Borist hafa bréf frá eftirtöldum ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum, frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 124, um athugasemdir ráðuneytis við lögfræðilegar álitsgerðir; og á þskj. 113, um skuldbindingu íslenska ríkisins um að réttilega innleiddar EES-gerðir hafi forgangsáhrif í íslenskum rétti, báðar frá Ólafi Ísleifssyni. Loks er bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 853, um skaðabótakröfur vegna úthlutunar á heimildum til veiða á makríl, frá Þorgerði K. Gunnarsdóttur.
Á fundi forsætisnefndar í dag var samþykkt að fella niður vinnutengdar ferðir þingmanna og starfsmanna skrifstofunnar til útlanda fram til 30. apríl nk. Á sama tíma falla niður móttökur, fundir og ráðstefnur hérlendis með þátttöku erlendra gesta. Leitast verður við að finna fundum og öðrum viðburðum nýjar tímasetningar eftir því sem kostur er. Á sama tímabili eru enn fremur eindregin tilmæli forsætisnefndar til þingmanna og starfsmanna að ferðast ekki til útlanda í einkaerindum nema um brýn erindi sé að ræða. Þá samþykkti forsætisnefnd sömuleiðis á fundi sínum í dag reglur um störf og starfshætti forsætisnefndar, en reglurnar eru settar í framhaldi af því að gildissvið upplýsingalaga tekur nú til stjórnsýslu Alþingis.
Virðulegur forseti. Ég vil nýta þetta tækifæri til að gera athugasemdir við dagskrá fundar í dag. Hér er á dagskrá mál sem snýr að þjóðlendum og það vekur nokkra undrun að mál eins og það sem augljóst pólitískt ósætti er um sé sett á dagskrá. Þó að ekki hafi allir þingflokkar sterkar skoðanir á þessu máli hafa sumir það. Við lok 2. umr. má segja að lofað hafi verið mikilli og djúpri yfirferð um efnisatriði málsins á milli 2. og 3. umr. Niðurstaðan er sú að samanlagt eru engar breytingar gerðar á málinu milli 2. og 3. umr. Það er algerlega augljóst og það kallar á töluverða umræðu. Mér finnst það ekki góð byrjun á þessari vegferð, þegar kallað hefur verið eftir sátt og samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu, að byrja á því strax á fyrsta degi að kasta máli eins og þessu inn á dagskrá þingfundar.
Dagskrá þingfunda í dag mun taka nokkrum breytingum eftir fund forseta með formönnum þingflokka. Tvö síðustu dagskrármálin verða færð aftur til síðasta fundar dagsins í dag og eitt fyrirhugað dagskrármál hverfur af dagskrá dagsins í dag þannig að forseti lítur svo á að reynt hafi verið að taka tillit til sjónarmiða sem uppi voru. Rétt er að fram komi að í pósti á föstudaginn var boðaði forseti að dagskrá dagsins yrði með svipuðum hætti og upp var lagt með. Að lokum stendur ekki til að takmarka umræðu um málið. Vill hv. þingmaður ræða málið frekar?
Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þau snöru viðbrögð hæstv. forseta að taka samvinnumálið, ef svo má kalla, í vegaframkvæmdum af dagskrá. Þó hefði verið miklum mun skynsamlegra að taka þjóðlendumálið af dagskrá. Samvinnumálið er þó bara að fara til nefndar þar sem öll meðhöndlun málsins er eftir. Hér erum við að ganga til 3. umr., lokaumræðu, um þjóðlendumálið þannig að málið á að klárast í dag. Það hvarflaði ekki að mér að það yrði einhver takmörkun á ræðutíma, skárra væri það. Ég beini því til hæstv. forseta, úr því að mat hans er að rétt sé að taka annað af þessum tveimur málum af dagskrá dagsins í dag að fullu, að það væri miklu eðlilegra að það væri málið um þjóðlendur sem er til 3. umr. en mál um samvinnuverkefni sem er til 1. umr.
Ekki verður hringlað frekar með dagskrá dagsins. Hún verður eins og forseti gerði þingflokksformönnum grein fyrir í lok fundar með þeim fyrir hádegi að hún yrði. Dagskrárvaldið er hjá forseta.
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að nýta mínar tvær mínútur í að vera bæði sammála og ósammála hv. þm. Bergþóri Ólasyni. Ég er sammála honum um að það er mikilvægt að við séum með skýra sýn á það í hvað við ætlum að nota þá takmörkuðu þingfundi sem við erum með og ég get tekið undir það að það er sérstakt í því ljósi að þjóðlendumálið skuli vera á dagskrá. Ég er honum hins vegar ósammála í því að það hefði mátt skipta út vegasamvinnumálinu og þessu máli, en þar kemur pólitísk sýn inn í. Ég tek líka undir með hæstv. forseta að það voru umræður á fundi þingflokksformanna í dag og gerðar voru breytingar í átt til betri vegar. En mig langar aðallega að árétta hér að það er mjög mikilvægt að samtal eigi sér stað og ég ætla bara að nýta tækifærið og lýsa undrun minni á því að fundur hæstv. forsætisráðherra með formönnum stjórnarflokka í gær skuli t.d. ekki hafa verið nýttur í að ræða svona mál. Það er mjög óþægilegt og það myndast ákveðið óöryggi ef það er að gerast aftur og aftur á meðan á dagskránni stendur að við þingmenn vitum ekki hvar við stöndum varðandi dagskrána nema það eitt að verið er að takmarka tíma okkar í ræðustól.
Herra forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram hérna en vil jafnframt vekja athygli á einu og það er að hæstv. forseti hefur óskað eftir því að aðeins þeir sem ætla að taka þátt í umræðu um næsta dagskrármál séu inni í þingsal hverju sinni sem og að það sé langt á milli þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslu, að það sé verið að skapa mikið rúm til að reyna að verja þá sem hér starfa eftir fremsta megni. Það er verið að fjölga fjarfundum og þess vegna vekur það pínulítið furðu mína að sömu þingflokkar fjölmenni inn í þennan þingsal, að hliðarherbergin séu full af fólki þegar við erum með þá aðstöðu að geta verið í þingflokksherbergjum okkar og á skrifstofum okkar til að fylgjast með dagskránni. Nú þegar er einn þingmaður í sóttkví. Starfsmenn eru í sóttkví. Ég held að við ættum að bera það mikla virðingu hvert fyrir öðru og fyrir því mikilvæga starfi sem fer fram í þessum þingsal að bera virðingu fyrir þeim reglum sem forseti þings og skrifstofustjóri reyna að setja hérna og takmarka eins og við frekast getum viðveru okkar í þingsal nema bara rétt á meðan við þurfum að taka til máls. Ég held að það sé heillavænlegast fyrir okkur öll til að störf þingsins geti farið fram með eins eðlilegum og nauðsynlegum hætti og hugsast getur.
Herra forseti. Ég verð að gera athugasemdir við dagskrána eins og hún lítur út og okkur hefur verið kynnt. Við erum stödd á þinginu í mjög óvenjulegu ástandi og ýmsar ráðstafanir á döfinni og hafa verið gerðar til að takmarka það að fólk hittist hér og sé of mikið á ferðinni og allt það. Við tökum eðlilega bara nauðsynleg mál fyrir til að bregðast við ástandinu, við tökum við þeim frá ríkisstjórninni með mjög litlu samráði við stjórnarandstöðuna. Eru fundir með stjórnarandstöðunni um þau mál sem á að leggja fram? Nei, þau eru lögð fram og við eigum að afgreiða þau í þingsalnum. En hvað gerist svo? Það eru ekki bara þau mál heldur er lætt inn öðrum málum eins og til að mynda þjóðlendumálinu á meðan fjöldi mála bíður afgreiðslu. Fjöldi annarra mála bíður afgreiðslu, eðlilega.
Forseti. Ég ætla að byrja á því að hvetja hæstv. fjármálaráðherra til dáða og óska honum góðs gengis í að fást við þau stóru verkefni sem eru fram undan. Við í Miðflokknum munum aðstoða ríkisstjórnina við að koma góðum málum sem hraðast í gegn og raunar tel ég að við ættum eingöngu að vera að fást við mál sem varða það ástand sem uppi er þessa dagana hér í þinginu en ekki verja tíma í að setja önnur mál í gegn. Ríkisstjórnir landa um allan heim hafa verið að tilkynna um mjög umfangsmiklar aðgerðir til að bregðast við ástandinu. Ég geri ráð fyrir að ríkisstjórn Íslands muni á næstu dögum kynna viðbótaraðgerðir. Ég ætla að reyna að afmarka fyrirspurnir mínar við þrjú atriði og spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort þess megi vænta að tryggingagjald verði fellt niður út árið. Í öðru lagi hvort vænta megi beins stuðnings frá ríkinu við fyrirtæki svo að þau geti haldið fólki í vinnu yfir sumarið, alla vega út vorið og jafnvel í gegnum sumarið, en þurfi ekki að segja upp fólki og valda þar með þeim mun meiri kostnaði fyrir ríkissjóð og efnahagslífið í framhaldinu. Kemur beinn efnahagslegur stuðningur til fyrirtækja til viðbótar við það sem þegar hefur verið rætt? Í þriðja lagi: Hvaða áform eru uppi um stuðning við einyrkja, þá sem eru í vinnu hjá sjálfum sér og þar af leiðandi í nokkuð sérstakri aðstöðu ef þeir geta ekki starfað áfram næstu vikur eða mánuði?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir jákvæða hvatningu á þessum tímum og skal vinda mér beint að efninu. Það er rétt að við sjáum alls staðar í kringum okkur, nágrannalöndunum og víðar, að ríkisstjórnir grípa til umfangsmikilla aðgerða. Við höfum í sjálfu sér þegar hafist handa og Seðlabankinn sömuleiðis. Með því sem Seðlabankinn hefur gert að undanförnu er tryggt að fjármálakerfið getur betur sinnt hlutverki sínu við þær þröngu aðstæður sem fyrirtækin búa við. Spurt er um tryggingagjaldið og það er meðal þess sem við erum að skoða. Það er spurt sérstaklega hvort það verði fellt niður. Slík ákvörðun liggur ekki fyrir en gjalddögum vegna tryggingagjalds hefur hins vegar þegar verið frestað. Ég vil nefna að það getur komið til þess á síðari stigum að frestuðu tryggingagjaldi sem menn telja ekki raunhæft að innheimta verði þá breytt í einhvers konar stuðning. En ég verð að segja að tryggingagjaldsleiðin má sín lítils við hliðina á annarri stórri aðgerð sem er verið að ræða hér í dag og við þurfum að fara miklu nánar ofan í saumana á, sem snertir það sem hv. þingmaður spyr um sem er hinn beini stuðningur. Í þinginu í dag er verið að ræða um mál þar sem ríkið er að bjóðast til þess hreinlega að taka fólk í raun og veru á launaskrá, að fyrirtæki haldi ráðningarsambandinu í gildi en ríkið taki að sér að greiða stóran hluta launanna í gegnum stuðningskerfi. Það er ekkert annað en beinn stuðningur. Hann mun líka ná til einyrkja. Einyrkjar munu njóta góðs af því, eins og við getum kallað þá, einyrkjar eða sjálfstætt starfandi. Það mun þurfa að fara vel ofan í saumana á því úrræði, sem mér sýnist á öllu miðað við það hvernig mál hafa þróast undanfarna sólarhringa að það geti þurft að útvíkka úrræðið eins og það er kynnt hér sem sérstakt frumvarp. Ég vona að ég hafi svarað þessu með tryggingagjaldið og um beinan stuðning og eins því sem snýr að sjálfstætt starfandi.
Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra sem oddvita stærsta flokksins í ríkisstjórninni hvort við megum vænta þess að stjórnin muni í auknum mæli gefa til kynna hvers kunni að vera að vænta varðandi frekari aðgerðir til að bregðast við heilbrigðisástandinu, lokanir og slíkt. Nokkrum skólum hefur verið lokað eftir að upp hafa komið smit og fólk jafnvel sent heim í sóttkví. Svo fáum við tölur um það eða kenningar að u.þ.b. 1% fólks, a.m.k. hér á höfuðborgarsvæðinu, kunni að vera smitað. Ef sú væri raunin, ef það er 1% og tiltölulega jafndreift, þýðir það að í 500 manna skóla eru 99,34% líkur á að einhver sé smitaður, með öðrum orðum nánast öruggt. Því veltir maður fyrir sér hvort ekki megi búast við því að ríkisstjórnin geri kröfu um frekari lokanir og hvort ríkisstjórnin sé þá búin að búa sig undir það með stuðningi við foreldra sem munu þurfa að vera heima til að gæta barna sinna.
Virðulegi forseti. Hér er komið inn á ráðstafanir sem eru kannski ekki á forræði míns ráðuneytis en ég get svo sem tjáð mig um það svo langt sem ég veit. Við hlítum ráðleggingum okkar besta fólks um viðbrögð við ástandinu. Við Íslendingar erum að skima töluvert mikið meira en allar aðrar þjóðir eru að gera til að reyna að hafa réttar upplýsingar um það hversu útbreitt smitið er orðið. Sérstaklega varðandi skólakerfið hafa á undanförnum sólarhringum tekið í gildi nýjar reglur og við sjáum hvernig þær eru þegar farnar að virka. Við erum með háskóla og framhaldsskóla í fjarkennslu og aðrir skólar eru að aðlaga sig að þessu breytta regluverki. Þegar spurt er hvort gengið verði lengra þá ræðst það af framvindu mála og mati á því hversu miklu það mun skila í þeim í þeirri viðleitni okkar að lágmarka áhættuna á því að heilbrigðiskerfið springi við hámarkssmit. Um það snýst þetta, að við getum sinnt þeim sem smitast og sýkjast og verða veikir.
Forseti. Útbreiðsla Covid-19, landamæralokanir og samdráttur í efnahagskerfi heimsins mun koma til með að hafa mikil áhrif á íslenska þjóð og íslenskt efnahagslíf með tilheyrandi áhrifum á einstaklinga, fjölskyldur og heimilin í landinu. Fjármálaráðherra talar um 100 milljarða halla ríkissjóðs á árinu 2020 og því skipta viðbrögð okkar sem förum með ríkisfjármálin miklu máli og að við pössum upp á að ríkisfjármálunum sé háttað þannig að draga úr skaðlegum áhrifum þessarar efnahagslægðar á fyrirtækin en líka fyrir fólkið. Almenningur hefur áhyggjur, skiljanlega, sem magnast stöðugt upp vegna frétta erlendis frá um lokanir á heilu hagkerfunum, vöruskort og hrun markaða en íslenska ríkisstjórnin hefur verið helst til sein, því miður, að upplýsa þjóðina um hvað standi raunverulega til að gera. Og nú kannast ég vel við þær aðgerðir sem hafa verið boðaðar. En ég er að tala um: Hvar er stóri pakkinn sem við erum að sjá hjá nágrannaþjóðum, þessar stóru aðgerðir, fjárfestingin í fólkinu í landinu? Ég vil því gefa hæstv. fjármálaráðherra þetta tækifæri til að upplýsa fólkið í landinu um hvað standi til að gera til að verja heimilin í landinu því að sporin hræða, forseti. Ég efast ekki um að margir óttist að sagan endurtaki sig frá hruni þar sem fólk missti heimili sín, tekjur, öryggi og lífsgæði. Ég spyr: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera til að verja öryggi og lífsgæði Íslendinga?
Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þingmanni að við munum sjá verulega mikil áhrif á efnahagslífið og okkar hlutverk er og okkar aðgerðir miða að því að lágmarka þau áhrif eins og hægt er. Hér er nefndur 100 milljarða halli. Ég lét þess getið í viðtali fyrr í dag að það stefndi í, miðað við það sem við vitum í dag, alveg örugglega að lágmarki 100 milljarða halla og vel rúmlega það. Ég ætla ekkert að spá því í dag hvort það verði 200 milljarða halli. Það vitum við ekki. Nú eru nýjustu aðgerðir allar í þá átt að þrengja enn frekar að allri efnahagsstarfsemi, t.d. ferðaþjónustu sem mun hafa gríðarlega mikil áhrif hér á Íslandi. Það er rætt um það hvað við ætlum að gera til að verja fólkið, ekki bara fyrirtækin. Ég ætla þá að vera talsmaður þess að þetta fari saman. Þegar við styðjum fyrirtæki í því að halda fólki á launaskrá erum við að hjálpa fólkinu. Þegar við tökum hluta af launagreiðslunum á ríkissjóð erum við að hjálpa fyrirtækjunum, já, að halda starfseminni gangandi en við erum að létta undir með fyrirtækjunum þannig að fólk missi ekki vinnuna. Þetta er náskylt. Á dagskrá þingsins í dag er frumvarp um þetta efni sem ég tel að fara þurfi vel ofan í saumana á og ég veit að ráðherrann hefur boðað gott samstarf við þingið um útfærslu sem tryggir að við náum markmiðum okkar. Hvar eru stóru aðgerðirnar? er spurt. Hvaða aðgerðir er verið að vísa sérstaklega til? Væntanlega er verið að vísa til aðgerða seðlabanka og ríkisstjórnar sem hafa verið að tryggja fjármagn og greiðslufresti á opinberum gjöldum. Þetta erum við að gera eins og stóru þjóðirnar eru að gera. Það er mögulega verið að vísa til þess að við eigum að vera að lána meira út af peningum, jafnvel með ríkisábyrgð, til fyrirtækja. Það eru stóru aðgerðirnar í Noregi, Danmörku og víðar. Við munum skoða það. En það er sannarlega ekki samkvæmt skilgreiningu hv. þingmanns aðgerð sem er sérstaklega hugsuð fyrir fólk. Ég ætla hins vegar að gerast talsmaður þess að við munum ná til margra einstaklinga með því að [[Forseti hringir.]]byggja brú yfir þetta tímabil sem er að verða. Við verðum einfaldlega að hafa trú á því að síðan taki við bjartari tímar.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég átta mig á því að fyrirtækin búa til atvinnu en ég var samt ekki að spyrja um þau beint. Ég er að reyna að fá ráðherra til að setja sig í spor venjulegs Íslendings og upplýsa hvað hann ætlar að gera til að vernda manneskjuna, ekki stofnunina sem manneskjan vinnur hjá, manneskju af holdi og blóði sem óttast um lífsviðurværi sitt, sem óttast um húsnæðislánin sín, öryrkjana sem óttast að bæturnar séu allt of lágar, manneskjuna sem óttast verðbólgu eða hrun á krónunni. Við erum að tala um námsmenn sem óttast að geta ekki stundað nám lengur. Það er svo margt í gangi í samfélaginu, annað en bara það hvernig við getum aðstoðað fyrirtækin. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvað vill hann segja við það fólk sem hefur þessar áhyggjur í samfélaginu?
Virðulegi forseti. Það sem við segjum við fólk sem spyr: Hvaða áhrif hefur þetta á mig? er fyrst og fremst þetta: Við vitum af vandanum, við höfum hafist handa og við ætlum að huga að öllum þeim þáttum sem hér eru dregnir fram. Í fyrsta lagi viljum við huga að atvinnuöryggi. Án atvinnuöryggis er gríðarlegur ótti inni á heimilunum. Við horfum sömuleiðis til fjármálamarkaðarins. Hér eru húsnæðislánin nefnd. Við munum gera kröfu til þess að fjármálastofnanir veiti svigrúm í gegnum erfiðasta tímann og við höfum þegar séð merki þess að fjármálastofnanir ætli að gera það. Til þess eru aðgerðir Seðlabankans líka hugsaðar, að auka svigrúm fjármálafyrirtækja til slíkra aðgerða. Við munum sömuleiðis horfa til þess sem nauðsynlegt kann að reynast í námslánakerfi sem vísað er til. Varðandi verðbólguna gerum við ekki ráð fyrir að hér verði sambærilegt verðbólguskot eins og menn þekkja frá fyrri tímum. En það eru einfaldlega svo miklir óvissutímar núna að ekki er gott um það að spá. Vonandi komumst við í gegnum þetta með réttum aðgerðum þannig að neikvæð áhrif verðbólguskots birtist okkur ekki.
Virðulegur forseti. Í þeirri ótrúlegu stöðu sem þjóðfélag okkar er í í dag vegna Covid-19 veirunnar hef ég enn miklar áhyggjur af þeim sem verst eru settir í okkar þjóðfélagi, af fólki sem er í þeirri skelfilegu stöðu að hafa áhyggjur af stöðu sinni vegna veirunnar og þeirrar staðreyndar að það hefur ekki nægan lífeyri frá TR til að standa undir matvælakaupum og öðrum nauðsynjum. Ég spyr því hæstv. félags- og barnamálaráðherra eftir umræðu okkar í síðasta óundirbúna fyrirspurnatíma, og ég vona heitt og innilega að hann sé ekki að fela sig undir pilsfaldi sveitarfélaganna með því að setja allt á þau: Sveitarfélögin eiga að sjá um sína skjólstæðinga en skjólstæðingar hæstv. félags- og barnamálaráðherra eru þeir sem fá greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins og þeir sem þar eru undir eru líka með börn og það er hans ráðuneytis að sjá um að það gangi vel. Ég spyr um Mæðrastyrksnefnd, Hjálparstarf kirkjunnar og Fjölskylduhjálp Íslands. Ætlar ríkisstjórnin að styrkja þessa aðila til þess að þeir geti haldið úti matargjöfum og staðið undir því sem þarf að gera? Síðan er annað sem hefur gleymst og það eru þeir einstaklingar sem eru úti á landi. Nafli heimsins er ekki hér í Reykjavík. Það er fólk úti á landi sem fær bætur frá Tryggingastofnun ríkisins, öryrkjar og eldri borgarar, sem hefur ekki tækifæri til að hafa samband út af matvælaaðstoð. Hvað á að gera fyrir það fólk? Ég spyr: Tekur hann ekki undir það að við virkjum Mínar síður hjá Tryggingastofnun ríkisins? Gerum það þannig að fólk sem hefur áhyggjur, og veit hvernig á að fara þangað inn, getur farið þangað inn, geti komið áhyggjum sínum á framfæri. Ætlar hann að sjá til þess að styrkja þessa einstaklinga sem þurfa virkilega á því að halda, hvort sem það er fyrir matvælum, lyfjum eða öðru, til að bjarga sér á þessum tímum? Við erum að hjálpa þeim sterku sem eru í fjármálakerfinu. En við megum ekki gleyma þessu fólki.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Allir þeir málaflokkar sem heyra undir félagsmálaráðuneytið snúa að hópum sem eru í mjög viðkvæmri stöðu og þarfnast í rauninni sérstakrar umgjarðar. Það er ánægjulegt frá því að segja að við höfum verið að vinna að þessu síðustu sólarhringa, og ég kynnti það m.a. fyrir velferðarnefnd í gær, með hvaða hætti við ætluðum að ná utan um þetta verkefni. Hv. þingmaður nefndi einn hóp sem sannarlega þarf að vakta og líka allt í kringum landið miðað við það að aðstæður geta átt eftir að þyngjast talsvert meira áður en fer að létta til. Þess vegna gengum við frá því formlega í morgun, þ.e. félagsmálaráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga og sveitarstjórnarráðuneytið, að setja upp sérstakt viðbragðsteymi sem leitt verður af þessum þremur aðilum, með starfsfólki frá öllum þessum aðilum, samhliða bakvarðasveit sem er verið að setja af stað þannig að hægt verði að kalla út bakverði í félagsþjónustu fyrir þessa viðkvæmu hópa og að tekið sé frá fjármagn í sérstakan viðbragðssjóð til að bregðast við. Í þessum hópi verða fulltrúar sveitarfélaga vegna þess að við verðum að hafa sveitarfélögin með. Þar er nærþjónustan, m.a. allt í kringum landið af því að þingmaðurinn talaði um landsbyggðina. Þetta viðbragðsteymi mun funda í fyrsta skipti á morgun. Í þessari vinnu munum við tengja alla þá hagsmunaaðila sem tengjast inn í þennan málaflokk, hvort sem það er Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp, Landssamband eldri borgara, sveitarfélögin allt í kringum landið eða önnur af þeim fjölmörgu félagasamtökum sem sinna mikilvægum störfum í íslensku samfélagi. Það mun svo sannarlega reyna á það næstu vikurnar hvernig okkur tekst að halda utan um þetta í sameiningu. Þetta verður áskorun en við ætlum í gegnum þetta og við ætlum í gegnum þetta í góðu samstarfi við alla þessa aðila og líka við velferðarnefnd þingsins eins og ég áréttaði á fundi mínum með nefndinni í gær.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin og ég styð hann heils hugar í þessu og vona heitt og innilega að þetta komist til framkvæmda og það fljótt. Við verðum líka að horfa aftur í tímann og horfa á söguna. Hvernig var í hruninu? Hverjir voru skildir eftir? Það var þessi hópur. Hann var skertur um 10% en fékk það ekki leiðrétt. Hann er eini hópurinn sem ekki hefur fengið það leiðrétt afturvirkt alla tíð síðan þá. Og þetta er eini hópurinn sem hefur verið lofað aftur og aftur að króna á móti krónu skerðing færi. Það eru enn 65 aurar á móti krónu. Þetta er hópurinn sem hefur verið svikinn hingað til og ég vona svo heitt og innilega að við tökum höndum saman núna og sjáum til þess að sá hópur fái þá þjónustu sem hann á að fá og fái það réttlæti núna. Ég vil líka fá svar: Ætlar ríkisstjórnin að styrkja þær hjálparstofnanir sem eru með matvælaúthlutun? Ætlar hún að styrkja þær fjárhagslega þannig að fólk geti fengið útbýtt d-vítamíni, c-vítamíni, lýsi og því sem þetta fólk þarf nauðsynlega á að halda og er sennilega ekki oft á innkaupalista þess?
Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan erum við að setja upp þetta viðbragðsteymi sem ætlunin er að hefjist strax handa á morgun við að fara yfir fjölmörg atriði sem þegar eru byrjuð að koma upp og eru að koma upp daglega í einstaka sveitarfélögum, hjá einstaka hópum, og skipuleggja með hvaða hætti verði brugðist við. Í því sambandi sagði ég líka að við myndum taka til hliðar ákveðið fjármagn til að tryggja að enginn yrði skilinn eftir í þeim áskorunum sem íslenskt samfélag stendur frammi fyrir. Þannig að svar mitt við þessari fyrirspurn er: Við erum búnir að setja þetta formlega samstarf af stað. Menn munu hefjast handa strax á morgun. Í framhaldinu munu þessar áskoranir verða teknar fyrir. Varðandi það hvernig þær verða leystar þá treysti ég á að allir þeir fjölmörgu aðilar sem munu þarna leggja í púkkið muni komast að því hvaða lausn sé best. Síðan eru sveitarfélögin og ríkisvaldið tilbúin til þess að veita fjármagn ef á þarf að halda og þá í afmörkuð atriði sem ég treysti að komi út úr þessari vinnu. Þetta er eitt þeirra atriða.
Herra forseti. Það eru fordæmalausir tímar. Þetta er líklega sú setning sem hefur hvað oftast heyrst á undanförnum dögum. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur boðað stórar aðgerðir, að það borgi sig að setja meira inn en minna, og er ég honum innilega sammála. Nú fáum við í dag kynningu frá hæstv. félags- og barnamálaráðherra á tveimur málum er varða annars vegar hlutaatvinnuleysisbætur vegna minnkaðs starfshlutfalls og hins vegar mál um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví. Mig langar að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra út í athugasemdir sem bárust frá ASÍ annars vegar og Samtökum atvinnulífsins hins vegar strax í síðustu viku þegar verið var að semja þessi frumvörp. Frumvarpinu var breytt í meðferð ríkisstjórnar þannig að það virðist eftir breytingar bitna harðast á þeim sem lægstu launin hafa, þeim tekjulægstu. Að hafa þakið 80% á þessu hlutfalli og hafa hámark á greiðslum leiðir til þess að stóru aðilarnir á vinnumarkaði, þ.e. ASÍ og Samtök atvinnulífsins, munu ekki geta mælt með því að þeirra fólk fari í skert starfshlutfall. Samanlögð laun frá atvinnurekanda og atvinnuleysisbætur mega ekki verða hærri en 80% af launum og hjá einstaklingum á lægstu launum sem eru með heildartekjur fyrir skatt 317.000 fara þær niður í 254.000. Einstaklingur með 400.000 fer niður í 320.000. Þessir hópar, hæstv. ráðherra, geta einfaldlega ekki tekið á sig slíka lækkun. Þess vegna vil ég byrja á að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið reiknað út við ríkisstjórnarborðið að hafa ekki þær takmarkanir eins og þessir aðilar mæltu eindregið gegn. Mér sýnist að þetta mál verði andvana fætt ef það á að fara svona í gegnum Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Áður en ég svara henni skulum við átta okkur á tímalínunni sem lá undir í vinnslu þessa máls. Við höfðum gert ráð fyrir því að taka okkur eina til tvær vikur, sem er skammur tími til að smíða lagafrumvörp, en ákváðum á fimmtudagsmorgun þegar ljóst var að búið var að loka Bandaríkjunum fyrir flugi að koma fram með frumvarp strax á föstudeginum. Á einum sólarhring var lokið við smíði þessa frumvarps. Það var lagt fram á þinginu á föstudagskvöld eftir að hafa farið í gegnum ríkisstjórn, þingflokka, undirritun hjá forseta og lagt síðan fram á þingi. Vissulega er þetta ferli, og fyrir því hef ég gert grein og mun gera í ræðu minni á eftir, ekki eðlilegt, þ.e. að frumvörp séu smíðuð á svona skömmum tíma. Við töldum þó mikilvægt að í þessari viku lægi ljóst fyrir að við ætluðum okkur í aðgerðir hvað þetta snerti. Síðan taka mál eðlilega breytingum, hvort sem er í ríkisstjórn eða annars staðar, vegna þess að öll höfum við ólíka sýn á málin. Síðan höfum við verið að ræða það og síðan hefur líka margt gerst á þessum tíma. Síðustu sólarhringa, bara frá því á föstudeginum, hefur mikið verið að gerast. Fréttir hafa m.a. borist frá Evrópu þar sem er verið að loka hverju landinu á fætur öðru þannig að það er alveg ljóst að við munum þurfa að víkka þetta meira út en við höfum verið að boða. Fjármálaráðherra kom inn á það hérna í óundirbúnum fyrirspurnum áðan. Það er alveg ljóst að við erum að hefja undirbúning við það og ég held að það sé bara mjög gott að geta tekið þá umræðu í málinu á eftir. Ég sagði líka í óformlegri kynningu minni fyrir velferðarnefnd í gær að þegar við vinnum mál með slíkum hraða er alveg ljóst að það verður að fá alla með í það að rýna málin, sjá hverju við getum breytt og hvernig við getum náð utan um sem flesta hópa. Það er verkefnið núna fram undan. Þess vegna er svo mikilvægt [[Forseti hringir.]]að bæði ríkisstjórnin og þingið séu í takt hvað þetta snertir.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og verð að hrósa honum fyrir samráð sem hefur verið kvartað svolítið undan varðandi ríkisstjórnina, að stjórnarandstaðan og þingið sé illa upplýst um það sem er að gerast. Það er ekki hægt að saka hæstv. félagsmálaráðherra um að hafa ekki haft samráð við nefndina yfir helgina þegar þetta var allt að berast. Það eru nokkrir hópar sem ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Þá vil ég sérstaklega tilgreina námsmenn sem ég hef miklar áhyggjur af. Þeir námsmenn sem ekki eru á námslánum og eiga ekki kost á námslánum en þurfa engu að síður að sjá fyrir sér og fjölskyldum sínum, þurfa að greiða leigu, hafa meðfram fullu námi séð fyrir sér í ferðamannaiðnaði og öðru. Þessi hópur má ekki taka námslán. Þannig eru nú lögin. Ég velti fyrir mér hvort það sé vilji til að breyta þessum reglum. Sjálfstætt starfandi listamenn hafa orðið fyrir mjög miklum sokknum kostnaði. Við þurfum líka að hugsa um þann hóp. Síðast en ekki síst vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í bakvarðasveitina sem nú er verið að kalla inn bæði í heilbrigðiskerfinu og félagslega kerfinu, bakvarðasveit þeirra sem eru mögulega farnir á eftirlaun, hvort það verði tryggt af hálfu ríkisstjórnarinnar að ef eldri borgari eða annar svarar kalli stjórnvalda um að vera í bakvarðasveit og koma inn aftur til starfa í heilbrigðis- eða félagsgeiranum verði hann ekki fyrir skerðingum á sínum tekjum fyrir það að svara kalli stjórnvalda. Getur hæstv. ráðherra lofað því að það verði tryggt að fólk sem svarar svona neyðarkalli stjórnvalda verði ekki verr statt fyrir vikið?
Virðulegur forseti. Varðandi samspil á milli námsmanna og síðan atvinnuleysisbótakerfisins snýr það frumvarp sem við erum að ræða hérna núna að því að reyna að hvetja atvinnulífið til þess að fara frekar yfir í hlutabótakerfi í stað þess að segja upp fólki. Varðandi námsmenn og samspil alls sem lýtur að námsmönnum annars vegar og þessari fordæmalausu stöðu, svo maður noti það orð eins og flestir hafa gert, höfum við í félagsmálaráðuneytinu verið í talsvert miklu samtali við menntamálaráðuneytið um það hvernig við náum utan um þann hóp og þann þátt þessa máls. Þeirri vinnu er einfaldlega ekki lokið, svo það sé alveg heiðarlega sagt. Við höfðum ætlað að gefa okkur aðeins lengri tíma í þetta en þegar hvert landið fer að loka á fætur öðru þurfa menn að hlaupa hratt og við náðum ekki að klára það samhliða þessu. Það er algjörlega heiðarlegt að segja það. Það er hins vegar næsta verkefni. Varðandi bakvarðasveitina sem er verið að setja af stað eru réttindi fólks sem gefur kost á sér í það eitt af því sem við erum að skoða núna. [[Forseti hringir.]]Það er alveg ljóst að við munum þurfa starfsfólk víða að inn í félagsþjónustuna til að sinna þessum viðkvæmu hópum og erum þegar farin að sjá það.
Herra forseti. Ég tek undir ráð annarra þingmanna hér í dag þegar ég óska hæstv. ráðherrum og ríkisstjórn velgengni í vinnu sinni við viðbrögð við þessari miklu heilsufars- og efnahagsvá sem við stöndum frammi fyrir. Af því að hæstv. félagsmálaráðherra talaði rétt í þessu um nauðsyn þess að hlaupa hratt er staðreyndin sú að fjölmarga er farið að lengja eftir aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Við höfum séð ríkisstjórnir landa í kringum okkur þegar hafa brugðist við með afgerandi hætti og kynnt afgerandi aðgerðir til stuðnings við efnahagslífið en enn bíðum við svara frá ríkisstjórninni. Ég hjó aðeins eftir því í orðum hæstv. fjármálaráðherra í morgun í viðtali þegar hann sagðist gera ráð fyrir því að afkoma ríkissjóðs yrði neikvæð um 100 milljarða kr. á þessu ári. Ég geri fastlega ráð fyrir því, þó að ég hafi fullan skilning og beri virðingu fyrir því, að það er erfitt að áætla við þessar kringumstæður, að þetta byggi á einhverri sviðsmyndagreiningu í fjármálaráðuneytinu og þá hlýtur fyrsta spurningin eiginlega að vera sú, af því að því öll erum við að bíða eftir svörum frá ríkisstjórninni um hvaða aðgerða eigi að grípa til og hvert umfang þeirra verði: Er þessi áætlaði 100 milljarða halli ríkissjóðs á þessu ári að teknu tilliti til aðgerða ríkisstjórnarinnar eða ekki? Ég held að það sé dálítið brýnt meðan við bíðum svara frá ríkisstjórninni um nákvæmlega hvað eigi að gera að við áttum okkur alla vega á umfanginu. Getur hæstv. ráðherra þá upplýst okkur í grófum dráttum um hvert verður umfang aðgerða ríkisstjórnarinnar við þessari efnahagsvá sem við stöndum frammi fyrir?
Virðulegi forseti. Hér segja menn og hv. þingmaður að menn sé farið að lengja eftir aðgerðum en á sama tíma sjáum við að á hverjum degi er myndin að breytast. Við hefðum getað boðað hugmyndir um aðgerðir í síðustu viku sem ættu bara ekkert við í dag. Það sem gerst hefur á undanförnum sólarhringum og mun hafa mikil áhrif á ferðaþjónustuna eru atriði sem munu hafa mjög versnandi áhrif á afkomu ríkissjóðs. Ég lét þess getið í viðtalsþætti í dag að það væri alveg ljóst að halli ríkissjóðs yrði meiri en 100 milljarðar. Þar horfum við bara til þess að í einhverri sviðsmynd að gefnum ýmsum forsendum getum við farið að horfa upp á samdrátt á árinu sem gæti legið öðrum hvorum megin við 6%. Það er mjög mikil óvissa. Kannski verður samdrátturinn meiri, 8%, og með ákveðnum þumalputtareglum er hægt að sjá að þá förum við alveg augljóslega yfir 100 milljarða. Við erum ekki að tala um tölur sem endurspegla neitt annað en samdráttinn í efnahagskerfinu. Hver verður síðan endanlegur kostnaður af aðgerðum ríkissjóðs, til að mynda út af hlutastarfaleiðinni eða öðrum stuðningsaðgerðum, er ekki tímabært að segja neitt til um. Við getum reynt að nálgast umfang slíkra aðgerða með því að gefa okkur tilteknar forsendur en ég held að við munum þurfa að sætta okkur við það að á árinu 2020 getum við ekki farið út í aðgerðir með neina fullvissu um það hvar við endum í afkomu ríkissjóðs. Þess vegna held ég að það sé tiltölulega tilgangslaus umræða að hengja sig á það hvort milljarðarnir verða 100 eða eitthvað fleiri. Ég held að við þurfum bara að einbeita okkur að því að aðgerðirnar skili sínu. Ég vona að þetta svari fyrirspurninni.
Herra forseti. Stutta svarið við spurningu hæstv. ráðherra er: Nei, þetta svarar ekki fyrirspurninni því að ég er auðvitað að leita miklu frekar eftir því hvert umfangið verði. Er hægt að gefa okkur einhverja innsýn í ætlað umfang aðgerða ríkisstjórnar? Áhyggjur mínar í dag eru ekki þyngstar yfir því hvort halli ríkissjóðs verði 100 milljarðar eða 200 milljarðar. Ég hafði hins vegar áhyggjur af því þegar ég heyrði þessa tölu, 100 milljarða, af því að það er mjög auðvelt að reikna sig upp í hana í fljótheitum, að hún innifæli þá engar aðgerðir af hálfu ríkissjóðs í þessari efnahagskrísu. Ég vona svo sannarlega að metnaður ríkisstjórnarinnar sé meiri í þessu. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að hefðu einhverjar aðgerðir verið kynntar í síðustu viku hefði eflaust þurft að grípa til enn meiri aðgerða núna. Sennilega mun hið sama eiga við um næstu og þarnæstu viku. Ætli ríkisstjórnin að bíða eftir því að sjá til botns í þessari stöðu er sennilega best að bíða með aðgerðir þar til í haust. Það þýðir þá að þær þyrftu að verða umtalsvert meiri. Þess vegna held ég að mjög brýnt sé, líkt og aðrar ríkisstjórnir hafa verið að gera, að við sjáum framan í fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Þær verða án efa ekki hinar síðustu.
Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að við höfum þegar séð viðbrögð frá Seðlabankanum. Við erum þegar búin að fresta gjalddögum opinberra gjalda. Við erum þegar komin með á dagskrá þingsins frumvarp sem mun hjálpa fyrirtækjum að létta af sér launakostnaði og mörgum störfum bjargað. Fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru komnar til áhrifa og til umræðu í þinginu. Næstu umfangsmiklu aðgerðir munu m.a. felast í samstarfi við fjármálamarkaðinn og, já, enn frekari aðgerðum sem snúa að greiðslufrestum og beinni aðkomu til að bjarga störfum í landinu. Menn vísa til þess að aðrar ríkisstjórnir hafi stigið fram. Ég leyfi mér að benda t.d. á að í Noregi koma menn og segja: Ef fyrirtæki hefur tapað 50% af veltu sinni fær það lán á vildarkjörum, þ.e. lán með ríkisábyrgð í gegnum fjármálakerfið. Það er þá um leið yfirlýsing um að fyrirtæki sem hefur tapað 49% af veltu fái ekki slíkan stuðning. Öll útfærsla á þeirri hugmynd væri eftir þó að blaðamannafundurinn hefði átt sér stað. Það er ekki alltaf allt fengið með því að halda blaðamannafundi [[Forseti hringir.]]og vera með breiðar línur. Ég held að við séum bara komin mjög langt með að undirbúa aðgerðir sem verða kynntar og muni skipta máli og komi tímanlega fram.
Forseti. Nú er fyrirsjáanleg efnahagslægð og kannski ekkert svo ólík þeirri síðustu að ýmsu leyti. Síðast lenti lægðin á heimilum landsins og margar af aðgerðum ríkisstjórnarinnar snerust þá um heimili landsins, skiljanlega. Síðan fékk fólk leiðréttingu og ríkissjóður fékk stöðugleikaframlög á móti skuldbindingum sem hann tók á sig, sem ekki er möguleiki núna eftir því sem maður les úr aðstæðum. En þrátt fyrir aðgerðir í síðasta hruni féllu margir ofan í glufur sem voru í þeim aðgerðum sem farið var í og að sjálfsögðu viljum við reyna að forðast það núna. Fólk á leigumarkaði féll t.d. í slíkar glufur í því hruni og námsmenn. Ég minni á námsmenn erlendis í þeim aðstæðum og lokunum sem eru í gangi núna. Námsmenn fengu ekki leiðréttingu á námslánum sínum þrátt fyrir sama verðbólguskot og varð í lánum sem voru leiðrétt hjá húsnæðiseigendum. Mig langar til að nota þessa fyrirspurn til að fjalla um þá hópa sem gleymdust síðast og þá sérstaklega á málefnasviði hæstv. ráðherra, námsmennina. Ég var námsmaður í síðasta hruni erlendis og það kostaði ekkert lítið, alls ekki. Allt í einu var ég með hærri laun með þessum litla námsstyrk sem ég var með í skólanum úti og þurfti að fara að borga miklu hærri skatta en gert var ráð fyrir. Sparnaðurinn sem maður var að reyna að halda í til þess að hafa þegar maður kæmi til baka þurrkaðist upp og ég hef ekki enn viljað telja það saman hver kostnaðurinn var við það. Ég veit um marga sem flosnuðu upp úr námi í kjölfar hrunsins. Ef við hugsum aðeins um námsmennina núna, sem eru framtíðin okkar ef við ætlum að fara í uppbyggingu til að ná okkur upp úr efnahagslægðinni, þætti mér vænt um að við léðum þeim eyra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og fyrir að beina sjónum sérstaklega að menntakerfinu. Ég vil upplýsa hv. þingmann um það að nú þegar höfum við stofnað samráðshóp þvert á öll skólastig, leikskóla, grunnskóla, háskóla og endurmenntun. Þar eru líka fulltrúar stúdenta. Ég vil líka upplýsa hv. þingmann um að Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur þegar veitt ákveðnar tilslakanir sem varða námsframvindu og gerði það í síðustu viku þannig að við erum þegar byrjuð. Ég er að fullu meðvituð um að þetta eru óvenjulegir tímar, fordæmalausar aðstæður. Það er búið að loka háskólum, nemendur eru komnir í fjarnám. Sama á við um framhaldsskólastigið og skólastarf í leikskólum og grunnskólum er takmörkunum háð. En það er mjög mikilvægt að við skoðum einmitt það sem við hefðum mögulega getað gert betur í síðasta áfalli þjóðarinnar, fjármálahruninu. Ég get sagt hv. þingmanni það að við erum í daglegum samskiptum við stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna og framkvæmdastjóra til þess einmitt að huga að þessu og reyna eins og við getum að mynda eina heild til að takast á við þetta. Við megum heldur ekki gleyma því að við erum í afskaplega erfiðum aðstæðum eins og þær eru núna en þetta eru tímabundnar aðstæður. Við þurfum að passa upp á þá sem eru í veikri eða erfiðri stöðu, að við náum utan um þann hóp.
Forseti. Það gleður mig að heyra að námsmenn eru á borðinu, alla vega í þetta skiptið, því að eins og sagt var í ræðu hv. þm. Halldóru Mogensen áðan, hræða sporin pínulítið, alltaf. En það er gott að reynsla okkar af því að glíma við síðasta hrun er ekki eldri en þetta í rauninni. Við erum, má segja, hokin af reynslu af því að glíma við efnahagsvandamál. En efnahagslægðin núna er öðruvísi en síðasta lægð. Forsendur hennar, skuldsetningin þá, er á öðrum nótum en hún verður núna. Það er ekki endilega fyrirsjáanlegt, þó að það hafi ekki endilega verið það síðast, en við kláruðum að vissu leyti skuldirnar frá síðustu efnahagslægð, að við höfum það úrræði núna. Ég sé svona ákveðinn skort í nýsköpuninni að undanförnu, en ég vona innilega að við [[Forseti hringir.]]nýtum þetta tækifæri til að setja í háa gírinn í menntakerfinu, í nýsköpunariðnaðinum, [[Forseti hringir.]]til að ná góðri uppbyggingu og þessari fjórðu stoð [[Forseti hringir.]]sem var lofað hér fyrir einhverjum árum.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns að það er mjög mikilvægt að við náum utan um þennan hóp og námsmenn sem eru að upplifa algjörlega fordæmalausa tíma. Þrátt fyrir að við séum að upplifa fordæmalausa tíma þurfum við að sýna fyrirhyggju. Nú þegar hefur þessi stóri samráðshópur fundað tvisvar ef ekki þrisvar til að ná utan um það hvernig við gerum þetta. Ég fundaði með öllum skólameisturum og rektorum landsins í morgun til að huga að þeim sem eru í brotthvarfshættu. Ég vil fá lista yfir þá alla þannig að við náum utan um þann hóp þegar skólarnir opna svo aftur. Þetta má ekki verða til þess að samfélagslegt áfall verði meira en ella. Við höfum alla burði til að ná utan um vandann. Við erum sem betur fer í góðri stöðu þegar við förum inn í þetta og við munum nýta hana [[Forseti hringir.]]til hins ýtrasta.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa í tengslum við minnkað starfshlutfall launamanna. Áður en ég fer yfir einstaka ákvæði þessa frumvarps held ég að það sé rétt, líka í ljósi umræðunnar sem var hér áðan um aðdraganda málsins o.s.frv., að rifja aftur upp þann tímaramma sem við höfum verið að vinna með í þessu máli. Það var alveg ljóst að við þyrftum að koma með aðgerðir til að bregðast við þeim þrengingum sem eru að verða, tímabundnum vil ég trúa, í íslensku efnahagslífi og íslensku atvinnulífi vegna Covid-19. Við höfðum gert ráð fyrir því og höfum átt samtal um það, m.a. við aðila vinnumarkaðar, að þessi úrræði yrðu teiknuð upp. Verið er að teikna upp fjölmörg önnur atriði til að koma til móts við þennan hóp fólks og fyrirtækja sem eru að ganga í gegnum þessar þrengingar. Við höfðum gert ráð fyrir að taka í það um tvær vikur sem er ekki sérstaklega langur tími til lagasetningar. Á fimmtudagsmorgun, þegar ljóst var að Bandaríkin höfðu lokað á allt flug frá Evrópu og þar með væri ferðaþjónustan í enn meira uppnámi en áætlanir gerðu ráð fyrir, ákváðum við síðan að við skyldum klára þetta frumvarp og reyna að koma því inn í þingið sem fyrst þannig að fyrirtæki sem væru að ráðast í endurskipulagningu, og eru að því bara þessa klukkutímana, gætu brugðist við. Rétt rúmum sólarhring síðar, um 30 klukkustundum síðar, var þetta frumvarp afgreitt úr ríkisstjórn, úr þingflokkum stjórnarflokkanna og var síðan dreift á Alþingi á föstudagskvöldið. Rétt eins og fjármálaráðherra og fleiri hafa komið inn á breytast hlutirnir mjög hratt. Síðustu sólarhringa hefur enn bæst í, m.a. með lokunum einstakra landa á flug og síðan komu fréttir í morgun um að hugsanlega ættum við eftir að sjá enn meiri lokanir gagnvart Evrópu. Þess vegna óskaði ég strax eftir því að fá að kynna þetta mál fyrir velferðarnefnd sem gert var í gærmorgun og ég þakka velferðarnefnd fyrir að hafa gefið mér tækifæri til þess. Þar sagði ég jafnframt að við myndum þurfa að eiga gott samstarf, framkvæmdarvaldið við löggjafarvaldið, um hugsanlegar frekari útfærslur á þessu máli eða breytingar vegna þess að við værum að setja saman frumvarp á einum sólarhring sem alla jafna er gert ráð fyrir að sé í samráðsgátt í tvær vikur. Það er alveg ljóst að við munum þurfa að gera breytingar á þessu frumvarpi og ganga lengra en hér er kynnt. Við getum rætt það í umræðunni á eftir. Eins og ég sagði er þetta frumvarp lagt fram í ljósi fordæmalausra aðstæðna á vinnumarkaði. Með frumvarpinu er m.a. leitast við að koma til móts við fyrirtæki sem eiga í tímabundnum rekstrarvanda og á sama tíma sporna gegn hópuppsögnum og auknu atvinnuleysi vegna samdráttar í ferðaþjónustu og fleiri atvinnugreinum hér á landi. Markmið frumvarpsins er að stuðla að því að vinnuveitendur haldi ráðningarsambandi við starfsmenn sína eins og frekast er unnt þótt það kunni að vera nauðsynlegt að minnka starfshlutfall þeirra að einhverju leyti. Frumvarpinu er líka ætlað að koma til móts við aðstæður launamanna sem þurfa að taka á sig kjaraskerðingu í formi minnkaðs starfshlutfalls vegna tímabundins rekstrarvanda fyrirtækis þess sem þeir starfa hjá. Það er ljóst að það er samfélaginu öllu til heilla að sem flestir haldi virku ráðningarsambandi við vinnuveitanda sinn þrátt fyrir tímabundinn samdrátt á vinnumarkaði. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að einstaklingur sem sækir um atvinnuleysisbætur samhliða minnkuðu starfshlutfalli geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir hið skerta starfshlutfall án þess að laun fyrir það starfshlutfall sem hann heldur eftir komi til frádráttar atvinnuleysisbótum, enda séu tiltekin skilyrði uppfyllt. Jafnframt er gert ráð fyrir því að sjálfstætt starfandi einstaklingi verði gert kleift að sækja um atvinnuleysisbætur hafi hann tilkynnt um verulegan samdrátt í rekstri og breytingu á reiknuðu endurgjaldi til launagreiðendaskrár ríkisskattstjóra. Þá er gert ráð fyrir breytingum á lögum um Ábyrgðasjóð launa þannig að í þeim tilfellum þegar starfshlutfall launamanns hefur verið lækkað vegna samdráttar í starfsemi vinnuveitanda verði miðað við tekjur launamannsins líkt og þær voru áður en starfshlutfall var lækkað við útreikninga á greiðslum úr sjóðnum. Gert var ráð fyrir því að þetta frumvarp tæki gildi 15. mars og gilti til 1. júlí 2020. Það er m.a. gert til að brúa þetta tímabil sem við teljum að verði samdráttartímabil. Þá vík ég aðeins að ákvæðum frumvarpsins. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að starfshlutfall geti lækkað hlutfallslega um 20% hið minnsta og að launamaður geti haldið að lágmarki 50% starfshlutfalli. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að viðkomandi sé í 51–80% starfi en geti farið á hlutabætur á móti. Jafnframt er gert ráð fyrir því að laun frá vinnuveitanda og greiðslur atvinnuleysisbóta samanlagt geti aldrei numið hærri fjárhæð en 80% af meðaltali heildarlauna launamanns og þrátt fyrir það eru ákvæði um að þessi upphæð samanlagt, þ.e. minnkaða starfshlutfallsins og atvinnuleysisbótanna, geti aldrei orðið hærri en 650.000 kr. á mánuði. Í ljósi aðstæðna og þeirra breytinga sem hafa orðið held ég að þessi ákvæði muni þurfa að rýmka. Við erum að reikna það út núna hvaða kostnað það kunni að hafa í för með sér og hvort það geti þá náð til fleiri fyrirtækja. Ég vænti þess að í þeirri vinnu munum við þurfa að eiga gott samstarf við velferðarnefnd og ég ítreka ánægju mína með að hafa fengið að kynna málið fyrir henni. Þegar við erum í aðstæðum sem eru fordæmalausar og þegar við erum að hlaupa hraðar en kerfið gerir ráð fyrir að við gerum er gríðarlega mikilvægt að samstarfið þarna á milli sé gott. Ég vænti góðrar umræðu í dag og að lokinni henni legg ég til að þessu frumvarpi verði vísað til hv. velferðarnefndar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og fyrir að koma með þetta mál inn í þingið. Það vekur sérstaka ánægju mína að heyra að hann sé opinn fyrir því að einmitt rýmka skilyrðin sem finna má í frumvarpinu og opinn fyrir samstarfi við þingheim um hvernig þessu frumvarpi sé best fyrir komið til að styðja sem best við fjölskyldur og fólk í landinu. Það eru einmitt skilyrðin sem hæstv. ráðherra talaði um að væri kannski tilefni til að rýmka sem mig langar að byrja á að gera að umtalsefni mínu hér í fyrra andsvari. Í fyrsta lagi er 80% þröskuldurinn sem hæstv. ráðherra talaði um og ég veit að hann talaði um í óundirbúnum fyrirspurnatíma áðan við hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur. Ég velti fyrir mér hvers vegna þörf sé á því að vera með belti og axlabönd ríkisins megin gagnvart launafólki sem hefur hvorugt. Í þessu tilfelli erum við að tala um lægst launaða fólkið sem getur gengið að því vísu að fá einungis 80% tekna sinna. Svo er önnur takmörkun sem mig langar að ræða um við hæstv. ráðherra, sú að launamaður þurfi að halda að lágmarki 50% starfshlutfalli. Ég bið hæstv. ráðherra að hugsa með mér um allt fólkið í veitingabransanum, allt fólkið í skemmtanalífinu sem flestallt er með þannig vinnu að það vinnur kannski 50% í einu starfi og 40% í öðru starfi og hefur þannig kannski nóg á milli handanna. Þannig virkar þetta fyrir unga fólkið okkar, fyrir mjög marga erlenda ríkisborgara sem vinna, eins og ég segi, í veitingabransanum og líka á öldurhúsum borgarinnar. Þetta er fólk sem vinnur kannski 20% í einni vinnu, 30% í annarri og svo 50% í þeirri síðustu. Að lokum erum við að hugsa um t.d. einstæðar mæður sem virkilega þurfa á aukavinnunni sinni að halda sem er kannski upp á 40%. [[Forseti hringir.]]Hvað er verið að hugsa um þessa hópa? Þeir falla ekki innan skilyrðanna en þurfa líka á okkar aðstoð að halda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur og fyrirspurnir. Ég vil segja um 80% sem sett eru fram í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Laun frá vinnuveitanda og greiðslur atvinnuleysisbóta samanlagt geta þó aldrei numið hærri fjárhæð en 80% af meðaltali heildarlauna launamanns.“ Spurt er hvers vegna ákvæðið sé svona. Það fór m.a. þarna inn vegna þess að menn horfðu til þeirrar löggjafar sem sett var á sínum tíma í hruninu, í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, við fordæmalausar aðstæður þá. Þá var horft til þess að talan væri 70% þannig að það er ekki verið að fara inn með jafn strangar hugmyndir hvað þetta snertir. Hins vegar er alveg ljóst að þetta er eitt af þeim ákvæðum sem menn smíðuðu á síðustu klukkutímunum þegar þetta mál var að verða til. Ég bendi á að það liðu 30 klukkutímar frá því að tekin var ákvörðun um að klára málið þangað til búið var að afgreiða það í ríkisstjórn og þingflokkum. Þá voru menn að velta þessu ákvæði fyrir sér. Ég hef sagt að þetta sé eitt af því sem við þurfum að skoða hvernig við lokum. Ástæðan fyrir því að þetta fer þarna inn er sú að menn voru að tala um 70% eftir efnahagshrunið. Þarna þarf að huga sérstaklega að tekjulægsta hópnum og það eru breytingar sem ég hvet nefndina til að skoða. Við erum líka að skoða málið og reikna út breytingar. Varðandi það þegar einstaklingar eru starfandi hjá fleiri en einum og fleiri en tveimur aðilum er það einfaldlega unnið með þeim hætti að viðkomandi einstaklingur hefur alveg sömu réttindi með þessu frumvarpi þó að vinnuveitendurnir séu tveir. Það fer einfaldlega í vinnslu hjá Vinnumálastofnun sem er framkvæmdaraðili þessara laga. Það kann að vera aðeins meiri handavinna í kringum það en réttindin eru engu að síður þau sömu [[Forseti hringir.]]þó um tvo vinnuveitendur sé að ræða.
Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt ef satt reynist að hægt sé að leggja saman tvær 50% vinnur og skerða þær báðar um 20% og halda þar með 60% starfshlutfalli en það er til að æra óstöðugan að reyna að finna út úr þessu sjálfur. Ég vil byrja á að biðla til hæstv. ráðherra um að vera mjög duglegur að miðla upplýsingum þegar þetta mál er komið í gegnum þingið, hvernig sem það svo endar, og halda sig ekki einvörðungu við íslensku heldur hafa líka tilkynningar á a.m.k. ensku og pólsku um hvernig réttindum launafólks sé háttað. Ég bið einstaklega vel um það vegna þess að það skiptir gríðarlega miklu máli. Margir sem reka veitingastaði og skemmtistaði eru ekki íslenskumælandi. Þeir þarfnast þess að fá upplýsingar á tungumáli sem þeir skilja um hvaða réttindi þeir geta veitt þeim einstaklingum sem eru í vinnu hjá þeim. Það er hægt að leggja þetta saman. Mér finnst að það mætti koma skýrt fram í a.m.k. nefndaráliti nefndarinnar en mér finnst eitthvað vanta upp á frumvarpstextann, að það sé ljóst af lestri hans að þetta eigi við um hlutavinnustarfsfólk. Ég hugsa t.d. um leikskólakennarann sem er svo í skúringum í hlutavinnu sem gerir akkúrat þann gæfumun að hægt sé að borga leiguna. Hæstv. ráðherra minnist réttilega á að þetta frumvarp ætti sér fyrirmynd. Ég vil í því samhengi minna hæstv. ráðherra á að ýmislegt hefur breyst á þeim tíu árum sem liðin eru frá því að það frumvarp var lagt fram og þá voru ákveðnar aðstæður uppi. Leiguverð hefur hækkað gífurlega í millitíðinni og það er miklu algengara að einstaklingar séu í mörgum hlutastörfum frekar en endilega bara í einu aðalstarfi. Þess vegna velti ég líka fyrir mér síðasta skilyrðinu sem var einmitt ekki að finna í fyrri lagasetningu og það varðar 20% hlutfallið, að það verði að lækka allt vinnuhlutfall hjá viðkomandi vinnuveitanda um a.m.k. 20% til að þessi vernd [[Forseti hringir.]]eða aðstoð taki gildi. Hvernig stendur á því?
Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt þegar verið er að smíða frumvarp á 30 klukkutímum að þá sé horft til fyrri lagasetningar og reynt að vinna út frá henni. Ég held að það væri mjög óeðlilegt að gera það ekki. Varðandi 20–50%-hlutfallið sem þingmaðurinn nefndi í lokin hef ég skilið það þannig að þetta hafi upphaflega ekki verið inni en síðan hafi það komið inn við vinnslu málsins á sínum tíma þegar það var sett eftir efnahagshrunið. Varðandi ábendingar sem þingmaðurinn er með um að staðan sé önnur núna en hún var eftir efnahagshrunið er það á margan hátt rétt. Við erum á öðrum stað núna, við erum rúmum tíu árum seinna á ferðinni, og kannski er mesta breytingin - nú ætla ég að svara fyrri vangaveltum þingmannsins - núna versus það sem var hér eftir efnahagshrunið hinn mikli fjöldi erlendra ríkisborgara á vinnumarkaði, ekki hvað síst sem starfar í ferðaþjónustunni, og hátt hlutfall þeirra sem eru nú þegar á atvinnuleysisskrá. Áskorunin um að bjóða upp á fjölmörg úrræði til handa þessu fólki sem margt er flutt hingað og sest að með sínar fjölskyldur er talsverð. Þess vegna eru mjög góðar ábendingar sem þingmaðurinn er með um ensku og pólsku. Ég veit að Vinnumálastofnun hefur lagt mikla áherslu á þetta hjá sér undanfarna mánuði og m.a. gert skipulagsbreytingar til að ná betur utan um mikinn fjölda atvinnulausra erlendra ríkisborgara. Alls voru 3.900 erlendir ríkisborgarar án atvinnu í lok febrúar, fyrir bara hálfum mánuði. Sá fjöldi samsvarar um 11,1% atvinnuleysi meðal erlendra ríkisborgara. Það er mikil aukning frá því í febrúar 2019 [[Forseti hringir.]]þegar fjöldinn var einungis 2.100, þ.e. 6,3%. Ég þakka fyrir þessa ábendingu þingmannsins og við komum henni áfram við framkvæmd og eftirfylgd laganna.
Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frumvarp um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa, minnkað starfshlutfall. Ég hef áhyggjur af þeim sem eru í hlutastörfum, eru nú þegar í 50–60% starfi eins og öryrkjar og fleiri. Hvernig á að bregðast við því ef á að minnka starfshlutfall þeirra um helming? Eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á áðan og var að bera okkur saman við Norðurlöndin, þar væri talað um 50% af veltu fyrirtækja en hvað ætti að gera ef hlutfallið væri 49%. Ég segi: Hvað ætlum við að gera við þá sem voru kannski í 60% og fara niður í 45%? Detta þeir út? Síðan er annað sem ég vil spyrja ráðherra um og væri gaman að fá svar við: Gildir um þessa lækkun starfshlutfalls um 20% skerðingu og 80% af launum, gildir það líka um opinbera starfsmenn? Fá þeir bara 80% af sínum launum? Annað sem kemur alveg skýrt fram er að þessi skerðing, að fá 80% af launum, er auðvitað rosaleg slagsíða fyrir þá sem eru á lægstu launum. Ég segi fyrir mitt leyti að þá erum við komin langt undir fátæktarmörk. Við erum að tala um það. Af hverju í ósköpunum er ekki látið vera að skerða fyrr en við komum kannski yfir miðgildi launa, miða við eitthvað þannig, þannig að ekki sé verið að skerða þá sem eru langverst settir í þjóðfélaginu?
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanni fyrir þessar fyrirspurnir, þær voru nokkrar. Ef viðkomandi er í hlutastarfi, t.d. í 60% starfi, þá er það þannig, eins og þetta frumvarp er lagt fram, laganna texti er þannig ef hlutfallið lækkar um 20%, að það eru 20% af þessum 60%. Það er unnið út frá því, það er ramminn sem unnið er með. Varðandi opinbera starfsmenn þá á þetta við um vinnumarkaðinn í heild. Ef viðkomandi er settur niður í hlutastarf þá gildir það almennt. En opinberi geirinn er yfirleitt á eftir vegna þess að þegar samdráttur verður á almenna markaðnum dragast tekjur ríkissjóðs saman. Þá er oft farið í niðurskurðarkröfu hjá hinu opinbera. Við höfum ekki haft heimildir fyrir því að það sé mikið um uppsagnir í opinbera geiranum, alla vega ekki enn sem komið er. Þetta er fyrst og fremst almenni vinnumarkaðurinn og ferðaþjónustan og þau fyrirtæki sem með einum eða öðrum hætti þjónusta ferðaþjónustan og auðvitað teygir það sig síðan inn í samfélagið allt. Varðandi 80% þá var það hlutfall sett inn og er m.a. gert vegna þess að forsendur voru fyrir því, þetta var með þessum hætti í fyrri frumvörpum. Þetta er líka eitt af því sem ég hef talað um að við þurfum að skoða frekar og erum að láta reikna núna út hvernig við sæjum það fyrir okkur og hver kostnaðurinn yrði, hversu mikið fjármagn þyrfti inn í kerfið til að bregðast við því o.s.frv. Rétt eins og við vildum að þessi aðgerð kæmi inn á föstudaginn þannig að allir vissu að hún væri að koma þá viljum við líka að hún sé sem víðtækust þannig að sem flestir geti nýtt hana og við séum að forðast uppsagnir [[Forseti hringir.]]vegna þess að það væri ekki gott fyrir hinn vinnandi mann heldur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég er innilega sammála honum því að þetta er gott fyrsta skref. En ég spyr: Er eitthvert plan B, C, D? Við verðum að átta okkur á því að það er ýmislegt sem á eftir að koma upp á sem verður að laga, eitthvað sem gæti jafnvel stangast á við jafnréttislög. Annað í þessu er að við erum að taka meðaltal launa síðustu mánaða. Þeir sem eru með mikla eftirvinnu, næturvinnu og annað fá þarna inn, en aðilar sem hafa enga möguleika á því halda bara sínu. Sumir geta verið með mikla yfirvinnu einn mánuðinn, minni annan mánuðinn. Ég held að það að taka 80% af þessu, skerða við það, sé svolítið ósanngjarnt vegna þess að það getur ekki fixað saman. Ég held að við séum bara sammála um það að langbest sé að miða við að byrja ekki að skerða fyrr en komið er að miðgildi launa. Síðan erum við líka með þá stöðu sem getur breyst strax, bæði í fiskvinnslu og annars staðar, það þarf að taka tillit til þess hverjir eru inni í þessu frumvarpi. Eins og staðan er er fiskvinnslan ekki inni í þessu. Á að breyta því eða eigum við að gera það í velferðarnefnd, taka inn þessarar breytingar og koma þeim að? Það er auðvitað alveg sjálfsagt að gera og skoða þetta vel og vendilega þar. En ég óttast að það sé hellingur sem á eftir að koma í ljós að rekist á í þessu og ég held að ráðherra sé sammála mér í því. En eru einhver varaplön í gangi um það hvernig á að bregðast við því?
Virðulegur forseti. Varðandi það hvort einhver varaplön séu í gangi er það einfaldlega þannig, eins og ég hef sagt, að þetta er fyrsta skrefið sem við erum að stíga vegna þess að fyrirtækin kölluðu á það vegna fordæmalausra aðstæðna sem sköpuðust í ferðaþjónustunni miklu hraðar en menn gerðu ráð fyrir. Þegar skoðaður er tímaásinn sem fyrirtækin þurfa og þegar tekjurnar hverfa algerlega, þá vildum við draga úr hættunni á því að fyrirtæki þyrftu að slíta ráðningarsambandi og segja upp starfsfólki, en það þyrfti að gerast með ákveðnum fyrirvara þannig að menn hefðu það í hendi fyrir næstu mánaðamót. Við höfum verið að undirbúa fleiri aðgerðir sem lúta að atvinnuleysi sérstaklega, m.a. er verið að vinna með úrræði sem voru hér í gangi eftir efnahagshrunið en þó er verið að vinna þau aðeins öðruvísi m.a. vegna þess, sem kom hér fram í fyrri umræðum, að það er mikill fjöldi erlendra ríkisborgara á atvinnuleysisskrá núna. Það var ekki með sama hætti í efnahagshruninu. Það er alveg ljóst að við erum bara að taka fyrsta skrefið en ég vil þó meina að þetta skref hér, ef okkur tekst að ná þannig utan um það að fyrirtækin í landinu haldi ráðningarsambandi við sitt starfsfólk og atvinnuleysistryggingakerfið og þar með sjóðir okkar allra grípi inn í, er ekki lítið skref. Þetta er mjög stórt skref ef það tekst og það er verkefnið fram undan. Við viljum ekki að fyrirtækin fari inn í næstu mánaðamót með það að segja upp meiri hlutanum af sínu starfsfólki vegna þess að við trúum því að þetta verði tímabundin niðursveifla í ferðaþjónustunni og tengist þeim miklu ferðatakmörkunum sem nú eru um heiminn. Við ætlum okkur að brúa það í sameiningu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynninguna á þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa, er varðar minnkað starfshlutfall. Það er alveg rétt sem kom fram í máli ráðherra að frumvarpið hefði auðvitað litið mögulega öðruvísi út hefðum við haft nægan tíma, vikur og mánuði, til að vinna það en það er ekki í boði. Þess vegna lendir það auðvitað svolítið á okkur í hv. velferðarnefnd að snikka það til eftir því sem umsagnaraðilar hnippa í okkur og láta okkur vita. Einnig er rétt að það komi fram í þessu púlti að hv. velferðarnefnd hefur frá því um helgina verið að kynna sér þetta efni og svo fengum við ráðherra í gær til að kynna bæði frumvörpin sem rædd verða hér í dag, þó að ekki væri búið að vísa þeim til nefndarinnar. Nefndin hóf gestakomur strax í dag og við fengum til okkar fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og fulltrúa listamanna, þ.e. formanns Sviðslistasambands Íslands, framkvæmdastjóra Félags íslenskra leikara, framkvæmdastjóra Útflutningsskrifstofu íslenskrar tónlistar og formann Bandalags íslenskra listamanna. Þetta segi ég til þess að það sé fært til bókar að hv. velferðarnefnd hefur þegar haldið tvo fundi um þetta mál og munum við funda fram eftir kvöldi og allan morgundaginn til þess að það verði unnið jafn vel og mögulegt er á þessum skamma tíma. Allir nefndarmenn í hv. velferðarnefnd eru einhuga um að þetta verði gert eins vel og mögulegt er. Vil ég þakka öllum nefndarmönnum fyrir þeirra góða starf og þeirra velvilja af því að við erum nú í þessu saman. Ég vil líka, fyrst ég er byrjuð í hróshringnum, þakka ráðherra fyrir upplýsingagjöfina. Það var auðvitað ekki samráð við nefndina á fyrstu stigum, þetta var bara upplýsingagjöf um hvernig frumvarpið liti út. En ég veit að það er mjög greitt samtal milli ráðuneytis og nefndarinnar. Við höfum fengið til okkar nú þegar, þó að þetta mál fari ekki í hefðbundið umsagnarferli og sé ekki einu sinni komið til nefndarinnar, ábendingar víða að. Ferðaþjónustan hefur auðvitað töluverðar áhyggjur af þeim einstaklingum sem eru í mörgum hlutastörfum hér og þar. Það er verið að tala um ákveðið starfshlutfall og þar er ákveðinn rammi, starfshlutfall verður að vera að lágmarki 50%, en það eru fjölmargir sem taka að sér að vera leiðsögumenn hjá fleiri en einum aðila, eru í afgreiðslustörfum hjá einum aðila, eru á ýmsum stöðum og eru jafnvel í þjónustustörfum hjá þriðja aðila. Það er vissulega mjög flókið og við þurfum einhvern veginn að gera ráð fyrir að hægt sé að mæta eins mörgum og mögulegt er með ákveðnum sveigjanleika. Samt er það nú þannig að við vitum líka að eftir því sem okkur tekst að gera þetta einfaldara, þeim mun einfaldara verður það fyrir Vinnumálastofnun að vinna úr þeim umsóknum sem munu koma inn. Eftir því sem við skilum þessu frá okkur á þingi með meira flækjustigi, þeim mun meiri hætta er á að það verði hópar sem detta á milli og mjög miklar tafir verði í kerfinu. Ljóst er að það ákvæði sem talað er um í 6. mgr. a-liðar 1. gr., er varðar sjávarútveg og fiskvinnslu, þarf eitthvað að skoða. Fram hefur komið að staðan í sjávarútvegi er allt önnur í dag, þriðjudag, en var bara í síðustu viku þegar frumvarpið var smíðað. Það er staðan víða um heim. Það er mjög mikil breyting á hverjum einasta degi. En því miður eru lögin þannig að þegar við höfum sett þau þá taka þau ekki breytingum fyrr en við hér tökum ákvörðun um slíkt. Þau eru orðin föst og ekki hreyfanleg nema með ákvörðun Alþingis. Í síðustu viku var talið að fiskvinnslufólk, sá hópur, þyrfti ekki á neinum stuðningi að halda, en ákvæði laga um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs gerir ráð fyrir að vinnsla falli alveg niður, a.m.k. heilu vinnslulínurnar og fólk sent heim, ekki að hægt sé að minnka hlutfallið. Þetta þarf að skoða af því að staðan hefur gjörbreyst á örfáum dögum, landslagið í fiskvinnslu og sjávarútvegi vegna samgöngu- og markaðsaðstæðna. Okkur er alveg ljóst hver staðan er í ferðaþjónustunni, að mikið muni mæða á henni. Það er gríðarlega mikið högg í hótelbransanum og maður heyrir af því að heilu hótelkeðjurnar séu að upplifa það í fyrsta skipti að það berist ekki ein einasta bókun heilu sólarhringana. Það er auðvitað svakalegt. En við skulum öll þó muna það að þetta er tímabundið ástand. Það er auðvitað þreytandi að láta stanslaust segja sér annars vegar að eitthvað sé fordæmalaust og hins vegar að eitthvað sé tímabundið, en við skulum gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að reyna að minnka höggið eins og mögulegt er. Þess vegna er jákvætt þegar það kemur frá ríkisstjórninni að allt verði gert til þess að setja meira inn en minna af því að það muni á endanum borga sig. Þá hljótum við líka að kalla eftir því að fyrirheit ráðherra ríkisstjórnarinnar um að setja meira inn í kerfið, meiri stuðning og koma með myndugleika inn í þetta allt saman, ferðaþjónustuna og aðrar greinar, verði á borði en ekki bara í orði. Ég átta mig á því að ekki er hægt að koma út með algerlega háþróaðar hugmyndir á fyrsta degi en það þurfa að fara koma aðeins skýrari hugmyndir frá ríkisstjórninni um hvað hún hyggst gera. En þetta er alla vega byrjunin. Varðandi það sem við ræddum í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag held ég að það verði líka óhjákvæmilegt að horfa á ábendingar sem hafa borist frá Samtökum atvinnulífsins sem og Alþýðusambandi Íslands. Ákvæðið um að laun frá vinnuveitanda og greiðslur atvinnuleysisbóta samanlagt geti aldrei numið hærri fjárhæð en 80% af meðaltali heildarlauna launamanns mun bitna harðast á þeim tekjulægstu, því miður. Þeim hópi, tekjulægstu einstaklingarnir sem eru á lágmarkslaunum, 317.000 kr. á mánuði fyrir skatt, er ekki hægt að bjóða upp á að ekki sé hægt að fá hærri hámarksgreiðslur samanlagt en 254.000 kr. Þetta eru of lágar fjárhæðir, þessi hópur getur ekki tekið á sig slíkt högg. Við þurfum að tryggja að hann búi ekki við enn krappari kjör en nú er. Þessi hópur á erfitt með að eiga til hnífs og skeiðar í hverri einustu viku, hverjum einasta mánuði, sjá fyrir fjölskyldu sinni o.s.frv. Við erum nýbúin að sjá mjög áhrifaríkan Kveiksþátt þar sem einmitt voru birtar aðstæður fólks í fullri vinnu sem er að reyna að framfleyta sér og fjölskyldu sinni. Við verðum að vernda þennan hóp. Það að þeir sem eru með 400.000 kr. fyrir skatt fari niður í 320.000 - það er alveg ljóst að við getum ekki gert þetta svona. Þá er talað um að samanlagt geti laun fyrir hið minnkaða starfshlutfall og atvinnuleysisbætur ekki numið hærri fjárhæð en 650.000 kr. á mánuði. Það þarf líka að endurskoða það. Þá er vert að horfa til þess að hluti af þessum launum kemur til baka til ríkissjóðs í formi skattgreiðslna. Það mun á endanum frekar borga sig að reyna að fá fleiri inn í minnkað starfshlutfall í stað þess að launamaðurinn segi: Ég hef ekki efni á að fara í þetta minnkaða starfshlutfall. Ég ætla frekar að láta segja mér upp eða segja upp og vinna uppsagnarfrestinn af því að ég bara get ekki gert þetta svona. Við getum ekki farið niður í 650.000 kr. tekjur. Fyrir suma eru það auðvitað háar fjárhæðir. En af því að þetta gerist fyrirvaralaust þá verður líka að horfa á rekstur heimilis og gefa fólki sveigjanleika til að draga saman seglin. Einn hópur sem við verðum líka að horfa á og við í hv. velferðarnefnd munum ræða við á morgun eru námsmenn. Námsmenn sem eru í meira en 30% námi, fara yfir tíu einingar, eiga ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Það er ljóst að dregið hefur mjög úr ásókn fólks í námslán. Það eru æ fleiri sem kjósa að reyna frekar að vera í hlutastarfi með námi. Þeir einstaklingar sem nú missa vinnuna en framfleyta sér og fjölskyldu sinni meðfram námi með hlutastarfi eiga ekki rétt á neinum atvinnuleysisbótum. Það þarf að finna lausnir fyrir þann hóp og munum við í nefndinni gera allt sem við getum til að finna út hvernig við eigum að gera þetta. Mögulega þarf að útbúa nýtt frumvarp sem útvíkkar heimild Atvinnuleysistryggingasjóðs tímabundið fyrir námsmenn. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvernig við munum gera þetta, en við munum að sjálfsögðu fá ráðuneytið aftur fyrir nefndina til að horfa á þennan hóp. Maður sér það núna víða um samfélagið með námsmenn sem þurfa að borga sína leigu og framfleyta fjölskyldu sinni þrátt fyrir að vera í námi og ekki með námslán, að ekki er hægt að fara að sækja um námslán núna í lok annar. Það þarf einhvern veginn að koma til móts við þennan hóp því að ekki viljum við að fólk hrökklist úr námi vegna stöðunnar. Ég held að það sé ekki það sem við viljum, að fólk fari alfarið inn á atvinnuleysisbætur eingöngu. Það hefur heilmikið verið rætt um sjálfstæða atvinnurekendur. Varðandi listamennina þá fengum við þá fyrir nefndina í morgun. Þar er töluverður sokkinn kostnaður líka, sérstaklega hjá listamönnum sem eru á faraldsfæti og hafa leigt græjur, hafa kostað formúu í ferðalög og hafa svo þurft að koma heim mun fyrr en ella. Það eru fjölmargir viðburðir, tónleikar, jafnvel helgihald í dymbilvikunni. Þetta eru uppskerumánuðir listamanna sem standa núna yfir, mars og apríl, með ýmsar uppákomur í kringum dymbilviku og páska og þegar árshátíðir og aðalfundir eru haldnir. Þessir tímar eru kannski fyrir utan desembermánuð hvað annasamastir hjá listamönnum og þeim sem starfa í kringum það. Við erum að tala um allt tæknifólk og þess háttar. Það er alveg ljóst að við þurfum að skoða vel hvernig við komum til móts við þessa aðila vegna þess að í þeim hópi eru oftar en ekki einstaklingar sem gera upp sitt reiknaða endurgjald einu sinni á ári en ekki í hverjum mánuði. Þetta eru þau verkefni sem bíða nefndarinnar á næstu tveimur sólarhringum að vinna. En við brettum upp ermar og höldum áfram og munum gera allt sem við í hv. velferðarnefnd getum til að þetta megi fara sem best.
Herra forseti. Við erum hér að ræða frumvarp - langþráð frumvarp eru kannski ekki orðin en mikið hefur verið beðið eftir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa, í ljósi þeirrar stöðu sem við stöndum nú frammi fyrir. Það er klárt að því miður á fjöldi fólks mikið undir og bíður eftir því að þetta mál klárist. Það er líka mjög mikilvægt að hér verði vandað til verka. Ítrekað hefur komið fram í máli hæstv. félagsmálaráðherra að ástæðan fyrir því að ýmislegt virðist óunnið í málinu er að mikið lá á. Það þurfti að koma þessu máli hratt til nefndar. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að líklegast er betra að gera þetta svona og veita nefndinni svigrúm til að vinna málin áfram eins og best verður á kosið. Ég ætla að nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir það hvernig hann hefur nálgast þessi mál og upplýsingagjöf til nefndarinnar. Við höfum gagnrýnt skort á upplýsingagjöf og samráði í öðrum málum og því er rétt að halda því til haga sem vel er gert. Eins og hv. formaður fór yfir hefur nefndin þegar hafið störf við málið þrátt fyrir að hér sé verið að mæla því. Frumvarpið felur í sinni einföldustu mynd í sér að fólk geti lækkað í 50% starfshlutfall. Vinnuveitandi greiðir sem sagt 50% laun en fólk verður bara af 20% tekna af því að Atvinnuleysistryggingasjóður brúar bilið þar á milli, upp að 650.000 kr. á mánuði. Það er augljóst miðað við frumvarpið eins og það liggur fyrir núna að stór hluti þeirra sem verða skikkaðir í hlutastörf vegna samdráttar mun ekki hljóta bætur og að launafólk sem t.d. er lækkað úr 100% niður í 80% fellur ekki þar undir. Á það hefur verið bent af þeim aðilum sem við höfum þegar hitt og öðrum sem eru að senda inn ábendingar að 20% skerðingin sé of brött, þ.e. 80% starf, og svo að 650.000 kr. hámarkið sé of lágt, sérstaklega þegar litið er til þess hvert meðaltal heildarlauna í samfélaginu er. Það er um 750.000 kr. Þetta eru hlutir sem ég kem kannski aðeins að á eftir. Áður en það dettur úr mér langar mig að árétta sérstaklega að það er hópur fólks, námsmennirnir okkar, þeir sem eru í hlutastarfi, þeir sem framfleyta fjölskyldum, tryggja hreinlega eigin framgang í námi og eiga ekki rétt á bótum úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna þess að þeir eru í námi, sem er gríðarlega mikilvægt að við tökum utan um og pössum. Staða þess fólks er skert miðað við núverandi stöðu og þetta frumvarp er ekki til þess að bæta stöðu þess. Þetta er fjöldinn allur af ekki bara tekjulægsta fólkinu í dag heldur er þetta það fólk sem við treystum á í framtíðinni. Þetta er unga fólkið okkar sem er að afla sér menntunar. Við ættum að hafa það í forgrunni. Ég kalla eftir því að hæstv. félagsmálaráðherra hafi það í huga. Ég ætla eiginlega að bæta því við að samkvæmt mínum upplýsingum hefur ekki verið haft samband við stúdentahreyfingarnar vegna þessa máls. Ég treysti því að við bætum úr því í velferðarnefnd. Það er mikilvægt að hafa þær með. Svo er annað sem við þurfum líka að hafa í huga. Miðað við frumvarpið óbreytt er gert ráð fyrir að það sé afturvirkt til 15. mars en við vitum að a.m.k. tveimur vikum fyrr fór virkilega að bera á því að fólk færi að detta inn í skert starfshlutfall. Við erum búin að horfa upp á stöðuna í það langan tíma. Ekki síst var farið að bera á samdrætti í ferðaþjónustunni miklu fyrr þannig að það þarf líka að skoða hvort við höfum einhver tök á því að teygja okkur lengra til baka til að mæta þessu fólki. 20% skerðingin og svo upphæðin sjálf eru risamál, annars vegar fyrir ríkissjóð vegna þess að þar verður margt sem þarf að huga að og hins vegar og ekki síst fyrir fólkið sem þetta mál snertir. Ég held að það sé mikilvægt að hafa í huga að þessu frumvarpi er ætlað að halda utan um fólk og fyrirtæki sem á þennan hátt eiga möguleika á að halda ráðningarsambandi sínu við starfsmenn og eiga þar með möguleika á að koma sér fyrr á gott skrið aftur. Þetta er ekki frumvarp til að vernda ríkissjóð þó að ég átti mig fyllilega á því að menn þurfa að huga vel að málum þar. Töluvert hefur verið rætt um ómöguleikann fyrir fólk á lægstu launum að þrauka ef þau laun eru skert um 20% og ég veit að við munum fara vel yfir það. Svo er annar hópur fólks, millitekjufólkið. Hér er gert ráð fyrir 650.000 kr. þaki og þar sem við erum að tala um tekjur ríkissjóðs má nefna að þar kikka skatttekjur inn á móti. Það er ekkert flókið að reikna sig upp í að það sé bókstaflega mjög skynsamleg meðferð ríkisfjármála að hafa ekki þetta þak vegna þess að skatttekjur koma inn á móti. Síðan langar mig að skoða stöðu þess tiltekna hóps sem er gjarnan fólkið með breiðu bökin sem hefur ef við lítum tíu ár aftur í tímann tekið á sig í gegnum tíðina ansi þungar byrðar. Þetta er fólkið sem sér um einkaneysluna okkar, sér um að kaupa þjónustuna, sér um tekjudreifinguna til hópanna sem við erum líka að tala um að hafa áhyggjur af, verktakanna og listafólksins. Þetta er hópurinn sem við erum að líta til að muni vonandi ekki setja bremsurnar á í allri neyslu því að þá verður vandinn mun umfangsmeiri hjá okkur og verður fljótur að hlaða utan á sig. Ég nefni það sérstaklega hér að ríkisstjórnin boðaði einhverjar tillögur til að örva einkaneyslu í samfélaginu. Þetta væri mjög ágæt ráðstöfun í þá átt. Ég veit að það hefur komið fram að frumvarpið fór þannig inn á fund ríkisstjórnar á þriðjudaginn. Þar voru þessi belti og axlabönd sett á þannig að það var svo sem upprunalega hugmyndin. Það rennir líka stoðum undir það hversu skynsamlegt það er að kippa þessu burt að hér er um tímabundna ráðstöfun að ræða. Þetta er brú til skemmri tíma. Við erum ekki að tala um varanlega ráðstöfun þannig að við þá sem óttast að hér myndist einhvers konar freistnivandi og að ríkissjóður greiði háa fjármuni sem ekki er þörf á að þegar upp verður staðið vil ég segja að ég held að ekki sé ástæða til að óttast það nema við förum inn í þeim mun lengra tímabil samdráttar. Við erum enn þá að vinna út frá því að svo verði ekki. Eins og ég segi held ég að rökin fyrir því að afnema þessar skerðingar hér séu einmitt að við ýtum undir það að stytta þann tíma. Þetta eru stóru málin. Hér hefur verið talað töluvert mikið um sjálfstætt starfandi. Það er verið að tala um fólk í hluta- og ígripastörfum í ferðaþjónustunni og fólk sem er ekki í skilgreindum starfshlutföllum og dettur þar með út úr þessu. Við þurfum einhvern veginn að láta lögin ná utan um þann hóp fólks, fanga stærri hluta með því að fara niður í 25% starfshlutfall. Það gæti líka skipt sköpum fyrir stóra hópa. Þegar við erum búin að þylja upp alla þessa hluti sem við þurfum að gæta að má nefna hópinn sem lifir á sérstökum uppákomum, er ekki með skilgreint starfshlutfall og á engan áreiðanleika í tekjum yfir höfuð nema kannski yfir lengra tímabil. Þá verðum við að svara því og líta til slíkra langra tímabila þegar við reiknum út en þegar við erum búin að taka allt þetta saman, alla þá þætti sem raunverulega þarf að taka tillit til, ef við ætlum að láta þetta ganga upp, blasir við sú staðreynd að einfaldleikinn er töluvert mikilvægur. Við þurfum líka að hugsa til þeirra sem eiga eftir að vinna samkvæmt þessum lögum sem hér er verið að hugsa um að setja og hversu hratt við getum náð þessu í gegn. Við viljum ekki kaffæra Vinnumálastofnun eða aðrar stofnanir sem eiga að sjá um þetta. Töluvert mikið er undir og ég held að velferðarnefnd muni kannski ekki endilega sjá til sólar á næstu dögum heldur loka sig af og vinna þetta vonandi hratt og vel. Ef til vill verður niðurstaðan sú að það þarf að brjóta þetta eitthvað upp en hvað sem öðru líður verður mjög gott að öll nefndin fái vonandi tækifæri til að vinna þetta í nánu samráði og með þann tíma sem við fáum. Ég veit að forseti Alþingis hefur veitt vilyrði fyrir því að velferðarnefnd fái forgang á fundartíma fastanefnda svo að við náum að halda vel utan um þetta. Gestakomur eru boðaðar þannig að í lokin óska ég okkur í velferðarnefnd allrar velgengni með þetta mikilvæga mál.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að við séum farin að ræða þetta mál og að það sé komið á dagskrá. Ég held að þetta sé eitt af grundvallarmálunum sem þarf að klárast núna. Í fyrri hluta þessa óveðurs sem gengur yfir okkur núna sem við ætlum að komast í gegnum held ég að við þurfum að vera með mjög skýr skilaboð, fyrst um að við ætlum að hjálpa fólki, heimilum og fyrirtækjum, almenningi í þessu landi, til að komast í gegnum þessa tímabundnu erfiðleika. Við verðum um leið að átta okkur á að við leysum ekki allt akkúrat í þessu máli þó að við getum leyst mjög margt. Þetta er stórt og öflugt mál sem getur skipt sköpum upp á það hversu margir haldi vinnunni sinni, lífsviðurværi heimilanna og tekjuflæði þeirra sem er grundvöllur að þeirri velferð sem við höfum hér og hversu mörg fyrirtæki verða tilbúin að standa storminn af sér, grípa tækifærin þegar stormurinn gengur yfir og hjálpa okkur í uppbyggingunni sem við þurfum að fara í. Þess vegna fagna ég þeirri góðu samvinnu sem við höfum átt um þetta mál, fyrst milli aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Ríkisstjórnin vann þetta í upphafi í góðri samvinnu við aðila vinnumarkaðarins eins og félögin hafa lýst fyrir hv. velferðarnefnd. Svo er áfram góð samvinna í nefndinni og ég þakka bæði hæstv. ráðherra og nefndinni fyrir að samvinnan og samtalið fer vel af stað og allir saman í bátunum um að láta þetta ganga vel. Þetta skiptir máli og það skiptir líka máli að þó að málið hafi ekki verið fullbúið og hafi ekki alveg leyst öll vandamálin í upphafi hafi það komið svona fljótt fram til að við hefðum þá meiri tíma til að máta það við þá stöðu sem er uppi. Svo hefur staðan að sjálfsögðu breyst hratt frá því að málið kom fram þannig að ég tek undir flest það sem hefur komið fram í umræðunni í dag um atriði sem við þurfum að huga að. Ég minni aftur á að það eru atriði sem við getum ekki leyst núna en við verðum að leysa á síðari stigum í þeirri vinnu sem er fyrir framan okkur. Þar sem við erum að fjalla hér um Atvinnuleysistryggingasjóð og Ábyrgðasjóð launa má nefna að það er alveg ljóst að mikið mun reyna á þessa sjóði. Það verður mikið álag á þá. Þetta er bara spurning um hvernig okkur tekst til við að lágmarka þau áhrif. Ef vel tekst til við að lágmarka þau áhrif er það gott fyrir heimilin í landinu sem og fyrirtækin enda eru þeir hagsmunir algjörlega samofnir. Við þurfum að skoða nokkur atriði sem þarf að bregðast við til að málið sé skýrt og sendi skýr skilaboð til að við getum hleypt súrefni inn í atvinnulífið strax, eins og hámark launanna og samspil þeirra við meðallaun í landinu sem og 80% hlutfallið. Þegar við ræðum þessi tvö atriði, að þetta séu bara 80% af laununum og hvert þakið er, verðum við að átta okkur á því að aðgerðin miðast við að launamaðurinn hafi enn rétt á að velja hvort hann þiggur skert starfshlutfall og hluta úr Atvinnuleysistryggingasjóði eða að öðrum kosti bíði hans uppsögn með mislöngum uppsagnarfresti. Þar af leiðandi skiptir máli að þessi aðgerð sé þannig að sem flestir launamenn sjái hag sínum best borgið við að fara sömu leið og fyrirtækin. Þess vegna þurfum við að skoða þetta út frá því að þessi aðgerð nái markmiði sínu. Varðandi starfshlutfallið eru kannski 50–80% eðlileg en það er tvennt sem við þurfum að skoða í því. Munu 50% duga í öllum tilvikum eftir atvinnugreinum og aðstæðum eða þarf þetta að vera lægra, eins og hefur komið fram fyrir nefndinni? Sumir telja að það þurfi. Það er annað atriðið. Hitt atriðið er hvort það megi þá vera 50–80% af 50% starfshlutfalli fyrir þá sem eru nú þegar í 50% starfshlutfalli. Menn spyrja hvort þetta nái til þeirra eða ekki. Þetta er tvær hliðar á sama peningi þessa atriðis. Þetta á við um fleiri hópa eins og fiskvinnslufólk. Við höfum líka rætt hér námsmenn, sviðslistafólk og fleiri. Við verðum að átta okkur á að það eru margir svona hópar. Ég held að það sem varðar fiskvinnsluna tengist algjörlega þessu máli, við þurfum að skoða það mjög vel og bæta því við, en svo eins og með námsmenn og bændur - það er hægt að telja upp marga hópa í samfélaginu - er ekki alveg víst að við náum að búa svo um hnútana akkúrat í þessu máli þó að við þurfum að huga að þeim í næstu málum sem koma á eftir. Það er ánægjulegt að sjálfstætt starfandi séu inni í þessu. Það þarf að kynna vel að þeir sjá fram á lækkað endurgjald hjá sér sem þeir telja fram og þá geta þeir fengið bætt þarna úr. Það kom fram fyrir nefndinni að öll umsýsla í kringum þetta er orðin stafræn eða rafræn og orðin greiðari þannig að þetta er orðið minna mál. Það skiptir líka miklu máli að þetta verði ekki eitthvert flækjustig. Þetta þarf að vera skýrt og það er hægt að ganga hreint til verks. Það hvernig okkur tekst til í þessu máli mun skipta miklu upp á hvað við heyrum miklar fréttir um uppsagnir á næstu dögum, sólarhringum og misserum. Svo verðum við líka að átta okkur á því að aðstæðurnar eru misjafnar eftir því hvort við erum að tala um stór fyrirtæki sem eru með fjölda starfsmanna eða lítil og meðalstór fyrirtæki. Það er líka munur á því hvort við erum með árstíðabundin fyrirtæki sem eru með miklar árstíðabundnar sveiflur eða hvort þetta fer eftir einhverju öðru. Ekki er allt starfsfólk búið að vinna í þrjá mánuði, það er kannski nýbyrjað að starfa hjá litlum og meðalstórum ferðaþjónustufyrirtækjum og er bara að koma til starfa núna rétt áður en vertíðin byrjar. Það fólk er ekki með þriggja mánaða starfsreynslu. Það er fullt af svona atriðum. Mér skilst að það sé sameiginlegur skilningur hjá öllum að málið sé mikilvægt, að það þurfi að ganga og að við séum búin að fá miklar upplýsingar, athugasemdir og tillögur sem við munum í sameiningu fara yfir og vanda okkur við að vinna sem best úr. Við vitum samt að við höfum ekki mikinn tíma. Ég þakka fyrir þá góðu vinnu sem hefur farið fram nú þegar og vænti þess að svo verði áfram.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér mál sem ég tel mjög mikilvægt og ánægjulegt að sé komið fram þótt mér finnist að við mættum ganga lengra, eins og ég kom inn á í andsvari mínu við hæstv. ráðherra áðan. Það hefur svo sem komið fram í þessari umræðu að stuttur tími fór í gerð þessa frumvarps. Þess er vænst að það muni taka breytingum við meðferð hv. velferðarnefndar sem er vel. Það er mjög ánægjulegt að mjög góður samhljómur virðist vera um að þetta frumvarp verði unnið þannig að það nái sem best utan um alla þá hópa sem þurfa á stuðningi að halda á þessum erfiðu tímum. Ég vil af þeim sökum árétta nokkra hluti sem og stöðu nokkurra hópa við 1. umr. þessa máls vegna þess að ég hef áhyggjur af því að við náum ekki nógu vel utan um þá, a.m.k. miðað við núverandi frumvarp. Eins og ég segi hef ég þó alveg von um að á athugasemdir mínar verði hlustað og að hv. velferðarnefnd muni sinna því vel að ná utan um þessa hópa. Í fyrsta lagi finnst mér mikilvægt að við einbeitum okkur að gleðigjöfum þjóðarinnar, skemmtikröftum; söngvurum, listamönnum, öllum þeim sem hafa það að atvinnu sinni að skemmta okkur og gleðja. Akkúrat núna er ekki einfaldur tími fyrir þau til að draga fram lífið þegar samkomubann er í gildi. Þetta er einn hópur sem ég tel ekki tryggt að tekjutengingin nái til, a.m.k. samkvæmt orðalagi núverandi frumvarps, þannig að þau geti kannski átt von á lágmarksatvinnuleysisbótum en að þau séu ekki tekjutengd. Fyrir fólk með jafnvel húsnæðislán eða leiguskuldbindingar er það frekar erfiður biti að kyngja að lækka jafnvel um helming eða meira í launum. Það virðist a.m.k. ekki tryggt af frumvarpstextanum núna og ég vona að til standi að bæta úr stöðu þeirra einstaklinga sem eru í sjálfstæðum rekstri og verða af tekjum núna vegna ástandsins. Staðan virðist vera sú að þeir fái bara grunnatvinnuleysisbætur en að þær séu ekki tekjutengdar og að þessi hópur eigi þar af leiðandi ekki möguleika á að fá viðbótarframlag eins og kannski er gert ráð fyrir gagnvart öðrum hópum. Þetta þarf að vera skýrt, þetta þarf að vera afgerandi og ég verð að undirstrika mikilvægi þess að þegar við komum okkur saman um lendingu á þessu frumvarpi verður það að vera skýrt og afgerandi. Það verða að vera ítarlegar leiðbeiningar um hvað þetta þýðir fyrir launafólk, atvinnurekendur sem og Vinnumálastofnun þannig að allir séu á nákvæmlega sömu blaðsíðu um hvaða réttindi hver og einn hefur. Öll óvissa varðandi innihald þessa frumvarps sem við erum að vinna hér þegar það að endingu verður gert að lögum er ekki af hinu góða, sérstaklega gagnvart launafólki en líka gagnvart atvinnurekendum sem núna eru margir eflaust mjög efins um hvað þeir eigi að gera. Eiga þeir að bíða eftir viðbrögðum frá stjórnvöldum? Hvernig verður þetta gert? Upplýsingaflæðið, a.m.k. hvað varðar þennan pakka, er ekki nógu skýrt til að það sé búið að gefa út mjög skýr fyrirmæli um að það eigi að bíða og sjá hvernig fyrirkomulagi verður háttað af hálfu þingsins áður en byrjað er að segja upp fólki. Fréttir af því að ríkisstjórn hafi samþykkt þetta eða hitt gefa til kynna að þetta sé orðið að lögum. Það er bagalegt að nota þannig málfar, virðulegur forseti, að það að ríkisstjórnin hafi samþykkt eitthvað ákveðið þýði að það sé orðið að lögum og þýði að þetta séu reglurnar sem fylgja beri. Það eru bara ekki allir jafn upplýstir um að ríkisstjórnin samþykki ekki nein lög heldur einungis tillögur til Alþingis um slíkt. Þegar þetta verður að lögum, virðulegi forseti, vil ég árétta mikilvægi þess að mjög skýrar upplýsingar berist. Ég legg til að þær berist á íslensku, ensku og a.m.k. pólsku ef ekki fleiri tungumálum og að sérstök áhersla sé lögð á að koma þessum upplýsingum til fyrirtækja í landinu þannig að það sé ekki bara þeirra að afla sér upplýsinga heldur fái þau upplýsingar að frumkvæði yfirvalda um hvaða áhrif þetta frumvarp muni hafa á rekstur viðkomandi fyrirtækja og réttindi viðkomandi launafólks. Ég minntist á það í andsvari við hæstv. ráðherra áðan að ég hefði áhyggjur af fólki sem væri í nokkrum hlutastörfum og notaði þau til að vinna fyrir sér, væri jafnvel með 40% stöðu á einum stað og 50% stöðu á öðrum stað, og ef það vildi minnka við sig eða kæmist að samkomulagi við vinnuveitanda um að á öðrum staðnum myndi það minnka við sig um 10% og á hinum staðnum um 10% væri það dottið út úr þeirri jöfnu sem er sett fram í frumvarpinu. Ég held að við þurfum að vera miklu sveigjanlegri. Það sem ég upplifi við lestur þessa frumvarps er að við séum með belti og axlabönd gagnvart launafólki sem hefur hvorugt akkúrat núna. Ég held að það væri frekar gagnvart þeim sem við ættum að setja upp belti og axlabönd en að hafa það gagnvart ríkissjóði akkúrat núna, sér í lagi vegna þess að um tímabundnar aðgerðir er að ræða. Ég er reyndar ekki sammála því að þessar aðgerðir eigi bara að vera til þriggja mánaða. Það er sérkapítuli út af fyrir sig. Ég tel að þetta ætti að ná utan um lengra tímabil, aðallega til þess að við þurfum ekki að koma hingað aftur og samþykkja nákvæmlega sama hlutinn að þremur mánuðum liðnum. Ég á erfitt með að sjá hvers vegna nákvæmlega þessi hlutföll eru valin umfram önnur. Það að launamaður verði að halda 50% starfshlutfalli gefur til kynna að hann geti ekki verið með 30% starf hérna megin og 40% starf hinum megin, lækkað samtals um 20% með báðum vinnuveitendum og þannig komist inn í þessar aðgerðir stjórnvalda. Ég skil ekki frumvarpstextann þannig og ef ætlunin er að hægt sé að blanda saman nokkrum fyrirtækjum sem viðkomandi einstaklingur vinnur hjá þarf það að koma miklu skýrar fram í frumvarpinu. Það verður þá að standa mjög skýrt í nefndaráliti líka, það er alveg á hreinu, og sömuleiðis með tekjutengingu hjá sjálfstætt starfandi. Ég set líka spurningarmerki við 20% regluna sem er sett, að það verði að minnka um a.m.k. 20%. Ég skil ekki alveg tilganginn með henni. Af hverju ætti ekki að vera nógu gott fyrir ríkið ef minnkun á starfshlutfalli um 10% dugar, sérstaklega þegar við erum að tala um einstaklinga sem eru hjá tveimur vinnuveitendum, jafnvel þremur? Þessi 20% regla finnst mér vera mjög hamlandi og mér finnst hún útiloka mjög stóran hóp sem annars gæti notið góðs af þessari leið. Það segi ég líka um 50% hlutfallið vegna þess að við erum með margt fólk, eins og ég segi, í hlutastörfum og mér finnst bara alls ekki nógu skýrt að frumvarpið nái utan um þau sem eru með nokkur störf. Þarna er ég sérstaklega að hugsa um unga fólkið okkar. Við sjáum fram á mikinn samdrátt í ferðaþjónustu. Það er vissulega rétt að það er mikilvægt að sinna þeim hópi en mér finnst að við mættum ekki gleyma heldur þeim sem vinna í veitingabransanum og á skemmtistöðum. Þetta er unga fólkið okkar og þetta eru líka erlendir ríkisborgarar sem vinna hjá okkur mjög mikilvægt starf og þau sjá fram á mjög mikinn samdrátt. Það er til þeirra sem mér finnst líka mjög mikilvægt að við sendum skilaboð. Hvaða skilaboð? Að ríkið muni koma til móts við ykkur svo þið þurfið ekki að segja upp öllum ykkar hlutastarfsmönnum. Á meðan það er ekki skýrt að viðkomandi þurfi að vera a.m.k. í 70% vinnu til að geta fallið undir þetta fá skemmtistaðir og veitingastaðir landsins þau skilaboð að þeir verði að segja upp öllum hlutastarfsmönnum og að ekkert verði gert til að koma til móts við það fólk. Þess vegna finnst mér líka svo mikilvægt að núna komi skilaboð um að verið sé að vinna í þessu. Þetta liggur ekki almennilega fyrir og mér finnst það ekki hafa komið nógu skýrt fram. Það er ekki búið að gera þetta lögum, þessi skilyrði eru ekki endanleg og það er tilefni til að bíða a.m.k. fram á fimmtudag og sjá hvað kemur út úr þinglegri vinnslu þessa máls en ekki rjúka af stað núna og segja upp öllum hlutastarfsmönnum vegna þess að það getur vel verið að þetta nái líka utan um viðkomandi hlutastarfsmenn, a.m.k. ef hv. velferðarnefnd sinnir því starfi sem ég tel að hún muni sinna, að ná vel utan um þá hópa sem eru viðkvæmir fyrir, eru kannski í nokkrum hlutastörfum eða hafa eina 100% atvinnu og svo jafnvel 30% vinnu sem er mjög mikilvæg til að ná endum saman, sérstaklega t.d. fyrir einstæða foreldra. Í þessu samhengi fannst mér mikilvægt að árétta hópana. Við höfum talað um námsmenn og auðvitað er mjög mikilvægt að sinna þeim og passa að þó að þeir fái mögulega ekki tækifæri til að þreyta lokapróf lendi þeir ekki í bjúrókratísku skrifræðishelvíti hjá LÍN. Það heyrir kannski ekki alveg undir þennan ráðherra en ég veit til þess að missi námsmaður heila önn út vegna ástandsins - þegar ég var í námi erlendis þýddi það að ég gat kannski fengið læknisvottorð eða einhvers konar aðstoð frá LÍN eða fyrirgefningu upp á 20 einingar en ekki meira en það. Ég vil bara halda því til haga að langflestir námsmenn sem eru í námi erlendis þurfa að reiða sig á yfirdráttarheimild frá bankanum sínum og að því loknu fá þeir námslánin. Ef námslánin eru svo bara upp á 20 einingar en yfirdrátturinn 30 einingar safnast stærri skuldahali en flestir nemendur eiga kost á að standa undir þegar fram líða stundir. Þetta er kannski aðeins annars eðlis en þetta frumvarp. Heilt yfir er mjög jákvætt að ríkisstjórnin sé að bregðast við með þessum hætti, taki utan um launafólk, styðji við atvinnustig í landinu og passi upp á að fólk geti haldið áfram að vinna þótt það minnki við sig starfshlutfall. Ég velti samt fyrir mér hvers vegna ekki sé gengið lengra. Í Danmörku sjáum við t.d. að ríkisstjórnin lýsir yfir vilja til að borga allt að 80%, 75–80%, af launum launafólks. Þar af leiðandi er í boði langtum betri stuðningur en verið er að boða hér. Af þeim sökum tel ég mikilvægt að við skoðum hvað nágrannaþjóðir okkar hafa verið að gera og könnum hvort ekki sé tilefni til þess að ganga lengra í þá átt. Hvað 80% hlutfallið varðar, að viðkomandi einstaklingar geti aldrei fengið meira en 80% af heildarlaunum sínum út úr þessari leið, finnst mér það virka mjög letjandi fyrir launafólk og fyrir atvinnurekendur að fara þá leið, að hafa þessa takmörkun, sér í lagi þegar við gætum kallað það beltin en að axlaböndin séu svo 650.000 kr. hámarkið. Hvers vegna er ekki 650.000 kr. hámarkið látið duga ef það þarf endilega að vera þarna þótt vissulega hafi komið ágætisábending frá hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson um að mögulega væri það hámark líka óþarfi? Ég læt það svo sem liggja á milli hluta. Ég velti fyrir mér að þegar kemur svona sterkur rammi utan um það hvaða einstaklingar geti nýtt sér það sitjum við eftir með mjög fáa sem geta nýtt sér úrræðið. Fyrst og fremst kalla ég þó eftir því að ríkisstjórnin tali skýrt, að við þingmenn tölum skýrt þegar þetta mál hefur verið afgreitt og að séð verði til þess að allar þessar upplýsingar berist vel og rækilega, sérstaklega vegna þess að ég tel að margir í veitingabransanum og margir í ferðabransanum séu mjög uggandi, hafi byrjað uppsagnir, viti ekki hvernig þetta frumvarp muni fara og hafi ekki fengið skýr skilaboð frá stjórnvöldum um að á fimmtudaginn skuli þetta mál afgreiðast og að það gæti tekið töluverðum breytingum í millitíðinni. Af þeim sökum tel ég mikilvægt að stjórnvöld fari í upplýsingagjöf núna um þennan þátt málsins og svo í mjög ríka upplýsingagjöf um endanlega niðurstöðu af stuðningi við þetta frumvarp þegar að því kemur á fimmtudaginn. Að öðru leyti þakka ég fyrir frumvarpið og þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tel að við getum unnið úr þessu mikilvæga viðfangsefni saman.
Herra forseti. Mig langar að fara aðeins inn á það ágæta mál sem hér liggur fyrir varðandi það að hægt verði að bæta fólki með atvinnuleysisbótum ef það verður skert í starfshlutfalli. Við höfum reynslu af slíku frá því eftir hrun og það kom mjög vel út. Ég er mjög ánægð með að svona snemma skuli hafa verið gripið til þessara aðgerða. Það er brýnt að missa ekki stóran hóp af fólki út í hugsanlega varanlegt atvinnuleysi heldur gera allt sem hægt er til að mæta fólki og fyrirtækjum við þær sérstöku aðstæður sem við búum við nú um stundir. Vonandi verður það ekki til langframa. Þess vegna skiptir miklu máli að geta komið með þessar stuðningsaðgerðir úr sameiginlegum sjóði, Atvinnuleysistryggingasjóði sem við sem þjóð höfum byggt upp, launþegar, atvinnurekendur og ríkið, og að fast sé gengið fram í þeim efnum að koma í veg fyrir það að slíta ráðningarsambandi milli fólks og fyrirtækja. Svo má alltaf deila um hvort við getum gert betur. Eflaust getum við gert eitthvað betur og ég tel að hæstv. félagsmálaráðherra hafi svolítið gefið upp boltann með það að við getum haft möguleika á þeim skamma tíma sem við höfum til að greina þetta frumvarp og heyra í þeim sem hlut eiga að máli, samtökum þessa fólks og fyrirtækja sem þarna eiga hlut að máli, hvernig við gætum hugsanlega styrkt þetta mál enn frekar í meðförum velferðarnefndar. Mikið hefur verið talað um það hjá öðrum hv. þingmönnum og jafnframt hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra að menn horfi til þess þaks sem þarna er, 650.000 kr., hvort hreyfa megi við því og hvort það myndi þá hafa þau áhrif að enn síður yrði farið út í uppsagnir eða launþeginn sjálfur veldi þá leið frekar en að vera skertur í starfshlutfalli og geta ekki fengið meira en 80% af þeim launum með viðbótarframlagi úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég hef líka miklar áhyggjur af fólkinu á lægstu laununum. 80% skerðing hjá því fólki sem er á lágum launum er gífurlegt högg fyrir þann hóp og má hann ekki við því. Ég tel að það þyrfti að vera eitthvert gólf til að mæta því að fara ekki í þetta miklar skerðingar, ef fólk nýtir sér þetta úrræði, svo langt niður launaskalann. Hér hafa verið nefndar tölur í því sambandi sem voru kynntar fyrir okkur í velferðarnefnd í morgun. Mér finnst alveg rétt að við skoðum með hæstv. ráðherra hvort við getum hreyft við því. Ég tel að það sé mikil samstaða í nefndinni um að skoða hvaða möguleika við hefðum til þess og hvað það myndi kosta til viðbótar í greiðslum frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Í þessu sambandi þurfum við líka að horfa til lengri tíma, að við séum að skaðaminnka með þessum aðgerðum núna til að ekki komi upp mikið atvinnuleysi sem væri erfitt að ná niður aftur. Þess vegna þurfum við að horfa fram í tímann og þó að við séum að fara út í aðgerðir sem eiga að ná fram til 1. júlí - við vonum að þá verðum við komin á sléttari sjó - þurfum við að hugsa vel um hvort við getum styrkt þetta frumvarp enn betur til þess að við séum komin þokkalega í var gegn því að hér rjúki upp atvinnuleysi með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir viðkomandi fólk og þjóðarbúið í heild. Rætt hefur verið um það fólk sem er í hlutastörfum og hvernig hægt sé að mæta því. Ég heyri að hæstv. ráðherra er tilbúinn að skoða það betur og þá er spurning hvað það myndi þýða að fara neðar með það starfshlutfall sem þessar ráðstafanir eiga við, eins og niður í 25% starfshlutfall. Ég vil að það verði skoðað í þessu samhengi hvað það myndi þýða, hvort við grípum þá fleiri sem eru í hlutastörfum. Vissulega þurfa sumir hópar á öllu sínu að halda. Námsmenn hafa margir fjármagnað nám sitt með hlutastörfum. Það er mikið um að námsfólk utan af landi sé á höfuðborgarsvæðinu til að afla sér framhaldsmenntunar og treysti á að geta verið í tveim og jafnvel þrem hlutastörfum til að sjá sér fyrir framfærslu. Ég held að það sé mjög brýnt að við grípum líka þann hóp sem hugsanlega er þar á ferðinni. Talað hefur verið um sjálfstætt starfandi aðila, einyrkja, listamenn og aðra í skapandi greinum. Mér skilst að það sé verið að mæta þeim sem eru sjálfstætt starfandi sem getur átt við um marga sem eru í skapandi greinum, að þeir falli undir það að geta sinnt sínum hugverkum með hvaða hætti sem það er, hvort það er listsköpun eða einyrkjastarf eins og leiðsögumenn, og geti þá fengið atvinnuleysisbætur á móti þeirri vinnu sem þeir hafa innan hvers mánaðar. Áfram þarf að rýna betur í þetta. Hæstv. ráðherra kom inn á það að ekki hefði gefist mikill tími til að vinna þetta mál. Þetta þarf að ganga hratt og vel í gegn og þess vegna leggjum við í velferðarnefnd mikla áherslu á það að við rýnum þetta enn betur með hæstv. ráðherra og sjáum hvort við getum styrkt það góða úrræði sem ríkisvaldið er að fara fram með í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins til að efla og styrkja bæði fólk og fyrirtæki sem þarna eiga hlut að máli við aðstæður sem enginn sá fyrir. Ég bind miklar vonir við að okkur takist saman að leysa úr þessu og að við stöndum sérstaklega vörð um þann fjölda af láglaunafólki sem á þarna í hlut, vinnur t.d. mikið við ferðaþjónustu og hefur að stórum hluta verið grundvöllur þess að ferðaþjónustan hefur byggst svo hratt upp sem hún hefur gert undanfarin ár. Það fólk er ekki á háum launum og má ekki við því að tekjur þess skerðist um 20% eða að það missi vinnu sína varanlega. Hvorugur kosturinn er góður og við getum unnið með það áfram. Ég tek undir að við þurfum að koma upplýsingum vel til skila í framhaldi af því að þetta mál verði afgreitt frá þinginu, vonandi í þessari viku, til erlendra ríkisborgara sem eru starfandi hér á landi og hafa eflt atvinnulíf okkar mikið. Það þarf að horfa til þess hvort t.d. Fjölmenningarsetur geti ekki unnið með að upplýsa fólk um réttindi þess í framhaldi af því að þetta mál verði afgreitt og kynna fólki hvaða tækifæri eru til þess að fara inn í það úrræði sem stendur til boða. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa gengið öflugur til verks í þessu máli. Við getum vonandi haldið áfram að vinna það enn betur fyrir fólk og fyrirtæki í landinu.
Virðulegur forseti. Við ræðum breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa varðandi lækkað starfshlutfall. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að þetta frumvarp sé komið fram skömmu eftir að ríkisstjórnin sló í klárinn hvað þetta varðar. Það er auðvitað eitt og annað í frumvarpinu sem ber þess merki að hratt hefur verið unnið og á grunni sem var skilinn eftir frá 2008. Ég vil bara taka fram í byrjun að Miðflokkurinn styður að sjálfsögðu við góð og jákvæð mál eins og þetta en á sama tíma viljum við fá að benda á nokkur atriði sem við teljum skynsamlegt að verði skoðuð í nefndinni. Þar er fyrst til að taka að við viljum gjarnan að sérstaklega verði skoðað sem snýr að 650.000 kr. hámarkinu sem hefur nokkuð verið rætt hér fyrr í dag. Töluverð gagnrýni kemur fram á það í minnisblaði ASÍ sem liggur hér fyrir sem eins konar forskjal, ef svo má segja, þ.e. ekki umsögn til nefndar en ég geri ráð fyrir að þetta minnisblað hafi farið milli ASÍ og ráðuneytisins við vinnslu málsins. Það eru stórir hópar mikilvægra starfa víða í samfélaginu. Við getum horft á stóriðjurnar og tengd þjónustufyrirtæki sem eru örugglega heilt yfir í launaskala sem er svolítið yfir þessu. Við getum horft á mikilvægar stéttir eins og flugið sem er að verða fyrir miklum og mörgum höggum úr öllum áttum þessa dagana sem væru þarna ofan við þessi mörk. Ég held að alltumlykjandi í umræðunni sé núna að það sé áhættuminna að yfirskjóta en undirskjóta í aðgerðum og þá sé skynsamlegt að skoða hvort ekki sé ástæða til að hafa þetta viðmið hærra, sérstaklega í ljósi þess að frumvarpið er með sólarlagsákvæði. Það tekur til tímarammans frá 15. mars 2020 til og með 30. júní 2020, sem er rétt rúmlega 100 dagar. Á skaðanum verður bitamunur en ekki fjár, ef svo má segja, fyrir ríkissjóð hvað þetta tiltekna atriði varðar þótt allt safnist auðvitað saman. Annað atriði sem mig langaði til að nefna í dag við 1. umr. er, eins og segir í frumvarpinu, að samanlagt geti fjárhæðin aldrei orðið hærri en 80% af meðaltali heildarlauna launamanns. Þetta ákvæði er þeirrar gerðar að það verður væntanlega sérstaklega snúið við að eiga og kemur hart niður á lægstu tekjuhópunum þar sem lítið svigrúm er til að mæta tekjumissi sem þessum og vil ég þess vegna óska eftir því að þetta atriði verði skoðað í vinnu nefndarinnar. Síðan er atriði sem mér sýnist í fljótu bragði ekki vera tekið á í frumvarpinu eins og það kemur fyrir, staða fólks sem tekur á sig lækkað starfshlutfall vegna þess ástands sem nú er og þeirra aðgerða sem hér eru boðaðar en lendir síðan í varanlegu atvinnuleysi í framhaldinu. Það þarf að skoða og tryggja að réttindastaða þess fólks taki mið af þeirri stöðu sem starfsmaðurinn var í áður en til lækkaðs starfshlutfalls kemur. Það er tekið vel á því í frumvarpinu með hvaða hætti þetta er leyst komi til þrots viðkomandi atvinnurekanda en ég held að það sé mikilvægt að velferðarnefnd skoði með hvaða hætti tekið verður á þessu og það tryggt að þarna myndist ekki sérstakur hvati til að starfsmenn nýti sér ekki þá lausn sem hér er boðuð, sérstaklega í ljósi þess að það eru augljóslega efasemdir, svo ég leyfi mér að vitna í áðurnefnt minnisblað Alþýðusambands Íslands, þar sem segir, með leyfi forseta: „Að óbreyttu mun Alþýðusambandið ekki geta mælt með því við félagsmenn aðildarfélaga sinna að þeir taki á sig skerðingu á starfshlutfalli með þeirri tekjuskerðingu sem núverandi frumvarp felur í sér.“ Ég gef mér að fulltrúar ASÍ horfi til þess að lagfæringar verði gerðar í þá veru sem tillögur hafa komið fram um nú þegar og vonist til þess að Alþýðusambandið geti mælt með því við aðildarfélög sín að þessi lausn verði nýtt. Eins og þetta liggur fyrir núna eru atriði sem þarf sérstaklega að skoða og ég vil benda á það atriði að tryggt verði að launþegar og atvinnurekendur beri á sama tíma ekki skaða af því að nýta sér þessa lausn með lækkuðu starfshlutfalli og það orsaki skerðingu á réttindum gagnvart atvinnuleysisbótum ef kemur til varanlegs atvinnuleysis þó að fyrirtækið fari ekki í þrot. Fjórða atriðið mitt er að horft er til þess að starfshlutfall verði lækkað um 20–50% til að þessi lausn verði virk. Þegar ég hef í huga þær fréttir sem berast úr ranni ferðaþjónustunnar held ég að skynsamlegt sé að skoða það í velferðarnefnd á milli umræðna að hækka 50% hlutfallið upp í 75%. Ástandið er einfaldlega með þeim hætti að það eru líkur til þess að raunheimar kalli á meiri lækkun starfshlutfalls en hér er boðið upp á. Aftur ítreka ég, með það í huga að sú ákvörðun sem nú liggur fyrir í þessu frumvarpi tekur til rétt rúmlega 100 daga að hámarki, að stjórnvöld hafa tíma til að aðlaga þá ákvörðun ef raunin verður sú að ekki sé þörf á að hækka þetta hlutfall úr 50% í 75%. Í fimmta lagi langar mig að halda því til haga að vel verði hugað að stöðu einyrkja og annarra sjálfstætt starfandi í hvaða atvinnugrein svo sem það kann að vera, þó sérstaklega þeirra sem tengjast ferðaþjónustunni með einum eða öðrum hætti. Öllum er ljóst að þau áhrif sem eru að verða af þessu tímabundna hruni í ferðaþjónustunni skvettast yfir á flestalla aðra geira, því miður. Hvað heimilin varðar og launamenn sem þetta frumvarp tekur á og síðan vinnuveitendur hvað það varðar að vernda vinnuréttarsamband milli vinnuveitenda og launþega held ég að rétt sé að hafa í huga og ég fagna því sérstaklega hversu snöggir til þrír stærstu viðskiptabankarnir - afsakið að ég tiltaki ekki aðra sem hafa gefið sambærilegar yfirlýsingar eða lífeyrissjóði ef slíkar yfirlýsingar hafa komið fram - mér sýnist að þrír stærstu viðskiptabankarnir hafi strax stigið inn og boðið viðskiptavinum sínum upp á greiðslufrest á til að mynda húsnæðislánum. Það mun auðvitað skipta mjög miklu máli þegar ráðstöfunartekjur heimila eru skoðaðar í því samhengi sem nú blasir við. Það hefur ekki áhrif á þá sem eru til að mynda á leigumarkaði og ekki heldur þá sem eru með húseignir sínar fjármagnaðar hjá aðilum sem kunna að ákveða að taka ekki þátt í þessari aðgerð. Ég hvet þær lánastofnanir eða lífeyrissjóði sem ekki hafa hoppað á þennan vagn til að gera það hið fyrsta. Í öllum þeim aðgerðum sem eru fyrir framan okkur er áhættuminna að yfirskjóta í aðgerðunum en undirskjóta. Ég hvet hv. velferðarnefnd til að handleika þetta mál þannig að frekar verði horft til þess að bæta í viðbrögðin en að draga úr þeim, hafa þetta eins einfalt og nokkur kostur er því að flækjustigið er nóg fyrir. Það mun styðja við það að fyrirtæki og heimili geti varið orkunni í það sem skiptir máli, annars vegar hvað varðar að verja fyrirtækin og ráðningarsambandið við þá starfsmenn sem nýta sér þetta úrræði og hins vegar að heimilin með fyrirvinnu sem er að nýta sér þetta úrræði hafi eins mikinn fyrirsjáanleika og kostur er í sínu umhverfi í gegnum það tímabil sem þetta ástand varir. Þetta er það sem ég vildi segja hér við 1. umr. Til að súmmera þetta upp er það það að nefndin skoði 650.000 kr. hámarkið, að nefndin skoði að víkja frá viðmiðum um 80% af heildarlaunum, að skoðað verði sérstaklega að tryggja að þeir sem nýta sér lækkað starfshlutfall skaðist ekki hvað réttindin varðar ef síðan kemur til varanlegs atvinnuleysis þó að fyrirtæki fari ekki í þrot, að skoðað verði að í stað þess að lækkunarhlutfallið verði 20–50% verði það 20–75% og síðan að gæta sérstaklega að einyrkjum og þeim sem eru sjálfstætt starfandi á markaði. Ég ætla að láta þessu lokið að sinni og bíð spenntur eftir að sjá breytingartillögur frá hv. velferðarnefnd.
Virðulegur forseti. Ég kem bara upp í lokin til að þakka fyrir umræðuna sem mér hefur fundist afar málefnaleg. Góðar ábendingar hafa borist við málið frá fulltrúum allra þingflokka, bæði með ræðum og svo andsvörum við mína ræðu í upphafi. Ég legg áherslu á gott og mikilvægt samstarf við velferðarnefnd í málinu. Það er gríðarlega mikilvægt að við vinnum málið hratt og vel vegna þess að við viljum að þetta geti nýst fyrirtækjum á næstu dögum og vikum í þeim þrengingum sem fram undan eru. Ég ítreka aftur að þær athugasemdir sem komu fram í umræðunni voru gagnlegar og góðar og ég vonast til þess að nefndin vinni málið hratt og vel.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að sýna merki þess að vera sýktir. Frumvarpið byggir á yfirlýsingu ríkisstjórnar Íslands, Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins sem undirrituð var 5. mars sl. um samfélagslega nauðsyn þess að hægja á útbreiðslu veirunnar Covid-19. Það góða við þetta mál er að við höfðum viku til að vinna það en ekki bara einn og hálfan sólarhring. Það var áskilið í yfirlýsingunni sem undirrituð var 5. mars að þetta frumvarp skyldi koma fram og var það lagt fram föstudaginn 13. mars. Í yfirlýsingunni kom fram að markmið sóttvarna væri að hægja á útbreiðslu veirunnar, vernda viðkvæma hópa fyrir smiti og draga úr álagi á heilbrigðiskerfið og innviði samfélagsins á meðan veiran gengur yfir. Sóttkví er mikilvægt úrræði í þessu skyni og þess vegna hefur því verið beint til almennings að hann virði fyrirmæli heilbrigðisyfirvalda um að dvelja í sóttkví fái fólk slík fyrirmæli. Ákvörðun um sóttkví er tekin með hagsmuni heildarinnar í huga og því mikilvægt að einstaklingar geti fylgt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda um að fara í sóttkví án þess að hafa áhyggjur af afkomu sinni. Frumvarpinu er fyrst og fremst ætlað að koma til móts við atvinnurekendur sem greiða launamönnum laun á meðan þeir sæta sóttkví samkvæmt beinum fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að árétta þetta sérstaklega vegna þess að yfirlýsingin sem undirrituð var á milli atvinnulífs, verkalýðsfélaga og ríkisstjórnarinnar fól það í sér að Samtök atvinnulífsins beina þeim tilmælum til félagsmanna sinna að greiða einstaklingum sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda full laun en að atvinnurekandinn geti síðan sótt greiðslur til ríkisins upp að ákveðinni upphæð. Ljóst þykir að áhrif veirunnar á vinnumarkaðinn kunna að verða slík að einhverjum atvinnurekendum geti reynst ómögulegt að greiða laun starfsmanna vegna tekjufalls. Frumvarpinu er því jafnframt ætlað að koma til móts við þá launamenn sem verða fyrir tekjufalli þar sem þeir fá ekki greidd laun frá atvinnurekanda á meðan þeir sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda. Það er einfaldlega gert vegna þess að þetta eru bara tilmæli af hálfu Samtaka atvinnulífsins til félagsmanna sinna en þarna eru ákvæði um að einstaklingarnir geti líka sótt í þessar greiðslur. Það á þó að heyra til undantekningartilfella. Þá er frumvarpinu ætlað að koma til móts við sjálfstætt starfandi einstaklinga sem verða fyrir tekjutapi þegar þeir sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda. Í þessum tilteknu tilvikum verður því unnt að sækja um greiðslur úr ríkissjóði enda séu tiltekin skilyrði uppfyllt. Vinnumálastofnun mun annast afgreiðslu þessara umsókna. Gert er ráð fyrir að hámarksgreiðsla verði sú sama, miðað við heilan almanaksmánuð, og hámarksábyrgð Ábyrgðasjóðs launa á kröfum launamanna, þ.e. 633.000 kr., sem þýðir þá að hámarki 21.000 kr. fyrir hvern dag sem launamaður sætir sóttkví. Frumvarpið tekur til atvinnurekenda og einstaklinga á almennum vinnumarkaði þar sem ríki og sveitarfélög hafa lýst því yfir að starfsmenn þeirra fái greidd laun komi til þess að þeir sæti sóttkví. Þetta á bara við um almenna vinnumarkaðinn. Gert er ráð fyrir að tímabilið sem um ræðir miðist við 1. febrúar sl. en heilbrigðisyfirvöld gáfu fyrstu fyrirmælin um sóttkví í byrjun febrúar. Mikil óvissa ríkir þó um þróun þessa faraldurs og ómögulegt er að segja til um hversu lengi þurfi að grípa til sértækra aðgerða vegna hans. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að tímabilinu ljúki 30. apríl nk. Það yrði þá sjálfstæð ákvörðun ef tekin yrði ákvörðun um að framlengja það eftir þann tíma. Virðulegi forseti. Ljóst er að sú staða sem upp er komin er algjörlega fordæmalaus og nauðsynlegt að bregðast hratt og örugglega við til að tryggja grunnstoðir samfélagsins. Er þetta frumvarp liður í því. Ég hvet nefndina til að fara vel ofan í frumvarpið sem var unnið í góðu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins enda byggir það á yfirlýsingu þeirra og ríkisstjórnarinnar. Þó vil ég segja að síðan frumvarpið kom fram höfum við verið í samtali við sóttvarnalækni um afmarkað ákvæði frumvarpsins sem lýtur að því að gert er ráð fyrir að frumvarpið virkist með þeim hætti að sóttvarnalæknir sendir viðkomandi einstaklingi skilaboð um að hann þurfi að fara í sóttkví. Við vinnslu frumvarpsins var litið svo á að þegar börn yrðu sett í sóttkví væru foreldrarnir sjálfkrafa þar innifaldir en það á ekki við þannig að það er eitt af því sem nefndin þarf að skoða í samstarfi við ráðuneytið, hvort heldur breytt yrði hinni praktísku framkvæmd sem er hjá sóttvarnalækni, sem ekki er komin lending í, eða að bæta við lagaákvæði einhverju um að þegar börn eru sett í sóttkví sé litið svo á að a.m.k. annað foreldrið sé þar með. Eðli máls samkvæmt geta börn á leikskólaaldri sem skikkuð eru í sóttkví af heilbrigðisyfirvöldum ekki verið ein heima án foreldra sinna. Ég legg áherslu á að frumvarpið verði samþykkt á Alþingi sem allra fyrst í ljósi þess hve aðkallandi það er. Ég er reiðubúinn að leggja mitt af mörkum þannig að það takist og ég óska eftir, hér eftir sem hingað til í málum sem að þessu lúta, góðri samvinnu við hv. velferðarnefnd og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til þeirrar ágætu nefndar.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina yfir þetta frumvarp, um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví. Ég er með tvær spurningar. Hæstv. ráðherra kom inn á annað atriðið, þ.e. hvort við þurfum ekki að taka tillit til foreldra skólabarna í ljósi aðstæðna varðandi samkomubann. Við höfum fengið ábendingar um það nú þegar í hv. velferðarnefnd. Hæstv. ráðherra fór yfir þetta með skólabörn og þá ákváðum við einhvern aldursramma þar, en það er annar hópur sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um og hann varðar börn við sérstakar aðstæður, börn með fötlun, börn sem glíma við sjúkdóma og erfiðleika sem eru í skólakerfinu en þurfa sólarhringsumönnun. Þessi börn fá núna skerta þjónustu hvar sem er í kerfinu, hvort sem er í skólakerfinu eða annars staðar vegna samkomubanns. Þurfum við ekki að tryggja þau líka?
Virðulegi forseti. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt. Kjarninn í þessu frumvarpi snýr að því að þegar sóttvarnalæknir tekur ákvörðun um að skikka einstaklinga í sóttkví fái þeir í rauninni bara tilskipun um að þeir skuli halda sig inni næstu 14 daga. Það er það sem þarf til að virkja þetta frumvarp og er hluti af yfirlýsingu þar sem atvinnulífið, verkalýðsfélagið fyrir hönd launamanna og ríkið ná saman um að það skuli vera með þeim hætti. Það er kjarninn í þessu frumvarpi og allt sem lýtur að stuðningi við aðra hópa getur ekki að mínu viti farið inn í þetta frumvarp vegna þess að við erum að einskorða okkur við það þegar sóttvarnalæknir fyrirskipar sóttkví. Hins vegar verða fjölmargir aðilar fyrir þjónustuskerðingu vegna þessara aðstæðna og þegar við setjum á ákveðið samkomubann breytist auðvitað skólastarf og annað. Þá eru fjölmargar áskoranir sem hefur verið bent á, til að mynda af foreldrum fatlaðra barna. Við höfum átt samtöl, m.a. við Þroskahjálp, um þær. Samkomubann réttlætir ekki að við sem samfélag hættum að sinna lögboðinni þjónustu, hvort sem er ríki eða sveitarfélög, á öðrum sviðum. Það er ekki ákvörðun sóttvarnalæknis eða ákvörðun almannavarna að skerða þá þjónustu. Hins vegar er það verkefni okkar, bæði ríkis og sveitarfélaga, að tryggja að sú þjónusta sé veitt áfram vegna þess að ef hér verður eitt allsherjarsamkomubann og tugir þúsunda skólabarna geta ekki mætt í skólann getur ríkið ekki [[Forseti hringir.]]greitt öllum þeim foreldrum laun. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem það teymi sem var sett af stað í dag verður að fara í gegnum núna. Ætlunin er að það rýni hvernig við getum áfram veitt þá nauðsynlegu þjónustu sem þarf að veita. Við getum ekki á þessu stigi viðurkennt það sem samfélag að við getum ekki veitt þessa nauðsynlegu þjónustu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég misskildi greinilega eitthvað umræðu hans um laun til foreldra barna sem nú þurfa að fara heim. Ég misskildi ræðu hæstv. ráðherra og hélt að ráðherra væri að segja að það væri rétt að nefndin skoðaði hvort foreldrar barna sem núna þurfa að fara heim ættu líka að fá greiðslur vegna þess að sóttvarnalæknir fyrirskipar þetta samkomubann að einhverju leyti. Þess vegna verður þessi mikla takmörkun á skólahaldi í landinu. Er það þá rétt skilið að hæstv. ráðherra líti svo á að það sé ekki rétt að lögin taki til foreldra barna sem þurfa að fara heim út af samgöngubanni? Hvað með foreldra barna sem þurfa að fara í sóttkví ef barn þarf að fara í sóttkví af því að það hefur verið á einhverju heimili þar sem einhver hefur verið veikur eða eitthvað slíkt? Eru það þeir foreldrar eingöngu af því að barnið þarf af heilsufarsástæðum að vera í sóttkví? Er það þess vegna sem annað foreldrið fær þá leyfi til tímabundinnar greiðslu eða vinnuveitandinn?
Virðulegur forseti. Já, þegar barn er skikkað til að fara í sóttkví af sóttvarnalækni eru það tilmæli til þess einstaklings að hann eigi að halda sig inni í 14 daga, tilmæli sem hann má ekki brjóta vegna þess að honum er skipað að halda sig inni. Við þær kringumstæður þarf að vera skýrt að foreldri viðkomandi barns geti verið með því í sóttkví. Þegar um samkomubann er að ræða ber okkur sem samfélagi, þeim tveimur stjórnsýslustigum sem eru í landinu, annars vegar ríki og hins vegar sveitarfélögum, að halda úti nauðsynlegri og lögbundinni þjónustu. Við sjáum að skólarnir eru að fara af stað í dag og við erum að fá fréttir af því að það sé með misjöfnum hætti - en það er lögboðin þjónusta. Menn eru að laga sig að þeim breyttu aðstæðum sem samkomubannið felur í sér. Félagsþjónustan og stuðningur við viðkvæma hópa þarf að fara í gegnum nákvæmlega sömu vinnu og skólakerfið er að gera og það er það sem við, félagsmálaráðuneytið, sveitarstjórnarráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga, sameinuðumst um í samstarfi við almannavarnir í morgun að tryggja, þ.e. hvernig við ætlum við þær aðstæður sem samkomubannið er að tryggja lögboðna þjónustu. Þetta frumvarp hér lýtur einvörðungu að því að tryggja greiðslur til þeirra sem ekki geta sinnt vinnu sinni vegna þess að þeir hafi verið skikkaðir í sóttkví af sóttvarnalækni og heilbrigðisyfirvöldum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég held að óhætt sé að lýsa hér yfir að ég styð framgang þessa máls og vona að við náum að klára það fljótt og vel í hv. nefnd. Ég mun ekki fara í aðra ræðu nema ég neyðist til, þ.e. ekki aðra en andsvörin. Ég tel að hér sé á ferðinni mjög gott mál en mig langar engu að síður að spyrja hæstv. ráðherra fyrst hvort lögin miði við einhver takmörk á því hversu oft einhver tiltekinn einstaklingur geti farið í sóttkví eða hvort liggja þurfi til grundvallar ný tilmæli frá sóttvarnalækni í hvert skipti. Þetta getur skipt máli vegna þess að á þriggja, fjögurra mánaða tímabili kunna auðveldlega að koma upp þær aðstæður ítrekað að tilteknir einstaklingar geti lent í sóttkví oftar en einu sinni. Þá er mikilvægt að tekin séu af öll tvímæli um að menn geti verið oftar en einu sinni í sóttkví. Hitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um varðar það sem kemur fram í frumvarpinu að tekin séu af tvímæli um að það verði að vera tilmæli frá sóttvarnalækni um sóttkvína. Hvernig verður það ákveðið ef einhver veikist í sóttkvínni hvort viðkomandi eigi að fara yfir á veikindaleyfi versus ekki? Það kann að vera vandkvæðum bundið til að mynda að elta fólk sem er í sóttkví heim [[Forseti hringir.]]til að ganga úr skugga um veikindi þess.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ef hv. þingmaður er til að mynda settur í sóttkví fær hann tilmæli frá sóttvarnalækni sem er í rauninni tilskipun um að hann eigi að halda sig inn í X fjölda daga eða lifa eftir þeim tilmælum sem sóttkvíin felur í sér sem í þessu tilfelli eru 14 dagar. Ef sóttvarnalæknir tæki upp á því að gera breytingar á starfi sínu á vísindalegum grunni og senda fólk í 20 daga sóttkví gilda 20 dagar. Ef hv. þingmaður fer í sóttkví í 14 daga, mætir síðan og hittir smitaðan einstakling og er settur aftur í sóttkví eru það önnur tilmæli og þá gildir það. Það sem við erum að segja er að þær ákvarðanir sem sóttvarnalæknir tekur varðandi einstaklinga eru þær sem gilda. Ef viðkomandi veikist síðan í sóttkví af einhverju öðru en Covid-19, fær bara ælupest, myndi maður líta svo á að hann væri samt sem áður í sóttkví. Kannski þyrfti að skerpa á því í greinargerð eða nefndaráliti. Það væri að æra óstöðugan að ætla að breyta því innan þessara 14 daga. Sá sem er í sóttkví á að tilkynna ef hann verður veikur. Ef viðkomandi einstaklingur greinist hins vegar með Covid á þessu 14 daga tímabili færist hann yfir á veikindagreiðslur vegna þess að þá koma önnur tilmæli frá sóttvarnalækni, viðkomandi einstaklingur hættir að vera í sóttkví og er settur í einangrun. Það er önnur sjálfstæð ákvörðun sóttvarnalæknis og sá sem er settur í einangrun er veikur og nýtur réttinda sem veikur einstaklingur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr og greinargóð svör. Eins og hæstv. ráðherra er kunnugt um nefndi sá sem hér stendur nákvæmlega þetta sama mál fyrir þingnefnd en ég tel mikilvægt að það fari inn í þingtíðindin að þetta sé skilningurinn. Til þess er kallað eftir þessu svari frá hæstv. ráðherra og ég þakka fyrir það. Varðandi það síðara getum við sagt að ákvæði 9. og 10. gr. ættu að duga til að halda utan um þetta. Miðað við það sem ráðherra hefur sagt ætti einmitt það að hnykkja á þessu atriði í nefndaráliti að duga sem lögskýring til að réttindi þeirra sem eru annars vegar svo óheppnir að lenda í sóttkví en hins vegar svo mikilvægir í samfélaginu að taka þátt í því verkefni að sæta sóttkvínni séu algjörlega á hreinu og að ekkert fari á milli mála til að hafa þetta eins einfalt og kostur er.
Ég tek undir með hv. þingmanni, ég held að það væri bara gott að skerpa á þessu í nefndaráliti eða eitthvað slíkt vegna þess að ég hef skilið þetta með þessum hætti. Það má lesa það út úr frumvarpinu en það má líka lesa það eins og hv. þingmaður nefnir. Ef einstaklingur fer tvisvar í sóttkví held ég að best sé að vísa í það sem kemur fram í 8. gr. þar sem talað er um upphæðina, 633.000 kr., sem miðist við almanaksmánuð. Þar erum við að segja að það sé grunnurinn. Á mánaðargrunni eru það 633.000 kr., þ.e. 21.100 kr. á dag. Hver svo sem ákvörðun sóttvarnalæknis er eru það tilmælin sem unnið er út frá og þess vegna er ramminn miðaður við mánaðargrunn en ekki eingöngu við þessa 14 daga. Þetta voru mjög góðar ábendingar frá hv. þingmanni.
Herra forseti. Þetta eru óvenjulegir tímar, þingmál koma hérna inn og hafa ekki farið í gegnum samráðsferli. Það er verið að vinna samráð bæði í meðförum og til hliðar við alla vinnu. Nú hefur hv. velferðarnefnd þjófstartað með vinnu sinni við þetta mál líkt og það mál sem var verið að ræða hér áðan. Þetta mál er ekki komið til hv. velferðarnefndar en velferðarnefnd er engu að síður farin að taka inn gesti út af því. Það virðist vera alveg skýrt hjá þeim fulltrúum sem komu fyrir nefndina, þ.e. Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins, að þau telja nauðsynlegt að grípa einhvern veginn foreldra þeirra skólabarna sem nú búa við skerta skólagöngu. Í einhverjum hverfum er reynt að láta þau mæta annan hvern dag, hluta úr degi o.s.frv. Auðvitað geta sumir krakkar auðveldlega verið einir heima en yngri börnin eiga erfiðara með það og þessir aðilar sendu tillögu til nefndarinnar um breytingu á þessu, um að jafnframt þurfi að grípa þá sem núna búa við þetta samkomubann sem voru tilmæli frá sóttvarnalækni. Ég kom aðeins inn á þetta í andsvari við hæstv. ráðherra en við náðum ekki alveg að klára þetta. Það kom fram varðandi samkomubannið og það skerta skólastarf sem væri uppi núna að þetta frumvarp ætti ekki við það. Við erum með tilvik eins og við sjáum í dag frá Háteigsskóla þar sem heill skóli virðist vera kominn í sóttkví og þá veltir maður fyrir sér hvort einhverjar aðrar reglur gildi með börnin sem þar eru í sóttkví en barn sem er einstakt í sóttkví. Þurfum við einhvern veginn að reyna að vinna þetta eða erum við með þessu að bæta inn foreldrum barna sem sæta sóttkví? Erum við þar með búin að opna algjörlega á að nánast allt samfélagið falli undir þetta? Hvar ætlum við að draga mörkin? Ég átta mig á að það er óskaplega erfitt að reyna að bregðast við. Það er mjög erfitt fyrir hæstv. ráðherra að reyna að skapa svona frumvarp þar sem við stöndum hér í pontu en engu að síður er ponta Alþingis sá staður þar sem allt er fært til bókar. Þess vegna þarf maður að orða hér þær áhyggjuraddir sem heyrast og ekki síður áhyggjuraddir þeirra foreldra sem eiga börn sem eru með einhvers konar skerta getu. Við erum að tala um börn með fötlun sem þurfa vegna samkomubanns núna að fá umönnun utan skólakerfisins, þ.e. heima hjá sér, vegna þess að búið er að setja skóla í sóttkví eða vegna samkomubanns. Samkomubannið kemur auðvitað að tilstuðlan sóttvarnalæknis þó að það sé hæstv. heilbrigðisráðherra sem lýsir yfir samkomubanni. Þetta eru þau verkefni sem bíða hv. velferðarnefndar á næstu sólarhringum. Ég vildi bara koma hingað upp til að hafa orð á þessu. Ég ætlast ekki til þess að hæstv. ráðherra svari þessu hér og nú. Auðvitað verður haldið áfram að vinna þetta og ráðuneytið og hæstv. ráðherra munu koma aftur fyrir nefndina á morgun til að fara yfir málið. Við þurfum einhvern veginn að leita leiða til að grípa þessar fjölskyldur og þessi börn, sérstaklega þau börn sem eru í hvað viðkvæmastri stöðu.
Líkt og í fyrra máli vil ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram um þetta mál og ræðu hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, formanns velferðarnefndar. Þetta er snúið mál. Við höfum verið að vinna með það í þessu frumvarpi þegar sóttvarnalæknir tekur ákvörðun um að setja einstaklinga í sóttkví. Vegna samkomubanns eru að verða miklar skerðingar á samfélaginu. Vegna þessa samkomubann verður áskorun fyrir menntakerfið og félagsþjónustuna að sinna lögboðnum verkefnum. Þess vegna ríður á að sveitarfélögunum takist að byggja upp í þessari viku og næstu skólastarf sem tryggi það að börn geti mætt í skólana að sem mestu leyti. Síðan er breytilegt á milli sveitarfélaga hvernig það tekst en það er ekki ákvörðun sóttvarnalæknis að þessi börn mæti ekki í skóla eða leikskóla. Það er ákvörðun sóttvarnalæknis að það eigi að takmarka með hvaða hætti skólahald fer fram. Það verður áskorun fyrir okkur hér og fyrir sveitarfélögin að halda þessu starfi úti. Það verður líka áskorun gagnvart börnum með fatlanir og öðrum að halda úti lögboðinni þjónustu. Við tökum einmitt höndum saman núna við sveitarfélögin, bæði menntamálaráðherra um helgina og svo við núna, félagsmálaráðuneytið, við Samband íslenskra sveitarfélaga vegna þess að við ætlum ekki að gefa út þá línu á þessu stigi að lögboðinni þjónustu verði hætt, að lögboðinni þjónustu, hvort sem er menntun eða þjónusta við fatlað fólk eða aðra einstaklinga, verði hætt og að ríkið ætli að viðurkenna að við náum ekki að halda úti þessari lögboðnu þjónustu. Við ætlum frekar að reyna að taka höndum saman næstu daga og vikur til að tryggja að við getum veitt lögboðna þjónustu þrátt fyrir þær takmarkanir sem eru að verða á íslensku samfélagi. Þess vegna segi ég að við eigum ekki á þessu stigi að segja að við ætlum að gefast upp fyrir því og borga öllum foreldrum fyrir að vera með börnin sín heima, sama hvort þau eru með einhverjar sérþarfir eða bara börn í skóla. Við ætlum frekar að reyna að styðja við sveitarfélögin svo þau nái að sinna þessari lögboðnu þjónustu. Þetta getur samt allt saman breyst, þetta getur breyst á einum sólarhring, þetta getur breyst á einni viku þannig að við þurfum að vera með þetta góða samtal í gangi á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins og ekki hvað síst á milli ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin hafa ákveðinni lögboðinni þjónustu að gegna, ríki hefur ákveðinni lögboðinni þjónustu að gegna og við þessar fordæmalausu aðstæður verðum við einfaldlega að fella niður múrana þarna á milli og vinna sameiginlega að því að veita þá þjónustu sem samfélagið þarf á að halda. Allar ábendingarnar og vangavelturnar sem hv. þingmaður var með í ræðunni voru mjög góðar. Maður er sjálfur stundum svolítið ringlaður á því hvernig eigi að nálgast málið og ég held að við séum það öll. Síðan vil ég bara segja að ég vænti góðs samstarfs við velferðarnefnd í því að vinna þetta mál áfram og hvet nefndina til að vinna það líka í góðu samstarfi við sóttvarnalækni og heilbrigðisyfirvöld vegna þess að það sem í rauninni virkjar ákvæði frumvarpsins eru ákvarðanir sóttvarnalæknis hverju sinni. Eins og ég segi þakka ég fyrir þessa umræðu og vænti góðs samstarfs við velferðarnefnd og hv. þingmann.