Borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 155, um fullgildingu alþjóðasamnings um orkumál, frá Jóni Þór Ólafssyni.
Að loknum umræðum um 2.–4. dagskrármál verður gert stutt fundarhlé fyrir þingflokka til að undirbúa atkvæðagreiðslur en að loknum atkvæðagreiðslum um þau mál verður settur nýr fundur og málin tekin til 3. umr. og afgreiðslu ef leyft verður. Síðan verður á þeim fundi haldið áfram með þau mál sem eru aftar á dagskrá fyrri fundar í dag.
Til svara eru: Ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og dómsmálaráðherra.
Forseti. Mig langar að ræða aðeins við hæstv. ráðherra um iðnaðarhamp en orðið iðnaðarhampur er heiti yfir þá tegund kannabisstofnsins sem er notaður til iðnaðar, cannabis sativa, sem hefur mjög lágt gildi virka efnisins tetrahydrocannabinol sem er betur þekkt sem THC og getur því ekki verið notað sem vímugjafi. Vímuefnin eru unnin úr plöntunni cannabis indica en hún er ekki til umræðu hér. Hægt er að fá leyfi á Íslandi til að rækta iðnaðarhamp og nýta nánast alla afurðina nema blómin. Þau innihalda virka efnið cannabidiol, CBD, sem er hættulaust og veldur ekki vímu en hefur reynst fólki ótrúlega vel sem lyf og fæðubótarefni. Iðnaðarhampur þarfnast hvorki skordýraeiturs né illgresiseyðis og er einungis þrjá til fjóra mánuði að ná þeim þroska sem þarf til að fella hann og nýta í afurðir. Iðnaðarhampur er nýttur á ótrúlega marga ólíka vegu og hátt í 25.000 mismunandi vöruflokkar eru framleiddir úr honum. Fyrstu Levi's-gallabuxurnar voru saumaðir úr striga sem var ofinn úr hampi og markaðssettar fyrir gullgrafara vegna þess hversu endingargóðar þær voru. Bílaframleiðendur í dag eru farnir að nota hamp við framleiðslu á innra og ytra byrði bifreiða, nú síðast Porsche. Tilraunir með að framleiða lífdísil úr hampi lofa góðu. Tilraunaræktun á Íslandi á cannabis sativa lofar góðu. Ræktun iðnaðarhamps og nýting hans hefur jákvæð áhrif á loftslagsmál. Fáar ef nokkrar plöntur sem eru hæfar til ræktunar binda koltvísýring jafn hratt og flestar vörur úr iðnaðarhampi koma í stað annarra mengandi valkosta, hamptrefjaplötur í stað koltrefja og hampsteypa í stað steinsteypu. Hampsteypa andar meira að segja og myndast því ekki mygla í húsum sem eru byggð úr hampsteypu. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sjái tækifæri í að skoða nánar hvernig Íslendingar geta tileinkað sér iðnaðarhamp og hugsanlega myndað sér sérstöðu í vinnslu, meðhöndlun og túlkun á því hráefni. Telur ráðherra tilefni til að skoða laga- og reglugerðarumhverfi með það að markmiði að fjarlægja hindranir og skapa hvata til að fara að rækta iðnaðarhamp í meira magni á Íslandi og framleiða vörur úr þeirri afurð?
Herra forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og fræðsluna. Líkt og hv. þingmaður fór skýrt yfir skiptir auðvitað máli að halda því til haga að hampur sem slíkur er ekki eiturlyf. Það er munur á hampræktun til iðnaðarnota og kannabisræktun til lyfjagerðar og vímuáhrifa. Hampiðjan heiti bara Hampiðjan því að þar er notaður hampur til að gera reipi og eins og hv. þingmaður kom inn á nota t.d. Benz og BMW þegar iðnaðarhamp í einangrun í bíla sína með góðum árangri. Hv. þingmaður spyr hvort ég sé opin fyrir því að skoða laga- og regluverk utan um þetta, framleiðslu og tækifæri, og ég er að sjálfsögðu mjög opin fyrir því. Ég viðurkenni fúslega að ég þekki ekki laga- og regluverkið þannig að ég geti staðið hér og svarað því hvort það kalli á sérstaka endurskoðun og hvar þá helst en er opin fyrir því að kanna hvort svo sé, bæði svara ég því sem iðnaðarráðherra og ekki síður sem nýsköpunarráðherra. Ef opnað er á frekari tækifæri fyrir einhvers konar framleiðslu eða öðru er ég opin fyrir því. Í dag er t.d. verið að gera tilraunir í Berufirði þar sem bændur þar reyna fyrir sér í ræktun á iðnaðarhampi í þeim tilgangi að athuga hvort hægt sé að framleiða trefjaplöntur úr heimaræktuðum hampi sem hráefni í gjafavöru og leikföng sem þeir framleiða. Hampur án THC er því eitthvað sem ég er opin fyrir að skoða og hvort við getum með einhverjum hætti lagað regluverkið þannig að það auðveldi framleiðslu eða annað sem einstaklingum hér á landi dettur í hug að búa til verðmæti úr eða finna leiðir til að skapa frekari verðmæti eða störf. Ég er að sjálfsögðu opin fyrir því að gera það sem ég get til að auðvelda það með því að regluverkið sé jákvætt.
Forseti. Það er frábært að heyra og ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir jákvæð svör, enda held ég að það sé mikið af tækifærum í því að leggja meiri áherslu á ræktun þessarar plöntu hér á landi. Ég myndi vilja hvetja hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra til að setja á fót einhvers konar samstarf milli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, heilbrigðisráðherra og nýsköpunarráðherra til að aflétta þeim hindrunum sem eru í vegi þannig að hægt sé að hefja framleiðslu iðnaðarhamps og virðisaukandi vinnslu á honum. Slíkt samstarf er mikilvægt og mér skilst að núna sé laga- og reglugerðaumhverfið á mjög gráu svæði þegar kemur að þeim málaflokki öllum og hann fellur undir nokkur ráðuneyti. Úr fræjum hamps er unnin olía sem er notuð í lækningaskyni víðs vegar um heim og sem íblöndunarefni í málningu og snyrtivörur. Olían er notað til matargerðar, sem fæðubótarefni í matvælum og í hampmjólk, þurrkuð og mulin fræ þykja ágæt til baksturs og sem dýra- og fuglafóður en það eru hindranir hér á landi þegar kemur að því að nota CBD innvortis, þ.e. til lækninga [[Forseti hringir.]]og sem fæðubótarefni. Það væri gott ef þetta væri allt saman skoðað á heildstæðan hátt því að eins og ég minntist á áðan er ekkert vímuefni í CBD eða iðnaðarhampi.
Herra forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Ég tek það að sjálfsögðu til mín og er tilbúin að skoða hvað hægt er að gera og horfa á það heildstætt. Sömuleiðis þyrfti þá að skoða það með Bændasamtökunum og fleiri þeim hagsmunaaðilum í iðnaði sem hafa með málið að gera og líta til annarra ríkja og læra af reynslu þeirra áður en það væri tekið lengra. Hampur sem slíkur inniheldur ekkert THC. Í Bandaríkjunum til að mynda er miðað við það að ef THC er undir 0,3 er plantan lögleg og í Evrópu er miðað við 0,2. Ég ætla svo sem ekki að fullyrða hvort það hafi einhver áhrif á regluverkið eða þá þröskulda eða hindranir sem eru í dag, þ.e. tengingin við það sem gefur vímu. Fordómar eða skoðanir sem fólk kann að hafa á vímuefninu eiga ekki að vera hindranir í annarri notkun sem hefur ekkert með það að gera. Það skiptir máli og ég tek það til mín að skoða þetta heildrænt og kanna hvort eitthvað er hægt að gera betur en nú er gert.
Herra forseti. Í síðustu viku afgreiddi þingið hér á handahlaupum og á óásættanlegum hraða tvö mál sem stjórnvöld vildu keyra í gegn. Þeim hafði þá nýlega borist til eyrna að yrðu þau ekki afgreidd væri hætta á að Ísland lenti á svokölluðum gráum lista alþjóðaframkvæmdahópsins FATF vegna þess að við fullnægðum ekki nauðsynlegum skilyrðum varðandi aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Gott og vel. Þingið studdi við þessar aðgerðir þrátt fyrir athugasemdir um aðdragandann og framkvæmdina og slugs stjórnvalda. Nú berast hins vegar fréttir af því að ekki sé nóg að gert, enn sé vilji fyrir því að Ísland fari á þennan gráa lista með skelfilegum afleiðingum fyrir íslensk fyrirtæki, orðspor Íslands og almennt fyrir íslensk heimili. Það eru ekki vinir okkar í Evrópusambandinu sem vilja stilla okkur svona upp heldur sérstakir vinir Sjálfstæðisflokksins úr röðum Bandaríkjamanna og Breta sem vilja þannig gera Ísland að fordæmi. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi vitneskju um þá atburðarás, hvort hún hafi haft vitneskju um þetta áður en fréttir bárust af þessu í morgun, og ef svo er hvort hún hafi upplýst samstarfsflokkana, ég veit að þingið var ekki upplýst. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra komi af fjöllum og sé jafnvel þeirrar skoðunar að rangt sé farið með. Við höfum ekki mikinn tíma til að bregðast við þessu máli. Ef við förum á þennan gráa lista, ef Bretland og Bandaríkin eiga forgöngu um að Ísland sé sett á þennan gráa lista, þrátt fyrir að Evrópusambandið styðji okkur, þá erum við komin í flokk með löndum á borð við Íran, Pakistan, Afganistan, Jemen, Írak og Úganda af því að nokkrir vinir okkar vilja gera úr okkur fordæmi. Ég hef áhuga á að vita hvort ráðherra hafði vitneskju um þetta eða hver vitneskja hennar um stöðu mála er.
Herra forseti. Það er í fyrsta lagi þannig að ákvörðun um það hvort við verðum sett á þennan svokallaða gráa lista eða ekki hefur ekki verið tekin. Sú ákvörðun liggur ekki fyrir þannig að að sjálfsögðu get ég ekki staðið hér og sagt til um það hvort við lendum á listanum eða ekki. Sú ákvörðun hefur einfaldlega ekki verið tekin. Ef ég á að meta það hversu bjartsýn ég er eða svartsýn á það hvort við lendum á honum er það bara bundið við alla þá vinnu sem hefur farið fram, upplýsingar sem maður hefur um þá fundi sem hafa átt sér stað og ég get ekkert sagt til um það. Það er talað um vini Sjálfstæðisflokksins, Bandaríkjamenn og Breta - hvers konar orðfæri er þetta eiginlega? Eru Bretar og Bandaríkjamenn sem sagt ekki vinir Viðreisnar? Er Viðreisn ekki vinur Breta og Bandaríkjamanna? Er það allt í einu eitthvert skammaryrði fyrir Sjálfstæðisflokkinn að Bretar og Bandaríkjamenn séu vinaþjóðir okkar í alls konar samhengi, viðskiptalegu, stjórnmálalegu o.s.frv.? Ég get ekki alveg tekið undir það. Þetta er auðvitað óundirbúin fyrirspurn til mín en mig langar að vita hvort hv. þingmaður viti að öll ríki Evrópusambandsins séu með okkur í liði um að við séum ekki sett á þennan lista. Ekki hef ég upplýsingar um að hægt sé að halda því fram að öll ríki Evrópusambandsins séu á móti því að við lendum á þeim lista. Auðvitað getur maður haft skoðun á því, ef við lendum á listanum. Hverjir trúa því að við eigum margt sameiginlegt með þeim löndum sem eru á listanum? Hvað er hægt að lesa í það að þessi lönd taki þá ákvörðun að setja Ísland á lista með þeim ríkjum sem þar eru? Fyrir utan almenna innviði sem við höfum í þessu landi höfum við farið í aðgerðir frá því að þessi áfellisdómur kom með 51 ágalla og við lítum svo á að við höfum bætt úr þeim öllum [[Forseti hringir.]]og ég ætla að hafa þá skoðun að við eigum ekkert heima á þessum gráa lista. Auðvitað er það ekki ákvörðun sem við tökum [[Forseti hringir.]]og við munum þá sitja uppi með hana, reynum að greina hvaða áhrif það kann að hafa og gerum það sem við getum til að koma okkur af þeim lista eins fljótt og auðið er.
Herra forseti. Þessi ræða hæstv. ráðherra vekur reyndar fleiri spurningar en hún svarar vegna þess að það er rétt um vika síðan fullyrt var í þingsal að þau mál sem fóru á hraðferð í gegnum þingið dygðu til að losa um þá hættu að við værum mögulega á leiðinni á þennan gráa lista. Ég ætla að endurtaka spurningu mína: Hefur hæstv. ráðherra einhverjar upplýsingar um hvaða önnur mál eru ókláruð af hálfu Íslands sem vekja þennan áhuga Bretlands og Bandaríkjanna á að búa til slíkt fordæmi fyrir okkur að við förum á gráan lista af því að við höfum ekki staðið okkur í aðgerðum gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka? Er til skýrsla um þetta mál sem ekki hefur komið fyrir sjónir Alþingis? Er skýrsla undir einhverjum stól sem gæti gagnast við að fá nánari upplýsingar? Ég verð að segja að miðað við fréttir morgunsins og svar ráðherra hér er full ástæða að mínu mati fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis til að kalla eftir öllum gögnum í þessu máli. Við þurfum einfaldlega frekari upplýsingar.
Herra forseti. Fyrst um það að fullyrt hafi verið að ef frumvörpin tvö yrðu samþykkt þá myndum við ekki lenda á þeim gráa lista. Ekki ætla ég að kannast við þau orð. En að samþykkt þessara frumvarpa og að þau yrðu að lögum væri lykilatriði til að gera það sem við gætum til að lenda ekki á þeim lista, það kannast ég við og það er staðreyndin. Þannig er það. Það var lykilatriði að gera þessi frumvörp að lögum til þess einmitt að geta hakað við þau atriði sem við áttum eftir áður en ákvörðun er tekin um hvort við förum á þennan lista eða ekki. Eina atriðið sem ekki er hægt að haka við að fullu er einhvers konar kerfi sem við þurfum að kaupa og höfum keypt en ekki er búið að ljúka við innleiðingu á því, af því að það er einfaldlega ekki hægt að ljúka henni á örfáum dögum eða vikum. Það er tímasett nákvæmlega hvenær það verður. Þær upplýsingar liggja allar fyrir gagnvart því fólki sem vinnur þessa vinnu og tekur þessa ákvörðun. Það er auðvitað sjálfsagt að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kanni allt það sem hún telur mikilvægt að kanna og fái þær upplýsingar sem hægt er að veita. [[Forseti hringir.]]En ég ítreka það til að svara spurningunni örugglega, sem ég gerði þó tvisvar í fyrra svari, að ákvörðun hefur ekki verið tekin. Þess vegna veit ég ekki hvort við lendum á þessum lista. Ef við gerum það hef ég mínar skoðanir á því hvort við eigum raunverulega heima á svona lista.
Virðulegi forseti. Það hefur víst ekki farið fram hjá neinum að hér hefur ríkt ákveðin vargöld hvað lýtur að flæði sterkra vímuefna til landsins. Hér hafa verið tekin yfir 35 kíló af óvenjusterku kókaíni sem dæmi. Lögreglan veit mjög mikið um það hvaðan efnið kemur. Það er það hreint og það sterkt að lögreglan telur jafnvel að við séum farin að fá efni milliliðalaust frá framleiðanda. Það er vitað um Íslendinga sem vinna í Suður-Ameríku að því að greiða götu þessara efna inn til landsins. En hver er staða löggæslunnar í landinu? Hvað erum við að gera til að spyrna virkilega við fótum? Jú, á bls. 203 í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að í stað þess að efla löggæsluna, eins og ríkisstjórnarflokkunum hefur orðið tíðrætt um á hinu háa Alþingi, er dregið úr fjárveitingum til hennar um 403 millj. kr. Samtals er dregið úr fjárveitingum til annarrar gæslu í landinu um 487 millj. kr. Þetta er á við 27 stöðugildi. Mig langar að beina til hæstv. dómsmálaráðherra spurningunni: Er hún meðvituð um hvað vandinn er gríðarlega mikill? Ef svo er, hvað erum við þá virkilega að gera í stöðunni? Eins og ég lít á það er staðan grafalvarleg og algjörlega óásættanleg. Það er algjört grundvallaratriði, og borgararnir krefjast þess, að hér ríki ekki vargöld hvað þetta varðar í landinu heldur séum við þokkalega trygg hvað löggæsluna okkar varðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ef fjárlagafrumvarpið er lesið gætilega er hagræðingin rétt um 167 millj. kr. af heildarveltu ef frá er talinn sá einskiptiskostnaður sem kom inn í fyrra og það er með engu móti hægt að reikna þá hagræðingu upp í hátt í 30 ársverk lögreglunnar. Þetta er hagræðing upp á 0,95% en útgjöld til löggæslumála hafa hækkað gríðarlega síðustu ár og eru á sama verðlagi orðin hærri í ár en árið 2007 og eru yfir 17 milljarðar á ári. Löggæslan hefur verið efld á öllum sviðum, m.a. til að bregðast við skipulagðri glæpastarfsemi þar sem fóru sérstakar 410 millj. kr. í að efla aðgerðaáætlun um meðferð kynferðisbrota. Þar var settur sérstakur peningur frá ríkisstjórninni. Það er ekki með nokkru móti hægt að segja að það sé gríðarlegur niðurskurður hjá lögreglunni í landinu. Við erum að tala um 0,95%, það er hægt að hagræða á öllum sviðum samfélagsins og við erum samt sem áður alltaf að gera betur þegar kemur að lögreglumálum og styrkja alla innviði lögreglunnar sem vantaði upp á með þeim auknu fjármunum sem hafa farið í málaflokkinn á síðustu árum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svarið. Það er athyglisvert að þær upplýsingar sem ég ber hér á borð, fyrir utan að þær standa á bls. 203 í fjárlagafrumvarpinu, fengum við inn til okkar frá gesti frá BSRB, hvorki meira né minna en yfirhagfræðing BSRB, sem kom á fund fjárlaganefndar um daginn og sagði okkur nákvæmlega upp á krónu hver samdrátturinn væri í löggæslunni og hvað það væri ígildi margra stöðugilda. Ég ætla ekki að rengja hana um það. Ef það er hins vegar verið að gera svona afskaplega mikið í löggæslumálum og annað slíkt, hvers vegna er þá ástandið eins og það er? Og ég spyr aftur: Er þá ekki ástæða, hæstv. dómsmálaráðherra, til að gera betur fyrst við virðumst vera á hraðri niðurleið hvað þetta varðar í samfélaginu og ástandið hefur aldrei verið alvarlegra?
Virðulegur forseti. Ég býst við að hv. þingmaður sé að vísa í fíkniefnavandann, segir hann aldrei hafa verið alvarlegri, ekki nokkru sinni fyrr. Ég er ekki viss um að það sé rétt þó að staðan sé ekki nógu góð. Ég er heldur ekki viss um að auknir fjármunir lögreglunnar séu það eina sem þarf til. Þótt við höfum aukið gríðarlega fjármuni til lögreglunnar til að bregðast við öllum þeim vanda sem blasir við íslensku samfélagi og löggæslan getur leyst úr [[Ekki nóg að gert.]]er ekki nægjanlegt að horfa til lögreglunnar af því að mikið af þeim vanda og stærsti vandinn sem hv. þingmaður horfir til er heilbrigðismál, [[35 …]]fíkniefni og það. - Ég er með orðið, hv. þingmaður. Forseti.
Það er rétt.
Við getum gert betur í þeim málaflokki eins og öllum öðrum en ég tel þó að verið sé að taka gríðarlega stór skref, hvert sem litið er í málaflokknum, og þar er löggæslan ekki ein á báti af því að hún mun ekki ein [[Forseti hringir.]]leysa þann vanda sem steðjar að okkur vegna fíkniefna.
Herra forseti. Telur hæstv. ráðherra að frumvarp það sem var til umræðu í gær, sem er m.a. ætlað til að ná tökum á svokölluðum smálánafyrirtækjum, gangi nógu langt? Mun þetta frumvarp hafa einhver raunveruleg áhrif?
Herra forseti. Ég kann að meta kjarnyrtar spurningar og vildi að ég gæti svarað þeim eins kjarnyrt sem ég get örugglega ekki. Svarið við fyrri spurningunni er: Nei, frumvarpið eitt og sér gerir ekki nóg til að ná tökum á umhverfi og vanda sem þessum lánveitingum fylgir, enda er frumvarp í vinnslu í fjármálaráðuneytinu og vinna með dómsmálaráðuneyti og annars staðar er í frekari skoðun upp á frekari aðgerðir. Við spurningunni um hvort ég telji þetta raunverulega hafa áhrif er svarið klárlega: Já, með frumvarpinu eflum við rétt neytenda. Við gerum það skýrt að íslensk lög gilda þrátt fyrir að fyrirtæki fari úr landi og ætli sér að vera í því regluverki sem þar gildir. Við erum að segja að það verður ekki. Ef neytandi á Íslandi tekur slíkt lán gilda um það íslensk lög. Neytandi þarf þá ekki að greiða neitt umfram höfuðstól. Það sem við erum síðan frekar að vinna að er að ekki sé hægt að innheimta lánin þegar farið er til að mynda yfir 50% árlega hlutfallskostnaðinn. Ég hef heyrt margar hugmyndir um alls konar leiðir til að reyna að ná betri tökum á þessu umhverfi. Það er óheilbrigt að þeir sem veita þessi lán hagnist mest á því að lánveitandi fari í vanskil sem fyrst. Það er óheilbrigt. Þessi lán eru óskynsamleg og þau eru vond. Ég hef reynt að finna tillögur til að hrinda í framkvæmd sem bíta þá sem brjóta lögin þannig að það hætti að borga sig að bjóða ólögmæt lán. Þá þarf kerfið að vera einhvern veginn þannig að það geti hreinlega ekki rukkað ólögmæt lán. Það er alveg sama hvað neytandinn fær miklar upplýsingar um stöðu sína, það dugir ekki til. Það dugir almennt ekki til og það dugir ekki til í þessum tilvikum þegar við vitum að það er oft fólk sem á erfitt sem leitar í þessi lán í örvæntingu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og fagna því að meiri vinna sé í gangi í ráðuneytinu til að ná betri tökum á þessu. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í þessa fyrirspurn - sem ráðherra kallaði kjarnyrta, sennilega fyrir það hve fá orð voru í henni, spurningin krafðist bara ekki meira orðagjálfurs - er að í umræðunum í gær var farið talsvert ítarlega í að það vantaði dálítið upp á og síðan höfum við nú viðbrögð Breka Karlssonar, formanns Neytendasamtakanna, sem segir smálánafyrirtækin vafalaust vera að fagna. Þá segir Breki líka og þetta er, held ég, orðrétt eftir honum haft: „Þetta frumvarp mun ekki gera neitt til þess að stöðva smálánastarfsemi hér á landi.“ Ekki neitt. Þetta eru gríðarlega stór orð. Ég efast ekki um að hæstv. ráðherra hafði ásetning um að ná meiru en að gera ekki neitt. Hvað segir hæstv. ráðherra við þessum fullyrðingum Breka Karlssonar?
Herra forseti. Varðandi fyrstu viðbrögð Neytendasamtakanna við frumvarpinu valda þau mér vonbrigðum. Við áttum samtal við Neytendasamtökin en ég skil vel að þau vilji ganga mun lengra. Ég segi bara: Þær tillögur sem eru í þessari löggjöf snúa að ólögmætum lánum. Það eru þær tillögur í skýrslu starfshópsins sem við tökum upp, þær sem snúa að ólögmætum lánum. Þetta er auðvitað bundið við þessa löggjöf. Svo er hægt að hrinda í framkvæmd öðrum tillögum sem eru þá inni í annarri löggjöf sem þarf að leggja til. Ég heyri til að mynda að þau fjalla mikið um innheimtukostnaðinn og það er líka vandamál sem hefur birst frá því í sumar vegna þess að þetta er eins og að eltast við vondan sjúkdóm, þau stíga bara næsta skref og halda áfram og það er viðvarandi vinna og við erum að reyna að ná utan um það. En við getum ekki farið í aðgerðir sem hafa áhrif á allt það umhverfi, innheimtukostnaður er innheimta alls konar lána, lögmætra, eðlilegra lána. Við getum ekki farið í einhvern bútasaum sem hefur þannig áhrif á almenna innheimtu og það þarf að skoða. Það er einfaldlega það sem við erum að gera og það kallar líka á samstarf við dómsmálaráðuneytið. [[Forseti hringir.]]Svo skiptir máli að huga að fjártækni. Eins og ég hef áður nefnt er bullandi nýsköpun í gangi þar og allar aðgerðir í þessu [[Forseti hringir.]]geta ekki haft þannig áhrif að það kæfi niður þá nýsköpun og hindri hana, hún er tímabær og hún er mikilvæg.
Herra forseti. Nú eru nærri tvö ár síðan hið mikilvæga millidómstig, Landsréttur, tók til starfa. Allan þann tíma sem liðinn er hefur skuggi hvílt yfir vegna þess hvernig fyrrverandi dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins stóð að skipun dómara við Landsrétt. Innlendir dómstólar sem og Mannréttindadómstóll Evrópu hafa komist að samhljóða niðurstöðu, þeirri að ráðherra hafi brotið lög við skipun dómara. Frá því að Mannréttindadómstóll Evrópu kvað upp sinn dóm í mars sl., þar sem tekið var undir niðurstöðu innlendra dómstóla um brot ráðherra en jafnframt komist að þeirri niðurstöðu að vegna þessa væri ekki hægt að tryggja málsaðilum réttláta málsmeðferð fyrir umræddum dómurum, hefur dómstólasýslan gengið grýtta bónleið til dómsmálaráðherra um nauðsynlega fjölgun dómara við réttinn. Fjarvera dómaranna fjögurra úr hópi alls 15 dómara við réttinn er ekki léttvægt mál en því miður virðist mér sem hæstv. dómsmálaráðherra átti sig alls ekki á þeirri starfsemi sem við þetta raskast. Í hverju máli í Landsrétti þurfa að sitja þrír dómarar, enda er um áfrýjunardómstól að ræða og því hefur slíkt skarð, sem fyrrum dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skilur eftir sig í starfi Landsréttar, óafturkræf áhrif á fjölda fólks. En hæstv. dómsmálaráðherra leyfir sér að svara dómstólasýslunni engu. Senn líður að áramótum og þá fara tveir út vegna þeirra tveggja dómara sem samþykktu að fara í leyfi vegna ástandsins en ekkert heyrist frá hæstv. ráðherra. Ég vil því spyrja dómsmálaráðherra: Er ekki komið gott af þeim ásetningi Sjálfstæðisflokksins að þvælast fyrir góðu starfi dómstóla í landinu? Er það ekki hluti af ábyrgð hæstv. ráðherra að tryggja að dómskerfið starfi með eðlilegum hætti og íbúar landsins fái notið réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi?
Virðulegi forseti. Þvílík þvæla að tala um að við stöndum með ásetningi í vegi fyrir góðri framkvæmd dómstólanna. Ef hv. þingmaður hefði skoðað málið vel myndi hún vita að það eru 13 dómarar starfandi við Landsrétt, 13 dómarar þar sem áður voru 15 og ávallt talið að einn yrði í námsleyfi þannig að venjulega yrðu þeir 14. Erfitt er að halda því fram að dómurinn sé með einhverjum hætti óstarfhæfur eða sinni ekki öllum mikilvægum verkefnum sínum því að það gerir hann. Ég hef átt fund með Landsrétti og dómstólasýslunni til að skoða stöðuna, hef fengið tölur og er að bíða eftir enn nákvæmari tölum um hvernig málin standa og hvernig þau þróast í dómstólnum og hvernig þeim gengur að halda á þeim. Það var líka svo að þegar þessi löggjöf var sett voru 15 dómarar engin tala sem var rannsökuð sérstaklega í þeim tilgangi að vera hin fullkomna tala. Ég er að skoða þetta í samræmi við tölur um það hvernig Hæstarétti gengur og hvernig honum gekk áður en Landsréttur kom til, hvernig staðan hefur batnað og breyst og mun ég leggja mat á það allt áður en ég tek aðrar ákvarðanir. En fyrst og fremst er mikilvægt að Landsréttur er vel starfhæfur, er með gott plan fram að áramótum og við hann starfa 13 dómarar.
Herra forseti. Mér þykir leitt að hæstv. dómsmálaráðherra líti svona léttvægt á hlutverk sitt. Það er engin þvæla að tala um að Landsréttur sé haltur þegar alla þessa dómara vantar. Það er óvart þannig, virðulegur forseti, að í umræðum og aðdraganda þess að Landsréttur var settur á laggirnar var talað jafnvel um að það ættu að vera 18 dómarar, bara svo því sé haldið til haga. Ég hef fengið að heyra innan úr kerfinu að talað hafi verið um að nauðsynlegt væri að hafa þá 18 en það var ákveðið að hafa þá 15 til sparnaðar. Í augnablikinu eru þeir 13, verða 11 um áramót og það verður að segjast eins og er að mjög margir hafa áhyggjur af ástandinu, m.a. formaður dómstólasýslunnar. Hæstaréttardómarinn Benedikt Bogason kom fram í fjölmiðlum í síðustu viku og talaði um að það væri ekkert að frétta úr ráðuneytinu þannig að það að hæstv. ráðherra komi hingað og tali um einhverja þvælu [[Forseti hringir.]]þegar þeir sem starfa í kerfinu lýsa yfir miklum áhyggjum segir mér að hæstv. dómsmálaráðherra sé ekki meðvituð um alvarleika málsins.
Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann að leggja mér ekki orð í munn og segja að ég tali um þvælu þegar við tölum um málefni Landsréttar. Ég sagði að það væri þvæla að hv. þingmaður héldi því fram að það væri ásetningur Sjálfstæðisflokksins að koma í veg fyrir að Landsréttur starfaði eðlilega. Það er þvæla. Ég er búin að fá upplýsingar og tala við Benedikt Bogason, formann dómstólasýslunnar, og auðvitað er mikilvægast að dómstóllinn starfi vel og eðlilega, að þar nái mál fram að ganga og að þar gangi vel. Þar eru 13 dómarar við störf og ég er að bíða eftir tölum, eins og ég sagði áðan. Það að tala um tómlæti í þeim efnum er auðvitað ekki rétt af því að verið er að skoða málin og leggja mat á stöðuna. Það þarf líka að fara sér hægt áður en maður gerir stórkostlegar breytingar þegar málin ganga vel af því að það eru líka til aðrir kostir eins og að halda áfram að setja dómara fyrir þá sem eru í leyfi.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar vegna frumvarps til laga um ráðstafanir vegna útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin hefur fjallað um málið og eins og við vitum sem í þessum sal sitjum hefur fyrirhuguð útganga Bretlands úr Evrópusambandinu átt sér aðdraganda. Nú er svo komið að útgöngu Bretlands hefur verið frestað til 31. október nk. og skýr afstaða ríkisstjórnar Bretlands er sú að Bretland skuli ganga úr Evrópusambandinu þann dag. Utanríkismálanefnd telur mikilvægt að íslenskum stjórnvöldum sé gert kleift að bregðast við ólíkum sviðsmyndum og að frumvarpið sem hér um ræðir, um ráðstafanir vegna útgöngu Breta úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu, sé mikilvægt skref í þeirri vegferð. Í frumvarpinu eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögum vegna framkvæmdar samninga milli Íslands, Liechtensteins, Noregs og Bretlands um réttindi borgara í kjölfar úrsagnar Bretlands úr Evrópusambandinu. Framkvæmd samninganna kallar á breytingar á lögum um útlendinga, lögum um atvinnuréttindi útlendinga, lögum um lögheimili og aðsetur, lögum um verðbréfaviðskipti og lögum um fjármálafyrirtæki. Í breytingartillögu nefndarinnar sem sjá má í atkvæðagreiðsluskjalinu er að finna bráðabirgðaákvæði í lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Við meðferð málsins kom fram að mikilvægt væri að breyta frumvarpinu til að hrinda í framkvæmd pólitísku samkomulagi um réttindi þeirra borgara sem flytjast milli Íslands og Bretlands eftir Brexit, þ.e. eftir útgöngudag. Í ljósi stjórnarskipta í Bretlandi var samkomulaginu við Bretland ekki lokið í tæka tíð fyrir framlagningu frumvarpsins. Hv. utanríkismálanefnd tekur undir það sjónarmið að mikilvægt sé að tryggja þessi réttindi borgara eftir útgöngu Bretlands og leggur í því skyni til að við lög um útlendinga bætist eitt ákvæði til bráðabirgða til viðbótar við þau sem þegar er að finna í 1. tölulið 5. gr. frumvarpsins þar sem kveðið verði á um rétt breskra ríkisborgara og aðstandenda þeirra sem hafa hug á að koma hingað til lands og dveljast í lengri tíma en heimilt er samkvæmt 49. gr. laganna. Nefndinni barst skýring á ákvæðinu frá utanríkisráðuneytinu og dómsmálaráðuneytinu sem sjá má í nefndaráliti sem dreift hefur verið til þingmanna. Þar segir að í einhverjum tilvikum kunni að vera að breskir ríkisborgarar og aðstandendur þeirra séu nú þegar með rétt til dvalar hér á landi í samræmi við lögin og haldi þeim réttindum í samræmi við önnur ákvæði laganna. Ákvæði þetta er hugsað fyrir þá sem ekki hafa slíkan rétt og er sett á grundvelli gagnkvæms samkomulags við Bretland sem tekur gildi fari svo að Bretland gangi úr Evrópusambandinu án samnings sem langmestar líkur eru á eins og staðan hefur verið undanfarnar vikur og mánuði. Hér skal þó áréttað að breskum ríkisborgurum er jafnframt heimilt að sækja um dvalarleyfi samkvæmt öðrum ákvæðum útlendingalaga. Einnig er áréttað að þeir bresku ríkisborgarar sem koma hingað til lands og vilja dvelja lengur en heimilt er þurfi að hafa dvalarleyfi, þurfi enn fremur að sækja um dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins og miðað er við að viðkomandi sé orðinn 18 ára fyrir árslok 2020. Í 3. mgr. ákvæðisins er kveðið á um rétt aðstandenda ríkisborgara Bretlands til að sækja um dvalarleyfi, þ.e. aðstandendur breskra ríkisborgara sem hafa fengið dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins. Í fleiri málsgreinum er kveðið á um dvalarleyfi og ákvæði þar að lútandi sem hægt er að lesa um í nefndarálitinu. Slíkar undanþágur skulu byggjast á samkomulagi því sem verður milli landanna í kjölfar útgöngu Breta úr Evrópusambandinu. Hér er einnig um að ræða breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga en hv. utanríkismálanefnd leggur til að við bráðabirgðaákvæði í lögunum bætist ný málsgrein þess efnis að ríkisborgarar Bretlands og aðstandendur þeirra sem heimilt er að dveljast hér á landi á grundvelli bráðabirgðaákvæðis sem bætist við útlendingalög verði undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi. Þetta er mikilvægt ákvæði sem lagt er til í ljósi pólitísks samkomulags milli Íslands og Bretlands. Sömuleiðis bárust hv. utanríkismálanefnd athugasemdir og ábendingar frá dómsmálaráðuneytinu sem annars vegar varða eignarrétt fasteigna og hins vegar réttindi lögmanna. Þar kemur fram að mikilvægt sé að tryggja að útganga Bretlands úr Evrópusambandinu raski ekki rétti þeirra sem fyrir útgöngu hafa eignast fasteign hér á landi. Í lögum um eignarrétt og afnotarétt fasteigna er kveðið á um rétt þeirra sem á grundvelli reglna EES-samningsins mega eignast fasteign hér á landi án leyfis dómsmálaráðherra þótt þeir uppfylli hvorki skilyrði um íslenskan ríkisborgararétt né að hafa lögheimili á Íslandi samkvæmt þeim reglum sem þar gilda. Þegar gerð var sú breyting á lögunum árið 1993 að heimila EES-borgurum að eignast fasteignir hér á landi án leyfis var ekki gerð breyting á 8. gr. laganna og ekki tekin afstaða til þess hvort breytingin kallaði á slíka breytingu. Líkur eru á að við útgöngu Breta úr Evrópusambandinu og EES-samstarfinu verði sú breyting á að viðkomandi hafi misst þau skilyrði sem hann byggði rétt sinn á til að eignast fasteign hér á landi. Þá liggur fyrir að slíkur aðili skuli sækja um leyfi til dómsmálaráðuneytisins til að fá að eiga fasteignina áfram. Ekki verður séð að slíkum beiðnum yrði hafnað og menn þannig sviptir eignum sínum. Við meðferð málsins kom fram að bresk stjórnvöld hafa staðfest að engar takmarkanir séu á fasteignaréttindum íslenskra ríkisborgara í Bretlandi eftir útgöngu Bretlands úr ESB, jafnvel þótt útganga verði án samnings. Í ljósi þessara ákvarðana ríkisstjórnar Bretlands er það tillaga hv. utanríkismálanefndar í ljósi gagnkvæmnissjónarmiða að leggja til þá breytingu sem er ætlað að tryggja að útganga Breta raski ekki eignarrétti þeirra sem á grundvelli réttar samkvæmt EES-samningnum hafa nú þegar eignast fasteign hér á landi. Þessi gagnkvæmnissjónarmið eru í raun og veru meginstef þeirrar breytingar sem nefndin leggur til sem og ákvörðun bresku ríkisstjórnarinnar. Hvað varðar lögmenn kom einnig ábending til hv. nefndar frá dómsmálaráðuneytinu um að mikilvægt væri að tryggja þeim lögmönnum sem hafa skráð sig hjá sýslumanni undir titlinum „advocate“ eða „barrister“ og hafi veitt lögmannsþjónustu hér á landi verði heimilt að starfa áfram sem slíkir og sækja um íslensk lögmannsréttindi. Það er útskýrt í nefndarálitinu hvers vegna nauðsynlegt er að taka þetta sérstaklega fram og leggja til breytingartillögu þar að lútandi til að skýra þetta enn frekar. Það eru ekki margir lögmenn hér á landi sem starfa undir sínum breska heimatitli. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni er það aðeins einn lögmaður, en Bretar hafa sett sér reglur um lögmenn sem eru skráðir þar í landi á grundvelli EES-reglnanna og þar með talið íslenskir lögmenn. Þeir hafa fram til ársloka 2020 möguleika á að afla sér breskra lögmannsréttinda og vinna undir sínum heimatitli í Bretlandi. Þarna er sömuleiðis um að ræða gagnkvæmnissjónarmið sem nefndin tekur undir og leggur til breytingu á frumvarpinu sem ætlað er að gera réttindi breskra lögmanna á Íslandi sambærileg þeim réttindum sem íslenskir lögmenn munu njóta í Bretlandi. Hv. utanríkismálanefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndin leggur til í sérstöku þingskjali. Undir þetta rita allir hv. nefndarmenn utanríkismálanefndar og þó eru þrír hv. þingmenn með almennan fyrirvara á nefndarálitinu, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og hv. þm. Logi Einarsson. Það er tillaga meiri hluta nefndarinnar að þingheimur samþykki þessar breytingartillögur til að við getum samþykkt frumvarp til laga um ráðstafanir vegna útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu, en sú útganga nálgast óðum.
Forseti. Ég þakka flutningsmanni nefndarálitsins fyrir ítarlega og góða ræðu um þetta flókna mál. Það er að mörgu að hyggja þegar samið er um réttindi og reynt að girða fyrir mistök, holur og pytti sem hægt væri að lenda í þegar leysa þarf úr málum sem þessum. Hins vegar sáum við fyrir skömmu fréttir um að samningar hefðu náðst, að Bretar og Evrópusambandið hefðu náð samningum. Breski forsætisráðherrann hvetur ráðherra sína til að samþykkja samninginn. Það er reyndar athyglisvert að hvetja bara ráðherrana, eflaust þurfa fleiri hvatningu. Evrópusambandsmegin voru viðkomandi ráðherrar einnig hvattir til að samþykkja samninginn. Það verður forvitnilegt að sjá nánari útlistun á honum. Hvernig lítur hið nýja samkomulag milli Breta og Evrópusambandsins út? Hverjar eru breytingarnar frá fyrra samkomulagi? Við sem fylgjumst með stjórnmálum bíðum spennt eftir að sjá og sjálfsagt margir fleiri, viðskiptamenn og aðrir. Það er ánægjulegt, ef satt reynist, að samkomulag hafi náðst og ánægjulegra verður það nái menn beggja megin sundsins að samþykkja það. Það mun létta töluvert á mörgu. Við horfum eftir sem áður fram á tímabil sem þá tekur við, svokallað aðlögunartímabil, sem er ágætlega fjallað um í frumvarpinu. Fyrirvari sá sem Miðflokkurinn gerir við málið snýr að nokkru leyti að aðlögunartímabilinu. Það er rétt hjá flutningsmanni nefndarinnar að fyrirvarinn er að sjálfsögðu almennur en hann er líka sértækur að því leytinu til að við gerum fyrirvara og athugasemd um að fasteignakaup skuli áfram vera heimiluð á aðlögunartímabilinu. Ég veit ekki hvort látið verður á það reyna hvort hægt verði að halda þeim fyrir utan, hvort sú útfærsla muni eiga sér stað. Til að vera alveg heiðarlegur leggjum við ekki fram breytingartillögu í þá veru og ég held að það hefði orðið til þess að flækja málið á síðustu stundu að gera slíkt. Engu að síður höfum við fyrirvara á því að í þá mánuði eða þau ár sem aðlögunartímabilið stendur yfir verði áfram heimilt að kaupa hér fasteignir, þar á meðal lönd. Við höfum hins vegar fullan skilning á því, og það er mjög eðlilegt, að þau kaup sem hafa gengið í gegn gildi áfram. Það væri mjög óeðlilegt af okkur og óábyrgt að taka einhverjar ákvarðanir sem myndu ógilda kaup aftur í tímann sem á þeim tíma giltu um ákveðin lög og reglur. Slíkt væri ekki okkur til sóma út á við. Við leggjum mikla áherslu á að eiga góð samskipti við erlend ríki og það er reyndar grundvöllur fyrir Ísland. Fyrir eyju í Atlantshafi eru alþjóðaviðskipti og alþjóðasamskipti gríðarlega mikilvæg. Þess vegna getum við ekki látið svona hluti virka afturvirkt en það hefði mögulega verið tækifæri til að taka aðlögunartímabilið út fyrir sviga. Að því sögðu munum við styðja þetta mál. Við höldum þessum fyrirvara til haga, það er mjög mikilvægt að þeir komi fram. Fyrir mitt leyti tel ég að það samkomulag sem hér er til umræðu sé ágætt, taki á því helsta sem hefur verið fjallað um að svo komnu máli en ég vil halda þessu til haga. Forseti. Ég held að það sé líka mikilvægt að þingið, í það minnsta utanríkismálanefnd, fái fljótlega viðbrögð frá utanríkisráðuneytinu við þeim nýju fréttum sem bárust í morgun um samninginn og að þegar ráðuneytið hefur fengið færi á að kafa ofan í samninginn og sjá hvort þar sé eitthvað sem hefur áhrif á það sem við erum að gera hér, hvort við eigum að breyta einhverju fleiru o.s.frv. Herra forseti. Ég læt þessu lokið, vil bara halda til haga þeim fyrirvara sem Miðflokkurinn gerir varðandi fasteignakaup á aðlögunartímabilinu.
Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir þakkir til Rósu Bjarkar Brynjólfsdóttur fyrir ræðuna en hún fór mjög vel yfir nefndarálitið og þær helstu spurningar sem vöknuðu hjá okkur í hv. utanríkismálanefnd. Ég verð að viðurkenna að þegar þetta frumvarp kom inn hugsaði ég: Jæja, getum við loksins farið að hætta að tala um Brexit? En það eru víst engar líkur á að það sé alveg í bígerð. Eflaust munum við kalla til enn og aftur ráðherra og embættismenn til að fylgja eftir þeim samningi sem nýjustu fréttir benda til að gerður hafi verið, að því gefnu að hann verði samþykktur. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og í nefndarálitinu erum við að tryggja réttindi borgaranna fyrst og fremst og ákveðna gagnkvæmni. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom aðeins inn á fasteignakaupin og við ræddum þau svolítið í nefndinni. Þetta snýst fyrst og fremst um gagnkvæmni, að breskir ríkisborgarar muni hafa hér á landi þau réttindi sem íslenskir ríkisborgarar hafa í Bretlandi. Það var í rauninni grunnurinn í frumvarpinu og því pólitíska samkomulagi sem varð að veruleika á milli íslenskra og breskra stjórnmálamanna. Ég ætla líka að leyfa mér að segja að Brexit-ævintýrið allt saman hefur verið saga um hvernig á ekki að gera hlutina. Ég ætla ekki að hafa skoðun á því hvort það sé rétt hjá Bretum að fara úr Evrópusambandinu eða ekki en a.m.k. var tekin ákvörðun um að greiða atkvæði um það. Niðurstaðan liggur fyrir. Það hefur eiginlega verið sorglegt að fylgjast með framvindunni í kjölfar þeirrar atkvæðagreiðslu. Við í hv. utanríkismálanefnd heimsóttum t.d. Bretland á síðasta ári og ræddum þar við breska þingmenn og einnig skoska. Ég verð að viðurkenna að ég hef miklu meiri samúð með þeim skosku þar sem þeir höfðu líka nýlega haft atkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands. Þá var aðild að Evrópusambandinu hluti af því að vilja vera áfram í Stóra-Bretlandi. Atkvæðin hjá Skotum féllu almennt í þá átt að vilja ekki fara úr Evrópusambandinu. Ég hef fyrir vikið mikla samúð með skoskum þingmönnum í þessum efnum en kannski aðeins minni með þeim bresku sem mér fannst vera svolítið eins og hauslausar hænur að elta sjálfa sig og geta ekki farið í að framkvæma það sem hafði komið út úr þjóðaratkvæðagreiðslunni sem ákveðið var að fara í. Ég efast ekki um að þetta verði tekið upp í mörgum bókum og geti orðið lærdómur í mörgum efnum. Ég vona þó sannarlega að þeim lánist eitthvað núna, að þeir séu núna að ganga út með samning og þá erum við þó búin að tryggja þessi réttindi í ákveðinn tíma. Mér finnst líka mjög mikilvægt að það komi fram í umræðunni sem kom skýrt fram í máli bæði breskra þingmanna og embættismanna að það er enginn vilji til að loka landinu eða hætta samskiptum við Íslendinga, frekar en svo sem aðra. Við höfum gríðarlegra hagsmuna að gæta á Bretlandi. Við flytjum mikið út af fiski til Bretlands og höfum alltaf gert, auk þess sem ferðaþjónustan og flugið er stóriðnaður sem tengir okkur saman. Ég þakka líka ráðherra og ráðuneytinu fyrir það hvernig haldið hefur verið á þessum málum. Við höfum verið upplýst um það ítrekað í utanríkismálanefnd hver staðan sé. Vorkunn mín liggur hjá embættismönnum sem margoft hafa mætt á fundi bara til að greina frá stöðunni og svo breyttist staðan kannski bara kvöldi seinna þegar umræður áttu sér stað í breska þinginu. Það er svolítið þannig sem þetta mál hefur verið. Eins og ég segi munum við því miður ekki geta hætt að tala um Brexit. Það kemur örugglega fljótlega aftur inn í utanríkismálanefnd og ég geri ráð fyrir því að við munum kalla eftir því að sjá hvernig þessi samningur lítur núna út sem vonandi, mögulega, kannski, verður samþykktur. Brexit-ævintýrið heldur áfram.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar á þskj. 283 með breytingartillögu um frumvarp til laga um ráðstafanir til hagkvæmrar uppbyggingar háhraðafjarskiptaneta. Nefndin hefur fjallað um málið á yfirstandandi þingi en eyddi kannski enn þá meiri tíma í málið á síðasta löggjafarþingi, 149. þingi, og tók þá á móti fjölda gesta eins og fram kemur í fylgiskjali. Á yfirstandandi þingi fékk nefndin á fund til sín fulltrúa frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu og frá Póst- og fjarskiptastofnun. Nefndinni bárust umsagnir frá Samkeppniseftirlitinu, Byggðastofnun, Gagnaveitu Reykjavíkur, Mílu, Samorku, samtökum orku- og veitufyrirtækja og Sýn. Með frumvarpinu er lagt til að samþykkt verði ný lög um ráðstafanir til hagkvæmrar uppbyggingar háhraðafjarskiptaneta en með lögunum er tilskipun 2014/61/ESB, um ráðstafanir til að lækka kostnað við uppbyggingu á háhraða rafrænum fjarskiptanetum, innleidd í íslenskan rétt. Eins og áður sagði var frumvarpið áður lagt fram á 149. löggjafarþingi og eina efnislega breytingin sem gerð var fyrir framlagningu þess í ár varðar gildistökuna. Nefndarálitið er tiltölulega stutt og ég ætla að fara yfir aðalatriðin í því. Þetta er mjög mikilvægt mál, frumvarp í 15 greinum, og verði það að lögum getur það haft mjög jákvæð áhrif á uppbyggingu fjarskiptaneta og samvinnu við uppbyggingu innviða. Við meðferð málsins lutu athugasemdir umsagnaraðila aðallega að skilgreiningu á hugtakinu efnislegt grunnvirki, þ.e. hvort rétt væri eða unnt að fella svokallaðan svartan ljósleiðara þar undir. Svartur ljósleiðari er ljósleiðari sem er ekki í notkun. Nefndin kallaði eftir frekari gögnum frá ráðuneytinu og óskaði sérstaklega eftir upplýsingum um hvort slík breyting á frumvarpinu rúmaðist innan þess svigrúms sem tilskipunin veitti aðildarríkjum til innleiðingar. Afstaða ráðuneytisins var skýr um að ekki væri rétt eða heimilt að útvíkka orðskýringuna á efnislegu grunnvirki þannig að hún næði yfir svartan ljósleiðara. Ráðuneytið sendi nefndinni ýmis gögn þar að lútandi, minnisblað og fleira þar sem áréttað var að útvíkkun orðskýringarinnar að þessu leyti myndi ganga gegn beinu orðalagi tilskipunarinnar, markmiði hennar og lögum ESB á sviði fjarskipta. Meðal annars er rétt að geta þess að sú leið hefði gengið gegn fjarskiptakóðanum svokallaða, regluverki sem unnið er að innleiðingu á samhliða heildarendurskoðun á öllu regluverki um fjarskipti. Með hliðsjón af þessari umfjöllun telur nefndin rétt að frumvarpið verði samþykkt óbreytt að þessu leyti, þ.e. að svartur ljósleiðari verði ekki felldur undir orðskýringar. Að því sögðu bendir nefndin á að á fundum nefndarinnar hafi komið fram að það kynni að vera hagkvæmt að opna á frekari heimildir til samnýtingar svarts ljósleiðara en ólík sjónarmið voru uppi um hvort það gæti aukið eða hindrað samkeppni. Þá kom fram að margt benti til þess að nýsköpun í framboði á vörum og þjónustu í fjarskiptum á næstu árum yrði einkum í nýjungum í farnetsþjónustu sem tengd er við ljósleiðara. Nefndin vill í þessu ljósi beina því til ráðuneytisins í þeirri vinnu sem nú fer fram við innleiðingu fjarskiptakóðans og endurskoðun fjarskiptalaga að allt það svigrúm sem þar gefst til samnýtingar og samvinnu af hvaða tagi sem er verði nýtt með hagkvæmni og samkeppnissjónarmið að leiðarljósi, að gættum skilyrðum tilskipunarinnar. Skilyrði eins og eru í tilskipuninni geta hugsanlega heimilað samnýtingu í einhverjum tilfellum en ekki almennt. Nefndin telur ákvæði frumvarpsins til mikilla bóta en með þeim er stuðlað að frekari samnýtingu fyrirliggjandi innviða og samhæfingu framkvæmda sem ætti að geta leitt til hraðari uppbyggingar háhraðafjarskiptaneta. Nefndin leggur til nokkrar breytingar sem eru tæknilegs eðlis og er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Gerð er grein fyrir þeim í þingskjalinu og ég ætla ekki að fara yfir þær breytingartillögur hér. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þessum breytingum. Undir nefndarálitið skrifa Bergþór Ólason formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Guðjón S. Brjánsson, Hanna Katrín Friðriksson, Karl Gauti Hjaltason og Kolbeinn Óttarsson Proppé. Nokkrir þingmenn voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis, þeir Ari Trausti Guðmundsson, Jón Gunnarsson og Vilhjálmur Árnason. Áheyrnarfulltrúi í nefndinni, Björn Leví Gunnarsson, er samþykkur áliti þessu.
Herra forseti. EFTA-ríkin hafa haft rúm þrjú ár til að gera ráðstafanir vegna áhrifa af útgöngu Breta úr Evrópusambandinu og samningarnir eru í það heila mjög góðir. Í þeim er gert ráð fyrir þriggja ára aðlögunartímabili þar sem meginhluti ákvæða EES-samningsins haldi gildi sínu. Íslenskir ríkisborgarar búsettir í Bretlandi njóta ásamt lögaðilum sömu réttinda og áður á tímabilinu og ákvæðið er gagnkvæmt. Það er hins vegar ótrúlegt að á þeim þremur árum sem liðin eru síðan Bretar samþykktu útgönguna hafi Alþingi ekki verið betur upplýst um framgang samningaviðræðna. Viðbætur komu frá dómsmálaráðuneytinu á síðustu stundu. Ég verð að hrósa Norðmönnum fyrir að leiða þessar samningaviðræður fyrir hönd EFTA-ríkjanna. Þó að það sé erfitt að sjá öll þau tækifæri sem utanríkisráðherra hefur margoft lýst yfir að felist í útgöngu Breta úr Evrópusambandinu er þetta varnarsigur sem tryggir sölu sjávarafurða og réttindi Íslendinga í Bretlandi til þriggja ára.
Forseti. Við fengum fréttir af því í morgun að Bretar og Evrópusambandið virðast hafa náð samkomulagi eða samningi um útgönguna. Það breytir því ekki að við þurfum að huga að hagsmunum okkar. Við tekur aðlögunartímabil, sem svo er kallað, 36 mánuðir. Við í Miðflokknum höfum fyrirvara á þessu máli. Sá fyrirvari lýtur fyrst og fremst að því að í samkomulaginu eða í þessu öllu saman er gert ráð fyrir að Bretar geti áfram keypt fasteignir og jarðir á Íslandi á aðlögunartímabilinu. Það hefði verið æskilegt að skilja það út undan en ég geri mér grein fyrir að það hefði kannski verið snúið eins og málin standa. Fyrirvari okkar lýtur fyrst og fremst að því að fasteignir hafi ekki verið undanskildar. Við skiljum hins vegar vel að það er ekki hægt að taka af mönnum það sem keypt var samkvæmt gildandi lögum. Við munum þess vegna greiða þessu máli atkvæði okkar alla leið en gerum þennan fyrirvara.
Herra forseti. Ég gæti í meginatriðum tekið undir ágætisatkvæðaskýringu frá hv. þingkonu Álfheiði Eymarsdóttur. Samfylkingin er á þessu máli með fyrirvara. Við munum greiða því atkvæði en fyrirvarinn hefur með vinnubrögð að gera, hversu seint hlutir koma inn og jafnvel á síðustu stundu. Það er ömurlegt að við þurfum að standa í þessu en við þekkjum auðvitað forsögu þess að Bretar telja sig ekki eiga samleið með öðrum Evrópuþjóðum innan Evrópusambandsins. Það held ég að séu afskaplega slæm tíðindi. Ég held að mannkynið standi á þeim tímamótum að það séu engar aðrar leiðir færar til að ráðast gegn loftslagsógninni, ófriði, fátækt og takast á við önnur risaverkefni en sú að við stöndum saman. Við þurfum að bregðast við en þeir ráða hvað þeir gera. Við munum greiða málinu atkvæði en með fyrirvara.
Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp er lýtur að því að tryggja hagsmuni Íslendinga við þau tíðindi að Bretland gangi úr Evrópusambandinu. Mér heyrast allir hlynntir þessu frumvarpi og get ekki betur heyrt en að allir ætli að greiða atkvæði með því, enda er nefndin öll á nefndarálitinu þrátt fyrir að sumir séu þar með fyrirvara. Ég verð að mótmæla því harðlega að hér hafi illa verið haldið á spöðunum varðandi þessar samningaviðræður og að ekki hafi verið upplýst nægjanlega um stöðuna. Fundirnir sem haldnir hafa verið í utanríkismálanefnd um þetta mál eru orðnir óteljandi. Ég held meira að segja að það liggi fyrir í skriflegu svari til einhvers þingmanns. Embættismenn og ráðherrar hafa heimsótt utanríkismálanefnd ítrekað til að uppfræða okkur um það sem á sér stað í ráðuneytinu og í stjórnsýslunni allri í tengslum við útgönguna. Það var ljóst að við ætluðum að fara í þetta með Norðmönnum og Liechtensteinum og það hefur gengið ágætlega og hér erum við með prýðisgóðan samning. Því miður höldum við hins vegar áfram að ræða Brexit-málin því að við vitum ekkert hvernig þeim lýkur svo, með samningi eða ekki.
Forseti. Ég er búinn að styðja öll þau borgararéttindi sem verið er að tryggja í þessu máli og er vel gert að þau séu inni. Aftur á móti eru hér liðir sem varða lög um verðbréfaviðskipti og lög um fjármálafyrirtæki. Ég veit ekki hvað þeir geta þýtt. Við erum að fara að framlengja samning sem er til staðar sem við gerðum við ríki á grundvelli EES-samningsins, ríki sem var í ESB og fer núna út. Ég veit ekki hvað þetta þýðir fyrir íslenska hagsmuni þegar kemur að verðbréfaviðskiptum og fjármálafyrirtækjum og ég ætla ekki að taka ábyrgð á því. Ég sit því hjá.