Á fundi Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins fyrr í dag var Ólafur Þór Gunnarsson kjörinn formaður sendinefndar Íslands á Evrópuráðsþinginu.
Borist hefur bréf frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 614, um viðveru herliðs, frá Andrési Inga Jónssyni.
Herra forseti. Unnin hefur verið nýsköpunarstefna fyrir Ísland og mikil áhersla lögð á að ná til sem flestra sviða nýsköpunar í landinu. Við höfum fjölgað sjóðum sem taka utan um fjölbreytta nýsköpun og þróun framleiðsluafurða, samanber Matvælasjóð, og stóraukið fjárframlög í hefðbundna sjóði á sviði nýsköpunar. Nýverið var úthlutað styrkjum úr Rannsóknasjóði fyrir 2021 og aldrei hafa fleiri verkefni verið styrkt eða hærri upphæðum úthlutað, en sjóðurinn hefur til ráðstöfunar 3,7 milljarða á þessu ári. Það er full ástæða til að halda því til haga að á þessu kjörtímabili hafa opinber framlög til nýsköpunar, rannsókna og þekkingargreina aukist um meira en 70%. Það er mikil gróska í nýsköpun og ekki bara í hátæknigreinum heldur í matvælaframleiðslu, orkuskiptum, viðspyrnu í ferðaþjónustu og ýmiss konar iðnaði og líftækni, ég tala nú ekki um í umhverfismálum. Efnahagsáföll og heimsfaraldur sem við glímum við leiða til þess að það er oft meiri sköpun í gangi og drifkraftur sem stjórnvöld hafa lagt áherslu á að mæta með fjölda aðgerða og stórauknu fjármagni í rannsóknasjóði og skapandi greinar. Nú stendur yfir vinna í atvinnuveganefnd við frumvarp um opinberan stuðning við nýsköpun. Þar er verið að endurskipuleggja stuðningskerfið við nýsköpun í landinu og áhersla lögð á að þjóna vel öllu landinu í samstarfi við atvinnulífið, háskólasamfélagið og sveitarfélögin og þá innviði sem til staðar eru. Það er mikilvægt að takist vel til og aðgengi allra að þjónustu- og nýsköpunarumhverfinu verði tryggt. Með virkjun hugvitsins og mannauði eru okkur allir vegir færir.
Forseti. Ég óskaði eftir að eiga orðastað við hv. þm. Brynjar Níelsson um bann við því að afneita helförinni. Eins og þingmenn og þjóð þekkja eflaust hefur slíkt mál verið lagt fram á þingi, bann og refsing við að segja heimskulega og jafnvel skaðlega hluti. Liggur ekki hundurinn þar grafinn að slík tjáning sé mögulega skaðleg? Það finnst sumum greinilega, en ég er hins vegar á þeim sokkunum að meðalið sé skaðlegra, að bann við slíkri tjáningu sé skaðlegra. Ég veit að hv. þm. Brynjar Níelsson hefur sagt skoðun sína á þessu máli, m.a. með orðunum: Nú voru það ekki bara þjóðernissósíalistar sem stunduðu þjóðarmorð í stríðinu og á árunum fyrir og eftir. Aðrir sósíalistar gáfu þeim ekkert eftir, til að mynda þeir sem stjórnuðu gömlu Sovétríkjunum. Ýjar hv. þingmaður að því með kaldhæðnislegum tón, mjög góðum, að frumvarpið eigi kannski að taka einhverjum breytingum þannig að öllum verði refsað fyrir að fara með augljósa þvælu. Ég furða mig á þessu frumvarpi eins og hv. þm. Brynjar Níelsson en það vakti með mér enn meiri furðu í gær þegar forsætisnefnd afgreiddi breytingar á reglum um meðferð þingerinda þar sem bannað verður að birta umsagnir sem kunna að vera í andstöðu við lög, góða reglu og velsæmi, en þær reglur voru settar í kjölfar þess að umsögn barst allsherjar- og menntamálanefnd þar sem sagt var að helförin hefði ekki gerst. Nú verð ég að viðurkenna að ég skil þetta ekki því að hv. þm. Brynjar Níelsson studdi breytingar á þessum reglum en var hins vegar andvígur frumvarpi sem var efnislega sambærilegt. Má sem sagt banna afneitun helfararinnar á þingi en ekki annars staðar? Er það kannski bara umfang refsingarinnar sem er vandamálið? Vill hv. þingmaður sem sagt bara beita ritskoðun til að koma í veg fyrir birtingu slíkra ummæla?
Hv. þingmaður hefði líka mátt aðvara forseta um að hann ætlaði að taka upp þetta efni úr forsætisnefnd og forseti hefði verið tilbúinn til þess að vera til svara, ef út í það er farið.
Hæstv. forseti. Mér hefði fundist eðlilegra að forseti sjálfur svaraði um þetta. Í mínum huga er þetta ekki alveg sambærilegt. Ég get haft mínar reglur á mínu heimili, hvað er viðhaft þar og hvað er í samræmi við viðmið og reglur. Það er mikill munur í mínum huga þegar ríkisvaldið, sem hefur þvingunarvald, ætlar að beita refsingum til þess hugsanlega að koma í veg fyrir eitthvað sem gæti verið skaðlegt, einhver tjáning. Það er margs konar tjáning skaðleg. Ég hef sjálfur alltaf barist gegn hvers kyns ofstæki og skiptir engu máli í mínum huga hvort menn kenna sig við þjóðernissósíalisma eða alþjóðahyggjusósíalisma eða sósíalisma sem er tengdur ákveðnum mönnum í fortíðinni, og ef menn gera lítið úr voðaverkum þeirra, sem margir gera í dag, þá er lausnin ekki sú að beita þvingunarvaldi ríkisins og refsingu. Ég vil beita rökum. Hvað við höfum hér í þinginu, hvað við ætlum að birta, er í mínum huga gjörólíkt mál. Ég er ekki að mæla með því almennt að við beitum miklum þrýstingi eða ritskoðunum en við getum samt ákveðið í okkar félagi, í okkar hópi, hvernig við höfum slíka hluti. En auðvitað má alveg gagnrýna þetta. Ég held að forseti sjálfur gæti miklu betur svarað um þetta. En ég get alveg tekið undir það að við þurfum að hafa einhverjar siðlegar viðmiðanir um það hvað við birtum hér á þinginu í þessum efnum sem öllum öðrum. Ég ætla ekki að fara að beita refsingum. Ég vil beita rökum almennt og þess vegna er ég í pólitík, ég er að berjast við öfgana alla daga, meira að segja hér á þinginu.
Herra forseti. Ímyndið ykkur ef kaffibollinn ykkar hefði kostað 50.000 kr. í morgun, súrdeigsbrauðið um 100.000 kr. eða nýi bíllinn ykkar um hálfan milljarð króna. Þetta er ekki mjög fjarlægt því að það væri raunin ef við hefðum ekki tekið tvö núll af krónunni. Nú eru 100 ár liðin síðan ákveðið var að skrá gengi íslensku krónunnar sérstaklega. Fram til ársins 1920 var íslenska krónan á pari við dönsku krónuna en núna er gengi dönsku krónunnar um 21 íslensk króna. Ef við tökum tillit til myntbreytingarinnar 1981 er gengi dönsku krónunnar 2.100 gamlar íslenskar krónur. Verðgildi íslensku krónunnar gagnvart hinni dönsku er því aðeins 0,05% af því sem það var árið 1920, sem jafngildir rýrnun upp á 99,95% á þessu 100 ára tímabili. Vandfundið í veröldinni er það fyrirbæri sem hefur rýrnað jafn mikið. Sumir halda að gengisfellingar, en með þeim rýrnar virði krónunnar, séu gott hagstjórnartæki en þetta sama fólk gleymir að gengisfellingar gerast alltaf á kostnað almennings. Með gengisfellingu eru verðmæti færð frá almenningi þar sem krónur venjulegs fólks verða minna virði, innfluttar vörur hækka í verði og verðmætin eru færð til útflutningsgreina, svo sem útgerðarinnar. Með lækkun krónunnar hækkar verðbólgan. Á síðasta ári var krónan í hópi þeirra gjaldmiðla sem veiktust hvað mest. Við erum þar í hópi með Kirgistan, Mósambík og Georgíu. Herra forseti. Ég leyfi mér því að spyrja: Er ekki fullreynt með íslensku krónuna? Er 100 ára sorgarsaga ekki nóg? [[Forseti hringir.]]Eigum við ekki að leyfa íslensku krónunni að sofna sínum þyrnirósarsvefni?
Virðulegur forseti. Á Jafnréttisdögum 1.–5. febrúar standa Rannsóknasetur í fötlunarfræðum, Kvennahreyfing Öryrkjabandalags Íslands og Landssamtökin Þroskahjálp fyrir málstofu um ofbeldi gegn fötluðum konum. Fræðafólk, fulltrúar samtaka fatlaðs fólks og fulltrúar stjórnvalda verða kallaðir saman til samstarfs um þekkingu og reynslu til að þróa leiðir til að hindra ofbeldi gegn fötluðum konum. Alþjóðlegar rannsóknir sýna að fatlaðar konur eru mun líklegri en aðrar konur til að vera beittar ofbeldi. Þrátt fyrir það, og þrátt fyrir að um sé að ræða alvarleg mannréttindabrot, er ofbeldi gegn fötluðum konum enn falið og ósýnilegt og sjaldan brugðist við því af hálfu yfirvalda. Rannsóknir sýna að ofbeldi gegn konum og börnum hefur aukist í Covid-19 faraldrinum, einnig á Íslandi. Hér á landi hafa stjórnvöld brugðist við þessu með því að nýta nýja tækni við að þróa 112 vefgátt til vitundarvakningar og sem tæki til að takast á við og hindra ofbeldið. Í greinargerð ríkislögreglustjóra um ofbeldi gegn fötluðum á Íslandi kemur fram skelfilegt birtingarform ofbeldis sem grasserar gagnvart fötluðu fólki og þar segir m.a. orðrétt, með leyfi forseta: „Íslenskar sem erlendar rannsóknir leiða í ljós að fatlað fólk er í sérstökum áhættuhópi sem þolendur ofbeldis. Kannanir sýna einnig að meiri líkur eru á að fatlað fólk verði fyrir ofbeldi en þeir sem ófatlaðir teljast. Einkum eru ungar konur sem glíma við fötlun líklegri til að verða fyrir kynferðisbroti. Höfundar erlendrar rannsóknar segja börn sem glíma við þroskahömlun 4,6 sinnum líklegri en ófötluð börn til að verða fyrir kynferðislegu ofbeldi.“ Og síðar segir: „Ofbeldi gegn fötluðum getur þannig tekið á sig margar birtingarmyndir.“ Og ein birtingarmyndin er sú að Alþingi hefur ekki lögfest samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðs fólks. Í alþjóðlegri skýrslu segir að fötlun sé eðlilegur hluti mannlegs lífs, að næstum allir verði fyrir tímabundinni eða varanlegri fötlun á lífsleiðinni. Fatlað fólk á Íslandi á rétt á því að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks verði lögfestur og það strax. Hvar er frumvarpið frá þessari ríkisstjórn sem átti að vera komið hingað inn í desember sl.? Er það ekki ofbeldi gagnvart fötluðu fólki að leggja það ekki fram?
Forseti. Atvinnumálin eru eitt allra mikilvægasta mál líðandi stundar og koma til með að vera það á næstu árum. Í því samhengi hef ég margsinnis komið hingað upp í ræðustól til að tala um mikilvægi þess að Ísland verði samkeppnishæft í kvikmyndagerð á heimsvísu og mun halda áfram að tönnlast á því. Hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur sagt, með leyfi forseta: „Stór tækifæri felast í því að styðja enn frekar við kvikmyndagerð í landinu og hækka endurgreiðslur af framleiðslukostnaði í 35% líkt og gert er í löndum sem keppa við Ísland um verkefni.“ Forseti. Hún er sárara en tárum taki sú staðreynd að Ísland fer ítrekað á mis við stór erlend verkefni vegna þess að landið er ekki samkeppnishæft í greininni, jafnvel kvikmyndaverkefni þar sem Ísland sjálft er sögusviðið. Við lifum á krísutímum, atvinnuleysi eykst dag frá degi og við erum búin að missa fyrrum stærstu atvinnugrein þjóðarinnar. En hér er lausn, virðulegi forseti. Það er efnisþurrð í heiminum og rík eftirspurn eftir nýju kvikmyndaefni. Kvikmyndagerð er útflutningsgrein. Það er í raun magnað hvað kvikmyndagerð gæti gert mikið til að fylla í skarð ferðaþjónustunnar, fært gríðarlega fjármuni inn í hagkerfið og staðið eftir sem mikilvæg stoð fyrir íslenskt atvinnulíf til frambúðar. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra á lof skilið fyrir nýju og flottu kvikmyndastefnuna sem hún lagði fram í fyrra, en nú þarf að fylgja henni eftir. Í áramótagrein sinni sagði samgönguráðherra að atvinnugreinar eins og kvikmyndagerð og skapandi greinar hefðu gríðarleg tækifæri til að stækka og byggja undir lífsgæði framtíðarinnar. Hann sagði einnig: „Framtíðin er björt ef okkur tekst að nýta þau tækifæri sem okkur bjóðast.“ Forseti. Ég staldra við orðalagið „ef okkur tekst“. Það þarf nefnilega ekkert að efast, það þarf bara að gera og gera það strax.
Virðulegur forseti. Fjárfesting í innviðum eykur samkeppnishæfni landa og styður við aukinn hagvöxt með aukinni framleiðni hins opinbera og einkageirans. Fjárfesting í innviðum fjölgar störfum og bætir lífskjör. Þrátt fyrir umtalsverða aukningu fjármuna í samgöngumannvirki og aðra innviði á síðustu misserum þá eigum við enn langt í land með að ná ásættanlegri stöðu þegar kemur að innviðum. Við Íslendingar búum svo vel að eiga öfluga lífeyrissjóði og þeir eru okkur mikilvægir, þar liggur sparnaður okkar til efri áranna. Staðan er sú að lífeyrissjóðirnir eru fullir af peningum og þessir peningar þurfa að komast í vinnu. Í því lágvaxtaumhverfi sem við búum við núna er þörf á arðbærari fjárfestingum til lengri tíma og öruggum fjárfestingum. Fjárfesting í þjóðhagslega hagkvæmum innviðum hlýtur þar að vera áhugaverður kostur fyrir lífeyrissjóði. Ég heyrði það í fréttum um helgina að hæstv. samgönguráðherra hygðist leggja fram tillögur að Sundabraut fljótlega og ég fagna því mjög. Ég hlakka til að sjá þær útfærslur sem koma fram. Ég vil þá nota tækifærið og minna á þingsályktunartillögu mína frá því í nóvember, mál nr. 317, þar sem við leggjum til að ráðherra verði falið að bjóða út hönnun, fjármögnun, framkvæmd og rekstur Sundabrautar í einkaframkvæmd. Þannig fengju einkaaðilar tækifæri til að glíma við það sem hið opinbera hefur verið með til umræðu í 50 ár, hingað til án árangurs. Þarna leggjum við til að einkaframtakinu verður treyst til að framkvæma verkið frá A til Ö án fjármagns frá ríkinu en fái í staðinn heimild til að rukka veggjöld í ákveðinn tíma.
Hæstv. forseti. Fyrir ári lögðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins fram beiðni um skýrslu frá forsætisráðherra um innviði og þjóðaröryggi. Skýrslan hefur nú litið dagsins ljós og er yfirgripsmikil, enda unnin á vettvangi allra ráðuneyta. Í skýrslubeiðninni óskuðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins eftir umfjöllun um það hvort íslenska ríkið ætti með almennum hætti að fara með skipulagsvald vegna helstu grunninnviða landsins á grundvelli þjóðaröryggis. Í umfjöllun skýrslunnar er vísað í niðurstöður átakshóps um úrbætur á innviðum þar sem segir að einfalda þurfi ferlið vegna undirbúnings framkvæmda við flutningskerfi raforku þar sem einstaka þjóðhagslega mikilvægar framkvæmdir hafi tekið langan tíma í stjórnsýslumeðferð. Í þessum tilgangi leggur átakshópurinn til að lögfest verði heimild til að taka sameiginlega skipulagsákvörðun þvert á sveitarfélagamörk vegna framkvæmda í flutningskerfi raforku. Unnið er að samningu frumvarps á grunni þessara tillagna. Þetta er mikið fagnaðarefni. Að sjálfsögðu er áfram viðurkennt að höfuðábyrgð á framkvæmd skipulagsmála liggi almennt hjá sveitarfélögunum en um leið áréttað að ríkisvald geti farið með almenna stefnumótun í skipulagsmálum og ábyrgð eftir atvikum. Vísað er til þess að í nágrannalöndum okkar, eins og Danmörku og Noregi, hafa skipulagsyfirvöld á landsvísu sambærilega heimild. Það er von mín að þessi skýrsla fái djúpa og málefnalega umfjöllun í sölum Alþingis. Við þurfum að blása til sóknar til að tryggja þjóðaröryggi og til þess þurfum við að styrkja og byggja lykilinnviði samfélagsins með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Með leyfi forseta, vitna ég í lokaorð skýrslunnar sem eru: „Grunninnviðir lands og þjóðar eru ýmist á forræði einkaaðila, ríkis eða sveitarfélaga. Þau sjónarmið hafa komið fram að ríkið fari með skipulagsvald vegna grunninnviða sem varða þjóðaröryggi og landið í heild.“ Hæstv. forseti. Einmitt það er stóra verkefnið sem bíður okkar.
Hæstv. forseti. Íslendingar hafa tækifæri til að byggja upp grænan iðnað á sviði þörungavinnslu. Hér á landi eru kjöraðstæður á heimsvísu, hreinn sjór og víðfeðm hafsvæði. Frumkvöðlar og fjárfestar eru áhugasamir en lagaumgjörðin og regluverkið er enn ekki nógu gott. Alþingi þarf að skapa trausta umgjörð um þennan iðnað og skapa skýra stefnu. Fyrir Alþingi liggur þingsályktunartillaga þess efnis sem sú sem hér stendur lagði fram á haustþingi ásamt þingflokki Framsóknarflokksins. Þörungar eru ekki bara næringarrík fæða fyrir skepnur og mannfólk heldur framleiða þeir líka stóran hluta súrefnis jarðarinnar. Þörungar hreinsa sjóinn og þá má einnig nýta sem áburð. Sumar smáþörungategundir eru olíuríkar og úr þeim er hægt að framleiða lífeldsneyti. Því er ljóst að sjálfbær öflun þörunga og aukin nýting þeirra getur hjálpað til við að draga úr áhrifum loftslagsbreytinga og haft jákvæð áhrif á vistkerfi jarðar. Heimsmarkaður fyrir þörunga er stór og fer vaxandi. Samkvæmt skýrslu The Insight Partners (ReportLinker) um heimsmarkað fyrir þörunga frá júní 2020 er því spáð að markaðurinn vaxi í 1,3 milljarða dala árið 2027. Þá kemur einnig fram í skýrslunni að vaxandi eftirspurn sé eftir matvæla- og drykkjarafurðum sem unnar eru úr þörungum en efni úr þörungum má finna í fjölmörgum matvælategundum, snyrtivörum og iðnaðarvörum eins og málningu, dekkjum, tómatsósu, tannkremi og svo má lengi telja. Samkvæmt greiningu Sjávarklasans frá nóvember 2019 er vöxtur í þörungaframleiðslu í heiminum áætlaður um 7,4% á ári til ársins 2024 og því spáð að veltan verði um 1,1 milljarður bandaríkjadala árið 2024. Í þessari grein liggja mýmörg áhugaverð tækifæri fyrir íslenskt athafnalíf. Með því að fjárfesta í menntun, rannsóknum og frumkvöðlafyrirtækjum á þessu sviði getur Ísland skapað sér sess meðal forystuþjóða í fullnýtingu þangs og þara og ræktun smáþörunga.
Herra forseti. Laugaland er meðferðarheimili fyrir unglingsstúlkur sem er staðsett í Eyjafjarðarsveit. Þar fá stúlkur sem eru á erfiðum stað í lífinu aðstoð sem eflaust hefur bjargað lífi einhverra þeirra og bætt líf fjölmargra. Það hefur verið mikið rætt um þetta meðferðarheimili að undanförnu vegna þess að núverandi rekstraraðili hefur sagt upp samningi sínum. Barnaverndarstofa hefur tilkynnt að starfsemin verði ekki boðin út aftur og heimilinu verði lokað. Ástæðan er að það er ekki fjárhagslega hagkvæmt fyrir Barnaverndarstofu að stíga inn í reksturinn. Fyrrverandi skjólstæðingar, aðstandendur og starfsfólk á Laugalandi hafa lýst þungum áhyggjum af þessu. Ein stúlkan sem mótmælir fyrirhugaðri lokun lýsir dvöl sinni með eftirfarandi hætti: „Ég var 17 ára þegar ég fór á Laugaland. Þetta er eina meðferðarheimilið sem ég hef farið á sem hefur í alvörunni hjálpað mér. Laugaland er sá staður sem bjargaði bæði lífi mínu og geðheilsu.“ Þegar maður les frásagnir stúlkna og aðstandenda hlýtur maður að velta fyrir sér hvar samfélagið okkar er raunverulega statt ef fjárhagsleg rekstrarskilyrði ráða úrslitum um hvort starfsemi er eða ekki. Félags- og barnamálaráðherra hlýtur að vera sammála mér um að það sé óboðlegt að loka Laugalandi án þess að nokkuð annað taki við sem liggi nú þegar fyrir. Ég hvet hæstv. ráðherra til að stíga fast til jarðar í þessu máli og það hratt, eyða óvissunni og afstýra lokun Laugalands.
Herra forseti. Í dag ætla ég enn og aftur að vekja athygli á biðlistum í heilbrigðiskerfinu okkar. Ég ætla að vekja athygli á málefnum þeirra barna og ungmenna sem eiga í talerfiðleikum. Talvandamál geta orsakast af ýmsu og verið ýmiss konar, m.a. erfiðleikar við málskilning og máltjáningu, raddvandamál, vandamál við að bera hljóð rétt fram, stam, kyngingarörðugleikar og margs konar önnur vandamál tengd tali. Augljóst er að því fyrr sem tekið er á þeim vandamálum þeim mun fyrr geta börnin átti í hnökralausum samskiptum við hina fullorðnu, kennara og jafnaldra. Talvandamál barna draga stórlega úr líkum á eðlilegum félagslegum samskiptum og geta þannig dregið úr þroskamöguleikum barna. Í dag er talið að um 600–800 börn séu á biðlistum eftir aðstoð talmeinafræðings en einungis 7–8 slíkir eru útskrifaðir á ári frá Háskóla Íslands. Í frétt mbl.is í morgun segir Signý Einarsdóttir talmeinafræðingur að ástæðan fyrir þessum löngum biðlistum sé ákvæði sem Sjúkratryggingar Íslands settu inn í rammasamning við talmeinafræðinga fyrir nokkrum árum. Ríkið greiðir einungis talþjálfun fyrir börn með alvarlegan talvanda. Í ákvæðinu felst að talmeinafræðingar þurfa eftir meistaranám í háskóla að starfa í tvö ár á stofnun eða hjá sveitarfélagi áður en þeir komast á samning hjá Sjúkratryggingum og geta farið að starfa sjálfstætt. Þetta ákvæði um tveggja ára starfstíma er sérstaklega vont þar sem ekki eru mörg störf í boði hjá stofnunum og sveitarfélögum fyrir talmeinafræðinga. Nýútskrifaðir talmeinafræðingar þurfa að starfa undir handleiðslu reynds talmeinafræðings í sex mánuði áður en þeir fá leyfi landlæknis til starfa. Það virðist vera orðin árátta heilbrigðisyfirvalda að leggja stein í götu einkareksturs sé hann einhvers staðar fyrir hendi. Biðlistar eru dýrir fyrir samfélagið en miklu dýrari fyrir þá sem á þeim biðlistum sitja. Skjólstæðingar talmeinafræðinga, langoftast ung börn, hafa ekki tíma [[Forseti hringir.]]til að sitja á biðlistum í tvö ár eftir því að fá aðstoð við talþjálfun, herra forseti. Þessu þarf að kippa í liðinn.
Herra forseti. Talmeinastofur sjá fram á að geta ekki sinnt mikilvægri þjónustu sinni vegna yfirvofandi skorts á talmeinafræðingum, skorts sem er til kominn vegna þess að nýútskrifaðir talmeinafræðingar verða að vinna hjá ríki eða sveitarfélagi í tvö ár áður en þeir fá að fara á samning hjá Sjúkratryggingum og þar með í vinnu á talmeinastofum. Stöðurnar sem eru í boði hjá ríki og sveitarfélögum hafa aftur á móti verið sárafáar og á sama tíma hlaðast upp biðlistar hjá talmeinastofunum. Það er talið að um 800 börn bíði á höfuðborgarsvæðinu og á landinu öllu hátt í 2.000 börn. Þetta er illskiljanlegt flestum, líkt og svo margt varðandi vegferð ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum. En það eru ekki bara talmeinafræðingar sem búa við faglega órökstutt skert atvinnufrelsi af hálfu ríkisstjórnar sem í situr m.a. flokkur sem stundum talar um mikilvægi atvinnufrelsis. Það hefur ekki farið hátt í umræðunni en fyrr í þessum mánuði setti heilbrigðisráðherra reglugerð með samsvarandi skerðingarákvæði fyrir sjúkraþjálfun. Nýútskrifaðir sjúkraþjálfarar þurfa að vinna í tvö ár hjá ríkinu áður en þeir fá að starfa á stofum. Í dag eru ekki nægileg störf hjá ríkinu fyrir alla nýútskrifaða sjúkraþjálfara. Við gætum því verið í þeirri stöðu að nýútskrifaðir sjúkraþjálfarar þurfi að bíða eftir því að komast í vinnu hjá ríkinu og á sama tíma bíður almenningur enn lengur eftir þjónustu sjúkraþjálfara með tilheyrandi og óþarfa neikvæðum afleiðingum. Herra forseti. Það eru engin augljós fagleg rök fyrir þessu. Sjúkraþjálfarar sinna fjölbreyttum störfum og verkefnum jafnt inni á ríkisreknum stofnunum sem og hjá sjálfstætt starfandi sjúkraþjálfarastofum. Verkefnin eru einfaldlega hvorki flóknari né merkilegri inni á stofnunum en þau eru á einkastofum. Eftir situr að mönnunarvandi á einkastofum er yfirvofandi, sem er mögulega ætlunin hjá ríkisstjórninni. Vaxandi biðlistar fólks eftir þjónustu sjúkraþjálfara eru þá bara fórnarkostnaður, enn og aftur.
Herra forseti. Ég er hugsi eftir svör forsætisráðherra í gær við fyrirspurn hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar um rétt námsfólks til atvinnuleysisbóta. Ráðherrann fór í svörum sínum yfir almennar aðgerðir í þágu fólksins í landinu en fór eins og köttur í kringum heitan graut fram hjá því að ræða þau vandamál sem blasa sérstaklega við stúdentum. Meginkrafa stúdenta til margra ára snýr að grunnframfærslu námslána. Stóra breytingin sem þarf að eiga sér stað á námslánakerfinu er einfaldlega að fólk geti lifað af lánunum og það þurfi ekki að vinna með námi. En hvernig hefur það gengið? 72% stúdenta vinna með námi til að framfleyta sér. Fjórðungur stúdenta telur að vinnan hafi áhrif á frammistöðu þeirra í námi. Ástæðan er einföld. Grunnframfærslan er allt of lág og hún hefur verið allt of lág í allt of mörg ár. Reyndar beindi meiri hluti þingsins því til sjóðstjórnar fyrir ári, þegar við samþykktum ný lög um námslán, að fólk yrði að geta lifað af framfærslunni og í gær sagði ráðherra að að sjálfsögðu ætti að reyna að tryggja námsmönnum framfærslu. En hvernig gengur það? Grunnframfærslan er í dag óbreytt frá því sem hún var fyrir ári, áður en við breyttum lánasjóðskerfinu, 189.500 kr. á mánuði í níu mánuði á ári. Á þessa upphæð eiga námsmenn að treysta. Á sama tíma er þeim óheimilt að sækja sér atvinnuleysisbætur því að þrátt fyrir að af launum vinnandi stúdenta renni atvinnuleysistryggingagjald í sjóð, alveg eins og af launum annars vinnandi fólks, á þessi stóri hópur ekki rétt á því að njóta trygginga. Á þetta hefur talsfólk stúdenta ítrekað bent og síðustu níu mánuðina [[Forseti hringir.]]hefur stúdentahreyfingin sent hvert neyðarkallið á fætur öðru til stjórnvalda. Skeytingarleysi ríkisstjórnarinnar varðandi fjárhagslegt öryggi stúdenta er ólíðandi. [[Forseti hringir.]]Stúdentar eiga betra skilið.
Hæstv. forseti. Umræður hér í þingsal eru alla vega, eins og gengur, enda af misjöfnum uppruna, allt eftir tilgangi og tilefni. Ég ætla ekki að halda hér ræðu þar sem ég held því fram að ég hafi séð ljósið í þeim umræðum sem fara hér fram. Oft á tíðum fær maður þá tilfinningu að ekki sé mikill árangur af umræðunni eða að hún skilji ekki mikið eftir. En í gær ræddum við um öflun og dreifingu bóluefnis og hversu hratt okkur tekst að byggja upp varnir þannig að heimurinn fari á ferð að nýju. Við ræddum líka um verðtryggða vexti sem byggja á 40 ára gömlum lögum og í þeirri umræðu var dregið fram að við búum við gjörbreyttar aðstæður í samfélaginu, bæði félagslega og hagrænt. Nú í morgun las ég yfir nýjar spár frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Íslandsbanka og þar speglast mjög margt sem kom fram í umræðum um þessi mál hér í gær. Við búum nefnilega við gjörbreytt hagkerfi og breyttar áherslur í hagstjórn sem hefur skilað sér í auknum styrk samfélagsins til að takast á við efnahagsleg áföll eins og afleiðingar Covid-19. Þrátt fyrir nærri þriðjungs samdrátt í útflutningi varð ekki halli á utanríkisviðskiptum og útlit er fyrir afgang á næstu árum ef okkur tekst vel til í bólusetningu. Það gerist oft við aðstæður eins og Covid-kreppan hefur leitt af sér að þær kjarna hluti. Þær verða prófsteinn á allt hagkerfið, heimilin, fyrirtækin, hið opinbera og hagstjórnina og draga fram kosti þeirra breytinga sem hafa orðið. Um leið og við [[Forseti hringir.]]þurfum áfram að sýna árvekni og þrautseigju þá er innstæða fyrir hóflegri bjartsýni.
Herra forseti. Heilbrigðiskerfið á Íslandi er smátt og smátt að molna niður af mannavöldum. Nú sem aldrei fyrr er pólitískur rétttrúnaður orðinn þannig að hún er farin að ógna lífi. Það var þannig og er búið að vera, eins og við vitum, í nokkur ár að biðlistar hafa lengst eftir algengum aðgerðum en núna síðustu vikur hefur steininn tekið úr. Við heyrum af því að búið sé að færa til læknisrannsóknir, sérstaklega í þágu kvenna og sérstaklega í þágu þeirra kvenna sem bíða eftir því að komast að því hvort þær séu með krabbamein, t.d. í brjóstum eða í leghálsi. Það er búið að breyta tilhögun á þessum málum án þess að viðunandi lausn virðist hafa fundist annars staðar. Herra forseti. Þetta er óþolandi og eins og ég segi eru þó nokkrar konur sem bíða núna með lífið að veði. Þær bíða eftir því að leghálsstrokur verði teknar upp úr pappakössum og sendar til Danmerkur í rannsóknir. Þær bíða eftir því að niðurstöður úr brjóstamyndatökum verði gaumgæfðar. Herra forseti. Þetta er algjörlega ólíðandi. Þessu verður að linna.
Virðulegur forseti. Ég vil kannski fyrst í þessari umræðu í dag rifja upp með hvaða hætti við skildum við málið þann 7. desember sl. en þá var fyrsti flutningsmaður málsins, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, fjarverandi og hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir hljóp í skarðið. Það kom fram mikil gagnrýni á það hversu miklar takmarkanir virtust vera á því hvernig málið hefði verið unnið. Það var mikið af opnum spurningum og nefndarmenn lýstu því yfir að margt ætti eftir að skoða í málinu og kepptust hér hver um annan þveran við að lýsa því yfir að taka þyrfti málið til nefndar á milli 2. og 3. umr. Umræðunni, bara til upprifjunar, lauk á því að hæstv. forseti sem nú situr í forsetastóli, ég er ekki með þetta skrifað fyrir framan mig, sagði efnislega að málið yrði tekið til nefndar á þeim tímapunkti, þ.e. áður en 2. umr. yrði fram haldið. Það var vissulega gert á fundi nefndarinnar þann 8. desember sl. en það er ekkert framhaldsnefndarálit eða slíkt fyrir okkur almenna þingmenn. Ég hefði því eflaust átt að fara í fundarstjórn áður en umræðan hófst og spyrja hvort ekki væri æskilegt að framsögumaður málsins útlistaði í sem skýrustu máli hvað hefði komið fram hjá þeim gestum sem mættu fyrir nefndina þann 8. desember. Þess sjást engin merki í nefndaráliti sem lá fyrir hér áður en þeir gestir komu fyrir nefndina. Ég vildi halda þessu til haga og beina því til hæstv. forseta, þó að það sé of seint í mínu tilviki, að þeir sem eru aftar á mælendaskrá eru ábyggilega áhugasamir um að heyra þau sjónarmið sem komu fram fyrir nefndinni og eru kannski til fyllingar og skýringar miðað við þær yfirgripsmiklu eyður sem voru í málflutningnum við upphaf 2. umr. Allir, leyfi ég mér að segja, virtust þeirrar skoðunar að málið yrði að fara til nefndar á milli 2. og 3. umr. En það er auðvitað ekki endilega sanngjörn staða gagnvart okkur þingmönnum, sérstaklega okkur sem eigum ekki sæti í fastanefndinni sem fjallar um málið, í hv. atvinnuveganefnd, að þetta sé fyrirkomulag þessarar umræðu. Mig langar örsnöggt að rifja upp, af því að nú er nokkuð um liðið, einn og hálfur mánuður rúmur, síðan málið var til umræðu við upphaf 2. umr., að þetta snýst um að setja inn sektarákvæði þannig að fyrirtæki sem eru með 50 starfsmenn eða fleiri, það er varðan sem menn þurfa að fara fram hjá til að falla undir þetta, þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði, með leyfi forseta: „Greiðast dagsektirnar þangað til einkahlutafélag tilkynnir hlutafélagaskrá að hlutfall hvors kyns sé ekki lægra en 40%. Dagsektir geta numið frá 10.000 kr. til 100.000 kr. á dag.“ Þetta er sem sagt breyting á nokkrum lögum. Þetta er breyting á lögum um samvinnufélög, breyting á lögum um einkahlutafélög, breyting á lögum um hlutafélög og breyting á lögum um sameignarfélög. Í öllum tilvikum er verið að leggja það til að sektarheimild verði sett inn gagnvart þeim fyrirtækjum sem ekki hafa náð tilteknu hlutfalli hvað kynjaskiptingu stjórnar varðar. Ég kem síðar að sjónarmiðum sem snúa að því hve mikil jafnréttisnálgun er í þessari hugmynd eða aðgerð eða frumvarpi, eftir því hvernig við nálgumst það. Ég vil þó fá að minna á atriði sem kom fram í nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar en undir það skrifa hv. þingmenn Miðflokksins, Ólafur Ísleifsson og Sigurður Páll Jónsson, þar sem segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn lagði fram tvær spurningar um frumvarpið sem bornar voru undir Stefán Má Stefánsson, prófessor og sérfræðing í félagarétti.“ Þá gríp ég niður í svar Stefáns Más Stefánssonar prófessors við spurningum nefndarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Hafa ber í huga að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur þeirra er varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins, þar með talið löggjafans, sbr. einnig 11. gr. MSE. Af þessum sökum er meginreglan sú að félög ráða sjálf málum sínum og teljast jafnframt eigendur eigna sinna. Þennan rétt er þó unnt að skerða ef slíkar skerðingar hafa stoð í málefnalegum sjónarmiðum, þar á meðal sjónarmiðum um meðalhóf. Það væri t.d. málefnalegt sjónarmið að leitast við með setningu laga að jafna hlutföll milli karla og kvenna í stjórnum sumra félaga. Gæta verður þó meðalhófs. Það þýðir að leita verður leiða sem skerða sem minnst rétt félaga til að ráða sjálf málum sínum og eigum en geta engu að síður verið til þess fallnar að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Sé um að ræða félög sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga eru mun ríkari heimildir fyrir hendi til þess að setja lög af fyrrgreindu tagi. Fyrirliggjandi frumvarp gæti því samrýmst slíkum félögum.“ Samantekið lýsir Stefán Már Stefánsson, prófessor og sérfræðingur í félagarétti, þeirri afstöðu sinni að þarna sé verið að ganga allt of langt í að innleiða þessar íþyngjandi reglur, sektarheimildir, dagsektir, aðfararhæfar dagsektir, gagnvart einkafyrirtækjum. Það sé hægt, að því er virðist, að ná utan um þau sjónarmið er snúa að opinberum fyrirtækjum en þarna sé of langt gengið. Í því samhengi verður að rifja upp rökstuðning í frumvarpinu þar sem m.a. er litið til Skandinavíu, m.a. leitað fordæma í Noregi og víðar. En þar er verið að tala um skráð félög á hlutabréfamarkaði. Það má auðvitað deila um hvort slíkt stæðist eignarréttarákvæði stjórnarskrár og önnur ákvæði sem Stefán Már Stefánsson vísar í í svari sínu til nefndarinnar, en það er allt annars eðlis en það sem verið er að gera hér, að teygja sig alla leið niður í einkafyrirtæki sem hafa 50 starfsmenn eða fleiri. Þetta er atriði sem við hefðum að mínu mati þurft að fá miklu dýpri og heildstæðari upplýsingar um hér inn í þingsalinn, ekki bara til nefndarinnar með snöggsoðinni gestakomu daginn eftir að umræðunni var frestað heldur þannig að einhver festa væri í. Við sjáum það líka í greinargerð frumvarpsins að þessi hlutföll hafa sem betur fer verið að jafnast býsna hratt. Stjórnmálin eru hér að reyna að stíga inn í ferli sem virðist vera svolítið náttúrulegt og er markmið að náist fram jafnt og þétt. En mér finnst sú mikla forsjárhyggja og íhlutun sem þessu fylgir alls ekki við hæfi og sérstaklega ekki þegar við fáum varúðarorð jafn reynslumikils manns og Stefáns Más Stefánssonar í þessum efnum. Það er auðvitað kostulegt í sjálfu sér að á tímum þegar flest mál snúast með einum eða öðrum hætti um Covid-aðgerðir, og það að styðja við að fyrirtæki landsins komist í gegnum þær þrengingar sem nú eru, og við þekkjum allt of vel orðið, sé hér með stuðningi ríkisstjórnarflokkanna þingmannamál sem gengur út á mjög vafasamt, svo að vægt sé til orða tekið, viðbótarsektarákvæði og þvingunarákvæði. Svona mál má alveg taka til umræðu hvenær sem er og hæstv. forseti stýrir því. En mér þykir tímasetningin margra hluta vegna ekki góð og það skýrir sig sjálft hvers vegna svo er. Þetta mál ber merki þess, eins og svo mörg mál er snúa að umhverfismálum þessa dagana, er sama marki brennt og mörg þeirra, þ.e. annaðhvort er verið að plástra svöðusár eða að setja fram mál til þess að haka í box sem eru kannski helst til að sýnast, til að geta sagt við bakland sitt: Við vorum nú að taka þennan slag og hinn slaginn - án þess að raunverulegar líkur séu á að málið færi okkur í átt að markmiðunum sem sett eru. Svona furðumál, eins og ég leyfi mér að kalla þetta, verða þess valdandi að þau mál sem raunverulega skipta máli upp á aukið jafnrétti verða fyrir annars konar gagnrýni en ef þau kæmu fram ein og sér en ekki í skugga, leyfi ég mér að segja, mála eins og þessara. Ég vil leyfa mér að segja að þetta mál er alveg sérstaklega vont. Umræðan sem átti sér stað þann 7. desember hjá þeim þingmönnum sem þá komust að, áður en hæstv. forseti hagaði málum svo skynsamlega að fresta umræðu og senda málið til nefndar, benti til þess að ekki sé nokkur sannfæring fyrir málinu hjá nokkrum þeirra sem hefur sett sig almennilega inn í það. Þingmenn, sérstaklega þingmenn stjórnarflokkanna sem þá höfðu raðað sér á nefndarálitið með fyrirvara, nefndarmenn í hv. atvinnuveganefnd, voru mjög uppteknir við að útskýra að þetta mál væri hálfunnið. Ég fór í andsvar, ef ég man rétt, við hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson og það voru engar vöflur á honum um að þetta mál yrði að fara til efnislegrar og ígrundaðrar skoðunar í nefndinni aftur því það væri alveg óforsvaranlegt að afgreiða málið með þeim hætti sem það lá fyrir í þingsal þann 7. desember. Ég vil bara aftur, eins og ég byrjaði ræðu mína á að gera, beina því til virðulegs forseta hvort ekki sé hægt að fá hér inn í umræðuna framsögumann málsins. Framsögumaður er auðvitað sá sami og fyrsti flutningsmaður þannig að það ættu að vera hæg heimatökin. Ég sá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur hér í þingsal áðan og ég vil bara hvetja hv. þingmann til að koma hér til umræðunnar. Það gefur öðrum þingmönnum þá tækifæri til að eiga orðastað við fyrsta flutningsmann málsins í andsvörum við hvern og einn, komi þingmaðurinn í andsvör, og hins vegar að fara í andsvör við hv. þingmann sem missti af upphafi 2. umr. Ég skoðaði 1. umr. þegar mælt var fyrir málinu í upphafi. Það var nú hálfþunnur þrettándi. Þar voru ekki nema tveir þingmenn sem héldu ræður, annars vegar hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og hins vegar hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Bryndís Haraldsdóttir. Bryndís Haraldsdóttir er auðvitað einn af flutningsmönnum málsins og væntanlega fulltrúi Sjálfstæðisflokksins sem talar fyrir þessum sjónarmiðum og það væri jafnframt virkilega áhugavert að fá hana hér til til umræðunnar. En 1. umr. var sem sagt ekki til að dýpka málið mikið. Málið var að því er virðist mjög lítið unnið í nefndinni og er nú komið inn aftur. Ég verð að viðurkenna að ég reiknaði hreinlega með því, það hvarflaði ekki annað að mér miðað við það hvernig málið var rætt hér þann 7. desember, en að það kæmi uppprentað nefndarálit með þeim upplýsingum sem komu fram á þessum viðbótargestafundi sem fór fram 8. desember. Þar kom fyrir nefndina prófessor Stefán Már Stefánsson, sérfræðingur í félagarétti, sem skrifaði þessa ágætu umsögn sem virtist vera orsök þess að til að mynda allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma voru á nefndarálitinu með fyrirvara þó að það væri kannski dálítið erfitt að festa hendi á því hvers vegna fyrirvarinn var til komin. Það blasti við að hv. þingmenn áttuðu sig hreinlega ekki á því hversu lítt og illa unnið málið var fyrr en það var komið hér til umræðunnar. Þetta virðist hafa verið afgreitt úr nefndinni. Það eru sjö þingmenn sem skrifa undir álitið. Það eru allir nefndarmenn nema þingmenn Miðflokksins sem virðast sem betur fer hafa verið með einhverri rænu á nefndarfundum áður en málið var tekið úr nefndinni, og vil ég þakka þeim hv. þingmönnum Ólafi Ísleifssyni og Sigurði Páli Jónssyni fyrir það. En áður en tími minn klárast í þessari fyrstu ræðu minni vil ég nefna að við verðum líka að taka þetta mál í víðara samhengi. Er þetta það sem brennur mest á þegar kemur að því að jafna stöðu kynjanna? Heldur einhver að konur í helstu kvennastéttum hafi áhyggjur af hlutfalli kynja í stjórnum tiltekinna fyrirtækja? Ég held að risastórar kvennastéttir, svo við tökum sem dæmi hjúkrunarfræðinga og kennara, þar sem konur eru í miklum meiri hluta, álíti það miklu meira jafnréttismál að þeir hópar hafi aukið val um mögulega vinnuveitendur, að þessir hópar eigi auðveldara, sé starfskrafta þeirra óskað annars staðar en á ríkisstofnun, með að semja við fjölbreytta vinnuveitendur, einkaaðila á hinum ýmsu sviðum. Það er miklu meira jafnréttismál og mun styðja við launaþróun þessara hópa en það hvort einhver tuskubúð úti í bæ, sem hefur 52 starfsmenn, sé með tiltekna kynjasamsetningu í stjórn sem hittist kannski einu sinni í mánuði. Þetta er einhver svona yfirstéttarjafnréttisnálgun. Ég er algerlega sannfærður um að þær konur horfa raunverulega til þess að við séum að vinna hér að því að jafna tækifæri, burt séð frá því hvers kyns fólk er, ekki að tryggja jafna niðurstöðu heldur jafna útkomu. Það er forsjárhyggja sem á ekki heima í því samfélagi sem við byggjum. Við eigum að tryggja að fólk hafi jöfn tækifæri, hvort sem er til menntunar eða vinnu. En við eigum að forðast það að stíga svo langt inn á öll svið samfélagsins að við séum farin að setja reglur sem eiga að þvinga fram tiltekna niðurstöðu. Fólk á auðvitað fyrst og fremst, ef nokkur kostur er, að hafa tækifæri til að gera og vinna við það sem því hugnast best. Við þekkjum auðvitað að áhugasvið kynjanna eru ólík og ég held að í þessum málum sé kostur að nálgast málin út frá raunheimum, því sem raunverulega blasir við, í stað þess að vera að þvinga í farveg einhverja niðurstöðu þar sem kynjaskipting er jöfn upp á tíu. Múrarar landsins verða til helminga konur og karlar. Leikskólakennarar landsins verða að jöfnu konur og karlar. Hjúkrunarfræðingar verða til jafns konur og karlar o.s.frv. Þetta verður auðvitað miklu betra samfélag ef við bara einbeitum okkur að því að tryggja jöfn tækifæri en ekki jafna niðurstöðu.
Virðulegur forseti. Þetta er mál sem við vorum að ræða fyrir jól og ég er einn af flutningsmönnunum þess. Það er oft þegar umræðunni er slitið, og svona langur tími líður á milli, að þá langar mann aðeins að endurstilla sig. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls og ég hef gert það af tveimur ástæðum, það eru tvenn rök fyrir því að ég flyt þetta mál. Það eru annars vegar þau einföldu rök að mér þykir mjög eðlilegt, þegar við erum með lög, að hafa viðurlög ef fólk fylgir ekki lögunum. Það er bara almennt í lagasetningu og mér finnst það eðlilegt. Við höfum auðvitað mörg dæmi um það. Við þekkjum það t.d. úr umræðunni um ársreikningaskrá á sínum tíma. Við vorum með lög um að fyrirtæki skyldu skila inn ársreikningum og þær heimtur gengu illa. Um leið og ársreikningaskrá fékk tækifæri til að beita viðurlögum þá bötnuðu skil ársreikninga til muna. Svo má auðvitað lengi taka dæmi um lagabálka og mér finnst eðlilegt að ef lög eru ekki uppfyllt þá séu tækifæri til að beita einhvers konar viðurlögum. Svo er það hinn vinkillinn sem er jafnréttisvinkillinn. Ég trúi því einfaldlega að það sé ofboðslega mikilvægt fyrir samfélagið allt að við nýtum krafta beggja kynja og allra kynja ef því er að skipta. Því miður er það þannig að þrátt fyrir að við stöndum fremst meðal jafningja þegar kemur að jafnréttismálum, höfum í mörg ár verið í fyrsta sæti þegar litið er til jafnréttismála, þá erum við samt ekki komin alla leið. Það hefur verið margsannað og sýnt fram á það í rannsóknum að fyrirtækjum vegnar almennt betur þegar þau hafa breidd í stjórnunarhópnum sínum. Það er auðvitað hægt að færa sig til baka í umræðunni og spyrja: Af hverju erum við með kvaðir á einkafyrirtæki úti í bæ um hvernig þau eigi að skipa stjórnir sínar? Það er auðvitað umræða sem var tekin á sínum tíma þegar þessi lög voru sett. Ef einhverjir eru á þeim buxunum að það sé alger hugsunarvilla og algjört rugl þá hvet ég þá hina sömu bara til að leggja fram frumvarp um að afnema lögin sjálf. Það væri þó skýrara. En ég er á þeirri skoðun að því miður þurfum við að hafa einhverjar reglur hvað þetta varðar. Ég vildi óska að við þyrftum þess ekki. En því miður er það mitt mat að við þurfum á slíkum lögum að halda. Þá er líka eðlilegt að hægt sé að hafa viðurlög gegn þeim sem ekki virða lög og reglur. Ég náði ekki að fylgjast alveg með þeim sem töluðu á undan mér þannig að ég held að ég hafi þessa ræðu mína ekki lengri í bili og noti þá frekar tækifærið til að koma aftur í umræðu ef þörf er á. En ég heyrði að málið færi aftur til hv. atvinnuveganefndar milli umræðna og þá er hægt að taka á þeim atriðum sem bent hefur verið á hér. Það hlýtur að vera hið besta mál. Það væri auðvitað æskilegt að fleiri umsagnir bærust um málið og einhverja vitneskju hafði ég um að það hefði gerst í millitíðinni þannig að ég treysti því að nefndin geti afgreitt málið aftur og við getum látið það verða að lögum á þessu vorþingi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Jafnréttismálin eru styrkur okkar samfélags og ég held að það megi fullyrða að meiri hluti karlkynsstjórnenda hafi jafnréttissjónarmið í huga en vilji hins vegar velja þann sem hæfastur er hverju sinni. Til að ná settu markmiði eins og kynjakvótalögin kveða á um, að jafnrétti sé náð í stjórnum félaga hér á landi, vantar einungis að mér skilst um 13%. Þess vegna tel ég að það að skella hér inn einhverju sektarákvæði sé svolítið vanhugsað vegna þess að það gæti sett okkur af þessari beinu braut sem við höfum fetað jafnt og þétt í nokkurri sátt og samlyndi, held ég, síðan lögin voru sett fyrir rúmum tíu árum. Þess vegna tel ég þessar þvingunaraðgerðir ekki réttu leiðina. Það er sjálfsagt að styðja jafnrétti og það gerum við svo sannarlega í Miðflokknum. Við eigum að leiðrétta það sem þarf að leiðrétta í jafnréttislögum en þvingunaraðgerðir, eins og hér er mælt fyrir um, hugnast mér ekki eða sektarákvæðið sem lagt er upp með. Mig langar að spyrja hv. þingmann álits á því hvort þetta ákvæði dragi ekki úr þeim mikilvæga meðbyr sem konur hafa nú þegar og að þetta ákvæði geti í raun og veru snúist upp í andhverfu sína.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann talar um jafnréttismálin, að þau séu mikilvæg fyrir samfélag okkar og ég tek undir það. Ég gleymdi að nefna það í ræðu minni áðan að þetta er orðin útflutningsvara okkar Íslendinga. Það er ekki bara að við stöndum framarlega í þeim samanburði sem gerður er árlega heldur höfum við notað þetta í þróunaraðstoð okkar. Þegar erlendir þingmenn koma hingað að hitta íslenska þingmenn, og hef ég tekið á móti nokkrum slíkum sveitum, þá eru tvö mál sem ég hef verið spurð sérstaklega út í og allir þessir hópar hafa viljað ræða við mig. Það eru jafnréttismál og norðurslóðamál, sem ég held að séu tvö af okkar mikilvægustu málum þegar kemur að útflutningi og þróunaraðstoð. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég telji að þetta þvingunarúrræði sem sektarákvæðið væri myndi draga úr meðbyr sem lögin hefðu. Nei. Ég skal svara því hreint út, ég óttast það ekki. Ég veit reyndar ekki hvort þessi lög hafi haft rosalega mikinn meðbyr, ég velti því fyrir mér. Mér hefur fundist umræðan um þetta mál frá því að það kom inn á þing bera þess merki að ekki sé endilega rosalega mikill meðbyr með lögunum þó að í orði kveðnu segi auðvitað allir að þeir styðji jafnrétti. Það er enginn sem segir: Nei, ég styð ekki jafnrétti. Við tölum líka um, eins og hv. þingmaður kom inn á, að fólk vilji velja þann sem hæfastur er og ég tek undir það. Ég held að ég og hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að konur geti verið alveg jafn hæfar og karlar þegar kemur að því að velja fólk í stjórnir fyrirtækja eða í stjórnendahópinn. Það er kannski það sem ég er bara orðin þreytt á. Hv. þingmaður talaði um, að við séum jafnt og þétt að feta þetta í sátt og samlyndi [[Forseti hringir.]]en því miður er það bara þannig að þetta „feta eitthvað“ gengur bara of hægt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek undir að það er bara jákvætt að jafnréttismálin hjá okkur Íslendingum séu útflutningsvara, orðstír er góður og Ísland mælist mjög hátt í könnunum á jafnréttismálum og það er jákvætt. En ég held að það hljóti að hafa verið ákveðinn meðbyr með þessum lögum. Þetta hefur kannski tekið svolítið langan tíma en markmiðið er að nást. Það vantar ekki nema u.þ.b. 13% upp á að við náum því hlutfalli sem lögin kveða á um. Maður spyr: Verðum við ekki búin að ná þessu markmiði eftir kannski eitt ár, eitt og hálft, tvö ár? Þá er tilganginum náð. En að skella inn svona sektarákvæði núna [[Forseti hringir.]]- getur það ekki leitt til fordóma gagnvart konum sem taka sæti í stjórnum [[Forseti hringir.]]þegar þetta er gert með einhvers konar valdboði?
Virðulegur forseti. Rök mín eru þau að það sé óásættanlegt ef lögum er ekki fylgt. Ef við erum ekki búin að ná því markmiði sem sett var með lögum sem eru orðin tíu ára gömul eða meira er það auðvitað óásættanlegt. Þar af leiðandi er eðlilegt að bregðast við þannig að hægt sé að beita einhvers konar viðurlögum. Þá ætla ég að fara aftur í það sem ég nefndi áðan, að það væru tvenn rök fyrir því að ég styddi þetta mál. Eitt er að þegar við erum með lög þá er eðlilegt að þeim sé fylgt. Ef þeim er ekki fylgt þá er eðlilegt að við séum með einhver viðurlög við því til að þröngva fólki til að fylgja lögunum. Hv. þingmaður óttast að þetta gæti haft í för með sér einhvers konar fordóma gagnvart þeim konum sem þá tækju sæti í stjórnum. Þetta eru einmitt rök sem voru gegn frumvarpinu um að jafna hlut kynja í stjórnum fyrirtækja. Við konur sem einhverra hluta vegna yrðum valdar inn myndum gjalda þess og yrðum fyrir einhvers konar fordómum, að við værum bara í stjórn á [[Forseti hringir.]]þeim forsendum að við værum konur. Það er ekki alltaf gaman að vera í þeirri stöðu. En það eina sem gildir í því er að við þurfum þá [[Forseti hringir.]]bara að sanna okkur og sýna að við stöndum undir þeim verkefnum sem okkur eru falin.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir hennar innlegg. Ég verð að viðurkenna að mér þykir frumvarpið ekki mjög sjálfstæðislegt en hv. þingmaður reyndi að fara yfir það í ræðu sinni og í svörum við fyrra andsvari hvernig hún útskýrir áhuga sinn á málinu og þeim tillögum sem í því felast. Ég er með nokkrar spurningar til þingmannsins. Í fyrsta lagi: Hér er í raun fjallað um öll félagaformin, þetta eru lög um samvinnufélög, lög um einkahlutafélög, lög um hlutafélög og lög um sameignarfélög. Gerir hv. þingmaður engan greinarmun á einkahlutafélögum í þessu samhengi og síðan opinberum hlutafélögum? Telur hv. þingmaður að sams konar reglur skuli ná yfir einkahlutafélög? Frumvarpið felur það vissulega í sér en mig langar kannski að hv. þingmaður fari dýpra í rökstuðninginn fyrir því að nálgast þetta með þeim hætti að einkahlutafélög með 50 starfsmenn eða fleiri falli þarna undir. Mig langar jafnframt til að spyrja hv. þingmann hvort að hennar mati komi til greina að fella niður lagaklásúluna sem nú er ætlun flutningsmanna að setja sektarákvæði við í stað þess að leggja til sektarákvæði núna. Var það valkostur þegar hv. þingmaður ákvað hvort hún yrði meðflutningsmaður að þessu máli og fór fram einhver greining á því hvort fella ætti ákvæðið niður? [[Forseti hringir.]]Eða var það augljóst allan tímann að setja inn sektarákvæði?
Virðulegur forseti. Ég var smátíma að skilja spurningu hv. þingmanns en ég vona að ég hafi náð henni. Frumvarpið gengur út á að setja sektarákvæði í þau lög sem samþykkt voru á sínum tíma. Hv. þingmaður spyr hvers konar félagaform það sé. Það er minn skilningur að það hafi verið sett í lögunum á sínum tíma, og það sem við værum að bregðast við er að það væri bara sektarheimild ef fólk fylgdi ekki þeim lögum. Ef ég skil seinni spurninguna rétt, hvort það hefði komið til greina að leggja niður þau lög sem samþykkt voru fyrir tíu árum - skil ég ekki hv. þingmann rétt? - þá hvatti ég í ræðu minni þá sem efast um gildi þeirra laga til að leggja fram frumvarp um að afnema lögin sem slík. Ég myndi ekki styðja slíkt frumvarp. Hv. þingmaður kom inn á það að þetta væri ekki mjög sjálfstæðislegt. Ja, ég veit ekki. Það eru margir Sjálfstæðismenn sem eru ósammála mér. Ég er eini Sjálfstæðismaðurinn, held ég, sem skrifa upp á þetta ágæta frumvarp en mér sýnist einhverjir samflokksmenn mínir hafa stutt það í nefnd. Skoðanir hafa verið skiptar um svona aðferðir innan Sjálfstæðisflokksins og örugglega víða í samfélaginu og ég hygg að hv. þingmaður þekki þá umræðu ágætlega. Hún stóð auðvitað hér á sínum tíma þegar þessi lög voru sett. Þá voru mjög skiptar skoðanir milli þingmanna Sjálfstæðisflokksins um gildi þeirra. Ég held ég hafi sagt það, þegar við vorum að fjalla um þetta mál í fyrsta skipti, að á mínum ferli, frá því að ég fór að skipta mér af pólitík, þá er ég örugglega búin að fara í alls konar hringi í því hvað sé besta og rétta leiðin til að ná fram jafnrétti. Ég veit ekki hvort ég hefði stutt þetta frumvarp á sínum tíma, þ.e. lög um hlutfall kynja í stjórnum, þegar það kom fram fyrir tíu árum. En ég held núna, tíu árum seinna, að það sé nauðsynlegt og ég held þar af leiðandi líka að það sé eðlilegt að hægt sé að framfylgja þeim lögum með sektarákvæðum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur svarið. Það eru kannski tvær spurningar sem sitja eftir. Eru fleiri lög sem hv. þingmaður hefur rannsakað þar sem sambærileg sektarákvæði vantar? Megum við eiga von á fleiri lagfæringum, ef svo má segja, frá hv. þingmanni, þar sem atvinnulífinu eru uppálagðar íþyngjandi kvaðir til að bregðast við slíkri vöntun? Síðan kannski bara til áréttingar ef hv. þingmaður hefur tíma: Þingmaðurinn sagði í andsvari að mikilvægustu útflutningsvörurnar í dag væru norðurslóðamál og jafnréttismál. Það er nú oft í ræðum sem stemningin hrífur fólk með. En er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að norðurslóðamál og jafnréttismál, jafn mikilvæg og það er hvort tveggja, séu mikilvægari í dag en sjávarútvegur, orkan og náttúran?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Nei, ég hef ekki lagst í neina sérstaka lagaskoðun á því hvort þörf sé á sektarákvæðum eða viðurlögum á fleiri stöðum, ég skal alveg viðurkenna það. Og almennt er ég ekki hlynnt miklum álögum á atvinnulífið; þær þurfa þá að vera mjög vel rökstuddar. Í tilfelli samfélagsins og kynjajafnréttis þá held ég að það skipti miklu máli að við nýtum krafta beggja kynja. Því miður höfum við ekki náð þeim árangri sem við ættum að hafa náð þrátt fyrir það hversu framarlega við stöndum hvað kynjajafnrétti varðar. Ég hef kannski gengið aðeins of langt eða bara mismælt mig þegar ég talaði um að norðurslóðamál og jafnréttismál væru helsta útflutningsvara okkar. Ég er að tala um utanríkismál, áherslur í utanríkismálum. Ég held að atvinnuvegirnir okkar séu okkar stóra útflutningsvara svo að ég ítreki það. Engu að síður eru á norðurslóðum gríðarlega mikil tækifæri til aukningar í útflutningi á þekkingu, hvernig það er að búa á norðlægum slóðum. Reyndar spilar jafnrétti líka stórt hlutverk í því.
Herra forseti. Eins og aðrir vil ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir hennar ágætu ræðu, þótt stutt væri. Eins og hv. þingmanni er kunnugt, þá liggur fyrir í málinu bréf eða umsögn frá mikilsmetnum prófessor, Stefáni Má Stefánssyni, þar sem hann víkur m.a. að félagafrelsi og eignarrétti. Ég þykist þess fullviss að hv. þingmaður, sem er einn af flutningsmönnum málsins, hafi kynnt sér vel og rækilega þessa umsögn prófessors Stefáns Más. Hann segir að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur þeirra sé varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins. Hann segir í framhaldinu að fyrirliggjandi frumvarp gæti samrýmst félögum sem eru í eigu ríkis og sveitarfélaga en meiri vafi ríki hins vegar þegar um einkafyrirtæki sé að ræða. Þetta er orðrétt eftir honum haft. Hann segir síðan: „Í öllu falli þyrfti þá lagaheimild af þessum toga að vera skýr og fyrirsjáanleg.“ Í framhaldi af þessu vil ég spyrja hv. þingmann, sem er nú staðsett í litrófinu þar sem lögð er áhersla á vernd eignarréttar, félagafrelsi og frjálst atvinnulíf, hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að frumvarpið, þar sem hún er einn flutningsmanna, gangi gegn grundvallarstefnu hennar flokks, Sjálfstæðisflokksins, um vernd eignarréttar, félagafrelsi og þætti af slíku tagi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann kemur inn á umsögn sem hefur borist í málinu og ég hvet hv. atvinnuveganefnd til að fara vel og vandlega yfir þær umsagnir sem borist hafa. En ég hef skilið þessa afstöðu sem svo að það sé í rauninni verið að velta fyrir sér lögunum sem samþykkt voru fyrir tíu árum síðan, og hvort þau ákvæði sem gera kröfu um ákveðið hlutfall beggja kynja í stjórn standist stjórnarskrá. Það að gera athugasemd við það núna að þeir sem uppfylla ekki lögin þurfi mögulega að borga sektir held ég að sé ákveðin hártogun við upphaflegu rökræðuna sem hægt hefði verið að fara í. Þannig að ég vísa aftur í það að ef fólk telur að lögin sem standa um jafnt hlutfall kynja í stjórnum fyrirtækja séu með einhverjum hætti röng, þá ætti fólk að leggja fram frumvarp um að fella þau brott. Ég hef ekki séð mikið fara fyrir þeirri umræðu frá því að þau lög voru samþykkt og frá því að sú rökræða átti sér stað á sínum tíma. Ég hef ekki séð marga kasta því fram eða hafa miklar áhyggjur af því að með þeim sé verið að ráðast að eignarrétti eða félagafrelsinu. En ég hef líka sagt það í andsvörum og ræðum út af einmitt þessu máli að ég hef alveg skilning á þessu sjónarmiði. Það er eins og svo oft að við þurfum að vega og meta ákveðin sjónarmið. Og sjónarmiðið um mikilvægi þess að samfélagið nýti krafta beggja kynja til fullnustu skiptir að mínu mati mjög miklu máli og það sé eðlilegt að setja einhver slík lög eins og eru í gildi til að ýta undir þá þróun vegna þess að við höfum ekki tíma til að feta þennan hæga gang sem fetaður hefur verið. Hvað varðar [[Forseti hringir.]]skýrleika og fyrirsjáanleika í lagasetningunni þá vil ég bara hvetja hv. atvinnuveganefnd til að fara yfir þær ábendingar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil leyfa mér að minna á og rifja upp úr umræðunni 7. desember, sem við vorum bæði viðstödd og tókum þátt í, að þá benti löglærður þingmaður, hv. þm. Brynjar Níelsson, á að í stjórnarskránni er gerð sú krafa að fyrir hendi sé almannaþörf. Hann vísaði til þess að kynjahlutföll væru eitthvað sem ekki yrði heimfært undir almannaþörf heldur væri það pólitískt markmið sem fólki væri auðvitað frjálst að tefla fram og beita sér fyrir. [[Forseti hringir.]]Ég vil bara nefna þetta. Um leið vil ég spyrja hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því að það skuli ekki vera nein kæruheimild. Skatturinn [[Forseti hringir.]]leggur á þennan refsiskatt og menn hafa enga möguleika á að kæra til æðra stjórnvalds. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því?
Virðulegur forseti. Ég óttaðist að ég myndi falla á prófinu þegar 7. desember var nefndur, að ég ætti einhvern veginn að muna hvað gerðist akkúrat þá. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að rifja það upp að þá hafi þetta mál verið í umræðu og hv. þm. Brynjar Níelsson hafi flutt ræðu. Það verður að segjast eins og er að mér finnst hv. þm. Brynjar Níelsson almennt nokkuð góður og skemmtilegur ræðumaður og það kann engan að undra að mjög oft erum við Brynjar Níelsson sammála um hlutina enda erum við í sama flokki. En það er þó ekki alltaf svo og mér heyrist að hv. þm. Ólafur Ísleifsson og Brynjar Níelsson séu meira sammála þegar að þessu máli kemur. Hv. þingmaður kom inn á pólitísk markmið. Ég er í pólitík, já, og mér finnst það gríðarlega mikilvægt markmið að við náum fram fullu jafnrétti vegna þess að ég aðhyllist frelsi einstaklingsins og frelsi einstaklingsins er aldrei raunverulegt nema við búum við jafnrétti. Hvað varðar síðustu spurninguna þá vísa ég því bara til hv. atvinnuveganefndar að skoða þann þátt málsins.
Herra forseti. Frumvarp þetta gengur út á að lagðar verði á dagsektir ef ekki er farið að ákvæðum laga um kynjahlutföll í stjórnum félaga og sjóða. Ég hef reifað það hér og í andsvari áðan við hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur, sem er einn af flutningsmönnum frumvarpsins, að það sé hugsanlegt og bara nokkuð augljóst að mínu mati að gengið sé of langt í þessu frumvarpi. Ég nefndi það líka áðan að Ísland mælist mjög hátt í könnunum í jafnréttismálum og er það af hinu góða. Fyrstu almennu lögin um jafnrétti kvenna og karla hér á landi voru samþykkt á Alþingi árið 1976. Markmið laganna var að stuðla að jafnrétti kynjanna á öllum sviðum þjóðfélagsins. Síðan hefur þessum lögum verið breytt nokkrum sinnum og í dag eru í gildi lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla frá árinu 2008. Konur hér á landi hafa verið mjög virkar á vinnumarkaði síðustu áratugi og er atvinnuþátttaka kvenna hér á landi með því allra mesta sem þekkist í heiminum. Þetta kom m.a. fram hjá Hagstofunni fyrir tveimur árum. Innan OECD er meðalatvinnuþátttaka kvenna um 57%. Sé litið til kynjakvóta í löggjöf á Íslandi þá hafa nokkrar tilraunir verið gerðar á því sviði í gegnum tíðina. Ingibjörg H. Bjarnason, sú ágæta þingkona, lagði fram frumvarp árið 1927 þar sem lagt var til að konur fengju líka sæti í nefndum Alþingis, sem þær höfðu ekki aðgang að, sem vörðuðu almenning. Tillaga Ingibjargar var felld á þeim tíma. Konur hafa verið að styrkja stöðu sína á ýmsum sviðum og konur sitja frekar í stjórnum fyrirtækja en áður var og er það að sjálfsögðu ánægjulegt. Skýringar á ójöfnum kynjahlutföllum má flokka eftir því hvort þær teljast til framboðs eða eftirspurnar, ef svo má að orði komast, þ.e. hvort skýringanna sé að leita hjá konunum sjálfum eða hjá fyrirtækjunum og í ráðningarumhverfinu. Ef kynjahallinn skýrist af framboðinu þá liggja ástæðurnar hjá konum. Þær sækja síður um stöður eða framgang. Þær setja hugsanlega fjölskylduna í forgang fremur en starfsferil. Ef skýringin liggur hins vegar í eftirspurninni þá eru ástæðurnar m.a. að karlar velja frekar karla, sérstaklega í stöður þar sem karlmenn eru í meiri hluta. Árið 2019 voru könnuð tengsl viðhorfa íslenskra stjórnenda til kynjakvóta og í hverju þeir töldu að skýringar á kynjahallanum lægju. Fyrir það fyrsta voru konur líklegri en karlar til að styðja kynjakvóta. Einnig voru þau sem álitu kynjahallann fremur vera vegna umhverfisþátta eða á eftirspurnarhliðinni líklegri til að styðja kynjakvóta. Konur voru auk þess líklegri en karlar til að álíta að kynjahallinn stafaði af ytri ástæðum á eftirspurnarhliðinni heldur en að ástæðunnar væri að leita á framboðshliðinni, hjá konum sjálfum. Stöðunni á Íslandi svipar til Noregs sem er einnig hátt á lista Alþjóðaefnahagsráðsins fyrir kynjajafnrétti, en þar hefur heldur ekki gengið vel að jafna kynjahlutföllin í æðstu stöðum. Ójöfn staða kynjanna á vinnumarkaði hefur verið töluvert rannsökuð og orsakasamhengið er flókið í raun og veru og spannar áhrifaþætti allt frá staðalmyndum kynjanna og ójafnri fjölskylduábyrgð til kynjaðs námsvals og ábyrgðar stjórnenda. Lög um kynjakvóta hafa haft mikil áhrif á kynjasamsetningu stjórna og hafa leitt til þess að mun fleiri konur sitja í stjórnum félaga en áður. Fyrsta landið á heimsvísu til að setja kynjakvóta fyrir stjórnir félaga var Noregur árið 2003. Markmiðið var að fjölga konum í stjórnum sem þóttu allt of fáar. Í rannsókn sem gerð var við Háskóla Íslands frá árinu 2017 var viðhorf stjórnenda ráðningarfyrirtækja á Íslandi til kynjakvóta á framkvæmdastjórastöður skoðað. Það er athyglisvert að fara aðeins yfir það. Viðmælendur voru þeirrar skoðunar að kynjakvótar væru ekki rétta leiðin til að fjölga konum í stjórnunarstöðum innan fyrirtækja. Einn viðmælandi sagði að það yrði mjög auðvelt að finna leið fram hjá slíku kerfi. Þá yrði fleiri stöðum bætt inn í skipuritið í stað þess að skipta út fólki og þá yrðu slíkar stöður einfaldlega upp á punt, eins og sagt er, þ.e. það starfsfólk sem gegndi þeim hefði í rauninni ekkert að segja það sem þeir sem fyrir væru hefðu allt vald. Þá taldi sami viðmælandi að meiri líkur yrðu á að óhæfir einstaklingar gætu endað í framkvæmdastjórastöðum ef þessari leið yrði beitt. Þessar niðurstöður eru athyglisverðar. Ljóst er að fámenn þjóð eins og Íslendingar hefur ekki efni á því að líta eingöngu í eina átt þegar kemur að stjórnunarstöðum í atvinnulífinu. Íslenskar konur hafa verið afar virkar í atvinnuþátttöku, eins og ég nefndi. Allt frá því um 1980 og frá 1990 hafa þær verið með yfir 70% atvinnuþátttöku. Samkvæmt upplýsingum frá OECD frá árinu 2019 er það mun hærra hlutfall en þekkist í löndunum í kringum okkur því að meðaltalið innan OECD er 57%, eins og komið hefur fram. Sé litið á árin eftir að kynjakvótalögin voru sett hefur hlutfallið hækkað. Rök fyrir meira kynjajafnvægi í stjórnum fyrirtækja hafa m.a. verið viðskiptalegs eðlis og byggð á siðferðilegum og lýðræðislegum rökum. Þeir sem eru fylgjendur kynjakvóta halda því fram að kvótar í stjórnum fyrirtækja sé árangursrík leið til að minnka kynjamisrétti. Viðskiptatengd rök gera ráð fyrir því að meira kynjajafnvægi í stjórnum fyrirtækja bæti fyrirtækin með ýmsu móti. Það leiði af sér meiri árangur og arðsemi innan fyrirtækjanna. Rökin byggja á því að konur og karlar séu ólík, að konur komi með öðruvísi framlag í stjórnir en karlar eða að með því að hafa konur einnig í stjórnum fyrirtækja nýti fyrirtækin sér allan mannauð. Siðferðileg rök benda á að verið sé að mismuna konum þegar þeim er meinaður aðgangur að stjórnarsætum og einnig að kynjajafnvægi í stjórnum sporni aðeins gegn mismunun í garð einstakra kvenna með því að greiða aðgang þeirra að áhrifastöðum innan fyrirtækja til að ná fram réttlátari vinnubrögðum fyrir samfélagið. Þau rök benda til þess að fyrirtæki ættu að láta sig varða að auka hlutdeild kvenna í stjórnum fyrirtækja. Lýðræðisleg rök þeirra sem eru fylgjandi kynjajafnvægi í stjórnum fyrirtækja eru að það sé lýðræðislegt að konur séu einnig í stjórnum fyrirtækja. Lög um kynjakvóta sé spurning um kynjajafnrétti og þau eigi að auka þátttöku, áhrif og völd kvenna. En svo eru það andstæðingar kynjakvóta og hvað segja þeir? Þeir benda á að kyn ætti ekki að skipta máli og að kvótar muni aðeins leiða til meiri fordóma í garð kvenna og lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja muni skaða tilraun þeirra til að ná fram jafnrétti. Einnig telja þeir að lögin geti komið í veg fyrir að hæfustu einstaklingarnir séu valdir og þau hafi neikvæð áhrif á samkeppni. Aðrir benda á að það skaði fjárhagsafkomu þeirra fyrirtækja sem ekki tekst að velja hæfustu einstaklingana í stjórn fyrirtækisins. Á það hefur verið bent að lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja séu táknræn í eðli sínu og ólíkleg til að búa til meira kynjajafnvægi í stjórnum. Þó svo að konur tækju sæti í stjórnum þá væri ekki verið að veita þeim aðgang að þeim. Það eru því skiptar skoðanir á kynjakvóta og ekki allir hlynntir honum þó svo að hann hafi meðbyr. Árið 2015 voru áhrif kyns, aldurs og menntunar á væntingar til breytinga í kjölfar kynjakvótalaganna skoðaðar í BA-rannsókn við félagsvísindadeild Háskóla Íslands af Ingibjörgu Elvu Vilbergsdóttur. Niðurstöður sýna að þegar tengsl kyns og væntingar til breytinga á ýmsum þáttum innan félags eða sjóðs eru skoðuð kemur í ljós marktækur munur. Þættirnir sem voru skoðaðir voru stjórnarstörf, rekstrarafkoma félagsins eða sjóðsins, ímynd félagsins eða sjóðsins, kynjahlutfall æðstu stjórnenda annarra en stjórnarmanna og fyrirtækjamenning. Almennt telja konur frekar en karlar að lögin hafi jákvæð áhrif á félag eða sjóð. Nær engin kona telur að lögin muni hafa neikvæð áhrif en karlar telja frekar að áhrif þeirra verði neikvæð. Hlutfall þeirra er þó lágt, rétt að hafa það í huga. Hátt hlutfall karla telur að lögin hafi ekki nein áhrif á félag eða sjóð. Hátt hlutfall kvenna telur einnig yfir heildina litið að lögin muni ekki hafa áhrif á félagið. Þegar tengsl eru skoðuð milli aldurs annars vegar og hvort stjórnarmenn telji að kynjakvótalögin muni hafa áhrif á ýmsa þætti hjá félaginu eða sjóðnum og hins vegar menntunar og hvort stjórnarmenn telji að kynjakvótalögin muni hafa áhrif á ýmsa þætti hjá félaginu eða viðkomandi sjóði þá telur um og yfir helmingur stjórnarmanna að lögin muni ekki hafa áhrif á þættina sem spurt var um. Ekki reyndust vera marktæk tengsl á milli aldurs, menntunar og væntinga stjórnarmanna til áhrifa kynjakvótalaganna á ýmsa þætti hjá félaginu eða sjóðnum. Því er hægt að segja að kyn stjórnarmanna hafi áhrif á væntingar til breytinga í kjölfar kynjakvótalaganna en ekki er hægt að segja að aldur og menntun stjórnarmanna hafi áhrif á grundvelli þessara gagna. Niðurstöður leiða í ljós að viðhorf og væntingar kvenkyns stjórnarmanna til lagasetningar um kynjakvóta eru mun jákvæðari en hjá karlkyns stjórnarmönnum. Rúmlega 81% kvenkyns stjórnarmanna hafa frekar jákvæða eða jákvæða afstöðu til laganna í samanburði við 37% karla og er það í samræmi við niðurstöður rannsókna erlendis og aðrar rannsóknir sem gerðar hafa verið hér á landi. Sú skoðun hefur m.a. komið fram að fjölgun kvenna í stjórnum geti hvatt til framgangs kvenna í stjórnendastöðum innan fyrirtækja, m.a. vegna þess að þær leggja sitt af mörkum til að gera starfsumhverfið vænlegra fyrir konur til að ná árangri. Lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja eru því mikilvæg. Herra forseti. Jafnréttismál eru styrkur okkar samfélags og ég held að fullyrða megi að meiri hluti karlkyns stjórnenda hafi jafnréttissjónarmið að leiðarljósi og sé almennt fylgjandi þeim en vilji hins vegar velja þann sem er hæfastur hverju sinni. Til að ná settu markmiði eins og kynjakvótalögin kveða á um, að jafnrétti sé náð í stjórnum félaga hér á landi, vantar einungis 13% upp á. Þetta kom ég inn á í andsvari við hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur. Við erum ekki svo langt frá því að ná þessum árangri. Vissulega hefur það tekið tíma og það eru rúm tíu ár síðan lögin voru sett. En við höfum verið að feta beina braut til að ná þessu hlutfalli og miðað við ganginn í þessu þá hefði ég talið að það ætti að nást á næsta eina ári, einu og hálfu ári eða svo. Þá spyr maður sig: Hvers vegna er verið að setja inn eitthvert sektarákvæði núna akkúrat á síðustu metrunum þegar við erum að ná þessu markmiði í tiltölulega góðri sátt, markmiði laganna um jafnrétti í stjórnum fyrirtækja? Það á allt í einu að fara að rugga bátnum með einhverju sektarákvæði. Það að skella inn þessu sektarákvæði núna þegar við erum að ná markmiðinu, þegar vantar einungis 13% upp á að við náum því, er vanhugsað að mínum dómi, herra forseti, og getur sett okkur út af þeirri beinu braut sem við höfum verið að feta okkur áfram og erum að sjá fyrir endann á. Jú, við getum deilt um það hvort þetta hefði mátt ganga hraðar fyrir sig en þetta er niðurstaðan. Að þvinga menn í þessum efnum að viðlögðum sektarákvæðum tel ég ekki vera réttu leiðina. Nú þegar málið verður skoðað frekar innan nefndarinnar vil ég hvetja menn til þess að hugsa þetta alla leið. Ég myndi kannski skilja það að menn myndu fara að íhuga einhverjar aðgerðir ef við værum mjög skammt á veg komin í þeirri vegferð að uppfylla þessa kvóta samkvæmt lögunum. Þá væri kannski skiljanlegt að menn ræddu að það þyrfti að gera eitthvað í málinu svo að við næðum þessum árangri. En svo er ekki. Ég er ekki alveg viss um að flutningsmenn hafi hreinlega áttað sig á því að við værum svona rétt við það að ná þessu markmiði, það er í kringum 13% sem vantar upp á að við náum þessu, eins og ég hef nefnt hér nokkrum sinnum. Ég er ekkert viss um að menn hafi allir áttað sig á því. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að fara yfir þetta núna endanlega með það í huga að kannski var óþarfi að fara af stað með þetta mál vegna þess að það getur haft ákveðnar afleiðingar. Ég spurði t.d. hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur í andsvari hvort þetta gæti ekki hugsanlega leitt til fordóma gagnvart því að þvinga stjórnendur fyrirtækja með þessum hætti, leitt til fordóma í garð kvenna og til laganna í heild sinni. Það er alveg hugsanlegt að það gæti gerst. Hafa menn hugsað þetta alla leið hvað þá þætti varðar? En það er sjálfsagt að styðja jafnrétti og við gerum það svo sannarlega í Miðflokknum og við eigum að leiðrétta það sem þarf að leiðrétta í jafnréttislögunum. Í lokin, herra forseti, tel ég að þvingunaraðgerðir, það sektarákvæði sem hér er lagt upp með, dragi úr mikilvægum meðbyr með konum í stjórnum félaga og geti í raun snúist upp í andhverfu sína. Það er vegferð sem við viljum ekki fara í.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um hlutafélög og lögum um sameignarfélög, viðurlög vegna hlutfalls kynja í stjórn. Í sínum innsta kjarna er það um að lagðar verði dagsektir á fyrirtæki meðan ekki er fullnægt viðmiðum kynjakvóta í stjórn félags. Ég vil taka það fram þegar í upphafi, herra forseti, að um það markmið að tryggja jafnrétti karla og kvenna ríkir enginn ágreiningur af okkar hálfu sem ræðum þetta mál af hálfu Miðflokksins, enda er jafnrétti karla og kvenna meðal grunngilda íslensks samfélags. Það sem málið snýst um er að það eru ákveðnir vankantar á frumvarpinu og ég ætla að fjalla aðeins um nokkra þeirra. Málið hefur verið til umfjöllunar á vettvangi hv. atvinnuveganefndar. Þar fórum við fulltrúar Miðflokksins, hv. þm. Sigurður Páll Jónsson og ég, fram á að aflað yrði lögfræðilegs álits um m.a. hugsanlegan árekstur við eignarréttarákvæði stjórnarskrár, grundvallarsjónarmið í félagarétti og í stjórnsýslurétti. Það var gert af hálfu nefndarinnar með því að leitað var til prófessors Stefáns Más Stefánssonar og hann ritaði bréf, sem ég hygg að hafi verið tölvubréf, og það er efnislega tekið upp í áliti minni hluta atvinnuveganefndar sem liggur hér frammi. Einhverra hluta vegna, herra forseti, er þetta bréf ekki að finna á meðal gagna málsins. Það er ekki talið upp með umsögnum en á því eru vafalaust góðar skýringar. Ég nefni þetta þannig að þeir sem vilja kynna sér sjónarmið prófessors Stefáns Más Stefánssonar, finni þau í áliti minni hlutans en þau er ekki annars staðar að finna, eftir því sem ég best veit, á vef Alþingis. Það er skemmst frá því að segja að prófessor Stefán Már Stefánsson segir í sínu bréfi að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur sé varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins, þar með talið löggjafans. Hann vitnar sömuleiðis til 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hann rekur að meginreglan sé sú að félög ráði sjálf málum sínum og teljist jafnframt eigendur eigna sinna. Hann segir í framhaldinu að fyrirliggjandi frumvarp gæti samrýmst félögum í eigu ríkis og sveitarfélaga. En áfram segir, með leyfi forseta: „Meiri vafi ríkir hins vegar þegar um einkafyrirtæki er að ræða.“ Ég ítreka og undirstrika að lagaprófessorinn veltir því upp að þarna ríki vafi. Það er skylda okkar sem störfum á vettvangi Alþingis að taka upplýstar ákvarðanir og fram hjá þessu áliti prófessors Stefáns Más Stefánssonar verður ekki litið. Sú ástæða að hann hefur lýst því að vafi sé um það hvort þetta frumvarp rekist á stjórnarskrá, þegar um einkafyrirtæki er að ræða, ætti a.m.k. að leiða til þess að þetta mál yrði kannað nánar. Það eru ýmis atriði sem nauðsynlegt er að gera athugasemdir við af öðrum toga í frumvarpinu. Fram hefur komið í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar breytingartillaga þar sem segir að gera þurfi skýrt að heimild til álagningar dagsekta sé falin ríkisskattstjóra. Það er talað um að nauðsynlegt sé að gæta meðalhófs við álagningu dagsekta og ákvörðun fjárhæða og sagt að taka skuli tillit m.a. til umsvifa, reksturs og fjárhagslegs styrkleika viðkomandi aðila, eins og það er orðað. Þetta vekur auðvitað upp þá spurningu, herra forseti, hvort ekki þurfi að skýra betur við hvað er átt með orðum um umsvif reksturs og fjárhagslegan styrkleika félaga og hvernig ríkisskattstjóra beri að túlka þessi orð og hvernig fjárhæð sekta eigi að ráðast. Síðan segir enn fremur í breytingartillögu meiri hlutans, með leyfi forseta: „Nú vill félag ekki una ákvörðun samkvæmt ákvæði þessu og getur það þá höfðað mál til ógildingar hennar fyrir dómstólum.“ Þetta þýðir að því er algerlega slegið föstu hér að hafi ríkisskattstjóri úrskurðað að fyrirtæki skuli greiða dagsektir þá á fyrirtækið þann kost einan að höfða mál með þeirri fyrirhöfn og tilkostnaði sem slíku málavafstri vitaskuld fylgir. Það er með öðrum orðum hvergi að finna hér og með öllu fyrir það girt að félag geti kært þá stjórnsýsluákvörðun sem liggur fyrir í málinu af hálfu ríkisskattstjóra til æðra stjórnsýslustigs. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál, herra forseti, vegna þess að kveðið er á um það í frumvarpinu að þessar dagsektir skuli vera aðfararhæfar. Það segir ekkert um það að málshöfðunin, ef fyrirtækið myndi leita þess réttarúrræðis, fresti réttaráhrifum og dagsektir falli niður á meðan úr því fáist skorið fyrir dómstólum hvort ákvörðun ríkisskattstjóra fái staðist. Hér er verið að fela opinberum stofnunum ríkisskattstjóra mjög umtalsverðar heimildir til að leggja dagsektir á fyrirtæki og það án þess að þau geti borið hönd fyrir höfuð sér nema með því að leita til dómstóla. Í frumvarpinu sem hér liggur fyrir og í áliti meiri hlutans er lagt upp úr meðalhófi. Það fæst ekki séð að framganga af þessu tagi eigi neitt skylt við meðalhóf. Fjárhæð þessara dagsekta er tilgreind sem allt að 100.000 kr. á dag, þ.e. 3 milljónir á mánuði. Þá erum við komin upp í 36 milljónir á ári. Þetta eru engar smá fjárhæðir og það án þess að þolendur ákvörðunar af þessu tagi af hálfu ríkisskattstjóra eigi annan kost en að leita til dómstóla. Menn vita auðvitað að það getur tekið ærinn tíma og menn sjá fyrir sér hvernig þessar dagsektir hrannast upp, fyrst í milljónum og svo í milljónatugum. Það verður að segja, herra forseti, að þetta frumvarp er náttúrlega ekki tilbúið til afgreiðslu. Það eru annmarkar á því, eins og ég hef nefnt hér nokkra. Það vantar allan sveigjanleika, það vantar allar undanþágur. Þá vantar að skilgreina hvað felst í viðmiðum um fjárhæðir úr rekstri þar sem talað er um umsvif og fjárhagslegan styrkleika, hvernig það á að hafa áhrif á álagningu dagsekta. Það hefur ekkert komið fram um það með neinum hætti hvaða stærðir það eru sem leggja á til grundvallar úr reikningum félaga. Það vantar meiri greiningu og athugun. Það vantar náttúrlega að fá álit fleiri aðila. Við höfum til að mynda ekki fengið umsögn frá Samtökum atvinnulífsins eða fulltrúar þeirra komið á fund hv. atvinnuveganefndar. Ég hefði talið eðlilegast, herra forseti, í ljósi alls þessa og þá ekki síst í ljósi þess að við höfum hér álit frá lögfróðum manni um að þetta frumvarp geti rekist á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, að menn gæfu sér betri tíma og meira ráðrúm til að skoða þetta mál og ígrunda það áður en lengra verður haldið. Ég verð að viðurkenna að eftir þá umræðu sem hér fór fram 7. desember síðastliðinn, þar sem slík ákvörðun kynni kannski að hafa verið tekin, kom það mér eilítið á óvart þegar ég sá að þetta mál var komið að nýju á dagskrá á þingfundi. Ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, með því að hvetja til þess að hafa í huga þær skyldur sem hvíla á þingmönnum um að ákvarðanir séu upplýstar. Það vantar mikið á að svo sé í þessu og að vandað sé til verka og við erum ekki alveg komin á þann stað. Þess vegna hvet ég til þess að þetta mál verði lagt til hliðar.
Hæstv. forseti. Þetta er vont mál og enn ein birtingarmynd þess, sem við sjáum orðið reglulega, að menn beita þvingunarvaldi ríkisvaldsins, refsingum, til að hafa afskipti af því hvernig við högum lífi okkar. Nýlega kom fram frumvarp um hvernig við megum tjá okkur um liðna atburði, um voðaverk í fortíðinni. Hér er frumvarp um það hvernig við sjálf ákveðum hverjir stjórna fyrirtækjunum okkar. Þetta er hugsun sem er farin að grassera í samfélaginu, þ.e. stjórnvöld, ríkisvaldið, ætla að ná einhverjum pólitískum markmiðum, eða einhver hluti, meiri hluti á hverjum tíma, eins og því að eitthvert jafnvægi sé í kynjum í stjórnum fyrirtækja og beita til þess refsingum. Þetta er í eðli sínu afleit aðferð til að jafna vægi kynjanna. Við getum ekki leyft okkur að beita þvingunarúrræðum ríkisvaldsins til þess að ná einhverju slíku jafnvægi. Það versta við þetta er að flestum finnst það bara allt í lagi, að tilgangurinn helgi meðalið. Þú mátt gera hvað sem er. Hvað er næst? Ætlar ríkisvaldið að velja fyrir okkur maka til að tryggja að allir gangi út? Þið hlæið að þessu núna, það er ekki víst að þið hlæið eftir 20 ár. Allt þetta er orðið aðalmálið á sama tíma og atvinnulífið er nánast í rúst. Það er í rúst og við erum að reyna að reisa það við og þá er það það fyrsta sem mönnum dettur í hug að koma með frumvarp til að geta sektað fyrirtæki. Þetta er ekki bara broslegt, þetta er hlægilegt. Það er ekki rétt að setja íþyngjandi kvaðir á atvinnulífið akkúrat núna. Menn hafa rökstutt þetta, meira að segja fólk í mínum flokki, sem ég hélt að væri upptekið af eignarréttinum, en það er allur gangur á því, með því að um jafnréttismál sé að ræða. Það að jafn margir af hvoru kyni, ef það má segja það lengur, séu á hverjum stað er í eðli sínu ekki jafnréttismál. Hugtakið jafnrétti snýr ekki að því. Við getum talið æskilegt að hlutfallið sé sem jafnast af hvoru kyni í flestum störfum. Við getum talið það æskilegt og við getum haft þá skoðun að það sé mikilvægt. Ég hef t.d. þá skoðun að það sé mjög mikilvægt að kennarar barnanna okkar séu jafn margir af hvoru kyni, en ég ætla ekki að fara að beita refsingum og þvingunum til að tryggja það. Ég ætla að beita öðrum aðferðum. Þetta er kjarni málsins, menn eru að rugla saman æskilegu jafnvægi kynjanna einhvers staðar og hugtakinu jafnrétti. Í raun og veru er sú aðgerð sem þetta frumvarp boðar aðför að mikilvægum mannréttindum sem felast í eignarrétti. Það er þau mannréttindi sem minn flokkur hefur staðið vörð um og er alltaf sótt að með ýmsum hætti og alltaf svo auðvelt að réttlæta þá aðför. Menn vísa bara í samfélagslega hagsmuni eða eitthvað slíkt. En þegar menn ætla að takmarka eignarrétt, sem er stjórnarskrárvarinn, þá þurfa ríkir almannahagsmunir að vera til staðar. Það eru ekki ríkir almannahagsmunir að alls konar fólk sé í stjórn hvers fyrirtækis. Við getum kallað það æskilegt, en það eru sannarlega ekki almannahagsmunir. Við höfum það fyrir reglu hér í þingsal að þegar við ætlum að reyna að koma málum í gegn þá vísum við alltaf í það hvað aðrar þjóðir eru að gera, ég tala nú ekki um nágrannaþjóðirnar. Við réttlætum líka alla vitleysuna sem við samþykkjum með því að einhver annar hafi gert eitthvað slíkt. Það hefur engri annarri þjóð dottið þetta í hug, engri, ekki í Evrópu, engum lýðræðisríkjum, engum réttarríkjum, bara engri þjóð. Hvers vegna? Vegna þess að þarna er eignarrétturinn undir, þetta er aðför að honum. Ég velti oft fyrir mér af hverju færri konur eru í stjórnum ákveðinna fyrirtækja. Af hverju eru færri karlar í hinum og þessum störfum? Það er einhver skýring á því. Það er ekki af því að við séum að reyna að koma í veg fyrir það. En er það ekki hluti af frelsinu? Er það ekki bara fegurðin við þetta? Við erum bara ólík og jafnvel kynin. Ég þykist alveg vita af hverju fleiri karlar en konur eru í stjórn þeirra félaga sem frumvarpið snýr að. Það er vegna þess að það eru karlar sem hafa tekið áhættu með þessi félög og þeir vilja sjálfir fá að stjórna þeim. Þetta er ekki flóknara. Nei, þá kemur löggjafinn og segir: Þetta er ómögulegt. Það er fráleit aðferð. Það er ekki bara þetta sem er fráleitt. Það er bara fráleitt að í lögunum í dag sé þessi skylda fyrir hendi og því þarf að breyta. Við getum ekki gengið svona fram og réttlætt allt með því að hrópa þetta hugtak jafnrétti. Þetta hefur ekkert með jafnrétti að gera. Þetta hefur bara með aðför að eignarréttinum að gera en hann eigum við að reyna að verja. Hugarfarið í samfélaginu er þannig í dag að það má allt. Allt sem okkur er ekki þóknanlegt, hvort sem það er í orðræðu eða öðru, er talið óæskilegt og við ætlum að beita refsingu. Maður má ekki einu sinni þvæla lengur án þess að lenda í refsivendinum. Það er nefnilega heilmikil fegurð í að bulla og þvæla. Það er fegurðin í frelsinu. Nei, það má ekki heldur. Í hvers konar samfélag stefnum við? Er enginn að hugsa um það? Nei, það er af því að meiri hlutinn á hverjum tíma er alltaf að þvinga minni hlutann. Hið frjálsa samfélag er á bullandi flótta. Það gerist ekki á einni nóttu en svo vöknum við einn daginn og áttum okkur á því að hið frjálsa samfélag er nánast horfið. Það getur vel verið að ég hljómi miðflokkslegur núna, en mér finnst það ágætt. Það er nefnilega heilmikið til í málflutningi Miðflokksins í þessu máli. Ef satt skal segja þá vil ég áfram vera miðflokkslegur í mörgu öðru sem Miðflokkurinn hefur komið fram með. Ég er ekki að tilkynna framboð fyrir Miðflokkinn en hann á skilið hrós fyrir það sem vel er gert. Takk fyrir.
Hæstv. forseti. Það liggur við að ég sé að brjóta reglur sem settar voru á síðasta ári um meðsvar. Ég veit varla hvar ég á að bera niður til að fara í andsvar við hv. þingmann sem nánast talaði um framboð fyrir Miðflokkinn, og er hann ætíð velkominn til okkar. Mér fannst ræðan alveg prýðisgóð og einmitt töluð út frá hjartanu. Það hefur stundum verið sagt um mína ræðumennsku, þess sem hér stendur, að hún sé einna skást þegar ég tala út frá hjartanu. Ég hafði gaman af að hlusta á þessa ræðu og er hjartanlega sammála. Þingmaðurinn gekk það langt að tala um að þau lög sem nú væru í gildi væru ólög í sambandi við jafnréttisstefnuna innan félaga og hvað þá heldur að taka upp sektarákvæði. Það er tvennt ólíkt, jafnrétti og að staða kynja sé jöfn í félögum. Þarna er verið að leitast við að fá út jafna stöðu með þvingunaraðgerðum eins og sektarákvæðum. Það eru þrír hv. þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum í nefndinni og þeir tóku varla til máls en voru með fyrirvara á síðustu metrunum. Þykir mér það miður að þeir séu ekki hér í ræðu. En mig langar til að spyrja þingmanninn, [[Forseti hringir.]]af því að hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir talaði um það áðan að þetta væri jafnrétti til útflutnings. Hvað segir hv. þingmaður um það að flokkssystir hans hafi sagt að þetta væri jafnrétti til útflutnings?
Hæstv. forseti. Já, þetta að tala frá hjartanu. Nú hafa andstæðingar mínir venjulega talað um að ég hefði ekkert hjarta og hefði ég það þá væri það úr steini. Ég er að tala um hin mikilvægu gildi hins frjálsa samfélags sem hafa komið þessu landi og mörgum öðrum löndum svona langt. Ég vil ekki fara þá leið að drepa það jafnt og þétt niður, eða smátt og smátt. Það er bara kjarninn í þessum málflutningi. Þetta eru allt einhver smámál sem menn horfa fram hjá, eitt og eitt - já, já, þetta er allt í lagi, það er gott að í öllum stjórnum séu jafn margir af hvoru kyni - og smátt og smátt gerist þetta. Við verðum að halda í einhver prinsipp í frelsinu. Við megum ekki ganga svo langt að meiri hlutinn hverju sinni vaði áfram með þessum hætti til að ná markmiðum sínum. Það er lykilatriði. Varðandi mína eigin flokksmenn þá sé ég að þeir sem eru á álitinu eru með fyrirvara. Ég er ekki alveg klár á því hver fyrirvarinn er. En ég gef mér að fyrirvarinn sé til kominn vegna þess að í lögum er núna skylda að hafa jafnt af hvoru kyni og hér sé bara verið að bæta við viðurlögum sem jafnvel séu fyrir í hlutafélagalögum hvort eð er. Þá má segja að þetta frumvarp sé óþarft. En stóra atriðið sem við eigum að horfa til er að taka þessa vitleysu úr lögum. Það er kjarni málsins. Tökum þessa vitleysu úr lögum, það var mikið gert á árunum 2009–2013, [[Forseti hringir.]]hreinsum það út. En við höfum ekki haft rænu til þess hingað til.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og er honum hjartanlega sammála um að þetta eru ólög í raun og veru. Frelsið hlýtur að felast í því að við fáum að gera það sem okkur hugnast og fyrirtæki sem eiga að ganga ættu að geta valið hæfasta fólkið til starfa í stjórnum. Auðvitað er gott að geta leitast við að hafa sem mest jafnrétti og ég hef þá trú að við séum að fara í þá átt. Ég er ekki með neina beina spurningu í þessu síðara andsvari heldur þakka bara fyrir í bili.
Forseti. Eins og ég hef sagt sjálfur: Ef ég væri í stjórn fyrirtækis myndi ég ekki vilja hafa alla eins þar. Ég hef verulegan áhuga á að vera í kringum fólk sem er jafnvel bara ólíkt mér. Það gæti verið æskilegt að hafa t.d. konu í þeirri stjórn af því ég er ekki kona. En mér myndi aldrei detta í hug að styðja refsingar til að þvinga einhvern í þessa veru. Ég held að svona hlutir gerist meira og minna af sjálfu sér eftir því hverjir það eru sem taka áhættu í atvinnulífinu. Oftast er það þannig að þessi fyrirtæki eru eign nokkurra aðila sem vilja sjálfir stjórna því. Það er mikilvægt að við leyfum því að gerast og hvetjum aðra til að taka þátt í atvinnulífi og fjárfesta, einstaklinga af báðum kynjum, þá gerist þetta af sjálfu sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún var athyglisverð eins og hans var von og vísa og merkilegt að heyra hana í ljósi þess að flokkssystir hans hefur talað mjög fyrir þessu máli. Það er greinilega mikill ágreiningur innan Sjálfstæðisflokksins um þetta mál. Það er fegurð í frelsinu, sagði hv. þingmaður, og það má allt í dag, eins og hann nefndi réttilega. Það er ýmislegt sem hefur verið gert í þessum sal í nafni jafnréttis og sjálfsákvörðunarréttar, þar á meðal að heimila að deyða börn í móðurkviði sem eru tæplega 22 vikna gömul og hafa náð fullum þroska og geta lifað utan móðurkviðar. Andstæðingar hins svokallaða kynjakvóta hafa bent á að kyn ætti ekki að skipta máli og kvótar muni aðeins leiða til meiri fordóma í garð kvenna og lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja muni skaða tilraun þeirra til að ná fram jafnrétti. Margt athyglisvert sem hv. þingmaður sagði í sinni ræðu en mig langaði að spyrja hann að því sérstaklega hvaða afleiðingar hann telur að frumvarpið muni hafa verði það að lögum. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega fyrirtækin, að það ætti að fara að sekta fyrirtæki sem væru nú þegar að berjast í bökkum og það er mjög athyglisvert sjónarmið og á fullkomlega rétt á sér. Einmitt þegar við þurfum að styðja við bakið á fyrirtækjunum þá á að fara að sekta þau. En hvaða áhrif telur hv. þingmaður að þetta hafi gagnvart konum verði þetta að lögum? [[Forseti hringir.]]Er hætta á því að konur verði fyrir fordómum og með þessu máli sé í raun og veru verið að skaða [[Forseti hringir.]]tilraun þeirra til þess að ná fram jafnrétti?
Hæstv. forseti. Ég held að kynjakvótar séu bara almennt andstæðir jafnrétti, þetta fer ekki saman. Þetta er þvingunaraðgerð. Þetta er aðför að hinu frjálsa ríki, frjálsa samfélagi. Ég veit ekkert hvaða afleiðingar þetta mun hafa, verði málið að lögum. Einhverjir munu verða beittir refsingum, aðrir munu fá einhvern af hinu kyninu inn í fyrirtækið. Ég hef það á tilfinningunni að margir haldi að stjórn fyrirtækja skipti engu máli, þar geti hver sem er verið, eins og þetta sé bara eitthvert form. Ef einhver stjórnarmaður á að nýtast, ég tala nú ekki um í sérhæfðum atvinnurekstri, þarf hann að hafa þekkingu á því og starfa í greininni. Það er mjög misjafnt hvernig kynin starfa í greinum. Ég held að þetta geti að einhverju leyti haft alvarlegar afleiðingar, kannski ekki miklar, kannski bara engar, ég veit það ekki. En það má alla vega búast við því að hrammur ríkisvaldsins nái sér í pening á kostnað atvinnulífsins að einhverju leyti og við getum hugsanlega fengið stjórn eða hluta af stjórn sem ekki er gagnleg fyrirtækinu. Þetta getur líka skapað óeiningu innan fyrirtækja. Ef það eru þannig aðstæður í fyrirtækjunum, t.d. þrír eigendur eða fimm, og vilja allir vera í stjórn [[Forseti hringir.]]og svo missir einhver hluta af því valdi í stjórninni. Það getur haft afleiðingar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og fannst þetta athyglisvert sjónarmið sem hann kom fram með í lokin um að þetta gæti skapað óeiningu innan fyrirtækja. Ég hef ekki heyrt mikið minnst á það hér úr ræðustól af hálfu fylgjenda þessa frumvarps. Nú erum við mjög nálægt því að ná markmiðinu samkvæmt kynjakvótalögunum og uppfylla lögin, það vantar að mér skilst rétt um 13% til þess að við náum því markmiði, það hefur tekið svolítinn tíma, það eru rúm tíu ár frá því að lögin voru sett. Er hugsanlegt, hv. þingmaður, að flutningsmenn og þeir sem styðja frumvarpið viti þetta hreinlega ekki? Og eru menn ekki að feta mjög hættulega braut að ætla að skella á [[Forseti hringir.]]einhverjum sektarákvæðum á síðustu metrum þessa máls sem gætu síðan valdið því að konur yrðu jafnvel fyrir fordómum og öðru slíku [[Forseti hringir.]]ef lögin verða samþykkt og þær skipaðar í stjórn kannski í óþökk, með eitthvert sektarákvæði af hálfu stjórnvalda hangandi yfir sér? [[Forseti hringir.]]Er hugsanlegt að þeir sem eru fylgjandi málinu hafi hreinlega ekki áttað sig á því [[Forseti hringir.]]að við værum í raun og veru að ná þessu markmiði?
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Jú, ég held að menn viti alveg hvernig þessi markmið nást. Þau nást auðvitað af sjálfu sér með aukinni þátttöku kvenna á vinnumarkaði. Þegar ég var ungur, og ekki er ég gamall, voru konur bara ekki svona mikið á vinnumarkaði. Síðan gerist þetta af sjálfu sér. Svona er bara pólitísk sýndarmennska í raun í mínum huga og óþarfi. Það á að leyfa hlutunum að þróast í hinu frjálsa samfélagi um leið og bæði kynin taka þátt. Við getum hvatt til þess að þau séu þátttakendur og jafnvel ýtt undir það með einhverjum hætti en ekki að finna svona texta og svo refsa ég þér ef hlutirnir eru ekki eins og ég vil hafa þá. Þessi tilhneiging: Ef hlutirnir eru ekki eins og ég vil hafa þá, þá þarf að refsa þér. Hvar endar þetta, hv. þingmaður? Ég veit það ekki.
Herra forseti. Það er orðinn hálfgerður plagsiður hér í þinginu að þakka mönnum alltaf fyrir ræður, sama hversu slæmar þær eru. En nú er fullt tilefni til að þakka ræðuna, sem var afskaplega vel upp byggð og góð og raunar skemmtileg líka, hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni. Og hefði ég ekki haft tækifæri til að þakka fyrir þessa ræðu hefði ég þakkað fyrir ræðuna sem hann flutti fyrr í umræðunni sem að mínu mati var ein albesta ræða síðasta þings, þ.e. haustþingsins. Mjög djúp ræða, þegar vel er að gáð, en um leið skemmtileg. Ég hyggst einmitt nýta mér eitt og annað úr þeirri ræðu, vitna í hana þegar ég flyt ræðu á eftir og vonandi hefur hv. þingmaður tækifæri til að fylgjast með og grípa inn í, leiðrétta mig ef ég hef misskilið eitthvað. En vegna þess hversu djúp greining hv. þingmanns hefur verið í þessu máli, og þekkinguna hefur hann, hann nýtur þess nú að vera í senn sérfræðingur og þingmaður, en það er alltaf verið að tala um mikilvægi sérfræðinga, hér er sérfræðingur og þingmaður í einum manni sem er mikill kostur, þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þetta frumvarp geti verið ein birtingarmynd af miklu stærra vandamáli sem við stöndum frammi fyrir í nútímastjórnmálum, þ.e. að frasar séu orðnir innihaldinu ríkari, það hafi orðið ákveðið rof milli umræðu og innihalds eða milli yfirlýstra markmiða og raunverulegra afleiðinga. Það virðist allt meira og minna nú orðið ganga út á heiti frumvarpa eða yfirlýst markmið eða frasana sem eru notaðir til að rökstyðja frumvarpið fremur en raunveruleg áhrif og raunveruleg innihald. Er þetta frumvarp að mati hv. þingmanns dæmi um slíkt?
Hæstv. forseti. Já, þetta frumvarp er dæmi um slíkt. Ég er ekkert viss um að þeir sem eru fylgjandi frumvarpinu og eru á því velti fyrir sér yfir höfuð innihaldinu eða hugsi eitthvað dýpra um það, til að mynda hvaða afleiðingarnar það geti haft. Nei, frasinn er: Þetta er jafnréttismál. En þegar menn fara að skoða þetta betur þá hefur þetta ekkert með jafnréttismál að gera. Ég er að vonast til að ég nái að sannfæra fólk hér núna, sem hefur verið frekar hliðhollt frumvarpinu, um að þetta sé ekkert jafnréttismál. Þetta er aðför að frelsinu og eignarréttinum. Það er tilgangurinn með ræðu minni. En ég þakka hólið. Ég fæ nú ekki oft hól en þegar það kemur þá gleðst ég mjög. En innihaldið hjá mér er allt raunverulega um þetta. Þótt málið láti lítið yfir sér, menn segi að auðvitað verði að vera jafnt hlutfall, þá er miklu meira innihald í heila málinu sjálfu, ekki í frumvarpinu, sem menn hugsa ekkert út í. Þetta er ekkert eina málið sem er þannig. Við erum með nokkur, fullt af þeim, sem er áhyggjuefni. Það er svo mikið áhyggjuefni af því að fólk er ekki að hugsa um heildarmyndina, það hugsar ekki lengra. Það kemur bara eitthvert lítið, fallegt og krúttlegt mál og já, ég er jafnréttissinni, en svo allt í einu vöknum við upp við að hér er allt komið í kaldakol.
Herra forseti. Næst ætla ég að spyrja hv. þingmann og sérfræðing út í atriði sem hann kom inn á í ræðu sinni, áhyggjur hans af því að þetta haldi áfram að þróast til verri vegar þegar menn hafa leyft sér að brjóta prinsippin. Hér er sannarlega verið að brjóta prinsipp, prinsipp um eignarrétt og raunar líka prinsipp um lýðræði. Það er kosið lýðræðislega í stjórnir fyrirtækja nema ríkið ákveði að skipta sér af og segja til um hverjir megi vera þar og hverjir ekki. Og auðvitað flækist málið áfram eins og hv. þingmaður nefndi. Nú vitum við ekki hversu mörg kyn eru til staðar samkvæmt nýjustu skilgreiningum ríkisstjórnarinnar en þegar þarf að fara að taka fleiri kyn með í reikninginn, jafnvel líta til þess að það þurfi að vera ungir og eldri stjórnarmenn o.s.frv., hvernig er þá hægt að framkvæma þetta? Er hugsanlegt að við þurfum einfaldlega að koma á hæfisnefnd stjórnarmanna sem ríkið reki og þeir sem eiga fyrirtæki geti leitað til þessarar nefndar sem fari yfir alla sem sækja um að verða stjórnarmenn [[Forseti hringir.]]og meti hver sé hæfur að mati ríkisvaldsins til að setjast í stjórn fyrirtækisins?
Hæstv. forseti. Það kæmi mér ekki á óvart að það gerðist næst. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, þetta er nefnilega aðför að lýðræðinu. Þetta er lýðræðislegt fyrirbæri við fyrirtækin, stjórnir þess. Það er kosið í þær. En við sjáum þetta líka gerast varðandi kosningar. Það komu hér þingmenn vegna frumvarps um ný kosningalög sem vildu gera þá kröfu að menn gætu ekki boðið fram nema það væri jafn mikið af hvoru kyni. Þetta er á fleygiferð út um allt í samfélaginu. Þetta er aðför að lýðræðinu, þetta er aðför að frjálsa samfélaginu og þetta hefur ekkert með jafnréttismál að gera. Við erum greinilega á leiðinni að kæfa hið frjálsa vestræna lýðræðissamfélag. Við gerum það bara smátt og smátt. Við finnum ekki mikið fyrir því í stóra samhenginu en svo vöknum við einn daginn upp við vondan draum, hv. þingmaður.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um hlutafélög og lögum um sameignarfélög. Það hefur verið til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd en er nú komið aftur fyrir þingið og 2. umr. heldur því áfram þar sem frá var horfið 7. desember sl. Ég hef sagt áður að um kostulegt frumvarp sé að ræða, herra forseti. Það er enginn ágreiningur um það að við viljum öll leitast við að tryggja jafnrétti á öllum sviðum milli kynjanna og manna á meðal yfir höfuð. Viðleitni til að bæta þar úr er og hefur sífellt verið í gangi á vettvangi löggjafarvaldsins. Hér er um að ræða jafnrétti í stjórnum fyrirtækja. Um nokkurra ára skeið hefur verið í lögum ákvæði um að í stjórnum einkahlutafélaga, hlutafélaga, samvinnufélaga og sameignarfélaga með fleiri en þrjá í stjórn og fleiri en 50 starfsmenn, skuli hlutfall hvors kyns um sig ekki vera lægra en 40%. Þetta hefur verið í lögum, herra forseti, undanfarin ár. Hins vegar hafa engin viðurlög verið við því að brjóta þetta lagaboð. Sú vöntun hefur vissulega angrað suma. Nú á að bæta þar úr og lögfesta heimild til að leggja dagsektir á þau félög sem ekki fara eftir þessu lagaboði. Þar tel ég, herra forseti, að skotið sé langt yfir markið. Í fyrsta lagi og aðallega vegna þess að þarna er verið að skipta sér af félögum og fyrirtækjum sem mörg hver eru í einkaeigu. Eigendur hafa lagt fé sitt og fyrirhöfn í að byggja upp sitt fyrirtæki og valið þá til stjórnar sem þeir treysta best til þess enda þeirra eigin fjármunir í húfi. Að ríkisvaldið sé að vaða með puttana í það hvernig þessar stjórnir eru skipaðar af eigendunum sjálfum og leggja viðurlög í þokkabót við því ef stjórnarmenn eru ekki rétt skipaðir með tilliti til kyns, er í hæsta máta varhugavert. Hvað er ríkið að skipta sér af þessu? Hvað vill það upp á dekk á þessu sviði? Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að lesa aðeins upp úr umsögn Kvenréttindafélags Íslands um frumvarpið um hlutfall kvenna í stjórnum, stöðuna eins og hún var 2018, en þar stendur, með leyfi forseta: „Samkvæmt tölum frá Hagstofunni voru árið 2018 konur 28,8% stjórnarmanna í fyrirtækjum með 50–99 starfsmenn, 36,4% í stjórnum fyrirtækja með 100–249 starfsmenn og 39,4% í fyrirtækjum með 250 eða fleiri starfsmenn.“ Í öllum tilvikum er hlutfallið nálægt 29% til rúmlega 39%. Og við erum að tala hér um hlutfallið 40%. Hver er þörfin, herra forseti? Hver er þörfin á að hlaupa? Þetta er nánast rétt við þau mörk sem lögin kveða á um sem bendir til þess að þetta hlutfall sé smám saman að lagast án viðurlaga. Hver er þörfin? Margt bendir einmitt til þess, herra forseti, að þetta hlutfall muni breytast hratt á allra næstu árum því 70% þeirra sem útskrifast með meistaragráðu úr háskóla eru konur nú um stundir. Er ekki líklegt að þær muni smám saman láta meira að sér kveða, ef þær eru sjö af hverjum tíu með æðstu gráðu í menntun umfram karla? Er ekki líklegt að þetta muni breytast? Þessar hlutfallstölur sem ég nefndi hér áðan eru tveggja ára gamlar, núna næstum þriggja ára, og því er líklegt að tölur séu nú þegar skárri í dag, konunum í vil. Í hnotskurn erum við hér að tala um að löggjafinn sé að leitast við að þvinga fram eitthvert pólitískt stefnumál og ná einhverjum þjóðfélagslegum markmiðum og stefnu sem hann vill ná fram og aðhyllist, já, stefnu sem við getum öll verið sammála um, þ.e. að ná fram auknu jafnrétti milli karla og kvenna. Yfirleitt gengur þetta ágætlega en löggjafanum er stakkur sniðinn í þessum efnum þegar kemur að stjórnarskrá sem kveður á um að eignarrétturinn sé friðhelgur og einnig ákvæðum í stjórnarskrá um félagafrelsi, að menn megi stofna félög í sérhverjum löglegum tilgangi án þess að sækja um nokkurt leyfi til þess og félög má ekki leysa upp með ráðstöfun stjórnvalds. Félagafrelsið og friðhelgi eignarréttarins, þarna er ríkið að seilast langt ofan í vasa almennings sem stofnar félög, hefur lagt í það fé sitt og fyrirhöfn. Þá kemur ríkið og segir: Þið þurfið að hafa ákveðinn fjölda af konum eða körlum, sem eru kannski ekki fyrir hendi. Eigendurnir eru kannski með fimm góðar konur í stjórn, en það má ekki lengur. Það verður að finna einhverja karla úti í bæ, grípa þá einhvers staðar þó að þeir séu alls ekki nálægt fyrirtækinu eða í því eða nokkurs staðar sjáanlegir. Það þarf að finna þá og kjósa þá svo og smella þeim inn í næstu stjórn. Þeim er nauðugur sá kostur þrátt fyrir að konurnar hafi kannski bara staðið sig afskaplega vel hingað til og félagið sé vel rekið og þær hafi aflað sér þekkingar og reynslu. Nei, það þarf að troða þarna inn einhverjum tveimur lítt kunnum og óreyndum mönnum af því kyni sem hallar á í þeirri stjórn. Hversu langt mega stjórnvöld ganga á rétt manna, þann rétt sem varinn er af þeim ákvæðum sem ég var að nefna? Auðvitað er þeim ákveðinn stakkur sniðinn, eins og ég sagði, en sá stakkur hefur verið teygður talsvert á undanförnum árum. Hér er einmitt komið skýrt dæmi um það að ríkisvaldið er að gangi ansi nærri þessum ákvæðum. Eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar setur stjórnvöldum ákveðnar skorður um það hversu langt þau geta gengið í að skerða eignarrétt manna. Það er enginn vafi á því að ríkisvaldið getur sett reglur um það hversu margir stjórnarmenn í stjórnum fyrirtækja í eigu ríkisins eru konur eða karlar. Það er enginn vafi á því ef fyrirtækin sækja sínar tekjur í opinbera sjóði, enda er ríkið eigandi þar. Það er einnig hugsanlegt að ekki væri fundið verulega að því þó að ríkið myndi setja svipaðar reglur um almenningshlutafélög sem eru á markaði, enda starfa þau félög í skjóli markaðar sem varinn er af víðtækri löggjöf hins opinbera og sætir opinberu eftirliti, ítarlegu og gaumgæfilegu eftirliti hins opinbera, í mun meiri mæli en önnur félög í einkaeigu. En frumvarpið fjallar ekki um þessi félög. Það seilist inn á þau félög sem eru oft og tíðum í eigu hins almenna borgara. Ég ætlaði að tala um dagsektir líka, herra forseti, en hef nú ekki tíma í það. Ég vil bara nefna það í lokin að mér finnst þær dagsektir, sem þarna eru lagðar til, allt of háar, allt upp í 100.000 kr. á dag ef þessir tveir karlmenn eru ekki kosnir í stjórn, [[Forseti hringir.]]fimm kvenna stjórn. Það er 100.000 kall á dag, rúmlega 3 milljónir á mánuði. Nei, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég verð að byrja á því að gera athugasemd við að þetta mál skuli hafa dúkkað upp á dagskrá hér í dag óforvarendis, ef svo má segja. Þetta mál var fyrr í umræðunni og sent aftur til nefndar á meðan á 2. umr. stóð, eftir að í ljós kom að það væri verulega gallað. Það hefði orðið misbrestur t.d. á því að leita álits hjá þeim sem leita þyrfti álits hjá, bregðast við athugasemdum sem höfðu komið þar sem bent var á galla frumvarpsins. Það var skilningur okkar þingmanna á sínum tíma að ástæðan fyrir því að frumvarpið færi aftur til nefndar áður en umræðunni lyki væri sú að það þyrfti að gera á því lagfæringar. Þær myndu birtast okkur þannig að við gætum rætt þær breytingar sem lagðar yrðu til og líka í framhaldi af því að fleiri hefðu fengið að segja álit sitt á málinu. En svo birtist það hér allt í einu án þess að við höfum hugmynd um hvað hafi komið út úr, að mati meiri hlutans eða flutningsmanna málsins, þeim eina fundi sem haldinn hefur verið um þetta mál síðan. Hann var haldinn, að mér skilst, strax daginn eftir að umræðan fór fram síðast. Það er því synd að hæstv. forseti skuli sífellt færa hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur niður listann því það væri mikið gagn að því fyrir umræðuna ef hv. nefndarformaður myndi rekja það hver áhrifin af þessum eina fundi verða á þetta frumvarp því að öllum mátti vera ljóst að það þurfti talsverðar lagfæringar og breytingar. Vonandi fáum við einhverjar skýringar á því áður en langt um líður. En þá að frumvarpinu sjálfu. Ég ætla bara að byrja á því að ræða aðeins raunveruleg áhrif þess, raunverulegar afleiðingar þess. Auðvitað er þetta ekki allt nýtilkomið. Ég tek undir með hv. þm. Brynjari Níelssyni að það lítur ekki vel út fyrir Alþingi að menn skuli enn ekki hafa gert meiri lagfæringar á ýmsum þeim furðumálum sem samþykkt voru í tíð hreinu vinstri stjórnarinnar á árunum 2009–2013. En þó, þegar þessi regla kom fyrst, virtust menn gera sér grein fyrir því, jafnvel í hreinu vinstri stjórninni, að þetta væri kannski ekki auðvelt í framkvæmd og því var ákveðið að ekki yrðu settar á sérstakar refsingar. Reyndar var getið um möguleika á að beita refsingum en ekki talað um, eins og í þessu tilviki, að dagsektir gætu farið upp í 100.000 kr. á dag til að knýja á um þetta pólitíska markmið sem, eins og ég mun koma inn á hér á eftir, gengur bæði gegn lýðræði og eignarrétti og mörgum öðrum grundvallarreglum vestrænna lýðræðisríkja. En þá að raunverulegu áhrifunum. Ímyndum okkur nú að fimm ungar konur sem væru saman í háskólanámi fengju, t.d. í verkefnavinnu í háskólanum, viðskiptahugmynd og ákvæðu saman þessar fimm að ráðast í nýsköpun, stofna fyrirtæki um hugmynd sína. Til að gera það kleift þá leggja þær peningana sína undir og meira en laust fé, þurfa líklega að taka lán hver um sig út á húsnæðið, svoleiðis að fjölskyldur þessara fimm kvenna eru þarna undir. En það vill svo vel til að hugmyndin gengur upp og áhættan fer að borga sig. Reksturinn gengur vel og starfsmönnum fjölgar. En þegar fimmtugasti starfsmaðurinn er ráðinn þá mætir ríkisvaldið og útskýrir að nú megi þessar konur, sem í sameiningu byggðu upp þetta fyrirtæki, ekki lengur sitja allar í stjórn þess, a.m.k. tvær þurfa að víkja þótt þær eigi allar jafnan hlut, 20% hver. Hvernig á að standa að þessu? Ætlar ríkið að velja á milli þeirra, ákveða hvaða konur eigi að fara úr stjórninni eða á að eftirláta eigendum fyrirtækisins að velja hverjar verði reknar úr stjórn? Eiga þær sem missa stjórnarsæti sitt, þrátt fyrir að eiga enn eignarhlut sinn sem þær mega ekki fara með lengur að því marki að þær mega ekki ráða því hvernig farið er með hann, að finna sér lepp til að setjast í stjórnina, einhvern karlkyns, sem uppfyllir kröfur ríkisins? Hver verða áhrifin á stjórn þessa fyrirtækis? Er það til góðs fyrir fyrirtækið að í stað þess að þær fimm konur sem fengu þessa góðu hugmynd, unnu saman, lögðu allt undir, stóðu sig vel og náðu árangri, fái áfram að reka fyrirtækið eða stjórna, komi einhverjir sem væru valdir út á kyn sitt? Og hvað ef þetta fyrirtæki sérhæfði sig í einhverju sem höfðar kannski meira til kvenna en karla? Væri þá aðkoma þessara tveggja karla til bóta fyrir reksturinn? Auðvitað er almennt séð æskilegt að stjórnarmenn komi úr ólíkum áttum, hafi ólíka sýn, séu af ólíku kyni, ólíkum aldri og svo mætti lengi telja. En hvar endar það ef ríkið ætlar að fara að skipuleggja þetta fyrir fyrirtækin? Við sjáum að þetta mál í eðli sínu er afleiðing af gangverki kerfisins. Tannhjólin snúast alltaf áfram jafnt og þétt í eina átt. Á sínum tíma var þetta mál afgreitt hér með öllum fyrirvörum um að það yrði sýnd hófsemi og tekið tillit til aðstæðna og þar fram eftir götunum. Og hvað gerist svo? Það eru einhverjir hv. þingmenn hér sem hafa áhyggjur af því að ríkið sé ekki að ráðskast nógu mikið með það hvernig menn fara með eignir sínar þannig að það þurfi að bæta við refsingum ofan á þær refsiheimildir sem voru til staðar. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvað kemur þá næst? En svona starfar kerfið, jafnt og þétt halda tannhjólin áfram að snúast í sömu átt á meðan við stjórnmálamenn, því miður allt of oft, grípum ekki inn í þótt ástæða sé til, eins og hv. þm. Brynjar Níelsson gat um varðandi hin ýmsu mál sem lögfest voru á árunum 2009–2013, hent inn í kerfið og kerfið er áfram að spinna við þau og auka vald sitt. Þetta mál er líka dæmigert fyrir vanda nútímastjórnmála að öðru leyti. Það snýst allt um yfirbragð, yfirlýst markmið. Ef yfirlýst markmið er jafnrétti, hver skyldi vilja vera á móti slíku máli? Ég nota oft dæmi um það að ríkisstjórnin legði fram frumvarp sem héti jafnrétti og velferð fyrir alla. Hver ætlar að vera á móti frumvarpi sem heitir jafnrétti og velferð fyrir alla jafnvel þótt raunverulegar afleiðingar þess yrðu þær að skerða jafnrétti og draga úr velferð? Það er ekki svo langsótt að halda því fram að raunveruleg áhrif geti verið öfug við hin yfirlýstu markmið þegar ímyndarstjórnmálin eru allsráðandi því þetta einkenndi stjórnmál austan tjalds fyrir ekki svo mörgum árum síðan. Öll mál voru yfirlýst til þess ætluð að gera líf allra betra en það hvernig þau voru framkvæmd og þeim fylgt eftir hafði þveröfug áhrif. Jafnvel stjórnarskrár þessara ríkja, eins og stjórnarskrár Sovétríkjanna sem eru nú fræg, eru mjög fallegar á að líta, falleg orð og setningar en svo gerðu menn eitthvað allt annað, þvert á lýsinguna sem birtist í stjórnarskránni. Það væri mikil synd ef við færum í auknum mæli að umgangast stjórnarskrá Íslands með slíkum hætti, að fara að líta á það sem þar stendur sem einhverjar almennar yfirborðslýsingar fremur en grundvallarreglur sem við ætlum að fylgja. Með þessu máli er vegið að slíkum grundvallarreglum. Og í því skyni að gera það á einhvern hátt auðveldara leyfa menn sér jafnvel að endurskilgreina orð og frasa. Hér töluðu a.m.k. tveir þingmenn, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, um að þetta mál snerist um að verja frelsi vegna þess að frelsi væri ekki til staðar nema jafnrétti væri náð með aðgerðum eins og þessum. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir talaði reyndar um að svona aðgerðir væru mikil útflutningsvara okkar Íslendinga, ein helsta útflutningsvaran. Þá langar mig að vitna í ræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar þar sem hann lýsir þessu viðhorfi ágætlega. Við vitum hvernig þetta gerist, hvaða hópar hittast í alþjóðasamstarfi og hvernig þeir ræða saman og menn geta farið að láta blekkjast af því nærumhverfi, þeirri búblu sem þeir lenda þannig inn í. En hv. þm. Brynjar Níelsson sagði í ræðu sinni fyrr í þessari umræðu og réttilega, með leyfi forseta: „Við erum í eilífu monti, af því að við erum svo dugleg að beita refsingum og viðurlögum til að ná pólitískum markmiðum. Við erum gjörsamlega komin út í móa í þessu sem og svo mörgu öðru af því að við höldum að við séum svo æðisleg. Við erum svo flott, við erum svo jafnréttissinnuð, við erum algjört æði.“ Við erum í raun bara hallærisleg, bætir svo hv. þm. Brynjar Níelsson við. Er það ekki einmitt málið? Þegar menn gleyma sér alveg í yfirbragðinu, frösunum, og hitta svo aðra sem telja að slíkt sé hin besta pólitík þá getur eitthvað hallærislegt komið út úr því en ekki bara það, heldur líka eitthvað mjög skaðlegt því að þegar menn jafnt og þétt sneiða af frelsinu þá hefur það skaðleg áhrif á endanum. Varðandi þessa tilraun til að endurskilgreina orð, orð eins og frelsi, þá sagði hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir til að mynda: Frelsi einstaklingsins er aldrei raunverulegt nema þeir búi við jafnrétti. Þá fylgdi sögunni að það þyrfti afskipti ríkisins, skipulagningu og inngrip ríkisins, til að tryggja frelsið. Þá varð mér hugsað til söngkonu sem ég hef nú aldrei vitnað í áður hér, herra forseti, og geri kannski síður ráð fyrir að vitna aftur í enda ekkert sérstaklega sammála henni pólitískt séð, a.m.k. ekki í seinni tíð. En söngkonan Björk Guðmundsdóttir söng um þessa tilhneigingu í lagi sínu „Hunter“, ég geri ráð fyrir að þýða megi það sem veiðimaður, veiðikona eða veiðipersóna eða veiðieinstaklingur, en „Hunter“ hét lagið á frummálinu. Þar segir söngkonan, með leyfi forseta, í eigin þýðingu því ég veit að hæstv. forseti vill við tölum íslensku: Ég hélt að ég gæti skipulagt frelsið. En skandinavískt hjá mér. Söngkonan útskýrði svo þessi orð í viðtali og sagði að hún hefði fyrst og fremst verið að vísa til Svía og hversu heimskulegt það væri að ímynda sér, eins og sumir gerðu í Svíþjóð og jafnvel annars staðar á Norðurlöndum, að það væri hægt að skipuleggja frelsið. En þetta er nú það sem nokkrir hv. þingmenn hafa kallað eftir hér, að það þurfi að skipuleggja frelsið því að það sé svo hættulegt að frelsið fái að vera frjálst. En eins og ég gat um áðan hefur þetta afleiðingar. Það hefur afleiðingar að skerða frelsið og þær afleiðingar hafa tilhneigingu til að vinda upp á sig. En til hvers er þetta allt gert? Markmiðið, eins og mönnum verður tíðrætt um hér, er að ná jafnrétti, en hvers konar jafnrétti? Jafnrétti í því formi að það séu alltaf jöfn hlutföll kynja, ekki endilega jöfn hlutföll hvað annað varðar, a.m.k. ekki að sinni, í stjórnum fyrirtækja. Þetta er það sem hv. þm. Bergþór Ólason kallaði hér fyrr í dag yfirstéttarjafnrétti. Þeir sem leggja svona mikla áherslu á þessar breytingar, kannski til að einhverjar sjö Viðreisnarkonur fái fleiri stjórnarsæti, líta um leið fram hjá stöðu jafnréttismála í landinu almennt, stöðu fiskverkakvenna eða annarra verkakvenna eða stöðu stóru kvennastéttanna, heilbrigðisstarfsfólks, hjúkrunarfræðinga, kennara. Þeir eru að stunda undarlega pólitík og beita sér fyrir yfirstéttarjafnrétti. Í hvaða búblu búa menn þá? Ég kann ekki íslenska þýðingu á þessu orði en ég vona að hæstv. forseti viti hvað ég á við. Hvert er nærumhverfi þeirra sem leggja alla áherslu á yfirstéttarjafnrétti? Það er einmitt það umhverfi þar sem slíkt er í hávegum haft og menn telja sig jafnvel geta haft einhvern ávinning af því sjálfir, þegar það á að vera hlutverk okkar stjórnmálamanna að líta til hagsmuna landsmanna allra og gera það með almennum reglum sem skerða ekki frelsi heldur leyfa frelsinu að njóta sín, reglum sem snúast um að skapa jöfn tækifæri, ekki að handstýra ákveðinni niðurstöðu sem er það sem þetta mál gerir. Það snýst ekki um að skapa jöfn tækifæri, þvert á móti. Eða hvað ætli konurnar tvær úr dæminu mínu hér í byrjun myndu segja um það þegar þeim yrði sagt að þær þyrftu að fara úr stjórn eigin fyrirtækis af því að það væri tækifæri fyrir þær að fá ekki að fara með eigur sínar? Þegar við lítum á raunveruleg áhrif og raunveruleg dæmi þá er þetta mál ekki til þess fallið að auka frelsi eða gera fyrirtæki betri heldur til þess fallið að ná markmiðum afmarkaðs hóps sem leggur meiri áherslu á yfirstéttarjafnrétti en almennt, raunverulegt jafnrétti. Og eins og hv. þm. Bergþór Ólason nefndi hér fyrr, þá hefur þetta sama fólk ekki áhyggjur af því að hjúkrunarfræðingar eigi jafnvel bara einn kost á vinnu. Það hefur ekki áhuga á því að bæta lífskjör þeirra með því að bjóða upp á fleiri valkosti, fleiri vinnustaði og meiri samkeppni. Sama má segja um kennarana. Nei, það er vegna þess að þetta snýst ekkert um jafnrétti. Þetta snýst um sýndarmennsku fyrir mjög afmarkaðan hóp, þar sem menn fá svo væntanlega klapp á bakið í einhverri norrænni nefnd og líta svo á í framhaldinu að það sé mat heimsins að ein helsta útflutningsvara Íslands sé jafnrétti. Það er mjög aðkallandi, herra forseti, að við förum í auknum mæli að líta til grunngildanna sem hafa reynst okkur best og búið til raunverulegt jafnrétti í gegnum tíðina en hverfum af braut ofstýringar ríkisins á daglegu lífi fólks og jafnvel afskiptasemi þess af því hvernig það fer með eigur sínar. En ég er nú rétt að hefja þessa yfirferð, herra forseti, þetta voru inngangsorð. Ég bið því hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.
Forseti vill taka fram að hann lítur svo á að orðið búbla sé orðið tökuorð í íslensku. Hafi það ekki verið áður þá er það hér með.
Herra forseti. Við getum bara sammælst um að þetta sé sápukúla, ekki satt? Ég ætla aðeins að fá að eiga orðastað við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson vegna þess að mér líkaði vel við ræðuna. Hún var ekki langt frá þeim tón sem ég sló hér fyrir jól þegar þessi umræða hófst. Eitt er að setja sér göfug markmið eins og sett eru annars vegar í þeim lögum sem krefja hlutafélög um að hafa sem jafnasta stöðu kynja í stjórnum, annað er síðan að vera með einhverjar refsingar, uppfylli menn ekki þau ákvæði. Þær refsingar eru í rauninni til staðar í gildandi lögum, allt að eins árs fangelsi. Hér er hins vegar verið að leggja til dagsektir og þær eiga m.a. að taka mið af einhverju óskilgreindu sem meira að segja flutningsmenn hafa ekki getað skýrt út fyrir mér, og varðar fjárhagslegan styrk fyrirtækis. En fjárhagslegur styrkur fyrirtækis er misjafn. Það eru ekki algild fræði eða mælieining hvað sé fjárhagslegur styrkur. Það fer eftir eðli fyrirtækjanna. Það fer eftir því í hvaða starfsemi þau eru. Það kallar t.d. á mjög aukinn fjárhagslegan styrk hjá fyrirtæki að vera í sjávarútvegi eða öðrum áhætturekstri á meðan fjárhagslegur styrkur í annarri tegund, eins og jafnvel einhvers konar verslunarfyrirtæki, þarf ekki að vera jafn mikill. Þannig að sektarákvæðin sem lögð eru til í þessu frumvarpi eiga að taka mið af einhverjum óljósum hugmyndum sem ekki er hægt að skilgreina og flutningsmenn hafa ekki treyst sér til að [[Forseti hringir.]]gefa skýr svör við því hvað er átt við með fjárhagslegum styrk. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Er hann sammála mér í því að jafnvel þótt menn gætu tekið undir með flutningsmönnum þá sé málið ótækt, þó ekki sé nema út af þessu atriði einu?
Hæstv. forseti. Ég veitti því einmitt athygli fyrr í umræðunni að hv. þingmaður kom inn á þetta og útskýrði að mínu mati mjög vel í andsvörum og í ræðu um málið. Ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni að þetta er mikið áhyggjuefni. Mér finnst vera aukin tilhneiging til þess að lögum sé hleypt hér í gegn án þess að það liggi ljóst fyrir hvað í þeim felist, hverjar valdheimildirnar séu og hversu langt menn geti gengið og á hvaða forsendum þeir eigi að gera það. Þetta tel ég að hljóti að vera afleiðing af þeirri þróun sem ég rakti í ræðu minni. Þetta er allt farið að snúast um yfirbragðið, einhverja frasa og segjast ætla að gera þetta eða ná þessum árangri og þá fer jafnvel hitt að gleymast, raunveruleg áhrif lagasetningarinnar. Þetta atriði er eitthvað sem tvímælalaust þarf að skoða miklu betur í þessu máli og þess vegna átti ég von á því, af því að þetta hefur legið fyrir a.m.k. frá því að hv. þingmaður benti á það í byrjun desember, að nefndin myndi vinna meira í þessu og leggja meira línurnar um þetta áður en umræðan héldi áfram. En enn bíðum við frétta af því hvað meiri hluti nefndarinnar sem fer með málið hyggst gera til að reyna að laga þetta mál, ef það er þá hægt að laga það. Ég teldi reyndar mjög æskilegt að málið kæmi til umfjöllunar einnig í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins þar sem hv. þingmaður gæti vonandi reynt að lækna það, eins og hann hefur gert svo vel með svo mörg mál meiri hlutans, eða helst gerst svæfingalæknir í þessu tilviki.
herra forseti. Ég er ekki viss um að fólk vilji hafa mig sem svæfingalækni, a.m.k. ekki þegar það fer undir skurðarhnífinn. En ég ætla aðeins að halda áfram með þetta. Ég ætla ekkert að draga það í efa að það er góður hugur sem fylgir þessu frumvarpi. Ég ætla ekkert að draga það í efa að það er góður hugur hjá þeim sem vilja stuðla að jafnrétti kynjanna og jafnvel að koma með þvingaða lagasetningu sem gengur gegn öllum grunnhugmyndum mínum og að ég tel grunnhugmyndum stjórnarskrárinnar um eignarréttinn og frelsi manna til athafna, að haga sínum málum eins og þeir vilja. Ég skil hvað menn eru að reyna að gera en lögþvingun er kannski ekki það sem við eigum að gera. En ef menn vilja gera það, eiga þeir þá ekki að vera samkvæmir sjálfum sér, ekki bara um jafnræði kynjanna heldur líka jafnræði aldurshópa? Eigum við ekki að setja kvóta í stjórnir hlutafélaga þar sem er tryggt að eldri borgarar hafi ákveðinn hlut, þeir sem eru miðaldra, ég og Brynjar, hæstv. forseti, námsmenn o.s.frv.? Eigum við ekki líka að huga að jafnrétti fólks eftir búsetu þegar kemur að fyrirtækjum sem eru t.d. með starfsemi úti um allt land? Eigum við ekki að tryggja það með lagasetningu og knýja fyrirtæki til þess að skipa í stjórn eftir búsetu, ekki bara eftir kynjum? Hvar ætlum við að enda, hv. þingmaður, ef við höldum svona áfram og ætlum að fylgja þessari röksemdafærslu, sem gengur að vísu gegn því sem ég tel, og ég vona að fleiri hér séu mér sammála, stjórnarskrárvörðum réttindum manna þegar kemur að því að ráðstafa eigum sínum og taka ákvarðanir á grundvelli þeirra með hagsmuni sína í húfi. Ef þeir telja að hagsmunum þeirra sé best borgið í að skipa fimm konur í stjórn þá gera þeir það. Ef þeir telja að það sé betra að [[Forseti hringir.]]skipa bara þá sem eru 70 ára og eldri, óháð kyni í stjórn, þá gera þeir það. Og hvað gerist? Jú, íslenskt samfélag [[Forseti hringir.]]mun græða á slíku fyrirkomulagi.
Hæstv. forseti. Þetta er akkúrat málið. Hvar ætla menn að segja stopp þegar þeir eru búnir að búa til þessi nýju viðmið fyrir okkur, mig og hv. þingmann og líklega alla sem a.m.k. eru í þessum sal núna, sem lítum svo á að allir einstaklingar séu jafn réttháir, sama af hvoru kyninu menn eru eða hversu gamlir, hvar þeir búa o.s.frv.? Það er mjög undarlegt eða erfitt að ætla að sætta sig við kerfi sem flokkar fólk fyrst og fremst eftir meðfæddum eiginleikum eða einhverju öðru sem hægt er að aðgreina fólk með og raða svo saman í hvert herbergi fólki með ólíka eiginleika. Það er best að hinir ólíku eiginleikar okkar nýtist fyrirtækjum en það sé gert af þeim sem eiga fyrirtækin og eiga hagsmunir þar undir. Það er þeirra að nýta ólíka eiginleika ólíks fólks, ella verður niðurstaðan skaðleg fyrir fyrirtæki. Við hv. þm. Brynjar Níelsson vorum aðeins að velta vöngum með það áðan hvar þetta muni enda. Ég hallast að því að eina leiðin til þess að fylgja þessu til enda og klára þetta sé að ríkið komi á hæfisnefnd ríkisins þar sem eigendur fyrirtækja geta sent erindi með ósk um að fá að komast kannski sjálfir í stjórn eigin fyrirtækis eða tilnefnt einhverja aðra. Og svo setjist nefndin, og hún þarf að vera vel mönnuð, þetta verður heilmikil vinna, yfir heildarmyndina og skoði hvernig fólk skiptist í stjórnum allra fyrirtækja landsins og geti þá metið ef það vantar mann frá tilteknum landshluta ef það hallar á [[Forseti hringir.]]ákveðinn landshluta, hallar á ákveðið kyn eða ákveðið aldursbil, og geti raðað þessu niður. Maður sér þetta fyrir sér, gríðarlega stóran vegg inni á þessari stofnun [[Forseti hringir.]]með ljósum, þar sem hver litur táknar ólík persónuleg einkenni. Svo hamast menn í þessu [[Forseti hringir.]]og senda erindi til fyrirtækisins um hvort það megi skipa hinn tilnefnda. Og ef ekki þá getur [[Forseti hringir.]]stofnunin sjálf séð um að finna hinn tilvalda fulltrúa.
Forseti vill minna menn á að þrátt fyrir frábærar ræður gilda sömu tímamörk um þá eins og aðra.
Herra forseti. Það er ekki sami asi á mér í dag, þegar ég kom hér fyrr, einmitt til að ræða mál sem varðar heill kvenna. En áður en ég held lengra ætla ég að gera þá játningu að ég stóð að flutningi þessa frumvarps í fyrra. Þegar til stóð jafnvel að ég gerði það öðru sinni, þá fór ég að hugsa mitt mál, líka með jafningjafræðslu. Ég komst að því að við nánari skoðun er margt í þessu frumvarpi sem er beinlínis skaðlegt, jafnvel eitthvað sem fer í bága við stjórnarskrá o.s.frv. Ég og allt Miðflokksfólk, við erum á móti merkimiðapólitík, svona límmiðapólitík. Það er svo merkilegt að núna undanfarandi er einn merkimiðinn afglæpavæðing, það á að afglæpavæða allt, eitt og annað. En á sama tíma með þessu frumvarpi á að glæpavæða jafnréttisbaráttuna. Það á að gera refsivert með fésektum ef ákveðnum skilyrðum er ekki náð, skilyrðum sem voru lögfest fyrir nokkrum árum síðan. Það hefur gengið bærilega að uppfylla þau. En nú vilja sumir hotta á þessa þróun með því að beita fyrirtæki fésektum og það ekkert smotterí, það eru dagsektir frá 10.000 kalli upp í 100.000 kr. á dag. Það er ekkert smotterí. Það varð mér nokkur uppljómun í morgun þegar ég hnaut um það að með Fréttablaði dagsins í dag fylgir kynningarblað, mikið að vöxtum, sem heitir Konur í atvinnulífinu. Í þessu blaði er rætt við konur sem eru að störfum í ýmsum fyrirtækjum og við ýmis störf. Þær eru frumkvöðlar, þær eru yfirbakarar, fjármálastjórar, mannauðsstjórar, bankastjórar. Ég gæti haldið lengi áfram. Þó að ég hafi haldið því fram að ég sé alveg þokkalega upplýstur um atvinnustarfsemi í landinu þá viðurkenni ég það, herra forseti, að sá árangur sem þessar konur hafa náð og eru að ná í stofnun fyrirtækja, í rekstri fyrirtækja, á öllum sviðum, fór eiginlega fram úr vonum mínum. Ég fór að hugsa þegar ég fletti blaðinu: Skyldu allar þessar konur hafa verið ráðnar undir hótunum? Þeir sem réðu þær konur, sem eru í þessu blaði og eru ekki sjálfstæðir atvinnurekendur, þær eru mjög margar líka, skyldu þeir sem réðu konur sem mannauðsstjóra, fjármálastjóra, framkvæmdastjóra, bankastjóra hafa setið undir hótunum um fésektir ef þær yrðu ekki ráðnar? Að sjálfsögðu komst ég að þeirri niðurstöðu að þær konur sem getið er um í þessu blaði - þetta er mjög gagnmerkt blað, hvet alla til að lesa það og ég mun lesa það mun betur í kvöld þegar ég kem heim. Ég get ekki annað en fyllst aðdáun þegar ég les þetta blað því þótt ég hafi gert mér nokkuð glögga grein, að ég taldi, fyrir atvinnulífinu, þá fór það eiginlega fram úr mínum björtustu vonum hvað konur hafa gert sig gildandi í atvinnurekstri. Þetta blað er einmitt gefið út af Félagi kvenna í atvinnurekstri sem er félagsskapur sem var stofnaður fyrir nokkrum árum síðan. Þeim árangri sem þessar konur hafa náð hafa þær að sjálfsögðu náð fyrir eigin atbeina, eigin hæfileika, eigin getu, þekkingu og reynslu. Það hefur engum verið hótað til að þær fengju þann framgang eða nytu þeirrar athygli og velgengni eins og raun ber vitni. Þetta fannst mér mjög áhugavert, herra forseti, vegna þess að síðan það var lögfest að það skyldi vera jöfn skipting kynja í fyrirtækjum yfir ákveðin stærðarmörk, þ.e. að annað kynið sé ekki fámennara en 40% í stjórnum fyrirtækja yfir ákveðnum stærðarmörkum, hefur okkur þokað nokkuð á leið. Lesandi þetta blað í dag get ég eiginlega ekki ímyndað mér, herra forseti, að það líði mjög langur tími þar til að þessi kvóti sem lögfestur var fyrir nokkrum árum verði að fullu uppfylltur án þess að til þurfi að koma fésektir, án þess að til þurfi að koma hótanir, bara vegna þess að konur hafa fengið þann framgang sem hér er lýst í þessu blaði fyrir eigin atbeina, hæfileika og þekkingu. Herra forseti. Ég veit ekki til þess að nokkur maður, nokkrir aðilar eða hópur eða félagsskapur, hafi hótað háskólayfirvöldum á Íslandi þar sem nú eru 70% nemenda konur. Ég veit ekki til þess að háskólafólkið eða stjórnendur háskóla hafi setið undir hótunum til þess að skrá inn allan þennan hóp glæsilegra kvenna sem er við nám og störf í háskólum landsins. Það er síðan önnur umræða hvort að með þessu hlutfalli felist öðruvísi jafnréttisbarátta sem verður háð eftir 15–20 ár, þá verði háð jafnréttisbarátta með öfugum formerkjum. Þá kemur kannski fram á Alþingi frumvarp sem beinir því til þeirra sem reka fyrirtæki í landinu að örfáir karlar fái að vera í stjórnum fyrirtækja að viðlögðum dagsektum. Þetta segi ég bara til að leggja áherslu á að þróun í samfélögum verður kannski hvað fegurst og hvað árangursríkust ef hún er óþvinguð og sjálfsprottin og fer fram á velli þar sem allir eru jafnir þátttakendur án tillits til trúarbragða, kyns, kynhneigðar eða hvað við viljum draga fram. Af því að ég er á þessum góða aldri þá hef ég séð þessa þróun frá því að konur voru heimavinnandi eins og móðir mín heitin sem átti níu börn á lífi á 21 ári. Það segir sig sjálft að hún hafði ekki sömu möguleika til að sækja sér menntun eða störf vegna þess að hún var jú upptekin við að reka heimili. En að vísu tókst henni, af því að hún var eljusöm, að nýta hvert tækifæri sem hún gat til þess bæði að vinna utan heimilis og afla sér aukinnar menntunar, ég tala nú ekki um þegar ungarnir voru að fljúga úr hreiðrinu. En það er ekki nema þetta langt síðan, herra forseti, að þetta var kannski það sem við ólumst upp við sem eins konar staðalmynd, því að við notum ekki orðið norm, herra forseti. Sú staðalmynd breytist síðan í tímans rás að sjálfsögðu og með aukinni þátttöku kvenna og menntun, og ekki bara menntun heldur fjölbreyttri menntun. Og má ég minnast á það, herra forseti, að í blaðinu er getið um unga konu sem er orðinn formaður í sínu stéttarfélagi, stéttarfélagi rafvirkja, nota bene. Sú var tíðin að rafvirkjun var meitluð í stein sem karlastarf en nú er það sem betur fer þannig að konur streyma í iðnnám, bæði rafvirkjun og trésmíði og eitt og annað. Mér er ekki kunnugt um að það sé vegna þess að einhverjum hótunum hafi verið beitt til þess að þær kæmust að heldur hafa þær farið þar inn vegna hæfileika sinna og löngunar til að taka þátt í því sem þar um ræðir. Það er annar þáttur sem ég hefði líka viljað koma inn á sem kristallast í nefndaráliti minni hluta um þetta ágæta mál sem lýtur að félagafrelsi og frelsi manna til að reka fyrirtæki og hasla sér völl í viðskiptum. Og þegar ég segi menn þá á ég náttúrlega við bæði menn og konur. Þau sjónarmið eru uppi í þessu máli sem við ræðum hér að það geti verið álitamál hvort það, eins og það er búið, standist félagarétt, félagafrelsi og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Nú ætla ég ekki að fara að lesa mikla lögfræði fyrir hæstv. forseta, en einn okkar mesti lögspekingur, Stefán Már Stefánsson prófessor, sérfræðingur í félagarétti, kom fyrir nefndina og hann var beðinn um að svara tveimur spurningum þar sem undir var félagafrelsi og annað til, sem ég kem að á eftir. Stefán segir m.a., með leyfi forseta: „Hafa ber í huga að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur þeirra er varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins, þar með talið löggjafans, sbr. einnig 11. gr. MSE.“ - Nú kann ég ekki þessa skammstöfun, en forseti veit alveg örugglega hvað þetta er. - „Af þessum sökum er meginreglan sú að félög ráða sjálf málum sínum og teljast jafnframt eigendur eigna sinna. Þennan rétt er þó unnt að skerða ef slíkar skerðingar hafa stoð í málefnalegum sjónarmiðum, þar á meðal sjónarmiðum um meðalhóf. Það væri t.d. málefnalegt sjónarmið að leitast við með setningu laga að jafna hlutföll milli karla og kvenna í stjórnum sumra félaga. Gæta verður þó meðalhófs. Það þýðir að leita verður leiða sem skerða sem minnst rétt félaga til að ráða sjálf málum sínum og eigum en geta engu að síður verið til þess fallnar að ná þeim markmiðum sem að er stefnt.“ Þarna kemur nú kannski akkúrat það sem ég ræddi hér áðan, að sá árangur sem þegar hefur náðst að þessu leyti til hefur náðst án hótana eða févíta á þau fyrirtæki sem um ræðir. Stefán Már heldur áfram, með leyfi forseta, og segir: „Sé um að ræða félög sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga eru mun ríkari heimildir fyrir hendi til þess að setja lög af fyrrgreindu tagi. Fyrirliggjandi frumvarp gæti því samrýmst slíkum félögum. Meiri vafi ríkir hins vegar þegar um einkafyrirtæki er að ræða. Í öllu falli þyrfti þá lagaheimild af þessum toga að vera skýr og fyrirsjáanleg. Það þýðir að þvingunarúrræðum verður vart beitt nema lagaheimild teljist nægjanlega skýr og að gættum hugsanlegum undantekningum sem þurfa sömuleiðis að vera skýrar. Eins þarf að vera leidd rök að því (t.d. í lögskýringargögnum) að vægari úrræði væru ekki tæk til að ná markmiðinu um kynjahlutföll í stjórnum.“ Í öðru lagi var spurt af hálfu minni hlutans hvaða kröfur bæri að gera um málsmeðferð á vettvangi stjórnvalds sem falið væri vald til að beita íþyngjandi aðgerðum eins og mælt er fyrir um í frumvarpinu, með tilliti til rannsóknarreglu, meðalhófs, andmælaréttar og upplýsingaskyldu stjórnvalda, og hvaða sjónarmið um sveigjanleika í ljósi ólíkra aðstæðna gætu átt við. Í svari Stefáns kom fram að svarið færi fyrst og fremst eftir heimildarlögunum. Væri um opna heimild að ræða væri öruggara að fara varlega og beita ekki heimild nema um tiltölulega augljósa vanrækslu væri að ræða. Í hlutafélögum og einkafélögum gætu auðveldlega komið fyrir tilvik þar sem félag gæti ekki tryggt jafna stöðu kynja. Það ætti t.d. við þar sem hlutfallskosning er viðhöfð. Þetta þekkjum við mætavel á Alþingi vegna þess að ekki liggur fyrir fyrir kosningar hvert hlutfall karla og kvenna verður í þessum sal að afloknum sömu kosningum. Svo ég haldi áfram að vitna til Stefáns þá segir hann að við slíkar aðstæður væri tæpast ráðlegt að leggja á dagsektir. Einnig verði að gæta að öllum stjórnsýslureglum og í því sambandi væri rétt að skoða stöðu þess stjórnvalds sem leggur á dagsektir og möguleika á að kæra slíkar ákvarðanir til æðra stjórnsýslustigs. Að þessu sögðu, herra forseti, þá vil ég taka fram að við Miðflokksfólk erum mjög áfram um framgang kvenna hvar sem er, hvort sem er í starfi, námi, kosningum, hvar sem er. Menn hafa nú gert góðlátlegt grín að því að hvernig þingflokkur okkar er skipaður en geta ber þess að hann var settur saman á örfáum vikum eins og flokkurinn allur og náði fordæmalausum árangri. Að sjálfsögðu, eins og blasir t.d. við þegar við horfum á sveitarstjórnarfulltrúa okkar eru þar margar glæsilegar konur og það eru mjög margar kröftugar og glæsilegar konur sem skipa trúnaðarmennsku innan Miðflokksins, bara svo þess sé getið hér í framhjáhlaupi, herra forseti, ég vil að það komi fram. Og vegna þess að við viljum að konur njóti réttinda til jafns við karla þá viljum við líka, samanber frumvarpið sem hér er til umræðu, að þær njóti krafta sinna og verðleika á nákvæmlega sama hátt og karlmenn gera. Við höfum alls ekki fundið að því með nokkrum hætti að settar séu reglur og lög sem eiga að tryggja að jafnt vægi karla og kvenna sé t.d. í stjórnum fyrirtækja. Það er hins vegar þessi þröskuldur þar sem refsingin kemur inn í, þegar við ætlum, eins og ég sagði áðan, að glæpavæða jafnréttisbaráttuna með því að gera hana að sektarlegri féþúfu fyrir ríkissjóð. Ég held að það sé ekki vænlegt til árangurs. Ég held að það sé ekki vænlegt til árangurs að breyta uppbyggingu undir hótunum. Við sjáum það víða að það er ekki vænlegt til árangurs. Að sjálfsögðu treystum við því með þau 13% sem upp á vantar að jafnt vægi sé í stjórnum fyrirtækja af þeirri stærðargráðu sem þetta frumvarp tekur til, við væntum þess að þar verði bætt úr hið fyrsta en við teljum ekki nauðsynlegt að það sé gert undir svipuhöggum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það t.d. að umræðan sem hér hefur farið fram í dag, sem hefur verið býsna góð og get ég þá vitnað í margar ræður og ekki síst ræðu hæstv. forseta áðan, mun vekja athygli og hún verður örugglega til þess að menn hugsa sig um meira og betur. Ég er alveg sannfærður um að það styttist mjög í það að jafnrétti [[Forseti hringir.]]og jafnræði og jafnstaða verði með körlum og konum í stjórnum fyrirtækja sem hér eiga í hlut.
Herra forseti. Ég ætla að blanda mér í þessa umræðu þar sem ég er fyrsti flutningsmaður þess máls sem er hér til umræðu og gat því miður ekki verið hér 7. desember þegar umræðan hófst. Þetta er vissulega búin að vera athyglisverð umræða, bæði það sem ég fletti upp á netinu, hvernig hún var 7. desember á síðasta ári, og það sem af er dags. Ég verð að segja að það vekur athygli mína í umræðu um jafnrétti og hvert við erum komin í jafnréttisbaráttunni, að enn sem komið er þá eru það bara karlar, hv. þingmenn, sem hafa talað gegn þessu máli. Mér finnst það segja ákveðna sögu um það hvar við erum stödd. Ekki ætla ég að segja að við séum stödd á miðöldum en mér kom í hug áðan miðaldamenn, en svo uppgötvaði ég að það er víst hljómsveit úr Skagafirði sem bar það nafn og einhver kannast kannski við hana. [[Gripið fram í.]]Siglufirði, ekki var það nú verra. En svona er þetta, hér hefur hver karlkyns þingmaðurinn á fætur öðrum dregið fram mikla gagnrýni á þetta mál. Mér finnst það sérstakt, á tímum þar sem við tölum um að Ísland sé fremst meðal þjóða í jafnréttismálum og til fyrirmyndar þar, að við séum enn stödd þar að þegar fylgja á lögum sem voru samþykkt 2010 og tóku gildi 2013 - það var góður fyrirvari á og aðlögun að því að framfylgja þessum lögum - beiti menn sér hver á fætur öðrum til að tala niður það að fyrirtæki í landinu sem falla undir þessi lög fari eftir þeim. Það eru ótal lög sem hv. Alþingi hefur sett þar sem eru viðurlög. Við getum bara rætt um lög eins og umferðarlög. Menn geta verið ósáttir við það að ekki sé leyfilegur hærri hámarkshraði en menn kyngja því að það eru viðurlög við því og sektir. Það á við um fjölda laga, sem ég skal koma betur inn á hér á eftir, sem má vísa til og sýna að það er ekki nýtt fyrirbæri undir sólinni að það sé verið að setja viðurlög við því að framfylgja ekki þessum lögum. Þau voru vissulega umdeild á sínum tíma. En við erum ekki á þeim stað í dag að við séum að tala um að setja þessi lög, heldur að það séu einhver viðurlög við því að lögin séu brotin, fyrirtæki hafi ekki uppfyllt skilyrði um kynjahlutföll í stjórnum og skipan stjórnar um að það þurfi að lágmarki að vera 40% hlutfall af hvoru kyni í stjórnum fyrirtækja, nota bene með yfir 50 manns. Við erum ekki að tala um lítil fyrirtæki. Ef það eru þrír í stjórn þá verður að lágmarki að vera einn af öðru hvoru kyni í stjórn. Hérna hefur komið fram að þetta muni gerast bara af sjálfu sér. Þetta komi nú svona jafnt og þétt. Mér finnst þetta vera svo ótrúlegt, það er eins og öll jafnréttisbarátta í tugi ára, með konum fremstum í flokki, hafi ekki skilað þeim árangri sem við höfum náð í dag, að þetta hafi bara dottið af himni ofan. Það er auðvitað út af einhverju að við erum fremst meðal þjóða í jafnréttismálum. Það hefur kostað blóð, svita og tár í gegnum árin að berjast fyrir jafnrétti. Það að karlmenn haldi það virkilega, hv. þingmenn hér, að þetta hafi bara komið sisvona af sjálfu sér án þess að það hafi þurft að hafa fyrir því að ná því jafnrétti sem er … [[Gripið fram í.]]Það hefur komið fram í ræðum þingmanna. [[Gripið fram í.]]Það er rétt. - Ég á ekki að þurfa að eiga orðastað við þingmenn úti í sal, hæstv. forseti. [[Gripið fram í.]]Ég fer með rétt mál hér. [[Forseti hringir.]]
Gefa ræðumanni frið til að halda ræðu.
Við erum stödd þar í dag að það er enn þá 14% kynbundinn launamunur. Við eigum verk að vinna víðar. Við skulum bara horfast í augu við staðreyndir. Þarna er farið af stað, og að ég tel mjög hógvært, og lagðar til þær sektir sem um ræðir, að dagsektir geti numið frá 10.000 kr. til 100.000 kr. Með þeirri ákvörðun að setja á dagsektir er hægt að taka tillit til fjárhagslegs styrkleika félagsins. Og það er aðlögun. Ef frumvarpið verður samþykkt, sem ég geri ráð fyrir, taka lögin gildi 1. janúar 2022. Aftur er verið að gefa þeim skussum, sem framfylgja ekki lögum frá 2010 og tóku gildi 2013, tækifæri á að gera betur og framfylgja lögum. Ég hélt að öll við hérna inni, hv. þingmenn, horfðumst í augu við það að þegar búið er að samþykkja lög, hvort sem okkur líkar þau betur eða verr, þá ættu menn að framfylgja þeim. Þau væru ekki bara sett hér upp á grín. En það virðist vera að menn séu þar, að lög séu til að brjóta þau. Ég er ekki þar. Við þekkjum jafnréttislögin. Ég veit ekki, þau hafa kannski ekki verið í umræðunni hjá hv. þingmönnum í þessari umræðu núna. En við vitum að það að brjóta jafnréttislög kostar líka. Í þeim eru sektir og viðurlög og við þekkjum ótal dæmi um að jafnréttislög hafi verið brotin og það hafi kostað ríkið háar sektir. Eru hv. þingmenn, sem hafa mótmælt þessu máli, mótfallnir þeim lögum og þeim viðurlögum og sektum sem hafa orðið afleiðingar þess að brjóta jafnréttislög? Það væri fróðlegt að fá viðhorf hv. þingmanna til þess. Þetta er í þriðja skipti sem ég er fyrsti flutningsmaður þessa máls og flyt það. Dropinn holar steininn, alveg eins og í jafnréttisbaráttunni frá aldaöðli. Á tveimur síðustu þingum voru flutningsmenn málsins frá öllum flokkum á þingi. Fyrir tveimur árum var einn hv. þingmaður frá Miðflokknum. Á síðasta þingi, 150. þingi, voru tveir þingmenn frá Miðflokknum. Þegar ég lagði málið fram í haust þá ræddi ég að sjálfsögðu við þingmenn frá öllum flokkum en þá reyndist ekki vilji hjá þeim þingmönnum sem ég ræddi við hjá Miðflokknum að vera á málinu. Ég verð að viðurkenna að ég varð mjög undrandi. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, sem hér talaði á undan mér, hefur tvö síðustu þing verið á þessu máli og ég veit að hann er jafnréttissinnaður, sótti kvennaþing Sameinuðu þjóðanna fyrir einhverjum misserum. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með að afstaða hans breyttist í þessu máli af því ég tel að þetta sé sanngirnismál sem eigi að sjálfsögðu að fara hérna í gegn og eigi ekki að þurfa að vera umdeilt. Mér finnst það vera með ólíkindum. Hér hefur ýmislegt verið dregið fram í umræðunni sem mér finnst rétt að bregðast við. Það er talað um að það sé brot á stjórnarskrá, hugsanlega, ef við samþykkjum þetta frumvarp til laga, og á félagarétti. Allt þetta hefur verið skoðað og ekki hefur komið neitt fram sem sýnir fram á að eitthvað sé til í því. Ég ætla að fara aðeins yfir það sem hefur komið fram líka í umræðunni fyrir áramót og núna. Ég vil nefna það að á árinu 2018 voru 394 félög með 50 ársverk eða fleiri samkvæmt ársreikningum. Samkvæmt upplýsingum frá atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu uppfylltu 66 af 394 félögum ekki ákvæði laganna um kynjahlutföll í stjórnum. Sambærilegar tölur liggja ekki fyrir vegna áranna 2014–2017 og 2019. Við í atvinnuveganefnd erum að skoða hvaða breytingar hafa orðið á þessum 66 félögum frá árinu 2018 og munu þær upplýsingar verða kynntar fyrir nefndinni þegar við tökum málið inn milli 2. og 3. umr. Í dag er framkvæmdin þannig að fyrirtækjaskrá skráir ekki stjórn ef tilkynning um stjórn uppfyllir ekki skilyrði laganna. Við skráningu á breytingu stjórnar hjá fyrirtækjaskrá er ekki óskað upplýsinga um hvaða aðferðum var beitt við stjórnarkjör, þ.e. hvort beitt var t.d. meirihlutakosningu, hlutfallskosningu eða margfeldiskosningu, samanber lög um hlutafélög. Það kom fram í umræðunni gagnrýni á að bera saman íslenska löggjöf við norska þar sem í Noregi tæki hún til almenningshlutafélaga en með þessu frumvarpi er ekki verið að leggja mat á til hvaða félaga löggjöf um kynjahlutföll í stjórnum skuli taka. Sú löggjöf er þegar til staðar, eins og ég hef nefnt, og tók gildi 1. september 2013. Það hefur líka verið nefnt hér hvernig eigi að meta fjárhagslegar afleiðingar. Dagsektir eiga að vera frá 10.000–100.000 kr. á dag og í ljósi þeirra talna sem liggja fyrir hefði verið upplýsandi að vita hvernig þetta myndi leggja sig, var spurt. Ég sá þetta í umræðunni fyrir jólin. Eins og kveðið er á um í frumvarpinu á að taka tillit til styrkleika fyrirtækja. Þessu vil ég svara þannig að við munum á milli 2. og 3. umr. skýra betur dagsektir, að þeim sé aðeins beitt á félög sem gera ekki úrbætur innan ákveðins frests. Það verður skýrt enn frekar að dagsektum verður ekki beitt strax heldur verður það skýrt enn frekar að félögin fá frest til þess. Síðan var spurt um þetta lagaákvæði: „Nú vanrækja stofnendur, stjórnendur, framkvæmdastjóri, endurskoðendur eða skoðunarmenn, skilanefndarmenn eða útibússtjóri erlends hlutafélags og aðrir skyldur sínar samkvæmt lögum þessum, félagssamþykktum eða ályktunum hluthafafundar og getur þá hlutafélagaskrá boðið þeim, að viðlagðri ákveðinni dagsekt eða vikusekt, að inna skylduverk af hendi. Bera má lögmæti úrskurðar undir dómstóla innan eins mánaðar frá birtingu hans.“ Spurning um þetta ákvæði kom hér fram og var vísað í hlutafélagalög. Því ber að svara með því að með vísan til meginreglu um skýrleika refsiheimilda er æskilegt að lögfest sé sérstakt ákvæði er taki til þess hvaða viðurlögum er heimilt að beita, uppfylli félög ekki skyldur um lögbundin kynjahlutföll í stjórn. Svo var einnig nefnt að það væri engin tilraun gerð, hvorki í frumvarpinu né greinargerð eða nefndaráliti sem liggur fyrir, til að skilgreina hvað er fjárhagslegur styrkur. Það væri mjög óeðlilegt að ekki kæmi skýrt fram hvað við teldum flokkast undir það varðandi sektarákvæði, að það væri óljóst hvað fjárhagslegur styrkur væri. En þá vísa ég í 10. gr. laga um fyrirtækjaskrá og í lög nr. 82/2019, um skráningu raunverulegra eigenda. Þetta eru sambærileg sjónarmið og þar koma fram. Þetta sem ég skauta hér yfir er það sem ég dró fram og vildi fá skýr svör við og lét lögfræðinga á nefndasviði skoða fyrir mig. En við munum fara yfir þetta í nefndinni milli 2. og 3. umr. og skýra enn frekar í framhaldsnefndaráliti það sem hefur verið dregið hér fram og fáum eflaust einhverja gesti til okkar og vísum líka í mál Stefáns Más Stefánssonar prófessors, sem kom til nefndarinnar í desember. En það er ekkert sem hefur komið fram sem sýnir fram á að málið standist ekki skoðun varðandi stjórnarskrá og félagarétt og þessar sektir standist ekki lög. Við höfum fengið skoðun frá Skattinum og ábendingar sem við brugðumst við og við teljum að þetta mál sé komið á góðan stað og full ástæða til þess að klára það loksins eftir allan þann tíma sem það hefur verið hér í nefndum Alþingis, fyrstu tvö árin í efnahags- og viðskiptanefnd og í haust fór það til atvinnuveganefndar. Mér finnst mjög mikilvægt að þingið heykist ekki á því að klára svona réttlætismál sem er þáttur í því að styrkja enn frekar konur á vinnumarkaði, konur í atvinnulífinu, að þær séu jafngildar til að taka að sér ábyrgðarstöður. Það er engin hætta á því að það finnist ekki hæfar konur til þess að gegna stjórnarformennsku í fyrirtækjum. Það er svo út í hött að gefa eitthvað slíkt í skyn, að þá sé verið að slá af kröfum ef uppfylla þarf þau skilyrði að annað kyn sé að lágmarki 40% í stjórnum stærri fyrirtækja. Við höfum verið að horfa til þess, sem betur fer, og það er ekki út af einhverju að konur eru farnir að láta miklu meira til sín taka í atvinnulífi landsins sem stjórnendur, stýra hér tveimur bönkum. Það er hvatning fyrir ungar konur að halda áfram. Við getum allt það sem okkur langar til. Við viljum ekki vera á þeim stað þar sem baráttan var fyrir einhverjum áratugum og það þótti sæta tíðindum að kona væri kosin í stjórn. Það var nefnt í umræðunni fyrir áramót af hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur að kona, loksins eftir 150 ár, var kosin í stjórn Bændasamtakanna. Ætli það hafi ekki verið til hæfar konur þar í gegnum öll þau ár? Hið sama má segja um ótal stjórnir fyrirtækja í landinu í dag. Það er bara svo mikill vannýttur auður í konum sem fyrirtæki ættu að nýta sér og ef skussarnir ætla að draga lappirnar þá verður bara að beita viðurlögum. Það er ekkert annað, þetta eru lög í landinu og það er eðlilegt að beita einhverjum viðurlögum í þeim efnum. Í kvöld, sem mér finnst gaman að heyra, er verið að heiðra þrjár konur í atvinnulífinu á Hringbraut og ég hvet alla til þess að fylgjast með því. Ég segi bara: Áfram konur.
Herra forseti. Ég hef átt ánægjulegt samstarf við hv. þingmann á vettvangi atvinnuveganefndar en verð að viðurkenna að eitt og annað í ræðu hv. þingmanns kemur mér eilítið spánskt fyrir sjónir. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hv. þingmann: Verður þingmál að jafnréttismáli fyrir það eitt að það sé kallað jafnréttismál af flutningsmönnum þess? Þarf ekki meira til? Þetta mál snýst um að leggja dagsektir á fyrirtæki, fela ríkisskattstjóra það verkefni. Umræðan hér í dag hefur verið málefnaleg í öllu tilliti. Hún hefur m.a. lotið að mögulegum árekstrum við stjórnarskrá. Hún hefur lotið að kæruheimildum og því sem lagt er til af hálfu meiri hluta nefndarinnar, þ.e. að engar slíkar skuli vera fyrir hendi heldur verði menn að leita réttar síns fyrir dómstólum með öllum þeim kostnaði og fyrirhöfn sem því fylgir. Fleira gæti ég talið. Það var ýmislegt sem kom mér á óvart í ræðu hv. þingmanns en mest kom mér á óvart þegar hún sagði að ekkert hefði komið fram um að eitthvað væri til í því að fyrir hendi væru mögulegir árekstrar við eignarréttarákvæði stjórnarskrár. Við óskuðum eftir því, fulltrúar Miðflokksins í hv. atvinnuveganefnd, að fengið yrði lögfræðilegt álit um það atriði. Það liggur fyrir í bréfi frá Stefáni Má Stefánssyni prófessor og hann kom á fund nefndarinnar. Þetta er mjög varfærnislega og kurteislega orðað og auðvitað verða menn að lesa svona texta í því samhengi en varnaðarorð hans verða ekki misskilin. Meiri vafi ríkir þegar um einkafyrirtæki er að ræða, segir hann. Hann segir enn fremur að leiða þurfi rök að því, t.d. í lögskýringargögnum, að vægari úrræði séu ekki tæk til að ná markmiðinu um kynjahlutföll í stjórnum. Hvernig getur hv. þingmaður haldið öðru eins fram, að það hafi ekkert komið fram um mögulegan árekstur við stjórnarskrá?
Herra forseti. Já, þó að það sé góð samvinna hjá okkur í atvinnuveganefnd þá höfum við okkar skoðanir á ólíkum málum og það er bara heilbrigt og sjálfsagt. En það sem hv. þingmaður kom inn á varðaði stjórnarskrána. Vissulega höfum við látið skoða það og látið sérfræðinga skoða það og enginn lögfræðingur, hvorki á nefndasviði né annars staðar, hefur talið að um brot á stjórnarskrá sé að ræða. Við munum auðvitað aldrei fara með neitt fram hér sem stenst ekki skoðun varðandi stjórnarskrána eða eignarréttarákvæði hennar. Hv. þingmaður nefndi kæruheimildir og það eru kæruheimildir til viðkomandi ráðuneytis. Það er búið að kanna það og það er þangað sem kæruheimildirnar fara, þeim er vísað til viðkomandi ráðuneytis. Það liggur alveg fyrir. Það á ekki að þurfa að hafa áhyggjur af þeim ferli. En hv. þingmaður spyr: Er hægt að kalla hvaða mál sem er jafnréttismál? Því er ekki skotið til neinna dómstóla hvað megi kalla jafnréttismál. Ég held að ákall Félags kvenna í atvinnurekstri, þegar fulltrúar þeirra komu fyrir nefndina fyrir þrem árum, hafi verið uppsprettan að þessu máli í mínum huga sem formanns nefndarinnar og ég hef fylgt því fast eftir. Það hefur komið ákall frá konum víðs vegar í atvinnulífinu um að sett yrðu viðurlög [[Forseti hringir.]]við að brjóta lög um kynjahlutföll í stjórnum. Þess vegna segi ég að þetta sé jafnréttismál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður hefur auðvitað langa þingreynslu og hv. þingmaður er mjög vel læs á alls konar gögn og efni sem berast þingnefndum. Það stendur þannig á að þegar háskólaprófessor tjáir sig, eins og prófessor Stefán Már Stefánsson gerir, þá er það gert með varfærnislegum hætti. Hlutunum er pínulítið pakkað inn, ef ég má leyfa mér að segja það. Það liggja fyrir frá honum alger varnaðarorð varðandi stjórnarskrána. Ég ætlaði líka gera eina athugasemd og spyrja hv. þingmann: Hver var það á fyrri stigum sem gaf í skyn að ekki fyndust hæfar konur til setu í stjórnum atvinnufyrirtækja? Ég átta mig ekki á því. Síðan vil ég bara segja við hv. þingmann: Finnst henni smekklegt að segja að hér hafi eintómir karlar tekið þátt í umræðunni? [[Forseti hringir.]]Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir gerði það reyndar líka og ég furða mig á því að hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]skuli ekki hafa blandað sér fyrr í þessa umræðu. Hvað með þær ágætu konur sem eru meðflutningsmenn að frumvarpinu? [[Forseti hringir.]]Er við okkur sem tókum þátt í þessari umræðu [[Forseti hringir.]]að sakast að ekki skyldu fleiri konur taka þátt í henni þar á meðal úr hópi flutningsmanna?
Forseti tók fram að hv. þingmaður hefði eina mínútu til ráðstöfunar og mælist til þess að menn virði tímamörk.
Herra forseti. Það vakti athygli mína að þeir sem gagnrýnt hafa þetta mál hingað til eru eingöngu karlar og skal engan furða. Sumar þeirra kvenna sem eru á málinu hafa tekið til máls í umræðunni núna og í desember. Ég lít þannig á að þeim konum þyki þetta mál vera svo sjálfsagt að þær undrist hvað það tekur mikinn tíma hér á Alþingi að fjalla um að það eigi ekki rétt á því að fara hér í gegn. Varðandi álit Stefáns Más Stefánssonar prófessors þá hef ég sagt það hér úr ræðustól að við munum fjalla um hans umsögn milli 2. og 3. umr. og skoða ábendingar. En hingað til hefur ekkert komið fram [[Forseti hringir.]]sem segir að hætta sé á því að þetta mál standist ekki skoðun varðandi stjórnarskrá og ég tek líka mark á því.
Hæstv. forseti. Hér fer fram mjög áhugaverð umræða um þetta mál. Ég get vel skilið að við fyrstu sýn hljómi allt vel sem hægt er að tala um. En þegar lengra er kafað ofan í málið er sýnin önnur. Hagstofan birti frétt í fyrra, í apríl nánar tiltekið, um það hvernig kynjaskipting í stjórnum fyrirtækja hefði verið árið 2019, fyrir fyrirtæki með 50 launþega og fleiri. Þar eru konur 34,7%. Það vantar aðeins upp á ef miðað er við 40:60-regluna. En það getur vel verið að flutningsmenn ákveði að miða eigi við 50:50-regluna, ég þekki það ekki. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þetta mál sé raunverulega það sem þarf þegar okkur vantar bara brot úr einu prósenti til að ná 40%. Þetta eru fréttir síðan 2019. Það getur vel verið að staðan sé enn betri núna og væri gaman að heyra hvort hv. þingmaður veit eitthvað um það.
Virðulegur forseti. Við erum að vinna í því að fá nýjustu tölur frá Skattinum í þessu máli og fáum þær þegar við fjöllum aftur um málið í nefndinni. Við erum að miða við félög þar sem ársverk eru 50 eða fleiri. Nýjustu tölur, þar er munur á. Á árinu 2018 var þetta í lagi hjá 28,8% þeirra fyrirtækja sem voru með 50–100 starfsmenn. En þegar farið var upp í 100–249 starfsmenn voru hlutirnir í lagi hjá 36,4% fyrirtækja. Þetta mjakast upp og ég held að það hafi skipt máli síðustu þrjú ár að þessi lög voru til umræðu. Málið var kallað til nefndar og gestir hafa komið á fund og sent umsagnir um málið síðustu tvö ár og aftur nú í vetur til okkar í atvinnuveganefnd. Sú umræða skiptir máli, að það sé ekki sjálfsagður hlutur að brjóta lög. Hvers eiga önnur fyrirtæki sem uppfylla lögin og fara eftir þeim að gjalda? Er það sanngjarnt gagnvart þeim að aðrir sem eru skussar og draga lappirnar komist upp með það og ekkert sé gert í því? Ég held að engum þyki það sanngjarnt, fyrir utan það hvað fyrirtækin eru heppin að fá öflugar konur í stjórn. Ég tel þetta bara vera svo mikinn bónus fyrir þessi fyrirtæki að virkja kraft kvenna í stjórnum. Það er nóg af konum sem eru hæfar til að sitja í þessum stjórnum.
Hæstv. forseti. Ég er sammála því að það er nóg til af konum. Mig langar aðeins að spyrja hér í lokin um hugtökin karl og kona. Það var rætt í nefndinni og ég vitna hér beint nefndarálit: „Regla um tiltekið lágmarkshlutfall karla og kvenna í nefndum geti eðli málsins samkvæmt tæpast tekið til einstaklinga með skráningu hlutlauss kyns enda ólíklegt að sá hópur verði ýkja stór í samanburði við fjölda kvenna og karla.“ Ég vil því spyrja hv. þingmann: Einu sinni var hópur kvenna ekki ýkja stór og samt héldum við konur í þá vegferð að ná fram rétti okkar á sem flestum sviðum samfélagsins. Af hverju er ekki tekið tillit til þessa hóps með skráningu hlutlauss kyns? Ég geri mér grein fyrir því að því var vísað til annarra, en af hverju beitti nefndin sér ekki fyrir því?
Herra forseti. Við létum einmitt skoða þessi mál varðandi lög um kynrænt sjálfræði og létum það fara í skoðun til skrifstofu jafnréttismála. Þar var bent á að réttara væri að breyta orðalagi frumvarpsins í samræmi við orðalag í frumvarpi forsætisráðherra til nýrra heildarlaga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna sem lagt hefur verið fram á Alþingi. Þar er í 1. mgr. 28. gr. lagt til að við skipun í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélags skuli gæta þess að hlutfall karla og kvenna sé sem jafnast og ekki lægra en 40% þegar um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða. Það var litið á það að verið væri að tala um stöðu kvenna og að lágmarkshlutfall kvenna yrði að vera tryggt og ekki væri hægt að horfa til þessa hlutlausa kyns varðandi ráð og stjórnir á vegum hins opinbera, að í þessu þyrfti að tryggja lágmarkshlutfall kvenna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðuna. Ég kallaði eftir því strax við upphaf umræðunnar í dag að hv. þingmaður, fyrsti flutningsmaður málsins, kæmi hér inn í umræðuna. Það er ágætt að það gerist núna en það hefði verið kostur að það hefði gerst fyrr. Ég ætla að byrja á öðru. Ég sá fyrir mér að spyrja hv. þingmann um það sem kom fram í fyrra andsvari þar sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir greindi frá því að umsögn Stefáns Más Stefánssonar prófessors yrði til umfjöllunar í nefndinni milli 2. og 3. umr. Umræðu var frestað þann 7. desember og haldinn fundur í atvinnuveganefnd þann 8. desember þar sem gestur var einn, að mér sýnist á fundargerðinni sem ég hef undir höndum, Stefán Már Stefánsson prófessor. Hvað var rætt og gert á þeim fundi? Hvernig eigum við almennir þingmenn, sem erum ekki nefndarmenn, að átta okkur á hvað fór fram þar? Og hvers vegna er málið komið aftur til 2. umr. úr því að ekki er búið að fjalla um umsögn Stefáns Más Stefánssonar prófessors, sem ég skildi sem svo að væri helsta ástæða þess að umræðunni var frestað hinn 7. desember? Þetta er allt alveg óskiljanlegt.
Herra forseti. Ég skal skýra það út fyrir hv. þingmanni. Það hafði verið reynt í einhvern tíma að fá Stefán Má Stefánsson prófessor á fund nefndarinnar og það gekk illa vegna tímaleysis hjá honum, hann er upptekinn maður. Svo gat hann komið þennan dag en þá var búið að setja málið á dagskrá hér á þingi og umræða var hafin. Það lá alltaf fyrir, og var kynnt í upphafi umræðunnar af þeim sem flutti nefndarálitið, hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur, að málið yrði tekið inn á milli 2. og 3. umr. 2. umr. lauk ekki svo að hægt væri að taka málið inn á milli 2. og 3. umr. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að atvinnuveganefnd geti fjallað um mál með gestum þó að málið sé ekki komið aftur til nefndarinnar. Málinu var frestað af hæstv. forseta og það var að ósk ákveðinna þingmanna að önnur mál voru tekin fram fyrir vegna þess að það virtist stefna í málþóf hjá ákveðnum aðilum. Málinu var frestað til að liðka fyrir því að önnur mál, sem þurftu að klárast fyrir áramót, fengju framgang og málið fór ekki til nefndar. Svo einfalt er það. Þegar við ljúkum 2. umr., vonandi sem fyrst, fer málið aftur til nefndarinnar og við fjöllum um það álitamál sem spurt hefur verið um, um umsögn frá Stefáni Má Stefánssyni prófessor, og köllum ef til vill fleiri á fund nefndarinnar til að fjalla um málið. Þannig vinnum við málið áfram í nefndinni og vonandi fáum við það sem fyrst aftur í 3. umr. Ég held að allir bíði spenntir eftir því.
Virðulegur forseti. Ég verð bara að gera athugasemdir við þetta svar hv. þingmanns. Þegar umræðu var frestað hér hinn 7. desember sl., kl. 19.52 var hæstv. forseti Steingrímur J. Sigfússon í pontu. Þegar málinu var frestað segir, með leyfi forseta, orðrétt: „Umræðu um 7. dagskrármálið er nú frestað og hefur framsögumaður málsins upplýst mig um að heppilegast sé að það sé kallað aftur til nefndarinnar á þessu stigi og verður það þá gert. Umræðunni er frestað og málið gengur aftur til hv. atvinnuveganefndar.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta er til á upptöku hér úr þingsalnum. Nú er hv. þingmaður formaður téðrar nefndar og fyrsti flutningsmaður þessa máls og framsögumaður nefndarálits. Svar hv. þingmanns í fyrra andsvari stenst enga skoðun.
Herra forseti. Ég vinn bara með þær upplýsingar sem ég hef frá forseta Alþingis um þetta mál. Ég veit ekki til þess að hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir hafi kallað málið inn nema milli 2. og 3. umr. Ég fékk þær upplýsingar hjá hæstv. forseta að málinu hefði verið frestað og af þeim sökum setur hann það aftur á dagskrá hér. Svo einfalt er það. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um það, það hlýtur að vera hægt að fá úr því skorið. En mínar upplýsingar eru þær að málinu hafi verið frestað. Eins og ég sagði áðan þá gat ég því miður ekki verið viðstödd þessa umræðu og ekki setið þennan fund daginn eftir vegna veikinda.
Hæstv. forseti. Ég vil nú bara að byrja á því að segja: Áfram konur. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, sagði: Áfram konur. Og ég segi það líka: Áfram konur. Ég hef alltaf borið mikla virðingu fyrir konum og stundum reynt að setja mig inn í þeirra hugsanir. Það hefur kannski ekki gengið mjög vel þannig að mér gengur ekkert alltaf vel að skilja með hvaða gleraugum þær horfa á lífið. En ég ber ómælda virðingu fyrir konum, svo að það sé sagt. Ég verð að segja að mér finnst mjög einkennilegt að þetta mál sé komið aftur á dagskrá. Eins og kom fram hér í fyrri ræðum og í andsvörum rétt í þessu var þetta mál kallað inn til atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr. Síðan kom Stefán Már Stefánsson sem gestur á fundinn og ég stóð í þeirri meiningu að eitthvað yrði unnið í málinu eftir þann fund, það heyrðist ekkert meira, þannig að það tæki breytingum eða yrði jafnvel sett á ís eða svæft, eða hvernig sem við orðum það. En svo er þetta allt í einu komið á dagskrá í dag og verð ég að endurtaka það að ég furða mig á því. Það kom líka fram, sem er náttúrlega staðreynd, að hér hafi nær eingöngu karlar tekið til máls. Þá bara datt mér í hug að ég geti ekkert gert að því þótt ég sé karl, ég bara fæddist í karlmannslíkama, hef verið karlmaður hingað til þannig að ég tala sem slíkur. Það hefur allt of mikið borið við, finnst mér, sérstaklega í umræðum hér á hinu háa Alþingi, þegar við erum að tala um jafnréttismál á einhverju sviði eins og t.d. þessu, að nærveru okkar er einhvern veginn tekið á mjög viðkvæman hátt, þegar við opnum munninn þessir karlar, hvítir karlmenn sem eru komnir yfir miðjan aldur eins og ég. Ég hugsa að eftir þessa umræðu í dag hafi mér aukist kjarkur til að standa með sjálfum mér og vera stoltur af því að vera hvítur karl á miðjum aldri eða eldri. Ég mun hér eftir sem hingað til virða konur og segja: Áfram konur. En ég mun örugglega standa betur með sjálfum mér og því sem ég hugsa. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar og kom í andsvar við hann, sem var eiginlega hálfgert meðsvar sem er víst bannað nú til dags. Hann blés mér aðeins líf í brjóst með það að tala um mál út frá eigin brjósti eins og segir í því sem við skrifum undir þegar við göngum til þings, þ.e. að þingmaður sé eingöngu bundinn sínum eigin hugsunum, ég man ekki hvernig það er orðað en það var fínt að rifja það upp fyrir mig. En mig langar aðeins að ræða um það mál sem við fjöllum um núna. Það hefur komið fram að þetta eru lög síðan 2010, þau eru um tíu ára gömul. Flutningsmenn segja að það sé tími til kominn að setja sektarákvæði inn því að þetta gangi svo rólega, það gangi ekki nógu hratt að þessi lög nái fram að ganga. Hvað eru tíu ár? Þau eru nú bara óskaplega stuttur tími, finnst mér, í þessu samhengi. Mér finnst hafa gengið mjög vel að framfylgja þessum lögum. Ég er ekki þar með að segja að ég sé algerlega sammála því að þetta hafi verið sett í lög. Ég held að þetta hefði alveg getað unnist án þessara laga. En gott og vel, þetta var sett í lög og það hefur gengið alveg prýðilega. Ég vil líka láta það koma fram að lög eru mannanna verk, lög eru ekki eitthvað sem er meitlað í stein. Lög eru mannanna verk og það er hægt að breyta þeim eða afnema þau eða laga þau, svo að það sé nú bara sagt. Tölur segja okkur að í stjórnum fyrirtækja með 50 launþega eða fleiri séu konur nærri 35%. Það er því ekki mikið sem vantar upp á að ná markmiðinu - erum við að tala um 40 eða 50%? Við skulum bara segja 50%, það er helmingurinn. Það vantar ekki mikið upp á og þess vegna finnst mér þetta frumvarp alger tímaskekkja og bara hálfgerður yfirgangur. Fyrirtæki hlýtur að vera rekið þannig að það gangi vel, annars færi það bara í gjaldþrot. Ef einhver fyrirtæki sem ekki hafa uppfyllt þetta hlutfall eiga að fara að greiða sekt þá gæti verið að þeim færi að ganga illa því að þá eru ekki þeir aðilar við stjórn sem annars hefði verið. Varla viljum við að fyrirtækjum gangi illa, og mér finnst það ekki kurteislega orðað að kalla slík fyrirtæki slugsa. Svona lögþvinganir fara afskaplega illa í mig og í okkur sem erum ekki sammála þessu máli. Við vorum með eitt mál á dagskrá í gær sem er sameining sveitarfélaga þar sem lögþvinga á sveitarfélög til að sameinast innan viss tímaramma og þeim sem flytja það mál þykir það góðra gjalda vert. En tíminn hefur unnið með okkur í þeim málum sem við ræðum hér eins og sést best á tölum. 35% hlutfall kvenna í stjórn fyrirtækja með 50 launþega eða fleiri, það er staðreynd. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson fór yfir þetta mál í ræðu sinni en hann flutti ásamt þeim sem hér stendur minnihlutaálit atvinnuveganefndar fyrir jól og satt best að segja hélt ég að meiri hlutanum hefði snúist hugur eftir gestakomuna 7. desember þegar Stefán Már Stefánsson kom til fundar við nefndina. Mig langar til að lesa minnihlutaálitið sem er ekkert mjög langt, með leyfi forseta: „Um það markmið að tryggja jafnrétti karla og kvenna ríkir enginn ágreiningur enda er það meðal grunngilda íslensks samfélags. Minni hlutinn setur hins vegar spurningarmerki við það hvort sú aðferð sem mælt er fyrir um í þessu frumvarpi, þ.e. mjög íþyngjandi dagsektir sem geta numið 3 millj. kr. á mánuði eða 36 millj. kr. á ári, sé æskileg til að vinna að því markmiði og standist kröfur um meðalhóf.“ - Þetta er ansi kurteislega orðað, allt að 36 millj. kr. á ári á fyrirtæki sem uppfyllir ekki þetta skilyrði, ef þetta frumvarp yrði að lögum. „Minni hlutinn lagði fram tvær spurningar um frumvarpið sem bornar voru undir Stefán Má Stefánsson, prófessor og sérfræðing í félagarétti. Í fyrsta lagi spurði minni hlutinn hversu langt ríkisvaldinu væri heimilt að ganga með hliðsjón af grundvallarsjónarmiðum í félagarétti og eftir atvikum eignarrétti, m.a. um frjálsa meðferð fólks á eignum sínum, með kröfu á hendur atvinnufyrirtækjum til að ná fram þjóðfélagslegum markmiðum með fjárhagslegum þvingunarúrræðum á borð við dagsektir, líkt og kveðið er á um í frumvarpinu. Í svari Stefáns kom eftirfarandi fram: „Hafa ber í huga að félagafrelsi og eftir atvikum eignarréttur þeirra er varinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar gagnvart ýmsum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins, þar með talið löggjafans. Af þessum sökum er meginreglan sú að félög ráða sjálf málum sínum og teljast jafnframt eigendur eigna sinna. Þennan rétt er þó unnt að skerða ef slíkar skerðingar hafa stoð í málefnalegum sjónarmiðum, þar á meðal sjónarmiðum um meðalhóf. Það væri t.d. málefnalegt sjónarmið að leitast við með setningu laga að jafna hlutföll milli karla og kvenna í stjórnum sumra félaga. Gæta verður þó meðalhófs. Það þýðir að leita verður leiða sem skerða sem minnst rétt félaga til að ráða sjálf málum sínum og eigum en geta engu að síður verið til þess fallnar að ná þeim markmiðum sem að er stefnt.“ - Þarna er algerlega verið að tala um að félögin treysti sér til að standa í þessu upp á rekstur fyrirtækisins. „Sé um að ræða félög sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga eru mun ríkari heimildir fyrir hendi til þess að setja lög af fyrrgreindu tagi. Fyrirliggjandi frumvarp gæti því samrýmst slíkum félögum. Meiri vafi ríkir hins vegar þegar um einkafyrirtæki er að ræða. Í öllu falli þyrfti þá lagaheimild af þessum toga að vera skýr og fyrirsjáanleg. Það þýðir [að] þvingunarúrræðum verður vart beitt nema lagaheimild teljist nægjanlega skýr og að gættum hugsanlegum undantekningum sem þurfa sömuleiðis að vera skýrar. Eins [þurfa] að vera leidd rök að því (t.d. í lögskýringargögnum) að vægari úrræði væru ekki tæk til að ná markmiðinu um kynjahlutföll í stjórnum.“ Í öðru lagi spurði minni hlutinn hvaða kröfur gera bæri um málsmeðferð á vettvangi stjórnvalds sem falið væri vald til að beita íþyngjandi aðgerðum eins og mælt er fyrir um í frumvarpinu með tilliti til rannsóknarreglu, meðalhófs, andmælaréttar, upplýsingaskyldu stjórnvalda o.fl. og hvaða sjónarmið um sveigjanleika í ljósi ólíkra aðstæðna gætu átt við. Í svari Stefáns kom fram að það færi fyrst og fremst eftir heimildarlögunum. Væri um opna heimild að ræða væri öruggara að fara varlega og beita ekki heimild nema um tiltölulega augljósa vanrækslu væri að ræða. Í hlutafélögum og einkahlutafélögum gætu auðveldlega komið fyrir tilvik þar sem félag gæti ekki tryggt jafna stöðu kynja. Það ætti t.d. við þar sem hlutfallskosning væri viðhöfð. Við slíkar aðstæður væri tæpast ráðlegt að leggja á dagsektir. Einnig yrði að gæta að öllum stjórnsýslureglum og í því sambandi væri rétt að skoða stöðu þess stjórnvalds sem leggur á dagsektir og möguleika á að kæra slíkar ákvarðanir til æðra stjórnsýslustigs. Minni hlutinn telur að framangreint gefi tilefni til að gera breytingar á frumvarpinu þannig að sveigjanleiki verði aukinn og til að tryggja að meira hófs verði gætt við íhlutun stjórnvalda um málefni atvinnufyrirtækja. Þá telur minni hlutinn nauðsynlegt að félagi sem dagsektir beinast að sé tryggður skýr réttur til að leita eftir endurskoðun slíkrar ákvörðunar á stjórnsýslustigi enda mikill munur á kostnaði og fyrirhöfn eftir því hvort ákvörðun er kærð til æðra stjórnvalds eða borin undir dóm. Minni hlutinn telur af framangreindum sökum að málið sé ekki tilbúið til afgreiðslu. Nauðsynlegt sé að því verði vísað aftur til nefndarinnar til nánari umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. þar sem tekin verði nánar fyrir þau atriði sem talin hafa verið til.“ Og nú er þetta mál aftur á leið til nefndarinnar og ég vona að tekið verði tillit til þess sem fram kemur í minnihlutaálitinu. Eins og ég sagði hér fyrr í ræðu minni hefði ég í hjarta mínu viljað að ekki þyrftu að vera lög um jafnrétti í stjórnum fyrirtækja. Það er ekki mikið frelsi í því að þurfa að setja slík lög og alls ekki að setja sektarákvæði ofan á þau af því að einhverjir eru orðnir svo óþolinmóðir þó að tölur sýni að ekki vanti mikið upp á. Menn hafa velt vöngum yfir þessu í ræðum hér á undan og það var einmitt talað um það í ræðu áðan að það væru nánast eingöngu karlmenn sem hefðu talað. Mig minnir að hér fyrir jólin, þegar við vorum að ræða þessi mál, hafi hv. þm. Sigríður Á. Andersen tekið til máls og verið algjörlega á móti málinu. Hún er í stjórnarliðinu og hún er kona. Hún talaði einmitt um að það gætti óþolinmæði. Ég man ekki alveg hvað hún sagði en hún talaði um að þetta væri ótækt og vil ég taka undir það. Það er aftur á móti spurning hvaða lyktir þetta mál fær en ég vona, þegar það fer til atvinnuveganefndar, að meiri hlutinn taki tillit til þess sem kemur fram í áliti okkar í minni hlutanum. Við sjáum síðan til hvernig málið fer. En eignarréttarákvæði gagnvart stjórnarskránni hefur líka komið til tals og eins spurning um lýðræðislega aðför. Mér finnst sú umræða ekki hafa farið á mikið flug og ekki mikill tími hafa farið í að skoða málið. Ef einhver vafi leikur á hvað varðar eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar finnst mér að það þurfi að endurskoða og gefa því góðan tíma. Varla viljum við að ríkið eigi von á því að höfðað verði mál sem kostar mikla peninga og mikið vesen ef frumvarpið verður að lögum.