Forseta hefur borist bréf frá umhverfis-, orku og loftslagsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 456, um aðkomu ungs fólks að ákvarðanatöku og stefnumótun, frá Evu Dögg Davíðsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá menningar- og viðskiptaráðherra og matvælaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 485 og þskj. 484, sem eru báðar um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur.
Virðulegur forseti. Í 58. gr. þingskapalaga segir að í allt að hálftíma á fyrir fram ákveðnum þingfundum að jafnaði tvisvar í hverri starfsviku, geti forseti heimilað þingmönnum að bera fram munnlegar fyrirspurnir til ráðherra án nokkurs fyrirvara. Forsætisráðherra skal fyrir kl. 12 á hádegi undanfarandi föstudag tilkynna forseta hvaða ráðherrar að jafnaði, eigi færri en þrír, verði til svara á þingfundum í næstu viku. Virðulegur forseti. Við höfum áður rætt fjarveru ráðherra hér í þingsal, en nú ber svo við að það eru heimssögulegir viðburðir í gangi sem varða alla íbúa jarðarinnar, en líka á margvíslegan hátt almenning á Íslandi. Á morgun háttar svo til að einungis tveir af 12 ráðherrum í ríkisstjórn Íslands treysta sér til að mæta hér við óundirbúinn fyrirspurnatíma. Það sætir furðu á slíkum tímum að ekki skuli fleiri treysta sér til að koma hingað og svara þingmönnum og spurningum þeirra.
Forseta var reyndar ekki kunnugt um að slíkt mannfall hefði orðið í ráðherraliðinu varðandi morgundaginn en forseti mun hins vegar taka það til athugunar hvort það er hægt að bæta úr þessu þannig að það verði ekki færri en þrír sem verða til andsvara á morgun.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu og fyrir að vekja athygli hæstv. forseta á þessu, sem virðist hafa tekið vel í þessa beiðni og það er vel. Ég vil hins vegar árétta að mögulega er líka tilefni til þess að auka tækifæri stjórnarandstöðuþingmanna til að fara í óundirbúnar fyrirspurnir. Þessar reglur voru settar upp þegar það voru talsvert færri flokkar á þingi en núna. Og raunar mætti alveg íhuga að fjölga þeim fyrirspurnum sem mega koma fyrir ráðherra vegna þess að það er vissulega að mörgu að spyrja og að mörgu að huga. Þessi dagskrárliður er með mikilvægustu dagskrárliðum hér í þessum þingsal þar sem stjórnarandstaðan sérstaklega, og jú, stundum stjórnarliðar, fá tækifæri til að veita framkvæmdarvaldinu virkt aðhald í störfum sínum. Þar af leiðandi beini ég því líka til forseta að íhuga hvort ekki megi auka við óundirbúnar fyrirspurnir og tryggja betri mönnun en þrjá ráðherra af 12.
Herra forseti. Þetta er kannski endurtekið efni. Ég fletti því upp og 20. janúar áttum við sambærilegt samtal við forseta vegna þess að aðeins tveir ráðherrar höfðu boðað sig í óundirbúnar fyrirspurnir daginn eftir. Þá bar svo við að forseti hafði orðið þess áskynja áður og farið þess á leit við Stjórnarráðið að manna dagskrárliðinn betur en hafði fengið nei frá forsætisráðherra. [[Gripið fram í: Allir með Covid.]]Ég ætla bara að segja það sama og ég sagði 20. janúar, að við í stjórnarandstöðunni, örugglega öll sem eitt, stöndum með forseta í að fá ráðherra til að mæta hér í þingsal til að svara spurningum þingmanna eins og þeim ber að gera og ef forsætisráðherra bregst jafn illa við beiðni forseta í þetta skiptið og hún gerði 20. janúar þá stöndum við með forseta og Alþingi.
Forseti vill geta þess að hann lítur ekki svo á að forsætisráðherra hafi brugðist illa við þeirri málaleitan sem átti sér stað 20. janúar sl., en aðstæður voru með þeim hætti að ekki var hægt að verða við þrýstingi af hálfu forseta um að fjölga ráðherrum í óundirbúnum fyrirspurnum. Á því er nokkur munur.
Frú forseti. Ég vil bæta aðeins við málflutning hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur hér áðan. Það eru ekki bara fleiri flokkar, sem fækkar þá í rauninni aðkomu hvers flokks að dagskrárliðnum óundirbúnar fyrirspurnir, heldur eru líka fleiri ráðherrar. Það gerir það að verkum að það mæta kannski þó nokkuð margir ráðherrar í óundirbúnar fyrirspurnir en margir fá ekki spurningar af því að dýptin í þessum dagskrárlið er orðin mjög lítil núna með mörgum flokkum sem hafa kannski upphaflega áhuga á að tala um það sem mest liggur á að ræða í dægurmálaumræðunni í hvert skiptið. En áður þegar voru bæði færri ráðherrar og færri flokkar þá skapaði önnur og jafnvel þriðja fyrirspurnin frá sama flokki til annarra ráðherra ákveðna dýpt í umræðuna. Mér finnst einmitt skorta þessa dýpt í umræðuna og til viðbótar við það dýptina í það að ráðherrar svari fyrirspurnum.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim sem á undan hafa komið. Ég kom hingað upp síðast líka. Ég held að þetta sé bara því að kenna að skammtímaminni ríkisstjórnarinnar er svona lítið, það er svo stutt síðan þetta var síðast. En kannski er aðalatriðið það að á sama tíma og ráðherrum hefur fjölgað þá fækkar þeim sem vilja koma. Þarf ekki bara að fækka ráðherrum og þá koma fleiri ráðherrar aftur?
Virðulegi forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni mínu viðtal sem ég hlýddi á í Bítinu í morgun þegar kona, búsett út á landi, lýsti vanlíðan og áhyggjum sínum og fjölskyldu sinnar vegna barns síns sem á við virkilega mikla erfiðleika, andlega erfiðleika, að stríða, hefur stundað mikinn sjálfsskaða, og íslenska kerfið virkar ekki frekar en venjulega. Við eigum hér barnamálaráðherra, virðulegi forseti, sem þeytti í rauninni Framsóknarflokknum upp til skýjanna í síðustu kosningabaráttu á kjörorðinu um að efla mannauðinn, að fjárfesta í mannauðinum, og að vera barnamálaráðherra sem ætlaði að bæta úr öllu fyrir börnin okkar. En hér er mismununin algjör eftir því hvort þú býrð úti á landi eða ekki. Jafnvel þó að foreldrarnir komi ítrekað til Reykjavíkur í bráðainnlögn fyrir barn sem er með þennan sjálfsskaða þá er aldrei nóg að gert og vanlíðan barnsins heldur áfram. Nú er svo komið að þessi fjölskylda sér engin önnur úrræði en að fara til Hollands með barnið sitt vegna þess að þar er hægt að finna úrræði. Þau þurfa að fara til Hollands með barnið sitt til þess að fá fyrir það viðunandi hjálp, til þess að bjarga litlum 13 ára dreng frá sjálfsskaða. Svona er Ísland í dag. Virðulegi forseti. Ég fordæmi heilbrigðiskerfi sem ekki tekur utan um alla þá sem þurfa á því að halda, hvað þá þegar þörfin er eins brýn og raun ber vitni, samanber viðtalið við sorgmædda áhyggjufulla móður sem ég hlýddi á í Bítinu í morgun og ég hvet ykkur öll til að hlusta á.
Forseti. Hugur minn er allur hjá Úkraínu eins og er en því miður þá þurfum við að sinna öðrum störfum líka, hvort sem við viljum sinna heimsmálunum eða öðru. Nú er í gangi sala á Íslandsbanka, áframhaldandi sala á Íslandsbanka. Á fundi fjárlaganefndar í morgun voru Gylfi Magnússon, Jón Þór Sturluson og Jón Daníelsson sem minntust á ýmis atriði sem væri vert að skoða og sérstaklega með tilliti til þeirrar spurningar sem ég var með vegna fyrri sölunnar, um það hvað væri eðlilegt fyrirkomulag í svona frumútboði. Það er dálítið mikilvægt að hafa þetta í huga og skilja þetta. Það er eðlilegt að það sé á pínulitlu undirverði þegar verið er að selja. Markmið þess sem er að selja, t.d. eins og Íslandsbanka, er að andvirði eignarinnar aukist í kjölfarið. Það er yfirlýst markmið. Það er viljandi reynt að hafa það þannig. Maður spyr hversu mikið væri eðlilegt, þ.e. áður en maður fer að klóra sér í hausnum yfir því að hækkunin sé orðin of mikil. Ef ég væri t.d. að selja bílinn minn og myndi selja hann á milljón - hann er reyndar alger drusla og myndi aldrei að seljast á því verði - og einhver myndi kaupa hann á milljón og selja hann strax aftur á 1,6 milljónir, myndi ég þá ekki hugsa: Ég klúðraði þessu, ég hefði getað selt bílinn minn á miklu hærra verði? Þannig er þetta nákvæmlega með sölu Íslandsbanka. Hann er kominn í 60% hærra verð heldur en hann var þegar hann var seldur. Umsagnaraðilar sem komu í fjárlaganefnd og fjölluðu um þetta miðuðu við kannski 10% hækkun, þá væru allir ánægðir, bæði kaupendur og seljendur. Ekki 60% hækkun. Þá erum við, ríkissjóður, sameign okkar allra hérna, bókstaflega að gefa þessa eign til annarra.
Virðulegur forseti. Íslendingar hafa ekki farið varhluta af þeim áhrifum sem kórónuveirufaraldurinn hefur haft á þjóðina og efnahagslíf hennar. Það var því vonarneisti í augum okkar þegar allar takmarkanir í samskiptum voru afnumdar og lífið var að færast í eðlilegt horf. Við vorum bjartsýn á að ráðast á innflutta verðbólgu sem sett hafði framleiðslukostnað upp úr öllu valdi og skaðað afkomu heimila. Á sama tíma og orkuverð hefur hækkað um allan heim og nágrannalöndin okkar berjast við háan orku- og framleiðslukostnað búa Íslendingar við stöðugt orkuverð. Auðvelt er að taka þessari einstöku stöðu Íslands sem sjálfsögðum hlut og veita því litla athygli hve rík við erum af náttúrulegum auðlindum en þegar á hólminn er komið er það fyrst og fremst náttúruauður Íslands sem heldur uppi efnahagslífinu og samfélaginu í heild. Virðulegur forseti. Blíðan eftir Covid var skammvinn. Það skall á stríð. Afleiðingar Covid-19 og stríðsins í Úkraínu á efnahagslíf heimsins eiga eftir að verða mikilvæg áminning um stöðu okkar, mikilvægi íslensks landbúnaðar og náttúruauðlinda og nauðsyn þess að sjálfbærni Íslands á þessum sviðum sé tryggð. Við sáum það í Covid-faraldrinum að við getum ekki ávallt stólað á aðrar þjóðir með allar okkar þarfir. Fyrirséð er að stríðið í Úkraínu mun hafa gríðarleg áhrif á orkukostnað um allan heim. Hröð orkuskipti hafi aldrei verið mikilvægari en nú. Í ljósi núverandi aðstæðna á heimsmarkaði er það því algjört forgangsatriði að setja orkuskipti í forgang og sjálfbærni Íslands í fyrirrúm. Virðulegur forseti. Við höfum ekki áður staðið frammi fyrir þeim augljósu kostum að nýta auðlindir okkar til að skapa störf og framleiða verðmæti sem undirstöðu velferðarinnar í landinu eins og nú. Um leið og við stöndum með bandamönnum okkar og styrkjum viðskipti víða um heim hefur aldrei verið mikilvægara að standa vörð um sjálfbærni innlendrar matvæla- og orkuframleiðslu. Sjálfbærni í orku-, matvæla- og fæðuöryggi og yfirráð yfir auðlindum okkar leiðir ávallt af sér sjálfstæði.
Virðulegur forseti. Við höfum séð mjög falleg samstöðumótmæli með borgurunum í Úkraínu fyrir utan sendiráð Rússlands. Við höfum fylgst með af ákveðinni aðdáun, a.m.k. sú sem hér stendur, hvernig mótmælendur í Rússlandi mótmæla stríðinu í Úkraínu þrátt fyrir að eiga vissa yfir höfði sér handtöku fyrir að lýsa skoðunum sínum, fyrir að mótmæla. Ímyndum okkur hins vegar að þessir mótmælendur sem stóðu fyrir framan rússneska sendiráðið hefðu fengið þau fyrirmæli frá lögreglu að færa sig í burtu, færa mótmælin annað, þau væru fyrir, rússneska sendiherranum þætti þetta óþægilegt og hann vildi helst að þau myndu bara fara. Og þegar mótmælendur hefðu ekki brugðist vel við, þ.e. hefðu bara ekki farið, þá hefði lögreglan handtekið alla þessa mótmælendur fyrir að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu um að gjöra svo vel að fara og hætta að trufla rússneska sendiherrann. Þetta er hægt á Íslandi í dag. Þetta hefur einn maður raunar upplifað fyrir framan annað sendiráð í tvígang. Það var hins vegar ekki rússneska sendiráðið heldur það bandaríska þar sem einn maður stóð með skilti og var að mótmæla stríðsrekstri Bandaríkjamanna. Hann var beðinn um að færa sig þrátt fyrir að valda engum ama nema kannski einhverjum sjónrænum ama fyrir sendiherra Bandaríkjanna. Og þegar hann færði sig ekki var handtekinn og var að lokum dæmdur fyrir að hafa ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu um að færa sig. Þetta hefur gerst í tvígang nýlega á Íslandi. Þetta er gallinn við 19. gr. lögreglulaga. Hann brýtur á rétti fólks til friðsamlegra mótmæla. Ég er með í vinnslu mál sem tekur á þessu og ég hvet alla hv. þingmenn til að tryggja að við fáum áfram að mótmæla fyrir framan sendiráð án truflana lögreglu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Í minni allra fyrstu ræðu í þessum ræðustól vakti ég athygli á löngum og ófyrirsjáanlegum biðtíma trans fólks eftir kynleiðréttingaraðgerðum. Þeirri umræðu fylgdi ég eftir með skriflegri fyrirspurn til skriflegs svars til hæstv. heilbrigðisráðherra. Í síðustu viku kom svarið við þeirri fyrirspurn og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir. Þau varpa enn frekara ljósi á vandann en samkvæmt svörum ráðherra er meðalbiðtími þeirra sem voru á biðlista eftir stærri kynleiðréttingaraðgerðum 16 mánuðir. Síðasta spurning fyrirspurnarinnar var á þessa vegu, með leyfi forseta: Stendur til að breyta forgangsröðun kynleiðréttingaraðgerða þar sem ljóst er að þær eru lífsnauðsynlegar þeim sem þær þurfa? Spurningin vísar beint í orðræðu hagsmunasamtaka trans fólks um allan heim sem hafa endurtekið tjáð sig opinberlega um þá djúpstæðu vanlíðan sem ófyrirsjáanlegur biðtími veldur og hættuna á sjálfsskaða og jafnvel sjálfsvígum á þessu viðkvæma tímabili þegar beðið er eftir aðgerð. Í svari ráðherra við þessari spurningu segir, með leyfi forseta: Allar aðgerðir eru taldar nauðsynlegar. Biðlistar Landspítala, þar með talið fyrir aðgerðir sem tengjast kynleiðréttingu, eru háðir sífelldri endurskoðun. Áætlanir eru gerðar um aðgerðir en þar sem Landspítalinn er bráðasjúkrahús getur það skipulag fari úr skorðum vegna bráðra aðgerða sem eðli máls samkvæmt hafa forgang. Ég viðurkenni að svarið er ekki það sem ég hafði vonast eftir og ég vil nýta þennan vettvang til að undirstrika alvarleika málsins. Við verðum að svara ákalli trans fólks sem skilgreinir kynleiðréttingaraðgerðir sem lífsnauðsynlegar. Orðtakið „ekkert um okkur án okkar“ er oft notað í samhengi hagsmunabaráttu hvers konar. Ákvarðanir sem varða jaðarsettan hóp, eins og raunin er hér, eiga að taka tillit til þeirrar lifuðu reynslu sem sá hópur býr yfir. Mér finnst þetta svar og þessi afstaða ekki hafa það að leiðarljósi. Ég vona enn að því verði breytt og að forgangsröðun kynleiðréttingaraðgerða verði endurskoðuð.
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi verð ég að tala um hina hörmulegu, tilefnislausu innrás Rússa í Úkraínu. Hugur minn og hjarta er hjá fólkinu í Úkraínu. Það er þungt ský yfir okkur öllum. Ræða mín í þessu efni snýr að öðru. Tíundi hver 19 ára Íslendingur er hvorki með atvinnu né í námi. Hlutfall erlendra ungmenna hér utan náms og atvinnu er svo enn þá hærra eða um 13,5%. Fréttir af stöðu ungmenna á Íslandi sýna hve alvarleg staðan er. Hlutfall ungmenna sem eru ekki í námi eða starfi hefur hækkað á undanförnum misserum samkvæmt gögnum frá Hagstofunni. Hvað snýr að námi reynast tölurnar einnig frekar sláandi: 31% drengja og 22% stúlkna falla úr framhaldsskóla og meðal innflytjenda er hlutfallið 62%. Herra forseti. Hvað veldur? Aðstæður á vinnumarkaði eru svo þannig að hátt í 6.400 einstaklingar á atvinnuleysisskrá á síðasta ári höfðu einungis lokið grunnskólanámi eða sambærilegri menntun. Nær þriðjungur þjónustuþega hjá Virk er undir þrítugu og hafa 35% þeirra lokið grunnskólaprófi. Til þess að komast í úrræði hjá Virk þarf fyrst að stíga yfir þann þröskuld að leita til læknis og fá þar beiðni um starfsendurhæfingu, skref sem reynist mörgum óyfirstíganlegt. Stjórnvöldum ber að bregðast við þessu. Allar rannsóknir sýna að því lengur sem fólk er frá vinnumarkaði og fer í minni virkni, þeim mun erfiðara er að fara aftur inn. Ef ekkert er gert í þessum málum stefnir í mikinn kostnað fyrir samfélagið allt og mikinn skaða fyrir einstaklingana sjálfa. Virðulegur forseti. Framtíðin er undir. Það er ekki nóg að segja bara að unga fólkið sé framtíðin heldur þurfa aðgerðir að fylgja. Nú þarf að stokka upp í menntamálum.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki nokkra trú á því að rússneskur almenningur sé sammála stríðsrekstri stjórnvalda í Úkraínu. Hér á landi búa íbúar sem koma frá Rússlandi og Úkraínu, suma þekki ég persónulega og staðan er þannig að ástandið er mjög íþyngjandi. Það er eðlilegt að þetta fólk finni fyrir kvíða. Fordæming mín á innrás stjórnvalda í Rússlandi beinist fyrst og fremst að stjórnvöldum þar í landi, enda skil ég ekki með nokkru móti hvernig hagsmunir almennings í Rússlandi geta farið saman með þeim hörmungum sem nú dynja á úkraínskum saklausum borgurum. Við Íslendingar höfum átt samstarf við Rússland á ýmsum sviðum í gegnum tíðina. Sú breytta mynd sem nú blasir við er líkleg til að hafa neikvæð áhrif á slíkt samstarf, jafnvel um áraraðir. Ekkert kallaði á innrás í Úkraínu nema þrá þeirrar þjóðar eftir lýðræði, frelsi og mannréttindum. Fjöldi þeirra íbúa í Úkraínu sem velja nú að flýja land eykst með hverjum deginum sem líður. Viðkvæm staða þeirra blasir við. Virðulegi forseti. Heimabærinn minn, Reykjanesbær, hefur unnið lengi með stjórnvöldum að málefnum fólks á flótta og ég vil eindregið hvetja önnur sveitarfélög á landinu til að lýsa yfir vilja sínum til að taka við fólki í neyð. Sveitarfélögin í landinu eru sterk og halda þétt utan um íbúa sína og veita öfluga þjónustu í nærumhverfinu. Virðulegi forseti. Ég skora á alla kjörna fulltrúa í sveitarstjórnum um land allt: Opnum faðminn, veitum skjól, því nú er kominn tími til þess að öll sveitarfélög á landinu stígi upp og komi til verndar.
Virðulegur forseti. Allsherjarhernaðarárás Pútíns og hans fylgjenda í Úkraínu er ógn við frið og stöðugleika í Evrópu allri. Að ráðast inn í frjálst og fullvalda ríki er ógn við heimsmynd okkar og skýrt brot á alþjóðalögum. Hugur okkar er hjá úkraínsku þjóðinni sem má þola hryllilegar og grimmilegar sprengjuárásir frá hersveitum Rússa. Þessar tilhæfulausu árásir Pútíns, sem hafa í för með sér mannfall og tjón meðal almennra borgara og reka gríðarlegan fjölda fólks á flótta, sýna að stjórnvöld í Rússlandi bera enga virðingu fyrir mannslífum og rétti fólks til frelsis og lýðræðis. Rússneski herinn er við það að yfirtaka Kiev, höfuðborg Úkraínu. Trúfesta og seigla úkraínsku þjóðarinnar er aðdáunarverð, en því miður eru allar líkur á því að innan fárra daga eða klukkustunda verði borgin blóðbað eitt. Eina raunhæfa leiðin til að verja Úkraínu er að Pútín einangrist og að stuðningsmenn hans snúi við honum baki. Að hermenn rússneska hersins átti sig á því að þeir eru að berjast við bræður sína og systur, saklaust fólk sem hefur ekkert til þess unnið að þurfa að standa vörð um sjálfstæði þjóðarinnar sinnar, og þess vegna leggi hermennirnir niður vopn sín. Rödd allra sem aðhyllast mannréttindi, frið og að alþjóðalög séu virt og samstaða okkar er eina leiðin til að ná því fram. Ég styð Úkraínu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Rétt eins og hjá öðrum er hugur minn hjá Úkraínu, bæði þeim milljónum sem búa við erfiðar aðstæður innan Úkraínu, mörg hver að fela sig í kjöllurum, verjast sprengjuregni og jafnvel að eignast börn í neðanjarðarlestargöngum, og einnig þeirri bráðum milljón manns sem þegar hafa flúið landið, þeim milljónum sem eru að reyna að flýja landið. Það að flýja er eitthvað sem fá okkar vita hvernig er. Það að geta ekkert tekið með sér nema kannski barnið þitt og lyf. Við sem höfum starfað með fólki á flótta erum að upplifa fordæmalausa neyð. 220 milljarðar er það sem Sameinuðu þjóðirnar hafa óskað eftir til stuðnings bara til að byrja neyðarstarfið, 220 milljarðar íslenskra króna. Það er mikilvægt að við Íslendingar sem virkir þátttakendur í alþjóðasamfélaginu bregðumst fljótt og markvisst við. Mig langar að byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að veita strax 1 milljón evra til þessara mála. Það er góð byrjun en nú er komið að því að við öll, stjórnvöld, almenningur, fyrirtæki og félagasamtök, sýnum mannúð í verki, sýnum hana ekki bara í orði heldur líka á borði og sýnum að við styðjum fólkið í Úkraínu, eða eins og þau segja sjálf, með leyfi forseta: Slava Ukraini.
Hæstv. forseti. Stríð er hryllingur sem kippir grundvellinum undan tilveru fólks. Það deyðir, það eyðir og það limlestir, það hrekur óbreytta borgara á flótta, rústar barnæskunni og öllum draumum um frið og velsæld. Það á við um stríð, hvort sem það er í Afganistan, Jemen, Sýrlandi eða Úkraínu. En nú er stríðið komið heim. Það er á þröskuldi okkar af því að við búum í Evrópu og við skynjum og upplifum það svo miklu sterkar en við gerum með stríðin sem eru í öðrum heimsálfum. Fyrir því er mjög mannleg og skiljanleg ástæða en við skulum samt reyna að skilja að stríð er hryllilegt hvar sem það fer fram. Innrás Rússlands í Úkraínu markar þáttaskil í sögu Evrópu frá seinni heimsstyrjöld. Það liggur fyrir. Sem betur fer hefur nú náðst samstaða um fordæmalausar viðskiptaþvinganir gegn Rússlandi, gegn einstaklingum í æðstu stöðum og ólígörkum, því að þeim þarf vissulega ná. Við verðum að spyrja okkur hvort þær dugi af því að Pútín er ekki vinalaus. Heimsveldið Kína er á gula takkanum, eins og þar stendur, þegar kemur að Pútín og þaðan mun hann fá sínar bjargir þegar á reynir. Efnahagslegar þvinganir verða að bíta og við sem hér búum í frjálsum ríkjum Vestur-Evrópu þurfum líka að gera okkur grein fyrir því að við þurfum að greiða fórnarkostnað af efnahagsaðgerðunum af því að þær munu hafa bein áhrif á kjör okkar; viðskiptakjör, verðbólgu og efnahagsumhverfi. Það er eins gott að við byrjum strax að huga að því og stöndum í lappirnar og verðum ekki stödd þar eftir hálft ár eða svo - vonandi verður stríðinu löngu lokið þá - að við verðum farin að barma okkur yfir því að þurfa að grípa til þessara aðgerða. Nú þarf að standa í lappirnar. Nú þarf að standa við stóru orðin. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að búa okkur undir að þetta stríð standi lengi og við þurfum að standa gegn því mjög lengi.
Virðulegur forseti. Eldflaugaárás rússneska hersins á minnisvarða um fjöldamorðin í helförinni er stórfurðuleg árás því að rússneska þjóðin ætti svo sannarlega að halda í og muna helförina og það sem gerðist þar. Við megum ekki láta söguna endurtaka sig og verðum að muna að stríð með tilheyrandi ofbeldi leysir ekkert. Stríð og ofbeldi því tengt bitnar verst á þeim sem síst skyldi, börnum, fötluðum og veiku fólki, og skilur bara eftir sig eymd og eyðileggingu. En ofbeldi birtist í ýmsum myndum. Afleiðingar þess eru oftast líkamlegt og andlegt tjón þeirra sem síst skyldi. Fjárhagslegt ofbeldi veldur andlegu og líkamlegu tjóni og þeir sem verða fyrir því geta orðið fyrir óbætanlegu tjóni. Hvaða afleiðingar hefur það fyrir fjölskyldu þar sem margir þurfa lífsnauðsynlega á lyfjum að halda ef hún hefur ekki efni á að leysa þau út? Jú, það getur valdið einstaklingum í fjölskyldunni óbætanlegu andlegu og líkamlegu tjóni og þeir eru jafnvel settir í þá aðstöðu að verða að velja á milli sín hver er í forgangi og hver ekki. Hvaða afleiðingar hefur það ofbeldi að fólk eigi ekki fyrir mat dögum saman í hverri viku eða í hverjum mánuði eða svo árum skiptir? Jú, andlegri og líkamlegri heilsu þeirra mun hraka og valda þeim og samfélaginu óbætanlegum skaða. Þetta er svo fámennur hópur sem er í þessari aðstöðu, segja stjórnvöld ítrekað. En hvers vegna gera þau ekkert í þessu máli? Ekki á kostnaðurinn að stöðva stjórnvöld í að koma þessu í lag því að þetta eru svo fáir. Eða er það þess vegna sem þau vilja ekkert gera? Eða er ástæðan einhver önnur? Svari því stjórnarliðar. Verður andlegt og líkamlegt tjón þeirra verst settu í þessari ömurlegu stöðu áfram óbreytt út kjörtímabilið?
Herra forseti. Ég kem hingað af fundi sem Miðflokkurinn hélt með tveimur úkraínsku konum sem hafa búið hér um nokkurt skeið, önnur þeirra í 20 ár og er kennari í Hafnarfirði. Þetta voru þær Tanya og Valeria sem lýstu ástandinu í Úkraínu og stöðu frændfólks síns og vina þar í landi. Auðvitað er það alltaf sérstaklega tilfinningaríkt þegar maður heyrir sögurnar beint frá fólki sem upplifir hlutina sjálft eða í gegnum nákomna. Þær upplýstu okkur um að Úkraínumenn hér á landi og fólk af úkraínskum ættum haldi vel saman og muni núna opna hópinn fyrir Íslendingum sem hafa áhuga á að taka þátt og aðstoða Úkraínu. Það er einnig til hópur sem heitir Ísland fyrir Úkraínu og heldur m.a. úti Facebook-síðu. Ég hvet fólk til þess að kynna sér þetta starf og setja sig í samband við þetta fólk því að það munar ótrúlega mikið um að komast í bein samskipti við fólk sem er að ganga í gegnum slíka erfiðleika, bæði fyrir okkur að kynnast því nánar hvað þarna er um að vera, en einnig fyrir fólk til að skynja, maður á mann, persónulegan stuðning. Það eru ýmsar leiðir sem Íslendingar geta farið, bæði í gegnum hjálparsamtök og beint í gegnum þessa hópa til að styðja einstaklinga í Úkraínu. Ég vildi hvetja hv. þingmenn og aðra sem á hlýða að kynna sér þessa hópa, Ísland fyrir Úkraínu og Úkraínumenn á Íslandi, sem hyggjast nú opna hópinn fyrir Íslendingum sem hafa áhuga á að kynna sér málið nánar og veita aðstoð.
Herra forseti. Í umræðum í þinginu hef ég skynjað mikilvæga og breiða samstöðu á meðal kjörinna fulltrúa um ótvíræðan stuðning við stjórnvöld í Úkraínu og algjöra höfnun á þeirri óöld sem rússnesk stjórnvöld hafa boðið okkur upp á. Á undanförnum dögum hefur svið alþjóðastjórnmála tekið fordæmalausum breytingum á ógnarhraða. Stríðið í Úkraínu er ekki borgarastyrjöld. Það er utanaðkomandi árás annarrar þjóðar, þjóðar sem svífst einskis, þjóðar sem á landamæri á norðurslóðum sem og að loft- og landhelgi Íslands og hefur gengið svo langt að reyna að gera tilkall til norðurpólsins. Skýr afstaða Íslands í samfélagi frjálsra lýðræðisþjóða hefur aldrei verið mikilvægari en við hljótum að draga þann lærdóm að vera Íslands í NATO er og verður lykilþáttur íslenskrar varnarstefnu sem þarf að viðhafa, hvað sem öðru líður, hjá eyríki á norðurslóðum. Rétt er þó að benda á að mikilvægasti vettvangur þjóðar sem telur sig vilja viðhalda friði umfram allt er Evrópusambandið. Aldrei hefur samstarf Evrópuþjóða sannað gildi sitt gagnvart nágranna sem er ógnað líkt og nú. Virðulegur forseti. Máltækið „megir þú lifa á áhugaverðum tímum“ hefur því miður raungerst fyrir manneskju sem hefur aðeins lifað friðartíma. Það er þó ekki nóg fyrir ríkisstjórn og þing að sammælast um mikilvægi friðar heldur líka þær leiðir sem við viljum fara til að ná honum og viðhalda honum. Sem frjálslyndur jafnaðarmaður tel ég óraunhæft og óæskilegt að reyna að ná honum með öðrum hætti en innan vébanda evrópskra lýðræðisþjóða innan Evrópusambandsins en því skal haldið til haga að sitjandi ríkisstjórn er að mér vitandi ekki á sama máli.
Herra forseti. Valdasjúkir og veruleikafirrtir stjórnmálaleiðtogar eru hættulegir saklausu fólki, þeir eru hættulegir heiminum. Okkur ber skylda til að bregðast við af fullum þunga til að verja borgara Úkraínu og til að verja vestræn gildi um lýðræði, mannréttindi og frelsi. Þvingunaraðgerðum er ætlað að snúa við hagsmunamati þeirra sem telja stríðsátök einu leiðina til að ná markmiðum sínum og til þess þurfa þær einfaldlega að skila umtalsverðu tjóni á viðskiptahagsmunum. Þvingunaraðgerðir af þessari stærðargráðu hafa ekki verið virkjaðar til þessa vegna skorts á vilja og vegna hræðslu við afleiðingar heima fyrir. Það er ekki hjá því komist, eigi efnahagsþvinganir líkt og nú er talað um að gera gagn, eigi þær að stöðva Pútín Rússlandsforseta, að þá muni það hafa afleiðingar fyrir almenna borgara. Og ekki bara í Rússlandi. Í alþjóðavæddum heimi eru hagsmunir þjóða samofnir. Frjáls samskipti á milli þjóða hafa verið grunnur velmegunar og hagsældarþróunar síðustu áratugi. Ef við leyfum Pútín að rústa þeirri þróun mun það verða okkur verulega dýrkeypt til lengri tíma litið. Spurningin er: Hvað er ásættanlegur kostnaður til að viðhalda þessu alþjóðakerfi frjálsra samskipta sem hefur verið byggt upp eftir síðari heimsstyrjöld? Hvað má það kosta fyrirtæki og heimili í hinum vestræna heimi og hvað vegur sá skammtímakostnaður á móti þeirri áhættu að leyfa Pútín að grafa undan vestrænum gildum um mannréttindi, frelsi og lýðræði? Þetta er lykilatriði fyrir þjóðir heimsins en þetta er ekki síst lykilatriði fyrir Ísland sem á allt sitt undir því að alþjóðalög séu virt og landamæri þjóða séu örugg.
Herra forseti. Stríð valdhafa í Rússlandi gegn Úkraínu er stríð gegn Evrópu. Valdhafinn og einræðisherrann Pútín lýgur að eigin þjóð og alþjóðasamfélaginu. Honum má aldrei takast að sundra samstöðu Vesturlanda. Alþjóðlegar efnahagsrefsingar gegn Rússum verða að vera mjög harkalegar. Það duga engin vettlingatök. Herveldi sem ræðst inn í sjálfstætt og fullvalda ríki Evrópu og ógnar þar með friði í allri álfunni, er herveldi sem enginn getur treyst. Næst gæti það verið Pólland eða Finnland. Stríðið í Úkraínu sýnir fram á mikilvægi NATO og sannar tilgang þess sem varnarbandalags. Nú sem aldrei fyrr þarf Ísland að standa við skuldbindingar sínar gagnvart NATO og tryggja að hér sé ávallt til staðar sú aðstaða fyrir varnarviðbúnað sem gæti skipt okkur sköpum á örlagastundu. Gleymum því ekki að Rússar voru fyrir skömmu með heræfingar undan ströndum Írlands í óþökk Íra. Engin leið er að sjá hvernig atburðarásin verður næstu daga í Úkraínu. Miklar líkur eru þó á því að örlagastund muni brátt renna upp. Upphafið að endalokum Úkraínu sem frjáls og fullvalda ríkis gæti verið á næsta leiti. Það má hinn frjálsi vestræni heimur aldrei sætta sig við. Atburðarásin í Úkraínu verður ekki stöðvuð með orðum. Orðum verða að fylgja efndir, að veita Úkraínu hraðferð inn í Evrópusambandið. Umsóknina á ekki að setja niður í skúffu. Á örlagastundu þegar framtíð Evrópu er í húfi má aldrei hika. Almenningur í Rússlandi vill ekki stríð. Ég vona svo sannarlega að rússneskur almenningur rísi upp gegn stjórnvöldum í Kreml og dagar Pútín-stjórnarinnar heyri brátt sögunni til.
Virðulegur forseti. Á heimasíðu Útlendingastofnunar stóð allt fram til loka septembermánaðar síðastliðins, með leyfi forseta: „Alþingi hefur heimild til að veita íslenskan ríkisborgararétt með lögum. Uppfylli umsækjandi ekki skilyrði sem sett eru fyrir veitingu íslensks ríkisborgararéttar í lögum nr. 100/1952 getur hann óskað eftir að umsókn hans verði lögð fyrir Alþingi. Umsóknir eru lagðar fyrir Alþingi tvisvar á ári, á vormánuðum og í desembermánuði. Umsóknarfrestur fyrir vorþing er til og með 1. mars og fyrir haustþing til og með 1. október ár hvert.“ Í dag er 2. mars. Það er búið að taka þessa tilkynningu af heimasíðu Útlendingastofnunar án nokkurs samráðs við þingið, eins og frægt er orðið. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort nokkuð miði í hans tilraunum til að tryggja það ríkisstjórnin sýni Alþingi þá virðingu sem henni ber.
Forseti vill geta þess að miðað við upplýsingar forseta hefur einhver þróun orðið í þessum málum, að undirnefnd allsherjarnefndar hafi fengið til meðferðar mál til umfjöllunar, en forseti fylgist að sjálfsögðu áfram með þessu.
Virðulegur forseti. Það að Útlendingastofnun, undirstofnun hæstv. ráðherra dómsmála, hafi tekið það upp hjá sjálfri sér að breyta verklagi sem Alþingi hefur umsjón með sýnir hversu veikt þingið er gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það að við komum hingað upp trekk í trekk til að biðla til hæstv. forseta að tryggja það að Útlendingastofnun uppfylli lagalegar skyldur sínar gagnvart þinginu og að við fáum ekki meira til baka en að forseti fylgist áfram með þróun mála, eins og þetta sé eitthvert náttúrufyrirbrigði sem við fylgjumst með úr fjarska, sýnir bara hversu veikt þingið er gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þessu þarf að breyta, hæstv. forseti. Ég kalla eftir því að forseti standi með þinginu.
Virðulegur forseti. Ég vil taka eindregið undir orð þeirra tveggja þingmanna sem töluðu á undan mér. Mér skilst að það sé ekkert vitað hvernig verður með umsóknir um ríkisborgararétt sem bárust eftir 1. október. Þetta er ekki bara bagalegt, þetta er hneisa og þetta er alvarlegt fyrir þingið. Við viljum að við séum tekin alvarlega og við þurfum stuðning forseta þingsins til þess að svo verði. Ég veit ekki betur en að allir flokkar á þingi hafi tekið undir þessa ósk nema einn stjórnarflokkur, þannig að ég vil hvetja hæstv. forseta til dáða. Það er margt undir hér, ekki bara virðing þingsins heldur einstaklinga sem þurfa eðlilega svör, að sjá það að við sýnum mennsku og mannúð í umfjöllun um þá einstaklinga sem sækja hér um íslenskan ríkisborgararétt. Við verðum að fylgja eftir umhverfi okkar, reglum o.s.frv. og þá verður þingið að geta sinnt skyldu sinni þegar að því kemur. Ég vil brýna þetta við hæstv. forseta og hvetja hann til dáða. Við þurfum á þínum stuðningi að halda.
Virðulegur forseti. Bara til að upplýsa um stöðuna þá er hún sú sama og hún var hér í janúar. Hún er þannig að Útlendingastofnun neitar að afhenda þinginu þau gögn sem þinginu eru nauðsynleg til að vinna vinnu sína og enn fremur neitar Útlendingastofnun, samkvæmt fyrirmælum hæstv. dómsmálaráðherra, að vinna samkvæmt verklagi sem Alþingi hefur ákveðið um afgreiðslu þessara umsókna. Staðan í dag er sú að fólk sem ætlar að sækja um til þingsins veit ekki hvort það á að gera það, það veit ekki hvenær það á að gera það, það veit ekki hvað verður um umsóknina. Ég fæ ítrekað þá spurningu hvort þingið muni yfir höfuð fá umsóknina ef fólk sækir um til þingsins. Það er allt í óvissu og þetta er ekki vegna þess að nefndin hefur ákveðið að endurskoða fyrirkomulagið. Nefndin hefur ákveðið að endurskoða fyrirkomulagið og þangað til að þeirri endurskoðun er lokið gildir það fyrirkomulag sem þingið hefur ákveðið og er búið að ákveða.
Virðulegi forseti. Ég vildi koma hingað upp vegna þess að ég held að við sjáum það öll að það getur ekki gengið þannig að þingmenn séu í þeirri stöðu dag eftir dag að koma hingað upp í fundarstjórn og óska eftir því að regluverkið og leikreglur á Alþingi séu virtar, að þingið sé í þeirri stöðu að það getur ekki sinnt sínum störfum, að þingmenn séu hér í þeirri stöðu að óska eftir liðsinni forseta þingsins um það að fá að gera hvað? Vinna vinnuna sína, að fá gögn í hendur til að geta unnið vinnuna sína samkvæmt þeim reglum sem hér gilda. Ég hefði nú haldið, af því ég veit að málsmeðferðartími er mikið uppáhaldsorð hjá hæstv. dómsmálaráðherra, að næstvinsælasta orðið hjá honum sé skilvirkni. Hvernig getur það verið góð nýting á tíma þingsins, góð nýting á tíma Útlendingastofnunar eða ráðherrans sjálfs að við séum í þessu stappi á hverjum einasta degi?
Herra forseti. Ég verð nú að koma hingað upp og mótmæla þessum málflutningi. Hér koma þingmenn upp og fara með staðlausa stafi og segja það hér blákalt að Útlendingastofnun neiti að afhenda gögn. Við erum búin að fá gögn. Hv. þingmaður veit það. Við vorum að funda hér í morgun, fara yfir umsóknir, fara yfir umsagnir frá Útlendingastofnun. Svo koma hv. þingmenn og segja að stofnunin neiti að afhenda þinginu gögn. Þetta er bara þvæla, þetta er bara algjör þvæla. Ég skil ekkert í hv. þingmönnum að koma hingað upp aftur og endurtaka sömu vitleysuna. Þessi vinna er hafin, henni verður lokið núna í marsmánuði og þá verða þeir sem eru valdir af nefndinni, undirnefndinni, þeim verður veittur ríkisborgararéttur í frumvarpi hér eftir atkvæðagreiðslu. Þannig að það er ekkert að þessari vinnu núna og ég bið þingmenn bara að halda sig við sannleikann í þessu máli.
Herra forseti. Þetta mál snýst um það og hefur snúist um það, eins og ég hef skilið það allan tímann, að það er ráðherra sem ákveður að breyta verklagi Alþingis og það getum við þingmenn ekki sætt okkur við og Alþingi Íslendinga á ekki að sætta sig við slíka framkomu. Ráðherrar í ríkisstjórninni starfa í umboði Alþingis. Það er ekki öfugt. Við megum aldrei sætta okkur við það að ráðherra geti bara tekið sér völd þingsins í eigin hendur. Því hljótum við að mótmæla þangað til hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn hefur áttað sig á því hver munurinn er á löggjafarvaldi og framkvæmdarvaldinu.
Herra forseti. Hér kemur hv. þm. Birgir Þórarinsson og talar um að fólk fari með ósannindi. Hann hefði kannski mátt segja söguna alla. Það eru vissulega komin gögn núna en það er búið að þurfa að slíta þetta út úr stofnuninni með töngum [[Gripið fram í.]]og það er augljóst mál að það er gert að fyrirskipan ráðherra. Síðast þegar við vorum í fundarstjórn um þetta mál þá talaði ég um að þegar eitt mál og annað mál og það þriðja birtist af sama toga sem hefur engan annan tilgang heldur en að ganga gegn réttindum fólk sem hingað kemur, þá eru það ekki þrjú stök tilfelli heldur er farið að teiknast upp munstur. Í nefndinni er algerlega skýrt að Sjálfstæðisflokkurinn er einangraður. Það er meiri hluti þings fyrir því að við höldum þessu verklagi sem við erum núna í og við munum þurfa að hafa hraðar hendur vegna þess að umsóknarfrestur fyrir umsóknir í vor held ég að hafi liðið í gær eða fyrradag.
Herra forseti. Ríkisborgararéttur er hornsteinn samfélagsins, Án fólksins þá væri ekkert Ísland. Það að veita fólki ríkisborgararétt er eiginlega það fyrsta sem ríkið þarf að gera til að verða til. Nú man ég ekki stjórnarskrána alveg orðrétt, en ef ég man rétt þá stendur eitthvað á þá leið að útlendingi verði aðeins veittur íslenskur ríkisborgararéttur með lögum. Hins vegar var ákveðið á einhverjum tímapunkti í þágu skilvirkni að það fólk sem ætti kannski auðveldast með að fá ríkisborgararétt, vegna þess að það uppfyllti öll lagalegu skilyrðin, væri hægt að afgreiða hjá stofnun. Það er stjórnsýsluafgreiðslan sem mallar hjá Útlendingastofnun allt árið. En eftir standa einstaklingarnir sem eiga kannski ekki skilríki af því að þau brunnu í einhverri sprengjuárás í Sýrlandi, sem uppfylla ekki skilyrði um að hafa ekki þegið framfærslu sveitarfélaga [[Forseti hringir.]]vegna þess að þau komu hingað á flótta frá sama stríði og þess vegna þurfum við þessa leið í gegnum þingið. [[Forseti hringir.]]Ef trú hv. þm. Birgis Þórarinssonar reynist rétt og þingið nær [[Forseti hringir.]]að klára þetta í mars þá er það ársfjórðungi seinna en þetta fólk átti heimtingu á, [[Forseti hringir.]]ársfjórðungs bið eftir grundvallarréttindum er eitthvað sem við myndum ekki bjóða hvaða fólki sem er upp á. [[Forseti hringir.]]Nei, þetta eru flóttamenn frá Miðausturlöndum …
Forseti verður að vekja athygli hv. þingmanns á því að ræðutími hans var löngu liðinn og forseti hafði gefið ítrekað til kynna að ræðutíminn væri liðinn. Forseti verður að gefa ræðumönnum þann tíma sem þingsköp kveða á um en þingmenn geta ekki tvöfaldað þann tíma þó að þeir hætti ekki ræðu sinni.
… koma og taka við Útlendingastofnun?
Forseti biður þingmenn að gæta orða sinna bæði úr ræðustól og af göngum þingsins.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Þórarinsson kom hérna upp og talaði um að Útlendingastofnun hefði afhent gögn. Það er ekki rétt nema að hluta til. Útlendingastofnun hefur afhent gögn, um 30 umsóknir af 170. Nú hef ég setið í þessari undirnefnd oftar en einu sinni og oftar en tvisvar sinnum og það hefur alltaf verið verklagið að við fáum allar umsagnir á sama tíma til þess að við getum afgreitt þær á nokkrum vikum. Það hefur síðan borið við að Útlendingastofnun mætir seinna og seinna með þessi gögn, seinna og seinna til þingsins heldur en henni ber að gera, gerir okkur erfiðara og erfiðara um vik að vinna umsóknirnar. Nú er svo komið að þau þykjast ætla að láta okkur fá þær eftir eigin hentisemi. Það er þingið sem ræður þessu verklagi, það er ekki Útlendingastofnun. Alþingi, löggjafarþing, sem leyfir svona ósvinnu að viðgangast missir sjálfsvirðinguna á endanum.
Herra forseti. Það hefur ríkt mikil samstaða hér á Alþingi og almennt á Vesturlöndum um fordæmingu innrásar Rússlands í Úkraínu. En það er mikilvægt að ræða viðbrögð og aðgerðir og hvernig þeim verði best háttað, hvernig við bregðumst við stríðinu og afleiðingum þess og jafnvel breyttri heimsmynd til langs tíma. Fyrsta skrefið hlýtur að vera að veita eins mikla neyðaraðstoð og hægt er, senda hana beint til Úkraínu og bregðast við miklum straumi flóttamanna. En það er rétt sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur að nokkru leyti bent á, að flóttamannakerfið hér og reyndar miklu víðar, starfar ekki sem skyldi, kerfi sem var hannað eftir seinni heimsstyrjöld til að takast á við tímabundin stríð og afleiðingar þeirra, ekki hvað síst í nágrannalöndunum, og hefur ekki lagað sig að breyttum heimi á 21. öldinni. Nú þegar við horfum fram á mesta fjölda flóttamanna í Evrópu frá lokum seinni heimsstyrjaldar kallar það á hröð og afgerandi viðbrögð. Við þurfum að taka á móti flóttamönnum á Íslandi en við þurfum líka að aðstoða í nágrannalöndum Úkraínu, þeim löndum sem fólk þaðan leitar til í miklum mæli. Nú hafa um 350.000 manns flóttamenn farið yfir landamærin til Póllands. Menn geta rétt ímyndað sér hvort það sé ekki álag að taka á móti fjölda sem samsvarar allri íslensku þjóðinni á fáeinum dögum. Íslensk stjórnvöld ættu því að hugleiða að veita beinan styrk til þessara ríkja hvað varðar til að mynda húsnæði og aðrar nauðsynjar. Kostnaðurinn við að leigja eða kaupa íbúð í Póllandi er fjórðungur eða þriðjungur af því sem hann er á Íslandi og með slíkum stuðningi geta íslensk stjórnvöld veitt mikinn stuðning hlutfallslega. Stjórnvöld þurfa líka að tala skýrt um þátttöku í varnarsamstarfi Vesturlanda, senda skýr skilaboð. Þar dugar ekki að vísa í óljóst orðalag stjórnarsáttmála. Við þurfum að vita hvernig stjórnvöld munu taka fyrirsjáanlegri beiðni NATO um aukin umsvif hér á landi og aðrar ráðstafanir sem fylgja þessari breyttu heimsmynd sem við horfum nú fram á og væri gott ef ráðherra yrði afdráttarlaus um það. Einnig væri gott að heyra mat hæstv. ráðherra á því hvaða viðbótarráðstafanir eru nauðsynlegar á sviði netvarna og í öðrum tæknilegum vörnum. Við þurfum líka að huga að orkumálum. Bandaríkjaforseti lýsti því yfir í gærkvöldi að þarlend stjórnvöld myndu losa um verulegar varabirgðir af olíu til að bregðast við ástandinu. En við þurfum að vera okkur sjálfum betur nóg um orku hér á Vesturlöndum og þar á Ísland líka að leggja sitt af mörkum. Það kom fram í Morgunblaðinu í dag að háskólinn í Helsinki segði að rússnesk stjórnvöld hefðu varið 95 milljónum dollara í að styrkja samtök sem berjast gegn vinnslu gass og olíu í Evrópu. Það er mikilvægt að þingið verði upplýst og taki þátt í umræðu um aðgerðir sem gripið verður til vegna innrásarinnar en um þær aðgerðir hefur að langmestu leyti verið samstaða. Það er helst að maður velti fyrir sér hvort það sé rétt að loka á rússneska fjölmiðla. Ég hallast að því að það væri betra að við á Vesturlöndum getum sagt það að hér leyfum við frjálsa umræðu, líka ruglið, á meðan í Rússlandi er verið að loka fyrir ákveðna fjölmiðla. Ég held að við getum treyst borgurum okkar til að meta hvað er rétt og rangt. Við eigum að standa vörð um frelsið því að það sem borgarar Úkraínu eru nú að gera er að verja frelsið, verja rétt þjóða til að hafa sín landamæri og stjórna sér sjálfar og það þurfum við að gera hér á Vesturlöndum líka. Við þurfum að minnast þess hvað skilaði okkur þeim árangri sem við höfum náð og vera reiðubúin til að verja það.
Herra forseti. Það er þungbært að stíga í pontu og ávarpa Alþingi af jafn alvarlegu tilefni og nú þegar blóðugt innrásarstríð er hafið í Evrópu. Innrás Rússlands í Úkraínu er tilefnislaus, ólögmæt og grimmileg. Hernaðaraðgerðir sem Vladimír Pútín fyrirskipar eru augljóst og gróft brot á alþjóðalögum og skefjalaus atlaga að mannhelgi. Stríðsrekstur Rússa hefur kallað ómældar hörmungar yfir saklausa borgara í Úkraínu og er alvarlegasta ógn við frið og öryggi í Evrópu svo áratugum skiptir. Þær tylliástæður sem Rússar hafa gefið fyrir innrásinni eiga sér enga stoð í veruleikanum. Hin raunverulega undirrót hernaðarins má öllum vera ljós. Fyrir Rússlandsforseta vakir ekkert annað en að grafa undan þeim gildum sem okkur eru dýrmætust; frelsi, sjálfsákvörðunarrétti, lýðræði og mannréttindum. Honum stendur engin ógn af frjálsum úkraínskum borgurum. Honum stendur engin ógn af því varnarbandalagi sem Atlantshafsbandalagið er. Honum stendur ógn af því að fleiri séu frjálsir og lýðræði sé víðar og mannréttindi séu virt. Alvarleiki málsins endurspeglast í viðbrögðum alþjóðasamfélagsins. Friðelskandi þjóðir eiga engan annan kost en að bregðast við af fullri festu. Ríki heims hafa þegar gripið til harðari þvingunaraðgerða gagnvart árásaraðilanum en dæmi eru um í seinni tíð. Stuðningur íslenskra stjórnvalda við Úkraínu er staðfastur og ótvíræður. Um það er full eining innan ríkisstjórnarinnar og á Alþingi og það þykir mér vænt um, ekki bara sem utanríkisráðherra heldur sem almennum borgara. Í viðbrögðum okkar höfum við jafnframt verið samstiga vina- og bandalagsríkjum. Ísland tekur fullan þátt í víðtækum þvingunaraðgerðum gagnvart Rússlandi og við munum gera allt sem í okkar valdi stendur til að svara ákalli úkraínsku þjóðarinnar um aðstoð. Um leið og fréttir bárust af innrásinni ákváðum við að veita þá þegar 150 millj. kr. til mannúðaraðstoðar vegna Úkraínu sem skiptast jafnt á milli Alþjóðaráðs Rauða krossins, Úkraínusjóðs samhæfingarskrifstofu Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum og Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Hér munum við til viðbótar veita 150 millj. kr. framlag sem mun skýrast á allra næstu dögum hvernig best verður varið til að sinna brýnum mannúðarþörfum. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að það þarf að vera svigrúm til að hlusta eftir því hvar þörfin er mest og þar sem þrýstingurinn er gríðarlegur við ákveðin landamæri kann að vera að það þurfi að vera forgangsatriði að hjálpa fólki að hjálpa öðru fólki þar. Ákvarðanir um frekari stuðning verða teknar eftir því sem málum vindur fram og við blasir að við munum bæði taka á móti fólki sem hingað kemur og aðstoða með þeim hætti sem við getum þar sem neyðin er mest. Við ætlum að leggja okkar af mörkum til viðbragða við því neyðarástandi sem innrásin hefur valdið, þar á meðal með móttöku flóttamanna. Við Íslendingar erum herlaus þjóð og oft er því bætt við að við séum friðelskandi og vissulega erum við það, sem betur fer. En reyndin er sú að venjulegt fólk í öllum löndum er líka friðelskandi og hatar stríð og þetta á einnig og ekki síst við í löndum sem ekki geta kosið þann munað að vera herlaus. Við getum leyft okkur að vera þakklát fyrir herleysið en við eigum ekki að gorta okkur af því. Ísland treystir nefnilega líka á hernaðarstyrk þegar á reynir til að tryggja frið og öryggi okkar. Úkraínska þjóðin hefur biðlað eindregið til ríkja heims um að láta henni í té hergögn og annan búnað sem getur gagnast til að verjast sókn Rússa. Flestar grannþjóðir okkar hafa ákveðið að leggja Úkraínu til vopn og varnarbúnað, jafnvel þjóðir sem hingað til hafa ekki léð máls á að veita slíka aðstoð. Svíþjóð er að gera það í fyrsta skipti í 83 ár. Evrópusambandið, sem búið er til utan um frið, er að gera það. Þjóðverjar eru að gera það. Flestar þjóðir eru að gera það. Sem herlaust ríki getum við eðli máls samkvæmt ekki lagt fram hergögn eða annan sérhæfðan varnarbúnað en við höfum svarað kalli úkraínsku þjóðarinnar um liðsinni við birgðaflutninga með því að leggja til afnot af fraktflugvél. Við höfum stutt við áætlun Atlantshafsbandalagsins og Úkraínu um þróun sérfræðiþekkingar á sviði öryggis- og varnarmála. Ég vil undirstrika að þær aðgerðir sem hér um ræðir miða alfarið að því að styðja við varnir og fullveldi Úkraínu. Eins og hv. þingmaður nefndi er úkraínska þjóðin að berjast fyrir frelsi og ekki bara sínu frelsi heldur líka okkar frelsi. Staðan er uggvænleg. Við tökum skýra stöðu með vestrænum lýðræðisríkjum. [[Forseti hringir.]]Við vonumst til friðsamlegra lausna almennt í deilumálum og berum og viljum virðingu fyrir alþjóðalögum og mannréttindum. [[Forseti hringir.]]Þjóðaröryggisstefnan, af því að hv. þingmaður spurði, er mjög skýr [[Forseti hringir.]]um aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu og við fylgjum henni stíft.
Herra forseti. Innrás Pútíns er skýrt brot á alþjóðalögum og hefur breytt heimsmynd okkar á nokkrum dögum, kannski um langan tíma. Það var nauðsynlegt að bregðast hratt við en jafnframt er ljóst að þetta mun með einhverjum hætti breyta okkar veruleika hér líka. Stjórnvöld hljóta nú að vera með það til skoðunar að yfirfara þjóðaröryggisstefnu landsins. Þróttmikið viðnám Úkraínubúa hefur auðvitað vakið mikla athygli heimsbyggðarinnar. En fyrir einungis nokkrum dögum voru flestir sérfræðingar sammála um að Rússar myndu varla beita sér með þeim hætti sem nú er orðið ljóst, en virðast nú sammála um það að það er gríðarleg hætta og óljós þróun mála, og ekki eingöngu fyrir Úkraínubúa heldur fyrir alla í okkar heimshluta. Rússar hafa t.d. hótað Finnum og Svíum því að beita pólitískum, jafnvel hernaðarlegum viðbrögðum ef þeir dirfist að ganga í NATO og jafnvel hótað undir rós að beita kjarnorkuvopnum. Þingmannaráðstefna ESB og NATO-ríkja um varnar- og öryggismál, sem við sóttum fyrir helgi, var eðlilega undirlögð undir þessa atburði. Það var ótrúlegt að finna þann samhljóm þvert á þjóðir, þvert á pólitískar skoðanir, um að þetta yrði ekki liðið. Það er gott að finna samstöðuna á þingi. Ísland hefur tekið skýra afstöðu og ég er ánægður með að hæstv. utanríkisráðherra og forsætisráðherra hafa sýnt afgerandi stuðning sambandsþjóðum okkar. En það stingur ýmislegt í augu. Við höfum lagt hlutfallslega minna til mannúðarmála en hin Norðurlöndin og frekari áform okkar í mannúðarmálum og flóttamannamálum eru enn of óskýr. En það er mikilvægt að við leggjum okkar af mörkum vegna þess að fyrir smáþjóð skiptir það gríðarlega miklu máli að sjálfstæði, sjálfsákvörðunarréttur og landamæri þjóða séu virt.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda og utanríkisráðherra fyrir nauðsynlega umræðu, sér í lagi í ljósi aðstæðna í öryggismálum í Evrópu. Hér var minnst á stjórnarsáttmálann og með leyfi forseta langar mig að lesa þar að „ríkisstjórnin leggur áherslu á að öryggismál þjóðarinnar séu í traustum skorðum í samræmi við markmið Þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland sem samþykkt er af Alþingi.“ Ef ég man rétt, herra forseti, var hún samþykkt 2016, samhljóða að ég held. Þar kemur fram að stuðlað verði að endurskoðun á þjóðaröryggisstefnunni á fyrri hluta kjörtímabilsins og við hljótum að vera öll sammála um að nauðsynlegt sé að fara í þá vinnu í ljósi aðstæðna. Grundvallarforsendur í þjóðaröryggisstefnunni byggjast á þeirri staðreynd að Ísland er fámenn eyþjóð sem hvorki hefur burði né vilja til að ráða yfir her en tryggir öryggi sitt og varnir með virkri samvinnu við önnur ríki og alþjóðastofnanir. Segja má, herra forseti, að að einhverju leyti snúist þessi deila, a.m.k. af hálfu árásarþjóðarinnar, einmitt um aðild að slíkum bandalögum. Það undirstrikar mikilvægi þess að við Íslendingar öxlum ábyrgð okkar í þeirri samvinnu. Að mínu viti, herra forseti, er afstaða stjórnvalda á Íslandi skýr enda nokkuð ljóst að mikilvægi samstöðu er ómetanlegt á tímum sem þessum. Það hef ég heyrt frá ríkisstjórn, þingheimi og íslensku samfélagi. Það er gott fyrir þá sem standa í stafni við slíkar aðstæður að finna fyrir slíkum styrk og slíkum meðbyr. Ég vonast til þess að okkur farnist vel í okkar alþjóðasamstarfi sem tryggt hefur frið og öryggi okkar í áraraðir.
Virðulegi forseti. Það eru þung skref að stíga í ræðustólinn okkar í dag og ræða það hörmungarástand sem upp er komið í Úkraínu. Hvern hefði órað fyrir því að fyrirsagnir blaðanna væru: Ef þið streitist á móti þurrkum við bara bæinn ykkar út með stórskotaliði? Hver hefði getað trúað því að einn æðsti leiðtogi heimsins, einræðisherrann sjálfur, Vladimír Pútín, segði: Ég er bara að aðstoða Úkraínumenn og reyna að losa þá undan ofurstjórn dópista og nasista. Hér er hann að tala um forseta Úkraínu sem er gyðingur. Þetta eru skilaboðin, virðulegur forseti, sem þessi maður, sem greinilega er a.m.k. ekki í neinum tengslum við raunveruleikann, er færa sinni þjóð. Við megum aldrei nokkurn tíma fordæma þjóðina sjálfa, fordæma Rússana sjálfa vegna þess að þeir fyrirlíta þær aðgerðir sem forseti þeirra er að framkvæma í dag. Hann er að ráðast gegn öllu því sem við þekkjum; frelsi okkar, lífi okkar og öllu því sem við höfum þekkt frá síðari heimsstyrjöld, öllu því sem við höfum reynt að byggja upp til að vernda og halda frið. Aldrei nokkurn tímann frá seinni heimsstyrjöld höfum við horfst í augu við aðra eins ógn og við gerum í dag og það út af einum einasta einstaklingi sem í rauninni hlýtur að vera nánast viti sínu fjær. Virðulegi forseti. Ég segi og hvet ykkur öll: Við skulum ekki bara opna huga okkar og hjarta, við skulum ekki bara senda hvatningu og allt sem við getum til Úkraínu, við skulum líka opna heimili okkar hér ef þeir þurfa á því að halda. Það skiptir engu máli hvað við eigum margar íbúðir eða hvernig staðan er hér heima, við eigum alltaf meira en nóg fyrir þá sem þurfa á okkur að halda. Ég segi bara: Ég hvet okkur áfram. Það er sameinuð Evrópa, mun sameinaðri en þessi einstaklingur, Vladimír Pútín, hefði nokkurn tímann getað ímyndað sér. Hann trúði því að við ættum ekki þessa samheldni sem við eigum, hann trúði því [[Forseti hringir.]]að Evrópa væri í rauninni sundruð. Ég segi að lokum, virðulegi forseti: Hvar værum við stödd án NATO í dag?
Virðulegur forseti. Ef það er eitthvað sem þeir hræðilegu atburðir, sem við höfum öll fylgst með í fjölmiðlum síðustu daga, sýna okkur þá er það hversu gríðarlega verðmætur friður er fyrir allt okkar líf. Friðurinn er grunnforsenda velsældar. Við, hin herlausa, friðsama þjóð, sem getur ekki svo mikið sem hugsað á forsendum herkænsku og vopnaburðar, finnum það enn sterkar hvað friðurinn er dýrmætur til að tryggja daglegt líf. Sú grimmilega árás sem íbúar Úkraínu upplifa nú byggir á 19. aldar hugmyndafræði, 20. aldar orðræðu, með vopn 21. aldar í höndunum af hálfu rússneskra stjórnvalda. Ég set ekki alla rússnesku þjóðina undir þennan hatt og tel mikilvægt að við vöndum orðfærið. Ákvarðanir rússneskra stjórnvalda eru ekki þjóðarinnar allrar. Við þurfum að tryggja frið í gegnum þau kerfi og það alþjóðasamstarf sem við tökum þátt í. Við viljum og eigum í góðum samskiptum við hinar Norðurlandaþjóðirnar og aðrar þjóðir í Evrópu. Það er mikilvægt að rækta þau tengsl. Sú stjórnmálahreyfing sem ég tilheyri vill standa utan hernaðarbandalaga og hefur friðarstefnu að leiðarljósi. En það þarf enginn að velkjast í vafa um heilindi okkar í þeirri alvarlegu stöðu sem upp er komin. Ríkisstjórnin starfar samkvæmt þjóðaröryggisstefnu Íslands, líkt og segir skýrt í báðum stjórnarsáttmálum í samstarfi þessara flokka. Virðulegi forseti. Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna sagði á neyðarfundi að stríðinu í Úkraínu þurfi að linna strax og koma þurfi á friði hið snarasta. Það verður að vera hugmyndafræði 21. aldarinnar, ekki gömul karllæg hugmyndafræði stríðsrekstrar.
Virðulegi forseti. Sem fyrrum hjálparstarfsmaður langar mig að byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa strax sett pening af stað til mannúðaraðstoðar. Það skiptir nefnilega máli að taka ákvarðanir hratt þegar hlutirnir gerast. Mig langar líka að þakka hæstv. ráðherra fyrir að tilkynna hér í ræðustól um aukið fjármagn til mannúðarmála og mig langar að tala um mannúðarmálin. Við þurfum nefnilega að vinna á mörgum stöðum, ég ætla ekki að nota orðið vígstöðvum, en á mörgum stöðum þegar kemur að því að hjálpa fólkinu sem er fast innan Úkraínu, í kjöllurum og á öðrum stöðum, og við þurfum að nýta diplómatískar leiðir til að þrýsta á það að aðgengi hjálparsamtaka með mat og hjálpargögn til þessara aðila sé virt. Við þurfum líka að taka virkan þátt í að styðja við þá aðstoð sem fólk fær á landamærum Úkraínu, sér í lagi í löndum sem sjálf standa illa efnahagslega. Þar getur fjármagn, mannskapur og margvísleg hjálpargögn verið leiðir til þess að styðja. Flóttamenn og hælisleitendur frá Úkraínu eru þegar farnir að streyma til landsins og við þurfum alvarlega að íhuga hvernig við tökum á þessu og má þá m.a. íhuga það að virkja síðustu málsgrein 49. gr. laga um útlendinga til að einfalda komu þeirra hingað til lands. Að lokum þurfum við að vinna saman á sem breiðustum grunni sem þjóðfélag til að taka á móti fólki [[Forseti hringir.]]á flótta frá stríði. Gleymum því ekki að nú erum við öll orðin Úkraínubúar.
Virðulegi forseti. Grimmilegt ofríki Pútíns gagnvart Úkraínu á rætur að rekja til þess að alræðisstjórnin hræðist það mest að sjá lýðræðið dafna handan landamæranna, því að lýðræðisáhrif eru nefnilega smitandi. Þetta er hernaður alræðis gegn lýðræði. Samstaða með Úkraínu er líka samstaða með okkar eigin hagsmunum og okkar gildum. Fáar þjóðir eiga meira undir öðrum í því að verja fullveldi lands síns en við Íslendingar. Að sama skapi eru skyldur okkar til samstöðu meiri en annarra. Vegna alls þessa og mikilla breytinga á alþjóðasamfélaginu á undanförnum árum er rétt að skoða að vinna okkar taki tillit til nokkurra þátta til að verja hagsmuni okkar. Í fyrsta lagi að við sýnum öflugri samstöðu með bandalagsþjóðum okkar og látum utanríkisráðherra þegar í stað gera áætlun um stóraukna þátttöku Íslands í borgaralegum störfum sem tengjast sameiginlegum verkefnum NATO. Í öðru lagi að við gerum varnarsamstarfið við Bandaríkin virkara í ljósi nýrrar hættu sem steðjar að öryggi þjóða heims. Utanríkisráðherra óski þegar í stað eftir viðræðum við Bandaríkin um viðbót við varnarsamning landanna þar sem markmiðið verði m.a. að tryggja að varnarsamningurinn taki með ótvíræðum hætti til netárása sem beinast að öryggi Íslands og hvernig virkja eigi síðan samninginn. Í þriðja lagi eigum við að treysta stöðu Íslands. Til þess að gera það þarf þegar í stað að meta kosti þess að stíga lokaskrefið frá aðild að innri markaði Evrópusambandsins að fullri aðild. Það þarf að horfa til þess að treysta pólitíska stöðu landsins og hagsmuni með því að fá sæti við borðið eins og við gerum í NATO. Utanríkisráðherra sagði nýlega að við fylgdum pólitík ESB. Þá er mikilvægt fyrir okkur að við höfum eitthvað um hana segja. Þetta þarf að meta hið fyrsta því að þunginn á sviði varnar- og öryggismála eykst bara hjá ESB. Viðbrögð okkar við stríðinu í Úkraínu eiga því ekki að einskorðast við daginn í dag. Við þurfum að horfa fram í tímann. Við þurfum að meta stöðu Íslands í nýju ljósi og tryggja framtíðarhagsmuni landsins á öllum sviðum.
Herra forseti. Ég þakka góða umræðu og get tekið undir flest af því sem hefur komið fram hér, m.a. það sem hv. þingmenn hafa nefnt um mikilvægi þess að gera greinarmun á rússneskum stjórnvöldum og almenningi í Rússlandi. Það er mikilvægt upp á framtíðarfrið í álfunni. Það kemur heim og saman við það sem ég heyrði á þeim fundi sem ég vísaði til í umræðu um störf þingsins með konum frá Úkraínu, sem sögðu að Rússar væru ekki óvinir Úkraínumanna og að Rússar sem búa hér á Íslandi hafi margir hverjir viljað aðstoða frændfólk sitt frá Úkraínu. En ég vil ítreka það sem ég nefndi hér í ræðunni um mikilvægi þess að ríkisstjórnin tali skýrt varðandi áform til að mynda í netöryggismálum og hversu opin ríkisstjórnin er fyrir uppbyggingu NATO hér á landi, en það eru verulegar líkur á því að umsvif varnarbandalagsins hér muni aukast. Það segir sig eiginlega sjálft að ríkisstjórnin fylgi þjóðaröryggisáætlun eins og henni ber. En hversu hratt mun ríkisstjórnin laga sig að þessari breyttu heimsmynd, þessum breyttu aðstæðum? Við skulum líka hafa hugfast að Vesturlönd hafa veikst mjög verulega á liðnum árum og jafnvel er talað um hnignunarskeið Vesturlanda. Við þær aðstæður geta stjórnvöld sem leggjast gegn lýðræði og eru ásælin reynt að nýta sér þær aðstæður, svoleiðis að við þurfum ávallt að hafa það hugfast hvernig þau samfélög sem við höfum byggt upp á Vesturlöndum urðu til og verja þau grunngildi sem leiddu til þessa árangurs.
Herra forseti. Við erum að upplifa tíma sem munu hafa mikil áhrif á evrópsk öryggismál næstu áratugina. Á síðustu sólarhringum hefur verið dregin ný lína í sandinn í öryggismálum Evrópu. Skrefin sem Þjóðverjar tóku um síðastliðna helgi eru stór skref og söguleg og Svíþjóð hefur ekki flutt vopn til annars lands sem á í stríði síðan í vetrarstríðinu þannig að við erum að sjá merki um ótrúlega hluti miðað við stjórnmálasögu Evrópu undanfarna áratugi. NATO var stofnað 1949 og við erum svo heppin að tilheyra því þar sem öflug leiðsögn ráðamanna á þeim tíma leiddi okkur inn í NATO. Í dag eru 30 ríki í NATO eða um milljarður íbúa jarðarinnar. Það er ekkert annað jafn öflugt lýðræðisbandalag í heiminum en NATO, það hefur varið friðinn og flest ef ekki öll lýðræðisríki jarðar, öll þau helstu í það minnsta, eru í NATO. Við skulum hafa það að leiðarljósi að þau eru ekkert endilega svo mörg. Nú heyrum við líka að Evrópubúar huga nú mjög að vörnum og bæta í. Evrópusambandið greiðir í dag um 20% inn í NATO á móti 80% þeirra landa sem eru utan Evrópusambandsins. Þetta er ótrúlegt innrásarstríð. Þetta er bara hreint og beint innrásarstríð sem rússnesk stjórnvöld - við skulum halda því til haga að það er stjórn Pútíns sem stýrir för, ekki rússneska þjóðin. Við styðjum Úkraínu og við skulum vera dugleg í mannúðarstörfum og leggja alla okkar áherslu í það og fjármagn og efla okkur þar, setjum miklu meira en 150 milljónir í þetta starf. Þar getum við gert okkur gild á erlendri grundu.
Herra forseti. Við erum að sjá hrikalegan harmleik á hverjum einasta degi þar sem Pútín stýrir her sínum í árás á Úkraínu þar sem saklausir borgarar, skólar og spítalar eru skotmörk. Enn meiri hörmungar eru í uppsiglingu fyrir Úkraínu og íbúar landsins bíða milli vonar og ótta eftir því. Hver borgin af annarri fellur í hendur innrásarherja þrátt fyrir hetjulegar varnir Úkraínumanna. Ég sagði hér í gær að það væri aðdáunarvert að sjá þá miklu samstöðu sem er á alþjóðavettvangi með úkraínsku þjóðinni og gegn ólöglegri innrás Rússa í Úkraínu. Ég vil líka hrósa forsætisráðherra og utanríkisráðherra sem hafa fordæmt innrásina og sagt að allra leiða verði leitað til að vopnahlé náist og að Ísland verði að fullu með í skýrari efnahagsþvingunum gegn öðru ríki og stjórnmálaleiðtogum en nokkru sinni. Ég vil líka hrósa íslenskum þingmönnum og stjórnmálaflokkum sem hafa verið einhuga í fordæmingu sinni á hernað Rússa. Máttur alþjóðlegrar samstöðu er að sýna sig. Viðlíka samstaða er því miður sjaldgæf en ótrúlega nauðsynleg á tímum þegar eitt helsta og sterkasta hernaðarveldi í heimi er að ráðast inn í ríki sem hefur ekki nándar nærri sömu burði á hernaðarsviðinu. Það er líka ótrúlega nauðsynlegt að nýta sér ekki þessa hörmulegu innrás í pólitískum tilgangi, í pólitískum leikjum. Pólitísk afstaða stjórnmálaflokka á Íslandi til Norður-Atlantshafsbandalagsins er ekki það sem skiptir mestu máli núna á sjöunda degi innrásar Rússa inn í sjálfstæða Úkraínu eins og verið er að reyna að draga fram hér. Það sem skiptir mestu máli núna er að viðhalda samstöðunni milli ólíkra stjórnmálaflokka í því að fordæma ólöglega innrás Rússa á saklausa borgara í Úkraínu og að við sem sjálfstætt herlaust ríki sýnum eindreginn vilja til vopnahlés strax, að við tölum fyrir friði, mannréttindum, lögum og reglum og sendum skýr skilaboð um að við Íslendingar tökum af öllu afli þátt í hörðum efnahagslegum aðgerðum gagnvart Rússlandi [[Forseti hringir.]]vegna árásarinnar og pólitískri útilokun Rússa á alþjóðavettvangi. [[Forseti hringir.]]Við þurfum líka að vera tilbúin til að setja meiri fjármuni í mannúðaraðstoð og opna landamæri okkar gagnvart Úkraínubúum á flótta líkt og gagnvart öðru fólki sem til okkar leitar eftir alþjóðlegri vernd.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda fyrir það sem snýr að mikilvægi þess að við sinnum bæði aðstoð við þau lönd sem nú glíma við allan þennan gríðarlega fjölda fólks sem sækir yfir landamærin frá Úkraínu, en ekki síður verðum við að axla okkar ábyrgð hér heima. Þetta er eflaust margþættur vandi sem nú blasir við og að mínu viti einn stærsti flóttamannavandi sem upp komið hefur. Og þegar ég tala um vanda þá tala ég um vanda þess fólks sem glímir nú við að hafi verið rifið upp frá heimilum sínum og þurft að ganga langar leiðir til að sleppa við ógnargný sprengja sem falla nú á saklausa borgara í Úkraínu. Eina sem kemur upp í hugann og ég get mögulega borið saman er það skelfilega borgarastríð sem átti sér stað á Balkanskaga. Þá kom fjöldinn allur af flóttamönnum hingað til lands sem við tókum vel á móti, fólki jafnvel frá ólíkum þjóðarbrotum sem skömmu áður hafði háð stríð sín á milli. Aðlögun þessa fólks og aðstoð okkar Íslendinga hefur tekist vel. Það er okkur til sóma. Nú verður aftur leitað til okkar og að sjálfsögðu munum við ekki skorast undan. Við Íslendingar höfum margt að gefa, höfum mikla reynslu af því að taka á móti fólki, hlúa vel að því og tryggja að það njóti verndar og geti lifað sómasamlegu lífi á Íslandi.
Herra forseti. Hér hefur margt gott verið sagt og lagt til. Það er spurning hversu margir eru að hlusta sem einhverju fá breytt. Það sem þó einkennir umræðuna hér og víðast hvar annars staðar er mannúð og samúð með þeim sem verða fyrir þeim ósköpum sem nú ganga yfir Úkraínuþjóðina. Hvað væri að líkindum þakklátast þeim megin úr okkar átt, einfaldast og lægi beinast við frá matvælakistunni Íslandi? Væri það ekki að við sameinuðumst um það hér í þessum sal ásamt þeim í ríkisstjórn sem fjarstaddir eru í dag og stórfyrirtækjum Íslands, flutningsfyrirtækjum, matvælaframleiðendum og þeim sem veiða úr okkar sameiginlegu sjávarauðlind að senda þessu fólki mat, fólki á faraldsfæti um hávetur? Með sameinuðu átaki held ég að það gæti orðið í gámavís það sem þangað yrði sent af íslensku hollmeti sem væri eflaust vel þegið. Við höfum áður gert slíkt, í öðru formi reyndar, Taílands-flóðin og önnur slík verkefni þjöppuðu okkur saman um góðverk sem ég held að við séum tilbúin að endurtaka. Ég varpa þessari hugmynd fram öðru sinni í dag, [[Forseti hringir.]]hún hlaut góðar viðtökur í morgun og þetta er eitthvað fyrir okkur til að taka áfram.
Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir umræðuna. Hér hefur verið góð og mikilvæg umræða í dag. Við á Íslandi eigum að tala fyrir mannúð og þrýsta á alla aðila í þágu friðar. Það hefur komið fram í máli hæstv. forsætisráðherra og einnig hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra að Ísland mun bregðast við stærstu mannúðarkrísu síðustu áratuga í Evrópu og veita skjól. Flóttamannanefnd vinnur nú að því verkefni að undirbúa komu fólks hingað til lands. Ástandið í Úkraínu er hreint út sagt hræðilegt og þar verður að komast á friður sem allra fyrst. Okkur þingmönnum berst nú fjölda pósta og skilaboða frá einstaklingum og félagasamtökum og fyrirtækjum sem vilja með einum eða öðrum hætti standa með og hjálpa til. Íslensk þjóð sameinast í því að vilja standa vörð um mannúð og frið. Það er mikilvægt að sú samstaða og einhugur sem við höfum séð og heyrt, einnig hér inni í þingsal, haldi áfram að berast út á við til almennings á Íslandi sem og til Úkraínu og Rússlands.
Virðulegi forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir fordæmingu á ólögmætu innrásarstríði Rússlands í Úkraínu og styð þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur ráðist í ásamt okkar vinaþjóðum, beitingu efnahagsþvingana og annarra viðurlaga gagnvart Rússlandi. En ég vil koma hérna upp sem fulltrúi Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins og vekja athygli á því að Evrópuráðið vísaði Rússlandi úr Evrópuráðinu. Þetta mun hafa víðtækar afleiðingar í för með sér fyrir þetta hús lýðræðis og réttarríkis og mannréttinda í álfunni. Rússland greiðir mjög hátt aðildargjald, hátt hlutfall af því sem þarf til að reka þessa mikilvægu stofnun og sú ákvörðun að vísa Rússlandi úr Evrópuráðinu mun þar af leiðandi þýða töluvert högg fyrir Evrópuráðið. Nú er það svo að þýska þjóðþingið hefur ályktað að það muni tryggja það, alla vega af sinni hálfu, að ráðið verði ekki fyrir fjárhagslegum afleiðingum af því að hafa vikið Rússlandi úr Evrópuráðinu. Ég vildi því hvetja íslensku ríkisstjórnina til þess að eiga frumkvæði að því sama áður en ég fer að grípa til eigin ráða og leggja einhverja þingsályktunartillögu fyrir þingið, sér í lagi í ljósi þess að við erum að fara að taka við formennsku í ráðherraráðinu. Það væri góður bragur á því að við værum með í bandalagi þeirra ríkja sem tryggja það að réttarvernd íbúa í Evrópu muni ekki líða fyrir það að við höfum staðið með réttlætinu og staðið með íbúum Úkraínu með því að víkja Rússlandi úr Evrópuráðinu. [[Forseti hringir.]]Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að taka þátt í þessum aðgerðum til að tryggja að Evrópuráðið geti áfram sinnt sínu mikilvæga starfi í álfunni.
Virðulegi forseti. Við lifum sögulega tíma. Samstaðan á Alþingi, af hálfu ríkisstjórnarinnar og íslensku þjóðarinnar er mikil og áberandi með málstað Úkraínu. Þetta stríðsástand leiðir til sterkari samstöðu en nokkru sinni fyrr innan Evrópu, það er að verða til dýpri skilningur á mikilvægi Evrópusamvinnu um öryggismál og ég trúi því að það sé að verða til dýpri skilningur á mikilvægi Evrópusamstarfs í stærra samhengi. Sú hætta er raunveruleg að Úkraína verði þröskuldurinn fyrir Rússa. Vera Úkraínu í NATO myndi hafa mikið að segja, vera þar skiptir máli og hún skiptir okkur Íslendinga máli. Eftir óformlegan fund í gær með Olgu Díbrovu, sendiherra Úkraínu, hefur mér liðið þannig að ég vil geta sagt það sem ég get héðan úr þessum þingsal og horft á það og rætt hvaða skref við getum tekið sem þjóð. Það hafði mikla þýðingu að Rússum var vikið úr ráðherranefnd Evrópuráðsins meðan á stríðsrekstrinum stendur en við höfum líka diplómatískt vægi í því að geta sent sendiherra Rússlands heim. Ísland er fámenn og herlaus þjóð og á allt sitt undir því að önnur ríki virði landamæri og virði alþjóðalög. Af því hafa auðvitað öll ríki hagsmuni, en fámenn ríki eins og við eigum allt undir að þetta alþjóðlega regluverk sé virt. Ég er stolt af ummælum hæstv. utanríkisráðherra okkar fyrstu daga, stolt af samstöðunni hér á Alþingi, stolt af samstöðu Evrópuríkja. Við vitum að við þurfum harðar og miklar viðskiptahindranir. Við þurfum aðgerðir úr öllum áttum, íþróttasambandanna, menningar og lista og aukið fjármagn Íslands í mannúðaraðstoð og móttöku fólks á flótta. [[Forseti hringir.]]Forseti. Við eigum ekki að útiloka það að senda rússneska sendiherrann úr landi. Það er skref og aðgerð [[Forseti hringir.]]sem þarf að skoða í nafni þessarar samstöðu sem ég nefni og hagsmunanna að baki.
Herra forseti. Aukinn styrkur Vesturlanda og möguleikar okkar á að aðstoða við þessar aðstæður og sambærilegar aðstæður ef þær koma aftur upp, sem við vonum auðvitað að verði ekki, byggir á þeim grunngildum lýðræðis að við ræðum hlutina eins og þeir eru, tökumst jafnvel á um bestu leiðirnar. Það getur komið til þess að við þurfum hér að ræða hvaða leiðir eru bestar til að ná sem mestum árangri við að hjálpa Úkraínumönnum og hvaða leiðir eru raunverulega bestar til að koma á friði. Til að mynda er mjög mikilvægt og ánægjulegt að heyra að tekið hafi verið undir það hér í umræðunni að við gleymum ekki mikilvægi aðstoðarinnar í nærumhverfinu. Því að oft og tíðum hefur það gleymst, til að mynda varðandi hjálp og aðstoð við Líbanon, sem hefur tekist á við gríðarlega mikinn flóttamannavanda en verið að mínu mati vanrækt af stjórnvöldum á Vesturlöndum, hugsanlega vegna þess að aðstoð þar er ekki eins sýnileg eins og aðstoð í nærumhverfinu. Vegna þess að þetta þarf allt að haldast í hendur, að við getum tekið á móti fólki hér á Íslandi en gleymum þó ekki mikilvægi þess að koma að gagni þar sem það er kannski ekki eins sýnilegt. Og að við nálgumst þetta gríðarlega stóra og erfiða viðfangsefni út frá staðreyndum málsins og leyfum okkur jafnvel að rökræða hvaða leiðir eru bestar til að geta fundið árangursríkustu aðferðirnar til að hjálpa.
Herra forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir að óska eftir umræðunni, sem ég veit hann gerði fyrir einhverjum dögum síðan, og þingmönnum fyrir þessa umræðu og ítreka það aftur að það er gott til þess að vita og gott að finna fyrir þeirri samstöðu sem ríkir hingað til. Ég veit að ýmislegt getur breyst og gerst en mér finnst sómi að því fyrir okkur hér, langt í burtu í okkar öryggi, að geta staðið saman sem einn maður og gert það sem við getum til handa úkraínsku þjóðinni. Í þessari krísu er einn árásaraðili. Það eru rússnesk yfirvöld og ég er sammála þeim þingmönnum sem hafa nefnt að það er mikilvægt að skilja að rússnesk yfirvöld annars vegar og rússneskan almenning hins vegar vegna þess að forseti Rússlands hefur með ófyrirleitnum hætti látið í það skína að hann sé tilbúinn að gera mjög mikið til að ná sínu fram og sé reiðubúinn að beita gjöreyðingarvopnum. Ég ætla ekki að draga fjöður yfir það að sú staða er ógnvænleg. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi sérstaklega sérfræðinga í borgaralegum störfum Íslands á vegum Atlantshafsbandalagsins. Við erum í dag með níu sérfræðinga í öryggis- og varnarmálum á vegum utanríkisráðuneytisins og flestir eru hjá NATO. Við stefnum að því að þeir verði 13 í lok árs og við höfum nú mannað sérfræðing í upplýsingamálum í samstöðuaðgerðum Atlantshafsbandalagsins í Litháen og erum þar líka með Eistlandi og Lettlandi. Þetta skiptir þessi lönd og okkur miklu máli. Vera okkar í NATO gerir það líka og við erum skýr í því. Því fylgir ábyrgð og því fylgja skyldur sem við höfum axlað og ætlum að axla og ég tek undir það að netárásir og fjölþáttaógnir eru vaxandi verkefni sem við þurfum að taka mjög alvarlega.
Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, nr. 69/1995 [[leiðrétting viðmiða vegna greiðslna ríkissjóðs]]. Með mér á frumvarpinu eru hv. þingmenn Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. Með leyfi forseta ætla ég að vísa beint í lagagreinarnar með frumvarpinu. „1. gr. Eftirfarandi breytingar verða á 7. gr. laganna: a. Í stað „250.000“ í a-lið 2. mgr. kemur: 455.000. b. Í stað „5.000.000“ í b-lið 2. mgr. kemur: 9.140.000. c. Í stað „3.000.000“ í c-lið 2. mgr. kemur: 6.600.000. d. Í stað „2.500.000“ í d-lið 2. mgr. kemur: 4.570.000. e. Í stað „1.500.000“ í e-lið 2. mgr. kemur: 2.740.000. f. Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Fjárhæðarmörk skv. 1. og 2. mgr. skulu taka breytingum í upphafi hvers árs í samræmi við þróun launavísitölu frá upphafi til loka næstliðins tólf mánaða tímabils, þó þannig að þær hækki aldrei minna eða lækki meira en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Virðulegi forseti. Þetta er sambærilegt og það sem við sjáum í 69. gr. almannatryggingalaga, sem er þverbrotin daginn út og inn á almannatryggingaþegum þar sem þeir fá ekki að njóta almennrar launaþróunar í landinu heldur er sveiflað á milli þess sem er hagstæðara fyrir ríkissjóð á hverju sinni, en almannatryggingaþeginn færi ekki að njóta vafans. Í 2. gr. frumvarpsins segir að lög þessi öðlist gildi 1. janúar 2022, þannig að ef lögin verða samþykkt þá munu þau gilda frá 1. janúar síðastliðnum. Takið eftir því að ég var með ansi mörg þingmannamál í gær, mál sem öll voru réttlætis- og sanngirnismál til bóta fyrir þá sem á þurfa að halda og nýta og nota, og takið þið nú eftir að hér er ég að mæla fyrir þessu sanngirnismáli fjórða árið í röð eins og kemur fram í greinargerð. Það er hér endurflutt óbreytt að því undanskildu að fjárreiðunum hefur verið breytt til samræmis við þróun launavísitölu frá því að frumvarpið var síðast lagt fram, ásamt því að gildistökunni hefur verið breytt. Bótagreiðslur sem ríkissjóður ábyrgist á grundvelli laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota takmarkast við fjárhæðir samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna. Þær fjárhæðir sem þar er kveðið á um hafa verið óbreyttar, hugsið ykkur, frá árinu 2012, sem sagt í tíu ár hafa þær verið óbreyttar og í engu hreyfst frá árinu 2012. Hvernig í ósköpunum er hægt að réttlæta það að tekin sé ein tala frá því fyrir tíu árum síðan? Og það skiptir engu máli hvernig þróunin hefur verið í samfélaginu, hvernig kjarabætur hafa orðið í samfélaginu, hvernig launahækkanir hafa verið í samfélaginu, verðbólguþróun og allt heila klabbið í samfélaginu. Nei, löggjafinn ætlar ekki, ríkisstjórnin og ráðamenn ætla sannarlega ekkert að gera í því. En síðan 2012 hafa orðið breytingar á verðlagi og, eins og ég segi, alls konar, alls konar, alls konar. Þess vegna er það svo mikilvægt að við leiðréttum allar þessar fjárhæðir í rauninni frá árinu 2012. Þess vegna kemur það til að í þessum stafliðum sem ég taldi hér upp á undan er bersýnilega verið að sýna hvernig upphæðin liti út í dag ef hún hefði fylgt vísitöluþróun. Síðan er fest inn í þetta frumvarp að þegar þessar breytingar hafa tekið gildi þá munu þessar tölur framvegis fylgja almennri launaþróun og aldrei minna en sem nemur við vísitölu neysluverðs. Við skulum t.d. athuga að þegar fjárhæðum var breytt síðast í júní 2012 þá stóð launavísitalan, miðað við grunn frá 1989, samkvæmt vefsíðu Hagstofu Íslands, í 433,1 stigi. En nú, virðulegi forseti, þá stendur hún í 791,6 stigum og þá er ekki ósennilegt að hún kunni að hækka verulega í framtíðinni. Þannig að það er augljóst að alls staðar þar sem það á að bæta fólki miska, skaða eða hvaðeina annað sem er, eða bara í rauninni nauðsynlega framfærslu, þá draga ríkissjóður og ríkiskerfið lappirnar eins og þau mögulega geta. Ég hélt í rauninni og stóð alltaf í þeirri trú að ríkisstjórn og stjórnvöld hvers ríkis og lands væru til að vinna samfélagi sínu gagn, ekki mismuna þegnum sínum og ekki sýna bersýnilega óvild í þeirra garð, eins og þetta ber með sér, hvernig fólk sem hefur beðið miska, skaða og gengið í gegnum alls konar þjáningar hefur einfaldlega verið skilið eftir í tíu heil ár. Af framangreindum ástæðum er lagt til að fjárhæðir samkvæmt 2. mgr. 7. gr. hækki, eðli málsins samkvæmt. Ástæða þykir til að ábyrgð á greiðslum ríkissjóðs á bótum fyrir miska samkvæmt c-lið 1. gr. frumvarpsins verði hækkuð umfram hlutfallslega hækkun annarra liða. Sífellt kemur betur í ljós hve mikil áhrif afbrot hafa á líf og líðan brotaþola. Erfitt er að meta slík áhrif út frá læknisfræðilegum viðmiðum. Þótt líkamleg áhrif brots séu metin er erfiðara að meta andleg áhrif og þau geta oft komið fram eða aukist löngu, löngu, löngu eftir að brot er framið og þar til bætur eru dæmdar eða ákvarðaðar. Þá er óskandi að slík hækkun á ábyrgð greiðslu ríkissjóðs veiti dómstólum hvatningu til að ákvarða hærri bætur fyrir miska í alvarlegri málum en tíðkast hefur. Einnig er lagt til að til frambúðar hækki fjárhæðir bóta samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna árlega í samræmi við breytingar á launavísitölu, og er það einstaklega mikilvægt fyrir þolendur sem hér um ræðir. Ég hef í rauninni ekkert meira við það að bæta, virðulegi forseti. Ég segi bara: Þetta er eitt af þessum málum sem ég myndi segja að væri svona til þess að taka til í ranni lagabálksins. Skaðabótalögin eru einn af þeim lagabálkum sem vöktu mikla gleði þegar þeir voru settir á laggirnar og voru samþykktir á sínum tíma. En betur má ef duga skal. Það er alveg með hreinum ólíkindum að þeir sem virkilega þurfa á að halda, verða fyrir gríðarlegu tjóni, andlegu, líkamlegu, slysum eða jafnvel afbrotum, skuli hafa verið látnir sitja eftir í heil tíu ár án þess að hróflað hafi verið við þeim upphæðum sem þá voru lagðar til grundvallar þeim skaða sem einstaklingarnir höfðu svo sannarlega orðið fyrir. Þannig að ég vona, virðulegi forseti, að ég eigi ekki eftir að þurfa að mæla fyrir þessu máli í fimmta sinn í röð og það verði tekið utan um það núna, enda er búið að vinna vinnu sem er hægt að taka í fangið og fylgja einfaldlega eftir. Það á ekki eftir að gera neitt annað en að samþykkja þetta frumvarp. Við höfum ítrekað sagt að okkur er alveg sama hvaðan gott kemur. Ef ríkisstjórnin vildi bara taka málið og fylgja því eftir þá mega þeir alveg eiga það. Flokkur fólksins er stoltur í allar áttir þegar kemur að því að leggja fram góð mál og vonast svo sannarlega til að utan um þau verði tekið og þau verði samþykkt. Að lokum vil ég, virðulegi forseti, vísa þessu máli til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.
Virðulegi forseti. Við erum hér að fjalla um frumvarp til laga frá Flokki fólksins um hækkun á bótum til þolenda afbrota. Það er eitt að vera þolandi afbrota, verða fyrir líkamlegu og andlegu tjóni, og því miður er það staðreynd að þeir sem hafa lent í þeim ósköpum bera þess jafnvel ekki bætur það sem eftir er og enda jafnvel á örorku og í sárri fátækt. Það er með ólíkindum ef við horfum á þessa bótaflokka hversu lágar bætur er verið að dæma. Við erum að horfa á það í þessum flokki bóta að í verstu málunum förum við fram á að bæturnar hækki úr 5 milljónum í 9.140.000 kr., í verstu málunum. Þetta eru ekki háar upphæðir. Þetta er fyrsta skrefið myndi ég segja. Þetta sýnir okkur líka, eins og komið hefur fram, að bæturnar hafa verið óbreyttar frá 2012. Gerum okkur grein fyrir því að það er ekki bara þessi bótaflokkur sem hefur staðið í stað og ekki fylgt launaþróun heldur á það líka við um skaðabótalögin í heild sinni þar sem er verið að dæma bæði fjárhagslega örorku og miskabætur. Ríkisstjórn eftir ríkisstjórn hefur gengið þannig frá þessum málum að því lengri tími sem líður, þeim mun minni verða bæturnar og þeim mun minni stuðningur eru viðkomandi bætur fyrir tjónþola sem gerir þeim þar af leiðandi sífellt erfiðara að lifa af. Þetta gildir líka t.d. um alla styrki hjá almannatryggingum þar sem stór hluti þeirra hefur ekki hækkað jafnvel áratugum saman og við sjáum að þegar reynt er að gera eitthvað betur þá taka við keðjuverkandi skerðingar sem valda því að viðkomandi verður oft verr settur en hann var fyrir. Það segir okkur að þessi kerfi virka ekki og eru í mörgum tilfellum langt frá því að virka. Inn í þann hóp mætti bæta við nýjum bótaflokki sem við höfum orðið vör við á undanfarin árum sem eru sanngirnisbætur. Þær bætur eru einnig skammarlega lágar þar sem fólk hefur hreinlega orðið fyrir svo skelfilegu ofbeldi að það er eiginlega ekki hægt að lýsa því í mörgum tilfellum. Þá megum við ekki gleyma að það ofbeldi er á ábyrgð sveitarfélags eða ríkis. Það er víða pottur brotinn í þessum málum en eins og ég segi er þetta fyrsta skrefið í því að við reynum aðeins að auðvelda þeim lífið sem hafa lent í þeirri í raun að verða fyrir andlegu og líkamlegu tjóni vegna afbrota. Auðvitað á ríkissjóður að sjá til þess og gera allt sem hann getur til þess að krefja þann sem var valdur að afbrotinu til að vera borgunarmaður fyrir því eins og hægt er en við verðum samt að tryggja að sá einstaklingur sem eftir situr hafi fjármagn og allan þann stuðning sem þarf til þess að geta náð eins miklum bata og frekast er unnt. Ég segi því: Vonandi er þetta í síðasta skipti sem við mælum fyrir þessu nauðsynlega frumvarpi. Miðað við hvernig ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa tekið á þessum málum held ég að það muni eiga erfitt uppdráttar. Ég óttast að því miður sé eina leiðin til að fá þessi mál í gegn hreinlega að fá nýja ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir að leggja fram þetta frumvarp. En mig langar að gera tillögu að því að gera þetta frumvarp almennilegt. Það á nefnilega ekki að vera þannig að það séu takmörk á því hvað ríkið borgar. Það er vel þekkt að þolendur fá aldrei hærri fjárhæð heldur en það sem ríkið tryggir. Hugmyndafræðin á bak við upprunalegu lögin var sú að þolandi þyrfti ekki að fara og sækja þessar greiðslur persónulega til þess sem olli tjóninu. Það á ekki að vera þannig að t.d. þolendur kynferðisbrots þurfi að fara og sækja peninga til þess sem nauðgaði þeim. Það á alls ekki að vera þannig. Það er ekki eins og að ríkið sé að gefa þolendum þennan pening því ríkið hefur endurkröfurétt á þessa peninga til þess sem olli tjóninu. Þá eiga ekki að þurfa að vera nein einustu takmörk og við þurfum ekkert að spá í hvað vísitalan er og allt þetta. Ríkið á einfaldlega, ef dómari dæmir upphæð, að greiða þá upphæð og ríkið, rétt eins og ríkið nær í hluti eins og meðlög, á að ná í þessa peninga til þeirra sem tjóninu ollu. Annars getur dómari dæmt 100 milljarða í bætur vitandi það að viðkomandi muni aldrei fá að sjá það heldur bara þá upphæð sem hér stendur, sem er náttúrlega hlægilega lág. Ég veit það að t.d. þolendum kynferðisbrota sem ég þekki sem hafa verið dæmdar bætur er hreinlega sagt af sínum réttargæslumönnum: Gleymdu því hvaða upphæð dómarinn nefnir. Þú munt aldrei sjá hana, þú munt einungis sjá það sem ríkið borgar í gegnum lögin. Þannig á það ekki að vera. Ef dómari segir að brot hafi verið það alvarlegt að bætur fyrir það skuli hljóða upp á einhverja tölu þá skal þolandi fá þær bætur án þess að þurfa að fara og sækja þær sjálf eða sjálfur. Þar að auki eru fleiri gallar í þessum lögum sem þarf að laga, t.d. er hægt að draga frá ef maður fær eitthvað út úr almannatryggingum eða fær eitthvað út úr veikindalaunum á því tímabili. Hvers konar rugl er þetta? Það er verið að dæma þér bætur fyrir brot gegn þér og fyrst að þér tókst að fá veikindadaga þá á að draga þá frá. Ég veit ekki hvað hv. þingmenn sem skrifuðu það voru að hugsa, virðulegur forseti, maður á víst ekki að ávarpa hv. þingmenn of mikið beint. Það er von mín að allir hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar sem hér sitja horfi á þessi lög, horfi á þetta frumvarp. Það þarf ekki, virðulegi forseti, að ákveða einhverjar upphæðir. Það þarf einfaldlega að taka út 7. gr. þessara laga og það þarf að stytta ansi mikið 10. gr. þessara laga. Þá erum við komin með ansi góð lög þar sem þolendur eru settir framar gerendum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni hjartanlega fyrir sína frábæra ræðu. Ég get einfaldlega tekið undir hvert einasta orð sem hv. þingmaður sagði. Hins vegar hefur það verið svona lærdómur sem maður hefur dregið við það að vinna hér á þingi að einhvers staðar verður maður að byrja og einhvern veginn fannst okkur betra að fá tæpar 10 millj. kr. en 5 milljónir af því að við vitum að við getum ekkert af þessu sótt hvort heldur sem er. Við höfum alltaf verið að reyna að taka þessi litlu skref í réttu áttina. En ég segi ekkert annað en það að okkur væri sannur sómi að því að bylta þessari löggjöf þannig að hún skili þeim árangri sem við viljum öll sjá, ég tek hjartanlega undir með hv. þingmanni. Ég get alveg sagt það að það væri afskaplega flott að klippa út 7. gr. og laga frumvarpið í allar þær áttir sem hv. þingmaður talar um. En ég er þá alveg 100% viss um að við myndum mæla fyrir því í fimmta sinn og sjötta sinn og endalaust sinn. Það er ekki bara skaðabótalöggjöfin sem við þurfum að hjálpast að við að taka í gegn, við þurfum að gera það víðara. Ég spyr hv. þingmann hvort hann vilji ekki bara aðstoða okkur hreinlega við að gera enn þá öflugra frumvarp sem við leggjum fram. Við gætum verið búin að leggja það fram fyrir 1. apríl. Við höfum tíma og tækifæri til þess. Þetta frumvarp hins vegar er gert af góðum vilja og til þess að láta það sem var ákveðið fyrir tíu árum síðan fylgja a.m.k. launaþróun í landinu og vísitölu. Að öðru leyti vorum við ekki að stokka upp skaðabótalöggjöfina að þessu sinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvar og hvet hv. þingmann til þess að hugsa stærra því að þegar kemur að því að laga óréttlætið þá þurfum við stundum einfaldlega að hugsa stærra. Og ég trúi því ekki, virðulegi forseti, að nokkur hv. þingmaður hér inni muni standa með hlið geranda í þessu máli heldur hlið þolenda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. En því miður er það svo við erum að horfa á það hvern einasta dag hvernig staða og umgjörð utan um þolendur hvers konar hefur svo sannarlega verið broguð alla tíð og ævinlega. Við höfum verið að kalla eftir því að það verði reynt að bæta stöðu brotaþola en því miður er ekki svo. En, já, við getum hugsað stærra og oft og tíðum hef ég nú verið bendluð við það að vera í hálfgerðum skýjaborgum og draumheimi með allar mínar stóru hugsanir og markmið til betri vegar fyrir allt og alla í þessu fallega samfélag okkar þannig að ég hef þó lært það að það er betra að fá því framgengt og geta náð árangri jöfnum skrefum en að koma með það allt saman inn á borð og fá bara einn beint á kjaftinn, eins og þar stendur. Ég er mjög stórhuga í öllu sem ég tek mér fyrir hendur en ég reyni, virðulegi forseti og hv. þingmaður, að vera raunsæ. Ef við næðum þessu fram þá fyndist mér það sannarlega fyrirhafnarinnar virði og væri þakklát fyrir það til að byrja með.
Virðulegi forseti. Já, fá skref eða stór. Ég er til í að fá á mig kjaftshöggin fyrir brotaþola. Ég býð þá bara fram hina kinnina. En ég mun berjast við hlið hv. þm. Ingu Sæland og annarra þegar kemur að því að bæta stöðu brotaþola. Þar mun ég berjast og berjast.
Virðulegur forseti. Ég er stoltur meðflutningsmaður þessa lagafrumvarps um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, sem eru lög frá 1995. Það er vert að athuga varðandi 1. gr. frumvarpsins, þær tölur sem hér er verið að breyta, að í a-liðnum er tala sem er frá 1995, í b-liðnum er verið að breyta fjárhæð sem kom í lög 2012, í c-lið 2012, d-lið 1995 og e-lið 2012. A-liðurinn lýtur að tjóni á munum og b-liðurinn er fyrir líkamstjón, þar með talið varanlegan miska og varanlega örorku, c-liðurinn er fyrir miska, d-liðurinn fyrir missi framfæranda og e-liðurinn er vegna útfararkostnaðar. Ég tel að hér sé löngu tímabær lagabreyting á ferðinni. Eins og fyrsti flutningsmaður sagði hér áðan: Þetta er eitt af þessum málum þar sem þarf að taka til í íslenskri löggjöf. Þetta er líka eitt af þessum málum sem nauðsynlegt er að gera sem allra fyrst og þetta hefur dagað uppi í löggjöfinni, hreint og beint. Fjárhæðirnar sem eru frá þeim árum sem ég taldi upp áðan, frá 1995 tvær fjárhæðir, og þrjár frá 2012, eru einfaldlega allt of lágar fjárhæðir. Ég tel það líka mjög mikilvægt sem segir í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Fjárhæðarmörk skv. 1. og 2. mgr. skulu taka breytingum í upphafi hvers árs í samræmi við þróun launavísitölu frá upphafi til loka næstliðins tólf mánaða tímabils, þó þannig að þær hækki aldrei minna eða lækki meira en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Verið er að miða við launavísitölu en að fjárhæðirnar megi aldrei lækka meira eða hækka minna en vísitala neysluverðs. Hér er verið að laga ágalla á gildandi löggjöf, að þessar fjárhæðir hafi ekki þróast í samræmi við verðlag. Það er stórkostlegur ágalli. Þegar fjárhæðinni var síðast breytt í júní 2012 stóð launavísitalan í 433 stigum. Nú stendur launavísitala í 791,6 stigum, það er nánast tvöföldun, og samt erum við enn þá með sömu fjárhæðir. Það er alger nauðsyn að breyta þessu, alveg grundvallaratriði, og Alþingi Íslendinga væri svo sannarlega að standa með þolendum ef þetta frumvarp yrði að lögum. Hér er bara um sjálfsagðan hlut að ræða og mjög mikilvægt frumvarp fyrir þolendur afbrota. Og það er rétt sem kemur fram í frumvarpinu að það er óskandi að þessi hækkun á greiðslu ríkissjóðs veiti dómstólum hvatningu til að ákvarða hærri bætur fyrir miska í alvarlegum málum en hefur tíðkast hingað til. Það er grundvallaratriði að þetta sé bundið vísitölu neysluverðs vegna þess að launavísitalan, eins og kemur fram í frumvarpinu, getur lækkað ef efnahagur versnar skyndilega. Þess vegna er mjög mikilvægt að tekið verði mið af vísitölu neysluverðs ef hún hækkar meira eða lækkar ekki minna á gefnu ári en launavísitalan Þannig að þetta er bara sjálfsagður hlutur og ætti raunverulega ekki að vera neitt deiluefni. Ég get ekki séð hvað ætti að geta stoppað þetta mál í nefnd á nokkurn einasta hátt. Þetta er lítið frumvarp en gríðarlega mikilvægt fyrir þolendur afbrota og á tímum þar sem mikið er talað um gerendameðvirkni og að ekki sé tekið tillit til þolenda þá væru þetta rétt skilaboð frá Alþingi Íslendinga um hvernig það lítur á bætur til þolenda.
Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir enn einu frumvarpinu, sanngirnis- og réttlætisfrumvarpi, um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lýtur að kostnaði við greiðslur. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Ásthildur Lóa Þórsdóttur, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. „1. gr. Við 2. mgr. 53. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Tryggingastofnun skal greiða allan kostnað sem hlýst af framkvæmd greiðslna. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í greinargerð með frumvarpinu segir að þetta mál hafi áður verið lagt fram á, takið eftir, 149., 150. og 151. löggjafarþingi. Ég er að mæla í fjórða sinn fyrir þessu máli, pínulítið sanngirnismál sem mun skipta mjög marga miklu máli í samhenginu. Það er nú lagt fram hér að nýju óbreytt. Sífellt algengara er að lífeyrisþegar flytjist til útlanda. Hvernig skyldi standa á því, virðulegi forseti, að lífeyrisþegar skuli taka þann pól í hæðina að það sé betra að kjósa með fótunum og fara burt af landinu sínu en að búa hér áfram? Skyldi ástæðan nokkuð vera sú að hér yrði þeim búin slík fátækt og matarkarfa sem er svo dýr að það er ekki nokkur einasta leið fyrir þá að lifa á þeirri framfærslu sem þeir hafa frá Tryggingastofnun ríkisins. Þeir sem hafa kosið að kjósa með fótunum og eiga rétt á því í þessum tilvikum fá gjarnan greiðslur frá Tryggingastofnun inn á erlenda bankareikninga. Slíkum fjármunafærslum milli landa fylgir talsvert meiri kostnaður en hefðbundnum millifærslum innan lands, eins og allir vita, og lífeyrisþegar sem búsettir eru erlendis bera þann kostnað sem greiðslunum fylgir. Þeir verða því fyrir skerðingu á réttindum á grundvelli búsetu sinnar. Enn eitt dæmið um skerðingarmismunun, virðulegi forseti. Ég er búin að týna tölunni fyrir langa löngu á því hvernig klipið er og haldið áfram að beygja bognu bökin. Með frumvarpinu er lagt til að Tryggingastofnun greiði þann kostnað sem hlýst vegna greiðslna opinberra réttinda svo að girt sé fyrir mismunun á grundvelli búsetu að þessu leyti. Þar að auki er Tryggingastofnun, sem er stærri viðskiptavinur eins og allir vita, í betri aðstöðu til þess að semja við viðskiptabanka um lægri kostnað á slíkum millifærslum. Millifærslan kostar, ef ég þekki það rétt, í kringum 3.000 kr. á mánuði. Íslendingur sem hefur kosið með fótunum og býr erlendis á sínum almannatryggingalaunum þarf að greiða 3.000 kr. fyrir þessa millifærslu. Þetta eru 36.000 kr. íslenskar á ári fyrir einstakling sem er búið að svipta heimilisuppbót af því að það er talið að þegar hann á heima erlendis þá eigi hann sennilega hvergi húsaskjól, hvergi heima. Þá er hann sviptur í rauninni ótrúlega mörgum réttindum sem hann á hér frá Tryggingastofnun og hann fær berstrípaðar almannatryggingagreiðslur með engu. Svo ofan á allt saman þá þarf hann að greiða fyrir þessa aumu millifærslu, millifærslu á greiðslu sem er svo skammarlega lág að það tekur ekki nokkru tali. Það er margt, virðulegi forseti, í þessu ágæta kerfi okkar sem við þurfum að laga. Ég biðst velvirðingar, ég meinti ekki ágæta. Ég meinti þessu handónýta kerfi sem er mannvont kerfi og níðist á þeim sem síst skyldi. Það er ótrúlegt að þurfa að mæla fyrir þessu máli núna í fjórða skiptið í röð þar sem við erum eingöngu að biðja um það að ekki sé verið að mismuna fólki sem hefur það svo bágt að það hefur þurft að flýja land til að geta haft ofan í sig og á og átt fyrir mat, þar sem þar er miklu ódýrara að borða. En nei, þá skulum við taka af þeim 36.000 kr. á ári í viðbót við allar skerðingarnar sem við skellum á þau og láta þau greiða meira en nokkra aðra almannatryggingaþega þar sem lagt er inn á íslenska bankareikninga. Virðulegi forseti. Ég er að mæla fyrir hverju réttlætismálinu á fætur öðru í dag og ég var að mæla fyrir ansi mörgum réttlætismálum í gær. Ég mun mæla fyrir fjórum til fimm í dag. Það er náttúrlega ekkert skrýtið að það verði ekki neitt úr neinu því ég býst ekki við að stjórnarliðar sitji núna og fylgist með þeim málum sem Flokkur fólksins er að leggja fram og mæla fyrir. Ég býst við að þeir hafi yfir höfuð ekki hugmynd um hvað við erum að gera og hverju við erum að reyna að ná fram, því miður. Það sýnir í rauninni viljann til verksins og dugnaðinn í þessu fólki að reyna að vinna fyrir þjóðina sína. Ég trúði því t.d. ekki með svona einfalt mál að það gæti verið mögulegt að maður myndi mæla fyrir því margsinnis, máli sem er svo langur vegur frá að muni setja ríkissjóð á hliðina þótt þeir muni fylgja eftir þessu réttlæti. Áður en ég algerlega sleppi mér, virðulegi forseti, er ég að hugsa um að vísa þessu ágæta máli til hv. velferðarnefndar.
Virðulegur forseti. Kostnaður vegna greiðslu; smáaurar fyrir ríkið, svakalega stór peningur fyrir þá sem á þurfa að halda. En tökum á því hvað við erum að tala um: Fólk sem vill búa í útlöndum, tekur ákvörðun um það einhverra hluta vegna, kannski vegna þess að börnin eru þar eða það ákveður það vegna einhvers annars að það vilji búa erlendis. Látum það liggja milli hluta. Síðan eru það aðrir sem eru að flýja, hreinlega bara að flýja til útlanda vegna þess að þeir telja sig geta haft það betra þar. En hvað gerir almannatryggingakerfið þá? Ríkisstjórn eftir ríkisstjórn hefur komið þessu bútasaumaða skrímsli á laggirnar. Hvað skeður þegar viðkomandi tekur þessa ákvörðun? Jú, hann fær strípaðar bætur. Það er tekin af honum heimilisuppbótin, það er tekinn af honum bílastyrkurinn, það er tekinn af honum lyfjastyrkur, ef viðkomandi hefur fengið hann, það eru teknar af honum húsaleigubætur, sérstakar húsaleigubætur. Þá á að gera allt sem hægt er til þess að viðkomandi geti ekki á neinn hátt og dirfist helst ekki að reyna að eiga betra líf annars staðar. Og þessi kostnaður kemur líka ofan á. Ég spyr mig og hef spurt mig alla tíð síðan ég kynntist þessu stórfurðulega kerfi almannatrygginga: Hvernig í ósköpunum fórum við að að finna það upp? Í öðru lagi: Hvernig í ósköpunum gátum við búið það til? Og þá í þriðja lagi: Hvernig í ósköpunum getum við viðhaldið þessu kerfi án þess að roðna eða blána? Hvað er það í sál ríkisstjórnar eftir ríkisstjórn? Einhverra hluta vegna höfum við látið þetta kerfi viðgangast áratugum saman. Hvers vegna er mér gjörsamlega hulið. Á einhvern undarlegan hátt þá er það - ef við horfum á það hverjir eru í þessu kerfi, hverjir eru það sem eru þarna inni? Það eru þeir sem eru verst settir, t.d. í örorkukerfinu, það er verst setta fólkið. Ég spyr mig: Ef þú ert veikur og hefur komist inn í þetta kerfi vegna þess að þú ert metinn meira en 75% öryrki, þarf að refsa þér eitthvað meira? Er það ekki næg refsing fyrir lífstíð að vera í þeirri stöðu? Nei, segir ríkisstjórnin og hin ríkisstjórnin og önnur ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn. Nei, nei, nei, við þurfum að refsa þeim meira. Þú dirfðist að veikjast, þú dirfðist að slasast og ef þú ætlar að dirfast að fara til útlanda þá refsum við þér enn þá meira. Refsikerfið. Það er búið að búa til þetta ömurlega refsikerfi. Virðulegur forseti. Ég get ekki annað sagt við fólk, ef einhver er að hlusta, en að eina leiðin til að breyta þessu, eins og ég sagði áðan, er hreinlega að breyta um ríkisstjórnin. Annars verður þetta allt óbreytt.
Virðulegi forseti. Ég er stoltur flutningsmaður þessa frumvarps til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007. Hér er, eins og fram hefur komið hjá fyrsta flutningsmanni, hv. þm. Ingu Sæland, um lítið mál að ræða. Þetta er lagabreyting sem er upp á eina setningu: Tryggingastofnun skal greiða allan kostnað sem hlýst af framkvæmd greiðslna. Það er miklu algengara núna að lífeyrisþegar flytjist til útlanda og þá þarf að greiða þeim lífeyrisgreiðslur inn á erlenda reikninga. Greiðslan inn á erlendan reikning getur kostað pening og það að lífeyrisþegi sé látinn greiða þetta vil ég meina að sé gott dæmi um íslenska átthagafjötra. Það er með algjörum ólíkindum að lífeyrisþegar eigi að greiða fyrir þessar færslur. Þarna eru lífeyrisþegar að greiða fyrir störf Tryggingastofnunar, það má segja það. Þegar maður skoðar þetta nánar ofan í kjölinn sér maður að þetta er breyting á lögum um almannatryggingar, 53. gr. Greinin heitir Upphaf og lok bótaréttar og greiðslufyrirkomulag. Með því að Tryggingastofnun láti bótaþegana eða lífeyrisþegana greiða fyrir færslu á erlenda bankareikninga er verið að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það er algerlega klárt í mínum huga og ég get sagt ykkur af hverju, hv. þingmenn. Í stjórnarskránni segir, 65. gr., að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Það hvort lífeyrisþegi sé búsettur á Íslandi eða búsettur erlendis á ekki að skipta máli við greiðslu lífeyrisréttinda. Það er mismunun að sé lífeyrisþegi búsettur erlendis þurfi hann að greiða fyrir greiðsluna inn á hinn erlenda bankareikning en sé lífeyrisþegi búsettur á Íslandi þurfi ekki að greiða neitt. Þetta er mismunun á grundvelli stöðu þeirra. Ef einhver lífeyrisþegi færi í mál fyrir dómstólum, og ég veit að það er mjög kostnaðarsamt að láta reyna á slíkt, tel ég að hann ætti klárlega lögmætra hagsmuna að gæta. Þetta frumvarp hreinlega gengur út á það að leiðrétta misrétti sem lífeyrisþegi sem er búsettur erlendis, hefur flust til útlanda og fær greiðslur erlendis, verður fyrir. Ég efast um að þetta sé með sama hætti í öðrum ríkjum. Það væri a.m.k. sterkt mál að vísa til stjórnarskrárinnar og segja að verið væri að mismuna lífeyrisþega sem er búsettur erlendis með því að hann þurfi að greiða kostnaðinn við það að fá pening inn á erlendan bankareikning. Það eru engin málefnaleg rök fyrir því að lífeyrisþeginn eigi að borga þann kostnað. Eins og ég sagði heitir 53. gr. laga um almannatryggingar Upphaf og lok bótaréttar og greiðslufyrirkomulag. Sú mismunun að greiðslufyrirkomulagið fyrir þann sem er búsettur erlendis sé öðruvísi en fyrir þann sem er búsettur á Íslandi er brot á jafnræði. Það er mín skoðun og ég tel að þetta litla mál sé gott dæmi um það hvers konar kerfi við búum við. Það er nákvæmlega sama og með málið hér á undan, það sýnir að það er ekkert gert fyrir bótaþega og lífeyrisþega, nákvæmlega ekki neitt, ef það er ekki algerlega skýrt stafað ofan í Tryggingastofnun hvernig fyrirkomulagið eigi að vera. Raunverulega ætti svona frumvarp að vera óþarft. Það er sjálfsagður hlutur að ef lífeyrisþegi vill fá inn á erlendan bankareikning þá verði það greitt á erlendan bankareikning. Það er ekkert í lögunum sem segir að lífeyrisþeganum beri að greiða fyrir færslu fjármunanna eða greiðslu inn á reikninginn. Það er ekkert sem segir það og þá þýðir það að Tryggingastofnun á að bera kostnaðinn. Ég trúi ekki öðru en að þetta mál fái jákvæða meðferð í þingnefnd. Ég veit að þetta er í fjórða sinn sem málið er flutt þannig að það er ekki á vísan að róa en ég er nýr á þingi og er að eðlisfari mjög bjartsýnn maður og hef ekki enn öðlast þá reynslu að flytja lítið mál fjórum sinnum. Ég bara get ekki séð, í ljósi jafnræðis fyrir lögunum og varðandi stöðu aðila, að það sé forsvaranlegt að lífeyrisþegi þurfi að greiða slíkan kostnað. Þetta er svo sjálfsagt mál að það ætti að renna í gegnum þingnefnd. En ég veit ekki hvort það er á vísan að róa miðað við að þetta er í fjórða sinn sem málið er flutt.
Forseti. Þetta er áhugavert mál sem við ræðum hér af því að af góðum ástæðum, en stundum af mjög skrýtnum ástæðum, er merkilega flókið að færa peninga á milli landa. Þegar lífeyrisþegi fær lífeyri hér á landi má maður spyrja sig: Er hann þá ekki að fá greitt hér á landi og þarf þá að sækja sér peninginn hvar sem hann er? Á móti er hægt að benda á að ef það er eitthvað flókið, eins og þetta frumvarp bendir á, af hverju þarf það að vera flókið? Ég upplifði það einmitt þegar ég flutti frá Bandaríkjunum til Íslands. Það er í eina skiptið sem ég hef þurft að vesenast í að færa fjármuni á milli landa, þar sem safnast hafði upp smá launareikningur erlendis og maður kom heim og þurfti þá að flytja afganginn sem var nú ekkert voðalega mikið, eitthvað samt. Ég held á debetkorti tengt bankareikningnum í Bandaríkjunum og ég ætla að sjálfsögðu bara að tæma hann og það átti ekkert að vera voðalega flókið. En það kostaði alveg hlutfall af þeim pening sem ég ætlaði að taka út. Ég man ekki hvort það voru 2,5% eða eitthvað svoleiðis sem er bara fáránlegt. Hvaða máli skiptir hvort ég sé að taka út 100 dollara eða 200 dollara? Af hverju þarf greiðslan að vera hærri eftir því sem ég tek meira út af reikningnum mínum? Þetta er alveg fáránlegt. Ég fer þá í bankann og spyr gjaldkera: Hvernig er þetta eiginlega hægt? Þá er hægt að gera einhverja símgreiðslu og það er föst upphæð fyrir það. Þannig að ef ég ætla að flytja lága upphæð þá kostar það samt 100 dollara, eða hvað sem það var, en ef ég ætla að flytja 1.000 dollara þá er það líka bara 100 dollarar. Allt í lagi, það er há upphæð en það hljómar rökrétt af því að færslan sem slík kostar bara þetta, óháð því hversu mikið fjármagn er verið að færa símleiðis á milli landa. Já, það er mjög skrýtið. Reikningurinn hjá mér var ekki settur upp þannig að ég gat ekki notað þá leið, því miður. Ég hefði þurft að fara í útibú og virkja að það væri hægt og alls konar passasemi er tengd því, enda eru rosalega margir sem fara illa með það hvernig fjármagn er flutt á milli landa, alls konar starfsemi í því sem við viljum helst ekki að sé endilega auðveld. En kannski ætti þetta í einhverjum tilfellum að vera aðgengilegra. Ódýrasta lausnin þegar allt kom til alls - stórfurðulegt, gjörsamlega stórfurðulegt - var að taka upp tékkaheftið sem ég var með tengt reikningnum úti. Pappírinn, þeir nota hann enn þá mjög mikið úti í Bandaríkjunum. Þá skrifar maður tékka fyrir húsaleigunni og eitthvað svoleiðis. Þá skrifa ég tékka fyrir innstæðunni á reikningnum, læt bankann minn hér á Íslandi fá þann tékka, bankinn minn hér sendir hann til viðskiptabanka síns - sem er ekki minn banki í Bandaríkjunum heldur viðskiptabanki hans í Bandaríkjunum - sem tekur við henni. Það er bókstaflega verið að póstleggja og fljúga með ávísunina í hinn bankann sem fer síðan með hana í minn viðskiptabanka - bara „físískt“, nákvæmlega tékkann sem ég skrifaði - og fær þá innleystan peninginn sem hann sendir síðan aftur til viðskiptabankans míns hér á Íslandi. Þetta var ódýrasta leiðin. Gjörsamlega fáránlegt fyrirkomulag. Maður velti því fyrir sér á þessari tölvuöld þegar maður hélt einmitt á debetkortinu í annarri hendinni og tékkheftinu í hinni: Af hverju er ódýrara fyrir mig að senda bréfsefni í flugpósti á milli landa? Það hefði þess vegna getað farið í skipi, ég veit það ekki. Það er takmarkaður tími settur á þessa millifærslu, upp á einn mánuð, þannig að ef hún klárast ekki á einum mánuði núllast hún út. Þetta tók einn mánuð, heilan mánuð, með póstsendingargjöldum og öllu og ég veit ekki hversu miklu veseni, mannlegri vinnu við að handfjatla ávísunina sem ég var að senda, miðað við að ég hefði getað stungið debetkortinu mínu í hraðbankann og fengið nákvæmlega sama pening fyrir. Ég hefði haldið að það væri einhvern veginn ódýrara. Ég hefði haldið það. Þetta er kannski innlegg í vandamálið sem við glímum við hérna. Við eigum íslenska greiðsluþjónustu núna - eitthvað skringilegt - og við erum með ýmiss konar annars konar greiðsluþjónustumöguleika, t.d. í rafmyntum og þess háttar, sem kosta brotabrot af því sem beinar peningasendingar milli banka kosta. Áhættan af því er náttúrlega sú að þú kannski kaupir rafmyntina hér á Íslandi og selur hana þá kannski í landinu þar sem þú tekur við. Það gerist yfirleitt nokkurn veginn á sama tíma þannig að þú ert ekkert að geyma neina peninga og það verður ekkert hrun á rafmyntinni á meðan. Færslugjöldin þarna eru miklu lægri. Það eru nefnilega til fleiri möguleikar en er boðið upp á. Að þurfa að grípa til ódýrustu millifærsluleiðarinnar, t.d. rafmyntarleiðar, er bara dálítið fáránlegt í nútímanum. Við skulum samt hafa það bak við eyrað að það er verið að misnota rosalega mikið af peningaflutningadóti milli landa þar sem peningum er komið fyrir í alls konar skattaskjólum o.s.frv. En fyrir venjulegt fólk og upphæðirnar sem við erum að tala um hérna þá á þetta ekki að vera vandamál. Það er ekkert mál fyrir tölvukerfi að sjá þegar einhver aðili er að senda kannski fullt af smáum upphæðum til að reyna að fara undir radarinn eða eitthvað svoleiðis. Það safnast bara saman og vekur strax athygli. En þegar einhver einn aðili er að senda nokkra tugi þúsunda í hverjum mánuði er það ekki neitt sem neinn á að hafa áhyggjur af. Ég legg það inn í þessa umræðu að þetta á ekki að vera vandamál fyrir neinn, hvorki lífeyrisþegann né Tryggingastofnun af því að það á ekki að kosta svona mikið að senda peninga á milli landa og þeim mun síður ætti það að vera vandamál að breyta því á þann hátt að Tryggingastofnun eða ríkið taki þann kostnað bara einfaldlega á sig og finni út ódýrustu leiðina til að koma þessu á sinn stað - vonandi ekki með því að þurfa að senda ávísun.
Virðulegi forseti. Þetta var áhugaverður flötur sem hv. þingmaður kom inn á. Ég hef búið erlendis, m.a. í Bandaríkjunum, og ég veit að þeir eru mjög uppteknar af tékkum þar enn þá, eða voru það alla vega síðast þegar ég var þar. Það er alveg með ólíkindum hvernig greiðslukerfið er þar. En þar er líka stór hluti fátæks fólks utan bankaþjónustu, mjög stór hluti með svokölluð „payday“-lán, sem eru okurlán. Ég myndi ekki bera okkur saman við Bandaríkin hvað þetta varðar. Ég fékk nýlega greiðslu frá Bandaríkjunum og það var eftir töluvert baks, tókst loksins, en í dag í Evrópu og líka í Bandaríkjunum er þetta ekkert mál raunverulega. Það eru allir bankar með svokallaðan SWIFT-kóða, við getum séð hann neðst á heimasíðum bankanna, kóði Arion banka er ESJAISRE, Íslandsbanka GLITISRE. SWIFT-kóðinn er það sem heitir Business Identity Code og svo eru allir einstaklingar með svokallað IBAN-númer, þ.e. allir bankareikningar á Íslandi eru með IBAN-númer eða hluta af því. Það er alþjóðlegt bankanúmer, International Bank Account Number, þannig að það að flytja peninga milli landa er ekkert mál, á ekki að vera neitt mál og Ísland er óvenjuvel staðsett hvað varðar greiðsluþjónustu og Norðurlöndin og Evrópa líka. Bankar meira að segja hagnast á millifærslunni á íslenskum krónum sem Tryggingastofnun myndi vera borga, kaupa krónur í leiðinni. Ég hef margoft flutt peninga milli Noregs og Íslands og ég hef aldrei pælt í kostnaðinum. Það er einhver kostnaður þarna og það að Tryggingastofnun skuli ekki borga hann er algjört hneyksli að mínu mati. Það er ekki neinn munur í vinnu að flytja peninga inn á íslenskan bankareikning og erlendan bankareikning. Það er í raun og veru bara munurinn á IBAN-númeri og hinu raunverulega bankanúmeri. Ég spyr hv. þingmann: Sér hann einhvern mun á þessu? Sér hann einhver rök fyrir því, þó að það sé kannski meira vandamál í Bandaríkjunum, alveg örugglega í ljósi sögunnar en hefur reyndar skánað, alla vega miðað við mína síðustu reynslu, að þessi kostnaður eigi ekki að greiðast og eigi bara að vera sjálfsagt að Tryggingastofnun greiði, svo lítill sem hann er?
Forseti. Ég myndi ætla að lífeyrisþegi tilgreini bara hvaða bankareikning eigi að millifæra á. Slíkri millifærslu fylgir oft mismunandi mikill kostnaður og að einhverju leyti er það kannski val um að velja bankareikning þar sem er mikill kostnaður við millifærslur eða eitthvað því um líkt, sem væri ekki sniðugt að gera. Það sem ég er að reyna að benda á er að í nútímaheimi ætti varla að vera til slíkur kostnaður á millifærslum og í þannig heimi skiptir ekki máli hvaða reikning lífeyrisþegi velur til að láta millifæra á, af því að kostnaðurinn er hvort eð er sama og enginn. En við búum ekki við það akkúrat eins og er, því miður. Ég sé ekkert að því að þetta sé upphæðin sem lífeyrisþegi fær skilgreinda inn á bankareikning sinn óháð öðrum kostnaði. En ég sé líka ákveðin sanngirnisrök á bak við það að fólk sé alla vega að velja þannig reikning sem er ekki vesen að millifæra á. Ég veit ekki. En ég er bara að benda á að við ættum að gera betur í þessum millifærsluatriðum og nýta það aðgengi sem er til í heiminum í dag til að lágmarka allan svona kostnað fyrir alla borgara, ekki bara lífeyrisþega heldur alla. Þá er þetta ekki vandamál þegar allt kemur til alls, þá getur fólk flutt peninga á milli fram og til baka og borið þessa aura sem myndu kannski teljast af hverri færslu fyrir sig.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Málið er bara þetta. Það á ekki að vera nokkur einasti munur á því hvort lífeyrisþegi sé með erlendan bankareikning eða íslenska bankareikning, séð frá Tryggingastofnun á ekki að vera nokkur munur á því. Hv. þingmaður minntist á peningaþvætti og annað slíkt. Ég held að ef eitthvað er þá séu bara betri peningavarnir erlendis en hér á landi. Við vorum á lista yfir ósamvinnuþýð ríki um tíma sem er svartur listi í heiminum hvað það varðar. Það er líka annað sem skiptir máli fyrir lífeyrisþegana. Þeir geta notað íslenskt kort, þeir geta notað íslensk bankakort, en þá eru alltaf gjaldeyrisviðskipti í hvert einasta skipti þegar þeir greiða og það er miklu betra ef þú býrð erlendis að vera í viðskiptum við þarlendan banka og nota kort þess lands og nota gjaldmiðil þess lands. Það er mikið hagræði fyrir lífeyrisþega að nota erlenda bankareikninga. Að það sé verið að rukka þá um þessa fjárhæð í hvert einasta skipti sem verið er að færa pening frá Íslandi yfir á erlendan bankareikning og hún dregin af lífeyrisgreiðslunum tel ég ekki standast jafnræði miðað við búsetu. Við eigum að hafa jafnræði á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins og ef einhver ætti að njóta góðs af frjálsum fjármagnsflutningum eru það lífeyrisþegar. Þetta er alveg klárt mál. Og þetta er svo mikið smámál að mér finnst það algjört hneyksli að vera að standa í þessu, Tryggingastofnun á bara að taka það upp hjá sjálfri sér að hætta því. Ég vona að Alþingi samþykki þetta frumvarp og gefið skilaboð til Tryggingastofnunar um hvernig eigi að gera þetta í raun svo að fólk geti þá stofnað erlenda bankareikninga. Það er smámál, það er reyndar ekki kennitöluæði erlendis eins og hér en menn þurfa að sanna deili á sér og annað slíkt. Það er bara sjálfsagt mál, fólk sem vill búa erlendis á að fá að gera það og njóta íslenskra lífeyrisréttinda erlendis án þess að það sé tekið af þeim. Mér þætti gott að heyra álit hv. þingmanns á því hvort þessi munur sé ekki einfaldlega algjört hneyksli.
Forseti. Ég velti því fyrir mér af hverju Tryggingastofnun á að standa í því að kaupa gjaldeyri. Er ekki í rauninni bara verið að millifæra íslenskar krónur til fólks sem er með íslensk lífeyrisréttindi? [[Gripið fram í.]]Já. Hv. þingmaður bendir á að stundum gerist það sjálfkrafa en kostnaðurinn við það, hvar lendir hann? Það er lykilatriðið hérna. Ég myndi halda að af hálfu Tryggingastofnunar sem er að greiða í íslenskum krónum, af því að það er það sem við samþykkjum hér á þingi, fjárheimildir í íslenskum krónum, sé það sem Tryggingastofnun skilar frá sér og þarf ekki að bera annan kostnað umfram það. Það hlýtur að vera sá sem tekur við íslensku krónunum sem ákveður síðan hvað hann vill gera við þær krónur. Það finnst mér alla vega vera jafnræðið gagnvart öllum sem eru með íslensk lífeyrisréttindi, að fá þær íslensku krónur sem þeir eiga rétt á, ekki dollarana eða evrurnar eða hvað þá annað sem það er, þ.e. á kostnað ríkisins og kostnað allra annarra. Þannig að ég sé ekki að við séum að samþykkja í fjárlögum eða í lögum þann kostnað sem slíkan, gjaldeyriskostnaðinn á þeirri færslu. En millifærslukostnaðurinn er hins vegar allt annað.
Virðulegi forseti. Enn eitt sanngirnis- og réttlætismálið sem ég mæli hér fyrir í dag. Þetta er frumvarp um breytingar á lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, og lýtur að heimilisuppbót. Flutningsmenn með mér eru hv. þingmenn Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Á eftir 1. mgr. 8. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Lífeyrisþegi sem býr með einstaklingi sem ekki hefur náð 21 árs aldri telst ekki hafa fjárhagslegt hagræði af sambýli eða samlögum um húsnæðisaðstöðu eða fæðiskostnað. Foreldri einstaklings sem er á aldrinum 21–25 ára og stundar fullt skólanám eða starfsþjálfun telst ekki hafa fjárhagslegt hagræði af sambýli eða samlögum um húsnæðisaðstöðu eða fæðiskostnað. Skilyrði er að námið og þjálfunin taki a.m.k. sex mánuði hvert ár. Ef um er að ræða óreglulegt nám eða námskeið skal námstími reiknaður í kennslustundafjölda á almanaksárinu og telst þá sex mánaða nám samsvara 624 kennslustundum. Brot úr mánuði telst heill mánuður.“ 2. gr. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í greinargerð með frumvarpinu sem lagt var fram á 151. löggjafarþingi - ég er sem sagt að mæla fyrir því í annað sinn, þar sem það náði ekki fram að ganga á síðasta löggjafarþingi, réttara sagt á seinasta löggjafarþingi síðasta kjörtímabils, en hér er ég að leggja það fram að nýju. Skömmu eftir að frumvarp þetta var lagt fram síðastliðið vor gerði ráðherra loks langþráðar breytingar á reglugerð um heimilisuppbót sem koma í veg fyrir að heimilisuppbót skerðist vegna námsmanna á aldrinum 18–25 ára sem búa á sama heimili og lífeyrisþegi. Því ber að fagna en fullt tilefni er til að ganga alla leið og tryggja réttindi foreldra að þessu leyti í lögunum sjálfum. Auk þess gengur frumvarpið lengra en gildandi reglugerð þar eð undanþága frumvarpsins nær einnig til einstaklinga sem ekki eru í námi á aldrinum 18–21 árs. Löggjafanum ber að tryggja friðhelgi fjölskyldu og heimilis. Bannað er að skerða þá friðhelgi nema með lögum og aðeins ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra, samanber 71. gr. stjórnarskrárinnar. Óumdeilt er að löggjöfin mismunar fjölskyldum á ýmsa vegu og ýmis lagaákvæði stuðla beinlínis að sundrung og upplausn fjölskyldunnar. Það er sá raunveruleiki sem lífeyrisþegar almannatrygginga mega þola. Ýmis réttindi falla niður um leið og börn ná 18 ára aldri. Við það tímamark verða lífeyrisþegar fyrir verulegum tekjumissi. Líkt og aðrir missa þeir rétt til barnabóta, en einnig missa þeir ýmis önnur réttindi. Barnabætur, barnalífeyrir og mæðra- og feðralaun falla niður. Auk þess fellur niður réttur til heimilisuppbótar ef barn dvelur áfram á heimili einstæðs foreldris. Tekjur einhleyprar tveggja barna móður, eða föður, skerðast um nærri 100.000 kr. á mánuði þegar eldra barnið nær 18 ára aldri. Þá lækkar barnalífeyrir og mæðralaun en heimilisuppbótin skerðist að fullu. Með undanþágu má þó fá réttinn framlengdan um tvö ár til viðbótar ef barn er í fullu námi, en sækja þarf sérstaklega um það. Það liggur í augum uppi að núgildandi löggjöf brýtur niður fjölskyldur sem ná ekki endum saman án þessarar framfærslu. Til þess að missa ekki réttinn til heimilisuppbótar neyðast margir foreldrar til að vísa börnum sínum á dyr. Þannig má oft gera ráð fyrir að lögheimilisskráning á öðru heimili sé aðeins til málamynda. Vissulega eru gild rök fyrir því að bætur sem eiga að renna til einstæðra foreldra skuli falla niður þegar börn þeirra ná fullorðinsaldri. Það verður þó að gæta þess að áhrifin verði ekki of íþyngjandi. Það þarf að dreifa álaginu betur og koma í veg fyrir að allir greiðsluflokkarnir skerðist á sama tíma. Því er lagt til að heimilisuppbót skerðist ekki vegna barns sem býr á heimili foreldris fyrr en það hefur náð 21 árs aldri. Sambærileg undanþága er nú þegar í reglugerð en gerir kröfu um að barn sé í fullu námi. Með því að girða fyrir að heimilisuppbót foreldris falli niður þar til einstaklingurinn nær 21 árs aldri gefst ákveðið svigrúm svo að viðkomandi geti fundið sér nám eða vinnu við hæfi og leitað að hentugu húsnæði. Þá er einnig lagt til að heimilisuppbót skuli ekki falla niður hjá foreldri einstaklings í fullu námi fyrr en hann verður 26 ára. Þannig skapast svigrúm einstaklingsins til þess að búa heima þar til framhaldsnámi lýkur. Þá hefur viðkomandi raunverulegt val um það að búa heima meðan á framhaldsnámi stendur eða á eigin vegum og taka námslán. Börn efnaðra foreldra geta valið á milli og notið góðs af því að hafa búið heima á námstímanum. Þetta val á að standa öllum til boða óháð efnahag. Skerðingarreglur sem miða við aldur barna eru til þess fallnar að auka enn frekar á ójöfnuð og líkurnar á því að börn einstæðra öryrkja fái tækifæri til að brjótast út úr fátæktargildrunni sem foreldrarnir búa við eru litlar sem engar. Verði þetta frumvarp að lögum hverfa verstu áhrif slíkra skerðinga og einstaklingnum er gert mögulegt að brjótast út úr viðjum fátæktar. Virðulegi forseti. Það er með hreinum ólíkindum að maður skuli vera að lesa þetta upp, að þetta skuli vera raunveruleg staða í dag, að við skulum vita til þess að foreldrar þurfi að vísa börnum sínum af lögheimili sínu og skrá þau einhvers staðar annars staðar í búsetu til að verða ekki af meira en 100.000 kr. á mánuði af launum sem þeir hafa hingað til ekki getað lifað af. Hvers lags kerfi er það? Myndum við kalla þetta fjölskylduvænt kerfi? Virðulegi forseti. Í dag voru 11% allra einstaklinga í þeim árgangi sem verður 19 ára á þessu ári atvinnulaus og ekki í skóla. Ég segi: Það er ekkert annað en sanngjarnt og eðlilegt að gefa fjölskyldu kost á því að framfleyta barni sínu sómasamlega eins og kostur er þrátt fyrir að einstaklingurinn sé orðinn lögráða, sérstaklega ef við horfum nú á hvernig ástandið er í samfélaginu í dag þar sem ákall er eftir bættu ástandi í húsnæðismálum, en þau mál eru öll í rusli, virðulegi forseti, í orðsins fyllstu merkingu. Það er með hreinum ólíkindum að fólk skuli þurfa að borga hátt í 1 milljón króna fyrir einn múrstein. Slíkt er verðbrjálæðið orðið á markaðnum í dag, þvílík bólumyndun. Þetta er með slíkum ólíkindum að jafnvel þó að verð á eign sé uppsprengt er boðið 10–15% meira í eignina og jafnvel komið með peninga í tösku til að staðgreiða hana. Slíkur er ágangurinn eftir húsnæði. Hvernig stendur á því, virðulegi forseti? Hvernig er hægt að réttlæta það með nokkru einasta lifandi móti að foreldrar, hvað þá einstætt foreldri, skuli vera settir í þá aðstöðu að þurfa að hringja í vini og vandamenn út um allar koppagrundir til að reyna að fá barnið sitt skráð hjá þeim svo að þeir missi ekki það sem þeim ber frá almannatryggingakerfinu? Þetta er með slíkum ólíkindum. Eins og formaður Öryrkjabandalagsins, Þuríður Harpa Sigurðardóttir, bendir á er það svívirðilegt að það eru aðallega öryrkjar og þeir sem búa bágast sem ítrekað lenda í því að þurfa á pappírnum að fleygja börnunum sínum á dyr til þess að geta náð endum þokkalega saman, sem þeir gera reyndar ekki, öryrkjar gera það bara alls ekki. Og nú erum við að tala um frumvarp sem tekur eingöngu á því þegar einstaklingur er kominn yfir 18 ára aldur og fram til 26 ára aldurs, ef hann er í fullu námi, eða til 21 árs aldurs þótt hann sé ekki námi. Þessi einstaklingur leggur ekki krónu til heimilisins. Hann heldur áfram að vera á framfæri foreldrisins af því að ýmist er hann ekki í vinnu eða hann er ekki í námi, nema hvort tveggja sé. Hann leggur ekkert til heimilisins. Það er verið að skerða slíka fjölskyldu um meira en 100.000 kr., fjölskyldu með tvö börn eða einstætt foreldri með tvö börn, einungis út af því að einstaklingur er ekki í námi, finnur sig ekki í því að vera í námi og hefur náð 18 ára aldri. Það er samt virðingarvert að þessi reglugerð skuli hafa komið hér fram, hún bætir aðeins um betur en hún gengur ekki nógu langt. Þetta frumvarp gengur mun lengra og það tryggir það í löggjöfinni að ekki verði hægt að fleygja börnum á dyr eftir að þau hafa náð 18 ára aldri þrátt fyrir að þau séu ekki í fullu námi. Ég var að tala við einstæða tveggja barna móður sem er á tímabundinni örorku, endurhæfingarlífeyri minnir mig að það heiti, vegna mikilla veikinda. Sonur hennar er ekki í fullu námi. Hann er sem sagt ekki í fullu námi, hefur ekki burði til þess akkúrat á þessu augnabliki. Og hvað gerist þá? Hún er skert, hún er skert algerlega niður úr öllu valdi. Við í Flokki fólksins teljum slíkt vera algerlega óásættanlegt og við teljum að þessi þjóðfélagshópur, þar sem bersýnilega er verið að mismuna fjölskyldum vegna efnahags, þurfi meira á því að halda að við búum til góðar reglur sem virka vel. Þetta fólk þarf meira en flestir aðrir á Flokki fólksins að halda og öllum þeim góðu þingmönnum sem eru tilbúnir að ganga þessa götu með okkur til bættrar búsetu og bættrar fjölskyldugerðar vegna þess að við viljum styrkja fjölskyldurnar. Við erum fjölskylduvænn flokkur, við viljum efla fjölskyldueininguna, við viljum ekki sundra fjölskyldunum, aldrei. Þannig að ég vísa þessu máli - ég vona að ég þurfi ekki að mæla fyrir því í þriðja sinn, virðulegi forseti - til hv. velferðarnefndar.
Frú forseti. Ég skil vel tilganginn með þessu máli en ég klóra mér samt í hausnum. Af hverju þarf sá sem á rétt á lífeyri endilega að telja einstakling sem viðkomandi býr með sem einhvern frádrátt frá réttindum sínum, ef þannig má orða það? Má viðkomandi ekki ráða því hverjum hann býr með? Það er spurningin sem ég myndi vilja spyrja. Vissulega lagar þetta frumvarp ákveðinn árafjölda þarna en markmiðið ætti að sjálfsögðu að vera það að leyfa fólki að búa með hverjum sem það vill til að ná því hagræði sem það getur, ef það hefur áhuga á því. Eða bara búið eitt þess vegna, hvernig sem það er. Kerfið okkar, eins og það er, virkar á þann hátt fyrir þó nokkuð marga að það sundrar fólki. Það er mjög skrýtið að kerfið búi til þess háttar möguleika. Ég myndi vilja sjá eitthvað nálægt þessu samþykkt en stroka það bara út að það þurfi að hætta 21 árs eða 24 ára, eða hvernig sem það er þarna, og bara leyfa fólki að fá þau réttindi sem það á sem sjálfstæðir einstaklingar, óháð því með hverjum það kýs að búa.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir góða fyrirspurn. Jú, að sjálfsögðu eigum við að fá að ráða því með hverjum við búum. En stóri bróðir segir nei. Ríkisvaldið segir nei. Þú verður að skrá alla sem eru með lögheimili hjá þér svo að við getum farið að skerða greiðslur til þín. Við búum við eitt öflugasta, stórfurðulegasta og andstyggilegasta skerðingarkerfi í öllum heiminum. Um leið og við sjáum að hugsanlega ætti viðkomandi, af því að ríkisvaldið velur það, að geta farið að vinna þá má sá sem heima situr og er öryrki, og hefur haft það bágt allan tímann, hefur í uppvexti viðkomandi einstaklings þurft að hokra allan tímann - nei, þá má ekki koma viðbótarkróna inn á heimilið öðruvísi en að þú sért tekinn í bakaríið. Það er nú þannig, því miður. Og það sem verra er, þetta á líka við um sambúðarmaka. Þetta á líka við ef um er að ræða hjón og annað er öryrki en hitt með þokkalegar tekjur. Þá skalt þú, öryrki góður, átta þig á því að þú verður skertur algerlega og færð ekki nokkurn skapaðan hlut. Þú verður gerður algerlega ósjálfstæður fjárhagslega, frá A til Ö, af því að maki þinn á að sjá um þig. Þú verður að betla af honum til að geta farið í bíó og keypt þér brjóstahaldara eða nýja skó. Og má ég, elskulegi maki, fara í klippingu? Þetta er líf öryrkjans. Þetta er það kerfi almannatrygginga sem öryrkjum er búið í dag, því miður, og öllum almannatryggingaþegum sem hafa í engin önnur hús að venda en blessuðu almannatryggingarnar, sem við þurfum að fara að taka til rækilegrar uppstokkunar, helst að henda þeim í ruslið. Við þurfum að kveikja í þessum tryggingum núna og byrja algjörlega upp á nýtt.
Virðulegur forseti. Ég tek hjartanlega undir með hv. þingmanni hvað þetta varðar, það á bara að kveikja í þessu og henda þessu á haugana og nota það sem orku til að gera betur. Ég vann við það að búa til kerfi, forrit t.d., það er bara kerfi, og þegar maður kemur að einhverju sem er orðið gjörsamlega ónothæft og óskiljanlegt þá fer rosalega mikil vinna í að reyna að laga það, miklu meiri vinna en það kostar að byrja upp á nýtt. Þegar við vitum hvað við viljum, hvernig við viljum hafa kerfin, þá er erfiðara að kreista það út úr einhverju sem byggðist upp á allt öðrum forsendum til að byrja með og var síðan plástrað aftur og aftur til að reyna að ná nýjum viðmiðum. En undirliggjandi er sama gallaða hugsunin og var til staðar þegar kerfið var búið til. Það þýðir ekki endilega að kerfið hafi verið gallað þegar það var búið til heldur að aðstæður hafa breyst á þann hátt að það er orðið úrelt. Það er mjög eðlilegt. Ég lendi rosalega oft í því að fólk fer í vörn fyrir kerfin af því að það bjó þau til, af því að einhverjir stjórnmálaflokkar bjuggu þau til. Þetta er svo æðislegt kerfi. Það má ekki breyta því. Það verður bara að halda því og stagbæta það og þá verður það frábært. Í staðinn fyrir að viðurkenna: Já, það var frábært þegar við bjuggum það til en aðstæður breyttust sem gerðu það ónýtt og nú þurfum við bara að gera nýtt kerfi. Þetta er kannski það sem hæstv. félagsmálaráðherra er að fara að stússast í, ég hef ekki hugmynd um það. Það hefur aldrei komið neitt skýrt svar um það hvernig á að endurskoða kerfið, hvort einungis á að laga það eða hvort á að stokka það upp á nýtt. [[Forseti hringir.]]Ég vonast til þess að það komi eitthvað fljótlega sem er nálægt því að útskýra fyrir okkur hver hugsunin er sem býr að baki. En þangað til skulum við reyna að gera það besta við það sem við höfum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni síðara andsvar. Ég segi aðeins þetta: Þetta er kerfi sem hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson hefur gjarnan kallað bútasaumaða skrímslið Frankenstein. Það er alveg rétt, það er svo stagbætt að það skilur það enginn, ekki einu sinni fólkið hjá Tryggingastofnun. Ítrekað lendir fólk í því að það fær ekki einu sinni svör vegna þess að kerfið er nánast óskiljanlegt. En hvort þessi endurbót á kerfinu sem núverandi stjórnvöld eru að boða, og fær kannski að líta ljós, ef að líkum lætur fimm mínútum fyrir næsta kjördag, þá hef ég litla trú á - nú ætla ég að gerast völva og spákona. Þeir ætla ekki að byggja á því að stokka kerfið upp og henda því og byrja upp á nýtt. Þeir ætla að vaða í almannatryggingarnar sjálfar og koma með hið fræga starfsgetumat þannig að þeir geti kreist enn meira af þeim lægst launuðu, að það sé þeirra að ákveða hvort fólk er með starfsgetu upp á X prósent eða ekki. Það er nákvæmlega það sem þessi ríkisstjórn hefur boðað, gerði það a.m.k. í sinni mynd á síðasta kjörtímabili. Ég veit ekki hvað hún hefur fengið að borða í millitíðinni ef hún er búin að skipta um skoðun. En ég er alveg hundrað prósent sannfærð um að það eina sem þeir ætla að gera er að hjóla í þetta starfsgetumat sem er akkúrat engum til góðs nema öryrkinn sjálfur fái að meta starfsgetu sína.
Virðulegur forseti. Hér er enn eitt frumvarpið frá Flokki fólksins sem er lagt fram til að reyna að bæta þetta skelfilega kerfi sem einhverjir snillingar í fyrri ríkisstjórnum hafa fundið upp á og snillingar í þeim ríkisstjórnum sem á eftir komu hafa bætt inn í til bölvunar. Heimilisuppbót er eitt af þeim furðuverkum sem eru í þessu kerfi. Ég vil rifja upp að fyrir nokkrum árum síðan, ég man nú ekki nákvæmlega hvenær það var, kom upp sú umræða að það væru alveg stórfelld svik í almannatryggingakerfinu. Örorkubótaþegar væru þvílíkir svikarar. Kerfið væri að tapa, ef ég man rétt, á fjórða milljarð vegna svika. Það fór fram gífurleg rannsókn til að finna þetta óheiðarlega veika fólk eða eldri borgara í kerfinu sem væru að svíkja út svona gífurlegar fjárhæðir. Þetta var tengt við einhverja erlenda rannsókn sem átti ekkert við um þetta mál en það tókst einhvern veginn að tengja þetta allt saman og svikaleitin hófst. Og jú, þeir fundu svikara. Ekki stórfelld svik heldur í litlum mæli. Hvaða svikarar voru þar á ferð? Jú, það var fólk sem hafði verið í sambúð en skráði sig úr sambúð, skráði sig á sitthvort heimilisfangið. Hvers vegna gerði fólk þetta? Jú, þetta var út af neyð. Ég tel að þarna hafi neyðarréttur virkjast. Þegar þrengt er svoleiðis að framfærslu fólks að það sér fram á að geta hvorki framfleytt sjálfu sér né börnunum sínum þá á neyðarrétturinn að virkjast og því miður var það þannig í þessu kerfi að fólk var að nýta þann rétt sinn til að reyna hreinlega að lifa af. Tökum sem dæmi fjölskyldu úti í bæ með tvö börn, eða eitt, tvö, þrjú, það skiptir ekki máli, og þau eru komin á fullorðinsaldur, orðin 18 ára eða tvítug eða 21, það breytir ekki máli. Fjölskyldan ákveður að leyfa barninu að vera heima hjá sér. Við vitum að eins og á Ítalíu eru þau heima allt upp til fimmtugs og það var eiginlega komið á það stig þar að þeir voru farnir að setja lög til að þvinga börnin að heiman, en látum það vera. Við erum ekki komin á þann stað. En þeirri fjölskyldu væri ekki refsað fyrir að hafa börnin heima. Það er ekkert verið að refsa aðilum fyrir það eitt að vilja hafa börnin heima. Og hugsið ykkur ástandið sem er núna á fasteignamarkaðnum, þá er ósköp eðlilegt að það sé stór hópur ungs fólks enn þá í heimahúsum vegna þess að það hefur engan annan möguleika. En ef annar aðilinn er í almannatryggingakerfinu þá þarf að refsa. Þá þarf að refsa þannig að það þarf að skrá barnið. Neyðarréttur virkjast og ég tel bara ósköp eðlilegt að barnið sé skráð annars staðar til að fjölskyldan verði ekki fyrir stórkostlegri lækkun á framfærslu. En um hvað erum við að mörgu leyti að tala líka í þessu samhengi? Til dæmis það sem ég myndi kalla hjónaskatt, hreinan og beinan hjónaskatt. Ef annað hjónanna er öryrki og hitt ekki - segjum að hinn sé bara á lágmarkslaunum - þá er öryrkinn, af því að þessir aðilar búa saman, eru hjón, að missa 56.969 kr., sem er heimilisuppbót í dag. Þetta segir okkur að þarna er verið að refsa upp á nokkur hundruð þúsund á ári. Ef við færum þetta yfir á t.d. okkur þingmenn, það væri settur á okkur svona hjónaskattur, tökum hlutfall af tekjum og við myndum átta okkur á því hvað við þyrftum að borga, þ.e. annað hjónanna þyrfti að missa tekjur til að standa undir því, þá dytti engum það í hug. En einhverra hluta vegna dettur þeim í hug að búa til kerfi þar sem er þessi refsing. En síðan er annað sem er enn þá grimmilegri refsing og eiginlega stórfurðuleg. Það virðist vera ótti ríkisstjórnar eftir ríkisstjórn við að tveimur öryrkjum detti nú í hug að fara að búa saman. Ég veit ekki hvað þeir búast við að komi út úr því. En einhverra hluta vegna virðist þetta valda skaðræðisótta hjá þeim og þar af leiðandi settu þeir tvöfaldan hjónaskatt á báða aðilana. Ef þeir voru áður í sitthvorri íbúðinni en ákveða síðan að smella því saman og hafa betra líf þá segir ríkið: Nei, þetta er ekki svona auðvelt hjá ykkur. Þið skulið gera ykkur grein fyrir því að þið bæði missið 57.000 kr. á mánuði. Ekki nóg með það. Ef viðkomandi hafa verið öryrkjar frá tvítugs- eða þrítugsaldri eða jafnvel frá því að þeir voru bara börn þá hafa þeir fengið framfærsluuppbót og hún minnkar líka, um 15.000 kr. hjá báðum. Þetta þýðir í heild að annar aðilinn missir 72.000 kr., samtals 144.000 kr. á mánuði. Spáið í þetta. Spáið í það hvers lags kerfi við höfum byggt upp, hversu ómannúðlegt mannvonskukerfi þetta er. Eini séns þessara einstaklinga er að reyna einhvern veginn að komast fram hjá þessu kerfi. En það er því miður ekki auðvelt en ætti að vera hreinn og klár neyðarréttur þangað til stjórnvöld sjá smá ljósglætu og reyni á einhvern hátt að bæta þetta kerfi. Við erum búin að ræða þetta lengi, þetta er fimmta árið í röð sem við erum að reyna að berjast fyrir smábreytingum á þessu kerfi og miðað við það hvernig ríkisstjórnir hafa tekið á kerfinu þá þyrfti þúsund ár til þess að fá einhverjar breytingar. En eins og ég hef sagt líka um öll þessi frumvörp sem við höfum mælt fyrir í kvöld er bara ein leið í þessum málum. Komum ríkisstjórninni frá. Komum þeim að sem eru að reyna að breyta kerfinu. Það er einfalt mál. Það er hægt að breyta þessu kerfi, það er hægt að gera það strax og það þarf ekki að kosta neitt þannig að ríkissjóður ráði ekki við það. Það er okkur til háborinnar skammar að þessir þrír flokkar sem eru við völd skuli verja þetta kerfi og skuli viðhalda þessu kerfi. Þeir segja hvað eftir annað, fyrir hverjar kosningar, að þessir hópar geti ekki beðið lengur eftir réttlætinu en allir þessir hópar bíða enn og munu alltaf þurfa að bíða á meðan þessi ríkisstjórn er við völd.
Virðulegur forseti. Ég er stoltur meðflutningsmaður þessa frumvarps til laga um breytingar á lögum um félagslega aðstoð, varðandi heimilisuppbót. Ég sagði í máli sem var flutt hér áðan að átthagafjötrar væru þar að verki. Ég minntist á það, í umræðum um mál sem var flutt hér í gær, að kerfið væri mannfjandsamlegt, Tryggingastofnun. Hér er um að ræða mál sem snýr að baráttu gegn kerfinu og snýr að breytingum á lögum um félagslega aðstoð sem eru beinlínis fjandsamleg fjölskyldunni, grunneiningu samfélagsins. Gildandi löggjöf á þessu sviði brýtur niður fjölskyldur sem ekki ná endum saman án þeirrar framfærslu sem heimilisuppbótin er. Lífeyrisþegar eru þeir sem búa hvað bágast í landinu og þeir eru ekki virkir í samfélaginu, þeir búa við einangrun. Sú einangrun eykst enn þegar barn fer af heimilinu. Og það að verið sé að taka heimilisuppbótina af, þegar barn flyst að heiman, og það sé ekki gert fyrr en núna - þetta frumvarp mun leiða til þess að það verði ekki fyrr en barn hefur náð 21 árs aldri. Hvernig er hægt að halda því fram að fjárhagslegt hagræði sé af því að hafa barn á heimilinu sem er kannski 18 ára og í skóla? Allir sem búa á Íslandi vita að fjölskyldutengsl eru sterk á Íslandi. Börn eru lengur heima hjá sér hér en annars staðar í hinum vestræna heimi, t.d. í Skandinavíu þar sem ég þekki til. Við erum kannski miklu líkari Ítalíu hvað þetta varðar. En það er algjört hneyksli að við séum með kerfi sem leiðir til þess að margir foreldrar, sem eru lífeyrisþegar, þurfi hreinlega að vísa börnum sínum á dyr til að missa ekki heimilisuppbótina. Núverandi kerfi vinnur gegn fjölskyldum lífeyrisþega, samheldninni sem þar er, og það eykur einangrunina hjá lífeyrisþegum að börn þurfi að flytja að heiman við 18 ára aldur. Einmanaleiki er mikið vandamál í heiminum og sérstaklega í hinum vestræna heimi. Ég get tekið sem dæmi að í Bretlandi hefur verið stofnað sérstakt ráðuneyti til að berjast gegn einmanaleika. Það má beinlínis segja að það gangi gegn friðhelgi fjölskyldunnar og heimilisins, eins og kemur fram í frumvarpinu, að lífeyrisþegar skuli þurfa að vísa börnum sínum af heimilinu. Löggjafanum ber svo sannarlega að tryggja friðhelgi fjölskyldu og heimilis. Það er verið að skerða hana með þessum hætti, með því að mismuna fjölskyldum á ýmsa vegu. Það gengur einfaldlega alls ekki upp að fjölskyldur lífeyrisþega þurfi að vísa börnum sínum af heimilinu við 18 ára aldur vegna tekjumissis. Það má líka benda á að í frumvarpinu er lagt til að heimilisuppbót skerðist ekki vegna barns sem býr á heimili foreldris fyrr en það hefur náð 21 árs aldri. Sambærileg undanþága er nú þegar í reglugerð en gerir kröfu um að barn sé í fullu námi. Hér er því einungis verið að leggja til að heimilisuppbót skerðist ekki fyrr en við 21 árs aldur óháð því hvort barn sé í námi, svo að það komi skýrt fram. Reglan í 2. mgr. frumvarpsins lýtur að því að foreldrar einstaklings sem er á aldrinum 20–25 ára og stundar fullt skólanám eða starfsþjálfun teljast ekki heldur hafa fjárhagslegt hagræði af sambýli eða samlögum um húsnæðisaðstöðu eða fæðiskostnað. Þetta er sjálfsögð regla. Það eru margir einstaklingar, örugglega flestir Íslendingar á aldrinum 21–25 ára, sem búa heima hjá foreldrum sínum og miðað við húsnæðisverð í dag eru engar líkur á því að einstaklingar á þessum aldri sjái sér fært að kaupa húsnæði og koma undir sig fótunum sjálfstætt. Þetta er yfirleitt fátækasti þjóðfélagshópurinn, lífeyrisþegar, og það gengur einfaldlega alls ekki upp að heimilisuppbót skuli vera skert þegar barn nær 18 ára aldri, og ekki tekið tillit til þess þegar börnin eru í námi. Þetta er sjálfsagt mál og myndi sýna fram á að stjórnvöld, almannatryggingar, velferðarsamfélagið, líta á sterk fjölskyldutengsl sem mikilvægan hlut, ekki síst hjá lífeyrisþegum.
Forseti. Þetta mál er eitt af mörgum sem liggja fyrir þinginu sem sýna hversu gallað kerfið okkar er í þessum málaflokki. Það er ekkert flóknara en það þegar allt kemur til alls. Þetta spilar beint inn í málflutning hæstv. fjármálaráðherra sem reynir alltaf að telja öllum trú um að skerða þurfi fjármagn hér og þar til þess að peningarnir fari til þeirra sem mest þurfa á þeim að halda. En þarna er bókstaflega verið að aðskilja fólk og fjölskyldur til þess að koma peningum til þeirra sem mest þurfa á að halda, sem er sama fólkið, nákvæmlega sama fólkið sem um er að ræða. Til að halda þeim fjármunum sem viðkomandi á rétt á þarf hann einfaldlega að henda öðru fólki á dyr, hann þarf að henda því á dyr til þess að fá það fjármagn sem hæstv. ráðherra talar um að þurfi að komast til þeirra sem mest þurfa á að halda, þegar hann ætti í staðinn einfaldlega að sleppa svona rugli þannig að fólk fái nákvæmlega það sem það á rétt á sem einstaklingar vegna þeirra aðstæðna sem það er í, óháð því með hverjum þeir kjósa að búa eða þurfa að búa, af því einfaldlega að um fjölskyldumeðlim er að ræða. Það er ekkert flóknara en það. Ég held að við ættum í alvörunni, allir flokkar - það var brugðist of seint við þessu að mínu mati - að setjast niður og segja: Það gengur ekki lengur að hafa þetta svona, þetta er svo mikið rugl. Þetta bara gengur ekki lengur. Við höfum látið vita af því í þó nokkuð mörg ár að verið sé að brjóta 69. gr. almannatryggingalaga, sem er rosalega einföld grein um það hvernig lífeyrir uppfærist á milli ára til þess að halda í við verðbólgu eða launaþróun. Það er ekkert flókið við þessa grein. En í 20 ár hefur hún verið túlkuð á þann hátt að það eigi bara að hækka þessi lífeyrisréttindi um það sem fjármálaráðuneytið spáir að verði verðbólga eða launaþróun á komandi ári, ekki hver launaþróun eða verðbólga verður í raun og veru, heldur bara hver spáin er. Þessi spá hefur leitt af sér þá niðurstöðu að lífeyrir er u.þ.b. 50–60% lægri en hann ætti að vera, þ.e. það ætti að hækka hann um 50–60% til að ná þeirri launaþróun sem hefur verið á undanförnum tveimur áratugum miðað við það sem gert hefur verið. Hann hefur náð að fylgja verðbólgu og rétt rúmlega það, sem er blessunarlega gott. En það er mismunur vegna launaþróunar. Þetta er eitt dæmið um það hvernig kerfið, þrátt fyrir mjög skýrar lagagreinar, er síðan túlkað til að komast fram hjá því að þurfa að standa við þær skuldbindingar sem við ætlumst til sem löggjafi að framkvæmdarvaldið reikni út á réttan hátt. En textinn er einfaldlega tekinn og það er snúið út úr honum þannig að það þurfi ekki að borga alveg svona mikinn pening. Það má ekki vera alveg svo mikið að það fylgi launaþróun, það er alveg ómögulegt, segir fjármálaráðuneytið. Hvað segir félagsmálaráðuneytið? Ekki neitt. Þrátt fyrir að þessi lög séu á forræði félagsmálaráðuneytisins þá hefur það ekkert um það að segja hvernig þessar upphæðir eru reiknaðar, hvernig þær upphæðir þróast sem falla undir lögin sem félagsmálaráðherra ber ábyrgð á. Félagsmálaráðherra fær þær upphæðir frá fjármálaráðuneytinu, það ræður þessari túlkun. Það er stórfurðulegt því að við erum ekki með það sem kallast fjölskipað stjórnvald heldur er hver og einn ráðherra bara kóngur í sínu ríki og ræður bókstaflega öllu í sínum málaflokki - nema þessu. Þegar kemur að fjármunum. Það er nefnilega mjög skrýtið. Sveitarstjórnarráðherra, innviðaráðherra, félagsmálaráðherra eða heilbrigðisráðherra eða menntamálaráðherra eru ekki fjárhagslega sjálfstæðir þó að þeir eigi að bera ábyrgð á framkvæmd þeirra laga sem við sem löggjafi setjum. Við fáum frumvörp á Alþingi og ræðum þau hér í ræðustól og lesum þau upp. Þetta eru hin og þessi réttindi sem við erum að veita fólki og það kostar þetta og þetta mikið eftir því sem við áætlum. Hvernig er síðan farið með þá kostnaðaráætlun? Fjármálaráðuneytið ákveður bara að túlka lögin á hinn eða þennan hátt þannig að upphæðin sé bara einhvern veginn eins og þeim finnst hún eiga að vera, sérstaklega í dæminu um 69. gr. almannatryggingalaga. Það er ekki ráðherrann sem ber ábyrgð á þeim lögum, sem túlkar þau lög og reiknar upp upphæðirnar sem liggja þar á bak við, heldur fjármálaráðherra, fjármálaráðuneytið. Þetta gerist þrátt fyrir að hver ráðherra eigi að vera kóngur í sínu ríki. Þarna ætti félagsmálaráðherra að sjálfsögðu að bera ábyrgð á túlkuninni á þessum lögum en gerir það ekki, fær það ekki. Það er mjög spes. Þetta er einmitt gegnumgangandi í öllum þessum lögum sem varða allt þetta kerfi eins og bent er á í frumvarpinu sem við tölum um hér. Það er þessi galli á því. Af því að fólk verður 18 ára, verður eitthvað ákveðið gamalt, þá er það allt í einu orðið að fjárhagslegum stuðningsaðila lífeyrisþegans, sem er fáránlegt. Um er að ræða einstaklinga sem ákveða að deila lífi sínu saman eða þurfa að gera það. En nei, ef þeir þurfa að gera það þá ákveðum við að taka af þeim pening af því að annars erum við að láta einhvern fá pening sem hann þarf ekki á að halda. Merkilegt, er það ekki? Þetta er einn skýrasti gallinn á þessu kerfi, hið opinbera bókstaflega stíar í sundur fólki sem vill og/eða þarf að búa saman vegna fjölskyldutengsla. Það er að mínu mati virkilega illa gert.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann orðaði það einhvern veginn þannig áðan að þetta væri fjandsamlegt kerfi og að almannatryggingakerfið þjónaði ekki skjólstæðingum sínum. Mig langar að spyrja hann mjög einfaldrar spurningar. Nú hefur Flokkur fólksins lagt þetta frumvarp fram til að bæta velferðarkerfið. Við vorum með mál áðan sem lýtur að því að laga smáhnökra á almannatryggingakerfinu varðandi greiðslur til lífeyrisþega sem búa erlendis. Þetta eru brotalamir, það sem má betur fara, og ekkert risamál. Þetta er smámál í stóra samhengi ríkisvaldsins og stóra samhengi fjárlaga og reksturs ríkisins. En þetta er stórmál fyrir lífeyrisþegana. Hefur hv. þingmaður einhverja skoðun á því eða skýringu hvernig á því stendur að verið er að flytja mál hér í fjórða og fimmta sinn, tvisvar til þrisvar sinnum sömu málin, sem lúta að því að bæta velferðarkerfið lítillega? Hér eru þingmenn sem eru öryrkjar sjálfir, hafa verið bótaþegar og hafa upplýsingar um og þekkingu á kerfinu sem aðrir þingmenn hafa ekki, og vilja bæta kerfið. Hvernig stendur á því að þessi mál renna ekki í gegnum nefndir og eru ekki samþykkt á Alþingi?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gríðarlega góða spurningu því að það er einmitt leyndarmálið mikla hér á þingi. Alþingi starfar á þann hátt að hingað inn koma flokkar eftir kosningar. Einhverjir ákveða að rotta sig saman og taka meiri hluta - taka meiri hluta, ég orða þetta viljandi á þann veg - og stjórna dagskrárvaldinu frá a til ö. Það hefur ýmsar afleiðingar. Það þýðir einfaldlega að öll mál sem ekki koma frá þeim meiri hluta, og þá sérstaklega framkvæmdarvaldinu - þau eru bara búin að ákveða að þetta virki þannig - afgreiðir þingið ekki. Þau setja þau mál einfaldlega undir borð og líta ekki einu sinni á þau. Sama hversu góð hugmynd það gæti verið þá er ekki einu sinni reynt að koma málinu í gegn. Ég lagði fram mál á síðasta þingi sem hafði meðflutningsmenn úr öllum flokkum. Þetta var rosalega einföld breyting sem leyfir ungmennum að æfa bogfimi, af því að það er strangt til tekið samkvæmt lögum bannað núna, alla vega að nota boga sem almennt er keppt með. Allir flokkar voru sammála um að þetta væri augljós galli en frumvarpið fór ekki lengra af því að þegar allt kemur til alls er ríkisstjórnin oft að reyna að koma í gegn mjög umdeildum málum og til að koma þeim í gegn reynir hún, þeir sem taka sér meiri hluta, einfaldlega að semja um að koma þeim í gegn með einhverjum smábreytingum sem fólk sættir sig við [[Forseti hringir.]]gegn því þá að sleppa einhverjum þingmannamálum í atkvæðagreiðslu. Það skiptir ekki máli [[Forseti hringir.]]hvort það eru góð mál eða ekki heldur bara hvað fólk velur. Þá eru þetta yfirleitt eitt, tvö mál á þingflokk, [[Forseti hringir.]]kvótinn. Við erum með kvótakerfi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Bara örstutt: Er þetta þá þannig að ef hv. þingmaður hefði komið bogfimimálinu sínu í gegn þá hefði hann fengið heiðurinn af því og geta unnið næstu kosningar og þingmeirihluti fallið?
Eitthvað svoleiðis.
Er þá raunverulega best fyrir okkur í Flokki fólksins, sem viljum endurbæta almannatryggingakerfið með málunum okkar, að gauka þeim að meiri hlutanum þannig að hann eigni sér heiðurinn? Væri þá mál okkar, um millifærslu á erlenda reikninga lífeyrisþega úti í heimi, betur komið hjá einhverjum stjórnarþingmanni eða ríkisstjórn svo að Flokkur fólksins gæti ekki sagt í næstu kosningabaráttu: Heyrðu, við redduðum ykkur því að þið þurfið ekki að borga fyrir millifærslu erlendis? Gæti hinn stórkostlegi heiður af því máli orðið til þess að stjórnarmeirihlutinn myndi falla? En gæti stjórnarmeirihlutinn ekki einfaldlega sagt: Við studdum það góða mál, kjósið okkur áfram? Er þetta dýnamíkin, svo að ég skilji hana rétt? Ég hef ekki kynnt mér bogfimimál hv. þingmanns en það er aldrei að vita nema ég styddi það. [[Gripið fram í.]]En ég er bara að reyna að skilja það sem nýr þingmaður að það skipti engu máli hversu góð þingmannamálin eru, svo lengi sem þau koma ekki frá rétta aðilanum, þ.e. stjórnarmeirihlutanum, meiri hluta þingsins, þá fá þau ekki framgang. Ég tók eftir því í fyrri umræðu að talað var um mál sem nú er komið inn í stjórnarsáttmála, hvort það var um Mannréttindastofnun eða eitthvað slíkt. Næstu kosningar þurfa sem sagt að eiga sér stað, málið gæti komið í næsta stjórnarsáttmála, þ.e. að Tryggingastofnun eigi að greiða fyrir erlendar greiðslur, sem er grundvallar- og tímamótamál í sögu Alþingis.
Virðulegi forseti. Þetta er nokkurn veginn nákvæmlega svona. Hv. þm. Tómas A. Tómasson er einmitt á bogfimimálinu með mér, sem er mér mikill heiður. Ég var t.d. með þrjú mál á síðasta þingi, og í raun fleiri. Ég var með mál sem laut að því að ekki þurfi að greiða fyrir rafrænan aðgang að ársreikningum, sem hæstv. ferðamála, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra kom í gegnum þingið. Ég var með mál um brottfall tómra laga sem nokkrir ráðherrar tóku inn á sitt málefnasvið og komu í gegn. Ég var líka með mál um að samþykkja þriðju valfrjálsu bókun barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem var inni í farsældarfrumvarpi félags- og barnamálaráðherra. Þetta eru allt mál sem ég var búinn að vera með í þó nokkuð langan tíma og ríkisstjórnin tók inn í sín frumvörp og þannig fóru þau í gegn. Við höfum ítrekað verið með breytingartillögur við fjárlög og ýmislegt svoleiðis. Það er mér mjög minnisstætt þegar felld var niður heimild fyrir framhaldsskóla til að taka efnisgjöld frá nemendum og þá náttúrlega fá þeir minni pening. Það gleymdist að koma með fjárheimild á móti til að bæta þeim það upp. Nema hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hafði séð þetta og skutlaði inn breytingartillögu fyrir þeirri upphæð sem ráðuneytið var búið að segja að þetta myndi kosta. Það varð uppi fótur og fit í þinginu þar sem stjórnarmeirihlutinn gat ómögulega sætt sig við að greiða atkvæði með þessu 300 millj. kr. fjárframlagi, sem ráðuneytið sagði að vantaði. Það varð að búa til nýja breytingartillögu sem mátti náttúrlega ekki vera sama upphæð og endaði í 250 milljónum, sem við höfum ekki hugmynd um hvort dugði eða ekki, þessi minnkun á fjárframlögum til verkmenntaskólanna, [[Forseti hringir.]]mjög merkilegt. Þetta er allt svona og það er ömurlegt. Þetta þarf ekki að vera svona. Það er ákvörðun þeirra sem taka völdin að gera þetta svona.