Hæstv. forseti. Hér er komið til 3. umr., lokaumræðu, frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Ég var veikur heima í 2. umr og fylgdist með henni þaðan og gerði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir mjög vel grein fyrir áliti okkar í 2. minni hluta og breytingartillögum í því. Ég ætla að nota mér þann tíma sem ég hef við 3. umr. til að gera frekari grein fyrir sjónarmiðum mínum hvað það varðar. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég hef lengi talað fyrir jöfnun upphitunarkostnaðar í landinu. Þess vegna var það einn hluti breytingartillagna okkar að ganga strax í það verkefni, verkefni sem var rætt í atvinnuveganefnd og var töluvert mikill samhljómur um en náði því miður ekki í gegn og varð ekki að breytingartillögu þeirrar ágætu nefndar. Það náði ekki í gegn þar en var í breytingartillögum okkar sem voru um að hafa endaskipti á þessu og byrja á jöfnun á húshitunarkostnaðinum strax á þessu ári, sem átti að kosta einar 250 milljónir, ef ég man rétt, til að ráðast gegn því mikla óréttlæti sem fólk sem kyndir hús sín býr við eftir því hvar það býr á landinu. Þetta frumvarp snýr að því að jöfnunargjaldið verði lagt á dreifiveitur til að jafna í dreifbýli með því að leggja álögur á íbúa í þéttbýli og, eins og frumvarpið segir til um og stjórnarmeirihlutinn hefur samþykkt, að leggja 30 aura á hverja kílóvatttstund sem gefur tæpan milljarð þegar allt verður komið til framkvæmda og fer í þessa jöfnunaraðgerð. Ég ítreka þá og segi: Það er allt saman gott hvað varðar að leggja það í sjóðinn til jöfnunar. Jafnframt það að leggja 10 aura á hverja kílóvattstund í skerðanlegri raforku. Ókosturinn við þá leið er sá, og það gerir það að verkum að ég gat ekki stutt hana, er að þarna er verið að leggja auknar byrðar á íbúa í þéttbýli til þess að greiða niður hjá íbúum í dreifbýli. Það var þess vegna sem ég og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir lögðum til að raforkuskatturinn, sem var lagður á á erfiðleikatímum okkar í tíð síðustu ríkisstjórnar og fellur niður um næstu áramót, yrði framlengdur en lækkaður um helming. Ég vil leggja áherslu á þetta: Yrði lækkaður um helming þannig að skatturinn mundi í stað þess að gefa 2,3–2,4 milljarða gefa milljarðinn sem vantar í heildaraðgerðina. Við vorum líka að bregðast við því sem er í tillögu meiri hlutans, í tillögu ráðherra, að þær 240 milljónir sem eru á fjárlögum og hafa verið notaðar í þessa niðurgreiðslu undanfarin ár falli niður. Með öðrum orðum: Ríkissjóður ætlar að hætta að greiða 240 milljónir úr ríkissjóði og taka það allt saman af raforkunotendum í þéttbýli. Sú leið sem stjórnarmeirihlutinn er að fara er verri en okkar og ég harma að við skyldum ekki hafa náð samstöðu um að lækka raforkuskattinn um helming og að allir raforkukaupendur, þar með talið stóriðjan sem kaupir um 85% af allri orku, legðu sitt í þetta mikla jöfnunarátak, þessa jöfnunaraðgerð. Sú tillaga var því miður felld. Þá stöndum við eftir með það að tillaga meiri hlutans mun ná fram að ganga sem gerir það að verkum, við sjáum það í gögnum sem fylgdu með frumvarpinu frá ráðuneytinu, að kostnaður hækkar um 15–19 þúsund kr. hjá notendum rafhitunar í þéttbýli. Ef við tökum sem dæmi Orkubú Vestfjarða mun raforkukostnaður hjá þeim sem búa í kaupstöðum eða sveitarfélögum hækka. Við getum tekið sem dæmi íbúa í Bolungarvík en þeir munu fá hækkunina á sig á meðan íbúar í næsta nágrenni eða í Ísafjarðardjúpi munu fá aðeins minni lækkun. Þetta er því í raun þannig að íbúar í þéttbýli sem nota rafhitun greiða hærra verð en íbúar í dreifbýli. Ég spyr hæstv. forseta hvort ég eigi ekki meiri tíma en 15 mínútur nú í lokin?
Jú.
Mig minnti það. Einn þáttur hefur ekki verið ræddur núna og það er vegna þess að þetta frumvarp var flutt í fyrra en kláraðist ekki. Þá skiluðu mjög margir inn athugasemdum og meðal annars kom fram álit frá HS Veitum, eins og það heitir, þar sem bent var á nokkuð sem ég hef áður gert að umtalsefni en finnst menn ekki hafa áttað sig alveg á: Við það að hækka skerðanlega orku um 10 aura á hverja kílóvattstund hækkar upphitunarkostnaður íbúa á því svæði sem nota fjarvarmaveitur. Við getum tekið sem dæmi, af því að ég nefndi HS Veitur, íbúa í Vestmannaeyjum. Íbúar í Vestmannaeyjum munu fyrst fá á sig hækkun vegna sölu á skerðanlegri orku til fjarvarmaveitna, þá fá þeir á sig hækkun á rafhitun sinni, síðan fá þeir aðra hækkun sem er við 30 aurana á hverja kílóvattstund og svo kemur niðurgreiðslan til, eins og frumvarpið segir til um. Staðan verður sú að íbúar í Vestmannaeyjum munu greiða meira, af því að þeir fá á sig tvöfalda hækkun. Sama á við um aðrar fjarvarmaveitur sem eru víða um landið, en ég ætla ekki að hætta mér út í það að fara að telja upp alla þá staði. Þetta er vegna þess hversu flókið málið er í raun og breyting á einum þætti hefur margvíslegar breytingar á ýmsum öðrum þáttum í för með sér, eins og ég gerði að umtalsefni. Samtök atvinnulífsins vöruðu við þessari leið og sögðu einfaldlega varðandi það sem kemur fram í frumvarpinu í mati ráðuneytisins og fjármálaráðuneytis um kostnaðarauka við þetta að þau drægju mjög í efa það álit Hagstofunnar að leiðin hefði engin áhrif á vísitölu neysluverðs. Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins segja alveg skýrt að þetta sé ekki rétt og að þessi leið muni hafa áhrif á vísitölu neysluverðs. Auðvitað er það svo, virðulegi forseti, að hækkunin mun mælast inn í og hækka vísitölu neysluverðs þannig að allir munu fá á sig hækkun hvað það varðar. Þetta er vegna þess hversu flókið það er að fara í gegnum þessi atriði. Virðulegi forseti. Ég ætla að koma aftur að breytingartillögum 2. minni hluta, sem var skipaður mér og hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Í ágætu nefndaráliti sem við skiluðum inn leggjum við til alveg skýrt að í staðinn fyrir að hækka orkuna um 30 aura á kílóvattstund á almenna notendur og 10 aura í skerðanlegri orku verði raforkuskatturinn framlengdur og, ef ég man rétt, færi niður í 0,065 aura á hverja kílóvattstund. Hann mundi sem sagt lækkað um helming. Mér finnst, sérstaklega þegar við skoðum ýmsar afkomutölur hjá fyrirtækjum, stóriðjufyrirtækjum og þeim sem kaupa mikið, hjá Landsvirkjun og öðrum orkufyrirtækjum, að sú leið hefði verið sanngjörn. Það þarf enginn að segja mér að þetta hefði ruglað eitthvað stöðu okkar á Íslandi varðandi það að geta laðað til okkar netþjónabú eða aðra stóra vinnustaði. Það segir mér enginn að þetta hefði skilið á milli feigs og ófeigs í því, þessir 0,065 aurar eða milljarður, sem er hlutfallslega reiknaður, 850 milljónir frá öllum stórnotendum á Íslandi og 150 milljónir frá almenningi þar með taldar. Og rétt er að hafa í huga að í raforkuskattinum er, ef ég man rétt, lagður 2% skattur á hitaveitur sem leggja þá í þetta púkk. Það getur auðvitað breytt örlítið hlutfallslega þeim tölum sem ég var með áðan, lækkað báðum megin og koma peningar inn frá hitaveitum, sem ég er ekki með skiptinguna á, hvernig hún væri. Það kemur líka fram í því gagni sem fylgdi málinu og kemur frá ráðuneytinu að upphitunarkostnaður hjá þeim sem búa við jarðvarmaveitu í Reykjavík var í kringum 97.500 kr. á ári. Hann hækkar auðvitað örlítið út af vaski og lækkar eitthvað, en erfitt er að segja til um nákvæmlega hvaða tölu hækkunin hefur í för með sér. Miðað við þær forsendur sem settar eru fram, og ég hef ekki tíma til að fara í gegnum, hvað það eru margar kílóvattstundir og stærð á húsi o.s.frv., er kostnaður við jarðvarmaveitu í Reykjavík um 100 þús. kr. og um 95 þús. kr. á Akureyri. En við skulum hafa það í huga að hjá þeim sem eru á svæðum með kynta hitaveitu eða fjarvarmaveitu sem fær á sig núna 10 aura hækkun plús almenningur sem fær á sig 30, þar eru þetta um 210–220 þús. kr. Eins og ég sagði áðan er gallinn við þá leið ríkisstjórnarinnar að leggja þetta svona á notendur í þéttbýli sú hækkun sem það hefur í för með sér. Í raun væri hægt að finna upplagða staði á Íslandi þar sem ekki er mjög langt á milli þess sem telst þéttbýli, þéttbýli er fyrir ofan 200, og þess sem telst dreifbýli, þ.e. fyrir neðan 200, það geta verið fáir kílómetrar þar á milli. Sá sem er í þéttbýlinu fær á sig 15–20 þús. kr. hækkun, ég verð að hafa bilið svolítið breitt vegna allra þeirra breytinga sem verða og hafa áhrif, og svo er lækkun um svipaða upphæð hjá þeim sem eru í dreifbýli í nokkurra kílómetra fjarlægð. Íbúar í þéttbýli verða sem sagt komnir upp fyrir íbúa í dreifbýli. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi komið því rækilega til skila að ég hef alla mína tíð á Alþingi talað fyrir jöfnun á upphitunar- og húshitunarkostnaði og að sem mest jafnræði ætti að vera þarna á milli með niðurgreiðslukerfi og eftir atvikum skattheimtum, eins og við höfum talað um, sem er raforkuskatturinn, til þess að jafna muninn. Ég held að það sé ekki mjög flókið. Það var bara þannig að ráðuneytið festi sig við þessa leið og neitaði að skoða aðrar leiðir. Ég ítreka að í breytingartillögum okkar í 2. minni hluta var það þannig að niðurgreiðslur til upphitunar húsnæðis, það sem vantar 250–300 millj. kr. upp á, sú aðgerð hefði líka komið strax til. Við lögðum til að ríkissjóður, sem fær inn ýmsar tekjur núna sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum, eins og arðgreiðslur o.fl, legði út fyrir því á þessu ári til að hefja aðgerðirnar strax en fengi það greitt til baka með sambærilegum raforkuskatti fyrir árið 2016. Svo var í bráðabirgðaákvæði hjá okkur sett inn að í framtíðinni, 2017, mundi hann lækka um helming og fara niður í 0,065 aura á kílóvattstund. Ég harma þetta og kenni því svolítið um að ekkert allt of margir þingmenn hafa sett sig inn í þetta mál, eins og gerist oft. Það er flókið, það er erfitt að fara í gegnum. Ég vil geta þess að við fengum upplýsingar frá deildinni sem er á Akureyri, sem fjallar mikið um þessi mál. Þeir sendu okkur ný gögn og fóru í gegnum þau á símafundi, sem var að vísu svolítið erfitt, og síðan fengum við gögnin á eftir og fórum í gegnum þau í nefndinni. Ég held að við höfum að lokum skilið það sem sett var fram, allar breytingarnar sem hafa áhrif á aðra þætti o.s.frv. Niðurstaðan er samt sem áður sú í þessu góða máli um þá fögru hugsun að jafna húshitunarkostnað að við í 2. minni hluta höfum bent á miklu, miklu betri leið en frumvarpið gerir ráð fyrir. Því miður hefur hún ekki ratað inn, hún hefur ekki hlotið náð fyrir eyrum stjórnarliða og þess vegna var tillaga okkar felld við 2. umr. Eins og ég sagði áðan gat ég ekki tekið þátt í þeirri umræðu en vildi því taka þátt í umræðunni núna og koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég vona að þetta mál verði til heilla en bendi á agnúana á því og bendi sérstaklega á það sem lítið hefur verið rætt núna og er vegna þess að þau fyrirtæki sem sendu okkur umsögn í fyrra sendu ekki inn nýjar umsagnir heldur vísuðu í þær gömlu. Menn verða því að fara inn í málið á síðasta þingi til að skoða álitin frá HS Veitum og fleirum sem bentu á þann ókost sem frumvarpið hefur för með sér, þ.e. hækkun hjá fjarvarmaveitunum þannig að þeir sem búa við fjarvarmaveitur fá aukinn og meiri kostnað á sig. Virðulegi forseti. Nú sýnist mér að ég eiga eftir þann tíma sem bætt var á mig. Ég hef samt sem áður lokið máli mínu.
Forseti er sammála því, það er ekki skylt að fullnýta ræðutíma. Forseti vill taka fram þingmönnum til upplýsingar að ekki er gert ráð fyrir frekari atkvæðagreiðslum í dag, en það hefur að sjálfsögðu engin áhrif á viðveru þingmanna á þingfundum.
Herra forseti. Ég vil aðeins halda áfram að ræða þetta merka mál. Eins og hv. þingmaður kom inn á var ég framsögumaður við 2. umr. á minnihlutaáliti með breytingartillögu sem ég og hv. þm. Kristján L. Möller fluttum. Sú breytingartillaga var felld, eins og komið hefur fram, við 2. umr. Ég tel að það hafi verið mjög misráðið að meiri hluti atvinnuveganefndar hafi ekki tekið undir þá leið sem við lögðum þar til. Ég tel að það hefði verið leið sem miklu breiðari sátt hefði náðst um, ekki bara á milli dreifbýlis og þéttbýlis heldur líka milli þeirra aðila sem eru undir dreifiveitum og þeirra stórnotenda sem eiga í hlut. Eins og þetta er lagt upp núna þá er eingöngu þeim aðilum sem falla undir dreifiveitur gert að jafna innbyrðis. Sú útfærsla kemur vissulega ekki niður með réttlátum hætti varðandi dreifingu raforku eins og komið hefur verið inn á. Þetta þýðir að orkureikningar þeirra sem búa við fjarvarmaveitur og rafmagnskyndingu í þéttbýli munu hækka á móti því að orkureikningar þeirra sem eru í dreifbýli, dreifingarkostnaður raforku, mun lækka. Var það vegferðin í þessu máli að við þyrftum þá næst að glíma við það að reyna að koma til móts við hærri raforkureikninga hjá íbúum í þéttbýli? Vorum við ekki að reyna að ná þessu niður með jöfnuði en ekki að þetta færi á annan ás og menn þyrftu að halda áfram að reyna að finna út úr því? Sú tillaga sem við lögðum fram við 2. umr., ég og hv. þm. Kristján L. Möller, mætti þeim sjónarmiðum sem eiga fullan rétt á sér að stórnotendur taki þátt í samfélagslegri ábyrgð með því að raforkuskatturinn hefði verið framlengdur; sem átti að renna út á stórnotendur í lok þessa árs, og nemur um 2,2 milljörðum kr. í dag. Hægt hefði verið að lækka þann skatt á stórnotendur, helminga hann, og það hefði dugað til að jafna dreifingu á raforku um landið, og ekki bara það heldur líka að jafna niðurgreiðslu á húshitun. Við hefðum gengið alla leið í þessu verkefni sem Alþingi hefur nú verið að glíma við allt of lengi, liggur við jafn lengi og elstu menn muna. Þó að undirtektir þingmanna úr öllum flokkum hafi verið jákvæðar í gegnum tíðina, um að jafna orkukostnað landsmanna, þá hefur það því miður tekið allt of langan tíma og við sjáum ekki í land enn með þá hluti. Þarna hefði verið komið sjálfbært kerfi í innbyrðisjöfnun orkuverðs á milli landshluta sem er mikill munur. Meiri hlutinn talar í nefndaráliti sínu um þetta mál, að leggja eigi fram þingsályktunartillögu á þessu ári eða því næsta um að móta stefnu í því hvernig jafna eigi niðurgreiðslu varðandi húshitun. Það er bara loforð inn í framtíðina og við vitum ekkert hvernig það kemur til með að gera sig varðandi fjárlögin og baráttuna um skiptingu innbyrðis í fjárlögum, hvernig gengur að ná einhverjum fjármunum í það verkefni. Þó að það sé virðingarvert að fara að vinna að stefnumótun í því, og leggja fram þingsályktunartillögu af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra í þeim efnum, þá er ekkert í hendi hvernig gengur að fjármagna slíka tillögu þegar hún liggur fyrir. Þarna hefðum við því svo auðveldlega getað gert þetta á einu bretti án þess að stóriðjan hefði þurft að kveinka sér undan því; að lækka raforkuskatt á stóriðjuna um helming, en samt hefði þetta dugað til. Ég held að mikil gagnrýni eigi eftir að heyrast víða þegar almenningur í landinu áttar sig á hvað þetta þýðir. Þá þarf stjórnarmeirihlutinn að svara fyrir það og hvað réttlæti það að menn fari þessa leið þegar önnur leið er í boði. Talað er um að meðaltal orkureikninga heimila í landinu sé um 185 þús. kr. hér á höfuðborgarsvæðinu og 330 þús. kr. á landsbyggðinni. Það er auðvitað bara meðaltal. Ég hef séð reikninga allt upp í - þetta er á ársgrundvelli - hálfa milljón á þeim stöðum úti á landi sem búa við mikinn húshitunar- og rafmagnskostnað. Þar sem ég held tvö heimili er kannski allt í lagi að ég deili því með þjóðinni að hér á höfuðborgarsvæðinu borga ég rúmar 100 þús. kr. á ári í orkukostnað á heimili mínu en þar sem ég bý úti á landi, á Vestfjörðum, greiði ég um 400 þús. kr. Ég er komin í hálfa milljón og er ekkert að vorkenna mér með það, svona er þetta bara. Maður finnur þetta á eigin skinni og það er mikill ójöfnuður sem þarna er á ferðinni milli íbúa landshluta og svæða. Nú eru kjarasamningar opnir á almenna markaðnum. Það eitt að geta komið til móts við almenning í þessum efnum, með lækkun orkuverðs, með því að ganga alla leið varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar, væri gífurleg kjarabót. Mundi ég nú telja, af því að ríkisstjórnin horfir til þess með hvaða hætti ríkisvaldið kemur að kjarasamningum, að þetta væri eitt af því sem ríkisvaldið ætti að geta gert, að beita sér fyrir því að orkukostnaður á milli landsmanna yrði að fullu jafnaður svo að þessi mikli ójöfnuður væri ekki eins og hann er í dag. Ég hugsa að það gæti jafnvel orðið meiri kjarabót en kæmi út úr kjarasamningum þegar upp væri staðið. Á sínum tíma, þegar margir landshlutar fengu lágvöruverslun í sitt nærumhverfi, var sagt að það hefði verið á við niðurstöður margra kjarasamninga að fá þá uppbót sem því fylgdi. En svona er þetta nú bara, menn eru staddir hér, leggja ekki í að hrófla neitt við stóriðjunni eða stórnotendum, það virðist einhvern veginn vera þannig að það sé algjörlega heilagt vé og ekki megi krefjast þess að þeir stóru notendur leggi eitthvað til samfélagslegra þátta, svo virðist sem þeim sé alltaf hlíft. Ég held að það sé nauðsynlegt að almenningur í landinu fái það beint í æð að menn eru að gera það með því að ganga ekki lengra en fram kemur í frumvarpinu. Frumvarpið er vissulega skref í rétta átt en hefði getað orðið miklu öflugra hefði meiri hlutinn gengið alla leið og samþykkt þá breytingartillögu sem ég og hv. þm. Kristján L. Möller lögðum fram við 2. umr. í málinu. En svona liggur þetta og svo virðist vera að við þurfum að halda áfram að berjast fyrir jöfnun orkuverðs af því að það er langt frá því að vera komið í land.
Herra forseti. Við ræðum í 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum. Ég vil segja að hér erum við að staðfesta heilmikil tímamót og heilmikið réttlætismál sem er loksins að sjást fyrir endann á, sem er jöfnun á dreifikostnaði raforku milli þéttbýlis og dreifbýlis. Rétt eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir vitnaði til eigin kjara þá þekki ég líka kjör þeirra sem í sveitum búa og vil svo sannarlega fagna því að við erum að ná þeim áfanga vegna sveitanna og vegna dreifbýlisins. Og við erum öll sammála um slíkt og enginn ágreiningur hefur risið um það, alla vega ekki hjá þeim sem hér hafa talað á undan, nema síður sé. Ákveðið er að gera þetta raunverulega í tveimur áföngum, að ná þeim jöfnuði sem við stefnum að. Fyrsta skrefið er með þessum hætti, að jafna dreifikostnaði raforku milli þéttbýlis og dreifbýlis. Okkur greinir einfaldlega bara á um það og kemur skýrt fram í ræðum þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað, [[Gripið fram í.]]að þeir tala fyrir því að framlengja tímabundna skattlagningu á orkunotkun stóriðju. Um það er ekki samstaða, þar skilja leiðir. Í áliti meiri hlutans með málinu segir að boðað verði hér þingmál um að ná næsta áfanga, sem er jöfnun húshitunarkostnaðar. Ég treysti á stuðning þeirra þingmanna sem hér hafa talað og fleiri í hv. þingheimi um að ná þeim áfanga, því að það er sá áfangi sem við viljum sannarlega ná, þ.e. að við getum náð því baráttumáli til enda, sem svo glögglega kom fram í ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur um mismunandi húshitunarkostnað. Síðan blandast náttúrlega inn í það ótalmörg önnur sjónarmið sem við skulum alveg bera virðingu fyrir, eins og að fasteignaverð er með öðrum hætti á þeim svæðum o.s.frv. En þetta er samt eitt af þeim atriðum í grunnþjónustu okkar sem við viljum ná sem mestri samstöðu um, að ná sem mestum jöfnuði á milli landsmanna. Við þekkjum vel gallana við slíka aðgerð, ekki ætla ég að kveinka mér undan því að kannast við þá, og þeir hafa verið raktir hér. Það er hins vegar ekkert sem segir að dreifiveiturnar þurfi vegna fjarvarmans að velta því út í gjaldskrána. Það ræðst náttúrlega líka af því hversu fljótt og hratt við komumst að því að ná næsta áfanga í málinu. Ég vil líka taka undir það sem þingmenn hafa sagt hér áður, að það eru kannski fáar meiri og betri kjarabætur til fyrir þá sem búa á hinum köldu svæðum, sem oft eru nefnd svo, en að jafna húshitunarkostnað. Um það held ég að við séum alveg sammála þó að okkur greini á um leiðir í málinu. Og til að taka það saman sem ég segi, við erum að taka hér mjög mikilvægt skref í þessari jöfnun, sem ég veit að við erum sammála um að við viljum vinna að og ekki hefur komið gagnrýni á það í ræðunum á undan. Þetta er fyrir íbúa í sveitum mjög stór áfangi, ég held að sú vísa sé aldrei of oft kveðin. Ég nota þá líka tækifærið fyrst ég er farinn að tala í þessari umræðu, að kynna það að fyrir liggur breytingartillaga fyrir 3. umr. um lítið mál, en rétt að ég kynni það um leið, sem er lítil breyting á 4. gr., sem orðast svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi en koma til framkvæmda 1. apríl 2015.“ Sem er svona ábending sem rétt er að taka tillit til þar sem kemur að uppgjöri dreifiveitna vegna þess jöfnunargjalds sem lagt verður á, að betra sé að gera það upp við hver mánaðamót en ekki einhvers staðar inni í miðjum mánuði. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Í dag er verið að greiða 240 millj. kr. til jöfnunar á dreifingu á raforku. Eins og ég skil það er gert ráð fyrir því að þegar jöfnun innan dreifiveitna verður komin inn að fullu falli það gjald niður. Er þá meiningin að ríkissjóður spari sér þá upphæð, eða hvað á að gera varðandi þá upphæð sem þarna er? Á hún að ganga beint til jöfnunar á húshitunarkostnaði eða á að bíða eftir þingsályktunartillögunni? Hvernig gengur að ná fram fjármunum á fjárlögum til þessa verkefnis? Eða verður strax ákveðið að sambærileg upphæð komi til sem ríkið sparar sér vegna þess að innbyrðis jöfnun verður með álagningu á selda raforku innan dreifikerfisins? Mér finnst það þurfa að liggja fyrir hvort ríkið ætli að fara að spara sér þá upphæð með því að láta verða innbyrðis jöfnun í dreifiveitukerfinu. Það væri mjög gott að fá upplýsingar um það. Varðandi það hvort orkufyrirtækin velti þessu út í verðlagið eða ekki, þá fengum við þær upplýsingar að til dæmis núna eftir áramótin hækkaði Orkubú Vestfjarða verðskrá sína fyrir dreifingu raforku í dreifbýli um 10%, og hjá Rarik hækkaði kílóvattstundin um áramót um 28 aura, sem svarar til um 3% [[Forseti hringir.]]meðalhækkunar. Ég vildi heyra sjónarmið hv. þingmanns í því máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Til að svara fyrri spurningum hennar í eins stuttu máli og ég mögulega get, hvort ríkið ætli að spara sér þessa upphæð, þá höfum við með þessu máli komið upp ákveðinni sjálfbærni í þessari jöfnun. Ég held að við séum sammála um að það sem upp á vantar til að ná þessum jöfnuði séu ekkert stórkostlegar upphæðir þannig að í mínum huga þurfum við ekki að fara út í frekari skattheimtu eða jöfnunaraðgerðir, ég horfi meira til ríkissjóðs til þess að taka lokaskrefið og þá eigum við þó matarholu í þessum 240 millj. kr. Varðandi seinni hluta spurningar hennar um hækkun á rafmagni vil ég bara segja að ég hef ekki handbærar forsendurnar fyrir þeim verðhækkunum og tjái mig því ekki um það. Okkur svíður undan hækkunum hverjar sem þær eru og rétt eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan um orkukostnað heimilis hennar vestur á fjörðum þá munar sannarlega um þessar hækkanir og þær eru ekki af hinu góða. En fyrirtækin hafa vafalaust sínar forsendur fyrir því sem ég kann ekki að nefna á þessu stigi.
Herra forseti. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns varðandi stórnotendur og bið hann að rökstyðja það aðeins betur en mér fannst koma fram í máli hans áðan af hverju ekki er hægt að taka þá aðila inn í þetta verkefni. Mér finnst ekki nóg að segja að við séum bara ekki sammála þar. Ég held að við skuldum þeim heimilum á landsbyggðinni sem búa við háa orkureikninga svör við því af hverju ekki er hægt að fara þá leið frekar en að bíða upp á von og óvon varðandi það hvenær ríkissjóður getur hugsanlega mætt kostnaðinum með niðurgreiðslum. Það verður alltaf barátta að ná því fram í gegnum fjárlög, líka barátta á milli dreifbýlis og þéttbýlis í þeim efnum. Við þekkjum það alveg, landsbyggðarþingmenn, að það er ekki endilega auðvelt og mörgum finnst ekki verið að jafna heldur niðurgreiða eitthvað ofan í landsbyggðina sem sé baggi á þjóðfélaginu. Því miður eru þau sjónarmið allt of hávær og raddir okkar sem tölum gegn slíkum sjónarmiðum ná kannski ekki eins vel í gegn vegna þess að þeim röddum er kannski að fækka svolítið hér á hinu háa Alþingi, því miður. Þess vegna þurfum við að láta heyra enn betur í okkur og sannfæra þingmenn þéttbýlissvæðisins á höfuðborgarsvæðinu um hve brýn þörf er á að jafna þann mikla grunnframfærslukostnað landsmanna sem þarna er á ferðinni varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar.
Herra forseti. Ég skal glaður færa fyrir því betri rök sem hv. þingmaður kallar hér eftir. Ég gæti líka stundað hina hefðbundnu umræðupólitík: „Þið hefðuð nú getað klárað þetta einhvern tímann áður“, o.s.frv. Rökin eru einfaldlega þau sem ég tæpti á áðan, orkugjaldið var tímabundinn skattur og ákveðið er að framlengja hann ekki. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt að fyrir því standi ákveðin rök að það sé ekki hluti af almenna kerfinu o.s.frv. Ég er ekki þar með að segja að ég styðji það að smeygja stóriðjunni undan því að greiða hér skatta og hafa ákveðnar skyldur, nema síður sé. Hitt málið er að ná þessum jöfnuði, sem ég veit að við hv. þm. Lilja Rafney erum alveg sammála um. Hún rakti mjög vel að það væri vandaverk að fá skilning fyrir þessu sjónarmiði. Ég hef samúð með þeim sem fá núna hækkaðan orkureikning vegna þessarar jöfnunar. En það er líka mjög mikil áskorun að útskýra fyrir fólki hvers vegna það er gert. Það er vegna þess að við höfum hingað til ekki litið á alla íbúa landsins sem jafna í því tilliti að nota þau almannagæði sem rafmagnið er og við framleiðum með endurnýjanlegum orkuauðlindum okkar. Kannski er það óþægilega harður skóli sem leiðir okkur þá bara hraðar og fyrr að seinna skrefinu að takmarkinu, þ.e. að jafna húshitunarkostnað með markverðum hætti með þeim áhrifum sem við erum sammála um, ég og hv. þm. Lilja Rafney, að við þurfum að ná. Það er, eins og hún segir, alltaf áskorun að tala fyrir hagsmunum þeirra sem í dreifbýlinu búa, þeim sem hafa aðra sýn og aðra stöðu. Það er ekki endilega létt verk að leggja þessi aukagjöld á þéttbýlisbúann á meðan þetta er að ganga yfir, en við ákváðum að gera það í þessum skrefum. Ég vona að þingmaðurinn beri virðingu fyrir því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í þessari umræðu, þó að það sé við 3. umr., og eiga orðastað við okkur sem skipum 2. minni hluta um þetta mál. Það er mjög gott og meira en segja má um ýmsa aðra sem ekki taka þátt í umræðum og maður getur ekki átt orðastað við í andsvörum sem eru jafn góð eins og hvað annað og jafnvel stundum betri en annað, það er gott að reyna að draga fram hlutina hjá fólki eins og ég geri hér gagnvart hv. þm. Haraldi Benediktssyni. Mér finnst hálfpartinn hv. þingmaður hafi sagt í ræðu áðan að hann hafi samúð með þeim sem fá á sig hækkun. Ég ætla að halda áfram að taka Vestfirði sem dæmi þar sem ég þekki sæmilega vel til. Hvernig ætlar hv. þingmaður að rökstyðja það fyrir íbúum, við skulum segja bara í Bolungarvík eða á Suðureyri eða hvar sem er, sem hita hús sín með rafhitun og teljast til þéttbýlis, að þeir muni fá á sig 15.000–20.000 kr. hækkun á ári? Ég verð að fá að hafa svona mikinn verðmun þarna vegna þess að ég veit ekki almennilega hvernig þessar 57 millj. kr. í virðisaukaskatti koma inn í dæmið. Það er svo mismunandi, ein breyting hefur svo mikil áhrif á annað o.s.frv. Rökstuðningurinn er sá að þessir íbúar þurfa að taka á sig hækkun vegna þess að við ætlum að niðurgreiða orkuna hjá þeim sem búa kannski í 20, 30 kílómetra fjarlægð á svæði sem telst til dreifbýlis og hafa verið að borga allt of háan reikning. Ég vil taka það fram að við erum sammála um aðgerðina sem slíka en okkur greinir á um hvaða leið á að nota til að afla fjár til að fara í þessa jöfnunaraðgerð sem jafnaðarmenn styðja að sjálfsögðu, en spurningin er bara hvernig afla á fjár. Það er fyrri spurning mín til hv. þingmanns: Hvernig ætlar hann að rökstyðja það vestur á fjörðum milli þessara tveggja hópa og það að munurinn er orðinn töluvert mikill [[Forseti hringir.]]og er íbúum í þéttbýli í óhag; nú er orðið dýrara að hita þar en í dreifbýli?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir þessar spurningar. Hann endaði á að segja: „Nú er allt í einu orðið dýrara að kynda í þéttbýlinu en dreifbýli.“ Kannski getum við byrjað á að tala frá þeim punkti þar sem hann endaði. Ég held að það sé nákvæmlega verkefnið. Gengið hefur mjög hægt að viðurkenna stöðu dreifbýlis gagnvart dreifikostnaði á raforku. Við erum að stíga ákveðið skref í því. Það er rétt sem hv. þingmaður segir líka þegar hann nefnir þessa tölu, 15.000–20.000 kr. árlega hækkun. Við vitum það ekki. Það liggja ekki fyrir neinir nákvæmir útreikningar á því.
Það verður hækkun.
Hv. þingmaður spyr mig hvernig ég ætli að réttlæta þessa hækkun fyrir íbúum í Bolungarvík, en ég veit ekki enn þá hver hækkunin verður eða hvort hún verður í þeim mæli sem hv. þingmaður nefnir hér. Svar mitt er eins og komið hefur fram áður: Þetta er fyrsta skrefið í aðgerð okkar að jafna húshitunarkostnað. Við ákváðum að stíga skrefið með þessum hætti. Við erum ekki sammála um leiðina, það hefur komið fram, þar greinir okkur á, en með þessu ætlum við að ná þeim áfanga að jafna húshitunarkostnað, sem ég held að sé mjög stór áfangi og ég er mjög kátur yfir að ná. Hann hefur þann ókost sem hér hefur verið rakinn sem rekur okkur þá strax að næsta skrefi, að ná málinu lengra fram til jöfnunar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það svar sem hann gaf mér. Í seinna andsvari mínu langar mig aðeins að snúa umræðunni inn á það atriði sem verið hefur inni allt frá gildistöku raforkulaga 2003; þ.e. að 230, 240 millj. kr. voru notaðar beint af fjárlögum ríkisins til niðurgreiðslu húshitunar. Með þeirri skattheimtu sem meiri hlutinn leggur til, þ.e. leggja 30 aura á hverja kílóvattstund og 10 aura á hverja skerðanlega kílóvattstund raforku, leggur ríkissjóður eða iðnaðarráðherra til í leiðinni að þessar 240 millj. kr. til jöfnunar falli niður strax við næstu fjárlagagerð á næsta ár. Ríkissjóður tekur þá upphæð til sín vegna þess að skattheimtan er það há að hún er niðurgreiðslan plús 240 millj. kr. Ef þessar 240 millj. kr. fengju að vera áfram inni þyrfti ekki að leggja á 30 aura og 10 aura, heldur mundi talan í raun lækka um fjórðung. Það er hinn ókosturinn við leið stjórnarinnar, sannarlega. Hin spurning mín varðar það sem lítið hefur verið rætt en var rætt í umsögnum manna á síðasta þingi og ég gerði að umtalsefni í ræðu minni áðan, þ.e. hækkun á skerðanlegri orku til fjarvarmaveitna. Ég held að hv. þingmanni verði ekki að ósk sinni að fjarvarmaveitur muni ekki setja þetta út í verðlagið, Það mun gerast, eins og segir í umsögn frá HS Veitum að þetta mun hafa hækkun í för með sér í fjarvarmaveitunni í Vestmannaeyjum og öðrum stöðum þar sem fjarvarmaveita er. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig á að rökstyðja það á móti þeirri góðu leið sem við í 2. minni hluta [[Forseti hringir.]]lögðu til gagnvart raforkuskattinum?
Herra forseti. Ég vil nú skilja eftir hjá hv. þm. Kristjáni Möller þessi orð hans um þá góðu leið sem hann leggur til, hún hefur sína kosti og hún hefur líka sína galla og við erum einfaldlega ekki sammála um hana. Fleira mun koma til til hækkunar hjá þeim sem nota skerðanlega orku en bara þessi aðgerð, því miður. Við sjáum að núna eru boðin út kaup á hinu ótrygga rafmagni, þá hafa tilboðin í það hækkað verulega, sem er kannski fyrst og fremst vegna þess að það er mun minna framboð af rafmagni í kerfunum en verið hefur áður og verðið er að stíga. Það skýrir og mun skýra hækkun á rafmagnsreikningum miklu frekar en þessi aðgerð. Um afdrifin af þessum 240 millj. kr., hvort það fé fari aftur í ríkissjóð, er að sjálfsögðu ómögulegt að segja á þessari stundu, en ég ætla að fara aftur með svarið sem ég flutti áðan í andsvari hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur: Næsta skref í þessum aðgerðum er í mínum huga ekki hugsað til þess að leggja byrðar á í formi jöfnunargjalda eða skatta heldur er miklu frekar horft til þess að nýta framlög úr ríkissjóði til þess. Ég trúi því að það skref sem eftir er sé ekki jafn kostnaðarsamt og það sem við stígum núna. Þar af leiðandi munu þessar 240 millj. kr. sem ríkissjóður mun væntanlega spara sér, geta mætt þeim kostnaði.
Hæstv. forseti. Lokaorð hv. þingmanns, þar sem hann fjallaði um útboð orkufyrirtækja á skerðanlegri orku, minntu mig á fund sem við þingmenn Norðausturkjördæmis áttum í hinni fyrri kjördæmaviku á nokkrum stöðum þar sem nokkrir aðilar, kaupendur að skerðanlegri orku, kvörtuðu yfir mikilli hækkun. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna okkur á það sem hann sagði vegna þess að þetta er alveg hárrétt, þetta á sér stað, því miður. Þá getum við rétt ímyndað okkur, virðulegi forseti, að 10 aura hækkunin á hverja kílóvattstund í skerðanlegri orku til fjarvarmaveitna eru smáaurar í raun og veru miðað við hitt. Ef þetta gengur eftir sem mér sýnist allar líkur á að gerist, þeir kaupendur kvörtuðu mikið, útboð átti sér stað og miklar hækkanir, hvar verður þá fjárhagslegur ávinningur þeirra sem nota þessa orku? Virðulegi forseti. Mér sýnist að hér hafi verið dregið fram að miklu meiri hækkun komi á fjarvarmaveiturnar en menn hafa gert sér grein fyrir. Það leiðir huga manns að því að þessi áform voru ekkert uppi þegar t.d. HS Veitur og fleiri voru að skrifa umsagnir sínar. Það var ekkert fjallað um þetta. Ég kann ekki nákvæmlega að segja hvað 10 aurar breyti verði á skerðanlegri orku í dag í prósentum, en hitt man ég, tölurnar sem þar voru nefndar voru tugir prósenta. Þannig að þeir íbúar sem hita hús sín með fjarvarmaveitu munu heldur betur fá skell. Það verða íbúar í þéttbýli - vegna þess að í dreifbýli held ég, leyfi ég mér að fullyrða - kann þó að verða minna í einhverjum minni þéttbýliskjörnum, þá fá þeir enn þá meiri skell og þá er fjárhagslegi ávinningur þeirra algjörlega horfinn. Það er því ekki allt gull sem glóir. Þetta síðasta atriði vildi ég gera að lokaorðum mínum enn einu sinni og segja að þessi leið stjórnarinnar er vond leið að góðu markmiði. Leiðin sem við lögðum til var miklu betri. Það er ekki sá agnúi á henni sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur nú lagt fram. Virðulegi forseti. Ég sagði hér um náttúrupassa sem hæstv. ráðherra lagði fram að mér sýndist ráðherra hafa valið verstu leiðina. Mér virðist að hæstv. ráðherra, í þessu frumvarpi og þeirri skattlagningu sem hann er að leggja á íbúa í þéttbýli, sé líka jafnvel að fara verstu leiðina. Það er mjög slæmt að loksins þegar við erum að ná þessu sameiginlega markmiði okkar, þeim sjálfsögðu jöfnunaraðgerðum sem við erum búin að tala um mjög lengi hérna, en þau voru í kyrrstöðu í mörg ár. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var í fyrsta skipti, held ég, í 8–10 ár hækkað framlag til niðurgreiðslu húshitunar, ég man ekki töluna, en það var óbreytt fram að því þannig að við sáum að hlutfallslega miðað við hvað þetta var árið 2003, og við skulum segja 2012, var náttúrlega mjög mikill. Og svo þetta, að þessar umræddu milljónir, 240 milljónir, ætlar ráðherrann að taka út, gefa það til baka til ríkissjóðs til annarra ráðstafana sem nóg er hægt að gera við, en skattheimtan á íbúa í þéttbýli er þar af leiðandi sem þessu nemur meira. Svo plús þetta sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni um útboðið á skerðanlegri orku. Þá segi ég nú bara, ja, ég veit ekki hvaða orð ég á að nota um það þegar útreikningarnir munu koma fram. Þessi ávinningur er algjörlega horfinn hjá þeim sem búa við svona orkukaup.
Herra forseti. Þetta er ekki bein spurning til þingmannsins, en af því að við tölum um skerðanlegu orkuna og hækkun á henni vil ég aðeins árétta að þarna skilja einfaldlega leiðir, það er ekki ætlun meiri hlutans að framlengja tímabundinn orkuskatt. Það má hafa áhyggjur af hækkun orkukostnaðar, eins og þingmaðurinn gerir hér, vegna útboðanna á skerðanlega rafmagninu. Ég vakti athygli á því. Það er miklu stærra mál en við erum að fást við hér. Meginatriðið í því máli sem við ræðum hér er jöfnunin og það réttlæti sem við höfum loksins náð fram fyrir dreifbýlið. Við getum sjálfsagt rætt lengi um orsakir þess að tilboðin eru þetta há í skerðanlegu orkunni og við vitum að hluta til ástæðurnar fyrir því. En það er rétt sem hv. þingmaður sagði undir lok seinni ræðu sinnar, að breyturnar í öllu þessu verki eru svo margar. Það er svo mikið sem breytist við tiltölulega litlar breytingar á einum stað umfram annan að við getum ekki á þessari stundu áttað okkur á öllu samhenginu eða úttalað okkur um allar þær breytingar sem verða mögulega. En í mínum huga er það miklu stærra mál hvað verður um orkukostnað þeirra heimila sem sæta útboðinu á skerðanlegu orkunni. Ég vil að endingu fagna því að við séum að ná þessu réttlætismáli í jöfnun milli dreifbýlis og þéttbýlis. Um það erum við líka öll sammála.
Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki neitt sem ég þarf að bregðast við í þessu andsvari mínu við hv. þingmann. Hann dró fram ágæta punkta sem rétt er að hafa í huga og tók undir með mér um það hversu víðtæk áhrif ein lítil eða stór breyting hefur þegar allt er komið í samhengi. Ég hef gert það að umtalsefni að menn skattleggja íbúa í þéttbýli til að greiða niður í dreifbýli, en þessi fagra aðgerð, þessi jöfnunaraðgerð gagnvart íbúum í dreifbýli er bara röng leið til að ná í það fjármagn sem þarf í það. Þar að auki vil ég geta þess að í þeim tölum sem ég hef talað hér um, sem eru gögn frá ráðuneytinu, er talað um í kringum 24.000 kílóvattstundir til notkunar á hita og er reiknað út frá því. En við vitum auðvitað að til eru heimili sem nota miklu meira. Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því, gömul hús, einfalt gler, einangruð að hætti byggingartíma þeirra og þar blæs kannski í gegn, sjálfvirk loftræsting, það kallar á meiri orkunotkun. Ef við segjum bara að menn færu upp í 40.000 kílóvattstundir, sem er ekkert óalgengt og var nú stundum notað sem viðmið til neysluniðurgreiðslu og allt sem var umfram það var óniðurgreitt, þá hækkar það hlutfall sem þarna er. Hv. þingmaður minnti okkur á hina skerðanlegu orku og gerði grein fyrir því máli. Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því. Ég óttast að það lækki ekki, það fari upp og muni ekki lækka þegar vatnsstaða og orkuframleiðsla kemur meira inn, ég veit það ekki. En það eru allt saman hlutir sem við í atvinnuveganefnd, ég og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, munum biðja um að gerð verði skýrsla um þegar reynsla verður komin á þetta [[Forseti hringir.]]þannig að við sjáum niðurstöðuna.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 103/2006, um landmælingar og grunnkortagerð. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar um gerð, viðhald og miðlun stafrænna þekja og landupplýsingagrunna. Landupplýsingar eru gögn sem tengjast sérstakri staðsetningu eða landsvæði en algengt er að slíkar upplýsingar séu settar fram á kortum. Landupplýsingar gefa til dæmis margvíslega fræðslu um landsvæði, jarðveg, landnotkun, samgöngur og mannvirki. Þær eru nauðsynlegur liður í ákvarðanatöku og eru notaðar meðal annars við stefnumótun stjórnvalda á ýmsum sviðum, svo sem á sviði framkvæmda, skipulagsmála og umhverfismála. Slík gögn eru einnig afar mikilvægur hlekkur við vöktun á náttúruvá og við framkvæmd almannavarna. Þá eru landupplýsingar mikilvægar til að afmarka lönd og lóðir. Notkun og áhugi almennings á landupplýsingum hefur aukist mikið undanfarin ár, m.a. í tengslum við notkun snjallsíma og spjaldtölva þar sem stafræn landakort og loftmyndir eru samofin öðrum hugbúnaði, svo sem við leiðsögn í GPS-tækjum. Sífellt meiri kröfur eru gerðar um betri og nákvæmari landupplýsingar um yfirborð jarðar og að þau gögn séu aðgengileg án hindrana, ekki síst vegna ferðaþjónustu og útivistar. Hins vegar takmarka núgildandi lög starfsemi Landmælinga Íslands að geta ekki miðlað landupplýsingum af meiri nákvæmni en 1:50.000. Í frumvarpinu er því lagt til að Landmælingar Íslands sjái til þess að komið verði upp landupplýsingagrunni, honum viðhaldið og miðlað í þeirri nákvæmni sem þörf er á hverju sinni og tæknin leyfir svo stofnunin geti sinnt hlutverki sínu. Staðlaður kvarði er því felldur út. Með frumvarpinu er Landmælingum Íslands ekki ætlað það hlutverk að sinna framleiðslu á grunngögnum, hliðstæðum þeim sem nú þegar eru til staðar hjá einkaaðilum. Ef frumvarpið verður að lögum geta stofnanir ríkisins haft meiri ávinning og möguleika á því að sameinast um kaup eða leigu landupplýsinga af einkaaðilum, svo sem á grundvelli útboða. Ég tel skynsamlegt að einkamarkaðurinn sjái um framleiðslu landupplýsinga sem síðan ríki og sveitarfélög þurfa á að halda við framkvæmd lögbundinna verkefna en mikilvægt er að slík gögn sem keypt verða með opinberum fjármunum verði gerði aðgengileg og miðlað til almennings, fyrirtækja, sveitarfélaga og annarra stjórnvalda. Sem dæmi má nefna að Landmælingar Íslands nýta fjarkönnunargögn sem aflað er með flugvélum eða gervitunglum aðallega við endurskoðun korta- og landupplýsingagrunna og leitast stofnunin við að afla slíkra gagna í samstarfi við aðra opinbera aðila til að ná sem mestri hagkvæmni. Áherslan hjá Landmælingum Íslands er að vinna í þróun og kynningu á nýjum aðferðum við úrvinnslu og notkun gagna og hefur hlutverk hennar breyst frá því að framleiða gögn yfir í að sinna verkefnum sem tengjast gæðaeftirliti á gögnum sem aðrir afla en sem nýtast síðan í þágu eða fyrir öryggi almennings. Í öðru lagi er í frumvarpinu lagt til að Landmælingar Íslands geti viðhaldið og miðlað landupplýsingagrunnum í samráði við önnur stjórnvöld. Er það í samræmi við markmið laga nr. 44/2011, um grunngerð fyrir stafrænar landupplýsingar, að byggja upp og viðhalda slíkum gögnum á vegum stjórnvalda og tryggja aðgengi stjórnvalda og almennings. Samkvæmt framangreindum lögum skulu Landmælingar Íslands starfrækja landupplýsingagátt. Tilgangurinn með þessari breytingu er að tryggja samræmi þeirra laga, þ.e. nr. 44/2011, og laga um landmælingar og grunnkortagerð. Með því verða stigin framfaraskref að því að koma upp víðtækum landupplýsingagrunnum hér á landi. Að lokum er lagt til í frumvarpinu að gjaldtökuheimild Landmælinga Íslands verði felld brott. Er það í samræmi við það að gögn Landmælinga Íslands hafa verið gjaldfrjáls frá 23. janúar 2013 en sú breyting hefur leitt til stóraukinnar notkunar á gögnum. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.
Herra forseti. Ég held að þetta mál sé að öllu leyti hið þarfasta og tek undir með hæstv. ráðherra þegar hún vísaði til þess að á síðasta ári var veittur aðgangur að gögnum Landmælinga Íslands án nokkurs endurgjalds. Við það jókst notkunin verulega. Þetta er í takt við þróun tækninnar og ég held að þetta sé mikilvægt. Mér finnst það skipta máli að það sé þá fastákveðið með því að fella úr gildi gjaldtökuákvæðið. Ég er sömuleiðis sammála hæstv. ráðherra um það og hef verið um 20 ára skeið að best fari á því að einkamarkaðurinn sjái um öflun þeirra gagna sem á þarf að halda og hið opinbera kaupi þau og miðli áfram ókeypis í gegnum þessa gátt. Ég tel að allt það sem hér hefur verið rakið sem helstu meginatriði málsins sé jákvætt. Við sem höfum komið að þessum málum vitum að það var löngum gagnrýnt hversu nákvæmni þeirra gagna sem Landmælingar höfðu yfir að ráða var lítil. Með þessu frumvarpi er eiginlega verið að hverfa frá því að þeim gögnum sem stofnunin hefur skyldur til að miðla séu í upplausn 1:50.0000. Hins vegar eru ekki settir neinir sérstakir nýir kvarðar í þetta frumvarp. Mig langar því til þess að spyrja: Af hvaða stærðargráðu, í hvers konar upplausn verða þær landupplýsingar sem verður í framtíðinni miðlað? Og hvað er hægt að miðla með nákvæmum hætti miðað við þau gögn sem eru föl og verða keypt eða eru nú þegar í vörslu stofnunarinnar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir góð orð í garð frumvarpsins, hann er greinilega maður sem hefur hugleitt þetta og sinnt þessu. Ég kem þá strax að spurningu þingmannsins. Ég sagði það í ræðu minni áðan að hinn staðlaði kvarði væri felldur út en við teljum að Landmælingar geti komið sér upp þeim landupplýsingagrunni og miðlað honum af þeirri nákvæmni, eins og stendur hér, sem þörf er á hverju sinni og tækni leyfir, svoleiðis að stofnunin geti sinnt betur hlutverki sínu. Við viljum hvetja stofnunina eða gera henni kleift að vera með sem allra nákvæmastar upplýsingar og miðla þeim sem bestar eru á hverjum tíma. Þess vegna var ákveðið að setja ekki staðlaðan kvarða inn eða einhvern ákveðinn mælikvarða því að kannski er það orðið úrelt eftir eitt, tvö ár sem við álítum vera það besta í dag. Ég tel mikla þörf á að nútímavæða stofnunina og er stolt af því að hafa getað flutt þessa tillögu. Fjöldi ferðamanna knýr náttúrlega líka á margvíslegar breytingar en þetta þarf að gera þannig að öll stafræn gögn um holt og hæðir, gil og gljúfur á þessu landi verði sem aðgengilegust. En ég þakka enn og aftur þingmanninum fyrir jákvæð viðbrögð.
Herra forseti. Sá kvarði sem er í notkun núna eða var áratugum saman, 1:50.000, hann datt ekki af himnum ofan, það var ekki svo. Það var sérstök ástæða fyrir því að hann var notaður. Það voru gögn sem við gátum fengið ókeypis á sínum tíma frá bandaríska hernum sem hér var. Þau voru í þeirri upplausn. Við höfum hins vegar orðið þess áskynja á síðustu árum eftir því sem t.d. deilum hefur undið fram um nýtingu eða vernd náttúrunnar að stofnanir eins og Náttúrufræðistofnun sem hafa þurft að gera ítarlega grein fyrir búsvæðum og fjölbreytileika lífs á svæðum sem hugsanlega þarf að ganga á, hafa ekki alltaf getað notað gögnin sem Landmælingar hafa haft yfir að ráða. Þau hafa þurft að afla þeirra með einhverjum öðrum hætti eða greiða fyrir þau stórfé því þau hafa ekki getað nýtt gögn sem hafa verið á kvarða fyrir ofan 1:25.000. Það er því væntanlega lágmarkið sem menn munu nýta í framtíðinni. Það sem ég var að velta fyrir mér og spurningin eiginlega fól í sér: Eiga Landmælingar einhver gögn sem eru brúkleg og ná yfir töluvert flæmi landsins sem eru á þeim kvarða? Er ekki mest af þeim gögnum sem stofnunin aflaði sér sjálf eða fékk í hendur á kvarðanum 1:50.000? Svo er það hárrétt sem hér er vísað til að allt breytist, atvinnulíf okkar breytist. Við sjáum það að ferðaþjónustu fleygir fram. Gríðarlegur fjöldi fólks kemur til Íslands og þeim fjölgar auðvitað sem þarf að sækja upp á hálendið vegna þess að menn lenda í einhvers konar hrakningum eða hreinlega villast og týnast. Það er við slíkar aðstæður, þegar menn eru í leit og björgun, sem þörf er á mjög nákvæmum landupplýsingum í hárri upplausn. Verður gerð sérstök gangskör að því að stofnunin afli þeirra [[Forseti hringir.]]yfir hin fjölförnustu ferðamannasvæði á hálendinu?
Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég þingmanninum fyrir. Þetta er alveg rétt, stofnunin hefur núna kvarðann 1:50.000 og getur eiginlega samkvæmt lögum ekki haft hann betri eða betri upplausn. En við segjum með frumvarpinu að við ætlum Landmælingum ekki að sinna framleiðslu á gögnum. Margir einkaaðilar hafa enn þá betri gögn en við höfum og opinberar stofnanir, alveg eins og þingmaðurinn gat um varðandi Náttúrufræðistofnun. En ef frumvarpið verður að lögum geta stofnanir ríkisins haft þann ávinning og möguleika að sameinast um kaup og leigu um landupplýsingar af einkaaðilum, svo sem eins og á grundvelli útboða ef þau sameinast um það, þannig að gögnin verði keypt en verði til staðar hjá Landmælingum. Það er hugsunin með þessu. En það er alveg laukrétt sem þingmaðurinn talar um að við höfum skynjað það að þetta er hindrun eins og staðan er í dag og henni viljum við ryðja úr vegi. Þess vegna er nú frumvarpið flutt meðal annars og einnig til að taka undir að gögnin verði gjaldfrjáls svo að þau nýtist einnig almenningi, ekki bara stofnunum ríkisins heldur líka almennt, með því að koma upp landupplýsingagátt. Það er nú helst vegna þess að þetta snertir stafræn gögn, stafrænar þekjur, að ég er hissa á því að við skulum ekki sjá þingmenn Pírata meira hér inni, en við erum að reyna að nýta okkur þessa stafrænu upplýsingatækni. [[Gripið fram í.]]En hv. þm. Össur Skarphéðinsson dekkar þetta allt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og ætla aðeins að leggja orð í belg. Ég held að það sé mikilvægt í öllum málum að við lítum á stóru myndina og hún er einfaldlega sú að þrátt fyrir að gengið hafi mjög vel hjá okkur núna á allra síðustu mánuðum - við erum að skila hallalausum fjárlögum, kaupmátturinn er að aukast mikið í landinu, störfum að fjölga o.s.frv. - þá stöndum við samt sem áður í þeim sporum, ekki ósvipað og mörg þau lönd sem við berum okkur saman við, að við skuldum of mikið, vaxtagjöld eru hærri en nemur öllum rekstrarkostnaði Landspítalans og sjúkratryggingum. Þar eru ekki taldar inni lífeyrisskuldbindingar en að öllu óbreyttu mun Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins fara í greiðsluþrot árið 2027 sem þýðir það að ríkisvaldið þarf að leggja fram rúmlega 20 milljarða kr. á hverju einasta ári í alla vega tíu ár og síðan eitthvað lægri upphæð. Þetta þýðir að við verðum að forgangsraða í ríkisrekstrinum því að auki horfum við fram á mikla breytingu á aldurssamsetningu mannfjöldans sem mun kalla á að við setjum meiri fjármuni í heilbrigðisþjónustu og ýmislegt annað sem tengist þeim málum. Þess vegna, þegar maður sér stofnun eins og þessa, Landmælingar Íslands, veltir maður því fyrir sér hvort þarna séu tækifæri til að endurskilgreina hlutverk ríkisins af þeirri einföldu ástæðu að við vitum öll og þurfum ekki að vera sérfræðingar í málinu til að sjá að gríðarlegar breytingar hafi orðið á þessu sviði á undanförnum árum og áratugum. Við vitum öll sem höfum aðgang að internetinu hversu auðvelt það er t.d. að nálgast ýmsa kortagrunna og ýmislegt annað. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu og í umfjöllun fjármálaskrifstofunnar eru einkaaðilar mjög áberandi á þessum markaði. Það er engin ástæða fyrir okkur að ríkisvaldið sé í samkeppni við einkaaðila þegar þess er ekki þörf. Eðli málsins samkvæmt er markmið okkar að sjá til þess að til séu bestu upplýsingar en það er ekkert sjálfgefið að ríkið sé best til þess fallið að standa í því. Ég vil vekja athygli þingheims og hv. nefndar sem um þetta mál fjallar á umsögn skrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins með frumvarpinu. Þar er bent á eftirfarandi, svo ég lesi bara beint upp úr umsögninni, með leyfi forseta: „Ef frumvarpið verður óbreytt að lögum er óvíst hvaða áhrif það hefur á þau fyrirtæki á einkamarkaði til lengri tíma litið sem eru nú með til sölu þau gögn sem uppi eru hugmyndir um að gera aðgengileg og gjaldfrjáls og heimilt verður að framleiða á vegum hins opinbera. Í þessu sambandi má hins vegar jafnframt líta til þess að aukið aðgengi að gjaldfrjálsum gögnum getur ýtt undir nýsköpun við úrvinnslu og framsetningu þeirra á einkamarkaði.“ Seinna segir á sömu síðu, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi vekur fjármála- og efnahagsráðuneytið athygli á því að ekki hefur farið fram heildstæð úttekt á mögulegum heildaráhrifum af þeirri stefnu að veita gjaldfrjálsan aðgang að opinberum gögnum. Þörf er á slíkri úttekt enda getur öflun eða framleiðsla slíkra gagna haft umtalsverðan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð, sem fjármagna þarf með einhverjum hætti, þótt ekki sé um verulegar fjárhæðir að ræða í þessu tilviki. Í þeim efnum skiptir einnig máli hvort þeir sem nýta slíkar upplýsingar og gögn greiði fyrir afnotin eða hvort kostnaðurinn verði lagður á aðra með almennri skattlagningu.“ Á svipuðum nótum en þó kannski svolítið harðorðari er grein sem rituð var í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum eftir Arnar Sigurðsson. Ég ætla að lesa smábrot úr þeirri grein, með leyfi forseta, en hún fjallar um þetta frumvarp sem greinarhöfundur er mjög ósáttur við. Þar segir: „Forsaga málsins er sú að einu kortagrunnar stofnunarinnar, sem annars vegar voru unnir af danska herforingjaráðinu og svo bandaríska hernum, reyndust úreldir þegar einkaaðilar hófu að kortleggja landið frá fjalli til fjöru landshorna á milli. Þannig er nú til háupplausnar kortagrunnur af öllu landinu sem notaður er til allra verklegra framkvæmda, leitar og björgunarstarfa, skipulagsvinnu og í leiðsögukerfi. Sem sagt: búið er að leysa af hólmi úrelt herkort. Þótt ótrúlegt megi virðast hafa 270 milljónir árlega til Landmælinga Íslands aldrei skilað eiginlegum landmælingum, hvað þá heilum kortagrunni! Raunar minnir „fyrirmyndarstofnunin“ Landmælingar Íslands óneitanlega á spítalann í „Já ráðherra“-þáttunum sem var fullmannaður en hafði enga sjúklinga svo reksturinn færi ekki fram úr áætlunum.“ Ég ætla ekki að leggja mat á það sem segir í þessari grein. Ég þekki ekki í smáatriðum starfsemi stofnunarinnar. Það sem ég geri hér er að vekja athygli hv. þingnefndar sem mun fjalla um frumvarpið og hæstv. ráðherra á mikilvægi þess að líta á málið í heildarsamhengi með það að markmiði að við notum ekki opinbert fé þar sem við þurfum þess ekki. Ef við erum á þeim stað að einkaaðilar sinna einhverju því sem við ætlum að fara út í með beinum eða óbeinum hætti er að mínu áliti skynsamlegra að nýta það fé annars staðar og þá í grunnþjónustu. Á sama tíma verðum við að gera áætlanir um hvað það kostar, eins og kemur fram í umsögn fjármálaskrifstofunnar, við verðum í það minnsta að vita hvað það mun þýða ef frumvarpið nær fram að ganga og við förum í auknum mæli að bjóða endurgjaldslausa þjónustu sem núna er tekið gjald fyrir. Við þurfum að vita hvað það kostar og hver á að greiða fyrir það. Þegar það liggur fyrir þá getum við tekið afstöðu til þess. Ég skal alveg viðurkenna að þegar maður er búinn að vinna í hv. fjárlaganefnd og í hagræðingarhópnum þar sem við leitum að matarholum, getum við kallað það, og leitum leiða til að spara í ríkisrekstrinum þá horfir maður á málin út frá þessu sjónarmiði. Það er alveg sama hvar við erum í stjórnmálum, það eru allir að ég held sammála um að við viljum sinna grunnþjónustu mjög vel og það verður aukin eftirspurn eftir henni. Að auki erum við með þessi háu vaxtagjöld og á meðan við horfumst ekki í augu við að lífeyrisskuldbindingarnar koma til greiðslu þá erum við með skipulegum hætti að draga úr lífsgæðum barna okkar og barnabarna okkar. Málið er svo einfalt. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að skoða frumvarpið út frá þeim sjónarmiðum sem ég hef rakið hér og treysti því að hv. þingnefnd sem og hæstv. ráðherra og ríkisstjórn muni gera það.
Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það bæti lífsskilyrði barna okkar í framtíðinni ef hægt er að taka skynsamlegar ákvarðanir um nýtingu landsins sem þau munu erfa á grundvelli nákvæmra upplýsinga. Borið hefur við að það hafi algerlega staðið á mörkunum. Hins vegar skil ég vel áhyggjur hv. þingmanns. Hann er öðrum þræði að velta því fyrir sér hvort með þessu sé verið að taka einhvern bita af einkamarkaði og það er vel hægt að færa rök að því. Í reynd kemur fram að þegar gjaldfrelsi var sett á einhvern tíma í fyrra, menn hættu að rukka fyrir þessar upplýsingar, þá jókst ásóknin gríðarlega. Það er hugsanlegt að fram að þeim tíma hafi menn aflað sér sömu upplýsinga beinlínis á markað með því að greiða fyrir þær. Í sjálfu sér gæti það með einhverjum hætti veikt einhver fyrirtæki sem hafa selt slíka þjónustu. Þá ber á hinn bóginn að líta á það að frumvarpið finnst mér akkúrat bera í sér vísi að frjóu samstarfi einkamarkaðar og hins opinbera. Það felst í eftirfarandi: Landmælingar og hið opinbera á ekki að framleiða gögnin. Það á að kaupa gögn af þeim sem framleiða þau á einkamarkaði. Þannig skil ég frumvarpið. Ég mundi telja sökum þess skorts sem er á stafrænum gögnum um landupplýsingar í hárri upplausn að þetta kallaði á - kannski ekki á þessu ári, ég sé hvernig búið er um það í frumvarpinu - að hið opinbera færi skipulega að byggja upp slíka gagnagrunna. Við vitum um stór verkefni sem ekki hefur tekist að vinna einmitt vegna skorts á þeim og við höfum jafnvel ekki getað staðið undir alþjóðlegum skuldbindingum vegna skorts á þeim. Með skipulagðri vinnu í krafti þessa frumvarps er hægt að ráða bót á því og skapa um leið verkefni fyrir einkamarkaðinn. Þannig skil ég þetta.
Virðulegi forseti. Eins og ég skil gagnrýni fjármálaskrifstofu er núna greitt fyrir ákveðna hluti ef menn ætla að nýta sér þá. Ef á að ganga þannig fram að þeir verði ókeypis dregur það eðli málsins samkvæmt úr hvatanum til að framleiða þá. Gefum okkur til dæmis að við munum ekki setja næga fjármuni til þessa og þá dregur hreinlega úr því að nákvæmar upplýsingar verði á kortum á Íslandi. Þannig skil ég þessa gagnrýni. Ég held að það sé alla vega nr. eitt að við vitum hvað þetta þýðir. Hvert erum við að fara með þetta? Hér talaði maður sem þekkir málið mjög vel, þá vísa ég í hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra sem hafði með þennan málaflokk að gera á sínum tíma, og ég efast ekki um það eina sekúndu að hv. þm. Össur Skarphéðinsson þekkir rekstur Landmælinga Íslands þar af leiðandi betur en sá sem hér stendur, en við verðum að vita á hvaða leið við erum. Erum við að ganga hér þannig fram að við munum minnka hvatann til að framleiða kort og slíkar upplýsingar, hvort sem það eru rafræn kort eða eitthvað annað? Þetta á allt að verða ókeypis. Þá munum við draga úr hvatanum til að fá þær nákvæmu upplýsingar sem hv. þingmaður vísaði til. En stóra málið finnst mér vera, og þetta er auðvitað angi af því: Hvernig ætlum við að nýta fjármuni skattgreiðenda? Við erum sammála því að við viljum sem nákvæmastar upplýsingar. Ef einhver er að sinna því að koma fram með nákvæmar upplýsingar þá þurfum við kannski ekki að hafa jafn miklar áhyggjur og ef það væri þannig að enginn hefði áhuga á að sinna því eða ef þetta snerist um þá sem eru sjúkir eða þurfa á aðstoð að halda. Þetta finnst mér vera stóra málið og við verðum að fá svar við því.
Herra forseti. Þetta er algerlega lögmætt sjónarmið sem hv. þingmaður er með. Í reynd snýst það um kjarnaspurningu: Erum við að eyða peningum í hluti sem ekki eru þarfir? Það er kjarnaspurningin. Hv. þingmaður velti því líka upp hvort frumvarpið muni leiða til þess að ríkið fari hugsanlega að kaupa gögn fyrir peninga skattborgaranna sem ekki er beinlínis þörf á. Ég dreg það mjög í efa því ég sé ekki að frumvarpið feli í sér innbyggðan hvata til þess. Ég tel einfaldlega að verkefni sem muni koma upp kalli á kaup á gögnum. Ég nefni þá sérstaklega sem dæmi að við höfum samþykkt rammaáætlun. Þar eru inni alls konar virkjunarkostir, sumir umdeildir en líka kostir sem samþykki er um. Í engan þeirra sem búið er að veita blessun verður ráðist fyrr en búið er að gera nákvæmar úttektir á afleiðingum og lífríkinu öllu ef það liggur ekki þegar fyrir og klárt er að sennilega fæstum þeirra sem eru í bið verður ráðið til lykta nema á grundvelli svona gagna og því nákvæmari sem þau eru, því betri. Sá gagnagrunnur sem fyrir hendi var dugði ekki, því miður. Þannig var staðan strax að verða á því herrans ári 1994 þegar ég fór með þennan málaflokk og kynntist þessu þess vegna. Ég held að þörfin fyrir slíkar upplýsingar muni drífa kaup hins opinbera og sé ekki að það verði til þess að peningum verði eytt í óþarfa. Ég held þvert á móti að ekki dragi úr hvatanum sem nú þegar er á einkamarkaði til að búa til þessi gögn. En það getur vel verið að það dreifi með einhverjum hætti viðskiptum eða breyti samsetningu þeirra, eða geti haft áhrif á einstök fyrirtæki. En svo vil ég segja af því að hér var vísað í grein eftir Arnar Sigurðsson að ég hafna því alfarið að Landmælingar hafi aldrei á sinni tíð búið til neinar upplýsingar. [[Forseti hringir.]]Ég minnist þess að á sínum tíma sem umhverfisráðherra var ég að slást fyrir flugpeningum handa þeim til að sú ágæta stofnun gæti farið í það og haldið áfram að mynda landið.
Virðulegi forseti. Arnar Sigurðsson er nú ekki hér til andsvara en hann sagði að þótt ótrúlegt mætti virðast þá hefðu 270 millj. kr. árlega til Landmælinga Íslands aldrei skilað eiginlegum landmælingum, hvað þá heilum kortagrunni. Það eru orð greinarhöfundar. Mér finnst eftir að ég er búinn að hlusta á þessa stuttu ræðu hv. þingmanns að ef það þarf að rannsaka eitthvað sérstaklega út af fyrirhugaðri virkjun eða öðru þá þurfa menn eðli málsins samkvæmt að gera það. Þeir aðilar sem ætla að fara út í slíka virkjun ættu greiða það en ekki skattgreiðendur, það er mín skoðun.
Gögnin verða til og verða ókeypis öllum.
Já, nákvæmlega, þar erum við akkúrat komin að kjarna málsins. Þarna er verið að skoða eitthvað sérstaklega vegna verkefnis sem einhver mun vonandi hagnast á og ég tel að sá aðili eigi að greiða fyrir það en ekki almenningur með sköttum sínum. Það finnst mér vera frekar augljóst. Mér finnst kjarni vandans vera sá að við erum alltaf að ræða þetta út frá stofnun í staðinn fyrir að ræða þetta út frá því hvað við viljum að hið opinbera geri. Það finnst mér vera stóra málið. Við viljum sjá til þess að til séu nákvæmar upplýsingar en ég held að vísu að kort séu ekki vandamálið. Ég ferðast þó nokkuð mikið um landið og ég hef ekki orðið í neinum vandræðum með kort, alla vega ekki sem almennur ferðamaður.
Þú villist líka oft.
Hv. þingmaður kallar fram í að ég villist oft, en það hefur ekkert með kortin að gera. Það er bara af því að sá sem hér stendur er mjög oft utan við sig. Mér þykir leiðinlegt að það komi fram í þingræðu en ég verð að gangast við því, það eru of margir sem vita af því að ég villist mjög oft, en ég vona að það lagist nú eftir því sem ég verð eldri og minna utan við mig. En stóra málið er þetta: Við þurfum að haga okkur í þessu sem öðru eftir því: Hvað viljum við að ríkið geri? Í hvað eiga peningar skattgreiðendanna að fara? Ef 270 millj. kr. fara í þessa stofnun fara þær ekki í hjúkrunarrými á meðan. Svo mikið er víst.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrir það fyrsta fagna því að þetta mál er komið fram og þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar. Þetta er afar gott og mikilvægt mál og má segja að að hluta til eigi hér að festa í lög áform sem hafa verið í pípunum um nokkurra ára skeið. Eins og kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hefur lengi legið fyrir að við þyrftum að stilla betur af lagalegan umbúnað utan um kortagögn á Íslandi. Af því að menn voru aðeins að tala um mikilvægi og þörf á landupplýsingum og gögnum almennt þá held ég að það sé einmitt mikilvægt eins og kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að festa sig ekki í því að ræða það út frá tilteknum stofnunum. Landupplýsingagögn eru mikilvæg, ekki síst í lifandi landi eins og Ísland er þar sem eru að verða til ný fjöll bara á meðan við stöndum hér og spjöllum, land er að stækka út til sjávar og minnka á öðrum stöðum, landbrot er víða, ár færast til, jökulhlaup verða o.s.frv. Allt veldur þetta breytingum á lifandi landi. Það er ekki bara okkur til skemmtunar og gleði að við þurfum að halda utan um þessar breytingar heldur höfum við ákveðnar skyldur við borgarana í landinu sem varða kortlagningu og yfirsýn yfir náttúruvá. Við þurfum kort til að tala um flóðavarnir, við þurfum kort til að geta talað um náttúruvá eins og snjóflóð, til að hættumeta það sem varðar jökulhlaup, eldgos o.s.frv., allt þetta starf byggir á landupplýsingagögnum. Þá vil ég ekki síður nefna alla umræðuna sem lýtur að landnýtingu. Hér barst í tal rammaáætlun en við getum líka talað um náttúruverndaráætlun, samgönguáætlun og nú síðast kerfisáætlun um flutningskerfi raforkunnar. Öll þessi kerfi þurfa á landupplýsingum að halda. Landbúnaður, ræktun, vegakerfi, allt kallar þetta á landupplýsingagögn. Burt séð frá því hvort það eru einkaaðilar sem greiða fyrir gögnin eða skattgreiðendur, allt kemur það saman í því að það kostar eitthvað, þá er það hagkvæmara og betra fyrir samfélagið og gott fyrir samfélagið í heild að þessi gögn séu sem best og þau séu sem opnust, þ.e. allir þessir aðilar, bæði opinberir aðilar og einkaaðilar, geti haft að þeim aðgang og líka með þeim rökum að samfélagið á þessi gögn og þess vegna eiga þau að vera aðgengileg fyrir samfélagið í heild. Þá komum við kannski að hugmyndafræðinni sem liggur á bak við þá ákvörðun á sínum tíma sem var í raun tekin með gjaldskrárbreytingu í janúar 2013 sem snerist þá um að gera gögn í eigu stofnunarinnar Landmælinga Íslands gjaldfrjáls. Það var í raun gert á grundvelli þeirrar hugmyndafræði að öll gögn sem keypt eru með opinberum fjármunum eigi að vera aðgengileg. Þessi gögn, rétt eins og þjóðskrá eða fasteignaskrá eða aðrar þær upplýsingar sem við söfnum saman á forsendum almannavaldsins, eiga líka að vera aðgengileg fyrir þann sama almenning, þar með líka miðlað til annarra stjórnvalda, sveitarfélaga og almennings en síðast en ekki síst, og þá kem ég aðeins inn á orðaskipti hv. þingmanna á undan mér, til fyrirtækja. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafði áhyggjur af hlut einkaaðila í kjölfarið á þessu frumvarpi og var þá kannski fyrst og fremst að horfa á þann enda sem lýtur að gerð og utanumhaldi gagnanna. En við skulum ekki gleyma þeirri hlið sem lýtur að örvun atvinnulífs, þ.e. auknum möguleikum á þróun, rannsóknum og nýsköpun. Það varð í raun og veru alger sprenging eftir að gögnin voru opnuð 2013, ekki síst á einkamarkaði. Alls konar nýsköpunar- og þróunarfyrirtæki fengu þarna fullan aðgang að þessum gögnum og gátu þannig byggt á því þróun og þróunarverkefni fyrir ferðaþjónustuna, fyrir ferðafélög, fyrir náttúruverndarsamtök o.s.frv. Þarna höfðu allt í einu allir grunninn eða efnið til að vinna úr í stað þess að vera háðir því að þurfa að afla sér grunngagnanna eða búa þau til. Það hefur líka verið sjálfstætt viðfangsefni og það þekki ég eftir að hafa verið í umhverfisráðuneytinu að fleiri en ein stofnun vinnur að öflun, þróun, varðveislu og miðlun landupplýsingagagna og meira að segja margar stofnanir undir sama ráðuneyti. Náttúrufræðistofnun er með sín gögn og Veðurstofa Íslands er með sín gögn. Með frumvarpinu stuðlum við að því að opinbert fé sé nýtt betur að því leytinu til að koma í veg fyrir eða draga úr möguleikunum á tví- og margverknaði í þeim efnum. Það er líka jákvætt. Ég hef samúð og skilning á þeim sjónarmiðum sem koma fram hjá einkaaðilum og mér finnst skiljanlegt að menn hafi áhyggjur af því að þeir missi spón úr aski sínum. Ég er hins vegar sjálf þeirrar skoðunar, og er að því leytinu til kannski afslappaðri gagnvart því að opna gögn en kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að það að sleppa gögnunum lausum verði beinlínis til að örva atvinnulífið og örva þá nýsköpun og þróun sem er einmitt svo mikilvæg. Við sáum það til að mynda eftir að þessum gögnum var hleypt lausum, ef svo má að orði komast, í staðinn fyrir að þegar við opnum Google Maps sáum við bara hvítan flöt og eina gula línu fyrir veginn erum við núna farin að sjá meira á kortum vegna þess að aðgengi að gögnum Landmælinga er orðið opið. Ég fagna frumvarpinu og raunar því að hér er verið að stíga enn þá frekar inn í þær ákvarðanir sem áður lágu fyrir. Það var lagt til í skýrslu árið 2011 að komið yrði á fót almennum landupplýsingagrunni sem hefði að geyma nákvæmar og ítarlegar landupplýsingar sem stjórnvöld þurfa á að halda vegna lögbundinna verkefna, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, og síðan árið 2013 er tekin ákvörðun um að gögnin verði gjaldfrjáls. Það er alveg í takt við almenna kröfu um aukið gagnsæi, þ.e. að almennt sé það þannig að almenningur eigi ekki að þurfa að fara langar leiðir í því að sækja það sem honum í raun og veru ber. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um það að gögn sem er safnað í þágu almannavaldsins á kostnað almennings hljóti að eiga að vera aðgengileg þeim hinum sama almenningi, það hefur a.m.k. verið mín afstaða til þessa máls. Ég ætla ekki að lengja umræðuna neitt sérstaklega. Mér fannst rétt að koma aðeins inn í hana hér og gera grein fyrir þessari afstöðu. Það kom fram í ágætu andsvari hæstv. ráðherra að kortagrunnurinn er eins nákvæmur í raun og veru og Landmælingar vilja og það er ákveðin breyting að Landmælingar eru þá ekki bundnar eins og þær áður voru. Það er framfaraspor og ég ítreka að ég tel það vera til mikilla bóta að við stígum hér skrefið til fulls með að opna gögnin, við erum að auka möguleika Landmælinga á því að halda utan um þessi gögn en jafnframt að styrkja þá þætti samfélagsins sem þurfa á sterkum og öruggum landupplýsingagögnum að halda. Það sem er líka brýnt í þessu samhengi er að örva nýsköpun og þróun í atvinnulífinu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega, góða og upplýsandi ræðu og það er fróðlegt fyrir okkur sem ekki þekkjum nákvæmlega starfsemi Landmælinga Íslands, að hlusta á tvo fyrrverandi hæstv. ráðherra og einn núverandi fara málefnalega yfir efnið og af þekkingu og það er vel. Ég er ánægður að heyra að hv. þingmaður er sammála mér um að líta ekki á verkefnin út frá stofnunum. Það væri upplýsandi að heyra hv. þingmann fara yfir það að þetta er kortagerð sem virðist vera svolítið annað en við hugsuðum fyrir einhverjum árum þegar maður fékk sér kort sem maður notaði þegar maður var á ferð um landið eða í öðrum löndum. Nú er það allt komið inn í tölvur, spjaldtölvurnar og hvað það heitir allt saman og maður notar kortin fyrst og fremst þar. En ég gerði mér ekki grein fyrir að það væru margar aðrar opinberar stofnanir sem eru líka með þetta. Hv. þingmaður nefndi að það ætti alls ekki að líta á þetta út frá út frá stofnunum, sem ég er alveg sammála. Eftir því sem ég hlusta meira á umræðuna finnst mér þetta snúast um einhvers konar áætlun um hvað hið opinbera eigi að leggja í þegar kemur að kortagerð og þá af hverju. Eftir að vera búinn að hlusta á tvo fyrrverandi hæstv. ráðherra finnst mér í rauninni að það sé engin sérstök þörf fyrir stofnun eins og Landmælingar Íslands. Því meira sem ég hlustaði á hv. þingmenn varð ég sannfærðari um að opna ætti gögn sem væru þá gjaldfrjáls. Það geta alveg verið rök fyrir því, í það minnsta það sem búið er að gera nú þegar og það truflar mig svo sem ekkert þó að bandarískt alþjóðafyrirtæki hafi hagnast á því, við gerum það öll. En mér finnst þetta snúast um hvað við gerum í framtíðinni og hv. þingmaður nefndi að þetta tengdist vegagerð og verklegum framkvæmdum o.s.frv. Mér finnst margt af því alveg hreint og klárt eiga heima hjá þeim aðilum sem nýta sér það, þ.e. að menn greiði fyrir það þegar menn fara í eitthvað sem nýtist almenningi ekki beint. Það þarf alla vega að ganga aðeins lengra til að sannfæra mig um að ríkið eigi að borga fyrir það allt saman.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er svolítið bratt hjá hv. þingmanni að draga þær ályktanir af ræðu minni að Landmælingar Íslands séu óþörf stofnun. Eins og fram kemur í ágætri greinargerð með málinu er mikilvægt að þekking sé fyrir hendi á nákvæmlega þeim fræðum sem landupplýsingar eru, að fyrir hendi sé lýsigagnaþjónusta og stafrænar landupplýsingar, skoðunarþjónusta, niðurhalsþjónusta sem snýst um að hægt sé að ná í þessi gögn, vörpunarþjónusta, sem snýst um samhæfingu á gögnum milli stofnana o.s.frv. Þarna er því margs konar sérfræðiþekking sem snýst í raun um öflun, varðveislu og miðlun landupplýsingagagna. Síðan er þróun stofnanakerfis ríkisins önnur umræða sem örugglega má taka og á uppbyggilegan og ágætan hátt. Mig langar líka til að nefna það hér vegna þess að það er þáttur sem ekki kom sérstaklega fram, en hv. þingmaður vísaði til hinna tvívíðu korta sem við þekkjum öll, sem eru göngukort og landakort sem við erum með í töskunni þegar við förum gangandi eða akandi um landið, það er vaxandi eftirspurn og framboð á þrívíddargögnum, þ.e. möguleikanum á því að geta beinlínis kallað fram upplýsingar um þrívídd eða um landslagið sem slíkt og hvernig manni gangi síðan að ferðast um það, ekki bara að því er varðar landslag heldur ekki síður að því er varðar skipulag. Þeirri aðferðafræði hefur vaxið mjög ásmegin að í staðinn fyrir að horfa á skipulag, og þá bæði aðal- og deiliskipulag, sem tvívítt verkefni, geti menn horft á það sem þrívíð viðfangsefni þannig að þeir geti séð sjálfa sig fyrir sér innan um hús af mismunandi stærðum og gerðum og nálægt mismunandi landslagi o.s.frv. og tekið upplýstar ákvarðanir á grundvelli þess.
Virðulegi forseti. Alltaf þegar menn ræða hugmyndir sem þeim finnast vera róttækar, eins og að leggja niður stofnun, fara menn í baklás. Það er eðli manna og það er náttúrlega þess vegna sem við sitjum uppi með stofnanir sem voru upphaflega settar á fót fyrir eitthvað allt annað. Menn breyta þá frekar algerlega hlutverki viðkomandi stofnunar því að það má alls ekki leggja hana niður einhverra hluta vegna, það þekkjum við. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að við eigum að líta á þetta út frá eftirfarandi spurningum: Hvað viljum við að hið opinbera geri? Hvernig viljum við forgangsraða skattpeningunum? Hér er um að ræða 270 millj. kr. sem fara í viðkomandi stofnun. Er ekki kjörið að nýta háskólana í það að afla þeirrar þekkingar sem hv. þingmaður nefndi réttilega að þurfi að vera til staðar? Færi það bara ekki afskaplega vel saman og væri ekki hægt að gera það með minni fjármunum, alla vega einhvern hluta þess, og styrkja um leið háskólastarfsemina? Ég velti því fyrir mér. Hv. þingmaður nefnir framtíðaráætlanir eða hugmyndir, það á örugglega við nútíðina líka, og á morgun verður það örugglega orðin fortíð því að þá verður komið fram eitthvað nýtt. Ég held að það hljóti að vera endalausir möguleikar í þessu, alveg óendanlegir. Það mjög spennandi að fara út í það og þá er enn meiri nauðsyn að huga að því hvernig best er forgangsraða skattpeningum þegar kemur að þessum málum. Þarna er endalaus uppspretta, allra handa nýsköpun. Hér er talað um að allt eigi að vera gjaldfrjálst sem snýr að því að borga með opinberu fé. Það á örugglega við um sveitarfélögin líka þegar er talað um deiliskipulag og aðalskipulag. Það er á hendi sveitarfélaganna. Það er allt saman mjög spennandi. Við verðum að forgangsraða fjármunum hins opinbera. Það sem við notum í þessa stofnun notum við ekki í það sem við erum í orði kveðnu alla jafnan sammála um að eigi að vera í forgangi. [[Forseti hringir.]]Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga.
Virðulegur forseti. Ég held að við séum í grundvallaratriðum sammála um að það er mikilvægast að horfa á verkefni og viðfangsefni hins opinbera út frá verkefnunum sem slíkum en ekki út frá einhverjum útveggjum stofnana, ég er algerlega sammála því. En hins vegar heyri ég á umræðunni hér, á ræðu og andsvörum hv. þingmanns að það væri góð hugmynd að hann heimsækti Landmælingar Íslands og gerði sér grein fyrir út á hvað öll sú vinna gengur. Þó að Landmælingar Íslands sitji uppi með að vera ríkisstofnun, sem er ekki endilega uppáhaldshugtak hv. þingmanns eins og ég skil hann, er það afskaplega framsýn og metnaðarfull stofnun og það er stofnun sem fengið hefur nýsköpunarverðlaun og verið í fararbroddi oftar en ekki í því að horfa til framtíðar. Hún stendur ekki vörð um trénuð eða gömul vinnubrögð heldur sækir fyrst og fremst fram. Ég átta mig á því að hv. þingmaður sagði þetta ekki en ég vil brýna hann í því að kynna sér málið og kynna sér Landmælingar Íslands. Ég held að það væri bara ánægjulegt fyrir hann og ekki síður fyrir Landmælingar að fá hann í heimsókn og fara yfir þessi verkefni [[Ertu alveg viss?]]vegna þess að þau koma manni á óvart. Þegar ég fór að heimsækja Landmælingar sem ráðherra varð ég uppveðruð yfir því hversu glæsileg stofnun er þarna á ferð og hversu mörg spennandi verkefni eru þarna undir. Maður áttar sig á því að það er mjög mikilvægt að hugsa út fyrir boxið, sem er oftar en ekki gamla kortið í rassvasanum.
Frú forseti. Mér þótti leitt að heyra að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á stundum erfitt með að rata í náttúrunni. Ég hélt að það gilti bara um göngu hans í stjórnmálum. Það eru að vísu margir stöðugt reiðubúnir til að koma þar til leiðbeiningar og hjálpar. Það hef ég mörgum sinnum gert, eins og hv. þingmaður veit, en þó hef ég aldrei uppskorið nema vanþakklæti fyrir það. [[Gripið fram í: Hárrétt.]]Hins vegar er kannski hægt að ráða bót á þeim skavanka sem hv. þingmaður býr við með því að taka upp framsóknarfæðið. Það felur í sér að borða mikinn blóðmör eða einhvern annan járnríkan mat, vegna þess að það hefur komið í ljós að áttvísi manna í náttúrunni byggist á því hversu mikið er af segulmögnuðum járnögnum í nefi viðkomandi. Ég væri út af fyrir sig alveg til í að skoða nef hv. þingmanns en mæli með því að hann taki upp blóðríkan kost. Svo skulum við sjá hvort það gangi ekki vel og það sé eitthvað annað en að hann sé utan gátta, því að mér virðist sem hann sé allra manna skilningsríkastur, hafi öll skilningarvitin mjög vel opin og er ég honum þakklátur fyrir það. Í þessari umræðu held ég að margt hafi komið fram sem bendi til þess að hér sé verið að stíga mjög jákvætt skref. Ég er ánægður með þetta frumvarp fyrir tveggja þátta sakir. Í fyrsta lagi er ég glaður með það að núverandi ríkisstjórn heldur áfram því sem síðasta ríkisstjórn hóf í janúar 2013, að bjóða almenningi upp á gögn af þessum toga án gjalds. Þetta var nýmæli sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir beitti sér fyrir sem hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra á sínum tíma. Það var ekkert sérlega umdeilt en var í anda þeirrar stefnu sem sú ríkisstjórn fylgdi, sem var að reyna að byggja á gagnsæi og kærleika. Það er gleðilegt að núverandi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra fetar þennan stíg og má líta á það sem ákveðið gæðavottorð af hálfu núverandi ríkisstjórnar gagnvart að minnsta kosti þessum þætti í fari síðustu ríkisstjórnar. Í öðru lagi lít ég náttúrlega á mig í fjarveru Pírata sem heiðurspírata í þessari umræðu og fyrir hönd okkar fagna ég því þegar verið er að gera gögn og skjöl sem ríkið hefur yfir að ráða á netinu aðgengileg öllum þorra almennings án endurgjalds. Það er í anda þeirrar stefnu sem píratar allra flokka reka. Ég tel líka að með þessu frumvarpi sé stigið heillaspor gagnvart markaðnum. Á sínum tíma voru miklar deilur um það hvort Landmælingar ættu, eins og þær gerðu í þá daga, að afla sér eigin upplýsinga með því að hafa á leigu flugvélar, og stundum fleiri en eina, sem fóru og tóku myndir til að við hefðum þær landupplýsingar sem þarf við að búa til að geta ráðist í margvíslega flóknar ákvarðanir. Á þeim tíma þótti ýmsum sem það ætti að vera á einkamarkaði og ég var þeirrar skoðunar á þeim tíma. Nú er fyrir löngu búið að stíga þetta skref og ég tel að það skref sem hæstv. ráðherra er að taka núna sé enn jákvæðara en þau fyrri. Ég tel að með þeim hætti sem hér er um búið sé alls ekki verið að reka til þess að ráðist verði í einhvers konar ónauðsynleg kaup á upplýsingum. Ég held þvert á móti að þau ráðist einungis af þeirri þörf sem sprettur upp hjá ýmsum stofnunum ríkisins til að byggja á slíkum gögnum, en hitt er algerlega ljóst að það leiðir frekar til þess að það geta orðið til fyrirtæki sem sérhæfa sig beinlínis á markaði við að afla slíkra upplýsinga. Ég skil það svo á hæstv. ráðherra, og hef kannski ekki fylgst nógu vel með þeirri þróun, að á stundum þurfa gögn miklu hærri upplausn en ég hef talað um hér. Ég veit af fornri reynslu Náttúrufræðistofnunar sem taldi sig ekki geta notað minni upplausn en 1:25.000 en veit hins vegar til þess að í mörgum tilvikum þurfa menn að vera miklu nákvæmari og hafa mun ítarlegri upplýsingar á höndum og fara niður í allt að 1:5.000 eða minna, það fer allt eftir eðli verkefna. Þá er að minnsta kosti búið að feykja burt þeirri hindrun sem segja má að hafi legið í gildandi lögum sem felst í því að stofnunin hafi engar skyldur til að hafa yfir að ráða eða láta af höndum gögn, landfræðilegar upplýsingar, sem voru á hærri upplausn en það. Það finnst mér ákaflega jákvætt. Ég gleðst líka yfir þeim upplýsingum sem koma fram hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur um að þegar þessi breyting var gerð árla 2013 hafi í kjölfarið orðið gróska á grundvelli þess að ný fyrirtæki sem voru að klekjast út eða voru beinlínis stofnsett sem hugmyndir á grundvelli þessara nýju gjaldfrjálsu upplýsinga hófust handa um að framleiða vörur sem margir geta nýtt sér, lítil fyrirtæki sem sum verða aldrei mjög stór en sum geta vaxið og dafnað. Það er mjög jákvætt. Þess vegna hafði ég dálítið gaman af því að í þessari umræðu milli tveggja góðra starfsfélaga minna fannst mér á köflum sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir væri að verja frumvarpið frá sjónarhóli markaðssinna meðan andmælandinn í málinu, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, væri kominn eilítið meira til vinstri, en þá má geta þess að ég skil kannski ekki alltaf nægilega vel þá djúpsálarfræði sem felst í orðum hv. þingmanns. [[Gripið fram í.]]Ég gengst alveg fúslega við því. Hins vegar hrökk hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson inn í sitt gamla kunnuglega sjálf þegar hann síðar í næsta umgangi taldi að upplýsingar hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur hefðu eiginlega sýnt honum fram á að leggja mætti stofnunina niður eða búa til einhvers konar innkaupastofnun landupplýsinga sem hugsanlega mætti vista innan Innkaupastofnunar ríkisins, eða guð má vita hvað. Svo ég skýri það út fyrir hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, og þess vegna hæstv. ráðherrum, af hverju ég tel að í frumvarpinu sé ekki neitt sjálfkrafa hvati til aukinna útgjalda þá vil ég segja eftirfarandi: Í fyrsta lagi er ég sammála því að við eigum alltaf að gæta vel að peningum skattgreiðendanna og ef þetta frumvarp fæli til dæmis í sér einhvern sjálfstæðan hvata fyrir Landmælingar til að fara að hlaða upp upplýsingum, mjög nákvæmum og góðum sem hugsanlega væri ekki þörf fyrir, mætti fallast á þau sjónarmið að það væri einhvers konar ýtni í frumvarpinu til þess. En það er mín reynsla alla vega að þessar upplýsinga hafi alltaf verið aflað vegna þess að kallað hefur verið eftir þeim. Og hvað er það sem kallar eftir þeim? Það eru einhvers konar verkefni. Þau geta verið af margvíslegum toga. Virkjanir, eins og ég nefndi, mörkun verndarsvæða, mörkun þjóðgarða, vegalagnir, mörkin á millum stjórnsýslueininga og síðast en ekki síst má líta svo á að nákvæmur gagnagrunnur landupplýsinga á stafrænu formi sé bókstaflega grunnur einkaeignarréttarins, hann sé grunnur kapítalismans. Það má líta svo á vegna þess að einungis þannig, nema þá með mjög ærnu erfiði upp á gamla mátann, geta menn í fljótu bragði séð á grundvelli hárra korta og hárra upplausna hvar mörk jarðnæðis liggja. Við vitum, um það hafa verið skrifaðar heilar bækur, að akkúrat skorturinn á því í fjarlægum álfum eins og Afríku hefur leitt til þess að þar hafa ekki getað skapast markaðshagkerfi, vegna þess að menn gátu ekki selt lönd - og í þeim parti heimsins var það kannski undirstaða og andlag veða ef menn ætluðu sér að fá lán til einhvers konar rekstrar - vegna þess að ekki var hægt að sýna fram á hvar mörk jarða voru. Þetta vildi ég nú segja. Þetta skiptir líka máli fyrir okkur varðandi Fasteignaskrá ríkisins og ýmislegt fleira og hefur reyndar verið nefnt sem rök fyrir því að við þyrftum að verða okkur úti um svona. Ég tel sem sagt að það séu verkefni sem spretta upp sem kalla á slíkar upplýsingar. Þá eru þær unnar og þegar þær eru komnar í vörslu ríkisins munu þessi lög segja að almenningur eigi kost á því að fá þau ókeypis. Og þá kemur rúsínan í pylsuendanum, sem ég veit að við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bítum hressilega í með mikilli ánægju: Að sjálfsögðu verður greiðslan fyrir þessa upphaflegu vinnslu af upplýsingum greidd af þeim sem nýttu hana, í langflestum tilvikum af þeim sem standa að verkefninu. Ég er því ekki viss um að þetta leiði til þess þegar upp er staðið að það verði neinn sérstakur kostnaður til viðbótar fyrir ríkið. Ég á við að í því tilviki ef er um að ræða einhvers konar byggingarframkvæmdir er sjálfsagt að byggingaraðilinn og þeir sem að því standa greiði það. Ef um er að ræða upplýsingar sem til dæmis stofnun eins og Náttúrufræðistofnun er að vinna eða þarf til að geta unnið vinnu sínu eru tvenns konar ástæður sem geta rekið hana til þess. Í fyrsta lagi upplýsingar sem hún er að vinna fyrir einhvers konar framkvæmd eins og virkjanir, að meta afleiðingar virkjana á tiltekin landsvæði, eða þá til að sýna fram á að Ísland standi undir kvöðum sem á það hafa verið felldar af alþjóðlegum skuldbindingum. Ég nefni Bernarsamninginn, samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika o.s.frv. Einhvern tíma hefði dregið að því að þurft hefði fjármagn til að verða stofnun út um slíkar upplýsingar og það er akkúrat það sem hefur gerst hér á síðustu árum. Ég ætla ekki að fara að þreyta hv. þingmann á því að juða í honum með IPA-styrki og annað slíkt en stór hluti af IPA-styrkjunum, mig minnir 250 millj. kr. eða meira, átti einmitt að renna til að liðsinna Náttúrufræðistofnun við að standa undir ákveðnum skuldbindingum gagnvart Evrópureglum. Frú forseti. Ég fer yfir þetta á þennan hátt til að sýna fram á að frá mínum sjónarhóli felur þetta ekki í sér sjálfstæðan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Hitt er annað mál að hugsanlegt er að þeir sem skrifuðu mat fjárlagaskrifstofu ríkisins hugsi þetta öðruvísi til langframa. Þeir fallast á að þetta frumvarp í leiði í sjálfu sér ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð fyrst um sinn en þeir telja að það gæti til langs tíma litið haft áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þar finnst mér þeim aðeins bresta hið rökfræðilega flug vegna þess að þá eru þeir að tala um að hið opinbera neyðist til að kaupa upplýsingar, sem munu auðvitað kosta peninga, en ég er að færa rök að því að í flestum tilvikum kæmu þeir peningar frá þriðja aðila. Í þeim tilvikum sem svo væri ekki félli sá kostnaður til vegna þess að ríkið stæði undir ýmsum skuldbindingum sem það þarf og hefur axlað. Það sem skiptir líka máli er að mér sýnist að frumvarpið fari eiginlega langleiðina með að koma í veg fyrir það til dæmis, sem við höfum dæmi um, að menn eða stofnanir á sviði ríkisins eða á sviði annarra opinberra aðila, eins og til að mynda sveitarfélaga, kaupi sömu upplýsingarnar eða láta vinna sömu upplýsingarnar. Ég held að þetta frumvarp, með því að hafa svona opið aðgengi í gegnum tiltekna gátt, fari langt með að loka á þann möguleika. Þegar upp er staðið finnst mér mjög margt mæla með frumvarpinu. Í fyrsta lagi er verið að halda áfram þeirri stefnu sem fyrri ríkisstjórn markaði um gjaldfrjálsar upplýsingar um landfræðileg gögn á stafrænu formi. Í öðru lagi er verið að undirstrika það prinsipp að ríkið eigi að reyna að opna upplýsingasjóði sína eftir því sem hagsmunir þess leyfa og gerlegt er án þess að nokkrir aðrir almannahagsmunir skaðist. Í þriðja lagi er líklegt að þetta ýti undir grósku meðal smárra fyrirtækja sem geta unnið úr þeim gögnum sem þau fá án afgjalds frá Landmælingum Íslands. Í fjórða lagi sýnist mér líka að þetta leiði til þess að líkur á tvíverknaði, sem felist í því að mismunandi opinberar aðilar kaupa sömu upplýsingar, séu úr sögunni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu sem var mjög upplýsandi. Þó að ég hafi kynnst mörgum hliðum á hv. þingmanni þá upplýsti hann núna að hann er eitthvað sem ég vissi ekki að hann væri, hann er næringarfræðingur líka, fór yfir það í þingræðu, [[Gripið fram í.]]það er auðvitað þakkarvert. Og hárrétt líka hjá hv. þingmanni að hann hefur alltaf orðið fyrir fullkomnu vanþakklæti þegar hann reynir að vísa mér hinn pólitíska veg og ég hef trú á að það verði eitthvað þannig áfram. Það er hins vegar áhugavert að við erum loksins búin að finna gagnsæi hjá síðustu ríkisstjórn, og það var í þessu máli. Ég þykist þó eitthvað kannast við þessa hugmynd frá því að ég var formaður hv. umhverfisnefndar. Hún var komin, ef ég man rétt, frá Bandaríkjunum, þ.e. hugmyndin um að hafa aðgang að slíkum grunnupplýsingum ókeypis, og við erum í sjálfu sér ekki að deila um það, en þetta snýst samt í rauninni að sjálfsögðu um það. Það verður auðvitað að skoða kostnaðinn í sambandi við ný kort og líka það; hvað á að vera ókeypis? Ég hef verið viðskiptavinur eða átt viðskipti við Landmælingar Íslands, sem er eftir því er ég best veit prýðisstofnun, en þetta snýst ekkert um það. Þetta snýst um forgangsröðun og hvað við viljum nýta skattpeningana í. Þar var ókeypis aðgangur að viðkomandi korti en ef ég man rétt, af því að þetta stækkaði í framsetningu, þá þurfti maður að borga eitthvað fyrir það. Ekki er hægt að ætlast til þess að hið opinbera láti alla fá upplýsingar á því formi sem þeir bara vilja, það væri fráleitt, að minnsta kosti þykir mér það. Ég verð að vísu að viðurkenna að þessi Afríkuvinkill, ég held að hv. þingmaður þurfi að fara betur í það. En kannski er lausnin í þessu sú, og við bara sameinumst um það, að Landmælingar Íslands verði framlag okkar til þróunaraðstoðar í Afríku. Ef ég skil hv. þingmann rétt hefur vandi Afríku falist í því að eina slíka stofnun vantaði þar.
Frú forseti. Varðandi Afríku er það svo að þar var skrifuð einhver frægasta bók síðasta áratugar um þá hemla sem væru á framþróun álfunnar. Einn sá helsti var sá að landfræðilegar upplýsingar skorti um afmörkun jarðnæðis. Þess vegna gátu þeir sem þar búa ekki leitað til dæmis til bankastofnana sem þá voru farnar að ryðja sér til rúms og leitað eftir lánum vegna þess að þeir áttu ekkert nema lönd, en þeim tókst ekki að sýna fram á afmörkun landsvæðis. Þess vegna var það skylt þegar kom að lánveitingum og menn áttu einfaldlega ekki kost á að stofna fyrirtæki og hefja rekstur. Þetta er vel þekkt. Á Íslandi er þessi stofnun líka þörf og hefur sérstaklega verið nefnd í tengslum við Fasteignaskráningu ríkisins sem ein af grunnstofnunum sem getur gefið upp mjög nákvæmar upplýsingar um afmörkun jarða. Það skiptir máli. En að öðru leyti held ég að þessar málefnalegu rökræður okkar hér hafi leitt í ljós að ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson erum að þessu marki nokkuð sammála. Ég mun auðvitað halda áfram að reyna að leiðbeina honum til að ná áttum. Mér finnst hann oft vera töluvert áttavilltur, sérstaklega á sínu pólitíska rangli. En það breytir engu um að ég veit að ég mun ekkert uppskera fyrir þá viðleitni mína annað en vanþakklæti, en það breytir engu um að ég mun halda því áfram vegna þess að ég hef þrátt fyrir allt töluverða trú á þroskagetu hv. þingmanns og tel að þegar upp er staðið kunni hann hugsanlega að tosast eitthvað nær til skilnings á mínum sjónarmiðum en áður. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott hljóð því það er ekki alltaf sem ég fæ næði til að halda yfir honum ræðu.
Virðulegi forseti. Ég þarf ekkert að vera með sérstakar leiðbeiningar frá hv. þingmanni þegar kemur að pólitíkinni því að sjálfkrafa, bara með því að eiga orðaskipti við mig, færist hann alltaf nær og nær okkur hægri mönnum. Hann var náttúrlega mikill róttæklingur á sínum yngri árum og ég hef séð myndir af honum frá háskólanum og ég þarf ekki annað en líta á myndina til að sjá hvað hv. þingmaður hefur núna náð góðum þroska og færst frá [[Gripið fram í.]]hinu villta vinstri íslenskra stjórnmála nær miðjunni. Og nú er hv. þingmaður kominn hingað og farinn að útskýra það að vandi Afríku felist í því að þar sé skortur á markaðsbúskap og séreignarrétturinn ekki nógu vel skilgreindur. Virðulegi forseti. Þetta gerist bara allt eftir orðaskipti okkar hér í þingsalnum, og ég er mjög ánægður að sjá hvaða árangri ég er að ná með hv. þingmann því að þessari vegferð er auðvitað ekki lokið. Svo að mikilvægari málum, sem er þetta mál, ég held að hv. þingnefnd þurfi að fara yfir þær athugasemdir sem hafa komið fram, sem snúa að því hvort þetta kalli á aukinn kostnað eða ekki. Það er þrátt fyrir allt ekki nægjanlegt, það er sama hvað þingmaðurinn segir og telji að ekki verði aukinn kostnaður hjá hinu opinbera, það er ekki nóg, virðulegi forseti. Við verðum að vita það og við verðum að vita hvað felst í því þegar eitthvað er ókeypis. Það er auðvitað ekkert ókeypis, en þetta snýr að því hvað er gjaldfrjálst, því að framsetning gagnanna er stóra málið. Það er ekki nóg að gögnin séu til staðar. Hver á að borga fyrir það að þau séu fram sett þannig að viðkomandi geti notað þau í hvert skipti? Þetta snýr að því hvert hlutverk hins opinbera er. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hafa meðvitað og ómeðvitað bent á að það væri skynsamlegt að líta á þetta út frá því sjónarmiði: Hvað ætlar ríkið að gera [[Forseti hringir.]]og hvernig ætlar það að fjármagna það? Og þau eru meðvitað og ómeðvitað að tala fyrir innkaupastefnu [[Forseti hringir.]]eða deild innan Innkaupastofnunar ríkisins hvað varðar landmælingar.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fræðandi og vel ígrundaðar ræður sem hafa falið í sér mikla þekkingu á ýmsum málum - kannski ekki endilega varðandi það sem snýr að Landmælingum og landupplýsingagrunni, hafa kannski farið yfir svolítið vítt svið, en sannarlega hafa þær miðlað þekkingu ræðumanna á mörgum sviðum. Ég vil þakka fyrir þær ræður. Ég bjóst sannarlega ekki við, þegar ég mælti fyrir þessu ágæta frumvarpi, að það hefði í sér fólgið skemmtigildi, en maður veit aldrei hvað getur orðið skemmtilegt í þessu lífi. Á þeim stutta tíma sem ég hef sinnt því embætti sem ég sinni um þessar mundir hef ég orðið vör við að mér finnst eitt orð ákveðið lykilorð, nánast í hvaða stofnun sem ég kem, sama við hvern ég ræði, og það er orðið kortlagning. Ég byrjaði á því á fyrstu dögum mínum í embætti að heimsækja hinar ýmsu stofnanir og alltaf var ég leidd að kortum. Ég heimsótti fyrirtækið Ísor, þá var það berggrunnurinn niður, sem þyrfti að rannsaka. Því miður væru þau ekki komin með nema takmarkaðan hluta af landinu, sagði starfsfólkið, en það var mjög flott það sem þau voru búin með. Síðan var það Náttúrufræðistofnun. Hjá Landmælingum talaði fólk um að það hefði ekki nógu nákvæmt kort af hæðarmörkum, sem oft væru að breytast. Svo var það hjá Veðurstofunni. Það er nákvæmlega það sem við erum að tala um hér, að hægt sé að auka með stafrænni kortagerð, það er þessi þekja. Þá er þetta samræmt og kort lagt yfir kort, þannig að við höfum þetta allt á einum stað. Þetta er gríðarlega mikilvægt, til dæmis varðandi öll þessi ferðalög, tiltölulega ókunnugs fólks, um hálendið, að vitað sé hvar eru gljúfur undir o.s.frv. Það er þetta sem er verið að hugsa. Um þessar mundir eru engin áform um að setja aukafjárveitingu til Landmælinga. Opinberar stofnanir, eins og ég sagði í framsöguræðu minni, eru að kaupa gögn af einkaaðilum, og við ætlum engan veginn að hætta við það. Manni finnst eðlilegt að einkaaðilar sinni því áfram. En þessar opinberu stofnanir, Vegagerðin, Veðurstofan og Náttúrufræðistofnun - sem og eflaust Ísor, ég þekki það ekki - eru að kaupa gögn. Kannski væri hægt að framkvæma útboð þannig að þau gögn sem væru keypt fyrir ríkið yrðu ódýrari, og spara þannig opinbert fé. Mér er tjáð að þetta eigi frekar að vera í sparnaðarskyni. Ég get samt alveg skilið tilfinningar og rök hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Fyrst þegar ég kom að þessu spurði ég líka þeirrar spurningar sem hann hefur varpað hér fram. Það er mjög af hinu góða að spyrja þannig, maður verður að kynna sér málin. Ég er búin að kafa nokkuð djúpt í þetta mál, mér fannst kannski sumt í því vera á gráu svæði, ég vil bara að það komi hér fram. En ég sannfærðist um að öryggi almennings verði tryggara með samhæfingu þessara gagna og því væri óeðlilegt annað en að breyta hlutverki Landmælinga með það, það er óeðlilegt í lögum að þeir geti ekki miðlað betri upplýsingum en 1:50.000 - að hafa þannig tölu í frumvarpi í dag eins og hraðinn er á tækninni er náttúrlega ekki hægt. Og svo aftur hinn liðurinn eins og með þetta gjaldfrjálsa - við sjáum hve mikil aukning hefur orðið á notkun og ýmsar rannsóknir og annað sem hafa frekar farið í gang eftir það. Það er mikilvægt að nefndin fari yfir þetta. Hún hefur þær ágætu ræður sem hér voru fluttar og ábendingar og ég tel að það sé gott veganesti í nefndarstarfið. Ég hef þá staðföstu trú að nefndin komist að því, eins og ég gerði eftir að hafa kynnt mér málið, að þetta er nauðsynlegt. Síðan er það allt annað mál hvort sameina má stofnanir, leggja þær niður eða hvort hlutverk þeirra breytist. Það finnst mér umræða sem við þurfum að taka en ekki í tengslum við þetta frumvarp. Ég er tilbúin í þá rökræðu og vil benda á að sú ágæta og vel rekna stofnun sem Landmælingar eru, eins og fyrrverandi umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, gat um, hefur fengið margar viðurkenningar, hóf að eigin frumkvæði vinnu, hvort ekki væri rétt að þjóðskrá Íslands og Landmælingar gætu til dæmis sameinast að einhverju leyti. Mér fannst það mjög leitt að komast að því að það gerðist ekki, en þarna er stofnun sem stöðugt horfir til framtíðar og er ekki að loka sig inni með þvermóðsku, er tilbúin að víkka starfsemi sína út, sameinast öðrum eða hvað annað sem við sem eigum að horfa yfir heildina sjáum fyrir okkur. Þess vegna er ekki hægt annað en að gera þessa stofnun nútímalegri svo að hún sé betur í stakk búin til að sinna sínu ágæta hlutverki.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, með síðari breytingum. Þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir að verði að lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla eru efnislega samhljóða ákvæðum annarra frumvarpa sem áður hafa verið lögð fram á Alþingi. Annars vegar er um að ræða frumvarp sem lagt var fram á 141. löggjafarþingi 2012–2013 en frumvarpið hlaut ekki efnislega umfjöllun á því þingi. Hins vegar er um að ræða frumvarp sem lagt var fram á 143. löggjafarþingi 2013–2014 og var það samþykkt hvað varðar önnur efnisatriði en þau er varða efni tilskipunar ráðsins 2004/113/EB um beitingu meginreglunnar um jafna meðferð kvenna og karla að því er varðar aðgang að og afhendingu á vörum og þjónustu, samanber nefndarálit allsherjar- og menntamálanefndar á þskj. 1096, 176. mál. Eftirlitsstofnun EFTA stefndi íslenskum stjórnvöldum fyrir EFTA-dómstólinn fyrir ætlað brot á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið þar sem fyrrnefnd tilskipun hafði ekki verið að fullu innleidd hér á landi. EFTA-dómstóllinn kvað svo upp dóm í málinu 28. janúar sl. þar sem dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að íslensk stjórnvöld hefðu brotið gegn skuldbindingum sínum á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þar sem þau höfðu ekki innleitt umrædda tilskipun. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem ég hef rakið hér að framan tel ég afar mikilvægt að frumvarp þetta fái skjóta en jafnframt vandaða afgreiðslu á þingi. Í frumvarpinu er lagt til að innleitt verði hér á landi efni umræddrar tilskipunar um beitingu meginreglunnar um jafna meðferð kvenna og karla að því er varðar aðgang að og afhendingu á vöru og þjónustu, en tilskipunin hefur verið felld undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í tilskipuninni er að finna ákvæði sem ætlað er að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli kyns að því er varðar aðgang að og afhendingu á vörum sem og aðgang að og veitingu þjónustu með það að markmiði að koma meginreglunni um jafna meðferð kvenna og karla í framkvæmd. Í frumvarpinu er lagt til að umrædd tilskipun verði innleidd með breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í því sambandi vil ég geta þess sérstaklega að við gerð frumvarpsins var skoðað í samráði við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hvort færi betur að innleiða tilskipunina með breytingu á lögum um vátryggingarsamninga eða lögum um vátryggingastarfsemi en niðurstaðan varð að innleiða bæri tilskipunina með breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Jafnframt ber að geta þess að þegar hafa ýmis önnur ákvæði tilskipunarinnar en þau sem hér um ræðir verið innleidd með lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við lögin um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla bætist sérstakt ákvæði sem kveði á um bann við mismunun á grundvelli kyns að því er varðar aðgang að eða afhendingu á vörum sem og aðgang að eða veitingu þjónustu, en geta má þess að sérákvæði gilda á sambærilegan hátt um bann við mismunun á grundvelli kyns hvað varðar laun og önnur kjör sem og í starfi og við ráðningu, samanber 25. og 26. gr. laganna. Markmið frumvarpsins er að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli kyns að því er varðar aðgang að eða afhendingu á vöru annars vegar sem og aðgang að eða veitingu þjónustu hins vegar með það fyrir augum að framfylgja meginreglunni um jafna meðferð kvenna og karla. Samkvæmt meginreglunni er gert ráð fyrir að aðgangur að eða afhending vöru annars vegar og aðgangur að eða veiting þjónustu hins vegar sé ekki hagstæðara fyrir annað kynið. Virðulegi forseti. Ég legg sérstaka áherslu á að frumvarpinu er ekki ætlað að takmarka samningsfrelsi manna almennt. Aðili sem býður vörur eða veitir þjónustu kann að hafa margar huglægar ástæður fyrir vali sínu á samningsaðila. Kemur frumvarpið þannig ekki í veg fyrir að aðilum verði frjálst að velja sér samningsaðila svo lengi sem valið byggist ekki eingöngu á kyni viðsemjandans. Gert er ráð fyrir að bann við mismunun samkvæmt frumvarpinu skuli gilda um alla aðila sem útvega vörur og veita þjónustu sem býðst almenningi á almennum markaði sem og á opinberum markaði, þar með talið opinbera aðila. Fram kemur í frumvarpinu að með hugtakinu „vörur“ er átt við framleiðsluvörur í skilningi ákvæða stofnsáttmála Evrópusambandsins að því er varðar frjálsa vöruflutninga, samanber einnig 8. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Með hugtakinu „þjónusta“ er hins vegar átt við þjónustu sem að jafnaði er veitt gegn þóknun að því leyti sem hún lýtur ekki ákvæðum um frjálsa vöruflutninga, frjálsa fjármagnsflutninga og frjálsa fólksflutninga. Í athugasemdum með frumvarpinu er tekið fram að af dómafordæmum Evrópudómstólsins megi ráða að undir þjónustu geti fallið hvers konar atvinnustarfsemi sem feli í sér veitingu þjónustu gegn endurgjaldi. Ekki virðist skipta máli hvaða fyrirkomulag er á slíku endurgjaldi eða hver það er sem reiðir endurgjaldið af hendi. Þannig er ekki gert að skilyrði að sá sem njóti þjónustunnar greiði fyrir hana. Ég legg líka sérstaka áherslu á að í samræmi við 3. gr. þeirrar tilskipunar sem hér um ræðir er þó ekki gert ráð fyrir að frumvarp þetta eigi við um viðskiptasvið fjölskyldu- og/eða einkalífs eða um málefni í tengslum við störf á vinnumarkaði. Dæmi um viðskipti á sviði fjölskyldu- og/eða einkalífs gæti verið þegar einstaklingur leigir herbergi inni á heimili þar sem leigusali býr sjálfur, en ákvæðum frumvarpsins er ekki ætlað að ná yfir slík tilvik. Til frekari skýringar vil ég jafnframt geta þess að ekki er gert ráð fyrir að ákvæði frumvarpsins gildi um tryggingar sem tengjast störfum á vinnumarkaðnum, hvort sem þær eru lögbundnar eða ekki. Sem dæmi um slíkar tryggingar má nefna svokallaðar launþegatryggingar eða starfsábyrgðartryggingar tiltekinna starfsstétta, svo sem lækna og lögmanna. Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið útiloki mismunandi meðferð á grundvelli kyns ef lögmæt markmið réttlæta að aðgangur að eða afhending á vöru annars vegar og aðgangur að eða veiting þjónustu hins vegar bjóðist eingöngu einstaklingum af öðru kyninu ef aðferðirnar til að ná fyrrnefndu markmiði eru viðeigandi og nauðsynlegar. Sem dæmi um þetta má nefna þau lögmætu markmið sem liggja að baki þegar athvarfi er komið á fót sem ætlað er öðru kyninu til verndar þolendum ofbeldis. Tekið er fram í athugasemdum með frumvarpinu að það gæti réttlætt mismunandi meðferð á grundvelli kyns ef það stuðlar að kynjajafnrétti eða bættum hagsmunum annars kynsins, t.d. þegar um er að ræða sjálfboðaliðasamtök sem ætluð eru öðru kyninu eða þegar aðild að einkafélögum væri bundin við annað kynið. Þó er gert ráð fyrir að allar slíkar takmarkanir skuli vera viðeigandi, málefnalegar og nauðsynlegar. Rétt er að geta þess að öll aðildarríki að Evrópska efnahagssvæðinu, að Íslandi undanskildu, hafa innleitt efni umræddrar tilskipunar, þar á meðal öll önnur Norðurlönd en Ísland. Nokkur reynsla er því komin á framkvæmd hennar í öðrum ríkjum, en í athugasemdum með frumvarpinu er bent á hvar nálgast megi sérstaka skýrslu sem gerð hefur verið um reynslu annarra þjóða í tengslum við innleiðingu umræddrar tilskipunar. Í nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, með síðari breytingum, á 143. löggjafarþingi sem ég nefndi áðan, kom meðal annars fram að nefndinni þætti rétt að fresta innleiðingu á umræddri tilskipun þar til nefndin hefði fengið tækifæri til að kynna sér efni framangreindrar skýrslu í þeim tilgangi að átta sig á umfangi efnis tilskipunarinnar og þar með frumvarpsins. Í athugasemdum með frumvarpi því sem hér er lagt fram eru rakin nokkur dæmi úr skýrslunni í þeim tilgangi að skýra efni frumvarpsins nánar. Ég mun því ekki fara nánar út í þau en hvet þingmenn til að kynna sér þau dæmi sem þar eru rakin sem og efni skýrslunnar í því skyni að fá betri yfirsýn yfir efni frumvarpsins og þær breytingar sem frumvarpið mun hafa í för með sér hér á landi verði það óbreytt að lögum. Virðulegi forseti. Í því skyni að innleiða að fullu efni fyrrnefndrar tilskipunar hér á landi er í frumvarpinu lagt til bann við því að nota kyn viðskiptavina sem stuðul við útreikninga í tengslum við ákvörðun um iðgjald eða við ákvörðun um bótafjárhæðir vegna vátryggingarsamnings eða samkvæmt annarri skyldri fjármálaþjónustu sem leiði til mismunandi iðgjalda eða bótafjárhæða fyrir einstaklinga. Hér á landi hefur verið horft til kyns sem áhrifaþáttar í áhættumati í vátryggingastarfsemi og annarri fjármálaþjónustu. Að mínu mati má því leiða að því líkur að þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir muni í einhverjum tilvikum hafa áhrif á ákvörðun tryggingafélaga um iðgjöld vegna vátrygginga, svo sem líf- og sjúkdómatrygginga. Meðal annars í því skyni að veita vátryggingafélögum svigrúm til að bregðast við þeim breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir á þá starfsemi sem þar fer fram sem og svigrúm til að kynna þær fyrir viðskiptavinum sínum er lagt til að frumvarpið taki ekki gildi fyrr en 1. júlí 2015. Einhverjum kynni samt að þykja þetta skammur fyrirvari og tel ég eðlilegt að nefndin fari þá yfir það. Hins vegar má benda á að hér er verið að leggja þetta frumvarp fram í þriðja sinn og það er búið að innleiða þessar reglur á öllu Evrópska efnahagssvæðinu fyrir utan Ísland þannig að tryggingafélögum ætti að vera vel kunnugt um að þetta standi fyrir dyrum, þ.e. að ætlunin hafi verið að lögleiða þetta. Til að komast hins vegar hjá skyndilegum breytingum á markaði er jafnframt lagt til að ákvæði frumvarpsins gildi einungis um nýja samninga í tengslum við aðgang að eða afhendingu á vöru annars vegar og aðgang að eða veitingu þjónustu hins vegar sem gerðar verða 1. júlí 2015 eða síðar. Að sjálfsögðu er því ekki gert ráð fyrir að ákvæði frumvarpsins hafi afturvirk áhrif og því munu eldri samningar halda gildi sínu þrátt fyrir að frumvarpið verði að lögum. Ég hef nú í stuttu máli rakið efni frumvarpsins sem hér er lagt fram og ætla má að verði það óbreytt að lögum muni það leiða til jafnari stöðu kynjanna á tilteknum sviðum ásamt því að auka réttarvernd beggja kynja á grundvelli laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Einnig er vert að geta þess að fram kemur í kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem fylgir með frumvarpinu að verði frumvarpið lögfest í núverandi mynd verði ekki séð að það hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Hvað varðar samráð við ýmsa aðila við samningu frumvarpsins vísa ég til þess sem fram kemur í almennum athugasemdum við það. Að lokinni umræðunni legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem fer með jafnréttismálin.
Virðulegi forseti. Ég átta mig á því að hæstv. ráðherra hefur ekki verið að semja þetta að gamni sínu heldur er hér um að ræða tilskipun sem við þurfum væntanlega að framfylgja með einhverjum hætti út af samningnum við Evrópska efnahagssvæðið. Bara til að ég skilji nákvæmlega hvað hér er á ferðinni, ég hef aðeins fylgst með þessu máli og hlustaði á ræðu hæstv. ráðherra, langar mig að velta nokkru upp. Á líftryggingarsamningum og sjúkdómatryggingarsamningum er tekið mið af ákveðnum tryggingafræðilegum forsendum sem byggjast fyrst og fremst á kyni og aldri. Alla jafna hagnast konurnar á því vegna þess að þær lifa lengur. Ef ég skil þetta rétt verður að vera sama iðgjald, hvort sem það er karl eða kona, sem er auðvitað fullkomlega út í hött, en allt í góðu lagi. Ég vil bara fá það staðfest. Er það svo? Ég velti fyrir sér hvort þá sé eitthvað næst, hvort megi ekki lengur mismuna fólki eftir aldri. Eðli máls samkvæmt eru meiri líkur á því að ungt fólk lifi lengur en það eldra. Þess vegna greiðir ungt fólk mun lægra iðgjald en þeir sem eldri eru, alveg eins og konur greiða lægra iðgjald en karlar. Það væri gott að fá það á hreint af því að ég held að það skipti máli að fólk viti hvort þetta sé hugsunin. Ég veit ekki hvort það er aðgangur að vöru, þjónustu eða öðru slíku en ég spyr: Getur til dæmis hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason gengið í kvenfélag ef þetta fer í gegn og það er ekki hægt að loka þeim félögum? Ég tek bara dæmi af handahófi af því að hv. þingmaður er beint fyrir framan mig og stendur við hliðina á [[Forseti hringir.]]ráðherranum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins er farið í gegnum forsendur dóms Evrópudómstólsins frá 1. mars 2011 í svokölluðu Test-Achats-máli sem fjallar um notkun á kynjabreytu í tryggingastærðfræðilegum útreikningi. Það er sem sagt gert ráð fyrir að slíkt verði áfram heimilt í útreikningi á iðgjöldum eða á bótafjárhæðum svo framarlega sem það komi ekki fram í mismunandi iðgjöldum eða bótafjárhæðum fyrir einstaklinga á grundvelli kyns. Þannig er áfram heimilt að safna, geyma og styðjast við kyn eða kyntengdar upplýsingar sem leiða ekki til mismununar á grundvelli kyns. Þannig verður vátryggingafélögum áfram heimilt að nota kynjabreytur við útreikning á innra áhættumati, einkum útreikning vátryggingarskuldar í samræmi við gjaldþolsreglur á sviði vátrygginga, svo sem að fylgjast með kynjasamsetningu viðskiptavina sinna í tryggingastærðfræðilegum útreikningum til grundvallar verðlagningu. Þessi setning er nánast jafn flókin og tryggingastærðfræðilegur útreikningur í sjálfu sér. Í leiðbeiningunum sem komu fram í framhaldi af þessum dómi kemur fram að stundum þarf að taka mið af kynferði í ljósi tiltekins lífeðlisfræðilegs munar á körlum og konum. Varðandi hins vegar líf- og heilsutryggingar geta iðgjöld og bætur tveggja einstaklinga vegna sams konar vátryggingarsamnings ekki verið mismunandi einungis vegna þess að þeir eru ekki af sama kyni. Hins vegar getur verið um að ræða aðra áhættuþætti sem geta leitt til mismununar, t.d. heilsufar eða fjölskyldusaga, og til að geta lagt mat á það kann að þurfa að taka mið af kynferði í ljósi tiltekins lífeðlisfræðilegs munar á körlum og konum. Ef það er til dæmis fjölskyldusaga um brjóstakrabbamein mundi það að sjálfsögðu ekki hafa sömu áhrif á heilbrigðisáhættu karls og konu og þar af leiðandi mat á áhættu. Það voru líka nefnd önnur dæmi um krabbamein í blöðruhálskirtli, brjóstum eða legi. Síðan er líka alveg skýrt í ákvæðunum hérna að það er ekki heimilt að [[Forseti hringir.]]leggja kostnað vegna meðgöngu og fæðingar eingöngu á konur. Það er verið að banna mismunun á grundvelli þess.
Virðulegi forseti. Eins og hæstv. ráðherra fer yfir hljómar þetta frumvarp eins og fullkomin þvæla, engum til gagns. Það er ekki skrýtið að almenningur í Evrópusambandslöndunum sé orðinn ansi þreyttur á því tollabandalagi sem hefur vaxið hressilega. Það er alveg gersamlega út í hött að búa til sérstakar reglur til að koma í veg fyrir að konur greiði lægra iðgjald fyrir líf- og sjúkdómatryggingar vegna þess að þær eru konur. Það er fullkomlega út í hött. Engin málefnaleg rök mæla með því. Þegar það er flækt enn frekar með því að benda á hið augljósa, að heilsufarsupplýsingarnar megi enn leggja til grundvallar og þar megi taka tillit til þess að viðkomandi kona sé kona og viðkomandi karl sé karl, gæti einhver spurt hvort fólk hafi ekkert þarfara að gera. Hér er verið að taka á máli sem er ekkert vandamál og hefur ekki verið það. Það er verið að búa til vandamál. Það er ömurlegt að við þurfum að sitja uppi með þetta. Ef einhverjir ESB-naívistar halda að við hefðum getað breytt þessu með því að vera í ESB, með fimm þingmenn af 750, vil ég fullyrða að ef maður ætlar á annað borð að fara út í þetta hefðu fimm íslenskir þingmenn á Evrópuþinginu ekki getað stöðvað þennan óskapnað. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er ágætt að vita af þessu. Ég spurði af því að mér fannst þetta skrýtna frumvarp hljóma eins og það væri verið að banna hluti eins og að vera í kvenfélögum eða karlaklúbbum. Ég vildi bara fá svar við því. Svo er kannski líka spurningin með herraklippingu og konuklippingu, hvort það þurfi að vera með sama verð, hvort ekki megi taka [[Forseti hringir.]]tillit til þess. Það væri gott að fá svör við þeim tveimur spurningum.
Virðulegi forseti. Eins og ég tiltók í upphafi máls míns varðar þetta frumvarp vöru og þjónustu sem er verið að selja og veita og á að tryggja að ekki sé mismunað á grundvelli kyns. Ég hef ekki vitað til þess að hin ýmsu félög selji sérstaklega einhverja þjónustu. Hins vegar vil ég benda á ákveðin dæmi, eins og ég sagði líka frá, í skýrslu Equinet um framkvæmd tilskipunar. Þar er bent á dæmi sem snerta bæði konur og karla. Í Rúmeníu eru dæmi um að ekki hafi verið hægt að leggja börn inn á sjúkrahús í fylgd feðra sinna þar sem ekki var gert ráð fyrir að karlar fylgdu börnunum sínum. Þarna voru 11 kvartanir og niðurstaðan varð að þetta væri bein mismunun gagnvart feðrunum í flestum málanna. Svo er dæmi um annað sem við höfum að vísu lagfært, en í íslenskri framkvæmd tíðkaðist lengi vel að skattframtöl hjóna væru eingöngu stíluð á karlinn. Við breyttum því 1998 þannig að skattframtöl eru ávallt stíluð á þann framteljanda sem er eldri þegar tveir einstaklingar eru samskattaðir. Annað dæmi snýr að klippingunni eins og hv. þingmaður spurði út í sem mér sýnist vera finnskt dæmi. Þar er réttlætanlegt að bjóða upp á mismunandi verð á klippingum á þeim grundvelli að það þurfi til ákveðna sérþekkingu, efni eða tækjaval, og tíminn sem færi í klippinguna væri sem sagt með öðrum hætti, en ekki bara það að ráðherra sé kona eða þingmaðurinn karl. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Í einni af skáldsögum Halldórs Laxness er fjallað um rakarafrumvarpið. Þetta frumvarp minnir mig að nokkru leyti á það, þar urðu deilur um rakstur og opnunartíma, en ég velti upp sömu spurningum. Hér er verið að ræða um verðlagningu á vöru og þjónustu og það er því miður staðreynd að ýmsar breytistærðir eru misjafnar milli karla og kvenna þannig að um eiginlega mismunun á grundvelli kyns er ekki að ræða. Hér er um að ræða vöru og þjónustu. Félagi minn, hv. þm. Guðlaugur Þór, hefur fjallað ítarlega um vátryggingar og rakara. Ég spyr því ráðherra: Af hverju er þetta frumvarp ekki sent til efnahags- og viðskiptanefndar? Þetta fjallar um verðlagningu á vöru og þjónustu. Er ekki eðlilegt að frumvarp sem fjallar um þessa þætti, vöru og þjónustu, fari þangað, frumvarp um verðlagningu? Ég hef lokið máli mínu að sinni.
Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli mínu skoðaði velferðarrráðuneytið það ásamt atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu hvort rétt væri að setja þetta undir ákvæði laga sem falla undir viðkomandi ráðuneyti. Þá hefði mátt velta fyrir sér, ef það hefði orðið niðurstaðan, hvort það hefði getað farið til efnahags- og viðskiptanefndar eða hugsanlega til atvinnuveganefndar. Niðurstaðan varð hins vegar sú að setja þetta undir þessi lög og samkvæmt því hvernig verkum hefur verið skipt á milli nefnda í þinginu er allsherjar- og menntamálanefnd með jafnréttismálin. Síðan vil ég líka benda hv. þingmanni, eins og ég gerði aðeins fyrr í máli mínu, á bls. 4, 5 og 6 þar sem farið er í gegnum mismunandi mál sem hafa komið upp. Fólk hefur leitað réttar síns á grundvelli þessarar tilskipunar vegna mála á sviði tryggingamála og fjármálaþjónustu, veitingar heilbrigðisþjónustu, aðgangs að hótelum, veitingastöðum og líkamsræktarstöðvum, álagningar skatta, húsnæðismála og aðgangs að almenningssamgöngum, menntun og fjölmiðlum. Hins vegar hafa ekki mörg mál komið til kasta Evrópudómstólsins eða EFTA-dómstólsins þar sem ágreiningur hefur grundvallast á túlkun á ákvæðum tilskipunarinnar.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína: „Minni hlutinn telur að í stefnu um lagningu raflína beri að taka tillit til fleiri þátta, svo sem til landsskipulags, svæðisskipulags, náttúruverndaráætlunar og áætlana í ferðamálum. Benda má á að kostnaður við að leggja raflínur í jörð hefur farið lækkandi og er sá kostur almennt umhverfisvænni og öruggari en loftlínur. Minni hlutinn telur upptalningu í kafla 1.3 á þeim svæðum sem dýrari kostur kemur til álita vera of þrönga. Nefna má að þjóðgarður er ekki undanþeginn hámarkskostnaðarviðmiði. Einnig mætti 3. tölul. um flugvelli vera fortakslausari þannig að áhrif á flugöryggi verði hafin yfir vafa. Þá mætti bæta við tölulið um sérstakar aðstæður sem ávallt geta komið upp og um erfiðar og flóknar aðstæður, svo sem veðurfarslegar. Ekkert er vikið að ósnortnum víðernum í tillögunni. Minni hlutinn telur brýnt að horfa til verndar hálendisins og að ekki verði gengið á þá auðlind sem felst í öræfaauðn og víðernum. Mikil sérstaða er fólgin í ósnortnum víðernum en þeim fer þeim fækkandi. Bent hefur verið á að um 80% ferðamanna komi hingað til að njóta náttúrunnar. Minni hlutinn gagnrýnir að afar óljóst er af tillögunni hvað felist í kostnaðarhámarkinu. Brýnt er að skýrt liggi fyrir hvernig reikna skuli út í hvert sinn hvort réttlætanlegt sé að velja dýrari kost en að öðrum kosti mun koma til óþarfa ágreinings. Minni hlutinn telur afar brýnt að umhverfisáhrif af bæði raflínum og loftlínum verði ávallt metin óháð muni á kostnaði. Minni hlutinn tekur undir með fjölda umsagnaraðila sem vísa til þess að þó svo að unnt sé að fagna markmiðum um hlutfall jarðstrengja í kafla 1.4 þá geti það þó stangast á við meginregluna um loftlínur í meginflutningskerfinu. Því hefur verið haldið fram að unnt sé að ná markmiðum tillögunnar án þess að leggja nokkra raflínu í jörð í meginflutningskerfinu. Þá var því sjónarmiði hreyft að nauðsynlegt væri að setja einnig sérstaka stefnumörkun um hlutfall jarðstrengja í meginflutningskerfinu. Minni hlutinn bendir á að tillaga þessi hefur verið rædd samhliða frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum þar sem lagt er til að ákvæði um kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins bætist við lögin (305. mál). Minni hlutinn hefur lagt fram tillögu um að því máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar til ítarlegri vinnslu og telur því að mál þetta megi bíða þar til fyrir liggur meiri sátt um þess háttar breytingar á raforkulögum.“ Undir þetta ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Í lok yfirferðar minnar yfir nefndaráliti minni hlutans vil ég taka fram að nú eru mál orðin með þeim hætti að það fyrra mál varðandi kerfisáætlunina, það frumvarp, var rætt hér í gær og á þriðjudaginn, og þessi þingsályktunartillaga, sem fjallað er um í nefndaráliti, er undir því máli. Nú er unnið að þverpólitískri sátt í þessu máli og tel ég rétt að við sjáum hvað kemur út úr þeirri vinnu sem við höfum miklar vonir um að muni takast vel.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti, með breytingartillögu, um tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína, frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Tillagan er lögð fram samhliða frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum sem varðar stöðu kerfisáætlunar Landsnets, sem rædd var hér í gærkvöldi og nú er komin mjög góð sátt um, eins og fyrri hv. ræðumaður sagði hér áðan. Það segir hér í áliti meiri hlutans: „Farið hefur vaxandi að raflínur séu lagðar í jörð en almennt eru þær dýrari kostur en loftlínur. Munurinn á kostnaði milli loftlína og jarðstrengja ræðst meðal annars af spennu og aðstæðum að öðru leyti. Ljóst þykir að aukinn kostnaður bitnar á notendum raforku hér á landi. Kallað hefur verið eftir því að stjórnvöld móti stefnu um það í hvaða tilvikum flutningsfyrirtækinu sé rétt að víkja frá hagkvæmustu leið við lagningu raflína líkt og lögin kveða á um. Í tillögu þessari er kveðið á um atriði sem horfa skuli til við ákvörðun um hvort leggja skuli línu í jörð eða í loft. Í framangreindu frumvarpi sem nefndin hefur einnig haft til umfjöllunar er lagt til að í 9. gr. raforkulaga verði einnig vísað til þess að við uppbyggingu flutningskerfisins skuli tekið tillit til þeirrar stefnu stjórnvalda um lagningu raflína sem hér er til umfjöllunar.“ Hér er rétt að staldra við og benda á breytingartillögurnar tvær sem fylgja þessu meirihlutaáliti. Önnur þeirra varðar lið 1.2 í þingsályktunartillögunni sem fjallar um landshlutakerfi raforku. Þar segir, með leyfi forseta: „Í landshlutakerfi raforku skal meginreglan vera sú að notast sé við jarðstrengi við lagningu raflína eða endurnýjun eldri lagna, að því gefnu að það sé tæknilega raunhæft og að kostnaður við slíka lausn sé ekki meiri en 1,5 sinnum kostnaður við loftlínu.“ Breytingartillagan hljóðar upp á það að í stað „1,5 sinnum“ komi „tvisvar sinnum“, þ.e. jarðstreng er gert hærra undir höfði með því að kostnaður við hann má vera tvisvar sinnum meiri en við loftlínu án þess að honum sé, ef við getum orðað það þannig, hafnað. Til þess að auka vægi jarðstrengja er önnur breytingartillaga, og er vísað í 5. lið í kafla 1.3 í þingsályktunartillögunni, þar sem segir: „Við samanburð á kostnaði skal miða við núvirtan stofnkostnað og rekstrarkostnað yfir líftíma mannvirkisins.“ Meiri hluti nefndarinnar leggur til að þessi síðasti málsliður „og rekstrarkostnað yfir líftíma mannvirkisins“ falli brott, þannig að eingöngu sé miðað við núvirtan stofnkostnað jarðstrengs. Að mati meiri hlutans er það nokkuð ljóst að þetta mun verða til þess að hagstæðara verður að leggja jarðstrengi en áður var. Það eru líka aðrar breytingar sem hafa komið til, t.d. þær að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að vörugjöld af jarðstrengjum leggist af þannig að þá mun verð þeirra verða skaplegra en áður var. Samkvæmt þeim fréttum sem borist hafa þá hefur verð á jarðstrengjum einnig lækkað vegna þess að fyrirtæki sem eru ráðandi í framleiðslu þeirra hafa verið dæmd fyrir samráð á markaði, sem okkur Íslendingum er nú að góðu eða illu kunnugt. Lagðar hafa verið á þessi fyrirtæki sektir vegna samráðs sem þau hafa staðið fyrir þannig að verð á jarðstrengjum hefur af þessum sökum einnig lækkað og ætti að gera þá fýsilegri til nota fyrir okkur Íslendinga í framtíðinni Í tillögunni er gerður greinarmunur á því hvort um sé að ræða hið lágspennta dreifikerfi raforku, landshlutakerfið eða meginflutningskerfið. Einnig er fjallað um það að í meginflutningskerfinu skuli að meginstefnu nota loftlínur nema annað sé talið hagkvæmara eða æskilegra. Meta skal í hverju tilfelli fyrir sig hvort rétt sé að nota jarðstreng á viðkomandi línuleið eða á afmörkuðum köflum hennar og skulu þá eftirfarandi viðmið réttlæta dýrari kostinn: Í fyrsta lagi ef línuleið er innan skilgreinds þéttbýlis, í öðru lagi ef línuleið er innan friðlands sem verndað er sökum sérstaks landslags, samanber 53. gr. laga um náttúruvernd, í þriðja lagi ef línuleið er við flugvöll þar sem sýnt er að loftlína geti haft áhrif á flugöryggi, í fjórða lagi ef línuleið er innan þjóðgarðs og í fimmta lagi ef línuleið er innan friðlands sem er verndað af öðrum sökum en sérstaks landslags, samanber 53. gr. laga um náttúruvernd. Meiri hlutinn bendir á hvað flugöryggi varðar að hann telur að þar falli undir flugöryggistæki, svo sem stefnuvitar og ratsjár. Síðan kemur það að ef kostnaður í tveimur síðastnefndu tilvikunum er ekki meiri en tvisvar sinnum kostnaður við loftlínu, þ.e. eftir breytingartillöguna, á viðkomandi kafla, skal miða við að leggja jarðstreng nema ef það er ekki talið tæknilega mögulegt eða ef loftlína er talin betri kostur með tilliti til umhverfissjónarmiða. Hámarkskostnaður á ekki við um fyrstu þrjá töluliðina, þ.e. ef um er að ræða þéttbýli, friðland verndað vegna sérstaks landslags eða flugvelli þar sem loftlína getur haft áhrif á flugöryggi. Í þessu sambandi má benda á að það er mjög mikilvægt að þessi tillaga skuli koma fram sem og það frumvarp sem við ræddum síðustu tvo daga og var til lykta leitt hér í gærkvöldi. Bæði þessi mál ættu að verða til þess að hægt sé að hefja frekari og öruggari uppbyggingu dreifikerfis raforku um landið og ekki veitir af, vegna þess að burðarvirkið, eða meginlínulögn okkar um landið, er mjög óburðugt. Það hefur komið fram æ ofan í æ nú undanfarið. Afhendingaröryggi á Norður- og Austurlandi, og Norðausturlandi sérstaklega, er til dæmis mjög ábótavant, sem hefur komið fram í því að menn hafa neyðst til þess að skerða orku bæði til fiskimjölsverksmiðja og stóriðju. Þetta birtist líka í því að orka er ekki tiltæk, eins og til dæmis á Eyjafjarðarsvæðinu. Það kom upp dæmi, sem var nefnt í síðustu viku á fundi Samorku, um að menn þurftu að hafna 120 manna vinnustað á Dalvík vegna þess að það skorti 10 megavött. Hæstv. forseti, ekki var það nú meira en það, það var ekki tiltækt þetta afl; 10 megavött, það kostaði okkur 120 störf á Eyjafjarðarsvæðinu. Einnig hefur verið bent á gagnaver sem stóð til að setja upp á Siglufirði, það var heldur ekki hægt, alla vega ekki að sinni, vegna þess að það skortir orku. Það má líka nefna að afhendingaröryggi á Suðurnesjum er ekki meira en það að ein þakplata sem fór í loftlínuna þangað sló út flugvellinum, alþjóðaflugvellinum í Keflavík, í tvo til þrjá tíma. Menn flugu þar inn sjónflug og það var bara happ að veður var gott. En svona tæpt er þetta kerfi orðið og þetta er ekki líðandi. Það er ekki líðandi að afhendingaröryggi skuli ekki vera meira en þetta, en síðan tekur steininn úr vegna þess að - eins og margir hér vita, en mér var reyndar ekki kunnugt um fyrr en ég kom inn á þing - Blönduvirkjun hefur aldrei verið keyrð á hámarksafli þar sem ekki er hægt að flytja orkuna frá henni. Það er dónaskapur við náttúruna, það er dónaskapur við skattgreiðendur þessa lands að við skulum taka landsvæði til virkjunar, taka þau undir, og nýta þau svo ekki, þetta er hreinn og klár dónaskapur. Að hugsa sér að þessi virkjun skuli hafa gengið í 23 ár án þess að hafa verið nýtt að fullu, það er náttúrlega þvílíkt fjárhagslegt tjón að það setur að manni hroll við tilhugsunina. Uppbygging dreifikerfisins er mjög mikilvæg og löngu, löngu tímabær. Samkvæmt tillögunni er, eins og áður er getið, gert ráð fyrir þeim möguleika að á línuleið geti línur verið lagðar í jörð á tilteknum hluta af leiðinni eða alla leiðina. Skoða þarf hvert tilvik sérstaklega þar sem aðstæður eru ólíkar en við mat á því hvaða hluta línu rétt sé að setja í jörð er fyrst og fremst horft til þeirra fimm viðmiða sem koma fram í kafla 1.3 sem réttlæta að ákveðnir hlutar, eða leiðin öll, séu lagðir í jörð þrátt fyrir aukinn kostnað, þetta sem ég rakti hér áðan. Þess þarf líka að geta að jafn fýsilegur kostur og jarðstrengur er þá á hann ekki við alls staðar. Á það hefur verið bent að jarðvegur á Íslandi leiðir ekki mjög vel hita þannig að það er mjög líklegt að þar sem jarðstrengur er lagður þurfi jafnframt að skipta um jarðveg, sem er náttúrlega dýrt. Helgunaráhrif jarðstrengja eru líka nokkur, það er jú ákveðin breidd sem þarf að rista í jörð til að koma niður jarðstreng og einnig þarf að vera aðgangur að jarðstrengnum með ákveðnu millibili, sem sagt mannvirki sem eru sýnileg. Að auki er viðgerð á jarðstreng miklu flóknari og tímafrekari en viðgerð á loftlínu. Út af þessu dæmi sem ég nefndi áðan með Reykjanesið, þar sem lína fór í sundur um daginn og afl var komið á aftur eftir tvo til þrjá tíma - slík viðgerð mundi taka mun lengri tíma þegar um jarðstreng er að ræða. Þetta eru mínusarnir, eins og maður segir, eða það sem er erfitt við að nota jarðstrengi. Það má líka nefna að umhverfisáhrif af lagningu jarðstrengja geta verið gríðarleg, til dæmis ef lagt er um hraun. Það skilur eftir mikil sár. Loftlínu er út af fyrir sig líka auðveldara að taka niður að lokinni notkun, eða að loknum líftíma, ef við getum orðað það þannig, en að plægja jarðstrenginn upp aftur. En allt eru þetta mál sem eru í örri þróun og það sem við þurfum að gera, þegar við erum að ákveða þessa kosti, er að fara að öllu með gát og huga vel að aðstæðum og að sjálfsögðu þarf að huga að kostnaði og rekstraröryggi. Í viðbót við það sem fram kom áðan, um niðurfellingu af vörugjöldum af jarðstrengjum, má segja að það er sérstaklega tekið fram í tillögunni að til viðbótar við þau viðmið og meginreglur sem lögð eru til og getið er hér framar skuli ávallt forðast eins og kostur er röskun friðlýstra svæða og svæða sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt 37. gr. laga um náttúruvernd. Einnig skal leita leiða til að draga úr sjónrænum áhrifum, halda línulögnum í lágmarki og raska ekki ósnortnu svæði ef aðrar lausnir koma til greina. Er þar um mikilvægar meginreglur að ræða sem ber að hafa að leiðarljósi við uppbyggingu á flutningskerfi raforku. Meiri hlutinn telur brýnt að áfram fari fram auknar rannsóknir á hagkvæmni. Meiri hlutinn leggur til að ráðherra beiti sér fyrir því að fram fari óháð úttekt á þeim þáttum sem að þessu lúta með tilliti til raforkuverðs, afhendingaröryggis, byggðaþróunar, tæknilegrar þróunar og umhverfiskostnaðar. Síðan, eins og fram kom í upphafi máls míns, leggur meiri hlutinn til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „1. Í stað tölunnar ,,1,5“ í kafla 1.2 og 2. mgr. kafla 1.3 komi: tvisvar. 2. Orðin ,,og rekstrarkostnað yfir líftíma mannvirkisins“ í 3. málslið 2. mgr. kafla 1.3 falli brott.“ Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Björt Ólafsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Að öðru leyti rita undir þetta meirihlutaálit, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller og Þórunn Egilsdóttir.
Hæstv. forseti. Hér er komin til síðari umræðu tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Þetta er tiltölulega einföld grein en í tillögunni sjálfri er ansi mikið af upplýsingum og fróðleik þar sem farið er í gegnum ýmis atriði. Við í atvinnuveganefnd höfum haft þessa þingsályktunartillögu til meðferðar á fundum nefndarinnar og eiginlega unnið þá vinnu samhliða frumvarpi um breytingu á raforkulögum sem snýr að kerfisáætlun. Ég legg áherslu á að mjög mikilvægt er að horfa á þau mál saman vegna þess að hvað varðar það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni og það sem kemur fram í skýrslunni sem skrifuð var um jarðstrengi í jörð er þetta nefndarálit hér mjög ítarlegt, farið er í gegnum þau atriði og meðal annars vitnað í það í frumvarpi um breytingu á raforkulögum, sem vert er að hafa í huga. Ég skrifa upp á nefndarálitið ásamt sex öðrum þingmönnum vegna þess að mér finnst þetta vera tímamótaþingslyktunartillaga. Hún er vafalaust ekki fullkomin en sem fyrsta þingsályktunartillaga um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína er hún mjög merkileg og á eftir að aðstoða okkur við að auka lagningu raflína í jörð í stað loftlína sem eru, eins og ég hef áður sagt, oft og tíðum það allra ljótasta sem við horfum á í umhverfinu, alveg sama hvort verið að leggja línur fyrir almenna notendur eða stórnotendur. Krafan um jarðlínur frekar en loftlínur hefur aukist mjög og byggist einkum á umhverfissjónarmiðum, sem er alveg hárrétt sjónarmið. Þeir sem skipa meiri hluta í nefndinni um þetta, og ég er einn þeirra, taka undir kröfuna, ég vek athygli á því, og telja að sem hæst mögulegt hlutfall raflína ætti að leggja í jörð. Meiri hlutinn bendir þó á að aðstæður okkar eru misjafnar og að bæði línur í jörð og í lofti hafa í för með sér umhverfisáhrif. Ég legg áherslu á að í nefndarálitinu tekur meiri hlutinn tekur undir þá kröfu að leggja meira í jörð. Það er mikilvægt að hafa í huga. Það er líka mikilvægt að hafa í huga það sem nefndin gerir breytingartillögu um. Í þingsályktunartillögunni eins og hún kemur frá ráðherra er fjallað að miða skuli við núvirtan stofnkostnað og rekstrarkostnað yfir líftíma mannvirkis og að sú tala megi vera 1,5. Við getum tekið sem einfalt dæmi að kosti línulögn 1 milljarð mættu strengur í jörð kosta 1,5 milljarða. Í breytingartillögu nefndarinnar er lagt til að í stað þess að miða við sinnum 1,5 megi það fara í sinnum 2. Það segir sig sjálft að ef línulögn kostar 1 milljarð mætti rafstrengur kosta 2 milljarða og teljum við það til mikilla bóta. Síðan förum við í stofnkostnaðinn. Þetta er mikilvægt atriði að hafa í huga. Það hvort tvisvar sinnum dugar veit ég ekki en það er rétt að það komið hefur fram hjá gestum sem komu til nefndarinnar. Við vitum að vörugjöld af rafstrengjum hafa verið felld niður. Það var mjög ósanngjarnt að rafstrengir skyldu bera vörugjöld en loftlínur ekki. Þau hafa verið felld niður þannig að verð á köplum hefur lækkað. Síðast en ekki síst var ákaflega athyglisvert að fá þær upplýsingar að samkeppnisyfirvöld í Evrópu hefðu komist að þeirri niðurstöðu að einhverjir framleiðendur jarðstrengja hefðu haft ólöglegt samráð um verðlagningu og voru dæmdir til sektar fyrir það. Vonandi hefur það þau áhrif, sem oft vill verða þegar samráð hefur verið afhjúpað, og menn dæmdir fyrir það og fyrirtæki hætta þeim ljóta leik, að vöruverð á jarðstrengjum lækkar mikið. Það er einn þáttur í viðbót sem hefur áhrif til lækkunar á jarðstrengjum og það er heimsmarkaðsverð á áli. Það hefur verið lægra en áður og hefur stuðlað að lægra verði á strengjum. Sem betur fer er töluverð samkeppni í framleiðslu á strengjum. En við skulum hafa í huga að álverð getur hækkað og mundi þá hafa í för með sér hækkun á strengjum, á sama hátt og það hefur í för með sér lækkun. Inn í umræðuna um kerfisáætlunina blandaðist ýmislegt, m.a. friðlýst svæði o.fl. sem okkur er annt um og viljum ekki skemma. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um umhverfissjónarmiðin í nefndarálitinu. Við gerum þá kröfu að tekið sé meira tillit til þeirra. Sérstaklega er tekið fram í tillögunni að til viðbótar við viðmið og meginreglur sem lagðar eru til, m.a. breytingartillöguna okkar um sinnum tveir í stað 1,5, skuli ávallt forðast eins og kostur er röskun friðlýstra svæða og svæða sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt 37. gr. um náttúruvernd. Þetta er mikilvægt atriði að hafa í huga þar sem mesti ágreiningurinn stendur oft um það. Vonandi verður þessi þingsályktunartillaga og samþykkt hennar á Alþingi leiðarljós og vonandi lesa menn líka nefndarálitið sem fylgir með tillögunni. Hér er ansi langt gengið til að koma til móts við sjálfsögð sjónarmið. Við verðum líka að hafa í huga, eins og framsögumaður nefndarálitsins sagði áðan, að þetta verður auðvitað að meta í hverju og einu tilfelli. Það getur orðið töluvert umhverfislýti af því að fara til dæmis í gegnum ósnortið hraun. Það er dálítið breiður kafli sem þarf að fara, það er vegur til að leggja og svo kapalstrengurinn. Það kom fram í umfjöllun nefndarinnar að ef við förum um gróið svæði þar sem til dæmis eru tré sé ekki hægt að planta trjánum aftur ofan í sárið sem myndast við kapalskurðinn vegna þess að eigandinn eða umsjónaraðilinn þarf að geta brugðist strax við ef bilun verður í strengjum, sem tekur oft lengri tíma að gera við en loftlínu, það þarf að vera hægt að fara beint í það í stað þess að byrja á því þá að höggva tré. Í einstaka tilfellum þurfum við að taka tillit til þessa þáttar. Fjallað er um eitt atriði hér sem hnykkt er svolítið betur á í nefndarálitinu. Ég er mjög ánægður með það vegna þess að við höfum skýrt dæmi um ágreining milli sveitarfélags og flugmálayfirvalda á Akureyri og Landsnets sem hefur ætlað að leggja loftlínu innan við flugvöllinn, sem ýmsir hafa mótmælt. Eitt af þeim skilyrðum sem er sett fram hér, sem kostnaðarviðmiðið á ekki við, er í námunda við flugvelli, þá skal fara aðra leið. Í nefndarálitinu er bætt við, og ég er mjög ánægður með það og beitti mér fyrir því að það yrði sett inn, þannig að ekki er eingöngu talað um geislann, skulum við segja, út frá flugvellinum við enda brauta heldur er einnig talað um flugöryggistæki, svo sem stefnuvita og ratsjár. Þær eru nefnilega stundum, eins og í tilfelli við Akureyrarflugvöll, utan þessa lendingargeisla, utan þess helgunarsvæðis. Það er sett í nefndarálitið og þá verður að sjálfsögðu að taka tillit til þess að svæði sem geyma til dæmis ratsjárhús eða stefnuvitahús kemur inn í það. Það er gott að ræða þetta með því að taka dæmi og því skulum við segja sem svo að loftlínan þarna kosti 500 millj. kr. Miðað við breytingartillöguna mætti kostnaðurinn fara í 1 milljarð en þar að auki er þarna ávinningur við rafstrengina því að loftlínur þurfa oft og tíðum, eins og í þessu tilfelli við enda Akureyrarflugvallar, að vera lengri. Jarðstrengurinn verður styttri og jafnvel hægt að bora hann undir flugbrautina ef út í það færi, eini ókosturinn væri sá ef það bilaði akkúrat þar undir en með ídrætti og öðru slíku getur það verið auðveldara. Það kemur til móts við aukið vægi þess að leggja jarðstrengi miðað við þetta heldur en það sem áður var. Virðulegi forseti. Hér er sem sagt verið að slá það í gadda, eins og einn hv. þingmaður segir stundum, að veita heimild og breyta heimildum fyrir þá sem leggja jarðstrengi. Í þessu tilviki getum við tekið Landsnet sem dæmi. Þeir eru bundnir af lögum um að fara alltaf ódýrustu leiðina. Hér er það útvíkkað. Alþingi er að taka lýðræðislega ákvörðun sem Landsnet getur þá farið eftir, og ber að fara eftir, sem gerir það að verkum að í ákveðnum tilfellum, sem ég hef rakið og í öðrum tilfellum sem eiga að koma eftir til mats varðandi línulagnir, ber þeim að taka tillit til þess sem er verið að samþykkja. Það er gert vegna þess að Landsnet hefur til dæmis alltaf sagt: Það skal ekki standa á okkur að leggja jarðstrengi en við erum bundnir af þeim lögum sem eru í gildi í dag. Segið þið á Alþingi hvernig þetta má vera og hvað má aukast og við framkvæmum það, vegna þess að í mörgum tilfellum kann þetta að hafa í för með sér aukinn kostnað við dreifingu raforku og þá fer það í verð til notenda. Við skulum hafa það í huga og það er líka skrifað í nefndarálitið, aðvörunarorð gagnvart því, Við sem notendur og við sem berum hag allra sem kaupa orku skulum hafa í huga að þetta kann að hafa hækkun í för með sér . Það er allt í lagi vegna þess að í mínum huga er þetta liður í því að ná meiri sátt um hvar raflínur eiga að liggja eða hvort þær eiga að vera í loftlínum eða fara í jörð, sem er auðvitað mikilvægt atriði. Það atriði sem ég var að ræða er í 9. gr. gildandi raforkulaga, III. kafla, þar sem sagt er að Landsnet skuli alltaf byggja flutningskerfi raforku upp á hagkvæman hátt að teknu tilliti til öryggis, skilvirkni, áreiðanleika afhendingar og gæða raforku. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Farið hefur vaxandi að raflínur séu lagðar í jörð en almennt eru þær dýrari kostur en loftlínur. Munurinn á kostnaði milli loftlína og jarðstrengja ræðst m.a. af spennu og aðstæðum að öðru leyti. Ljóst þykir að aukinn kostnaður bitnar á notendum raforku hér á landi.“ Þetta skulum við hafa í huga. Virðulegi forseti. Þetta var það sem ég vildi leggja til málanna. Ég vísa í greinargerð með þingsályktunartillögunni og þau gögn sem þar fylgja með en á bls. 10 er ákaflega merkileg tafla sem við skulum fara aðeins yfir. Þar segir að 220 kílóvolta línur séu 857 kílómetrar á landinu. Það er enginn kílómetri lagður í jarðstrengjum vegna þess að það er það sem er hvað erfiðast að eiga við og hvað dýrast. Í 132 kílóvolta línum eru línur í dag 1.248 kílómetrar en strengir 106 kílómetrar eða 8%. Ef við færum okkur niður í 66 kílóvolta línu eru loftlínur þar um 968 kílómetrar og strengir eru 37 kílómetrar eða einungis 4%. Í 33 kílóvolta línu eru loftlínur 245 kílómetrar en jarðstrengir 359 kílómetrar. Samtals gera þetta 604 kílómetra og hlutfall strengja er þar komið í 60%. Í 6,3–22 kílóvolta línum er hlutfallið orðið 53% og samtals, ef allt er tekið af þessum tæplega 14.500 kílómetrum, eru 43% komnir í strengi. Þetta segir okkur hver ríkjandi stefna hefur verið síðustu ár, að okkur hefur gengið vel í lægra spenntu kerfunum og þar er hlutfallið komið yfir 50%, eða í 33 kílóvoltum og þar fyrir neðan. Það er einmitt það sem þetta fjallar um og hér er talað um megindreifikerfið og svo önnur kerfi, hvernig það muni þróast. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að mér fyndist þetta ákaflega merkileg þingsályktunartillaga. Með samþykkt hennar stígum við stórt skref fram á við þó svo að ég geri mér auðvitað grein fyrir því að tíminn, næstu eitt, tvö, þrjú árin, mun leiða það í ljós að við þurfum kannski að taka þetta upp og hnýta fastar, vegna þess að það er geysilega ör og mikil og jákvæð og góð framþróun í þessu máli sem við Íslendingar ættum tileinka okkur. Við skulum hafa í huga að það að leggja til og stuðla að því að flutningsfyrirtækin leggi fleiri strengi í jörð, í staðinn fyrir loftlínur, er hluti af aukinni sátt í landinu um það mikilvæga kerfi.