Skipulagsstofnunar að ekki eigi að þurfa að benda á óraunhæfa valkosti og að fyrirtækin hafi í frummati sínu, matsskýrslu, rökstutt hvers vegna þau hafi ekki bent á aðra valkosti en þau sóttu um, sjókvíaeldi. En ekki hefur verið gert neitt með það og úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála leitaði ekki í vinnu sinni til Skipulagsstofnunar sem hefur með mat á umhverfisáhrifum að gera gagnvart ósk fyrirtækja um rekstrarleyfi. Málið fer núna til atvinnuveganefndar þar sem ég er í formennsku og ég vona að Alþingi vinni hratt og örugglega að málinu svo að ekki standi á því að ráðherra hafi þá heimild sem hann þarf að hafa. Hann er æðsti maður málaflokksins. Ráðherra er lýðræðislega kosinn og ber stjórnskipulega ábyrgð á málaflokknum. Úrskurðarnefndin starfar auðvitað eftir til þess bærum lögum en hún er ekki kosin lýðræðislega af almenningi og ber þess vegna ekki ábyrgð sem slík á því hvaða afleiðingar úrskurðurinn hefur á fólk, fyrirtæki og byggðina. Þess vegna verður yfirmaður málaflokksins, hæstv. ráðherra, að afla sér heimildar, sem hann er að gera með því að leggja fram þetta frumvarp, til að bregðast við þeirri vá sem ég tel að þarna sé á ferðinni. Minnst var á það áðan að slæmt væri að löggjöfin væri almenn. Ég held þvert á móti að gott sé að þetta sé almenn löggjöf. Það væri frekar óeðlilegt ef við værum að setja löggjöf sem miðaði aðeins við einstök fyrirtæki. Löggjafinn á að byggja á almennri löggjöf sem nær yfir alla og sem er eitthvað sem verður byggt á almennt til lengri tíma, ekki bara stökkva til og breyta lögum fyrir ákveðið fyrirtæki. Ég held að það sé ekki til fyrirmyndar. Við munum fá stjórnsýslufræðinga og lögfræðinga fyrir nefndina til að fara yfir málið en ég tel að það þoli enga bið og við þurfum að afgreiða það hratt og vel. Ég treysti því að þingheimur hafi skilning á því að þarna er fyrst og fremst á ferðinni heimild til ráðherra til að fresta réttaráhrifum, sem hefði átt að vera komin inn í löggjöfin fyrir löngu síðan. Þetta þarf að gera til að hægt sé að grípa hratt inn í þann feril sem getur valdið ekki aðeins byggðinni og fyrirtækjunum skaða heldur líka ríkinu ef farið verður fram á skaðabætur í málinu af hálfu þeirra aðila sem eiga í hlut. Miðað við þær upplýsingar komu fram og umræður sem áttu sér stað í atvinnuveganefnd í morgun þegar við leituðum upplýsinga hjá Matvælastofnun, Skipulagsstofnun og Umhverfisstofnun virðist svo vera sem þetta sé annmarki og galli í sjálfu stjórnsýslukerfinu sem þurfi að bæta úr. En skaðinn er skeður. Ég tel að slík heimild sé mikilvæg fyrir ráðherra til að geta beitt við svona aðstæður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og er með nokkrar spurningar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um að ráðherra væri lýðræðislega kjörinn en úrskurðarnefndin ekki. Má af þessum orðum skilja að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir efist um umboð úrskurðarnefndar um umhverfis- og auðlindamál til athafna? Er eitthvað verið að efast um umboð nefndarinnar og hvað henni tilheyrir? Þá vil ég líka spyrja hv. þingmann sem jafnframt er formaður atvinnuveganefndar hvort hún ætli að verða við beiðni um að kalla eftir umsögn umhverfis- og samgöngunefndar vegna þessa máls, enda um að ræða stórt og mikilvægt umhverfismál að auki. Það er alveg rétt að löggjöf á að vera almenn eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði. Þess vegna á einmitt ekki að bregðast við með löggjöf þegar á reynir hjá einstaka aðilum eða fyrirtækjum. Það er það sem ég er að tala um og hef verið að tala um í allan dag. Löggjöf á að vera almenn. En hvaða skilyrði ætlar ráðherrann t.d. að setja? Það er talað um ákveðin skilyrði í 1. gr. frumvarpsins. Við skulum ekki gleyma því að umrætt ákvæði varðar það þegar eftirlitsaðilar, úrskurðarnefndir, þar til bær stjórnvöld, fella úr gildi leyfi vegna þess að eitthvað hefur komið upp á, eitthvað er í ólagi. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé bara allt í lagi að [[Forseti hringir.]]þessi heimild sé alltaf til staðar til þess að horfa fram hjá því að það hafi þurft að fella starfs- og rekstrarleyfi úr gildi.
Herra forseti. Fyrst varðandi það hvort ég telji að úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hafi ekki umboð. Það er enginn efi í mínum huga að hún hefur umboð til þess að fjalla um og úrskurða í þeim málum sem til hennar fara. En það sem ég var að undirstrika var að eftir niðurstöðu nefndarinnar bæri nefndin sem slík enga ábyrgð á því hvað gæti gerst í kjölfarið eins og við erum að horfa fram á hér í dag. Fyrirtækin geta staðið frammi fyrir óafturkræfum skaða, byggðin og fólkið. Þá kemur til kasta lýðræðislega kjörins ráðherra, þingmanns, að mæta því. Í dag hefur hann engin verkfæri til þess að fresta réttaráhrifum svo hægt sé að reyna að lagfæra regluverkið hjá stjórnsýslunni. Varðandi beiðni um að fá umhverfis- og samgöngunefnd til að fjalla um þetta mál myndi ég bara meta það og óska eftir skýrum rökstuðningi fyrir því að sú nefnd ætti að fjalla um þetta mál sem heyrir ekki undir hana. Þetta mál snýr ekki að umhverfismálum heldur formgalla í ferlinu. Stjórnvöld bera ábyrgð á þessum óskýrleika í leyfisferlinu sem úrskurðarnefndin byggði á. Þess vegna er það á ábyrgð stjórnvalda að mæta þessum annmörkum. Það er verið að gera með því að heimila ráðherra að hafa leyfi, heimild til þess að fresta réttaráhrifum tímabundið meðan fyrirtækjum er gefinn kostur á að bæta úr því sem [[Forseti hringir.]]talið er að þurfi að gera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hver ber ábyrgðina ef náttúran verður fyrir óafturkræfum spjöllum? Hér hefur hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, þingmaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og formaður atvinnuveganefndar Alþingis, talað mikið um hið fjárhagslega tjón. Hæstv. ráðherra gerði það líka. En hvorugt þeirra minnist einu orði á náttúruna. Hver ber ábyrgðina ef náttúran verður fyrir óafturkræfu tjóni? Óskað var eftir rökstuðningi fyrir því af hverju ætti að leita umsagnar umhverfis- og samgöngunefndar af því að þetta mál væri umhverfis- og samgöngunefnd óviðkomandi. Ég kalla hér eftir afstöðu annarra þingmanna Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli sem eru algerlega fjarverandi í þessari umræðu, þótt tvær sitji hér í hliðarsal. Það virðist vera sem þeim standi hjartanlega á sama um þetta mikilvæga mál. Það vekur undrun þeirrar sem hér stendur að þingmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs sem til þessa dags hafa viljað telja sig fremsta allra í umhverfismálum skuli ekki fjalla neitt um þetta. Það kemur mér mjög á óvart og vil ég spyrja þá þingmenn sem eru í húsi og mögulega hlusta á þessa umræðu: Eru þeir sammála því að þetta mál er varðar fiskeldi sé umhverfis- og samgöngunefnd algerlega óviðkomandi? Að lokum, fyrst hæstv. umhverfisráðherra er mættur í hús, það var kallað eftir honum áðan, vil ég líka fá að heyra afstöðu hans til þessa máls, til þess að þetta sé umhverfis- og samgöngunefnd [[Forseti hringir.]]óviðkomandi og heyra afstöðu hans til þess [[Forseti hringir.]]hvort þetta mál allt saman sé mögulega brot á alþjóðasamningum sem [[Forseti hringir.]]Ísland er skuldbundið, eins og t.d. Árósasamningi.
Herra forseti. Það er spurning hvort ekki þurfi að kynna þetta mál enn betur fyrir þingmönnum ef þeir eru þar staddir að telja að þetta mál snúist um umhverfismál. Þetta mál snýst ekki um umhverfismál. Þetta mál er mjög einfalt. Það snýst um að þeir formgallar voru í skýrleika í umsóknar- og leyfisferlinu að ekki var bent á aðra valkosti við sjókvíaeldi. Það hefur komið fram að þegar viðkomandi fyrirtæki fóru í gegnum mat, frummatsferli sem þau þurftu að skila fyrir Skipulagsstofnun, var greint frá því að þau hefðu rökstutt hvers vegna þau bentu ekki á aðra valkosti. Þeir væru óraunhæfir og ekki framkvæmanlegir við þessar aðstæður í dag en kannski í náinni framtíð. Við höfum fengið stofnanir eins og Skipulagsstofnun til þess að halda utan um framkvæmd á mati á umhverfisáhrifum. Treystum við ekki þessum stofnunum? Ég treysti Skipulagsstofnun til þess að gera það. Hún fór í gegnum allt þetta ferli með viðkomandi fyrirtækjum og fór yfir umhverfismat þeirra og gaf rekstrarleyfi. Ég treysti Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun, Matvælastofnun, öllum þessum stofnunum, til að hafa gætt þess að gefa ekki neinn afslátt af umhverfisþætti þess sjókvíaeldis sem starfsleyfin voru byggð á. Og voru felld vegna þess formgalla að ekki hafi verið að mati úrskurðarnefndar bent á fleiri valmöguleika sem í raun eru óraunhæfir. [[Forseti hringir.]]Við eigum að gæta meðalhófs, líka í málflutningi í þessu máli.
Herra forseti. Ég hjó einmitt eftir því sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir hafði minnst á, að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir minntist á að úrskurðarnefndir væru ekki lýðræðislega kjörnar. Þá velti ég fyrir mér hvar ákveðnar línur eru dregnar. Það vill nefnilega þannig til að dómstólar eru heldur ekki lýðræðislega kjörnir. Mér finnst þetta tiltekna orðalag hv. þingmanns vera til þess fallið að grafa undan réttmæti lýðræðisstofnana sem eru ekki lýðræðislega kjörnar en þó mikilvægur partur af lýðræðissamfélagi. Ef grafið er undan réttmæti slíkra stofnana, hvort sem við erum að tala um úrskurðarnefndir eða dómstóla eða hvað það nú er, getur það verið notað til að réttlæta hvaða inngrip sem er í hvaða mál sem er. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Er það réttur skilningur hjá mér að lýðræðislega kjörnir einstaklingar muni í öllum tilfellum hafa rétt á því að grípa fram fyrir hendurnar á þeim sem eru ekki lýðræðislega kjörnir? Ef svo er, til hvers eru þá úrskurðarnefndir?
Herra forseti. Við öll í þessum þingsal erum samþykk því að nauðsynlegt sé að hafa úrskurðarnefndir sem hægt sé að vísa málum til og láta vega og meta. Það sem ég var að benda á áðan var að úrskurðarnefndirnar sem slíkar þurfa ekkert að fylgja eftir eða bera ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem kemur hjá þeim. Þar verða lýðræðislegir fulltrúar að bera ábyrgð ef menn telja mál þess efnis að það gæti orðið mikill skaði fyrir ríkið sjálft, samfélögin, fyrirtækið og fólkið. Í þessu tilfelli hefur hæstv. ráðherra ekki möguleika á að mæta niðurstöðu úrskurðarnefndar með meðalhófi og gefa viðkomandi fyrirtækjum tækifæri á að leggja inn nýja umsókn þar sem því er bætt inn í sem á vantar. Það hlýtur að vera tilgangur stjórnsýslunnar að láta fyrirtækin fá möguleika á því að gera sínar umsóknir sem bestar en þá þarf skýrleikinn líka að vera sem bestur þegar verið er að vinna svo viðamikið mat sem mat á umhverfisáhrifum í frummatsskýrslu. Skýrleikinn virðist ekki hafa verið nægur. Þess vegna hlýtur að vera sameiginlegt verkefni okkar að kalla það fram að vel sé staðið að þessum málum, fyrirtækjunum gefist kostur á að gera þetta með þeim hætti að ásættanlegt sé miðað við kröfur og niðurstöðu úrskurðarnefndar. Það hefur enginn möguleika á að gera þetta, af því að Matvælastofnun verður bara að loka, nema ráðherra en hann hefur ekki til þess heimild.
Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni heldur svaraði nákvæmlega á sama hátt og hún svaraði hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur rétt áðan sem spurði allt annarrar spurningar. Það sem ég spurði var: Er það tilfellið að lýðræðislega kjörnir einstaklingar hafi alltaf umboð til að grípa fram fyrir hendurnar á þeim sem eru skipaðir? Ég spyr af ýmsum góðum ástæðum. Ein þeirra er hreinlega sú að hæstv. umhverfisráðherra er ekki lýðræðislega kjörinn, heldur er hann skipaður. Með leyfi forseta, svo ég vitni í hæstv. ráðherra, sagði hann að ríkisstjórninni væri óheimilt að hafa áhrif á ákvarðanir úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Slíkt væri brot á alþjóðasamningum. Þetta sagði umhverfisráðherra að vísu þegar hann var í öðru hlutverki árið 2016. Engu að síður er þetta mikilvægur punktur frá mikilvægum ráðherra í núverandi ríkisstjórn sem verður að hafa í huga við þessa málsmeðferð. Ef það sem hv. þingmaður er að segja, að þeir sem eru ekki lýðræðislega kjörnir séu þar af leiðandi ekki með umboð fram yfir þá sem eru lýðræðislega kjörnir, er kannski spurning hvort vald hæstv. umhverfisráðherra skipti einhverju máli í þessu samhengi. Mér finnst við verða að fá mjög skýr svör við þessari spurningu vegna þess að þetta er lykilatriði. Það er rétt að úrskurðarnefndir skipta gríðarlega miklu máli fyrir það hvernig málum er háttað í þessu samfélagi. Það er ekki ásættanlegt að verið sé að grafa undan starfsemi þeirra eða dómstóla eða ráðherra sem eru skipaðir en ekki kjörnir á þing vegna þess að um umboð þeirra þurfi að efast.
Herra forseti. Við fáum á fund okkar í nefndinni á eftir stjórnsýslufræðinga til að fjalla um ýmis álitaefni eins og hv. þingmaður kemur inn á. Ég get vísað til þess að umboðsmaður Alþingis hefur bent á þetta varðandi úrskurðarnefndirnar. Um þetta hefur verið fjallað í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þar hefur nefndin tekið undir með umboðsmanni Alþingis, að ekki sé til stjórnsýsla án ábyrgðar og varhugavert sé að starfsemi slíkrar úrskurðarnefndar sé án eftirlits. Nefndin taldi því ríka þörf á að fram færi heildstæð úttekt á því hjá stjórnvöldum á hvaða sviðum væri eðlilegt að hafa sjálfstæðar úrskurðarnefndir, bæði út frá þjónustu borgarana, hagkvæmni og skilvirkni en einnig út frá ábyrgð og eftirliti. Það sem ég er að vísa til er að á endanum er ábyrgðin hjá stjórnvöldum hverju sinni. Það er það sem við erum að tala um núna, að við teljum það mjög málefnalegt og að við gætum meðalhófs, að ráðherra fái þessa almennu heimild til að fresta réttaráhrifum þegar mál eru þess eðlis, eins og ég tel þetta mál vera, að þetta séu fyrst og fremst formgallar sem fella niður starfsleyfin og rekstrarleyfið, og þá geti ráðherra veitt svigrúm, veitt fyrirtækjunum skjól. Það er allra hagur að þau verðmæti sem eru þar undir fari ekki forgörðum og líka getur ríkið orðið skaðabótaskylt svo háum fjárhæðum nemur ef við grípum ekki inn í. Við fáum á fund okkar stjórnsýslufræðinga til að vega og meta fyrirliggjandi frumvarp, hvort ekki sé verið að tala um almenna löggjöf [[Forseti hringir.]]sem nái þá til allra en sé ekki sérsniðin fyrir einstaka fyrirtæki.
Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fiskeldi, rekstrarleyfi til bráðabirgða, sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mælti fyrir áðan. Hann gerði vel grein fyrir því um hvað þetta mál snýst. Það hefur komið mjög skýrt fram í hans máli að hann hafi heimild til að fresta réttaráhrifum úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Ég ætla að halda mig við að ræða það og þetta samfélag fyrir vestan. Á meðan við tökumst hér á um formið brenna heimilin á Vestfjörðum. Atvinnulífið brennur. Bankarnir eru að loka á atvinnulífið. Samfélagið logar. Á meðan allir bíða eftir því að við klárum þetta mál stöndum við í vegi fyrir því að slökkviliðið komist á staðinn. Við erum að tefja fyrir því að hægt sé að koma í veg fyrir þá vá sem hvílir yfir og brennur á Vestfirðingum. Atvinnuveganefnd fór þangað um daginn í heimsókn. Það var ótrúlega gagnleg heimsókn fyrir okkur öll. Það var ekki aðeins gagnlegt að sjá fiskeldið og það sem þar er verið að gera, heldur að hitta fólkið úti í bæ og ekki síst bæjarstjórnina í Vesturbyggð sem við sátum með í góða stund og ræddum málin við. Þar kom fram að unga fólkið er að flytja aftur heim út af þeirri miklu von sem það bindur við nýtt atvinnulíf á Vestfjörðum. Unga fólkið sér vonina fyrir vestan. Það er komið heim. En það er einhver SS-sveit, sveit sérfræðinga að sunnan, sem kemur alltaf í veg fyrir að eitthvað gerist á Vestfjörðum. Sérfræðingarnir að sunnan koma alltaf í veg fyrir atvinnulífið og samgöngurnar og að virkjanir rísi á Vestfjörðum. Ég held að við þurfum að taka Vestfirðinga og Vestfirði í faðminn og hjálpa þeim í gegnum þann ólgusjó sem þeir eru í núna. Það er okkar hlutverk. Ræðum það sem við þurfum að gera til að hjálpa þeim. Veitum ráðherra heimild til að fresta þessum réttaráhrifum. Gerum það sem fyrst. Stöndum vel að því og síðan munum við örugglega hafa tækifæri til að ræða almennt um fiskeldi. Hér er ekki verið að gera neinar athugasemdir við aðbúnað eða umhverfi fiskeldisins í þessu máli. Umhverfisstofnun eða úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur ekki gert neina athugasemd við umhverfið, öðru nær, heldur voru gerðar athugasemdir við valkostagreiningu vegna umhverfismatsins. Ég vona að við getum verið sammála um að í því máli á engan afslátt að gefa en í þessu máli þurfum við að hraða okkur svo við getum slökkt þá elda sem loga á Vestfjörðum.
Herra forseti. Ég kem aðallega til að gera athugasemd við það að hv. þingmaður skuli líkja stofnunum sem eru mikilvægar samfélaginu, og eru vissulega sumar með höfuðstöðvar í Reykjavík, við stormsveitir nasista sem stóðu að miklum morðum og ódæðum í seinni heimsstyrjöld. Mér finnst það ósmekklegt þar sem annað er lagalaus skríll sem drap fólk og hitt eru stofnanir sem eru mikilvægar samfélaginu og voru stofnaðar til að framfylgja lögum sem voru sett í þessum sal. Mér þykir full ástæða til að biðja hv. þingmann um að draga þau tilteknu orð til baka svo að við getum rætt málið á eðlilegum grundvelli. Það er mikilvægt að við sýnum stofnunum ákveðna virðingu jafnvel þótt við séum ósátt við niðurstöðurnar sem þær komast að. Það er vissulega verið að skapa ákveðin vandamál á sunnanverðum Vestfjörðum, sem við heimsóttum með atvinnuveganefnd fyrir stuttu, og auðvitað er mikilvægt að við lögum þau vandamál en það er ekki ásættanlegt að gera með upphrópunum og nafnaköllum.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. hv. þingmanni að það var algjörlega ósæmilegt að minnast á þetta á þennan hátt. Það var heldur ekki meint þannig. Ég var að tala um sérfræðingana að sunnan og skammstafaði það þannig. Ég vil taka skýrt fram að ég ætlaði ekki að höggva í sama knérunn og átti alls ekki von á því að sú mynd yrði dregin upp af umræðu minni, ég ætla ekki einu sinni að nefna það á nafn af því það er ekki minn háttur. Ég held að jafnvel þótt mér væri í huga eitthvert gáttlæti núna - en mér er það ekki, hv. þingmaður. Ég held að við öll séum sammála um að mikilvægt sé að við tölum um þau vandamál sem þarna eru og þau vandamál sem við ætlum að leysa hér í dag. Við þurfum að flýta okkur við það. Það er ekki hægt að stoppa slökkvibílinn þegar eldarnir loga.
Herra forseti. Það er ágætt að eingöngu var verið að vísa í sérfræðinga að sunnan þó svo að hugtakið SS-sveitir sé yfirleitt notað í öðrum skilningi. Það er eiginlega hið besta mál að ekki sé um þær sveitir að ræða og kannski ekki heldur sveitir Sláturfélags Suðurlands. Ég held samt að sérstaklega mikilvægt sé þegar skammstafanir eru notaðar sem mynda mjög skýr hugrenningatengsl að við förum varlega með þær og sköpum ekki hugrenningatengsl að óþörfu. Það er hreinlega óþarfi.
Ég sé ekki neina sérstaka ástæðu til að fara meira í þetta. Ég sagði allt sem ég þurfti að segja áðan. Ég hvet okkur í salnum til að halda okkur við það að klára málið sem fyrst og standa með Vestfirðingum í því að leysa þau brýnu mál sem þarna eru. Við getum síðan rætt umhverfi laxeldis hvenær sem er, á mörgum löngum fundum. Skiptar skoðanir eru um það. En við leggjum upp með að farið sé varlega í öllum málum er snúa að þeirri atvinnugrein. Það er mjög mikilvægt. Stöndum með þessu fólki. Gerum það.
Virðulegi forseti. Mig langaði reyndar að fara í andsvar við hv. þingmann en ég var inni á skrifstofu minni að hlusta á ræðurnar og náði þess vegna ekki í tæka tíð. Ég skildi hv. þingmann þannig af fyrri hluta ræðu hans að við værum að tefja mál. Mér finnst ástæða til að koma upp og hafna því. Það er algjörlega eðlilegt og nauðsynlegt að Alþingi ræði mál sem þetta í þaula. Það eru ekki tafir. Það er hluti af því sem við gerum hérna og eigum að gera, hluti af því að gera hlutina vel og standa undir þeirri ábyrgð sem við eigum að standa undir í þessum sal við afgreiðslu mála. Það er ákveðin tilhneiging til að gera lítið úr nauðsyn þess að ræða málin efnislega þegar mikið liggur við. Auðvitað liggur mikið við en það skiptir samt máli að málin séu rædd. Þingfundur má standa til miðnættis í dag, eins og hv. þingmaður eflaust veit. Mér finnst rétt að koma því á framfæri vegna þess að ekki má líðast að almennt sé talið að um leið og stjórnarandstöðuþingmenn eða þingmenn ræða mál sé verið að tefja. Það er hugsunarháttur sem á ekki að vera normið í þingsal.
Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum vanda í dag. Það er mikið neyðarástand á sunnanverðum Vestfjörðum og það er mikilvægt að við leysum úr þessum vanda á sem bestan mögulegan hátt. Til að vísa stuttlega í það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði áðan, þá er nauðsynlegt að við ræðum þetta mál mjög vandlega. Það er ákveðin tilhneiging sem C. Northcote Parkinson fjallaði um á sínum tíma til þess að ræða mál minna eftir því sem þau eru veigameiri. Við megum ekki falla í þá gryfju. Vandinn núna kemur til af því að ákveðnum lagaheimildum var beitt á ákveðinn hátt sem virðist vera samkvæmt eðlilegum farvegi en úr verður ástand þar sem er teflt saman tvenns konar hagsmunum. Annars vegar hagsmunum byggðarinnar á sunnanverðum Vestfjörðum og hins vegar náttúrunni. Auðvitað er þetta náttúruverndarmál. Öll mál, sérstaklega eftir að ný skýrsla IPPC kom í gær, eru náttúruverndarmál í dag. Það er ástæða til þess engu að síður að taka náttúruvernd aðeins til hliðar í þessu máli og ræða hana sérstaklega á öðrum tíma. Það er auðvitað alltaf ástæða til að ræða náttúruvernd, en við verðum að slíta þetta tvennt í sundur. Ég ætla að gera það með þessum hætti. Náttúruverndaratriðið snýst um það hvort lögin um fiskeldi séu nægilega góð. Það er mjög einfalt, þau eru það ekki. Þau eru hrikalega vond, hrikalega léleg og ekki í samræmi við þá staðla sem hafa verið þróaðir t.d. í Noregi og annars staðar. Það er gríðarlega mikilvægt að við horfumst í augu við það og tökum á þeim vanda. Við gerum það ekki núna í þessari viku, það er ekki tími til þess. Raunveruleikinn er sá að við verðum að bregðast við því vandamáli sem komið er upp eins hratt og mögulegt er til þess að fleiri hundruð manns missi ekki vinnuna og heil byggðarlög leggist af. Það er fullkomlega mögulegt ef allt fer á versta veg. Skoðum þá af hverju þetta gerist. Jú, það kemur ákvörðun frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem byggir á því að ákveðnir möguleikar hafi ekki verið kannaðir. Þeim möguleikum hefur verið af ýmsum, fullkomlega réttilega, vísað á bug, að orkuþörfin sé of mikil fyrir landeldi, það þurfi heilu virkjanirnar svo ekki sé talað um vatnsflauminn sem þarf í slíkt, og að erfðabreytingar af því tagi sem gera geldfisk mögulegan er óraunsæ lausn í ljósi þess að þeirri tækni hefur ekki verið beitt í miklum mæli. Að vísu hef ég það frá mjög góðum manni að það sé verið að kanna það núna í Kanada að gera þetta í töluvert meiri mæli en hefur verið gert, meiri en sem nemur öllu laxeldi á Íslandi, þannig að kannski er þetta að verða raunsærri tækni en það breytir því ekki að þetta er ekki lausnin sem við þurfum akkúrat á þessu augnabliki. Möguleikarnir voru kannaðir en það var ekki fjallað um þá í umsókninni og það er formgalli sem Umhverfisstofnun eða hugsanlega einhver önnur stofnun, án þess ég viti nákvæmlega hver, hefði auðvitað átt að benda á vegna þess að stjórnvöld hafa leiðbeiningarskyldu. Svona formgallar eiga ekki að fá að eiga sér stað. Úr varð þetta klúður og ég ætla að kalla þetta klúður vegna þess að við erum annars vegar með stjórnvald sem sinnir ekki leiðbeiningarskyldu sinni og hins vegar erum við með lög sem virðast vera gölluð. Þetta er að öllu leyti í samræmi við þá klúðurmenningu sem við höfum leyft að viðgangast í stjórnmálum allt, allt of lengi. Við þurfum að hætta þessu. Við þurfum að fara að gefa okkur meiri tíma til þess að vanda mál, þ.e. ekki vandamál, að tryggja að allt sé vel gert og að svona gallar séu að koma í andlitið á okkur síendurtekið, trekk í trekk. Ég er búinn að vera á Alþingi í tvö ár núna og ég veit ekki hversu oft við höfum verið hér, hversu margir daga hafa farið í það bara að leiðrétta gölluð lög. Við eigum ekki að þurfa að eyða svona miklum tíma í þetta. Við eigum að geta vandað okkur aðeins meira þótt það taki aðeins meiri tíma, þannig að þetta gerist ekki og heilu byggðarlögin séu ekki sett í uppnám í leiðinni þegar það gerist. Við getum tekið náttúruverndina aðeins frá, sett hana til hliðar, en við þurfum að ræða hana og ég legg til það verði rosalega stíft tekið á umhverfismálunum í frumvarpi sem mér skilst að komi í nóvember. Ef það verður ekki tekið nægilega vel á þeim málum í frumvarpinu þá legg ég til að það verði lagað. Það er ekki ásættanlegt að við séum einhvers konar þriðja flokks land, eftirbátar annarra landa þegar kemur að umhverfisvernd í þeirri stöðu sem við erum í núna. Þá er spurningin: Hvaða leiðir eru færar til þess að laga vandamálið eins og það er í dag? Ein tillagan er í formi þessa frumvarps, að gefa ráðherra töluvert víðtæka heimild til þess að laga málið, vissulega laga það vel og laga kannski ýmis önnur vandamál í leiðinni. Þá er rétt að benda á í þessu samhengi að það má spyrja hvort að tengsl hæstv. sjávarútvegsráðherra við þessi umræddu fyrirtæki sé ákveðið vandamál. Kannski er þetta eitthvað sem þarf að ræða en mér finnst nauðsynlegt að við skoðum það í þetta samhengi. Það er aftur á móti kannski til önnur leið. Það hefur verið rætt um það að samkvæmt úrskurðinum sjálfum og samkvæmt þeim heimildum sem eru til staðar, ef Matvælastofnun fyrirskipar lokun á þessari starfsemi, þá hafi ráðherra heimild til þess að fresta réttaráhrifum þangað til að búið er að vinna málið. Ef sú leið er fær þá þurfum við ekki á þessu frumvarpi að halda, þá er það hreinlega óþarfi. Þá getum við bara farið heim eða alla vega farið að tala um samgönguáætlun sem er eflaust miklu áhugaverðara mál fyrir suma. Við þurfum samt að leysa þetta vandamál og ef ég fengi fullkomna vissu fyrir því að sú leið sem er lögð til í úrskurðinum er ekki fær, þá skulum við skoða hvort þessi tillaga sjálf sé nógu góð. Í henni sé ég nokkra hluti. Eitt er að verið er að leggja til 10 mánaða bráðabirgðaleyfi sem er hægt að framlengja einu sinni. Það þýðir að undir ákveðnum kringumstæðum er mögulegt fyrir fyrirtæki sem ógnar jafnvel náttúrunni að mati úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála að halda áfram starfsemi í 20 mánuði eftir að leyfið hefur verið afturkallað. Það þykir mér ansi rúmur tími. Það væri eðlilegra að stytta hann og fella burt heimildina til þess að framlengja, en þá verður til ákveðið vandamál sem er rétt að benda á sem er að dómsmál taka stundum langan tíma. Það getur verið að dómsmál dragist alveg í 18 mánuði. Þá þarf einhvers konar leið að vera fær til finna millibilið þar. Kannski er rétt leið, í staðinn fyrir þetta tiltekna orðalag sem leyfir 10 mánuði tvisvar, að segja bara að ef búið er að höfða mál eða óska eftir því að málið verði tekið upp eftir ákveðnu ferli þá verði réttaráhrifunum frestað þangað til búið er að leysa það vandamál. Kannski nægir það til þess að þetta vandamál hverfi. Það er einn möguleiki sem við ættum mjög alvarlega að skoða. Hugsanlega mætti fara aðra leið og stytta tímann en bjóða upp á einhvers konar framlengingu ef mál eru í gangi. Þarna förum við einhvers konar millileið. Í rauninni skiptir þetta ekki máli, en við þurfum að skoða þessa möguleika og tryggja að ekki verði til heimild sem er hægt að nota villt og galið. Kjarni málsins er að þetta er tillaga um að laga ákveðið vandamál. Ég geri ráð fyrir því að í ráðuneytinu hafi verið gerð mjög ítarleg skoðun á því hvaða möguleikar voru fyrir hendi. Það geta verið pólitískar ástæður fyrir því að þessi leið var valin fram yfir einhverja aðra. Það geta líka verið tæknilegar ástæður. Við höfum ekki fengið neina umfjöllun um það. Ég á reyndar ekki von á því að það verði umfjöllun um það vegna þess að eðlilega hafa hæstv. ráðherrar stundum ýmsar skoðanir sem er erfitt að rökstyðja með tilvísun í tæknilegar aðferðir. Gott og vel. Allir hafa sína pólitík, sérstaklega í þessum tiltekna sal. Við verðum að kryfja þetta mál til mergjar. Við megum ekki hlaupa fram úr okkur og samþykkja hvað sem er, bara vegna þess að það liggur á. Vissulega liggur á. Það liggur mjög oft á í þessum sal og yfirleitt þegar er verið að fara að taka mjög slæmar ákvarðanir. Ef við náum að vinna mjög vel saman og horfa skynsamlega á þetta mál og skoða alla möguleika sem eru fyrir hendi, bæði þá sem eru til í dag samkvæmt einhverjum kannski lítt notuðum heimildum sem væri hægt að grafa upp eða með því að setja einhverjar mjög takmarkaðar heimildir sem laga þetta vandamál í bili þangað til að hægt er að taka á þessum gríðarlega stóru og mikilvægu umhverfisþáttum með almennri lagasetningu, þá getum við komið í veg fyrir þetta stórslys á sunnanverðum Vestfjörðum. Það er að lokum ástæða til að hugsa aðeins út í það hversu slæmt það er þegar heilu byggðarlögin geta lagst á hliðina bara vegna þess að einn atvinnugeiri fær á sig skell. Við erum að tala um tvö fyrirtæki í tiltölulega litlu byggðarlagi og ef einhver hefði hannað þetta kerfi vísvitandi, þá myndi ég leggja til að viðkomandi væri rekinn. Það er óskynsamlegt að byggja upp kerfi sem er svona brothætt. Við verðum með ákvörðunum hér í þessum sal og hjá hæstv. ríkisstjórn að búa til aðferð fyrir lítil byggðarlög að vera miklu höggþolnari. Að byggja upp fjölbreyttari atvinnuvegi, leggja áherslu á nýsköpun, þannig að þau þoli betur að einstök fyrirtæki eigi vonda viku. Ef við gerum það ekki þá er hætt við því að áhrifin muni ekki bara skella á sunnanverðum Vestfjörðum í þetta skiptið heldur næst þegar einhver staður á Austfjörðum lendir í einhverju óhappi eða einhvers staðar á Suðurlandi eða Norðurlandi eða hvar sem er. Jafnvel Ísland allt sem í dag byggir allan sig hag á þremur lykilatvinnuvegum sem er ekki algjörlega fulltryggt að verði alltaf til staðar. Nú eru ekki nema nokkrar vikur síðan allir voru óttaslegnir yfir því að eitt flugfélag gæti átt erfiða viku. Við þurfum að hugsa þessa hluti í mun stærra samhengi. Við þurfum að huga að framtíðinni og við þurfum að hætta að búa til skyndilausnir og reddingar alltaf í öllum málum. Það verður að vera miklu betri framtíðarsýn í þessum sal.
Frú forseti. Ég er komin hingað með fína skrifaða ræðu sem ég ætla að víkja aðeins út frá og byrja á henni á eftir. Ég ætla að grípa það sem hv. þm. Smári McCarthy var að tala um áðan af því að þar hitti hann naglann á höfuðið. Þetta er það sem samfélög um allt land hafa verið að kalla eftir. Þau kalla ekki eftir sértækum aðgerðum. Þau kalla ekki eftir stóriðju eða öðru slíku. Þau kalla eftir aðstæðum og innviðum sem gera þeim kleift að byggja upp fjölbreytta atvinnuvegi til þess að vera ekki ítrekað í þeirri stöðu að útgerðarmaðurinn ákveður að flytja úr þorpinu, að úrskurðarnefnd kippi fótunum undan heilli atvinnugrein sem þýðir að allt samfélagið er undir. Samfélög úti um allt land hafa kallað eftir því að við stöndum okkur í að tryggja þeim viðunandi innviði, viðunandi aðstæður til að byggja upp atvinnulíf, og því miður höfum við fallið á því prófi hingað til. Við fjöllum um breytingar á lögum um fiskeldi, nr. 71/2008, til að bregðast við þeirri flóknu stöðu sem er komin upp með niðurfellingu leyfa fiskeldisfyrirtækja á Vestfjörðum. Eins og við þekkjum flest hefur sjókvíaeldi verið umdeilt á Ísland og auðvitað víða um heim vegna umhverfisáhrifa sem geta verið töluverð ef ekki er haldið vel á spilunum. Ábyrgð þingsins, löggjafans, hvað þetta varðar er mikil. Það er hlutverk þingsins að koma fram með stefnumótun og lagasetningu þar sem settar eru skýrar leikreglur. Að mínu mati er mikilvægt að setja kröfur um umhverfis- og mengunaraðbúnað greinarinnar og hefur greinin sjálf jafnvel kallað eftir slíku. Sömuleiðis er farið að liggja nokkuð á að þingið ræði gjaldtöku fyrir nýtingu á auðlindum þjóðarinnar, enda ekki eðlilegt að þær séu einfaldlega gefnar. Því miður erum við ekki að fjalla um það í dag heldur erum við að bregðast við því sem telja má að hafi verið ágalli í fyrri lögum, þ.e. skort á heimild sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að gefa út rekstrarleyfi til bráðabirgða þegar ríkar ástæður mæla með því. Við erum því ekki að fjalla um í dag hvort við séum með eða á móti fiskeldi sem slíku eða hvaða lög og reglur eigi að gilda um það heldur að ræða hvort við séum tilbúin til að bregðast við og lagfæra með almennum hætti annmarka á lögum um fiskeldi til framtíðar. Í greinargerð frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Sá annmarki birtist í því að samkvæmt gildandi lögum er eina úrræði Matvælastofnunar í þeim tilvikum sem rekstrarleyfi fiskeldisstöðvar er fellt úr gildi að stöðva starfsemi hennar.“ Þannig er ekki gætt að meðalhófi sem er ein mikilvægasta regla íslenskrar stjórnsýslu. Hæstv. umhverfisráðherra hefur nú þegar sambærilegt leyfi í lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, þar sem kveðið er á um í 6. gr. II. kafla að ráðherra sé heimilt ef ríkar ástæður mæla með því og að fenginni umsögn Umhverfisstofnunar og eftir atvikum heilbrigðisnefndar að veita tímabundna undanþágu frá kröfu um starfsleyfi. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í dag er lögð til sambærileg heimild handa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem undir eðlilegum kringumstæðum ætti að vera til staðar og því að ljóst að um annmarka á lögunum er að ræða. Staðreyndin er samt sem áður sú að þetta eru ekki alveg eðlilegar aðstæður. Með missi rekstrar- og starfsleyfa fiskeldisfyrirtækjanna standa samfélögin fyrir vestan frammi fyrir þeim veruleika að hátt í 300 manns munu missa vinnuna, sem er eðlilega mikið sjokk fyrir lítið samfélag eins og Vestfirði. Bent hefur verið á að það hljóti að vera í lagi þar sem lítið atvinnuleysi sé fyrir vestan en staðreyndin er sú að atvinnuleysi fyrir vestan er svo lágt vegna þeirrar bláköldu staðreyndar að þegar fólk missir vinnuna flytur það einfaldlega í burtu og leitar starfa annars staðar. Ef allt fer á versta veg óttast ég hið versta fyrir framtíð búsetu á Vestfjörðum og gjaldþrot miklu fleiri en fiskeldisfyrirtækjanna. Að því sögðu vil ég hvetja til þess að við leggjum kapp á að reyna að ná umræðunni um fiskeldið upp úr skotgröfunum og séum ekki endalaust að teikna þetta upp sem andstæður. Lífið er ekki svart/hvítt á þann hátt að umhverfissinnar séu sjálfkrafa á móti fiskeldi eða þeir sem vilja fiskeldi séu sjálfkrafa umhverfissóðar. Þetta er ekki svona einfalt. Sömuleiðis er mikilvægt að við festumst ekki í þeirri umræðu að þetta sé höfuðborg á móti landsbyggð eða landsbyggð á móti höfuðborg. Þetta er ekki svona einfalt. Frú forseti. Það væri miklu skemmtilegra að vera hérna uppi að ræða stóra málið sem er fiskeldið og atvinnugreinin, fiskeldið sjálft, því að margt þarf að gera og breyta í löggjöfinni til að tryggja uppbyggingu öruggs fiskeldis í sátt við umhverfið. Þar höfum við fjölmörg tækifæri til að læra af nágrönnum okkar sem þegar hafa rekið sig á fjölmargt, til að mynda af Norðmönnum og Færeyingum. Þó að aðstæður séu ef til vill ekki fullkomlega sambærilegar breytir það því ekki að við getum sannarlega lært af þeim og verðum að gera það. Við þurfum líka að styðja betur við þróun, rannsóknir og nýsköpun aðferða í fiskeldi til að íslenskt fiskeldi geti vaxið og þróast eins og aðrar atvinnugreinar í landinu. Við berum hins vegar líka mikla ábyrgð gagnvart náttúru Íslands og okkur ber því skylda til þess að draga úr umhverfisáhrifum laxeldis á hvaða hátt sem við getum. Um það snýst málið hins vegar ekki heldur um lagatæknilegt atriði sem snýr að valkostagreiningu umhverfismatsins. Úrskurður úrskurðarnefndarinnar fjallar ekki um hvort að fiskeldi sé gott eða slæmt heldur virðist því miður hafa orðið ágalli í umhverfismati. Ágallinn virðist felast í því að ekki hafi verið nægilega vel reifaðir aðrir valkostir sem fiskeldisfyrirtækin hefðu mögulega geta valið. Í matsskýrslu sinni nefna þau reyndar að þau telji ekki aðra valkosti raunhæfa og virðast Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun og Matvælastofnun hafa verið sammála því mati fyrirtækisins, en úrskurðarnefndin virðist samt sem áður ekki telja valkostina nægilega vel reifaða og niðurstaðan því að ógilda starfs- og rekstrarleyfin sem hlýtur að teljast nokkuð harkaleg niðurstaða miðað við ferli sambærilegra mála, t.d. í framkvæmdum. Að mínu mati er því skynsamlegast að gefa fiskeldisfyrirtækjunum tækifæri til að lagfæra þá vankanta sem úrskurðarnefndin bendir á. Til að geta það virðist þessi lagasetning nauðsynleg, til að afleiðingar úrskurðarins verði ekki óafturkræfar og allt of harðar, ekki aðeins gagnvart fyrirtækjunum heldur einnig gagnvart Vestfirðingum og þar með landsmönnum öllum. Atvinnuveganefnd mun funda og fara fyrir málið og það fá þinglega meðferð. Væntanlega verða allar hliðar þess skoðaðar og möguleikum velt upp eins og í öðrum málum. Við fyrstu sýn virðist þetta vera eina leiðin til lausnar á þeirri flóknu stöðu sem komin er upp, enda óásættanlegt að hægt sé að setja lífsviðurværi heilla landshluta í uppnám. Frú forseti. Þetta varðar líf og viðurværi raunverulegs fólks. Við verðum að taka það alvarlega.
Frú forseti. Sagan er oft hjálpleg þegar við ræðum mál sem eru efst á döfinni hverju sinni. Þegar kemur að fiskeldi er gott að hafa í huga að stjórnvöld tóku þá ákvörðun á sínum tíma, árið 2006 minnir mig að það hafi verið, að banna fiskeldi við Ísland nema á þremur stöðum, við Vestfirði, Eyjafjörð og Austfirði. Það var ákveðin stefnumarkandi ákvörðun af hálfu stjórnvalda. Við þekkjum síðan söguna, fiskeldisfyrirtæki hafa farið á hausinn. En síðan sjáum við á síðustu árum að þau hafa farið af stað, hafa sótt um leyfi, ekki síst á Vestfjörðum, á suðurfjörðunum, þar sem burðarþolið liggur fyrir, heimild varðandi áhættumatið er skýr, og þau hafa sótt um leyfi á þeim forsendum. Auðvitað tengist þetta líka stærra málinu sem ég bíð spennt eftir að komi fram af hálfu ráðherra, afstöðu varðandi það hvaða kröfur eigi að gera o.s.frv.; ég kem að því á eftir. En auðvitað er það þannig að þessi fyrirtæki hafa farið af stað í góðri trú með vitund og vilja stjórnvalda. Við skulum hafa í huga að á árunum frá því að þessi stefnumarkandi ákvörðun, um að banna fiskeldi við Íslandsstrendur nema á þessum þremur stöðum, var tekin hafa setið hér ríkisstjórnir allra flokka; allir hafa getað komið að málinu og hafa haft áhrif á þá stefnu sem ríkt hefur. Sú staða sem er komin upp núna sýnir að regluverkið þarf að skoða betur. Ég hvet hæstv. ráðherra, sem stendur hér í dyragættinni, til að leggja stóra frumvarpið fram sem fyrst þannig að við getum farið að marka línur til framtíðar, leggja línur, ræða auðlindagjöld í fiskeldi eins og á að vera í öllum öðrum atvinnugreinum o.s.frv. En þegar við skoðum þetta og sjáum hvaða áhrif þetta hefur haft á Vestfirði, atvinnuuppbyggingu, samfélag, mannlíf, þá er það, að mínu mati, partur af því sem við köllum almannahagsmuni. Þegar við skoðum þetta mál þá eru sérhagsmunir allt í kringum borðið, t.d. sérhagsmunir fiskeldisfyrirtækja, og það er hægt að gagnrýna þau mjög harkalega í þessu líka; ég kem að því á eftir. Einnig er hægt að tala um sérhagsmuni veiðiréttarhafa; þeir eru líka til staðar. Hverjir eru almannahagsmunirnir í þessu máli? Almannahagsmunirnir eru samfélagsins fyrir vestan og ekki bara þess heldur alls heildarsamfélagsins, samfélagsins Íslands. Ég trúi því að í þessum sal séum við öll á þeirri skoðun að vilja halda landinu okkar í byggð. Það viljum við gera. Þá ber okkur að taka það alvarlega þegar upp koma aðstæður sem ógna tilveru fjölskyldna sama hvar á landinu það er. Ég tek undir það sem hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir sagði hér áðan: Ég vara við því að draga þetta mál fram sem andstæðu þéttbýlis eða landsbyggðar, náttúruverndarsinna eða atvinnulífssinna. Mér fannst líka erfitt að heyra einn stjórnarþingmanninn draga úr gildi þess regluverks sem við þó höfum komið upp, hvort sem það heitir Umhverfisstofnun, MAST eða Skipulagsstofnun. Síðan höfum við úrskurðarnefnd umhverfismála sem hefur eftirlit með þessum stofnunum. Við fengum allar þessar stofnanir, sem eru húrrandi óánægðar með úrskurðarnefndina, til okkar áðan, en þær verða engu að síður að hlíta því regluverki sem við höfum komið upp. Við höfum þessa svipu, við höfum þetta eftirlit til þess einmitt að menn fari varlega. Við þurfum að byggja upp regluverk sem horfir til framtíðar. En þegar aðstæður skapast sem ógna mannlífinu, uppbyggingunni, sem átt hefur sér stað, á Vestfjörðum verðum við stjórnmálamenn einfaldlega að skoða hvað hægt er að gera án þess að fara alltaf í þessar sértæku aðgerðir. Það verður að segjast eins og er, þekkjandi þá ríkisstjórn sem nú situr - við vitum m.a. um það frumvarp sem á að koma um veiðigjöldin - að það er ósköp auðvelt að trúa því að það dugi fyrir nokkra aðila að hringja í ríkisstjórnina og segja: Getið þið ekki bara reddað þessu? Ég vil ekki endilega taka þátt í slíkri afgreiðslu. Ég vil hins vegar taka þátt í því að afgreiða þetta þannig að við byggjum upp atvinnugreinar til lengri tíma, hvort sem það er fiskeldi, sjávarútvegur eða annað. Hverjir eru mestu hagsmunir fiskeldis hér á Íslandi? Við skulum hafa í huga að skýrsla var samin í fyrra og það varð ákveðin niðurstaða. Ég vil vel að merkja brýna þá hagsmunaaðila sem komu að þeirri skýrslu til dáða; þeir bera ábyrgð, þeir sameinuðust um ákveðna niðurstöðu. Veiðiréttarhafar geta ekki hlaupið frá þeirri skýrslu frekar en fiskeldismenn eða stjórnvöld. Það varð niðurstaðan að fara eigi eftir áhættumati, m.a. Hafró, og hafa burðarþolið til viðmiðunar. Þá hljóta fyrirtækin og samfélögin að geta gengið út frá því að svo verði og að unnið verði eftir því. Það er erfitt að sjá - við erum farin af stað og svo koma svona aðstæður upp og við erum að reyna að þróa kerfi sem heldur utan um atvinnugreinina - að menn fari að rífa það regluverk niður, eins og mér fannst koma fram í máli eins hv. þingmanns Vinstri grænna; mér fannst hann gera lítið úr úrskurðarnefndinni. Hvar á Íslandi getum við haldið áfram að byggja upp atvinnugreinina fiskeldi, 71 þús. tonn sem Íslendingar ætla að framleiða? Við erum með u.þ.b. 15 þús. tonn núna, áætluð 25 þús. tonn á árinu 2020 ef öll skilyrði verða uppfyllt vel að merkja, hafa það alltaf í huga, og síðan heldur þetta koll af kolli. Síle er núna með u.þ.b. 400 þús. tonn. Þar ætla menn að fara upp í 700–800 þús. tonn. Norðmenn eru með milljón tonn í fiskeldi. Þeir hafa sett markið mjög hátt, þeir ætla að fara upp í 5 millj. tonn árið 2040. Hvernig getum við þá sem Íslendingar keppt á þessum markaði og á hvaða forsendum ætlum við að keppa? Við ætlum að sjálfsögðu að keppa - og ég hef heyrt forsvarsmenn greinarinnar segja þetta sem og aðra - á grundvelli gæða. Hvað fela gæði í sér? Það eru skýrar kröfur. Strangar kröfur. Við verðum að gera eins og Færeyingar sem hafa farið nokkrum sinnum á hausinn en tóku sig algerlega í gegn síðast og ákváðu að gera ströngustu kröfur sem hægt væri að hafa í fiskeldi. Þeir eru komnir á húrrandi siglingu. Útflutningurinn er meiri í fiskeldi í Færeyjum í dag en í venjulegum sjávarafurðum. Þannig eigum við Íslendingar að vinna. Ég hlýt því að spyrja og við hljótum öll að velta því fyrir okkur: Ef við ætlum að byggja upp á ábyrgan hátt atvinnugrein sem getur orðið ein af burðarstoðum íslensks samfélags, hvernig ætlum við að gera það? Það er ekki trúverðugt nema búið sé að rökstyðja það mjög vel. Og mér finnst enn vanta á það hjá hæstv. ráðherra, sem ég veit að vill vel, að rökstuðningur með frumvarpinu tryggi að réttaróvissu verði eytt; að það sé gert með þeim hætti að ekki sé um að ræða sértækar aðgerðir. Hvað er vont fyrir fiskeldi og kemur í veg fyrir að við getum selt afurðirnar okkar á hærra verði til lengri tíma? Það er ef löggjafinn er alltaf að stökkva inn í, grípa til ráðstafana, koma með skítareddingar. Það má ekki gerast. Ég vara líka við því að þetta snýst ekki um stjórn eða stjórnarandstöðu að við þurfum að ræða málin hér. Það er hagsmunamál okkar allra að við gerum þetta vel. Þess vegna hljótum við að fá að fara vel yfir þetta í atvinnuveganefnd, fá svör við því hvernig við eyðum stjórnsýslulegri óvissu í þessu máli. Það kom alveg skýrt fram, m.a. á fundi nefndarinnar í morgun, af hálfu Umhverfisstofnunar, sem var ekki endilega samferða um að þessar heimildir væru ekki til staðar. Það getur vel verið að lagaramminn í dag heimili þetta, að ráðherra geti einfaldlega, í ljósi meðalhófs í stjórnsýslulögum, hoggið á hnútinn og frestað réttaráhrifum; ef við tökum allar grunnprinsippreglur stjórnsýslulaganna, um meðalhófið, um jafnræðisregluna og um allt það sem skiptir okkur máli í stjórnsýslulögum. Þess vegna spyr ég: Var málið einfaldlega svona erfitt innan ríkisstjórnar að það þurfti að fara með það hingað inn í þingið? Ég viðurkenni það alveg að manni bregður þegar maður fær símtal frá hæstv. ráðherra, sem mér finnst alla jafna gott að heyra í. Sú hefur ekki verið raunin í öðrum málum, ekki öðrum risamálum sem tengjast veiðigjöldum, auðlindagjöldum á sjávarútveginn. Þar hefur ekkert samráð verið haft. Af hverju er þá allt í einu verið að tala um að upplýsa hluti í þessu máli? En ég þakka fyrir það. Það er þó gert og ég fagna því samtali, mér fannst það til bóta að hafa verið upplýst fyrir fram um það sem til stóð. Ég vil hvetja ráðherra til að vinna oftar þannig. Það er engan veginn öruggt að þessi leið höggvi á þá hnúta sem þarf að höggva á. Hefði ráðherra ekki einfaldlega getað tekið þetta sjálfur í fangið? Eða hæstv. umhverfisráðherra? - og ég vil líka þakka honum fyrir að vera hér. Við kölluðum á hæstv. ráðherra hér áðan af því að það er ekki skýrt hvað tekur við ef við ýtum þessu máli að vel ígrunduðu máli út úr þinginu og klárum það. Hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlar að reyna að flýta sér og afgreiða og klára málið. En hvað ætlar umhverfisráðherra að gera? Því hefur ekki verið svarað. Segjum að Alþingi vinni heimavinnuna sína, klári málið með sómasamlegum hætti þannig að við eyðum óvissu - þeirra sem starfa innan greinarinnar, þeirra sem búa í samfélaginu fyrir vestan, og þeirra sem hafa komið að málinu með öðrum hætti - og hvað þá? Hvað ef óvissunni verður ekki eytt með því að þingið klári málið frá sinni hendi? Hvað ætlar framkvæmdarvaldið að gera? Mér finnst skipta máli inn í þetta allt að ráðherrarnir, bæði umhverfis- og sjávarútvegsráðherra, segi hvað þeir ætla að gera þegar þessu er lokið, hver verði framvindan, hver er tímalínan. Við þurfum að fá að vita hvers vegna við förum þessa fjallabaksleið. Lái mér hver sem vill, ég vil læra af sögunni og vanda til verka. Þetta eru spurningar og vangaveltur sem ég vona að við séum sammála um. Ég heyrði að hv. þm. Smári McCarthy var með nákvæmlega sömu hugsunina og nálgunina. Við viljum einfaldlega vanda til verka. Við skiljum þá angist sem er fyrir vestan. En hún er ekkert bara fyrir vestan, við viljum að þetta gangi vel fyrir sig. En við viljum heldur ekki slaka á kröfum til fiskeldisfyrirtækjanna. Það er alveg ljóst, og kom fram á fundum í morgun með MAST, Umhverfisstofnun og Skipulagsstofnun, að þó að fiskeldið sé farið af stað þá erum við samt enn að móta regluverkið. Af hverju fóru fiskeldisfyrirtækin ekki ýtrustu leiðina og mátu þessa valkosti? Við vitum að geldfiskur er ekki kominn lengra, af hverju var samt ekki farið yfir það? Við vitum að landeldið á ekki mikla möguleika fyrir vestan, það vita það flestir, en er ekki gott, þegar við erum að fara í frekari aðgerðir í fiskeldismálum og í ákveðna sókn, að við séum þá búin að tikka í boxið, fara yfir hlutina og gera það þannig að við höfum svörin á reiðum höndum, eða að við getum svarað því að gríðarleg þróun sé í lokuðum sjókvíum? Staðan er allt önnur núna en var fyrir tveimur árum, menn þurfa einfaldlega að fara yfir það. Gagnrýni mín lýtur að fiskeldisfyrirtækjunum, þau verða að taka því alvarlega, ekki bara segja að þau vilji vel. Þau verða að taka kröfur um náttúruvernd, virðingu fyrir lífríki og umhverfi, alvarlega. Menn eiga að gera það þó að það kosti aðeins lengri leið. Bara það atriði hefur leitt til þess að við stöndum í þessum sporum í dag. Það er ekki kerfinu að kenna. Það er ekki vondu embættismönnunum eða fólkinu í úrskurðarnefndinni að kenna eða fólkinu hjá stofnununum að kenna. Jafnvel ekki ráðherrunum. Menn þurfa líka að líta í eigin barm í fiskeldinu þegar kemur að þessari nálgun. Ég vil hvetja það fólk til dáða. Ég veit að metnaður er til þess að halda áfram, gera skýrar kröfur, enda kom það fram í skýrslu, í niðurstöðu nefndar, á síðasta ári sem ég gat um hér áðan. Það var alveg skýr vilji til að fara að vísindalegri ráðgjöf, fara að ýtrustu kröfum. Við eigum að fylgja þeirri vegferð eftir og reyna að halda henni áfram. Hæstv. forseti. Þegar við förum yfir málið á eftir munum við að sjálfsögðu kalla til helstu stjórnsýslusérfræðinga. Ég vona að umboðsmaður Alþingis komi á fund okkar því að við verðum að búa þannig um hnútana að fólkið fyrir vestan, fólkið í atvinnugreininni, umhverfisverndarsinnar, fólk í samfélaginu almennt, geti treyst því að það regluverk sem Alþingi samþykkir hér í dag, og síðan þegar við förum yfir heildarlögin, sé framtíðarmál, sé eitthvað sem hönd er á festandi, sé trúverðugt fyrir greinina og fyrir alla sem að málum koma. Það er þannig sem við í Viðreisn ætlum að vinna. Við ætlum að vanda okkur. Við ætlum að hafa alla þessa ríku hagsmuni, samfélagslegu hagsmuni, að leiðarljósi við vinnu okkar.
Frú forseti. Í máli hv. þingmanns kemur fram sú spurning hvort ekki sé eitthvert úrræði innan stjórnsýslunnar sem leysir þetta án þess að komi til löggjafar á Alþingi. Ég vil bregðast við því og spyrja hv. þingmann nánar út í það. Sú leið sem hv. þingmenn hreyfa gengur út á að ef Matvælastofnun ætlar að stöðva, eins og henni ber að gera samkvæmt lögum, geti aðilar sem eiga þar undir kært þann úrskurð eða skotið honum til ráðherra. Með því frestast eingöngu ákvörðun Matvælastofnunar en réttaráhrifin af úrskurðinum, til að mynda í því máli sem um ræðir, um að rekstrarleyfi sér fallið úr gildi, eru áfram við lýði. Það mál bjargar því ekki þeirri stöðu sem upp er komin og áfram verða fyrirtækin í óleyfi. Annað sem ég vil koma inn á sem ég heyrði í ræðu hv. þingmanns eru efasemdir um að sú leið sem ráðherrann leggur fyrir þingið dugi. Þetta er mjög einföld leið. Brugðist er við afleiðingum úrskurðarins, því sem við tekur eftir að leyfið er fallið úr gildi samkvæmt þeim úrskurði, eða dómi ef svo ber undir, ef við horfum á þetta almennt, að þá hafi ráðherrann heimild til að gefa út bráðabirgðaleyfi. Þetta er mjög einföld löggjöf og tekur á þeim vanda sem er uppi. Umhverfisráðherra hefur sambærilega heimild. Og hvað gerir ráðherra? Hann mun væntanlega, ef lög verða samþykkt hér sem ég vona innilega, fara eftir þeim lögum, rétt eins og hæstv. umhverfisráðherra. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann: Hvaða skilaboð hefur hann til Vestfirðinga, til annarra, um þær leiðir sem hún vill sjá? Hvaða leiðir hefur hv. þingmaður upp á að bjóða til að leysa stöðuna sem upp er komin?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Vestfjarða, það er alveg hægt að orða það þannig, eða Norðvesturkjördæmis, fyrir að koma hingað upp og spyrja að þessu. Ég held að mjög mikilvægt sé að við sem erum þingmenn og störfum í stjórnmálum, en líka við sem höfum starfað innan stjórnsýslunnar, virðum regluna um meðalhóf. Það er alveg ljóst að mínu mati sem lögfræðings og líka þekkjandi fiskeldismálin ágætlega að meðalhófsins hefur ekki verið gætt í málinu né sjónarmiða í þá veru að ákvarðanir stjórnsýslunnar sem teknar eru eigi ekki að valda tjóni og koma eigi í veg fyrir það. Hvaða leiðir eru þá til? Það er það sem við deilum um. Við deilum ekki um hvort fara eigi í aðgerðir og reyna að skoða hvaða leiðir eru til. Það skiptir máli að bregðast við og tala skýrt. Það sem ég óttast, og þá er ég með hagsmuni m.a. greinarinnar í huga, er þessi leið sem er ekki skýr. Mér finnst ég ekki hafa fengið skýr svör frá hæstv. umhverfisráðherra í dag. Hvað tekur við þegar við erum búin að afgreiða málið hér? Segjum að málið verði afgreitt á þennan hátt, sjávarútvegsráðherra fer væntanlega og afgreiðir málið sín megin en hvað ætlar umhverfisráðherra að gera? Þurfa Vestfirðingar og greinin þá að halda áfram að bíða? Mér finnst ég ekki hafa fengið nógu skýr svör til þess að ég geti sagt nákvæmlega hvernig það eigi að vera af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er alveg ljóst að við þurfum að fara vel yfir þetta. Við þurfum að skoða þetta með meðalhófið, almennar stjórnsýslureglur, í huga. Við tökum síðan stóru umræðuna um fiskeldið, um auðlindagjöldin o.fl., þegar við fáum stærra frumvarpið. Mér finnst vera mjög mikið svigrúm fyrir huglægt mat ráðherra á þeim grunni. Mér finnst hlutlæga matið ekki nægilega niðurnjörvað í frumvarpinu. Það er eitthvað sem við förum yfir á eftir og skoðum. Ég vara þess vegna við því og velti fyrir mér hvort ekki hefði verið betra að setja frekar bráðabirgðaákvæði varðandi frestun réttaráhrifa, svipað ákvæði [[Forseti hringir.]]og er í öðrum lögum hjá umhverfisráðherra, og færa þá í þessu tiltekna máli ráðherra sjávarútvegsmála heimild til [[Forseti hringir.]]að bregðast við og fresta réttaráhrifum. Ég undirstrika það sem kom [[Forseti hringir.]]fram á fundi atvinnuveganefndar fyrr í dag. Þar voru menn ekki sammála því [[Forseti hringir.]]að slíka heimild þyrfti, ráðherra gæti þess vegna afgreitt þetta.
Frú forseti. Það er mjög áhugavert að heyra að hv. þingmaður virðist vera mjög sammála því að hægt sé hægt að fara þá leið sem hæstv. ráðherra leggur til. Ég átta mig ekki alveg á svörum hv. þingmanns um hvað sé óskýrt. Hér er lagt til að ráðherra hafi heimild, tímabundna heimild til tíu mánaða, og er sérstaklega tekið fram að leyfið getur ekki verið rýmra en það leyfi sem hefur verið fellt úr gildi. Það er sérstaklega tekið fram að horft er til tiltekinna markmiða sem þurfa að nást, m.a. málshöfðunar sem þarf að eiga sér stað. Hann getur sett þau skilyrði til þess að hafa tíma til að draga úr starfsemi eða bæta úr þeim ágöllum sem þarf. Þetta tel ég, frú forseti, vera mjög skýrt. Þess vegna spyr ég hv. þingmann aftur: Hvað er það nákvæmlega sem hv. þingmaður sér fyrir sér að hægt sé að gera með þetta frumvarp? Hverju er hægt að bæta úr? Af hverju er bráðabirgðaákvæði betra þar sem í núverandi löggjöf er til að mynda heimild sem umhverfisráðherra hefur, þ.e. almennt ákvæði, til að bregðast við komi beiðni þar um? Sama er um að ræða í byggingarlöggjöfinni, almennt ákvæði byggingarfulltrúa til að bregðast við, vega og meta aðstæður. Hvað er öðruvísi í þessu frumvarpi?
Herra forseti. Það sem er öðruvísi í þessu ákvæði er að það er mjög skýrt sem segir í lögum um úrskurðarnefnd umhverfismála og rétt umhverfisráðherra. Farið var mjög gaumgæfilega yfir það í greinargerð sem fylgdi með þáverandi frumvarpi en það finnst mér ekki gert nægilega vel hér. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að segja mér að ég eigi ekki að vanda mig í málinu. Ég hef mínar efasemdir. Ég hef ekki efasemdir um að leysa þurfi málið og ég skil að hv. þingmaður vilji helst reyna að stilla því upp og gera málið tortryggilegt og að hann tali fyrir sinn hóp fyrir vestan. Það er allt mjög skiljanlegt. Svoleiðis er það fyrir okkur þingmenn sem erum fulltrúar ákveðinna svæða. Þannig gengur það fyrir sig. En ég er að biðja um að við fáum svigrúm til að fara yfir lögmætar athugasemdir sem hafa komið fram, m.a. á fundi nefndarinnar í morgun sem hv. þingmaður sat ekki, í ljósi þeirra svara sem hæstv. sjávarútvegsráðherra kom með í dag. Mér finnst þau ekki skýra málið nægilega vel. Við munum fara yfir það. Það getur vel verið að á endanum komi fram að þetta sé skynsamlegasta lausnin. Ég hef bara mínar efasemdir og það er sama með hæstv. umhverfisráðherra. Ég furða mig á því að hv. þm. Teitur Björn Einarsson skuli ekki hafa verulegar áhyggjur af því að ekki komi skýr svör frá ráðherra Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Menn fara í kringum málið eins og köttur í kringum heitan graut. Það vita allir að þetta mál er þeim erfitt, nema kannski einum þingmanni Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Ég hefði meiri áhyggjur af því að ríkisstjórnin sendi frá sér misvísandi skilaboð en því að þingið vilji vanda sig þegar kemur að því að breyta og vera með skyndilegt inngrip í löggjöf sem skiptir okkur máli til framtíðar. Það er greininni fyrir bestu að við vöndum okkur og það eru hagsmunir allra að við vöndum okkur.
Virðulegi forseti. Það er vissulega ástæða til að við vöndum okkur en ég held að þetta mál sé þannig vaxið að við eigum ekki að vanda okkur það mikið að öll byggðin á sunnanverðum Vestfjörðum fari á hliðina á meðan. Ég verð að segja það. Mér finnst ástæða til að ræða í því tilviki að við erum ekki að tala um neitt sem heitir mat á umhverfisáhrifum. Það hefur þegar verið gert. Öll leyfi hafa verið veitt. Það er hinar sjálfstæðu stjórnsýslustofnanir sem standa hlið við hlið og benda hver á aðra í sambandi við meðferð á því máli sem um er rætt. Mikilvægt er að árétta í sambandi við það að leyfin eru ógilt á grundvelli þess að mati á umhverfi var áfátt en ekki vegna þess að skilyrði í starfsferli um mengunarvarnir eða annað slíkt hafi ekki verið uppfyllt, ekki á nokkurn hátt, enda er annað fyrirtækjanna sem um ræðir með MSC- vottun. Mér skilst að það sé eina fyrirtækið í heiminum sem hefur fengið þá vottun þrjú ár í röð og það fyrir hvaðeina, hreinlæti, ómengaða afurð og fyrirmyndarframleiðslu. Ég er ekki hingað komin til að verja laxeldi, það er alveg á hreinu. Ég er hingað komin til verja brothætta byggð sem er brothætt í kjölfarið á frábæru framsali kvótans á sínum tíma. Við eigum brothættar byggðir allt í kringum landið þar sem kvótinn fluttist burtu úr byggðarlaginu, þar sem fólkið flúði úr byggðarlaginu því að ekki var við neitt að vera. Ef við erum að tala um sunnanverða Vestfirði og þau 300 störf sem um er að ræða er spurningin: Hvað ætli það væri í stóra samhenginu í Reykjavík, miðað við fólksfjölda? Kannski 10 þús. manns. Myndi það eitthvað koma við okkur ef 10 þús. Reykvíkingar yrðu atvinnulausir allt í einu? Sá formgalli sem við ræðum eða hin svokallaða valkostagreining sem úrskurðarnefnd um umhverfis- og auðlindamál ákveður að fella úr gildi, bæði rekstrar- og starfsleyfi þessara tveggja fiskeldisfyrirtækja, felur í sér að athuga átti hvort meiri möguleiki væri á því að vera með lokaðar kvíar í sjó. Það gekk hins vegar ekki upp vegna þess að enn sem komið er þola þær ekki nema í kringum 1,5–1,80 m ölduhæð. Svo er hægt að fara upp á land með þetta. Já, það er hægt ef við höfum hugsanlega þrjár Mjólkárvirkjanir á takteinum, nóg af vatni og svo náttúrulega landrými, sem er ekki til staðar. Sú stöð sem við í atvinnuveganefnd heimsóttum fyrir skemmstu stendur á 6 þús. fermetra grunni og það er bara litla seiðaeldið, sem er náttúrlega glæsilegt, ég verð að viðurkenna það, og fékk mig til að líta hlutina allt öðrum augum. Það að komast í snertingu við byggðina, eins og við gerðum í atvinnuveganefnd á sínum tíma, og við uppbygginguna og þann dugnað sem á sér stað og þá bjartsýni sem framleiðslan hefur vakið í þeirri brothættu byggð sem sunnanverðir Vestfirðir hafa svo sannarlega verið varð til þess að fá mann til að horfast í augu við staðreyndir málsins á allt annan hátt. Ég skil ekki af hverju við erum að þessu. Það eina sem við erum að tala um er sanngirni gagnvart þeim rekstraraðilum sem vissu ekki betur og stóðu í þeirri góðu trú að þeir gætu haldið áfram að fjárfesta og eru búnir að gera það fyrir sjálfsagt yfir 30 milljarða, þá tek ég með laxeldisfyrirtæki sem ekki hefur misst leyfi sitt, Arnarlax. En að hugsa sér að það skuli vera út af formgalla sem kom í rauninni aldrei til umræðu hjá Skipulagsstofnun, sem heimsótti okkur í morgun. Skipulagsstofnun kom með þá yfirlýsingu að hún væri sannarlega meðmælt því að fresta réttaráhrifum niðurstöðu úrskurðarnefndar um umhverfis- og auðlindamál, a.m.k. á meðan verið væri að ganga frá því hvernig hlutirnir ættu að fara. Svo ég nefni það þegar talað er um hvort við treystum hinum sjálfstæðu stjórnsýslustofnunum okkar til þess að vinna verk sitt þá eigum við að geta gert það. En hvað er það þegar við sjáum augljóslega að ákveðnir aðilar, í þessu tilviki úrskurðarnefnd um umhverfis- og auðlindamál, fara í engu eftir því, hvorki rannsóknarreglu né öðru. Úrskurðarnefndin bað ekki um neinar umsagnir frá Skipulagsstofnun, ekki neitt. Hún kvað upp úrskurð sinn algjörlega án þess að vera í nokkrum samskiptum við Skipulagsstofnun. Eru það vönduð vinnubrögð miðað við þá rosalegu, ótrúlegu, íþyngjandi ákvörðun sem hún tók? Ég segi nei, mér finnst það ekki vönduð vinnubrögð. Virðulegi forseti. Mér finnst við ekki þurfa að ræða frekar hvort við séum að vanda til verka eða ekki vegna þess að við eigum eftir að takast á við hin raunverulegu mál sem lúta að laxeldi, hina raunverulegu umhverfisvá, ef um hana er að ræða, hina raunverulegu stöðu. Það gerum við hér. Við ættum a.m.k. að byrja á að athuga hvers vegna við erum kjörin á þing. Við erum fyrst og síðast kjörin til að hugsa um fólkið í landinu, til að vernda byggðirnar í landinu, til að ganga á undan með góðu fordæmi og fyrst og síðast sýna sjálf virðingu og vanda okkur í verki. Ég spyr: Hvers vegna var aldrei talað um það við aðilana þegar þeir sóttu um rekstrar- og starfsleyfi að þeir ættu líka að koma með valkostagreiningu, jafnvel þótt hún væri ekki í kortunum? Jú, það þótti ekki ástæða til. Ef ég hefði t.d. ætlað að reka fyrirtæki, stofna prjónastofu, væri voðalega asnalegt ef sagt hefði verið við mig: Heyrðu, þú verður að velja hvort þú vilt fara í fiskrækt eða vera með saumastofu eða eitthvað annað. Leyfið sem sótt var um laut eingöngu að sjókvíaeldi og því að vera með seiðaræktun í kvíum á landi. Eigum við þá að fara í valkostagreiningar og segja: Nei, blessaðir setjið frekar upp prjónastofu? Það er jafnraunhæft að segja, vegna þess að hvorki kom til greina að vera með lokaðar kvíar, vera með þær uppi á landi né neitt annað af því sem um er rætt og ekki heldur þegar verið er að tala um geldfiskinn. Það er ekki í boði að koma með erfðabreytt matvæli inn í þá ræktun sem hefur verið MSC-vottuð í allan þennan tíma fyrir hreina afurð, fyrir utan það náttúrlega að fiskurinn verður rosalega gallaður og aðferðin sem er notuð núna við að gelda fiskinn ekki viðurkennd. Fiskurinn verður blindur, hann hryggbrotnar og ýmislegt fleira. Það eru ýmsir ágallar og mikil afföll geta orðið af fiski. En að því sem við erum að tala um og höfum eytt deginum í, ekkert annað skiptir máli en að við erum eingöngu, og hæstv. sjávarútvegsráðherra og vonandi hæstv. umhverfisráðherra líka, að fara fram á að fresta réttaráhrifum, ekkert annað en að fresta réttaráhrifum. Við þurfum ekki að vera í neinu umhverfismati hér eða spá í það hvort að við eigum að vera með laxeldi eða ekki. Við eigum að hugsa hvort við getum á einhverjum tímapunkti komið upp þannig atvinnugreinum að við getum boðið smáskaðabætur til þeirra brothættu byggða sem við rústuðum með framsali kvótans á sínum tíma. Virðulegi forseti. Það var ómetanlegt að fá til okkar í morgun þær stjórnsýslustofnanir sem hafa komið að málunum, Matvælastofnun, Umhverfisstofnun, Skipulagsstofnun. Allir þeir aðilar hafa komið að þeim málum og gáfu út leyfin og þótti ekkert athugavert við það, enda er ekki eins og leyfin gangi í gegn á einni nóttu. Þetta er margra ára ferli. Auðvitað hljóta rekstraraðilar sem eru með slíka rækt að gera hlutina í góðri trú. Þeir hljóta að treysta þeim leyfum sem þeim hafa þegar verið veitt. Til gamans langar mig að geta þess að verið er að reka mál gegn litlu laxeldi eða ræktarfyrirtæki fyrir austan og fellur vonandi dómur í því innan mánaðar. Ég veit ekki alveg hvaða fyrirtæki er um að ræða en þetta var það sem við fengum að vita í morgun hjá atvinnuveganefnd. Spurning mín var: Standa sömu kæruaðilar að því máli og að málinu sem um er rætt? Svarið kom ekki á óvart: Já, það eru sömu aðilar. Þrátt fyrir að þetta litla ræktarfyrirtæki hafi fengið leyfi árið 2012 og sé búið að ganga í gegnum þetta ferli í einhver ár þá allt í einu sex árum seinna áttuðu þeir sig á því að best væri að kæra það og reyna að koma því út úr atvinnugrein sinni. Við skulum sjá hvernig dómstólar bregðast við kærunni sem einkennist að mínu mati af einskæru tómlæti því að maður á ekki að fatta sex árum seinna að eitthvað sé öðruvísi en maður vildi hafa það, sérstaklega ekki ef leita á úrskurðar fyrir dómstólum.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fiskeldi, nr. 71/2008 (rekstrarleyfi til bráðabirgða). Ég ætla ekkert að halda langa ræðu en ákvað samt að koma hingað upp til að rétta úr mér. Eins og staðan er er um að ræða mjög alvarlegt mál, það hefur komið fram. Talað er um að skýrleiki sé ekki nógur í regluverkinu, formgalli og slíkt. Ég veit að menn hafa leitað allra leiða undanfarna daga til að bregðast við ástandinu. Nú er þetta frumvarp komið fram frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem mér sýnist gera að verkum að þessi fiskeldisfyrirtæki fyrir vestan geta haldið áfram starfsemi sinni. Starfsemi þeirra er í raun ólögleg í dag - það er búið að taka af þeim leyfið. Þetta einangraða mál snýst ekki um að vera með eða á móti laxeldi, en ýmislegt hefur komið fram í ræðum um það hvað fólki finnst og finnst ekki. Það er í raun og veru önnur umræða sem við eigum að sjálfsögðu að fara í. Ég hef fylgst með málum í nokkur ár í gegnum pólitíkina og hef farið nokkuð oft vestur á firði. Síðustu fimm eða sex árin hef ég séð gríðarlegar breytingar til betri vegar á atvinnuástandi á Vestfjörðum. Það hefur komið fram í ræðum hér að Vestfirðingar hafa misst mikinn kvóta, að þeir hafi selt hann frá sér. Það er alveg rétt og það er umræða sem ég gæti líka tekið á öðrum vettvangi, það er staðreynd. Staðan er sú að komið er svar við því sem gerðist þá, Vestfirðingar eru farnir að byggja upp sín atvinnumál á annan hátt en að sækja fisk út í sjó að stóru leyti. Verðmætasköpunin er gríðarleg, atvinnuuppbyggingin mikil, fjölgunin er mikil í byggðinni og það er gríðarlega gaman að fylgjast með því. Ég stuðaðist pínulítið þegar ég kom vestur um daginn. Yfirleitt þegar maður kemur vestur á firði og heimsækir bæði fyrirtæki og fólk hittir maður oftar en ekki reiða Vestfirðinga, þeir eru upp til hópa mjög ákveðið og duglegt fólk. Ef þá vantar eitthvað slá þeir í borðið og segja: Hingað og ekki lengra. En núna varð ég var við að þeir sögðu að þeir væru orðnir þreyttir. Fólk væri orðið þreytt á því hvernig ástandið væri orðið. Vestfirðingar hafa beðið eftir nýjum vegi um Gufudalssveit frá árinu 2006 sem var þá tilbúinn til framkvæmda. Ekkert hefur skeð. Það er búið að möglast í kerfinu í gegnum alls konar kærumál, mjög sorgleg saga, einhvern veginn sagan endalausa. Vestfirðingar hafa viljað taka til í raforkumálum. Unnið hefur verið að því að undirbúa virkjun við Hvalá, Hvalárvirkjun. Það eru komnir fram hópar umhverfis- og náttúruverndarsinna sem sjá því allt til foráttu og tala um ósnerta náttúru. Síðan kemur þetta mál upp núna. Ég hef oft talað um það, og sérstaklega lagt á það áherslu undanfarið, að minni kurteisi er svolítið lokið í sambandi við þessa umræðu, þegar verið er að tala um umhverfis- og náttúruvernd. Það er yfirleitt talað um þau mál í svolítið einangraðri umræðu. Það er alltaf talað um að náttúran þurfi að njóta vafans og ég get alveg verið sammála því, en það gleymist að ræða um samfélagsþáttinn. Mér finnst að þegar við ræðum um uppbyggingu byggðamála úti á landi, eða í hvernig formi sem það er, þurfum við að tala um þetta þrennt í einu; umhverfismál, náttúruvernd og samfélagsvernd og uppbyggingu. Við mannfólkið erum partur af náttúrunni. Ég minntist á þreytta Vestfirðinga áðan og ég bið þá svo sannarlega um að vera áfram reiðir og berja í borðið. Þannig hafast hlutirnir oft í gegn. Ástæða þess að þessi staða er komin upp hefur verið reifuð og hún er í raun mjög ótrúleg, að þetta skuli hafa getað skeð, eins og maðurinn sagði. En það er staðreynd og hér er komin leið sem ég mun styðja. Ég mun ekki standa í vegi fyrir því. Sá tími sem þetta er í gildi og þar til þetta rennur út verður vonandi notaður til að koma málunum á hreint til frambúðar. Það er mjög brýnt. Það hefur líka verið minnst á gjaldtöku sem er ekki búið að forma eins og á margan hátt skyldi gera í sambandi við fiskeldið. Þá langar mig að nefna að ég hef lagt fram þingsályktunartillögu, sem kemst vonandi fljótlega á dagskrá, um greiningu auðlinda og gjaldtöku auðlinda. Við Íslendingar erum ríkir af auðlindum en umræðan um auðlindir og auðlindagjald einangrast yfirleitt við sjávarútvegsauðlindina. Sjávarútvegurinn hefur oft verið talaður mjög mikið niður út af því hvernig sú umræða hefur þróast. Er það mjög miður. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta önnur en þau að ég vona að málið fái farsælan endi. Það verður að gera það. Það er allt á öðrum endanum fyrir vestan. Lánastofnanir eru farnar að halda að sér höndum út af þessu máli og um er að ræða háar upphæðir. Þetta einangraða mál er ekki umhverfismál, þetta er spurning um að sú starfsemi sem hefur verið komið á fót fái að halda áfram. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vona að þetta mál fái farsæla afgreiðslu.
Frú forseti. Umræðan hér gefur tilefni til að spyrja hvort fiskeldi sé umhverfismál. Maður svarar auðvitað: Hvað annað? Eða hvað? Auðvitað eru fiskeldismál ýmislegt annað en umhverfismál. Þau varða bæði stjórnsýslu og lagaumhverfi. Harðir gagnrýnendur fiskeldis finna ágalla í allgömlu leyfi og kæra leyfisveitinguna byggða á samþykktri matsskýrslu. Og hver er þessi ágalli? Snýst hann um einhvern þann beina þátt umhverfismála sem varða fiskeldi á Vestfjörðum eða Austfjörðum? Snýst hann um upplýsingar um mengun af fiskeldi, um umhverfisóvænan búnað? Snýst hann um vanmat á erfðamengunarhættu af opnu sjókvíaeldi? Nei, hann snýst um ekkert af þessu. Hann snýst um vöntun á tilteknum þáttum sem venjulega eru í öllum skýrslum um mat á umhverfisáhrifum. Það er mín reynsla. Ég hef tekið saman nokkrar slíkar skýrslur og þær hafa alltaf innihaldið valkostina alla, líka þá sem myndu teljast óraunhæfir. Í þessa skýrslu vantar umfjöllun um aðra kosti, jafnt um geldfiskaeldi ef því er að skipta, um lokaðar kvíar eða hvað eina, kannski jafnvel um núllkostinn sjálfan. Þessir kostir sem þarna hefðu átt að vera voru taldir óraunhæfir af fyrirtækjunum sem skiluðu mati á umhverfisáhrifum jafnt og Skipulagsstofnun sjálfri. Um þetta snýst frumvarpið. Þetta er tilefnið. Tilefnið er formgalli sem hefur skapað óvissu og samfélagshættu af þessu umrædda fiskeldi. Það snýst eiginlega ekki um umhverfisáhrifin af því heldur um þessa formgalla. Með frumvarpinu er opnað fyrir að matið á umhverfisáhrifum verði lagfært eða endurtekið og þessir tveir eða þrír eða fjórir kostir sem ekki eru þar, verði þar. Sem sagt: Það er verið að opna á röksemdir fyrir eða á móti hlutum og helstu öðrum kostum í fiskeldi. Það er verið að opna á frekari umfjöllun um einmitt umhverfisáhrif og raunhæfni annarra kosta í fiskeldi hver svo sem niðurstaðan verður. Þetta er auðvitað öllum til góða. Umhverfismál sem slík, það sem ég var að telja hér upp, mengunin eða erfðaáhættan eða hvaðeina, eru þessu tiltekna frumvarp ekki skyldara en svo að þau koma fyrir í orðinu umhverfisáhrif, mat á umhverfisáhrifum. Það er ekki gefinn neinn afsláttur í umhverfismálum með því að leyfa útgáfu bráðabirgðaleyfis til 10 mánaða með aðra 10 mánuði til vara, heldur er hér verið að koma til móts við galla á málsmeðferð sem hefur leitt til sviptingar leyfis fyrir rekstri sem ekki hefur verið stöðvaður í allnokkur ár vegna óæskilegra umhverfisáhrifa. Frú forseti. Hvaða umhverfisáhrif eða umhverfismál ætti umhverfis- og samgöngunefnd að ræða sem tengjast þessu frumvarpi beint hér og nú, dag eða á morgun? Kæmist hún að niðurstöðu um eitthvað sem vantar í þetta frumvarp, sem veitir ráðherra heimild til að viðhalda leyfi fiskeldisstöðva, frumvarp sem ekki fjallar um fiskeldi sem slíkt heldur stjórnsýsluna og meðferð matsskýrslu sem snýr að því? Augljósir ágallar sem enginn getur borið á móti. Atvinnuveganefnd er sú nefnd, sú fagnefnd, sem á að fjalla um frumvarpið. Umhverfisnefnd mun að sjálfsögðu fræðast áfram á sínum fundum um fiskeldi, hefur meira að segja verið að kalla eftir einum slíkum, og fræðast um lagarammana, kosti og galla. Og hún mun fjalla um fiskeldi í frumvarpi sem nú er í pípunum. Ég sem Vinstri grænn þingmaður geri mér vel grein fyrir mikilvægi og um leið umhverfisáhættu hóflegs fiskeldis og ég geri mér grein fyrir gildi mótvægisaðgerða og geri mér grein fyrir nauðsyn þróunar í átt að umhverfisvænum atvinnuvegi. Ég sé fyrir mér þolmörk fiskeldis á Íslandi, sé fyrir mér þýðinguna fyrir byggðir og matvælaframleiðslu, ekki bara á Íslandi heldur í heiminum öllum, meira að segja í nafni umhverfismála. Fiskeldi þróaðist í fyrstu hratt og án nægilegra girðinga og reglna og varð að helsta atvinnuvegi heils landshluta og sterkum atvinnuvegi í öðrum landshluta. Þá ábyrgð verðum við að axla og sjá til þess að sjálfbærni gildi í öllum þremur hlutum þess hugtaks, sem er náttúran, samfélagið og efnahagurinn, rétt eins og fyrri mælandi hér á undan mér komst að orði. Það tekur eflaust einhvern árafjölda, en gerist ekki með því að láta gallað regluverk stýra þróuninni. Þetta frumvarp er verkfæri til þess að koma til móts við bæði fylgjendur og andstæðinga fiskeldis í opnum sjókvíum með því að opna fyrir endurskoðun á þeim hlutum í mati á umhverfisáhrifum sem varða það að mati kærunefndarinnar sjálfrar. Það er okkar hlutverk að sjá til þess að drepa þessari umræðu ekki á dreif heldur taka til höndum og ræða vissulega allar helstu hliðar umhverfismála þegar tilefni er til varðandi fiskeldi og það gerist í næstu umferð. - Ég hef lokið máli mínu.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það eigi ekki að veita afslátt af umhverfismálunum. Það er ekki verið að gera það með þessu frumvarpi. Ég held að við hljótum að vera sammála um að kröfurnar til umhverfismála verða að vera ríkar. Hv. þingmaður sem hefur mikla reynslu kom inn á þessa valkosti og við upplifðum það líka í morgun í atvinnuveganefnd að þar var undirstrikað að það hefði verið til bóta að taka inn umræðuna um geldfiskinn og lokuðu kvíarnar og landeldið, það er ekki hluti af valkostunum, en hluti af því sem hefði verið gott að draga fram. Það eru akkúrat þær athugasemdir sem úrskurðarnefndin gerði og væntanlega gefst þá fyrirtækjunum svigrúm til þess að fara yfir það. Það segir mér líka að það er ástæða fyrir því að umhverfisnefnd þingsins hljóti að skoða þessa þætti. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu og það þarf eiginlega að segja mér það tvisvar að þingmenn Vinstri grænna komi hér hver á fætur öðrum upp og segi að málið eigi ekki að fara til umhverfis- og skipulagsnefndar í þinginu. Það er auðvitað sérstakt. Það á enginn að vera viðkvæmur. Það er ekkert mál fyrir nefndirnar að funda saman. Þá vil ég fá það alveg á hreint hvort hv. þingmaður sé mótfallinn því að þessar tvær nefndir fundi saman til þess að málið verði að mínu mati sem vandaðast. Ég held að það skipti mjög miklu máli að yfirbragð afgreiðslu þingsins verði trúverðugt, traustvekjandi, þannig að allir beri traust til þessarar afgreiðslu okkar, ekki síst að það auki trúverðugleika á öllu lagaverki í kringum fiskeldið. Það er mín fyrri spurning.
Frú forseti. Það er svo sem ekki rétt, ef valkostir eru teknir með í mati á umhverfisáhrifum þá myndu þeir einmitt í þessu tilviki snúast að öðrum leiðum í fiskeldi, en ekki hvað? Auðvitað er það þannig. Ef það hefði verið staðið rétt að þessari matsskýrslu að mínu mati þá hefðu þessir valkostir átt að vera þar með og þeir hefðu auðvitað snúið að, hversu raunhæfir sem þeir voru, öðrum leiðum í fiskeldi. En hvað um það. Ég er auðvitað ekki mótfallinn þessu boði núna að við fundum saman umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd, alls ekki. Ég er alltaf til í að ræða frumvarp sem er til afgreiðslu, en við förum örugglega ekki út í hörkuumræður um umhverfismál á þessum fundi. Við reynum að afgreiða þetta frumvarp vegna þess að það eru tafir sem við óttumst m.a., því að við vitum ósköp vel hvernig nefndirnar vinna. Við þurfum að fá gesti. Við þurfum að ræða þetta í nokkra daga áður en við getum komið með einhvers konar álitsgerð um þetta tiltekna frumvarp. Við erum ekki að tala um umhverfismál og fiskeldi. Við erum að tala um ágalla í meðferð stjórnsýslunnar og stofnana á skýrslu um mat á umhverfisáhrifum. Þess vegna sagði ég að það eina sem skiptir máli í þessu og varðar í sjálfu sér umhverfismál er þetta eina orð, umhverfisáhrif, mat á umhverfisáhrifum. En að öðru leyti skiptir ekki máli hvort þarna er verið að ræða um geldfisk eða svo og svo mikla mengun af fiskeldi í sjó, það er bara ekki það sem við erum að ræða um eða afgreiða. Við erum að reyna að sjá til þess að þessi ágalli komi hvorki fiskeldinu sjálfu né samfélaginu öllu, né náttúrunni, til skaða með því að afgreiða þetta tiltekna frumvarp hér og nú.
Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Við þurfum að afgreiða frumvarp sem inniheldur einmitt þessa þætti, ekki þá þætti sem hv. þingmaður fjallaði um, þ.e. að við tryggjum að við afgreiðsluna minnkum við ekki kröfurnar varðandi mat á umhverfisáhrifum o.s.frv. Formið skiptir máli. Það er frægt mál í sögunni einmitt sem segir: Formið skiptir máli. Þess vegna vil ég undirstrika að það á ekki að taka því sem léttvægu hjali eða ábendingum þegar við segjum að við ætlum að fara yfir málið þannig að það verði sem best úr garði gert og við sendum frá okkur sameiginlegan skilning á því hvernig umhverfi við viljum hafa. Ég trúi ekki öðru en hv. þingmaður taki undir með mér í því að við viljum hafa skýrar kröfur í fiskeldi varðandi tillit til lífríkis, umhverfis og náttúru. Gott og vel. Ég vil spyrja hv. þingmann og þætti gott að fá svar við því: Veit hv. þingmaður hvernig hæstv. umhverfisráðherra ætlar að afgreiða málið af sinni hálfu? Ef og þegar málið verður afgreitt kemur það til kasta sjávarútvegsráðherra, hann afgreiðir það með sínum hætti. Mér sýnist hann ætla að gera það nokkuð hratt. Umhverfisráðherra gaf það í skyn fyrr í dag að hann ætli að nýta sér þessar þrjár vikur. Það skiptir máli fyrir þingið að vita það og samfélagið hvað umhverfisráðherra, sem situr í ríkisstjórn undir forystu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, ætlar að gera. Mér finnst við eiga rétt á að fá að vita heildarmyndina þegar við ræðum þennan hluta málsins líka.
Frú forseti. Ég á nú bara í miklum erfiðleikum með að svara þessu. Auðvitað treysti ég hæstv. umhverfisráðherra til þess að vinna sína vinnu sem stjórnvald. Ég get haft eftirlit með honum, ég skal örugglega halda í höndina á honum og sjá til þess að hann vinni þetta hratt og vel, en hann er hérna í salnum, það er þá miklu gáfulegra að spyrja hann heldur en mig. Ég hef ekki rætt við umhverfisráðherra núna á hlaupum í þessum sal. En ég get alveg fullvissað ykkur um að svona vinna, vitandi það hvað er í húfi, verður unnin eins hratt og mögulegt er, vildi ég ætla. En ég hef ekki nánari svör við þessu. Í raun finnst mér þetta spurning sem á ekki mikinn rétt á sér þegar um sjálfan umhverfisráðherra er að ræða í salnum og þann málshraða sem hefur verið á þessum klukkutímum fram að því augnabliki þegar ég stend hér.
Virðulegi forseti. Þegar svona neyðarástand skapast hefur fólk oft tilhneigingu til að láta grundvallaratriði þjóta út um gluggann. Ég hef tekið eftir því í gegnum tíðina að við Íslendingar leggjum oft ekki mikið upp úr ferlum eða formlegheitum og okkur hættir svolítið til að einblína á einföldu lausnina eins og að framselja ákvörðun til ráðherra og auka vald ráðherra í sífellu. Stjórnsýsla á Íslandi stendur oft mjög veikt. Mig langar, með leyfi forseta, til að vitna í fréttatilkynningu frá Landvernd frá því í dag: „Það er ákvörðun og áhætta fyrirtækja að hefja starfsemi þrátt fyrir augljósa ágalla á henni sem varða við landslög, eins og það að kostagreining fór ekki fram. Réttur umhverfisverndarsamtaka til þess að láta reyna á framkvæmda- og starfsleyfi fyrir starfsemi sem hefur skaðlegar afleiðingar fyrir umhverfið fyrir óháðum aðila er lítils virði þegar ráðherrar setja lög á úrskurði þessa óháða aðila.“ Þetta er svo sem mjög í anda málflutnings hæstv. umhverfisráðherra frá þeim tíma sem hann var framkvæmdastjóri samtakanna. Ég vil vitna í hann, með leyfi forseta: „Framkvæmdastjóri Landverndar segir það fráleita hugmynd að ríkisstjórnin blandi sér í málið með beinum hætti meðan það er til umfjöllunar í óháðri úrskurðarnefnd. Slíkt sé brot á Árósasamningnum og öðrum alþjóðasamningum.“ Ég tek ekki eins djúpt í árinni og hæstv. umhverfisráðherra gerði árið 2016 þegar hann tjáði sig um Þeistareyki og Kröflu en það er svolítið áhyggjuefni fyrir mig hversu rík tilhneiging er til að framselja vald til ráðherra strax í staðinn fyrir að íhuga betur þann lagaramma sem við höfum sett. Það ástand sem hefur skapast er af völdum trassaskapar á þessu þingi, alveg eins og slæmt ástand á Vestfjörðum er vegna þess að þingið hefur hunsað það í gegnum tíðina með vanhugsaðri löggjöf, eins og t.d. um kvótakerfið sem við mörg munum eftir. Þegar mikið liggur við getur þingið komið saman og sett löggjöf til að leysa vandræði. Ég er mjög ánægður með að þingið taki þetta alvarlega og komi saman með hraði en mér finnst að við getum gefið okkur smátíma til að vanda vel til verka og heyra fleiri tillögur. Mér finnst ekki nógu skýrt hvort þetta sé eina færa leiðin í stöðunni. Ég vildi gjarnan fá að heyra í fleiri sérfræðingum að sunnan með það mál. Mér finnst það alls ekki ljóst. Ég vil frekar að við skerum niður völd ráðherra í stað þess að auka þau því að sumir hafa fyrst og fremst atvinnuhagsmuni að leiðarljósi meðan öðrum er aðallega umhugað um náttúruverndarsjónarmiðin. Mál af þessu tagi verða ekki leyst með geðþóttaákvörðunum frá einni manneskju. Þess vegna erum við með umhverfismat, Matvælastofnun og aðrar stofnanir, annars gætum við bara strokað yfir allt íslenska lagasafnið, stjórnarskrána í leiðinni og skilið eftir yfirskriftina: Ráðherra ræður.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt langt og tek undir það sem rætt hefur verið nú þegar. Það er gríðarlega mikilvægt að taka á þeirri óvissu sem er uppi. Það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir samfélagið á Vestfjörðum og mjög brýnt þar af leiðandi að þingið vinni málið hratt og fumlaust. Ég hef hins vegar dálitlar áhyggjur af því þegar umræðan snýr að því hversu hratt eða fumlaust eigi að vinna málið. Umræðan á göngum þingsins virðist vera að málið eigi klárast í kvöld eða nótt, svo brýnir hagsmunir séu í húfi. Á sama tíma hefur í umræðunni verið spurt, og því alls ekki svarað með fullnægjandi hætti að mínum mati, hvort önnur ráð séu þegar fyrir hendi, hvort aðrar leiðir séu þegar fyrir hendi í lögunum. Í öðru lagi: Hvers vegna þessi tímarammi? Af hverju getur þingið ekki tekið sér einn eða tvo daga til að vinna málið af vandvirkni? Ég nefni þetta í því samhengi. Mér er það stórlega til efs að þeim fjölmörgu hagsmunaaðilum úti í samfélaginu sem kunna að hafa skoðun á málinu sé ljóst að þingið muni jafnvel klára það í kvöld, að ekki verði gefinn eðlilegur tími eða frestur til að veita umsagnir um málið eða koma skoðunum sínum á framfæri. Það finnst mér ekki ásættanleg vinnubrögð þegar þingið á í hlut. Við höfum ótal dæmi um mistök sem hafa verið gerð í þessum sal í flumbrugangi, í flýti. Ég sé ekkert og hef ekki enn þá heyrt - og ég sé að hæstv. sjávarútvegsráðherra hristir hausinn og fussar og sveiar.
Nei, alls ekki.
En hvað er það í málinu, og hæstv. ráðherra getur þá kannski frætt mig um það, sem kallar á að það sé klárað hér og nú í stað þess að þingið taki sér einn eða tvo daga í að vinna það af sæmilegri vandvirkni þannig að sómi sé að? Ég hef ekki heyrt annað en að jafnvel þótt sú staða kynni að koma upp, eins og hefur verið bent á í umræðunni, að Matvælastofnun beri í raun og veru skylda til að loka starfseminni, sé slík ákvörðun kæranleg til hæstv. ráðherra sem hafi valdheimildir til að fresta henni. Einnig hefur verið bent á að óljóst sé hvar hinn angi málsins liggi, þ.e. hvað varðar ákvarðanir umhverfisráðherra um sama mál og hversu langan tíma það kann að taka. Ég sé ekki rökin fyrir slíkum asa. Þingið ætti að geta tekið sér dag eða tvo til að gefa hagsmunaaðilum tíma til að koma skoðunum sínum á framfæri, svo að fullvissa sé fyrir því að þetta sé góð og vönduð leið til að leysa vandamálið í eitt skipti fyrir öll. Ég óttast þennan asa þegar ekki eru skýr og sterk rök fyrir því að flýta málsmeðferð svo mjög. Ég tek fram enn og aftur að ég styð málið. Ég hef sjálfur ekki rekist á stórkostlega annmarka á því, það er ekki það sem ég óttast. Ég veit hins vegar sem er að oft koma ýmsir ágallar fram í málum í umsagnarferli. Til þess erum við með vandað umsagnarferli. Við viljum leyfa hagsmunaaðilum að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og eigum ekki að óttast það. Það þurfa því að vera mjög ríkar ástæður fyrir því, sem ég hef ekki heyrt í umræðunni í dag, að vinna málið svona hratt.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að afsaka að ég hafi ekki verið hérna strax til taks í dag en að sjálfsögðu var lítið mál að bregðast við óskum um að koma. Mig langar aðeins að bregðast við því sem hér hefur verið beint að mínu ráðuneyti sem hefur með að gera þau leyfi sem snúa að starfsleyfum. Ég tók það fram hérna undir óundirbúnum fyrirspurnum í dag, við fyrirspurn Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, að við höfum ekki enn fengið umsókn til okkar inn í ráðuneytið um undanþágu frá starfsleyfi sem er möguleiki á að sækja um. Ef slík umsókn berst mun ráðuneytið að sjálfsögðu fara yfir það mál og verður að gefa því þann tíma sem til þess þarf. Ég vil benda á að í frumvarpi sjávarútvegsráðherra er tilgreindur sérstakur tími sem sá ráðherra hefur þá til að fara yfir beiðni eða umsókn um leyfi til bráðabirgða. Þar eru ákveðin tímamörk sett. Síðan langar mig að bregðast aðeins við tilvitnun áðan til svokallaðra Bakkalínumála þar sem var farið í gang með lagasetningu á Alþingi. Það mál er annars konar, einfaldlega vegna þess að þar átti að fella úr gildi leyfi sem voru þegar til umfjöllunar úrskurðarnefndarinnar og þar með hefði úrskurðarnefndin ekki haft tækifæri til að fjalla um þau sem hefði verið að öllum líkindum brot á alþjóðasamningum. Það er hins vegar ekki þannig í þessu máli. Úrskurðirnir eru fallnir og það er ekki verið að hrófla við þeim með þessum málum.