Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur átta mínútur í fyrstu umferð, fimm mínútur í annarri og fimm mínútur í síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Miðflokkurinn, Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Píratar, Framsóknarflokkur, Flokkur fólksins og Viðreisn. Fyrir Samfylkinguna tala Oddný G. Harðardóttir, 6. þm. Suðurk., í fyrstu umferð, Ágúst Ólafur Ágústsson, 3. þm. Reykv. s., í annarri umferð og í þriðju umferð Guðjón S. Brjánsson, 6. þm. Norðvest. Ræðumenn Sjálfstæðisflokksins eru Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, í fyrstu umferð, Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra, í annarri en í þriðju umferð Bryndís Haraldsdóttir, 2. þm. Suðvest. Fyrir Miðflokkinn tala Gunnar Bragi Sveinsson, 6. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Bergþór Ólason, 4. þm. Norðvest., í annarri en í þriðju umferð Þorsteinn Sæmundsson, 10. þm. Reykv. s. Fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð tala Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, 7. þm. Norðaust., í fyrstu umferð, Ólafur Þór Gunnarsson, 11. þm. Suðvest., í annarri og í þeirri þriðju Steinunn Þóra Árnadóttir, 6. þm. Reykv. n. Ræðumenn Pírata eru í fyrstu umferð Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, 4. þm. Reykv. s., í annarri Smári McCarthy, 10. þm. Suðurk., og Halldóra Mogensen, 11. þm. Reykv. n., í þriðju umferð. Ræðumenn Framsóknarflokksins eru Willum Þór Þórsson, 9. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Þórunn Egilsdóttir, 4. þm. Norðaust., í annarri og í þriðju Ásgerður K. Gylfadóttir, 7. þm. Suðurk. Fyrir Flokk fólksins tala Inga Sæland, 8. þm. Reykv. s., í fyrstu umferð, í annarri Ólafur Ísleifsson, 10. þm. Reykv. n., og í þeirri þriðju Karl Gauti Hjaltason, 8. þm. Suðurk. Fyrir Viðreisn tala í fyrstu umferð Þorsteinn Víglundsson, 7. þm. Reykv. n., í annarri Hanna Katrín Friðriksson, 7. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Þorgerður K. Gunnarsdóttir, 7. þm. Suðvest.
Herra forseti. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur nú starfað í sex mánuði. Ríkisstjórnin fékk mikinn stuðning í fyrstu enda átti hún að vera með breiða skírskotun og sætta sjónarmið frá vinstri til hægri. Flokkarnir höfðu lofað miklu fyrir kosningar og almenningur batt vonir við að efndirnar létu ekki á sér standa. Nú, sex mánuðum síðar, hefur stuðningurinn minnkað umtalsvert og skýr mynd teiknast upp af ríkisstjórninni, skýr mynd af bandalagi um sérhagsmuni. Glöggt dæmi um sérhagsmunagæslu er sá stuðningur og sú skjaldborg sem slegin var um embættisfærslur dómsmálaráðherra við geðþóttaákvörðun um skipan dómara í Landsrétt sem hún hafði þó verið dæmd fyrir af Hæstarétti. Síðan eru áformin um lækkun þeirra gjalda sem útgerðin greiðir fyrir heimildina til að nýta auðlindir þjóðarinnar. Forsætisráðherra sagði fyrir kosningar að stjórnmálamenn þyrftu að beita sér stöðugt fyrir réttlætinu og gagnrýndi þáverandi ríkisstjórn harkalega fyrir að láta öryrkja og aldraða bíða eftir mannsæmandi kjörum og fyrir dekur við auðmenn. Eftir kosningar segir hún hins vegar að umræða um jöfnuð og traust sé áhugaverð og bregst hratt og örugglega við kalli útgerðarmanna um lægri veiðigjöld á meðan aðrir þurfa að bíða. Þetta er sláandi því að sjávarútvegsfyrirtæki landsins hafa hagnast um 300 milljarða kr. á síðustu átta árum. Fyrirtækin hafa greitt eigendum sínum tugi milljarða í arð á sama tíma og veiðigjöld hafa lækkað mikið. Ríkisstjórnin ætlar að rétta útgerðinni tæpa 3 milljarða og stórútgerðinni bróðurpartinn af því fé, stórútgerðinni sem sannanlega líður engan skort. Það gera hins vegar öryrkjar og aldraðir sem þurfa að reiða sig á greiðslur Tryggingastofnunar. Ríkisstjórnin er ekki eins snögg að hlaupa undir bagga með þeim sem minnst hafa handa á milli og býður upp á áframhaldandi hokur og skammarleg kjör á meðan ójöfnuður er í hröðum vexti. Ójöfnuður, hvort sem litið er til tekna eða eigna, er að aukast hér á landi. Það er óheillaþróun sem ýtir undir ósætti í samfélaginu. Ríkustu 10% þjóðarinnar tóku til sín nær helming þeirrar hreinu eignar sem varð til á árinu 2016 svo dæmi sé tekið, og þeirra allra ríkustu stærsta hlutann. Ef stjórnvöld vildu í alvöru jafna leikinn, ef ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur vildi draga úr ójöfnuði þyrfti hún að beita bæði skatt- og bótakerfinu í þá veru. Fleiri skattþrep, hærri persónuafsláttur, þrepaskiptur fjármagnstekjuskattur og stóreignaskattur á umtalsverðar eignir slá á ójöfnuð. Aukið vægi barnabóta og húsnæðisbóta eru önnur mikilvæg jöfnunartæki sem stjórnvöld geta beitt. En vill ríkisstjórnin jafna leikinn? Svarið við þeirri spurningu er að finna í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára. Svarið er nei. Það á ekki að jafna leikinn á þessu kjörtímabili. Barnabætur verða allt of lágar, húsnæðisstuðningur afar veikburða, húsnæðisvandinn stendur óleystur og bætur almannatrygginga verða áfram rýrar. Í eldhúsdagsumræðum fyrir ári fjallaði núverandi forsætisráðherra einmitt um það sem gera þyrfti til að auka jöfnuð. Þá sagði hún orðrétt: „Við þurfum að endurskipuleggja skattkerfið frá grunni. Hin raunverulega misskipting birtist í því hvernig auðæfin dreifast. Á Íslandi eru það ríkustu tíu prósentin sem eiga þrjá fjórðu alls auðs. Kannski vill einhver hafa það þannig. Kannski vill ríkisstjórnin hafa það þannig. Ef við viljum það ekki þarf að endurskoða hvernig við skattleggjum fjármagnstekjur, skattleggja auð yfir ákveðnum mörkum og Ísland þyrfti að vera fremst í flokki í alþjóðlegu samstarfi ríkja um slíka skattlagningu. Að sjálfsögðu þarf að tryggja að arðurinn af auðlindum þessa lands renni af sanngirni til þjóðarinnar.“ Þetta voru hennar eigin orð 29. maí 2017. Ég var þá svo innilega sammála Katrínu Jakobsdóttur. Þess vegna hryggir mig áhrifaleysi hennar sem forsætisráðherra sem engu kemur í gegnum ríkisstjórn sína í þessum efnum nema málamyndabreytingum á fjármagnstekjuskatti með litlum ávinningi fyrir ríkissjóð sem verður svo að engu strax á næsta ári. Þrátt fyrir þær skattkerfisbreytingar sem stendur skýrum stöfum í fjármálaáætluninni að standi til sem gefa þeim ríkustu þrisvar sinnum meira en þeim sem minnst hafa vitum við ekki með vissu hvað ríkisstjórnin ætlar að gera því að ráðherrar tala út og suður. Fjármálaráðherrann vill alls ekki bótavæða samfélagið eins og hann kallar þá norrænu velferð sem flestir landsmenn vilja sjá. Hann heldur sig við fjármálaáætlunina og segir að hærri skattur á auðmenn komi ekki til greina. En forsætsiráðherrann veltir vöngum og talar óljóst um eitthvað annað án þess þó að slá á fingur fjármálaráðherrans. Herra forseti. Góðir landsmenn. Stærsta sameiginlega verkefni mannkyns nú um stundir er að finna leiðir til að draga úr hlýnun jarðar og súrnun sjávar. Það er sannarlega ástæða til að hafa áhyggjur af metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í viðbrögðum við loftslagsvánni. Ef við stöndum ekki við skuldbindingar okkar eins og útlit er fyrir verður íslenska ríkið að kaupa loftslagsheimildir á alþjóðamarkaði. Það mun valda okkur fjárhagslegu tjóni en ekki síður ímyndartjóni. Við höfum stært okkur af orkuskiptum við húshitun og endurnýjanlegum orkugjöfum í okkar hreina, fallega Íslandi. Sú ímynd er á hröðu undanhaldi. Súrnun sjávar, hlýnun hafsins, hækkandi yfirborð sjávar, plastmengun í hafinu og rányrkja eru allt ógnanir sem vinna þarf gegn með kröftugum og skýrum hætti og þar ættum við að vera í fararbroddi. „Að flytja inn bensín á Íslandi er eins og að flytja inn fisk“ var á dögunum haft eftir fyrrverandi loftslagsstjóra Sameinuðu þjóðanna. Aðgerðir stjórnvalda verða að virka til að draga úr bensín- og dísilnotkun hér á landi og við aðkallandi orkuskipti í samgöngum. Aðkoma ríkisins að uppbyggingu borgarlínu og eflingu almenningssamganga um allt land er nauðsynleg. Við í Samfylkingunni köllum eftir meiri metnaði í aðgerðum stjórnvalda í loftslagsmálum. Við köllum einnig eftir raunverulegum aðgerðum sem auka jöfnuð og bæta kjör þeirra sem minnst hafa. Við köllum eftir sanngjarnara skattkerfi sem stendur undir velferðarsamfélagi sem er fyrir alla og að enginn verði skilinn eftir. Við köllum eftir nýju stjórnarskránni með auðlindaákvæði sem ver þjóðina fyrir bandalagi um sérhagsmuni. - Góðar stundir.
Virðulegur forseti. Kæru landsmenn nær og fjær. Í síðasta hluta endurminningaþríleiks Sigurðar heitins Pálssonar, Táningabókinni, veltir Sigurður á einum stað fyrir sér skilgreiningunni á hægri og vinstri. Hann vitnar í franskan heimspeking sem telur að munurinn kristallist í áherslunni á annars vegar frelsi og hins vegar réttlæti, ekki síst félagslegt réttlæti. Þessi heimspekingur lýsir því svo að ef hóparnir væru látnir velja annað hvort markmiðið myndu hefðbundnir hægri sinnar velja frelsi, jafnvel þótt það bitnaði að einhverju leyti á réttlæti, en hefðbundnir vinstri sinnar myndu velja réttlæti, jafnvel þótt það bitnaði að einhverju leyti á frelsi. En heimspekingurinn bætir merkilegu atriði við sem er það að reglulega komi fram á sjónarsviðið hugsuðir og hreyfingar sem geri ófrávíkjanlega kröfu um hvort tveggja, fullt frelsi og fullt réttlæti, og gefi engan afslátt, jafnvel þótt það kunni að virðast óraunsætt. Þessi greining á sérstakt erindi við okkur því að það er einmitt gæfa Íslands að okkur hefur tekist, flestum þjóðum betur, að sameina hin tvö göfugu markmið um annars vegar frelsi einstaklingsins og hins vegar félagslegt réttlæti og félagslega sátt. Af því að sjómannadagurinn var í gær má velta fyrir sér hvort það sé sjósóknin sem hafi kennt okkur það í gegnum aldirnar að við erum öll á sama báti. Kannski eru það óblíð náttúruöflin sem hafa kennt okkur að frammi fyrir ógnarkröftum náttúrunnar er enginn sterkari en annar og allra hagur að standa saman. Hver sem ástæðan er eru frelsi og réttlæti jafn rétthá hugtök í íslensku samfélagi. Ég og við. Einstaklingurinn og samfélagið. Við höfum hvort tveggja í hávegum, en reynum á sama tíma eftir bestu getu að hafna þeirri nálgun sundrungar og aðgreiningar sem byggist á „við og þau“. Ég tel að þetta skýri hvers vegna við skipum eitt af efstu sætunum þegar gerður er samanburður milli þjóða á eftirsóknarverðum árangri og lífsgæðum. Hér er mikið frelsi, mikil verðmætasköpun, mikill frumkvöðlakraftur, en líka mikill jöfnuður og mikill árangur af sterku velferðarkerfi. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að ég tel að hugsjónir Sjálfstæðisflokksins hafi hér leikið lykilhlutverk með sinni óvenjulegu, breiðu skírskotun til allra stétta og áherslu á að sameina fremur en að sundra. En auðvitað er þetta þegar öllu er á botninn hvolft sameiginlegur árangur allra Íslendinga, atvinnulífs og vinnumarkaðar, sem búa til verðmætin og móta margvíslegar félagslegar framfarir; fræðasamfélagsins, sem færir okkur þekkingu; lista- og menningargeirans, sem veitir okkur innblástur og nýja sýn. Góðir landsmenn. Það er í raun örstutt síðan Ísland var eitt fátækasta ríki Evrópu. Hið öfluga og góða samfélag okkar féll ekki af himnum ofan, heldur var það byggt upp með þrotlausri verðmætasköpun fyrri kynslóða. Við getum ekki viðhaldið því, hvað þá betrumbætt það, nema með því að halda áfram að skapa sem mest verðmæti. Einn liður í því er að búa atvinnulífi okkar skynsamleg og sanngjörn skilyrði. Þessa dagana reynir hluti stjórnarandstöðunnar að þyrla upp moldviðri vegna þeirrar skynsamlegu og eðlilegu tillögu að miða veiðigjald útgerðarfyrirtækja við nýjar upplýsingar um afkomu greinarinnar frekar en gamlar. Það eru vonbrigði að sumum virðist ómögulegt að komast úr skotgröfunum. Þáverandi sjávarútvegsráðherra studdi það markmið í viðtali við RÚV síðastliðið sumar að veiðigjöldin yrðu miðuð við nýrri upplýsingar en verið hefur, enda hefur þetta verið nokkuð almennt viðurkenndur galli á álagningunni. Núna tala hins vegar forsvarsmenn sama flokks eins og hér sé ægilegt hneyksli á ferðinni. Sá málflutningur stenst enga skoðun. Góðir áheyrendur. Íslandi mun farnast vel ef við höldum áfram að skapa fólki um allt land gott samfélag til að búa í. Í því felst að hver einasti einstaklingur hafi tækifæri til að vera sinnar gæfu smiður og fullnýta hæfileika sína, á hvaða sviði sem þeir kunna að liggja. Við erum vel í sveit sett, en við stöndum líka frammi fyrir miklum áskorunum. Tækniframfarir munu á næstu árum gjörbylta atvinnuháttum okkar með meira afgerandi hætti en við höfum áður séð. Þær krefjast þess af okkur að við leggjum enn meiri áherslu á að rækta sköpunargleði, frumkvæði, gagnrýna hugsun, nýsköpun, athafnagleði, athafnafrelsi og sjálfstæði. Þær kalla á að einstaklingsfrelsi og athafnafrelsi fái að blómstra, en þær kalla líka á að við hugum vel að félagslegum þáttum gagnvart þeim sem mögulega ná ekki að fóta sig nógu vel í nýjum heimi. Það er mikilvægt að tryggja að enginn fari halloka í þeim umskiptum sem standa fyrir dyrum. Ríkisstjórnin hefur sett skýra áherslu á að búa okkur undir breytingarnar og nýta tækifærin. Dæmi um það eru gerð nýsköpunarstefnu, stofnun framtíðarnefndar, og áform um auknar ívilnanir til rannsókna og þróunar. Við höfum líka efnt fyrirheit okkar um að vinna mál í sem víðtækastri pólitískri samvinnu, t.d. með því að tryggja öllum þingflokkum aðild að starfshópi um langtímaorkustefnu fyrir Ísland. Stjórnarmyndun þriggja flokka þvert yfir ás pólitískrar hugmyndafræði, ásamt tilboði til stjórnarandstöðunnar um aukna samvinnu, hafi hún áhuga á því, markar nýja tíma í íslenskum stjórnmálum og gefur okkur tækifæri til að móta sterka stefnu til lengri tíma. Jóna Sólveig Elínardóttir, fyrrverandi alþingismaður, skrifaði nýlega þarfa hugvekju um þá orðræðu sundrungar sem heyrist nú í vaxandi mæli. Ég gríp niður á nokkrum stöðum í grein hennar, með leyfi forseta, þar sem hún lýsir varhugaverðri nálgun sumra róttækra afla: „Þau og við, við og hinir. … Þeir sem trúa ekki því sem „við“ trúum hljóta … annaðhvort að vera meðvirkir eða vondir. … Málamiðlanir eru af hinu vonda, þær þjóna ekki markmiðinu. … Já, fyrir áhugafólk um pólitíska orðræðugreiningu hljóta mörg viðvörunarljós að fara í gang.“ Góðir landsmenn. Það tekur langan tíma að byggja upp en skamman tíma að rífa niður. Okkur hefur tekist að byggja upp gott samfélag sem er í fremstu röð í heiminum. Það er staðreynd. Langtímahugsun og stefnufesta á grundvelli víðtækrar sáttar á milli ólíkra sjónarmiða er sú nálgun sem ein mun tryggja Íslandi áframhaldandi árangur á komandi árum, árangur fyrir okkur öll. - Góðar stundir.
Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Fyrir um átta mánuðum var stofnaður nýr flokkur, Miðflokkurinn. Á innan við 30 dögum tókst fólkinu í flokknum að bjóða fram til alþingiskosninga og ná besta árangri í sög nýs flokks í alþingiskosningum. Fékk flokkurinn 10,9% atkvæða og sjö þingmenn kjörna. Þann 26. maí sl. sló fólkið sem starfar í Miðflokknum annað met er boðið var fram undir merkjum hans í 12 sveitarfélögum og í samvinnu við aðra í tveimur. Auk þess átti flokkurinn fulltrúa á öðrum listum víða um land og fékk flokkurinn níu fulltrúa kjörna og nýtt met slegið. Í dag féll enn eitt metið þegar Karl Liljendal Hólmgeirsson, varaþingmaður Miðflokksins, var yngstur allra til að taka sæti á Alþingi. Til hamingju, Karl. Árangur Miðflokksins hefur vakið og fangað athygli fræðimanna og álitsgjafa sem rætt hafa sigra flokksins. Þeir sem töldu flokkinn vera bólu hafa nú skipt um skoðun. Ég vil nota þetta tækifæri, kæru landsmenn, og þakka öllu því frábæra fólki sem skóp þessa sigra flokksins með gríðarlegri vinnu og stuðningi við stefnu og lausnamiðaðan málflutning hans sem sannarlega hefur náð athygli landsmanna. Það er ykkur að þakka, kæru landsmenn, að Miðflokkurinn er kominn til að vera. Virðulegur forseti. Þótt gaman sé að setja met eru það líka aðrir hlutir sem skipta máli og kannski ekki minna máli. Það að Miðflokkurinn sé búinn að ná fótfestu í íslenskum stjórnmálum mun breyta íslenskri stjórnmálasögu á næstu árum og áratugum. Með góðum málefnum sem byggja á skynsemi og rökum munum við ná árangri. Við byggjum á því sem við höfum gert og horfum til þess sem við ætlum að gera. Flokksmenn, kjörnir fulltrúar og stuðningsmenn flokksins, ætla sér að hlusta á allar góðar hugmyndir, ræða þær og móta leiðir og lausnir byggðar á rökræðum. Þannig ætlum við að finna bestu leiðirnar til að tryggja frelsi einstaklingsins til athafna og sjálfsbjargar um leið og sameiginlegir sjóðir tryggi velferð. Hinir gömlu flokkar hafa hins vegar fjarlægst grunngildi sín og stefnur og misst sjónar á mikilvægi lausna í samfélagi nútímans. Orka þeirra fer í að verja og tryggja sér stöðu og stóla byggða á núverandi ástandi og hugmyndafræði en ekki lausnum framtíðarinnar. Þannig flokkur ætlar Miðflokkurinn ekki að vera. Á landsþingi flokksins sem haldið var í apríl sl. var stefna flokksins mótuð af flokksmönnum og þeirri stefnu erum við að vinna eftir. Við förum ekki leið forystu Sjálfstæðisflokksins, kæru landsmenn, sem lét það verða sitt fyrsta verk eftir landsfund flokksins að hafna samþykkt grasrótarinnar um nýtt þjóðarsjúkrahús og beygja sig undir vilja kerfisins. Hafa margir núverandi og fyrrverandi Sjálfstæðismenn undrast hversu blygðunarlaust forystan fór gegn grasrótinni. En þetta er ekki eina dæmið um skort á getu forystu Sjálfstæðisflokksins til að standa upp í hárinu á kerfinu. Annað dæmi er um forkaupsrétt ríkisins á hlutabréfum í Arion banka. Hvers vegna var tækifærið ekki nýtt? Var um að kenna viljaleysi eða var það hluti af samkomulaginu við helminginn af vinstri stjórninni frá árinu 2009 sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú leitt aftur til valda? Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin fékk skilaboð í kosningunum 26. maí sl. þar sem flokkur forsætisráðherra beið afhroð. Hinir stjórnarflokkarnir töpuðu einnig, Framsóknarflokkurinn tapaði miklu í sveitarfélögum sem hafa hingað til verið hans sterkustu vígi og Sjálfstæðisflokkurinn fékk á mörgum stöðum töluvert minna upp úr kjörkössunum og tapaði meiri hluta víða. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur var enda ekki mynduð um stefnur eða lausnir heldur völd, stöðu og stóla eins og kjósendur hafa áttað sig á. Virðulegur forseti. Góðir tilheyrendur. Þau voru ekki lítil, hin fögru fyrirheit í stjórnarsáttmálanum um eflingu Alþingis. Því miður hefur ástandið hér sjaldan verið verra og traustið lítið. Því get ég ekki áttað mig á því, virðulegi forseti, hvaðan ræða þess hæstv. ráðherra sem talaði á undan mér kemur eiginlega. Hún er í engu samræmi við það sem við upplifum á þingi, alþingismenn. Málefnafátækt ríkisstjórnarflokkanna er slík að nefndir væru verklitlar ef ekki væri fyrir mál stjórnarandstöðunnar. Samt sem áður hafa stjórnarliðar lagt sig fram við að stöðva mál stjórnarandstöðunnar í nefndum. Meðal þeirra mála sem Miðflokkurinn hefur lagt fram á yfirstandandi þingi er nýting forkaupsréttar ríkisins að hlutabréfum í Arion banka og óháð fagleg staðarvalsgreining fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús, svo eitthvað sé nefnt, mál sem eru brýn en hafa verið tafin í nefndum af hálfu meiri hlutans, þrátt fyrir að flestir sjái hversu vitlaust það er að byggja þjóðarsjúkrahúsið við Hringbraut, með þeim 46.000 ferðum steypubíla um Miklubrautina sem bíða. Samt er haldið áfram af því að kerfið stjórnar. Kæru áheyrendur. Fátt sýnir meira en vinnubrögð meiri hlutans hversu mikil öfugmæli yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um eflingu Alþingis er. Ríkisstjórn sem mynduð er um það eitt að komast til valda mun ekki taka þau skref sem nauðsynleg eru til framtíðar. Hana skortir bæði stefnu og þor og á meðan stýra þeir sem taka sér valdið. Mig langar að nefna frumvarp um veiðigjöld, hæstv. forseti. Engin skýring hefur fengist á því hvers vegna sjávarútvegsráðherra lagði það mál ekki fram heldur fékk til þess atvinnuveganefnd. Var það mál of erfitt fyrir ríkisstjórnina eða treysti flokkur ráðherrans sér kannski ekki til að flytja málið? Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Ísland er nú land tækifæranna en þá ætla stjórnvöld að nýta kjörtímabilið í nefndastörf og starfshópa í stað þess að framkvæma. Við viljum taka ákvarðanir, við viljum framkvæma og við viljum bera á því ábyrgð. Fram undan eru spennandi tímar í Miðflokknum, kæru landsmenn, frekari uppbygging starfsins um land allt og stefnum við á að við næstu alþingiskosningar verði komið á öflugt félagsstarf í flestum sveitarfélögum landsins. Við munum halda áfram að móta stefnu flokksins og leita eins og fyrr til þeirra sem best til þekkja við útfærslur á nauðsynlegum lausnum. Horft verður á Ísland allt. Við ætlum að stunda pólitík og vinna að þeim verkefnum sem okkur eru falin. Við ætlum ekki að útvista verkefnum til „kerfisins“, við ætlum að stjórna kerfinu með lausnum, en hafi kerfið bestu lausnirnar munum við hlusta á þær. Við sjáum að breiður hópur fólks vill kynna sér stefnu og nálgun Miðflokksins. Með þessu fólki ætlum við að byggja upp öflugan flokk sem hrista mun upp í íslenskum stjórnmálum með því að þora og hafa kjark. Við höfum sýnt það og munum sýna það áfram. - Góðar stundir.
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Um þessar mundir hefur ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur starfað í hálft ár. Að baki ríkisstjórninni eru ólík stjórnmálaöfl sem greinir á í mikilvægum málum, en stjórnmálaflokkarnir eiga það sameiginlegt með almenningi að við erum ekki ávallt sammála um alla hluti, en þó verður okkur að takast að ná niðurstöðu og leiða mál til lykta á lýðræðislegan hátt. Þetta getur auðvitað tekið á. Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði finnum vissulega fyrir því og það gera líka þingmenn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks. Ríkisstjórnarsamstarfið er óvenjulegt í sögulegu samhengi en ekki er þó fordæmalaust að stjórnmálaöfl sem spanna skalann frá vinstri til hægri standi að ríkisstjórnarsamstarfi, enda getur það gefist vel ef rétt er á málum haldið. Það var alveg ljóst eftir síðustu alþingiskosningar að almenningur vænti þess og gerði þá kröfu til kjörinna fulltrúa að þeir mynduðu starfhæfa ríkisstjórn sem kæmi til leiðar ýmsum mikilvægum og löngu tímabærum ráðstöfunum í þágu samfélagsins og stuðlaði að pólitískum stöðugleika. Ríkisstjórnarsamstarfið er svar flokkanna þriggja sem að því standa við þeirri kröfu. Hvað varðar okkur félagana í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði sérstaklega viljum við hafa hönd í bagga með því hvernig gæðum sem samfélagið skapar er skipt og þar leggjum við sem endranær áherslu á að berjast gegn ójöfnuði en fyrir félagslegu réttlæti. Í sáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur er lýst áformum um verulega uppbyggingu innviða samfélagsins. Með því er átt við samgöngu- og tæknikerfi sem þjóna atvinnulífi og almenningi, velferðar-, mennta-, heilbrigðis- og réttarkerfi sem eiga það sameiginlegt að vera undirstaða efnahags- og félagslegs velfarnaðar, er almannaeign og krefst langtímafjárfestingar. Enn fremur fylgir ríkisstjórnin þeirri stefnu að auka jöfnuð og sjá til þess að landsmenn hafi aðgang að gæðum á borð við menntun og heilbrigðsþjónustu á jafnréttisgrundvelli. Fyrstu fjárlög ríkisstjórnarinnar bera vott um eftirfylgni við þessa stefnu. Veitt var fé til að styrkja þjónustu sjúkrahúsanna og heilbrigðisþjónustunnar almennt. Niðurgreiðslur á tannlæknakostnaði aldraðra og öryrkja voru auknar og bætt var við framlög til háskóla og framhaldsskóla, svo dæmi séu tekin, og fjármálaáætlun til næstu fimm ára fylgir þessari stefnu eftir. Áhersla er á nýsköpun í velferðarþjónustu og opinberum rekstri og afnám þaks á endurgreiðslur vegna rannsókna og þróunar sem ég tel að verði til þess að skjóta fleiri og styrkari stoðum undir íslenskt atvinnulíf. Þá verða háskólar og framhaldsskólar efldir til muna og sérstakt átak gert í samgöngumálum, auk þess sem myndarlega verður staðið að byggðamálum. Fjármálaáætlun hefur vissulega mætt talsverðri gagnrýni. Sumum þykir hún ekki ganga nægilega langt og vilja sjá enn ríflegri úthlutanir til ýmissa málaflokka en þar er gert ráð fyrir. Öðrum þykir of mikið að gert. Við sem að málinu stöndum teljum að þrátt fyrir að útgjöld séu aukin verulega samræmist áætlunin í senn meðalhófi hvað varðar framkvæmdir hins opinbera og áformum um nauðsynlega uppbyggingu. Góðir landsmenn. Ferskir vindar blása nú í verkalýðshreyfingunni. Forystufólk sumra stéttarfélaga innan ASÍ hefur farið hörðum orðum um þá sjálftöku sem virðist eiga sér stað hjá stjórnendum sumra félaga, bæði opinberra og almennra. Eðlilega svíður almenningi að horfa upp á stjórnendur hlutafélaga skammta sér launahækkanir þar sem um er að ræða risafjárhæðir fyrir hvern mánuð á sama tíma og talað er um ábyrgð launþega í að viðhalda efnahagslegum stöðugleika. Við hljótum að veita þessum ábendingum fulla athygli og bregðast við þeim og eitt af því er að leggja niður kjararáð eins og meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til. Í samstarfi við verkalýðshreyfinguna þurfum við, ætlum og munum skoða samspil tekjuskatts og yfirfærslutekna með það markmið að finna fátæktargildrur sem þar kunna að leynast og eyða þeim. Markmiðið með þessum aðgerðum verður að bæta stöðu lágtekjuhópa og lægri millitekjuhópa. Til að unnt sé að koma á og viðhalda efnahagslegum stöðugleika þarf að tryggja félagslegan stöðugleika. Stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins hafa átt mánaðarlega fundi þar sem fjallað hefur verið um þessi málefni. Það er mikilvægt að talsambandið sé gott og stjórnvöld kunni að hlusta á fólk og grípa til aðgerða eins og kom í ljós þegar heilbrigðisráðherra stuðlaði á dögunum að lausn langvinnrar deilu ljósmæðra og samninganefndar ríkisins. Við sem stöndum að baki ríkisstjórnarsamstarfinu heyrum stundum að lítið gangi undan ríkisstjórninni þar sem bið- og tafaleikir einkenni störf hennar og birtist m.a. í skipun fjölmargra nefnda og starfshópa um eitt og annað. Þetta tel ég ósanngjarnt. Vissulega hafa stjórnvöld skipað nefndir og starfshópa nú sem endranær en við verðum að huga að því að skammt er liðið síðan ríkisstjórnin hóf störf og þar sem hún hefur mjög mörg mikilvæg málefni á sínum verkefnalista er skynsamlegt að undirbúningurinn sé góður, enda ein meginforsenda þess að vel til takist við að leysa úr flóknum og viðamiklum málum í samstarfi við alla flokka á Alþingi og þá sem hlut eiga að máli. Kæru landsmenn. Átta flokkar eiga nú sæti á þingi og gera þingstörfin litríkari og ekki er ástæða til annars en að fagna því. Vissulega getur reynst flóknara að ná sameiginlegri niðurstöðu þegar flokkarnir eru svona margir. Öfugt við það sem margir halda tekst oft að ná ágætu samkomulagi um afgreiðslu mála á Alþingi og dæmi um það er notendastýrð persónuleg aðstoð sem hér var afgreidd fyrir skömmu. Það fer nefnilega fram mikið og gott starf í nefndum þingsins þar sem mál eru rædd til niðurstöðu og oft í samkomulagi. En því miður tekst ekki alltaf svo vel til og þingstörf fara í uppnám eins og við sáum í síðustu viku þegar frumvarp um veiðigjald var afgreitt úr nefnd í ósætti, enda seint fram komið og risu um það miklar deilur í þingsalnum. Ég tel að það séu einmitt svona deilur sem móta mesta þá mynd sem fólk hefur af störfunum á Alþingi. Vissulega er tekist á á Alþingi og við eigum að gera það, en langoftast eru málin leyst án þess að þingsalurinn verði vettvangur átaka. Það fer líka best á því og þótt stjórnmál snúist oft að einhverju leyti um að skiptast á skoðunum og takast á um stefnu og leiðir ber okkur að gera það á uppbyggilegan hátt. Á vetrar- og vorþingi höfum við unnið að mikilvægum og flóknum málum, svo sem fjármálastefnu og fjármálaáætlun fyrir komandi ár. Stjórnvöld hafa útfært stefnu um aðgerðir í þeim málaflokkum sem fjallað er um í stjórnarsáttmála. Upphaf hvers kjörtímabils einkennist gjarnan af undirbúningi og því getum við búist við því þegar þing kemur saman í haust að þá muni liggja fyrir fjöldi mála til umfjöllunar. Kæru landsmenn. Fram undan er bjartasti og hlýjasti tími ársins, tíminn þegar fólk tekur sér frí frá störfum, slakar á og nýtur samvista við sína nánustu og vonandi berum við öll gæfu til að njóta hans vel. Eftir aðeins nokkra daga hefst austur í Rússlandi heimsmeistarakeppni í knattspyrnu karla og í fyrsta sinn eigum við lið á þessu stórmóti. Það er sannarlega stórkostlegur árangur og líklega mun stór hluti landsmanna fylgjast með gengi karlalandsliðsins í sumar og auðvitað sameinumst við um og vonum að því vegni sem best. Hvernig gat það gerst að svona afar fámenn þjóð sem við Íslendingar erum næði slíkum árangri? Gæti ekki verið að stóran hluta skýringarinnar sé að finna í viðhorfi knattspyrnumanna? Hver og einn þeirra vinnur að sameiginlegu markmiði og gerir sitt besta til að ná því. Við þingmenn ættum að gera þann hugsunarhátt að okkar og minnast þess að erindi okkar hingað er ekki fyrst og fremst að koma eigin sjónarmiðum á framfæri heldur að vinna að því sameiginlega markmiði að auka hagsæld og velsæld allra Íslendinga. - Gleðilegt sumar.
Herra forseti. Kæra landsfólk. Heiðarleiki, virðing, réttlæti, jafnrétti - þetta eru þau skýru, sameiginlegu grunngildi sem yfir 1.200 manneskjur sammæltust um árið 2009 að hafa skyldi að leiðarljósi við vinnu þeirra að nýrri framtíðarsýn fyrir Ísland. Sú vinna fór ekki fram í tómarúmi. Hún var svar við ákalli þjóðarinnar um bætt samfélag fyrir alla, samfélag sem byggði á grunngildum sem markvisst hafði verið grafið undan í aðdraganda hrunsins. Fámennur en valdamikill hópur sérhlífinna eiginhagsmunaseggja gaf skít í þessa vinnu landa sinna og nú, tæpum áratug síðar, eru þessi gildi aftur komin ofan í kirfilega læsta skúffu. Nú höfum við forsætisráðherra sem situr í skjóli svikinna loforða, loforða sem hún gaf eigin kjósendum sem síst af öllu kusu hana til að gegna hlutverki öndunarvélar fyrir aðframkomið valdakerfi. Við sitjum enn og aftur uppi með fjármálaráðherra sem ítrekað sýnir að orð hans eru merkingarlaus, sem hylmir yfir óþægilegar upplýsingar um sig og sína og lýsir því yfir að samstarfssamningur ríkisstjórnarinnar sé engin siðferðisleg skuldbinding fyrir hann og hans flokk. Við horfum upp á varðhunda valdsins sameinast um að verja dómsmálaráðherra sem lýgur blákalt að þingi og þjóð. „Ég braut engin lög,“ segir hún aftur og aftur - og aftur. En hún braut lög. Það er óumdeilt. Við höfum félagsmálaráðherra sem lætur hagsmuni barna mæta afgangi og verðlaunar fúsk. Og nánast daginn eftir sveitarstjórnarkosningar birtist svo sérstakur gjafapakki fyrir útgerðarmenn, milljarðapakki, á kostnað þjóðarinnar. Sá rándýri pakki mátti ekki sjást fyrir kosningar. Ég get líka nefnt hvernig þingmenn hafa búið sér til skattfrjálsa kjarabót með margfalt hærri akstursgreiðslum en almennu launafólki bjóðast. Þegar virkt aðhald kemur upp um bixið mála menn eigin spillingu sem baráttu fyrir landsbyggðinni, skjóta sendiboðann og segja aðhaldið „komið út í tóma þvælu“. Kæra landsfólk. Fólkinu sem fyllir þennan þingsal verður tíðrætt um að auka virðingu þingsins. Það harmar lítið traust til Alþingis og furðar sig á minnkandi kjörsókn. Það lýsir áhyggjum af síminnkandi stjórnmálaþátttöku ungs fólks. En hvar liggur skýringin? Hvernig er grafið undan virðingu og trausti Alþingis? Hvernig lamar maður áhuga fólks á að taka þátt í stjórnmálum? Hvernig er dregið úr vilja ungs fólks til að hafa áhrif á samfélag sitt? Valdið hefur notað til þess sömu ógeðfelldu uppskriftina í áraraðir. Hv. þm. Vilmundur Gylfason lýsti þessari aðferðafræði varðhunda valdsins eftirminnilega í tímamótaræðu sinni í nóvember 1982 er hann sagði, með leyfi forseta: „Þeir munu ráðast að okkur með upphrópunum, með því að loka fjölmiðlunum. Þeir munu reyna að hæða okkur, reyna að láta allt líta út sem upphlaup eða gífuryrði.“ Þetta þekkir fólkið sem leitar réttar síns, fólkið sem finnst kerfið hafa brugðist sér og finnur ósjaldan fyrir grimmu viðmóti þess sama kerfis gagnvart ákalli þess um úrbætur. Fólkið sem vill úrbætur í barnaverndarmálum og kynferðisbrotamálum og í starfsháttum lögreglu. Fólkið sem vill úrbætur í umhverfismálum, gæsluvarðhaldsmálum, fangelsismálum og flóttamannamálum. Og fólkið sem vill skýringar og úrbætur á reglum sem gilda um uppreist æru. Allt þetta fólk lendir viðstöðulaust í því að kerfið ver sig, svarar með hroka og stælum, afsalar sér ábyrgð, embætti benda hvert á annað í skollaleik þeirra sem aldrei taka ábyrgð á gjörðum sínum og virðast hafa það sem sitt eina markmið að verja kerfið fyrir fólkinu sem það á að þjóna. Og ef maður gengur of nærri þeim sem valdið hafa er bara sett lögbann. Og ef maður gengur of nærri þeim er manni bara hótað málsókn. Og ef maður gengur of nærri þeim er ráðist að persónu manns og heiðri og manni gerður upp illur ásetningur. Ekkert af þessu eykur traust og virðingu fólks fyrir Alþingi og stjórnmálamönnum. Þar þarf annað að koma til. Fyrst af öllu þarf þessi ríkisstjórn, við þingmenn, þetta stjórnkerfi, að líta vandlega í eigin barm. Hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar verða að hætta að gera kerfisbundið lítið úr ungu fólki og vandræðum þess og tala um að það sé bara með einhvern aumingjaskap. Það virkar heldur ekki hvetjandi fyrir lýðræðisvitund almennings að hlæja að því þegar fólk býður sig unnvörpum fram til að þjóna samfélaginu. Það gengur heldur alls ekki að það sé aldrei að marka neitt sem stjórnmálafólk segir, að engu skipti hvað maður kýs því að maður fái alltaf sömu endemis niðurstöðuna. Það gengur heldur ekki að ef þú sem kjósandi vogar þér að kvarta undan þessu segi ráðamenn þjóðarinnar þér að þú skiljir ekki neitt, vitir ekki neitt og getir ekki neitt og þú ættir nú eiginlega helst að þegja. Kannski sértu bara geðveikur að sjá ekki hvað allt er frábært. Nei, við sem hér störfum eigum að ganga fram með góðu fordæmi og taka ábyrgð, segja satt og rétt frá og standa við orð okkar. Ekki fela okkur á bak við tæknilegt kjaftæði um að við höfum aldrei beinlínis lofað því að leiða ekki Sjálfstæðisflokkinn til valda. Ekki segjast fyrir kosningar styðja að frumvarp stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá verði að lögum en segja svo eftir kosningar að stjórnarskrármál séu best geymd í nefndaskúffu í eins og átta ár í viðbót. Ekki segjast fyrir kosningar ætla að hækka veiðigjöld og einhenda sér svo í það að lækka þau um milljarða korteri fyrir þinglok. Ef hæstv. ríkisstjórn er raunverulega umhugað um að auka virðingu og traust til Alþingis og stjórnmálanna almennt er bara eitt að gera: Hættið að sýna þeim sem taka ábyrgð og hafa metnað fyrir þátttöku í eigin samfélagi óheiðarleika, fyrirlitningu, óréttlæti og valdhroka. Sýnið þeim þess í stað heiðarleika, virðingu, réttlæti og jafnrétti.
Hæstv. forseti. Kæru landsmenn. Sem það væri í gær er rúmlega hálft ár frá því að við kusum til Alþingis. Skilaboð landsmanna um uppbyggingu helstu innviða voru skýr. Ákallið var hátt og snjallt um jafnari hlutdeild í hagsæld og aukinni verðmætasköpun undanfarinna ára. Pólitísk niðurstaða var hins vegar ekki afgerandi, hvorki til hægri né vinstri. Bætt lífskjör, aukin velsæld og jöfnuður eru sannarlega verðug markmið. Við vinnum reglulega að þeim. Það er hollt, ekki bara þegar kosið er, að staldra við og ígrunda spurningar og svör á borð við: Hvaða réttindi viljum við tryggja? Hver eru viðmið lífskjara? Hvaða efnislega og félagslega grunngerð er okkur nauðsynleg? Hvernig samfélag viljum við raunverulega byggja upp? Við ættum öll að geta verið sammála um að verkefnið í okkar auðuga landi er að tryggja af öllum mætti að allir búi við jöfn tækifæri, öryggi, farsæld og góð lífskjör, annað er óásættanlegt. Þrátt fyrir að mælikvarðinn á slíkt samfélag sé ekki einhlítur og kannski að einhverju marki vegna þess verðum við að viðurkenna og gangast við þeirri sameiginlegu ábyrgð sem í því felst að skila hagsæld undangenginna ára til uppbyggingar félagslegrar og efnislegrar grunngerðar samfélagsins, til aukins jöfnuðar og bættra lífskjara. Um þetta verkefni, þessa ábyrgð, þessa vegferð, var ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur mynduð, þriggja flokka stjórn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, stjórn þriggja flokka sem nær vítt yfir hið pólitíska svið. Góðir landsmenn. Nauðsynleg forsenda þess að árangur náist er sterk, öflug liðsheild. Liðsheild sem hefur skýra sýn á verkefnin, viðurkennir ábyrgðina, myndar einlæga samstöðu um forgangsröðun brýnustu verkefna og skuldbindur sig til þess að vinna saman að þeim. Á þeim forsendum vinnum við öll, allir ríkisstjórnarflokkarnir, og verðum að miðla málum og fórna minni hagsmunum fyrir meiri fyrir þau brýnu forgangsverkefni sem við höfum einsett okkur að vinna að fyrir hina sameiginlegu sýn, þá sýn sem birt var í stjórnarsáttmála og varðar leiðir að uppbyggingu samfélagslegra innviða, bættum lífskjörum, félagslegum og efnahagslegum stöðugleika, að sterkara samfélagi, jöfnum tækifærum, farsæld og öryggi til framtíðar. Við höfum nú þegar á þessu rúmlega hálfa ári sem af er kjörtímabili samþykkt fjárlög fyrir 2018 þar sem áherslumál ríkisstjórnarinnar koma fram. Við höfum samþykkt ríkisfjármálastefnu til ársins 2022 þar sem stefnan er greypt í stein. Innan seilingar göngum við frá og samþykkjum ríkisfjármálaáætlun til næstu fimm ára, fyrir árin 2019–2023, sem svo verður endurskoðuð að ári og árlega eins og lög kveða á um. Í ríkisfjármálaáætluninni birtist rammi stefnunnar, áherslur og forgangsröðun. Í fjárveitingum og fjárheimildum fjárlaga raungerast efndirnar. Fjárlögin byggja á áætlun þar sem vilji og markmið um viðamikla innviðauppbyggingu birtist og mun raungerast eftir því sem fram vindur og fjárlög heimila fyrir hvert ár. Grunngerðin þarf að vera í lagi. Sú uppbygging er hafin. Góðir landsmenn. Lykilverkefnið og grundvallarforsenda sterkara samfélags eru öflugir og traustir samfélagslegir innviðir. Miklum fjármunum er varið í útgjöld og fjárfestingar til stærstu samfélagskerfanna og þeir sannarlega auknir verulega að raungildi á gildistíma áætlunar. Nú þegar á árinu 2018 er auknum fjármunum varið til heilbrigðismála, til menntamála, í samgöngur og samgöngukerfi og frekar er gefið í á næstu árum. Jöfn tækifæri og fjölbreytt atvinnulíf er grunnur að velferð og bætt lífskjör byggja að sama skapi á fjölbreyttu atvinnulífi og þróttmiklum efnahag. Mikilvægast af öllu er að hafa vinnu, hafa tekjur. Að geta brauðfætt sig og sína. Koma sér þaki yfir höfuðið og búa fjölskyldunni innihaldsríkt líf. Samhliða auknum fjármunum er unnið með leiðir til jöfnunar ráðstöfunartekna þannig að tekjuskattskerfið og bótakerfin spili betur saman. Hækka á lágmarksgreiðslur og lengja fæðingarorlof. Það er og mikilvægt að byggja undir atvinnuvegina og treysta þar með stoðirnar. Auknum fjármunum er varið í sjóði til rannsóknar og nýsköpunar til að efla atvinnulíf um allt land og mæta þeim áskorunum sem felast í hraðari tækniþróun og breytingum. Markvisst er unnið að umhverfismálum og náttúruvernd. Það er á okkar ábyrgð að skila verðmætum auðlindum til komandi kynslóða og tryggja sjálfbærni. En slík hugsun þarf líka að gerast í hinu alþjóðlega samhengi. Átak er hafið í loftslagsmálum og unnið að markmiði um kolefnishlutlaust Ísland árið 2040. Og við setjum aukinn kraft í alþjóðlega þróunarsamvinnu. Góðir landsmenn. Verkefnið um gott samfélag er viðvarandi. Áskoranir fram undan eru fjölmargar. Við höfum upplifað langt hagvaxtarskeið, uppgang á mörgum sviðum með háu atvinnustigi, lægri verðbólgu og auknum kaupmætti. Þegar kemur að hagsveiflunni erum við býsna þrautgóð á raunastund. En eigum það til á mælikvarða hagsveiflu að höndla síður vel góða tíma. Staða ríkissjóðs er traustari nú en um árabil, sem gefur okkur tækifæri til þess að auka útgjöld verulega til innviðauppbyggingar. Á sama tíma er mikilvægt, og lagt er upp með, að varðveita stöðugleika, kaupmátt. Þá er haldið áfram á þeirri braut að greiða niður skuldir. Sjálfbærni, varfærni, stöðugleiki, gagnsæi og festa eru mikilvæg gildi í verklagi opinberra fjármála. Þessi grunngildi ber að leggja til grundvallar ráðstöfun ríkisfjár. En þau eru ekkert síður mikilvæg á öðrum sviðum, hvort sem er í fjárfestingum opinberra fyrirtækja eða á markaði, í kjarasamningum eða öðrum þáttum sem snúa að okkar samfélagslegu ábyrgð. - Góðar stundir.
Virðulegi forseti. Kæru landsmenn nær og fjær. Þetta er í fyrsta skipti sem þessi kona talar á svokölluðum eldhúsdegi. Það var 14. desember síðastliðinn sem ég flutti jómfrúrræðu mína og ég man það eins og gerst hefði í dag að ég var bjartsýn. Ég var nýbúin að fá að líta þennan glæsilega stjórnarsáttmála. Mér þótti hann bara nokkuð góður þó að mér þætti hann svolítið opinn í báða enda og hægt að túlka hann í allar áttir. Það breytti ekki þeirri staðreynd að hann talaði um jöfnuð, hagsæld, samstöðu og samvinnu og að við ættum öll að fá að njóta smjörsins sem drypi hér af hverju strái. En hver er reyndin núna hálfu ári seinna? Hver er hin raunverulega staða eftir að vera búin að hlusta á öll þessi fögru fyrirheit, hlusta á frambjóðendur í síðustu alþingiskosningum keppast við að selja sig til landans, lofa bót og betrun, lofa öllu fögru? Mér var kennt að loforð tæki gildi þegar það kæmi til vitundar loforðsmóttakandans. Öll þjóðin hefur fengið þessi sviknu loforð sem hafa nánast í öllum tilvikum verið innantómt blaður, algert hjóm, nema hvað lýtur að græðgisvæðingu og auðsöfnun, sem fer nú ekki leynt. Því verður ekki neitað. Ég þarf ekki að minna á þegar hæstv. núverandi forsætisráðherra lofaði bót og betrun í fyrra. Hún talaði um réttlæti. Hún talaði um að fátækt fólk og öryrkjar gætu ekki beðið lengur eftir réttlæti. En þau geta það nú. Þau halda áfram að bíða eftir réttlæti. Það er verið að tala um sumarfrí, um gleðilegt sumar. Við sem hér erum inni getum örugglega talað um gleðilegt sumar. Við verðum ekki í neinum vandræðum með að fljúga út um allan heim, hvort sem það er til Ástralíu, Kúbu eða hvert sem er. Við höfum efni á því. En það sama verður ekki sagt um tugi þúsunda samlanda okkar sem við sem stöndum hér segjum við: Góðir Íslendingar. Mig langar að vita hvað verið er að meina með því. Hvað er verið að meina með því? Ræða mín er ekki á blaði. En þetta orð: Velgengni. Þegar hæstv. fjármálaráðherra var að tala um stjórnarsáttmálann talaði hann um velgengni. Hann talaði um farsæld. Hann talaði um jöfnuð. Hann talaði um að við ættum öll að fá að njóta ávaxtanna. Hann talaði um velferð. Og síðast en ekki síst talaði hann um hamingju, að við Íslendingar stæðum það vel að við ættum að geta orðið hamingjusöm saman. Hér værum við á tindi hagsveiflunnar. Hér drypi smjör af hverju strái. Hvernig í veröldinni er hægt að bjóða okkur upp á að ætla að standa hér á ofurlaunum og telja fátæku fólki trú um að það drjúpi smjör af öllum stráum í kringum það á sama tíma og það nær ekki endum saman? Á sama tíma og börn þess geta ekki notið tómstunda? Á sama tíma og eldri borgarana er að daga uppi á Landspítala – háskólasjúkrahúsi því að ekkert utanumhald er um þá þegar á að komast heim. Á sama tíma og vex enn fátækt 9,1% barnanna okkar og er núna komin í tæp 10%. Fátækt barna á Íslandi. Ég segi nú, eins og þegar við tölum um hamingju, velgengni, hagsæld, farsæld, jöfnuð, verum góð hvert við annað, sýnum kærleika, sýnum að við séum þess verðug að sitja hér á löggjafarsamkundunni til að taka utan um fólkið okkar. En hver er raunverulega staða þjóðarinnar, þ.e. þeirra sem eru ekki í vinsældahópnum sem allt fær upp í hendurnar? Það er fátækt á Íslandi. Það er þjóðarskömm að skattleggja þessa fátækt. Ég var virkilega það blaut á bak við eyrun að ég trúði því og treysti að þau fáu góðu réttlætis- og sanngirnismál sem Flokkur fólksins kom með inn á þessa löggjafarsamkundu - ég vissi ekki hvernig þetta gengi fyrir sig í nefndum. Ég kunni það ekki neitt. Allir verða að læra. En, jú, það snerist t.d. um að segja: Við erum með góða skýrslu, útreikninga sem sýna og sanna að það kostar ríkissjóð ekki neitt, heldur þvert á móti gæti ríkissjóður kannski haft fullt af peningum bara með því að afnema þessar skerðingar á lífeyristekjur eldri borgara, með því að leyfa þeim að vinna. En hvað varð um þetta mál? Af hverju fékk það mál t.d. ekki að koma hingað inn í lýðræðislega umræðu löggjafans? Af hverju ekki? Af því að það hlýtur að vera vondur málstaður að verja að segja: Nei, við viljum ekki hjálpa þessu gamla fólki og eldri borgurum að komast upp úr fátæktargildrunni sem við erum svo rammlega búin að negla þau í. Það var annað mál, líka réttlætismál, sem lýtur að því að skattleggja sem fullar tekjur styrki til kaupa á hjálpartækjum fyrir fatlað fólk og eldri borgara. Hugsið ykkur. Og nú er lítill drengur á Höfn í Hornafirði með taugahrörnunarsjúkdóm og biður um að fá hjálp. En vitið þið hvað? Það kostar of mikið að hjálpa honum. Í annað sinn er lyfjanefnd á Landspítala búin að segja nei við foreldrana. Í annað sinn er búið að hafna drengnum. Í annað sinn er búið að hafna honum um að fá lyf vegna þess að það kostar of mikið. En það er samt hægt að lækka veiðigjöldin um tæpa 3 milljarða, samt hægt að hækka framlög til stjórnmálaflokka um fleiri hundruð milljónir á ári sem nú eru að fara að skaga upp í tæpar 700 milljónir á ári, tæpa 3 milljarða á kjörtímabilinu. Kæru landsmenn. Flokkur fólksins segir það sem hann meinar og hann meinar það sem hann segir. Þið komuð mér í þessa pontu og okkur öllum og við ætlum að vinna af heilindum fyrir fólkið okkar hér eftir sem hingað til. Ég vildi óska þess að við gætum látið verkin tala betur og að ég þyrfti ekki að láta þetta vera hér einungis í pontu í þessu formi sem munurinn er. - Góðar stundir.
Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. „Það þarf annað en hjalið tómt til að hrinda Íslandi á fætur aftur, það þarf atorku og ráðdeild og framsýni og þollyndi.“ Svo mæltist Jóni Sigurðssyni, með leyfi forseta, í hvatningu til landa sinna á tímum sjálfstæðisbaráttunnar. Þetta voru orð að sönnu og þegar við horfum til baka á 100 ára afmæli fullveldisins getum við sagt með stolti að við höfum sem þjóð náð undraverðum árangri. Íslenskt efnahagslíf stendur í blóma, fjölbreyttara en nokkru sinni fyrr, og hið sama má segja um þá fjölbreyttu flóru fjölþjóðlegrar menningar sem hér hefur vaxið og dafnað. En árangur okkar á undanförnum árum verður ekki aðeins rakinn til fullveldis okkar og sjálfstæðis heldur ekki síður til þeirrar framsýni sem við höfum sýnt í alþjóðasamstarfi. Það má segja að frá upphafi hafi leiðtogar þessa lands áttað sig á að fullveldi og sjálfstæði lítillar þjóðar yrði aldrei betur varið en með virkri þátttöku í samstarfi þjóðanna. Þannig vorum við meðal stofnaðila Sameinuðu þjóðanna og NATO og höfum á undanförnum áratugum tekið virkan þátt í samvinnu Evrópuþjóða í efnahagsmálum og fríverslun í gegnum aðild okkar að EFTA og Evrópska efnahagssvæðinu. Áhersla okkar á alþjóðasamstarf í gegnum tíðina hefði vafalítið verið Jóni að skapi. Hann áttaði sig einmitt á mikilvægi frjálsrar verslunar og nauðsynjar þess að rjúfa efnahagslega einangrun landsins, með leyfi forseta: „Verzlaninni er eins háttað á Íslandi eins og annars staðar: að því frjálsari sem hún verður því hagsælli verður hún landinu. Slíkt dæmi er mikils vert, og það því heldur sem mörgum hættir við að taka Ísland eitt sér í allri veröldinni og vilja neita að reynsla annarra landa eigi þar við.“ Alþjóðlegt samstarf hefur skilað okkur meiri efnahagslegum framförum en nokkurn óraði fyrir. Stórbætt aðgengi að erlendum mörkuðum hefur leitt til þess að atvinnulíf okkar er fjölbreyttara og öflugra nú en nokkru sinni fyrr. EES-samningurinn hefur auk þess skilað okkur aukinni samkeppni á flestum sviðum samfélagsins, bættri neytendavernd, stórstígum framförum á sviði umhverfismála, svo nokkur dæmi sé tekin. Yfirstandandi hagvaxtarskeið hefur skilað miklum ávinningi um allt land, líkt og sjá má í uppgangi ferðaþjónustu, sjávarútvegs, fiskeldis og ekki síður nýsköpunar um landið allt. Fyrir vikið skipum við okkur nú í röð fremstu þjóða heims, hvort heldur sem horft er til velmegunar, velferðar eða hamingju þjóðarinnar. En það er ekki aðeins efnahagslífið sem hefur gerbreyst. Íslenska þjóðin hefur líka tekið miklum breytingum. Landsmönnum af erlendum uppruna hefur fjölgað mikið á gildistíma EES-samningsins og telja nú um 12% íbúa. Það er mikil breyting á skömmum tíma, breyting sem hefur auðgað menningu okkar og þjóðlíf auk þeirra jákvæðu áhrifa sem hún hefur haft á efnahagslíf okkar. Af fjórfrelsinu svonefnda, hornsteinum hins innri markaðar Evrópusambandsins, hefur frjálst flæði fólks án efa skilað okkur hvað mestum ávinningi. Án þess hefðum við aldrei getað tekist á við hraðan hagvöxt íslensks efnahagslífs á undanförnum aldarfjórðungi. Á sviði stjórnmálanna hefur líka margt breyst. Undangengnar kosningar til Alþingis og sveitarstjórna fela í sér skýra kröfu um breytingar. Flokkum hefur fjölgað til muna og á landsvísu hefur fylgi fjórflokksins svonefnda fallið úr rúmum 90% í rúm 60% á aðeins áratug. En það er ekki aðeins að nýir flokkar hafi komið fram á sjónarsviðið. Hinar hefðbundnu átakalínur á mörkum hægri og vinstri áss stjórnmálanna hafa nú vikið fyrir átökum milli alþjóðahyggju og þjóðernishyggju, frjálslyndis eða íhalds. Sú breyting skýrir kannski best tilurð núverandi stjórnarsamstarfs. En þessi þróun á sér ekki aðeins stað hér á landi heldur um allan hinn vestræna heim. Full ástæða er til að hafa áhyggjur af uppgangi þjóðernisöfga í Evrópu og Bandaríkjunum samhliða vaxandi einangrunarhyggju og sundrungu. Aukinn flóttamannastraumur í heiminum hefur í för með sér ýmsar áskoranir fyrir vestræn samfélög en um leið tækifæri sé vel á málum haldið. Það eru því vonbrigði að sjá fjölmörg ríki fría sig ábyrgð með lokun landamæra. Það er sérstaklega sorglegt að hlýða á málflutning Bandaríkjaforseta í þessum efnum. Bandaríkin eru því miður ekki lengur áreiðanlegur bandamaður í baráttunni fyrir frelsi og mannréttindum. Því má segja að það séu blikur á lofti, í efnahagslífi sem og í stjórnmálunum. Í efnahagslífinu hér heima fyrir horfum við á kunnugleg óveðursský hrannast upp við sjóndeildarhring. Mikil styrking íslensku krónunnar samhliða miklum launahækkunum innan lands hafa dregið mjög úr samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Vaxandi ójafnvægi er nú í þjóðarbúskapnum og hagvöxtur ekki lengur knúinn áfram af útflutningsgreinum okkar heldur vaxandi einkaneyslu og útgjöldum hins opinbera. Þetta er kunnugleg sjón. Þegar raungengi íslensku krónunnar er jafn hátt og nú er kennir sagan okkur að skuldadagar séu skammt undan. Þetta er hrjóstrugt umhverfi fyrir allt atvinnulíf í landinu, hvort heldur sem litið er til sjávarútvegs, ferðaþjónustu, iðnaðar eða tækni- og þekkingarfyrirtækja. Það er ekkert sem kemur á óvart í þessari þróun. Þetta er endurtekin „íslensk sveifla“ í boði íslensku krónunnar. Viðreisn telur hina íslensku sveiflu fullreynda og nauðsynlegt að leita nýrra lausna. En því miður hafa stjórnvöld hins vegar kosið að stinga höfðinu í sandinn og vona að þetta reddist. Sagan kennir okkur einnig að við þessar kringumstæður er styrk stjórn efnahagsmála mikilvæg. Sýna verður ráðdeild í rekstri hins opinbera og skapa svigrúm fyrir nauðsynlegar vaxtalækkanir til að hjálpa atvinnulífinu að takast á við auknar þrengingar. En þar kýs ríkisstjórnin einnig að láta skýr aðvörunarorð sérfræðinga sem vind um eyru þjóta og blása til stórsóknar í auknum ríkisútgjöldum. Sú leið var einnig farin fyrir réttum áratug og við munum of vel hvernig sú vegferð endaði. Vandi ríkisstjórnarinnar liggur í þeirri málamiðlun sem ríkisstjórnarsamstarfið byggir á. Gjarnan hefur verið vísað til sögulegra sátta í ljósi þess að flokkarnir þrír spanna hægri og vinstri ásinn ágætlega. En ríkisstjórnin er ekki mynduð um málamiðlun á þeim ás. Breytt er yfir skoðanamun flokkanna með þeirri eitruðu blöndu að stórauka ríkisútgjöld á sama tíma og skattalækkanir eru boðaðar. Það er brúarsmíði stjórnarinnar. Þessi ríkisstjórn er hins vegar mynduð um það sem sameinar flokkana þrjá. Andstöðuna við nauðsynlegar umbætur á íslensku samfélagi. Óttann við það ákall um breytingar sem lesa má úr úrslitum undangenginna kosninga. Varðstöðuna um óbreytt ástand. Flokkarnir þrír hafa engan áhuga á því að skapa hér stöðugra gengisumhverfi eða tryggja fyrirtækjum og almenningi lægra vaxtastig. Þeir hafa engan áhuga á að auka samkeppni á sviði matvælaframleiðslu og tryggja hér matvælaverð á pari við hin Norðurlöndin og veiðigjaldafrumvarp það sem lagt var fram í síðustu viku sýnir svo ekki verður um villst að flokkarnir þrír hafa engan áhuga á að ná hér fram sátt um fiskveiðistjórnarkerfið sem svo hart hefur verið deilt um. Hér er á ferðinni ríkisstjórn sérhagsmuna, íhaldsstjórn, ríkisstjórn hinna þriggja framsóknarflokka. Sagan kennir okkur hins vegar að breytingar verða aldrei umflúnar. Einangrun okkar sem þjóðar er löngu rofin og í dag eigum við ekki aðeins í samkeppni við nágrannaþjóðir okkar um vörur og þjónustu. Við eigum í samkeppni við þær um lífskjör fyrir fólk. Samfélög nútímans byggja nefnilega á þekkingu og heimurinn stendur okkur öllum opinn þegar kemur að vali á því hvar við kjósum að mennta okkur eða búa og starfa. Í samkeppni um samanburðarhæf lífskjör má engin þjóð sem byggja vill afkomu sína á tækni og þekkingu við því að verða undir. Við skulum því ávallt hafa hvatningarorð Jóns til þjóðarinnar í huga. Það þarf dug og áræðni til að byggja upp öflugt og gott samfélag. En við skulum heldur ekki gleyma varnaðarorðum hans, að „því heldur sem mörgum hættir við að taka Ísland eitt sér í allri veröldinni og vilja neita að reynsla annarra landa eigi þar við“, með leyfi forseta. Við skulum því ganga veginn áfram í nafni frelsisins sem fullgildir og ábyrgir þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi, fullviss þess að hann verði genginn til góðs, landsmönnum öllum til heilla. - Góðar stundir.
Kæru landsmenn. Það er nokkuð sérkennileg tilfinning að vera kjörinn aftur á Alþingi eftir átta ára fjarveru. Ýmislegt hefur breyst en annað ekki. Eftir hrun var ákall um meiri samstöðu inni á þingi og eru stór loforð í stjórnarsáttmálanum um samráð og eflingu þingsins. Það er því mjög sorglegt að sjá að núverandi ríkisstjórn hefur í engu breytt hinum hvimleiða skotgrafahernaði stjórnmálanna. Mig langar að spyrja kjósendur Vinstri grænna heima í stofu nokkurra spurninga: Kusuð þið Vinstri græn fyrir rúmum sex mánuðum svo þau gætu fellt tillögur í þessum sal um hækkun barnabóta eða vaxtabóta? Kusuð þið Vinstri græn svo þau gætu fellt tillögur um aukna fjármuni til Landspítalans og til sjúkrahúsa úti á landi? Kusuð þið Vinstri græn svo þau gætu fellt tillögur um fjármuni til úrbóta í meðferð kynferðisbrota? Kusuð þið Vinstri græn svo þau gætu slegið skjaldborg utan um dómsmálaráðherra sem braut lög að mati Hæstaréttar? Og kusuð þið Vinstri græn svo ljósmæður, af öllum stéttum, þyrftu að standa í mánaðarlöngum deilum við ríkisstjórnina um mannsæmandi kjör? Mig langar einnig að spyrja kjósendur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem eru að fylgjast með þessari umræðu: Kusuð þið þessa flokka svo þeir gætu fellt tillögur um nauðsynlega fjármuni til aldraða og öryrkja? Og kusuð þið þessa tvo flokka svo þeir gætu fellt tillögur um aukna fjármuni í framhaldsskólana og í nauðsynlegar samgöngubætur? Kæru landsmenn. Þessar tillögur hafa ríkisstjórnarflokkarnir þrír allir fellt, þvert á vilja ykkar. Mér sýnist að þessir þrír stjórnmálaflokkar og sérstaklega Vinstri græn hafi gjörsamlega misst alla tengingu við kjósendur sína og þjóðina. Þetta gerist vart skýrar en þegar þau vilja nú forgangsraða hagsmunum kvótagreifa og skattakónga fram yfir aldraða, öryrkja og barnafjölskyldur. Kæru landsmenn. Ég hef velt fyrir mér að undanförnu á hvaða vegferð samfélagið okkar er. Förum yfir fjórar staðreyndir. 1. 26 bankamenn, sem að stærstum hluta vinna hjá ríkisbanka, fá 1 milljarð í laun á ári. Þessi upphæð er einn tíundi af því sem þessi ríkisstjórnin tímir að setja í allar barnabætur landsmanna og er einn fjórði af því sem sett er í allar vaxtabætur almennings. 2. Forstjórar hefðbundinna íslenskra kauphallarfyrirtækja eru með 1–2 milljónir í laun á viku. 3. Útgerðarmaður gengur nýlega út með 22.000 milljónir í vasanum vegna nýtingar á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. 4. 1% landsmanna á meiri hreinar eignir en það sem 80% landsmanna eiga. Auðvitað á fólk að uppskera eins og það sáir. En ekki gera ljósmæður það og ekki heldur kennarar, lögreglumenn eða eldri borgarar. Við erum ein þjóð í þessu landi en hér er að myndast sjálftökustétt ofurlaunamanna sem eru langflestir yfirlýstir Sjálfstæðismenn. Almennur kjósandi Sjálfstæðisflokksins ætti að íhuga þá staðreynd og spyrja sig hvort hann eigi að veita þessum flokki sérhagsmuna brautargengi. Kæru landsmenn. Verkefnin eru ærin. Við erum með vaxandi þunglyndi og fíknivanda meðal þjóðarinnar en í hverri viku er framið sjálfsvíg í okkar litla landi. Um 6.000 börn líða skort en Öryrkjabandalag Íslands kallaði nýja fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar ávísun á fátækt og eymd. Þá erum við með framkvæmd útlendingastefnu sem oft jaðrar við mannvonsku og gjaldmiðil sem gagnast eingöngu fjármagnseigendum og peningaprentsmiðjunni á Englandi. Það er allt of dýrt að lifa á Íslandi, hvort sem litið er til matvæla, húsnæðis eða jafnvel peninga en Ísland er ellefta ríkasta land í heimi. Þetta þarf því ekki að vera svona, en til að hlutirnir geti breyst þarf þjóðin að senda þessa ráðherra heim. - Takk fyrir.
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það er margt sem okkur greinir á um í þessum sal. Það eru mismunandi áherslur á milli flokka og eru stjórnarflokkarnir ekki undanskildir í því efni. Á yfirstandandi þingi hefur stjórnarandstaðan sérstaklega beint spjótum að forsætisráðherra og hennar flokki fyrir að standa ekki nægilega vel vörð um áherslur Vinstri grænna í stjórnarsamstarfinu. Þessi gagnrýni er í senn ósanngjörn og ómálefnaleg - og hittir þá reyndar verst fyrir sem að henni standa. Vinstri grænir hafa frá stofnun verið eini íslenski stjórnmálaflokkurinn sem hefur verið andvígur veru Íslands í NATO. Þetta er eitt af stefnumiðum flokksins en alls ekki hið eina. Hins vegar var annar stjórnmálaflokkur stofnaður fyrir fáeinum misserum í kringum eitt stefnumál, inngöngu í Evrópusambandið. Það var þó ekkert tiltökumál fyrir þann flokk að leggja þetta eina stefnumál sitt til hliðar fyrir sæti í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki. Og að loknum síðustu kosningum ítrekaði formaður Viðreisnar að flokkur hennar myndi ekki gera umsókn um aðild að Evrópusambandinu að skilyrði fyrir ríkisstjórnarþátttöku. Ekki ætla ég að gagnrýna Viðreisn fyrir þessa afstöðu. Með því að gera aðild að ESB að skilyrði fyrir þátttöku í ríkisstjórnarsamstarfi væri Viðreisn dæmd til áhrifaleysis við stjórn landsmála, enda er ekki nokkur einasti áhugi á því hér á landi að ganga í Evrópusambandið ef frá eru taldir tvíburaflokkarnir Samfylkingin og Viðreisn. Það er hins vegar ósmekklegt í hæsta máta að ráðast ítrekað á forsætisráðherra fyrir að ríkisstjórn hennar byggi á þjóðaröryggisstefnu samþykktri á Alþingi sem felur í sér aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Vinstri grænir hafa auðvitað ekki snúið baki við stefnu sinni varðandi NATO með forystu sinni í ríkisstjórn, ekki frekar en Viðreisn sneri baki við sínu eina stefnumáli með þátttöku í síðustu ríkisstjórn. Það er nefnilega ábyrgðarhluti að veljast til forystu í landsmálum. Sumir standa undir þeirri ábyrgð, aðrir ekki. Sú ábyrgð felst m.a. í því að gera málamiðlanir og koma á festu við stjórn landsins. Það hefur tekist með þeirri ríkisstjórn sem nú situr undir forsæti Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra. Áherslur ríkisstjórnar endurspeglast á mörgum sviðum og þvert á ráðuneyti. Það var til að mynda sérstakt fagnaðarefni þegar við fullgiltum á dögunum Istanbúl-samninginn um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi. Öflugri hagsmunagæsla við innleiðingu á EES-reglum er annað dæmi um áherslu ríkisstjórnarinnar sem gengur þvert á öll ráðuneyti og síðast en ekki síst stóraukin framlög til þróunarmála. Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í upphafi er margt sem okkur greinir á um í þessum sal en markmið okkar allra er hið sama, að bæta lífskjör þeirra sem hafa falið okkur að stjórna landinu. Margt hefur gengið í haginn á undanförnum árum og lífskjarasókn hér verið með miklum eindæmum. Okkur kann auðvitað að greina á um hvernig við skiptum þeim verðmætum sem til verða en til að við getum yfir höfuð farið að deila um það þurfum við fyrst að tryggja að eitthvað sé til skiptanna. Það er svo margt sem við viljum gera, bæði fyrir okkur sjálf, Íslendinga, og aðra. Við viljum efla hér skólakerfið, heilbrigðiskerfið, samgöngur og aðra innviði og við viljum auka enn okkar framlög til þróunarlanda. En til að þetta sé hægt, og um leið að viðhalda þeim lífskjörum sem við eigum nú að venjast verðum við auka útflutningsverðmætin. Þau eru grundvöllur lífskjara okkar. Íslendingar voru öldum saman ein fátækasta þjóð Vestur-Evrópu þrátt fyrir öll þau auðæfi sem hér eru til staðar frá náttúrunnar hendi. Það var ekki fyrr en okkur tókst að ná fullveldi yfir okkar eigin málum og stunda frjálsa verslun við aðrar þjóðir sem hagur okkar fór að vænkast. Ísland er skólabókardæmi um hvernig þjóð tekst að brjótast úr viðjum fátæktar í krafti fullveldis og fríverslunar. Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Markaðssókn á erlenda markaði verður áfram grundvöllur okkar lífskjara. Um þetta eigum við öll að geta sameinast. Stjórnvöld og atvinnulífið verða að taka höndum saman í þessu mikilvæga verkefni. Þótt okkur kunni að greina á um margvísleg atriði hér heima erum við öll í sama liðinu þegar við spilum á útivelli. Höfum hugfast að heimurinn er að breytast hratt, nýir markaðir að opnast og milliríkjaviðskipti að verða landamæralaus. Það hvernig okkur tekst til í þessu verkefni á næstu misserum mun ráða því hvernig lífskjör okkar verða næstu áratugi og hvort við höfum afl til að hrinda góðum fyrirætlunum í framkvæmd. Við stjórnmálamenn þurfum að hefja okkur yfir dægurþrasið og standa saman um þau mál sem sannarlega eru grundvöllur að farsælu lífi á okkar fagra landi.
Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Fyrir mig, nýjan þingmann sem þó hafði einhverja innsýn í þingstörfin vegna fyrri starfa, hefur flest verið með þeim hætti sem við mátti búast hvað stóru mynd þingstarfa varðar. Því er þó ekki að neita að eitt og annað, hlutir sem hægt er að kalla að séu upp á punt, fær meiri orku og tíma en gera mátti ráð fyrir og er í hugum margra mikilvægara en það sem raunverulega skiptir máli fyrir fólk og fyrirtækin í landinu. Mikið var gert úr því að sú ríkisstjórn sem nú situr væri stofnuð í breiðri sátt og um það verkefni að auka veg og virðingu Alþingis. Þetta var virðingarvert markmið, en markmið halda ekki lengi þeirri stöðu, þ.e. að vera virðingarverð, ef ljóst verður að á bak við markmiðið er helst tilgerðin ein. Þrátt fyrir að þingmenn séu venju fremur reynslulitlir nú um stundir, í sögulegu samhengi, eru ýmsir reyndir þingmenn, núverandi og fyrrverandi, sem vart muna eftir jafn snautlegri framgöngu stjórnarflokka í garð stjórnarandstöðu og við höfum upplifað á þessu fyrsta þingi þessa kjörtímabils. Var ætlun stjórnarflokkanna aldrei sú að bæta verklag? Eða kom í ljós þegar á reyndi að bætt samskipti við stjórnarandstöðu kölluðu á verklag sem vart var hægt að viðhafa í stjórnarsamstarfi þar sem samstarfsflokkarnir eru jafn ósamstiga í stórum málum og nú er? Kæru landsmenn. Ekki dettur nokkrum manni í hug að veiðigjaldafrumvarpið sem kemur til 1. umr. á morgun kæmi svo seint inn ef verið hefði sátt um það á milli stjórnarflokkanna. Allir sem hér eru vita að það kerfi sem notast er við þegar veiðigjöld eru reiknuð er meingallað. Reglurnar hafa alltaf verið gallaðar og því meiri reynsla sem komið hefur á kerfið, því augljósari hafa gallarnir orðið. Nú bregður svo við að korteri fyrir þinglok er kastað hingað inn máli sem er sett í búning þingmannamáls og ætlað til að redda málum til bráðabirgða í stað þess að fara af stað með heildarendurskoðun á þessu kerfi, kerfi sem leggur á eina tegund atvinnustarfsemi umtalsverðan viðbótarskatt á meðan aðrir greinar atvinnulífsins þurfa ekki að hafa áhyggjur af slíku heldur starfa innan hins almenna skattumhverfis sem búið hefur verið um af Alþingi. Öllum má ljóst vera að ástæða tímasetningarinnar er að sá flokkur sem fer fyrir ríkisstjórninni hafði ekki kjark til að fá málið til umræðu fyrir sveitarstjórnarkosningarnar, kosningar sem reyndust Vinstri grænum erfiðar og raunar svo að ef ekki hefði komið til fjölgun á borgarfulltrúum úr 15 í 23, sem er að mati þess sem hér stendur óþarfaverk, hefðu Vinstri grænir ekki átt fulltrúa í borgarstjórn þetta kjörtímabilið, ekki frekar en Framsóknarflokkurinn. Kæru landsmenn. Þann 27. apríl ákvað ríkisstjórnin að ganga á varasjóð vegna óvæntra atburða og setja helming hans, 4 milljarða, í viðhald og uppbyggingu vega. Athugið: Varasjóð vegna óvæntra atburða. Ef ástand vegakerfisins var í huga þeirra sem við ríkisstjórnarborðið sitja óvæntur atburður bið ég alla haghafa að krossa sig. [[Hlátur í þingsal.]] Þessi óvænti atburður átti við um sama vegakerfi og öllum sem málin þekkja var fullljóst að þyrfti á þessu fjármagni og meiru að halda í bráðaaðgerðir. Hvað ástand vegakerfisins varðar hafði sáralítið breyst frá því að þeir sömu ríkisstjórnarflokkar og nú ganga í varasjóðinn höfðu fullyrt að í fjárlögum fyrir árið 2018 væri allt „under control“ hvað vegamálin varðar og raunar stórsókn í undirbúningi. Þegar þessir 4 milljarðar höfðu fallið af himnum ofan hófst útdeilingin. Skemmst er frá því að segja að hún fór að uppistöðunni til í framkvæmdir á Suðurlandi, í kjördæmi hæstv. samgönguráðherra, svo ég taki sem dæmi: Á Vesturlandi fer fjármagnið að meginhluta til í framkvæmdir við vegaspotta sem er ágætur sem slíkur en er fjarri því að vera efstur á forgangslista sveitarfélaganna á svæðinu. Til gamans er skemmtileg tilviljun að sjá hvar í Dölunum malbikið endar. Er nema von að á köflum sé lífið ekki einfalt í ríkisstjórnarsamstarfi sem stofnað er til til þess helst að halda friðinn? Það er hægt að skrifa langan stjórnarsáttmála um það sem enginn ágreiningur er um en að endingu heldur lífið áfram, mál koma upp sem enginn sá fyrir og þá fyrst reynir á. Góðir landsmenn. Við sem sitjum á Alþingi þurfum að einsetja okkur að setja orkuna í verkefni sem skipta máli, verkefni sem skila árangri en til að slíkt sé mögulegt verðum við að vita hvert við ætlum. Við þurfum að hætta að innleiða Evróputilskipanir með þeim hætti að lengra sé gengið en nauðsynlegt er. Við þurfum að verja fjármunum til verkefna sem hafa hlutverki að gegna í því að færa okkur nær þeim stað sem við viljum komast á og við þurfum að hafa kjark til að leggja af verkefni sem engu skila, í stað þess að lofa þeim að damla áfram með þeim rökum helstum að þau hafi alltaf verið þarna eða að það sé búið að gera svo mikið til að undirbúa vitleysuna að það verði bara að setja meiri pening í verkefnið til að það klárist eins og á við um þau mistök sem nú eru keyrð áfram við Hringbraut. Svo ég nefni eitt dæmi um það hversu varnarlausa menn upplifa sig gagnvart regluverki Evrópusambandsins hefur hver samgönguráðherrann á fætur öðrum, allt frá því að hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, var í embætti talað um að nú verði ekki undan því komist öllu lengur að grafa ný Hvalfjarðargöng við hlið þeirra sem þegar eru þar til að uppfylla regluverk Evrópusambandsins um jarðgöng og öryggi þeirra. Ekki hvarflar að mér að þessi afstaða hafi komið fram í vondri trú, en þegar reglurnar sem vísað er í eru lesnar eiga þær bara óvart við um allt annað en um er að ræða í Hvalfjarðargöngunum. Það að litlu muni að stjórnvöld taki ákvörðun um framkvæmd sem þessa fyrir mistök, framkvæmd upp á um 15 milljarða, vekur þann sem hér stendur til umhugsunar um að víðar gæti verið pottur brotinn í sambærilegum efnum. Í haust koma stór mál til vinnslu í þinginu. Ég vona að okkur hlotnist sú gæfa að taka skynsamlega á málum, hafa þor til að bakka þar sem við höfum farið villir vegar á fyrri stigum og að stjórnarflokkarnir taki þeim ráðum sem brúkhæf eru úr ranni stjórnarandstöðunnar en afsegi þau ekki vegna þess eins að þau komu úr rangri átt. - Lifið heil.
Herra forseti. Góðir landsmenn. Sá þingvetur sem nú er senn að líða er merkilegur fyrir margra hluta sakir. Kosningar í annað sinn í október og fjárlög fyrir vikið unnin á skemmri tíma en ella. Ríkisstjórn samsett með þeim hætti að tíðindum sætir og Alþingi hélt rakarastofudag í kjölfar #meetoo-byltingarinnar fyrst þjóðþinga. Ríkisstjórnin hefur setið í rúmlega hálft ár og fjármálaáætlunin sem hún hefur lagt fram ber þess skýr merki á hvaða vegferð hún er. Framlög til heilbrigðismála eru stóraukin, aukningin losar 20% á tímabili áætlunarinnar, þ.e. um 180 milljarða. Bygging Landspítala við Hringbraut er fjármögnuð og gert verður stórátak í uppbyggingu hjúkrunarrýma. Á næstu fimm árum er stefnt að því að greiðsluþátttaka sjúklinga lækki jafnt og þétt og nái sömu viðmiðum og í hinum norrænu velferðarríkjunum. Sú vegferð hófst strax um áramót með 500 milljóna framlagi til aukinnar niðurgreiðslu tannlæknaþjónustu fyrir aldraða og öryrkja. Fleiri skref verða stigin á næstu misserum. Nýlega var stofnuð Þróunarmiðstöð heilsugæslunnar á landsvísu. Ríkisstjórnin vill með þeirri aðgerð efla heilsugæsluna. Með þessu skrefi verður hægt að efla menntun hjúkrunarfræðinga, efla rannsóknastarf og fjölga námsstöðum í heimilislækningum, allt skref sem lengi hefur verið talað um en er nú hrint í framkvæmd. Stóraukin framlög til velferðarmála með 6 milljarða innspýtingu á ári í almannatryggingakerfið munu bæta hag öryrkja. Þá hafa atvinnuleysisbætur þegar verið hækkaðar. Hámarksupphæðir í fæðingarorlofi voru hækkaðar um sl. áramót og næstu skref verða lenging fæðingarorlofs og frekari hækkun fjárframlaga. Sú vegferð verður farin í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Tekjuöflun ríkissjóðs og hvernig skattbyrðinni er dreift þarfnast sífelldrar endurskoðunar. Við gerð fjárlaga var stigið skref til að hækka skatta á fjármagn, jafnhliða því að afsláttur vegna minni fjármagnstekna var aukinn. Þannig eru byrðar fluttar á þá sem eiga fjármagn, en ein helsta gagnrýnin á skiptingu auðs í landinu hefur einmitt verið á það hversu lítið fjármagnseigendur hafa lagt af mörkum. Grænir skattar hafa einnig verið hækkaðir og áfram verður haldið á þeirri braut. Þá mun gistináttagjald renna til sveitarfélaganna, sem er fyrsti nýi tekjustofn þeirra um langt skeið. Með því er komið til móts við kröfur sveitarfélaganna um tekjur af ferðaþjónustunni. Þetta mun skipta miklu máli fyrir sveitarfélögin, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin hefur einnig stuðlað að eflingu strandveiða sem hafa mest áhrif í hinum dreifðu byggðum. Mikilvægt er að endurákvörðun veiðigjalda nýtist litlum og meðalstórum útgerðum best, með sérstökum afslætti, og hjálpi þannig til við að hindra að samþjöppun í greininni verði of mikil. Mikilvægt er sömuleiðis að álagning gjaldanna verði færð nær í rauntíma og tryggt að gjöldin verði betur afkomutengd. Sú innspýting sem fram undan er í innviðauppbyggingu mun koma á heppilegum tíma fyrir hagkerfið sem hefur nú hægt á mesta vextinum í kjölfar stóraukningar í ferðaþjónustu. Stórframkvæmdir í vegamálum vegna uppbyggingar Landspítala og fleiri verkefna í heilbrigðiskerfinu munu hjálpa við að halda stöðugu atvinnustigi. Oft er talað um að Íslendingar séu ein stór fjölskylda, hagsmunir okkar allra séu í grunninn svipaðir og einsleitni samfélagsins mikil. Í vel heppnuðum fjölskyldum er hlustað á sjónarmið allra og öllum hleypt að borðinu. Vinstri græn hafa verið gagnrýnd fyrir að taka þátt í stjórnarsamstarfi. Við lítum hins vegar þannig á að með þátttökunni öxlum við ábyrgð, tökum að okkur að bera hluta byrðanna og hafa áhrif á alla ákvarðanatöku. Góðir landsmenn. Samfélag er samsett úr mismunandi hópum og sjónarmiðum. Alþingi endurspeglar þann raunveruleika nú betur en oftast áður. Það er hlutverk okkar allra að hlusta eftir mismunandi röddum, líka þeim sem við kunnum að vera ósammála, og komast í sameiningu að sanngjarnri niðurstöðu. Þannig byggjum við samfélag sem við getum öll kallað okkar.
Forseti, þing og þjóð. Í bréfi sem birtist í Fróða árið 1882 skrifaði sunnlenskur prestur, með leyfi forseta: „Vjer óttumst, að framtíðin muni sýna að oss verði ekki auðið framfara, á meðan þau málefni liggja í dauðadái, og að eptirkomendurnir muni undrast.“ Presturinn fjallaði þá um skort á lýðræðislegri stjórn ríkiskirkjunnar og því hvernig rotið vald hindraði framfarir. Við höfum heyrt um birtingarmyndir þessa rotna valds í nútímanum, en minna um hvernig það hindrar framgang framtíðarinnar. Ísland er með hvalrekahagkerfi. Okkar stórkostlegi og misskipti auður byggir á gríðarlegri heppni sem virðist sem betur fer hafa hent okkur með hæfilega reglulegum hætti áratugum saman. Við erum líka sem betur fer dugleg að nýta okkur tækifærin sem gefast, hvort sem það er þegar Marshall-aðstoð berst, þegar síld eða makríll þvælist inn í lögsöguna eða túristar álpast hingað til að góna gapandi á mikilfengleika íslenskrar náttúru. En við getum ekki treyst á áframhaldandi hvalreka um ókomna tíð. Framtíðin kallar. Birtingarmyndirnar umkringja okkur og heimta athygli. En geta okkar til að bregðast við áskorunum framtíðarinnar ræðst bæði af getu okkar til að skilja þær og vilja okkar til að leggja úreltan skilning til hliðar. Öllum ætti að vera ljóst að meðan þingstörf leggjast á hliðina út af borubröttum tilraunum til að tryggja vafasamar niðurstöður í margra áratuga gömlum deilum verður tíma þingsins lítið varið í að sinna þeirri uppbyggingu sem þörf er á. Ákall samfélagsins er ekki eftir veiplögum eða steralögum eða bitlingum til auðmanna. Ákallið er eftir eftirsóknarverðri framtíðarsýn. Árangurinn sem næst í öllum geirum samfélagsins, vegna dugnaðar fólks sem kann að nýta tækifærin, sýnir að fólkið í landinu hefur gífurlegan metnað fyrir því að gera vel. En þessi árangur næst þrátt fyrir stjórnmálastéttina þar sem metnaðurinn snýst því miður oftast um að koma í veg fyrir góðar hugmyndir úr röngum flokkum og greiða leiðina fyrir vondum hugmyndum sem henta ákveðnum hagsmunahópum frekar en að sýna sama metnað og almenningur sýnir fyrir því að skapa fleiri tækifæri og betri. En framtíðin kemur samt og margar spennandi hugmyndir varða leiðina að henni. Stéttir vinnandi fólks munu njóta góðs af sjálfvirknivæðingu sem getur leitt til aukinnar framleiðni, styttri vinnutíma, betri heilsu, meiri frítíma og aukinnar lífshamingju. En á meðan úreldar hugmyndir um dugnað og skiptingu auðs ráða ferðinni er hætt við að þróunin muni stuðla að frekari misskiptingu. Auður þjóðarinnar verður líka sífellt háðari tölvutækni, véltækni og líftækni sem auðveldar okkur að njóta góðs af hinni nýju grænu byltingu. En kerfið sem við búum við sýnir tækninni enga auðmýkt og hyglir hinum útvöldu á kostnað þeirra sem stíga þessi framfaraskref. Þannig rýrir allra tap kerfisins auðinn sem við eigum öll réttmætt tilkall til. Líf og störf hins almenna borgara hafa tekið breytingum undanfarin ár og stuðlað að aukinni eftirspurn eftir húsnæði við hæfi, fleiri samfélagsrýmum og sameiginlegum innviðum á borð við stafrænar smiðjur, nútímavædda skóla og persónumiðaðri heilbrigðisþjónustu. Þegar slíkar samfélagsbreytingar blasa við er það hlutverk löggjafans að bregðast hratt og rétt við af víðsýni og skynsemi. Fyrirsjáanlegar ógnir eru margar. Viðsnúinn aldurspíramídi grefur undan framleiðni. Viðskiptastríð milli stórvelda eru fyrirsjáanleg. Alþjóðlegur skortur á auðlindum gæti framkallað deilur, landvinninga og nýtt ógnarjafnvægi. Loftslagsbreytingar munu gera sum svæði jarðar óbyggileg, drekkja öðrum og tortíma þúsundum dýrategunda nema nægilega stór skref séu tekin strax til að breyta niðurstöðunni. Við höfum tækifæri til að bregðast við þessum ógnum, en við verðum að hafna gömlum kreddum til að geta það. Og í lok dags eru það börnin okkar sem munu þurfa að lifa í samfélaginu sem við skiljum eftir okkur. Við getum ekki spáð fyrir um hvernig heimurinn þeirra mun líta út, en við getum reynt að tryggja að lífið þeirra verði bæði áhugavert og eftirsóknarvert með því að sá fræjum góðrar vegferðar sem þau geta síðar uppskorið. Í öllum þessum dæmum er það okkar að ákveða hvort tækifærin verði til eða hvort ógnirnar muni raungerast. Við getum svo sem haldið uppteknum hætti og sett lög á illa ígrundaðan hátt eins og alltaf og vonað að annar hvalreki komi og bjargi okkur þegar allt er komið í óefni, en við höfum tækifæri til að gera miklu betur ef við sinnum þessum málefnum vel. Framtíðin mun sýna að okkur var ekki auðið framfara meðan þessi málefni lágu í dauðadái. Það er skylda okkar að ná árangri fyrir fólkið í landinu en ef við bregðumst þessari skyldu okkar munu eftirkomendur okkar undrast framtaksleysið. Önnur leið er fær. Íslenska þjóðin fór á einni kynslóð úr torfkofunum og inn í upplýsingaöld. Möguleikar næstu kynslóðar eru jafn takmarkalausir og við leyfum þeim að vera. Látum því komandi kynslóðir undrast það hversu miklum árangri var náð á stuttum tíma. Látum þær tala um gullöldina þegar orðræðunni var breytt og framtíðin var mótuð. Látum þær minnast okkar sem hér erum með eftirsjá en með skilning á því hvað er hægt að gera með góðum samtakamætti. Það væri, held ég, góð arfleifð fyrir okkur öll sem hér erum.
Hæstv. forseti. Ágætu Íslendingar. Við búum í auðugu landi sem býður upp á það að við getum öll búið hér við öryggi og allsnægtir. Saman höfum við tekist á við stór verkefni og staðið af okkur áföll sem við getum verið stolt af. Það er í eðli okkar sem þjóðar að standa saman og styðja hvert annað. Við lítum jafnvel á okkur sem miðdepil alls og gleymum því að heimsmynd okkar er allt önnur en stærsta hluta mannkyns sem horfir á landakortið þar sem Ísland er agnarsmár punktur efst uppi í horni. Það er jafnvel svo að einhverjir vita ekki hvar Ísland er, svo undarlegt sem það má nú vera. Ágætu landsmenn. Þrátt fyrir alla dægurmálaumræðu sem birtist alla vega þá erum við sammála um margt. Fyrir utan það að veðrið er best fyrir austan er ekki annað að heyra en að við viljum öll styrkja grunninnviði sem byggjast á öflugu menntakerfi, traustu heilbrigðiskerfi, réttlátu félagskerfi og öflugu samgöngukerfi. Við þekkjum verkefnin sem fyrir okkur liggja en greinir eðlilega á um leiðir. Í öðru orðinu tölum við um að mennta til sérfræðistarfa, en í hinu orðinu ákveðum við hverju við viljum trúa þegar sérfræðingarnir gefa ráð. Segja má að við séum sérfræðingar í brjóstviti. Auðvitað komumst við langt á því eins og dæmin sanna, en það dugar ekki til að ná alla leið. Til að ná því markmiði að hér búi allir við jöfn búsetugæði þurfum við að halda okkur við áætlanir sem standast, fara ekki út af sporinu við dægurmálaumræðuna. Ágætu landsmenn. Við erum svo heppin að nú er hér í landinu öflug samstillt ríkisstjórn sem hefur einhent sér í verkefnin og hefur sett skýra stefnu á að byggja upp innviði í samgöngum, menntamálum, heilbrigðismálum og málefnum barna. Með grunngildi fjármálaáætlunar, sjálfbærni, varfærni, stöðugleika, festu og gagnsæi, að leiðarljósi hafa verið lagðar línur til framtíðar. Eitt helsta stef fjármálaáætlunar er stórátak í samgöngumálum. Það er mín bjargfasta trú að öflugt, traust samgöngukerfi sé grunnurinn að framtíð okkar. Stærsta tækifæri okkar sem þjóðar er að um allt land séu öflug, vel tengd, sjálfbær og sterk samfélög. Í fjarskiptamálum er Ísland fremst í heimi á mælikvarða Alþjóðafjarskiptasambandsins. Því ber að fagna um leið og við sjáum fyrir endann á verkefninu Ísland ljóstengt sem gjörbreytir og jafnar aðstöðu landsmanna til að sinna daglegum verkefnum einkalífs og fyrirtækja. Þegar þessum mikilvæga áfanga er náð getum við í raun talað um störf án staðsetningar. Möguleikar fólks til að setja sig niður á landsbyggðinni stórbatna. Verkefnin í samgöngumálum eru gríðarstór, en við höfum hafist handa og ætlum okkur og verðum að ná langt. Með breyttum ramma um opinber fjármál eigum við að sjá lengra fram í tímann. Fyrirsjáanleiki í fjárframlögum er mikilvægur til að forstöðumenn stofnana og sveitarfélaga geti nýtt krafta sína í fleira en að tryggja fjármögnun frá ári til árs. Nú stefnir í að samgönguáætlun sem áður var til fjögurra og 12 ára verði til fimm og 15 ára. Við gerð hennar er horft til samþættingar samgöngu-, fjarskipta- og byggðamála. Í því felast mikil tækifæri en líka áskoranir því að allt þetta þarf að vinna saman til að árangur náist og fjármunir verði sem best nýttir. Umhverfismál eru vissulega á dagskrá ríkisstjórnar Vinstri grænna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks undir forystu Katrínar Jakobsdóttur. Framlög til þessa mikilvæga málaflokks eru stóraukin og áhersla er á aðgerðir sem snerta mörg málefnasvið og kalla á víðtækt samráð. Í raun fléttast umhverfismálin inn í allar aðgerðir og eru okkar leiðarljós í allri vinnu. Ágætu landsmenn. Til að takast á við framtíðina þurfum við að vera opin fyrir hugmyndum. Það er ekkert víst að það sem okkur finnst gilda í dag geri það í næstu viku, en fjárfesting í samgöngumannvirkjum er eitt mikilvægasta verkefni okkar núna til að tryggja byggð um allt land svo við getum nýtt auðlindir okkar og opna tækifæri sem við sjáum. Sum í dag en önnur eiga eftir að koma í ljós. Framtíðin kemur. Við getum haft áhrif á hana. Ég ætla að takast á við hana með gleði, kærleika og stefnufestu. Finnst ekki fleirum það fær leið? Njótið birtunnar, ágætu landsmenn. - Góðar stundir.
Herra forseti. Góðir Íslendingar. Eftir að ríkisstjórnin hefur setið í liðlega hálft ár sést að metnaður hennar til að bæta kjör þeirra þjóðfélagshópa sem höllum fæti standa sýnist naumast fyrir hendi, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Öryrkjar sitja fastir í manngerðri fátæktargildru og mega þola fjárhagslegar skerðingar reyni þeir í krafti sjálfsbjargarviðleitni að bæta hag sinn. Tillaga Flokks fólksins um að hætta að skattleggja útlagðan kostnað vegna ýmislegrar aðstoðar og hjálpartækja, eins og heyrnartækja, fæst ekki afgreidd úr þingnefnd heldur situr þar föst. Það er gert þrátt fyrir að vitað sé um víðtækan stuðning við þetta sjálfsagða réttlætismál meðal þingmanna. Þrátt fyrir fögur fyrirheit fyrir kosningar var frítekjumark vegna atvinnutekna aldraðra og bótaþega ekki hækkað nema í 100.000 kr. Tillaga Flokks fólksins um að fella brott þetta frítekjumark til að gera öldruðum og bótaþegum, sem til þess hafa vilja og getu, kleift að bæta hag sinn með aukinni vinnu hefur verið tekin úr þinglegum farvegi og vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er gert þrátt fyrir að tillögunni fylgi ítarlegur rökstuðningur fyrir því að ríkissjóður hafi ekki kostnað af aðgerðinni. Flokkur fólksins hefur mælt fyrir baráttumáli sínu um að einstaklingar með tekjur undir 300.000 kr. séu undanþegnir tekjuskatti. Hér er farið með hófsemi því að slíkar tekjur duga vart fyrir framfærslu samkvæmt viðurkenndum viðmiðum sem stjórnvöld hafa sjálf birt. Ætlar einhver að halda því fram að ríkissjóður komist ekki af nema skattleggja tekjur sem ekki duga fyrir nauðþurftum? Ríkisstjórnin hefur reynst ófáanleg til að taka á málefnum tekjulægsta fólksins og millitekjufólks, ófáanleg til að leysa vanda öryrkja og bótaþega og leggur stein í götu okkar sem reynum hér á Alþingi að höggva utan af þessu fólki klakabrynju fátæktarinnar. Hún hefur reynst ófáanleg til að nýta persónuafsláttinn í þágu þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Ríkisstjórnin hefur sömuleiðis ekki hreyft legg eða lið til að létta oki verðtryggingarinnar af heimilum og atvinnufyrirtækjum. Fjármálaráðherra hefur upplýst í svari við fyrirspurn frá þeim sem hér stendur að á liðnum fimm árum hafi verðbætur vegna íbúðalána numið 15 milljörðum vegna almennra verðhækkana en 118 milljörðum vegna hækkunar þessa húsnæðisliðar vísitölunnar. Hækkun húsnæðisliðar á sér sumpart rót í stefnu Reykjavíkurborgar sem einkennist af lóðaskorti og tilheyrandi hækkun á fasteigna- og leiguverði. Nú þegar stefnir í að meiri hluti borgarstjórnar fái fjögur ár til viðbótar til að halda uppi stefnu lóðaskorts og sérvisku blasir við að húsnæðisliðurinn mun halda áfram að hækka af þessum ástæðum. Ég kalla eftir því, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin sjái til þess að húsnæðisliðurinn verði án tafar felldur brott úr vísitölunni. Það væri neyðarráðstöfun til að verja heimilin gegn húsnæðismissi með tilheyrandi róti og öryggisleysi fyrir börnin sem allt of mörg hafa mátt þola að vera leidd af foreldrunum út af heimilum sínum. Skyldi þarna vera ein af rótum kvíða og annarra andlegra vandamála sem nú herja á ungviðið í landinu eins og faraldur? Ríkisstjórnin áformar að loka geðheilsuúrræði sem í samstarfi við Hugarafl hefur náð markverðum árangri, ekki síst í þágu ungs fólks. Sama ríkisstjórn neitar að semja við bæklunarlækna um aðgerðir en kýs fremur að senda fólk til útlanda með ærnum kostnaði. Embættismenn skulu beygja sig eða hafa verra af. Ríkisstjórnin aftekur að skjóta skildi fyrir fólk sem stendur frammi fyrir stórhækkun fasteignagjalda vegna hækkunar fasteignamats. En þessari ríkisstjórn liggur á í ýmsu tilliti. Henni liggur á að lækka bankaskattinn, ekki um 20–30%, ekki um 40–50%, heldur um meira en 60%. Þar eru milljarðar sem hún ætlar að gefa úr ríkissjóði svo nýtist jakkafötum í bankabónusa. Henni liggur á að færa milljarða til fyrirtækja sem hafa hagnast vel og hafa greitt eigendum arð langt umfram veiðigjöld. Henni liggur á. Já, henni liggur líka á að lækka tekjuskatt þannig að þeir fái mest sem hæstar hafa tekjurnar. Henni liggur á þegar þeir eiga í hlut sem betur mega sín. Hún skirrist ekki við að frysta mál þeirra sem leitast við að rétta tekjulægstu hópunum hjálparhönd. Við borð liggur að ríkisstjórnin reki hernað á hendur hinum fátæku í þágu hinna efnameiri. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég nota þetta tækifæri og leggja til að gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín í tilefni af 100 ára afmæli fullveldis og sjálfstæðis verði átak um vernd og eflingu íslenskrar tungu með því að efla kennslu, rannsóknir, þýðingar og máltækni. - Góðar stundir.
Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er ekki að furða að vel hafi gengið að mynda sitjandi ríkisstjórn eftir síðustu alþingiskosningar. Um fátt var að semja, litlar málamiðlanir, klassísk sérhagsmunagæsla og skipti á meðferð landsins gæða, nokkuð sem þessar þrjár valdastofnanir samfélagsins kunna öðrum fremur. Hvernig hefur svo samstarfið farið af stað? Sjálfstæðisflokkurinn fékk að ráða gjöf þjóðarinnar til útgerðarinnar, 3 milljarða kr. lækkun á veiðigjöldum, í máli sem var laumað inn á þingið á síðustu metrunum, líklega til að forða Vinstri grænum frá enn verri útreið en flokkurinn þó fékk í nýafstöðnum sveitarstjórnarkosningum. Hún hefði orðið verri ef málið hefði fengið hér eðlilega málsmeðferð. Vinstri græn eru þó ekki með tóman pokann. Í þeirra hlut kom ríkisvæðing heilbrigðiskerfisins. Þar virðist sósíalísk fortíðarþrá ráða ferð jafnvel þótt sú vegferð endi í því að Íslendingar upplifi í fyrsta skipti drög að tvöföldu heilbrigðiskerfi. Það samkomulag að allir Íslendingar skuli njóta jafns aðgangs að heilbrigðisþjónustu er í uppnámi ef svo fer sem horfir. Innan ráðuneytis heilbrigðismála er nú unnið hörðum höndum að því að færa eins mikið og mögulegt er af starfsemi sjálfstætt starfandi aðila til opinberra stofnana. Þá er búið að loka fyrir nýliðun í samningi Sjúkratrygginga við sérfræðinga, samningi sem var fyrst og fremst ætlaður til að tryggja jafnt aðgengi allra að sömu þjónustu fyrir sama verð. Þar með er nýjum sérfræðingum haldið úti þrátt fyrir langvarandi skort á viðkomandi sérfræðiþjónustu hér á landi. Sérfræðingasamningurinn rennur út um næstu áramót en þegar eru blikur á lofti og hætta á að einhverjir sérfræðingar segi sig frá honum strax í sumar. Þar með yrði hið tvöfalda kerfi orðið að veruleika. Þetta eru engar smávægilegar breytingar á heilbrigðiskerfinu okkar, breytingar sem sannarlega eru ekki unnar í sátt og samvinnu við þá fjölmörgu sjálfstætt starfandi aðila sem um árabil hafa byggt upp og haldið gangandi okkar góðu heilbrigðisþjónustu. Þeir aðilar eru ekki boðnir velkomnir að borðinu. Það er heldur ekki svo gott að stjórnvöld geti svarað því hvernig fjármagnið í hinum ríkisrekna hluta heilbrigðisþjónustunnar, sem er þegar mikill meiri hluti, er nýtt. Þar er komið að tómum kofanum hjá heilbrigðisyfirvöldum sem láta það smáatriði þó ekki stöðva sig á þessari vegferð. Ef það er einhver sem heldur að vinnubrögð sem þessi valdi ekki skaða, dragi ekki úr innstreymi þekkingar til landsins - og það á tímum þegar áskoranir í heilbrigðisþjónustu lúta ekki síst að nýsköpun og hagkvæmri nýtingu þekkingar - bið ég hinn sama að hugsa sig betur um. Þeir sem tapa á þessum vinnubrögðum stjórnvalda eru fyrst og fremst sjúklingar. Herra forseti. Framsókn átti að gegna hlutverki miðjulímsins en það þarf svo sem ekkert lím þegar ekki gengur hnífurinn á milli flokka sem þrátt fyrir allt eru samstiga í sérhagsmunagæslunni og fortíðarþránni, jafnvel þegar sú fortíðarþrá viðkemur ríkisvæðingu heilbrigðiskerfisins, svo merkilegt sem það nú er. Auðvitað fær Framsókn samt eitthvað fyrir sinn snúð. Þegar fólk fór að sjá í gegnum innihaldslitlar upphrópanir um stórsókn í samgöngubótum og samgönguráðherra komst í vandræði var honum hleypt í varasjóð ríkisstjórnarinnar, sjóð sem samkvæmt lögum um opinber fjármál er ætlaður fyrir ófyrirséð, óhjákvæmileg útgjöld, útgjöld sem sögulega falla fyrst og fremst til í tengslum við heilbrigðis- og velferðarmál. Helmingurinn af þessum varasjóð, 4 milljarðar til að vera nákvæm, var sem sagt nýttur snemma árs í samgönguúrbætur, úrbætur sem var löngu fyrirséð að þyrfti að fara í, og ríkisstjórnin lofaði reyndar að myndi endurspeglast í ríkisfjármálaáætlun. Kraftmikill og metnaðargjarn menntamálaráðherra spólar hins vegar enn á upphafsmetrunum. Kannski hún fái hinn helminginn af varasjóðnum eða er hann notaður til að mæta gjöfinni til útgerðarinnar? Herra forseti. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að nefna nokkuð sem hefur verið mér hugleikið í vetur og það er Helguvíkurslysið svokallaða. Fyrir stuttu skilaði Ríkisendurskoðun stjórnsýsluúttekt, sem ég hafði frumkvæði að því að Alþingi kallaði eftir, varðandi aðdragandann að útgáfu starfsleyfis til kísilverksmiðju Sameinaðs Sílikons í Helguvík. Í þeirri skýrslu eru sannarlega tilgreind mörg vítin að varast og verða þau vonandi rædd hér ítarlega þegar tími vinnst til. Sem lokaorð hér langar mig að gefnu tilefni, í ljósi hættufarar ríkisstjórnar Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar í heilbrigðismálum, að nefna sérstaklega einn lærdóm skýrslunnar. Það er ekki í anda heiðarlegrar vinnu í þágu almannahagsmuna að ganga út frá ákveðinni niðurstöðu fyrir fram og vinna síðan sleitulaust með öllum ráðum að því að ná henni, burt séð frá því hvað staðreyndir segja og óháð almannahagsmunum. Ekki láta heilbrigðiskerfið okkar verða annað Helguvíkurslys. Það er engin eftirspurn eftir þannig pólitík. - Njótið samt sumarsins, góðir Íslendingar.
Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Vorið er gengið í garð með fyrirheit um gróðurríkt sumar og yl í lofti. Ungt fólk fagnar um þessar mundir áföngum í framhalds- og háskólum, bændur yrkja jörðina, húseigendur stússa í görðum sínum, börn fæðast í heiminn, trillukarlar róa til fiskjar, íþróttafólk tekur kipp úti við. Útgerðin kvartar. Allt er þetta merki um líf og mótun og gerjun í okkar litla samfélagi þar sem tekist er á um lítil og stór mál sem varða hag almennings. Ný ríkisstjórn tók við völdum rétt fyrir aðventu, telur sig vera tímamótastjórn sem muni láta fjölmargt gott af sér leiða. Nú er senn liðið hálft ár frá því að ráðherrar settust í stólana, hafa fengið tækifæri til að hreiðra um sig og kynna sín áform, og þeir tala fjálglega. Það er svo stutt síðan að landsmenn muna vel hver áhersluatriði allra stjórnmálaflokka voru í aðdraganda kosninga. Þau voru skýr, krefjandi en ekki flókin. Það voru velferðarmálin, heilbrigðismál, málefni aldraðra, fátæks fólks, öryrkja, barnafjölskyldna. Að bæta félagslega stöðu hópa sem um langt skeið hafa farið halloka, að styrkja stoðir samfélagsins að fyrirmynd annarra Norðurlanda. Þetta var og er ákall þjóðarinnar og um þetta voru stjórnmálamenn, flokkar og frambjóðendur sammála. Og hvert stefnir? Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára liggur fyrir og bíður lokaumfjöllunar þingsins. Í henni kristallast sýn stjórnvalda. Þar er kalli þjóðarinnar því miður ekki svarað. Ekki er krónu bætt við barnabætur eða vaxtabætur, úrræði sem gagnast ungu fólki best. Um enga raunaukningu er að ræða í fjármunum sem renna eiga til aldraðra umfram eðlilega fjölgun í þessum hópi. Öryrkjar munu áfram búa við bág kjör, krónu á móti krónu skerðingunni verður ekki aflétt að óbreyttu. Heilbrigðisþjónustan býr við stefnuleysi sem jaðrar við öngþveiti. Sjúkratryggingar Íslands gera samninga um þjónustu út og suður með ómarkvissum hætti og án þarfagreiningar. Á sumum sviðum sárvantar þjónustu en á öðrum er kraninn galopinn. Stofnanir í heilbrigðiskerfinu sem reyna að halda uppi lögbundnum verkefnum segja hátt og skýrt: Það er boðað áframhaldandi undanhald og niðurskurður. Þær segja allar sömu söguna, allt í kringum landið: Við getum ekki haldið uppi óbreyttri þjónustu ef ríkisstjórnin breytir engu. Landspítalinn, langstærsta og mikilvægasta heilbrigðisstofnunin, fullyrðir t.d. að strax á næsta ári vanti um 5,5 milljarða svo halda megi sjó. Endurspeglar þetta vilja þúsundanna í aðdraganda kosninga, þær skoðanir sem fram komu í sögulegum undirskriftum um átak í heilbrigðisþjónustu? Nei, herra forseti, þjóðin vill nýjar áherslur, áherslur sem miða að umbótum fyrir efnalítinn almenning í landinu. Það var ekki kallað eftir skattalækkunum sem þessi ríkisstjórn lét þó verða sitt fyrsta verk að samþykkja og afsala sér þar með 14 milljörðum kr. Það var kallað eftir samfélagslegum umbótum. Það endurspeglar ekki heldur vilja þjóðarinnar að færa stærstu og fjársterkustu útgerðum landsins um 3 milljarða í lækkuðum veiðigjöldum. Fyrir þá peninga væri strax og tafarlaust hægt að stíga stór skref og aflétta skerðingum hjá öryrkjum. Það er kallað eftir stefnu sem miðar að velferð og afkomulegu öryggi fyrir alla landsmenn. Við viljum áfram tilheyra fjölskyldu Norðurlanda og vera hluti hins norræna velferðarkerfis sem flestar þjóðir heims horfa til með aðdáun. Núverandi stjórnvöld horfa annað, í átt til einhvers konar lausungarstefnu þar sem velferðin er skilyrt með háum skerðingum og lágum frítekjumörkum. Í dag er það í raun hlutskipti aldraðra og öryrkja að geta hvorki unnið né sparað. Þeir séu um leið komnir í heljargreipar skerðinga. Þessu verður að linna. Fyrir því munum við í Samfylkingunni berjast þótt við Golíat sé að etja nú um stundir. Um 70% aldraðra eru með tekjur undir framfærsluviðmiðum. Af þeim sem búa einir og standa illa að vígi eru 70% konur, konur sem hafa unnið láglaunastörf við umönnun og önnur þjónustustörf og þeirra bíður fátækt. Það er sama hvar borið er niður í málefnum almannatrygginga og lífeyrismála. Ísland rekur lestina alls staðar meðal Norðurlanda og það dregur í sundur. Það er ekki tilviljun, það er pólitísk stefna og ákvörðun stjórnvalda. Þessi ríkisstjórn viðheldur óbreyttu ástandi, misskiptingu. Ef við snúum ekki við blaðinu nú þegar, ef við sýnum ekki merkin í þeirri fjármálaáætlun sem við ætlum að afgreiða í þessari viku, þá stimplum við okkur út, út úr norræna velferðarmódelinu. Herra forseti. Endurspeglar það vilja landsmanna? Ég held ekki. Ágætu landsmenn. - Góðar stundir og gleðilegt sumar.
Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórn Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboð gerði með sér sáttmála um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis. Á síðustu dögum hefur umræðan um eflingu Alþingis verið í hámæli og sýnist sitt hverjum um efndir ríkisstjórnarinnar. Ég held að margt hafi verið gert mjög vel á þessum fyrstu mánuðum, en betur má ef duga skal. Það er ábyrgð okkar þingmanna allra að efla Alþingi og virðingu þess. Já, lítum í eigin barm. Hvort sem um ræðir sokkaleista, orðræðu, bindisskyldu, símanotkun, myndatökur eða fyrirspurnir til framkvæmdarvaldsins þurfum við að huga að því að allar okkar aðgerðir séu til þess fallnar að auka virðingu þingsins og bæta afköst okkar og árangur. Ég geri ráð fyrir því að fæstir heima í stofu hafi mikinn áhuga á röfli okkar um form, umgjörð og ásýnd Alþingis. Fólkið, kjósendur okkar, vill einfaldlega að við vinnum vinnuna okkar með sómasamlegum hætti og tryggjum samkeppnishæfni lands og þjóðar. Við eigum og ætlum að búa þannig um hnútana að hér sé gott fyrir alla að lifa og starfa. Nýverið fóru fram sveitarstjórnarkosningar. Ég vil óska öllum þeim sem hlutu kosningu til sveitarstjórnar til hamingju með það verkefni og óska þeim velfarnaðar í störfum sínum. Ég vil líka óska eftir góðu samstarfi við sveitarfélögin því að ég tel einstaklega mikilvægt að við hér, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, eigum gott samstarf við sveitarstjórnarmenn. Það er einstaklega ánægjulegt hversu jafn hlutur kynjanna er heilt yfir í nýjum sveitarstjórnum, en hlutur kvenna er nú 47% og hefur aldrei verið hærri. Við Íslendingar höfum náð langt í jafnréttismálum, en það má aldrei slaka á í þeim efnum enda margsannað mikilvægi þess að nýta krafta beggja kynja, hvort sem er í stjórnmálum eða á vettvangi atvinnulífsins. Fjölbreytileiki skiptir nefnilega máli. Ísland er sterk rödd á alþjóðavettvangi þegar kemur að jafnréttismálum. Það munum við tryggja áfram og hefur hæstv. utanríkisráðherra nú skipað sérstakan sendiherra jafnréttismála enda eru jafnréttismálin einn af hornsteinum utanríkisstefnu okkar. Fyrst við tölum um eflingu Alþingis og jafnréttismál var Alþingi Íslendinga fyrsta þjóðþingið til að taka þátt í svokallaðri rakararáðstefnu, en önnur þjóðþing hafa nú sýnt því áhuga að fylgja í kjölfarið. Fyrir okkur þingmönnum liggur að staðfesta breyttar siðareglur Alþingis þar sem tekið er sérstaklega á kynferðislegri áreitni. Bæði rakararáðstefnan og breyttar siðareglur eru til komnar vegna áskorunar frá karlþingmönnum í kjölfar #metoo-byltingarinnar. Ég hygg að það staðfesti svo ekki verði um villst vilja íslenskra karlmanna til að taka þátt í HeForShe-átaki Sameinuðu þjóðanna sem gengur út á viðurkenningu á því að það er verkefni okkar allra að tryggja jafnrétti kynjanna. Virðulegur forseti. Loftslagsmálin eru ekki síður mikilvæg en jafnréttismálin í alþjóðlegu samhengi. Loftslagsmál og umhverfismál almennt eru að mínu viti eitt af allra stærstu verkefnum framtíðarinnar. Norðurslóðaríkið Ísland á gríðarlegra hagsmuna að gæta þegar kemur að loftslagsmálum enda hefur hitastig hvergi hækkað jafn mikið og á norðurslóðum. Matarkistan okkar hér allt í kringum landið hefur orðið fyrir og mun halda áfram að verða fyrir áhrifum loftslagsbreytinga, svo eitt dæmi sé tekið. Þá er það líka mikið efnahagsmál, bæði beint og óbeint, að við uppfyllum markmið okkar í Parísarsamkomulaginu. En ríkisstjórnin vill ganga enn lengra og stefnir að kolefnishlutlausu Íslandi í síðasta lagi árið 2040. Það er metnaður. Ég hygg að hér á þingi sé almennur samhljómur um mikilvægi þessara markmiða. Þá þurfum við að sameinast um aðgerðir til að ná þeim fram. Eitt af því er klárlega að tryggja örugga dreifingu raforku um landið allt og tryggja þannig orkuskipti. En verkefnin eru að sjálfsögðu mun fleiri. Virðulegur forseti. Það er verkefni okkar allra að tryggja að á Íslandi verði áfram gott að búa. Tryggja þarf aukna framleiðni og fjárfestingu í öllum geirum hagkerfisins í sátt við náttúruna. Þannig sköpum við grundvöll fyrir áframhaldandi bættum lífskjörum og aukinni velferð, en það má aldrei vera bara bætt velferð sumra því að á Íslandi á að vera gott að búa fyrir alla. - Góðar stundir.
Hæstv. forseti. Góðir áhorfendur. Við sem störfum fyrir Miðflokkinn erum í senn auðmjúk og þakklát fyrir þær viðtökur sem flokkurinn hefur fengið hjá kjósendum í tvennum kosningum á átta mánaða starfstíma hans. Jafnframt erum við himinlifandi yfir því þróttmikla starfi sem fjöldi manns kemur að á hverjum degi til að styrkja starf flokksins og árangur hans. Hafið öll heila þökk fyrir ykkar mikla starf og stuðning. Það er augljóst að Miðflokkurinn er hluti af breytingum í stjórnmálum sem eiga sér nú stað víða um heim. Hefðbundið flokksræði er á undanhaldi en hreyfingar sem boða djarfa stefnu og árangursríkar lausnir hafa komið fram. Miðflokkurinn er gott dæmi um þessa þróun. Það er þörf á nýju afli sem hefur kjark og þor við þær aðstæður sem uppi eru í stjórnmálum á Íslandi. Sitjandi ríkisstjórn er stofnuð um lægstu mögulegu samnefnara og kemur sér því einungis saman um einföldustu mál. Þetta birtist m.a. í málafæð stjórnarinnar á yfirstandandi þingi og í því að brýn og yfirgripsmikil mál koma fram allt of seint og illa unnin að auki. Dæmi um þetta er frumvarp um persónuvernd, fjármálaáætlunin og frumvarp um veiðigjald. Dáðleysi ríkisstjórnarinnar í Arionbankamálinu á eftir að verða íslenskri þjóð afar dýrt. Það kristallast þessa dagana í útboðsgengi hlutabréfa bankans og afsali forkaupsréttar ríkisins sem ríkisstjórnin hafði lýst yfir áður að væri ekki fyrir hendi. Einnig er á teikniborðinu að selja bitastæðustu eignir bankans í þágu vogunarsjóðs en ekki ríkissjóðs. Miðflokkurinn hefur einnig lagt fram tillögu um að fram fari óháð og faglegt staðarval fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús. Tillagan hefur legið í nefnd vikum saman en er nú loks laus úr prísundinni og verður vonandi á dagskrá þingsins innan skamms. Vilji ríkisstjórnarinnar til að gera þessi stóru mistök við ákvörðun um staðarval nýs þjóðarsjúkrahúss er einbeittur og mun verða dýrkeyptur verði ekki komið í veg fyrir þetta ráðslag með öllum ráðum. Fylgi við ríkisstjórnina er enda í frjálsu falli og flokkar þeir sem að henni standa fengu verðskuldaða ráðningu í nýliðnum sveitarstjórnarkosningum. Kæru landsmenn. Þingflokkur Miðflokksins hefur á þessu stutta þingi snert á helstu áherslum sínum sem fram komu í þingkosningum í haust með einum eða öðrum hætti. Flokkurinn lagði við fjárlagaafgreiðslu fram tillögu um að atvinnutekjur aldraðra rýrðu ekki lífeyristekjur. Sú tillaga, sem hefði kostað ríkissjóð nánast ekki neitt en hefði bætt kjör þess hóps aldraðra sem hafa hug og getu til þess að vinna sér inn nokkra aukagetu, var felld að viðhöfðu nafnakalli af stjórnarmeirihlutanum en Samfylkingin sat hjá. Sannarlega snautleg kveðja fjögurra flokka til þess fólks sem mest hefur lagt til uppbyggingar íslensks þjóðfélags. Miðflokkurinn mun berjast áfram í þessu máli þar til það næst fram. Miðflokkurinn hefur einnig lagt fram frumvarp um að húsnæðisliður falli út úr vísitöluútreikningi neytendalána. Það frumvarp er nú í gíslingu efnahags- og viðskiptanefndar og er engu líkara en að menn þori ekki að taka frumvarpið til 2. umr. Það kemur að vísu ekki á óvart því að við 1. umr. um málið stundu Framsóknar- og Sjálfstæðisþingmenn upp nokkrum andsvörum en komu að öðru leyti ekki að umræðu um málið. Hvorki þingmenn Samfylkingarinnar né Pírata höfðu áhuga eða þor til að taka þátt í umræðunni. Þingmenn Flokks fólksins tóku undir málflutning okkar Miðflokksmanna við umræðuna. Þetta er mál sem snertir 100.000 heimili í landinu. Hefði það komið fram fyrir ári síðan og verið samþykkt hefði það sparað íslenskum lántakendum rúma 50 milljarða, bara síðan í mars í fyrra. Það er óþolandi ástand að fjármögnun húsnæðis skuli vera með allt öðrum hætti á Íslandi en í nágrannalöndum. Þar er óviðunandi vaxtastefna auk verðtryggingarinnar einnig stór áhrifaþáttur. Verði ekkert að gert getur ungt fólk ekki komið sér upp þaki yfir höfuðið og hætta er á að ungt, vel menntað fólk sjá ekki möguleika á að setjast að á Íslandi. Sú þróun er þegar hafin og við henni verður að bregðast. Stjórnmálamenn verða að hafa kjark til þess að taka á þessu mikilvæga málefni. Annars hafa þeir ekkert erindi í stjórnmálum. Enginn flokkur hefur lagt jafn mikla áherslu á breytingu hvað varðar verðtryggingu og Miðflokkurinn. Enginn flokkur annar hefur heldur haldið uppi jafn sterkri gagnrýni á okurvaxtastefnu Seðlabanka Íslands og viðskiptabankanna. Lækkun vaxta og afnám verðtryggingar er stærsta réttlætismálið sem nú er við að eiga á Íslandi. Þetta mun koma fram í kröfugerð verkalýðsfélaganna í haust í komandi samningagerð. Þá verður ríkisstjórnin að svara með afgerandi hætti. Miðflokkurinn mun verða í eldlínunni í þeirri réttlætisbaráttu jafn lengi og þarf. Kæru landsmenn. Við fögnum í ár 100 ára afmæli fullveldis Íslands. Engan gat órað fyrir því að á þessum 100 árum myndi þjóðin færast frá örbirgð til auðlegðar. Það gat enginn séð það fyrir hversu miklum árangri við myndum ná á þessum 100 árum. Þjóðin heldur nú upp á þetta sjálf á hverjum degi úti um allt land eins og kemur fram t.d. í nýútkomnu blaði sem var dreift um allt land nú um helgina síðustu. Áhorfandi góður. Tímans vegna hef ég aðeins getað drepið á örfá atriði þar sem Miðflokkurinn hefur skýra sýn og klára valkosti sem núverandi ríkisstjórn skortir svo sárlega. Ég hvet þig því til að fylgjast vel með störfum okkar Miðflokksmanna og veita okkur stuðning og aðhald svo við getum mótað framtíðina saman. Ég óska þess að þú og þínir nánustu eigið góða tíma saman í sumar og njótið Íslands í sumarsins algræna skrúði. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.
Hæstv. forseti. Kæru landsmenn. Senn líður að lokum þessa þings og þar með lokum fyrsta þingvetrar ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Þá er rétt að líta yfir það sem áorkast hefur en einnig til þeirra verkefna sem ekki er lokið og enn er unnið að. Þannig er það með samfélag - vinnan við að móta það er alltaf í gangi og er aldrei lokið. Gott samfélag er fyrir alla. Öll eigum við að geta notið okkar, bæði með því að leggja okkar af mörkum til samfélagsins og fá þann stuðning sem við þurfum á að halda. Eitt fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var að hækka frítekjumark ellilífeyrisþega vegna atvinnutekna, í takti við áherslur og kröfur eldri borgara. Það er þó vitað að ekki geta allir í þeim hópi bætt kjör sín með aukinni atvinnuþátttöku. Því er í fullum gangi vinna sem miðar að úrbótum til að bæta kjör þeirra sem verst eru settir. Herra forseti. Eftir tæpan mánuð tekur gildi ný gjaldskrá til að draga úr greiðsluþátttöku aldraðra og öryrkja vegna tannlæknaþjónustu. Eftir því hefur lengi verið beðið. Eins hefur heimilisuppbót örorkulífeyrisþega verið hækkuð en vitað er að lífeyrisþegar sem búa einir búa við hvað kröppust kjör. Hafið er samstarf um breytingar á uppbyggingu almannatryggingakerfisins og þegar er búið að gera ráð fyrir því að frá og með árinu 2019 verði 4 milljörðum varið árlega til viðbótar inn í kerfið til að bæta kjör örorkulífeyrisþega. Við heildarendurskoðun á tekjuskattskerfinu, sem ljúka skal á þessu ári, verður svo sérstaklega hugað að samspili skattkerfis og bótakerfa. Ólíkir hópar eru í ólíkri stöðu og því eru ekki til neinar töfralausnir sem gagnast öllum jafnt. Þetta verðum við að hafa í huga þegar öryggisnetið sem velferðarkerfið okkar er verður tekið til endurskoðunar og bætt. Í þessu sambandi er ábyrgð atvinnulífsins einnig mikil. Ekki er nóg að byggja upp öflug mennta- og endurhæfingarkerfi ef vinnumarkaðurinn er ekki til í að horfast í augu við mismunandi færni, bakgrunn og aðstæður fólks. Fyrirtækin í landinu, almenningur og hið opinbera verða að taka höndum saman og breyta viðhorfum okkar sem samfélags til atvinnuþátttöku fólks með skerta starfsgetu. Þegar þingveturinn er gerður upp er ekki hægt að sleppa því að nefna lögfestingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar sem einnar tegundar þjónustu við fatlað fólk, ásamt breytingum á lögum um félagsþjónustu. Við vinnslu þessara mála sýndi Alþingi sínar bestu hliðar þar sem fólk úr ólíkum flokkum lagði sig fram um að ná breiðri sátt með hag þeirra sem þjónustuna nýta að leiðarljósi. Góðir landsmenn. Kjör þeirra sem verst standa hljóta ætíð að vera lykilviðfangsefni okkar sem störfum í stjórnmálum, en við verðum ekki síður að horfa til mála sem varða heimsbyggðina alla og framtíð afkomenda okkar, umhverfismálanna. Framlög til umhverfismála verða aukin um 35% í þessari ríkisstjórn. Fjármögnuð áætlun um uppbyggingu innviða á ferðamannastöðum, og þá einkum á friðlýstum svæðum, hefur verið kynnt og unnið er að stofnun miðhálendisþjóðgarðs. Við sem samfélag og mannkyn stöndum frammi fyrir áskorunum varðandi björgun hnignandi vistkerfa og sívaxandi plastmengunar. Stærsta viðfangsefnið er þó baráttan gegn hlýnun jarðar. Miklar vonir eru bundnar við nýtt loftslagsráð sem hefur störf í þessum mánuði. Stóraukin landgræðsla og endurheimt votlendis kunna að vera mikilvægir þættir í þeirri baráttu, en þó er ljóst að stórfelld orkuskipti úr jarðefnaeldsneyti í endurnýtanlega orkugjafa er lykilatriði. Orkustefna fyrir Ísland til 20–30 ára sem nú er unnið að, ásamt orkuskiptum í höfnum landsins, er þar gríðarlega mikilvæg. Áhrif hnattrænnar hlýnunar raskar þegar lífi milljóna og eins og svo oft vill henda í kapítalísku samfélagi eru fórnarlömbin helst úr röðum þeirra fátæku, þeirra landlausu, kvenna og barna. Þetta er barátta sem við megum ekki tapa og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur og við í Vinstri grænum ætlum að leggja okkar af mörkum og vinna hana. - Góðar stundir.
Kæra þjóð. Forseti og þingmenn. Okkar félagslegu og pólitísku hugmyndafræði skortir heildstæða sýn á framtíðarþróun samfélags okkar. Umhverfismengun, hnignandi líkamleg og andleg heilsa landsmanna, aukinn fíknivandi, fátækt og glæpir eru allt alvarleg vandamál sem kalla á lausnir sem hefðbundin stjórnmálakerfi virðist skorta getu til að kljást við. Það á ekki bara við um okkur á Íslandi, heldur fleiri víða í hinum vestræna heimi. Samfélag okkar er að taka miklum breytingum en stjórnmálin standa í stað. Stöðnun stjórnmála og staðfest virðingarleysi fyrir framþróun þjóðfélagsins er aldrei af hinu góða. Í gegnum tíðina hefur slíkt oftast leitt til átaka og jafnvel blóðugra byltinga. Við lifum á tímum þar sem tækniframfarir gera einstaklingum kleift að taka beinan þátt í stjórnmálum á áður óþekktan máta. Stjórnmálakerfinu ber að bregðast við þessum aðstæðum með því að veita fólki raunverulegan aðgang að stefnumótun og ákvarðanatöku. Stjórnmálakerfi sem koma allri ákvarðanatöku í hendur fárra einstaklinga sem setja flokkshollustu í forgang til að tryggja eigin frama eru úr sér gengin og eiga enga samleið með nútímanum og þeim væntingum sem almenningur hefur til stjórnmála, enda hefur ákall eftir breytingum verið skýrt og hávært. Síendurteknar kosningar, mótmæli, undirskriftasafnanir, ný stjórnarskrá, metfjöldi framboða og hver hreyfingin á fætur annarri hefur sprottið upp til þess eins að vera hunsuð. Ríkisstjórn hefur verið mynduð í þeim eina tilgangi að því er virðist til að viðhalda gömlu, úr sér gengnu kerfi. Allt tal um eflingu Alþingis, fagleg vinnubrögð og samvinnu er orðin tóm og líklega er það óumflýjanlegt, alla vega í núverandi fyrirkomulagi þar sem örfáir þingflokkar ráða ríkjum og þröngva sínum málum í gegn í krafti meiri hlutans. En er það ekki það sem stjórnmálin sem við stundum í dag snúast í raun og veru um; átök? Að stilla aðskildum þjóðfélagshópum upp hverjum gegn öðrum? Hugmyndafræði flokkakerfisins byggir á varanlegum átökum á milli mismunandi eininga sem beita sér fyrir hagsmunum hluta þjóðfélagsins á kostnað annars hluta og til langs tíma á kostnað þjóðfélagsins alls. Þessi varanlegu átök á milli stjórnmálaflokka þjóna þeim eina tilgangi að festa í sessi gamaldags leiðtogablæti og valdefla auðræðið sem nýtir sér átökin til að beita sér fyrir eigin hagsmunum. Að deila og drottna er aðferðafræði sem skilað hefur fámennum hópi miklum árangri sem sölsað hefur undir sig óhófleg völd, fjármagn og auðlindir þjóðarinnar á kostnað okkar allra. Það er rangnefni að kalla þetta flokkakerfi lýðræði. Raunverulegt lýðræði hefur enn ekki verið innleitt, en tækniframfarir bjóða upp á möguleikann á lýðræðisvæðingu samfélagsins, möguleikann á þátttökulýðræði, eða það sem við Píratar viljum kalla beint lýðræði. En lýðræðisbyltingin snýst ekki einungis um þau verkfæri sem tæknibyltingar samtímans færa okkur í hendur. Hún felur í sér heildstæða endurskoðun á samfélaginu öllu og þeim undirliggjandi kreddum sem móta kerfi okkar. Það er framsækið verkefni sem krefst þess að við tökum upp raunverulegt samráð sem felur í sér að allir komi að borðinu til að hafa áhrif en ekki bara sem fjarvistarsönnun fyrir staðnað kerfi. Samráð sem er ekki sýndarveruleiki heldur markmið að bættu samfélagi og lýðræði sem virkar. Því að það sem við stundum hér og köllum lýðræði virkar ekki. Við skulum ekki vera hrædd við breytingar. Breytingar eru óhjákvæmilegar og nauðsynlegar fyrir framþróun samfélagsins. Verum ekki hrædd við nýjar hugmyndir og nýja nálgun. Skilningur okkar á heiminum er í stanslausri þróun og hver kynslóð kemur með nýja sýn, nýjar væntingar. Kæra þjóð. Ræktum lýðræðið saman og verum róttæk og hugrökk, því að eins og Barbara Wootton sagði: „Öll þróun dregur sköpunarkraft sinn frá meisturum hins ómögulega en ekki þrælum hins mögulega.“
Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Heilbrigðismál og málefni aldraðra og barna eru mér hugleikin og ætla ég að fjalla um þau hér í kvöld. Þegar rætt er um málefni aldraðra koma biðlistar og fjölbýli á hjúkrunarheimilum upp í hugann. Það er því ánægjulegt að nú sér fram á stórsókn í uppbyggingu hjúkrunarrýma á landinu. Sú uppbygging sem fram undan er felst bæði í aðbúnaði þeirra sem búið hafa í tví- og þríbýlum á hjúkrunarheimilum landsins, auk þess sem fjölgað verður hjúkrunarrýmum almennt til að koma til móts við þá miklu þörf sem er til staðar í dag og fer vaxandi með auknum lífslíkum og lífaldri landsmanna. Einnig verður lögð áhersla á aðra þjónustuþætti, svo sem heimahjúkrun, dagþjálfun og endurhæfingu til að efla og styrkja einstaklinginn svo síður sé þörf á dvöl í hjúkrunarrými. Á landsbyggðinni eru gjarnan rekin sjúkrarými í tengslum við hjúkrunarheimili sem nýtt eru til skemmri innlagna, t.d. vegna eftirlits, veikinda eða slysa, endurhæfingar eða lífslokameðferðar annarra en íbúa hjúkrunarheimilanna. Ég hvet heilbrigðisráðherra til að huga að því í uppbyggingu og endurbótum á hjúkrunarrýmum að hugsað sé fyrir því að þessi þáttur sé tekinn inn í jöfnuna og styrktur í leiðinni. Sjúkrarýmin úti um landið eru þjóðhagslega hagkvæm og spara dýrari úrræði, svo sem innlagnir á hátæknisjúkrahús, og liðka líka fyrir útskriftum úr dýrara rými. Einnig veita þau bæði íbúum og heilbrigðisstarfsfólki sem starfar á landsbyggðinni ákveðið öryggi og sveigjanleika í meðferð, koma oft í veg fyrir óþarfakostnað og óþægindi við sjúkraflutninga milli landshluta þar sem hægt er að sinna fólki í heimabyggð. Oft hefur gengið erfiðlega að manna stöður sérfræðinga í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni og er ánægjulegt að í stefnumálum ríkisstjórnarinnar má finna marga liði þar sem þetta er gaumgæft og lausna leitað. Sem dæmi stendur til að fjölga heilsugæslulæknum með þróun náms í héraðslækningum sem býr heilsugæslulækna undir störf í dreifbýli. Fjarheilbrigðisþjónusta fær aukið vægi en með nýtingu nýjustu tækni og fjarskipta má jafna aðgengi almennings í landinu að sérhæfðri heilbrigðisþjónustu. Mikið ákall er í dag eftir bættri geð- og sálfræðiþjónustu og getur fjarheilbrigðisþjónustan komið sterk inn á því sviði sem viðhaldsmeðferð fyrir einstaklinga sem búsetu sinnar vegna þurfa að sækja sér þjónustu um langan veg. Nýjar áherslur í málefnum barna með fjölþættan vanda gefa einnig væntingar um að tekið verði betur utan um þann hóp og fjölskyldur þeirra. Börn sem glíma við fíknivanda og geðræna erfiðleika hafa fallið á milli kerfa í samfélaginu um nokkurt skeið en ríkisstjórnin með félagsmálaráðherra í broddi fylkingar er að taka á þeim málum. Ákall er einnig eftir auknu aðgengi, þá sérstaklega ungs fólks, að sálfræðiþjónustu. Með því að efla þjónustu við þennan hóp og forvarnir á sviði geðheilbrigðismála drögum við úr vaxandi þörf sem heldur áfram að myndast sé ekkert að gert. Teymisvinna kennara og annarra sérfræðinga í sjálfstyrkingu og forvörnum með börnum á öllum skólastigum styrkir börnin okkar og gefur þeim verkfæri til að vinna með síðar á lífsleiðinni er eitthvað bjátar á. Mig langar að ítreka að ríkisstjórnin leggur einmitt sérstaka áherslu á forvarnir og lýðheilsu, m.a. í mennta- og heilbrigðiskerfinu, með áherslu á íþróttir, æskulýðs- og öldrunarstarf samfélaginu til heilla. - Gleðilegt sumar, kæru landsmenn.
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Við í Flokki fólksins vorum kjörin á þing til að vinna þjóðinni gagn, rétt eins og allir þingmenn í þessum sal. Þar sem við erum ekki aðilar að ríkisstjórninni verða mörg okkar verk ekki afgreidd hér í þinginu. Þegar við erum að berjast í að koma okkar málum áfram verðum við oft vör við að þingmenn úr öllum flokkum eru sammála okkar málum. Þetta eru hin mætustu mál, segja þeir, og tala jafnvel um að leiðrétta þurfi þau mistök sem orðið hafi. Það er því hálfankannalegt að sjá jafnvel slík mál fryst í þinginu, látin hverfa, eytt á umhverfisvænan hátt, ef svo mætti að orði komast. Stjórnmálin eru nefnilega þannig að það er ekki sama hvaðan gott kemur. En málflutningur Flokks fólksins hefur áhrif og mun hafa áhrif. Aðrir flokkar hafa tekið upp okkar mál og ég tel að mörg þeirra muni hljóta brautargengi áður en yfir lýkur. Nú er sumarið komið á fleygiferð. Núverandi ríkisstjórn hefur sameinast um að halda kyrru fyrir. Hún hefur sameinast um að halda völdum og sökum samsetningar ríkisstjórnarinnar hefur hún ákveðið að aðhafast ekkert það sem skiptir í raun einhverju máli. Ef þau tækju til hendinni og gerðu eitthvað róttækt á hvorn veginn sem væri gæti hægri armurinn eða eftir atvikum sá vinstri fengið verulegar innantökur. Þess vegna sitjum við nú uppi með kyrrstöðustjórn sem hamast við að gera sem allra minnst og það á mesta góðæristímabili Íslandssögunnar. Góðir áheyrendur. Í kosningabaráttunni, bæði fyrir nýafstaðnar sveitarstjórnarkosningarnar og fyrir alþingiskosningarnar síðustu, varð frambjóðendum tíðrætt um að efla innviði. Hvað er átt við með því? Er þetta eitthvað sem hönd er á festandi? Er eitthvert mark takandi á stjórnmálamönnum sem hafa þetta eitt fram að færa? Þótt við teljum okkur flest vita hvað átt er við er hugtakið afskaplega óljóst og erfitt að átta sig á því hvað felst nákvæmlega í slíkum loforðum. Þess vegna er líka auðvelt að komast hjá því að efna þau. Samgöngumálin eru mörgum vegfarendum hugleikin og ekki að ástæðulausu. Vegirnir í landinu eru að molna niður og þeir kalla alls staðar á bæði viðhald og nýframkvæmdir. Það hefur verið áætlað að brýnar vegaframkvæmdir út úr höfuðborginni, inni í henni og úti á landi kosti u.þ.b. 250 milljarða. Hvert er útspil ríkisstjórnarinnar sem ýtti gildandi samgönguáætlun til hliðar og kaus að fjármagna hana ekki að fullu? Útspil ríkisstjórnarinnar var 5,5 milljarðar á ári í þrjú ár. Síðan á að seilast í varasjóðinn, hálftæma hann og hirða úr honum 4 milljarða til að kítta í verstu holurnar í sumar. Er þetta árangur sem mætti stæra sig af? Þetta er í raun lítill plástur á gapandi sár. Nei, herra forseti, þarna er verk að vinna og sannarlega þarf að bretta upp ermarnar. Löggæslan er annar málaflokkur sem flokkast undir innviði. Hver er staða lögreglunnar? Hún hefur árum saman kallað eftir auknum mannskap til sýnilegrar og almennrar löggæslu. Hefur verið lagt við hlustir? Lögreglumenn í landinu eru færri nú en fyrir 11 árum og þá var talið að vantaði yfir 200 lögreglumenn í lögreglulið landsins. - Góðir Íslendingar, góðar stundir.
Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Fyrir fáeinum mánuðum stóð ég í þessari pontu og lýsti því yfir að ég hefði mikla trú á forsætisráðherra og að ég vildi gefa nýrri ríkisstjórn tækifæri á að sanna sig og sýna okkur fram á að sagan þyrfti ekki að endurtaka sig, að hinn margboðaði pólitíski friður ríkisstjórnarinnar væri í þágu þjóðarinnar allrar en ekki til varnar völdum og hagsmunum sumra. Í sömu ræðu lýsti ég því yfir að við sem störfum á þingi undir merkjum Viðreisnar einsettum okkur að styðja við góð mál, fylgja sannfæringu okkar og tala fyrir grundvallarhugsjónum okkar. Þar með var tónninn sleginn af hálfu Viðreisnar og við hann hefur verið staðið. Nú, aðeins sex mánuðum síðar, verð ég að viðurkenna að ég var mögulega aðeins of bjartsýn. Stjórnarsáttmáli Katrínar Jakobsdóttur boðaði breytt vinnubrögð og fyrir manneskju sem er aðeins eldri en tvævetur í pólitík hljómaði það spennandi; eftirsóknarverð tilraun sem ég vildi sjálf stuðla að og taka þátt í, ekki síst vegna þess að þjóðin á skilið að við vöndum okkur og vinnum betur saman. En í dag kveður við annan tón. Ríkisstjórnarflokkarnir þrír hafa sýnt sitt rétta andlit og það á undraverðum tíma. Aðgerðaleysi, valdhroki og yfirlæti er það sem kemur upp í hugann í stað þeirra fögru orða sem látin voru falla um ný vinnubrögð og eflingu Alþingis. Kæru landsmenn. Á eldhúsdegi er ákveðin tiltekt í gangi, þá er dregið fram það sem gert hefur verið eða vanrækt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Förum aðeins yfir stöðuna. Ekkert frumkvæði er hjá ríkisstjórninni til að tryggja breiða sátt um bætt kjör kvennastétta. Ráðherrar og þingmenn stjórnarflokkanna hafa verið í kapphlaupi við að tala niður EES-samninginn. Enn er beðið með að afnema krónu á móti krónu skerðinguna en samt er hægt að lækka veiðigjöld. Stjórnarþingmenn eru mjög þefvísir eins og leitarhundar á öll þau höft sem hægt er að setja þegar kemur að innflutningi matvæla. Hagur neytenda sætir afgangi. Ekki er farið í uppfærslu á vaxta- og barnabótum. Ekkert glittir í nýtt frumvarp um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Aðgerðaleysi eða ákvörðunarfælni gagnvart ferðaþjónustunni er hrópandi. Enginn áhugi er hjá ríkisstjórninni að koma á almennum samkeppnisreglum í mjólkuriðnaði og enn og aftur eru neytendur látnir borga brúsann. Engar skýrar línur eru merkjanlegar í samgöngumálum þjóðarinnar, ekki í almenningssamgöngum eins og borgarlínu eða við uppbyggingu innviða. Engar tillögur má finna sem stuðla eiga að víðtækri sátt um greiðslu fyrir aðganginn að sjávarauðlindinni. Í staðinn er smyglað inn frumvarpi á síðustu dögum þingsins sem hefur þann tilgang einan að lækka gjöld fyrir aðganginn að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, algjörlega án samráðs eða tilraunar til víðtækrar sáttar. Það er engin tilviljun að þetta mál er keyrt í gegn af sömu flokkum, sömu þingmönnum sem vildu að ríkið myndi niðurgreiða launakostnað útgerða um mörg hundruð milljónir á síðasta ári og þrýstu mjög á um að framlengja skuldaafslátt útgerða. Við því var auðvitað ekki orðið. Að þetta frumvarp veiti litlum útgerðum svigrúm er algjör fyrirsláttur, það sýna skýrslur, og er ekkert annað en þjónkun við þá stærri í greininni og bestu vini stjórnarflokkanna. Aldrei má ræða fílinn í herberginu, íslensku krónuna, þegar vitað er að skynsamlegar breytingar á peningamálastefnunni ýta undir stöðugleika og lækka vexti, öllum til hagsbóta um land allt. Þegar þetta er tekið saman eru falleg orð í stjórnarsáttmála um breytt vinnubrögð og eflingu þingsins hjómið eitt, sér í lagi þegar litið er til síðustu daga þegar jafnvel nýjar óskráðar reglur eru myndaðar af meiri hlutanum til að keyra málin í gegn. Við í Viðreisn höfum á hinn bóginn með viðveru okkar í pólitík sett ákveðin mál á dagskrá. Nýr gjaldmiðill, alþjóðasamstarf, frelsi, samkeppni og jafnrétti. Við höfum sett okkur það markmið að hafa kjark til að benda á krónuna, landlæga kerfisvillu í samfélaginu sem allt of lengi hefur komið niður á heimilum í landinu. Hvernig lífsgæðum okkar er skipt er nefnilega ekki einkamál sumra, ekki frekar en að frelsið sé fyrir fáa útvalda. Við munum taka afstöðu með frelsinu gegn forræðishyggju og íhaldssemi, velja alþjóðasamstarf gegn einangrunarhyggju, samkeppni í stað fákeppni og verðum hávær [[Forseti hringir.]]ef skerða á frelsi einstaklingsins. Því miður sé ég engan af stjórnarflokkunum gera það í dag. Það er ótrúlegt en satt. Virðulegi forseti. Eftir ræður kvöldsins er nokkuð skýrt að Viðreisn hefur komið við kaunin á ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Eitthvað höfum við ruggað bátnum sem veit á gott. Það er því deginum ljósara að erindi Viðreisnar hefur aldrei verið mikilvægara fyrir íslenskt samfélag. Þið getið treyst því að við munum standa vaktina.