Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda miðvikudaginn 28. ágúst árið 2019 kl. 10.30. Gjört á Bessastöðum, 16. ágúst 2019. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta og hv. alþingismenn velkomna til áframhaldandi þingfundastafa á 149. löggjafarþingi í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag um skipulag umræðna frá því í júní.
Ég þakka hæstv. ráðherra hennar ágætu orð og býð um leið hv. alþingismenn velkomna til starfa sem og starfsfólk Alþingis. Það er gott samkomulag um fyrirkomulag þinghaldsins þessa daga sem áformaðir eru til þinghalds núna. Það er von mín að þingstörfin gangi vel til að ljúka þeim málum sem verða á dagskrá.
Forseta hefur borist bréf, dagsett 13. ágúst 2019, frá Jóni Þór Ólafssyni, 8. þm. Suðvest., þar sem hann segir af sér sem 5. varaforseti Alþingis. Kosning nýs 5. varaforseta verður á dagskrá næsta þingfundar, þ.e. á morgun.
Borist hefur bréf frá 2. þm. Norðaust., Steingrími J. Sigfússyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, miðvikudaginn 28. ágúst, tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, Ingibjörg Þórðardóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Á þingfundi 22. janúar sl. voru kosnir tímabundið 7. og 8. varaforseti til að fara með tvö tengd siðareglumál sem höfðu þá borist forsætisnefnd en forseti og allir varaforsetar höfðu sagt sig frá. Afgreiðslu þeirra mála lauk formlega þann 1. ágúst sl. með birtingu á áliti forsætisnefndar. Þar með er kosning 7. varaforseta, Steinunnar Þóru Árnadóttur, og 8. varaforseta, Haralds Benediktssonar, niður fallin.
Borist hefur tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Pírata þannig að Halldóra Mogensen verður formaður þingflokksins í stað Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur sem verður varaformaður. Þá er Smári McCarthy nýr formaður Pírata.
Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum. Frá umhverfis- og auðlindaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 1958, um stjórnvaldssektir og dagsektir, frá Karli Gauta Hjaltasyni. Frá félags- og barnamálaráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 1572, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá ráðuneytinu og undirstofnunum þess, frá Birni Leví Gunnarssyni; á þskj. 1826, um rafræna byggingargátt, frá Sigurði Páli Jónssyni; og á þskj. 1965, um fæðingar og foreldraorlof, frá Andrési Inga Jónssyni. Loks frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurna frá Birni Leví Gunnarssyni á þskj. 1571, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá ráðuneytinu og sendiráðum, og á þskj. 1036, um áskrift að dagblöðum, tímaritum og öðrum miðlum.
Samkomulag er milli forseta og formanna þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar í dag sem byggist á öðru samkomulagi sem gert var í júní sl. til að ljúka þingstörfum fyrir sumarhlé. Í upphafi umræðunnar fá talsmenn allra þingflokka tíu mínútur hver og verða andsvör leyfð. Talsmenn þingflokka tala í eftirfarandi röð: Miðflokkurinn, Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn og Flokkur fólksins. Eftir þetta gilda venjulegar ræðutímareglur en forseti mun þó horfa til þess að enginn þingflokkur fái meira en klukkutíma til umráða í umræðunni. Andsvör eru þar ekki meðtalin. Frá því viðmiði má víkja ef svigrúm verður til þess síðdegis með hliðsjón af mælendaskrá. Ekki er gert ráð fyrir hádegishléi. Forseti mun funda með formönnum þingflokka seinni partinn til að tryggja að umræðu um málið verði lokið fyrir kl. 20.
Herra forseti. Nú þegar fer að halla hinu dýrlega sumri sem við höfum notið á landinu fagra, ekki síst hér fyrir sunnan, og við tekur alvara lífsins. Þjóðin ber augsýnilega ugg í brjósti vegna þriðja orkupakkans og skoðanakannanir staðfesta að ríflegur meiri hluti hennar er andvígur samþykkt hans á Alþingi. Engin kynning hefur farið fram af hálfu stjórnvalda á þessu máli, kostum þess og göllum. Spurningunni sem var varpað fram við upphaf þessarar umræðu um hvers vegna ætti yfir höfuð að samþykkja þetta hefur ekki verið svarað. Spurningunni um hvað liggur á að samþykkja þetta hefur ekki verið svarað. Mikilvæg skjöl liggja til grundvallar þessu máli. Færustu lagamenn voru fengnir til að skila lögfræðilegum álitsgerðum. Sérstaka stöðu í því hefur álitsgerð þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar þar sem teflt er fram tveimur leiðum og ríkisstjórnin valdi aðra þeirra. Þeir hafa að vísu sagt að sú leið sem ríkisstjórnin valdi sé næstbesti kosturinn og að þeir standi við það að þeirra megintillaga í málinu sé að leita eftir samkomulagi á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar um að Ísland verði undanþegið því að innleiða umræddar reglugerðir 713 og 714 í landsrétt hér á landi. Ég vil vekja athygli á framhaldsnefndaráliti sem hefur verið dreift frá minni hluta utanríkismálanefndar. Sá knappi tími sem er til ráðstöfunar gefur ekki færi á því að rekja það nema í sem allra stystu máli og stikla á stóru en fram hjá því verður ekki litið að í hinni lögfræðilegu álitsgerð ráðunauta ríkisstjórnarinnar sem ég nefndi áðan eru eindregin viðvörunarorð. Þau lúta m.a. að því að erlendri stofnun, Eftirlitsstofnun EFTA, sé falið ákvörðunarvald og a.m.k. óbein áhrif á skipulag, nýtingu og ráðstöfun mikilvægra íslenskra orkuauðlinda. Síðustu þrjú orðin eru skáletruð til áherslu af hálfu höfundanna. Þeir segja í áliti sínu að lengra sé gengið í framsali ríkisvalds en dæmi eru um hér á landi í 25 ára sögu EES-samningsins. Þeir segja að með hæfilegri einföldun megi líkja þessu við að erlendri stofnun væri falið ákvörðunarvald um heildarafla á fiskimiðunum umhverfis landið. Herra forseti. Lagalegi fyrirvarinn átti að leysa málið og gera það óhætt að samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Þannig stendur á að það er orðin leit að þeim manni lögfróðum sem myndi treysta sér til að halda því fram að einhliða yfirlýsing Alþingis eða íslenskra stjórnvalda hafi hið minnsta gildi í þjóðréttarlegum skilningi. Yfirlýsingin er ekki bindandi fyrir viðtakanda. Þvert á móti gera höfundarnir, Friðrik Árni og Stefán Már, ráð fyrir því í bréfi til utanríkisráðherra 10. apríl sl. að lagalegi fyrirvarinn gæti mögulega orðið tilefni til samningsbrotamáls á hendur Íslandi af hálfu ESA. Í bréfi til utanríkismálanefndar Alþingis 19. ágúst sl. segja þeir að þeir telji þegar þeir skoða öll gögn málsins að hinir lagalegu fyrirvarar sem núna eru komnir í fleirtölu hafi verið nægilega kynntir viðeigandi aðilum. Um þjóðréttarlegt gildi segja þeir ekki eitt aukatekið orð í þessu bréfi. Á fundi utanríkismálanefndar hafa komið margir góðir gestir. Sumir hafa reyndar fengið misjafnar viðtökur eins og fram hefur komið en höfundur bókarinnar EES-réttur og landsréttur, Davíð Þór Björgvinsson prófessor, sagði aðspurður á fundi nefndarinnar 8. maí sl. um þjóðréttarlegt gildi hins lagalega fyrirvara að það væri ekkert, hann væri bara til heimabrúks. Þessi ummæli staðfesti hann á fundi nefndarinnar 19. ágúst sl. Undir þetta hafa tekið fimm valinkunnir hæstaréttarlögmenn og valinkunnur héraðsdómari. Því hefur verið haldið fram annars vegar að þetta væri smámál og væri vart á þessu orð gerandi, slíkt smáatriði væri þetta, en einnig hefur því verið haldið fram að samþykkt þessarar þingsályktunartillögu muni leiða af sér í framhaldinu lægra orkuverð og aukna neytendavernd. Í ítarlegri greinargerð sem að standa fjölmargir höfundar og margir þeirra mikilsvirtir fræðimenn kemur glögglega fram að frá fræðilegu sjónarhorni er þess síður en svo að vænta að orkuverð lækki og er það í samræmi við reynslurök, bæði hér á landi og í Noregi. Sömuleiðis er farið þar yfir neytendavernd og ég þarf ekkert að rekja það en má geta þess að þegar það mál kom upp á fundi utanríkismálanefndar í vor, eða hvort það var í atvinnuveganefnd, kom fram að það sem helst skorti á neytendavernd væri aukinn málshraði hjá kærunefnd sem er starfandi á vettvangi orkumála og það er kannski mál sem við værum fullfær um að leysa sjálf án þess að innleiða þennan þriðja orkupakka. Höfundarnir tveir vekja að eigin frumkvæði máls á möguleikanum á samningsbrotamáli og hugsanlegum skaðabótamálum á hendur okkur, ekki af því að okkur beri nein skylda til að leggja sæstreng eða til að auka við sæstreng sem væri fyrir heldur ef sú staða kæmi upp að aðili leitaði eftir tengingu og fengi synjun hjá Orkustofnun. Þeir rekja í margnefndri neðanmálsgrein 62 á bls. 35 að staða Íslands í slíku máli væri ekki vænleg. Við þekkjum þetta af eigin reynslu, þ.e. frosna kjötið, Belgar þekkja þetta, búið er að höfða samningsbrotamál á hendur þeim af hálfu Evrópusambandsins. Herra forseti. Ef ekki er vilji fyrir því að fella þetta mál eins og efni standa til væri a.m.k. sæmst að fresta því, skoða það nánar og hlusta á rödd þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvernig hægt er að taka álit og velja úr því ákveðnar setningar og komast svo að annarri niðurstöðu en komist er að í því áliti. Það er afar áhugaverð vinna af hálfu þingmannsins og hv. flokks hans. Ekki þarf annað en að lesa niðurstöðu álitsins til að komast að því að farið var eftir niðurstöðu álits Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Þeir segja enn fremur að mikilvægt sé að náðst hafi sameiginlegur skilningur með orkumálastjóra Evrópusambandsins hvað grundvallarforsendu Íslands varðar og sérstöðu Íslands. Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í því samhengi. Það er algjörlega fáránlegt að koma hingað upp og ítreka það sem hv. þingmaður kemur fram með og leggja þeim fræðimönnum þau orð í munn að þeir telji að þetta hafi ekkert gildi og ekkert vægi. Ég velti fyrir mér hvernig hægt er að sitja nefndarfundi og snúa svona oft út úr orðum háttvirtra og góðra fræðimanna sem koma fyrir nefndina. Ég nefni Davíð Þór Björgvinsson. Mér finnst það áhugavert. Fundirnir voru opnir fjölmiðlum svo að allir hefðu aðgengi að málinu og fengju allar þær upplýsingar sem þörf væri á en hv. þingmenn sem þar sitja snúa út úr orðum gesta og nýta sér það sem þeim hentar úr málflutningi þeirra og skýrslum en ekki niðurstöður. Ég ætla einnig að leiðrétta hv. þingmann þegar hann segir að þeir hafi sent bréf eftir fundinn. Það var beiðni hv. þingmanns að fá það skýrt frá þeim. Þeir fundu það ekki upp hjá sjálfum sér. Það kom beiðni frá hv. þingmanni á nefndarfundi sem formaður varð við, eins og við öllu öðru sem kom fram í vinnu nefndarinnar. Og þeir segja að þeir telji að fyrirvörunum hafi réttilega verið haldið til haga, ekki að þeir hafi, ég man ekki hvað hv. þingmaður sagði, [[Forseti hringir.]]ekki verið nægilega kynntir eða annað slíkt. [[Forseti hringir.]]Það var spurningin sem hv. þingmaður spurði þá fræðimenn og þeir svöruðu með bréfi.
Forseti minnir hv. þingmenn vinsamlegast á að halda tímamörkin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er fljótgert að svara hv. þingmanni. Hv. þingmaður nefndi ekki eitt dæmi, ekki eitt einasta, um að ég hefði snúið út úr eða lagt mönnum orð í munn, ekki eitt dæmi. Það sem ég vakti hins vegar athygli á var það sem þeir sögðu ekki. Í þessu bréfi til utanríkismálanefndar segja þeir að þeir telji lagalegu fyrirvarana hafa verið nægilega kynnta viðeigandi aðilum. Það er gott og blessað og það er ágætt, ekkert við það að athuga. En það sem þeir segja ekki er að þessir fyrirvarar hafi gildi að þjóðarétti. Ég leyfi mér að vekja athygli á því. Ég lýsi eftir því að hv. þingmaður finni orðum sínum stað en að öðrum kosti verður að líta á þau eins og hvert annað fleipur, herra forseti.
Virðulegur forseti. Það er áhugavert að hv. þingmaður telji mig ekki hafa tekið dæmi af því að ég tók a.m.k. tvö dæmi um útúrsnúning. Það er auðvitað ákveðinn útúrsnúningur að vísa í álitsgerð sérfræðinga en vera líka ósammála niðurstöðu þeirra og nota álitsgerðina til röksemda. Það er mjög skýrt að þeir sömu fræðimenn sem hv. þingmaður vísar stöðugt í segja að enginn lögfræðilegur vafi sé á því að sú leið sem er lögð til af þeim og er lögð til grundvallar þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar sé í samræmi við stjórnarskrá og að sú staðreynd skipti mestu. Það er niðurstaðan. Ég veit ekki betur en að það sé útúrsnúningur að nota ákveðin orð úr álitsgerð en vera síðan ósammála niðurstöðunni í sömu álitsgerð. Það hlýtur einfaldlega að vera útúrsnúningur hjá hv. þingmanni. Það er einnig útúrsnúningur að tala um hvernig sérfræðingur talar um lagalega fyrirvara, sem taldi að þeir lagalegu fyrirvarar væru með öllu óþarfir af því að það væri ekkert í þriðja orkupakkanum sem gæfi tilefni til þess að þeir væru þarfir.
Herra forseti. Ég get kannski ekki aðstoðað hv. þingmann mikið við að finna hjá sér viðeigandi skilgreiningu á hugtakinu útúrsnúningur. En hitt vil ég segja að höfundarnir tveir tefla fram tveimur lausnum sem þeir kalla, tveimur mögulegum lausnum. Og ég er sammála aðaltillögu þeirra í málinu. Ég tel hana vandaða og vel undirbyggða. En þegar þeir koma á fund og segja hina tillöguna, sem ríkisstjórnin valdi, vera næstbestu tillöguna felst í því að ríkisstjórnin, og hv. formaður utanríkismálanefndar, valdi lakari kostinn. Ég hef fullan skilning á því, herra forseti, að álitsgerð þeirra félaga sé eins og fleinn í holdi stuðningsmanna þessa máls vegna þess að hún er jörmunsterk og felur í sér mjög veigamikil rök fyrir því að þessi tillaga sé ótæk.
Herra forseti. Í öllum þessum umræðum, hvort sem er núna hér eða fyrr varðandi þriðja orkupakkann, þá höfum við oft verið að reyna að fá svör frá hv. þingmönnum Miðflokksins um raunveruleikann. Nú hélt hv. þm. Ólafur Ísleifsson því fram, tekur undir það, að skipulag og ráðstöfun orkuauðlinda á Íslandi sé falin erlendu valdi. Þetta er gríðarleg staðhæfing og hún hefur komið fram víðar. Nú langar mig að spyrja: Hvernig gerist þetta? Við sem höfum legið yfir þessu sjáum alls ekki leiðina. Það er hægt að búa hana til en hún stenst ekki raunveruleikann. Nú spyr ég hv. þingmann, og hef gert það áður, hvernig þetta gerist. Í öðru lagi langar mig að spyrja, aftur um raunveruleikann: Hvar hefur hið erlenda yfirvald hlutast til um skipulag og ráðstöfun orkuauðlinda í þeim 28 löndum sem skipa Evrópusambandið? Svo skulum við koma að Belgíu, ég ætla að gera það á eftir, því að þar er hv. þingmaður að afflytja raunveruleikann með því að reyna að búa til úr þessu samlíkingu sem ekki stenst. Spurningin er sem sagt annars vegar: Hvar hefur hið erlenda yfirvald farið svona fram eins og hv. þingmaður heldur fram? Og hins vegar: Hvernig gerist þetta? Hvaða leiðir eru í þriðja orkupakkanum sem opna erlendu yfirvaldi leið til að ákvarða hvar er virkjað, hvenær er virkjað, hvernig er virkjað, hvaða flutningsleiðir eru búnar til innan lands sem utan? Myndin sem búin er til í þessum orðum stenst á engan máta raunveruleikann. Hún er uppspuni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er einfaldast að svara honum með því ósköp einfaldlega að vísa í álitsgerð þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefán Más Stefánssonar. Ég hef ekkert sagt hér sem ekki er í samræmi við þá álitsgerð. Ég rakti viðvaranir þeirra og þær eru reyndar fleiri en ég taldi, þeim fylgir mikill þungi. Um það er engum blöðum að fletta. Ég vil bara ítreka að hv. þingmanni væri mjög hollt að kynna sér svolítið rækilegar en hann hefur kannski haft ráðrúm til að gera þessa álitsgerð. Hún er auðvitað löng, 44 síður, og þetta er giska mikið torf á köflum. Við erum komin þarna inn á djúpsævi Evrópuréttarins. En hvernig gerast hlutirnir? Þeir gerast til að mynda þannig eins og þeir lýsa. Þeir gerast með því að höfðað er samningsbrotamál. 25. júlí sl. ákvað framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að höfða samningsbrotamál gegn Belgíu. Um þetta má lesa á vefsíðu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Þetta er reyndar tekið fyrir í framhaldsnefndaráliti minni hlutans. Þar er slóðin á þessa vefsíðu ef hv. þingmaður skyldi vilja kynna sér það. Erindi frá Evrópusambandinu hefur borist til átta landa og er Frakkland sérstaklega nefnt í því sambandi. Frakkar eru eins og við, þeir eru með fyrirtæki svipað okkar Landsvirkjun og mikil samstaða meðal þjóðarinnar eins og hér um að það sé sameign á [[Forseti hringir.]]því fyrirtæki. Hv. þingmanni er ósköp einfaldlega bent á að kynna sér þann erindrekstur sem Evrópusambandið hefur haft uppi gagnvart Frakklandi og sjö öðrum ríkjum Evrópusambandsins.
Herra forseti. Það var erfitt að svara því hvernig þessi erlendu yfirráð fara fram. Hv. þingmaður vísaði til álitsgerðarinnar en meginniðurstöður þessara fræðimanna eru samt sem áður þær að afgreiðsla okkar á þriðja orkupakkanum sé í lagi. Það þýðir að þó að þessi hætta sé fyrir hendi er búið að girða fyrir hana. Varðandi Belgíu ætla ég að lesa fyrir hv. þingmann eftirfarandi: „ESB byggir málið m.a. á því að Belgía hafi ekki styrkt valdheimildir belgíska raforkueftirlitsins nægjanlega. Sömuleiðis er byggt á því að belgísk lög tryggi ekki að flutningskerfisstjórar ráði yfir raforku- og gasnetinu sem þeir eru ábyrgir fyrir svo þeir geta ekki verið í þeirri stöðu að tryggja aðgang raforku- og gasbirgja að netinu án mismunar.“ Þetta er mál sem hefur nákvæmlega ekkert með þriðja orkupakkann að gera eða yfir höfuð það sem við erum hér að ræða um. [[Forseti hringir.]]Þetta er bara gripið úr lausu lofti til að finna eitt dæmi, eitt dæmi sem ekki stenst.
Herra forseti. Kjarni þessa máls sem lýtur að Belgíu og þeir lærdómar sem við hljótum að vilja draga af því er að þarna er höfðað samningsbrotamál á hendur aðildarríki Evrópusambandsins. Við erum í þeirri aðstöðu að við öxlum skuldbindingar með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og ef það er talið af þar til bærum aðilum, í þessu tilfelli Eftirlitsstofnun EFTA, að við höfum ekki gert það fyllilega réttilega eigum við á hættu að á hendur okkar verði höfðað samningsbrotamál rétt eins og gerðist í málinu varðandi ófrosna kjötið með þeim afleiðingum sem það hefur haft. Kjarni málsins er sá að hér er lagt upp með grundvallarbreytingu á utanríkisstefnu Íslendinga sem hefur verið sú að við erum tilbúin til að semja um gagnkvæman aðgang að markaði, [[Forseti hringir.]]en við höfum til þessa ekki verið tilbúin til að semja um aðgang að markaði og láta í staðinn aðgang að auðlind.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ræða hv. þingmanns veldur mér nokkrum vonbrigðum. Ég átti von á því, eftir æðiruglingslegan málflutning Miðflokksmanna hér á næturlöngum fundum í vor, eftir að hafa fengið gott sumarfríi og gott rúm og tóm til að skerpa mál sitt og sýna okkur í eitt skipti fyrir öll hvað það væri sem væri svona hættulegt við þetta mál, fengjum við mikla og góða þrumuræðu með útskýringu á því. En svo var ekki. Hér er bara framhald á sama samhengislausa bullinu og flutt hefur verið í þessu máli frá upphafi sem búið er að hrekja. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Hv. þingmaður talar hér um að spurningum hafi ekki verið svarað, að ekki hafi verið fjallað nægilega mikið um þetta mál en ekki hefur verið rætt meira um nokkurt mál hér í þingsal en þetta tiltekna mál. Um ekkert mál liggja fyrir jafn mörg hlutlaus sérfræðiálit sem öll eru samdóma í því að hrekja hverja einustu fullyrðingu sem Miðflokkurinn hefur fært fram í málinu. Það er ekkert í þessu máli sem brýtur í bága við stjórnarskrá. Þvert á móti er þetta fyllilega í samræmi við það hvernig við höfum innleitt aðrar EES-gerðir. Allar staðhæfingar um hið gagnstæða eru rakið bull. Það er ekkert í þessu máli sem framselur með einum eða neinum hætti forræði okkar eða ráðstöfun yfir auðlindum, ekki nokkur skapaður hlutur. Allar fullyrðingar eða hálfkveðnar vísur sem Miðflokkurinn hefur flutt um það eru rakið bull. Það er ekkert sem knýr okkur til að leggja sæstreng og fullyrðingum um einhvers konar samningsbrotamál hefur verið lýst sem lögfræðilegum loftfimleikum. Þetta er rakið bull. Það er ekkert sem knýr okkur til að breyta eignarhaldi á orkufyrirtækjum okkar. Fullyrðingar um annað eru algjörlega rakið bull. Það er fordæmalaust að sjá heilan þingflokk halda úti jafn öfgafullri, vitlausri og rangri umræðu sem beinlínis [[Forseti hringir.]]er ætlað að blekkja þjóðina í þessu máli. Það er hv. þingmanni og samflokksmönnum hans til skammar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa sér tíma til að koma hér í andsvar. Hann gaf sér kannski ekki mjög mikinn tíma í umræðunni og þeir segja mest af Ólafi kóngi sem hvorki hafa heyrt hann né séð. Hv. þingmaður var ekki viðstaddur mestanpart þá umræðu sem fór fram og hann vísaði til. Herra forseti. Ég hætti að telja þegar hv. þingmaður var búinn að nota orðið bull fimm sinnum í ræðu sinni. Ég verð að viðurkenna að það er ekki einfalt að að eiga orðastað með málefnalegum hætti við aðila sem hagar málflutningi sínum á þann veg sem hv. þingmaður gerir. Það er mjög erfitt, maður veit ekki almennilega hvar maður á að byrja eða enda. Hann hefur ekki nefnt nein dæmi um það sem hann kallar bull og sýnir mikið vald á íslenskri tungu með því að hafa ekki fleiri orð sem gætu hugsanlega merkt það sama til að auka fjölbreytileika í ræðuflutningi sínum. Ég held að ég hafi ekki mikið um þennan málflutning að segja, svo ofsafenginn og öfgakenndur sem hann er og rakalaus, herra forseti. Það tekur því varla að eyða tíma Alþingis í slíkt. [[Hlátur í þingsal.]]
Herra forseti. Það skýtur kannski nokkuð skökku við, þegar jafn mikið var kallað eftir þátttöku annarra þingmanna í þessari umræðu í vor, að þegar við loks erum mætt nennið þið ekki að eiga við okkur orðastað. Ég hefði vafalítið getað notað orðin „rakið bull“ talsvert oftar. Ég komst ekki í gegnum allan listann minn á þeim tveimur mínútum sem ég hafði til umráða. En ég skil hv. þingmann mætavel þegar hann kvartar undan því að erfitt sé að eiga orðastað undir því rakalausa bulli sem endalaust er fært fram í þessu máli. Ég skil það mjög vel. Ég er búinn að sitja undir umræðu Miðflokksins, hv. þingmanns og samflokksmanna hans, og ekki er hægt að festa hendur á neinu í málflutningi þeirra sem hægt er að svara með málefnalegum hætti, einfaldlega af því að það er ekki málefnalegur málflutningur. Það er búið að hrekja hverja einustu fullyrðingu sem sett hefur verið fram af hálfu Miðflokksins af hlutlausum fræðimönnum ítrekað í ræðu og riti en á það er einfaldlega ekki hlustað. Þetta mál er fullrætt. [[Forseti hringir.]]Í því felast engar þær hættur sem Miðflokkurinn hefur haldið hér á lofti og það er orðið tímabært að ljúka þessari umræðu og að þingið taki til við þarfari verkefni en að sóa fleiri klukkustundum í þetta.
Herra forseti. Hv. þingmaður heldur sig bara við sinn leista og það er ágætt. Það flýgur hver eins og hann er fiðraður. Það er ekki þannig að hv. þingmaður hafi nefnt eitt einasta dæmi um að eitthvað sem við höfum haldið fram hafi verið hrakið, þaðan af síður af fræðimönnum.
Að minnsta kosti fjögur.
Hann hefur engin dæmi nefnt og hann notaði ekki sinn ræðutíma til þess að gera það. Hann var svo upptekinn við að nota þau gífuryrði og stóryrði sem hann lét sér um munn fara. Við það verður að búa. Ef hv. þingmaður vill ræða þetta á málefnalegan hátt skal ekki standa á mér að taka þátt í slíkri umræðu og samtali við hv. þingmann.
Virðulegi forseti. Rétt tæpir fimm mánuðir eru liðnir frá því að dreift var á Alþingi tillögu þeirri til þingsályktunar sem er hér í dag að nýju tekin til umræðu. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, sem mælir fyrir um að átta ESB-gerðir verði felldar inn í EES-samninginn. Gerðirnar sem um ræðir varða þriðja orkupakkann sem er safn ESB-gerða sem varða innri markað fyrir raforku og gas innan ESB. Þar sem lagastoð var ekki fyrir hendi fyrir framangreindum gerðum var ákvörðun nr. 93/2017 tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Með tillögunni er lagt til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu, virðulegi forseti, að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu. Undirbúningur og samningaviðræður EFTA-ríkjanna innan EES við Evrópusambandið um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn stóðu í um sex ár, á árunum 2010–2016. Allan þann tíma var haft náið samráð við Alþingi, ekki einungis í samráðsferli við þingnefndir Alþingis í samræmi við reglur Alþingis um þinglega meðferð EES-mála frá 2014 og 2016, heldur gerðu utanríkisráðherrar á hverjum tíma grein fyrir málinu og stöðu þess í árlegum skýrslum utanríkisráðherra til Alþingis um utanríkis- og alþjóðamál. Málið hefur því verið til umfjöllunar og gaumgæfilegrar skoðunar í þinginu í hartnær áratug. Sá tími reyndist hins vegar ekki nægja öllum til að ljúka afgreiðslu málsins í vor og því erum við hér á stubbi stödd. Virðulegi forseti. Það er með engu móti hægt að segja að ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar sem fulltrúi Íslands samþykkti með stjórnskipulegum fyrirvara á fundi nefndarinnar vorið 2017 hafi átt að koma hv. Alþingi á óvart. Þvert á móti hafði fulltrúi Íslands í nefndinni til þess fullt umboð frá sjálfu Alþingi. Í bréfi utanríkismálanefndar Alþingis til þáverandi utanríkisráðherra, dagsettu 20. september 2016, segir, með leyfi forseta: „Nefndin bendir á að sú aðlögun sem samið hefur verið um byggir á tveggja stoða kerfi EES-samningsins og er sambærileg því sem samið er um vegna gerða um evrópskt fjármálaeftirlitskerfi, 681. mál. Í minnisblaði ráðuneytisins kom fram það álit að framsalið sem felst í þriðja raforkupakkanum rúmist innan stjórnarskrár og er þar vísað til álitsgerðar Skúla Magnússonar dósents um evrópska fjármálaeftirlitskerfið. Nefndin gerir ekki athugasemdir við það en áréttar að skiptar skoðanir eru um málið innan nefndarinnar, samanber nefndarálit um hið evrópska fjármálaeftirlitskerfi.“ Virðulegi forseti. Bréf þetta er að finna á fylgiskjali VIII með þingsályktunartillögu minni. Eins og það ber með sér var mál þetta skoðað ofan í kjölinn á Alþingi áður en þingið veitti umboð sitt til að samþykkja það í sameiginlegu nefndinni. Þessi skjöl taka af allan vafa um að við hina þinglegu meðferð málsins var fallist á sjónarmið sem fram komu í minnisblöðum utanríkisráðuneytisins um stjórnskipuleg álitaefni á árunum 2014–2016 - þegar hv. þingmenn Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Gunnar Bragi Sveinsson héldu um stjórnartaumana í forsætisráðuneytinu og utanríkisráðuneytinu. Þeir sögðu við Alþingi á þessum tíma, með leyfi forseta: „Á meðan íslenska raforkukerfið er einangrað eiga bindandi ákvarðanir ACER ekki við hér á landi þar sem þær eiga eingöngu við um álitamál sem koma upp við flutning raforku yfir landamæri. Ef ákvörðun ACER myndi í framtíðinni snúa að Íslandi myndi virkjast tveggja stoða fyrirkomulagið þannig að ACER tæki aldrei eitt og sér ákvörðun gagnvart Íslandi.“ Þetta er niðurstaða í minnisblaði frá þáverandi utanríkisráðherra, Gunnari Braga Sveinssyni, til Alþingis og er að finna í fylgiskjali IX með tillögu þeirri sem hér er til umræðu. Ég endurtek, með leyfi forseta: „… eiga bindandi ákvarðanir ACER ekki við hér á landi þar sem þær eiga eingöngu við um álitamál sem koma upp við flutning raforku yfir landamæri.“ Þetta lagði hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þáverandi utanríkisráðherra, fram á Alþingi 23. febrúar 2015. Liðlega hálfu ári eftir að Alþingi fékk þessi skilaboð frá þáverandi hæstv. utanríkisráðherra vildi þannig til að flokksfélagi hans, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, átti fund með þáverandi forsætisráðherra Bretlands, David Cameron, hér í þessu húsi hinn 28. október 2015 þar sem þeir sammæltust um að setja á laggirnar vinnuhóp sem var falið að skoða möguleika þess að leggja sæstreng milli Íslands og Bretlands. Virðulegi forseti. Við skulum hafa það í huga að þegar David Cameron kom hingað til lands til fundar við íslenska forsætisráðherrann hafði forsætisráðherra Bretlands ekki komið til Íslands síðan Winston Churchill heilsaði upp á breska hernámsliðið hér árið 1941 og heimsótti þá m.a. þetta hús hér. Það eina markverða sem þáverandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, ákvað með breska kollega sínum í þessari mjög svo sögulegu heimsókn var einmitt að kanna möguleikann á því að leggja raforkusæstreng milli landanna tveggja. Í þessu ljósi er fróðlegt að skoða nefndarálit minni hluta utanríkismálanefndar í því máli sem hér er til umræðu. Í álitinu segir, með leyfi forseta: „Þeir sem styðja þingsályktunartillöguna hafa ítrekað sagt að reglugerð (EB) nr. 714/2009 um samtengingu landa hafi ekki raunhæfa þýðingu á meðan ekki er kominn sæstrengur til Íslands og að ákvarðanavald ACER samkvæmt reglugerð nr. 713/2009 snúi að mestu að ákvörðunum sem leiðir af þeirri stöðu sem myndast þegar komin er tenging milli landa, þ.e. sæstrengur. Það sem fylgjendur málsins loka hins vegar augunum fyrir er að með því að innleiða þessar tvær reglugerðir er verið að innleiða hugmyndafræðina, markmiðin og verkfærin sem lúta að einum sameiginlegum og samtengdum orkumarkaði á Evrópska efnahagssvæðinu. Hann er þegar samtengdur í miklum meiri hluta EES-ríkja. Í þessari nálgun felst því ótrúleg værukærð og kæruleysi.“ Minni hluti utanríkismálanefndar lýsir því þannig sem ótrúlegri værukærð og kæruleysi að Alþingi innleiði þriðja orkupakkann eins og þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, lagði til við þingið á sínum tíma af því að möguleiki er á að hingað verði lagður sæstrengur eins og þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, vildi gera í samstarfi við Breta haustið 2015. Undir nefndarálitið skrifar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram að ég tek ekki undir þessa gagnrýni hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á störf þáverandi utanríkisráðherra og þáverandi forsætisráðherra. Ég tel að málið hafi verið vel undirbúið af hálfu utanríkisráðuneytisins og annarra fagráðuneyta allar götur frá 2010 og að umfjöllun Alþingis hafi verið til fyrirmyndar, álitaefnin greind og þau metin áður en Alþingi veitti málinu brautargengi sitt. Því er viðsnúningur hv. þingmanna Miðflokksins í málinu óútskýrður og ég hygg að stjórnmálafræðin dugi ekki til þess að skýra hann. Viðsnúningurinn er í raun af því tagi að leita þarf í lögmál eðlisfræðinnar til að finna þar einhverjar skýringar. Virðulegi forseti. Í þeirri tillögu sem fyrir þinginu liggur er tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem fram komu við meðferð málsins í þinginu á sínum tíma en voru ekki lögð til grundvallar við afgreiðslu þess, þ.e. að vafi leiki á því að framsal samkvæmt tilteknum gerðum þriðja orkupakkans sé umfram það sem stjórnarskráin heimilar. Alþingi var á sínum tíma meðvitað um þessi sjónarmið sem einkum hafa verið sett fram af Stefáni Má Stefánssyni prófessor en lagði engu að síður sjónarmið annarra fræðimanna til grundvallar. Við undirbúning þeirrar tillögu sem nú er til umræðu var hlustað á þá gagnrýni sem á sér málefnalegar forsendur og niðurstaðan er sú að allir fræðimenn sem að málinu koma eru nú sammála um að innleiðing þriðja orkupakkans með þeim hætti sem hér er lagt til standist fyllilega íslenska stjórnskipan. Raunar sáu þeir Stefán Már og Friðrik Árni Friðriksson Hirst sérstaka ástæðu til þess að lokinni fyrri umr. um málið í þinginu í vor og að teknu tilliti til sjónarmiða sem þar komu fram að árétta sérstaklega að enginn lögfræðilegur vafi væri um að sú leið sem var lögð til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögunni væri í samræmi við stjórnarskrá. Sömu fræðimenn sáu einnig ástæðu til þess eftir heimsókn í utanríkismálanefnd Alþingis fyrr í þessum mánuði og fyrirspurnir nefndarmanna þar að taka af öll tvímæli um að fyrirvörunum í stjórnarskrá og um forræði Íslands sé réttilega til haga haldið við framlagningu þessa máls. Það er því enginn lögfræðilegur vafi á því að innleiðing orkupakkans er í samræmi við stjórnarskrá. Fullyrðingar um annað standast ekki. Það er heldur enginn vafi á því að enginn nema Alþingi getur tekið ákvörðun um hvort Ísland tengist öðrum löndum með lagningu sæstrengs. Fullyrðingar um annað standast enga skoðun eins og okkar helstu fræðimenn á þessu sviði hafa margítrekað bent á, nú síðast á fundum utanríkismálanefndar Alþingis fyrr í þessum mánuði. Fullyrðingar um annað standast ekki. Virðulegi forseti. Mál þetta hefur verið til meðferðar á Alþingi í hartnær áratug. Það hefur hlotið ítarlega og vandaða umfjöllun. Tekið hefur verið tillit til málefnalegrar gagnrýni við lokafrágang þess. Allir helstu sérfræðingar okkar í stjórnskipunarrétti og Evrópurétti eru sammála um að það stangist ekki á við stjórnarskrá og feli ekki í sér neins konar skyldu til að tengjast raforkukerfi Evrópusambandsins eða annarra þjóða. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Málið er fullrætt og fyrir löngu tímabært að klára það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Við erum að ræða orkupakkann og orkan sem við höfum notað í að ræða orkupakkann er gígantísk. Allur þessi blaðastafli sem hefur komið og kostnaðurinn út af málinu - ég veit ekki hvort það hefur verið reiknað út en sé að bæði tímanum og orkunni hefði betur verið varið í annað. Í lið 5.3, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins, EB/715/2009, segir við neðstu greinaskil: „Með aðlögunartexta í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar er Ísland undanþegið framangreindum gerðum þar sem ekki er markaður fyrir jarðgas. Verður því ekki fjallað nánar um þessa gerð hér.“ Af hverju vorum við ekki með rafmagnið þarna inni? Þá væri þetta bara búið. Þá þyrftum við ekki að vera að ræða þetta. Það einfaldasta í þessu öllu saman hefði verið að setja slíka klásúlu þarna inn. Þá stæðum við ekki hér að rífast. Þá væri málið búið. Þess vegna spyr ég ráðherrann: Hvers vegna í ósköpunum var rafmagnið ekki þarna inni?
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vísar réttilega til þess að við höfum nýtt mikla orku í þennan orkupakka og sömuleiðis er kostnaðurinn verulegur. Ég held að vísu að það sé eðlilegt. Þó að mikill kostnaður hafi verið lagður í þetta er það gert vegna þess að mjög margir hafa áhyggjur af orkumálum almennt, að við séum að gera hluti sem eru óafturkræfir og geti komið okkur í vandræði. Það er markmið í sjálfu sér að rýna þetta mál vel og það hefur verið gert, ég er alveg sekur um það. Hv. þingmaður nefnir - hann er í raun að fara yfir hluti sem ekki voru gerðir í minni tíð - að rafmagnið hefði átt að taka út. En það væri mjög stór og flókin ákvörðun. Við erum með mjög margt í fjórða viðaukanum sem tengist rafmagnstækjum og öðru slíku og við höfum tekið upp orkupakka eitt og tvö með, að því er ég tel, [[Forseti hringir.]]jákvæðri niðurstöðu að stærstum hluta þannig að það væri mjög stór ákvörðun.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, en þau voru mjög rýr. Svörin sem hann var með hljóta að gilda um gas líka. Ég sé ekki að gas sé neitt auðveldari vara en rafmagn, hún er að mörgu leyti flóknari. Við notum gas hér á landi í svipuðum tilgangi og rafmagn. Og hvers vegna er þá ósköp auðvelt að setja undanþágu á gas en það er ekki hægt að setja undanþágu á rafmagn? Þetta er óskiljanlegt fyrirbæri. Og ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er þetta svona? Hvers vegna var þetta gert svona? Hver var tilgangurinn? Voru það kannski Evrópusinnar sem vildu komast inn í Evrópusambandið, var tilgangurinn að koma okkur þangað inn, sem væri alveg skelfilegt?
Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir það, en þegar maður hefur eina mínútu til að svara má alveg færa rök fyrir því að svarið sé rýrt. Maður er að fara yfir stórmál á mjög skömmum tíma. Ég held að það sé alls ekki sanngjarnt að leggja málið þannig upp að gas sé sambærilegt rafmagni hér á landi. Það er það alls ekki. En þetta snýr líka að miklu fleiru. Við flytjum t.d. út raftæki og það er nokkuð sem tengist þessu, þar eru t.d. útflutningshagsmunir. Hv. þingmaður er að vísa til hluta sem voru unnir á tíma áður en ég kom inn í ráðuneytið. En ef ráðherra þess tíma hefði viljað fara í slíkar aðgerðir hefði það kallað á mjög mikla umræðu og miklu flóknara og stærra mál. Ef hv. þingmaður segir að ég nái ekki að fara vel yfir þetta á þessari mínútu held ég að það sé alveg rétt, enda málið þess eðlis að flest í umræðunni tengist í rauninni ekkert þriðja orkupakkanum, það tengist [[Forseti hringir.]]EES-samningnum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna þar sem hann fór yfir málið, líka í sögulegu tilliti. Ég vil horfa meira til framtíðar en fortíðar. Hæstv. ráðherra getur kannski staðfest að hann var ráðherra utanríkismála 5. maí 2017 þegar fyrirliggjandi ákvörðun var tekin um það mál sem hér er verið að ræða. En ég held að það væri mjög gagnlegt ef hæstv. ráðherra gæti varpað ljósi á grundvallarspurningar sem eru eftirfarandi: Hvað liggur á? Af hverju liggur svona mikið á að samþykkja þetta mál? Hvaða rök liggja til þess að það eigi að samþykkja þetta þvert ofan í þær eindregnu viðvaranir sem lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa [[Forseti hringir.]]sett á blað? Hvers vegna er ekki skoðaður fjórði orkupakkinn í samhengi þannig að heildarsýn fáist yfir þetta mál?
Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þm. Ólaf Ísleifsson til að komast upp úr þessum hjólförum. Það er ekki boðlegt eftir lengstu þingumræðu sögunnar að segja að engin rök hafi komið fram í málinu. Það stenst ekki nokkra einustu skoðun. Ef hv. þingmaður hefur áhuga á því að vita hvenær ég hef verið utanríkisráðherra er það á vef þingsins. Hv. þingmaður spyr hvað liggi á. Við erum búin að vera með málið í umfjöllun í áratug og í stað þess að klára það í vor, sem við hefðum átt að gera eftir að við frestuðum málinu eftir að það var lagt til við Alþingi undir forystu formanns og varaformanns Miðflokksins að við myndum samþykkja það, skoðum við það aftur. Ég fór yfir þetta allt saman í ræðu minni. Það sem hv. þingmaður er alltaf að ýja að er að þarna sé eitthvað hættulegt sem sjáist ekki. Menn eru búnir að fara í gegnum alla þá þætti, aldrei verið farið í neitt meira. En ég vek athygli á því [[Forseti hringir.]]sem hv. þingmaður gagnrýnir, að legið hafi á, því að það var varaformaður hans flokks sem lagði til að við myndum klára þetta fyrir löngu síðan.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég var ekki að ýja að neinu. Ég hef bara haldið því til haga, eins og það heitir, hvað stendur í lögfræðilegri álitsgerð þeirra tveggja sérfræðinga sem hér hafa verið nefndir sem voru kvaddir til starfa í þágu utanríkisráðuneytisins og eru þá samkvæmt því lögfræðilegir ráðunautar hæstv. utanríkisráðherra. Það eru þeir sem tala um ákvörðunarvald erlendrar stofnunar sem lýtur að skipulagi, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra íslenskra orkuauðlinda. Það eru þeir sem tala um að hér ræðum við um meira framsal af hálfu Íslendinga en dæmi eru um í 25 ára sögu EES-samningsins. Það eru þeir sem kjósa að líkja þeirri ákvörðun sem fyrir liggur við það að erlendri stofnun væri falið ákvörðunarvald um heildarafla á Íslandsmiðum. Úr því að ég er hér að ávarpa hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]langar mig að spyrja hvort hann telji koma til greina að leggja fram þær athugasemdir utanríkisráðuneytisins sem voru gerðar og getið er um í álitsgerð þeirra tvímenninga og getið er um í 6. kafla þeirrar álitsgerðar?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er hér að vísa til fræðimannanna sem höfðu áhyggjur af stjórnarskrárþætti málsins. Þeir hafa ekki einu sinni, heldur tvisvar - auðvitað kemur þetta allt fram í álitsgerðinni, í niðurstöðunni - sent sérstök bréf, annars vegar til utanríkismálanefndar og hins vegar til utanríkisráðherra eftir umræðuna. Ég ætla að lesa hér það sem kemur fram í síðara bréfinu til utanríkismálanefndar: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“ Það er enginn vafi en samt sem áður heldur hv. þingmaður áfram að ýja að því og láta að því liggja, les einhverjar setningar upp, þegar þetta er niðurstaðan, algjörlega kýrskýr. [[Forseti hringir.]]Það er ekki einu sinni sem þeir koma fram með þessa áréttingu heldur tvisvar. Af hverju skyldi það vera?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ágæta ræðu hans, sérstaklega söguskýringuna, sem mér þótti athyglisverðust. Þetta verður mjög stutt hjá mér, ég fer ekki í tæknileg atriði, innleiðingaratriði, fyrirvara eða neitt slíkt. Það er í rauninni markmiðið sem hefur legið mér mest á hjarta, sérstaklega hvert eiginlegt markmið er með innleiðingu þriðja orkupakkans. Er staðreyndin ekki sú að við erum að innleiða þriðja pakkann af fimm sýnilegum pökkum? Er það ekki staðreyndin, að markmiðið sé að við göngumst undir sameiginlegan raforkumarkað í Evrópu? Og ef svo er, hvers vegna erum við að innleiða orkupakka þrjú núna ef það hefur aldrei verið ætlunin að fylgja því markmiði sem Evrópusambandið er búið að undirbúa og lagði í þennan leiðangur fyrir langalöngu?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Til að gera langt mál eins stutt og hægt er erum við í þessu EES-samstarfi. Það er óumdeilt og hefur verið lykilatriði fyrir okkur og okkar velsæld. Það sem við gerum í hagsmunagæslu okkar þar, og í minni tíð hefur hún eflst stórlega sem er afskaplega mikilvægt, er að við rýnum mál sérstaklega frá fyrstu tíð til að koma í veg fyrir að það sé eitthvað sem við þurfum að hafa áhyggjur af í þessu. Ef EES-samningurinn væri eins og hann var þegar hann var samþykktur væri hann ónothæfur. Þá voru ekki einu sinni til tölvur, a.m.k. ekki eins og við þekkjum þær í dag, langur vegur frá, eða snjallsímar eða hvað það nú er. Hugmyndin er sú að þetta sé áfram virkur markaður. Orkan hefur verið þarna frá upphafi. Ég get ekki farið í það nákvæmlega núna, en flest okkar eru sammála um ýmsa hluti sem snúa að orku og öðru slíku. Það er alveg skýrt í EES-samningnum, og var tekin umræða um það þegar hann fór af stað á sínum tíma, að við höfum fulla stjórn á orkuauðlindum okkar. En ef við sjáum eitthvað sem við höfum áhyggjur af fyrir Ísland reynum við að gera allt sem við getum til að sneiða hjá því í okkar hagsmunagæslu.
Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svarið, sem var í rauninni ekki svar. Hvert er hið eiginlega markmið með innleiðingu orkupakkanna? Hæstv. utanríkisráðherra hefur gjarnan talað um EES-samninginn sem grundvallaratriði í þessu öllu saman. Í upphafi var það svo og var innleidd hér með þeim samningi svokölluð tveggja stoða lausn, sem hæstv. ráðherra vísaði til áðan í ræðu sinni. Nú erum við að fara að aðskilja Orkustofnun með þriðja orkupakkanum og ég spyr: Hvaðan skyldu tilmælin koma, vinsamleg tilmæli um það hvernig hún skuli starfa? Undir hvaða stoð fellur t.d. orkustofnun Evrópu? Erum við ekki að ganga pínulítið í áttina að þriðju stoðinni með öllu þessu innleiðingarferli? Ég bið hæstv. utanríkisráðherra vinsamlega að svara mér aftur. Það þarf ekki vera langt. Hvert er eiginlegt markmið með innleiðingu allra þessara orkupakka í aðildarríkjunum og EES-löndunum?
Virðulegi forseti. Við tökum að meðaltali 400–500 gerðir upp í íslenska löggjöf í gegnum EES-samstarfið á ári. Markmiðið er að hafa hér sameiginlegan markað og það er okkar hagur. Það er hagur allra en sérstaklega lítilla aðila því að ef við spilum eftir sömu leikreglum á stóra markaðnum eiga fyrirtæki okkar möguleika í samkeppni. [[Gripið fram í.]]Orkan hefur verið þarna frá upphafi og ef við tökum bara þennan þriðja orkupakka væri neytendavernd augljósasta málið, þ.e. að styrkja neytendur á þeim markaði. Það er stutta svarið. Stóra myndin snýr að því að við erum að viðhalda EES-samstarfinu. Hins vegar eigum við alltaf - og þess vegna höfum við eflt hagsmunagæsluna stórlega - að gæta hagsmuna okkar, bæði í EES-samstarfinu og annars staðar en ekki síst í EES-samstarfinu.
Herra forseti. Eftir að hafa hlýtt á ræðu hæstv. ráðherra skil ég betur taugaveiklunina sem við skynjum hér í salnum hjá hv. þingmönnum samtryggingarflokksins. Þeir eru mættir algjörlega tómhentir til leiks. Meira að segja ráðherrann sjálfur, hæstv. ráðherra, flutningsmaður málsins, hefur ekkert nýtt fram að færa. Hann hraðles gamlan embættismannatexta og bætir svo við gömlu rullunni sinni, sem hann taldi örugglega að væri voðalega sniðug þó að hún væri uppfull af hreinum ósannindum, eins og bent hefur verið á, rullunni sem gengur út á að kenna öllum öðrum um, að það sem hann er að gera sé í raun öllum öðrum að kenna en honum. Svo er það hin dæmalausa ræða hans um fund með David Cameron, að þar hafi verið samþykkt að leggja sæstreng. Þvert á móti var samþykkt að skoða lagningu til að sýna fram á að það hentaði ekki. Ég ætla ekki að elta ólar við hv. þingmann. [[Hlátur í þingsal.]]Taugaveiklunin gerir enn vart við sig og ég skil hana. Eftir að hafa hlýtt á ræðu ráðherra skil ég tilhneiginguna hjá sumum hér til að bregðast við með því að hlæja vandræðalega. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að reyna að hlífa ráðherranum við of erfiðum spurningum og vonast til þess að hann treysti sér til að svara án hins hefðbundna skætings. [[Forseti hringir.]]Ég vil einfaldlega spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna vill hann [[Forseti hringir.]]innleiða þennan orkupakka? Hverjir eru kostirnir við það? Og í öðru lagi: Hvers vegna vill hann alls ekki ræða málið aftur í sameiginlegu EES-nefndinni?
Forseti vill biðja ræðumenn, alla sem einn, að halda tímamörk.
Virðulegur forseti. Þetta eru tímamót því að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kemur hér og útskýrir að hann hafi sett á fót vinnuhóp - og hver sem er getur talað við Google frænda og fengið fréttatilkynningu um þann vinnuhóp - til að undirbúa lagningu sæstrengs og skoða það af því að hann hafi alls ekki viljað það. Þetta hefur aldrei áður verið gert í sögunni, [[Hlátur í þingsal.]]þetta eru söguleg tímamót. Og talandi um ósannindi, virðulegi forseti, held ég að hv. þingmaður ætti að líta sér nær. Hann væri maður að meiri ef hann gengist við því að hafa haft mjög mikinn áhuga á að leggja sæstreng. Það vissu allir. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður hittir forsætisráðherra Breta og setur á fót vinnuhóp til að skoða lagningu sæstrengs og hann heldur því fram að það hafi verið vegna þess að hann hafi ekki haft neinn áhuga á því. [[Hlátur í þingsal.]] [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti. Það er ekki hægt að bæta neitt í þetta. Varðandi þær spurningar sem lagðar voru fram hefur þeim verið margsvarað [[Forseti hringir.]]og hv. þingmaður veit það. En hann þarf líka aðeins að fara að skoða hvernig hann ætlar að vinna sig út úr sinni eigin söguskýringu. [[Forseti hringir.]]Það er nokkuð sem gengur alls ekki upp.
Herra forseti. Ég heyri að ég er enn svo hugleikinn hæstv. ráðherra að hann treystir sér ekki til að svara einni einustu spurningu, hann heldur áfram með, ég held að ekki sé hægt að kalla það annað en þráhyggju sína gagnvart mér [[Kliður í þingsal.]]og heldur áfram með undarlegar söguskýringar sínar. Eins og kom fram eftir þennan margnefnda fund, eins og kom fram þá og ég lýsti yfir í fjölmiðlum og í tilkynningu, hafði ég miklar efasemdir um að þetta væri rétt og taldi að skoðun myndi leiða það í ljós. En hvað um það, hv. þingmaður virðist ekki ná tengingu við raunveruleikann, jafnvel ekki þegar hann birtist í formlegum tilkynningum, ekki í þessu máli, ekki frekar en þegar Evrópusambandið sjálft tilkynnir um það í fréttatilkynningu að það sé farið í málaferli við eitt af ríkjum sambandsins fyrir að innleiða ekki pakkann með þeim hætti sem við höfum verið að vara við. Ég ætla bara að ítreka fyrri spurningu og hvet hæstv. ráðherra, þurfi hann að tjá sig meira um mig, að gera það bara á Facebook og annars staðar. Hann gerir það víða. [[Forseti hringir.]]Ég ítreka spurninguna: Hvers vegna vill hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson innleiða [[Forseti hringir.]]þriðja orkupakkann? Hverjir eru kostirnir við það og hvers vegna má ekki ræða þetta aftur í sameiginlegu EES-nefndinni?
Virðulegi forseti. Þar kom að því, ég er kominn í hóp meiri hluta þjóðarinnar sem er með þráhyggju fyrir Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að hans mati.
Langt síðan.
Að sjálfsögðu. Við erum öll þar. [[Hlátur í þingsal.]]Hv. þingmaður, þú ert búinn að átta þig á þessu, þetta gengur allt út á þig, [[Hlátur í þingsal.]]allt út á þig. Þriðji orkupakkinn er aukaatriði, þetta er allt um hv. þingmann, við erum öll með þráhyggju út af þér og getum ekki hugsað um annað en þig. [[Gripið fram í.]]Nákvæmlega. Þú sást þetta. Hv. þingmaður, það er heill kafli um spurt og svarað á vef utanríkisráðuneytisins. Ég flutti hér langa ræðu, sem ég get ekki endurflutt, þegar ég lagði þetta mál fram. Ég næ ekki að fara í gegnum það á einni mínútu út frá þeirri spurningu sem hér var lagt upp með. Ef hv. þingmaður er ekki búinn að fá rökin fyrir því eftir alla þessa umræðu get ég ekkert gert. Hann getur verið ósammála en að halda því fram að þau hafi ekki komið fram er vægast sagt sérstakt.
Herra forseti. Hér erum við komin aftur og nýbúin - og hefur eitthvað breyst? Stutta svarið er auðvitað nei, nema þá kannski að sjónarmið okkar sem viljum samþykkja þetta hafa styrkst. 19. ágúst, minnir mig, komu Stefán Már Stefánsson prófessor og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögfræðingur á fund utanríkismálanefndar. Þeir birtu í kjölfar hans eftirfarandi yfirlýsingu, með leyfi: „Eins og fram kom hjá okkur á fundi utanríkismálanefndar í dag teljum við mikilvægt að fyrirvarar Íslands, við upptöku og innleiðingu EES-gerða samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017, séu settir fram með skýrum hætti, þ.e. fyrirvarar um stjórnarskrá og um forræði Íslands á lagningu sæstrengs. Séu fyrirliggjandi skjöl lesin saman, þ.e. þingsályktunartillaga utanríkisráðherra og þingsályktunartillaga ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, auk lagafrumvarpa hins síðarnefnda, ásamt greinargerðum og öðrum gögnum, teljum við að fyrirvörunum sé þar réttilega haldið til haga.“ Það er ekki ofsögum sagt að álit þessara tveggja fræðimanna hafi verið helsta haldreipi Miðflokksins í málþófi þeirra í vor þegar reynt var að gera málið tortryggilegt. Raunar telja mörg okkar að þessir fyrirvarar séu ónauðsynlegir en ef þeir eru til þess að róa áhyggjur stjórnarandstæðinga og auðvitað almennings í landinu þjóna þeir ágætistilgangi. Það væri að æra óstöðugan að fara yfir þessa umræðu frá upphafi til enda. Hún hefur fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum og vakið mikinn áhuga þjóðarinnar sem er auðvitað hið besta mál. Það hafa hins vegar ýmis stór orð fallið sem standast ekki og málið hefur haft sundrandi áhrif hjá þjóðinni. Það sem kannski er sérstakt við þetta mál er að einna mest hefur verið rætt um það sem alls ekkert er í þessum pökkum. Hins vegar er eftirtektarvert að þeir sem hafa tjáð sig, a.m.k. flestir, bæði með og á móti, eru sammála um nokkur atriði, í fyrsta lagi að það sé grundvallaratriði að auðlindir séu þjóðareign, í öðru lagi að það eigi að vernda íslenskar orkuauðlindir, í þriðja lagi að almenningur eigi að njóta ágóðans af auðlindunum, í fjórða lagi að nýting auðlindanna eigi að byggja á sjálfbærri þróun og í fimmta lagi að það sé eðlilegt að fyrirtæki sem eru nú í opinberri eigu og nýta stóran hluta af okkar orkuauðlindum verði þar áfram. Mér finnst ánægjulegt að það hafi þó a.m.k. skapast þverpólitísk sátt um þetta sem mörg okkar, m.a. við í Samfylkingunni, hafa haldið fram. Þetta leiðir hins vegar hugann að því að það er nauðsynlegt að stíga næstu skref og tryggja að það sé hafið yfir allan vafa hver á auðlindirnar. Það gerum við auðvitað best með því að tryggja auðlindaákvæði í stjórnarskrá og jafnframt þurfum við, t.d. í framhaldi af þessari umræðu, að tryggja framsalsákvæði sem útlistar nákvæmlega með hvaða hætti Alþingi er heimilt að taka þátt í nauðsynlegu fjölþjóðlegu samstarfi. Mér finnst raunar líka býsna merkilegt í ljósi þessa að þeir sem harðast hafa barist gegn þessu máli á þingi hafa líka lagst harðast gegn breytingum á stjórnarskrá. En góð umræða um þetta mál er út af fyrir sig nauðsynleg og ég geri ekki lítið úr áhyggjum almennings og það er sjálfsögð kurteisi að nálgast það með virðingu. Hins vegar verður líka að gera þá kröfu að þingmenn halli ekki réttu máli. Sumt af því sem hér hefur verið til umræðu mun ekki hafa nein áhrif á Ísland enda erum við ekki beintengd evrópskum raforkumarkaði með neinum streng. Það sem snertir okkur hins vegar og er mikilvægt lýtur m.a. að kröfu um eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækja, ítarlegri ákvæði um sjálfstæði raforkueftirlits og auknar kröfur um neytendavernd og upplýsingagjöf. Þetta og margt fleira er nánar útlistað í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar. Herra forseti. Í þessu samhengi öllu held ég að það sé alveg ágætt að vitna aðeins í orð Hilmars Gunnlaugssonar, lögmanns og sérfræðings í orkurétti, með leyfi forseta: „Það sem er ekki í þriðja orkupakkanum: Það er ekki verið að taka ákvörðun um að leggja sæstreng, ekki verið að taka ákvörðun um að framselja vald til ACER, það er ekki verið að taka ákvörðun um að aðrir en íslensk stjórnvöld geti tekið ákvarðanir um orkumál eða heft forræði Íslendinga á orkumálum, það er ekki verið að taka ákvörðun um að selja eða einkavæða raforkufyrirtæki, það er ekki verið að brjóta stjórnarskrá, það er ekki verið að innleiða ákvæði sem leiða til hærra raforkuverðs og það verður ekki hægt að þvinga menn til að leggja sæstreng.“ Svo mörg voru þau orð. Reyndar klykkti Hilmar út með því að segja að hann teldi beinlínis verða erfiðara að skylda Ísland til að leggja sæstreng með samþykktan orkupakka en ella. Margir aðrir sérfræðingar hafa líka komið fyrir nefndina og sagt að áhyggjur væru óþarfar af spurningum er varða stjórnarskrárbrot, ólöglegt framsal, sæstrengsskyldu og fleira. Nægir þar að nefna Skúla Magnússon, Davíð Þór Björgvinsson, Margréti Einarsdóttur og Bjarna Má Magnússon. Raunar hafa flestir, ef ekki allir, sem hafa tjáð sig viðurkennt að við missum ekki yfirráð yfir auðlindunum og ekki verði hægt að þvinga okkur til að leggja sæstreng en samt halda mörg áfram að dylgja um að það verði þrátt fyrir allt líklegasta niðurstaðan og allt fari á vonarvöl. Það er auðvitað þekkt og árangursrík aðferð að ala á ótta og tortryggni en það gerir hana ekki neitt merkilegra fyrir vikið. Ísland beitti sér fyrir ýmsum undanþágum og aðlögunum vegna aðstæðna hér á landi á sínum tíma, öðrum ekki. Í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar er gerð grein fyrir undanþágum og aðlögunum. Það snertir m.a. jarðgas en einnig fékkst undanþága frá ákvæðum um aðgreiningu flutningskerfa frá öðrum rekstri á raforkumarkaði. Það er einnig heimilt að sækja um undanþágur frá ákvæðum sem varða aðskilnað dreififyrirtækja, aðgengi að flutnings- og dreifikerfum, markaðsopnun og gagnkvæmni ef íslensk stjórnvöld geta sýnt fram á vandkvæði við að reka raforkukerfi. Síðast en ekki síst var samið um tveggja stoða aðlögun vegna valdheimilda ACER í tengslum við ágreining eftirlitsaðila um orkuflutning yfir landamæri. Sumir af þeim sem telja að nú eigi að sækja um frekari undanþágur og neita að innleiða gerðirnar af þeim sökum sátu samt sem ráðherrar á sínum tíma þegar málið var rætt og undirbúið og verða bara að horfast í augu við sjálfa sig og það. Ég er alls ekki að halda því fram og ég er sannfærður um að það var hvorki af hirðuleysi né andvaraleysi heldur fullkomlega meðvituð afstaða á þeim tíma. Um það vitna margar blaðagreinar um málið. Þar fyrir utan er það að ætla sér að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar einfaldlega óráð eins og komið hefur fram hjá mörgum fyrir nefndinni. Það mun alltaf verða litið til tímalínunnar, hvað við erum búin að gera á fyrri stigum þegar kröfur Íslands verða metnar og þar er sagan okkar okkur kannski ekkert í hag í slíku máli. Mig grunar þess vegna að tilgangur þeirra sem leggjast nú harðast gegn innleiðingunni sé fyrst og fremst að reyna að grafa undan EES-samningnum og fjölþjóðlegri samvinnu. Ég óttast hvoruga umræðuna. Vissulega er heimurinn sífellt að breytast og við þurfum alltaf að vera á varðbergi og gæta hagsmuna okkar um leið og við öxlum sameiginlega ábyrgð. En í fyrsta lagi fullyrði ég að EES-samningurinn er eitt stærsta heillaskref sem við höfum stigið. Við breyttumst í 500 milljóna manna markað. Hann hefur búið til vöxt og störf, varið réttindi og hagsmuni, öryggi, hann verndar umhverfi okkar og fjárfestir í framtíðinni. Við höfum öðlast frelsi til að ferðast, búa, læra og vinna hvar sem er í Evrópu. Líf okkar hefur auðgast með þessum samningi. Sjóndeildarhringurinn hefur stækkað og samfélagsgerðin er að styrkjast. Þessi frjálsa för hefur líka leitt til sveigjanlegri vinnumarkaðar og tölur sýna svart á hvítu að erlent launafólk sem hingað hefur komið eftir hrun á verulegan þátt í okkar velgengni. Í öðru lagi stöndum við frammi fyrir risastórum alþjóðlegum áskorunum vegna fátæktar, styrjalda og hamfarahlýnunar. Það er enginn vinnandi vegur að sigrast á þessu nema með miklu fjölþjóðlegu samstarfi. Þar að auki erum við stödd í miðri stafrænni tæknibyltingu sem unir ekkert hreppamörkum eða landamærum í sama mæli og áður og heimurinn er einfaldlega að breytast. Við getum ekki unað því að þetta mál sé notað í pólitískum tilgangi til að slá ryki í augu fólks. Það þarf að sporna gegn málflutningi sem byggir á afbökun staðreynda, hálfsannleik og jafnvel ósannindum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa ræðu. Hann talaði um hálfsannleik og mig langar að spyrja hvort það geti verið að hálfsannleikur felist m.a. í því að velja sér álitsgjafa til að vitna til. Ég tók eftir því að hv. þingmaður vitnaði hvorki til orða Eyjólfs Ármannssonar né Arnars Þórs Jónssonar héraðsdómara sem hefur komið hér fram og talað með nokkuð öðrum hætti, svo sem eins og fleiri hafa gert, en þeir tveir eða þrír aðilar sem hv. þingmaður nefndi til sögunnar. Spurningin er, hv. þingmaður: Er þetta hálfsannleikur? Mig langar til að biðja hv. þingmann um að fara með mér yfir hvað það var sem Arnar Þór Jónsson héraðsdómari kom með nestaður inn á fund utanríkismálanefndar og varaði þar við þeirri vegferð sem menn eru á. Ég bið hv. þingmann að lýsa því fyrir mér og öðrum hvort orð hans og hvort orð Stefáns Más og Friðriks Árna um að réttast væri að fara með málið inn í sameiginlegu nefndina séu fleipur eitt, hvort 102. gr. samningsins um að álitamál fari fyrir sameiginlegu nefndina eigi ekki við eða hvort við eigum ekki að láta reyna á hana, hvort hv. þingmaður treysti ekki EES-samningnum öllum, öndvert því sem við Miðflokksmenn gerum. Við treystum EES-samningnum öllum, ekki bara frá 0 upp í 100 heldur t.d. 102 líka. Þetta langar mig til að hv. þingmaður fari aðeins yfir með okkur. Fyrir utan það væri ég náttúrlega þakklátur þingmanninum fyrir að benda á hvenær við Miðflokksmenn lugum í þessari umræðu.
Herra forseti. Fyrst varðandi það síðastnefnda, ég var auðvitað að tala um almenna umræðu í landinu. Ég ætla ekki að fara ofan í það hér hverjir beittu hálfsannleik, hverjir beittu blekkingum og hverju beinlínis lugu. Hins vegar er það þannig að ég valdi ekki þá álitsgjafa sem unnu álit fyrir ráðuneytin. Ég hef hins vegar hlustað á þau öll og það eru enginn hálfsannleikur sem felst í því að hlusta á málflutning og taka síðan afstöðu með þeim rökum sem eru mest sannfærandi, ekki síst þegar mikill meiri hluti þeirra sem tjá sig nota þau rök. Það er hins vegar hálfsannleikur að grípa í eitt álit og vitna í einstök orð í álitsgerð en vera svo ósammála niðurstöðunni. Berja svo hausnum við stein, jafnvel þó að einstaklingarnir hafi svo komið með yfirlýsingu sem er býsna skýr, og halda áfram að þrástagast á því og nota til grundvallar málflutningi sínum. Ég var ekki á fundi utanríkismálanefndar þegar Arnar Þór Jónsson héraðsdómari kom fyrir nefndina. Ég hef hins vegar lesið ýmislegt af því sem hann segir. Hvað varðar álit hans að það eigi að senda þetta fyrir sameiginlegu EES-nefndina tek ég einfaldlega meira mark á t.d. orðum Baudenbachers sem kom fyrir nefndina og varpaði ljósi á bæði pólitíska hlið málsins en einnig lögfræðilega. Hann benti á, af langri reynslu sinni sem dómari, tímalínuna, hvernig Ísland hefði hagað málflutningi sínum áður fyrir nefndinni [[Forseti hringir.]]og hvað gerðist ef Ísland kæmi mörgum árum síðar með allt aðrar kröfur, að það yrði litið til þess og yrði ekki til þess að styrkja okkar málstað.
Herra forseti. Hv. þingmaður virðist hafa kosið að misskilja það sem ég spurði hann um vegna þess að hann sjálfur valdi að vitna til örfárra álitsgerða en ekki annarra. Hann segist hafa lesið mikið um það sem Arnar Þór Jónsson héraðsdómari hafi haft fram að færa. Þá þarf ég að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi lesið minnisblað það sem hann hafði með sér á fund utanríkismálanefndar sem hv. þingmaður sat ekki. Sá lestur gæti kannski opnað augu hv. þingmanns fyrir ýmsu öðru en hann er núna opinn fyrir. Það er ekki almennur siður á Alþingi Íslendinga að vitna til einhvers sem er í almennum umræðum úti í bæ og gera það að rökum í rökræðum við þá sem hér sitja og sem þeim hefur verið ætlað að segja eða halda fram. Ég skil ekki alveg hvað þingmaðurinn er að fara með því. Ég vil hins vegar spyrja þingmanninn einnar lykilspurningar: Hver er hagur Íslendinga af því að taka upp þriðja orkupakkann? Í hverju felst hann? Hvað er það sem gerir það nauðsynlegt að við tökum orkupakka þrjú upp í íslenska löggjöf? Nú ætla ég að benda á að þeir fræðimenn sem mest hefur verið vitnað hér til og hv. þingmaður hefur gert líka, og ekki að ófyrirsynju, þetta eru mætir menn, völdu sjálfir að segja að fyrsta og réttasta skrefið væri að senda málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þetta var þeirra fyrsta leið. Ríkisstjórnin fór næstbestu leiðina. Þá hlýt ég að spyrja: Hefur hv. þingmaður ekki [[Forseti hringir.]]það álit á þessum ágætu fræðimönnum að hann sé tilbúinn að hlusta á þessi ráð?
Herra forseti. Ég hef hlustað á þeirra málflutning og hef lesið greinargerð þeirra. Ég hef líka fengið tækifæri til að hlusta á aðra fræðimenn sem hafa komið sem eru á öndverðri skoðun og það er auðvitað þannig, eins og hv. þingmaður starfar vonandi eftir sjálfur, að maður vegur svo og metur býsna kalt rök með og á móti. Ég tók mikið mark á þeim orðum Baudenbachers að það gæti leitt til mikillar óvissu, bæði lögfræðilegrar en líka pólitískrar óvissu, ef við færum þá leið. Hver er hagur Íslands af því að innleiða þennan orkupakka? Þessi staka innleiðing verður aldrei slitin úr samhengi við þann heildarsamning sem við höfum gert og hefur verið okkur til framdráttar síðustu 25 árin. Við þurfum að horfa á þetta sem heild. Sumt gagnast okkur afar vel. Sumt skiptir okkur engu máli. Sumt gætum við kannski innleitt með hundshaus á meðan það er ekki skaðlegt fyrir Ísland. En við getum ekki gert svona stóran samning eins og við séum að velja mola úr konfektkassa í fermingarveislu og plokkað bara út það sem okkur þykir best. Þetta er ekkert ósvipað því og þegar maður ákveður að byrja að búa með öðrum einstaklingi, stofna fjölskyldu, ráðast í fjárfestingu á heimili og eignast börn. Við getum ekki valið um að deila bara svefnherbergi, mæta í kvöldmatinn og borða og fara á ball með frúnni en hafna því síðan að taka úr vélinni og strauja. Það verður að vera einhvers konar samkomulag um það hvernig fólk deilir ábyrgð og flestir ganga í slíkan hjúskap einmitt til þess að auka fullveldi sitt, auka frelsi, auka möguleika sína á því eiga innihaldsríkt líf og þess vegna erum við með í EES-samningnum.
Herra forseti. Við eyðum núna tveimur vinnudögum þingmanna í að bæta við vel á annað hundrað klukkustundir af endurtekningum um þriðja orkupakkann. Gott og vel, um það var samið til að leikhlé yrði á sínum tíma, því að ég hef litið á mikið af þessum málatilbúnaði Miðflokksins sem leikþátt. En alvarlegi þátturinn í því er sá að mér finnst hann bera vitni um ákveðna hæðni gegn lýðræði og gegn þinginu, nokkuð sem við höfum aldrei séð áður og munum væntanlega aldrei sjá aftur. Tími okkar og allar klukkustundirnar sem samræður Miðflokksmanna stóðu - þingbundið lýðræði landsins, hversu gallað sem það kann að vera, er dýrmætt og það á ekki að vera einhvers konar leiksvið fáránleikans. Það er vissulega eðlilegt að okkur á þingi greini á um ótal margt en samfélagið og það sem ég kalla siðræn gildi krefjast skilvirkni og virðingu fyrir þeim vinnu- og samskiptareglum sem við höfum samþykkt. Þá er spurningin: Hefur eitthvað nýtt komið fram? Menn keppast hér við að segja: Nei, það er svo sem ekki margt, kannski ekki neitt sem hefur komið fram í raun sem breytir afstöðu okkar til þriðja orkupakkans. Ég tek undir það. Ég sé það ekki. En samkomulag um stutt sumarþing stendur, undirskrifað af öllum þátttakendum. Hér stend ég því og get ekki annað. Herra forseti. Ég sný mér þá enn einu sinni að málefnum þriðja orkupakkans, staðreyndum sem búið er að snúa út úr, að mínu mati, oft og tíðum eða horfa fram hjá. Í staðinn koma gjarnan lítt eða ekki rökstuddar fullyrðingar jafnt um innihald þriðja orkupakkans sem áhrif. Það koma fram spádómar og óskyldar afleiður. Ég nefndi áðan málflutning gegn Belgíu. Innihald hans á ekkert skylt við það sem við erum að ræða um hér og er hreinn og klár tilbúningur. „Orkusamband Evrópu“ stendur framan á einhverju plaggi sem ég sá. Hvað er það? Með stórum staf, Orkusamband Evrópu. Þetta er allt rammað inn í langt mál um hættur og áhættu, sviðsmyndir um ófullvalda Ísland og erlend yfirráð og endalok íslenskrar stjórnunar á orkuauðlindunum, jafnvel líka öðrum vatnsréttindum. Ég er jafnt varðmaður fullveldisins sem yfirráða samfélagsins yfir auðlindum landsins og ég byggi það á staðreyndum og raunveruleika. Í fáeinum orðum ætla ég að fara yfir eins og átta atriði sem við fengum send, þ.e. sem Miðflokkurinn og bandamenn hans í orkumálum, Orkan okkar, dreifa meðal manna. Þar er byrjað á því að segja að orkuverð hækki í kjölfar allra orkupakkanna. Hafi það hækkað óeðlilega, segi ég, sem er reyndar umdeilt með fyrsta og öðrum orkupakkanum - þá er ég að tala um til margra áratuga - er það aftur á móti staðreynd að slíkt er ekki innifalið í þriðja orkupakkanum. Það eru engin ákvæði þar í um verðmyndun því að hún ræðst af innlendri samkeppni, vissulega undir eftirliti sem gengur út á réttindi neytenda. Það er þessi bætti neytendaréttur og styrkara eftirlit sem orkupakkinn gengur út á. Sæstrengur hækkar orkuverð - og hann mun auðvitað koma, þið vitið það. Það er algjörlega ófrávíkjanlegt í orðum þessara ágætu manna. Hann mun koma. Það eru auðvitað áhöld um hvort og hversu mikið raforkuverð kynni að hækka ef sæstrengur kæmi. Í Noregi sveiflast orkuverðið eftir árstíðum og staðreyndin er sú að Ísland og Noregur eru nokkurn veginn á sama stað nú um stundir með orkuverð. Ég lít svo á að þarna sé einfaldlega verið að hræða fólk með blekkingum. Það er fólk sem trúir því að orkuverð muni hækka nánast daginn eftir að þriðji orkupakkinn verður samþykktur. En það verður ekki, að ég held, ég tel það alla vega ekki. Markaðsvæðing - hún fólst í fyrsta og öðrum orkupakkanum en sá þriðji ýtir ekki undir hana. Markaðsvæðingin er komin. Hún ræðst af fyrsta og öðrum orkupakka sem ég nefndi og Evrópusamvinnunni okkar eða EES-samningnum sem slíkum. En þriðji orkupakkinn kemur ekki þar við sögu þannig að það er blekking. Orkuöryggi stefnt í hættu - látið er að því liggja að það gerist með þriðja orkupakkanum. Ef slíkt öryggi væri í hættu vegna sæstrengs, sem er meira en umdeilt, er hér enginn sæstrengur. Orkuöryggi okkar er ekki stefnt í hættu. Gefum okkur að sæstrengur muni koma, eins og þetta ágæta fólk segir: Jú, jú, það má kannski segja sem svo að það gæti verið í hættu. Gæti verið. En að leggja þetta fram eins og gert er er enn ein blekkingin. Náttúruvernd í hættu með þriðja orkupakkanum - þriðji orkupakkinn vegur ekki að neinni íslenskri reglugerð um umhverfisvernd, hvað þá að hann muni skáka fjórða áfanga rammaáætlunar, skipulagsmálum, friðlýsingu vatnasviða og háhitasvæða o.s.frv. Eða hvað eigum við að segja um nýju lögin um mat á umhverfisáhrifum sem eru í vinnslu? Það er ekki fótur fyrir því að þriðji orkupakkinn gangi til höfuðs íslenskri náttúruvernd. Forræði yfir orkuauðlindum - samkvæmt EES-samningnum hefur Ísland fullt forræði yfir öllum þáttum orkuvinnslu og -flutnings. Það stendur í honum. Þetta er enn ein blekkingin. Orkulöggjöf EES bakar okkur tjón - við hlítum ekki erlendri orkulöggjöf, við gerum það ekki. Við hlítum íslenskri orkulöggjöf. Virkjanir, flutningsleiðir og orkusala lúta íslenskum lögum, aðlöguðum reglum sem EES-samningurinn hefur vissulega fært okkur en það hefur þó gerst á þann máta að það gengur ekki í berhögg við meginhagsmuni okkar. Þess vegna höfum við tekið við þessum orkupökkum, reyndar með aðlögun. Það voru ákveðnar aðlaganir í sambandi við þriðja orkupakkann. Ég held því fram að við séum ekki að baka okkur tjón. Við erum ekki tengd meginlandinu og við erum ekki að baka okkur tjón. Og sæstreng verður ekki hægt að hafna - það er fullyrðing sem hvorki stenst alþjóðalög né innlend lög. Það eru engin dæmi um þvingaða orkuframleiðslu eða þvinguð flutningskerfi yfir landamæri í ESB-löndunum. Ég hef margoft auglýst eftir þessu. Menn geta ekki komið fram með nokkurn skapaðan hlut. Það gilda auðvitað tví- og þríhliða samningar milli landa um orkusölu en það er vissulega eftirlit með því að þeir samningar séu haldnir. Þar kemur ACER til sögunnar. Sæstrengslagning er 100% á okkar framfæri og aflið í hann sömuleiðis. Allt annað er blekking. Ef menn halda að menn geti farið yfir 12 mílna landhelgina án nokkurrar viðstöðu ef kærumál fara þannig og ef menn halda að alþjóðlegir samningar á borð við EES-samninginn toppi hafréttarsáttmálann eru þeir úti að aka. Við mörg viljum halda orkuframleiðslu og -nýtingu hér á landi. Við viljum halda yfirráðum og gerum það vegna loftslagsmála, vegna sjálfbærra náttúrunytja, vegna grósku í hratt vaxandi samfélagi, vegna áhuga á matvælastóriðju, svo að ég nefni eitthvað, vegna orkuskipta, nýsköpunar, en við andæfum þessari ódýru lýðhyggju og popúlisma sem ég hef orðið vitni að og er andstæður virku fjöldalýðræði, andstæður jafnrétti og jöfnuði og því borgaralega þingræði sem við veljum því kapítalíska þjóðfélagi sem við lifum í. Samfélagið á að ráða yfir helstu auðlindum og hagnýtingu þeirra. Markaðurinn má ekki verða þar ofan á. EES-samningurinn er okkur hagfelldur ef við náum, eins og hingað til, í aðalatriðum, að sníða af innleiðingu hliðar sem ekki henta - með hundshaus, eins og hv. þingmaður orðaði það hér á undan. Við þá vinnu eflum við og vinnum í sameiginlegri samsteypuríkisstjórn að því að halda félagslegri stjórn á helstu sviðum samfélagsins. Æ fleiri stjórnmálamenn gera sér grein fyrir gildi þessa og því eru Miðflokkurinn og Flokkur fólksins í miklum minni hluta hér á Alþingi. Ég er raunar sannfærður um að margir sem hafa áhyggjur af þriðja orkupakkanum [[Forseti hringir.]]upplifi brátt að raunveruleikinn er ekki sá sem lýðhyggjan básúnar. Til langrar framtíðar getur enginn í lýðræðisþjóðfélagi tryggt sig gegn röngum ákvörðunum og lagabreytingum eða stjórnlagabreytingum í stjórnmálunum. En það er hægt hér og nú á Íslandi með samstarfi flokka og það er raunveruleikinn sem við stöndum frammi fyrir.
Virðulegur forseti. Ég hef komið hingað í þessa umræðu og hlakkað til að heyra rökstuddar fullyrðingar um kosti og galla þriðja orkupakkans og þar bið ég helst um nákvæmni. Í ræðu hv. þingmanns var talað um verð og þar sakna ég í umræðunni útskýringar á því af hverju orkuverð myndi hækka eða lækka. Nú hef ég skoðað - eyddi t.d. gærkvöldinu í það - það sem kallast uppboðssvæði og „merit order“ eða forgangsröðun orku sem kemur inn á orkumarkaðina, hvernig Nord Pool virkar og var skipt upp í verðsvæði o.s.frv. En mig langar til að heyra útskýringarnar á því og þessa nákvæmni frá stjórnarliðum á því hvernig kerfið virkar þá, annaðhvort í átt til lækkunar eða hækkunar á verði.
Ég átta mig ekki á því, herra forseti, hvort verið er að spyrja um orkuverð í öðrum löndum en hér á landi. Ég verð þá bara að svara því til að raforkuverð hér á landi snýst auðvitað annars vegar um flutningsgjaldið, þ.e. tengigjaldið, og svo hins vegar verð fyrir hverja kílóvattstund, megavattstundir í tilviki stóriðju. Verðmyndun í stóriðjunni fer fram með samningum þar sem við höfum náð tiltölulega ágætum árangri núna í allra síðustu samningum. Til almennra neytenda ræðst þetta fyrst og fremst af samkeppni þessara örfáu, ekki nema fimm smásöluaðila, getum við kallað þá. Hvernig það gerist nákvæmlega get ég ekki svarað því að ég hef ekki þekkingu á því að útskýra hvernig samkeppnin virkar. En þetta er alla vega verðmyndunin sjálf. Í Noregi fer þetta hins vegar eftir framboði og eftirspurn í Evrópu vegna samtengingar og vegna stöðu innan lands á raforkumarkaði í Noregi þar sem m.a. skiptir mjög miklu máli vegna [[Forseti hringir.]]árstíða hvort lón eru hálffull eða full og annað slíkt. Þar eru bókstaflega árstíðaskipti á raforkuverði.
Virðulegur forseti. Ég skil áhyggjur fólks mjög vel af því að farið hefur verið fram og til baka með það að verð á raforku komi til með að hækka eða að markmiðið sé að jafna raforkuverð yfir alla Evrópu eða, eins og var sagt síðan, að stefnan sé að lækka það. Ég heyri þau þrjú sjónarmið hér og þar, t.d. í þeirri sérfræðiskýrslu sem kom nýlega út á vegum Orkunnar okkar. Það er þrennt sagt; að stefnan sé að lækka, að orkuverð verði jafnara og orkuverð hækki. Ég er dálítið týndur þegar ég heyri svona misvísandi skilaboð. Ég kynnti mér málið vel og tel mig hafa ágætan skilning á því hvernig þessi uppboðsmarkaður virkar og hvernig kerfið sem slíkt virki. En mig langar að heyra það fyrst frá stjórnvöldum til þess að ég geti borið saman við þau og kalla því einfaldlega eftir því að stjórnarliðar kynni sér nánar hvernig þetta kerfi virkar og kynni það fyrir okkur þannig að við getum hafið þá umræðu þaðan.
Herra forseti. Það er gaman að vera stjórnvald. Ég hafði ekki áttað mig alveg á því að ég væri orðinn stjórnvald en gott og vel. Það skiptist í löggjafar- og framkvæmdarvald og það er framkvæmdarvaldið í þessu tilviki sem ætti að standa fyrir svörum. En auðvitað viljum við öll, um það er sennilega þverpólitísk samstaða, lækka raforkuverð til almennra notenda á Íslandi. Það er kvartað yfir því að það sé of hátt og fyrir því er eflaust flugufótur og meira en það. Þá finnum við leiðir til þess. En að þessi þriðji orkupakki fari í hina áttina held ég að sé skrýtið. Ég hef skoðað línurit yfir orkuverð í Evrópu. Danmörk og Holland eru mjög há, við erum í miðjunni og síðan koma t.d. Austur-Evrópuríkin með mjög lágt orkuverð, miklu lægra en á Íslandi. Það snýst auðvitað um kaupmátt. Orkuverð í hverju landi ræðst af launakjörum og öðru slíku þannig að það er ekkert skrýtið þó að mörg lönd af þeim 28 sem eru í Evrópusambandinu séu langt fyrir neðan okkur í orkuverði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það var þrennt sem ég tók sérstaklega eftir í þessari ræðu hv. þingmanns. Það voru fullyrðingar eins og blekkingar, umdeilanlegt og popúlistar, og átti hann þar væntanlega við þingmenn Miðflokksins, ég skildi hann á þann veg. Hv. þingmaður talar um að hræða fólk með blekkingum. Ég fór margsinnis yfir það í umræðu um þetta mál hver reynslan af orkupakka eitt og tvö væri. Það hlýtur að þurfa að skoða reynsluna af orkupakka eitt, hv. þingmaður, í samræmi við orkupakka þrjú og svo fjögur, það þarf að skoða heildarmyndina. Og hver er reynslan? Hækkun á raforku. Hún hækkaði um 10% strax við innleiðingu 2003 og síðan hefur hún, þegar tekið er á raungildi til dagsins í dag, hækkað um 7–8%. Á ákveðnum köldum svæðum hækkaði raforka til húshitunar um allt að 74–90%, hv. þingmaður. Hvern er verið að blekkja? [[Forseti hringir.]]Er þetta góð reynsla af orkupakka eitt og tvö, hv. þingmaður? Getur hv. þingmaður svarað því.?
Herra forseti. Við ræðum hér orkupakka þrjú og nú skulum við ræða orkupakka eitt og tvö líka. Það virðist vera mjög vinsælt. Það má vel vera og ég ber ekki brigður á það, enda var minn flokkur víst á móti þessum orkupökkum á sínum tíma, að orka hafi hækkað í kjölfar fyrsta og annars orkupakka, sennilega vegna aukins kostnaðar þessara fyrirtækja við að slitna í sundur o.s.frv. Ég þekki þá sögu ekki, orsakirnar sjálfar, en ég veit hins vegar að búið er að gera úttektir á raforkuverði á Íslandi, t.d. hefur Efla gert það, þar sem kemur í ljós að orkuverð á Íslandi hefur ekki hækkað óeðlilega, það er kannski það sem skiptir okkur máli. Varðandi köldu svæðin, þetta dæmi sem hv. þingmaður nefnir varðandi Suðurnes, þá var í gildi á ákveðnum köldum svæðum á Suðurnesjum ákveðið samkomulag milli HS Orku og nokkurra aðila. Það varð vissulega að slíta því. En almennt séð er ekki rétt að orkuverð hafi hækkað óeðlilega mikið á köldum svæðum.
Herra forseti. Hér gerir hv. þingmaður sig sekan um nákvæmlega það sama og hann var að tala um áðan, að beita blekkingum. Raforkuverð til húshitunar hefur hækkað um allt land út af orkupakka eitt og tvö. Þetta er staðreynd, hv. þingmaður. [[Gripið fram í: Rangt.]]Þetta er staðreynd. Hv. þingmaður segir að við hlítum ekki erlendum orkulögum. Við gerum það víst. Við innleiddum orkupakka eitt og tvö. Við skiptum orkufyrirtækjunum upp sem hafði kostnað í för með sér fyrir neytendur. Hlítum við þá ekki erlendri löggjöf? Við erum víst að því. Hv. þingmaður er hér staðinn að því að beita blekkingum sem hann sakar Miðflokkinn um að beita. Það væri gott að fá svar við því frá hv. þingmanni hér og nú: Hvers vegna var Vinstrihreyfingin – grænt framboð á móti orkupakka eitt og tvö en styður orkupakka þrjú?
Herra forseti. Blekkingar snúast um að búa til staðreyndir sem eru ekki til, og um það get ég nefnt mörg dæmi í málflutningi Miðflokksmanna. Ég nefndi eitt sem er mjög skemmtilegt, það er þegar menn töldu að verið væri að leggja Orkustofnun undir ACER, það kom fram í málflutningi manna hér fyrr. En gott og vel, við í Vinstri grænum höfðum ákveðnar efasemdir um fyrsta og annan orkupakkann vegna þessa aðskilnaðar og þessarar markaðsvæðingar og þar við situr. Síðan kemur þriðji orkupakkinn. Hann er allt annars eðlis. Það er ekkert í honum, að því er okkur finnst, með þeim umbúnaði sem er á þessu máli núna, sem gerir það að verkum að okkur beri skylda til þess, af því að við höfðum gagnrýnt fyrsta og annan orkupakkann, að vera á móti þeim þriðja, kannski þeim fjórða líka, sem mun víst að mestu leyti snúast um græna orku. En að ég hafi beitt blekkingum, [[Forseti hringir.]]um það verður hver og einn að dæma fyrir sig.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir ræðuna. Ég ætla að snúa röð hlutanna við í ljósi fyrra andsvars sem hv. þingmaður fékk hér á undan. Ég er þeirrar skoðunar að fyrir almenning í landinu og fyrirtæki skipti engu máli hvernig verð á raforkunni annars vegar og flutningskostnaði hins vegar þróast. Það er heildarkostnaðurinn sem skiptir máli. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Ef fyrir lægi samkvæmt greiningum að verð hækkaði til heimila og fyrirtækja, fyrir utan stóriðju, það er samningsbundið, vegna innleiðingar þriðja orkupakkans, hefði það eitt og sér áhrif á afstöðu þingmannsins til málsins?
Herra forseti. Ég furða mig á þessari spurningu og þarf að endurtaka hana: Ef þriðji orkupakkinn hefði það í för með sér að raforkuverð hækkaði á Íslandi, væri ég þá á móti honum? Ég gæti verið á móti honum út af alls konar hlutum sem ekki eru í honum. En nú er það svo, hvort sem er þessi orkupakki eða einhver annar, að hann hefur ákveðið innihald, og ég veit og er sannfærður um að þær raforkuhækkanir eru ekki í þessum umrædda pakka. Ég ætla að svara hv. þingmanni þannig að ég myndi vilja fá að sjá umbúnaðinn allan í þriðja orkupakkanum áður en ég svara því já eða nei, hvort ég yrði á móti þriðja orkupakkanum ef hann fæli í sér raforkuhækkanir. Mér er illa við raforkuhækkanir. Ég er á móti þeim, en ég get stundum viðurkennt að þær séu nauðsynlegar ef einhver skynsamleg rök eru fyrir þeim. En þessi spurning er svo furðuleg að ég held að ég verði að leyfa þessu svari að standa og fá þá nýja spurningu frá hv. þingmanni.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Þar sem tíminn er knappur ætla ég að sleppa því að fara í ítrekun, við eigum þetta á göngunum einhvern tíma seinna. Seinna atriðið sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er hvort hann meti það sem svo - nú hefur hann sett sig vel inn í málið - að innleiðing þriðja orkupakkans hafi afleidd áhrif á einhverja aðra löggjöf eða þá að réttindi sem fyrirtæki eða einstaklingar geta byggt á annarri löggjöf en þriðja orkupakkanum afmörkuðum, hvort þriðji orkupakkinn geti haft slík áhrif. Þá vísa ég sérstaklega til að mynda í sjónarmið sem snúa að því að menn geti byggt skaðabótakröfur á grundvelli fjórfrelsisreglnanna leggist stjórnvöld á síðari stigum þvert gegn markmiðum þriðja orkupakkans, t.d. með því að leggja stein í götu lagningar sæstrengs sem [[Forseti hringir.]]erlendur aðili gæti haft áhuga á að leggja.
Herra forseti. Hvort þriðji orkupakkinn hafi einhver afleidd áhrif á aðra löggjöf? Ég gæti alveg ímyndað mér að það þurfi að styrkja raforkueftirlit á Íslandi almennt séð út frá því að ef á að vera virk samkeppni þurfi að gera það. Það getur því vel verið að það hafi áhrif á þann máta. Hvað varðar sæstreng er svarið einfaldlega nei. Það er grundvallarmisskilningur að fjórfrelsið þvingi lönd eða fullvalda ríki til að ráðstafa auðlindum sínum með einhverjum sérstökum hætti, vegna þess að sæstrengur hefur enga þýðingu nema það sé til rafmagn í hann. Að tengja saman fjórfrelsi og sæstreng er einfaldlega ekki hægt. Og það sem meira er, þriðji orkupakkinn snýst um það að ACER, í tilviki okkar ESA, ef við værum tengd, hefði eftirlit með þeim samningum sem við myndum gera, t.d. við Bretland. [[Forseti hringir.]]Þetta er eftirlitsaðili, þetta er ekki aðili, og það er ekkert til í Evrópusambandinu sem toppar það. Þetta er ekki aðili sem hlutast til um virkjanir eða flutning, hvorki innan lands né utan, nema um sé að ræða samningsbrot tveggja fullvalda ríkja.
Virðulegi forseti. Ég ætla að freista þess að spyrja hv. þingmann, um leið og ég þakka honum fyrir ræðuna, hvert hann telji að meginmarkmið hinnar sameiginlegu orkustefnu Evrópu sé og hvernig það snýr að okkur og hvort hann telji það ekki algjörlega augljóst mál að markmiðið er nákvæmlega það sem það segir, sameiginlegur innri orkumarkaður. Þar sem við erum komin í orkupakka þrjú og hv. þingmaður eða flokkur hans hefur ekki verið hlynntur orkupakka eitt og tvö liggur beinast við að spyrja: Telur hv. þingmaður að afstaða Vinstri grænna væri sú sama og hún er nú ef þau væru í stjórnarandstöðu í dag?
Herra forseti. Fyrst svar við síðustu spurningunni: Ég held ekki að það myndi skipta neinu máli hvort við værum í stjórnarandstöðu eða ekki hvað varðar þriðja orkupakkann. Svo að þessari sameiginlegu orkustefnu. Hún gengur fyrst og fremst út á tvennt, eða við skulum segja þrennt, og það er það að ríki sjái af orku til annarra sé það mögulegt, að flutningsleiðir þessarar orku séu greiðar og síðan að hlutfall grænnar orku hækki hægt og bítandi. Þetta eru meginstefin í orkustefnu Evrópu og það er ekkert til sem heitir orkusamband Evrópu. Það er bara þvaður. Ég er ekki að segja að hv. þingmaður hafi sagt það, þetta er bara tilvitnun í Orkuna okkar. Það má alveg eins líta á sameiginlega stefnu varðandi orku og gaslindir eða aðrar auðlindir. Fjórfrelsið byggir ekki á þvinguðu framsali á auðlindum, þvinguðu framsali á vöru eða þvinguðum tengingum. Það er tilbúningur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í raun er það þetta sem er að veltast um í mér núna, það sem mér finnst vera mikil hugarfarsbreyting. Ég hafði áður litið á Vinstri græn sem mikla fullveldissinna og það er eiginlega það sem ég er aðallega að hugsa um og þá í þessu tilviki. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því að við munum fara inn á sameiginlegan orkumarkað í Evrópu? Þá er ég ekki að meina núna með tilkomu þriðja orkupakkans. Ég hef aldrei velkst í vafa um það að við erum fullvalda ríki og eigum sjálf að taka ákvarðanir um lagningu sæstrengs eða annað. Hins vegar hefur það alltaf verið spurning hver geti hamlað því. Er íslenska ríkinu heimilt að hamla samkeppni á markaði og meina aðila sem á vörur sem hann vill koma á markað að gera það? Er íslenska ríkinu heimilt að gera það og er um leið hægt að staðhæfa að það baki sér ekki um leið skaðabótaskyldu?
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni umhyggjuna fyrir Vinstri grænum, ég hafði ekki talið að hún væri neitt sérstaklega mikil. En það skiptir verulegu máli um hvað við erum að tala. Ég er jafn mikið á móti sæstrengslagningu og hv. þingmaður og í ræðu minni áðan gerði ég grein fyrir af hverju og ætla ekki að endurtaka það. Við getum að sjálfsögðu hamlað samkeppni. Af hverju í ósköpunum ættum við ekki að geta gert það? Segjum að hingað væri kominn sæstrengur og við vildum ekki virkja fleiri háhitasvæði til að auka framboðið í gegnum sæstrenginn, værum við þá að hamla samkeppni ef við notuðum innlend lög til þess að gera það þannig að við héldum óbreyttri framleiðslu? Að sjálfsögðu ekki. Við erum fullvalda ríki og við höfum yfirráð samkvæmt EES-samningnum [[Forseti hringir.]]yfir orkuauðlindunum. Það stendur í honum, hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Ég ætla að hinkra með að ræða málið efnislega þangað til á eftir. Fyrst langar mig aðeins til að ræða málsmeðferðina og umræðuna í kringum þetta mál upp á síðkastið. Þá ætla ég síðan út í það sem ég tel vera aðalatriðið sem við ættum að vera að ræða hér, sem er samhengi málsins við stjórnarskrá lýðveldisins. En fyrst langar mig að fjalla um þjóðaratkvæðagreiðslur. Upp á síðkastið hefur verið ákveðið ákall um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Nýlega var í kosningakerfi Pírata lagt til að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um það en sú tillaga var felld. Mörgum þótti það geta litið illa út og höfðu áhyggjur af því. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að ákvarðanir beri ekki að taka eftir því hvernig þær líta út heldur eftir því hvort þær eru réttar eða rangar. Ég get ekki farið yfir alla þá rökræðu sem átti sér stað um þá annars ágætu tillögu en rökin sem ég færði gegn henni og myndi færa aftur eru þau sem ég ætla að flytja hér. Frá upphafi hafa Píratar aðhyllst nýja stjórnarskrá. Þar er að finna ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði kjósenda. Skilyrðið er að 10% kjósenda geti skrifað undir andmæli gegn lögum sem Alþingi hefur samþykkt og þá fari þau lög í þjóðaratkvæðagreiðslu. Eftir aðkomu samtaka eins og Orkunnar okkar og eftir málflutning Miðflokksins í allt sumar og vor og eftir að þetta mál hafði verið sennilega pólitískasta og umdeildasta málið á þessu ári, og kannski því síðasta líka, hefur því ákalli einfaldlega ekki verið komið til skila. Orkan okkar er mjög flott samtök með flotta heimasíðu, þau koma málstað sínum vel á framfæri, eru með kanónur úr flestum ef ekki öllum flokkum, hafa verið með auglýsingar á strætóskiltum og undirskriftasöfnun í Kringlunni - og tókst að safna núna, samkvæmt mínum nýjustu heimildum, 16.000 undirskriftum gegn málinu. 10% af kjósendum á Íslandi eru u.þ.b. 25.000. Talan er mjög langt frá þessu 10% markmiði. Ef ný stjórnarskrá hefði verið lögfest í dag væri ekki búið að uppfylla þau grunnskilyrði sem þyrfti til að knýja þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Niðurstaðan af atkvæðagreiðslu innan Pírata hvað varðaði þessa ályktun var að fólk hafði áhyggjur af því að málið gæti litið eitthvað andlýðræðislega út. Þess í stað tökum við núna upp, og ég segi hér eins og ég sagði í þeim rökræðum, að berist undirskriftir 10% kjósenda munu Píratar leggja fram tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál sem og önnur, samkvæmt þeim takmörkunum sem er að finna í frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár. Reyndar er í þessum töluðu orðum tillaga í kosningakerfi Pírata þess efnis og hefst atkvæðagreiðsla um hana eftir örfáa daga. Þá verður það bara hluti af hinu þinglega ferli hjá Pírötum. Ef einhver úti í samfélaginu vill fá þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið mál þarf ekki að rífast við þingmenn Pírata á Facebook og ekki mæta á félagsfund Pírata, það dugar að safna einfaldlega undirskriftunum og sýna fram á að það sé raunverulegt ákall. Það kemur mér sjálfum á óvart að ekki hafi gengið betur að safna undirskriftum en það sem hefur vakið athygli í þessu máli er að ákallið sést á vefsíðu Orkunnar okkar, sést í málflutningi ákveðinna valinkunnra kanóna í fjölmiðlum og sést í blaðagreinum en sést ekki í söfnun undirskrifta og ekki í mótmælum úti á Austurvelli, sem sum okkar hafa þokkalega reynslu af að horfa á. Við verðum því að spyrja: Ætlum við að halda þjóðaratkvæðagreiðslu þegar einhver stingur upp á því eða þegar einhver skoðanakönnun sýnir að rúmur meiri hluti sé á móti einhverju máli út frá einhverri spurningu? Hvenær eigum við halda þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er ágætisleiðsögn í því fína plaggi sem er frumvarp til nýrrar stjórnarskrár. Þegar 10% kjósenda krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu skal hún haldin og þá munu Píratar leggja fram slíka tillögu og styðja hana með ráðum og dáð. Þetta ætti auðvitað að vera hluti af lagasetningarferlinu sjálfu en ekki stefnu eins flokks en við komumst vonandi í umræðu um efni stjórnarskrárinnar síðar. Þessu langaði mig að henda hérna fram vegna þess að þetta mál hefur ekki bara vakið upp spurningar um efnisatriði málsins, reyndar eiginlega minnst ef eitthvað er, heldur spurningar um málsmeðferð. Hvers vegna er þessi flýtir? Hvert er hlutverk þjóðarinnar og kjósenda í því að taka ákvarðanir hér á bæ? Það er mikilvægt að við séum skýr um það hvernig við ætlum að haga því. Það dugar ekki að henda fram einhverjum hugmyndum stjórnmálamanna um það hvað eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Einn hv. þingmaður sem situr á Alþingi í dag stakk upp á því á sínum tíma að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um verðtryggingu. Ég varð ekki var við að hann fengi nokkrar undirtektir. Eigum við þá að halda þjóðaratkvæðagreiðslu? Varla. Nei, við eigum að gera það út frá einhverjum skýrum formerkjum. Píratar munu gera það samkvæmt þeim formerkjum sem verður að finna í nýrri stjórnarskrá. Það er svo sem sem ekki frá fleiru að segja um þjóðaratkvæðagreiðslumálið en mér fannst samt mikilvægt að halda þessu til haga, bæði vegna þess að þegar ákallið kemur um þjóðaratkvæðagreiðslur eigum við að taka samtalið um það hvernig við ætlum að haga þjóðaratkvæðagreiðslum. Þær skipta máli, það skiptir máli hvernig við tökum ákvarðanir. Það skiptir máli hvernig Alþingi bregst við þegar það er ákall frá kjósendum um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál. Ég segi því bara við Orkuna okkar, Miðflokkinn og alla aðra sem hafa áhuga á að koma þessu máli til þjóðarinnar: Hjálpum til við að safna undirskriftunum. Það er reyndar mjög lítill tími eftir núna en hefur verið mjög mikill tími hingað til. Þá skal ég persónulega leggja fram þær breytingartillögur sem ég er með tilbúnar í tölvunni minni við þetta tiltekna mál. Það færi svona fram: Það eru fjórar breytingartillögur, ein fyrir hvert þingmál, þar sem sett er í gildistökuákvæði hvers máls að það taki gildi við samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þannig yrði sú þjóðaratkvæðagreiðsla bindandi. Ég er með þetta í tölvunni minni núna. Ég get lagt þetta fram í dag ef einungis er sýnt fram á að ákallið sé í samræmi við þau skilyrði sem eru sett í frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár. Ég vænti þess að þetta verði brátt opinber stefna flokksins. En það sem mér finnst líka mikilvægara að ræða en einstaka efnisatriði sem hv. þingmenn hafa verið að karpa hér um fyrr í dag er samhengi málsins við stjórnarskrána almennt. Það vill nefnilega þannig til að þótt ýmislegt sé sagt um þetta mál sem er ekki rétt þegar betur er að gáð eru áhyggjurnar samt kannski lögmætar og skiljanlegar. Fólk hefur áhyggjur af því að með orkupakka þrjú sé verið að framselja eignarhald yfir auðlindum, nýtingarrétt á þeim eða eitthvað því um líkt. Það er ekki rétt og allt í góðu. Fólk hefur áhyggjur af því að þetta standist ekki stjórnarskrá. Það er ekki rétt en allt í lagi, það eru kannski skiljanlegar áhyggjur. Fólk hefur áhyggjur af því að þetta framselji of mikið vald frá hinu fullvalda ríki Íslandi. Það er ekki rétt en allt í lagi. Öll þessi álitamál varða nýja stjórnarskrá. Ástæðan fyrir því að fólk ætti að hafa áhyggjur af þessum hlutum er ekki sú að við séum hér með orkupakka þrjú til umfjöllunar heldur það að við höfum ekki enn þá drattast til að lögfesta nýja stjórnarskrá þar sem tekið er á þessum álitamálum, eins og auðlindum í þjóðareign. Það er áratugagamalt umræðuefni sem allir ættu að vera í meginatriðum sammála um núna. Það er í nýrri stjórnarskrá og ef hún væri lögfest þyrfti ekkert að taka einhverja rökræðu um það. Hvað varðar stjórnarskrárlegt samræmi er í nýrri stjórnarskrá ferli til að tryggja það með svokallaðri Lögréttu þar sem farið er yfir það sem hluta af lagasetningarferlinu sjálfu, ekki með bréfaskriftum við fræðimenn úti í bæ heldur sem hluta af lagasetningarferlinu sjálfu. Það er gott. Hvað varðar framsalið, sennilega eitt misskildasta ákvæðið í nýrri stjórnarskrá eða stjórnarskrármálum almennt, er talað um að hugsanlega sé verið að framselja of mikið vald. Hvernig vitum við það? Ja, ekki með því að lesa gildandi stjórnarskrá, hún er þögul sem gröfin um það. Þess vegna er framsalsumræðan alltaf á þeim stað að það er þessi fræðimaður á móti hinum fræðimanninum og þingmenn þurfa einhvern veginn að ákveða hvorum fræðimanni þeir trúa betur eða telja hafa meira vit á efninu. Það er engin formleg leið til að ákvarða eða meðhöndla framsal valds. Auðvitað á að vera ákvæði í stjórnarskrá um það, ekki til að opna fyrir að hægt sé að framselja endalaust vald heldur þvert á móti til að koma böndum á það, til að það sé einhver lína, til að sníða stakk utan um það umræðuefni og lýðræðislega öryggisventla á það hvers konar vald við erum að framselja, hversu lengi, með hvaða skilyrðum og hvernig við myndum taka það til baka. Þetta er allt saman í nýrri stjórnarskrá. Ég veit ekki um neitt í þessari umræðu sem ætti að hreyfa við almenningi sem á ekki miklu frekar heima í umræðu um það góða mál. Eins og ég segi vonast ég til að geta tekið þátt í efnislegri umræðu á eftir um það sem hefur verið fjallað um hér fyrr í dag. Ég hlakka til þess og við sjáum til hvort tíminn endist. Á mánudaginn munum við greiða atkvæði um þetta mál. Ég vænti mjög fastlega að þá verði því lokið. Eftir það legg ég til að í stað þess að halda áfram að karpa um hvort þetta eða hitt sé í aðfaraorðum orkupakka þrjú eða fjögur förum við að tala um það sem raunverulega skiptir greinilega mestu máli hér og það er ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Það er hressandi að fá þennan vinkil inn. Mig langar í fyrri umferð að spyrja aðeins um fjöldann á undirskriftalistanum og síðan þessar hugmyndir um 10% kosningarbærra hér á landi. Ég vil byrja á að segja að það kemur mér ekki á óvart að það hafi ekki náðst þótt ég taki undir að Orkan mín og þeir sem stóðu að þeirri undirskriftasöfnun séu gríðarlega vel skipulagðir og greinilega vel efnum búnir eða fjármagnaðir. Það sem ég er að velta fyrir mér í ljósi þess hvernig orðræðan um þetta mál hefur þróast er hvort hv. þingmaður sé á þeirri skoðun að það sé fjöldinn einn sem dugar til eða hvort það séu einhverjar skorður eða reglur, einhverjar kröfur um það hvernig framsetning á slíkri beiðni sé háttað, þ.e. orðalagið. Ég sé fyrir okkur núna að beiðnin um þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi þetta tiltekna mál sé orðuð með tilvísan í þann fjölda útúrsnúninga og falsaðra fullyrðinga um málið sem hafa komið fram. Erum við þá að fara að tala [[Forseti hringir.]]um þjóðaratkvæðagreiðslu um það? Hver ákveður þetta nákvæmlega og hvernig er því best til haga haldið að mati hv. þingmanns? Hver ákveður orðalagið á slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu?
Virðulegi forseti. Það eru ákveðnar skorður settar við það í frumvarpi um nýja stjórnarskrá og stefna okkar yrði þá sú að þær takmarkanir myndu einnig gilda. Þær eru t.d. að málið skuli varða almannaheill, það getur ekki verið um ríkisborgararétt og getur ekki verið um fjárlögin og slíkt. Hvað varðar hins vegar kynningu á málinu, sem er það sem mér skilst að hv. þingmaður sé að spyrja út í, sé ég fyrir mér að það yrði gert samkvæmt reglum forsætisnefndar sem hún hefur sett um kynningu á málum sem eru til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þær reglur eru til og eru settar af forsætisnefnd eins og er. Breytingartillögurnar sem ég hafði undirbúið, ef ske kynni að flokkurinn myndi vilja fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál, gera ráð fyrir því að kynning myndi byggja á þeim. Hins vegar til að svara bókstaflega er spurningin einfaldlega: Hérna eru þau mál sem Alþingi hefur samþykkt. Á að samþykkja þau eða ekki? Já eða nei? Nákvæmlega kynningin á því er stærra útfærsluatriði. [[Forseti hringir.]]Ég kem kannski betur að því í seinna svari. En þetta er atriði sem varðar í raun fyrst og fremst ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Ég þakka kærlega andsvarið. Þetta er umræða sem kallar á stærra svið og meiri tíma og fær það vonandi fyrr en síðar. Hugmyndin sem hv. þingmaður kemur fram með er sem sagt að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um tiltekið mál sem hefur verið afgreitt héðan þannig að það verður ekki togast á um orðalag eða annað slíkt. Gott, þá skil ég það rétt. Síðan er ég með vangaveltur frekar en spurningu. Eins æskileg og ný stjórnarskrá er, a.m.k. mörg ákvæði hennar, t.d. hvað varðar náttúruauðlindirnar okkar, eignarhaldið, er ég ekki jafn bjartsýn og mér heyrist hv. þingmaður vera um að þar með verði bundinn endi á hártoganir fræðimanna um túlkun á hinum ýmsu málum. Í skilningi þessa sem kom fram er það nokkuð sem verður tekist á um áður en til þjóðaratkvæðagreiðslunnar kæmi. Ég hef ekki beinlínis neina spurningu en nánari útskýringar eru þó vel þegnar.
Virðulegi forseti. Sá vandi sem hv. þingmaður nefnir er að mínu mati miklu stærra atriði og í raun og veru stóra atriðið þegar kemur að ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslum sem hljóma meira eins og skoðanakönnun, t.d. ef við myndum einfaldlega spyrja: Á að samþykkja orkupakka þrjú eða ekki? Eða eins og hefur verið spurt í skoðanakönnunum: Ert þú hlynntur eða hlynnt meira framsali á auðlindum? Þetta eru ekki spurningar sem eru nothæfar til atkvæðagreiðslu í þingsal. Í grunninn þarf þjóðaratkvæðagreiðsla alltaf að hafa sömu möguleika og við höfum í þingsal, þ.e. já eða nei við tilteknum opinberlega birtum skýrum gögnum, ályktunum og tillögum. Það er að mínu mati þetta sem fór svo hrikalega úrskeiðis með Brexit. Þar var haldin ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla án þess að nein sýn væri á það hvað nákvæmlega væri verið að samþykkja eða hafna. Svo er eitthvað samþykkt og þá er öll útfærsla eftir. Þetta er hættan við ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur og þess vegna er mér svo annt um að þær séu bindandi. En það er líka ekkert mál að gera það ef það er bara ákveðið að gera það. Af einhverjum ástæðum hefur Alþingi almennt verið mjög hrætt við að hafa [[Forseti hringir.]]þjóðaratkvæðagreiðslur bindandi. Því miður hef ég ekki meiri tíma til að fara út í hártoganir fræðimanna, en ég vil segja: Það er betra að við eigum ekki allt undir þeim, það er allt í lagi að þær séu teknar með í reikninginn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og umræðuna um nýja stjórnarskrá. Það hefði kannski farið betur á því að við hefðum eytt síðustu 136 þingklukkustundum í umræðu um eitthvert stórt mál eins og stjórnarskrána [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]en þriðja orkupakkann. Mig langar að spyrja hv. þingmann, og hann kom kannski aðeins inn á það í síðara svari við andsvari, um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég hef almennt verið nokkuð hlynnt þeim en einmitt þannig að utan um þær sé ákveðinn rammi. Hv. þingmaður nefndi kjarnann þegar kemur að spurningum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þrátt fyrir að hafa ekki hlustað á allar ræðurnar sem hafa verið fluttar um þriðja orkupakkann en stóran hluta af þeim átta ég mig ekki enn á því hvað t.d. hv. þingmenn Miðflokksins eru að fara fram á. Við gætum spurt þjóðina: Á að samþykkja eða synja þriðja orkupakkanum hér á Alþingi? Og hvað svo? Á þjóðin ekkert að vita meira? Hvað þýðir það ef við segjum nei? Á hann að fara aftur inn í EES-nefndina - og semja um hvað? Undanþágur gagnvart ACER sem við erum samt búin að skrifa inn í þingsályktunina [[Forseti hringir.]]að komi ekki til? Hvað er það sem við raunverulega viljum? Um hvað myndum við spyrja í þjóðaratkvæðagreiðslu um svona mál?
Virðulegi forseti. Þegar málið hefur fengið þetta mikla umræðu og vinnu í þinginu og mikla umræðu í samfélaginu er alveg ljóst hvað gerist ef málinu verður hafnað. Ef kjósendur höfnuðu málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu myndi gerast nákvæmlega það sama og ef þingheimur greiddi atkvæði gegn málinu sjálfu. Og sömuleiðis ef þjóðaratkvæðagreiðslan leiddi af sér já-ið myndi það jafngilda því að meiri hluti þingmanna hefði greitt atkvæði með. Það er eini munurinn, þ.e. hvaða einstaklingar segja já eða nei. Það er enginn munur á málsmeðferðinni að öðru leyti nema þá væntanlega að þetta verður hluti af löggjafarferlinu. Þá kæmi þjóðaratkvæðagreiðslan til eftir að Alþingi hefði samþykkt það, enda engin ástæða til að fara í það svo sem á því stigi nema Alþingi samþykki það. Hins vegar er munurinn á t.d. Brexit og þessu sá að við vitum núna alveg hvað gerist. Það eru óvissuþættir í því en við vitum hverjir þeir eru. Þjóðaratkvæðagreiðslan um Brexit var haldin að því gefnu að breskir kjósendur myndu samþykkja málið, það var aldrei gert ráð fyrir nei-inu, [[Forseti hringir.]]að kjósendur myndu hafna aðild að Evrópusambandinu. Út úr því kemur allur flumbrugangurinn. Það sem þeir hefðu átt að gera - ég verð að koma að því í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Það er einmitt það sem hv. þingmaður kom inn á: Hvað gerist ef við segjum nei við þriðja orkupakkanum? Svörin sem við höfum fengið í hv. utanríkismálanefnd og frá okkar helstu sérfræðingum eru: Það er óvissa. Við getum ekkert sagt um það fyrir víst. Við verðum þá að vita hvað við viljum næst. Viljum við semja okkur út úr IV. viðaukanum eða viljum við hreinlega komast út úr samningnum sem slíkum? Eða viljum við bara hætta þarna, vera bara með löggjöfina eins og hún er eftir fyrsta og annan orkupakkann og segja svo bara nei við næsta skrefi? Þeim spurningum hefur ekki verið svarað á þeim 138 klukkustundum sem málið hefur verið rætt og engan veginn hægt að sjá hver sé vilji þeirra sem á móti pakkanum standa hvað það varðar. Mig langar að bæta við spurningarnar af því að hv. þingmaður kom inn á lögmætar áhyggjur almennings. Ég tek undir það. Þó er eitt mjög gott við þá umræðu sem átt hefur sér stað á síðustu misserum varðandi þriðja orkupakkann og það er hin mikla umræða um orkumál, orkuauðlindina og hvað þetta skiptir okkur miklu máli. Þar er auðvitað fullt af áhyggjum og fullt af spurningum sem við í þessum sal þurfum að svara. Spurning mín er: Finnst hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]siðferðilega boðlegt að þær áhyggjur sem almenningur hefur, og margoft hefur verið svarað af helstu fræðimönnum og í meðhöndlun þingsins, séu bornar hér upp trekk í trekk af hv. þingmönnum sem eiga að mínu viti að vita betur?
Virðulegi forseti. Svar mitt er: Nei, mér finnst það ekki boðlegt. Ef mér endist tíminn á eftir fer ég kannski aðeins út í það. Ég ætla samt að reyna að halda mig við efnisatriði málsins eftir því sem mér er frekast unnt. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðsluna og hvað gerist er grundvallarmunur á því að það séu einhverjar óþekktar stærðir í því sem gerist næst versus það að vita ekki hvað gerist næst yfir höfuð. Við vitum alveg hvað gerist ef við höfnum hérna. 102. og 103. gr. EES-samningsins taka við. Það hefur aldrei verið gert áður þannig að það er ákveðin óvissuferð. Við vitum reyndar að við munum pirra Norðmenn, frændur okkar, mjög mikið með því vegna þess að það setur væntanlega alls konar áform þar í eitthvert uppnám. Þá vita þeir ekki hvaða reglur þeir eiga að búa sig undir. Þar verður til lagaleg óviss, óháð því hvaða reglur síðan kæmu til, þannig að við vitum að við bökum okkur óvild þar. Væntanlega tæki EES-nefndin mið af þessum umræðum og semdi upp á nýtt, geri ég ráð fyrir, það yrði bara að fara eftir 102. og 103. gr. EES-samningsins, en það væru klárlega næstu skrefin, [[Forseti hringir.]]ólíkt því sem var í Brexit. Þar voru engin næstu skref. Það sem þeir hefðu átt að gera - nú lendi ég aftur í tímaþröng - var að leggja fram þingsályktunartillögu um að slíta sambandinu við Evrópusambandið, láta hana fá þinglega meðferð og síðan kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að breska þjóðin hefði hafnað þeirri tillögu.
Herra forseti. Ég ætla að fá að taka aðeins þátt í þessum pælingum um þjóðaratkvæðagreiðslu af því að hv. þingmaður gerir samanburð við Brexit en kemst að allt öðrum niðurstöðum en ég. Hv. þingmaður vísar í að þá virkist greinar í EES-samningnum. Það er nákvæmlega eins og með Brexit. Þar voru greinar um hvað ætti að gera ef eitthvert ríki vildi fara út. Óvissan var akkúrat eins og hann lýsti áðan. Hún var ekki um hver yrðu næstu skref, þau voru alveg ljós í Brexit. Næstu skref í Brexit voru samningaviðræður um hvernig ætti að ganga út. Það er alveg eins og hér, næstu skref yrði virkjun á þessum greinum og svo yrði farið eftir því ferli en síðan tekur við fullkomin óvissa, alveg eins og í Brexit, um hverju það skilaði, ef yfir höfuð einhverju. Hv. þingmaður segir að hér séu óvissuþættirnir ljósir. Veit hv. þingmaður að sameiginlega EES-nefndin myndi taka málið upp aftur og öll löndin myndu samþykkja það? Veit hv. þingmaður nákvæmlega hver yrði leiðin upp úr því? Veit hv. þingmaður hvaða áhrif þetta myndi hafa á stöðu okkar innan [[Forseti hringir.]]þessa orkukerfis sem við erum búin að vera hluti af síðan 1999? Veit hv. þingmaður hvaða áhrif þetta myndi hafa á stöðu okkar innan EES-samningsins? [[Forseti hringir.]]Veit hv. þingmaður hvaða áhrif þetta myndi hafa á stöðu Noregs innan EES-samningsins? Veit hv. þingmaður hvaða áhrif þetta myndi [[Forseti hringir.]]hafa á EES-samninginn og Evrópska efnahagssvæðið og okkar samband við Norðmenn og Svisslendinga þar?
Forseti vill benda hv. þingmanni á að það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að spyrja margra spurninga á einni mínútu.
Virðulegur forseti. Það er grundvallarmunur á þessu máli og Brexit sem er sá að Brexit var einfaldlega skoðanakönnun sem var gerð af yfirvöldum án þess að fyrir lægi neitt þingmál til að taka við því. Ekkert umsagnarferli, engar nefndir. Ákvörðunin fékk ekki þinglega meðferð. Fyrir utan það að þetta snerist um að taka þá pósitífu ákvörðun að segja sig úr sambandinu, ekki sú að samþykkja eitthvert mál sem kom frá sambandinu eins og er hér. Hér er komið inn mál sem okkur býðst að samþykkja eða hafna samkvæmt öllum ferlum, öllum venjum og samkvæmt EES-samningnum. Það fær sína þinglegu meðferð og það fær mjög mikla umræðu og nefndarálit og fær umræðu í samfélaginu. Og síðan þegar við erum komin hingað í síðari umr. í lokin eru greidd atkvæði um málið út frá þeim staðreyndum sem þegar hafa komið fram. Þetta var einfaldlega ekki tilfellið í Brexit. Það er ekki hægt að bera það saman af þessari ástæðu. Fyrir utan þær aðstæður þegar hlutirnir eru ráðgefandi [[Forseti hringir.]]og spurningin er einfaldlega: Vilt þú þetta eða vilt þú það ekki? Það veitir lélega leiðsögn til stjórnmálamanna og kerfisins alls um það hvernig eigi að bregðast við. [[Forseti hringir.]]Flumbrugangurinn í kringum Brexit einkennist af því að þrátt fyrir að þeir viti hvaða grein þeir eiga að beita hefur engin umræða átt sér stað um það hvað myndi gerast [[Forseti hringir.]]eða hvernig þeir [[Forseti hringir.]]myndu útfæra það, [[Forseti hringir.]]hversu lengi þeir væru án samnings o.s.frv.
Forseti. Hættum að tala um Brexit. Það er mér að kenna, en hættum að tala um það, því að það kemur þessu máli nákvæmlega ekkert við. Hv. þingmaður hefur sagt að þjóðaratkvæðagreiðslur verði að vera þannig að valkostirnir séu skýrir. Ég var að reyna að fá hann til að útskýra hverjir valkostirnir væru. Og ein af ástæðum þess að ég var að tengja það við ummæli hv. þingmanns um Brexit var sú að hann sagði að hér væru óvissuþættirnir alveg ljósir. Hverjir eru óvissuþættirnir, hv. þingmaður? Hver eru næstu skrefin? Hvar er óvissa um að hægt sé að taka næstu skref? Hvar er óvissa um hvaða skref tekur við af næsta skrefi o.s.frv.? Hv. þingmaður hlýtur að vera búinn að hugsa þetta ferli alveg til enda fyrst hann boðaði þjóðaratkvæðagreiðslu, tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um þessi mál, búinn að segja að það sé ekki hægt að halda þjóðaratkvæðagreiðslur nema valkostirnir séu algjörlega skýrir.
Virðulegi forseti. Ég er ekki að leggja til þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál, hef ekki gert það. Reyndar fékk ég tækifæri nýlega til að greiða atkvæði um það í flokknum mínum og ég greiddi atkvæði gegn því, rökstuddi þá ákvörðun í frekar ítarlegu máli og gerði það einnig hér. Ég er á móti því að setja þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst hins vegar að kjósendur eigi að hafa réttinn á að ákveða það sjálfir. Og ég bendi einnig á að þetta ákall [[Gripið fram í.]]sem ég fjallaði um í ræðu minni [[Gripið fram í.]]hefur ekki heyrst. Það hefur ekki komið ákall um að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst það merki um að við getum treyst kjósendum aðeins betur en kannski hv. þingmaður gerir til þess að taka hugsanlega ekki arfavitlausar ákvarðanir.
Ekki gera mér upp skoðanir.
Nei, við ræðum þetta yfir kaffibolla á eftir, hv. þingmaður. Ég get ekki útlistað fyrir hv. þingmanni nákvæmlega hvað gerist í samskiptum Noregs og Íslands í kjölfar þess að við stígum þarna aðeins á tærnar á þeim, sem við myndum vissulega gera með því að hafna þessu. Það er alveg víst að það færi aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er víst að við værum að stíga á tærnar á Norðmönnum. Það er víst að þeir yrðu svolítið pirraðir út í okkur [[Forseti hringir.]]og ekki alveg víst hvernig við myndum semja okkur út úr því. Ég veit ekki hvernig þessir hlutir myndu enda, [[Forseti hringir.]]en ég veit hverjar hætturnar eru og treysti mér fullkomlega til að eiga það samtal við kjósendur ef þeir myndu kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál eða eitthvert annað.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir hans nálgun, sem mér þykir náttúrlega áhugaverð og sér í lagi af því að ég hef alltaf talið Pírata vera einstaklega hliðholla beinu lýðræði og trausti á fólkinu í landinu og kjósendum. Ég get sagt að við eigum það líka sameiginlegt í Flokki fólksins, enda lögðum við fram breytingartillögu við þingsályktunartillögu í vor sem við fengum ekki að mæla fyrir og fannst í rauninni nóg sagt. Við treystum þjóðinni fullkomlega til að taka ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu. Flokkur fólksins mun koma með breytingartillögu við þingsályktunartillöguna á morgun sem við vorum líka búin að skrá inn á þingið í vor, þar sem fram kemur að í staðinn fyrir að það sé Alþingi sem taki ákvörðun um lagningu sæstrengs verði það þjóðin sem gerir það. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann þjóðinni ekki treystandi til að taka þá ákvörðun?
Virðulegi forseti. Svar mitt er: Jú. Ég tel þjóðinni fullkomlega treystandi til þess. Ég tel henni líka treystandi til að ákveða hvort hún vilji fá þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki. Þá þurfum við að finna einhvern feril. Það er búið að rökræða hann árum saman og ágætisútfærslu á því er að finna í frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár. Það er útfærslan sem ég aðhyllist, að ef 10% kjósenda vilja fá þjóðaratkvæðagreiðslu um mál skal ég persónulega, í mínu eigin nafni, leggja fram tillögu þess efnis og styðja hana með ráðum og dáð, þar á meðal þjóðaratkvæðagreiðslutillögu hv. þingmanns. Ein ástæðan fyrir því að ég styð hana ekki eins og er er sú að ég hef einfaldlega ekki orðið var við þetta ákall. Það hafa safnast 16.000 undirskriftir varðandi Orkuna okkar, sem eru samtök sem hafa unnið mjög ötult starf allt árið, en þeir ná 16.000, sem er ívið minna en 25.000, þannig að ég sé ekki að ákallið sé til staðar. Verði þetta ákall til staðar aftur styð ég þjóðaratkvæðagreiðslu um það og hún skal vera bindandi. Ég held að ég ætli ekki einu sinni að [[Forseti hringir.]]styðja það eða stuðla að því að þingmenn ákveði sjálfir hvort þeir ætli að taka mark á því eða ekki. Þjóðin á bara að ákveða það sjálf. Svar mitt er: Já, ég treysti þjóðinni og ég treysti henni til að ákveða sjálf hvað eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu og hvað ekki. Ég treysti hins vegar stjórnmálamönnum alls ekki til þess.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni að það er víst ekki hægt miðað við löggjöfina okkar, eins og hún býður upp á í dag, að kalla eftir bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu nema sérstaklega sé farið með það hér. Það er í löggjöfinni um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu að það sé ráðgefandi. En gætum við ekki verið sammála um að það væru í rauninni afskaplega skrýtin stjórnvöld sem myndu ekki hlusta á að 70% þjóðarinnar kölluðu eftir einhverju ákveðnu? Ég er sammála hv. þingmanni og skal styðja breytingar á stjórnarskrá með ráðum og dáð, enda sitjum við saman í þeim starfshópi mér til mikillar ánægju. Ég er hjartanlega sammála. En þegar við erum að tala um risamál, eins og ég tel þetta vera þegar við erum að tala um sameiginlegan innri markað á raforkumarkaði Evrópu og að við séum að fara með okkar orkumál inn á þann markað, sem mér finnst við hafa getað séð alveg þokkalega og ágætlega um fram til þessa, spyr ég: Er [[Forseti hringir.]]það ekki þjóðarinnar að taka ákvörðun um það sem varðar hana til allrar framtíðar og er risamál, a.m.k. í mínum huga?
Virðulegi forseti. Eins og ég hef sagt áður er ég á móti því að stjórnmálamenn ákveði hvað fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og hvað ekki. Ástæðan er sú að þá verður það valdefling fyrir stjórnmálamenn en ekki fyrir þjóðina eða kjósendur. Þess vegna finnst mér að ákallið eigi að koma þaðan. Þess vegna vil ég fara eftir ferlinu sem er í nýrri stjórnarskrá. Mér finnst það mjög fínt ferli. Þar eru ýmsir varnaglar og slíkt til að gera þetta vel. Þetta eru engin geimflugsvísindi sem eru heldur kannski ekki jafn flókin og fólk heldur. En hvað varðar bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu var hugmyndin og það sem við í Pírötum höfðum undirbúið okkur undir, ef flokkurinn hefði gefið okkur þau skilaboð að við ættum að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta, þá var lausnin sem við myndum velja sú að binda þetta í gildistökuákvæði frumvarpanna og þingsályktunartillagnanna, orkupakkamálanna, þannig að þau myndu einfaldlega ekki taka gildi nema við samþykktum þjóðaratkvæðagreiðslu. Og í breytingartillögunni, sem ég skal fara yfir með hv. þingmanni á eftir ef hún hefur áhuga á, eru tilgreind lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna þrátt [[Forseti hringir.]]fyrir 2. málslið 1. gr. þeirra laga þar sem tilkynnt er að það skuli vera ráðgefandi. Ég held að þessi leið sé lagalega fær en skal glaður ræða áfram hvernig við getum komið á bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu.
Virðulegur forseti. Í umfjöllun hv. utanríkismálanefndar í sumar hefur ekkert nýtt komið fram í þessu máli og í þingsal fram að þessu í dag hefur heldur ekkert nýtt komið fram um orkupakka þrjú. Ég verð að segja fyrir mig að ég bjóst við meiru miðað við þá áherslu sem þingflokkur Miðflokksins lagði á að halda skyldi málinu lifandi í sumar til að það mætti rannsaka betur, skoða nýja fleti og ræða það til hlítar. Ég bjóst við meiru eins og ég segi, að þá kæmi raunverulega eitthvað nýtt fram í dag en það hefur ekki gerst. Þetta eru sömu tuggurnar, ef svo má segja. Í mínum huga hefur málið aðeins orðið enn þá skýrara. Það hefur komið fram að það er mjög vel undirbúið í alla staði og í því er ekkert, ég endurtek ekkert, herra forseti, sem skaðar hagsmuni íslensku þjóðarinnar, hvorki í nútíð né framtíð, þvert á móti. Umræðan og þá óttinn við að eitthvað slæmt sé í orkupakka þrjú hefur fyrst og fremst snúist um eftirfarandi atriði: 1. Að um sé að ræða framsal á valdi til erlendrar stofnunar, ACER. 2. Að um sé að ræða brot á stjórnarskrá. 3. Að gengið sé á fullveldi þjóðarinnar. 4. Að bann við lagningu sæstrengs brjóti gegn fjórfrelsi EES og geri íslenska ríkið skaðabótaskylt. 5. Að þær staðfestingar á fyrirvörum sem Alþingi hefur fengið frá annars vegar orkumálastjóra ESB og hins vegar EFTA hafi ekkert gildi varðandi þá fyrirvara sem lagðir eru fram í málinu. 6. Að við þurfum ekki að innleiða orkupakka þrjú, hann skipti engu máli hvort sem er. 7. Að neitun hafi engar pólitískar afleiðingar fyrir Ísland gagnvart samstarfsþjóðum okkar í EFTA og EES. 8. Að með því að samþykkja orkupakka þrjú glati Íslendingar yfirráðum yfir orkuauðlindum sínum. Herra forseti. Til að gera langa sögu stutta halda framangreindar fullyrðingar ekki vatni. Engin þeirra stenst skoðun. Um það eru okkar virtustu og fremstu sérfræðingar sammála eins og sjá má af gögnum um yfirferð málsins í hv. utanríkismálanefnd. Ég flutti ræðu um málið í vor þar sem ég fór yfir ofangreind atriði. Fáir heyrðu þá ræðu, því miður, þar sem hin ágæta hljómsveit Hatari kom fram á sama tíma í Eurovision. Mig langar því til að reifa þann hluta ræðunnar þar sem ég fer yfir rök um hvers vegna við ættum ekki að senda málið til baka til sameiginlegu EES-nefndarinnar sem sumir hafa sagt að sé hin eina rétta leið og hafi engar afleiðingar. Það kom í ljós við vinnslu málsins að 102. gr., þar sem kveðið er á um að ríkið geti hafnað tilskipunum, er fyrst og fremst öryggisventill, tæki í samningsferlinu í nefndinni fyrir ríki til að skapa sér samningsstöðu. Það er ástæða fyrir því að engin fordæmi eru fyrir því að ríki hafni tilskipunum eftir að ríki hafa lokið vinnu í sameiginlegu nefndinni og komið sér saman um niðurstöðu. Að gera slíkt væri misbeiting á réttindum okkar innan EFTA. Í meirihlutaáliti hv. utanríkismálanefndar er vandlega farið yfir þessa þætti. Nefndin fékk m.a. á sinn fund Carl Baudenbacher sem útskýrði að innan sameiginlegu EES-nefndarinnar hvíli sú lagalega skylda á fulltrúum að leggja sig fram við að leysa málin. Upp á latínu nefnist reglan favor contractus. Hann talaði um að höfnun myndi án efa skaða hagsmuni íslenska ríkisins verulega. EFTA-ríkin verða að tala einni röddu gagnvart EES og Ísland hefur skyldur gagnvart bandamönnum sínum. Sú regla kallast á ensku, með leyfi forseta, „duty of loyalty“. Samstarf okkar byggist á gagnkvæmu trausti og náinni samvinnu þjóða og því gera bæði Liechtenstein og Noregur ráð fyrir því að við séum heil í okkar samstarfi og afléttum hinum stjórnskipulega fyrirvara í orkupakka þrjú sem þau hafa þegar gert. Þannig að svarið er, herra forseti: Ástæða þess að við kjósum að innleiða reglur um orkumarkað með fyrirvörum er að við erum aðilar að innri markaði Evrópu. Sameiginlega EES-nefndin er síðan sá vettvangur þar sem þjóðir geta aðlagað regluverkið aðstæðum í heimalandinu. Þjóðþing hafa aðkomu að því ferli. Í starfi sameiginlegu nefndarinnar liggur sveigjanleikinn en ekki í því að hafna reglum þegar aðlögun hefur átt sér stað. Herra forseti. Það er ekkert í orkupakka þrjú sem leggur þá skyldu á herðar Íslendingum að leggja sæstreng. Ekkert. Það að vitna í aðfaraorð orkupakkans máli sínu til stuðnings, líkt og sumir hafa gert, hefur ekki lögfræðilegt gildi. Aðfaraorðin í orkupakka þrjú eru í samræmi við aðfaraorð orkupakka tvö sem nú er í gildi en sem sumir kjósa að líta algjörlega fram hjá sem er merkilegt í sjálfu sér. Ísland er fullvalda ríki. Það er algjört lykilatriði í þessu máli. Dr. Bjarni Már Magnússon, doktor í hafrétti og prófessor við Háskólann í Reykjavík, kom fyrir utanríkismálanefnd og hefur einnig skrifað nokkrar blaðagreinar um málið. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa grein dr. Bjarna Más frá 20. júlí sl. sem birtist í Kjarnanum: „Í samræmi við tækniþróun á 19. öld skapaðist þörf til að setja reglur um sæstrengi utan lögsögu ríkja. Alþjóðlegt regluverk fyrir sæstrengi var fyrst komið á með alþjóðlegum samningi árið 1884 sem nefndur var á íslensku „Samningur um vernd á hraðfréttaþráðum er lagðir eru neðansævar“ … Danir gerðust aðilar að samningnum og þar með varð Ísland bundið af honum. Við gerð hafréttarsamnings Sameinuðu þjóðanna frá 1982 var stuðst við samninginn frá 1884. Í hafréttarsamningnum kemur fram að öllum ríkjum sé heimilt að leggja neðansjávarstrengi og -leiðslur á landgrunnið og á úthafinu í samræmi við nánar tilgreind skilyrði. Það ríkir því töluvert frelsi varðandi lagningu neðansjávarleiðslna og -strengja. Það eru yfirleitt einkaaðilar sem notfæra sér þessi réttindi aðildarríkja hafréttarsamningsins. Of langt mál er að fara út í þá sálma hér. Í þessu samhengi verður að hafa í huga að hið lögfræðilega landgrunnsheiti er annað en hið náttúruvísindalega. Þetta veldur talsverðum ruglingi. Landgrunnshugtakið í skilningi þjóðaréttar hefst utan landhelgi ríkja, þ.e. oftast 12 sjómílum frá svokölluðum grunnlínum. Frelsið að því varðar lagningu neðansjávarleiðslna og -strengja á landgrunninu tekur ekki til landhelginnar. Í 4. mgr. 79. gr. hafréttarsamningsins kemur beinlínis fram að ekkert, í þeim hluta samningsins sem fjallar um landgrunnið, hafi áhrif á rétt strandríkisins til að setja skilyrði vegna strengja eða leiðslna, sem ná inn í land eða landhelgi þess. Fullveldi strandríkja í landhelginni er nær algjört. Er þetta í samræmi við samninginn frá 1884 en sá samningur gilti einvörðungu utan landhelgi aðildarríkja hans. Öll aðildarríki EES-samningsins (sem og ESB sjálft) eru aðilar að hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna. Í hafréttarsamningnum er tekið fram að almennt skuli ákvæði annarra samninga, sem aðildarríki hafréttarsamningsins eiga aðild að, vera í samræmi við hafréttarsamninginn. Það er ekkert í reglum EES-samningsins eða sambærilegum reglum ESB-réttar sem felur í sér skyldu aðildarríkjanna til að heimila lagningu sæstrengs eins og Skúli Magnússon lýsir vel í grein sinni. Slík skylda fær heldur ekki stoð í helsta samningi þjóðaréttar um hafið, hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna, og á sér enga stoð í því alþjóðlega regluverki sem verið hefur við lýði síðan 1884 um sæstrengi. Réttur Íslands til að setja skilyrði vegna sæstrengja sem ná inn á íslenskt landsvæði eða landhelgi Íslands stendur óhaggaður hvað sem þriðja orkupakkanum líður.“ Ég var með örlítið lengri ræðu en ég sé að ég hef ekki mikinn tíma til að klára hana. Mig langar samt að nefna fjórfrelsið og skaðabótaskyldu. Fjórfrelsið skyldar ríki ekki til að byggja mannvirki eða aðra innviði. Rétt eins og varðandi hráakjötsmálið sem sumir hafa vísað í væri eins og íslenska ríkið yrði skaðabótaskylt ef það neitaði því að byggja t.d. höfn vegna þess að einhver aðili vildi flytja út harðfisk [[Forseti hringir.]]og ríkið væri skyldað til að auka kvótann til að viðkomandi gæti fengið meira magn af fiski til að selja. Það er náttúrlega fráleitt og þetta eru ekki sterk rök, herra forseti. Ég lýk máli mínu í bili.
Hv. þingmaður á ekki kost á öðru.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil aðeins koma inn á það sem fram hefur komið. Þar sem hv. þingmaður situr í utanríkismálanefnd gæti hann væntanlega haft skoðun á því. Telur hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir að EES-samningurinn sé í hættu verði orkupakki þrjú ekki innleiddur í íslenskan rétt og íslensk lög? Í framhaldi af því væri kannski fróðlegt að fá svar við því hvort Evrópusambandið hafi komið þeim skilaboðum á framfæri til íslenskra stjórnvalda að þau hyggist segja upp EES-samningnum eða breyta honum verði orkupakkinn ekki samþykktur. Í framhaldi af því - og ég bíð náttúrlega eftir svarinu frá hv. þingmanni - veltir maður fyrir sér hvernig það geti í raun og veru verið andstætt samningnum að fara eftir honum, þ.e. sú leið sem við höfum, að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að fá þá undanþágu frá þessari tilskipun. Mig langar aðeins að koma líka inn á fyrirvarana við hv. þingmann, hina lagalegu fyrirvara sem stjórnvöld hyggjast innleiða hér, og spyrja hvort þeir haldi gildi sínu, hvort hv. þingmaður telji að þeir haldi fyrir evrópskum dómstólum. Og ef hún telur svo vera, hvers vegna eiga þeir þá að halda?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir mjög góð andsvör. Tel ég að EES-samningurinn sé í hættu ef Alþingi neitar að heimila innleiðingu orkupakka þrjú? Já, mögulega. Það gæti gerst, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan og líka í vor, með því að innleiða ekki ákveðið regluverk sem gildir um sameiginlegan markað. Eftir að yfirferð í sameiginlegu nefndinni lýkur höfum við tækifæri til að fá þær undanþágur og aðlaganir sem við biðjum um og við höfum t.d. fengið þær í þessu máli. Það að vísa málinu til baka eftir að ferlinu lýkur hefur aldrei verið gert í 25 ára sögu samningsins. Þeir sérfræðingar sem við höfum spurt þeirrar spurningar sem hv. þingmaður er að spyrja mig nú segja að um fullkomna óvissuferð væri að ræða fyrir okkur með mögulega mjög alvarlegum pólitískum afleiðingum. Það getur enginn sagt nákvæmlega til um, og ekki ég heldur, hverjar þær yrðu. En ég tel að hagsmunum okkar Íslendinga yrði ekki betur borgið með því að taka þann séns. Það var önnur spurning frá hv. þingmanni. Ég veit ekki til þess að skilaboð hafi borist frá Evrópusambandinu, einhverjar hótanir um að segja upp samningnum. Ég hef ekki þær upplýsingar hjá mér. Ég bendi hv. þingmanni á að ræða við samflokksmann sinn, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, sem var utanríkisráðherra á því tímabili sem þetta mál var í sameiginlegu EES-nefndinni. Hann hefur eflaust upplýsingar um hvers vegna ekki var óskað frekari undanþágna. Fyrirvararnir, já, þeir halda. Það hefur komið í ljós við yfirferð nefndarinnar [[Forseti hringir.]]og vísa ég þá t.d. í 31. gr. Vínarsamningsins. Einnig hafa fræðimennirnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst stutt þá skoðun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið sem er athyglisvert að því leytinu til að það kemur fram hjá hv. þingmanni að ekki hafi komið nein skilaboð frá Evrópusambandinu um að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé í hættu verði innleiðingin ekki gerð á Alþingi. Þetta er mikilvægt innlegg inn í þessa umræðu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma því á framfæri. Það eru bara vangaveltur hv. þingmanns - og væntanlega þá stjórnarmeirihlutans - um að hugsanlega gæti þetta verið áhyggjuefni og valdið hættu. Þetta er málflutningur sem einkennir svolítið stjórnarliða í þessu, hugsanlega og kannski. En við höfum þá lögbundnu leið sem við öll þekkjum, að fara fyrir nefndina. Það er ekkert sem mælir gegn því og eðlilegt að fara þá leið í ljósi þeirrar miklu andstöðu sem ríkir meðal þjóðarinnar gagnvart þessu máli og andstöðu innan stjórnarflokkanna, ekki síst Framsóknarflokksins. Það er mikil andstaða við þetta mál innan Framsóknarflokksins, svo því sé haldið til haga. Það væri fróðlegt að fá það fram hjá hv. þingmanni hvort hún þekki það hvort undanþágur hafi valdið einhverjum vandræðum. Ég veit ekki til þess. Þó svo að þetta hafi ekki verið gert í 25 ára sögu samningsins, eins og hv. þingmaður segir, er ekkert sem kemur í veg fyrir að það verði gert vegna þess að þetta er hluti af samningnum. Það verður að halda því til haga. Það er hluti af samningnum að geta farið þá lögbundnu leið. Það væri ágætt að hv. þingmaður kæmi aðeins nánar inn á þetta. Að lokum örlítið að öðru en þó mjög tengt þessu máli. Fyrir skömmu kom út skýrsla Orkunnar okkar um áhrif inngöngu Íslands í orkusamband Evrópusambandsins, mjög áhugaverð skýrsla, [[Forseti hringir.]]skrifuð af einum þremur prófessorum og fleirum við Háskóla Íslands. Hér er kafli á bls. 41 [[Forseti hringir.]]um efnahagsleg áhrif orkupakka þrjú, mjög athyglisverður. Hver er skoðun hv. þingmanns á skýrslunni?
Virðulegur forseti. Ræðum undanþágurnar, ræðum frávísun og áhrif á EES-samninginn og vangaveltur stjórnarþingmanna og annarra þingmanna utan þingmanna Miðflokksins og Flokks fólksins. Þegar málið var rætt í utanríkismálanefnd ræddum við akkúrat undanþágurnar. Ég ítreka fyrra svar mitt til hv. þingmanns varðandi það af hverju frekari undanþágur voru ekki fengnar á meðan málið var í sameiginlegu EES-nefndinni. Þá var hér við völd hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þáverandi utanríkisráðherra, og samflokksmaður hv. þm. Birgis Þórarinssonar, þáverandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Þeir menn höfðu töluvert mikil völd á þeim tíma og hefðu getað bætt beitt sér fyrir frekari undanþágum en fengust í málinu. Ég hvet hv. þingmann til að ræða við samflokksmenn sína um það. Nefndin spurði þá sem eru andstæðingar þessa máls: Hvaða undanþágur ættum við þá að biðja um? Ef við myndum vísa málinu til baka, hvað værum við þá að biðja um nákvæmlega umfram það sem höfum þegar fengið? Það var fátt um svör. Við fengum ekki svar við þeirri spurningu og spurðum þó nokkra aðila. Það sem þetta mál snýst um er að um er að ræða frekari neytendavernd á orkumarkaði. Þetta snýst um að Orkustofnun okkar Íslendinga fær auknar eftirlitsheimildir til að tryggja neytendavernd. Um það snýst þetta mál. Það er enginn lögfræðilegur [[Forseti hringir.]]vafi á því að málið stenst stjórnarskrá, það er annað mjög mikilvægt atriði, og það brýtur ekki fjórfrelsið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hlustaði á fyrri partinn í vor þar sem ég horfi ekki á Eurovision og það er vissulega rétt hjá ágætum hv. þingmanni að ekkert nýtt hefur komið fram, alla vega ekki af hennar hálfu, síðan þá. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann út í 102. gr. EES-samningsins. Treystir þingmaðurinn ekki þeirri grein? Telur hún bara upp í hundrað, frá 0 upp í 100? Í 102. gr. er getið um að það megi hafna innleiðingum og vísa þeim til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Mig langar ekki til þess að fá sagnfræðilegt álit á því að það hefði verið hægt að gera það fyrr. Ég er sammála þingmanninum um að það hefði verið hægt að gera það fyrr en það er hægt að gera það núna fyrst við gerðum það ekki þá. Mig langar líka til að biðja hv. þingmann um að lýsa fyrir okkur betur þeim naglföstu fyrirvörum sem hún hefur sjálf lýst þannig að séu eins og Framsóknarflokkurinn, í smekkbuxum með belti og axlabönd, álímdan hártopp og í nýjum skóm. Og mig langar til að fá lagalega skýringu á því hvernig þessir fyrirvarar haldi. Einn ágætur fræðimaður, ásamt öðrum, sem hv. þingmaður vísaði ekki til en þrátt fyrir það hefur manni skilist af fréttum að sá ágæti maður hafi orðið hv. þingmanni eftirminnilegur er Arnar Þór Jónsson héraðsdómari. Hún minntist ekki á þau varúðarorð sem hann t.d. hefur fært fram eða Eyjólfur Ármannsson. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi móðgast of mikið til þess að lesa minnisblað Arnars Þórs sér til gagns og hvort hún hafi ekki kynnt sér það sem Eyjólfur Ármannsson hafði fram að færa í þessu máli, þannig að öllu sé til skila haldið. Mig langar að fá útlistun á þessu. Líka frá aðstoðarmanni hennar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið og spyr hann jafnframt til baka hvort hv. þingmaður hafi sjálfur lesið öll þau álit sem liggja fyrir í umfjöllun hv. utanríkismálanefndar. Þar er margt að finna sem væri e.t.v. gagnlegt, eftir allan þennan tíma, fyrir hv. þingmann að lesa. Ég svaraði, að ég held, hv. þm. Birgi Þórarinssyni ágætlega um hvað mér finnst um þessar undanþágur eða frávísun og ég ætla ekkert að endurtaka það hér. En ég spyr aftur hv. þingmann: Hvaða undanþágur ættum við að biðja um umfram þær sem við höfum þegar fengið? Það er spurningin. Alþingi sendir ekki mál til baka til sameiginlegu EES-nefndarinnar bara „af því bara“, til að tékka af eitthvað sem er samt óljóst. Það verður að vera mjög skýrt hvað við værum að biðja um. Ég spyr hv. þingmann: Hvað vill þingmaðurinn til viðbótar við það sem við höfum þegar fengið? Það væri áhugavert að heyra það svar eftir alla þessa umræðu, hátt í annað hundruð klukkutíma í þingsal. Ég hef ekki enn þá fengið svar við þeirri spurningu, hvorki í nefndinni né hér í þingsal. Um fyrirvarana liggja fyrir bréf sem margoft hefur líka verið vitnað í, bæði frá orkumálastjóra Evrópusambandsins og EFTA, sem var fjallað um í umræðunni í vor. Það kom fram í máli nokkurra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina aftur í sumar að yfirlýsingar þessara aðila hefðu þjóðréttarlegt gildi og vísað í 31. gr. Vínarsamningsins því til stuðnings. Um sambærilegar yfirlýsingar hafa fallið dómar og það er líka hægt að fletta þeim upp og ég gæti sent hv. þingmanni lista yfir þá dóma til þess að hann geti verið alveg viss. [[Forseti hringir.]] Ég virði áhyggjur hv. þingmanns en fullveldið er ekki í hættu. Stjórnarskráin er ekki í hættu. Við erum ekki að [[Forseti hringir.]]brjóta fjórfrelsið og hingað verður ekki lagður sæstrengur nema með samþykki íslensku þjóðarinnar.
Herra forseti. Hv. þingmaður misskilur orðið andsvar. Þegar farið er í andsvar við hv. þingmann er ætlast til þess að hún veiti svör en spyrji ekki fyrirspyrjanda spurninga. Þannig að mig langar enn þá til að ítreka við hana - og ég vona að ég fái líka tækifæri til að tala við aðstoðarmann hv. þingmanns hér síðar í umræðunni - og ánýja spurninguna um hvað það sé við 102. gr. EES-samningsins sem er ekki í gildi eða ekki nógu traust að hennar dómi. Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann hvort hún og hugsanlega stjórnarmeirihlutinn allur sé hræddur við það sem er kallað pólitísk óvissa. Maður nokkur sem kom í sumar, fyrir 8 millj. kr. plús ferðakostnað, og heitir prófessor dr. Carl Baudenbacher, kom hérna eiginlega til að hræða okkur á Grýlu, sagði að við ættum að samþykkja þessa upptöku fyrir Norðmenn og til að baka okkur ekki reiði Evrópusambandsins. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þessi ráð ekki 8 millj. kr. virði. Ég skal bara viðurkenna það fúslega. Ég spyr: Hvað er það sem við eigum að vera hrædd við við pólitíska óvissu? Höfum við ekki verið að takast á við pólitíska óvissu allan lýðveldistímann? Erum við ekki að takast á við pólitíska óvissu? Er það ekki verkefni okkar stjórnmálamanna að gera það? Hún er mismikil. En af hverju þessi ótti? Og af hverju eru menn hræddir við það að treysta öllum EES-samningnum? Við í Miðflokknum treystum honum, öllum samningnum, ekki bara frá 0 upp í 100 heldur líka 102. gr. Því spyr ég: Hvað er svona ískyggilegt og ómerkilegt við 102. gr.? Hvað er svona ískyggilegt og óttalegt [[Forseti hringir.]]við það að hér verði pólitísk óvissa? Til þess erum við kjörin að takast á við slíkt.
Virðulegur forseti. Mér er bara létt að vita að hér í þingsal séu svona hugaðir og óhræddir og sterkir menn [[Gripið fram í.]]sem þora að takast á við erfiða hluti, þora að takast á við óvissuna. [[Forseti hringir.]]Mér er bara létt. Gott að vita. Ég þakka líka hv. þingmanni fyrir leiðsögnina, fyrir að útskýra fyrir mér hvernig andsvör virka. [[Gripið fram í.]]Ég þakka kærlega fyrir það líka. Gott að fá leiðsögn frá reyndum manni. Enn og aftur: Ég ætla ekkert að hætta þarna. 102. gr. er skýr og ég útskýrði það, ef þingmaðurinn hefur hlustað vandlega á mitt mál hér áðan og í vor, mjög vandlega á hverju samvinna okkar innan EFTA og EES byggist. Þar gilda ákveðnar reglur. Við höfum leiðir til þess að óska eftir undanþágum og aðlögunum að því sem við viljum og þurfum og teljum okkur þurfa. Það er stund og staður fyrir slíka vinnu. Sú vinna fór fram í ráðherratíð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, núverandi samflokksmanns þingmannsins. Hann ætti frekar að spyrja samflokksmann sinn hvers vegna ekki var beðið um frekari undanþágur á þeim tíma sem málið var til umfjöllunar. Ég spyr aftur hv. þingmann: Hvaða undanþágur ættum við að biðja um umfram þær sem við höfum þegar fengið ef við ákveðum að senda málið til baka? Maður gerir ekki svona nema að hafa fyrir því gild rök og skýrar spurningar um hvað við ætlum að fá út úr slíkri frávísun. Hagsmunum Íslendinga er ekki betur borgið með því að leggja upp í einhverja óvissuferð [[Forseti hringir.]]með enga spurningu meðferðis, engar kröfur, bara eitthvað. Er það skynsamlegt?
Virðulegi forseti. Satt best að segja hélt ég í vor að þegar Miðflokkurinn krafðist þess að fresta málinu um þriðja orkupakkann kæmu fram einhverjar nýjar upplýsingar, einhverjar staðreyndir, að frestunin væri annað og meira en úthugsaður pólitískur leikur og hugsanlega líka til að nota ferðina í leiðinni að klekkja á ríkisstjórninni. Mér finnst þetta gamaldags og mér finnst þetta er vont. Þetta er vont fyrir lýðræðið og vont fyrir fullveldið okkar þegar vinnubrögðin eru með þessum hætti á elsta þingi í heimi. Höfum nokkra hluti á hreinu. Í orkupakkanum er ekkert um sæstreng. Það er allt í okkar höndum. Í orkupakkanum er ekki verið að framselja vald til erlendra stofnana heldur er Orkustofnun miklu heldur styrkt og hennar heimildir líka. Í orkupakka þrjú er ekki verið að skylda íslenska ríkið á nokkurn hátt til að virkja. Það er ekki verið að skylda hið opinbera til að einkavæða raforkustofnanir. Það er ekki verið að fara gegn stjórnarskránni. Það er ekki verið að innleiða ákvæði sem leiða til hærra orkuverðs. Ekkert af þessu er í orkupakka þrjú, en samt vilja andstæðingar orkupakkans fá undanþágu frá orkupakkanum, undanþágu frá því sem er ekki í honum. Þetta gengur auðvitað ekki upp. Það sjá allir heilvita menn og konur. Í hverju felst þá andstaða þeirra sem eru á móti orkupakkanum? Andstaða þeirra, Miðflokksins og þeirra sem honum fylgja, felst í því að það verður ekki knúið fram rétt verð fyrir orkuna úr sameiginlegum auðlindum landsmanna. Andstaðan felst í því að það á ekki raunverulega að tryggja almennilega stjórnun og yfirráð þjóðarinnar yfir auðlindum og setja eðlilega kröfu til stjórnvalda til að svo verði gert. Andstaða þeirra sem eru á móti orkupakkanum er að þeir vilja ekki gegnsæi. Það kemur svo sem ekki á óvart. Þeir vilja ekki í andstöðu sinni að spurt verði eðlilegra spurninga um það hvort rétt sé að stórfyrirtæki og stórnotendur geti nokkuð átölulaust fengið tímabundna samninga til allt að 65 ára. Þetta á að ganga allt saman snurðulaust. Það má ekki spyrja þessara spurninga. Andstaðan er við gegnsæið og upplýsingar. Andstaða þeirra felst líka í því að þeir vilja ekki auka neytendavernd. Þeir vilja ekki efla og styðja við samkeppni. Í þessu felst andstaðan við þriðja orkupakkann. Andstaðan felur líka í sér að vilja ekki að nýtingu orkunnar í gegnum betri orkunýtni verði fylgt eftir. Andstaða Miðflokksins og þeirra sem honum fylgja felur líka í sér að vilja ekki þvinga raforkufyrirtækin til að opna sig og birta upplýsingar um raforkuverð. En ekki síst felur andstaða Miðflokksins og íhaldsarma stjórnarflokkanna og afla í samfélaginu í sér að ekki verði tekið af ábyrgð í gegnum samstöðu þjóða með markvissum hætti á loftslags- og umhverfismálum. Við Íslendingar sitjum hér öll, við sitjum hér á þinginu sem Íslendingar, og Norðurlandabúar erum við líka. Við erum líka Evrópubúar og jarðarbúar svo það fari ekki milli mála. Hvers vegna nefni ég það? Vegna þess að við búum á eyju deilum við einum lofthjúp með öllu öðru fólki, öllum öðrum sem búa á þessari jörð. Það er miklu stærra verkefni en við ráðum við ein og sér, stærra en nokkur þjóð ræður við, þ.e. að sporna gegn þeim loftslagsbreytingum sem við höfum komið af stað. Þar liggur kjarninn í orkustefnu Evrópusambandsins sem virðist að okkar mati ekki hafa fengið nægilega mikið rými á þessum vettvangi. En auðvitað skiptir þessi loftslagsstefna, þessi orkustefna, ekki máli í hugum þeirra íhaldsafla sem eru á móti orkupakka þrjú, enda eru þau öfl að mínu mati í stanslausri afneitun gagnvart þeirri ógn sem steðjar að loftslagsmálum, hamfarahlýnuninni. Við skulum aðeins skoða fyrstu ákvæði reglugerðar orkupakkans. Þar stendur m.a. að ákvarðanir skuli vera í samræmi við umhverfið og samkeppni. Hvað samkeppnina varðar kom skýrt fram á öllum þessum nefndarfundum, bæði utanríkismálanefndar og atvinnuveganefndar, að trú andstæðinga orkupakka þrjú á samkeppni er ekki mikil. Gegnsæi er heldur ekki efst á þeirra blaði. Þau vilja frekar, eins og kom fram á fundum nefndarinnar, að gamli tíminn sé notaður við að ákvarða raforkuverð í staðinn fyrir að orkustefna mótist af því að opinber orkufyrirtæki verði rekin með arðsemissjónarmiðum og hagnaði og arði skilað í ríkissjóð í allra þágu. En gamli tíminn á frekar að ráða þarna. Leiðarstef orkupakka þrjú er nefnilega að gera Evrópubúum kleift að uppfylla loftslagsmarkmiðin sem við höfum sjálf sett okkur. Einn stærsti mengunarvaldur Evrópu og heimsins er orkunotkun í ýmsum formum, jafnvel þegar orkan er framleidd með umhverfisvænum hætti úr endurnýjanlegum orkugjöfum. Með því að bæta orkunýtni, setja notkuninni skorður og auka skilvirkni getum við dregið úr losun verulega og varanlega. Líkt og margoft hefur verið bent á er hugmyndafræði Evrópusambandsins sem endurspeglast í þriðja orkupakkanum trúin á frjálsa og sterka samkeppni sem tryggir öllum sömu réttindi og skyldur með hagsmuni almennings og neytenda í forgrunni. Og hér liggja nákvæmlega gríðarlega miklir hagsmunir almennings og neytenda, að almannahagsmunir verði nefnilega teknir fram fyrir sérhagsmuni. Í réttarbótum þriðja orkupakkans, bæði þeim sem snúa að aukinni neytendavernd og bættri orkunýtingu, er einmitt það fólgið, að orkupakki þrjú taki skilyrðislaust mið af nútímakröfum sem búa í haginn fyrir framtíðina, fyrir alla, ekki bara suma. En hér skiptast líka liðin. Hér birtist gjáin á milli þeirra sem horfa fram á veginn og vilja taka metnaðarfull skref í þágu almennings og komandi kynslóða og þeirra sem vilja ríghalda í forna tíð, hugmyndina um afskipta eylandið sem hafnar nánu samstarfi við önnur ríki, sama hvað það mun kosta okkur. Við í Viðreisn höfum hins vegar tekið ákvörðun og tekið afstöðu með framtíðinni, með komandi kynslóðum og jörðinni. Við höfum sýnt það í verki og sett fram ekki alveg alltaf vinsælar hugmyndir. Við boðuðum m.a. hækkun kolefnisgjalda sem sitjandi ríkisstjórn dró reyndar úr. Með því að styðja við áframhaldandi þátttöku okkar í Evrópusamstarfi sem hefur lagt grunninn að því að vera leiðandi í baráttu gegn loftslagsvánni undanfarna áratugi erum við að taka mikilvæg skref með því að takast á við framtíðina. En þeir sem eru á móti orkupakkanum eru einmitt að ýta þessum mikilvægu viðmiðum til hliðar. Og það er ekkert óeðlilegt þegar Miðflokksmenn og fylgitungl þeirra vilja frekar halla sér loftslagsstefnu Trumps og halda í alvöru að Íslandi og víðtækum hagsmunum landsins okkar sé betur borgið í tvíhliða samningum sem oft og tíðum verða bara einhliða af hálfu stórþjóða í stað þess að vinna með öðrum þjóðum í víðtæku alþjóðasamstarfi. Í krafti fullveldis okkar höfum við tök á að taka þátt í alþjóðasamstarfi og við höfum gert það í gegnum farsælt samstarf vestrænna þjóða, í gegnum varnarsamstarf við EFTA og síðan með þátttöku okkar á innri markaði Evrópusambandsins. Þetta gerum við allt í krafti fullveldisins. Það tækifæri höfum við. Við höfum ekki bara tök á því, heldur ber okkur siðferðisleg skylda til þess gagnvart þeim sem munu erfa landið að hafa gert allt sem í okkar valdi stendur til að sporna við þeirri umhverfisvá sem yfir okkur vofir. Það skaðar síðan ekki að með sama samstarfi í gegnum EES-samstarfið hefur einnig tækifærum okkar Íslendinga fjölgað, hvort sem við tölum um nám eða störf, hvað þá viðskipti. Hagur okkar allra í gegnum alþjóðasamstarf eins og innri markað Evrópu hefur batnað verulega. Ég verð að segja að það er margt sem manni hefur mislíkað í þessari umræðu. Verst þykir mér þó þegar umræðan hefur verið tekin t.d. á þann stall mjög markvisst að ólík mál eru spyrt saman, t.d. að orkupakkinn og sæstrengur séu einn og sami hlutur, sama ákvörðunin. Eins og margoft hefur verið bent á er það ekki. Við getum heldur ekki litið fram hjá stöðunni sem Evrópusambandið og EFTA hafa tekið með smáríkjum. Þetta skiptir okkur Íslendinga miklu máli. Þetta er hluti af því að með því að grafa undan stoðum EES-samningsins erum við að grafa undan stoðum okkar, viðskiptum og samskiptum við stórþjóðir en líka stórfyrirtæki. Evrópusambandið og EFTA hafa í krafti stærðar sinnar haft tök á því að fara m.a. gegn valdamiklum stórfyrirtækjum sem oft og tíðum hafa gert sér leik að því að fara inn í efnahag ríkja og hafa tilhneigingu til þess að sniðganga almennar samfélagslegar reglur sem sjálfstæð ríki og fullvalda hafa sett sér. Það er hægt að nefna mörg dæmi þess að við Íslendingar sem smáþjóð erum sterkari í alþjóðasamstarfi margra ríkja en að fara í tvíhliða samband. Síðan er settur af stað markviss áróður sem enginn veit hvað er í gegnum Orkuna okkar og aðra aðila sem enginn veit hvernig er fjármagnaður. Umfjöllun um þriðja orkupakkann er að mínu mati viðvörun. Hún er sterk viðvörun. Allt þetta mengi um umræðuna um þriðja orkupakkann fyrir okkur, þau pólitísku öfl sem standa fyrir hugsjónir og berjast fyrir hugsjónir fyrir frelsinu, jafnréttinu, fjölbreytni og alþjóðasamstarfi - við setjum þau í forgang. Þess vegna verðum við að vera á varðbergi [[Forseti hringir.]]þannig að gamlar hugmyndir í nýjum klæðnaði birtist ekki allt í einu skyndilega einn daginn [[Forseti hringir.]]við ríkisstjórnarborðið og við höfum ekki gert nægilega mikið í þeim efnum að berjast gegn slíku. Þess vegna verðum við að vera á varðbergi [[Forseti hringir.]]Við þurfum að hafa hátt, herra forseti, [[Forseti hringir.]]til að tala gegn staðleysum, tala gegn þeim sem berjast gegn frelsinu í [[Forseti hringir.]]landinu fyrir alla þjóðina.
Forseti tekur undir með hv. þingmönnum að þingmenn þurfa að hafa hátt en þeir þurfa að gera það innan tímamarka.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hef tekið eftir því hjá hv. þingmanni í ræðum hennar í þessu máli, sem hafa ekki verið margar, að henni verður tíðrætt um aukna neytendavernd, þetta sé svo mikilvægt mál vegna þess að það feli í sér aukna neytendavernd. Þá er nauðsynlegt að skoða í samhengi orkupakka eitt og tvö vegna þess að þetta er allt ein heild. Þetta er eitt skref í einu í átt að fullkomnu auknu markaðsfrelsi með raforku. Þá verð ég að spyrja hv. þingmann hvort hún telji reynsluna af orkupakka eitt og tvö vera góða þegar kemur að neytendavernd. Hv. þingmaður hefur einnig nefnt það í ræðum sínum að það sé hægt að skipta um orkusala, að þar sé komin samkeppni. En hver er raunin? Hver er reynslan t.d. af orkupakka eitt? Hún er sú að það svarar ekki kostnaði að skipta um orkusala vegna þess að afslættirnir sem fást eru svo litlir. Ég þekki þetta af eigin raun vegna þess að ég kyndi hús með rafmagni. Orkupakki eitt gerði það að verkum að rafmagnið til húshitunar hjá mér hækkaði um 90% á einni nóttu vegna þess að allir sérsamningar voru bannaðir. Embættismannakerfið í Brussel bannaði fyrirtækinu Hitaveitu Suðurnesja að niðurgreiða rafmagn til húshitunar. Og ég spyr: Hvað kemur embættismönnum í Brussel það við, hv. þingmaður, að við niðurgreiðum rafmagn til húshitunar í okkar harðbýla landi? Auk þess hef ég reynt að skipta um orkusala til að reyna að ná niður rafmagnskostnaðinum, en árangurinn er enginn vegna þess að það svarar ekki kostnaði. Það sem boðað var í orkupakka eitt um aukna neytendavernd stenst ekki, [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður. Það stenst ekki. Þess vegna vil ég fá það á hreint: Telur [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður reynsluna af orkupakka eitt og tvö vera [[Forseti hringir.]]jákvæða fyrir Íslendinga, jákvæða fyrir neytendur? Er þetta neytendaverndin sem þú ert [[Forseti hringir.]]svona ánægð með, hv. þingmaður?
Enn minnir forseti á tímamörk.
Já, ég get fullyrt það að staða okkar Íslendinga er mun betri eftir orkupakka eitt, orkupakka tvö og vonandi núna eftir að þessi samningur verður samþykktur, orkupakki þrjú. Síðan kemur næsti pakki og það er ekki orkupakki fjögur, heldur er það hreinorkupakki. Alveg frá upphafi með einmitt orkupakka eitt og orkupakka tvö, og núna fylgir orkupakki þrjú því eftir, er verið að gera auknar kröfur til fyrirtækja, m.a. framleiðenda raftækja, til að koma með umhverfisvænni vörur. Það er í þágu neytenda. Eða er kannski umhverfisvernd ekki í orðabók Miðflokksins, að gera skýrar kröfur til fyrirtækja, hvernig þau standa að því að búa til raftæki, hvernig þau koma vörunni sem er raforkan sem slík á markað? Allt þetta er gert m.a. í þágu umhverfisverndar, ekki gleyma þeirri breytu. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður segir, að Evrópusambandið sé að banna niðurgreiðslu á raforku.
Víst.
Nei, [[Það er það.]]nei. Mér skilst að á árinu 2009, ég er ekki búin að reikna það upp, hafi verið milljarður í niðurgreiðslu. Er það bannað? Við skulum bara fara í fjárlögin. Það er ekki bannað. Þetta er enn ein fullyrðingin sem er sett fram til þess að grafa undan staðreyndum í tengslum við þriðja orkupakkann. Ég undirstrika að það skiptir máli að við skoðum heildina. Það er verið að tryggja raforkuöryggi, raforkuflutningsöryggi. Það er verið að tryggja að upplýsingar verði sterkari og, já, það er í þágu íslenskra neytenda að við fáum fram hvað stórnotendur, hvort sem það eru álfyrirtækin eða aðrir stórnotendur, hafa greitt fyrir raforkuna úr sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar í gegnum tíðina. Það var annað þá. Það er hægt að skilja það mjög vel þegar til að mynda álverið í Straumsvík var sett á laggirnar, en í dag eru einfaldlega aðrir tímar. Við eigum ekki að láta raforkustefnu Íslands fram í tímann mótast af gamalli nálgun og gömlum hugsunarhætti. Við viljum opnun, við viljum gagnsæi og við viljum upplýsingar. Það er í þágu neytenda.
Herra forseti. Enn á ný heyrum við frá þeim sem styðja þetta mál málflutning sem á ekki við rök að styðjast. Ég sagði hér, hv. þingmaður, að orkupakki eitt bannaði sérsamninga, þ.e. niðurgreiðslu á rafmagni, ekki niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar almennt en alla sérsamninga. Á veitusvæði Hitaveitu Suðurnesja voru heimili sem nutu sérsamninga. Þessi tilskipun gerði það að verkum að þeir voru bannaðir og það gerði að verkum að raforkuverð hækkaði um 74–90% hjá þeim heimilum. Er það neytendaverndin sem hv. þingmaður er svona ánægður með? Ég spyr. Ég hvet hv. þingmann til að lesa vandaða skýrslu Orkunnar okkar. Á bls. 41 er kafli um efnahagsleg áhrif og þýðingu orkupakka þrjú. Þar kemur margt mjög fróðlegt fram, m.a. um hækkun á raforkuverði. [[Forseti hringir.]]Þetta er staðreynd, hv. þingmaður, sem þú getur ekki hrakið. Raforkuverð á Íslandi hefur hækkað eftir innleiðingu orkupakka eitt og tvö, [[Forseti hringir.]]10% við innleiðinguna 2003, [[Forseti hringir.]]að raunvirði 78% til dagsins í dag.
Forseti minnir á tímamörk, þau eru í gildi.
Herra forseti. Ég sat marga fundi, m.a. í utanríkismálanefnd þar sem kom sérfræðingur á sviði orkumála sem hefur skrifað ritgerðir um efnið, útskrifast sem sérfræðingur á sviði orkuréttar, lögfræðingur, Hilmar Gunnlaugsson. Hann bendir á að innleiðingin á orkupakka eitt og tvö og núna þrjú hafi ekkert með raforkuverð að gera. Hækkun á raforkuverði getur verið m.a. vegna orkuskorts eða annarra þátta. Menn skulu einfaldlega bera saman epli og epli, ekki alltaf epli og appelsínur. En það hentar þeim tilgangi hjá Miðflokknum að snúa alltaf út úr í þessu. Við skulum hafa það á hreinu að síðan 2002 hefur verið heimild til þess að lækka húshitunarkostnað og það hafa verið niðurgreiðslur í þá veru. Ekki koma með eitthvað annað. Ekki koma með enn eitt bullið hingað upp í ræðustól. [[Gripið fram í.]]Þetta er ekkert annað en bull sem er sett fram til þess að reyna að draga úr því hvað staðreyndirnar bera einfaldlega með sér. Þetta kom margoft fram á fundum nefndarinnar um málið. Við skulum hafa staðreyndir á [[Forseti hringir.]]hreinu. Mér finnst vont ef þetta er enn þá röksemdafærslan. [[Forseti hringir.]]Miðflokksmenn hafa ekki lært neitt í sumar, [[Forseti hringir.]]ekki komið með neitt nýtt, heldur halda áfram með að setja fram staðleysur fyrir þing og þjóð. Þetta er ekki boðlegt.
Forseti minnir á tímamörk og minnir á að samningur er uppi um það að þessum þingfundi ljúki kl. 20í kvöld. Forseti brýnir því fyrir þingmönnum að virða þau tímamörk sem hér eru sett.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún kom náttúrlega í engu á óvart. Það er nokkuð ljóst hver stefna Viðreisnar er í Evrópumálum og þar af leiðandi kemur þetta ekki á óvart. Ég ætlaði reyndar ekki að koma upp í andsvar við hv. þingmann. Ég virði skoðanir annarra og óska þess að sama sé gert hvað lýtur að mér sem er alfarið á móti innleiðingu þriðja orkupakkans eins og Flokkur fólksins í heild sinni, við erum nú alveg tvö. Staðreyndin er sú að ég kem hérna upp því mér þykir ofsalega óþægilegt að hlusta á það hugsanlega undir rós að ég sé eitthvert fylgitungl Miðflokksins af því þeir eru á öndverðum meiði við hv. þingmann og meiri hluta þingsins - það kemur í ljós á mánudaginn - og að manni sé nákvæmlega sama um þá loftslagsvá sem hér er yfir og allt um kring. Það er alrangt. Það hvergi á neinum einasta tímapunkti sem Flokkur fólksins er ekki skelfingu lostinn yfir þeirri loftslagsvá og þeirri ógn sem stafar að jörðinni núna. Það er bara út af því sem ég kem upp. Flokkur fólksins er ekkert fylgitungl Miðflokksins hvað þetta varðar að einu eða neinu leyti þó að við ætlum að greiða atkvæði gegn orkupakka þrjú.
Herra forseti. Það er hægt að taka undir með hv. þingmanni, hún verður seint talin til fylgitungla Miðflokksins. Ég vil hins vegar draga fram, og gerði það áðan, að í vor og upphafi sumars þá var öllum ræðum Miðflokksins ekkert rætt um umhverfismál, sem er einn stærsti parturinn af því að fara í innleiðingu á orkupakka þrjú og er grunnurinn í orkupakka eitt og tvö. Og hvernig verður síðan framhaldið, hv. þingmaður, sem er formaður Flokks fólksins? Hvernig er næsti orkupakki sem fyrst og fremst snýst um hreina orku, er kallaður hreinorkupakkinn? Þar eru fyrst og fremst ákvæði til að vernda hverja? Til að vernda tekjulitla hópa. Fókusinn er sérstaklega á tekjulitla hópa og neytendur. Það eru ákvæði um notkun snjallmæla sem snerta ekki síst almenna neytendur og fjölskyldur. Tilskipunin skerpir á ábyrgð flutningsaðila og dreifiveitna, allt í þágu fjölskyldna og ekki síst með því að einblína á þá sem minnstar tekjur hafa í hverju landi fyrir sig. Þetta er eitthvað sem ég hefði talið umhugsunarefni fyrir hv. þingmann og Flokk fólksins að fylkja sér um. Ég virði engu að síður skoðun hennar í málinu og ætla ekki að líkja aðferðafræði og nálgun Flokks fólksins við Miðflokkinn í því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það gleður mig mjög að við skulum a.m.k. komast að því samkomulagi að við séum ekki fylgitungl eins eða neins. Hvað lýtur að því sem fram undan er í sambandi við orkumálin, orkupakka eitt, tvö og þrjú, orkupakka fjögur um orkumálin okkar og orkupakka fimm sem verður um vatnið okkar, þá segi ég bara: Erum við að tala um þessa mæla? Það er ekki margt sem við Íslendingar í okkar útkjálka og landfræðilegu stöðu getum státað af sem sérstöðu okkar en raforkan er eitt af því. Ég segi því fyrir mína parta að ég er alls ekki inni á þeirri línu að fara að setja upp mæla í hvert einasta hús, eins og orkupakki fjögur boðar, sem ákveða að við verðum að þvo klukkan fjögur á nóttunni til að reyna að borga ódýrara rafmagn og annað slíkt. Ég er engan veginn inni á þeirri línu, hv. þingmaður. Ég ætla ekki að halda því fram að við, þótt við getum gengið á undan með góðu fordæmi á margan hátt, munum geta gert meira en það sem ég vil sjá, [[Forseti hringir.]]að reyna að nýta orkuna sem mest í eigin þágu. Það er það sem ég sé.
Herra forseti. Ég mun gera allt sem í mínu valdi stendur til að halda raforkuverði lágu en ekki síður til að fara í þær aðgerðir sem þarf til að nota okkar umhverfisvænu orku á skynsamlegan hátt með komandi kynslóðir í huga. Það þýðir að gera þarf kröfu m.a. til raforkufyrirtækjanna en ekki síður til stórnotendanna. Það þýðir að stórnotendur sem hafa talið sig hafa sjálfsagðan aðgang að samningum upp í hugsanlega 65 ár, tímabundna samninga að notkun sameiginlegra auðlinda, eru spurðir spurninga. Það er ekki lengur sjálfgefið að stórnotendur geti gengið allt að því hindrunarlaust í að nýta orkuna nema gegn eðlilegu gjaldi. Það eru bara breyttir tímar og við gerum kröfu til þeirra sem miðla orku og dreifa orkunni fyrir okkar hönd úr sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Þess vegna munum við í Viðreisn, og vonandi við öll í þinginu, gera það sem í okkar valdi stendur til að koma af stað regluverki. Hluti af orkupakkanum er þar, [[Forseti hringir.]]stuðlar að því að við eflum kynslóðirnar, [[Forseti hringir.]]aukum og fjölgum tækifærum þeirra en minnkum þau ekki eins og sumir vilja gera.
Herra forseti. Hér hefur töluvert verið rætt um sameiginlegu EES-nefndina. Efnislega fékk Ísland með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 2017 undanþágur vegna þriðja orkupakkans. Þær byggðu á þeim undanþágum sem Ísland sóttist eftir og fékk við innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans. Það er undanþága um fullan eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækja, þ.e. Landsnets, og svo framleiðslu- og sölufyrirtækjunum og dreifiveitunum. Það er heimilt að sækja um undanþágu sem lítið og einangrað raforkukerfi. Ísland er undanþegið öllum ESB-gerðum um gas úr jörðu. Þá vil ég einmitt nefna það þriðja sem hefur komið hérna fram, menn eru að tala um gasnotkun á Íslandi úr einhverjum kútum. Þetta á við jarðgas sem er ekki til á Íslandi. Í fjórða lagi var samið um tveggja stoða aðlögun með þeim hætti að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, mun fara með þær valdheimildir gagnvart EFTA-ríkjunum innan EES sem um ræðir en ekki ACER. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér um að þetta séu mikilvæg atriði og þá af hverju. Þetta eru atriði sem hv. Miðflokksmenn segja sem allra minnst um.
Herra forseti. Ég dró það fram í vor í einhverjum af ræðunum hjá mér að það er eitt sem allt þetta ferli varðandi orkupakkann hefur dregið fram. Í raun má hrósa öllum ríkisstjórnum sem hafa komið að málinu, stjórnkerfinu, embættismönnum í utanríkisráðuneytinu og í öðrum ráðuneytum sem komu að, það var haldið á málum. Menn voru mjög vel vakandi á öllum stigum, hvort sem það voru vinstri eða hægri stjórnir, í því að halda fram hagsmunum Íslands. Það skiptir okkur miklu máli að sjá að gangverk kerfisins funkeraði. Við fengum undanþágur sem skipta okkur máli. Við héldum þeim fyrirvörum og erum að gera núna sem skipta okkur máli. Það er stóra málið í þessu. Þess vegna var ég að draga fram að þeir sem eru á móti orkupakkanum eins og hann er núna eru á móti einhverju sem ekki stendur þar. Það stendur ekkert um sæstreng þar. Það stendur ekkert um að einhverjir vondir útlendir aðilar eða Evrópusambandið geti þvingað okkur til að virkja eða miðla af raforkunni til annarra landa. Það er ekkert um það. Þess vegna er ég líka að draga fram að öll þessi umfjöllun, öll þessi nálgun af hálfu Miðflokksins, segir mér að við sem erum talsmenn frelsis, frjálslyndis, jafnréttis og alþjóðasamstarfs þurfum að halda vöku okkar, að það verði ekki síðan næsta mál tekið sem hentar. Ég spyr t.d. um persónuverndartilskipunina, af hverju var ekki sami fyrirvari þar? Það hefði átt að vera miklu meira umhugsunarefni fyrir Miðflokkinn. Af hverju var ekki farið í það? Var kannski erfitt að selja það landanum? Er hægt að tengja miklu meira tilfinningar og fá æsing í fólk ef við tölum um orkuna okkar? Það er enginn hér í þinginu og ég fullyrði að það er enginn þingmaður sem ætlar að gera neitt annað en að standa vörð um fullveldi landsins. Ég er þeirrar skoðunar með því að taka þátt í samstarfi fullvalda ríkja þá erum við ekki að ógna Íslandi. Við erum miklu frekar að styrkja Ísland. Ógnir sem eru handan við hornið [[Forseti hringir.]]og Miðflokksmenn sjá svona grimmilegar, er miklu frekar popúlismi, þjóðernispopúlismi og lýðskrum. [[Forseti hringir.]]Það er ógnin sem við eigum að vera á varðbergi gagnvart.
Herra forseti. Ég þakka það svar. Við erum öll sammála um að við viljum heldur ekki sæstreng. Þegar kemur svo að því að fara að spyrja út í þá hryllingsmynd sem dregin er upp af framferði í þessu tilviki Evrópusambandsins í orkumálum þar sem það er að þvinga fram alls konar orkuöflun og tengingar, þá eru dregin fram Frakkland og Belgía. Í Frakklandi er tekist á um það hvernig staðið er að veitingu tímabundinna nýtingarleyfa fyrir vatnsafl. Hvað hefur það með einkavæðingu ríkisfyrirtækja að gera? Í Belgíu eins og ég reyndi að tala um hér áðan úr pontu byggir ESB-málið m.a. á því að Belgía hafi ekki styrkt valdheimildir belgíska raforkukerfisins nægjanlega. Nú langar mig að fá skoðun manneskju, hv. þingmanns sem hefur svipaðar áherslur og ég í þessum efnum, a.m.k. hvað þriðja orkupakkann varðar, hvort hún sjái nokkra hliðstæðu í þessum tveimur málum, Belgíu og Frakklands, við það sem við erum hér að ræða um, þriðja orkupakkann á Íslandi.
Herra forseti. Hreint svar: Nei. Ég sé ekki hliðstæður í þessum efnum nema í því sem það dregur fram. Það er nefnilega ágætt að Miðflokkurinn skuli vera að draga fram þessi mál í Belgíu og Frakklandi, þau sýna að við Íslendingar höfum miklu frekar styrkt okkar eftirlitskerfi. Við erum búin að styrkja Orkustofnun og umhverfi hennar og valdheimildir, sem gerir hvað? Sem á endanum styrkir stöðu neytenda, styrkir umhverfið, samkeppnisumhverfi sem Miðflokkurinn er greinilega ekkert allt of hrifinn af, en styrkir þetta umhverfi og stöðu neytenda. Þar sé ég muninn, við erum búin að standa okkur mun betur í stykkinu og það er kannski ekki vanþörf á að eftirlitsstofnanir Evrópusambandsins séu þá aðeins að hirta þessar þjóðir. Með því að passa upp á stofnanir, eftirlitsstofnanir eins og Orkustofnun, stuðlum við að því sem ekki bara styrkir stöðu neytenda heldur til lengri tíma byggir upp skynsamlega loftslagsstefnu og umhverfisstefnu.
Forseti vill áður en lengra er haldið brýna fyrir þingmönnum að virða tímamörk því að hér er umsaminn ræðutími og umsaminn fundartími. Til að hann haldi þurfa þingmenn sjálfir að halda þann tíma sem þeim er skammtaður.
Virðulegi forseti. Senn líður að því að við tökum þá afdrifaríku ákvörðun að greiða atkvæði um innleiðingu regluverksins sem orkupakki þrjú er. Komið hefur fram að ekki hefur verið eytt fáum stundum í umræðuna. Og hverju hefur hún skilað? Hefur hún verið hnitmiðuð? Hefur henni verið beint í rétta átt? Því meira sem rætt hefur verið um innleiðingu orkupakka þrjú, þeim mun fleiri spurningar hafa vaknað. Ég er svo einföld í minni lögfræðiþekkingu að ég hefði viljað líta á sameiginlegan samning okkar, EES-samninginn, sem ákveðinn grundvöll til þess að sjá hvar við stöndum gagnvart því raunverulega að semja um þá sérstöðu sem ég tel að við Íslendingar höfum. Að heyra þingmann eftir þingmann koma upp og lýsa því yfir, um leið og þeir segjast ætla að styðja við orkupakka þrjú, að: Jú, við ætlum að styðja við hann, við viljum endilega undirgangast markmið Evrópusambandsins í sameiginlegum innri raforkumarkaði, en auðvitað viljum við ekki sæstreng. Auðvitað ætlum við ekki að leggja sæstreng. Maður spyr sig þá: Hvers vegna í veröldinni erum við þá að innleiða þennan orkupakka? Af hverju göngum við skrefinu lengra inn í markmið sambandsins um sameiginlegan innri raforkumarkað? Af hverju? Erum við hrædd við að láta reyna á það endanlega fyrir sameiginlegu EES-nefndinni? Sérstaklega núna eftir að þjóðin er í rauninni loksins að rumska, þegar við horfumst í augu við raunveruleika málsins sem er nákvæmlega þessi: Er það það sem við viljum, að ganga skrefinu lengra og næst með orkupakka fjögur? Virðulegi forseti. Það er athyglivert að benda á að það er ljóst og vitað að orkupakki fjögur hefur legið inni á borðum hjá Samtökum atvinnulífsins og fleirum í landinu þrátt fyrir að við, kjörnir fulltrúar á Alþingi Íslendinga, höfum ekki enn fengið að njóta þess að skoða hann, hvað þá á íslensku. Auðvitað getur maður gúglað hann og sótt hann. En er hann íslenskaður? Nei, það er hann ekki. Þannig að maður spyr sig: Á hvaða vegferð eru stjórnvöld, stjórnvöld sem jafnvel hafa sagt að þau væru ekki höll undir það að við göngum í Evrópusambandið? Á hvaða vegferð er Sjálfstæðisflokkurinn? Á hvaða vegferð er Framsóknarflokkurinn? Á hvaða vegferð eru Vinstri græn? Er það furða að fólk sé orðið ringlað? Það áttar sig ekki á því að í annan stað á ekki að koma okkur inn á innri markaðinn - nei, við ætlum ekki þangað af því það eru ekki okkar hagsmunir - en við viljum samt innleiða regluverkið. Er þetta þrælsótti? Erum við virkilega það hrædd við samninginn sem hefur reynst okkur vel, sem er nauðsynlegur fyrir okkur og hefur skapað okkur á margan hátt þá velsæld sem við búum við í dag? Eru stjórnvöld það hrædd við þann samning að þau eru ekki tilbúin til að láta reyna á hann? Ég á ekkert einasta aukatekið orð. Hér er verið að tala um stjórnskipulega fyrirvara sem eiga í rauninni að halda, sem ég persónulega segi að haldi hvorki vatni né vindi, en þeir eiga að halda og koma í veg fyrir að við þurfum í rauninni að virkja þriðja orkupakkann. Við erum að innleiða hann en hann virkjast samt ekki. Hvers lags eiginlega innleiðingarferli er þetta? Er það þetta sem EES-samningurinn snýst um, að við þykjumst bara ætla að innleiða? Eru það rök sem stjórnarliðar telja nógu góð í andlitið á okkur? Við þykjumst ætla að innleiða hann en hann er ekki til neins. Þetta er allt í plati. Er það það sem við erum að segja? Það er algjört lágmark að við látum reyna á þá samninga sem við höfum gert, þ.e. ef við erum að meina það leynt og ljóst að við höfum ekki ætlað okkur að ganga alla leið inn. Ég þarf ekki að standa hér og blása í þessar tíu mínútur, kannski eru þær að verða búnar, ég veit það ekki því að ég er svo óðamála. En það breytir ekki þeirri staðreynd að mér finnst nálgunin hafa verið sú að við erum að kaupa sérfræðinga, kalla til erlenda aðila sem hafa starfað við EFTA-dómstólinn í 22 ár og eru algerir Evrópusinnar, hafa verið innan búðar með það að reyna að koma á sameiginlegum raforkumarkaði, innri markaði Evrópu. Hverjum dettur í hug að það sem við fáum sé hlutlaust þegar við kaupum þá aðila? Dettur það einhverjum í hug? Alla vega ekki mér. Ég er viss um að það eru margir þarna úti, Íslendingar, kjósendur okkar, sem geta ekki litið það hlutlausum augum. Það er ekki hægt. Hverjum dettur það í hug þegar við erum að fá sérfræðing eftir sérfræðing, prófessor eftir prófessor, jafnvel dómara frá Evrópudómstólnum? Hvernig getum við dregið þá í dilka og sagt að sumir hafi rétt fyrir sér en aðrir ekki? Af hverju ekki að virða allt sem þeir hafa að segja? Af hverju ekki að virða skoðanir hver annars? Ef þetta er það sem hæstv. ríkisstjórn vill gera, að koma okkur undir sameiginlegan innri markað Evrópu, af hverju þá ekki að koma því út úr sér? Af hverju ekki að segja sannleikann? Fjórði orkupakkinn liggur fyrir og fimmti orkupakkinn er um vatnið. Það er vatnsskortur víða í heiminum, ekki enn þá hér. En þetta er okkar fjársjóður. Við gröfum ekki enn þá gull eða eðalmálma úr jörðu en við eigum hreint vatn, við eigum hreina orku. Það er jú orkuskortur. Það er skortur á grænni orku úti í Evrópu. Virðulegi forseti. Það er stefna Flokks fólksins og hefur alltaf verið að við virkjum okkar eigið land og skilum orkunni til landsmanna. Það er orkuskortur fyrir norðan. Það er orkuskortur á Reykjanesi, það er orkuskortur fyrir vestan og við erum að keyra jafnvel á dísil í hæstu toppum vegna þess að dreifikerfið er ekki nógu öflugt. Við erum að framleiða 30% umframorku miðað við það sem við nýtum í raun því að við getum ekki nýtt hana, jafnvel þótt það sé vöntun á henni. Á hvaða vegferð eru stjórnvöld sem brenna 66.000 tonnum af kolum á Bakka á ári? Á hvaða vegferð eru þau sem þykjast vera að hugsa um loftslagsvána og kolefnissporið? Á hvaða vegferð eru stjórnvöld sem ætla að flytja inn í tonna vís lambahryggi einhvers staðar lengst utan úr heimi og flytja út okkar kjöt í staðinn niðurgreitt? Maður bara getur ekki náð utan um það hvers lags stjórnarhættir eru hér á ferðinni. Það eina sem ég kalla eftir er: Af hverju segið þið ekki satt, þið sem greiðið atkvæði með þessum orkupakka? Af hverju segið þið ekki satt um að þetta sé ykkar vegferð? Af hverju getið þið ekki bent á að þið séuð algerlega höll undir að við göngum alla leið í Evrópusambandið og það sem það hefur að bjóða, sameiginlegan innri raforkumarkað? Af hverju segið þið ekki að við viljum frekar koma orkunni okkar þangað út en að niðurgreiða t.d. orkuna til okkar eigin framleiðenda, samanber með ávexti og grænmeti? Af hverju getum við ekki orðið sjálfbær um það? Hvers vegna skyldum við menga með kolefnisspori með því að flytja inn ávexti og grænmeti? Af hverju framleiðum við ekki sjálf? Af hverju fengum við ekki undanþágu hjá sameiginlegu EES-nefndinni? Af hverju stóðum við ekki í lappirnar og sögðum: Hingað og ekki lengra? Ég tel að það sé gagnkvæmt. Þeir hafa líka hag af því að hafa okkur í samningi, ekki bara við. Ég segi það að Flokkur fólksins hefur ætíð sagt, frá degi eitt, löngu áður en kom til umræðu um orkupakka þrjú, og hef ég skrifað greinar um það, að auðlindirnar væru okkar en ekki Evrópusambandsins. Það dylst engum að með innleiðingu þriðja orkupakkans er eitt stærsta málið að Orkustofnun verður algerlega slitin úr tengslum við allt og verður orðin sjálfstæð. Og hver er það sem sendir henni skilaboð? Þó að við heyrum ekki undir ACER og það sé staðreynd að það gerist ekki nema með tilkomu sæstrengs og við séum orðin tengd inn á markaðinn þá breytir það ekki þeirri staðreynd að við fáum vinsamleg tilmæli eins og við höfum fengið með að innleiða hverja reglugerðina á fætur annarri, hvort sem hún nýtist okkur eða ekki. Við höfum í einhverjum þrælsótta verið eins og stimpilpúðar í stað þess að styrkja stöðu okkar inni í sambandinu, inni í samningnum okkar. Og þegar við erum að spara aurinn og kasta krónunni ættum við a.m.k. að vera með okkar fulltrúa þarna sem berjast fyrir hagsmunum okkar í þeim samningum, þjóðréttarlegum sem öðrum, EES-samningnum. Við eigum að sjálfsögðu að fylgja þeim eftir og láta ekki alltaf taka okkur í bólinu og búið að ganga frá öllu saman þegar það kemur inn á borð hjá okkur. Góðu fréttirnar eru þær að mér skilst að það eigi að verða einhver breyting þar á. Mér skilst að við ætlum að efla nákvæmlega þetta eftirlit þannig að við séum ekki endalaust tekinn í bólinu og lítum út eins og bjánar þegar við ætlum síðan allt í einu að segja: Hingað og ekki lengra. Stopp. Staðreyndin er sú að þjóðin er vöknuð, það er mjög mikill urgur í samfélaginu út af nákvæmlega þessu. Ég segi: Við verðum að líta heildstætt á myndina: Markmiðið er aðeins eitt, sameiginlegur innri raforkumarkaður Evrópu. Það er markmiðið.
Herra forseti. Af hverju undirgöngumst við sameiginlegan innri markað Evrópusambandsins í orkumálum? Því að spurt er. En hvað er í honum? Þetta lítur alveg skelfilega út þegar þetta er sagt svona og þetta er meira að segja kallað orkusamband Evrópu, eitthvert svona þvaður. Eins og ég lít á þessi markmið eru þau þannig að þetta er frjálst samstarf um orkuöflun innan ESB. Það er enginn sem þvingar land til að framleiða svo og svo mörg megavött af einhverju. Það er heldur enginn sem þvingar land til þess að selja svo og svo mikið af olíu, gasi eða kolum, hv. þingmaður. Það er bara þannig. Þess utan eru líka samningar um frjálsar tengingar á milli landa. Það er enginn sem neyðir tengingu upp á annað land, án tillits til þess hvað í hana fari eða hvernig því yrði háttað, hvort það er sæstrengur, loftlína eða jarðstrengur. Þessi mynd stemmir ekki. Síðan veit hv. þingmaður það fullvel að eitt meginyfirmarkmið alls þessa er græn orka í Evrópu. Þegar við undirgöngumst þetta er það einfaldlega þannig að við ráðum okkar hlut algjörlega. Það er svo samkvæmt EES-samningnum. Þannig að þetta er rangt.
Hvað er rangt?
Það er rangt að við séum að undirgangast eitthvað sem neyðir okkur til að taka við eða framleiða rafmagn - því að það er innihaldið í þessu. Ef einhvern tíma yrði sæstrengur hér af einhverjum orsökum, þá réðum við auðvitað hvað hann flytti, hvað væri framleitt, hvenær o.s.frv. Ef við stæðum ekki við einhverja samninga kæmi vissulega til eftirlit ESA eða ACER eða hvað það nú kynni að vera þá. Þannig að þessi mynd, hryllingsmynd sem verið er að draga upp, og hræðsluáróður, er allt mjög skaðlegt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er farin að halda að hann hafi bara alls ekkert hlustað á mig, ég verð að segja það. Það var enginn hræðsluáróður hér á ferð, ekki fyrir fimm aura. Tal um að neyða og annað slíkt - var ég einhvern tímann að nefna það að við værum skuldbundin til að leggja sæstreng? Var ég að nefna það? Ég veit betur. Ég veit að við erum fullvalda ríki, hv. þingmaður, en það er minna gert úr því að spá í það hvort við myndum um leið baka okkur skaðabótaskyldu. Það er eitthvað sem enginn veit. Talandi um græna orku - ég trúi varla að hv. þingmaður hafi viljað tala um græna orku í ljósi þess hvert hans ágæti þingflokkur hefur farið með græna orku. Ég nefndi 66.000 tonn af kolum á ári í bruna í álverið á Bakka. Ég veit ekki betur en að ég hafi aðallega verið að tala um EES-samninginn með tilliti til þess að við værum jafngild þar og hver annar sem undir samninginn heyrir. Og að við ættum okkar samningsstöðu þar eins og hver annar. Það sem ég er að gagnrýna er að við höfum ekki nýtt hana. Við höfum ekki nýtt hana í okkar þágu. Ég vil benda á að ég tel enn að við höfum sérstöðu, ekki bara markaðslega séð heldur sérstöðu gagnvart raforkunni okkar, sérstöðu gagnvart landfræðilegri legu og við eigum möguleika á því að gera mun betur þegar kemur að því að semja fyrir okkar hönd sjálf við EES.
Herra forseti. Það væri fróðlegt að vita hverjar þessar undanþágur ættu að vera. Ég var að útskýra fyrir hv. þingmanni hver þessi sameiginlega orkustefna er í raun og veru. Það er bara allt önnur mynd en hv. þingmaður er að reyna að gefa og um það snýst þessi deila. Sæstrengur, ekki sæstrengur? Það er algerlega á okkar forræði og skaðabótaskyldur með tilvísun í frjálst flæði vöru er misskilningurinn sem hv. þingmaður er haldinn og byggir allt sitt á, að frjálst flæði vöru byggi á þess konar þvingunum að verið sé að þvinga ríki til að framleiða ákveðna vöru, ákveðið magn og selja hana úr landi án tillits til þess hvað það ríki telur sig geta. Hvað með náttúruverndina? Eigum við að upphefja allar okkar kröfur um náttúruvernd? Eigum við að upphefja yfirráðin yfir landhelginni og línulögnum þar? Þetta er fráleitt. En mig langar að benda á eitt eða tvennt. Verið er að ræða um fjórða og jafnvel fimmta og sjötta orkupakkann. Það er verið að kasta þessu á loft. Hvað með innihaldið? Ef það er rétt að fjórði orkupakkinn fjalli fyrst og fremst um umhverfismál, í raun og veru græna orku, gæti vel verið að við gætum þá samþykkt hann þegar búið er að fara höndum um hann í sameiginlegu nefndinni. Ég vil svo benda hv. þingmanni á að losun frá kísilveri, svo og svo mörg þúsund tonn af koltvíoxíði, er vegna þess að þetta er eina framleiðsluaðferðin sem til er í heiminum til þess að framleiða kísil, nánast hreinan kísil, sem er svo hreinsaður fullkomlega. Og hvað er gert við hann? Það eru búnar til sólarsellur. Að kasta þessu upp hér og þeim orðum um þriðja og fjórða skelfilega orkupakkann er kennslubókardæmi í popúlisma.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú er hann kominn með kennslubókardæmi í popúlisma. Hv. þingmaður er greinilega mjög vel að sér á ýmsum sviðum. Hann er að útskýra fyrir mér, eins og hann kallaði það, um hvað öll þessi orkustefna snýst. Það væri athyglinnar virði og hefði verið betra ef hv. þingmaður hefði kannski tekið mann í kennslustund áður en kæmi væri hingað og bullað tóma vitleysu. Það sem ég hef verið að leggja áherslu á og mun halda áfram að gera - fyrir utan það að hv. þingmaður var svo ágætur að muna eftir því að við áttum samtal í þættinum Silfur Egils, þannig að hann vísaði í það, af því að ég nefndi það ekki í ræðu minni áðan þar sem ég talaði um fjórfrelsið og frjálst flæði vörunnar. En hins vegar skal ég undirstrika að það er alveg hárrétt, að mig minnir, að hv. þingmaður hafi setið með mér á nefndarfundi, kannski ekki, þar sem við fengum fulltrúa frá utanríkismálanefnd sem alhæfði og staðhæfði, um leið og það snerist upp í andhverfu sína, að íslenska ríkinu væri gjörsamlega óheimilt að hamla frjálsu flæði vöru inn á Evrópumarkaðinn, innri markað Evrópu, með tilliti til EES-samningsins án þess hugsanlega að baka okkur skaðabótaskyldu. Í það minnsta getum við ekki komið í veg fyrir það að aðilar og framleiðendur vöru leiti réttar síns fyrir óvilhöllum dómstólum. Það er nokkuð ljóst. Ég segi því enn og aftur: Sú staða sem við stöndum frammi fyrir núna og þegar verið er að tala um fjórða orkupakkann - allt í lagi, jú, jú, frábært ef það er bara grænt - en ég kæri mig ekki um að fá einhvern mæli inn á gafl hjá mér sem segir mér það að ef ég þvæ þvottinn minn í hádeginu borgi ég mörgum sinnum meira fyrir orkuna en ef ég ríf mig upp klukkan tvö um nóttina til að setja í þvottavél.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að ég myndi ekki kæra mig um það að vakna kl. tvö á næturnar til að þvo þvottinn minn, enda held ég að enginn sé að tala um það, hvergi. Ég veit eiginlega ekki hvernig sú saga kemst á loft. Mig langar samt að byrja á því, virðulegur forseti, að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ekki síst kannski það að mér þykir hv. þingmaður hafa verið málefnalegur í sínum málflutningi og hefur mætt á fundi utanríkismálanefndar þar sem við sitjum báðar og setið einmitt þar undir spurningum og svörum. Við virðumst reyndar ekki hafa túlkað svörin með alveg sama hætti og erum ósammála um grundvallaratriði. Þess vegna finnst mér t.d. mjög mikilvægt, vegna þess að hv. þingmaður kom inn á að það er ekki hægt að hamla flæði vöru, að það var líka skýrt tekið fram að Evrópusambandið gæti aldrei skikkað okkur til að leggja þjóðvegi, byggja brýr eða þá leggja sæstreng. Það var alveg skýrt í nákvæmlega þessari umræðu. Ef sæstrengur væri aftur á móti til staðar gætum við ekki valið úr hverjir fengju að flytja um hann því að það væri eins og hver annar þjóðvegur og þá yrðu allir að hafa sama rétt. En það er enginn sem getur skikkað okkur í nákvæmlega þetta. Hv. þingmaður hefur verið með breytingartillögu og óskað eftir því að þetta færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar að spyrja hv. þingmann því að ég næ því ekki enn þá alveg: Hvaða lausnir sér hv. þingmaður fyrir sér? Er það þannig að hv. þingmaður vilji ganga út úr EES-samningnum? Vill hv. þingmaður segja upp IV. viðauka EES-samningsins og ná þannig nýjum samningi? Eða er það þannig að hv. þingmaður vill bara segja stopp núna við þriðja orkupakkanum og sætta okkur við það sem á undan er komið? Er það sú staðhæfing sem haldið hefur verið fram að við viljum alls ekki að orka sé vara? Þá velti ég fyrir mér: Hvaða lausnir sér hv. þingmaður á þessu? Hvert myndi hv. þingmaður vilja fara ef hún ein réði í þessum efnum?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, virðulegi forseti. Afsakið að ég skyldi gleyma að byrja á því. Ef ég réði ein myndi ég náttúrlega segja bara stopp undir eins og segja: Mér þykir miður að þetta sé komið þangað sem það er komið. Það er mun erfiðara að ætla að vinda ofan af því, enda erum við búin að gera ráðstafanir í okkar samfélagi sem hlutust af innleiðingu á fyrri orkupökkum, samanber Landsnet. Það er athyglinnar virði að ætla að bera það saman, frjálst flæði vöru, sem er ein meginstoðin í fjórfrelsinu, við þjóðvegi landsins eða flugvelli eða hvaðeina annað. En við erum hér með orkufyrirtæki, frjáls orkufyrirtæki, einkarekin fyrirtæki á markaði. Þegar maður hlustar á sérfræðinga utanríkisráðuneytisins segja á sama tíma að við getum ekki hamlað frjálsu flæði vöru inn á markað, hvernig getum við þá að hamlað þeim á sama tíma ef þeir eru komnir með fjárfesta og allt hvaðeina, er það öðruvísi? Auðvitað getur íslenska ríkið það. Auðvitað erum við fullvalda og ég sagði það strax. Við ráðum okkar ráðum sjálf. En um leið erum við hugsanlega að baka okkur skaðabótaskyldu með því að hamla. Þó að kjöt og orka sé ekki það sama þá settum við hömlur engu að síður. Við getum meira að segja litið á risaskaðabótamál sem varð á sínum tíma þegar við hömluðum Samherja, hinn frægi karfadómur þegar við þurftum að greiða Samherja mjög mikla peninga því við hömluðum þeim að koma vöru sinni á markað. Á meðan við skilgreinum orku sem vöru, eigum við þá að segja, hv. þingmaður, að þetta sé vara sérstaks eðlis eða er þetta bara almenn vara? [[Forseti hringir.]] Ég ætla að ramma svar mitt inn: Ég myndi segja stopp á stundinni og láta reyna á það fyrir sameiginlegu EES-nefndinni hvernig þeir líta á okkar landfræðilegu [[Forseti hringir.]]stöðu og okkar sérstöðu hvað orkuna varðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er nákvæmlega þetta sem hún kom inn á í lokin, að segja stopp núna og sjá hvað sameiginlega EES-nefndin segir. Við höfum yfirlýsingar um það frá ráðherrum í Evrópusambandinu. Við höfum bókanir í sameiginlegu EES-nefndinni. Það er öllum ljóst að við erum eyja og við erum ekki tengd meginlandinu. Það er líka öllum ljóst, af því að þingmaðurinn talaði um skaðabótamál, að ef einhver ætti að reka slíkt mál þyrftu að vera væntingar um eitthvað annað. Af þeirri umræðu sem skapast hefur hér, af þeim fyrirvörum sem settir eru í þingsályktunartillöguna sem samþykkt verður hér á mánudaginn, af allri þeirri umræðu og yfirlýsingum getur enginn sýnt fram á það að hann geti haft væntingar um að fá að tengja sæstreng. Þar af leiðandi er ekki hægt að dæma í neinu skaðabótamáli. Þetta höfum við margítrekað farið yfir í hv. utanríkismálanefnd, ég og hv. þm. Inga Sæland. Þá langar mig að spyrja þingmanninn aðeins frekar, vegna þess að ég á svo erfitt með að átta mig á því nákvæmlega hvað fólk er að fara fram á. Er verið að fara fram á einhvern annan og meiri fyrirvara en við höfum þegar gert á þessum tíu árum í þessu samstarfi? Eða vill fólk fara til baka til þess ástands sem var áður en við innleiddum fyrsta og annan orkupakka? Var það miklu betra? Viljum við t.d. ekki að ríkisstyrkjareglur EES gildi um þetta? Viljum við að stjórnmálamenn geti boðið gríðarlegan afslátt á orkunni okkar til að fá reist stóriðjuver? Er það það sem fólk er að biðja um? Afskipti þingmanna af raforkuverði? Það tengist reyndar ekki þriðja orkupakkanum því að ríkisstyrkjareglan á við engu að síður. Ég ítreka aftur, virðulegur forseti, að ég átta mig ekki alveg á því hvað það er sem fólk er að biðja um annað en það sem við erum með á borðinu þar sem við höfum tryggt alla hagsmuni út í gegn. Það liggur nákvæmlega fyrir hvað það er sem við erum að fara að samþykkja og hvað það er sem við erum ekki að fara að samþykkja. Það sem hefur nú kannski fengið meiri umræðu hér er hvað er einmitt ekki í þessum ágæta pakka.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég var nú eiginlega að vonast til að hún færi ekki að tala um þennan fyrirvara. Ég hef sagt mitt álit á honum. Í mínum huga, og ég er nú lögfræðingur, heldur hann hvorki vatni né vindi. Það er ekki flóknara en það. Hér er verið að tala um EES. Við höfum verið í sameiginlegu EES-nefndinni sem er búin að gefa út hitt og þetta. Við höfum aldrei nokkurn tíma komið fyrir sameiginlegu EES-nefndina með það í fanginu að við óskum sérstaklega eftir því að þurfa ekki að undirgangast og festa þennan orkupakka í sessi. Við gerðum það ekki við orkupakka eitt og ekki við orkupakka tvö. Ég ætla að ítreka það aftur: Staðan er orðin slík núna eftir innleiðingu orkupakka eitt og tvö að auðvitað getum við ekki spólað til baka hvað það varðar. Auðvitað er raforkureikningurinn okkar orðinn miklu flóknari, auðvitað er raforkureikningurinn miklu hærri þó að kílóvattstundin sé ekki hærri. Auðvitað er það svo. Við erum að tala um sérstaka aðila sem eru með sölu og aðra sem eru með dreifingu. Það segir sig sjálft að því fleiri sem koma að markaðsstýringunni, því meira verður neytandinn að greiða. Ég hef aldrei áttað mig á því hvernig hægt er að hengja sig í það að hér hafi orkuverð ekki hækkað. Það er rétt. Það hefur ekki hækkað en orkureikningurinn er miklu hærri. Ég vildi sjá þetta nákvæmlega þannig að við hefðum fengið það svart á hvítu, með bros á vör: Allt í lagi, Íslendingar, þið eruð snillingar og enn sem komið er virðum við ykkar stöðu. Við virðum allt þetta sem þið eruð að berjast fyrir í ykkar litla landi og þið eruð undanþegin innleiðingu á orkupakka þrjú, eins og þið eruð undanþegin innleiðingu á gasi, á sama hátt og við ætlum ekki að fara að stýra ykkar sjávarauðlind.
Herra forseti. Við ræðum þetta mál, í daglegu tali nefnt þriðji orkupakkinn, í þessum þingstubbi vegna þess samkomulags sem formenn stjórnarflokkanna gerðu við formann Miðflokksins í júní sl. Eins og ég skildi það samkomulag, fyrir utan fyrirkomulag umræðunnar sem við höfum svo sammælst um á vettvangi þingflokksformanna, töldu þau sem leggjast harðast gegn innleiðingu þriðja orkupakkans mikilvægt að fá tíma til að leiða fram og sýna fram á ný gögn í málinu og nýjar upplýsingar. Það kann að vera að þetta hafi verið mín ályktun af samtölum mínum við andstæðinga málsins. Ég hef hlýtt á umræðuna í dag og fylgst sömuleiðis með því sem fram hefur komið á vettvangi hv. utanríkismálanefndar í gegnum fulltrúa Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs þar og ég verð að segja að ég varð lítillega undrandi þegar ég heyrði hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson spyrja hæstv. utanríkisráðherra í morgun hvernig stæði á því að hann væri ekki kominn hingað inn með ný gögn og nýjar upplýsingar. Ég taldi alveg ljóst að það hefði legið fyrir frá því að umræðu var lokið af hálfu flestra flokka í þingsölum að við teldum málið fullrætt og fullreifað en hins vegar vildum við gefa andstæðingum málsins þetta færi á að koma fram með ný gögn. Það sem hefur gerst í meðförum hv. utanríkismálanefndar og í þessari umræðu hefur ekki sýnt mér fram á að nein ný gögn eða nýjar upplýsingar hafi komið fram. Þvert á móti eru fræðimenn sem og sérfræðingar sem komu fyrir nefndina í vor sammála sjálfum sér. Þeir sem lögðu fram greinargerðir, hvort sem það er Arnar Þór Jónsson sem hefur lagst gegn málinu og mælt gegn því eða Skúli Magnússon, Bjarni Már Magnússon, Margrét Einarsdóttir, Ólafur Jóhannes Einarsson og svo mætti lengi telja - þeir fræðimenn eru líka sammála sjálfum sér frá því í vor og telja engar af þeim meintu hættum sem reifaðar hafa verið í þingsal í svo löngu máli vera raunverulegar. Ég hef hlýtt á hv. þingmenn sem leggjast gegn þessu máli vísa sérstaklega til frægrar álitsgerðar Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Og ég sem aðdáandi málfars hv. þm. Ólafs Ísleifssonar tók eftir því að hann kallaði þá álitsgerð jörmunsterka í andvari í morgun. Hins vegar kom skýrt fram í bréfi því sem þeir sérfræðingar sendu utanríkismálanefnd 19. ágúst 2019, eftir heimsókn þeirra til utanríkismálanefndar, að séu fyrirliggjandi skjöl lesin saman, þ.e. þingsályktunartillaga utanríkisráðherra og þingsályktunatillaga ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, auk lagafrumvarpa hins síðarnefnda, ásamt greinargerðum og öðrum gögnum, „teljum við að fyrirvörunum sé þar réttilega haldið til haga“. Þar er sömuleiðis bent á og farið yfir í ítarlegu máli, eins og í greinargerðinni, að á þeirri hættu sem hér hefur verið boðuð, á að hægt sé að leggja hér sæstreng án samþykkis íslenskra stjórnvalda, sé tekið í þeim fyrirvörum sem íslensk stjórnvöld hafa sett við innleiðingu málsins með þeim hætti að þessir hlutar taki ekki gildi og sömuleiðis með því frumvarpi sem hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hefur lagt fram og við ræðum á morgun þar sem gert er ráð fyrir því að slíkur sæstrengur verði aldrei lagður nema með samþykki Alþingis. Hingað geta hv. þingmenn komið og sagt að þeir treysti ekki stjórnmálamönnum eða hv. þingmönnum framtíðar. Ég er ósammála því. Ég ber mikið traust til Alþingis, hef setið hér í 12 ár, og ég tel að Alþingi sé sú stofnun sem mestu máli skipti í okkar stjórnkerfi. Ég ber virðingu fyrir þessari stofnun og treysti þingmönnum framtíðarinnar, ef þessi spurning kemur upp, til að kynna sér þetta mál og taka ígrundaða afstöðu til þess. Mér finnst merkilegt að hlusta á hv. þingmenn tala eins og þingmönnum framtíðarinnar, sem og samtímans, sé ekki treystandi. Slíkur málflutningur finnst mér einkennast af því sem hefur verið kallað lýðskrum þar sem reynt er að tala niður lýðræðislegar stofnanir sem eru grundvallarstofnanir í frjálslyndum lýðræðisríkjum og tryggja einmitt að sjónarmið minni hluta njóti verndar, að stjórnmálin séu lykilþáttur í því að vernda lýðræðið. Ég hef líka heyrt hér vísað í fréttir um að fyrir liggi kröfur um einkavæðingu í raforkugeiranum í Frakklandi á grundvelli þriðja orkupakkans. Það mál sem þar er vísað til snýr að veitingu tímabundinna nýtingarleyfa fyrir vatnsafl. Það snýr ekki að einkavæðingu ríkisfyrirtækja eða auðlindar. Hér hefur verið vísað í mál í Belgíu sem er líka algjörlega ósambærilegt innleiðingu þessa máls hér og snýst um að eftirlitsstofnunin í Belgíu sé ekki nægjanlega sjálfstæð. Við getum haft skoðanir á því hvort við viljum að eftirlitsstofnanir séu sjálfstæðar eða ekki. Vissulega er rétt að í þriðja orkupakkanum er gerð krafa um sjálfstæði eftirlitsstofnana. Ég tel það fremur til bóta en hitt, tel ekki endilega að eftirlitsstofnanir eigi að vera ofurseldar hinu pólitíska valdi eins og mér heyrist einhverjir hv. þingmenn vilja. Hvað sem því líður er þetta mál ekki sambærilegt þeirri innleiðingu sem við ræðum hér. Og á morgun er á dagskrá mál sem snýr einmitt að því að tryggja Orkustofnun nauðsynlegt sjálfstæði til að geta sinnt eftirliti sínu. Ég hef heyrt hér, man ekki hvort það var í dag, að í Noregi sé rekið mál fyrir sérstökum stjórnlagadómstól. Það er reyndar ekki stjórnlagadómstóll í Noregi en vissulega er þar mál rekið fyrir héraðsdómstóli. Það mál er rekið af norsku samtökunum Nei til EU, mál sem þau hafa höfðað gegn norska ríkinu um það hvort rétt grein norsku stjórnarskrárinnar hafi verið notuð við meðferðina á norska Stórþinginu. Um það hef ég það að segja að það varðar okkur ekki því að stjórnarskrár þessara ríkja eru ekki sambærilegar. Við erum ekki með framsalsákvæði í okkar stjórnarskrá sem gerir ráð fyrir meiri háttar eða minni háttar framsali. Við getum deilt um hvort við viljum sjá yfir höfuð ákvæði um framsal valdheimilda í stjórnarskrá og hvort það eigi að vera eins og hið norska en hvað sem kann að koma út úr því dómsmáli hefur það ekki áhrif á málið sem við ræðum hér og nú. Og það hefur ekki áhrif á íslensku stjórnarskrána af því að hún er með allt öðrum hætti. Þeir sérfræðingar sem hafa verið kallaðir til og verið spurðir álits á því hvort málið standist hina íslensku stjórnarskrá hafa veitt þau svör að þarna sé verið að innleiða tveggja stoða lausn eins og við höfum viljað sjá í öðrum þeim umfangsmiklu málum sem við höfum verið að ræða og raunar miklu umfangsmeiri málum en þetta mál er þegar kemur að framsali valdheimilda. Ég vísa þar sérstaklega í mál sem ég ræddi ítarlega á sínum tíma og varðar framsal valdheimilda þegar kemur að eftirliti með regluverki fjármálamarkaðarins. Ég er ekki á því, eftir að hafa hlýtt á umræður, að ný gögn eða nýjar upplýsingar hafi komið fram. Þvert á móti tel ég að málið sé, rétt eins og það var í vor, fullrætt og fullreifað. Þetta er mál sem hefur verið í undirbúningi á vettvangi Alþingis allt frá árinu 2010. Við undirbúning málsins hafa þrjár þingnefndir fjallað um það, atvinnuveganefnd, utanríkismálanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Í álitum sem þessar nefndir sendu frá sér skrifuðu þingmenn allra flokka undir. Í tíð ríkisstjórnar sem leidd var af hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Miðflokksins, sem hefur leitt þessa andstöðu, var haldið áfram að vinna málið og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sendi ágætisminnisblöð inn í utanríkismálanefnd um málið. Hvað veldur þá þeim áhyggjum, sem ég og fleiri þingmenn skynjum, í kringum þessa umræðu? Mitt mat er að inntak þriðja orkupakkans gefi ekkert tilefni til slíkra áhyggja. Ég fer um landið og tala við fólk. Ég heyri af hverju fólk hefur áhyggjur, fólk er ósátt við að það sé ekkert ákvæði í stjórnarskrá Íslands um sameign þjóðarinnar á auðlindum, ákvæði sem við greiddum atkvæði um í þjóðaratkvæðagreiðslu og yfir 80% þjóðarinnar vildu fá slíkt ákvæði. Geta hv. þingmenn kannski tekið sig saman um að þetta þing ljúki afgreiðslu slíks ákvæðis sem hefur verið í birtingu á samráðsgátt Stjórnarráðsins í nokkra mánuði og gerir ráð fyrir því að þessi þjóðareign verði undirstrikuð í stjórnarskrá? Geta hv. alþingismenn sammælst um að koma til móts við þessar áhyggjur sem við heyrum og tryggja þannig í stjórnarskrá slíka sameign? Það skiptir verulegu máli í því samhengi sem við erum að ræða hér. Geta hv. þingmenn sammælst um að við setjum skýrari ramma um landakaup á Íslandi? Ég get líka sagt hv. þingmönnum að ég er alveg viss um að allir hér í salnum heyra sömu áhyggjur og ég þegar við ræðum þriðja orkupakkann. Fólk segir: Bíddu, hér er verið að kaupa land og landinu fylgja vatnsréttindi eins og hefur verið í innlendri löggjöf. Það var ekki óvart sem eitt fyrsta mál sem kom fyrir Alþingi Íslendinga eftir að við urðum fullvalda þjóð varðaði reglur um landakaup. En hér hefur því miður lenskan verið sú að losa um þennan ramma, þetta utanumhald, á síðustu árum og áratugum og ekki verið pólitískur vilji til þess hingað til að setja skýrari ramma. Við erum með hvað frjálslegasta löggjöf innan EES um þessi mál og gætum litið til annarra landa, hvort sem er Danmerkur, Noregs eða Írlands, um skýrari ramma. Gætum við hugsanlega sammælst um að ræða hvort það sé eðlilegt að vatnsréttindi fylgi landsréttindum? Ég heyrði ekki andstæðinga þriðja orkupakkans hafa miklar áhyggjur af því að hér eru erlendir fjárfestar að fjárfesta fyrir á fimmta milljarð í vatnsverksmiðjum. En í hverju eru þessir fjárfestar að fjárfesta? Þeir eru að fjárfesta í vatnsréttindum og vatnsauðlindinni. Hv. þingmenn koma hingað upp og lýsa áhyggjum en eigum við þá ekki bara að drífa okkur í því að endurskoða þennan ramma? Eigum við ekki að sammælast um það, hv. þingmenn á Alþingi Íslendinga, að við tökum upp það nýmæli sem hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hefur lagt til, að það verði Alþingis að samþykkja sæstreng í staðinn fyrir að hafa þetta fullkomlega í lausu lofti, eins og það var þegar hv. þingmaður, hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, setti af stað könnunarviðræður um sæstreng án þess að Alþingi hefði samþykkt nokkuð um það? Eigum við ekki að sammælast um að tryggja hlutverk Alþingis í svona mikilvægum ákvörðunum? Ég var að ræða stjórnarskrárbreytingar og hér hefur mikið verið rætt um óvissuna um stjórnarskrána. En við teljum henni mætt við innleiðingu málsins með tveggja stoða lausn þar sem ESA gegnir í raun því hlutverki sem ACER gegnir fyrir Evrópusambandið, alveg eins og við höfum áður fallist á þegar kemur að fjármálakerfinu og ýmsum öðrum umfangsmiklum regluverksbreytingum. En getum við þá kannski sammælst um að rétt sé að setja framsalsákvæði í stjórnarskrá? Þetta leiðir okkur auðvitað að spurningunni: Um hvað snýst okkar alþjóðlega samstarf? Við eigum ekki að óttast fullveldi okkar og það verður einmitt skýrast þegar við erum í alþjóðlegu samstarfi á jafnræðisgrundvelli en þá skiptir líka máli að við tölum skýrt um það hvað er í okkar valdi og bendum ekki bara út fyrir landsteinana á einhverja aðra sem beri ábyrgð á þeim vanda sem við teljum vera uppi. Ég tel margar þær áhyggjur sem ég hef heyrt viðraðar í kringum umræðu um þetta mál eiga rétt á sér. Ég held að Alþingi eigi að koma til móts við þær áhyggjur með skýrari lagaramma um auðlindirnar, um jarða- og landakaup og um framsal valdheimilda, en þær ákvarðanir liggja hjá okkur sjálfum. Hér hafa flestir hv. þingmenn sem hafa tekið til máls einmitt lýst yfir stuðningi sínum við EES-samninginn og bent á að hann hafi reynst landi og þjóð til hagsbóta þrátt fyrir ýmsa galla. Horfum þá á það hvað við getum gert til að mæta þeim áhyggjum sem almenningur í landinu hefur af yfirráðum yfir auðlindum því að þar höfum við ekki staðið okkur sem skyldi að mínu viti. Ég heiti á alþingismenn að sammælast um þau mál sem ég hef farið hér yfir og skipta okkur öll gríðarlegu máli og skipta almenning í landinu máli. Ég tel þetta mál jafn vel undirbúið og jafn vel reifað og ég taldi í vor og ég mun styðja það á mánudaginn þegar það kemur til afgreiðslu. Ég tel margt í þessari umræðu hreinlega ekki standast skoðun þó að það tengist ýmsu öðru sem ég tel ástæðu til að ræða. Þar með vil ég ekki gera lítið úr neinum af þeim sem hér hafa rætt og lýst sinni skoðun á þessu máli. Það er eðlilegt að við skiptumst á skoðunum en þessi umræða er að mínu viti tæmd. Við eigum að ljúka henni og halda áfram með það verkefni sem ég hef lýst sem snýst um að við mætum þessum áhyggjum og tökum á þeim með viðeigandi hætti en þyrlum ekki upp ryki í kringum mál sem í raun og veru tengist þeim ekki.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja einfaldrar spurningar. Á bls. 5 í þingmálinu er kafli 4.2., Fyrsti og annar orkupakkinn. Þar segir orðrétt: „Samkvæmt aðlögunartexta í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar var Ísland skilgreint sem „lítið einangrað raforkukerfi“ og gat sem slíkt sótt um undanþágur frá ákveðnum greinum annarrar raforkutilskipunar ESB (varðandi aðskilnað dreifingar frá framleiðslu og sölu raforku) eftir því sem ástæða væri talin til.“ En það sem er merkilegast við þetta er að þar fyrir neðan stendur: „Stjórnvöld hafa hingað til ekki nýtt þessar undanþáguheimildir.“ Hvers vegna í ósköpunum ekki? Sendum við þetta ekki bara núna og segjum: Við ætlum að nýta okkur þessa undanþáguheimild? Þá getum við hætt að rífast um þetta. Fáum undanþágu frá raforkunni og málið er búið. Þá erum við ekki að rífast endalaust um sama hlutinn. Við getum bara hætt þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Orkan var frá upphafi hluti af EES-samningnum. Það er rétt að um þá sérstöðu var ekki sótt við innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans. Þar má segja að við höfum misst af þeim vagni. Á þetta var þó bent í umræðum um það af þingmönnum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, bara svo ég nefni það til gamans fyrir salinn. En nú erum við komin á þann stað að við erum að innleiða orkupakka þrjú með skýrum fyrirvörum sem lögfræðingar hafa lagt mat á og leggur hann enga skyldu á íslensk stjórnvöld að tengjast raforkukerfi Evrópu. Enga. Þar liggur ákvörðunin hjá okkur. Ég ætla að taka mark á þeim mikla meiri hluta sérfræðinga sem hefur farið yfir það mál. Við erum bara á þeim stað að ekki þýðir að horfa í baksýnisspegilinn, hvorki til síðustu, þar síðustu, þar á undan eða til 2005, eins og hv. þingmaður er að gera. Nú skiptir máli að við afgreiðum þetta mál með góðum [[Forseti hringir.]]hætti og ég tel að verið sé að gera það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Ég vil líka taka fram að við höfum undanþágur frá gasi. Það var sagt hérna í ræðustól að við værum ekki að framleiða jarðgas, sem er rangt. Metanið sem við framleiðum á Álfsnesi er að meiri hluta til jarðgas. Þetta kemur skýrt fram á heimasíðu Sorpu. Þarna erum við að brenna umframjarðgasi. Við notum hluta af því á bílaflotann en þarna er 600°C ofn sem er verið að kynda upp Álfsnesið með því við notum ekki þetta gas. Þetta var í fréttunum fyrir ekki svo löngu og var brennarinn sýndur. Þess vegna segi ég: Við höfum undanþágur frá gasi. Af hverju í ósköpunum segjum við ekki: Fyrsti og annar orkupakkinn eru nóg, nú fáum við undanþágu. Við erum ekkert að innleiða sameiginlega orkupakka Evrópu, tengingar milli landa. Við erum ekkert með þetta. Við þurfum ekkert að vera að rífast um það hér eða taka það upp. Við eigum bara segja: Við fáum undanþágu alveg eins og með gasið.
Herra forseti. Við erum aðilar að EES-samningnum. Með því að verða aðilar að EES-samningnum undirgöngumst við ákveðið vinnulag. Eins og ég nefndi áðan er þriðji orkupakkinn búinn að vera til meðferðar í þinginu síðan 2010, þegar hann kom fyrst á borðið. Næsta vetur verður hinn svokallaði hreinorkupakki til meðferðar í þinginu. Við getum auðvitað, og það hef ég margoft sagt í ræðustól, gert betur í því hvernig við höldum á málum þegar kemur að EES-innleiðingum. Ég hef setið marga fundi og rætt þau mál ítarlega, t.d. við innleiðingu fjármálaregluverksins sem ég nefndi áðan og tel að flestu leyti efnislega gott en hafði áhyggjur af stjórnskipulegum álitaefnum. En það skiptir máli að við séum og verðum hér í þinginu þegar málin eru til umræðu á réttum tíma. Það eru vissulega leikreglur EES-samningsins. Við getum haft skoðanir á því hvort okkur finnist þær góðar eða slæmar en þannig hefur þetta kerfi virkað. Við þurfum þá bara að ræða hvernig við vinnum samkvæmt því [[Forseti hringir.]]og hvort við erum sátt við það. Ég held við getum gert ýmislegt betur í því.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ræðuna og vil segja í upphafi að ýmislegt af því sem hún taldi upp sem verkefni sem væru brýn get ég mjög vel tekið undir. Sérstaklega vil ég nefna jarðakaupamálið og það mun ekki standa á okkur í því efni. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra las upp úr bréfi þeirra tvímenninga Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar frá 19. ágúst sl. Það bréf staðfestir að þeir telja að hinn lagalegi fyrirvari hafi verið nógsamlega kynntur. Ég leyfi mér að vekja athygli á því að þeir segja ekkert um þjóðréttarlegt gildi hans. Mjög öflugir lagamenn hafa haldið því fram, ég nefndi Davíð Þór Björgvinsson í ræðu minni í morgun, að hann hafi ekkert þjóðréttarlegt gildi. Fimm hæstaréttarlögmenn hafa tekið undir það og héraðsdómari, allt valinkunnir menn. Hefur hæstv. forsætisráðherra einhverjar lögfræðilegar álitsgerðir sem [[Forseti hringir.]]staðfesta að þessi lagalegi [[Forseti hringir.]]fyrirvari hafi gildi að þjóðarétti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Af því að hann nefndi sérstaklega bréf Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts til nefndarinnar núna í ágúst tel ég rétt að vitna til greinargerðar sem ég hef áður vitnað til í þessari pontu sem er sú sem þeir sendu þinginu í apríl. Þar segja þeir í fyrsta lagi að það sé enginn lögfræðilegur vafi á því og lögð er til grundvallar að þessi leið sé í samræmi við stjórnarskrá. Að þeirra mati skiptir sú staðreynd mestu og er það í samræmi við þá álitsgerð sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Sömuleiðis fara þeir yfir kosti og galla beggja leiða. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður taldi að sú leið sem stjórnvöld höfðu valið væri næstbesta leiðin. Það eru hans orð. Þeir benda á það í bréfi sínu að hvorug leiðin sé gallalaus. Það liggur fyrir miðað við efni og inntak málsins. Miðað við efni og inntak málsins, sem farið hefur verið vandlega yfir, töldum við þessa leið algjörlega fullnægjandi.
Herra forseti. Ég verð því miður að leiðrétta hæstv. forsætisráðherra. Næstbesta leiðin eru ekki mín orð. Næstbesta leiðin eru orð Stefáns Más Stefánssonar á fundi utanríkismálanefndar 19. ágúst sl. þegar hann áréttaði að aðaltillaga þeirra í málinu væri að fara með málið fyrir sameiginlegu nefndina. Hæstv. forsætisráðherra las upp úr bréfi þeirra tvímenninga til utanríkisráðherra frá 10. apríl. Ef lengra er lesið sést glöggt að þeir hafa áhyggjur af því að hinn lagalegi fyrirvari gæti orðið tilefni samningsbrotamáls. Þeir ræða það í þessu bréfi að sá möguleiki sé uppi en fara síðan yfir ýmsa þætti sem þeir telja að dragi úr líkum á því. En möguleikinn er greinilega fyrir hendi í þeirra huga. Í álitsgerð sinni taka þeir upp að eigin frumkvæði möguleikann á samningsbrotamáli og skaðabótamálum. Þetta gera þeir á bls. 35, í neðanmálsgrein 62. Af því [[Forseti hringir.]]verður að draga þá ályktun að við höfum kannski ekkert um það að segja hvort [[Forseti hringir.]]hér verði lagður sæstrengur að landsins ströndum nema við séum [[Forseti hringir.]]reiðubúin til að greiða fyrir það [[Forseti hringir.]]í formi skaðabóta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Ef hann er eingöngu að horfa til þess sem lýtur að því hvort Íslendingar séu skuldbundnir til að leggja sæstreng og fái á sig samningsbrotamál ef því verður hafnað, sem mér fannst hv. þingmaður vera að nefna, þá höfum við að sjálfsögðu álitsgerðir og greinar og álit frá Skúla Magnússyni, Bjarna Má Magnússyni, Margréti Einarsdóttur sem öll telja að það liggi algerlega í höndum íslenskra stjórnvalda hvort hér verði lagður sæstrengur eða ekki, stjórnvalda sem ég treysti, eins og ég fór yfir áðan, hvort sem það eru þingmenn samtíðar eða framtíðar. Ég vil líka segja að í bréfi frá Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst frá því í apríl er sérstaklega reifuð sú staðreynd að slíkri tengingu verði ekki komið á nema með samþykki Alþingis, að mjög ósennilegt sé að ESA muni gera athugasemdir við þessa leið og sömuleiðis segja þeir að hvorug leiðin sé gallalaus. Nú sat ég ekki fund utanríkismálanefndar og tek það fram að ég taldi að hv. þingmaður væri að nota sín orð þegar ég hlustaði á hann í morgun.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra ræðuna. Hún var misgóð þótti mér, en eitt verð ég að leiðrétta, það voru ástæður samninganna hér við þinglok. Þær voru að miklu leyti líka til þess að stjórnarliðar kæmu heim í sumarfrí. Það voru meiri áhyggjur af því heldur en nýjum upplýsingum þegar verið var að ganga frá því. En það skiptir ekki öllu máli í dag. Það hefur verið gegnumgangandi tónn hjá stuðningsmönnum innleiðingar þriðja orkupakkans hér í dag að tala um að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Vissulega hafa efnisatriði verið nefnd á fyrri stigum. En mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra þeirrar spurningar hvort hún upplifi það raunverulega þannig að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu í allt sumar. Mig langar sérstaklega að vísa í umræðu um möguleg samningsbrotamál og að skaðabótaskylda gæti orðið raunin vegna brota okkar á fjórfrelsisreglum EES-samningsins. Vissulega voru þessir hlutir nefndir, en mér þykir [[Forseti hringir.]]það ansi harkaleg nálgun á nýjar [[Forseti hringir.]]upplýsingar ef sú dýpkun umræðunnar [[Forseti hringir.]]sem átti sér stað í sumar kom ekki fram með neitt nýtt í þessum efnum.
Herra forseti. Ég verð nú fyrst að fá að gera athugasemd við orð hv. þingmanns um að ég eða einhver annar hafi endilega viljað komast í sumarfrí. Mér finnst það ekki vera á mjög háu plani svo ég segi það alveg heiðarlega. Það lá alveg skýrt fyrir af hálfu þeirra sem ræddu þetta mál hvað mest hér í sumar að þau töldu að ekki væru allar upplýsingar komnar fram og það væri mikilvægt að gefa málinu meiri tíma. Við því var orðið. Mér finnst þetta nú ekki til þess að lyfta þessari umræðu, ef ég má vera algjörlega heiðarleg, herra forseti. Hv. þingmaður nefnir möguleg samningsbrotamál og það er rétt að þau voru rædd á fyrri stigum og þau hafa verið rædd áfram eins og mjög mörg önnur sjónarmið í tengslum við þriðja orkupakkann. Það sem ég benti á í minni ræðu - og hv. þingmanni þykir ég dómhörð og vafalaust er ég það - þá sé ég ekki að þeir fræðimenn sem hafa einmitt fjallað um þau mál hafi skipt um skoðun á málinu. Vafalaust hefur þetta dýpkað umræðuna fyrir einhverjum [[Forseti hringir.]]en ég tel að staðreyndirnar hafi flestar legið fyrir og ólík sjónarmið fyrr í sumar eða vor.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Hitt atriðið sem mig langaði að koma inn á hér í dag er hvað þarf til í huga hæstv. forsætisráðherra til að réttlætanlegt sé að notast við það sem kallað hefur verið öryggishemill á síðari stigum, sem sagt 102. gr. EES-samningsins? Við vorum í þeirri stöðu, íslensk þjóð, að 26. gr. stjórnarskrárinnar var ekki nýtt býsna lengi, en svo hefur það gerst nokkrum sinnum. Hún var virkjuð fyrst í tengslum við svokölluð fjölmiðlalög. Mig langar að heyra sjónarmið hæstv. forsætisráðherra varðandi 102. gr., hvað hún sér fyrir sér að þurfi til til að réttlætanlegt sé að grípa í þennan, við skulum notast við orðið öryggishemil, sem virðist vera túlkun núverandi ríkisstjórnarflokka á þessu ákvæði. Ég sé í sjálfu sér ekki að það beri neitt slíkt með sér en það er auðvitað mismunandi túlkun manna. Hvað sér hún fyrir sér að verði réttlætanlegt tilefni til nýtingar 102. gr.?
Herra forseti. Ég útiloka að sjálfsögðu ekki að þessari grein verði einhvern tímann beitt eins og hv. þingmaður spyr. Það er erfitt að segja hvað gæti talist rétta tilefnið. Ég held að það sé alltaf háð mati og það þarf þá að mínu viti að vera veigameira tilefni en það mál sem við ræðum hér sem ég fór yfir áðan að ég teldi ekki fela neitt slíkt í sér sem kallaði á það. En það kann ekki að vera útilokað að slíkar aðstæður kæmu upp. Það sem ég myndi hins vegar vilja segja, og ég nefndi áðan í svari mínu við andsvari hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar, er að ég tel að þetta mál kalli líka á það að við skoðum málsmeðferðina. Hér hafa þingmenn gagnrýnt málsmeðferð á fyrri stigum af hálfu Alþingis, af hálfu ólíkra nefnda Alþingis. Kallar það ekki á það að við tökum hana til skoðunar, hvort við séum sátt við það hvernig við sem þing höfum staðið að þessu máli? Það höfum við verið að gera hér, eins og ég benti á, í níu ár með ólíkum ríkisstjórnum, einum fimm að mér telst til, og ólíkum þingum. Ég fór yfir það að þingmenn úr öllum flokkum skrifuðu undir álit þessara nefnda á sínum tíma. [[Forseti hringir.]]Teljum við að eitthvað hafi farið úrskeiðis þar þá skulum við ræða það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir prýðisræðu, þó að ég sé ekki að öllu leyti sammála henni á allan hátt. Ráðherrann talaði um að við ættum ekki að óttast fullveldi okkar. Þar er ég alveg sammála henni. En ég er samt ekki óttalaus í dag, ég verð að viðurkenna það, og þar kemur þessi þriðji orkupakki inn í. Mig langar að spyrja ráðherrann, vegna þess að hún talaði um að það hafi ekkert nýtt komið fram. En í fréttum hefur komið fram, meira að segja ráðherrann minntist á fréttir frá Belgíu, fréttir frá Frakklandi, en hún sagðist ekki hafa áhyggjur af því, en ég hef það. Þar kemur fram að framkvæmdastjórn ESB hefur sagt að innleiðingin á tveimur reglugerðum í orkupakkanum hjá þeim, nr. 72 og 73, hafi ekki verið framkvæmd á réttan hátt. Hvernig getur ráðherrann ekki haft áhyggjur af því að það sama gæti komið upp hérna? Eins ætla ég að spyrja hana annarrar spurningar í seinna andsvarinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Af hverju hef ég ekki áhyggjur? Af því að ég tel að við séum að innleiða þetta með réttum hætti. Ég vísaði áðan, þegar ég reifaði þetta mál, í frumvarp hæstv. ferðamála, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem er verið að leggja til að raforkueftirlit Orkustofnunar verði eflt með því að skýra nánar hlutverk og sjálfstæði Orkustofnunar og að henni verði falin aukin úrræði til að framfylgja lögunum. Það er það sem gerð hefur verið athugasemd við af hálfu Evrópusambandsins gagnvart belgískum stjórnvöldum. Ég sé hreinlega ekki líkindin með því máli og þessu sem er hér uppi á teningnum. En hins vegar er það svo að hér er alltaf töluverður fjöldi slíkra samningsbrotamála í gangi, þau nema hundruðum. Það er auðvitað hluti af þessu samstarfi öllu, við erum með samræmingu á regluverki í þeim hlutum sem heyra undir EES-samninginn og þar koma að sjálfsögðu upp túlkunaratriði og ágreiningur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mig langar í seinna andsvari mínu að koma inn á þann gríðarlega áhuga sem fjárfestar virðast hafa í dag á að reisa vindmyllur hér. Það eru um 86 vindmyllur í pípunum, m.a. í Garpsdal og Hróðnýjarstöðum og á Sólheimum í Laxárdal. Þykir mér það furðu sæta þar sem verð á raforku er ekki það dýrt hér á landi að mönnum hafi þótt það arðbært að fara mikið út í svona stórtæka framleiðslu. Getur ráðherrann ekki tengt þetta við að menn sjái sér von í því sem fjárfestar? Þeir myndu ekki fjárfesta nema þeir sjái arð í því að raforkuverð gæti farið hækkandi. Er ekki samhengi þar á milli? Og eins það að virðisauki í rafmagni - ég set hann í samhengi við virðisauka í fiski, að við gætum gert miklu meira fyrir framleiðslumál okkar í rafmagni ef við fullnýttum rafmagnið heima, hvað á ég að segja, kannski ekki bara í stóriðju, heldur [[Forseti hringir.]]í grænmetisframleiðslu og annað slíkt þannig að við eigum það ekki á hættu að raforkuverð myndi hækka of mikið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta eru allviðamikil mál sem hann tæpir á hér. Byrjum á nýtingu vindorku. Ég er sammála hv. þingmanni að við eigum að ræða framtíðina hvað varðar nýtingu vindorku. Ég held að hún geti falið í sér mikla möguleika til að framleiða græna orku með hætti sem er óafturkræfur miðað við t.d. hinar stóru vatnsaflsvirkjanir. En við þurfum auðvitað að ræða það í þingsal. Við erum með lög um smávirkjanir, þau eru orðin 12 ára gömul. Þau miðast við 10 megavött sem þýðir að virkjanir undir 10 megavöttum fara ekki í hið hefðbundna rammaáætlunarferli. Eigum við að ræða það hvort ástæða sé til að breyta því? Er hagur af því að selja inn á kerfið? Alveg tvímælalaust, ekki vegna þriðja orkupakkans, heldur vegna þess að við vitum að það mun verða eftirspurn eftir rafmagni, t.d. í þeim orkuskiptum sem eru fram undan. Að lokum kom hv. þingmaður með góða ábendingu um matvælaframleiðslu. Þar held ég að við hv. þingmaður, af því að við höfum rætt þetta áður, séum alveg sammála. Nú er í mótun matvælastefna fyrir Ísland og ég geri mér vonir um að hún muni leggja aukna áherslu á matvælaframleiðslu hér heima þannig að við getum í auknum mæli verið sjálfum okkur nóg. Við getum gert miklu betur í því. En aftur, það held ég að við getum gert þrátt fyrir að við samþykkjum þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Ég hef í hyggju að gefa hér smávægilegt yfirlit yfir forsendur málatilbúnaðar ríkisstjórnarinnar fyrir þessu máli. Fyrir lá snemma í vor að mikil andstaða var innan stjórnarflokkanna vegna innleiðingar á þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Þegar málið var kynnt innan stjórnarflokkanna náðist skyndilega samstaða. Hvers vegna? Vegna þess að innleiða átti þessar tilskipanir Evrópusambandsins með lagalegum fyrirvara. Það var lykilatriði. Í fyrstu leit þetta hreint ekki illa út, enda beit hinn venjulegi og tryggi stjórnarþingmaður á agnið, ef svo mætti segja, eins og í laxveiðinni, að það hafi verið kokgleypt. Lagalegi fyrirvarinn átti að gegna því hlutverki að koma í veg fyrir að ákveðin ákvæði í regluverkinu sem fræðimenn höfðu bent á að gætu farið í bága við stjórnarskrá og þá sérstaklega ákvæði um framsal valds til yfirþjóðlegra stofnana Evrópusambandsins yrðu ekki virk við innleiðinguna. Hafa ber í huga að þessi lausn um lagalega fyrirvarann sem ríkisstjórnin valdi var lakari kosturinn sem tveir margnefndir álitsgjafar ríkisstjórnarinnar höfðu lagt til í álitsgerð sinni og hafði alls ekki hlotið neina umfjöllun né sætt neinni sérstakri rannsókn. Og aðrir álitsgjafar ríkisstjórnarinnar, vel að merkja, hafa ekki rannsakað þessa leið. Álit þeirra komu áður en þessi lagalegi fyrirvari kom í álitsgerð þeirra tvímenninga. Sá eini sem hefur fjallað um þetta af þessum álitsgjöfum er Davíð Þór Björgvinsson prófessor. Hann sagði á nefndarfundi þegar hann var spurður um lagalega fyrirvarann og gildi hans að hann var eingöngu til heimabrúks. Það vakti líka athygli áðan að hæstv. forsætisráðherra gat aðspurð ekki bent á neitt lögfræðiálit þar sem fullyrt væri að hinn lagalegi fyrirvari hefði eitthvert gildi að þjóðarétti, enda töldu fræðimennirnir sem lögðu þessa leið til hana ekki gallalausa, sem kom svo berlega í ljós. Mikið fát koma stjórnarliðið 15. maí sl. þegar spurt var hvar þessa fyrirvara væri að finna. Svörin sem komu voru mörg og misvísandi og alls kyns. Ég er búinn að lista upp ein ellefu, þau eru hugsanlega fleiri. Lítum stuttlega á nokkur þessara svara stuðningsmanna orkupakkans um hvar lagalega fyrirvarann væri að finna. Þetta er aðallega frá 14., 15. og 20. maí. Fyrstu uppástungan var að fyrirvarann væri að finna í sameiginlegum skilningi eins af framkvæmdastjóra orkumála hjá Evrópusambandinu og utanríkisráðherra Íslands frá 20. mars 2019 um sérstöðu Íslands sem eyju. Enginn heldur því fram í dag að hér sé um að ræða eitthvað sem hafi gildi þjóðréttarlega. Enginn. Næsta uppástunga var að fyrirvarann væri að finna í yfirlýsingu EFTA-ríkjanna frá 8. maí 2019 um að enginn sæstrengur væri á milli Íslands og Evrópu. Enginn heldur því fram í dag í fullri alvöru að þessi yfirlýsing hafi nokkurt þjóðréttarlegt gildi. Þriðja fullyrðing þingmanna stjórnarliðsins var að fyrirvarann væri að finna í frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra til breytingar á raforkulögum, þar sem segir að tengingar raforkukerfisins við önnur lönd fari eftir stefnu stjórnvalda. Herra forseti. Ef stefna stjórnvalda í framtíðinni verður sú að hafna lagningu sæstrengs gætum við þurft að horfast í augu við samningsbrotamál svipuðu því sem við töpuðum vegna ófrosna kjötsins og kostaði íslenska ríkið stórfé og opnaði íslenskan markað fyrir þessum vörum í andstöðu við yfirlýstan vilja stjórnvalda. Það er ekki eins og þessi hugsanlega atburðarás ætti að koma nokkrum manni á óvart, því þeir sömu álitsgjafar ríkisstjórnarinnar hafa bent á að slík staða gæti reynst Íslandi erfið. Skaðabótakröfur í framhaldinu gætu orðið af þeirri stærðargráðu sem enginn kærir sig um að hugsa út í. Fjórða tilgáta stjórnarþingmanna var að fyrirvara mætti finna í greinargerð með þingsályktunartillögunni sjálfri. Enginn heldur því fram í dag að orð í greinargerð með þingsályktunartillögu hafi eitthvert gildi að þjóðarétti. Fimmta ábendingin fólst í þeim orðum eins hv. þingmanns að þessi ákvæði kæmu til endurskoðunar ef til þess kæmi að Ísland yrði tengt öðrum löndum. Já, nefnilega. Við ætlum sem sagt að ráðast í að breyta Evrópulöggjöfinni ef kemur til lagningar sæstrengs. Ég hef ekki heyrt fleiri halda þessu fram. Ég gæti nefnt fleiri dæmi og er með þau hér. En niðurstaðan er sú að stjórnin og stjórnarþingmenn hafa ekki getað útskýrt, [[Forseti hringir.]]hvorki fyrir okkur né almenningi, undir hvaða skuldbindingar við erum að gangast með því að samþykkja þetta regluverk.
Virðulegi forseti. Nú er ég ekki stjórnarliði, síður en svo, en mér fannst samt rosalega auðvelt að finna þessa fyrirvara í þingskjölum, fara bara inn í hliðarherbergið og draga upp eitt skjal og opna, það var þar beint fyrir framan mann. Á sama tíma voru þingmenn Miðflokksins að gala að þeir fyndu þessa fyrirvara hvergi. Þeir voru bara hérna í hliðarsalnum og á netinu, alls staðar þar sem fólk gat opnað skjalið og lesið. Mjög einfalt. Mér finnst mjög mikilvægt að hafa í huga þegar talað er um fyrirvarana, á hverju þeir fyrirvarar eru. Það er 7., 8. og 9. gr. í tilskipuninni 713, frekar en 714, sem fjalla um valdheimildir Eftirlitsstofnunar ESA til að taka bindandi ákvarðanir. Þar er upptalning á því hvenær þeir mega taka bindandi ákvarðanir. Það er afmarkað, að það er bara um ákvarðanir sem varða tengingar á milli landa, þ.e. sæstrenginn, ekkert um innanlandsmarkaðinn eða neitt. Á meðan enginn sæstrengur er þá er ekkert sem ESA getur gert til að taka bindandi ákvarðanir um neitt hérna hvað varðar raforku sem fer frá eða til Íslands. Ekki neitt. Þar af leiðandi eru þessir fyrirvarar sem eru settir fram tilgangslausir fyrr en kominn er sæstrengur. Þannig eru þeir til heimabrúks. Það er ekkert flóknara en það. Mér finnst því voðalega skrýtið að varpa hérna upp einhverjum þjóðarétti fram og til baka því að það er líka alveg skýrt að það er Alþingi, þegar allt kemur til alls, sem hefur allt um það að segja hvort lagður sé sæstrengur eða ekki. En fyrirvararnir finnast einfaldlega í þingskjölum og hafa fundist þar síðan málið var lagt fram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvar hans. Hann talar um að fyrirvararnir hafi alltaf verið þarna. Við höfum verið að spyrja um hvar þeir væru. Við höfum fengið mörg svör, fjöldamörg svör, alls kyns svör. Sem segir hvað? Hvað segir þetta óðagot okkur þegar við fengum þessi svör í maí? Hvað segir það okkur að í öðru orðinu er staðhæft að málið hafi hlotið afskaplega ítarlega skoðun og búið sé að velta við öllum steinum, en svo þegar spurt er einfaldra spurninga, eins og þessi er: Hvar er þessi lagalegi fyrirvari? Þegar svo er spurt koma vægast sagt óreiðukennd svör frá stjórnarliðum. Hvar er þennan lagalega fyrirvara að finna? Hefur hv. þingmaður uppástungu? Vill hann bæta við listann? Það sem skiptir helst máli er auðvitað - hver sem hann er, hvar sem hann er - hvaða gildi hann hefur. Ég hef lesið þetta álit. Ég veit alveg hvert efni fyrirvarans er. Efnið er auðvitað sæstrengur til Íslands og að við fáum að ráða því sjálf. En hvert er formið? Þegar hann birtist og hvernig sem hann birtist hefur þá framsetning hans að forminu til eitthvert gildi þjóðréttarlega? Það er mergurinn málsins. Ég hef ekki heyrt neinn halda því fram með góðum rökum að það hafi eitthvert gildi. Menn hafa bent á ýmislegt, að sjálfsögðu, ég hef heyrt það, yfirlýsingar og fleira. Það eru alls kyns gildi, pólitísk gildi. En hefur þetta þjóðréttarlegt gildi? Erum við varin fyrir skaðabótakröfum og samningsmáli? Nei, álitsgjafarnir segja það sjálfir. Álitsgjafarnir sem stjórnin byggir á.
Virðulegi forseti. Ég sat í þingsal þegar var verið að spyrja um fyrirvarana einhvern tímann í maí og ég sá fólk koma hér, labba fram og til baka, tala saman og draga upp símann sinn og fletta þessu upp. Og svo kom hv. þm. Birgir Ármannsson, minnir mig, og las einfaldlega upp þessa fyrirvara, fann þá bara strax. Þá kom á fólk þetta svokallaða fát og það fór að spyrja: Bíddu, voru þeir að tala um þetta? Voru þeir að tala um hitt? Já, það er hérna, gjörðu svo vel. Fyrirvararnir komnir. Ekkert voðalega flókið. Þegar talað er um þetta þjóðréttarlega séð og samningsbrotlega séð, þá liggur það fyrir, þegar allt kemur til alls, að það er Alþingi til að byrja með sem ákveður hvort sæstrengur verði lagður eða ekki. Það er enginn samningur eða neitt svoleiðis sem hægt er að brjóta fyrr en það er a.m.k. búið að fara hér í gegn. Eftir það fer fram alls konar uppboðsferli og því um líkt þar sem einhverjar væntingar geta myndast um eitthvað sem hægt væri að brjóta á. Það er alveg skýrt og hefur komið skýrt fram í umræðunni að það hreyfist ekkert hérna fyrr en það gerist á samráðsvettvangnum sem er skilgreindur í orkupakkanum, sem er samráðsvettvangur milli þeirra landa þar sem tenging myndast. Öll þau ríki sem eru á þeim samráðsvettvangi þurfa að kvitta undir það að gerð verði tenging á milli þeirra landa. Það er ekki fyrr en þá sem er komið á einhvers konar áætlun að tenging eigi að vera, sem er þá farið í hvernig eigi að koma í framkvæmd. Það eru enginn einstakur aðili sem hefur neinn rétt til að koma og segja: Ég veit að þið eruð ekki með neina áætlun um að það verði strengur hérna á milli, en ég ætla samt að leggja hann. Ég veit ekki hvaða þjóðréttarlegt gildi kemur málinu við einu sinni fyrr en eftir að Alþingi er búið að ákveða að leggja eigi sæstreng eða ekki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, já, fát kom á menn, vissu ekki alveg hvað væri verið að spyrja um. Það er alveg skiljanlegt og ekkert óeðlilegt við það. Það sem við erum einfaldlega að segja: Við spurðum einfaldra spurninga, sem málið byggist í raun og veru algjörlega á, þ.e. lagalega fyrirvaranum sem varð til þess að megnið af stjórnarþingmönnum lagðist á sveif með málinu. Við spurðum: Hvar eru þeir? Í hvaða formi? Hvaða efni og hvaða gildi hafa þeir? Við höfum ekki fengið svör enn þá. Nú er komið fram í lok ágúst. Við höfum ekki enn þá fengið svör um hvaða þjóðréttarlegt gildi þeir hafa. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp úr álitsgerð lögfræðinganna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts á bls. 35: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi“ - þ.e. að tengja með sæstreng - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Við höfum áhyggjur af þessu og við spyrjum: Halda fyrirvararnir? [[Gripið fram í: Já.]]Við bíðum svara. Það þýðir ekkert að segja já. Það verður að útskýra og rökstyðja það.
Herra forseti. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason óskar hér eftir og biður mikið um rökstuðning. Þá myndi ég gjarnan vilja óska eftir rökstuðningi frá hv. þingmanni, af því að ég hef ekki heyrt mjög skýran rökstuðning frá hv. þingmanni um að þriðji orkupakkinn fjalli um lagningu sæstrengs eða skyldu íslenska ríkisins til þess. Vegna þess að um það fjallar þriðji orkupakkinn ekki. Mig langar til að fá fram skoðun hv. þingmanns á þeim sérfræðingum sem fram hafa komið, bæði í ræðu og riti, sem eru sérfræðingar í þjóðarétti, hafrétti og í Evrópurétti, og hafa akkúrat talað um að aðfaraorð reglugerðarinnar sem við ræðum hér hafi ekki lagalega skyldu út frá þjóðarétti, hafrétti eða Evrópurétti til þess að íslenska ríkið leggi sæstreng til eða frá Íslandi til Evrópusambandsríkja. Sömuleiðis langar mig til að óska eftir því að hv. þingmaður rökstyðji með alvarlegum hætti hvers konar skaðabótaskyldur hann er að tala um, og hefur minnst á í ræðum, sem íslenska ríkið standi frammi fyrir ef íslenska ríkið neiti því að leggja sæstreng milli Íslands og Evrópusambandsríkja. Hvaða skaðabótaskyldur er um að ræða? Á hverju eru þær byggðar? Ég myndi gjarnan vilja fá að heyra almennilegan rökstuðning frá hv. þingmanni þegar kemur að því að fullyrða svona.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur fyrir andsvar hennar. Hún vildi fá rökstuðning hvort þriðji orkupakkinn fjalli um sæstreng, heyrðist mér hún segja. Þriðji orkupakkinn fjallar um tengingar á milli landa. Hann fjallar um hver stjórni því og setur á laggirnar stofnun úti í Evrópu sem hefur yfirumsjón með því að regluverkinu verði fylgt. Skaðabótaskylda. Í hverju felst skaðabótaskyldan? Það er einfalt svar við því. Við höfum, því miður, þurft að glíma við það að fá á okkur dóma fyrir að fara ekki eftir Evrópureglum varðandi ófrosna kjötið. Við höfum fengið á okkur dóma og dómar hafa gengið þar sem við erum ekki að fara eftir þeim reglum Evrópusambandsins sem við höfum undirgengist. Það er mjög sambærilegt að mörgu leyti. Þessir dómar hafa fallið á okkur. Við getum auðvitað, hv. þingmaður, farið út á Keflavíkurflugvöll og stoppað þar ófrosið kjöt. Við getum örugglega í okkar valdi farið þangað og stoppað það ef það væri að koma hingað. Við gætum einfaldlega sagt: Ekkert ófrosið kjöt hér. Sendið það til baka. En hvað kæmi þá upp úr dúrnum? Við fengjum á okkur skaðabótakröfu. Svo lengi sem við myndum stoppa fengjum við á okkur skaðabótakröfu. Við höfum fengið hana. Við erum einmitt að kljást við það og erum að innleiða núna réttilega löngu síðar. Þetta er nákvæmlega sama staðan og álitsgjafar ríkisstjórnarinnar hafa verið að benda á, eins og ég las upp og ætla ekki að lesa upp aftur, að við getum auðvitað hafnað því að hingað komi skip með sæstreng sem ætli [[Forseti hringir.]]að leggja hann upp að ströndum landsins. Við gætum bara sagt nei. En hvað kæmi í staðinn? Við fengjum á okkur samningsbrotamál og skaðabótamál.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. En ég hef ekki enn skilið nákvæmlega hvers vegna í ósköpunum við ættum að fá á okkur skaðabótamál vegna einhvers sem við erum ekki skyldug til að gera. Af hverju ætti einhver að geta farið í skaðabótamál við íslenska ríkið vegna þess sem íslenska ríkið er ekki skyldugt til að gera, eins og t.d. að leggja sæstreng? Af hverju og á hverju ætti það skaðabótamál að vera byggt? Á hverju, hv. þingmaður?
Herra forseti. Stutta svarið byggist á því að innleiða ekki reglurnar réttilega og fara ekki eftir þeim. Það er þannig sem skaðabótakrafa skapast, að menn fara ekki eftir samningum eða lögum og reglum. [[Gripið fram í.]]Ef við innleiðum þessa orkutilskipun Evrópusambandsins erum við skuldbundin. Ef það eru einhver lög hér sem við setjum, sem þið kallið fyrirvara sem hægt er að finna einhvers staðar, og þau fara í bága við regluverkið er það að engu hafandi. Við erum að spyrja um það og það er ykkar að svara. Það er ekki okkar að svara.
Hlusta þá.
Þið eigið að svara spurningum okkar. Það er ekki mitt að svara því hvað þið eruð að spyrja um. Ég er að spyrja: Hvar eru lagalegu fyrirvararnir? Og síðast en ekki síst: Hvaða gildi hafa þeir þjóðréttarlega?
Hlusta.
Það er ykkar að svara og svarið hefur ekki komið við þessari spurningu. [[Gripið fram í: Sérfræðingarnir hafa …]]Og það er ekki bara ég sem spyr, þjóðin öll spyr þessarar spurningar: Hver er staða Íslands? Þið hafið ekki staðið ykkur í því að útskýra þetta mál fyrir þjóðinni, þið hafið ekki staðið ykkur í því. Það á að keyra málið í gegn, það á að setja undir sig hausinn, vaða í gegnum málið og ekki útskýra þetta fullnægjandi fyrir þjóðinni. [[Gripið fram í.]]Þið hafið ekki útskýrt fyrir okkur hvert gildi lagalega fyrirvarans er að þjóðarétti. Þið hafið ekki gert það.
Vínarsamningurinn. Hlusta.
Herra forseti. Við komum hér saman þessa tvo daga í lok ágúst til lokaumræðu um nokkurt hitamál sem samanlagt hefur verið kallað orkupakki þrjú. Umræður hafa verið töluverðar á þessu sumri sem er að öðru leyti eitthvert það besta, í það minnsta hér á þessu horni landsins, í mörg ár. Þrátt fyrir að umræðurnar um orkupakkann hafi tekið nokkurt pláss verður að segjast eins og er að ekkert nýtt hafi komið fram sem ekki hefur verið hrakið af helstu lögspekingum landsins og öðrum sérfræðingum, bæði varðandi stjórnarskrá Íslands og einnig varðandi EES-samninginn sjálfan. Það er langt síðan, líkast til meira en tíu ár, að orkupakki þessi, sá þriðji í röðinni, leit dagsins ljós. Hluti hans hefur áður verið tekinn inn í lög og reglugerðir og þá vinnu leiddu meira að segja þeir sem harðast berjast gegn honum í dag. Hvað felst þá í þeirri þingsályktunartillögu og lagafrumvörpum sem rætt er um þessa tvo daga? Jú, í stórum dráttum felst í þessum málum að hagsmunir neytenda verða betur varðir með sjálfstæðari og sterkari íslenskri Orkustofnun og svo hitt að ólíkt því sem gildir í dag verður ekki lagður raforkusæstrengur til Íslands án þess að Alþingi Íslendinga taki um það sérstaka ákvörðun fyrir utan þau réttindi sem Íslendingar hafa auðvitað í gegnum hafréttarsáttmálann sem færir okkur Íslendingum full yfirráð yfir landgrunni og landhelgi okkar. Frá því að málið kom fram síðast, fyrir rúmu ári, hefur margt breyst. Öllum spurningum um fullveldi og mögulegt fullveldisafsal hefur verið svarað með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Utanríkisráðherra og orkumálastjóri Evrópusambandsins hafa undirritað sameiginlega yfirlýsingu sem staðfestir þann skilning íslenskra yfirvalda að reglur sameiginlega orkumarkaðarins í Evrópu gildi ekki hér þar sem við erum ótengd. Það sem meira er, þessi yfirlýsing sýnir að þótt við tengdumst með raforkusæstreng væri Ísland enn með stöðu einangraðs orkukerfis ótengt, sem eyja. Enn fremur hefur verið fengin yfirlýsing EFTA-landanna sama efnis sem fulltrúar ESB í sameiginlegu EES-nefndinni mótmæltu ekki. Annars vegar hefur yfirlýsing ráðherranna pólitískt gildi og hins vegar bókun í sameiginlegu EES-nefndinni þjóðréttarlegt gildi samkvæmt 31. gr. Vínarsamningsins. Auk þess liggur fyrir áðurnefnt frumvarp sem við ræðum á morgun sem tryggir að ákvörðun um raforkusæstreng verður aðeins tekin á Alþingi Íslendinga. Um hvað snýst þá málið? Um hvað snýst þessi hatramma andstaða sem helst hefur verið leidd af einum flokki á þingi og dagblaði úti í bæ? Jú, hún snýst um að róta í sama grugguga vatninu og helst er í tísku að róta í víða um heim og felur í sér að etja borgurunum saman til að ná völdum. Þeir sem harðast hafa barist gegn orkupakkanum hafa hrakist frá einum hálfsannleik til annars í málflutningi sínum og hafa allar svokallaðar röksemdir verið hraktar þegar þær hafa komið fram. Það styttist í ellefu ára afmæli hrunsins. Við erum enn að berjast við að græða það stóra sár sem það skildi eftir og einkennist helst af skorti á trausti. Því finna allir fyrir. Það sár verður ekki grætt og það traust verður ekki endurheimt með því að hlaupa eftir órökstuddum fullyrðingum manna sem hafa það eitt á stefnuskránni að magna upp ófrið í samfélaginu, helst til að breiða yfir eigin vandræði. Við erum ekki kosin á Alþingi Íslendinga til að takmarka tækifæri komandi kynslóða. Við erum heldur ekki kosin á Alþingi til að hafa vit fyrir þeim. Við erum kosin til að tryggja aukin tækifæri, stærri tækifæri fyrir framtíðina og það hefur sýnt sig að framtíðinni er oftast betur treystandi en fortíðinni. Framsókn hefur ætíð verið framsækinn og alþjóðasinnaður flokkur og það sem felst í því að vera alþjóðasinnaðir er að hafa sterkar tengingar til nágranna- og vinaþjóða í gegnum bandalög og samninga. Ég nefni Norðurlandaráð og Norðurlandasamstarf. Ég nefni NATO, samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og fjölmarga fríverslunarsamninga við þjóðir úti um allan heim. Ég heyri í umræðunni að margir eru farnir að óttast, jafnvel fyrirlíta, þennan stimpil, alþjóðasinnaður. Þeir telja felast í honum afsal valds og undirlægjuhátt. Þá ber að horfa til þess að Íslendingar hafa allt frá landnámi, líkt og allar þjóðir, búið í samfélagi með öðrum þjóðum, misjafnlega nánu og niðurnjörvuðu. Við höfum verið undir konungum Noregs og Danmerkur, þjóða sem í dag eru okkar helstu vina- og samstarfsþjóðir. Öllu skynsömu fólki hlýtur að vera ljóst hversu gríðarlega mikilvægur samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er Íslendingum. Við erum alþjóðasinnað samfélag sem á allt sitt undir því að vera í góðum samskiptum við viðskiptaþjóðir sínar. Alþjóðasamningar eru okkur öllum mikilvægir. Horfum bara á sjávarútveginn með sína mikilvægu vinnustaði á sjó og landi. Horfum á tæknigeirann, Marel, 3X, Össur. Horfum á nýsköpunarfyrirtækin, Kerecis á Ísafirði, CCP hér í Reykjavík, landbúnaðinn, orkufyrirtækin, iðnaðinn, skapandi greinarnar, ferðaþjónustuna sem hefur eflt samfélag um allt land. Fyrir hverju eiga íslenskir stjórnmálamenn að berjast ef ekki fyrir því að næstu kynslóðir Íslendinga sjái sér hag í að búa og starfa á þessu fallega landi, alls staðar á landinu og gegnum alþjóðasamninga að koma vöru sinni á markað heimsins? Við Íslendingar stöndum árið 2019 frjáls og fullvalda þjóð og getum borið höfuðið hátt, þjóð sem má segja að hafi áhrif í heiminum langt umfram það sem eðlilegt má teljast ef miðað væri við höfðatölu. Sú staða hefur ekki síst náðst fyrir tilstilli Framsóknar og þeirrar gríðarlegu áhrifa sem flokkurinn hefur haft á íslenskt samfélag í ríflega aldarlangri sögu sinni. Sú staða hefur ekki náðst með því að við sitjum heima, bak við læstar dyr, heldur vegna þess að við þorum að vera í alþjóðlegu samstarfi, vegna þess að við flýjum ekki af hólmi við stjórn landsins. Við flýjum ekki af hólmi þegar berjast þarf fyrir hagsmunum þjóðarinnar. Í pólitík er mikilvægt að vita hvenær á að taka slaginn og hvenær á ekki að taka slaginn. Saga Framsóknar sannar að við höfum jafnan borið gæfu til að taka yfirvegaðar ákvarðanir frekar en að slá frá okkur þegar aðrir ragmana okkur. Það þarf kjark til að hugsa um hagsmuni heildarinnar, um heildarhagsmuni Íslands. Það þarf sterk bein til að sitja undir aðdróttunum og jafnvel svívirðingum sem hafðar hafa verið uppi síðustu mánuðina. Þetta er eins og á sveitaböllunum í gamla daga. Það gáfust mörg tækifærin til slagsmála þegar einstaka ófriðarmaður bauð upp í slíkan dans. Það þarf hins vegar ekki alltaf að taka þátt í þeim slagsmálum. Þau skila engu. Þessi ríkisstjórn stendur þéttan vörð um heildarhagsmuni íslensku þjóðarinnar og tekur þá slagi sem þarf að taka. Það er mikilvægt þegar kemur að auðlindum Íslands að tryggja full yfirráð þjóðarinnar yfir þeim. Það er mikilvægt að við hugsum um hagsmuni heildarinnar í bráð og í lengd. Það er einnig mikilvægt að við tökum ákvarðanir um hagsmuni þjóðarinnar á réttum forsendum, að við göngum ekki inn í stjórnmál reiðinnar, stjórnmál óttans og gerum þau að okkar lögheimili og varnarþingi. Eftir átök þessa þings hlýtur öllum að vera ljóst að við þurfum að leggja mun meiri áherslu á hagsmuni Íslands í allri vinnu varðandi EES-samninginn. Orkupakki þrjú kom á sjóndeildarhringinn fyrir meira en tíu árum og algjörlega óeðlilegt að málið hafi ekki komist inn í almenna umræðu fyrr en á síðasta ári. Það er líka alvarlegt hvernig haldið var á málum varðandi innflutning á kjöti á sínum tíma. Þeir sem koma að vinnu við EES-samninginn fyrir Íslands hönd verða að gera sér fulla grein fyrir því að hagsmunir Íslands ganga öllum hagsmunum framar við samningaborðið. Það er síðan íslenskra stjórnmála að skilgreina betur ríka hagsmuni Íslands og slá hreinni og sterkari tón í hagsmunagæslunni. Eitt af því jákvæða sem hatrömm umræða síðustu mánaða ætti að kenna okkur og við að taka með okkur út úr henni er að við verðum að vera grimmari á fyrstu stigum hvers máls sem kemur upp í EES-samningnum og við verðum smæðar okkar vegna að forgangsraða kröftunum og einbeita okkur að hagsmunum sem tengjast auðlindum okkar. Með öðrum orðum: Allt frá fyrsta degi umræðu, til að mynda um orkupakka fjögur, verður að greina áhrifin og tryggja íslenska hagsmuni, m.a. með ítrekun á núverandi fyrirvörum með bókunum á fyrstu stigum máls. Ríkisstjórnin hefur sett aukinn kraft og mannafla til að geta verið öflugri í hagsmunagæslunni á fyrstu stigum. En hvernig höfum við í ríkisstjórnarflokkunum nálgast þetta verkefni? Jú, við höfum hlustað á áhyggjur manna. Við höfum kallað til sérfræðinga. Við höfum hlustað á álit. Við höfum komist að niðurstöðu. Hagsmunir Íslands eru tryggðir með fyrirvörum og aðgerðum sem eru skrifaðir eftir ráðgjöf helstu sérfræðinga og taka tillit til þeirra áhyggjuradda sem hafa verið uppi í samfélaginu, ekki fyrirvörum sem eru settir einhliða af Alþingi heldur hafa bréfin tvö sem bárust í vor, annars vegar frá EFTA og hins vegar orkumálastjóra Evrópusambandsins, bæði pólitískt og þjóðréttarlegt gildi samkvæmt Vínarsamningnum. Slíkar yfirlýsingar eru bindandi. Um það hafa fallið fjölmargir dómar sem sérfræðingar hafa vitnað um fyrir utanríkismálanefnd. Ísland er fullvalda ríki. Hingað leggur enginn sæstreng, virkjar eða fer í nokkrar mannvirkjaframkvæmdir án aðkomu íslenskra yfirvalda. Með aðgerðum ríkisstjórnarinnar verður það enn erfiðara en til að mynda nú. Það er ekki minnst á skyldu Íslendinga í orkupakka þrjú til að leggja sæstreng. Það hefur verið hrakið margsinnis. Engin grein pakkans fjallar um það. Ekki er um að ræða neitt brot á fjórfrelsinu ef íslensk stjórnvöld neita að leggja hingað streng. Fjórfrelsið fjallar um viðskiptahindranir. Það er ekki viðskiptahindrun að neita að byggja mannvirki. Við höfum okkar eigið regluverk, hafréttarsáttmála, skipulagslög, sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og eftir morgundaginn frumvarp þar sem Alþingi tekur ákvörðunina og margt fleira. Það er ekki verið að framselja vald til erlendra stofnana með innleiðingu á orkupakka þrjú. Þátttaka EFTA-ríkjanna byggir á tveggja stoða kerfinu. Eins og orkupakki þrjú er lagður fram er heldur ekki um brot á stjórnarskrá að ræða, samanber álit allra okkar helstu sérfræðinga, líka þeirra sem voru með efasemdir í upphafi, alveg eins og við Framsóknarmenn. Þess vegna stöldruðum við við og fundum leiðir sem tryggðu hagsmuni Íslands, fullveldi og yfirráð okkar yfir auðlindum landsins, líka orkuauðlindinni sem er ein okkar allra mikilvægasta auðlind til langrar framtíðar. Ég hef hlustað á umræðuna í allan dag og fylgst með umræðunni í sumar. Það hefur ekkert breyst frá yfirferð utanríkismálanefndar frá því í vor nema hvað þessi lykilatriði eru orðin enn skýrari en áður. Því er meirihlutaálit utanríkismálanefndar enn í fullu gildi. Þar stendur í næstsíðustu málsgreininni, með leyfi forseta: „Framangreindar yfirlýsingar hafa bæði pólitískt og þjóðréttarlegt gildi. Í tilkynningu Íslands til EFTA-skrifstofunnar um afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara verður vísað sérstaklega bæði til yfirlýsingar framkvæmdastjóra orkumála í framkvæmdastjórn ESB og utanríkisráðherra frá 20. mars sl. og til sameiginlegrar yfirlýsingar EFTA-ríkjanna innan EES sem gefin var í sameiginlegu EES-nefndinni 8. maí sl. Þar með er skjalfestur sá sameiginlegi skilningur allra aðila að Ísland hafi eftir sem áður full yfirráð yfir orkuauðlindum sínum.“ Móttaka þessa formlega bréfs þegar það fer án andmæla er enn ein staðfesting á máli okkar. Ég hef hins vegar fullan skilning á áhyggjum margra landsmanna, ekki síst í ljósi þróunar heimsmála þar sem við höfum séð meiri uppskiptingu auðs þar sem þeir ríkari verða ríkari og frekari til fjár og áhrifa en aðrir bera minna úr býtum. Ein birtingarmynd hérlendis er uppkaup auðmanna, ekki síst erlendra, á landi á Íslandi. Margir landsmenn hafa rætt það í tengslum við orkupakka þrjú sem auðvitað tengist því ekki neitt. Þar er nefnilega við okkur sjálf að eiga. Við höfum ekki borið gæfu til, alla vega ekki hingað til, að setja regluverk um kaup á landi og endurskoða þar með þá löggjöf sem sett var fyrir fimmtán árum og opnaði allar gáttir og tók út allar hindranir. Ríkisstjórnin hefur hins vegar í hyggju að setja aftur á slíkar reglur. Annað atriði sem margir ræða í tengslum við orkupakka þrjú en hefur heldur ekkert með orkupakka þrjú að gera er mismunandi dreifingarkostnaður á rafmagni í landi og síhækkandi kostnaður við dreifingu, ekki síst í dreifbýli. Þar sem auðlindin er að langmestu leyti í eigu almennings ættu auðvitað allir landsmenn að sitja við sama borð þegar kemur að dreifingarkostnaði. Það er jafnræði. En núverandi fyrirkomulag er ekki vegna orkupakka eitt eða tvö. Þetta eru íslensk lög sem við sjálf getum sett og núverandi ríkisstjórn ætlar sér að breyta. Við getum líka sett ákvæði um sameign þjóðarinnar á auðlindum til að tryggja þetta enn frekar. Þannig er margt sem rætt er um í tengslum við orkupakka þrjú sem hefur ekkert með hann að gera en eru hins vegar mjög mikilvæg mál sem við þurfum að setja á dagskrá, þurfum að sammælast hér í þinginu um að klára á næstu vikum, mánuðum, misserum. Það erum við svo sannarlega klár í í ríkisstjórnarflokkunum. Við ætlum að taka þessi mál því að þau eru í okkar eigin höndum, þau varða ekki Evrópusambandið eða orkupakka þrjú eða EES-samninginn, þau eru í okkar höndum. Við ætlum í ríkisstjórnarflokkunum að breyta í þágu almennings á Íslandi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna sem að mér skilst er hans fyrsta ræða um þetta stóra og mikilvæga mál í þessum þingsal.
Snýst ekki um magn, heldur gæði.
Hæstv. ráðherra talaði um ákvarðanir Framsóknarflokksins í ræðu sinni. Þá er rétt að rifja þær aðeins upp. Frá haustfundi Framsóknarflokksins dagana 17.–18. nóvember 2018 segir, með leyfi forseta: „Orkuauðlindin er ein af mikilvægustu forsendum velmegunar í landinu. Miðstjórn Framsóknarflokksins áréttar mikilvægi þess að allar ákvarðanir í orkumálum verði í höndum Íslendinga og minnir á að stjórnarskrá Íslands leyfir ekki framsal ríkisvalds til erlendra stofnana. Aðstæður Íslands í orkumálum eru gjörólíkar þeim sem liggja til grundvallar orkulöggjöf ESB og því er óskynsamlegt að innleiða það regluverk hér.“ Óskynsamlegt að innleiða það regluverk hér, segja Framsóknarmenn á miðstjórnarfundi í nóvember 2018. „Auk þess hefur Ísland enga tengingu við orkumarkað ESB og Framsóknarflokkurinn telur slíka tengingu ekki þjóna hagsmunum landsmanna. Því skal fá undanþágu frá innleiðingu þriðja orkupakkans.“ Nú hef ég áhuga á að fá svar frá hæstv. ráðherra við spurningunni hvers vegna þingflokkurinn hefur fallið frá þeirri skynsamlegu stefnu og ályktun Framsóknarflokksins. Ég þekki marga ágæta Framsóknarmenn sem eru skynsamir og ályktunin er þess efnis. Hvað veldur þessari breytingu, hæstv. ráðherra?
Virðulegur forseti. Mér kemur ekkert á óvart spurningin í ljósi þess að þingmaður Miðflokksins og flestir þingmenn hans hafa snúið út úr öllum staðreyndum sem hér hafa verið settar á borð. Spurningin um af hverju höfum snúið frá einhverju þegar við höfum akkúrat ekki snúið frá einhverju kemur mér því ekkert á óvart. Ég sagði í ræðu minni að við hefðum staldrað við fyrir ári, síðasta haust, vegna þess að við höfðum áhyggjur af því að það yrði að vera tryggt að nákvæmlega það sem stendur í þessari ágætu ályktun frá miðstjórnarfundi Framsóknarmanna, sem var haldinn að Smyrlabjörgum, síðasta haust stæðist. Það gerir hún og ég ætla að enda á því að svara hv. þingmanni með því að vísa í þá sérfræðinga sem þingmenn Miðflokksins hafa oftast notað sem skálkaskjól í sínu máli, þá Stefán Má Stefánsson og Friðrik Árna Friðriksson Hirst, í bréfi sem þeir sendu frá sér eftir heimsókn sína til utanríkismálanefndar, með leyfi forseta: „Séu fyrirliggjandi skjöl lesin saman, þ.e.a.s. þingsályktunartillaga utanríkisráðherra og þingsályktunartillaga ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, auk lagafrumvarpa hins síðarnefnda, ásamt greinargerðum og öðrum gögnum, teljum við að fyrirvörunum sé þar réttilega haldið til haga“, með öðrum orðum að þeim ákvörðunum og ályktunum sem við Framsóknarmenn samþykktum við á miðstjórnarfundi höfum við haldið til haga alla leið og ætlum að klára.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og vona að honum hafi tekist að sannfæra flokksmenn sína. Ég hef hins vegar heyrt af öðru, að það ríki mikil óánægja með þá ákvörðun Framsóknarflokksins, þ.e. þingflokksins, að ganga gegn þessari ályktun. Hæstv. ráðherra minntist einnig í ræðunni á landbúnaðinn. Hann er fyrrverandi landbúnaðarráðherra og kemur úr miklu landbúnaðarhéraði þar sem m.a. er mekka garðyrkjunnar, ef svo má að orði komast. Þá er rétt að víkja að því að það eru ekki einungis heimilin í landinu sem þurfa á því að halda að orkuverð hækki ekki meira en það hefur þegar gert og ég hef rakið að hafi hækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Það er einnig fjöldinn allur af fyrirtækjum sem á rekstur sinn undir því að raforkuverðið haldist stöðugt og garðyrkjubændur eru meðal þeirra sem þurfa mikla orku til ræktunar. Í dag eru um 30% af kostnaði við rekstur garðyrkjustöðva til komin vegna kaupa á raforku. Samkvæmt því sem kemur fram frá formanni Sambands garðyrkjubænda mun garðyrkja leggjast af á Íslandi í þeirri mynd sem hún er í komi til samþykktar þriðja orkupakkans og í framhaldi af því sæstrengs. Þetta kemur frá formanni Sambands garðyrkjubænda þannig að ég vil spyrja hæstv. ráðherra, fyrrverandi landbúnaðarráðherra, ráðherra garðyrkjumála á sínum tíma, hvort hann hafi ekki áhyggjur af afstöðu garðyrkjubænda til samþykktar þessa orkupakka.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisandsvar. Ég er sammála hv. þingmanni í því að það er áhyggjuefni að úti í samfélaginu sé búið að blása til þvílíks ófriðar og storms að meira að segja skynsömustu menn eins og vinur minn, Gunnar Þorgeirsson, formaður garðyrkjubænda, hafi látið þessa yfirlýsingu frá sér fara síðastliðinn vetur í ljósi þess að það er verulegur ágreiningur um það hvort þessir orkupakkar hafa hækkað verð eða jafnvel lækkað. Ég veit að hv. þingmaður hefur haldið því fram og verið með ágæt rök í einstökum dæmum hjá HS Veitum þess efnis en staðreyndin er sú, og ef hv. þingmaður hefði hlustað á ræðu mína hefði hann heyrt það, að þetta eru íslensk lög. Það er fyrst og fremst dreifingarkostnaðurinn sem hefur hækkað á Íslandi. Við höfum reyndar náð fram sparnaði eða notað minni orku sem nemur, ef ég man rétt, notkun 25.000 rafbíla. Þeir eru orðnir 3.500 þannig að við eigum talsverða orku inni sem heimilin í landinu hafa sparað sér með því að hafa á grundvelli orkupakka eitt og tvö fengið hagkvæmari raforkutæki sem nota minni orku. Orka hefur hækkað eins og margt annað, dreifingarkostnaðurinn mest, en það eru íslensk lög. Það er ekki við orkupakkann að sakast, ekki Norðmenn, Evrópusambandið eða einhverja aðra. Það er við okkur sjálf að sakast. Við höfum verið með það fyrirkomulag gagnvart garðyrkjunni að við höfum endurgreitt allt að 95% af dreifikostnaðinum vegna þess að það er ekki til nein gjaldskrá fyrir þá stórnotendur rafmagns. Eigum við að skoða það, hv. þingmaður? Er hv. þingmaður og aðrir þingmenn tilbúnir að koma með mér í það að velta fyrir okkur hvernig við getum skotið sterkari stoðum undir matvælaframleiðslu sem byggist á raforkunotkun í garðyrkju með því að vera með eðlilegri gjaldskrá fyrir þessa aðila og tryggja þá kannski eðlilegri niðurgreiðslu á dreifikostnaðinum? Staðreyndin er sú að þeir borga sannarlega nægilega fyrir dreifikostnaðinn sem það kostar að fá rafmagnið til sín, þeir nota bara miklu meira og hún er ekki sanngjörn gjaldskráin sem við erum með, þess vegna hefur ríkið farið út í endurgreiðslur. [[Forseti hringir.]]Þetta eru íslensk lög, hv. þingmaður, þetta hefur ekkert með orkupakkann að gera.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna og býð hann velkominn til umræðunnar. Það er eitt atriði sem ég hjó eftir í ræðu hæstv. ráðherra áðan sem var af svipuðum meiði og kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra í byrjun umræðunnar í dag. Þar var upptalning á meira og minna sömu fyrirtækjunum sem hæstv. utanríkisráðherra virtist vilja meina að gætu lent í vandræðum ef þriðji orkupakkinn yrði ekki samþykktur og sambærileg upptalning var í ræðu hæstv. ráðherra samgöngu- og sveitarstjórnarmála rétt áðan þar sem m.a. voru nefnd Marel, 3X, Kerecis á Ísafirði og einhver fleiri. Mig langar bara að fá að spyrja beint um þetta: Er það skoðun hæstv. ráðherra að fyrirtæki sambærileg þessum, sem byggja megintekjustreymi sitt á útflutningi, lendi í sérstökum vandræðum verði þriðji orkupakkinn ekki innleiddur? Ég vildi bara fá þetta atriði afgreitt ef möguleiki væri á.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágætisandsvar sem veitir mér tækifæri til að játa á mig einn glæp. Ræða utanríkisráðherra fór fram hjá mér í morgun. Ég held að það sé eina ræða dagsins sem ég missti af þannig að ég heyrði ekki þegar hann taldi upp þessi fyrirtæki. Ef hv. þingmaður hefði hlustað grannt eftir ræðu minni var ég ekki að tala um það. Ég var að tala um að þessi fyrirtæki hefðu sótt fram á alla heimsins markaði vegna þess að við værum með alþjóðasamninga, vegna þess að við værum með virka samninga við fjölmörg lönd, m.a. samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og fríverslunarsamninga og eðlileg samskipti við sem flesta. Ég benti bara á að víða skipti þetta máli, til að mynda hjá Kerecis á Ísafirði og öðrum stærri fyrirtækjum sem hafa notið þess í útrásinni um alla heimsins markaði að Ísland er með fjölmarga fríverslunarsamninga og er með þann samning sem hefur gagnast okkur best, samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og markaðinn sem þar er boðið upp á. Auðvitað er það líka þannig að vörur allra þessara fyrirtækja sem byggja talsvert mikið á tæknilausnum falla undir þá staðla sem eru settir á þessum mörkuðum og þeir eiga þar af leiðandi auðveldara með að fara um. Eins þurfa þeir að kaupa tæki frá öðrum sem eru þá líka stöðluð sem m.a. hafa orðið til þess að þau nota minna rafmagn og eru þar af leiðandi hagkvæmari í rekstri fyrir fyrirtækin í landinu. Ég var bara að benda á það, ég var ekki með neinar hótanir eða hræðsluáróður um að þetta hefði eitthvað sérstaklega vond áhrif fyrir einhver fyrirtæki í landinu. Ég var bara að nefna sérstaklega að það er mikilvægt að við séum tilbúin að verja þá stöðu sem við höfum náð á löngum tíma, með því að afla okkur viðskiptasamninga við fjölmörg ríki. Það er mikilvægt fyrir Ísland að halda áfram á þeirri braut. [[Forseti hringir.]]Í því liggur framtíðin að stækka möguleikana og tækifærin fyrir framtíðarkynslóðir Íslendinga.
Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sú afstaða hæstv. ráðherra komi fram hér að orkupakki þrjú bæti þar engu í. Ég er sammála því að auðvitað þurfa fyrirtæki eins og þessi að sækja fram á alþjóðavísu og ég reikna ekki með að hæstv. ráðherra sé að ýja að því að staðlaðar merkingar, CE-merkingar og annað slíkt, séu í neinu uppnámi verði þriðji orkupakkinn ekki innleiddur. Þetta er einmitt seinna andsvar mitt sem mig langar að nýta í það að spyrja hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, formann Framsóknarflokksins - sem fór í fyrra svari sínu svo ágætlega yfir mikilvægi alþjóðasamninga og þess að fyrirtæki geti olnbogað sig innan þeirra samninga sem við erum aðilar að - hvernig sú kvöð sem íslensk stjórnvöld undirgangast með innleiðingu þriðja orkupakkans rímar við það sjónarmið að hafa fulla stjórn á flutningi yfir landamæri þegar það er orðað þannig í hluta af pakkanum að við göngumst undir það að ryðja úr vegi pólitískum og tæknilegum hindrunum fyrir flutningi orku yfir landamæri. Hvað þýðir sú klásúla í orkupakkanum í huga hæstv. ráðherra, að við undirgöngumst það að ryðja úr vegi tæknilegum og pólitískum hindrunum við flutning raforku yfir landamæri?
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður sé hér að vitna til aðfaraorða orkupakka þrjú. Þau eru sambærileg og eru í orkupakka tvö og hafa ekkert lagalegt gildi eins og hefur komið fram hjá sérfræðingum fyrir utanríkismálanefnd. Ég held að við eigum að fara varlega í það að oftúlka þessi orð. Ég held að við hefðum betur á fyrstu árunum, þegar við vorum að innleiða EES-samninginn, farið varlegar í að opna löggjöf á Íslandi, til að mynda er varðar jarðakaup, jafnvel í orkumálunum, ekki síður í ýmsum öðrum þeim geirum sem hafa komið í bakið á okkur, eins og innflutningur á hráu kjöti. Ég held að við hefðum átt að skoða betur og vera fastari að tryggja okkar eigin hagsmuni, hefðum átt að vera grimmari við að setja fram fyrirvara. Ég hef heyrt þingmenn Miðflokksins líkja saman hráakjötsmálinu og þessu máli. Það er fjarstæðukennt vegna þess að þar voru menn ekki með neina fyrirvara, í besta falli heimatilbúna fyrirvara setta í þessum sal sem lög og reglur en höfðu aldrei haft fyrir því að taka upp þá fyrirvara einhvers staðar annars staðar, hvað þá með yfirlýsingu frá æðsta manni, orkumálastjóranum, eða gegnum sameiginlegu EES-nefndina með bókun EFTA-ríkjanna þar. Það er bara allt annað sem við erum með í dag heldur en til að mynda í því máli. Ég held að við ættum að fara varlega í þá hugsun að við séum að ryðja úr vegi alls konar hindrunum af því að númer eitt, tvö og þrjú eigum við að verja hagsmuni okkar Íslendinga. Hagsmunir okkar Íslendinga eru yfirleitt nátengdir auðlindum landsins og það er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir eru að gera í þessu orkupakkamáli. Við erum að passa hagsmuni Íslendinga.
Virðulegi forseti. Eins og þekkt er hefur umræða um þetta mál dregist mjög á langinn og skilst mér að nú sé svo komið að umræðan er orðin sú lengsta í þingsögunni. Því mætti halda fram að með því að blanda sér í umræðuna á þessu stigi máls væru menn að bera í bakkafullan lækinn en ég hef kosið engu að síður að nýta tækifærið til að koma nokkrum orðum að í umræðunni þótt málið hafi efnislega verið borið uppi af utanríkisráðherra og að hluta til af iðnaðarráðherra varðandi þau efni sem verða á dagskrá þingsins á morgun. Ég vil beina athygli að atriðum sem varða m.a. hina þinglegu meðferð þótt ég ætli að koma við nokkur önnur atriði í leiðinni sem mér finnst að skipti miklu máli undir lok umræðunnar. Mig langar að láta þess getið í upphafi að mér hafa lengi verið hugleiknar þær leikreglur sem þingið hefur sett sér um meðferð EES-mála hér á þinginu. Ég rakst fyrir ákveðna tilviljun á gamla grein eftir mig frá árinu 2006 þar sem ég vek athygli á mikilvægi þess að þingið byggi upp getu til þess að leggja sjálfstætt mat á þjóðréttarlegar skuldbindingar og innleiðingu EES-gerða þegar þær koma hér til meðhöndlunar. Síðan vil ég nefna sömuleiðis að 8. október 2008 kom út skýrsla utanríkismálanefndar, á þeim tíma var ég formaður í utanríkismálanefnd, um fyrirkomulag á þinglegri meðferð EES-mála. Í skýrslunni er komist að nokkrum meginniðurstöðum sem er að finna fremst í máli hennar, m.a. að gildandi reglum um þinglega meðferð EES-mála hafi ekki verið fylgt hin síðari ár, að nánast engin upplýsingagjöf hafi átt sér stað um mál á tillögu- eða mótunarstigi í EES-samstarfinu um árabil, að fjölmargar ESB-gerðir, tilskipanir og reglugerðir hafi verið teknar inn í EES-samninginn án þess að tryggt væri að Alþingi væri fyrir fram upplýst um tilvist þeirra hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins eða að til stæði að innleiða þær yfir höfuð í EES-samninginn og eins líka að hlutverk Alþingis í framkvæmd samningsins hefði minnkað með árunum. Í ákveðnum tilvikum hefði afgreiðsla EES-mála á Alþingi nánast orðið að formsatriði. Þetta voru mjög alvarlegar athugasemdir og það var ekki að tilefnislausu sem þessi skýrsla var tekin saman, heldur var þetta upplifun mín sem formanns í utanríkismálanefnd. Af þessari ástæðu, eins og hér hefur verið drepið á, gerðum við verulegar breytingar á framkvæmd þessara mála frá og með þeim tíma. Það þurfti ekki að öllu leyti að semja nýjar reglur. Það þurfti bara einfaldlega að fara eftir reglunum sem höfðu verið settar og ekki fylgt og skerpa síðan á öðrum framkvæmdaratriðum. Sú vinna hefur haldið áfram og ég veit að í núverandi utanríkismálanefnd hefur enn verið hert á reglunum, núna síðast t.d. um það atriði að menn komi ekki með innleiðingarmál í þeim búningi en laumi síðan inn öðrum breytingum sem tengjast ekki tilskipunum eða reglugerðum og segi: Þetta er hluti af samningsskuldbindingum okkar í EES-málum, heldur vilja menn fá málin tær. Það er auðvitað í sjálfu sér lítið atriði við hliðina á hinu sem ég var að nefna, sem er að það hafði tíðkast um árabil að þingið hafði ekki einu sinni verið haft með í ráðum. Því höfðu ekki verið kynnt áform um að taka upp í EES-samninginn stærðarinnar mál og menn stóðu frammi fyrir því að það var búið að binda hendur þingsins nánast, auðvitað alltaf til staðar hinn stjórnskipulegi fyrirvari sem er mikilvægur en ég ætla að koma aðeins inn á það hér á eftir, og búið að ganga frá málinu í sameiginlegu EES-nefndinni. Eftir að þessar breytingar voru gerðar - það gerðist ekki alveg átakalaust vegna þess að utanríkisráðuneytið á þeim tíma sem fer fyrir okkar hönd í þessum málum hafði áhyggjur af því að þetta myndi lengja mjög málsmeðferðina - og eftir að samkomulag tókst um það nákvæmlega hvernig við ætluðum að framfylgja þeim breytingum fóru málin í nýjan farveg. Eitt af þeim málum sem fór inn í nýja farveginn var það mál sem við erum hér enn þá að ræða um. Því var flaggað hér gagnvart þinginu eins og menn þekkja og þegar menn skoða þingsályktunartillöguna sjálfa og fara í fylgiskjalalistann má í raun og veru rekja langa sögu samskipta við þingið um efnisatriði þessa máls. Það er dálítið fróðleg lesning að fara inn í fylgiskjölin og skoða eitt og annað. Má ég nefna t.d. bréf frá utanríkismálanefnd til utanríkisráðherra um að menn hafi tekið málið til skoðunar. Samskipti vegna málsins byggja á mörgum minnisblöðum sem gerð voru í utanríkisráðuneytistíð Gunnars Braga Sveinssonar og þar voru færð sterk rök fyrir því að með þeim hætti sem til stæði að innleiða málið þyrfti ekki að hafa áhyggjur af stjórnskipulegum álitaefnum og að hagsmuna Íslands hefði verið gætt í mörgu tilliti, m.a. varðandi eðlilegar undanþágur svo sem eins og varðandi jarðgas og fleira. Málið hafði gengið til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og til atvinnuveganefndar og það endaði sem sagt með því að formaður utanríkismálanefndar sendi utanríkisráðherra þess tíma í september 2016, sem var Lilja Alfreðsdóttir, hæstv. menntamálaráðherra í dag, bréf þar sem meginefnið er að menn hafi lagt blessun sína yfir að málið verði klárað í sameiginlegu EES-nefndinni sem síðan gerist í kjölfarið. Með því ganga menn út frá því í sameiginlegu nefndinni eftir þessa þinglegu meðferð að þau helstu álitamál sem upp hafi komið við skoðunina, og hún hafði staðið yfir frá, vil ég segja, a.m.k. 2012, 2013, hafi verið athuguð og blessuð af þinginu. Í því samhengi er sérstakt að það gerist í þinglegri meðferð að það þurfi að fara í jafn mikla efnislega umræðu um mál eins og hér hefur orðið raunin. Það er hins vegar sjálfsagt að gera það ef tilefni þykir til og það höfum við verið að gera. Þannig var málinu frestað á þingmálaskrá veturinn 2017–2018, kemur inn á þingmálaskrána aftur veturinn 2018–2019, vegna þess að menn vildu gefa sér frekari tíma í að leita álits um þau efnisatriði sem m.a. höfðu orðið að umtalsefni í almennri umræðu hér á landi og menn þekktu, að því er ég tel, að hluta til úr umræðunni frá Noregi. Þannig kemur málið hingað inn með álitsgerðum sem hægt er að vísa til í fylgiskjölum og undir þinglegri meðferð málsins var sömuleiðis sótt út fyrir veggi þingsins og fengnar fleiri álitsgerðir. Ég get nefnt álitsgerð þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar frá 19. mars og önnur er hér frá Skúla Magnússyni, dósent við lagadeild háskólans, sem er sömuleiðis dagsett í mars 2019. Ég get nefnt aðra álitsgerð frá Davíð Þór Björgvinssyni, sömuleiðis frá því í mars 2019. Engin þessara álitsgerða segir að málið stangist á við stjórnarskrá, engin þeirra. Í álitsgerð Skúla Magnússonar sem er afar ítarleg og er upp á 41 blaðsíðu segir í lokin, með leyfi forseta: „Samkvæmt öllu framangreindu er það niðurstaða mín að framsal valdheimilda með innleiðingu 7., 8. og 9. gr. reglugerðar (EB) nr. 713/2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði (ACER), eins og reglugerðin hefur verið löguð að EES-samningnum með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017, myndi samræmast íslenskum stjórnlögum.“ Efnislega sama niðurstaða er hjá Davíð Þór Björgvinssyni en það er hins vegar sleginn ákveðinn fyrirvari í álitsgerð þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más þar sem segir að höfundar telji vafa undirorpið hvort valdframsalið gangi lengra en rúmist innan ákvæða stjórnarskrárinnar miðað við núverandi aðstæður og forsendur EES-samningsins. Það er velt upp ákveðnum vafa. Mér finnst sem nánast öll umræðan um þetta mál hafi snúist um þessa setningu, að það kunni að vera einhver vafi, á meðan við höfum á hina höndina hverja álitsgerðina á eftir annarri frá mjög málsmetandi lögfræðingum um að málið standist stjórnarskrá. Ég vek athygli á því að þær álitsgerðir gera engan áskilnað um einhverja bókun hjá EES-nefndinni. Þær gera heldur engan áskilnað um það að landið tengist ekki innri raforkumarkaði Evrópusambandsins heldur ganga beinlínis út frá því að jafnvel þótt engir fyrirvarar verði slegnir og jafnvel þótt raforkukerfi Íslands tengdist raforkukerfi Evrópusambandsins myndi innleiðingin eins og hún er hér kynnt standast stjórnarskrána. Það er beinlínis út frá því gengið. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Það er ekki gerður áskilnaður um að málið verði aftur skoðað síðar ef til stendur að tengjast o.s.frv., heldur erum við hér með hvert lögfræðiálitið á eftir öðru sem gengur í þessa átt. Þetta finnst mér að þurfi að komast að hér undir lok umræðunnar. Ég ætla sömuleiðis að nefna að efnislega erum við í sömu umræðunni og þegar utanríkismálanefnd skoðaði málið á sínum tíma vegna þess að þá var vísað í álitsgerðir varðandi fjármálamarkaðinn sem skilgreina með hvaða hætti framsal geti átt sér stað til að það klagi ekki upp á stjórnarskrána. Hafandi sagt þetta tel ég að það sé allt of mikið gert úr stjórnarskrárþættinum en þá eru aðrar spurningar eftir sem eru réttmætar og menn þurfa að svara hér í þinglegri meðferð og þurfa ekkert að kvarta undan að séu teknar til umræðu sem t.d. varða það hvort mönnum verði gert skylt eftir innleiðingu þriðja orkupakkans að tengjast markaðnum. Ég tel að ekkert sé fram komið í málinu sem geri það trúverðugt að Evrópurétti eða að það fylgi einhvers konar þjóðréttarleg skuldbinding um skyldur okkar til þess. Ég læt duga að vísa bara til þeirra fjölmörgu álita sem hafa komið fram í þinginu um það atriði. Þrátt fyrir að við höfum hvort tveggja, hverja álitsgerðinni á eftir annarri um að það þurfi enga fyrirvara eða bókun eða neitt slíkt, hefur það engu að síður verið gert undir meðferð þessa máls hjá hæstv. iðnaðarráðherra og sömuleiðis hæstv. utanríkisráðherra að standa að þeirri bókun sem hér hefur verið margrædd til að undirstrika þetta. Það er sameiginleg bókun allra EFTA-ríkjanna. Menn geta deilt um það hversu mikilvæg hún er og ef við skoðum álitsgerðirnar, hverja á eftir annarri, er hún samkvæmt þeim í sjálfu sér óþörf. Engu að síður til að undirbyggja málið enn frekar og leggja traustari grundvöll undir ákvarðanatöku á þinginu og til þess að koma til móts við áhyggjur þeirra sem telja þetta enn ekki nógu skýrt er þetta nú gert og frekari yfirlýsingar fengnar um hvernig aðrir horfi á þetta framkvæmdastjórnarmegin. Ég tel að málið hafi að þessu leytinu til verið afar vel undirbúið, að öllum helstu áhyggjuefnum manna hafi verið svarað. Inn í umræðuna hafi blandast fjölmörg atriði sem hafa gríðarlega mikla þýðingu fyrir land og þjóð og varða annars vegar framkvæmd EES-samningsins, sem við eigum áfram að ræða, og hins vegar um orkustefnu, orkunýtingu á Íslandi, neytendamál og margt annað þess háttar sem við eigum áfram að ræða sömuleiðis. En ég tel að flest þeirra atriða sem hafa verið rædd í því samhengi séu ótengd umræðunni um það þingskjal, þessa tillögu til þingsályktunar, sem hér er undir. Mig langar til að nota tækifærið og láta þess sömuleiðis getið, af því að hér hefur mikið verið rætt um að þennan ágreining væri mjög einfalt að leysa með beitingu 102. gr., að það er alveg augljóst í mínum huga að sá réttur sem hvílir í þeirri grein er að sjálfsögðu forsenda þess að samstarf okkar um Evrópska efnahagssvæðið standist íslenska stjórnarskrá. Sá réttur að beita greininni er óumdeildur. Hann er beinlínis forsenda fyrir því að samstarfið hafi gengið fram til þessa. Hins vegar skiptir máli að menn fari að reglum um þinglega meðferð EES-mála þannig að við lendum ekki ítrekað í þeirri stöðu að þurfa að grípa inn í mál þegar þau eru gengin það langt að 102. gr. sé eina úrræðið, eini kosturinn til að grípa inn í málið. Ég myndi hins vegar alltaf mæla með því að það yrði gert ef þess væri þörf. Ég tel einfaldlega ekki að þörf sé til staðar til að ganga svo langt að þessu sinni. Það er síðan til mikillar umhugsunar í því efni að verði farið niður þá braut einn góðan veðurdag geta skapast dálítið flóknar aðstæður. Það liggur í því að náist ekki samkomulag um þau atriði sem þá verða umdeild eru allir í sama bátnum EFTA-megin, Ísland, Noregur og Liechtenstein. Mögulegar afleiðingar af því, hversu víðtækar sem þær kynnu að verða, hafa menn rætt og ég er ekki einn þeirra sem halda því fram að EES-samningurinn yrði allur í uppnámi vegna þess, heldur þvert á móti að menn myndu leggja mikið á sig til að finna lausn. En takist ekki að finna lausn vegna einhvers grundvallarágreinings eru afleiðingar þess ekki einangraðar við þann sem ber upp greinina og mótmælir því að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, t.d. í þessu tilviki ekki bundnar við Ísland eitt heldur munu áhrifin varða öll EFTA-ríkin. Þetta er hægt að kalla ákveðinn galla á fyrirkomulagi þessa samstarfs sem mér finnst að við mættum gefa gaum og velta fyrir okkur hvernig mætti bæta úr í framtíðinni. En það verður augljóslega ekki gert í þinglegri meðferð að þessu sinni. Ég vil sömuleiðis taka fram að ég hef margoft verið gagnrýninn á ýmislegt sem varðar framkvæmd EES-samningsins. Ég vísa í þá skýrslu sem við gáfum út haustið 2008 og féll eflaust í skuggann af öðrum miklu stærri atburðum á þeim tíma. Ég vísa sömuleiðis í fyrirvara sem ég hef slegið hér í hverju málinu á eftir öðru þar sem Evrópusambandið hefur ætlast til þess að við undirgöngumst boðvald evrópskra stofnana sem þá er verið að koma á fót og við höfum tekið mörg ár í að berjast fyrir því að réttur okkar til tvíhliða lausnar væri virtur. Fyrir þessu eru nokkur dæmi og svo eru önnur alvarleg mál sem hafa komið upp í þinginu og hafa kannski ekki fengið nægilegt svigrúm í umræðu vegna þess að við höfum beinlínis staðið frammi fyrir því að þurfa að innleiða Evrópulöggjöf eða aðlaga íslenska löggjöf að Evrópulöggjöfinni án þess að hafa skuldbundið okkur til þess í sameiginlegu EES-nefndinni. Við höfum staðið frammi fyrir afleiðingum af því án þess að hafa nokkurn tímann skuldbundið okkur. Þetta eru allt atriði sem við þurfum að skoða og varða framkvæmd samningsins. En í þessu tiltekna máli, enn og aftur, tel ég að málið hafi verið vel undirbúið, vel reifað og það þurfi að horfa til allra þeirra álitsgerða sem hafa borist þinginu ef menn ætla að hafa eitthvert jafnvægi í umræðunni. Ég tel að það séu engin stjórnarskrárleg álitamál uppi sem við þurfum að hafa þungar áhyggjur af. Ég heyri að það eru til fræðimenn sem segja vissan vafa uppi ef við síðar tengjumst, en við höfum brugðist við því með ákveðnum hætti sem ég ætla ekki að fara út í og kemur fram í frumvarpstextum og bókunum og þannig gætt að öllum helstu áhyggjuefnum. Það verða mín lokaorð hér, við höfum gætt að áhyggjuefnum manna og þau áhyggjuefni sem fram hafa komið í umræðunni og snerta ekki beint orkupakka þrjú, þessa þingsályktunartillögu og meðfylgjandi frumvörp verða áfram í umræðunni á Íslandi og þau snúa að framkvæmd EES-samningsins og orkumálum í víðara samhengi. Þar er umræðan langt því frá að vera tæmd með atkvæðagreiðslu um þetta mál.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir efnismikla og raunar mjög athyglisverða ræðu. Málið snýst í sínum innsta kjarna um val á tveimur leiðum eins og það liggur fyrir í álitsgerð þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Önnur leiðin er að virkja 102. gr. Vissulega er það ekki án pólitískra vandamála, það yrði auðvitað að leita eftir pólitískum stuðningi og á réttum vettvangi. Hin leiðin er að samþykkja fyrirliggjandi þingsályktunartillögu en með lagalegum fyrirvara þó að, eins og hefur verið rakið í dag og á fyrri stigum umræðunnar, leit virðist vera að nokkrum manni sem álítur að slíkur lagalegur fyrirvari eins og hann hefur verið kynntur eða þeir kynntir hafi þjóðréttarlegt gildi. Þar er uppi lögfræðilegur vafi. Í innsta kjarna er málið kannski um valið milli þeirra leiða og nánar tiltekið um, eins og hæstv. ráðherra nefndi, mat á þeirri þörf sem er á því að virkja 102. gr. Ég ætla að leyfa mér að segja að mitt mat á þeirri þörf ræðst ekki síst af eindregnum viðvörunarorðum í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar sem varða ákvörðunarvald sem lýtur að skipulagi, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra íslenskra orkuauðlinda, þeirri athugasemd að þetta sé mesta valdframsal í 25 ára sögu samningsins hér á landi og í þriðja lagi líkja þeir þessu við að erlendri stofnun væri fengið ákvörðunarvald um heildarafla [[Forseti hringir.]]á Íslandsmiðum. Mín spurning til hæstv. ráðherra er: Hvað ræður mati hans á þeirri þörf? [[Forseti hringir.]]Kannski örlítið ítarlegar: Hvaða hættu telur hann á að þær hamfarir gangi hér yfir, eldur og brennisteinn, sem ýmsir hafa haldið fram [[Forseti hringir.]]að yrði afleiðing af því ef við samþykkjum ekki tillöguna? Ég heyrði tóninn í ræðu hæstv. ráðherra í þessu [[Forseti hringir.]]en ég óska eftir að heyra örlítið nánar [[Forseti hringir.]]frá honum um þetta efni.
Nú er mælendaskráin nokkuð löng og forseti vill því minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram varðandi 102. gr. að ég tel ekki að við Íslendingar þyrftum að leita eftir pólitískum stuðningi neins staðar til að beita henni ef við teldum þörf á því. Ef við fylgdum reglum um þinglega meðferð EES-mála ættu ekki að koma upp þær aðstæður að við þyrftum að beita greininni. Ég gæti helst séð það fyrir mér í tvenns konar tilfellum, annars vegar að menn hefðu komist að þeirri niðurstöðu að í fyrri þinglegri meðferð málsins, þ.e. í samskiptum við þingið og þingnefndirnar, hafi verið gerð mistök og menn ætli að sjá að sér á einhverju síðara stigi máls og segja: Heyrðu, við misskildum málið. Þetta er einhver misskilningur og við getum ekki haldið áfram. Hins vegar hreinlega að það hafi verið kosið og þingviljinn hafi breyst. Þá kemur bara nýtt þing og segir: Fyrra þing hafði aðkomu að þessu en nú er þingviljinn breyttur. Að öðru leyti þarf engan pólitískan stuðning frá Norðmönnum, Liechtenstein eða Evrópusambandinu, við eigum þennan rétt og hann er forsenda þess að málið stenst stjórnarskrá. Það er rétt að fræðimennirnir sem vísað er til benda á valkosti, en á móti kemur að við erum með hverja álitsgerðinni á eftir annarri þar sem því er haldið mjög sterkt fram að engin þörf sé á neinum lagalegum fyrirvara og meira að segja jafnvel þótt við tengdumst evrópska markaðnum væri framsalið sem felst í því að byggja þessa tveggja stoða lausn með tilvist ACER-stofnunarinnar ekki af því tagi að það klagaði upp á stjórnarskrána. Þegar maður horfir yfir málið í heild sinni og allar þær álitsgerðir sem fram eru komnar verð ég að segja að ég hef ekki sömu áhyggjur og hv. þingmaður af því atriði. En hvað varðar þetta atriði? Það varðar annars vegar stjórnarskrárefnið og hins vegar eru þarna álitamál um það hvað felist efnislega í málinu. Mig langar til að velta upp spurningu: Heldur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]því fram að þessu máli fylgir raunveruleg skylda til að samþykkja raforkustreng inn á þetta net ef upp kemur krafa um það?
Herra forseti. Vegna síðustu orða hæstv. ráðherra vil ég geta þess að það er ég sem er að gera andsvar við hæstv. ráðherra. Að öðru leyti vil ég segja eftirfarandi: Ég átti ekki við það að við þyrftum að afla okkur einhvers sérstaks pólitísks stuðnings við að beita 102. gr., en hafandi tekið slíka ákvörðun myndi kannski muna um það að við fengjum pólitískan stuðning frá mikilvægum ríkjum við málaleitan okkar varðandi þá undanþágu sem við myndum auðvitað vilja leita frá reglugerðum 713 og 714. Um það snýst málið. Ég vil víkja aðeins að öðru og það er þetta sem kemur fram í margnefndri álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar þar sem þeir taka að eigin frumkvæði upp möguleikann á samningsbrota- og skaðabótamálum. Þetta er á bls. 35. Við þekkjum slík mál af eigin reynslu og hæstv. fjármálaráðherra þekkir mætavel að ríkissjóður hefur þurft að punga út stórum fjárhæðum vegna skaðabóta vegna samningsbrota sem hafa leitt af sér að skaðabætur hafa fallið á ríkissjóð sem eftir því sem næst verður komið hlaupa á milljörðum króna. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af því fyrir ríkissjóð ef sú staða kæmi upp sem þeir ágætu höfundar tveir lýsa í neðanmálsgrein 62. Þeir vekja upp möguleikann á samningsbrotamáli synji Orkustofnun um tengingu við íslenskt raforkukerfi af hálfu aðila sem leita eftir slíkri tengingu [[Forseti hringir.]]og telja stöðu Íslands ekki vænlega í slíku máli. Hefur ráðherra ekki áhyggjur [[Forseti hringir.]]af afleiðingum þess arna fyrir ríkissjóð? Er þetta a.m.k. ekki mál sem óvarlegt er að kanna ekki nánar [[Forseti hringir.]]áður en þingsályktunartillagan verður samþykkt?
Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég bar upp þessa spurningu við hv. þingmann var einmitt sú að ég vildi skilja nákvæmlega hvað hann var að fara með eigin spurningu. Hann heldur áfram að spyrja að því hvort menn hafi ekki áhyggjur af því að Ísland standi frammi fyrir skaðabótamáli ef einhver vill tengjast netinu. Ég verð þá bara að ganga út frá því að hv. þingmaður telji að í þessari þingsályktunartillögu og meðfylgjandi málum felist einhver slík skylda þó að það standi hvergi. Það stendur hvergi og ég vísa í allar aðrar álitsgerðir um þetta efni. Það er t.d. komið stuttlega inn á þetta í álitsgerð Davíðs Þórs Björgvinssonar doktors þar sem hann bendir á að á meðan engin tenging er fyrir hendi hafi þessir þættir málsins enga raunhæfa þýðingu á Íslandi. Þegar hv. þingmaður spyr mig hvort ég hafi engar áhyggjur af þessu vísa ég í alla þá vinnu sem hér hefur verið unnin til vitnis um að menn hafa verið að gaumgæfa þetta alveg sérstaklega. Er það þá ekki til vitnis um að menn hafi viljað vanda sig, m.a. út af svona ábendingum? Ég tel að það hljóti að vera. Áðan var spurt hvort ég telji að einhverjar hamfarir geti dunið yfir okkur ef við klárum ekki málið. Nei, það tel ég ekki. Þá spyrja menn í framhaldinu: Af hverju eruð þið að flýta ykkur? Við erum ekki að flýta okkur. Við höfum unnið í þessu máli í mörg ár. Því hefur verið frestað. Það hafa verið fengnar álitsgerðir hver á eftir annarri. Við samþykktum meira að segja að fresta málinu fram á haustið. Menn vildu koma með frekara efni inn í málið. Mér finnst það nú vera afskaplega rýrt í roðinu þó að mér þyki seinna nefndarálitið, framhaldsnefndarálitið, sýnu skárra en það fyrra hjá minni hlutanum. En menn hafa ekkert verið að flýta sér. Stundum er bara kominn tími til að taka ákvörðun og í þessu máli er sá tími runninn upp.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hans innihaldsríku ræðu. Ég ætla að vaða beint í efnið, ég er ekki komin hingað til að tala um lagalega fyrirvara eða hvar þriðji orkupakkinn er staddur gagnvart okkur og tengingu á innra raforkukerfi Evrópu þegar við höfum innleitt hann. Mig langar að vera pínulítið á sömu nótum og þegar ég var með fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra í morgun og snúa mér beint að markmiði samningsins og samningalegri stöðu okkar gagnvart EES-samningnum. Hvert er, hæstv. fjármálaráðherra, að þínu mati hið eiginlega markmið með raforkustefnu Evrópusambandsins? Hver er raunveruleg samningsstaða okkar gagnvart EES-samningnum? Telur hæstv. fjármálaráðherra að við séum eiginlega á hnjánum gagnvart þeim og verðum bara að vera stillt og prúð þegar svo er komið, annars verði okkur refsað á einhvern hátt sem enginn veit? Það er einn ákveðinn hræðsluáróður sem hefur verið hafður í frammi, að enginn veit fyrr en reynir á, eins og segir í textanum góða, hvort vini áttu þá. Spurningin er þessi og eitt enn: Erum við kannski búin að vera svo steinsofandi á verðinum í gegnum tímann að við höfum ekkert látið reyna á eiginlega samningsstöðu okkar gagnvart samningnum og þá hugsanlega vegna þess að við höfum ekki haft bolmagn til þess, mannskap, að fylgjast með hvað virkilega snertir okkur til framtíðar í gegnum ESB með alls konar tilskipunum og gerðum sem við höfum verið að innleiða? Þetta eru kannski fullmargar spurningar en við höfum nógan tíma.
Virðulegur forseti. Ef ég leyfi mér að umorða þessa spurningu finnst mér vera spurt um það hvaða ávinningur er af því fyrir Íslendinga að hafa orkumálin inni í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta er algjörlega gild spurning. Mér finnst persónulega að það megi varpa upp þeirri spurningu hvort það hafi verið góð ráðstöfun á sínum tíma. Mér sýnist að margt gott hafi leitt af því en síðan eru önnur atriði sem fylgja með í pakkanum sem mér líkar síður við. Hægt væri að nota einn mælikvarða til að svara þeirri spurningu sem er þessi: Hefðum við sett þessar reglur ef okkur hefði ekki verið falið að gera það sem þátttakendur í innri markaðnum? Þannig er auðvitað með margar reglur sem leiða af EES-samstarfinu að þær eru til framfara á Íslandi. Það myndi ég segja sérstaklega um allt sem lýtur að því að menn beiti sér fyrir betri orkunýtingu, aukinni neytendavernd og auknu gagnsæi um orkumál. Þar held ég að við verðum að gangast við því að það hefði mátt vera mun meira gagnsæi. Neytendur hafa sjaldnast verið spurðir á Íslandi þegar raforkuverð hefur hækkað í gegnum tíðina. Ætlum við eigum ekki fjölmörg dæmi um það að lélegir samningar við stóriðju hafi á endanum bitnað á hinum almenna neytanda á Íslandi vegna þess að menn geta ekki endalaust tekið á sig tapið af dapurlegum samningum, t.d. þegar verð á málmum fellur á heimsmarkaði og menn þurfa að bera tapið? Ætli við þurfum ekki að horfast í augu við það? Hefði ekki mátt vera meira gagnsæi um þetta? Hefði ekki hinn almenni notandi, heimili, fyrirtæki, smá og meðalstór, mátt vita meira um hverjar eru orsakirnar fyrir því að raforkuverð er að hækka? Ég er þeirrar skoðunar að okkur hafi mistekist að skapa alvörusamkeppni eins og til stóð og var boðað með fyrri orkupökkunum. En öll þau atriði eru hluti af ákvörðunum sem voru teknar fyrir löngu [[Forseti hringir.]]og eru ekki hluti af þessu máli núna. Þess vegna segi: Höldum áfram að ræða þetta. Spyrjum okkur hvernig við getum betur staðið að neytendamálum, orkunýtingarmálum og auknu gagnsæi um þau atriði á Íslandi, en þau eru sannarlega ekki hluti af þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Við verðum eiginlega að endurtaka spurninguna um stöðu okkar gagnvart EES-samningnum sem slíkum, hvernig hæstv. ráðherra telur að við séum í stakk búin að takast á við samninginn, hvort þetta sé ekki tvíhliða samningur, gagnkvæmur samningur þar sem við erum algjörlega með sama rétt og hver annar og hvort það sé einhver ástæða til að bíða með að láta reyna á hvort tillit verði tekið til sérstöðu okkar. Mig langar sérstaklega til að vísa til þess sem hæstv. ráðherra sagði í þessum ræðustóli í apríl í fyrra: Hvað liggur mönnum á að koma okkur undir boðvaldið í Brussel? Þetta er orkupakki þrjú og sá fjórði er á borðinu og fimmti á leiðinni. Ég vil spyrja að þessu: Er það ekki nákvæmlega þangað sem við erum að stefna? Er það ekki meginmarkmið samningsins að við komum okkur á sameiginlegan innri markað? Og hvernig er þá hægt að líta á það að EES-samningurinn haldi vatni gagnvart því að við segjumst vera að innleiða einhverja gerð? Við erum að taka inn þriðja orkupakkann og segjumst vera að innleiða hann en við erum ekki innleiða hann. Hann virkjast ekki. Hvernig í veröldinni er hægt að líta á það? Ég verð að viðurkenna algjöran vanmátt minn gagnvart því að þetta er orðið svo ringlað og ruglað, þessu er snúið svoleiðis að mér finnst ég stundum standa á höndum og er ég ekki með vaxtarlagið til þess. Maður upplifir það þannig oft og tíðum að skilja hvorki upp né niður. Hvernig er verið að reyna að nálgast málið þegar meginmarkmiðið er sameiginlegur innri raforkumarkaður í Evrópu og EES-samningurinn og staða okkar gagnvart honum?
Virðulegur forseti. Það er víða komið við í þessum athugasemdum. Ég skal gera mitt besta til að bregðast við. Höfum við raunverulegan rétt til að velja og hafna EES-samstarfinu? Já, við höfum samningsbundinn rétt til þess að neita að taka upp í íslenskan rétt tilteknar reglugerðir eða tilskipanir. Við getum gert það. Er það okkar frjálsa val? Já, við getum tekið það val alveg óháð þrýstingi, en hverjar afleiðingarnar verða í EES-samstarfinu fer eftir atvikum máls. Stundum er hægt að ná samkomulagi um þetta og fá undanþágur, einhverjar aðlaganir o.s.frv. Stundum er um að ræða slík grundvallaratriði að mati þeirra sem standa að samningnum að ekki verður um það samið án afleiðinga. Þetta er meðal þess sem ég vakti athygli á áðan, að þegar mál eru gengin þetta langt og búið er að leiða fram niðurstöðu í sameiginlegu EES-nefndinni hefur það inngrip að beita 102. gr. áhrif á öll EFTA-ríkin. Þetta er grundvallarástæðan fyrir því að Norðmenn hafa haft jafn mikinn áhuga á þessu máli á Íslandi og raun ber vitni, þeir sem urðu undir í umræðunni í Noregi, vegna þess að þeir vilja fá málið aftur á byrjunarreit. Ef við segðum nei hér við afgreiðslu þessarar þingsályktunartillögu er ákvörðunin sem var tekin í sameiginlegu nefndinni ónýt. Þá þarf nýja ákvörðun. Þá fer málið á byrjunarreit, líka í Noregi. Þá þarf nýja þinglega meðferð í Noregi. Okkur gæti ekki verið meira sama ef við teldum um grundvallarmál að ræða sem þyrfti að grípa inn í. Við myndum gera það. Menn þyrftu bara að kyngja því annars staðar. Sá réttur er til staðar. Ég vil segja sömuleiðis að það er annað mikilvægt atriði í þessu, hver viðbrögðin verða er eitthvað sem ekki hefur verið niðurneglt. Í mínum huga er útilokað að EES-samstarfið verði í heild sinni í uppnámi. Einstakar gerðir, jafnvel heilu kaflarnir, gætu verið í uppnámi, ekki aðeins gagnvart Íslandi heldur gagnvart EFTA-ríkjunum öllum [[Forseti hringir.]]og það gæti búið til mjög flókna pólitíska stöðu. Það er útilokað að segja, [[Forseti hringir.]]það verður að ráðast af atvikum máls, en þá er mikilvægt að hafa í huga [[Forseti hringir.]]að það er enginn dómstóll til að skjóta málinu til til að fá úrlausn um það. [[Forseti hringir.]]Ef við verðum ósátt við viðbrögðin sitjum við bara uppi með þau.
Forseti vill minna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að virða tímamörkin því að hér höfum við samið um að umræðan skuli ekki standa langt fram eftir kvöldi.
Frú forseti. Þá eru allir formenn stjórnarflokkanna búnir að halda fyrstu ræðu sína í þessari umræðu og auðvitað löngu tímabært. En enn hefur ekki verið útskýrt fyrir okkur hvers vegna við eigum að innleiða þennan orkupakka, hvaða hagur sé í því fyrir okkur Íslendinga. Ekki hefur enn tekist að útskýra hvers vegna menn treysta sér ekki til að nýta ákvæði samningsins til að vísa málinu aftur til sameiginlegu nefndarinnar en kjósa frekar að fara í baráttu við eigin flokksmenn og ganga gegn eigin stefnu. Að vísu kom hæstv. fjármálaráðherra aðeins inn á þetta áðan í ræðu sem var að mínu mati mun hófsamari en það sem við höfum fengið að heyra frá stjórnarliðum í dag, svo að ekki sé minnst á stjórnarsamstöðuna. Margt áhugavert kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Hann staðfesti til að mynda að þessi réttur væri óumdeildur og í raun forsenda EES-samningsins og taldi ekki að við myndum setja samninginn í uppnám með því að beita 102. gr. og er sem betur fer ekki sammála hæstv. utanríkisráðherra um það. Hins vegar þótti mér röksemdafærslan fyrir því að nýta ekki þessa grein nú heldur langsótt. En það ber þó að lofa það að a.m.k. hafi komið fram þarna tilraun til að útskýra þessa tregðu stjórnvalda til að nýta samninginn. Ég er þeirrar skoðunar að það sé einmitt mjög mikilvægt að beita þessari grein til þess að virkja hana, til að halda henni lifandi, því það verði bara jafnt og þétt erfiðara og menn jafnt og þétt smeykari við að nota hana eftir því sem tíminn líður. Ég tala nú ekki um ef þeir nýta hana ekki í svona máli. Því miður hafa allt of margir í þessari umræðu brugðist við gagnrýni og áhyggjum af þessari innleiðingu með því hjóla beint í manninn: þingmenn, lögfræðinga, jafnvel dómara og aðra sem hafa varað við. Ríkisstjórnin vitnar í eigin sérfræðinga, lét skrifa fyrir sig álit sem hún lagði af stað með. Við höfum tekist á við mörg umdeild og stór mál í íslenskum stjórnmálum síðasta áratuginn og ég er minnugur þess að ávallt var hægt að fá menn í að útskýra fyrir stjórnvöldum hvers vegna við þyrftum að gera það sem við vildum ekki gera. Það var líka alltaf hægt að fá menn til að útskýra það hvers vegna við gætum ekki gert það sem við vildum gera. Það kemur sá tímapunktur að menn verða að sýna pólitíska dómgreind og taka forystu, taka ákvörðun út frá því sem er pólitískt rétt og verja með því hagsmuni landsins því að það verða alltaf nógu margir til að vara við því að það sé hættulegt. En þegar menn þurfa að taka slíka ákvörðun er mjög gagnlegt, þegar raunveruleikinn birtist og sýnir manni svart á hvítu hvað snýr upp og hvað snýr niður, að menn geti hætt að velta fyrir sér misvísandi viðvörunum þeirra sem, eins og ég nefndi áðan, vilja segja stjórnvöldum að þau megi ekki gera það sem þau vilja gera eða verði að gera það sem vilja ekki gera. Og nú hefur Evrópusambandið sjálft svarað þessari spurningu, svarað álitaefnunum, fyrir okkur Íslendinga með fréttatilkynningu þar sem rakið er hvers vegna Evrópusambandið sé farið í málaferli við Belgíu vegna þriðja orkupakkans. Og hvað kemur fram þar? Jú, Evrópusambandið er að stefna Belgíu vegna þess að þar í landi höfðu stjórnvöld þá undarlegu hugmynd að þau gætu enn eitthvað haft um það að segja hvaða ákvarðanir væru teknar varðandi raforku- og gasverkefni, þ.e. að orkustofnunin, landsreglarinn þar í landi, gæti bara komið með tillögur. En svo þyrftu stjórnvöld, þingið, að staðfesta. Þetta var ekki ásættanlegt að mati Evrópusambandsins, enda kemur skýrt fram í lýsingu sambandsins á þriðja orkupakkanum að hann sé til þess ætlaður að færa þetta vald frá lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum til stofnunar, miðstýrðra stofnana. Hitt sem var óásættanlegt hjá Belgunum var að stjórnvöld vildu líka hafa síðasta orðið um tengingu við raforku- og gaskerfi milli landa. Það vald átti líka alfarið að liggja hjá stofnuninni. Evrópusambandið sjálft er þannig búið að svara stærstu álitamálunum sem við höfum staðið frammi fyrir í þessari umræðu og við getum ekki með nokkru móti leyft okkur að samþykkja innleiðingu þessa orkupakka þegar þetta liggur fyrir.
Virðulegi forseti. Ég heyri þessari spurningu velt upp reglulega: Til hvers erum við að þessu? Menn telja sig ekki hafa fengið svar við henni. Ég hélt að eftir alla þessa umræðu lægi það alveg ljóst fyrir hvers vegna málið er komið fram í þinginu. Í fyrsta lagi er verið að uppfæra á innri markaðinum sameiginlega löggjöf um orkumál sem við höfum fyrir löngu skuldbundið okkur til þess að taka þátt í. Þannig að það er samningsskuldbinding sem liggur hér til grundvallar. Í öðru lagi er verið að leggja málið svona fyrir þingið vegna þess að þannig var það útbúið og undirbúið í tíð hv. þingmanns sem forsætisráðherra. Á meðan Gunnar Bragi Sveinsson sat sem utanríkisráðherra var verið að ganga frá málinu í þessum búningi. Það væri hægt að svara spurningunni svona: Ja, við erum að leggja málið fyrir þingið og ákveða að afgreiða það vegna þess að þið hafið sjálfir tekið þátt í að ganga frá því með þessum hætti. Og í framhaldi af því var því lofað í sameiginlegu nefndinni að leggja málið fyrir Alþingi. Þetta er saga málsins og þeir sem bera ítrekað upp spurninguna hafa sjálfir átt aðkomu að málinu á fyrri stigum. Að því leyti til finnst mér það ódýr fullyrðing að þessu hafi ekki verið svarað. Það liggur í augum uppi að það hvílir á samningsskuldbindingunni og málið er komið inn í þingið í þessum búningi vegna þess að við höfum verið að vinna að því í mörg ár. Varðandi belgíska dæmið er rétt að benda á frumvarp sem verður rætt á morgun þar sem allt það sem hv. þingmaður var að nefna kemur fram. Í 3. gr. frumvarps um breytingu á raforkulögum og Orkustofnun segir, með leyfi forseta: „Stofnunin er sjálfstæð í ákvörðunum sínum þegar hún sinnir þessu eftirliti og getur ráðherra ekki gefið fyrirmæli um framkvæmd þess.“ Við vissum alltaf að þetta myndi koma í frumvarpinu. Þetta er hluti af þriðja orkupakkanum. Við myndum lenda í sama samningsbrotamálinu eftir að við höfum aflétt stjórnskipulega fyrirvaranum ef við kæmum ekki með svona frumvarp. Svona frumvarp var greinilega ekki lagt fram í Belgíu. Þess vegna lenda þeir upp á kant við eftirlitsaðilana, af því að þeir höfðu lofað því að leggja málið fram. [[Forseti hringir.]] Afritið af því máli sem við erum með á dagskránni á morgun hefði þurft að koma fram í Belgíu. Svo getum við rætt um hvort það sé eðlilegt eða ekki.
Frú forseti. Þetta var stórmerkilegt. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli í seinni hluta ræðu sinnar einfaldlega hafa tekið undir og staðfest það sem ég sagði um áhrifin af innleiðingu þriðja orkupakkans og um leið bent á að íslensk stjórnvöld stæðu sig betur gagnvart Evrópusambandinu varðandi innleiðinguna en þau belgísku. Þetta fannst mér merkilegt. Hvað varðar fyrri hluta andsvars hæstv. ráðherra fór ég að velta fyrir mér hvort ég hefði verið of fljótur á mér að segja hann hófsamari en aðra ræðumenn hér. En þetta var nú allt í lagi. Hann gekk ekki langt en seildist þó inn á sérsvið hæstv. utanríkisráðherra, að reyna að varpa þessum pakka yfir á alla aðra. Ég heyrði ekki betur en hann væri nokkurn veginn að reyna að útskýra fyrir okkur að hann, hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin, væri að innleiða þetta nú vegna þess að ég hefði ekki sem forsætisráðherra farið út fyrir valdsvið mitt og tekið þetta mál frá þinginu. Það var vissulega til meðferðar í þinginu en kom ekki inn í sameiginlegu EES-nefndina fyrr en 2017. Og hverjir sendu það þangað? Formaður utanríkismálanefndar, Sjálfstæðismaður, og hæstv. þáverandi utanríkisráðherra og núverandi hæstv. menntamálaráðherra. Svoleiðis að ef menn hafa ekki sterkari rök fyrir innleiðingu en þetta, að ég hafi ekki hrifsað málið til mín frá þinginu og þess vegna verði þessi ríkisstjórn að innleiða það, þá þykir mér þetta allt saman byggjast á mjög á veikum grunni. Ég hefði haldið að ríkisstjórn sem leggur svona mikið á sig við að innleiða svona umdeilt mál hlyti að hafa eitthvað uppbyggilegra um það að segja hvers vegna hún vill ganga svona langt en þessi orðræða gefur til kynna.
Virðulegi forseti. Spurt er: Til hvers erum við að þessu? Í þeirri spurningu finnst mér birtast annaðhvort vanþekking eða vísvitandi vilji til að rugla umræðuna um hvað það þýðir að vera inni á Evrópska efnahagssvæðinu og hvaða samningsskuldbindingar við höfum undirgengist þar. Fyrir þá sem ekki þekkja málið gengur það út á að samræma reglurnar eins mikið og hægt er. Það hefur legið fyrir frá upphafi. Mál eru tekin til skoðunar og þessarar grundvallarspurningar er spurt þegar Evrópuþingið og framkvæmdastjórnin hafa sent eitthvað frá sér: Varðar málið innri markaðinn? Og hvernig ætlum við þá að innleiða það í EFTA-samstarfið? Þetta er grunnsvarið þegar spurt er: Af hverju erum við að þessu? Við erum að þessu vegna þess að við erum þátttakendur í EES-samstarfinu, það er grunnsvarið. Af hverju kemur málið svona til þingsins? Vegna þess að það hefur verið í mörg ár í undirbúningi í samtali við þingið - og já, þáverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, í ríkisstjórn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem þá var forsætisráðherra, sendi hér, að því er mér sýnist, 14 blaðsíður af rökstuðningi fyrir því að klára málið. Þær eru hérna allar, 14 blaðsíður af rökstuðningi fyrir því að málið klagaði ekki upp á stjórnarskrána og það væri búið að gæta hagsmuna Íslendinga. Ef mönnum sárnar að þetta sé rifjað upp eru menn bara að forðast efnislega umræðu um þetta mál. Það er auðvitað rétt, sem hv. þingmaður segir, að eftir að þessi samskipti höfðu átt sér stað kemur annar ráðherra og hann sendir það inn í sameiginlegu nefndina. En það breytir því ekki að það eru 14 blaðsíður úr utanríkisráðherratíð Gunnars Braga Sveinssonar fyrir því að klára málið eins og það er hér. Ég segi því þegar menn spyrja: Af hverju er málið hér í dag til umræðu í þessum efnislega búningi? Ja, spyrjið bara hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Hann kunni öll rökin hér fyrir nokkrum árum.
Frú forseti. Hafa stjórnarliðar ekki meira til þessa máls að leggja en að halda áfram að hjakka í þessu fari, að þeir séu í raun að gera þetta vegna þess að einhverjir hafi haft einhverja skoðun fyrir einhverjum árum? Það er ýmislegt búið að koma í ljós um þennan þriðja orkupakka sem ég tók nú varla eftir og held að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki gert heldur á sínum tíma. Hann var í sömu ríkisstjórn og ekki heyrði málið undir hann frekar en mig. Síðan þá hefur fjölmargt komið í ljós um eðli og innihald þessa pakka og sá fjórði hefur meira að segja bæst við. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur lýst afstöðu sinni sem byggist á fyrirliggjandi gögnum núna. Það er heldur ekki rétt að gefa til kynna að málið hafi klárast í þinglegri meðferð eða verið svo gott sem búið, sama hversu margar blaðsíður hæstv. ráðherra fann í skjalasafninu þegar við tók nýr ráðherra. Það liggur fyrir mjög afdráttarlaust og upplýsandi minnisblað frá þeim utanríkisráðherra sem tók við þar sem lýst er hver verði raunveruleg áhrif þessa orkupakka. Og það eru áhrif sem menn hafa lengst af í þessari umræðu þrætt fyrir, áhrif sem fela ekki hvað síst í sér eftirgjöf á valdi yfir orkumálum. Þegar það liggur fyrir, þegar sú grundvallarstaðreynd liggur fyrir, hljóta menn nú að velta því fyrir sér hvort ekki sé rétt að draga í land. Það eina sem stendur eftir er að við erum með ríkisstjórn, og stjórnarsamstöðu hennar, sem er búin að ákveða að setja undir sig hausinn og klára þetta mál, sama hvað kemur í ljós, og hefur ekki betri rök fyrir því en að útskýra að málið sé tíu ára gamalt og hafi verið svo lengi í vinnslu að þess vegna verði þau að klára það núna.
Virðulegur forseti. Mig langar í þessari ræðu minni að koma lítillega inn á pólitískan þátt málsins sem snýr að því við hverju landsmenn allir og við hér í pontu á Alþingi máttum búast hvað þriðja orkupakkann varðar. Það hefur verið töluvert talað um það í dag, sérstaklega framan af umræðunni, að við í Miðflokknum höfum verið á einhverjum gráum svæðum hvað rökstuðning og málflutning okkar varðar, ýft upp umræðuna í samfélaginu og reynt að keyra hana áfram á umdeilanlegum hvötum. Ég vísa því auðvitað öllu til föðurhúsanna. Staðreyndin er sú að efasemdirnar um þetta mál og innleiðinguna eru gríðarlega miklar úti í samfélaginu, eins og sést á öllum könnunum sem gerðar hafa verið og umræðunni sem hefur verið mjög heit síðan málið kom fram, sérstaklega yfir sumarmánuðina. Andstaðan er hvergi meiri, að því er virðist, en hjá baklandi ríkisstjórnarflokkanna og sennilega einörðust hjá baklandi Sjálfstæðisflokksins. Nú sé ég að hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, brosir til mín. Hún hefur að sjálfsögðu fundið fyrir því á fundum um land allt.
Líka miklum stuðningi.
Já, miklum stuðningi við ýmislegt annað en ég held að hann sé ekki mikill við þriðja orkupakkann í baklandi Sjálfstæðisflokksins. En ég ætla að koma aftur að þeim punkti við hverju var að búast. Datt einhverjum af þeim sem kusu Sjálfstæðisflokkinn í síðustu kosningum í hug að það yrði eitt af kjarnamálum þessa kjörtímabils að berja þriðja orkupakka í gegn með öllum ráðum? Ég leyfi mér að fullyrða að það var ekki einn einasti kjósandi Sjálfstæðisflokksins í síðustu kosningum sem hafði það í huga. Ég get vel ímyndað mér að margir kjósendur Viðreisnar hafi vonað að þetta yrði stóra málið sem þeir myndu beita sér fyrir og hafa þeir ekki brugðist í því efninu. [[Gripið fram í: Það er rétt.]]En það var ekki einn einasti stuðningsmaður Sjálfstæðisflokksins sem reiknaði með því að atkvæði hans yrði varið í að berja þetta mál í gegn. Ég er nokkuð viss um að það var ekki heldur einn einasti stuðningsmaður Framsóknarflokksins sem reiknaði með því að atkvæði hans yrði varið til þess að styðja við það að keyra þriðja orkupakkanum í gegn með öllum mögulegum ráðum. Það sjáum við best á tiltölulega nýtilkomnum ályktunum helstu stofnana Framsóknarflokksins. Og alveg öruggt er að ekki nokkrum stuðningsmanni Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs datt það í hug, af því að ég sé í salnum hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur, varaformann utanríkismálanefndar. Það hvarflar ekki að nokkrum manni að einn einasti kjósandi Vinstri grænna hafi haft þá von í brjósti að stuðningur hans myndi leiða til þess að þriðji orkupakkinn yrði barinn í gegn með öllum tiltækum ráðum og þeim helsta rökstuðningi að fyrri ráðherrar, fyrri ríkisstjórnir hefðu gert hitt og þetta og ýmislegt, annaðhvort of eða van í málinu. En á sama tíma hélt hæstv. fjármálaráðherra ráðherra ræðu rétt áðan þar sem hann tilgreindi hvað þyrfti að hans mati til þess að virkja 102. gr. Það voru tvö atriði sem hann nefndi sem aðalákvarðanatökuvaldana í þeim efnum og annað af því var að það hefði verið kosið og það væri bara breyttur þingvilji, fullkomlega eðlilegt. Hafandi sagt þetta verður hæstv. fjármálaráðherra og allur hans hópur bara að gangast við króganum. Hér er nýbúið að segja í pontu af formanni Sjálfstæðisflokksins að það að virkja 102. gr. EES-samningsins væri algjörlega sjálfsagt mál ef breyttur þingvilji kæmi fram. Núverandi stjórnarflokkar verða því að segja, líka við baklandið sitt: Við viljum þetta, við ætlum að ná þessu í gegn. Þetta er okkar mál af því að formaður Sjálfstæðisflokksins er nýbúinn að segja í pontu að ef breyttur þingvilji kæmi fram í kosningum væri sjálfsagt að beita 102. gr. Stjórnarflokkarnir þrír, sem ég held í allri einlægni að líði býsna illa með þetta mál, verða bara að gangast við barninu. Þetta er þeirra mál. Það verður ekki sett á einhverja aðra þó að málið hafi byrjað í vinnslu fyrir sirka tíu árum síðan. Menn verða að gangast við króganum í þeim efnum.
Frú forseti. Ég get ekki annað en þakkað fyrrverandi samflokkmanni mínum fyrir umhyggjuna gagnvart þeim flokki sem ég er varaformaður í.
Hún er alltaf til staðar.
Farið var yfir bakland flokksins og hvernig ég tala t.d. um þetta mál á fundum. Hv. þingmaður gefur sér að ég vilji ekki kannast við málið og kenni eingöngu fyrrverandi Framsóknarmönnum, núverandi Miðflokksmönnum, um það. Ég geri það alls ekki og hvet hv. þingmann til að fara að mæta á fundi um þriðja orkupakkann hjá Sjálfstæðisflokknum til að heyra hvernig ég tala um málið. Það er ekki nóg með að ég vilji gangast við króganum, ég er samþykk þessu máli. Mér finnst þetta efnislega gott mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Því fylgja breytingar sem bæta hag neytenda, [[Gripið fram í: Já.]]auka gagnsæi og upplýsingagjöf fyrirtækja sem eru upp til hópa í einokunarstöðu. Það eykur eftirlitsheimildir Orkustofnunar. Mér finnst þetta fínt mál og gengst við því. Ég vil klára það, ekki af því að maður sé kominn í einhverja klemmu með ferli sem hefur átt sér stað undanfarin tíu ár, sem er samt hluti af samhengi málsins. Það er hluti af stóru myndinni. Það er ástæðan fyrir því að við erum með þessa vinnu, Evrópureglugerðir sem koma hingað inn í landsrétt. Það er ákveðið ferli á því. Samningar skulu standa. Það er líka hluti af því. Það er ekki þar með sagt að ég hafi farið í pólitík til að innleiða þriðja orkupakkann. En ég hef vandað mig í þessu máli. Ég hef kynnt mér það og ég er samþykk því. Samningar skulu standa. Þetta er hluti af alþjóðasamstarfi. Ég fagna þessari umræðu. Þetta kallar á dýpri umræðu um orkumál. Ég fagna því. Þetta kallar á skarpar línur um það hvar menn standa þegar kemur að alþjóðasamstarfi. Ég veit hvar ég stend þar. Ég tala mjög skýrt gagnvart mínu baklandi í mínum flokki, sem hv. þingmaður er því miður ekki lengur í, þegar kemur að þeim þáttum og ég stend og fell með því.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Ég vil hrósa hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að gangast með þessum hætti við málinu og segja alveg ísköld að hún sé fylgjandi því og ánægð með það. Ég held að hv. formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sé á sama stað hvað það varðar. Það er gott að þetta liggi fyrir. Á sama tíma verð ég þó sem fyrrverandi Sjálfstæðismaður að skamma þær dálítið því að þeim hefur tekist alveg ævintýralega illa til, að því er virðist, að útskýra málið fyrir baklandi síns eigin flokks. Það virðist blasa við af öllum fundum sem fréttir berast af. Það er auðvitað hlutur sem ég ætti ekki hafa áhyggjur af núna en ég hef alltaf smááhyggjur af mínum gamla flokki.
Frú forseti. Ég get auðvitað ekki annað sagt en að manni þykir vænt um að fyrrverandi flokksmenn beri hag flokksins fyrir brjósti og baklandsins. En ég vil líka nefna að bakland flokksins er með ýmsum hætti og það er stuðningur efnislega við málið. Og af því að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi að svo þyrfti pólitíska forystu segi ég: Já, hún er hér. Að hluta til snýst þetta mál nefnilega ekki bara efnislega um þriðja orkupakkann og það sjá allir. Þetta snýst um stærra samhengi, þ.e. EES-samninginn, kosti hans og galla, hvernig við getum svo tekið dýpri umræðu um hvernig staða hans er og hvað hann hefur gert fyrir okkur og annað slíkt. Þetta snýst líka um að taka slaginn þegar rangfærslur eru hafðar uppi um mál aftur og aftur. [[Gripið fram í: Hverjar?]]Þetta er mál þar sem skiptir máli, eins og alltaf, hvað satt er en ekki aðeins hvað sagt er. Hér er spurt úr sal: Hvað rangfærslur? Ja, til að mynda um skyldusæstreng, brot á stjórnarskrá, afsal á auðlindum, valdframsal til Evrópustofnana. Allt þetta eru rangfærslur. Það er ekki rétt að það sé skylda að leggja sæstreng. Það er ekki rétt að við séum að afsala okkur forræði yfir auðlindum. Það er ekki rétt. Það er ekki hluti af innleiðingu á þriðja orkupakkanum. [[Gripið fram í.]]
Maður er svo vanur því að röðin sé svona þegar ráðherrar eru í umræðum að maður gleymdi því að það væri eitt svar eftir. Ég vil bara segja að pólitíska forystan í þessu máli hefur sannarlega legið hjá Sjálfstæðisflokknum. Þetta hefur einhvern veginn allt brotið á þeim ágæta flokki. Það var auðvitað við því að búast að stuðningur við þann ágæta hóp sem þar er í þingflokki kæmi frá samfylkingarflokkunum fjórum sem deila stjórnarandstöðunni með okkur. Þar hefur enginn bilað, alla vega fáir, helst hafa verið uppi efasemdir hjá Pírötum. En mér þótti það verklag sem ætlunin var að hafa á innleiðingu þriðja orkupakkans og samþykkt hans ekki benda til þess að menn væru mjög sannfærðir um góða stöðu sína hvað þessa forystu varðar þegar átti að reyna að þvinga málið í gegnum síðari umr. á næturfundi á vormánuðum. Það eitt og sér orsakar að við blasir að þingflokki Sjálfstæðismanna líður ekki vel með þetta mál. Það lagaðist staðan þar innan dyra þegar svokallaðir fyrirvarar voru kynntir til sögunnar, hvernig sem þeir halda. Við þekkjum þá umræðu. Og ég hef ekki veitt því athygli að neinn þingmaður Sjálfstæðisflokksins, svo ég skammi aðeins mína gömlu félaga, sé búinn að koma í ræðu í dag og útskýra hvort ekkert hafi dregið úr tiltrú þeirra á hinum meintu fyrirvörum og hvort sá viðsnúningur sem varð í vor á stuðningi hluta þingflokk Sjálfstæðisflokksins sé enn til staðar og á sömu forsendum.
Virðulegur forseti. Við ræðum þennan orkupakka áfram og ég verð að segja að fátt hefur komið á óvart í umræðunni í dag, ekki einu sinni hin arfaslaka ræða hæstv. utanríkisráðherra. Ef ég hefði tekið veðmáli um pulsu og kók um hvernig hún yrði hefði ég örugglega unnið einn ef ekki tvo skammta því að hún var nákvæmlega eins og við mátti búast: Hann reyndi að finna einhverja aðra til að bera ábyrgð á málinu, svaraði ekki spurningum sem þó hafa verið bornar upp, var algjörlega úti í skurði eins og reyndar í flestum ræðum sínum þegar kemur að þessum málum og öðrum. En aðeins til að svara örstutt hæstv. ráðherra er það auðvitað þannig að þegar sá er hér stendur var ráðherra var unnið að málinu. Auðvitað. Það var leitað eftir undanþágum frá þessu pakkadóti öllu saman - og auðvitað fengust þær ekki. Það er af því að Evrópusambandið lagði mikla áherslu á að við myndum innleiða þetta. Auðvitað var málið í meðförum Alþingis þennan tíma. Hæstv. ráðherra, hvar sem þú ert, Guðlaugur Þór Þórðarson, málið var í meðförum Alþingis. Það var þannig, hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson, hvar sem þú ert, að það var á vakt Sjálfstæðismanna með formennsku í utanríkismálanefnd sem málið var klárað. Það er rangt hjá þér, hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson, að sá er hér stendur hafi klárað málið. Það var gert í júní 2016. Þá kemur minnisblað frá ráðuneytinu þar sem er teiknuð inn ákveðin niðurstaða, ákveðin leið, tillaga til Alþingis um hvernig eigi að fara með málið. Því miður byggði sú lausn á sömu tillögu og varð ofan á þegar við vorum að tala um fjármálakerfið eða hvað það hét nú. Satt best að segja held ég að það hafi verið mikil mistök að fara þá leið. Síðan var vitanlega sá ágæti lögmaður sem skrifaði þá lausn fenginn til að gefa álit á þeirri lausn, hvort hún hentaði í þessu líka. Hver var niðurstaðan í því áliti? Vitanlega sú að hans leið sem varð ofan á þegar kom að fjármálamarkaðnum hentaði líka fyrir þetta. En málið snýst bara ekkert um þetta, það snýst um að þegar kemur að endastöð í þessu máli, þegar kemur að því að taka ákvörðun, 2016 og 2017, þegar Alþingi er að ljúka umfjöllun um málið, er ástæða til að segja: Heyrðu, við fengum ekki undanþáguna sem við vildum. Við erum hrædd við þetta mál, við ætlum að stoppa það, við ætlum að hugsa það betur, við ætlum að fara aðra leið, til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Menn gerðu það hins vegar ekki og þess vegna erum við hér í dag. Ég fullyrði, virðulegur forseti, að það hefði á þeim tíma ekkert gengið að fara aftur til Evrópusambandsins. Það kann hins vegar að vera að það gangi í dag vegna þeirrar miklu andstöðu sem er við málið í þingsal og úti um allt land, meðal þjóðarinnar, meðal stuðningsmanna stjórnarflokkanna. Það er mikil andstaða. Það að þessi hæstv. ráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, skuli koma hingað og flytja aðra eins bullræðu og hann gerði er ráðherranum til minnkunar. Það er nú eins og það er. Mig langar að nota tækifærið og þakka öllum þeim sem hafa barist fyrir því að þetta mál yrði skoðað betur, fólkinu í Orkunni okkar, stuðningsmönnum stjórnarflokkanna sem hafa reynt að tala um fyrir sínu fólki, Miðflokksfólki úti um allt land og öllum þeim sem hafa varað við þessum orkupakka, ekki bara á Íslandi heldur líka erlendis. Virðulegi forseti. Okkar bíður orkupakki fjögur og við erum aðeins búin að sjá hann, búin að kíkja í pakkann, eins og einhverjir vildu gera hér um árið. Við erum búin að kíkja í orkupakka fjögur og við eigum strax að byrja að velta fyrir sér hvað þar er í gangi. Ég held, virðulegur forseti, að það sé líka allt í lagi skipta um skoðun. Það er allt í lagi ef einhverjir stjórnarþingmenn voru efins á sínum tíma og eru fylgjandi núna að skipta um skoðun. Það er allt í lagi. Ég verð að segja líka, virðulegi forseti, að hafi ég sem ráðherra gert einhver mistök í þessu máli, hafi ég ekki staðið mig, hefði ég átt að taka málið úr þinginu, segja við þingið: Hættið þessu. Við þurfum að gera betur. Við þurfum að leita annarra leiða, berja hausnum við steininn og krefjast undanþága sem var ljóst að við fengjum ekki - hafi ég gert þau mistök verð ég bara að lifa með því. En þær upplýsingar sem við höfum í dag eru þess eðlis [[Forseti hringir.]]að ég er sannfærður um að við þurfum að taka þetta mál til betri skoðunar og fá tíma til þess frá félögum okkar í EES-samstarfinu.
Virðulegi forseti. Ég heyrði á ræðu hv. þingmanns að hann vildi fara að kíkja á næstu orkulöggjöf Evrópusambandsins. Það hefur hv. utanríkismálanefnd heldur betur gert. Hún fékk gríðarlega góða kynningu á allri þeirri orkulöggjöf sem er að koma frá Evrópusambandinu sem og minnisblað um efnisatriðin og alla þá hagsmunagæslu sem er á leiðinni og er í vinnu hjá okkar stjórnvöldum. Mér finnst því skrýtið að vera alltaf að ásaka ríkisstjórnina eða aðra þingmenn sem hér starfa um að vera ekki vakandi yfir því sem er að koma. Mál næstu orkulöggjafar er á sama stað og þriðji orkupakkinn var fyrir tíu árum. Hv. þingmaður hefur heldur betur skipt um skoðun á þeim tíma. Það kom ekki fram í ræðunni en það kom vissulega fram að fólk megi skipta um skoðun og það er gott og gilt en ég tel að hv. þingmaður hafi einmitt staðið sig vel þegar hann var að passa hagsmuni Íslands á þessum tíma. Hann stóð sig vel. Hann fékk undanþágur frá ýmsu og tvíhliða stoðin var styrkt í málinu. Málið sem stendur hér í dag er gott þannig að hv. þingmaður stóð sig vel við að gæta hagsmuna Íslands í málinu og þess vegna er það hér í dag í þessum búningi. Ég styð málið og það þýðir ekki að við þurfum að velta því fyrir okkur að styðja það ekki út af einhverri orkulöggjöf sem er að koma. Nei, við munum vinna hana eins vel og mögulegt er. Hún er á forgangslista ríkisstjórnarinnar. Það að segja að við séum ekki vakandi yfir henni er rangt. Sú löggjöf [[Forseti hringir.]]er mun viðurhlutameiri en þriðji orkupakkinn. Við fengum góða kynningu á henni og hv. þingmaður situr í nefndinni þannig að hann á að hafa aðgengi að þessum skjölum og fundum.
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi held ég að þingmaðurinn hafi ekki heyrt ræðu mína þar sem ég var ekki að ásaka neinn í henni fyrir að hafa ekki kynnt sér málið. Hv. þingmaður veit líka að ég sat ekki þá nefndarfundi utanríkismálanefndar þar sem þessi skjöl voru kynnt en ég viðurkenni að ég hef lesið a.m.k. eitt minnisblað sem var lagt fyrir nefndina um þetta mál. Ég verð að segja að eftir að hafa lesið það minnisblað er ég ekki mjög öruggur um að endilega sé verið að gæta að þeim hlutum sem hafa verið nefndir í umræðu um orkupakka þrjú. En ég þakka hv. þingmanni fyrir hólið, að segja að ég hafi gætt hagsmuna Íslands mjög vel. Ég er ekkert frá því að ég hafi reynt að gera það, já, en ég er samt ósáttur, var ósáttur og er ósáttur, við þær undanþágur sem við fengum frá þessum orkupakka. Þær eru ekkert mjög veigamiklar. Við fengum ekki undanþágu vegna þess að við erum lítið og einangrað kerfi. Okkur er sagt að það sé svo mikil raforka framleidd á Íslandi, við erum komin með 17 gígavattstundir eða eitthvað slíkt. Við fengum ekki undanþágu, m.a. vegna þess að við innleiddum orkupakka tvö svo frábærlega vel. Hvernig haldið þið að gangi fyrir formann utanríkismálanefndar að berjast fyrir afslætti og undanþágum frá orkupakka fjögur þegar við verðum búin að innleiða orkupakka þrjú með glæsibrag? Þá verða sömu rökin notuð. Ég man ekki eftir í áðurnefndu minnisblaði frá utanríkisráðuneytinu að við höfum séð hvar „hætturnar“ eru, hvar við ætlum að reyna að fá undanþágur. Ég man ekki eftir að hafa séð það í því minnisblaði. Kannski erum við ekki komin svo langt, það getur líka vel verið, en einhverra hluta vegna var þetta mál ekki klárað þegar sá er hér stendur var utanríkisráðherra. Það hefur enginn spurt af hverju. Málið var hins vegar klárað í júní 2016.
Virðulegi forseti. Ég velti þá fyrir mér, bæði út af ræðu hv. þingmanns og þessu andsvari, hvort hann hafi beðið um að við yrðum laus við allan pakkann eins og hann vill núna. Bað hv. þingmaður um að við yrðum laus við allan orkupakkann í því ferli þar sem það á að gera? Málið er þannig varðandi næstu orkulöggjöf að hún er ekki komin á þann stað að við séum komin með lista yfir þær beiðnir. Hv. utanríkismálanefnd, stjórnvöld, utanríkisráðuneytið og hæstv. ráðherra leggja miklu meira í hagsmunagæslu en hefur verið gert áður. Þar munum við ekki gefa neinn afslátt við að gæta hagsmuna Íslands og ekki síst íslenskra neytenda þegar kemur að orkulöggjöf.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og ég þakka líka þingmanni fyrir mjög góða verkstjórn í utanríkismálanefnd. Þingmaður er mjög góður nefndarformaður og verður örugglega mjög erfitt að feta í hennar spor ef að því kemur einhvern tímann sem það gerir vitanlega einhvern tímann. Ég ætla ekki að eyða öllum tímanum í að mæra hv. formann utanríkismálanefndar en spurt var hvort sá er hér stendur hafi reynt að fá undanþágur frá öllum pakkanum í heild sinni. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki alveg hvernig þetta var en hins vegar var óskað eftir undanþágum frá því að innleiða í fyrsta lagi ACER-stofnunina og allt það dót sem þar fylgir og líka að áfram yrði tekið tillit til Íslands eins og verið hefur, ef ég man þetta rétt. En það finnst mér ekki skipta neinu máli í dag. Það sem við vitum í dag, eða það sem ég veit, nú ætla ég bara að tala fyrir mína hönd, er að ég veit miklu meira um þetta mál núna en ég vissi þegar ég var í ráðuneytinu. Ég skammast mín ekkert fyrir að viðurkenna það. Hér hefur fjöldinn allur af lögfræðingum, sérfræðingum, bæði á Íslandi og erlendis, komið fram með hliðarsjónarmið sem ég man ekki eftir að hafa séð áður. Bara það eitt segir mér að það hefði verið full ástæða til þess að afgreiða málið með öðrum hætti frá Alþingi á sínum tíma. Hefði maður getað lagt eitthvert lóð á vogarskálarnar? Mögulega. Ég skorast ekkert undan því. En ég skammast mín heldur ekkert fyrir það að hafa skipt um skoðun á þessu máli. Það er galið að innleiða þennan orkupakka eins og hann lítur út í dag með þeirri óvissu sem um hann ríkir. Það er ekki búið að eyða allri óvissu um þetta mál, því miður. Og það er meiri óvissa fram undan varðandi orkupakka fjögur. Ég skil ekki af hverju ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki gert meira af því að skoða hvaðan það kemur. Það er ekkert í þessu minnisblaði í utanríkisráðuneytinu [[Forseti hringir.]]annað en eitthvert blaður.
Frú forseti. Það er búið að segja það hér í dag að ekkert nýtt hafi komið fram í þessari umræðu. Það er í fyrsta lagi rangt. Það hefur mjög margt nýtt komið fram í umræðunni. Ég verð líka að spyrja: Þurfti eitthvað nýtt að koma fram? Það lá þegar fyrir að við værum a.m.k., svo maður sé kurteis, að þrýsta mjög alvarlega á íslensku stjórnarskrána. Það var ljóst að við værum að fara fram með meira valdframsal en nokkru sinni fyrr. Ég held að Stefán Már Stefánsson, prófessor emeritus, og hans ágæti meðhöfundur, hljóti að hafa hrokkið við áðan, hafandi lagt þetta á borðið í greinargerð sinni sem þeir unnu nota bene fyrir utanríkisráðherra, sem hélt svona Fylkisræðu herrakvölds hér í morgun, þar sem þeir lögðu það fyrir að þetta væri svo, að verið væri að reyna meira á stjórnarskrána en áður. Það væri verið með meira valdafsal en áður, en ráðherra iðnaðar- og ferðamála kemur hingað og strikar bara yfir þetta. Eins og ég segi, ég held að þessir ágætu heiðursmenn hljóti að hafa hrokkið aðeins við. Einnig hafa komið fram álit frá öðrum fræðimönnum og þau álit hafa farið þannig í fólk að þingmenn hafa móðgast út í þá suma. Ég veit ekki hvernig á að koma fram við þingmenn. Eiga menn sem koma fyrir þingnefnd að bakka út eins og var gert frá kóngum í gamla daga? Er það? Á að tala á einhvern sérstakan hátt við þingmenn af því að þeir eru þingmenn, er það þannig? Ætlum við að búa eitthvað svoleiðis til hér? En það er annað, eitt í viðbót, og mér þykir mjög leitt að hv. formaður utanríkismálanefndar skuli vera farin héðan úr salnum, vegna þess að það sló alla vega þann sem hér stendur um daginn þegar hún mætti í útvarpsþátt og sagði að hún kannaðist ekki við það að í áliti Stefáns Más og Friðriks Árna væri sagt að það gæti skapast samningsbrotamál. Hún spurði: Hvar er það í álitinu? Ef stjórnarliðar sem véla um þetta mál hafa lesið þau gögn svona vel, öll sem fyrir þau voru lögð, þá er ekki undarlegt að manni bregði aðeins við. Ég vil taka fram að ég fagna því mjög að menn tóku þátt í umræðunni í dag, margir í fyrsta sinn. Ég vildi að ég ætti 20 mínútna ræðu nú, en ég er ekki að tala í fyrsta sinn, ég er að tala í 50. sinn, held ég. Málið er þetta. Winston Churchill sagði tvennt. Hann sagði: Stjórnmálamenn verða ekki dæmdir af því sem þeir gera daginn sem þeir gera það eða daginn eftir. Það er framtíðin sem mun á endanum dæma verk þeirra. - Það verður svo um þetta mál. Ég er mjög feginn að ég hef þá afstöðu, og félagar mínir, í þessu máli vegna þess að ef mér endist örindi þá get ég sagt við barnabörnin mín einhvern tíma í framtíðinni með góðri samvisku: Nei, ég tók ekki þátt í að gera þetta. Winston Churchill sagði líka annað. Hann sagði: Það eru aðeins heimskingjarnir sem skipta ekki um skoðun. Þeir hyggnu gera það. - Þannig að sú fánýta sagnfræði sem hér hefur verið höfð uppi er einmitt það, hún er fánýt sagnfræði. Ræðurnar í dag hafa verið prýðilegar. Ég var mjög ánægður með ræðu forsætisráðherra. Ég var ánægður með hluta af ræðu fjármálaráðherra. Menn hafa verið mestan part málefnalegir, nema náttúrlega þeir sem koma hingað og segja að ekkert nema: Trump og bull og þjóðernispopúlismi, eitthvað svoleiðis. Slíkur málflutningur dæmir sig sjálfur. Maður fer ekki ofan í þá hlandfor til viðkomandi. En það sem við erum hins vegar viss um núna áður en andófið byrjaði í vor, áður en þetta rof varð á málinu í sumar vissu kannski ekki jafn margir jafn mikið um málið og þeir gera í dag. Og það er næsta víst að þjóðin sem fylgist með okkur, mikill meiri hluti hennar, er á móti málinu. Þjóðin veit núna hverjir það eru sem standa með henni. Þjóðin veit núna hverjir það eru sem hlusta á hana. Þjóðin veit núna hverjir það eru sem böðla svona máli í gegn. Ég þori hér um bil að veðja að máli af þessari stærðargráðu verður ekki böðlað í gegnum þingið aftur. Ef það verður svo, þá hefur andóf okkar sem stóðum hér nætur og daga í vor, og stöndum sum hér enn, ekki verið til einskis.
Frú forseti. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með þessari umræðu í dag. Ég tek undir með hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni að sumar hverjar ræðurnar voru innihaldslausar og í frasakenndu formi þar sem orðin bull og þjóðernispopúlismi o.s.frv. komu oft fram. Það er miður í svo mikilvægu máli sem þessu. Ég tók sérstaklega eftir því að hæstv. fjármálaráðherra minntist á það að við yrðum og værum að undirgangast samningsskuldbindingar. Það væri kjarni málsins varðandi þessa innleiðingu, samningsskuldbindingar. Þá spyr maður sig: Er eitthvað óeðlilegt við að fara eftir samningi sem við erum skuldbundin? Þá á ég við EES-samninginn vegna þess að það er hluti af honum að geta vísað ágreiningsmálum til ákveðinnar nefndar sem er kölluð sameiginlega EES-nefndin þar sem er úrskurðað og menn geta þá komið með rök fyrir því hvers vegna eins og í þessu tilfelli við eigum ekki að innleiða þessa raforkutilskipun, vegna þess að við eigum ekkert sameiginlegt með Evrópusambandinu þegar kemur að raforkumálum. Ég held að það viti það nú flestir. Auk þess var áhugavert að heyra eina fullyrðingu frá hæstv. sveitarstjórnar- og samgönguráðherra. Hann sagði, og þá átti hann við Miðflokksmenn og Miðflokkinn, að það væri verið að efna til ófriðar við þjóðina með þessu máli. Ég held að þetta séu hrein öfugmæli vegna þess að um 70% þjóðarinnar eru á móti því að innleiða þriðja orkupakkann. Þar liggur ófriðurinn við þjóðina, að stjórnvöld, ríkisstjórnarflokkarnir, eru að þröngva þessu máli í gegnum Alþingi í mikilli óþökk við meiri hluta eða 70% þjóðarinnar, eins og kannanir hafa sýnt. Málflutningur þess efnis að við Miðflokksmenn, sem erum á móti þessari innleiðingu og höfum rökstutt það ágætlega, séum að efna til ófriðar við þjóðina, eru náttúrlega ummæli sem eru ekki svaraverð og eiga ekki að heyrast frá hæstv. ráðherra sem vill láta taka sig alvarlega. Auk þess var líka áhugavert að heyra fullyrðingar frá hæstv. iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, þar sem hún talaði um að bæta hag neytenda, orkupakki þrjú væri hluti af því að bæta hag neytenda og að undirgangast þennan sameiginlega orkumarkað Evrópusambandsins væri til að bæta hag neytenda. Þá eigum við að sjálfsögðu að skoða það hvort orkupakki eitt og orkupakki tvö hafi yfir höfuð bætt hag neytenda, vegna þess að orkupakki þrjú kemur síðan í framhaldinu og væntanlega á hann líka að bæta hag neytenda. En hver er raunin og reynslan af orkupakka eitt og tvö þegar kemur að því að bæta hag neytenda? Jú, þegar málið var til umræðu á sínum tíma og innleiðingin er gerð 2003 á orkupakka eitt, þá var mönnum náttúrlega talin trú um það og þingmönnum að í málinu fælist neytendavernd. Og hver er á móti neytendavernd? Það er enginn á móti neytendavernd. En hver var niðurstaðan? Hún var sú að raforkuverð hækkaði við orkupakka eitt og orkupakka tvö. Uppskipting á orkufyrirtækjunum í framleiðslu og dreifingu hafði í för með sér kostnað og þegar orkupakki eitt var innleiddur varð strax 10% hækkun á raforkuverði til heimila landsins og núna hafa verið gerðar athuganir á því að á raunvirði hefur raforkuverð síðan þá hækkað um 7–8% til viðbótar. Við sjáum að það sem hér hefur verið sagt eru einfaldlega fullyrðingar sem eiga ekki við rök að styðjast. Alvarleiki þessa máls er að það er verið að keyra málið í gegn í óþökk þjóðarinnar. [[Forseti hringir.]]Við Miðflokksmenn höfum haldið uppi málefnalegum [[Forseti hringir.]]málflutningi þess efnis að það sé óskynsamlegt fyrir þjóðina að leggja í [[Forseti hringir.]]þá óvissuferð að samþykkja orkupakka þrjú.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Við erum komin aftur saman í dag til að ræða afnám stjórnskipulegra fyrirvara vegna innleiðingargerða sem nefndar hafa verið þriðji orkupakkinn. Það er - til upprifjunar, þótt það hafi vissulega komið fram fyrr í dag - ágætt og jafnvel mikilvægt að hafa í huga að fjallað var um innleiðingu þessara gerða á fjölmörgum fundum fastanefnda á Alþingi, atvinnuveganefndar, utanríkismálanefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í nokkur ár áður en utanríkisráðherra annars vegar og atvinnu-, nýsköpunar- og ferðamálaráðherra hins vegar kynntu þingsályktunartillögu og frumvarp til laga til innleiðingar gerðanna síðastliðið vor. Þrátt fyrir mikla og vandaða umfjöllun þessara nefnda Alþingis og vinnu sérfræðinga í stjórnsýslunni í aðdraganda að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem t.d. voru tryggðar undanþágur fyrir Ísland vegna sérstöðu landsins sem lítið og einangrað raforkukerfi ásamt algjörum undanþágum frá þeim hluta orkupakkans sem varðar málefni jarðgass taldi Miðflokkurinn engu að síður ástæðu til að efna til málþófs á Alþingi, málþófs sem stóð í um 130 klukkustundir og nú erum við hingað komin aftur saman til að ræða innleiðingu þessara gerða og ljúka málinu. Við erum hér enn og aftur af því að stjórnarflokkarnir þrír heyktust á því að klára málið í vor eins og þeim hefði verið í lófa lagið að gera með yfirgnæfandi stuðningi á Alþingi. Ríkisstjórnin kaus frekar að gefa Miðflokknum dagskrárvaldið. Svo má líka nefna að mögulega erum við hér vegna hripleks minnis þeirra sem að málinu hafa komið á fyrri stigum. Staðreyndin er sú að rætt var um þriðja orkupakkann og samið um viðeigandi undanþágur Íslands vegna innleiðingarinnar þegar hv. þingmenn, formaður Miðflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og varaformaður, Gunnar Bragi Sveinsson, sátu í embættum forsætisráðherra og utanríkisráðherra Íslands. Þetta hefur margoft komið fram en það verður ekki minna mikilvægt að halda því til haga. Hv. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur hins vegar borið því við að það hafi bara verið svo margt í gangi þegar hann var forsætisráðherra og þess vegna hafi hann ekki tekið nægilega vel eftir þriðja orkupakkanum. Það er eðlilegt að spyrja hvað geti mögulega hafi verið meira áríðandi að mati forsætisráðherrans fyrrverandi en þetta mál sem hann telur núna hina mestu ógn við fullveldi Íslands, hvorki meira né minna. Enn skrýtnari verður samtíningurinn í kýrhausnum þegar það er rifjað upp að á þeim sama annatíma í lífi hv. formanns Miðflokksins gaf hann sér tíma til að ræða við þáverandi forsætisráðherra Bretlands, David Cameron, um hvort lagning sæstrengs milli Íslands og Bretlands væri ekki hið besta mál. Það samtal ætti reyndar að hafa sannfært formanninn um að möguleg lagning sæstrengs og orkupakkinn eru tvö aðskilin mál. Innleiðing þriðja orkupakkans leggur engar skyldur á herðar Íslandi að samþykkja hugsanlegan sæstreng þótt annað hefði mátt ætla af málflutningi Miðflokksmanna og fylgifiska þeirra undanfarið. Að því sögðu langar mig að beina sjónum frekar að því sem harðir andstæðingar þriðja orkupakkans, þar með talið þingmenn Miðflokksins, hafa einkum tínt til á vegferð sinni til þessa. Í fyrsta lagi, frú forseti, er það frasinn um óþekkt og ófyrirséð valdframsal til erlendra aðila. Nú er það svo, eins og óteljandi oft hefur komið fram, að þriðji orkupakkinn kallar hvorki á óþekkt né ófyrirséð valdframsal til erlendra aðila. Innleiðing gerðanna kallar einfaldlega á það að sjálfstæði Orkustofnunar skuli tryggt. Ef einhvern tímann í framtíðinni kemur til þess að raforkukerfi Íslands verði tengt öðru landi með sæstreng þá er það Orkustofnunar að mæla fyrir um skilmála tengingarinnar í samstarfi við orkustofnun viðkomandi EES-ríkis. Og ef þessir tveir sjálfstæðu eftirlitsaðilar koma sér ekki saman um málið þá er það Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, sem tekur af skarið. ESA vinnur fyrir okkur líkt og önnur aðildarríki. Og hér má minna á að við höfum frá því að EES-samningurinn var samþykktur falið ESA eftirlit með framkvæmd samningsins og líka alls konar eftirlit með íslenskum stjórnvöldum, t.d. hefur ESA eftirlit með því að samkeppnisumhverfi okkar sé í lagi og að stjórnvöld ívilni ekki tilteknum aðilum. Það held ég að flestum okkar þykir hið besta mál. Eitt nýlegt dæmi má taka af afskiptum ESA og það tengist leigubílamarkaðnum okkar. Nú standa vonir til þess að íslensk stjórnvöld auki frelsi á þeim markaði til hagsbóta fyrir almenning í kjölfar frumkvæðisathugunar ESA á þeim aðgangshindrunum sem hér hafa viðgengist allt of lengi. Það er reyndar rétt að halda því til haga að Miðflokksmenn eru miklir aðdáandi núverandi fyrirkomulags og eru því ekki sáttir við afskipti ESA þar eða aukið valfrelsi neytenda á markaði ef marka má aðkomu þeirra að þeim málum. Hvað varðar orkumálin hefur ESA reglulega til skoðunar raforkusamninga við stórfyrirtæki í samræmi við samkeppnisreglur EES-samningsins, enn og aftur með hagsmuni almennings í huga. Í anda málsháttarins um að tilgangurinn helgi meðalið hafa ákveðnir aðilar, m.a. þingmenn Miðflokksins, ítrekað reynt að kasta rýrð á mikilvægi sjálfstæðra eftirlitsstofnana líkt og Orkustofnunar. Þannig hafa þeir gjarnan notað orðalagið landsreglari um Orkustofnun, líklega í tilraun til að ná fram þeim hughrifum að hér sé um einhvers konar útsendara erlends valds að ræða. Orðið landstjóri kemur upp í huga, orð sem hefur sögulega vísun í valdbeitingu útlendinga. Og þegar betur er að gáð er þetta nýyrði landsreglari hins vegar hugmyndarík þýðing á enska hugtakinu „national regulator“. Póst og fjarskiptastofnun er þannig landsreglari, líka Fjármálaeftirlitið, Umhverfisstofnun, og svo má áfram telja. Erum við komin á þann stað að Umhverfisstofnun sé með tilvist sinni ógn við fullveldi landsins? Þessi fámenni en háværi hópur hefur líka farið mikinn í áhyggjum sínum af því að Orkustofnun fái heimildir til að sinna neytendavernd með því að geta krafið orkufyrirtæki um upplýsingar að viðlögðum sektarheimildum, óþekktar sektarheimildir kallast þetta í málflutningi þeirra. Samt er það svo að Póst- og fjarskiptastofnun hefur heimild til þess að kalla eftir upplýsingum að viðlögðum sektum sem og t.d. Fjármálaeftirlitið og Samkeppniseftirlitið. Almennt hygg ég að það ríki nokkuð góð sátt um að eftirlitsaðilar hafi þau tól til að framfylgja hlutverki sínu neytendum til hagsbóta. Þingmenn Miðflokksins hafa líka viðrað blýþungar áhyggjur af dómstólum hér og þar. Það var t.d. nokkuð sérstakt að heyra þingmenn flokksins fara mikinn með yfirlýsingum um það í vor að staðan væri slæm í Noregi og að þriðji orkupakkinn og innleiðingin þar væri að fara til sérstakrar skoðunar hjá stjórnlagadómstól Noregs. Þetta var merkilegt, ekki síst í ljósi þess að það er enginn stjórnlagadómstóll í Noregi, bara hreint ekki. Og fyrst ég nefni dómstóla er líka ágætt að fara aðeins yfir þau dómsmál sem eru Miðflokksmönnum svo hugleikin í þessari umræðu. Í fyrsta lagi felst í tveggja stoða kerfi EES-samningsins að það er bara EFTA-dómstóllinn sem er valdbær gagnvart Íslandi. Það er bara Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, sem getur höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Enginn einkaaðili sem vaknar upp einn daginn og langar að leggja sæstreng til Íslands getur höfðað mál fyrir EFTA-dómstólnum ef hann fær ekki þau svör frá íslenskum dómstólum sem hann vill. Hvað með skaðabótamál kann einhver að spyrja? Nú er það svo að hvorki EFTA-dómstóllinn né ESB dómstóllinn koma að skaðabótamálum. Skaðabótamál vegna meintra brota gegn EES-samningsins eru og verða rekið fyrir íslenskum dómstólum. Það er íslenskra dómstóla að meta hvort viðkomandi eigi nægilega skýran og óskilyrtan rétt til réttinda og hvort önnur skilyrði skaðabótaskyldu séu fyrir hendi og um þetta hefur verið fjallað ítarlega, m.a. í dag. Frú forseti. Hér í þessum dómsal - þetta var skemmtilegt mismæli. Hér í þessum sal [[Hlátur í þingsal.]]greinir okkur á um margt og við höfum mismunandi lífsskoðanir. Við tökumst á um málin, stundum með markmiðin, stundum með leiðirnar að þeim. Það er eðli stjórnmálanna. Það á að vera styrkur lýðræðisins, en þeim mun geigvænlegra er þegar sú umgjörð er misnotuð, þegar menn skrumskæla ítrekað það sem satt er og rétt til að sækja sér fyrirsagnir eða fylgismenn. Miðflokkurinn hefur valið þetta mál, þriðja orkupakkann, til að freista þess að grafa undan EES-samstarfinu. Hér hefur verið fullyrt aftur og aftur af þingmönnum Miðflokksins að það sé einfalt, einfaldara en flest annað næstum því, að vísa þessu máli aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar eins og þar sé um eitthvert óformlegt spjall að ræða. Menn hafa talað um landsreglara í stað eftirlitsstofnunar til að búa til þau hughrif að hér sé eitthvað óeðlilegt á ferðinni, eitthvað laumuspil, og menn hafa jafnvel búið til ný dómstig í útlöndum til að sverta myndina eins og kostur er. Öll orðræða Miðflokksins um mál sem varðar þriðja orkupakkann hefur einkennst af því að ala á ótta. Vondir útlendingar eru að ásælast eitthvað frá okkur; frá mér og frá þér. Það er viðfangsefni okkar hinna á Alþingi að sú orðræða verði ekki samþykkt, að ósannindi verði ekki hið nýja viðmið. Þessi nálgun er reyndar ekki uppfinning Miðflokksmanna heldur er hún því miður orðin þekkt hjá ákveðinni tegund stjórnmálaafla og stjórnmálafólks í löndum víða í kringum okkur. Meintur óvinur er hins vegar ekki alltaf sá sami og raunar er ímyndunarafl þeirra sem beita slíkri aðferðafræði, aðferðafræði óttastjórnar, ansi ríkt þegar kemur að því að finna meinta óvini. Ég verð að segja að Miðflokkurinn býr að ansi hreint fjörugu ímyndunarafli. Þriðji orkupakkinn er nefnilega mjög ólíklegur og eiginlega hálfasnalegur í hlutverki meints óvinar. Þó að það megi með réttu skemmta sér yfir ýmsu í orðræðu Miðflokksins er tilgangurinn skýr og hreint ekki fyndinn. Fátt grefur nefnilega eins hraustlega undan hagsmunum Íslands og tilhæfulaus aðför að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, samningi sem er grunnur að þeim lífsgæðum sem íslensk þjóð hefur notið síðasta aldarfjórðung. Viðreisn vill efla og styrkja evrópskt samstarf og hefur skýra sýn um að það sé íslenskri þjóð til heilla að stíga skrefið til fulls og gerast aðili að Evrópusambandinu. Þangað til það verður munum við í þágu landsmanna allra verja EES-samninginn með ráðum og dáð fyrir tilhæfulausum atlögum á borð við þá sem átt hefur sér stað í tengslum við innleiðingu þriðja orkupakkans. Þessi pakki snýst í grunninn um neytendavernd. Þessi pakki snýst í grunninn um umhverfisvernd. Þetta er gott mál.
Frú forseti. Uppgangur svokallaðra popúlískra flokka veldur mörgum áhyggjum, ekki hvað síst í Evrópulöndum þessa dagana. Hér upplifum við Íslendingar þetta í formi Viðreisnar sem hvað eftir annað leyfir sér ómaklegan málflutning hér í ræðustól, ég held það sé ekki orðum aukið, og ítrekar ósannindi aftur og aftur, væntanlega í þeirri von að ef þau endurtaki það nógu oft þá fari menn að trúa því. En svo rammt kveður að þessu að þingmenn Viðreisnar eru nú farnir að fá ósannindi lánuð frá öðrum flokkum, jafnvel frá Sjálfstæðisflokknum. Hv. þingmaður fór með gömlu rullu Sjálfstæðismanna um að það hafi verið hlutverk mitt að stöðva þriðja orkupakkann, mál sem heyrði aldrei undir mig. Hvað hefði hv. þingmaður sagt ef ég hefði á sínum tíma farið út fyrir valdsvið mitt og hrifsað málið af þinginu? Ef ég hefði yfir höfuð getað það, ég efast reyndar um að ég hefði haft vald til þess, en ef ég hefði reynt að hrifsa þriðja orkupakkann af þinginu til að koma í veg fyrir innleiðingu hans, hefði hv. þingmaður fagnaði því? Ég ætla næst að spyrja hv. þingmann út í fullyrðingar um Eftirlitsstofnun EFTA því þar kom reyndar eitt og annað merkilegt fram í máli hv. þingmanns sem má að eiga það, svo ég hrósi nú líka aðeins, að hv. þingmaður viðurkenndi vald ACER, evrópsku eftirlitsstofnunarinnar og hún viðurkenndi líka í hverju nýtt hlutverk landsreglarans, Orkustofnunar, ætti að felast. En ég er ekki alveg viss um að hv. þingmaður hafi áttað sig á því hvert hlutverk ESA er sem milligönguaðili. Ég mun spyrja um það eftir. En fyrst bara þessi spurning eða getgáta: Hvað hefði hv. þingmaður sagt [[Forseti hringir.]]ef ég hefði reynt að hrifsa mál af þinginu til að drepa það?
Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að mæta í andsvör við mig. Ég get svarað þessari síðustu spurningu þannig, þessari myndrænu lýsingu á mögulegri uppákomu í tíð fyrrverandi forsætisráðherra, að ég hefði ekkert orðið sérstaklega hrifin af því ef hann hefði hrifsað mál af þinginu. Mér hefði hins vegar þótt brilljant ef hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra hefði tekið eftir málinu í sinni forsætisráðherratíð og ef til vill viðrað einhverjar af þeim áhyggjum sem sliga hann núna í tengslum við þennan orkupakka og fullveldi Íslands, viðrað þær áhyggjur sínar á fyrri stigum þegar verið var að vinna að kynningu þessa máls hér og innleiðingu. Það hefði getað skipt heilmiklu og auðveldað þá vinnu sem nú á sér stað. Það hefði verið virkilega jákvætt. Það er einfaldlega gríðarlega holur hljómur í landsföðurlegum áhyggjutón hv. þingmanns núna, hafandi verið í þeirri stöðu sem hann var þegar málið var kynnt til sögunnar. Það er ekki hægt að koma sér undan því að sú er staðan. Það getur hins vegar vel verið að þetta hafi ekki komist inn á radar fyrrverandi forsætisráðherra. Ég get ágætlega skilið það. En tengslin á milli þeirrar staðreyndar og þessarar orðræðu sem hv. þingmaður fer með núna sem formaður þess flokks sem hann stýrir eru óskiljanleg. Svo einfalt er það.
Frú forseti. Ég skildi hv. þingmann þannig að þingmaðurinn hefði talið bót í því að umræða um þennan orkupakka og deilur um hann hefði staðið lengur en raunin hefur verið og byrjað fyrr og það hefðu verið mitt hlutverk að setja þær deilur af stað. Þá bið ég hv. þingmann afsökunar á að hafa ekki getað orðið við þeim óskum. En það er hins vegar fjöldinn allur af EES-málum sem er ástæða til að hafa áhyggjur af svoleiðis að við getum hugsanlega náð saman um að ég taki að mér að grúska í EES-málum og finni eitthvað til að fara að deila um við hv. þingmann fljótlega. En þá að hinni spurningunni um Eftirlitsstofnun EFTA. Það var mjög áhugavert að heyra hv. þingmann viðurkenna það í raun - ég veit að hv. þingmenn Viðreisnar hafa verið opinskárri um þetta mál en margir aðrir hérna og stuðningur þeirra við það kemur kannski ekki á óvart - og hún fór yfir það að þegar kæmi að ágreiningi, t.d. um raforkutengingar, lagningu sæstrengs og framkvæmdir í orkumálum, þá væri það hin sjálfstæða Orkustofnun og svo yfirstofnun hennar, hvernig sem það fer saman að vera sjálfstæð stofnun með yfirstofnun, yfirstofnun hennar, ACER, sem myndi kveða upp úr. En það var allt í lagi vegna þess að þarna væri millistykkið sem er ESA. En hefur hv. þingmaður kynnt sér hvert hlutverk ESA er í þessu sambandi? Það kemur alveg skýrt fram. Hlutverk ESA er í rauninni bara að vera nokkurs konar bréfberi og skila skilaboðunum frá ACER til Orkustofnunar. Reyndar er tekið fram að ESA geti sent ACER drög, geti sent inn tillögur, en hún hefur ekkert vald. Í rauninni getur ACER ákveðið að gera ekkert með drögin sem ESA sendir.
Ég var svo upptekin af því að hlusta og reyna að skilja túlkun hv. þingmanns á fyrra svari mínu, sem var áhugaverð, en við fáum örugglega tækifæri til að ræða það nánar vegna þess að ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en að hann boðaði hér sterkt andóf Miðflokksins við næstu innleiðingar sem tengjast EES-samningnum. Ég hlakka verulega til vetrarins. [[Gripið fram í: Ekki allar.]]Nei, það verður áhugavert að sjá hvað verður valið úr. Það vekur t.d. sérstaklega athygli mína að orkupakkinn varð fyrir valinu frekar en t.d. innleiðing í persónuverndarmálum [[Gripið fram í.]]eða fjármálastofnanirnar. Af hverju voru þær látnar eiga sig?
Ég er líka á móti því.
Of flókið mál, lítil söluvara fyrir almenning, ekki hægt að teygja tilfinningarnar eins mikið. Hver veit? Það kemur í ljós. En spurningin núna er: Var hv. þingmaður að hrósa mér fyrir að fara með rétt mál en jafnframt að gagnrýna? Var hann að spyrja hvort ég skildi ekki málið? Ég náði ekki almennilega spurningunni.
Hlutverk ESA.
Já, ég náði því en ég náði ekki almennilega hver spurningin var varðandi þetta. Staðreyndin er að undanþágan er sú að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, fer með málið. Síðan liggur ACER þarna á bak við. Við þekkjum það. Þetta hefur margoft komið fram. Það er alveg hægt að mála upp þá mynd að ef einhvern tímann verður tekin hér ákvörðun um lagningu sæstrengs - ég get alveg komið út úr skápnum með það að ég er ekkert sannfærð um að um alla framtíð verði það fáránleg hugmynd að leggja hér sæstreng. Ég hef engar forsendur til að ákveða það hér og nú, enda er það svo sem ekki til umræðu. Ég er hins vegar sannfærð um það að þegar að því kemur að taka þá umræðu verður hún tekin fyrir opnum tjöldum. Mögulega er það eitt af því jákvæða sem hefur komið út úr þessu bulli öllu að menn verða meira vakandi og menn munu ræða málin. Menn láta ekki þá sem sitja í stóli forsætisráðherra hverju sinni sofa á verðinum. Menn munu ræða málin frá upphafi. Þá er tímabært að fara af alvöru í þessi mál og … [[Meira vald til forsætisráðherra?]]Meiri ábyrgð til forsætisráðherra og að hann sinni vinnunni sinni þannig að eftir sé tekið.
… ekki taka málið af þinginu.
Ég talaði aldrei um að taka málið af þinginu, það voru þín orð. [[Forseti hringir.]]
Forseti minnir á að hv. þingmaður sem stendur í ræðustól hverju sinni hefur orðið.
Virðulegi forseti. Í dag ræðum við þriðja orkupakkann í þinginu enn á ný. Málið sem hófst í samráði við Alþingi árið 2010 er nú í lokaafgreiðslu þingsins. Ég ætla ekki að nýta tímann í dag til að fara yfir ítarlega vinnu síðustu ára eða störf fyrrverandi ráðherra eða þær undanþágur sem við höfum fengið í því ferli. Yfir það hefur verið farið í dag af ýmsum hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum. Málið hefur hins vegar verið á borði hv. utanríkismálanefndar frá því í apríl sl. þegar það gekk til nefndarinnar fyrir um fimm mánuðum. Sendar voru 132 umsagnarbeiðnir. Nefndin fékk rúmlega 50 umsagnir. Fjöldi gesta kom síðan fyrir nefndina á opnum fundum svo upplýsingar um málið væru sem aðgengilegastar öllum, bæði í vor og aftur í ágúst. Fyrir nefndina komu hátt í 50 gestir í vor og margir aftur og nokkrir nýir fyrir nefndina nú í ágúst. Alls voru haldnir 12 fundir um málið sem hér um ræðir á þessu tímabili í utanríkismálanefnd og þá eru ekki meðtaldir fundir annarra nefnda á fyrri stigum þessa máls á síðustu árum. Ég þekki varla mál sem hefur fengið yfirgripsmeiri umfjöllun nefndarinnar. Ég tel ekki þörf á að rekja ítarlega öðru sinni nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar. Það stendur, er yfirgripsmikið og gott og liggur fyrir og þar tökum við á öllum þeim spurningum sem hafa vaknað í umræðunni. Þar er yfirgripsmikil umfjöllun um komu sérfræðinga fyrir nefndina sem skiluðu álitum og greinargerðum sem liggja fyrir öllum. Þar er líka tekist á um hvað er í þriðja orkupakkanum og hvað er ekki í honum. Það sem þvælist kannski svolítið fyrir umræðunni eru allar rangfærslurnar um hvað er ekki í orkupakkanum og því langar mig með afar einföldum hætti hér í upphafi að segja hvað það er sem felst í þriðja orkupakkanum. Í fyrsta lagi eru í honum gerðir er varða jarðgas. Frá þeim fékk Ísland undanþágu. Í öðru lagi er krafa um eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækja. Frá þeim fékk Ísland líka undanþágu. Í þriðja lagi eru ítarlegri ákvæði um sjálfstæði raforkueftirlits. Þau frumvörp iðnaðarráðherra eru til umræðu á morgun. Þar er ein lagabreyting um aukið sjálfstæði Orkustofnunar og kannski sú eina lagabreyting sem eftir er til að taka orkupakkann upp sem er til umfjöllunar hér á þessum þingdögum. Annað hefur verið gert áður, t.d. með lagabreytingum árið 2015. Í fjórða lagi, og það er kannski það mikilvægasta sem snýr að okkur, er hnykkt á þeim sterka neytendarétti sem einkennir alla orkupakkana. Það felst m.a. í skýrum rétti neytenda til að velja sér orkusala að vild, skipta hratt og auðveldlega um orkusala sem og fá ítarlegar upplýsingar um orkunotkun og verðlagningu. Varðandi það langar mig að segja að ég var í ræktinni í morgun - ef maður tekur sögu úr hversdagsleikanum - og hitti þar unga konu sem á mann og eitt barn sem sagði að hún hefði hlustað á mig í vor og ákveðið að skipta um orkusala. Hún vissi ekki að það væri hægt, hafði aldrei heyrt um að hægt væri að skipta. Hún sagði: Já, ég hef sparað fjölskyldunni minni nokkra þúsundkalla síðan í vor og mun halda áfram að gera það þannig að ég ætla bara að þakka þér fyrir. Í fimmta lagi snýr þetta að tengingum milli landa. Það á ekki við hér því að þær eru ekki til staðar, eins og við höfum margoft farið yfir í þessum ræðustól, og ég held að engum skynsömum og yfirveguðum manni detti í hug að hægt verði að koma á slíkum tengingum milli Íslands og ESB gegn vilja íslenskra stjórnvalda. Það er auðvelt að skoða dæmi frá Evrópu þess efnis að það er á valdi hverrar þjóðar að ákveða hvað fer inn fyrir landhelgi hennar. Það er hægt að kíkja til Danmerkur núna sem stöðvar gasleiðslur inn fyrir sína landhelgi. Danmörk er í Evrópusambandinu og er undir öllum þriðja orkupakkanum. Hæstv. forseti. Sem fyrr segir hefur þetta mál verið rakið ítarlega af sérfræðingum og mörgum helstu lögspekingum landsins. Ekki er hægt að segja annað en að þeir hafi svarað mismunandi álitamálum sem komið hafa upp. Nefna má Bjarna Má Magnússon, prófessor við Háskólann í Reykjavík og sérfræðing í hafrétti, Margréti Einarsdóttur, dósent í lögfræði við Háskólann í Reykjavík, Skúla Magnússon, héraðsdómara við Héraðsdóm Reykjavíkur og fyrrverandi skrifstofustjóra EFTA-dómstólsins, Davíð Þór Björgvinsson, varaforseta Landsréttar og fyrrverandi dómara við Mannréttindadómstól Evrópu, lögmennina Hilmar Gunnlaugsson, sérfræðing í orkurétti, Birgi Tjörva Pétursson og Ólaf Jóhann Einarsson. Allir þessir sérfræðingar eru á sama máli, að þriðji orkupakkinn feli ekki í sér neina skyldu og þar af leiðandi engin réttindi varðandi lagningu sæstrengs, og höfðu ekki áhyggjur af valdframsali í málinu. Ég nefni það sérstaklega aftur, af því að andstæðingar orkupakkans hafa sérstaklega nefnt mögulegan sæstreng sem átyllu til að hafna honum, að Stefán Már Stefánsson, prófessor emeritus, og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögfræðingur voru þeir einu sem töldu þurfa fyrirvara og lögðu til þá leið sem er hér farin og liggur fyrir og hafa nú sagt að sá fyrirvari sem gerður er að þeirri fyrirmynd haldi og vel það. Því má alveg spyrja á þessum tímapunkti eftir alla þessa yfirgripsmiklu umræðu um málið: Hvað stendur eftir? Lögfræðilega er það fátt. Í þessum sal eru það bara uppblásnar ræður og útúrsnúningur Miðflokksins sem kom ekki með neitt nýtt til borðsins hér í dag, ekkert nýtt. Ýmsir virðast hafa áhyggjur af því að þáverandi utanríkisráðherra hafi ekki haldið nægilega vel á málum er varðar orkupakkann á fyrstu stigum málsins en svo var ekki. Fólk þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Ég skil þó afar vel þau veigamiklu sjónarmið að almenningur á Íslandi vilji halda vel utan um eina dýrmætustu auðlind þjóðarinnar, orkuna. Um það erum við sammála og það að Íslendingar taki sínar eigin ákvarðanir í orkumálum. Að sjálfsögðu. Þá er alveg vert að nefna að það er ekkert í þessum orkupakka sem ógnar því sjónarmiði eða þeirri stefnu. Ekki neitt. Virðulegi forseti. Það er einfalt að svara spurningum hv. þingmanna um af hverju ég vilji samþykkja þriðja orkupakkann. Það er mér frekar auðvelt. Það sem snýr að okkur er neytendavernd, t.d. með auknu eftirliti með einokunarstöðu á orkumarkaði, sem er jákvætt og það samrýmist afar vel stefnu Sjálfstæðisflokksins. Við erum öll sammála um mikilvægi þess að ráðstöfun orkunnar sé í höndum okkar Íslendinga, rétt eins og ráðstöfun annarra auðlinda er í höndum okkar, til að mynda í sjávarútvegi. Almenningur getur treyst því að Sjálfstæðisflokkurinn mun hér eftir sem hingað til standa vörð um íslenska hagsmuni þegar kemur að þátttöku okkar í alþjóðasamstarfi, alþjóðasamningum o.s.frv. Það höfum við gert í þessu máli og aðeins aukið hagsmunagæslu okkar á öllum stigum. Við erum ekki að samþykkja þriðja orkupakkann eingöngu til að viðhalda EES-samstarfinu, heldur af því að við erum búin að vinna þá vinnu sem þarf til að tryggja íslenska hagsmuni í þessu máli líkt og við erum byrjuð á er varðar næstu orkulöggjöf sem við höfum þegar fengið kynningu á, en þau mál standa, eins og ég hef sagt hér fyrr í dag, á sama stað og þriðji orkupakkinn stóð fyrir tíu árum, á byrjunarpunkti, og kemur fyrir nefndina í haust. Nýja löggjöfin mun því koma til skoðunar á komandi vetri og verða ítarlega rýnd og er á forgangslista ríkisstjórnar. Þar verður auðvitað gætt að hagsmunum Íslands í ferlinu öllu. Ef upp koma mál í framtíðinni mun Sjálfstæðisflokkurinn hvergi hika í hagsmunagæslu fyrir Ísland. Mörgum þingmönnum verður nú tíðrætt vegna þessa máls um ákveðnar áhyggjur af Sjálfstæðisflokknum sem má þakka þá umhyggju sem fólk sýnir flokknum, en hann er flokkur sem stendur fyrir frjálsum viðskiptum og auknum alþjóðaviðskiptum. Það var á þeim grunni og samkvæmt þeirri stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn á tímum Viðeyjarstjórnarinnar leiddi inngöngu okkar í EES-samstarfið. Það samstarf hefur verið afar farsælt og aukið lífsgæði hér á landi töluvert eins og allir þekkja. Fólk á mínum aldri tekur EES-samningnum sem sjálfsögðum hlut af því að það þekkir varla annað. Á þeim aldarfjórðungi sem liðinn er síðan við gengum inn í samstarfið höfum við tekið upp ýmsar reglugerðir til að tryggja aðild okkar að hinum samevrópska markaði og svo höfum við líka sótt um fjölda undanþága, en það er ekkert í þessu máli sem kallar á sérstaka varúð umfram það sem nú hefur þegar verið unnið að. Að lokum vil ég taka fram að nú á sér stað vinna við gerð orkustefnu til lengri tíma. Orkustefnan snertir á öllum þeim þáttum sem hefur verið í umræðu síðustu mánuði. Það er jákvætt að sú umræða hafi verið í gangi en hún á að mestu heima undir umræðu um orkustefnu, eins og þættir er varða forræði Íslands yfir nýtingu og stjórnun orkuauðlinda landsins eða sjálfsákvörðunarrétt varðandi tengingar við önnur raforkukerfi, hvernig megi stuðla að enn virkari samkeppni í raforkusölu, eflingu neytendaverndar í orkumálum, orkuöryggi, samspili orkumála og loftslagsmála og stöðu Íslands innan regluverks Evrópusambandsins. Fulltrúar allra þingflokka eiga sæti í þessum þingflokki og það er ekkert í þriðja orkupakkanum sem ógnar þeim þáttum sem þar eru undir. Það er ábyrgðarhluti að láta sem svo sé. Sú umræða mun halda áfram og sú vinna er í fullum gangi og ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr orkustefnu til framtíðar. Við skulum hvar og hvenær sem er ræða um orkumál og hvernig þau eru til þess fallin að auka lífsgæði hér á landi enn frekar. Við erum sammála um að við viljum standa vörð um auðlindirnar okkar, líkt og við gerum með sjávarútveg og náttúru landsins, og svo getum við kannski rætt með hvaða hætti það er gert en það heyrir bara ekki undir þetta tiltekna mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að inna þingmanninn eftir viðtali sem ég heyrði á Bylgjunni 16. ágúst sl. Í því viðtali kom fram að það væri enginn formlegur lagalegur fyrirvari settur vegna orkupakka þrjú, það væri engin staðfesting til. Það hefur verið tínt til að það er sameiginleg yfirlýsing orkumálastjóra ESB og utanríkisráðherra, yfirlýsing EFTA-ríkjanna en það er ekki til neinn formlegur lagalegur fyrirvari. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því. Einnig hefur komið fram að erlendir aðilar munu hafa veruleg áhrif á nýtingu, skipulag og ráðstöfun á orkuauðlindum okkar. Þetta kemur fram í áliti Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Þeir segja að skapast geti samningsbrotamál, það kemur fram á bls. 35 í neðanmálsgrein 62. Svo ég fari aftur í viðtalið á Bylgjunni 16. ágúst sl. þá virtist hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar ekki vita af því og spurði hv. þm. Ólaf Ísleifsson, sem einnig var með í viðtalinu, hvar hann hefði fundið þetta. Ég spyr hv. þingmann: Tekur hún ekki mark á því sem þarna er sagt, sérstaklega þar sem það virtist vera þannig að hún hafi ekki gert sér grein fyrir þessu fyrir svo stuttu síðan?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrsta spurningin varðaði lagalega fyrirvarann. Fyrirvarinn er unnin að fyrirmynd þeirra lausna sem Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lögðu til um að ákveðin ákvæði sem varða innri raforkumarkaðinn taki ekki gildi hér á landi. Það er áréttað í þingsályktunartillögunni sem við ræðum. Síðan felst hann auðvitað í frumvörpum og þingsályktunartillögu iðnaðarráðherra sem verður rædd á morgun, m.a. um að Alþingi þurfi sérstaklega að samþykkja lagningu sæstrengs. Það hefur síðan verið áréttað enn frekar að ákveðin ákvæði er varða innri raforkumarkaðinn taki ekki gildi hér á landi, sem eðlilegt er þar sem við erum ekki tengd honum. Flestir fræðimenn sem komu fyrir nefndina töldu fyrirvarann ekki þurfa. Hann eru þó til staðar. Hann er skýr að mati þeirra fræðimanna sem töldu þurfa fyrirvara og hefur inntak hans síðan verið staðfest, bæði af framkvæmdastjóra orkumála hjá ESB og öllum þeim EFTA-ríkjum sem sitja í sameiginlegu EES-nefndinni. Það hefur að sjálfsögðu mikla þýðingu. Ég held og vona að þetta svari hv. þingmanni. Þetta er eins mikill lagalegur fyrirvari og hægt er að setja við málið á þessum tímapunkti. Hann er mjög skýr. Hann er í gögnum málsins sem liggja frammi, bæði sem við ræðum í dag og þeim sem við ræðum á morgun. Allir fræðimenn, bæði þeir sem flokkur hv. þingmanns vill sérstaklega vitna til en líka aðrir, hafa sagt að hann hafi verulega þýðingu. Sumir hafa gengið lengra og sagt hann hafi lagalegt gildi. Það er víst að hann er skýr og auðvelt að finna. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns sýnist mér tíminn vera útrunninn og verð að fá að svara henni í öðru svari mínu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Ég ítreka spurninguna um hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af mögulegu samningsbrotamáli komi það fram ef við innleiðum ekki á réttan máta. Mig langar að staldra aftur við 16. ágúst og þá við fund utanríkismálanefndar þar sem fram komu margir gestir fyrir nefndina og höfðu margt til málanna að leggja, komu vissulega fram ýmis sjónarmið og verið var að ræða um lagningu sæstrengs. Vissulega hefur hv. þingmaður sagt að það væri ekkert í orkupakka þrjú um lagningu sæstrengs, það er rétt. En ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hún sé fylgjandi lagningu sæstrengs komi til þess, ef við náum á þann punkt á seinni stigum. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því . Í ræðu hv. þingmanns kom fram að við erum að vinna að orkustefnu fyrir Ísland sem mun sjálfsagt líta dagsins ljós á næsta ári. Finnst hv. þingmanni ekkert sérstakt að við séum að innleiða orkutilskipun ESB áður en við mótum okkar eigin stefnu?
Hæstv. forseti. Þetta eru fjölmargar spurningar. Ég ætla að reyna að ná yfir þær allar. Varðandi spurninguna sem kom fram í fyrra andsvari hv. þingmanns um að við værum að afsala okkur yfirráðum yfir auðlindum okkar þá er það algerlega fjarri sanni. Það er einnig algjörlega fáránlegt að gera athugasemd við það að ég kannist ekki við orðalag í skýrslu þegar tekin er upp ein setning úr 70 blaðsíðna skýrslu eða svo og henni slengt fram án nokkurra röksemda þar í kring eða í samhengi við það sem þar er skrifað. Það er alveg ljóst að niðurstaðan þess hvert framsalið er á aðeins við ef við erum tengd. Ef við tökum ákvörðun sjálf um að tengjast þá gilda ákveðnar reglur um sameiginlegan markað, auðvitað þurfa að gilda ákveðnar leikreglur ef við tökum einhvern tíma þá ákvörðun að tengjast. En ég hef ekki áhyggjur af því framsali, líkt og kom fram hjá fjölda sérfræðinga fyrir nefndinni. Eins og er skrifað í skjölin og hefur margoft verið sagt verður það endurskoðað ef þetta kemur einhvern tímann til álita. En það er ekki til álita akkúrat núna. Ég hef enga áhyggjur af samningsbrotamálinu af því af því við erum að innleiða málið rétt. Við erum að taka upp allt sem gildir um okkur. Það leiðir af hlutarins eðli, eins og flestir sérfræðingarnir komust að, að ákveðinn hluti orkupakkans gildi ekki um okkur af því að við erum ekki tengd. Það er staðreynd. Sú spurning hvort ég sé fylgjandi sæstreng er ekkert uppi í dag. Ég veit ekki hverjir hagsmunir Íslands verða í framtíðinni og ætla ekki að ákveða það fyrir framtíðarþing ef sá tími rennur einhvern tímann upp. Ég tel hins vegar afar ólíklegt að það verði einhvern tíma spurning í þessum sal. Tækninni vindur svo hratt fram og þetta er það löng leið. Þetta er það djúpt. Þetta er það kostnaðarsamt. [[Forseti hringir.]]Ég gæti talað lengi áfram. Ég efast um að þetta verði einhvern tímann spurning og ætla ekki að taka ákvörðun fyrir framtíðarþingmenn sem munu starfa í þessum sal. [[Forseti hringir.]] Hvað varðar seinni spurningunni hef ég ekki áhyggjur af því enda er þriðji orkupakkinn almennt góður fyrir neytendur og ég styð virkari samkeppnismarkað á Íslandi.
Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt mikið. Það hefur tekið mikla orku. Það er orkan okkar sem fer í þetta allt saman. Flokkurinn sem hefur staðið fyrir þessari umræðu - gæti hann ekki kallast nokkurs konar landsruglari? Niðurstaða þeirra sérfræðinga sem hefur verið leitað til varðandi málið er hins vegar sú að innleiðing ákvæða þriðja orkupakkans í íslenskan rétt sé í samræmi við stjórnarskrá. Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst telja raunar að þörf sé á þeim fyrirvörum sem verða ræddir hér á morgun. Þeir dugi. Innleiðing þriðja orkupakkans hækkar ekki verð á rafmagni til almennings eða garðyrkjubænda eða bakara. En vel að merkja er það kannski ekki endilega vænleg stefna, svona í sjálfu sér, að standa vörð um lágt verð á orku um aldur og ævi til allra. Við eigum að sjá til þess að verð sé lágt til almennings og til almennra nota. En það má alveg hugsa sér að hægt sé, hugsanlega einhvern tímann, að fá betra verð fyrir orkusölu til erlendra stórkaupenda en til stóriðjunnar nú í dag. Ég sé ekki ástæðu til þess að standa vörð um lágt verð til stóriðju á Íslandi. Ég sé heldur ekki ástæðu til að útiloka um aldur og ævi lagningu sæstrengs hingað. Af hverju ætti maður að vera í prinsippinu á móti sæstreng? Mér finnst þetta eiginlega dálítið sambærilegt við það að setja sér það markmið að fá sem allra lægst verð fyrir íslenskan fisk á evrópskum markaði undir kjörorðinu: Íslenskan fisk fyrir íslenska þjóð. Hugsanlegur sæstrengur hingað er ólíklegur kostur, hann er bara sérstakt úrlausnarefni sem við erum ekki að greiða atkvæði um hér og nú. En ég minni á að hann getur líka varðað orkuöryggi okkar hér. Við erum ekki að fara að missa forræðið yfir auðlindum okkar. Við erum ekki að fara að leggja sæstreng hingað. Það mun engin skaðabótaskylda vakna við það ef Alþingi fellir að leggja sæstreng hingað. Ekkert í þessum orkupakka kemur okkur við nema við tengjumst evrópskum orkumarkaði með slíkum streng. Umræðan um þriðja orkupakkann hefur eiginlega eingöngu snúist um það sem ekki stendur þar. Hér hafa staðið menn, t.d. í dag, og talað ábúðarmiklir um lögfræðiálit og það sem ekki stendur þar. Ég ætla að vera trúr þeirri hefð í þeim fáu orðum sem ég ætla að hafa hér í þessum ræðustól um málið. Ég mun ekki endurtaka þau rök sem margoft hafa komið fram og ætla að fjalla almennt um málið. Deilan um þriðja orkupakkann leiðir í ljós djúpstæðan ágreining um tengsl okkar Íslendinga við Evrópusambandið og snýst eiginlega fyrst og fremst um þau tengsl, hvernig þeim skuli háttað. Því er ekki að neita að það fyrirkomulag að vera í EFTA og svo í EES, sem er nokkurs konar aukaaðild að Evrópusambandinu með tilheyrandi markaðsaðgangi en kannski ekki nægilega góðrar aðkomu að setningu þess regluverks sem því fylgir, hefur sína ókosti, ekki síst þegar við höfum stjórnvöld sem ekki nýta sér þau tækifæri sem þó gefast til að hafa áhrif á þróun regluverksins, t.d. með því að halda á lofti sérstöðu og þörf fyrir undantekningar, stjórnvöld eins og voru hér á landi þegar orkupakki þrjú var í raun og veru í vinnslu. Ef við myndum nú, á lokastigum málsins, síðust þjóða, þegar aðrar þjóðir hafa afgreitt málið, þjóðir sem málið varðar kannski miklu meira en okkur, og eftir að við létum undir höfuð leggjast að gera athugasemdir þegar sá gluggi var opinn - ef við myndum nú vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar værum við náttúrlega eins og farþegi í lest sem ýtir á neyðarhemilinn. Það þurfa að vera ríkar ástæður til að svo sé gert. En enga slíka ástæðu er að finna, að mínu mati, í innleiðingu þessa þriðja orkupakka, hvað þá neyð. Maður heyrir stundum talað í umræðu um Evrópusambandið sem nokkurs konar óseðjandi heimsveldi sem ásælist íslenskar auðlindir og vill brjóta undir sig Ísland, brjóta undir sig íslenska þjóð og brjóta undir sig allt sem íslenskt er. Ég deili ekki þeirri sýn á Evrópusambandið. Það hefur marga galla og það er þungt í vöfum og það er örugglega bölvað vesen að vera þar með fulla aðild. En engu að síður lít ég á Evrópusambandið sem net. Það er samband, það er vettvangur samráðs og sameiginlegra ákvarðana um sameiginlega hagsmuni. Við lifum nú sem aldrei fyrr á öld stórfyrirtækjanna, hinna risastóru samsteypa sem engin landamæri virða, virða varla réttkjörin stjórnvöld, en líta á allan heiminn sem leikvöll sinn og svæði fyrir umsvif sín sem geta ekki annað en aukist og stækkað samkvæmt vaxtarkröfu kapítalismans. Allt okkar líf virðist ofurselt hagsmunum, dyntum og regluverki þessara ógurlegu markaðsrisa, hvort sem kemur að samskiptum okkar hvert við annað eða neyslu okkar í smáu og stóru. Þessi fyrirtæki stefna að hámarksgróða fyrir hluthafa sína og starfsemi þeirra er ekki í sjálfu sér hugsuð til almannaheilla, þó að auðvitað geti starfsemi þeirra komið okkur ágætlega, stundum, og almenningi jafnvel vel á köflum. Evrópusambandið er ekki risafyrirtæki af því tagi heldur er Evrópusambandið viðleitni fullvalda ríkja til að taka höndum saman við að búa til reglur fyrir þennan markað sem eiga að jafna stöðu þeirra sem starfa þar og gæta að hagsmunum neytenda. Evrópusambandið stendur þannig vörð um almannaheill andspænis sérhagsmunum stórfyrirtækjanna. Auðvitað gengur það og tekst misjafnlega. En það er ætlunin og hugsunin með Evrópusambandinu. Evrópusambandið er líka risastór markaður og það hefur reynst Íslendingum alveg gríðarlega mikið heillaskref að taka þátt í því samstarfi á sinn hátt. Við höfum til þessa verið í skjóli Norðmanna í EFTA-stoð EES-samningsins, án þess þó að gera eins og þeir gerðu, að breyta stjórnarskránni til samræmis við þessa aðild, sem svo sannarlega felur í sér framsal á fullveldi í tilteknum málum, rétt eins og öll alþjóðleg samvinna gerir. Hvað er annars fullveldi? Hvernig á fullvalda þjóð að haga sér? Væntanlega með því að hafa sem mest um sín mál að segja. Og hvernig verður það gert? Jú, með því að sitja við borðið þar sem málin eru unnin og ákvarðanir eru teknar, en ekki að taka við ákvörðunum tuðandi, heldur vera með, hafa áhrif, gegna embættum, vera í forsvari, bera höfuðið hátt, vera með. Þannig sé ég fyrir mér að fullvalda þjóð starfi, þjóð meðal þjóða. Við erum Evrópuþjóð. Við erum í þessum heimshluta, þótt manni hafi stundum fundist eins og sumir íslenskir ráðamenn hafi á köflum talað eins og þeir vildu að við sæktum um inngöngu í Asíu. Ég tel á hinn bóginn að það sé mikið lán fyrir okkur að vera á þessum stað á jarðarkringlunni. Og því fylgi ómæld tækifæri, samfara áskorunum, en að þau tækifæri verði best nýtt í samstarfi við öflugar vinaþjóðir okkar í Evrópu, frekar en í einangrun og tortryggni. En þó að það hafi sína ókosti að vera einungis með aukaaðild að Evrópusambandinu í gegnum EES má ekki gleyma því að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var mikið heillaskref fyrir Íslendinga, menningarlega og efnahagslega. Við eigum ekki að leika okkur að eldinum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um efnahagsáhrifin sem fylgja fullri þátttöku í innri markaði Evrópusambandsins en auk þess njóta Íslendingar í krafti þessa samnings fullra réttinda sem Evrópubúar á heimasvæði 500 milljóna manna. Þau áhrif sem það hefur haft á tækifæri okkar Íslendinga til menntunar, búsetu og þátttöku í rannsóknum og þróunarstarfi, viðskiptum og samskiptum eru án nokkurs jöfnuðar við nokkuð í sögu landsins, nema ef vera kynni gullöldina þegar Íslendingasögurnar voru skrifaðar. Herra forseti. Hlutverk okkar alþingismanna er að standa vörð um hagsmuni almennings. Eitt af því mikilvægasta sem okkur ber að sjá til að gerist er að íslenska þjóðin fái rentu af sínum miklu auðlindum. Þjóðin á að fá fulla auðlindarentu í orkufyrirtækjunum. Það verður ekki nógsamlega undirstrikað. Og það verður heldur ekki nógsamlega undirstrikað hversu mikilvægt það er að samfélagslega nauðsynlegar auðlindir á borð við neysluvatn og orkuauðlindir og alla stærri orkuframleiðslu og flutningskerfi séu ávallt í opinberri eigu og varðar fyrir bæði hvers kyns mengunarhættu en líka fyrir braski. Hefði Alþingi virt niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um nýju stjórnarskrána væri þetta engum vafa undirorpið, ekki neitt af þessu. En eins og sakir standa er það skylda okkar, herra forseti, að gera það að algjöru forgangsmáli að treysta auðlindaákvæði í stjórnarskránni.
Herra forseti. Enn á ný stöndum við og ræðum þingsályktunartillögu um staðfestingu ákvörðunar EES-nefndarinnar um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn. Eins og margir hafa talað um í dag hefur Alþingi varla fjallað jafn mikið um neitt mál og þriðja orkupakkann. Það sem næst kemur á eftir eru umræður á þingi um aðild okkar að EES-samningnum sjálfum fyrir 25 árum síðan, Málið um þriðja orkupakkann hefur legið hjá Alþingi í heil tíu ár með ótal nefndarfundum, sérfræðiálitum og umsögnum, frá fræðimönnum, félagasamtökum og einstaklingum. Óteljandi ræður hafa verið fluttar, sumar ágætar og skynsamlegar og sumar varpað ljósi á áhyggjur fólks, til að mynda um samkeppnisþáttinn og einkavæðingarmöguleika á orkufyrirtækjum, en því miður hafa flestar ræður sem fluttar hafa verið um þriðja orkupakkann, sér í lagi á þessu þingi, verið uppfullar af útúrsnúningi, rökvillum, óljósri framtíðarsýn og því miður fluttar í þeim einfalda pólitíska tilgangi að grafa undan trausti á alþjóðasamvinnu, alþjóðasamningum og ekki síður fullveldi okkar sem ríki sem tekur sínar eigin ákvarðanir. Allt í þeim tilgangi að þjóna stjórnmálaöflum og -skoðunum sem næra ótta fólks og boða einangrunarhyggju. Þess konar pólitík er pólitík sem misnotar tilfinningar fólks en forðast rök og skynsemi. Herra forseti. Popúlismi eða lýðskrum er nafnið yfir þess konar tegund af stjórnmálum. Og lýðskrum er beinlínis hættulegt lýðræði og samfélagslegum þroska. En það er líka staðreynd að orkuauðlindir okkar Íslendinga og yfirráð yfir þeim standa okkur nærri og snerta strengi í sálarlífi fólks. Umræða um orkulindir og nýtingu þeirra verða því oft tilfinningaþrungnar, enda má segja að það sé almennur vilji fólks í landinu að stíga varlega til jarðar þegar kemur að nýtingu orkuauðlinda okkar og því enn mikilvægara að fara varlega í því að auka ótta fólks, sér í lagi ef það er ástæðulaust eins og í þessu máli. Um hvað snýst þá þriðji orkupakkinn? Afsal á fullveldi? Brot á stjórnarskrá Íslands? Að ESB sé að leggja undir sig orkuauðlindir okkar án þess að við fáum rönd við reist, eins og valdalaust ríki sem enga stjórn hefur? Að við séum að afsala okkur auðlindunum okkar? Þriðji orkupakkinn snýst um gerðir sem varða innri markað fyrir raforku og jarðgas. Nýmælin eru krafa um eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækja, ítarleg ákvæði um sjálfstæði raforkueftirlits og auknar kröfur um neytendavernd og upplýsingagjöf. Komið er á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, ACER, sem falið er samræmingarhlutverk milli raforkueftirlitsaðila til að nýting á orku verði betri og skilvirkari, eitthvað sem mikil þörf er á á tímum loftslagsbreytinga og róttækra aðgerða í loftslags- og umhverfismálum. Það er ekki verið að koma á fót ACER með þessari þingsályktun hér heldur var ACER komið á fót árið 2010 og hefur verið starfandi síðan árið 2011, enda eru gerðir orkupakkans, svokallaðir orkupakkar eitt og tvö, frá árinu 2009. Og varðandi eftirlit og ACER mun það eftirlit snúast um að fylgjast með að samkeppni milli dreifingaraðila milli almennings og fyrirtækja, annarra en orkufreks iðnaðar, sé virt og sanngjörn og flutningur neytenda milli dreifingaraðila ávallt greiður, að starfsemi fyrirtækjanna sé gagnsæ og réttur neytenda ávallt hafður í fyrirrúmi. Mun eftirlitið takmarkast við innri markað á Íslandi. Það er margt sem þriðji orkupakkinn snýst ekki um, þótt því hafi verið haldið fram í umræðunni. Hann snýst ekki um afsal á valdheimildum, snýst ekki um brot á stjórnarskrá Íslands, snýst ekki um lagningu sæstrengs og hann snýst ekki um að einkavæða orkuauðlindir fyrir útlendinga. Það eru mjög áhugaverð rök andstæðinga orkupakkans sem ég kem að síðar. Orkupakkinn sem við ræðum um snýst ekki um afsal á fullveldi okkar. Til að mynda er það ekki svo að upptaka og innleiðing þriðja orkupakkans samræmist ekki íslenskum stjórnskipunarlögum, eins og haldið hefur verið fram margoft í þessum þingsal af þingmönnum sjálfum. Þvert á móti, og undir það taka fjölmargir fræðimenn, fullnægir framsal valdheimilda sem fælist í innleiðingu þriðja orkupakkans vel því skilyrði að vera vel skilgreint og á afmörkuðu sviði. Raunar má samkvæmt fræðimönnum á borð við Skúla Magnússon og álitsgerð hans um málið minna á að framsal valdheimilda gangi lengra í málum er varða upptöku og innleiðingar vegna Evrópska fjármálaeftirlitsins. Undir þetta tekur líka Davíð Þór Björgvinsson í sinni álitsgerð, að valdheimildir ESA og ACER muni ganga skemur en þær valdheimildir sem ESA hefur um fjármálaeftirlit. Þær valdheimildir hafa heldur betur styrkt fjármálakerfið á Íslandi eftir skipbrot þar. Þess vegna skulum við hætta öllu tali um afsal á valdheimildum eða brot á stjórnarskrá Íslands. Eigum við þá að ræða um lagningu sæstrengs, sem þriðji orkupakkinn fjallar ekki um en mikið er fjallað um í þingsal? Þriðji orkupakkinn felur ekki í sér skyldu fyrir íslenska ríkið til að leggja sæstreng. Þrátt fyrir þetta hafa andstæðingar orkupakkans óljósar og óskýrar áhyggjur af því að ef íslenska ríkið synjar einstaklingum eða lögaðilum frá Evrópska efnahagssvæðinu um að leggja sæstreng á milli Íslands og annars aðildarríkis EES, ESB muni það hafa í för með sér að samningsbrotamál verði höfðað gegn íslenska ríkinu af hálfu EFTA og ESA, auk þess sem íslenska ríkið verði dæmt skaðabótaskylt. Enginn af andstæðingum orkupakkans sem hafa haldið því fram hefur þó getað útskýrt með alvöruröksemdafærslu af hverju innleiðing á þriðja orkupakkanum þýði sjálfkrafa lagningu sæstrengs og enn síður getað útskýrt nægilega hvernig íslenska ríkið væri skaðabótaskylt ef íslenska ríkið myndi neita fyrirtækjum eða lögaðilum um lagningu sæstrengs. Þeir andstæðingar orkupakkans sem hafa tjáð sig um þessi óljósu skaðabótaskyldu hafa átt í erfiðleikum með að benda á tiltekin ákvæði orkupakkans sem feli í sér umrædda skyldu. Nokkrir, á borð við Arnar Þór Jónsson héraðsdómara, hafa þó vísað til aðfaraorða reglugerðarinnar frá 13. júlí 2009. Því hafa Margrét Einarsdóttir, dósent í Evrópurétti við lagadeild Háskólans í Reykjavík, og Bjarni Már Magnússon, prófessor í hafrétti og þjóðarétti við lagadeild Háskólans í Reykjavík, andmælt bæði í greinum og í máli sínu fyrir hv. utanríkismálanefnd. Þau hafa bent á og rökstutt vel að aðfaraorð reglugerðarinnar hafi ekki lagagildi eins og héraðsdómarinn heldur fram. Það sé því ekki unnt að lesa út úr þeim orðum skyldu íslenska ríkisins til að heimila einstaklingum og lögaðilum að leggja sæstreng, enda er það hvorki skýrt í aðfaraorðum né í lagatexta tilskipunarinnar. - Og aftur: Aðfaraorð reglugerðarinnar hafa ekki lagagildi. Varðandi lagningu sæstrengs vil ég minna á að næsta ESB-ríki sem hægt væri landfræðilega að leggja sæstreng til er Bretland, sem er á hraðri leið út úr ESB án nokkurs samnings þann 31. október næstkomandi. Það er því núna ákveðinn landfræðilegur ómöguleiki, og verður alla vega næstu árin, að leggja sæstreng milli ESB og Íslands. Það kann að breytast í mögulegri framtíð og kannski viljum við líka velta því fyrir okkur að kollvarpa hugsuninni um að virkja fyrir stóriðju, hætta því og nýta orkuna okkar í orkuskipti. Kannski dettur einhverjum framtíðarþingmönnum í hug að leggja til að leggja sæstreng og leggja þar með lóð á vogarskálarnar um meiri hreina orku þegar kemur að því neyðarástandi sem ríkir í loftslagsmálum. En komum þá að fullveldinu sem mikið hefur verið rætt um í umræðu um þriðja orkupakkann. Við skulum vera skýr. Fullveldisréttur fullvalda ríkja leiðir til þess að þau ráða sjálf hvort lagður er sæstrengur inn fyrir landhelgi þeirra eða ekki. Ákvörðunin um hvort leggja megi eða leggja eigi sæstreng á milli Íslands og aðildarríkja EES mun því áfram vera á forræði Alþingis Íslendinga þó að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt. Þetta kemur afar skýrt fram í grein Margrétar og Bjarna Más á Vísi frá því í ágúst. Það er því ljóst að í þriðja orkupakkanum er ekki að finna nein lagaákvæði sem leggja þá skyldu á herðar íslenska ríkinu, heimaeinstaklingum eða lögaðilum að leggja sæstreng frá Íslandi til annars aðildarríkis EES eða öfugt. Það er líka svo, herra forseti, að stór ef ekki einn stærsti þáttur fullvalda ríkis er að gera alþjóðasamninga á borð við EES-samninginn. Hið svokallaða ytra fullveldi ríkja er bundið við rétt ríkja til að koma fram á alþjóðavettvangi og stofna til þjóðréttarskuldbindinga á borð við EES-samninginn. Frá sjónarhóli þjóðaréttarins snýst fullveldið einmitt um að taka á sig skuldbindingar er varða þátttöku í alþjóðastofnunum og gera alþjóðasamninga. Sum sé: Beitingu fullveldisins í krafti þess að ríki sem séu fullvalda hafi einmitt réttinn til að ákveða alþjóðaþátttöku og þátttöku í alþjóðasamningum. Þess vegna er það alveg ótrúleg rökvilla þegar andstæðingar orkupakkans draga í efa stöðu okkar sem aðila að EES-samningnum, að með því séum við að afsala fullveldinu, með því að undirgangast alþjóðasamninga og vera þátttakendur í alþjóðastofnunum. Þetta þykir mér vera eitt af lykilatriðunum í þeim átökum um þriðja orkupakkann sem við höfum séð í allan vetur; að Ísland sé að afsala sér fullveldinu með auknum tengslum við alþjóðastofnanir eða ríkjabandalög. Minni athygli er vakin á því að með því að beita fullveldi sínu markvisst, bein í baki, líkt og með EES-samninginn, erum við fullvalda ríki og notum fullveldið okkar fram í fingurgóma. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Með því að virða þá alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að fær Ísland meira út úr þeim en mörg smáríki gætu verið að fá út úr fullveldi sínu í sífellt flóknari heimi þar sem landamæri og milliríkjatengsl eru stöðugt óljósari. Við sem erum sjálf þingmenn núna hljótum að treysta þingmönnum framtíðarinnar til að taka upplýsta ákvörðun fyrir hagsmuni Íslands, fyrir íslenska náttúru og fyrir íslenskar orkuauðlindir. Það er að mínu viti varhugaverð þróun að halda öðru fram og draga úr mikilvægi okkar í alþjóðasamstarfi og sem aðila að alþjóðasamningum. Eins og einhver sagði fyrr í dag: Samningar skulu standa. Við sem fullvalda ríki erum sterkari ef við erum ábyrgur samningsaðili. En við eigum líka að gæta hagsmuna Íslands betur og á það hefur verið bent alla tíð frá því að Halldór Ásgrímsson talaði um það sem ráðherra fyrir 24 árum síðan, ári eftir að aðild Íslands að EES-samningnum var samþykkt í þessum sal. Það skulum við gera, herra forseti, gæta hagsmuna okkar enn betur og enn skipulagðar en við höfum gert. En hvað þá með afsal yfir auðlindum okkar sem margir vilja meina að innleiðing þriðja orkupakkans innihaldi? Í fyrsta lagi má minna á að regluverk ESB meinar að hafa áhrif á reglur aðildarríkjanna um skipan eignarréttar samkvæmt stofnsáttmála ESB og sáttmála um starfshætti ESB. Þetta er lykilatriði í umræðunni um afsal eigin auðlinda. Það getur engin stofnun úti í heimi eða bandalag skipað okkur sem fullvalda ríki að einkaaðilar eignist tilteknar náttúruauðlindir. Það er ákvörðun okkar og við getum rifjað upp nokkur ömurleg dæmi um það þegar íslensk stjórnvöld hafa selt auðlindir og orku á undirverði til erlendrar stóriðju. Heiðurinn af þeim vafasömu gjörningum eiga íslensk stjórnvöld, alein og skuldlaust, líkt og virkjun við Kárahnjúka til Alcoa ber vitni um. Það er hægt að vera sammála því að regluverk sem hannað en fyrir aðstæður í Evrópu henti ekki alltaf fyrir íslenskar aðstæður vegna þess að almenningur á að langstærstum hluta fyrirtækin sem framleiða rafmagn og að öllu leyti fyrirtækin sem flytja raforku. Við þurfum því að leggja áherslu á að hafa öfluga hagsmunagæslu í Brussel til að það sem fer í EES-samninginn eigi við aðstæður okkar. Það þarf líka að vekja athygli á því að orkupakkar Evrópusambandsins hafa að markmiði að ýta undir orkuskipti, sem er lykilatriði til að draga úr hamfarahlýnun á viðsjárverðum tímum í loftslagsmálum. Þar má til að mynda vísa í umsögn Samorku um breytinguna á raforkulögum þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Evrópusambandið hefur gert ýmislegt til þess að skapa hvata til að auka framboð og þá einkum á sviði sjálfbærrar raforkuframleiðslu, en einnig meiri og betri orkunýtni á öllum sviðum. Hvatar eins og heimild til útgáfu upprunaábyrgða fyrir græna raforkuframleiðslu hafa skilað viðkomandi raforkuframleiðendum tækifærum með bættri samkeppnisstöðu gagnvart raforku framleiddri með jarðefnaeldsneyti og ekki síður ýtt undir möguleikann á tækniþróun í grænorkuframleiðslu […] Þá gerir orkulöggjöf Evrópusambandsins einnig ráð fyrir að aðildarríkin geti í landslöggjöf sinni veitt grænorkuframleiðslu ákveðinn forgang þegar kemur að tengingum við flutnings- og dreifikerfi viðkomandi landa. Í þessu samhengi þarf einnig að minna á að orkulöggjöf Evrópusambandsins og þá sérstaklega þriðji orkupakkinn vinnur sérstaklega með þau markmið að tryggja nýjum raforkuframleiðendum jafna stöðu þegar kemur að tengingum við flutnings- og dreifikerfin. Markmiðið er að tryggja jafnræði og gegnsæi í ákvarðanatöku á grundvelli samkeppnissjónarmiða […] Tilgangurinn er fyrst og fremst að tryggja að raforkuframleiðendur sem fyrir eru á markaðnum og hafa oft haft efnahagslega og sögulega tengingu við flutningsfyrirtækin og/eða dreifiveiturnar njóti ekki beinna eða óbeinna ívilnana. Með þessu er ýtt undir að nýir framleiðendur og þá helst í grænorkuframleiðslu komist inn á markaðinn og þar með að líkurnar aukist á fullnægjandi orkuframboði.“ Þetta eru að mínu viti góð markmið og sýna að innleiðingar á tilskipunum EES-samningsins geta verið grænni og umhverfisvænni en margar ákvarðanir sem stjórnvöld hér taka sjálf. Að því sögðu, ef áhyggjur andstæðinga orkupakkans eru enn fyrir hendi, og mér sýnist það á svip þeirra í þingsal, höfum við líka ýmisleg tæki sem þjóðþing til að tryggja enn betur opinber yfirráð yfir orkuauðlindum sem eiga að vera í eigu okkar allra og til að tryggja að arður sem hlýst af nýtingu þeirra renni til okkar allra. Þar má minna á, líkt og hæstv. forsætisráðherra minnti á í dag, að við getum sett skarpari reglur um landakaup, skýrari löggjöf um vatnsréttindi og skýrari lagaramma um nýtingu auðlinda. Að auki er verið að vinna að orkustefnu og þar eru fjölmörg tækifæri til að vera í fararbroddi á meðal þjóða í orkumálum. Hvað þá með markaðsvæðinguna sem verið er að kynda undir með þriðja orkupakkanum? Ég spyr á móti: Erum við ekki fullvalda ríki í EES og eigum við ekki að stunda hagsmunagæslu þar og vinna þá meira gegn markaðsvæðingu á orkuauðlindum ef við teljum hana ógna hagsmunum okkar? Enn og aftur: Við erum ekki valdalaust ríki sem ekkert hefur að segja í þessu alþjóðlega samstarfi. En lækkaði orkuverð með innleiðingu orkupakka eitt og tvö eins og markmiðið var? Á þeim 15 árum sem liðið hafa síðan við innleiddum orkupakka eitt og tvö hefur orkuframleiðslu og dreifingu verið skipt upp. Raforkuverð lækkaði, þ.e. söluhlutinn. En það er rétt að dreifingarhlutinn hefur sums staðar hækkað og það tengist nánast eingöngu áhrifum af fjármagnskostnaði Orkuveitu Reykjavíkur sem var í gríðarlegum vandræðum eftir hrun, út af stjórnunarvandræðum en ekki út af neinum orkupökkum. Enn og aftur verðum við að skilja á milli okkar eigin heimagerðu vandamála sem hljótast af slæmum ákvörðunum sem við tökum sjálf, slæmum stjórnarháttum, slæmri framtíðarsýn, en ekki að varpa því yfir á aðra og yfir á aðild okkar að EES-samningnum. Að lokum vil ég koma aftur inn traust á Alþingi. Það ríkir kannski ekki mikið traust á Alþingi akkúrat núna og það eru ýmsar ástæður fyrir því, sérstaklega ástæður sem upp komu síðasta vetur. En við hljótum alla vega að treysta kynslóðum framtíðarinnar sem hafa sýnt miklu framsýnni tilburði og hugsjón en margir þingmenn sem sitja á Alþingi í dag þegar kemur að umhverfis- og loftslagsmálum, þegar kemur að því að taka upplýstar ákvarðanir fyrir hagsmuni Íslands, fyrir íslenska náttúru og fyrir orkuauðlindir okkar. Við sem hér sitjum í dag hljótum alla vega að treysta þeim framtíðarkynslóðum til að taka góðar upplýstar ákvarðanir fyrir okkur öll.
Virðulegur forseti. Ég hef aðeins verið að rifja það upp í dag undir umræðunni um þriðja orkupakkann af hverju ég ákvað að skipta mér af stjórnmálum í upphafi. Það eru líklega rúmlega 20 ár síðan að það voru sveitarstjórnarkosningar í heimabæ mínum, Mosfellsbæ. Ég, þá nýútskrifaður viðskiptafræðingur, gat ekki skilið hvernig væri hægt að rífast svona mikið um hver væri raunveruleg fjárhagsstaða sveitarfélagsins. Ég sem viðskiptafræðingur taldi mig geta bara lesið það út úr ársreikningi. Það er engu að síður hægt, það er hægt að lesa út úr ársreikningi en það er líka hægt að rífast um svona stöðu. Ég taldi nefnilega fyrst þegar ég ákvað að fara að skipta mér af stjórnmálum að stjórnmál væru list hins mögulega, en síðan er ég þjökuð af þroska og hef komist að því að stjórnmál geta líka verið list blekkinga, leikfléttna og samsæra. Af hverju er ég að velta þessu fyrir mér þegar við erum að ræða þriðja orkupakkann? Það er vegna þess, virðulegur forseti, að það er með ólíkindum hve mikill tími af ræðum í dag hefur farið í að ræða það sem er ekki í orkupakka þrjú. Af hverju skyldi það nú vera? Það er auðvitað vegna þess að sá áróður sem haldið hefur verið uppi úti í samfélaginu og í þingsal snýr mikið að því sem er einmitt ekki í orkupakka þrjú þótt sumir vilji halda því fram að það beintengist. Virðulegur forseti. Þegar ég fékk þetta verkefni inn á mitt borð, orkupakka þrjú, hafði ég ekkert miklar áhyggjur í upphafi, ég skal viðurkenna það. Af því sem ég hafði kynnt mér fannst mér ekki ástæða til að hafa verulegar áhyggjur en eftir því sem umræðan magnaðist upp lagðist maður yfir þetta verkefni og hugsaði: Ókei, hvað er þetta? Hvaða hættur eru hérna? Við í þessum sal, við sem kjörin eru af þjóðinni, eigum alltaf í einu og öllu að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Ég komst fljótt að því að fyrri þing höfðu ítrekað farið yfir þetta mál, bæði ráðherrar, embættismenn og þingnefndir. Alltaf hafði verið komist að þeirri niðurstöðu að sjálfsagt væri að halda áfram með málið, við hefðum fengið flestar undanþágurnar samþykktar og það væri engin ástæða til annars en að halda málinu áfram. Nú hefur málið á síðustu misserum verið rannsakað í þaula aftur. Við höfum endurtekið þau ferli sem áður voru. Við í utanríkismálanefnd höfum fundað, ég veit ekki einu sinni hversu oft. Við fengum 50 umsagnir. Auðvitað voru sumar umsagnirnar neikvæðar, flestar álitsgerðir sérfræðinga voru jákvæðar. Viðskiptaráð, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Náttúrufræðistofnun, ég veit ekki einu sinni hverju ég er að gleyma, enginn af þessum aðilum mælti gegn því að haldið væri áfram. Orkan okkar kom með ítarlega umsögn, bakarameistarar og svo einstaklingar sem flestir hverjir tengjast Orkunni okkar. Við spurðum allra þeirra spurninga sem nauðsynlegt er að spyrja í svona máli og voru fundirnir allir opnir þannig að öllum á að vera ljóst hvað þar fór fram. Niðurstaðan er sú eftir þessa miklu rannsókn að orkupakkinn stenst stjórnarskrá. Eins og hann er lagður fyrir núna hef ég ekki heyrt neinn sérfræðing mótmæla því. Innleiðing orkupakkans mun ekki hækka raforkuverð. Samþykkt orkupakkans þýðir ekki lagningu sæstrengs. Það þýðir heldur ekki að Landsvirkjun verði einkavædd og þaðan af síður þýðir orkupakki þrjú að við séum að afsala okkur yfirráðum yfir auðlind okkar. Þá hefur farið fram mikil umræða um það hvort við kynnum að vera skaðabótaskyld myndum við einhvern tímann standa í vegi fyrir því að hér yrði lagður sæstrengur. Þeir lögfræðingar sem komu á fund nefndarinnar lýstu þessu sem annars vegar lögfræðilegum vísindaskáldskap og hins vegar lögfræðilegum loftfimleikum. En sumir hafa samt velt því upp hvort svo kunni að vera. Það er alla vega alveg ljóst af þeirri umræðu og því hvernig málið liggur fyrir að enginn þarna úti ætti að geta ímyndað sér að við hefðum ætlað okkur að leggja sæstreng. Þar af leiðandi er ekki hægt að sýna fram á einhverja skaðabótaskyldu. Það er enginn vilji í dag til að leggja sæstreng þannig að þaðan af síður getur einhver komið og ætlast til þess að geta sett í samband og orðið svo ofboðslega hissa ef hann fengi nei. Við erum að niðurnegla það hér að ákvörðun um sæstreng verður alltaf tekin í þessum sal. Er ég hlynnt sæstreng? Við getum farið út í þá umræðu. Í dag? Nei, alls ekki. Á næstu tíu árum? Mjög ólíklegt. Einhvern tímann í framtíðinni? Ég veit það ekki, en ég hef ákveðið að treysta framtíðarstjórnmálamönnum fyrir því að taka þá ákvörðun þegar og ef hún kemur einhvern tímann hér til umfjöllunar. Þá má líka velta fyrir sér hvort það hefði verið betra þegar við sömdum okkur inn í EES að sleppa þessum IV. viðauka svokallaða, taka orkuna út, alveg eins og við tókum sjávarauðlindina. Ég velti þessu mikið fyrir mér, sérstaklega í upphafi. Ég hugsaði: Æ, af hverju voru aðilar þarna á undan að setja orkuna inn í þennan samning? Það væri svo miklu einfaldara fyrir okkur ef það væri bara ekkert til umræðu. En ég verð reyndar að viðurkenna eftir að hafa skoðað þetta mál að ég held að það sé einmitt mikill hagur af því að hafa IV. viðaukann við EES-samninginn og að orkan sé þarna inni. Við sjáum að ýmis íslensk fyrirtæki njóta góðs af því og svo fáum við löggjöf sem bætir neytendavernd til muna, rammar það inn hvernig orkufyrirtækin þurfa að birta sínar upplýsingar, að hér sé ekki hægt að beita miklum ríkisstyrkjum ef ekki eru fyrir því góð rök o.s.frv. Hér í salnum hefur líka verið haldið fram að það sé mikil andstaða við orkupakka þrjú. Einhver hv. þingmaður talaði um að það væru 70% þjóðarinnar. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki orðið vör við þessa miklu andstöðu. Ég hef að sjálfsögðu orðið vör við að það séu skiptar skoðanir og aðilar hafa óskað eftir fundum við okkur, sent inn bréf og annað, en ég verð líka að viðurkenna að eftir því sem ég tek samtal við fleiri aðila um þetta mál hafa flestir komist að þeirri niðurstöðu að það sé ekkert að óttast við orkupakka þrjú og/eða fólk segir: Við ætlum að treysta ykkur sem við kusum til þess að fjalla um þetta mál. Það eru samt vissulega aðilar sem hafa áhyggjur og þær eru að mörgu leyti skiljanlegar, sérstaklega út frá því hvernig umræðan hefur farið að snúast um eitthvað sem ekki er í þriðja orkupakkanum. Það sem ég tel þó vera það góða við þá umræðu sem skapast hefur, virðulegur forseti, er að við erum allt í einu farin að tala um hluti sem hafa kannski ekki verið nægjanlega mikið ræddir á síðustu árum. Það eru stóru spurningarnar, framtíðarauðlindastýring, hvernig orkustefnan okkar á að vera, hvað með eigendastefnu um Landsvirkjun, eignaraðildina. Þetta er allt saman risastórar spurningar og það eru mál sem við eigum að vera að ræða. Það er mjög mikilvægt og það er gott að þjóðin hefur í auknum mæli tekið þátt í þeirri umræðu sem gerir okkur í þessum sal betur undirbúin fyrir þá umræðu. Auðvitað erum við alltaf að gæta hagsmuna lands og þjóðar í einu og öllu. Virðulegur forseti. Ég var búin að lofa að nýta ekki allan tímann minn svo að við gætum lokið þessari umræðu fljótlega í kvöld. Það er alveg ljóst að það er ekki margt ósagt í þessu máli. Ég hef litið þannig á að það væru í raun engin lögfræðileg álitaefni eftir í því. Þeim hefur öllum verið svarað á fyrri stigum. Það sem eftir stendur eru tilfinningar og örlítið skiptar skoðanir í þessum sal. Þá vil ég bara hnykkja á því að ekkert mál hefur fengið jafn mikla umræðu, þar af leiðandi jafn mikla rannsókn og aldrei hafa jafn margir aðilar skrifað umsagnir eins og um nákvæmlega þetta mál. Niðurstaða langflestra þingmanna virðist vera á þann veg að hér sé ekkert að óttast og að við þurfum að klára þetta mál. Það er enginn að flýta sér, enda höfum við tekið mjög langan tíma í að fjalla um nákvæmlega þetta mál. Nú er kominn tími til að taka ákvörðun. Nú höfum við samþykkt að greiða atkvæði um málið á mánudaginn og þá er mikilvægt að klára málið svo við getum komist í að ræða öll hin mikilvægu málin, bæði sem tengjast auðlindamálum og orkumálum en ekki síður allt hitt sem okkar bíður.
Hæstv. forseti. Fjárfestar fara mikinn á Íslandi um þessar mundir og hver áætlunin á fætur annarri skýtur upp kollinum um vindmyllugarða eða smávirkjanir þar sem beisla á sem mest af þeirri orku sem landið okkar fagra hefur upp á að bjóða. Nú síðast voru það 27 vindmyllur sem setja á upp í landi Sólheima í Laxárdal í Dalasýslu og eiga lægstu myllurnar að tróna í 150 m hæð sem samsvarar rúmlega tvöfaldri Hallgrímskirkju. Þær vindmyllur bætast við þær 59 vindmyllur sem eru fyrirætlaðar í Garpsdal og á Hróðnýjarstöðum. Íslendingar eru óvanir vindmyllum nema þá frá útlöndum enda hefur þeim ekki verið fyrir að fara á Íslandi nema sem hluta af tilraunaverkefni. Það að nú séu 86 vindmyllur í pípunum kann því að vekja furðu og margur veltir því eflaust fyrir sér hvers vegna þessi mikli áhugi hefur vaknað sem aldrei áður hefur verið hér á landi. Síðan þriðji orkupakkinn var tekinn til umræðu á Alþingi hefur mikill tími farið í að ræða um þann fyrirvara sem ríkisstjórnin segist ætla að setja á innleiðinguna. Með fyrirvaranum verða reglugerðir orkupakkans innleiddar en gildistökuhluta þeirra frestað, þ.e. þeirra sem gætu farið á svig við stjórnarskrána. Þótt vissulega megi deila um hvort slíkur fyrirvari hafi eitthvert gildi má jafnframt benda á að innleiðingin er ekki eins og hún á að vera og því má búast við að Eftirlitsstofnun EFTA hafi eitthvað út á það að setja. Í þessu samhengi er rétt að skoða nýlegar fréttir af þeirri málssókn sem á sér stað gegn stjórnvöldum í Belgíu. Ástæðan fyrir því að sú málssókn er áhugaverð er að það er framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sem höfðar málið og hún gerir það sökum þess hvernig stjórnvöld þar í landi stóðu að innleiðingu þriðja orkupakkans. Vill framkvæmdastjórnin meina að innleiðingin á tveimur af reglugerðunum í orkupakkanum, nr. 72/2009 og 73/2009, hafi ekki verið framkvæmd á réttan hátt. Þrátt fyrir þessa miklu samsvörun á milli þessara tveggja atburða, ófullnægjandi innleiðingar á þriðja orkupakkanum á Íslandi sem og í Belgíu, virðist ríkisstjórnin harla róleg. Það má segja að það veki furðu því að nú hefur hver lögspekingurinn á fætur öðrum bent á hversu hættuleg braut þetta sé, ekki einvörðungu í ljósi þess að einhliða fyrirvari af Íslands hálfu sé gagnslaus og að ekki sé komið í veg fyrir sæstreng eftir að þriðji orkupakkinn hefur verið innleiddur, heldur leikum við okkur að eldinum, mætti segja, varðandi innleiðinguna og við getum átt von á samningsbrotamáli gegn Íslandi og að öllum líkindum skaðabótamáli. Nú þætti mér fróðlegt að fá frekari upplýsingar um hvort ríkisstjórnin hafi látið leggja mat á hverjar skaðabæturnar yrðu ef svo illa vildi til að sótt yrði samningsbrotamál gegn landinu eftir þá hálfkáksinnleiðingu sem nú er lagt upp með. Það hefur e.t.v. ekki verið kannað. Það er ábyrgðarhluti að stjórna heilu landi og vissulega er mikilvægt að setja á sig bæði belti og axlabönd, sérstaklega þegar kemur að háum fjárhæðum sem ríkissjóður Íslands gæti þurft að standa straum af. Því er ég hissa á þessu öllu saman. Ég er hissa á því að ríkisstjórnin loki eyrunum gagnvart efasemdaröddum úr samfélaginu, löglærðum og sérfróðum, í stað þess að kanna málin ofan í kjölinn og tryggja að ekki sé lagt af stað í háskaför. Það má kalla þetta hræðsluáróður en margir hafa áhyggjur af þessu og við í Miðflokknum höfum það. Við verðum auðvitað að geta treyst stjórnvöldum landsins en miðað við það sem á undan er gengið er ekki laust við að efasemdirnar séu byrjaðar að naga mann því að erfitt getur reynst að spá fyrir um hvað sé fram undan. Það versta er að ég er ekki viss um að ríkisstjórnin viti heldur hvað fram undan er í þessu máli.
Hæstv. forseti. Í dag hefur umræðan í þingsal verið ágæt. Það hefur verið fróðlegt að sjá og heyra ráðherra ríkisstjórnarinnar flytja sína fyrstu ræðu um orkupakka þrjú. Annað slagið hafa svo stjórnarliðar rætt það að ekkert sé í orkupakka þrjú um lagningu sæstrengs, að okkur verði ekki skylt að leggja sæstreng frá Íslandi, og ég skil ekki hvernig stjórnarþingmönnum dettur í hug að eyða tíma dagsins í að ræða þá rökleysu. Við þingmenn Miðflokksins vitum mætavel að ekkert er fjallað um skyldur Íslands til að leggja sæstreng frá landinu. Staðreyndin er sú að þegar við samþykkjum orkupakkann erum við orðin hluti af orkumarkaði Evrópusambandsins og lagning sæstrengs verður því ákjósanlegri fyrir þá aðila sem undanfarin ár hafa unnið ötullega að því að leggja grunninn að lagningu slíkra sæstrengja. Í sumar hefur mikil umræða átt sér stað um sæstreng og margsinnis hefur ríkisstjórnin verið vöruð við því að lögfræðilega geti komið upp sú staða að íslenska ríkið verði neytt til að leyfa lagningu sæstrengs óski einkaaðili eftir því að leggja hann. Þarna vil ég aðeins staldra við þar sem í orkupakkanum er að finna eftirfarandi texta, með leyfi forseta: „Þróun raunverulegs innri markaðar á sviði raforku, með net sem tengt er um allt bandalagið, skal vera eitt af helstu markmiðum þessarar tilskipunar …“ Því ætti hverju mannsbarni að vera ljóst að samþykki Ísland reglugerð með þessum inngangsorðum sýnir landið vilja til að vinna eftir þeim. Það myndi því teljast undarlegt ef ríkisstjórnin ætlar að standa í vegi fyrir hverjum þeim sem hyggst leggja sæstreng og um leið sitt lóð á vogarskálarnar til að tengja bandalagið sem best. Ef það er ætlunin, hvers vegna á þá að samþykkja þriðja orkupakka ESB til að byrja með? Arnar Þór Jónsson héraðsdómari bendir á eftirfarandi því að hann hefur haft áhyggjur af því að Ísland gæti átt yfir höfði sér samningsbrotamál og í kjölfarið verið skyldað til að heimila sæstreng, svo ég vitni í hans eigin orð, með leyfi forseta: „Bann við lagningu sæstrengs eða tilraunir til að leggja stein í götu slíks verkefnis gætu talist til ólögmætra viðskiptahindrana og hagsmunaaðilar gætu átt rétt á skaðabótum neiti Alþingi eða íslensk stjórnvöld þeim um leyfi til lagningar sæstrengs. Skaðabótakröfur í slíku máli gætu hlaupið á milljörðum.“ Þótt lagahluti orkupakkans hafi verið mikið til umfjöllunar og hver á eftir öðrum hafi tekið þátt í lögfræðibardaganum snýst orkupakkinn ekki síður um fólkið í landinu, um þjóðina sem kemur til með að súpa seyðið af innleiðingu hans og þeim afleiðingum sem af henni verða. Það er þungbært fyrir íslenska ríkið að greiða marga milljarða í skaðabótakröfur og þær skaðabætur munu vissulega falla á herðar þegna landsins, annaðhvort í gegnum skatta eða niðurskurð. Við megum hafna þriðja orkupakka Evrópusambandsins og sú höfnun er í samræmi við EES-samninginn sem við erum aðilar að. Mótstaða við þriðja orkupakka ESB snýst því ekki um atlögu gegn EES-samningnum heldur um andstöðu við innihald orkupakkans sjálfs. Það að halda öðru fram er óheiðarlegt. Ætla má að þegar ríki geri með sér samning sé ekkert athugavert við að þau ríki nýti sér ákvæði þess samnings. Af hverju ætti nokkuð að vera athugavert við að nýta ákvæði þessa samnings?
Virðulegur forseti. Ég kem inn í þessa umræðu með opinn huga um þau sjónarmið sem hafa komið fram á undanförnum mánuðum. Ég bjóst samt við meiru, ég bjóst við meiri nákvæmni eftir þetta hlé þar sem fólk hefði getað kynnt sér málið betur, þar sem það hefði getað tekið saman þau rök og þær fullyrðingar sem lögð hafa verið fram og útskýrt mál sitt á nákvæman hátt í staðinn fyrir að vera með þann hræðsluáróður, sem var kallaður hér áðan, um svimandi háar skaðabætur eða áframhaldandi fullyrðingar um valdframsal. Hvers vegna ætti í rauninni að banna lagningu sæstrengs þegar allt kemur til alls? Skoðum þetta aðeins. Orkumarkaður ESB og stefna ESB gengur út á orkuöryggi til neytenda, númer eitt, tvö og þrjú. Stjórnvöldum er núna skylt að tryggja afhendingu orku til heimila og ef stjórnvöld vilja geta þau líka tryggt orku til smáfyrirtækja. Þetta tvennt, en þeim er skylt núna að tryggja orkuöryggi til íslenskra heimila. Annað markmið orkustefnu ESB er lægra verð til neytenda. Þriðja markmiðið er umhverfissjónarmið. Þetta þrennt; orkuöryggi, lægra verð til neytenda og umhverfissjónarmið. Af hverju ættum við að segja nei við þessum markmiðum? Það er engin ástæða til þess. Það sem er áhugavert þegar maður skoðar málið af nákvæmni - mér finnst það skipta máli þegar við erum komin út í þessar umræður, sérstaklega þær að það gætu orðið himinháar milljarðaskaðabætur, að maður verði nákvæmari í kjölfarið og geti útskýrt í nákvæmlega hvaða aðstæðum það gæti orðið. Satt best að segja sé ég ekki að þær aðstæður gæti nokkurn tímann orðið til því að þá gefa menn sér þær forsendur að íslenska ríkið eða einhver myndi banna lagningu sæstrengs. Það er í alvörunni algjör óþarfi því að ef einhver vill koma hérna og borga það fullu verði að leggja sæstreng ættum við bara segja: Já, allt í lagi, gerðu það, gjörðu svo vel. Í fyrsta lagi er það galin fjárfesting þannig að gjöri menn svo vel að gefa okkur sæstreng. Það væri frábært. Í öðru lagi hefur það rosalega mikil áhrif á þá umræðu hvernig lægra verð á orku er tryggt á þessum markaði. Ef við skiljum hvernig orkumarkaðurinn virkar klórar maður sér í hausnum og segir: Að sjálfsögðu ætti ég að vilja sæstreng, nema bara að hann er svo dýr að hann er fáránleg fjárfesting. En ef einhver annar vill borga fyrir hann er það allt í lagi. Það virkar nefnilega þannig að það er ákveðin forgangsröðun á orkunni sem kemur inn á orkumarkað. Ég var í viðræðum við aðila sem gerðu skýrsluna fyrir Orkuna okkar í gær og þar var því lýst að við dyttum inn á Nord Pool orkumarkaðinn og verðið hjá þeim myndi hraunast yfir okkur o.s.frv. Nei, það er ekki rétt, það eru 15 mismunandi orkuuppboðssvæði og verðsvæði innan Nord Pool svæðisins. Við yrðum eitt einangrað verðsvæði t.d. vegna þess hversu lítil flutningsgeta væri með sæstreng og líka út af því að við getum alveg sett skilyrði um að við viljum ekki meira hlutfall af óumhverfisvænni orku til okkar. Það hefur mjög mikil áhrif. Það raðast sem sagt þannig að ódýrasta orkan í framleiðslu og umhverfisvænasta orkan í framleiðslu, sérstaklega þegar hreini orkupakkinn bætist við, kemur fyrst inn á orkumarkaðinn. Hún dekkar kannski helming af þeirri orkuþörf sem búist er við. Næst kemur næstódýrasta og næstumhverfisvænasta orkan o.s.frv. þangað til að allri orkuþörfinni hefur verið mætt. Verðið á orkunni sem kemur síðust inn á markaðinn er verðið sem ræður verðinu fyrir alla orkuna sem kemur inn á markaðinn. Það gerir það að verkum að þeir sem eru með ódýrustu, bestu og umhverfisvænustu orkuna fá mun hærra verð fyrir hana en ella. Það er hvati til þess að framleiða meira af slíkri orku. Sú orka sem kemst ekki inn á markaðinn af því að búið er að svara allri eftirspurninni fær ekki aðgang, hún er ekki seld. Við höfum ekkert við dýra og óumhverfisvæna orku að gera. Í tilviki Íslands er svo rosalega mikil framleiðsla af dýrari og óumhverfisvænni orku að hún kemst einfaldlega ekki að, ekki um sæstreng og ekki til íslenskra heimila, ekki séns. Og af því að við erum á séruppboðssvæði þá skiptir engu máli hversu hátt verðið er í Noregi, Þýskalandi eða annars staðar, það hefur engin áhrif á orku- og uppboðssvæðið Ísland, ekki nein. Þá spyr maður: Af hverju ætti maður þá að vilja sæstreng? Jú, af því að sú umframorka sem við erum með hérna kæmist um sæstreng til Evrópu. Einhverjir hafa þá áhyggjur af því að þá verði allt og amma þeirra virkjað á Íslandi til að selja sem mest og hver yrðu umhverfisáhrifin af því o.s.frv. En þá erum við með umhverfissjónarmið, við erum með rammaáætlun sem við vitum öll að Alþingi hefur stjórn á og við vitum alveg hvað það er erfitt að setja niður virkjanir. Það þýðir kannski fullt af smávirkjunum eða einhverjar vindmyllur o.s.frv. en það er gjörsamlega dropi í hafið miðað við orkuþörf Evrópu. Það er miklu hagkvæmara að byggja vindmyllur nær þar sem orkunnar er þörf, sem sagt í Evrópu, en að reisa vindmyllugarða hérna og flytja orkuna eftir rosalega löngum, óhagkvæmum og gölnum raforkustreng yfir allt Atlantshafið. Ég sé ekki möguleika á, það væri snjóbolti í helvíti, að hingað verði lagður sæstrengur en ef hann væri hérna væri það allt í lagi fyrir okkur. Það væri ekkert hættulegt. Það myndi ekki hafa nein áhrif til hækkunar á orkuverði á Íslandi, ekki nein. Ég hlakkaði til meiri nákvæmnisumræðu. Hún er ekki orðin það enn þá. Minn opni hugur er því farinn að verða aðeins þrengri hvað þetta varðar. Ég held samt enn í vonina um að upphrópunum verði hætt og að kynningarnar verði aðeins nákvæmari. Ég verð að viðurkenna að þær eru nákvæmari frá stjórnarliðum og ráðherrum en þær voru í upphafi og mér finnst gott að það sé verið að svara þeim spurningum sem koma hérna fram. Ég sakna þess engu að síður að þeir sem bölsótast yfir þessu máli séu nákvæmir því að það er gríðarlegur skortur á nákvæmni.
Virðulegi forseti. Það hefur afskaplega lítið nýtt komið fram í umræðunni í dag, efnislega um málið. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði reyndar í fréttum og hefur sagt það hér líka að eitt hafi nýtt gerst síðan í sumar og það sé að Evrópusambandið eða framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi ákveðið að kæra Belgíu vegna þriðja orkupakkans. Þá er því þyrlað upp sem: Hah, sjáiði bara. Framkvæmdastjórnin gæti kært land fyrir brot á þriðja orkupakkanum. Svarið við þessari stórfurðulegu uppgötvun hv. þingmanns og hans hv. flokks er: Að sjálfsögðu er hægt að kæra fyrir brot á samkomulagi. En það sem hv. þingmaður virðist ekki átta sig á, eða hans ágæti flokkur, er að hér er einfaldlega ekki verið að samþykkja lagningu sæstrengs. Það er alveg augljóst af ræðunum, það er augljóst af skjölunum, það er augljóst af því að lesa orkupakkann sjálfan - einu aðilarnir á þinginu sem virðast telja eitthvað til í því að hér sé á einhvern hátt, með óbeinum hætti og hugsanlega í framtíðinni í gegnum einhver kæruhöld, verið að samþykkja sæstreng eru hv. þingmenn Miðflokksins og enginn annar. Ef gluggað væri í lögskýringargögnin, sem eru væntanlega orðin frekar viðamikil, held ég að ekki myndi nokkur maður sjá það út úr samþykkt þriðja orkupakkans á Íslandi að við værum að samþykkja sæstreng. Hins vegar felur þriðji orkupakkinn í sér ýmis ákvæði, sem Belgía samþykkti, sem fyrir liggur núna að samþykkja, framkvæma og innleiða hér. Þegar einhver ákveður að semja við annan aðila um eitthvað á auðvitað að standa við þá samninga, annars er kært. Eðlilega. Það eina sem er í þessum fréttum, þ.e. að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi kært Belgíu fyrir brot á þriðja orkupakkanum, er einfaldlega það að Belgía samþykkti að gera eitthvað sem Belgía gerði síðan ekki. Það sem meira er að Belgía samþykkti það sérstaklega að ef sú staða kæmi upp þá gæti framkvæmdastjórn ESB kært Belgíu fyrir það. Það eina sem er í fréttum er að, jú, til er fyrirbæri sem heitir framkvæmdastjórn ESB, og þegar þjóðríki samþykkja þjóðréttarlegar skuldbindingar er þeim vissulega gert að fylgja þeim samþykktum sem þau sömu þjóðríki hafa samþykkt. Það eru engar fréttir, virðulegi forseti. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að þetta er í raun og veru það eina sem ég hef heyrt nýtt í sumar. Allt sumarið leið og ég tók meira að segja undir með hv. þingmönnum Miðflokksins á sínum tíma að kannski ættum við að fresta málinu til haustsins þannig að fólk gæti skoðað það betur. Nú er búið að skoða það betur. Hvað fengum við út úr því? Jú, það er víst til framkvæmdastjórn ESB, ókei, búið er að komast að því. Og þriðji orkupakkinn er víst í gildi í Evrópusambandinu, við höfum komist að því líka. Og til er land sem heitir Belgía og Belgía var búin að samþykkja þriðja orkupakkann en uppfyllti ekki skuldbindingar sínar og var kært fyrir það af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Þetta eru fréttirnar. Þetta eru nýju gögnin. Þetta eru nýju sönnunargögnin frá Miðflokknum. Þetta er hlægilegt, virðulegi forseti. Þetta er hlægilegt. Ég held að almenningur sem hefur fylgst með hafi kannski tekið eftir því að bæði stjórnarliðar og sumir stjórnarandstöðuliðar hafi orðið svolítið pirraðir hérna í pontu við að ræða þetta og telji kannski að þær tilfinningar komi út frá því að vera eitthvað sérstaklega annt um málið. Ég held að það sé ekki málið. Ég held að fólki sé bara svolítið eðlislægt að verða svolítið pirrað að þurfa að endurtaka sig aftur og aftur og hlusta á sömu rökleysuna aftur og aftur og horfa á fólk og vinna með fólki sem kemur hingað og reynir sífellt að matreiða þessa vitleysu ofan í aðra þingmenn. Þeir vita mætavel hvað þetta er mikil vitleysa. Það er frekar pirrandi. Ég verð að þakka þingheimi fyrir að sýna þá stillingu sem hann hefur sýnt, sér í lagi nefndum þingsins sem hafa sýnt mikla stillingu við að sitja undir þeim fráleita málflutningi, sem núna heldur áfram. Mér fannst rétt að minnast á þetta Belgíumál vegna þess að það er svo mikið skólabókardæmi um hvaða vitleysa er í gangi hérna. Ég skil mætavel, af því að við erum að tala um innleiðingar á reglugerðum og tveggja stoða kerfi og alls konar slíka hluti, að hinn almenni borgari finni eitthvað í rökstuðningi og málflutningi Miðflokksins sem væri þess virði að hafa áhyggjur af og skoða betur, eða eitthvað því um líkt. Ég skil það og ber fulla virðingu fyrir því. En við þingmenn, sem höfum skoðað málið og vitum um hvað þetta snýst og sjáum auðveldlega í gegnum þennan fráleita málflutning, sjáum alveg hvað er í gangi. Þetta er blekking, virðulegi forseti. Þetta er blekkingaleikur af hálfu Miðflokksins. Hann er óheiðarlegur og hann er til skammar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég vil eins og fleiri þakka þingmönnum fyrir þessa umræðu í dag. Að einhverju leyti var hún auðvitað endurtekið efni frá því sem við gerðum hérna í vor og ég get ekki sagt að málið hafi breyst með neinum hætti eða að nýir fletir hafi komið upp á þeim vikum sem liðnar eru frá því að við vorum að ræða þetta mál í maí og júní. En málið hefur vissulega fengið ívið meiri umræðu, verið tekið fyrir í hv. utanríkismálanefnd á tveimur fundum og atvinnuveganefnd á einum fundi og ýmis sjónarmið rædd frekar en áður hafði verið gert. Í meginatriðum stendur þó það eftir sem varð niðurstaða okkar í stjórnarflokkunum, og reyndar fleiri flokkum í þinginu, þegar málið var lagt fram í upphafi, að það væri vel um það búið og vel frá því gengið, að innleiðing þriðja orkupakkans fæli ekki í sér neinar hættur fyrir Ísland. Það væri búið að róa fyrir ákveðnar víkur varðandi álitamál um stjórnskipulega þætti og það væri ljóst að þau sjónarmið sem fram hafa komið í opinberri umræðu og fela í sér gagnrýni eða jafnvel viðvaranir vegna þriðja orkupakkans ættu ekki við rök að styðjast. Ég nefni bara örfá atriði í því sambandi. Mörgu hefur verið haldið fram í opinberri umræðu um þennan orkupakka, að hann feli í sér framsal á orkuauðlindinni til erlendra yfirvalda. Ekkert í málsmeðferðinni eða þeirri umfjöllun sem við höfum tekið í þinginu gefur okkur tilefni til að taka undir það eða draga þær ályktanir. Því hefur verið haldið fram að orkupakkinn leiddi á einhvern hátt óhjákvæmilega til einkavæðingar orkufyrirtækja eða orkuauðlindarinnar. Ekkert í orkupakkanum gefur okkur tilefni til að draga þá ályktun. Mikið hefur verið rætt um hugsanlegan sæstreng og sú umræða hefur kannski verið það sem mest hefur verið áberandi í opinberri umræðu í sumar. Það liggur auðvitað ljóst fyrir að ekkert í orkupakkanum gefur okkur ástæðu til að ætla að íslenskum stjórnvöldum sé skylt að leggja slíkan sæstreng eða heimila lagningu slíks sæstrengs. Ég kem aðeins inn á umræður í því sambandi síðar í máli mínu. Helstu áhyggjuefni manna sem hafa komið fram í umræðunni hafa að mínu mati ekki fengið stuðning í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað eða þeirri málsmeðferð sem hefur átt sér stað af hálfu nefnda þingsins og ekki heldur í þeirri umfjöllun sem hefur átt sér stað af hálfu sérfræðinga sem um málið hafa fjallað. Í umræðunni hefur enn og aftur verið vitnað til ágætra fræðimanna, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Einkum hafa menn gert sér mat úr neðanmálsgrein á bls. 35 í áliti þeirra sem skilað var í mars/apríl en minna verið gert með þær niðurstöður sem hafa komið fram í áliti þeirra eða menn hafa ekki gert mikið úr heildarniðurstöðu mats þessara tveggja ágætu manna sem m.a. felur í sér að innleiðingin eins og hún er sett fram og ætlunin er að fylgja eftir felur ekki í sér neinar stjórnskipulegar hættur, eins og kom fram í bréfi þeirra í framhaldi af umfjöllun í apríl sl., og að þeir geri ekki athugasemdir við það hvernig fyrirvarar sem settir eru af hálfu íslenskra stjórnvalda eru fram settir. Reynt hafði verið að gera töluvert veður út af hvoru tveggja. Þess ber auðvitað að geta að þessir tveir ágætu menn, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, höfðu meiri efasemdir í upphafi en aðrir fræðimenn sem um þetta fjölluðu og hér hefur nú verið vísað í umræðunni til góðra álitsgerða bæði Skúla Magnússonar og Davíðs Þórs Björgvinssonar, hvort tveggja eru mikilvæg gögn í málinu sem lögð eru fram, og eldri álit frá síðasta ári, frá Birgi Tjörva Péturssyni lögmanni og Ólafi Jóhannesi Einarssyni lögmanni, auk þess sem fleiri hafa komið inn á síðari stigum. Ég ætla aðeins, hæstv. forseti, áður en ég lýk máli mínu að koma nánar inn á þátt sem hefur kannski vakið mesta athygli í sumar þó að ekki sé um að ræða nýtt efnisatriði í málinu eða nýja fleti í sjálfu sér, þeir höfðu áður verið teknir til skoðunar og ræddir, sem varða þá meintu skyldu íslenskra stjórnvalda til að heimila einhverjum aðilum að leggja sæstreng hingað ef á því yrði áhugi. Mikið hefur verið gert úr ummælum ágæts héraðsdómara, Arnars Þórs Jónssonar, í því sambandi og stuttum greinum frá nokkrum lögmönnum sem hafa reifað áhyggjur af því tagi, áhyggjur af því að innleiðing orkupakkans myndi á einhvern hátt opna á það að erlendir aðilar, hugsanlega fyrirtæki eða aðrir slíkir aðilar, gætu einhvern veginn gert þá kröfu á hendur íslenskra stjórnvalda að þeim yrði heimilað að leggja hingað sæstreng og hvað myndi gerast ef ekki yrði orðið við því af hálfu íslenskra stjórnvalda. Það er kristaltært í málinu eins og það er lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að það er gert ráð fyrir því að engin ákvörðun um sæstreng verið tekin nema með samþykki Alþingis. Það er rétt að hafa það í huga. En menn hafa vefengt að það væri eitthvert hald í því að Alþingi ætti að taka þessa ákvörðun og hafa haldið því fram eða varað við málinu á þeim forsendum að þetta yrði heimilt. Auðvitað hefur verið komið inn á það í þessari umræðu áður en mér finnst rétt að ítreka að þessi kenning, sem ég vil orða svo, er að mínu mati byggð á afar veikum lögfræðilegum grunni. Það má segja að þeir sem hafa haldið því fram velji að mínu mati langsóttustu leiðina til að skýra það sem hér er á ferðinni og eiginlega furða ég mig á því hvað menn hafa gengið langt í að halda því fram miðað við það hvað það byggir á veikum grunni. Fyrst er það að segja um þetta atriði, og byggi ég það ekki einvörðungu á eigin hyggjuviti þegar ég held því fram heldur líka á áliti ýmissa annarra fræðimanna sem hafa tjáð sig um þetta tiltekna efni og nefni ég þá aftur þá Skúla Magnússon og Davíð Þór Björgvinsson, bæti við Bjarna Má Magnússyni, prófessor í Háskólanum í Reykjavík, og Margréti Einarsdóttur sem er hjá Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík svo dæmi sé tekið, að sú niðurstaða byggir á þeim hæpna grunni að út úr þriðja orkupakkanum megi með einhverjum hætti lesa skyldu á hendur íslenskum stjórnvöldum til að heimila lagningu sæstrengs. Ég held að allir sem hafa kynnt sér málið séu sammála um að í efnisgreinum þriðja orkupakkans er ekki um neina slíka skyldu að ræða. Menn hafa hins vegar hengt sig á almenn inngangsorð, markmiðsyfirlýsingu um að greiða fyrir viðskiptum með raforku og þess háttar þar sem reyndar er ekkert vikið neitt sérstaklega að strengjum eða slíku. Þeir menn sem ég nefndi í upphafi, Arnar Þór Jónsson og nokkrir lögmenn, hafa haldið því fram að það væri á einhvern hátt hægt að leiða þá reglu af þeim almennu orðum að Ísland gæti ekki staðið í veginum fyrir lagningu sæstrengs. Þetta tel ég afar langsótt vegna þess að hér er um almenna yfirlýsingu að ræða sem víkur ekki sérstaklega að tengingu af því tagi. Í gerðunum sjálfum eru engar reglur því til stuðnings og ef við metum hvernig markmiðslýsingar eru venjulega skilgreindar eru þær til þess að skýra einhverjar efnisreglur en fela ekki endilega og sjaldnast í sér efnisreglur í sjálfu sér. Ef þær ættu að fela í sér einhverjar efnisreglur í sjálfu sér þyrftu þær að vera miklu skýrari en þær markmiðslýsingar sem þarna er að finna í þriðja orkupakkanum. Þess er líka að geta að það er ekki [[Forseti hringir.]]nýmæli að markmiðsyfirlýsingar af slíku tagi séu í orkupökkum og frá 2003 hafa verið sambærileg ákvæði um tengingar eins og er í þriðja orkupakkanum. Þó að það sé formað á annan hátt er það engu að síður markmiðsyfirlýsing af sama tagi og engum hefur dottið í hug að í því fælist einhver efnisregla um það að okkur bæri skylda til þess að heimila hingað sæstreng. Hæstv. forseti: Þetta vildi ég segja. Tíma mínum er lokið en vonandi fæ ég möguleika á að taka þennan þátt frekar fyrir í umræðum á morgun [[Forseti hringir.]]en þakka annars hv. þingmönnum fyrir þátttöku í þessari umræðu.