Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því sérstaklega að við skulum vera að ræða hér stefnu í ríkisfjármálum fyrir árin 2016–2019. Það er mikils virði að fá fram stefnuna og pólitísku áherslurnar sem ríkisstjórnin leggur á þessu tímabili í ríkisfjármálum þó að vissulega hefðu stóru stefnumálin mátt taka meira rými í þessari áætlun en þau gera. Ég vil í upphafi nefna húsnæðismálin, þau voru einmitt til umræðu hér rétt áðan. Þau eru stórt stefnumál sem mikið hefur verið rætt um. Beðið er eftir frumvörpum um þau frá hæstv. húsnæðismálaráðherra en á bls. 2 í ríkisfjármálaáætluninni stendur um húsnæðismálin: „Unnið er að breytingum á húsnæðisstefnu stjórnvalda með það að markmiði að styðja betur við tekjulágar fjölskyldur og styrkja stöðu fyrstu íbúðakaupenda.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Á bls. 5 er talað um að framgangur kjarasamninga sé einn helsti óvissu- og áhættuþátturinn í íslensku efnahagslífi, að það þurfi að endurmeta forsendurnar þegar kjarasamningarnir eru komnir fram og slíkt geti því haft „áhrif á áform í skattamálum, fjárfestingum og eftir atvikum á öðrum sviðum, svo sem í húsnæðismálum“. Þetta er rýmið sem hið stóra mál, húsnæðismálin, tekur í ríkisfjármálaáætluninni fyrir árin 2016–2019. Satt að segja finnst mér það ekki taka mikið pláss. Í ríkisfjármálaáætluninni kemur fram að brýnasta viðfangsefnið í stjórn ríkisfjármála sé að lækka skuldir. Það er sannarlega mikilvægt mál en áður en ég kem að því vil ég benda á mynd á bls. 18 í ríkisfjármálaáætluninni um afkomu ríkissjóðs og hvernig staðan var frá árinu 2005 fram til 2015 og síðan áætlun frá 2016–2019. Þetta er mjög merkileg mynd sem sýnir allar súlur um afkomu ríkissjóðs fyrir ofan núllið á árunum 2005–2008 og síðan detta þær allar niður í mínus og taka gott stökk ár frá ári þar til jafnvægi er náð árið 2013. Það er merkilegt að sjá að á einu kjörtímabili náði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að loka þessu mikla fjárlagagati og ná því þarna saman. Það sýnir einnig að afkomubatinn eftir að ný ríkisstjórn tekur við er mun minni en á síðasta kjörtímabili og það er gert ráð fyrir að hann sé lítill áfram, þ.e. ekki meira en 11 milljarðar á árinu 2016, svo dæmi sé tekið. Að þessu slepptu tek ég undir setningu í áætluninni um að brýnasta viðfangsefnið í stjórn ríkisfjármálanna sé að lækka skuldir. Vaxtakostnaður er hér á landi meiri en í öllum aðildarríkjum ESB. Þegar við skoðum útgjöldin sjáum við að langstærsti hlutinn fer í heilbrigðismál og þar á eftir í félagsmál og velferðarmál en þriðji stærsti liðurinn er vaxtakostnaður. Uppsöfnuð vaxtagjöld á árunum 2009–2015 eru 580 milljarðar kr., þ.e. 80–90 milljarðar kr. á ári. Það má gera ýmislegt, herra forseti, við 80–90 milljarða á ári þegar við horfum á að rekstur Landspítalans er rétt tæpir 50 milljarðar. Þá gætum við rekið bæði alla framhaldsskólana og háskólastigið fyrir afganginn þannig að það er sannarlega til þess vinnandi að ná þessum kostnaði niður. Vaxtakjör sem Íslandi bjóðast eru mun lakari en ríki ESB fá á fjármálamörkuðum. Það er vissulega áhyggjuefni en það er mjög mikilvægt fyrir sjálfstæði þjóðarinnar hreinlega að ná niður skuldastöðunni og komast í gott jafnvægi vegna þess að við stöndum veik fyrir ef við verðum fyrir einhverjum áföllum. Það gætu orðið áföll sem við ráðum ekki neitt við og þess vegna þurfum við að búa í haginn. Eins og ég sagði áðan var skuldasöfnunin stöðvuð á síðasta kjörtímabili og það er gott en síðan þurfum við að halda áfram og komast sem fyrst í þá stöðu að greiða niður skuldir. Á þessu tímabili segir í áætluninni að skuldirnar lækki úr 68% af vergri landsframleiðslu í 50% í lok árs 2019, en það er vegna þess að verg landsframleiðsla vex þannig að þetta er bara reikningsdæmi. Það er ekki gert ráð fyrir að nafnvirði lækki meira en um 10%. Sumir segja að það sé ágætt að ná því niður um 10% á þessum tíma, en uppistöðurnar í því eru tvær, annars vegar að gjaldeyrisvaraforðinn verði minni, þar verði ekki endurnýjuð lán að öllu leyti þannig að gjaldeyrisvaraforðinn verði minni. Hins vegar er gert ráð fyrir lækkun á nafnvirði vegna sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Á árinu 2015 er gert ráð fyrir 35,5 milljörðum vegna sölu hlutabréfa og eignarhluta. Það er gert ráð fyrir því að 30% hlutur í Landsbankanum verði seldur og söluverðið notað til að greiða niður skuldir. Það er mikilvægt að fá ríkisfjármálaáætlunina til umræðu í þinginu til að allir hv. þingmenn átti sig á því á hvaða leið ríkisstjórnin er í þeim mikilvægu málum og finna þá og vita að áður en farið er út í samningu fjárlagafrumvarps sé samhljómur meðal stjórnarflokkanna. Nú vill þó svo til að á flokksþingi Framsóknarflokksins var samþykkt að fara með öðrum hætti með hlut ríkisins í Landsbankanum og að hlutverk þess banka verði annað en gert er ráð fyrir í ríkisfjármálaáætluninni. Í þessu brýnasta máli, eins og stendur í áætluninni, virðist því ekki vera samhljómur meðal stjórnarflokkanna um hvernig eigi að leysa það. Ég sé ekki hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hér í salnum en vona að hann sé einhvers staðar að hlusta á ræðu mína og að þegar hann tekur til máls í lok umræðunnar fari hann yfir það hvernig eigi að bregðast við þessu. Þetta eru miklir peningar, eins og ég sagði er gert ráð fyrir 35,5 milljörðum í fjárlögum 2015 þannig að ríkisfjármálaáætlunin þarfnast sannarlega endurskoðunar við ef það á ekki að fara þá leið að selja 30% hlut í Landsbankanum. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að verða búinn og ég þarf þá að geyma önnur mikilvæg atriði sem ég vil koma að þar til í seinni ræðu minni. Nú fer þessi áætlun inn í fjárlaganefnd þar sem hún verður tekin til umfjöllunar. Ég fagna því enn og aftur að áætlunin skuli vera komin fram, en ég sakna þess að hún sé ekki nógu nákvæm. Ég hef líka áhyggjur af því að óvissuþættirnir séu of margir til að hún sé staðgott plagg á þessum tímapunkti og að stjórnarflokkarnir séu ósammála í stórum málum sem eru forsendur fyrir áætluninni.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langar til að velta upp ákveðnum þáttum, m.a. aðhaldsmarkmiðunum sem sett eru hér fram, 1% af frumgjöldum. Það er verið að tala um að draga úr útgjaldavexti um 5,5 milljarða. Óneitanlega hefur maður áhyggjur af því að það bitni kannski á þeim stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir. Nú stöndum við frammi fyrir því að uppsafnaður vandi er mikill á heilbrigðisstofnunum eins og Landspítalanum og alveg ljóst að sú stofnun og fleiri geta ómögulega tekið á sig meiri niðurskurð, ekki einu sinni 1%, því að það þarf mikið að bæta. Mig langar að heyra hvort hv. þingmaður telji raunhæft á þessu fimm ára tímabili að leggja upp með sparnað upp á 1% árlega. Ég heyrði ekki fyrstu tvær mínúturnar af ræðu þingmannsins eða svo en mig langar að spyrja um Landspítalann, bygginguna á meðferðarkjarnanum. Það er talað um að ljúka fullnaðarhönnun og ég velti fyrir mér hvort gert sé ráð fyrir því að hér eigi að fara inn í einhverja aðra fjármögnun en af hálfu ríkisins, hvort þingmaðurinn sé sama sinnis og ég í því. Ég held mig áfram við heilbrigðismálin og spyr nú um S-merktu lyfin. Telur hv. þingmaður að það sem hér er rakið um þau sé raunhæft út frá því hvernig þau mál hafa þróast undanfarin ár? Eins og við þekkjum úr fjárlaganefnd hefur þetta verið að þróast í kannski [[Forseti hringir.]]aukna útgjaldaþörf og ný lyf ekki tekin inn og ég hef [[Forseti hringir.]]áhyggjur af því að það sé ekki …
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Í fyrsta lagi varðandi aðhaldsmarkmiðið, 1%. Í venjulegu árferði þætti ekki mikið að taka útgjöldin niður um 1% til að rýma fyrir nýjum verkefnum, 1% er 5,5 milljarðar eins og hv. þingmaður benti á, en þegar við erum að koma út úr svona mikilli lægð og miklum niðurskurði eins og við erum að gera munar um hvert prósent í niðurskurði. Heilbrigðiskerfið naut ekki góðærisins en hins vegar komumst við ekki hjá því að skera þar niður þegar við þurftum að ná jafnvægi og loka fjárlagagatinu. Heilbrigðiskerfið stóð ekki vel þegar hrunið dundi yfir okkur og þess vegna hef ég áhyggjur af því að það eigi að skera niður um 5,5 milljarða kr. vegna þess að það er ekki hægt annað en að fara inn í velferðarmálin. Velferðarmálin, heilbrigðismálin, menntamálin, þetta eru málaflokkarnir sem taka mest til sín og ég get ekki séð að við komumst hjá því að skera þar niður með þessu aðhaldsmarkmiði. Það er virkilega áhyggjuefni. Varðandi uppbyggingu nýs Landspítala minnir mig að það standi í ríkisfjármálaáætluninni að það eigi að bjóða byggingu meðferðarkjarnans út í kjölfar þess að hönnuninni verði lokið. Hins vegar er ekki talað um ákveðna fjármuni í því sambandi eða hvaðan eigi að taka peningana. Ég verð að koma að S-merktu lyfjunum í næsta svari.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Á bls. 21 varðandi meðferðarkjarnann er einmitt ekki hægt að lesa út úr áætluninni hvenær á tímabilinu þetta verði og hvernig fjármagnað. Það er annað sem mig langaði til að velta upp. Þingmaðurinn sagði að það væri töluvert margt óvíst í þessu frumvarpi og ég tek undir það. Þegar ég las það í gegn fannst mér ansi margir óvissu- og áhættuþættir og það er líka álit þeirra sem hafa fjallað um þetta, t.d. Hagstofunnar. Þarna kemur meðal annars fram að ríkisábyrgðirnar eru miklar og við þekkjum hvað hefur þurft að færa inn til Íbúðalánasjóðs. Hér er augljóst að búin var til aukin áhætta með skuldaniðurgreiðslunni sem við þekkjum svo vel af hálfu Framsóknarflokksins sem varð til þess að Íbúðalánasjóður stendur enn verr en áður sem er eitt af þessu sem er líka stór áhætta miðað við framvinduna. Á bls. 40 er verið að tala um óreglulega liði. Þegar ég las um þá hugsaði ég að það væri svolítið sérstakt að fjalla um svona svakalega stóran ramma þar sem 160 milljarðar eru í rauninni teknir út úr áætluninni. Þetta eru ekki allt einskiptisaðgerðir. Sér þingmaðurinn hvernig í ósköpunum við getum haft áhrif á það? Telur hún hægt að meta áætlunina þegar svo margir liðir [[Forseti hringir.]]eru inni sem óreglulegir og teknir út fyrir sviga, í rauninni ekki beinlínis til umfjöllunar hér?
Herra forseti. Hv. þingmaður kemur inn á stórar spurningar. Í fyrsta lagi talaði hv. þingmaður um S-merktu lyfin og áætlun þeirra í fyrra andsvari. Auðvitað er það þekkt að við eigum í erfiðleikum með að áætla útgjöldin í lyfin. Sá liður hefur farið fram úr aftur og aftur og þetta er erfitt að áætla. Mig langar að nefna óvissuþættina. Þeir eru svo margir í áætluninni og það er talað um að kjarasamningarnir séu mesti óvissuþátturinn. Það er ekki talað um afnám gjaldeyrishafta sem mesta óvissuþáttinn heldur bara nefnt að stöðugleiki sé mikilvægur fyrir undirbúning aðgerða til afnáms gjaldeyrishafta. Þar með er verið að rökstyðja það að það sé mikilvægt að kjarasamningarnir stuðli ekki að óstöðugleika. Síðan eru ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar B- og A-deildar og á bak við reiknireglur til framtíðar er líka óvissa. Hv. þingmaður benti einmitt á að ekki væri tekið á vanda Íbúðalánasjóðs í áætluninni sem er umhugsunarefni þar sem hægt hefði verið að sjá fyrir og slá á vandann þar. Síðan eru vaxtakjör á innlendum og erlendum mörkuðum og tekjutap eða mótvægisaðgerðir vegna efnahagslegra áfalla ef það verður náttúruvá, aflabrestur eða eitthvað slíkt sem er skiljanlegra að ekki sé tekið á. Varðandi óreglulegu liðina [[Gripið fram í.]]get ég skilið að þeir séu teknir frá einmitt til að meta áætlunina. Þeir eru teknir frá [[Forseti hringir.]]og þá fáum við sambærilegar tölur til að meta aftur í tímann. Þess vegna skil ég að óreglulegu liðirnir séu teknir frá en í þeim eru vissulega stórar upphæðir.
Virðulegur forseti. Ég ætla að grípa boltann varðandi óreglulegu liðina vegna þess að það vekur athygli hvað þetta er há upphæð og margir liðir. Ég veit ekki hvort ég skildi hv. þingmann rétt en ég er ekki alveg sammála að allir þessir liðir ættu einmitt að vera teknir frá, t.d. niðurfærsla á verðtryggðum húsnæðisskuldum sem eru 18 milljarðar á næsta ári og síðan ekki söguna meir. Margt af því sem er hér verður alltaf kostnaður. Við erum með vaxtagjöldin sem eru út tímabilið 70–80 milljarðar. Lífeyrisskuldbindingarnar eru áfram, sá liður hverfur ekki en með Íbúðalánasjóð er meiri áhætta og ekki gert ráð fyrir neinum kostnaði árið 2018. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er 19–20 milljarðar á ári þannig að ég spyr hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að undir þessum óreglulegu liðum ættu frekar að vera liðir sem við sjáum ekki alveg fyrir kostnaðinn við. Jafnvel er kostnaður eitt árið og ekki næsta. Kannski gæti atvinnuleysi fallið þar undir, en getum við ekki verið viss um að það verði einir 20 milljarðar alveg fram í tímann vegna Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem á væntanlega ekki að fara að leggja niður? Af hverju er það óreglulegur liður? Ég hjó eftir töflunni á bls. 40 og las hana ítarlega vegna þess að mér finnst sérstakt að taka 160 milljarða út fyrir sviga og skella merkimiða á þá sem heitir óreglulegir liðir.
Herra forseti. Ég get alveg tekið undir að það er há upphæð sem tekin er frá í óreglulega liði. Eins og ég sagði áðan hef ég þó skilning á því að þessir liðir séu teknir til hliðar. Mér finnst mikilvægt að það sé sýndur samanburður með og án óreglulegra liða. Þetta eru liðir sem geta rokkað eftir aðstæðum þó að við getum sagt: Já, það er alltaf eitthvert atvinnuleysi, jöfnunarsjóður helst í hendur við tekjur ríkissjóðs o.s.frv. Án þess að ég fari að verja ríkisfjármálaáætlunina sérstaklega [[Gripið fram í.]]og framsetninguna finnst mér þetta ekki stóra málið ef við fáum að sjá samanburðinn þannig að við getum gert okkur grein fyrir stöðunni og breytingum á milli ára án óreglulegra liða. Við getum einnig borið saman breytingar á milli ára með þessum liðum. Það er svolítið erfitt að fara að breyta því núna ef við viljum skoða þróunina, hvernig þróunin er bæði á tekju- og gjaldahlið, ef við förum að breyta þessum lista og setja inn atriði eitt árið og taka út annað árið. Í sjálfu sér mundi það kannski gera okkur erfiðara að sinna eftirlitshlutverki okkar. Ég sé þetta svona en auðvitað er ekki nema sjálfsagt að skoða þessi mál og athuga hvernig best sé að haga þeim með það fyrir augum að við fáum sem best [[Forseti hringir.]]séð hvernig hlutirnir eru í raun og hvernig við getum borið þá saman milli ára.
Virðulegi forseti. Á bls. 34 er verið að tala um skattamálin og segir neðst á blaðsíðunni, með leyfi forseta: „Að auki verður haldið áfram undirbúningi næstu skrefa í því ferli sem hófst á árinu 2014 til að einfalda og lækka tekjuskatt einstaklinga, með því að draga úr bilinu milli lægstu skattþrepanna með það að lokamarkmiði að fella þau saman í eitt þrep. Sú aðgerð er talin mikilvægur liður í því að einfalda skattkerfið, bæta skilvirkni þess og auka ráðstöfunartekjur fólks.“ Það fer ekki mikið fyrir þessu en ég mundi segja að þetta væri nokkuð stór ákvörðun. Þrepaskipt tekjuskattskerfi er í rauninni jöfnunartæki og þegar virðisaukaskattur var til dæmis hækkaður á mat voru rökin þau að virðisaukaskattur væri ekki besta leiðin til jöfnunar. Þá mundi maður vænta einhverra annarra leiða ef menn vildu nota skattkerfið til að auka jöfnuð. Ef menn ætla bæði að hækka virðisaukaskattinn á nauðsynjavörur, sem auðvitað bitnar meira og verr á þeim sem minna hafa á milli handanna, og líka fella þrepin saman í eitt þrep verð ég að segja að ég sé ekki alveg hvernig eða hvort við ætlum yfir höfuð að nota skattkerfið til að reyna með einhverjum hætti að jafna kjör, hlífa þeim sem minna mega sín og láta þá sem meira hafa á milli handanna borga hærri skatt. Ég hefði áhuga á að heyra hvað fyrrverandi fjármálaráðherra hefur um þetta að segja.
Herra forseti. Ég er mjög ánægð með þær breytingar sem gerðar voru á tekjuskattskerfinu á síðasta kjörtímabili þar sem tekið var upp þrepaskipt kerfi. Eins og hv. þingmaður kom inn á sjáum við með þrepaskiptu skattkerfi til þess að kerfið skili tekjum í ríkissjóð en stuðli jafnframt að auknum jöfnuði í samfélaginu sem er vissulega eftirsóknarverður. Stefnumál þessarar ríkisstjórnar er að einfalda tekjuskattskerfið. Alveg eins og hv. þingmaður benti þó á var einmitt talað um að neysluskattur væri ekki gott jöfnunartæki þegar verið var að færa rök fyrir virðisaukaskattsbreytingunni. Eins og hv. þingmaður kom inn á gæti maður ætlað, fyrst þau rök voru notuð um breytingar á neysluskattskerfinu, að halda ætti þrepaskiptu tekjuskattskerfi. Það stuðlar sannarlega að jöfnuði. Eins og ég sagði í ræðu minni taka samt svona stefnumál ekki mikið rými í ríkisfjármálaáætluninni. Til dæmis er ekki slegið á hvað þessi einföldun á skattkerfinu muni kosta sérstaklega og ekki heldur hverjir muni helst njóta þegar milliþrepið verður tekið í burtu, hvað þetta þýðir fyrir tekjur ríkissjóðs og hverjir muni helst njóta. Það hefði þurft að vera með í áætluninni. Tollar, tryggingagjöld lækkuð í áföngum, skattlagning á ökutæki og breytingar á virðisaukaskatti í áfengissölu og fleira er tínt til [[Forseti hringir.]]og slumpað á að á árinu 2016 verði þetta 2 milljarðar í allt í minni tekjum til ríkissjóðs og mest 6 milljarðar 2019. Það væri áhugavert að fá nánari greiningu á þessu.
Forseti. Eins og margir þingmenn sem hafa komið á undan mér í þessa umræðu fagna ég því að þetta frumvarp er komið fram, ekki endilega af því að ég sé svo glöð með allt sem í því stendur, heldur yfir því að ég held að það sé mikill áfangi í því hvernig unnið er að fjárlögum hér á landi, að ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára sé lögð fram. Það hefur verið gert hér og því ber að fagna. Í þessari áætlun kemur hins vegar glöggt í ljós, ef rýnt er í tölur og annað, að þessi fjármálaáætlun endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er út af fyrir sig alveg eðlilegt, virðulegi forseti, hvernig ætti það öðruvísi að vera? Eins og þessi ríkisstjórn hefur sýnt undanfarin tvö ár er hún ekki ríkisstjórn jöfnuðar. Hún er ekki mjög félagslega sinnuð. Það hefur blasað þannig við mér að hún hefur bætt hag þeirra sem best mega sín í þessu þjóðfélagi á meðan hinir hafa verið látnir sitja svolítið á hakanum. Til sannindamerkis um þetta langar mig að benda á einkaneysluna. Á bls. 6 í plagginu kemur fram, með leyfi forseta: „Við lok spátímans verður hlutfall einkaneyslu af landsframleiðslu orðið 52% en það er nokkuð fyrir neðan langtímameðaltalið sem er 57%.“ Ríkisstjórnin stefnir að því að auka einkaneyslu í landinu. Út af fyrir sig er ekkert vont að auka einkaneyslu, en það er vont ef það verður til dæmis til þess að komugjöld á spítala hækka og hlutir sem við teljum að eigi að vera inni í sameiginlega félagsmálakerfinu færast yfir í einkaneysluna. Þá er það ekki gott mál. Til að bera þetta saman við annað sem kemur fram í áætluninni er gert ráð fyrir að skatttekjur ríkisins lækki úr 28,2% af vergri þjóðarframleiðslu árið 2015 í 26,7% árið 2019. Þetta þýðir ekkert annað en að það á að draga úr samneyslunni. Og hvað er samneysla? Samneysla er sú þjónusta í landinu sem við stöndum öll að saman, almannatryggingarnar, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, sem sagt þau kerfi sem við jafnaðarmenn lítum á sem hornsteininn í því þjóðfélagi sem við viljum byggja upp. Þess vegna finnst mér þetta ekki boða gott. Á bls. 6 stendur reyndar líka, til að halda áfram með samneysluna: „Samneyslan dróst saman í hruninu en því er spáð að hún muni vaxa um u.þ.b. 1,5% árlega á næstu árum. Vöxturinn fyrir hrun var að jafnaði um 4%.“ Við erum alltaf að tala um hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu þannig að núna á aukningin að vera 1,5% eftir allan samdráttinn og eftir allt sem þurfti að gera til að koma þjóðarskútunni á réttan kjöl. Það á að auka samneysluna um 1,5% árlega samanborið við 4% árlega fyrir hrun. Þetta finnst mér ekki boða gott. Það er alveg ljóst að þetta plagg sýnir mjög ljóslega áherslur ríkisstjórnarinnar, ef ég má orða það svo. Það er boðað að létta af sköttum og eitthvað svoleiðis. Mig langar endilega að taka fram hérna í þessu stutta innleggi mínu að ég er bæði hissa og vonsvikin yfir að ekki sé lögð meiri áhersla á lækkun á tryggingagjaldi. Tryggingagjald er sá skattur sem kæmi litlu fyrirtækjunum í landinu best að væri lækkaður, það er sá skattur sem kemur þessum fyrirtækjum verst. Það á vissulega að lækka tryggingagjaldið, en það er svo lítið að það er varla orð á því gerandi, virðulegi forseti. Þetta finnst mér alveg stórundarlegt, ekki síst í ljósi þess að litlu fyrirtækin eru einmitt vaxtarbroddurinn í okkar þjóðfélagi sem við þurfum að hafa gætur á. Virðulegi forseti. Þegar hæstv. ráðherra talaði fyrir þessu fyrir helgi lagði hann undir lok ræðunnar mikla áherslu á að hagspáin í þessu sýndi fram á mjög bjarta tíma í efnahagsmálum þjóðarinnar. Mjög bjarta tíma og eins og aldrei fyrr, sagði hann. Ég verð að segja að vissulega hljótum við öll að fagna því ef það er rétt þó að við séum, eins og lög gera ráð fyrir eða stjórnmál gera ráð fyrir, ekki sammála um hvernig við skiptum þessum mikla efnahagsbata sem hæstv. ráðherra telur að við eigum von á. Þá vil ég líka segja að það er mikil óvissa í þessu plaggi, mikil óvissa um þennan efnahagsbata. Þar eru gjaldeyrishöftin stór þáttur og þar eru líka kjarasamningar. Við vitum öll hvernig ástandið á vinnumarkaði er núna og það er annar óvissuþátturinn. Í þessari kjaradeilu sem nú stendur er ríkið beinn samningsaðili við BHM, það er alveg ljóst, ríkið á að semja við BHM. Ríkið heldur áfram með þessi 3,5%, skilst mér, sem það segist geta samið um og þetta er ríkið sem afsalar sér 10 milljörðum í auðlegðarskatt, afsalar okkur tekjum af veiðigjöldum og segist ætla að fara að kvótasetja makríl. Menn telja að það séu á bilinu 100–150, sumir nefna upp í 170, milljarðar sem á að færa útgerðunum og einkageiranum í landinu með þeirri aðferð. Á sama tíma er ekki hægt að borga fólki sómasamleg laun í þessu landi. Ef launin í landinu væru hærri þyrfti kannski ekki að fella niður virðisaukaskatt á barnafötum og þá þyrftu húsaleigubætur ekki að vera jafn háar. Svo margt í hagkerfinu mundi lagast ef launin í landinu væru almennileg, svo ég orði það bara þannig. Virðulegi forseti. Í lokin á ræðu minni langar mig að segja að ég sakna framsóknarmanna í umræðunni. Hv. þm. Willum Þór Þórsson talaði vissulega fyrir helgi, en aðrir framsóknarmenn hafa ekki talað hér og láta ekki sjá sig. Ég held að ég hafi lýst því í þessari ræðu minni að ég gæti trúað að áherslurnar í þessu væru félagslega sinnuðum framsóknarmönnum ekki mjög til geðs. Rétt í lokin vil ég minna á að hvergi er minnst á húsaleigubæturnar sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra leggur kannski fram eftir ár eða svo, eða tvö, ég veit ekki hvenær það verður. En það [[Forseti hringir.]]er ekki gerð nein áætlun um þær hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún ræddi mikið um einmitt einkaneyslu og samneyslu. Samneyslan er nú að dragast saman, fer að minnsta kosti minnkandi, og ef þetta gengur eftir er hún í sögulegu samhengi lítil. Auðvitað skiptir máli hvað gerist á launamarkaði og það er akkúrat það sem mig langar að velta hér upp. Það eru varkárar og íhaldssamar launaforsendur í áætluninni og tæplega í takt við þær kröfur sem við sjáum núna á markaðnum þannig að mín skoðun er sú, og ég spyr hv. þingmann hvort hún deili henni með mér, að áætlunin innihaldi svo marga óvissuþætti og að það sé óraunhæft að gera ekki ráð fyrir meiri launahækkunum almennt en gert er í þessari þingsályktunartillögu. Það er eitt. Síðan langar mig að velta upp varðandi fjárfestingar og viðhald. Við höfum ekki enn fengið að sjá samgönguáætlun, það er einn óvissuþátturinn. Það virðist ekki vera gert ráð fyrir fjárfestingu og viðhaldi eða neinu slíku hér, það virðist bara ekki horft til svona þarfa sem liggja í augum uppi. Þegar verið er að leggja fram stefnumarkandi plagg, af því að það var það sem hæstv. ráðherra sagði, að þetta væri stefnumarkandi plagg, þegar svona stórir þættir eru utan sviga, maður getur talað um það þegar ekki er gert ráð fyrir þeim eins og þessum fjárfestingum og viðhaldi, og við vitum að svona launaforsendur standast ekki, hver er þá stefnan? Hver er stefnumörkunin? Þess vegna spyr ég þingmanninn hvort hún sé mér sammála um að þetta [[Forseti hringir.]]plagg, eins ágætt og það er að það komi fram, sé kannski haldlítið þegar á reynir.
Virðulegi forseti. Kannski stenst plaggið ekki tímans tönn. Hv. þingmaður talar um launaforsendurnar. Mér hefði fundist, og finnst, að í plöggum eins og þessum þar sem gert er ráð fyrir þessum launaforsendum ættu menn að setja upp hvað gerist. Við erum með launahækkanir upp á 3,5%. Hvað gerist ef þetta verða 5% eða 7% þannig að það yrði sýndur ramminn á því? Það er vissulega hætta á að plaggið standist ekki. Hvað gerist ef launin verða miklu meiri en búist var við? Heilbrigðiskerfið mundi náttúrlega taka eitthvað af þessum launahækkunum, en það eru ekki allt laun, og þá er hætta á að það yrði skorið af öðru. Það hefur komið fram í umræðunni að fólk hefur áhyggjur af fjárfestingu og viðhaldi og segir að ekkert sé lagt til vegakerfisins, kannski sérstaklega, þ.e. það er ekki sérstaklega minnst á það. Það er mjög kvíðvænlegt vegna þess að fjárfesting er til að byggja upp til framtíðar. Þó að það sé gott og blessað að vera með fjögurra ára áætlun vildum við kannski sjá í þeirri fjögurra ára áætlun að það væri verið að hugsa til lengri framtíðar, 10–15 ára, og það sæist í fjárfestingum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tek fram að sérstaklega þegar talað er um stefnumarkandi plagg finnst manni að það eigi að vera að minnsta kosti eins mikið og mögulegt er kostur á að setja fram raunhæfar forsendur. Það liggur alveg fyrir að mínu viti að það er ekki gert í þessu plaggi. Þetta er ekki alslæmt plagg, alls ekki, en það er svo mikil lausung í því að ég held að það taki ekki litlum breytingum heldur miklum breytingum. Mig langar aðeins að koma inn á ferðaþjónustuna. Það kemur fram í þingsályktunartillögunni að framleiðni ferðaþjónustunnar sé ekki mikil og við vitum það þó að hún hafi vaxið langmest af öllum þeim greinum sem hér eru. Það vantar að auka menntunarstig og framleiðnina. Það hefur komið fram í umfjöllun um þetta að ýmislegt bendi til þess að greinin þurfi ekki lengur skattameðgjöf, hún sé í rauninni undirskattlögð. Til dæmis er ekki tekið á því í þessari ríkisfjármálaáætlun að gistingin fari upp í efra þrepið og það gæti skipt 5 milljörðum ef hún færi upp í 24% ef við horfum meira að segja til útreikninga 2012. Af því að hv. þingmaður kom inn á hvað það væri sem ríkisstjórnin hefði afsalað sér spyr ég hana hvort hún sé því sammála að ferðaþjónustan þurfi ekki þessa meðgjöf lengur og hvort hún telji að hún ætti að fara upp í efra þrepið. Já, það er [[Forseti hringir.]]helst það því að þá þarf það [[Forseti hringir.]]væntanlega að vera kynnt á góðum tíma. Við þekkjum þá umræðu að við getum ekki borið það allt saman með stuttum fyrirvara.
Virðulegi forseti. Það er kannski ein stærsta áskorunin sem við stöndum frammi fyrir, hvernig hægt er að skipuleggja ferðaþjónustuna þannig að hún skili meiru en hún gerir í dag. Ég var þeirrar skoðunar haustið 2012 þegar átti að fara með virðisaukaskattinn upp í efra þrepið, þannig að ef ég var á því á þeim tíma hef ég sannarlega ekki skipt um skoðun í þeim efnum. Það er rétt hjá hv. þingmanni, við þurfum að gera það með fyrirvara og sú sem væri væntanlega fyrst til að segja okkur það er hæstv. ráðherra sem er nú að koksa á náttúrupassanum af því að hún var svo mikið á móti virðisaukaskatti á gistiþjónustu á sínum tíma. Það er nú öll stjórnsýslan og ég veit ekki hvort þetta dæmi í kringum ferðaþjónustuna er skemmtisaga eða sorgarsaga, það er annað hvort. Það er fyrst og fremst fyrirtækjunum í landinu sem við þurfum að búa þann ramma að ferðaþjónustan skili meiri arði en hún gerir í dag. Ég kann ekki svarið hér og nú, en þetta er eitt af þeim stóru verkefnum sem við stöndum frammi fyrir. Við gleðjumst auðvitað yfir því að þessi þjónusta blómstrar eins og hún gerir en í henni eru láglaunastörf og það er leiðinlegt að árið 2015 skuli stækkunin vera láglaunastörf. Ég er á því að það eigi að taka allar [[Forseti hringir.]]skattundanþágur frá greininni, hún þarf ekki á þeim að halda lengur.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst vekja máls á því að það blasir við þegar horft er á þessa ríkisfjármálaáætlun á hversu viðkvæmum stað við erum nú í efnahagsbatanum, hversu miklum árangri hefur verið náð á síðustu árum og hversu góðan grunn síðasta ríkisstjórn hefur lagt fyrir ríkisreksturinn þessi árin, en hversu viðkvæmur þessi efnahagsbati er, hversu miklar hættur eru fram undan og á hversu þunnum ís ríkisfjármálaáætlunin er byggð til næstu ára. Hún er byggð á því til dæmis að kaupmáttaraukning opinberra starfsmanna verði að hámarki 2% umfram verðbólgu. Á síðasta ári hefur fjármálaráðherra skrifað undir fjöldann allan af kjarasamningum um miklu meiri kauphækkanir en því nemur. Nú standa yfir verkföll Bandalags háskólamanna þar sem gerð er krafa um mun ríkari kauphækkanir en hér er um að ræða og því vandséð hvernig þessari forsendu einni verður náð. Í annan stað blasir við hversu viðkvæmur grunnur efnahagsbatans er þegar maður horfir á nokkrar lykilstærðir. Ég nefni umfjöllun um framleiðni á blaðsíðum 12–13 þar sem birtist auðvitað hin dapurlega staðreynd eftirhrunsbatans, sú að þessi þjóð í höftum er að byggja efnahagslegan uppgang á óþægilega veikum stoðum. Framleiðniaukningin er að hverfa frá áralangri leitni upp á við og þar munar mest um að sá stóri hluti efnahagsbatans sem felst í auknum fjölda ferðamanna hefur neikvæð áhrif á framleiðnina. Framleiðni er ekki nægjanlega mikil í ferðaþjónustunni. Það er brýnt að stuðla að aukinni framleiðni og aukinni verðmætasköpun í þeirri grein, styðja greinina í framþróun og uppbyggingu, auðvelda henni að hækka verð en ekki þvælast fyrir henni eins og ríkisstjórnin hefur gert. Það er líka áberandi í þessu samhengi að heildarskuldir ríkissjóðs verða nær óbreyttar á næstu árum. Það er ótrúlegt að lesa skuldakaflann og umfjöllunina um skuldir frá og með bls. 19 og sérstaklega á bls. 21–24 þar sem í fyrsta lagi birtist mynd sem sýnir að gert er ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs lækki á næstu árum í svörtu línunni sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Allir taka hins vegar eftir að skuldastabbinn er óbreyttur. Það er bara vegna þess að landsframleiðslan eykst sem eitthvað horfir til þess að skuldahlutfall þjóðarinnar batni. Þannig á hlutfall heildarskulda ríkissjóðs af vergri landsframleiðslu að fara á næstu árum úr 58,8% í 49,4%. Þegar horft er á umfjöllunina að öðru leyti um skuldaþróunina á bls. 21 og áfram hangir allur ávinningur í lækkun skulda ríkissjóðs á því að geta selt 30% í Landsbankanum. Forsendur þess eru mjög veikburða við núverandi aðstæður. Ekkert liggur fyrir um afnám gjaldeyrishafta nema misvísandi yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Enginn veit í reynd hvaða stefnu er verið að marka um umgjörð þessara mála að öðru leyti og þá er það brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar að koma inn með tvö frumvörp, annað um að kollvarpa yfirstjórn Seðlabankans og afnema faglega yfirstjórn hans með þremur seðlabankastjórum til að tryggja flokksleg ítök núverandi stjórnarflokka í yfirstjórn Seðlabankans og hitt frumvarpið um að leggja niður Bankasýslu ríkisins og leggja þar með af þann faglega feril um sölu eignarhluta í bönkum sem áður hafði verið lagt upp með. Þetta er skelfilegt innlegg í nokkrar hugmyndir um afnám gjaldeyrishafta. Þessi frumvörp verða ekki til þess að auðvelda slíkt afnám. Sala á 30% hlut ríkisins í Landsbankanum er fugl í skógi við þessar aðstæður. Það er líka athyglisvert að lesa umfjöllunina á bls. 22 um vaxtakostnað Íslands og myndina á bls. 23 um vaxtakostnað Íslands í samanburði við önnur lönd í Evrópu frá árinu 2013. Ísland ber mestan vaxtakostnað, 11% af vergri landsframleiðslu, meiri vaxtakostnað en nokkur Evrópusambandsþjóð. Þar segir á bls. 22, með leyfi hæstv. forseta: „Vaxtakostnaður hins opinbera á Íslandi er meiri en allra aðildarríkja Evrópusambandsins hvort sem er sem hlutfall af heildarútgjöldum eða sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Sem hlutfall af heildarútgjöldum er vaxtakostnaðurinn hér á landi u.þ.b. tvöfalt hærri en meðaltal Evrópusambandsríkjanna þótt flest þessara ríkja hafi lengi verið talin standa fyrir allt of skuldsettri ríkisstarfsemi, eða um 11% á móti 5,6% að meðaltali [hjá Evrópusambandinu] árið 2013. Sem dæmi má taka að þetta hlutfall var 6,7% í Grikklandi.“ -11% hér. Virðulegi forseti. Í greinargerð hæstv. fjármálaráðherra kemur fram að þó að skuldir hins opinbera á Íslandi séu talsvert lægri en í þeim Evrópusambandsríkjum sem verst standa, um 90% af vergri landsframleiðslu hér á móti til dæmis 175% í Grikklandi, 128% í Portúgal, 128% á Ítalíu og 123% á Írlandi, borgar Ísland tvöfalt meira af vergri landsframleiðslu í vaxtagjöld en Grikkir. Ekkert lýsir betur þeim gríðarlega mun sem er á vaxtakjörum Íslands og evruríkjanna á alþjóðlegum mörkuðum. Það er dapurlegt að sjá hér staðfestingu hæstv. fjármálaráðherra á því að herkostnaðurinn af íslensku krónunni sé slíkur að við berum tvöfalt meiri kostnað af helmingi minni skuldum en Grikkir. Við berum tvöfalt meiri kostnað en Grikkir af helmingi minni skuldum. Ég hlýt að kalla eftir því að einhverjir þingmenn stjórnarliðsins komi hér upp og flytji enn einu sinni sönginn um sveigjanleika hinnar íslensku krónu og ávinninginn sem þjóðin hefur af hinni íslensku krónu þegar fyrir liggur að við gætum náð að greiða niður skuldir ríkisins miklu auðveldar ef við nytum lægri vaxta á opinberar skuldir eins og við hefðum með aðild að evrópska myntbandalaginu. Fyrir vikið er í þessari áætlun gert ráð fyrir meiri afgangi á ríkisútgjöldum og þar af leiðandi meiri samdrætti í samneyslu. Við munum þurfa að sætta okkur við minni opinbera þjónustu til að standa undir að borga vaxtareikninginn sem fylgir hinni íslensku krónu. Það blasir við. Við munum þurfa að ganga harðar fram í niðurskurði opinberra útgjalda en Evrópuríkin vegna þessa mikla munar á vaxtagjöldunum. Virðulegi forseti. Því miður hef ég ekki tíma til að fjalla um alla þætti þessarar ríkisfjármálaáætlunar. Það er margt eftir sem ég hef ekki náð að nefna. Eitt þó að lokum, á bls. 32 er fjallað um áhrif breytinga á skattkerfinu á tekjuáætlun áranna 2016–2019. Það er svolítið svakaleg lesning, virðulegi forseti. Lækkun tryggingagjalds mun lækka tekjur um 2,8 milljarða miðað við árið 2014. Það er mjög mikilvægt og mikið þakkarefni og mjög ánægjulegt að með þeim hætti sé dregið úr álögum á laun, en sérstakur persónuafsláttur vegna skuldaleiðréttingarinnar vegur 5,7 milljarða, [[Forseti hringir.]]með öðrum orðum meira en tvöfalt það [[Forseti hringir.]]sem lækkun tryggingagjaldsins vegur í ríkisfjármálaáætlun. Hversu ófókuseruð var ekki þessi skuldaaðgerð? Hversu dýr og óhagkvæm var hún og hversu miklu betur hefði ekki verið hægt að verja þessum peningum í þágu okkar allra?
Virðulegi forseti. Ein athyglisverðasta blaðsíðan hérna er örugglega blaðsíða 22 sem hv. þingmaður var að vitna í varðandi vaxtakostnað hins opinbera. Eins og réttilega er bent á er hann meiri en allra aðildarríkja Evrópusambandsins og meiri en vaxtakostnaður Grikklands. Hér segir beinlínis að þetta gefi til kynna að vaxtakjörin sem okkur bjóðast séu mun lakari en önnur ríki hafa aðgang að á fjármagnsmörkuðum. Eflaust skýrist þetta að einhverju leyti af því að hér varð allsherjarhrun fyrir nokkrum árum og að við eigum eftir að endurvinna traust á alþjóðamörkuðum en það er samt ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en að það hamli okkur að hafa hér íslensku krónuna. Mig langar aðeins að velta einu upp. Ef við tækjum upp gjaldmiðil eins og evru, ég veit að við hv. þingmaður deilum skoðunum þar, og það yrði til bóta fyrir íslenskt samfélag, að hvaða leyti mundi það tryggja okkur endilega betri vaxtakjör? Skiptir ekki eftir sem áður máli að það sé traust á stjórnvöldum og að við séum með efnahagsstefnu, framtíðarsýn og að allt það sé í lagi? Vextir erlendis eru lágir en maður hugsar til þess með hryllingi þegar vextir fara að hækka, sem þeir munu eflaust gera einhvern tíma ef það verður einhver smáverðbólga í okkar helstu viðskipta- og nágrannalöndum. Þá mun auðvitað vaxtastigið hækka. Hvaða afleiðingar hefur það þá? Við erum að tala um 70–80 milljarða í vaxtakostnað á hverju einasta ári bara næstu árin. [[Forseti hringir.]]Við þyrftum að lækka skuldirnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Í fyrsta lagi er það alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það blasir við að samfara hækkandi vöxtum bæði á alþjóðlegum mörkuðum og hér innan lands muni vaxtareikningur ríkisins hækka á næstu árum. Það kemur líka fram í áætluninni. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, tiltrú á ríkið skiptir auðvitað máli þegar kemur að vaxtakjörum, það eru ekki einir og sömu vextirnir á ríkisskuldum evrulanda. Þegar óvissa hefur verið sem mest eins og í tilviki Grikklands og Írlands hafa komið tímar þar sem áhættuálag á þessi ríki hefur farið upp fyrir þau kjör sem Íslandi hafa boðist. Staðan er hins vegar einfaldlega sú núna að öll evruríki fá lægri vexti á ríkisskuldir sínar en Ísland, umtalsvert lægri. Jafnvel ríki sem hafa miklu hærra skuldsetningarhlutfall, eins og Írland, fá mjög góða vexti, Grikkland líka þar til nú að óvissa hefur aukist um stöðu Grikklands í kjölfar stjórnarskipta en Grikkir fengu á síðari hluta síðasta árs kjör sem voru miklu hagstæðari en þau sem Íslandi buðust. Það er mikið umhugsunarefni að jafnvel ríki í mjög alvarlegum skuldavanda sem geta varla náð að tryggja félagslega samstöðu um niðurgreiðslu skulda sinna skuli samt fá betri kjör á skuldir sínar en íslenska ríkið. Það segir okkur að vaxtagrunnurinn sem við búum við er okkur óhagstæður. Það er gríðarleg vantrú og auðvitað áhættuálag sem fylgir íslenskri krónu og fylgir Íslandi sem sjálfstæðu myntsvæði. Það hefur verið fullkomlega horft fram hjá því hversu mikinn ávinning í efnahagslegum viðsnúningi opin og frjáls viðskipti á gjaldeyrismörkuðum og aðgangur að [[Forseti hringir.]]lánum á alþjóðlegum mörkuðum hefði haft fyrir Ísland. Við sjáum þetta í tilviki allra Eystrasaltsríkjanna. Þau hafa náð miklu hraðari viðsnúningi en við. Við sjáum það líka í tilviki Írlands, þar hafa menn náð hraðari viðsnúningi en við. Við erum föst í viðjum hafta, hárra skulda og mikillar vaxtabyrði.
Virðulegur forseti. Ég þakka þetta svar og tek undir það sem hv. þingmaður sagði hér. Mér finnst alveg óskiljanlegt hvað menn þráast við varðandi þennan gjaldmiðil okkar. Við erum ekki einu sinni byrjuð að tala um kostnaðinn við að halda hér úti gjaldeyrisvaraforða og að heimili skuli ekki kalla eftir lægra vaxtastigi fyrir húsnæðislán sín og sleppa við gengisáhættuna. Það er merkilegt að við séum ekki að ræða hver framtíðargjaldmiðill þessa lands á að vera hér á hverjum einasta degi, en þannig er það nú ekki. Kannski þurfum við að vera duglegri að setja það á dagskrá. Á bls. 40 er verið að tala um óreglulega liði og það eru framlög til Íbúðalánasjóðs. Þar er gert ráð fyrir 2,3 milljörðum 2016 og 1 milljarði 2017 og síðan er í rauninni ekkert meira, þ.e. ríkið mun ekki leggja Íbúðalánasjóði til meira fjármagn. Mér finnst vanta, sérstaklega hvað varðar Íbúðalánasjóð, aðra liði hérna sem kallast óreglulegir, einhverja stefnumótun til framtíðar og hvað raunverulega er verið að gera. Við vitum alveg að vandamál Íbúðalánasjóðs eru mjög mikil. Í ljósi þess að hv. þingmaður hefur reynslu bæði sem ráðherra og þingmaður og þekkir þetta kannski betur en ég er ég bara að velta fyrir mér hvort þetta sé raunhæft. Við fyrstu sýn finnst mér við ansi bjartsýn að gera ráð fyrir að við þurfum ekki að leggja sjóðnum til meira fé frá árinu 2018. Skortir ekki bara aðgerðir varðandi Íbúðalánasjóð, einhvern veginn að reyna að sjá fyrir hvernig við ætlum að gera þetta og takmarka kostnaðinn sem skattgreiðendur borga í raun af því að reka Íbúðalánasjóð á ríkisábyrgð?
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi vaxtakjör ríkisins almennt og hugmyndina um sameiginlegan gjaldmiðil til að lækka þann kostnað. Ég held að þetta sé þáttur sem hefur algjörlega horfið undir ratsjána í íslenskri stjórnmálaumræðu. Menn hafa bara ekkert rætt þetta. Menn horfa á fréttir frá Grikklandi og gefa sér að þar séu endilega aðstæður sem hafi eitthvert gríðarlegt fordæmisgildi fyrir Ísland. Staðreyndin er hins vegar að vaxtabyrði Grikkja, eins og augljóslega má sjá á opinberum gögnum, er minni en vaxtabyrði Íslendinga sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Munurinn er sá að Ísland býr við góða innviði. Undir forustu jafnaðarmanna bjuggum við á áttunda og níunda áratugnum til skattkerfi sem tryggir að það er hægt að leggja skatt á alla borgara í landinu. Það er bara ekki hægt í Grikklandi. Þar borgar sama fámenna millistéttin alltaf skattana. Forréttindaklíkurnar komast undan því að borga skatta, eins og þær gerðu í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins áratugum saman þegar menn í réttum flokkum gátu borgað skatta með víxlum og losnað við að bera sinn hluta af samneyslunni. Við bundum blessunarlega enda á það í stjórnartíð jafnaðarmanna undir lok níunda og í upphafi tíunda áratugarins. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði um Íbúðalánasjóð. Ég held að þetta sé vanáætlað. Það segir á einum stað fyrr í áætluninni að vaxtamódel sjóðsins sé ekki sjálfbært. Það þýðir á mannamáli að hann muni halda áfram að skila tapi um ókomna tíð að óbreyttu nema það sé hægt að búa til nýtt módel. Ég er sammála hv. þingmanni um að það þarf grundvallarbreytingar þar á. Það þarf að hugsa alveg frá grunni [[Forseti hringir.]]hvert á að vera hlutverk ríkisins í stuðningi, hvort ríkið á að koma að stuðningi við húsnæðisöflun fólks, sérstaklega fólks sem ekki hefur tekjur til að gera það með öðrum hætti. Það þarf hins vegar að gera það þannig að það skili hámarksárangri.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég ætla ekki að fara út í vaxtakjörin, ég ætla að ræða við hann um það sem hann kom hugsanlega ekki að í sinni ræðu og þar er svo sem af nógu að taka, m.a. að á bls. 24 er verið að tala um forinngreiðslur í B-deild lífeyrissjóðsins sem nemi um 5 milljörðum á ári frá og með árinu 2017. Þar er talað um að ráðstöfun á lánsfjárafgangi í sjóðstreymi eigi að koma til. Ég skil það sem svo að það feli þá í sér að rekstrarreikningurinn á greiðslugrunni eigi að skila 5 milljörðum til aukningar á handbæru fé þannig að þá sé þetta frátekið í þetta, eins og hér kemur fram. Ég hef ekki séð að það sé gert ráð fyrir því að ekki sé tekið lán heldur að þetta sé handbært fé, að það verði nægt. Tekur þingmaðurinn undir það með mér að það sé ekki sýnilegt í þessu plaggi? Það er fleira sem mig langar að ræða, m.a. öldrunarmálin. Hér er talað um stefnumarkandi plagg ríkisstjórnarinnar til næstu ára en við sjáum ekki að það sé verið að leggja fjármuni í Landspítalann. Það er ekki fyrirsjáanlegt hvenær á að byggja meðferðarkjarnann. Það er ekki talað um hjúkrunarheimili og öldrunarstofnanir, aðeins í greinargerðinni sagt að halda eigi áfram með leiguleiðina. Það kom fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra um daginn að það væri mikil þörf eins og við þekkjum. Getur þingmaðurinn verið mér sammála um að þetta kalli á aukna fjármuni í Framkvæmdasjóð aldraðra ef halda eigi áfram með leiguleiðina í hjúkrunarheimilabyggingaleiðinni? Þess sjást ekki [[Forseti hringir.]]nein skil í þessari áætlun.
Virðulegi forseti. Ég get verið fljótur að svara fyrri spurningu hv. þingmanns. Ég þekki ekki grunninn með þeim hætti að ég geti haft á því miklar skoðanir en treysti því að hv. þingmaður hafi meira vit á þessu en ég, enda situr hún í fjárlaganefnd og er þaulkunnug öllum þáttum þessara mála. Hvað varðar öldrunarmálin eru þau hins vegar mikið áhugamál mitt sem og uppbygging hjúkrunarheimila. Það er alveg rétt að í þessari áætlun er ekki að sjá neina útfærslu á því hvernig bætt verði úr brýnni þörf. Nú þegar eru hundruð manna á biðlistum í brýnni þörf og einkanlega á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjavík sjálfri. Þrátt fyrir að heimaþjónusta verði bætt liggur samt fyrir vaxandi þjónustuþörf á næstu árum. Ég hef margspurt bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra og þeir svara í austur og vestur um þessi mál. Hæstv. heilbrigðisráðherra talar um að það þurfi að finna leiðir í þessu og það þurfi aukið fjármagn til uppbyggingarinnar en hefur ekki komið fram með skýrar tillögur þar að lútandi. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað leiguleiðina niður en á sama tíma lagði hann fram fjárlagafrumvarp síðasta haust sem varð að lögum sem annað árið í röð tók alla þá peninga sem voru óráðstafaðir í Framkvæmdasjóði aldraðra og notaði í rekstur hjúkrunarrýma. Það finnst mér orka mjög tvímælis og ekki bara orka tvímælis heldur vera fullkomlega óásættanlegt þegar menn eru búnir að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Við gerðum þetta sem neyðarúrræði held ég í tvö af kreppuárunum, ekki öll kreppuárin. Hins vegar tókum við peninga í leiguleiðina úr Framkvæmdasjóði aldraðra enda er það langtímauppbygging sem greiðist þá af framkvæmdasjóðnum á löngu árabili. [[Forseti hringir.]]Það skortir algjörlega sýn ríkisstjórnarinnar á það hvort á að taka lán eða safna fé fyrir þessu. Ég get kannski komið betur að því í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Eins og ég sagði sé ég þess einmitt ekki merki að það sé staðinn vörður um það brýna framtíðarmál sem bygging þessara hjúkrunarheimila er. Vissulega vitum við að mörg sveitarfélög hafa verið illa stödd og ekki getað tekið þátt í uppbyggingunni en það breytir því ekki að þetta er framtíðarsýn, á að vera það, og þar af leiðandi tel ég að sú afstaða hefði átt að koma skýrar fram hjá ráðherranum. Það er annað þessu tengt sem mig langar að nefna. Á bls. 36 er reiknað með meiri útgjaldavexti í nokkrum málaflokkum, þar á meðal einmitt með hliðsjón af þessari lýðfræðilegu þróun og innbyggðum kerfislægum vextinum. Það er 3% raunvöxtur í ellilífeyri og S-merktum lyfjum og 2% í lífeyrisskuldbindingum. Ég hef miklar efasemdir um að áætlun S-merktra lyfja standist. Þau hafa hækkað mjög mikið undanfarin ár eins og við þekkjum og hæstv. ráðherra sagði að það væri búið að ná aðeins utan um það, en mér fannst gleymast að taka með að við höfum ekki tekið inn ný S-merkt lyf svo neinu nemi og þess vegna held ég að það sé orðin uppsöfnuð þörf á slíku. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í því. Ég veit að við teljum bæði að lykilforsenda hagvaxtar sé jöfnuður. Hér finnst mér birtast alveg grímulaus hægri stefna á bls. 34 og 35 varðandi stefnuna í skattamálum þar sem er talað um að fella niður skattþrepin og gera þau að einu. Ég held að við vinstra fólk þurfum að berjast gegn því með kjafti og klóm. Í restina kemur svo varðandi alls konar forsendur um [[Forseti hringir.]]hlutverk þessarar áætlunar um að standast að bætur almannatrygginga hækki um 1% umfram verðbólgu, að gengið verði óbreytt o.s.frv., að þetta sé stefnumörkun sem stenst ekki.
Virðulegi forseti. Fyrst áfram varðandi hjúkrunarheimilin, mér finnst ríkisstjórnin einfaldlega fara undan í flæmingi í þessu máli. Hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa séð ofsjónum yfir þeirri stefnu sem við mörkuðum í okkar ríkisstjórnartíð um að hjúkrunarheimili yrðu heimili fólks og þar af leiðandi væri byggt frekar rúmt um fólk. Þeir hafa sagt hana of dýra, það sé með öðrum orðum of rausnarlega búið að öldruðu fólk. Ég á mjög erfitt með að kaupa þessar skýringar og skil ekki alveg þá holu stemningu hjá ríkisstjórninni að hola fólki niður í litlar kytrur og að það sé sjálfstætt markmið. Byggingarkostnaður hjúkrunarheimila sem mikið er býsnast yfir að sé allt of hár og sé svo rosalega hár að enginn ráði við hann er samt ekki meiri en sem nemur rekstri hvers rýmis í þrjú ár. Það að byggja rýmið kostar með öðrum orðum reksturinn í þrjú ár, það er ekki meira. Mér finnst menn fara undan í flæmingi þegar kemur að þessu og eiginlega skýla sér á bak við þennan byggingarkostnað sem röksemd fyrir að gera ekkert í uppbyggingu hjúkrunarheimila. Það finnst mér óásættanlegt því að þörfin er fyrir hendi og hún er brýn. Ég get síðan verið sammála hv. þingmanni um áhyggjur hennar af þeirri stefnu sem birtist í skattamálum. Sú meinloka Sjálfstæðisflokksins að leggja af þrepaskipt tekjuskattskerfi er ekki í nokkru samræmi við nýjustu hugmyndir um mikilvægi jafnaðar í samfélagsgerð sem er að ryðja sér rúm um allan heim. Meira að segja OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa gert skýrslur um mikilvægi þess að menn leggi meira af mörkum eftir því sem þeir eru efnaðri og finna leiðir til þess. Það nægir að nefna bók Thomasar Pikettys sem hefur orðið [[Forseti hringir.]]metsölubók á síðustu missirum þar sem alls staðar er verið að reyna að finna nýjar leiðir til þess að beita skattkerfinu prógressíft til að draga úr ójöfnuði og láta þá sem betur standa leggja meira af mörkum. Þessi ríkisstjórn kemur með áratugagamlar klisjur og úreltar kenningar og hrindir þeim í framkvæmd.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að fagna því að við séum í fyrsta skipti með þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára sem hefði átt að leggja fram í fyrra en þá var fengin undanþága. Þetta er ágætisplagg þó að ég hafði kannski búist við því að maður gæti betur séð stefnu stjórnvalda. Ég sakna þess líka að ekki sé verið að tala um skiptingu útgjalda, þ.e. ramma. Þetta er gott eins langt og það nær, en það eru nokkur atriði sem mig langar aðeins til að fjalla um. Við hv. þingmenn höfum verið að tala um skuldirnar. Þær lækka vissulega sem hlutfall af vergri landsframleiðslu en ekki að nafnvirði. Í því er fólgin áhætta vegna þess að við erum með gríðarlega háan vaxtakostnað. Eins og hér hefur komið fram erum við að greiða meiri vaxtakostnað sem hlutfall af vergri landsframleiðslu en öll aðildarríki Evrópusambandsins. Það er mikið áhyggjuefni. Við vitum líka að vaxtakjör eru alla jafna nokkuð hagstæð. Þótt við fáum greinilega verri kjör en margir aðrir eru vextir samt lágir um þessar mundir, einfaldlega vegna þess að í mörgum löndum er beinlínis verðhjöðnun þannig að það er verið að ýta undir neyslu og að efnahagurinn fari af stað. Það þarf ekkert mikið að gerast til þess að þessi vaxtakostnaður sem er núna 70–80 milljarðar á ári vaxi mjög mikið. Þess vegna er svo mikilvægt að lækka skuldirnar og lækka þær að nafnvirði. Ég verð að segja að ég hefði notað þá 80–100 milljarða sem fóru í skuldaniðurfellinguna í að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það hefði verið almenn skuldaniðurfelling, þ.e. við hefðum lækkað skuldirnar okkar allra. Það var hins vegar ekki gert. Einnig hefur verið talað um fjárfestingarstigið og margir hafa lýst áhyggjum af því að lítið sé að gerast þegar kemur að fjárfestingu. Hér finnst mér stefnan nokkuð óljós nema að það eigi bara ekkert að gera. Það er talað um hönnun á meðferðarkjarna Landspítala – háskólasjúkrahúss og byggingu sjúkrahótels og verið að tala um rétt rúma 5 milljarða á þessu tímabili, fram til ársins 2019. Svo segir, með leyfi forseta, á bls. 20: „Sett er markmið um að fjárfestingarstig ríkisins haldist a.m.k. til jafns við fjárlög fyrir árið 2015 sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, eða 1,2% af vergri landsframleiðslu. Það felur í sér að ný óráðin verkefni komi í stað þeirra sem lokið verður við á tímabilinu …“ Ef þetta á að vera eitthvert stefnumótandi plagg er ekki hægt að skrifa hér að ný óráðin verkefni komi í stað þeirra sem fyrir eru. Við erum að tala um fjögur ár fram í tímann og maður verður eiginlega að gera þá kröfu að við getum skipulagt stórar fjárfestingar fjögur ár fram í tímann nema það sé ekki verið að tala um annað en hönnun á meðferðarkjarnanum og sjúkrahótelið. Svo á að klára Norðfjarðargöngin, Hólmsheiði og það sem er þegar í gangi. Þetta finnst mér ósköp rýrt og kannski þurfum við aðeins að ganga betur eftir fjárfestingarstefnu ríkisins næstu fjögur árin. Felst hún í þessum nokkru setningum á bls. 20 og 21? Síðan er annað sem ég rek augun í, stefnan í skattamálum á bls. 34. Ég tek eftir því varðandi endurskoðun virðisaukaskattskerfisins að það á að einfalda það. Þar er margt sem ég gæti alveg verið sammála, það getur verið gott að einfalda. Þegar vörugjöldin voru afnumin fannst mér það mjög gott skref. Jafnvel er verið að ýja að því að einhverjar breytingar verði varðandi ferðaþjónustu. Það sem ég tek þó eftir hérna er að talað er um að næstu þættir sem verði teknir fyrir séu áfengissala, vara og þjónusta sem keypt er frá útlöndum, m.a. netverslun, og mér finnst fagnaðarefni ef það á að skoða þetta meira. Skýrslu var skilað til fjármálaráðherra um netverslun og lagt til að flytja mætti inn litla pakka fyrir lægri upphæðir og þá var ekki verið að refsa neytendum fyrir það með því að láta þá greiða alls kyns gjöld. Ég hlakka til að sjá útfærsluna á þessu. Það sem ég vildi aðallega ræða er að hér segir að það verði haldið áfram að einfalda og lækka tekjuskatt einstaklinga með því að draga úr bilinu milli lægstu skattþrepanna með það að lokamarkmiði að fella þau saman í eitt þrep. Það þarf að sannfæra mig um að þetta sé skynsamlegt. Þetta finnst mér pólitísk tíðindi ef þetta er markmiðið vegna þess að ég held að þrepaskipt skattkerfi sé góð leið til jöfnunar. Ég sagði í ræðu áðan við einn hv. þingmann um að hækkanir á lægra þrepi virðisaukaskatts hefðu meðal annars verið rökstuddar með því að það væri ekki gott tekjujöfnunartæki að vera með lágan virðisaukaskatt, jafnvel á matvælum. Hvernig ætla menn þá að reyna að jafna og láta þá sem mest hafa milli handanna leggja meira til? Þetta þurfum við að ræða við hæstv. ráðherra sem gæti komið í andsvar ef hann er einhvers staðar og útskýrt þetta. Ég rek líka augun í S-merktu lyfin á bls. 36. Þetta eru allt gamlar fréttir hérna hjá mér. Þau hafa aðeins komið inn á borð hjá okkur í fjárlaganefnd vegna þess að vöxtur þeirra útgjalda hefur verið mikill og hér er gert ráð fyrir 3% vexti bæði hvað varðar ellilífeyri og S-merkt lyf og 2% í lífeyrisskuldbindingum. Þetta tel ég hugsanlega ekki raunhæft nema við ætlum þá bara ekki að taka inn nein ný lyf. Það má svo sem vel vera að það sé hugmyndin. Ég hoppa aðeins til baka í skattana. Ég fagna því að sjá klausuna um netverslunina en sé ekkert um að það eigi til dæmis að fara í einhverja aðgerð til að lækka tolla á innfluttar landbúnaðarafurðir. Það virðist ekki vera stefnan. Mig langar aðeins að gera athugasemdir við að óreglulegu liðirnir á bls. 40 séu kallaðir óreglulegir vegna þess að margt af þessu er ekkert óreglulegt frekar en eitthvað annað. Þá fyndist mér að við ættum alveg eins að setja rekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss í þessa töflu eða greiðslur Tryggingastofnunar eða aðra liði sem rokka fram og til baka og eru oft yfir fjárheimildum. Þetta er nokkuð sem ég mundi vilja skoða aðeins betur, þ.e. nákvæmlega skilgreininguna á óreglulegum liðum. Af hverju tökum við einhverja svona óreglulega liði út fyrir sviga ef þetta eru ekki einskiptisgreiðslur, eitthvað sem síðan er bara farið eins og niðurfærslan á verðtryggðu húsnæðisskuldunum? Áætlunin er áhugaverð og einhver tíðindi í henni en ég hefði gjarnan viljað sjá aðeins betur hver nákvæmlega stefna stjórnvalda er í mörgum málum, svo sem fjárfestingu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talar um að hún sakni þess að tekið sé á svona stefnumálum og þá vænti ég þess að hv. þingmaður óski eftir því að stefnan sé nákvæmari en hún er sett fram að þessu sinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í atvinnustefnu yfir höfuð. Í áætluninni er farið ágætlega yfir það varðandi ferðamannaþjónustuna að gert er ráð fyrir áframhaldandi vexti í þeirri grein. Við vitum að milljón ferðamenn komu árið 2014 og þeim hefur fjölgað um 20% árlega síðustu ár; ferðaþjónustan er nú stærsta útflutningsgreinin og hefur verið það frá árinu 2013. Það er samt engin framleiðniaukning í hagkerfinu og það er ákveðið vandamál. Um þetta er fjallað á bls. 12 og 13 í ríkisfjármálaáætluninni og ýmislegt bendir til þess að greinin búi við of miklar ívilnanir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála því og hvort hún hafi einhverjar hugmyndir um það hvernig stefnan ætti að vera varðandi vöxt þessarar atvinnugreinar. Þó að það sé gott að ferðaþjónustan vaxi þá þykir það ekki gott að ferðaþjónustan, eins sveiflukennd og hún er, sé ein meginstoðin í atvinnulífinu, enda kemur í ljós að atvinnuleysi meðal grunnskólamenntaðra og iðnaðarmanna hefur minnkað. Það kemur einmitt fram á bls. 10 í áætluninni, en háskólamenntuðum sem eru atvinnulausir [[Forseti hringir.]]er hins vegar að fjölga. Þetta er sú þróun sem fylgir [[Forseti hringir.]]svona örum vexti þessarar atvinnugreinar. Ég vil spyrja hv. þingmann út í þetta.
Virðulegur forseti. Já, ég vildi að ég hefði svarið við þessari spurningu um hvort almennt sé ekki mikil framlegð í þeirri grein, en hún skiptir okkur auðvitað gríðarlega miklu máli sérstaklega varðandi gjaldeyristekjurnar. Mér fannst það mjög skrítin ákvörðun, fyrsta mál ríkisstjórnarinnar 2013 á sumarþingi, að hætta við að hækka virðisaukaskatt á gistingu úr lægsta þrepinu í 14%; manni fannst að það væri eitthvað sem ferðaþjónustan ætti að geta staðið undir og hefði skilað okkur milljarði eða jafnvel tveimur í kassann. Það hefði verið nægur peningur til að standa undir framkvæmdum á ferðamannastöðum. Það að hækka gistingu upp í 24% - það hlýtur í raun að vera markmiðið að á endanum séu engar ívilnanir. Ég get samt að vissu leyti skilið áhyggjur af því að ef gisting er orðin mjög dýr, eins og hún er til dæmis í Danmörku, geti það haft áhrif á ferðamannastrauminn. En við þurfum þá líka kannski bara að spyrja okkur: Hvað viljum við fá marga ferðamenn? Viljum við þá fá meira út úr þeim sem koma? Það getur alveg verið stefna. En þegar við tölum um stefnu hvað varðar ferðaþjónustuna þá hefur hún verið alveg ótrúlega ómarkviss. Mér finnst það athyglisvert sem er í gangi núna þegar Bláa lónið er að takmarka aðgang að Bláa lóninu. Mér finnst það bera því vitni að menn gera sér grein fyrir að ekki er hægt að halda áfram á þeirri leið að hætta sé á að skemma upplifun ferðamanna. Þó [[Forseti hringir.]]að við græðum á því hér í dag þá er orðsporið kannski orðið þannig eftir fimm ár [[Forseti hringir.]]að fólk nennir ekki að fara í Bláa lónið. Þannig að mér finnst það mjög gott framtak hjá þeim.
Virðulegi forseti. Mig langar að vitna hér í áætlunina. Þar stendur, með leyfi forseta: „Traust og tiltrú á tökum stjórnvalda á stjórn ríkisfjármála hefur mikla þýðingu fyrir fjármögnunarkostnað ríkisins en það hefur aftur mikil áhrif á vaxtakjör sveitarfélaga og atvinnulífsins í heild. Miklir fjárhagslegir hagsmunir tengjast því að viðhalda og efla traust á ríkisfjármálastefnunni.“ Ég er algjörlega sammála þessu, sem fram kemur í ríkisfjármálaáætluninni. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að það að leggja til að 30% hluturinn í Landsbankanum verði seldur til þess að greiða niður skuldir, og taka það einmitt fram að það sé eitt brýnasta verkefnið í ríkisfjármálaáætluninni að greiða niður skuldir, en síðan er hinn stjórnarflokkurinn, sem ber uppi þessa hæstv. ríkisstjórn, ósammála þessari leið, ég spyr hvort hún telji ekki að þetta rýri traust á ríkisfjármálastefnu hæstv. ríkisstjórnar?
Virðulegur forseti. Það væri mjög hressandi ef stjórnarflokkarnir væru meira sammála í mörgum málum og til bóta. Varðandi það að selja hlut í Landsbankanum - við eigum auðvitað einhverja smáhluti í hinum bönkunum líka - þá er ég ekkert endilega andvíg því. Eins og ég kom inn á í ræðu minni þá er bæði vaxtakostnaðurinn sem við berum og áhættan af því að við erum svona skuldsett það mikil að ef við getum selt hlut í Landsbankanum, og fengið ásættanlegt verð fyrir það, þá finnst mér við þurfa að skoða það alvarlega. Ég mundi ekki setja mig upp á móti því. Það er ekki eins og það hafi ekki verið tekið lán til þess að bjarga bönkunum, þannig að við þurfum að greiða þau niður. Varðandi ferðaþjónustuna sem ég ætlaði að koma inn á áðan: Það er auðvitað mjög mikilvægt að uppræta svarta starfsemi í ferðaþjónustunni. [[Forseti hringir.]]Það er ekki hægt að fyrirtæki sem eru heiðarleg sitji undir því að greinin sé undirlögð af svartri atvinnustarfsemi, en við vitum að það eru dæmi um það, það þarf bara að uppræta það. Þar eru tekjur.
Hæstv. forseti. Það dylst engum sem hefur fylgst með umræðunni hér að við erum að ræða ríkisfjármálaáætlun. Ég ætla að endurtaka ánægju mína með það að hún sé að koma fram í fyrsta sinn, það eru tímamót, í samræmi við þingsköp. Ég þakka ræðumanni og hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur hennar fínu ræðu. Það kom fram í ræðu hér fyrr að kallað væri eftir okkur framsóknarmönnum í þessa umræðu.
Við söknum ykkar alltaf.
Það er kært að heyra það og hingað er ég kominn. Ég sakna á móti í umræðunni hins jákvæða tóns sem hægt er að lesa út úr ríkisfjármálaáætluninni, eins og það að snúið er frá aukinni skuldasöfnun, sannarlega, það er hagvöxtur næstu fjögur árin, aukinn kaupmáttur, atvinnuleysi er á niðurleið, atvinnuvegafjárfesting er á uppleið, afgangur er á rekstri ríkissjóðs í þessi fjögur ár og tvö ár á undan, þ.e. sex ár samfleytt, sem gefur okkur möguleika á að fara að vinna niður skuldir ríkissjóðs. Mér finnst stefnan og áætlunin sem birtist hér raunsæ. Neðst á bls. 22 segir að í samanburði við önnur ríki gefi þetta til kynna að vaxtakjörin sem íslenska ríkinu bjóðast séu mun lakari en önnur ríki hafi aðgang að á fjármagnsmörkuðum. Vextir hafa verið til umræðu. Hér er ekki verið að fela neitt. Þetta er sannarlega staðan. [[Forseti hringir.]]Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hún að við hefðum getað hafið þessa vegferð fyrr, að snúa frá [[Forseti hringir.]]skuldasöfnun og greiða niður vaxtagjöld?
Virðulegur forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það er margt jákvætt hér. Auðvitað á maður líka að tala um það sem vel er gert, en á tíu mínútum ákveður maður samt að taka gagnrýnina á þetta. En þetta er rétt og bara það til dæmis að við höfum náð að loka fjárlagagatinu er mjög gott. Ég hef rætt það við hv. þingmann áður að ég hefði notað þessa 80–100 milljarða sem fóru í skuldaniðurfellinguna til heimilanna í að greiða niður skuldir ríkissjóðs, vegna þess að það eru skuldir okkar allra og með því hefðum við sparað milljarða á ári í vaxtakostnað. Það er ekki gert ráð fyrir því beinlínis, eftir því sem ég kemst næst, að við förum að borga mikið niður skuldir, en þar sem hagkerfið mun náttúrlega vaxa með hverju árinu þá minnka þessi vaxtagjöld sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Ég held að við séum ekki að gera nóg, af því að þessi mikla skuldsetning er of mikill áhættuþáttur. Þess vegna finnst mér koma til greina að selja hlutinn í Landsbankanum og greiða inn á lánin, en er svo sem ekki að segja að ríkið sé í góðri aðstöðu núna til að greiða niður lán. Við þekkjum það sem sitjum í fjárlaganefnd, og hv. þingmaður hefur setið þar líka, að það er mikil fjárþörf víða og ekki auðvelt að skera niður. Ég get ekki sagt að ég geti séð einhverja fjárlagaliði hægri, vinstri sem ég gæti strikað út, það felst meira í því, ef það er hægt, að hagræða í sameiningu stofnana eða annað, en ég sé engar stórkostlegar sparnaðarleiðir akkúrat hér og nú hjá ríkinu, ekki þannig að við getum farið að greiða niður lán með einhverju offorsi. Þess vegna verðum við að vera raunsæ og horfa á það að við viljum auka tekjurnar [[Forseti hringir.]]og selja eignir sem við erum tilbúin að selja, eins og kannski hlutinn í Landsbankanum.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir svör hennar. Við deilum um margt skoðunum. Við erum reyndar algjörlega ósammála um forgangsröðunina varðandi skuldaleiðréttingu heimilanna. Ég er mjög ánægður og stoltur af þeirri aðgerð, þannig að það sé sagt, og af því að skuldahlutfall heimila og fyrirtækja skuli vera að lækka. Það má alveg færa rök fyrir því að það sé hálfkeynesísk aðgerð að fara þá leið og taka síðan á skuldum ríkissjóðs við þessar aðstæður. En það yrði of langt mál að fara út í þá rökræðu. Hv. þingmaður kom inn á skattkerfið. Ég deili skoðunum hennar um jöfnunaráhrif í tekjuskattskerfinu og varðandi virðisaukann. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því að stefna á að fara í eitt þrep í virðisauka?
Virðulegur forseti. Ég er alveg opin fyrir því að enda í einu þrepi ef við mundum á móti á einhvern hátt koma til móts við ýmsar greinar, eins og menningu þar sem við höfum verið að hækka vaskinn, sem er kannski ekki gott skref. Ef við setjum á móti meira fjármagn til að mynda í menningu væri ég alveg hlynnt því að enda í einu þrepi. Það sem mér hefur fundist skorta er að ég sé ekki hvert stjórnvöld stefna varðandi það að enda í einu þrepi. Hvað á þetta þrep að vera? 20% eða 10% eða hvað erum við að tala um? Mér finnst það skipta máli að við sjáum hvert við erum í rauninni að fara. Jafnvel líka það að vera ekki með neinar undanþágur, vera bara með eitt þrep og svo til þess að leiðrétta það, eins og t.d. matvæli og annað, væri hægt að lækka tolla á innfluttum landbúnaðarafurðum. [[Forseti hringir.]]Það eru ýmsar leiðir til þess að lækka kostnað á móti.
Herra forseti. Ég er eins og hv. þm. Willum Þór Þórsson ánægður með ríkisfjármálaáætlun sem tæki. Ég tel mjög gott að hún sé komin fram í fyrsta skipti og að því var unnið eins og hv. þingmaður veit á sínum tíma í fyrri ríkisstjórn. Það skiptir ekki máli hver átti upptökin að því. Hún er gott tæki. Hún gerir okkur kleift að skipuleggja okkur betur inn í framtíðina. En um leið er hún dálítið svona beiskur spegill finnst mér á stefnu sitjandi ríkisstjórnar. Hvert er þá hlutverk okkar sem eru í stjórnarandstöðu? Það er bara hluti af samspili valdþáttanna í stjórnskipan eins og okkar að um leið og við hljótum að fagna því sem jákvætt er þá er partur af aðhaldshlutverki okkar að benda á þá veikleika sem kunna að vera. Ég finn ýmsa veikleika í þessu ágæta frumvarpi, t.d. þá að á sama tíma og menn draga hlutina mjög jákvætt upp birtast heldur veikar stoðir hér og hvar þegar skyggnst er dýpra. Til dæmis er gengið út frá því að þau átök sem núna eru á vinnumarkaði endi mjög farsællega fyrir ríkissjóð og ég sé að gert er ráð fyrir 2% kaupmáttaraukningu til opinberra starfsmanna. Á sama tíma, alveg eins og kom fram hjá talsmanni stjórnarliðsins áðan, gengur allt mjög vel. Sömuleiðis erum við að fara í eina háskalegustu og vandasömustu aðgerð lýðveldissögunnar, afléttingu gjaldeyrishafta, það skapar mikla óvissu. Það sem mér finnst merkilegast í þessu er að gert er ráð fyrir nánast engri lækkun skulda. Skuldastabbinn er óbreyttur en hann minnkar hlutfallslega af því að landsframleiðslan eykst. En á sama tíma kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að búið er að afnema skatta sem sennilega eru fast að 35 milljörðum. Ef ég tek frá þá skatta sem ég var sammála að yrðu afnumdir þá [[Forseti hringir.]]er samt búið að lækka þá um 27 milljarða. [[Forseti hringir.]]Ég spyr hv. þingmann: Hefði kannski ekki verið vitlegra að halda þeim svolítið lengur og greiða beinlínis niður skuldir ríkissjóðs?
Virðulegur forseti. Jú, eins og ég nefndi áðan var fyrsta mál ríkisstjórnarinnar að hætta við að hækka virðisaukaskatt á gistingu, þar urðum við af hundruðum milljóna á árinu 2013, jafnvel 1,5 milljörðum á árinu 2014, sem hefði örugglega orðið enn meira vegna þess að það komu fleiri ferðamenn en við sáum fyrir. Þarna voru peningar sem ég held að við hefðum mjög auðveldlega getað fengið í ríkiskassann án þess að nokkur hefði fundið fyrir því og ferðamennirnir hefðu ekki kvartað yfir því. Það er rétt að margir óvissuþættir eru í stöðunni og það hefur svo sem verið viðurkennt hér af fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytinu. Það er afnám hafta og kjaraviðræður. Manni finnst næstum því Íbúðalánasjóður vera orðinn lítill áhættuþáttur miðað við það tvennt. Það er rétt að það er gott að fá þessa áætlun hérna í fyrsta sinn, hún er einhvers konar upptaktur að því sem koma skal. Þegar við samþykkjum lög um opinber fjármál þá á að vera með ítarlega áætlun og hún þarf að vera ítarlegri en þetta og hún þarf líka að vera með ramma, við þurfum að vita hvað hvert ráðuneyti fyrir sig hefur úr að moða. Þannig að ég lít svolítið á þetta sem æfingu því mér finnst áætlunin ekki nógu ítarleg eða nógu afgerandi. Ég nefni bara fjárfestingarnar. Hvaða stefna er þar? Fjárfestingarstefna ríkisstjórnarinnar næstu fjögur árin er í raun hönnun á meðferðarkjarna við Landspítalann og bygging sjúkrahótels og að klára Norðfjarðargöngin og að klára Hólmsheiði. Það er fjárfestingarstefnan eins og ég skil þetta.
Herra forseti. Við vonum að allt fari vel og að þessir veikleikar verði aldrei að veruleika. En stóru veikleikarnir eru nokkrir, þeir sem við höfum rætt hérna, í fyrsta lagi hvernig kjarasamningum lyktar. Ríkisstjórnin gefur sér hvernig þeim lyktar, með 2% kaupmáttaraukningu. Hvernig lyktar afnámi gjaldeyrishafta? Þar tel ég að sé að vísu fólginn hugsanlegur ávinningur gagnvart lækkun skulda sem ekki er reiknaður inn í þetta. Salan á hlut ríkisins í Landsbankanum, alveg sama hvaða persónulegu skoðun við kunnum að hafa á því, er í uppnámi vegna þess að annar stjórnarflokkurinn hefur nánast lagst gegn því. Smærri þætti gæti ég nefnt eins og t.d. Landspítalann. Hv. þingmaður nefndi það sérstaklega áðan. Það er ekki gert ráð fyrir að nokkuð verði lagt af hálfu ríkisins til Landspítalans. Hvernig á að fjármagna hann? Ekki nota menn sölu Landsbankans tvisvar. Ég nefni samgönguáætlun. Ég sé ekki að gert sé ráð fyrir neinu rými til þess að auka þar við. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Er ekki dálítið skörp og að ég ekki segi æpandi þverstæða á milli þess [[Forseti hringir.]]að ríkið geri ráð fyrir því að kaupmáttaraukning út úr samningum við opinbera starfsmenn verði [[Forseti hringir.]]2% og á sama tíma er framtíðin dregin svona fallega upp?
Ég get í rauninni tekið undir það sem hv. þingmaður sagði, þetta gengur út á að allt fari á besta veg og að kjarasamningar verði algjörlega innan marka. Einhvern tímann spurði ég einmitt að því hvort gert væri ráð fyrir á þessu ári eins og t.d. þeirri hækkun sem varð hjá læknum, en þá er í rauninni talað um þennan pott sem í eru um 5 milljarðar sem eigi að dekka svoleiðis kostnað. Hvort það dugar síðan á næsta ári skal ég ekki segja, en auðvitað mun fjárlagafrumvarpið í haust bera þess merki ef launahækkanir fara fram úr því sem við væntum. Kjaraviðræður eru klárlega risastór áhættuþáttur. Annar er ferðaþjónustan. Við erum svolítið farin að tala eins og ferðamennirnir séu komnir til að vera. Það þarf líka að passa að við höldum í þessa ferðamenn og að við vöndum okkur þegar kemur að því. Eldgosið sem við héldum að mundi fæla frá ferðamenn [[Forseti hringir.]]varð til þess að margfalda fjöldann. Það getur ýmislegt gerst sem verður til þess að við verðum [[Forseti hringir.]]kannski ekki jafn eftirsóknarvert ferðamannaland og við erum núna.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa sagt að tillaga til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 er mjög jákvætt skref í undirbúningi og aðdraganda að gerð fjárlaga, kemur til viðbótar því sem oft hefur fylgt fjárlögum. Hlutverk ríkisfjármálaáætlunar er að gefa þinginu tækifæri til að móta stefnu til lengri tíma fyrir fjármálaráðuneytið, ráðherra og ríkisstjórnina þannig að fjárlög eiga síðan byggjast á því sem hér er ákveðið. Þess vegna er mikilvægt að ríkisfjármálaáætlun verði þróuð áfram þannig að áður en fjármálaráðuneyti og ráðuneyti fara að skipta út peningum sé búið að fjalla um málið á Alþingi og gefa tóninn og raunar fyrirmæli um hvernig eigi að standa að fjármálum næstu ára. Það er fróðlegt að fá skýrslur, hverja á fætur annarri, þar sem farið er yfir hvernig þróunin hefur verið á undanförnum árum, vegna þess að við höfum auðvitað gengið í gegnum mjög undarlega tíma, bæði með öllum uppganginum á árunum 2000–2008 þar sem allt keyrði fram úr og fór úr böndunum og með bankahruni sem fylgdi síðan í kjölfarið 2008. Það er fróðlegt að sjá hvaða áhrif þær aðgerðir sem þá var gripið til hafa haft á ríkisfjármálin, t.d. er forvitnilegt að skoða þróun verðbólgu og kaupmáttar launa. Menn hafa látið eins og kaupmáttur launa hafi verið að aukast bara á síðasta ári eða síðustu tveimur árum frá því að þessi ríkisstjórn tók við. En það kemur náttúrlega mjög skýrt fram í línuriti sem hér fylgir um þróun verðbólgu og kaupmáttar launa að kaupmáttur eykst mjög mikið strax frá árinu 2010, síðan stendur hann svolítið í stað og tekur núna stökk til 2015. Það er reiknað með að aukning kaupmáttar launa verði svipuð á næstu þremur árum og var á árunum 2010–2013, þannig að ekki er markmiðið sett hærra en það. En við skulum sjá hvað kemur út úr kjarasamningum núna og hvaða afleiðingar þeir hafa fyrir verðbólgu og annað. Það er líka mjög forvitnilegt að skoða atvinnuleysið sem jókst mjög hratt árið 2008, komst upp í rúmlega 9%, sem er gríðarlega hátt á íslenskan mælikvarða, en byrjar að lækka svo 2010 og lækkar síðan línulega beint niður. Það ber auðvitað að fagna því að atvinnuþátttaka hefur aukist jafnt og þétt frá árinu 2010 og atvinnuleysi er núna komið niður í á milli 3 og 4%. Þá er vert að skoða líka hvernig launahlutfallið hefur breyst, þ.e. hlutfall launakostnaðar af vergum þáttatekjum, sem kallað er. Það hrundi árið 2009 frá því sem það var hæst 2005, 2006, og það er einsdæmi í sögunni og engin fordæmi fyrir hversu mikið það hrundi þá. Launahlutfallið er á hraðri uppleið aftur en engu að síður hefur það ekki náð fyrri hæðum hvað þetta varðar. Allt þetta skiptir mjög miklu og vert að fylgjast með. Þegar maður skoðar afkomu ríkissjóðs er líka mjög fróðlegt að skoða þá þróun sem varð á henni. Menn hafa bent á, þegar rætt er um tímabilið eftir hrun, að hér varð gríðarlegur niðurskurður í útgjöldum hins opinbera. Það kemur vel fram í stöpla- og línuriti yfir afkomu ríkissjóðs 2005–2019, án óreglulegra liða, hvernig jákvæð afkoma breyttist skyndilega í gríðarlegt tap. Og það er ekkert ofsögum sagt um það hrun, við bentum ítrekað á að við fengum á okkur, frá því að vera með nánast skuldlausan ríkissjóð, gríðarlegar skuldir og halla á ríkissjóði upp á yfir 200 milljarða sem varð að rétta af á skömmum tíma. Þá var farin blönduð leið. Það sést mjög vel á súluriti í þessu plaggi frá hæstv. ríkisstjórn og frá hæstv. fjármálaráðherra að jöfnuði er nánast náð, heildarjöfnuði, árið 2013, sem sagt fyrir kosningar. Það má ekki gera lítið úr því að þetta batnar áfram, en það verður spennandi að sjá hvernig þessu reiðir af í framhaldinu vegna þess að það kemur líka fram í þessum gögnum að núverandi ríkisstjórn hefur afsalað sér tekjum. Það kemur einnig skýrt fram að þar með er niðurgreiðsla af lánum afar lítil og svigrúm til fjárfestinga og nýfjárfestinga er mjög takmarkað. Það er því vandséð hvernig ríkissjóði mun reiða af til langs tíma. Við sögðum á sínum tíma þegar verið var að reyna að ná jöfnuði í ríkisfjármálum að mikilvægast væri að ná að breyta vaxtagjöldum yfir í velferð og tryggja að ríkið héldi ekki áfram skuldasöfnun, en á sama tíma hefur auðvitað alltaf komið betur og betur í ljós að það var eins gott að við fórum þó ekki harðar í niðurskurðinn en við gerðum. Við áttuðum okkur á því þá og ég hef margoft farið yfir það í ræðum árið 2012 að þá var of langt gengið. En enn þá er verið að tala um að draga saman hjá ríkissjóði, í þessu plaggi er rætt um frekari hagræðingar og minnkun hlutfalls útgjalda til ákveðinna málaflokka miðað við landsframleiðslu. Af þessu hef ég miklar áhyggjur vegna þess að undir þessu er samneyslan og þjónustan við íbúana, þar með heilbrigðiskerfið, menntakerfið og lífeyrisgreiðslur. Það er mikið áhyggjuefni ef menn ætla að færa meira yfir í einkaneysluna, annaðhvort með því að auka gjaldtökur eða með því að rýra þjónustuna. Um það svarar þetta plagg ekki neinu, stefnan virðist vera sú að fara ameríska/breska leið þar sem samneysla er minnkuð og fært yfir í einkaneyslu. Ég nefndi að það væru litlar fjárfestingar og það er athyglisvert miðað við umræðuna á undanförnum árum og líka þann forgang sem menn hafa sagst ætla að setja og raunar skrifað undir og lofað, þ.e. að bæta heilbrigðiskerfið þannig að það verði samkeppnisfært við það besta sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum. Við sjáum hér að afar hægt er farið í að setja nýbyggingu og endurbyggingu á nýjum Landspítala af stað og fjárfestingarnar eru í heildina mjög veikar. Það er jákvætt að töluvert er sett í rannsóknarsjóði á næstu árum og ég held að það sé góð fjárfesting og skipti mjög miklu máli, en á sama tíma fer nánast ekkert í samgöngumál og fleiri málaflokka sem skipta líka gríðarlega miklu máli. Menn hafa hælt sér af því að lækka skatta þrátt fyrir gagnrýni á þessa svokölluðu brauðmolakenningu, sem felur í sér að skammta vel til þeirra sem hafa mest og það muni skila sér sem brauðmolar handa lágstéttunum. Sú gagnrýni hefur komið fram bæði frá OECD og meira að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að gæta verði þess að fara ekki of bratt í niðurskurð og tryggja að fólk hafi fjármagn til neyslu. Í sama tilgangi hafa Evrópuþjóðirnar brugðist við með því að lækka vexti, jafnvel farið í neikvæða vexti tímabundið til að auka neysluna, en á Íslandi fylgjum við í raunveruleikanum enn þá brauðmolakenningunni þegar kemur að skattbreytingum. Ef maður skoðar þetta nánar þá kemur fram í þessu plaggi að tekjuskattur sem hlutfall af landsframleiðslu, sem er mælieiningin yfir heildarveltu samfélagsins, var árið 2013 16,8%, hækkaði árið 2014 upp í 18% af landsframleiðslu og 2015 er reiknað með að hlutfallið fari niður í 17,7%. En á árinu 2019 og raunar næstu þrjú ár sem þessi áætlun nær til á tekjuskatturinn að skila 18,3% af vergri landsframleiðslu, þannig að í raunveruleikanum tekur nýja ríkisstjórnin meira til sín af tekjuskatti. Hins vegar lækka þeir eignarskattinn, sem átti að skila 2,5%, hann dettur niður í 1,9% af landsframleiðslu. Og það er einmitt auðlegðarskatturinn þar sem menn skila til þeirra sem mest hafa, en það nær ekki til almenna launafólksins. Það eru auðvitað stór verkefni sem hér vantar inn í sem hefði þurft að ræða og fara yfir, t.d. að lífeyrisþegar eiga að hækka um 1% í kaupmætti á sama tíma og hækkunin er 2% almennt hjá launþegum. Það er ekkert um hjúkrunarheimilin. Ég nefndi áður nýja spítalann og það er ekkert um húsnæðisbætur eða bætur í húsnæðiskerfinu. Hér er að finna söluna á Landsbankanum en þar höfum við ekki fengið viðbrögð Framsóknar, sem gerði ályktun um að ekki ætti að selja Landsbankann, hvaða [[Forseti hringir.]]áhrif hefur það á þann þátt? Þannig mætti tína til mun fleiri atriði sem maður spyr sig hvað verður um eftir að þessi áætlun verður afgreidd.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og eins og hann sagði þá er ekki margt sem maður getur sagt á svona stuttum tíma. Við erum sátt við það að fá fram svona áætlun sem á að vera stefnumarkandi plagg en ég hef aðeins gagnrýnt það að mér finnst stefnumörkunin að mörgu leyti óljós. Hér er verið að tala um stóra heildarrammann. Óvissuþættirnir eru gríðarlega margir og ég hef áhyggjur af því að plaggið haldi mjög illa, af því að ég tel að það séu óraunhæfar áætlanir þarna inni, meðal annars varðandi launaforsendur, og hér er ekki gert ráð fyrir hvað gerist við afnám hafta o.s.frv. Það eru svona stórir þættir sem vissulega getur verið erfitt að spá í en ég tel að það sé algjörlega óraunhæft, miðað við þær kröfur sem uppi eru í samfélaginu um launin, að gera ekki ráð fyrir einhverju umfram það lágmark sem hér er tekið fram. Ég hefði líka viljað fá rammafjárlögin. Mér þykir óþægilegt að eiga að fjalla um það að hausti, þ.e. varðandi málaflokkana, ég held að það hefði verið gott. En mig langaði aðeins til þess að spyrja hv. þingmann, ég hef áður spurt um það í dag, um S-merktu lyfin, af því að það er málaflokkur sem hv. þingmaður þekkir vel. Við höfum verið að halda í við okkur en þrátt fyrir það hafa útgjöld til þessa málaflokks verið að hækka. Nú segir ráðherra að við séum að ná jafnvægi þar en er þingmaðurinn sammála mér um að það sé komin uppsöfnuð þörf fyrir það að geta fjárfest í [[Forseti hringir.]]nýjum S-merktum dýrum lyfjum sem við höfum vegna aðstæðna þurft að ýta frá okkur?
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, það er augljóst að í fyrsta lagi vantar stefnumótunina, hún er mjög óskýr í þessu plaggi og það er fullt af óvissuþáttum og sjálfsagt rétt sem kemur fram að það eru óraunhæfar forsendur hvað varðar marga liði. Það má nefna eitt í viðbót. Það er reiknað með tekjum til þess að borga leiðréttinguna svokölluðu, en ef samið verður um afnám hafta og gengið frá þrotabúum bankanna, hvernig verður með skattinn á þrotabúin o.s.frv.? Eins tek ég undir með hv. þingmanni þá vantar rammafjárlög fyrir einstaka málaflokka, það hefði verið gaman að sjá málaflokkana og hvert stefndi með fjárveitingunum. Í heildina vantar, ég ætlaði nú að nefna það í ræðu minni, t.d. atvinnustefnu og menntastefnu. Hvert viljum við stefna, hver erum við að fara með þjóð okkar og hvar viljum við leggja áherslurnar í samneyslunni? Einn af þeim þáttum sem þar eru eru heilbrigðismálin. Við höfum gefið gríðarlega stór fyrirheit - þ.e. nýja ríkisstjórnin hefur gert það og ég hef fagnað því og stjórnarandstaðan að þau eigi að vera í forgangi. Það er mjög erfitt að sjá það í þessu plaggi. Það er ekki verið að bæta miklu við inn í þann málaflokk á næstu árum, það er greinilegt að menn ætla bara að láta sér duga það sem komið er. Hv. þingmaður nefnir S-merktu lyfin og það er rétt að sá liður hefur aukist stöðugt, það eru sífellt nýjar og nýjar kröfur og væntingar frá bæði sjúklingum en líka frá lyfjafyrirtækjum um að við tökum ný lyf hraðar inn. Ég get ekki tekið undir að búið sé að ná neinu jafnvægi þar. Það eru stöðugt að koma ný lyf inn á markaðinn og þau eru dýrari, það eru svokölluð líftæknilyf sem falla á gríðarlega há útgjöld. Menn hafa haldið í horfinu með því að seinka inntöku á nýjum lyfjum og mér sýnist, af því sem ég hef séð, að ekki hafi verið bætt mjög miklu við þannig að það muni verða vaxandi pressa á að taka inn ný lyf. En það þarf að vera á bremsunni í þessu, ég ætla ekkert að leyna því, vegna þess að þetta er málaflokkur sem annars mundi vaxa [[Forseti hringir.]]um 15% á ári og það ráðum við ekki við.
Herra forseti. Ég er alveg sammála því, ég held við séum það öll, að einhvern veginn þurfum við að ná utan um S-merktu leiðina. En spurningin er einmitt um, eins og mér finnst kannski skína hér svolítið í gegn, að í því máli eins og öðru vantar raunveruleikatenginguna inni í þessu. Mig langaði aðeins að koma inn á afkomuþróunina af því að þingmaðurinn nefndi að afkomubati er mjög hægur miðað við fyrirliggjandi tekjuáætlun, 8–9 milljarðar eitthvað svoleiðis á ári, nema 2017 þar sem 20 milljarða afkomubati, þ.e. áhrif á flýtingu á niðurfærslu verðtryggðra húsnæðislána. Á sama tíma er talað hér um 5 milljarða á greiðslugrunni til að borga inn á lífeyrisskuldbindingar okkar. Ég hef ekki náð að átta mig á því hvort taka eigi lán fyrir lífeyrisskuldbindingunum eða hvort menn telja að afgangur verði handbær til að borga inn á lífeyrissjóðinn, B-deildina, ég geri mér grein fyrir því að við þurfum að gera það. En mér finnst þetta vera óvissa. Á bls. 24 er farið ofan í þetta mál og ég spyr þingmanninn hvort hann sé mér sammála um þetta. Eins þetta með aðhaldsmarkmiðin að við gerum ráð fyrir í þessari áætlun, sem er til næstu ára, til 2019, 1% aðhaldsmarkmiði og nú stöndum við frammi fyrir verkföllum og miklu ástandi sem dunið hefur bæði á Landspítala og sjúkrahúsinu á Akureyri og víðar þar sem við þekkjum að aðgerðum hefur verið frestað og uppsafnaður vandi er mikill og Landspítalinn er nú þegar kominn 3 milljarða fram úr áætlun. Það er eitt af því sem mér þykir algerlega óraunhæft [[Forseti hringir.]]að halda stefnum eins og þessu að halda áfram þó það sé bara 1%. Þetta eru stærstu málaflokkarnir, menntamálin og heilbrigðismálin. Er þingmaðurinn mér ekki sammála um þetta?
Hæstv. forseti. Það er víða hægt að sjá að það er óljóst hvort um er að ræða raunsæi eða bjartsýni umfram annað. Það er alveg augljóst þarna - þeir eiginlega svara því sjálfir í þessu plaggi, þetta með 5 milljarða greiðsluna inn á lífeyrisskuldbindingar, og þá er sérstaklega verið að horfa á B-hlutann. Það er sem sagt orðað ágætlega, þeir segja orðrétt: „Seinka því að sjóðurinn tæmist.“ Það er augljóst að þetta dugir ekki. Samtímis verðum við að hafa í huga að ríkið er í fullri ábyrgð og það er spurningin hvenær menn ná að greiða þetta niður. Mikilvægasta forsendan hvað þetta mál varðar er að menn nái samkomulagi á milli ríkis og launþegahreyfingarinnar um að jafna stöðu til langs tíma á milli almennu sjóðanna og lífeyrissjóða ríkisins. En þarna eru uppsafnaðar skuldbindingar sem menn þurfa að fjármagna og það er ljóst að menn eru ekkert að taka á því í þessari tillögu, það er bara sýndartillaga. Þegar menn nefna 1% aðhaldsmarkmið þá var einhvern tíma sagt að menn ættu alltaf að vera með 1% aðhaldsmarkmið þó ekki væri nema til að taka inn pening og endurúthluta honum til nýjunga. En það væri þá að því gefnu að menn væru búnir að ná einhverri sátt um það hvað væri endanleg tala. Af því að hv. þingmaður nefndi bæði heilbrigðismálin og menntamálin þá hef ég nú sagt að það væri að mörgu leyti eðlilegt að nálgast heilbrigðismálin með því að skoða útgjöldin miðað við landsframleiðslu. Við förum úr því að vera með 9,5–9,7% af landsframleiðslu niður í 8,9% eða kringum 9%. Það vantar tugi milljarða til að fara í það sem var áður og það er ekkert af því hér. Sama er með menntamálin. Á sama tíma og menn skáru niður 20–25% í menntamálum þá er eins og menntamálaráðuneytið geri ráð fyrir því og menntamálaráðherra að hægt sé að vinna með þá tölu með því að fækka nemendum með því að stytta nám til lokaprófs í þrjú ár og taka á sig launahækkanir en ekki að bæta við neinni krónu. Þetta gengur engan veginn upp, þarna er um að ræða mikið óraunsæi í ríkisfjármálaáætluninni.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hefur verið sagt, það skiptir máli að við gerum ríkisfjármálaáætlun og er vel að hún sé komin fram. Markmiðið með henni hlýtur að vera að draga upp raunhæfa mynd af því sem koma skal á næstu árum, því að að öðrum kosti er tíma okkar ekkert sérlega vel varið til þessarar vinnu. Ég verð að segja að mér finnst þetta plagg ekki gefa okkur neitt sérstaklega raunhæfa mynd af því sem koma skal. Ástæðan fyrir því er sú að kveðið er á um einstaka þætti sem stjórnarflokkarnir eru ekki einu sinni sammála um að eigi að gerast. Mig langar að nefna að það birtist ágætlega í þessu máli hversu ósamstiga ríkisstjórnin er. Ef maður ber þessa ríkisfjármálaáætlun saman við til dæmis samþykktir á landsfundi Framsóknarflokksins þá skil ég ekki til hvers menn leggja hana fram, til hvers við eyðum tíma okkar í að fara í gegnum þetta skjal þegar það er algerlega kristaltært, það kemur fram á bls. 22 og á fleiri stöðum, að ríkisfjármálaáætlunin gerir ráð fyrir sölu ríkisins á 30% hlut í Landsbankanum á árunum 2015 og 2016. Á landsfundi Framsóknarflokksins var það skýrt að menn vildu ekki sjá neina sölu á hlut í Landsbankanum þar. Það hefur líka komið fram í máli einstakra þingmanna og ég nefni til dæmis hv. þm. Frosta Sigurjónsson, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins fyrir Framsóknarflokkinn, það hefur komið fram mikil andstaða við þetta. Ef við erum með ríkisfjármálaáætlun sem byggir meðal annars á þeim þætti, sem mér er mjög til efs að geti orðið að veruleika á meðan þessi ríkisstjórn situr vegna þess hversu ósamstiga menn eru í málinu, spyr ég mig hvers vegna menn leggja hana fram. Af hverju taka þeir hana ekki aftur og vinna hana og koma með skýra mynd af því sem koma skal á næstu árum í staðinn fyrir að leggja fram eitthvað svona? Halda menn í alvöru talað að það geti gerst að 30% hlutur í Landsbankanum verði seldur, eða brot af því, á þessu ári? Halda menn það í alvörunni? Nei, það mun ekki gerast. Það eru svona atriði á fleiri stöðum sem ég skil ekki af hverju menn leggja fram. Það er ekkert að því, það er engin uppgjöf í því þótt menn taki áætlunina aftur og lagi hana til þannig að hún gefi raunverulega mynd af því sem koma skal en ekki af óskum einstakra aðila. Hún verður að sýna raunverulega mynd af því sem ríkisstjórnin ætlar að gera. Virðulegi forseti. Það eru fleiri hlutir sem ríkisstjórnin er ósamstiga í og verður nefna niðurlagningu Bankasýslunnar. Við erum að fara að ræða það mál á eftir og einnig sölu eignarhluta í bönkunum í frumvarpi sem er á dagskrá og hæstv. fjármálaráðherra mun tala fyrir síðar á þessum fundi. Eins og ég hef nefnt get ég ekki séð að stjórnarflokkarnir séu sammála um þessi mál þannig að ég velti fyrir mér til hvers við stöndum hér og erum að fara að ræða málið þegar við getum notað tímann í önnur mál sem raunverulega skipta máli, ekki síst í því umhverfi sem við erum í í dag þar sem allt logar á vinnumarkaði. Við gætum verið að gefa frá þinginu raunhæf skilaboð um það sem koma skal og leggja fram mál sem geta haft áhrif í kjaradeilunum. Þessi mál gera það ekki. Við heyrðum síðast í dag hversu ósamstiga menn eru, t.d. um mál sem lúta að stórum málum eins og verðtryggingu og fleiru sem er orðið algerlega ljóst að ríkisstjórnin mun ekki gera neitt í að afnema. Hvers vegna er ég að tala um þetta? Vegna þess að það skiptir alveg gríðarlega miklu máli að við sendum skýr skilaboð í öllum störfum okkar á Alþingi. Ég vil að við nýtum tíma okkar betur og mér finnst tíma okkar ekki vel varið ef við erum að ræða mál sem erfitt er að sjá að geti raunverulega gefið þá mynd sem okkur ber að gefa. Það skiptir máli vegna þess að núna standa yfir gríðarlega erfiðar kjaradeilur á vinnumarkaði. BHM er í verkfalli, Starfsgreinasambandið fer í verkfall á fimmtudaginn ef ekki um semst, VR, Verslunarmannafélag Reykjavíkur og Landssamband verslunarmanna voru að slíta viðræðum fyrr í dag, sömuleiðis Flóabandalagið og þarna bætast við hvorki meira né minna en 56 þúsund manns sem fara í verkfall í næsta mánuði ef ekkert breytist og menn ná ekki saman. Það er sú alvarlega staða sem er uppi og það er umhverfið sem við erum í núna, þess vegna skiptir miklu máli að við sendum út skýr skilaboð. En í staðinn erum við að ræða mál eins og ríkisfjármálaáætlun þar sem er ekkert sem sendir slík skilaboð, það er ekki verið að gera annað, og nú ætla ég að nefna nokkur atriði, en að ýta enn frekar undir óöryggi gagnvart ákveðnum málum og það vekur upp fleiri spurningar en svör um það hvert menn stefna. Ég nefni til dæmis virðisaukaskattskerfið. Það er fjallað um það hér og talað um að það eigi að einfalda á næstu árum og gera öflugra. Það stendur, með leyfi forseta: „Endurskoðun virðisaukaskattskerfisins verður einnig haldið áfram með það fyrir augum að færa kerfið í einfaldara og nútímalegra horf og styrkja það sem tekjuöflunartæki.“ Við heyrðum í hv. þm. Willum Þór Þórssyni í andsvari áðan og er alveg ljóst að hugur hans stefnir að því að einfalda kerfið með því að fækka þrepum og við vitum öll hvað það þýðir. Hækkunin á matarskatti sem við sáum fyrir jól var aðeins byrjunin. Menn munu halda áfram að hækka matarskattinn. Hvaða skilaboð er verið að senda út til þeirra sem berjast fyrir bættri lífsafkomu, og það með réttu, til fólks sem er með allt of lágar tekjur og fær allt of lítinn skerf af samfélagskökunni og allt of litla hlutdeild í henni? Samfélagskakan er stór. Við höfum það gott en við skiptum kökunni ekki réttlátlega á milli þeirra sem búa hér. Um það snúast deilurnar á vinnumarkaði núna. Þetta eru grundvallarspurningar sem menn krefjast svara við og þeim er svarað svona: Í nafni einföldunar á að hækka skatta á þá sem verja stærsta hlutfalli tekna sinna í nauðsynjavörur. Það eru svör ríkisstjórnarinnar. Það eru svörin sem menn fá út úr þessari þingsályktunartillögu. Það eru fleiri atriði sem fá mann til að hugsa og þau svara ekki endilega spurningum manns heldur situr maður frekar upp með fleiri spurningar. Það er til dæmis útgjaldaramminn og áætlanir um útgjaldaaukningu. Gert er ráð fyrir því að verðbólgan eigi eftir að vera um 2,5–2,7% á því tímabili sem áætlunin tekur til. Þá vekur það mann til umhugsunar hvers vegna aukningin á heildarútgjöldunum milli áranna 2016 og 2017 nær því ekki. Það hlýtur að benda til þess að menn geri ráð fyrir því að skera niður á þeim tíma og það um þó nokkra fjármuni. Mér finnst ekki hægt að leggja fram þingsályktunartillögu sem kveður á um slíkt öðruvísi en segja okkur hvernig það á að gerast. Við höfum séð, og það er að mörgu leyti dregið ágætlega saman hér, hvernig ríkisstjórnin forgangsraðar. Henni þykir eðlilegt, eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni, að lækka skatta á þann hátt að losa sig við tekjur upp á 10,7 milljarða, með því að framlengja ekki auðlegðarskattinn og svo á orkuskattur að renna sitt skeið á enda árið 2016. Þar eru 2,2 milljarðar. Menn nefna ekki mikið auðlindagjöldin og veiðigjöldin þar sem menn afsöluðu sér líka tekjum o.s.frv. Á sama tíma kallar stór hópur í þjóðfélaginu eftir því að kjör hans verði bætt þannig að lífsafkoma fólks verði betri. Því kalli svarar ríkisstjórnin með ríkisfjármálaáætlun sem gefur til kynna að skattar verði hækkaðir á þá sem lægstar hafa tekjurnar í gegnum hækkun á virðisaukaskatti og að skorið verði niður á árunum 2016–2017.
Herra forseti. Mig langaði aðeins að koma hér aftur og gera að umtalsefni nokkur mál sem ég kom ekki inn á í fyrri ræðu minni. Það er fyrst kannski um þessi viðmið og ég held að við séum öll sammála um að við viljum lækka vexti ríkissjóðs. Við ítrekuðum það mjög þegar við ræddum hér um skuldaniðurgreiðslu ríkisstjórnarinnar að við töldum þeim fjármunum betur varið m.a. í niðurgreiðslu vaxtaberandi skulda ríkissjóðs sem mjög mikið er fjallað um í þessari fjármálaáætlun. Ég held að það hljóti að teljast ekki ábyrg afstaða af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar það kemur fram hér að vaxtakostnaður hér á landi sem hlutfall af heildarútgjöldum er um það bil tvöfalt hærri en meðaltal Evrópusambandsríkjanna, 11% á móti 5,6% hér að meðaltali árið 2013 og þá var það 6,7% í Grikklandi þannig að við fáum mun lakari kjör en margar aðrar þjóðir. Í ljósi þess er afskaplega sérstakt að ríkisstjórnin skyldi nýta þá fjármuni sem hún taldi sig hafa til ráðstöfunar í niðurgreiðslu. Það er mjög mikið um þætti í þessari tillögu sem eru óljósir hvað varðar afkomu ríkissjóðs, m.a. áhrif Íbúðalánasjóðs og stór hluti þar er í rauninni fyrst og fremst vegna títtnefndrar skuldaniðurgreiðslu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst að það sé eitthvað sem þurfi að ræða mjög ítarlega. Hér er rætt um efnahagshorfur ríkissjóðs og að tekjur ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu munu lækka nokkuð á næstu árum og kemur þar tvennt til. Stórir óreglulegir liðir munu dragast saman og síðan eru það breytingar á skattkerfinu. Þar er um að ræða brottfall tímabundinna skatta og aðgerða ríkisstjórnarinnar við að lækka skattbyrði heimila og fyrirtækja. Svo er hér sagt að á móti lækkun skatttekna af þessum sökum vegi jákvætt samspil efnahagsframvindunnar og breytinga skattkerfisins sem verði hagstætt tekjuöflun þegar líður á tímabilið. Við höfum auðvitað gagnrýnt það mjög, vinstri græn og aðrir í stjórnarandstöðunni, hvernig farið var með hina ýmsu tekjuskattsstofna sem við þurfum svo sannarlega enn þá á að halda. Eins og ég hef rakið í andsvörum í dag er þjóðarsjúkrahúsið okkar mjög illa statt, við erum að skera niður í menntakerfinu o.s.frv. Við erum ekki komin á þann stað að við höfum í raun tækifæri til að afsala okkur þeim tekjum sem ríkisstjórnin rekur hér og er afskaplega ánægð með að því er virðist. Á sama tíma er fyrirliggjandi 3 milljarða kr. halli á Landspítalanum og fyrirsjáanlegt að þar verður mjög erfitt fram undan í ljósi þess sem búið er að eiga sér stað. Sú sýn sem hér birtist er því ekki sú sem ég mundi vilja sjá. Það er eitt að vilja lækka skuldir en annað er aðferðafræðin sem við viljum nota. Hér er ekki horft á lykilforsendu hagvaxtar, þ.e. jöfnuðinn, með því að leggja til hugmyndir um að skattþrep verði bara eitt í tekjuskatti og í virðisaukaskatti. Það er ávísun á ójöfnuð, enn meiri ójöfnuð en þegar er að myndast. Og það dugar ekki þegar fjármálaráðherra segir að hér sé orðinn of mikill jöfnuður, hann er þá á kostnað þeirra sem minnst hafa og það er greinilega stefnan hér því bætur til þeirra sem minnst hafa, eins og almannatryggingar, eiga að hækka um 1% umfram verðbólgu á árunum 2016–2019. Við Vinstri græn getum ómögulega fellt okkur við þann ójöfnuð sem birtist í þessu plaggi og þess vegna viljum við ræða það mjög ítarlega.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu sem varpaði vel ljósi á ýmsa veikleika þessa frumvarps. Ég tek undir það með henni að það er sannarlega þörf á að ræða frumvarpið ítarlega. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé mjög gott að svona áætlun komi fram. Það er í samræmi við þingsköp sem voru samþykkt 2011 og eitt af því sem fyrri ríkisstjórn bjó sig undir að gera. Reyndar lagði hún líka fram sérstakar greinargerðir með fjárlagafrumvörpum sínum sem núverandi ríkisstjórn eiginlega rauf á síðustu tveimur árum þannig að það er mjög jákvætt að þetta kemur fram. Kannski er það besta við þetta, fyrir utan að þetta er gott tæki til að skipuleggja inn í framtíðina, að það birtist nokkuð vel og skarpt hvaða stefna það er sem hæstv. núverandi ríkisstjórn fylgir. Þá kemur í ljós, fyrir utan hina ýmsu veikleika sem við höfum nú verið að reifa hér í dag, að það er ekkert pláss fyrir nýjan landspítala í þessum áætlunum ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi kemur fram að gert er ráð fyrir því að það séu 1,6% af vergri landsframleiðslu sem fari í innviði samfélagsins í uppbyggingu, meðal annars í samgöngur. Hvað þýðir það? Það þýðir að það er hvergi borð fyrir báru fyrr en þeim verkefnum sem núna eru í framkvæmd lýkur. Það er auðvitað partur af veikleikum. Auðvitað vita allir að það mun verða ráðist í landspítala, það mun verða ráðist í auknar samgönguframkvæmdir til dæmis. Og er hv. þingmaður ekki sammála mér um það að þegar þetta er tekið, og einnig sú óvissa sem blasir við um afnám gjaldeyrishafta, um kjaradeilurnar og einnig um sölu á hlut í Landsbanka, sem annar stjórnarflokkurinn er andsnúinn - þýðir það ekki í reynd að stoðirnar undir þessari áætlun eru ákaflega feysknar áður en búið er að samþykkja hana?
Herra forseti. Jú, ég er svo sannarlega sammála því sem hv. þingmaður kom hér inn á. Ég er alveg sammála því að það er gott að þessi þingsályktunartillaga kom fram. En það sem segir í þingsköpum, ég skil það sem svo - og nú ætla ég að fá að lesa hér upp: „Sá ráðherra er fer með fjárreiður ríkisins skal leggja fyrir Alþingi, eigi síðar en 1. apríl ár hvert, tillögu til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda fjárlaga næsta fjárlagaárs (ramma), svo og greinargerð um breytingar á tekjuöflun ríkisins. Með tillögunni skal fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára þar á eftir. Tillögunni skal vísa til fjárlaganefndar eftir fyrri umræðu.“ Ég lít svo á að rammar séu um málaflokka. Þess vegna hef ég sagt að mér finnst þetta bara vera hálft plagg. Ég hefði viljað fá rammana þannig að ég geti byrjað að ræða þá hér, þ.e. hvernig þetta skiptist niður á ráðuneytin. Síðan fái það að vinna áfram hér í sumar og svo tökum við ítarlega umræðu næsta haust. Mér finnst við vera að lenda á sama stað næsta haust með það að taka gríðarlega langan tíma í fjárlagaumræðuna í staðinn fyrir að fram hefðu komið drög að slíkum ramma. Ég er alveg sammála því og hef einmitt rætt það, ég hef miklar áhyggjur af þeim óvissuþáttum sem hér eru og þetta eru mjög veikar stoðir. Ég held að þessu plaggi verði algerlega umbylt. Ég held að það standi ekki steinn yfir steini hér af því að það er ekkert útfært, höftin eru ekki útfærð, hvað gerist við losun hafta. Launaforsendurnar eru algerlega óraunhæfar, við vitum það. Engar nýframkvæmdir í samgöngum, samgönguáætlun er ekki komin fram, það er ekki gert ráð fyrir henni. Þetta er mjög óeðlilegt og hvað þá með Landspítalann eins og við höfum komið inn á áður. Þess vegna finnst mér þetta ekki vera hið stefnumarkandi plagg sem ríkisstjórnin stærir sig af að leggja fram.
Herra forseti. Ég er sammála því sem hv. þingmaður sagði, hún lýsti hér ákveðnum ferli sem hún hefði gjarnan viljað að væri fylgt í þessu máli. Ef honum væri fylgt mundi plaggið vísast verða betra en það er núna en það er líka annar ávinningur af því að fara þá leið. Hann er sá að þingið fær meiri völd og það skiptir miklu máli. Kannski má segja að svona áætlun, sem er eins konar vísir að fjárlögum til fjögurra ára ásamt fjárlögum hvers árs séu sterkustu stýritækin sem er hægt að hafa uppi til að hafa áhrif á gang samfélagsins. Við höfum verið sammála því, að því er mér hefur heyrst, flestir þingflokkar, bak bankahruninu að færa ætti aukin völd til þingsins. Mér hefur fundist það hafa tekist vel með ýmsu móti. Ég bendi til dæmis á að hér er komin sérstök nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem er farin að hafa áhrif og þetta skiptir allt saman máli. Ég er þeirrar skoðunar eigi að síður að það sé jákvætt að ríkisstjórnin hefur stigið það skref að leggja fram svona áætlun. Það má kannski segja að fall sé fararheill um leið og ég er sammála hv. þingmanni um það að þessu plaggi verður alveg örugglega umbylt, og ekki bara vegna þrýstings frá stjórnarandstöðunni, vegna þess að ég á nú eftir að sjá hv. þingmenn stjórnarliðsins samþykkja margt sem þarna er að finna. En alla vega, þetta er fyrsta skrefið þannig að ég er reiðubúinn til að taka þessu af nokkru umburðarlyndi hjá hæstv. ríkisstjórn, hún er að marka nýjan farveg fyrir mál af þessu tagi. Það breytir ekki hinu að það er okkar hlutverk sem hér sitjum, ekki síst í stjórnarandstöðunni, að benda á veikleika vegna þess að af þeim er hægt að læra. Og af því að við erum stödd í miðri kjaradeilu, sem er að bresta á með sívaxandi þunga á degi hverjum, hvernig heldur hv. þingmaður að það virki á opinbera starfsmenn þegar ríkisstjórn, sem er nýbúin að gera mikla og góða samninga við lækna og kennara, dregur upp plagg eins og þetta sem gerir ráð fyrir því að aðrir opinberir starfsmenn fái 2% kaupmáttarhækkanir?
Herra forseti. Ég er nokkuð viss um að þeir sem bíða eftir því að ná samningum við ríkið, hvort sem það er BHM eða Starfsgreinasambandið eða hverjir það eru sem eru í verkfallsaðgerðum eða á leiðinni í slíkar aðgerðir - að auðvitað er þetta algerlega óraunhæft og óboðlegt að ætla að bjóða fólki með rúm 200 þúsund á mánuði, með lægstu taxta, 2,5 eða 3% launahækkun. Ég held að við séum öll sammála um það og þess vegna hef ég einmitt gagnrýnt þetta með þann grunn sem hér er lagður. Ég er ekki sammála því að vel hafi tekist til að öllu leyti. Ég tel að okkur hafi tekist betur til að sjálfsögðu í fyrri ríkisstjórn en hér finnst mér í síauknum mæli núverandi ríkisstjórn vera að færa til sín völd. Mér finnst framkvæmdarvaldið í hverju frumvarpinu á fætur öðru vera að draga til sín völd. Þess vegna hefði ég viljað sjá miklu meira fært út hér eins og til dæmis með þessa ramma sem frumvarp um opinber fjármál á að færa okkur og þetta er kannski vísir að þeirri hugsun. En það er svo erfitt að segja að þetta sé stefnumörkun ef við sjáum ekki í hvaða málaflokka ætlunin er að veita fjármagn. Vissulega sjáum við hér ákveðna stefnu, við sjáum klárlega skattastefnu og ég held að við séum sammála um að hún hugnast okkur ekki, en stóra samhengið eru málaflokkarnir. Hvernig ætla menn að taka 1% niðurskurð í menntamálum, hvar ætla þeir að taka það í heilbrigðismálum o.s.frv.? Hvar á að koma niður? Hvar sjá menn, þeir sem þetta smíða, færi fyrir þetta aðhald í ljósi aðstæðna? Það er þetta sem kemur hvergi nokkurs staðar fram í frumvarpinu. Hvort sem það er Bankasýslan, stjórnarráðsfrumvarpið eða annað eru ráðherrar hér í auknum mæli að draga til sín völd frá þinginu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór yfir óvissuþætti og mig langar svolítið að halda áfram með það mál vegna þess að það eru stórir óvissuþættir tíndir til í ríkisfjármálaáætluninni. Efst á listanum á bls. 24 er talað um kjarasamninga og ef þeir verði ekki í lagi geti þeir haft áhrif á verðbólgu, gengi krónunnar, vaxtastig, samkeppnisstöðu atvinnugreina, viðskiptajöfnuð o.fl., þannig að það eru höfð uppi mikil varnaðarorð gagnvart kjarasamningum. Hins vegar er ekki minnst á afnám hafta, ef ég man rétt, nema ofarlega á bls. 5 þar sem er rætt um kjaramál. Þá er aftur verið að segja: Við skulum passa okkur á því að gera ekki kjarasamninga sem gætu ógnað stöðugleikanum vegna þess að þá lendum við í vandræðum með afnám hafta. Þá er það þetta stóra mál sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að sé liður í eða einn áfangi í afnámi hafta, að setja á stöðugleikaskatt og af honum muni hundruð milljarða koma í ríkissjóð. Að vísu hefur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagt að afnám hafta sé flókið og margþætt og að stöðugleikaskatturinn sé ekki til tekjuöflunar heldur til að stuðla að stöðugleika, en í öllu falli: Finnst hv. þingmanni ekki undarlegt að í ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára sé ekki tekið mið af afnámi hafta og afleiðingum þess til góðs eða ills fyrir ríkisfjármálin?
Virðulegi forseti. Jú, svo sannarlega er ég sammála því. Á bls. 10 er örlítil umfjöllun um losun hafta sem er eiginlega svolítið „bla bla bla“, það er eiginlega bara þannig. Það er talað um að leiðarljósið sé að við lendum ekki að nýju í greiðslujafnaðarvanda, áhættuþættir séu aflandskrónur, við bætist útflæði vegna samningsbundinnar greiðslna af skuldbindingum innlendra aðila í erlendri mynt og vandinn við losun hafta felist í því að fjármagn gæti leitað út úr hagkerfinu o.s.frv. Það er í rauninni ekkert annað en það sem við kannski spjöllum um okkar á milli eða eitthvað slíkt, það er ekkert tekið fram hvað gerist eða hvernig menn sjá þetta fyrir sér, það eru engar sviðsmyndir settar upp. Ég get vel skilið að það geti verið erfitt að setja þetta fram. En neðst í þessum kafla, 2.2.1., um losun hafta, segir, með leyfi forseta: „Gerð er grein fyrir árangri við undirbúning að losun hafta í greinargerð ráðherra sem birt er tvisvar á ári, nú síðast 18. mars 2015.“ Við höfum rætt töluvert um losun hafta og upplýsingaflæði hér á milli og hvernig því hefur verið háttað - eða ekki háttað, og í ljósi þess að við vitum að þetta stendur og fellur með losun hafta er mjög skrýtið hvað það fær lítið vægi hér. Og ég segi og er búin að segja það í dag að það er auðvitað afskaplega sérstakt að gera ekki ráð fyrir hærri launaáætlunum. Kannski er eiginlega verið að misbjóða fólki sem er núna í kjarabaráttu að stilla þessu upp þannig að ef fólk ætli að fara fram á meira en það sem hér er lagt til, sem er auðvitað algert lágmark, fari allt fjandans til og hafi m.a. áhrif á hvernig framvindan verði við losun hafta.
Herra forseti. Hv. þingmenn hafa í umræðunni í dag og eins fyrir helgi fagnað því að þessi stefna sé komin fram, það sé mjög mikilvægt að ræða stefnuna og fá að vita hver séu helstu málin inn í kjörtímabilið, líka til að maður sjái hvað það er sem stjórnarflokkarnir eru sammála um að gera. Við lentum nú í því að ræða fjárlagafrumvarp sem þingflokkur Framsóknarflokks afgreiddi frá sér með fyrirvara. Þar með vissi maður ekki alveg hvernig ætti að taka frumvarpinu því það var greinilega ekki eining um það og ljóst að miklar breytingar yrðu á því gerðar. Í þessari stefnu er strax kominn fram ágreiningur á milli stjórnarflokkanna, og stærsta málið þar er kannski sala á 30% hlut í Landsbankanum. Hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd og þar er verið að vinna með frumvarp um opinber fjármál. Þar er gert ráð fyrir að ríkisfjármálastefna sé rædd og samþykkt á þingi og síðan sé áætlun rædd árlega. En ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér að sú ríkisáætlun verði með öðrum hætti en sú sem við erum að skoða hér. Það hefur verið rætt um að hún sé ekki nógu nákvæm, stefnumálin fái ekki nægilegt rými, það vanti ramma fyrir hvert og eitt ráðuneyti o.s.frv. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér breytingar sem fylgja í kjölfar laga um opinber fjármál?
Virðulegi forseti. Það er kannski hluti af því eins og ég sagði áðan að leggja fram svona áætlun að mínu viti að við sjáum inn í ráðuneytin, þ.e. að við getum tekið málaflokka fyrir og rætt útgjaldaskiptinguna, hvernig fjármunum er skipt niður á hvert ráðuneyti. Við erum að ræða frumvarp um opinber fjármál í nefndinni og ég hef aðeins af því áhyggjur að við missum svolítið völdin til framkvæmdarvaldsins ef það verður að veruleika eins og það lítur út í dag, þótt ég telji að við séum að reyna að vinna það eins vel og hægt er og auðvitað verður ekki bæði haldið og sleppt í því, ég þekki það nú. En ég mundi gjarnan vilja að allar nefndir þingsins fengju sinn málaflokk til umfjöllunar, ef það er það sem hv. þingmaður er að spyrja um. Allsherjar- og menntamálanefnd fengi þann hluta frumvarpsins sem sneri að menntamálum og allsherjarmálum, velferðarnefnd fengi velferðarhlutann o.s.frv., þannig að við fengjum faglega umfjöllun um málaflokkana. Það er það sem við heyrðum af í Svíþjóð, af fjárlaganefndinni þar, þar er þetta gert með þeim hætti, sáralitlar breytingar gerðar og meiri agi ríkjandi. Ég held að það mundi gera alla þingmenn meðvitaða um hvað er í raun á þeirra sviði sem þeir eiga að sjá um það árið í nefndarstarfinu. Það gerir þingmenn væntanlega líka virkari í fjárlagaumræðunni vegna þess að það er kannski fyrst og fremst við fjárlagafólkið sem tökum þátt í þeirri umræðu og yfirleitt ekki mannmargt í salnum þannig að ég held að það mundi auka vitund fólks um fjárlögin.
Herra forseti. Við ræðum ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði um að kannski væru stoðirnar undir þessari ríkisfjármálaáætlun feysknar, eins og hann orði það, kom upp í huga mér baráttusöngur sem sunginn verður víða 1. maí á baráttudegi verkafólks: Fram, þjáðir menn í þúsund löndum. Þar kemur fyrir „fúnar stoðir burtu vér brjótum“ og „að byggja réttlátt samfélag“. Þannig hugsa ég og örugglega margir og þeir sjá ekki endilega þetta réttláta samfélag birtast í þessari ríkisfjármálaáætlun, því miður. Ég tek undir það sem hefur komið fram hjá mörgum hv. ræðumönnum á undan mér að það er gott að gera áætlanir fram í tímann fyrir heildarramma ríkisfjármála og síðan falla fjárlög hvers árs inn í þann ramma. En eins og þessi rammi lítur út sýnist mér að þar sé þröngur stakkur sniðinn hvað varðar margar framkvæmdir og áform sem hafa verið uppi um uppbyggingu samfélagsins í kjölfar hins mikla efnahagshruns, sem við erum smátt og smátt að vinna okkur út úr. Mér finnst ánægjulegt að í þingsályktunartillögunni kemur fram að hagkerfið okkar hafi farið að taka við sér strax árið 2010 og að það hafi náðst heildarjöfnuður í fjármálum ríkisins árið 2013. Það er vissulega ánægjulegt og við þurfum að standa vörð um afkomu ríkissjóðs því að þannig stöndum við vörð um uppbyggingu þess velferðarsamfélags sem við viljum sjá. Það eru sem betur fer mörg teikn á lofti um að efnahagur þjóðarinnar fari batnandi vegna öflugra atvinnugreina, eins og sjávarútvegs, ferðaþjónustu, tæknigeirans, hugbúnaðargeirans og margt annað má telja upp. Þá vekur það athygli mína og áhyggjur hversu lítið hlutfall eða aukning er í innviðauppbyggingu í samfélaginu. Mér finnst mikið áhyggjuefni að verið sé að tala um að minnka samneyslu og færa yfir í einkaneyslu á næstu árum. Það er kannski ekkert óeðlilegt miðað við að hægri ríkisstjórn situr við völd að hún skuli fara þá leið, en það er auðvitað þvert á vilja okkar sem viljum jöfnuð í landinu og berjumst fyrir réttlátari skiptingu þjóðartekna. Það kemur líka fram í ríkisfjármálaáætluninni að fjárfestingarstefna eigi að vera 1,2% af vergri landsframleiðslu. Það er langt frá því að vera nægjanlegt hlutfall til að halda í þá þörf sem er innbyggð í uppbyggingu innviðasamfélagsins, hvort sem maður tekur dæmi úr vegakerfinu, um samgöngur innan lands, eða af uppsafnaðri viðhaldsþörf í hinum ýmsu stofnunum sem skipta máli innan velferðarkerfisins, heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins. Við getum talið upp alla þá þætti. Á mörgum stöðum hafa menn þurft að þreyja þorrann, ekki verið fjárfest lengi og niðurskurður og samdráttur vegna þess erfiða efnahagshruns sem varð. Við sjáum ekki að verið sé að taka neitt sérstaklega á í þeim málaflokkum heldur aðeins reynt að halda dampi og sáralítið lagt í og ég hef virkilegar áhyggjur af því hvað það mun þýða. Það hefur verið komið inn á ýmsa hluti, eins og hvað verður með uppbyggingu nýs landspítala, hverju sé gert ráð fyrir í þeim efnum. Það er líka horft til þess hvernig við ætlum að búa að öldruðum næstu árin með uppbyggingu hjúkrunarheimila, sem vissulega er mikil þörf fyrir, og líka til hins mikla bagga sem hvílir á ríkissjóði varðandi innborganir í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Allt kallar það á að gert sé ráð fyrir því í þeim ramma sem lagt er upp með. Ég hef einnig miklar áhyggjur af launamálunum af því að ríkið gerir ráð fyrir því hvað varðar laun til opinberra starfsmanna, sem fellur undir þennan ramma, að einungis verði 2% kaupmáttaraukning. Ég tel það algerlega vanáætlað, en það er ekki gert ráð fyrir meiru. Svo vöktu mikla athygli þau orð hæstv. fjármálaráðherra sem komu fram á dögunum að mögulega hafi verið gengið of langt í að jafna kjörin í landinu. Ég held að mörgum blöskri að hæstv. fjármálaráðherra skuli taka svo til orða. Í ríkisfjármálaáætluninni er á bls. 10 fjallað um vinnumarkaðinn og segir, með leyfi forseta: „Við gerð kjarasamninga í árslok 2013 og ársbyrjun 2014 náðist samstaða meðal aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda um að stuðla að stöðugu verðlagi og auknum kaupmætti með hóflegum launahækkunum. Niðurstaðan varð sú að samið var til skamms tíma um 2,8% launahækkanir með góðum árangri. Samningarnir reyndust lykillinn að þeim stöðugleika sem náðist á árinu 2014 og 5,3% vexti kaupmáttar launa, en kaupmáttur launa hefur ekki aukist jafn mikið um langt árabil.“ Orð hæstv. fjármálaráðherra stangast ansi mikið á við það sem kemur þarna fram. Þar er því hrósað að launin á almenna markaðnum hafi ekki hækkað um nema 2,8% í síðustu kjarasamningnum, það hafi skilað góðum árangri og varðveitt stöðugleika, en núna talar hæstv. ráðherra um að mögulega hafi verið gengið allt of langt í því að jafna kjörin. Mér finnst það til háborinnar skammar að hæstv. fjármálaráðherra leyfi sér að tala niður til þess fólks sem þarf að lifa á 214 þús. kr. á mánuði brúttó, og þá á eftir að draga frá ýmis launatengd gjöld. Ég held að það sé ekki mikill skilningur á þeim bænum á því að það sé uppsöfnuð þörf, bæði í opinbera geiranum og á almenna vinnumarkaðnum, fyrir að bæta kjörin. Ríkisvaldið getur ekki leyft sér að horfa fram hjá því og kasta svona sprengju fram í þær erfiðu aðstæður á vinnumarkaði sem vissulega er nú við að etja.
Herra forseti. Það gladdi mig ósegjanlega að mér tókst að vekja upp gamalt baráttuminni hjá hv. þingmanni sem fór hér með uppáhaldslínur mínar úr alþjóðasöng jafnaðarmanna. Við ættum auðvitað að taka okkur saman um það einhvern tíma að syngja hann héðan úr þessum ræðustól, sérstaklega á þessum kjaradeilutímum. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni að ég hefði farið yfir það sem ég taldi vera feysknar stoðir í þeirri áætlun sem við ræðum hér. Ég hafði þó ekki algerlega lokið upptalningu minni á því. Ég vek eftirtekt hv. þingmanns til dæmis á því að á bls. 19 í greinargerðinni er að finna töflu sem sýnir áætlaða afkomu ríkissjóðs til ársins 2019, þ.e. bata frá fyrra ári, og það er dálítið fróðlegt að lesa út úr þeirri töflu. Niðurstaðan er eiginlega sú að þar sé um ákaflega hægfara bata að ræða sem mætti eiginlega helst kalla kyrrstöðu. Þar kemur fram að á milli yfirstandandi árs og 2016 er batinn 0,0% á frumjöfnuði ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Milli 2016 og 2017 er hann að vísu kominn upp í 1% en það gengur allt saman til baka árið eftir vegna þess að þá versnar frumjöfnuðurinn aftur um 0,7%, lagast svo á síðasta árinu um 0,1%. Frumjöfnuðurinn er sem sagt nánast óbreyttur á öllu tímabilinu og hann er ekkert að lagast. Af því tilefni er kannski rétt að rifja upp að þegar við vorum hér í ríkisstjórn voru þrjú stökk tekin á því kjörtímabili millum ára. Þetta tek ég sem dæmi um veikleika og mig langar til að spyrja hina vösku baráttukonu sem fór hér með línur úr alþjóðasöng jafnaðarmanna áðan: Hvað finnst henni um það sem ríkisstjórnin sýnir þarna á spilin, sem er í reynd gagnvart opinberum starfsmönnum ekkert annað en 2% kaupmáttaraukning á sama tíma og búið er að gera stóra samninga við bæði lækna og kennara?
Herra forseti. Þetta eru ekki góðar fréttir fyrir launafólk í landinu. Það verður bara að segjast eins og er að ríkisstjórnin hefur ekki mikinn skilning á þörf fyrir það að bæta kaupmátt launafólks og þá er ég að tala um þann hluta launafólks sem hefur setið eftir. Mér finnst oft í umræðunni bæði hjá hæstv. fjármálaráðherra og öðrum að verið sé að reyna að etja saman því launafólki á almenna vinnumarkaðinum sem þarf að búa við kjör upp á kannski 200–250 þús. kr. á mánuði, sem er auðvitað allt of lítið, og þeim sem eru í opinbera geiranum, t.d. þeim sem eru í BHM og eru nú í verkfallsátökum og fá kannski eftir langt nám rúmar 300 þús. kr. á mánuði. Það er eins og verið sé að etja þessum stéttum saman og láta það ganga út á það að vera alltaf í eilífum samanburði á milli, það megi aldrei draga saman milli ákveðinna hópa, þá sé allt ómögulegt, eins og mér fannst liggja í ummælum hæstv. fjármálaráðherra um að ef laun hefðu ekki hækkað svo mikið á almenna vinnumarkaðinum þá væru kannski stéttir innan BHM sáttar við sinn hlut. Ég hef miklar áhyggjur af því að frumjöfnuður sé í raun óbreyttur og hef áhyggjur af þessum hægfara bata og jafnvel kyrrstöðu. Það er auðvitað af því að ríkið hefur afsalað sér miklum tekjum, hátt í 30 milljörðum. Það hefur eitthvað að segja í öllu heildarsamhenginu og því hve hægfara bati er í raun og veru á ferðinni, þegar við ættum að vera á blússandi ferð upp á við.
Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að ríkið hefur afsalað sér gríðarlegum tekjum og er hægt að finna gott yfirlit um það á bls. 32 í greinargerðinni. Þar kemur fram samtala ef maður leggur allt saman sem er upp á 27,6 milljarða, ef ég man rétt. Það er [[Árlegt afsal.]]árlegt afsal. En ég vek eftirtekt hv. þingmanns á því að þar er þó ekki tekið tillit til lækkunar á veiðigjöldum og ekki tekið tillit til þeirra 5 milljarða lækkunar á tekjuskatti sem var fyrsta verk ríkisstjórnarinnar, svo það komi algerlega skýrt fram. Hv. þingmaður sagði að þessi áætlun væri ekki góðar fréttir fyrir þá sem nú standa í kjaradeilum. Herra trúr, mæli hún þingkvenna heilust. Það eru heldur ekki góðar fréttir fyrir okkur sem byggjum okkar starf á félagslegum jöfnuði að sjá gert ráð fyrir því, þegar við erum að vinna okkur upp í tiltölulega góðum árum, að samneyslan aukist um 1,6% á milli ára samkvæmt þessari áætlun. Fyrir hrun um 4% á ári. Þá sjáum við í hvað stefnir. [[Forseti hringir.]]Skatttekjur eiga að lækka hlutfall af vergri landsframleiðslu úr 29,9% niður í 26,7%. Allt stefnir hér að sama ósi.
Herra forseti. Já, það er verið að snúa frá þeirri stefnu sem var á síðasta kjörtímabili að jafna kjör í landinu. Eitt af því sem var vel gert á síðasta kjörtímabili var að koma á þessu þrepaskipta skattkerfi sem reyndist mjög vel fyrir lágtekjufólk og millitekjufólk. Nú heyrist mér að ríkisstjórnin sé að skoða það að stefna í eitt skattþrep sem er auðvitað mjög slæmar fréttir hvað jöfnuð varðar milli fólks í tekjum, mismunandi tekjum. Þetta er allt mikið áhyggjuefni. Menn eru búnir að afsala sér tekjum í veiðigjöldum eins og við þekkjum og það er einnig ójöfnuður í innheimtu veiðigjalda. Menn afsala sér auðlegðarskatti og orkuskatti og svo má lengi áfram telja. Svo allt stefnir þetta á einn veg. Ég held [[Forseti hringir.]]að við sem teljum okkur vera jafnaðarmenn og sósíalista þurfum að berjast hart gegn þeim ójöfnuði sem hér kemur fram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu og hún hefur gert að umtalsefni, ætlaði nú að reyna að komast í fyrirspurn um það fyrr í dag við fjármálaráðherra og ræddi það svo í ræðu sinni, furðulegar áhyggjur hæstv. fjármálaráðherra af vaxandi jöfnuði á Íslandi. Við þekkjum það, ég og hv. þingmaður, sem vorum hér á síðasta kjörtímabili með þá ábyrgð á okkar herðum ásamt öðrum í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, eða stuðningsmönnum þeirrar ríkisstjórnar, að rétta af ríkissjóð eftir fjármálahrun. Við tókum við ríkissjóði í 217 milljarða halla og skiluðum honum hallalausum í hendurnar á hægri stjórninni. Hér er ríkisfjármálaáætlunin sem sýnir hvert við stefnum eftir þann ótrúlega árangur. Ég hef áhyggjur - eða ég kem kannski inn á það í síðara andsvari. Ég er mjög hlynnt skattheimtu. Ekki vil ég innheimta skatta að óþörfu. Það þarf að vera gert af skilvirkni og við megum ekki íþyngja um of, en skattheimta á rétt á sér af því að með góðu tekjujafnandi kerfi er hún leið til þess að auka jöfnuð í samfélaginu. Hún aflar líka tekna fyrir samneysluna sem þýðir heilbrigðiskerfið, menntakerfið, löggæsla, og velferðarkerfið í heild sinni. En það er augljóst að þessi kerfi sem tóku á sig álögur vegna hrunsins eiga ekki að fá hlutfallslega til baka það sem þau hafa lagt til. Ég vil [[Forseti hringir.]]heyra hvaða áhrif hv. þingmaður telji að samneysluþátturinn hafi á jöfnuð.
Herra forseti. Ég held að við sem erum jafnaðarmenn höfum kannski verið allt of feimin við það að tala fyrir sanngjörnum sköttum. Sanngjarnir skattar þýða í raun að fólk þarf ekki að borga beint upp úr eigin vasa þá þjónustu sem það sækir, hvort sem það er í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu eða ýmsu öðru sem snýr að grunnþjónustu í samfélaginu. Með því að hafa skatta sanngjarna eftir efnum og aðstæðum er byrðunum dreift. En hægri stjórnin hefur auðvitað selt sig í kosningum út á það að hún bæti svo mjög kjörin með því að lækka skatta. Því miður hafa margir keypt þessa sölubrellu hjá þeim og haldið að hún þýddi batnandi kjör en hafa svo oftar en ekki fundið á eigin skinni hvað þetta þýðir í raun þegar þeir þurfa að sækja heilbrigðisþjónustu og tannlæknaþjónustu, samgöngur eru lélegar og engir fjármunir til uppbyggingar þeirra. Það er líka niðurskurður í menntakerfinu eins og við horfum upp á núna þar sem verið er að hrekja marga framhaldsskóla út á ystu brún. Þetta er ekkert annað en það að hæstv. ríkisstjórn kýs að skera niður til þessara málaflokka og ýta samfélagsþjónustunni út í einkaframkvæmdir. Við horfum fram á að ójöfnuður í landinu mun aukast og það er ekki gæfulegt því það er ekki nein sátt í samfélagi þar sem ójöfnuður heldur áfram að aukast.
Hæstv. forseti. Nei, það er engin sátt í slíku samfélagi. Það má sjá kröfuna á vinnumarkaði nú, það er krafan um félagslegt réttlæti. Fólk óttast að verið sé að stefna aftur inn á brautina með vaxandi ójöfnuði þar sem þeir ríkustu graðka til sín en meðaltekjufólk og lágtekjufólk situr eftir með skarðan hlut. Ég hef áhyggjur af því að um fjórðungur atvinnulausra er háskólamenntað fólk. Ekki eru lagðir nægir fjármunir til nýsköpunar og rannsókna sem er til þess fallið að auka verðmætasköpun í samfélaginu. Í stað þess er einblínt á hina hefðbundnu atvinnuvegi og í raun er ekki verið að fénýta auðlindirnar, t.d. fiskinn sem og ferðamennina sem koma hér til þess að njóta íslenskrar náttúru. [[Forseti hringir.]]Hvað segir hv. þingmaður um þessa stefnu stjórnvalda?
Herra forseti. Við vitum það vel að stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum er fyrst og fremst stóriðjustefna. Hún mætir nú ekkert sérstaklega vel því fólki sem hefur farið í háskóla og menntað sig á ýmsum sviðum, líka á félagsvísindasviðum, ekki bara í verkfræði og því sem að því lýtur. Það er ekkert hlúð að þeim mannauði sem í raun og veru þjóðfélagið hefur stutt við með háskólamenntuninni, með stuðningi samfélagsins, til að nýta þann mikla mannauð sem er til í landinu. Það er sorglegt að atvinnuleysi háskólamenntaðs fólks sé að aukast svo mikið og umhugsunarefni fyrir ríkisstjórnina. Hvar eru hennar áherslur í atvinnumálum? Mér finnst þær vera kolrangar og [[Forseti hringir.]]eiga enga framtíð fyrir sér og ekki er eftirspurn hjá ungu fólki eftir þeirri atvinnuuppbyggingu sem hér fer fram.
Hæstv. forseti. Ég hlýddi hér á ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, prýðisræðu, og hún kom víða við. Það er sannarlega jákvætt í þessari umræðu að við erum að ræða meginlínur, meginstærðir, heildarmyndina, og eins og í hefðbundinni stefnumótun nálgumst við það að vita hvert við viljum fara og þannig hefur umræðan verið. Það er það jákvæða við þetta. Það kemur sannarlega fram, bæði í umræðum og í þessari áætlun sem við ræðum nú, ríkisfjármálaáætlun hæstv. fjármálaráðherra, að til staðar eru óvissuþættir. Stóru óvissuþættirnir eru losun fjármagnshafta og deilur á vinnumarkaði. Það er bara eðli máls að við ræðum það hér og möguleikana í því. Það náðist árangur. Þar ætla ég að staldra við einn punkt í ræðu hv. þingmanns og bera fram spurningu í framhaldinu. Hún vitnaði til orða á bls. 10 þar sem rætt er um að aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstjórnin hafi náð samkomulagi um hógværa, hófstillta samninga fyrir rösku ári síðan. Mæld aukning kaupmáttar er 5,3% samkvæmt upplýsingum. Skildi ég hv. þingmann rétt að hún hefði viljað sjá meiri launahækkanir á kostnað kaupmáttar? Við deilum ekkert um það að 300 þús. kr. lágmarkslaun er eitthvað sem við viljum öll sjá. En spurningin er sem sagt þessi: Hefði hún viljað sjá meiri [[Forseti hringir.]]hækkanir, taxtahækkanir þá?
Herra forseti. Auðvitað vilja allir að launahækkanir og kaupmáttur haldist í hendur. Það gengur enginn fram í launabaráttu sinni og heimtar hærri laun og vill að fylgifiskurinn sé að verðbólga rjúki upp og kaupmáttur lækki í kjölfarið. En ég tel ekki að það eigi að vera einungis á herðum þeirra sem eru með frá rúmum 200 þús. kr. og kannski upp í 350 þús. kr. í laun á mánuði að varðveita stöðugleikann. Það er allt of lengi búið að hamra á því að fólkið með lægstu launin í þessu þjóðfélagi eigi að bera ábyrgð á stöðugleika þegar aðrir skammta sér laun eins og við höfum horft upp á til fjölda, fjölda ára í svo mörgum stéttum þar sem menn geta gert það án þess að spyrja Pétur eða Pál og þurfa ekki að fara í verkfall til þess að sækja sínar launakröfur með tilheyrandi kostnaði og öllu því sem því fylgir sem er ekki öfundsvert. Það er kominn tími til að sáttin sé við þann hóp þjóðfélagsins sem hefur unnið myrkranna á milli fyrir þessum lágu launum og sátt sé um að hækka þau án þess að launaskriðan fari alveg upp í alla toppa. Ég tel eins og kannski er alltaf verið að tala um að þjóðarkökunni sé ekki jafnt skipt. Ef við horfum á einstök fyrirtæki, ef þar innbyrðis væri eðlilegri skipting launa þá þyrfti ekki allt að fara á hliðina hér. En þegar sumir geta alltaf tekið sér hækkanir út fyrir [[Forseti hringir.]]sviga þá standa þeir lægst launuðu frammi fyrir því að bera ábyrgð á stöðugleikanum.
Hæstv. forseti. Það sem ég dreg frá svari hv. þingmanns, sem ég þakka fyrir, er að jöfnuður er eftirsóknarvert markmið. Þar erum við hjartanlega sammála. Það er vel að samningarnir fyrir rösku ári hafi skilað 5,3% auknum kaupmætti og má hrósa aðilum fyrir þá samninga. Þegar við ræðum um jöfnuð þá verðum við auðvitað að skipta kökunni jafnar. Það þýðir að við þurfum að hækka lægstu laun. En það sem við stöndum frammi fyrir, ef við ætlum að horfa á stöðugleikann á móti, er spurningin um hvernig við náum því markmiði að auka jöfnuð, hækka lægstu launin - við skulum bara halda okkur við þessi 300 þúsund. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að við náum því markmiði án þess að hækkanir gangi upp launastigann og við fórnum auknum kaupmætti í staðinn?
Herra forseti. Það bera margir ábyrgð þegar laun og kjör fólks eru annars vegar. Þar eru stjórnendur fyrirtækja og ríkið og á ýmsum stöðum eru ákvarðanir um kaup og kjör teknar. Ég tel að það þurfi ekki alltaf að tala um prósentuhækkanir því það kemur þeim sem eru á lægri launum miklu betur að fá krónutöluhækkanir. Þær eru auðvitað ekki há upphæð, hvað þýðir t.d. upphæðin sem Starfsgreinasambandið er að tala um, 300 þús. kr. á þremur árum? Hún þýðir að eftir þrjú ár fær launamaðurinn 228 þús. kr. útborgað, eftir þrjú ár, það er það sem 300 þús. kr. í mánaðarkaup þýðir. Fer þjóðfélagið á hliðina [[Forseti hringir.]]við það? Það held ég ekki. Menn verða bara að kyngja því að það verður að jafna kjörin og taka það frá þeim sem [[Forseti hringir.]]mest hafa og ekki fella niður auðlegðarskatt.