Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundir í dag og á morgun geti staðið þar til 1. umr. um fjárlagafrumvarp 2016 er lokið. Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem verður bæði í dag og á morgun, föstudag. Í dag verður almenn umræða um fjárlagafrumvarpið í framhaldi af framsögu fjármála- og efnahagsráðherra og á morgun, föstudag, munu fara fram umræður um málaflokka einstakra ráðherra. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur allt að 30 mínútur til framsögu nú í upphafi og talsmenn allra þingflokka hafa 15 mínútur hver. Aðrir þingmenn úr fjárlaganefnd hafa tíu mínútur hver og allir aðrir þingmenn hafa fimm mínútur hver. Á morgun munu fagráðherrar taka þátt í umræðunni og í lok hennar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Nánara fyrirkomulag umræðunnar á morgun verður tilkynnt við umræðuna þá.
Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2016 sem er 1. mál þessa 145. þings. Þriðja árið í röð er fjárlagafrumvarpið lagt fram með afgangi. Frumvarpið gerir að þessu sinni ráð fyrir 15,3 milljarða afgangi, þ.e. afgangi á heildarjöfnuði, fyrir árið 2016. Það jafngildir 0,7% af vergri landsframleiðslu. Við gerum ráð fyrir 73 milljarða afgangi af frumjöfnuði á árinu sem jafngildir 3,1% af landsframleiðslu, en það er meira en í flestum nágrannalöndum um þessar mundir. Áfram er byggt á þeim góða grunni sem lagður hefur verið með hallalausum ríkisrekstri í tvö ár og útlit er fyrir stöðugan bata í afkomu ríkissjóðs á komandi árum. Í því sambandi er rétt að taka fram að horfur eru á betri útkomu á þessu fjárlagaári en stefnt var að með setningu fjárlaga 2015 þar sem nú er gert ráð fyrir að afgangurinn verði rúmur 21 milljarður í stað 3,5 milljarða á fjárlögum. Munar þar mest um hagfelldar einskiptistekjufærslur á yfirstandandi ári, einkum arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum, en einnig stefnir í minni halla á vaxtajöfnuði. Meginatriði fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2016 eru, samfara batnandi afkomu, að skuldahlutföll ríkissjóðs lækka, tekjuskattur einstaklinga lækkar og tollar verða afnumdir í áföngum, framlög til húsnæðismála verða aukin, elli- og örorkulífeyrir hækkar verulega, velferðarkerfið er styrkt frekar og framlög til nýsköpunar og þróunar eru aukin svo um munar. En ef það er eitthvað eitt umfram annað sem fjárlagafrumvarp ársins 2016 gefur fyrirheit um og vert er að gefa sérstakan gaum er það sú staðreynd að við stöndum á vatnaskilum í stöðu ríkisfjármálanna og nú er gott færi til að umbylta skuldastöðu ríkissjóðs og færa hana til betri vegar. Takist vel til með framkvæmd áætlunar um afnám fjármagnshafta samfara batnandi afkomu ríkissjóðs og lækkandi vaxtabyrði eru framtíðarhorfur íslenskra efnahagsmála verulega jákvæðar og leiðin til aukinnar velsældar þjóðarinnar tryggilega vörðuð. 6% kaupmáttaraukning frá júlí 2014 til júlí 2015, samfara lágri verðbólgu, lækkandi skuldastöðu heimila, minnkandi atvinnuleysi og myndarlegum hagvexti, sýnir svo ekki verður um villst að verulegur lífskjarabati hefur náðst að undanförnu með stöðugleika í efnahagsmálum. En það eru vissar blikur á lofti þar sem verðbólguvæntingar hafa aukist, ekki síst vegna mikilla launahækkana í þeim kjarasamningum sem þegar hafa verið gerðir, og enn ríkir nokkur óvissa um hve mikil áhrif þeir samningar munu hafa á eftirspurn og þenslu. Þar spilar líka inn í að töluverður órói hefur verið á heimsmörkuðum nú síðustu vikur og ekki ljóst á þessari stundi hver framvinda efnahagsmála verður hjá helstu viðskiptalöndum. Inn í þá stóru mynd og þróun undanfarinna missira spilar að viðskiptakjör Íslands hafa batnað með lækkandi olíuverði. Við vitum ekki hversu lengi sú staða mun þróast með jákvæðum hætti fyrir okkur Íslendinga. Það er gott að hafa í huga, herra forseti, að við fáum ábendingar reglulega frá þeim sem fylgjast með þróun mála á Íslandi, nú síðast frá framkvæmdastjóra OECD, Angel Gurría, en hann hafði það að segja um stöðu Íslands um þessar mundir að við Íslendingar ættum ekki að vera of uppteknir af þróun og framvindu efnahagsmála í hinum stóra heimi, hvorki í Bandaríkjunum né Kína, við gætum lítil áhrif haft hvað sem umræðan yrði djúp um þau mál á þróun verðmyndunar á heimsmarkaði með olíu, svo dæmi sé tekið. En þeim mun meiri athygli og kröftum ættum við að beina að því sem við getum raunverulega haft áhrif á. Það er auðvitað víða, þó að málin séu að snúast með okkur um þessar mundir, sem við getum gert töluvert betur á næstu árum. Það er mikilvægt að við berum gæfu til að sýna ábyrgð og stillingu á viðkvæmu uppvaxtar- og hagvaxtarskeiði. Við þurfum að taka höndum saman og tryggja eins vel og við getum að við höldum þeim ávinningi sem þegar hefur náðst á grundvelli stöðugleikans að undanförnu, að við glutrum honum ekki aftur niður. Við skulum ávallt hafa það hugfast að því verkefni að tryggja sjálfbæran hagvöxt, efla framleiðnivöxt og festa betur árangur í sessi í ríkisfjármálum verður aldrei lokið í eitt skipti fyrir öll. Það er viðvarandi verkefni. Vaxtagjöld sem ríkið greiðir vegna gríðarlega mikilla skulda eru þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs um þessar mundir. Að óbreyttri skuldastöðu, en heildarskuldir ríkissjóðs námu nærri 1.500 milljörðum kr. í árslok 2014, þarf að greiða um 70 milljarða árlega í vexti. Þeim peningum er svo sannarlega betur varið í uppbyggingu velferðarþjónustunnar, styrkingu innviða samfélagsins og til að draga úr sköttum og öðrum álögum á einstaklinga og fyrirtæki í landinu. Til viðbótar við allt of háa skuldastöðu ríkisins höfum við ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs. Þær standa í um 435 milljörðum kr. um síðustu áramót mælt. Fyrirséð er að allir fjármunir B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga verði uppurnir að óbreyttu eftir 15 ár og falla þá greiðslur til sjóðfélaga að fjárhæð 28 milljarða á ári beint á ríkissjóð. Það eru 28 milljarðar á ári verði ekkert að gert. Þetta er ekki svo langt inni í framtíðinni. Vandinn sem við blasir í þeim efnum er því umtalsverður. Sem betur fer gefa jákvæðar horfur í ríkisfjármálum fyrirheit um að hægt verði að taka á vandamálinu og leysa það að stórum hluta, fresta því inn í lengri framtíð að þessar skuldbindingar lendi á ríkissjóði eða koma í veg fyrir það með öllu. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins er stigið skref í þá átt. Skuldabréf, að fjárhæð 145 milljarðar, sem ríkissjóður gaf út til endurfjármögnunar á Seðlabanka Íslands verður greitt upp að fullu næsta vor. Við munum lækka stöðu þessa bréfs á síðari hluta þessa árs fram til áramóta en í síðasta lagi um mitt næsta ár ætlum við að hafa gert það upp að fullu. Að öðru leyti er erfitt á þessari stundu að segja til um það með nokkurri nákvæmni hvaða áhrif afnám fjármagnshaftanna mun hafa á stöðu ríkissjóðs og skuldastöðu hans. Það er ljóst af þeim fjárhæðum sem fram hafa komið í umræðu um haftaafnámsáætlunina, um lögin um stöðugleikaskattinn, að það geta opnast möguleikar á að ganga talsvert lengra í því að lækka skuldir eða greiða inn á þegar útgefnar skuldbindingar ríkissjóðs, nokkuð umfram það sem gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrumvarpi. Við skulum ekki gera ráð fyrir því þannig að það gerist allt í einu vetfangi, að það komi allt til framkvæmda og okkur til góða strax á næsta ári eða gera ráð fyrir því að það verði langt umfram það sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég tel að við eigum að stíga varlega til jarðar í því að gefa okkur eitthvað um það, jafnvel þótt við séum að ræða hluti sem eiga að skýrast á næsta hálfa árinu eða svo. Ég hef nefnt skuldabréfið sem gefið var út til endurfjármögnunar á efnahag Seðlabankans og hvernig við ætlum að losna við það, en það er fleira sem við leggjum til hér. Betri afkoma, sala á ríkiseignum sem féllu í fang ríkisins við fall fjármálakerfisins haustið 2008, þetta skiptir máli til að greiða upp skuldir. Í því sambandi skulum við hafa það hugfast, vegna þess að gjarnan er umræðan um fjárlagafrumvarpið ekki hvað síst um velferðarmálin og getu okkar til að gera betur á því sviði, að árangur í þessum málum er forsenda þess að við náum alvöruviðspyrnu til að mæta betur væntingum landsmanna í velferðarmálum, að ná að stefna að vaxtajöfnuði í ríkisfjármálum sem allra fyrst og stefna að því að vera laus undan skuldafjallinu, helst þannig að við höfum í raun og veru engar hreinar skuldir. Við segjum í þessu fjárlagafrumvarpi, horft langt fram í tímann, að það gæti verið raunhæft markmið í síðasta lagi 2025. Kannski getum við gert betur, það verður tíminn að leiða í ljós. Það er að minnsta kosti ljóst að með markvissum ráðstöfunum á efnahagsreikningi ríkissjóðs og áframhaldandi ábyrgð í ríkisfjármálum er alls ekki of metnaðarfullt markmið að ná því á næstu tíu árum. Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin lagði í fyrsta sinn fyrir Alþingi þann 1. apríl sl. þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára og var hún síðar samþykkt á því þingi. Með þessari voráætlun voru sett fram meginmarkmið ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum, helstu forsendur og stefnumið fyrir þróun afkomu, tekna, útgjalda og skulda. Við settum fram ramma um heildarútgjöld ríkissjóðs með hagrænni skiptingu í rekstur, fjármagnskostnað, tilfærslur, viðhald og stofnkostnað og var það allt lagt til grundvallar í fjárlagagerðinni sem þá var nokkuð á veg komin en kláraðist á mánuðum þar á eftir. Áætlunin fól í sér stefnumörkun um hægfara en stöðugan bata í afkomu ríkissjóðs þannig að rekstrarafgangur verði kominn í að minnsta kosti 1% af vergri landsframleiðslu árið 2018. Stefnumið og markmið áætlunarinnar eru í öllum aðalatriðum óbreytt frá voráætluninni í endurmetinni ríkisfjármálaáætlun sem fylgir fjárlagafrumvarpinu. Þetta gildir þótt efnahagsforsendur hafi þróast nokkuð á annan veg en þá var gert ráð fyrir og þannig hefur það leitt til veltubreytinga í nokkrum þáttum áætlunarinnar. Þetta breytir ekki hinu, að þessi stefnumið standa og við fylgjum sömu markmiðum og við kynntum í voráætluninni sem var síðan samþykkt hér. Það er útlit fyrir stöðugan bata í afkomu ríkissjóðs á komandi árum, eins og ég nefndi í upphafi, samhliða því að bæði frumtekjur og frumgjöld fara nokkuð lækkandi í hlutfalli við verga landsframleiðslu. Gert er ráð fyrir allnokkrum raunvexti á bæði tekju- og gjaldahlið ríkissjóðs fram til ársins 2019, þótt hann verði heldur hægari en spár um hagvöxt á tímabilinu. Þetta dregur fram hversu mikið við eigum undir því að hagvöxturinn haldi áfram. Það skiptir máli fyrir skuldaþróunina, það skiptir miklu máli fyrir afkomuna og það skiptir miklu máli fyrir árangur í þeim málum sem ég hef verið að fara yfir, getu okkar til að létta af okkur vaxtabyrðinni. Ég vek athygli á því að í ríkisfjármálaáætluninni myndast um 20 milljarða sérstakur afgangur af afkomunni á árinu 2017 vegna flýtingar á útgjöldum við niðurfærslu á húsnæðisskuldum fram til ársins 2014, þ.e. við gerðum áður ráð fyrir því að á árinu 2017 kæmi síðasti hluti skuldaleiðréttingarinnar til framkvæmda. Við færðum þann hluta til ársins 2014 með sérstakri ákvörðun á síðasta ári og við það batna horfur á árinu 2017 nokkuð í langtímaáætlunum okkar. Á sama tíma höfðum við í áætlunum okkar gert ráð fyrir því að sú sérstaka hækkun sem gerð var á bankaskattinum mundi halda áfram og það myndar viðbótarafgang á árinu 2017. Við höldum því til haga í umfjöllun um áætlunina þannig að menn geti gert sér grein fyrir því hvernig þessi flýting hefur áhrif að þessu leytinu til. Það er alveg sjálfsagt og eðlilegt að halda því til haga þegar horft er fram í tímann. Heildartekjur ríkissjóðs á árinu 2016 eru áætlaðar 696,3 milljarðar og aukast um 16,2 milljarða frá áætlaðri útkomu þessa árs en sem hlutfall af landsframleiðslu dragast tekjurnar lítillega saman, þ.e. úr 31,4% í 29,9%. Heildargjöld eru áætluð 681 milljarður og hækka um 22 milljarða frá áætlaðri útkomu þessa árs en sé miðað við upphaflega áætlun fjárlaga fyrir árið 2015 eru hækkanir á heildarútgjöldum nokkuð meiri eða 30,9 milljarðar. Meðal nýrra framlaga í frumvarpinu eru framlög til húsnæðismála sem nema samtals 2,6 milljörðum kr. til samræmis við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um húsnæðismál í maí sl., sem var hluti af aðgerðum til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði og að sjálfsögðu til að fylgja eftir þeirri stefnu sem boðuð hefur verið í húsnæðismálum af ríkisstjórninni. Hér ber að hafa í huga að miklu máli skiptir að heildaraðgerðir hins opinbera stuðli fyrst og fremst að auknu framboði húsnæðis og lækkun á byggingarkostnaði við þær aðstæður sem nú eru uppi þannig að stöðugleiki og eðlilegt jafnvægi náist að nýju á fasteignamarkaði. Einnig ber þar að líta til þess að koma þarf á sjálfbæru fjármögnunarumhverfi á húsnæðismarkaði sem auðveldar ungu fólki kaup á fyrstu eign og við þurfum að hverfa frá stuðningi sem leiðir til ósjálfbærrar skuldasöfnunar heimilanna. Ég tel að við höfum dæmi um það í fortíðinni, að við höfum haft eftir atvikum of ríka hvata. Ég er ekki síst að vísa til vaxtabótakerfisins sem getur haft þá eiginleika, sérstaklega samfara því að opnað er fyrir mjög háa skuldsetningu í hlutfalli við virði eigna. Ég horfi til þess sérstaklega að við ræðum það að festa varanlega í sessi séreignarsparnaðarleiðina, sem svo hefur verið nefnd. Nú eru um 35 þús. einstaklingar, frá júní á þessu ári að telja, að nýta sér þá leið til að lækka greiðslubyrði sína. Þessi fjárhæð hefur gengið beint inn á húsnæðisskuldir, enda skilyrt. Vilji menn nýta þann sparnað sem þar hefur safnast fyrir og taka hann út með skattfrjálsum hætti ber mönnum að ráðstafa honum inn á húsnæðisskuldir. Fjárhæðin sem búið er að ráðstafa af séreignarsparnaði til greiðslu lána og útgreiðslna vegna kaupa er um 11 milljarðar í dag. Að gefnum ákveðnum forsendum er hið opinbera með þessari aðgerð að veita hátt í 0,5 milljarða á mánuði í skattfrádrátt til að auðvelda einstaklingum að lækka greiðslubyrði lána sinna og með hvata til sparnaðar til húsnæðiskaupa. Þá er ótalið það sem enn á eftir að koma í ljós, hvað tekið verður út af þeim sparnaði sem þegar er að safnast upp og hefur safnast upp á meðan þessar aðgerðir hafa verið í gildi en getur gengið til kaupa á nýju húsnæði á næstu árum. Þetta tel ég að hafi verulega þýðingu og verði að taka með í umræðu um aðgerðir sem ríkisstjórnin stendur fyrir til að bæta stöðu fólks á húsnæðismarkaði. Við veitum í hverjum mánuði um 0,5 milljarða í skattfrádrátt í því skyni. Virðulegur forseti. Til samræmis við aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2014–2016 og til samræmis við áður gefin fyrirheit í þeim efnum eru framlög til vísinda og rannsókna aukin um 2 milljarða fyrir árið 2016 til viðbótar við þær 800 millj. kr. sem komu fram í fjárlögum yfirstandandi árs. Þau framlög dreifast að mestu til Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs en 100 milljónir af þeirri fjárhæð renna til Innviðasjóðs. Ég tel að þetta sé mikið framfaraskref. Ákvörðun um að styrkja þessa sjóði um 2,8 milljarða á ári til viðbótar við það sem áður var er mjög stórt skref í að efla vísindi, tækniþróun, nýsköpun á Íslandi. Við veitum 1,6 milljarða til heilbrigðismála sérstaklega umfram það sem áður hefur verið gert. Þar fara samtals um 0,5 milljarðar til styrkingar á rekstri Landspítalans. Það rennur einnig til Sjúkrahússins á Akureyri og annarra heilbrigðisstofnana. 0,5 milljarðar renna til styrkingar á rekstri heilsugæslunnar. Við höfum lengi rætt það á Alþingi að styrkja þurfi heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað í heilbrigðiskerfinu og hér eru stigin markviss skref í því efni. Um 300 milljónir fara til framkvæmdaáætlunar um byggingu nýrra hjúkrunarheimila. Það er viðbót og er í framhaldi af því sem þegar hefur verið gert í því efni. Í heilbrigðismálunum eru líka stigin skref í þessu fjárlagafrumvarpi til að efla heimahjúkrun en því til viðbótar sem ég hef rakið vil ég minnast á það að í frumvarpinu eru veitt aukin framlög vegna fullnaðarhönnunar á meðferðarkjarna á lóð Landspítalans við Hringbraut og til byggingar á sjúkrahóteli á næsta ári. Þá eru framlög til fræðslumála aukin um 0,5 milljarða en þar af fer ríflega þriðjungur til verkefnis um eflingu læsis. Einnig er gert ráð fyrir 500 milljóna framlagi til stofnunar á nýju embætti héraðssaksóknara. Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að áætlaðar launa- og verðlagshækkanir fjárlagafrumvarpsins eru hærri að nafnvirði en nokkru sinni áður, um 29 milljarðar kr. Þar af eru um 8,6 milljarða kr. áhrif á ársgrundvelli af kjarasamningunum sem gerðir voru 2014 og í byrjun sumars 2015 ásamt spá um hækkanir þeirra sem enn þá er ósamið við. Því til viðbótar eru launa- og verðlagshækkanir á næsta ári áætlaðar um 20 milljarðar. Þar af nemur hækkun atvinnuleysisbóta og bóta almannatrygginga um 9,4%. Samtals verða það 9,8 milljarðar. Áætlað er að útgjöld til almannatrygginga verði í heild 99 milljarðar á árinu 2016. Verði það niðurstaðan hafa þau aukist um 22,5 milljarða frá árinu 2013 eða sem svarar til 29% að nafnvirði. Útgjaldaaukningin frá 2013–2016 er að raunvirði hins vegar 15,7 milljarðar ef horft er til vísitölu neysluverðs, sem svarar til 19% aukningar. Þannig er ljóst að kaupmáttur bótanna hefur aukist og tryggt er með þessu frumvarpi, ekki síst þegar horft er til spár um verðlagsþróun, að kaupmáttur bóta mun halda áfram að þróast á jákvæðan hátt á næsta ári. Herra forseti. Margvíslegar skattbreytingar setja svip sinn á áætlanir um skatttekjur næsta árs, m.a. í þá átt að einfalda skattkerfið, gera það skilvirkara og draga úr skattbyrði. Í tengslum við gerð kjarasamninga á vormánuðum ákvað ríkisstjórnin að beita sér fyrir breytingum á tekjuskatti einstaklinga sem mundi leiða til hækkunar á ráðstöfunartekjum allra launþega en þó sérstaklega millitekjuhópanna. Það kom í framhaldi af því að á vinnumarkaði var samið sérstaklega um hækkun á lægri launastiganum. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 eru þessar breytingar á tekjuskatti einstaklinga kynntar og þær fela í sér lækkun á skattprósentu 1. og 2. þreps og fækkun skattþrepa úr þremur í tvö í tveimur áföngum til ársins 2017 ásamt breytingum á tekjuviðmiðum. Þessar fyrirhugaðar ráðstafanir falla vel að markmiði ríkisstjórnarinnar um lækkun skatta og einföldun skattkerfisins og koma í rökréttu og beinu framhaldi af fyrri aðgerðum í þeim efnum sem hafa einmitt snúið að lægri launahópum og millitekjuhópum sem fengu á sig hvað mesta skattbyrðisaukningu á síðasta kjörtímabili. Þessar áætlanir koma fram í skrefum, eins og áður hefur komið fram, og ég tel að það fari vel saman við ástand í efnahagsmálum heilt yfir. Skilvirkni kerfisins eykst og dregið er úr þeim óþægindum að einstaklingar þurfi að búa við leiðréttingar á álagningu eftir á. Með því að lækka viðmiðunarfjárhæð efra þrepsins og halda álagi á milli þrepanna því sem næst óbreyttu er dregið úr áhrifum skattalækkana á hátekjuhópa. Með því að hrinda þeim breytingum í framkvæmd á tveimur árum er dregið úr þensluáhrifum aðgerðanna yfir lengra tímabil. Þá er jafnframt í frumvarpinu að finna áætlun um að tollar á fatnað og skó verði lagðir af við næstu áramót og aðrir tollar en á matvæli verði síðan afnumdir 1. janúar 2017. Tollar leggjast á tiltekin matvæli, alls ekki öll matvæli. Eftir breytingarnar munu þeir tollar standa undir um 0,3% af tekjum ríkisins. Tollar á þær vörur sem við innheimtum tolla af í dag skila um 1% af heildartekjum ríkisins. Það er almennt lagður 15% tollur á fatnað við innflutning til landsins. Aðrar vörur bera að jafnaði toll á bilinu 7,5%–15%. Eins og við vitum leggst svo virðisaukaskattur ofan á innflutningsverðið, þannig að þetta hefur líka áhrif hvað virðisaukaskattstekjurnar snertir. Niðurfelling tolla af framangreindum vörum mun hafa umtalsverð áhrif á smásöluverð í landinu en heildaráhrif á vísitölu neysluverðs eru talin geta orðið allt að 0,5% til lækkunar 2016 og heildaráhrifin allt að 1% þegar ráðstafanirnar eru að fullu komnar til framkvæmda á árinu 2017. Niðurfelling tolla er allra hagur, aðgerð sem eykur ráðstöfunartekjur heimila og stuðlar að samkeppnishæfari verslun á Íslandi, enda er um að ræða 4,4 milljarða kr. beina lækkun á álagningu ríkisins á innfluttar vörur. Þetta eru neysluskattar, alveg eins og almennu vörugjöldin sem við höfum nú fellt niður sem tímabært var að losa sig undan, losa allan íslenskan almenning og verslun undan. Innflutningstollar bitna nefnilega fyrst og fremst á neytendum. Þegar tollur er lagður á innflutta vöru hækkar verðið sem íslenskir neytendur þurfa að greiða fyrir vöruna og skilvirkni á innlendum samkeppnismarkaði dregst saman. Þannig hafa tollar almennt hamlandi áhrif á viðskipti á alþjóðavísu og að sama skapi eru innflutningstakmarkanir í viðskiptalöndum Íslands til þess fallnar að draga úr möguleikum íslenskra útflytjenda og frumkvöðla á að hagnast á vinnu sinni og hugviti. Það er því hagur Íslands, sem og annarra landa, að dregið sé sem mest, hvort heldur er einhliða eða tvíhliða, úr innflutningstakmörkunum á alþjóðavísu. Samhliða þessum breytingum verður unnið að ýmsum kerfisbreytingum, til að mynda í skattumhverfi fyrirtækja, og áhersluverkefnum, m.a. til að skapa hvata til betri skilyrða fyrir nýsköpunarfyrirtæki og hvata fyrir erlenda sérfræðinga til að koma til Íslands og vinna hér á landi fyrir þá sem sækjast eftir kröftum þeirra. Þetta eru verkefni sem við munum áfram vinna að. Ég ætla undir lok ræðu minnar að nefna og halda til haga áður lögfestum breytingum sem hafa áhrif á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins og nefni þar fyrst orkuskatt sem fellur brott. Hann hefur runnið sitt skeið í árslok 2015 eftir alls sex ára gildistíma. Það eru rúmir 2 milljarðar sem þá munu falla niður á tekjuhliðinni. Við lögfestum þrjú ár fram í tímann breytingar á tryggingagjaldi. Þetta er þriðja og síðasta skrefið af lækkunarferlinu og tryggingagjald lækkar þess vegna um næstu áramót um 0,14 prósentustig, en lækkunin er þá í heild orðin 0,34 prósentustig. Um tryggingagjaldið vil ég segja að sérstaklega var rætt við aðila vinnumarkaðarins um tryggingagjaldið í vor. Við gerðum frekar ráð fyrir því að leggja áherslu á tryggingagjald í þessu fjárlagafrumvarpi en tekjuskatt en þannig þróuðust mál að minni áhersla var lögð á lækkun tryggingagjalds af hálfu atvinnurekenda og það féll betur saman að gerð þeirra kjarasamninga, eins og þeir þróuðust, sem gerðir voru í vor að leggja áherslu á tekjuskattinn. Það var reyndar líka mjög í samræmi við áherslur ríkisstjórnarinnar og þess vegna má segja að í þessu frumvarpi sé áherslan á tollana og tekjuskatt einstaklinga eilítið á kostnað frekari aðgerða til lækkunar á tryggingagjaldinu. Engu að síður tel ég að það eigi áfram að vera forgangsverkefni stjórnvalda að ryðja brautina fyrir frekari lækkun tryggingagjalds. Virðisaukaskatturinn breikkar. Ýmsar ferðaþjónustugreinar koma inn í virðisaukaskattskerfið næsta janúar eins og fólksflutningar ýmiss konar, ferðaskrifstofur, heilsulindir og önnur slík starfsemi. Virðulegur forseti. Ég hef í stórum dráttum farið yfir megininntak fjárlagafrumvarpsins, frumvarps sem mun styðja við stöðugan og sjálfbæran ríkisrekstur. Með ábyrgri fjármálastjórn, ásamt hagfelldum ytri skilyrðum í hagkerfinu, er fram undan gott jafnvægi í ríkisbúskapnum og tímabil niðurgreiðslu ríkisskulda að raunvirði er fram undan. Það er grundvallaratriði í langtímaáætlun ríkisfjármálanna. Þannig er lagður góður grunnur að ábyrgri stjórn efnahagsmála á Íslandi sem skilar íslensku samfélagi miklum ábata til framtíðar litið. Batnandi afkoma, lægri skuldir, léttari vaxtabyrði, [[Forseti hringir.]]þetta skapar ríkissjóði tækifæri til að takast á við hin mörgu aðkallandi þjóðfélagsverkefni sem við ræðum reglulega í þingsal. Ýmsar aðrar skuldbindingar skipta líka miklu máli. Ég mælist til þess að málið gangi til hv. fjárlaganefndar að lokinni þessari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir ræðuna. Ég fagna því að það sé afgangur í ríkissjóði þó að afkomubatinn sé ekki eins mikill og áætlanir vinstri stjórnarinnar gerðu ráð fyrir að yrði á árinu 2016. Lög um almannatryggingar gera ráð fyrir að bætur hækki með ákvörðun í fjárlögum miðað við vísitölu eða almennar kjarabætur og í fjárlagafrumvarpinu er lagabókstafurinn látinn ráða en ekki sú réttlætistilfinning sem kallar á að þeir sem þurfa að reiða sig á bætur fái sömu hækkanir og samið var um fyrir lægstu laun. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra eftirfarandi spurninga: Var það rætt í hæstv. ríkisstjórn að hækka bætur almannatrygginga í samræmi við hækkun lægstu launa og að hækkunin næði yfir sama tímabil? Ef svo var, hvers vegna var niðurstaðan sú að gera það ekki? Og að lokum: Hvað hefði réttlætið kostað í krónum talið?
Herra forseti. Ég held að það hafi verið talsvert mikill misskilningur í umræðunni um hækkun á bótum almannatrygginga, að minnsta kosti miðað við það sem ég hef heyrt. Hækkunin sem verður um næstu áramót tekur tillit til þess sem vantar upp á hækkanir bóta á þessu ári þegar horft er til launaþróunar og hún tryggir að bæturnar hækka á næsta ári til jafns við launaþróun eins og henni er spáð á því ári. Við tökum að fullu tillit til launaþróunar eins og lög kveða á um, já. Hér er spurt: Kom til greina að fara einhverja aðra leið en lögin kveða á um, t.d. að fara að miða við hækkun lægstu launa? Nei, við ræddum það ekki sérstaklega, enda kannast ég ekki við að aðrir flokkar hafi talað fyrir því. Þeir hafa að minnsta kosti ekki notað tímann sem þeir voru við völd í landinu til þess að breyta lögum á þann veg. Ég er almennt þeirrar skoðunar að við getum gert betur í almannatryggingakerfinu. [[Forseti hringir.]]Þess vegna er endurskoðun laganna mikilvæg og þess vegna er svo mikilvægt að við höfum núna svigrúm [[Forseti hringir.]]til þess að stórhækka bæturnar, en málið verður ekki allt leyst í einu skrefi.
Herra forseti. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt hafði það ekki verið rætt í ríkisstjórn að hækkunin yrði á sömu nótum og hækkun lágmarkslauna og ætti heldur ekki að virka aftur til 1. maí á þessu ári. Það er athyglisvert að það komi fram hér. En fyrirmynd þessa óréttlætis er nú varla tekin frá öðrum ríkisstjórnum, eða hvað? Virðulegi forseti. Viðmiðunartölur til þess að reikna út upphæð barnabóta og vaxtabóta eru launatengdar. Gert er ráð fyrir að viðmið barnabótanna sé hækkað um 3%, en ég get ekki séð að viðmið vaxtabóta sé hækkað. Ég vil spyrja: Af hverju var viðmiðið ekki hækkað miðað við verðbólguáætlanir? Og um leið; mun þessi breyting ekki [[Forseti hringir.]]hafa áhrif á hag heimilanna þannig að færri heimili munu njóta þessara bóta? Hvert er samspil [[Forseti hringir.]]milli launahækkana og barnabóta og vaxtabóta?
Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi bætur almannatrygginga. Þær hafa ekki áður hækkað jafn mikið og þær munu gera um næstu áramót. Það er afleiðing af þróun launa í landinu og sem betur fer hefur skapast svigrúm til að hækka laun. Við skulum vona að þau hafi ekki verið hækkuð svo mikið að við stöndum frammi fyrir nýju þensluskeiði, eins og Samtök atvinnulífsins vöruðu við í blöðunum í morgun. Menn ættu ekki að gera lítið úr þeirri gríðarlegu hækkun sem verður í fjárlagafrumvarpi næsta árs og ólíkt því sem þingmaðurinn segir tekur hún tillit til hækkunar launa á þessu ári líka. Viljum við gera betur? Að sjálfsögðu viljum við gera betur. Það er hins vegar ekki rétt að setja sér algjörlega óraunhæf markmið. Vaxtabætur lækka vegna þess að laun eru að hækka og eignastaða heimilanna er að batna. Tökum umræðu um húsnæðismálin í aðeins víðara samhengi en bara vaxtabóta. Í janúar á næsta ári munum við að setja 20 milljarða til þess að greiða niður skuldir heimilanna. Það kemur til viðbótar þeim hálfa milljarði [[Forseti hringir.]]sem við gefum í skattafslátt í hverjum mánuði til þess að fólk geti lækkað skuldir sínar. [[Forseti hringir.]]Þegar þetta tvennt er tekið saman er vaxtabótakerfið eitt og sér [[Forseti hringir.]]lítilfjörlegt við hliðina á öðrum aðgerðum ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsögu hans í þessu máli. Hann nefndi stuttlega í ræðu sinni þá áætlun að selja 30% eignarhlut ríkisins í Landsbankanum og kemur fram í frumvarpinu að andvirði sölunnar eigi að nota til að greiða inn á skuldabréf og muni hafa í för með sér lægri vaxtakostnað fyrir ríkið. Í frumvarpinu kemur líka fram að Landsbankinn hefur skilað ríkissjóði verulegum arði á síðustu árum og gert er ráð fyrir 23,5 milljörðum í arð á árinu 2015 samkvæmt nýrri áætlun. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er að samstarfsflokkur hans, Framsóknarflokkurinn, samþykkti á landsfundi sínum í apríl síðastliðnum að það væri rétt að Landsbankinn yrði áfram í ríkiseigu, að hann ætti ekki að selja. Raunar fylgdi þeirri tillögu líka sú hugmynd að bankinn yrði samfélagsbanki og markmið hans væri ekki að hámarka arð. Þannig að mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er einhugur í ríkisstjórninni um þetta markmið? Hefur ráðherra stuðning samstarfsflokks síns um [[Forseti hringir.]]að selja þennan hlut í Landsbankanum?
Virðulegi forseti. Allt frá því að vinstri stjórnin kom fyrir í fjárlögum heimild til þess að selja hlut í Landsbankanum þá hefur þeirri stefnu verið fylgt hér af þinginu. Ég kannast ekki við annað en að það hafi runnið nokkuð auðveldlega í gegn með stuðningi allra flokka, heimildarákvæði til þess að geta selt 30% hlut í Landsbankanum. Ég tel að það sé mikilvægt, í fyrsta lagi til að greiða niður skuldir og í öðru lagi til að fá dreifðari eignaraðild að bankanum. Varðandi þær hugmyndir sumra að bankinn verði áfram í eigu ríkisins þá er það mín skoðun að ríkið eigi að eiga um 40% í bankanum til lengri tíma og vera þannig aðaleigandi bankans og ráðandi hluthafi í bankanum. En ég tel heppilegt að við finnum fleiri eigendur að hinum 60%, komum þeim fjármunum sem við getum þannig losað um í betri vinnu fyrir landsmenn. Hugmyndir um að fjármálastofnanir eins og Landsbankinn sem er í samkeppni við aðra [[Forseti hringir.]]banka í landinu eigi að vera reknar með einhverju öðru en [[Forseti hringir.]]arðsemismarkmiði held ég að séu orðnar [[Forseti hringir.]]úreltar. Slíkar hugmyndir og slíkar tilraunir hafa kostað okkur gríðarlegar fjárhæðir. Ég nefni Íbúðalánasjóð til vitnis um það.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir sýn hans á þetta mál, þ.e. hvað hann vill gera hvað varðar sölu Landsbankans. Ég hefði getað dregið þá ályktun af frumvarpinu en ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann nyti stuðnings samstarfsflokks síns sem hefur sett fram þá hugmynd sem hæstv. ráðherra telur úrelta - það er í sjálfu sér áhugavert að hæstv. fjármálaráðherra telji hugmyndir Framsóknarflokksins úreltar, þær eru ekki eldri en síðan í apríl á þessu ári - hvort hann njóti stuðnings Framsóknarflokksins sem samþykkti á sínum landsfundi að Landsbankinn ætti að starfa áfram í ríkiseigu og skyldi starfa sem samfélagsbanki. Það er auðvitað mjög mikilvægt að við sem ræðum þetta frumvarp áttum okkur á því hvort Framsóknarflokkurinn hafi lýst yfir stuðningi við þetta markmið frumvarpsins sem er ein undirstaða þess að ríkisfjármálaáætlun hæstv. ráðherra gangi eftir. Mér finnst mikilvægt að við á þinginu séum upplýst um það hvort fullur stuðningur sé við þessa fyrirætlan.
Herra forseti. Ég er hingað kominn til þess að mæla fyrir frumvarpi sem lagt er fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og nýtur að sjálfsögðu stuðnings beggja flokka. Ég tek eftir því að þingmaðurinn tjáir sig ekki sjálf um það hvaða skoðun hún hefur á málinu og fer eins og köttur í kringum heitan graut um það efni. Fyrir liggur stuðningur hennar flokks og hún sem formaður hans hlýtur að geta gert grein fyrir stefnu flokksins hvað það snertir, hvort þau hafa undið ofan af fyrri stefnu um að það eigi að selja hlutinn [[Gripið fram í.]]eða hvort þeirri stefnu er áfram fylgt. En hvort sem það er stefna Vinstri grænna að ríkið skuli eiga bankann með húð og hári og þá hafa stjórn og afskipti af honum, að við förum aftur í gamla tímann þar sem stjórnmálin reyna að hafa áhrif á jafnvel útlánastefnu einstakra banka, þá er það ekki tímabil sem hugnast [[Á að svara spurningunni?]]mér sérstaklega. - Spurningunni er auðveldlega svarað: Að sjálfsögðu er fjárlagafrumvarpið lagt fram með stuðningi beggja stjórnarflokka.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna og óska honum til hamingju með fjárlagafrumvarpið. Þar er eitt og annað ágætt eins og að þau eru hallalaus og þar eru metnaðarfull áform um að greiða niður skuldir ríkissjóðs, sem ég fagna. Það er líka verið að auka framlög í rannsóknir og nýsköpun, það er gott. En það er líka eitt og annað sem ég gagnrýni og ég fer betur yfir það í ræðu minni á eftir. Mig langar að spyrja spurninga sem varða tekjuhliðina. Ég fagna því að það á að fella niður tolla en það vekur athygli mína að einn veigamikill vöruliður sem er svolítið mikilvægur í neyslu heimilanna er algerlega undanskilinn og það eru matvæli. Af hverju er ekki hreyft við tollum á mat? Eru engin áform um það? Ef svo er, hvers vegna ekki? Og jafnframt: Hvað varð um áform um einföldun á virðisaukaskattskerfinu? Þeirra gætir ekkert í fjárlagafrumvarpinu.
Herra forseti. Örstutt fyrst um virðisaukaskattinn. Það er kannski fyrst og fremst það sem gerist næst að við erum að breikka skattstofninn. Það var ein forsenda þess að við gátum lækkað efra þrepið niður í 24%, sem er það lægsta sem það hefur verið, að við höfum sett fleiri inn undir virðisaukaskattskerfið. Varðandi tollana þá skiptir máli að finna fyrir stuðningi úr flokkum hér á þingi, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, við þau áform. Ég tel að þau séu löngu tímabær og að þessir neysluskattar séu orðnir úreltir, þessi neyslustýring sem í eina tíð skilaði mjög miklum tekjum fyrir ríkið, jafnvel stórum hluta ríkistekna, en það eru breyttir tímar. Þegar spurt er um landbúnaðarkerfið þá tel ég nokkuð augljóst að það gilda einfaldlega önnur lögmál á því sviði. Þar getum við ekki gert breytingar án þess að kollvarpa framfærslugrundvelli heilla framleiðslugreina í landinu. Þetta er ekki eitthvert séríslenskt fyrirbrigði, þetta gildir á alþjóðavísu, enda eru tollar eitt erfiðasta viðfangsefni í alþjóðaviðræðum um breytingar í tollamálum, [[Forseti hringir.]]ég nefni til vitnis um það samninga Evrópusambandsins og Bandaríkjanna, og mjög algengt að innlend framleiðsla [[Forseti hringir.]]sé vernduð að nokkru með slíkum reglum. En geta þær tekið breytingum yfir tíma? Að sjálfsögðu. [[Forseti hringir.]]Við erum einmitt að fara í eina slíka lotu núna og höfum gert í gegnum tíðina miklar breytingar.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta ekki sannfærandi svar. Gilda önnur lögmál um mat? Það voru felldir niður tollar á ákveðnum tegundum grænmetis upp úr aldamótum og sú aðgerð sýndi ósköp vel að það gildir ekkert annað um mat. Innlend matvælaframleiðsla á þessum sviðum, m.a. grænmetis, gúrkum og tómötum, efldist bara við samkeppnina erlendis frá. Það eru ýmsar leiðir til að styðja við innlenda matvælaframleiðslu, t.d. í gegnum styrkjakerfi og að hafa góð gæði á þessum mat, sem betur fer njótum við þess, mikil gæði eru á innlendum mat og við njótum líka fjarlægðarverndar sem skiptir miklu máli. Við erum að ofvernda íslenska matvælaframleiðslu og það er allt á kostnað neytenda. Auðvitað eiga sömu rök við þegar kemur að mat og öðrum vörum, fötum, skóm og hinu og þessu. Það verður að taka sjónarmið neytenda með í reikninginn í þessu öllu saman og ekki síst þegar kemur að mat. Mjög góð dæmi um niðurfellingu tolla á matvælum ættu að vera hæstv. ráðherra hvatning [[Forseti hringir.]]til þess að taka matvæli með í reikninginn.
Herra forseti. Ég tel að dæmin sem hv. þingmaður tók séu einmitt til vitnis um að það þarf að horfa til sérstakra sjónarmiða sem gilda í landbúnaðarmálum heilt yfir. Ég er alveg sammála hv. þingmanni varðandi grænmeti. Ég held að það hafi tekist ágætlega til við að gera nokkuð róttækar breytingar á sínum tíma á því sviði og grænmetisframleiðslan í landinu hefur tekið við sér og neytendur njóta góðs af því í landinu og eru nú almennt mjög ánægðir með innlendu framleiðsluna. Það sem ég var að benda á er að menn geta ekki gert grundvallarbreytingar á svona kerfum án þess að þær eigi sér einhvern aðdraganda. Ég tel mikils virði fyrir okkur að hafa áfram framleiðslu í landinu á mjólkurafurðum, á kindakjöti, nautakjöti og á öðrum sviðum eins og hér hefur verið nefnt í grænmetinu. Breytingar á þessum sviðum þurfa að eiga sér aðdraganda og hafa undirbúning. Við getum ekki einfaldlega kippt tollunum af og skilið menn eftir í samkeppni við stórlega niðurgreidda [[Forseti hringir.]]matvöru annars staðar, ekki síst ef hún er síðan framleidd samkvæmt einhverjum allt öðrum gæðastöðlum [[Forseti hringir.]]en við förum fram á að eigi að gilda fyrir íslenska framleiðslu.
Forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni yfir því að verið sé að einfalda skatt- og tollkerfið. Mér sýnist vilji vera hjá ríkisstjórninni að einfalda fleiri kerfi enn frekar, sem er bara mjög gott þó að ekki megi gleyma náttúrlega að tryggja þjónustuþáttinn líka í kerfunum. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort jafnframt standi þá til að einfalda kerfin sem Tryggingastofnun starfar eftir til að auka gæði þjónustu hjá þeirri stofnun af því að það er mjög flókið kerfi sem þar liggur að baki og enginn skilur það almennilega.
Virðulegur forseti. Það get ég svo sannarlega tekið undir að kerfi almannatrygginga er orðið gríðarlega flókið. Það er erfitt að skilja alla ranghalana í því, öll skerðingarákvæðin, hvernig réttindi breytast eftir því hver fjölskyldustaðan er og hvar í tekjubilinu menn eru staddir hverju sinni. Þetta er meginástæða þess að flokkarnir hafa saman með öðrum hagsmunaaðilum verið að vinna að uppstokkun á almannatryggingakerfinu. Sú vinna er talsvert langt komin. Við sjáum vonandi góðar tillögur frá þeirri nefnd núna fyrir áramótin. Ég rakti það í framsögu minni að við erum, hvað sem líður breytingum á kerfinu, að hækka grunninn í kerfinu um 9,4%. Það er gríðarlega mikil aukning. Hún byggir á því að við erum að ná árangri í efnahagsmálum heilt yfir og bæta stöðu ríkissjóðs. Við getum, ef við höldum [[Forseti hringir.]]okkar striki, haldið áfram að gera betur.
Forseti. Ég þakka svarið. Það er ágætt að fá loksins núna einhverja tilfinningu fyrir því hvenær eitthvað kemur út úr þessari nefnd. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að öðru sem mér finnst gríðarlega mikilvægt. Ég hef tekið eftir því þegar maður rýnir í fjárlög hverju sinni þá vantar möguleika á að skoða samhliða, í þeim gögnum sem við þingmenn fáum, til dæmis fjárlög síðasta árs til að bera saman þessar upplýsingar og bakgrunninn að þeim í einhverri samfellu og á auðskiljanlegan máta. Maður veltir fyrir sér hvort það sé ekki tímabært og hvort hæstv. ráðherra sé ekki tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að fjárlög séu aðgengilegri, skiljanlegri og gagnsærri.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það sem fyrrverandi fjárlaganefndarmaður að það getur verið flókið að grafa sig ofan í breytingar sem verða með fjárlögum hvers árs. Við gerum okkar besta í að stilla fram með myndrænum hætti og í töflum í fjárlagafrumvarpinu, bæði í fyrra og seinna heftinu, þróun yfir tímabil á lykilstærðum. Síðan getur fjárlaganefnd að sjálfsögðu farið enn dýpra og kallað eftir frekari upplýsingum. Ég vek líka athygli á því að við opnuðum fyrir ekki löngu síðan hjá Fjársýslunni sérstakan vef þar sem hægt er að fara enn dýpra ofan í nánast einstaka innkaupaliði einstakra stofnana. Það er mikill upplýsingabrunnur fyrir þá sem vilja fara djúpt ofan í ríkisreikninga fyrri ára og skoða þá eftir málaflokkum, sviðum eða eftir ráðuneytum þess vegna. Við eigum að halda áfram á þeirri braut, ég er algerlega sammála því.
Herra forseti. Skuldasöfnun ríkissjóðs vegna hrunsins var stöðvuð árið 2013 eins og áætlanir ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur gerðu ráð fyrir. Þær aðgerðir sem þá var gripið til til að forða ríkissjóði frá gjaldþroti, ákvarðanir vinstri stjórnarinnar í framhaldi þess og fórnir fólksins í landinu hafa skilað góðum árangri. Allar súlur stigu eða hnigu í rétta átt frá árinu 2009. Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hlýði á ræðu mína. [[Gripið fram í: Hann gerir það.]]
Ég er hérna.
Afkoma ríkissjóðs fór stöðugt batnandi, kaupmáttur jókst og hagvöxtur varð umtalsverður. Atvinnuleysi minnkaði jafnt og þétt og vextir og verðbólga lækkuðu. Þessi þróun hefur sem betur fer haldið áfram. Við erum að njóta uppskerunnar, njóta árangurs erfiðisins. Mér fannst því ónotalegt, herra forseti, að heyra hæstv. forsætisráðherra láta í stefnuræðu sinni eins og að allt gott í núverandi efnahagsumhverfi ætti rætur sínar í aðgerðum þeirrar ríkisstjórnar sem tók við stjórnartaumunum á árinu 2013. Hæstv. forsætisráðherra gerir með því ekki aðeins lítið úr því sem stjórnvöld aðhöfðust á síðasta kjörtímabili heldur lítilsvirðir hann einnig fólkið í landinu sem þurfti að leggja mikið á sig til að leggja grunn að þeim efnahagsbata sem við njótum nú. Spyrja má hvort hæstv. forsætisráðherra haldi virkilega að hann geti blekkt þjóðina með slíkum talsmáta. Allar áætlanir vinstri stjórnarinnar í ríkisfjármálum gerðu þó ráð fyrir mun meiri afkomubata árið 2016 en raunin er í fjárlagafrumvarpinu sem við ræðum í dag, enda hefur hægri stjórnin fært fjármuni úr sameiginlegum sjóðum landsmanna til efnamesta fólksins og fyrirtækjanna, eins og búast mátti við. Það hryggir okkur jafnaðarmenn að það séu bara sumir sem fái að njóta efnahagsbatans og að stórir hópar fái ekki notið bættrar stöðu, einkum þeir sem minnst hafa handa á milli. Það svíður sannarlega undan því að horfa á stórar summur úr ríkissjóði renna til efnafólks á meðan þeir sem þurfa á þjónustu og stuðningi að halda fá lítið sem ekkert. Við í Samfylkingunni hefðum deilt afkomubatanum í samræmi við anda jafnaðarstefnunnar. Jöfnuður, jafnrétti og samhjálp eru grunngildi jafnaðarstefnunnar og eru einnig þau gildi sem mynda undirstöður velferðarkerfisins. Almannatryggingar, heilsugæsla, menntastefna, húsnæðismál og skattar eiga að mynda eina samofna heild sem stuðlar að hagsæld og farsælu mannlífi. Jafnaðarstefnan leggur áherslu á að þessi heildarmynd sé skýr og að allir hlutar hennar sinni vel því hlutverki að skapa réttlátt og gott samfélag fyrir alla. Stoðir velferðarkerfisins gliðna nú þegar almannatryggingar ná ekki lágmarkslaunum, einstæðir foreldrar og öryrkjar eiga í fjárhagslegum erfiðleikum, æ fleiri börn búa við fátækt, greiðsluþátttaka einstaklinga í heilbrigðisþjónustu er of mikil, ungt fólk getur ekki komið sér þaki yfir höfuðið eða leigt á eðlilegum kjörum, sköttum er létt af þeim efnameiri, fjöldatakmarkanir eru í framhaldsskólum og kostnaður vegna menntunar eykst. Við slíkar aðstæður geta jafnaðarmenn ekki setið hjá heldur verða að berjast fyrir breytingum. Það munum við gera, m.a. með breytingartillögum við vinnslu fjárlagafrumvarpsins á næstu vikum. Lítum svo á velferðaráherslur hægri stjórnarinnar sem settar eru fram í fjárlagafrumvarpinu og í þeim fyrri sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram: Lög um almannatryggingar gera ráð fyrir að bætur hækki með ákvörðun í fjárlögum miðað við vísitölu og almennar kjarabætur. Hægri stjórnin stærir sig af hækkun bóta og lætur að því liggja að um sérstakt góðverk sé að ræða en staðreyndin er sú að hún kemst ekki undan því að fara að lögum um almannatryggingar. Lagabókstafurinn ræður en ekki réttlætið sem kallar á að þeir sem þurfa að reiða sig á bætur fái sömu hækkanir og samið var um fyrir lægstu laun. Þrátt fyrir lagaákvæðin, sem reyndar voru samþykkt á Alþingi í þeim tilgangi að tryggja stöðu þeirra sem lifa á bótum, hlýtur það að vera skýlaus krafa að bætur almannatrygginga hækki í takt við lágmarkslaun þegar þau hækka hlutfallslega meira en aðrir launataxtar yfir sama tímabil, þ.e. að hækkun bóta verði frá 1. maí á þessu ári en ekki frá 1. janúar á árinu 2016 eins og hæstv. fjármálaráðherra lýsti yfir áðan. Samfylkingin mun því leggja fram frumvarp sem gengur út á að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga fylgi þróun lágmarkslauna í samræmi við kjarasamninga og verði 300 þús. kr. árið 2018. Greiðslurnar fari stighækkandi fram til 2018 með hliðstæðum hætti og lægstu laun samkvæmt kjarasamningum. Í nýgerðum kjarasamningum hefur verið lagt til grundvallar að 300 þús. kr. séu hæfileg lágmarkslaun af því að það sé sú fjárhæð sem sé launafólki nauðsynleg til mannsæmandi framfærslu. Hið sama hlýtur að gilda um aldraða og öryrkja sem reiða sig á lífeyri almannatrygginga til að sjá sér farborða. Ljóst er að stór hópur aldraðra og öryrkja býr við fátækt. Tæplega fjórðungur öryrkja býr við skort á efnislegum gæðum samkvæmt rannsókn Hagstofu Íslands frá júlí 2015 og öryrkjar eru sá hópur sem verst stendur þegar þátttakendur eru greindir eftir atvinnustöðu. Hækkun bóta almannatrygginga frá því sem frumvarpið gerir ráð fyrir er því afar mikilvæg og liður í því að draga úr þeim ójöfnuði sem leiðir af aðgerðum hægri stjórnarinnar. Hvað heilbrigðisþjónustu varðar er rétt að minna á að þeir sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda hér á landi greiða sjálfir yfir borðið samtals rúmlega 30 milljarða kr. á ári sem er hlutfallslega mun meira en nokkur önnur Norðurlandaþjóð. Heilbrigðiskerfið þarfnast styrkingar en ekki á kostnað sjúklinga. Í fjárlagafrumvarpinu sé ég ekki að verið sé að styrkja heilbrigðiskerfið að neinu marki með nýjum verkefnum. Alvarlegt er þó að ekki sé gert ráð fyrir fjölgun sjúklinga, að einhverju marki er það að vísu gert varðandi lyfjakostnað en ekki á spítölum eða í heilsugæslu nema þegar horft er til sérgreinalækna. Í samningum við sérgreinalækna sem tóku gildi snemma árs 2014 er gert ráð fyrir að sjúklingum sem til þeirra leita fjölgi jafnt og þétt enda er þjóðin að eldast og líklegt að fjölgi í þeim hópi sem þarf á læknishjálp að halda. Kostnaðinn við samninginn áttu sjúklingar að bera en horfið er frá því nú og ríkið greiðir kostnaðinn samkvæmt tillögum í fjárlagafrumvarpinu. Ég þakka þessi sinnaskipti hægri stjórnarinnar ekki síst baráttu stjórnarandstöðunnar á síðasta þingi fyrir lægri greiðsluþátttöku einstaklinga í heilbrigðiskerfinu. Annað baráttumál stjórnarandstöðunnar var að auknum fjármunum yrði varið til viðhalds á Landspítalanum. Því eru það mikil vonbrigði að enn eitt árið ætli hæstv. ríkisstjórn að láta myglusvepp grassera þar og bjóða sjúklingum upp á að liggja á göngum spítalans eins og greint er frá á forsíðu Fréttablaðsins í dag. Þessu verður að breyta. Lausn vandans í heilbrigðiskerfinu felst fyrst og fremst í því að ríkið styrki raunverulega rekstur sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana, geri þeim kleift að halda góðum mannauði og að mæta þörfum sjúklinga um land allt. Það á að vera forgangsverkefni. Afleit menntastefna hægri stjórnarinnar leiddi af sér að aldurstengdar fjöldatakmarkanir í framhaldsskóla tóku gildi um áramótin, en þá var fólki 25 ára og eldra vísað í bóknám í einkaskóla með ærnum tilkostnaði. Það verður til þess að færri munu afla sér menntunar sem er óhagstætt bæði fyrir einstaklinga og samfélagið. Það verður að snúa af þeirri braut og auðvelda aðgengi að námi hvar sem er á landinu, óháð aldri og efnahag nemenda. Það er bæði góð byggðastefna og menntastefna. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki vikið frá fyrri stefnu um fjöldatakmarkanir en svo virðist sem ekki sé áætlað fyrir breytingum á nemendafjölda í skólunum. Athuga þarf hvort um prentvillu sé að ræða hvað það varðar. Eins og allir vita er afar slæmt ástand á húsnæðismarkaði og harðast kemur það niður á ungu fólki og leigjendum. Hæstv. húsnæðismálaráðherra boðar breytingar til batnaðar en þær hafa látið á sér standa. Meðal aðgerða sem grípa þarf til við lausn vandans eru nýjar húsnæðisbætur sem tryggja leigjendum sambærilegan stuðning og veittur er þeim sem búa í eigin húsnæði. Í frumvarpinu er lagt til að húsnæðisbætur verði 1,1 milljarður kr. sem dugir ekki til til að mæta vanda leigjenda. Og gleymum því ekki að 400 milljónum var lofað í húsnæðisbætur sem mótvægi við matarskattinn á þessu ári en þær hafa ekki skilað sér enn. Viðbótin í þessu frumvarpi er því ekki nema 700 millj. kr. Um fjórðungur heimila landsins er í leiguhúsnæði og það eru heimili sem virðast ekki eiga upp á pallborðið hjá hægri stjórninni. Það er sláandi að sjá hvað leigjendum er skammtað úr sameiginlegum sjóðum okkar og bera það saman við það sem þeir sem eiga húsnæði hafa fengið. 80 þús. millj. kr. runnu til þriðjungs heimila landsins vegna verðtryggðra húsnæðislána og stór hluti þeirrar fjárhæðar fór til heimila sem þurftu alls ekkert á þeirri peningagjöf úr ríkissjóði að halda. En leigjendur, sem eru um 25% heimila í landinu og oftar en ekki mjög tekjulág, eiga að skipta með sér 700 millj. kr. á árinu 2016. Óréttlætið í þessari misskiptingu er hrópandi. Í frumvarpinu er lagt til að 1,5 milljarðar kr. fari til stofnstyrkja vegna 400 íbúða í félagslega kerfinu. Þá fjárhæð og þann fjölda íbúða hlýtur að verða að endurskoða því að vandinn kallar á enn fleiri íbúðir og þá um leið aukið fjármagn. En hvernig ætli upphæðin hafi verið ákveðin? Úr vasa skuldugra heimila eru á móti teknir 1,5 milljarðar kr. í stað þess að breyta viðmiðum þannig að fleiri heimili eigi kost á vaxtabótum. Það þarf einnig að gera fólki sem kaupir íbúð eða búseturétt í fyrsta sinn og tekjulágu fólki kleift að fjármagna íbúðarkaupin. Við núverandi ástand má ekki una lengur og tillögur hæstv. húsnæðismálaráðherra til úrbóta, sem eru í raun aðeins 700 milljónir ef frá eru dregnar lækkun á vaxtabótum og mótvægisaðgerðir við matarskatti, duga engan veginn. Fögur orð hæstv. húsnæðismálaráðherra raungerast ekki í fjárlagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra. Það er athyglisvert. Herra forseti. Í fjárlagafrumvarpinu eru útfærðar þær skattkerfisbreytingar sem boðaðar voru í ríkisfjármálaáætlun sem lögð var fram og samþykkt á vorþingi. Hægri stjórnin lofaði einfaldara skattkerfi og að því er unnið. Í því fólust sannarlega engin loforð um réttlátara skattkerfi enda höfðu fyrri aðgerðir hennar létt sköttum af ríkasta fólkinu í landinu og hækkað neysluskatt á matvæli svo dæmi séu tekin. Skattar gegna ekki aðeins því hlutverki að afla ríkissjóði tekna heldur einnig því mikilvæga hlutverki að stuðla að jöfnuði í samfélaginu. Þrepaskiptur tekjuskattur skilar báðum hlutverkunum. Með tillögunum nú, þar sem þrepum er fækkað og viðmiðum breytt, er verið að draga úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins. Samkvæmt skýringum með tillögunum í frumvarpinu munu þeir sem eru með 370 þús. kr. fá um 3 þús. kr. afslátt sem er svipað og þeir fá sem eru með 850 þús. kr. í mánaðarlaun eða meira. Mest fá þeir í afslátt sem eru með 700 þús. kr. í mánaðarlaun, 12 þús. kr., þegar breytingarnar hafa náð í gegn. Þeir sem eru með tekjur undir 240 þús. kr. mánaðarlaunum fá hins vegar engan afslátt. Þeir fá ekkert úr ríkissjóði. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að það sé vegna þess að fólk með svo lágar tekjur greiði ekki skatta sem renna til ríkisins heldur bara útsvar sem rennur til sveitarfélaganna. Ég spyr, herra forseti: Hvers konar hundalógík er þetta eiginlega? 5 milljarðar fara í þessa einföldun á skattkerfinu og þeir einir sem sannarlega þyrftu á auknu fjármagni að halda fá ekkert. Manni eins og Kára Stefánssyni, sem sjálfur hefur sagt að sanngjarnt væri að hann greiddi hærri skatta, er réttur þrjú þúsund kall á mánuði úr sameiginlegum sjóðum okkar allra en þeir sem minnst hafa fá ekkert. Um skattkerfisbreytingar sagði hæstv. forsætisráðherra í stefnuræðu sinni, með leyfi forseta: „Með því má áfram gera ráð fyrir að kjör allra batni, en þó sérstaklega millitekju- og láglaunafólks, og þannig batni lífskjör á Íslandi áfram en um leið aukist jöfnuður áfram.“ Getur verið, herra forseti, að hæstv. forsætisráðherra trúi því sjálfur að boðaðar skattkerfisbreytingar gagnist lágtekjufólki og auki jöfnuð? Hefur hæstv. forsætisráðherra kannski ekki lesið skýringarnar með fjárlagafrumvarpinu þar sem skýrt er tekið fram að þeir sem lægstar tekjur hafa fá ekkert? Greiningar hafa sýnt að barnafjölskyldur eiga í einna mestum vandræðum með að ná endum saman og sum börn búa við fátækt og fara á mis við efnisleg gæði. Í velferðarsamfélögum Norðurlandanna er lögð mun meiri áherslu á stuðning við barnafólk en við höfum gert með öflugu barnabótakerfi. Góðar barnabætur jafna stöðu barnafólks en í tillögum í fjárlagafrumvarpinu hækkar heildarupphæð sem áætluð er í barnabætur á árinu 2016 ekki, hún lækkar þess í stað lítillega og viðmiðunartölur hækka aðeins um 3% en ekki samkvæmt verðbólguspám. Það er nauðsynlegt að setja upp dæmi þar sem bornar eru saman launatölur, breytingar á barnabótum og breytingar á vaxtabótum og meta áhrifin á hag heimilanna í landinu. Herra forseti. Hjartað í stefnu Samfylkingarinnar er að almannatryggingar, heilsugæsla, menntastefna, húsnæðismál og skattar myndi eina samofna heild sem stuðlar að hagsæld og farsælu mannlífi. Við munum láta hjartað ráða við þinglega meðferð fjárlagafrumvarps ársins 2016.
Herra forseti. Ég ætla að gera tvær athugasemdir við ræðu hv. þingmanns varðandi kjör þeirra sem minnst bera úr býtum í samfélaginu í dag. Í fyrsta lagi ætla ég að nefna það sem ég hef áður komið inn á, að bætur eru að hækka um 9,4% og hafa ekki áður hækkað meira. Í öðru lagi var það þannig að þegar gengið var frá kjarasamningum á almennum vinnumarkaði í vor var sérstök áhersla lögð á hækkun þeirra launa sem eru neðst í launastiganum og var það meginniðurstaða kjarasamninganna. Skattkerfisbreytingarnar sem við kynnum hér til sögunnar passa ágætlega við þær áherslur sem náðust á vinnumarkaði og ég fullyrði að ef ríkisstjórnin hefði ekki verið tilbúin til að létta undir með millitekjuhópunum með þeim hætti sem við erum að gera hér hefði verið óraunhæft að loka kjarasamningalotunni í vor, það hefði einfaldlega verið óraunhæft. Það var tiltölulega lítið sem kom í hlut þeirra sem eru á millitekjubilinu en hlutur þeirra skánar mjög við þær skattalækkanir sem við kynnum hér til sögunnar. Í skattalækkununum lækkum við neðsta þrepið. Það tryggir, ólíkt því sem þingmaðurinn heldur fram, að skattalækkunin nær niður allan launastigann. Það er vissulega ekki mikil skattalækkun enda tökum við einungis um 1% af launum í kringum 230–240 þús. kr. til ríkisins, 1%, restin fer í útsvar, eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Við gætum auðvitað tekið ákvörðun um að borga enn meira en bara persónuafsláttinn til sveitarfélaganna og bætt við þá 10 milljarða sem við sendum þeim, en aðalatriðið er að þar er skattbyrðin langminnst - langminnst - og verður það áfram. Lægsta skattþrepið [[Forseti hringir.]]er að lækka og við erum að taka í gagnið nýtt skattþrep sem verður 22,5% í tekjuskattinum, lægra en það var allan valdatíma vinstri flokkanna á síðasta kjörtímabili.
Herra forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ítrekar að bætur hafi aldrei hækkað meira en nú. Í ræðu sinni fór hæstv. ráðherra ágætlega yfir það að 30 milljarðar eru á gjaldahlið vegna launahækkana. Hann sagði jafnframt að það hefði aldrei verið meira. Bætur almannatrygginga eiga samkvæmt lögum að hækka í takt við launaþróun eða vísitölu eftir því hvort er hagstæðara fyrir bótaþega, þannig að þegar talað er um að bætur hafi aldrei hækkað meira er ástæðan sú að launabætur þær sem miðað er við, voru góðar. Þegar lægstu launin eru hækkuð umtalsvert meira en önnur laun felst réttlætið hins vegar í því að ekki er farið eftir lagabókstafnum ísköldum heldur er metin staða aldraðra og öryrkja og kjör þeirra bætt í samræmi við lægstu laun. Ef litið er á síðasta ársreikning Tryggingastofnunar og skoðuð tafla þar sem bætur eru bornar saman við lágmarkslaun sést að þar eru tengsl á milli. Þau tengsl er verið að rjúfa með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Við þurfum að gera á því breytingu því að það er dagljóst að fólkið sem á í erfiðleikum, ásamt barnafjölskyldum, er einmitt það fólk sem þarf að reiða sig á bætur. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var kalda lagahyggjan gagnrýnd, en andi laganna sem sett voru á sínum tíma er að standa á vörð um þá sem þurfa að reiða sig á bætur.
Virðulegi forseti. Við höfum hækkað bætur meira en verðlag á hverju einasta ári þessa kjörtímabils. Kaupmáttur bóta hefur vaxið á hverju einasta ári. Ef við tökum árin 2014, 2015 og spá fyrir 2016 saman er uppsöfnuð hækkun verðlags 8,8% á tímabilinu á sama tíma og bætur hafa hækkað um 16,7% - 16,7%. Ég gat ekki betur heyrt en að hv. þingmaður staðfesti það í ræðu sinni að bætur hefðu ekki áður hækkað meira. Það er góð ástæða fyrir því að þær eru hækkaðar svo mikið núna en niðurstaðan er samt sú sem við höfum verið að tala um, að þær hafa ekki hækkað meira í aðra tíð. Svo getum við tekið langa umræðu um hvað við getum gert til þess að gera enn þá betur. Samfylkingin virðist fylgja þeirri línu að bætur eigi að vera jafn háar launum. Ég hef efasemdir um þá stefnu. Ég tel að við þurfum að tryggja að til staðar séu réttir hvatar í kerfinu til þess að fólk sjái ávinninginn af því að fara út á vinnumarkaðinn og sækja sér vinnu. Það tel ég að sé mikilvægt. Samfylkingin virðist vera með stefnu sem gengur að stórum hluta til út á það að bótavæða samfélagið og að það sé bara í góðu lagi að hafa frjálst val um hvort maður er á bótum eða úti á vinnumarkaðnum. Ég er ekki sammála þeirri stefnu. Ég tel að það sé stóralvarlegt mál þegar við sjáum jafn öra þróun í fjölgun bótaþega og við höfum séð á undanförnum - ekki bara síðustu árum heldur síðustu tveimur áratugum. Það er gríðarlega mikil fjölgun og þar er mikið verk að vinna. Við eigum gott samstarf með vinnumarkaðnum við að vinna úr þeim vanda. Það er mikið af geðrænum vandamálum í kerfinu hjá okkur, þunglyndi sem heldur fólki frá vinnumarkaðnum. Því fólki þarf að sinna og koma því aftur til starfa. Einn liður í því er að tryggja að fólk sjái raunverulegan ávinning af því að fara aftur út á vinnumarkaðinn með þeim hætti að það geti bætt lífskjör sín um hver mánaðamót með þeim hætti líka.
Herra forseti. Þetta var sannarlega athyglisverð ræða hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra - og sorgleg. Það er sorglegt viðhorf að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra telji það vera lið gegn því að bótavæða samfélagið að halda öryrkjum, öldruðum og þeim sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga, undir lágmarkslaunum og gefa í skyn að verið sé að halda fólki á bótum og að það velji frekar að vera á bótum. Öryrkjar eiga margir hverjir ekkert val, þeir eiga ekkert val. Það er skylda ríks samfélags að standa þannig að málum að þeir sem meira hafa á milli handanna gefi eftir getu og þeir sem þurfa á þjónustu að halda þiggi þá eftir þörfum. Er það þá í lagi að öryrkja sem misst hefur starfsgetu sína og fær hvergi vinnu, sé haldið á lægri bótum en sem nemur lágmarkslaunum? Hvað er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að meina? Er þetta hjartað í velferðarstefnu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar? Ég er hrædd um að við þurfum að taka þá umræðu þegar við höfum betri tíma og reyna að fá hæstvirta ráðherra í ríkisstjórn Íslands til að líta með öðrum augum á þá sem þurfa á þjónustu samfélagsins að halda, og með þýðara hjartalagi.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu þótt við séum að sjálfsögðu ekki sammála um ágæti fjárlagafrumvarpsins. Ég tel að í frumvarpinu felist mikil jákvæð tíðindi. Þetta er gott frumvarp sem felur í sér stór skref í átt að einfaldara og skilvirkara skattkerfi, sem felur í sér tímamót hvað varðar áætlanir ríkisstjórnarinnar um afnám tolla til hagsbóta fyrir alla landsmenn, alla sem búa í okkar ágæta landi. Það er með mikilli gleði sem ég blanda mér í umræðuna í dag um þetta fjárlagafrumvarp. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður ræddi mikið um hækkun á almannatryggingum, á almannatryggingabótunum. Ég vil beina þeirri spurningum til hv. þingmanns sem hæstv. fjármálaráðherra kastaði fram í umræðunni áðan: Ef það er svo að Samfylkingin skilur ákvæðið á þann veg að bætur eigi að hækka að sömu fjárhæð og lægstu laun, hvers vegna í ósköpunum nýtti Samfylkingin, og hv. þingmaður sem sat sem fjármálaráðherra í síðustu ríkisstjórn, ekki tækifærið þá til að breyta ákvæðum laganna á þann hátt að þetta væri skýrt og stæði þar? Eða er þetta ný stefna hjá Samfylkingunni?
Herra forseti. Ég, eins og hv. þingmaður, gleðst yfir því að við skulum vera farin að skila afgangi í ríkissjóð, að okkur hafi tekist að vinna okkur á svo stuttum tíma með svo góðum árangri upp úr efnahagshruni. Þegar bætur almannatrygginga hækkuðu á síðasta kjörtímabili var það annaðhvort miðað við vísitölu eða launaþróun. Þær héldust í hendur við lágmarkslaun, krónutalan, eins og hv. þingmaður getur kynnt sér í ársskýrslum Tryggingastofnunar. Það er ekki svo að Samfylkingin túlki 69 gr. laga um almannatryggingar þannig að bæturnar eigi að fylgja lágmarkslaunum. Hins vegar er greinin til þess að verja hag þeirra sem njóta bóta og lagagreinin bannar ekki að betur sé gert. Þegar aðstæður eru þannig í samfélaginu að tekist hefur að ná svo umtalsverðum kjarabótum fyrir lægstu launin og rökin eru þau að enginn geti lifað af lægri launum, það sé nauðsynlegt að hækka launin til að líf þeirra sem eru á lágmarkslaunum sé mannsæmandi, þá eigum við, þessi ríka þjóð, að hækka bætur almannatrygginga á sama hátt. Lagabókstafurinn bannar okkur ekki að gera betur en að fara eftir þróun launa í landinu.
Hæstv. forseti. Ég skil enn ekki stefnu Samfylkingarinnar en skýringin er kannski sú að ég skil ekki alltaf þann flokk. Miðað við ræðu þingmannsins er það stefnan að bætur eigi ekki að fylgja lágmarkslaunum en samt er því haldið fram að núna eigi þær að gera það og er það væntanlega vegna þess að Samfylkingin ber ekki ábyrgð á fjárlögunum. Bætur voru skertar á síðasta kjörtímabili, í tíð vinstri stjórnarinnar. [[Gripið fram í.]]Vissulega er það þannig að við lifðum erfiða tíma og það þurfti að taka á í ríkisrekstrinum, en það eru gerðirnar sem tala og andinn og hjartað sýndi hver stefnan var þá hjá Samfylkingunni. Það er kannski búið að skipta um hjarta í Samfylkingunni, ég spyr. Hæstv. forseti. Það er ljóst að þessi andsvör og sú ræða sem hefur verið flutt kalla á frekari umræðu um þessi mál í þingsalnum og ég geri ráð fyrir því að hún fari fram hér síðar í dag. Staðreyndirnar tala sínu máli. Bætur eru að hækka umtalsvert, [[Gripið fram í: Allt of lítið.]]bætur eru að hækka meira en dæmi eru um í sögunni. Það er staðreynd málsins, það er það sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks leggur til. Ég hvet hv. þingmenn alla til að fagna því að sú stefna birtist í fjárlagafrumvarpinu og fagna þeim árangri sem við höfum náð í stjórn efnahagsmála.
Herra forseti. Ég undrast að hv. þingmaður skilji ekki hvað ég er að tala um. Ég segi eins og hv. þingmaður, ég fagna því að við skulum hafa náð slíkum árangri frá hruni en ég vil að gæðunum sé skipt með réttlátari hætti. Við jafnaðarmenn teljum ekki ásættanlegt að laun almannatrygginga séu lægri en lágmarkslaun í landinu. Er erfitt að skilja það? Er erfitt að átta sig á því að það er óásættanlegt? Það er óásættanlegt fyrir þá sem reiða sig á bætur. Þegar við erum nú komin á þann stað að við erum farin að skila afgangi, við erum farin að greiða niður skuldir, þá eigum við um leið að passa að jöfnuður haldist í samfélaginu og þeir sem þurfa að reiða sig á bætur séu ekki skildir eftir á köldum klaka undir lágmarkslaunum Það er stefna sem gengur ekki. Ég tek undir með hv. þingmanni að það þurfi ræða betur, því að þetta er niðurstaða sem verður aldrei samþykkt.
Herra forseti. Þetta eru áhugaverðar og athyglisverðar samræður sem hér hafa átt sér stað og skýra kannski enn frekar stefnu og viðhorf ríkisstjórnarinnar. Það er ástæða til þess að rifja það upp að þrátt fyrir hið gríðarlega efnahagsáfall sem við urðum fyrir í tengslum við hrun íslensku bankanna, með tilheyrandi skuldsetningu og tekjutapi ríkissjóðs, sem við öll þekkjum, þá hefur batinn staðið samfleytt frá 2010. Hann hefur, sem betur fer, skilað sér jafnt og þétt í batnandi afkomu ríkissjóðs. Það er ekki einvörðungu þessari ríkisstjórn að þakka. Eins og kom fram hjá hv. formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra, þá var hér ekki eitthvert ginnungagap, lífið varð ekki til úr tómarúmi eftir kosningar fyrir rúmum tveimur árum. Viðsnúningur hefur orðið í ríkisfjármálum og afkoman hefur batnað eins og raun ber vitni, og kannski er ástæða fyrir því. Ég hef áhyggjur af því að við stefnum aftur í svipaðan farveg og hlutirnir voru í fyrir hrun. Þá höfðu tekjustofnar ríkisins verið veiktir kerfisbundið. Það er hluti af skýringunni á ástandinu sem við stóðum frammi fyrir, tekjurnar stóðu engan veginn undir útgjöldunum út af tekjutapinu sem efnahagshrunið hafði óhjákvæmilega í för með sér. Það var því höfuðverkefni síðustu ríkisstjórnar að styrkja þá tekjustofna og það er það sem ríkisfjármálin njóta góðs af nú. Þess vegna kemur það á óvart það sem hér er kallað fram í og rætt í pontu; eins og það hafi verið pólitískt val að skera niður. Það er með ólíkindum að hlusta á þetta. Þetta var efnahagsleg neyðarráðstöfun sem ríkisstjórnin stóð frammi fyrir í kjölfar hruns og vegna gjaldþrota efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins. Í því samhengi er að sjálfsögðu höfuðatriði að við gætum þess - því miður sér þess ekki stað í frumvarpinu - að tekjustofnarnir verði ekki veiktir. Frumvarpið gerir ráð fyrir um það bil 4% verðbólgu þannig að ríkisstjórnin virðist ekki trúa því að hún nái að halda verðbólgunni niðri. Ofan í það eru boðaðar skattalækkanir sem ég hélt að hefði verið búið að sýna fram á að væru ekki góður kostur við þessar aðstæður. Í sjálfu sér má líka velta því fyrir sér, þó að maður gleðjist yfir því að við séum að ná betri stöðu ríkissjóðs, hversu mörg prósent batinn er af vergri landsframleiðslu og hvort hann hefði getað verið meiri. Við vinstri græn teljum að svo hefði verið ef tekjustofnum hefði verið viðhaldið betur en ríkisstjórnin hefur kosið að gera. Í staðinn fyrir að sníða agnúa af tilteknu skattandlagi eins og auðlegðarskatti þá er ákveðið að framlengja það ekki og litið er svo á að sumt, sem var tímabundið, sé ekki ástæða til að framlengja en annað hefur þótt ástæða til að framlengja. Lagt er upp með þessa kunnuglegu skattapólitík, eins og hér hefur verið rakið. Í stað þess að styðja við þá sem minnst hafa er miðað við þá sem hærri hafa tekjurnar. Ég verð að taka undir það sem hér kom fram áðan að mér finnst vera forgangsmál að við styðjum við þá sem standa neðar í skalanum frekar en þá sem eru í kringum 700 þúsund, að hlutfallslega fari meira þangað en til þeirra sem meira hafa. Þess vegna skil ég ekki þá umræðu, sem hér átti sér stað, að þetta sé eitthvert val, að fólk kjósi sér að vera öryrki.
Það er verið að tala um …
Við erum að tala um bætur. Hér er verið að tala um að aldrei áður hafi bætur hækkað eins mikið. Sérstaklega hefur hæstv. forsætisráðherra talað í miklum og stórum orðum. Það er ekkert jafn stórkostlegt og heimsmet falla í hinum ýmsu málum, aldrei hefur meira verið gert af þessu eða hinu. Það er eins og mikil þörf sé fyrir að setja hlutina þannig fram að allt sé stærst og best. Það er ekki nægur jöfnuður í samfélaginu. Við þurfum að gera miklu betur en gert er. Við hljótum að þurfa að leggja meiri áherslu en hér er lagt upp með á þá sem minna hafa. Við í minni hlutanum komum til með að gera við það tillögur og breytingar. Mig langar aðeins að víkja að nokkrum þáttum í frumvarpinu af því að það er eitt og annað sem vekur athygli. Hér hefur verið farið ágætlega yfir nokkra þætti. Mig langar að fara aðeins yfir ráðuneytin og skoða tilteknar breytingar þar því að ég skil þær ekki allar. Áður en ég geri það langar mig samt í framhaldi af því sem hér var verið að ræða áðan varðandi samneysluna - það kemur fram á bls. 17, 18 og 19 í litlu bókinni, Stefna og horfur, að Hagstofan spáir 1,5–1,7% aukningu á samneyslu árlega. Það er vert að geta þess að þetta er mun minni árlegur meðalvöxtur samneyslu en síðustu 20 árin þrátt fyrir að við séum að skila hallalausum ríkisfjárlögum. Ef spáin gengur eftir fer þetta hlutfall niður í 2,1%. Hlutfall samneyslu af vergri landsframleiðslu var á síðasta ári rúm 24%, vissulega er það með því hæsta sem gerist innan OECD-landanna en það má ekki horfa fram hjá því að þetta er mjög lágur meðalvöxtur samneyslu. Eins og ég sagði ætla ég að fara aðeins ofan í ráðuneytin. Mig langar til að byrja á málaflokki sem er mér kær, mennta- og menningarmál, og tala aðeins um framhaldsskólana. Hér er dregin upp sú mynd að verið sé að auka verulega í gagnvart framhaldsskólunum. Það er ekki svo, það er um milljarðs kr. lækkun í málaflokkinn. Það virðist vera þannig að það sé fjármagnað með því að fækka nemendaígildum en auka framlög með hverjum nemanda. Aukningin sem á sér stað er því ekki raunveruleg aukning. Ég skil til dæmis ekki, af því að ég hef oft tekið mið af menntaskólanum í minni heimabyggð, hvers vegna þar er enn verið að fækka nemendaígildum þrátt fyrir að skólinn hafi þurft að hafna nemendum og sé að sprengja utan af sér. Svo á við um fleiri skóla. Þess í stað setur ráðherra fullt af peningum í að efla læsi um leið og hann niðurlægir stofnun við Háskólann á Akureyri. Það er líka áhugavert að við erum í 23. sæti sem landslið í fótbolta og það er alveg á heimsmælikvarða; ég held að við séum í 27. sæti í læsi og þá er allt í fári. Auðvitað þurfum við að gera betur og auðvitað þurfum við að efla læsi. Það skal enginn draga úr því en það skiptir máli hvernig hlutunum er fyrir komið og háttað. Þannig að það sem fer í mennta- og menningarmálaráðuneytið er raunlækkun, fækkun nemendaígilda og svo er viðbótarkostnaður vegna vinnumats framhaldsskólakennara. Þetta verður til þess að ekki er verið að koma til móts við fjöldann. Á síðasta ári, í þeim fjárlögum sem við erum að vinna eftir í dag, voru möguleikar 25 ára og eldri til náms skertir - þannig að hér er enn verið að reyna steypa fólk í sama mót. Kerfið okkar er ekki að þjóna fjöldanum heldur bara sumum. Það er talað um nýjungar í skólastarfi sem er lesið sem svo að það eigi að efla skólastarf. Það er vert að spyrja, þegar talað er um tónlistarnámið, eflingu þess, hvað ráðherrann á við. Um hvað snýst þetta? Snýst þetta um einn einkarekinn tónskóla í höfuðborginni eða hvað? Það eru alla vega ein ánægjuleg tíðindi hér. Vissulega er - og ekkert úr því að draga - bætt í listir og menningu, sem er af hinu góða, enda var búið að skera þann lið töluvert niður eða öllu heldur var framkvæmdaáætlun fyrrverandi ríkisstjórnar ekki fylgt eftir. En gólfið svokallaða heldur í litlu framhaldsskólunum, það er ánægjulegt að sjá. Það er eitt sem ég hef áhyggjur af varðandi jöfnun á námskostnaði; þar er skorið niður. Það er fyrir landsbyggðarfólkið okkar unga sem sækir sér menntun úr heimabyggð, þar er skorið niður. Það er 50 millj. kr. lækkun sem er reyndar að frátöldum launa- og verðlagsbótum, það eru sem sagt 27. milljónir teknar úr þeim lið sem er nú ekki svo stórkostlegur. Þetta er einn þátturinn í ójöfnuði, þetta breikkar bilið milli landsbyggðar og höfuðborgar, fækkar tækifærum. Það þarf að reyna að skoða aðeins, og við ræðum það væntanlega á morgun við mennta- og menningarmálaráðherra, hvernig hann sér fyrir sér fækkun á nemendaígildum í þessum skólum og hvort hér er um misskilning að ræða. Varðandi byggðamálin, námstækifæri eru vissulega hluti af þeim, langar mig að spyrja um 500 millj. kr. framlag sem kemur fram á bls. 355 í frumvarpinu. Það er 500 millj. kr. framlag sem átti að vera vegna viðhalds flugvalla á landsbyggðinni. Ég veit ekki betur en að eingöngu sé búið að laga flugvöllinn á Gjögri, aðra ekki. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort klára eigi þá flugvelli sem ætlunin var að gera á þessu ári. Og ef ekki, af því að þetta er fellt út úr frumvarpinu, hvort ákveðið hafi verið að hætta við framkvæmdirnar eða hvort þetta flyst á milli ára á einhvern annan hátt. Þetta er mjög mikilvægt og skiptir þessar byggðir gríðarlega miklu máli. Mig langar líka að skoða byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta. Ég hefði viljað sjá mun meiri fjármuni setta í það eins og við höfum rætt hér töluvert. Eftir mikið harðfylgi var aukið í það á yfirstandandi ári. Þetta er verkefni sem sveitarfélögin hafa mikinn áhuga á og er talið hafa skilað þeim miklu; og skrýtið að ekki sé aukið meira við þar en raun bera vitni. Áfram varðandi flugið. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. framlag til styrkingar innanlandsflugi. Mig langar til að spyrja hvort þetta sé hluti af þeim aðgerðum sem hópurinn lagði til til að lækka kostnað innanlandsflugsins. Það er jú eitt af baráttumálum landsbyggðarinnar að það sé ekki svona gríðarlega dýrt að fljúga en stundum eru ekki aðrir möguleikar til að koma sér á milli staða þegar sækja þarf þjónustu sem einvörðungu er veitt á höfuðborgarsvæðinu. Mig minnir að það hafi þurft í kringum 200 milljónir á ári til að lækka fargjöldin um 17%. Mig langar til að fá það staðfest hvort það er framlag sem á ekki að taka inn í myndina eða hvort þetta er eitthvað annað. Snjómoksturinn - hallinn heldur áfram. Þrátt fyrir það eru settir þarna inn einhverjir smáfjármunir. Það er algjörlega óásættanlegt að ekki sé meira lagt í viðhald vega. Ég skil ekki, virðulegi forseti, hvers vegna það er ekki gert. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í Bakka. Í frumvarpinu virðist vera tekið af vegafé, sem aldrei var ætlunin að gera, til þess að setja í það [[Forseti hringir.]]verkefni og þá um leið er væntanlega ákveðið að setja ekki fjármuni í öll þau verkefni sem eru svo brýn.
Virðulegur forseti. Ég ætla að gera stutta athugasemd. Ef hv. þingmaður var að vísa til samskipta milli mín og hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur áðan þá var enginn að tala um að það kjósi sér margir að verða öryrkjar. Ég var ekki síst að vísa til þess að Samfylkingin hefur oft talað um að það væri sanngjarnt og eðlilegt að atvinnuleysisbætur væru jafn háar lægstu launum. Það tel ég að sé ekki góð stefna. Ég tel að stefnan fyrir þá sem geta farið út á vinnumarkaðinn, þ.e. að stefnan eigi að vera þannig að það sé augljós ábati af því, augljós ávinningur til staðar. Ég tel reyndar að við höfum verið að gera breytingar, og sveitarfélögin líka, til að skapa slíka hvata á undanförnum árum. Hvað snýr að öryrkjum og lífeyrisþegum þá tel ég að það sé ágætlega sameiginleg stefna flokkanna sem eru á Alþingi að gera betur við þá hópa. Ég er hér að boða hækkanir á bótum sem eru umfram það sem við höfum venjulega svigrúm til að gera. Það þarf hins vegar líka að taka þau kerfi til endurskoðunar og um það snýst vinnan við breytingar á almannatryggingakerfinu. Það þarf í tilfelli öryrkjanna að taka dýpri umræðu um starfsendurmat, starfshæfnismat, til þess að gera þeim sem hafa einhverja starfsgetu betur kleift að sækja vinnu án þess að það hafi neikvæðar afleiðingar á framfærslutekjur þeirra hópa. Þetta finnst mér vera mikið sanngirnismál. En það er enginn að tala um að fólk sé að kjósa að vera á örorkubótum eða láta dæma sig til örorku, þannig á það ekki að vera. Við erum enn, því miður, með of mikið af ósanngjörnum tekjutengingum í þessum kerfum og þess vegna er vinnan við endurskoðun á kerfunum svona mikilvæg. Varðandi þá leið sem síðasta ríkisstjórn valdi að fara gagnrýndum við hana á þeim tíma fyrir að vera [[Forseti hringir.]]of brött í því að hækka skatta og nú erum við ná þeim árangri að lækka milliþrepið sem það var úr 25,8% í 22,5%. Það er nýtt lægsta [[Forseti hringir.]]og miðþrep sem er lægra en gamla lægsta þrepið. Þetta tel ég að sé mjög mikilvæg stefna, góð stefnubreyting.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það var nefnilega þannig áðan þegar ég vitnaði til þeirra samræðna sem fóru fram milli hæstv. ráðherra og hv. þingmanns að sá þingmaður nefndi aldrei atvinnuleysisbætur. Það var verið að ræða um almannatryggingar og bætur eldri borgara og öryrkja, það var ekki sérstaklega verið að ræða um atvinnuleysisbætur. Auðvitað þarf að vera einhver ávinningur af því að fara út á vinnumarkað. Til dæmis þegar við stöndum frammi fyrir því, svo við förum í atvinnuleysið, að vera með ungt atvinnulaust fólk fær það ekki nægjanlega niðurgreiðslu ef það treystir sér ekki til að sitja á skólabekk en vill gjarnan vera í skóla í fjarnámi eða öðru slíku. Það fær það ekki niðurgreitt nema að afar takmörkuðu leyti. Það er eitt af því sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur komið á í sinni tíð. Ég er sammála því að við þurfum að búa til kerfi þar sem skerðing, t.d. króna á móti krónu, á sér ekki stað. Ég er ánægð að heyra að farin er af stað vinna en hún má ekki taka of langan tíma. Það eru svo margir sem vilja taka þátt í samfélaginu en gera það ekki vegna þess að kerfið okkar er svona. Varðandi tekjuskattsþrepin er það bara hægri stefna en ekki stefna sem við vinstri græn fylgjum. Við teljum að fjölþætt þrepaskipting tekjuskatts sé líklegri leið til jöfnunar en flatt tekjuskattskerfi, sem núverandi ríkisstjórn stefnir að og hefur hún lýst því hér yfir að helst vilji hún hafa eitt skattþrep. Það er augljóslega allt önnur nálgun en okkar á því. Þrátt fyrir að neðsta þrepið lækki örlítið þá erum við samt, eins og kom fram áðan, með fólk á bótum eða launum [[Forseti hringir.]]sem eru svo lág að þau duga ekki fyrir framfærslu sem velferðarráðuneytið setur sér sjálft.
Virðulegur forseti. Þetta er um margt áhugavert fjárlagafrumvarp og þetta eru áhugaverðir tímar í ríkisfjármálum. Ég held að við séum að horfa á betri tíð, horfa á viðsnúning, og mér finnst það sanngirnismál, þegar maður segir það, að láta þess kirfilega getið að þróunin í þá átt hófst ekki vorið 2013, með einhverjum ákvörðunum sem þá voru teknar, að við séum að uppskera eitthvað út af því. Eins og margir hafa rætt hér í dag værum við ekkert að horfa á þennan árangur í ríkisfjármálum, þennan hallalausa rekstur, þennan afgang, nema vegna þeirra ákvarðana, mjög erfiðra ákvarðana, sem voru teknar í eftirleik hrunsins af þáverandi ríkisstjórn sem náði niður með mjög erfiðum aðgerðum um 200 milljarða halla. Ef það hefði ekki verið gert værum við auðvitað ekkert að horfa á þá stöðu sem er núna. Sú ríkisstjórn tók líka mjög mikilvægar ákvarðanir sem nýtast okkur núna í viðureigninni við afnám hafta og uppgjör búa gömlu bankanna. Mér finnst mjög mikilvægt, í þágu stjórnmálaumræðunnar í landinu, í þágu heilbrigðrar umræðu, hófstilltrar og auðmjúkrar og sanngjarnrar, að geta þess að að þessu verki hafa mjög margar hendur komið og erfiðar fórnir hafa verið færðar. Að því sögðu er eðli þessara tímamóta, þeirra straumhvarfa í ríkisfjármálum sem við erum að horfa á, þannig að mjög rík þörf er til þess að skilgreina hlutina núna; að setjast niður í ríku samtali og reyna að skilgreina hvert við viljum fara. Hættan á þenslu er mikil í þessum kringumstæðum og hættan á mjög hefðbundnum íslenskum hagstjórnarmistökum er mikil og maður sér aðeins glitta í það. Það er verið að fara í stóriðjuframkvæmdir, einkaneysla er að aukast mikið, það á að keyra á neyslusköttunum frekar en tekjusköttunum, það á að lækka þá, vextir eru byrjaðir að hækka. Það sér alveg í kollinn á klúðrinu, sérstaklega þegar kosningar nálgast og hundruð milljarða koma að öllum líkindum inn í ríkissjóð. Það þarf að halda vel á spöðunum. Ég held að samtal, markmiðssetning og langtímahugsun séu algjört lykilatriði á þessum tímapunkti. Þá vil ég nefna eitt dæmi um vel heppnaða nálgun sem er aukning á framlögum til nýsköpunar og þróunar, aukning á framlögum til Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs og raunar er líka aukning á framlögum til ýmissa listsjóða, samkeppnissjóða í listgreinum og skapandi greinum. Ég fagna þessu. Hér er einmitt dæmi um það að aðilar sem starfa á þessum vettvangi og ríkisvaldið og aðrir settust niður og settu sér markmið og skilgreindu þörfina á fjárframlögum, hvað þyrfti að koma til til þess að hægt væri að ná verulegum árangri. Um leið og ég fagna því að á þessi sjónarmið hefur verið hlustað og eftir þessum áætlunum hefur, að mestu leyti held ég, verið farið verð ég líka að lýsa furðu minni á því að það skyldi hafa verið ein af fyrstu ákvörðunum núverandi ríkisstjórnar, þegar hún tók við völdum, að blása af ákvarðanir í þessa veru sem höfðu verið teknar á síðasta kjörtímabili. Þar á ég við fjárfestingarstefnu þáverandi ríkisstjórnar sem við, þáverandi þingmenn Bjartrar framtíðar, höfðum ríka aðkomu að; við áttum ríkt frumkvæði að því að hún var samþykkt hér á þinginu. Hún var einmitt um þetta, að auka þessa tegund af fjárfestingum, auka framlög til skapandi greina, rannsókna, nýsköpunar og þróunar. Mér finnst undarlegt að hafa gert það að sínu fyrsta skrefi að hætta við alla þá áætlunargerð og allar þær fjárfestingar með furðulegum rökstuðningi um að tekjur hafi ekki verið tryggðar til þessa verkefnis, sem var rangt, en koma svo síðar og setja peninga í þessa átt. Um leið fagna ég því en mér finnst þetta líka sýna svolítið furðuleg stjórnmál. Auðvitað er þetta verkefni sem við erum, held ég, öll í þessum þingsal sammála um að eru skynsamleg og hefði bara átt að halda þeim áfram og láta af þessu hiki. En ég segi að þetta sé dæmi um eitthvað sem er gott, að þarna er skilgreind þörf á peningum og þarna er farið til móts við og unnið samkvæmt áætlunum. En það vantar mjög víða. Ríkisstjórnin trommar fram og segir: Þetta eru velferðarfjárlög. Ég er ekki reiðubúinn að taka undir það. Ég er ekki reiðubúinn að gefa ríkisstjórninni þá einkunn að þetta séu velferðarfjárlög. Hver eru skilgreindu markmiðin í heilbrigðisþjónustunni? Hvert ætlum við að fara með spítalann? Hvert ætlum við að fara með heilsugæsluna? Hvar ætlum við að staðsetja okkur varðandi lyfjainnkaup? Við erum mjög aftarlega á merinni núna, mjög afturhaldssöm í kaupum á nýju lyfi svo að dæmi sé tekið. Þetta eru stórir kostnaðarliðir. Hvert ætlum við að fara með lýðheilsumál á Íslandi? Landspítalinn hefur sagt að til þess að vera á pari við sambærilegar stofnanir á Norðurlöndum þurfi tugi milljarða í viðbót í fjárframlög til spítalans. Svo mikið var skorið niður. Það að verið sé að gefa í núna, í fjárveitingum til spítalans og til heilbrigðismála, er auðvitað ágætt en það skýrist að stórum hluta af launaliðum og líka bara einfaldlega af því að heilbrigðiskerfið, eftir mörg erfið ár, augljós erfið ár í ríkisrekstrinum, var auðvitað komið á þann stað að það var ekki hægt að skera meira niður. Það var augljóst mál að það þurfti að snúa því við og ég held að allir hafi gert ráð fyrir því að það yrði gert einhvern tímann á þessum tímapunkti. Það er ekki hægt, þó að af augljósum ástæðum sé verið að snúa við umtalsverðum niðurskurði í heilbrigðiskerfinu, að kalla þetta velferðarfjárlög. Ég bíð spenntur eftir andsvari hv. þingmanns hvað þetta varðar. Ég held nefnilega að til þess að hægt sé að tala um velferðarfjárlög þegar kemur að heilbrigðismálum þurfi að vera fyrir hendi og liggja uppi á borðum miklu skýrari áætlunargerð og markmiðssetning um það hvert við ætlum að fara. Ég held að við eigum enn langt í land og það kom ágætlega fram í fréttum morgunsins í Fréttablaðinu þar sem greint var frá því að til viðhalds á Landspítalanum þyrfti umtalsvert meiri fjárhæðir en hér er gert ráð fyrir, einfaldlega til að vinna bug á myglusveppum og öðru. Á þessum stað er heilbrigðiskerfið. Það þarf einfaldlega meira og við þurfum að vita hvert við ætlum að fara. Tökum vegakerfið. Fjármagn til viðhalds vega var algjörlega skorið við nögl um langt árabil, af augljósum ástæðum, eftir hrun. Á þeim stað erum við með vegakerfið og samgöngurnar. Nú finnst mér vanta, á þessum tímapunkti, áætlunargerð, greiningu á þörfinni, á því hvað þarf að leggja til vegagerðar á Íslandi svo að við séum ekki einfaldlega að horfa upp á það að vegirnir skemmist og við þurfum að byggja þá upp á nýtt. Þetta vantar. Á mjög mörgum sviðum, til dæmis í menntamálum, sé ég enga skýra framtíðarsýn. Það er einhver aukning til menntamála og stærstu tíðindin í menntamálum í frumvarpinu eru þau að efna á til átaks í leskunnáttu barna. Ég lít ekki á lestrarkennslu sem átaksverkefni, ég held að þetta eigi ekki að vera átak, þetta á að vera langtímaverkefni þar sem við setjum okkur langtímamarkmið. Við kennum ekki lestur með átaki. Mér finnst það svolítið röng hugsun, mér finnst vanta langtímamarkmiðssetningu inn í alla þessa veigamiklu útgjaldaliði fjárlagafrumvarpsins. Ég hegg eftir því að í forsendum fjárlagafrumvarpsins er talað um aukningu á fjárfestingu. Það er vissulega kærkomið og hljómar vel að það sé aukin fjárfesting í landinu. Mér hefur lengi fundist það vera alveg augljóst að eftir mörg mögur ár, sem mér hefur orðið tíðrætt um, þyrfti að fjárfesta í innviðum. Það þarf að fjárfesta í vegakerfinu, það þarf að fjárfesta í fjarskiptum. Það þarf að fjárfesta í innviðum ferðaþjónustu, það er augljóst mál. Ef við gerum það ekki getur slík tegund af fyrirhyggjuleysi einfaldlega leitt til þess að sá iðnaður kollsteypist. Þetta hefur mér fundist vera frekar augljóst þannig að þegar ég sá í forsendum fjárlagafrumvarpsins að fjárfestingar mundu aukast fylltist ég smábjartsýni. En svo þegar maður fer að rýna í þetta þá spyr maður: Hvers lags fjárfestingar eru þetta? Þetta eru atvinnuvegafjárfestingar. Og hvers lags atvinnuvegafjárfestingar? Jú, til stóriðju. Þetta er það, þetta er gamla módelið í hagstjórn Íslendinga sem við höfum ítrekað, held ég, sopið seyðið af og er ekki skynsamlegt. Það stendur beinlínis í fylgiriti frumvarpsins að þessar fjárfestingar til Bakka og Helguvíkur, hvað sem segja má um þær, hafi ruðningsáhrif. Þær leiða til þess að sveitarfélögin verða til dæmis að halda að sér höndum. Við þurfum að halda að okkur höndum í annarri tegund fjárfestinga sem mér finnst miklu augljósari. Það er farið í þessar fjárfestingar, m.a. með þeim rökstuðningi að það þurfi að skapa störf. Á fjárfestingar- og uppbyggingartímanum er það hins vegar aðallega innflutt vinnuafl sem kemur að þessu verki. Það er kannski allt í lagi en mér finnst það veikja grundvöll þessarar röksemdafærslu að það eigi að fara í þetta til að skapa störf. Þetta eru ríkisstyrktar framkvæmdir þannig að þetta er ekki eiginleg atvinnuvegafjárfesting, þetta er opinber fjárfesting. Og er það skynsamlegt til dæmis, eins og hér var rakið áðan, að taka peninga af vegafé til að setja í þessa framkvæmd á Bakka, svona afmarkaða framkvæmd? Ég horfi á atvinnuuppbyggingu undanfarinna ára allt öðrum augum. Það hafa orðið til ein 7 þúsund störf, mætti halda fram, í ferðaþjónustu. Ég held að ferðaþjónustan, sem er að hjálpa okkur mjög mikið, og einfaldlega internetið, skapi miklu fleiri störf, skapi miklu meiri hagvöxt. Mér finnst þessi stóriðjufjárfesting óhemjugamaldags og ég er hugsi yfir því að menn skuli fara í þetta með opin augu gagnvart ruðningsáhrifunum sem þetta hefur, á tímum þar sem þörf á opinberri fjárfestingu - þörf á fjárfestingu í innviðum, fjarskiptum, vegum, menntakerfi, heilbrigðiskerfi, löggæslu og dómskerfi og þar fram eftir götunum - er svona æpandi. Mér finnst þetta vera eitthvað sem hefði mátt huga að. Hæstv. fjármálaráðherra fór ágætlega yfir hugsjónir sínar í umræðum um stefnuræðu í fyrradag. Ég get deilt mörgu í hans sýn á málin. Ég held að það sé mjög mikilvægt að treysta fólki og að frelsi eigi að vera ákveðið leiðarljós. Ég held að það sé heilbrigt samfélag sem er frjálst samfélag, en frelsi þarf að fylgja ábyrgð. Það þarf líka að efla ábyrgð í samfélaginu. Þar geri ég veigamiklar athugasemdir, að mínu mati, við hugsunina í fjárlagafrumvarpinu. Mér finnst það ekki vera til þess fallið að auka ábyrgð í frjálsu samfélagi að ríkisvaldið taki að sér, nánast yfir línuna, að borga ákveðinn hluta einkaskulda fólks. Mér finnst það ekki, mér finnst það dæmi um mjög furðuleg inngrip í markað og furðuleg ríkisafskipti og mjög kostnaðarsöm og óréttlát. Ég hegg eftir því að í fylgiriti fjárlagafrumvarpsins er talað um að markmið í skuldamálum heimilanna hafi náðst. Nefndar eru tölur sem eru fyrir síðustu áramót, fyrir áramót 2014/2015. Þá er sagt að góðum markmiðum hafi verið náð varðandi skuldastöðu heimilanna og að skuldastaða heimilanna sé svipuð og 2004. Þetta er áður en skuldaleiðréttingaráform ríkisstjórnarinnar komu til framkvæmda þannig að þegar hafði markmiðinu verið náð. Af hverju var þá farið út í þessar aðgerðir? Af hverju var farið út í það að deila út þessum peningum á svona rosalega óábyrgan hátt? Ég hef áður nefnt ríkisstyrkta stóriðju sem er grundvöllur að aukningu fjárfestinga á komandi árum. Það hljómar ekkert sem einhver stefna um frelsi og ábyrgð. Húsnæðismarkaðurinn - það liggur fyrir að það verður einfaldlega megininnlegg ríkisstjórnarinnar í hann að byggja hús, að fara í mjög miklar framkvæmdir við húsbyggingar, byggja félagslegar íbúðir. Ég veit það ekki alveg, ég hef ekki markað mér afstöðu til þess, en er það fullreynt að reyna frekar að ná byggingarkostnaði niður með breytingum á byggingarreglugerð, að fara frekar inn í gjaldaumhverfið allt saman [[Forseti hringir.]]og reyna frekar að efla þennan markað á sjálfbærari hátt? Eða mun ríkisvaldið alltaf byggja hús, þegar það þarf hús? Ég er ekki alveg viss um að það sé góð efnahagsstefna. Það var fjölmargt fleira sem ég ætlaði að ræða um en það bíður betri tíma.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að vísu að viðurkenna að ég skildi ekki alveg inntakið að öllu leyti. Hv. þingmaður talaði um að það vantaði peninga í heilbrigðismálin eins og það væri bara eitthvað sjálfgefið að bæta fjármunum þar inn. Eins og allar þjóðir sem við berum okkur saman við erum við að reyna að kaupa eins mikið af nýjum lyfjum og mögulegt er, en allar þær þjóðir sem við berum okkur saman við eru nú með takmarkanir á því af augljósum ástæðum sem ég hef nú ekki tíma til að fara yfir núna. Hann talaði um vegakerfið, að setja meiri peninga þangað, fjarskiptin, meiri peninga í þau, ferðaþjónustuna, meiri peninga í hana, menntamálin, meiri peninga í þau. Hv. þingmaður ætti að vita það eftir að hafa verið í þinginu að það er ekki sjálfgefið að forgangsraða til dæmis í þágu heilbrigðismála. Það hefur verið gert á þessu kjörtímabili, ólíkt því sem gert var á síðasta kjörtímabili, eins og allar tölur sýna. Menn geta bara farið í ríkisreikning til að skoða það. Mér finnst billegt að tala eins og það sé bara sjálfgefið að þetta sé gert. Það er mjög erfitt að standa í því og vonandi höldum við því áfram. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vill ekki þá húsnæðisaðstoð sem við erum með til að hjálpa fólki að greiða niður skuldir, hann segist vera á móti því. Hvað finnst þá hv. þingmanni um það að við séum með aðstoð, sem við höfum verið með lengi, sem gengur út á það að greiða niður vexti hjá fólki? Það er bara skuldhvetjandi aðgerð, það er í rauninni aðstoð við fjármálastofnanir frekar en eitthvað annað. Það væri ágætt að fá sjónarmið hv. þingmanns á því. Sömuleiðis talaði hv. þingmaður í stefnuræðunni um það að stjórnmálaflokkurinn sem hann er í vildi hætta með jarðefnaeldsneyti. Mér fannst mjög áhugavert að Ísland ætti að vera fyrsta landið sem mundi ekki nota slíkt. Það væri kannski ágætt að heyra hvernig við ætlum að framkvæma það, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Þetta eru fjölmargar og viðamiklar spurningar. Jarðefnaeldsneytið, það er alveg fyrirliggjandi að tæknin er handan við hornið og maður þarf ekki að tala lengi við lærða verkfræðinga á því sviði til þess að verða það algerlega ljóst, en auðvitað er ekki hægt að gera neitt svona á morgun. Ég vek einfaldlega athygli á því sem mér finnst svo augljóst að notkun jarðefnaeldsneytis er einhver mesta umhverfisvá sem blasir við heimsbyggðinni, veröldinni, og vegna ýmislegs sem við höfum gert í fortíðinni, við hitum upp húsin okkar án jarðefnaeldsneytis og þar fram eftir götunum, þá getum við með réttri markmiðssetningu orðið fyrirmynd annarra þjóða og sýnt fram á að þetta sé hægt á löngum tíma. Það er mín trú. Ég var ekki, hv. þingmaður, að kalla eftir því að það yrði einfaldlega dælt út peningum á þessum tímapunkti til allra þeirra grunnstoða samfélagsins sem hv. þingmaður nefndi. Það sem ég var að tala um er að mér finnst vanta í grundvöll umræðunnar um fjárlögin hver þörfin er og hvert við ætlum að fara. Ég held reyndar að með löggjöfinni um opinber fjármál, sem við samþykkjum vonandi í þinginu, þá standi þetta til bóta, að við ræðum meira hvert við ætlum að fara með heilbrigðiskerfið. Ég tek til dæmis undir það að við getum ekki haft þau markmið að bara kaupa öll þau nýju lyf sem framleidd eru í veröldinni. Við getum hæglega, eins og þegar kemur að heilbrigðiskerfinu, eytt öllum okkar peningum í heilbrigðismál. Það er hæglega hægt, en eftir stendur spurningin: Hvar ætlum við að vera? Á undanförnum árum til dæmis höfum við dregist aftur úr þegar kemur að lyfjainnkaupum, nýjum lyfjum, vegna þess að við erum ekki með stóran lyfjaiðnað sjálf og njótum ekki góðs af því þannig að á þessum árum erum við komin á par við Breta sem eru afturhaldssamir en eru hins vegar með lyfjaiðnað. [[Forseti hringir.]] Ég auglýsi eftir opinni umræðu um það hvert er skynsamlegt að fara með þetta allt saman en ég er ekki að auglýsa eftir einhverjum fyrirhyggjulausum [[Forseti hringir.]]og hömlulausum fjárútlátum á þessari stundu.
Virðulegi forseti. Við erum að vísu með ákveðna markmiðssetningu í heilbrigðislögunum. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að við ættum að fara dýpra í það. En frumvarpið um opinber fjármál mun ekki leysa allan vanda því að auðvitað þurfum við að haga samræðum okkar hér og áætlunum þannig að þær fyrirætlanir sem þar eru séu ekki bara orðin tóm. Það kemur ekki í veg fyrir það að við tölum um markmiðssetningu. Ég held að við eigum að bera okkur saman við önnur lönd þegar kemur að lyfjunum. Ég er ekki viss um að fullyrðingar hv. þingmanns standist en hins vegar er sjálfsagt og mjög mikilvægt að fara yfir það því að það gætir svolítils misskilnings í umræðunni. Varðandi jarðefnaeldsneytið, virðulegi forseti, þá er það þannig að við erum fyrirmynd annarra þjóða út af þeim þáttum sem hv. þingmaður nefndi, t.d. húshitun og nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Það er auðvitað mjög gott. En ástæðan fyrir því að við notum mikið af jarðefnaeldsneyti, ég hugsa að við notum mest hlutfallslega, við og Singapúr, er út af flutningum okkar, því sem snýr að skipum og flugvélum. Mér vitanlega eru ekki að detta inn tæknibreytingar á því sviði en vonandi verður það og vonandi getum við knúið bílaflotann okkar hér heima meira með rafmagni og öðrum slíkum þáttum sem við framleiðum hér. Virðulegi forseti. Ég ítreka að það er ekki sjálfgefið eða eitthvað sem gerist af sjálfu sér að forgangsraða í þágu heilbrigðismála. Mér finnst mjög mikilvægt að menn séu meðvitaðir um það. Ég spurði svo hv. þingmann hvort honum fyndist eðlilegt að greiða niður vexti með svokölluðum vaxtabótum sem eru augljóslega skuldhvetjandi og eru ein af ástæðunum fyrir því að við höfum lent í þessum vandræðum. Það er kannski ágætt að spyrja hann líka hvort honum finnist eðlilegt, af því að hann er á móti því að greiða niður húsnæðisskuldir fólks, [[Forseti hringir.]]að greiða niður vexti sérstaks húsnæðisbanka ríkisins.
Virðulegi forseti. Varðandi húsnæðismálin þá lít ég svo á að það sé fullkomið forgangsatriði að ná niður vöxtum á Íslandi til langs tíma. Það kemur mér alltaf jafn spánskt fyrir sjónir hvað það er erfitt að ræða það. Mér finnst það vera hið augljósa markmið ef við ætlum að koma á heilbrigðum húsnæðismarkaði þar sem við erum ekki alltaf í skammtímalausnum og reddingum, að reyna að halda úti Íbúðalánasjóði með ærnum tilkostnaði, halda uppi kerfi vaxtabóta sem er að mörgu leyti alls ekkert skynsamlegt, að það skuli vera svona erfitt að ræða sjálfan grundvöllinn. Allt þetta, verðtryggingin, sérstakur Íbúðalánasjóður, vaxtabætur, ástandið sem við erum í núna að fara að byggja húsnæði og reyna einhvern veginn að stoppa upp í þetta kerfi, er út af því að Ísland er of dýrt, fjármagn á Íslandi er of dýrt. Við í Bjartri framtíð segjum að það sé meðal annars út af gjaldmiðlinum, ekki bara honum, og við leggjum því ítrekað fram tillögu til Alþingis um að mörkuð verði stefna í gjaldmiðilsmálum þar sem reynt verði að byggja upp og steypa stöðugan grundvöll efnahagslífsins sem þarf að vera fyrir hendi. Þá munum við sjá kringumstæður á Íslandi sem eru sambærilegar og víða erlendis, lága vexti og heilbrigðan lánamarkað með húsnæðislán. Þangað eigum við að stefna. Það er megininntak ræðu minnar að mér finnst vanta skýrari markmiðssetningu almennt séð í grundvöll fjárlagafrumvarpsins og efnahagsmálin. Varðandi heilbrigðismálin, jú, það er vissulega verið að gefa í [[Forseti hringir.]]en ég er ekki reiðubúinn að segja að þetta séu velferðarfjárlög fyrr en ég veit hvert á að stefna [[Forseti hringir.]]og hvort það muni koma út úr þessu góð heilbrigðisþjónusta, heilsugæsla, lýðheilsustefna og öflugur spítali. [[Forseti hringir.]]Ég er ekkert viss um það núna.
Virðulegi forseti. Ríkisstjórnir almennt og ráðamenn hafa tilhneigingu til að þakka sjálfum sér fyrir það þegar vel gengur og kenna öðrum um þegar illa fer. Það er verulegt gleðiefni að ríkissjóður skili núna afgangi en mér finnst mikilvægt að halda því til haga með hliðsjón af því hvernig ráðamenn tala, nú sem áður, að í raun og veru ætti ekki að koma neinum á óvart að ríkissjóður skili afgangi sjö árum eftir kreppu, sérstaklega ekki miðað við hvernig þróun var á ríkisfjármálunum á síðasta kjörtímabili. Ég var ekki á Alþingi í tíð síðustu ríkisstjórnar og ber enga ábyrgð á því sem þá var gert eða ekki gert og get því engum verkum mínum þakkað eða kennt um. Ég lít á tölurnar og ég lít á þróun ríkissjóðs yfir síðasta kjörtímabil og núverandi og það sést og er deginum ljósara að það er ekki þessi hæstv. ríkisstjórn sem gerði það að verkum að ríkissjóður skilar afgangi núna. Hann byrjaði að skila afgangi þegar núverandi ríkisstjórn tók við. Mér þykir óþarfi að þakka einum það eða kenna öðrum um. Það sem mér finnst mikilvægt er að hafa í huga að sú tilhneiging er meðal stjórnmálamanna að þakka sjálfum sér og kenna öðrum um. Eftir stendur að þessi hæstv. ríkisstjórn hefði ekki skilað afgangi árið 2011 og sú ríkisstjórn sem þá sat mundi ekki skila hallarekstri núna árið 2015, hvað þá 2016. Það á ekki að koma neinum á óvart, það á ekki að hneyksla neinn, maður les þetta úr tölunum og þetta er enn fremur eðli hagsveiflna. Þegar það kemur kreppa og jafnvel hrun tekur efnahagurinn við sér fyrr eða síðar. Því finnst mér mikilvægt að halda til haga, vegna þess að það er tilhneiging meðal stjórnmálamanna að halda að þeir stjórni því hvernig hagkerfið virki. Þeir hafa vissulega áhrif og bera þá ábyrgð að vera búnir undir skakkaföll og geta haft umhverfið þannig að það heppnist sem best. En þegar allt kemur til alls er hagkerfið stærra og viðameira og alþjóðlegra en svo að einstaka ríkisstjórn, og hvað þá einstaka stjórnmálamenn, geti þakkað sjálfum sér fyrir það hvernig hagkerfið í heild funkerar hverju sinni. Það eru miklu flóknari öfl að verki en að svo sé. Þetta held ég að hv. þingmenn og ráðamenn almennt skilji og viti mætavel og mundu sennilega ekki einu sinni mótmæla því hér. Þetta er eitthvað sem mér finnst mikilvægt að koma á framfæri. Mér finnst í raun og veru ótrúlegt eftir það sem skall á þjóðinni og heiminum öllum árið 2008 að einungis fjórum árum eftir hrun sé ríkissjóður hættur að skila halla. Mér finnst það stórmerkilegt út af fyrir sig. Það er betra en ég bjóst við þegar hrunið átti sér stað, ef ég á að segja alveg eins og er. Vel á minnst er það ekki satt sem var sagt eftir hrun, að enginn hefði getað séð hrunið fyrir. Ég sá hrunið fyrir, allir sem ég veit um sem höfðu hundsvit á peningastefnu og peningamálum, ekki mikið vit einu sinni, bara eitthvert, og fylgdust pínulítið með vissu að það væri í aðsigi. Það sem gerðist fyrir hrun var í einu orði lánafyllerí. Það er það sem það var. Og ég óttast að ef við tökum okkur til og fögnum óspart og linnulaust gleymum við því að þótt núna sé aukinn hagvöxtur, betri afkoma ríkissjóðs - sem er gleðiefni því að vissulega er bjartara en það var fyrir fjórum árum - verðum við að vera viðbúin kvöldinu. Við verðum að vera viðbúin þegar næsta áfall kemur. Ég hef staðið hér og sagt að það komi önnur kreppa, það komi annað hrun fyrr eða síðar, og það varð af einhverjum ástæðum fréttaefni. Með leyfi forseta: „Helgi lofar öðru hruni.“ Þetta þótti fréttnæmt. En ef ég segi að það verði annar jarðskjálfti efast enginn. Það er enginn hissa. Það verður annað eldgos, það verða fleiri sjúkdómar. Hlutir munu koma fyrir, hlutir sem við getum ekki séð fyrir, við vitum aðeins að við getum ekki séð þá fyrir. Það er þess vegna sem mér finnst allt tal um áframhaldandi langtímastöðugleika, hvað þá langtímahagvöxt, sem eru góð og gild markmið í sjálfu sér, missa marks að því leyti að við getum ekki gert ráð fyrir langtímastöðugleika og langtímahagvexti. Við þurfum að gera ráð fyrir jarðskjálftum, við byggjum húsin okkar þannig að þau þoli einhvern skjálfta ef við mögulega getum. Við búum til viðbragðsáætlanir sem taka við þegar eitthvað bjátar á. Það er bara almenn skynsemi. Ef maður talar hins vegar um að það verði aftur hrun og að fyrr eða síðar munum við komast í fjárhagslegar ógöngur, enn og aftur, er það ýmist kallað bölsýni eða jafnvel, eins og var oft talað fyrir hrun, að tala efnahaginn niður. Það er einhver óábyrgasta orðræða sem ég veit til þess að hafi farið fram á hinu háa Alþingi og er þó af nógu að taka, eins og menn þekkja. Þetta eru þau viðvörunarorð sem ég mundi helst vilja setja fram sem oftast þar til að við komum á fyrirkomulagi þar sem við gerum ráð fyrir skakkaföllum, þar sem við spyrjum okkur: Hvernig mundum við bregðast við og hvernig gætum við brugðist við ef hér yrði hrun eftir tvö ár, ekki vegna þess að hagstjórnin hafi mistekist heldur vegna þess að við búum í stórum og flóknum og sífellt hraðbreytilegri heimi sem við getum ekki séð fyrir hvernig muni þróast? Við vitum ekki hvernig fjármálakerfi erlendis munu þróast með tímanum, við vitum ekki hvað verður um olíuverð, við vitum ekki hvað verður um þessa stóru hagfræðilegu þætti þannig að við verðum að vera undirbúin. Og núna er tíminn, virðulegi forseti, þegar það gengur vel. Það er einmitt þá sem við eigum að vera að velta fyrir okkur svörtustu myndinni, þegar við höfum tækifæri til þess að undirbúa okkur fyrir seinni tíma skakkaföll hvað best. Ég ætla ekki að segja meira um þetta efni að þessu sinni. Eitt sem ég tek alltaf eftir þegar fjárlagafrumvarpið er gefið út er framsetningin á því. Kannski ég fjalli aðeins efnislega um þann lið sem mér er hvað hugleiknastur þessa dagana, sem er umboðsmaður Alþingis. Umboðsmaður Alþingis er önnur þeirra tveggja stofnana sem heyra beint undir Alþingi, önnur þeirra er umboðsmaður Alþingis og hin er Ríkisendurskoðun, báðar eru mjög mikilvægar stofnanir til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og eftirlit. Ekki aðeins á síðasta ári heldur margoft áður hefur vinna umboðsmanns Alþingis skipt lykilmáli í úrlausn og því að varpa ljósi á mjög alvarlega bresti í stjórnsýslunni. Það er mjög mikilvægt að við höfum áfram, einhvers konar tæki til þess að sjá og skilja og bregðast við. Eitt af því sem umboðsmaður Alþingis sér um er svokallaðar frumkvæðisathuganir. Frumkvæðisathuganir eru þegar umboðsmaður Alþingis tekur eftir einhverju sem virðist hafa farið úrskeiðis í stjórnsýslunni, ofarlega eða neðarlega í stjórnsýslunni, skiptir engu máli, og kannar það fyrir hönd Alþingis, fyrir hönd þeirra þingmanna sem hér sitja og auðvitað alþýðunnar í kjölfarið. Í þessu fjárlagafrumvarpi fæ ég ekki betur séð en að fjárlög til umboðsmanns Alþingis hækki um 28 milljónir, sem er auðvitað skárra en ekki neitt en það er hins vegar tala sem einungis nær upp í eðlilegar launaþróanir og álíka, umboðsmaður Alþingis líður enn þá allt of mikinn fjárskort og vissulega of mikinn til þess að geta áfram sinnt fyrrnefndum frumkvæðisathugunum. Sem dæmi er umboðsmaður Alþingis ekki með aðgengi fyrir fatlaða. Þetta er ein helsta eftirlits- og aðhaldsstofnun landsins og vissulega Alþingis. Þetta er vitaskuld algjörlega ótækt og mér þykir mjög mikilvægt að ef Alþingi er annt um hlutverk umboðsmanns Alþingis sé það kýrskýrt að verkefni umboðsmanns Alþingis sé skýrt og það sé fjármagnað í takt við það skýra hlutverk. Fram að árinu 2011 komu að meðaltali 300 mál á ári til umboðsmanns Alþingis frá borgurum landsins. Núna eru þau um 500, þannig að álagið hefur stóraukist. Til þess að takast á við álagið þarf auðvitað auknar fjárveitingar. Að mínu mati er stór ástæða fyrir þessu aukna álagi og hún er einfaldlega sú að umboðsmaður Alþingis hefur staðið sig með afbrigðum vel í mjög langan tíma. Hann nýtur gríðarlega mikils trausts, enda er hann mjög mikilvægur og það sást ekki hvað síst á síðasta ári. Ef Alþingi Íslands ætlar að nota þessa stofnun til að hafa aðhald og eftirlit með framkvæmdarvaldinu verður fjármögnunin að vera trúverðug. Umboðsmaður Alþingis hefur ítrekað sagt nefndum og þingmönnum og öllum sem á hann vilja hlusta að hann geti ekki sinnt þessu starfi, sem er frumkvæðisathuganir, nema hann fái til þess meira fjármagn. Það er ekki mikið fjármagn, það eru um 15 milljónir eða svo sem er dropi í hafið í samhengi fjárlaga. Þessi gríðarlega mikilvæga stofnun getur haldið uppi starfsemi sinni fyrir afskaplega lítið fé og mér þykir algjörlega sjálfsagt að við svörum því kalli á jákvæðan hátt. Síðast en ekki síst ætla ég út í framsetningu fjárlagafrumvarpsins sem ég hef rætt hér margoft áður og þreytist ekki á að ræða fyrr en það hefur verið lagað. Þegar kemur að framsetningu fjárlagafrumvarps almennt verður að segjast eins og er að hún virðist taka því sem gefnu að þetta séu þessar bækur og maður eigi að fletta þessum blaðsíðum og yfirstrika með litatússi og stimpla inn í reiknivél o.s.frv. Þetta er góðra gjalda vert, þetta er alveg nógu gegnsætt í prinsippinu en hins vegar eru tækifæri til þess að gera alla umfjöllun um meðhöndlun útreikninga á fjárlagafrumvarpi mun betri, í einu orði: Betri. Það er með því að setja gögnin fram á þann hátt að auðveldara sé að nota þau með tölvum, setja þau fram á tölvutæku formi þannig að hvaða fólk sem er úti í bæ geti notað gögnin og sett þau fram á nýjan hátt. Þegar það er gert, þegar gögn eru sett fram á tölvutæku formi og dreift opinberlega gerist það sjálfkrafa, virðulegi forseti, án atbeina ríkisvaldsins og án atbeina þingmanna að fólk úti í bæ með einhverja tölvukunnáttu, ekki endilega mikla heldur einhverja, tekur gögnin og býr til eitthvað úr þeim sem er miklu gagnlegra fyrir almenning en doðranturinn sem við fáum í byrjun þings. Eitt besta dæmið um þetta er hvertferskatturinn.is sem er mjög mannleg nálgun á það hvert skattpeningar fara. Þetta er unnið úr hráum gögnum sem kannski flestir skilja ekkert í en einstaka tölvunörd úti í bæ skilur mjög auðveldlega og getur mjög auðveldlega notað. Enginn borgaði neinum fyrir að búa hvertferskatturinn.is til. Það var engin nefnd, það var ekkert verkefni, það var engin þingsályktun, þetta bara gerðist. Það eina sem þurfti voru gögnin sjálf á hráu sniði. Ef fjárlögin væru sett fram á þennan hátt, með tilhlýðilegum tölum á borð við verðbólgu og verðþróun af ýmsu tagi, mundi þetta gerast sjálfkrafa, ég fullyrði það. Ég fullyrði að það mundi gerast sjálfkrafa. Það er nógu margt fólk úti í bæ með nógu mikla tölvu- og forritunarkunnáttu til að taka þessi hráu gögn og gera úr þeim eitthvað sem almenningur á auðveldara með að skilja, fjölmiðlar eiga auðveldara með að kryfja, þingmenn eiga auðveldara með að ræða og hv. fjárlaganefnd ætti auðveldara með að breyta á vitrænan hátt. Það er í raun og veru skrýtið að þurfa að halda slíka ræðu aftur og aftur árið 2015 en að því sögðu hef ég aldrei heyrt neina andstöðu við þessar hugmyndir. Þá velti ég fyrir mér hvers vegna þetta sé svona. Hvers vegna er ekki einu sinni yfirlit með fjárlögum? Hvað er það? Það er eins og þetta sé gert svona flókið til þess að manni líði svolítið eins og maður gæti ekki mögulega skilið það, nema einn eða tvo liði í einu. Það finnst mér skrýtið, mér finnst það óþarft, mér finnst það ómálefnalegt. Kannski er þetta vegna þess að kerfið eða einhverjir innan þess hafa einfaldlega ekki tekið það að sér að reyna að uppfæra þetta með einhverjum hætti, að gera það betra. Kannski er það ástæðan, ég ætla ekki að álasa neinum fyrir það, þetta er bara eitthvað sem við ættum að gera og þurfum að gera og mundi bæta starfið hér í kringum fjárlögin ansi mikið. Það er í sjálfu sér ekki meira efnislega sem mig langar að fjalla um að þessu sinni, enda á ég einungis rétt rúma mínútu eftir af tíma mínum, en auðvitað tek ég meiri efnisumfjöllun um frumvarpið í 2. umr. eftir að hafa haft meira tækifæri til að grufla í þessum annars ágæta doðranti. Ég lýk ræðu minni á þeim orðum, virðulegi forseti. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og lýsa yfir ánægju minni með það fjárlagafrumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um stóru myndina. Ég held að við hljótum að styðja það - og ég vona að svo sé meðal allra flokka - að við nýtum þá fjármuni sem koma í ríkissjóð til að lækka skuldir. Það er lykilatriði. Sem betur fer eru fjármunir, í kjölfar vel heppnaðra aðgerða við losun gjaldeyrishafta, að koma inn í ríkissjóð. Það verður að nota þá til að greiða niður skuldir. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru á þessu ári hærri en sem nemur öllum framlögum til reksturs Landspítalans og Sjúkratrygginga og mun lækka nokkuð ef áætlanir um fjárlög ganga eftir. Það verður freisting að nýta þá fjármuni sem koma inn í ýmis þörf verk en það má bara ekki verða. Á meðan við erum með þann mikla vaxtakostnað sem nú er erum við með skipulegum hætti að skerða lífskjör barna okkar og barnabarna, það er ekkert flóknara en það. Ég vonast til þess að þó við tökumst á um ýmis mál þá verði sátt um þennan þátt málsins, þ.e. að nýta þá fjármuni sem koma inn til að greiða niður skuldir - og þá erum við fyrst og fremst að hugsa til barna og barnabarna okkar sem eigum börn og barnabörn en annars fyrir komandi kynslóðir. Það er margt sem hér er ofmælt og ég ætla ekki að fara í gegnum það allt saman í þessari stuttu ræðu, ég ætla að taka einstaka þætti út. Fyrst ætla ég sérstaklega að fagna því hve stór skref við höfum stigið í átt til aukins viðskiptafrelsis. Fyrst voru það vörugjöldin sem voru afnumin, sem var risaskref - óhugnanlega flókið kerfi - og núna erum við að taka niður tollana. Allt er þetta, bæði tollarnir og vörugjöldin, til komið vegna þess að hér var ákveðin hugsun í gangi og ákveðin löggjöf sem gekk út á það; ég held að lögin hafi heitið Lög um óþarfainnflutning. Þar voru reyndir stjórnmálamenn að hækka verð á ýmsum vörum sem þeir töldu vera óþurftarvörur fyrir almenning. Við vorum hér með fullkominn frumskóg um vörugjöld og tolla og í stað þess að reyna að fara inn í þann frumskóg og reyna að grisja til þá leggur hæstv. fjármálaráðherra hið eina rétta til og það er að eyða þessum skógi sem er öllum til ama. Ég verð að viðurkenna að mér finnst furðulegt að sjá viðbrögð sumra aðila við þessum áætlunum og sérstaklega finnast mér viðbrögð ASÍ furðuleg. Þar á bæ tala menn sérstaklega um að ekki sé gott að gera þetta 1. janúar út af útsölum. Það hlýtur að vera fagnaðarefni fyrir hagsmunasamtök sem eru að berjast fyrir þá sem minnst mega sín, alla vega í orði kveðnu, þau hljóta að gleðjast yfir þessu því að bæði tollar sem og aðrar álögur á innfluttar vörur eru fyrst og fremst fátæktarskattur einfaldlega vegna þess að þeir sem hafa meira á milli handanna geta farið til annarra landa og keypt sér þessar vörur á meðan þeir sem hafa minna á milli handanna verða að kaupa þetta hér heima. Ég hef lagt fram, með öllum hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, og mun leggja aftur fram, þingsályktunartillögu um viðskiptastefnu Íslands sem hefur það að markmiði að skilgreina viðskiptastefnu okkar til að styðja verslun og viðskipti í landinu. Við erum í harðri samkeppni við útlönd. Þetta tengist fleiru en því fólki sem starfar við verslun, þetta snýr líka að ferðaþjónustunni. Það eru meiri líkur á því að við getum verið hér með góða og öfluga ferðaþjónustu og getum undirbyggt hana ef verslunin okkar er samkeppnishæf við það sem gerist annars staðar. Og það er ánægjulegt að sjá - þó að hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem er prýðisnefnd og hefur gert margt gott, klári ekki þetta mál af einhverjum aulaskap - að það sem er lagt upp með í viðskiptastefnunni er meira og minna að komast í framkvæmd undir forustu hæstv. fjármálaráðherra. Ég er mjög ánægður með það. Ég vil einnig lýsa yfir sérstakri ánægju minni með þá fyrirætlun sem kemur fram í því að við séum hér að festa séreignarsparnaðarleiðina í sessi. Séreignarsparnaðarleiðin í húsnæðismálum gengur út á það að hjálpa fólki til að eignast húsnæði. Við höfum verið hér með mjög sérkennilegt fyrirkomulag sem fyrst og fremst hefur gengið út á það að hvetja fólk til að skulda í húsnæðinu og það hefur haft skelfilegar afleiðingar, með svokölluðu vaxtabótakerfi. Nú er okkur sem betur fer, og það sést í fylgiriti fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu, að takast að hjálpa fólki að greiða niður skuldir, sem er lykilatriði. Það verða áföll, bæði hjá þjóðum og hjá einstaklingum, og þá skiptir gríðarlega miklu að fólk sé með eins litlar skuldir á húsnæðinu og mögulegt er. Þegar fólk lendir í slíkum áföllum að það þarf að selja ofan af sér og fara í annað húsnæði þá eru aðstæður á markaði oft slæmar. Bæði er það fjárhagslega afskaplega óhagkvæmt en sömuleiðis getur það verið mikið rof fyrir fjölskyldur, t.d. varðandi það hvar börn eru í skóla og annað slíkt. Við eigum að nýta þessa gríðarlegu fjármuni - því að við höfum sett gríðarlega fjármuni í vaxtabætur, ekki minni fjármuni en settir voru í leiðréttinguna svokölluðu á undanförnum árum - í að hjálpa fólki að greiða niður höfuðstólinn, hjálpa fólki til að eignast húsnæði. Það sama á við ef fólk er að eignast sitt fyrsta húsnæði, við eigum að skapa þær aðstæður að það geti auðveldlega eignast húsnæði. Þar er pottur brotinn og það snýr ekki bara að ríkisvaldinu. Það snýr sérstaklega að sveitarfélögum hér á höfuðborgarsvæðinu og þó sérstaklega að Reykjavík þegar kemur að hlutum eins og framboði af lóðum og ýmsum kostnaði sem því tilheyrir. Það er óþolandi að ungt fólk geti ekki keypt sér húsnæði í dag en það er staðreynd. Því þurfum við að breyta og það að festa í sessi að fólk geti nýtt sér séreignarsparnaðarleiðina, sem er í raun niður greidd bæði af ríkissjóði og atvinnurekanda, til að kaupa sína fyrstu íbúð og greiða niður skuldir er mjög góð leið; af öllum þeim þáttum sem ríkisstjórnin hefur farið í er þetta besta einstaka leiðin. Ég hef barist fyrir þessu frá árinu 1995 þegar ég kom fyrst fram með þessar hugmyndir ásamt hagfræðingunum Magnúsi Árna Skúlasyni, þá fyrir hönd Sambands ungra sjálfstæðismanna, með Böðvari Jónssyni bæjarfulltrúa og fleira góðu fólki og ég mun berjast fyrir þessu áfram. Ég lít á þetta sem mikinn sigur og mikið gleðiefni. [[Gripið fram í.]]Hv. þm. Össur Skarphéðinsson studdi okkur að sjálfsögðu alltaf þegar hann gat í þeirri baráttu svo að það sé fært inn í þingtíðindi. Það eru margir hlutir sem eru afskaplega mikilvægir og ég fagna. Eins og ég nefndi áðan kemur það fram í fylgiritinu að okkur er að takast að lækka húsnæðisskuldir heimilanna. Mér finnst lítið um það rætt, einhverra hluta vegna, en þetta eru allt saman stórmál. Mér hefur fundist svolítið sérkennilegt hvernig sum hagsmunasamtök hafa brugðist við þegar við erum að koma okkur á þann stað að vera með meira viðskiptafrelsi en mjög margar þjóðir sem við berum okkur saman við. Þá benda menn á að það eigi að ganga lengra og að þetta sé einhvers konar plat, af því að ganga eigi inn á tolla á ákveðnar tegundir landbúnaðarvara. Svo að því sé til haga haldið þá höfum við fram til þessa, þegar kemur að landbúnaðarvörur, þvert á það sem menn halda, verið mjög frjálslynd í viðskiptastefnu okkar; að öðru leyti en þeim landbúnaðarafurðum sem eru framleiddar hér á landi. Einhver kynni að segja að þetta væri alveg sjálfsagt. Það er ekki. Við höfum ekki haft neina tolla eða aðflutningsgjöld á ýmsum landbúnaðarvörur, hveiti, sykri eða ýmsu öðru sem telst undir landbúnaðinn, og það er ólíkt því sem gerist í Evrópusambandinu svo að dæmi sé tekið. Ef við mundum ganga í Evrópusambandið þá mundi verð á vörum hækka út af tolla hækkunum sem eru í Evrópusambandinu og á ýmsum vörum sem okkur virðast vera sjálfsagðar. [[Gripið fram í.]]Þá er ég til dæmis að tala um vörur frá Bandaríkjunum og það er ekki bara með landbúnaðarvörur frá Bandaríkjunum heldur ýmislegt annað. Við höfum fram til þessa verið frjálslynd en við erum að ganga enn lengra núna. Og við getum gert þetta vegna þess að við erum með sjálfstæða viðskiptastefnu. Ef við værum í Evrópusambandinu gætum við ekki gert þetta. Við gætum ekki verið að leggja niður tolla af 1.600–1.700 tollflokkum ef við værum í tollabandalagi eins og Evrópusambandinu. Það að við ráðum sjálf okkar eigin viðskiptastefnu er tækifæri sem við eigum að nýta áfram og betur. En við þurfum að horfast í augu við það að landbúnaður er með ákveðna sérstöðu í heiminum og flestar þjóðir sem við berum okkur saman við ef ekki allar eru með ákveðna vernd þegar kemur að landbúnaði sem snýr að menningu viðkomandi þjóðfélags. Japanir eru til dæmis með, síðast þegar ég skoðaði, 800% toll á hrísgrjónum vegna þess að þeir eiga erfitt með að keppa við hrísgrjónarækt í Ástralíu og annars staðar og þeir gera það vegna þess að þeir segja að Japan væri ekki Japan ef þar væri ekki hrísgrjónarækt. Við erum hins vegar með mestu verndina á framleiðslu sem er ekkert íslensk eða tengd okkar menningu í raun, eða verksmiðjubúskapur. Þvert á það sem menn halda þá er verð á lambakjöti hér til dæmis mun lægra en heimsmarkaðsverð. Heimsmarkaðsverð er auðvitað ekki til en miðað við lægsta verð í heiminum, miðað við viðmiðunartölu OECD, þá er lambakjöt á lægra verði hér á landi en því sem nemur þessu heimsmarkaðsverði, nautakjöt svona svipað. En það sem er miklu dýrara er annars vegar kjúklingar og hins vegar svín, sérstaklega kjúklingarnir. Við erum með ákveðna sérstöðu í því að kjúklingakjöt er almennt talið vera ódýrasta matvaran en það er öðruvísi hér á landi. Hér er tækifæri, ef menn vilja ræða þessa hluti af skynsemi, ef menn vilja auka frelsi enn frekar, að við mundum gefa þessum framleiðslueiningum ákveðinn aðlögunartíma og opna á innflutning á þeim vörum. Það eru rök í sjálfu sér að við erum með betri gæði á þessum vörum en mörg þau lönd sem við berum okkur saman við. Notkun sýklalyfja er minnst í Noregi og næstminnst, eða svipuð, hér á Íslandi í framleiðslu á landbúnaðarvörur, en mun meiri í Evrópuríkjunum, alveg ótrúlega mikil. Ég er enginn sérfræðingur en það sem ég veit þó er að kjötvörur þar sem sýklalyf eru notuð eru verri en þar sem þau eru ekki notuð. Við þurfum að halda í þessa sérstöðu, við þurfum að halda í heilnæmi vörunnar. Það er eitthvað sem mun verða styrkur okkar í nútíðinni og verða enn þá meiri styrkur í framtíðinni. Ég tel að vísu að við getum nýtt þessi tækifæri miklu betur en við gerum, sérstaklega út af auknum ferðamannastraumi og ég vona nú að þeir aðilar sem framleiða þessar vörur fari að gera það í auknum mæli. Ef menn vilja hins vegar opna á samkeppni gegnum verksmiðjubúskapinn þá held ég að það sé mjög skynsamlegt. Auðvitað er þetta allt í samkeppni hvert við annað en ég mundi ætla að flestir, þegar þeir hugsa um þessa hluti, vilji samt sem áður sjá hér landbúnað í hefðbundnum búgreinum og þá er ég að vísa í sauðfjárrækt og nautgriparækt og þá með sérstaka áherslu á gæðin. Ég mundi gjarnan vilja sjá í næsta búvörusamningi sérstaka áherslu lagða á gæði landbúnaðarvara og við værum þá að umbuna fyrir það og setja okkur háleit markmið hvað það varðar. En nóg um tolla. Aðalatriðið er að við erum án nokkurs vafa á réttri leið. Hér er verið að lækka skuldir. Hér er verið að skila afgangi þriðja árið í röð, það er verið að einfalda og lækka skatta, það er verið að lækka skatta á meðaltekjufólk og það er mjög mikilvægt. Ég veit ekki hvernig mönnum dettur í hug að gagnrýna það því það er það fólk sem heldur uppi hagkerfinu. Ríkasta fólkið hefur alltaf möguleika, Það getur greitt skatta þar sem það vill. En meðaltekjufólkið á minni möguleika og við eigum sérstaklega að huga að því þegar við erum að lækka skatta að líta til þess fólks.
Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég og hv. þingmaður erum sammála um mikilvægi þess að greiða niður skuldir og hvað það er mikilvægt fyrir stöðu þjóðarinnar að vera í stakk búin, þegar horft er á skuldastöðuna, til að taka við hugsanlegum áföllum sem gætu verið utanaðkomandi, þau þurfa ekki endilega að vera upprunnin hér innan lands. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, en við höldum áfram að takast á um hvernig við skiptum síðan ábatanum af betri stöðu, þ.e. ábatanum sem situr eftir í rekstrinum. Hv. þingmaður talaði um að það þyrfti að hjálpa fólki að eignast íbúð, og fór yfir það. Mig langar til að óska eftir viðbrögðum frá hv. þingmanni við þeirri staðreynd að þeir sem skulda verðtryggð lán í heimilum sínum hafa fengið 80 þús. millj. kr. til þess að laga stöðu sína á meðan leigjendur hafa lítið fengið. Þegar upp er staðið í þessu fjárlagafrumvarpi 2016 munu húsnæðisbætur aðeins hækka um 700 millj. kr. ef frá eru dregnar þær 400 milljónir sem áttu að koma á árinu 2015 sem mótvægisaðgerð við matarskatt. Er hv. þingmaður sammála mér um að það sé ekki nógu gott og að gera þurfi betur við leigjendur? Mun hv. þingmaður berjast fyrir eða smíða breytingartillögu í þá veru?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt og gott andsvar og góðar spurningar. Ég mun berjast fyrir því eins mikið og ég get og hef gert það frá því að ég hóf afskipti af stjórnmálum að við reynum hér að bæta umhverfið bæði fyrir þá sem kaupa húsnæði og þá sem leigja. Mér finnst það hins vegar vera hvor sín hliðin á sama peningnum. Við nýtum fjármunina mjög óskynsamlega, að mínu áliti. Við erum líka búin að búa okkur til kerfi sem er fullkomlega galið, t.d. þegar kemur að greiðslumati fyrir fólk. Það hefur komið til mín fólk sem greiðir háar upphæðir í leigu en það getur ekki fengið greiðslumat þó svo að greiðslurnar í hverjum mánuði mundu jafnvel lækka við það. Ég veit um einn hv. þingmann sem er mjög vel stæður en hann kemst ekki í gegnum greiðslumat. Við erum með kerfi sem er orðið mjög bjagað. Við erum heldur ekki með nægilegt framboð af lóðum. Við erum að hækka byggingarkostnað út af reglugerð og við erum búin að hækka mjög gjöld sveitarfélaga hvað þetta varðar. Það kemur bæði niður á þeim sem eru að reyna að eignast húsnæði og þeim sem leigja. Það er stóra málið. 100, 200, 300 milljónir til eða frá í bætur, þótt það sé milljarður, er ekki stærsta einstaka málið. Við verðum að fara í rótina. Af því að hv. þingmaður nefndi 80 þús. milljónir til niðurgreiðslu höfuðstóls þá er það þannig að ef maður tekur nokkur ár fram í tímann hafa 80–100 þús. milljónir farið í vaxtabætur. Samt sem áður hefur það ekki nýst til að greiða inn á höfuðstólinn hjá þessu fólki. Það finnst mér agalegt að sjá. Stóra einstaka málið er þetta: Ég er algjörlega sammála markmiðunum en ég vil fara í kjarna málsins, kjarna vandans. Ég hef nefnt nokkra þætti [[Forseti hringir.]]hér sem ég tel vera kjarna málsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar þá að spyrja í seinna andsvari mínu hvort hv. þingmaður telji að tillögur hæstv. húsnæðismálaráðherra ráðist að kjarna vandans og hvort hægt sé að vinna á vandanum yfir stuttan tíma sem hv. þingmaður lýsti hér áðan. Eða er þetta tíu ára plan? Leigjendur standa frammi fyrir vandamálinu í dag og finna það á eigin kroppi. Ef hv. þingmaður hefur tíma í seinna andsvari óska ég eftir því að hann gefi mér viðbrögð við forsíðu Fréttablaðsins þar sem talað er um að það vanti 1.400 millj. kr. til þess að koma í veg fyrir myglusvepp í húsnæði Landspítalans. Við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt að of fáar krónur hafi farið í viðhald á Landspítalanum. Mér sýnist, ef marka má forsíðu Fréttablaðsins,að ekki sé brugðist við þeirri gagnrýni í fjárlagafrumvarpinu.
Takk fyrir góðar spurningar. Ég ætla að reyna að svara þeim öllum á þessum stutta tíma. Ég byrja á því sem hv. þingmaður nefndi síðast. Það er einmitt dæmi um að við hefðum óneitanlega betur forgangsraðað með öðrum hætti. Þegar ég var í stóli heilbrigðisráðherra og hrunið varð lögðum við upp með að reyna að flýta því að byggja upp nýjan spítala eins og hægt er. Ég held að besti tíminn hefði verið nákvæmlega á þeim tímapunkti þegar slaki var í hagkerfinu, iðnaðarmenn fóru úr landi o.s.frv. Það var ekki gert. En fyrir þann tíma hafði verið beðið mjög lengi með viðhald vegna þess að menn voru alltaf að fara að byggja nýjan spítala. Og nú fáum við það beint í fangið. Við leysum þetta mál ekki fyrr en við byggjum nýjan spítala. Meira að segja þegar við fáum glæsilegan, nýjan skanna, sem er höfðingleg gjöf, þurfum við að byggja yfir hann. Það er eins dýrt og það getur orðið. Ég þurfti að setja ákveðna fjármuni í viðhald af því að það var ekkert annað hægt. Það var á hjartadeildinni, ef ég man rétt. Það voru peningar sem fóru í rauninni - ég segi ekki alveg niður í holræsið, en þetta var skammtímafjárfesting. Þetta er stóralvarlegt mál sem við þurfum að fara yfir. Þessi ríkisstjórn hefur sem betur fer verið að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar og það sést á öllum tölum. Varðandi tillögur húsnæðismálaráðherra: Ég hef áhyggjur af því almennt að við förum ekki nægjanlega í rót vandans. Við erum ekki nægjanlega búin að búa til kerfi til þess að hjálpa fólki við að eignast húsnæði. Það þýðir ekki að ég vilji ekki að fólk leigi, að ég vilji ekki að leigjendur hafi það sem allra best. En ef maður getur auðveldlega eignast húsnæði mun húsaleiga líka lækka, það segir sig sjálft. Ég hef áhyggjur af því þegar kemur að bótum almennt, eins og vaxtabótum og húsaleigubótum, að vaxtabæturnar nýtist í rauninni fjármálastofnunum og húsaleigubæturnar leigusölum en ekki leigjendum. Ég hef áhyggjur af því. Við getum alveg farið hratt í þetta og verðum að fara hratt í þetta. Þetta er aðkallandi vandi. Það er óþolandi að ungt fólk í dag geti ekki [[Forseti hringir.]]með auðveldum hætti keypt sér íbúð eða leigt á almennum markaði.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og tek undir það sem hér hefur verið sagt. Auðvitað er markmið okkar að skila ríkisfjármálunum með afgangi. Svo er spurning hvernig við nýtum fjármagnið. Ég ætla aðeins að taka umræðuna áfram, sem var á milli síðustu þingmanna sem hér töluðu, þ.e. um húsnæðismálin. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra lítur svo á að þetta sé fullfjármagnað. Ég lít ekki svo á að 1.500 milljónir geti fullfjármagnað þörfina sem í dag. Mér finnst hún taka frekar stórt upp í sig hvað það varðar. Hv. þingmaður nefndi hér áðan að byggingarkostnaður væri meðal annars að hækka vegna reglugerða. Mig langar að spyrja hann hvað það væri sem helst mætti lagfæra þar að hans mati. Ég tek undir það að mér finnst ekki vera ráðist að rót vandans. Það hafa ekki komið fram beinskeyttar tillögur þar um af hálfu félags- og húsnæðismálaráðherra. Hún lagði fram eitt frumvarp af fjórum í lok þings þannig að við eigum eftir að sjá einhverja mynd á því. Hvernig telur þingmaðurinn að komið sé til móts við landsbyggðina í þeim húsnæðislausnartillögum sem ríkisstjórnin ætlar hér að leggja fram? Til dæmis er byggingarkostnaðurinn, sem hér var nefndur, töluverður og jafn mikill þar og á höfuðborgarsvæðinu. Svo flytur maður inn og þá hríðfellur fasteignarverðið vegna þess að fasteignamatið er margfalt lægra þar en á höfuðborgarsvæðinu. Það verður nánast eignarupptaka um leið og viðkomandi flytur inn. Getur þingmaðurinn séð fyrir sér að þetta sé eitthvað sem hægt er að laga til að jafna aðstöðu fólks og leysa í rauninni þann vanda sem verður til við þetta?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög málefnalegt og gott andsvar og skýrar spurningar. Ég ætla að svara þeim eins vel og ég get en ef ekki þá lætur hv. þingmaður mig vita og ég reyni að fylgja því betur eftir. Varðandi þörfina þá hef ég áhyggjur af því atriði eins og ég nefndi. Við erum náttúrlega ekki búin að sjá útfærslu á þessum hlutum. Ég sat í hópi hæstv. félagsmálaráðherra um húsnæðismál þar sem við skiluðum ákveðnum tillögum og fórum í þetta. Ég hef að vísu ákveðna fyrirvara þar á, en stóra málið er að hægt sé fyrir ungt fólk að kaupa sér nýjar íbúðir. Það þarf að breyta byggingarreglugerðum þannig að það sé ódýrara að byggja nýjar íbúðir, litlar íbúðir sem byrjað er í. Það er verkefnið. Sömuleiðis hefur lóðaverð, lóðaleiga og annað hjá sveitarfélögunum hækkað gríðarlega mikið og það bætist ofan á byggingarkostnaðinn og þar af leiðandi á markaðsvirðið. Þetta finnst mér vera stórt mál og grundvallaratriði. Varðandi landsbyggðina held ég að við munum aldrei komast hjá umræddum vanda. Þetta er búið að vera viðvarandi. Ég er alinn upp úti á landi og þekki þetta ágætlega. Þegar maður byggir, sérstaklega á köldum svæðum, og ég vona að fólk geri það þá mun markaðsvirðið alltaf vera lægra en byggingarkostnaðurinn. Við þurfum hins vegar að tryggja það, og ég tel að það sé eitthvað sem við eigum að hafa sátt um, að fólk fái lánafyrirgreiðslu í slíkt jafnvel þó að menn viti að markaðsverðið dugi ekki ef illa fer hjá viðkomandi aðila og lánastofnun þarf að taka eignina til sín. Ég hef ákveðna hugmynd í því sambandi en næ ekki á tíu sekúndum að fara yfir það en get gert það á eftir. Síðan eru líka þættir sem skipta máli varðandi búsetu. Ég horfi hér á hv. þm. Harald Benediktsson sem hefur verið forgöngumaður í að ljósleiðaravæða allt landið, sem þýðir að fólk geti stundað vinnu og nám [[Forseti hringir.]]sama hvar það býr á landinu. Það tengist þessu máli beint.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er akkúrat það sem við þurfum að fást við að jafna þann aðstöðumun sem landsbyggðin býr við. Með hvaða hætti? Ég hef svo sem ekki lausn á því en þetta er verulegt vandamál. Af því að þingmaðurinn nefndi að byggja þá þekki ég að allt of víða hefur ekkert verið byggt og er það ekki endilega á köldu svæði eða jaðarsvæði. Heima hjá mér til dæmis hefur ekki verið byggt óralengi íbúðarhúsnæði og eru margar ástæður fyrir því. Þingmaðurinn hefur talað svolítið um vaxtabætur og að honum finnist þær ekki góður kostur, honum finnist það eitthvað sem eigi helst ekki að gera og hvetji til skuldasöfnunar. Hvernig eru þær frábrugðnar væntanlegum húsnæðisbótum, sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra ætlar að leggja til, og húsaleigubótunum sem honum þykir skárri en vaxtabæturnar? Svo er það með séreignarsparnaðinn af því að hv. þingmaður er mjög hlynntur því að nota hann til að kaupa sína fyrstu íbúð - hvað með þá sem hafa ekki færi á því að safna sér? Ég er ekki hrifin af þessu inngripi inn í séreignarsparnaðinn og hefði viljað að hann fengi bara að vera í friði til að búa til lífeyrissjóð síðar meir en það er annað mál. Þeir sem hafa ekki tök eða tækifæri á því að safna sér, hvað sér hann til ráða fyrir það fólk? Svo langar mig í lokin, af því að hann minntist á fjarskiptin og ljósleiðaravæðinguna, að nefna að það urðu mér mikil vonbrigði að sjá í frumvarpinu svona lága fjárhæð í það. Ég trúi því að við eigum eftir að heyra það í fjárlaganefnd og landsbyggðin verði mjög ósátt við að ekki sé farið í þetta af fullum þunga vegna þess að ferðaþjónustan er í gríðarlega mikilli áframhaldandi uppsveiflu, eins og við þekkjum, og þetta skiptir því miklu máli fyrir landsbyggðina sem og vegamálin og annað sem fær ekki brautargengi í þessum fjárlögum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta í öfugri röð og reyna að svara eins vel og ég get á tveimur mínútum. Ljósleiðarinn er nokkuð sem er gott að er samhljómur um í hv. fjárlaganefnd. Hann tengist mörgu og sannarlega ferðaþjónustunni. Mér skilst að hann tengist landbúnaði og svo bara hinu einfalda, sem mér finnst vera sterkustu rökin, þegar fólk úti á landi getur ekki fengið börnin sín heim um helgar vegna þess að þau geta ekki lært. Við hljótum öll að skilja það og þá þurfum við að grípa inn í. Við erum á réttri leið. Vinna hv. þm. Haraldar Benediktssonar er mjög góð. Þar er áætlun um hvernig við eigum að fara í þetta verk. Mér finnst hún skynsamleg og við eigum að fylgja henni eftir og sjá til þess að fjármunum sé forgangsraðað í þetta. Ég er ósammála hv. þingmanni hvað það varðar að það sé andstæða séreignarsparnaðar, þ.e. söfnunar í lífeyrissjóð, ef hann fer í húsnæði. Þetta er nefnilega hvor sín hliðin á sama peningnum. Ég er með viðtalstíma, búinn að hafa frá því að ég byrjaði og reyni að leyfa fólki að hafa aðgang að mér … [[Hvar lætur maður skrá sig?]]- Hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur skráð sig í Valhöll í síma 515 1700 og ég tek á móti honum á morgun og fer yfir þetta með honum. - Fólk sem skuldar í húsnæðinu sínu og er komið á lífeyrisaldur er í mjög erfiðum málum. [[Gripið fram í: Það er búið.]]Þetta er sparnaður hvort sem maður vill búa í skuldlausu húsi, sem er tiltölulega ódýrt, eða selja og minnka við sig, það er ekki minna virði en lífeyrissjóðurinn sem fólk fær í hverjum mánuði, þannig að þetta er hvor sín hliðin á sama peningnum. Varðandi vaxtabæturnar þá er ég ekki viss um að ég nái öllu mínu fram. Ég er voða glaður þegar ég sé hæstv. fjármálaráðherra tala fyrir hlutum sem ég er búinn að tala fyrir í áratugi. Ég hef áhyggjur af því að vaxtabætur séu fyrst og fremst bætur til fjármálastofnana. Ég hef áhyggjur af því að niðurgreiðsla leigu fari til leigusala. Ég er að hugsa um leigjendur og fólk sem er að kaupa húsnæði. Ég er að hugsa hvernig við getum nýtt fjármunina best í það ef við settum vaxtabæturnar og ég tala nú ekki um framlögin í Íbúðalánasjóð, sem eru orðin á við heilan [[Forseti hringir.]]nýjan Landspítala, í að greiða niður höfuðstól fólks. [[Forseti hringir.]]Þá væri ekki neinn vandi hér, virðulegur forseti.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju með þann viðsnúning sem orðið hefur í ríkisfjármálunum á síðustu árum. Við getum sammælst um að gleðjast yfir því að sjá hversu vel gengur, hversu mikill afgangur er fyrirhugaður nú á fjárlögum, þó að við getum haft ólíkar skoðanir á því hvernig svigrúmið er nýtt og á því hvort kannski væri ástæða til að hafa þennan afgang enn meiri með eðlilegri gjaldtöku af þeim sem nytja sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Við sjáum núna fordæmalausa afkomu í sjávarútvegi á sama tíma og ríkisstjórnin hefur komið hér gang í gang til að lækka auðlindagjöld af sjávarútvegi og alveg eins og við klúðruðum því í upphafi fiskveiðistjórnarkerfisins að leggja eðlileg gjöld fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum látum við líka fram hjá okkur fara tækifæri til að leggja alvörugjöld á ferðaþjónustuna og hjálpa henni við að hækka verð á fordæmalausum útþenslutímum hennar, þegar við ættum að vera að taka af henni eðlilegri gjöld. Þetta er sannarlega góður árangur og eins og Þorsteinn Pálsson rakti í ágætispistli í dag er hann árangur allra ríkisstjórna frá hruni. Við getum glaðst yfir því hversu vel okkur hefur tekist að taka á. Ég vil hlaupa á nokkrum þáttum sem eru ofarlega í umræðunni þegar maður horfir á þetta fjárlagafrumvarp og í fyrsta lagi reyna að útskýra fyrir hæstv. fjármálaráðherra eðli tillögu Samfylkingarinnar sem hefur verið lögð fram um að bætur almannatrygginga hækki sem svarar lágmarkslaunum fram til ársins 2018 þannig að þau verði á árinu 2018 300 þús. kr. Í því felst engin bótavæðing samfélagsins, eins og ráðherrann sagði hér í morgun, og hann misskilur frumvarpið ef hann heldur að það snúist um hækkun atvinnuleysisbóta. Það snýst um hækkun bóta almannatrygginga vegna þess að þeir sem eru lífeyrisþegar eiga ekki val um að bæta sér upp tekjutap með vinnu. Þegar hæstv. fjármálaráðherra talar um að verið sé að koma í veg fyrir hvata til vinnu skilur hann ekki alveg samhengi hlutanna, því að hvorki ellilífeyrisþegar né örorkulífeyrisþegar eru almennt í færum til að vinna. Að því leyti sem við þurfum að skapa hvata fyrir örorkulífeyrisþega ættum við að hugsa það hvort við séum raunverulega að búa til hvata í núverandi kerfi þar sem skattur leggst á hverja unna krónu og hún skerðir bætur almannatrygginga. Það væri kannski eðlilegra að heyra tillögur um örorkulífeyrisþega eða ellilífeyrisþega sem vinna sér inn hóflegar tekjur, annaðhvort að þær mundu ekki skerða bætur almannatrygginga eða skerða þær í minna mæli, þannig að það væri ekki svo að menn töpuðu 75 aurum á hverri krónu eins og reyndin er í dag. En miðað við orð hæstv. fjármálaráðherra, þegar hann kom síðan og leiðrétti sjálfan sig í andsvari við hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur áðan, get ég ekki skilið hann öðruvísi en svo að hann sé í grunninn sammála því að bæta kjör lífeyrisþega. Ég hlýt þá að skora á hæstv. ráðherra að styðja það frumvarp sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum lagt fram. Það felur ekki í sér, samkvæmt orðanna hljóðan, neina breytingu á atvinnuleysisbótum heldur aðeins að lífeyrisþegar njóti til fulls sambærilegs afkomuöryggis og fólk á vinnumarkaði. Fyrir því eru augljós réttlætisrök, enda það fólk almennt ekki í færum til að bæta sér upp lakari afkomu með vinnu. Það er athyglisvert að sjá í fjárlagafrumvarpinu að skilaboðin til barnafjölskyldna á meðaltekjum eru einfaldlega: Haldið þið áfram að flytja burt af landinu. Það er sama hvar borið er niður í framfærslukerfunum; vaxtabótakerfinu, barnabótakerfinu, fæðingarorlofinu, húsaleigubótakerfinu, í öllum kerfunum er fólk á meðaltekjum að detta út. Tækifærið, svigrúmið er ekki notað til þess að hækka fjárhæðarmörk heldur er einungis mjög hófleg hækkun fjárhæðarmarka upp á 3% í barnabótakerfinu, engin í vaxtabótakerfinu. Það veldur því, samhliða hækkun launa, að fólk á meðaltekjum sturtast út úr þessum kerfum. Hvað varðar fæðingarorlofið eru skerðingarmörkin þar ekki heldur látin fylgja eðlilegri launaþróun, þannig að við ungu fólki á meðaltekjum á Íslandi blasir sá veruleiki þegar kemur að afkomustuðningi frá hinu opinbera að himinn og haf er á milli Íslands og annarra Norðurlanda. Í því samhengi hlýtur maður auðvitað að horfa á það að ekki er heldur verið að gera neitt nýtt í húsnæðismálum. Það er gert ráð fyrir því vegna hækkunar launa og lækkunar skulda heimilanna að ríkið spari sér 1.500 milljónir í vaxtabótaútgjöldum og það er nákvæmlega framlagið sem ætlað er í félagslegar leiguíbúðir, þannig að verið er að láta meðaltekjufólkið í landinu borga fyrir uppbyggingu nýs félagslegs húsnæðis. Það er ekki neitt nýtt framlag af hálfu ríkisstjórnarinnar inn í það verkefni. Það er líka stór spurning hvers vegna ríkisstjórnin efnir ekki að fullu í fjárlagafrumvarpinu samkomulag við aðila vinnumarkaðarins. Ég spyr hvort ríkisstjórnin sé ekki búin að læra af þeim mistökum að ganga gegn fyrirheitum gagnvart aðilum vinnumarkaðarins á undanförnum árum, sem tryllti allan vinnumarkaðinn og kom okkur í þær ógöngur sem enn sér ekki fyrir endann á. Ætlar hún að fara að endurtaka þann leik að svíkja gerða samninga fyrir aðila vinnumarkaðarins? Maður hlýtur að spyrja sig að því. Ég vil sérstaklega í framhaldi af ummælum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan og þess sem maður heyrir oft frá þingmönnum Framsóknarflokksins halda uppi vörnum fyrir vaxtabótakerfið. Það má helst skilja af málflutningi þessara þingmanna að óeðlilegt sé að skulda nokkuð í húsnæði og að ef ríkið styðji við vaxtakostnað fólks og greiði hann niður felist í því hvati til að skulda. Það eru ekki allir fæddir með silfurskeið í munni og fólk þarf sumt hvert að skuldsetja sig til að eignast húsnæði og í því landi þar sem vaxtastig er viðvarandi miklu hærra en í nágrannalöndunum var vaxtabótakerfið búið til sem nauðvörn fyrir venjulegt launafólk til að það gæti einhvern tíma eignast eitthvað. Það er alveg undarlegt að heyra aftur og aftur talað niður að fólk þurfi að skuldsetja sig til að kaupa húsnæði og látið að því liggja af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að það sé einkenni sérstakrar óráðsíu og kjánaskaps fólks að það skuldsetji sig vegna húsnæðis og það fólk sé með einhverjum hætti orðið eins og fíklar, háð því að skuldsetja sig vegna þess að það fær vaxtabætur. Þvílík öfugmæli. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir löngu tímabærri lækkun tolla á föt og skó og ég fagna því, en mér finnst mjög sérkennilegt að sjá sjálfstæðismenn koma upp í ræðustól Alþingis og hrósa sér af tollalausu landi og tollfrjálsu landi á sama tíma og þeir standa dyggan vörð um ofurtoll á matvælum. Það er orðið alveg ótrúlegt að sjá hversu Sjálfstæðisflokkurinn er orðinn algerlega samdauna Framsóknarflokknum og það glittir ekki einu sinni í lágmarksfrelsistilhneigingar af hálfu Sjálfstæðisflokksins að því leyti að losa um haftakrumluna í landbúnaðinum. Og þegar hæstv. fjármálaráðherra flutti hálfgrátbólgna ræðu sína um kosti frelsisins við umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra gætti hann þess vandlega að ræða hvergi frelsi í innflutningi á landbúnaðarvörum. Svigrúmið sem ríkið hefur er auðvitað alltaf takmarkað og þessi ríkisstjórn er búin að nota mikinn hluta af því svigrúmi sem var til misráðinnar skuldamillifærslu, sem nýttist í mörgum tilvikum fólki sem var ekki í nokkrum einasta skuldavanda og þekkti hann einungis af afspurn, og fyrir vikið er svigrúmið miklu minna til skynsamlegra aðgerða í skattamálum af hálfu ríkisins. Það hefði verið æskilegt að nýta og setja í forgang að nýta svigrúm til að lækka tryggingagjald. Það var kosningastefna okkar í Samfylkingunni og ég held enn þá að það hefði verið gáfulegast að byrja á lækkun tryggingagjalds öllu öðru framar. Það hefði aukið svigrúm fyrirtækjanna til að hækka laun og stutt við þekkingu og nýsköpun. Að síðustu hlýtur maður að þurfa að auglýsa eftir Framsóknarflokknum í þessari umræðu. Ég sé formann fjárlaganefndar sitjandi í hliðarsal og vil skora á hana að taka til máls í umræðunni því að hér er af hálfu hæstv. fjármálaráðherra lagt til að selja hluti í Landsbankanum, sem er í beinni mótsögn við samþykkta stefnu Framsóknarflokksins á flokksþingi frá í vor um að Landsbankinn verði að öllu leyti áfram í ríkiseigu og verði breytt í samfélagsbanka. Það er svolítið gaman að sjá hér léttglottandi framsóknarmenn sem skammast sín ekki einu sinni almennilega yfir því að svíkja svona dyggilega nýsamþykkta stefnu eigin flokksþings.
Herra forseti. Ég þakka fyrir ræðuna og sérstaklega það í henni sem vísar á það sem við getum verið sammála um, en ég tek því líka fagnandi að geta átt orðastað um önnur atriði og ætla aðeins að koma inn á bætur almannatrygginga. Mér finnst mikilvægt að geta átt samtal um það mál. Það er svo stórt mál að við höfum komið okkur saman um að vera með þverpólitískt samstarf og náið samstarf við hagsmunaaðila til að skoða almannatryggingakerfið. Þegar ég tala um bótavæðingu var ég ekki síst að vísa til þeirrar stefnu Samfylkingarinnar sem mér finnst hafa birst oft og títt hér í þingsal að atvinnuleysisbætur megi gjarnan vera jafn háar lægstu launum, mér finnst það ekki góð stefna. Ég sé ekki annað á þessu nýframkomna frumvarpi en að verið sé að tala um að allar bætur almannatrygginga eigi að hækka, þar með taldar atvinnuleysisbætur, upp í 300 þúsund. Þannig las ég frumvarpið en það kann að vera rangt í það lesið. Engu að síður þegar við horfum fram til ársins 2018 miðað við þær áætlanir sem eru í kortunum núna þá munu bætur hækka mjög verulega, ekki bara á næsta ári heldur á árunum þar á eftir. Þær verða komnar upp undir um 270 þúsund á árinu 2018. Hér kemur Samfylkingin og segir: Það þarf að vera 300 þúsund. Á þessu er þó nokkuð mikill munur. Ef við færum með þessi framfærsluviðmið og aðrar bætur, eins og ég hef lesið frumvarpið, upp í 300 þúsund væri það um 40% hækkun á almannatryggingaútgjöldum á Íslandi, um 40% hækkun. Mér sýnist að útgjöldin yrðu um 40 milljörðum meiri, mjög gróft mat, og þá sprettur auðvitað fram sú spurning: Hvernig á að fjármagna þetta allt saman? Menn tala síðan á sama tíma um að tryggingagjaldið, gjaldið sem á einmitt að standa undir fjármögnun þessa kerfis að hluta til, eigi endilega að lækka á sama tíma, en ef menn ætluðu að halda sömu fjármögnun kerfisins þá þyrfti það í raun og veru að hækka. [[Forseti hringir.]]Ef menn ætla að fara í 40% hækkun bóta á þessum tíma eru menn í raun og veru að tala fyrir hækkun tryggingagjalds. Eða á bara að grípa þessa fjármuni einhvers staðar úr loftinu?
Virðulegi forseti. Það þarf ekki að grípa fjármunina úr loftinu. Það eru margir kostir til að auka tekjuöflun ríkissjóðs sem ríkisstjórnin hefur látið fram hjá sér fara sem ég rakti hér áðan og við getum tekið sérstaka umræðu um. Í frumvarpinu er skýrt tekið fram að það taki bara til bóta almannatrygginga og ástæðan er sú að við viljum leggja fram tillögu sem er framkvæmanleg. Við göngum ekki einu sinni svo langt að segja að allar bætur allra eigi að ná 300 þúsund. Við segjum að bætur þeirra sem eru með heimilisuppbót skuli ná því. Við förum eins hóflega, varlega og skynsamlega í þetta og mögulegt er. En fyrir því eru einfaldlega fordæmi að þegar gerðir eru sérstakir láglaunasamningar sem miða að því að lyfta upp lægstu launum vegna þess að menn telja þau orðin siðferðilega óverjandi lág þá sé sérstakt fjármagn í það veitt. Það gerðum við á árinu 2011 þegar gerðir voru sérstakir láglaunasamningar og þá bættum við samsvarandi fjárhæðum inn í almannatryggingakerfið. Síðan varðandi það að Samfylkingin hafi með einhverjum sérstökum hætti umfram aðra flokka talað fyrir því að atvinnuleysisbætur ættu að vera í samræmi við lægstu laun þá er það rétt að við höfum ekki séð neina sérstaka skynsemi í sveltistefnu gagnvart atvinnulausum. Og fyrir þeirri kenningu sem hæstv. ráðherra flytur hér um að það sé stórskaðlegt að atvinnuleysisbætur séu nærri lægstu launum, það er kreddukenning sem ekki eru fyrir nokkur efnisleg rök. Við höfum séð atvinnuleysi lækka á Íslandi hröðum skrefum síðustu missiri þrátt fyrir að atvinnuleysisbætur hafi ekki verið undir lægstu launum. Þegar við tókum á t.d. á árinu 2009 og 2010 í niðurskurði þá skárum við ekki niður atvinnuleysisbætur og það er einfaldlega þannig að fyrir því eru sterk efnisleg rök og efnisleg reynsla í öllum löndum að aðrir hvatar skipta meira máli. Atvinnuleysisbætur eiga auðvitað ekki að vera valkostur við launavinnu en það er ekkert sem segir að það að svelta atvinnulaust fólk sé til að hvetja til atvinnuþátttöku.
Herra forseti. Ég hélt að ekki þyrfti að taka langa umræðu um það hér í þingsal að það skiptir máli hvernig hvatarnir eru í þeim kerfum sem við búum til og að það sé hvati innbyggður í kerfin til að bjarga sér geti maður gert það. Það er afstaða mín varðandi atvinnuleysisbæturnar að við þurfum að vera með mjög þéttriðið stuðningskerfi þegar atvinnuleysi knýr dyra hjá okkur. Við þurfum að nota starfsendurhæfingu og öll slík úrræði og bótakerfin eiga ekki að vera þannig að þeir sem eru komnir þar inn geti verið þar, eins og við höfðum til skamms tíma, í þrjú ár án þess að raunverulegur hvati sé til að komast út á vinnumarkaðinn. Það er mín skoðun. Síðan er það bara með Samfylkinguna í þessum málaflokki og almennt í bótamálum að menn koma hingað og segja: Bæturnar eiga að fara upp í 300 þúsund. Það sem þeir gerðu þegar þeir vorum við völd var að þeir skertu bæturnar, þeir innleiddu meiri skerðingar. Við höfum verið að vinda ofan af því. Við erum að fara núna í mestu hækkun bótanna sem hefur átt sér stað og þá segja menn sem áður skertu bæturnar: Þetta er alls ekki nóg. Er staðreyndin ekki sú að við erum að stórhækka bæturnar? Við erum að stórhækka kaupmátt þeirra sem þurfa að reiða sig á almannatryggingakerfið og það er vel, um það erum við sammála. Við getum síðan endalaust farið í kapphlaup um hvað er nóg. En það er frekar ódýr umræða að segja: Það þarf bara að vera aðeins meira. Aðalatriðið er að við erum að stórauka kaupmátt þeirra sem þurfa að treysta á almannatryggingakerfið og því ber að fagna. Við eigum endilega að stefna að því að gera betur en við eigum ekki að fara í einhver yfirboð og mér finnst að þeir sem hafa lítið annað haft fram að færa á þessu sviðinu en að skerða bæturnar á undanförnum árum hafi ekki innstæður fyrir því að koma með mikil yfirboð. Svo ætla ég bara að segja um landbúnaðarkerfið: Var Samfylkingin ekki í ríkisstjórn árin 2007 og 2008 og 2009 líka, jafnvel 2010, 2011 og 2012 og fram á árið 2013? En nú segja menn: Það þarf náttúrlega að kollvarpa landbúnaðarkerfinu. Af hverju var þessi langi valdatími ekki notaður til að koma með einhverjar kollsteypur í þeim málum sem menn virðast vera farnir að tala um núna? [[Forseti hringir.]]Ætla menn virkilega að neita því að ef á að fara í einhverjar meiri háttar breytingar á tollum í landbúnaði að [[Forseti hringir.]]það raski grundvelli framleiðslunnar í landinu? Hver sér það ekki?
Forseti biður hv. þingmenn að gæta að tímamörkum.
Virðulegi forseti. Það þarf greinilega að kenna hæstv. fjármálaráðherra eitthvað um meintar skerðingar Samfylkingarinnar á bótum almannatrygginga. Við hækkuðum þær stórlega frá 2007 til 2008. Þegar hrunið varð, hæstv. fjármálaráðherra virðist horfa fram hjá því, og brúa þurfti bil upp á yfir 200 milljarða á ríkissjóði þá lágu fyrir tillögur frá Sjálfstæðisflokknum um að endurvekja makatengingar, sem er staðfest af Hæstarétti að sé brot á stjórnarskrá. Og þá lágu líka fyrir tillögur frá Sjálfstæðisflokknum um að breyta t.d. tekjutengingum í fæðingarorlofi þannig að þar yrði tekjuhlutfall fært niður í 60%. Ekkert af þessu gerðum við allan niðurskurðartímann mikla, ekkert af þessu. Við skertum ekki lægstu bætur almannatrygginga um eina einustu krónu, hæstv. fjármálaráðherra þarf að kynna sér betur staðreyndir mála, ekki eina einustu krónu. [[Gripið fram í.]]Við skertum ekki bætur atvinnuleysistrygginga um eina einustu krónu. Við skertum hjá betur stæðu lífeyrisþegunum með þeim hætti að grunnlífeyrir var látinn skerðast við 215 þús. kr. og hann féll niður við 330 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Það voru skerðingarnar okkar og síðan voru skerðingarmörk vegna launatekna, sem höfðu verið 45% og voru komin niður í 38% rétt fyrir hrun, færð aftur tímabundið upp í 45%, tímabundið. [[Gripið fram í: Allt …]]Allt og sumt voru þetta nú skerðingarnar og að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra að hann þekkir ekki einu sinni staðreyndir mála. Við hækkuðum með skipulegum hætti lægstu bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga allt kjörtímabilið síðasta og þegar gerðir voru sérstakir lágtekjusamningar settum við viðbótarpeninga inn í kerfið til að tryggja að lægstu bætur almannatrygginga gætu fylgt lægstu launum vegna þess að það er hluti af grundvallarstefnu Samfylkingarinnar að það eigi að vera þannig að bætur almannatrygginga séu í takt við lægstu laun. Þess vegna erum við að leggja fram tillögur sem eru í fullu samræmi við gerðir okkar á þeim tímum sem við vorum að fást við fordæmalausan vanda í ríkisfjármálum. Og að heyra hér hofmóðugar yfirlýsingar hæstv. fjármálaráðherra er fyrir neðan allar hellur í þessum efnum [[Forseti hringir.]]en því miður hef ég ekki tækifæri til að núa honum um nasir enn frekar varðstöðu hans um óbreytt ástand í landbúnaði en til þess gefast tækifæri síðar.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að það kemur nokkuð á óvart að heyra svona digurbarkalegar yfirlýsingar frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem var í ríkisstjórn og studdi ríkisstjórnina frá 2007 í landbúnaðarmálum. Og nú þegar hefur þessi ríkisstjórn gert mun meira í frjálsræðisátt en síðasta ríkisstjórn. Reyndar var það þannig að í útboðsreglum þeirrar ríkisstjórnar var talað um kvóta á innfluttum matvælum, en það var nokkuð sem var sem betur fer snúið við og þær breytingar sem ríkisstjórnin sem hv. þingmaður sat í gerði væru svo sannarlega seint taldar í frelsisátt og fleira mætti nefna. Ég vona að hv. þingmaður hafi verið að misskilja mig viljandi þegar hann segir að ekki séu allir með silfurskeið í munni og við séum að tala gegn því að þurfa að skuldsetja sig til að kaupa húsnæði. Það er ekki hægt að bjóða þingheimi upp á þennan málflutning. Það er búið að fara yfir það hvað eftir annað yfir það að þeir fjármunir sem við erum að setja í húsnæðismálin eru gríðarlega miklir. Það er mikilvægt að þeir nýtist við að hjálpa fólki við að eignast húsnæði. Þannig hefur fyrirkomulagið ekki verið. Hérna áður fyrr hitti ég fólk sem kom frá endurskoðandanum sínum og fékk ráðleggingar um það að fá sér meiri lán til að fá vaxtabætur því annars mundu vaxtabæturnar detta niður. Þetta er óskynsamleg aðferð til að hjálpa fólki til að eignast húsnæði vegna þess að eðli málsins samkvæmt þurfa næstum því allir að taka lán til að kaupa sér húsnæði. [[Gripið fram í.]]Við erum að tala um að nýta fjármunina betur til að hjálpa fólki til að eignast húsnæði. Ef við hefðum gert það frá því að við vöktum athygli á þessu, frá 1995, væri staðan hjá almenningi í landinu miklu betri.
Virðulegi forseti. Ég er alveg til í að ræða við hv. þingmann um það hvort að borga eigi fólki einhvern almennan húsnæðisstuðning ef það er það sem hann er að ræða, en vaxtabætur voru fundnar upp vegna þess að vaxtastig í landinu var óbærilegt fyrir fólk og venjulegt fólk ræður ekki við að borga af almennu íbúðarhúsnæði án vaxtabóta. Það sem ríkisstjórnin er að gera núna er að ryðja út úr vaxtabótakerfinu fleiri og fleiri hópum af meðaltekjufólki og þess vegna sjá menn svigrúm upp á 1,5 milljarða í sparnað í vaxtabótum vegna þess að engin viðmiðunarmörk eru hækkuð og meðaltekjufólk er bara skilið eftir á köldum klaka með íslenskt vaxtastig. Hv. þingmaður getur síðan komið og sagt að hann hafi verið með einhverjar aðrar hugmyndir árið 1995, en það eru engar nýjar hugmyndir í fjárlagafrumvarpinu um það hvernig eigi að mæta húsnæðiskostnaði og vanda fólks við að koma sér upp eigin húsnæði á meðaltekjum. Ríkisstjórnin skilur þetta fólk eftir. Hún stóð fyrir skuldamillifærslu sem gagnaðist til dæmis fólki á mjög háum launum með litla sem enga skuldabyrði og sem hefur stórgrætt á fasteignakaupum sínum. Það var ekki hlustað á viðvaranir okkar í því efni og ekki orðið við neinum tillögum okkar um að takmarka skuldamillifærsluna að þessu leyti. Þar voru til dæmis peningar sem hefði verið hægt að nota í viðbótarstuðning við fólk með meðaltekjur. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn kemst bara ekki fram hjá því að menn eru að skilja meðaltekjufólk eftir á köldum klaka vegna þess að vaxtabótakerfið er ekki látið mæta þessu fólki. Það væri gaman að heyra frá ríkisstjórninni ef hún er með eitthvert annað kerfi til að styðja fólk til að koma sér þaki yfir höfuðið, en ekki hefur orðið vart við það.
Herra forseti. Ég veit bara ekki hvar hv. þingmaður hefur verið. Hann spyr um aðrar tillögur, en við vorum að setja peninga inn á húsnæðisskuldir einstaklinga með beinum hætti. Það er önnur hugmynd og hún hefur verið framkvæmd. [[Gripið fram í.]]Ef menn halda því fram að meðaltekjufólk hafi ekki notið þessa þá hvet ég menn til að skoða tölur. Menn geta tekið einhver smá jaðardæmi og sagt: Hér fékk einhver ríkur einstaklingur þetta. Það er ekki stóra málið. Stóra málið er allur almenningur. Sömuleiðis leyfðum við fólki að nýta séreignarsparnaðarleiðina sem þýðir að fólk fær útgreiðslu, skattfrjálst, líka framlag frá atvinnurekandanum, til að greiða inn á húsnæðisskuldir sínar. Og hvað þýðir það? Það þarf að greiða minni vexti og minni afborganir. Og hvað þýðir það? Það hefur þær afleiðingar að vaxtabæturnar eru lægri. En hv. þingmanni finnst það vera sérstakt markmið að greiða út vaxtabætur og þar skilur á milli mín og hv. þingmanns. Ég tel að það sé sérstakt markmið að fólkið fái að eignast húsnæði sitt, að fólkið geti lifað góðu lífi og það er enginn vafi á því að ef við hefðum nýtt alla þá fjármuni sem við höfum t.d. sett í Íbúðalánasjóð - við erum búin að setja fjármuni sem nema heilum Landspítala í sjóðinn og að stærstum hluta óþarfa - til að greiða niður húsnæðisskuldir landsmanna eða hjálpa fólki að kaupa sér sína fyrstu íbúð væri almenningur í þessu landi í miklu betri málum og reyndar ríkissjóður líka, því það er markmiðið. Auðvitað væri best ef vaxtabætur væru ekki til vegna þess að fólkið þyrfti ekki á því að halda, hér væri vaxtastig lágt og menn skulduðu lítið. Við höfum ekki komist þangað en það hlýtur að vera gleðiefni, ekki slæmt, þegar fólk greiðir minni vexti en áður og þegar fólk skuldar minna í húsnæðinu sínu en áður. Það er það sem er sýnt í tölum og staðreyndum í fylgiriti fjármálaráðuneytisins með fjárlagafrumvarpinu.
Virðulegi forseti. Vaxtabótakerfið er nú ekki verra en svo að það hefur stutt við stöðuga lækkun skulda heimilanna alveg frá hruni og var mjög mikilvægur þáttur í framfærslustuðningi við fólk á erfiðum tímum í hruninu. Vaxtabætur voru fjórfalt það sem þær eru núna árið 2011. Hv. þingmaður kemur hér og talar eins og millifærslan mikla sé eitthvert viðvarandi verkefni. Ætlar ríkisstjórnin þá að gera það reglulega að setja peninga inn til að hjálpa fólki að greiða niður höfuðstólinn sinn? Árið 2010 tók fólk lán og það hefur ekki fengið krónu í niðurfellingu eða leiðréttingu eða hvað sem þetta bixerí heitir nú allt saman, það fólk er núna vegna hækkandi launa að sturtast út úr vaxtabótakerfinu og er án nokkurs stuðnings. Það fór á sínum tíma í greiðslumat á þeim forsendum að það fengi vaxtabætur og með því að verðbæta ekki viðmið í vaxtabótakerfinu er ríkisstjórnin að svipta þetta fólk aðstoð sem það gekk út frá í upphafi. Er einhver að tala um forsendubrest, hv. þingmaður? Þessi ríkisstjórn kemur aftan að öllu meðaltekjufólki sem hefur keypt frá hruni og hún kemur síðan í veg fyrir að önnur stuðningskerfi sem gera ungu fólki kleift að koma undir sig fótunum virki sem skyldi á sama tíma vegna þess að barnabótakerfið er ekki heldur verðbætt og þar eru skerðingarmörkin mjög harkaleg og vegna þess að viðmiðunarmörk í fæðingarorlofinu hafa ekki verið hækkuð. Þannig að ef fólk horfir á skilaboðin frá þessari ríkisstjórn, þá eru þau alveg skýr: Haldið þið áfram að flýja land.
Herra forseti. Það er í raun og veru mjög merkilegt að lesa þskj. 1, um stefnu og horfur, í frumvarpi til fjárlaga, því það minnir mann á hversu stutt er síðan við sem vorum þá í þessum sal glímdum við gríðarlegan halla á ríkissjóði. Myndin á bls. 45 sem sýnir afkomu ríkissjóðs frá árunum 2005 til ársins 2019 sýnir þetta mjög vel. Þess vegna vil ég nota tækifærið hér við upphaf ræðu minnar að segja að auðvitað eru það jákvæð tíðindi að við erum að komast út úr þessum hremmingum og eins og ég hef margoft áður sagt er rétt að halda því til haga að allir flokkar hafa komið að því verkefni og tekið þátt í því að byggja upp efnahaginn eftir þessa erfiðu kreppu. Það segir líka beinlínis á bls. 64 í þingskjalinu að aðlaga hafi þurfti skattkerfið að verulegum samdrætti skatttekna strax eftir hrun og, eins og það er orðað, með leyfi forseta, „staga í það og stækka með margs konar viðbótum“. En síðan kemur fram stefna núverandi ríkisstjórnar sem telur nauðsynlegt að einfalda kerfið á ný. Nú ætla ég að segja að vissulega geta ýmsar lækkanir á sköttum verið af hinu góða. Ég vil nefna sérstaklega lækkun tryggingagjaldsins sem við höfum talað fyrir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Hins vegar leyfi ég mér að spyrja enn og aftur, og hef svo sem gert það frá árinu 2013 þegar núverandi ríkisstjórn tók við, hvort það hafi verið tímabært að fara í þær breytingar á skattkerfinu sem þá strax var ráðist í með tilheyrandi skattalækkunum, við getum nefnt auðlegðarskatt sem ekki var framlengdur, orkuskatt sem ekki var framlengdur, lækkun veiðigjalda og annað slíkt. Ég tel að þær pólitísku ákvarðanir sem núverandi ríkisstjórn tók við upphaf síns kjörtímabils hafi orðið til þess að draga úr þeim afgangi sem við hefðum getað haft núna til að greiða niður skuldir og hefja uppbyggingu innviða. Þannig að þótt ég taki undir með öðrum hv. þingmönnum sem fagna því að bjartari tímar séu fram undan þá tel ég í fyrsta lagi að staðan hefði getað verið talsvert sterkari, talsvert betri, og í öðru lagi vil ég líka segja það að ef marka má þá umræðu sem á sér stað um efnahagsmál í heiminum þá eru ýmis teikn á lofti um að við gætum jafnvel verið að horfa framan í aðra kreppu og ég tel ekki sérstaklega skynsamlegt að veikja tekjustofna ríkisins með þeim hætti sem núverandi ríkisstjórn hefur gert á þessum hraða. Það er númer eitt. Ég held að þetta sé óskynsamleg ráðstöfun í ljósi þess að við gætum verið að horfa framan í aðra kreppu. Það var frétt í gær af hagfræðingnum Willem Buiter, sem er frægur fyrir það að hafa spáð fyrir um kreppuna á Íslandi, en hann telur ýmis teikn á lofti um að við gætum verið að horfa fram á verulegan samdrátt á alþjóðavettvangi. Ég held því að menn hafi gengið ansi hratt um þær gleðinnar dyr að ráðast í skattalækkanir fyrst og fremst á hugmyndafræðilegum forsendum. Segja má að þeir tekjustofnar sem sofnuðu í hruninu, ef við getum orðað það þannig, séu að vakna á ný sem gerir að verkum að innkoman er sæmileg, en við skulum líka horfa til þess að í skattstefnu ríkisstjórnarinnar er miðað að því að fækka skattþrepum. Hér er boðað að fækka þeim úr þremur í tvö og við þekkjum líka þær ráðstafanir sem þegar hefur verið gripið til og ég hef nefnt, og þetta gengur þvert á þá ráðgjöf sem okkur berst frá alþjóðlegum stofnunum á borð við OECD. Ég vil minna á að það er ekki lengra síðan en í desember 2014 að OECD sendi frá sér skýrslu, ég veit ekki hver yfirskrift hennar var en hún hefði mátt bera yfirskriftina „Dauði brauðmolahagfræðinnar“, þ.e. það er ekki öllum til góða að hinum ríku sé gefinn kostur á að safna sem mestum auði. Staðreyndin er sú að það kerfi sem hefur verið að byggjast upp á Vesturlöndum snýst um að þeir sem eiga mesta peninga fyrir og mestan auð fyrir hafa best tækifæri til að auka þann auð. Það er ástæðan fyrir vaxandi misskiptingu auðsins sem við sjáum í heiminum og líka hér á Íslandi. Þó að það sé rétt sem talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa bent á að tekjujöfnuður hefur orðið meiri á Íslandi, ekki síst vegna aðgerða fyrrverandi ríkisstjórnar og er með því mesta sem gerist, þá hefur misskipting auðsins vaxið hér á landi eins og annars staðar. Ég tel að ríkisstjórnin og við öll í þessum sal ættum að taka mark á ráðum OECD, sem seint mun teljast róttæk alþjóðastofnun, sem beinlínis gefur ríkisstjórnum heimsins þau ráð að íhuga að breyta skattkerfum sínum þannig að efnaðra fólk greiði sanngjarnan hluta tekna sinna í skatt, hærri tekjuskattur verði lagður á efnameiri, horfið verði frá skattareglum sem gagnast einkum tekjuhærra fólki og eignarskattar verði endurmetnir. Af hverju kemur þetta fram hjá OECD? Er það eingöngu til að tryggja jöfnuð sem einhverja hugmyndafræði? Nei, beinlínis vegna þess að rannsóknir stofnunarinnar sýna að samfélögum þar sem jöfnuður er mestur hefur líka vegnað best efnahagslega. Og það er einnig umhugsunarefni þegar gögn eru skoðuð sem sýna okkur að hagkerfi hafa hreinlega vaxið minna vegna ójafnaðar. Þessar athugasemdir, sem ég hef auðvitað gert fyrr við skattstefnu ríkisstjórnarinnar, ítreka ég í þessari 1. umr. um fjárlagafrumvarp þessa árs, enda heldur ríkisstjórnin áfram á sömu braut og boðar fækkun skattþrepa í nafni einföldunar en ekki endilega í nafni skynseminnar. Það hefur margt ágætt komið hér fram í ræðum, m.a. um skynsemina í því að lækka skatta þegar spáð er verðbólgu upp á 4,5%. Við erum þegar farin að heyra varnaðarorð um að þetta geti verið þensluhvetjandi þannig að það liggur alveg fyrir að við munum þurfa að skoða þetta mjög vandlega í vinnu okkar og í umræðum um frumvarpið. Mig langar á þessum örstutta tíma sem ég hef að nefna útgjaldahliðina. Það er að sjálfsögðu jákvætt að verið sé að auka við ýmsa málaflokka en það er sitt hvað sem vekur upp spurningar, til að mynda hvað varðar uppbyggingu innviða. Þá vil ég nefna sérstaklega Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Ferðaþjónustan hefur auðvitað verið vaxtarsprotinn í íslensku atvinnulífi og hún hefur kannski ekki notið nægilegrar athygli í pólitískri umræðu hér á þinginu þegar horft er til þess að vöxturinn hér á landi er langt umfram almennan vöxt í ferðaþjónustu í heiminum. Það er vissulega almennur vöxtur í ferðaþjónustu í heiminum en hér á landi er sá vöxtur langt umfram það. Það er spáð áframhaldandi vexti í ferðaþjónustu á heimsvísu til ársins 2030 og spáð áframhaldandi vexti hér á landi líka á næstu árum og árið 2015 verður enn eitt metárið. Í ljósi þessa vekur það auðvitað athygli að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða skuli standa í stað. Fram hafa komið þær skýringar á því að styrkir úr honum séu ekki fullnýttir, að fólk sé ekki tilbúið með verkefni til að nýta þessa styrki, en þetta sýnir okkur skort á stefnumörkun. Þá kem ég að því sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi hér í fyrri ræðu sinni. Þetta er gallinn við það þegar lagt er af stað í þá vegferð að bakka út úr öllu því sem ákveðið hefur verið í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég nefni sérstaklega fjárfestingaráætlunina sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson gerði að umtalsefni áðan þar sem ákveðið var að ráðast í fjárfestingar í rannsóknum, nýsköpun, innviðum, ferðamannaþjónustu og ferðamannastöðum. Það var ákveðið að snúa þessu öllu við á þeim forsendum að fjárfestingaráætlunin væri ekki fullfjármögnuð. Það reyndist rangt, t.d. þegar skoðaðar eru arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum til ríkisins sem mundu duga til að fjármagna þá áætlun. Síðan höfum við séð þessa liði tínast inn. Ég tek undir með þeim sem fagna því að hér eigi að auka við rannsóknir og nýsköpun. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það muni reynast heillaspor. En af hverju var ekki bara hægt að halda áfram og standa við þá ákvörðun sem var tekin á árinu 2012 að auka einmitt við fjárfestingu í rannsóknum og nýsköpun? Það er lykillinn að hagsæld samfélagsins. Það er mín sannfæring. Ég hef ekki orðið vör við annað en hér séu allir sammála um það. Ég kalla það meinbægni, meinbægni í raun og veru, sem hafi ráðið för hjá núverandi ríkisstjórn þegar horfið var frá öllum þessum áformum, hvort sem var um uppbyggingu á þessu sviði eða í ferðaþjónustu, en sú meinbægni kostar auðvitað samfélagið sitt. Það kostar samfélagið þegar skorið er niður í rannsóknasjóði milli ára og svo aftur bætt í, því þá er ekki hægt að gera langtímaáætlanir. Það er nákvæmlega það sem við erum að súpa seyðið af í ferðaþjónustunni, það er ekki hægt að gera langtímaáætlanir af því að bakkað er út úr því að leggja fjármuni í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og lagt af stað með aðrar hugmyndir, sem virðast nánast fyrst og fremst vera settar fram til að koma fram með aðrar hugmyndir því þær virðast ekki einu sinni njóta stuðnings meiri hlutans í þinginu. Þannig að meinbægnin ræður för og það kostar. Það kostar okkur til að mynda að hafa ekki fjárfest í ferðamannastöðum með þeim hætti sem við ættum að gera í þessum risastóra útflutningsatvinnuvegi sem skilar okkur gríðarlegum fjármunum bara á þessu ári. Við horfum fram á áframhaldandi vöxt og ég spyr: Er ætlunin, allt til þess að standa ekki við fyrri ákvarðanir, að vera enn og aftur óundirbúin á næsta ári, á nýju ferðamannaári? Fjárlagafrumvarpið virðist sýna að það skortir stefnu í stórum málaflokkum og eftir henni hljótum við að kalla í umræðu um málið hér á þingi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ræðuna. Áður en ég tala um efnisatriði fjárlagafrumvarpsins langar mig aðeins til að benda á eitt sem ég vil að haft verði í huga þegar verið er að gefa út fjárlagafrumvarpið og það er til dæmis að setja efnisyfirlit í þessa þykku bók [[Gripið fram í: Nei, það er …]]og gera það aðeins betur úr garði þannig að auðvelt sé að fletta upp í frumvarpinu. Það fyrsta sem við þingmenn gerum og aðrir þegar þeir glugga í það, er yfirleitt að setja fullt af miðum vegna þess að þetta er ekki eins gott og það ætti að vera. Mér finnst líka mjög mikið af endurtekningum og skrýtið að ný ráðuneyti skuli ekki byrja á hægri síðu efst. Ég býð fram aðstoð mína fyrir gerð fjárlagafrumvarps næsta árs. Það er hægt að gera þetta læsilegra og skýrara og hnitmiðaðra. Það sama á við um litla bindið. Það er þannig að maður verður hreinlega að lesa þetta frá orði til orðs, það er ekkert hægt að renna yfir þetta, og ég held að þetta séu um 630 bls. allt saman. Stundum fæ ég á tilfinninguna að það sé verið að hafa orðagjálfur til þess að fela eitthvað. Mér finnst það algjör óþarfi. Að öðru leyti vil ég segja að það eru mjög góðar skýringar í frumvarpinu en það væri hægt að gera það betur úr garði. Ég ætla aðeins að tala um það sem mér finnst vera jákvætt. Ég er algjörlega fylgjandi því að afnema tolla á fatnað og skó, sem er næsta skrefið í afnámi tolla. Mér finnst það bara spurning um jafnræði að fólk sem hefur ekki tök á að fara til útlanda og versla á betri kjörum geti gert það hér heima. Það er til mikils að vinna að styrkja innlenda verslun. Það kemur ekki fram í frumvarpinu og er kannski erfitt að reikna út að hversu miklu leyti þetta muni auka verslun, þar segir að tekjutap verði af þessari breytingu, en á móti kemur væntanlega meiri verslun og þá auknar tekjur, sérstaklega í formi virðisaukaskatts. Ég vil þó leggja mikla áherslu á eitt. Það er að þegar farið er í svona framkvæmdir sé tryggt einhvers konar eftirlit eða átak til þess að ávinningurinn skili sér sem best til neytenda. Það var ekki gert síðast þegar virðisaukaskattsbreytingarnar voru gerðar á meðal annars matvælum og öðru. Það var hins vegar gert árið 2007 þegar virðisaukaskattur á matvæli var lækkaður verulega. Það voru settar einhverjar milljónir til verðlagseftirlits ASÍ, Neytendastofu og Neytendasamtakanna til að fylgjast með markaðnum í nokkra mánuði áður og þegar breytingarnar fóru í gegn var fylgst með því að lækkunin skilaði sér til neytenda. Það er auðvitað þannig að seljendur vöru og þjónustu leggja eins hátt álag á vöruna og þeir komast upp með. Auðvitað er það neytenda að fylgjast með og velja hagstæðasta kostinn, en þegar farið er í svona breytingar getur verið erfitt fyrir einstakan neytanda að átta sig á öllum markaðnum. Ég varð fyrir vonbrigðum þegar ég sá að í fjárlagafrumvarpinu virtist ekki vera gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til t.d. Neytendasamtakanna eða Neytendastofu í þetta verkefni. Ég mun tala meira um það síðar. Mér finnst það gríðarlega mikilvægt. Þetta eru smápeningar sem geta tryggt að neytendur njóti ávinningsins. Ég tek einnig undir það sem komið hefur fram hér í dag um afnám tolla að við eigum líka að horfa til matvæla. Það er enginn að tala um einhverja kollsteypu eða að afnema alla tolla á morgun. Það þyrfti alltaf að gera þetta yfir eitthvert tímabil, hægt og bítandi. Fyrsta skrefið væri auðvitað að afnema tolla á matvæli sem eru ekki framleidd á Íslandi. Parmesanostur er ekki framleiddur á Íslandi. Af hverju má ég þá ekki bara kaupa hann? Hann er ekki í samkeppni við neina aðra vöru. Af hverju á að leggja toll á parmesanost, sem dæmi? Þetta gæti verið fyrsta skrefið og fyrir því munum við tala í Bjartri framtíð. Ég tek líka eftir stóru máli sem eru lífeyrissjóðsskuldbindingar ríkisins. Ég held ég fari rétt með að í fjármálaáætluninni sem var kynnt í vor var gert ráð fyrir að greiða ætti inn á skuldbindingarnar. Ég man að við í minni hlutanum spurðum hæstv. ráðherra hvort það ætti að nota afgang til að greiða inn á þær eða taka lán vegna þess að það var ekki alveg skýrt í textanum. Ég skildi í rauninni aldrei svarið. Ég sé ekki - ég tek það fram að ég hef ekki lesið þetta staf fyrir staf - að hér sé gert ráð fyrir innborgun á lífeyrisskuldbindingar og mér finnst það athyglisvert. Ég er ánægð með að við ætlum aðeins að létta á sköttum, tollum og álögum en ég mundi frekar vilja bíða aðeins með það og fara í þetta stóra verkefni vegna þess að þessar skuldbindingar eru gríðarlegar og þegar þær falla á af fullum þunga erum við að tala um marga milljarða á ári sem ríkið þarf að greiða. Þannig að þetta er ekkert smámál. Mér finnst við vera að ýta þessu á undan okkur og mér finnst það óábyrgt. Annað stórt mál er einföldun á virðisaukaskattskerfinu sem hófst hjá þessari ríkisstjórn. Einföldunin var í sjálfu sér engin einföldun, það var bara verið að breyta aðeins skattþrepunum, þau eru eftir sem áður tvö. Ég sé ekki neitt framhald á þeirri vinnu. Við í Bjartri framtíð gætum alveg séð fyrir okkur eitt virðisaukaskattsþrep á endanum, en við kölluðum sérstaklega eftir því að fá að sjá hvert væri markmiðið, hvert við værum að stefna og á hve mörgum árum. Það er eins og fyrsta skrefið hafi verið tekið og síðan hafi menn bara stoppað. Þessu finnst mér þurfa að svara hérna. Fólst þessi einföldun í því að fara úr 7% í 14%? Er það eina einföldunin? Mér finnst þetta ekki útskýrt nógu vel. Við þurfum einnig að skoða vel tillögur um að setja tekjuskattinn í tvö þrep. Ég er skeptísk á það en ætla þó að skoða þetta með opnum huga. Þetta finnst mér eitthvað sem við þurfum að skoða virkilega vel. Eins og ég skil þetta þá fær millistéttin hvað mest, en kannski þeir sem hafa hærri tekjur í þeim hópi. Ég áskil mér rétt til að breyta um skoðun en ég er skeptísk á þetta við fyrstu sýn. Ég verð að taka undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni, ég sakna framsóknarmanna í þessari umræðu. Ég sé enga vini mína í Framsóknarflokknum hér eða að þeir hafi komið upp í ræðustól. Maður fær á tilfinninguna að þetta sé fjárlagafrumvarp Sjálfstæðisflokksins sem við ræðum hér.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra - hvar sem hann nú er. Nú tel ég mig hafa ágætan lesskilning og það á ýmsum tungumálum, en ég skil þessi fjárlög ekki. Þau eru illa sett fram, of illa sett fram til að hægt sé að hafa not af þeim. Þessi blessaða bók, sem er á við góða Harry Potter bók að þykkt, er til dæmis ekki með atriðaorðaskrá, ekki með efnisyfirlit og það er engin ástæða fyrir því að svo sé ekki. Við erum komin fram á 21. öldina og hægt er að gera þetta frekar auðveldlega. Ég sé enga ástæðu til að ekki sé hægt að nota þennan blessaða efnisyfirlita-fídus, sem er til í word-skjalinu eða í hvaða forriti sem fjárlögin erum samin í. Það er eins og þetta hafi verið vísvitandi gert, að gera fjárlögin sem ógagnsæjust og óaðgengileg. Af hverju eru fjárlögin ekki sett fram eins og til dæmis er gert í Danmörku? Af hverju er ekki rökstuðningur fyrir hverjum fjárlið fyrir sig tekinn fyrir framan hverja töflu í sundurliðuninni? Það er tilviljunum háð hvort þingmaður getur fundið liðinn í sundurliðuninni í meginmáli athugasemda í fjárlagafrumvarpinu. Sem dæmi er liður 04-801, þar sem fjallað er um greiðslur vegna mjólkurframleiðslu, þar sem gjöld eru samtals 6.759 millj. kr. Þarna er engan rökstuðning að finna. Einu upplýsingarnar um liðinn er að finna á bls. 320 með því að ýta á Ctrl+F í pdf-skjalinu og leita, en það er í lið þar sem fjallað er um Matvælastofnun. Þarna er því engan rökstuðning að finna fyrir því hvernig skattfé er útdeilt í þann lið, og ég skil það ekki. Ég skil ekki hvernig þessi vinnubrögð eiga að viðgangast og það er eins og þetta sé eðlilegt. Ekkert stendur til dæmis um það hvað óframleiðslutengdur stuðningur er. Hvað er það? Ég væri rosalega til í að fá að vita hvað það orð þýðir. Nú er ég nýkomin á þing. Það getur vel verið að ég þurfi að læra ýmislegt en að sama skapi finnst mér þetta mjög áhugavert. Nú er ég ekki að segja að þetta sé ekki nauðsynlegur liður heldur er ég eingöngu að taka þetta sem dæmi um hversu ógagnsæ fjárlögin eru. Ekkert meira er að finna um þennan lið í meginmálinu. Þar eru engar upplýsingar, ekki neitt. Þessi blessaða bók, sem er rétt rúmlega 500 blaðsíður, er ekki skáldsaga, þetta eru fjárlögin okkar. Að þau séu svona illa sett upp, að því er virðist, með löngum texta sem fjallar um mismunandi liði sundurliðunarinnar - þarna er beinlínis verið að koma í veg fyrir að venjulegt fólk skilji hvað er í gangi. Háttvirtir kollegar mínir hér á þingi fórna höndum, svo að ég veit að þetta er ekki bara ég, sem er nýkomin inn á þing. Ég kalla því eftir, til hæstv. fjármálaráðherra sem situr hér, eða ekki, að hægt verði að nálgast þetta á aðgengilegu formi. Og það þarf líka að gefa út hráu gögnin. Það er ekki nóg að gefa þetta út eins og þetta sé pappírsforrit því að þarna er unnið í tölvu og engin ástæða fyrir því að CSV-fælunum, eða einhverju álíka, sé ekki hent út á alnetið sömuleiðis. Þá gæti fólk farið að vinna aðeins meira í þessu. Nokkrar vel valdar töflur, sem eru gerðar, er ekki nóg. Það er eins og hæstv. fjármálaráðherra vilji ekki að fólk skilji hvað hér fer fram. Það fyrsta sem mér dettur í hug er Chewbacca úr Star Wars sem segir rosalega margt og rosalega mikið án þess að mikið gagn sé að. Stundum er betra að segja aðeins minna og hafa það nákvæmara til að hinn almenni þingmaður og borgari skilji hvað er í gangi. Það er ekki eins og hver þingmaður hafi þrjá aðstoðarmenn sem geta kafað ofan í þetta með honum. Miðað við það umfang sem fjárlögin eru, og hve mikilvæg þau eru fyrir Ísland í heild sinni, þá hlýtur það að vera sanngjörn og tímabær krafa að gera þau aðgengilegri. Vonandi tekur hæstv. fjármálaráðherra það til sín og fái áhuga á að útfæra betur.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir að segja það sem flestir hafa hugsað í gegnum tíðina. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Þetta er nokkuð sem menn hafa rætt minnst í ræðustól en kannski meira annars staðar. Ég vil þó segja að það er mjög ósanngjarnt, virðulegi forseti, af hv. þingmanni - og ég veit að hv. þingmaður er nýr og hefur kannski ekki sett sig alveg inn í það - að skamma núverandi hæstv. fjármálaráðherra fyrir það. Þetta hefur verið svona lengi og hæstv. fjármálaráðherra hefur einmitt, í tví- ef ekki þrígang, flutt frumvarp um opinber fjármál sem hefur það meðal annars að markmiði að bæta framsetningu fjárlaga í þá átt sem hv. þingmaður nefndi, og er mjög nauðsynlegt. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom líka með ágætisábendingar og við höfum heyrt ýmsar ábendingar hvað þetta varðar og rætt það meira að undanförnu en oft áður. Það á að vera hægt að setja þetta fram á þann veg að allur almenningur geti auðveldlega sett sig inn í það. Það sem mér finnst þó einna verst er að við sjáum ekki hver þróun fjárlaga var hér áður, eða fjárheimilda til einstakra stofnana o.s.frv. Hv. þingmaður nefndi að erfitt væri að átta sig á því hvað hver fjárlagaliður þýðir og ég held að það sé rétt. En á sama hátt vantar líka að við sjáum hver þróunin hefur verið í viðkomandi stofnun, getum við sagt, eða fjárlagalið. Ég er sammála hv. þingmanni og þakka henni fyrir að taka þetta upp. Ég vil þó segja, og ég held að við séum öll sammála um það ef við skoðum það, að það er mjög ósanngjarnt að skamma hæstv. fjármálaráðherra sem hvað eftir annað leggur fram frumvarp, sem vonandi fer í gegn, sem hefur það meðal annars að markmiði að innleiða betri framsetningu á þessum þáttum.
Virðulegi forseti. Mér finnst ekki ósanngjarnt að gera þá kröfu til núverandi fjármálaráðherra að hann nýti sér þá fídusa sem nú þegar eru til í þeim kerfum sem verið er að semja frumvörpin í. Það er ekki eins og það sé mikið vandamál að búa þessa efnisatriðaskrá til eða atriðaorðaskrá. Þetta kemur auðveldlega. Þegar þú ert með svona skrá heitir það að vera með „headings“, síðan ertu með „subheadings“ og svo getur forritið tekið það og búið þetta mjög auðveldlega til. Þetta er hægt í Word, það hefur verið hægt í tíu, fimmtán, tuttugu ár. Það er ekki eins og þetta sé eitthvað nýtt, þetta er bara spurning um að gera þetta, það tekur korter. Ef hv. fjármálaráðherra gæfi mér aðgang að hráa fælnum, hvort sem þetta er í Word eða LaTeX, eða ég veit ekki hvað, þá gæti ég gert það sjálf. Þetta er því mjög sanngjörn krafa, að mér finnst, og það að þetta hafi ekki verið gert fyrr er í raun og veru skammarlegt, ég verð að segja það. Ég verð því miður að vera ósammála hv. þingmanni um að þetta sé ósanngjörn krafa.
Virðulegi forseti. Ég hef verið skammaður af virðulegum forseta fyrir að segja ensk orð í þessum ræðustóli, en það er augljóslega búið. Ég kannast við eitthvað af þessum hugtökum en ætla ekki að fara að kenna þingheimi hvernig á að nota þetta, ég er enginn sérfræðingur á því sviði. Jú, jú, gott og vel, ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann. Mér finnst þetta hins vegar ósanngjarnt þegar hæstv. ráðherra reynir hvað eftir annað að koma í gegn frumvarpi sem hefur það að markmiði - burt séð frá „headings“, þótt ég vilji ekki gera lítið úr því, og „sub“-hvað það nú er, [[Gripið fram í.]]„subtitle“ og hvað þetta er, ég vil ekki gera lítið úr því - að hafa þetta skýrt, þannig að við sjáum það almennilega. Það vantar. Ég held að í þessu eins og í öðru eigum við fara alla leið. Við erum hér með frumvarp sem hefur það meðal annars að markmiði að þessi þáttur verði tryggður. Ég vil miklu frekar að við einbeitum okkur að því og keyrum það í gegn þannig að við tökum á málinu í heild sinni, þó að örugglega megi krunka í þau hugtök sem ég nefndi áðan og ætla ekki að nefna aftur. Það er það sem ég legg áherslu á og vek athygli á. Ég vona að hv. þingmaður muni leggja sitt lóð á vogarskálarnar til að klára frumvarpið um opinber fjármál. Vonandi næst sem breiðust samstaða um það þannig að við flest, ekki aðeins hv. þingmenn heldur allur almenningur, getum glöggvað okkur betur á þeim mikilvæga málaflokki sem fjárlögin eru, getum sett okkur inn í þau og haft skoðanir byggðar á þeim staðreyndum sem liggja fyrir. Við skulum vera sammála um að vera ósammála um að kenna hæstv. fjármálaráðherra um þetta en ég vil vekja athygli á því að hann hefur ítrekað flutt frumvarp sem ég tel að við séum sammála um að sé til bóta, í það minnsta hvað þennan þátt varðar. Ég vona að hv. þingmaður muni styðja það þegar sú vinna fer af stað nú í haust.
Forseti hyggur að það hugtak sem hv. þingmenn voru að ræða og notuðu til erlenda tungu heiti á íslensku undirtitill eða undirfyrirsögn. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er kominn tími til að taka til hendinni þegar kemur að opinberum fjármálum. Ég gleðst yfir því að hæstv. fjármálaráðherra sé að leggja fram frumvarp og það þriðja sinni. Það er margt sem þarf að gera en það þýðir samt ekki að ekki sé hægt að gera eitthvað núna líka, sérstaklega þegar um er að ræða svo smávægilega breytingu á undirtitlum og titlum, svo að ég noti rétt íslensk orð, sem hægt er að koma í lag strax í dag sé vilji fyrir hendi. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að gera ekki hvort tveggja.
Herra forseti. Ég vil eins og margir aðrir sem hér hafa talað byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir undirbúning að fjárlagafrumvarpi og framsögu hans fyrir því í dag. Það er mjög mikilvægt að við séum að ná slíkum tökum á ríkisfjármálum sem frumvarpið ber vitni um og hefur enginn sagt annað hér í þingsal og í þingræðum um þetta mikilvæga mál en að menn séu sammála um að eitt það mikilvægasta sem við gerum sé að ná góðum tökum á ríkisfjármálum, stöðugleika í ríkisrekstri. Það er til hagsbóta fyrir okkur öll. Þegar hér er komið sögu í ræðu minni skilja eðlilega leiðir á milli stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka um áherslur og er ekkert óeðlilegt við það. Hér gráta sumir horfna tekjustofna og horfna skatta. Um það allt saman má hafa mörg orð og vísa til þess hversu góðir þeir voru og mikilvægir. En stefnan liggur fyrir og mikilvægasta stefnan er sú að hér er kominn á stöðugleiki, hér er afgangur í ríkisfjármálum og nú er hægt að byrja á því sem við höfum lengi beðið eftir, þ.e. að bæta í mikilvæga málaflokka, eins og tæpt hefur verið á í ræðum í dag. Hér eru stóraukin framlög til velferðarmála, til húsnæðismála, til heilbrigðismála og ber fjárlagafrumvarpið vitni um það. Ég vil vekja athygli á því að í frumvarpinu eru málaflokkar eins og að bæta í heimahjúkrun á landsbyggðinni. Verið er að bæta í málaflokk hjúkrunarheimila, áætlun um fjölgun hjúkrunarrýma og uppbyggingu hjúkrunarheimila. Uppi eru áform og tillögur um að auka framlög til vísinda- og tækniþróunarstarfs og svo mætti lengi telja. Það eru tillögur um úrbætur í dómsmálum og svo getum við nefnt áherslur viðkomandi ráðherra í einstaka fagráðuneytum og þessa stjórnarmeirihluta sem birtast í fjárlagafrumvarpinu. Það hefur einhvern veginn orðið þannig að flest mál eru landbúnaðarmál og í ólíklegustu málaflokkum ræðum við um landbúnað, m.a. í ágætri ræðu sem flutt var hér áðan. Hv. þingmaður talaði um óskýrleika og kannski meira um upplýsingatækni og bókasafnsfræði en fjárlögin sjálf, en það er rétt þegar hér er komið í umræðu um fjárlagafrumvarpið, að ræða svolítið um það stóra mál sem landbúnaður er og þær umræður sem spunnist hafa um það að fella niður tolla. Ég tek fram að tollar eru ekki sjálfstætt markmið í þessu frekar en öðru. Í öðru lagi eru tollar og álagning þeirra ekki síður bein afleiðing af atvinnustefnu stjórnvalda hverju sinni. Við höfðum áður atvinnustefnu um að beita tollum til að styðja við ákveðna framleiðslu en höfum nú horfið frá því að langmestu leyti. Og þegar umræðan berst að tollum á matvæli og sérstaklega á landbúnaðarvörur finnst mér oft vanta heilmikið upp á að menn hafi yfirsýn yfir málaflokkinn til þess að geta fjallað um hann af sanngirni, þ.e. af meiri sanngirni en mér finnst oft vera gert. Ég ætla ekki að taka dýpra í árinni en þetta varðandi aðfinnslur um málflutning annarra manna. Það er einfaldlega þannig, eins og kom reyndar ágætlega fram í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að Ísland býr við mikið frjálslyndi varðandi tolla á landbúnaðarvörur. Það er mjög vel varðveitt leyndarmál í opinberri umræðu á Íslandi að svo sé. Megnið af landbúnaðarvörum heimsins flytjum við inn án tolla. Það er veruleikinn, en það er líka mjög vel varðveitt leyndarmál á Íslandi að þegar við tölum um vöruverð, tolla, framfærslu fólks og útgjöld heimila þá gleymist líka að segja frá því að í þeim hagtölum sem hingað berast og unnar eru á alþjóðavísu kemur fram að þær landbúnaðarvörur sem fluttar eru hér inn án tolla eru hlutfallslega dýrari á Íslandi en þær vörur sem framleiddar eru með hinum alræmdu íslensku tollum sem notaðir eru til að vernda innlenda framleiðslu. Það vildi ég segja í þessari umræðu um áform meiri hlutans um að fella niður og einfalda tollakerfið. En þegar menn rýna í kerfið held ég að það komi mörgum á óvart hversu litlar tekjur ríkissjóður fær raunverulega af þeim tollum miðað við umfang þess kerfis sem rekið er í kringum þá. Það má hins vegar ná margvíslegum árangri í að lækka vöruverð með öðrum hætti. Þó að ég sé kannski ekki frægastur talsmanna hagsmuna verslunarinnar innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins vil ég segja að ég held að það aukna frelsi sem fylgir þessum einföldunum geti komið verslun til góða því að við þurfum að efla þá atvinnugrein eins og svo margar aðrar. En eins og ég segi má ná árangri með því að lækka vöruverð og framfærslu heimilanna með margvíslegum hætti. Í skýrslu Samkeppniseftirlitsins frá því fyrr á þessu ári er fjallað um ávöxtunarkröfu eigenda smásöluverslunar. Það er mjög fróðleg lesning að sjá að þegar meðalávöxtun eigenda á smásöluverslun í nágrannalöndum okkar er á bilinu 8–11% er hún á Íslandi 30–40% eða 30–45%, það kemur mjög skýrt fram. Það finnst mér að við getum ekki undanskilið í umræðunni um hagsmuni heimila og hagsmuni fólks og við megum hafa það í huga þegar við ætlum að stilla landbúnaðinum upp sem einhverjum andstæðingi í umræðu um tolla og fyrirætlanir núverandi meiri hluta. Hinu skulum við heldur ekki gleyma að með margvíslegum hætti má ná fram ágætum breytingum öllum til hagsbóta. Ég tel og hef lengi talað fyrir því að það sé fyrir löngu tímabært að við endurskoðum landbúnaðarstefnu og það hvernig við beitum henni, ekki síst með það í huga hverjum við tryggjum heilnæmi vöru og lýðheilsu. Ég ætla ekki lengra út í þá umræðu að þessu sinni. En það má líka gagnrýna þetta frumvarp og við munum sitja undir því í fjárlaganefnd næstu vikur að hlusta á ábendingar og gagnrýni. Ég kinoka mér ekki við því og hef á því ákveðnar skoðanir. Þó að ég tilheyri stjórnarmeirihluta hef ég ákveðnar skoðanir á sumum þáttum sem þar eru inni. Eins og fram hefur komið í umræðu hér held ég að það muni standa talsvert mikið upp úr sveitarstjórnarmönnum, þegar þeir hitta okkur, að tala um vegamál. Það er staðreynd að við fyrstu stórrigningar þessa hausts sátu skólabílar fastir úti í sveitum af því að viðhald vega er ófullnægjandi. Skólabörn hristast á holóttum vegum. Það er ekki lengur efni í vegunum til að hefla þá. Þetta eru allt saman verkefni sem við þurfum að setja enn sterkara kastljós á og vinna markvissar að því að leysa. Með því er ég ekki að gagnrýna hæstv. innanríkisráðherra eða Vegagerðina. Það hefur einfaldlega verið spilað úr þeim fjármunum með því besta móti sem mögulegt er hverju sinni, en þetta er sannarlega verkefni og er eitt af því sem við getum örugglega gefið okkur að verði hluti af þeirri gagnrýni sem höfð verður uppi á fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp. En annar málaflokkur hefur verið nefndur hér og hefur nafn mitt verið tengt við hann, þ.e. fjarskiptamál. Í fyrsta í mjög langan tíma gafst færi á því á yfirstandandi fjárlagaári að leggja fjármuni til úrbóta í fjarskiptum, fyrst og fremst til að fjármagna þær áætlanir sem birst höfðu í ályktunum Alþingis um fjarskiptaáætlun, svokölluðum hringtengiverkefnum sem var m.a. hrint í framkvæmd nú í sumar. Í fjárlagafrumvarpinu eru áfram tryggðir fjármunir til úrbóta í fjarskiptamálum og þó svo að þar sé ekki aukið í frá afgreiðslu Alþingis á síðasta ári vona ég að á þessu hausti komi fram áætlanir núverandi stjórnvalda eða tillögur til þingsályktunar um fjarskiptaáætlun sem innifela það átak sem við höfum lengi beðið eftir að líti dagsins ljós, sem miðar að því að bæta búsetuskilyrði fólks með tilliti til fjarskipta. Það eru margir stórmerkilegir hlutir að gerast í þeim efnum, ekki síst viljum við eiga samleið með orkufyrirtækjum og bara til að gefa þingheimi hugmynd um hvað við erum að tala um í þeim efnum vil ég hér í lok ræðu minnar nefna tilboð í verkefni sem miðar að því að hringtengja Vestfirði. Með því að leita samstarfs við Orkubú Vestfjarða í þeim efnum varð endanlegur verksamningur um það verk ekki nema 30% af upphaflegu verði í kostnaðaráætlun þar sem menn bera nú loksins gæfu til að vinna saman að uppbyggingu innviða.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Við erum ekkert endilega alltaf sammála um landbúnaðarmálin en samt oftar sammála en margir halda. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því markmiði til lengri tíma að lækka tolla og afnema þá alla vega af hluta af landbúnaðarvörum, þá er ég auðvitað að tala um landbúnaðarvörur sem eru framleiddar á Íslandi. Ég geri mér grein fyrir því að við flytjum inn hrísgrjón og soja og alls konar landbúnaðarafurðir tollalaust en við leggjum tolla á þær landbúnaðarafurðir sem eru í samkeppni við innlenda framleiðslu. Eins og hefur verið komið inn á í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, þá er í rauninni - nú man ég ekkert hvað það var sem hann sagði sem mér fannst allt í einu svona gáfulegt, en spurningin er sem sagt: Ættum við ekki að byrja að afnema tolla á vörur eins og osta sem ekki eru framleiddir hér og landbúnaðarvörur, gera þetta í einhverjum skrefum til lengri tíma og treysta því að niðurstaðan verði álíka og varð með grænmetið og ylræktina? Sú grein hefur staðið sig nokkuð vel. Íslenskir neytendur vilja frekar íslenska tómata en innflutta, jafnvel þótt þeir séu dýrari, og menn ættu að geta treyst því að gæðin séu það mikil að neytendur muni áfram velja íslenska framleiðslu en þeir hafi samt sem áður möguleika á innfluttum matvælum. Í rauninni mun sú samkeppni alltaf hafa góð áhrif. Ég mundi vilja vita hvað hv. þingmanni finnst um eitthvert svona plan, eða sér hann bara ekki fyrir sér að við munum yfir höfuð fella niður tolla á innfluttar landbúnaðarafurðir?
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu, mjög málefnalega og skýra. Ég vil í upphafi segja að það er ekkert einfalt að fást við þennan málaflokk. Það er kannski aðalsmerki málaflokksins landbúnaðar þegar litið er á samræmi á milli ríkja hversu fast menn halda í sinn landbúnað og vilja verja hann á öllum sviðum. Það sem ég var að lýsa áðan í ræðu minni var að við hefðum gríðarlega mikið frjálslyndi. En við höfum örfáa búvöruflokka sem við höfum valið að verja af því að þeir eru framleiddir hér á landi, þeir eru mikilvægir fyrir okkar byggðir o.s.frv. Ég vil samt segja, þegar menn tala um þann frábæra árangur er varð við niðurfellingu tolla á grænmeti, eftirfarandi: Það er alveg rétt að það varð mikil breyting en það gleymist mjög oft í umræðunni að um leið og þessi breyting var gerð þá hófst í kjölfarið hérna mikil bylgja sem hvatti mjög til neyslu á grænmeti. Það er stór hlut af skýringunni á því hvers vegna við höfum náð að byggja upp ylræktarstöðvarnar og efla þessa framleiðslu á þeim tíma sem frá er liðinn, einfaldlega vegna þess að eftirspurnin margfaldaðist. Menn gleyma þessu oft í þessari umræðu, í þessari gloríu í kringum árangur eða meintan árangur af niðurfellingunni. En um osta og slíkar vörur ætla ég enn að halda mig við það plan, af því að hv. þingmaður orðaði það þannig, að við gerum þetta í gagnkvæmum milliríkjaviðskiptum, að við fellum niður tolla, t.d. af ostum, gegn því að fá markaðsaðgang að öðrum löndum fyrir okkar vörur sem við framleiðum. Ég er alveg sammála þingmanninum um að við ættum að hafa sýn í þessum málum. Þróunin hefur öll verið í þessa átt. Við munum ekkert snúa henni við. Það þýðir ekkert að halda því fram að bændur eða aðrir ríghaldi í eitthvert kerfi og vilji engar breytingar.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að auðvitað voru líka hækkaðar greiðslur í þessa framleiðslu, á papriku, gúrkum og tómötum, á sínum tíma en verðið lækkaði. Ég man eftir þessum tíma; ég keypti varla papriku vegna þess að kílóverðið var eins og ígildi gulls. Verðið lækkaði og við það jókst neyslan þannig að það hafði klárlega áhrif. Svo hef ég efasemdir um að lítil þjóð eins og Ísland geti haft einhvern styrk í milliríkjasamningum þegar við semjum við aðrar þjóðir um tollalausan útflutning á okkar vörum. Það sem mig langaði að spyrja um í seinna andsvari er ljósleiðaravæðingin sem hv. þingmaður þekkir vel. Ég sé ekki í fljótu bragði að settir séu einhverjir fjármunir á fjárlögum næsta árs í það verkefni að ljósleiðaravæða byggðir landsins. Ég held að við séum sammála og örugglega allir landsbyggðarþingmenn um að það sé eitt brýnasta byggðamálið og eitthvað sem við getum ekki beðið mikið lengur með. Þetta er farið að hafa áhrif hér og nú á búsetu, starfsmöguleika, nám og annað. Ég veit ekki hvort ég hef misskilið eitthvað en ef ekki er sett tiltekið fjármagn í þetta verkefni, eru það ekki vonbrigði?
Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þingmanni að Ísland hafi ekki afl í milliríkjasamningum um tollamál. Það sem ég var að vísa til eru einfaldlega gagnkvæmir viðskiptasamningar. Þá höfum við það vald rétt eins og mótaðilinn, þetta er bara þjóð á móti þjóð eða þjóð á móti ríkjabandalagi, og umræðurnar snúast einfaldlega um skiptihlutfall á markaði og gagnkvæman aðgang. Það hefur hins vegar verið í langan tíma mest verið talað um samninga við Evrópusambandið þar sem Evrópusambandið hefur viljað semja um kíló á móti kílói sem er óskaplega ósanngjörn krafa. Við ættum miklu frekar að tala um hlutfallslegan aðgang því að 300 þúsund manna þjóð sem flytur inn 1 kg af tiltekinni búvöru hefur náttúrlega miklu minni kraft ef hún fær ekki nema 1 kg í staðinn inn á 500 milljón manna markað. Varðandi spurningu þingmannsins um ljósleiðara þá ætla ég fyrst að segja: Nei, það eru engin vonbrigði hvað teiknað er inn í fjárlagafrumvarpið í þeim málaflokki. Þar eru reyndar ákveðnar úrbætur tilteknar sem byggja á gömlu fjarskiptaáætlun þingsins. Tillaga til þingsályktunar um fjarskiptamál er einfaldlega ekki komin inn í þingið þannig að það er í rauninni ekki búið að útleysa verkefnið, en 300 milljónir sem fara í þá aðferðafræði sem er m.a. lýst í skýrslu sem heitir Ísland ljóstengt eru miklir fjármunir og það miklir fjármunir að þeir munu algjörlega geta dregið vagninn í byrjun þessa stórátaks sem við þurfum að ráðast í. Ég er algjörlega sammála þingmanninum að við getum ekkert beðið með að ákveða það og við verðum að hafa einhverja sýn í því máli.
Herra forseti. Það hefur að hluta til komið fram það sem ég ætlaði að spyrja um varðandi ljósleiðaravæðinguna, ljós í fjós, eins og kallað var hérna, en það breytir því ekki - við sitjum bæði í fjárlaganefnd, ég og hv. þingmaður sem hélt hér ræðu og kom einmitt inn á það að þetta verður eitt af því sem við fáum að heyra þar og veldur væntanlega mörgum miklum vonbrigðum. Af því að komið var inn á vegamálin, því að þetta helst oft í hendur, úrbætur í vegamálum, fjarskipti, ferðamannaiðnaðurinn, búsetan og allt hvað það nú heitir og nefnt var áðan að nemendur koma ekki heim til sín af því að þeir geta ekki lært heima vegna þess að netsamband er svo lélegt. Í því samhengi langar mig að halda áfram og tala um flugið og flugvellina og spyrja hv. þingmann hvort hann telji það vera nægilegt eða hvort hann muni beita sér fyrir breytingum á fjárlögum í þá veru að auka fjármuni til að lækka innanlandsflugið fyrir notendur. Gerð var skýrsla líka, eins og við þekkjum, og þingmenn komu fram með tillögu um að reyna að ná fluginu niður. Við sitjum uppi með viðhald vega sem er algerlega óásættanlegt og ég trúi því og treysti að hv. þingmaður leggi okkur lið sem viljum breyta því. Ég var norður í Árneshreppi á dögunum og þar var nánast ófært, ekkert nánast, það var ófært á köflum og ekki bjóðandi ástand eins og við þekkjum. Ég spyr því hvort þingmaðurinn, af því að það er hættulegt ástand mjög víða, komi til með að leggja til breytingar á þessu núna við umræðu um fjárlögin í fjárlaganefnd.
Virðulegi forseti. Ég tek undir áhyggjur þingmannsins, ég er sammála henni um að það munu örugglega mörg sveitarfélög færa inn athugasemdir til fjárlaganefndar í umsögn um fjárlagafrumvarpið um fjarskiptamál og samgöngur. Hvort sveitarfélög verði fyrir vonbrigðum með þá fjárlagatölu sem nefnd er, um það ætla ég ekkert að segja. Ég held að það skipti samt miklu máli að á þessu hausti komi fram einhver sýn á hvernig við ætlum að vinna í þessum málum. Ég er sammála þingmanninum um að við getum ekki beðið mikið lengur með að búa til þá sýn og að því mun ég vinna. Ég veit að í þinginu er breið og góð samstaða um að vinna í þá átt. Ég er ekki tilbúinn að segja nákvæmlega hér og nú að ég muni leggja fram þessa tillögu eða hina tillöguna um að setja fjármuni í innanlandsflug til að greiða það niður. Ég held að það sé einfaldlega ekki tímabært á þessu stigi að úttala sig með beinum hætti um slíkar tillögur. Ég vil minna á að að frumkvæði fjárlaganefndar í fyrra í umfjöllun um fjárlagafrumvarpið lagði nefndin til breytingartillögur er miðuðu að því að endurbæta flugvelli. Það hefur komið fram í störfum fjárlaganefndar að við þurfum að fá ákveðna skýrslu um það hvernig þeirri tillögu hefur reitt. Hv. þingmaður nefndi hið ágæta sveitarfélag Árneshrepp. Við vitum að þar hafa orðið stórkostlegar úrbætur, búið er að leggja slitlag á flugvöllinn þar, líklega mestu opinberu framkvæmdir í Árneshreppi í áratugi sem voru í sumar, sem er vel. Við deilum hins vegar algerlega sýn á samgöngumál í sveitum og getum haldið bæði langar og stuttar ræður þar sem skilur ekki á milli okkar í þeim efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var líka eitt af því sem komið var hér inn á, þ.e. flugvöllurinn á Gjögri. Eins og hv. þingmaður hefur kannski tekið eftir voru 500 millj. kr. sem ætlaðar voru í þau verkefni teknar út úr því fjárlagafrumvarp sem við fjöllum um núna. Þess vegna er mjög mikilvægt að mínu mati að fjárlaganefnd kalli strax eftir því við vinnuna, af því að hæstv. fjármálaráðherra svaraði því ekki þrátt fyrir að ég spyrði um það í ræðu minni, hvort farið yrði í þessar framkvæmdir núna á haustdögum eða hvort það yrði að einhverju leyti tryggt að þeir fjármunir færu í þau verkefni. Það er afar sérstakt, ef búið er að samþykkja 500 millj. kr. og einhverra hluta vegna hefur ekki verið tækifæri til að fara í þá velli, að það verði þá bara ekki gert af því að fjármunir verða ekki settir í það. Ég veit að þeir frá Húsavík eru búnir að láta heyra í sér og eru ekki sáttir við það ef ekki á að fylgja þessu eftir. Þannig að ég treysti því sem hv. þingmaður sagði, við erum sammála um margt sem lýtur að þessum málum - ég sé að hv. formaður fjárlaganefndar er hér - og að eftir þessu verði kallað og ég bið hann um að gera það, að við fáum stöðu á þetta hið fyrsta. Svo langaði mig aðeins að spyrja hvað þingmanninum finnst um útgjöld til framhaldsskóla, af því að við erum á þeim svæðum þar sem sett eru upp þessi margvíslegu úrræði. Nú er verið að lækka útgjöld til framhaldsskóla að raunvirði um milljarð í ofanálag við það sem áður var gert. Búið er að skerða tækifærin eins og við höfum margrætt og höfum þurft að berjast fyrir öllum útstöðvum. Telur hv. þingmaður að það sé ásættanlegt og telur hann að allar þessar litlu dreifnámsstöðvar haldi sér inni áfram?
Herra forseti. Í lok ræðu hv. þingmanns um dreifnámið held ég að við getum sagt að þetta er í mínum huga einhver merkilegasta framför sem hefur orðið í starfsemi framhaldsskóla á landsbyggðinni eða fyrir hinar dreifðu byggðir á seinni árum. Við höfum sýnt það í meiri hluta fjárlaganefndar og staðið saman um það í nefndinni að bæta úr fyrir þeim verkefnum sem eru hjá þeim framhaldsskólum sem hafa tekið að sér að reka slíkar dreifnámsstöðvar. Ég held að ég geti vel fullyrt það á þessari stundu að við munum einfaldlega hlusta á skýringar og rökstuðning menntamálaráðuneytisins í fjárlaganefnd fyrir því sem hún nefnir síðan um framlag til framhaldsskóla. Ég tel ekki tímabært á þessu stigi að fella einhvern stóran dóm um það hvort þessi lækkun framlaga sé svo ómöguleg að það beri að mótmæla henni strax við 1. umr. fjárlaga. Til þess skortir mig einfaldlega grunn til að standa á til að lýsa því yfir. En um dreifnámið og málefni framhaldsskóla á landsbyggðinni gilda í raun og veru öll sömu elementin og við höfum verið svo mörg sammála um í þessum þingsal að það eru ákveðnir grunnþættir í samfélaginu og landsbyggðinni sem þurfa að vera í lagi. Framhaldsskólar, fjarskipti, samgöngur, húshitunarmál og slíkir þættir eru byggðamálin. Byggðamál eru ekkert óskaplega flókin. Byggðamál snúast um að skapa íbúum landsins, hvar sem þeir velja sér að búa, frelsi til að geta valið það og í annan stað að við séum að láta þessa grunnþætti samfélagsins virka. Við erum sammála um að halda utan um það að þeir virki fyrir alla, hvar sem þeir búa.
Virðulegi forseti. Fyrst langar mig að nefna það að mér þótti undarlegur tónn í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan. Það var eins og það þyrfti einhverja lagabreytingu til að bæta framsetningu fjárlagafrumvarpsins. Mér finnst menn vera að seilast ansi langt í að koma sér hjá því að gera það vegna þess að það er mjög einfalt að taka ákvörðun um það að opna fyrir hrágögn. Við höfum gert það í fjármálaráðuneytinu, það var gert í tíð síðustu ríkisstjórnar, opnað var fyrir hrágögn og unnið með þau þannig að menn gætu tekið ríkisreikning eða fjárlagafrumvarp eða hvað sem er og unnið með það og sett fram með skýrari hætti en hér er gert. Fordæmin eru til staðar, staðreyndin er hins vegar sú að sú vegferð sem við hófum í fjármálaráðuneytinu við að auka og bæta aðgengi að fjárhagsupplýsingum ríkisins var stöðvuð af þessari ríkisstjórn. Það er bara þannig. Þetta er bara áhugaleysi og ekkert annað, menn geta ekki skýlt sér á bak við neitt í því. En að efnisatriðum máls. Ég var ansi spennt að sjá þetta frumvarp þegar hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir og kallaði þetta velferðarfjárlög og í frétt á Eyjunni boðaði hann „mestu framlög til velferðarmála heldur en við höfum nokkurn tíma séð á Íslandi,“ svo ég vitni beint í orð hans, með leyfi forseta. Ég var þess vegna mjög spennt en þegar við skoðum frumvarpið má sjá að þetta eru algjör öfugmæli. Þess sér hvergi stað að þetta séu mestu velferðarfjárlög nokkurn tímann eða hvað það er sem hann segir um þetta í sínum stóryrðum. Þess sér hvergi stað. Þegar við skoðum til dæmis bara heilbrigðismálin, af því að ég hef lítinn tíma, þá hélt ég að við værum öll sammála um að þar þyrfti að fara að gefa í og það hressilega, en hvað gera menn í þessu frumvarpi? Hér birta þeir stefnu sína hvað það varðar. Hvað erum við með hér? Við erum með nærri því 1,2 milljarða sem eru aukning til sérfræðilækna og svo erum við með niðurskurð á Landspítalanum að raungildi, niðurskurð upp á 90 millj. kr. Eru þetta velferðarfjárlög? Hvar eru framsóknarmenn í þessari umræðu? Það er verið að skera niður á Landspítalanum og það kemur enginn framsóknarmaður hingað upp og talar fyrir þessu fjárlagafrumvarpi. Þeir leggja ekki í það vegna þess að öfugmælin eru slík. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að það eru öfugmæli að kalla þetta velferðarfjárlög þegar textinn segir okkur hreint út varðandi Landspítalann að þar sé beinlínis verið að lækka framlög að raungildi um 90 milljónir auk þess sem ekki hefur verið tekið tillit til niðurstöðu gerðardóms, það kom fram í morgun. Og hvernig ætla menn að bæta spítalanum það upp? Á hann að taka launahækkanirnar á sinn reikning? Virðulegi forseti. Þetta geta menn ekki kallað velferðarfjárlög. Viljið þið gjöra svo vel að fara að koma hreint fram og segja bara hreint út að opinbera heilbrigðiskerfið er ekki í forgangi hjá þessari ríkisstjórn. Það er það sem þetta fjárlagafrumvarp sýnir svart á hvítu. Annað verð ég líka að nefna að það er ekki hægt að kalla þetta velferðarfjárlög þegar við vitum að allt er komið í óefni hvað varðar lyflækningar í landinu og fólk hér, heilu hópar eldri borgara til dæmis, eru með kvóta á því hversu margir geti fengið ákveðið lyf til að koma í veg fyrir ótímabæra blindu. Það er staðreyndin í íslenska kerfinu í dag. Og það er enginn sem getur sagt mér það að ef menn legðu fram velferðarfjárlög væri engin aukning vegna slíkra lyfja. Það er eingöngu örlítil magnaukning en að raungildi er hér lækkun á ferðinni. Eru það velferðarfjárlög? Við í Samfylkingunni munum gagnrýna þetta frumvarp mjög harðlega og þá sérstaklega velferðar- og heilbrigðishluta þess og munum gera við það fjölmargar athugasemdir. Félags- og húsnæðismálaráðherra kallar þessa ríkisstjórn ríkisstjórn heimilanna, en hvað gerir hún í þessu frumvarpi? Hún lækkar vaxtabætur um 1,5 milljarða, hún lækkar fæðingarorlofið um 221 milljón og barnabætur standa í stað. Það eru kaldar kveðjur til heimilanna í landinu.
Herra forseti. Okkur almennum þingmönnum er nú nokkuð þröngt skorinn stakkurinn í umræðum. Við höfum hér fimm mínútur til að ræða þetta risavaxna mál en ég ætla að gera mitt besta og halda mig aðallega við stóru myndina. Það er mjög ánægjulegt að þetta frumvarp, eins og frumvörpin undanfarin ár, staðfestir og ber með sér að batinn heldur áfram í íslenskum efnahagsmálum, samfelldur bati sem í raun hefur verið frá því að hagkerfið sneri við í árslok 2010. Hæstv. fjármálaráðherra hefur einmitt undanfarið, svo ég hafi tekið eftir, nokkrum sinnum talað um að þetta sé að verða lengsta samfellda hagvaxtarskeiðið í sögu þjóðarinnar og vísar þá að vísu að einhverju leyti til spáa um framhaldið. Það gæti vel farið svo að við værum, ef bærilega gengur áfram, að upplifa eitt samfelldasta hagvaxtarskeið í sögu þjóðarinnar. Það er miklu málefnalegri nálgun en sú sem hæstv. forsætisráðherra hefur orðið sér til skammar með og margir hafa gert að umræðuefni hér í dag, en hann reyndi ítrekað í stefnuræðu sinni að koma því inn hjá þjóðinni að allur batinn hefði fallið til á síðustu tveimur árum og væri þar af leiðandi sér að þakka eða sinni ríkisstjórn. Hann sagði til dæmis, með leyfi forseta, í stefnuræðunni: „Fá dæmi eru um að lönd hafi náð sér jafn hratt á strik efnahagslega og Ísland á síðustu tveimur árum.“ Og seinna sagði hann, sem var líka rangt: „Efnahagslega hefur Ísland vaxið hraðast Evrópuþjóða frá 2013.“ - Frá 2013. Veruleikinn er sá að Ísland skar sig miklu meira úr á árunum 2011–2013 þegar miklir erfiðleikar voru enn þá í Evrópu sem sumpart eru nú ekki búnir. Á þeim árum var hagvöxtur á Íslandi einn sá mesti innan OECD og mældist hæsti eða næsthæsti öll árin í Evrópu, vissulega vegna þess að Evrópa var þá í núlli eða mínus, sem var auðvitað ekki gott. Þannig var hagvöxturinn bæði 2011 og 2013 meiri en hann var á fyrsta heila ári þessarar ríkisstjórnar, þ.e. í fyrra. Þá var lægri hagvöxtur en bæði 2011 og 2013. Auðvitað dæmir þetta sig sjálft. Maður getur velt fyrir sér, í fyrsta lagi, forseti: Veit forsætisráðherra íslenska lýðveldisins ekki betur? Sitjum við uppi með forsætisráðherra sem er svona hryllilega illa að sér að hann setur þetta á blað í stefnuræðu sinni? Í öðru lagi: Er hæstv. forsætisráðherra einfaldlega svona ósvífinni? Er hann að reyna að gera tilraunir til að fá einhverja til að trúa því að þetta sé svona í alvöru? Eða í þriðja lagi og það er sú skýring sem ég hallast mest að: Hæstv. forsætisráðherra er bara svona lítill.
Er svona?
- Lítill.
Lítill?
Hann getur aldrei unnt neinum þess að hafa gert eitthvað af viti nema sjálfum sér. Batinn á afkomu ríkissjóðs stafar af nokkrum samsettum þáttum. Það má segja að það sé tvennt sem aðallega skýrir hann, það er að allt frá árinu 2009 til og með 2013 voru í gangi markvissar aðgerðir til þess að styrkja tekjugrunn ríkisins samhliða því að dregið var úr útgjöldum eins og kostur var. Það leiðir síðan aftur til þess að efnahagsbatinn skilar sjálfkrafa auknum tekjum ár frá ári í ríkissjóð. Þar komu til sögunnar svokallaðir margfaldarar, þ.e. skattstofnarnir gefa meira af sér án þess að hækkuð sé ein einasta skattprósenta. Þetta tvennt, aðgerðirnar til að ná hlutunum saman með tekjuöflun og sparnaði allt síðasta kjörtímabil og svo sú staðreynd að þegar hagkerfið tekur við sér þá skilar hagsveiflan sjálfkrafa auknum tekjum í ríkissjóð, hefur leitt til þess að núverandi ríkisstjórn hefur það auðvitað mjög þægilegt, hún þarf ekki mikið að gera. Best hefði verið ef hún hefði ekki gert neitt því að þá væri staðan enn þá betri vegna þess að ríkisstjórnin hefur þrátt fyrir allt sleppt út umtalsverðum tekjum sem við gætum verið að nota þessi missirin til að annaðhvort gera betur á ákveðnum sviðum eða einfaldlega greiða hraðar niður skuldir. Ríkisstjórnin valdi samt aðra leið. Þetta er hægt vegna þess að svigrúmið skapast af þessum efnahagsbata, en veikleikarnir byrja strax að myndast vegna þess að þar með verður ríkið aftur háðara þenslutekjunum sem hverfa eins og dögg fyrir sólu ef hagsveiflan snýst við. Það benda meðal annars hagfræðingar á í umfjöllun um frumvarpið í dag. Það eru líka að byggjast upp veikleikar í versnandi afkomu sveitarfélaga. Við verðum að horfa á hið opinbera í heild, ekki bara ríkið. Flest stærstu sveitarfélögin bjuggu við versnandi afkomu milli ára. Það eru allt of litlar fjárfestingar. Fjárfestingar ríkisins upp á 1,2% út áætlunartíma ríkisfjármálaáætlunar eru hörmung, það segir okkur að ekki verði byggður neinn landspítali, það verði ekki lagðir neinir vegir og það gengur auðvitað ekki upp. [[Forseti hringir.]]Því miður, þó að margt sé til að gleðjast yfir varðandi hina almennu stöðu [[Forseti hringir.]]og við fögnum því að batinn haldi áfram, þá eru líka hlutir sem valda manni djúpum vonbrigðum.
Herra forseti. Ég stíg hér upp til þess að blanda mér aðeins í umræðuna um það hvað gerðist og hverju er að þakka það að við erum að vaxa að nýju. Ég tek undir með þeim sem segja að það sé ekki allt verk þessarar ríkisstjórnar og það er heldur ekki allt verk fyrri ríkisstjórnar í mínum huga. Við skulum ekki gleyma því að það varð hér gríðarleg raungengislækkun, íslenska krónan féll og það var lykilatriði í því að bæta samkeppnisstöðu þjóðarinnar að nýju, skapa fyrirtækjunum skilyrði til að fara að vaxa og var ein forsenda þess að ferðaþjónustan gat tekið jafn kröftuglega við sér og við höfum séð, ein lykilforsendan. Skuldastaða ríkisins var líka lykilatriði í kreppunni. Lág skuldastaða gerði okkur kleift að takast á við kreppuna, að fjármagna hallareksturinn sem varð og að fá aðstoð við öflun erlendra lána. Neyðarlögin gæti ég nefnt líka, grundvallaratriði, farsæl niðurstaða í Icesave-málinu skipti einnig máli. Áherslur fyrri ríkisstjórnar eru hins vegar ekki hafnar yfir gagnrýni, við gagnrýndum þá stefnu, þá ríkisstjórn fyrir að leggjast of þungt á skattahækkunarhliðina og með því hafi tækifærum til að bjarga störfum nokkuð verið fórnað, að batinn hefði getað orðið enn hraðari og við ræddum um þetta allt síðasta kjörtímabil. Síðan þegar kemur að þessari ríkisstjórn verð ég að halda til haga nokkrum miklum áherslubreytingum sem hafa orðið. Ég er til dæmis algjörlega ósammála því að við höfum gert rangt með því að létta byrðum af heimilum og atvinnulífi. Ég er algerlega ósammála því og svo verð ég líka að benda á það að við hækkuðum bankaskattinn upp í tæpa 40 milljarða, sem er m.a. forsenda þess góða afgangs sem er hér þessi missirin. Bankaskatturinn var hækkaður þetta mikið en einungis um helmingur þeirrar fjárhæðar hefur [[Forseti hringir.]]farið í skuldaaðgerðirnar. Að öðru leyti hefur það komið okkur til góða. Heildaráhrifin af skattaaðgerðunum eru því jákvæð þrátt fyrir að við höfum skapað svigrúm fyrir heimili og atvinnulíf.
Herra forseti. Ég var ekkert að veitast að núverandi ríkisstjórn þó að ég færi yfir þetta eins og ég gerði. Ég hef áður úr ræðustóli, m.a. í umræðum um áætlun um afnám gjaldeyrishafta, tekið það sérstaklega fram að allar þær ríkisstjórnir sem að því ferli hafa komið geta að mínu mati vel við unað. Það er uppbyggilegt að ræða málin á þeim forsendum eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti á í dag, það væri miklu skemmtilegra að eiga orðaskipti þegar menn segðu kost og löst á hlutunum og leyfðu mönnum að njóta sannmælis. Ég leyfði mér hins vegar, eins og margir aðrir ræðumenn, að vekja athygli á þeirri smæð forsætisráðherrans sem hefur orðið dálítið umtalsefni hér í dag, að reyna að eigna sjálfum sér allt og skreyta sig með - af því að ég er í svo góðu skapi, herra forseti - lánuðum fjöðrum. Ég ætla ekki að nota venjulegu aðferðina við þá myndlíkingu í dag. Það gæti líka farið í taugarnar á hv. formanni fjárlaganefndar, [[Gripið fram í: Klárlega.]]sem ég heyri að á eitthvað erfitt í dag. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, við skulum auðvitað alltaf ræða þetta af auðmýkt, að þeir sem fyrst og fremst færðu fórnirnar til þess að koma Íslandi út úr hruninu voru almenningur, m.a. í gegnum skertan kaupmátt vegna falls raungengis krónunnar. Það er alveg rétt. Við eigum engan heiður fyrir það, en ríkisfjármálin hafa þó þróast svona, menn eru að gera því skóna að þetta sé árangur sem við getum verið stolt af, jafnvel á heimsvísu ef ég skildi hæstv. forsætisráðherra rétt. Það er alveg rétt, en hann á ekki einn það heimsmet að Ísland hefur sennilega snúið við alveg skelfilegri stöðu í ríkisfjármálum á skemmri tíma og með árangursríkari hætti [[Gripið fram í: Icesave.]]en nokkurt annað land sem hefur lent í hremmingum og þótt minni væru. Það er veruleikinn og það er ekkert nýtilkomið að það veki athygli. Strax á árunum 2012 og 2013 var það farið að vekja athygli hvað Ísland hafði hratt náð góðum tökum á sínum málum. Já, áherslur okkar voru að sjálfsögðu gagnrýndar og það var hollt að fá á sig gagnrýni á síðasta kjörtímabili að svo miklu leyti sem hún var málefnaleg. Þær voru meðal annars gagnrýndar fyrir það, já, að [[Forseti hringir.]]við legðum of þunga áherslu á tekjuöflunarhliðina og það mundi kæfa hagvöxtinn. En hvar varð niðurstaðan? Nú höfum við staðreyndirnar um það mál, sú blanda sem við völdum reyndist heppileg og það hófst ágætur hagvöxtur strax á árinu 2011.
Virðulegur forseti. Ég ætla að koma aftur hingað upp til þess að ræða tvennt, annars vegar þetta með gjaldmiðilinn. Það er stórmerkilegt að sjá hvaða árangri við höfum náð á undanförnum árum við að rétta efnahag landsins við, ekki síst vegna þess hvað við náðum góðri aðlögun með því að starfa með miklu lægra raungengi. Við unnum okkur út úr stöðunni ekki síst með þeim hætti. Og já, það er rétt að það var á kostnað lífskjara almennings og það gerði mörgum fyrirtækjum mjög erfitt fyrir en við erum komin fyrr aftur á lappir og við höfum bjargað ótrúlegum fjölda starfa með því að vera með okkar eigin gjaldmiðil. Það mætti ræða meira þá staðreynd í tengslum við efnahagsbatann og samanburð við önnur lönd sem hafa ekki þann valkostinn að fella hjá sér gengið eða fá aðlögun í gengismálum með sama hætti og við. Það hefur valdið gríðarlegum vanda fyrir mörg ríki sem starfa með sameiginlegan gjaldmiðil á efnahagssvæðum sem eru að þróast á ólíkan hátt. Þá að því þegar maður horfir fram á við, hvað við getum gert til þess að draga úr líkunum á því að við förum í gegnum aðrar eins sveiflur. Ég vil nefna að ásamt með opinberum fjárlögum, sem við þurfum að samþykkja á þessu þingi, mér finnst það afar mikilvægt, þarf að breyta rammanum í kringum vinnumarkaðinn. Vonandi dugar mörgum að átta sig á því með því að líta á bls. 32 í fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins þar sem við sjáum hvernig launakostnaður á framleidda einingu hefur þróast á Íslandi borið saman við mörg önnur lönd. Þessi þróun mun ekki leiða til neins annars en verðbólgu og verðminni krónu þar með. Ef framboðið á krónum verður meira en við framleiðum í landinu mun ekkert annað gerast en að [[Forseti hringir.]]krónan mun falla í verði. Þetta tvennt, samþykkt laga um opinber fjármál og breyting á umgjörð vinnumarkaðarins, er að mínu áliti forsenda þess að við byggjum undir frekari stöðugleika.
Herra forseti. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra um að það kallar á góða umræðu hér og vonandi gefast tækifæri til þess á næstu dögum, e.t.v. þegar hann mælir fyrir öðrum frumvörpum sem tengjast fjárlögunum, að ræða um horfurnar fram á við, því að þar byrja áhyggjuefnin að sækja að manni. Það er spáð verulega vaxandi verðbólgu, það er augljóslega að myndast ákveðið ójafnvægi eða að minnsta kosti sjáum við merkin um að það geti verið að byggjast upp. Þar er að mínu mati ekki bara við kjarasamninga að sakast, það er fleira sem kemur þar til. Við sjáum að vöruskiptajöfnuðurinn er að nálgast núllið og við erum marga mánuði núna að undanförnu farin að flytja inn meiri vörur en við framleiðum sjálf. Viðskiptajöfnuðurinn helst góður vegna hinna gríðarlegu tekna af ferðaþjónustunni og vegna þess að þjónustujöfnuðurinn er mjög sterkt jákvæður. Það stefnir í að hagvöxturinn verði í of miklum mæli drifinn áfram af einkaneyslu, það hefur aldrei reynst gæfulegt til lengdar. Þetta eru þeir þættir sem við þurfum að hafa mjög góðar gætur á og ekki falla í þá gryfju, sem menn gerðu iðulega á árunum fyrir hrun, að leita einhverra jákvæðra skýringa á því að mælarnir séu farnir að slá í rautt. Þegar viðskiptahallinn á Íslandi var 20–25% af vergri landsframleiðslu 2005/2006 og við vorum einhver að reyna að benda á að þetta væri ekki gæfulegt var fundið upp nýtt hugtak til að róa menn. Þetta var góðkynja viðskiptahalli, sögðu þeir, góðkynja viðskiptahalli. Hann reyndist aldeilis góðkynja, þannig að við skulum taka mælana alvarlega og horfa mjög rækilega á þá. Ég nefndi líka fjárhag sveitarfélaganna. Við sem horfum á velferðarkerfið á Íslandi sem eina heild hjá hinu opinbera hljótum auðvitað að gefa því gætur að ekki er nóg að afkoma ríkisins batni ef sveitarfélögin lenda á sama tíma í auknum erfiðleikum. Hagvöxturinn þarf að vera sjálfbær, hann er stórgallað mælitæki, eins og við vitum vel, og vantar margt [[Forseti hringir.]]inn í hann til að segja alla söguna. Við megum aldrei trúa blint á einhverjar prósentur sem kannski er hagvöxtur byggður í allt of miklum mæli á einkaneyslu og skuldsetningu á nýjan leik.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að við séum hér að ræða fjárlög sem skila afgangi og minna á það ágæta viðkvæði, sem haft var við í mjög erfiðum niðurskurðaraðgerðum síðustu ríkisstjórnar, að það væri mikilvægt að við breyttum vöxtum í velferð. Það þýðir að það skiptir máli að ná niður hallanum á ríkissjóði til að eiga afgang til þess að geta greitt niður skuldir svo að vaxtagjöldin lækki. Vaxtagjöldin eru verulega íþyngjandi, verða nú tæpir 80 milljarðar, og eru einn af stærstu útgjaldaliðum ríkissjóðs. Síðan tók ný ríkisstjórn við og hún hafði engan áhuga á að breyta vöxtum í velferð. Hún valdi þá stefnu að hygla þeim efnameiri á kostnað þeirra efnaminni. Svo kom hæstv. forsætisráðherra hingað og leyfði sér þau öfugmæli að tala um það frumvarp sem nú er til umræðu sem velferðarfjárlög. Þetta er ósvífið, vægast sagt. Ég teldi eðlilegt að við fengjum hér sérstaka umræðu þar sem hann ræddi sérstaklega velferðaráherslurnar í þessu frumvarpi. Nú eru almannatryggingar að hækka í samræmi við lög en gildistíminn er ekki til 1. maí 2015, eins og í kjarasamningunum, heldur frá og með 1. janúar 2016. Svo vantar hitt frumvarpið. Það er ekki komið fram með hvaða hætti á að hækka almannatryggingarnar þannig að við vitum ekki hvað bótaflokkar eru að hækka. Allir sem reiða sig á almannatryggingar til afkomu vita að það skiptir máli hvaða bótaflokkar það eru sem hækka vegna skerðingaráhrifa af öðrum tekjum. Þetta er flókin umræða sem við tökum þegar það frumvarp kemur fram, en við eigum algjörlega eftir að sjá hvaða áhrif þetta hefur og á hversu marga. Þá komum við að vaxtabótunum sem lækka um 1,5 milljarða. Við komum að barnabótunum sem eru hækkaðar um 3% á meðan verðlagsforsendur frumvarpsins eru 4,5%. Þær halda ekki í við verðlag. Síðan komum við að fæðingarorlofinu og það verður núna óbreytt frá árinu 2014, 370 þús. kr. á mánuði hámarkið. Þarna er verið að spara á smábarnafjölskyldum þessa lands sem ættu að fá, ef ekki hefði komið til neins niðurskurðar á fæðingarorlofinu frá 2008, að hámarki 845 þús. kr. á mánuði. Við í Samfylkingunni leggjum til 500 þús. kr. þak til að byrja með á mánuði því að þetta eru fjölskyldur með þunga framfærslubyrði, fólk sem er að koma undir sig fótunum og við þurfum að taka tillit til þess. Barnafjölskyldur, sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið og eignast börn, eru skildar eftir í þessu frumvarpi og látnar borga brúsann fyrir skattalækkanir, skattalækkanir sem munu þýða að við alþingismenn fáum skattalækkun upp á 12. þús. kr. á mánuði á meðan fólkið sem er með 300 þús. kr. á mánuði fær 1 þús. kr. í sinn vasa. Þetta er forgangsröðunin í fjárlögum sem hæstv. forsætisráðherra leyfði sér að kalla velferðarfjárlög. Ég hef grun um að hæstv. forsætisráðherra geri ekki greinarmun á nafn- og raunstærðum. Ég vona að hann skilji muninn en talandi um að Landspítalinn fái nú 50 milljarða kr. gefur til kynna að hann skilji ekki að það er ekki verið að auka fjárveitingar til Landspítalans í ár heldur er verið að færa upp til verðlags og launa og raunniðurskurður á Landspítalanum er um 90 millj. kr. Á meðan álagið er í raun að aukast á sjúkrahúsinu svo að auka þyrfti í þá er verið að skera niður á Landspítala. Það er vart að maður trúi því eftir þá umræðu sem við höfum átt í þessum sal. Í þessari smánarlega stuttu umræðu um þetta alvarlega mál ætla ég að ljúka orðum mínum á því að segja: Þetta eru ekki velferðarfjárlög, þetta eru fjárlög um aukinn [[Forseti hringir.]]ójöfnuð á Íslandi. Gegn því munum við jafnaðarmenn berjast.
Herra forseti. Við ræðum hér fjárlög fyrir árið 2016. Ég verð ekki sú sem hrópar húrra fyrir þessum fjárlögum, mér þykja þau halda áfram að vera jafn hægri sinnuð og þau voru síðast og þar áður. Það veit ekki á gott fyrir þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu og það veit ekki á gott fyrir okkur landsbyggðarfólk. Það er ekki landsbyggðardrifið þetta blessaða fjárlagafrumvarp, heldur er frekar hægt að segja að það sé verslunar- og heildsaladrifið og drifið áfram af því að koma meiru undir þá sem betur hafa það og draga úr stuðningi við þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Breytingar á skattkerfinu miða að því að styðja þá sem betur mega sín og draga úr stuðningi við þá sem minna mega sín. Barnabætur halda ekki einu sinni í við verðlag. Aldraðir og öryrkjar fá ekki sambærilegar hækkanir og samið var um til þeirra lægst launuðu á vinnumarkaði. Það er hreinlega skammarlegt þegar ríkissjóður skilar þó þetta miklum afgangi að ekki sé spýtt betur í lófana gagnvart öldruðum og öryrkjum. Húsnæðismál hafa verið hér til umræðu frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum. Loksins fæðist lítil mús sem er ekki til að hrópa húrra fyrir. Enginn sér fyrir sér hvað verður nákvæmlega, hvernig þetta kemur fólki til góða. Það er auðvitað fullt af ungu fólki sem er í miklum erfiðleikum við að fóta sig á leigumarkaði og reyna að eignast húsnæði. Ég vil nefna hér landsbyggðina, af því að hún hefur kannski ekki verið mikið í umræðunni varðandi þörf á húsnæði, en þörfin er mikil úti á landsbyggðinni. Þar hefur sem betur fer atvinna víða verið að styrkjast og þá hefur vantað húsnæði. Það er ekkert gert í þessu frumvarpi til að styðja íbúa landsbyggðar og sveitarfélaga þar sem þörfin er mikil á að reisa húsnæði til að bjóða fólki upp á sem vill setjast að í sveitarfélögum þar sem atvinnulífið hefur verið að taka við sér. Í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra mælti hv. þm. Ásmundur Einar Daðason svo að búið væri að jafna orkuverð í landinu að fullu. Fannst mér þá hv. þingmaður taka stórt upp í sig. Það er ansi langt í land með að það sé gert. Miðað við það sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu vantar að minnsta kosti 400 milljónir í að jafna dreifingu rafmagns og dreifingu á flutningi varðandi húshitunarkostnað þar sem ekki er búið við jarðvarmaveitu. Ég held því að menn ættu að framkvæma meira en taka minna upp í sig í umræðum um þessi miklu hagsmunamál landsbyggðarinnar. Talandi um hagsmunamál landsbyggðarinnar þá eru ekki fjármunir til að hrinda þessari miklu ljósleiðaravæðingu í gang, sem búið er að gera skýrslu um að kosti 5–6 milljarða. Það er einungis sama upphæð og var í fjárlögum á síðasta ári, þ.e. 300 milljónir á þessu ári. Þær duga skammt þó að þetta sé skref í rétta átt. Fjármagn til samgöngumála, vegaframkvæmda, er ríkisstjórninni til háborinnar skammar. Ég er ekkert hissa á því að landsbyggðarþingmenn séu ekki þaulsetnir í þessum sal, þeir sem eru í meiri hlutanum. Þeir hljóta að ganga með hauspoka þegar þeir horfa á hvernig fjármagn er veitt til samgöngumála í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er hreinlega ekkert til nýframkvæmda. Um 800 milljónir fara í snjómokstur sem hefði þurft að vera enn meira. Í viðhald vega, sem vissulega er mikil þörf á, hvort sem er tengivega, héraðsvega eða vega almennt, að ég tali nú ekki um þá vegi sem eru enn bara moldarvegir, ætla menn ekkert að leggja. Þó að ríkissjóður skili hátt í 18 milljörðum í plús á þessu ári ætla menn ekkert að leggja til þessa málaflokks, þó að landið sé að fyllast af ferðamönnum og menn tali um það á hátíðarstundum að það eigi að reyna að dreifa þessum ferðamönnum vítt og breitt um landið. Hvernig eiga þessir ferðamenn að komast vítt og breitt um landið þegar samgöngur eru algjörlega látnar sitja á hakanum? Þetta er til háborinnar skammar. Ég hef ekki sagt mitt síðasta orð um þetta fjárlagafrumvarp sem mér finnst vera arfalélegt.
Herra forseti. Í andsvörum fyrr í dag, þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra átti við mig andsvar, vorum við að tala um almannatryggingar og bætur. Það er rétt að taka það fram, maður gleymir sér oft í orðanotkun í hita leiksins, að auðvitað þiggja eldri borgarar þessa lands ekki bætur. Þeir eru að taka út lífeyrinn sinn sem þeir hafa unnið sér inn í gegnum tíðina - til að það sé sagt. Virðulegi forseti. Það var margt sem ég gat ekki komið inn á áðan og get ekki komið inn á á þessum örfáu mínútum. Mig langar aðeins að koma inn á ferðaþjónustuna. Í yfirskrift Fréttablaðsins í gær stendur, með leyfi forseta: „Ferðaþjónustan tapar milljarði á seinagangi.“ Síðan er seinagangurinn ekki ríkisstjórninni að kenna heldur einhverjum allt öðrum. Ég tel að það sé ríkisstjórninni að kenna hvernig ástandið er í innviðum ferðaþjónustunnar. Eins og við þekkjum er verið að sækja aukafjárveitingu vegna þess að ráðherra málaflokksins sá ekki ástæðu til að setja fjármuni í hann. Fyrst kom hún fram með ónýtt frumvarp og svo sá hún ekki ástæðu til að setja í þetta fjármuni. Nú er töluvert af fjármunum til inni á reikningnum en það á að vera vegna þess að ferðaþjónustan sé svo svifasein í verkefnum. Ætli það sé ekki líka vegna þess að ákvarðanir eru teknar seint og þar af leiðandi hafa aðilar ekki getað farið af stað í framkvæmdir? Virðulegi forseti. Frumvarpið gerir ráð fyrir 4,5% verðbólgu og einungis er gert ráð fyrir tæplega 3,8% uppfærslu verðlags sem þýðir - og það er mikilvægt að hafa það í huga - að stofnanir fá verðbólguna ekki bætta upp að fullu. Það þýðir auðvitað niðurskurð á mismuninn. Það er vert að hafa þetta í huga, virðulegi forseti. Síðan eru það skattalækkanirnar, hvað þær kosta okkur. Þær eru upp á rúma 7 milljarða á næsta ári; 17 milljarða á næstu tveimur árum. Það á sem sagt að lækka skatta á tekjur ríkissjóðs um 25 milljarða kr. á næstu fjórum árum. Við þurfum auðvitað að spyrja ríkisstjórnina hvernig hún ætli að mæta því tekjutapi. Það kom ekki fram hjá hæstv. ráðherra, nema hann geri ráð fyrir því að lækkun tolla og allt það og einkaneyslan verði slík að hún bæti þetta mikla tekjutap upp. Virðulegi forseti. Það er mjög margt sem við þurfum að fara vel í gegnum. Á bls. 92 kemur meðal annars fram að frumútgjöld eru mjög lág og nánast komin að hættumörkum. Það gerir ríkissjóði auðvitað erfitt fyrir. Ef þau fara þetta neðarlega, í 22–23%, þá er ríkissjóður nánast að draga sig út úr öllum sameiginlegum rekstri. Það er þá kannski bara Alþingi og Stjórnarráðið sem eftir standa. Það getur varla verið markmiðið hjá ríkisstjórninni að gera það, nema hvað? Er það kannski hægri stefnan að samneyslan verði sáralítil? Því verður kannski svarað hér síðar. Þetta sýnist mér að minnsta kosti vera það sem myndirnar sýna í ritinu Stefnur og horfur. Ég held að við þurfum að fara mjög vel yfir það. Óregluleg útgjöld eru að aukast. Það er eitt af því sem ég hef gagnrýnt töluvert. Mér finnst vera þarna inni liðir sem eiga ekki að vera óreglulegir, við vitum nánast hverjir þeir eru. Það er alla vega mjög fátt sem þarf að vera óreglulegt og ætti að vera hægt að setja annað inn á hefðbundinn hátt. Formaður fjárlaganefndar talar gjarnan um aga í fjármálum og þetta er einmitt eitt af því sem eykur aga ef við drögum það beint inn í frumvarpið en höfum það ekki undir liðnum um óregluleg útgjöld. Hér í dag hefur verið farið yfir margt. Ég held að í andsvörum og öðru, sem ég hef tekið þátt í, og í þeim stuttu ræðum sem fluttar hafa verið sé augljóslega margt sem við þurfum að fara betur yfir. Það eru auðvitað jákvæð teikn á lofti. Það eru líka jákvæðir hlutir í þessu frumvarpi en svo eru aðrir sem eru alveg óásættanlegir, m.a. það sem ég hef komið inn á og varðar sérstaklega kjör eldri borgara, öryrkja og þeirra sem minna mega sín, skattaleiðin sem fara á og svo ástandið í vegamálum sem er mér afar hugleikið og ég hef miklar áhyggjur af.
Hæstv. forseti. Ég er afskaplega ánægð með það fjárlagafrumvarp sem hér hefur verið lagt fram. Það er margt þar í sem vert væri að ræða í löngu máli, til að mynda breytingar á skattkerfinu sem fela í sér einföldun og munu leiða af sér aukna skilvirkni, og afnám tolla sem boðað er í frumvarpinu. Það mun í fyrsta lagi taka gildi nú um áramótin og koma síðan að fullu til framkvæmda að ári. En það er ekki það sem ég ætla að nota minn stutta tíma í hér heldur ætla ég að ræða aðeins um hagræðingu. Hagræðing hefur verið rædd í lengd og breidd á þessu kjörtímabili. Ég sat í hagræðingarhópi ríkisstjórnarinnar sem skilað hefur af sér ýmsum breytingum, en það er eitt sem við munum sjá til framtíðar sem verður aðalmálið hjá okkur hvað varðar hagræðingu í framtíðinni, það er að nýta betur þá tækni sem til staðar er og þá staðreynd að Íslendingar eru afskaplega netglöð þjóð. Við getum gert miklu betur í því að nýta þá kosti og þá staðreynd okkur til hagsbóta. Við getum sett meiri kraft í að efla starfsemi stjórnsýslunnar hvað þetta varðar þannig að aðgengi allra Íslendinga að því að sækja sér þjónustu, sækja sér gögn og sækja um leyfi fyrir ýmsu, sé að miklu leyti komið yfir á internetið. Þess vegna er rétt að vekja athygli á texta sem er á bls. 16 í litla ritinu sem fylgir fjármálafrumvarpinu, Stefna og horfur, þar sem fjallað er um þetta atriði, opinber innkaup og rafræna stjórnsýslu. Fjármálaráðuneytið fór í athugun á því hvað hægt væri að gera og eins er hópur að störfum í innanríkisráðuneytinu sem er að taka saman tillögur um með hvaða hætti hægt er að keyra þetta verkefni áfram. Miðað við þann texta sem birtist okkur í fjárlagafrumvarpinu er ástæða fyrir okkur til að vera vongóð um það að þetta sé framtíðin. Þess ber að geta að t.d. í Danmörku líta stjórnvöld svo á að 40% af öllum hagræðingarmöguleikum í ríkisrekstrinum felist í þessu, að þar séu möguleikarnir. Við þekkjum öll hvernig tekist hefur til varðandi skil á skattskýrslum sem nú eru að langmestu leyti komnar yfir á rafrænt form. Það kostaði sitt á sínum tíma að fara í þær breytingar en ég fullyrði að það hefur leitt af sér betri skattskil, einfaldara utanumhald og hefur þar með sparað okkur fjármuni og sparað íbúum þessa lands mörg handtök. Ég fullyrði að ekkert okkar mundi vilja hverfa til baka til þess tíma þegar við skiluðum skattskýrslum inn handvirkt á pappír í pósthólf skattstofunnar. Svona verkefni tekur auðvitað langan tíma og því verður kannski aldrei lokið, en með bættri upplýsingatækni og aukinni samræmingu milli stofnana og ráðuneyta hvað þetta varðar tel ég fullljóst að við getum náð miklum árangri og auknum ábata fyrir samfélagið allt. Herra forseti. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu vegna þess að mér þykir athyglivert að fjallað sé með þessum hætti um málið í fjárlagafrumvarpinu. Ég bind miklar vonir við að á næstu árum munum við ræða þetta verkefni enn frekar í þessum sal vegna þess að hagsmunir okkar allra felast í því að þeim fjármunum sem við notum til þess að reka hér það kerfi sem nauðsynlegt er til þess að þjónusta íbúana, sé varið á sem hagkvæmastan hátt.
Herra forseti. Hún er glöð á góðum degi, glóbjart liðast hár um kinn. Ég vil nú síst spilla þeirri gleði sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir lýsti hér áðan yfir fjárlagafrumvarpinu. Það er margt gott hægt að segja um það og síðan get ég trúað hv. þingmanni fyrir því að það er líka ákaflega margt sem ekki gleður mig í því. Hér hafa miklu vísari menn en ég vélað um þetta mál í dag. Eins og komið hefur fram hafa ræflar eins og ég takmarkað málfrelsi í þessari umræðu svo að ég ætla að leyfa mér þann munað að spyrja hv. þingmann einungis út í eitt mál sem hv. þingmann varðar því að hún er formaður allsherjarnefndar og það eru málefni flóttafólks. Hv. þingmaður situr með mér í þverpólitískri nefnd um þau málefni og er raunar einn af burðarásunum í þeirri nefnd og það samstarf hefur verið ákaflega merkilegt og gott meðal hinna ólíku þingflokka. Þetta er málaflokkur sem fáum þykir vænt um, hv. þingmanni þykir vænt um hann, ég sé það af samstarfinu við hana. Mér þykir vænt um hann en ég veit af langri reynslu að hann liggur oft lítt bættur utan garðs. Þegar ég les þetta fjárlagafrumvarp og fer yfir það rek ég horn mín strax í það að það er alveg sama hvar er borið niður varðandi málefni flóttamanna, mér virðist alls staðar vera mjög þröngt skorinn stakkur. Ég nefni tvennt til dæmis. Ég fann ekki hvar á að taka fjármagn til að standa straum af móttöku kvótaflóttafólks, a.m.k. 25 koma hér á næsta ári samkvæmt ákvörðun sem liggur fyrir. Ég sá ekki hvaðan á að taka peninga til að kosta móttökumiðstöðina sem þegar hefur tekið til starfa. Þeir þrír aðrir höfuðliðir sem þetta varða, ég mundi segja að það vanti í öllum tilvikum talsvert háar upphæðir til þess að það gangi. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er hún ekki uggi slegin yfir framtíð þessa málaflokks eins og hann virðist vera teiknaður upp í fjárlagafrumvarpinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er mikilvægt að við tökum þetta upp strax við 1. umr. fjárlaga. Það er rétt hjá hv. þingmanni að nauðsynlegt er að fara vel yfir þá fjárlagaliði sem birtast okkur í frumvarpinu og varða málefni flóttafólks og hælisleitenda og eins varðandi móttökumiðstöðina. Það dylst engum að stefna ríkisstjórnarinnar sem hér starfar er, og það er skoðun þingmannanefndarinnar líka, að það beri að klára að setja móttökumiðstöðina á fót. Það verkefni verður klárað. Við þekkjum það vel, ég og hv. þingmaður, að fyrir gerð síðustu fjárlaga þurftum við í þingmannanefndinni að beita okkur mjög til þess að hafa áhrif á með hvaða hætti fjármagn kæmi inn í þá fjárlagaliði er varða hælisleitendur. Ég geri ráð fyrir að við munum beita okkur í þá veru. Frá því að fjárlagafrumvarpið var skrifað hefur sérstök ráðherranefnd verið stofnuð um málefni flóttamanna sem ég geri ráð fyrir að muni skila af sér tillögum sem við þurfum að taka afstöðu til, m.a. hvað varðar fjárlagafrumvarpið. Eins hoppandi kát og ég er með fjárlagafrumvarpið þá sagði ég ekki að það væri fullkomið. Það eru alltaf einhver atriði sem við þurfum að fara yfir og þetta er svo sannarlega eitt af þeim. Ég veit að ég og hv. þingmaður sem hér spyr mig, Össur Skarphéðinsson, munum vera mjög vakandi hvað varðar málefni hælisleitenda og flóttamanna.
Herra forseti. Fyrir mína parta þá var þetta kannski besta ræðan sem hér hefur verið flutt í dag. Ég hef hlustað á alla umræðuna og þetta er svona vanabundin umræða, að vísu óvenjuleiftrandi í dag. En mér þótti vænst um þetta svar. Ég tel að þessi málaflokkur sé í svolitlum háska staddur. Það skiptir mjög miklu máli að um hann skapist samstaða. Sú samstaða hefur skapast í þingmannanefndinni, og það stappar raunar kraftaverki næst hversu mikil samstaða hefur verið þar um málefni sem eru meðal þeirra erfiðustu sem rekur á fjörur stjórnmálamanna nú um stundir. Mér finnst gott að hv. þingmaður lýsi því alveg skýrt yfir að þrátt fyrir óslökkvandi gleði sína yfir frumvarpinu sé það þó ekki að öllu leyti fullkomið. Ég tek að minnsta kosti undir með hv. þingmanni, að hvað þetta varðar er það afar ófullkomið. Ég er ekki að segja það til að efna til deilna um þetta vegna þess að um nákvæmlega þennan málaflokk tel ég að menn eigi að deila sem minnst. Ég vil hins vegar benda á þetta, hv. þingmaður segir að það sé þarft. Ég tel nefnilega að það sé mjög óheppilegt ef allt í einu kemur í ljós, kannski í fjáraukalögum, hvað þessi kúfur er mikill. Ég gæti trúað hv. þingmanni fyrir því hvað mér reiknast til að hann sé mikill en ég ætla ekki að gera það. Hugsanlega hef ég rangt fyrir mér. En mér þykir hins vegar dapurlegt að í öllum fimm helstu lykilþáttum sem varða móttöku flóttamanna og varða getu okkur til að standa undir þeim skuldbindingum einum sem við höfum skrifað undir, ekkert umfram það, jafnvel þó að engir kvótaflóttamenn kæmu, tel ég að það vanti alveg stórkostlega mikið upp á að við náum að standa undir þessum skyldum. Ég er hins vegar sannfærður um það eins og hv. þingmaður að hæstv. ríkisstjórn er með stefnu sem er jákvæð í málinu og ég fagna stofnun ráðherranefndarinnar. En við verðum samt að sjá glitta í að ráðherranefndin komi með tillögur sem verða líka fjármagnaðar af hæstv. fjármálaráðherra, eða að minnsta kosti með góðu leyfi hans.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt. Sú staðreynd að hæstv. fjármálaráðherra situr einmitt í ráðherranefndinni segir okkur að þeir sem taka ákvarðanir varðandi það hvað hlutirnir kosta eru með í ráðum þegar verið er að ræða þessi málefni. Þannig liggur þetta. Það er rétt hjá hv. þingmanni að kúfur er á þessu ári og það er kúfur sem við sáum ekki fyrir. Umsóknir hælisleitenda eru mun fleiri en gert var ráð fyrir og í ágúst varð mikil aukning. Nú í haust erum við að sjá fjöldatölur sem við gerðum ekki ráð fyrir og ljóst er að bregðast þarf við því. Í ágúst var að sjálfsögðu búið að skrifa það fjárlagafrumvarp sem við ræðum í dag, þannig að í fjáraukalögunum verður að mínu viti að fara sérstaklega yfir þau mál er varða hælisleitendur. Það er svo annað mál hvað varðar nýtingu á því fé sem fer í þessi mál. Ég tel að það þurfi að skoða hvernig stýring á þessum málaflokki er. Við erum með málefni kvótaflóttafólks og síðan hælisleitenda í tveimur ráðuneytum. Að mínu viti, eftir því sem ég hef rannsakað, þá er það ekki þannig annars staðar á Norðurlöndum. Það getur vel verið að það sé ágætt í einhverjum tilfellum en það má ekki þýða það að við séum að tvívinna hlutina, að við séum til dæmis að hanna kerfi til að skoða bakgrunn og safna saman upplýsingum á tveimur stöðum. Það er ekki góð nýting á skattfé og það eigum við ekki að gera. Ég vona svo sannarlega að þetta kerfi allt saman verði liðugra þannig að við fáum sem mest fyrir það fé sem við leggjum í málaflokkinn.
Hæstv. forseti. Mig langar að nota mjög vel þær fimm mínútur sem við, almennir þingmenn, höfum til umræðu um fjárlög. Ég vil fyrst segja að það er mjög ánægjulegt og jákvætt það sem fjárlögin sýna hvað varðar niðurstöðu og starfsemi ríkissjóðs. Þó að okkur greini á um hvernig deila á út fé er það þannig að frá hruni hefur okkur tekist, bæði síðustu ríkisstjórn og þessari sem nú situr, að vinna á þeim mikla vanda sem þá skapaðist í fjármálum ríkisins. Þess vegna finnst mér mjög hjákátlegt þegar hæstv. forsætisráðherra talar í stefnuræðu sinni eins og allt jákvætt sem gerst hefur hafi bara gerst frá og með apríllokum 2013 þegar hann var kosinn forsætisráðherra. Svo er ekki, við skulum hafa það í huga. En ég ætla líka að segja að það er að mörgu leyti vel haldið á málum hér en ágreiningur er um skiptingu fjárins. Mér finnst það ekki boðlegt og hef ekki fengið fullnægjandi skýringu ríkisstjórnarinnar á því af hverju aldraðir og öryrkjar fá ekki hækkanir í samræmi við hækkanir almenna vinnumarkaðarins alveg frá 1. maí sl., það bíður til 1. janúar. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það nú vegna þess að það hefur verið rætt í dag. Ég fagna því hins vegar að veitt sé fé til að byggja félagslegt húsnæði. Ég hefði viljað ræða það betur en vil bara segja eitt: Ég ætla að vona að ekki verði byggðar stórar íbúðir heldur litlar íbúðir, íbúðir sem vantar á markaðinn, með lægri byggingarkostnaði og þar af leiðandi lægri leigukostnaði eða lægri útborgun til kaupa. Þá ætla ég að snúa mér að því á síðustu þremur mínútunum sem ég hef í ræðustóli að fjalla um samgöngukafla fjárlaga eins og ég hef oft gert. Þar mundi ég vilja eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra og heyra skýringar hans ef hann gerði það í stuttu andsvari. Þar sýnist mér enn einu sinni vera sett fram áætlun sem er nánast bara til að halda starfseminni gangandi. Sáralítið er af nýframkvæmdum, ef nokkuð. Verið er að fjármagna ýmis verk og ber ekki að þakka fyrir það vegna þess að það er skylda ríkisstjórnarinnar að standa við samninga sem síðasta ríkisstjórn gerði og allar þær samgönguframkvæmdir sem þá hófust sem nú er verið að framkvæma. Meðal annars á að vígja veg á sunnanverðum Vestfjörðum á morgun sem samþykktur var á samgönguáætlun að mig minnir 2010 og var boðinn út 2012. Síðan er fjallað um framkvæmdir við Norðfjarðargöng en annað ekki þannig að á tveggja ára afmæli ríkisstjórnarinnar er því miður ekki hægt að benda á eitt einasta nýtt atriði nema smálagfæringar á vegarköflum. Annað er ekki nýtt, annars er bara verið að framfylgja stefnu og samþykktum síðustu ríkisstjórnar og eftir atvikum allra flokka á Alþingi sem að þeim stóðu þó að þeir hafi stundum setið hjá eða verið á móti. En mig langar að spyrja: Af hverju er þetta gert? Er það leið ríkisstjórnar til að slá á hugsanlega þenslu að ráðast á þennan þátt framkvæmda ríkissjóðs? Það er ekki hægt að mínu mati vegna þess að fjölmargir staðir á landsbyggðinni eru enn þann dag í dag þannig staddir að þangað eru ekki greiðar samgöngur eins og krafist er árið 2015. Það gengur ekki. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Af hverju er ekki meira fé veitt í þau mál en raun ber vitni? Ég les það að 800 millj. kr. framlag er til að mæta auknum kostnaði við vetrarviðhald, m.a. út af loftslagsbreytingum, auknum kröfum og meiri umferð. Það eru hlutir sem verða að vaxa eins og annað. Hér er sett inn fjárveiting vegna viðbótarkostnaðar við Bakka á Húsavík. Er það tekið af öðrum samgönguframkvæmdum? Það var ekki meining síðustu ríkisstjórnar. Þannig má lengi telja. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í eitt. Hér er fjallað um framkvæmdir við Norðfjarðargöng og eftir nokkra daga, 15 daga að ég held, verður loksins slegið í gegn hvað varðar Norðfjarðargöng. Hér er fjallað um að það þurfi 3 þús. millj. kr. á næsta ári og að eftir árið 2017 standi eftir 1.500 millj. kr. Nú er mikil umræða fyrir austan um það hvort hægt sé að flýta því verki um eitt eða hálft ár þannig að taka megi göngin í notkun haustið 2016 áður en vetur gengur í garð og þá þurfi menn ekki að klöngrast um Oddsskarð. Kemur það til greina hjá hæstv. fjármálaráðherra að heimila Vegagerðinni, ef þetta er framkvæmanlegt, að flýta þessari framkvæmd þannig að taka megi göngin fyrr í notkun? Síðan langar mig líka að spyrja: Af hverju eru skornar niður 500 millj. kr. til framkvæmda við flugvelli á landsbyggðinni [[Forseti hringir.]]sem settar voru inn fyrir 3. umr. um gildandi fjárlög? Af hverju er það skorið niður núna? Á ekki að fara meira í viðgerð á flugvöllum sem fjársveltir hafa verið í langan tíma?
Herra forseti. Fyrst varðandi Norðfjarðargöngin, mér finnst hljóta að koma til skoðunar að nýta betur þau tæki sem eru á staðnum með því að halda framkvæmdunum gangandi í stað þess að hætta þeim, flytja tækin í burtu og koma svo aftur á næsta ári. Það tel ég að geti leitt til sparnaðar og aukið þjóðhagslega hagkvæmni framkvæmdarinnar. Það mundi leiða til þess að við opnuðum göngin fyrr og það finnst mér fyllilega eiga að koma til skoðunar. Ég ætla síðan að svara varðandi samgöngur almennt og vona að ég geti gert það í stuttu andsvari. Við byrjum á því að setja okkur markmið um þróun gjaldanna. Það má segja að framkvæmdastigið í samgöngumálum sé afleiðing af þeirri stefnumörkun sem birtist í frumvarpinu um þróun frumgjaldanna. Við erum að hugsa þetta þannig að raunvöxtur frumútgjalda verði hóflegur á næsta ári, 1,3% á ári að meðaltali, og þar með um 5% uppsafnað yfir tímabilið til 2019. Þegar við höfum sett okkar þetta markmið um þróun frumútgjaldanna er næsta verkefni að skipta því útgjaldasvigrúmi sem er til staðar. Staðan í fjárfestingu í landinu er töluvert að breytast til batnaðar þannig að það kallar ekki á sama átak í opinberum fjárfestingum og var kannski fyrir nokkrum árum. Það má segja að í þessu fjárlagafrumvarpi birtist ákveðin forgangsröðun sem er afleiðing af því hvernig við viljum að útgjaldahliðin þróist. Það er frekar forgangsraðað í þágu velferðarmála en samgöngumála. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að gjarnan vildi ég geta séð fleira gert á framkvæmdasviðinu. Þar leita á okkur grundvallarspurningar eins og til dæmis þessi: Þegar Norðfjarðargangaframkvæmdinni [[Forseti hringir.]]er lokið, eigum við strax að fara í næstu göng eða eigum við að nýta kannski eitt ár í millitíðinni til að sópa upp alls konar viðhaldsverkefnum og og öðrum minni framkvæmdum sem hafa beðið?
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég þakka hæstv. fjármálaráðherra kærlega fyrir svörin um hugmyndina um að flýta því um einn vetur að opna Norðfjarðargöng. Ég fagna því alveg sérstaklega. Þetta snýst að vísu ekki eingöngu um að nýta betur tækin á staðnum og allt það, þetta snýst eiginlega um það hvort fjárflæðið frá Vegagerðinni, frá ríkissjóði, til verktakans yrði aðeins aukið, e.t.v. samið við verktakann um að greiðslur kæmu aðeins seinna fyrir einhvern hluta. Það er list að semja sig að niðurstöðu þannig að taka megi göngin í notkun haustið 2016 áður en vetur gengur í garð. Það yrði til mikilla bóta að losna við þann erfiða þröskuld sem Oddsskarðið er að vetri til þar sem meðal annars starfsmenn frá Fjarðaáli hafa setið fastir á aðfangadagskvöld og ekki komist til síns heima fyrr en undir jóladagsmorgun. Þetta yrði til mikilla bóta. Ég fagna þessu alveg sérstaklega og tel að mín fimm mínútna vera í umræðu um fjárlög hafi þegar skilað töluverðum árangri. Um samgöngumál almennt er sú umræða sem hæstv. fjármálaráðherra setti fram, sem er um áætlun opinberra fjárfestinga, í sjálfu sér alveg hárrétt. Við þurfum að vega og meta. Það má heldur ekki vera of mikið. Við skulum hafa það í huga að ríkið, það hefur oft verið talað um það, þarf að draga aðeins úr á miklum þenslutímum og auka við á krepputímum. Það gerðum við í síðustu ríkisstjórn þar sem Íslandsmet voru slegin ár eftir ár í framkvæmdum í samgöngumálum. En sumir staðir eru bara þannig að þeir geta ekki beðið. Þeir eru að biðja um framkvæmdir árin 2015–2020 sem voru sjálfsagðar í öðrum landshlutum 1970–1980. Það er það sem við þurfum að skoða. Við þurfum að forgangsraða. Ég ætla hiklaust að tala um að ég er mjög ánægður [[Forseti hringir.]]með þau skref sem er verið að stíga hvað varðar Landspítalann, ég tel eitt brýnasta verkefnið í opinberum framkvæmdum að drífa í að byggja nýjan Landspítala.
Herra forseti. Ég hafði skilið það þannig að ákveðin hætta væri á að framkvæmdir stöðvuðust við Norðfjarðargöngin ef ekki yrði tryggt áframhaldandi fjárstreymi til verktakanna. Þess vegna orðaði ég þetta svona. Ég hef átt nokkur samskipti við innanríkisráðherra út af þessu máli og vil gera það sem við getum til að greiða verkefninu leið. Eftir atvikum kann að reyna á aðkomu þingsins í því. Við skulum sjá til. Þetta er mikilvæg umræða varðandi það hvernig við nálgumst framkvæmdastigið. Þetta tengir inn á það, þegar við erum að ræða um sérstakt þingskjal um ríkisfjármálaáætlun til lengri tíma og eins um frumvarpið um opinber fjármál, hvort við getum tæmt umræðu fyrst um það hvert útgjaldastigið á að vera næstu árin og farið síðan þaðan yfir í umræðu um það hvernig við ætlum að forgangsraða útgjaldasvigrúminu sem við höfum ákveðið. Þá værum við að takast á um forgangsröðun. Ef búið væri að afgreiða hitt fyrst einblíndum við bara á forgangsröðun. Það er allt of algengt að í þingsal sé talað um einstök verkefni sem menn vilja sjá verða að veruleika án þess að nein grein sé gerð fyrir því hvort menn vilji þá hækka eða viðhalda útgjaldastiginu. Þar með finnst mér menn oft skauta fram hjá stórum álitamálum sem þeir verða að taka afstöðu til ef þeir ætla að bera ábyrgð á frumvarpi eins og því sem hér er undir í heild sinni. Þetta með stórar framkvæmdir finnst mér til umhugsunar. Við horfum til dæmis til þess að Dýrafjarðargöng komi næst. Ég tel að það sé afar brýn framkvæmd og vil sjá hana verða að veruleika sem allra fyrst. Við hljótum samt að geta tekið grundvallarumræðuna um það hvort við ætlum okkur til framtíðar að vera viðstöðulaust í mjög dýrum gangaframkvæmdum [[Forseti hringir.]]eða hvort við getum inn á milli tekið okkar eitt ár eða kannski tvö í hlé og beint fjármagninu í aðrar samgöngubætur sem eru margar mjög brýnar, eins og hv. þingmaður bendir á. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég þakka fjármálaráðherra fyrir þetta svar og hugleiðingarnar. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég fagna því að innanríkisráðherra hafi rætt við fjármálaráðherra út af flýtingu framkvæmda við Norðfjarðargöng og ég heiti bæði stuðningi og aðstoð við að finna leið til að það geti orðið. Ég þekki það frá gamalli tíð, þegar ég var í samgönguráðuneytinu, að það er stundum list hins ómögulega að semja sig að hlutum og koma þeim heim og saman til að flýta framkvæmdum. Ég get líka alveg tekið undir hitt sem hæstv. fjármálaráðherra ræðir um, að koma okkur saman um útgjaldastigið o.s.frv., grunnforsendur fjárlaga. Ég deili þeim skoðunum alveg með honum. Síðan er það forgangsröðunin. Ég segi fyrir mitt leyti, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, að ég tók þátt í því sem stuðningsmaður síðustu ríkisstjórnar að skera mjög mikið niður í velferðarmálum, til aldraðra, öryrkja og heilbrigðismála. Það gerði ég ekki með glöðu geði, ég var stundum með óbragð í munni. En þrátt fyrir áhuga á vegabótum og opinberum framkvæmdum vil ég standa við það sem ég sagði þá, og því var lofað, að auka fjárveitingar til aldraðra og öryrkja og í heilbrigðiskerfið. Það átti að bæta ýmislegt í heilbrigðiskerfinu þegar betur færi að ára og sá tími er nú kominn. Þess vegna skil ég ekki af hverju aldraðir og öryrkjar fá ekki sínar bætur hækkaðar strax eins og aðilar á vinnumarkaði frá 1. maí sl. í stað 1. janúar nk. Þess vegna skil ég heldur ekki af hverju ýmislegt er ekki farið inn í heilbrigðiskerfið eins og stuðningur við kaup á gleraugum og heyrnartækjum fyrir aldraða. Af hverju er það ekki gert? Þetta er mín sýn, virðulegi forseti, þegar við erum búin að ramma inn útgjaldastigið og höfum forgangsraðað þó að ég ítreki að ég tala áfram fyrir því, eins og ég gerði í lokin, að á mörgum [[Forseti hringir.]]stöðum á landsbyggðinni vantar nútímalegar samgöngur. Við skuldum því fólki það sem aðrir fengu 1970–1975.
Forseti. Ég get ekki sagt að ég fagni þeim áherslum sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu og hefði viljað sjá þær nokkuð aðrar en raun ber vitni. Ég verð þó vissulega að fagna því sem kom fram í andsvörum áðan, að skynsemin virðist svífa yfir vötnum þegar kemur að því að unnt væri að klára Norðfjarðargöng og þannig jafnvel spara þegar á heildina er litið frekar en að láta tækin liggja ónotuð eða færa þau til. Ég fagna því að einhvers staðar er skynsemi sem svífur yfir vötnum. Auðvitað fagna ég því líka að fjárlagafrumvarpinu er nú skilað með afgangi. Það er annað árið í röð, er það ekki? Eins og oft hefur komið fram í umræðunni í dag, og ég verð að ítreka það sem aðrir hafa sagt, varð sá viðsnúningur sem við sjáum nú í efnahagsmálum þjóðarinnar ekki til á Laugarvatni vorið 2013. Hann er afrakstur vinnu sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagðist í og það var okkur ekkert skemmtiefni hér í þessum sal sem studdum þær aðgerðir sem þá voru gerðar, sem var að skera niður í heilbrigðiskerfinu, skera niður í menntakerfinu, skera niður í almannatryggingum og alls staðar þar sem eitthvað var hægt að skera. Þetta var okkur ekki ánægjuefni. En af hverju er ég að endurtaka þetta þegar fólk er orðið hundleitt á því að vera alltaf að vitna í fortíðina og kenna einum um og þakka sjálfu sér? Það er vegna þess að ég sit í þingsal undir frammíköllum frá formanni fjárlaganefndar sem tönnlast á því að þetta hafi verið eins og við hefðum verið að þessu að gamni okkar. Það er óþolandi að sitja undir því. Þessu beini ég sérstaklega til formanns fjárlaganefndar og verð þá í leiðinni að undra mig á því að hún skuli ekki taka þátt í þessari umræðu hér og hvað þá einhver annar framsóknarmaður. Við erum mörg sem veltum því fyrir okkur hvort þetta frumvarp sé bara á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokkurinn komi ekkert að því. Ég minni á það að í umræðunni um ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára sem var lögð fram í vor tóku framsóknarmenn heldur ekki til máls. Þetta hlýtur að vera mjög undarlegt. Svo ég komi að öðru langar mig aðeins að minnast á heilbrigðiskerfið. Ég ætla að koma betur inn á það á morgun í viðræðum við heilbrigðisráðherra, virðulegi forseti, en ég sé ekki betur en að hér sé að verða til tvöfalt heilbrigðiskerfi. Það er að verða til í skjóli fjármagns og næstum því í skjóli nætur. Það verður að ræða það í þinginu ef við ætlum virkilega að gera þetta. Ég þurfti að fá nýja augasteina og ég beið í eitt og hálft ár. Ég borgaði innan við 50 þús. kr. Ég hefði getað fengið þá fyrir 330 þús. eftir þrjár vikur ef ég hefði farið til einkafyrirtækis. Þetta er tvöfalt kerfi. Fólk getur valið sér það að fá nýja augasteina og þá getur það borgað en þeir sem þurfa að fá þá eiga að fá góða þjónustu í hinu opinbera heilbrigðiskerfi. Svo ætlaði ég að koma að skattapólitíkinni. Ég mun gera það betur síðar þegar þau frumvörp verða lögð fram en til að segja það í sem stystu máli er ég beinlínis andvíg þeirri skattapólitík sem er lögð hér fyrir. Ég er andvíg því að afnema og minnka þrepaskiptinguna í skattkerfinu. Ég er bókstaflega andvíg því. Mér er alveg sama þótt samið hafi verið um það í kjarasamningum, ég er samt andvíg því vegna þess að þrepaskiptingin eykur tekjujöfnunaráhrif tekjuskattsins og það tel ég að við eigum að reyna að gera. Ég vil líka segja það í þessari andrá að ég undrast enn, eins og ég gerði í fjárlagaumræðunni í fyrra, þá litlu áherslu sem þessi ríkisstjórn leggur á það að lækka tryggingagjaldið. Ég veit alveg að það er einhver áætlun um það og farið eftir henni en sú áætlun gerir ráð fyrir lítilli lækkun og ég er hissa á því vegna þess að þetta er það sem kemur litlu fyrirtækjunum best, að lækka tryggingagjaldið. [[Forseti hringir.]]Þessi ríkisstjórn stendur með stórbokkum, hvort sem þeir eiga fyrirtæki eða ekki.
Herra forseti. Það er varla að það taki því að koma hér til þess að eyða 5 mínútum til að ræða merkasta og mikilvægasta frumvarp sem verður lagt fram á þessum þingvetri. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur sem sagði áðan að það væri nánast smekklaust hversu skammur tími þingmönnum væri ætlaður til þess að ræða það. Fyrir rétta og slétta ræfla eins og mig er okkur úthlutað þessum tíma, 5 mínútum, til að fara yfir frumvarpið og við megum ekki einu sinni fara í andsvör við okkar ágæta hæstv. fjármálaráðherra. Allt um það. Hér hafa menn farið höndum um þetta frumvarp í dag sem eru mér miklu vísari að þekkingu og vélráðum ef því er að skipta varðandi fjárlagafrumvarpið. Ég ætla ekki að fjalla um hina stóru drætti þess sökum þess hvernig er skammtaður hér tími til umræðunnar, hins vegar langar mig að ræða málaflokk sem ég drap lítillega á í andsvörum í dag við hv. þingmann Unni Brá Konráðsdóttur og það er hvernig farið er höndum um málefni flóttafólks og þeirra sem sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi. Það er málaflokkur sem oft hefur legið utangarðs. Góðu heilli, finnst mér, miðað við umræður síðustu vikur, er að skapast skilningur á því að Ísland þarf í fyrsta lagi að gera það sem þarf til að standa undir siðferðilegum kröfum á hendur þess en í öðru lagi líka til þess að standast þær skuldbindingar sem við höfum skrifað undir. Það er starfandi sérstök þingmannanefnd, þverpólitísk, sem vinnur að því að gera nýtt frumvarp að lögum um þá sem sækja hér um alþjóðlega vernd. Það stappar kraftaverki næst að innan þeirrar nefndar er órofa samstaða um málefni sem við töldum fyrir fram að yrði mjög erfitt að sameina kraftana um. Þess vegna finnst mér mikilvægt að í heimi stjórnmálanna haldi sú samstaða. Það sækir að mér svolítill uggur þegar ég les fjárlagafrumvarpið. Mér finnst að hæstv. ríkisstjórn skilji ekki alveg hvernig þessi málaflokkur hefur breyst, að vandinn er orðinn miklu meiri en áður og hvað þau vandamál sem sá litli kimi stjórnsýslunnar sem sinnir málaflokknum eru stór orðinn. Í fyrsta lagi langar mig að drepa á það að hæstv. ríkisstjórn, góðu heilli, setti niður sérstaka ráðherranefnd og andspænis því að 17 þús. Íslendingar skrifa undir áskorun um að hækka þá tölu sem hæstv. ríkisstjórn hafði ákveðið að taka við sem skilgreindum kvótaflóttamönnum, þá lýstu flestir ráðherrar því yfir að þeir hygðust beita sér fyrir því að þessi tala yrði hækkuð; hæstv. forsætisráðherra, félagsmálaráðherra, utanríkisráðherra og ég man ekki betur en að hæstv. fjármálaráðherra gerði það líka. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. fjármálaráðherra ef hann má vera að því að eiga orðastað við mig, hæstv. forseti: Hvar í frumvarpinu á að taka peninga, af hvaða lið, til kvótaflóttafólks? Nú er það svo að þessum 50 á að skipta á tvö ár, þetta ár og síðan næsta ár. Hver kostar fyrsta árið 5 millj. kr. samkvæmt því sem kemur fram í frumvarpinu. Það þarf því 125 millj. kr. í það. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar get ég fundið þessa tölu? Ég fann hana ekki, reyndar fann ég ekki einu sinni orðið „kvótaflóttamenn“ eða „kvótaflóttafólk,“ þrátt fyrir að eitt af meginviðfangsefnum ráðherranefndarinnar væri að fjalla um það. Í öðru lagi er nýlega búið að samþykkja, koma á fót, móttökumiðstöð, það er búið að gera samning við Rauða krossinn. Hann var lágt metinn en grunnur hans er þó að kostnaðurinn er 170 millj. kr. Ég finn þennan lykillið hvergi í fjárlagafrumvarpinu. Það eru þrír aðrir liðir sem ég vil nefna. Kærunefnd útlendingamála, hali hennar er tvöfalt lengri en þegar hún var sett á stofn í byrjun janúar. Það er tekið til baka 24 millj. kr. tímabundið framlag, sett annað 29 millj. kr., með öðrum orðum er nánast engin aukning þarna. Ef við lítum á Útlendingastofnun er svipað uppi þar. Hún á við miklu stærri vandamál að glíma, er oft gagnrýnd en heldur sjó með aðdáunarverðum hætti. Þar er minnkað um 24 millj. kr. Hælisleitendur, liður 311, hann finnst mér eiginlega kvíðvænlegastur. Það er settar 475 millj. kr. í það, 400 er þegar ráðstafað í tvo samninga við Reykjavíkurborg og Reykjanesbæ sem eiga að sjá um 140 flóttamenn samtals, en bara á þessu ári verða þeir 300 [[Forseti hringir.]]og að öllum líkindum fleiri á næsta ári. Ég spyr hæstv. ráðherra. Hvernig ætlar hann að bregðast við því sem blasir við, að þarna er verulega stórt gat [[Forseti hringir.]]sem þarf að stoppa í?
Herra forseti. Það sem beint er til mín snertir fyrst og fremst málefni útlendinga sem leita hingað og varða innanríkisráðuneytið eins og mörg af þeim kærumálum sem falla undir kærunefndina sem nefnd var. Kvótaflóttamenn og önnur málefni þessu tengd geta líka fallið undir félagsmálaráðuneytið og ég verð bara að vísa í fjárlagafrumvarpið. Við verðum síðan að geta rætt þessi mál í því samhengi að þau eru á mikilli hreyfingu, kannski ekki síst síðustu vikurnar. Á næstu vikum eða mánuðum bíða okkar ákvarðanir um það hvernig við ætlum að taka á þeirri neyð sem er komin upp í Evrópu og hefur verið umtalsefni hér. Við því verður að bregðast í þinglegri meðferð. Það liggur fyrir að okkur hefur ekki gengið nægilega vel, svo ég tali aftur um úrskurðarnefndirnar, að stytta biðtímann eftir niðurstöðu þar. Áform voru uppi um að stytta kærumeðferðartímann. Það hefur ekki gengið eins og við höfðum væntingar um og þar af leiðandi hefur kostnaður verið meiri en ráð var fyrir gert. Það bíður þingsins að fara ofan í þessa einstöku liði og ráðherranna sem verða hér til svara á morgun að svara fyrir það hvernig þeir meta stöðuna í einstökum málaflokkum og hvernig þeir telja rétt að bregðast við.
Herra forseti. Mikilvægasti parturinn í svari hæstv. ráðherra var að mikilvægar ákvarðanir biðu, þá væntanlega í ráðherranefndinni, innan þessa málaflokks og að þeim kostnaði sem af þeim hlytist yrði mætt í þinglegri meðferð. Hæstv. ráðherra sagði að þeim yrði að mæta í þinglegri meðferð. Ég er honum sammála um það. Mér finnst mikilvægt að þessi yfirlýsing hans liggi fyrir, alveg eins og mér þótti ákaflega mikilvægt að heyra yfirlýsingu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur, formanns allsherjarnefndar, í umræðunni fyrr í dag. Það breytir ekki hinu að hæstv. ráðherra, sem kann þetta fjárlagafrumvarp utan að og enginn er betur að sér en hann í því, nema hugsanlega hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, vafðist tunga bæði um tönn og höfuð við að svara þessari spurningu: Hvar á taka fé, af hvaða liðum, t.d. vegna móttökumiðstöðvar og kvótaflóttafólks? Hæstv. ráðherra vísaði til velferðarráðuneytisins, þar er einn liður sem heitir innflytjendaráð en honum er ráðstafað með tilteknum hætti. Ég velti fyrir mér hvort það sé ætlun hæstv. ríkisstjórnar að taka kostnaðinn vegna kvótaflóttafólksins af öðrum liðum sem tengjast mannúðaraðstoð eins og vegna neyðaraðstoðar. Ég vona að það verði ekki gert, en vil samt segja að þegar ég var utanríkisráðherra tók ég þá þaðan til þess að halda merkinu þegar engir peningar voru til. Það var beiskjublandin aðgerð, en til þess að standast alþjóðlegar skuldbindingar okkar gerði ég það. Staðan er bara þannig, sérstaklega þegar ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að taka 50 hið minnsta, hún lýsti því yfir að hún ætlaði jafnvel að taka fleiri úr þessum skilgreinda flokki, hljótum við að setja upp sérstakan fjárlagalið [[Forseti hringir.]]því að þetta eru svo stórar upphæðir. Fyrir hinu ber ég mikinn kvíðboga, hvernig við ætlum síðan að mæta þessum kúf, ekki bara á þessu ári heldur á því næsta.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn til hamingju með það og þá staðreynd að við erum að skila fjárlagafrumvarpi í þriðja sinn sem er hallalaust og við erum á nýjan leik að styrkja innviði samfélagsins á fjölmörgum sviðum eins og hefur komið fram í umræðunni. Ég verð þó að segja að þetta er 1. umr. um málið og að sjálfsögðu á það eftir að fara til fjárlaganefndar og sá sem hér stendur ásamt öðrum þingmönnum á eftir að fá betri tíma og meira tóm til að skoða þessi mál. Mörgum hefur orðið tíðrætt um þá staðreynd hér í dag að við skulum vera að skila hallalausum fjárlögum. Vissulega er það vegna þess að allar þær ríkisstjórnir sem hafa verið hér frá því að efnahagshrunið varð hafa tekið og ráðist í hagræðingu ýmiss konar. En eru það stóru ástæðurnar fyrir því að við erum að skila hallalausum fjárlögum í dag? Ef við berum okkur saman við lönd sem lentu í sambærilegum aðstæðum og við gerðum, þá er það einkum og sér í lagi þrennt sem mér finnst skipta höfuðmáli þegar kemur að því nú að við skilum hallalausum fjárlögum og erum í þeirri stöðu sem við erum. Það er í fyrsta lagi sú staðreynd að hér voru sett neyðarlög á sínum tíma og bankakerfið var tekið út fyrir og ríkið tók ekki á sig þær skuldir sem einkaaðilar höfðu stofnað til. Þeir sem komu að því, hvort sem það voru stjórnvöld, Seðlabanki eða aðrir og börðust fyrir því að þau yrðu sett á sínum tíma við erfiðar aðstæður, eiga auðvitað heiður skilinn fyrir það. Í öðru lagi var á síðasta kjörtímabili áfram reynt að ríkisvæða skuldir einkaaðila en það tókst að koma í veg fyrir það. Á sama tíma og lönd sem við berum okkur saman við í Suður-Evrópu voru á fullu að þjóðnýta einkaskuldir þá börðumst við Íslendingar gegn því, bæði í þingsal, almenningur, forsetinn kom að því og á heiður skilið, börðumst gegn því að þjóðnýta einkaskuldir. Síðan í þriðja lagi og lokaáfanginn í því að berjast gegn því að einkaskuldir væru þjóðnýttar er það uppgjör þrotabúa föllnu bankanna. Sú staðreynd að við erum núna að gera upp þrotabúin og höfum yfir höfuð getað tekið þau svona út fyrir eins og gert var með neyðarlögunum á sínum tíma, uppgjörið sem þar er að gerast, mun auðvitað skipta ríkissjóð gríðarlegu máli þótt ekki sé gert ráð fyrir tölum þar að lútandi í fjárlagafrumvarpinu í dag. Þessir þættir öðru fremur eru þau atriði sem skipta máli þegar kemur að því að ríkissjóður er í þeirri gríðarlega góðu stöðu sem hann er í í dag. Þetta höfum við allt getað Íslendingar vegna þess að við erum sjálfstæð og fullvalda þjóð og því ber auðvitað að fagna og við getum ráðið okkar málum sjálf og tekið á okkar málum sjálf. Síðan erum við auðvitað með mjög mörg atriði hérna sem þarf að skoða betur við vinnslu frumvarpsins og menn hafa komið inn á ýmiss konar mál. Mörg atriði sem hafa verið hérna í umræðunni eru tengd undirritun kjarasamninga og önnur varða húsnæðismálin, skattkerfisbreytingar og fleira. Þetta mun auðvitað verða skoðað áfram í fjárlaganefnd. Mörg atriði varða svo innviðauppbyggingu samfélagsins á sviði heilbrigðismála, menntamála o.s.frv. Eitt atriði sem mér finnst persónulega mjög mikilvægt og ég hef sagt það og vil sjá breytingar á frumvarpinu og almennt í fjárlagagerðinni hvað það varðar, er að ég vil sjá miklu meiri áherslu lagða á byggðamál almennt og að við setjum aukið fjármagn til byggðamála, hvaða nafni sem þau nefnast, menntamál, samgöngumál og fleira. Ég er ekki með neitt afmarkað þar en ég held að við þurfum sem þjóð og sama hvar í flokki sem við stöndum að leggja miklu meiri áherslu á þann málaflokk en við höfum gert undanfarna áratugi. Það er þjóðhagslega hagkvæmt að halda öllu landinu í byggð og það er verkefni okkar allra að gera það, sama hvort við búum á Norðurlandi, Vesturlandi, Suðurlandi eða á höfuðborgarsvæðinu, vegna þess að það er þjóðhagslega hagkvæmt. Það verða til tekjur úti í hinum dreifðu byggðum landsins sem nýtast allri þjóðinni og það er gríðarlega mikilvægt að við setjum aukna innspýtingu í uppbyggingu í hinum dreifðu byggðum. Ég hef stundum tekið eitt svæði sem dæmi, sunnanverða Vestfirði. Fyrir ekki svo mörgum árum töldu menn að það svæði ætti sér ekki mikla von en þarna er verið að byggja upp ýmsa auðlindanýtingu í dag. Væri hún að byggjast upp og þær gjaldeyristekjur sem þarna eru að byggjast upp ef við hefðum veikt innviði samfélagsins meira en þó var búið að gera? [[Forseti hringir.]]Þetta á við allt í kringum landið og um þetta þurfum við að ná víðtækari sátt og leggja aukna áherslu á þetta. [[Forseti hringir.]] Ég hlakka til að vinna þetta mál í fjárlaganefnd og þegar það kemur til 2. umr. þá mun ég halda langa og góða ræðu um þetta mál.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra talaði digurbarkalega um þetta sem mikil velferðarfjárlög. Ég verð því að spyrja hv. þingmann, þar sem hann er fyrsti framsóknarmaðurinn og sá eini sem hefur talað hér í þessu máli í dag, aðeins út í þetta vegna þess að í fjárlagafrumvarpinu er boðaður niðurskurður til Landspítalans. Þegar við lesum textann um Landspítalann er krónutöluhækkun en það er ekki raunhækkun vegna þess að þar er gert ráð fyrir að honum sé bætt verðlag og launahækkanir og svo ofan á þær 90 millj. kr. sem þarna virðast standa út af til Landspítalans kom fram hér í morgun að ekki hafi verið gert ráð fyrir launahækkunum vegna gerðardóms frá því í sumar. Þetta er eitthvað allt annað en velferðarfrumvarp ef fram vindur sem hér er boðað. Ég vil spyrja talsmann Framsóknarflokksins í þessum umræðum: Eru þeir sáttir við þetta? Á þetta virkilega að standa svona? [[Forseti hringir.]]Eru menn í alvörunni að fara að skera niður til Landspítalans?
Virðulegi forseti. Almennt er sá taktur sleginn í fjárlagafrumvarpinu að verið er að bæta stórlega í á sviði velferðarmála, heilbrigðismála og velferðarmála almennt. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er búin að stórauka framlög til heilbrigðismála almennt frá því að hún tók við af fyrri ríkisstjórn sem skar mjög mikið niður til einmitt heilbrigðismála. Varðandi einstaka liði frumvarpsins segi ég það sama og ég sagði áðan að hæstv. fjármálaráðherra er að leggja hér fram fjárlagafrumvarp. Ég á sæti í fjárlaganefnd. Þar kemur þetta frumvarp inn og allir þættir frumvarpsins verða rýndir og skoðaðir og það á jafnt við um Landspítalann sem og allar þær litlu heilbrigðisstofnanir vítt og breitt um landið sem mikið var skorið niður hjá á síðasta kjörtímabili. Auðvitað verður horft til þátta eins og kjarasamninga og fleiri þátta þegar fjárlaganefnd tekur frumvarpið fyrir í fjárlaganefnd, en þetta er frumvarp sem fjármálaráðherra leggur fram í dag. Stóru línurnar eru þær [[Forseti hringir.]]að verið er að auka til velferðarmála og heilbrigðismála. Fjárlaganefnd fær frumvarpið til meðferðar og fer yfir þetta mál og fleiri.
Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra leggur þetta mál fram. Formaður Framsóknarflokksins kallaði þetta stórkostleg velferðarfjárlög. [[Gripið fram í: Rétt.]]Hann var ægilega stoltur af því. Í þessum stórkostlegu velferðarfjárlögum er boðaður niðurskurður til Landspítalans. Í þessum stórkostlegu velferðarfjárlögum er engin aukning vegna S-merktra lyfja þrátt fyrir að við vitum vel að þar þarf aldeilis að gefa í. Í þessum velferðarfjárlögum eru vaxtabæturnar skornar niður um 1,5 milljarða, fæðingarorlofið er lækkað um 221 millj. kr. Velferðarfjárlög, það er aldeilis. Málflutningur eins og hv. þingmaður var með hér áðan er ekki boðlegur, hann þekkir ekki innviði frumvarpsins ef hann heldur því fram að menn séu hér í einhverri stórsókn á sviði heilbrigðismála vegna þess að staðreyndirnar og tölurnar tala sínu máli.
Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Ríkisstjórnin er að bæta stórlega í á sviði velferðarmála, heilbrigðismála og á sviði innviða samfélagsins. Það hefur komið fram í umræðum, það kemur fram í þessu frumvarpi og þetta fer nú til fjárlaganefndar og verður unnið þar. [[Gripið fram í: Segja satt.]]Virðulegi forseti. Sannleikanum verður hver sárreiðastur. Þetta er ólíkt fyrri ríkisstjórn sem markvisst hlífði fjármálakerfinu og skar niður í heilbrigðiskerfinu og til velferðarþjónustunnar. Við horfðum upp á það hér síðustu ár kjörtímabilsins að kröfuhafar voru sérstaklega undanskildir í skattlagningu, [[Gripið fram í.]]sérstaklega undanskildir í skattlagningu [[Gripið fram í: Svaraðu spurningunni.]]upp á tugi milljarða kr. [[Gripið fram í.]]Nú er komin ríkisstjórn sem setur heimilin, velferðarkerfið í fyrsta sæti og sækir fjármagn til fjármálakerfisins og kröfuhafanna. Það er ekki nema von að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, sem var ráðherra í fyrri ríkisstjórn, sé ofurlítið sár yfir þessari breyttu forgangsröðun. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög að hv. þingmaður, eini framsóknarmaðurinn sem kemur í umræðu um fjárlög fyrir árið 2016, skuli koma í ræðu og að við getum átt orðastað við hann. Hann talaði um að nú væru heimilin og velferðin sett í forgang. Já, við getum tekið eitt dæmi sem birtist um daginn. Það er stærsta skuldaleiðréttingin, það er heimsmetið að ríkisstjórnin hefur gefið eftir af skuldum þrotabús Glitnis um 170 milljarða og fær eingöngu 200 milljarða. Þetta er stærsta skuldaleiðrétting sem framkvæmd hefur verið af hæstv. ríkisstjórn og ég gerði mér ekki grein fyrir því að það var þetta sem hæstv. forsætisráðherra var að boða fyrir kosningar. Mig langar í þessu stutta andsvari að spyrja hv. þingmann, af því að hann talar um innviðastyrkingu: Er hv. þingmaður ánægður með þær framkvæmdir sem á að ráðast í í vegamálum? Það er nánast ekki neitt og í tveggja ára tíð þessarar ríkisstjórnar hefur ekki eitt einasta nýtt verk verið sett í gang. [[Forseti hringir.]]Og af því að hv. þingmaður hældi sér mjög af 500 millj. kr. arðgreiðslu frá Isavia fyrir þetta ár sem sett var í framkvæmdir þá er það skorið niður í þessu frumvarpi. Hvernig stendur á því og hvað segir hv. þingmaður um það?
Virðulegi forseti. Þegar kemur að uppgjörum þrotabúa föllnu bankanna þá var um það full samstaða hér í þingsal og í efnahags- og viðskiptanefnd hvernig tekið yrði á þeim málum. Það liggur algerlega ljóst fyrir að núverandi ríkisstjórn er að sækja og mun sækja, hvort sem það verður í formi stöðugleikaframlags eða stöðugleikaskatts, hundruð milljarða inn í fjármálakerfið. [[Gripið fram í.]] Það liggur líka ljóst fyrir að allar tillögur ríkisstjórnarinnar fara fyrir Seðlabanka, ríkisstjórn og efnahagsnefnd Alþingis. Þetta kom ég inn á þegar málið var afgreitt og gerði það reyndar líka í stefnuræðu hér fyrir nokkrum dögum. Það liggur ljóst fyrir að núverandi ríkisstjórn er að sækja fjármagn til kröfuhafa föllnu bankanna eins og hún talaði um fyrir síðustu þingkosningar, sem margir sögðu að væri ekki mögulegt, ólíkt fyrri ríkisstjórn sem var einkum og sér í lagi í því allt síðasta kjörtímabil að reyna að þjóðnýta skuldir þrotabúa og föllnu bankanna. [[Forseti hringir.]] Varðandi spurninguna um samgöngumál o.fl. verð ég að koma inn á það í seinna andsvari mínu en ég mun ekki skorast undan því þá.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður ætlar að ræða um vegaframkvæmdir og flugvellina, samgöngumál á landsbyggðinni og annað slíkt. Ég vil spyrja í seinna andsvari við þennan talsmann Framsóknarflokksins, sem er mjög áhrifamikill fyrrverandi aðstoðarmaður forsætisráðherra, formaður þingflokks og fjárlaganefndarmaður, af því að Framsóknarflokkurinn samþykkti á flokksfundi sínum, landsfundi eða hvað það nú heitir, á vordögum 2013, rétt fyrir kosningar, ásamt með skuldaleiðréttingunni, niðurfellingu skulda sem ég ræddi áðan, að öllu því sem hafði þurft að taka af öldruðum og öryrkjum skyldi skilað til baka: Hvers vegna fá aldraðir og öryrkjar ekki bætur sínar hækkaðar, lífeyrisgreiðslur sínar hækkaðar, ég vil ekki nota orðið bætur, frá og með 1. maí eins og aðrir launþegar og láglaunafólk í þessu landi? Ef hann vildi bæta því svari við í seinna andsvari um vegamál og samgöngumál. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi samgöngumálin og innviðastyrkingu þá stend ég við það sem ég hef sagt hér. Ég hef kallað eftir því að við veitum aukið fjármagn í samgönguframkvæmdir í hinum dreifðu byggðum. Ég vonast til þess að hv. þm. Kristján L. Möller verði mér sammála um það og ég held að við hv. þingmaður deilum þeirri sýn varðandi byggðamálin almennt að þau þurfi miklu veigameiri sess í almennri umræðu og þvert á stjórnmálaflokka vegna þess að ég held að oft og tíðum skorti ákveðinn skilning á byggðamálunum hjá þeim sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Við þurfum auðvitað að reyna að komast áfram með þá umræðu og reyna að fá fleiri til liðs við okkur hvað það snertir. Varðandi síðan innanlandsflugvellina var það stjórnarmeirihluti í síðustu fjárlaganefnd sem ákvað að flytja fjármagn af arðgreiðslum yfir á innanlandsflugvelli, eitthvað sem hafði verið búið að veltast um í kerfinu í fleiri og fleiri ár hvernig ætti að framkvæma og hvernig ætti að leysa. Það er að sjálfsögðu eitthvað … [[Gripið fram í.]]Fjárlaganefnd gerði þetta á síðasta þingi og það er eitt af því sem þarf að skoða í frumvarpinu núna þegar það fer til fjárlaganefndar, rétt eins og staða öryrkja og aldraðra, rétt eins og heilbrigðismál, velferðarmál, samgöngumál o.fl. Við tæmum þessa umræðu ekki hér í dag. Þetta er rétt að byrja. Frumvarpið verður afgreitt rétt fyrir jól.
Hæstv. forseti. Fyrr á þessu ári birti Seðlabankinn skýrslu um fjármálalegan stöðugleika. Þar var yfirlit yfir vexti og vaxtamun í fjölmörgum löndum. Þar kom fram að íslensku bankarnir hafa langhæsta vaxtamun. Með öðrum orðum, það liggur við að þeir stundi það að taka ránsvexti af íslenskum neytendum. Þeir sömu bankar hafa síðan brugðið fæti fyrir allar tilraunir til að endurreisa sparisjóðakerfið. Andspænis þessu fannst mér Framsóknarflokkurinn bregðast vel við á landsfundi sínum þegar hann samþykkti tillögu um að Landsbankanum yrði breytt í samfélagsbanka. Þetta var gert að tillögu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. Það átti samkvæmt þeirri mótuðu stefnu Framsóknarflokksins að verða banki sem beitti sér fyrir harðri samkeppni við hina ofurbankana, héldi niðri vöxtum og nýtti arð sinn til að styrkja hag neytenda. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann sé sammála því sem segir í fjárlagafrumvarpinu að selja eigi stóran hluta af Landsbankanum [[Forseti hringir.]]og þar með að koma í veg fyrir að stefnu Framsóknarflokksins um að breyta honum [[Forseti hringir.]]í samfélagsbanka verði hrint í framkvæmd.
Virðulegi forseti. Varðandi vaxtamun, ránsvexti, svo ég noti orðalag hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, og þá staðreynd hvernig bankarnir hafa verið að taka og skila tugmilljarða hagnaði á hverju einasta ári, þá hlýtur maður aðeins að velta fyrir sér, áður en ég kem að spurningunni, af hverju fyrrverandi ríkisstjórn hafi ákveðið á sínum tíma að afhenda alla vega tvo af þessum bönkum til vogunarsjóðanna [[Gripið fram í.]]vegna þess að það var ekki eitthvað sem þurfti að gera. Á þeim tímapunkti hefðum við auðvitað strax eftir hrunið átt að taka umræðuna um það hvernig við ætluðum að skipuleggja fjármálakerfið til framtíðar til að tryggja hér samkeppni á markaði o.s.frv. Varðandi spurninguna um Landsbankann og það sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur verið að koma inn á og viðra í útvarpsviðtölum og greinum, þá verð ég að koma inn á það í seinna andsvari mínu og ég mun ekki skorast undan því þar.
Herra forseti. Þetta var ekki burðugt svar hjá hv. þingmanni sem nýlega hefur stigið til þeirrar tignar að vera treyst fyrir því að stýra þingflokki Framsóknarflokksins. Hinn nýi formaður þingflokks framsóknarmanna hefur ekki meiri og sterkari bein en þau að hann treystir sér ekki til að lýsa afdráttarlausum stuðningi við stefnu síns eigin flokks. Þó greiddi hann atkvæði með því að Landsbankinn yrði gerður að samfélagsbanka. Nú er það allt í einu smækkað yfir í það að vera einhver hugmynd sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson er að viðra í fjölmiðlum. Annaðhvort er þetta stefna Framsóknarflokksins eða ekki. Annaðhvort stendur Framsóknarflokkurinn í lappirnar eða ekki. Annaðhvort hefur hv. þm. Ásmundur Einar Daðason burði til þess að vera trúr þeirri sannfæringu sem hann greiddi atkvæði eða ekki. Mér sýnist hér að við fyrstu áraun er hv. þm. Ásmundur Einar Daðason að heykjast undan ábyrgð sinni sem flokksmaður í Framsóknarflokknum og enn einu sinni að láta Sjálfstæðisflokkinn koma sér niður á hnén.
Virðulegi forseti. Enn einu sinni hefur hv. þm. Össur Skarphéðinsson misskilið allt sem ég sagði.
Þú sagðir ekkert.
Ég sagði í fyrra andsvari mínu að ég ætlaði að koma inn á þetta í seinna andsvari. [[Gripið fram í.]] Varðandi spurninguna um Landsbankann og þær hugmyndir sem Frosti Sigurjónsson hefur undanfarið verið að viðra í fjölmiðlum [[Gripið fram í.]]og voru samþykktar á flokksþingi Framsóknarflokksins - þakka þér fyrir, hv. þm. Kristján Möller - þá held ég að það sé mjög mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að taka nú umræðuna um það hvort við eigum að tryggja að einn banki verði byggður [[Gripið fram í: Svaraðu spurningunni.]]sem samfélagsbanki. Það hefur margt breyst á undanförnum mánuðum. [[Gripið fram í.]]Til að mynda hefur það gerst að sparisjóðakerfið leið undir lok á síðustu sex mánuðum. Allir þessir þættir kalla á það að við sem þjóð tökum upplýsta umræðu um það núna. Það er það sem Frosti Sigurjónsson er að gera í viðtölum og hefur kallað eftir. Ég styð að það verði kannað hvort skynsamlegt sé að einn banki okkar landsmanna verði áfram banki allra landsmanna, [[Gripið fram í.]]þ.e. Landsbankinn. [[Forseti hringir.]]Það þarf að tryggja að hann verði byggður þannig upp að hann verði samfélagsbanki, [[Forseti hringir.]]hann verði fyrirmynd varðandi vexti o.fl. Það er verkefnið fram undan [[Forseti hringir.]]og það styð ég að sjálfsögðu, hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Virðulegi forseti. Hrunið er stundum kallað forsendubresturinn af hv. framsóknarmönnum. Ég hef stundum spurt að því hvaða forsendubrest menn eigi við, þá eiga menn við það verðbólguskot sem átti sér stað þrátt fyrir að þær forsendur lægju alveg fyrir í öllum þeim lánasamningum þar sem verðtrygging var til staðar. Gott og vel. Í kjölfar hrunsins vilja menn gjarnan meina að enginn hefði séð það fyrir, sem er rangt. Það voru margir sem sáu hrunið fyrir. Núna óttast ég að fordæmið að kalla þetta forsendubrest geri að verkum að menn líti á hrun eða kreppu sem eitthvað sem geti ekki gerst aftur. Mig langar svolítið að heyra viðhorf hv. þingmanns á því hvernig við búum þannig um að við séum reiðubúin fyrir frekari skakkaföll í hagkerfinu og þar af leiðandi ríkissjóður.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég held að við eigum alltaf að vera undir það búin og eigum alltaf að reyna að haga okkar hagstjórn þannig að við reynum að koma í veg fyrir það með öllum mögulegum ráðum að hér verði hrun aftur. Það sem einu sinni gerist getur alltaf gerst aftur. Ég held til að mynda að einn af þeim þáttum sem við höfum þurft að tryggja betur eftir efnahagshrunið hafi verið bankakerfið. Ég held að við höfum ekki tekið nægilega á varðandi bankakerfið eins og hefur komið fram og ég hef gagnrýnt opinberlega. Ég held líka að við þurfum að taka umræðu um peningastjórnina, verðtrygginguna, hvernig hún spilar inn í þetta allt saman, og hvernig stýrivaxtakerfi Seðlabankans er upp byggt. Það eru fleiri þættir sem við þurfum að taka umræðu um sem samfélag til að koma í veg fyrir að hér gerist sömu [[Forseti hringir.]]hlutir á nýjan leik. Ég held áfram með þetta í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og sérstaklega að það haldi áfram vegna þess að þetta eru allt hugmyndir sem hafa verið viðraðar og blessunarlega ræddar. Það á að ræða þær, hugmyndir á borð við samfélagsbanka, hugmyndir á borð við það að Landsbankinn verði áfram í ríkiseigu, hugmyndir á borð við afnám verðtryggingar, sömuleiðis vaxtaþök og allt þar fram eftir götunum. Hins vegar sé ég ekkert af þessum hugmyndum raungerast í stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er þess vegna sem ég spyr hv. þingmann hvernig hann vilji nálgast málið og hvað hann telji rétt að gera beinlínis vegna þess að maður sér þetta ekki í núverandi stefnu. Hvenær á þetta að gerast og hvenær hættum við að ræða þetta og ákveðum að gera þetta? Nú er ég enginn sérstakur aðdáandi verðtryggingarinnar frekar en nokkurs annars. En hvernig er skynsamlegt að haga peningakerfi í samfélagi jafn smáu, sjálfstæðu og háðu útflutningi og okkar er mér óljóst. Þess vegna kann ég vel að meta að það sé rætt. Hins vegar er það hv. Framsóknarflokkur sem hefur haft hvað mestar skoðanir á þessu og því spyr ég: Hvað er það við núverandi aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður telur raunverulega ganga að þessu markmiði?
Virðulegi forseti. Varðandi bankakerfið og Landsbankann sem samfélagsbanka og hvað núverandi ríkisstjórn er að gera: Eitt af því sem núverandi ríkisstjórn er að gera er að klára að taka á kröfuhöfum föllnu bankanna. Í dag eru tveir af þremur stærstu bönkum landsins í eigu þessara kröfuhafa. Það er auðvitað eitt af þeim verkefnum sem er grundvallaratriði til að geta tekið næstu skref varðandi hvernig við viljum sjá hlutina hér þróast. Eitt af því sem hefur verið mikið í umræðunni er sparisjóðakerfið, hvernig það var byggt upp samfélagslega. Við þurfum að taka umræðu um það sem samfélag hvort við ætlum ekki að sjá neitt koma í staðinn fyrir þessa sparisjóði og við þurfum að taka umræðu um það hvort við teljum að með þremur stórum bönkum sem ráða nánast öllu á markaði hér sé nægileg samkeppni á fjármálamarkaði. Þetta er eitt af því sem er til skoðunar. Ástæðan fyrir því að hv. þm. Frosti Sigurjónsson [[Forseti hringir.]]fer nú á nýjan leik að tala um Landsbankann sem samfélagsbanka og ákveðin samfélagsgildi [[Forseti hringir.]]er meðal annars sú að þessir litlu sparisjóðir eru liðnir undir lok. Við þurfum að taka þá umræðu [[Forseti hringir.]]en við klárum hana ekki hérna í dag í stuttum andsvörum.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem verið hefur í dag og lýsi yfir vilja til að eiga eins gott samstarf við fjárlaganefnd og mögulegt er, veita upplýsingar og bregðast við fyrirspurnum eftir því sem þær kunna að berast út af einstökum málum. Hér á morgun verða ráðherrar til svara fyrir þá kafla sem undir þá heyra og þá gefst þinginu gott tækifæri til að fara dýpra ofan í einstök málefnasvið. Við höfum að mestu verið að ræða hér stóru myndina og mér heyrist að við séum sammála um að það horfi til betri vegar með efnahagsmálin í víðu samhengi. Mér finnst mikilvægt í umræðunni um ríkisfjármálin að við ræðum samhliða þeim og um þau á grundvelli langtímaáætlunar, þ.e. við höfum í huga þá umræðu sem átti sér stað hér þegar við lögðum fram ríkisfjármálaáætlun í vor að við skoðum hvert við munum stefna til lengri tíma og að okkur auðnist nú í haust að ljúka meðferð frumvarps til laga um opinber fjármál sem mun þá styrkja enn frekar grundvöll þessarar langtímastefnumörkunar og fela m.a. í sér innleiðingu á fjármálareglum. Um þær áherslur sem er að finna í frumvarpinu vil ég í fyrsta lagi segja að þar er reynt að fara bil beggja, þ.e. annars vegar að bæta enn frekar afkomu ríkisins, vinna að greiðslu skulda og létta á vaxtagjöldunum, en um leið að nýta aukið svigrúm til að létta undir með heimilunum í landinu og atvinnustarfseminni. Samhliða frumvarpinu kynnum við nokkuð róttækar breytingar á neyslusköttum sem ég tel að skipti miklu. Við lækkum tekjuskattinn í tveimur skrefum og höfum þá tekið milliþrepið alveg út þegar það er að fullu komið til framkvæmda, milliþrepið sem var til staðar þegar við komum hér, ný ríkisstjórn, að málum. Það stóð í 25,8% sem tók við þegar laun voru einungis rétt um 250 þús. kr. Þá fóru menn að greiða tekjuskatt til ríkisins í 25,8%, en nýtt þrep fyrir fyrsta og annað stigið verður 22,5%. Þess vegna er þetta mikilvæg kjarabót fyrir millitekjuhópana en þegar allt er tekið saman léttum við hér mjög undir með öllum launastiganum neðan frá séð. Minnst kemur hlutfallslega til þeirra sem efst eru í launastiganum. Samhliða skattalækkunum og einföldun neysluskatta styrkjum við innviðina enn frekar, en jafnvel þótt það sé mjög aðkallandi að koma enn frekar að málum og með sterkari hætti svo víða höfum við sett okkur ákveðna útgjaldareglu sem við reynum að fylgja, að vöxtur frumgjaldanna verði ekki meiri en rúmt prósent að meðaltali á næstu árum. Ég tel að sú nálgun skipti máli. Ég tel að um leið og við förum að horfa til lengri tíma með markmiðssetningu og síðan að reyna að máta okkur inn í þann ramma sem við fyrst setjum, t.d. varðandi vöxt útgaldanna, þá fari okkur að farnast betur bæði í því að láta framkvæmd fjárlaga halda betur en oft hefur verið raunin og eins að tryggja að það sem við erum að gera í ríkisfjármálunum styðji betur við ástandið í efnahagslífinu. Við höfum heyrt ýmis sjónarmið um þetta fjárlagafrumvarp. Ég hef tekið eftir því að það hefur verið gagnrýnt fyrir að vera ekki nægilega aðhaldssamt og hér í þinginu segja sumir: Það þarf að auka útgjöld, þannig að maður fær að sjá báðar hliðar. Þess vegna tel ég að það séu ágætisrök fyrir því að við höfum farið góða millileið í þessu. Því má halda fram að aðhaldið sé ekki mjög mikið í frumvarpinu. Ef við horfum á aðhaldskröfuna þá var engin slík gerð á almannatryggingakerfið og einungis 0,5% á heilbrigðiskerfi og menntakerfi, en 0,75% aðhaldskrafa er gerð annars staðar. Það sem gerist síðan þegar við veitum einstökum málaflokkum útgjaldasvigrúm er að í sumum tilvikum nota menn útgjaldasvigrúmið til að eyða aðhaldskröfunni. Þannig sjáum við í raun minni raunvöxt útgjalda en hægt hefði verið að skapa svigrúm fyrir í einstökum málaflokkum, t.d. í menntamálum vegna þess að menn vildu hlífa þeim málaflokki við frekari aðhaldskröfu. Þetta nefni ég í tilefni af því að þingmálið hefur að hluta til verið gagnrýnt utan frá á þeirri forsendu að ekki sjáist merki nægilegs aðhalds en til að botna þá umræðu bendi ég á að frumgjöld okkar eru áfram að lækka sem hlutfall af landsframleiðslu. Ekki er til það land í Evrópusambandinu sem er með meiri frumjöfnuð en Ísland og við erum reyndar með talsvert meiri frumjöfnuð en önnur lönd. Ef við horfum til ársins 2014 er hann langtum meiri á Íslandi en nokkurs staðar annars staðar. Með svo miklum frumjöfnuði eigum við fyrir hinum háu vaxtagjöldum en þau eru auðvitað okkar helsta vandamál um þessar mundir og það sem helst stendur okkur fyrir þrifum við að gera betur á ýmsum málasviðum. Þess vegna er fagnaðarefni að það stefnir í að við höfum svigrúm á næsta ári til að greiða mikið niður skuldir. Við gerum ráð fyrir meira en 200 milljarða niðurgreiðslu skulda og svo skulum við sjá hvernig spilast úr, hvort hægt verði að gera meira í því efni, en í langtímaáætluninni er stöðugt verið að bæta skuldahlutföllin, á hverju ári. Þetta er meðal þess sem skiptir sköpum þegar kemur að því að meta lánshæfi Íslands. Við höfum nýlega fengið betra lánshæfi, hækkun á lánshæfismati Íslands og það gæti haldið áfram ef við höldum okkur við þessa stefnumörkun. Hér hefur verið töluvert mikið rætt um bótakerfið. Ég nefndi það rétt áðan að við gerðum enga hagræðingarkröfu á almannatryggingar en það verður töluvert mikil hækkun. Hér hafa menn rætt um að gera þurfi enn betur. Ég hef alveg fullan skilning á því að menn vilji gera enn betur en það breytir því ekki að við erum að gera mjög mikið nú þegar. Ef við horfum t.d. til lífeyrisþega, sem hafa engar atvinnutekjur og hafa engin uppsöfnuð lífeyrsréttindi, eru þeir vel staddir með þeim tryggingum sem þeir hafa í almannatryggingakerfinu? Nei, því getur enginn þeirra haldið fram. En staða þeirra batnar samt á næsta ári, hún batnar þó nokkuð og hún hefur verið að batna á þessu ári. Staða þeirra batnaði líka í fyrra og það er ekki sjálfgefið að við getum bætt stöðu þessa fólks á hverju ári. Það er ekki langt síðan við þurftum að ganga á réttindi í almannatryggingakerfinu. Það var gert í þessum sal. En ef við höldum áfram að taka til á skuldahliðinni styrkjum við enn frekar stöðu okkar til að koma betur til móts við þá sem hafa brýnustu þörfina fyrir stuðning og það sama á að sjálfsögðu við um örorkulífeyrinn. Það eru veikleikar í kerfinu okkar og verið er að ræða í nefnd um endurskoðun almannatryggingakerfisins, sem ég bind vonir við að skili af sér á næstu vikum tillögum um hvernig við getum þétt kerfið enn frekar. Þar hefur verið til sérstakrar umræðu kerfisbreyting sem lýtur að því að fara meira út í starfsgetumat og er nokkuð umdeilt. En ég tel að við mundum geta náð miklum framförum í þessum málum ef okkur tækist að tryggja sérstaklega þeim sem byggja afkomu sína að hluta á örorkulífeyri, skýran rétt til að sækja sér atvinnutekjur án þess að það leiddi til skerðinga, en í því liggur einmitt hugmyndin um starfsgetumatið. Við vitum öll að þegar gerðar eru breytingar úr einu kerfi yfir í annað vilja menn tryggja að ekki komi upp nokkurt einasta tilvik þar sem réttindin verða eitthvað lakari í nýja kerfinu. Það getur leitt til þess að kerfisbreytingin ein og sér leiði til talsverðs útgjaldaauka. En við skulum ekki gefa okkur fyrir fram að við náum ekki góðri niðurstöðu um þetta mál. Það sem mér finnst vera til sérstakrar athugunar eða sem við þurfum að skoða alveg sérstaklega í þessari umferð eru allar skerðingarnar vegna tekna úr lífeyriskerfinu eða vegna atvinnutekna og þau ólíku tilvik sem gera kerfið óendanlega flókið. Kerfið hefur verið stagbætt í gegnum tíðina sem hefur beinst að einstaka hópum sem eru sæmilega settir í kerfinu á meðan aðrir bera hlutfallslega skarðari hlut frá borði. Þetta eru flókin kerfi en góðu fréttirnar eru þær að við erum að bæta í þau að þessu sinni. Á öðrum sviðum er fagnaðarefni að við getum styrkt heilsugæsluna á heilbrigðissviðinu. Þar eru miklir fjármunir lagðir í húsnæðismálin í frumvarpinu. Við erum einnig að gera átak á sviði menntamála í vísindum og nýsköpun og koma miklir fjármunir, nýir peningar inn í málaflokkinn. Sumir hafa rætt um ferðaþjónustuna sérstaklega, hvort ekki eigi að halda áfram uppbyggingu þar. Ég verð að segja alveg eins og er að það hefur komið mér dálítið í opna skjöldu að þrátt fyrir mjög ríkan vilja ríkisstjórnarinnar til að styðja við innviðauppbyggingu á því sviði virðist mér sem menn hafi ekki verið tilbúnir, þrátt fyrir mjög ákveðið ákall til stjórnvalda um að styðja við uppbyggingu, til að taka við þeim fjármunum sem ríkisstjórnin var tilbúin til að leggja í þann málaflokk. Þannig sitja mjög stórar fjárhæðir eftir, meira en milljarður, og bíða eftir að menn hrindi í framkvæmd þeim áformum sem urðu tilefni til fjárheimilda á þessu sviði. Ég ætla ekki frekar að rekja einstaka málaflokka. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að segja að við erum með fjárlagafrumvarp sem ber þess skýr merki að við höfum snúið vörn í sókn. Nú finnst mér öllu skipta þegar þau umskipti eru orðin alveg skýr að við hugum að næsta skrefi sem er að undirbyggja langtímaáætlanir fyrir ríkisbúskapinn. Lög um opinber fjármál eru lykilatriði í því. Næsta ríkisfjármálaáætlun til lengri tíma sömuleiðis og það þarf að breyta aðeins nálgun þingsins í þessum málum þannig að það sé jafn sjálfsagður hluti umræðunnar að ræða um hvert horfir og að ræða um einstaka einangraða liði. Takist það hefur ríkið að mínu viti gert sitt til að byggja undir stöðugleikann. Vissulega þurfum við áfram að ræða peningamálastefnu og önnur slík mikilvæg mál en þá er a.m.k. ekki upp á ríkið að klaga, að það valdi óþarfa þenslu í efnahagskerfinu með ákvörðunum sínum. Þá ætla ég að koma að síðasta atriðinu sem ég ætla að minnast á í máli mínu, sem ég vænti að við munum ræða allnokkuð hér í vetur og verði talsvert á dagskrá, ekki síst vegna þess að sumir kjarasamningar eru enn ófrágengnir, það er vinnumarkaðurinn. Það er hlekkurinn sem okkur vantar til að styrkja undirstöður stöðugleikans í landinu. Þetta frumvarp og önnur mál sem ég hef verið að nefna eru lykilþættir í því að auka stöðugleikann í landinu og ná niður vaxtastiginu, halda verðbólgu lágri og atvinnustigi á góðum slóðum. Veikleiki á vinnumarkaðinum er að mínu áliti helsta áhyggjuefni okkar þegar rætt er um möguleikann á því að lækka vexti, lækka verðbólgu og auka stöðugleika í landinu. Það er vegna þess hversu brotakennd myndin er þegar kemur að vinnumarkaðinum, hve smáir hópar geta notað stöðu sína til að þrýsta á um hækkanir umfram aðra og þar með riðlað allri samstöðu. Það er mér alveg sérstaklega hugleikið um þessar mundir eftir síðasta vetur og það þarf ekki annað en benda á að þegar þetta ár hófst - og nú er bara september, það eru bara tæpir níu mánuðir liðnir - vorum við með lága verðbólgu, Seðlabankinn hafði tiltölulega nýlega lækkað vexti. Síðan fór af stað atburðarás sem leiddi til mjög umfangsmikilla launahækkana og smám saman erum við komin í þá stöðu að Seðlabankinn er í millitíðinni búinn að hækka vexti í tvígang, stéttarfélög hafa stigið fram, sparkað í Seðlabankann og sagt hann vera á rangri braut og hver bendir á annan til að forða sér [[Forseti hringir.]]frá því að bera ábyrgð á auknum þenslumerkjum í samfélaginu. [[Forseti hringir.]]Við erum sem sagt búin að fara heilan hring í vítahring launahækkana og víxlhækkana við verðlag og vexti á nokkrum mánuðum. [[Forseti hringir.]]Nú þurfa menn að staldra við og byggja betri undirstöður fyrir framtíðina.