Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 334, um afnám verðtryggingar, frá Björgvini G. Sigurðssyni.
Virðulegi forseti. Í fréttum í gær á vefmiðli var verið að segja frá fundi sem haldinn var um mögulegan aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka og á þeim fundi voru hagfræðingurinn Ásgeir Jónsson og hv. þm. Frosti Sigurjónsson. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson sagði að það væri kjörið tækifæri nú til þess að aðskilja viðskiptabanka og fjárfestingarbanka. Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið mistök eftir efnahagshrunið að gera ekki þær breytingar á fjármálakerfinu sem nauðsynlegar voru. Það var nú einu sinni bankakerfið sem hrundi og olli því sem við erum búin að vera að ganga í gegnum síðan 2008. Hvað ætlum við að gera ef við stöndum frammi fyrir þeirri stöðu að tveir þriðju hlutar íslenska bankakerfisins verða í höndum ríkissjóðs á nýjan leik? Þá hljótum við að ætla að ráðast í einhverjar breytingar á fjármálakerfinu. Við hljótum að ætla að skoða þann möguleika og ráðast í það að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Stjórnvöld eiga að einhenda sér í þetta og það á að vera mögulegt að ná um það víðtækri sátt, þverpólitískri sátt, vegna þess að hingað til hafa eiginlega allir stjórnmálaflokkar haft þetta á stefnuskrá sinni nema kannski Sjálfstæðisflokkurinn, en á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins þá ályktaði hann sérstaklega um þetta. Þar segir: „Landsfundur leggur áherslu á að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka verði að fullu aðskilin.“ Virðulegur forseti. Stjórnvöld eiga að setja það í algjöran forgang að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Stóra verkefnið fram undan er hvernig við ætlum að byggja upp fjármálakerfi á Íslandi. Það snýst ekki um það hversu hratt við seljum 10% í Landsbankanum eða hversu hratt Íslandsbanki verður seldur eins og bankastjórar stóru bankanna koma nú fram og segja, það snýst um hvernig fjármálakerfi ætlum við að byggja upp. Og aðskilnaður [[Forseti hringir.]]viðskiptabanka og fjárfestingarbanka á að vera okkar fyrsta skref og lykilatriði í því efni.
Herra forseti. Mig langar að taka til umræðu fjármál sveitarfélaga. Það hefur verið afar forvitnilegt að verða vitni að umræðu um fjáraukalög og ég hef aðeins komið inn í umræðu um fjárlög fyrir 2016. Það kemur mér svolítið á óvart hve lítið er rætt um fjármál og stöðu sveitarfélaga. Það liggur ljóst fyrir að ríkissjóður mun skila hagnaði samkvæmt áætlun fyrir 2016 þrátt fyrir vanáætlun á tekjum vegna arðgreiðslna frá fjármálafyrirtækjum upp á tugi milljarða. Ný hagspá gefur líka tilefni til bjartsýni. En þrátt fyrir þetta eiga 70% af sveitarfélögum í mjög erfiðum rekstri þótt þau hafi lyft grettistaki undanfarin ár í endurskipulagningu á rekstri og á fjármálum sínum. Það er því alveg ljóst að endurskoða verður skiptinguna á tekjum á milli sveitarfélaga og ríkis. Sveitarfélög fá engan skerf af fjármagnstekjum, engan af arðgreiðslum og engan af virðisauka. Þeirra tekjustofnar eru einungis útsvarsgreiðslur, fasteignagjöld og þjónustugjöld og þau fá heil 2,12% af tekjum ríkissjóðs í gegnum jöfnunarsjóð. Hlutur sveitarfélaganna í auknum tekjum vegna aukinnar ferðaþjónustu er ekki stór. Skiptingin er alls ekki réttmæt miðað við þann kostnað sem sveitarfélögin leggja í til að mæta þessari vaxandi atvinnugrein. Ég vil því hvetja þingheim, ekki síst sem sveitarstjórnarmaður, til að hafa kjark til að fara í endurskoðun á þessari skiptingu [[Forseti hringir.]]og nýta það svigrúm sem klárlega er til staðar í fjárlögum.
Virðulegi forseti. Í nýlegum mannfjöldatölum Hagstofunnar kemur fram að brostinn er á fólksflótti frá Íslandi, sá mesti síðan eftirhrunsárið 2009 þegar Íslendingar glímdu við efnahagshrun og alvarleg eftirköst þess. Á síðasta ári fluttu 3.400 Íslendingar af landi brott og hafa aldrei verið fleiri síðan 2009. Ríkisstjórn jafnaðarmanna sem þá sat að völdum fékk það verkefni að endurreisa samfélag okkar eftir fjármálafyllirí hægri aflanna og gerði það. Henni tókst það sem talið var ómögulegt, að rétta þjóðarskútuna við og búa í haginn fyrir þann hagvöxt og batnandi efnahag sem núverandi ríkisstjórn fékk í arf. En hvernig hefur hægri stjórnin sem nú situr farið með þann bata sem hún fékk upp í hendurnar? Merkin sýna verkin. Þegar Jóhanna Sigurðardóttir afhenti lyklana að Stjórnarráðinu 2013 voru brottfluttir Íslendingar umfram aðflutta aðeins 36. Á síðasta ári var sambærileg tala komin í 760 sem er raunfækkun íslenskra ríkisborgara. Við búum hér við ónýtan gjaldmiðil sem heftir bæði atvinnulíf og almenn lífskjör. Það fólk sem á þess kost að fara af landi brott, ekki síst unga og menntaða fólkið, forðar sér og 70% þess fara til Norðurlanda þar sem þess bíður samfélagskerfi reist á stefnu jafnaðarmanna, þar sem við tekur hagkerfi og velferðarkerfi sem rísa undir nafni. Hér á Fróni næða kaldir og saggafullir vindar, sjálfar samfélagsstoðirnar eru veiklaðar eftir meðferð þeirrar hægri stjórnar sem nú situr, stjórnar sem hlífir útgerðarauðvaldinu við álagningu, [[Forseti hringir.]]hækkar álögur á mat, breytir skattkerfinu til hins verra - og Íslendingar flýja land.
Herra forseti. Ég ætla að spinna þráðinn áfram sem hv. þm. Lárus Ástmar Hannesson tók hér upp um fjárhagsafkomu sveitarfélaganna. Undanfarið hefur rignt yfir okkur þingmenn ályktunum frá einstökum sveitarfélögum eða landshlutasamtökum eða öðrum aðilum á vegum sveitarfélaganna þar sem skorað er á stjórnvöld, ríkisstjórn og Alþingi, að endurskoða tekjuleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og fara yfir tekjustofna sveitarfélaganna þeim til styrktar. Sveitarfélögin eru akkúrat þessar vikurnar að ganga frá fjárhagsáætlunum sínum fyrir næsta ár og það blasir við og af því berast fréttir að staðan er mjög þröng og erfið. Því miður er það svo að afkoma A-hluta nær allra stærstu sveitarfélaga í landinu versnaði á síðasta ári. Á sama tíma telur ríkið sig vera það vel í færum sett, undir stjórn núverandi stjórnarflokka, að það geti lækkað tekjur sínar, gefið eftir tekjur, og samt rekið sig með sæmilegri afkomu vegna þess að þenslan í hagkerfinu skilar tilteknum tímabundnum tekjuauka. Það er með öðrum orðum að skapast á nýjan leik misgengi í afkomu hins opinbera þar sem sveitarfélögin búa greinilega við allt aðra og verri afkomu en ríkið. Nú er þetta allt saman eitt og hið sama. Það er hið opinbera á Íslandi sem stendur undir velferðarsamfélaginu í landinu. Það er þess vegna mál sem varðar okkur öll þegar svona er í pottinn búið hjá sveitarfélögunum. Það er ekki seinna vænna að fá upp einhverja umræðu um þetta hér. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst undarlegt að það hefur ekki heyrst múkk frá ríkisstjórn og stjórnarliðum hér á Alþingi um þetta mál. Geri ég þó ráð fyrir að það séu ekki bara við stjórnarandstæðingar sem fáum áskoranir frá sveitarfélögunum í þessum efnum. Það eru væntanlega við þingmenn allir. Hver er afstaða meiri hlutans til þess að endurskoða og styrkja afkomu sveitarfélaganna í ljósi þess sem við blasir?
Hæstv. forseti. Ég vil gera að umtalsefni áform húsnæðismálaráðherra sem boðar á þingmálaskrá að leggja sjö húsnæðisfrumvarp fram á haustþingi. Ekkert hefur frést af þeim frumvörpum. Húsnæðismálaráðherra er að skila auðu rétt einu sinni. Má ég minna á að síðastliðið vor lagði ráðherra fram tvö frumvörp sem ekki kláruðust og dagaði uppi. Ófremdarástand ríkir á höfuðborgarsvæðinu og líka á fjölmörgum stöðum úti á landi í húsnæðismálum. Það er sannarlega svo að þetta tefur mjög metnaðarfull áform borgarstjórnar Reykjavíkur sem borgarstjóri hefur margoft kynnt um átak Reykjavíkurborgar í að fjölga húsnæðismöguleikum og auka framboð á bæði leiguhúsnæði og minna húsnæði, um það eru sérstaklega mikil og góð áform sem ég er mjög hrifinn af, en Reykjavíkurborg bíður eins og svo margir aðrir, eins og fólkið í landinu, allir bíða eftir stefnu ríkisstjórnarinnar, eftir stefnu ráðherrans. Mínar upplýsingar eru þær að þessi frumvörp séu ekki einu sinni komin til ríkisstjórnar, hvað þá í gegnum þingflokka, hvað þá í gegnum fjármálaráðuneytið til að taka saman kostnaðaráætlun fyrir þessi mál. Í dag er 18. nóvember eins og allir vita. Það eru ellefu þingdagar eftir, meðal annars til að ræða fjárlög við 2. umr. og 3. umr. og má draga að minnsta kosti þrjá þingdaga frá fyrir það, þannig að þá eru átta þingdagar eftir. Það liggur í augum uppi að félags- og húsnæðismálaráðherra skilar auðu enn einu sinni, gefst upp, kemur ekki með nokkurn skapaðan hlut. Þessi bið eftir frumvörpunum er farin að stórskaða áform eins og til dæmis hin metnaðarfullu áform í þessum málum hjá Reykjavíkurborg. Hvað segja þingmenn Framsóknarflokksins sérstaklega sem oft hafa komið hér upp undir þessum dagskrárlið, störf þingsins, og talað um málin? Hvar eru húsnæðismálin?
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt til þess að vita að við erum komin á síðari hluta kjörtímabilsins því að ég má bara til með að orða það hér í ræðustól Alþingis: Óskaplega leiðist mér þessi ríkisstjórn. Af hverju þarf ítrekað að fara fram í einkavæðingarblæti og draumórum Sjálfstæðisflokksins og núna með áformum um stóraukinn einkarekstur, meðal annars í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu? Hvenær var þetta boðið fram í aðdraganda kosninga? Hvar voru kosningaloforð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um að ganga þvert á samfélagssáttmálann um samfélagsrekið heilbrigðiskerfi? Hvar var, á fundinum fína á Laugarvatni, talað um að fara í bakið á þjóðinni, að vega að Íslendingum úr launsátri með einkavæðingaráformum í heilbrigðisþjónustu? Hver lofaði því að búa til kerfi sem mismunar fólki eftir efnahag? Hver lofaði því að búa til kerfi þar sem fólk á að kaupa sig fram fyrir í biðröðum? Hvar var það kosningaloforð að til stæði að þrengja að framhaldsskólunum á Íslandi? Þetta birtist nefnilega aldrei og það er svo að þessi staða á Íslandi er óþolandi. Það er óþolandi að við þurfum að horfast í augu við það að þessi pólitísku óheilindi, sem ég leyfi mér að kalla svo, að það sé látið viðgangast að ráðherrar fari fram án þess að ræða stórar grundvallarbreytingar á íslensku samfélagi á Alþingi og án þess að nokkur kippi sér upp við það í stjórnarflokkunum Er þetta samkomulag? Er þetta niðurstaða af einhverjum helmingaskiptum, hugmyndafræðilegum helmingaskiptum? Ég segi, virðulegi forseti: Þetta verður að ræða á Alþingi og út um allt samfélag. Við þetta verður ekki unað.
Herra forseti. Fyrir rétt um ári vorum við að ræða hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2015. Þar var kynnt menntastefna hægri stjórnarinnar sem felst meðal annars í því að meina þeim sem náð hafa 25 ára aldri að sækja bóknám í opinberum framhaldsskólum en vísa þeim á dýra einkaskóla með ærnum tilkostnaði. Þessu mótmæltum við í Samfylkingunni og hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni harðlega. En það voru hv. þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sem samþykktu þessa arfavitlausu menntastefnu sem felur í sér arfavitlausa byggðastefnu. Í svari hæstv. menntamálaráðherra við spurningum mínum um fjöldann í framhaldsskólunum í október nú í ár, samanborið við sams konar spurningum sem hann svaraði mér í fyrra um fjölda nemenda í október 2014, kemur í ljós að nemendum 25 ára og eldri hefur fækkað um 742 í opinberum framhaldsskólum og þar af um 447 í bóknámi. Í samtölum mínum við stjórnendur framhaldsskóla hafa þeir sagt mér að þessi regla hafi smitast yfir í verknámið, enda eru mun færri verknámsnemendur 25 ára og eldri í framhaldsskólanum líka. Í verkmenntaáföngunum hefur nemendum fækkað um tæplega 300. Hæstv. menntamálaráðherra renndi Iðnskólanum í Hafnarfirði undir einkaskólann Tækniskólann á þessu ári. Iðnskólinn var með 508 nemendur í október 2014. Nemendum í Tækniskólanum fjölgaði aðeins um 149 og við þurfum að rýna þessar tölur og skoða árangur af slæmri menntastefnu og byggðastefnu hægri stjórnarinnar.
Herra forseti. Þegar Þorgeir Ljósvetningagoði sætti kristið fólk og ásatrúarmenn sagði hann, með leyfi: ,,En nú þykir mér það ráð, að vér látum og eigi þá ráða, er mest vilja í gegn gangast, og miðlum svo mál á milli þeirra, að hvorirtveggju hafi nokkuð síns máls …“ Mahatma Gandhi sagði að það væri lögmál kærleikans sem stjórnaði mannkyninu en hann benti einnig á að svokallaðar siðmenntaðar þjóðir hegðuðu sér oft eins og ofbeldið væri grundvöllur samfélagsins. Þeir skelfilegu atburðir sem áttu sér stað í Beirút og París í síðustu viku komu ekki á óvart. Þannig er nú ástandið í heiminum. En þeir slógu mann þó gersamlega út af laginu. Við höfum lengi fylgst úr fjarlægð með þeim hörmungum sem almenningur í löndunum fyrir botni Miðjarðarhafs hefur búið við, kúgun og ofbeldi af hálfu stjórnvalda og stríðsherra sem hefur svipt fólki öllum lífsgæðum og mjög oft lífinu sjálfu. Fjöldi fólks hefur því lagt líf sitt og barna sinna í hættu við að reyna að komast burt úr því helvíti á jörð sem heimkynni þess hafa breyst í á síðustu áratugum. Stjórnvöld á Vesturlöndum hafa margt rangt og óréttlátt gert sem hefur kynt undir kúgun og ófriði í þessum heimshluta. Oftast hafa þau metið svartagullið, olíuna, svo miklu meira en saklaust fólk af holdi og rauðu blóði. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir því. Enn halda Bandaríkin hlífiskildi yfir stjórnvöldum í Sádi-Arabíu sem bera álíka mikla virðingu fyrir mannréttindum og drápsveitir Daesh. Við berum sömu ábyrgð gagnvart saklausu fólki sem flýr nú þessa kúgun, stríð og hrylling og þjóðir heims báru gagnvart gyðingum og öðrum hópum sem þýskir nasistar ofsóttu. Gleymum því ekki. Hálfur heimurinn og næstum þúsund ár skildu að þá Þorgeir Ljósvetningagoða og Gandhi en þeir höfðu samt sama viljann til að gera rétt og ráða okkur heilt. Herra forseti. Höfum í huga ráðleggingar þeirra þegar við ákveðum hvað við segjum og gerum, hvernig við öxlum ábyrgð gagnvart því fólki í heiminum sem verst stendur vegna ofbeldis, kúgunar og ofstækis.
Virðulegi forseti. Áður fyrr var Alþingi karlaþing og réttindi kvenna þokuðust lítið. Eins og ég minntist á í ræðu hér í gær er þingflokkur Pírata eingöngu skipaður konum þessa viku og ég fór að hugsa. Ef dæminu yrði snúið við mundum við konur standa okkur betur í jafnréttismálum og huga jafnt að konum og körlum. Hvernig erum við sem samfélag að fara með unga karlmenn? Við konur höfum háð harða og merkilega baráttu til að brjóta á bak aftur staðalímyndir um konur, en hvers konar staðalímyndir hefur samfélagið varpað á stráka? Hvað býr til kynferðisbrotamenn, hryðjuverkamenn, ofbeldismenn? Þetta eru hrikalegir stimplar sem líka hinir saklausu karlmenn þurfa að berjast gegn, margir hverjir hræddir við að sýna börnum of mikla ástúð vegna hræðslu um að athyglin verði misskilin. Þurfa karlmenn að ganga í gegnum lífið sem grunaðir menn? Þetta er mikilvæg umræða jafn mikilvæg og umræðan um staðalímyndir kvenna. Það er orðið tímabært að við sjáum og viðurkennum að það sem skilur okkur að er einnig það sem sameinar okkur svo lengi sem eiginleikar beggja kynja fá sama jafnvægi í samfélaginu. Ofbeldismaður verður ekki til út af engu. Hryðjuverkamaður verður ekki til í tómarúmi. Þetta snýst allt um orsök og afleiðingu. Hvernig búum við unga drengi undir lífið? Hvernig höndum fer skólakerfið um þá? Strákar eru að dragast verulega aftur úr og eiga í mesta basli við lestur. Brottfall þeirra úr framhaldsskólum er hátt. Ungir afbrotamenn eru margir hverjir líka fórnarlömb aðstæðna og fórnarlömb sögu sinnar rétt eins og við konur höfum fengið kúgun í arf frá formæðrum okkar. Hvar eru þessir ungu afbrotamenn? Þeir eru í fangelsum landsins. Hvernig hlúum við að þeim þar? Hér er nýbúið að mæla fyrir nýjum lögum um fullnustu refsinga. Því miður virðist lítið fara fyrir umhyggju og betrun þar. Rétt eins og við þurfum að byggja drengina okkar upp innan veggja skólakerfisins þá þurfum við að styðja þá þegar þeir hafa farið út af sporinu. Það er hlutverk okkar alþingismanna og kvenna að tryggja það. Til að við getum tryggt jöfn réttindi og tækifæri bæði ungra stúlkna og drengja, kvenna og karla, þurfum við breiða aldurssamsetningu beggja kynja hér á Alþingi og í öðrum valdastöðum í samfélaginu. Hvert án annars getum við ekki byggt mennskari framtíð.
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu langar mig til að leiðrétta það sem hv. þm. Kristján L. Möller sagði hér áðan, af því að hann er nú þingreyndur maður. Það er þannig að frumvörp koma kostnaðarmetin í gegnum ríkisstjórn og til Alþingis. Þau fara ekki í kostnaðarmat héðan. Þau koma kostnaðarmetin til ríkisstjórnar og Alþingis en ekki öfugt eins og hér kom fram áðan. Það kom fram, undir þessum lið í gær, að Seðlabanki Íslands er ekki vinalaus í þessum sal. Það hlýtur nú að gleðja einhverja í Svörtuloftum. Mig langar aðeins til að spinna þann þráð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spann hér í gær. Hann gerði lítið úr þeim orðum sem við höfum haft hér uppi nokkrir, þar á meðal ég, um stýrivaxtastefnu Seðlabankans, sem er algalin. Ég vil snúa við því sem hv. þingmaður sagði hér í gær. Hann sagði: Ríkisstjórnin er ekki að hjálpa Seðlabankanum. - En Seðlabankinn er alls ekki að hjálpa ríkisstjórninni, það er næsta víst. Hv. þingmaður sagði að hér kæmu stjórnarþingmenn og ræddu þetta mál. En það eru ekki eingöngu stjórnarþingmenn, vegna þess að svo vill til að við, þessir sem höfum verið að gagnrýna þessi mál hér, eigum okkur skoðanabræður utan þessara veggja, hagfræðinga sem tekið er mark á, þar á meðal Ólaf Margeirsson, Ólaf Ísleifsson o.fl. sem taka undir þau varnaðarorð að stýrivextir hér megi ekki vera svona háir af mörgum ástæðum. Stýrivextirnir eru smátt og smátt að mynda nýja snjóhengju. Þeir eru að búa til sterkari krónu en við höfum gott af. Þeir eru að skemma og skaða rekstur lítilla fyrirtækja sem eiga ekki annan kost en að hella þessum vöxtum út í verðlag og búa þar með til kostnaðarverðbólgu. Þegar öllu er til skila haldið þá er það þannig að þessi vaxtastefna er til skaða fyrir þjóðfélagið. Varðandi það að hafa áhyggjur af viðskiptajöfnuði eða vöruskiptajöfnuði þá er það nú þannig að þó hann sé núna fyrstu níu [[Forseti hringir.]]mánuðina neikvæður um 14,7 milljarða - þar af eru 73,7 milljarðar í flutningstæki, skip og flugvélar, þar af [[Forseti hringir.]]eru 98 milljarðar í fjárfestingu - held ég að við ættum ekki að fara úr límingunum alveg strax út af þessu.
Hæstv. forseti. Hvað eiga ég og sjötugi sjálfstæðismaðurinn á Seyðisfirði og ungi maðurinn sem kýs Framsóknarflokkinn og býr í Garðabæ sameiginlegt? Við eigum það sameiginlegt að við viljum láta forgangsraða fé í heilbrigðisþjónustu og við viljum að hún sé fyrst og fremst í opinberum rekstri. En hvað gerir ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar? Við höfum komist að því í Samfylkingunni að hæstv. heilbrigðisráðherra vinnur að því að breyta heilsugæslunni þannig að að minnsta kosti stærri hluti hennar verði í einkarekstri. Ég lagði fram fyrirspurn til ráðherra í fyrra. Þar svaraði hann ekki spurningum mínum um hvort til stæði að fara út í aukinn einkarekstur. Hæstv. heilbrigðisráðherra þorir ekki að koma og ræða opinskátt stefnu sína um aukinn einkarekstur. Upplýsingar um þetta hafa komið fram í fjárlaganefnd. Upplýsingar um þetta höfum við í Samfylkingunni fengið á fundum, að í leynimakki sé verið að vinna að auknum einkarekstri í heilbrigðiskerfinu. Ég mun, herra forseti, leggja fram núna fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um það hvort verið sé að breyta rekstrarformi heilsugæslunnar og hvort til standi að bjóða út þann rekstur og hvert markmiðið sé þvert á vilja almennings á Íslandi. Ég mundi líka vilja fá svör við því hér frá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans: Er það stefna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að auka einkarekstur í heilbrigðiskerfinu þvert á vilja almenning? Er það stefna Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins að grafa undan trausti fólks á heilbrigðiskerfinu sem við eigum öll saman og koma því í einkarekstur væntanlega í höndum vina sinna?
Virðulegur forseti. Þær eru sláandi tölurnar sem hafa komið fram varðandi fækkun nemenda í framhaldsskólum landsins. Tölurnar vekja hjá manni óhug um það hvert sé verið að stefna með framhaldsmenntun á Íslandi og hvort íslensku ríkisstjórninni sé það metnaðarmál að vera á botni listans, vera ein minnst menntaða þjóð Norðurlanda. Eitt vekur upp spurningar, ekki bara hjá mér heldur öllum þeim sem búa í sveitarfélögunum sem hafa fámenna framhaldsskóla ef borið er saman við framhaldsskóla höfuðborgarsvæðisins, en það er þessi fáránlega regla um að meina nemendum eldri en 25 ára um pláss í þeim skólum. Það kemur auðvitað fámennu skólunum hvað verst. Er það virkilega stefna ríkisstjórnarinnar að loka þeim skólum eða ætlar hún að breyta regluverki og reiknilíkani fyrir framhaldsskólana? Fyrir þessa skóla skiptir hvert eitt og einasta nemendaígildi gríðarlegu máli þegar kemur að rekstrargrundvelli og að geta veitt nemendum stoðþjónustu. Hvernig á að koma til móts við þessa framhaldsskóla? Hverjar eru mótvægisaðgerðirnar? Er það kannski bara dulin stefna í hagræðingarskyni að láta þessa skóla fjara út? Gerir ríkisstjórnin sér ekki ljóst að fyrir þessi sveitarfélög eru þetta gríðarlega mikilvægar stofnanir? Þær auka ekki aðeins aðgengi að menntun og hækka menntunarstig heldur líka auka þær einnig almenn lífsgæði íbúa með verkefnum sem snerta samfélagið beint. Hvert er verið að fara með þetta? Er þetta byggðastefna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á Íslandi? Við þurfum að fá svör og við þurfum að fá svör strax.
Hæstv. forseti. Ég vil enn einu sinni gera að umræðuefni, undir liðnum um störf þingsins, það verkefni sem við Íslendingar eigum eftir, þ.e. að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég hef ásamt 12 öðrum þingmönnum flutt þingsályktunartillögu um þetta mál. Ég sagði hér einhverju sinni í ræðu að 151 ríki af 193 hefðu samþykkt samninginn. Það er ekki rétt. Þau eru miklu fleiri. Ríkjunum fjölgar mjög og þeim fjölgar hratt sem hafa fullgilt samninginn. Nú er talið að um 160 ríki séu búin að fullgilda samninginn. Ísland er að verða eina ríkið sem á eftir að fullgilda samninginn. Við erum að verða að athlægi erlendis og það er okkur til stórskammar hér á Íslandi að vera ekki búin að fullgilda samninginn. Eins og ég sagði, ríkjum fjölgar og fjölgar hratt sem gera þetta. Það er heldur ekki rétt, sem ég sagði hér, að í raun og veru hefði hálft skref verið stigið með undirrituninni á sínum tíma. Samningurinn tekur ekki gildi fyrr en við undirritun. Það er það sem ég ætla að gera hér í þessari ræðu minni, virðulegi forseti, ég þarf ekki að telja fram rökin, við erum öll sammála um þau vafalaust, en það sem ég ætla að gera hér í lok ræðu minnar er að tala til framsóknarmanna og sjálfstæðismanna hér á þingi um að þeir fari að beita sér fyrir því í þingflokkum sínum að við tökum þennan samning og fullgildum hann. Við eigum að setja okkur það markmið að fullgilda hann fyrir áramót. Við eigum ekki að vera síðust. Við eigum að geta horft yfir það hvort þetta skiptist ekki í minni hluta og meiri hluta. Þess vegna biðla ég til framsóknar- og sjálfstæðismanna: Talið fyrir þessu í þingflokkum ykkar, látið hendur standa fram úr ermum og krefjist þess að Alþingi fái að samþykkja að við fullgildum samninginn og ríkisstjórnin einhendi sér í það og markmiðið ætti að vera eigi síðar en um áramót.
Herra forseti. Þegar kemur að umræðum um efnahagsmál og hagstjórn þá lít ég ekki svo á að ég sé vinur eða óvinur eins eða neins, hvorki Seðlabanka né ríkisstjórnar. Ég reyni að fjalla með hlutlægum hætti um þau mál. Ég bakka ekki með það að mér finnst það ódýr málflutningur hjá stjórnarliðum að koma hér dag eftir dag og viku eftir viku og úthrópa Seðlabankann og finna stefnu hans allt til foráttu en reyna á sama tíma algerlega að hvítþvo ríkisstjórnina og fría hana allri ábyrgð. Það heitir að sjá flísina í auga bróður síns, því auðvitað er það þannig og það hélt ég að væri óumdeilt í umræðum um efnahagsmál og hagstjórn að þar spila saman annars vegar að sjálfsögðu stýritæki Seðlabankans, ákvarðanir um stýrivexti eða inngrip á gjaldeyrismarkað og annað því um líkt og áherslur í ríkisfjármálum og almennri hagstjórn. Það er barnalegt að reyna að stilla dæminu þannig upp að það sé bara einn aðili sem beri ábyrgð á þessu öllu. Það er ódýrt. Varðandi áhuga hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar á því að aðskilja viðskiptabanka og fjárfestingarstarfsemi þá bið ég hann hjartanlega velkominn í hópinn, aftur, á ég kannski að segja. Það er nú lítil málsvörn hjá hv. þingmanni að einhverjir hafi kannski ekki gert eitthvað fyrir þremur, fjórum eða fimm árum síðan. Nú fer Framsókn með völdin, vonandi fer þá eitthvað að gerast. Ég get farið yfir það við betra tækifæri hvernig fjármálalöggjöfin var endurskoðuð og meðal annars lagður grunnur að því að taka upplýstar ákvarðanir um framtíðarlöggjöf á þessu sviði með mikilli vinnu á síðasta kjörtímabili. Þar á meðal með því að fá erlenda sérfræðinga til ráðgjafar sem stóðu að gerð mikillar skýrslu og reyndar tveggja sem var dreift á Alþingi 2012. En síðan hefur lítið gerst, það er alveg rétt. Það var strax stoppað upp í hættulegustu ágallana eftir hrunið, meðal annars á grundvelli þess sem kom fram í ljósi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, banna lánveitingar til eigenda o.s.frv. En löggjöfin að öðru leyti var í skoðun og hefur verið enn þá.
Hæstv. forseti. Áður en þetta ólukkans vonda mál kemur á dagskrá og verður tekið til umræðu enn einu sinni mundi ég mjög gjarnan vilja spyrjast fyrir um það, þar sem ég hyggst taka þátt í umræðunni, hvort hæstv. utanríkisráðherra verði ekki örugglega viðstaddur. Ég mun auðvitað hlýða á það ef svarið er að venjan sé ekki sú að ráðherra sé við og formaður viðkomandi nefndar dekki málið á meðan. Það er út af fyrir sig ágætt en þetta er þannig mál að það hefur tekið á sig svolítið aðra mynd en var í byrjun. Maður sér ekki hver tilgangurinn er annar en meinbægni ráðherrans sem ætlar að sölsa þessa stofnun undir sig inn í ráðuneytið. Ég sé fyrir mér að ef menn muni hætta þar verði ekki ráðið í staðinn heldur verði einhverjum í ráðuneytinu falið starfið. Með öðrum orðum, það er verið að ná sér í pening sem er undir þessum lið, Þróunarsamvinnustofnun, inn í ráðuneytið til að létta á fjárhagsvanda ráðuneytisins [[Forseti hringir.]]eftir mikla hrakför sem það varð fyrir hjá formanni og varaformanni fjárlaganefndar við fjárlagagerð á síðasta ári. Ég spyrst fyrir um það hvort hæstv. utanríkisráðherra verði hér í dag.
Forseti upplýsir það að hæstv. utanríkisráðherra verður ekki við umræðuna hér í dag. Hann er upptekinn við aðrar skuldbindingar sem hann hefur sem ráðherra og þingmaður. Hins vegar er málið eins og hv. þingmaður vakti athygli á á forræði Alþingis. Það hefur farið inn í utanríkismálanefnd og verið afgreitt þar og mælt fyrir því af hv. formanni nefndarinnar, þannig að ekki á að vera neitt því til fyrirstöðu að halda umræðunni áfram.
Herra forseti. Mér þykir miður að heyra það að hæstv. utanríkisráðherra ætlar ekki að heiðra þessa samkomu með viðveru sinni nú þegar við erum að taka lokalotuna varðandi það frumvarp sem hér liggur fyrir um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Vissulega er það rétt að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir er formaður utanríkismálanefndar og er stödd í húsinu og að málið er á forræði þingsins. Eigi að síður er það þannig að í fyrstu lotu þessarar umræðu var fjölmörgum spurningum beint til hæstv. ráðherra og óskað eftir því að hann skýrði ákveðna þætti málsins og ákveðin ummæli sín sem málið varða og við því hafa ekki borist nein svör. Ég tel að það sé eiginlega skylda ráðherrans að vera viðstaddur umræðuna og áður en þessu máli lýkur þá þarf hann að svara. Nú getur vel verið að þessu máli ljúki ekki fyrr en handan jóla, en eigi að síður tel ég að það mundi greiða fyrir umræðunni ef hann kæmi hér eða eftir atvikum að einhverjir skutilsveinar hans [[Forseti hringir.]]sem kunna að geta upplýst um málið [[Forseti hringir.]]tækju það að sér að reyna að fá hæstv. ráðherra til umræðunnar.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hæstv. forseta varðandi það að hér er hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, og ég vil líka segja að þetta mál hefur fengið mikla umfjöllun í utanríkismálanefnd, bæði þegar það var flutt á síðasta þingi og aftur núna. Ég tek undir með hæstv. forseta varðandi það að þessi umræða fari fram eins og ekkert óeðlilegt er við og hvet hv. þingmenn til að búa sig undir sínar ræður og hygg að þetta verði fróðleg og skemmtileg umræða. Ég treysti því miðað við mælendaskrána. Okkur er ekkert að vanbúnaði að byrja þessa umræðu sem fyrst til þess að sem flestir komist að í dag og er það vel.
Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að það liggi algjörlega skýrt fyrir af minni hálfu að þegar ég talaði um skutilsveina hæstv. ráðherra þá átti ég ekkert sérstaklega við hv. þm. Ásmund Einar Daðason. En varla hafði ég lokið orðinu fyrr en hann var floginn hingað á sínum fínu vængjum í ræðustól og lítur bersýnilega svo á að hann sé skutilsveinninn.
Og hlakka til að …
Ég hlakka líka til að sjá skutilsveininn hefjast í hæðir og verða kannski sá sem veifar brandinum. Herra forseti. Ég tel að það sé mikilvægt í þessari umræðu að við fáum einhvern tímann að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefur nánast ekkert verið við þessa umræðu. Hann hefur engum spurningum svarað og hann hefur leyft sér að tala um stofnunina og starfsemina með dylgjum sem við þurfum að fá hæstv. ráðherra til þess að skýra fyrir þinginu.
Virðulegi forseti. Ég átti nú að vera fyrsti ræðumaður í þessari umræðu hér á eftir um þetta mál. Ég er svolítið undrandi á þeim skýringum stjórnarliða, hv. þingmanna, að það sé nægilegt að formaður nefndar sé viðstaddur. Það er ekki sá sem ég vil eiga orðastað við um þetta mál, sérstaklega vegna eðlis þess. Það er ekki um framtíðarsýn í þróunarsamvinnu heldur er það um stofnanastrúktúr sem heyrir undir ráðuneyti utanríkisráðherra. Þess vegna er það algerlega ófullnægjandi, þó að það sé góðra gjalda vert, að hv. formaður nefndarinnar sé viðstaddur þessa umræðu. Það er auðvitað sjálfsagt, þarf varla að tiltaka það, en auðvitað á ráðherrann sjálfur að vera viðstaddur umræðu um stofnanir sem heyra undir hann og þær breytingar sem hann vill gera á þeim.
Forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem sakna þess að hæstv. ráðherra sé ekki viðstaddur umræðuna í dag. Eins og fram hefur komið þá er fjöldamörgum spurningum um þetta mikla mál ósvarað og það er verið að taka hér skref sem yrði að mínu viti mjög erfitt að stíga aftur til baka, mjög erfitt ef þessi leið verður farin að laga það aftur. Ráðherrann skuldar okkur svör við þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar. Ég vil lýsa undrun minni yfir því sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði um að málið hefði verið mikið rætt í nefndinni í haust. Eftir því sem ég heyri þá er það alls ekki rétt. Það var með það mál eins og sagt er hérna stundum að það var rifið út úr nefndinni og menn þóttust ekki hafa fengið svör eða fengið á fund marga fulltrúa sem þeir vildu eiga [[Gripið fram í.]]orðastað við. Ég vil bara lýsa undrun minni á háttalagi hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. [[Forseti hringir.]]Öðru á ég að venjast frá honum en hann fari ekki alveg hárrétt með hér í þessum stól.
Frú forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram undir þessum lið og kannski fyrst og fremst vegna þess að þetta er óvenjulegt mál að því leytinu til að hæstv. utanríkisráðherra mælir fyrir málinu sem er mjög einmana á þingmálaskrá ráðherrans. Það er eins og það sé um það bil það eina sem hann dreymir um í sínu pólitíska bókhaldi á þessu þingi. Hann tekur ekki þátt í 1. umr. heldur situr bara hér og tekur svo einhvern lokasnúning, fyrst og fremst af leiðindum, í lok 1. umr. Dylgjunum sem greinargerðin er þrungin af er algjörlega ósvarað. Svo fæst ekki nokkur stjórnarliði til að mæla málinu bót. Það er einn stjórnarliði sem hefur rætt þetta mál og það er hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sem sagði: Það á ekki að skaka til stofnunum að óþörfu. Það er sem sagt línan sem við höfum frá þingmönnum stjórnarflokkanna í þessu máli. Það er algerlega óviðunandi annað en [[Forseti hringir.]]að ráðherrann komi hingað og klári það að gera grein fyrir pólitísku mikilvægi þessa máls sem staða þess ber vott um og svari þeim spurningum sem hér hafa verið bornar upp.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talið það stóran ágalla á því að fara áfram með þessa umræðu að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki við til að standa fyrir máli sínu. Ég segi máli sínu vegna þess að þetta mál er alfarið mál ráðherrans. Utanríkismálanefnd datt þetta ekki í hug og það vita allir hvernig þetta mál er vaxið, að það er sprottið innan úr ráðuneytinu sjálfu og frá ráðherranum að leggja þessa fagstofnun niður, og gera hvað? Færa verkefnin inn í ráðuneytið undir ráðherrann. Þetta mál er því allt öðruvísi vaxið en mörg önnur sem við oft ræðum og eru almenns eðlis og þar sem ráðherrann er í sjálfu sér ekki í sama návígi við málið og í þessu tilviki. Eini maðurinn sem þarf virkilega að standa fyrir máli sínu er ráðherrann. Það er hann sem ber þetta mál fram við litla hrifningu og dræmar undirtektir. Því miður virðist vera búið að handjárna stjórnarliðið til að ætla að láta sig hafa það að standa að þessu með ráðherranum. En við vitum öll að það er lítil stemning fyrir þessu. Þess vegna verður sá aðili sem ber málið fram og er eini alvöruáhugamaðurinn um það að koma hingað og standa fyrir máli sínu.
Hæstv. forseti. Það er akkúrat þetta mál, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á áðan, að það er verið að taka stofnun, leggja hana niður og leggja undir viðkomandi ráðherra. Það er þess vegna sem er svo mikilvægt að ráðherra sé viðstaddur og svari spurningum sem koma fram, hvort sem er við 2. eða 3. umr., sem verður vonandi aldrei, en ekki bara í lokin og ef til vill ekki í lokin eins og stundum tíðkast hjá ráðherrum, að koma ekki einu sinni upp við lok umræðu. Það sem mig langar að vita tengist því sem verið er að beita í frumvarpi sem hér liggur fyrir um sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar, þar á að fara nýja leið í starfsmannamálum sem er einhver samþykkt ríkisstjórnar frá því í vor, að segja öllum starfsmönnum upp áður og gefa þeim kost á endurráðningu í stað þess að fara að eins og gert hefur verið hingað til og öll stéttarfélög mæla með varðandi þetta tiltekna mál sem ég gerði að umtalsefni, og láta aðilaskiptalögin ráða. [[Forseti hringir.]]Þarna á að fara nýja leið og mig vantar svör við því frá hæstv. ráðherra hvort hann ætli að fara þessa óbilgjörnu og í raun ruddalegu leið gagnvart starfsfólkinu.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað á undan mér varðandi það að fá hæstv. utanríkisráðherra til samræðu við þingið vegna þessa máls. Eins og hefur komið fram þá þarf ráðherra að skýra betur fyrirætlanir sínar. Það er verið að gera vafasamar breytingar á stjórnsýslunni og færa sjálfstæða fagstofnun inn í ráðuneyti, stofnun sem hefur fram til þessa starfað við góðan orðstír og sýnt faglegan styrkleika, án þess að séð verði að þar séu raunveruleg efni til þess að taka við málaflokknum og sinna honum með þeim hætti sem gert hefur verið fram til þessa. Ráðherrann á að sjálfsögðu að vera viðstaddur umræðuna hér í dag. Hann er sá sem ber ábyrgðina á þessu máli og hann er upphafsmaður þess og á þar af leiðandi að taka þessar samræður nú [[Forseti hringir.]]við þingið.
Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa kallað eftir að hæstv. ráðherra sé viðstaddur þessa umræðu og taki þátt í henni. Það er alveg rétt sem hér var sagt að ráðherra mælti fyrir málinu en tók síðan lítinn sem engan þátt í umræðunni um málið. Hann sagði vissulega nokkur orð í lokin en fjölda spurninga var beint sérstaklega til hæstv. ráðherra sem er enn ósvarað og málið er þannig vaxið að það er ráðherrann sem verður að svara þeim spurningum, það er ekki hægt að benda bara á hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur sem er formaður hv. utanríkismálanefndar. Málið er að það á að leggja niður stofnun og færa fjármuni og alla starfsemi hennar undir ráðuneyti hæstv. utanríkisráðherra. Það hlýtur því að vera þessi sami hæstv. utanríkisráðherra sem verður að eiga samtalið við þingið [[Forseti hringir.]]og svara spurningum þingmanna.
Hæstv. forseti. Við köllum eftir því að hæstv. ráðherra sé viðstaddur umræðuna. Okkur er sagt að hann sé að sinna skyldustörfum. Hann á að vera á fundi hjá Framsóknarflokknum á Ísafirði í kvöld. Eru það skyldustörfin sem eru mikilvægari en að vera hér í þinginu þegar ráðherra ætlar að leggja niður heila stofnun? Málið fékk ekki almennilega umræðu í utanríkismálanefnd þótt það væri þar öðru sinni. Þar voru nýir meðlimir í nefndinni. Ráðherra, sem virðist vera einn af fáum sem styðja þetta mál hér á þingi, á auðvitað að vera við umræðuna og ræða við okkur í andsvörum um þann metnað sinn að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ég óska eftir því að forseti svari því: Er það fundurinn með framsóknarmönnum á Ísafirði sem ráðherra tekur fram yfir þingfund um hans mál?
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp frá ríkisstjórninni um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands, færa verkefnið sem er mjög umfangsmikið og veltir milljörðum króna inn í eitt ráðuneyti á svipaðan hátt og við tækjum Vegagerð Íslands og færðum inn í samgönguráðuneytið eða innanríkisráðuneytið. Þetta er mjög umdeilt frumvarp, en á endanum mun meiri hluti í þingsal ráða úrslitum málsins. Hæstv. ráðherra var hér við 1. umr. Svo gerist það að málið fer til þingnefndar. Ég vil fá að vita frá hv. formanni þeirrar nefndar hvort það sé rétt sem hér er sagt að málið hafi verið tekið út úr nefnd án þess að færi hafi gefist á að fara yfir allar umsagnir. [[Gripið fram í.]]Mér finnst eðlilegt að formaður utanríkismálanefndar standi fyrir máli sínu og skýri okkur frá hvað rétt er í því efni. Við þessar aðstæður er fráleitt annað en að hæstv. utanríkisráðherra verði við óskum [[Forseti hringir.]]stjórnarandstöðunnar um að koma hingað í þingsal og gera grein fyrir sínu máli.
Virðulegi forseti. Þróunarsamvinna er ein af meginstoðum utanríkisstefnu lýðveldisins. Hún hefur verið rekin annars vegar úr ráðuneytinu og hins vegar úr Þróunarsamvinnustofnun. Þróunarsamvinnustofnun nýtur mikillar virðingar alls staðar þar sem hún hefur komið að málum og gegnir hlutverki sínu mjög vel. Það eru álit uppi um það hvort ekki sé réttara að færa þangað alla þróunarsamvinnu frekar en að hafa hluta inni í ráðuneytinu. Það getur ekki verið þolandi að hæstv. ráðherra sem hefur þetta fyrir sitt einkamál ætli ekki að vera viðstaddur umræðuna og svara þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar um það hvers vegna í ósköpunum manninum dettur þetta í hug.
Herra forseti. Mér finnst það gerast of oft í þessum þingsal að hv. þingmenn óska eftir að hæstv. ráðherrar komi í þingsal til að taka við þá umræðuna og svara spurningum í erfiðum málum og þeir hlýða ekki kalli hæstv. forseta. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra komi í salinn. Hér fyrr í umræðunni hefur mörgum spurningum verið varpað fram sem aðeins hæstv. ráðherra getur svarað. Það mundi sannarlega greiða fyrir umræðu um málið ef hæstv. ráðherra kæmi hingað, svaraði þeim spurningum sem út af standa og svo gætu hv. þingmenn haldið áfram með umræðuna í málinu. Ég óska eftir því eins og aðrir hv. þingmenn sem talað hafa á undan mér undir þessum lið að hæstv. ráðherra komi hér.
Herra forseti. Þetta er algjörlega óásættanleg staða sem hér er komin upp að ekki skuli nokkur maður geta staðið með málinu. Mér finnst þetta niðurlægjandi fyrir Alþingi. Það er niðurlægjandi fyrir Alþingi að ráðherra geti komið hér og talað fyrir einhverri vitleysu. Hann talar bara fyrir einhverri vitleysu, situr svo og þegir á bekknum þangað til umræðu er lokið, heldur svo skætingnum áfram og svo ætla stjórnarliðar að fara á græna takkann eins og fé sem leitt er til slátrunar. Hvers lags eiginlega meðferð er þetta á þingræðinu? Ég bara spyr, virðulegi forseti, ég skil ekki hvert ríkisstjórnarflokkarnir eru eiginlega að fara. Það er þannig að í þessu máli á að taka stofnun og setja hana inn í ráðuneyti. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra talaði fyrir máli í fyrra um það að taka verkefni út úr ráðuneytinu og breyta í stofnun. Það er alger ringulreið í þessari stefnu hérna út og suður. Þetta er algerlega óásættanlegt, forseti, og ég spyr: [[Forseti hringir.]]Eru engin takmörk fyrir því hvaða afsakanir ráðherrar geta dregið upp úr hatti sínum og haldið fram að séu í þágu sinna starfa [[Forseti hringir.]]til að komast hjá því að standa fyrir máli sínu frammi fyrir Alþingi? Ég hef áhyggjur af því.
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á því af hverju mér ber skylda til að ávarpa ráðherra sem hæstvirtan þegar hann ber svo augljóslega litla virðingu fyrir þinginu.
Virðulegi forseti. Það er alveg fráleitt að taka mál til umræðu hér í þinginu án þess að farið hafi verið yfir umsagnir málsins í nefndinni. Jafnvel þótt reikna megi með því að umsagnir séu svipaðar frá því á síðasta þingi þá er það svo að þegar þær koma aftur inn í haust eru nýir þingmenn að setjast í þingnefndina og það þarf að taka málið fyrir. Þingnefndin er ekki eins skipuð þegar málið kemur fyrir núna í haust. Og síðan tekur ráðherrann flokksfund í kjördæminu fram yfir það að mæta hér og standa fyrir máli sínu. Hann er á Ísafirði í dag og fer á Sauðárkrók á morgun. Hann er ekki að nota kjördæmavikuna eins og aðrir þingmenn, nei, hann er að svíkjast um að mæta hér í umræðu í máli sem hann er upphafsmaður að, hleypur í felur heim í kjördæmi til að komast hjá því að standa fyrir máli sínu hér. Þetta er vanvirðing við þingið, herra forseti.
Virðulegur forseti. Það hefur orðið einhver samsláttur hjá hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli. Hann getur auðvitað þegar hann fer með jakkafötin sín í hreinsun skilið þau eftir þar og farið, það er einhver annar sem sér um að hreinsa þau fyrir hann, en því er öðruvísi farið þegar kemur að eina þingmáli hæstv. ráðherra. Hann verður að gjöra svo vel að fylgja því í gegnum þingið. Þetta er ekki eitthvað sem hann getur skilið hér eftir og ætlast til þess að aðrir sjái um fyrir hann. Hann þarf að rökstyðja þetta. Það er meðal annars það sem fram kemur í umsögnum, að það vanti allan rökstuðning í þetta mál. Það er alveg rétt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði áðan, þingmálalisti hæstv. ráðherra er afskaplega fátæklegur. Það er undarlegt að menn skuli eiga þetta erindi eitt í pólitík, eftir allt það basl sem í því felst að leggja sig í þetta starf, að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og undir ráðuneytið. Að menn skuli hafa flutt sig alla leið frá Sauðárkróki til að gera það er ráðgáta.
Herra forseti. Þetta er náttúrlega ólíðandi fyrir okkur þingmenn í minni hlutanum sem fengum ekki almennilega umfjöllun um málið í nefnd. Það þurfti að rífa það út, það mátti ekki kalla til gesti. Svo þegar málið er hér á dagskrá, þá tekur hæstv. utanríkisráðherra fundi með Framsóknarflokknum á Ísafirði og Sauðárkróki fram yfir það að hann ætlar að leggja niður heila stofnun, stofnun sem hefur ekki verið til vandræða heldur þvert á móti gegnt sínum störfum mjög vel, er vel rómuð og almenn samstaða um þá stofnun. Ég legg til að við frestum þessum fundi á meðan ráðherra sinnir flokknum sínum vítt og breitt um landið og svo þegar hann er tilbúinn, búinn að tala nóg við framsóknarmenn og er tilbúinn til að koma hingað í þingið og ræða þetta eina þingmál sitt, þá höldum við áfram þessum dagskrárlið en ekki fyrr en það, herra forseti.
Herra forseti. Ég tel mig hafa rökstutt fyrr í ræðu með nokkuð fullnægjandi hætti að það sé eðlileg krafa að hæstv. ráðherra sé viðstaddur umræðu um þetta mál, 2. umr. og meginumræðu um málið. Nú er upplýst að hann sé að funda með framsóknarmönnum á Ísafirði. Ég verð auðvitað að viðurkenna að ég hef vissa samúð með því sjónarmiði að þingmenn í víðlendum landsbyggðarkjördæmum verða stundum að reyna að rækta þau tengsl samhliða öðrum störfum. Nú veit ég ekki hvað þetta verður fjölmennur fundur á Ísafirði og hvort ráðherra fær mikinn stuðning við þetta mál þar, en þá er spurningin sú hvort þingið eigi ekki einfaldlega að sýna þessum aðstæðum ráðherra skilning úr því að þær eru orðnar staðreynd og ráðherra væntanlega í loftinu, ef ekki kominn vestur, og taka þetta mál af dagskrá þangað til hæstv. ráðherra er kominn úr sinni reisu. Við skulum vona að það verði flogið frá Ísafirði og hann geti svo skotist norður á Sauðárkrók eftir umræður um þetta mál á morgun. Ég held að það sé langeðlilegast í ljósi allra aðstæðna að við frestum frekara framhaldi þessarar umræðu þar til hæstv. utanríkisráðherra hefur ráðgast við sína framsóknarmenn.
Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherrum er í lófa lagið að stytta umræðu um mál sem þeir leggja áherslu á að nái skjótt fram að ganga í þinginu einfaldlega með því að verða við óskum um að vera viðstaddir viðræðurnar og standa fyrir sínu máli. Við höfum orðið vitni að því í vetur að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur neitað að vera viðstaddur umræðu um ÁTVR-málið. Hann hefur neitað að koma til umræðunnar. Hæstv. forseti hefur margítrekað komið skilaboðum til þess ráðherra á framfæri. Nú endurtekur þetta sig með Þróunarsamvinnustofnun. Ég verð að segja að mér finnst ekki síður alvarlegt ef það er rétt að málið hafi verið tekið út úr utanríkismálanefnd þingsins án þess að farið hafi verið yfir umsagnir eins og nefndarmenn [[Forseti hringir.]]óskuðu eftir. Ég bíð þess að hv. formaður þeirrar nefndar komi hingað og geri okkur grein fyrir þeirri stöðu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að gera formlega athugasemd við að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki viðstaddur þessa umræðu. Þegar ég fór að hugsa um það sem ég ætlaði að segja um þetta mál þegar ég setti mig á mælendaskrá fyrir nokkrum vikum í þessari umræðu fór ég að skoða samantektina um málið á vef þingsins til að rifja upp nákvæmlega hvaða röksemdir lægju að baki þessari ráðstöfun hæstv. utanríkisráðherra. Markmiðið með því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun er að auka skilvirkni og hagkvæmni í stjórnsýslu alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands og gera stefnumótun málaflokksins markvissari. Meðal helstu breytinga og nýjunga í málinu er að færa öll verkefni Þróunarsamvinnustofnunar til utanríkisráðuneytisins sem færi eftir gildistöku laganna með framkvæmd allrar þróunarsamvinnu á vegum íslenskra stjórnvalda. Þróunarsamvinnustofnun verður þá lögð niður og lagðar verða til breytingar á stærð og hlutverki þróunarsamvinnunefndar, núverandi samstarfsráð um alþjóðlega þróunarsamvinnu verður lagt niður og lagðar til breytingar á lögum um íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu til að mæta þróun sem átt hefur sér stað í því umhverfi sem hún starfar. Svo segir í samantekt um þetta þingmál. Ég staldra strax við eitt atriði sem fjallað er um í markmiðssetningu laganna, þ.e. að gera stefnumótun málaflokksins markvissari. Það sem ég velti fyrir mér í því samhengi er að stefnumótun í þessum málaflokki er nokkuð sem ég mundi gjarnan vilja vera að ræða í þessum sal. Það finnst mér skemmtilegri, þarfari og nauðsynlegri umræða en umræða um stofnanastrúktúr þessa málaflokks, þ.e. hvað við ætlum að gera, hvernig við ætlum að beita okkur á þessum vettvangi, hvar, í hvaða tilgangi og með hvaða hætti. Það er nefnilega þannig í pólitík að við erum yfirleitt að fjalla um markmið, stefnu og framtíðarsýn annars vegar og hins vegar mjög oft, en sem betur fer sjaldnar um verkfærin sem við notum til að ná þessum markmiðum okkar. Þegar maður horfir á fátæklega þingmálaskrá hæstv. utanríkisráðherra staldrar maður ósjálfrátt við þá staðreynd að þar er lítið um mál sem tilheyra fyrri flokknum; stefnumótun, framtíðarsýn, markmið, erindi í pólitík. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hef mjög ákveðnar skoðanir á málaflokknum þróunarsamvinnu. Ég hef upplifað sjálfur hvernig hún getur skipt sköpum fyrir lítil samfélög. Ég var einu sinni á ferð um litla eyju utan við Jemen sem er á mörkum Arabíska hafsins og Indlandshafs og heyrir undir Jemen. Þar er lítil 50 þús. manna byggð, eingöngu um 2.000 gestir á ári, engir innviðir, gríðarlega mikil fátækt og varla hægt að tala um þróað samfélag. Þar var samt sem áður einhver vísir að ferðaþjónustu. Þar voru leiðsögumenn sem voru enskumælandi og kunnu á tölvu. Ástæðan fyrir því var sú að þróunarhjálp Sameinuðu þjóðanna hafði lagt áherslu á að kenna hvort tveggja á svæðinu. Það gerði að verkum að þarna varð til fámennur hópur sem gat þróað með sér, stofnað og starfrækt ferðaþjónustu. Þó að hún væri ekki mikil að burðum var hún eigi að síður merki um það hvernig ekki svo mikil fjárfesting getur látið gott af sér leiða með einföldum hætti með því að kenna einhverjum að setja upp heimasíðu og kenna einhverjum ensku sem getur leitt til þess að hann getur síðan séð sér farborða og stuðlað að efnahagslegum framförum í byggð sinni. Ég held að slík þróunarhjálp þurfi að vera með miklu víðtækari hætti víða um heiminn. Ég held að mörg þau vandamál sem við horfum á í dag í hinum vestræna heimi - þá er ég að tala um hryðjuverkaógn, flóttamannastraum, hungursneyð og þær miklu ógnir sem erfitt er fyrir okkur að skilja sem búum við velmegun á Íslandi - að sá málaflokkur gæti verið öðruvísi. Það væri hægt að hafa áhrif á hann með markvissri stefnu, með langtímahugsun, ákvörðunum og fjárfestingu á svæðum þar sem það gæti raunverulega haft áhrif. Ég held að á þeim svæðum þar sem fjölskyldur þurfa ekki að hafa áhyggjur af efnahagslegri framtíð sinni og hafa í sig og á, séu minni líkur á róstum, átökum, stríði, og minni líkur á því á því að hægt sé að innræta einstaklingum það að þeir séu afgangs, ekki virtir eða að þeir þurfi að grípa til vopna til að berjast fyrir tilverurétti sínum og sinna. Ég væri tilbúinn að ræða það. Ég væri tilbúinn til að taka þátt í viðræðum og samræðum við hæstv. utanríkisráðherra um þá stefnumótun. Ég mundi til dæmis vilja gjarnan ræða framlag Íslendinga til þessa málaflokks og þann niðurskurð og samdrátt sem núverandi stjórnarflokkar hafa staðið fyrir í þeim efnum. Það væri umræðuefni sem ég væri tilbúinn að eyða miklum tíma í, meiri en í umræðu um stofnanastrúktúr stjórnsýslunnar þegar kemur að málaflokknum. Ég væri auðvitað tilbúinn til að ræða slíkt ef sýnt væri með óvefengjanlegum hætti að stofnanastrúktúrinn stæði verkefninu fyrir þrifum, að menn gætu ekki sinnt því verkefni sem samfélagið hefur ákveðið að ráðast í af því að eitthvað væri að skipulaginu. Er það þannig í þessu máli? Nei, það er reyndar ekki þannig. Ég hef skoðað þær umsagnir sem bæst hafa í sarpinn eftir umræðu um málið síðastliðið vor og gríp niður í umsögn frá Alþýðusambandinu. Þar er vitnað í skýrslu um þróunarsamvinnu Íslands, skipulag, skilvirkni og árangur, sem frumvarpið byggir að mestu á. Í umsögninni segir að ýmsar spurningar vakni. Þær séu eftirfarandi: Hver eru fagleg rök sem liggja til grundvallar áformum um sameiningu? Gilda önnur lögmál um þróunarmál en aðra málaflokka í ljósi þess að stjórnsýslan hefur almennt þróast æ meira á þann veg að stefnumörkun og eftirlit með framkvæmd hennar er á hendi ráðuneyta en framkvæmdin sjálf er á hendi faglegra stofnana? Hvert er álit þróunarsamvinnunefndar OECD á sameiningu? Af hverju er ekki beðið niðurstöðu þróunarsamvinnunefndar á skipulagi og árangri þróunaraðstoðar sem fyrirhuguð er á næsta ári? Hefur verið athuguð reynsla annarra ríkja af því að hafa sjálfstæða stofnun utan um þróunarsamvinnu, eins og til dæmis í Svíþjóð? Alþýðusambandið leggur til að ákvörðun um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu á Íslandi verði frestað þangað til þeim spurningum hefur verið svarað af fagaðilum og áður en endanleg ákvörðun er tekin. Mér finnast það vera mjög gild rök og gildar spurningar sem hér eru settar fram. Mér finnst ekki boðlegt þegar við ræðum þessi mál að það sé gert án þess að ráðherra málaflokksins, sá sem telur sig helst eiga þetta erindi í pólitík og leggur þetta mál fram, sitji fyrir svörum og taki þátt í umræðunni. Ég er sannfærður um að eitthvað hlýtur að vanta í málið. Það hlýtur að vera eitthvað í því sem ekki hefur komið fram því að rökstuðningurinn er svo hróplega ófullnægjandi. Ég velti fyrir mér hvort utanríkisráðherra sé þeirrar skoðunar að það þurfi engan rökstuðning í þessu máli. Það sé einfaldlega þannig að honum finnist að það væri þægilegra fyrir sig sem ráðherra að hafa þennan málaflokk í sínu ráðuneyti, þess vegna eigi hann að fá að ráða því, vegna þess að hann sé ráðherra. Það virkar í mínum huga ekki þannig. Mér finnst ekki í lagi að einum manni dugi það að vilja fá svona stofnun undir ráðuneyti sitt til að það sé þá gert. Það er auðvitað þannig að í stofnanastrúktúr íslenskrar stjórnsýslu eiga ráðuneytin í vök að verjast eða eru ekki nægilega vel í stakk búin til að mæta faglegri þekkingu undirstofnana sinna. Oft hallar á ráðuneytið þegar kemur að ákvarðanatöku því að hún getur byggt á mikilli stofnanaþekkingu, ráðuneytin geta verið undirmönnuð gagnvart undirstofnunum og svo framvegis. Í sumum tilfellum geta verið rök fyrir því, svo maður reyni að gerast málsvari hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli, að færa stofnanir undir ráðuneyti eða einhvern hluta af starfssviði þeirra, og, eins og segir í umsögn Alþýðusambandsins, að eftirlitið sé styrkt innan ráðuneytisins svo menn fylgi betur eftir verkefnum. En það verður ekki séð á því máli sem hér er til umfjöllunar að því sé til að dreifa og það sé ástæða áhuga hæstv. utanríkisráðherra á að gera þessa breytingu. Þetta voru þær hugrenningar sem ég þykist viss um að hafi verið mér efst í huga þegar ég setti mig á mælendaskrá í þessu máli fyrir nokkrum vikum. Það er dálítið erfitt að koma aftur inn í þessa umræðu eftir hlé. Það væri mjög æskilegt að geta bæði heyrt mótrök hæstv. utanríkisráðherra, þ.e. rök hans fyrir þessari breytingu, og fengið samtal um hvað það er nákvæmlega í þróunarsamvinnustefnu Íslendinga sem hann hyggst ná fram með þessu, hver eru markmiðin og hvað verður auðveldara og skýrara með þessari breytingu. Hið raunverulega inntak stefnunnar hlýtur að vera það sem mestu máli skiptir; hvaða markmið eru það sem hæstv. ráðherra sér fyrir sér? Ég hélt að menn væru tilbúnir að ræða hvenær sem er hvers vegna þeir vilja leggja niður stofnun og færa starfsemina inn í ráðuneyti eða búa til nýja stofnun. En það þurfa að vera einhver ákveðin rök fyrir því sem lúta raunverulega að stefnunni sjálfri, að markmiðum sem menn hafa í þessum efnum. Ég nefni til dæmis þá þróun sem við höfum séð í málefnum ferðaþjónustunnar hér á landi. Nú eru tvö mál til umfjöllunar í minni nefnd, umhverfis- og samgöngunefnd, sem snerta á þeirri öru þróun sem við höfum séð í ferðamannaiðnaði á síðustu árum; annars vegar landskipulag og hins vegar uppbygging innviða. Hvort tveggja eru mál sem lúta að langtímahugsun og skipulagningu. Þegar maður horfir yfir það svið sér maður að mjög víða eru til verkfæri, stofnanir, úrræði og bjargir til að takast á við málaflokkinn sem ekki er verið að nýta. Það má með öðrum orðum líkja þessu við smið sem er gjarn á að kaupa sér ný verkfæri - þeir eru nokkrir þannig - án þess að taka til í verkfærakistunni, án þess að taka allt upp úr kistunni og sjá hvað er til staðar og má nýta. Ef menn gera það ekki með reglulegu millibili, skipulega og með markmið og stefnumótun í huga, sitja þeir uppi með stjórnskipulegan óskapnað. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn ræði þetta alltaf út frá markmiðssetningu og sjái fyrir sér hverju þeir vilja ná fram og skipuleggi síðan verkfærakistuna út frá því. Í þessu máli liggur það ekki einu sinni fyrir. Menn hafa ekki einu sinni tekið umræðuna um hvert verkefnið sé, framtíðarsýnin, stefnumótunin, áður en þeir bæta við nýju verkefni eða færa til verkefni í sínum verkfærakassa. Það er ófullnægjandi og óboðlegt að við séum hér að ræða einhverja yfirborðsbreytingu sem kalla mætti, með leyfi forseta, „cosmetics“ í stjórnsýslunni. Og sérstaklega er það óboðlegt að hæstv. ráðherra sé ekki viðstaddur til að taka þátt í umræðunni. Ég harma það og áskil mér rétt til að reyna eftir fremsta megni að eiga orðastað við hann um þetta mál. Mér finnst það skipta máli. Mér finnst ekki ganga að menn umgangist þingið eins og unglingspiltur sem er fluttur að heiman en kemur með óhreina þvottinn til mömmu sinnar og skilur hann eftir þar og vill helst ekki hugsa um hann. Ég vil að hæstv. ráðherra fylgi sínum málum eftir. Þau eru ekki það mörg að ofrausn sé af hans hálfu og hans tíma og hans skipulagningar að hann sé hér viðstaddur og fylgi málaflokknum eftir. Það er í rauninni algert lágmark, sérstaklega þegar kemur að máli eins og þessu þar sem menn eru að gera breytingar á stofnanastrúktúr sem heyrir beint undir ráðherrann og leggja fram mál sem eru, að því eru virðist, nánast eingöngu byggð á geðþóttahugmyndum hæstv. ráðherra sjálfs.
Virðulegi forseti. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér athugasemdir Gagnsæis, samtaka gegn spillingu. Á vefsíðu samtakanna segir, með leyfi forseta: „Eftir að utanríkisráðuneytið yfirtekur ÞSSÍ munu öll framlög íslenskra skattgreiðenda til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu lenda í „einum potti“ innan ráðuneytisins.“ Telja samtökin að erfiðara verði að fylgjast með því sem gerist innan ráðuneyta en innan undirstofnana þeirra þar sem það er til dæmis fáheyrt að Ríkisendurskoðun geri stjórnsýsluúttekt á ráðuneyti. Samtökin taka einnig fram, með leyfi forseta: „Almenna reglan í opinberri stjórnsýslu er sú að með því að koma vel skilgreindum og afmörkuðum verkefnum fyrir í undirstofnunum utan ráðuneytis er auðveldara að fylgjast með því á hvern hátt fjármunum þar er varið. Það er ráðstöfun í þágu gagnsæis, sýnileika og almannahagsmuna.“ Hvað finnst þingmanninum um þetta?
Virðulegur forseti. Þetta er meðal þeirra umsagna sem ég hef lesið í þessu máli. Mér finnast þær einmitt mjög sannfærandi. Mér finnast þetta vera röksemdir sem við eigum að hlusta á. Ef maður reynir að ímynda sér hvað býr að baki því að ráðherra einhvers málaflokks vilji taka stofnanir og setja undir sig er það væntanlega af því að hann telji sig ekki hafa næga stjórn á stofnuninni, það sé á einhvern hátt ekki farið að þeim fyrirmælum sem hann gefur út um málaflokkinn. Það er auðvitað nokkuð sem við vildum gjarnan ræða. Ég mundi gjarnan vilja fá að heyra hvers vegna hæstv. utanríkisráðherra, í þessu tilfelli, telji sig þess betur umkominn að fara með framkvæmd þessara mála en þeir fagaðilar sem um árabil hafa unnið í þessum málaflokki. Þetta snýst um framkvæmd málaflokksins. Stefnumótunin á að fara fram hér. Markmiðasetningin á að fara fram hér. Það er það sem við eigum að vera að ræða hér. Ég þarf lítið annað að gera en hlusta á mjög sannfærandi, ástríðuþrungnar ræður fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar í þinginu til að vita það að þessum málaflokki hlýtur að vera mjög vel fyrir komið [[Forseti hringir.]]þar sem hann er í dag.
Virðulegi forseti. Mig langaði til að halda aðeins áfram með það sem samtökin settu á heimasíðuna sína. Þau taka einnig fram, með leyfi forseta: „Aðalráðgjafi ráðherrans í málefnum alþjóðlegrar þróunarsamvinnu og þeim áformum ráðherrans að leggja niður ÞSSÍ er einn af æðstu yfirmönnum innan Rauða kross Íslands.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þarna sé um hagsmunaárekstur að ræða, sérstaklega í ljósi þess að þessi ráðgjafi ráðherrans talar því máli að íslensk stjórnvöld ættu að styðja við fyrirtæki í orkugeiranum sem vilja koma með jarðhitaverkefni inn í þróunarlönd þrátt fyrir að slíkt teljist ekki til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu.
Virðulegur forseti. Já, ég þekki Þóri Guðmundsson hjá Rauða krossinum afar vel. Hann er einn af vinum mínum og er ákaflega vandaður maður. Ég mundi ekki ganga svo langt að halda að hagsmunir hans hefðu á einhvern hátt spilað inn í skýrslugjöf hans til ráðuneytisins í þessum efnum. Ég dreg einfaldlega sömu ályktanir og Alþýðusambandið af hans framlagi. Mjög margar spurningar vakna við lestur þeirrar skýrslu sem mér finnst ástæða til að svara áður en menn halda áfram, t.d. um reynslu annarra þjóða. [[Forseti hringir.]]Mér finnst álit Gagnsæis mjög þarft og það er nokkuð sem við eigum að taka tillit til.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög skelegga ræðu. Honum var tíðrætt um vinnubrögðin sem tengjast framlagningu þessa máls. Til marks um fantaskapinn sem er í þessu máli er rétt að leggja á það áherslu að t.d. sú merka umsögn frá samtökunum Gagnsæi sem vinna gegn spillingu fékkst ekki rædd í utanríkismálanefnd. Það var aldrei farið yfir þá umsögn. Það er vottur um það með hvaða hætti menn beita hér algjörlega óþekktum vinnubrögðum við að ryðja málinu í gegn. Ég fullyrði að það hefur aldrei gerst áður nokkru sinni og eru engin dæmi um það að þingnefnd hafi verið meinað þess réttar síns að fá að fara yfir umsagnir og leita eftir þeim rökum sem að baki liggja. Hv. þingmaður talaði um það að í umsögnum hefði verið bent á að skoða þyrfti hvernig málum væri komið fyrir annars staðar, m.a. í Svíþjóð. Það er rétt að upplýsa það að í landi eins og Ítalíu ákváðu menn að skoða nákvæmlega hvernig ætti að koma fyrir þróunarsamvinnu. Eftir langa yfirlegu þar sem helstu sérfræðingar Ítala komu að málinu komust þeir að niðurstöðu. Hver var hún? Hún var sú, herra forseti, að hætta við það sem menn voru að gera þá og taka upp nákvæmlega sömu stefnu og sömu vinnubrögð og á Íslandi. Með öðrum orðum, það sem stórríkið Ítalía telur að hæfi sér þar telur íslenska ríkið að gangi ekki. Til marks um það hversu rökþrota hæstv. ráðherra er í þessu máli þá kallaði hann á sínum tíma starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar fyrir sig og kynnti þeim þetta og þau spurðu um rökin. Hæstv. ráðherra sagði, og þetta var upplýst á fundi utanríkismálanefndar: Það þarf engar röksemdir. Þetta er hugarfarið sem að baki býr. [[Forseti hringir.]]Menn eru af fantaskap að knýja fram vilja sinn, leggja niður stofnun sem ekkert er að. [[Forseti hringir.]]Ég spyr hv. þingmann: Hvernig finnst honum að við þingmenn eigum að bregðast við svona valdníðslu?
Virðulegur forseti. Ég held að menn hljóti að mótmæla svona framkomu og það þurfi að vera einhver knýjandi rök, einhverjar alvöruröksemdir sem búa að baki því að rífa mál út í hvelli áður en menn hafa fengið tækifæri til þess að ræða við alla umsagnaraðila. Algjörlega fáránlegt. Þess vegna ræðum við þetta mál hér nú í algjöru tómarúmi okkar á milli, skoðanasystkin um málið í rauninni. Enginn sem kemur og ver málið. Hæstv. ráðherra er fjarverandi að sinna eigin stjórnmálaflokki í eigin kjördæmi á meðan þetta mál er tekið fyrir á dagskrá þingsins. Þetta er óásættanlegt og fyrir neðan allar hellur. Ég væri tilbúinn til þess að eiga í rökræðu við hæstv. ráðherra um efni þessa máls ef fyrir lægi hvaða áhrif það hefði á stefnu og hvaða markmið hann hefði um þróun þessa málaflokks til lengri tíma litið. Þetta hér er meira eins og einhvers konar tiltekt í stjórnsýslunni sem maður veit ekki nákvæmlega af hverju er sprottin og til hvers hún er. Það fylgir ekki málinu. Það er auðvitað það sem umsagnaraðilar benda á. Á öðrum stað mættum við alveg taka mál undir ráðuneyti. Ég nefni til dæmis nýstofnaða stjórnstöð ferðamála. Þar er málaflokkur sem menn ættu auðvitað fyrir löngu að vera búnir að stofna sérstakt ráðuneyti um og hafa til þess heimild í lögum og búa til tímabundið ráðuneyti ferðamála til þess að undirbúa þann málaflokk. Hann er algerlega í skötulíki og menn eru í kapphlaupi við tímann að forklúðra þeim málaflokki í þessari ríkisstjórn. Það er bara verið að bæta hverju laginu ofan á annað í þeim efnum.
Herra forseti. Staðreyndin er sú að hæstv. ráðherra er á stöðugum flótta frá þessu máli. Hann hefur aldrei viljað koma hingað og standa fyrir máli sínu. Hann nýtur einskis stuðnings í stjórnarliðinu. Það hefur enginn hv. þingmanna Framsóknarflokksins utan sá sem nú stýrir fundum Alþingis tekið til máls í umræðum um málið og þá var það einungis til þess að koma fram með athugasemd í andsvari. Ég ætla ekki að kalla hæstv. ráðherra rolu af því ég má það ekki. En það er alveg ótrúlegt að koma fram með svona mál sem engar röksemdir eru fyrir og þar sem ráðherra stendur meira að segja frammi fyrir starfsmönnum stofnunarinnar og segir: Það þarf engar röksemdir. Þetta er fullkomlega með ólíkindum. Enginn þingmanna Sjálfstæðisflokksins hefur stutt þetta mál í ræðu. Þeir hengslast til þess af því þeir þurfa þess. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur að vísu tekið til máls og lýst göllum á málinu og meira að segja ærlegum íhaldsmanni eins og fyrrverandi formanni Lögmannafélagsins liggur við uppsölum þegar hann [[Forseti hringir.]]gengur inn í sal þegar þetta er rætt. Ég fullyrði það, herra forseti, að aldrei hefur verið lagt fram mál af hálfu ríkisstjórnar sem nýtur jafn lítils stuðnings og þetta.
Virðulegi forseti. Maður hlýtur að taka undir það sem hér er sagt. Það er auðvitað mjög sérstakt að menn séu að ræða þetta mál hér og það sé enginn sem komi hæstv. ráðherra til varnar og hann sýni ekki einu sinni þann kjark að koma hingað og fylgja málinu eftir og rökstyðja það. Mér skilst að það hafi komið fram hér áðan að hann sé staddur fyrir vestan, það sé fundur hjá framsóknarmönnum í kvöld á Ísafirði, en mér finnst það undarleg forgangsröðun ef þetta er eitthvert sérstakt hjartans mál. Ég held að menn hljóti að gera mjög alvarlegar athugasemdir við bæði málið sjálft og hvernig það er borið fram í þinginu.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir þann rausnarskap að láta mér eftir andsvarið sitt þar sem það varð greinilega einhver misbrestur í samskiptum mínum og hæstv. forseta áðan. Takk kærlega fyrir. Ég met það mikils. Ég vil þakka hv. þm. Róbert Marshall fyrir ræðu hans og verð að segja að ég er hjartanlega sammála. Ég mundi svo gjarnan vilja vera að ræða stefnumótun, markmið og framtíðarsýn en ekki stofnanastrúktúr og ekki hvað síst í því ljósi að við höfum verið að horfa fram á lækkaðar upphæðir til þróunarsamvinnu eða lækkað hlutfall af fjárlögum til þróunarsamvinnu, þótt samþykkt hafi verið áætlun um að fara að gefa vel í. Mér finnst virkilega miður að við séum ekki að ræða það heldur að leggja stofnunina niður, stofnun sem fær alls staðar gríðarlega góðar umsagnir og ekki síst frá DAC, sem ég tel að skipti mjög miklu máli. En í því sambandi að ekki er verið að setja næga fjármuni í málið langar mig að spyrja hv. þingmann út það sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu þar sem talað er um sterkari tengsl milli annarra utanríkismála og þróunarsamvinnu. [[Forseti hringir.]]Er ekki sérlega hættulegt þegar við erum með svona litla peninga í spilinu að fara að krulla okkar utanríkispólitískum áherslum [[Forseti hringir.]]inn í þetta í stað þess að hafa þarfir fátækra ríkja fyrst og fremst að leiðarljósi? Er þetta ekki hættuleg vegferð?
Virðulegi forseti. Í umræðum hér í gær um voðaverkin í París í síðustu viku sagði ég meðal annars að meðal þeirra gilda sem ég held að menn á Vesturlöndum mættu alveg velta fyrir sér að endurskoða til lengri tíma litið væru gildi afskipta og hagsmunagæslu í öðrum heimshlutum. Ég held að sú þróun sem við höfum verið að horfa framan í við botn Miðjarðarhafs sé að stórum hluta sprottin af afskiptum Vesturlanda og hagsmunagæslu á þessum svæðum og það er auðvitað eitthvað allt annað en þróunarsamvinna og á ekki að spila saman. Síðan geta menn líka velt fyrir sér að þegar stofnunum sem heyra undir ráðuneyti eru falin ákveðin verkefni sem síðan fylgir ekki nægt fjármagn til að standa undir, nefnum t.d. Veðurstofu Íslands eða Vegagerðina eða hvað sem nöfnum tjáir að nefna í þeim efnum, þá heyrist auðvitað hljóð úr horni þegar fjármagn skortir, þegar greinilega er verið að vanáætla miðað við markmiðssetningu og ekki er staðið við þau verkefni sem ákveðin hafa verið. Þetta horfir allt öðruvísi við þegar stofnanir eru lagðar niður og heyra undir ráðuneyti, vegna þess að skrifstofur ráðuneyta eru ekki að fara að mótmæla fjárframlögum til málaflokksins. Þau fara ekki að vekja athygli á því að hér sé verið að skera niður og sú ákvörðun liggi ekki fyrir. Þess vegna er það eitthvað sem menn þurfa að fá alveg á hreint í þessari umræðu: Til hvers er hæstv. utanríkisráðherra að gera þetta? Af hverju leggur hann svo mikla áherslu á það að fá þessa stofnun inn í ráðuneyti sitt? Er það til að auka vöxt málaflokksins og gera meira eða vill hann draga saman seglin?
Herra forseti. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því af hverju það væri ákjósanlegt að hafa hæstv. ráðherra í umræðunni með okkur. Það eru einmitt svona stórar grundvallarspurningar sem ég tel að hafi ekki komið nógu góð svör við. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mjög ólíklegt að ráðuneyti fari að biðja um aukna fjármuni inn í slíkan rekstur og við það bætist svo auðvitað að löndin sem þurfa á þessum fjármunum að halda eru langt í burtu og ekki í neinni stöðu til að fara að pressa á um sín mál. Ég tel þess vegna að við verðum alltaf að líta þannig á það að þróunarsamvinna við fátækustu ríkin sé langhlaup og þess vegna megi hún á engan hátt vera undir einhvers konar staðbundnum pólitískum sviptivindum á Íslandi komin. Ég vil að lokum spyrja þingmanninn aftur: Erum við ekki á kolrangri leið með þetta mál, að taka það yfir í þennan farveg?
Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé mjög gruggugt vatn sem verið er að fiska í í þessu máli og ég hef áhyggjur af þeirri vegferð sem hæstv. ráðherra er að leggja í. Það er engin tilviljun að ég líki því við óhreinan þvott sem hæstv. ráðherra er að skila af sér inn í þingið og vill svo láta einhverja aðra sjá um að bjarga því fyrir sig, hefur ekki einu sinni svo mikið við að vera viðstaddur umræðuna til að taka þátt í þessu og verja málið. Ég held að það væri mjög óheppilegt að hafa þennan málaflokk undir ráðuneytinu og sérstaklega, vil ég nefna, undir þeim hæstv. utanríkisráðherra sem nú gegnir þeirri stöðu.
Forseti sá sem hér stendur biður þingmenn velvirðingar á því að einhver ruglingur varð áðan sem ekki varð við ráðið.
Herra forseti. Ég hlýt eins og síðasti ræðumaður og allmargir þingmenn í umræðum um fundarstjórn forseta að harma það að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki vera viðstaddur umræðuna. Ég vil láta það álit mitt í ljós að það sé ótækt að 2. umr. um málið, aðalefnisumræðunni, ljúki fyrr en hæstv. ráðherra hefur komið hingað og við átt þess kost að leggja fyrir hann spurningar og taka við hann rökræðu um málið. Hvenær sem umræðunni lýkur í dag, sem hefði auðvitað verið eðlilegast og full rök fyrir að fresta, þá er það eindregin ósk mín til forseta að málið komi ekki aftur á dagskrá fyrr en að tryggt er að ferðalög hæstv. utanríkisráðherra leyfi honum að vera hér í þingsal. Í öðru lagi verð ég að segja að mér finnst það sérkennileg forgangsröðun hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. utanríkisráðherra í þessu tilviki að vera að eyða orku í málið í ljósi þess að hér vantar augljóslega eiginlega öll haldbær rök. Það er búið að lýsa mikið eftir þeim. Þau er ekki að finna í greinargerð með frumvarpinu því að ég hef lesið hana nokkuð vel. Lítið fór fyrir þeim í framsöguræðu ráðherrans og aftur í framsöguræðu meiri hluta utanríkismálanefndar og nefndaráliti. Þá eru menn í nokkrum vanda staddir. Af hverju er verið að ráðast í þessa breytingu ef fyrir því eru ekki færð sæmilega sannfærandi og trúverðug rök? Er það vegna þess að hér sé um forneskjulegt fyrirkomulag að ræða sem hafi einhvern veginn dagað uppi í gegnum tímann? Nei, það er ekki alveg þannig. Við erum einmitt að tala um mjög nýlega heildstæða löggjöf sem mikil vinna var lögð í að móta og kostaði sitt, ef ég man rétt, með utanaðkomandi ráðgjöfum og hvað eina og er frá að ég held 2008, þar sem umgjörðin utan um þessi mál var styrkt að menn töldu og talsvert lagt í það á sínum tíma. Þar var enginn efi uppi um að Þróunarsamvinnustofnun skyldi áfram vera fagleg, sjálfstæð, óháð stofnun og fara með sín verkefni. Þetta er reyndar rakið lauslega í greinargerðinni og það er svolítið snautlegt þegar það er skoðað og farið yfir löggjöfina frá 2008 sem byggði á þeim grunni eins og þar segir, að Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi annast tvíhliða þróunarsamvinnu í samstarfslöndum Íslands, í umboði utanríkisráðherra. Svo er að vísu talað um að margvíslegar breytingar hafi orðið síðan. En hver er fyrst talin upp? Þar megi nefna stofnun þróunarsamvinnuskrifstofu í ráðuneytinu. Bíddu, eru það orðin sérstök rök að ráðuneytið hefur skýrt eitthvað upp á nýtt og fært verkefni til innan sinna vébanda? Eitthvert starfsfólk hefur væntanlega sinnt þessu áður í ráðuneytinu, og þó að þar hafi orðið skipulagsbreytingar og menn hafi sett á það nýtt nafn, eru það sjálfstæð rök fyrir því að Þróunarsamvinnustofnun eigi þá að leggjast niður? Nei, það finnst mér ekki. Síðan er nefnt aukið samstarf og samhæfingu ráðuneytis og ÞSSÍ. Hvað er átt við með því? Síðan kemur mjög athyglisverð setning í greinargerðinni, að í aðdraganda aðildar Íslands að þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD, DAC-nefndinni - sem við vorum oft búin að ræða um á umliðnum árum að við þyrftum að gerast fullgildir aðilar að. Mér fannst það pínlegt, man ég, þegar ég var að heimsækja OECD einhverjum árum þarna á undan, bæði sem fulltrúi Alþingis og líka sem fulltrúi í Norðurlandaráði, þá átti Ísland ekki aðild að þeirri nefnd og við vorum ekki með í þeirri skýrslugjöf og því eftirliti og þeirri samræmingu sem þar fer fram. Nú var ráðin bót á því. En í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Í aðdraganda aðildar Íslands að þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD), DAC, árið 2013 vann fagteymi á vegum nefndarinnar sérstaka rýni á umgjörð alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands sem sýndi fram á burði Íslands til aðildar. Niðurstöður úttektarinnar voru jákvæðar og kom þar fram að þróunarsamvinna Íslands byggðist á traustum og faglegum grunni.“ Hvert er þá vandamálið? Að þróunarsamvinna Íslands byggðist á traustum og faglegum grunni, samkvæmt úttekt þessara sérfróðu aðila? Þetta er fjögurra ára gömul úttekt á því fyrirkomulagi sem enn er við lýði og nú á að fara að kollvarpa. Þá þarf einhver ný efnisleg gild rök til þess að sannfæra menn um að þetta sé rétt breyting. Ég endurtek spurninguna, herra forseti: Hvað er að? Bendi mér einhver á það. Margir hafa hér einmitt talað um að Þróunarsamvinnustofnun hafi getið sér gott orð. Ég hef fylgst nokkuð vel með framvindu málaflokksins í yfir 30 ár af því að ég hef alltaf haft mikinn áhuga á honum. Ég hef að langstærstum hluta verið mjög ánægður með áherslurnar og hvernig þær hafa verið að mótast og þroskast, þar á meðal beinlínis stefnu stjórnvalda um það hvernig Ísland hefur þrátt fyrir allt þróað aðferðafræði sína í þessum efnum. Þar á Þróunarsamvinnustofnun auðvitað mestan heiðurinn og hefur leikið stærsta hlutverkið. Ég veit til dæmis að þær áherslur á að hverfa kannski frá því að við Íslendingar ættum fyrst og fremst að byggja á sérþekkingu okkar á sviði sjávarútvegs og jarðhita, svo maður tali ekki um eldri og frumstæðari hugmyndir, að í reynd ættum við að nota þróunarsamvinnu til að ryðja okkur brautina einhvern veginn til verkefna á erlendri grund á þessu sviði. Ég get alveg viðurkennt að ég var bernskur eins og fleiri og haldinn af þeirri hugsun svona í árdaga, en ég hef þroskast í burtu frá því, og nú sé ég auðvitað hversu frumstætt það væri og í raun og veru ófaglegt. Við höfum lagt á síðustu árum stóraukna áherslu á málefni kvenna, málefni barna, á undirstöðuhluti eins og menntun, heilsugæslu, jafnréttismál, aðgang að hreinu drykkjarvatni og annað í þeim dúr. Þetta eru allt áherslur sem mér líka vel og hafa líkað. Eina óánægjuefnið er hversu lítið við höfum treyst okkur til í gegnum tíðina, þetta ríka land, að leggja af mörkum. Það hefur alltaf verið pínlegt og er enn og sérstaklega pínlegt núna þegar við erum aftur að styrkjast efnahagslega, að menn skuli þá ekki sæta færis og ná upp þessum hlutföllum og þessum framlögum. Árangurinn af þessu starfi er góður og það má enginn skilja mig svo að ég sé að gera lítið úr því sem var ágætlega unnið, t.d. á sviði jarðhitamálanna og fiskveiða í Namibíu og þess vegna víðar hvað varðar jarðhitann. En ég held að við höfum verið að færa áherslur okkar alveg í rétta átt, nær og inn í nærsamfélögin þar sem okkar fólk er að störfum og heimaráðið starfsfólk og að vinna með samfélögum neðan frá með konum og börnum og leggja grunn að undirstöðunum í samfélögunum. Það er gott og vel að hjálpa upp á þróun í atvinnumálum eða orkunýtingu og annað því um líkt, en í reynd er það það sem þessi samfélög hafa langmesta þörf fyrir, þ.e. stuðningurinn við uppbygginguna, innviðina, gera lífið bærilegra í nærsamfélögunum, að menn þurfi ekki að ganga í klukkutíma eftir vatni með leirker á höfðinu kvölds og morgna og þar fram eftir götunum. Þar getum við þótt lítil séum vissulega skipt máli. Ég hef verið áhugamaður um það líka að Norðurlöndin ykju samstarf sitt á þessu sviði, og flutti ég reyndar um það tillögu í Norðurlandaráði fyrir einu og hálfu ári eða svo, sem ég held að ég hafi fengið samþykkta, ég verð nú að játa að ég veit ekki alveg hvar hún er stödd í kerfinu. En hún fékk góðar undirtektir og ég þykist fara rétt með að hún hafi verið send út til umsagnar eftir umfjöllun í forsætisnefnd, þar sem er verið að hvetja stjórnvöld á Norðurlöndunum til að skoða aukið samstarf, efla samvinnu Norðurlandanna sem heildar á þessu sviði. Þar er alveg sérstaklega verið að horfa til hinna faglegu stofnana. Þær eru mjög burðugar og Norðurlöndin standa framarlega mínus kannski Ísland og að einhverju leyti Finnland. Þá hafa hin Norðurlöndin þrjú öll uppfyllt markmiðin um að verja 0,7% af vergum þjóðartekjum og sum reyndar gott betur í þróunarsamvinnu. Stofnanir eins og SIDA og DANIDA eru mjög öflugar. Ég hef kynnst starfi þeirra til dæmis í gegnum það að með tveggja, þriggja ára millibili hafa verið settar saman sendinefndir þingmanna frá Norðurlöndunum, kannski tveir frá hverju landi, og menn hafa farið og heimsótt svæði þar sem verið er að vinna með þróunarsamvinnustofnununum og með stofnunum Sameinuðu þjóðanna á viðkomandi svæði, ákaflega lærdómsríkar ferðir. Ég átti þess kost að fara í eina slíka til Níkaragva með núverandi hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktsson, sem ferðafélaga. Það var mjög lærdómsrík ferð. Valið var að fara til Níkaragva vegna hörmunga sem þar höfðu gengið yfir, mikill fellibylur hafði valdið skelfilegri eyðileggingu á austurströnd landsins þar sem var vanþróað svæði. Og hverjir voru nú þar, höfðu mætt fyrstir og voru að gera mest? Jú, það voru stóru, sterku norrænu þróunarsamvinnustofnanirnar, einkum Danirnir og Svíarnir sem voru að koma á vegasambandi, voru að laga skólana sem höfðu hrunið. Svo dæmi sé tekið úr þeirri ferð þá áttum við fund í þorpi úti á austurströndinni í þaklausum skóla. Það var eina skjólið sem var að finna á staðnum, það voru leifarnar af skólanum þar sem veggirnir stóðu að mestu leyti eftir uppi. Heimamenn spurðu hvort það væri nokkur leið að útvega þeim öngla og færi. Manni varð hugsað til Íslands fyrir 200 árum síðan. Svona er neyðin víða þar sem verið er að takast á við þessa hluti. Ég held að aukið samstarf Norðurlandanna gæti skipt þarna máli. Ég tel að það eigi að vera á faglegum grunni. Þá væri allri pólitík ýtt til hliðar, og skiptir ekki máli þó að menn kunni að hafa einhverjar mismunandi áherslur uppi gagnvart alþjóðamálum líðandi stundar, ef svo væri, milli Norðurlandanna. Ég hefði reyndar líka viljað sjá að Norræni þróunarbankinn yrði endurreistur. Þó að það sé gott og blessað að honum var í reynd breytt yfir í umhverfisverkefnasjóð, þá lifir hann á þeim tekjum sem hann hefur af eldri útlánum og upphaflegum stofnframlögum. Ég sakna þess að Norðurlöndin skyldu slá það af að vera líka með eiginlegan þróunarbanka á sínum snærum, ég hefði talið það betra. Þessa hluti og marga fleiri væri gaman að ræða ef við værum bara ekkert að tala um þetta frumvarp, heldur að ræða um hvernig við getum gert betur í þessum efnum, hvaða faglegar áherslur við eigum að móta og hvort við getum unnið nánar með öðrum löndum eins og Norðurlöndunum o.s.frv. Í staðinn er verið að eyða tíma og orku í að ræða þetta frumvarp sem er ekki framfaraskref á nokkurn hátt. Það er sorglegt að eyða tímanum í það. Ef við eigum að reyna að lesa í einhver rök sem hér eru fram færð fyrir málinu þá er það þetta með að samþætta og samhæfa starfið á einum stað innan veggja ráðuneytisins. En hvað er verið að segja með því? Við skulum þá líka gá að okkur í þeim efnum. Er verið að segja að það eigi með einhverjum hætti að samþætta pólitískar áherslur Íslands í utanríkismálum og fagleg sjónarmið í þróunarsamvinnu? Er verið að segja það? Viljum við það þá? Ekki ég. Þá vísa ég til bernsku minnar þegar ég var kannski svolítið veill fyrir þeim sjónarmiðum að Ísland gæti með því að leggja áherslu á jarðhitanýtingu og stjórn fiskveiða rutt sér brautina inn á markaði í fjarlægum löndum gegnum slíkt, en það er óleyfileg tenging í umræðu um þessi mál í dag. Það á akkúrat ekki að vera þannig. Það skiptir alveg gríðarlegu máli að þegar farið er að vinna með löndum og svæðum í erfiðleikum, oft við mjög viðkvæmar og vandasamar aðstæður, þá sé það hafið yfir allan grun að mönnum gangi ekkert annað til en að styðja viðkomandi svæði og íbúa þess til sjálfsbjargar, það séu engin önnur sjónarmið á ferðinni en fagleg sjónarmið á þeim grunni, það sé engin pólitík í málinu. Þess vegna held ég að málið falli um sjálft sig ef reynt er að finna út þessar einu röksemdir sem að nafninu til eru hér færðar fram. Mér finnst hið gagnstæða einmitt vera kostur að vera með sjálfstæða, faglega, óháða fagstofnun sem fer með þetta hlutverk. Lítum þá á það hvort eitthvert eiginlegt hagræði sé líklegt til að verða af þessu annað en pólitísk samþætting. Hver ætli sé dómbærastur á það? Jú, það gæti verið skrifstofa um opinber fjármál í fjármálaráðuneytinu. Það er hennar göfuga hlutverk að gefa umsögn um frumvörp. Þar er ákaflega áhugaverð lesning, satt best að segja, ég hef nú séð margar umsagnir af því tagi. Þar er farið yfir það í 2. mgr. að níu starfsmenn séu á þróunarsamvinnuskrifstofu ráðuneytisins og það séu einmitt líka níu starfsmenn á aðalskrifstofu Þróunarsamvinnustofnunar í Reykjavík. Restin er svo sex menn á umdæmisskrifstofum og staðarráðið fólk. Svo segir, með leyfi forseta, skrifstofa opinberra fjármála í fjármálaráðuneytinu: „Ekki er reiknað með að sameiningin leiði til breytinga á fjölda starfsfólks og ekki er heldur reiknað með breytingum í húsnæðismálum, en þróunarsamvinnuskrifstofa ráðuneytisins og ÞSSÍ starfa nú þegar náið saman og hafa aðsetur í sama húsnæði. Ekki er því gert ráð fyrir því að lögfesting frumvarpsins muni hafa áhrif á rekstrarkostnað málaflokksins fyrst um sinn. Engu að síður er gert ráð fyrir því að með sameiningunni megi draga úr vissri óhagkvæmni og tvíverknaði sem þegar fram í sækir geti leitt til aukinnar hagkvæmni í stjórnun og rekstri.“ Svona varlega hef ég aldrei heyrt þetta orðað áður hjá þeim vinum mínum sem um véla. Gefið er í skyn að það sé fjarlægur möguleiki að það gæti orðið eitthvert hagræði að þessu einhvern tímann inni í framtíðinni. Annað og meira er ekki sagt. Ekki sækja menn sterk rök fyrir málinu í þá átt. Úr því að þetta er svona, að þeir eru þarna undir sama þaki og vinna ágætlega saman nú þegar, þá spyr ég aftur: Hvert er vandamálið? Reyndar mætti snúa spurningunni við og spyrja: Bíddu, væri þá bara ekki handhægt að færa meiri verkefni til Þróunarsamvinnustofnunar, að létta byrðum af ráðuneytinu svo það geti einbeitt sér að hinni eiginlegu utanríkisstefnu og að Þróunarsamvinnustofnun tæki aftur á móti þennan málaflokk í meira mæli yfir og sæi um hann, jafnvel þátttökuna í alþjóðasamstarfi og öll tvíhliða verkefni? Því ekki það? Þannig að í reynd má snúa þeim svokölluðu rökum, sem eiginlega eru engin, meira og minna öllum saman við og segja að þau gætu alveg eins og kannski frekar mælt með þróun í algerlega gagnstæða átt, að efla hina faglegu og sjálfstæðu stofnun. Að lokum, herra forseti, finnst mér ekki annað hægt en að vekja athygli á því hversu dapurlegt það er að við séum að eyða tíma Alþingis og okkar allra í þetta í staðinn fyrir að vera að ræða, og hæstv. ráðherrann líka, hvernig við getum gert betur á þessu sviði. Hæstv. utanríkisráðherra ætti auðvitað sóma síns vegna að vera að eyða orku sinni og tíma í að berjast fyrir auknum framlögum til þróunarsamvinnu í staðinn fyrir að láta bjóða sér það að ríkisstjórnin ætli ekki einu sinni að standa við sín eigin metnaðarlausu áform eins og þau birtust okkur í upphafi kjörtímabilsins. Nei, nú er niðurskurðurinn enn þá meiri. Það er ekki staðið einu sinni við þau áform um aukningu sem ríkisstjórnin kynnti fyrst, á tímum þegar menn stæra sig af afgangi á ríkissjóði og miklum hagvexti. Hvenær ef ekki nú á að reyna að fara að tosa þessi hlutföll upp? Hvenær ef ekki nú á að reyna að fara að auka aftur framlög Íslands til þróunarsamvinnu, ef við ætlum einhvern tímann að geta borið höfuðið sæmilega hátt í þeim efnum? Er ástand heimsmála þannig að ekki sé ástæða til? Sýnist mönnum það þegar þeir líta í kringum sig? Ekki sýnist mér það, því miður. Ófriður og loftslagsbreytingar og margt fleira teikna það upp að fleira fólk verði á flótta, fleira fólk verði húsnæðislaust, að fleira fólk búi jafnvel við hungursneyð en gert hefur áratugum saman. Þörfin er því æpandi og Ísland á að gera betur í þessum efnum. Það á að vera hluti af metnaði okkar sem sjálfstæðrar þjóðar, sem er orðin vel megandi og hefur risið úr öskustó fátæktar á einum 100, 120 árum og frá því að vera þiggjendur í þessu efnum í það að vera núna vel aflögufær, að sýna það í verki að þannig viljum við standa að málum. Frumvarp þetta hefur ekkert með það að gera, ekki neitt. Ef eitthvað er er það heldur til trafala. Til dæmis það að það er þó alltaf gott að hafa faglega óháða stofnun sem sjálf getur reitt fram röksemdir fyrir því að fá aukið fjármagn til verkefna. Halda menn að það muni koma úr ráðuneyti frá ráðherra sem er búinn að gera málamiðlanir inn í [[Forseti hringir.]]ríkisstjórn [[Gripið fram í.]]og búinn að kyngja því að hann fái ekki meiri peninga? [[Forseti hringir.]]Auðvitað ekki.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirgripsmikla ræðu. Hann sagði í sínu máli að hann vildi fremur óska þess að vera hér að ræða stefnuna, hvaða stefnu við eigum að taka í þróunarsamvinnu, hvaða verkefnum við ættum að sinna og ræða hinar stóru línur en að vera í umræðu um stofnanastrúktúr eins og kallað er. Ég vil endilega, virðulegi forseti, taka undir orð hv. þingmanns í þeim efnum. Hann minntist líka á það sem hann kallaði og ég tek undir með honum einnig í því, hlægileg rök, virðulegi forseti, að vegna þess að það hefur verið farið í einhverja hagræðingu eða breytingar í ráðuneytinu og stofnuð þar skrifstofa sem heitir þróunarskrifstofa, þá ætti að taka hina faglegu stofnun inn í ráðuneytið. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að þetta eru ekkert nema hlægileg rök. Mig langar að bera undir þingmanninn þá skoðun mína að það sé miklu erfiðara að stíga þetta skref til baka. Segjum að allt væri inni í ráðuneytinu og það yrði sett á laggirnar stofnun og síðan yrði hún lögð af, þá er þessi stofnun í umheiminum, ein af þeim sem við notum, Þróunarsamvinnustofnun, horfin. Verður ekki erfitt að vinda ofan af því óheillaskrefi í framtíðinni?
Herra forseti. Jú, það er nokkuð viðurhlutamikið að leggja niður og láta hverfa af yfirborði jarðar opinbera stofnun með öllu því sem fylgir. Ráðningasambandið hverfur, sérstökum starfsmönnum hennar verður hrært inn í ráðuneytið sem aftur vekur upp ýmsar spurningar um hvernig verður með nýtingu mannaflans þar innan búðar, hvort menn verði til dæmis sendir á erlenda pósta ráðuneytisins o.s.frv. Það vill nú svo til að utanríkisráðuneytið er dálítið sérstakt ráðuneyti. Það er ekki alveg hefðbundið í þeim skilningi að þar er starfsfólk á ferð og flugi og starfandi á víxl heima eða í sendiráðum og verkefnum erlendis sem ég er ekkert endilega viss um að eigi mjög vel saman við þetta. Ég tek aftur til þess að mér finnst það ekki vera í sjálfu sér nein rök að ráðuneytið hafi skírt upp á nýtt einhverja skrifstofu, það hafi orðið einhver nafnbreyting eða smá skipulagsbreyting í ráðuneytinu og vegna þess að þar sé núna til eitthvað sem heitir þróunarsamvinnuskrifstofa þá séu það orðin rök sem slík fyrir því að leggja Þróunarsamvinnustofnun sjálfa niður. Það eru engin rök. Ef þetta væri einhver viðameiri uppstokkun í málaflokknum sem ég sé svo sem enga sérstaka þörf fyrir, samanber það hversu nýleg löggjöfin er og hversu góða dóma hún hefur fengið í úttektum, mætti ræða það. Ég hef oft ímyndað mér að þeir tímar kynnu að ganga í garð á Íslandi, af því að embætti utanríkisráðherra eins og sumir hér í salnum þekkja er annasamt og því fylgja mikil ferðalög, að það yrði eitt af þeim ráðuneytum þar sem fjölgað yrði ráðherrum, það kæmi formlegur aðstoðarráðherra eða eitthvað slíkt og að hann færi með þróunarsamvinnumálin til að létta þeim málaflokki af utanríkisráðherranum sem væri í hinu. Ef þetta væri tengt við eitthvað slíkt sem maður sæi sóknarsvip í [[Forseti hringir.]]þá væri maður tilbúinn að skoða það en það er það bara ekki. Þetta er bara þessi eina breyting, undarlega breyting, [[Forseti hringir.]]órökstudda breyting að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun.
Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu þingmannsins áðan og mér fannst það vel orðað hjá honum að hann kallaði það svolítið frumstætt viðhorf til þróunarsamvinnu að menn væru að reyna að ryðja einhverjum viðskiptum braut, að land sem legði eitthvað til þróunarsamvinnu væri í leiðinni að reyna að ryðja sér og sínum hagsmunum einhverja braut í þeirri vinnu. Hv. þingmaður kallaði það frumstætt viðhorf til þróunarsamvinnu og ég vil taka undir það. Það er vissulega um grundvallaratriði að ræða hvernig við komum fram gagnvart öðrum þjóðum í þessu veigamikla starfi. Þá segi ég að það hefur undrað mig í þessum umræðum þar sem margir hafa tekið til máls að hér hafa þingmenn ríkisstjórnarflokkanna ekki komið. Þeir hafa ekki látið sjá sig við þessa umræðu. - Virðulegi forseti. Nú á ég allt í einu tvær mínútur?
Forseti tekur fram að klukkan er að stríða okkur, en forseti hefur vökul augu á tímanum og hv. þingmaður hefur enn nokkrar sekúndur til ráðstöfunar.
Já, það er ágætt. Takk fyrir, virðulegi forseti. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann af því að hann hefur lengri þingreynslu en ég: Er það algengt að í svo stórum málum sem þessum að stjórnarþingmenn sitji hjá og segi ekki bofs og hafi enga skoðun?
Herra forseti. Ekki ætla ég að sverja fyrir að það hafi ekki komið fyrir á köflum að stjórnarliðar hafi kosið að vera frekar þöglir og hljóðir á meðan verið var að afgreiða ýmislegt frá ríkisstjórnum, t.d. erfiða hluti sem sneru að efnahagsvanda og öðru slíku, en það er þó ólíku saman að jafna þegar í hlut á mál af þessu tagi sem enga nauðsyn ber til að afgreiða. Ég held að erfitt sé að túlka þögn stjórnarliða hér á aðra lund en þá að þeir brenni ekki mikið fyrir þessu máli. Þeir vilja ekki mikið á sig leggja til að hjálpa ráðherranum. Þeir hlaupa ekki í skarðið og koma með röksemdir fyrir þessu máli. Ég hef ekki heyrt þær úr munni eins einasta stjórnarliða. Er það ekki rétt munað að það hafi aðeins einn stjórnarliði í raun og veru haldið ræðu í þessu máli, fyrir utan framsögu fyrir nefndaráliti, og sá aðili var á móti þessu eða a.m.k. hafði um það miklar efasemdir? [[Gripið fram í.]]Og hefur fyrirvara enn, þannig að það bendir mjög sterklega til þess að málið hafi takmarkaðan stuðning. Varðandi fyrri spurningu í fyrra andsvari hv. þingmanns um að hvort ekki væri erfitt að stíga skrefið til baka ef stofnunin yrði lögð niður, jú, ég óttast það mjög mikið. Það er náttúrlega almennt ekki stemningin að stofna nýjar opinberar stofnanir eða fjölga þeim. Þó skal maður aldrei segja aldrei, embætti húsameistara ríkisins var nú endurvakið á dögunum og allt í einu var búin til einhver stjórnsýslustofnun ferðamála þannig að menn eru kannski ekki eins heilagir og þeir vilja vera láta. En aðalatriðið er auðvitað að þá á sér stað svo mikil sóun. Þótt menn kæmust að þeirri niðurstöðu að þetta hefðu verið allt saman mistök þá hefði augljóslega átt sér stað mikil sóun, mikill tími farið í þessa óvissu og hringl, óvissu gagnvart starfsmönnum og hætta á að fagleg þekking, þráðurinn tapist, slitni eða trosni á leiðinni. Menn eiga að hugsa sig mjög vel um áður en þeir fara út í aðgerð af þessu tagi svo að það glatist ekki verðmæti í slíku ferli og þess þá heldur þegar engin ástæða knýr menn til þess. Þetta mál er algerlega ótímabært og það ætti að gefa sér í öllu falli miklu meiri tíma til að liggja yfir þessu áður en menn kæmust að endanlegri niðurstöðu.
Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er sorglegt að þingið skuli þurfa að eyða tíma sínum í að ræða jafn vitlaust og heimskulegt frumvarp og það sem nú er lagt fyrir það. Hann getur þó alla vega huggað sig við það að það hefur ekki orðið hlutskipti hæstv. utanríkisráðherra sem hefur kosið að fara heldur á fjarlægt landshorn en þurfa að standa fyrir máli sínu hér. Sömuleiðis verður að segja hv. formanni utanríkismálanefndar það til hróss að hún hefur líka talið þarfara lungann úr umræðunni að eyða tíma sínum við annað en vera viðstödd umræðuna og ekki álasa ég henni fyrir það. Hv. þingmaður velti því upp í ræðu sinni hvort menn hefðu ekki frekar átt að fara í að skoða það að fara þveröfuga leið við það sem hér er lagt til, þ.e. að taka öll þau mál sem heyra til þróunarsamvinnu frá ráðuneytinu og flytja til stofnunarinnar. Það er skynsamleg hugmynd hjá hv. þingmanni. Það vill svo til, eins og kemur fram í DAC-skýrslunni, að þróunarsamvinnunefndin bendir á þá sérstöðu íslenska utanríkisráðuneytisins að þrátt fyrir allt, þrátt fyrir að sérstök stofnun eigi lögum samkvæmt að fara með tvíhliða verkefnið, sé 48% af fjármagninu samt varið af utanríkisráðuneytinu og fari í gegnum það. Það má velta því fyrir sér hvort utanríkisráðuneytið starfi í reynd samkvæmt bókstaf laganna. Þetta hefur verið skoðað af engum öðrum en þeim manni sem löngum var leiðtogi lífs hv. formanns utanríkismálanefndar, fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddssyni. Hann komst að þeirri niðurstöðu, sá vísi maður sem margt gott lét af sér leiða þótt umdeildur sé, [[Forseti hringir.]]að þetta ætti að gera eftir að hafa falið núverandi hæstv. menntamálaráðherra að skoða málið. Svo ég spyr nú [[Forseti hringir.]]hv. þm. Steingrím J. Sigfússon hvort klígjan sem augljóslega setur mark sitt á þingmenn Sjálfstæðisflokksins vegna málsins kunni að stafa af því [[Forseti hringir.]]að þeir vita að þeir eru að ganga hér til vonds verks og gegn fyrri stefnu eins af stólpum síns flokks.
Herra forseti. Það kann vel að vera að það auki nú ekki áhuga sjálfstæðismanna á því að brjóta sig í stykki fyrir þetta mál að fyrrum foringi þeirra, kannski enn, á þessa sögu í málinu. Hin efnislega niðurstaða er að sjálfsögðu jafn gild og góð og styrkist bara því að betur sjá augu en auga þar sem fleiri hafa komist að svipuðum niðurstöðum. Það hefði verið gaman að sjá þessum tveim leiðum stillt upp og bera þær saman, annars vegar að fara með þetta allt yfir í ráðuneytið og hins vegar að gera skilin hreinni með því að færa þessi verkefni þangað sem þau eiga hvort sem er að vera samkvæmt skipulaginu, yfir í Þróunarsamvinnustofnun, og skoða það. Auðvitað finnst mér sorglegt að við séum að eyða tíma okkar í þetta mál, í þessa vitleysu, bæði þingsins vegna og þjóðarinnar, en mér finnst langverst að við séum að henda þessum málaflokki í óvissu, stofnuninni, starfsmönnunum og málaflokknum sem slíkum, og að það skuli vera reistur ágreiningur um svo viðkvæmt málasvið. Gegnum tíðina var alltaf reynt að passa upp á að það væri þó eins mikil þverpólitísk samstaða á bak við þennan málaflokk og mögulegt var. Ég þekki það mjög vel vegna þess að ég gekk í gegnum það oft á umliðnum árum að menn ræddu og veltu fyrir sér: Þarf að vera stjórn yfir Þróunarsamvinnustofnun eða á að vera eitthvert samráð um málið? Niðurstaðan varð alltaf sú sama: Já, það á að vera þverpólitísk aðkoma allra flokka að þessu máli vegna þess að það er gott fyrir málaflokkinn, það bakkar hann upp, hann þarf að eiga stuðning alls staðar. Þess vegna var það alltaf niðurstaðan þó að menn veltu því fyrir sér hvort það væri endilega ástæða til þess eða þörf fyrir það á löngu liðnum árum að hafa stjórn yfir Þróunarsamvinnustofnun en þannig skyldi það vera [[Forseti hringir.]]í þessu skyni. Þetta er brothætt. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki gera málaflokknum gott með því að keyra ágreining upp um málið [[Forseti hringir.]]eins og hér er.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra gerir engum gott með því að koma með þetta mál. Hann er ekki að hjálpa nokkrum málstað og allra síst sjálfum sér, alls ekki málstað síns flokks og enn síður ríkisstjórnarinnar með því að reyna að keyra þetta mál hér í gegn annan veturinn í röð þó að vitað sé að fyrir málinu sé enginn stuðningur á Alþingi Íslendinga. Það hefur enginn maður úr stjórnarliðinu treyst sér til þess að mæla með málinu í fullri ræðu. Eins og hér hefur margoft komið fram fann eini maðurinn sem hefur tekið til máls hér og haldið ræðu úr stjórnarliðinu málinu ýmislegt til foráttu, svo það liggi algjörlega ljóst fyrir. Satt að segja er þetta mál, eins og það er rekið, farið að lykta af hefndarleiðangri gegn starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar sem mega sitja undir ámæli, dylgjum og ýjunum af hálfu hæstv. ráðherra án þess hann standi fyrir máli sínu. Hvað hafa þeir til saka unnið? Ekkert annað en það að þegar þeir hafa komið á fund utanríkismálanefndar hafa þeir svarað spurningum. Þeir leyfðu sér þá ósvinnu að segja frá því aðspurðir að þegar hæstv. ráðherra kynnti þeim ákvörðun sína og þeir spurðu um röksemdir fyrir því þá sagði hann: Það þarf engar röksemdir. Það segir allt sem segja þarf um málið. Hvað gerðist svo þegar hæstv. ráðherra fór til Afríku til þess að heimsækja eitt af samvinnulöndunum okkar? Samkvæmt Ríkisútvarpinu gerðist það í fyrsta skipti að ekki var óskað sérstaklega eftir því að neinn starfsmanna Þróunarsamvinnustofnunar fylgdi ráðherranum. Af hverju öðru lyktar þetta en hefndarleiðangri gagnvart starfsmönnunum? [[Gripið fram í.]]Ég spyr. Mér er heitt í hamsi vegna þess að ég tel að hér sé verið að vinna fólskuverk. Þessi stofnun er fyrirmyndarstofnun að mati Ríkisendurskoðunar. Það er vegna nýmæla hennar, ferskleika og nálgunar sem hún dró til viðbótar við framlag [[Forseti hringir.]]ríkisins 1 þús. milljónir af erlendu fé sem var lagt við verkefni stofnunarinnar. [[Forseti hringir.]]Maður veltir því fyrir sér hvernig í ósköpunum standi á því að menn ætla að leggja niður stofnun [[Forseti hringir.]]sem virkar mjög vel.
Herra forseti. Þess vegna er ekki verjandi að hæstv. ráðherra sé fjarverandi hér lon og don og komi ekki og svari fyrir þetta mál. Hafi menn verið í vafa um að það væri réttmæt krafa hér í byrjun dags þá ættu þeir ekki að efast um það lengur. Það er auðvitað þannig, eins og allt liggur í þessu máli, að ráðherrann einn getur svarað fyrir og staðið fyrir þeim málstað sem hann ber hérna fram. Það er algerlega búið að afhjúpa að það er ekkert á bak við þetta mál annað en vilji ráðherrans sjálfs. Hann hefur bitið þetta í sig. Kannski var hann upphaflega sannfærður um það af einhverjum einbættisgránanum í utanríkisráðuneytinu, sem liggja margir hverjir undir grun um að hafa lengi langað í þessa breytingu. Það hefur aldrei verið látið eftir þeim fram fyrr en núverandi utanríkisráðherra virðist hafa gleypt þetta hrátt og án mikillar skoðunar á málinu. Þegar svo er komið verða lausnamiðaðir menn að fara að velta fyrir sér: Eru einhverjar leiðir í land út úr þessu? Er hægt að bjarga manninum einhvern veginn út úr þessari vitleysu með andlitið á réttum stað? Er hægt að ná einhverju samkomulagi um að setja þetta mál til hliðar um sinn og fara með það í einhvern úttektarfarveg, bíða eftir niðurstöðu DAC sem menn hafa hér nefnt og annað í þeim dúr? Ég sé ekki í fljótu bragði annað vænlegra í stöðunni þó að það sé auðvitað ekki gott að einhver óvissa hangi þá áfram yfir málaflokknum. Ég hef sannfærst enn betur um það, m.a. hér í dag, að það þarf að gera allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir að ráðherrann komist upp með þetta. Maður hlýtur að skora á þingmenn í öllum flokkum, ekki bara í stjórnarandstöðunni heldur líka í stjórnarflokkunum, að setjast nú niður og hugsa sinn gang. Ætla menn virkilega að láta þetta gerast? Eru allir með góða samvisku fyrir því að greiða þessum ósköpum atkvæði þegar málið er í raun og veru algerlega hrunið til grunna hvað varðar einhver haldbær rök?
Hæstv. forseti. Þegar við fjöllum um þingmál á Alþingi finnum við til skyldurækni. Okkur finnst okkur bera skylda til þess að taka þátt í umræðu um mikilvæg mál og þetta mál er vissulega mikilvægt. Við erum að fjalla um umfangsmikla stofnun sem veltir miklum fjármunum og það skiptir máli hvernig búið er að henni í kerfinu. Eftir því sem líður á umræðuna um Þróunarsamvinnustofnun finnst mér hún alltaf breyta um svip. Í stað skyldurækninnar sem skín út úr ræðuhöldunum er kominn ákafi og funi. Mönnum er ekki sama hvað er að gerast. Þegar menn rifja upp rökin, þegar menn hlýða á mál þingmanna sem hafa kynnt sér málið hvað gerst finna þeir innra með sér þörf til að reyna að hafa áhrif á gang mála. Þetta er að gerast eina ferðina aftur hér. Umræðan er að byrja að breyta um svip, það er að færast í hana miklu meiri eindrægni og ákafi, vil ég leyfa mér að kalla það, af hálfu þeirra sem tala gegn þessu máli. Málamiðlanir eru oft nauðsynlegar í stjórnmálum og ég held að enginn deili um það. Flest höfum við tekið þátt í málamiðlun af einhverju tagi og þykir það ekki slæmt, ekki ljóður á okkar ráði. Öðru máli gegnir um hrossakaup, það er allt annar handleggur. Ég vil leyfa mér að halda því fram að það frumvarp sem við erum að ræða hér sé hluti af hrossakaupum milli stjórnarflokkanna, milli Framsóknarflokksins annars vegar og Sjálfstæðisflokksins hins vegar. Ég held nefnilega að fyrir þessu þingmáli sé ekki meiri hluti hér í salnum. Ef menn ættu að svara því heiðarlega hvað þeim finnist um þetta frumvarp tel ég að meiri hluti þingmanna væri því andvígur, mundi svara neitandi. Hættan er að svo verði ekki í atkvæðagreiðslu vegna þess að þetta er hluti af hrossakaupum. Ég er sannfærður um að Sjálfstæðisflokkurinn og flestir þingmenn hans séu andvígir þessu frumvarpi, mjög andvígir því, en að þeim verði þröngvað til að láta málið yfir sig ganga og þess vegna hafi það verið rifið út úr nefnd til að flýta fyrir því til að ná öðru frumvarpi í gegn sem er Sjálfstæðisflokknum hugleikið. Þar er ég að tala um frumvarp um opinber fjármál sem Framsóknarflokkurinn er andvígur. Ef Framsóknarflokkurinn og þingmenn hans ættu að greiða atkvæði um það mundu þeir ýta á nei-takkann. Þetta er mín tilfinning eftir að ræða við menn og hlusta á þingmenn ræða um þessi tvö mál. Ég held að afstaðan sé þessi. Niðurstaðan gæti því miður orðið sú að bæði frumvörpin yrðu samþykkt með fulltingi þingmanna beggja stjórnarflokka vegna þess að þeir eru skuldbundnir til að taka þátt í hrossakaupum. Það er það ljóta við þetta mál. Ef við værum að fjalla hér um eitthvert þjóðþrifamál og að þessi breyting á lögum skipti engu stóru máli mundum við láta kyrrt liggja. Við erum að tala um stofnun sem kallar á mjög lítið rekstrarfé. Gera menn sér grein fyrir því að rekstur á Þróunarsamvinnustofnun er rétt rúmlega 100 milljónir, 137 milljónir? Veltan og umfangið nemur hins vegar milljörðum og þessari veltu vill hæstv. utanríkisráðherrann ná inn í ráðuneytið.
Rétt.
Það er það sem málið snýst um. Þá spyr ég um eitt: Hvaða hagsmunum þjónar það hugsanlega? Verður stjórnsýslan markvissari? Verður hún gagnsærri? Þá skulum við huga að því að fjölmargar stofnanir og mörg svið sem skarast við þetta eru núna innan veggja utanríkisráðuneytisins. Er reksturinn þar sérstaklega gagnsær? Er hann okkur í þessum sal ljós að öllu leyti? Ég held ekki. Rekstur Þróunarsamvinnustofnunar er það á hinn bóginn. Ég er ekki að gagnrýna aðrar stofnanir eða önnur svið sem skarast við þetta, ég held því einfaldlega fram að það sé verið að taka stofnun sem er markvisst rekin, þar sem bókhaldið og allar ákvarðanir eru eins gagnsæjar og verða má, og flytja hana inn undir væng utanríkisráðuneytisins. Er það skynsamlegt? Nei. Á sama hátt og það væri ekki skynsamlegt að taka Vegagerðina sem heyrir undir innanríkisráðuneytið og færa hana inn á 3. eða 4. hæð í innanríkisráðuneytinu. Það væri galið. Við viljum hafa þessa starfsemi og ég vísa þar í hvort tveggja, þróunarsamvinnusviðið og Vegagerðina eða aðra ámóta starfsemi, við viljum hafa það sem aðgreinanlega einingu sem er síðan rekin á markvissan og gagnsæjan hátt. Hvað Þróunarsamvinnustofnun Íslands áhrærir hefur hún hlotið einróma lof hér á landi, nánast allir umsagnaraðilar um þessa stofnun ljúka lofsorði á það hve vel hún standi sig og hér hefur komið fram við umræðuna að þegar Ítalir íhuga endurmat á sínu kerfi horfi þeir meðal annars til Íslands til að færa sitt skipulag í það horf sem við búum við hér og höfum gert frá því að lögum var breytt árið 2008 og það fyrirkomulag sem við þekkjum nú leit dagsins ljós. Þessi sögulega umgjörð er rakin prýðilega í nefndaráliti minni hluta utanríkismálanefndar. Ég ætla að leyfa mér að lesa fáeinar línur, með leyfi forseta: „Fyrirkomulag þróunarsamvinnu Íslands hefur frá setningu laga nr. 121/2008, um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, verið með þeim hætti að ÞSSÍ fer með tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands við samstarfsríki sem svarar til 40% framlaga Íslands til málaflokksins. Á móti fer utanríkisráðuneytið með um 60% framlaga sem veitt eru til marghliða þróunarsamvinnu og þeirrar tvíhliða þróunarsamvinnu sem fer í gegnum alþjóðastofnanir.“ - Síðan er vísað í skýrslu sem gerð var á vegum ráðuneytisins og er mjög umdeild, sérstaklega af hálfu þeirra sem hafa kynnt sér málin í þaula síðustu vikur og mánuði eftir að þetta frumvarp leit dagsins ljós og hefur endurspeglast í umræðu á þinginu. Ekki er nóg með það, við höfum fengið að vita að þróunarsamvinnunefnd OECD, sem er skammstöfuð DAC, er að láta framkvæma könnun á heppilegu fyrirkomulagi á þessu sviði. Menn sem andæfa þessu frumvarpi hafa mælst til þess og vilja að minnsta kosti fá því skotið á frest þangað til við fáum niðurstöðu úr þeirri rannsókn. Mér finnst liggja í augum uppi að okkur beri að gera það. Hvað hastar? Hvað í ósköpunum er það sem hastar, annað en að verða við kröfu hæstv. utanríkisráðherra sem virðist hafa fengið þá skrúfu á sálina að þessu máli verði að ná í höfn, að hann verði að ná árangri með þessari lagasetningu á kostnað faglegra sjónarmiða og þess starfs sem rekið er á vegum Þróunarsamvinnustofnunar? Ég endurtek það sem ég vísaði til í upphafi míns máls, ef Þróunarsamvinnustofnun væri vandræðabarn, stofnun sem hefði ekki staðið sig í stykkinu, ekki skilað árangri í starfi, sem væri ógagnsæ í öllum sínum háttum, gæti ég skilið þetta. Hið gagnstæða er upp á teningnum. Hún hlýtur hvarvetna lof, bæði innan lands og utan. Það er einvörðungu utanríkisráðuneytið með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar sem vill knýja þetta í gegn. Og hvað á að gera? Það á að leggja stofnunina niður. Nei, segja flutningsmenn, það á ekki að leggja stofnunina niður, það er bara verið að breyta um skipulag og færa hana inn undir væng utanríkisráðuneytisins. Nei, ég mótmæli því vegna þess að veruleikinn er sá að stofnunin yrði lögð niður í núverandi mynd og færð inn í allt annað umhverfi. Það er það sem er að gerast. Við vitum hvað við höfum og við óttumst hvað við kunnum að fá. Þetta er ástæðan fyrir því að við leggjumst hart gegn því að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég ítreka það sem ég sagði áðan og bið menn að hugsa það: Hvernig í ósköpunum stendur á því að það færist alltaf funi í þessar umræður? Er ekki vert að hugleiða það? Það er vegna þess að þegar menn hlusta á rökin og kynna sér málin betur sannfærast þeir um að það sem hér er lagt til er óráð. Hæstv. forseti. Fyrir þingi liggja nefndarálit um þetta mál og ég verð að segja að mér finnst nefndarálit frá minni hluta utanríkismálanefndar mjög upplýsandi og í senn mjög afgerandi í sinni niðurstöðu. Það varð mér umhugsunarefni þegar upplýst var hér fyrr í dag að þetta mál hefði verið tekið út úr utanríkismálanefnd þingsins án þess að kostur væri gefinn á því að fara yfir umsagnir. Þeir sem tala fyrir þeirri tilhögun segja að það hafi áður komið til umsagnar og umfjöllunar. Ég vil einfaldlega fá að vita hvort það hafi komið fram nýjar ábendingar og ný sjónarmið í þeim umsögnum sem hafa borist þinginu síðan við fjölluðum síðast um málið. Ég segi fyrir mína parta að eftir því sem ég kynni mér þetta mál betur, því andvígari verð ég því. Það er bara þannig. Það á ekki að láta þetta mál ganga hratt í gegnum þingið. Það má ekki gerast. Ég vil reyndar að það fari alls ekki í gegn, en ég væri tilbúinn að fallast á málamiðlun. Málamiðlunin er sú að við bíðum eftir þeirri rannsókn sem fram fer á vegum OECD áður en við tökum ákvarðanir. Látum hana gerast, ráðumst ekki í breytingar núna, látum næsta ár líða og tökum málið þá aftur til umfjöllunar. Ég er ekki að segja að þar með föllumst við á þær breytingar sem hér eru lagðar til en þá höfum við að minnsta kosti málefnalegan grunn til að byggja á. Að lokum langar mig að lesa fáeinar línur úr niðurlagi minnihlutaálits frá utanríkismálanefnd þar sem minni hlutinn vísar í rök sem fram hafa verið reidd og þar segir hann „ljóst að frumvarpið sé vanbúið, illa rökstutt og að hluta byggt á misskilningi. Engar málefnalegar forsendur eru færðar fyrir því að leggja ÞSSÍ niður. ÞSSÍ hefur unnið gott starf, nýmæli og ferskleiki í vinnubrögðum stofnunarinnar hafa vakið verðskuldaða athygli annarra þjóða eins og birtist í því að stofnuninni hefur tekist að fá yfir 700 millj. kr. frá erlendum stofnunum inn í íslensk verkefni. Í ljósi framangreinds telur minni hlutinn því rétt að skoða alvarlega hvort umgjörð alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands sé betur komið á þann veg að færa verkefni frá utanríkisráðuneytinu til ÞSSÍ þannig að a.m.k. öll tvíhliða þróunaraðstoð sé vistuð hjá stofnuninni nú þegar fyrir liggur að stjórnvöld hyggja á hægfara hækkun framlaga til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu - sem minni hlutinn vonar svo sannarlega að staðið verði við. Við þær aðstæður ætti ríkisstjórnin að íhuga að styrkja hlutverk ÞSSÍ fremur en leggja hana niður. Jafnframt liggur fyrir að á næsta ári mun DAC“ - sú stofnun sem ég vísaði til og starfar á vegum OECD og rannsakar og sérhæfir sig í þróunarsamvinnu - „ljúka gerð svokallaðrar jafningjarýni á ÞSSÍ þar sem fyrirkomulag rammans um þróunarsamvinnu Íslands verður m.a. skoðað. Væri raunverulegur vilji til þess að vinna faglega að því að efla alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands væri rökrétt af stjórnvöldum að bíða úttektar DAC í stað þess að leggja í illa ígrundaðar stofnanabreytingar nú þar sem markmiðið virðist eitthvað allt annað en að tryggja að framlög Íslands skili hámarksárangri og komi hinum fátæku í samstarfsríkjum að mestum notum.“ Undir þetta skrifa fulltrúar allra flokka í stjórnarandstöðunni. Ég vek athygli á því sem ég hóf mál mitt á, að ég er sannfærður um að þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru þessu máli andvígir en þetta er hluti af hrossakaupum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í ríkisstjórn. Sjálfstæðisflokkurinn fær frumvarp um opinber fjármál í gegnum þingið þvert á vilja þingmanna Framsóknarflokksins, það höfum við margoft heyrt. Við höfum áður heyrt þegar það mál hefur borið hér á góma að þingmenn hans eru því andvígir. Ég er mjög sammála þeim um það en í staðinn fyrir að lúffa í því máli fær Framsókn þetta mál í gegn. Þetta eru því dæmigerð hrossakaup. Þannig á ekki að bera sig að og allra síst þegar um er að ræða verðmæta og mikilvæga stofnun, stofnun sem hefur unnið sín störf nánast óaðfinnanlega að mati þeirra sem vel þekkja til. Hún á annað skilið en hrossakaup í millum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.
Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson las orðrétt kjarnyrt niðurlag nefndarálits minni hlutans og ég verð að segja alveg eins og er að ég hefði ekki getað orðað það betur sjálfur. Hv. þingmaður skar umbúðalaust inn í kjarna þessa máls. Hann gaf málinu þá einkunn sem það á skilið. Hann sagði að þetta væru hrossakaup á Alþingi. Það er algjörlega hárrétt hjá honum. Eins og hér hefur verið rakið af mörgum ræðumönnum í dag er það sláandi að þingmenn stjórnarliðsins treysta sér ekki til þess að styðja þetta mál með ræðuhöldum á Alþingi Íslendinga. Það liggur fyrir að málið hefur engan stuðning í stjórnarliðinu. Eini ágreiningurinn sem ég geri við hv. þingmann er að hann sagði að hann teldi að þingmenn Sjálfstæðisflokks væru á móti málinu. Á orðum hans mátti skilja að þingmenn Framsóknarflokksins væru það ekki. Ég er þeirrar skoðunar að margir þingmenn Framsóknarflokksins séu líka á móti málinu. Ég trúi því ekki að þingmenn Framsóknarflokksins upp til hópa gangi gegn einni af meginarfleifðum eins af glæstustu leiðtogum Framsóknarflokksins, Ólafs Jóhannessonar, sem hratt þessari stofnun úr vör fyrir áratugum síðan. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á. Hitt er alveg ljóst að þetta mál er einstakt að því leyti að þetta er eina málið sem hæstv. utanríkisráðherra hefur. Hér sjáum við engin mál um norðurslóðir. Hæstv. ráðherra heyktist meira að segja á því að koma fram vilja sínum gagnvart ESB. Þetta er eina málið sem lagt var fram fyrir utan endalaus aðlögunarmál gagnvart ESB í þingmálaskrá ráðherrans. Það er þess vegna sem hann leggur [[Gripið fram í.]]þessa ofuráherslu á það. Af því að hv. þm. Brynjar Níelsson, fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins, kallar eitthvað úr þingsal sem ég næ ekki að greina en mér fannst vera mótmæli við því sem ég er að segja þá liggur það algjörlega fyrir að málið er til marks um þau vinnubrögð sem hafa svert Alþingi og fært það niður í áliti almennings og rýrt það trausti. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni [[Forseti hringir.]]þegar hann fordæmir þau vinnubrögð, sem eru dæmi um það versta sem hægt er að finna að hjá Alþingi Íslendinga og það eru hrossakaup þeirra stjórnarflokka sem nú eru við völd.
Hæstv. forseti. Ef það er rétt sem hv. þingmaður segir þá er málið verra og alvarlegra en ég hélt. Ég stóð í þeirri trú að það væru fyrst og fremst þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þegar litið er til stjórnarmeirihlutans, sem væru þessu frumvarpi andvígir. Nú staðhæfir hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hann hafi trú á því að margir þingmenn Framsóknarflokksins, hann nefndi engan tiltekinn fjölda, séu í reynd í hjarta sínu líka andvígir þessu frumvarpi. Það finnst mér vera mjög alvarlegur hlutur. Eitt vil ég nefna, og notfæri mér það að ég er í andsvörum við hv. þingmann og vil beina spurningu til hans þótt hann sé í andsvari við mig, og það snýr að starfinu í utanríkismálanefnd. Það hefur verið staðhæft í þingsalnum að málið hafi verið tekið út úr nefndinni án þess að gefist hafi tóm til þess að fara yfir allar umsagnir sem hafi borist og fá til fundar við nefndina þá aðila sem einstakir nefndarmenn í utanríkismálanefnd vildu fá á hennar fund. Ég vil fá þetta staðfest í ræðustól Alþingis vegna þess að mér finnst þetta vera alvarlegur hlutur. Sú venja hefur tíðkast í þinginu, ég tala nú ekki um í umdeildum málum, að stjórnarandstöðu eða gagnrýnendum á umdeild mál er gefið færi á því að færa öll rök inn í umræðu nefndarinnar áður en mál er tekið þaðan út og sent til þingsins.
Herra forseti. Málið var ekki tekið út í slagsmálum í utanríkismálanefnd. Það var líka rætt í þaula í fyrra, en það voru nýir þingmenn sem höfðu gengið til liðs við nefndina og staðreynd málsins er að það var ekki farið yfir umsagnir málsins. Til dæmis þá umsögn sem hér var vísað til frá Gagnsæi, samtökum gegn spillingu, sem var mjög merkileg og færði mjög sterk rök gegn þessari breytingu, yfir hana var aldrei farið. Yfir ýmsar aðrar umsagnir sem höfðu líka borist í fyrra var aldrei farið, svo það liggi algerlega ljóst fyrir. Hv. þingmaður telur að það séu ný gögn inn í málið þegar ég held því fram að hv. þingmenn Framsóknarflokksins styðji ekki þetta mál. Ég orðaði það að vísu þannig að ég teldi að margir þingmanna Framsóknarflokksins gerðu það ekki. Ég ræð það af því að þeir hafa ekki treyst sér til að koma hér til þess að styðja málið í ræðu. En hitt er annað að þetta eru vinnufélagar mínir. Ég þekki þetta fólk og þetta eru viti bornar verur. Þeir hafa hlustað á röksemdirnar. Ég hugsa að þeir hafi, eins og margir aðrir, látið ginnast í upphafi af þeim blekkingum sem voru færðar fram með málinu. Það er til að mynda alveg makalaust að lesa greinargerðina sem byggir á dylgjum en byggir líka á rangtúlkunum á skýrslu þróunarsamvinnunefndar OECD. Það er ekki bara mitt álit að þar sé verið að rangtúlka þá merku skýrslu. Ef hv. þingmenn mundu til dæmis lesa álit og umsögn Alþýðusambands Íslands þá reka þeir augun í þetta. Þeir hafa greinilega lagt í það verkefni að leita eftir því hvort röksemdir í greinargerðinni þar sem er verið að vísa í skýrslu þróunarsamvinnunefndar OECD séu réttar og þeir leita í skýrslu DAC-nefndarinnar og þeir segja einfaldlega: Það sem staðhæft er í greinargerðinni er ekki að finna í téðri skýrslu. Það er því niðurstaða mín að hv. þingmenn [[Forseti hringir.]]Framsóknar hafi eðlilega þegar ráðherrann flutti málið í þingflokknum fallist á það, en síðan hafa runnið á þá tvær grímur [[Forseti hringir.]]og það er þess vegna sem þeir [[Forseti hringir.]]hafa ekki komið hingað til þess að styðja málið.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vísar til þess að í meirihlutaáliti og í greinargerð með frumvarpinu sé að finna rangtúlkanir og dylgjur.
Ekki í meirihlutaálitinu, í greinargerðinni.
- Í greinargerðinni sé að finna rangtúlkanir og dylgjur. Þetta er í sjálfu sér alvarlegt ef rétt er, og ég er ekkert að efast um það, en það sem er alvarlegt í samhenginu í dag er að þeir sem eru ábyrgir fyrir slíkum greinargerðum séu ekki til staðar til að reyna að hrekja það og standa fyrir máli sínu. Það finnst mér vera hið alvarlega í þessu máli. Það er búið að kalla eftir því í allan dag að hæstv. utanríkisráðherra verði við umræðuna og látum vera að hann geti það ekki af einhverjum sökum, tímabundið í dag, komið til umræðunnar, en þá hefði verið lágmark að skjóta henni á frest og taka önnur mál til umfjöllunar. Það eru tugir mála frá þingmönnum sem bíða umræðu á þinginu og hefði verið hægur vandinn að taka einhver þeirra til umræðu í dag og þess vegna á morgun ef það er erfiðleikum bundið fyrir hæstv. ráðherra að mæta til þings. En mér finnst, hæstv. forseti, það vera lágmarkskrafa að þeir sem styðja frumvarpið, að sjálfsögðu horfi ég þar fyrst og fremst til hæstv. ráðherra en þá aðrir stjórnarþingmenn sem styðja þetta frumvarp, komi hér upp og verji málstað sinn. Ef þeir telja stætt á því að knýja þetta mál í gegnum þingið þá verðum við að heyra rök þeirra. Þegar sagt er að í greinargerð sé að finna dylgjur og rangtúlkanir þá er það nokkuð sem Alþingi á rétt á að fá heyrt að sé reynt að hrekja. Það finnst mér vera lágmarkskrafa.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mikla og góða ræðu um þetta ólukkansmál sem fært er hingað inn til Alþingis. Eins og kom fram í máli hans eru stjórnarliðar á harðahlaupum frá því að láta sjá sig eða taka þátt í þessari umræðu. Það er svo sem ekkert nýtt því miður. En þar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson er fyrrverandi verkalýðsleiðtogi, formaður BSRB til langs tíma, langar mig til að spyrja hann út í starfsmannamál hvað þetta varðar. Ég verð að hafa smáforsögu, virðulegi forseti, að þessu. Hér í þinginu liggur frammi frumvarp til laga um sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Þar er farin algjörlega ný leið sem við höfum ekki séð áður um sameiningu stofnana. Ég veit að bæði ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefðum aldrei farið þannig að við sameiningu samgöngustofnana en þessi nýja leið er mörkuð af einhverri samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 2. mars 2015 þar sem þeir vitna meðal annars í tillögur hagræðingarhóps, stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að fækka stofnunum o.s.frv. og svo velja þeir ákveðna leið af þremur sem lagðar eru til, en leiðin sem lögð er hljóðar svo: Öll störf lögð niður. Ný störf búin til hjá nýrri stofnun eða stofnun sem til var fyrir o.s.frv. Ég hef gagnrýnt þetta við umræðu um það lagafrumvarp sem ég talaði um um Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun og tel að þetta sé algjörlega ný leið. Sem dæmi um það þá er til dæmis ekki vitað um biðlaunarétt. Ég spyr því hv. þingmann: Er að hans mati ekki farin hér algjörlega ný leið, óhæf leið, þar sem aðilaskiptalög, [[Forseti hringir.]]sem oft hefur verið farið eftir, eru tekin úr sambandi sem auðvitað er ekki hægt með einfaldri ákvörðun ríkisstjórnar?
Hæstv. forseti. Þegar gerðar eru skipulagsbreytingar hjá hinu opinbera, þegar stofnanir eru sameinaðar eða gerðar breytingar á fyrirkomulagi, þá ber að fara að samningum og lögum. Það er vandmeðfarið að gera róttækar breytingar þegar réttindi starfsmanna eru annars vegar. Menn verða að fara mjög gætilega í þeim efnum. Ég vek athygli á því að síðastliðið vor voru samþykkt lög hér í þinginu sem auðvelda tilflutninga á milli stofnana og milli starfssviða án þess að störf séu lögð niður. Ég man ekki betur en við tækjum þátt í umræðu um nákvæmlega það efni hér í þinginu. Ekki síst í ljósi þessa furða ég mig á því að þessi leið sé farin. Það er eitt í þessu líka sem er rétt að íhuga. Ef þú færir mann til í starfi innan lagalegra og samningsbundinna réttinda þá varðveitir þú rétt hans og réttindi líka. Ef þú leggur starfið niður þá sviptir þú hann alla vega tímabundið rétti sínum. Hann er háðari þeim sem heldur um sprotann, svipuna eftir atvikum, þannig að það er verið að veikja réttarstöðu starfsfólksins að þessu leyti. Ég hefði haldið að ekki ætti að ráðast í neinar slíkar breytingar án þess að það sé gert í mjög náinni samvinnu við stéttarfélögin. Og vel að merkja, stéttarfélögin þurfa að sjálfsögðu að vera sér mjög meðvitandi um hvert hlutverk þeirra er og þá fyrst og fremst að standa vörð um réttindi starfsfólksins. Svar mitt er: Já, mér finnst þetta vera harla undarlegt og kalla á sérstaka athugun af hálfu okkar í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og innlegg í þessa umræðu, og tek alveg sérstaklega undir það sem hann sagði. Það er vandmeðfarið verkefni að sameina stofnanir og út af fyrir sig er maður ekki alltaf á móti því. Við þingmenn Samfylkingarinnar samþykktum til dæmis umrædda sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar vegna þess að við teljum að það verði báðum stofnunum til góðs, en við vorum á móti aðferðinni sem er notuð. Mér finnst lítið rætt um þessa nýju leið, eftir þessa samþykkt ríkisstjórnarinnar, enda er hún bara til á minnisblaði og sem einföld samþykkt framkvæmdarvaldsins. Ég er mjög ósáttur við hvernig þeir ætla að ganga um þessar dyr. Það kom til dæmis fram, í umræðum í atvinnuveganefnd um sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar, að ekkert samráð var haft við starfsmenn þessara stofnana. Þeir fengu ekkert að koma að málum. Þeir gerðu mestar athugasemdir við þá ólukkansleið sem þar er farin, að segja öllum starfsmönnum upp - það kom fram á fundi í þessari viku að forstöðumenn stofnana vita til dæmis ekkert um hvaða biðlaunaréttur muni virkjast við það - í staðinn fyrir að fara þá leið sem venjulega hefur verið farin, sem er að bjóða starfsmönnum áfram vinnu og sameina þetta þannig í samvinnu við stéttarfélög og starfsmenn eins og gert hefur verið í fjölmörgum atriðum. Ég nefni til dæmis við sameiningu samgöngustofnana sem bæði ég og hv. þingmaður komum að á sínum tíma og ég held að hafi tekist mjög vel. En þarna er sem sagt farin ný leið. Ég spyr hv. þingmann út í það hvort hann hafi rekist á það í gögnum málsins, sem hann hefur að sjálfsögðu farið vel í gegnum - þessi nýja samþykkt ríkisstjórnarinnar er sú leið sem þarna á að fara með [[Forseti hringir.]]þeim ókostum sem ég hef hér gert að umtalsefni og eins og hv. þingmaður ræddi um er óljóst hvernig réttindi manna flytjast.
Hæstv. forseti. Ég tel tilefni til að taka þetta mál sérstaklega upp og ég ætla að leyfa mér líka að hvetja fjölmiðla í landinu til að sýna árvekni hvað þetta snertir, vegna þess að ég hef grun um að þetta sé liður í annarri þróun líka, þ.e. að víkja stéttarfélögunum til hliðar inni á vinnustaðnum. Menn eru að reyna að koma á einhverjum allsherjarkorporatisma, sem einhvern tíma var nefndur svo, við gerð kjarasamninga inn í framtíðina, þar sem menn ganga allir járnaðir til leiks. En á vinnustöðunum er það að verða hátturinn, óttast ég, að stéttarfélögunum er ýtt til hliðar. Við reyndum, í tíð síðustu ríkisstjórnar, að standa vörð um hag starfsmanna þegar ráðist var í skipulagsbreytingar og sameiningu stofnana. Því miður gekk eftirleikurinn ekki alltaf upp og ég nefni Samgöngustofu þar sérstaklega. Þvert á loforð sem gefin voru, og ég tala þar nú bara fyrir sjálfan mig, var ekki staðið við þær skuldbindingar sem skyldi að öllu leyti. Það er ekki alveg séð fyrir endann á málalyktum hvað það snertir, en við þurfum að horfa mjög gagnrýnið, og líka með sjálfsgagnrýni, þegar við erum að tala um skipulagsbreytingar og fyrirheit og loforð sem starfsmönnum voru gefin. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller að það er mikilvægt að við tökum þetta mál til sérstakrar skoðunar og að við leitum eftir áliti stéttarfélaganna hvað þetta snertir. Ég mun ekki láta mitt þar eftir liggja.
Herra forseti. Hér var í dag óskað góðfúslega eftir því að hæstv. utanríkisráðherra kæmi til fundarins til að geta skýrt ákveðnar spurningar og afstöðu. Þá var upplýst að hæstv. ráðherra væri fjarri góðu gamni, hann væri að sinna erindrekstri fyrir Framsóknarflokkinn í Skagafirði. Allt er gott um það að segja og sennilega er ekki vanþörf á því að þeim málum sé líka sinnt á þessum síðustu og verstu tímum. En komið hefur fram í umræðunni að menn hafa bent á að alvarlegar rangfærslur voru í greinargerð með frumvarpinu. Það álit kom fram í umsögn Alþýðusambands Íslands sem fékkst í fyrsta lagi ekki rædd í utanríkismálanefnd, en í öðru lagi er ekki hægt að gera kröfu til að forsjármaður málsins hér, hv. formaður utanríkismálanefndar, geti skýrt þær út. Það getur enginn skýrt nema hæstv. utanríkisráðherra. Því legg ég fram þá ósk að umræðunni verði frestað þangað [[Forseti hringir.]]til hæstv. utanríkisráðherra sér sér fært að víkja frá málefnum Framsóknarflokksins til að sinna þinglegum skyldum sínum.
Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ég nefndi það líka í máli mínu að því hefur verið haldið fram í þingræðum að alvarlegar dylgjur og beinlínis rangfærslur sé að finna í greinargerð með þessu frumvarpi. Það er ekki til of mikils mælst að ætlast til þess að hæstv. utanríkisráðherra, sem er ábyrgur fyrir þingmálinu, komi hingað til þings og standi fyrir máli sínu. Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir sem ekki einvörðungu hafa verið bornar fram í þingsal heldur er þær að finna í umsögnum aðila á borð við Alþýðusamband Íslands. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að eðlilegt er að skjóta umræðunni á frest og bíða þess að hæstv. utanríkisráðherra geti verið hér við umræðuna og staðið fyrir máli sínu.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þá ósk að umræðunni verði frestað þangað til ráðherrann sér sér fært að koma hingað. Ástæðan sem ég tiltek fyrir því er sú að við sjáum að það er gríðarlega mikil andstaða við þetta mál og það eru líka ýmis álitaefni í greinargerðinni með því. Ég hefði haldið að menn sem sinna utanríkismálum í ráðuneytunum vildu hafa frið um stóru málaflokkana sína. Við höfum nú mörg hver lagt til í umræðunum hingað til að reynt verði að setjast niður að sáttaborði um málið og reynt að ná saman um hvernig fara beri fram með það af því að ég veit að það er hægt. En það virðist vera hlaupin einhver kergja í stjórnarflokkana í þessu máli sem ég skil ekki alveg hvaðan kemur. Ég óska því eftir því fyrst svona mikil andstaða er við málið að ráðherrann komi hingað og setjist niður með okkur og við ræðum með hvaða hætti við getum leyst úr þeirri deilu sem hér er uppi.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Ég held að það sé afar mikilvægt í ljósi þeirra deilna sem um málið eru að ráðherra komi hingað. Formaður utanríkismálanefndar hefur verið hér. Það er gott og blessað, en hún gerir sig ekki líklega enn sem komið er til að svara fyrir þær rangfærslur sem settar eru fram í greinargerð með frumvarpinu. Þetta er 2. umr. og það er mikilvægt áður en lengra er haldið að hlutirnir séu á hreinu og ljóst hvort ráðherra tekur undir að þetta séu rangfærslur, eins og bent hefur verið á, og hvort hann hyggist þá leiðrétta þær eða hvort hv. formaður nefndarinnar telur að hlutunum verði breytt í ljósi þeirra athugasemda sem hér hafa verið settar fram. Auðvitað eru stórar spurningar í málinu sem ekki hefur verið svarað. Ráðherra svaraði þeim ekki þegar hann kynnti málið í þinginu og síðan hafa aðrar spurningar komið fram sem nauðsynlegt er að fá svör við. Í ljósi þess hversu umdeilanlegt málið er, er æskilegt að ráðherra sé hér til svara.
Forseti. Því meira sem þetta mál er rætt þeim mun betur kemur í ljós að það er algerlega ólíðandi að ráðherrann sé ekki viðstaddur þessa umræðu. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir hefur verið hérna, kannski ekki alveg við byrjun umræðunnar, ég sá hana alla vega ekki, hún hefur væntanlega verið á skrifstofu sinni, en hún hefur verið í salnum núna. Hún var hins vegar ekki viðstödd þessa umræðu þegar hún átti sér stað síðasta vor og hún neitaði að kalla fólk til viðræðu og fara yfir umsagnir í nefndinni í haust og þess vegna er þess kannski ekki að vænta að hún geti svarað fyrir þetta mál. Ég verð því eins og aðrir þingmenn að gera kröfu um að við frestum fundi, a.m.k. leggjum fram fallega bón um það að fundi verði frestað og honum fram haldið þegar hæstv. ráðherra sér sér fært að sinna okkur í stað kjósenda sinna.
Herra forseti. Það er orðið ljóst á klukkunni að þessari umræðu lýkur ekki í dag og við munum halda henni áfram á morgun. Þess vegna langar mig til að leggja inn hugsun, bæði hjá hæstv. forseta en ekki síður formanni nefndarinnar og öðrum þeim fulltrúum meiri hlutans sem heyra á mál okkar. Málið er sannarlega á forræði þingsins og við höfum áður séð góð dæmi um það að þingið hafi tekið mál sem hafa á einhvern hátt verið vanbúin eða verið þeirrar gerðar að betra væri að leiða þau í sáttafarveg og fært þau í þann farveg. Ég vil nefna til dæmis afturköllun náttúruverndarlaga sem tókst að afstýra og færa í uppbyggilegan og góðan farveg. Ég veit að hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar var upphafsmaður að því að setja ný útlendingalög í þverpólitískan farveg, sem er einmitt málaflokkur af því tagi sem hér er til umræðu, þ.e. málaflokkur sem við eigum að reyna að ná þverpólitískri samstöðu um. Þess vegna vil ég biðja hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, og fleiri fulltrúa meiri hlutans sem hér eru, að íhuga það til morguns þegar hlé verður gert á þessari umræðu að freista þess að ná öllum að borðinu og íhuga næstu skref.
Herra forseti. Ég hef spurningu sem ég vil leggja fyrir forsetadæmið og hún er þessi: Ef í ljós kemur að rangfærslur hafa komið fram í greinargerð með frumvarpi, hver á að svara fyrir það? Hver á að svara fyrir það þegar öflug samtök sem njóta almennrar virðingar og hafa starfað hér áratugum saman samfélaginu til heilla, eins og Alþýðusamband Íslands, benda á rangfærslur í umsögn sinni? Er hægt að ætlast til þess að það sé formaður utanríkismálanefndar sem á að svara fyrir það? Nei, ég held ekki. Hún ber enga ábyrgð á greinargerðinni. Það er einungis einn maður og það er hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að allir sem hér eru inni hljóti að vera sammála kröfu minni um þetta og ég spyr til dæmis: Hvað segir hv. þm. Óli Björn Kárason um þetta? Finnst honum eðlilegt að hæstv. utanríkisráðherra sé á flandri um Skagafjörð í erindum Framsóknarflokksins þegar þörf er á því að upplýsa hvort Alþýðusamband Íslands hitti naglann á höfuðið þegar það benti á þessa rangfærslu? Einhver þarf að svara fyrir það.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta ekkert hlægilegt þótt hv. þingmaður sitji hér í hliðarsal og flissi. Þetta er alvörumál. Það er alvörumál að utanríkisráðherra sé ekki á staðnum til að svara fyrir þá tillögu sem hann leggur hér fyrir. Það er alvörumál að þingmenn sem styðja þessa ríkisstjórn taki ekki til máls og segi hug sinn til þessa mjög svo stefnumarkandi frumvarps þar sem lagt er til að ein mest rómaða, ef ég má nota það orð þótt það sé ekki góð íslenska, eða að mjög flott stofnun verði lögð niður sisvona. Þarna vinnur mikið fagfólk sem er okkur til sóma alls staðar þar sem fólk veit um þessa stofnun. Og það er ekkert grín og það er ekkert til að flissa að að menn taki ekki til máls í þessu mikla máli.
Virðulegi forseti. Við erum hér margir þingmenn sem komum með ósk til forseta um að gert yrði hlé á umræðunni og beðið með hana þangað til hæstv. utanríkisráðherra gæti verið viðstaddur hana og svarað þeim spurningum sem hér hafa komið fram og mögulega reynt að gera atlögu að því með okkur að ná einhverri samstöðu um lúkningu þessa máls. Mér finnst svolítið skrýtið að við stöndum bara öll hér og tölum út í tómið. Ég mundi gjarnan vilja fá einhver viðbrögð frá forseta við því með hvaða hætti ætti að bregðast við óskum okkar. Það er ekki eins og það sé allt vaðandi í málum frá ríkisstjórninni. Það eru ekkert mörg mál á dagskrá. Ég skil ekki af hverju menn þurfa að keyra þetta mál svona stíft fram. Væri ekki ráð að reyna alla vega að setjast sameiginlega yfir það og sjá hvort við getum náð einhverri lendingu? Þetta er orðin skrýtin þvermóðska, mjög skrýtin. Ég skil ekki hvers vegna menn leggja svona mikla áherslu á þetta mál. Það væri gott að fá einhver viðbrögð frá forsetaembættinu hér í húsinu við þessum óskum.
Virðulegur forseti. Það er ótrúlega gaman að fá tækifæri til að koma og setjast á hið háa Alþingi svona endrum og eins og koma sem gestur, hvað þá þegar svona stór mál eru undir. Ég er nú búin að sitja hér og hlusta á þessa umræðu í tæpa tvo klukkutíma og heyra rök. Ég er örugglega talsmaður almennings þarna úti, sem situr heima hjá sér og er að hlusta og er að velta þessu máli fyrir sér. Ég er engu vísari. Ég fæ ekki að heyra mótrök. Ég fæ ekki báðar hliðar á málinu til að geta myndað mér skoðun. Mér finnst þetta mjög skrýtin stjórnsýsla ef ég á að segja eins og er; hún er alls ekki vönduð. Ég held að Alþingi þurfi að fara að endurskoða hvernig starfshættir eru því að þetta er ekki til fyrirmyndar.
Herra forseti. Hér hafa komið fram í athugasemdum ýmissa hv. þingmanna við fundarstjórn forseta þau tíðindi að hæstv. utanríkisráðherra sé að sinna framsóknarmönnum og á móti þeim hefur ekki verið mælt. Hann er sem sagt ekki að sinna skyldum sínum gagnvart þinginu þó að um það sé beðið, en forseti hefur ekki gert þinginu grein fyrir því hvort hæstv. ráðherra hafi verið gert viðvart um þessa ósk þingsins. Ég vil spyrja hæstv. forseta vegna þess að nú liggur fyrir að umræðunni verður haldið áfram hér á morgun: Liggur ekki ljóst fyrir að það eru mjög eindregnar óskir í þingsal um að hæstv. ráðherra verði viðstaddur umræðuna á morgun ef ekki gengur að kalla hann til þings í dag? Ef útséð er um það að ráðherra taki þátt í umræðunni með einhverju móti, er þetta þá ekki gott dæmi um mál þar sem þingið á að sýna mátt sinn og megin og utanríkismálanefnd á að freista þess að ná hér [[Forseti hringir.]]þverpólitískri lendingu í málinu? Er þetta ekki nógu mikilvægt mál til þess?
Forseti vill geta þess að hann hefur hlustað á það sem hefur komið fram hér í umræðum um fundarstjórn forseta og mun bera þau boð til forseta Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég er frekar sorgmædd yfir því að við skulum vera að ræða þetta mál á þennan hátt vegna þess að ég er algerlega sannfærð um það að ef menn settust niður væri hægt að komast að einhverju samkomulagi um það hvernig við förum með málið. Það er eins og einhver þvermóðska eða samningar á bak við tjöldin milli stjórnarflokkanna ráði því að verið er að keyra málið í gegn. Við erum mjög mörg sem höfum lýst mikilli andstöðu við þetta mál. Ég spyr: Hvers vegna er ekki hlustað á það? Formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, er hér og þá væri gott að heyra af hverju það liggur svona mikið á þessu máli. Getum við ekki átt örlítið samtal um það hvernig við getum farið með það? Ég hef ekki heyrt neinn annan en ráðherrann sem þurfti að mæla fyrir málinu og formann nefndarinnar sem þurfti að mæla fyrir nefndaráliti tala fyrir þessu máli. Það hefur einn þingmaður stjórnarflokkanna, svo ég hafi heyrt, talað líka og hann var efins. Þess vegna skil ég ekki þetta offors og þá hörðu kröfu að frumvarpið verði afgreitt núna. Ég vil gjarnan fá frekari rökstuðning fyrir því hvers vegna menn eru ekki tilbúnir til að setjast yfir málið með okkur og reyna að finna eitthvað út úr þessu varðandi veginn áfram þegar kemur að þróunarsamvinnu. Við lögðum nefnilega í þannig leiðangur fyrir árið 2008 þegar samþykkt var heildarlöggjöf um málaflokkinn. Það voru mjög góðir tímar vegna þess að það hafði vantað heildarlöggjöf og sett voru skýr markmið í málaflokknum og umgjörð til að fylgja og líka stefnumörkun. Þess vegna undra ég mig á því að svona skömmu síðar skuli menn ætla að taka mikla U-beygju í málaflokknum sem verið er að taka ákvörðun um hér og án þess að hlusta á mótrök. Það er búið að ákveða þetta. Þá veltir maður fyrir sér hvers vegna ráðherra ákveður að taka stóran málaflokk, sem er í raun og veru sérsvið og fag, inn í ráðuneyti til sín. Það er eitt og sér harla óvenjulegt. Ég man ekki til þess, sjálf hef ég verið í yfir tveimur ráðuneytum, að við höfum nokkurn tímann gert það á þennan hátt eða dottið það í hug, að okkur þætti það eðlileg stjórnsýsla að taka málaflokk eins og þennan inn í ráðuneyti til okkar og vera þá þar með bæði framkvæmd og eftirlit með málaflokknum. Við rekum þannig stjórnsýslu að við erum með stofnanir sem sjá um framkvæmd á flestum málum, ég tala nú ekki um í eins sérhæfðum málaflokkum og um ræðir. Datt hv. formanni utanríkismálanefndar í hug þegar hún var innanríkisráðherra að taka Vegagerðina inn í ráðuneyti sitt? Auðvitað ekki. Hvers vegna ekki? Vegna þess að Vegagerðin er fagstofnun og þetta eru framkvæmdaraðilar og síðan er það ráðuneytisins að leggja stefnuna og línuna eftir forskrift Alþingis og fylgja því eftir að framkvæmdirnar séu í lagi. Það á ekkert annað við um þróunarsamvinnu. Af hverju er verið að koma svona fram við þróunarsamvinnu? Gæti það verið vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur engan áhuga á þróunarsamvinnu og málefnum hennar? Getur það verið? Það hlýtur að vera, vegna þess að virðingin fyrir málaflokknum miðað við þessa framkvæmd er engin. Þá verðum við líka að fá að vita það frá ríkisstjórninni og þeim sem fyrir henni tala í þinginu hvort þetta sé upphafið að því að menn fari að taka fagstofnanir inn í ráðuneyti. Er þetta byrjunin á einhverju slíku? Við þeim spurningum, virðulegi forseti, hef ég ekki fengið svör í a.m.k. þremur ræðum, af því að þau nenna ekki að svara því. „Agenda“ þeirra, virðulegi forseti, afsakaðu, ég geri mér grein fyrir því að íslenska er þingmálið, áætlun þeirra og fyrirætlan er hreinlega að leggja stofnunina niður og svo á þróunarsamvinnan eftir að verða smádeild í utanríkisráðuneytinu, vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa ekki áhuga á málinu. Þá eiga menn líka að þora að koma og segja það, en ekki tala digurbarkalega um að þetta hafi æðislega fín samlegðaráhrif. Það yrðu örugglega líka rosalega fín samlegðaráhrif af því að taka Vegagerðina inn í innanríkisráðuneytið, ef einhverjum dytti í hug að gera það með sömu rökum. En mönnum dettur það ekki í hug. Fyrst mönnum dettur í hug að gera þetta með Þróunarsamvinnustofnun þá spyr maður sig hvort það sé vegna þess að málaflokkurinn eigi hægt og rólega að fjara út. Menn hafa ekki áhuga á þróunarsamvinnu, telja hana ekki vera verkefni sitt. Við höfum margoft heyrt það frá talsmönnum ríkisstjórnarinnar, frá formanni fjárlaganefndar sem hefur lýst því yfir að þetta sé ekki áherslumál, og fleirum. En menn eiga að vera heiðarlegir, standa hér og segja það en ekki reyna að bera fyrir sig einhverjar aðrar ástæður. Svo er það náttúrulega líka þannig, og við höfum oft farið yfir það í þessum stóli, að núverandi ríkisstjórn hefur saumað mjög harkalega að utanríkisráðuneytinu í niðurskurði og látið það ganga miklu lengra í niðurskurði en önnur ráðuneyti. En menn bjarga því ekki með því að kippa Þróunarsamvinnustofnun inn í ráðuneytið og taka með því fjármagn inn í einhver verkefni sem þar eru. Það eru ekki eðlilegir starfshættir, virðulegi forseti. Það er eitt af því sem við erum að mótmæla. Ég verða einnig að nefna það sem hefur komið fram í umræðunni. Það er þess vegna sem við höfum óskað eftir því að menn bíði aðeins með þetta og bíði eftir því að við fáum jafningjamat DAC á starfsemi þróunarmála hér á landi og á starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar, sem er fyrirætlað á næsta ári. Af hverju leggja menn ekki í að fá þá niðurstöðu? Getur verið að það sé vegna þess að mönnum er alveg sama um faglegar úttektir? Líklega er mönnum alveg sama um þær. Það hefur komið fagleg úttekt frá DAC áður. Þegar við gengum inn í það ágæta batterí var aldeilis farið yfir starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar og þróunarsamvinnu hér á landi og margt merkilegt dregið fram. Getur verið að menn óttist að það hversu vel Þróunarsamvinnustofnun hefur tekist upp verði dregið fram í annað skipti og þá verði mönnum enn erfiðara en áður að leggja stofnunina niður og slá ryki í augu fólks með orðum eins og þeim sem eru í greinargerðinni og með blekkingum, eins og fram hefur komið þar sem fleiri skýrslur um ágæti þessa starfs liggja fyrir? Í þeirri skýrslu sem ég hef verið að vísa til, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði líka áðan og ASÍ gerir að umtalsefni í umsögn sinni, kemur fram að þótt Ísland sé smár aðili í þessu samstarfi sé það algjörlega á sama plani og þeir sem hafa verið að setja mest í þróunarsamvinnu á síðustu árum. Þar er líka sagt að DAC muni hagnast eða fá mjög mikið út úr einstökum sjónarmiðum og reynslu Íslands á þessu sviði miðað við það sem þeir hafa séð. Þeir segja líka, og það þykir mér einna áhugaverðast í umsögn þeirra, að dreifing valds frá Þróunarsamvinnustofnun til skrifstofanna úti á akrinum, ef svo má að orði komast, til einstaka undirskrifstofa, sé til mikillar fyrirmyndar vegna þess að það gefi skrifstofunum tækifæri til að bregðast hraðar við þörfum heimamanna sem aftur minnki þyngslin sem fylgja því að vera með mjög miðstýrð apparöt, vegna þess að þróunarsamvinna verði að vera á forsendum heimamanna. Þróunarsamvinna sem byggir á því að einhverjir frá hinum vestræna heimi sem telja sig vita allt mæta á svæðið og segja mönnum hvernig hlutirnir eigi að vera er löngu úrelt. Það eru áratugir síðan Sameinuðu þjóðirnar drógu það vel fram hvers konar eyðileggingu slík viðhorf geta haft í för með sér í þeim samfélögum sem á að reyna að hjálpa. Síðan þá hafa menn verið að reyna að vinna með heimamönnum að því að byggja upp samfélög þeirra á þeirra forsendum til að menn séu ekki að riðla samfélagsgerð heilu þjóðanna, eins og því miður eru svo mörg sorgleg dæmi um í fortíðinni. Ég verð þess vegna að segja að ég hef áhyggjur af því að þetta atriði, sú dreifing valds sem Þróunarsamvinnustofnun er hrósað sérstaklega fyrir í DAC-skýrslunni, þ.e. að gefa sendiskrifstofum sínum svona mikinn sveigjanleika, muni líða undir lok og menn fari aftur að horfa í stórar pakkalausnir, sem eru ekki það sem við eigum að vera horfa til. Við höfum ekkert séð um stefnuna að öðru leyti. Ég hef áhyggjur af því og vil spyrja formann nefndarinnar hvernig menn sjá það fyrir sér. Passar sú valddreifing sem hrósað er fyrir inn í þetta módel, þ.e. innlimun ráðuneytisins á Þróunarsamvinnustofnun? Ég sé ekki betur en að þetta gangi einmitt gegn þeim sjónarmiðum. Það er að mínu mati oft alveg ágætt og ástæða til að sameina stofnanir og gera ýmislegt hagkvæmara og reyna að minnka yfirbyggingu en ég tel hins vegar algert óráð á okkar tímum, á þeim tímum þegar krafist er aukins gagnsæis og fyrirsjáanleika og að menn geti séð vel inn í það sem verið er að gera í einstaka málaflokkum, að taka stofnanir inn í ráðuneyti. Ég hélt fyrst að það væri verið að grínast, að menn væru með langan brandara í gangi. Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það hér að sumir hafa gert lítið úr þessu, sagt að þetta sé eingöngu formbreyting. En þetta er það nefnilega ekki. Á yfirborðinu er þetta formbreyting en þegar menn fara að skoða það er hér í raun eðlisbreyting á ferðinni. Eins og ég kom inn á áðan gekk stofnunin nýlega í gegnum töluverðar breytingar til þess að laga hana að nútímalegri stjórnsýslu. Ríkisendurskoðun hefur árum saman beint til ráðuneyta og stofnana að einfalda stjórnun og koma stofnunum undir betri stjórn og lögin frá árinu 2008 höfðu það í för með sér að öll stjórnun á þessum málum varð straumlínulagaðri og stofnunin var löguð að nútímanum. Ég tel að það sé allt of snemmt að gera þetta á þennan hátt og líka vegna þess að verið er að rjúfa friðinn sem hefur ríkt um þennan málaflokk í þó nokkuð langan tíma. Það náðist býsna góð samstaða um heildarlöggjöfina 2008 og við vorum dálítið ánægð með okkur að hafa náð henni í gegn. Þess vegna er sorglegt og eiginlega þyngra en tárum taki að menn skuli fara fram í þessu máli af jafn miklu offorsi. Ríkisendurskoðun hefur líka lagt áherslu á það að framkvæmd og eftirlit sé ekki á sömu hendi. Maður verður því enn og aftur að spyrja: Hvernig má það vera að menn ætli að fara þessa leið? Þykir þetta í alvörunni góð stjórnsýsla? Eru menn almennt sáttir við það í stjórnarflokkunum að verið sé að grauta saman framkvæmd og eftirliti inni í ráðuneyti í svona stórum og mikilvægum málaflokki? Það hefur einnig komið fram að það er ekki eins og Þróunarsamvinnustofnun hafi verið á svörtum lista hjá Ríkisendurskoðun, þvert á móti hefur hún fengið töluvert hrós fyrir það að vera með útgjöld sín algerlega innan ramma fjárlaga. Hún er ein af fáum stofnunum sem tekst það ár eftir ár. Þess vegna er frumvarpið óskiljanlegt og ég mundi vilja að við fengjum betri skýringu á því. Það er lágmark að menn segi okkur í alvörunni hvað það er sem vakir fyrir þeim. Er það það að sækja fjármagn inn í ráðuneytið eða að menn hafa ekki áhuga á málaflokknum og telja ekki að þetta sé verkefni sem við eigum að sinna af neinum myndarskap? Eða bæði, menn telja þetta ekki verkefni sem við eigum að vera að sinna af neinum myndarskap og þar af leiðandi sjá þeir sæng sína upp reidda og ná sér í aur inn í ráðuneyti með því að láta þróunarsamvinnu síðan fjara út? Þetta eru spurningar sem ég held að við verðum að fá svör við. Það er annað sem ég vil koma aðeins betur inn á og það er að ég vil að formaður nefndarinnar, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, svari mér því hvers vegna ekki má bíða eftir DAC-skýrslunni. Það verður gerð önnur úttekt á næsta ári og henni skilað til okkar. Af hverju nýtum við ekki ferðina og gerum þetta dálítið vel, prófum að gera hlutina vel og fá mat á því sem við erum að gera utan frá? Það kemur oft eitthvað ágætt út úr því. Af hverju getum við ekki beðið? Mér er það algerlega óskiljanlegt. Það er eins og oft er sagt, glöggt er gests augað og allt það. Eru menn þá ekki tilbúnir til að bíða? Það hafa að minnsta kosti tveir aðilar sem ég virði mikils, bæði á sviði þróunarmála og stjórnsýslu, þau Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir og Þórir Guðmundsson, auðvitað ásamt fleirum, látið sig málið varða og komið að úttektum á málaflokknum og þau hafa ekki komist að sömu niðurstöðu. Það gerir okkur ekki auðvelt fyrir í málinu þegar virtir aðilar, bæði tengdir málaflokknum og líka tengdir á sviði stjórnsýslu, komast ekki að sömu niðurstöðu. Ég hefði því talið að ef menn vildu vanda sig mundu þeir taka himinlifandi á móti jafningjamatinu frá DAC á næsta ári. Það liggur ekki svona mikið á. Vonandi fáum skýringar á þessum hraða á eftir og á því af hverju ekki má bíða eftir þessu mati. Ég held að íslensk stjórnsýsla hefði oft gott af því að vera rýnd utan frá. Þegar það er gert eigum við að fagna því og þiggja það og jafnvel hlusta pínulítið á það sem sagt er. En það ætla menn ekki að gera hér, heldur keyra málið áfram og keyra það áfram í mikilli andstöðu og óeiningu innan þingsins, sem ég vil meina að sé málaflokknum til vansa og þessarar ríkisstjórn til gríðarlega mikils vansa. Af hverju eru menn að búa til ágreining og deilur um þróunarsamvinnu? Erum við ekki öll sammála um það að við eigum að vera öflug á sviði þróunarsamvinnu? Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja þetta. Ég mundi vilja að við legðum þetta mál núna til hliðar, fengjum að setjast niður með ráðherra, formanni nefndarinnar og gera aðra atlögu að því að ná sátt um það. Það er gríðarlega mikil andstaða við málið innan þingsins og við erum mörg sem sjáum mikla annmarka á því. Svo eru aðrir sem eru ekkert endilega að fara setja mjög harkalega niður fótinn gegn því en vilja gjarnan bíða og sjá hvað DAC-skýrslan segir okkur. Það er ákveðin skynsemi í því. Það eru ýmiss sjónarmið hér inni og ég held að við ættum alla vega að reyna og gera atlögu að því að setjast sameiginlega yfir þetta og ná einhverri lendingu um málsmeðferðina. Það hefur verið boðin af hv. þm. Ögmundi Jónassyni og fleirum ákveðin málamiðlun um að menn leggi málið til hliðar og bíði eftir DAC-skýrslunni. Mér finnst það skynsamlegt. Ef mér leyfist að segja það, virðulegi forseti, finnst mér út úr kú að þiggja ekki slíka úttekt. Það er stórundarlegt að gera það ekki. Ég veit það að þegar ég var í ráðuneytunum á síðasta kjörtímabili hefði ég tekið því fegins hendi að fá ráðgjöf utan frá eða að minnsta kosti sýn á það sem verið var að gera. Það er mjög dýrmætt og við skulum ekki slá hendinni á móti því. Við í Samfylkingunni erum að minnsta kosti ekki til í að taka þátt í slíkum leiðangri, alveg eins og við erum ekki til í að taka þátt í þeim leiðangri að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og þar með þá skýru sýn á þróunarmálin sem verið hefur við lýði og verið einkennandi fyrir Ísland, það er skýr sýn og [[Forseti hringir.]]þar höfum við náð að nýta styrkleika okkar þegar kemur að þróunarsamvinnu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir mjög góða ræðu. Það sem er sláandi í málflutningi hennar og manni finnst vera svo mikið rétt er að spyrja hvernig standi á því að menn séu tilbúnir að sundra bærilegri sátt sem hefur ríkt um þessa stofnun og þetta svið núna í alllangan tíma eða frá því að lög um Þróunarsamvinnustofnun Íslands voru sett árið 2008. Hvers vegna í ósköpunum ætla menn að rjúfa þá sátt? Hv. þingmaður tekur undir þau sjónarmið og ég hef áður tekið undir sjónarmið annarra um að við bíðum eftir niðurstöðu í nefnd OECD, sem gengur undir skammstöfunarheitinu DAC og er þróunarsamvinnunefnd OECD, sem er að gera úttekt meðal annars á fyrirkomulagi okkar. Við látum næsta ár líða, fáum þá úttekt í hendur og tökum síðan til við að ræða málið að nýju. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til að taka undir þetta sjónarmið hv. þingmanns. En fyrst ég er kominn í andsvar langar mig til að beina einni spurningu til hv. þingmanns, sem er náttúrulega fyrst og fremst vangaveltur, og heyra sjónarmið hennar. Ég staðhæfði hér að ástæðan fyrir því að við erum stödd þar sem við erum stödd núna eru hrossakaup á ríkisstjórnarheimilinu, að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn séu að semja sín í milli. Ég fæ þetta, þú færð hitt. Sjálfstæðisflokkurinn vilji fá frumvarp um opinber fjármál. Framsóknarflokkurinn, eða ráðherra þess flokks, vilji fá þetta mál fram. Er hv. þingmaður sammála mér um það að við séum að verða [[Forseti hringir.]]vitni að hrossakaupum á Alþingi?
Virðulegi forseti. Mér þykir sú kenning ekkert vitlaus vegna þess að við erum búin að heyra tvo þingmenn Sjálfstæðisflokksins ræða um þetta mál. Annar er formaður nefndarinnar, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, og hún hefur ekki komið hér og slegist fyrir málinu í andsvörum eða svarað spurningum okkar í einu eða neinu. Síðan erum við með hv. þm. Vilhjálm Bjarnason sem hefur beinlínis sagt í ræðustól að hann skilji ekkert í því af hverju málið er komið á dagskrá og af hverju verið er að þrýsta svona á það og hefur lýst sig heldur andsnúinn því. Ég get alveg ímyndað mér að það hljóti að vera einhvers konar hrossakaup þarna á bak við. En þá ætla ég að segja: Að berjast svona hart fyrir því að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður, stofnun sem hefur notið alþjóðlegrar viðurkenningar, fengið hrós frá mikilvægum aðilum eins og DAC, sem hv. þingmaður nefndi áðan, fyrir það að vera einmitt með góða stýringu á verkefnum með ákveðinni valddreifingu sem gefur þá sendiskrifstofum sveigjanleika til að vinna með heimamönnum o.s.frv., sem er það sem þróunarsamvinna á að ganga út á, ekki með einhverjum stórum ytri verkefnum sem koma eins og pakkalausnir inn í þeirra samfélag. Að leggja svona mikla áherslu á að leggja slíka stofnun niður á móti, það er þá eitthvert stöff, og ég skil baráttuna fyrir opinberu fjármálunum, en þessa baráttu skil ég ekki vegna þess að hún sýnir inn í einhvern hugsunarhátt sem ég næ ekki utan um. Hvernig ætla menn að réttlæta það að þeir keyri mál með þessum hætti gegn þróunarsamvinnu? Það er algjörlega vitað að þegar þróunarsamvinna, svona sérfag er komið inn í ráðuneyti þá mun það hægt og rólega fjara út, það mun fjara undan því. Það er kannski það sem menn eru að gera. Það er þá stefna [[Forseti hringir.]]Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að hjálpa þeim.
Hæstv. forseti. Í rauninni skil ég alveg og mætavel áhuga Sjálfstæðisflokksins að keyra í gegn frumvarp um opinber fjármál. Ef ég væri þannig þenkjandi að ég vildi fara með ríkisfjármálin og afgreiðslu þeirra inn í svipaðan farveg og gerist hjá stórfyrirtækjum í landinu mundi ég taka slíku frumvarpi fegins hendi og hugsanlega berjast fyrir því af mikilli hugsjón, nema þetta er bara ekki mín hugsjón. Þetta er ekki stórfyrirtæki, íslenska ríkið og okkar samfélag, þetta er samfélag og það á ekki að innleiða aðferðafræði stórfyrirtækjanna þar. En við erum ekki að ræða um opinber fjármál. Ég er einvörðungu að setja það í samhengi hugsanlegra hrossakaupa um þetta mál. Ég held reyndar að málið sé hugsanlega verra en þetta og vísa ég þar í orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem telur að ekki sé aðeins andstöðu að finna innan Sjálfstæðisflokksins gegn málinu, heldur meðal framsóknarmanna einnig. Hann hefur leitt fram rök þar að lútandi. Hvað stendur þá eftir? Þá stendur það eitt eftir að þetta er fyrst og fremst hugsjónamál og kappsmál núverandi hæstv. utanríkisráðherra, að fá málið keyrt í gegn, og þá hugsanlega stöku þingmanna Framsóknarflokksins sem eru sannfærðir um það sjálfir að það sé til góðs. Í ljósi þess að komið hafa fram mjög alvarlegar athugasemdir við frumvarpið og sérstaklega við greinargerð sem er sögð byggja á rangtúlkunum og dylgjum, þá vil ég spyrja hv. þingmann: Er ekki einsýnt að við verðum að gera hlé á umræðunni þar til hæstv. utanríkisráðherra hefur komið til þingsins og staðið fyrir sínu máli og hrakið það sem menn telja vera ranghugmyndir og rangtúlkanir í greinargerð frumvarps sem hann er ábyrgur fyrir?
Virðulegi forseti. Þegar niðurskurðarnefnd stjórnarflokkanna, eða hvað hún hét, fór af stað var það eitt af verkefnum hennar, sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lýsti sérstaklega yfir í upphafi starfs þeirrar nefndar, að skorið yrði niður til þróunarsamvinnu. Menn hafa talað fyrir því innan Framsóknarflokksins. Þá lýsti hún því yfir eftir fyrstu lotu niðurskurðarins til málaflokksins, sem var 1 milljarður, að það væri einungis fyrsta skrefið. Við erum kannski að sjá að menn ákveða að koma ekki svona beint framan að þessu með því að fara beinlínis í mjög harðan niðurskurð á framlögunum, heldur láta þetta fjara út með því að taka stofnunina fyrst inn í ráðuneytið og fara þá aðra leið að þessu, því að það mætti náttúrlega mjög miklum mótbyr í samfélaginu. Þess vegna held ég að það skipti máli líka að menn staldri við þegar þeir lesa hvað hér er verið að gera vegna þess að þetta er önnur hlið á sama peningi. Menn ætla sér að skera niður þróunarsamvinnu og gera það þá með öðrum hætti en beinlínis að taka fjármunina hægt og rólega niður og skilja stofnunina eftir berstrípaða, heldur ætla þeir að gera þetta á hinn veginn. Ég skil ekki hvers vegna menn segja það þá ekki. Hvers konar pólitík er það? Ef menn trúa því að það sé rétt eiga þeir að koma fram og segja það. Mér finnst ákveðinn heigulsháttur vera í þessu máli öllu saman, svo það sé sagt líka. Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þingmaður getur ekki komið hingað upp og svarað mér af því að hann er búinn með andsvörin. En hefði honum einhvern tíma dottið í hug að það væri í lagi að taka Vegagerðina inn í innanríkisráðuneytið þegar hann var þar? Alls ekki. - Hv. þingmaður hristir höfuðið. - Vegna þess að þú tekur ekki fagstofnun sem þú vilt að sé öflug á sínu sviði inn í ráðuneyti. Það gerir enginn, nema hæstv. utanríkisráðherra. Þá er bara ein ástæða fyrir því að menn gera það. Það er af því að þeir ætla að láta málaflokkinn fjara út [[Forseti hringir.]]en ætla líka að stækka pottinn sem þeir hafa af fjármunum til ráðstöfunar.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mér datt nú í hug í ljósi umræðunnar að þessu máli væri ekki sýndur neinn sómi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Það er enginn áhugi, engin sannfæring. Maður spyr sig: Hvers vegna er Þróunarsamvinnustofnun vantreyst með þeim hætti sem birtist í þessu frumvarpi? Hvað hefur ekki verið samhæft því að hér er verið að tala um að samhæfa? Þingmaðurinn ræddi einmitt Ríkisendurskoðun og fyrirkomulagið sem hún benti á, þ.e. að ekki væri sami aðili sem mótaði stefnuna og framkvæmdi hana. Af því að við vorum saman á málþingi áðan þar sem var meðal annars verið að ræða um langtímastefnumótun þá kemur fram í áliti stjórnsýslufræðings, sem þótti ekki boðlegt við gerð þessa frumvarps, að lykillinn að framþróun þróunarsamvinnu Íslands sé skipulögð stefnumótun sem sé forsenda þess að finna megi leiðir til að ráðstafa auknum framlögum Íslands þannig að skilvirkni og gagnsemi framlagsins verði sem best tryggð. Ég tek undir það því að mér finnst þetta vera eitthvað sem hlýtur að þurfa að hafa yfirsýn yfir. Þróunarsamvinnustofnun hefur frekar fengið rós í hnappagatið en hitt, en hið sama verður ekki hægt að segja um ráðuneytið. Nú erum við með mörg verkefni undir ráðuneytinu. Þar hefur verið talað um skóla Sameinuðu þjóðanna og bent á friðargæsluna en aldrei hafa verið gerðar neinar sérstakar úttektir eða birtur neinn tiltekinn árangur í hvorugu dæminu. Telur þingmaðurinn ekki að þetta veiki fagleg vinnubrögð í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum um önnur verkefni sem eru í ráðuneytinu? Ekki hefur það verið svo að Ríkisendurskoðun geri stjórnsýsluúttekt [[Forseti hringir.]]á ráðuneyti, eða þekkir þingmaðurinn til þess?
Virðulegi forseti. Kannski ætti Ríkisendurskoðun einmitt að gera það. Það er alveg með ólíkindum, eins og fram hefur komið í þessu máli, að dylgjur og aðrir hlutir séu sagðir undir rós í greinargerð með frumvarpinu. Það sama átti sér líka stað í öðru máli frá sama ráðherra þegar átti að draga til baka aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Þá var gefið í skyn að menn hefðu á síðasta þingi ekki greitt atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni o.s.frv. Rökstuðningurinn er svo veikur að menn eru farnir að bera á torg mjög ófaglega texta undir því yfirskini að hann sé úr ráðuneyti. Ég trúi því bara ekki að starfsmenn ráðuneytisins, það ágæta fólk, hafi komið nokkuð nálægt þessu máli. Þetta er bara pólitík og ekkert annað. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég vona að það verði hlustað á okkur og við hættum þessari umræðu og reynum fyrir alvöru að sjá hvort við getum ekki náð einhverri samstöðu um málið. Núna er ekki einu sinni nokkur stjórnarþingmaður í salnum, sem ætlar að ræða við okkur um þetta mál. Ef þetta er ekki mál sem menn eru tilbúnir að slást fyrir, sem við erum svona andsnúin, þá fyndist mér eðlilegt að menn reyndu að sjá hvort að það væri ekki einhver flötur á að ná saman. Annars vona ég að menn komi hingað upp og svipti af sér hulunni og segi það þá að þetta sé liður í því að draga úr þróunarsamvinnu Íslands, þátttöku okkar í slíkum verkefnum. Það er það eina sem ég get sé að muni koma út úr þessu. Ég hef áhyggjur af þróunarsamvinnunni verði frumvarpið að veruleika. Eins og hv. þingmaður nefndi þá er þetta fag, þetta er sérsvið. Það er gríðarleg vinna og fræði að baki þróunarsamvinnu og það þarf þess vegna að vera mjög skýr rammi utan um hana. [[Forseti hringir.]]Hér er verið að kippa honum í burtu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Eðli málsins samkvæmt, eins og hún nefndi hér, er mikil andstaða gegn málinu. Ég tek undir það. Ég skil ekki þá þvermóðsku að vilja ekki reyna að leita sátta í ljósi þeirra þverpólitísku málamiðlana sem við höfum náð undanfarna daga. Þær hafa alla vega orðið til þess að enginn gengur sár frá borði, samanber náttúruverndarmálin. Ég tek undir að það sé þess virði að reyna. Ástæða þess að ég nefndi þessi tvö verkefni í ráðuneytinu er sú að ég hef áhyggjur af því að það fari rúmlega 1,5 milljarðar inn í ráðuneytið, sem við höfum þá miklu minni upplýsingar um hvað verði af. Ég hugsa líka um þá sem eru á vettvangi og fólkið í framandi umhverfi, sem eru viðtakendur aðstoðar í þessu samhengi. Þingmaðurinn kom inn á viðbragðsflýtinn í ræðu sinni og annað þegar fólk er á staðnum. Maður veltir fyrir sér hvar rödd þessa fólks sé. Hún er ekki hér í umræðunni nema þá kannski hjá okkur í stjórnarandstöðunni. Ég tel að við séum með þessu andófi okkar hér að sýna að við styðjum það að fyrirkomulagið verði með sambærilegum hætti og verið hefur. Það hefur ekki verið sýnt fram á - er ekki þingmaðurinn sammála því? - hver hagræðingin verður fyrir fólk í samstarfslöndunum, sem um er að ræða og þiggur þessa þjónustu. Ég held að fagfólkið eigi að halda utan um þetta með þeim hætti sem gert hefur verið. Við eigum að halda áfram að fá svona mælanlegar niðurstöður því að í þetta fara miklir fjármunir og það er styrkur fyrir ríkið og ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]hvers tíma þegar skilað er jafn ítarlegum upplýsingum um málið og gert hefur verið í tilfelli Þróunarsamvinnustofnunar.
Virðulegi forseti. Ég vil búa í samfélagi þar sem við getum borið höfuðið hátt í þróunarsamvinnu. Ég vil búa í samfélagi þar sem að við tökum ákvarðanir um að fara og styðja við samfélög sem eru með veika innviði og eru ekki með jafn sterka innviði og við höfum náð að byggja upp hér. Þau eru því miður fjölmörg af mjög mörgum ástæðum, út af loftslagi og náttúrulegum ástæðum og líka út af stríði og hörmungum sem yfir þessi samfélög hafa dunið. Það er skylda okkar að mínu mati að gera það. Það á að gera það á faglegum forsendum með fólkinu, með því að hlusta fyrst og fremst á það. Ég er sammála hv. þingmanni og hrædd um að rödd þess gæti verið fyrir borð borin ef að menn ætla að breyta fyrirkomulaginu, sem hefur einmitt verið hrósað, á valddreifingunni sem er hugsuð þannig að sendiskrifstofur séu út frá Þróunarsamvinnustofnun sem geti síðan og hafi ákveðinn sveigjanleika til að breyta um kúrs ef á þarf að halda og vinna með fólkinu á staðnum. Ég held að það sé einmitt þannig þróunarsamvinna sem við eigum að horfa til, vera til stuðnings með ráðgjöf og fjármuni eins og verið hefur. Ég er hrædd um að þetta fari og breytist þannig að það verði ekki jafn áhrifaríkt og nú er. Margar sögur eru til af misheppnaðri þróunaraðstoð. Menn hafa safnað reynslu áratugum saman. Þeir sem vinna á þessu sviði hafa gríðarlega þekkingu á því sem farið hefur vel og því sem hefur misfarist. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við höfum skýran faglegan strúktúr utan um það sem við erum að gera [[Forseti hringir.]]þegar kemur að þróunarsamvinnu. Ég er rosalega hrædd um hvað verður um strúktúrinn við þessa breytingu.
Hæstv. forseti. Margoft hefur komið fram í máli þingmanna í dag, bæði í athugasemdum sem gerðar hafa verið við fundarstjórn forseta og síðan í ræðum þingmanna, að þeim þyki óeðlilegt að ekki sé orðið við óskum um að annaðhvort verði gert hlé á umræðunni eða hæstv. utanríkisráðherra mæti til fundarins. Ég þakka núverandi hæstv. forseta fyrir að heita okkur því að koma ábendingum af þessu tagi á framfæri við forsætisnefnd og þá hvernig eigi að bregðast við þegar þingheimur setur fram óskir sem þessar. Ég hef vakið máls á því að í ræðum fjölmargra þingmanna hefur verið vísað til þess að í greinargerð ráðherrans komi fram dylgjur og rangtúlkanir. Þetta eru fullyrðingar sem ekki aðeins hafa komið úr þingsal heldur hefur þessu verið haldið fram í álitsgerðum sem þinginu hafa borist. Nú hefur það bæst við [[Forseti hringir.]]að því er haldið fram að þessar hugmyndir séu til orðnar til að draga úr þróunaraðstoð. Er ekki ástæða til að ráðherrann svari fyrir þetta?
Herra forseti. Ég hef ekki verið lengi á þessum vinnustað og ég ákvað að fylgjast með þeirri umræðu sem hér stendur yfir. Ég kom til hennar alveg opinn og vænti þess að hér tækju þátt einhverjir aðrir en bara þeir sem eru andsnúnir þessari færslu, en ég verð að viðurkenna að ég er mjög hissa á því sem verið er að gera hérna. Eftir því sem ég kynni mér þetta betur og eftir því sem ég heyri meira verð ég daprari yfir því að svona sé gengið fram. Á þeim dögum sem ég hef verið hér hef ég orðið vitni að góðum hlutum og þurft að læra mikið og hratt en þetta finnst mér fyrir neðan allar hellur. Það er enginn til andsvara. Það er ekki verið að tala um einhverja stofnun tveggja manna eða eitthvert smotterí, þetta er ein þeirra stofnana [[Forseti hringir.]]sem við getum verið hvað stoltust af.
Forseti. Enn sakna ég hæstv. utanríkisráðherra. Ég á að tala næst og ég trúi því varla að hann hafi tök á að fylgjast með því sem ég segi í þessu máli, sem ég tel samt skipta nokkru máli, þar sem hann fundar nú með flokkssystkinum sínum í kjördæminu frekar en að vera hér á þingi. Það er hárrétt sem hefur komið fram hér í dag, það er svo undarlegt að reka þetta mál út í horn eins og það er komið, að fólk sé ekki hér til að svara og að fólk leiti ekki frekar sátta. Við höfum orðið vör við það á síðustu dögum að ef vilji er til er alveg hægt að ná niðurstöðu sem menn sætta sig við. Það er ekki einu sinni reynt í þessu máli. Ég harma það.
Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í dag, mér finnst mjög bagalegt að hæstv. ráðherra sé ekki við 2. umr. vegna þess að þetta mál snýr svo beint að honum og hans ráðuneyti. Þetta snýr ekki bara að þinginu og hinni þinglegu meðferð og þess vegna finnst mér ekki nóg að hér í salnum sé einungis formaður hv. utanríkismálanefndar, eins góð og hún er. Svo finnst mér líka alveg sárgrætilegt í hvaða furðulega átakafarveg þetta mál er komið, átakafarveg þar sem enginn tekur til máls nema stjórnarandstaðan. Þeir hv. þingmenn sem þó settu nafnið sitt undir nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar og hvetja til þess að frumvarpið verði samþykkt óbreytt sjást ekki í umræðunni. Við verðum að fá ráðherrann og [[Forseti hringir.]]fyrst þá getum við náð hér upp almennilegri umræðu.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls undir þessum lið. Það er búið að kalla margoft eftir hæstv. utanríkisráðherra til að koma inn í umræðuna og svara spurningum. Ég er þess fullviss að það mundi greiða fyrir afgreiðslu málsins ef hér yrði tekin rökræða um þau álitamál sem eru uppi. Ég vil segja eins og aðrir þingmenn að mér finnst líka undarlegt að menn skuli ekki beita sér fyrir því að ná sátt í þessu máli. Við höfum nýverið náð sátt í mun stærra máli og við hv. þingmenn höfum sýnt hér að við getum fundið lausnir. Það er undarlegt og maður er fullur tortryggni þegar maður sér hvernig þessu máli er stýrt beint ofan í skurð.
Virðulegi forseti. Er í alvörunni enginn vilji til að eiga við okkur samtal hérna um þetta mál? Við stjórnarandstöðuþingmenn höfum ekki mörg önnur verkfæri til að koma á framfæri óánægju okkar með einhvern málatilbúnað en þennan ræðustól. Ég hefði haldið að hingað kæmu stjórnarþingmenn og reyndu að segja okkur eitthvað um þann asa sem er á þessu máli og af hverju menn höfnuðu jafningjamati á þessari stofnun sem menn ætla núna að leggja niður og setja þar með málaflokkinn í óvissufarveg. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst gríðarleg vanvirðing við Alþingi að hér skuli vera mál þar sem er jafn mikil andstaða og raun ber vitni og ekki einn einasti maður úr stjórnarliðinu leggur einu sinni á sig að koma hingað og lýsa því hvers vegna ber að trukka þessu í gegn. Þetta er svo mikil vanvirðing við Alþingi að ég á ekki til eitt aukatekið orð. Svo skilja menn ekkert í því af hverju álitið á þinginu er orðið svona lítið þegar ekki heyrast einu sinni sjónarmið þeirra [[Forseti hringir.]]sem eru að berjast fyrir málunum hér.
Herra forseti. Mér þykir súrt að láta næsta þingmann sem hér á að tala tala inn í kvöldið þrátt fyrir þær beiðnir sem fram hafa komið. Ég verð að taka undir með hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur þegar hún spyr hvers vegna hér tali ekki þingmenn sem undirrita álitið. Af hverju koma þeir ekki fram? Hér situr hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson. Hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir var í salnum áðan. Hvað er það sem sannfærir þetta fólk svo um að þetta sé hið eina rétta þrátt fyrir þær athugasemdir sem fram hafa komið? Hefur ekki vaknað upp efi? Mér finnst okkur bera skylda til að standa vörð um það að vond mál fari ekki í gegnum þingið. Eins og málið lítur út núna er það ekki gott og það er í andstöðu við það sem Ríkisendurskoðun og fleiri hafa bent á. Ekki neitt hefur komið fram við umfjöllun [[Forseti hringir.]]þessa máls sem styður að þetta sé gert.
Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að einhver kunni að spyrja nú hvort sá sem hér stendur sé að reyna að þæfa málið, sé í málþófi. Svarið er: Já, ég er að reyna að þæfa málið, ég er að reyna að koma í veg fyrir að umdeilt mál þar sem fram hafa komið alvarlegar ásakanir nái fram að ganga, að því ljúki umræðulaust af hálfu þeirra sem eru ábyrgir fyrir meintum rangtúlkunum. Það er það sem við erum að reyna að gera. Og hvenær skyldi stjórn þingsins skiljast, með fullri virðingu fyrir núverandi forseta, ég er að tala um þetta á breiðari grunni, að okkur er fullkomin alvara með þessu, að þegar fram koma alvarlegar ásakanir um mál sem liggur fyrir þingi og er nú til umræðu ætlumst við til þess að þeir sem eru ábyrgir fyrir því komi hingað og standi fyrir máli sínu? Um það snýst okkar beiðni. Þess vegna beini ég því til hæstv. forseta að þegar í stað verði gert hlé á þessum fundi.
Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að hér hefðu komið fram í ræðum margra þingmanna upplýsingar sem bentu til þess að um væri að ræða rangfærslur í greinargerð með frumvarpinu. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni en það er ekki nóg með það heldur, eins og ég upplýsti hér, liggur fyrir að í umsögnum, eins og í umsögn Alþýðusambands Íslands, er þessu beinlínis haldið fram eftir að þeir sem umsögnina gerðu höfðu lesið álit þróunarsamvinnunefndarinnar. Þetta tvennt finnst mér benda til þess að ef hæstv. forseti væri sanngjarn mundi hann skilja þá beiðni sem við höfum lagt fram um að hæstv. ráðherra kæmi til fundarins til að skýra þetta og standa fyrir máli sínu. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar ekki kjark og áræði til að fylgja málinu eftir þó að hér hafi komið fram margar lykilspurningar sem ekki er hægt að ætlast til að hv. formaður utanríkismálanefndar svari.
Herra forseti. Fyrir aðeins nokkrum dögum tókst að ná þverpólitískri sátt í afar erfiðu máli sem snýr að náttúruvernd. Það var vegna þess að hæstv. ráðherra og hv. þingmenn úr bæði stjórnarmeirihluta og minni hluta lögðu á sig mikla vinnu þar sem allir aðilar slógu af sínum ýtrustu kröfum. Eftir því var tekið úti í samfélaginu og ég er sannfærð um að virðing Alþingis jókst allnokkuð við þau vinnubrögð. Hér erum við hins vegar með mál sem er í alveg gríðarlega miklum átakafarvegi og um leið mjög skrýtnum því að aðeins annar aðili málsins tekur til máls varðandi það. Meiri hlutinn virðist ætla að þegja en fá málið í gegn í krafti meiri hluta síns. Ég veit ekki hver venjan er en mig langar að [[Forseti hringir.]]biðla til hæstv. forseta, að hann geri allt sem hann getur til að miðla hér málum og leggja þannig sitt af mörkum til að viðhalda [[Forseti hringir.]]virðingu Alþingis sem við höfum verið að endurheimta á síðustu dögum.
Virðulegi forseti. Ég sit í umhverfis- og samgöngunefnd. Þar gátu menn sest niður í máli sem var töluvert umfangsmeira en þetta og komist að niðurstöðu. Það var frumvarp til laga um breytingar á lögum í 95 greinum, þ.e. löggjöfin um náttúruvernd. Menn gátu sest niður og rætt það mál, skrælt utan af því, fundið atriðin sem þeir voru ósammála um og ósáttir við og síðan unnið með þau hvert og eitt þangað til niðurstaða fékkst. Af hverju gat utanríkismálanefnd ekki gert það í þessu máli? Mér er það algerlega óskiljanlegt, bara fullkomlega óskiljanlegt. [[Gripið fram í.]]Menn höfðu engan áhuga á því. Það er búið að semja um málið einhvers staðar. Menn nenna ekki einu sinni að koma hingað og tala um það, þeim er alveg sama. Já, já, förum bara sameiginlega, ríkisstjórnin, hægt og rólega í vegferðina að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og þar með málaflokkinn um þróunarsamvinnu. Það er vegferðin sem menn eru á. Mér finnst það alveg ömurleg staða. Mér finnst líka ömurleg staða að standa hér og vita að öllum er alveg sama um það sem maður er að segja, af því að þeir ætla bara að gera þetta, þeir eru ekki að hlusta á neinn. [[Forseti hringir.]]Lýðræðið er „pein“, lýðræðið er mjög flókið og óþægilegt fyrirbæri. Og það er augljóst [[Forseti hringir.]]og er að birtast okkur hér að stjórnarþingmenn þola ekki þessa umræðu.
Herra forseti. Ég tek undir þá hugmynd sem komið hefur fram um að gert verði hlé á þessum fundi. Ég vil biðja hæstv. forseta um að beita sér fyrir því að það mál sem við ræðum hér fari í sáttafarveg. Það virðist vera pikkfast og hvorki hæstv. ráðherra né hv. þingmenn sem styðja ríkisstjórnina koma hér til að ræða það. Ég held líka að það þurfi að skapa hér rými svo hæstv. ráðherrar, eins og hæstv. húsnæðismálaráðherra geti komið með mál sem kallað hefur verið eftir og hún hefur talað um að þurfi að koma á dagskrá. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur heldur ekki komið sínum málum á dagskrá um rekstrarumhverfi ferðaþjónustunnar og gjaldtöku af henni. Ég held að það séu mörg mál sem hæstv. ráðherrar hljóta að vera að brenna inni með við ættum frekar að taka hér til umræðu.
Herra forseti. Ég skil eiginlega ekki hvers vegna við getum ekki staldrað við og stoppað í dag. Ég átta mig ekki á því hverju það breytir fyrir málið þó að hugsanlega einn þingmaður tali í viðbót. Það eru engin mál á dagskrá frá ríkisstjórninni. Það hefur verið þannig meira og minna, þannig að það vantar ekki pláss í dagskrá morgundagsins til að ræða þetta mál og skiptir í rauninni engu. Það er miklu skynsamlegra að láta hér staðar numið og ég mundi helst vilja að málið yrði tekið til hliðar, eins og hér hefur margítrekað verið bent á, og reynt að leita sátta. Ég held að það sé möguleiki að slíkt verði ofan á í ljósi þess sem hér hefur verið rakið. Ég tel að utanríkisráðherra væri maður að meiri ef hann léti sjá sig í þingsal og ræddi málin við okkur þingmenn eða þá að hann féllist á [[Forseti hringir.]]að taka upp þráðinn og ræða þótt ekki væri nema þá gagnrýni sem komið hefur fram á greinargerðina.
Forseti. Enn á ný er lögð áhersla á að þetta mál er þess eðlis að það kemur beint frá ráðherranum. Það er ráðherrann sem leggur það til, það er ráðherrann sem færir verkefni inn í ráðuneytið til að hann geti haft, að því er virðist, puttana meira í þessum efnum en verið hefur hingað til. Áhöld eru um hvort ekki sé beinlínis verið að færa fé sem Alþingi hefur úthlutað til Þróunarsamvinnustofnunar, eftir einhverri bakleið inn í utanríkisráðuneytið þannig að hægt verði að nota það fé til annarra hluta. Og hér er ráðherrann ekki til að svara þessum - ja, þetta eru nánast ásakanir, þetta er alla vega mjög hörð gagnrýni á störf ráðherrans. [[Forseti hringir.]]Mér finnst óviðunandi að halda hér áfram fundi án þess að ráðherrann mæti til leiks, eins og stundum er sagt, til að svara þeirri hörðu gagnrýni [[Forseti hringir.]]sem er uppi á störf hans í þessu máli, þó ekki í öllum málum.
Herra forseti. Fyrir örskömmu síðan var ég að tala um þá stofnun sem hér er til umræðu, stofnun sem við getum verið stolt af. En nú virðist eiga að leggja hana niður og fara með hana nánast án umræðu inn í ráðuneyti. Ég hef engin rök heyrt sem mæla með því. Kannski er það eðlilegt af því að það kemur enginn í pontu af þeim sem skrifa undir þetta álit. Ég hvet forseta til að segja þetta gott í bili. Þetta mál verður að ræða þegar ráðherra er viðstaddur, hann verður að fara í gegnum það með okkur. Þetta er óskaplega undarlegt mál.
Hæstv. forseti. Ég hef mikið langlundargeð gagnvart þeim forseta sem nú situr á forsetastóli og stýrir þingi. Upp úr klukkan 18, fyrir einum og hálfum tíma, hygg ég að hann hafi sagt að hann tæki þær athugasemdir sem hér komu til fram til greina með þeim hætti að hann mundi gera hæstv. forseta þingsins, Einari K. Guðfinnssyni, viðvart um óskir þingmanna. En síðan hefur hvorki heyrst hósti né stuna sem viðbragð við þeim óskum okkar. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta hvort það sé virkilega ætlan hans að halda fram þessum fundi án þess að við þingmenn eigum kost á því að vita hvort hæstv. ráðherra muni koma hingað til fundar við okkur á morgun eða ekki. Í annan stað óska ég eftir því að hæstv. forseti upplýsi um hvort honum hafi tekist að koma boðum til Einars K. Guðfinnssonar, hæstv. forseta Alþingis, og hvort nokkur viðbrögð hafi borist við því. Það er mikilvægt að við vitum það og fáum úr því skorið [[Forseti hringir.]]hvort hæstv. forseti hafi gert almennilegan reka [[Forseti hringir.]]að því að við fáum einhvers konar svör við þessum sanngjörnu óskum okkar.
Hæstv. forseti. Það er tvennt í þessu máli sem mér þykir rétt að komi fram. Í fyrsta lagi þykir mér í meira lagi ósanngjarnt að menn skuli finna að því að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki hér. Hann er búinn að sitja yfir þessu máli þegar það hefur verið rætt í þingsal og svarað [[Ha? …]]þó nokkru af því sem til hans hefur verið beint. Ég verð því að finna að því að menn skuli koma hingað upp og gefa í skyn sem hann hafi ekki látið svo lítið sem vera hér við þessa umræðu, því að það er rangt. Í annan stað vil ég láta þess getið, af því að eftirspurn hefur verið eftir afstöðu minni í þessu máli, að hún er þegar komin fram. Menn hafa bara ekki lagt við hlustir. Ég er þegar búinn að taka til máls í þessu máli og afstaða mín til þess liggur alveg klár fyrir. [[Gripið fram í.]]Ég er eindreginn stuðningsmaður þess að málið fái framgang [[Gripið fram í.]]og að frumvarpið verði samþykkt, eindreginn stuðningsmaður. Það hefur ekkert komið fram sem haggar því.