Vegna bæði funda í þingflokkum og nefndum verður gert myndarlegt hádegishlé, þ.e. hlé á þessum fundi, frá kl. 12 til kl. 14 í dag.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Herra forseti. Ég vil ræða hvalveiðar og spyrja hæstv. forsætisráðherra aðeins út í þær. Högni okkar í Hjaltalín segir m.a. í Fréttablaðinu í gær að það eigi augljóslega að ræða betur það brýna samfélagslega vandamál sem hvalveiðar eru og ákvörðun sjávarútvegsráðherra um framhald á hvalveiðum og að við getum gert miklu betur. Við vitum það líka að eftir að Lewis Hamilton, ökuþórinn, setti á sína síðu ákveðin mótmæli og undrun vegna þessarar ákvörðunar sjávarútvegsráðherra hafa yfir milljón manns horft á það. Það er greinilegt að veröldin hvað þetta varðar er einhvern veginn miklu minni. Við getum ekki ákveðið hluti í skjóli nætur eins og stundum hefur verið. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um þrennt. Hæstv. umhverfisráðherra vissi ekki af þessari ákvörðun, það var ekkert samráð eða samtal greinilega miðað við orð hans um þessa ákvörðun. Telur forsætisráðherra það vera ásættanleg og góð vinnubrögð? Í öðru lagi vil ég spyrja forsætisráðherra: Telur hún veiðarnar vera sjálfbærar í sinni víðustu mynd, ekki bara út frá veiðiþoli heldur telur hún þær vera efnahagslega sjálfbærar og telur hún þær heppilegar og sjálfbærar í samhengi við dýravernd og dýraverndunarsjónarmið? Og í þriðja lagi: Ætlar forsætisráðherra að beita sér fyrir því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra endurskoði ákvörðun sína um framhald hvalveiða til næstu fimm ára? Ég minni á að Ísland verður þá eina ríkið í heiminum sem mun veiða næststærsta spendýr á jörðinni, langreyði. Mig langar að spyrja forsætisráðherra þessara þriggja spurninga og ég óska þess að fá svar við þeim öllum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrirspurnina. Í fyrsta lagi vil ég segja að hv. þingmanni er auðvitað vel kunnugt um þá skoðun mína að ég tel mikilvægt að fram fari einhvers konar heildstætt mat á sjálfbærni hvalveiða. Svo ég vitni til spurningar hv. þingmanns þar sem hún spyr mig hvort ég telji að hvalveiðar séu sjálfbærar út frá þessum víðfeðmu þáttum get ég haft mína skoðun á því en ég get ekki svarað því sem sérfræðingur og þess vegna hef ég lagt á það áherslu að slíkt mat fari fram. Ég held að það sé ekkert launungarmál að ég taldi skýrslu Hagfræðistofnunar ekki fullnægjandi mat á sjálfbærni hvalveiða. Ég ber hins vegar virðingu fyrir ákvörðun sjávarútvegsráðherra og til að svara fyrstu spurningu hv. þingmanns upplýsti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mig um ákvörðun sína. Ég ber virðingu fyrir því að hann byggir hana í raun og veru á þeim bestu gögnum sem við eigum, þ.e. úttekt Hafrannsóknastofnunar á stofnstöðu þessara tilteknu stofna þar sem m.a. kemur fram að langreyðarstofninn sem hv. þingmaður vísar sérstaklega til hefur vaxið í hafinu í kringum Ísland og raunar í heiminum öllum þegar tekið er mið af alþjóðlegum mælikvörðum. Tel ég þetta vera fullnægjandi mat á sjálfbærni? Nei, það get ég ekki talið vera. Ég tel að við eigum enn langt í land með að meta sjálfbærni hvalveiða út frá samfélagslegum, efnahagslegum og hinum vistfræðilegu þáttum. Við erum með ráðgjöf vísindamanna á sviði hafrannsókna sem ég hef enga ástæðu til að rengja og ber virðingu fyrir því mati hæstv. sjávarútvegsráðherra að byggja ákvörðun sína á því, en ég tel ekki að raunverulegt mat hafi til að mynda farið fram á hinum samfélagslegu áhrifum - af því að hv. þingmaður vísar t.d. í ímynd landsins út á við og annað slíkt. Það kann hins vegar [[Forseti hringir.]]að vera að það sé miklu stærra mál en svo, að slík rannsókn taki til að mynda lengri tíma en við höfum gefið okkur í þá vinnu hingað til.
Herra forseti. Forsætisráðherra svaraði ekki mikilvægustu spurningunni, um það hvort hún ætlaði að beita sér fyrir breytingu á ákvörðun sjávarútvegsráðherra, ekki síst í ljósi þess sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan, að hún teldi þetta ekki fullnægjandi mat. Ég hefði talið að það eitt fyrir utan stefnu Vinstri grænna í þessu máli ætti að vera nægjanlegt til þess að forsætisráðherra fari fram á að þetta verði endurskoðað. Og miðað við þeirra eigin orð hefði ég líka talið að það skipti máli hverjir fara með stjórnina og verkstjórnina í ríkisstjórn. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra aftur: Mun forsætisráðherra beita sér fyrir breytingum á þessari ákvörðun sjávarútvegsráðherra? Ef forsætisráðherra ætlar ekki að gera það liggur í augum uppi að spyrja líka: Var stjórnarslitum hótað út af þessu máli? Hver er þessi þungi að ekki sé hægt að endurskoða málið? Þetta hefur verið fram til þessa hjartans mál hjá Vinstri grænum. Þess vegna spyr ég ítrekað: Mun forsætisráðherra beita sér [[Forseti hringir.]]fyrir breytingu á ákvörðun sjávarútvegsráðherra varðandi framhald á hvalveiðum?
Herra forseti. Ég ætla að játa að mér finnst það aðeins kúnstug spurning þegar spurt er hvort stjórnarslitum hafi verið hótað. Kannski segir það eitthvað um pólitíska umræðu ef hún er gegnsýrð af einhverjum hótanakúltúr, fyrirgefið slettuna, því að ég er ekki hrifin af hótanakúltúr. Ég beiti ekki mikið hótunum í samstarfi, hvorki innan ríkisstjórnar né við aðra þá sem ég vinn með, til að mynda hér við stjórnarandstöðu. Nei, stjórnarslitum var ekki hótað enda er ég ekki mikið fyrir hótanir og finnst allt of mikið um hótanir í íslenskum stjórnmálum, svo ég segi það bara algjörlega hreint út. Mun ég beita mér fyrir breytingu? Ég mun beita mér fyrir því að við vinnum sameiginlega að því að fara í heildstæðara mat. Ég tel ekki að það mat hafi farið fram með fullnægjandi hætti eins og ég sagði mjög skýrt í fyrra svari mínu. Ég tel að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi byggt ákvörðun sína á bestu mögulegu gögnum og þess vegna ber ég fulla virðingu fyrir ákvörðun hans. En ég tel hins vegar að við eigum núna að fara í það að kanna hvernig við getum ráðist [[Forseti hringir.]]í miklu heildstæðara mat á sjálfbærni hvalveiða.
Herra forseti. Ein af aðgerðunum sem munu hafa úrslitaáhrif í baráttunni gegn hlýnun jarðar og súrnun sjávar er breyttar neysluvenjur fólks. Stefna íslenskra stjórnvalda varðandi kolefnisspor matvæla á Íslandi er vægast sagt óljós og ég vil biðja hæstv. landbúnaðarráðherra að upplýsa okkur um hvað sé að gerast í þeim efnum hvað varðar innlenda grænmetisframleiðslu í samanburði við innflutt grænmeti. Svo árangur náist í baráttunni við hlýnun jarðar og súrnun sjávar er dagljóst að til þess þarf vilja almennings til breytinga sem og pólitískan vilja og kjark stjórnvalda. Í Bændablaðinu frá því í fyrra kemur fram að samkvæmt úttekt sem verkfræðistofa gerði fyrir Samband garðyrkjubænda er kolefnisspor íslensks grænmetis allt niður í 26% af því sem innflutt grænmetis skilur eftir sig. Í afskornum blómum er talan 18%. Að meðaltali er helmingsmunur á losun, íslenskri framleiðslu í hag. Þetta eitt sýnir að mikill umhverfisávinningur væri af aukinni innlendri framleiðslu á grænmeti. Stefna stjórnvalda miðar við að búið verði að kolefnisjafna Ísland fyrir árið 2040. Það verður ekki gert nema með víðtækum aðgerðum á mörgum sviðum og liður í því ætti að vera að mínu mati að efla innlenda grænmetisframleiðslu til að draga úr mikilli kolefnismengun sem hlýst af innflutningi. Með því fengist einnig gjaldeyrissparnaður, aukið fæðuöryggi, styrking byggða og aukin atvinna. Er reiknað með aukinni innlendri grænmetisframleiðslu við endurskoðun áætlunar ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þetta er í rauninni tímamótafyrirspurn, því ber sérstaklega að fagna að Samfylkingin sé farin að tala núna um að efla innlenda framleiðslu. Það er fagnaðarefni þegar það hljóð kemur úr þeirri átt að menn horfi til þess að styðja með öflugri hætti en við höfum hingað til gert við innlendan landbúnað. Hér voru sérstaklega nefnd afskorin blóm og ég minni hv. þingmann á það að að hluta til er sú framleiðsla innan lands vernduð með tollum á erlendan innflutning. Ég fagna því þegar Samfylkingin slær þann tón sem hér um ræðir. Ég tek undir að það eru miklar breytingar á neysluvenjum að eiga sér stað og við erum núna að vinna í ákveðnum verkum þeim tengdum. Í fyrsta lagi vil ég nefna stefnu um opinber innkaup á matvælum þar sem lagt er út frá áherslum ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum, m.a. að stuðla skuli að því að innkaup í opinberum mötuneytum taki mið af kolefnisfótspori þeirra matvæla sem keypt eru inn. Þetta er í mótun. Við eigum von á því að fá fyrstu hugmyndir starfshópsins núna í apríl þar að lútandi. Við störtuðum þessu verki í fyrrahaust og þarna eru mikil tækifæri. Sömuleiðis vil ég nefna matvælastefnu sem unnið hefur verið að í mínu ráðuneyti um nokkurt skeið. Áætlanir voru uppi um að sá vinnuhópur skilaði tillögum í lok þessa árs en ákveðið hefur verið að breikka það verkefni og draga fleiri ráðuneyti að því og vinna það verk undir yfirstjórn forsætisráðherra. Á þeim grunni verður miklu heildstæðari stefnumörkun unnin. Við erum því að vinna á mörgum sviðum í þessum efnum. Um það sem snýr að garðyrkjunni sérstaklega vil ég nefna að núna stendur yfir endurskoðun búvörusamninganna. Við höfum þegar lokið vinnu við endurskoðun sauðfjársamnings. Væntanlegt er frumvarp hingað inn vegna þessa. Ég fékk í síðustu viku í hendur álit [[Forseti hringir.]]samstarfshóps um nautgriparækt og næsta verkefni er endurskoðun samnings um garðyrkju.
Herra forseti. Ég er hrædd um að hæstv. ráðherra hafi eitthvað misskilið stefnu Samfylkingarinnar. Við höfum ekki verið á móti því að styrkja innlenda framleiðslu þótt við höfum gagnrýnt þá aðferð og þær leiðir sem stjórnvöld hafa farið í þeim efnum. Telur hæstv. ráðherra ekki nauðsynlegt út frá umhverfissjónarmiðum að ýta undir íslenska grænmetisframleiðslu? Hefur hæstv. ráðherra ekki velt fyrir sér hvernig það megi gera, hvort megi setja styrki til kaupa á betri búnaði, sparneytnari lýsingu, styrki til að hækka gróðurhúsin sem fyrir eru svo afköstin verði meiri o.s.frv. og betra öryggi um umgjörð varðandi styrki vegna raforkuflutninga? Síðan er annað stórt vandamál sem ég held að hæstv. ráðherra ætti að gefa gaum. Íslenskir grænmetisbændur eru að eldast og það er ekki mikil nýliðun. [[Forseti hringir.]]Hefur hæstv. ráðherra velt fyrir sér hvernig megi byggja kynslóðabrú yfir til yngri bænda?
Virðulegi forseti. Ég fagna því ef grænmetisbændur eldast því að það ber vott um að þeir njóti sinnar góðu, hollu framleiðslu. Það er betra að þeir eldist en að þeir sleppi því, þannig er það bara. Ég varð vitni að því á ferð þingflokks Sjálfstæðisflokksins nú í kjördæmaviku þar sem við heimsóttum m.a. allnokkur fyrirtæki á því sviði að þar hafa átt sér stað kynslóðskipti, yngra fólk er að taka við. Ungir grænmetisbændur með miklar hugmyndir og góð áform um að stækka framleiðslu sína og taka stærri sneið, ef við getum sagt svo, af þeim markaði. Ég hef því ekki orðið var við að það séu miklir erfiðleikar í þeim efnum, en sjálfsagt er að líta til þess. Þegar hér eru nefndir styrkir til grænmetisframleiðenda á Íslandi vil ég fyrst af öllu segja að það er nokkur styrkur. Það er sjálfsagt að ræða möguleika á því með hvaða hætti unnt er að auka hann en við þurfum líka að minna á að við höfum ákveðið regluverk um ríkisstyrki EES. Það er ekki sama hvernig það er gert. Ég fagna öllum hugmyndum í þá veru, hvernig hv. þingmaður sér það geta gerst og hvet hana til að koma þeim áformum eða hugmyndum sínum á framfæri við ráðuneytið. Ég mun fúslega koma þeim á framfæri til samráðshópsins sem stendur [[Forseti hringir.]]í endurskoðun búvörusamninganna um þessar mundir.
Forseti. Fyrir stuttu kom út skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um þjóðhagsleg áhrif hvalveiða. Síðan hún var birt hefur hún hlotið mikla gagnrýni enda er margt gagnrýnivert við hana. Skýrslan er hreinlega ekki nægilega ítarleg til að hægt sé að taka ákvörðun um framtíð hvalveiða út frá henni. Fjallað er í nokkru máli í skýrslunni um hagfræðilegan grundvöll veiðanna og reyndar fer meiri hluti skýrslunnar bara í að ræða um hag þessa eina fyrirtækis sem stundar hvalveiðar og möguleg en þó alls ekki óumdeilanleg áhrif á fiskveiðar. Aðeins fara sex blaðsíður af 47 í að ræða um önnur þjóðhagsleg áhrif hvalveiða, aðallega áhrif á ferðaþjónustuna. Gagnrýni á þann hluta skýrslunnar hefur verið mikil og réttmæt. Heilli blaðsíðu er svo eytt í hugleiðingar um svokölluð hryðjuverk í nafni náttúrunnar og ýjað að því að Íslendingar geti bara ekki hætt að veiða hvali þar sem þá komist hryðjuverkasamtök á bragðið í kröfum sínum. Forseti. Þetta er fáránlegur málflutningur. Í skýrslunni er ekki einu orði eytt í að ræða kolefnisfótspor hvalveiða, hvorki þegar kemur að eldsneytiseyðslu flotans né við veiðar eða við að koma vöru á markað hinum megin á hnettinum. Þá verður líka að hafa í huga að þegar hvalur deyr náttúrulega í sjónum tekur hann með sér og í raun bindur mikið magn kolefnis. Hvalir og önnur stór sjávardýr geta í raun dregið úr loftslagsbreytingum ef við bara hættum að veiða þau. Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar undirritaði ráðherra reglugerð þar sem hann heimilar áframhaldandi hvalveiðar í fimm ár og vísað er í þessa skýrslu sem rökstuðning fyrir ákvörðuninni. Forseti. Í ljósi þess að hvalveiðar hafa áhrif á starfssvið a.m.k. þriggja annarra ráðherra spyr ég: Var haft samráð við þá ráðherra sem þurfa að takast á við afleiðingarnar af þessu stórkostlega dómgreindarleysi, eins og t.d. umhverfisráðherra sem virðist vera lítið sáttur við þessa ákvörðun? Hvers vegna var ekki tekið tillit til loftslagsmála, mesta áhyggjuefnis samtímans, við ákvörðun um áframhaldandi hvalveiðar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Varðandi það sem hér er til umræðu, skýrsla Hagfræðistofnunar Háskólans, verður Hagfræðistofnunin sjálf að svara fyrir þá gagnrýni sem hennar verk fá. Ég ætla ekki að fara að skýra út það með hvaða hætti hún hefur unnið sína vinnu. Besta gagnrýnin sem ég hef fengið og séð á skýrslu Hagfræðistofnunar um hvalveiðarnar birtist í Kjarnanum um miðjan febrúar frá einstaklingi sem er yfirlýstur hvalveiðiandstæðingur og fer ágætlega í gegnum þetta verk. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þá umsögn sem þar er.
Vinnur hann hjá Háskóla Íslands?
Nei, þetta er maður sem vinnur hjá fyrirtæki sem heitir Eikonomics, hann birti greiningu sína í Kjarnanum og fer ágætlega í gegnum það sem þarna er verið að gera. ég held að það sé bara þörf lesning fyrir alla að fara í gegnum þetta. Varðandi hvalveiðarnar sjálfar og hvernig þetta er unnið birti ég fyrir lifandis löngu, á síðasta ári, með hvaða hætti ég hygðist vinna að því að taka þessa ákvörðun. Það hefur ekki verið neitt launungarmál allan þennan tíma með hvaða hætti ég ynni þetta, annars vegar með því að kalla eftir og fá ráðgjöf frá Hafrannsóknastofnun og hins vegar með því að reyna að fá ráðgjöf frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, sem ég held að flestir meti sem hlutlæga stofnun og hafa ekkert „illt í hyggju“. Það er sambærileg úttekt og var unnin árið 2010 þegar sú ákvörðun var tekin. Á þessum grunni tek ég mína ákvörðun sem mér ber, á grundvelli þeirra viðhorfa sem m.a. koma fram í áliti sem Hafrannsóknastofnun skilaði mér 23. janúar. Ég byggi þá ákvörðun mína, eins og ég hef margoft sagt, [[Forseti hringir.]]á því að við nýtum auðlindir hafsins með sjálfbærum hætti. Það er meginregla að gera það á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar og sem betur fer höfum við haldið því. Það er og hefur verið hingað til meginregla varðandi umhverfisvernd og nýtingu náttúrulegra auðlinda í stefnu Íslands.
Forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningum mínum um hvort haft hefði verið samráð við aðra ráðherra, en ákvörðunin hefur svo greinilega áhrif á málaflokka þeirra líka. Svo má nefna að við gerð skýrslunnar og við ákvörðunartökuna virðist einungis hafa verið haft samráð við mjög þröngan hóp hagsmunaaðila. Ég spyr því: Hvers vegna? Af hverju var ekki farið víðar? Af hverju var ekki sótt dómgreind til annarra ráðherra, eins og t.d. ráðherra umhverfismála? Í könnun MMR í maí 2018 kom fram að aðeins 34% landsmanna vildu að Íslendingar hæfu hvalveiðar á ný. Fólk virðist ekki gríðarlega spennt fyrir þeim, enda er nánast enginn markaður fyrir hvalaafurðir. Miðað við að efnahagslegar forsendur eru skilyrði fyrir sjálfbærri nýtingu, og hæstv. ráðherra talaði um mikilvægi í sjálfbærri nýtingu, hvernig er þá hægt að réttlæta hvalveiðar nema um sportveiðar sé að ræða? Við vitum að tekjur af hvalaskoðun eru langtum meiri en tekjur af hvalveiðum. Er eðlilegt að hagsmunum ferðaþjónustunnar og náttúrunnar sé fórnað á altari sportveiða? [[Forseti hringir.]] Forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Í þágu hverra vinnur hann? Ég bið hæstv. ráðherra vinsamlegast að svara spurningum mínum.
Virðulegi forseti. Hér er farið vítt um. Hvert sækir maður dómgreind? Til annars fólks? Ég átta mig ekki á því með hvaða hætti hv. þingmaður ætlar sér að sækja dómgreind út fyrir eigin skynsemi. Maður aflar sér reynslu, aflar sér upplýsinga og dregur lærdóm af því og tekur ákvarðanir eftir atvikum. Það hef ég gert. Þetta er verkefni sem heyrir til málefnasviðs sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég hef greint frá því margoft hvernig aðdragandinn að þessari ákvörðun hefur verið og það hefur ekki verið launungarmál, hvorki innan ríkisstjórnar Íslands né úti í samfélaginu. Ákvörðunina tekur hins vegar eitt ráðuneyti, það er bara þannig. Og ég hef ekki borið þetta með formlegum hætti undir einstaka ráðherra. Ég hef eðlilega átt viðræður við forystumenn ríkisstjórnarinnar vegna þess [[Forseti hringir.]]hvernig málið er vaxið og gerði þeim á öllum stigum málsins grein fyrir því með hvaða hætti ég ynni það.
Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin hefur í nafni hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssonar, sent Bankasýslunni fyrirspurn út af launum bankastjóra. Laun bankastjóra Landsbankans hækkuðu um 1,8 milljónir, úr 2,1 milljón í 3,8. Þetta er 80% hækkun og talað er um að hún sé ósanngjörn. Þá er spurning mín: Hvað er sanngjarnt? Helmingurinn af því? 40% hækkun? Er það sanngjarnt? Það eru 850.000 kr. Það er samt þrefalt meira en lágmarkslaun. Ef við tökum sem dæmi að mánaðarlaun viðkomandi bankastjóra eru 12–15-föld framfærsla, lífeyrislaun, öryrkja er bara spurningin: Hvað er sanngjarnt? Er sanngjarnt að þeir fái 40.000 kr. hækkun á ári næstu þrjú árin, sem eru 120.000 kr. eins og verkalýðshreyfingin fer fram á? Er það sanngjarnt fyrir bankastjóra, að fara úr 2,1 í 2,2 milljónir, eitthvað svoleiðis? Við verðum að fara að finna það út vegna þess að kjör atvinnulausra, öryrkja og einstæðra foreldra eru það slæm að fátækt meðal barna hefur aukist. Fátæk börn á Íslandi eru orðin 10.000–12.000. Ég spyr: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í háum launum bankastjóra og í því hvernig á að taka á þeirri staðreynd að fátækt er að aukast meðal barna? Þá spyr maður sig líka: Hversu mörg börn eru þarna úti, ekki bara í fátækt heldur sárafátækt?
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr stórrar spurningar: Hvað er sanngjarnt? Hvað eru sanngjörn laun og fyrir hvers konar vinnu er sanngjarnt að fá hvaða laun? Ætli við hv. þingmaður getum ekki verið sammála um að það sé sanngirni í því fólgin að fólk geti lifað af launum sínum? Ég held að við séum líka sammála um að við viljum ekki sjá of mikinn tekjumun í íslensku samfélagi. Þegar kemur að Íslandi er það nokkuð sem við getum verið ánægð með, að þegar við berum okkur saman við aðrar þjóðir, hvort sem það er í stóra samhenginu meðal OECD-þjóða eða Norðurlanda, er Ísland með mestan tekjujöfnuð af öllum þessum þjóðum. Það er gott. Síðan birtist aðeins önnur mynd þegar við skoðum eignastöðu og ójöfnuð á því sviði. Ég er ekki með það nákvæmlega í kollinum hvar Ísland stendur í alþjóðlegum samanburði en hér er hins vegar ójöfnuður meiri á því sviði en þegar kemur að tekjum. Til að svara hinni stóru spurningu hv. þingmanns vil ég segja tvennt: Í fyrsta lagi endurspegla tilmæli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til Bankasýslu ríkisins þar sem hann gerir verulegar athugasemdir við þær launaákvarðanir sem teknar hafa verið af stjórnum opinberra banka um launahækkanir æðstu stjórnenda. Vísar hann þar annars vegar í starfskjarastefnu stjórnvalda um hófleg laun og hins vegar tilmæli fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra frá árinu 2017 um að gæta skuli varúðar við launaákvarðanir og bendir á að verði þessar ákvarðanir ekki endurskoðaðar sé veruleg hætta á því að traust og trúnaður stjórnvalda á þessum stjórnum sé fyrir bí. Þessi tilmæli eru algjörlega skýr. Þau er ekki hægt að túlka nema með einum hætti og ég er algjörlega sammála hæstv. fjármálaráðherra í þessu bréfi. [[Forseti hringir.]]Þarna þurfa stjórnir þessara félaga að sýna ábyrgð í launaákvörðunum sínum af því að þau snúast líka um sanngirni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. En er hún sammála mér að við eigum að hætta að mæla launahækkanir í prósentum? Eigum við ekki að fara að halda okkur við krónutölu? Meðallaun, það lifir enginn á einhverju meðaltali. Það lifir enginn á prósentum. Það er ágætt að hafa prósentur í mælingum á alkóhóli, en þegar maður mælir prósentur gerir 40% hækkun úr 300.000 kr. hjá láglaunafólki 420.000, 40% hækkun hjá bankastjóranum er 800.000 kr. Er þetta sanngjarnt? Ég segi nei. Ég held að það sé kominn tími til að við sjáum til þess að þeir sem eru á lægstu launum og bótum geti lifað. Ef það eru 10.000–12.000 börn í fátækt í dag lifir fólk ekki á þessum launum. Það segir sig sjálft. Og það sem mér finnst auðvitað alvarlegast í þessu máli, sem mig langar líka að fá ráðherra til að svara, er: Hver er stefna þessarar ríkisstjórnar? Er það nokkuð svo flókið að útrýma fátækt barna á Íslandi? Ég tel að okkur beri skylda til að sjá til þess að enginn lifi við fátækt. Það hlýtur að vera það sanngjarnasta af öllu að gefa þeim sem eru þarna úti einhverja von vegna þess að það er fólk þarna úti sem á ekki fyrir mat. Það er fólk með 200.000 kr. í laun sem verður fyrir tjóni. Það á ekki fyrir mat. Það á ekki fyrir lyfjum, hvað þá þeir sem eru þar undir vegna búsetuskerðinga og annars. Við hljótum að geta séð til þess að fólk geti lifað mannsæmandi lífi og þurfi ekki að hafa áhyggjur af því um miðjan mánuðinn hvort það eigi fyrir mat eða ekki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir og kem þá að mínu seinna atriði sem varðar stöðu barna. Þetta er nefnilega merkileg skýrsla sem var birt í gær um stöðu og lífskjör íslenskra barna á árunum 2004–2016. Í skýrslunni kemur líka fram að þær aðgerðir sem hefur verið gripið til á undanförnu einu og hálfu ári munu reynast mikilvægar til að snúa vörn í sókn í málefnum barna. Þar vísa ég sérstaklega til barnabóta en fram kemur hjá skýrsluhöfundi að þótt rannsóknin sé til 2016 hafi verulega verið aukið við barnabætur um síðustu áramót og skerðingarhlutföllum breytt þannig að það nýtist fremur hinum tekjulægri í hópi foreldra, sem er mikilvægt. Sömuleiðis er bent á í skýrslunni að greiðslur í fæðingarorlofi hafi verið hækkaðar, en það nýtist ekki endilega lágtekjuhópunum. Skýrsluhöfundur nefnir fernt sem er þess virði fyrir stjórnvöld að skoða sérstaklega til að bæta lífskjör barna. Lenging fæðingarorlofs er þar á meðal, en á stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar er að grípa til þess af því að brúa þarf [[Forseti hringir.]]umönnunarbilið. Það þarf að horfa til framtíðarstefnumótunar í barnabótum. Síðan er ýmislegt sem við þurfum að vinna á sviði sveitarfélaganna og þar nefnir skýrsluhöfundur gjaldfrjálsar skólamáltíðir og niðurgreiðslu tómstundastarfs, hvort tveggja mjög mikilvægt fyrir börnin í landinu.
Herra forseti. Málefni Seðlabanka Íslands hafa verið nokkuð til umræðu að undanförnu og ekki af góðu einu. Í áliti umboðsmanns Alþingis frá því nú í janúar kemur eiginlega fram áfellisdómur yfir starfsemi Seðlabankans og hvernig hann hefur tekið á ákveðnum málum. Virtir lögmenn hafa látið hafa eftir sér að Seðlabankinn hafi farið á svig við lög, að það blasi við í áliti umboðsmanns. Þá hefur líka komið fram að svo virðist sem seðlabankastjóri hafi óbeðinn haft hönd í bagga við álitsgerð sem bankaráðið er að vinna einmitt um þá háttsemi sem þarna hefur verið höfð uppi og alla vega tveir bankaráðsmenn hafa látið í ljós megna óánægju yfir vinnubrögðunum. Einnig hefur komið fram að svo kunni að vera að Seðlabanki Íslands hafi skapað sér bótaskyldu með framferði sínu. Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða augum hún líti þá háttsemi sem Seðlabankinn hefur haft uppi og þá ítrekuðu, vil ég segja, vanvirðingu sem seðlabankastjóri hefur bæði sýnt lögum og bankaráðinu sjálfu. Telur hæstv. forsætisráðherra að seðlabankastjóri og hans helstu meðreiðarsveinar eigi að axla ábyrgð á því framferði sem hefur komið fram í þessu máli? Og þá hvernig? Hefur forsætisráðherra gert upp hug sinn varðandi það hvort rétt sé að þessi hópur í heild eða seðlabankastjóri sjálfur láti af störfum vegna þessara mála?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Greinargerðin sem hv. þingmaður vísar í var unnin af bankaráði Seðlabanka Íslands að minni ósk og henni var skilað og hún birt á vef forsætisráðuneytisins á þriðjudaginn. Við erum enn, þ.e. lögfræðingar mínir í forsætisráðuneytinu og ég, að fara yfir efnisatriði greinargerðarinnar. Það kann að vera að nauðsynlegt sé að óska eftir frekari skýringum um ýmis þau atriði sem þar koma fram, þannig að sú vinna stendur yfir. Mjög mikilvægt er að farið verði mjög nákvæmlega yfir alla stjórnsýslu Seðlabankans í þeim málum. Ef við horfum á stóru línurnar er niðurstaða greinargerðarinnar ótvíræð, að mikilvægt sé að Seðlabankinn endurupptaki öll þau mál sem sambærileg eru sem vörðuðu lög um gjaldeyriseftirlit, ekki bara það mál sem kennt hefur verið við Samherja heldur önnur sambærileg mál. Sú niðurstaða er ótvíræð af hálfu bankaráðsins. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega bókun tveggja bankaráðsmanna. Af því tilefni vil ég segja að ég tel það algjörlega ótvírætt þar sem Seðlabanki Íslands heyrir undir forsætisráðuneytið, þó að lög um gjaldeyriseftirlit heyri undir fjármála- og efnahagsráðuneyti og þó að bankaráðið sé kosið af Alþingi er mjög skýrt í lögum um Seðlabanka Íslands að bankaráðið hefur það hlutverk að hafa eftirlit með því að lögum sé fylgt af hálfu bankans og ég lít svo á að heimildir forsætisráðherra til að kalla eftir þeim upplýsingum sem ég óskaði eftir í erindi mínu til bankaráðsins séu algjörlega ótvíræðar. Það hef ég sömuleiðis farið yfir eftir að greinargerðin barst og hef í engu breytt þeirri skoðun minni.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir þessi svör, en hún svaraði ekki síðari spurningu minni. Ég heyri á hæstv. forsætisráðherra að hún lítur þetta mál alvarlegum augum eins og allir gera vegna þess að auðvitað á Seðlabanki Íslands og athafnir hans að vera hafnar yfir allan vafa á hverjum tíma. Seðlabanki Íslands hlýtur að reyna að búa svo um hnútana og ganga þannig fram að hann njóti óskoraðs trausts, sem hann gerir væntanlega ekki núna eins og málum er komið. Því spyr ég forsætisráðherra aftur: Telur hún að seðlabankastjóri og helstu samstarfsmenn hans eigi að axla ábyrgð vegna þess sem fram er komið í þessu máli? Og nýtur seðlabankastjóri trausts hæstv. forsætisráðherra? Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að við fáum þetta á hreint vegna þess að ég lít svo á að þessi plögg, sem ég hef bæði séð og þau ítargögn sem forsætisráðherra hefur kallað eftir og birt, [[Forseti hringir.]]séu með þeim hætti að það verði ekki undan því vikist að eitthvað róttækt verði gert í þessum málum.
Herra forseti. Ég lít þetta mál alvarlegum augum. Ég tel að þarna hafi verið gerð mistök í starfsemi og stjórnsýslu Seðlabankans. Ég tel að greinargerðin sýni það með afgerandi hætti. En mistök í stjórnsýslu stofnana gera það ekki að verkum að almennt traust mitt á Seðlabankanum sé ekki enn fyrir hendi. Það er enn fyrir hendi, almennt traust mitt á Seðlabankanum. Hins vegar er mjög mikilvægt, eins og fram kom í mínu fyrra svari við spurningu hv. þingmanns, að við köfum ofan í þetta mál til fulls. Því hef ég sett af stað skoðun á því hvaða viðbótarupplýsingar og gögn þurfa að liggja fyrir til að við komumst algerlega til botns í því. Það liggur líka fyrir, af því að hv. þingmaður kallar eftir aðgerðum, að bankaráð lýsir þeirri skoðun eða afstöðu að endurupptaka þurfi öll þessi mál. Síðan vil ég minna hv. þingmann á að yfir stendur heildarendurskoðun á lögum um Seðlabankann. Það liggur fyrir að þar þurfum við líka að taka tillit til þess sem fram kemur í greinargerðinni og tryggja að nægjanlega vel sé búið um [[Forseti hringir.]]þennan þátt í hlutverki Seðlabankans í lögum til að svona mistök endurtaki sig ekki.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 258/2018 sem mælir fyrir um að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2015/1794 verði felld inn í EES-samninginn. Þar sem lagastoð var ekki fyrir hendi fyrir tilskipuninni var ákvörðun tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Með tilskipun 2015/1794 er kveðið á um breytingar á fimm tilskipunum ESB á sviði vinnuréttar. Með breytingunum voru felldar úr gildi tilteknar undanþágur sem voru í umræddum fimm tilskipunum sem áttu við farmenn. Markmiðið með breytingunum var að tryggja farmönnum sömu réttindi og aðrir launþegar njóta og að þeir gætu nýtt sér að fullu rétt sinn til sanngjarnra og réttlátra vinnuskilyrða sem og rétt til upplýsingamiðlunar og samráðs. Innleiðing tilskipunar 2015/1794 hér á landi kallar á breytingar á lögum nr. 61/1999, um evrópsk samstarfsráð í fyrirtækjum, lögum nr. 151/2006, um upplýsingar og samráð í fyrirtækjum, lögum nr. 63/2000, um hópuppsagnir, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Félags- og barnamálaráðherra hefur á yfirstandandi löggjafarþingi lagt fram lagafrumvarp til innleiðingar á tilskipuninni. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 242/2018 sem mælir fyrir um að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2015/720 verði felld inn í EES-samninginn. Þar sem lagastoð var ekki fyrir hendi fyrir tilskipuninni var ákvörðun tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Í tilskipun 2015/720 eru lagðar þær skyldur á aðildarríki Evrópusambandsins að minnka notkun á plastpokum sem eru þynnri en 0,05 millimetrar, en undir það falla bæði þunnir grænmetispokar og hefðbundnir innkaupapokar úr plasti. Með tilskipuninni er stefnt að því að a.m.k. öðru eftirfarandi markmiða verði náð: Annars vegar að notkun burðarpoka úr plasti sem falla undir tilskipunina verði ekki meiri en sem nemur 90 slíkum pokum á einstakling fyrir árslok 2019 og 40 slíkum pokum fyrir árslok 2025. Hins vegar að slíkum pokum verði ekki dreift af söluaðilum án endurgjalds nema öðrum úrræðum sem skila ekki lakari niðurstöðu hafi verið hrint í framkvæmd. Aðildarríkin skulu einnig tryggja að lífbrjótanlegir og myltanlegir burðarpokar úr plasti hafi að geyma merkingu þar um. Gert er ráð fyrir að EES/EFTA-ríkin skili tölulegum upplýsingum til Eftirlitsstofnunar EFTA um notkun á burðarpokum úr plasti sem falla undir ákvæði tilskipunarinnar. Virðulegi forseti. Í þingsályktunartillögunni kemur fram að við upphaflega greiningu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins á efni gerðarinnar var talið að ekki þyrfti að breyta lögum vegna innleiðingar gerðarinnar. Hún var af þeim sökum ekki send til utanríkismálanefndar til hefðbundinnar umfjöllunar eins og ber að gera með gerðir sem kalla á lagabreytingar, samanber 5. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Við upptöku gerðarinnar í EES-samninginn hafði umhverfis- og auðlindaráðuneytið hins vegar ákveðið að gera tilteknar breytingar á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir í tengslum við innleiðingu gerðarinnar enda þótt einnig hefði verið mögulegt að innleiða gerðina án lagabreytinga eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að mismunandi kostir geta verið til staðar hvað varðar innleiðingu á ákvæðum tilskipana ESB í íslenska löggjöf. Af þessum sökum þótti varlegra að taka ákvörðunina með stjórnskipulegum fyrirvara. Gerðin var kynnt sérstaklega í utanríkismálanefnd fyrir upptöku hennar í EES-samningnum með kynningu á EES-pakka þar sem gerðin var tekin upp í samningnum. Fyrirhugað er að innleiða ákvæði umræddrar tilskipunar með breytingum á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Nýverið mælti umhverfis- og auðlindaráðherra fyrir frumvarpi þess efnis og gekk málið til umhverfis- og samgöngunefndar. Ég vek athygli þingheims á því að í umræddu frumvarpi eru ákvæði sem ekki byggja beinlínis á skuldbindingum sem leiða af EES-tilskipuninni heldur ganga lengra. Um þetta er fjallað í greinargerð umrædds frumvarps. Ástæðan fyrir því að ég legg áherslu á þetta, virðulegi forseti, er ekki sú að ég sé með neinum hætti að mæla gegn því hvernig þetta er gert heldur skiptir mig miklu máli í afgreiðslu þessara mála að við séum meðvituð um það þegar ráðherrar úr ríkisstjórn ganga lengra en viðkomandi tilskipun kveður á um. Borið hefur á því, t.d. í umræðu um EES-samninginn, að verið sé að kenna EES-samningnum um eitthvað sem eru ákvarðanir okkar sem á þjóðþinginu sitjum. Það er mjög mikilvægt að við gerum greinarmun á því hvað við þurfum að gera út af þeim samningum sem við höfum gert og þeim samningi sem við erum með um Evrópska efnahagssvæðið og það sem við ákveðum síðan að gera sjálf sem er bara pólitísk ákvörðun íslenskra stjórnvalda. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 214/2018, sem mælir fyrir um að tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins 2016/97 og 2018/411 verði felldar inn í EES-samninginn. Þar sem lagastoð var ekki fyrir hendi fyrir tilskipun 2016/97 var ákvörðun tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Tilskipun 2016/97 gildir um vátryggingamiðlara, vátryggingafélög, umboðsmenn á vegum þeirra og aðila sem selja vátryggingu sem aukaafurð. Markmið tilskipunarinnar er að vernda hagsmuni þeirra sem fá þjónustu vegna kaupa eða væntanlegra kaupa á vátryggingum. Í tilskipuninni eru gerðar auknar kröfur um upplýsingaskyldu til vátryggingartaka, um hæfi þeirra sem selja vátryggingar og um hvað teljist góðir og gildir viðskiptahættir. Þá eru nánari reglur um gagnkvæma viðurkenningu, eftirlit stjórnvalda og viðurlög. Tilskipun 2018/411 felur einungis í sér breytingu á gildistöku dagsetningar fyrrnefndrar tilskipunar 2016/97, þ.e. frá 23. febrúar 2018 til 1. október 2018. Virðulegi forseti. Innleiðing tilskipunar 2016/97 hér á landi kallar á breytingar á lögum um vátryggingar. Fyrirhugað er að fjármálaráðherra muni á yfirstandandi löggjafarþingi leggja fram lagafrumvarp til innleiðingar á tilskipuninni. Með frumvarpinu verður annars vegar lögð til heildarlöggjöf um dreifingu vátrygginga sem kemur í stað laga nr. 32/2005, um miðlun vátrygginga, og hins vegar verða lagðar til breytingar á lögum nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um starfshóp um útgáfu öruggra opinberra skilríkja. Þingsályktunartillagan sjálf er stutt og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að skipa starfshóp sem geri tillögur að útgáfu öruggra opinberra skilríkja og áætlun um kostnað við að taka skilríkin í notkun. Í starfshópnum eigi sæti fulltrúar Þjóðskrár Íslands, Persónuverndar, ríkislögreglustjóra, Neytendastofu og Íslandsrótar auk fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins og dómsmálaráðuneytisins. Þá taki starfshópurinn mið af því starfi sérfræðinga sem nú vinna að samhæfðum norrænum skilríkjum eða kennitölum á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar. Dómsmálaráðherra skipi formann starfshópsins. Ráðuneyti greiði kostnað vegna starfshópsins og leggi honum til aðstöðu og nauðsynlega sérfræðiþjónustu. Starfshópurinn skili tillögum sínum til dómsmálaráðherra eigi síðar en 1. desember 2019.“ Forseti. Ég tel um gríðarlega mikilvægt mál að ræða þó að það láti kannski frekar lítið yfir sér við fyrstu sýn. Lagt er til að fela dómsmálaráðherra að skipa þennan starfshóp, en markmiðið er að skilríkin verði bæði efnisleg og rafræn og standi til boða öllum íslenskum ríkisborgurum og borgurum annarra ríkja sem eru búsettir á Íslandi og bera hér réttindi og skyldur. Skilríki eru eitthvað sem við öll notum og þurfum að hafa, bæði í okkar persónulegu viðskiptum á internetinu og víðar og eins á ferðalögum okkar, bara í okkar daglega lífi. Töluverð hreyfing er á málum sem lúta að rafrænum skilríkjum víða um heim. Hér er vísað til starfa sérfræðingahóps sem vinnur að samhæfðum norrænum skilríkjum á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar og lagt er til að starfshópurinn taki mið af þeirri vinnu eðli málsins samkvæmt. Málið er nefnilega flutt af öllum fulltrúum Íslandsdeildar Norðurlandaráðs sem og þeirra tveggja flokka á Alþingi sem ekki eiga þar sæti. - Þessi texti úr greinargerðinni á reyndar við annað landslag í flokkaskipan á hinu háa Alþingi. En í það minnsta eru hér allir fulltrúar úr Íslandsdeild Norðurlandaráðs þegar tillagan er lögð fram. Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna aðeins í greinargerðina. Þar er ágætlega farið yfir þessi mál og ég er ekki endilega viss um að við höfum öll sökkt okkur mjög ofan í þetta. Í það minnsta hafði ég ekki gert það áður en ég fór að vinna að málinu skömmu eftir að ég tók sæti á Alþingi. Örugg skilríki - hvort sem þau eru hefðbundin skilríki sem handhafi ber á sér, svo sem vegabréf og nafnskírteini, eða rafræn óefnisleg skilríki - gegna mikilvægu hlutverki í nútímasamfélagi þar sem öryggi í viðskiptum og ýmiss konar öðrum samskiptum fólks hvert við annað og við fyrirtæki og stofnanir er undir þeim komið. Tilefnum sem krefjast þess að fólk geti sannað deili á sér með öruggum og óvefengjanlegum hætti með rafrænum skilríkjum fjölgar og hin tíða notkun rafrænna skilríkja við ráðstafanir sem varða fólk miklu krefjast þess að þau séu eins örugg og kostur er á. Til þess að skilríki komi að fullum notum innihalda þau að jafnaði viðkvæmar persónuupplýsingar sem mikilvægt er að óviðkomandi aðilar hafi ekki aðgang að og því er í öllu tilliti ákaflega mikilvægt að skilríki séu eins áreiðanleg og örugg og nokkur kostur er á. Forseti. Við búum svo vel á Íslandi að þau rafrænu skilríki sem við þó höfum eru akkúrat það sem hér er kallað eftir, eins örugg og áreiðanleg og kostur er á. Við búum vel hvað þetta varðar. Hérlendis eru þrenns konar skilríki í efnislegu formi almennt tekin gild: vegabréf, ökuskírteini og nafnskírteini. Ekkert þessara skilríkja fellur undir skilgreininguna á snjallkorti (e. smart card) en flest ný, örugg og fjölnota skilríki eru þeirrar gerðar. Vegabréf er þó útbúið með örgjörva sem varðveitir mynd af fingraförum vegabréfshafans. Þjóðskrá Íslands gefur út vegabréf og nafnskírteini en sýslumenn annast útgáfu ökuskírteina. Þjóðskrá gefur einnig út Íslykil sem er lykilorð tengt kennitölu einstaklings eða lögaðila og unnt að nota til samskipta á netinu við ýmsa aðila og ríkisskattstjóri heldur úti veflykli sem veitir aðgang að efni á vefsvæði embættisins. Forseti. Af þessari upptalningu á þeim þrenns konar skilríkjum á efnislegu formi sem almennt eru tekin gild má sjá að þau eru gefin út af opinberum aðilum, annars vegar þjóðskrá og hins vegar sýslumönnum. Rafræn skilríki eru gefin út af auðkennaveitunni Auðkenni ehf. sem er í eigu fjármálafyrirtækja og Símans. - Ég stoppa hér og tek fram að ég hef ekki flett nýlega upp eignarhaldi eða eigendaskrá Auðkennis ehf. heldur á þetta við eigendahald þegar tillagan er lögð fram. - Rafrænu skilríkin eru annaðhvort innbyggð í debetkort eða í SIM-kort farsíma. Einnig gefur Auðkenni út auðkennislykla sem m.a. hafa verið notaðir vegna aðgangs að netbönkum. Rafræn skilríki Auðkennis ehf. byggjast á svonefndu rótarskilríki sem er forsenda fyrir útgáfu öruggra rafrænna skilríkja. Frá vorinu 2008 hefur Íslandsrót, sem fjármála- og efnahagsráðuneytið starfrækir, gefið út svokölluð milliskilríki sem Auðkenni ehf. beitir síðan til að gefa út endaskilríki eins og þau sem notuð eru í rafrænum viðskiptum og samskiptum almennings. Ein öryggisúttekt á rafrænum skilríkjum og öryggi þeirra, sem birt var árið 2013, liggur fyrir og staðfesti hún öryggi þeirra rafrænu skilríkja sem gefin eru út hérlendis á grundvelli Íslandsrótar, samanber og svör iðnaðar- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn Svandísar Svavarsdóttur í 778. máli á 144. löggjafarþingi. Hér er komið inn á það, forseti, sem ég kom sjálfur inn á áðan, að þau rafrænu skilríki sem við búum við eru býsna örugg. Þar búum við að góðri stöðu þar sem Íslandsrót er býsna örugg. Langflest ríki Evrópusambandsins gefa út persónuskilríki í formi snjallkorts. Eru sum þeirra gild ferðaskilríki innan Schengen-svæðisins og í mörgum tilfellum eru rafræn skilríki tengd þeim. Í sumum löndum, svo sem á Spáni, eru hin opinberu persónuskilríki jafnframt ökuskírteini enda er kostur á slíku þegar snjallkort eru notuð sem geta geymt margvíslegar upplýsingar. Í sumum löndum, svo sem Þýskalandi, er skylt að bera persónuskilríki og framvísa þeim að beiðni yfirvalda. Um útgáfu persónuskilríkja í Evrópusambandinu gildir, auk löggjafar aðildarríkjanna, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 910/2014 frá 23. júlí 2014 um rafræna auðkenningu og traustsþjónustu fyrir rafræn viðskipti á innri markaðinum og um niðurfellingu á tilskipun 1999/93/EB. Í nýlegri skýrslu Evrópulögreglunnar - Europol - um mat á áhættu af alvarlegri og skipulagðri glæpastarfsemi á tækniöld er vakin athygli á því að fölsun og misneyting á persónuskilríkjum sé meðal helstu drifkrafta skipulagðrar glæpastarfsemi í álfunni og hefur þessi iðja færst í vöxt að undanförnu að mati Evrópulögreglunnar. Ámóta viðhorf birtast í áhættugreiningu Landamærastofnunar Evrópu - Frontex - þar sem fjallað er um síaukið smygl á fólki inn fyrir landamæri Evrópu sem í sumum tilfellum felur í sér flutninga á ánauðugu fólki. Brotastarfsemi af þessu tagi byggist jafnan á fölsuðum og stolnum skilríkjum og hefur magn þeirra í umferð aukist að undanförnu. Í greinargerðinni er vísað í þær úttektir og skýrslur sem ég las upp. Mikilvægi öruggra skilríkja og auknar kröfur til öryggis þeirra hafa orðið mörgum ríkjum tilefni til að bæta útgáfu persónuskilríkja á undanförnum árum. Eistneska ríkið hóf t.d. útgáfu fjölnota rafrænna skilríkja árið 2002 í tengslum við skilríki á korti. Svíar hófu útgáfu skilríkja á snjallkorti árið 2005 og hafa þau verið í boði þar í landi síðan. Að hluta til byggðist ákvörðun sænskra stjórnvalda um þessa skilríkjaútgáfu á því að bankar í landinu höfðu ekki fengist til að veita erlendum ríkisborgurum sem búsettir voru í Svíþjóð þau skilríki sem þessi fyrirtæki létu í té. Finnsk stjórnvöld hafa frá árinu 1990 gefið út skilríki sem bæði finnskir ríkisborgarar geta fengið og borgarar annarra ríkja sem búsettir eru í Finnlandi. Noregur er meðal þeirra ríkja sem nýlega hafa gert breytingar á útgáfu persónuskilríkja til að mæta vaxandi kröfum um þau. Í júní 2015 samþykkti Stórþingið ný lög um persónuskilríki (n. lov om nasjonalt identitetskort) sem fela m.a. í sér að lögreglan hefur fengið það hlutverk að gefa út örugg skilríki til norskra ríkisborgara og ríkisborgara annarra landa sem búsettir eru í Noregi og hafa þar réttindi og bera skyldur gagnvart stjórnvöldum. Fram til þess að fyrrgreind lög voru sett höfðu bankar í Noregi séð um útgáfu rafrænna skilríkja til viðskiptavina sinna en forsvarsmenn þessara fyrirtækja gáfu stjórnvöldum til kynna að þeir teldu þessu verkefni betur fyrir komið hjá hinu opinbera, enda væri um stjórnsýsluverkefni að ræða. Þetta og fjölmargt fleira sem skilríkjaútgáfu varðar kom fram í ítarlegri greinargerð með frumvarpi til laga um persónuskilríki sem lagt var fyrir Stórþingið. Ég hvet þingheim til að kynna sér þá greinargerð en í hana er vísað í greinargerðinni með þessu máli. Á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar hefur verið unnið að því að koma á fót samhæfðum norrænum rafrænum skilríkjum eða kennitölum. Slíkt væri til mikils hagræðis fyrir íbúa Norðurlandanna og ryddi á braut margvíslegum stjórnsýsluhindrunum á milli Norðurlandanna. Norðurlandaráð hefur staðið fyrir umfangsmiklu starfi til að afnema stjórnsýsluhindranir á milli landanna. Útgáfa öruggra opinberra skilríkja myndi einfalda samræmingu og samhæfingu norrænna rafrænna skilríkja. Það er fólki mikilvægt að geta fengið örugg skilríki enda byggjast tækifæri til að nýta réttindi, njóta þjónustu og eiga í samskiptum á rafrænum miðlum að verulegu leyti á þeim. Þar sem skilríki geyma jafnan viðkvæmar persónuupplýsingar er áríðandi að gerðar séu fyllstu kröfur um öryggi þeirra. Flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu telja tímabært að taka útgáfu skilríkja hér á landi til gagngerrar athugunar og endurskipuleggja hana með það að markmiði að hið opinbera annist útgáfu öruggra skilríkja, jafnt efnislegra sem rafrænna, og starfræki þá gagnabanka sem nauðsynlegir eru í þessu skyni, enda varðar þetta verkefni grundvallaröryggi borgaranna og á því ótvírætt heima hjá hinu opinbera. Forseti. Eins og ég kom inn á í upphafi máls míns hefur þetta mál verið lagt fram áður, á þremur öðrum löggjafarþingum. Því miður hefur það ekki náð fram að ganga. Ég vona innilega að breyting verði á því núna. Þetta er mál sem snertir okkur öll. Við notum öll skilríki. Það er allt á fleygiferð í þessum málum. Í greinargerðinni er vísað til Evrópusambandsins, vísað er til Norðurlanda og vísað er til Eistlands. Það væri hægt að hafa þann lista mun lengri. Við lifum í síkvikum heimi þar sem æ fleiri aðgerðir sem áður voru í efnislegu formi eru komnar yfir í hinn rafræna heim. Það á einnig við um skilríki. Því miður höfum við ekki sest að mínu viti almennilega yfir þetta og skoðað hvernig við viljum hafa þetta fyrirkomulag hjá okkur, hvernig við viljum taka þátt í nútímanum hvað þetta varðar. Hið opinbera gefur þegar út þrenns konar skilríki, eins og ég kom inn á. Það er ekkert samræmi í því að efnisleg skilríki séu gefin út af hinu opinbera en óefnisleg skilríki séu í höndum einhverra annarra. Ég vísaði til þess - og þess vegna hvatti ég þingheim til að kynna sér greinargerð með frumvarpi til laga um persónuskilríki sem lagt var fyrir norska Stórþingið, og vísað er til í greinargerðinni - að bankar og fjármálafyrirtæki í Noregi, sem sáu um útgáfu þess konar skilríkja, leituðu sérstaklega til stjórnvalda og báðu þau um að taka þetta að sér með þeim rökum að þessu verkefni væri betur fyrir komið hjá hinu opinbera enda væri um stjórnsýsluverkefni að ræða eins og hvað varðar önnur skilríki, þ.e. efnisleg skilríki. Það er því ákveðið samræmi í því að öll útgáfa opinberra skilríkja sé á hendi hins opinbera. Skilríki verða einhvern tímann eingöngu rafræn, getum við verið nokkuð viss um. Þau eru að einhverju leyti orðin það í dag og að einhverju leyti er það samhæft. Þau sem eru efnisleg eru einnig rafræn með snjallkortum. Það er eðlilegt að hið opinbera komi að þessu, ekki síst vegna þess að innan Norðurlandaráðs og víðar er unnið að slíkum hugmyndum. Ég hef átt fundi um akkúrat þessi mál innan Norðurlandaráðs þar sem verið er að vinna að þessu. Ég hef líka átt fundi með fulltrúum Evrópusambandsins í Brussel um þessi mál og verið er að huga að samræmingu í þessu sem best fer fram á vegum hins opinbera. Forseti. Hér er ályktað að skipa starfshóp til að gera tillögur um þessi mál. Ég vona innilega að þingheimur vinni vel að málinu og komi því áfram. Eins og ég hef sagt áður snertir þetta okkur öll. Ég legg til að málinu verði vísað til meðferðar hjá tilhlýðandi nefnd.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um að heiðra minningu þeirra Íslendinga sem fórust í seinni heimsstyrjöldinni. Við erum 24 þingmenn sem stöndum að þessari þingsályktunartillögu eins og kemur fram í þskj. 83. Þingsályktunin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja fram áætlun um að heiðra á varanlegan hátt minningu þeirra Íslendinga sem fórust í seinni heimsstyrjöldinni. Ríkisstjórnin hafi samráð við sérfræðinga við gerð áætlunar sem verði borin undir Alþingi í formi þingsályktunartillögu eigi síðar en í apríl 2019.“ Í greinargerð sem fylgir tillögunni kemur fram að hún hafi verið lögð fram á 145. löggjafarþingi en ekki hlotið afgreiðslu. Hún er lögð hér fram lítið breytt. Þrátt fyrir herleysi Íslands fóru Íslendingar ekki varhluta af því mannfalli sem átök seinni heimsstyrjaldarinnar höfðu í för með sér. Siglingar voru landinu lífsnauðsyn því að flytja þurfti afurðir landsins út og birgja landið að hvers kyns nauðsynjum á stríðsárunum. Þá jókst verðmæti og mikilvægi útflutnings sjávarafurða gríðarlega. Jafnframt leiddi herseta Breta og síðar Bandaríkjamanna til þess að íslensk skip voru að einhverju leyti í þjónustu þeirra og skiptu miklu máli í baráttunni fyrir frelsi Evrópu og heimsins alls. Mikilvægi íslenska skipaflotans fólst þó ekki síst í útflutningi á afurðum landsins. Siglingar á hafsvæðinu í kringum Ísland voru því tíðar og má rekja megnið af mannfalli Íslendinga á stríðsárunum til árekstra og árása á íslenska skipaflotann þótt allnokkur íslensk skip hafi farist langt frá Íslandsströndum. Við Íslendingar og bandamenn allir stöndum í þakkarskuld við þá sem lögðu líf sitt að veði í þessum siglingum fullkomlega meðvitaðir um áhættuna. Fórnir þeirra sem fórust voru miklar og er löngu tímabært að heiðra minningu þeirra varanlega líkt og lagt er til í þingsályktunartillögu þessari. Fyrir liggja heimildir um þann fjölda Íslendinga sem lést á stríðsárunum þótt heildartalan ráðist nokkuð af því hvað er álitið flokkast undir fall af völdum stríðsátaka. Í sumum tilvikum skortir upplýsingar um ástæður þess að skip fórust. Þó liggja fyrir tilgátur sérfræðinga sem hafa rannsakað þessa sögu og skráð heimildir. Má þar nefna Þór Whitehead sem gaf út verkið Ísland í hers höndum árið 2002. Gunnar M. Magnúss tók saman verkið Virkið í norðri III sem var endurútgefið með breytingum og viðbótum árið 1984 af Helga Haukssyni. Þar er yfirlit yfir alla Íslendinga sem létust af stríðs völdum. Af þessum heimildum má álykta að í það minnsta 153 Íslendingar hafi látist vegna árása á skip sem þeir voru á eða árekstra skipanna við tundurdufl. Um er að ræða íslensk skip og erlend skip sem höfðu íslenska skipverja um borð. Þetta eru 0,13% af íbúafjölda hér á landi miðað við manntal í lok árs 1940 (121.474). Þessu til viðbótar fórust 58 á tveimur skipum, Sviða og Max Pemberton, sem líkur standa til að hafi tengst árekstrum við tundurdufl. Einnig er gert ráð fyrir þeim sem féllu á Íslandi á stríðsárunum fyrir hendi bandarískra hermanna. Heildarfjöldi Íslendinga sem féll af völdum stríðsátaka var því um 211 eða 0,17% af íbúafjölda landsins í lok árs 1940. Það er áhugavert að skoða þessar tölur í samanburði við hlutfallslegt mannfall annarra þjóða. Lauslegar tölur til samanburðar sýna að sem hlutfall af heildarfjölda íbúa er þetta sambærilegt mannfalli Dana og mun meira en mannfall Svía. Bandaríkin misstu um 0,2% af heildarfólksfjölda sínum í stríðinu, Kanada missti 0,4%, Bretland missti 0,7% og Frakkland 1,5%. Eins og áður hefur komið fram eru nokkuð góðar heimildir til um þá Íslendinga sem féllu af völdum stríðsátaka. Þetta hefur þó ekki verið fullrannsakað og vera má að þessar tölur breytist eitthvað við frekari rannsóknir fræðimanna á skráðum orsökum dauðsfalla á þessum viðsjárverðu tímum. Í greinargerðinni er síðan birtur listi eftir árum, nafnalisti yfir þá sem féllu á stríðsárunum, og eru ekki tök á því að lesa hann hér upp en kannski vinnst tími til þess síðar. Í greinargerðinni kemur líka fram að nú þegar er að finna nokkur minnismerki um þá sem hafa látist á einstaka skipum, svo sem á Sjóminjasafninu um þá sem fórust með Dettifossi og Goðafossi. Í einhverjum tilfellum eru grafreitir erlendra manna sem fórust við Ísland sérstaklega merktir. Jafnframt er við höfnina í Reykjavík yfirlit yfir öll skip sem farist hafa við Íslandsstrendur, m.a. á stríðsárunum. Ekki er fyrir að fara neinum varanlegum minnisvarða um alla þá Íslendinga sem taldir voru upp hér að framan. Er því löngu tímabært að skipa þeim varanlegan sess í sögu þjóðarinnar. Með hvaða hætti slíkt verður best gert skal nánar útfært af ríkisstjórn í samráði við sérfræðinga sem starfa t.d. á sviði sagn- eða safnafræði. Víða í Evrópu, til að mynda í Frakklandi, hafa minnismerki um fallna verið reist í þeim bæjum sem viðkomandi einstaklingar voru frá, t.d. við kirkjur eða í kirkjugörðum. Einnig hefur verið farin sú leið að reisa styttu eða listaverk sem minnisvarða þar sem nöfn allra þeirra sem létust eru talin upp, eins og gert er á Víetnam-minnismerkinu í Washington. Loks hafa margar þjóðir farið þá leið að tileinka árlega sérstakan dag minningu þessa fólks. Frú forseti. Ég vonast til þess að þessi þingsályktunartillaga sem nýtur víðtæks stuðnings þingmanna, enda standa að baki henni 24 þingmenn úr öllum flokkum, fái framgang á þessu ári. Mér finnst við hæfi að við gerum það vegna þess að við stöndum í þakkarskuld við þá sem féllu en ekki síður við fjölskyldur þessara manna og kvenna sem fórnuðu lífi sínu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þingsályktunartillögunni verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir að flytja þetta mál. Það er mjög ánægjulegt að sjá hve breiður stuðningur er úr öllum flokkum við þetta mjög svo þarfa mál, eins og hv. þingmaður vísaði til. Við höfum tilhneigingu til þess, ég veit ekki af hverju, virðulegi forseti, til að gleyma því að þrátt fyrir að við höfum verið og verðum áfram herlaus þjóð færðum við miklar fórnir í seinni heimsstyrjöldinni. Það skal enginn velkjast í vafa um að mesta mannfallið varð út af siglingum. Þeir sem tóku þátt í því og tóku þar af leiðandi þátt í að hjálpa til að frelsa Evrópu voru fullkomlega meðvitaðir um þá áhættu sem því fylgdi. Maður þarf ekki að tala við marga, bara þá sem til þekkja, og er ég þá sérstaklega að vísa til þeirra einstaklinga sem þekkja vel söguna og þekkja vel framvindu mála, til að sjá að vitneskjan um framlag okkar Íslendinga er svo sannarlega til staðar. Við heyrðum það t.d. þegar við vorum með minningarathöfn í tengslum við heræfingu Atlantshafsbandalagsins fyrir einu ári síðan. Þeir erlendu gestir okkar sem þar töluðu vísuðu sérstaklega til þess. Það vekur líka athygli manns, eins og hv. þingmaður fór vel yfir, að þegar maður kemur til annarra landa, hvort sem það er austan hafs eða vestan, heiðra þessar vina- og bandalagsþjóðir okkar minningu þess fólks sem fórnaði lífi sínu. Mér finnst að við ættum að gera það líka. Það sem kom mér á óvart þegar ég fór að vinna í þessum málum á sínum tíma var hversu hátt hlutfallið var í samanburði við aðrar þjóðir. Hv. þm. Óli Björn Kárason vísaði hér til þess að það væri sambærilegt hlutfall og hjá Dönum en mun hærra en hjá Svíum og hlutfallslega ekki langt frá því sem Bandaríkjamenn misstu. Þeir voru þó virkir þátttakendur í stríðinu, í það minnsta frá árinu 1941, þó svo að fyrstu aðgerðir þeirra í stríðinu hafi reyndar verið á Íslandi og fyrsta mannfallið nálægt Íslandsströndum. Það var sex mánuðum áður en Japanar réðust inn í Perluhöfn. Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að flytja þetta mál og hv. þingmönnum sem eru á málinu. Mér fyndist vera góður bragur á því ef hv. allsherjar- og menntamálanefnd ynni þetta mál með þennan breiða pólitíska stuðning hratt og vel og að við myndum gera það sem við eigum að vera löngu búin að gera, þ.e. að heiðra minningu þess fólks sem fórnaði lífi sínu fyrir góðan málstað. Fórnin var auðvitað gríðarlega mikil, sérstaklega fyrir fjölskyldur þessa fólks. Ég er sammála hv. þingmanni um að ekki síst fyrir fjölskyldur þessa fólks er mikilvægt að klára þetta mál. Ég vonast til þess að okkur auðnist að gera það á þessu þingi.
Frú forseti. Ég vil leyfa mér í upphafi að hrósa hv. þm. Óla Birni Kárasyni á þessum opinbera degi hróssins fyrir að færa okkur þessa tillögu til þingsályktunar til að heiðra minningu þeirra Íslendinga sem fórust í seinni heimsstyrjöldinni. Sömuleiðis hrósa ég öllum þeim þingmönnum sem standa að þessari tillögu og þar með auðvitað sjálfum mér. [[Hlátur í þingsal.]] Þetta er góð tillaga og verðug. Það er í rauninni mikið umhugsunarefni og kemur eflaust mörgum á óvart hversu margir Íslendingar féllu í valinn í síðari heimsstyrjöldinni, eins og rakið er í greinargerð með tillögunni. Það voru í það minnsta 153 einstaklingar í beinum árásum eða árekstrum við tundurskeyti og raunar 58 til viðbótar. Flestir þeirra féllu í tveimur stórslysum þegar togarinn Sviði RE fórst í desember 1941 og togarinn Max Pemberton fórst í janúar 1944 og í báðum tilvikum eru leiddar að því líkur að þeir hafi orðið fyrir tundurskeytum í óveðri. Heildarfjöldi þeirra sem fórust í hildarleik stríðsins og átakanna er talinn vera um 211 manns, allt fólk í blóma lífsins, jafnvel ungbörn og unglingar. Þetta var raunar, eins og fram hefur komið, hátt hlutfall landsmanna miðað við aðrar þjóðir sem jafnvel tóku virkan þátt í átökunum. Þetta var þess vegna mikil blóðtaka fyrir fámenna þjóð. Meðal þeirra sem létu lífið í beinum tengslum við heimsófriðinn, samkvæmt því sem fram kemur í ritverkinu Virkið í norðri eftir Gunnar M. Magnúss, voru átta konur, mæður, börn og ungt fólk, farþegar með skipunum Goðafossi og Dettifossi sem urðu fyrir tundurskeytum. Flestir sem létust á þessum voðatímum stríðsins voru þó sjómenn við störf sín um borð sem urðu fyrir árásum eða lentu í árekstrum við tundurskeytið eins og fram kemur í greinargerðinni. Íslendingar eru auðvitað sjómenn í ríkum mæli að upplagi og þótt fleiri þættir teljist vera undirstöðuatvinnugreinar er þessi þáttur veigamikill og á sér djúpar rætur meðal landsmanna allra. Sjómannsblóðið ólgar í mörgum Íslendingnum. Þrjú fiskiskip að vestan - af því að málið er mér skylt úr mínu Norðvesturkjördæmi - þ.e. línuveiðarinn Fróði ÍS og línuveiðarinn Pétursey voru bæði skotin á kaf sama daginn, 11. mars 1941. Auk þess var vélbátnum Hólmsteini ÍS grandað í maí sama ár. Samtals týndu 15 Vestfirðingar lífi sínu í þessum árásum og alls létust af stríðsvöldum hátt á þriðja tug Vestfirðinga fyrir utan þann fjölda Íslendinga sem bjó hér. Þeir voru auðvitað flestir úr Reykjavík eða af suðvesturhorninu, af Suðurnesjum. Það er gríðarlega hátt hlutfall. Þótt mörg byggðarlög hafi þurft að sjá á eftir mörgum sjómanninum í greipar hafsins í óveðrum og slysum í störfum sínum var stríðið alveg sérstakt fyrirbæri sem til er tekið. Þau byggðarlög sem byggðu allt á sjónum þekktu það auðvitað að þurfa að missa sjómenn í hafið í störfum sínum. Byggðarlögin fengust við það í samheldni. Þau reistu og hafa reist minnismerki um látna sjómenn víða og sýna þeim virðingu á sinn hátt. En það er verðugt verkefni að heiðra minningu þeirra Íslendinga sem urðu fórnarlömb stríðsátakanna, reisa minnismerki af þessu tilefni eða gera það með öðrum hætti. Það er von okkar að það geti orðið til einhverrar viðvörunar og áminningar um það hversu fávísleg leið það er mannkyninu að herja með þessum hætti hvert á annað og fórna mannslífum, ungu fólki sem átti ekkert annað í vændum en enn bjartari framtíð og batnandi hag með sinni þjóð.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir þessa tillögu og fyrir að flytja hana hér, þetta er sannarlega þarft og gott mál. Hann lýsti því ágætlega hér og það kemur ágætlega fram í greinargerðinni hversu mikil áhrif þetta hefur haft á Íslendinga og íslenska þjóð og sjálfsagt og eðlilegt að minnast þeirra fórna sem Íslendingar færðu í þessu stríði og þeirra fjölskyldur. Við þekkjum það erlendis að þar eru veglegir minningarreitir. Þeirra einstaklinga sem fórna sér í stríði fyrir sína þjóð er minnst með virðulegum og veglegum hætti. Hv. þingmaður minntist einmitt á minnismerkið í Washington þar sem Bandaríkjamenn minnast þeirra sem létust í stríðinu í Víetnam. Þar eru nöfn allra rituð á langan vegg og það er mjög áhrifamikið minnismerki. Ég fagna því að þessi tillaga er komin fram. Þetta er mjög þarft og mikilvægt verkefni hvað það varðar að minnast þeirra hörmunga sem gengu yfir Evrópu á þessum tíma og okkar fórna í þeim efnum. Mig langaði að koma aðeins inn á eitt sem ég er að velta fyrir mér hvort hefði ekki einnig átt að vera í þessari tillögu. Þann 11. nóvember á síðasta ári voru 100 ár frá því að fyrri heimsstyrjöldinni lauk. Það var stríð sem stóð í fjögur ár og var með eindæmum tilgangslaust, stríð sem kostaði hátt í 16 milljónir manna lífið. Það vill svo til að það voru Vestur-Íslendingar sem börðust í því stríði og töluverður fjöldi af þeim var ungir piltar fæddir á Íslandi. Þarna voru þeir skyndilega komnir í skelfilegar aðstæður þar sem ekkert beið þeirra nema ískaldur dauðinn. Þeir upplifðu hræðilegt blóðbað, miklar þjáningar í skotgröfum þess tíma þegar eiturgasi var beitt. Það eru til mjög áhrifarík bréf og einlæg frá þessum tíma, frá þessum ungu Íslendingum, bréf sem þeir rita til ástvina sinna þar sem þeir lýsa söknuði og ótta og einmanaleika. Það er mjög áhrifaríkt. Þeir lýsa því hvernig stríð setur manninn í grimmd, heift og hatur og tekur burt mannúðina og alla sómatilfinningu. Sú mynd sem blasti við þessum ungu piltum var skelfileg áður en þeir gengu út í opinn dauðann. Það var algeng trú manna, hvað fyrri heimsstyrjöldina varðar, að hún myndi binda enda á öll stríð og það stríð yrði öðrum víti til varnaðar í framtíðinni. En raunin varð allt önnur eins og við þekkjum. Svo ég víki aðeins aftur að þessari tillögu finnst mér að við ættum að hugsa það hvort ekki ætti einnig að minnast þessara ungu Íslendinga sem börðust í fyrri heimsstyrjöldinni með einhverjum hætti. Það eru til upplýsingar um 1.245 Vestur-Íslendinga sem tóku þátt í fyrri heimsstyrjöldinni, 989 þeirra börðust fyrir Kanadaher og 256 fyrir bandaríska herinn. Þar eru m.a. frásagnir frá 14 vestur-íslenskum hjúkrunarkonum sem tóku þátt í þessu stríði og fórnuðu lífi sínu. Til er Minningarrit íslenzkra hermanna, það gengur undir því nafni, frá 1914–1918, um þá sem tóku þátt í fyrri heimsstyrjöldinni. Sú bók var gefin út í Winnipeg í Kanada árið 1923 og er mjög fróðlegt rit. Það létust 144 Vestur-Íslendingar í fyrri heimsstyrjöldinni. Þar af var 1/3 þeirra fæddur á Íslandi. Í stríðinu öllu dóu rúmlega 15 milljónir manna. Ég vildi vekja athygli á þessu, herra forseti. Mér finnst það tilhlýðilegt vegna þess að þetta mál er rætt hér um síðari heimsstyrjöldina og að minnast Íslendinga sem þar fórust. Ég styð þá tillögu heils hugar og fagna þessari tillögu sérstaklega. Það eru margar góðar upplýsingar í þessari tillögu. Við sjáum að sjómenn hafa sérstaklega fórnað lífi sínu í þessum hörmungum, þessu stríði sem við þekkjum öll. Það er minna rætt um fyrri heimsstyrjöldina þó að þessi tímamót hafi verið á síðasta ári, 100 ár frá því að henni lauk og 100 ár eru nú langur tími. Í raun og veru, ef við hugsum til baka, er það stuttur tími og ótrúlegt hvernig það unga fólk sem var hér á Íslandi og fluttist vestur um í leit að betra lífi fylltist þjóðerniskennd og vildi standa með sínu nýja heimalandi og fór svo út í stríð sem fáir áttu afturkvæmt úr. Ég held að það sé tilhlýðilegt að við minnumst þeirra með einhverjum hætti. Það má þá kannski vera aðskilið mál en mér þótti rétt að minnast á þetta. Í bókinni sem ég nefndi er fjallað rækilega um líf og örlög þessara Vestur-Íslendinga sem tóku þátt í fyrri heimsstyrjöldinni eins og ég nefndi. Að öðru leyti þakka ég fyrir þessa tillögu og vil úr þessum ræðustól hvetja til þess að það verði skoðað hvort ekki sé rétt að minnast þeirra ungu Íslendinga sem tóku þátt í fyrri heimsstyrjöldinni á einhvern hátt.
Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 64, um orkupakka ESB, eftirlitsstofnanir sambandsins og EES-samninginn, frá Óla Birni Kárasyni.
Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, með síðari breytingum, um uppgjörsmynt arðgreiðslna. Þetta frumvarp var áður lagt fram á 148. þingi en náði ekki fram að ganga og er endurflutt óbreytt. Fjármálafyrirtæki eru meðal þeirra fyrirtækja í samfélaginu sem teljast kerfislega mikilvæg í þeim skilningi að sé pottur brotinn í rekstri þeirra eða verði þau fyrir rekstrarlegum áföllum er það líklegt til að hafa umtalsverð neikvæð og truflandi áhrif út fyrir félagið sjálft, jafnvel fyrir samfélagið og hagkerfið allt. Um slík fyrirtæki gilda sérreglur umfram önnur hlutafélög, en þar má helst nefna lög nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Samkvæmt þeim lögum er m.a. gerður áskilnaður um sérstakt starfsleyfi og rekstrarform fjármálafyrirtækja, auknar kröfur eru gerðar um styrkan eiginfjárgrunn, skorður eru settar við meðferð eignarhluta í slíkum fyrirtækjum, þeim er gert að sæta auknu eftirliti af hálfu opinberra aðila, þau sæta ríkari upplýsingaskyldu og áfram mætti telja. Til viðbótar við reglur í lögum um fjármálafyrirtæki má finna lagaákvæði varðandi réttindi og skyldur fjármálafyrirtækja í ýmsum öðrum lögum. Þegar þessum sérreglum sleppir gilda almenn lög um fjármálafyrirtæki, sérstaklega hlutafélagalög. Fjármálafyrirtæki eru hlutafélög, samanber 13. gr. laga nr. 161/2002. Í því felst m.a. að félagið er sjálfstæður lögaðili sem er aðskilinn frá eigendum sínum, hluthöfunum, hluthafarnir bera ekki persónulega ábyrgð á rekstri félagsins umfram það fé sem þeir lögðu fram í upphafi, hlutabréf í félaginu eru framseljanleg og það lýtur sjálfstæðri stjórn. Hluthafafundur kýs félagsstjórn, félagsstjórn ræður framkvæmdastjóra og framkvæmdastjóri ræður aðra lykilstarfsmenn. Þannig gengur þetta fyrir sig. Vegna mikilvægis fjármálafyrirtækja í samfélaginu og þess hve viðkvæmur rekstur þessara félaga er, til að mynda gagnvart aðkomu eða mögulegri íhlutun eigenda í rekstri þeirra, er æskilegt að eignarhald fjármálafyrirtækja sé sem dreifðast. Það leiðir af megineinkennum hlutafélagaformsins sem að framan eru talin að skorður eru settar við útgreiðslu fjármuna úr slíkum félögum til eigenda þeirra, hluthafanna. Slíkt fyrirkomulag á sér stoð í tveimur meginreglum félagaréttarins, annars vegar svokallaðri „liquidation protection“-reglu, með leyfi forseta, sem sagt vernd í gjaldþrotaskilum, og hins vegar reglu sem á ensku er kölluð, með leyfi forseta, „priority for business creditors“, sem er forgangur kröfuhafa sem eru viðskiptalegs eðlis. Þessar meginreglur fela það í sér að eignir félags með takmarkaðri ábyrgð eru fráteknar fyrir kröfuhafa félagsins. Skorður eru að sama skapi settar við úttektum eigenda félagsins á fjármunum þess. Útgreiðslur úr slíku félagi til eigenda þess, svo sem í gegnum arðgreiðslur eða með kaupum á eigin hlutabréfum, skulu eiga sér stoð í lögum og þær skulu því aðeins fara fram ef ákveðin skilyrði eru uppfyllt, svo sem um að eiginfjárstaða félagsins sé áfram tryggð, óháð útgreiðslum, og að hagsmunum kröfuhafa félagsins sé ekki stefnt í hættu þrátt fyrir að fjármunir séu greiddir til eigenda. Í tilviki fjármálafyrirtækja, sem hafa leyfi til móttöku innlána og annarra endurgreiðanlegra fjármuna frá almenningi, eru kröfuhafar ekki aðeins þeir sem hafa veitt þessum fyrirtækjum lán með hefðbundnum hætti eða keypt skuldabréf þeirra eða skammtímaskjöl, heldur einnig innlánseigendur. Eigendur innlána í fjármálafyrirtækjum eru sjaldnast í aðstöðu til að gæta hagsmuna sinna með samningaviðræðum við fjármálafyrirtæki, m.a. vegna þess mismunar sem er á stöðu og stærð innlánseigenda hvers fyrir sig annars vegar og hins vegar fjármálafyrirtækisins í heild, sem þeir hafa falið vörslu innlána sinna. Þetta þekkja svo sem allir sem hafa reynt að semja um fasteignalán við bankann sinn. Öðru máli kann að gegna um aðra kröfuhafa, svo sem lánveitendur sem eru gjarnan jafnsettir fjármálafyrirtækjunum sjálfum. Því er ástæða til að huga sérstaklega að hagsmunum og lagalegri stöðu innlánseigenda sem kröfuhafa. Óhætt er að fullyrða að langalgengast sé að útgreiðslur til hluthafa í hlutafélögum eigi sér stað með reiðufé og ákvæði XII. kafla laga nr. 2/1995, um hlutafélög, eru augljóslega skrifuð með það í huga að það sé a.m.k. meginregla að arðgreiðslur eigi sér stað í reiðufé. Arðgreiðslur í öðru formi en með reiðufé fela enda í sér ákveðna hættu, umfram greiðslu arðs með reiðufé, þ.e. hættu fyrir félagið sjálft, kröfuhafa þess, þar á meðal innlánseigendur, minni hluta hluthafa og aðra haghafa, svo sem skattyfirvöld, því að hætta er á því að eignir séu teknar út úr hlutafélagi og færðar eigendum þess á öðru verði en raunvirði. Þetta er mikilvægi punkturinn með þessu frumvarpi. Í þessu samhengi er mikilvægt að hafa í huga að bókfært verð eignar félags er sjaldnast sama og raunvirði eignarinnar. Ekki er heldur tryggt að innra og ytra verðmat sé áreiðanleg staðfesting á raunvirði eignarinnar, þar sem slíkt mat byggist á tilteknum forsendum sem gefnar eru einhliða við matið, annaðhvort af þeim sem biður um matið eða þeim sem framkvæmir matið. Þær ályktanir sem dregnar eru af verðmati eru þar af leiðandi háðar þeim forsendum sem matsaðili hefur gefið sér, en einnig er raunveruleikinn oft sá að forsendurnar geta reynst ónákvæmar eða jafnvel rangar. Það felst í orðinu verðmat að um er að ræða matskennda niðurstöðu en ekki endilega niðurstöðu um raunvirði eignarinnar. Verðmat er þessu til viðbótar háð þeim takmörkunum að eiginlegar samningaviðræður hafa ekki átt sér stað á milli tveggja ótengdra aðila um verð eignarinnar, en slíkar samningaviðræður eru gjarnan taldar æskileg og jafnvel nauðsynleg forsenda eðlilegrar verðmyndunar eigna á frjálsum markaði. Þá þarf sérstaklega að huga að kerfislegri áhættu sem myndast ef hluthafar fjármálafyrirtækja eru að stærstum hluta erlendir. Til að draga úr eigin gjaldeyrisáhættu fjárfesta sem tekin er með kaupum á íslensku fjármálafyrirtæki má ætla að þeir geri kröfur um að arður sé greiddur út í erlendri mynt, annarri en uppgjörsmynt fjármálafyrirtækisins. Undir þeim kringumstæðum þarf fjármálafyrirtækið að gefa út skuldabréf í erlendri mynt, nema það eigi erlenda mynt í nægilega miklum mæli inni á sínum sjóðum. Slík skuldsetning skekkir strax gjaldeyrisjöfnuð félagsins verulega og getur veikt eiginfjárgrunn þess þegar gjaldeyrisáhættan raungerist og ef það verða einhverjar verulegar sveiflur á uppgjörsgjaldmiðlinum. Til að draga úr skekkju á gjaldeyrisjöfnuði þarf félagið að verða sér úti um eignir í erlendum myntum. Í tilfelli banka eru slíkar eignir helst í formi útlána sem bera hærri vexti en sú lánafyrirgreiðsla sem fengin var til að greiða út arðinn. Eftirspurn eftir lánum í erlendri mynt, af þeirri stærðargráðu sem þyrfti til að greiða út arð úr kerfismikilvægum fjármálafyrirtækjum, kemur helst frá þeim innlendu fyrirtækjum sem þegar hafa greiðan aðgang að lánafyrirgreiðslum á erlendum mörkuðum og njóta jafnvel betri kjara en íslensk fjármálafyrirtæki geta veitt þeim. Þá myndast auðvitað þrýstingur á stjórnendur fjármálafyrirtækis til að lána í áhættusamari verkefni í erlendri mynt og jafnvel til óvarinna einstaklinga eða fyrirtækja. Slíkur hvati myndast um leið og eignarhald færist að stórum hluta til erlendra aðila og um leið hefur myndast sú kerfislega áhætta sem ég er búinn að vera að lýsa. Hluthafar eru eigendur félags og þar af leiðandi nátengdir því. Sérstök ástæða er til að tryggja með lögum að viðskipti hluthafa við félag, fyrirgreiðsla og ákvarðanataka sé í samræmi við það sem almennt gerist á milli ótengdra aðila, þ.e. að svonefnd armslengdarsjónarmið séu í heiðri höfð. Af framangreindum ástæðum er mikilvægt að farið sé með gát þegar fjármunir í öðru formi en reiðufé eru teknir út úr félögum með takmarkaða ábyrgð, ekki síst fjármálafyrirtækjum, og þeir eru færðir til eigenda. Hvað arðgreiðslur varðar má fyrirbyggja þessa annmarka og um leið sneiða hjá þeirri áhættu sem ég hef verið að lýsa með því einu að mæla svo um í lögum með skýrum og afdráttarlausum hætti að þegar fjármálafyrirtæki eigi í hlut skuli arður alltaf greiddur út með reiðufé í uppgjörsmynt félags en ekki með öðrum hætti. Verðmæti reiðufjár er ekki háð þeim takmörkunum sem að framan er lýst og því er tryggara út frá hagsmunum félagsins sjálfs og kröfuhafa þess, innlánseigenda, minni hluta hluthafa og annarra haghafa, og út frá fjármálastöðugleika að arður sé greiddur með reiðufé í uppgjörsmynt félagsins frekar en í öðru formi. Þetta þýðir allt í stuttu máli að þetta frumvarp, nái það fram að ganga, mun banna fjármálafyrirtækjum að greiða út arð í formi skuldabréfa eða hlutabréfa í öðrum fyrirtækjum eða, jú, í annarri mynt en uppgjörsmynt viðkomandi fjármálafyrirtækis. Ástæðurnar er ég búinn að rekja. Þetta snýst um að takmarka áhættuna af röngu verðmati eða af einhverjum kerfislægum eiginleikum sem eiga til að koma upp þegar verðmatið er annað en raungerist svo við endanlegt uppgjör. Þetta er náttúrlega afskaplega tæknilegt mál en skiptir töluverðu máli. Ég vil þakka hv. meðflutningsmönnum, Ágústi Ólafi Ágústssyni, Birni Leví Gunnarssyni, Halldóru Mogensen, Jóni Þór Ólafssyni, Ólafi Ísleifssyni og Söru Elísu Þórðardóttur, fyrir að vera með á þessu máli. Að svo mæltu vona ég að þetta mál fari í gegn. Þetta gæti skipt sköpum á einhverjum tímapunkti til að tryggja hagsmuni allra áðurgreindra aðila sem koma að fjármálafyrirtæki með einhverjum hætti. Að því sögðu mælist ég til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og svo áfram til 2. umr.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um lágskattaríki. Þingsályktunartillagan var áður flutt á 147. og 148. þingi en var ekki afgreidd og er hún því endurflutt óbreytt. Ég ætla að koma aðeins inn á það á eftir að frá því að málið var lagt fram og þar til nú hefur ýmislegt gerst hér á þinginu sem verður til þess að hluti af málinu er kannski ekki nauðsynlegur lengur, en þá getum við væntanlega rétt úr því í meðförum nefndarinnar. Með tillögunni er lagt til að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fyrir Alþingi frumvarp með tilgreindum breytingum á lagareglum um lágskattaríki. Í fyrsta lagi er lagt til að skilgreining á lágskattaríki verði víkkuð út þannig að hún verði ekki bundin við svæði þar sem tekjuskattur af hagnaði aðila er lægri en tveir þriðju hlutar þess skatts sem hefði verið lagður á hér, samanber gildandi 2. mgr. 57. gr. a laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, heldur taki einnig til svæða sem að staðaldri veita íslenskum stjórnvöldum ekki nauðsynlegar upplýsingar fyrir framkvæmd skattalöggjafar. Skattaskjól eru oft nýtt í þágu svokallaðs „skattalegs hagræðis“, en ekki síður til að fela eignir og tekjur. Eðlilegt er að skilgreining á lágskattaríki, og þau réttaráhrif sem við hana eru bundin, nái einnig til skattaskjóla sem nýtt eru í slíkum tilgangi. Í öðru lagi er lagt til að ráðherra birti leiðbeinandi lista yfir ríki og lögsagnarumdæmi sem líkleg eru til að falla undir skilgreiningu á lágskattaríki. Áður var kveðið á um það í 7. mgr. 57. gr. a laga um tekjuskatt að ráðherra birti lista yfir lönd og svæði sem skattlagning samkvæmt greininni tæki til. Fjármála- og efnahagsráðuneytið birti slíkan lista í desember 2010 en „með þeim fyrirvara að hann [teldist] hvorki bindandi né tæmandi talinn þar sem endanlegt skatthlutfall þeirra félaga, sjóða eða stofnana sem [hefðu] þar skattalega heimilisfesti, [lægi] ekki fyrir nema eftir nákvæma yfirferð skattyfirvalda“. Fyrirmælin voru felld brott með lögum nr. 45/2013 með vísan til þess að listinn gæti ekki orðið bindandi eða tæmandi þar sem endanlegt skatthlutfall aðila lægi ekki fyrir fyrr en eftir yfirferð skattyfirvalda. Með tilliti til þessa er hér ekki lagt til að ráðherra birti endanlegan lista yfir lágskattaríki. Ljóst er þó að sum svæði eru öllu líklegri en önnur til að falla að skilgreiningunni og gagnlegt er fyrir skattaðila og almenning að hafa upplýsingar um hver þau eru. Því er lagt til að ráðherra birti leiðbeinandi lista um þau. Í þriðja lagi er lagt til að skattyfirvöldum skuli tilkynnt um beina og óbeina eignarhlutdeild í lögaðilum í lágskattaríkjum. Í 1. mgr. 90. gr. laga um tekjuskatt segir að í skattframtali skuli greina frá þeim atriðum sem máli skipta við skattálagningu, þar á meðal eignum, og eigendum lögaðila í lágskattaríkjum ber að skila með skattframtali sérstakri skýrslu eiganda í lögaðila á lágskattasvæði. Í skattframtali er þó aðeins greint frá eignum í árslok. Með því að mæla fyrir um tilkynningarskyldu um beina og óbeina eignarhlutdeild í lögaðilum í lágskattaríki verður skattyfirvöldum auðveldað að gera sér grein fyrir stöðunni hverju sinni. Það myndi færast nær rauntíma. Það ætti að auðvelda skatteftirlit sem er sérstaklega þýðingarmikið þegar kemur að lágskattaríkjum. Sem dæmi að ekki sé hægt að kaupa sig inn í eitthvað í byrjun árs, losa sig út úr því rétt fyrir lok árs og komast þar með fram hjá raunverulegri tilkynningarskyldu í praxís. Í fjórða lagi er lagt til að greiða skuli sérstakt eftirlitsgjald í ríkissjóð vegna beinnar og óbeinnar eignarhlutdeildar í lögaðilum í lágskattaríkjum. Slíkri eignarhlutdeild fylgir óhjákvæmileg þörf á miklu og flóknu skatteftirliti. Eðlilegra er að viðkomandi aðilar standi undir kostnaði vegna þess en almennir skattgreiðendur. Ég sagði í upphafi að málið væri e.t.v. að einhverju leyti orðið úrelt vegna mála sem eru til meðferðar í þinginu í augnablikinu. - Það er kannski rétt að taka fram að meðflutningsmenn mínir á málinu eru Björn Leví Gunnarsson, Halldóra Mogensen, Jón Þór Ólafsson og Sara Elísa Þórðardóttir. Það eru mál, og meira að segja frumvarp í efnahags- og viðskiptanefnd um þessar mundir sem tekur á alla vega tveimur af þessum punktum, þ.e. varðandi tilkynningarskylduna annars vegar og hins vegar útvíkkun á því hvaða ríki eru skilgreind sem lágskattaríki. Það á eftir að koma í ljós með hvaða hætti nákvæmlega þetta kemur til með að raungerast og koma til síðari umr. en það er engu að síður ágætt að efnahags- og viðskiptanefnd taki þetta fyrir og skoði aðeins nánar hvernig við getum stillt þetta af og ekki síst í ljósi þess að orðin er verulega knýjandi þörf á að við tökum fyrir allar gjaldskrár ríkisins almennt og skoðum hvaða eftirlit og raunveruleg þjónusta við tiltekna aðila kostar í peningum og hversu mikið það kostar að raunvirði. Ég hef t.d. mikla trú á að kostnaðurinn við að skrá nýtt fyrirtæki sé ekki nálægt þeim 135.000 kr. sem fólk er að borga fyrir það, en kostnaðurinn af því að fylgjast með eignum fólks í skattaskjólum sé í rauninni töluvert meiri en þær 0 kr. sem það fólk er að borga fyrir þær í dag. Að þessu sögðu legg ég til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar svo að við getum farið yfir það þar og síðan í síðari umr.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Ásamt mér eru 15 hv. þingmenn á tillögunni, sem hljómar þannig: „Alþingi ályktar að efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort flugvöllur og miðstöð innanlands- og sjúkraflugs skuli áfram vera í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Eftirfarandi spurning verði borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni: „Vilt þú að flugvöllur og miðstöð innanlands-, kennslu- og sjúkraflugs verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafngóður eða betri kostur er tilbúinn til notkunar?““ - Þessari spurningu svara menn með jái eða neii. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að sambærilegar tillögur voru fluttar á 145., 146. og 148. löggjafarþingi. Tillagan gerir ráð fyrir því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Markmið hennar er að þjóðin fái tækifæri til að segja hug sinn um málið og hafa áhrif á það hvar flugvöllurinn og miðstöð innanlandsflugs og sjúkraflugs verða í fyrirsjáanlegri framtíð, m.a. með tilliti til þjóðhagslegra hagsmuna. Ljóst er að ríkir almannahagsmunir felast í greiðum samgöngum innan lands og staðsetning flugvallarins og miðstöðvar innanlandsflugs hefur afar mikla þýðingu í því samhengi. Flugvöllurinn gegnir mjög mikilvægu öryggishlutverki fyrir almenning í landinu vegna sjúkra- og neyðarflugs, svo og sem varaflugvöllur. Þá gegnir flugvöllurinn mjög mikilvægu hlutverki í almannavarnakerfi landsins. Frekar má lesa um mikilvægi öryggishlutverks Reykjavíkurflugvallar í skýrslu sem Þorgeir Pálsson, fyrrverandi flugmálastjóri, skrifaði fyrir samgönguráðuneytið á síðasta ári, Hlutverk Reykjavíkurflugvallar í öryggiskerfi landsins. Staðsetning flugvallarins hefur verið umdeild í nokkurn tíma. Í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 9. júní 2016 í máli nr. 268/2016 var íslenska ríkinu gert skylt að loka norðaustur/suðvestur-flugbraut Reykjavíkurflugvallar í samræmi við samkomulag þáverandi innanríkisráðherra og borgarstjórans í Reykjavík frá árinu 2013. Hefur umræddri flugbraut nú verið lokað. Eftir sem áður ríkir ekki einhugur um framtíðarstaðsetningu Reykjavíkurflugvallar og hlutverk hans sem samgöngumiðstöðvar til framtíðar. Aðalskipulag Reykjavíkur gerir ráð fyrir því að flugvöllurinn víki í áföngum eftir árið 2022. Fyrir liggur að flugvöllurinn lokast í reynd þegar norður/suður-brautinni verður lokað sem Reykjavíkurborg stefnir að árið 2022, þ.e. eftir þrjú ár. Í því sambandi þarf einnig að horfa til þess að í samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022, sem samþykkt var með ályktun Alþingis nr. 48/140, er gert ráð fyrir því að flugvöllur verði í Reykjavík til ársins 2022 hið minnsta þótt ekki sé með skýrum hætti kveðið á um staðsetningu hans. Þetta kemur fram í greinargerð með tillögunni. Reyndar samþykktum við samgönguáætlun í þinginu fyrir um mánuði síðan og í meirihlutaáliti umhverfis- og samgöngunefndar kemur fram mjög skýr vilji varðandi Reykjavíkurflugvöll. Ég kem væntanlega að því síðar í ræðunni. Árétta ber að Reykjavíkurflugvöllur gegnir mikilvægu og fjölþættu hlutverki í samgöngum landsbyggðarinnar og höfuðborgarinnar. Völlurinn er óumdeilanlega miðstöð innanlandsflugs og gegnir í því sambandi lykilhlutverki. Um flugvöllinn fara að jafnaði um 400.000 farþegar á ári og hefur þeim farið fjölgandi. Tilgangur hluta ferðanna er að sækja brýna læknisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Flugvöllurinn gegnir lykilhlutverki í sjúkra- og neyðarflugi og tengist þannig brýnum öryggishagsmunum almennings. Hann er óumdeilanlega ein helsta tenging landsbyggðarinnar, utan suðvesturhornsins, við Landspítala. Árið 2017 voru farin 799 sjúkraflug á vegum Mýflugs innan lands með 849 sjúklinga en auk þess var nokkur fjöldi fluttur í sjúkraflugi með þyrlum Landhelgisgæslunnar. Á sl. ári voru fluttir 733 sjúklingar í sjúkraflugi um Reykjavíkurflugvöll með flugvélum Mýflugs, frá Reykjavík 219 og til Reykjavíkur 514 sjúklingar. Við þessar tölur bætast síðan sjúkraflutningar á þyrlum Gæslunnar. Á síðasta ári voru fluttir 138 einstaklingar í sjúkraflugi til Reykjavíkur með þyrlum Landhelgisgæslunnar. Það má reikna með að 85% af sjúkraflutningunum í lofti séu með sjúkraflugvélum og um 15% með þyrluflugi. Stjórnvöld hafa markað þá opinberu stefnu í heilbrigðismálum að hér á landi verði aðeins byggt upp og rekið eitt hátæknisjúkrahús og það við Hringbraut í Reykjavík, í næsta nágrenni við flugvöllinn. Greiðar samgöngur milli flugvallar og sjúkrahússins eru því afar mikilvægar. Flugvöllurinn gegnir einnig lykilhlutverki í tengingu landsbyggðarinnar við opinbera grunnþjónustu og mikilvægar opinberar stofnanir, sem eru flestar staðsettar á höfuðborgarsvæðinu, og jafnframt við almenna verslun og þjónustu. Flugvöllurinn er einnig mikilvæg miðstöð kennsluflugs, eftirlits og leitar- og björgunarflugs og mikilvægur varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll. Þá gegnir flugvöllurinn æ stærra hlutverki í tengslum við stóraukna ferðaþjónustu og tækifæri eru til að dreifa ferðamönnum betur um landið í gegnum flugvöllinn. Öll framangreind atriði, auk almenns hagræðis sem leiðir af styrku innanlandsflugi, m.a. með tilliti til umhverfis- og öryggisþátta, eru afar mikilvæg og þess eðlis að nauðsynlegt er að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni svo að hann geti með sóma sinnt hlutverki sínu þannig að landsmenn allir hafi greiðan aðgang að höfuðborginni. Í skýrslu innanríkisráðuneytisins um félagshagfræðilega greiningu á framtíð innanlandsflugs frá 2014 kemur fram að áætlunarflug innan lands dragist að öllum líkindum mikið saman og verði jafnvel ekki fýsilegt ef það verður flutt frá Reykjavík, t.d. til Keflavíkurflugvallar. Það er því forsenda fyrir virku innanlandsflugi á Íslandi að miðstöð innanlandsflugs sé í Reykjavík og þannig í nánum tengslum við þá þjónustu sem landsmenn sækja til höfuðborgarinnar. Í skýrslunni kemur einnig fram að innanlandsflugið sé þjóðhagslega arðbært og að þjóðhagslegur ávinningur af því til 40 ára sé um 70 milljarðar kr. á virði ársins 2013. Álykti Alþingi að fram skuli fara almenn og leynileg þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið málefni eða lagafrumvarp fer um framkvæmdina samkvæmt lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, nr. 91/2010, og er niðurstaða slíkrar atkvæðagreiðslu ráðgefandi. Öll skynsamleg rök hníga í þá átt að halda flugvellinum og miðstöð innanlandsflugs í Vatnsmýrinni en verði þar einhver breyting á er nauðsynlegt að öll þjóðin fái að koma að þeirri ákvörðun á beinan og lýðræðislegan hátt. Ég ætla svo sem ekkert að lengja þetta meira núna en vonast bara til þess að fá góða og efnislega umræðu um málið í framhaldinu. Auðvitað væri hægt að tala lengi og vel um þetta málefni enda af mörgu að taka en ég ætla að láta þetta duga að sinni.
Forseti. Ég verð að játa að þetta er með sérkennilegri tillögum sem ég hef séð í þessum þingsal og hef ég fylgst með þinginu lengi þó að ég hafi ekki setið hérna mjög lengi. Hér er verið að leggja til að spurt sé í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort fólk vilji að flugvöllur sé hér með öllu því sem á eftir kemur, uns annar jafn góður eða betri kostur er tilbúinn til notkunar. Herra forseti. Hvað annað stendur til? Heldur hv. þingmaður að færa eigi flugvöllinn eitthvað í bili á meðan þar til annar jafn góður eða betri kostur finnst? Ég hélt að Sjálfstæðisflokknum væri annt um að fara vel með fjármuni. Ég spyr því: Hvað mun þessi tillaga kosta sem er um að spyrja ekki um neitt? Ég er svo sem alveg til í ýmsar þjóðaratkvæðagreiðslur. Það er fínt að spyrja þjóðina. Eigum við að spyrja þjóðina hvort við eigum að setja sjúkraþyrlur víða um landið? Eigum við að spyrja þjóðina um Fjarðarheiðargöng? Eigum við að spyrja þjóðina um aðstöðu til fæðinga í Vestmannaeyjum? Allt eru þetta þjóðhagslega mikilvæg mál og listinn er nánast ótæmandi. Við getum skemmt okkur hér dálítið fram á vor við að tala um mögulegar þjóðaratkvæðagreiðslur ef þetta eru viðmið fyrir tillögum á Alþingi.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Málið snýst m.a. um að verja þá stöðu sem nú er uppi varðandi málefni Reykjavíkurflugvallar. Það er ekki langt síðan einni af þremur flugbrautum var lokað. Það var ekki gert með neina öryggishagsmuni í huga, eins og fram kom í svari borgarstjóra í viðtali við Morgunblaðið í desember sl. þar sem hann lýsti því yfir að öryggissjónarmið hefði ekki verið það sem menn voru að hugsa um þegar þriðju brautinni var lokað. Það er akkúrat það, vegna þess að það er grunnöryggisþáttur í þessu landi, t.d. að komast á Landspítalann.
Sjúkraþyrlur.
- Já, það þarf lengri umræðu ef menn ætla í alvöru árið 2019 að fara að tala um sjúkraflug með sjúkraþyrlum og halda að það sé lausn allra mála. Þá eigum við býsna langt eftir í þessari umræðu [[Forseti hringir.]]til að dýpka hana hér í sal Alþingis.
Forseti. Þá skulum við fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvar við ætlum að setja flugvelli víða um land þar sem sjúkraflugið getur verið hérna megin, þannig að við þurfum ekki að keyra jafnvel um langan veg á flugvöllinn hinum megin. Hér erum við á hinu háa Alþingi að leggja til þjóðaratkvæðagreiðslu um að taka skipulagsvaldið af sveitarfélagi. Aftur: Eigum við ekki bara að fara niður þá götu, eigum við að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um skipulag Hvalárvirkjunar, flughlað á Akureyrarflugvelli? Það eru ýmis umdeild mál sem sumir segja að séu þjóðhagslega hagkvæm, þar sem er mjög auðvelt að beita nákvæmlega sömu rökum og hér. En hingað til höfum við virt þá skiptingu sem er á milli ýmissa valdstiga, milli tveggja valdstiga, löggjafans og svo sveitarfélaga. Ég spyr hv. þingmann, fyrrverandi sveitarstjórnarfulltrúa, hvernig honum hefði liðið í bæjarstjórn Akureyrar ef við hefðum verið hér að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu um einhver skipulagsmál Akureyrarkaupstaðar.
Herra forseti. Þetta er málið. Við erum greinilega ekki á sama stað, við erum með mannvirki sem eru til staðar í dag sem menn tala um að loka og hafa lokað að hluta til nú þegar. Við erum ekki að tala um nýbyggingar eða annað. Og ef menn ætla að vera með svona málflutning, að tala um þetta á sambærilegum nótum, eins og hv. þingmaður lýsti, held ég að við þurfum að fara í miklu dýpri efnislega umræðu um þau mál sem snúa að þessu.
Ertu að draga tillöguna til baka?
Nei, ég er að tala um að reyna að fá dýpri umræðu í þinginu um málefni sem tengjast þessum hlutum. Því er þannig háttað að Landspítalinn – háskólasjúkrahús sér um allar erfiðustu aðgerðir sem framkvæmdir eru í þessu landi, hvort sem þær snúa að fyrirburum, hjartaaðgerðum eða tauga- og heilaskurðlækningum, öllum erfiðustu áverkum sem verða vítt og breitt um landið. Þá snýst það um að koma fólkinu hingað. [[Forseti hringir.]]Þannig að mér finnst ekki góður málflutningur að bera þetta saman, eins og þau dæmi sem hv. þingmaður tók rétt áðan. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina yfir þessa þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú er það svo að sú sem hér stendur er afskaplega fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslum, svona heilt yfir. Ég er mjög fylgjandi því að við eflum lýðræðið í landinu en ég verð að segja og taka undir með hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé, að ég átta mig ekki alveg á þeirri spurningu sem hv. þingmaður vill bera fram, sem er: „Vilt þú að flugvöllur og miðstöð innanlands-, kennslu- og sjúkraflugs verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafngóður eða betri kostur er tilbúinn til notkunar?“ Ég vil í fyrri spurningu minni spyrja hv. þingmann: Vill hann færa miðstöð sjúkraflugs frá Akureyri, þar sem miðstöðin er núna, til Reykjavíkur ef niðurstaðan verður jákvæð, ef þjóðin segir já við þessari spurningu? [[Forseti hringir.]]Vill hv. þingmaður það eða verður það bara ráðgefandi að hluta til?
Herra forseti. Kannski getur hv. þingmaður útskýrt betur fyrir mér hvað hún á við. Ég átta mig ekki á hvernig þessi tvö mál tengjast sem er annars vegar flugvöllurinn á höfuðborgarsvæðinu eða í Reykjavík og síðan sjúkraflug í landinu. Ástæðan fyrir sjúkraflug … [[Gripið fram í.]]Já, miðstöðin snýst um að koma fólkinu til Reykjavíkur. Ég er ekki að tala um það í þessari greinargerð að flytja sjúkraflugið til Reykjavíkur. Ástæðan fyrir því að miðstöðin er á Akureyri er landfræðileg, það er talið að almennt séu menn sneggstir að komast vítt og breitt um landið út frá þeirri staðsetningu. Það er valið á því þannig að það sé á hreinu. Það er ekki verið að tengja það neitt saman sérstaklega. Ástæðan fyrir spurningunni, að það sé ekki bara spurt hvort völlurinn eigi að vera í Reykjavík eða ekki, er að það er verið að reyna að ná einhverju samkomulagi, víðara samkomulagi, menn gætu hugsað sér að þar til jafn góður eða betri kostur er kominn sé vellinum haldið í Reykjavík. Það er ástæðan fyrir orðalaginu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem þó kom ekki af því að staðan er sú að miðstöð sjúkraflugs í dag er á Akureyri og hv. þingmaður er að leggja það til að Alþingi samþykki að bera fram eftirfarandi spurningu við þjóðina: Vilt þú að flugvöllur og miðstöð innanlands-, kennslu- og sjúkraflugs - miðstöð sjúkraflugs - verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík? Nú er það svo að miðstöð sjúkraflugs er ekki í Reykjavík. Miðstöðin er á Akureyri. Er hv. þingmaður að óska eftir því að landsmenn kjósi að miðstöð sjúkraflugs á Íslandi færist frá Akureyri til Reykjavíkur? Það er bara spurningin.
Herra forseti. Einhvern tímann hefði ég kallað þetta sparðatíning. [[Gripið fram í.]]Ef þetta snýst efnislega um þetta … Ég er búinn að svara því. Tillagan snýst ekki um það að flytja miðstöð sjúkraflugsins sem er á Akureyri … [[Spurningin er þannig.]]Já, þá er bara hægt að túlka það með þessum hætti. En það er ekki ætlunin. Ég er að segja það … [[Spurningin er … orðuð þannig.]]Er þetta aðalatriðið í málinu efnislega?
Nei, spurningin er þannig. Ég …
Ég er búinn að segja það núna í annað skipti …
Forseti óskar eftir að þingmenn séu ekki í samræðum.
Hv. þingmaður. Það er ekki nein sérstök hugsun um að flytja sjúkraflugið til Reykjavíkur. Ég kom líka að því í fyrra svari þannig að þá er það a.m.k. algjörlega á hreinu núna hvernig liggur í því, vonandi, í þeirri efnislegu umræðu.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að nefna að ég held að við séum öll sammála um mikilvægi þess að samgöngur til Reykjavíkur séu greiðar af öllu landinu. Okkur greinir á um þær leiðir til að komast að því markmiði. Mig langar að spyrja þingmanninn út í tvennt í fyrra andsvari mínu, annars vegar ósamræmi milli tillögugreinarinnar, þar sem er talað um að finna eigi annan kost fyrir flugvöllinn, og hins vegar greinargerðarinnar þar sem hann segir að nauðsynlegt sé að flugvöllurinn verði í Vatnsmýri svo hann geti með sóma sinnt hlutverki sínu. Hvernig stendur á þessum misvísandi skilaboðum? Hins vegar langar mig að spyrja hvort tillöguflytjendum hafi láðst að lesa sáttmála meiri hlutans hér í Reykjavík þar sem stendur, með leyfi forseta: „Rekstraröryggi Reykjavíkurflugvallar verður tryggt meðan unnið er að undirbúningi nýs flugvallar í nágrenni borgarinnar.“ Hverju bætir tillaga hv. þingmanns við sáttmála meirihlutaflokkanna hér í Reykjavík?
Herra forseti. Takk fyrir andsvarið. Mögulega gæti ástæðan verið sú, hv. þingmaður, að ekki hefur verið treystandi á ýmislegt samkomulag sem gert hefur verið á undanförnum árum sem snýr að þessu, samanber þegar menn sömdu um að friður væri um málefni Reykjavíkurflugvallar meðan Rögnunefndin starfaði. Það var aldrei þannig. Auglýst var nýtt deiliskipulag í Reykjavík fyrir Vatnsmýrina sex eða átta vikum eftir að samkomulagið var gert. Getur verið að það ríki ákveðið vantraust gagnvart því hvernig menn hafa farið með málið á síðustu árum, einmitt í Reykjavík? Ýmislegt hefur komið fram, t.d. eins og ég benti á í umræðunni áðan, að flugöryggismál og önnur öryggismál þjóðarinnar hafa ekki verið höfð inni í vinnu Reykjavíkurborgar á undanförnum árum, eins og fram kom [[Forseti hringir.]]í viðtali við borgarstjóra í Morgunblaðinu í desember.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanni fyrir að benda á að fólki þyki oft ekki á samkomulag treystandi, vegna þess að ég held að það sé vandamál á báða bóga í þessu máli. Mér vitanlega er ekki vinna í gangi innan samgönguráðuneytis til þess að finna næsta skref, nýjan flugvöll til að koma í stað Vatnsmýrarvallar. Ef þingmaðurinn veit betur vil ég endilega heyra það vegna þess að það er grundvöllur t.d. meirihlutasamkomulags flokkanna í borgarstjórn að samgönguráðherra sé að vinna þá vinnu. Meirihlutaálit umhverfis- og samgöngunefndar, þegar við afgreiddum hér samgönguáætlun, endurspeglar því miður ekki að sú vinna sé í gangi. Hér hafa verið nefndar hugmyndir að öðrum þjóðaratkvæðagreiðslum sem hægt væri að fara út í ef þetta fordæmi yrði sett. Mig langar að nefna hér nokkrar í viðbót. Hvernig þætti þingmanninum að við greiddum þjóðaratkvæði um veg í gegnum Teigsskóg? Eða um það hvort sveitarfélög á Austurlandi, sem eru að skoða sameiningu, sameinist? Eigum ekki að láta þjóðina ákveða það? Eða eigum við að greiða þjóðaratkvæði um jöfnun atkvæða? Það myndi kannski losa okkur við svona tillögur.
Herra forseti. Ég hef rætt það áður á Alþingi að full ástæða sé til þess að skoða það að við förum að taka upp lög og reglugerðir á Íslandi, gera það með svipuðum hætti og í Evrópu, samanber „riksintressen“ í Svíþjóð, þar sem stjórnvöld fara með öryggishagsmuni samfélaganna, heildarhagsmuni vegna öryggis samfélaganna. Þannig er það með „riksintressen“ í Svíþjóð, eins og það er kallað þar, þar sem fara helstu virkjanir, brýr, járnbrautarteinar, flutningur á raforku og slíkir þættir, mikilvægir flugvellir og annað undir skipulagsvald ríkisins. Þetta er gert úti um alla Evrópu og ég held að það sé full ástæða - nákvæmlega eins og hv. þingmaður bendir á í þessu máli með Reykjavíkurflugvöll, með Teigsskóg, með flutningskerfi raforku vítt og breitt um landið, sérstaklega á Norðurlandi, við erum búnir að vera í ákveðinni stöðu með þau mál mjög lengi - til að ræða það hér á Alþingi og taka upp umræðu um þessi mál, um helstu öryggishagsmuni samfélagsins. Þetta er eitt af þeim málum sem ættu að falla undir það.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hans framsögu og að standa fyrir þessu mikilvæga máli. Umræðan hér fer svolítið mikið út í skipulagsmálin og hvort verið sé að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögum, sem ég tek undir að er mjög viðkvæmt mál og þarf að fara varlega í. Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað í gegnum þetta langa ferli sitt í þessu máli komið inn á hlutverk höfuðborgarinnar sem höfuðborgar og hvort það breyti einhverju í stöðunni í skipulagsmálunum. Hér er stjórnsýslan og höfuðborgin hefur einhverjum skyldum að gegna sem höfuðborg. Getur það verið hluti af þeim skyldum að taka mark á þörfum landsbyggðarinnar sem þarf að sækja hingað þjónustu, til höfuðborgar landsbyggðarinnar? Svo náttúrlega tengjast loftslagsmálin inn í þetta líka og kannski getur hann komið inn á það.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Höfuðborgarskyldan er einmitt góð umræða og maður getur ekki gagnspurt þá sem spyrja mann hér úr pontu. Ég held að það sé mjög góð umræða sem við hv. þingmenn ættum að taka hér. Hverjar eru skyldur höfuðborgarinnar með allt sem hún fær með því að vera höfuðborg fyrir allt landið? Það er bara fín umræða sem er hins vegar mjög erfitt að taka og ég hef tekið eftir því að undanfarin mörg ár hefur ekki verið neinn sérstakur vilji hjá borgaryfirvöldum til þess að ræða þau mál. En það á fullan rétt á sér að slík umræða sé tekin. Ég er sammála því sem hv. þingmaður er að ýja að varðandi það. Við náum kannski eitthvað lengra með það að sú umræða verði tekin á næstunni.
Virðulegi forseti. Að allt öðru. Oft þegar rætt er um Reykjavíkurflugvöll er rætt um hvort það eigi ekki bara að flytja allt innanlandsflug til Keflavíkur þar sem flugumferðin er og allt annað. Ég vil ekki nálgast þessa umræðu út frá því heldur segja að það er mikilvægt, eins og er rakið í þingsályktunartillögunni, að hafa miðstöð innanlandsflugs á Reykjavíkurflugvelli og svo er það mikilvægt út af varaflugvelli og öðru slíku. En myndi það samt ekki bara styrkja hvort annað ef innanlandsflug yrði byggt upp samt sem áður á Keflavíkurflugvelli þar sem er stærsta gáttin inn í landið? Það eru yfir 80 „höbbar“ sem ferðamannastaðir úti á landi gætu markaðssett sig út frá ef það væri t.d. innanlandsflug beint frá Keflavík á helstu ferðamannastaði úti um landið til þess að dreifa ferðamönnunum. Þeir ferðamenn munu mögulega taka flugið svo til höfuðborgarinnar og skoða hana og nýta almenningssamgöngur til þess að fara til Keflavíkur og fljúga út aftur.
Herra forseti. Það er bara hið besta mál að flogið sé bæði frá Keflavík og Reykjavíkurflugvelli um landið. Það hafa verið gerðar tilraunir á síðustu árum til að fljúga einmitt frá Keflavíkurflugvelli beint til Akureyrar tengt millilandafluginu. Það hefur bara ekki gengið allt of vel. Í skýrslunni sem við í starfshópnum skiluðum af okkur í byrjun desember um uppbyggingu flugvalla og innanlandsflugsins er ein tillagan þar einmitt um að tollyfirvöld og Isavia nái saman um það hvernig væri hægt að sinna þessu betur. Það gæti verið einhver akkillesarhæll en almennt hefur þetta flug gengið mjög erfiðlega. Það kemur fram í þeim skýrslum sem hafa verið gerðar um Reykjavíkurflugvöll á síðustu árum að menn telja að ef t.d. flugið yrði flutt frá Reykjavík til Keflavíkur myndi draga úr því um 30–40% og í rauninni myndu allar forsendur fyrir því eins og við þekkjum það í dag detta upp fyrir. Ég ætla rétt að nefna, hef nokkrar sekúndur, að á vegum samgönguráðuneytisins er verið að skoða nýjan flugvöll í Hvassahrauni, [[Forseti hringir.]]svo ég svari spurningu síðan áðan. Sú vinna er í gangi, menn hafa verið að skoða fleiri kosti, svo það sé sagt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir framlagningu málsins. Þetta er í sjálfu sér ekki í fyrsta skipti sem við hv. þingmaður höfum átt orðastað um akkúrat þetta mál í bæjarstjórn, margoft, og þar náðum við nú stundum saman um bókanir. En ég tek eftir því, og það er ánægjulegt, að hv. þingmaður hefur aðeins færst til í málinu. Fyrsta þingsályktunartillagan sem hann flutti á 146. þingi var ekki með þessum fyrirvara í lokin ef annar betri kostur fyndist. Og síðan hefur hann komið með það inn, sem sýnir að eitthvað eru menn að nálgast hver annan. Það er gott vegna þess að við getum ekki staðið árum og áratugum saman í þeim skotgröfum þar sem reynt er að stilla upp einhverjum meintum ólíkum hagsmunum landsbyggðar og höfuðborgar. Það er bara of dýrkeypt. Það gæti orðið til þess að flugvöllurinn yrði á endanum ónothæfur þar sem hann er, eða færi, áður en búið væri að skoða nýjan kost. Tvær ástæður eru fyrir því að ég tek ekki þátt í þessari þingsályktunartillögu. Sem landsbyggðarþingmaður ber ég auðvitað alveg jafn mikinn hag landsbyggðarinnar fyrir brjósti og hv. þingmaður, en ég vil nálgast hlutina öðruvísi. Ég vil nálgast framtíðina. Ég vil nálgast hana með meiri sátt. Í fyrsta lagi tel ég rétt að Reykjavíkurflugvöllur verði í núverandi formi og starfhæfur á meðan ekki er kominn betri kostur eða jafn góður. Um það hefur ekki verið deilt síðustu misseri. Samhljómur er um það og ég veit ekki betur en að borgarstjórinn í Reykjavík hafi tekið þátt í þessum nefndum, Rögnunefndinni og öðrum. Í öðru lagi er málið einfaldlega ekki tækt til afgreiðslu vegna þess að verið er að lofa upp í ermina á sér. Hvað ætla þingmenn að gera ef þjóðin segir já? Þá þarf að stíga næsta skref ef framfylgja á því og þá þarf væntanlega að fara að krukka í skipulagsvald eða skyldu, eftir því hvað við viljum kalla það, höfuðborgarinnar. Hv. þingmaður er náttúrlega bara að snúa hlutunum á haus og byrja á vitlausum enda. Af því að hann talar réttilega um sænsku „riksintressen“-leiðina, sem hefur undir m.a. járnbrautir, línur og jafnvel flugvelli, er það umræðunnar virði og eitthvað sem við getum tekið hér í þingsal, hvort skipulagsvaldið eigi að vera með öðrum hætti en það er núna, hvort við eigum að geta hlutast til um hvaða línur fara í gegnum Hörgárdalinn, í gegnum Eyjafjörðinn, hvar flugvellir eigi að vera, hvort þeir eru í Reykjavík eða annars staðar o.s.frv. En fyrst þurfum við að eiga þá umræðu, hv. þingmaður, áður en komið er fram með svona tillögu. Ég tel að eyða ætti miklu púðri í að blása lífi í vinnu við að finna núverandi Reykjavíkurflugvelli framtíðarstaðsetningu og fyrirkomulag annars staðar. En það er ekki af því að ég sé á móti landsbyggðinni eða á móti Akureyri hafandi búið þar í hartnær 54 ár. Nei, það er einmitt vegna þess að mér þykir vænt um landsbyggðina. Ég held að við getum stigið þar skref sem gerði það að verkum að hægt væri að laða fólk að með auðveldari hætti, erlenda ferðamenn, út á land, af því að ég held að ferðaþjónusta úti á landi sé óinnleyst hagnaðartækifæri og vaxtarbroddur. Ég er sannfærður um að það finnst staður á endanum sem uppfyllir fullnægjandi óskir og kröfur okkar allra, þeirra sem búa úti á landi og þurfa að sækja hingað menningarlíf, stjórnsýslu, spítala og skóla, en líka kröfuna um geðslegt, sjálfbært framtíðarmiðað höfuðborgarsvæði. Stjórnmálafólk hefur einhvern veginn þá merkilegu áráttu að fara alltaf ofan í vélarhúddið á bílnum ef það ætlar að keyra eitthvað, í staðinn fyrir að reyna frekar að móta stefnu um hvert eigi að halda. Við eigum að vera að ræða hvað ætti að vera æskileg tíðni á flugi til höfuðborgarinnar, hvað æskilegt væri að það flug tæki langan tíma og hvað það mætti kosta. Síðan þyrftu verkfræðingar, skipulagsfræðingar og ýmsir aðrir, og auðvitað borgaryfirvöld, að ákveða á endanum hvar völlurinn yrði. Það er hin tæknilega útfærsla. Við erum ekki alltaf komin um borð í byggingarkrana þó að við tökum ákvörðun um að byggja þjóðarspítala. Ég held líka að það sé margt sem knýr á um að við tökum þetta mál föstum tökum áður en það verður of seint. Eitt af því er hin náttúrulega þróun borga sem við höfum verið að horfa á í gegnum aldir. Á 20. öldinni gerist dálítið óvænt og vont fyrir borgir. Við fáum einkabíla. Einkabíllinn er ekki bara vondur af því að hann er knúinn áfram af jarðefnaeldsneyti og ekki leysist allt með því að fara yfir í rafmagn. Ókostur einkabílsins er ekki síður hreyfanleiki hans, þ.e. fólk getur búið í Kópavogi, farið á knattspyrnuleik í Vesturbænum og verslað uppi á Kjalarnesi, og öll byggð verður gisnari. Á 20. öldinni sjáum við borgir sem voru skipulagðar eins og ameríska bílaborgin, sem er byggð á flokkun og aðgreiningu sem kallar sífellt á meiri, stærri og dýrari umferðarmannvirki, sem eru loftslagsfjandsamleg og ekki gott að búa við. Nú er talað mikið um afturhvarf til hinna evrópsku hefðbundnu borga sem byggja á blöndun. Þangað eigum við að fara. Við þurfum að hugsa: Hvernig getur höfuðborgin þróast næstu áratugi? Af því að það er misskilningur að bara sé um hagsmuni höfuðborgarinnar að ræða - alveg nákvæmlega eins og höfuðborgarbúar hafa hag af sterkri landsbyggð, sumir þar veiða fisk, aðrir standa fyrir landbúnaðarframleiðslu og ýmsu öðru mikilvægu, þarf landsbyggðin líka á mjög öflugri höfuðborg að halda. Það var ekki að ástæðulausu sem þessi þjónusta var sett miðlægt niður í jafn fámennu ríki og jafn stóru landi og Íslandi. Til þess að eiga fyrsta flokks háskóla, fyrsta flokks spítala og fyrsta flokks listastofnanir þurftum við einfaldlega að skipta þessu með okkur. Við eigum að einbeita okkur núna að því að taka jákvæða nálgun á málið og finna lausn sem við getum öll sameinast um, þ.e. að gera höfuðborginni kleift að vera sjálfbær og umhverfisvæn á sama tíma og við, sem búum úti á landi og þurfum að sækja þá hluti sem ég talaði um áðan, getum átt auðvelt aðgengi að. Ég verð, herra forseti, rétt í lokin að nefna annað sem knýr á um það að við leysum þetta í sameiningu og það eru loftslagsmálin, langstærsti og mikilvægasti málaflokkurinn sem við munum þurfa að glíma við næstu ár og áratugi hugsanlega. Þar er staðreyndin sú að árið 2050 býr helmingur allra jarðarbúa í borgum. Í dag búa yfir 70% allra Íslendinga í þéttbýli og borgum. Við eigum einfaldlega langmest undir því að skipuleggja þéttbýli á umhverfisvænan hátt og með aðgerðum þar næðum við langbestum árangri í loftslagsmálum. Ég ætla að enda á að lesa úr grein eftir Róbert Guðfinnsson athafnamann - ég ætla að leyfa mér að kalla hann jafnvel athafnaskáld - frá Siglufirði, hann hefur gert stórkostlega hluti þar. Hann skrifaði í október 2016 einmitt um þetta mál þar sem hann rekur atvinnuhætti þjóðarinnar og þá möguleika sem við stöndum frammi fyrir og hvað við ættum að gera. Með leyfi herra forseta: „Mín niðurstaða er sú að beint flug frá alþjóðaflugvelli með öflugu innanlandsflugi tryggi best hagsmuni ferðamennsku á landsbyggðinni. Með tengiflugi út á land aukast möguleikar til að selja áfangastaði í fegurð minni byggða. Við verðum að læra að horfa á landið allt sem eina auðlind sem okkur ber að nýta á skynsamlegan hátt.“ Ég ætla að gera þau orð að mínum. Ég held nefnilega að við séum ekki í einhverri varnarbaráttu, eins og hv. þingmaður í þunglyndi sínu virðist álíta. Við getum sótt fram og við getum fundið [[Forseti hringir.]]lausn sem er betri en núverandi lausn.
Herra forseti. Jú, jú, maður er kominn aftur í bæjarstjórn Akureyrar. Þetta hljómar allt kunnuglega, ég hef heyrt það í mörg ár, í mörgum ræðum, að umræða um Reykjavíkurflugvöll snúist um þéttingu byggðar og fátt annað. Ég er bara að tala um að tengja saman landið í heild sinni. Þessi tillaga og sá málflutningur sem maður hefur haft í mörg ár í þessu efni snýst um að tryggja stöðu vallarins. Það er nú aldeilis sáttartónn sem kemur fram þegar talað er um þangað til jafn góður eða betri kostur sé kominn, þ.e. að tryggja þessa stöðu a.m.k. þangað til, þannig að ekki fari með þeim hætti sem gert hefur verið á undanförnum árum þar sem stöðugt er verið að höggva í, samanber þriðju brautina, neyðarbrautina svokölluðu, 11 hektarana við Skerjafjörðinn og allt sem því fylgdi, allt sem búið er að gera án þess að halda öryggishagsmuni samfélagsins í heiðri. Það er gríðarlega mikilvægt í þessu ferli. Þess vegna erum við hv. þingmaður greinilega ekki á sama stað í umræðunni í þessu máli. Ég er að tala um að verja stöðu vallarins þangað til jafn góður eða betri kostur er kominn, í staðinn fyrir að tala um þéttingu byggðar eða aðra slíka hluti í sömu andrá, eins og hv. þingmaður er að gera. Þar er himinn og haf á milli. Verið er að skoða ákveðna kosti í dag, kosti sem virðast vera miklu dýrari en maður hefur heyrt áður og nýjustu tölur sem maður hefur heyrt, eins og varðandi Hvassahraunið. Allt í góðu. Ég er fyrir ferðaþjónustuna. Í dag er innanlandsflugið þannig að um 15–20% af þeim sem það nota eru erlendir ferðamenn. Eigum við þá að hætta að fljúga bara fyrir 10–15% af erlendum ferðamönnum og slá niður þá Íslendinga sem þurfa að nýta sér flugið frá degi til dags? Loftslagsmálin hafa verið rædd. Það eru minni áhrif á loftslagið með því að hafa núverandi flug eins og það er en að senda fólk t.d. með bíl. Það hefur komið fram í umræðunni, það kom fram í umræðu um samgönguáætlun og margoft áður í þessari umræðu. Þar erum við á réttri leið, þ.e. að halda núverandi stöðu vallarins, ef þetta á að snúast um loftslagsmálin.
Herra forseti. Ég vona að hv. þingmaður leggi það ekki ævinlega í vana sinn að snúa út úr. Ég er ekki bara að tala um þéttingu byggðar eða loftslagsmál. Ég er að tala um þetta mál í stóra samhenginu. Þetta snýst ekki um bara fragt á fólki til og frá heldur hefur það áhrif á ýmislegt annað og við þurfum að horfa til framtíðar. Ég er einmitt sammála því að við eigum að tengja saman landshluta. Og eins og Róbert Guðfinnsson sagði í greininni er ég á því að það sé betra fyrir landsbyggðina að finna gott flugvallarstæði í nágrenni Reykjavíkur og geta tengst millilandaflugi beint í innanlandsflug, í staðinn fyrir eins og það er í dag, að þurfa að keyra frá Keflavík og til Reykjavíkur, eða að við sem erum t.d. frá Akureyri þurfum alltaf að gista í Reykjavík áður en við förum til útlanda. Ég er sammála hv. þingmanni um að völlurinn eigi að vera þarna þangað til önnur lausn er komin og mér hefur heyrst allir vera það, borgarfulltrúar og aðrir. En ég vil þó minna hv. þingmann á, af því að hann nefndi bæjarstjórn áðan, að það þurfti töluverða aflsmuni til að draga hann á þann stað sem hann er þó á núna vegna þess að þegar hann kom hér fyrst og fór að ræða þetta mál var nákvæmlega þessi staðsetning upphafið og endirinn á öllu sem kom til greina. Ef hv. þingmaður ætlar að rengja það þarf ekki annað en að fletta upp svipaðri þingsályktunartillögu frá 146. þingi þar sem hv. þingmaður er ekki kominn á þann stað að tala um þangað til annar jafn góður eða betri kostur sé kominn, heldur segir hann bara „Reykjavíkurflugvöllur“ og afhjúpar sig svo pínulítið í greinargerðinni, hann hefur sennilega gleymt að uppfæra hana. En þetta er alvarlegt mál og því er best lýst þegar fyndnasta atriðið í áramótaskaupinu er farið að snúast um tilgangslausar deilur hjóna um flugvöll án þess að þau reyni að leggja fram nokkur rök fyrir máli sínu. Ég held að með því að [[Forseti hringir.]]framfylgja vinnu samráðshópa á vegum samgönguráðuneytisins eigum við möguleika á að ná sátt sem allir í þessum sal geta verið sáttir við, betra fyrir borgina og betra fyrir okkur landsbyggðarfólk.
Herra forseti. Við erum þá að komast að hinu sögulega samhengi. Hv. þingmaður er sammála mér um að verja núverandi stöðu Reykjavíkurflugvallar, eins og hann er, þangað til jafn góður eða betri kostur er kominn. Það er það sem tillagan snýst um. Það er ótækt að menn geti haldið áfram eins og gert hefur verið á síðustu árum í þessu máli. Ég get ekki séð annað en að hv. þingmaður sé kominn á sama stað og ég í þessu máli, að verja stöðu vallarins þangað til jafn góður eða betri kostur er kominn. Ég er ágætur af þunglyndinu, hv. þingmaður minntist á það áðan, ég hef svo sem ekki orðið var við það sérstaklega í gegnum tíðina. Ég veit ekki hvað hann er að fara með því að kalla annan þingmann þunglyndan eða segja að hann eigi við þunglyndi að stríða, ég skil ekki alveg hvað hann er að fara.
Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa í gáleysi talað um alvarlegan sjúkdóm í hálfkæringi, það er ekki það sem ég átti við og ætlaði ekki að gera. Ég biðst afsökunar á því. Hins vegar held ég að það sé frekar, sem betur fer, hv. þingmaður sem er að færast nær og átta sig á því að það getur verið að til sé betri kostur, a.m.k. jafn góður kostur en það sem er núna. En hann var ekki á þeirri skoðun fyrir nokkrum árum, [[Gripið fram í.]]alls ekki. Þegar við tölum um að verja flugvöllinn á meðan annar jafn góður eða betri kostur er til held ég einfaldlega að það sé betra að gera það með samræðum, með samningum, með því að drífa í gang einhverja frekari vinnu á staðargreiningu, en að gera það með þingsályktunartillögu sem felur í sér pólitískan ómöguleika, eins og formaður hv. þingmanns kallaði það á sínum tíma, þ.e. að lofa fólki einhverju en þurfa svo, ef maður ætlar að efna það, að breyta lögum sem eru miklu dramatískari og erfiðari í umgengni. Hann hefði fyrst átt að leggja fram frumvarp um að taka skipulagsréttinn af sveitarfélögum. [[Forseti hringir.]]Síðan hefði hann átt að koma með þetta.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir ræðu sína. Það eru tvö atriði sem mig langar til að fá að koma inn á hjá honum. Ég skildi orð hans þannig í ræðunni að hann vildi flugvöllinn fortakslaust úr Vatnsmýrinni þó að sá fyrirvari lægi fyrir að leitað yrði að jafn góðum eða betri stað. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef ég misskildi þetta hjá honum. En mér fannst þetta liggja nokkuð skýrt fyrir, [[Gripið fram í: Ha?]]að hv. þingmaður vildi völlinn úr Vatnsmýrinni ef nokkur annar kostur fyndist. Erum við ekki sammála um það nokkurn veginn? [[Gripið fram í.]]Ókei. Þá eru spurningarnar tvær. Önnur spurningin er: Finnist ekki jafn góður eða betri kostur, er hv. þingmaður þá þeirrar skoðunar að völlurinn skuli áfram vera í Vatnsmýrinni? Hin spurningin er: Skiptir máli hvað uppbygging nýs flugvallar á nýjum stað, jafn góðum eða betri, kostar? Eða er það atriði sem hv. þingmaður telur víkjandi í greiningunni á þessum hagsmunum?
Herra forseti. Ég þakka fyrir ágæta spurningu. Ég hef talið að það sé augljóst og liggi dálítið á borðinu að hægt sé að finna jafn góða eða betri lausn og mér finnst þær í raun vera í sigtinu í skýrslum ráðherra. Ég menntaði mig fyrir 35 árum í arkitektúr og skipulagsfræði og hef starfað í því síðan. Mitt helsta áhugamál er borgar- og bæjarskipulag og þróun þess. Ég byggi þessa trú mína ekki bara á innsæi heldur nákvæmlega þeirri þróun sem á sér stað allt í kringum okkur, þ.e. að borgir séu eiginlega lífrænn mekanismi, sumir segja að ef geimverur kæmu hingað niður eftir myndu þær miklu frekar skilgreina borgir sem lífverur en einstaka mannverur. Hafnir færast, flugvellir færast og sá er gangur lífsins. Við erum kannski komin þangað í þroskasögu Íslands og þroskasögu höfuðborgarinnar að við þurfum fyrir alvöru að fara að hugsa næstu skref. En svo þurfum við líka, sem mér fannst leiðinlegt að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson gerði lítið úr, að velta þessu fyrir okkur í stóra samhenginu. Svo að ég svari seinni spurningunni. Auðvitað er ekki sama hvað hluturinn kostar, en það skiptir líka máli hvernig kostnaður er reiknaður út. Ef við reiknum bara kostnaðinn sem slíkan og reiknum ekki samfélagsleg áhrif inn í gæti talan orðið mjög há. Ég ætla að taka dæmi. Bygging á þjóðarsjúkrahúsi, sem hv. þingmaður hefur áhuga á, kostar jafn mikið og rekstur í tvö ár. Það getur falist gríðarlegur þjóðhagslegur ávinningur í því að ráðast í dýra framkvæmd ef hún skilar svo afleiddum sparnaði.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á hin augljósu rök sem við Miðflokksmenn reyndum að halda fram í sjúkrahúsmálinu en því miður var lítið hlustað á það. Hv. þingmaður telur þetta, að því er virðist, vera hluta af þroskasögu borgarinnar, að flugvöllurinn víki af þeim stað sem hann er á núna. Ég verð að hafa þann fyrirvara að innsæi okkar og tilfinning leiðir okkur reglulega hvorn á sinn staðinn og eflaust ekki bara í flugvallarmálinu. Hv. þingmaður vísar í skýrslu um að fleiri valkostir liggi fyrir. Ég spyr hvort þar sé um að ræða Rögnuskýrsluna eða hvort hann sé að vísa í eitthvað annað. Mig langar síðan að hnykkja á öðru atriði. Ef sú staða kemur upp að ekki finnst flugtæknilega jafn góður eða betri kostur, sættir þingmaðurinn sig við flugvöll í Vatnsmýrinni til langrar framtíðar?
Fyrst ætla ég að nefna þetta með þjóðarsjúkrahúsið. Ég var í raun að gefa hv. þingmanni von í lífinu, vegna þess að þó að við byggjum þetta nauðsynlega þjóðarsjúkrahús, sem við erum að gera núna, getum við alveg ráðist í staðarval innan nokkurra ára. Við munum þurfa að huga að nýju þjóðarsjúkrahúsi mjög fljótt vegna þess hvernig hlutirnir eru. Ég sagði einmitt, hv. þingmaður, að ég byggði þetta ekki bara á innsæi heldur á þekkingu, reynslu annarra o.s.frv. Og ég hugsa ekki þá hugsun til enda hvort önnur lausn finnist. Hraðlest úr Reykjanesbæ myndi auðvitað gjörbreyta þeim kosti frá því sem hann er í dag. Ég hef horft á Rögnuskýrsluna, já, hv. þingmaður, og ég staldra við Hvassahraunið, finnst það spennandi kostur. Ég held að við ættum að gefa því meiri gaum og á meðan eiga allir að vera nokkuð jákvæðir og einbeittir í því að vinna saman að málinu.
Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. Logi Einarsson notaði orðalagið hér áðan, ef ég man rétt, spurninguna um að krukka í skipulagsvald sveitarfélaga, getum við ekki verið sammála um það, hv. þingmaður, að til séu þeir hagsmunir, aðrir og ríkari en þeir sem felast í skipulagsvaldi sveitarfélaga, ég tala nú ekki um ef framkvæmdin á því skipulagsvaldi felst í því t.d. að telja að það sé til sérstakrar nauðsynjar vegna þéttingar byggðar eða ámóta sjónarmiða, að þá þurfi akkúrat að byggja á þeim stað sem flugvöllurinn, að sumu leyti þjóðarflugvöllurinn, er staddur á? Við höfum nefnilega tekið þær ákvarðanir hér að það er alls konar þjónustu að sækja til Reykjavíkur, til höfuðborgarinnar, sem ekki er að finna annars staðar, til að mynda háþróuðustu heilbrigðisþjónustuna. Við höfum hér öll ráðuneytin. Við höfum alls konar stjórnarstofnanir sem landsbyggðarfólk þarf að sækja, umfram það sem höfuðborgarbúar þurfa að sækja út á landsbyggðina. Getum við ekki fallist á að það séu einmitt þeir hagsmunir sem geta verið yfirsterkari og ríkari þeim hagsmunum sem felast í því sem hv. þingmaður kallaði skipulagsvald sveitarfélaga?
Herra forseti. Það er rétt að ég notaði orðið skipulagsvald og mig minnir að ég hafi líka sagt skipulagsskylda, sem er sennilega betra orð. Ég er talsmaður þess, hv. þingmaður, að við tökum algjörlega í gegn og skoðum vel skipulagsmál á landinu. Það getur vel verið að það leiddi til þess að við gerðum einhverjar breytingar í þá átt sem Svíar eru með og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kom inn á. Það getur varðað lagnir, það getur varðað vegi, styttingar á vegum, flugvelli og örugglega ýmislegt annað. En tilgangurinn helgar ekki alltaf meðalið og við þurfum fyrst að fara í gegnum það án þess að grípa í einstöku tilfelli fram fyrir hendurnar á sveitarfélögum. Ég get spurt á móti: Eigum við að vera með þjóðaratkvæðagreiðslu um styttingu leiðarinnar fram hjá Blönduósi, sem hagnast öllum íbúum en kemur illa við Blönduósinga? Eigum við ekkert að leyfa þeim að koma nálægt því? Eigum við að vera með þjóðaratkvæðagreiðslu um loftlínur gegnum Akureyri, sem eru nauðsynlegar til að færa orku milli landshluta en er eitthvað sem við hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson munum aldrei geta sætt okkur við? Ég held að alveg sama hversu göfug markmið fólk hefur með málflutningi sínum og tillögum verði einfaldlega að byrja á réttum enda. Tökum þá umræðu endilega, en ég sé hins vegar ekki ástæðu til að örvænta vegna þess að ég er svo sannfærður í hjarta mínu sjálfur að hægt sé að finna lausn sem bæði ég og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson erum ánægðir með.
Virðulegi forseti. Ég held því nefnilega fram að það gegni talsvert öðru máli um það sem snýr að samgöngumálum hér og flugvellinum í Reykjavík en t.d. veginum um Teigsskóg eða hugsanlega styttingu á leiðinni fram hjá Blönduósi og það sem annað var til nefnt. Við höfum nefnilega kosið á landsmálaplani, ef ég má orða það þannig, að hafa alla þá þjónustu sem ég taldi upp áðan bara í Reykjavík. Þangað skulu menn sækja þá þjónustu, hvort sem þeir vilja eða vilja það ekki, því að hana er ekki að fá annars staðar. Það gildir ekki um Teigsskóg og gildir ekki um Blönduós. Þess vegna held ég því fram að það gildi önnur sjónarmið um skipulagsvald Reykjavíkur og áhrif annarra landsmanna á það, sérstaklega hvað varðar samgöngur til og frá borginni, en t.d. um Blönduós eða Teigsskóg. Getum við ekki fallist á það, hv. þingmaður?
Frú forseti. Auðvitað búum við í landi sem er gríðarlega landstórt og fámennt og þess vegna þurftum við til þess að geta haldið uppi öllum hinum frábæru stofnunum okkar, háskóla, spítala, menningarstofnunum, að sameina kraftana. Við erum í rauninni í svipaðri stöðu og fjögur, fimm önnur stór lönd í heiminum, Kúveit, Panama, Djíbútí og Mongólía. Ég held að allir þingmenn hér inni séu sammála um að það þurfi að geta komið fólki á milli og mér finnst ánægjulegt hvað er víðtæk samstaða um að skoða möguleikann á skosku leiðinni. Það er alveg rétt að það eru ríkari hagsmunir af því að landsmenn allir hafi aðgengi að Reykjavík en Blönduósi. Um það erum við hv. þingmaður sammála. En það þarf þá a.m.k. að byrja á því að gera einhvers konar höfuðborgarsamning og ræða þá hluti og vera sammála um það [[Forseti hringir.]]og/eða breyta þeim lögum áður en við leggjum fram svona galna þingsályktunartillögu.
Frú forseti. Mig langaði að segja nokkur orð um þessa þingsályktunartillögu sem við erum að ræða, um framtíð Reykjavíkurflugvallar, svo vitnað sé í fyrirsögn þingsályktunartillögunnar. Hið rétta er kannski frekar að tillagan snýst um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar, ekki um það hvort flugvöllur á höfuðborgarsvæðinu verði eða verði ekki. Hann verður. Um það ríkir eðlilega sátt, ekki síst með mikilvæga hagsmuni landsbyggðarinnar í huga. Hvað varðar spurninguna sem lögð er fram í tillögunni geri ég enga athugasemd við hana. Ég myndi svara og hef í sjálfu sér oft svarað því að ég tel mikilvægt að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni þar til samstaða næst um annan kost, aftur að teknu tilliti til þessara miklu hagsmuna landsbyggðarinnar. Staðreyndin er bara sú að þetta liggur fyrir og hefur gert í töluverðan tíma. Það er í gildi samkomulag milli fulltrúa ríkisstjórnarinnar, Reykjavíkurborgar og Icelandair Group, ef ég man rétt, um innanlandsflug. Þar kemur fram að aðilar eru sammála um að fyrsti kostur fyrir innanlandsflug sé á höfuðborgarsvæðinu og hann verði starfræktur næstu ár. Það er enginn, mér vitandi, í umræðunni að tala um að innanlandsflug til og frá höfuðborgarsvæðinu verði lagt niður. Það er ekki verið að tala um að loka Reykjavíkurflugvelli nema menn hafi einhverra hagsmuna að gæta og vilji slá ryki í augu almennings. Það er verið að tala um að færa flugvöllinn á þessu svæði. Staðsetningin þurfi að taka breytingum eins og margt annað þegar kemur að þróun samfélaga. Mér þykir, og ég verð að segja það, dapurlegt að sjá okkar ágætu landsbyggðarþingmenn, ekki síst fulltrúa ríkisstjórnarinnar í þessum hópi, hafa svo lítinn skilning á málefnum höfuðborgarinnar sem raun ber vitni. Við getum ekki verið að öskra okkur hás yfir húsnæðisskorti, umferðarþunga og skorti á skilvirkum almenningssamgöngum en ætla á sama tíma að standa í vegi fyrir því að landsvæði í hjarta borgarinnar sé nýtt með ábyrgum hætti til að bregðast við þessum vanda og að á sama tíma sé fundin lausn og samstaða fengin um nýja staðsetningu í flugsamgöngum til höfuðborgarsvæðisins. Þar að auki býður uppbyggingin í Vatnsmýrinni upp á ómetanlegt tækifæri til að byggja upp þekkingarklasa miðsvæðis, nánast frá grunni, þar sem fyrir eru núna háskólar, hátæknifyrirtæki, hátæknisjúkrahús. Þarna getur myndast suðupottur sem dregur að sér nýsköpun, hæfileikafólk hvaðanæva að, með byggð í staðinn fyrir malbik. Þetta skiptir máli. Þetta skiptir ekki bara máli fyrir höfuðborgarbúa, þetta skiptir máli fyrir landsmenn alla, landsbyggðarfólk sem sækir til höfuðborgarinnar þjónustu, nám, afþreyingu og störf til lengri og skemmri tíma. Af þessum sökum er nauðsynlegt að ríki og borg vinni saman með mjög afgerandi hætti að því að finna innanlandsflugi til og frá höfuðborginni nýjan stað sem uppfyllir þær kröfur sem við gerum til slíkra samgöngumáta. Um þetta er samkomulag, frú forseti, en menn verða þá að standa við það að leita samkomulags. Í máli hv. framsögumanns kom fram áðan að í samgönguráðuneytinu væri t.d. verið að meta kosti í Hvassahrauni. Mér hefði þótt áhugavert að sjá tillögu um að þing ályktaði um að þeirri vinnu yrði flýtt svo óvissu yrði aflétt um þessi mál. Það hefði verið uppbyggileg umræða og kannski eigum við hana eftir. Þá er ég komin aftur að þeirri tillögu sem er til umræðu hér. Ég sagði áðan að ég gæti svarað spurningunni játandi og að ég hefði oftar en einu sinni svarað spurningu af sama toga jákvætt. En svo vandast málið - eða mögulega má segja að það skýrist. Í greinargerð með ályktuninni segir, með leyfi forseta: „Er því talið afar brýnt að þjóðin fái tækifæri til þess að segja hug sinn varðandi umrætt málefni og hafa þannig áhrif á endanlega niðurstöðu málsins sem gæti m.a. falist í tilfærslu á skipulagslegu ákvörðunarvaldi með lögum, að teknu tilliti til mikilvægra almannahagsmuna.“ Hér liggur kannski hundurinn grafinn. Þessi litla og látlausa þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu með spurningu sem þegar hefur verið spurt og svarað er inngangur í eina stærstu eignaupptöku í sögu íslenska ríkisins. Þegar litið er til lista flutningsmanna, ekki síst til þess fjölda Sjálfstæðisþingmanna sem þar eru á blaði, kemur setningin „nú er hún Snorrabúð stekkur“ óneitanlega upp í hugann. Sú staðreynd að enginn Reykjavíkurþingmaður þeirra er á lista vekur hins vegar enga undrun. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra í þeim hér í umræðunni. Mér finnst í þessum málum að við getum gert betur og mér finnst að við eigum að gera betur. Fyrsta skrefið þar hjá okkur öllum væri að sameinast um að standa við fyrirheitið um að leita lausna um nýjan stað. Það hlýtur að þýða, ef við viljum gæta allrar sanngirni, að við leitum að lausn þar til samstaða næst en gefum ekki fyrirheit um stöðnun og varnargirðingu um núverandi staðsetningu.
Forseti. Örstutt spurning til hv. þm. Hönnu Katrínar Friðriksson og ég þakka henni fyrir ræðu hennar. Það er þetta atriði sem þingmaðurinn nefndi um að spurningarinnar hefði þegar verið spurt og henni svarað. Mig langaði til að vita hvort hún sé þar að vísa í íbúakosningu í Reykjavík forðum eða eitthvað annað.
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Meðal annars er ég að vísa til þess, en fyrst og fremst að vísa til þess að þeir sem með skipulagsvaldið fara og stjórnvöld, hvort sem um er að ræða stjórnvöld hér á þingi eða sveitarstjórnir á höfuðborgarsvæðinu, hafa margsinnis lýst því yfir að verið sé að leita að betri kosti og lýst yfir vilja til að ná þessari samstöðu og ég tel að það svari þessari spurningu.
Virðulegi forseti. Ég ætla bara að tala stutt, ég er nefnilega á leiðinni í flug úr Vatnsmýrinni. [[Hlátur í þingsal.]]Ég var farin að vera svolítið stressuð hvort ég næði því eða ekki. [[Gripið fram í.]]Ég styð þetta mál í sjálfu sér, hvort sem við þurfum að lagfæra það á einhvern hátt eða ekki. Fyrst og fremst styð ég það út frá öryggishlutverkinu. Í gegnum tíðina, þegar þessi mál hafa komið upp, hef ég lesið mér til í því sem um þetta hefur verið skrifað. Nýleg ritgerð, sem Guðmundur Daði Guðlaugsson skrifaði, heitir „Höfuðborg allra landsmanna“. Þar fer hann í orðræðugreiningu á því sem sagt hefur verið um Vatnsmýrarstaðsetninguna af hálfu þeirra sem eru með eða á móti. Allt frá því að landið var tekið eignarnámi - Bretar byggðu völlinn og afhentu ríkisstjórninni hann að stríði loknu - vilja sumir meina að ríkið eigi að hafa skipulagsvaldið yfir svæðinu. Ýmislegt hefur komið fram og vissulega hefur verið gríðarlega mikil umræða um breytingu á staðarvali. Það kostar ofsalega mikla peninga, held ég, að búa til nýjan flugvöll og það yrði að gerast samhliða, þ.e. á meðan verið væri að smíða nýjan flugvöll, ef hann yrði á höfuðborgarsvæðinu, yrði hinn jafnframt að vera í gangi allan tímann. Þá værum við að festa þar gríðarlega mikla fjármuni af hálfu ríkis og borgar, geri ég ráð fyrir. Þetta er því mikið og stórt mál í sniðum. Ég þekki málið svo sem ekki af öðru en því sem ég hef greint í orðræðunni um hæfni vallarins hvað varðar öryggismál og aðflug og alla þá hluti sem þurfa að vera í góðu lagi. Ég þekki það ekki af öðru en því sem ég get greint í orðræðunni, þ.e. af því sem flugmenn o.fl. segja um völlinn. Þar hefur mér fundist umræðan töluvert hallast á þann væng að þeir telji núverandi staðsetningu þá bestu og telji Hvassahraunið ekki til þess fallið að taka við. Það þarf kannski að greina það eitthvað betur. Ég tek undir með 1. flutningsmanni frumvarpsins hvað varðar öryggishlutverk Reykjavíkurflugvallar. Eins og hér hefur komið fram er um að ræða aðaláfangastaðinn í sjúkraflugi. Um er að ræða miðstöð leitar- og björgunarflugs á vegum Gæslunnar og allra þeirra sem sinna öryggisgæslu á landi og sjó. Um er að ræða tengipunkt við staði á landinu sem gerir okkur kleift að flytja fólk, birgðir og aðrar bjargir til og frá höfuðborgarsvæðinu, ef náttúruhamfarir verða eða annað sem varðar almannavarnir. Svo er líka um að ræða tengivöll við nágrannalöndin sem má nota til að sinna sjúkraflutningum og til að sinna mikilvægum erindum í þágu öryggis landsmanna, til að flytja menn á milli landa á innan við þremur klukkustundum. Þetta er undankomuleið sem gæti nýst í rýmingu höfuðborgarsvæðisins þó að við vonum auðvitað að til þess komi ekki. Og ef Keflavíkurflugvöllur lokast af einhverjum ástæðum - eins og 1. flutningsmaður þessa máls hefur bent á hefur skapast hætta á Keflavíkurflugvelli og það hefur komið fram í umsögnum til Alþingis - er þessi völlur sá sem tekur við og hefur verið sagður bestur til þess. Ég vil endilega að málið fái að fara í gegnum faglega umfjöllun í nefndinni, þrátt fyrir að það gæti virkað sem þrýstingur á þá vinnu sem er í gangi við að finna nýjan stað eða kanna hann betur. Þrátt fyrir að vinna við tiltekin mál sé á vegum ríkisstjórnar eða borgar eru lagðar fram ýmsar tillögur sem eiga að vekja máls á einhverju enn frekar eða vera þrýstiafl. Ég held að þetta sé eitt af þeim málum. Það er spurning hvort gera á þessa spurningu leiðbeinandi eða hvort hún á að vera með þeirri niðurstöðu að henni verði fylgt. Það er eitthvað sem nefndin þarf væntanlega að taka afstöðu til, hvort hún telji það fært eða ekki. Þegar ég var að lesa um orðræðugreininguna eru þeir sem hafa lagt lóð sitt á vogarskálarnar í þeirri orðræðu mjög gjarnan sveitarstjórar, bæjarstjórar, lögreglumenn, læknar, fólk sem stendur frammi fyrir því að þurfa að nota flugvöllinn í neyð. Í sjálfu sér veit ég ekki hvort það skipti sköpum fyrir mig hvar hann væri - ég sæki hér vinnu og fer heim til mín um helgar - varðandi tímasetningar og annað slíkt. Fyrst og fremst held ég að öryggisins vegna eigum að taka þessa spurningu til efnislegrar meðferðar. Við stöndum frammi fyrir því að verið er að byggja þjóðarsjúkrahúsið upp. Árið 2022 er ekki langt í burtu. Það eru bara örfá ár þangað til flugvöllurinn á að víkja. Ef við ætlum okkur að reyna að byggja nýjan flugvöll er ég hrædd um að það geti tekið lengri tíma en það. Það er því óhætt að láta hendur standa fram úr ermum af öllum aðilum sem að málinu koma ef fólk vill virkilega gera breytingar, sem ég aðhyllist í sjálfu sér ekki, bara svo að það sé sagt. Það eru auðvitað mjög skiptar skoðanir, eins og hér hefur komið fram, innan minnar hreyfingar um þetta mál.
Frú forseti. Þetta er athyglisverð tillaga til þingsályktunar sem við erum að fjalla um hér í dag, um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Það er ekki síður athyglisvert að sjá hverjir bera fram þessa tillögu. Þarna er um að ræða þrjá þingmenn Framsóknarflokks, sjö þingmenn Sjálfstæðisflokks, tvo, þrjá, fjóra þingmenn Miðflokksins og einn þingmann Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Já, gott ef þetta eru ekki sex þingmenn Miðflokksins, það er svo breytilegt hvað eru margir í Miðflokknum þannig að ég átti erfitt með þetta. Maður veltir fyrir sér af hverju þessi tillaga kemur fram á þessum tímapunkti þegar nefnd er að störfum hjá hæstv. samgönguráðherra um nýja staðsetningu Reykjavíkurflugvallar eða hvað verði um Reykjavíkurflugvöll. Manni finnst þetta svolítið sérstakt þegar verið er að vinna hjá ríkisstjórninni ákveðna vinnu. Hver er tillagan? Jú, að Alþingi álykti að efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort flugvöllur og miðstöð innanlands- og sjúkraflugs skuli áfram vera í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Punktur. Ekki til framtíðar, ekki tímabundið heldur bara skuli vera áfram. Það þýðir: Skuli vera áfram. Ef maður horfir á orðin sem standa þarna er það tillagan. Það er búið að bæta við að eftirfarandi spurning skuli vera borin upp í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu: „Vilt þú að flugvöllur og miðstöð innanlands-, kennslu- og sjúkraflugs verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafngóður eða betri kostur er tilbúinn til notkunar?“ - Já eða nei. Þessi spurning er ekki í samræmi við orðanna hljóðan í fyrstu málsgrein þessarar tillögu því að þarna er bara verið að tala um tímabundið ástand, á meðan að nefndin er að störfum, væntanlega, og kemur með enn eina niðurstöðuna. Það er engin deila um að Reykjavíkurflugvöllur er þarna núna, honum verður ekki lokað. Það hefur enginn talað um það að Reykjavíkurflugvelli verði lokað. Það er búið að ákveða hvað eigi að gera. En það þarf líka að fara alla leið. Ég vil hvetja flutningsmenn þessarar tillögu til að koma með okkur hinum í að hraða þeirri framkvæmd, að haldið verði áfram með það verkefni sem var farið af stað með fyrir margt löngu. Það eru áratugir síðan Reykvíkingar kusu Reykjavíkurflugvöll burt í kosningu 2001. Það var nú bara þannig. Og af því að hv. fyrsti flutningsmaður hefur nú beðið um að fara í andsvör vænti ég þess að hann ætli að fara að tala sem umboðsmaður ógreiddra atkvæða í þeirri atkvæðagreiðslu. En það var samt þannig. Við þurfum að lyfta innanlandsfluginu upp á næsta stig. [[Gripið fram í.]]Við þurfum að fara að lyfta innanlandsfluginu upp á það stig að sinna því með sóma. En það er ekki þannig núna. Þegar við vorum að ræða samgönguáætlun í umhverfis- og samgöngunefnd fyrir jól kom fram að aðstaða til kennsluflugs á Reykjavíkurflugvelli er afskaplega bágborin og í rauninni í algeru skötulíki. Það kemur ekki síst til af því að næturflug er bannað, að sögn þeirra sem komu fyrir nefndina. Það er ekki hægt að sinna því. Samt búum við við þær aðstæður að við erum með dagsbirtu allan sólarhringinn hluta af árinu, en það má ekki af því að flugvöllurinn er innan borgarmarkanna. Nú er það svo að miðstöð sjúkraflugs, eins og kom fram í máli mínu fyrr í dag, er á Akureyri þannig að flutningsmenn tillögunnar eru þá að leggja til að landsmenn allir kjósi um það hvort miðstöð sjúkraflugs eigi að vera í Reykjavík en ekki á Akureyri. Það er ekki þannig að þegar búið er að halda þjóðaratkvæðagreiðslu geti þeir sem leggja hana fram handvalið úr atkvæðagreiðslunni hvað þeir ætla að skilja af svörum. Það er ekki þannig. Við verðum að fara eftir niðurstöðunni. En þá komum við einmitt að vandamálinu sem er það að ég held að allir þeir flokkar sem standa að baki þessari tillögu beri enga virðingu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum. Það er bara óvart þannig. Við höfum gengið til atkvæða um nýja stjórnarskrá, það var gert 2012, þar sem var spurt: Viljið þið eða viljið þið ekki að ákveðið plagg stjórnlagaráðs verði lagt til grundvallar nýrri stjórnarskrá? Og hvar erum stödd 2019? Hafa þessir flokkar í hyggju að fara eftir því? Nei, mér heyrist ekki, nema síður sé. Það er ekki borin virðing fyrir niðurstöðu Rögnunefndarinnar sem skilaði af sér 2015. Þar var talað um að Hvassahraun væri langbesti kosturinn. Það er ekki borin virðing fyrir dómi Hæstaréttar frá 2016 þar sem sagt var að ríkinu skyldi gert skylt að loka norðaustur/suðvestur-flugbraut Reykjavíkurflugvallar. Það er talað eins og þetta sé bara einhver geðþóttaákvörðun sem hafi verið tekin inni í ráðhúsi. Það er alrangt. Þetta er samkomulag ríkis og sveitarfélagsins Reykjavíkurborgar. Hæstiréttur komst að niðurstöðu um þetta. Þá geta ekki flutningsmenn komið hingað upp og látið eins og þjóðaratkvæðagreiðsla skipti engu máli, atkvæðagreiðsla sem Reykvíkingar fóru í skipti engu máli, niðurstaða dóms skipti engu máli og niðurstöður þverfaglegra nefnda, þverpólitískra nefnda, það er alls konar fólk í þessum nefndum, skipti heldur engu máli. Það skiptir heldur engu máli virðist vera fyrir flutningsmenn að það er nefnd að störfum núna. Og hvað með skipulagsmál sveitarfélagsins? Það virðist vera einhver íþrótt hjá ákveðnum landsbyggðarþingmönnum að tala niður Reykjavíkurborg eins og það sé einhver ljóður á ráði Íslendinga að hafa fallega og frábæra borg, líflega borg, og að byggja hana upp. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur einmitt í sinni stefnumörkun áréttað hvað varðar sveitarstjórnarstigið og sjálfstjórn sveitarfélaga að skipulagsvaldið sé einn af hornsteinum sjálfsstjórnarréttar sveitarfélaga sem skuli virða. En ákveðnir þingmenn leyfa sér einhvern veginn að tala eins og þetta skipti engu máli. Sveitarfélögum er tryggður sjálfsstjórnarréttur í 78. gr. stjórnarskrár þar sem segir að sveitarfélögin skuli sjálf ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákveða. Þá verður maður að spyrja: Bera flutningsmenn tillögunnar kannski heldur enga virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, eins meingölluð og hún nú er? Við þurfum að fara að lögum, frú forseti. Við höfum ekkert val um það. Uppbyggingin í Vatnsmýrinni er ekki til umræðu hér í dag. Við erum ekki að ræða mikilvægi þess að þétta byggð, mikilvægi þess að borgin verði blómleg, mikilvægi þess að hún sé umhverfisvæn, hagkvæm, samkeppnishæf og allt það. Það er í rauninni ekki til umræðu. Það er umræða sem við getum tekið einhvern tímann undir öðrum lið. Hér erum við að tala um alveg meingallaða þingsályktunartillögu þar sem 1. og 2. mgr. tala ekki saman. Það er auðvitað frekar vandræðalegt en svona gerist stundum á Alþingi Íslendinga. Það er alveg rétt sem kemur fram í tillögunni að ekki ríkir einhugur um framtíðarstaðsetningu Reykjavíkurflugvallar. Það breytir því ekki að Reykjavíkurborg fer með skipulagsvaldið á sínu svæði. Það breytir því ekki að gert var samkomulag milli ríkis og Reykjavíkurborgar um að ákveðinni braut skyldi lokað, norðaustur/suðvestur-brautinni. Það breytir því heldur ekki að það er verið að leita að annarri staðsetningu fyrir þennan flugvöll. Komum bara saman í það. Það er verkefnið sem við eigum að vera í til þess einmitt að geta eflt innanlandsflugið, sem ég veit að hv. flutningsmaður þessarar tillögu er [[Forseti hringir.]]mjög mikill áhugamaður um. Ég skal alveg koma með honum í það.
Frú forseti. Varðandi atkvæðagreiðsluna 2001 er rétt að hafa í huga að þar var ekki farið að leikreglum eins og upprunalega var lagt af stað með. Færri tóku þátt í þeirri atkvæðagreiðslu en gert var ráð fyrir svo hún yrði bindandi eða ráðgefandi. Menn breyttu leikreglum eftir á. Atkvæði féllu nánast á jöfnu. Ég held að 200–300 atkvæði hafi borið á milli. En fyrst og fremst þetta: Það var ekki farið eftir þeim leikreglum sem menn fóru af stað með í byrjun. Það er kannski erfitt að koma því að í örstuttu andsvari hvernig þau mál standa. Grundvallarforsenda í málinu er að í aðalskipulagi Reykjavíkur er gert ráð fyrir því að árið 2022, eftir þrjú ár, verði norður/suður-brautinni lokað. Saga málsins er með þeim hætti, því að við höfum verið að fást við þetta mál í töluverðan tíma: Er hægt að treysta því að Reykjavíkurborg haldi í þetta? Eins og margir hv. þingmenn hafa talað um er eins og það sé einhver sátt um að hann fái að vera þarna en í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar - og því hefur ekki verið breytt, það eru þrjú ár í þetta - er gert ráð fyrir því að norður/suður-brautin fari. Dómurinn er frá 2016 og brautinni var lokað, neyðarbrautinni. Það er búið að gera. Það hefur verið framkvæmt. Unnið er eftir niðurstöðu Rögnunefndarinnar. Það er rangt hjá hv. þingmanni að segja að ekki sé verið að gera það. Verið er að skoða Hvassahraun og möguleikana þar. Er hv. þingmaður til í að skoða það á þingi að við förum svipaða leið og aðrar Evrópuþjóðir gera varðandi sín öryggismál, að leggja helstu og mikilvægustu öryggishagsmuni samfélags undir skipulagsvald ríkisins þannig að einstök sveitarfélög geti ekki farið fram gegn helstu öryggishagsmunum? Þetta er reynsla sem hefur verið að byggjast upp. Sá punktur var framkvæmdur mjög víða í Evrópu fyrir 20–30 árum. [[Forseti hringir.]]Við erum allt annars staðar en aðrar Evrópuþjóðir, sérstaklega í Norður-Evrópu, varðandi þá öryggishagsmuni. Það er stór og mikill punktur sem við verðum að fara að takast á við.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Það er alveg rétt að aðalskipulag Reykjavíkur gerir ráð fyrir að norður/suður-braut verði lokað 2024. Það er hárrétt.
2022.
- Já, 2022. En ég minni á að Dagur B. Eggertsson borgarstjóri hefur ávallt verið fullur þátttakandi í þeim nefndum sem eiga að finna Reykjavíkurflugvelli betra stæði. Hann er í nefndinni núna. Það er ekki eins og Reykjavíkurborg sé ekki af fullum vilja inni í þeirri vinnu allri. Það sem ég undrast frekar er sá fjöldi stjórnarþingmanna sem er á tillögunni sem virðist þá ekki vera af fullum hug í þeirri vinnu. Ég hef smááhyggjur af því. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig maður megi skilja það að ríkisstjórnin sé með nefnd að störfum á sama tíma og stjórnarþingmenn leggja til eitthvað annað. Mér finnst það sýna að ekki sé fullur hugur að baki. Hvað varðar það hvort leggja eigi ákvörðunarrétt um öryggismál og þjóðarhagsmuni í hendur Alþingis getur það vel verið, en þá þurfum við líka að skoða allan pakkann. Við verðum að skoða loftslagsmál. Við verðum að skoða ýmislegt annað. Tökum sem dæmi uppbyggingu stóriðju. Hún getur haft mjög afgerandi neikvæð áhrif á alla, ekki bara á sveitarfélagið. Þá erum við að tala um miklu stærri mál en einungis öryggismál eða skipulagsmál. Við erum að tala um miklu stærri mál sem varða umhverfið allt og alheiminn allan.
Frú forseti. Árið 2013 söfnuðust 70.000 undirskriftir á fjórum, fimm vikum við aðalskipulag Reykjavíkur sem sneri að Reykjavíkurflugvelli, að því að verja flugvöllinn. Þá var gert ráð fyrir því í framlagðri aðalskipulagstillögu að norður/suður-brautin yrði lögð af árið 2016. Það hefði þá gerst fyrir þremur árum. Samkomulagið sem gert var þá var að lengja líftíma norður/suður-brautarinnar um sex ár, til ársins 2022. Nú eru þrjú ár í þá tímasetningu. Þetta er sáttatillaga um það að völlurinn fái að halda sér í núverandi stöðu þangað til jafn góður eða betri kostur finnst. Unnið er í því að skoða fleiri kosti. Svo að Reykjavíkurborg kæmi með eitthvert útspil, væri þá ekki hægt að endurskoða aðalskipulagið þannig að borgaryfirvöld myndu taka út þessa dagsetningu, árið 2022, gera aðalskipulagsbreytingu þannig að hjá borginni kæmi fram vilji til að leysa málið? Við vitum öll sem sitjum í þessum þingsal að það verður ekki kominn nýr flugvöllur, tilbúinn, lagður, fullbyggður, eftir þrjú ár. Það er miklu lengra ferli. En vegna sögulegs samhengis hlutanna í málinu, vegna þess hvernig hlutir hafa þróast undanfarin ár og hvernig höggnir hafa verið hlutar af vellinum og stöðugt verið farið fram gegn honum, væri það ekki yfirlýsing um sáttarvilja frá borginni að skoða a.m.k. þann möguleika að framlengja í aðalskipulagi tilveru Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni, norður/suður-brautarinnar og vallarins alls? Í dag er miðað við að norður/suður-brautin fari árið 2022 og völlurinn allur 2024. Þetta er staða málsins í dag. [[Forseti hringir.]]Þessi tillaga snýst um að finna lausnina, verja stöðuna þannig að þetta endi ekki með ósköpum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvar. Ég heyrði hv. þingmann segja að þetta væri sáttatillaga um að leyfa flugvellinum að vera áfram á meðan fundinn væri [[Þar til jafn góður eða betri kostur finnst.]]jafn góður eða betri kostur, en þessi tillaga er ekkert um það. [[Gripið fram í.]]Tillagan er um að spyrja þjóðina. Hvað ætlið þið að gera ef þjóðin segir nei? Ætlið þið þá ekki að fara eftir því? Tillagan er ekkert um það, hún snýst um að spyrja þjóðina. Þið eruð að leggja til þjóðaratkvæðagreiðslu, þið eruð ekki að leggja til að við leyfum flugvellinum að vera. Þið leggið fram spurningu. Þið getið ekki ákveðið niðurstöðuna fyrr en spurningin hefur verið borin fram og svörin komin. Við skulum vera alveg heiðarleg með það hvað við erum að leggja fram hérna. Er þetta þingsályktunartillaga um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og lúta henni eða ætla flutningsmenn að segja ef meiri hluti þjóðarinnar segir nei, Reykjavíkurflugvöllur á að fara: Ja, þetta er bara ráðgefandi, við tökum ekkert mark á því? Erum við að fara að horfa á það enn einu sinni hjá hinum ágætu flokkum Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki, Miðflokknum og Vinstri grænum? Er það þannig? Við skulum hafa þetta alveg kristaltært.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur ræðu hennar. Ég missti sennilega af einum tveimur mínútum af ræðu hv. þingmanns þannig að það er möguleiki að hún hafi talað enn skýrar á þeim kafla. Ég vildi bara hnykkja á nokkrum atriðum. Þingmaðurinn talaði nokkuð um hæstaréttardóminn sem féll 2016, um að neyðarbrautin hyrfi á braut, sem leggur í rauninni grunninn að þeirri afstöðu sem kemur nú fram í aðalskipulagi höfuðborgarsvæðisins um að norður/suður-brautin hverfi á braut 2022. Er það sýn hv. þingmanns að við það skuli staðið að norður/suður-brautinni verði lokað árið 2022 til samræmis við það samkomulag sem var samt ekki meiri sátt um en svo að það fór fyrir Hæstarétt? Samningsaðilar litu því silfrið hvor með sínum augum. - Að vísa í það sem einhvern stórkostlegan grundvöll sátta í málinu? Ég get svo sem ekki annað en ýtt því til hliðar. En mig fýsir að vita hvort hv. þingmaður sjái fyrir sér að norður/suður-brautinni skuli lokað árið 2022, sem er þá til samræmis við það meinta - jæja, það samkomulag, við skulum bara kallað það sem það er - sem gert var á sínum tíma. Það var væntanlega haustið 2013. Ég vildi gjarnan heyra afstöðu þingmannsins til þess atriðis.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Það er ljóst að þingmaðurinn missti af hluta ræðu minnar, eins og hann tók svo sem fram, því að ég kannast ekki við að hafa talað hér þó nokkuð um dóm Hæstaréttar. Ég vísaði einfaldlega í það, eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni - og þar sem hv. þingmaður er einn af flutningsmönnum geri ég ráð fyrir að hann hafi kynnt sér greinargerðina með tillögunni - að í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 9. júlí 2016 var íslenska ríkinu gert skylt að loka norðaustur/suðvestur-flugbraut Reykjavíkurflugvallar í samræmi við samkomulag þáverandi innanríkisráðherra og borgarstjórans í Reykjavík frá árinu 2013. Þetta var dómur og það sem ég fjallaði um í sambandi við þann dóm í ræðu minni var að skilja mætti á öðrum ræðum sem hafa verið fluttar í dag, og svo sem í máli einstakra þingmanna í gegnum tíðina, að lokun þessarar neyðarbrautar hafi verið eitthvert gæluverkefni innan úr ráðhúsi. Umfjöllun mín um þennan dóm sneri að því að þetta var ekki gæluverkefnin innan úr ráðhúsi. Þetta var hæstaréttardómur. Ég er nú þannig hneigð að ég vil gjarnan fylgja þeim niðurstöðum sem Hæstiréttur kemst að, hvort sem mér líkar það betur eða verr. Það var niðurstaða Hæstaréttar að ríkinu væri skylt að loka þessari flugbraut. Þetta er ekki einhver ákvörðun sem er tekin bara sisvona. Þetta er dómur Hæstaréttar og ríkið varð að fara að honum.
Frú forseti. Niðurstaða dóms hverfðist einmitt um að menn stæðu við gerða samninga. Þarna var í engu tekið á öryggismálum eða öðru slíku sem snertir völlinn. En krafan um lokun brautarinnar er engu að síður frá Reykjavíkurborg komin. Það er sjálfstæð ákvörðun. Þess vegna ítreka ég spurningu mína, sem mér fannst ekki koma nægjanlega gott svar við: Er þingmaðurinn þeirrar skoðunar að norður/suður-brautinni skuli lokað árið 2022? Það er spurningin. Síðan ætlaði ég auðvitað, af því að ég gleymdi því í fyrra andsvari, að vísa því til föðurhúsanna að flutningsmenn tillögunnar beri takmarkaða virðingu fyrir stjórnarskrá Íslands. Slík ummæli dæma sig sjálf. En spurningin er: Er það afstaða hv. þingmanns á norður/suður-brautinni skuli lokað árið 2022?
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir seinna andsvar. Sú sem hér stendur er þingmaður, ekki borgarfulltrúi. Þess vegna get ég ekki borið fram neina kröfu af hálfu Reykjavíkurborgar. Ég hef ekkert slíkt vald og ítreka það sem fram kom í fyrri ræðu minni, að mér er kunnugt um [[Gripið fram í.]]að borgarstjóri Reykjavíkur situr í nefnd nú sem áður, sem er einmitt að fjalla um þetta mál, framtíð Reykjavíkurflugvallar. Ég veit ekki til þess að gerð hafi verið nein krafa um það frá Reykjavíkurborg að flugvellinum verði lokað. Ég hef hvergi heyrt það. Ég held að það séu bara einhverjar heimatilbúnar getgátur hjá flutningsmönnum ef eitthvað slíkt er því að hvergi hefur komið fram nein vísbending um neitt slíkt frá borgaryfirvöldum, nema síður sé. Ég held því að við getum alveg verið róleg hvað það varðar en ítreka að mér finnst óþægilegt hversu margir stjórnarþingmenn virðast ekki ætla að standa heils hugar að baki hæstv. samgönguráðherra sem skipaði þessa nefnd þegar þeir ætla í rauninni að vinna gegn mögulegri niðurstöðu nefndarinnar. Ég hef áhyggjur af því.
Frú forseti. Við ræðum hér tillögu allmargra þingmanna um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Ég verð nú að segja í upphafi máls míns að mér finnst þessi tillaga vond. Ég sé ekki hvernig tillagan eins og hún er fram sett leysir í rauninni nokkurt mál, hvernig hún getur höggvið á hnúta eða orðið til einhverra sátta. Ég sé það ekki. Ég ætla hins vegar að uppljóstra því litla leyndarmáli gagnvart þingheimi og alþjóð að ég er í sjálfu sér þokkalega sáttur persónulega og prívat við að hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni, en ég er hins vegar algerlega til í að virða skipulagsvald Reykjavíkur og sveitarfélaganna yfirleitt. Ég held að það sé afar varhugavert að fara þá leið að löggjafinn takmarki með þessum hætti skipulagsvald borgarinnar eða bara sveitarfélaga yfirleitt. Ég sé ekki að það væri farsælt. Það yrði þá miklu frekar að vera hluti af einhverri heildarákvörðun um slíkt. Ég hef heldur engar áhyggjur, eins og ég hef heyrt á mörgum þingmönnum sem hér hafa tekið til máls, af því að Reykjavíkurborg taki einhverja dramatíska ákvörðun sem er algerlega í andstöðu við hagsmuni þjóðarinnar. Hvaða svartsýni er það? Halda menn virkilega að Reykjavíkurborg væri stætt á því að taka slíka ákvörðun yfirleitt, svona í stóra samhenginu? Það held ég ekki. Varðandi það hvar flugvöllurinn er hef ég ekkert á móti staðsetningunni þrátt fyrir að hafa búið undir aðflugslínu norður/suður-brautarinnar í bráðum 20 ár og þykir það bara ljómandi notalegt. Það er ekki vandamálið mín vegna. En ég skil hins vegar áhyggjur Reykjavíkurborgar og ég skil umhverfissjónarmiðin sem búa að baki því að borgin velti fyrir sér: Er ekki heppilegasta leiðin til að þétta byggð að völlurinn fari á einhverjum tímapunkti? Ég hef alltaf haft miklar efasemdir um að þegar og ef flugvöllurinn fer úr Vatnsmýri verði byggður einhver annar flugvöllur á milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Mér finnst það vera í besta falli langsótt. Ég held að lendingin yrði alltaf sú að fari Reykjavíkurflugvöllur úr Vatnsmýrinni flytjist miðstöð innanlandsflugs einfaldlega til Keflavíkur. Þá komum við að raunverulegu spurningunum í mínum huga gagnvart þeirri stöðu sem þá kæmi upp, þ.e. annars vegar: Með hvaða hætti tryggjum við að samgöngur milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar verði með þeim hætti, fyrir okkur sem ferðaþjónustuland og náttúrlega bara sem íbúa þessa lands, að flugfarþegar komist hratt og vel á milli? Og hins vegar: Hvernig tryggjum við öryggi sjúkraflugs? Þessum tveimur spurningum þurfum við að svara. Ég held að það sé í besta falli bjartsýni að halda að það hafi verið einhver samstaða um það einhvern tímann á suðvesturhorninu, með öllum þeim umhverfisáhrifum sem af því myndu hljótast, að setja niður nýjan flugvöll í Hvassahrauni eða einhvers staðar hérna á svæðinu, brjóta nýtt land undir mannvirki eins og flugvöll með þeim gríðarlegu samgönguframkvæmdum sem hlytu að verða í kringum það. Ég get ekki séð að það yrði auðvelt. Ég held þess vegna að við eigum að treysta borginni fyrir að taka skynsamlegar ákvarðanir í þágu allrar þjóðarinnar. Ég held að sveitarstjórnarmönnum í Reykjavík sé fullljós sú ábyrgð sem á þeim hvílir í þessu máli. Ég held að þeim sé fullljós sú ábyrgð sem hvílir á borginni sem höfuðborg okkar allra og við eigum bara að eftirláta þeim að standa undir þeirri ábyrgð. Við eigum miklu frekar að hugsa hvað muni gerast þegar og ef völlurinn fer frá Reykjavík en að hafa áhyggjur af hinum atriðunum. Ég tel ekki að þessi þingsályktunartillaga leysi vandann.
Frú forseti. Ég hef svolítið gaman af þessari þingsályktunartillögu. Mér finnst hún nefnilega fullkomin markleysa. Ég skil eiginlega ekki tilganginn með því að spyrja þjóðina jafn augljósrar spurningar: Flugvöllur í Vatnsmýri skal vera í Vatnsmýri þangað til hann verður fluttur annað. Ég skil ekki tilganginn með því að leggja slíka spurningu fyrir þjóðina. Þið verðið að fyrirgefa mér, en það sýnist mér vera innihald spurningarinnar. Það gefur eiginlega augaleið að enginn leggur til að færa völlinn fyrr en það liggur fyrir hvert hann eigi að fara. Reykjavíkurborg er ekkert að hóta því að loka vellinum þótt tilgreindar hafi verið einhverjar tímasetningar í því hvenær stefnt skuli að því o.s.frv. Mér finnst þetta svolítið kómísk þingsályktunartillaga og get ekki annað en tekið undir með öðrum þingmönnum sem hafa talað í þá veru að kannski væri nær lagi, af því að hér er þingsályktunartillaga sem er borin uppi af þingmönnum stjórnarmeirihluta, að talsverðum hluta alla vega, að einbeita sér frekar að því að reyna að ná lendingu í málið í viðræðum milli ríkisins og sveitarfélagsins Reykjavíkur. Þar hafa stjórnvöld kerfisbundið dregið lappirnar á undanförnum árum og neitað í raun og veru að viðurkenna sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélagsins um eigin skipulagsmál. Það er auðvitað hið augljósa í málinu. Reykvíkingar og Reykjavíkurborg eiga líka umtalsverða hagsmuni undir. Það er ekki hægt að þvinga borgina til lengdar til að halda flugvelli í hjarta borgarinnar, þar sem borgin sjálf vill ekki hafa völlinn, þar sem okkur kæmi aldrei til hugar að setja völl niður ef við værum að velja innanlandsflugvelli stað í dag, þar sem borgarbúar sjálfir hafa lýst skoðun sinni á því að völlurinn eigi að fara. Ágætt er að hafa í huga, þó að langt sé um liðið síðan sú atkvæðagreiðsla fór fram, að borgarbúar hafa ítrekað kosið til meiri hluta í borginni flokka sem eru því fylgjandi að völlurinn fari. Mér finnst líka svolítið gaman að sjá þingmenn, sem skilgreina sig nú margir hverjir til hægri í stjórnmálunum, í fyrsta lagi bruðla með almannafé því að það kostar sennilega einhvers staðar á bilinu 300–400 millj. kr. að halda þjóðaratkvæðagreiðslu sem þessa þar sem spurt er spurningar þar sem svarið liggur fyrir og þarf varla að eyða 300–400 millj. kr. í að fá svar við. Um leið er í raun verið að brjóta gegn sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélags því að Alþingi er hér að vasast í málefnum borgarinnar með beinum hætti. Það verður ekki litið á þetta mál öðruvísi. Það hefur engan annan tilgang. Þegar greinargerðin er lesin, sem er ekki alveg í góðu samræmi við þá spurningu sem spyrja á, er augljóst að flutningsmenn tillögunnar vilja stöðva Reykjavíkurborg í að flytja völlinn. Það er hinn raunverulegi vilji og kemur svo sem ekkert á óvart, flestir þessara þingmanna hafa löngum lýst þeirri skoðun sinni að það eigi að þvinga Reykjavíkurborg til að halda vellinum þar sem hann er, það sé einhvers konar höfuðborgarleg skylda. Ég hefði reyndar gaman af því að sjá hvar skilgreint er í lögum hverjar skyldur höfuðborgar eru. Ríkið hefur vissulega skyldur gagnvart landsmönnum öllum en Reykjavík hefur fyrst og fremst skyldur gagnvart borgarbúum sínum, eins og aðrar sveitarstjórnir, alla vega lögum samkvæmt, þó að við getum svo sem sagt að hlutverk borgarinnar sé stærra en svo. Ég veit ekki betur en að borgin axli það hlutverk sitt af mikilli ábyrgð með mikilli og blómlegri menningarstarfsemi og öðru slíku sem nýtist landsmönnum öllum. Mér finnst ágætt að rifja upp 3. gr. sveitarstjórnarlaga þar sem segir í 4. mgr. að „afskipti annarra stjórnvalda af málefnum sveitarfélaga taki ávallt mið af sjálfstjórn sveitarfélaga samkvæmt stjórnarskrá og sáttmála Evrópuráðsins um sjálfstjórn sveitarfélaga“. Hér er þingið beint að reyna að vasast í þeirri sjálfstjórn sveitarfélagsins sem varin er með lögum sem sett eru á Alþingi, sem varin er með stjórnarskrá ef út í það er farið. Það er enginn tilgangur í því að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurningin er þannig að það er eiginlega bara hægt að svara henni á einn veg og svarið liggur í augum uppi. Tilgangurinn með spurningunni er einhver allt annar, hann er að reyna á einhvern hátt að þvinga Reykjavíkurborg til að færa völlinn ekki. Það eru engin lagaleg úrræði önnur en að fara þá í einhvers konar eignarnám á borgarlandi eða hvað það er sem þingmenn vilja gera til að tryggja skoðunum sínum framgang. Þetta er markleysa og við ættum að spara 300–400 milljónir með því að fella þessa þingsályktunartillögu og leggja í staðinn áherslu á að stjórnvöld einbeiti sér að því að ná sátt við Reykjavíkurborg um það hvert og hvernig Reykjavíkurflugvöllur verður fluttur. Það er ítrekaður vilji borgarinnar og borgarbúa að völlurinn fari á endanum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er töluvert stærilæti í henni, eins og kemur oft fram í máli hv. þingmanns, en ég ætla þá bara að spyrja spurningarinnar: Hvernig á að bregðast við, hver er framtíðarlausnin, fyrst hv. þingmaður virðist vera með lausnir allra lausna, eins og stundum áður? Hvernig á að bregðast við þessum hagsmunum? Hvað er með öryggishagsmunina? Er ekkert að marka það sem fram kemur í samgönguáætlun frá öryggisnefnd FÍA, flugfélögunum? Er ekkert að marka það sem kemur fram um sjúkraflugið og mikilvægi þess fyrir alvarlega veikt fólk og slasað að komast að sjúkrahúsinu, 400–500 manns á ári? Í því eru F1-flutningar og F2-flutningar. Er hægt að treysta borgaryfirvöldum eitthvað frekar í dag fyrir aðalskipulagi Reykjavíkur? Gert er ráð fyrir að norður/suður-brautin verði farin 2022, sem eru nákvæmlega sömu tímamörk og voru árið 2013 þegar undirskriftasöfnunin var. Þá átti norður/suður-brautin að fara 2016. Getur hv. þingmaður verið sammála mér um að það sýndi samningsvilja Reykjavíkurborgar að taka upp aðalskipulagið og lengja þá fresti sem eru í dag með norður/suður-brautina 2022 og flugvöllinn allan 2024 meðan leitað er leiða sem verið er að skoða núna, eins og Hvassahraunið, og samhengi hlutanna? Hvassahraunið er í skoðun, en það verður ekki kominn nýr flugvöllur í Hvassahrauni ef sá staður verður valinn eftir þrjú ár. Sagan er svolítið þannig að iðulega hefur ekki verið hægt að treysta Reykjavíkurborg í þessu [[Forseti hringir.]]ferli síðustu 10–20 árin.
Frú forseti. Ég er ekki með neitt stærilæti í þessu. Ég hef dálítið gaman af þessari tillögu af nákvæmlega þeirri ástæðu sem ég lýsti. Mér finnst hún kómísk í sjálfu sér. Það eru til ýmsar lausnir sem ræddar hafa verið á framtíðarstaðsetningu flugvallarins. Þar á meðal er einmitt Hvassahraun. Einnig hefur verið rætt um Keflavík. Við erum samhliða þessu öllu saman að ræða hér möguleika á einhvers konar lestarsamgöngum, hröðum lestarsamgöngum við Keflavík sem gætu mögulega breytt myndinni, hvort Keflavík gæti verið framtíðarstaðsetning innanlandsflugs eða ekki. Mér finnst ágætt að hafa það í huga, t.d. varðandi tengingu alþjóðaflugsins og innanlandsflugsins, að í því eru líka sjálfstæðir kostir fyrir landsbyggðina ekkert síður en hagsmuni höfuðborgarinnar við það að fá flugvöllinn fluttan. En ég ætla ekki að þykjast manna fróðastur um það hvar hentugast sé að setja völlinn niður, hvort Hvassahraun sé besti kosturinn, hvort Keflavík með lestarsamgöngum sé besti kosturinn. Ég treysti fyllilega þeim aðilum sem eru að skoða þessa kosti að meta það. Vandinn hefur hins vegar verið sá að málið snýst ekki um traust á meiri hlutanum í Reykjavíkurborg um það hvort vellinum hér verði lokað út frá gildi aðalskipulags. Ég leyfi mér að efast um að Reykjavíkurborg taki einhliða ákvörðun um að loka hér meginflugbraut vallarins með enga aðra lausn í hendi. En það er landsstjórnin sem dregið hefur lappirnar í þessu máli alla tíð, neitað að viðurkenna vilja borgaranna til að færa völlinn. Það er á ábyrgð þeirra sem hafa stýrt málum í landsstjórninni, sömu flokkum og þeir þingmenn eru í sem standa að þessari tillögu, að ekkert hefur gerst í málinu öll þessi ár, af því að menn hafa þverskallast við að virða vilja borgarinnar um flutning vallarins. Það er ástæðan fyrir því að við erum að lenda í tímaþröng, [[Forseti hringir.]]ekki af því að það sé einhver stífni í borginni. Borgin hefur löngu lýst [[Forseti hringir.]]vilja sínum í málinu.
Frú forseti. Hv. þingmanni finnst málið kómískt. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er fjöldi fólks í þessu landi sem finnst ekkert kómískt við þetta mál. Það er bara mjög gott og áhugavert að sú skoðun komi fram hjá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, þingmanni Viðreisnar, í þessu máli, að málið sé kómískt.
Þingmálið. Þingsályktunartillagan.
Hv. þm. Þorsteini Víglundssyni finnst þá þingsályktunartillagan kómísk. [[Gripið fram í.]]Ókei, en ég held að ekki séu allir á sama stað og það er bara fínt að það sé komið fram hér. Varðandi háleitar hugmyndir um hraðlest, eins og umræðan fer svo oft út í, hef ég oft skoðað og kynnt mér býsna vel Gardermoen-lestina milli Gardermoen og Óslóar, sem var afskrifuð að fullu fyrir nokkrum árum. Tekjurnar duga rétt fyrir rekstrarkostnaði frá degi til dags, sama vegalengd, sama lengd jarðganga, þetta er 50 km leið, 12–14 km af jarðgöngum. Ákveðinni kostnaðaráætlun hefur verið haldið á lofti á Íslandi, sem er upp á rúma 100 milljarða. Lestin í Ósló kostar sjálfsagt í kringum 300–350 milljarða. Það var raunverulega talan þannig að mér finnst menn oft kasta hlutum út í loftið, út í umræðuna og afvegaleiða hana með svona hlutum. Tenging millilandaflugs og innanlandsflugs er bara hið besta mál. En að sama skapi, ef það gerist, eins og kom fram í dag og ég benti á, ef við förum til Keflavíkur, ef það verður áframhaldið af þessu, ef það verður ekki í Hvassahraun eða öðrum kostum nær borginni, hefur það verið metið þannig að farþegum í innanlandsfluginu fækki um 30–40%. [[Forseti hringir.]]Í dag eru erlendir farþegar 15–20% af innanlandsfluginu. Þetta hefur verið margreynt, er verið að reyna að gera milli Akureyrar og Reykjavíkur og hefur ekki gengið sérstaklega vel.
Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði: Já, mér finnst þingsályktunartillagan kómísk að því leytinu til að mér finnst svarið við spurningunni liggja í augum uppi. Mér finnst ekki ástæða til að verja 300–400 millj. kr. í þjóðaratkvæðagreiðslu til að fá það svar fram, líka í ljósi þess að hér er þá væntanlega fyrst og fremst um einhvers konar 300–400 millj. kr. skoðanakönnun að ræða því að hún hefur ekkert lagalegt gildi, hún er ekki bindandi fyrir Reykjavíkurborg um ákvarðanir hennar. Ég held að flestir séu fullkomlega sammála þeirri staðhæfingu að það er ekki skynsamlegt að færa flugvöll fyrr en liggur ljóst fyrir hvert hann á að fara. Ég veit að hv. þingmaður er mjög ötull talsmaður ábyrgrar meðhöndlunar á opinberu fé, hann situr með mér í fjárlaganefnd og er þar mjög ötull talsmaður nákvæmlega þess sama. Ég held að hann gæti alveg tekið undir með mér að við gætum fundið betri not fyrir þessa fjármuni þegar svarið liggur augljóslega fyrir. Ég ætla ekki að karpa við hv. þingmann um mismunandi kosti. Ég veit að hann er mjög vel að sér í málefnum flugsins og ég dreg ekki í efa sérfræðiþekkingu hans í þeim efnum. Ég er ekkert að gera lítið úr mikilvægi þess að ásættanleg lausn finnist fyrir innanlandsflug. Þetta mál snýst ekkert um það. Vandinn snýst um að stjórnvöld, ríkisstjórnir þessa lands, hafa þverskallast við á undanförnum árum, í raun og veru alla tíð frá því að vilji borgaranna lá fyrir, og í raun neitað að hlusta á borgina, neitað að viðurkenna sjálfsákvörðunarrétt borgaranna í málinu, neitað að setjast niður af einhug til að finna ásættanlega lausn fyrir innanlandsflugið og fyrir borgina, fyrir alla íbúa þessa lands. Ég má ekki gleyma því, það er alveg rétt, landsbyggð á hér ríka hagsmuni af góðu, öflugu innanlandsflugi, en borgin á auðvitað líka mjög ríka hagsmuni í þessu máli. Þessi staðsetning flugvallarins í hjarta borgarinnar er ekki ákjósanleg staðsetning flugvallar, [[Forseti hringir.]]líka út frá öryggissjónarmiðum. Ég held að engum heilvita manni dytti í hug ef við stæðum frammi fyrir þeim möguleika í dag að setja niður flugvöll á þeim stað sem Reykjavíkurflugvöllur er á, einmitt út frá öryggissjónarmiðum.
Frú forseti. Það er ánægjulegt að fá að taka til máls í tengslum við þetta mál, sem ég er einn af meðflutningsmönnum að, tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Vil ég þakka flutningsmanni, Njáli Trausta Friðbertssyni, sérstaklega fyrir hans vinnu í þessum efnum. Við erum 16 þingmenn á þessari þingsályktunartillögu og ég vona að leið hennar verði bein og greið í gegnum þingið. Það er auðvitað sérstakt, svo maður byrji nú aðeins á þeim umræðum sem hafa átt sér stað í þingsalnum, í ræðum á undan þeirri sem ég held núna, að hlusta til að mynda á fulltrúa Viðreisnar, hv. þm. Þorstein Víglundsson, segja og meina það, og eflaust getur hann fært lagaleg rök fyrir þeirri skoðun sinni, en segja það blákalt að höfuðborgin beri engar skyldur gagnvart íbúum landsins, að Reykjavíkurborg beri skyldur gagnvart íbúum Reykjavíkurborgar og þar með sé það búið. Það er mjög sérstök afstaða, þykir mér, að heyra svona ákveðið að allir þeir kostir, bæði tekjur, þjónusta og annað slíkt, sem felast í þeirri miðlægu þjónustu sem byggð hefur verið upp á höfuðborgarsvæðinu séu í engu metnir, hjá þingmanni Viðreisnar í þessu tilfelli. Ég vil segja það hér að auðvitað ber Reykjavíkurborg ákveðnar skyldur þó að fæstar þeirra séu rammaðar inn með lögformlegum hætti. Reykjavíkurborg hefur skyldur gagnvart landsbyggðinni vegna þeirrar miðlægu þjónustu, stjórnsýslu og alls þess sem er byggt upp á höfuðborgarsvæðinu og allir landsmenn þurfa að nýta sér. Hér hefur töluvert verið fjallað um traust á milli aðila, þ.e. Reykjavíkurborgar og ríkisstjórnar, að menn hafi ekki gengið í takt um langa hríð í þessu máli. Þar verður sá sem hér stendur svo sem bara að staðfesta, ég starfaði í samgönguráðuneytinu árin 2003–2006 og þá var Reykjavíkurborg alveg jafn þver í þessum málum hvað það varðar að koma flugvellinum fyrir kattarnef og hún er í dag. Þá var núverandi borgarstjóri, Dagur B. Eggertsson, formaður skipulagsráðs þannig að hann hefur fylgt þessu máli alla tíð. Það var sérstakt að heyra þingmann Samfylkingarinnar, held ég að það hafi verið, halda því fram áðan að það væri bara ekkert sem benti til þess að Reykjavíkurborg væri að sækja á um að áætlun um brotthvarf vallarins, sem kemur fram í aðalskipulagi, gangi eftir. Hún felst í því að norður/suður-brautinni verði lokað árið 2022. Ég hafði lítinn tíma til að leita að athugasemdum en ég fann eina með mjög snöggri leit í viðtali við núverandi borgarstjóra, Dag B. Eggertsson, frá 6. september 2013 þar sem fréttamaður spyr, með leyfi forseta: „En flugvöllurinn er að fara? Er það ekki öruggt?“ - Það er ljóst að afstaða fréttamannsins kemur fram í spurningunni. Borgarstjóri, Dagur B. Eggertsson, svarar: „Aðalskipulagið hefur gert ráð fyrir því í tíu ár að hann fari í áföngum.“ Og fréttamaður spyr: „Og eftir því er unnið?“ Dagur B. Eggertsson svarar aftur: „Tillagan felur það í sér og við erum út af fyrir sig orðin langeyg eftir því að fá viðbrögð við þeirri stefnumörkun. Því hún er í raun ekkert að breytast í aðalskipulaginu sem nú er gerð tillaga um miðað við það sem samþykkt var 2001.“ Afstaða borgaryfirvalda liggur þannig alveg fyrir og það þarf enginn að fara í grafgötur með hana. Ef menn telja sig vera í einhverjum vafa um afstöðu borgarinnar má segja að hún kristallist í því að hafa farið með það samkomulag, sem menn síðan sáu mjög sínum augunum hver, eftir að það var undirritað, fyrir Hæstarétt, fengið þar dóm um að neyðarbrautinni svokölluðu skyldi lokað og henni var lokað. Það er alveg ljóst. Eins og komið hefur fram í umræðunum hér á undan hefur það að borgarstjóri, Dagur B. Eggertsson, sitji í einhverri nefnd um framtíðarstaðsetningu flugvallarins eða fulltrúar á hans vegum bara ekkert með það að gera að Reykjavíkurborg sé tilbúin að víkja frá þessum tímasetningum sínum. Við verðum að fá það fram með öðrum og tryggari hætti. Síðasta merkið, síðasta flöggunin sem við þingmenn sáum í þeim efnum, var einfaldlega hæstaréttardómur. Það var nú leiðin sem borgin fór til að knýja á um eftirgjöf vallarins og það að menn hörfi þar eina braut í einu. Neyðarbrautinni var lokað 2016 og nú er gert ráð fyrir því, samkvæmt sama samkomulagi og hæstaréttardómurinn fjallar um, að norður/suður-brautin fari 2022. Það verður því að virða okkur landsbyggðarþingmönnunum það til vorkunnar að við treystum samskiptum ríkis og Reykjavíkurborgar ekkert sérstaklega vel í þessum málum. Og þegar ég segi það er það því miður afstaða Reykjavíkurborgar sem okkur mörgum hverjum líður heldur illa með. Skipulagsvald sveitarfélaga kemur auðvitað til umræðu í þessu samhengi. Það er oft talað um að það sé heilagur réttur sveitarfélaga að fara með skipulagsvaldið. Nú hefur í mínu kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, staðið yfir áralöng barátta um veglagningu um Gufudalssveit eða veglagningu um Teigsskóg eins og flestir þekkja það. Skipulagsvaldið má vera heilagur réttur, menn geta notað hvaða hugtak sem er, sveitarfélaganna að fara með, en það er ekki heilagur réttur sveitarfélaganna að misnota skipulagsvaldið. Ég leyfi mér bara að segja það. Það er skylda höfuðborgarinnar að taka tillit til þeirra miklu hagsmuna landsbyggðarinnar sem felast í veru flugvallarins í Vatnsmýrinni, þeirrar góðu tengingar sem þar er á milli þeirrar miðlægu þjónustu sem byggð hefur verið upp í höfuðborginni og íbúum landsbyggðarinnar er nauðsynlegt að sækja og hafa ágætan aðgang að. Kostirnir sem höfuðborgin hefur, hvort sem þeir eru tekjulegir eða bara út frá öllum fasteignasköttum og gjöldum sem greidd eru af húsnæði opinberra stofnana, hvort það er útsvar opinberra starfsmanna sem þar um ræðir, aðgengi að þjónustunni eða kostnaður sem höfuðborgarbúar verða ekki fyrir í samanburði við landsbyggðarfólk þegar þarf að leggjast inn á sjúkrahús og svo mætti lengi telja, hallar allt í sömu áttina í þessum samanburði. Við þingmenn landsbyggðarinnar verðum að gera kröfu um að fulltrúar höfuðborgarinnar horfi til þessara mála með sanngjörnum hætti. Í dag er ekki verið að gera það. Það er apparat að störfum á Hlíðarenda á flugvallarsvæðinu og stendur þar að byggingu fjölbýlishúsa. Valsmenn held ég að byggingafélagið heiti, það gæti verið einhver útfærsla af svipuðu nafni. Það er búið að vera undarlegt að fylgjast með því að kerfið skuli skjálfa á beinunum daginn út og daginn inn gagnvart því að þurfa mögulega að borga skaðabætur þessum ágætu Valsmönnum - sem ég held að sé nú ekki samheiti yfir þá sem falla undir regnhlíf íþróttafélagsins góða sem séra Friðrik stofnaði forðum. Ég held að menn þurfi aðeins að stíga til baka þar og hugsa með sér: Mögulega geta orðið einhverjar skaðabætur af því að stíga til baka, en þær verða aldrei nema brotabrot af þeim kostnaði sem kostar að byggja upp nýjan völl á nýjum stað. Svo er eitt sem mér finnst nauðsynlegt að menn hafi í huga í tengslum við skipulagshlutann og uppbyggingu í Vatnsmýrinni, ef völlurinn fer. Nú halda menn því fram að borgin muni bara veslast upp og deyja og allt verði ómögulegt ef menn fá ekki að byggja í Vatnsmýrinni. Væri borgin þá í dauðateygjunum núna ef Vatnsmýrin væri umlukin og á kafi í vatni? [[Forseti hringir.]]Ef þarna væri ekki land? Væri þá útilokað að byggja … [[Forseti hringir.]]Þetta heldur ekki nokkru vatni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það var mjög gott sem kom fram í máli hv. þingmanns: Neyðarbrautinni var lokað í framhaldi af dómi Hæstaréttar 2016. Í samningnum frá því í október 2013 eru þessar tímasetningar: Norður/suður-brautin - í staðinn fyrir að loka henni 2016, eins og farið var fram á í undirskriftasöfnuninni, var framlengt um sex ár, til 2022, og síðan að allur völlurinn væri farinn 2024. Dómafordæmi er þá komið um þetta. Þá var það bara þessi samningur sem var gerður, sem ég var sem íbúi í þessu landi aldrei sáttur við, svo að það sé algerlega kristaltært. Eðli dómsins er komið fram, hvað hann markar. Neyðarbrautinni var lokað á sínum tíma. Tímasetningin árið 2016 var framlengd til 2022. Þá á norður/suður-brautin að fara og allur völlurinn 2024. Þetta er hinn kristaltæri skilningur á málinu í heild sinni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna á það atriði. Maður lenti í svolitlum vandræðum því að þetta er gríðarlega flókið mál. Ég áttaði mig bara á því seint í gærkvöldi, rétt fyrir miðnætti, að málið ætti að vera á dagskrá í dag. Það gafst því enginn tími til að undirbúa sig og til að fara í gegnum þetta gríðarlega flókna og efnismikla mál yfir svona langan tíma. Þessi saga spannar ár og áratugi. En þetta er lykillinn. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála mér í þessu atriði, með dómafordæmið sem er komið með neyðarbrautina - norður/suður-brautin 2022 og völlurinn allur 2024.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er einfaldlega ekkert sem bendir til annars en að þetta sé sú afstaða sem Reykjavíkurborg ætlar að hafa í málinu. Vera fulltrúa borgarinnar í nefndum um aðra mögulega kosti virðist ekki skipta þar neinu og er maður þar fyrst og fremst að horfa í niðurstöðuna sem varð árið 2016 í kjölfar hæstaréttardómsins. Það er samkomulagið frá því haustið 2013 sem Reykjavíkurborg virðist horfa til og á meðan annað kemur ekki með skýrum hætti frá borginni verðum við að horfa á málið með þeim hætti. Þarna er gert samkomulag í lok árs 2013. Á ákveðnum tímapunkti verða aðilar samkomulagsins ósammála um hvað skuli lesa út úr því. Niðurstaðan er sú að úr verður dómsmál. Það endar með hæstaréttardómi árið 2013, sem síðar rammar inn þá ákvörðun að neyðarbrautinni verði lokað. Það er ekkert sem bendir til þess að Reykjavíkurborg sé annarrar skoðunar í dag en hún var þegar hún lagði málið fyrir dóm sem endaði í hæstaréttardómi 2013. Bara ekki neitt. Ég verð, væntanlega ásamt hv. 1. framsögumanni þessarar þingsályktunartillögu, manna glaðastur ef aðrar meldingar sem hönd á festir koma fram frá Reykjavíkurborg. En af því hv. þingmaður nefndi hversu langan tíma þetta mál spannar er ég svo heppinn að hafa reynt að vera vel inni í því alla tíð síðan árið 2003. Það er því komið á sautjánda ár síðan ég fór að fylgjast vel með þessu máli. Það er snúið og umfangsmikið. [[Forseti hringir.]]Þetta er marghöfða þurs en Reykjavíkurborg virðist alltaf þramma í sömu átt.
Herra forseti. 17 ár um þetta mál, þetta eru að verða þrír áratugir hjá mér. Ég hef fylgst vel með því sem hefur gerst í málinu og sögu þess. Það er gríðarlega mikilvægt í þessu máli að átta sig á því sem héraðsdómur og Hæstiréttur fjölluðu um í dómsniðurstöðum á sínum tíma, að skoða t.d. niðurstöður hjá héraðsdómi þar sem dómarinn bendir á hvaða leiðir eigi að fara í málinu er snúa að öryggismálum. Stóra vandamálið við þessa dóma er að þeir snerust bara um samningana, að samningar skyldu standa. Málið fyrir dómi, héraðsdómi og Hæstarétti, sneri aldrei að flugöryggi eða öryggishagsmunum samfélagsins. Málið var heldur aldrei borið þannig fram á þeim tíma, heldur bara þetta atriði, efnislega, um að samningurinn skyldi standa. Það þarf að koma skýrt fram og er mjög alvarlegt í samhengi hlutanna. Þá ítreka ég það sem ég hef sagt hér áður í dag um viðbrögð borgarstjóra Reykjavíkur við viðtali við mig í Morgunblaðinu í byrjun desember. Borgarstjóri segir að mögulega hefði átt að skoða öryggismálin betur í öllu þessu máli. Það hefur ekki verið neinn forgangur hjá borginni að skoða öryggishagsmuni tengda öllu þessu máli. Það hefur verið stefna núverandi borgaryfirvalda mjög lengi að koma flugvellinum frá. Það hefur verið undirliggjandi mjög lengi. Menn hafa aldrei náð því hvernig lenda eigi málinu í stóru myndinni þannig að menn geti [[Forseti hringir.]]komist sáttir frá málinu í heildarsamhenginu.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Þetta er akkúrat það sem er alltumlykjandi í þessu máli, að öryggismálin hvað flugið varðar hafa alltaf verið víkjandi þáttur í öllum ákvörðunum og því hvernig Reykjavíkurborg hefur sett sitt mál fram hvað Vatnsmýrina varðar og það hefur verið mjög miður. Nú erum við að fjalla um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Það er sannarlega hægt að líta þannig á að það sé tillaga til sátta í þessum efnum. En af og til hefur það komið upp í umræðunni að greidd hafa verið atkvæði um veru flugvallarins í Vatnsmýrinni á meðal íbúa Reykjavíkur árið 2001. Þá rifjaðist upp fyrir mér að ég hef fylgst enn lengur með málinu en mér tókst að telja í áðan. Árið 2001 var það þannig, ef ég man rétt, að þeir sem vildu völlinn í burt voru örlítið fleiri en þeir sem vildu hafa hann áfram á sama stað en þá gleymist alltaf að halda því til haga að fulltrúi minni hlutans í borginni á þeim tíma, sem var fylgjandi því að völlurinn yrði áfram í Vatnsmýrinni, hvatti stuðningsmenn vallarins til að sitja heima og líta fram hjá þessari dellukosningu, eins og hún var kölluð á ákveðnum stöðum á þeim tíma. Þeim sem skoða þá atkvæðagreiðslu af einhverri sanngirni getur verið alveg ljóst að mun meiri stuðningur var við veru vallarins á sínum stað þá en við brotthvarf hans. [[Forseti hringir.]]Sú atkvæðagreiðsla var klúður frá A til Ö og það hefur markað hana og alla umræðuna um hana síðan þá.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið, ég ætlaði að sitja á mér og taka ekki til máls, en það eru þó nokkur atriði sem mig langar að koma á framfæri. Ég held að það hafi komið fram í ræðu áðan að eingöngu þingmenn landsbyggðarinnar væru að leggja þetta frumvarp fram, en ég sé alla vega einn þingmann annars Reykjavíkurkjördæmisins og tvo þingmenn Suðvesturkjördæmis, svo því sé til haga haldið. Ég er þingmaður Suðvesturkjördæmis og er ekki á þingsályktunartillögunni. Ég hef samt fullan skilning á því að tillagan sé fram komin. Ef ég væri spurð hvort ég vildi að flugvöllur og miðstöð innanlandsflugs yrði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafn góður eða betri kostur væri tilbúinn til notkunar myndi ég hiklaust svara því játandi. Ég myndi gera það sama ef rætt væri um miðstöð sjúkraflugs, en ég verð reyndar að viðurkenna að ég set smáspurningarmerki við miðstöð kennsluflugs. Að því sögðu er það oft þannig í skipulagsmálum að ef maður væri með autt blað myndi maður gera hlutina öðruvísi. Ég hygg að staðsetning Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni sé mjög góð að mörgu leyti, ef ekki væri búið að skipuleggja allt í kringum hann og ef Reykjavíkurborg hefði í gegnum tíðina ekki gert ráð fyrir að flugvöllurinn færi. Mig langar þó að segja að það að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um atriði er varðar skipulagsvald sveitarfélaga er í mínum huga ákveðin árás á sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og skipulagsvald þeirra. En að því sögðu verð ég líka að segja: Við erum trekk í trekk að lenda í ákveðnum vandamálum hvað varðar mismunandi sýn og skoðanir á skipulagsmálum. Við erum að lenda í vandræðum með að tengja rafmagn við rafmagnsnotendur, þ.e. hvað varðar lagningu lína og annað. Við erum að lenda í vandræðum með vegasamgöngur og Reykjavíkurflugvallarmálið hefur verið mál sem við höfum rifist um, ég held að hægt væri að segja svo áratugum skiptir. Því langar mig að varpa því fram, sem ég hef gert áður, hvort ekki sé tímabært að landsskipulag, sem afgreitt er frá þinginu, taki mið af ákveðnum grunninnviðum eins og til að mynda hringvegi, lagningu rafmagns og mikilvægi veitna, og þá jafnframt út frá mikilvægum innviðum eins og höfnum og flugvöllum. Með því væri að einhverju leyti hægt að segja að verið væri að takmarka skipulagsvald sveitarfélaga en þá væri ekki verið að taka einstök verkefni út heldur væri verið að taka svona einhverja heildarsýn, setja hana niður í einhvers konar samkomulag, sem ég efast ekki um að yrði örugglega mikið deilt um og allir yrðu aldrei fullkomlega sáttir um. Skipulagsvald sveitarfélaga myndi svo virka í kringum það allt. Þetta er eitthvað sem mig langaði að varpa hérna fram í umræðuna, sem annars hefur verið mjög fjörug og skemmtileg um mál sem þjóðin hefur rifist um í áratugi og er löngu orðið tímabært að finna á því einhverja lausn. Ég treysti því að lausnin sé sú að flugvöllurinn hverfi ekki úr Vatnsmýrinni fyrr en annar jafn góður eða betri kostur komi til.