Ánægjulegt er til þess að vita hversu vel tókst til um dagskrá 19. júní, þegar við minntumst 100 ára afmælis kosningarréttar kvenna, jafnt á hátíðarfundinum hér á Alþingi sem á þeirri dagskrá sem efnt var til við Alþingishúsið sama dag. Ekki er ofmælt að segja að mikil eindrægni hafi ríkt um ákvörðun Alþingis um stofnun Jafnréttissjóðs. Þátttaka almennings í dagskránni á Austurvelli var mikil, fór fram með prúðmannlegum hætti og var í alla staði eftirminnileg. Allir þeir sem komu að undirbúningi dagskrárinnar og afhendingu styttunnar af Ingibjörgu H. Bjarnason eiga miklar þakkir skildar. Um 1.500 gestir heimsóttu Alþingi á laugardaginn. Húsið var opið almenningi í tilefni af 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna og var sýning í húsinu tileinkuð konum á Alþingi og kosningarrétti kvenna. Gestirnir voru á öllum aldri, konur og karlar. Af þessu tilefni vill forseti færa starfsfólki þingsins sem annaðist undirbúning sýningarinnar og tók á móti gestum, ásamt allnokkrum þingmönnum, kærar þakkir fyrir þeirra mikla og góða framlag, sem er til þess fallið að opna almenningi aðgang að þinginu og styrkja tengsl almennings og Alþingis.
Borist hefur bréf frá hv. 5. þm. Suðurk., Páli Jóhanni Pálssyni, um að hann geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Eins og tilkynnt var á vef Alþingis tók því sæti á Alþingi 18. júní sl. 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Fjóla Hrund Björnsdóttir. Fjóla Hrund Björnsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa. Borist hafa tvö bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins, annars vegar um að Gunnar Bragi Sveinsson, 1. þm. Norðvest., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Anna María Elíasdóttir, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll, og hins vegar um að Karl Garðarsson, 8. þm. Reykv. s., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista í kjördæminu, Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Bjartrar framtíðar um að Björt Ólafsdóttir geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti 2. varamaður á lista í kjördæminu, Eldar Ástþórsson, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Anna María Elíasdóttir, Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir og Eldar Ástþórsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1414, um kynbundinn launamun á meðal starfsmanna ríkisins og fyrirtækja í opinberri eigu frá Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir þakkir hæstv. forseta til starfsmanna Alþingis vegna vinnu þeirra undanfarið í kringum afmæli kosningarréttar kvenna. Hingað er ég kominn upp undir þessum lið til þess að gera athugasemd við þá staðreynd að við erum nú að störfum hér á Alþingi og þetta eru orðnar einar þrjár vikur án nokkurrar starfsáætlunar, án þess að vitað sé hversu lengi þingstörf muni vera. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að ríkisstjórn landsins geri það upp við sig hver forgangsmál hennar eru til að ljúka þingstörfum og að hún hafi eitthvert plan um hvernig hún vill haga málum í þinginu. Við getum í sjálfu sér setið hér fram í september og er okkur ekkert að vanbúnaði hvað það varðar, en tíma starfsmanna Alþingis er illa varið sem þurfa á því að halda að komast í lögbundið sumarleyfi og það er ekki til fyrirmyndar hvað varðar góða stjórnarhætti ef ríkisstjórn hefur ekki forgang á hreinu og veit ekki hvað hún vill fá afgreitt frá þjóðþinginu. [[Forseti hringir.]]Ég hlýt að kalla eftir því að það sé rætt við forustu stjórnarandstöðunnar. Nú eru liðnir sex dagar [[Forseti hringir.]]með hátíðarhöldum og öðru og það hefur ekki verið talað við mig um nokkurn skapaðan hlut. Ég hlýt [[Forseti hringir.]]að kalla eftir því að menn leggi upp einhver plön um með hvaða hætti þinghald verði hér áfram í sumar.
Forseti. Það eru nú þrjár vikur síðan starfsáætlun lauk hér í þinginu. Það er ljóst að meiri hlutanum er fyrirmunað að leggja fram nokkra raunhæfa áætlun um þinglok. Við sjáum engin merki þess að áhugi sé á því að leggja fram slíka áætlun. Við erum rétt eins og aðrir í samfélaginu að súpa seyðið af því að hér er engin verkstjórn, það er engin yfirsýn yfir hver forgangsmálin eru, hvað það er sem fólk vill að verði afgreitt í lok þingsins í sumar. Þannig að ég, virðulegi forseti, fyrir hönd þingflokks Vinstri grænna óska mjög eindregið eftir því að við fáum starfsáætlun sumarþings þannig að við getum skipulagt okkur þar sem við þurfum ekki síst að sinna aðhaldshlutverki okkar gagnvart framkvæmdarvaldinu og þar á meðal að fá hér settar á dagskrá beiðnir um sérstakar umræður, tilefnin eru næg. Ég bið virðulegan forseta að hlutast til um að [[Forseti hringir.]]slíkt plan verði sett fram hið fyrsta.
Virðulegu forseti. Ég vil taka undir þakkir til þeirra sem stóðu að vel heppnuðum hátíðarfundi og hátíðarhöldum í tilefni 100 ára kosningarréttar kvenna á föstudaginn og um helgina og opnu húsi hér. Ég vil líka taka undir beiðni um að sett verði starfsáætlun fyrir sumarþingið. Ég held reyndar að það væri vel hægt ef menn vildu að setjast niður og ná samkomulagi um að ljúka þinginu. Það eru nokkur álitamál sem standa í fólki og væri vel hægt að leysa og koma í farveg ef vilji væri fyrir hendi. Ég held að það að ekkert hefur verið fundað í sex daga sýni að það er enginn vilji til þess að gera nokkuð af því tagi. Þá skulum við horfast í augu við veruleikann. Þá verðum við bara að funda hérna í sumar, þessi mál þurfa væntanlega öll tíma í umræðunni [[Forseti hringir.]]og þá verðum við auðvitað að gera einhverja starfsáætlun. Það er nú bara kurteisi við þingheim.
Herra forseti. Það er kominn 22. júní, það þýðir að við erum búin að vera hér í meira en þrjár vikur í óvissuferð, ef við getum orðað það þannig, og það fer auðvitað að hafa áhrif á starfsanda á þinginu þegar hver dagur er meiri óvissuferð en sá sem á undan kom. Ég vil því nota tækifærið og taka undir með kröfum hv. þingmanna sem hér hafa talað. Það er mjög mikilvægt að við förum að lenda því hvernig við ætlum að haga málum í sumar. Sú krafa er eðlileg sem hér er uppi að við fáum starfsáætlun fyrir sumarþing. Það er eðlilegt að við fáum að vita hvenær ætlunin er að svara undirbúnum fyrirspurnum, eða þurfum við að fara að spyrja þeirra í óundirbúnum fyrirspurnum? Verða sérstakar umræður? Það sér hver maður að enginn bragur er á þinghaldinu eins og það hefur verið undanfarnar þrjár vikur. Því fyrr sem við fáum einhverja framtíðarsýn í þeim efnum þeim mun betra, þeim mun betra fyrir Alþingi.
Forseti. Það er ljóst að erfiðlega gengur að koma saman einhvers konar samkomulagi um þinglok, því tel ég að það sé nauðsynlegt að við fáum starfsáætlun. Það er líka ljóst að forseti virðist vera í einhverjum erfiðleikum með að koma starfsáætlun til okkar og ég býðst hreinlega til þess með þingmönnum minni hlutans að koma fram með einhvers konar starfsáætlun ef það reynist svona erfitt fyrir forseta að gera það. En það er alveg nauðsynlegt að við getum haft hér hefðbundin þingstörf samkvæmt hefðbundinni dagskrá þannig að fólk geti skipulagt sig, hvort sem það eru þingmenn í minni hluta eða meiri hluta. Það gengur ekki að við séum hér í óvissuferð, eins og einhver nefndi áðan, viðstöðulaust. Það er mjög vond stjórnsýsla. Það veit forseti og það vita þingmenn meiri hlutans alveg eins og við í minni hlutanum. Ég skora á forseta að koma með starfsáætlun.
Herra forseti. Ég tek undir þakkir til þeirra sem stóðu að undirbúningi og framkvæmd hátíðahaldanna undanfarna daga. Varðandi stöðuna hér í þinginu er málið ekki alveg svona einfalt eins og hér er lagt upp með af þeim sem nú koma upp og lýsa yfir áhyggjum af því hvernig bragurinn er á þingstörfunum. Við skulum ekki horfa fram hjá því að átök hafa verið hér um ákveðin mál í þinginu sem hafa leitt til þess að menn hafa misnotað dagskrárliði eins og um fundarstjórn forseta svo vikum hefur skipt á undanförnum mánuðum. Stjórnarandstaðan stillir ríkisstjórninni upp við vegg og segir: Þið fáið ekki að afgreiða þetta mál. Þið fáið ekki að afgreiða rammaáætlun vegna þess að við erum á móti því. Meirihlutaviljinn fær ekki að koma þar fram. Þið fáið ekki að afgreiða makrílmálið svona og það skiptir engu máli þó að menn komi með einhverjar aðrar útfærslur á því. Þið fáið ekki að afgreiða Þróunarsamvinnustofnunina. Þið fáið ekki að afgreiða þetta mál og þið fáið ekki að afgreiða hitt. Okkur er alveg sama hvernig meirihlutavaldið liggur hérna á þinginu vegna þess að við ætlum að stoppa það að þessi mál komist til atkvæðagreiðslu. Þetta eru skilaboðin sem stjórnarandstaðan kemur með. Auðvitað geta menn ekki bara beygt sig undir það. Ef menn vilja hafa einhvern brag hér á þinginu ættu þeir kannski að [[Gripið fram í.]]horfa aðeins meira til þess hver úrslit kosninga voru og hvernig [[Forseti hringir.]]meirihlutaviljinn [[Gripið fram í.]]liggur hér á þinginu í einstökum málum. Það eru takmörk fyrir því [[Forseti hringir.]]í hversu mörgum málum stjórnarandstaðan getur stillt ríkisstjórninni upp við vegg, meirihlutaviljanum á þinginu, og sagt: Þetta kemur ekki til greina.
Herra forseti. Þetta snýst í rauninni ekki um braginn hérna á þinginu. Það er alveg ljóst að landsmenn treysta ekki þessari stofnun og réttilega gera þeir það ekki. Meiri hlutinn á þingi er það sem hæstv. fjármálaráðherra er alltaf talandi um, en hvað ef meiri hlutinn á þingi vill ganga gegn meiri hlutanum í samfélaginu, þeim sem valdið á raunverulega að liggja hjá? Þeir tala bara um að það sé kosið á fjögurra ára fresti. Það er bara mjög grunnt lýðræði, mjög grunnt lýðræði og landsmenn vilja fá dýpra lýðræði. Landsmenn vilja fá málin til sín, stóru málin. Það sem við höfum verið að gera hérna, að beita málþófi að sjálfsögðu, er af því að meiri hluti þingsins vill ganga gegn meiri hluta landsmanna. Nú hafa 51 þús. manns skrifað undir áskorun um að ekki sé samþykkt á Alþingi og gert að lögum að fiskveiðiauðlindum sé ráðstafað til lengri tíma en eins árs. En það er nákvæmlega það sem meiri hlutinn á þinginu vill gera, hann vill ráðstafa með lögum fiskveiðiauðlind, makríl, nýrri auðlind, til lengri tíma en eins árs. Ef þetta fer eins og stjórnarliðarnir vilja, að makríllinn er settur inn [[Forseti hringir.]]í hefðbundna kvótakerfið, þeir [[Forseti hringir.]]hafa bakkað með þetta inn í það, þá tekur það sex til þrjátíu ár að ná því aftur til þjóðarinnar. Það er ráðstöfun á fiskveiðiauðlind með lögum [[Forseti hringir.]]til lengri tíma en eins árs.
Virðulegur forseti. Því miður nýttist okkur tíminn ekki mjög vel frá síðasta þriðjudegi. Það hefur ekkert verið talað við stjórnarandstöðuna og menn hafa ekki átt í neinum fundahöldum til þess að leysa þá stöðu sem uppi er í þinginu. Því miður talar hæstv. fjármálaráðherra eins og hann skilji ekki hvernig þingstörfin ganga fyrir sig, eins og hann hafi enga þingreynslu, eins og hann átti sig ekki á því að þetta snýst ekki um það hvað ríkisstjórnin fær að fara með hér í gegn, heldur snýst þetta um það hvað hægt er að afgreiða án þess að menn nýti sér sinn sjálfsagða rétt að fá að tala í málum í þinginu. Það sem hæstv. fjármálaráðherra vill helst, eða svo má skilja hann, er að hér séu mál afgreidd á færibandi út úr þinginu, þremur vikum eftir að starfsáætlun hefur lokið, án umræðu. Það er gersamlega ótækt að sitja undir svona reiðilestri frá hæstv. fjármálaráðherra í þessari stöðu. Hann verður að átta sig á því að við erum komin þrjár vikur fram yfir starfsáætlun og hann getur ekki komið með hvert málið á fætur öðru inn í þingið og ætlast til þess [[Forseti hringir.]]að þau séu afgreidd án umræðu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Róberti Marshall, vegna þess að sá hæstv. fjármálaráðherra sem stóð hér áðan er greinilega búinn að steingleyma því að hann samdi við okkur um það að koma hér inn með stórt mál eftir að starfsáætlun lauk í byrjun júní og við tókum því fagnandi vegna þess að um stórmál væri að ræða og vildum endilega greiða götu þess í gegnum þingið. Virðulegi forseti. Þessi sami hæstv. fjármálaráðherra stendur síðan hér og eys skömmum yfir okkur, stjórnarandstöðuna. Erum við að leggja fram mál í júní sem menn vilja koma í gegn í þessum mánuði? Nei, það erum við ekki. Það er þessi ríkisstjórn sem ræður ekki við að halda utan um stóru myndina, stóru myndina af þeim málum sem hún þarf og vill fá í gegn. En það er eitt sem er hárrétt hjá honum, þessi stjórnarandstaða mun aldrei hleypa í gegnum þingið máli þar sem á að fara að gefa [[Forseti hringir.]]nýja tegund innan lögsögunnar, makrílinn, í hendur þeirra sem fyrir eiga [[Forseti hringir.]]töluvert af honum. Gjafakvótakerfið verður ekki afgreitt hér á okkar vakt.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að spyrja frétta af stjórn þingsins. Hér erum við búin að vera í rúmar þrjár vikur án dagskrár. Hér hafa ekki farið fram sérstakar umræður, ekki verið hægt að vera með fyrirspurnir til munnlegs svars. Það hefur varla verið haldinn fundur í forsætisnefnd. Við í minni hlutanum erum tilbúin til þess að vera hér í allt sumar, það er ekkert vandamál, en við viljum fá dagskrá þannig að hægt sé að vinna, að við séum ekki bara með einhverja mótþróadagskrá ríkisstjórnarflokkanna. Það er ekki boðlegt, hæstv. forseti. Hér er bara boðið upp á mál eftir mál eftir mál og mótþróinn er svo mikill hjá þessari ríkisstjórn. Einn fulltrúi hennar talaði hér mjög digurbarkalega. Ég vil minna þann ágæta ráðherra á að stjórnarflokkarnir í þessari ríkisstjórn fengu innan við 50% atkvæða í síðustu kosningum. Það eru undirskriftalistar þar sem meira en 50 þús. manns mótmæla aðgerðum þeirra. Það eru síendurtekin mótmæli [[Forseti hringir.]]og ríkisstjórnin hefur afar lítið fylgi. [[Forseti hringir.]]Nú legg ég til að forseti taki stjórn á þessum málum og ásamt [[Forseti hringir.]]forsætisnefnd búi til dagskrá fyrir okkur.
Herra forseti. Ég vil eins og fleiri þakka starfsfólki þingsins fyrir aðkomu þess að 19. júní. Ég ætlaði nú að hrósa Sjálfstæðisflokknum, það liggur við að ég hætti við að gera það, af því að ég held nefnilega að það sé hægt að ná samkomulagi um þinglok við Sjálfstæðisflokkinn, ég efast hins vegar um aðkomu Framsóknarflokksins að þeim málum. Virðulegi forseti. Um misnotkun á fundarstjórn. Ráðherrann kvartar yfir að fólk sé að tala hér í málum. En eins og hér var rakið þá koma mál allt of seint fram, allt of seint, og það eru þau mál sem ríkisstjórnin vill helst fá afgreidd núna án umræðu eða a.m.k. án mikillar umræðu. Það segir í 10. gr. þingskapa, með leyfi forseta: „Forsætisnefnd skipuleggur þinghaldið og gerir starfsáætlun fyrir hvert þing.“ Og síðar segir að sumarhlé þingsins sé frá 1. júlí til 10. ágúst og ekki skuli boða til nefndafunda á þeim tíma nema brýn nauðsyn krefji. Því er ekki óeðlilegt að við spyrjum: Þarf forsætisnefnd og hæstv. forseti aðstoð [[Forseti hringir.]]við að gera starfsáætlun? Við erum örugglega nokkur hér sem höfum gert áætlanir, hvort sem það eru vaktatöflur eða starfsáætlanir, og getum boðið fram aðstoð okkar. Þetta er ólíðandi. [[Forseti hringir.]]Við eigum fjölskyldur eins og allir aðrir, væntanlega líka þeir sem eru í þessari ríkisstjórn, [[Forseti hringir.]]og þurfum að skipuleggja okkur og okkar tíma. Það er ekki hægt með svona áframhaldi.
Virðulegi forseti. Hér er staða fyrirspurna til ráðherra á yfirstandandi þingi þannig að 16 fyrirspurnir liggja fyrir. Í eðlilegu árferði væri fyrirspurnatími í dag. Þessum 16 fyrirspurnum er enn þá ósvarað. Svo vil ég segja annað. Ég er ósammála hæstv. fjármálaráðherra um skilning hans á lýðræðinu. Ég er ósammála því. Ég er ósammála því hvernig hann leggur ítrekað upp þann skilning sinn að meiri hlutinn ráði, alveg sama hvað, að meiri hlutinn vaði yfir, alveg sama hvað. Lýðræðið snýst nefnilega um að tryggja að rödd minni hlutans heyrist, það er það sem er snúið, þá fyrst verður það erfitt, þá fyrst verður það krefjandi. Þá fyrst verður það alvöruverkefni fyrir alvörustjórnvöld að hlusta líka eftir röddum minni hlutans. Þegar menn koma inn með stór ófriðarmál eins og [[Forseti hringir.]]breytingartillögu um rammaáætlun og eins og makrílmálið [[Forseti hringir.]]þá mun minni hlutinn tala, hann hefur gert það, [[Forseti hringir.]]hann gerir það og hann mun gera það svo lengi sem við ætlum að standa undir nafni sem lýðræðissamfélag.
Virðulegi forseti. Það var ágætt að fá að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra lexíur um samskipti minni hluta og meiri hluta á Alþingi Íslendinga. Sá minni hluti sem nú er á Alþingi Íslendinga hefur aldrei látið sér detta í hug að gera eins og þáverandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili, sem birtist fyrir framan réttkjörna ríkisstjórn og sagði: Hvaða sjö mál viljið þið? Þið megið velja. Það hefur okkur aldrei dottið í hug að gera. Við virðum meirihlutavald á Alþingi. En við höfum fyrir því efnisleg rök að krefjast þess að fá að ræða grundvallarbreytingar á því t.d. með hvaða hætti fyrirkomulagi makrílveiða er háttað og hvort ný tegund sé felld inn í það kvótakerfi sem víðtækur ágreiningur er um í samfélaginu umræðulaust eða ekki. Við áskiljum okkur rétt til að ræða það og við teljum okkur skylt að hafa á því skoðun. En það er ekki [[Forseti hringir.]]þannig að ríkisstjórn eigi kröfu á því að fara fram án [[Forseti hringir.]]nokkurs samráðs við minni hlutann. Við höfum tekið vel í meðferð haftamálanna og vinnum með ríkisstjórninni að úrlausn þeirra. En við hljótum [[Forseti hringir.]]að krefjast alvörusamráðs um þinglokin og að gefin séu einhver fyrirheit um það hvenær þingi lýkur.
Herra forseti. Ég vil upplýsa að mér er að sjálfsögðu ekkert að vanbúnaði að vera hér í sumar, ég ætla hins vegar í göngur í haust svo forseti viti af því, mun þá sækja um leyfi til þess ef þarf. Ég var nú að reyna að sjá fyrir mér þáverandi hv. þm. Bjarna Benediktsson flytja svona ræðu um Jónsmessuna 2010 eða Jónsmessuna 2012, það hefði verið gaman að heyra hann flytja svona ræðu þá, en einhvern veginn man ég ekki eftir því. Það er út af fyrir sig rétt að nokkur umdeild mál, stór mál, frá ríkisstjórninni eða öllu heldur meiri hluta hennar á þingi, sem hefur nú verið til meiri ófriðar en ráðherrarnir og er þá mikið sagt, einkum formaður atvinnuveganefndar, eru hluti af vandanum sem hér er á ferðinni en aðeins hluti hans. Það er auðvitað ljóst að ríkisstjórnin kom mjög seint með mikið af sínum málum til þings, þurfti afbrigða við. Breytingartillögur í þinginu hafa síðan hleypt þessu í loft upp. Stjórnarflokkarnir hafa sjálfir verið ósamstiga og eru enn. Það nást ekki enn frumvörp út úr nefndum vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa ekki komið sér saman um þau. Þá skulum við bara segja [[Forseti hringir.]]þá sögu úr því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er hér með móralskar predikanir [[Forseti hringir.]]og messu, þá er rétt að taka allt [[Forseti hringir.]]málið upp. Er það ekki, herra forseti?
Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp út af orðum hæstv. fjármálaráðherra og skilningi hans á því hvernig þingið virkar eða virkar ekki og sömuleiðis hugmyndum hans um lýðræðið sem ég hef margoft gagnrýnt og fleiri úr þessum ræðustól. Lýðræðið getur ekki afmarkast við einn bókstaf á fjögurra ára fresti til að segja allt sem maður hefur að segja um stjórnmál á landinu, það er fráleitt, enda höfum við Píratar og fleiri margítrekað stungið upp á ágætri, ódýrri, sjálfsagðri, lýðræðislegri, sanngjarnri og almennt góðri leið til þess að útkljá hin dýpstu ágreiningsmál á þinginu. Það er meira lýðræði, virðulegi forseti. Meira lýðræði. Það er ekki flókið. Það er mjög auðvelt að fara þá leið, en í stað þess erum við föst í þessum hefðbundnu þingstörfum sem hæstv. fjármálaráðherra þekkir mætavel, getur ekki komið hingað og látið eins og þetta komi honum á óvart. Varla. Það þarf meira lýðræði til að útkljá þessi erfiðu mál. Virðulegi forseti. Eitt að lokum, eða næstsíðast, það er algjörlega sjálfsagt að við höfum að minnsta kosti starfsáætlun, það er sanngjörn krafa, alveg sama hverjum þetta er að kenna. Að lokum legg ég til [[Forseti hringir.]]að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Ég tek undir þá ósk að sett verði upp starfsáætlun fyrir næstu daga og vikur í þinginu. En mig langar að gefnu tilefni eftir ræðu hæstv. ráðherra Bjarna Benediktssonar að minna enn einu sinni á hvað það er sem skilur á milli einræðisríkja og lýðræðisríkja í heiminum. Á hvað er horft þegar menn skoða hver staða þjóðþinga er? Það er stjórnarandstaðan. Það er réttur stjórnarandstöðunnar. Það er tækifæri til þess að hafa skoðanir, koma sínum málum fram og það er tilætlun til þess að stjórnvöld á hverjum tíma semji við þá sem eru fulltrúar minni hluta á þinginu. Ég krefst þess að ríkisstjórnin komi sér í fyrsta lagi saman um mál, hvaða málum hún vilji ljúka. Í öðru lagi að hún komi fram með óskir um það sem hún vill ljúka þannig að hægt sé að ræða það. Hvorugt er til staðar. Við höfum ítrekað sagt: [[Forseti hringir.]]Við viljum að mál séu afgreidd en ekki hent út af dagskrá, við fáum tíma til að klára þau. [[Forseti hringir.]]En til þess að vita hver forgangurinn er þá þurfum við að heyra [[Forseti hringir.]]frá stjórnarliðum sem eru greinilega í vandræðum með að sannfæra hver annan.
Forseti. Mikið er málflutningur hæstv. fjármálaráðherra dapurlegur. Ótrúlega dapurlegur. Sér í lagi þegar horft er á verklag hans á síðasta kjörtímabili þegar kom að því að vera í stjórnarandstöðu. Ég get ekki skilið það, forseti, að hér er ákveðið að setja svona ákveðna „pónýstund“ í gang þegar allt var í háalofti í síðustu viku til þess að gefa fólki kost á að tala saman, en allt kemur fyrir ekki. Ekki hefur nokkur einasti stjórnarliði haft samband við okkur í Pírötum né við aðra flokka stjórnarandstöðunnar. Mér finnst það miður því að ég veit að forseti var að reyna að gefa rými til þess að við mundum finna lausn á þeim djúpstæðu deilum sem hér eru á Alþingi. En í staðinn fyrir að horfast í augu við sinn þátt í þessu þá kýs hæstv. fjármálaráðherra að setja ofan í við okkur þingmenn minni hlutans. [[Forseti hringir.]]Ég vil bara minna á að við tókum [[Forseti hringir.]]á móti mjög umfangsmiklu og stóru máli þrátt fyrir að það kæmi allt of seint til þingsins. [[Forseti hringir.]]Mér finnst bara að hæstv. fjármálaráðherra megi skammast sín.
Herra forseti. Í þingsköpum segir, með leyfi forseta: „Forsætisnefnd skipuleggur þinghaldið og gerir starfsáætlun fyrir hvert þing.“ Nú er þessi starfsáætlun runnin út og forsætisnefnd er ekkert að skipuleggja þinghaldið. Það er bara ekki þannig. Forsætisnefnd hefur ekkert fundað í á aðra viku. Forsætisnefnd er ekki að skipuleggja þinghald, forseti gerir það einn og gerir það í umboði hverra? Það virðist ekki vera vel haldið á þessu. Það er að sjálfsögðu sanngjarnt að við fáum einhverja starfsáætlun, fáum að sjá hvernig þetta á að vera. Fyrst við ætlum að halda áfram þá verðum við að fá aðra þætti eins og sérstakar umræður á dagskrá. Minni hlutinn hefur kallað eftir því að kosið verði um það, þá á morgun í upphafi þingfundar eða seinna í dag, að við fáum sérstakar umræður á dagskrána. Það er eitt atriði sem er mjög mikilvægt að fá sérstaka umræðu um, það er hættuástandið sem komið er upp í heilbrigðiskerfinu í kjölfar þess að [[Forseti hringir.]]lög voru sett á verkföll heilbrigðisstarfsmanna og margir eru að segja upp. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að fá að vita hvernig staðan er, við þurfum að fá góða umræðu í þinginu um þetta og önnur mál. [[Forseti hringir.]]fyrst við ætlum að halda áfram. Það er gott. Við skulum halda áfram. Þá hefur minni hlutinn enn þá sín verkfæri. Höldum bara áfram sem lengst.
Virðulegur forseti. Fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni þarf ekkert að koma á óvart sú staða sem hér er uppi. Hæstv. forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, vakti athygli ráðherra á því þegar í haust að þeir þyrftu að koma tímanlega inn með mál ef þeir ætluðust til að fá þau afgreidd. Það gerði ríkisstjórnin ekki og því liggur hér fjöldi mála óafgreiddur. Til að ráða bót á því vill ríkisstjórnin funda í sumar. Þá er rétt, virðulegur forseti, að hér sé sett á starfsáætlun. Ég sakna þess til dæmis að við ræðum ekki ýmsar mikilvægar skýrslur eins og skýrsluna um verðtryggingu, skýrsluna um embættisfærslur innanríkisráðherra og önnur mál sem bíða þeirrar umræðu og umfjöllunar sem þarf að vera í þinginu auk þess sem fyrir liggja fjölmargar góðar fyrirspurnir sem mikilvægt er að komist til ráðherranna úr því fundarhöld eiga að standa hér vikum saman.
Virðulegi forseti. Það er alltaf talað um þessa samninga í lok þings eins og einhver hrossakaup, en ástæðan fyrir því að menn eru að semja er sú að þá eru bæði stjórn og stjórnarandstöðuþingmenn að samþykkja að gefa eftir málfrelsi sitt í ákveðnum málum til þess að mál geti gengið hraðar fyrir sig en ella, um það snýst þetta. Þess vegna tökum við þetta alvarlega. Við erum búin að vera tilbúin til þess núna í margar vikur að eiga samstarf um það hvernig þetta geti átt sér stað, en það er algjörlega ljóst að ekki er hægt að ná slíku samkomulagi, það er heldur enginn vilji til að ná slíku samkomulagi við stjórnarandstöðuna. Og þá segjum við bara gott og vel, virðulegi forseti, settu starfsáætlun fyrir þingið, fundatöflu, og förum að taka fyrir sérstakar umræður sem beiðnir hafa legið fyrir um frá því í janúar og fyrirspurnir sem væri mikilvægt að koma á dagskrá og hættum þeim leikaraskap að halda að hér verði samið. Það verður [[Forseti hringir.]]ekkert samið. Förum að setja upp fundatöflu og starfsáætlun [[Forseti hringir.]]af því að þetta er bara orðið kjánalegt, virðulegi forseti.
Herra forseti. „Þannig týnist tíminn,“ orti Bjartmar Guðlaugsson. Mér finnst það eiga mjög vel við núna þessa dagana þegar tíminn týnist hjá ríkisstjórninni og menn eru algjörlega áttavilltir og vita varla hvaða mánuður er eða mánaðardagur. Við héldum veglega upp á aldarafmæli kosningarréttar kvenna og kjörgengi. Er ekki bara rétt að við skipum hér vaskan hóp kvenna til þess að reyna að taka stjórn á þinginu og koma einhverju verklagi á þingstörf og ljúka þessum málum? Mér sýnist að þeir karlmenn sem eru hér í forsvari, hæstv. fjármálaráðherra og fleiri, séu hér með eilífan væl og leggi ekkert til málanna og þeir ættu bara að afhenda konum í sínum flokki og öðrum flokkum það verkefni að ljúka þingstörfum. Það er ekki hægt að koma hérna trekk í trekk og væla yfir því að stjórnarandstaðan hafi eytt svo miklum [[Forseti hringir.]]tíma í fundarstjórn og þess vegna sé ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]með allt niður um sig. Það er bara ekki þannig.
Virðulegi forseti. Þegar margt er að segja um fundarstjórn er eðlilegt að menn segi ýmislegt og margt um fundarstjórn. Orð hæstv. fjármálaráðherra krefja okkur um frekari umræðu um lýðræðisfyrirkomulagið í þessu landi almennt vegna þess að nú vill hæstv. ráðherra meina að þetta séu einhvern veginn ólýðræðisleg vinnubrögð af hálfu minni hlutans. Og veistu hvað, virðulegi forseti? Ég skal bara segja það að vinnubrögð Alþingis almennt er ekkert endilega jafn lýðræðisleg og fólk heldur í landinu. Þess vegna er ég sífellt að tuða hér yfir því að ég vilji meira lýðræði fyrir þjóðina í landinu þannig að hún geti sjálf tekið þær ákvarðanir sem hæstv. ráðherra er svo annt um. Það að minni hlutinn beiti sér fyrir því sem minni hlutinn er kosinn á þing til þess að beita sér fyrir er ekki andlýðræðislegt. Ef þetta væri fullkomið lýðræði, sem ég geri mér grein fyrir að verður aldrei, þá væru 40% þingsins með sirka 40% valdsins og 60% þingsins með sirka 60% valdsins, en það er ekki þannig, virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hlýtur að vita það og skilja. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Enn og aftur, til þess að útkljá þessi mál sendum þau til þjóðarinnar, ýmist í gegnum minni hluta þingsins eða ákveðið hlutfall kosningarbærra manna á landinu. Þannig getum við leyst þessi mál friðsamlega og án svokallaðra [[Forseti hringir.]]hrossakaupa sem hér viðgangast á hverju einasta ári. [[Forseti hringir.]] Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Við hljótum mörg að undrast það að á þessum sex dögum sem þingið hefur ekki setið - vissulega hafa verið mikil hátíðarhöld, bæði þjóðhátíðardagurinn og svo var fagnað 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna með veglegum hætti, en það er samt undarlegt að tíminn hafi ekki verið notaður til þess að reyna að ná samkomulagi hér í salnum. Ég held að við séum flest vön því að reyna að klára þau verk sem fyrir liggja þótt það séu hátíðisdagar í lífi okkar og þjóðarinnar. Fyrir okkur liggur það verk að klára þetta þing. Ef ekki þá hljótum við að eiga kröfu á því, forseti, að fá starfsáætlun svo við getum sinnt venjulegum þingstörfum með öllu sem því tilheyrir.
Herra forseti. Mér fannst það ekki skynsamlegt innlegg hjá hæstv. fjármálaráðherra að skella allri skuldinni á stjórnarandstöðuna með þeim hætti sem hann gerði, bara af því að stjórnarandstaðan vill ekki sitja og standa og þegja eins og hæstv. fjármálaráðherra hentar þá skal þetta allt vera hennar sök. Nú er stjórnarandstaðan búin að margsýna það í verki undanfarna daga að hún tekur málefnalega á óskum um mál sem þurfa hraða afgreiðslu. Við komum hér saman á sunnudegi og efnahags- og viðskiptanefnd tók að sér að flytja frumvarp til að stoppa upp í eyður í gjaldeyrislöggjöfinni. Hér voru sett illu heilli lög á BHM og hjúkrunarfræðinga í harðri andstöðu við stjórnarandstöðuna, en við töfðum ekki fyrir því úr því að frumvarp var fram komið um slíkt og skaðinn skeður. Og við tókum á móti stóru gjaldeyrisfrumvörpunum löngu, löngu eftir að frestir til að leggja fram stjórnarfrumvörp voru útrunnir, samþykktum að taka þau á dagskrá með afbrigðum og erum að vinna í mikilli samstöðu að framgangi þess máls. Er þetta [[Forseti hringir.]]stjórnarandstaða sem hæstv. fjármálaráðherra hefur alveg sérstaklega [[Forseti hringir.]]ástæðu til þess að hnýta í bara af því að hér er ekki allt [[Forseti hringir.]]nákvæmlega eins og hann vill? Ég held að hæstv. ráðherra ætti aðeins að hugsa sinn gang.
Herra forseti. Ég vil segja það að stjórnarandstaðan núna er eins og fermingarbörn miðað við hvernig stjórnarandstaðan var á síðasta kjörtímabili. Það ætti hæstv. fjármálaráðherra að vita manna best. Núna erum við með í fanginu þetta makrílmál sem er nú ekkert smámál, en stjórnarmeirihlutinn telur að hægt sé vippa í gegnum þingið sisvona eftir að þrjár vikur eru liðnar frá því að þinginu á að vera lokið, þegar komnar eru meira en 51 þús. undirskriftir um að ekki eigi að ráðstafa nýjum tegundum nema til eins árs. Nei, þá á að þjösnast með þetta frumvarp í gegn sem hlutdeildarsetur makríl til ókominnar tíðar, takk fyrir. Það er þetta litla mál sem við eigum að leyfa að renna sisvona í gegn. Það kemur auðvitað ekki til greina. Svona mál á að fara til umræðu í vetur þegar þessi mál eru öll undir. Það er ekki hægt að ætlast til þess af stjórnarandstöðunni að láta eitthvað svona renna óáreitt í gegn.
Herra forseti. Það er eins og alltaf þegar maður tekur til máls hér þá er reynt að toga og teygja það sem maður hefur verið að segja. Ég hef vakið athygli á því að vilji meiri hlutans í þinginu þarf að koma fram í stórum málum. Þá er sagt að ég vilji fótum troða minni hlutann. Það er ekki rétt. Það er bara allt annað mál. Það er fjöldinn allur af málum sem hefur fengið góðan undirbúning í nefndum í allan vetur sem er tilbúinn til afgreiðslu en þau hafa ekki komist á dagskrá m.a. vegna þess að hér hefur málþófi verið beitt í málum sem ágreiningur hefur verið um. Menn hljóta að kannast við það. Menn hafa nánast gengist við því hér ítrekað að þeir ætli sér ekki að hleypa máli áfram vegna þess að málþófi er beitt. Það er bara svona einfalt. Varðandi rétt minni hlutans. Ég get vel tekið undir það með hv. þingmanni sem hér kom upp að við eigum að þróa okkar lýðræði meira í átt til beins lýðræðis. En hver verður réttur minni hlutans þegar greidd verða atkvæði í beinu lýðræði í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hver verður réttur þeirra 40% sem verða undir? [[Forseti hringir.]]Þau verða bara einfaldlega undir. Þannig er það líka í fulltrúalýðræðinu. Þannig hefur það alltaf verið hér. Ef menn ganga til atkvæða þá er það [[Forseti hringir.]]meiri hlutinn sem á endanum vinnur í atkvæðagreiðslu. Nákvæmlega eins og í beinu lýðræði.
Herra forseti. Það er nefnilega vandmeðfarið þetta lýðræði, lýðræðishugtakið, af því að það hentar sumum bara stundum og stundum ekki. Í þessu tilfelli eins og hér hefur verið ítrekað rætt um þá skiptir máli að stór mál fari oftar til þjóðarinnar en verið hefur fram til þessa. Hæstv. ráðherra er önugur vegna þess að við erum ekki að afgreiða stór mál, við erum að móast við og það er alveg rétt. Við höfum viðurkennt það og ég skammast mín ekki fyrir það að tala hér fram í rauðan dauðann um mál sem ég er bara alls ekki sátt við að fari í gegnum þingið. Það er minn réttur til þess að koma í veg fyrir mál sem mér þykir vera vond, burt séð frá því hvað ríkisstjórnarflokkunum á Alþingi þykir. Þannig er það meðan ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki breyta stjórnarskrá, það á nú hæstv. fjármálaráðherra sem var í síðustu stjórnarandstöðu að vita, hann stóð m.a. í vegi fyrir því og Sjálfstæðisflokkurinn, vildi ekki auðlindaákvæði og annað inn í stjórnarskrána og beitti sér mjög gegn því. Það er þeirra réttur. Það er ekki rangt, hæstv. [[Forseti hringir.]]innanríkisráðherra. Það kom hér ítrekað fram. Það var meðal annars það sem þáverandi minni hluti vildi [[Forseti hringir.]]semja út af borðinu eins og margt annað.
Virðulegur forseti. Ég vildi rétt hnykkja á því í lokin að auðvitað getur ríkisstjórnin farið í gegnum þingið með öll þau mál sem hana dreymir um að fara með í gegn. Hún þarf bara að koma snemma fram með málin. Þau þurfa að fá þinglega meðferð … [[Gripið fram í.]]Þessar dagsetningar eru gefnar út, hæstv. fjármálaráðherra, í upphafi þings. Menn vita nákvæmlega hvaða dagsetningar þetta eru. [[Gripið fram í.]]Við erum að fást hérna við mál sem eru komin löngu eftir þær dagsetningar. Það eru þau mál sem stífla hér allt. Svo vissu menn auðvitað út í hvaða leiðangur þeir voru að fara þegar þeir komu með stórkostlegar breytingar á rammaáætlun. Meðal þeirra mála sem enn standa út af og á eftir að útkljá og semja um er hvað verður um gildistöku náttúruverndarlaga sem ætluð er núna um mánaðamótin. Ég gerði mér sérstaka ferð í umhverfisráðuneytið í síðustu viku og fór á fund umhverfisráðherra til þess að lýsa skoðunum mínum á því hvernig það þyrfti að gerast, hvaða málsmeðferð væri æskileg og það er sjálfsagt [[Forseti hringir.]]að menn tali saman [[Forseti hringir.]]um þetta. Hvað hefur gerst síðan þá? Ekki neitt. Það hefur ekki einu sinni verið sendur tölvupóstur, ekki símtal, ekki SMS, til þess að ákveða [[Forseti hringir.]]hvert framhald málsins verður. Þetta er náttúrlega ekki boðlegt.
Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki alveg á ræðuhöldum hæstv. fjármálaráðherra hér undir umræðunni. Ég hef ekki orðið þess var hingað til í samræðum manna að hann væri helsti flöskuhálsinn í málinu eða að stjórnarandstaðan og hæstv. ráðherra ættu eitthvað erfitt með að ná gagnkvæmum skilningi um það hvað væri eðlilegt og sanngjarnt í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu. Það hafa verið aðrir þrándar í þeirri götu, svo vægt sé til orða tekið. En það má hins vegar hverjum manni vera ljóst að ríkisstjórn sem ekki vill ræða við stjórnarandstöðuna í sex heila daga um það hvernig hún best geti komið málum sínum fram getur auðvitað ekki vænst þess að hún komi málum fram sem hún talar ekki við neinn um hvernig eigi að koma fram. Frumforsendan er sú, hæstv. fjármálaráðherra, að tala saman.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Eftir að ríkisstjórnarmeirihlutinn tók þá óheillavænlegu ákvörðun að beita lagasetningu á verkföll fyrir rúmri viku hefur það gerst að hátt í 200 hjúkrunarfræðingar hafa sagt upp störfum. Fyrir lá áður að um 20% ljósmæðra höfðu aflað sér staðfestingar á menntun til að geta leitað sér að störfum annars staðar og geislafræðingar hafa verið í verkfalli vikum saman. Aðildarfélög BHM og hjúkrunarfræðingar verða ekki vör við mikla hreyfingu í samningamálum. Það var gefinn frestur til mánaðamóta til að ná samningum. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða fyrirmæli ríkisstjórnin hafi gefið samninganefndinni. Hefur ríkisstjórnin gert einhverja gangskör að því að auka svigrúm samninganefndar ríkisins til þess að ná samningum við hjúkrunarfræðinga og við aðildarfélög BHM nú meðan enn er tækifæri til þess? Ég spyr hæstv. forsætisráðherra líka: Hvar eru efndir á þeim yfirlýsingum sem hann gaf þegar gengið var frá samningum við lækna í janúarmánuði um viðbótarfjárveitingar til heilbrigðiskerfisins sem hvergi sér stað, hvorki í ríkisfjármálaáætlun né í neinum tillöguflutningi á Alþingi Íslendinga? Hafa þeir fjármunir verið afhentir eða yfirvöldum heilbrigðismála gert viðvart að þar sé viðbótarfé að finna. Að síðustu: Með hvaða hætti hyggst hæstv. forsætisráðherra beita sér fyrir því að taka á þeirri skelfilegu stöðu sem upp er komin þegar heilbrigðiskerfið er í uppnámi? Allar [[Forseti hringir.]]viðvaranir okkar hafa reynst réttar. Það var [[Forseti hringir.]]mikið óheillaskref að leggja út í þá löggjöf sem [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarmeirihlutinn fór í.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður þekkir hvernig samningar ganga fyrir sig á opinberum vinnumarkaði. Ráðherrar eru ekki á fundum dagsdaglega með samningsaðilum eða gefa fyrirskipanir um að það eigi að gera þessar breytingar eða hinar. Menn leggja ákveðnar meginlínur sem samninganefnd ríkisins svo fylgir. Hér hafa verið lagðar ákveðnar meginlínur í samningum, ekki bara á opinbera markaðnum heldur á almenna markaðnum líka. Meginlínurnar eru þær að við viljum halda áfram að auka kaupmátt - við viljum halda áfram að auka raunverulegan kaupmátt, m.a. til þess að stéttir eins og hjúkrunarfræðingar fái betri kjör og fáist þá heldur til þess að vinna hér á landi áfram. Það er engin lausn á málum að fara í hækkanir sem skila sér eingöngu í aukinni verðbólgu, efnahagslegum óstöðugleika og fyrir vikið lakari kjörum fyrir alla hópa. Þess vegna liggur fyrir að eftir að samningar náðust á almenna markaðnum var í rauninni merki gefið um hvað væri hægt í samningum og sem betur fer er hægt að ná mjög mikilli kaupmáttaraukningu áfram, meðal annars fyrir heilbrigðisstéttir, ekki hvað síst. Þar erum við að ræða um prósentur sem eru langt, langt umfram það sem menn sjá nokkurs staðar annars staðar. Hvergi annars staðar í Evrópu og allra síst á Norðurlöndunum geta menn vænst viðlíka launahækkana eins og verið er að bjóða á Íslandi. Sem betur fer lítur út fyrir að megnið af þessum hækkunum muni skila sér í raunverulegri kaupmáttaraukningu. Við förum ekki að fórna því núna með því að leggja þann ávinning sem hefur náðst í rúst, eyða honum með því að setja hér verðbólguna á skrið og efnahagslífið á hliðina. Við munum standa vörð um kaupmáttinn fyrir allar stéttir í landinu.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra kemur sér ekki undan því að stjórnvöld gefa línu í málum sem þessum. Hæstv. forsætisráðherra gaf línu í janúarmánuði þegar samið var við lækna og yfirlýsingar voru gefnar um auknar fjárveitingar í heilbrigðiskerfið og að semja ætti við lækna og það yrði samið við þá á tilteknum forsendum vegna þess að þeir væru mikilvægir heilbrigðiskerfinu. Aðrar stéttir, fjölmennar kvennastéttir sem eru engu að síður mikilvægar heilbrigðiskerfinu, upplifa ekki að fá sambærilega samninga og úrlausn nú. Ég hlýt að ítreka fyrirspurn mína til hæstv. forsætisráðherra: Hvar eru peningarnir sem hæstv. forsætisráðherra lofaði í janúarmánuði í uppbyggingu heilbrigðiskerfisins? Hvar sér þeirra stað í ríkisfjármálaáætlun? Hvar sér þeirra stað í tillöguflutningi hér? Með hvaða hætti hyggst hæstv. forsætisráðherra tryggja að heilbrigðisþjónustan í landinu virki þegar við horfum fram á [[Forseti hringir.]]uppsagnir sem hann verður að taka [[Forseti hringir.]]ábyrgð á?
Virðulegur forseti. Ég bendi hv. þingmanni á það sem ég taldi reyndar að hann hlyti að vera búinn að sjá, nógu oft hefur verið bent á það, að framlög til heilbrigðismála, þar með talið til Landspítalans, hafa aldrei verið jafn mikil og nú. Eftir gríðarlegan niðurskurð á síðasta kjörtímabili sem nam 30 milljörðum kr. erum við nú ekki aðeins búin að vinna upp þann niðurskurð heldur hafa viðbæturnar verið slíkar að framlögin hafa aldrei verið jafn há og nú. Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu standa við það að fylgja eftir þeim yfirlýsingum sem hún hefur gefið um áframhaldandi uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu því að ekki veitir af eftir niðurskurð síðasta kjörtímabils. Hvað varðar svo þá stöðu sem uppi er vegna uppsagna hjúkrunarfræðinga þá vona ég og biðla til heilbrigðisstarfsfólks almennt að taka þátt í því að auka kaupmátt áfram og ná með því mestu kjarabótum sem þessar stéttir eða nokkrar aðrar stéttir hafa staðið frammi fyrir á Íslandi um áratugaskeið.
Herra forseti. Þau ánægjulegu tíðindi bárust á dögunum að hæstv. forsætisráðherra hefði verið valinn í hóp tíu þjóðarleiðtoga sem eiga að leiða nýtt verkefni, HeForShe, verkefni um kynjajafnrétti á vegum UN Women. Ég óska hæstv. forsætisráðherra til hamingju með þetta. Um verkefnið segir, m.a. á heimasíðu forsætisráðuneytisins, að þessir leiðtogar hafi allir skuldbundið sig til að takast á við mismunandi þætti kynjamisréttis en skuldbindingar Íslands snúa meðal annars að því að útrýma launamun á Íslandi fyrir 2022, jafna hlut kynjanna í fjölmiðlum fyrir 2020 og fá fleiri karla til liðs við jafnréttisbaráttuna, bæði á Íslandi og á alþjóðavettvangi. Þetta er hið besta mál, jákvætt verkefni og gaman að heyra að hæstv. forsætisráðherra sé einn þeirra tíu þjóðarleiðtoga sem eiga að vera í fararbroddi í þessu verkefni. Hluti af verkefninu er eiginlega að brúa bilið milli kynjanna þegar kemur að launum. Markið er sett á 2022, það eru því sjö ár til stefnu. Það liggur fyrir að launamunur kynjanna er allnokkur á Íslandi, 5,7–18,3% samkvæmt heimasíðu verkefnisins sjálfs, og mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig eigi að ná þessu markmiði. Hér kemur fram að það eigi að kalla alla til samráðs, hið opinbera, einkageirann, sveitarfélög, ríki og hvaðeina, en hvernig sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að ná megi þessu markmiði þegar kemur að stórum kvennastéttum? Ég nefni þetta auðvitað af því að hér hafa nýlega verið sett lög á verkfall einnar slíkrar kvennastéttar, hjúkrunarfræðinga. Sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að hann sem forvígismaður þessa verkefnis og þar með ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að fara í sértækar aðgerðir til að hækka laun kvennastétta til að [[Forseti hringir.]]afmá megi kynbundinn launamun?
Virðulegur forseti. Ég hef lengi talað fyrir því að menn reyndu að hækka laun þeirra stétta sem dregist hafa aftur úr öðrum stéttum. Því miður eru allmargar stéttir sem stundum eru kallaðar kvennastéttir, vegna þess að konur eru þar í meiri hluta, með tiltölulega og oft mjög lág laun. Það er hins vegar fráleitt að halda því fram að lagasetning á verkfall hafi eitthvað með það að gera að kynjahlutföll séu með tilteknum hætti í þeirri stétt sem um ræðir, ekki frekar en að það hafi verið sérstök lög á karlmenn þegar lög hafa verið sett á flugvirkja, flugmenn eða sjómenn. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið okkar allra að bæta kjör allra hópa í samfélaginu og í þeim tilvikum þar sem kvennastéttir, sem hv. þingmaður kallar svo, eru með sérlega lök kjör hlýtur það líka að vera markmið okkar að huga sérstaklega að því. Það ætti að vera hvetjandi í vinnu við að ná slíkum markmiðum að líta til þess að jöfnuður hefur aukist verulega á Íslandi síðustu missiri og hefur reyndar aldrei verið meiri en nú. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur jöfnuður haldið áfram að aukast, tekujöfnuður hefur aukist og fátækt minnkað. Það eru sífellt færri í þeim hópum sem teljast vera með tekjur sem eru of lágar til að standa undir nauðþurftum svoleiðis að vissulega hefur náðst heilmikill árangur og það er árangur til að byggja á. Við munum halda því áfram. Á síðasta ríkisstjórnarfundi samþykkti ríkisstjórnin áætlun um kynjaða hagstjórn þar sem meðal annars verður litið til slíkra þátta. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur kynnt ýmsar aðgerðir til að stuðla enn að jöfnum rétti kynjanna og því að vinna á kynbundnum launamun þannig að þetta er verkefni sem við hljótum að geta unnið [[Forseti hringir.]]öll saman að og unnið er að í öllum ráðuneytum.
Herra forseti. Mér finnst rétt að taka fram að ég sagði ekkert um það að lög hefðu verið sett á verkfall hjúkrunarfræðinga af því að þar væri um kvennastétt að ræða. Hæstv. forsætisráðherra sá ástæðu til að leiðrétta það en um það sagði ég ekkert. Ég hef hins vegar mjög miklar efasemdir um að slík lagasetning þjóni þeim markmiðum sem hæstv. forsætisráðherra hefur sett sér á alþjóðavettvangi um að jafna kynbundinn launamun á Íslandi. Það er ekki bara ég sem tala um hjúkrunarfræðinga sem kvennastétt heldur verðum við bara að horfa á kynjahlutföllin innan stéttanna eins og þau eru. Við vitum ósköp vel að þar eru konur í meiri hluta og það er það sem fulltrúar hjúkrunarfræðinga hafa bent á í sinni kjarabaráttu, það að þeirra laun hafi dregist aftur úr sambærilegum stéttum og nefna þetta sem eina af hugsanlegum ástæðum. Ég held að því fyrr, eins og sagt er í þessum heimi, sem við viðurkennum vandann sé auðveldara að takast á við hann. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hæstv. forsætisráðherra. Það er alveg rétt hjá honum að jöfnuður hefur aukist í tekjudreifingu. Það verk var ekki síst unnið af síðustu ríkisstjórn eins og sjá má af tölum frá 2014, en hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því að afmá þennan kynbundna launamun? [[Forseti hringir.]]Telur hann að það þurfi að gera eitthvað sérstakt fyrir þær stéttir þar sem konur eru í miklum meiri hluta og eru því gjarnan kallaðar kvennastéttir, ekki bara af þeirri sem hér stendur heldur í almennu tali í samfélaginu?
Virðulegur forseti. Laun hjá þeim stéttum sem hv. þingmaður kallar kvennastéttir hafa hækkað verulega á síðustu missirum. Laun kennara voru hækkuð umtalsvert og nú er gert ráð fyrir mjög verulegri hækkun launa hjá hjúkrunarfræðingum og öðrum heilbrigðisstéttum. Samanburður við lækna, af því að hv. þingmaður nefnir það, sýnir að hjúkrunarfræðingar eru á sama stað hvað varðar launaþróun og læknar, nú þegar litið er til launaþróunar síðustu tíu ára. Og það er þá áður en þær hækkanir sem nú er verið að bjóða koma til sögunnar, þ.e. eftir hækkanir lækna upp á tugi prósenta og áður en við bætist hækkun til hjúkrunarfræðinga nú er launaþróun þessara stétta sambærileg þegar litið er til síðustu tíu ára. Þess vegna á að líta á þetta sem tækifæri nú til að halda áfram að bæta kjör þessarar kvennastéttar. Það veitir ekkert af því, [[Forseti hringir.]]við hljótum að vera sammála um það, og hér verður þá stigið risastórt skref til þess.
Virðulegur forseti. Það er stundum sagt, a.m.k. á hátíðisdögum, að menntun borgi sig og mann langar til að geta sagt með góðri samvisku við börnin sín að það borgi sig að mennta sig og mann langar til að búa í þannig þjóðfélagi. Ég held að það sé skynsamlegt að hafa þjóðfélagið þannig að fólki sé umbunað á einhvern hátt fyrir menntun og þekkingu og að við fáum þá meiri verðmætasköpun í þjóðfélagið og heilbrigðara og fallegra samfélag en allt þetta finnst mér vera í hættu á Íslandi. Nú var að koma könnun þar sem við erum borin saman við aðrar Evrópuþjóðir hvað varðar það hvort háskólamenntun skili hærri launum. Við komum síst út, háskólamenntun skilar sér síst í hærri launum miðað við önnur menntunarstig á Íslandi af öllum Evrópulöndum. Það eru sem sagt áhöld um það á Íslandi hvort það borgi sig að leita menntunar og hvort fólki sé í raun umbunað fyrir þá fjárfestingu. Ég held að við horfum upp á samfélag núna sem einkennist af því að fólk einfaldlega sér þetta og upplifir á eigin skinni. Bandalag háskólamanna hefur verið í hvað mestum verkfallsaðgerðum á vinnumarkaði og hefur bent á það um langt skeið að ekki hefur verið settur nægur kraftur í það á Íslandi að reyna að hanna fjölbreytt samfélag og fjölbreytt atvinnulíf sem umbunar fyrir menntun. Það er áhyggjuefni að hvatinn til menntunar er mögulega ekki lengur nógu ríkulega til staðar á Íslandi. Auðvitað á ekki að vera of mikið bil á milli fólks þegar kemur að menntunarstigi en það á þó að vera [[Forseti hringir.]]þó nokkurt bil þannig að fólk sjái hag sinn í því að mennta sig. Mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessum tölum, hvernig eigi að begðast við og hver sé hans sýn á þetta vandamál.
Virðulegi forseti. Ég get að mestu tekið undir áhyggjur hv. fyrirspyrjanda varðandi það hvernig laun eru greidd fyrir menntun. Það er þó nauðsynlegt að reyna að átta sig á því hvað er á ferðinni. Það er alveg rétt sem hér var rætt áðan, jöfnuður hefur aukist mjög á Íslandi hvað það varðar að tekjubilið er að minnka. Ég heyrði reyndar að hv. þingmaður nefndi að auðvitað þyrfti að gæta þess að það væri í hófi, þ.e. munurinn á milli þeirra sem fá háar tekjur vegna menntunar og annarra, en þessar niðurstöður sýna okkur þó að mismunurinn milli þeirra sem afla sér menntunar sérstaklega og þeirra sem gera það ekki er minnstur hér. Þetta passar alveg við niðurstöðurnar sem við sjáum varðandi Gini-stuðulinn, hann er núna í sögulegu lágmarki á Íslandi, ég fletti því upp undir ræðu hv. þingmanns. Hann stendur í 22,7 stigum sem er mjög lágt í öllum alþjóðlegum samanburði. Þetta hangir saman. Ég tel að þá þurfi auðvitað að velta fyrir sér þáttum eins og samsetningu háskólamenntunar hjá okkur. Hvert liggur straumurinn, í hverju erum við að mennta okkur og hvernig nýtist það inn í það efnahagslíf sem við búum við í dag? Og svo líka það sem hv. þingmaður nefndi alveg réttilega, og er til umhugsunar, þróun efnahagsstarfsemi okkar, efnahagslífsins. Nýtum við menntun nægilega vel? Eðli málsins samkvæmt er mikill hluti af okkar efnahagsstarfsemi háður útflutningi á hrávöru en hér hefur líka verið mjög vaxandi alls konar vísindastarfsemi í kringum grunnatvinnuvegi okkar eins og sjávarútveginn þar sem sá þátturinn vex og verðmætasköpun sem byggir einmitt á vísindum og þekkingu. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að vera bjartsýnn hvað þetta varðar, en ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að þetta stingur mjög í augu og er umhugsunar- og áhyggjuefni fyrir okkur.
Virðulegi forseti. Það er þó gott að vita að hæstv. ráðherra hefur áhyggjur af þessu, enda væri annað undarlegt. Ég held að það sé ástæða til að hafa verulegar og þungar áhyggjur af þessu án þess að ég ætli að fara í einhverja keppni í áhyggjum við hæstv. ráðherra. Ég held einfaldlega að við séum í alþjóðlegri samkeppni um menntað vinnuafl. Það er slæmt hagfræðilegt módel fyrir þjóðfélag að standa að menntun með kostnaði, bjóða upp á menntun, í okkar tilviki svo til ókeypis menntun í mörgum tilvikum, og hafa svo ekki þjóðfélag sem tekur við og umbunar fyrir þessa menntun þannig að vinnuaflið leitar til útlanda. Við erum náttúrlega að horfa upp á þetta núna, menntað vinnuafl leitar annað þar sem það fær ríkari tekjur fyrir menntun sína. Þetta er vont. Við kostum menntunina og fólk fer síðan til útlanda með menntunina og borgar skatta þar. Bara út frá þessu þrönga hagfræðilega sjónarhorni [[Forseti hringir.]]er þetta afleitt. Það verður að vera einhver víðtæk aðgerðaáætlun, finnst mér, til að auka gildi menntunar á vinnumarkaði á Íslandi og það þarf að boða til hennar.
Virðulegur forseti. Þetta er líka menningarlegt mál. Við erum þjóðin sem bjó til þann málshátt að bókvitið yrði ekki í askana látið. Sú hugsun hefur því miður lengi verið landlæg, en ég er þeirrar skoðunar að þetta sé að breytast. Ég vísa enn og aftur til þess að við þurfum líka kannski að vera tilbúin til að horfa gagnrýnið á uppbyggingu háskólakerfisins okkar, í hverju við erum að mennta okkur og hvernig menntunin nýtist fyrir allt samfélagið. Það má ekki gleyma því að menntunin sjálf breytir samfélaginu smám saman, það er ekki bara það hvernig samfélagið er sem tekur á móti. Ég vil líka vekja athygli á því að með því sem við erum að gera núna varðandi styttingu námstíma til stúdentsprófs erum við að hækka ævitekjur þeirra sem ganga menntaveginn með því að fara úr fjögurra ára kerfi í þriggja ára kerfi. Þess vegna lagði BHM á það áherslu í sinni menntastefnu að það væri gert. Það þýðir að ævitekjur menntaðs fólks munu hækka sem því nemur. Það skref eitt og sér skiptir máli í því sem hv. þingmaður nefnir hér, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Hér er umræðuefni sem að mínu mati þyrfti meiri tíma eins og svo mörg önnur á hinu háa Alþingi. Mig langar að ræða við hæstv. innanríkisráðherra um forsendur leynilegs eftirlits með almenningi. Nú hlýtur fólk að vera temmilega sammála um það að fólk hafi rétt á því að vita hvort fylgst sé með því. Faldar eftirlitsmyndavélar eru sem dæmi hreinlega bannaðar á Íslandi, sem betur fer, þannig á það auðvitað að vera. Það eru hins vegar ansi mörg tilvik þar sem leynilegt eftirlit óeinkennisklæddra lögreglumanna þykir eðlilegt. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir hennar sýn á hvaða forsendur eigi að liggja að baki slíku eftirliti. Þá vil ég ræða sérstaklega nýliðna hátíð, Secret Solstice, þar sem var eitthvað um óeinkennisklædda lögreglumenn og meira að segja var einn herramaður þar sem þótti eitthvað líkur lögreglumanni í útliti sakaður um að vera óeinkennisklæddur lögreglumaður. Nú lifum við á þeim tímum að myndavélar eru í hverjum síma þannig að menn geta tekið myndir hver af öðrum og því getur tortryggni borgaranna gagnvart hver öðrum aukist við svona aðferðir, sérstaklega að mínu mati ef ekki er um að ræða aðgerðir sem eru nauðsynlegar út frá einhverjum brýnum almannahagsmunum eða í það minnsta vel skilgreindum almannahagsmunum. Þarna var um að ræða vímuefnaeftirlit, vænti ég en hef ekki fengið það beinlínis staðfest en það er jafnan tilefnið þegar svona aðferðum er beitt. Mér þykir mikilvægt að við höldum til haga umræðunni um mörk borgararéttinda eins og þeirra að fá að vita hvenær sé fylgst með manni gagnvart almannahagsmunum.
Virðulegi forseti. Ég held að í þessum efnum verðum við að gæta að því, sem ég og hv. þingmaður höfum svo sem rætt áður, að alltaf þarf visst jafnvægi að vera á milli okkar borgaralegu réttinda sem við höldum í heiðri og hinna, að gæta að öryggi borganna. Það er alltaf þetta tvennt sem við verðum að láta vegast á og skiptir máli hvernig á er haldið þegar við byggjum samfélag okkar upp. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sé sérstaklega að spyrja að því þegar lögreglumenn sinna störfum sínum og eru ekki einkennisklæddir. Þá kann vel að vera að lögreglan þurfi undir ákveðnum kringumstæðum að geta athafnað sig án þess að vera í einkennisbúningum í því skyni að halda uppi lögum og reglu. Hér var nefnd sú hátíð sem fór fram í Laugardalnum núna um helgina. Ég held að hún hafi farið vel fram. Ég gat ekki betur séð. Ég bý reyndar í næstu götu og fylgdist að minnsta kosti með músíkinni sem heyrðist úr dalnum þessa helgi. Ég held að þetta hafi farið afskaplega vel fram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn verði ekki óttaslegnir yfir því þótt lögreglan sé að athafna sig á slíkum opnum hátíðum. Hún er ekki að gera neitt annað en að halda uppi ákveðnu öryggi gagnvart öllum, þeim sem eru gestir á hátíðinni og jafnvel líka ef kann að vera einhvers konar brotavilji hjá einstaka mönnum, sem alltaf getur verið fyrir hendi og er fyrir hendi hvar sem er í þjóðfélaginu. Ég held að þarna þurfum við að gæta að því að lögreglan hafi heimildir og möguleika til þess að sinna starfi sínu og halda uppi öryggi en óttast ekki að lögreglan sé ekki í einkennisbúningum undir vissum kringumstæðum. Mér finnst það ekki geta verið útgangspunkturinn í því sem við erum að tefla fram hér heldur fyrst og fremst þetta: Gætir lögreglan hófs í framgöngu sinni til að viðhalda öryggi í landinu?
Virðulegi forseti. Ég get ekki mótmælt því, alla vega ekki því síðasta sem hæstv. ráðherra sagði. En þá verðum við líka að spyrja okkur þessarar pólitísku spurningar: Hvenær höfum við ákveðið að örygginu sé ógnað? Sem dæmi þá velti ég fyrir mér hvers vegna lögreglumenn þurfi að vera óeinkennisklæddir á svona hátíð til þess að gæta að öryggi. Ef maður gengur af göflunum þarf lögreglumaður ekki að vera óeinkennisklæddur til að koma á vettvang og takast á við þær aðstæður. Sömuleiðis ef maður er ofurölvi þá er ekki nóg fyrir hann að fela bokkuna, hann er enn ofurölvi og það er venjulega augljóst. Ég sé ekki alveg hvaða þörf það er sem menn segja réttlæta óeinkennisklædda lögreglumenn á hátíðum sem þessum, nema vegna þess að hið pólitíska andrúmsloft hefur í nokkra áratugi verið þannig að þegar kemur að vímuefnum þá einhvern veginn megi lögreglumenn allt, þá hverfi borgararéttindi fljótt. Það er þess vegna sem ég brydda upp á þessu. Hvað ef brotið er ekki nógu alvarlegt til þess að það þurfi hreinlega óeinkennisklæddan lögreglumann til að komast að því að það hafi verið framið? Hvernig getur slíkt brot talist svo alvarlegt að það réttlæti slíkar aðgerðir?
Virðulegur forseti. Það er ekki pólitísk spurning hvort heimilt sé að stunda fíkniefnasölu hér á landi. Það eru ákveðin lög í gildi í landinu og lögreglan hefur eftirlit með því að þau séu í heiðri höfð. Það er ekki á hendi pólitíkusa að ákveða að það sé með einhverjum öðrum hætti nema þá að breyta lögunum. Leiðin er þá að breyta lögunum. En að óbreyttum lögum er þetta hlutverk lögreglunnar og hún verður að hafa traust manna og hefur haft traust manna til að framfylgja þeim og halda uppi lögum og reglu. Mér finnst skipta máli að menn séu ekki óttaslegnir yfir því þegar lögreglan gerir það með þeim hætti sem hún telur réttast. Ég get ekki fallist á það með hv. þingmanni að lögreglan hafi stigið of langt í einhverjum aðstæðum á útihátíðinni sem haldin var í Laugardalnum í vikunni, heldur var þvert á móti verið að passa upp á að allt færi fram með kyrrum kjörum. Ég held að það hafi tekist og þá segi ég að starf lögreglunnar hafi borið árangur.
Hæstv. forseti. Á liðnum tveimur áratugum og rúmlega það hefur íslensk þjóð skipst í fylkingar gagnvart sjávarútvegskerfinu og miklar deilur verið um það hvernig stjórn fiskveiða eigi að vera og hvernig farið sé með auðlindina og hvert afnotagjaldið skuli vera af nýtingu hennar. Nú á þessu vorþingi er mikil deila um það hvernig eigi að ljúka makrílfrumvarpi. Einmitt þegar það frumvarp kom fyrst fram þá komu verstu gallar kerfisins í ljós. Annars vegar var verið að loka kerfinu og skipta því niður á ákveðna aðila, þ.e. hlutdeildarsetja kerfið, sem sagt loka því algjörlega þannig að ekki komist aðrir inn í það. Hins vegar var upphaflega í því frumvarpi leyft framsal sem þýddi að þeim handhöfum sem fengu úthlutun í makrílnum var leyft að fénýta hana sjálfir. Eitt af því sem kom fram í sáttanefnd og hefur komið ítrekað fram í umræðu í þinginu er að ef einhver sátt á að nást í þessum málaflokki þá er mikilvægt að fara að þeirri ósk þjóðarinnar að auðlindaákvæði komi í stjórnarskrána og mikilvægt að fá þá skýr svör á því hvort hæstv. forsætisráðherra standi ekki við fyrri fullyrðingu sína, sem kom fram í svari á Alþingi, að það sé mikilvægt að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrána. Þá um leið er mikilvægt að spyrja hæstv. forsætisráðherra, því að hann er yfir stjórnarskrárnefndinni og skipar þar formann, hvað hann hafi gert til þess að tryggja að ná fram ákvæðinu sem var samþykkt með gríðarlega miklum meiri hluta í viðhorfskönnun þegar verið var að vinna að gerð stjórnarskrárinnar. Mér finnst þetta skipta miklu máli vegna þess að við þurfum að horfa fram á veginn og losna út úr þeim ógöngum sem við erum komin í. Mig langar að heyra sjónarmið forsætisráðherra sem verkstjóra þessarar ríkisstjórnar.
Virðulegur forseti. Ég þakka ágæta spurningu um mikilvægt málefni. Það er rétt að eitt af því sem nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar er að skoða sérstaklega og umfram annað til að byrja með, svona forgangsverkefni, er hið svokallaða auðlindaákvæði. Við höfum verið mjög afdráttarlaus með það í þessari ríkisstjórn og í mínum flokki ekki hvað síst að við viljum sjá slíkt ákvæði í stjórnarskránni og höfum hvatt þá sem eru að vinna þessa vinnu, hvort sem það eru fulltrúar meiri hlutans eða aðrir, til þess að haga vinnu sinni þannig að þetta mál sé sett í forgang. Raunar hefur aukið beint lýðræði líka verið nefnt sérstaklega sem forgangsatriði. Ég get svarað spurningu hv. þingmanns afdráttarlaust. Ég tel mjög mikilvægt að slíkt ákvæði fari í stjórnarskrána.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir svar hæstv. forsætisráðherra. Ég held að það sé afar mikilvægt að hann berjist fyrir þessu máli og ýti því áfram. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra aðeins ítarlegar út í þetta. Það var gerð skoðanakönnun um ákveðið orðalag á auðlindaákvæðinu. Er það ekki rétt skilið hjá mér að forsætisráðherra styðji ákvæðið eins og það var lagt fram þar? Hins vegar langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra í ljósi þess að sett var í forgang af svokallaðri sáttanefnd að auðlindaákvæði kæmi í stjórnarskrána. Þetta hefur verið ákallið sem allir setja fram og núna hafa rúmlega 51 þúsund skrifað undir kröfu um að þetta ákvæði komi inn áður en annað er ákveðið í sambandi við framhald sjávarútvegsins. Er ekki eðlilegt í því samhengi að menn bíði með makrílfrumvarpið í þeirri mynd sem það hefur komið fram og taki þetta ákvæði sérstaklega [[Forseti hringir.]]fram fyrir sem tilraun til að ná sátt í málinu?
Virðulegur forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur gert grein fyrir því að hann telji úr því sem komið er best að byrja á því að einbeita sér að því að ná ákvæði um auðlindir inn í stjórnarskrá áður en menn klára lög um stjórn fiskveiða eða samhliða því þannig að ný lög um stjórn fiskveiða taki mið af því að slíkt ákvæði fari í stjórnarskrá. Það breytir ekki því að það þarf að bregðast við þeim ábendingum og ákúrum sem komið hafa vegna þess að menn hafi ekki klárað að hlutdeildarsetja makrílinn eins og síðasta ríkisstjórn hefði reyndar átt að gera. Umboðsmaður Alþingis hefur verið afdráttarlaus með það að ekki verði unað við óbreytt ástand, svoleiðis að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið að bregðast við því sem hefði þurft að bregðast við fyrir nokkrum árum.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Óundirbúnar fyrirspurnir. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Sérstakar umræður um verðtryggingu. Málshefjandi er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til andsvara verður forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. 4. Sérstakar umræður um fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuð í samfélaginu. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon og til andsvara verður fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson. 5. Sérstakar umræður um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks. Málshefjandi er Jón Þór Ólafsson og til andsvara verður heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Þessi tillaga verður borin upp síðar á fundinum.
Virðulegur forseti. Forseti var þráspurður hér áðan um nýja starfsáætlun vegna þess uppnáms sem þingstörfin eru í. Ég sakna þess að forseti bregðist við þeirri ósk [[Gripið fram í.]]og þeirri rökstuddu beiðni bæði þingmanna og annarra hér að við fáum einhverjar útlínur af þeim störfum sem fram undan eru. Ánægjulegt væri líka að vita hvort einhvers staðar á þeirri starfsáætlun leyndist eldhúsdagur, hvort forseti hugsi sér að við fáum eitthvert tilhlaup að þeim degi, hvort við fáum einhvern undirbúning að því. Ég er dálítið forvitin að vita líka um það almennt hversu seint eldhúsdagur hefur yfirleitt verið, þ.e. hvort við eigum einhver dæmi þess að eldhúsdagur hafi verið á miðju sumri. Hefur forseti einhver dæmi um slíkt? Þá eru orðin kannski áhöld um að hann nái sínu upphaflega markmiði að vera umræður og uppgjör um þingið í heyranda hljóði og í samtali við þjóðina.
Forseti vill enn halda í þá einbeittu von sína að unnt sé að ljúka hér þingstörfum innan ekki mjög langs tíma og þess vegna hefur forseti ekki talið ástæðu til þess að setja upp nýja starfsáætlun fyrir þingið.
Virðulegi forseti. Ég bjó í sama draumaheimi og forseti. Miðað við það sem hann segir hér, að hann voni að þetta fari nú allt saman að gerast, þá bjó ég í þeim sama draumaheimi þangað til um helgina þegar ég áttaði mig á því að það er enginn vilji til þess að ganga til samninga um með hvaða hætti þingstörfum skuli ljúka. Það þýðir þá að við verðum að fá starfsáætlun. Það er ekki hægt að láta sig dreyma áfram, það eru liðnar þrjár vikur, þetta er orðið vandræðalegt. Þetta er ekki bara vandræðalegt fyrir forseta, þetta er vandræðalegt fyrir okkur öll. Þá er best að horfast í augu við veruleikann, setja starfsáætlun og hefja hér störf eins og venjulegt fólk. Það gengur heldur ekki lengur, til dæmis í morgun hefðum við getað nýtt tímann með því að funda um stór mál í umhverfis- og samgöngunefnd. Við gerðum það ekki vegna þess að ekki er í gildi nein fundatafla og ekki er í gildi nein starfsáætlun þannig að tími okkar nýtist illa. Ég fer fram á það, ég er hætt að óska eftir því, ég fer fram á það að forseti [[Forseti hringir.]]setji hér starfsáætlun og viðurkenni það fyrir sjálfum sér og [[Forseti hringir.]]okkur hinum að honum hefur mistekist [[Forseti hringir.]]í því að reyna að ljúka hér þingi.
Virðulegur forseti. Ef þetta væri sjónvarpsþáttaröð væru allir að velta fyrir sér núna: Hvað gerist næst? Eða öllu heldur: Á þetta bara að vera svona? Á ekkert að gerast? Vegna þess að það hlýtur að fara að verða einhver framvinda í þessum söguþræði. Eigum við bara að spóla hér áfram í sömu hjólförunum? Og vona menn að málin leysist þannig? Ég hef nú verið þeirrar trúar að hægt sé að leysa öll mál ef menn væru tilbúnir til þess að tala saman, en menn eru greinilega ekki tilbúnir til þess. Hér er tíminn ekki nýttur til þess að hóa í menn, að kalla saman stjórn og stjórnarandstöðu, fara yfir stöðuna og velta fyrir sér hversu mikið beri á milli og hvernig hægt sé að leysa það. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem það kemur fyrir. Heilu og hálfu vikurnar eru einhvern veginn látnar renna út í sandinn. Maður veltir fyrir sér hvort ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir séu að bíða eftir því að við í minni hlutanum komum heim til þeirra til þess að leysa þessi mál, að við mætum bara og bönkum upp á og segjum: Heyrðu, nú er ég kominn með hérna mjög góða tillögu, við munum bara samþykkja allt frá [[Forseti hringir.]]ykkur og ekki tala um neitt í neinu máli, þá bara fer þetta allt í gegn hérna og allt verður í [[Forseti hringir.]]himnalagi. Hvað á að gerast næst, virðulegur forseti?
Forseti. Þetta er eiginlega bara orðið fyndið á sinn kaldhæðnislega og sorglega hátt að við séum hér í fjórðu viku eftir að starfsáætlun lauk að biðja um að hafa einhvern ramma utan um störf okkar, að biðja um að við getum skipulagt vinnuna. Við erum hér kjörin á þing. Við erum fulltrúar fyrir kjósendur okkar og við getum ekki sinnt starfsskyldu okkar. Mér finnst það rosalega óþægileg staða. Ég skil ekki hvernig - kannski er það bara reynsluleysi, enginn af þeim sem nú eru ráðherrar hefur áður verið ráðherra og kannski skilja þeir ekki þá ábyrgð sem fylgir því að hafa þá miklu ábyrgð sem þeir bera, forustumenn stjórnarflokkanna. Það þýðir ekki, forseti, að fara alltaf gegn þeim sem rétta [[Forseti hringir.]]út höndina, en við höfum ítrekað rétt fram sáttarhönd.
Virðulegi forseti. Það er eitt að krefjast þess að þingfundir séu haldnir á þessum og hinum tímanum, annað er að krefjast þess að eitthvert tiltekið mál sé tekið fyrir, því að það er algjörlega sjálfsagt að hafa starfsáætlun, finnst mér, þegar málin eru komin í þessa stöðu. Það er ljóst að þingmenn minni hlutans gera ráð fyrir því að vera hérna eitthvað áfram í sumar, við gerum í raun og veru ráð fyrir sumarþingi, ég geri alla vega ráð fyrir því vegna þess að ég sé ekki hvernig á að leysa þennan hnút. Það er ekki mín reynsla að það taki stuttan tíma að leysa úr ágreiningi eins og þeim sem upp er kominn enn og aftur. Starfsáætlun er því algjörlega sjálfsögð. Á þessum vinnustað er alveg nógu mikill glundroði að öllu jöfnu þegar starfsáætlun er í gildi, þá er alveg nógu flókið að finna út úr því hvernig maður á að forgangsraða sínum tíma hér á bæ. Það er algjörlega óhugsandi, það er í raun og veru vonlaust að skipuleggja tíma sinn þegar engin er starfsáætlunin. Mér þætti það í það minnsta kurteisi að koma með starfsáætlun þannig að við getum alla vega einhvern veginn [[Forseti hringir.]]skipulagt tímann.
Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að taka undir þær óskir sem fram hafa komið um að hér sé starfað eftir einhvers konar áætlun. Það verður nú að gilda um þingið eins og stofnanir ríkisins almennt að hér sé áætlun um starfsemina, einhver stefna um með hvaða hætti haga skuli starfseminni og hvenær ljúka eigi einstökum atriðum, eins og gildir um þær stofnanir sem ríkið fer með forræði fyrir. Eftir höfðinu dansa limirnir og það kann ekki góðri lukku að stýra ef þingið á að hanga hér í lausu lofti án þess að nokkur viti hvað fram undan er, hvernig áætlunin er um starfsemi þess. Því er ástæða til að hvetja forseta til þess að vinda bráðan bug að því að leggja hér fram starfsáætlun fyrir það sumarþing sem hafið er.
Virðulegi forseti. Ég hef engan áhuga á því að búa í lala-landi með hæstv. forseta. Ég vil fara fram á að forseti segi okkur hvernig þingstörfum verði hagað hér í sumar þannig að við getum þá átt samtal við fjölskyldur okkar, vegna þess að það vill nú bara þannig til að við erum líka fólk, við eigum fjölskyldur. Ég á fjögur börn sem ég er búin að gefa ýmis loforð varðandi sumarið og ég get þá farið að endurskipuleggja þau plön með þeim. Það eina sem við erum að biðja um er: Settu starfsáætlun af stað sem fyrst svo við getum farið að gera áætlanir inn í sumarið, vegna þess að svona gengur þetta ekki. Það getur vel verið að stjórnarmeirihlutanum þyki alveg æðislega töff að sýna okkur að hann geti nú haldið þinginu í einhverjum undarlegheitum inn í haustið ef hann vill. Já, já, við erum öll búin að ná því. En, virðulegi forseti, settu samt starfsáætlun þannig að hér sé unnið eftir einhverju plani. Þetta er algerlega fyrir neðan allar hellur. Ég bið hæstv. forseta [[Forseti hringir.]]að koma sér inn í veruleikann til okkar [[Forseti hringir.]]hinna út úr lala-landinu sem hann býr í.
Virðulegi forseti. Ég er ekki hissa þótt forseta skjöplist í einstökum efnum þegar við erum komin hér vel inn í sumarið. Fram kemur í 10. gr. þingskapa í 3. mgr. um sumarhlé, þá segir, með leyfi forseta: „Sumarhlé þingsins er frá 1. júlí til 10. ágúst og skal ekki boða til nefndafunda á þeim tíma nema brýn nauðsyn krefji.“ - Nema brýn nauðsyn krefji. 1. júlí er í næstu viku og ég held að það væri nú ekki ofrausn ef virðulegi forseti léti okkur vita um það hvar hann dregur mörkin að því er varðar brýna nauðsyn. Ég býst við að þar undir falli til dæmis málin sem eru í efnahags- og viðskiptanefnd og varða höftin. En ég spyr um önnur þau mál sem verið hafa á listum hér í vinnslu milli stjórnar og stjórnarandstöðu, m.a. frumvarp forsætisráðherra um þjóðfánann.
Forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að meiri hlutinn átti sig á því að þó svo að hann setji okkur á fundatöflu á hverjum degi þegar verið er að fjalla um málefni hér á þingi og fer síðan út, að það verður erfitt fyrir meiri hlutann að hverfa, því að við munum tryggja að hér verða settar á dagskrá dagskrárbreytingartillögur sem kalla á að meiri hlutinn mæti hér í þingið til þess að taka þátt í þingstörfum. Ég veit að fjöldamargir starfsmenn þingsins, sem eiga að njóta ákveðinna kjararéttinda, hafa ekki getað tekið út sumarleyfi sín á tilsettum tíma. Mér finnst það mjög bagalegt. Ég vil segja að meiri hluti þingsins beri algjöra ábyrgð á því. Svo finnst mér bara allt í lagi að tekið sé tillit til þess að við þingmenn erum líka manneskjur og eigum okkar fjölskyldur. Mér finnst ótækt að við getum ekki fengið að skipuleggja frí okkar, ef við eigum að fá frí, að við getum alla vega sagt við börnin okkar: Það verður ekki neitt frí [[Forseti hringir.]]í sumar.
Herra forseti. Auðvitað er þetta vandasamt ef verkstjóralaus ríkisstjórn kemur sér ekki saman innbyrðis og hefur þaðan af síður þroska til að ræða við þingið eða minni hlutann hér á þingi, þá er auðvitað erfitt að koma þessu saman. En hvað getur þá Alþingi gert þegar svo er komið að ramminn er farinn, sem venjulega er okkar haldreipi hér um störfin, 10. gr. þingskapanna skiptir þessu upp í haustþing, vetrarþing og vorþing frá dymbilviku til loka maímánaðar? Ramminn kveður á um sumarhlé frá 1. júlí til 10. ágúst, tilgreinir hvernig starfsáætlun er uppbyggð þannig að menn viti hvaða daga eru þingdagar, nefndadagar o.s.frv. Ef það er allt komið í vaskinn, hvað getur Alþingi gert? Þá held ég að menn verði að setjast niður og semja eitthvert plan B. Nú er nokkuð síðan við höfum fundað í forsætisnefnd. Ég fer eiginlega fram á það að við fundum í forsætisnefnd og ræðum þar til dæmis þann möguleika að setja núna niður bráðabirgðaáætlun til næstu tveggja til þriggja vikna og ríkisstjórninni verði síðan tilkynnt um það [[Forseti hringir.]]hvernig það þinghald verði ef [[Forseti hringir.]]hún er ófær um að reyna að leysa málin á eigin forsendum.
Virðulegi forseti. Hér er oft gagnrýnt hvað minni hlutinn talar mikið um fundarstjórn forseta. Getur það verið öðruvísi þegar það er algjörlega ljóst miðað við málaþungann og þau mál sem hæstv. ríkisstjórn kallar forgangsmál sín, miðað við þau mikilvægu mál sem við þurfum að funda hér um og ræða bæði í nefnd og á þingfundi, ef við getum ekki einu sinni fengið starfsáætlun? Þá velti ég fyrir mér hvað eigi að heita stjórn yfir hinu háa Alþingi og sérstaklega velti ég því fyrir mér hver það er sem stjórnar. Ef það er hæstv. forseti Alþingis sem stjórnar hlýtur hann sjálfs sín vegna og þingsins vegna að geta sett fram tímabundna starfsáætlun til ákveðins tíma bara til þess að við vitum til dæmis hvað við eigum að gera í fyrramálið, það er mikilvægt þegar maður hefur lítinn tíma. Maður vill alla vega vita hvað gerist á morgun. Mér finnst það ekki há krafa, mér finnst það algjörlega sjálfsagt. Og mér finnst virðulegur forseti hafa þá skyldu [[Forseti hringir.]]að svara þessari spurningu [[Forseti hringir.]]með einföldu já-i, að það verði lögð fram starfsáætlun.
Virðulegur forseti. Ég held að undir þessum lið hafi komið fram margar ágætar röksemdir fyrir því sem er alsiða á öðrum vinnustöðum í landinu, að það sé rétt og skylt að gera þingmönnum grein fyrir því með hvaða hætti þingstörfin eigi að halda áfram ef þau eiga að halda áfram. Forseti lýsti því yfir við þingsetningu í haust að ef ráðherrar ríkisstjórnarinnar kæmu ekki tímanlega fram með mál þyrftu þeir ekki að vænta þess að þau yrðu afgreidd. Nú reynir á hvort forseti meinti það sem hann sagði við þingsetninguna og setji ráðherrum skorður við því hversu seint og með hversu vanbúin mál þeir geta komið með inn í þingið.
Herra forseti. Ég sá undir bleikar iljar hæstv. menntamálaráðherra hér fyrir nokkrum mínútum. Ég fagnaði því að hann skyldi hafa komið hingað til fundar vegna þess að þegar þessari umræðu sleppti, fyrir um það bil röskri viku, þá var hátt kallað eftir afstöðu hans. Ástæðan er vitaskuld sú að það þarf að ganga eftir því við hæstv. ráðherra hvers vegna hann flytur ekki sjálfur frumvarp um tónlistarkennslu og fjármögnun tónlistarskóla í landinu. Hvernig stendur á því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra lætur allsherjar- og menntamálanefnd flytja frumvarp sem er redding til þess að bjarga því sem bjargað verður og koma í veg fyrir að það verði gjaldfall, jafnvel gjaldþrot fjölda tónlistarskóla? Hæstv. ráðherra hefur líkast til haft tvö ár til þess að koma fram með sína stefnu og sýn á þennan málaflokk. Það hefur hann ekki gert. Það glittir að vísu í það úr langri fjarlægð að hæstv. ráðherra sé búinn að koma sér niður á stefnu í málinu. Hún er hins vegar þess eðlis að hún virðist ekki þola dagsljós eða birtuna í þingsölum vegna þess að hún hefur ekki verið kynnt fyrir þingmönnum. Ég gekk mjög ríkt eftir því í andsvörum við hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hér fyrir tíu dögum, þegar hún af miklum skörungsskap mælti fyrir þessu frumvarpi, að það kæmi algerlega skýrt fram hver framtíðarstefnan væri í þessu máli. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, framsögumaður nefndarinnar sem flytur þetta mál sameiginlega, sagði þá að þetta mál væri redding. Ég ætla að leyfa mér að endurtaka það sem annar þingmaður sagði um þetta mál og vona að ég gangi ekki of nærri hinum fínni blæbrigðum smekks hæstv. forseta, en viðkomandi hv. þingmaður kallaði það skítareddingu. Það er auðvitað mála sannast. Þetta er skítaredding og ekkert annað. Á sínum tíma var gert ákveðið samkomulag á millum ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna í landinu um það hvernig ætti að taka á kreppu sem upp var komin vegna þess að sveitarfélögum var féskylft að standa straum af rekstri tónlistarskóla. Á þeim tíma var gert samkomulag. Það fól í sér að lagðar voru til málaflokksins 480 millj. kr. í tónlistarnám. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, sem þá var hæstv. menntamálaráðherra, hafði forgöngu að því. Af þessu voru 250 millj. kr. nýjar en sveitarfélögin tóku á sig verkefni til endurgjalds, bæði ólögbundin og lögbundin, upp á 230 millj. kr. Með öðrum orðum, fyrri ríkisstjórn lagði til nýjar 250 millj. kr. í þetta mál. Því var fagnað verulega af þeim sem unna tónlistarskólum, bæði foreldrum og börnum sem sækja þessa skóla. Við sem höfum lengi verið á dögum og jafnvel átt heima víðar en bara í Reykjavík 101 vitum að tónlistarskólarnir á landsbyggðinni eru jafnvel aflvaki, uppspretta og helsti kjarni menningarlífsins. Það er enginn þáttur sköpunar sem laðar að sér jafn marga til þátttöku og tónlistarskólarnir. Það er hægt að nefna staði á landinu þar sem segja má að tónlistarskólarnir hafi staðið undir menningarlegum orðstír viðkomandi byggðarlaga. Ég nefni bara minn gamla heimabæ Ísafjörð sem löngum og áratugum saman var einn helsti menningarstaður á landinu vegna þess að þar var mjög öflugur tónlistarskóli. Ef ekki er hægt að setja þetta á fastan, varanlegan grunn þá óttast ég að það sé verið að fella stoðir undan tónlistarskólunum og að þeir eigi sér einfaldlega ekki framtíð. Eins og staðan er nú þá er það algjörlega ljóst að ef ekki kemur til samþykktar á því frumvarpi sem hér er lagt fram sem redding þá blasir við gjaldfall og hugsanlega gjaldþrot margra þessara skóla. Þess vegna er eðlilegt að hæstv. menntamálaráðherra flytji þetta frumvarp miklu frekar en nefndin sem tekur það að sér til þess að bjarga hæstv. ráðherra frá sneypu og skömm og fyrir bænarstað sveitarfélaganna. Mér finnst að minnsta kosti lágmark að hæstv. menntamálaráðherra komi hingað í salinn og geri okkur grein fyrir því hvernig stendur á því að hann hefur enga stefnu lagt fram í þessum málum sem hið háa Alþingi hefur fengið að njóta. Ég rifja það upp að hið upphaflega samkomulag var gert árið 2011 þegar til varð hið svokallaða vistarband. Á þeim tíma, í kjölfar kreppu, treysti Reykjavíkurborg sér ekki til þess að taka við nemendum til tónlistarnáms í tónlistarskólum sem hún borgaði fyrir án þess að með þeim væri greitt. Það var fyllilega skiljanleg afstaða. Ríkisstjórnin á þeim tíma skildi það og þess vegna var ráðist í þessar breytingar á lögum árið 2011, sem leiddu til þess að þá komu 250 nýjar milljónir í málaflokkinn. Þetta samkomulag hefur síðan verið framlengt og það er verið að framlengja það enn einu sinni. Á sínum tíma, í lok síðasta kjörtímabils, var þáverandi hæstv. menntamálaráðherra búinn að móta nýja stefnu og hafði kynnt hana. Það var stefna sem hefði verið hægt að byggja á til frambúðar. Fyrr var ekki hægt að gera það, m.a. vegna þess að það skorti upplýsingar. Sá gagnagrunnur sem tónlistarskólarnir byggðu á reyndist vanbúinn að því leyti til að það voru ekki réttar upplýsingar um fjölda nemenda þannig að sumir skólar fengu minna í sinn skerf en þeim bar í reynd. Stefnan var kynnt og enginn mælti á móti henni vorið 2013 þegar hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kynnti hana. Ekki getur hæstv. menntamálaráðherra skotið sér á bak við það að hann hafi ekki haft neina stefnu vegna þess að ráðuneytið var þá reiðubúið með þetta frumvarp. Hins vegar er það fullkomlega skiljanlegt ef hæstv. ráðherra vill fara einhverja aðra leið. En hann þarf þá að segja okkur hver sú leið er. Hann virðist ekki hafa haft krafta eða rými til þess að ganga frá stefnumótun á þessu sviði. Það er þess vegna sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd hleypur undir bagga, tekur undir hornin með ráðherranum og bjargar honum í þessu máli. Nefndin gerir það, eins og ég sagði hér áðan, í orðastað sveitarfélaganna í landinu til þess að koma í veg fyrir neyðarástand í tónlistarskólum. Ég er þakklátur hv. formanni nefndarinnar, Unni Brá Konráðsdóttur, sem flutti þetta mál og sagði undanbragðalaust frá því hvernig staðan var. Ég tel hins vegar að við eigum heimtingu á að fá skýringu á því frá hæstv. menntamálaráðherra af hverju hann er ekki reiðubúinn með sína stefnu. Kann að vera, herra forseti, að það hafi verið ætlun hæstv. menntamálaráðherra, þegar sást glitta í stefnu sem var mjög umdeild, að bíða með kynningu á henni fram yfir það að Alþingi lyki störfum? Við áttum, eins og kom fram í umræðum um störf þingsins rétt áðan, að vera fyrir löngu farin héðan úr þingsölum. Var það þá sem hæstv. ráðherra ætlaði að kynna stefnu sína í þessum málum? Staðreyndin er nefnilega sú að sú stefna sem hæstv. ráðherra hefur verið að kynna, samkvæmt óljósum fregnum úr fjölmiðlum, fellur ekki alls staðar í góðan jarðveg. Hún felur það í sér, herra forseti, að í reynd á að slá af tónlistarskóla á landsbyggðinni og nýta það fjármagn sem ríkið hefur lagt til þeirra til að koma á fót einum miðlægum framhaldsskóla í tónlistarnámi í Reykjavíkurborg. Þetta eru að minnsta kosti fréttirnar sem menn hafa fengið. Ef það er rangt finnst mér að hæstv. ráðherra eigi að hreinsa loftið og segja okkur frá því hvernig menn ætla að kljúfa þessi vandamál í framtíðinni. Ég hef sagt að samhliða því sem ég tel að það sé rétt af þinginu, áður en það lýkur störfum fyrir sumarleyfi, að samþykkja þetta frumvarp þá sé ekki annað hægt en að hæstv. ráðherra komi og segi okkur frá því hvernig hann ætlar að haga stefnu sinni og ríkisstjórnarinnar gagnvart tónlistarskólum í framtíðinni. Mér er að vísu ljóst að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur lagt fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um það hvaða stefnu hann hyggist fylgja í framtíðinni. Mér finnst það ekki nóg. Mér finnst að hæstv. menntamálaráðherra eigi fullt erindi hingað í þessa umræðu til að gera okkur ljósa grein fyrir því hvert hann hyggst feta með tónlistarskólana í framtíðinni. Núna þegar þingið kemur og bjargar málunum finnst mér sjálfsögð skylda og eðlileg krafa af minni hálfu sem þingmanns sem ber hag tónlistarskólanna fyrir brjósti, sem þekkir þá af eigin reynslu sem foreldri tveggja dætra sem hafa stundað nám með góðum árangri, og fyrir alla í slíkum skólum að fá að vita þetta. Herra forseti. Er hægt að gera uppskátt um það hvort hæstv. menntamálaráðherra er í húsinu?
Forseti sér það á viðveruskrá að hæstv. menntamálaráðherra er ekki í húsi.
Það er ákaflega miður, herra forseti. Ég ætla ekki að bregða af vana mínum og krefjast þess að hæstv. ráðherra komi hingað til fundarins nákvæmlega núna, en hitt vil ég segja skýrt að mér fannst það skjóta skökku við að sjá undir fölbleikar iljar hæstv. ráðherra um leið og þessi umræða hófst. Hæstv. ráðherra var staddur hér áðan við óundirbúnar fyrirspurnir og þetta mál er fyrst á dagskrá. Mér hefði fundist eðlilegt að hann væri hér og gerði þinginu grein fyrir stöðu þessara mála. Að lokum, herra forseti. Það samkomulag sem var gert árið 2011 var gert til þess að bjarga mjög þröngri stöðu sem þá var komin upp. Það fól í sér að nýjar 250 millj. kr. komu til þess að standa straum af námi á miðstigi í söng, á framhaldsstigi í söng og hljóðfæraleik. Það bjargaði því sem bjargað varð fyrir tónlistarskólana þá. Síðan hefur þetta samkomulag verið framlengt. Síðan þá liggur það sömuleiðis fyrir að fyrri menntamálaráðherra var kominn fram með stefnu í málinu sem naut mjög mikils skilnings og vildar hjá forráðafólki tónlistarskólanna. Ég minnist þess ekki að nokkur einasti maður hafi mælt henni í mót. Þess vegna finnst mér að það sé eðlilegt að núverandi ríkisstjórn segi Alþingi og þeim sem standa á bak við rekstur tónlistarskólanna í landinu og nemendum sem stunda nám þar hvaða leið hún ætlar að fara í framtíðinni. Herra forseti. Svo það sé bara sagt upphátt, er það ætlan hæstv. menntamálaráðherra að leggja tónlistarskólana úti á landi bókstaflega af og búa til einn miðlægan tónlistarskóla í Reykjavík? Nú er ég þeirrar skoðunar að ríkið þurfi að taka þátt í kostnaði við framhaldsnám í tónlist alveg eins og í öðrum námsgreinum. Ég tel að listnám eigi að standa jafnfætis öllu öðru námi. Ég hef ekkert á móti því og tel það góðra gjalda vert ef hæstv. ráðherra stefnir á það að búa hér til og byggja einn stóran skóla til þess að taka við nemendum og gera þá enn betri. Ég sagði frá því í fyrri ræðum mínum að mætir menn eins og Víkingur Heiðar Ólafsson píanóleikari, einn af okkar framúrskarandi ávöxtum íslensku tónlistarskólastefnunnar, hefði um málið margt gott að segja. Ég ætla því ekki að loka á neitt fyrir fram, en hitt verð ég að segja, herra forseti, að ég mun aldrei fallast á að menn bókstaflega hætti að styrkja tónlistarskólana á landsbyggðinni. Ég vil að endingu leggja áherslu á það, herra forseti, að um leið og ég lýsi stuðningi mínum við þetta frumvarp þá tel ég að það sé ekki hægt að samþykkja það fyrr en hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt spilin á borðið og sagt okkur hvernig hann ætlar að leysa þetta mál í framtíðinni. Ætlar hann að leysa það með því að verða sér úti um fjármagn með því að slá af fjárveitingar til tónlistarskólanna á landsbyggðinni? Það finnst mér ekki koma til greina.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég vil nota tækifærið og taka undir þá kröfu sem hann setti hér fram. Við ræddum þetta síðast fyrir tæpri viku og þá kom sú krafa fram að hæstv. menntamálaráðherra kæmi hér og gerði grein fyrir framtíðarsýn sinni í málefnum tónlistarskólanna. Ég vil taka undir þá kröfu sem hv. þingmaður setur fram og mælist til þess að forseti láti kanna það hvort hæstv. ráðherra geti komið hingað og verið við umræðuna. Eins og kom fram í ræðu minni um þetta málefni fyrir tæpri viku styð ég málið en tel um leið að það sé mjög örðugt fyrir þingið að afgreiða málið án þess að sú framtíðarsýn liggi fyrir. Það sem mig langar að inna hv. þingmann eftir er skoðun hans á þeirri framtíðarsýn. Ég fór yfir það í máli mínu að ég hefði lengi haft þá skoðun að eðlilegt væri að ríkið annaðist framhaldsstigið í tónlist eins og hinu almenna skólakerfi, en sú lausn sem hefur verið boðuð í því frumvarpi sem var kynnt á vormánuðum 2013 hefði verið svona millileikur getum við sagt, þ.e. ríkið með lögum skuldbyndi sig til þess að styrkja sveitarfélögin til að reka nám á framhaldsstigi en tæki ekki framhaldsstigið yfir sem slíkt og færi að reka það. Það voru þá fyrst og fremst svona ákveðin hagkvæmnissjónarmið í ljósi þess að framhaldsstigið er dreift um allt land og framhaldsstig er víða í skólum. Það hefði kallað á talsvert miklar breytingar. Nú heyrum við af því að hæstv. ráðherra boði það að hann hyggist stofna einn framhaldsskóla, eða öllu heldur að ríkið beini stuðningi sínum til eins tónlistarskóla á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi frá því að við hófum þessa umræðu mótað sér frekari skoðun á því hvaða framtíðarsýn væri æskileg í þessum efnum eða hvort hann telji eðlilegt að við gefum okkur tíma til að ræða hana við hæstv. ráðherra þegar hann mun einhvern tímann mæta hér til að gera grein fyrir henni.
Herra forseti. Í hinum besta heimi allra heima væri líkast til hægt að hugsa sér að það væru sterkir og öflugir tónlistarskólar á landsbyggðinni þar sem tónlistarkennsla væri í tengslum við framhaldsskólana og yrði greidd til jafns við annað nám af hálfu ríkisins. En sömuleiðis held ég að það væri mjög farsælt að stuðla að því að í framtíðinni verði líka góður kjarni á einum stað sem gæti tekið við úrvalsnemendum sem hygðust leggja þetta fyrir sig áður en þeir héldu utan til frekara náms. Ég held að það væri glæsileg framtíðarsýn. Það mun auðvitað kosta töluvert af fjármagni. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að listnám af öllu tagi sé alveg jafngilt öðru námi. Ég held að hugsanlega sé það betri leið til að þroska sköpunargáfu, til að örva sköpunargáfu, kalla fram frumkvæði og hvers konar sköpunarþrótt. Ég geri mér grein fyrir að menn þurfa hugsanlega að feta sig inn í slíka framtíð. En ég er sem sagt þeirrar skoðunar að þau sjónarmið sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur sett fram séu mjög jákvæð og séu mjög til þess fallin að efla tónlistarkennslu í landinu. Að því er varðar síðan þetta mál hér þá finnst mér það örlátt af allsherjar- og menntamálanefnd að taka svona upp á sína arma það sem ella má segja að sé kóngsins járn og arbeið sem heyri til hæstv. menntamálaráðherra. Mann undrar auðvitað hvað hefur dvalið þann langa orm í tvö ár. Hvernig í ósköpunum stendur á því að kjörtímabilið er meira en hálfnað? Hann hefur ekki enn lagt fram stefnu í þessum málaflokki. Svo heyrum við hér undir lok þingsins af einhvers konar stefnu sem bersýnilega er mjög umdeild. Besta leiðin til að ná sátt um svona mál [[Forseti hringir.]]er vitaskuld að koma með hugmyndirnar, ræða þær hér, ræða þær við tónlistarskólana en vera ekki að pukrast með þetta í ráðuneytinu.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað varðar síðustu orð hans. Auðvitað er þetta stórmál sem um ræðir. Það þarf að fara með það sem slíkt. Það þarf að kalla alla hagsmunaaðila að borðinu. Það þarf að reyna að skapa breiða pólitíska sátt og ætti nú ekki að vera erfitt í máli sem ég tel að sé í raun og veru kappsmál okkar allra þvert á flokka, sem er auðvitað að byggja upp og halda áfram að byggja upp fyrsta flokks tónlistarnám á Íslandi. Ég tek undir með hv. þingmanni, þeim orðum sem hann fór hér með í ræðu sinni um nauðsynina á því að rækta sköpunargáfuna. Það hefur stundum verið sagt að þau menntakerfi sem vilja sníða sig að nýrri öld, 21. öldinni, við köllum hana enn nýja, hún er að minnsta kosti enn allung, þau þurfa einmitt að leggja áherslu á sköpunarþáttinn. Það er raunar gert í nýrri aðalnámskrá. En þessi orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar skutu mér í koll ákveðinni spurningu, sem er framtíðarsýn annarra greina, þ.e. ekki aðeins tónlistarnámsins heldur annarra listgreina. Ég velti því upp því að tónlistin á kannski dýpstu ræturnar fyrir utan ritunina sjálfa sem er auðvitað listgrein líka og er rótföst í hinu hefðbundna skólakerfi. Svo höfum við horft á aðrar listgreinar, dans, leiklist og myndlist sem eru meira á jaðrinum getum við sagt þegar kemur lengra upp í skólakerfið, í sérskólum. Það er auðvitað eitt af því sem mér finnst mikilvægt að við höfum til hliðsjónar þegar við ræðum framtíð tónlistarnáms og hvar nákvæmlega það á heima í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og hvernig það á heima, að við veltum því líka fyrir okkur hvort það kalli á auknar skyldur af hálfu til að mynda ríkisins þegar kemur að framhaldsstigi í myndlistarnámi, leiklistarnámi og öðru slíku. Raunar eru breytingarnar sem við erum að sjá þar þær að framhaldsskólarnir, hinir hefðbundnu sem við köllum svo, eru að taka það upp. Ég nefni sem dæmi Fjölbrautaskólann í Garðabæ sem er kominn beinlínis með sviðslistabraut sem er listnámsbraut. [[Forseti hringir.]]Það væri kannski þessi fagra framtíðarsýn sem hv. þingmaður rakti hér áðan þar sem skólarnir allir bjóða upp á eitthvað slíkt, meira skapandi nám en hinar greinarnar, [[Forseti hringir.]]herra forseti.
Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að listnám eigi að vera jafnfætis öðrum námsgreinum þegar kemur inn í framhaldsskóla. Ég tel að það samfélag sem við eigum að stefna inn í eigi að bjóða ungu fólki upp á slíka valkosti. Það sem er merkilegast við þetta frumvarp er hins vegar að í því birtist framhald af mynstri sem maður hefur tekið eftir í stjórnunarstíl hæstv. menntamálaráðherra. Hann virðist vera farinn að stjórna í gegnum tilskipanir sem hann síðan birtir í gegnum fjárlagatillögur. Við sjáum það gerast í þessu þar sem hæstv. menntamálaráðherra virðist vera að gjörbylta, að minnsta kosti breyta, í aðalatriðum skipan tónlistarnáms í landinu miðað við fréttir. Við sáum það að í gegnum fjárlög tók hann upp stýringu á aðgengi að framhaldsskólanum, þ.e. skar út þá sem voru 25 ára og eldri. Það kom aldrei fram til umræðu í þinginu öðruvísi en í gegnum fjárlög. Það má jafnvel segja að hann hafi stigið skref að því að beita fjárlögum og tilskipunum í gegnum þau til að fella litlu framhaldsskólana inn í stærri. Í síðasta lagi rifja ég það upp að hæstv. menntamálaráðherra, ja, ætlaði hann ekki hér á dögunum að taka Iðnskólann í Hafnarfirði og þeyta honum inn í Tækniskólann án þess að spyrja kóng eða prest og gera það bara í gegnum fjárlög? Mig minnir það. Ég er á móti þessum stjórnunarstíl. En hæstv. menntamálaráðherra virðist forðast þingið, hann virðist ekki leggja í það að koma með umdeildar tillögur sínar hingað til umræðu í Alþingi. Þess í stað kýs hann þá leið að bíða með þær, eins og í þessu tilviki, þar til þingið stendur upp og heldur í sumarfrí, þá kemur hann með það. Þetta eru ekki þau vinnubrögð sem ég vil taka þátt í og hæstv. ráðherra sem er kjarkmaður á ekki að [[Forseti hringir.]]temja sér slíka framkomu gagnvart þinginu.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess að taka undir með hv. þingmanni um fjarveru hæstv. menntamálaráðherra. Það fer ekki vel á því hér þegar hv. allsherjar- og menntamálanefnd er að redda ráðherranum í stöðu þar sem tónlistarnámið er í sannkölluðu uppnámi að ráðherrann sjái ekki sóma sinn í því að vera viðstaddur þá umræðu og taka þátt í henni og svara mörgum áleitnum spurningum sem þar eru uppi. Ein þeirra lýtur auðvitað að stefnumörkuninni sem hv. þingmaður færði í tal að ekkert bólar á eftir rúmlega hálft kjörtímabil og eðlilegt að spurt sé hvar framtíðarsýn ráðherrans er í þessum mikilvæga málaflokki. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort það orsakist ekki af nokkru, verðum við ekki að álykta sem svo að stefnumörkun í málaflokknum þurfi að fylgja fjármunir? Er hin raunverulega ástæða fyrir hinum auða ráðherrastól ekki áhugaleysi hæstv. menntamálaráðherra á tónlistarnámi, því að sannarlega dregur enginn í efa einlægan áhuga hæstv. menntamálaráðherra á tónlistarnámi, en afhjúpar það ekki bara að ráðherrann hefur ekki forgangsraðað málum í málaflokki sínum með þeim hætti að það séu fjármunir til þess að leysa úr þeim verkefnum sem við blasa á sviði tónlistarkennslu, sem hefur sem betur fer farið vaxandi, og að hann hefur ekki haft afl til þess að draga fé af málaflokki sínum ellegar þá að sú hugmyndafræði sem hann stendur fyrir, sem er auðvitað hugmyndafræði um að draga úr samneyslu, draga úr hinu opinbera menntakerfi og heilbrigðiskerfi, valdi því að hann hafi engu úr að spila til stefnumörkunar?
Herra forseti. Ég vil taka af öll tvímæli um það að ég tel ekki að fjarvera hæstv. ráðherrans stafi af því að honum sé ekki annt um málaflokkinn. Annað hvort væri nú, maðurinn hefur farið til náms við móðurkirkjuna í hinni eilífu borg í hljóðfæraslætti og leggur að sjálfsögðu alúð gagnvart tónlistinni. Miklu fremur má kannski segja að hæstv. ráðherra hafi á undanförnum missirum orðið eins konar leiksoppur þeirra sem ráða í niðurskurðarnefndinni, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, og þau virðast eiga alls kostar við hann. Við höfum séð það að hann hefur komið hálfstrípaður af fundum þeirrar nefndar í fjármálalegu tilliti. Ég held því miður að hæstv. ráðherra hafi skort afl til þess að ná nægilegu fjármagni til þess að slá varanlegum stoðum undir tónlistarkennsluna. Herra forseti. Svo má velta því fyrir sér af hverju hæstv. ráðherra kemur ekki til fundar við þingið til þess að ræða þetta. Nú undirstrika ég það að þetta mál er flutt af allsherjar- og menntamálanefnd af miklu örlæti hennar þannig að honum ber ekki þingleg skylda til þess, en honum ber pólitísk skylda til þess eftir að hafa verið hér á ferli um landið, gapandi framan í fólk og fjölmiðla um það hvers konar stefnu hann ætlar sér að reka og fengið ansi harðar undirtektir. Þegar hann er farinn að tala um stefnuna í svo mikilvægum málaflokki utan Alþingis þá er það réttmæt krafa að hann komi líka hingað og stigi úr sínum fílabeinsturni inn til okkar venjulegra þingmannsræfla og segi okkur frá því hvað þar er að gerast. En gæti skýringin verið sú að vegna þess í hversu grýttan jarðveg þessi frækorn nýrrar stefnu féllu sé hann enn einu sinni byrjaður að hugsa málin upp á nýtt, sé horfinn jafnvel frá því og hafi enga stefnu? Gæti það verið skýringin, hv. þm. Helgi Hjörvar?
Virðulegur forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt naglann á höfuðið. Ég held að hæstv. ráðherra sé alveg ráðalaus því að það verður auðvitað að útskýra fyrir áhorfendum að frumvarp sem flutt er af allsherjar- og menntamálanefnd eins og hér er gert þarf ekki að fara í kostnaðarmat í fjármálaráðuneytinu, fá samþykki í ríkisstjórn og afgreiðslu í þingflokkum stjórnarflokkanna. Hæstv. menntamálaráðherra hefur gengið illa að sækja mál sín í þessu stjórnarsamstarfi, einkanlega fjármuni til þeirra hluta sem gera þarf í menntamálum. Það læðist að manni sá grunur að þessi leið sé farin vegna þeirrar þröngu stöðu ráðherrans. Kannski ekki síður þegar maður sér að í þessi tiltölulega litlu útgjöld, sem ættu ekki að vefjast fyrir heilli ríkisstjórn, eru sóttir fjármunir í annað ráðuneyti og einmitt ráðuneyti sem líka hefur gengið illa að sækja fjármuni til forustu fjárlaganefndar og í gegnum þingflokka stjórnarflokkanna, en það er frá hæstv. félagsmálaráðherra Eygló Harðardóttur. Ég vil vegna þess að hv. þingmaður er margreyndur ráðherra og alþingismaður inna hann eftir því hvort hann minnist þess, af því að ég hef nokkrum sinnum séð fjármunum reddað með þessum hætti í viðkvæma málaflokka á síðustu stundu hér við lok þings, það er ekki algjör nýlunda þótt það sé fremur sjaldgæft, að slíkt mál hafi komið inn þar sem síðan fjármunirnir til þess eru sóttir til annars ráðherra og annars málaflokks. Ég að minnsta kosti minnist þess ekki að það hafi áður verið gert.
Herra forseti. Svarið er alveg klárt við þessu. Síðustu 25 árin hefur það aldrei gerst. En það hefur heldur aldrei gerst síðasta aldarfjórðunginn að hingað hafi komið inn frumvarp sem er ekki bara á elleftu stundu, það er á hinni tólftu stund. Þetta frumvarp kemur fram þegar þingið átti fyrir nokkrum dögum að vera búið að kveðja og haldið í sumarleyfi. Þessi redding er eiginlega þegar klukkan er slegin 12, dagur er að kveldi kominn og nóttin er fallin á ráðuneytið í þessu máli. Það má svo velta því fyrir sér hvernig stendur á því að málin eru í þessum farvegi. Ég hef margoft sagt í þessari umræðu að ég hefði viljað fá hæstv. ráðherra til þess að ræða það við hann en eins og við vitum sem erum þaulsætin í þessum sal er hæstv. ráðherra, og hefur verið síðustu vikur og mánuði, sjaldséður gestur í þessum sölum. Mér finnst sem það taki þó í hnúkana þegar menn eru að ræða þessi mál og hæstv. ráðherra kemur ekki fyrr en búið er að flytja helstu átölur og ábendingar til hans. En hæstv. ráðherra er sem sagt mættur. Lengi er von á einum. Þá getur hann skýrt fyrir okkur í fyrsta lagi hvernig á því stendur að hann leggur ekki fram þetta frumvarp. Í öðru lagi tel ég að það sé rétt að við þessa umræðu geri hæstv. ráðherra grein fyrir stefnu sinni varðandi framtíð tónlistarskólanna og hvort það er rétt sem hér hefur komið fram við umræðurnar að hann sé að velta því fyrir sér að draga úr, jafnvel fella niður fjárveitingar til tónlistarskólanna og nota þær í staðinn til þess að byggja upp einn miðlægan tónlistarskóla á framhaldsskólastigi á höfuðborgarsvæðinu.
Forseti. Ég spurði um það áðan hvenær að jafnaði eldhúsdagur hefði verið haldinn hér og vill svo heppilega til að ágætur vinur minn sendi mér upplýsingar um það utan úr bæ því að ég hef ekki fengið upplýsingar um það frá forseta, þannig að það er ágætt að eiga góða að. Á síðustu 30 árum hefur eldhúsdagur fimm sinnum verið í júní, en þó aldrei seinna en 14. júní, það var árið 2010. Maður veltir því auðvitað fyrir sér, forseti, hvenær standi til að halda eldhúsdag að þessu sinni og hvort forusta þingsins sjái fyrir sér að eldhúsdagurinn verði nú í hið fyrsta sinni á 30 árum haldinn í júlímánuði, hvort komið sé að þeim þáttaskilum í þessu þinghaldi, því að þau eru orðin allnokkur að því er varðar reiðileysið hér.
Virðulegi forseti. Ég hef mjög margt við fundarstjórn forseta að athuga þessa dagana, þó ekki þess forseta sem nú situr á forsetastóli heldur fundarstjórn forseta þingsins, Einars K. Guðfinnssonar, vegna þess að það er algjörlega augljóst fyrir mér að hann ræður ekki við verkefni sitt þegar við erum komin hér þrjár vikur fram yfir starfsáætlun og það er ekkert að frétta af nýrri starfsáætlun eða samningum um þinglok. Ég veit ekki hvað ég þarf oft að koma upp í þennan stól til að biðja um það. Þarf ég að fara á hnén? Hvað þarf ég að gera til þess að fá það fram að menn komi einhverju skikki á þingstörfin, setji upp starfsáætlun fyrir sumarþing og hætti þeirri vitleysu að reyna að halda því fram að hér séu menn að reyna að semja þegar ljóst er að það hefur enginn talað við neinn í sex, sjö daga? Það segir bara allt sem segja þarf. Ég vona að forseti þingsins, Einar K. Guðfinnsson, fari að koma til okkar og færa okkur þær fréttir að nú sé hafin vinna við gerð nýrrar starfsáætlunar, og leggi hana fram sem allra fyrst. Virðulegi forseti. Ég vil fá svör við þessum spurningum sem allra fyrst, vegna þess að það gengur ekki að láta mann koma hérna upp [[Forseti hringir.]]aftur og aftur eins og bilaða plötu til þess að spyrja um það sama. Menn þurfa bara að leggja fram starfsáætlun.
Virðulegi forseti. Væntanlega verður maður vændur um að misnota þennan lið þegar við komum hingað til að kvarta undan fundarstjórn forseta, en það gerum við bara vegna þess að það er margt mjög ámælisvert við fundarstjórn forseta, þar á meðal það að við höfum ekki starfsáætlun. Persónulega er ég farinn að líta þannig á að í raun og veru þýði ekki mikið að tala við hæstv. ríkisstjórn um nokkuð sem varðar þinglok, þannig að ég lít svo á að við höfum í reynd ákveðið, hvort sem virðulegum forseta líkar betur eða verr, að hér verði sumarþing, reyndar að hér sé skollið á sumarþing ef út í það er farið. Þess vegna finnst mér það sjálfsögð krafa að gerð verði starfsáætlun. Það er algjörlega sjálfsögð krafa. Við eigum að hætta allri sjálfsblekkingu um að hægt sé að forða því. Það er að mínu mati orðið talsvert síðan það var enn þá mögulegt vegna þess að í hvert sinn sem sést til lands kemur eitthvað nýtt frá ríkisstjórninni sem tekur síðan mjög langan tíma að greiða úr. Það hefur alltaf verið þannig. Ég hef enga trú - enga - á því að sé eitthvað öðruvísi núna. Við þurfum starfsáætlun. Ég krefst hennar, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég tek undir það, ég hef ekkert út á fundarstjórn sitjandi forseta að athuga, en það hef ég aftur á móti við fundarstjórn þess sem fer fyrir þinginu, Einars K. Guðfinnssonar. Þegar maður kemur úr skólakerfinu þekkir maður að þar er sett upp starfsáætlun fyrir nemendur og starfsfólk og kennara, áætlun sem fólk gengur út frá að það geti unnið eftir og við það miða flestir starf sitt, hvort sem það eru nemendur eða kennarar. Hér er málum öðruvísi farið. Þetta snýst ekki um það hvort þingmenn nenni að vinna eða ekki, það er mjög mikilvægt að fólk átti sig á því. Þetta snýst um það að vita hvenær fundir eiga að vera, hversu lengi þeir eiga að standa og svo framvegis. Þetta þýðir ekki að stjórnarandstaðan sé að tefja mál eða annað slíkt heldur kemur ríkisstjórnin seint fram með mál sem hún vill fá afgreidd án mikillar umræðu. Ég hef að gamni mínu verið að lesa aðeins ræður frá 141. þingi um ávirðingar þáverandi stjórnarandstöðu gagnvart sitjandi ríkisstjórn þess tíma. Þær ávirðingar voru nú hreint ekki alltaf fallegar og var það meðal annars undir liðnum fundarstjórn [[Forseti hringir.]]forseta sem stjórnarandstöðunni þá þótti eðlilegt að kvarta yfir stjórninni, alveg eins og við gerum nú.
Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er kannski ekki mikið að vöxtum en aftur á móti snýr það að mjög mikilvægu máli og umtalsverðum vanda sem við stöndum frammi fyrir varðandi tónlistarnám í landinu. Með þessu frumvarpi er verið að reyna að mæta bráðavanda eða vanda sem upp er kominn og hefur verið að myndast hér að undanförnu, sem snýr að rekstrarstöðu fjölmargra tónlistarskóla. Hér var spurt, virðulegi forseti, hvernig stæði á því að nefnd flytti málið. Það er auðvitað alsiða hér að slíkt sé gert, sérstaklega þegar gera má ráð fyrir því að það sé góð pólitísk samstaða um málið, og þetta er ein af þeim leiðum sem eru opnar í þinginu til að koma málum fram. Það er nefndin sem flytur málið sem endurspeglar að málið er þess eðlis að það átti að vera hægt að ná góðri samstöðu um það. Hvað varðar þetta mál almennt, stöðuna í tónlistarskólamálunum, þá stöndum við frammi fyrir því að það er svo og hefur verið svo frá árinu 1989, ef ég man rétt, að í samningum um verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga er lagt upp með það að tónlistarkennsla eða kennsla í tónlist á grunn-, mið- og framhaldsstigi sé í höndum sveitarfélaganna. Það fyrirkomulag á sér sínar skýringar. Þannig hefur þetta verið. Það fór svo að bera á því sjónarmiði í kringum 2003/2004, sérstaklega í Reykjavík, að nauðsynlegt væri fyrir sveitarfélögin, t.d. Reykjavík, að geta markað námið þannig að það stæði einungis þeim til boða sem hefðu heimilisfesti í viðkomandi sveitarfélagi. Fyrir því finnst mér vera nokkur sanngirnisrök. Það má auðvitað halda því fram að það sé óeðlilegt að sveitarfélag þjónusti með þessum hætti þá sem ekki borga útsvar í viðkomandi sveitarfélagi. Það eru í það minnsta alveg fullgild rök fyrir þessari afstöðu. Með öðrum orðum hefði það þýtt, ef það hefði gengið fram að fullu, að nemendur sem hefðu viljað sækja skóla til dæmis í Reykjavík, við skulum segja Tónlistarskólann í Reykjavík eða aðra skóla, sem ekki hefðu átt heimilisfesti í Reykjavík hefðu raunverulega átt mjög erfitt með það, það hefði jafnvel verið ómögulegt. Á því ástandi stóð í nokkurn tíma eða þar til árið 2011 að þáverandi ríkisstjórn ákvað að setja nokkra fjármuni inn í þetta kerfi til að liðka þannig fyrir að hægt væri að rjúfa slíkt vistarband, eins var tilgangur þess samkomulags að styðja almennt við þetta skólastig, þótt velta megi fyrir sér hvort það hefði ekki betur verið gert í gegnum verkaskiptasamninginn eða tekjuskiptin á milli ríkis og sveitarfélaga. Það er svo önnur umræða. En tilgangurinn var meðal annars að setja fjármuni inn í jöfnunarsjóðinn þannig að það væri möguleiki fyrir nemendur að fara þarna á milli. Því miður hefur framkvæmd þess samkomulags verið misjöfn eftir sveitarfélögum. Það eru sveitarfélög sem hafa nálgast þetta eins og hugsað var, að þetta væru viðaukafjármunir, þetta væru fjármunir sem voru ætlaðir til þess að bæta við í tónlistarnámið, meðan önnur sveitarfélög hafa túlkað það sem svo, þar á meðal Reykjavík, stærsta sveitarfélagið, að með samkomulaginu hafi ríkisvaldið tekið að sér, einhverra hluta vegna, að fjármagna allt framhaldsstigið í hljóðfæraleik, kennslu í hljóðfæraleik, og mið- og framhaldsstigið í söng. Það var auðvitað aldrei ætlun ríkisins og hefur margoft komið fram hjá fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra, núverandi hv. alþingismanni Katrínu Jakobsdóttur. Ég hef verið algjörlega sammála þeim skilningi og tel að það sé mjög undarlegt að nálgast þetta samkomulag á þann hátt sem til dæmis Reykjavíkurborg hefur gert. Það breytir ekki því að þetta er sú afstaða sem er uppi í Reykjavíkurborg. Niðurstaðan er auðvitað sú, sem hefur myndast hér að undanförnu, að rekstur fjölmargra tónlistarskóla á Íslandi er í mikilli óvissu og alveg augljóst að við getum ekki haldið áfram að hafa þetta kerfi með þeim hætti sem nú er. Þess vegna, virðulegi forseti, er nú að störfum nefnd sem í eiga sæti fulltrúar, einn frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu, tveir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einn frá Reykjavíkurborg og einn frá fjármálaráðuneytinu. Sá vinnuhópur er að störfum til að skoða hvaða möguleika við höfum til að gera kerfisbreytingu, ekki bara það að setja meira fjármagn til þessa heldur gera kerfisbreytingu þannig að alveg skýrt sé hvað það er sem ríkisvaldið tekur að sér að gera, hvað það er sem sveitarfélögin eru að gera. Vandinn við samkomulagið sem var gert árið 2011, og sennilega var það gert undir heilmikilli tímapressu eins og oft vill verða, er að þar voru settir fjármunir til þessa en kannski hefðum við þurft að horfa betur til þess nákvæmlega hvernig átti að nýta þá, það hefði sennilega þurft að skrifa það meira út úr því að hægt var að skilja samkomulagið á þann hátt sem Reykjavíkurborg gerði. Allir hlutir verða ekki séðir fyrir. Í það minnsta vitum við hver staðan er núna. Það er þess vegna sem fyrst þarf í þeirri vinnu sem við erum í núna að skilgreina þessa hluti. Ég ætla að nefna nokkur dæmi sem þarf að horfa til. Í áliti umboðsmanns hér fyrir nokkrum árum síðan kom fram sú skoðun, sem ég tel að sé skynsamleg, að þar sem um er að ræða einingabært nám á framhaldsstigi í tónlist sem nýtist síðan viðkomandi nemanda inn í þann framhaldsskóla sem nemandi stundar nám við til stúdentsprófs sé eðlilegt að ríkið komi að og greiði þann kostnað sem þar er um að ræða. Það er ein nálgun á þessu. Önnur er að líta svo á að allt það nám sem nýtist til stúdentsprófs eða á framhaldsskólastiginu eigi ríkið þá einhvern veginn með formlegum hætti að greiða fyrir. En það er ekki aðeins slíkt nám, þ.e. það sem fer fram í tónlistarskólanum, sem er viðurkennt inn í framhaldsskólakerfið. Það eru fjölmargir aðrir sem stunda nám í tónlistarskólum sem ekki stunda nám í framhaldsskólum. Þá er einmitt spurningin: Eigum við að líta til þess að þegar kemur að þeim sem stunda slíkt nám, á þeim forsendum, sé það eitthvað sem sveitarfélögin eigi að sjá um? Þannig er það jú í dag, af því að það er verkefni sveitarfélaganna að reka þetta nám. Eigum við að reyna að byggja kerfið þannig upp að það sé alveg skýrt að þegar kemur að þeim sem eru í einingabæru námi, ef má nota svoleiðis hugtak, sé það ríkisins að borga og fyrir þá sem eru það ekki borgi sveitarfélögin. Það eru fjölmörg álitaefni sem rísa upp ef menn ætla að nálgast þetta svona. Það er ekki auðvelt að búa til slíkt kerfi. Þótt það sé frekar snúið þurfum við samt að leysa það og það er meðal annars verkefni þessa hóps. Síðan þegar menn eru búnir að átta sig á þessu kemur að spurningunni um fjármagnið, hversu mikið fjármagn þarf að setja til þessa málaflokks svo að við fullnægjum þeim skyldum sem á okkur hvíla, þ.e. bæði ríkið og sveitarfélögin? Hvað varðar síðan þá umræðu, sem ég verð að segja að hefur verið undarleg umræða að fylgjast með, að það sé einhvern veginn búið að taka ákvörðun um að það eigi aðeins að vera einn framhaldsskóli eða einn skóli á framhaldsstigi í tónlist þá er auðvitað alveg fráleitt að búið sé að taka slíka ákvörðun. Þessi nefnd er að störfum núna. Hún hefur náð að hittast tvisvar sinnum og á fund aftur eftir nokkra daga. Enn er verið að horfa almennt á fyrirkomulagið, það er töluvert í það að menn geti farið að vinna með fjármagnið. En það hefur aldrei verið eitthvert upplegg að það eigi einungis að vera einn skóli á framhaldsstigi og hann eigi að vera í Reykjavík, þvert á móti. Það sem skoðað hefur verið og verið er að velta fyrir sér er hvort fara eigi í það módel að það sé í það minnsta einn skóli, sem væri þá vissulega í Reykjavík, sem væri opinn nemendum hvaðan sem er af landinu. Það sem meira er, ef nemandi gæti stundað nám við þann skóla en vildi vera áfram í heimabyggð sinni þar sem boðið er upp á framhaldsnám í tónlist gæti viðkomandi nemandi áfram verið í heimabyggð sinni en verið í sambandi við slíkan skóla. Það sem við þurfum nefnilega að horfa alveg sérstaklega til við lausn þessa máls er að við þurfum aðeins að velta fyrir okkur því námi og þeim námsleiðum sem við erum að bjóða því fólki upp á sem hyggst leggja tónlist fyrir sig sem atvinnu, því að það er stór munur á því hvaða námsúrræði við bjóðum þeim sem vilja fara í nám í tónlist til þess að auðga líf sitt og geta spilað á hljóðfæri og þeim sem ætla að leggja tónlist fyrir sig sem atvinnu. Námsferlarnir hjá þeim sem ætla sér í atvinnumennsku í tónlist og hjá þeim sem eru að fara í hefðbundið nám sem leiðir síðan til háskólanáms, hefðbundins bóklegs náms eða verknáms, eru um margt ólíkir. Þessir nemendur eru gjarnan mun fyrr á ferðinni. Það sem þarf þá að vera tryggt, og ég tel að við eigum að skoða það þegar við erum að skoða þetta fyrirkomulag, er að við séum með námsleiðir fyrir þá nemendur sem eru eins öflugir og hægt er. Það skiptir okkur alveg gríðarlega miklu máli, vegna þess að eftir því sem okkur tekst betur til við að mennta þá sem síðan leggja þetta fyrir sig því öflugra tónlistarlíf fáum við. Það dregur ekki úr mikilvægi þess að mennta þá sem hafa áhuga á tónlist og verða síðan hlustendur framtíðarinnar. Þess vegna er á engan hátt verið að leggja upp með að það verði einungis einn skóli og það verði eini skólinn sem veitir menntun á framhaldsstigi í hljóðfæraleik eða mið- og framhaldsstigi í söng, þvert á móti. Það er ekki verið að horfa til þess að það verði neitt hróflað við hinu fyrirkomulaginu heldur jafnvel til þess að styrkja það, þannig að þegar um er að ræða afburðanemendur geti þeir áfram verið í heimabyggð sinni en í tengslum við slíkan skóla. Ég vil ítreka þetta, virðulegi forseti. Þetta er allt saman á teikniborðinu. Við erum að stíga hér fyrstu skrefin. Við erum enn að fara yfir það hvernig við eigum að skilgreina aðkomu ríkisins og hvernig við eigum að skilgreina aðkomu sveitarfélaganna. Það þarf að gera á nákvæmari hátt en gert var með samkomulaginu árið 2011, enda gerðu menn sér alveg grein fyrir því þegar það samkomulag var gert að það var til þess ætlast að lagt yrði fram frumvarp á þinginu til þess að skerpa á því. Það er það sem við erum að gera núna. Ég vonast til þess að þessi vinna verði öll komin þannig að við getum séð lagafrumvarp koma inn í þingið strax næsta haust. Hvað varðar svona skóla, þ.e. þennan skóla sem ég var að lýsa áðan þar sem við værum þá að horfa á þann hóp sem sannarlega þarf á því að halda að geta fært sig á milli sveitarfélaga vegna þess að það fólk ætlar sér að leggja fyrir sig tónlist sem aðalfag, vil ég samt sem áður ítreka að að sjálfsögðu er það áfram þannig að nemandi sem er í sínu byggðarlagi og ætlar sér að verða atvinnumaður í tónlist getur vel litið svo á að sá skóli sem þar er sé nægilega góður ef viðkomandi nemandi vill klára allt sitt nám þar. Að sjálfsögðu er það áfram opið. Svona skóli eins og ég er að lýsa og ræða hér þyrfti auðvitað alltaf að vera þannig að hann væri rekinn áfram á inntökuprófum. Það væri horft til þess að inn í slíka skóla væru þeir að fara sem ætluðu sér að leggja tónlist fyrir sig sem ævistarf. Það að menn komist inn í slíka skóla er auðvitað engin trygging fyrir því að þeir verði atvinnumenn, en þessi námsleið þarf að vera til. Ég ítreka þetta: Þeir sem eru í skólum úti á landi, eða ekki í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu, eða annars staðar á landsbyggðinni, að sjálfsögðu geta þeir áfram stundað nám í heimabyggð sinni, en það mundi styrkja það nám ef hægt væri að hafa einhvers konar samvinnu á milli slíks skóla og skólanna heima í héraði. Virðulegi forseti. Ég tel að mikilvægt sé að þetta frumvarp sem hér um ræðir verði að lögum sem fyrst, en ég vildi að gefnu tilefni ræða aðeins þá stöðu sem uppi er í þeirri vinnu sem nú stendur yfir varðandi framhaldsnámið í hljóðfæraleik og mið- og framhaldsstigið í söng. Ég ítreka að þetta er spurning um það hvernig við skilgreinum verkefni ríkisvaldsins á þessu sviði annars vegar og verkefni sveitarfélaganna hins vegar. Frá árinu 1989 hefur verið litið svo á í verkaskiptasamkomulaginu að þetta væri alfarið á höndum sveitarfélaganna. Samningurinn árið 2011 var eiginlega bara um það, virðulegi forseti, að bæta við fjármunum, bæta við fjármunum sem áttu að vera til viðbótar við tónlistarnám í landinu. En það var tekin sú ákvörðun í Reykjavík að draga framlag Reykjavíkurborgar af borðinu og láta þetta eitt standa eftir. Ég harma það mjög og hef lýst þeirri skoðun minni áður á opinberum vettvangi og ég veit að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, fyrrverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, hefur verið á sömu skoðun hvað varðar innihald þessa samkomulags. Þess vegna hvílir mjög á okkur núna að skýra þetta alveg nákvæmlega. Það kann líka að vera að menn þurfi að horfa á tekjuskiptinguna á milli ríkis og sveitarfélaga í framhaldinu og það kann að vera, virðulegi forseti, að það þurfi líka að horfa til þess hvernig skiptingin er á milli ríkis og sveitarfélaga í verkaskiptasamkomulaginu sem fyrir liggur. Aðalatriðið er að þessir hlutir þurfa að vera á hreinu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hingað og setja okkur aðeins betur inn í þá vinnu sem stendur yfir við framtíðarfyrirkomulag tónlistarnáms. Ég ætla nú að byrja á því að segja að ég er sammála hæstv. ráðherra, svo það sé sagt hér, um skilning hans á samkomulaginu frá 2011. Því var ætlað að efla tónlistarnám, því var ætlað að renna til stuðnings framhaldsnámi eða námi á framhaldsstigi í tónlist. Ætlunin var ekki að ríkið tæki verkefnið yfir og því var bagalegt hvað sveitarfélög túlkuðu það mismunandi. Það er mikilvægt að það sé skýrt til lengri tíma. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út frá orðum hans um framtíðina: Skil ég það rétt að sá vinnuhópur sem nú er starfandi í ráðuneytinu eða á vegum hæstv. ráðherra og er að móta tillögur til framtíðar sé með þá framtíðarsýn að hugsanlega styðji ríkið einn skóla á höfuðborgarsvæðinu sem einbeiti sér að framhaldsstigi en samhliða því muni ríkið áfram styðja nám á framhaldsstigi í kringum landið? Ef þetta er réttur skilningur, ef þetta kemur til greina, mundi það þá ekki kalla á aukna fjármuni af hálfu ríkisins? Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að það kalli jafnvel á viðræður milli ríkis og sveitarfélaga um breytta verkaskiptingu á einhverjum öðrum vígstöðvum? Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra kemst yfir að svara þessu en mig langar þó að bæta við: Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að þetta muni eingöngu eiga við um nám í tónlist, að við tökum það út fyrir sviga með þessum hætti, eða telur hann að þetta muni líka hafa áhrif á nám í öðrum listgreinum sem eru auðvitað með öðrum hætti? Ég nefndi það í ræðu áðan að við sæjum til að mynda mikla framþróun í námi í sviðslistum innan hins hefðbundna framhaldsskóla. Við getum nefnt Fjölbrautaskólann í Garðabæ og ég veit að fleiri skólar eru að fikra sig á þeirri braut. En ég spyr einkum um það sem varðar tónlistarnámið.
Virðulegi forseti. Það er kannski fullsnemmt að fullyrða eitthvað um fjárframlögin. Nú þegar er stór hluti nemendanna í Reykjavík og þá fer verulegur hluti af framlaginu sem fer í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga þangað. Þegar kemur aftur að móti að hinum stefnumótandi áherslum þá legg ég upp með það að þótt við t.d. skoðum vel þá hugmynd að reka hér einn skóla sem hefði þjónustuskyldur við aðra skóla, skóla sem væri hugsaður fyrir nemendur sem ætluðu sér að leggja þetta fyrir sig sem atvinnumenn, sem tæki nemendur inn á inntökuprófum og inntökuskilyrðum, þá þýðir það ekki þar með að menn ætli sér að hætta einhverjum stuðningi við skólana sem eru vítt og breitt um landið. Þetta eru reyndar ekki mjög margir skólar, þeir eru ekki á mörgum stöðum á landinu en þeir skipta verulega miklu máli í þessum samfélögum. Það þarf að liggja fyrir hvers vegna og í hverju stuðningurinn felst og hvernig kerfið er upp byggt. Það þarf að skýra það miklu nákvæmar. Ég veit að við erum sammála, ég og hv. þingmaður Katrín Jakobsdóttir, um að samkomulagið frá 2011 kenni okkur að það þarf að skrifa það miklu nákvæmar. Það kann að kalla á að breytingar verði á tekjuskiptingunni eða á verkaskiptingu samkomulagsins sem liggur fyrir. Hvað varðar aftur á móti aðrar listgreinar þá er það mjög áhugaverð spurning því að auðvitað er hugmyndin sem við höfum verið að ræða varðandi einn svona skóla angi af umræðu sem var hér á árum áður um það hvort ætti að vera skóli á framhaldsstigi í listum. Þarna væri um slíkt skref að ræða, en það væri ekki hugsað sem almennur, opinn framhaldsskóli heldur sérstaklega ætlað þeim sem væru að fara í þessa listgrein. Það gæti auðvitað leitt til þess að menn mundu velta fyrir sér öðrum listgreinum í framhaldinu. En munurinn á þeirri umræðu sem var þá og þeirri sem er nú verið að hugsa um er sá að þá var þetta svolítið hugsað sem opinn skóli sem væri opinn öllum. Þarna væri um að ræða námskeið fyrir þá sem hefðu sýnt það og gætu sýnt það, m.a. í gegnum inntökupróf, að mikil alvara væri á ferðinni hjá viðkomandi einstaklingum og þeir ætluðu að leggja út á listabrautina sem starfandi listamenn.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það vakna hjá mér viðbótarspurningar. Í fyrsta lagi, ef hæstv. ráðherra sér fyrir sér að annars vegar miðist stuðningur ríkisins við nám á framhaldsstigi í tónlist úti um land og hins vegar einhvern slíkan skóla á höfuðborgarsvæðinu, hefur hæstv. ráðherra séð fyrir sér að aðrir skólar á höfuðborgarsvæðinu sem eru með framhaldsstig í tónlist yrðu ekki hluti af þessum sameinaða skóla? Það er nú helsta spurningin sem vaknar. Hina spurninguna langar mig að leggja hér fram af því að hæstv. ráðherra boðaði að þessi vinna stæði yfir, frumvarp væri í smíðum. Verulegur grunnur þess hlýtur að liggja fyrir því að þetta hefur verið talsvert lengi til skoðunar í ráðuneytinu, lengur en ég var þar því að forveri minn í embætti hóf þessa vinnu. Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að þetta frumvarp komi hingað inn næsta haust? Það er auðvitað mikilvægt að við fáum skýra sýn svo að við séum ekki oftar að afgreiða mál á borð við það sem við erum að ræða hér.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé engin ástæða til þess að horfa öðruvísi en svo á að aðrir skólar á höfuðborgarsvæðinu, sem starfa á mið- og framhaldsstigi í söng og framhaldsstigi í hljóðfærakennslu, geti haldið áfram að starfa. Með öðrum orðum, nemandi getur verið afburðagóður nemandi og viljað vera í öðrum skóla en þessum, ef hann verður að veruleika. Það væri ein leið en þá kemur að spurningunni með fjármögnunarmódelin, t.d. ef nemandinn stundar á sama tíma nám í öðrum framhaldsskóla og er að taka einingar þá held ég að það sé alveg eðlilegt að ríkið komi þar að. Þar fyrir utan er líka alveg hægt að hugsa það þannig að ríkið styðji almennt við sveitarfélögin sérstaklega. Það yrði þá einhver afmörkuð fjárhæð sem væri búið að ákveða nákvæmlega hvernig ætti að deila út. Það verður mjög spennandi að sjá hvað við fáum út úr vinnu þeirrar nefndar sem við erum að reyna að leggja grunn að og ræða það síðan í þinginu. Ég vonast til þess, virðulegi forseti, að það [[Forseti hringir.]]verði næsta haust. Ég hef einsett mér það. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að fara að [[Forseti hringir.]]koma þessum málum á hreint.
Herra forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir ræðuna. Það er ágætt, eins og hér hefur komið fram, að fara aðeins yfir þetta varðandi tónskóla, einn, tvo eða fleiri. Það kom fram í Fréttablaðinu að 25 tónlistarskólastjórar teldu þetta vera veruleikann sem þeir stæðu frammi fyrir, þ.e. að tveir tónlistarskólar yrðu sameinaðir á höfuðborgarsvæðinu og þar yrði einn skóli. Mér fannst reyndar gæta misræmis í því sem ráðherrann sagði, að það ætti ekki að vera einn skóli en samt skóli sem væri opinn öllum nemendum, að það væri ein af hugmyndunum, og á sama tíma væri hægt að styrkja afburðanemendur sem gætu orðið nemendur við skólann í Reykjavík þó að þeir byggju úti á landi. Mér fannst þetta ekki alveg liggja á hreinu í ræðu ráðherrans. Þetta skýrðist þó aðeins. Ég geng alla vega út frá því að nemendum á landsbyggðinni verði tryggt nám á framhaldsskólastigi, a.m.k. í þessum stærstu tónskólum. Það sem mig langaði hins vegar að ræða við ráðherrann er að ég sit nú í allsherjar- og menntamálanefnd og henni var ekki sérstaklega ljúft að flytja þetta mál, ég get upplýst ráðherrann um það, en í ljósi stöðunnar var ákveðið að gera það. Ég hafði meðal annars áhyggjur af varasjóði húsnæðismála og hef það enn. Mig langar að spyrja ráðherrann út í það. Hér á að taka út 30 milljónir af varasjóði húsnæðismála oftar en einu sinni. Það kom fram hjá félagsmálaráðuneytinu að í framhaldinu yrði gert ráð fyrir því að þessi sjóður yrði lagður niður. Nú kem ég frá landsvæði þar sem enn eru óseldar íbúðir og eins og hæstv. ráðherra veit er mikill munur á söluverði og áhvílandi lánum af félagslegum íbúðum þar og sveitarfélögin eru mörg hver ekki í stakk búin til að bæta því við hjá sér í rekstrarreikninginn og höfðu ekki gert ráð fyrir því. [[Forseti hringir.]]Þrátt fyrir að sambandið komi vissulega hér fram sem þessi aðili þá held ég að það sé ekki að tala fyrir hönd [[Forseti hringir.]]allra litlu sveitarfélaganna. Ég spyr hvort ráðherrann sé sama [[Forseti hringir.]]sinnis varðandi það að sjóðurinn verði lagður niður.
Virðulegi forseti. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns vil ég bara segja þetta: Þegar kemur að samskiptum ríkisvaldsins annars vegar og hins vegar hér á þinginu við sveitarfélögin þá hljótum við að eiga samtal við samtök þeirra, Samband íslenskra sveitarfélaga. Við getum ekkert annað en bara vonað að þeir sem þar tala og tala fyrir hönd þeirra samtaka hafi fullnægjandi umboð fyrir sinni stefnu. Það getur ekki gengið að við þurfum að tala við öll sveitarfélög í landinu fyrir hvert einasta mál. Samtökin tala fyrir hönd sveitarfélaganna. Það eru þau sem snúa sér til okkar með þetta mál til þess að biðja um þessa lausn, hún á sér þann uppruna sem kemur fram í greinargerðinni. Ég held að við verðum að horfa til þess að Samband íslenskra sveitarfélaga leggur málið upp með þessum hætti. Hvað varðar síðan þann sjóð sem hv. þingmaður nefnir, varasjóð húsnæðismála, þá ætla ég ekki og er ekki í nokkrum færum til að taka afstöðu til þess máls. Ég þekki ekki málefni þess sjóðs en ég geri mér í hugarlund og geng reyndar út frá því sem vísu að þeir sem hafa mælt með þessu af hálfu sveitarfélaganna gjörþekki þann málaflokk og viti hvað þar er við að eiga. Ef sú staða kemur upp að bregðast þarf við ef eitthvað gerist þar þá verður væntanlega eitthvert svigrúm til þess að gera það. Ég vil nefna það að gefnu tilefni og árétta að það sem er verið að hugsa með þennan skóla, ef af verður, er ekki að allir geti gengið í hann. Þetta yrði skóli sem væri afmarkaður og hugsaður fyrir þá nemendur sem eru líklegir til þess að leggja tónlist fyrir sig sem atvinnu. Það þýðir að hann verði ekki opinn og menn þurfi að þreyta inntökupróf til að komast inn í slíkan skóla. Það sem ég vil segja til viðbótar er að ef nemandi úti á landi, á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar er í sínum heimaskóla en vill geta haft tengingu við þennan skóla og uppfyllir inntökuskilyrðin þá getur maður séð fyrir sér kerfi þar sem viðkomandi nemandi geti áfram verið í sinni heimabyggð, stundað nám í framhaldsskólanum eða tónlistarskólanum sínum og verið í sambandi við þennan skóla sem mundi þá efla nám þess einstaklings.
Herra forseti. Ég þakka ráðherranum svarið. Það sem mig langaði til að ræða áfram varðar varasjóð húsnæðismála. Hann kom inn sem hluti af verkefnum síðast, þ.e. hann var öllu heldur tekinn. Núna hafa sveitarfélög úti á landi af þessu áhyggjur, ég veit að þau hafa rætt það og bókað í sínum fundargerðum. Það sem mér finnst sérstakt við þetta er að hér erum við að tala um milljarða á fjáraukalögum þessa árs. Við erum að tala um milljarða sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja á fjárauka þessa árs, m.a. með þeim tillögum sem ríkisstjórnin lagði fram um daginn, vegamálum o.fl. Hér erum við að tala um 30–60 milljónir yfir áramótin, að það skuli ekki vera hægt að setja það til viðbótar inn, þó að ég sé ekki endilega að mæla með því þá virðist ekki vera hægt að setja það inn hér, þessar litlu fjárhæðir skipta sveitarfélögin miklu meira máli þegar upp er staðið, eins og ég sagði áðan þegar ég nefndi mismuninn á söluverði og lánum og svo [[Forseti hringir.]]að það virðist þurfa að taka úr þessu.
Virðulegi forseti. Það má ekki gleyma því í þessu máli að verkefnið, tónlistarkennsla á framhaldsstigi og söngkennsla á mið- og framhaldsstigi, er hjá sveitarfélögunum. Þetta er verkefni sveitarfélaganna, ekki ríkisins. [[Gripið fram í.]]Það er svolítið eins og umræðan fari af stað eins og þetta sé verkefni ríkisins. Aðkoma ríkisins markast af því samkomulagi sem var gert 2011 um aukin fjárframlög. Þess vegna getur það ekki verið þannig að ef sveitarfélögin vantar meiri fjármuni til að reka tónlistarskólana geti menn bara sagt við ríkið: Þið eigið að fara með þetta í gegnum fjáraukann! vegna þess að þetta er hjá þeim. Það eru sveitarfélögin sem þurfa að finna fjármuni hjá sér [[Samkomulagið …]]- Já, samkomulagið kveður á um ákveðna fjárupphæð sem kemur frá ríkinu. - Það er ekki þannig og um það erum við sammála, ég og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, fyrrverandi hæstv. ráðherra, að ríkið hafi tekið að sér að fjármagna eða reka framhaldsstigið í tónlistinni.
Nei, nei.
Þetta eru viðbótarfjármunir sem er verið að setja þarna inn. Ef vantar meiri fjármuni er eðlilegt að þeir komi frá sveitarfélögunum sem eru með verkefnið hjá sér. Það eru þau sem semja við tónlistarskólakennarana, það eru þau sem semja um kaup og kjör, það eru þau sem ákveða fjölda skólanna, [[Forseti hringir.]]inntöku nemendanna og alla þessa þætti og bera alla rekstrarábyrgðina. Um það er greinilega [[Forseti hringir.]]samkomulag. Þess vegna leggja þau þetta til. Það má ekki rugla því saman við það að ríkið beri ábyrgð á þessum rekstri. Það gerir það ekki.
Herra forseti. Ég hef þrjár spurningar til hæstv. ráðherra. Fyrst vil ég þakka honum fyrir að koma hingað til umræðunnar og sömuleiðis hv. þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins sem bersýnilega hefur aga á sínum mönnum. Hæstv. ráðherra sagði að hann gerði sér vonir um að leggja fram frumvarpið, sem hann hefur verið að lýsa hér nokkuð ítarlega, næsta haust. Hann er nú með seinni skipunum ef hann ætlar að gera það. Ef það frumvarp er ekki tilbúið núna þá kemst það ekki í vinnslu fjárlagaskrifstofu ríkisstjórnarinnar fyrir sumarhlé, og það er eiginlega borin von að hann geti komið með það í haust. En guð láti gott á vita. Hæstv. ráðherra sagði líka að það væri að öllum líkindum nauðsynlegt að fara í viðræður um breytta tekju- og verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Spurning mín er þessi: Getur hann lagt frumvarpið fram eða hyggst hann leggja frumvarpið fram þó að ekki sé komin niðurstaða í þær viðræður? Hæstv. ráðherra fór vel yfir það hvernig hann hygðist haga tónlistarnáminu með þeim hætti að það yrði skóli í Reykjavík fyrir afburðanemendur þar sem menn þyrftu að uppfylla ákveðin skilyrði. Kennslan á landsbyggðinni mundi hins vegar vera óbreytt að því mér skildist og afburðanemendur þar sem uppfylltu skilyrðin gætu verið í námslegum tengslum við hinn nýja skóla í Reykjavík. Spurning númer tvö er þá þessi: Mun þetta leiða til einhvers konar lækkunar á framlögum til skólanna á landsbyggðinni? Hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir ágreiningi milli ríkis og Reykjavíkurborgar. Hann ætlar að reisa þennan nýja skóla hér. Spurning númer þrjú er þá þessi: Þýðir það að engin framlög verða frá ríkinu til annarra tónlistarskóla í Reykjavík?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Hvað varðar tekjuskiptingarsamkomulagið og verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga þá er bara augljóst í þessu máli að það samkomulag sem var gert 2011, sem fól raunverulega í sér það að bæta við fjármunum, dugar ekki. Það þarf að skrifa það miklu nákvæmar út, það þarf að skilgreina aðkomu ríkisins að þessu vegna þess að samkvæmt því fyrirkomulagi sem við höfum haft alla tíð frá 1989 er þetta alfarið á verksviði sveitarfélaganna. Það er alveg nýtt í raun og veru, þ.e. frá 2011, að ríkið komi með fjármagn inn í þetta skólahald. Ég tel og það hefur komið skýrt fram hjá fyrrverandi hæstv. ráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, að það fyrirkomulag, það samkomulag, hefur verið túlkað með öðrum hætti en ríkið lagði upp með. Þess vegna þarf að skýra þetta. Ég hef bent á að fyrir liggur álit frá umboðsmanni Alþingis sem snýr meðal annars að því sem er hið einingabæra nám sem menn taka á framhaldsstigi í tónlistinni og hvernig ríkið ætti að koma þar að. Það gæti verið ákveðinn lykill að þessari lausn sem nær þá yfir allt landið, ekki bara yfir höfuðborgarsvæðið, og svo ég taki sem dæmi: Nemandi sem væri í skóla, og þá kemur að þriðju spurningu hv. þingmanns, á framhaldsstigi í Reykjavík en ekki í þeim skóla sem við erum að ræða um hér en væri til dæmis að fá það nám metið til eininga, þá væri hægt að hugsa sér að það kæmi einmitt fjárframlag frá ríkinu þess vegna. Þar fyrir utan er líka hægt að hugsa sér að ríkið sé með skilgreinda fjármuni til að setja þessu til viðbótar inn í þetta skólastig. Þá kemur auðvitað upp spurningin: Væri kannski ekki hreinlegra þá að gera einhverjar breytingar á tekjuskiptingunni á milli ríkis og sveitarfélaga ef við erum að breyta því fyrirkomulagi sem liggur fyrir frá 1989 að þetta sé verkefni alfarið sveitarfélaganna? Hvað varðar það hvort menn geti komið með frumvarp þá held ég að hægt sé að gera það. Það á að takast. Þess vegna er þessi nefnd sett upp. Þess vegna eru tveir fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga í þeirri nefnd til þess einmitt að eiga samtal við okkur um þessa þætti.
Herra forseti. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi hreinsað loftið nokkuð vel. Ég er giska ánægður með þetta svar hæstv. ráðherra. Hann segir það alveg fullum fetum að hann stefni að því að leggja fram frumvarp um þetta mál næsta haust jafnvel þó að ekki séu komnar lyktir í viðræður um breytta tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Í öðru lagi skil ég hann þannig að þetta muni ekki leiða til þess að fjárveitingar til tónlistarnáms á landsbyggðinni minnki og í þriðja lagi skil ég hann líka með þeim hætti að framlag komi frá ríkinu til þessa nýja skóla sem ég held að gæti orðið mjög þarft framlag inn í tónlistarnám í landinu, en jafnframt því stefnir hann að því að veita fjárframlög til þess að standa straum af tónlistarnámi þeirra sem eru í kúrsum eða námskeiðum sem gefa einingar til stúdentsprófs. [[Forseti hringir.]]Ég skil hæstv. ráðherra þannig. Mér líst vel á þetta allt saman og hlakka til að styðja hann í því að fá fjármagn til þessa.
Virðulegi forseti. Eftir að hafa hlýtt á andsvar hv. þingmanns þá er ég sjálfur farinn að efast um þetta allt saman úr því að honum leist svona vel á það. Ég held þó að við séum nú að skilja þetta nokkurn veginn sama skilningi. En ég vil þó ítreka að þetta fyrirkomulag sem við horfum á, við erum enn með það á teikniborðinu. Það á eftir að útfæra allar þessar hugmyndir og það eiga sennilega eftir að koma fleiri hugmyndir um það hvað er best að gera. Aðalatriðið er að áður en kemur að því að við flytjum frumvarp þarf þetta allt saman að liggja fyrir og menn þurfa að vera búnir að skilgreina hvað það er sem ríkið hefur verið að gera og hvað það er sem sveitarfélögin eigi að gera. Um það snýst þetta mál augljóslega. Ég vil líka benda hv. þingmanni á ágæta grein sem tveir fræknir píanóleikarar skrifuðu fyrir skömmu í Fréttablaðið, Víkingur Heiðar Ólafsson og Jakob Frímann Magnússon, [[Gripið fram í.]]ágæta grein, þar sem þeir bentu einmitt á mikilvægi þess að við tökum til gagngerrar endurskoðunar akkúrat þá spurningu hvernig við menntum og þjálfum þá sem ætla að leggja fyrir sig tónlist sem atvinnumennsku. Það er meðal annars það sem við erum að skoða í þessu. Við ætlum því að reyna að slá tvær flugur í einu höggi, annars vegar að leysa úr þessum vanda sem augljóslega er uppi og þeim vanda sem snýr að verkaskiptingunni milli ríkis og sveitarfélaga þegar kemur að þessu námi og hins vegar að búa til eins góða leið og við mögulega getum [[Forseti hringir.]]fyrir þá sem ætla sér að fara þessa leið óháð því hvar þeir búa á landinu. Með því að nálgast þetta svona, þ.e. að svona skóli yrði í Reykjavík en hefði síðan skyldur gagnvart þeim sem búa annars staðar á landinu en uppfylla skilyrðin, [[Forseti hringir.]]þá held ég að við séum að gera mjög mikið gagn.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna því að hæstv. menntamálaráðherra skyldi koma til umræðunnar og ég held að það hafi komið í ljós að það var alveg bráðnauðsynlegt. Það er að sjálfsögðu skylt að hafa það sem sannara reynist og ekki ástæða til að hafa óþarfaáhyggjur af áformum hæstv. menntamálaráðherra og að nokkru leyti hafa mínar áhyggjur minnkað við það sem hér kom fram hjá hæstv. ráðherra. Það er vel. Mér finnst reyndar að hæstv. ráðherra mætti taka þetta til eftirbreytni og gera það oftar að upplýsa Alþingi fyrr á fyrri stigum og betur um ýmislegt sem hann er að bardúsa í ráðuneytinu þannig að við þyrftum ekki stundum að frétta af því eftir á og eftir krókaleiðum hvað til stendur með framhaldsskóla á landsbyggðinni eða háskóla í Norðvesturkjördæmi eða hvað það nú er annað. Því miður hefur það borið aftur og aftur að okkur þannig að hæstv. ráðherra er farinn af stað með einhver áform í ráðuneyti sínu, skrifar bréf, boðar eitthvað gagnvart framhaldsskólunum eða öðrum aðilum og virðist ekki líta svo á að Alþingi komi það mikið við hvernig stefnan er mótuð í þessum málaflokki nema að því er varðar fjárveitingar. Þá er stýritækið í menntamálum að þessu leyti í raun orðið meira spurningin um fjárveitingar og hvernig farið er með merkingar í fjárlögum en að ráðherra leggi á borðið og ræði t.d. við Alþingi útlínur í menntastefnunni og menntamálum. Tónlistarnámið sem hér er undir er afar mikilvægt og það hefur verið gleðilegt að sjá hvað Ísland hefur tekið stórstígum framförum á þessu sviði á síðustu hálfri öld eða hvað við getum sagt og enginn vafi á því að tónlistarskólarnir og menntað fólk í tónlist sem við höfum flutt inn í landið í stórum stíl og hefur haft starfsvettvang í tónlistarskólunum á mjög stóran þátt í því. Ég held að það hafi skapað þá grósku sem er í tónlistarlífi Íslendinga í mjög ríkum mæli. Þetta er líka ákveðið jafnréttismál. Það þekki ég nú hafandi alist upp í byggðarlagi þar sem alls ekkert tónlistarnám var í boði. Ég sakna þess enn að hafa ekki átt þess kost að stunda slíkt nám, til hvers sem það hefði svo sem leitt. [[Gripið fram í.]]Ég ætla nú ekki að halda því fram að hæfileikarnir hafi verið ómældir, en ég hef hins vegar notið þess að geta fylgst með mínum fara í gegnum tónlistarskóla og þekki þar af leiðindi líka svolítið af eigin raun hlutskipti fjölskyldna sem þurfa að reiða sig á tónlistarnám í öðru sveitarfélagi en lögheimilissveitarfélagi og hef aðeins orðið var við flækjur undangenginna ára í þeim efnum í samskiptum sveitarfélaganna og svo núna ríkisins og sveitarfélaganna. Ég verð að segja alveg eins og er að það eru vonbrigði og undrunarefni í senn að sú staða skuli vera komin upp sem raun ber vitni að hér er hv. allsherjar- og menntamálanefnd að taka að sér það, ég vil næstum því leyfa mér að segja, virðulegur forseti, skítverk, að bjarga þessu máli á þessu ári að einhverju leyti fyrir horn og þarf að fara miklar fjallabaksleiðir í þeim efnum. Hæstv. menntamálaráðherra hefur sem sagt verið þannig strand með málið og velur þann kost að leita til nefndarinnar sem tekur það að sér eftir að það er komið í hreinar ógöngur. Sjálfsagt höfum við flest ef ekki öll fengið, annaðhvort á fundum eða í gegnum póstsamskipti, upplýsingar um stöðuna hjá ýmsum tónlistarskólum sem er grafalvarleg. Það er auðvitað það sem gerir þetta svo undarlegt og dapurlegt í senn að það sem menn voru að reyna að gera 2011 eins og hér hefur komið ágætlega fram hjá núverandi og fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherrum, að reyna að efla þetta nám með umtalsverðum nýjum fjármunum eða þó nokkrum nýjum fjármunum, að fáeinum árum síðar, fjórum árum síðar, þá er málið í ekki minni klessu ef ekki bara í verra ástandi en það var þarna. En ber þó að taka fram, herra forseti, að ekki voru nú þessi samskipti stjórnsýslustiganna búin að vera vansalaus áður. Er það ekki þannig og er það ekki rétt munað, alla vega var mér selt þetta þannig sem fjármálaráðherra á sínum tíma, að það væri verið að reyna loksins að taka á áralöngu klúðri í samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem menn höfðu ýtt á undan sér og ekki getað tekið á þrátt fyrir allar fínu jónsmessunefndirnar og samstarfstækin sem ríki og sveitarfélög eiga að hafa sín á milli. Það hafði verið endalaust vandræðamál hvernig ríkið kæmi að því eða hvernig yrði búið um nám á æðri skólastigum eða framhaldsstigi í tónlist eftir að segja má að sæmilegt ástand hafi smátt og smátt skapast hvað varðar námið á grunnstiginu, enda ekki deilt um að það sé verkefni sveitarfélaganna. Þar gilda tiltölulega einfaldar reglur sem ég held að séu komnar í fastmótað form; ef nemandi stundar nám annars staðar en í sínu lögheimilissveitarfélagi þá er fastur rammi utan um það sem lögheimilissveitarfélagið greiðir í það viðfangsefni, þarf að vísu árlegt samþykki og uppáskrift viðkomandi sveitarfélags, en yfirleitt gengur það greiðlega eftir. Nú er ég ekki í smáatriðum inni í þessu og hér í salnum eru bæði fyrrverandi og núverandi hæstv. menntamálaráðherra sem kunna það betur en ég hélt að meiningin væri að þegar kæmi að náminu upp á framhaldsstiginu kæmi einhvers konar aðkoma ríkisins í staðinn fyrir aðkomu lögheimilissveitarfélagsins, að minnsta kosti að verulegu leyti, ef það væri annað en þar sem námið er stundað. Það tengist þeirri umræðu um skóla í Reykjavík sem þjóni einhverju miðlægu hlutverki hjá ríkinu. Ég ætla ekkert að dæma þá hugmynd til dauða fyrir fram eins og hún er hér kynnt, en eins og hún gat litið út í byrjun þá hljómaði ekki vel ef ríkið ætlaði að draga algerlega að sér hendur í þessum efnum og bjóða bara upp á einn skóla í Reykjavík og enga aðra möguleika til náms á þessu stigi. Þá yrðu sömu vandræðin uppi í samskiptum sveitarfélaga annars staðar í landinu en í Reykjavík og/eða að nemendur af landsbyggðinni sem uppfylltu kröfur til að fara í slíkt nám yrðu að gjöra svo vel og koma hingað til Reykjavíkur í það nám. Auðvitað er það ekki framtíðarfyrirkomulag sem við getum með neinu móti sætt okkur við. Ég held að það sé svo borðleggjandi og augljóst, sérstaklega þegar kemur að landsbyggðinni, að það er mikilvægt að nýta alla þá möguleika sem þar eru og efla þá, draga úr því að menn þurfi að sækja þetta nám um mjög langan vel, styrkja einingarnar sem til staðar eru með því að samþætta þetta í öflugum tónlistarskólum o.s.frv. Auðvitað semja menn ekki fyrir fram úr ræðustól Alþingis um fjármuni eða annað, en ég verð að segja eins og er að ef það er það sem þarf til að koma þessum málum í sæmilegt skikk þá held ég auðvitað að ríkið eigi að vera tilbúið til þess að leggja í púkkið. Úr því að hægt var að skafa upp 250 milljónir af nýjum peningum árið 2011 og ekki uxu þeir á trjánum þá, ekki var nú svo komið enn þá, mér skilst að nú sé allt brostið á með góðæri og gullöld og gleðitíð, hæstv. forsætisráðherra segir að minnsta kosti af og til að nú sé loksins orðið eitthvað til skiptanna, gott og vel, þá ætti ríkið að vera sæmilega rausnarlegt í því núna. En ég er algerlega sammála því að það þarf að vera á grundvelli einhvers fyrirkomulags sem búið er að ná vel utan um og reyna auðvitað eins og kostur er að afstýra deilum og öðru slíku. [[Gripið fram í.]]Já, já, það hefði örugglega verið hægt að ganga enn betur frá þessu þarna 2011, þetta var erfið fæðing eins og oft er. Það var reyndar reynt að taka svolítið til í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í leiðinni og færa yfir og hreinsa verkaskiptinguna í nokkrum tilvikum og sumt af því tókst ágætlega. Sveitarfélögin tóku þá alveg við einhverjum leifum af hlutum sem hafði dagað upp eða orðið eftir hjá ríkinu og auðvitað var það áfangi á langri leið að gera þessi samskipti, tekju- og verkasamskipti ríkis og sveitarfélaga, skilvirkari. En ég kaupi það sem sagt ekki að þetta þurfi að sigla í strand núna á árinu 2015 úr því að var þó hægt að komast þetta af stað á árinu 2011 eins og þá var erfitt í ári. Ég vil nefna eitt í þessu frumvarpi, sem snýr kannski ekki sérstaklega að hæstv. menntamálaráðherra nema að því marki sem hann hafi sem ráðherra í ríkisstjórn átt aðild að því samkomulagi, sem er þessi undarlega aðferð að grípa til 30 millj. kr. úr varasjóði húsnæðismála. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér er meinilla við það. Mér er alveg meinilla við það, sérstaklega ef það er undanfari þess að varasjóður húsnæðismála verði lagður niður. Það tel ég ekki ganga upp. Má ég þá aftur minna á og biðst forláts, virðulegi forseti, á að rifja upp dapurlega tíma á botni kreppunnar, að varasjóði húsnæðismála var haldið á lífi í gegnum alla kreppuna. Af hverju var það? Jú, það var vegna þess að menn vildu að hann væri til staðar og það gætu þess vegna orðið meiri fjármunir í hann en minni þegar betur færi að ára. Annað er ekkert jafnræði gagnvart þeim sveitarfélögum sem hér eiga í hlut. Menn settu upp þetta kerfi á sínum tíma til að aðstoða sveitarfélög sem voru föst í mjög erfiðri stöðu með mikið af félagslegu húsnæði á svæðum þar sem markaður var mjög lítill eða jafnvel bara alls ekki til staðar fyrir húsnæði, það var sett upp til að aðstoða þau við að losa um þá stöðu með því að mæta mismuninum að einhverju leyti í gegnum sjóðinn á milli áhvílandi lána og markaðsverðs. Sumum sveitarfélögum á sumum svæðum tókst að vinna niður þennan vanda, yfirleitt í sveitarfélögum þar sem einhver svolítill markaður er til staðar, þannig að það er hægt að selja íbúðirnar fyrir eitthvað. En annars staðar voru einfaldlega ekki aðstæður til þess og hafa kannski ekki verið fyrr en þá jafnvel núna. Hlut sveitarfélaganna eða örlögum sveitarfélaganna í landinu er því mjög misskipt í þessum efnum, allt frá sveitarfélögum með gríðarlega hátt hlutfall svona húsnæðis, upp undir 30% þekki ég dæmi um, sem hafa náð að selja að mestu eða jafnvel öllu leyti það sem þau vilja selja, halda kannski eftir nokkrum íbúðum til að geta mætt tímabundinni þörf, yfir í önnur sem hafa lítið komist áfram og sitja uppi með allan stabbann. Eiga þau þá algerlega að draga stutta stráið ef varasjóði húsnæðismála verður stútað? Það væri augljóslega ekki sanngjarnt. Þessi vandi hefur unnist mikið niður þannig að við erum ekki að tala lengur um óskapleg ósköp í þessum efnum. Ég giska á að þetta séu um tíu sveitarfélög þar sem er eitthvað teljandi eftir, en í nokkrum tilvikum umtalsvert. Það væri algerlega fráleitt að mínu mati að ætla að skilja þau sveitarfélög algerlega ein eftir. Sums staðar eru þetta nágrannasveitarfélög þar sem atvinnuástand hefur kannski verið betra á einum stað og sæmileg íbúaþróun. Annars staðar var erfiðara á þessu árabili þegar sjóðurinn var virkur, en nú er kannski aftur að opnast aðstæður til þess að fara að hreyfa þetta á markaði. Þá finnst mér alveg einboðið að það eigi að gera það. Má ég svo frábiðja mér þennan venjulega róg um það hvers konar ægilegt böl það hafi verið að sveitarfélög gátu byggt í félagslega húsnæðiskerfinu á árabili og benda mönnum á þá augljósu staðreynd að þau eru nú mörg byggðarlögin á landsbyggðinni sem lifa á þessu húsnæði í dag einfaldlega vegna þess að þetta er eina húsnæðið sem er af þeim toga og er yngsta húsnæðið á viðkomandi svæðum og í besta ástandinu. Ekki væri staðan betri ef þetta húsnæði hefði aldrei verið byggt. Það er vissulega rétt að þegar aðstæður þróuðust með hagstæðum hætti þá voru aðstæður á fasteignamarkaði ekki þannig að þetta húsnæði héldi fullu verðgildi o.s.frv., en íbúðirnar eru til staðar og í langflestum tilvikum eru þær nýttar að fullu þótt þær hafi ekki fram undir þetta selst á háu verði. Mér finnst að það verði að gefa einhver svör áður en við botnum þetta mál um varasjóð húsnæðismála. Kannski getur formaður allsherjar- og menntamálanefndar bætt einhverju við í þann sarp, ávísun á hvað er þessi undarlega leið að seilast inn í varasjóð húsnæðismála og reyta þaðan út 30 milljónir á þessu ári. Mér finnst þetta afar klúðurslegt og breyta engu um þótt sveitarfélögin hafi látið sig hafa það eins og mér skilst að standa svona að þessu af því það sé enn brýnna að taka á vanda sem uppi er í tónlistarskólamálum. Virðulegur forseti. Ég endurtek að það var gagnlegt að fá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til umræðunnar og vonandi getur hann verið með okkur áfram þangað til henni lýkur þannig að komi upp frekari spurningar og álitamál þá sé hægt að fá við þeim svör.
Virðulegi forseti. Ég held enn og aftur að það sé nauðsynlegt að hafa í huga þá sögu sem er í þessu máli, þ.e. að samkomulag var gert milli ríkis og sveitarfélaga 1989 um verkaskiptinguna þar sem sveitarfélögin tóku að sér að reka námið á framhalds- og miðstigi í söng og á framhaldsstiginu í hljóðfæraleik, og fengu til þess tekjustofna. Síðan skapaðist sérstakt vandamál þegar Reykjavíkurborg, alveg sérstaklega, birti þá stefnu sína að hún ætlaði ekki að greiða fyrir tónlistarnám annarra en þeirra sem ættu heimilisfesti í Reykjavík og borguðu útsvar þar. Fyrir þeirri afstöðu má alveg færa rök en hún hafði veruleg áhrif í mennta- og menningarpólitík okkar. Sterkustu rökin fyrir samkomulaginu 2011 og meginþunginn í því máli voru þessi: Við þurfum þá að setja peninga frá ríkisvaldinu til þess að búa til þennan hreyfanleika þannig að hægt sé fyrir ungmenni og aðra að fara á milli sveitarfélaga. Þá kemur upp spurningin sem ég held að sé grundvallaratriði hérna, hún snýr þá að þeirri skólahugmynd sem ég hef nefnt, þ.e. að skilgreina hverjir það eru sem þurfa og verða að geta fengið að fara og velja sér skóla einhvers staðar annars staðar en akkúrat í sínu sveitarfélagi. Þá staðnæmist maður alveg sérstaklega við þá nemendur sem eru á leiðinni í slíkt nám sem einhvers konar undirbúning fyrir ævistarf sitt. Það þarf að vera alveg tryggt að þessir nemendur geti farið á milli sveitarfélaga. Það má síðan halda því fram að að öðru leyti eigi ekki að skipta svo miklu máli ef menn stunda nám í sinni heimabyggð og eru þar í framhaldsnáminu ef þetta er nám sem er með öðrum hætti en þeim sem ég lýsti hér. En það er einmitt sú stefnumótun að loka námið af við ákveðin sveitarfélög sem kallar mjög á aðkomu ríkisins. Það er akkúrat það verkefni sem við þurfum að ráðast í, að skýra nákvæmlega fyrir hverja þetta er og hvernig við ætlum að borga fyrir það. Önnur leið væri sú að gera miklar breytingar á kerfinu og ríkið tæki þetta til sín alfarið. En það mundi auðvitað kalla á [[Forseti hringir.]]mikla röskun og væri mjög flókið verkefni.
Herra forseti. Auðvitað er það hárrétt sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra, þetta er ekki að öllu leyti einfalt. Þetta er annars vegar gamalt verkaskiptamál og svo hins vegar hvernig það þróaðist, sveitarfélög voru almennt með miklu rýmri skilgreiningar á því hvaða kjörum íbúar sem koma úr öðrum sveitarfélögum skyldu sæta. Það þekki ég mjög vel eftir að hafa búið mjög lengi hér að uppistöðu til en haft lögheimili annars staðar. Ég hef fylgst með þessum breytingum; framan af gerðu sveitarfélögin ekki endilega kröfur, þau litu ekki á þetta sem stórt mál og litu jafnvel svo á að þetta jafnaðist út því að auðvitað væru flutningar í báðar áttir og einhver fjöldi nemenda væri með lögheimili annars staðar en hér, en þá væru aðrir í staðinn á móti o.s.frv. Svo fóru menn að vilja fara í uppgjör á þessu og kannski voru það aðallega stóru sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sem töldu að þau væru svo miklu meira veitendur en þiggjendur að það gengi ekki lengur upp. Við þekkjum þá sögu. Varðandi skólahugmyndina skil ég það út af fyrir sig ef það er að einhverju leyti hugsað til að tryggja þeim sem ætla sér lengra í þessum efnum nám af mestu gæðum til undirbúnings frekara námi, þess vegna utan lands í tónlist, en það er auðvitað ekki alltaf þannig að þegar menn færast af grunnstigi upp á miðstig liggi leiðin alveg ljós fyrir. Það er nú kannski dálítið opið hjá nemendum á einhverju árabili þar hvað verður í þeim efnum. Ég mæli ekki með því að fara þá drastísku leið að ríkið taki þetta allt saman til sín aftur. Það held ég að ætti að vera algjör þrautalending, aðallega vegna þess að ég held að það yrði ekki til styrktar tónlistarskólastarfinu í heild sinni, vegna þess að mér finnast samlegðaráhrifin svo augljós ef hægt er að finna út úr þessu með öðrum hætti. Ég styð það því heils hugar að menn reyni það til þrautar í þessum viðræðum eða þessari nefnd sem er í gangi og vona það besta í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Þetta er akkúrat spurningin hverjir það eru sem þurfa á því að halda að geta farið á milli skólanna og á milli sveitarfélaga. Ég held að það gæti verið ágæt lausn að leggja það upp með þeim hætti sem ég hef verið að lýsa hér. Það er líka rétt að hafa það í huga að þeir sem eru til dæmis að fara í tónlistarnám sem háskólanám eru mjög gjarnan einstaklingar sem eru tiltölulega snemma á ferðinni, hafa sérstaka hæfileika á þessu sviði fremur en þeir sem eru að fara í hefðbundið bóknám, svo dæmi sé tekið. Það þurfa að vera til námsúrræði fyrir þá nemendur. Hvað varðar síðan þann þáttinn sem hv. þingmaður ræddi um varasjóð húsnæðismála. Ég get alveg skilið þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur, en ég vil þó benda á það að af því að þetta verkefni er hjá sveitarfélögunum, það er ekki ríkið sem er með þetta verkefni, ríkið hefur bara bætt við fjármunum til að styðja við það, er eðlilegt að sveitarfélögin komi með lausnir á þeim vanda sem myndast hefur meðal annars vegna þess hvernig Reykjavíkurborg hefur skilið þetta samkomulag. Það er ekki ríkisins að koma síðan með aukna fjármuni umfram það sem er í samkomulaginu, það er sveitarfélaganna sjálfra. Þau hafa sjálf sagt [[Forseti hringir.]]að það sé mikilvægara að þeirra mati, og það kemur fram í greinargerðinni, að ákveðnir fjármunir fari til að leysa það vandamál, en fara í varasjóðinn. [[Forseti hringir.]]Það kann að vera að það sé umdeilanlegt mat, en það hljóta að vera sveitarfélögin sem þurfa að koma með lausn á þessu vegna þess að ríkið er búið að gera sitt í samkomulaginu.
Herra forseti. Já, en samkomulagið getur nú væntanlega tekið breytingum. Ég veit ekki hvort hægt er að líta svo á að það sé eitthvað endanlegt í þessum efnum. Ef ég man rétt þetta með varasjóðinn var það nú líka þannig að honum voru ætlaðar einhverjar tekjur. Var ekki klipið af einhverju sem myndar annars vegar tekjustofn frá sveitarfélögunum í þann sjóð? Og hins vegar lagði svo ríkið beint inn í hann árlega einhverja smáfjárhæð til þess að halda honum á lífi að því leyti. Um þetta var að minnsta kosti þæft á árunum sem ég kom að þessu. Auðvitað er það enginn héraðsbrestur þó að þetta sé gert í eitt skipti á þessu ári ef það er ekki ávísun á eitthvað annað og verra í framtíðinni með sjóðinn. Ég væri spenntastur að heyra um hvað er þá fram undan í þeim efnum án þess að ragi sérstaklega upp á mennta- og menningarmálaráðherra. Það væri væntanlega frekar félags- og húsnæðismálaráðherra sem ætti að svara fyrir það, eða kannski formaður allsherjar- og menntamálanefndar sem stendur að því að flytja þetta frumvarp. Það eru þær upplýsingar sem ég er mest á höttum eftir.
Herra forseti. Það er ljóst að tónlistarnám er ákaflega mikilvægt og við höfum séð það að við eigum orðið mikið af mjög frambærilegu tónlistarfólki sem eykur á lífsgæði okkar að búa við svo ríkulegt tónlistarlíf, svo er það líka ágætisútflutningsafurð, ef við viljum líta á það í efnahagslegum stærðum. Það sem kemur á óvart er að í fyrsta lagi skuli ráðherra ekki flytja málið sjálfur heldur allsherjarnefnd og sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að fjármögnunin á þessu 520 millj. kr. framlagi á meðal annars að koma úr varasjóði húsnæðismála. Skýringarnar sem eru gefnar eru þær að þetta sé það framlag sem sveitarfélögin hafi greitt inn á undanförnum árum. Samband íslenskra sveitarfélaga, með leyfi forseta, „hefur lýst þeirri afstöðu að við núverandi aðstæður sé það brýnna verkefni að leysa vanda tónlistarskóla en að viðhalda greiðslum til varasjóðs húsnæðismála“. Nú getur vel verið að þetta sé afstaða Sambands íslenskra sveitarfélaga, en hvaða rök fáum við fyrir þessu? Nú er það þannig að varasjóðurinn heyrir undir velferðarnefnd. Við höfum lítið fjallað um málefni hans. Hann hefur ekki verið til vandræða ef svo má segja, þannig að hann hefur bara fúnkerað. En ég vil spyrja fyrrverandi fjármálaráðherra hvort hann telji þetta eðlilega ráðstöfun fjár og hvort hann telji að Alþingi eigi að láta sér setningu sem þessa duga til þess að samþykkja að nota sjóð sem er ætlaður til allt annarra hluta, nota hann til að fjármagna tónlistarnám, hversu göfugt sem það markmið kann að vera.
Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni um mikilvægi tónlistarnáms og tónlistarlífsins og tónlistariðkunar sem auðvitað auðgar og bætir mannlífið og telst til þess sem við tölum oft um sem hinar skapandi greinar sem hafa blómstrað á ýmsum sviðum á undanförnum árum. Tónlistin er svo sannarlega stór í því, stór útflutningsafurð frá Íslandi og á sennilega stærri þátt í landkynningu og þar með uppgangi ferðaþjónustunnar en margir átta sig á. Mætti margt um það segja. En komandi aftur að þessu máli er þetta auðvitað allt saman eitt klúður. Málið lyktar af því langar leiðir. Í fyrsta lagi er sérkennilegt að nefndin skuli neyðast til þess að taka að sér það skítverk að flytja málið hér á lokametrum þingsins. Hæstv. ráðherra hefur greinilega ekki haft mikinn áhuga á því eða ekki komið því fram eða hvað það nú er sem veldur því að þetta kemur svona ákaflega seint hingað inn. Þá að þessu með 30 millj. kr. peningana sem á að hafa af varasjóði húsnæðismála í ár. Ef ég skil þetta rétt eru það auðvitað nýir peningar, það er verið að reyna að skafa inn í þetta 30 milljónir í viðbót til að bjarga svona sárasta vandanum með því að þessir fjármunir sem sveitarfélögin hefðu annars látið renna til varasjóðsins ganga þá í þetta. Ríki og sveitarfélög hafa verið í samfloti um það mál líka og það var eindreginn vilji, alla vega ríkisins á þeim árum sem ég kom að þessu, að halda varasjóði húsnæðismála á lífi, þess vegna studdi ríkið við bakið á honum með að vísu lágum fjárhæðum og sveitarfélögin settu sitt þar á móti. Þannig að ég tel þetta vera mikla fjallabaksleið. Auðvitað geta menn sagt: Ja, þetta er þá bara þeirra mál úr því að þeir ákveða að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi, en þó ekki. Þess vegna hef ég verið að spyrja um framtíðina. Hvað er þá ætlast fyrir [[Forseti hringir.]]um varasjóð húsnæðismála að þessu ári slepptu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég heyri að við erum bæði kannski ekki með nógu djúpa innsýn í stöðu varasjóðsins og það er eins gott að maður kynni sér það hér í umræðunni hver þessi staða er. Ég verð að segja að mér finnst furðulegt að setja nefndina í þá stöðu að flytja þetta mál þegar verið er að taka fjármuni úr allt öðrum málaflokki, fjármuni sem ég gæti séð fyrir mér - fyrst það eru 30 milljónir á lausu þá væri nú ágætt að nýta það til að kortleggja stöðu húsnæðismála í sveitarfélögum landsins því að ekki eru nógu öflugar upplýsingar til um það hér á landi. En ég vil líka segja að það er furðulegt núna því að dagskrá þingsins virðast engar skorður settar, það virðist vera sem hér eigi að vera að störfum fram eftir sumri, að þá hefði ráðherra náttúrlega verið í lófa lagið að flytja málið sjálfur. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður viti af hverju hann gerði það ekki.
Herra forseti. Ég hef engar beinar upplýsingar um það. Maður getur auðvitað látið hugann reika og kannski hefur hæstv. ráðherra ekkert verið sérstaklega ginnkeyptur fyrir því að koma með þetta mál í ljósi þess í hvers konar klessu þetta er allt saman og verið því afar feginn að allsherjar- og menntamálanefnd tók að sér kaleikinn. Nú flytur nefndin málið og þá mundu menn sjálfsagt ekki reikna með því að það færi aftur til nefndar, en ég verð að segja alveg eins og er að komi ekki einhver skýrari svör um það í hvaða samhengi þetta er varðandi framtíð varasjóðs húsnæðismála og eftir atvikum líka hver staðan sé á því nefndarstarfi á vegum hæstv. menntamálaráðherra um tónlistarnámið og samskipti aðila þar, þá fyndist mér að af því við höfum nógan tíma, herra forseti, og allt sumarið fram undan, að allsherjar- og menntamálanefnd ætti að taka málið aftur til sín milli 1. og 2. umr. og fá á sinn fund félags- og húsnæðismálaráðherra, fá á sinn fund jafnvel jónsmessufulltrúana í jónsmessunefnd, sem eru þá best inni í [[Forseti hringir.]]þessum samskiptum ríkis og sveitarfélaga um tekjur og verkefni, og eftir atvikum líka nefndina sem hæstv. menntamálaráðherra var að upplýsa hér um að væri að störfum og að [[Forseti hringir.]]reyna að ná einhverju samkomulagi um fyrirkomulag þessara tónlistarskólamála.
Virðulegi forseti. Eftir því sem umræðunni vindur fram er ég að verða pínulítið óörugg gagnvart þessu vegna þess að greinilegt er að hér er góður vilji til þess að reyna að bjarga einhverju sem hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki gengið í að ljúka á liðnum vetri þannig að nefndin er að hlaupa undir bagga með honum og reyna að rétta hans hlut vegna þrýstings frá sveitarfélögunum og líka vegna þess að hann þarf að standa undir gerðum samningum. Gott og vel. Við erum líka með mörg önnur „akút“ mál sem maður hefði talið að væri mikilvægt að sinna, en þegar hægt er að sækja svona mikla fjármuni eins og hér eru undir með alls kyns brellum, eins og farið hefur verið ágætlega yfir hér í umræðunum, þá verður manni hugsað til annarra þátta. Tökum til dæmis túlkasjóð, sem er tómur og þýðir að þeir sem nýta táknmál sem sitt tjáningarform búa ekki við jafnt aðgengi að samfélaginu og aðrir á meðan sjóðurinn er tómur. Við getum horft á aðra málaflokka. Við horfum á Landspítala – háskólasjúkrahús, við horfum á stöðuna þar. Þar vantar tæki, þar vantar fjármuni til að borga fólki laun o.s.frv. Maður verður dálítið hugsi yfir forganginum, líka þegar kemur að þeim þætti sem hv. þingmaður ræddi hér við hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur áðan, þ.e. um varasjóð húsnæðismála. Þá veltir maður fyrir sér forgangsröðun þessara mála. Ég er alveg til í að hjálpa ráðherranum ef þetta hefur einhvern veginn dottið á milli hjá honum í vetur, en ég þarf þá líka að fá skýringu á því um leið hvað verður um varasjóð húsnæðismála. Það lítur út fyrir að hann þurfi ekki þessa fjármuni. Er þá verið að leggja hann niður? Er það liður [[Forseti hringir.]]í einhverju sérstöku plani varðandi félagslegt húsnæði? Síðan vil ég fá að vita um önnur [[Forseti hringir.]]brýn verkefni sem menn gætu talið að væru hugsanlega álíka „akút“ og þetta.
Herra forseti. Ég get tekið undir það að málið verkar ekki traustlega á mann um samskipti þessara stóru aðila, ríkis og sveitarfélaga, að þetta skuli bera svona að, að koma hér í endann í raun og veru þegar komið er fram á sumar í þessu endemis klúðri. Í samkomulaginu 2011 eru settir fjármunir upp á 250 milljónir í viðbót inn í dæmið. Framlagið frá ríkinu er 480 milljónir, á móti taka sveitarfélögin á sig verkefni upp á 230. Svo er þetta framlengt 2014 og það rennur svo út, gildistími þess, núna á þessu ári, þannig að málið er allt í uppnámi. Hér er verið að skjóta aftur inn stoð undir það að sveitarfélögin geti haldið áfram þessum verkefnum þannig að ríkið reiði þá fram sínar 480 milljónir sem reyndar eru núna orðnar 520 millj. kr. Inn í þetta allt saman er svo bætt 30 milljónum sem eru teknar af því sem sveitarfélögin tóku að sér að leggja fram í varasjóð húsnæðismála á grundvelli samkomulagsins 2011. Svona held ég að þetta sé, ef ég fer rétt með, í staðinn fyrir að ríkið hafi áður lagt sjálft beint inn í varasjóð húsnæðismála. Það eru þeir peningar sem sveitarfélögin segja núna að sé brýnna að ráðstafa í þetta, að bjarga þessu fyrir horn, en ég vil meina að sé ekki í sjálfu sér eitthvert einkamál sveitarfélaganna því að það er hluti af samkomulaginu um verkaskiptingu og kostnaðarskiptingu frá 2011. Niðurstaðan er sú að framlagið hverfur úr varasjóði húsnæðismála. Þess vegna finnst mér að við þurfum að fá skýrari línur í það áður en málið er botnað og nefndin verði þá að kalla þetta til sín aftur og fara yfir það ef fást ekki almennileg og skýr svör um það í þessum efnum. Auðvitað er þetta allt saman búið að vera alveg yfirgengilegt, að þó ekki stærra mál en þetta skuli hafa vafist svona ofboðslega fyrir ríki og sveitarfélögum. Og þessi óeining sem uppi hefur verið og stífni í þessum efnum án þess að kenna einum eða neinum um er náttúrlega [[Forseti hringir.]]öllum til vansa að mínu mati sem að þessu hafa staðið undanfarin ár.
Takk fyrir þetta, virðulegi forseti. Ef maður flettir upp varasjóði húsnæðismála á netinu undir velferðarráðuneytinu þá kemur fram - ég verð að viðurkenna að ég þekkti ekki mikið til hans áður en þessi umræða fór af stað - að eitt af hans hlutverkum sé til dæmis að veita rekstrarframlög til sveitarfélaga vegna hallareksturs félagslegra leiguíbúða eða íbúða sem hafa staðið auðar í lengri tíma. Maður getur gert ráð fyrir að þetta eigi við um sveitarfélög úti á landi ekki síst og þá sveitarfélög sem hafa kannski átt undir högg að sækja og mikill brottflutningur hefur verið frá. Þá kemur fram að þetta er líka til þess að veita framlög til sveitarfélaga vegna sölu félagslegra eignar- og leiguíbúða á almennum markaði o.s.frv. Þetta virðist því dálítið miða inn á sveitarfélög þar sem mikill flutningur hefur verið frá og töluvert af húsnæði stendur autt og sveitarfélögin hafi þurft að bera af því mikinn kostnað, ergo sveitarfélög úti á landsbyggðinni. Það virðist þá vera sem svo að menn séu að meta það þannig að [[Forseti hringir.]]þessi sjóður sé orðinn óþarfur og þessu verkefni lokið, eða hvað? Hvernig metur hv. þingmaður það?
Herra forseti. Nei, það er nú einmitt vandinn. Sjóðurinn er nefnilega ekki búinn að ljúka hlutverki sínu og er ekki óþarfur. Hann á eftir að klára málin hjá hluta af sveitarfélögunum í landinu eins og ég fór aðeins yfir í ræðu minni. Það væri að mínu mati gróft brot á jafnræði milli sveitarfélaga ef þau sveitarfélög sem enn eru í talsverðum vanda, sérstaklega hvað varðar það að hafa ekki náð að selja og létta af skuldum vegna félagslegs húsnæðis af því að markaðsaðstæður viðkomandi sveitarfélaga hafa ekki boðið upp á það. Það hefur verið það hlutverk sjóðsins sem menn hafa aðallega horft til undanfarin ár. Hann hefur reynt af veikum burðum undanfarin ár að hleypa kannski nokkrum sölum í gegn á hverju ári fyrir þessa takmörkuðu fjármuni sem hann hefur haft. Sveitarfélög hafa sent inn beiðnir eða umsóknir og fengið kannski eina íbúð á ári, eina eða tvær, nokkur sveitarfélög í senn, og hefur alls ekki mætt þörfinni eins og hún hefur verið undanfarin ár. Það þarf að mínu mati að kortleggja og horfa til þess hvað stendur eftir af þessum vanda sem er sambærilegur við þann sem önnur sveitarfélög eru búin að fá aðstoð við að [[Forseti hringir.]]leysa gegnum sjóðinn á umliðnum árum og ætla sjóðnum fjármuni og líftíma til þess að klára það þannig að sæmilega sé gætt að jafnræði í þessum efnum.
Eins og tilkynnt var fyrr á þessum fundi hefur forseta borist dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Óundirbúnar fyrirspurnir. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Sérstakar umræður um verðtryggingu. Málshefjandi er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til andsvara verður forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. 4. Sérstakar umræður um fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuð í samfélaginu. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon og til andsvara verður fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson. 5. Sérstakar umræður um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks. Málshefjandi er Jón Þór Ólafsson og til andsvara verður heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir.
Virðulegi forseti. Í ljósi þess að þetta þing virðist reka einhvern veginn hálfstjórnlaust áfram og forseti virðist vera búinn að afsala sér stjórn þess til forsætisráðherra leggjum við fram tillögu um nýja dagskrá vegna þess að sérstakar umræður frá þingmönnum hafa beðið frá því í janúar síðastliðnum. Til dæmis hefur beiðni til forsætisráðherra frá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur um umræðu um verðtryggingu beðið hér frá því í fyrri hluta febrúar. Þar sem forseti hefur ekki orðið við því að hér verði sett á starfsáætlun þar sem gert er ráð fyrir sérstökum umræðum teljum við mikilvægt að gerð verði breyting á dagskrá svo þær geti komist að og við getum átt hér samtal um brýnustu málefni. Síðan er það skýrslan um málefni stöðunnar á vinnumarkaði. Það er alveg með ólíkindum að forsætisráðherra hefur ekki lagt í það að koma hér inn í þá tvo, þrjá mánuði sem við höfum óskað eftir umræðunni um það mál og það gengur auðvitað ekki að vera með svo huglausan forsætisráðherra að hann leggi ekki í að ræða þessi stóru mál í þingsalnum við okkur. Því leggjum við þetta til.
Herra forseti. Við höfum lagt fram þessa dagskrártillögu og teljum brýnt að taka þau mál á dagskrá sem þar eru. Eins og málin standa núna virðist vera að við eigum að vera hér áfram fram á haust og þetta renni allt saman út í eitt. Þau mál sem hér er lagt til að verði rædd eru öll brýn mál. Eins og fram hefur komið höfum við beðið lengi eftir því að ræða stöðuna á vinnumarkaði og nú blasir við alvarlegt ástand á Landspítalanum í kjölfar þess að lög voru sett á verkfall heilbrigðisstarfsmanna eða hjúkrunarfræðinga og félaga innan BHM svo þarna er fjöldi mála sem við þurfum að taka á dagskrá og ræða hér. Við í stjórnarandstöðunni teljum mikilvægt að þau hafi þá forgang í dagskránni miðað við að við munum vinna hérna fram á sumar og að sumar og haust renni saman í eitt.
Herra forseti. Nú hafa nærri 200 heilbrigðisstarfsmenn sagt upp störfum á Landspítalanum að undanförnu og þetta þing ætlar að halda áfram að starfa. Það er kominn tími til að að meiri hlutinn hérna leyfi okkur að eiga sérstaka umræðu í þinginu um þá grafalvarlegu stöðu sem er í heilbrigðiskerfi okkar í kjölfar þess að meiri hluti Alþingis setti lög á verkföll heilbrigðisstarfsmanna, og allar uppsagnirnar í kjölfarið. Við verðum að fá tækifæri til að ræða það. Það er bón okkar. Það er það sem við leggjum til við meiri hlutann í þinginu, meiri hluta þingmanna sem hefur dagskrárvaldið í sínum höndum, að við fáum að ræða þá grafalvarlegu stöðu í þinginu. Það er bón okkar.
Virðulegur forseti. Svo er að sjá að ríkisstjórnin vilji breyta hér þingvenjum á þann veg að þing starfi allan ársins hring í venjulegu ári. Það kallar á að menn marki því einhvern ramma, setji ramma um með hvaða hætti þingið á þá að starfa fyrst taka á upp þessa siði. Það er þess vegna eðlilegt að þingmenn flytji hér tillögur um hvernig þeir vilja sjá dagskrána, hvaða mál þeir vilja taka hér til umræðu í stað þess að taka einhliða við umfjöllunarefnum frá ríkisstjórninni eins og dagskrá dagsins í dag ber með sér að vera.
Virðulegi forseti. Þessi tillaga er það næsta sem kemst því að vera eins konar skipulag á þessu háa Alþingi nú til dags. Þingið þarf sjálft að taka einhverjar ákvarðanir um þetta. Virðulegur forseti er ekki reiðubúinn til að leggja fram starfsáætlun sem við getum þá farið eftir og alla vega vitað með um sólarhrings fyrirvara hvað við erum að fara að tala um eða hvað við erum að fara að gera hér. Þetta þing er fyrir nokkru komið út í algera óstjórn. Ég tel einsýnt að við verðum hérna þó nokkuð mikið lengur, út sumarið, geri ég fastlega ráð fyrir sjálfur. Því er best að við förum að ræða dagskrána til lengri tíma og í kjölfar þess að samþykkja vonandi þessa dagskrártillögu, þótt það væri bara til að hafa það á hreinu hvað nákvæmlega við ætlum að tala um á morgun. En skipulagsleysið er algert. Það er farið að hafa mjög neikvæð áhrif á þingstörfin, eins og við hefðum þurft meira af því hér á bæ. Ég styð tillöguna og hvet alla til að gera slíkt hið sama. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Þingstörfin eru hér í algerri upplausn og við erum að slá met að því er varðar lengd þings sem ekki er á kosningaári, þ.e. við höfum ekki séð svona langt þing, haustþing hefjast og halda síðan áfram inn á sumar síðan 1985. Það er staðan hér. Hér er verið að sprengja venjur og það endurspeglar stjórnleysið sem er svo fullkomið hérna. Ég bið þingmenn um að hugsa vel sinn gang þegar við leitumst eftir því hér að koma þeim skikki á þingstörfin á morgun að við höfum hér þrjár sérstakar umræður þar sem verið er að fjalla um áríðandi og mikilvæg mál og væri líka, í ljósi mótmæla hér fyrir utan, rétt að ræða til viðbótar tóman túlkasjóð sem heyrnarlausir nýta sér í gegnum táknmálið.
Virðulegi forseti. Í þrjár vikur hefur þessu þingi verið stýrt úr forsætisráðuneytinu í gegnum hæstv. forseta með þeim hætti að hér er ekkert skipulag, hér er engin starfsáætlun og það er engin sýn á hvert við erum að fara eða hvað er um að ræða. Í slíku ástandi er brotið á almennum þingmönnum með því að þeim er haldið frá þeim möguleika að geta átt hér samtal við ráðherrana í sérstökum umræðum. Okkur er haldið frá fyrirspurnatímum þar sem eru munnlegar fyrirspurnir, ég veit ekki betur en að það bíði einar 16 fyrirspurnir, og hér bíður fjöldinn allur af sérstökum umræðum. Það sem við erum að biðja um með þessari dagskrártillögu er einfaldlega að fá þessar umræður á dagskrá. Ein þeirra er frá 19. janúar síðastliðnum frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um jöfnuð í samfélaginu og skatta, 19. janúar. Þessi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]stendur sig engan veginn í því að sinna þinginu og hæstv. forseta er stýrt af þessari sömu ríkisstjórn. [[Forseti hringir.]]Hann þarf núna að fara að taka sig saman í andlitinu og ná einhverri stjórn á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Það leiðir af sjálfu að ef ríkisstjórnarmeirihlutinn vill halda þingi að störfum hér allt sumarið þá hljóta þingstörf að þurfa að ganga með eðlilegum hætti allt sumarið. Ráðherrar geta ekki sleppt því að svara fyrirspurnum, eins og þeir hafa komist upp með í nokkrar vikur. Það hafa ekki verið neinir fyrirspurnatímar á mánudögum, eins og venja er og eðlilegt er. Sérstakar umræður hafa ekki verið á dagskrá. Ég held að það sé full ástæða til þess að við tölum um það sem máli skiptir í samfélaginu, um það sem liggur á þjóðinni. Það hefði auðvitað verið ágætt og heppilegt að hafa til dæmis á þessum tímapunkti sérstaka umræðu um hinn tóma túlkasjóð, á sama tíma og mótmælin eru hér fyrir utan á Austurvelli. Við hljótum að haga dagskránni með þeim hætti að hún samrýmist því að þingið sitji allt árið og um það snýst þessi tillaga.
Hæstv. forseti. Á dagskrá í dag eru 30 mál. Við höfum hingað til náð að tala okkur aðeins inn í mál númer tvö. Ég sé enga ástæðu til þess, á meðan ekki gengur betur með dagskrána sem hæstv. forseti setur upp, að við séum að rífa af honum dagskrárvaldið. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess. Ég viðurkenni það líka að mér leiðist virkilega að sitja undir köpuryrðum þingmanna í garð hæstv. forseta Alþingis. Þau eru ómakleg og ég held að nær væri að við hvettum hann öll og styddum. Ég hvet hæstv. forseta til að lengja hér fundartíma. Mönnum liggur mikið á hjarta. Mér finnst eðlilegt að hér sé gefinn allur sá tími sem nauðsynlegur er til þess að menn geti rætt málin og hvet því til kvöldfunda og funda um helgar, ekki veitir okkur af svo að við getum klárað þingið á góðum tíma.
Herra forseti. Ég gleymdi að nefna eitt hérna áðan. Ef meiri hluti þingsins samþykkir þessa dagskrártillögu þá getum við farið að ræða þessi mikilvægu mál undir liðnum sérstakar umræður sem er samkvæmt þingsköpum lögbundið verkfæri okkar til að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Það er ekki í krafti þess að ekki sé starfsáætlun hérna sem hægt er að halda þessu eftirlitsverkfæri þingmanna með framkvæmdarvaldinu lengur. Það verður að fara að hleypa þingmönnum með meiri og virkari hætti að því að veita þessari ríkisstjórn aðhald og hafa eftirlit með henni. Þetta snýst um það. Ef við samþykkjum þetta mál núna þá þýðir það bara að við getum haft eftirlitshlutverkið virkt í upphafi þingfundar á morgun og svo slítur forseti þingfundi og boðar til nýs [[Forseti hringir.]]þingfundar með dagskrá. [[Forseti hringir.]]Þetta snýst um það. Þetta er ein önnur ástæða, eftirlit með framkvæmdarvaldinu.
Virðulegur forseti. Ég ætla að leika mér í talnaleik út af ástandinu sem ríkir nú í þinginu. Þegar ný ríkisstjórn var mynduð í hruni, minnihlutastjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar, var felld úr gildi starfsáætlun þingsins 6. febrúar 2009. Það var engin starfsáætlun í gildi þann tíma þar til kosningar hófust. Sumarið 2009 var sumarþing. Það var frá 15. maí til 28. ágúst. Haustið 2009 hófum við starf að nýju 1. október og sumarið 2010 hættum við 24. júní. Það eru enn tveir dagar í metið. [[Gripið fram í: Ókei.]]Þó að þetta sé jafn fáránleg upptalning og hér hefur átt sér stað um það hvenær og hvað hefur gerst þá er þetta nú svona og var líka [[Forseti hringir.]]þá þó að það sé ekki til eftirbreytni frekar [[Forseti hringir.]]en það sem við stöndum frammi fyrir í dag.
Herra forseti. Varla erum við hérna stödd núna vegna þess að það sé verið að bíða eftir að slá met fyrri ríkisstjórnar. [[Hlátur í þingsal.]]Ég ætla rétt að vona að það sé ekki tilgangurinn, en hver veit, kannski leysist þetta eftir tvo daga þegar markinu er náð. Við höfum á dagskránni umræðu sem við í Vinstri grænum höfum óskað eftir, þ.e. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, um áhrif fyrirhugaðra skattbreytinga á jöfnuð í samfélaginu. Hvað á það að þýða að menn telji sig ekki geta bætt neinu inn í kjarasamninga heilbrigðisstétta og afsali sér tekjum upp á fleiri tugi milljarða? Við stöndum frammi fyrir því að það eru stanslaus mótmæli. Núna er verið að mótmæla hérna fyrir utan að ekki séu fjárveitingar í túlkasjóð heyrnarlausra. Það hafa verið mótmæli hérna undanfarið, 17. júní og áður, gegn þessari ríkisstjórn. Ætlar ríkisstjórnin ekkert að opna eyru sín fyrir því hvað fólk er að tala um úti í þjóðfélaginu og hver skilaboðin eru? [[Forseti hringir.]]Hvernig væri nú að hlusta á svokallaða grasrót og taka eftir því sem er [[Forseti hringir.]]til umræðu í þjóðfélaginu og fara heim og gera [[Forseti hringir.]]eitthvað þarfara?
Hæstv. forseti. Hér var óskað eftir hvatningum til forseta. Það skal ég sannarlega gera. Ég vil hvetja alla þingmenn sem sæti eiga í forsætisnefnd til þess að standa með þingmönnum og eftirlitshlutverki okkar. Nú höfum við ekki fengið að ræða hér í sérstökum umræðum eða fyrirspurnum til munnlegs svars í rúmar þrjár vikur. Hér eru beiðnir um sérstakar umræður. Sú mikilvægasta, vil ég leyfa mér að segja, varðar stöðuna í heilbrigðiskerfinu, sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur beðið um og er mjög brýnt að við tökum. Sjálf hef ég lengi beðið eftir því að fá að ræða við forsætisráðherra um verðtryggingu, stærsta loforð Framsóknarflokksins. Nú er hafin stýrivaxtahækkun aftur vegna ótta við verðbólgu og ég held að það sé mjög tímabært að við ræðum þetta mál. Ég vil hvetja forseta til þess að standa með eftirlitshlutverki þingsins og meiri hlutann til þess að styðja þar af leiðandi þessa tillögu.
Virðulegur forseti. Drunurnar sem við heyrum fyrir utan eru ekki hljóð í þotuhreyflum sem bera íslenskar heilbrigðisstéttir til útlanda í leit að betri vinnuaðstæðum, því síður þotuhreyflar sem bera hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra á einni af hennar mjög svo mikilvægu vinnuferðum til útlanda, heldur mótmæli vegna þess að félagslegi túlkunarsjóðurinn er uppurinn. Hefur verið brugðist við því með einhverjum hætti? Nei, það hefur ekki verið gert, því miður. Það birtist áðan í ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar nákvæmlega vilji hv. framsóknarmanna þegar kemur að því að semja um þinglok í þinginu. Það er nefnilega þannig að það tókst fyrir næstum því tveimur vikum að semja um þinglok við Sjálfstæðisflokkinn. Það stendur í rauninni bara upp á Framsóknarflokkinn að vera tilbúinn til þess að setjast að borðinu og fara yfir stöðuna og semja um það hvernig við ljúkum þessu. En það er akkúrat enginn [[Forseti hringir.]]vilji til þess. Við sáum inn í kvikuna [[Forseti hringir.]]á því áðan þegar hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson talaði. [[Forseti hringir.]]Það er gott að menn viti það.
Virðulegi forseti. Hér væla og skæla þingmenn stjórnarandstöðunnar, því miður. Þetta málæði sem hefur gripið um sig hér á þessu vorþingi er engu líkt. [[Gripið fram í.]]Ég ætla ekki að fara að rifja upp þá klukkutíma og þá daga sem hafa farið í fundarstjórn forseta. Nú er nýjasta trikkið hjá stjórnarandstöðunni að leggja fram dagskrárbreytingartillögu á hverjum einasta degi til að geta eytt einum til tveimur klukkutímum í að ræða um atkvæðaskýringu. Dagskrárliðir þingsins eru misnotaðir dag eftir dag eftir dag af þessu fólki. Kvartað er yfir því að ekki sé hægt að semja og Framsóknarflokknum [[Gripið fram í.]]kennt um það. Virðulegi forseti. Ég vísa þessum orðum til föðurhúsanna því að það er upp á stjórnarandstöðuna að koma með raunhæfar lausnir vilji hún semja [[Gripið fram í.]]á annað borð, [[Háreysti í þingsal.]]vilji hún [[Gripið fram í.]]á annað borð semja um þinglok, [[Forseti hringir.]]vilji hún á annað borð semja um þinglok. [[Forseti hringir.]]Þetta er [[Gripið fram í.]]óviðunandi ástand, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan getur ekki borið ábyrgð á verkstjórn í þinginu og blessunarlega [[Gripið fram í.]]er stjórnarandstaðan á Alþingi ekki jafn heillum horfin og sú síðasta sem tilkynnti ríkisstjórninni að hún gæti fengið sjö mál að eigin vali afgreidd. Það gerði þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili. Það gerum við ekki. Við gerum aðeins tillögu um það að fyrst ríkisstjórnin vill halda þingi áfram endalaust, brjóta rétt á starfsmönnum Alþingis, koma í veg fyrir að þeir geti fengið að njóta samvista við fjölskyldur og fara í sumarleyfi eins og þeir hafa gert ráðstafanir [[Jólaþingið.]]gagnvart, [[Jólaþingið.]]þá ræðum alla vega það sem máli skiptir í samfélaginu og ráðherrar ríkisstjórnarinnar geta ekki spilað sóló án þess að eftirlitshlutverk löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu sé virkt. Það er grundvallarkrafan hér. Vegna þess að menn eru að bera sig saman um lengd þinga þá er þetta nú þegar orðið lengsta þing sögunnar. Það var sett [[Forseti hringir.]]fyrir 10. september, fyrsta skipti í þingsögunni [[Forseti hringir.]]sem þing er sett svo snemma.
Forseti. Þingmenn meiri hlutans hljóta að taka undir með okkur um að hér sé þörf á að hafa einhverja dagskrá þannig að við getum vandað til verka. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa kallað eftir því að fá sérstakar umræður um mjög mikilvæg málefni. Mér finnst svolítið skringilegt að hér sé endalaust verið að kasta spreki frá Framsóknarflokknum á eitthvert ófriðarbál þegar við vorum svo nálægt því að semja. Því miður hefur það verið þannig að Framsóknarflokkurinn hefur hagað sér mjög undarlega miðað við hvað við vorum búin að ná miklum sáttum um nánast allt. Þessi orð hv. þingmanna Framsóknarflokksins núna eru einkennandi fyrir furðulegan æðibunugang sem mér er fyrirmunað að skilja, þannig að ég vona bara að þingmenn meiri hlutans greiði atkvæði með þessari dagskrárbreytingartillögu.
Virðulegi forseti. Orðræðan frá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins undirstrikar eitt af vandamálunum sem við eigum við að etja hér, það er ekki hæstv. Sjálfstæðisflokkur, heldur er það hæstv. Framsóknarflokkur. Já, hæstvirtur, það er rétt. Vandi þess flokks er sá að hann kann ekki frið, kann ekki að semja, kann ekki málamiðlanir. Það eina sem hv. eða hæstv. Framsóknarflokkur, eða hvað við eigum að kalla hann, kann er að halda hlutum í deilum og slá sjálfan sig til riddara. Það hefur verið gegnumgangandi mynstur frá upphafi þessa þings eftir því sem ég fæ best séð og vissulega núna í sumar. Það að kenna minni hlutanum um það ber vott um að það sé ekki bara samskiptaleysi milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks heldur milli einstakra framsóknarmanna, jafnvel þótt þeir eigi að heita í framlínu.
Forseti. Hér er að dragast upp sú mynd að hér er töluvert stór ábyrgur meiri hluti í þinginu sem er stjórnarandstaðan og Sjálfstæðisflokkurinn sem er reiðubúinn til þess að ganga til samninga um að ljúka þingi, en í hvert skipti sem maður sér til lands í þeim leiðangri þá dúkkar upp einhver framsóknarmaður með eitthvert vesen. Þetta er búið að endurtaka sig allnokkuð oft og er því miður ekki okkar vandamál heldur framsóknarmanna sjálfra. Það er augljóst að þeirra vandi er víðtækur og varðar stöðu þeirra á hinu pólitíska litrófi í samtali við kjósendur sína sem eru margir hverjir á flótta undan sínum gjörðum vorið 2013 og auðvitað [[Gripið fram í.]]þeirri stöðu að Framsóknarflokkurinn er búinn að týna sínu erindi. Það er ekki okkar að finna út úr því hvert það er, en það er sannarlega framsóknarmanna að finna það og þeir hafa fundið sjálfsmyndina um sinn [[Forseti hringir.]]í því að vera upp á kant við samstarfsflokkinn í hverju málinu á fætur öðru.
Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað um sérstakar umræður og af hverju þær hafi ekki farið fram og ég tek undir að það er mjög einkennilegt fyrst við erum með þing í gangi að sérstakar umræður fari ekki fram. Ég er með eina beiðni sem ég lagði fram fyrir nokkru um að efna til sérstakrar umræðu um þinghaldið og störf þingsins og breytingar á þingsköpum í kjölfarið á hugmyndum hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um alls konar breytingar á þingsköpum sem margar eru athyglisverðar. Ég held að það væri mjög gott að taka það mál til umræðu hér einhvern daginn miðað við það hvernig þingið er. Svo vil ég líka leggja minn vitnisburð í púkkið varðandi samninga um þinglok. Fyrir þó nokkru síðan náðust samningar við Sjálfstæðisflokkinn og er auðvitað mjög sérstakt að stjórnarflokkarnir skuli vera komnir á þann stað í sínum samvistum að þeir eru farnir að semja hvor í sínu lagi við stjórnarandstöðuna. En út af fyrir sig þá gætum við leyst þessa klemmu sem þingið er komið í með þeim hætti sem hæstv. ráðherrar sjálfir hafa margoft [[Forseti hringir.]]látið í ljós hér með því einfaldlega að meiri hlutinn ráði og framsóknarmenn geta þá [[Forseti hringir.]]beitt þeim aðferðum sem þeir hafa kannski í sínu verkfæraboxi, t.d. málþófi, til þess að reyna að stoppa þær ákvarðanir.
Hæstv. forseti. Þetta er skemmtilegt hlutskipti, að í hvert skipti sem allir eru búnir að koma hér upp býflugum og blómum í haga þá kemur einhver framsóknarmaður með vesen af því að hann segir satt um hvernig ástandið er hérna. Það er náttúrlega bölvað vesen, það er eins gott að vera ekkert að því. Ég ætla bara að segja aftur að undirstaða þess að hægt sé að semja um eitthvað er að traust ríki. En stjórnarandstaðan hefur sýnt til þessa í þessum upptakti að lokum þingsins að hún er ekki traustsins verð. Þess vegna þurfum við að halda hérna áfram og þess vegna hvet ég hæstv. forseta enn til þess að halda mönnum við efnið, að við höldum uppi þróttmiklu starfi og góðum orðræðum og einstaka veseni ef með þarf, en við skulum taka höndum saman og reyna að klára þetta þing með einhverjum bravúr.
Herra forseti. Ég held að þetta sé góð tillaga og það væri áhugaverð tilraun að hafa einn dag þar sem með góðum undirbúningi væru rædd mikilvæg mál sem eru uppi í samfélaginu núna, sjá hvort það gæti ekki verið til bóta frekar en að halda þessu rugli áfram. Það er auðvitað alveg ljóst og er nokkuð síðan það kom fram að ýmsir þingmenn og ráðherrar Framsóknarflokksins höfðu löngun í sumarþing, marglýstu því yfir að þeir sæju gjarnan fyrir sér að við yrðum hérna í sumar. Það er hins vegar líka ljóst að Framsóknarflokkurinn er alveg einn á báti í þeim efnum að vilja ekki semja og vandinn orðinn einangraður við Framsókn. Við eigum eftir að sjá síðan og verður fróðlegt að sjá hvað Framsókn hefur svo upp úr þessu, hver uppskeran verður af markvissum tilraunum Framsóknarflokksins til þess að stýra þessu inn í sumarþing. Það er nú stutt í pilsnerfylgið. En hvenær fór þetta svona, herra forseti? Þetta fór svona þegar forseti valdi því miður að setja á dagskrá ófriðartillögu [[Forseti hringir.]]meiri hluta atvinnuveganefndar um rammann. Hvað eyddum við miklu í það? [[Forseti hringir.]]Hálfum mánuði, tveimur og hálfri viku? Síðan hefur þetta verið svona. [[Forseti hringir.]]Þannig að það verða nú margir að líta hér í eigin barm.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en komið hér upp í annað sinn undir dagskrárliðnum um atkvæðagreiðslu. Það er hreint með ólíkindum hvernig þingmenn tala hér um tæplega 100 ára gamlan flokk, Framsóknarflokkinn, og hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Þetta er þinginu mjög til vansa og ég lýsi því yfir úr þessum ræðustól, virðulegi forseti, að persónuhatrið og eineltið hér innan húss núna er mun verra en það var á síðasta kjörtímabili og það náði nýjum hæðum þá. Það er mjög alvarlegt [[Kliður í þingsal.]]í hvaða stöðu þingið er komið. Síðasta kjörtímabil var barnaleikur hjá þessum sömu þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem voru í stjórn þá, sem þó náðu kjöri, margir þeirra voru kosnir af þingi sem betur fer fyrir þingið. Þetta er ekki hægt. Þetta gengur ekki lengur. Þetta er alvarleg staða sem er komin upp sem [[Forseti hringir.]]ætti að ræðast í forsætisnefnd og ég ætla líka að segja sérstaklega að [[Forseti hringir.]]þessar árásir á forseta þingsins eru ógeðfelldar.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki þann sið að vaða hér upp um athugasemdir um dagskrártillögur minni hlutans hér á þingi til þess að útskýra eða fara yfir mál, en mér er ofboðið. Þessi endemis þvæla sem menn vaða hér upp með hver á fætur öðrum og virðast skemmta skrattanum og svo hlæja menn úti í sal, þetta er ekki samboðið þinginu. Þegar menn fara síðan að tala um að þetta hafi aldrei gerst áður en rifja samt upp að einhvern tímann hafi nú þetta verið gert og nú eigi að passa t.d. starfsmenn þingsins þá er það alveg rétt. En sumarið hér 2009, af því að það hefur verið rifjað upp, var starfsmönnum þingsins ekki einu sinni gert viðvart á föstudegi fyrir verslunarmannahelgi að það yrði frí vikuna þar á eftir. Það var eina frívikan það sumarið. Þannig að ég held að menn ættu að hugsa sig um áður en þeir vaða hér upp til að gera grín að einum stjórnmálaflokki. Er það nú þannig að það sé búið að semja milli stjórnarmeirihluta [[Forseti hringir.]]og minni hluta? Nei. Þegar minni hlutinn kom hér upp bauð hann átta mál, átta mál sem Framsóknarflokkurinn gat klárað. Átta mál. Það [[Forseti hringir.]]þarf að semja. Það þarf traust. Og menn ættu að hætta að tala svona hver til annars eins og hér hefur verið gert í dag.
Virðulegur forseti. Fyrir um sex dögum síðan vorum við þannig stödd hér í þinginu að búið var að semja um á bilinu 50–55 mál, að þau færu í gegnum þingið og það voru nokkrir lausir endar. Þá var það hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, [[Það var ekki búið að semja.]]það var hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ef ég mætti fá að ljúka máli mínu fyrir hæstv. ráðherra, sem skaut tundurdufli inn í þessar viðræður með því að koma með fullbúið frumvarp inn í makrílmálið sem var búið að semja um með tilteknum hætti. Nú eru skiptar skoðanir um efnisatriði í því máli. En hefði ekki verið hægt að halda aðeins betur á því? Hefði ekki verið eðlilegra að ræða aðeins við menn áður en það var sent til atvinnuveganefndar? Hefði ekki í þeirri viðkvæmu stöðu sem uppi var og allir vissu að var gríðarlega viðkvæm verið hægt að vanda aðeins til verka? Ég verð að biðja hæstv. ráðherra að halda aðeins í við sig í vandlætingartóninum þegar hann kemur hér upp og skammar stjórnarandstöðuna [[Forseti hringir.]]fyrir að bregðast illa við.
Virðulegur forseti. Það hefur greinilega verið nokkuð viðkvæmt fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að athyglinni væri beint að þeirri neyðarlegu staðreynd að öll þau mál sem út af standa í þinginu eru mál ráðherra Framsóknarflokksins. Hæstv. ráðherra getur komið hér í ræðustólinn og ausið yfir þingmenn eins og hann lystir. Vandinn er einfaldlega að mál eru býsna seint á ferðinni frá ríkisstjórninni, sum þeirra komin fram löngu eftir að þingi átti að vera lokið, mörgum mánuðum eftir að framlagningarfrestur leið. Hér eru enn til umfjöllunar stór mál frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem nauðsynlegt er að ljúka og þó er komið mitt sumar. Virðulegur forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verður að sakast við einhvern annan en þingmenn um þetta vinnulag, því að það er algerlega ríkisstjórnarinnar sjálfrar.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað alltaf hægt að deila um það hvernig á að vinna mál. Þegar farið er með tillögur að breytingum við makrílinn inn í atvinnuveganefnd þar sem sérfræðingarnir frá hverjum flokki sitja til þess að ræða það - málið er ekki komið út úr nefndinni, hávaðinn hérna í þinginu er ekki um það - þá er það á þeim vettvangi þar sem hægt er að tala um málið. Ef gengið hefur verið fram hjá þingflokksformönnum eða formönnum flokkanna þá get ég tekið það á mig, ef skynsamlegt hefði verið að gera það og hugsanlega hefði það verið skynsamlegt en það eru jú sérfræðingarnir i nefndinni sem eiga að fjalla um málið, ekki satt? Síðan er það þannig að þetta þing hefur ekki verið sérstaklega starfsamt, enda hefur stjórnarandstaðan talað í meira en sólarhring undir liðnum um fundarstjórn forseta, [[Fjóra daga.]]í 1.400 ræðum eða 1.600 ræðum um fundarstjórn forseta. Það er auðvitað forkastanlegt. Og eru mál seint komin fram? [[Gripið fram í: Já.]]Ég er búinn að draga mál til hliðar sem kom fram í september sem þingið hefur ekki náð að ljúka fyrr, sem er ekki stórt vandamál. [[Forseti hringir.]]Það eru einstök mál sem komu [[Forseti hringir.]]seint fram, það er rétt og ég veit að nefndin hefur unnið hratt í þeim mörgum [[Forseti hringir.]]hverjum og það er hægt að ljúka þeim ef vilji er til þess. [[Forseti hringir.]]En það þarf vilja, ekki aðeins öðrum megin frá, [[Gripið fram í: Báðum megin.]]ekki öðrum megin frá.
Forseti. Þetta er mjög undarleg orðræða hér í þingsal og svolítið veruleikafirrt. Í fyrsta lagi er það þannig að við höfum verið að bíða eftir stórum málum ríkisstjórnar um til dæmis húsnæðismál. Það er ófremdarástand á húsnæðismarkaði og við erum í raun og veru ekkert að taka á því. Við höfum verið boðin og búin að taka á þeim málum en frumvörpin komu mjög seint og voru ekki nægilega vel unnin. Síðan koma inn tvö stór mál frá fjármálaráðuneytinu og þau höfum við unnið samviskusamlega og ýtt öllu öðru til hliðar. Þau koma svo seint fram að það hefði verið mun heiðarlegra, forseti, ef stjórnarmeirihlutinn hefði viðurkennt að þau voru mjög sein með þessi mál og sett hlé á þingfund á meðan til þess að skapa frið. En hér er ófriður um mál, mjög mörg mál sem eru illa unnin, það er þannig. Síðan koma inn mál sem eru þannig að það á að taka af okkur réttinn til þess að fjalla eðlilega um þau. Mér finnst [[Forseti hringir.]]þessi umræða ekki til sóma fyrir meiri hlutann.
Virðulegi forseti. Hér eru hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að greiða atkvæði gegn því að við ræðum kjaradeilurnar og afleiðingar þeirra í heilbrigðiskerfinu. Hvers vegna ætli það sé? Ætli það sé vegna þess að hér er komið upp á yfirborðið að menn hafa enga stefnu, engar lausnir og engin svör við því þegar 200 heilbrigðisstarfsmenn hafa nú sagt upp störfum? Hér er líka verið að leggja til að rætt verði um verðtrygginguna og menn greiða atkvæði gegn því, máli sem menn hafa haldið fram að sé eitt það stærsta í okkar sögu og Framsóknarflokkurinn lofaði miklu í. Af hverju vilja menn ekki ræða það? Getur það verið vegna þess að þá kemur í ljós að menn geta ekkert gert, ætla ekki að gera neitt? Og það hefur í raun verið staðfest af formanni fjárlaganefndar í útvarpsviðtali að menn ráða ekkert við verðtryggingarverkefnið. En þeir þora bara ekki að taka á því hér í umræðu. Virðulegi forseti. Réttur okkar þingmanna er sá að hér sé starfsumgjörð utan um okkar vinnu þannig að við getum veitt framkvæmdarvaldinu aðhald og hér þarf að vera í gildi starfsáætlun þar sem gert er ráð fyrir því að við eigum samtöl við ráðherrana. Það er ekki hægt [[Forseti hringir.]]að halda okkur frá samtali við ráðherrana svo vikum [[Forseti hringir.]]og mánuðum skiptir, virðulegi forseti.
Herra forseti. Meiri hluti þingsins hafnar því að virkja eftirlitshlutverk þingsins sem hefur legið niðri og forseti hefur ekki viljað virkja núna í einhverjar vikur. Það er ekki gott, það er mjög slæmt. Forseti hefur samt sem áður valdið til þess að setja þessa sérstöku umræðu á dagskrá á morgun því að þótt meiri hlutinn hafni þeirri tillögu að virkja þetta hlutverk núna í kvöld, þá getur forsetinn samkvæmt 60. gr. þingskapa sett á dagskrá þingfundar sérstakar umræður þar sem þingmenn geta fengið tekið fyrir mál hvort heldur er í formi yfirlýsingar eða fyrirspurnar til ráðherra. Hvers vegna er þetta mikilvægt? Jú, eins og segir í 49. gr. þingskapa: „Alþingi, þingnefndir og einstakir alþingismenn hafa eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins. Eftirlitshlutverk Alþingis snýr að ráðherrum sem bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum, sbr. 14. gr. stjórnarskrár.“ Það er mjög alvarleg stjórnarframkvæmd að leggja fram frumvarp um lög á verkfall sem meiri hlutinn hérna samþykkti, 200 heilbrigðisstarfsmenn hafa sagt upp. [[Forseti hringir.]]Þetta er mjög alvarlegt. Við þurfum að geta átt sérstaka umræðu með ráðherra um þetta.
Herra forseti. Meiri hlutinn hefur vilja til þess að halda áfram með sumarþing en treystir sér ekki til þess að taka á dagskrá mál sem brenna á þjóðinni. Þau brenna ekki bara á okkur í stjórnarandstöðunni heldur á þjóðinni, afleiðingar þess að setja lög á verkföll og afleiðingar þess að gjörbreyta skattkerfinu og afsala sér milljarðatekjum sem annars gætu runnið til uppbyggingar heilbrigðiskerfisins. Þessi mál viljum við setja á dagskrá en meiri hlutinn treystir sér ekki til þess að ræða. Það er auðvitað grafalvarlegt að halda þinginu hérna áfram í allt sumar en þora ekki í umræðuna um þessi stóru og brýnu mál sem brenna á þjóðinni. Hvers konar aumingjaskapur er þetta, ég verð bara að segja það, herra forseti? Ef menn ætla að halda sumarþing og koma hérna bíræfnir eins og þingmenn Framsóknarflokksins og segja að þeir séu tilbúnir til þess að vera hérna í allt sumar [[Forseti hringir.]]þá skulu menn ræða þessi alvarlegu mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að setja á dagskrá umræður um þau mál sem hæst ber í samfélaginu. Þessi stjórnarmeirihluti hlýtur að þola að ræða afleiðingar lagasetningarinnar sem svipti fólk samningsrétti og batt enda á verkföll fyrir örfáum dögum síðan. Það var mjög misráðið. Við vöruðum sterklega við þeirri framgöngu. Afleiðingarnar eru að koma í ljós fyrir öryggi sjúklinga, en ríkisstjórnarmeirihlutinn vill ekki ræða það. Sama er með verðtrygginguna. Það er mjög athyglisvert að nú berast fréttir af því að flest bendi til að fram undan sé hækkunarhrina vaxta og verðbólgugusa sem mun líklega gera heimili landsins þannig sett að hin dýra skuldamillifærsla mun að engu verða orðin eftir nokkra mánuði. Vill Framsóknarflokkurinn ræða það hvernig hann lofaði því að hægt yrði að afnema verðtryggingu vandræðalaust í einni svipan [[Forseti hringir.]]og nú væri rétti tíminn til þess? Nei.
Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari dagskrártillögu sem er mjög mikilvæg og mjög málefnalega undirbyggð. Ég spyr: Af hverju segir stjórnarmeirihlutinn nei við þessu máli? Af hverju? Er það vegna þess að stjórnarmeirihlutinn vill ekki ræða stöðuna á vinnumarkaði? Er það vegna þess að stjórnarmeirihlutinn vill ekki ræða loforð Framsóknarflokksins um afnám verðtryggingar? Er það vegna þess að stjórnarmeirihlutinn vill ekki ræða félagsleg áhrif skattbreytinga? Er það vegna þess að stjórnarmeirihlutinn vill ekki ræða um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks? Hvað af þessum fjórum málum er þannig vaxið að meiri hluti þingsins treystir sér ekki til að ræða viðkomandi mál? Hvaða mál er svona vont? Hvaða mál er svona óþægilegt? Hvaða sannleikur er það sem er óbærilegur fyrir núverandi stjórnarmeirihluta að horfast í augu við?
Virðulegi forseti. Ég ætla að koma fram með ákveðna tilgátu til að reyna að svara þeirri spurningu hvers vegna meiri hlutinn vill ekki greiða atkvæði með þessari tillögu. Ég held nefnilega að það komi í sjálfu sér efni tillögunnar lítið við. Ég held að það snúist meira um hvernig þingið virkar eða virkar ekki, meira um það hvernig það þingfyrirkomulag sem við erum með leiðir af sér þessar deilur og leiðir af sér það ófremdarástand sem er hér viðvarandi og þetta þing er orðið að sumarþingi í reynd. Ég held nefnilega að þinginu hafi mistekist að fjalla um eigin dagskrá og eigin tilgang þegar allt kemur til alls. Mér finnst að þó að hér falli þung orð í dag, og á ég ekki minni þátt í því en hver annar, vona ég að við lítum fram á veginn og reynum að finna lausnir til að láta þetta þing virka. Við skuldum öll íslensku þjóðinni það. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.