Virðulegi forseti. Margt gerðist í gær, það var dagur stórra tíðinda. Mig langaði að nota tækifærið í dag til að fagna þeirri ákvörðun sem varð loksins að veruleika í gær varðandi kísilver á Bakka sem er handan hornsins. Það er vert að hugsa til þess að þetta er stefnubreyting sem varð á síðasta kjörtímabili þegar afnám einkaleyfi Alcoa var tekið til að eiga þarna tækifæri til uppbyggingar á Bakka við Húsavík og við fórum að einbeita okkur að minni og meðalstórum framkvæmdum sem síður kollsteypa innviðum eins og við höfum rekið okkur á og veldur ekki þeirri miklu þenslu sem hefði getað orðið. Ég held að þetta sé til mikilla bóta fyrir svæði sem hefur verið í vörn. Íbúasamsetning hefur verið frekar neikvæð, bæði á Húsavík og í Suður-Þingeyjarsýslu. Í byggðalegu tilliti er þetta mjög gott. Þetta skapar fjölbreyttari atvinnutækifæri. Það verða til afleidd störf á svæðinu og ánægjulegt fyrir svæði sem hefur verið að byggjast upp, m.a. í kringum ferðamennskuna, að fá þá áskorun að láta þetta vinna vel saman. Það er talað um að það verði í kringum 400 störf við uppbygginguna og 120 framtíðarstörf. Þá er það auðvitað fyrir utan afleiddu störfin. Þetta er mikilvægt fyrir lítið samfélag eins og Húsavík en þetta stóra svæði er þó undir. Það má líka benda á að þær miklu framkvæmdir sem þarna hefjast hafa þau áhrif að önnur afleidd störf við iðnaðaruppbyggingu á svæðinu fyrir þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki verða möguleg sem hefði annars [[Forseti hringir.]]ekki orðið.
Hæstv. forseti. Í tveggja mínútna ræðu sem ég hef til úthlutunar undir þessum dagskrárlið langar mig að fagna tveimur áföngum, annars vegar stóráfanga í afnámi gjaldeyrishafta í gær og hins vegar í raun og veru stóráfanga í afnámi fyrirvara varðandi framkvæmdir á Bakka við Húsavík. Fyrst að gjaldeyrishöftunum. Mér sýnist að það hafi verið mjög vel og fagmannlega unnið að þessu verki af hendi Seðlabankans og seðlabankastjóra, starfshóp, ríkisstjórn og öllum þeim erlendu sérfræðingum sem hafa komið að. Þetta er sérstakt fagnaðarefni og rétt að hafa það í huga hvað hægt er að gera þegar menn standa saman og komast að. Grunnforsendan er auðvitað lagasetning frá því í mars 2012. Ég ætla ekki af stráksskap mínum að minna á þá atkvæðagreiðslu, hvernig hún var, en mikið og gott mál var þar unnið sem gerði það að verkum að við gátum farið þessa leið. Ég fagna því líka mjög að farin sé samningaleið í staðinn fyrir gjaldþrotaleið og þar á meðal komið í veg fyrir hugsanleg málaferli. Þetta mun hafa mikilvæg og jákvæð áhrif í för með sér, eins og lækkun vaxtagreiðslna sem skapar þá svigrúm fyrir ríkissjóð á komandi árum til að taka betur þátt í innviðastyrkingu á landinu. Síðan að afléttingu fyrirvara um framkvæmdir við Húsavík. Þar eru að hefjast loksins, loksins miklar framkvæmdir upp á eina 40 milljarða kr. í uppbyggingu á verksmiðjunni, 400 störf munu skapast á byggingartímanum við verksmiðjuna og ein 300 störf við annað, svo sem eins og við samgönguframkvæmdir, hafnarframkvæmdir, orkuframkvæmdir og slíkt. Í verksmiðjunni munu skapast 120 framtíðarstörf plús afleidd störf sem fylgja með. Virðulegi forseti. Ég fagna þessu alveg sérstaklega. Þingmenn Norðausturkjördæmis og stjórnvaldið í allt hefur talað um nauðsyn þess í langan tíma að byggja upp annars staðar en á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það er að takast með þessari framkvæmd sem er að hefjast og ég fagna mjög. Nýtt uppbyggingarskeið er að hefjast á norðaustursvæði landsins.
Hæstv. forseti. Það er rík ástæða til þess að gleðjast yfir stórtíðindum gærdagsins þegar fyrsta alvöruskrefið var tekið í afnámi hafta. Hafi orðalagið glæsileg niðurstaða einhvern tímann átt við þá held ég að hægt sé að segja að það hafi átt við í gær. Niðurstaðan sýnir að það var vandað til verka í þessu máli og niðurstaðan er öllum sem að komu til mikils sóma, bæði þeim sérfræðingum og nefndum sem skipaðar voru en ekki síst forustu ríkisstjórnarinnar. Á sínum tíma þegar þessi niðurstaða var fyrst sett í orð í kosningabaráttunni 2013 var talað um glannaleg kosningaloforð og annað eftir því, en niðurstaða gærdagsins sýnir okkur hvað einbeittur vilji, einurð, kjarkur, staðfesta og skýr framtíðarsýn fá áorkað. Sama einurðin og sami kjarkurinn kom fram í baráttunni fyrir því að þjóðin undirgengist ekki klafa Icesave. Þetta er sama staðfestan og sami kjarkurinn og kom fram í því að menn þorðu að setja fram og fullkomna skuldaleiðréttinguna á sínum tíma. Þetta er ekki tilviljun. Þetta er angi af sama meiði og ber að fagna þessu alveg sérstaklega. Auðvitað gleðst maður innilega yfir því að kröfuhafar skuli hafa séð hvað til þeirra friðar heyrði og hafi ákveðið að ganga til samninga en láta ekki reyna á dómstólaleið. Ég held að þetta verði okkur öllum til farsældar og að dagurinn í gær, 8. júní 2015, verði lengi í minnum hafður.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað einnig til að lýsa ánægju minni með þær aðgerðir sem kynntar voru í gær. Aðgerðaáætlun um afnám hafta var sem sagt kynnt í gær og það er mjög ánægjulegt að heyra þá þverpólitísku sátt sem er hér um málið. Sérstaklega ánægjulegt er að sjá hv. þingmenn Samfylkingarinnar taka mjög jákvætt í þessar aðgerðir, m.a. vegna þeirra orða sem hv. þm. Árni Páll Árnason lét falla um yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra er vörðuðu afnám hafta. Fyrir akkúrat tveimur mánuðum sagði hann í viðtali við Eyjuna að yfirlýsing Sigmundar á flokksþingi Framsóknarflokksins væri vandræðaleg og það væri glapræði að hleypa slíkri ævintýramennsku í gegn. Í frétt sem birtist í DV í kosningabaráttunni fyrir um tveimur árum sagði sami hv. þingmaður að afnám hafta væri líklega ómögulegt án upptöku evru. Á fésbókarsíðu hv. þingmanns í gær var hægt að lesa ummæli þar sem hann gagnrýndi verk Framsóknarflokksins í ríkisstjórn undanfarin tvö ár. Ég vil samt áður lýsa ánægju með þá þverpólitísku sátt sem virðist vera í málinu og ég trúi ekki öðru en að flestallir styðji það. Hér er um að ræða, eins og hefur margoft komið fram í umræðunum, tvær leiðir sem er um að velja fyrir slitabúin og áætlað er að þær leiðir geti skilað um 850 milljörðum. Við framsóknarmenn erum afar ánægð með þessar niðurstöður því að í kjölfar síðustu kosninga var formaður Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sá eini sem talaði fyrir því að þetta svigrúm væri raunverulega til staðar. Síðan þá og þar til aðgerðirnar voru kynntar hafa heyrst háværar efasemdaraddir um að þetta gæti gengið eftir. Gaman var að heyra umræður í fjölmiðlum í gær þar sem menn voru að rifja upp kosningabaráttuna og talsvert var talað um að hann hefði verið sá eini sem hefði þorað að ræða þessa hluti.
Virðulegi forseti. Í síðustu viku sagði hæstv. fjármálaráðherra í þinginu, með leyfi forseta: „Fyrir mér er þetta fyrst og fremst til vitnis um að vinnumarkaðsmódelið sem við notum á Íslandi er gallað.“ Síðan sagði hann: „… við þurfum að færast yfir í nýtt módel, meira í átt að norræna módelinu. Það verður verkefni næstu ára.“ Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra þarf að skilja að það er djúpstæður ágreiningur í þjóðfélaginu. Nýju módeli verður ekki komið á sisona. Á árum áður þegar sjávarútvegurinn, undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, barðist í bökkum var vandræðum hans með taktföstu millibili varpað yfir á fólkið með gengisfellingum. Þegar atvinnuvegurinn er blessunarlega farinn að skila miklum arði þá rennur arðurinn að langmestum hluta til útgerðarinnar. Eigandi auðlindarinnar, þjóðin, er arðrænd svo að hlutirnir séu nefndir réttum nöfnum. Arðurinn af raforkunni rennur til stóriðjunnar í líki útsöluverðs til hennar. Ferðaþjónustan nýtur enn afsláttarkjara af virðisaukaskatti og gerir út náttúru Íslands án þess að borga nokkuð fyrir það. Þeir sem hæst hafa launin hækka þau við sig. Ríkisstjórnin lækkar veiðigjöld, afnemur auðlegðarskatt og hækkar matarskatt og telur nú brýnast að lækka eða afnema raforkuskatt á stórðjuna. Þegar þetta óréttlæti hefur verið upprætt er kominn tími til að ræða norræna módelið. Forseti, ég hef sagt það áður og segi það enn að atvinnulífið og þá sérstaklega sá hluti þess sem skilar afgangi verður að taka þátt í samfélagskostnaðinum. Samfélagskostnaðurinn er meðal annars sá að borga opinberum starfsmönnum skikkanleg laun. Upprætum óréttlætið, skerum kökuna upp á nýtt og þá kemur norræna vinnumarkaðsmódelið meira og minna af sjálfu sér.
Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt að það ríkir þverpólitísk samstaða um áform um afnám fjármagnshafta. Mér dettur nú í hug: Allir vildu Lilju kveðið hafa. Það er svolítið þannig að nú koma menn fram og vilja eigna sér það að hafa tekið af skarið með afnámi gjaldeyrishafta. Þannig er það ekki, öll eigum við svolítið í því. Mig langar að vitna í dægurlagatexta með Baggalút, með leyfi forseta: „Við gerum ekki rassgat ein.“ Það er ekkert flóknara en það. Við þurfum öll að leggjast á árar eins og kemur fram í sama texta. Þannig hefur það verið frá því að fjármagnshöftin voru sett á árið 2008 með neyðarlögum, sem var auðvitað upphafið að því að þess þurfti. Síðan tekur önnur ríkisstjórn við og hún vinnur í þessum málum með sérfræðingum og leggur sig alla fram og nær að draga slitabúin inn fyrir gjaldeyrishöftin, sem er stór áfangi því að annars hefði ekki verið hægt að fara út í þær aðgerðir sem við erum að fara út í núna. Síðan heldur þessi ríkisstjórn áfram vinnu frá fyrra kjörtímabili og núna liggja fyrir áform sem mér sýnist að öllum lítist ágætlega á. Við eigum að halda áfram þeirri samstöðu en vera ekki eins og hani á hrauk að gagga hver hafi gert mest í þeirri erfiðu vinnu sem við sem samfélag þurfum að vinna. Það er mjög gott. Við þurfum nefnilega oft að hugsa þannig að við gerum ekki rassgat ein. Við þurfum að sýna samstöðu og ég er ánægð með samstöðuna um losun fjármagnshafta.
Hæstv. forseti. Það var gleðidagur í gær, með tilliti til þess sem snertir alla landsmenn, losun gjaldeyrishafta, en ég vil líka og kannski fyrst og fremst beina sjónum að mínum heimabæ, Húsavík. Þar urðu gleðitíðindi, og ég vil þakka öllum sem komu að því að gera þennan draum Húsvíkinga að veruleika, að gera draum Húsvíkinga um að bærinn mundi vaxa og dafna að veruleika, að undanhaldið hætti, að við sæjum ekki lengur störf hverfa frá þessu bæjarfélagi. Sem betur fer býr þarna dugmikið fólk sem hefur trú á landinu sínu, á bænum sínum og það skilar sér svo sannarlega í því að nú munum við sjá fram undan mikla uppbyggingu, bæði hvað varðar þetta stóra fyrirtæki sem kemur til með að bæta 120 störfum inn í samfélagið, en eins og fram hefur komið hér hjá öðrum þingmönnum Norðausturkjördæmis mun þetta einnig hafa í för með sér afleidd störf. Og ég segi það að ég tel að þetta muni meðal annars renna stoðum undir þær menntastofnanir sem eru í héraði og við getum farið að leggja áherslu á að það verði boðið upp á fjölbreyttara nám. Við getum bara horft til Austfjarða og hvað gerðist þar þegar álverið kom á Reyðarfirði. Það þýddi að það varð aukning í framboði á menntun. Húsvíkingar og Þingeyingar hafa alltaf verið stórhuga og ég er stolt af mínu fólki.
Virðulegi forseti. Ég fagna eins og aðrir fram komnum hugmyndum um losun fjármagnshafta og ég verð að segja eins og er að ég hlakka til að vinna með öllum hér á þingi að þessu máli, vegna þess að það hefur verið svo mikið af deilum upp á síðkastið að mann er farið að þyrsta í eitthvað sem við getum öll verið sammála um að sé jákvætt markmið. Sömuleiðis líta hugmyndirnar vel út, alla vega í fljótu bragði og með þeim fyrirvara að við eigum eftir að ræða þetta allt saman. En ég verð að segja það að ég hef smááhyggjur af íslensku samfélagi og íslenskum efnahag, vegna þess að þegar við verðum búin að losa um fjármagnshöftin, sem allir eru sammála um að þurfi að gera, þá óttast ég að við horfum aftur fram á tíma ákveðinnar óráðdeildar. Ég vil meina að Íslendingar séu eiginlega nýskriðnir úr fjárhagslegum torfkofum, að við sem þjóð þekkjum fjármál mjög illa, ekki bara þingmenn heldur líka bankamenn og líka almenningur. Og það finnst mér vera mjög alvarlegt vandamál, í raun og veru er alvarlegasta efnahagsvandamál þjóðarinnar það hvernig Íslendingar, þingmenn, bankamenn og allir í samfélaginu líta á peninga og fjármagnskerfið. Núna sé ég frétt t.d. á hringbraut.is þar sem kemur fram að flestar ef ekki allar bílasölur eru farnar að bjóða upp á 100% bílalán, sem hljómar einhvern veginn æðislega vel, að fá lánaðan heilan bíl, en það er ekki endilega góð hugmynd. Ég óttast að Íslendingar fari aftur að líta á lán sem ókeypis peninga og atkvæðaseðla sem lottómiða, ég óttast það mjög og ég vara við því. Við verðum öll sem þjóð, og ég ítreka ekki sem þing og ekki sem bankakerfi heldur sem þjóð, að skilja þau kerfi sem við heimtum að séu réttlát. Það augljósasta við framtíðina er það sem við gleymum kannski oftast, sem er að hún kemur. Hún kemur. Og við verðum að skilja hvað er í vændum. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Í síðustu viku vann blaðakonan Erla Hlynsdóttir mál gegn íslenska ríkinu fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu. Þetta er í þriðja sinn sem Erla vinnur mál sem snertir mörk tjáningarfrelsis og meiðyrða fyrir Mannréttindadómstólnum og þess má geta að Björk Eiðsdóttir vann sambærilegt mál árið 2012. Mig langar að vísa í grein í Kvennablaðinu, kvennabladid.is, eftir Evu Hauksdóttur, en þar segir, með leyfi forseta: „Þetta nýjasta mál Erlu er 16. málið gegn íslenska ríkinu sem Mannréttindadómstóll Evrópu tekur til meðferðar og það 13. sem íslenska ríkið tapar.“ Forseti. Þá veltir maður fyrir sér: Er möguleiki að það sé eitthvað að lögunum okkar eða er möguleiki að það sé eitthvað að dómstólunum okkar þegar kemur að tjáningarfrelsinu? Ég hef verulegar áhyggjur af því hvernig hvert málið á fætur öðru er lýtur að tjáningarfrelsi hefur verið hrakið aftur heim í hérað. Mér finnst brýnt að við þingmenn áttum okkur á því hversu mikilvægt það er að standa vörð um og standa með tjáningarfrelsinu. Einnig kemur fram í þessari grein eftir Evu Hauksdóttur, með leyfi forseta: „Það vekur athygli að í þeim málum sem Hæstiréttur hefur að mati Mannréttindadómstóls Evrópu brotið gegn 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu (sem varðar tjáningarfrelsið) hafa sömu dómarar hvað eftir annað komist að rangri niðurstöðu.“ Það er eftirtektarvert, forseti, að í viðtali á Rás 1 sagði Gunnar Ingi Jóhannsson, lögmaður Erlu, að innanríkisráðuneytið hefði hafnað beiðni um fjárhagslega aðstoð svo að hún gæti sótt málið fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu. Svarið var að það væru engir peningar til. Á sama tíma fer þáverandi aðstoðarmaður ráðherra fram á að blaðamenn sæti fangelsisdómi, séu sem sagt kærðir og þurfi að sitja í fangelsi fyrir tjáningarfrelsið. [[Forseti hringir.]]Þetta finnst mér alvarlegt og mér finnst að þingið eigi að huga miklu betur að þessum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það að það var mikið fagnaðarefni í gær með þeim fréttum sem þá gegnsýrðu samfélagið og mér finnst afar mikilvægt að sá andi svífur yfir vötnum að um þetta ríki þverpólitísk sátt. Við settum höftin á saman á sínum tíma og við eigum að losa þau saman. Pólitískar átakalínur eiga ekki við í máli sem þessu. Þess vegna vil ég fagna því sérstaklega að það kom fram í orðum forsætisráðherra í Fréttablaðinu í dag að hann teldi að þetta væri dæmi um stórt mál sem yrði til þess að losa um stíflur í störfum Alþingis. Ég tek undir það og ég vænti þess auðvitað að það þýði að forsætisráðherra og forusta ríkisstjórnarinnar sé þeirrar skoðunar og deili þeirri skoðun með okkur í stjórnarandstöðunni að þar sem tíminn er liðinn og starfsáætlunin er úr gildi fallin þurfi að setja ófriðar- og átakamál til hliðar og einhenda okkur í það sem sátt er um. Á mánudaginn í síðustu viku lagði ríkisstjórnin fram og forusta ríkisstjórnarinnar fram lista með 74 málum undir yfirskriftinni Forgangsmál. Þessi sami listi var á borðum á fimmtudaginn var og við höfum engan nýjan lista séð, þessum 74 málum hefur ekki fækkað. Ef þau eiga öll að vera á borðinu þá verðum við með fullri sanngirni enn þá að störfum hér eftir verslunarmannahelgi. Þannig að ég vænti þess að orð hæstv. forsætisráðherra þýði að við deilum þeim skilningi að á fundi forustumanna flokkanna í dag leggi ríkisstjórnin fram raunhæfa áætlun um lok þingsins þar sem sanngirni er sýnd og þar sem menn átta sig á því hvað skiptir máli að ljúka og að nú er ekki tími til þess að leggja allan þungann á átakamál.
Hæstv. forseti. Ég vaknaði í bítið nokkuð hress eins og framsóknarmanna er siður. Í ljósvakanum heyrði ég talað um verkföll, vöruskort og verkalýðshreyfingu í pólitískri vegferð. - Það þýðir ekkert að semja um eitthvað sem ekki er innstæða fyrir, sagði hv. þm. Brynjar Níelsson, á sama tíma og allir hafa lagt sitt af mörkum til að ná fram stöðugleika samhliða auknum kaupmætti. Veruleikatékk, eins og hv. þingmaður á lag til og minnir á að verkefnin eru ærin og allir þurfa að taka ábyrgð. Virðulegi forseti. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að ræða losun fjármagnshafta, en ríkisstjórn kynnti í gær í Hörpu áætlun sína með skýrum og skilmerkilegum hætti, áætlun sem ætti að auka bjartsýni með þjóðinni og tillögur með stöðugleikaskilyrðum og stöðugleikaskatti sem ekki þarf að koma til gangist kröfuhafar inn á skilyrðin. Fari svo sem vissulega eru jákvæðar vísbendingar um þannig að semja megi um niðurstöðuna gefur það vonir um að sátt náist um úrlausn á þessu risastóra efnahagsmáli, efnahagsmáli þjóðarinnar þar sem heildarumfangið er 1.200 milljarðar kr. Við höfum búið við þessi höft í sjö ár og þá óhjákvæmilega. Nú hefur ríkisstjórninni tekist á tveimur árum með aðstoð færustu sérfræðinga og Seðlabanka Íslands að leggja fram trúverðuga heildstæða áætlun til lausnar á yfirvofandi greiðslujafnaðarvanda sem snýr að innlendum eignum slitabúanna, 900 milljörðum kr. og aflandskrónum upp á 300 milljarða. Lykilatriðið er þetta, virðulegi forseti. Áætlunin gengur út að verja þjóðarhagsmuni, að skuldir þjóðarbúsins lækki og tryggja lífskjör þjóðarinnar til framtíðar.
Virðulegur forseti. Það er vissulega ástæða til að óska ríkisstjórninni til hamingju með þann árangur og þann áfanga sem náðist í gær. Ég geri það af fyllstu einlægni. Ég er mjög ánægður að hér hefur orðið fyrir valinu ábyrg leið og ég tel á engan hallað þó að maður taki tiltaki það sérstaklega að hæstv. fjármálaráðherra á heiður skilinn fyrir framgöngu sína í þessu máli, og Seðlabankinn að sjálfsögðu líka. Allir vita að það hafa verið margir endarnir sem þurft hefur að binda niður í þessum efnum og sumir þeirra býsna nærri ríkisstjórninni og jafnvel innan hennar. Það er hins vegar ekki laust við að maður verði var við að nú fari fram heildstæð tilraun til þess að endurskrifa söguna, þá sérstaklega af framsóknarmönnum sem um þetta mál hafa fjallað á opinberum vettvangi. Það er nefnilega ekki þannig að hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafi verið sá eini sem talaði um svigrúmið í síðustu kosningum. Það gerðu allir. Allir vissu að það var til staðar. Það voru hins vegar miklar efasemdir um að hægt væri að nýta það til að greiða niður skuldir almennings. Það er auðvitað það sem menn sögðu að væri glannalegt og glannaleg áætlun. Ítrekað hefur hæstv. forsætisráðherra verið spurður hér í þessum sal, meðal annars af formanni Bjartrar framtíðar, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni: Á ekki að semja við kröfuhafa? Ætla menn ekki að gera það? Svörin við því frá hæstv. forsætisráðherra hafa verið á þá leið að það jaðraði við landráð. Þegar hann var spurður að því hvort hann ætlaði að nýta svigrúmið eða fjármagnið sem næðist í til að byggja sjúkrahús var fyrirspyrjandinn aftur, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, sakaður um að vera í vinnu fyrir kröfuhafana. Það er því nauðsynlegt að allri þessari sögu sé haldið til haga á sama tíma og maður fagnar því að ábyrg niðurstaða hefur orðið fyrir valinu. Það er okkur líka umhugsunarefni um gjaldmiðilinn að þessi niðurstaða felur í sér að kröfuhafar gefa eftir 40% [[Forseti hringir.]]af eign sinni án málaferla. Hvað segir það okkur um blessaða krónuna?
Virðulegi forseti. Það gætir einhvers misskilnings hjá hv. þingmanni þegar hann er í sinni lokaspurningu, ég geri ráð fyrir því að hann sé þá að tala niður krónuna. Staðreyndin er sú - þó að maður geti haft ýmsar efasemdir, það eru augljósir gallar við íslensku króna - að við hefðum aldrei getað farið í alla þessa hluti nema vegna þess að við höfðum okkar eigin gjaldmiðil. En það er ánægjulegt að sjá að við séum búin að ná þessari niðurstöðu. Það er gott að heyra, þegar maður hlustar á hv. stjórnarandstæðinga, að þeir virðast styðja aðgerðirnar og lýsa yfir samstöðu með þeim. Það er mjög ánægjulegt. En þetta er bara eitt skrefið, mjög ánægjulegt skref. Það skiptir hins vegar miklu máli að við náum samstöðu um það sem fram undan er. Næsta skref er það að mínu áliti að við eyðum ekki þessum fjármunum, því svigrúmi sem þarna skapast, í annað en að greiða niður skuldir. Bara vaxtagreiðslur munu lækka um 30 þúsund milljónir við þessa aðgerð hjá ríkissjóði. Það er gríðarlega há fjárhæð. En betur má ef duga skal. Ég vona að við förum að ræða frumvarp um breytingar á opinberum fjármálum þannig að við getum farið yfir það hvort við náum ekki samstöðu um að breyta umræðuhefðinni og vinnulaginu þegar kemur að fjárlögum. Það snýr ekki bara að okkur hér í þessu húsi, það snýr líka að fjölmiðlum og almenningi. Á sama hátt vonast ég til þess að við förum í rólegheitunum yfir það hvernig þau lönd sem við viljum bera okkur saman við, nánar tiltekið Norðurlöndin, vinna bæði opinberu fjármálin og sömuleiðis hvernig þeir haga sér í vinnudeilum. Ef við gerum það af yfirvegun held ég að við getum náð afskaplega góðri samstöðu þvert á flokka og byggt á þeim mikla árangri sem þessi ríkisstjórn hefur náð. Hennar [[Forseti hringir.]]verður minnst sem ríkisstjórnarinnar sem lækkaði skuldir almennings, heimilanna, og ríkissjóðs.
Forseti. Eftir tíðindi síðustu dægra vaknar sú von að það sé að rofa til í ríkisfjármálum eftir þá aðgerðaáætlun sem lögð hefur verið fram og unnin undir forustu seðlabankastjóra og góðra fagmanna, innlendra og erlendra, og fyrir atbeina allra flokka. Ætli það megi ekki nefna nöfn svona til tákns, þeirra hv. þingmanna og núverandi og þáverandi hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar, Árna Páls Árnasonar og Bjarna Benediktssonar. Að lokum var samningaleiðin farin, eins og hv. þm. Róbert Marshall benti á. Stefna fyrrverandi ríkisstjórnar í þessum málum varð ofan á enda er samningaleiðin yfirleitt farsælust til lengdar þó að hún dugi ekki alltaf. Niðurstaðan er þessi. Bæði núverandi ríkisstjórn og sú síðasta völdu sömu leið, samningaleiðina. Að lokum er sama meginstefnan tekin á kjörtímabilunum tveimur. Það er athyglisvert að þótt núverandi ríkisstjórn sé eins og gamla ríkisstjórnin að þessu leyti þá er núverandi stjórnarandstaða ekki eins og gamla stjórnarandstaðan að þessu leyti. Nú fagnar stjórnarandstaðan því sem hefur gerst og bendir auðvitað á þann þátt sem síðasti þingmeirihluti átti í þessu máli, en síðast beittu stjórnarandstöðuflokkarnir tveir kjafti og klóm gegn því að grunnur væri lagður að lausn af þessu tagi. Skemmst er að minnast atkvæðagreiðslunnar í mars 2012 og síðan heitstrenginganna um kylfur og haglabyssur, orðanna um landráð og samstöðu með kröfuhöfum. Það má taka undir spurninguna í leiðara Fréttablaðsins í dag, sem heitir einmitt „Samningaleiðin varð fyrir valinu“. Þar er spurt af hverju hafi þurft að bíða heil tvö ár með að fara samningaleiðina, með því að hefja þessar samningaviðræður. Þar segir að það þurfi að bera saman þessar tvær áætlanir og sjá hverju við höfum tapað á því að bíða í tvö ár með að fara þá leið [[Forseti hringir.]]sem þegar hafði verið mörkuð í tíð síðustu ríkisstjórnar. [[Forseti hringir.]] Ein setning að lokum, forseti: Það sem nú þarf hins vegar að gera er að ákveða til frambúðar hvernig samfélag við ætlum að byggja upp eftir þetta og má þá vel minna á að meðan [[Forseti hringir.]]þetta gerist, sem hér er fagnað á þinginu, stendur ríkið sjálft í hörðum kjaradeilum við að minnsta kosti tvo mikilvæga hópa í samfélaginu.
Forseti vill til gamans nefna að þetta var nokkuð löng setning í lokin. [[Gripið fram í: Setning er setning.]]Ekki ætlar forseti að deila við hv. þingmann um málfræðilega greiningu þess. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla að stíga í ræðustól í dag til þess að fagna gærdeginum og framtíðinni, því að í gær varð söguleg stund í málefnum íslenskrar þjóðar þegar kynntar voru áætlanir ríkisstjórnarinnar til að aflétta gjaldeyrishöftum. Ég hlakka til að taka þátt í umræðu um þetta mál á morgun og ég mun leggja mikla áherslu á að þeir fjármunir sem þarna kunna að koma til ríkissjóðs verði nýttir til þess að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs og þar með lækka vaxtakostnað ríkisins o.s.frv., svo að það megi koma sem flestum til góða. Erindi mitt hingað í dag var ekki síður að segja frá öðru máli sem ég tók þátt í í Riga nýlega ásamt þingmönnum Norðurlandaráðs þar sem við áttum samtal við lettnesk yfirvöld til að fræðast um stöðuna og bjóða hjálp Norðurlandaþjóða í baráttunni gegn mansali. Við hittum fulltrúa mannréttindanefndar lettneska þingsins, innanríkisráðuneytisins, saksóknara og lögreglu. Auk þess hittum við systursamtök Stígamóta á Íslandi sem kallast MARTA, en þar er unnið mjög gott starf til að aðstoða fórnarlömb mansals og uppfræða almenning. Við buðum, Norðurlöndin, fram aðstoð við lettnesk yfirvöld og lýstu þingmenn yfir miklum vilja til að nota stjórnmálavettvanginn á Norðurlöndum til að aðstoða nágranna okkar í baráttunni við þessa þrælasölu nútímans. Ég vil skora á okkur Íslendinga að vera vel á verði þegar mansal [[Forseti hringir.]]er annars vegar, en því miður hafa komið upp nokkur mál hér á landi og um langt skeið hafa dansstaðir eða kampavínsklúbbar átt upp á pallborðið hér á landi sem sterkar grunsemdir eru um að tengist vændi og mansali.
Forseti. Í fyrri umr. um þetta mál, ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára, 2016–2019, gat ég þess að mér þætti mjög mikið framfaraspor að þessi áætlun væri nú lögð fram hér í fyrsta sinn. Vissulega hafa verið lagðar fram einhverjar lauslegar áætlanir fyrr en þetta er í fyrsta skipti samkvæmt lögum sem þessi ríkisfjármálaáætlun er lögð fram. Það er mikið framfaraskref og leiðir okkur inn á þá braut að taka ríkisfjármálin fastari tökum og horfa til framtíðar. Komið hefur fram hjá þingmönnum hér áður og ég er sammála því að vissulega vildum við hafa þessa áætlun nákvæmari, vildum að henni væri skipt niður í ramma þannig að það væri ljóst hvernig lögð væri áhersla á hina ýmsu málaflokka og þar fram eftir götunum, en ég vil horfa í gegnum fingur mér með það og segja: Þetta er fyrsta áætlunin sem kemur fram og það er ekki nema eðlilegt að hún sé ekki nákvæmlega á því formi sem við hefðum flest kosið. Það þarf að læra í þessum efnum eins og öðrum. Allar áætlanir breytast með tímanum, það kemur eitthvað upp og það þarf að aðlaga þær. Undirstaða allra áætlana er þó þær forsendur sem þær byggja á. Mér sýnist það vera eins og kom fram hér í umræðum í gær að meðal annars og kannski sérstaklega núna vegna þeirra gleðitíðinda, sem ég tek undir með öðrum þingmönnum að eru náttúrlega gleðitíðindi, að hér er nú komin aðgerðaáætlun um að losa gjaldeyrishöftin - en eins og hefur komið fram líka breytir það mjög svo forsendum fyrir þessari áætlun sem við erum að ræða hér. Ég velti því sannarlega fyrir mér í gær hvort ég gæti haldið hér þá ræðu sem ég hafði hugsað eitthvað um yfir helgina, hvernig hún ætti að vera, vegna þess að mér finnast forsendurnar fyrir ríkisfjármálaáætluninni brostnar að svo miklum hluta núna að mér finnst það eiginlega óvirðing við alla vinnuna sem unnin hefur verið að við höldum áfram að ræða þetta á óbreyttum grunni. Mér finnst það líka óvirðing við okkur í þinginu, okkur þingmenn, að við séum í þessari umræðu vegna þess að það vantar svo mikið í undirstöðuna núna. Þá getur maður líka sagt: Af hverju er kerlingin þá að halda þessa ræðu fyrst henni finnst hún vera að tala út í bláinn eða tala um eitthvað sem ekki er alveg grunnur fyrir? Ég ætla að segja að þrátt fyrir að þessar undirstöður séu farnar eru hins vegar stórpólitísk tíðindi í þessari áætlun, eins og hlýtur að vera mikill hluti af ríkisfjármálaáætlun. Það er framtíðarsýn þeirra stjórnvalda sem nú eru við völd um ríkisfjármálin og eins og sagt hefur verið eru peningar afl þess sem gera skal. Þess vegna er þetta líka forsögn um hverjar eiga að vera áherslur ríkisstjórnarinnar á næstu árum. Þar sem ég er mjög ósammála og mér finnst geigvænlegt sumt sem kemur fram í þessari áætlun finnst mér rétt að halda þessa ræðu hér vegna þess að ég er hrædd um að jafnvel þeir 30 milljarðar, sem mér sýnist við vonandi eiga von á ef við getum lækkað vaxtagreiðslur ríkisins, og þó við vitum ekki hvernig ríkisstjórnin hugsar sér að ráðstafa þeim - ég er samt sem áður hrædd um að hinar stóru pólitísku línur sem sýna sig í þessari tillögu yrðu ekki mikið öðruvísi en þær eru núna. Þess vegna ætla ég að halda þessa ræðu. En mér finnst það óvirðing við það mikla verkefni sem hér liggur fyrir, við það mikla fyrsta skref sem stigið er með því að leggja fram ríkisfjármálaáætlun, þótt ófullkomin sé. Það finnst mér frá upphafi af því að hún mætti vera ítarlegri, ég horfi í gegnum fingur mér með það, en mér finnst það óvirðing við þetta verk og mér finnst það svolítið lýsa viðhorfinu til þess sem fram fer í þingsal, að þeir sem ráða hér för segi: Já, þetta verður rætt áfram og svo virðist sem meiri hlutinn ætli að samþykkja þessa áætlun þó að það sé ljóst að mjög veigamiklar forsendur fyrir því sem hún er byggð á hafi breyst. Ég vann við áætlanagerð í mörg ár og veit að forsendurnar skipta meginmáli. Eitt af því sem þessi ríkisfjármálaáætlun ber með sér er að það á ekki að nota ríkisfjármálin til að auka á jöfnuð í samfélaginu frekar en aðrar aðgerðir þessarar ríkisstjórnar hafa gert til þessa. Ég er jafnaðarmaður og tala hér sem þingmaður Samfylkingarinnar – jafnaðarmannaflokks Íslands. Þá er kannski ekki furða þótt ég horfi mikið til jöfnuðar í þjóðfélaginu. Stundum lætur fólk eins og það sé gífurlega merkilegt að jöfnuður hér á landi sé meiri en gerist almennt meðal þjóða. Sumir láta meira að segja í það skína að nóg sé komið af þessu fyrirbrigði, jöfnuðinum. Mér virðist hins vegar liggja í hlutarins eðli að jöfnuður er meiri hjá þjóð sem telur rétt um 320 þúsund og hefur tileinkað sér aðra þjóðfélagsuppbyggingu en til dæmis Mónakó eða Liechtenstein, að þar sé jöfnuður meiri en hjá öðrum þjóðum. Það er einkenni okkar þjóðar og við eigum að vera stolt af því og halda í það með öllum ráðum. Þótt jöfnuður sé meiri á meðal okkar litlu þjóðar en almennt gerist er ekki þar með sagt að ekki sé ástæða til að auka enn á hann. Á þensluárunum fyrir hrun jókst hér ójöfnuður. Ágætur maður orðaði það svo í mín eyru að hann skildi ekki hvað fólk ætlaði að gera við alla þá peninga sem það lagði allt kapp á að sanka að sér. Í því sýkta andrúmslofti sem varð í því ofurríkisdæmi jókst ójöfnuðurinn á þensluárunum fyrir hrun. Í hruninu hvarf mikið af þessum auðæfum þó að enn sé mikið eftir af þeim og jöfnuður varð því af þeim sökum meiri en hann hafði verið fyrir hrun. Það gerðist ekki einungis hér á landi heldur einnig í öðrum löndum sem urðu fjármálakreppunni að bráð þó að lönd yrðu það vissulega í mismiklum mæli og hvergi jafn illilega og hér. Við getum líka hreykt okkur af því, þó að það sé náttúrlega sannarlega ekki til að hreykja sér af, að við eigum þrjú af stærstu tíu gjaldþrotum í heimi, við, þessi litla þjóð. Það er ekki til að hreykja sér af heldur ætti frekar að vera víti til varnaðar. Og það er merki um það hvernig farið getur ef kerfið og við, fólkið í landinu, sofnum á verðinum. Það er nokkuð sem aldrei má gerast aftur. En jöfnuður hefur ekki bara aukist hér á undanförnum árum vegna þess að auðæfi hurfu heldur einnig vegna þess að aðgerðir ríkisstjórnarinnar, vinstri stjórnarinnar, í kjölfar efnahagshrunsins höfðu að leiðarljósi að reyna að verja þá sem lakast voru settir. Einmitt þess vegna ríður á að bæta kjör þeirra nú þegar rofað hefur til í efnahagslífinu, og meira að segja áður en aðgerðaáætlun um losun haftanna var lögð fram boðaði hæstv. fjármálaráðherra betri tíð en nokkru sinni hér hjá okkar þjóð. Þingflokksformaður Framsóknarflokksins gerði góða grein fyrir því hér í síðustu viku hvernig jöfnuður hefur aldrei mælst meiri hér á landi en árið 2014. Það var ekki annað á henni að skilja en að þetta væru góð tíðindi. Þess vegna fyndist mér fróðlegt að heyra viðhorf hennar til ríkisfjármálaáætlunarinnar sem við höfum nú til umræðu. Þar er boðað að kaupmáttur opinberra starfsmanna aukist um 2% umfram verðbólgu á árunum 2016–2019 en bætur almannatrygginga hækki á sama tíma um 1% umfram verðbólgu. Ekki mun það viðhalda þeim jöfnuði sem náðst hefur og gerðist meðal annars með ráðstöfunum síðustu ríkisstjórnar. Einnig væri fróðlegt að heyra viðhorf hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur og flokkssystkina hennar og kannski ekki síst flokkssystra á því að einfalda eigi skattkerfið sem þýðir einfaldlega að dregið verði úr tekjujöfnunarmætti tekjuskattskerfisins. Hvað finnst þeim um að það eigi að draga úr samneyslunni? Það getur einungis komið niður á opinberri þjónustu, heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu. Hvað finnst þeim sem kalla á samgöngubætur um að þeir fjármunir sem ætlaðir eru til fjárfestinga samkvæmt þessari áætlun duga ekki fyrir afskriftum? Með öðrum orðum á að ganga á innviðina. Landspítalans sér hvergi stað í áætluninni og ekki heldur þeirra fjárfestinga í húsnæði sem ríkisstjórnin hefur boðað. Þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sagði í síðustu viku að við jafnaðarmenn sem vildum halda í þrepaskiptan tekjuskatt ættum að halda okkur á mottunni vegna þess að í samningagerð á almennum vinnumarkaði hefðu verkalýðsfélög og samtök atvinnurekenda fallist á þessa gjörð sem hluta af samningsgerðinni. Nú væri óþarft að tala meira um það. Þetta er sami þingflokksformaðurinn og sagði réttilega fyrr í vetur að okkur kæmi ekki við hvort samið yrði um krónutölu- eða prósentuhækkun í almennum kjarasamningum. En okkur hér kemur við hvernig skattkerfið er og það er grafalvarlegt að valdaflokkar noti kjarasamninga til að koma fram pólitískum stefnumálum sínum eins og uppbyggingu skattkerfisins. Auðveldlega hefði mátt koma fram skattalækkunum þeim sem lagðar eru til og mest hefðu gagnast miðtekjufólki. Auðveldlega hefði mátt koma fram skattalækkunum hjá þessu fólki án þess að breyta skattkerfinu eins og nú er áætlað. Vilji ríkisstjórnarinnar stóð hins vegar ekki til þess. Það er mergurinn málsins. Valdfrekjuflokkarnir, svo ég noti orðalag hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, skirrast ekki við að þrýsta pólitískum markmiðum sínum í gegn við þessar aðstæður. Þeir notfæra sér grafalvarlega stöðu á vinnumarkaði til þess. Hvað hefði hv. þingflokksformanni þótt ef launamenn hefðu sagt: Nei, við viljum halda í þrepaskiptingu tekjuskattsins? Sannarlega hefði ekki legið á því að samningamenn hefðu einhver önnur markmið en að ná samningum fyrir umbjóðendur sína. Þeir hefðu verið taldir bæði óalandi og óferjandi. Það hefði verið sagt: Þeir eru í pólitík, það er það eina sem skiptir þá máli. Og að þeir vildu stefna efnahagslífinu öllu í voða. Virðulegi forseti. Ég vil segja það hér að ég mun berjast fyrir þrepaskiptum tekjuskatti héðan í frá sem hingað til, enda er það öflugt tekjujöfnunartæki sem ber að nota í þeim tilgangi. Þá ætla ég aftur að koma að því sem ég sagði hér í upphafi, að forsendur fyrir áætlunum eru grunnur að allri áætlanagerð. Þess vegna vil ég ítreka að ég tel það vanvirðingu við það mikla verk sem hér liggur fyrir okkur að við ræðum það þegar forsendur hafa breyst eins og raun ber vitni. Ég vil sérstaklega nefna aðgerðaáætlunina um losun hafta. En það er fleira. Það eru kjarasamningarnir, það er spurningin um bankasöluna sem er í þessu frumvarpi. Landsfundur Framsóknarflokksins samþykkti að hér ætti að stofna samfélagsbanka sem getur verið gott mál. Hvernig getur sá flokkur þá staðið að ríkisfjármálaáætlun til þriggja ára þar sem gert er ráð fyrir að bankinn sem átti að vera samfélagsbanki sé seldur? Mér er spurn: Átta þingmennirnir sem hér ætla að samþykkja þessa áætlun - ég mun ekki samþykkja hana en ég fagna því að hún er lögð fram - á því hvað stendur í áætluninni? Þetta eru þingmenn sem koma hér upp tvisvar í viku helst ef þeir geta og flytja tveggja mínútna ávörp um hvað allt eigi að vera gott í þessu þjóðfélagi og hvernig sé búið að bjarga heimilum landsins. Það er náttúrlega búið að bjarga ríku heimilunum meira en þeim sem minna mega sín. Það er ekki enn búið að segja neitt um það hvernig á að hjálpa fólki eða koma til móts við fólk sem er á leigumarkaði. Það kemur fram í öllum könnunum að er sá hópur fólks sem má sín minnst í þessu þjóðfélagi. Þá koma framsóknarkonurnar, sérstaklega þær - mér finnst leitt að segja það en það eru sérstaklega þær, og framsóknarkarlarnir elta þær - og segja: Þetta mun koma fram. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur haft tvö ár til að koma fram með þessar tillögur og þær eru ekki enn komnar fram. Nú eru þær sagðar hluti af kjarasamningunum og það er ekkert um það í þessari áætlun, ekki neitt. Ætla þessir þingmenn að samþykkja þetta þegjandi og hljóðalaust? Stundum dettur mér í hug að fólk átti sig ekki alveg á hvað er í gangi hérna fyrir utan störf þingsins. Þetta fólk sést ekki í þingsal eins og ég hef nefnt áður, það er einn framsóknarþingmaður [[Forseti hringir.]]sem sinnir þessari áætlun hér og enginn annar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Eins og við vitum er þessi ríkisfjármálaáætlun stóri ramminn og stefnumörkun og tekjur og gjöld í stóra samhenginu. Hv. þingmaður velti því upp hvort menn geri sér grein fyrir því hvað sé í raun og veru verið að leggja þarna undir varðandi fjárlög ríkisins næstu fjögur árin, hvort það sé raunhæft eða hvort það sé bara til málamynda til að uppfylla það að leggja fram ríkisfjármálaáætlun. Mér finnst það vera mjög veigamikil spurning hvort forsendur fyrir áætluninni séu brostnar að einhverju leyti. Hv. þingmaður kom inn á málefni Landspítalans. Mig langar aðeins að heyra betur frá hv. þingmanni varðandi hann. Landspítalinn er ekki þarna inni, ekki er gert ráð fyrir honum. Maður spyr sig: Á að fjármagna hann með öðrum hætti? Ég vil aðeins að heyra viðhorf þingmannsins gagnvart því. Eins varðandi með öldrunarmálin, mér skilst að halda eigi áfram með leiguleiðina, sem er ágætt, en þá þarf líka að fjármagna Framkvæmdasjóð aldraðra, er það ekki? Einnig var komið inn á 30% sölu á Landsbankanum. Stjórnarflokkarnir eru ekki sammála um það þannig að þar er líka óvissa. Á að selja Landsbankann eða eigum við að eiga hann þegar stjórnarflokkarnir eru ekki sammála um hvað gera eigi? Fram kom að Framsóknarflokkurinn samþykkti á flokksþingi sínu að við ættum að eiga Landsbankann og ég er sammála því. Og varðandi innborganir hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, er gert ráð fyrir því í þessari áætlun?
Nei, virðulegi forseti. Ekki er gert ráð fyrir neinum innborgunum í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins en við vitum þó að þar vantar einhver hundruð milljóna króna. Hvað varðar Landspítalann þá sér hans ekki stað í þessari áætlun. Ef ég man rétt, og ég held að það sé rétt, samþykktum við hér á þingi að það eigi að vera opinber framkvæmd, að ekki eigi að fara út í einkaframkvæmd. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvað menn ætli sér með það mál. Eins varðandi fjárfestingarnar, eins og ég kom inn á í ræðu minni sér þeirra hvergi stað í þessari áætlun. Þær hafa margoft verið nefndar í þessum umræðum, hvort sem er varðandi hjúkrunarheimili eða húsnæði sem á að byggja, sem ríkið ætlar að leggja til, en þær er ekki að finna hér. Nú má kannski virða fólki það til vorkunnar að þetta er í fyrsta skipti sem slík áætlun er lögð fram, en ég hef á tilfinningunni að stjórnarflokkarnir átti sig ekki alveg á því um hvað þessi áætlun snýst. Hún snýst um pólitískar áherslur næstu fjögur árin. Nú hafa þingflokkarnir fengið að skoða áætlunina og ég hef það á tilfinningunni að ekkert hafi verið litið á hana heldur hafi menn sagt: Hér er ríkisáætlunin, samþykkið hana, hún getur farið út.
Herra forseti. Já, það er mjög mikið umhugsunarefni hvort þingmenn almennt taki þessa ríkisfjármálaáætlun nægilega alvarlega, að þetta sé það stefnumarkandi plagg sem slík áætlun á að vera. Það er mjög gott að við ætlum að fara að vinna með slíkar áætlanir. Íslendingar hafa verið þekktir fyrir að hugsa ekkert of langt fram í tímann þegar þeir skipuleggja hlutina. En mig langar aðeins að heyra hjá hv. þingmanni varðandi frumgjöldin. Þau eru miklu lægra hlutfall af vergri landsframleiðslu hjá okkur en annars staðar á Norðurlöndunum, sem menn vilja bera sig saman við þegar þeir ræða kjarasamninga, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan. Getum við verið samkeppnisfær um fólk og fyrirtæki ef við erum ekki á sama stað varðandi frumgjöldin, það hlutfall af vergri landsframleiðslu, [[Forseti hringir.]]til að byggja upp alla innviði samfélagsins í framtíðinni?
Stutta svarið: Nei, virðulegi forseti. Það er ágætt þegar maður vill vera ábyrgur og segja: Við þurfum norræna vinnumarkaðsmódelið, við þurfum það. En við höfum ekkert af því sem hin norrænu samfélögin hafa. Við erum með miklu minni samneyslu og ef samneyslan eða samfélagskostnaðurinn er minni þýðir það að við ætlum að borga lægri laun. Við erum með miklu verra heilbrigðiskerfi. Við látum fólk borga miklu meira þegar það veikist. Hvernig í ósköpunum geta menn svo komið og heimtað að við séum með norrænt vinnumarkaðsmódel þegar við erum ekki með neitt af því sem hin Norðurlöndin eru með í sínu kerfi? Það gengur ekki upp.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég fagna því svo sem líka að þessi áætlun sé komin fram. Ég tel hana þó ekki uppfylla markmiðið sem sett var í lögum því að henni á að fylgja rammi utan um sviðin, en svo er ekki. En hv. þingmaður fór yfir vítt svið í ræðu sinni. Mig langar að benda á eitt stórt atriði í ljósi þess að í gær var hér dreift máli sem varðar húsnæðisbætur og talaði hv. þingmaður svolítið um það. Mig langar aðeins að vitna í umsögn fjármálaráðiuneytisins með því máli á bls. 58 og 59 þar sem fram kemur að gert er ráð fyrir 80 millj. kr. varanlegum kostnaði hjá Tryggingastofnun vegna rekstrar húsnæðisbótakerfisins og svo er einskiptisaðgerð á næsta ári upp á 20 millj. kr. Síðan er talað um 2 milljarða kr. aukningu og er tekið fram að ekki sé gert ráð fyrir því í ríkisfjármálaáætlun, hvorki í gildandi áætlun né þeirri sem hér er lögð fram. Það segir okkur að afkoma ríkissjóðs gæti orðið lakari sem þessu nemur en ella verði frumvarpið samþykkt óbreytt, þ.e. verði ekki gerðar neinar mótvægisráðstafanir, til dæmis eins og hér segir, með leyfi forseta: „… eins og að draga úr öðrum útgjöldum eða fjármagna útgjaldaaukninguna með frekari skattheimtu.“ Hér kemur líka fram að gera þurfi breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga til að lækka framlag úr ríkissjóði. Svo er í þriðja lagi rökstutt í umsögninni að greining á nýjum húsnæðisbótum gefi til kynna að niðurgreiðsla húsaleigu muni aukast hlutfallslega eftir því sem tekjur heimila eru hærri og það sé ekki í samræmi við markmið frumvarpsins. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji þá að frumvarpið sé lagt [[Forseti hringir.]]fram eingöngu til að sýnast og verði ekki samþykkt [[Forseti hringir.]]eða afgreitt á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Ég skal ekki um það segja. Þá hefur bæst í, þá eru ekki lengur 72 frumvörp sem þarf að afgreiða fyrir þinglok, nú eru þau orðin 73. Þetta er nýkomið fram. Ríkisstjórnin er ekki búin að setja fram forgangsmál sín. Það er alveg ljóst að við afgreiðum ekki 72, 73 eða 74 mál á þessu þingi nema við verðum fram yfir verslunarmannahelgi og það er spurning. Það verður fróðlegt að sjá hvort þetta frumvarp um húsnæðisbæturnar verður á forgangslista ríkisstjórnarinnar. Ég treysti mér ekki til að segja til um það. Það sem mér finnst vera skrýtið við þessa ríkisfjármálaáætlun er að það eru engin mörk, það eru hvergi efri eða neðri mörk. Í fyrsta lagi er hún ekki alveg eins og við vildum hafa hana en þetta er líka í fyrsta sinn sem hún er lögð fram. Við fyrirgefum það, en þá hefðu átt að vera efri og neðri mörk, þ.e. það væri hugsanlega hægt að gera þetta ef þetta gerðist og ef eitthvað annað gengur illa þá erum við með lægri mörk. Það er ekkert slíkt í þessari áætlun, sem er vont mál. Það eru engir „böfferar“ þarna inni. Áætlunin er að því leytinu mjög skrýtin og það er auðvitað ekki hægt að fara ofan í hana með tilliti til einstakra útgjaldaliða. Þess vegna hefur fólk verið að tala um stóru atriðin. Það vantar allt fyrir húsnæðismálin, það vantar allt fyrir Landspítala. Bankasalan stenst ekki samkomulag. Framsóknarflokkurinn talar gegn bankasölunni, heyrist mér, þannig að það er margt mjög óljóst í þessu dæmi öllu saman.
Herra forseti. Ég er sammála því og ég hef miklar áhyggjur af því að þetta frumvarp verði samþykkt hér óbreytt. Ég hvet hæstv. forseta til að taka það til endurskoðunar að málið verði svo kallað aftur til nefndar. Það er hægt að laga það. Það eru í rauninni ákveðin tímamót að leggja fram svona áætlun og þó að um áætlun sé að ræða erum við komin fram með svo miklar breytingar sem við þyrftum að taka verulega á fyrst við höfum til þess tækifæri. Það er annað sem mig langaði til að nefna og það eru S-merktu lyfin, þ.e. sjúkrahúslyfin. Hér er gert ráð fyrir 3% raunvexti í ellilífeyri og 2% í lífeyrisskuldbindingum en líka 3% í S-merktum lyfjum. Ég hef miklar áhyggjur af því að það standist ekki af því að ég tel að myndast hafi aukin þörf fyrir að taka inn ný lyf og við höfum fengið af því fregnir í gegnum fjölmiðla að sú sé raunin. Nú þegar ekki er gert ráð fyrir nema svolítilli hækkun virðist ekki eiga mæta þeirri þörf. [[Forseti hringir.]]Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé á sama máli [[Forseti hringir.]]og ég hvað þetta varðar.
Virðulegi forseti. Ég er hrædd um að 3% hækkun á S-merktu lyfjunum svokölluðu sé ekki næg. Það hefur verið þannig í gegnum árin að mjög miklar kostnaðarhækkanir eru á þessum lyfjum. Þetta eru nýju og dýru lyfin sem koma á markað og eru mjög dýr vegna þess að á þeim er einkaleyfi alveg upp í topp. Ég held nú raunar að það sé eitt af þeim erfiðu verkefnum sem heilbrigðisyfirvöld og við á þingi þurfum að glíma við og horfa fram á við varðandi það hvernig við forgangsröðum og hvað við leyfum. Ég nota sögnina „að leyfa“ vegna þess að þetta eru gífurlegar fjárhæðir sem er um að tefla og við megum ekki líta fram hjá því. Það þurfa öll þjóðfélög að horfast í augu við og við þurfum líka að gera það. Við þurfum að fá upp á borðið hvað við erum að tala um í raunveruleikanum vegna þess að mér finnst það oft ekki nógu skýrt.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég er svolítið hugsi yfir því að hér erum við í raun að vinna með plagg sem fjármálaráðherra er skyldugur að leggja fram samkvæmt þingsköpum, en í 6. mgr. 25. gr. þingskapa segir að með tillögunni um meginskiptingu útgjalda næsta árs skuli fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára á eftir. Hér er því ekki um að ræða valkvætt mál heldur mál sem hæstv. ráðherra er skyldugur að leggja fram fyrir Alþingi. Síðan kemur í ljós þegar umfjöllun um málið vindur fram og það stendur þannig á spori að við erum að fjalla um það akkúrat þegar miklar stærðir eru að hreyfast í hagkerfinu og í nábýli við hagkerfið, ef svo má að orði komast, að menn láta eins og ekkert hafi í skorist og láta bara eins og eðlilegt sé að halda vinnunni áfram með puttann í eyrunum og blöðkur fyrir augunum. Mér finnst það vera áhyggjuefni vegna þess að ég sé ekki betur en það sé ekki mjög flókið að uppfæra málið. Auðvitað liggur fyrir að ekki verður farið ofan í áætlunina sem slíka með mjög miklum tilfæringum, en mér finnst það eiginlega lágmark að nefndarálitin séu uppfærð í samræmi við þann veruleika sem hefur breyst bæði í gær og svo náttúrlega líka með aðgerðum tengdum kjarasamningum. Í meirihlutaálitinu segir, með leyfi forseta: „Í áætluninni kemur fram að þrátt fyrir að jákvæð teikn séu á lofti á öllum helstu sviðum ríkisfjármálanna séu veigamiklir óvissuþættir fyrir hendi. Þar munar mestu um útkomu kjarasamninga og afnám fjármagnshafta …“ Þetta segir í nefndarálitinu sem við erum að fjalla um núna og mér fyndist bragur að því og ég held að það þyrfti ekki að taka langan tíma ef nefndin tæki málið aftur inn og gerði bara lágmarksbreytingar á nefndarálitinu. Þó að maður sé ekki að gera kröfu til þess að ríkisfjármálaáætlunin sé tekin upp í heild sé það að minnsta kosti ekki þannig að það líti út eins og þingið hafi verið sofandi við afgreiðslu og úrvinnslu þessara mála.
Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála því. Reyndar fannst mér fyrir gærdaginn meirihlutaálit fjárlaganefndar vera svolítið eins og að menn hefðu sagt: Já, við verðum að gera þetta samkvæmt þingsköpum þannig að við þurfum að afgreiða þetta. Svo er skrifaður einhver þægilegur texti og þar stendur ekkert sem er óþægilegt og þá er þetta frá, þá þurfum við ekki að hugsa meira um það. Ég segi það alveg eins og er, þetta hræðir mig svolítið vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að þessi fjármálaáætlun til fjögurra ára sé og geti orðið í framtíðinni mjög veigamikið plagg. Þess vegna eigum við að koma fram af fyllstu virðingu við hana þegar hún er lögð fram í fyrsta sinn. Þess vegna hefði mér fundist af virðingu við plaggið og af virðingu við það markmið sem þessi vinna, fjármálaáætlun til fjögurra ára á að skila, að strax í gær þegar menn sáu að þessi mikla aðgerðaáætlun um losun fjármagnshaftanna væri að koma, og það hefur eitthvað í för með sér og bætist ofan á kjarasamningana, hefði fjárlaganefndin átt að koma og segja: Við ætlum að taka þetta hér inn. Og síðan hefðu þeir getað gert texta þar sem segir: Við ætlum ekki að taka upp alla áætlunina en við vekjum athygli á þessu og hinu og eitthvað þar fram eftir götunum. [[Forseti hringir.]]Það væri gert alls staðar nema hér í því andrúmslofti [[Forseti hringir.]]sem við lifum í kvölds og næstum því nætur núna, virðulegi forseti.
Herra forseti. Það er varhugavert og ég held að forseti hljóti líka að vera hugsi yfir því að við umgöngumst svona mikilvægt plagg af slíkri léttúð. Það hlýtur öllum að vera ljóst að það er mjög skrýtið að fjalla um mál þegar forsendur hafa gerbreyst, og loka því. Málið er enn þá til umfjöllunar í þinginu og mönnum væri í lófa lagið að gera á því lágmarksbreytingar, þó að ég sé ekki að tala um að taka málið upp í heild, ég held enginn sé að tala um það. Ef ríkisfjármálaáætlun er lokað svona og hún afgreidd með þessum hætti þá erum við að segja að hún skipti engu máli, hún sé í raun og veru bara pro forma, hún sé bara partur af einhvers konar formi, einhvers konar skyldum við þingsköp, einhvers konar skyldum við form, en snúist ekki um innihald. Ég óttast þá léttúð og þá afstöðu bæði til þingskapanna og ekki síður til þess að það sé raunverulegt innihald í því sem þingið aðhefst hér.
Virðulegi forseti. Ég segi enn og aftur: Þetta er eiginlega eins og mælt út úr mínum munni. Ég er sammála þessu. Ég hef sagt það áður, ég sagði það í störfum þingsins nokkrum sinnum í gær, ég er búin að segja það í þessari ræðu minni og sagði það í fyrri ræðu minni við fyrri umræðu að mér finnst þetta merkilegt skref sem verið er að taka hér. Mér finnst það geta boðað að ríkisfjármál hér á landi verði tekin fastari tökum en verið hefur hingað til. Ekki er vanþörf á. Þess vegna finnst mér skipta máli að í fyrsta skipti sem þessi áætlun er afgreidd úr þinginu sé það ekki gert eins og hún sé eitthvert plagg sem skipti engu máli og án þess að fjárlaganefndin líti yfir það og geri grein fyrir þeim miklu breytingum sem áttu sér stað meðan málið var til umfjöllunar í þingsal.
Virðulegi forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um ríkisfjármálaáætlunina. Fyrst af öllu er auðvitað óhjákvæmilegt að tala um það sem hér hefur verið nefnt, þá staðreynd að áætlunin skuli vera hér til afgreiðslu eiginlega án nokkurra efnislegra forsendna. Það hafa orðið tvær grundvallarbreytingar frá því að málið kom út úr nefnd. Önnur breytingin er sú stóra, í gær, um tilkynningu um haftaafnámsleið sem væntanlega gæti skilað, ef nauðasamningar ganga allir eftir, einum 500 milljörðum til lækkunar á skuldum ríkisins og þar með vaxtabyrði ríkisins. Hin breytingin er tillögur sem lagðar hafa verið fram um breytingar á sviði húsnæðismála í tengslum við gerð kjarasamninga. Hvorugan þessara þátta er að finna í forsendum ríkisfjármálaáætlunarinnar eins og hún stendur og þar af leiðandi nær hún ekki markmiði sínu. Eins og ágætlega er rakið í meirihlutaálitinu er tilgangurinn með þessu ákvæði í þingskapalögum, með leyfi forseta, „að færa fjárlagaferlið framar á árið og gefa þar með rýmri tíma hjá Alþingi fyrir umfjöllun um stefnumörkun og meginþætti fjárlagagerðar. Þegar kemur að framlagningu fjárlagafrumvarps að hausti þá verði þegar búið að fjalla um þessar meginlínur ríkisfjármálanna.“ Nú eru meginlínur ríkisfjármálanna bara ekki skýrar samkvæmt þessari ríkisfjármálaáætlun og satt að segja minnir þetta mig svolítið á stöðuna sem við vorum í út úr brýnni neyð haustið 2008 þegar til umræðu var fjárlagafrumvarp þar sem gert var ráð fyrir forsendum sem allir vissu að væru horfnar. Það var lagt hér fram í byrjun október 2008 í samræmi við ákvæði þingskapa. Svo hrundu bankarnir. 1. umr. um fjárlög var þess vegna algerlega hlægileg vegna þess að menn voru að tala um frumvarp sem var alveg augljóst að var ekki hægt að efna. Þar var gert ráð fyrir tekjum sem allir vissu að mundu ekki koma og enginn var búinn að henda reiður á hver útgjöldin yrðu sem voru óhjákvæmileg. Svo var fjárlagafrumvarpinu gerbreytt milli umræðna. Mér finnst eiginlega satt að segja þessi áætlun núna kalla á að málið fari aftur til nefndar og ég er kannski bara að biðja um nýtt nefndarálit þar sem menn taki tillit til þessara aðstæðna og hvaða sjónarmið þær veki upp. Að einu leyti er hægt að segja að í áliti meiri hlutans sem og í upphaflegri áætlun frá ráðherra sé gert ráð fyrir umtalsverðri eignasölu og hún rökstudd með því að hún sé nauðsynleg til að draga úr vaxtakostnaði ríkisins. Í nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Í áætluninni kemur fram að uppsöfnuð vaxtagjöld ríkissjóðs frá bankahruni á verðlagi ársins 2015 nemi um 580 milljörðum kr. Því sé brýnt að selja eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og öðrum félögum auk þess að endurfjármagna ekki hluta af skuldsettum gjaldeyrisforða […] Þetta verði að gera annars vegar til að styrkja stöðu ríkissjóðs gegn hagsveiflum og hins vegar til að draga úr vaxtabyrðinni og auka þannig svigrúm m.a. til uppbyggingar og til að mæta vaxandi öldrunarkostnaði og lífeyrisskuldbindingum.“ Þessar forsendur hafa að sumu leyti breyst vegna þess að nú blasir við að miðað við kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins á frumvarpi því sem við munum ræða á morgun, um stöðugleikaskatt, má gera ráð fyrir því að lækkun á árlegum vaxtakostnaði ríkisins gæti verið lauslega áætlað einhvers staðar á bilinu 35–45 milljarðar kr. Það er þá nýtt svigrúm sem kemur inn í ríkisfjármálin með þessum breytingum. Ég held að það sé almenn samstaða meðal allra flokka á þingi um að peningunum sem fást með samningum við kröfuhafana eða álagningu stöðugleikaskatts verði ekki varið til annars en að greiða niður skuldir ríkissjóðs, en þá samt mun sú skuldalækkun leiða til þess að vaxtareikningur ríkissjóðs lækkar. Það skapar svigrúm og ég minni á að í fyrri umr. um málið vakti ég athygli á þeim svakalegu tölum sem er að finna í ríkisfjármálaáætluninni um vaxtakostnað ríkisins og hversu gríðarlegur hann er í samanburði við vaxtakostnað evruríkjanna og hversu mikill herkostnaðurinn af krónunni er í samanburði við vaxtakostnað evruríkjanna. Í tölunum fyrir árið 2013 sem fylgdu upphaflegri ríkisfjármálaáætlun kom fram að vaxtakostnaður Íslands var nærri tvöfaldur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu miðað við Grikkland þó að skuldir Grikklands væru tvöfalt hærri en Íslands. Það bendir til þess að við séum að borga fjórum sinnum meiri meðaltalsvaxtakostnað en Grikkir. Þegar við erum með lítið ríki með sjálfstæðan gjaldmiðil með þetta háa vaxtastig kallar það á að við höldum skuldsetningu ríkissjóðs í algeru lágmarki. Það er forgangsverkefni að lækka skuldir ríkissjóðs. Og það voru vissulega ákveðin efnisrök fyrir því að beita eignasölu til að draga úr vaxtakostnaði eins og fjármálaráðherra lagði fram í hinu upphaflega máli, en þau rök eiga kannski ekki alveg eins vel við nú eftir nýjustu fréttir. Ég hefði viljað fá að sjá frá stjórnarmeirihlutanum einhverja stefnumörkun í þessu efni. Þetta er sérstaklega brýnt vegna þess að það er ágreiningur í stjórnarmeirihlutanum um hversu langt eigi að ganga í sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum sérstaklega, þá sérstaklega því sem líklega mun gefa mestar tekjur sem er sala Landsbankans. Þar hefur flokksþing Framsóknarflokksins markað stefnu um langvarandi eignarhald ríkisins á Landsbankanum. Það er á hinn bóginn stefna fjármálaráðherrans samkvæmt ríkisfjármálaáætluninni að selja 30% og hann er með önnur frumvörp í gangi í þinginu sem eiga að auðvelda honum þann leik. Það er mjög athyglisvert að sjá meirihlutaálitið að þessu leyti því að meiri hluti nefndarinnar gætir þess að skauta mjög vandlega fram hjá þessu álitamáli og segja ekkert skýrt um það. Það þýðir þá jafnframt að samkvæmt álitinu eins og það stendur núna og samkvæmt ríkisfjármálaáætluninni eins og hún stendur núna eru þingmenn Framsóknarflokksins að skrifa upp á sölu Landsbankans þvert á samþykkt nýafstaðins flokksþings. Stór spurning sem mér finnst að þingmenn Framsóknarflokksins þurfi að svara er: Eru menn búnir að leggja af þær hugmyndir sem voru forsenda samþykktar flokksþingsins? Telja menn þær ekki eiga lengur við eða líta þingmenn Framsóknarflokksins svo á að ríkisfjármálaáætlunin sé bara eitthvert almennt blaður þar sem hægt sé að tala sér þvert um hug og segjast þar ætla að selja banka sem menn ætla ekkert að selja í reynd? Mér þætti eðlilegt að við fengjum í þinginu skýrari sýn á þetta og skýrari línur hvað þetta varðar. Það er líka umhugsunarefni að horfa á launaforsendurnar og bótaforsendurnar. Í upphaflegri áætlun er gert ráð fyrir að kaupmáttaraukning opinberra starfsmanna verði 2% umfram verðbólgu. Verði hún meiri verði gripið til niðurskurðar í opinberri þjónustu, og í ríkisfjármálaáætluninni segir, með leyfi forseta, „með viðeigandi gagnráðstöfunum til lækkunar á launakostnaði svo sem með samdrætti í starfsmannafjölda eða vinnumagni o.þ.h.“ Þá er sem sagt boðað að ef kaupmáttaraukningin verði yfir 2% hjá opinberum starfsmönnum verði skorið niður í heilbrigðisþjónustu og menntakerfi. Nú er ríkið nýbúið að gera samning við lækna um tugi prósenta launahækkanir. Hann fylgdi í kjölfar samnings við sérgreinalækna um 27% hækkun. Kjarasamningar eru nú lausir og hjúkrunarfræðingar búnir að vera tvær vikur í verkfalli, geislafræðingar búnir að vera átta vikur í verkfalli og rökin sem ríkið beitti til að réttlæta samninga við lækna umfram það sem aðrir fengu á markaði voru fyrst og fremst þau að það þyrfti að færa þeim sérstakar bætur vegna þess að læknar væru á samkeppnishæfum vinnumarkaði og gætu fengið sér störf annars staðar. Það horfði til auðnar hjá stéttinni hér á landi ef ekki tækist að hækka launin. Allt voru þetta sannfærandi rök en eins og ég margbenti á á þeim tíma eiga þau að sínu leyti alveg nákvæmlega eins við um hjúkrunarfræðinga og geislafræðinga svo dæmi sé tekið. Eini munurinn er að það eru fjölmennar kvennastéttir, öfugt við lækna. Fólk í þessum stéttum býr við nákvæmlega jafn opinn vinnumarkað og gagnkvæma viðurkenningu réttinda milli landa og það ber nú þegar mjög mikið á því að hjúkrunarfræðingar leiti í störf til annarra landa. Bara núna á síðustu vikum hafa nærri 20% af ljósmæðrum á Landspítalanum náð í vottorð um menntun og hæfni til að geta sótt um vinnu í útlöndum. Við erum með mjög alvarlega stöðu uppi á launamarkaði hjá þessum mikilvægu og fjölmennu stéttum og ég held að engum detti í hug að samið verði við þær á endanum um 2% ofan á lágmarkskjarasamninga í ljósi þeirra samninga sem þegar hafa verið gerðir við lækna. Það þýðir væntanlega að stjórnarflokkarnir eru með samþykkt ríkisfjármálaáætlunarinnar að skuldbinda sig til niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu til að mæta þessari kaupmáttaraukningu. Maður spyr líka: Er hér verið að boða niðurskurð í menntakerfinu til að mæta hækkunum framhaldsskólakennara umfram 2% yfir verðbólgu sem þegar er búið að semja við þá um af hálfu sömu ríkisstjórnar? Mér finnst þessi launaforsendutala út af fyrir sig vekja alveg gríðarlega margar spurningar. Þá er ég ekki kominn að hinni afleiddu stærðinni sem er að gert er ráð fyrir að það verði 2% hækkun kaupmáttar launa umfram verðbólgu en 1% aukning kaupmáttar lífeyrisþega umfram verðbólgu. Mér finnst það líka vera þáttur sem stjórnarmeirihlutinn og sérstaklega þingmenn Framsóknarflokksins þurfi að svara í ljósi yfirlýsinga hæstv. félagsmálaráðherra í vikunni um aðgerðir varðandi kjör eldri borgara og lífeyrisþega almennt í kjölfar nýgerðra kjarasamninga. Mér finnst þurfa skýr svör frá ríkisstjórnarþingmönnunum um það hvort menn séu þá tilbúnir að segja bara fullt og fast með þessari ríkisfjármálaáætlun að menn stefni ekki að því að tryggja öldruðum og örorkulífeyrisþegum 300 þús. kr. í lok samningstímans 2018. Ætla menn í alvöru sem sagt að halda áfram að láta kjör aldraðra og öryrkja hækka í samræmi við almenna verðlagsþróun þar sem hækkanir verða minni en launahækkanir lægstu launa á þessum samningstíma? Þar af leiðandi mun bil lægstu launa og bóta almannatrygginga fara vaxandi. Það er mjög skaðlegt. Réttlætissjónarmiðið að baki því að reyna að ná 300 þús. kr. í lok samningstímans er að í þeirri fjárhæð felist einhvers konar lágmarksframfærsluþörf. Það sama hlýtur að eiga við um aldraða og öryrkja. Öryrkjar geta ekki bætt sér bág kjör með aukavinnu því að þeir hafa ekki starfsgetu til að afla sér frekari tekna. Það eru vissulega dæmi um aldraða sem eru með háar bætur úr lífeyrissjóðum og búa vel að því leyti en dæmin eru líka fjölmörg og fara vaxandi um ellilífeyrisþega sem eru mjög illa settir með mjög litlar tekjur úr lífeyrissjóðum, njóta þeirra í litlu vegna margháttaðra og gagnkvæmra skerðinga. Ég vildi gjarnan fá að sjá samantekt á fjölda þeirra ellilífeyrisþega sem eru með tekjur fyrir skatt undir 300 þús. kr. Mig grunar að það sé meira en helmingur ellilífeyrisþega. Það kæmi mér mjög á óvart ef það væri minna. Sá hópur hlýtur að horfa til þess að njóta jafnrar stöðu og almennt launafólk á vinnumarkaði um lágmarksframfærslu. Virðulegi forseti. Ég hef ekkert náð að fjalla um síðasta þáttinn í þessu máli sem er hlutur nýju húsnæðistillagnanna. Þar eru boðuð umtalsverð ríkisútgjöld en eftir er að útfæra það nánar. Ég hefði viljað sjá framhaldsnefndarálit frá meiri hlutanum þar sem menn freista þess aðeins að slá einhverri mælistiku á það hvað það muni þýða á næstu þremur árum. Mér hefði þótt það eðlilegra. Áhyggjuefni mitt er þess vegna að öllu þessu samandregnu að ég verð að segja að þetta boðar ekki gott fyrir framhaldið í vinnunni í þinginu um aukinn aga í ríkisfjármálum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur stundum sagt að frumvarpið sem liggur hér inni um opinber fjármál dugi svo vel til að marka heildarstefnu í íslensku efnahagslífi að það þurfi ekki einu sinni peningastefnu í landinu. Það dugi bara að hafa stefnu um aga í ríkisfjármálum og hún verði til með lögum um opinber fjármál. Lög um opinber fjármál eru endalausar formreglur, rétt eins og þessi áætlun er áætlun sem byggir á formi. Og ef stjórnarmeirihlutinn er staðráðinn í að virða efnisinnihald þeirra reglna að vettugi alveg eins og hann gerir hér með því að ætla okkur að samþykkja og ræða áætlun sem stenst ekki boðar það ekki gott um framhaldið og gefur þann tón að það sé bara eðlilegt og rökrétt að umgangast þessar formreglur að vild, það þurfi ekkert endilega að virða efnislegt inntak þeirra. Það teldi ég mikið tjón og mjög til vansa. Ég held að það sé lykilatriði fyrir okkur og ég hef bara áhyggjur af því varðandi samþykkt frumvarpsins um opinber fjármál ef afstaða stjórnarmeirihlutans til bindandi formkrafna er jafn léttúðug og hún virðist vera hér í afgreiðslu þessa máls. Það finnst mér áhyggjuefni sem við þurfum að taka á og ég ítreka þar af leiðandi óskir til stjórnarþingmanna, það eru tveir þingmenn Framsóknarflokksins í salnum nú, að þeir gangist fyrir því að málið verði kallað inn til nefndar. Þótt það yrði ekki nema tveggja síðna framhaldsnefndarálit sem tæki tillit til þessara helstu breytinga í lykilhagstæð væri þó aðeins betri bragur á því, þetta væri þá ekki alveg eins og við værum í fáránleikaleikhúsi að samþykkja eitthvað sem allir vita að er ekki neitt. Þetta er svolítið eins og að kaupa sér jakkaföt þegar maður ætlar að kaupa sér kjól. Hér er bara um allt annan hlut að ræða en við vitum að er raunsönn lýsing á hinni efnislegu umgjörð sem við búum við. Við vitum að veruleikinn er allt annar en verið er að lýsa í þessari áætlun.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðuna. Ég verð að taka undir þær efasemdir og vangaveltur sem hann setti fram í máli sínu um það hversu mikið sé hægt að byggja á þessari ríkisfjármálaáætlun vegna þeirra miklu breytinga sem eru að verða núna vegna bæði kjarasamninga og fram kominna frumvarpa sem varða ríkisfjármálin og gjaldeyrismálin. Hann fór vel yfir þetta og mér fannst skemmtileg þessi samlíking með umræðunni um fjárlögin frá haustinu 2008, að þar hefði verið um að ræða 1. umr. um fjárlögin. Hér erum við hins vegar í síðari umr. um þingsályktunartillögu sem þýðir að þetta er bara síðasta umræðan, þetta er bara umræðan sem stendur til boða. Eru það ekki enn frekari rök fyrir því af hverju ætti að gera hlé á umræðunni og nefndin að kalla málið inn til sín til að gera breytingar á nefndarálitinu og bæta við þeim nýju forsendum sem hafa komið fram á síðustu dögum? Ef það verður ekki gert núna, er þá ekki alveg réttur skilningur hjá mér að þá verði það aldrei gert?
Virðulegi forseti. Jú, það er rétt hjá hv. þingmanni. Eins og ég lýsti áðan tók fjárlagafrumvarpið eiginlega gerbreytingum frá 1. til 2. umr. fjárlaga haustið 2008. Mig minnir að það hafi aftur tekið breytingum yfir í 3. umr. fjárlaga en það dróst líka fyrir vikið að koma með frumvarpið til 2. umr. vegna þess að menn voru stöðugt að reyna að átta sig á staðreyndum og moka inn útgjaldaþörfinni annars vegar og niðurskurðarþörfinni hins vegar og svo skuldsetningarþörfinni. Ég skil satt að segja ekki tilganginn í að afgreiða ríkisfjármálaáætlun sem allir vita að er ekki raunsönn lýsing á fyrirætlan stjórnarmeirihlutans. Hugmyndin er sú að þessi áætlun sé einhvers konar yfirlýsing um það hvert menn stefni. Hún eigi til dæmis að geta hjálpað fjárfestum, innlendum sem erlendum, til að gera áætlanir til næstu ára, hún eigi að geta hjálpað verkalýðsfélögum að gera kröfugerð o.s.frv. Það sér hver maður að það er ekkert hægt að byggja á þessu, þetta er bara tóm tjara. Það er engin innstæða fyrir þessu. Mér finnst þess vegna kjánalegt að afgreiða þetta og held að þá væri bara betra að láta málið liggja og láta það daga uppi. Það er engum greiði gerður með að samþykkja eitthvað svona. Það er líka annað sem er gert ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun. Hún á að skuldbinda stjórnarmeirihlutann. En hér leggja framsóknarmennirnir til dæmis til að Landsbankinn verði seldur þegar þeir eru nýbúnir að samþykkja á flokksþingi að það eigi ekki að selja hann. Hvort er að marka? Hvort eru þeir að segja satt þegar þeir skrifa undir nefndarálit um ríkisfjármálaáætlun eða þegar þeir greiða atkvæði á flokksþinginu sínu? Ég veit það ekki. Það er algerlega fáránlegt að vera að afgreiða eitthvað svona sem enginn veit hvort eitthvað er á bak við.
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því að það er náttúrlega út í hött að afgreiða tillögur sem við getum ekki vitað hvað liggur á bak við. Það snýr auðvitað upp á framsóknarmenn að svara fyrir það hvort þeir ætli að selja hlutinn í Landsbankanum eða ekki eða hvort þeir vilji að hann verði seldur. Ég hef ekki hugmynd um það og vildi einmitt gjarnan að þingmenn Framsóknarflokksins gerðu grein fyrir þessu. Hv. þingmaður talaði annars vegar um launaforsendurnar og hins vegar það sem snýr að almannatryggingum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær að batnandi hagur ríkissjóðs ætti að skila sér í batnandi hag almennings. En miðað við það að hér er einungis gert ráð fyrir að bætur almannatrygginga hækki um 1% umfram verðbólgu og í ljósi þess að þá megi kannski vænta þess að það verði hægt að koma með 500 milljarða kr. lækkun [[Forseti hringir.]]á skuldum ríkissjóðs, er hægt að draga aðra ályktun af þessu en að öryrkjar og að aðrir lífeyrisþegar séu ekki almenningur?
Ég verð að taka undir með hv. þingmanni hvað það varðar, það er auðvitað mjög skrýtið að þegar í landinu eru í gildi lög sem segja að bætur almannatrygginga skuli taka mið af launaþróun og verðlagsþróun skuli ríkisvaldið og stjórnarmeirihlutinn koma bara fram með skýra stefnu um það að lífeyrisþegar eigi að dragast aftur úr. Það þýðir auðvitað að ef kaupmáttaraukning þeirra á að vera 1% og hinna 2% er það skipuleg ákvörðun um að láta lífeyrisþega dragast aftur úr. Það stenst ekki gildandi lög í landinu. Ég minni síðan á það að snemmsumars 2009 samþykktum við áætlun í ríkisfjármálum til fjögurra ára sem hélt í stórum dráttum. Hún skuldbatt hins vegar líka stjórnarmeirihlutann á þeim tíma. Við skrifuðum þá upp á skattahækkanir sem við vorum ekki öll tilbúin að ráðast í og niðurskurð sem við vorum ekki öll tilbúin að ráðast í en hann skuldbatt okkur um meginlínurnar og við stóðum síðan við þær í kjölfarið. [[Forseti hringir.]]Til þess eru svona áætlanir, ekki til þess bara að segja eitthvað allt annað en menn ætla að gera.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég held að við séum sammála um að þetta eru ákveðin tímamót í sjálfu sér þó að við höfum kannski lagt fram eitthvað sambærilegt hér áður eins og hefur komið fram. Þá er einmitt líka mikilvægt að hér sé ekki bara eitthvert plagg til umræðu og fólk skýli sér á bak við það að um áætlun sé að ræða, mér hefur fundist það vera helstu svörin, sem hefur þá tekið slíkri kollsteypu að það er óhætt að taka hana inn aftur og ræða hana betur. Það er allt í lagi að rifja upp að þeir sem voru hér við stjórnvölinn á síðasta kjörtímabili sögðu þegar verið var að reyna að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum að mikilvægast væri að reyna að breyta vaxtagjöldunum yfir í velferð og tryggja að ríkið héldi ekki áfram að safna skuldum. Það var kannski líka gott að við fórum ekki hratt í niðurskurðinn, þ.e. ekki hraðar en við þó gerðum. Ég hef aðeins áhyggjur af því pólitíska inntaki sem hérna birtist og kemur fram í því að lækka samneysluna. Það kemur meðal annars fram á bls. 38 þar sem stefnumiðin um útgjaldaþróunina koma fram þar sem talað er um hagræðingu og minnkun hlutfalls útgjalda til ákveðinna málaflokka. Ég held að það sé óhætt að hafa miklar áhyggjur af því ef við erum að tala um heilbrigðiskerfi, menntakerfi og lífeyrisgreiðslur og má velta fyrir sér hvort hér sé verið að leggja í þá vegferð að ætla að auka enn bilið á milli fólks með því að auka gjaldtökur. Mér finnst þetta ekki vera framtíðarpólitík. Af því að við erum alltaf að bera okkur saman við Norðurlöndin hef ég af því áhyggjur að við erum í samanburðinum við þau ekki nálægt neinu hvað þetta varðar. Ég spyr þingmanninn hvort hann sé mér sammála um að það sem þarna kemur fram og í þessu plaggi sé raunverulega þannig að það sé verið að auka bilið á milli fólks og þá ekki bara, eins og hér var verið að ræða áðan, öryrkja og annarra heldur með þeirri stefnu sem birtist hérna, m.a. í skattamálum.
Frú forseti. Já, ég er sammála því að þetta er auðvitað ekki stefna sem er mér sérstaklega hugnanleg, sú stefna sem þarna er lýst. Ef við berum okkur saman við nágrannalöndin er til dæmis kostnaðarþátttaka í heilbrigðiskerfinu miklum mun meiri hér en í nágrannalöndunum. Núna stendur yfir kosningabarátta í Danmörku þar sem sitjandi ríkisstjórn, jafnaðarmenn, lofar áfram ókeypis heilbrigðisþjónustu, að menn þurfi ekki að borga fyrir heimsóknir til lækna, en stjórnarandstaðan boðar aukna kostnaðarþátttöku. Svo er með mörgum hætti öðrum sem Danir hemja til dæmis sjálftöku þeirra sem veita þjónustuna í kerfinu. Við höfum mjög lítið slíkt til að hemja það að í sjálfu sér læknar og þeir sem veita þjónustu í heilbrigðiskerfinu skilgreini sjálfir þarfirnar og sendi bara reikninga. Þar eru miklu meiri hömlur í nágrannalöndunum og við gætum kannski lært af því. Mér finnst merkilegast með þessa ríkisstjórn að hún ræður ekki við það að halda áfram með augljósasta sparnaðarþáttinn í ríkiskerfinu. Auðvitað þarf alltaf að halda aftur af óþarfaútgjöldum þar. Við hófum þá vegferð í síðustu ríkisstjórn að stefna að sameiningu ríkisstofnana þannig að það bitnaði ekki á þjónustunni heldur fækkuðum við í yfirstjórn, stoðstofnunum og stoðdeildum. Þessi ríkisstjórn er að fjölfalda allar ríkisstofnanir. Hún eykur tilkostnað og brýtur upp litlar ríkisstofnanir með því að sáldra þeim algerlega tilviljanakennt um landið. Ég hef ekki séð eina einustu framkvæmanlega sameiningarhugmynd frá þessari ríkisstjórn. Það er auðvitað mikið afrek að hún ræður bara ekkert við alvöruhagræðingu í ríkisrekstri. Þar eru [[Forseti hringir.]]sóknarfærin sem eftir eru.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið og get verið honum nokkuð sammála í því. Mig langar að snúa að öðru sem mér finnst vera frekar stórt mál í þessu plaggi, í innviðunum, þ.e. fjárfestingunni. Hér er talað um að það eigi að haldast sem óbreytt hlutfall af landsframleiðslunni um 1,2% sem er í fjárlögunum fyrir þetta ár og ég hef aðeins velt fyrir mér hvað það þurfi að vera hátt til að innviðirnir rýrni ekki hraðar en fjárfestingin. Ég spyr þingmanninn hvað hann telji í því samhengi. Við vitum auðvitað af öldrunarstofnunum, við vitum af heilsugæslunni og vegakerfinu. Það er svo margt undir sem þarf að fara í. Ég held að þetta hlutfall hafi verið 4–5% 2005–2007 og það má eiginlega álíta að það sé kannski skuldasöfnun í rauninni sem ríkið er að gera með því að fresta framkvæmdunum svona langt inn í framtíðina. Er þingmaðurinn ekki sammála mér í því [[Forseti hringir.]]að þetta er verulegt áhyggjuefni. Hvað þyrfti hlutfallið að vera?
Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að fjárfestingarstigið er allt of lágt. Það er dálítið afrek þessarar ríkisstjórnar að hafa á þessu ári náð að setja met í framkvæmdaleysi í lýðveldissögunni en okkur tókst fyrstu árin eftir hrun að setja met í vegaframkvæmdum. Ég sá eftir öllum niðurskurði til verklegra framkvæmda sem við þurftum því miður samt að ráðast í á þeim tíma sem hefði verið miklu betra að ráðast í akkúrat þá þegar hægt var að byggja fyrir lítinn tilkostnað. Atvinnuleysið var mikið og verkefnaskortur mikill í byggingariðnaði. Vandinn þá var einfaldlega sá að við höfðum ekki lánstraust til að gera meira en það er alveg óumflýjanlegt að fjárfestingarstigið aukist. Við erum búin að vanrækja viðhald, vanrækja til dæmis nýbyggingu vega [[Forseti hringir.]]og það er mjög brýnt úrlausnarefni.
Frú forseti. Grundvöllur þessarar áætlunar er að veikjast eins og komið hefur fram í ræðum margra hérna og alveg ástæða til að hafa áhyggjur af því. Það hefur líka komið fram að tekjuhliðin í þessari áætlun er veikari en gert var ráð fyrir og núverandi ríkisstjórn er búin að afsala sér tekjum upp á allt að 30 milljarða. Mig langar að heyra hvað hv. þingmaður sér fyrir sér varðandi þau mál. Afkoma ríkissjóðs virðist standa bara á núlli næstu fjögur árin. Þá er afkomubati ríkissjóðs í raun og veru að stöðvast. Það hefur komið fram að hagkerfið tók að vaxa um 2010 og svokallaður frumjöfnuður náðist 2013, eða jákvæður heildarjöfnuður, og síðan þá hefur landsframleiðslan aukist sem er auðvitað jákvætt, hefur aukist um hátt í 10%. Núna virðist þetta vera orðinn mjög hægfara bati. Ríkisvaldið afsalar sér miklum tekjum og frumgjöldin fara lækkandi miðað við verga landsframleiðslu sem þýðir að við erum síður í stakk búin til að byggja upp innviðina. Mig langar aðeins að heyra viðhorf þingmannsins gagnvart þessum hlutum, hvort þetta stefni ekki [[Forseti hringir.]]í áhyggjur af afkomu ríkissjóðs í framtíðinni og getu hans.
Virðulegi forseti. Jú, ég verð að segja að upphafleg ríkisfjármálaáætlun olli mér nokkrum ugg þegar ég sá að ekki var gert ráð fyrir neinni niðurgreiðslu skulda að raunvirði á næstu árum, að þær mundu einungis minnka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu vegna vaxtar landsframleiðslunnar. Það var stóralvarlegt mál og þegar maður horfir á það í samhengi við hina þungu vaxtabyrði ríkisins sést að við vorum auðvitað í mjög erfiðri stöðu og það væri alls ekki gefið að verðmætasköpun okkar stæði undir því að borga almennilega niður þessar skuldir. Fréttir gærdagsins eru mjög jákvætt innlegg í þann þátt. Það skiptir gríðarlega miklu máli að fá aukið svigrúm sem nemur 35–45 milljörðum á ári inn í ríkisbúskapinn með væntri lækkun afborgana í kjölfar lækkunar skuldabyrði. Eftir stendur hins vegar hvernig menn vilja síðan ráðstafa því svigrúmi. Verður það til dæmis forgangur að lækka enn frekar veiðigjöld, nýta svigrúmið til þess? Verður forgangurinn að auka enn á öfugþróun í skattkerfinu? Þetta eru stóru spurningarnar sem við eigum eftir að fá svarað af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Vegna þess hversu illa ríkisfjármálaáætlunin er unnin og vegna þess að hún hefur ekki verið kölluð aftur til nefndar í ljósi breyttra aðstæðna er afskaplega litla leiðsögn að fá þaðan. Hjá alvöruríkisstjórn ætti ríkisstjórnarmeirihlutinn að lýsa stefnu næstu ára í ríkisfjármálaáætlun sem væri ramminn utan um stórar ákvarðanir í skattamálum og ríkisfjármálum.
Frú forseti. Í þessari ríkisfjármálaáætlun virðist gert ráð fyrir því að einkaneysla aukist og kannski á kostnað samneyslunnar. Varðandi breytingar í tekjuskattskerfinu, hvað telur hv. þingmaður að þær breytingar sem hafa verið gerðar eða boðaðar núna í kjölfar kjarasamninga þýði? Er verið að forgangsraða í þágu þeirra tekjuminni eða er haldið áfram að gera breytingar í þágu þeirra sem betur eru staddir? Hvernig sér hann fyrir sér að hægt væri að mæta lágtekjufólki og millitekjufólki við gerð kjarasamninga varðandi endurskoðun á skattkerfinu? Telur hann rétt að stefna að því að fletja það út eins og boðað er að gert verði eða hefði verið hægt að mæta sjónarmiðum verkalýðshreyfingar um breytt skattkerfi [[Forseti hringir.]]í núverandi kerfi?
Virðulegi forseti. Ég held að í núverandi kerfi hefði verið hægt að mæta helstu sjónarmiðum verkalýðshreyfingarinnar um úrlausn fyrir meðaltekjuhópa sem greinilega eru þeir sem helst njóta boðaðra skattbreytinga ríkisstjórnarinnar. Vandi ríkisstjórnarinnar er að hún er bara föst í einhverri meinloku um að hún geti ekkert gert fyrir lágtekjufólk og lífeyrisþega í skattamálum vegna þess, eins og fjármálaráðherra klifar gjarnan á, að þeir borgi enga skatta til ríkisins. Hækkun skattleysismarka og þróun á þeirri hugmynd sem ég veit að var í umræðu milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisins um breytileg skattleysismörk hefði akkúrat getað verið til mikillar úrlausnar fyrir lágtekjufólk og lífeyrisþega og mætt að stóru leyti þörf þessara hópa fyrir úrlausn sem nú hefur ekki verið svarað, hvorki með kjarasamningunum né með yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]um hvernig hún ætli að bregðast við kjarasamningum. Það fólk liggur enn þá óbætt hjá garði, aldraðir og örorkulífeyrisþegar.
Frú forseti. Ég er satt að segja dálítið hissa á því að þessi tillaga, þessi ríkisfjármálaáætlun, skuli enn vera á dagskrá. Ég hefði haldið að aðstandendur málsins, hæstv. fjármálaráðherra eða þá meiri hluti fjárlaganefndar, hefði að eigin frumkvæði og eigin óskum, annaðhvort fjármálaráðherra kallað tillöguna til baka eða meiri hluti fjárlaganefndar óskað eftir því að fá hana aftur til umfjöllunar til að skila þá framhaldsnefndaráliti ef menn stefndu enn á afgreiðslu hennar og gera þar grein fyrir að minnsta kosti og setja fyrirvara um framhaldið í þessari áætlun í ljósi margvíslegra og augljóslega breyttra forsendna. En auðvitað verða aðstandendur málsins að eiga það við sig hvort þeir vilja standa svona að málum og þá ekki sýna þessari vinnu meiri virðingu eða leggja meiri metnað í hana en þetta. Það er okkur öllum ljóst og það er ekki flókið að fara yfir það að verulegar breytingar hafa orðið á sumum grundvallarforsendum þessa máls frá því að það var fyrst lagt fram. Í fyrsta lagi er tillagan sjálf mjög veik og olli vonbrigðum þegar það kom hér fram sem reyndar mátti ráða af gögnum með fjárlagafrumvarpi í haust að framtíðarsýnin var ekki metnaðarfull fyrir hönd afkomu ríkisins næstu fjögur árin. Það ber tillagan svo sannarlega með sér og þegar svo við bætast núna ýmsar breyttar forsendur sem að vísu geta sumpart gengið í báðar áttir er ærin ástæða til að staldra við. Ég er líka sannfærður um að verkefnið í hagstjórn á Íslandi á komandi missirum er allt annað en ætla mætti af lestri þessarar tillögu og var hún þó nógu daufleg fyrir hvað varðar til dæmis það að ríkisfjármálastefnan mundi styðja við verkefni peningastefnunnar og hlutverk Seðlabankans á næstu missirum. Það gerir hún ekki. Ef maður er nú svartsýnn eða þó ekki sé nema bara vísi til reynslunnar gæti maður farið að óttast að við værum að sigla inn í gamalkunnugt ástand þar sem ríkisfjármálin vísa í vestur og viðleitni Seðlabankans í austur. Nú er því haldið fram og það hefur verið að birtast í gögnum undanfarið hálft til eitt ár og er raunar staðfest og viðurkennt af öllum núna að svonefndur slaki í þjóðarbúskapnum sé búinn, hann sé upp unninn. Landsframleiðslan er núna orðin meiri að raungildi en hún var fyrir hrun og atvinnuleysi og fleiri þættir hafa þróast með það jákvæðum hætti um allnokkurt árabil að slakinn er uppurinn. Hvað þýðir það á mannamáli? Það þýðir að handan við hornið getur verið þensla, verðbólga og jafnvel ofhitnun ef menn gæta ekki að sér. Þessu finnst mér enginn gaumur gefinn í þessari ríkisfjármálaáætlun og satt best að segja hefur ríkisstjórnin ekkert verið með í umræðum um það að við erum komin á nýjan stað í hagsveiflunni. Eftir samfelldan hagvöxt frá síðustu mánuðum ársins 2010, minnkandi atvinnuleysi og fleiri þætti, vaxandi fjárfestingar o.s.frv., t.d. í íbúðabyggingum og hótelbyggingum, með því að nokkrar meðalstórar fjárfestingar eru að koma inn í hagkerfið akkúrat þessi missirin, og var nú ánægjulega staðfest í gær að ein þeirra er að bætast við, hátt í 100 milljarða fjárfestingar í Þingeyjarsýslum á þessu og næstu tveimur árum, það telur í þessu samhengi, eru viðfangsefnin sem ég tel að blasi við og séu fram undan í hagstjórn allt önnur en ráða mætti af lestri þessarar tillögu. Hagstofan skilaði í morgun ársfjórðungsuppgjöri. Það er blendið, má segja, það er 2,9% hagvöxtur frá ári til árs, þ.e. á fyrsta ársfjórðungi ársins 2015 borið saman við fyrsta ársfjórðung ársins 2014 en árstíðaleiðréttar tölur eru reyndar aðrar og lakari. Þá er um samdrátt að ræða upp á 1,5% frá síðasta ársfjórðungi liðins árs. Hér þarf að vísu að hafa í huga að birgðabreytingar eru miklar og auknar birgðir í landinu sem dregur úr vægi útflutnings, kemur þá fram í birgðum, en það er engu að síður ýmislegt í þessari niðurstöðu Hagstofunnar sem hefði átt fullt erindi inn í skoðun viðkomandi þingnefndar á þessu máli, svo sem eins og sú staðreynd að innflutningur eykst líklega fjórfalt á við útflutning. Vöruinnflutningur eykst um það bil fjórfalt á við vöruútflutning, að vísu aftur með fyrirvara um birgðabreytingar. Vegna gjöfullar loðnuvertíðar og af fleiri ástæðum jukust birgðir mjög í landinu á fyrsta ársfjórðungi. Þetta eru samt viðvörunarmerki og vöruskiptajöfnuðurinn hefur á síðustu tveimur, þremur missirum farið úr afgangi í núll. Ef ekki kæmi til hinn mikli uppgangur ferðaþjónustunnar og gríðarlegur afgangur á þjónustujöfnuði væri viðskiptajöfnuðurinn í heild ekki mikið til að hrópa húrra fyrir. Ef við bætum svo við fréttum gærdagsins og kjarasamningunum eða því sem gæti að minnsta kosti verið að verða niðurstaðan á stórum hluta almenna vinnumarkaðarins eru þetta það miklar breytingar að það eru skot út í loftið að afgreiða þessa gömlu áætlun sem er líklega sett saman í janúar, febrúar og kannski fram í mars eins og málin standa núna. Af hverju vilja menn það þá? Ég hefði fullan skilning á því þótt hæstv. fjármálaráðherra óskaði eftir því við þingið að kalla þessa tillögu til baka og lofaði þá ítarlegri umfjöllun um þessi mál í fylgihefti fjárlagafrumvarpsins í haust og jafnframt, og það sem væri auðvitað æskilegt að væri stefnt á, að fullbúin þingsályktunartillaga um raunverulega ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára með römmum fyrir helstu málasvið kæmi svo fram hér tímanlega á næsta vetri, helst ekki seinna en í febrúar eða byrjun mars þannig að Alþingi hefði góðan tíma til að vinna með það mikilvæga plagg. Ef menn ætla að taka þessa aðferðafræði alvarlega, festa niður rammana, takast á um það pólitískt hvort eðlileg skipting sé þar á ferðinni, hvort við séum þá að horfa næstu fjögur ár af raunsæi til dæmis til þarfanna í heilbrigðiskerfinu og með breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar og því um líkt þegar við skiptum kökunni milli málaflokka, væri þar til mikils unnið og í góðu samræmi við þá aðferðafræði sem undirbúin hefur verið og stefnt að undanfarin mjög mörg ár. Einhverjir kunna að halda, og ég hef aðeins heyrt það í umræðunni, að nú þurfi menn ekki að hafa miklar áhyggjur af þessu öllu saman því að það muni svo miklir peningar flæða inn í Seðlabankann og/eða ríkissjóð vegna nauðasamninga föllnu bankanna að við getum sáldrað silfrinu í allar áttir. En það er ekki svo einfalt og þvert á móti er það þannig að ef þessar greiningar eru réttar, að slakinn sé búinn í hagkerfinu, er stutt í þenslu. Við sjáum merki hennar á ákveðnum stöðum, við sjáum fasteignabólu í ákveðnum hverfum Reykjavíkur, það er ekki hægt að kalla það annað, við sjáum klárlega fasteignabólu í skrifstofuhúsnæði sem hækkar um ein 25% á ári tvö ár í röð. Hvað er það annað en bóla? Ekkert annað. Og það þarf að fara að hafa augun mjög á þessu vegna þess að við eigum að spyrja hinna gagnrýnu spurninga áður en það er um seinan. Við megum aldrei aftur endurtaka mistökin frá árunum eftir aldamótin síðustu og fram að hruni, að allir sefjist í einhverri veislustemningu og hrópi niður þá sem mæla varnaðarorð og koma með réttmæta gagnrýni. Það var alveg yfirgengilegt andrúmsloft, það var bara eins og talað væri í vegg þegar bent var á hin augljósu hættumerki ofhitnunarskuldsetningar og þenslu sem þá geisuðu. Ef þetta er rétt þurfum við að fara varlegar en ella með allt tal um það að við getum bætt í hagkerfið sem er að fara yfir í þenslu og hitnun viðbótarfjármunum sem koma bókhaldslega gegnum uppgjör gömlu þrotabúanna. Það er þvert á móti. Við verðum að taka þar hverja einustu krónu úr umferð og rúmlega það. Raunverulegur rekstur ríkissjóðs verður þá að vera hjálplegur í þeirri sveiflujöfnun sem þarf að eiga sér stað. Og það er kannski mikilvægasta einstaka verkefnið sem menn hefðu mátt hafa betur í huga í gær, [[Forseti hringir.]]a.m.k. sumir hverjir, væntingastjórnun. Það er væntingastjórnun núna í efnahagsmálum á Íslandi
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst spyrja hv. þingmann, vegna þess sem hann rakti um þörfina á því að það þyrfti að endurgera þessa áætlun, hvort hann sem þingreyndastur okkar hér muni dæmi þess að áætlun hafi verið samþykkt á Alþingi með forsendum sem ekki standast. Hefur verið samþykkt áætlun sem gerir ráð fyrir einhverju sem staðreyndir hafa komið fram um að geti ekki staðist eins og bara það sem hér hefur verið nefnt í umræðunni í dag um tilkynninguna frá í gær og svo ný húsnæðisútgjöld ríkisstjórnarinnar? Hitt sem ég vildi spyrja: Man hann dæmi þess að stjórnarflokkur styðji áætlun af þessum toga sem inniheldur áform sem sami stjórnarflokkur hefur lýst yfir að hann styðji ekki? Þá er ég að vísa til þess að flokksþing Framsóknarflokksins er búið að samþykkja að ekki verði af sölu Landsbanka Íslands en í þessari ríkisfjármálaáætlun felst að 30% hlutur verði seldur í Landsbankanum. Man hann dæmi annars tveggja af þessu, sem sagt að stjórnarflokkur hafi samþykkt mál sem hann hefur efnislega gefið yfirlýsingar um að hann styðji ekki annars staðar, á flokksþingi fyrir bara nokkrum vikum, og svo hins vegar að áætlun sé samþykkt með forsendum sem ekki standast?
Frú forseti. Varðandi forsendurnar er ég ekki viss um að ég muni þess alveg dæmi að menn hafi, a.m.k. fyrirvaralaust og án þess að slá þá meiri varnagla þegar komin eru upp og fram sýnileg gögn um að forsendurnar eru farnar fyrir borð, látið sig samt hafa það að afgreiða mál mörgum vikum og jafnvel mánuðum síðar þegar þeir hafa haft nógan tíma til að takast á við það. Það væri strax skárri svipur þótt fjárlaganefnd eða meiri hluti hennar gerði ekki meira en að kippa málinu til sín, leggja fram framhaldsnefndarálit, slá varnagla, setja fyrirvara og boða endurskoðun. Alþingi hefur séð ýmislegt og auðvitað hafa margar áætlanirnar verið svona og svona. Við getum tekið samgönguáætlanir sem stundum hafa verið það sem við köllum mjög feitar í afturendann. Menn hafa oft látið eftir sér bjartsýni af því tagi en það er þó þannig að við erum að sýna eitthvað sem gæti orðið að veruleika í einhverri framtíð sem við vitum ekki hvernig verður. En hér erum við að tala um nútíðina. Við erum bara með það í höndunum í núinu að margar forsendur þessarar áætlunar eru fallnar með meira að segja ákvörðunum ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Varðandi flokksþing Framsóknar - það er skaði að hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason er ekki lengur í salnum - hef ég verið að velta því fyrir mér ef maður má segja það, frú forseti, á hverju þeir voru þarna eiginlega á flokksþingi Framsóknarflokksins. Ef maður fer yfir það sem þar var samþykkt, eins og það að selja alls ekki Landsbankann, eiga hann bara allan sem samfélagsbanka, þó að hér séu áætlanir og plögg frá ríkisstjórninni sjálfri um hið gagnstæða, eins og að engir bónusar eigi að vera í bankakerfinu, þó að stjórnarfrumvarp liggi inni um að leyfa bónusa, eins og að það eigi ekki að leggja niður Bankasýslu ríkisins, þó að stjórnarfrumvarp liggi inni um að gera það, fer maður að velta fyrir sér í hvaða andlegu ástandi þeir hafi verið þarna á flokksþingi Framsóknarflokksins. Þetta er svo mótsagnakennt að það hálfa væri nóg.
Virðulegi forseti. Já, það er spurning í hvaða ástandi framsóknarmenn voru þegar þeir samþykktu allar þessar ályktanir ef þeir ætla síðan að standa að baki þeim stjórnarfrumvörpum sem liggja fyrir í þinginu. Í sálfræðinni er stundum talað um veruleikarof þar sem sýn manna á það sem er raunverulega að gerast slitnar og þeir sannfæra sjálfa sig um að heimurinn sé allt öðruvísi en hann raunverulega er. Kannski er það einhver slík kennd sem hefur komið yfir framsóknarmenn á flokksþinginu þegar þeir samþykktu allar þessar ályktanir um allt sem þeir ætluðu ekki að gera þó að hér liggi fyrir hvert þingmálið á fætur öðru sem skuldbindi þá til að gera það. Þeir hreyfa hvorki legg né lið gegn þeim málum öllum saman, hvorki ríkisfjármálaáætluninni hér með fyrirætlanir um að selja Landsbankann né heldur þeim málum sem hv. þingmaður rakti um bæði bónusa og niðurlagningu Bankasýslu ríkisins sem eru allt mál sem þeir samþykktu flokksþingsályktanir gegn en reka hér af miklum dugnaði áfram í gegnum þingið. Ég vildi spyrja hv. þingmann í ljósi þess að um er að ræða í reynd algerlega formlega afgreiðslu án nokkurs efnislegs innihalds: Hvaða fordæmi telur hann að hér sé skapað? Í ljósi frumvarpsins til laga um opinber fjármál sem við höfum báðir komið að í ráðherratíð okkar að var unnið að og samið hef ég af því nokkrar áhyggjur ef stjórnarmeirihlutinn ætlar að skapa það fordæmi að umgangast af þetta mikilli léttúð formkröfur um aga í ríkisfjármálum. Ég minni á að hæstv. fjármálaráðherra hefur talið frumvarp um opinber fjármál svo mikla guðsgjöf að hann telji að það geti komið í staðinn fyrir peningamálastefnu í landinu og alla aðra stefnumörkun af hálfu stjórnvalda. Það boðar þá ekki gott ef stjórnarmeirihlutinn telur sér fært að virða [[Forseti hringir.]]efnisinntak þeirra krafna sem þar er að finna að vettugi í framhaldinu.
Frú forseti. Aðeins meira um flokksþing Framsóknar af því að nú heiðrar hv. þm. Karl Garðarsson okkur með nærveru sinni meðal annarra, og svo forseti, skal það vissulega viðurkennt - náttúrlega færi ekki vel á því að sá sem hér stendur gerði það ekki sem flokksformaður í 15 ár - að ýmislegt getur gerst í hópstemningu á flokksfundum. Það þekkjum við mörg. Ég verð þó að segja alveg eins og er, og það er bara í einlægni sagt, að ég man engin dæmi þess að menn hafi verið svona duglegir á flokksþingi að samþykkja í gríð og erg ályktanir gegn sjálfum sér. Það er það sem Framsókn gerði þarna. Landsþing framsóknarmanna samþykkti ályktanir gegn Framsóknarflokknum, þ.e. forustuflokknum sem leiðir þessa ríkisstjórn - eða er það ekki? - og er búinn að standa hér að mörgum stjórnarfrumvörpum sem flokkurinn ályktar svo gegn. Það heitir að álykta gegn sjálfum sér og ég held að framsóknarmenn [[Gripið fram í.]]hafi slegið met í þessu. Þeir hafa kannski bara gleymt því að þeir væru í ríkisstjórn og þeir gera það iðulega vegna þess að þeir eru í reynd andlega enn þá í stjórnarandstöðu frá síðasta kjörtímabili. Það er nefnilega svo furðulegt með það að Framsókn hefur ekki fundið leiðina út úr stjórnarandstöðunni á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Ég gæti alveg boðið þeim aðstoð í þeim efnum því að ég hef oft skipt um þessi hlutverk. Ég hef nokkrum sinnum verið sitt á hvað í stjórn eða stjórnarandstöðu eins og kunnugt er. Varðandi fordæmið um afgreiðslu þessarar ályktunar sem hv. þm. Árni Páll Árnason spyr um: Já, auðvitað er þetta í þeim skilningi alvarlegt að þetta er þingsályktunartillaga um ríkisfjármálaáætlun á grundvelli ákvæða þingskapa. Sem betur fer má segja á móti að hún uppfyllir ekki skilyrðin sem henni er í raun og veru ætlað að uppfylla með því að greina þetta niður á málasvið og setja niður ramma. Þetta er í reynd einhvers konar prufa, þetta er ekki í alvöru, þannig að ég tel að við gerum bara best í því að sauma rækilega saman alla þá fyrirvara [[Forseti hringir.]]sem óhjákvæmilegir eru og í raun og veru þarf að lýsa því yfir við afgreiðslu þessarar tillögu að þetta hafi bara verið æfing.
Forseti. Hv. þingmaður nefndi hér nokkuð sem mér finnst ekki hafa verið vakin nógu mikil athygli á. Vissulega er það sem betur fer þannig að flestar hagstærðir geta hvatt fólk til bjartsýni um framtíðina en samt sem áður er ekki mikið minnst á það að vöruskiptajöfnuðurinn stefnir í hroða, ef ég má orða það svo. Eins og hv. þingmaður kom inn á værum við komin í hin mestu vandræði ef ekki væru svona miklar tekjur af ferðaþjónustunni. Í þessari ríkisfjármálaáætlun er náttúrlega ekki tekið á því frekar en öðru, en er það þá ekki enn alvarlegra vegna þess að ef við treystum svona mikið á ferðaþjónustuna eins og við gerum er ekkert í þessari ríkisfjármálaáætlun sem sýnir einhvern fram á að hún geti skilað meiri framlegð en verið hefur? Þingmaðurinn sagði að hann hefði sínar hugmyndir um hvaða hagstjórnarverkefni væru brýnust og mig langar í framhaldi af þessum hugleiðingum að spyrja þingmanninn: Hver eru þau sem hann telur brýnast að takast á við núna?
Frú forseti. Varðandi vöruskiptajöfnuðinn er hann ein af þessum breytum sem á alltaf að horfa á vegna þess að jafnvel þó að það gangi í heildina ágætlega og við séum með góðan afgang á þjónustujöfnuði - sem við erum, þökk sé enn og aftur hinum ævintýralegi vexti í flugsamgöngum og ferðaþjónustu - og jafnvel þótt fjármagnsjöfnuðurinn sé þá í lagi, en ef vöruskipajöfnuðurinn er orðinn neikvæður er það alltaf áhyggjuefni. Þar er á ferðinni hin stabíla framleiðsla, hin stöðuga verðmætasköpun bundin í framleiðslustarfsemi og útflutningi. Ef hún dugar ekki til að mæta innflutningi varnings þarf að hyggja að því hvað er á ferðinni. Tímabundið getur það skýrst af því að innflutningur aukist vegna aukins innflutnings á fjárfestingarvörum, hráefni, framleiðslutækjum og tólum og það getur verið í sjálfu sér ávísun á ágæta tíma fram undan. Ég man þegar ég lá yfir þessum tölum á til dæmis árinu 2010 og sannfærðist um að batinn væri að ganga í garð, það var þegar ég sá á fyrri hluta þess árs og miðju ári í innflutningsskýrslunum að innflutningur á rekstrarvörum væri að aukast, hráefni, framleiðslutækjum og rekstrarvörum. Þá hugsaði ég: Já, nú er þetta að koma og innan þriggja til sex mánaða munum við sjá hagvöxt. Það var nákvæmlega það sem gerðist. Þá var hagkerfið að byrja að snúa við og það lagði grunninn að aukinni verðmætasköpun. Það þarf auðvitað að átta sig á hvað þar er á ferðinni. En það er alltaf þannig að viðvörunarbjöllur eiga að hringja þegar vöruskiptajöfnuðurinn er að snúast yfir í neikvæðar tölur. Brýnustu verkefnin í hagstjórn? Tímans vegna læt ég duga að nefna tvennt. Ég held að það sé augljóst, það er væntingastjórnun, mikið notað nýyrði, það er að reyna að hafa hemil á því að menn einhvern veginn missi fram af sér beislið. Það hefur alltaf verið okkur Íslendingum mjög hættulegt. Það er eiginlega hjarðhegðunin í því [[Forseti hringir.]]þegar einhver rekur upp puttann og segir: Það er komið góðæri. Þá fer allt á fulla ferð. Hitt stóra verkefnið er agaður ríkisbúskapur sem styður við það verkefni Seðlabankans að halda aftur af verðbólgu og þenslu og styður við peningastefnuna.
Forseti. Bæði atriðin sem hv. þingmaður nefnir eiga við um þá tillögu sem við erum hér að ræða. Annað er væntingastjórnun. Væntingar og hverju fólk má búast við næstu fjögur árin skiptir máli. Fjármálaáætlun til fjögurra ára hlýtur að eiga að sýna okkur öllum fram á það og ríkisfjármálaáætlun sjálf er bara „i og for sig selv“, svo ég sletti dönsku, virðulegi forseti, tæki til að koma á aga í ríkisfjármálum. Þess vegna hef ég sagt það ótal sinnum, og ætla að segja áfram, að hún er svo mikilvægt verkfæri. Þess vegna líst mér mjög vel á það sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni, að auðvitað færi best á því að fjármálaráðherrann tæki fjármálaáætlunina til baka. Það mundu allir skilja það. Við mundum öll skilja það hérna. Það hefur svo mikið breyst að hún stenst ekki lengur. Hún gerði góða grein fyrir áætlunum þegar hann lagði fram fjárlagafrumvarpið og síðan yrði vandaðri og ítarlegri fjármálaáætlun til fjögurra ára lögð fram upp úr áramótum á næsta ári. Ég spyr: Væri það ekki hæstv. fjármálaráðherra fyrst og fremst og okkur öllum bara til framdráttar ef þetta gerðist nú og við í stjórnarandstöðu hrósuðum fjármálaráðherranum og [[Forseti hringir.]]segðum: Svona á að vinna hlutina?
Frú forseti. Jú, ég held að það yrði öllum til framdráttar. Ég held að fjármálaráðherra mundi bara vaxa að virðingu af því. Ég held að aðilar vinnumarkaðarins og markaðurinn mundu líka skilja það og taka því vel. Menn mundu taka það sem merki um að menn vildu vanda sig og vera ábyrgir og þegar forsendur væru breyttar settust menn yfir það í staðinn fyrir að sulla þessu áfram óbreyttu í gegn eins og menn séu með bundið fyrir bæði augu. Ef við tökum aðeins betur þetta með væntingastjórnun eða skilaboðin, við skulum kalla það bara á íslensku skilaboðin, sem menn geta lesið út úr þessari tillögu og þessari áætlun gætu menn haldið á yfirborðinu að það væri góð væntingastjórnun að leggja fram ríkisfjármálaáætlun sem ekki sýnir mikinn vöxt ríkisútgjalda. Fjárfestingar eiga til dæmis ekki að aukast neitt, þær eiga að haldast bara óbreyttar sem eru afar dapurleg skilaboð fyrir þá sem vilja gera meira í vegamálum eða skólum og heilbrigðiskerfi. Aðeins 1,2% af vergri landsframleiðslu eiga að fara til opinberra fjárfestinga næstu fjögur ár. Jú, jú, það eru örlítið fleiri krónur á hverju ári ef hagvöxtur heldur áfram en engin raunaukning í þeim skilningi að við leggjum meira til þessa málaflokks. En þegar betur er að gáð og farið er dýpra í saumana á þessari áætlun er hún ekki góð væntingastjórnun. Hún felur ekki í sér góð skilaboð. Ég segi fyrir mig að ef ég væri bara Jón Jónsson úti í samfélaginu sem hefði samt einhverja nasasjón af ríkisfjármálum og efnahagsmálum mundi ég vilja sjá ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára sem sýndi áframhaldandi bata í afkomu ríkissjóðs og stigvaxandi afgang á hverju ári. Þá mundi ég fara heim og segja: Gott. Fínt. Mér líður vel. Þetta verður í lagi. Það á að stunda ábyrga hagstjórn á Íslandi af hálfu ríkisins og það á að styðja við það sem augljóslega blasir við fram undan sem verkefni Seðlabankans. En þannig er þetta ekki, því miður, þar sem [[Forseti hringir.]]þessi áætlun er ónýt í mörgum skilningi, líka þeim að hún sendir alls ekki rétt skilaboð.
Hæstv. forseti. Við ræðum ríkisfjármálaáætlun. Ég hef þegar komið í mína fyrstu ræðu og rætt það sem snýr að velferðarmálum. Reyndar kom ég sáralítið ef nokkuð inn á endurnýjun húsakosts Landspítalans og ætla að byrja þessa ræðu á örfáum orðum um vonbrigði mín yfir því að ekki verði komist lengra en að hanna húsnæðið á næstu árum en ekki hefja framkvæmdir og reyna að hraða þeim eins og hægt er nema þá á sjúkrahótelinu. Ég tel þetta óraunhæft og til þess fallið að veikja enn frekar heilbrigðiskerfið. Nú ætla ég að fara almennt í ríkisfjármálin og kannski efnahagsmálin og hinn títtumtalaða efnahagsstöðugleika. Á bls. 5 í ríkisfjármálaáætluninni segir, með leyfi forseta: „Þá er stöðugleiki í efnahagsmálum jafnframt mikilvægur fyrir undirbúning aðgerða til afnáms fjármagnshafta.“ Það sem verið er að gera í þessari ríkisfjármálaáætlun er að verið er minnka enn frekar umfang teknanna með skattalækkunum. Það er verið að bæta eitthvað örlítið inn í soltin kerfi ríkisins, alls ekki nóg, og við höfum gagnrýnt það í umræðunni að þetta sé óraunhæf áætlun, það þurfi að leggja meira inn í opinbera kerfið. Síðan hefur það gerst í millitíðinni að ríkisstjórnin hefur gefið út yfirlýsingu um kjarasamninga, það á að lækka skatta enn frekar þannig að tekjur ríkissjóðs verða enn minni, og síðan hefur verið boðuð losun fjármagnshafta. Það er sannarlega gleðiefni sem ég ætla að fagna og óska ríkisstjórninni til hamingju, sérstaklega fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktssyni sem keyrði áfram stefnu stjórnvalda sem mörkuð var við setningu haftanna og hafði betur í deilum sínum við hæstv. forsætisráðherra um það hvort fara ætti samningaleið eða dómstólaleið. Nú verður þess freistað að fara samningaleiðina og eins og sjá má af viðbrögðum er almenn ánægja með þá leið. Það þýðir líka að ýmis atriði í þessari áætlun þarf að skoða. Það þarf að skoða áætlunina bæði út frá því hvort hún sé raunhæf miðað við yfirlýsingar út af kjarasamningum og hvernig eigi að bregðast við áhrifum af losun fjármagnshafta. Hér er komið fram frumvarp um stöðugleikaskatt. Auðvitað vonum við að samningar náist þannig að það þurfi ekki að beita honum, en þar er ágæt greinargerð frá fjármálaráðuneytinu og þá er verið að tala um skuldalækkun sem verður farið í með tekjum vegna skattsins. Ef samningar nást verður um svokallaða krónuhreinsun að ræða og þá verða fjármunir sem koma þar inn nýttir með sama markmiði sem er að lækka skuldirnar. Þá kemur fram sem er ákaflega ánægjulegt að vaxtagjöld ríkisins lækka um 35 milljarða. Það er ágætt að minna á að við í Samfylkingunni töluðum alltaf um að við vildum breyta vöxtum í velferð, við vildum greiða niður skuldir til að draga úr vaxtakostnaði og nýta muninn í menntakerfið, heilbrigðiskerfið og ýmsa félagslega þjónustu og almannatryggingar í staðinn. Nú er vonandi verið að lækka vaxtakostnaðinn, vonandi tekst okkur það sameiginlega með þessum aðgerðum, en það er alls óljóst með hvaða hætti þessir fjármunir verða nýttir. Verða þeir nýttir til enn frekari skuldaniðurgreiðslu? Verða þeir notaðir sem sparnaður vegna lífeyrisskuldbindinga? Verða þeir notaðir til enn frekari vaxtalækkana? Aðgerðir sem þessar hafa mjög víðtæk áhrif inn í hagkerfið. Það sem er líka mjög mikils virði og ég mundi vilja að fjárlaganefnd ræddi áður en nokkur ríkisfjármálaáætlun getur verið samþykkt er spurningin: Hvaða skuldir verða greiddar niður? Það þýðir að peningar færast frá ríkissjóði yfir til einhverra annarra aðila. Eru það til dæmis lífeyrissjóðirnir? Þá sitja lífeyrissjóðirnir uppi með fjármuni sem þeir þurfa að koma í ávöxtun. Það eru fjármunir sem fara ekki beint úr ríkissjóði inn í hagkerfið, heldur í gegnum þá sem veittu lánin. En þessir peningar fara út í hagkerfið engu að síður. Það er mjög mikilvægt að við höfum einhverja mynd af því hvaða leið þeir fara út í hagkerfið svo við getum metið efnahagsleg áhrif af þessari skuldaniðurgreiðslu af því að það kann að vera að áhrifin verði það þensluhvetjandi að breyta verði áætlunum um skattalækkun. Við höfum nefnilega áður farið með Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum í gegnum þenslutímabil þar sem allar væntingar voru drifnar upp á sama tímabili og verið var að einkavæða bankana og þeir að auka mjög útlán sín, bæði til fyrirtækja og heimila. Þá var verið að reisa Kárahnjúkavirkjun og þá voru skattar lækkaðir þannig að hagkerfið ofhitnaði. Við vitum öll hvernig það fór að lokum, það endaði með hruni, en það ber líka að muna að skattar voru lækkaðir þannig að þeir eyðilögðu tekjuöflunarmekanismann í ríkissjóði og því nauðsynlegt að vera hér með of heitt hagkerfi til að nægar tekjur kæmu inn í ríkissjóð. Frú forseti. Ég vil að fjárlaganefnd skoði þetta. Við getum ekki samþykkt þessa áætlun án þess að það sé búið að fara yfir þessar sviðsmyndir. Ég get ekki skilið að fólk sé tilbúið hér til að gefa fyrirheit um skattalækkanir án þess að vera búið að greina stöðuna um áhrif á hagkerfið af losun fjármagnshafta. Við höfum mörg komið upp í fundarstjórn forseta til að óska eftir því að þetta mál verði tekið af dagskrá enda óraunhæft að samþykkja áætlun sem er ekki lengur nokkuð að marka, ef það var þá eitthvað að marka hana í upphafi, en látum það vera. Þótt svo hefði verið hafa forsendur breyst og þetta er marklaust plagg. Alþingi Íslendinga getur ekki samþykkt áætlanir í ríkisfjármálum sem allir vita að eru algjörlega óraunhæfar. Ég held líka að í ljósi þess að að baki eru sjö mögur ár eftir alvarlegt hrun og í ljósi þeirrar úrvinnslu sem þurfti að eiga sér stað gagnvart fjármálakerfinu, gjaldmiðlinum, fyrirtækjum og ekki síst heimilum getum við ekki sýnt það ábyrgðarleysi að taka efnahagsmálin ekki alvarlega. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því hvaða áhrif fjármagnshaftalosunin muni hafa inn í hagkerfið, líka kjarasamningarnir og síðast en ekki síst hvaða væntingar eru í loftinu og hvaða áhrif þær muni hafa á hegðun til fjárfestinga og neyslu. Þessum spurningum er algjörlega ósvarað, frú forseti. Það er fullkomið ábyrgðarleysi að afgreiða þetta mál að svo stöddu frá Alþingi.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðuna og taka undir það með henni að ég tel algjört ábyrgðarleysi að afgreiða frá Alþingi þessa ríkisfjármálaáætlun eins og hún stendur. Eins og hv. þingmaður fór yfir hafa forsendurnar breyst ansi mikið síðustu daga og öllum ætti að vera ljóst að áætlunin fæst engan veginn staðist. Allt of margir óvissuþættir standa út af. Hv. þingmaður fór í upphafi ræðu sinnar um það nokkrum orðum að hún hefði áhyggjur af þeim hægagangi sem í þessari áætlun væri kynntur á byggingaráformum um Landspítala og nefndi þar einnig áhyggjur sínar af stöðu heilbrigðismálanna almennt. Mig langar að heyra um sýn eða skoðun hv. þingmanns í tengslum við þetta á þeim stefnumiðum sem lögð eru fram í þingsályktunartillögunni um útgjaldaþróun þar sem segir á bls. 38 að hlutfall frumgjalda án óreglulegra liða af vergri landsframleiðslu eigi að lækka um 1% og samneyslan, þ.e. það hver raunverulegur rekstur ríkisins eigi að vera orðinn árið 2019, eigi einungis að vera 23,4%. Hvað hefur hv. þingmaður um þessar [[Forseti hringir.]]hagtölur að segja?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég sem jafnaðarmaður er náttúrlega ekki í nokkrum vafa. Ég get aldrei stutt það að dregið sé úr umfangi samneyslunnar með þessum hætti. Hér er verið að tala um samfélagið sem við eigum saman, heilbrigðiskerfið sem á að tryggja okkur öllum jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og menntakerfi sem á að standa okkur öllum opið óháð efnahag. Við vitum að þessum markmiðum er nú þegar ógnað. Heimilin leggja á fimmta tug milljarða yfir borðið vegna heilbrigðisþjónustu, lyfja og menntunar. Þetta er þróun sem má ekki halda áfram. Við verðum að vinda ofan af þessu. Við eigum að koma okkur saman um hvað sé talin eðlileg hlutdeild heimilanna í þessum kostnaði. Þangað eigum við að stefna. Það verður að bæta í kerfin, bæði er of lítið fé inni í þeim og eins er kostnaðarhlutdeild heimilanna of há. Við jafnaðarmenn erum algjörlega mótfallin því að ganga enn lengra í því að fjársvelta þessi kerfi og velta meiri og meiri kostnaði yfir á heimilin. Það eru tekjulægri heimilin sem oft og tíðum reiða sig meira á heilbrigðisþjónustu, þau tekjulægri af því að þar er eldra fólk og veikara fólk. Það er þangað sem við erum að velta byrðunum. Í menntamálum eigum við að hafa metnaðarfyllri framtíðarsýn en svo að við viljum útiloka fólk frá menntun af því að það hafi ekki ráð á henni.
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég verð jafnframt að segja að ég hef mjög miklar áhyggjur af því hvert þessi stefna muni leiða velferðarkerfið okkar. Í nefndaráliti minni hluta hv. fjárlaganefndar segir að vöxtur útgjalda sé hreinlega vanáætlaður. Þar er meðal annars bent á hliðsjón af lýðfræðilegri þróun og innbyggðum kerfisvexti, þ.e. kostnað okkar vegna fjölgunar lífeyrisþega í fyrirsjáanlegri framtíð sem og að gera má ráð fyrir því að kostnaður vegna S-merkra lyfja muni vaxa enn frekar. Má ekki segja sem svo að annars vegar sé gert ráð fyrir samdrætti í þeim hluta sem ríkið ætlar að verja í samneysluna en á sama tíma, þá vegna lýðfræðilegra breytinga á samsetningu þjóðarinnar, megum við einmitt gera ráð fyrir auknum útgjöldum inn í þennan flokk? Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því að þegar þetta tvennt er lesið saman og skoðað saman geti það ekki boðað annað en alveg gríðarlega veikingu á því velferðarsamfélagi sem við teljum mörg vera veikt nú þegar, [[Forseti hringir.]]að það verði enn veikara ef þessi leið er farin.
Frú forseti. Jú, þetta fer náttúrlega engan veginn saman. Hérna eru nú þrír hv. þingmenn úr minni hlutanum sem hafa heldur betur legið yfir ríkisfjármálunum, hafa langtímahugsun að leiðarljósi og sjá auðvitað það sem öllum er ljóst sem þessa áætlun skoða að hér á að fara að minnka velferðarkerfið. Það á að fara að minnka samfélagið sem við eigum öll saman. Það er svo merkilegt að ríkisstjórnin skuli ekki sjá þetta og óttast þessa þróun. Hún leggur frekar áherslu á að grafa undan heilbrigðis- og menntakerfinu en að tryggja að við fáum meiri tekjur í formi arðsins af auðlindunum og að við blásum til sóknar í vaxandi og verðmætaskapandi greinum í tækni- og hugverkaiðnaðinum. Það þarf gott og stöndugt velferðar- og menntakerfi og heilbrigðiskerfi til að atvinnulíf fái dafnað. Við þurfum blómlegt atvinnulíf til að fjármagna til baka heilbrigðis- og menntakerfið. Það er gamaldags sýn á verðmætasköpun, á atvinnulíf og ofnýtingu, og gamaldags kredda um það að skattalækkanir séu alltaf betri en það að hlúa að því samfélagi sem við eigum saman og býr til gott samfélag.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem að mínu mati hefði mátt vera lengri. Við að skoða þetta mál tek ég eftir ákveðnu mynstri sem hefur oft verið talað um hér en að mínu mati ekki alveg nóg, mynstri sem er mjög grafískt á bls. 18 í tillögunni sjálfri, því mynstri að með hruninu hafi orðið mikill mínus í heildarjöfnuði ríkissjóðs, þ.e. tekjur versus gjöld, og síðan fer þetta mjög fljótt að skána mjög mikið og mjög hratt. Þótt ég hljómi eins og sérstakur talsmaður síðustu ríkisstjórnar verð ég að segja að mér hefur alltaf þótt ósanngjarnt þegar það verður efnahagshrun, stjórn tekur við sem reynir að taka til í samfélaginu og svo er henni bolað burt vegna þess að allir eru óánægðir með ástandið, en síðan tekur við ný ríkisstjórn sem stærir sjálfa sig af því að bera ábyrgð á batnandi afkomu ríkissjóðs og efnahagsins þegar í reynd var mjög ljóst að það var að gerast samkvæmt þróun liðinna ára. Ég sé þetta sama mynstur hér nema með svolítið áhugaverðri undantekningu. Ef við lítum á málflutning talsmanna þess að lækka skatta og minnka tekjur ríkissjóðs sést að þeir hafa oft haft á orði að þeir minnki ekki tekjur ríkissjóðs heldur lækka skatta og auka tekjur ríkissjóðs. Maður sér þetta ekki í grafinu hérna. Maður sér að gjöldin fara mjög mikið niður, blessunarlega, og tekjurnar fara upp og svo skyndilega fara þær niður 2014 og halda áfram að fara niður eða haldast nokkurn veginn jafnt þar eftir. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður hefði hagað þessu eftir eigin höfði ef hv. þingmaður hefði verið í meiri hluta áfram. Hvernig hefði hv. þingmaður viljað sjá þessar línur þróast eftir 2013? Þá langar mig sérstaklega að spyrja um tekjuhlutann en einnig gjaldahlutann ef hv. þingmaður kemur því að.
Hæstv. forseti. Ég þakka ákaflega skemmtilega spurningu. Skattheimta er ekki markmið í sjálfri sér. Skattar eiga að vera sanngjarnir, það á að gæta meðalhófs, en þeir eru nýttir til að afla nauðsynlegra tekna og til tekjujöfnunar. Það þurfti í kjölfar hrunsins að finna nýja skattstofna og við hækkuðum veiðigjöldin og komum á auðlegðarskatti frá allra ríkustu einstaklingunum. Síðan hefði ég viljað sjá í framhaldinu þróun þar sem við hefðum getað farið að stilla af og jafnvel lækka skatta á þá allra tekjulægstu og fundið leiðir til að gera ýmsar lagfæringar sem hefði mátt gera í skattkerfinu. Við hefðum líka viljað lækka tryggingagjaldið á fyrirtæki sem hefur mjög mikil áhrif á rekstur þeirra og getu til þess að ráða fólk og slíkt. Við vorum byrjuð að auka í á útgjaldahlið til að bæta inn í kerfin aftur. Það sést ekki á þessu grafi, en það sést hvernig hægir á útgjaldavextinum. Útgjöldin urðu náttúrlega mikil vegna atvinnuleysistrygginga og ýmissa skulda sem við sátum uppi með en vorum komin með á ágætan stað. Þó var augljóst að það þurfti að bæta í kerfin. Við jafnaðarmenn hefðum eflaust gert einhverjar skattkerfisbreytingar en ekki farið í að auka skatttekjurnar heldur jafnvel lækkað þær á einhverjum sviðum og ekki dregið svona úr útgjöldunum heldur þvert á móti aukið útgjöldin en auðvitað tryggt að tekjurnar væru áfram meiri en útgjöldin eins og við vorum að [[Forseti hringir.]]komast í 2013 til að geta greitt hraðar niður skuldir.
Virðulegi forseti. Það berjast innra með mér hægri maðurinn og vinstri maðurinn þegar ég pæli mikið í þessum málum. Það sem vekur svolítið athygli mína er það að til lengri tíma litið sjá menn fram á talsverðan afgang hjá ríkissjóði. Ég er mikill talsmaður þess að minnka skuldir ríkissjóðs, mér finnst það afskaplega mikilvægt. Mér finnst það siðferðislega vafasamt að ríkið skuldi. Ég geri mér grein fyrir því að það er miklu lengri umræða en við tökum í andsvörum og ég veit alveg að það eru málefnaleg rök gegn þeirri afstöðu. Ég er samt þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að skulda og lít á það sem mjög stóran vanda hvað ríkið skuldar mikið. Þetta er mantra sem maður þarf oft að segja við fólk þegar það fer að kvarta undan því að það vanti einhvers staðar einhverja þjónustu eða að einhver þjónusta sé einhvern veginn ekki í lagi og þá kemur alltaf upp þetta vandamál, ég leyfi mér að segja alltaf: skortur á peningum. Núna sjáum við fram á að ríkissjóður skili afgangi eins og var fyrirséð ef maður hefði fylgt grafinu, hvort sem það hefðu orðið ríkisstjórnarskipti eða ekki, en þá er erfiðara að segja að það vanti peninga. Þá langar mig að nefna sérstaklega almannatryggingakerfið. Ég er þeirrar skoðunar að stærsti vandinn á almannatryggingakerfi sé hversu flókið það er fyrir skjólstæðinga, notendur, stjórnmálamenn, starfsfólk Tryggingastofnunar og starfsfólk víða í kerfinu og hjá sveitarfélögunum, en að sama skapi ef maður lítur á tölur í öðrum málaflokkum, eins og útlendingamálum, fangelsismálum og persónuvernd, er þar oft ofboðslega mikil fjárþörf en samt bara upp á kannski tugi eða hundruð milljóna, ekki heilu milljarðana eins og við erum að tala um hérna. Ég velti líka fyrir mér hvort ekki ætti að nýta þetta svigrúm til að reyna að laga þau vandamál þar sem þarf ekkert sérstaklega mikið fjármagn til að laga þó heilmikið. Ég fullyrði að það væri hægt að laga öll vandamál sem tengjast til dæmis fjárskorti í útlendingamálum með örfáum hundruðum milljónum króna. [[Forseti hringir.]]Það á að laga þau komplett.
Hæstv. forseti. Já, ég er alveg sammála hv. þingmanni þegar hann talar um mikilvægi þess að við skuldum ekki of mikið. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fékk heldur betur það verkefni að ná okkur niður úr 200 milljarða halla með umtalsverðum og erfiðum niðurskurði þar sem við sögðum einmitt: Við verðum að gera þetta því að við verðum að breyta vöxtum í velferð. Við getum ekki haldið svona áfram því að þá verða vaxtagjöldin svo yfirgnæfandi í útgjöldum ríkissjóðs og tekjurnar fara í það. Ég ætla líka að minna á að þingflokkur hv. þingmanns, þingflokkur Pírata, lét gera könnun þar sem var einróma samhljómur með þjóðinni, eiginlega sama hvaða breytur maður skoðaði, um að það ætti að forgangsraða skattfé í heilbrigðismálin. Kannanir hafa líka sýnt að fólk almennt, meiri hluti fólks, síst ríkir kallar, og þetta er satt, vill jöfnuð. Af hverju vill fólk jöfnuð? Hvað er einmitt eftirsóknarvert fyrir samfélag að hafa? Af hverju er jöfnuður góður? Það er auðvitað gott fyrir einstaklingana sem í hlut eiga, sérstaklega þá sem eru í lægri tekjuskalanum, en það leiðir af sér meira heilbrigði, fleiri fá tækifæri og geta þá kannski skilað meira til samfélagsins. Það leiðir til öruggara samfélags og það leiðir til þess að ýmsir útgjaldaliðir lækka, útgjaldaliðir sem til dæmis Bandaríkjamenn eru að fást við í fangelsismálum eða aðrar þjóðir þegar kemur að löggæslu og hernaði. Jöfnuður er ákjósanlegur og eftirsóknarverður og hann borgar sig líka í efnahagslegu tilliti. Það er bónusinn.
Virðulegur forseti. Í athugasemdum við þingsályktunartillögu þessa um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 kemur fram að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi á undanförnum missirum stutt mjög við kaupmáttaraukningu almennings. Fyrst má nefna aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna sem hafa lækkað húsnæðisskuldir verulega og létt greiðslubyrði. Ýmsir skattar og gjöld hafa einnig lækkað og bætur almannatrygginga hafa hækkað. Svigrúm hefur á sama tíma skapast til að auka framlög til mikilvægra málaflokka eins og mennta- og heilbrigðismála. Unnið er að breytingum á húsnæðisstefnu stjórnvalda með það að markmiði að styðja betur við tekjulágar fjölskyldur og styrkja stöðu fyrstu íbúðarkaupenda. Markmiðið með bættri afkomu ríkissjóðs á næstu árum er að bæta enn frekar lífskjör fólks í landinu til skemmri og lengri tíma. Það verður best gert með því að byggja áfram upp innviði samfélagsins, styrkja heilbrigðis- og velferðarkerfið og draga samhliða úr álögum á einstaklinga og fyrirtæki. Til þess þarf að vinda ofan af miklum skuldum ríkissjóðs og draga úr vaxtabyrðinni eins og frekast er kostur. Það verður meðal annars gert með eftirminnilegum hætti, með haftafrumvörpunum sem verða væntanlega hér til umræðu á morgun. Vaxtakostnaður mun minnka og afkoman batna þannig að meira svigrúm myndast til uppbyggingar, skattalækkana og varúðarráðstafana í ríkisfjármálum sem nýtast munu til sveiflujöfnunar í hagkerfinu þegar á þarf að halda. Það er hins vegar áfram mikilvægt að sýna aðhald í útgjöldum ríkisins og greiða skuldir upp smám saman með afgangi á ríkisrekstrinum á sama hátt og stofnað var til þeirra með hallarekstri. Í þessari ríkisfjármálaáætlun eru því sett stefnumið um hægfara en stöðugan bata í afkomu ríkissjóðs þannig að rekstrarafgangur verði orðinn að minnsta kosti 1% af vergri landsframleiðslu árið 2018 og haldi áfram að vaxa í áþekkum mæli á lokaári áætlunarinnar. Í þessari ríkisfjármálaáætlun er við það miðað að fjárfestingar ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu haldist óbreyttar en það eru 1,2% í fjárlögum fyrir árið 2015. Það þýðir að nokkurt svigrúm verður til að ráðast í brýn og arðbær framkvæmda- og fjárfestingarverkefni, bæði vegna þess að ný verkefni koma í stað tiltekinna framkvæmda sem lokið verður við á tímabilinu og vegna þess að framlög til fjárfestinga verða hækkuð til að halda í við vöxt landsframleiðslunnar. Í þessu felst meðal annars að stefnt verður að því að ljúka byggingu á nýju sjúkrahóteli og hönnun á meðferðarkjarna nýs Landspítala en bygging hans verður væntanlega boðin út í framhaldinu. Framlög til fjárfestinga í samgöngumálum og vísinda-, rannsókna- og tækniþróunarmálum fara vaxandi. Þá er unnið eftir þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálaáætluninni að draga áfram úr flækjustigi skattkerfisins samhliða því að skattar lækki á heimili og atvinnulíf. Stefnt er að enn frekari lækkun á tryggingagjaldi og tollar verða endurskoðaðir. Auk jákvæðra áhrifa á verðlag má til lengri tíma vænta framleiðniaukningar af niðurfellingu tolla. Áfram verður unnið að áformum um lækkun og breytingar á tekjuskattsþrepum og tekjuskatti einstaklinga. Þá má ekki gleyma því að núverandi ríkisstjórn hefur unnið að því að einfalda skattkerfið, gera það skilvirkara og lækka skatthlutföll. Þá má nefna að helstu breytingar í þessa veru í tíð þessarar ríkisstjórnar eru þessar: Almenn vörugjöld hafa verið afnumin og þar með hefur neyslustýringu á um 800 vöruflokkum verið hætt. Tekjuskattur einstaklinga hefur verið lækkaður, miðþrep lækkað úr 25,8% í 25,3%, og neðri viðmiðunarmörk hækkuð. Tryggingagjald mun lækka úr 7,59% í 7,35% fram til 2016. Breytingar hafa verið gerðar á virðisaukaskattskerfinu þannig að efra þrep er orðið 24% og neðra þrep 11%. Fjársýsluskattur var lækkaður úr 6,75% í 5,5%, útvarpsgjald hefur verið lækkað og frítekjumark fjármagnstekna hækkað úr 100 þús. kr. í 125 þús. kr. Þá má ekki gleyma því að séreignarsparnað má nota til lækkunar húsnæðislána svo fátt eitt sé nefnt. Ríkisfjármálaáætlunin fyrir árin 2016–2019 byggist á vinnuspá Hagstofu Íslands um efnahagshorfur sem unnin var í byrjun mars 2015. Gangi hagspár eftir um samfelldan hagvöxt út spátímabilið, sem fari þó lækkandi úr um 4% á þessu ári niður í um 2,5% árið 2019, verður yfirstandandi áratugur eitt lengsta hagvaxtartímabil í nútímahagsögu landsins. Þessar hagstæðu forsendur setja mark sitt á þessa áætlun, sérstaklega tekjuhliðina, og verður því að hafa fyrirvara um óvissu um framganginn við mat á markmiðum ríkisfjármálaáætlunarinnar, einkum þegar komið verður fram á síðustu árin. Verði vöxtur þjóðarútgjalda minni en spáin segir til um er hætt við að raunvöxtur tekna verði einnig minni en ella og að erfiðara verði að fylgja eftir áformum um batnandi afkomu ríkissjóðs. Gangi þjóðhagsspáin hins vegar eftir skapast kjöraðstæður til að grynnka á skuldum og lækka vaxtakostnað sem er eitt helsta viðfangsefnið í rekstri ríkisins. Með lækkun skulda og vaxtagjalda sem nú er að verða að veruleika með nýju frumvörpunum sem við munum ræða hér á morgun myndast meira svigrúm fyrir ríkissjóð þegar kemur að næstu efnahagslægð eða niðursveiflu. Við þessar hagfelldu aðstæður í hagkerfinu er sem sagt unnið að losun fjármagnshafta og voru fyrstu skrefin tekin með kynningunni á frumvörpunum í gær. Öllu skiptir að vel takist til og að sú leið sem farin verður viðhaldi efnahagslegum stöðugleika og uppfylli sanngjarnar samfélagslegar væntingar. Eftir því sem afnámsferlinu vindur fram verður þörf á því að uppfæra langtímaáætlun ríkisfjármála til samræmis við þau áhrif sem afnám hafta mun hafa á afkomu ríkissjóðs, svo sem vegna breyttra vaxtakjara og skuldastöðu. Framgangur kjarasamninga er einn helsti óvissu- og áhættuþátturinn í íslensku efnahagslífi eins og sakir standa og því skiptir miklu máli að úr því verði leyst þannig að verðstöðugleikanum verði ekki raskað. Að öðrum kosti verður þörf á að endurmeta forsendur áætlunargerðarinnar og getur það meðal annars haft áhrif á getu ríkisins til að grípa til aðgerða hvort sem er á tekju- eða gjaldahlið áætlunarinnar. Slíkt kann því að hafa áhrif á áform í skattamálum, fjárfestingum og eftir atvikum á öðrum sviðum, svo sem í húsnæðismálum. Þá er stöðugleiki í efnahagsmálum jafnframt mikilvægur fyrir undirbúning aðgerða til afnáms fjármagnshafta. Verðbólgan hefur sjaldan verið eins lítil og á síðasta ári. Hún hefur verið undir verðbólgumarkmiði Seðlabankans frá því í janúar 2014. Innflutt verðbólga hefur verið lítil og verðhjöðnun hefur hrjáð nokkur Evrópuríki. Lækkun olíuverðs er hér einn stærsti þátturinn en olíuverð hefur lækkað um helming frá síðastliðnu sumri. Hækkað húsnæðisverð hefur haldið verðbólgunni uppi hér á landi undanfarin missiri. Hagstofan spáir því nú að verðbólga verði 1,4% í ár en næstu ár verði hún nærri verðbólgumarkmiði Seðlabankans, þ.e. 2,5%. Niðurstöður kjarasamninga á næstu vikum og mánuðum munu að sjálfsögðu ráða miklu um þróun verðbólgu næstu missirin. Hagstofan hefur spáð að jafnaði 5% hækkun launa næstu árin. Á síðustu 20 árum hefur launavísitalan hækkað að meðaltali um 6,7% á ári. Hagstofan spáir áframhaldandi bata á vinnumarkaði. Skráð atvinnuleysi var 3,6% árið 2014 en varð hæst um 8% eftir fall bankanna. Hagstofan spáir því að atvinnuleysi lækki í 3% á þessu ári og haldist svo nær óbreytt. Þessi mikla lækkun atvinnuleysis kemur skýrt fram í útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Útgjöld hans hafa lækkað um tæp 60% frá því sem mest var á árunum 2009–2012. Ef við tökum saman meginmarkmið þessarar þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun eru þau eftirfarandi: Tekjuafkoma ríkissjóðs batni jafnt og þétt yfir tímabilið og afgangur verður orðinn að minnsta kosti 1% af vergri landsframleiðslu árið 2018. Frumtekjur ríkissjóðs vaxi ekki umfram vöxt vergrar landsframleiðslu frá 2015 fram til ársins 2019. Frumgjöld ríkissjóðs vaxi hægar en verg landsframleiðsla og nokkuð hægar en frumtekjur og lækki um 1% af vergri landsframleiðslu frá 2015 til ársins 2019. Brúttóskuldir ríkissjóðs lækki um 10% að nafnvirði og lækki um 15% sem hlutfall af vergri landsframleiðslu frá árslokum 2015 til ársloka 2019. Við í meiri hluta fjárlaganefndar bendum á og tökum undir að í þessari áætlun komi fram að þrátt fyrir að jákvæð teikn séu á lofti á öllum helstu sviðum ríkisfjármálanna séu veigamiklir óvissuþættir fyrir hendi. Þar munar ekki síst um útkomu kjarasamninga sem enn eru í gangi. Þá má einnig horfa til annarra hluta eins og til dæmis möguleika á aflabresti, dræmri eftirspurn í okkar viðskiptalöndum o.s.frv. þannig að óvissuþættir eru nokkrir. Reyndar getur og væntanlega mun afnám hafta hafa jákvæð áhrif á skuldastöðuna og klárlega á vaxtakostnað eins og fram hefur komið sem væntanlega mun lækka verulega en ekki er þó gert ráð fyrir því í forsendum hér. Í þessari áætlun kemur fram að uppsöfnuð vaxtagjöld ríkissjóðs frá bankahruni á verðlagi ársins 2015 nemi um 580 milljörðum kr. og því sé brýnt að selja eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og öðrum félögum auk þess að endurfjármagna ekki hluta af skuldsettum gjaldeyrisforða heldur endurfjármagna önnur lán ríkissjóðs með hagstæðari kjörum en nú er gert. Varðandi eignarhluta í fjármálafyrirtækjum þarf væntanlega eitthvað að endurskoða það í ljósi nýjustu tíðinda og ég vænti þess að það verði gert. Þetta mun styrkja stöðu ríkissjóðs gegn hagsveiflum sem og draga úr vaxtabyrðinni og auka þannig svigrúm, m.a. til uppbyggingar og til að mæta vaxandi öldrunarkostnaði og lífeyrisskuldbindingum. Á næsta ári er áformað að heildartekjur A-hluta ríkissjóðs nemi samtals 682 milljörðum kr. og útgjöldin 671 milljarði. Heildarjöfnuður verður því jákvæður um 11 milljarða kr., þ.e. sem nemur um 0,5% af landsframleiðslu. Meiri hluti fjárlaganefndar telur brýnt að fyrirætlanir um rekstrarafgang næsta árs gangi eftir og væntir þess að forsendur fjárlagafrumvarps 2016 byggist á þessari ríkisfjármálaáætlun. Við í meiri hluta fjárlaganefndar leggjum til að framvegis verði gengið skrefi lengra í skiptingu á útgjaldaramma og honum ekki aðeins skipt eftir hagrænni skiptingu heldur einnig á hvert ráðuneyti og málaflokka þeirra og þá taki áætlunin framvegis til fimm ára í stað fjögurra. Þessar breytingar eru í samræmi við 5. gr. frumvarps til laga um opinber fjármál sem fjallar um fjármálaáætlun. Hér í morgun hafa nokkrir hv. þingmenn kvatt sér hljóðs og fjallað um þessa þingsályktunartillögu með tilliti til nýjustu tíðinda af fjármálahöftum, rætt það að forsendur hafi breyst mikið með haftafrumvörpunum og því sé þessi þingsályktunartillaga í raun ómarktæk. Ég er ekki sammála því á heildina litið, ég held að langstærstur hluti þessarar þingsályktunartillögu standi eins og hann er. Að vísu eru komnar nýjar forsendur varðandi ákveðin mál sem ég tel að þurfi að skoða. Auðvitað eigum við helst að senda frá okkur áætlun sem er í samræmi við nýjustu fréttir og upplýsingar. Við vitum ekki hvaða áhrif haftafrumvörpin hafa nákvæmlega á þjóðarhag að öllu leyti. Slíkir útreikningar liggja ekki fyrir þannig að það er erfitt að gera miklar breytingar á þessari tillögu í ljósi þeirra tíðinda sem við fengum í gær, eigum að ræða hér og á eftir að fara í gegnum nefndir og annað slíkt. Ég held að við getum aldrei gert veigamikla breytingu á þeirri þingsályktunartillögu sem hér er í síðari umr. enda var hún byggð á öllum fáanlegum upplýsingum þegar hún var lögð fram. Ég kom áðan aðeins inn á sölu eigna sem menn hafa líka rætt hér í morgun. Ég tel að hún hljóti að endurskoðast í ljósi nýjustu tíðinda um vaxtabyrði ríkissjóðs sem mun væntanlega lækka til muna frá því sem menn höfðu áður ætlað og munar þar tugum milljarða. Munar um minna fyrir ríkissjóð þannig að afkoma ríkissjóðs mun batna verulega, þ.e. við höfum þá peninga til að setja í aðra hluti sem er mjög jákvætt. Hv. þm. Árni Páll Árnason minntist í morgun einnig á aldraða og öryrkja. Ég vil bara segja um þá hópa að það er mjög mikilvægt að bæta stöðu þeirra verulega frá því sem nú er. Það hefur verið mjög framarlega á mínu áhugasviði að bæta kjör þeirra. Hvort þeir fái 300 þús. kr. eins og lágmarkslaun eiga að verða ætla ég ekki að segja neitt um en ég get ítrekað, eins og ég hef mörgum sinnum gert, að við þurfum að gera mun meira fyrir þessa hópa. Það á að vera forgangsmál þessarar ríkisstjórnar, þau tvö ár sem eru eftir af starfstíma hennar.
Frú forseti. Hv. þm. Karl Garðarsson kom víða við í ræðu sinni, en ég ætla að nota mínútuna sem ég hef hér til að ræða það aðeins að hv. þingmaður fór í gegnum það í máli sínu að hann teldi langstærstan hluta þessarar þingsályktunartillögu standa en nefnir að kannski þurfi að skoða eitthvað. Má þar auðvitað fyrst nefna nýju frumvörpin frá því í gær um stöðugleikaskatt, um fjármálafyrirtæki og einnig um húsnæðisbætur. En þetta er eina umræðan sem er eftir um málið. Það er kannski ekki hægt að ætlast til að gerðar verði veigamiklar breytingar á tillögunni sjálfri, en telur hv. þingmaður koma til greina að nefndin taki málið til sín og geri framhaldsnefndarálit þar sem reynt verður að varpa [[Forseti hringir.]]ljósi á það sem þó kom hér fram í gær?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég mundi orða svarið þannig að ef ég væri að reka fyrirtæki í dag og slíkar upplýsingar kæmu fram áður en ég væri búinn að afgreiða fjárhagsáætlun mína mundi ég væntanlega endurskoða hana eins og ég gæti, þ.e. bæta inn í hana. Ég held að minnsta kosti að það sé full ástæða til að ræða málið í nefndinni, ræða hvort eigi að gera það eða ekki. Ég ætla ekki að útiloka það á þessari stundu. Áhrif þeirra aðgerða sem verið er að fara í, haftaaðgerðanna, liggja ekki endanlega fyrir nema að litlu leyti þannig að það er alltaf spurning hversu mikið er hægt að gera, en mér finnst full ástæða til að nefndarmenn fari yfir málið og skoði hvort ástæða sé til þess.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið og það að hann taki þó jákvætt í fyrirspurn mína. Ég beini því þá jafnframt til hv. þingmanns að hann verði að hafa dálítið hraðar hendur því að hér eru kannski sex eftir á mælendaskrá og þar með er málið búið. Ef á að láta einhverjar aðgerðir fylgja orðum þarf að bregðast hratt við. Ég hvet hv. þingmann þar til góðra verka. En vegna þess að hv. þingmaður kom líka í ræðu sinni inn á það að hann vildi bæta stöðu aldraðra og öryrkja langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ósammála þeim markmiðum sem sett eru fram í þingsályktunartillögunni þar sem kemur fram að kaupmáttarhækkun öryrkja sem hér er gert ráð fyrir eigi að vera minni en á að gerast á almennum vinnumarkaði. Er [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður sammála því sem þarna kemur fram eða telur hann að þessu þurfi að breyta?
Ég þakka hv. þingmanni þessar spurningar. Mér sýnist bætast ört á lista þeirra sem vilja tala hér þannig að það er ekki víst að málið klárist einn, tveir og þrír í umræðunni. Varðandi öryrkja og aldraða vil ég bara segja það eitt að það þarf að gera mun meira fyrir þessa hópa. Ég veit ekki hvort það er framkvæmanlegt að lágmarksgreiðslur til öryrkja verði 300 þús. kr. Svo ég sé hreinskilinn held ég ekki endilega að við eigum að fara upp í þá upphæð. Ég vil hins vegar gera mun betur við þessa hópa en búið er að gera. Við skulum ekki heldur horfa fram hjá því að við sjáum gríðarlega fjölgun verða í þeim hópum á næstu áratugum, sérstaklega ef við lítum til aldraðra. Ef við ætlum að fara upp í þessar upphæðir sem þú ert að tala um, kannski 300 þús. kr., yrði kostnaður ríkisins gífurlegur. Þetta er bara nokkuð sem við þurfum að horfast í augu við. [[Forseti hringir.]]Hins vegar eigum við að sjálfsögðu að gera eins vel og við mögulega getum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og við höfum rætt hér upplifir maður þetta meira eins og einhvers konar yfirlit um það sem kann að gerast í framtíðinni. Alveg óháð haftamálinu er allt of mikið hérna ófrágengið. Hér er til dæmis kafli sem heitir Stefna í skattamálum. Þetta er sem sagt stefna sem kemur í byrjun apríl og hér er lagt til að tryggingagjald verði lækkað árlega næstu fjögur árin. Í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í skattamálum er talað um að tryggingagjaldið verði líklega ekki lækkað, hins vegar eigi að fara í mjög miklar aðgerðir í að lækka tekjuskatt, ekki bara um 6 milljarða eins og gert er ráð fyrir hér, heldur jafnvel talað um eina 11 milljarða. Það eru 16 milljarðar reyndar í fyrirsögninni, ég veit ekki alveg hver munurinn á þessu tvennu er, ég hef ekki kynnt mér það ítarlega. Og í áætluninni er einnig farið ofan í [[Forseti hringir.]]prósentubrot þegar verið er að ræða framkvæmdina á þessum tekjuskattsbreytingum. Hvað segir hv. þingmaður um það? Getur þetta verið stefna þegar tveim mánuðum seinna er komin ítarleg stefna?
Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir þetta. Eðli málsins samkvæmt er þetta áætlun fram í tímann. Áætlanir fram í tímann eru að vissu leyti spár um hvað muni gerast í efnahagslífi okkar. Það eru búnar til áætlanir út frá spám. Þannig er er alveg rétt hjá henni þegar hún segir að þetta sé byggt á spá. Það er þannig. Menn leggja fram sína bestu spá um hvað muni gerast og byggja síðan áætlun á því. Það sem við eigum að gera í okkar fjármálum er það sem frumvarp um opinber fjármál snýst um, að menn líti fram í tímann og geri spár um það sem þeir vilja sjá í framtíðinni. Menn byggja þetta plagg á bestu fáanlegum upplýsingum á þeim tíma þegar plaggið er sett saman. Það er það besta sem menn geta gert en auðvitað tekur slíkt plagg alltaf breytingum. Það verða breytingar. Það eru samþykktir hlutir, það gerist eitthvað í atvinnulífinu, eitthvað í þjóðfélaginu, sem kollvarpar einhverjum þáttum slíkrar [[Forseti hringir.]]tillögu. Þannig er það og við getum ósköp lítið gert í því.
Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg sammála því. Spá er eitt en við hljótum að byggja áætlanir og stefnu á þeim spám sem til eru. Við viljum ekki fá eitthvert spáplagg, við höfum ekkert við það að gera. Við getum bara skoðað Hagstofuna og Seðlabankann og alla þá sem eru að spá. Við viljum fá stefnu. Mér finnst athyglisvert að fyrir tveimur mánuðum þegar plaggið kemur út hafa menn ákveðna stefnu í skattamálum, t.d. tekjuskattsmálum, en tveimur mánuðum seinna eru menn búnir að breyta um stefnu. Það hefur ekkert með spár að gera, menn breyttu bara um stefnu. Þeir ætluðu að lækka tryggingagjaldið árlega næstu fjögur árin, segja hér að vegna þess sé ekki gert ráð fyrir að svigrúm verði til lækkunar tryggingagjalds líkt og verið hafi til skoðunar. Mér finnst þetta bera vitni um að menn viti ekkert alveg hvert þeir stefna. Það er ekki gott. Þess vegna höfum við gagnrýnt þetta plagg harðlega og fundist það vera einhvers konar sýndarfrumraun í að reyna að gera einhverja þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun sem er ekki nógu góð. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um það?
Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir þetta. Stefnan varðandi tryggingagjaldið er alveg skýr, að það eigi að lækka. Það hefur alveg legið fyrir og búið að koma margoft fram hjá ráðherrum ríkisstjórnar. Það sem hér liggur fyrir er byggt á bestu fáanlegu tölum frá Hagstofunni eða öðrum aðilum á þeim tímapunkti þegar þetta plagg var lagt fram. Breytingar sem verða eftir á er ekki hægt að sjá fram í tímann. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að stefnubreytingar sem slíkar eiga ekki að eiga sér stað fljótlega eftir að menn setja saman svona plagg. Þar er ég algjörlega sammála hv. þingmanni.
Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu sinnar orðaði hv. þingmaður það einhvern veginn á þá leið að þessi ríkisfjármálaáætlun miðaði að því að stefna ríkisstjórnarinnar væri að halda hér upp góðu menntakerfi og góðu heilbrigðiskerfi. Síðan sagði hann í lok ræðu sinnar að hann vildi gjarnan gera hlut öryrkja og aldraðra betra en hann er í dag. Nú er allt þetta fjármagn til allra þessara hluta hluti af samneyslunni og samkvæmt þessari ríkisfjármálaáætlun er hlutfall samneyslunnar að lækka sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Það á að lækka á [[Forseti hringir.]]þessum fjórum árum. Hvernig getur þetta samrýmst þessum ætlunum og vilja þingmannsins?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Núverandi ríkisstjórn hefur gefið verulega í varðandi framlög til heilbrigðismála og menntamála. Það liggur fyrir. Það að samneysla skuli minnka á ákveðnum árafjölda segir okkur ekki mjög mikið vegna þess að það verður tilflutningur milli flokka og annað slíkt innan samneyslunnar. Við leggjum áherslu á það sem skiptir mestu máli sem er heilbrigðiskerfi, menntakerfi o.s.frv. Forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar hefur verið rétt. Væntanlega verður meiri afgangur á fjárlögum næstu árin þannig að við getum aukið enn þá meira í þessa málaflokka. Það er það sem stefnt er að. Það er ekki þar með sagt að samneyslan í heild sinni þurfi að aukast. Það er allt annar handleggur.
Virðulegi forseti. Samkvæmt þessu plaggi sem við erum með hérna til umræðu er samneyslan ekki að aukast, hún á að dragast saman. Það hlýtur þá að vera svo að ef það á að styrkja þessa hluti eigi að draga saman á einhverjum öðrum sviðum. Gott og vel, ég tek því eins og það er sagt, en þá saknar maður þess að þessi áætlun sé ekki meira í römmum en er enda eru allir sammála um að áætlunin sé að stíga sín fyrstu skref og vanbúin að því leyti. Svo langar mig til að spyrja þingmanninn um afstöðu til sölu Landsbankans sem er í áætluninni. Hann segir allt í einu í lok ræðu sinnar að vaxtagreiðslur fari væntanlega lækkandi út af aðgerðum varðandi höftin og þess vegna verði einhverjir peningar til og þá þurfi að endurskoða hugmyndir um sölu á ríkiseignum. Er hv. þingmaður að segja að hann [[Forseti hringir.]]sé líkt og flokkssystkini hans á flokksþingi Framsóknarflokksins á móti sölu Landsbankans?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég tel að endurskoða þurfi áform um sölu ríkisbanka, má segja. Ég tel að þörfin fyrir slíkt sé ekki eins mikil núna í ljósi haftafrumvarpa og hún var áður. Ég held að menn þurfi að taka þessa umræðu innan ríkisstjórnarflokkanna og komast að niðurstöðu um þörfina, hvort það sé besta leiðin fyrir okkur eða ekki. Það liggur svo sem alveg fyrir hver niðurstaða flokksþings Framsóknarflokksins var í þessu máli og það er stefna flokksins í heild sinni. Síðan kemur í ljós hver endanleg niðurstaða verður í þessu máli.
Frú forseti. Hv. þm. Karl Garðarsson nefnir að honum fyndist gott verklag að málið yrði skoðað aftur. Ef kallað væri eftir því að málið færi aftur í nefndina væri það ekki það vitlausasta í heimi. Nú er ég áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd og hef ekki sjálfur vald til þess að krefjast þess að mál fari í nefnd þannig að ég spyr þingmanninn hvort hann sé tilbúinn að senda fjárlaganefnd formlega erindi eða beiðni um að málið verði kallað aftur til nefndar. Það er náttúrlega í kjölfar alls sem við erum búin að nefna hérna. Þetta mál virðist ekkert vera sérstaklega vel unnið. Það er gert með hangandi hendi. Maður hefur heyrt á stjórnarliðum að það sé verið að prófa, þetta sé fyrsta skiptið o.s.frv., en þetta er ríkisfjármálaáætlun og í rauninni er þingið að segja að stjórnvöld skuli starfa á grundvelli þeirra forsendna sem eru í þessu skjali. Samt sem áður eru þessar forsendur ekkert sérstaklega vel unnar. Þar er [[Forseti hringir.]]fullt af álitamálum. Ég spyr þingmanninn hvort hann sé tilbúinn að kalla formlega eftir að málið verði tekið inn í nefnd.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að þetta mál hafi svo sem verið eins vel unnið og hægt var miðað við þær forsendur sem lágu fyrir þegar þessi þingsályktunartillaga varð til. Ég held að kannski sé ekkert mjög mikið hægt að kvarta undan því. Ég get hins vegar svarað hinni beinu spurningu hans á þann hátt að mér finnst rétt að ræða það mál við aðra nefndarmenn á eftir. Síðan verður væntanlega tekin ákvörðun í framhaldi af því. Hver hún verður veit ég ekki en mér finnst alveg full ástæða til að ræða það mál.
Frú forseti. Málið var ekki nógu vel unnið þegar það kom til þingsins. Það er tvisvar sinnum talað um gjaldeyrishöft og í sömu málsgrein er í eitt skipti talað um fjármagnshöft. Þetta eru fjármagnshöft. Seðlabankinn er búinn að samþykkja að þetta séu fjármagnshöft, ekki gjaldeyrishöft. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson hefur staðið hérna í ræðustól og sagt: Nei, þetta eru ekki gjaldeyrishöft, þetta eru fjármagnshöft. Þannig kemur þetta úr ráðuneytinu. Ég get rennt yfir þetta, hef bara þessar forsendur, og get sagt: Nei, þetta eru ekki gjaldeyrishöft, það er rangt farið með mál hérna. Málið er ekki vel unnið. Svo er málfarið ekkert sérstaklega gott heldur. Það er talað um að unnið sé öllum árum að því að eitthvað sé gert. Maður rær öllum árum að einhverju. Þetta mál er ekkert vel unnið frá ráðuneytinu í fyrsta lagi. Í öðru lagi er einn gestafundur þegar málið kemur til nefndar sem ætlar að fjalla um það. Á þeim gestafundi sem er fundur númer tvö eru Ríkisendurskoðun og Hagstofan. Það hefði verið hægt að hafa fleiri gestakomur. Íbúðalánasjóður sem er stór óvissuþáttur í máli Hagsmunasamtaka heimilanna þar sem dæmt verður um hvort verðtryggingin sé löglega útfærð í öllum verðtryggðu lánunum sem Íbúðalánasjóður er með, hann er [[Forseti hringir.]]með 70% þeirra, en samt sem áður er Íbúðalánasjóður á fundinum í öðru máli en er ekki tekinn inn þegar ræða á þetta mál. Nei, þetta mál hefur ekki verið vel unnið í nefndinni og nefndin ætti að fara betur yfir það.
Frú forseti. Áður en við höldum dagskránni áfram hér í dag vil ég spyrja forseta hvernig eigi að fara með svona þingsályktunartillögu sem við erum að ræða hér þegar ljóst er að flestar tölur sem birtar eru í henni og margar stórar forsendur undir þeim tölum hafa breyst. Hvaða gildi hefur þessi þingsályktunartillaga ef við samþykkjum hana og hvernig bindur hún framkvæmdarvaldið? Ég spyr hæstv. forseta um þetta vegna þess að ég átta mig ekki alveg á því hvað bindur framkvæmdarvaldið ef við samþykkjum þetta plagg. Síðan vil ég spyrja forseta hvort boðað hafi verið til formannafundar til að ræða þinglok sem nauðsynlegt er að gera nú þegar starfsáætlun er ekki lengur í gildi.
Forseti mun leita svara við fyrirspurnum hv. þingmanns.
Forseti. Ég vil líkt og hv. þm. Oddný Harðardóttir spyrja um þinglok. Okkur var sagt í gær að það yrði fundur í dag til að ræða þinglok og eins og við vitum öll er starfsáætlun löngu úr gildi þannig að nauðsynlegt er að vita það. Mér finnst líka að forseti þurfi að íhuga það alvarlega vegna þess að eftir því sem fram vindur í þessari umræðu hér sjáum við að grundvallarforsendur fyrir ríkisfjármálaáætluninni hafa breyst. Við erum að ræða fjárhagsáætlun ríkisins til fjögurra ára. Ég er ekki að kalla eftir því að við fáum endilega nýja áætlun en ég kalla eftir því að málið verði í það minnsta kallað inn til fjárlaganefndar þannig að það komi að minnsta kosti nýtt nefndarálit frá meiri hluta þeirrar nefndar.
Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa spurt hvað líði fundi með formönnum flokkanna og hvað sé að frétta af umræðum um þinglok. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur til að geta skipulagt störf okkar, ekki bara í dag heldur einnig á komandi dögum. Þá vil ég einnig segja að ég er verulega hugsi eftir því sem þessari umræðu um dagskrármálið sem nú er á dagskrá vindur fram. Það kemur mjög glögglega í ljós að málið þarf að taka breytingum. Fullt af nýjum forsendum kemur fram en þetta er síðasta umræðan sem við höfum til að ræða málið og þess vegna er það núna eða aldrei sem nefndin skoðar málið áfram. Maður veltir fyrir sér [[Forseti hringir.]]hvernig maður eigi að túlka orð hv. þm Karls Garðarssonar. Þurfum við að setja okkur á mælendaskrá til að hann geti klárað að hugsa það hvernig hann ætlar að bera málið upp við sína eigin nefnd?
Frú forseti. Það hefur komið fram í máli manna hér í dag og eins í gær að fólk veltir fyrir sér af hverju þetta mál sé ekki kallað aftur inn í hv. fjárlaganefnd til að fara betur yfir það vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt óbreytt. Það er nánast ógjörningur eins og ég lít á málin. Fólk veltir líka fyrir sér hvað þurfi til að kalla þingsályktunartillögu við síðari umr. inn í nefnd. Ég bið forseta að segja okkur frá því hér hvað þurfi að gerast. Er nóg að einn nefndarmaður óski eftir því eins og með frumvörp eða þarf meiri hlutinn sjálfur að kalla málið inn í nefndina? Ég bið forseta að svara þessari spurningu.
Frú forseti. Ég held að við þurfum að fá hæstv. fjármálaráðherra í hús til að fá svar við þeirri spurningu á hvaða forsendu þessi þingsályktun bindur ráðherra sem þarf að framfylgja henni. Í þingsályktunartillögunni segir, eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir benti á, að Alþingi álykti samkvæmt ákveðinni grein þingskapa að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál fyrir árin 2016–2019. Svo heldur áfram aðeins neðar: „á grundvelli þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlunin er reist á“. Á hvaða hátt og að hve miklu leyti er ráðherra bundinn ef Alþingi samþykkir þessa þingsályktunartillögu? Við vitum það ekki. Þá held ég að það sé mikilvægt að ráðherra sjálfur útskýri fyrir okkur hvort hann telji sig hreinlega bundinn af áætlun sem er ekki betur unnin en þetta eða hvort hann ætli bara að fylgja henni í blindni, áætlun sem er ekki unnin betur en þetta, hvorki úr ráðuneytinu né í nefnd. Hún fór ekki í umsagnarferli, það var ekki talað við alla þá aðila sem klárlega eru skilgreindir sem óvissuþættir í þessu. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki vel unnið mál. Er ráðherra bundinn? Hann verður að koma og svara því.
Virðulegur forseti. Ég tek undir að ég held að það sé full ástæða til að reyna að skera úr um ýmis álitamál tengd þessu máli sem við erum að ræða þessa dagana, ríkisfjármálaáætlun, hvaða þýðingu hún hefur og hvort ekki þurfi að endurskoða hana í ljósi nýjustu tíðinda. Ef ekki þarf að endurskoða þessa áætlun í ljósi nýjustu tíðinda, hefur hún þá einhverja þýðingu? Af hverju er þá verið að samþykkja hana og af hverju er hún lögð fram? Þetta eru ýmsar stórar spurningar sem ég held að nefndinni væri hollt að glíma við, kannski ásamt ráðherra. Svo tek ég líka undir það að það er mjög einkennilegt að ekki sé búið að boða fund formanna flokkanna um þinglok löngu eftir að starfsáætlun er fallin úr gildi. Það er komið svolítið inn á sumarið og kannski full ástæða til að benda hæstv. forseta á að það eru bara svona sjö vikur þangað til annað þing á að hefjast ef við gerum ráð fyrir lögbundnu sumarleyfi sem er fimm vikur. Það er bara ekkert svo langur tími [[Forseti hringir.]]þannig að menn ættu kannski að huga að því að fara að boða fund og reyna að sjá þetta einhvern veginn fyrir sér.
Frú forseti. Samkvæmt þessari tillögu og í samræmi við ákvæði þingskapa á að vera hér á ferðinni mörkun stefnu sem framkvæmdarvaldið á síðan að fylgja eftir í framkvæmd. Menn hafa velt upp þeim breyttu forsendum og aðstæðum sem augljósar eru í málinu og meira að segja stjórnarliðar hafa viðurkennt í bland eins og hv. þm. Karl Garðarsson sem opnaði að minnsta kosti á að það kynni að vera athugunarinnar virði að fjárlaganefnd tæki málið aftur til sín. Það er galli að við höfum ekkert séð af hæstv. fjármálaráðherra í umræðunni og sömuleiðis hefur lítið farið fyrir forustu fjárlaganefndar. Hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, er erlendis í leyfi og varamaður fyrir hennar hönd og varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hefur sést hér af og til. Við höfum ekki fengið mikil viðbrögð eða svör við þeim að mínu mati réttmætu ábendingum sem hér hafa komið fram [[Forseti hringir.]]um að það væri að minnsta kosti skynsamlegt að kalla málið inn í nefnd, ef ekki bara kalla tillöguna aftur. Svo bendi ég á að næst á eftir þessu eru á dagskrá ágætismál frá efnahags- og viðskiptanefnd sem væri alveg upplagt að fara að snúa sér að.
Forseti. Það er kannski vegna þess að ég er hér inni núna að þessu sinni einungis fáa daga að ég er einhvern veginn í hjarta mínu nískur á tíma Alþingis og vil gjarnan sjá hann nýtast sem allra best. Þetta mál er þannig vaxið að strax þegar það var lagt fram voru ýmsar forsendur í því mjög hæpnar. Það sem hefur gerst frá 1. apríl er síðan þannig að ekkert er eftir af málinu sjálfu og þeir gleðilegu atburðir sem urðu sannarlega núna um helgina fóru eiginlega með restina af þessu. Eini tilgangurinn sem eftir stendur í umræðu um þetta plagg er að ræða hina almennu pólitísku línu í því, þ.e. almennar stjórnmálaumræður en þær eiga heima undir öðrum lið í þinginu, m.a. undir eldhúsdeginum. Til að þær nái tilgangi sínum verða fulltrúar allra pólitískra afla að taka þátt í þeim þannig að ég mæli með því að forseti íhugi þetta mál. Ég á svo annað erindi við forseta sem ég kem að í síðari ræðu minni [[Forseti hringir.]]sem ég panta hér með.
Virðulegi forseti. Ég er búin að segja það oft að mér finnst merkilegt að við skulum vera að ræða ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára. Mér finnst það skipta svo miklu máli að við færumst nær því sem vera skal í því að umgangast ríkisfjármálin af virðingu og allri alvöru sem þarf til að við náum tökum á þeim. Þess vegna segi ég það, enn í mikilli alvöru, að það minnsta væri að nefndin kallaði málið aftur inn þannig að nýtt nefndarálit lægi fyrir sem væri eitthvað í samræmi við veruleikann. Hins vegar væri náttúrlega best, og þá tek ég undir hugmynd sem viðruð var hér fyrr í dag, að málið yrði hreinlega kallað aftur [[Forseti hringir.]]og ný og vönduð áætlun fyrir næstu fjögur ár kæmi snemmárs 2016.
Frú forseti. Ég held að það væri mjög ábyrgt af forseta þingsins sem situr núna að hafa samband við þann þingforseta sem situr alla jafna og hefur í rauninni valdið og athuga hvort ekki væri rétt að taka þetta mál af dagskrá. Það er hægt að setja það aftur á dagskrá síðar, taka það af dagskrá núna og fara í næsta mál. Það eru margar málefnalegar ástæður fyrir því að taka þetta mál aftur inn í nefnd. Það var ekki vel unnið í nefndinni, það fór ekki til umsagnar. Þessi þingsályktunartillaga er lögð fram af ráðherra á grundvelli þingskapa. Þar segir að sá ráðherra sem fer með fjárreiður ríkisins skuli leggja fyrir Alþingi eigi síðar en 1. apríl ár hvert tillögu til þingsályktunar o.s.frv. Þar er meðal annars talað um að nefndin geti leitað umsagna annarra nefnda. Það var ekki gert. Það var ekki einu sinni leitað umsagna þeirra aðila sem eru skilgreindir sem óvissuþættir í málinu, svo sem kjarasamningar, ekki voru aðilar vinnumarkaðarins kallaðir til. Skuldbindingar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkissins, ekki fulltrúar hans. Íbúðalánasjóður tvisvar sinnum nefndur sem óvissuþáttur, ekki kallaður fyrir þótt hann væri hjá nefndinni þann sama dag og málið var rætt. Vaxtakjör ríkissjóðs, [[Forseti hringir.]]efnahagsáföll, ferðaþjónustan, sjávarútvegur, fulltrúar þeirra voru ekki kallaðir fyrir nefndina. Það væri ábyrgt af forseta að slíta þessu máli.
Forseti. Annað sem vakti eftirtekt mína áðan þar sem ég sat á skrifstofu minni var það atriði í samræðum þeirra hv. þm. Karls Garðarssonar og að mig minnir Valgerðar Bjarnadóttur þegar hv. þm. Karl Garðarsson sagði að stefnan sem lægi á bak við þessa áætlun væri sú að efla heilbrigðisþjónustuna, aðra velferðarþjónustu og menntakerfið. Mér kom þetta mjög á óvart því að ég hef örlítið reynt að fletta þessari tillögu og ég fékk allt aðra niðurstöðu út, að það væri ekki hægt að lesa annað út úr þessari tillögu en að það hlyti að vera á leiðinni samdráttur á þessum tveimur miklu sviðum vegna þess að meginútgjöld ríkisins fara þangað. Þess vegna er ekki annað hægt [[Forseti hringir.]]ef menn ætla að skera niður annaðhvort í raun eða hlutfallslega hjá ríkinu en að skera niður þar.
Frú forseti. Ég held að það sé ekki ofmælt að það væri skynsamlegra að senda þessa tillögu aftur til fjárlaganefndar aftur og láta henni fylgja í það minnsta breytt nefndarálit. Það er betri bragur á því en að hafa þetta áfram í þinginu til umræðu undir þeim kringumstæðum sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum rakið hér töluvert. Hér kom aðeins fram í máli hv. þm. Karls Garðarssonar áðan í andsvörum að auðvitað eru hér stórar breytur sem væri vert að skoða. Auðvitað er ekki verið að tala um að taka upp alla áætlunina, ég mundi að minnsta kosti ekki leggja það til, en það eru veigamikil atriði sem við þurfum í fjárlaganefnd í það minnsta og auðvitað þingheimur allur að fá að vita hvaða áhrif hafa, bæði varðandi kjarasamningana og svo byrjunarferlið á losun hafta sem var kynnt í gær. Þetta eru allt of stórar breytur til að við látum þessa nýju framsetningu á þingmáli fara í gegn með þeim hætti sem hér virðist eiga að gera.
Virðulegur forseti. Eins og tæpt hefur verið á í umræðu um fundarstjórn forseta er þetta mál nokkuð einkennilega vaxið og er orðið einkennilegra með nýjustu jákvæðu tíðindum um fyrirhugaða losun hafta. Það er þannig með þetta plagg, ríkisfjármálaáætlun, að maður veit eiginlega ekki alveg hvað manni á að finnast. Ég var svolítið lengi að velta fyrir mér hvort ég ætti eitthvað að vera að tala um það. Hvað er þetta? Mér finnst þetta í besta falli, eins og kemur fram í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar, vera einhvers konar drög, mögulega fyrstu drög að einhverri ríkisfjármálaáætlun. Mér finnst þessi drög birtast mér þá þannig að hér er mjög stíft byggt á hagspá Hagstofunnar þegar hún var ágætlega kynnt efnahags- og viðskiptanefnd. Mér birtist þetta strax þannig, og það hefur ekkert breyst, að þarna var bara hagspáin færð í þetta form og skírð ríkisfjármálaáætlun. Mér finnst það grundvallarmisskilningur á því hvað á að gera. Hér vantar stefnuna. Hér vantar að segja þingheimi og þjóð eitthvað frá því hvað stendur til, hvað á að gera, hvar áherslurnar liggja, hvar helstu úrlausnarefnin eru, hvaða hagstærðir muni breytast með fyrirhuguðum aðgerðum o.s.frv. Það vantar líka ramma utan um sundurliðuð útgjöldin í ríkisfjármálum eins og á að vera, þau eru ekki fyrir hendi. Maður getur haft ákveðinn skilning á því að þetta er í fyrsta skipti sem þessi áætlun er lögð fram á þessum tíma eins og á að gera. Út af fyrir sig er gott að það tókst, en það verður samt að gera betur. Svona plagg held ég að eigi ekki að vera fordæmi fyrir þær ríkisfjármálaáætlanir sem við viljum sjá í framtíðinni. Svo getur maður líka alveg haft skilning á því að sumt, og sérstaklega á þessum tímum í Íslandssögunni undanfarið, er auðvitað háð óvissu og hefur verið háð óvissu. Afnám hafta eða fyrsta skrefið í afnámi hafta eða hvað sem við köllum þær aðgerðir sem voru kynntar í gær, auðvitað var það ekkert fast í hendi og er ekki enn fast í hendi að það muni allt saman takast þó að teiknin séu jákvæð. Ég hef alveg skilning á því að þetta geti verið og hafi verið háð mikilli óvissu og kannski er ábyrgðarhluti að setja svoleiðis hluti beint inn í ríkisfjármálaáætlunina. Eins og í því tilviki getur myndast einhvers konar sjóður á innstæðureikningum Seðlabankans upp á 500–800 milljarða. Það hafa svo sem allir alltaf vitað að svigrúm af þessu tagi væri einhvers staðar fyrir hendi en um það hefur verið deilt til hvers svona sjóður er nýtilegur og til hvers er réttlætanlegt að nýta hann út frá hagfræðilegum sjónarmiðum. Þetta eru auðvitað bara sömu peningarnir og fóru hér í umferð 2005 og settu allt á hliðina og við viljum ekki að þessir peningar geri það sama aftur. Það hefði verið hægt að setja í ríkisfjármálaáætlunina klausu um þetta og ef ekki í hana hefði meiri hluti fjárlaganefndar kannski átt að geta þess að svona stórt mál gæti haft svolítið mikil áhrif á helstu hagstærðir, kannski á skuldastöðu ríkissjóðs og þar fram eftir götunum. Þetta vantar. Það er svo margt svona sem vantar sem gerir það að verkum að þetta plagg er því miður ekki neitt neitt, það verður að segjast. Þetta er kannski jafn mikið og jafn gott og hagspá Hagstofunnar. Hún er auðvitað fín. Þar er reynt að rýna í hvernig hlutirnir líta út akkúrat á þessari stundu miðað við þær forsendur sem eru fyrir hendi, en ríkisfjármálaáætlun á að vera meira en það. Aðgerðirnar sem hafa verið boðaðar um afnám hafta eru alveg augljóst dæmi um nokkuð sem menn gátu alveg séð fyrir að væri alltént skynsamlegt að setja í nefndarálit að hefði áhrif Mér finnst þetta reyndar vera þannig tíðindi að það sé full ástæða til að kalla málið aftur inn í nefndina eða bara einfaldlega afturkalla það og viðurkenna að forsendur þessarar ríkisfjármálaáætlunar eru algjörlega brostnar. Ef afnám hafta tekst með þessum hætti, með þessum ábyrga hætti vil ég segja vegna þess að þarna er boðið upp á samningaleið við kröfuhafa sem við í Bjartri framtíð höfum kallað mjög eftir, undir þeim hvata sem stöðugleikaskatturinn er, virðist hún vera sú leið sem á að fara og mun leysa höftin. Þá myndast þessi sjóður af peningum, íslenskum krónum, á innlánsreikningi eða sérstökum reikningi uppi í Seðlabanka Íslands. Það er alveg rosalega mikilvægt mál og ég mundi segja að það ætti að ræða það undir hatti ríkisfjármálaáætlunar, ef hún á að merkja eitthvað, hvernig á að fara með svona peninga. Mér skilst og ég veit að það er í anda fyrirhugaðrar löggjafar um opinber fjármál að það sé kirfilega hoggið í stein hvernig svoleiðis peningar eru nýttir. Hér segja menn, og það virðist blessunarlega vera samkomulag um það, að menn ætli ekki að líta á þessa peninga sem einhvern kosningasjóð fyrir kosningarnar 2017 heldur fari þeir í að greiða niður opinberar skuldir. Það er samt ekkert einfalt mál, það er ekkert einfalt mál að greiða niður opinberar skuldir í einu vetfangi. Það getur líka haft í för með sér að peningarnir fari bara út í hagkerfið. Einhvers staðar á hinum endanum er fólk sem á þessi skuldabréf og það er ekki sama hvernig skuldirnar eru greiddar upp. Ef of stórar erlendar skuldbindingar eru greiddar upp í einu vetfangi hefur það áhrif á gengið þannig að það eru ýmis spursmál tengd þessu sjálfsagða og góða markmiði, held ég, að greiða niður opinberar skuldir. Það þarf að fjalla um hvernig það er gert og mér finnst slæmt að vera hér að ræða ríkisfjármálaáætlun í samhengi við þessi nýjustu tíðindi og það er engin umræða um þetta. Hvernig á þetta mögulega að geta farið fram? Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Það er alveg ótrúlegt að heyra það að fjárlaganefnd hafi fjallað um ríkisfjármálaáætlun án þess að kalla til gesti. Og af hverju var efnahags- og viðskiptanefnd ekki látin fjalla um þetta líka? Á þessum tímapunkti væri til dæmis bara mjög gott að heyra í þeim sem hafa með það að gera hvernig skuldir ríkisins eru greiddar niður og hvernig hægt er að gera það á þessu árabili með þeim peningum sem þarna verða mögulega fyrir hendi. Kannski við ættum að ræða það líka hvort þá peninga sem kannski koma með afnámi hafta væri hægt að nota til þess að taka á þeim ógnarstóra vanda sem birtist í lífeyrisskuldbindingum ríkisins. Þetta þyrfti að ræða. Og ég veit ekki alveg af hverju við erum að ræða ríkisfjármálaáætlun ef það er ekki verið að ræða þessa hluti. Og þetta er bara einn óvissuþátturinn. Það er svo margt annað, m.a. áhrif kjarasamninga. Ég held að við verðum alveg að horfast í augu við það á þessum tímapunkti að kjarasamningarnir verða ekki innan þess svigrúms sem er gengið út frá í ríkisfjármálaáætlun. Mér sýnist sem farið verði í brattari kjarabætur en menn hafa vonast eftir út frá áherslum í ríkisfjármálum. Þarf þá ekki að taka það með í reikninginn við gerð ríkisfjármálaáætlunar? Eru ekki verkefnin að mörgu leyti í tengslum við þessa nýju stöðu afnám hafta með losun á því svigrúmi sem það er, skattalækkanir tengdar kjarasamningum og afnám tolla tengt kjarasamningum, fínt mál eitt og sér, umfangsmiklar kjarabætur út af kjarasamningum, aðgerðir í húsnæðismálum, t.d. bygging félagslegra íbúða ofan á mikinn uppgang í byggingariðnaði fyrir? Það er verið að byggja fyrir ferðamenn hótel og gistirými. Það er líka verið að byggja íbúðir hér og þar þannig að þar er uppgangur. Mögulegar eru virkjanaframkvæmdir, þó að það væri ekki nema Hvammsvirkjun, það er það sem verkefnisstjórnin um nýtingu og vernd hefur samþykkt. Allt þetta ofan á mjög umdeildar skuldaleiðréttingaraðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem við í Bjartri framtíð mótmæltum, hlýtur að kalla á að við ræðum af talsverðri dýpt undir hatti ríkisfjármálaáætlunar hvernig við ætlum að koma í veg fyrir ofþenslu á Íslandi og hvernig við ætlum að koma í veg fyrir að leikurinn frá 2005, sem endaði í hruni 2008, endurtaki sig. Þetta á að ræða undir þessum lið, þetta á að ræða í þessari áætlun. Ég sé ekkert raunhæft eða athyglisvert innlegg til þeirra mála í þessari áætlun. Þarna er ekkert um fjárfestingar ríkisins, ég trúi ekki þessari áætlun þegar kemur að fjárfestingum. Það er í rauninni sagt berum orðum að opinberar fjárfestingar mæti ekki afskriftum. Það þýðir bara hnignun, það þýðir að vegir og hús muni drabbast niður, það þýðir það ef fjárfestingin mætir ekki afskriftum. Þetta kemur mér á óvart og ég get ekki tekið þetta alvarlega vegna þess að ég held að það sé alveg viðurkennt að í kjölfar hrunsins hafi orðið að draga saman í mjög mikilvægum fjárfestingum, í innviðum samfélagsins, í vegakerfinu. Ég þarf ekki annað en að horfa á samgönguáætlanir undanfarinna ára til að sjá til dæmis að það er rosalega lítill peningur í viðhald vega. Það þarf að gefa í í uppbyggingu hjúkrunarrýma svo dæmi sé tekið. Við þurfum að byggja upp öflugt fjarskiptakerfi, hafnir liggja undir skemmdum og þar fram eftir götunum. Það er rík þörf á fjárfestingu í innviðum og ein mjög stór fjárfesting, sem hefur mikið verið rædd hér og ég veit ekki betur en að ríki pólitískur einhugur um, er að byggja nýjan Landspítala og endurbæta byggingarnar þær. Í ríkisfjármálaáætluninni sér þessa ekki stað nema að takmörkuðu leyti. Jú, það fer peningur í hönnunina og það fer peningur í sjúkrahótel - en á ekki að byggja spítala? Þessi ríkisfjármálaáætlun skilar algjörlega auðu þegar kemur að því að gera einfaldlega grein fyrir fjárfestingum í innviðum sem þó er jafnvel þegar búið að samþykkja í þessum sal að fara í. Ég átta mig ekki á því hvað býr að baki. Menn afgreiða áætlun um opinberar fjárfestingar þannig að það verði eitthvert smásvigrúm fyrir ný, óráðin verkefni. Erum við virkilega á þeim stað með ríkisfjármálin að við getum ekki sagt fyrir í aðeins meiri smáatriðum hvaða fjárfestingar við ætlum í á næstu fimm árum? Er það ekki mögulegt? Hvað þýðir það, hvaða áfellisdómur er það þá yfir vinnulaginu hér og hvernig við nálgumst ríkisfjármál? Meiri hlutinn getur ekki einu sinni sett inn í ríkisfjármálaáætlunina hluti sem hefur verið samþykkt hér að eigi að gera, hvað þá að hann geti sett inn í ríkisfjármálaáætlunina augljósa hluti eins og þörfina á viðhaldi vegakerfisins og uppbyggingu vega, bara svo dæmi sé tekið. Ég get eiginlega ekki tekið alvarlega þessa áætlun þegar kemur að þessu og fleiri hlutum. Ekkert er minnst á Íbúðalánasjóð þótt allir viti sem hafa fengið Íbúðalánasjóð á fund einhverrar nefndar að þar verður fjárþörf, þar verður vandi og hefur verið vandi. Hvernig á að taka á því? Það er vandi af þeirri stærðargráðu að hann mun hafa áhrif á ríkisfjármál ef menn ýta þessu á undan sér. Ég hef minnst á lífeyrisskuldbindingar. Ætla menn að hafa ástandið hvað varðar kaup á S-merktum lyfjum áfram eins og það hefur verið? Við höfum dregist mjög aftur úr öðrum þjóðum þegar kemur að því að kaupa ný lyf. Við erum farin að bera okkur saman við mjög afturhaldssama staðla. Ætlum við að hafa það þannig áfram? Þetta er stór kostnaðarliður og þarna gildir að sýna á spilin, sýna pólitísku stefnumörkunina. Við þurfum að vita það, ég mundi segja að þarna væri mál sem þyrfti að taka með inn í ríkisfjármálaáætlunina. Hvernig á skattkerfið að vera? Ætlum við að lækka tryggingagjald eða ekki? Ætla menn að fara í eitt þrep á virðisaukaskatti? Menn boða það stundum en svo sér þess ekki stað í ríkisfjármálaáætluninni. Hvað meina menn? Húsnæðisbótakerfið allt saman, ætla menn að fara í þessar húsnæðisbætur með tilheyrandi kostnaði eða ekki? Eigum við að trúa hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra eða ekki? Hverju eigum við að trúa? Af hverju er þetta ekki í ríkisfjármálaáætluninni? Óreglulegir liðir eru mjög stórir í þessari áætlun. Þeir eru auðvitað alltaf einhverjir en þeir eru óeðlilega stórir að mínu viti. Það eru líka alls konar spennandi áform og áætlanir í gangi innan fyrirtækja í eigu hins opinbera eins og Landsvirkjun. Landsvirkjun boðaði á dögunum stefnu og hefur reyndar boðað um talsverða hríð stefnu þar sem reynt verður að fá aukinn arð af þeirri orku sem Landsvirkjun selur. Þetta er stefna sem við í Bjartri framtíð styðjum heils hugar og teljum að ætti að fara í af mikilli ákveðni. Við fögnuðum því þegar hæstv. fjármálaráðherra boðaði á dögunum orkuauðlindasjóð þar sem arðurinn af þeim auðlindum sem við erum þó að selja verður aukinn og settur í einhvers konar sjóð til að styðja við uppbyggingu innviða, auka stöðugleika og vera varasjóður á erfiðum tímum. Góð hugmynd, en af hverju er hún ekki hér? Af hverju er hún ekki í ríkisfjármálaáætluninni til fimm ára? Er hæstv. fjármálaráðherra bara eitthvað að pæla og hugsa upphátt? Er þetta ekki nokkuð sem þarf að rata inn í áætlanir svo þær hafi einhverja þýðingu, þótt ekki væri nema bara sú stefnubreyting sem Landsvirkjun hefur boðað um stórauknar arðgreiðslur? Svo sakna ég þess að í þessari áætlun í ríkisfjármálum og áætlun í efnahagsmálum ætli menn ekkert að ræða gjaldmiðilinn. Menn ætla ekkert að ræða hver stefnan á að vera með gjaldmiðilinn. Menn segja núna að það sé aldeilis gott að við höfum krónuna vegna þess að annars hefðum við aldrei getað losað gjaldeyrishöftin. Þetta er ótrúlega þversagnakennt í mínum huga. Við hefðum aldrei haft þessi gjaldeyrishöft og þennan vanda ef við hefðum ekki haft krónuna þannig að, jú, krónan er notuð til þess að leysa þann vanda sem krónan kom okkur í. Þannig er það bara. Mér finnst þessi tíðindi um afnám haftanna, eins jákvæð og þau eru, vekja mjög ágengar spurningar um það hvert framtíðarfyrirkomulag gjaldeyrismála verður. Þó að við leysum vanda sem felst í krónueignum búanna og í aflandskrónunum stendur eftir þörf íslensks almennings, þörf lífeyrissjóðanna, þörf fyrirtækja til að binda fé sitt í öðrum gjaldmiðli en þeim íslenska til að fjárfesta erlendis. Eftir mun standa sú hætta sem við þurftum að horfast í augu við 2005 þó að við höfum ekki gert það nægilega vel, þ.e. innstreymi fjármagns ef vextir hækka hér. Það er alltaf sú hætta. Hvernig ætlum við að búa svo um hnútana að við förum ekki aftur í sömu kollsteypurnar? Mér finnst að í ríkisfjármálaáætlun eigi menn að segja hvernig þeir ætla að hafa helstu umgjörð gjaldmiðilsmála líka. Ég vil minna á það af þessu tilefni að Björt framtíð hefur tvisvar sinnum lagt fram þingsályktunartillögu um mótun gjaldmiðilsstefnu. Það væri í öllu falli eitthvað sem við ættum að samþykkja, samfara því að við ræðum hér ríkisfjármálaáætlun ættum við að samþykkja þingsályktunartillögu um að ríkisstjórnin kynni með reglulegu millibili áætlanir sínar varðandi gjaldmiðilinn með skilgreindum markmiðum. Ég vil segja að það sé eitt af mörgum stórum púsluspilum sem vantar inn í það að þessi ríkisfjármálaáætlun geti á einhvern hátt þýtt eitthvað.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hv. þingmaður fór yfir gildi þessarar áætlunar og hversu litlu máli hún skiptir í raun og ég er alveg sammála hv. þingmanni hvað það varðar að erfitt er að sjá fyrir sér hvernig eigi að nota þessa áætlun. Sannarlega er hún ekki í takti við umræður um meiri aga og betri áætlanir, bæði til lengri og skemmri tíma, eins og rætt hefur verið um í tengslum við frumvarpið um opinber fjármál. Þó eru í áætluninni nokkur pólitísk stefnumál sem er hægt að ræða í þessum þingsal. Hv. þingmaður er fulltrúi Bjartrar framtíðar í efnahags- og viðskiptanefnd og það er fjallað um skattamál í ríkisfjármálaáætluninni og stefnuna þar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um það að í ríkisfjármálaáætluninni er gert ráð fyrir að tryggingagjaldið lækki en í yfirlýsingunni sem búið er að gefa með kjarasamningum er það dregið til baka. Finnst hv. þingmanni ekki upplagt að tryggingagjaldið yrði lækkað og það gengi til starfsmannanna þar sem tryggingagjaldið er tekið af hverjum starfsmanni? Ég spyr hv. þingmann hvað honum finnst um það. Í öðru lagi vil ég spyrja hvort það hafi verið rætt í efnahags- og viðskiptanefnd að það eigi að breyta skattlagningu á ökutæki og eldsneyti strax á árinu 2016. Veit hv. þingmaður í hvaða veru sú breyting á að vera? Var rætt í nefndinni um hvernig ætti að endurskoða virðisaukaskattskerfið til að styrkja það sem tekjuöflunartæki? Það er einnig talað um það í áætluninni.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar þetta stendur með skatt á eldsneyti og það allt saman. Ég hef ekki heyrt af því og með virðisaukaskattskerfið varð ágæt niðurstaða í nefndinni þegar síðasta rimma var tekin um umdeildar breytingar á virðisaukaskattsþrep, að það ætti að hafa tímann fyrir sér í því og fara í það að rýna alls konar hugmyndir um til dæmis eitt virðisaukaskattskerfi og að nefndin fengi að vera með í þeirri vinnu sem hefur verið kynnt sem samráðsferli sem fer fram í ráðuneytinu um endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu. Ég er út af fyrir sig sammála mörgum markmiðum sem þar hafa verið sett fram, að virðisaukaskattskerfið eigi fyrst og fremst að vera tekjuöflunarkerfi en ekki tekjujöfnunarkerfi og að tekjuskattskerfið sé meira til tekjujöfnunar, en það er skemmst frá því að segja að við í nefndinni höfum ekkert heyrt af þessari vinnu. Maður er bara algjörlega í þoku með það hvert stefnt er. Með tryggingagjaldið finnst mér svolítið áhugavert. Mér finnst mjög merkilegt að ríkisstjórnin hafi ekki farið í að lækka tryggingagjaldið eftir að það þurfti að hækka það mjög snarpt út af auknu atvinnuleysi í kjölfar hrunsins. Tryggingagjaldið hefur hins vegar ekki lækkað með lækkandi atvinnuleysi og ríkisstjórnin hefur sem sagt ákveðið að nýta tryggingagjaldið til annarrar tekjuöflunar en í raun var samið um. Það á meðal annars að renna í Atvinnuleysistryggingasjóð og aðra umsamda þætti. Mér finnst þetta birtast þannig að síðan kemur ástand á vinnumarkaði og þá er það í rauninni vinnumarkaðurinn sem skilgreinir hvaða skattkerfisbreytingar á að gera. [[Forseti hringir.]]Þær kunna að mínu viti ekkert endilega að vera jafn skynsamlegar og lækkun tryggingagjaldsins hefði verið þannig að ég held að við séum bara að upplifa svolítið tilviljunarkennda stefnu í skattamálum, stefnuleysi.
Frú forseti. Í dag er 9. júní og það á að leggja fjárlagafrumvarpið fram annan þriðjudag í september. Ef ég þekki vinnuna rétt í fjármálaráðuneytinu er búið að loka öllum stóru reikningunum og búið að taka stóru ákvarðanirnar um stóru línurnar þó að við séum að ræða hér ríkisfjármálaáætlun sem á að byggja undir þær ákvarðanir. Ef það á að breyta einhverju varðandi skattlagningu á ökutæki og eldsneyti og virðisaukaskatt á árinu 2016 er búið að taka þær ákvarðanir og greinilegt að efnahags- og viðskiptanefnd á ekki að vera þar með í ráðum. Hv. þingmaður talaði um að virðisaukaskattskerfið væri kannski ekki svo gott til að jafna kjör í samfélaginu, heldur væri betra að nýta tekjuskattskerfið til þess. Sú stefna kemur hins vegar greinilega fram í ríkisfjármálaáætluninni að það eigi að einfalda skattkerfið og fækka þrepum, það eigi sem sagt að veikja tekjujöfnunarhlutverk skattkerfisins. Sú stefna ríkisstjórnarinnar sem samþykkt hefur verið í þessari áætlun og lögð var hér fram 1. apríl er síðan borin á borð fyrir þá sem voru í kjaradeilu og lagt upp með að það hefði verið samið um einfaldara skattkerfi við verkalýðshreyfinguna. Ég spyr hv. þingmann hvað honum finnist um þessa stöðu og hvort hann telji nóg að gert. Stórir hópar eru enn í verkfalli. Telur hv. þingmaður að það sem ríkisstjórnin gerði sem inngrip til lausnar kjarasamningum sé nóg og dugi fyrir aðrar kjaradeilur eða að grípa þurfi til frekari aðgerða?
Virðulegur forseti. Nei, ég tel ekki nóg að gert. Það er náttúrlega vitnisburður um að ekki er nóg að gert að enn eru mjög harðar kjaradeilur í landinu. Bandalag háskólamenntaðra er enn þá í mjög harðri kjaradeilu þar sem ríkið er viðsemjandi. Mér hefur fundist skorta mjög á skilning á því af hálfu ríkisstjórnarinnar að það skiptir auðvitað máli hvað ríkisstjórnin gerir. Ég held til dæmis að tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar fyrir jól hafi verið mjög vond í aðdraganda kjarasamninga þar sem ákveðið var að skerða bótatímabil atvinnuleysisbóta án samráðs við vinnumarkaðinn, halda áfram að svíkja starfsendurhæfingarsjóð um samningsbundið framlag og svo hefur Fæðingarorlofssjóður verið í töluverðu uppnámi, finnst mér, og er á mörkum þess að standa undir hlutverki sínu. Þetta held ég að hafi áhrif á þá kjaradeilu sem við erum í núna. Ég held að við þyrftum að sjá einhverja áætlun um endurreisn Fæðingarorlofssjóðs til að tala hressilega inn í þann hóp sem er núna í verkfalli. Það þyrfti líka að taka málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna upp á borðið, endurgreiðslubyrði námslána og þar fram eftir götunum. Ég held að það mundi hafa áhrif á þann hóp sem er í verkfalli núna, líka allt sem viðkemur húsnæðismálum og lægri greiðslubyrði af húsnæði sem og allt sem viðkemur lánamarkaðnum. Ég vil leyfa mér að segja að allt sem viðkemur gjaldmiðilsmálum væri líka gott innlegg í kjarabaráttu þessara hópa. Ég held að það sé mjög margt og ekki bara í skattkerfinu. Ég held að lækkun tryggingagjalds mundi líka hafa góð áhrif á þennan hóp vegna þess að [[Forseti hringir.]]þá er verið að jafna aðstöðu fyrirtækja til að koma undir sig fótunum í rekstri vegna þess að þetta er gjald sem leggst jafnt á öll fyrirtæki. Það yrði gott innlegg líka þannig að ég held að það sé fjölmargt sem ríkisstjórnin gæti gert til að greiða úr þessu ástandi.
Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi ýmsa veikleika þessarar tillögu og ræddi þá út frá stóru myndinni. Ég er mjög sammála þeirri nálgun og var á svipuðum slóðum sjálfur í ræðu fyrr í dag. Þá er það líka rétt að það er ágalli á þessu máli að efnahags- og viðskiptanefnd var ekki á nokkrum hátt kölluð að borðinu. Hún er þó sú nefnd sem vinnur almennt með efnahagsmál og viðskiptamál og löggjöf á því sviði, með fullri virðingu að sjálfsögðu fyrir fjárlaganefnd. Nú hefur margt breyst, eins og hv. þingmaður kom inn á, og maður veltir fyrir sér hvort ekki hefði verið hyggilegast að fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd hefðu fengið til sín gesti í einni sameiginlegri fundarlotu upp á nokkra klukkutíma og farið yfir þessa hluti, fengið Seðlabankann, fjármálaráðuneytið og Hagstofuna, fengið þá sem gætu helst gefið einhverja mynd af því hvernig þessar forsendur eru að þróast. Það er svo margt undir í þeim efnum. Hv. þingmaður nefndi það stóra mál hvort menn nálgist af ábyrgð meðferð þeirra fjármuna sem kunna að koma í gegnum nauðasamningana inn í Seðlabankann og er auðvitað gríðarstórt. Fyrst og fremst liggur eitt fyrir eða tvennt, að fyrstu skattarnir verða þá væntanlega notaðir í að bera eftirstöðvar kostnaðarins af skuldaniðurfærslunni. Hún er um garð gengin og peningarnir greiddir út en tekjurnar voru ókomnar af bankaskatti. Síðan er að gera upp skuldabréf við Seðlabankann. En hvað verður gert við restina ef það verða einhver hundruð milljarða? Margir hagfræðingar mundu væntanlega leggja til að þeim peningum yrði eytt, þeir yrðu settir í tætarann, ekki bara passað upp á að þeir færu ekki beint í umferð heldur einfaldlega bara peningamagnið í umferð minnkað vegna þess að það er allt of mikið. Þetta eru gríðarstór mál sem þyrfti að vera einhvers staðar næði og rúm til að ræða. Ég er alveg hjartanlega sammála því að þetta er það sem [[Forseti hringir.]]þessi tillaga þyrfti að takast eitthvað á við eða alvörutillaga sem marktæk væri.
Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála. Mér finnst mjög skrýtið að efnahags- og viðskiptanefnd hafi ekki neitt fengið þessa ríkisfjármálaáætlun inn á sitt borð. Ég held að menn telji kannski að ríkisfjármálaáætlunin eigi að vera rammi utan um ríkisfjármál á komandi árum og vera einhvers konar stoðplagg með fjárlögunum, þótt ekki væri nema stóra myndin, þó í talsvert meiri smáatriðum en hér er birt. Ég hefði haldið að sú vinna sem hefur farið fram á þessum tímapunkti í fjármálaráðuneytinu, um það hvernig stóru línurnar eru í fjárlögum komandi ára, ætti að vera í þessu plaggi um ríkisfjármálaáætlunina og það væri þá röksemd með því að málið færi til fjárlaganefndar. Hins vegar ræðir efnahags- og viðskiptanefnd hagspár að öðru leyti, þjóðhagsspár og svoleiðis hluti. Þetta er eiginlega ekkert annað en það en ég held að sé það svolítill misskilningur á því hvernig plagg þetta á að vera. Svo finnst mér einmitt gríðarlega aðkallandi að ræða hvernig á að höndla þá peninga sem munu í kjölfar samninga við kröfuhafana fara inn í Seðlabankann. Menn verða að skilja að það eru mjög sterkar hagfræðilegar röksemdir fyrir því að einfaldlega tæta þessa peninga, eyða þeim. Það eru mjög sterkar röksemdir vegna þess að þetta eru í raun og veru sömu peningar og settu allt á hliðina 2005. Þeir geta gert það aftur, við erum að ná aftur heim því mikla peningamagni sem fór í umferð þá, með kannski talsverðri einföldun. Mér finnst skynsamlegar röksemdir þar sem því er haldið fram að [[Forseti hringir.]]þetta sé hægt að nota til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það er samt ekki einfalt heldur. Það þarf að gera samkvæmt einhverri áætlun. Menn geta ekki greitt niður erlendar skuldir í einu vetfangi, það hefur áhrif á gengið bara svo ég nefni augljóst dæmi, þannig að menn þurfa að ræða þetta. Af hverju eru menn ekki að ræða það í ríkisfjármálaáætlun?
Frú forseti. Já, það er auðvitað alveg ljóst að forsendur fjárlaga sem hv. þm Oddný Harðardóttir, fyrrverandi fjármálaráðherra, nefndi hér hafa breyst. Fjárlagafrumvarpið hlýtur að þurfa að taka breytingum eða vera að gera það þessa dagana. Það koma fjáraukalög á þessu ári sem verða talsverð að umfangi, spái ég. Ríkisstjórnin er þegar búin að ákveða þó nokkrar aukafjárveitingar og hún verður væntanlega að mæta, ef hún einhvern tímann semur við opinbera starfsmenn, umtalsverðum launahækkunum og þarf fjárheimildir til þess. Kannski má skipta pottinum að einhverju leyti en ég tel yfirgnæfandi líkur á því að fjáraukalög strax á þessu ári og svo forsendur fjárlaga næsta árs verði verulega breyttar frá því sem menn héldu þegar þeir suðu saman þessa tillögu í febrúar, mars í fjármálaráðuneytinu. Þetta er veruleiki sem blasir við okkur og á ekkert að vera vandræðalegt að viðurkenna. Hann er svona. Það er ekki gagnrýni á hæstv. fjármálaráðherra eða þess vegna meiri hluta fjárlaganefndar þó að menn ræði þetta, þetta er bara veruleikinn, þetta er staðan. Af hverju sýna menn þá ekki með einhverjum hætti að þeir séu þess meðvitaðir? Ég tel reyndar að breytingarnar séu miklu stærri, ég tel að verkefnin sem blasa við í hagstjórn á Íslandi næstu missirin hafi tekið grundvallarbreytingum undanfarna mánuði í viðbót við það sem greiningaraðilar töluðu áður um, að slakinn væri í grófum dráttum búinn í þjóðarbúskapnum og þetta væri að fara úr slaka yfir í spennu. Svo stórir hlutir hafa gerst að hagstjórnarverkefnið fram undan er allt annað. Þeim mun mikilvægara er að menn leggi traustan grunn að þessu. Þeim mun verri er þessi ríkisfjármálaáætlun því að hún veitir ekkert aðhald, hún veitir engan stuðning við það verkefni Seðlabankans að halda aftur af verðbólgu og frekar bremsa eða kæla hagkerfið en hitt ef það er í uppsveiflugírnum. Þetta hefði allt saman þurft að ræða. Ef þingið klárast á næstu dögum og menn telja ekki tíma til þess, gott og vel, [[Forseti hringir.]]þá á að kippa þessari tillögu til baka og viðurkenna að nýtt mat á þessu komi í fylgihefti fjárlagafrumvarpsins í haust.
Virðulegur forseti. Ég hallast að því líka að horfast í augu við það að þessi tilraun til að fara eftir lögum og kynna ríkisfjármálaáætlun sem stuðningsgagn við fjárlögin að vori hafi mistekist. Þetta mistókst en það var um að gera að reyna. Svo má velta fyrir sér af hverju þetta hafi mistekist. Mér finnst mjög gagnrýnisvert hvernig fjárlögin hafa verið unnin hér á landi um væntanlega áratugaskeið, ég veit það ekki. Ég er bara þingmaður og það er alltaf annan dag þings að hausti sem maður fær eitthvað að sjá á spilin, fær að sjá hvernig fjárlagafrumvarpið lítur út og hvernig þessar stærðir eru. Það er jafnvel ekki þá, í fjárlagafrumvarpinu, sem ríkisstjórnin segir hvernig þetta verður endanlega. Svo fer í gang einhver póker í þinginu sem endar í endanlegum fjárlögum. Ég tel að hugmyndin um að kynna bitastæða ríkisfjármálaáætlun að vori sé tilraun til að komast út úr þessu, reyna að hafa þingið meira með og hafa línurnar skýrar þannig að menn fái þetta ekki allt í andlitið á öðrum degi þings. Því miður hefur það ekki tekist og það er eiginlega súrrealískt hvað það hefur tekist illa í raun og veru þegar maður lítur yfir sviðið núna. Ég meina, það eru gjörbeyttar forsendur á undanförnum mánuðum með kjarasamningum, afnámi hafta og boðuðum tillögum í húsnæðismálum sem maður veit ekki hvort verða að veruleika eða ekki [[Forseti hringir.]]og þar fram eftir götunum. Þetta er æðiþýðingarlítið.
Virðulegi forseti. Ég vil inna forseta eftir fundi formanna um þinglok. Það var rætt á fundi þingflokksformanna í gær að seinni partinn í dag stæði til að boða slíkan fund. Nú hefur þingstörfum undið ágætlega fram, við höfum rætt hér ríkisfjármálaáætlun og bent á að augljósar misfellur á þeim málatilbúnaði öllum, en höfum ekki fengið neitt að heyra um fyrirhugaðan fund formanna um þinglok. Ég vil árétta það sem ég sagði undir liðnum um störf þingsins í morgun að það er orðið afar mikilvægt að nýta sérstaklega þetta góða andrúmsloft sem hefur fengist með losun hafta og þeirri áætlun sem er í anda hins ábyrga meiri hluta í þinginu, að sá hinn sami ábyrgi meiri hluti held ég að megi núna setjast niður og smíða einhverja þá niðurstöðu í þingstörfum að þessu sinni sem sé þinginu öllu til sóma.
Forseti hefur beðið um að fá svör við fyrirspurn hv. þingmanns og hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og væntir þess að svör komi.
Frú forseti. Ég þakka forseta fyrir að hafa komið spurningum okkar áleiðis. Það skiptir ákaflega miklu máli að þessum málum verði lent og að það andrúmsloft sem fylgir málunum um losun hafta sé nýtt til að greiða úr öðrum málum. Það er algerlega óásættanlegt að við séum hér og eina dagsetningin sem við vitum um að gildi um lok þessa þings sé upphaf næsta þings. Hæstv. forseti sér auðvitað að það gengur ekki, hvorki fyrir hv. þingmenn né fyrir starfsmenn þingsins. Það er því afar mikilvægt að formenn séu kallaðir til strax og þessum málum sé lent í þeim góða anda sem nú ríkir í kringum stóru haftamálin.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þau svör að hæstv. forseti hafi komið þeim boðum áleiðis að fá upplýsingar um það hvenær standi til að halda nefndan fund með formönnum flokkanna. Mér finnst það reyndar svolítið sérkennilegt að við spurðum nokkur hæstv. forseta um þetta fyrir nokkru, fyrir hálftíma eða þar um bil, og fyrst svörin lágu ekki fyrir á þeim tímapunkti þá kviknar hjá manni sá grunur að þessi fundur hafi einfaldlega ekki verið undirbúinn, þ.e. fyrst svarið lá ekki klárt fyrir í fyrra skiptið þegar við spurðum og ekki hægt að skýra frá því. Ég ætla svo sannarlega að vona að ég hafi rangt fyrir mér í því efni því að ég held að til að halda þeim góða anda sem þó hefur ríkt undanfarna daga sé mjög mikilvægt að mál fari að skýrast.
Frú forseti. Ég var með fyrirspurn til hæstv. forseta. Ég leitaði til starfsfólksins og fékk úr því skorið að að sjálfsögðu, eins og allir þekkja, getur nefndin kallað málið til sín en formið á því er þannig að forseti getur vísað því til nefndar; hann getur upp á sitt eindæmi ákveðið að gera það. Jafnframt getur nefnd kallað eftir því að fá mál til sín og þá þarf meiri hluti nefndarinnar að samþykkja það. Það eina sem minni hlutinn getur gert í þessu máli er að senda beiðni til formanns fjárlaganefndar um að nefndin komi saman og fjalli um þær tillögur minni hlutans að nefndin skuli taka málið til umfjöllunar. Þá er það borið undir atkvæði og meiri hlutinn ræður. Minni hlutinn í nefndinni, hv. þingmenn Oddný Harðardóttir, Bjarkey Gunnarsdóttir og Brynhildur Pétursdóttir, hefur sent boð á nefndina og ég styð það sem áheyrnarfulltrúi að nefndin taki málið aftur til sín. Ég held að það væri mjög ábyrgt af forseta að fá heimild til þess frá aðalforseta þingsins að vísa málinu til nefndar.
Frú forseti. Ég er satt best að segja farinn að verða dálítið undrandi á þeirri þögn sem ríkir í búðum stjórnarliða hér á þingi. Um miðjan dag í gær var haldinn þingflokksformannafundur á skrifstofu forseta og þar var sagt frá því að boðaður yrði fundur formanna flokkanna, sennilega á milli kl. eitt og tvö í dag. Maður hefði því búist við fundarboði einhvern tíma í morgun. En einhver misskilningur hlýtur að vera á ferð eða þá að fundarboðið sé á næsta leiti, eða að það hafi verið sent formönnum einhverra annarra flokka sem ekki eiga sæti hér á Alþingi vegna þess að ekki bólar á fundarboði. Ég trúi ekki að menn ætli ekki að nýta það svigrúm sem hefur skapast hér í þingstörfunum til að setjast yfir málin og ýta ágreiningsmálunum til hliðar og semja um þinglok. Það hlýtur að vera yfirvofandi samhliða þeim mikilvægu málum sem við ætlum að fara að ráðast í hér á næstu dögum.
Virðulegi forseti. Mig langar að taka undir þetta. Ég var hér í salnum í gær þegar við kölluðum eftir því að ríkisfjármálaáætlun, sem nú er á dagskrá, yrði vísað til nefndar. Við teljum að hún sé orðin það götótt að í raun verði aldrei fræðilegur möguleiki að fylgja henni. Eftir þær vendingar sem orðið hafa, í tengslum við haftafrumvörpin og líka í tengslum við kjarasamninga, er ekki hægt að fylgja þessari ríkisfjármálaáætlun. Við höfum boðist til þess að nefndin taki hana aftur til umfjöllunar og menn reyni að fylla í götin sem á henni eru. Á sama tíma var okkur sagt hér í gær að boðað yrði til fundar með forustumönnum allra stjórnmálaflokka í dag og að farið yrði yfir stóru myndina á stöðu mála hér. Við tókum það gott og gilt en svo bólar ekkert á neinum slíkum fundi. Mér finnst við þurfa að fá einhver svör um það hvernig menn ætla að halda hér áfram með þingstörfin. Það þarf að minnsta kosti að tilkynna hvenær fundurinn, sem tilkynnt var að yrði boðaður úr stóli forseta í gær, verður haldinn.
Virðulegi forseti. Ég ætla að lýsa vonbrigðum mínum með að ekki sé búið að boða þennan fund með formönnum flokkanna sem átti að vera í dag. Ég trúi því ekki að forustumenn ríkisstjórnarinnar ætli að halda áfram með þann bolabíts- eða brussugang - ég veit ekki hvað ég á að kalla það - sem þeir hafa sýnt hér í umgengni við þingið undanfarið. Í gær tókst þeim að leggja fram eitt stærsta mál sem beðið hefur verið eftir. Þingið fagnaði allt og við segjum: Af hverju í ósköpunum ekki að halda áfram á þeim nótum? Af hverju er það lag ekki nýtt, sá andi, til að halda áfram saman og klára þetta þing í stað þess að byrja að þjösnast aftur? Það eina sem þessum mönnum virðist eðlislægt er þjösnagangur.
Frú forseti. Í gær var stór dagur og ég held að ábyrgur meiri hluti þingsins sé sammála um niðurstöðuna; það hefur komið fram við umræðu um losun hafta hér í dag að samningaleiðin var farin. Minni hluti þingsins er þeirrar skoðunar að sú leið hafi verið annar eða þriðji kostur í stöðunni og er gott að sú niðurstaða náðist. Ég vil höfða til þessa sama meiri hluta hér í þinginu; að menn einhendi sér í að ljúka þingstörfum, hverfi frá því að hafa 74 mál á lista sem einhver úrslitaatriði og freisti þess að ná hagfelldri niðurstöðu um dagsetningar og samkomulag. Ég vil hvetja menn til að nota það góða andrúmsloft sem nú er, hverfa frá 74 málum; að ábyrgur meiri hluti læsi sig saman um að þingið haldi reisn við þessi þinglok.
Frú forseti. Forseti hefur dagskrárvaldið hér í þinginu og ég óska eftir því að forseti geri hlé á þessum fundi til að ganga úr skugga um og kanna það fyrir okkur hv. þingmenn hvernig á því stendur að ekki er búið að boða til formannafundar eins og rætt var um, á fundi formanna þingflokka með forseta í gær, að ætti að gera í dag. Hvernig stendur á því að ekki er búið að boða til fundarins? Hvaða skilaboð er verið að gefa okkur með því að halda ekki fundinn, með því að kalla ekki saman formenn stjórnarflokkanna til að fara yfir mál og lenda þeim? Hvað gengur mönnum til að nýta ekki það góða andrúmsloft sem hér var í gær til að leysa ágreining um þinglok?
Frú forseti. Ég vil enn og aftur taka undir hvatningu til forseta um að kanna málin og koma til okkar upplýsingum um það hvað boðuðum eða ekki boðuðum fundi með formönnum flokkanna líður. Ég vil líka nota tækifærið til að þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir að skýra það út fyrir okkur hvaða þingsköp gilda um það hvernig hægt er að vísa málum aftur til nefndar. Mér finnst mjög nauðsynlegt að annaðhvort hæstv. forseti eða meiri hluti nefndarinnar kalli eftir málinu aftur til þess að gera framhaldsnefndarálit svo að þau tíðindi sem orðið hafa síðan í gær verði að minnsta kosti orðuð í þingskjali. Ég tel hins vegar ekki nauðsynlegt að fresta fundi meðan það á sér stað. Við getum tekið næsta mál, sem er tekjuskattur, á dagskrá og haldið þingstörfum áfram meðan nefndin er að klára sína vinnu.
Frú forseti. Almennt má segja um stöðu mála hér að ekki sé annað að sjá en að forseti og meiri hlutinn telji að við höfum allan heimsins tíma. Það hefur margsinnis birst í áherslum þeirra, meðferð dagskrárvalds og öðrum hlutum, undanfarna daga og undanfarnar tvær til þrjár vikur. Þá það. Þá er það bara þannig. Þá höfum við bara allan heimsins tíma og ekki ætla ég að svíkjast um í vinnunni. Ég verð að vísu að játa að ég er frekar þungur ef allur júlí færi uppistöðulaust í þingfundi. Ég hafði hugsað mér að gera eitthvað annað, að hluta til að minnsta kosti, í júlí. En segjum það. Þá bara verður það eins og það er. En þetta er í höndum forseta og meiri hlutans. Ég er einfaldlega að vekja athygli á því að málum er þannig stýrt að það er eins og við höfum allan heimsins tíma. Varðandi það mál sem hér er á dagskrá hafa hins vegar komið fram mjög sterk efnisleg rök fyrir því að það eigi sem slíkt að fá aðra meðhöndlun, að nefndin eigi að fá það aftur til umfjöllunar, endurskoða það og fylgja því svo úr hlaði aftur með framhaldsnefndaráliti. Það er eiginlega niðurlægjandi að halda áfram að ræða þessa tillögu hverrar forsendur eru algerlega brostnar.
Forseti getur upplýst að stefnt er að fundi með formönnum flokkanna seinna í dag.
Virðulegi forseti. „Seinna í dag“ er bara ekki fullnægjandi. Okkur var sagt í gær að þetta yrði seinni partinn í dag og nú er komið að seinni parti dagsins og ég veit ekki hvenær menn ætla að fara að boða til þessa fundar. Síðan starfsáætlun rann út hefur engin ný áætlun verið sett upp, engin. Menn hafa ekki einu sinni viljað ræða það að setja upp nýja fundatöflu eða neitt slík þannig að menn geti áttað sig á því hvernig við ætlum að ljúka málum hér. Forseti og stjórnarmeirihlutinn telur í lagi að þingið sé látið malla áfram á handónýtu máli, máli sem er svo götótt að það verður vandræðalegt fyrir fjármálaráðherrann þegar það verður samþykkt. Það verður pínleg staða að vera með ríkisfjármálaáætlun sem aldrei verður hægt að standa við, aldrei, af því að hún er svo götótt og af því að það hefur holast svo úr henni síðan hún var lögð fram. Þetta verður ekki vandræðalegra en þessi staða. Þetta er svo pínlegt fyrir ríkisstjórnina, þetta er svo pínlegt fyrir forseta að það hálfa væri nóg. Hvernig væri að fara að drífa í að boða þennan fund og setja þá upp starfs- og fundaáætlun, þ.e. ef menn ætla að halda hér áfram fram á sumarið?
Frú forseti. Stjórnarandstaðan er seinþreytt til vandræða en við erum orðin ansi langeyg eftir því að menn fari að forgangsraða málum ríkisstjórnarinnar og setja þau mál á oddinn sem menn vita að þarf að afgreiða. Á dagskrá á morgun er stórt og mikið mál sem mikil samstaða er um svo að það er lágmarkskrafa að við fáum í dag niðurstöðu um það hvaða mál fara í gegn. Það er ekki sjálfgefið og verður aldrei að 74 mál, eða guð má vita hver talan er orðin, fari hér í gegn. Hver heilvita maður, sem hefur einhvern sans fyrir þessum hlutum, ætti að vita það. Við erum tilbúin til að setjast niður og forgangsraða eins og fólk þarf að gera þegar svo er komið að það er með allt niður um sig eða næstum því. Nú er sá tími kominn. Við munum ekki taka því þegjandi ef það verður ekki gert.
Virðulegi forseti. Það er óviðunandi að nú, þegar klukkuna vantar korter í fjögur, sé sagt að það sé fundur seinna í dag. Hjá venjulegu fólki er seinna í dag núna, en ekki er hægt að gera ráð fyrir því að þeir sem eru við stjórnvölinn séu eins og venjulegt fólk. Ég vildi samt sem áður óska þess að svo væri. Ég mundi gleðjast yfir því ef þeir menn sem eru ábyrgir fyrir stjórn landsins, og því sem máli skiptir hér, gætu sagt okkur innan 10 mínútna hvenær þessi fundur verður haldinn.
Hæstv. forseti. Þann 29. maí sl. féll dagskrá þingsins úr gildi, þann dag hefði átt að fresta þingi. Í dag er 8. júní. Við getum þó fagnað því að hæstv. fjármálaráðherra hafi tekist að snúa ofan af hæstv. forsætisráðherra og fá haftaáætlun í gegn. Hversu lengi eigum við að bíða eftir því að hæstv. forsætisráðherra þóknist að hitta aðra formenn stjórnmálaflokka hér í þinginu og fara yfir það hvernig hægt verður að ljúka þinginu á næstu dögum? Við reynum sum að áætla fram í tímann og erum með ýmislegt á dagskrá. Að sjálfsögðu ganga þingstörfin fyrir en það mundi einfalda lífið ef maður fengi skýrari mynd af því hvernig maður getur skipulagt tíma sinn og breytt þeim skuldbindingum sem maður var búinn að gera í samræmi við dagskrá þingsins.
Hæstv. forseti. Það hefur komið fram beiðni um að þetta mál verði tekið af dagskrá einfaldlega vegna þess að það er eiginlega ónýtt ef við getum orðað það þannig. Bæði er það vegna þess að margt af því sem er í ríkisfjármálaáætluninni hefur komið stjórnarliðinu mjög á óvart; ég hef áður bent á að ég held að stjórnarliðar hafi ekki gert sér grein fyrir því að það væri stefnumótun þessarar ríkisstjórnar til fjögurra ára að hækka laun lífeyrisþega helmingi minna en annarra ríkisstarfsmanna. Verið er að leggja fram stórt frumvarp um húsnæðisbætur og það skiptir mjög miklu máli að það verði klárað. En það sem er að gerast hér í þinginu - og ég held að það væri heiðarlegast ef menn viðurkenndu það bara og gerðu þess vegna hlé á fundi - er að obbinn af þeim málum sem standa föst í afgreiðslu eru föst vegna ágreinings á milli stjórnarflokkanna. Það er ekki vegna ágreinings við stjórnarandstöðuna, það er ágreiningur á milli stjórnarflokkanna. Menn verða þá bara að taka sér þann tíma sem þeir þurfa til að útkljá þau þannig að þeir viti sjálfir hverju þeir ætla að koma í gegn á þessu þingi.
Frú forseti. Ég tek undir það að þessi ríkisfjármálaáætlun verði dregin til baka eða skoðuð betur miðað við þann mikla forsendubrest sem orðinn er á henni. Þetta er gott plagg og á að vera verkfæri sem við getum unnið með. Ríkisfjármálaáætlun er rammi tekna og útgjalda næstu fjögur ár hjá hverri ríkisstjórn og við eigum að bera virðingu fyrir því. Þegar svona augljósir forsendubrestir hafa komið fram á fjárlaganefnd að fá hana aftur til umfjöllunar og leggja fram framhaldsnefndarálit sem lýtur að þeim breytingum á forsendum sem orðið hafa. Ég vil ákalla þá skynsemdarmenn sem eru í meiri hlutanum hér á þingi, t.d. þingmann Framsóknarflokksins sem situr hér og brosir til mín; að hann beini því til sinna manna að reyna að leysa þessi mál. Ég vil líka vekja athygli á því að í dag er ekki 8. júní heldur 9. júní svo að tíminn hleypur frá okkur.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur og öðrum þingmönnum sem óskað hafa eftir því að þetta mál verði tekið á dagskrá því að allar forsendur, sem lagt er upp með, eru algerlega brostnar. Ég hef aldrei velt því fyrir mér hvernig forseti kallar formenn stjórnmálaflokka til fundar. Ég hafði einhvern veginn ímyndað mér að forseti, sem nýtur mikillar virðingar sem æðsti yfirmaður löggjafarsamkundunnar, léti formennina vita að halda þyrfti fund og svo „settlaðist“ þetta einhvern veginn. Nú virðist vera sem svo að formennirnir tveir, stjórnarþingmennirnir, virði ekki óskir forseta. Ég vil því fara fram á að hæstv. forseti hafi samband við ráðuneyti þeirra ágætu manna, fái dagskrána þeirra og boði þá á tíma sem allra fyrst þegar þeir báðir eru lausir. Ég geri ráð fyrir að það hljóti að vera einhvern tíma í dag. Ekki vinna þeir allan sólarhringinn, það gengur ekki svo undan þeim; að forseti fari í það mál af festu að boða þá á sinn fund.
Frú forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér ræddu um fundarstjórn forseta, og eins og hefur svo sem komið fram í ræðum margra og í andsvörum, að málið er orðið verulega bjagað, svo ekki sé meira sagt, í ljósi þess sem hér hefur komið fram. Af þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur boðað er alveg ljóst að áætlunin heldur ekki. Mér fannst ágætissamtal eiga sér stað hérna áðan eins og það að auðvitað er æskilegt að efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd fundi saman. Ég held að fjárlaganefnd setji ekki neitt niður við það eða þurfi að hafa af því einhverjar áhyggjur. Ég held að það sé bara hið besta mál. Þetta eru nefndirnar sem fjalla um tekjurnar og um heildarsamhengið þannig að það er æskilegt að þær taki að minnsta kosti einn fund saman, bæði um þessi mál og svo kannski gjarnan að hausti líka þegar verið er að fjalla um þessa pósta. Ég endurtek það sem kom fram áðan, minni hlutinn hefur óskað eftir því að fjármálaráðherra komi á fund fjárlaganefndar sem boðaður hefur verið kl. 8 í fyrramálið og fari yfir þessi mál með okkur, hvaða áhrif hann telur að þetta hafi á ríkisfjármálaáætlun sem og yfirstandandi fjárlagaár og það næsta. Ég held að það sé ómögulegt annað en að verða við því. Ef ráðherrann getur ekki mætt í fyrramálið óskum við samt eftir því að fá að ræða þetta á fundinum og kannski hugleiða næstu skref. Mig langar aðeins að koma inn á húsnæðisfrumvarpið sem var lagt hér fram í gær. Í því samhengi og í samhengi við ríkisfjármálaáætlunina er hér sem fylgiskjal 1 yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um húsnæðismál. Þar er liður nr. 3 sem heitir Stuðningur við almennan leigumarkað þar sem farið er yfir það með hvaða hætti hann á að bera að. Síðan er hér 14 síðna kostnaðaráætlun frá fjármálaráðuneytinu sem er næstum því jafn stórt plagg og frumvarpið, svo umfangsmikið er það. Það má segja að kostnaðarmatið fari ekki góðum höndum um frumvarpið. Það vekur upp þær spurningar hvort þetta er raunverulega eitthvert mál sem á að taka fyrir, ræða og afgreiða eða hvort það á bara að leggja það fram til sýnis. Mér finnst það mjög mikilvægt í ljósi þess að ekki er gert ráð fyrir því í þessari ríkisfjármálaáætlun og að miðað við fyrirliggjandi kostnaðarfrumvarp er eiginlega alveg svakalega óábyrgt að sýna ekki fram á með hvaða hætti þetta skuli fjármagnað. Mig langar að vitna, með leyfi forseta, í bls. 51: „Eins og áður segir er þó ekki að finna neina tölulegu greiningu í greinargerð frumvarpsins á því hversu mikill munur er á milli núverandi húsaleigubótakerfis og vaxtabótakerfis og hvaða bil frumvarpinu er ætlað að brúa með nýja húsnæðisbótakerfinu.“ Þetta er dæmi um það hvernig mér finnst fjármálaráðuneytið tala um þetta frumvarp. Á bls. 58 segir að áætlað sé að brúttóútgjöld ríkisins aukist um nálægt 2 milljarða og verði um 6,6 milljarðar. Þetta er um það bil 46% útgjaldaaukning árlega miðað við húsaleigubótaútgjöldin á árinu 2014. Síðan segir, með leyfi forseta: „Til viðbótar við aukin útgjöld ríkisins vegna greiðslu húsnæðisbóta hefur velferðarráðuneytið sett fram lauslega áætlun um að yfirfærsla á framkvæmd almennra húsaleigubóta frá sveitarfélögum til ríkisins muni hafa í för með sér að ráða þurfi í átta ný stöðugildi hjá [Tryggingastofnun ríkisins] miðað við að tiltekið vinnuframlag þurfi í tengslum við hverja bótaumsókn.“ Síðan er sagt að þessi kostnaðarauki telji um það bil 80 milljónir á ári og svo 20 millj. kr. einskiptiskostnað á næsta ári. Þá er kostnaðaraukningin orðin í kringum 6,7 milljarðar vegna frumvarpsins. Hér segir líka um fjármögnun húsnæðisbótakerfisins að ekki hafi verið tekið á því og sé ekki tekið á því í þessu frumvarpi hvernig eigi að fara með greiðslur til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í tengslum við húsnæðisbæturnar. Það eru 4,5 milljarðar í fjárlögum þessa árs og áfram segir, með leyfi forseta: „Óhjákvæmilegt er að ganga frá þessum atriðum með samráði milli viðkomandi ráðuneyta og samkomulagi við sveitarfélög áður en frumvarpið verður lagt fram og tekið til afgreiðslu á Alþingi þannig að fyrir liggi hvernig þau verði leidd til lykta enda mundu þau útgjöld að öðrum kosti haldast óbreytt.“ Hér er búið að leggja fram frumvarp og mér vitanlega er þetta ekki frágengið. Ef hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra ætlar þessu frumvarpi umræðu og afgreiðslu á þessu þingi er aldeilis óhætt að gera grein fyrir því hvernig á að fjármagna þetta. Eins og ég segi er ekki tekið á því í þessari ríkisfjármálaáætlun og það er meira að segja tekið fram á bls. 58 og 59 að ekki sé gert ráð fyrir þessu í ríkisfjármálaáætlun. Afkoma ríkissjóðs gæti þá orðið lakari sem þessu nemur og það munar um minna. 2 milljarðar geta nýst í ýmislegt annað fyrir utan annan kostnað sem ég taldi upp áðan. Hér er talað um að ef þetta frumvarp verður samþykkt eins og það kemur hér fyrir og ekki verði einhverjar mótvægisaðgerðir á móti þessu, þ.e. dregið úr öðrum útgjöldum, þýðir það bara niðurskurð. Hvar þá helst? Það hlýtur þá að vera í velferðarkerfinu, það er langstærst. Það þyrfti að minnsta kosti að rökstyðja það ef það ætti að gera það annars staðar eða þá einhverjir viðbótarskattar verða lagðir á. Það er sagt í þessari kostnaðarumsögn. Mér finnst lágmark að hæstv. fjármálaráðherra geri grein fyrir því hvort hann telji framkvæmanlegt að afgreiða þetta húsnæðisfrumvarp. Það kemur nefnilega fram líka eins og ég vitnaði til áðan varðandi jöfnunarsjóðinn að það þyrfti að leggja fram frumvarp til breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga í því skyni að lækka framlagið úr ríkissjóði. Það hefur ekki verið gert og mér sýnist ekki líta út fyrir að af því verði. Það sem er merkilegt í þessu öllu saman er að hér segir, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi gefur greining á nýjum húsnæðisbótum það til kynna að hlutfallslega verður aukning á niðurgreiðslu húsaleigu meiri eftir því sem tekjur heimila eru hærri.“ Þetta er það sem við höfum sagt mikið í stjórnarandstöðunni en hefur verið töluvert blásið á, sérstaklega af hálfu framsóknarmanna en þó líka af vörum sumra sjálfstæðismanna. Svo segir: „Ekki verður séð að sú útkoma væri í samræmi við markmið frumvarpsins um að auka stuðning við efnaminni einstaklinga og fjölskyldur.“ Þetta frumvarp fær algjöra falleinkunn frá fjármálasviði fjármálaráðherra og er bagalegt í sjálfu sér að ekki skuli liggja hér fyrir hvort þetta sé frumvarp sem í alvörunni á að taka fyrir eða ekki í ljósi þess að hér erum við að fjalla um stefnu ríkisstjórnarinnar til ársins 2019 í ríkisfjármálaáætlun eins og hér hefur verið sagt. Það er líka eitt mjög athugunarvert við þessa ríkisfjármálaáætlun, að engin greining liggur fyrir á því hvaða áhrif þessi ríkisfjármálaáætlun hefur á einstaka þjóðfélagshópa eða þá sem eiga að standa að verðmætasköpun í samfélaginu. Það er risastórt mál og minnir mann helst á skuldaniðurfellingarfrumvarp ríkisstjórnarinnar þar sem enn hafa ekki fengist svör við því með hvaða hætti þetta leggist á mismunandi sveitarfélög, mismunandi kjördæmi eða eftir aldurshópum o.s.frv. Það bíður og fjármálaráðherra ætlaði að flytja hér skýrslu í maí sem er ekki komin enn og um daginn talaði hann um að líklegast gæti hann þá ekki flutt hana fyrr en eftir að lagðir hefðu verið á skattar. Þar fóru menn út í aðgerðir án þess að vita hvaða afleiðingar það hefði nema að mjög litlu leyti. Mér finnst það virðingarleysi við bæði það frumvarp sem félags- og húsnæðismálaráðherra leggur hér fram og einnig við ríkisfjármálaáætlunina sem er þarft og gott framtak að leggja fram. Þó að ég hefði viljað sjá hana hér með sviðsmyndum líka er auðvitað ekki gott að við séum hér að ræða áætlun sem hægt er að gera breytingar á, í það minnsta í formi nefndarálits, og gera grein fyrir því að við séum að fjalla um þetta af einhverri alvöru en ekki bara af því að það stendur í þingskapalögum að slíkt megi gera.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það eru nokkrir hlutir sem vefjast fyrir mér í þessari ríkisfjármálaáætlun og ég tel að hún hafi verið mjög hressilega götótt áður en nýir kjarasamningar voru gerðir. Við vitum ekki enn þá hvað verður ef við tökum með þá óvissu sem ógerðir kjarasamningar við opinbera starfsmenn eru í og síðan aftur þetta með áhrif haftafrumvarpanna. Fyrir þann tíma taldi ég þó að væri veruleg óvissa og verulega mikil göt í þessari þingsályktunartillögu eins og dregið er ágætlega fram í minnihlutaáliti. Það er eitt sérstaklega sem angrar mig í þessu öllu saman og það er að meiri hluti fjárlaganefndar hafi ákveðið að samþykkja málið óbreytt, sérstaklega í ljósi þess að hér stemma tölur og fullyrðingar ekki alveg þar sem gert er ráð fyrir aukningu upp á um það bil 2% í kaupmætti opinberra starfsmanna, þ.e. 1% umfram verðlag, það er talað um 1% í almannatryggingakerfinu umfram verðlag, það er gert ráð fyrir að verðlagshækkanir séu á bilinu 2,5–2,7% og síðan er gert ráð fyrir því að almenn útgjaldaaukning verði um 1% á liðunum og svo er gerð aðhaldskrafa upp á 1%. Þetta allt er lagt saman er töluvert miklu meira en þessi 1,2% sem verður í útgjöldum á milli áranna 2016 og 2017 eins og fram kemur í þessari þingsályktunartillögu. Mér þykir afar bagalegt að hér eigi að samþykkja ríkisfjármálaáætlun án þess að svara þessari stóru spurningu: Hvernig ætla menn að ná upp í það að uppfylla áðurnefndar hækkanir og síðan aftur [[Forseti hringir.]]að eingöngu verði aukning upp á 1,2% milli ára? Hlýtur það ekki að þýða að menn ætli að skera hressilega niður í ríkisútgjöldum á þessu árabili?
Herra forseti. Jú, það þýðir akkúrat það. Það er kannski það sem við þurfum að fá útskýringar á. Ég innti formann fjárlaganefndar eftir því hvort henni þætti ábyrgt að leggja fram álitið með þeim hætti sem hér er gert. Ég harma það mjög að varaformaður fjárlaganefndar ýtir sér alltaf aftar á mælendaskrána í staðinn fyrir að koma hingað og gera grein fyrir því hvort hann telji skynsamlegt að taka áætlunina inn núna og til umræðu í nefndinni, fá á henni skýringar eins og við höfum óskað eftir, til að uppfæra þó ekki sé nema nefndarálitið þannig að það komi skýrt fram að við vitum um áhrifin af þessum breytingum. Ég skil satt best að segja ekki alveg þetta nefndarálit, það er bara beint upp úr frumvarpinu. Það er engin sjálfstæð skoðun í því af hálfu nefndarinnar eða eitthvað lagt til. Það liggur fyrir að enn meira á eftir að koma inn varðandi launin því að við erum ekki búin að semja við okkar starfsmenn, ríkisstarfsmenn. Það er ljóst að ekki dugar það sem búið er að bjóða þannig að þessar forsendur allar saman halda ekki. Auk þess minntist þingmaðurinn á almannatryggingarnar, hér er auðvitað farið á svig við lögin að okkar mati. Hér er talað um 1% í staðinn fyrir að bætur fylgi verðlagi eins og lög gera ráð fyrir þannig að ég held að það sé ekki skynsamlegt að gera þetta með þessum hætti. Það væri hæstv. fjármálaráðherra til framdráttar ef hann segði bara sisvona: Ókei, þetta var tilraun en nú stöndum við frammi fyrir breytingum áður en við samþykkjum þetta þannig að við höfum færi á að gera breytingar í staðinn fyrir að þetta sé plagg sem tekur ekki utan um nokkurn skapaðan hlut og styður ekki við neitt.
Virðulegi forseti. Það sem mig langar að nefna er að í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni segir: „Spáð er að verðbólga verði á bilinu 2,5–2,7% á árunum 2016–2019.“ Síðan segir neðar: „Með því er gengið út frá tiltekinni kaupmáttaraukningu opinberra starfsmanna sem miðað er við að verði að hámarki 2%, þ.e. að árleg meðallaunahækkun verði ekki meira en 2% umfram verðbólgu.“ Síðar segir: „Almennt er gert ráð fyrir 1% raunvexti í umfangi vel flestra rekstrarmálaflokka ríkisins …“ Svona gæti ég haldið áfram. Þetta eru orð sem stemma engan veginn við töfluna um áætlaða útgjaldaaukningu þar sem eingöngu er um að ræða 1,2% aukningu útgjalda. Ég spyr: Hvort voru menn sem lögðu þetta fram og afgreiddu frá fjárlaganefnd án þess að gera á þessu einhverjar breytingar eða koma með einhverjar skýringar að reyna að villa um fyrir fólki eða vita ekki betur? Skoðuðu þeir ekki tölurnar? Reiknuðu þeir þetta ekki saman? Ég átta mig ekki á þessu [[Forseti hringir.]]og tel það verða fjármálaráðherra til minnkunar ef við samþykkjum áætlunina, svo hressilega götótta sem hún er.
Herra forseti. Ég tek undir að það er bagalegt að samþykkja eitthvað sem við vitum að gengur ekki upp. Ég spurði fjármálaráðherra einmitt þegar þessi 2% lágu fyrir hvort það væri ábyrgt að leggja einungis upp með svona litla hækkun varðandi launin þar sem vitað var að það væri ekki nægjanlegt og það þyrfti einhverjar aðrar aðgerðir. Vissulega má færa fyrir því rök að það er heldur ekki gott að setja himinháa tölu þannig að við séum að semja af okkur en það var alveg ljóst að þetta er ekki neitt sem við getum gert ráð fyrir að haldi. Þá erum við strax að búa til áætlun sem heldur ekki. Hvers virði eru slíkar áætlanir? Við höfum sagt að hluti af því að rekstur ríkisins er ekki betri en hann er sé vegna þess að við Íslendingar erum ekki mjög flink í áætlanagerð. Þetta er ekki til þess fallið af hálfu forustu fjárlaganefndar að leggja til að þetta verði samþykkt óbreytt vitandi vits að plaggið heldur ekki.
Herra forseti. Nú hefur hv. þingmaður lengri þingreynslu en ég og er fastamaður í fjárlaganefnd þar sem ég er áheyrnarfulltrúi. Ég hef verið að fylgjast með því hvernig fundum hefur verið háttað um þetta mál og hvernig ferli þess var þegar það kom inn í þingið. Það kom inn í þingið 1. apríl eins og 6. mgr. 25. gr. þingskapa kveður á um, um það að ráðherra eigi að leggja þetta fyrir þingið. Þar kemur líka fram að sú nefnd sem fær málið, fjárlaganefnd, geti meðal annars vísað málinu til annarra nefna eða fengið umsagnir annarra nefnd sem sérstaklega er tekið til. Ég spyr þingmanninn hvort það sé rétt að það hafi ekki verið gert. Ég fylgdi þessu máli ekki eftir í nefndinni þar sem ég hef áheyrn. Málið kom inn 1. apríl en það er ekki fyrr en 13. apríl sem málið er fyrst tekið á dagskrá og fengnir gestir úr fjármálaráðuneyti. Mánuði síðar er málið á endanum afgreitt af nefndinni án þess að meiri hlutinn hafi viljað gera nokkrar breytingar á því. Málsmeðferðin er vægast sagt óeðlileg. Þegar mál koma til nefnda er vanalega skipaður fyrir því framsögumaður og málið sett í ferli, hvernig vinna skuli málið í nefndinni. Meðal annars er það sett í umsagnarferli eins fljótt og auðið er, en þarna er málið ekki einu sinni tekið til umræðu fyrr en 13 dögum síðar, næstum tveim vikum síðar. Svo var fundur með gestum 15. apríl og það voru einu gestirnir sem komu fyrir nefndina. Það er rétt hjá mér, það voru bara Ríkisendurskoðun og Hagstofa Íslands. Svo var ekki aftur fundur fyrr en 6. maí þegar Íbúðalánasjóður mætti fyrir nefndina og fjallaði um eftirlit með B- og E-hluta fyrirtækjum en seinna á þeim fundi var ríkisfjármálaáætlun rædd. Íbúðalánasjóður [[Forseti hringir.]]sem er einn af stóru óvissuþáttunum við þetta allt saman var ekki kallaður fyrir nefndina að þessu leyti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þessa málsmeðferð sem er vægast sagt óeðlileg.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er rétt að málið kom fram 1. apríl eins og vera ber, eins og hann sagði. Það vill meira að segja svo til að þó að það hafi ekki verið tekið inn í fjárlaganefnd fyrr en 13 dögum síðar, eða 12 dögum síðar, þann 13. apríl, var ekki búið að mæla fyrir því. Það er kannski óvanalegt að svo sé gert nema maður sé með mjög umfangsmikið mál og telji sig þurfa að vinna í haginn, þá er það gert að fengnu samþykki nefndarmanna. Þetta var hins vegar sett á dagskrá án þess að við, a.m.k. í minni hlutanum, værum um það spurð hvort við teldum það í lagi. Þeir tveir aðilar sem hv. þingmaður nefndi sem tveim dögum seinna komu svo á fund, ríkisendurskoðandi og Hagstofan, fjölluðu um málið út frá sínum hliðum, það sem þeir gátu. Við óskuðum eftir því að nefndir þingsins fengju þetta mál til umfjöllunar af því að þetta er svolítið upptakturinn að því sem koma skal, rammi utan um málaflokkana og stefnan varðandi auðvitað öll mál sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Það sem er kannski athugunarvert er að þetta mál fékk afar litla umræðu og mér er til efs að fólk hafi eiginlega áttað sig á því um hvers lags plagg er að ræða miðað við hvað umfjöllunin tók skamman tíma. Mig minnir að málið hafi verið tekið út 6. maí, ég fullyrði það ekki alveg en mig minnir það. Það fékk enga viðbótarumfjöllun og ekki komu fleiri gestir eða neitt slíkt. Ég ítreka bara aftur að þetta er akkúrat mál sem að minnsta kosti fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd eiga að vinna saman, halda einn fund þar sem gestir koma og farið er yfir grunnþættina í því. Báðar þessar nefndir koma að þeim veigamiklu þáttum sem ríkisfjármálin snúast um þannig að þetta mál fékk ekki tilhlýðilega umræðu [[Forseti hringir.]]og umfjöllun í nefndum þingsins.
Herra forseti. Alltaf lærir maður eitthvað nýtt. Það er rétt, málið sem er lagt fram 1. apríl kemur ekki til fyrri umr. í þingsal fyrr en 22. apríl. Slíkur er losarahátturinn. Í þessari þingsályktunartillögu segir: „Alþingi ályktar, sbr. 6. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál …“ Og í þingsköpum segir einmitt, með leyfi forseta: „Nefndin getur leitað umsagnar annarra nefnda um einstök atriði tillögunnar eftir því sem hún ákveður hverju sinni og setur þá fresti til afgreiðslu umsagna annarra nefnda.“ Það er sérstaklega talað um það, og það er óalgengt, að það skuli leita til annarra nefnda eftir föngum. Ég þakka þingmanninum fyrir að upplýsa mig enn þá meira. Losarahátturinn er mikill og [[Forseti hringir.]]framganga þessa máls í þinginu er mjög einkennileg. Nú langar mig að heyra í fjármálaráðherra til að fræðast um hvernig þetta var undirbúið í ráðuneytinu vegna þess að það er mjög mikið af villum og rugli í sjálfu plagginu.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir. Ég tek undir að það kemur líka fram varðandi þessa þingsályktunartillögu, þ.e. í þingsköpunum þar sem sagt er að þetta beri að leggja fram, ég skil það að minnsta kosti svo að þetta sé ekki það eina sem eigi að leggja fram heldur eigi að leggja fram drög að ramma fyrir sviðin eða málaflokkana eða hvernig sem við viljum tala um það. Það er í sjálfu sér töluvert lítið hald í því að vera einungis með stóru myndina og hafa ekkert annað, ekki einu sinni grunnskiptingu niður á málaflokka eins og kveðið er á um í opinberu fjármálunum. Þetta er upptakturinn í því. Þess vegna finnst mér hún ekki alveg standa undir væntingum hvað það varðar þegar hún var lögð fram burt séð frá að öðru leyti tölulegu innihaldi og öðru slíku. Ég skildi ekki þennan asa, og ekki við í minni hluta fjárlaganefndar. Eins og ég segi óskuðum við eftir því að fá umsagnir nefnda um þetta mál en meiri hlutinn [[Forseti hringir.]]taldi ekki þörf á því og við sjáum hvað við erum með í höndunum í dag.
Hæstv. forseti. Það er auðvitað alltaf að koma betur og betur í ljós í raunveruleikanum hversu litla áherslu stjórnarmeirihlutinn leggur á þessa tillögu sem er þó lögbundin og að mínu mati mjög gott skref ef rétt er að staðið, þ.e. það að koma inn í þingið með ríkisfjármálaáætlun, sem er í raunveruleikanum stefnumótun í málaflokknum, og síðan að fjárlög verði byggð á þeirri áætlun. Tíminn er mjög knappur vegna þess að ef áætlunin kemur inn 1. apríl, eins og hér er reiknað með, og menn þurfa að vera tilbúnir með fjárlagafrumvarp í byrjun september þarf það nánast að liggja fyrir í lok júnímánaðar vegna þess að öðruvísi næst ekki að lesa frumvarpið yfir, prenta það og ganga frá öllum þeim tölum sem í því eiga að vera. Ég ætlaði að vera á svipuðum nótum og hv. þm. Jón Þór Ólafsson varðandi innihaldið í þessu og þeirri gagnrýni sem minni hluti fjárlaganefndar kemur með á ríkisfjármálaáætlunina. Í sjálfu sér er áætlunin bara ein blaðsíða eins og bent hefur verið á hér, það er bara forsíðan þar sem eru heildarútgjöld, heildartekjur og heildarjöfnuður og eitthvað svona, en engu að síður hafði maður þær væntingar að þarna yrði rætt um útgjaldarammann og að undir honum væri stefna ríkisstjórnarinnar. Þá gæfist manni kostur á að ræða áherslur, en þeir sem hafa svarað hafa sagt: Þetta er bara áætlun, það skiptir ekki máli hvað stendur í plagginu. Mig langar að heyra hv. þingmanni svara því. Mér finnst það frekar mikil lítilsvirðing við annars góða hugmynd. Þetta varðar stefnu ríkisstjórnarinnar sem og það hvort við fáum tækifærið sem okkur vantaði til að ræða ríkisfjármálaáætlun og ræða þar með stefnu ríkisstjórnarinnar í málaflokkum eins og menntamálum, heilbrigðismálum, eins og við vorum að segja, lífeyrismálum og öðru slíku. Þetta er ekki bara spurningin um að búa til ramma sem að öðru leyti á ekkert að fara eftir.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er kannski það sem við lögðum áherslu á og höfum lagt áherslu á þegar við höfum tjáð okkur hér líka, og margur hefur verið að ræða þetta nýja mál um opinber fjármál eins og við þekkjum, að það sé kannski sú breyting sem við viljum sjá og þessi ríkisfjármálaáætlun undanfari þess. Við getum þó byrjað að vinna eftir hverju því sem við teljum best. Akkúrat vegna þess að fjárlögin þurfi helst að liggja fyrir í lok júní, og nú er á fullu verið að vinna við fjárlagagerðina, er mjög bagalegt að ramminn utan um málasviðin skuli ekki liggja fyrir. Ég sagði áðan, og hef sagt áður, að ég veit að þetta er áætlun en ef við getum gert áætlunina sem best úr garði þannig að hún sé að sem mestu leyti raunhæf hlýtur það að hjálpa okkur til að gera stjórnsýsluna betri en hún er í dag. Við í minni hlutanum óskuðum áðan eftir fundi með ráðherra í fyrramálið, óskuðum eftir því við varaformann fjárlaganefndar að hann sæi til þess að við gætum hitt fjármálaráðherra í fyrramálið og rætt þetta. Hann hefur orðið við því og ég má til með að lýsa yfir ánægju minni með það. Ég lít svo á að hann sé að einhverju leyti því sammála að það sé gott að fara aðeins yfir og í það minnsta fá að vita um þær tölur sem fram hafa komið í gegnum þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur lagt hér fram, sjá hvaða áhrif það hefur og hvort það gefi tilefni til að bæði meiri hluti og minni hluti geti þá jafnvel komið með eitthvert framhaldsnefndarálit. Að öðru leyti eigum við bara að bera virðingu fyrir svona plaggi sem á að ná yfir stefnumörkun starfandi ríkisstjórnar til þriggja, fjögurra ára. Það er alltaf verið að tala um að fólk eigi að geta séð fram í tímann, gert einhverjar almennilegar áætlanir sem haldi og við krefjumst þess af stofnunum okkar. [[Forseti hringir.]]Það gerist ekki ef þetta nær engan veginn utan um það, þá getur það ekki veitt því stuðning.
Hæstv. forseti. Ég ætla að halda aðeins áfram með það sem hv. þingmaður endaði á, þ.e. hvað svona áætlun þýðir. Ég skil það nefnilega svo að þó að lögð sé fram áætlun og menn telji hana ekki fullmótað plagg lýsi áætlunin stefnu. Það er hún sem við þurfum kannski ekki síður að ræða en bara nákvæmlega áætlunina. Það er líka mjög óraunhæft þegar menn segja: Ja, við ætlum ekki að gera neitt, við ætlum bara að hækka hérna. Við ætlum að skera niður um 1% eins og stungið er upp á í þessu plaggi, síðan er aukinn útgjaldaramminn á móti sem nemur svipaðri upphæð. Hvar ætla menn að skera niður og hvernig? Við hvaða málaflokka á þetta að koma o.s.frv.? Það sem mig langaði að spyrja um í seinna andsvarinu varðar einmitt umfjöllunina um Íbúðalánasjóð. Mér finnst svolítið djarft í þessari áætlun að reikna með því að það muni ekki kosta neitt að loka honum - eða á að loka honum? Það er ekki búið að taka neina afstöðu til þess. Ráðherrar hafa þar gefið misvísandi upplýsingar. Mér heyrist Framsóknarflokkurinn telja að sjóðurinn eigi að lifa, aðrir eru á því að það eigi að loka honum og hann eigi bara að vera innheimtustofnun. [[Forseti hringir.]]Þetta er eitt af því sem til dæmis er í ríkisfjármálaáætluninni.
Virðulegi forseti. Við höfum mikið rætt um Íbúðalánasjóð og stöðu hans einmitt í þessu sambandi og þá óvissu sem honum fylgir. Það var ágætt sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson kom inn á áðan, hann kom einmitt á fund okkar varðandi eftirfylgni fjárlaga en það var ekkert rætt um ríkisfjármálaáætlun eða þau áhrif sem staða hans hefur á þessa áætlun. Það er líka jafn óþolandi að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki geta komið sér saman um það hvað þeir ætla að gera eða haga þeirri starfsemi sem þar fer fram. Það þarf vissulega að gera eitthvað og bregðast við. Ég held að það sé hluti af því að áætlunin er sett fram með þessum óábyrga hætti sem er vegna þess að fólk nær ekki saman um málið. Ég hef líka áhyggjur af því fyrir hönd landsbyggðarinnar sem kannski hefur getað stólað á Íbúðalánasjóð sem hefur komið til móts við hana í staðinn [[Forseti hringir.]]fyrir marga banka sem hafa ekki gert það.
Herra forseti. Nú er ég næstur með ræðu og það eru nokkur atriði sem mér finnst mikilvægt að geta fengið hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktsson, í andsvör við mig um. Ég sé að hann er skráður í húsi, sömuleiðis Guðlaugur Þór Þórðarson. Það væri mjög gagnlegt að fá hann hingað líka sem sitjandi formann fjárlaganefndar í fjarveru hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Getur forseti vinsamlegast beðið ráðherrann og formann fjárlaganefndar að koma í salinn til að geta átt orðaskipti við mig? Nú er ég að fara, eins og ég segi, í ræðu eftir þessa fundarstjórnarumræðu. Ég er að spyrja hæstv. forseta.
Forseti mun láta hæstv. ráðherra og hv. þingmann vita af þessari ósk.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp undir liðnum um fundarstjórn forseta í ljósi þess sem ég sagði áðan og varðar það að orðið hefur verið við þeirri ósk að fá ráðherra til fundar við okkur í fyrramálið út af þessari þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun. Þá er auðvitað æskilegt að við stöðvum þessa umræðu núna, geymum hana og tökum önnur mál á dagskrá þannig að við getum tekið umræðuna upp aftur ef til koma nýjar forsendur sem ég geri ráð fyrir að verði þá upplýst um á fundinum í fyrramálið. Við höfum áður beðið um að málið verði tekið af dagskrá vegna þess að það er fallið að svo mörgu leyti, en enn frekar núna þegar ráðherra hefur fallist á það, að mér skilst, að koma til fundar við fjárlaganefnd í fyrramálið. Þá er enn þá meiri ástæða til að við leggjum málið til hliðar. Ég bið forseta um að kannað verði hvort ekki sé hægt að verða við þeirri ósk í ljósi þess að ráðherra hefur verið boðaður á fund fjárlaganefndar í fyrramálið.
Herra forseti. Ég vil eins og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir biðja forseta að fresta umræðu um þetta mál þar sem ljóst er að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mun í fyrramálið koma í hv. fjárlaganefnd og ræða um gildi ríkisfjármálaáætlunarinnar og afgreiðslu hennar óbreyttrar. Mér finnst þá ekki ástæða til að við höldum hér áfram umræðum þar til við vitum um niðurstöðu fundarins. Mér finnst mjög líklegt að meiri hlutinn vilji draga nefndarálit sitt til baka og þá tillögu að þingsályktunartillagan verði samþykkt óbreytt. Þá væri betur farið með tímann að fara bara í næsta mál og bíða með þetta fram yfir fund fjárlaganefndar í fyrramálið.
Virðulegi forseti. Mér finnast þetta mikil gleðitíðindi og svo virðist sem einhver skynsemi sé að komast inn í þennan þingsal. Það er búið að ákveða að hæstv. fjármálaráðherra ætli að hitta fjárlaganefnd í fyrramálið. Það á að ræða þessa tillögu sem við erum hér með. Það er spurning hvort það komi framhaldsnefndarálit eða hvað verður. Það hlýtur að vera framhald af þessum skynsemisvotti sem loksins svífur hér yfir vötnum að umræðunni sé frestað þangað til þessum fundi með fjármálaráðherra er lokið. Þá er kannski komið eitthvað nýtt inn sem má tala um.
Virðulegur forseti. Mér finnst ánægjulegt að við tökum málið aftur inn í nefnd og fáum hæstv. ráðherra á okkar fund eins og kallað hefur verið eftir. Þá segir sig sjálft að málið þyrfti að taka af dagskrá því að við vitum ekki hver viðbrögð ráðherra verða eða meiri hluta nefndarinnar sem væntanlega gerir nýtt nefndarálit eða hvernig það er. Það þjónar kannski ekki neinum tilgangi að ræða þetta mál hér og nú. Ef við hættum að ræða það skil ég það þannig að það verði ekki frekari umræður um málið þannig að það er heldur kannski ekki kostur. Ég fer fram á það við virðulegan forseta að bregðast við þessu erindi sem fyrst og ákveða hvort þetta mál verði ekki bara sett til hliðar og við getum þá rætt það eftir fundinn í fjárlaganefnd.
Herra forseti. Ég þakka fyrir að hér hefur verið orðið við því að boða fund í fjárlaganefnd og taka málið til skoðunar, þ.e. forsendur þess, og meta þá væntanlega í samráði nefndarinnar hvort ástæða sé til að gefa út framhaldsnefndarálit eða láta málið einfaldlega bíða til haustsins. Ég hef heyrt báðar hugmyndir hér í rökræðum. Ég hvet hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, sem er varaformaður nefndarinnar, til að leggjast á árar með okkur í samtali okkar við forseta þar sem langeðlilegast er að hlé verði gert á umræðunni um málið. Þar sem fyrir liggur að málið verður tekið til umfjöllunar í nefndinni sé ég ekki að það sé eðlilegt að við séum í þingsal að fjalla um málið eins og það sé hér bara til síðari umr. sem við séum að ljúka og klára svo málið með atkvæðagreiðslu. Ég fer þess því á leit í fullri vinsemd við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að hann hjálpi okkur í okkar vinalega samtali við forseta um að fá málið tekið út af dagskrá í bili og við getum þá tekið til við næstu mál á dagskrá þingsins.
Herra forseti. Nú á að hafa fund í nefndinni á morgun eins og hefur verið nefnt hérna og ég er næstur í ræðustól til að fjalla um þetta mál sem á einmitt að taka til nefndarinnar á morgun. Við getum sparað þinginu ræðu mína sem verður um nákvæmlega það hvers vegna málið þurfi að fara til nefndar, hvernig ferlið hefur verið, ekki faglegt, vantað umsagnir, bæði frá nefndum þingsins og aðilum fyrir utan, sér í lagi þeirra sem eru skilgreindir í þingsályktunartillögunni sem óvissuþættir. Málið var ekki einu sinni sent til umsagnar og aðeins tveir kallaðir á gestafund. Við getum sparað þinginu þann tíma sem ræða mín tekur ef hv. sitjandi formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, kemur upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og kallar eftir því að málið komi til nefndar. Forseti getur bara orðið við því „med det samme“, vísað málinu til nefndar og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.
Forseti. Það er alveg ljóst að þegar við þingflokksformenn hittumst hér í gær lá tvennt fyrir. Forseti tilkynnti okkur að það stæði til að halda fund formanna í dag og haftamálin voru sett á dagskrá á miðvikudaginn með okkar stuðningi. Ég verð að segja að þetta hangir saman. Við gerðum ráð fyrir því að við værum búin að draga hér einhverjar útlínur að niðurstöðu þingsins til að við gætum hafið umræðu um haftamálin og fjármálaráðherra gæti rætt þau hér í góðum friði á morgun. Ég lít svo á að forseti hafi verið algjörlega klár á því að þarna var í raun og veru tvennt uppi á borðinu. Það snerist um að það yrði til samtal með formönnum flokkanna og að samhliða væri gagnkvæmur skilningur á mikilvægi þess að fjármálaráðherra fengi að mæla fyrir þessum mikilvægu málum. Virka orð forseta bara þegar þau eru í þágu stjórnarmeirihlutans? Er það svo? Gilda ekki orð forseta þegar verið er að tala um [[Forseti hringir.]]að boða formannafund? Ég er mjög hugsi yfir því.
Herra forseti. Mér finnast það mikil og góð tíðindi ef rétt er að hæstv. fjármálaráðherra ætli að hitta hv. fjárlaganefnd í fyrramálið. Ég mundi mjög gjarnan vilja fá staðfest af hálfu hæstv. forseta að svo sé. Líkt og ítrekað hefur verið bent á, bæði í umræðunni sem og undir liðnum fundarstjórn forseta, er þetta síðari umr., þ.e. síðasta umræðan um þetta mál. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli ef hæstv. fjármálaráðherra ætlar að funda um málið með nefndinni á morgun að hlé verði gert á þessum dagskrárlið, málið verði nú þegar tekið út af dagskrá til að það verði eitthvað til að ræða um á fundinum á morgun. Það er ekki þar með sagt að það eigi að stoppa þennan fund. Það er hægt að taka til við næsta mál.
Herra forseti. Ég ítreka beiðni mína til forseta, sem fleiri hafa nú borið fram hér undir þessum lið, um að ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 verði tekin af dagskrá í bili og þangað til fundur í fjárlaganefnd með hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er búinn í fyrramálið. Síðan getum við þá tekið áfram til við að ræða hana og niðurstöðu þess fundar. Síðan tek ég undir orð hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, formanns þingflokks Vinstri grænna, það var algjörlega skilningurinn á þeim þingflokksformannafundi sem haldinn var í gær að þetta héngi saman, dagskrá morgundagsins og að í dag yrði haldinn fundur formanna þingflokkanna til að greiða fyrir [[Forseti hringir.]]og sortera ágreiningsmál í burtu þannig að við gætum lokið hér þingstörfum.
Herra forseti. Mér er eiginlega alveg nóg boðið að heyra að ekki hafi verið boðað til neins formannafundar. Ég verð að viðurkenna að ég hef misskilið það áðan, ég taldi að það yrði fundur formanna og það væri búið að senda út boð um það, eins og var ákveðið á þingflokksformannafundi í gær með forseta Alþingis þar á meðal og að fundinum hefði bara seinkað. Nú er hins vegar ljóst að það hefur alls ekki verið ætlunin að halda neinn fund í dag og menn séu ekki enn farnir að gera sig líklega til þess. Stendur ekki einhvers staðar að orð skuli standa? Á það ekki líka við um yfirmann þingsins, hæstv. forseta, Einar K. Guðfinnsson? Á ekki að vera hægt að treysta orðum hans þegar þingflokksformenn funda? Er það misskilningur að menn séu að gera samkomulag um að setja þetta stóra mál á dagskrá á morgun um losun fjármagnshafta og menn hafi náð einhverri niðurstöðu hérna deginum fyrr? Það er bara skömm að því [[Forseti hringir.]]að ekki sé hægt að treysta orðum manna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Er það rétt sem heyrist hér, getum við þingmenn ekki treyst þeim samningum sem formenn þingflokka okkar gera við forseta þingsins um framhald dagskrár? Ég bið sitjandi forseta að svara þeirri spurningu minni hvort það sé búið að ganga á bak þeim samningum sem gerðir voru í gær um það hvernig ætti að halda áfram þinghaldi frá og með morgundeginum. Þetta er fyrri spurningin. Hin spurningin er sú hvort ekki sé rétt að láta skynsemina ráða hér hvað varðar þessa dagskrá og taka málið sem nú er til umræðu af dagskrá í bili þangað til fundi fjárlaganefndar um þetta mál er lokið. Hann á að vera í fyrramálið.
Sitjandi forseti getur ekki tjáð sig um fund fyrr í vikunni sem hann sat ekki. Hann telur þó vissulega að vinnureglan á Alþingi eigi að vera sú að orð standi og skynsemin ráði.
Forseti. Ég þakka svörin og hef fullan skilning á svörum forseta eða því sem er að finna í þeim. Ég verð þó að segja að mér er fullkomlega misboðið. Mér er svo misboðið af því að ég er búin að bíða í þinghúsinu í allan dag eftir því að það komi boð um að formenn flokkanna hittist. Miðað við þann sáttatón og þann vilja til að koma málinu á dagskrá á morgun finnst mér við fullkomlega hunsuð. Ég hef ekki fengið eitt einasta símtal frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni. Ég hef ekki fengið eitt einasta símtal frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Ég hef ekki fengið eitt einasta símtal frá forseta Alþingis eða tölvupóst eða SMS og það sem ég upplifi hér er ekki til þess fallið að maður hafi áhuga á að greiða leið fyrir einhverju máli með allt hitt hangandi yfir sér. Þetta er ekki boðlegt, forseti.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það að það er sérkennilegt þegar hér er tilkynnt, m.a. úr ræðustól forseta, að formennirnir muni funda í dag og svo bíða allir formennirnir eftir að fá símtal eða SMS og ekkert gerist. Það var samt ekki það sem ég vildi leggja mesta áherslu á hér. Við erum að ræða mál sem er búið að ákveða að fari aftur inn í nefnd til að við getum fengið nánari upplýsingar um það, hvort ef til vill verði gerðar breytingar á því, ný nefndarálit skrifuð og þar fram eftir götunum. Það þjónar engum tilgangi að ræða málið hér. Ég veit ekki til hvers við erum með fundarstjórn eða virðulegan forseta sem stýrir fundi ef það er ekki einmitt til að taka ákvörðun um það hvort nú sé rétt að ýta þessu máli til hliðar vegna þess að það er fara inn í nefnd. Við getum rætt það svo aftur þegar það kemur út úr nefndinni. Nú má vel vera að fyrsti forseti verði að taka þannig ákvarðanir en þá verður bara að kalla hann til vegna þess að annars er þetta einhver skrípaleikur og vitleysa og þá getum við bara stjórnað þessum fundi sjálf. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Mér finnst alveg einboðið að hæstv. forseti geri fundarhlé og kalli saman fund með þingflokksformönnum og fyrsta forseta vorum, hæstv. forseta Einari Kristni Guðfinnssyni, og fari yfir þessi mál. Sá forseti sem sat hér fyrr í dag tilkynnti að seinna í dag yrði fundur og svo hefur ekkert verið boðað til fundar. Það er ekki hægt að bjóða okkur þingmönnum upp á allt. Við látum ýmislegt yfir okkur ganga á þessum vinnustað, vitum aldrei fyrir fram hvað vinnudagurinn verður langur og algjör óvissa er um hvaða mál eru á dagskrá daginn eftir hverju sinni og ýmislegt sem menn eru ekki að væla yfir að öllu jöfnu. Þetta er þó gengið svo langt að þegar menn funda og treysta því að það standi að það verði formannafundur til að reyna að greiða úr [[Forseti hringir.]]þeirri flækju sem er hérna í þingstörfum og það er bara allt upp í loft og óljóst er það ekki boðlegt. [[Gripið fram í: Það er rétt.]]
Herra forseti. Eitt skref áfram og tvö aftur á bak fær maður svolítið á tilfinninguna að sé gangurinn í þingstörfunum þetta sumarið. Ég fylltist mikilli bjartsýni, þó að það væri ekki enn staðfest af munni hæstv. forseta, að heyra að hér ætti að verða fundur með fjármálaráðherra í fyrramálið og það gladdi mig mjög. Þess vegna finnst mér óskaplega hryggilegt að heyra að samkomulag um fund með formönnum flokkanna sem gert var við þingflokksformenn í gær þar sem það var tengt saman að haftafrumvörp færu á dagskrá og að haldinn yrði fundur hafi ekki staðið, að sá fundur hafi ekki enn verið boðaður. Ég hef hingað til í dag ekki talað fyrir því að gert yrði þinghlé heldur talað fyrir því að næsta mál verði einfaldlega tekið á dagskrá. Núna finnst mér hins vegar málið vera komið það mikið upp í loft að ekkert annað sé í stöðunni en að gera í það minnsta stutt hlé til að greiða úr þeirri stöðu sem komin er upp til þess að [[Forseti hringir.]]við þingmenn getum áttað okkur á því hver næstu skref eru og hvernig við eigum að haga vinnu okkar.
Herra forseti. Ég ber þá von í brjósti að það boði góð tíðindi að ég sá varaformann fjárlaganefndar hvísla að forseta, að hér séum við að fara að leggja þetta mál til hliðar í bili og taka fyrir önnur mál eða fresta fundi þangað til formannafundur hefur verið haldinn. Það er lágmark í ljósi þess að hann hefur ekki verið boðaður og framkoman auðvitað ekki þinginu til sóma eða þeim sem því stýra að vera ekki búið að boða fund sem sagt var í gær að yrði boðaður síðdegis. Síðdegið er löngu komið svo fundarboðið hefði í það minnsta átt að vera komið. Það væri vert að gera þótt ekki væri nema stutt hlé til að raka þessu saman og vita hvort fólk komist ekki að einhverri niðurstöðu um framhald dagskrárinnar, hvort sem henni vindur fram í kvöld eða verður látið gott heita í dag. Ég er til í að halda áfram að ræða mál en ég mundi vilja ræða þá næstu mál á dagskrá en ekki það sem hér er undir í ljósi þess að fundur hefur verið boðaður í fjárlaganefnd í fyrramálið með ráðherra.
Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli á því að þegar nefndarfundur er daginn eftir og líklegt að upplýsingar komi fram á þeim fundi er ofboðslega lögmæt bón að ræða eitthvað annað þangað til. Ástæðan fyrir því að slíkar bænir er bornar fram hér er sú að tortryggni ríkir um það hvernig Alþingi virkar í grundvallaratriðum. Það er gert ráð fyrir því að markmiðið sé að tefja. Þetta litar allt þingstarfið og þetta er ekki neinum einum að kenna. Ég tel þetta kerfislægt vandamál eins og svo mörg sem varða þingstörfin hérna, en það væri gott ef það væri tekin einhver efnisleg afstaða til þess hvers vegna ekki mætti taka önnur mál á dagskrá núna án þess að stytta fundinn neitt eða gera nokkurs konar hlé á þessum málefnalegu forsendum.
Forseti. Ég ítreka vegna stöðu minnar að ég tel rétt og sanngjarnt að fara eins vel með tíma Alþingis hér í júní og mögulegt er. Sú staða sem nú er komin upp er að verða nánast dæmalaus, í fyrsta lagi er beðið eftir fundi þingflokksformanna sem ekki hefur verið boðaður en hefur verið yfirvofandi í allan dag, um stöðuna og þau mál sem eftir eru. Síðan er búið að fá hæstv. fjármálaráðherra til að fallast á að koma á fund fjárlaganefndar á morgun. Á hann að ræða þingsályktunartillögu sem er útrædd? Er það meiningin, forseti, að reyna að knýja fram með kvöldfundi og áframhaldandi umræðu - klukkan er nú að verða fimm - með slíkum þrótti að málið verði útrætt áður en fjármálaráðherra hefur svarað spurningum? Það er alveg fráleitt. Nú skulum við bara hætta þessu og ef menn vilja tala hér til sex eða sjö skulum við taka næsta mál á dagskrá. [[Forseti hringir.]]Það er um tekjuskattinn og ekki veitir af að tala svolítið um hann.
Forseti. Við erum á þinginu til að leysa mjög stór og vandmeðfarin verkefni sem var komið með í þingið í gær og við höfum öll lýst yfir vilja til að gera það á eins faglegan hátt og mögulegt er. Á sama tíma er hv. þm. Bjarni Benediktsson búinn að sitja í þinghúsinu í allan dag eins og ég og eins og fleiri formenn flokkanna og ekki hefur verið boðað til til sameiginlegs fundar með formönnum flokkanna. Mér finnst svona vinnubrögð ekki í lagi. Nú er klukkan að verða fimm og ekki er enn búið að boða til þessa fundar sem er forsenda þess að við höldum áfram störfum. Ég legg til, forseti, að þessum fundi verði slitið nú þegar. Samkomulagið er úti.
Virðulegur forseti. Þegar það er vitað að fleiri upplýsingar eiga eftir að koma í ljós daginn eftir er eðlilegt að sýna þeim þingmönnum sem enn eiga eftir langan ræðutíma í viðkomandi máli þá kurteisi að gefa þeim tækifæri til að fá þær upplýsingar áður en þeir taka til máls. Það væri sjálfsögð krafa ef hér væru þingstörf nokkurs staðar nálægt því að vera með eðlilegu móti sem þau hafa ekki verið í langan tíma og maður óttast að það verði aldrei ef ekki verður tekið til í bæði þingsköpum, virðulegi forseti, og stjórnarskrá ef út í það er farið. Núna er það ástand í gangi hérna að formenn flokkanna bíða eftir fundi og ekkert heyrist og enginn veit neitt og þá veltir maður fyrir sér, virðulegi forseti, hvers vegna við erum hér. Ég veit að virðulegur forseti getur ekki svarað þessari spurningu. Það er ekki þannig sem Alþingi virkar, ekki núna, ekki í gær og því miður líklega ekki á morgun heldur.
Herra forseti. Þó að ræða eigi þetta mál í nefnd á morgun og þetta sé síðari umræða - ég er að fara í mína fyrstu ræðu hvað það varðar, 20 mínútna ræðu þar sem ég gæti farið betur yfir málið sjálft - þarf ég að nýta þá ræðu í að fara yfir rökstuðninginn fyrir því hvers vegna þetta mál á ekki heima í umræðunni núna, hvers vegna þetta mál á heima aftur í nefnd. En gott og vel. Ég ætla að biðja hæstv. forseta, eins og ég bað um undir liðnum um fundarstjórn forseta rétt áðan, að spyrja hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson hvort hann sé tilbúinn að koma í salinn eða í hliðarherbergi og hlusta á ræðuna mína. Ég tel mig hafa réttmætar ástæður, og jafnvel lögmætar, fyrir því að þetta mál á ekki heima hér núna; það er þörf á því að vinna það betur í nefnd og jafnvel að nefndin vísi því aftur til ráðherra. Það er mikilvægt að hæstv. ráðherra heyri samantekt á þessum réttmætu áhyggjum þingmanna sem hafa tekið þátt í umræðunni svo að ég bið hæstv. forseta því um að senda boð til hæstv. fjármálaráðherra. Ég bíð bara hér á meðan.
Forseti vill upplýsa að hann hefur þegar komið skilaboðum til hæstv. ráðherra eins og beðið var um og mun reyna að gera honum viðvart aftur.
Ég þakka forseta fyrir það. Má ég spyrja hæstv. forseta hvort enn sé verið að reyna að hafa samband við fjármálaráðherra.
Forseti getur upplýst hv. þingmann um það að verið er að koma skilaboðum til ráðherra eftir því sem forseti best veit. Forseti upplýsir að ráðherra er meðvitaður um beiðnina.
Ráðherra er meðvitaður um beiðnina og hann er í húsi?
Hann er í húsi.
Ókei. Takk fyrir. Til að fá fram rökstuðning fyrir því að réttmæt ástæða sé fyrir því að þetta mál eigi aftur heima í fjárlaganefnd þurfum við ekki annað en að byrja á því að skoða mikilvægi þess. Meginmarkmið ríkisfjármálastefnunnar er að stuðla að efnahagslegum stöðugleika, framleiðslugetu hagkerfisins og afkomubata í ríkisrekstri. Það eru meginmarkmiðin. Til þess að ná þeim meginmarkmiðum er kveðið á um það í 6. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, að fara skuli í þessa stefnumörkun um ríkisfjármál. Í upphafi þingsályktunartillögunnar segir að Alþingi álykti, samanber nefnda grein í þingsköpum, að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál fyrir árin 2016–2019; og aðeins fyrir neðan stendur að ákvörðun sé tekin á grundvelli þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlun er reist á. Með því að leggja fram þetta mál á að ná því meginmarkmiði fram að Alþingi segi stjórnvöldum að þau skuli fylgja þessari stefnumörkun á grundvelli forsendna sem við vitum í dag að eru engan veginn réttar. Nefndin sem hafði málið til umfjöllunar - og ef við tökum tímalínuna hafði hún málið til umfjöllunar í einn og hálfan mánuð - gerir engar breytingar á því þó að á þessum eina og hálfa mánuði séu forsendur algjörlega breyttar; þó að grundvöllur þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlunin er reist á sé gjörbreyttur. Það eru mjög óábyrg vinnubrögð þegar kemur að fjármálastefnu ríkisins. Það sem ég þarf að vita frá fjármálaráðherra er: Er hann bundinn af þessari þingsályktunartillögu? Hann leggur hana fyrir þingið - vinnur hana náttúrlega ekki sjálfur, það er ráðuneytið sem vinnur hana. En eflaust leggur hann þessa áætlun fyrir þingið í góðri trú. Hvað hélt hann að mundi gerast hér á þingi? Hélt hann að þingið mundi bara segja: Já, ókei, þetta er ógeðslega vel unnið hjá þér og við samþykkjum þetta, þetta er bara gott mál. Bjóst ráðherra við því? Það væri gott að fá svar frá ráðherra við því. Og hann er í húsi og það er búið að nefna við hann að ég er að bíða eftir honum og það er mjög mikilvægt að við fáum svör við því. Hann getur komið hér upp og farið í andsvar nema hann hafi drifið sig á foringjafundinn, sem hann ætti náttúrlega að vera á núna; ég mundi þá sætta mig við það og ég mundi bara ná honum í næstu ræðu. En það er mikilvægt að hann svari þessu. Taldi hann, þegar hann lagði þessa ályktun fyrir þingið, að meiri hlutinn mundi segja: Þetta er bara ógeðslega gott, ógeðslega flott hjá þér og við þurfum ekkert að breyta þessu? Förum yfir tímalínuna í þinginu. Málið kemur til þingsins frá ráðherra 1. apríl. Þá líða 22 dagar af þessum sex vikum, þrjár vikur, helmingurinn af tímanum, þangað til málið er tekið fyrir til fyrri umr. og vísað til nefndar. - Já, takk, hæstv. fjármálaráðherra er kominn í salinn. Ég þakka kærlega fyrir. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hefur heyrt það sem ég hef nefnt hingað til. En það sem ég er að gera í þessari ræðu er að reyna að færa rök fyrir því að réttmætar ástæður séu fyrir því að þetta mál eigi aftur heima hjá fjárlaganefnd. Ég þarf að endurtaka mig svolítið, ég bið hlustendur að afsaka það. Meginmarkmið þessarar ríkisfjármálaáætlunar eru efnahagslegur stöðugleiki, framleiðslugeta hagkerfisins og afkomubati í ríkisrekstri. Þegar kemur að þessum þætti í því að stuðla að því þá skal Alþingi álykta, samanber þingsköp, að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 á grundvelli þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlun er reist á. Þetta er klárlega mikilvægt atriði, þetta er það mikilvægt atriði að það er fest í þingsköp að Alþingi skuli álykta þetta og að ríkisstjórn eða stjórnvöld skuli fylgja því eftir; og talað er um grundvöll þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlunin er reist á. Nú vitum við, það hefur komið fram í þessari umræðu, að þessi grundvöllur, þessar forsendur, er brostinn. Það er mikilvægt að við fáum þá að vita frá fjármálaráðherra hvort hann búist við því, þegar hann leggur þetta fram 1. apríl, að meiri hluti fjárlaganefndar, sem á að fjalla um málið - og meðal annars er tekið sérstaklega fram í lögum um þingsköp að hægt sé að fá umsögn annarra nefnda um einstök atriði tillögunnar, og það er ekkert vanalegt að kveðið sé á um það. En málinu er hvorki vísað til annarrar nefndar né er send út umsagnabeiðni til aðila sem mikilvægt væri að fá umsagnir frá og nefni ég þá atriði sem varða óstöðugleika eða aðra áhættuþætti hvað það varðar að þessi stefna nái fram að ganga. Ég nefni Íbúðalánasjóð, aðila vinnumarkaðarins og marga aðra sem ég get nefnt hér á eftir. Ekki er einu sinni send út beiðni um að fá skriflegar umsagnir sendar inna. Málið sjálft, þó að ráðherra leggi það fram 1. apríl, kemur ekki til fyrri umr. fyrr en 22. sama mánaðar, þrem vikum seinna, en það er helmingur af þeim tíma sem málið var til afgreiðslu í þinginu. Það er tekið inn í nefnd áður, það er tekið inn í nefnd 13. apríl. 15. apríl eru einu gestirnir, fyrir utan ráðuneytið sem var að kynna efnið, Ríkisendurskoðun og Hagstofa Íslands. Málið er síðan tekið út 13. síðasta mánaðar, sex vikum eftir að það kemur til þingsins. Það er mikilvægt að ráðherra svari þessari spurningu: Bjóst ráðherra við því að þegar málið væri tekið út með nefndaráliti af meiri hluta fjárlaganefndar að það yrði bara lagt til að það væri óbreytt? Eins og kemur fram í nefndarálitinu: Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt - já, þetta er 13. maí. Það er mikilvægt að fá svar við þessu frá ráðherra: Bjóst hann virkilega við því að það mál sem hann lagði fram úr ráðuneytinu, um þessa áætlun, um þessa mikilvægu þætti, yrði bara samþykkt óbreytt út úr nefndinni sex vikum eftir að ráðherra leggur það fram með forsendurnar gjörsamlega breyttar og grundvöllinn gjörsamlega breyttan? Það er akkúrat sá grundvöllur sem ráðherra á síðan að starfa eftir á næsta ári og þrjú árin þar á eftir. Þetta eru mjög „dúbíus“ vinnubrögð og ég vil fá svar frá ráðherra hvað þetta varðar. Ef við förum yfir nefndarálit minni hlutans þá langar mig að spyrja ráðherra hvort hann hafi kynnt sér það, kynnt sér þau atriði. Nú hefur hann verið boðaður á fund nefndarinnar á morgun til að ræða þessa áætlun, þetta mál sem við erum að ræða núna í síðari umræðu - ef það klárast í dag þá er ekkert hægt að ræða það frekar, þá er það bara búið, umræðan búin. Ég spyr hvort ráðherra, ef hann hefur verið boðaður, mæti á fundinn í fjárlaganefnd í fyrramálið til að ræða þetta mál. Og ég spyr líka hvort honum finnist ekki rétt að taka það mál af dagskrá, við getum þá rætt það aftur á morgun og ræðum bara önnur mál sem eru á dagskránni í dag. Við þurfum ekkert að fresta fundi af því að það eru mörg mál sem liggja fyrir og mikilvægt að við höldum áfram að vinna, í stað þess að þurfa að vera að ræða þetta hér núna. Ég spyr því hvort ekki sé mikilvægt að við tökum þetta mál af dagskrá, það er önnur spurning, til að geta rætt það á morgun. Ég var að reyna að skjóta inn annarri spurningu áðan, hvort hæstv. ráðherra hafi lesið nefndarálit minni hlutans og hvað hann hefur að segja um þau atriði. Hann svarar því þá kannski frekar fyrir nefndinni á morgun ef hann ætlar að mæta. Varðandi grundvöllinn og ástæðuna, tilurð þessa þingmáls, þá eru það náttúrlega þingsköp. Þar segir, með leyfi forseta, í 6. mgr. 25. gr.: „Sá ráðherra er fer með fjárreiður ríkisins skal leggja fyrir Alþingi, eigi síðar en 1. apríl ár hvert, tillögu til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda fjárlaga næsta fjárlagaárs (ramma), svo og greinargerð um breytingar á tekjuöflun ríkisins. Með tillögunni skal fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára þar á eftir.“ Í minnihlutaálitinu kemur fram að það vantar þennan ramma, það vantar fyrsta atriðið. Lög kveða á um að það eigi líka að leggja það fram. Það gefur strax til kynna að þetta hefur ekki verið fullunnið í ráðuneytinu áður en málið var lagt fram hér á þingi. Ég spyr hvort ráðherra hafi einhverjar ástæður fyrir því. Ef við höldum áfram að ræða hvernig þetta hefur verið unnið í ráðuneytinu þá eru ýmis atriði þarna sem stinga í stúf. Í tvígang er talað um gjaldeyrishöft. Það eru ekki gjaldeyrishöft á Íslandi, eins og hæstv. ráðherra hefur sjálfur nefnt hér í ræðustól, og útlistað fyrir þingmönnum; þetta eru ekki gjaldeyrishöft, þetta eru fjármagnshöft. En á bls. 25 segir, með leyfi forseta, um einn af óvissu- og áhættuþáttunum: „Vaxtakjör ríkissjóðs á innlendum og erlendum mörkuðum gætu tekið að hækka eftir að gjaldeyrishöftum hefur verið aflétt og þegar draga tekur úr þrengingum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og efnahagsstarfsemi. Þá gæti frekari hækkun á gengi Bandaríkjadals eða gengissig krónunnar í kjölfar losunar á fjármagnshöftum haft talsverð áhrif á erlendar skuldir ríkissjóðs.“ Í sömu málsgrein er talað um gjaldeyrishöft og fjármagnshöft. En á síðu 18 eru gjaldeyrishöft nefnd og orðið gjaldeyrishöft er þannig nefnt í tvígang. Það gefur til kynna að þingsályktunartillagan hafi einfaldlega ekki verið lesin nógu vel yfir ef orðið „gjaldeyrishöft“ slæðist inn á tveim stöðum, og meira að segja í sömu setningu og orðið „fjármagnshöft“ er notað. Ég lærði bara af hæstv. ráðherra um muninn á fjármagnshöftum og gjaldeyrishöftum og þegar ég les í gegnum þetta þá stingur þetta strax í stúf. Ef ráðuneytið er að vinna þetta, sjálft ráðuneytið, og svona villur slæðast inn þá gefur það til kynna að þetta hafi verið gert í einhverjum flýti, að ekki hefur verið vandað til verka. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort það sé rétt skilið hjá mér að þar sem talað er um gjaldeyrishöft á síðu 18 og á síðu 25 sé verið að tala um fjármagnshöftin. Í lokin langar mig að hrósa öðrum nefndarformanni, sem er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, fyrir að stýra nefndarfundum af slíkri fagmennsku að ekki eru miklar deilur um formið og hvernig mál eru unnin, þ.e. málin eru unnin faglega. Hún fer strax í að skipa framsögumenn og leggja fram áætlun um það hvernig mál verða unnin. Hún fer strax í það að óska eftir umsögnum o.s.frv. og málin eru unnin faglega þannig að menn þurfi ekki að rífast um form; en menn geta vissulega rifist um efnið. En þetta mál er ekki faglega unnið. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér og ég vona að ég fái góð svör.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að ekki var kastað til höndum við gerð þessarar þingsályktunar þó að menn hafi athugasemdir við orðalag á einstaka stað. Það er í sjálfu sér ekkert rangt að tala um gjaldeyrishöftin, það er nákvæmara að tala um fjármagnshöft. En hér er velt upp spurningum sem snúa að forsendum fyrir þingsályktunartillögunni. Þá vil ég vekja athygli á því í fyrsta lagi að það kemur skýrt fram í þessari ályktun að það eru ýmsir óvissuþættir. Við munum alltaf standa frammi fyrir því, þegar við leggjum ríkisfjármálaáætlun fram á fyrri hluta árs og erum að spá langt fram í tímann, að jafnvel bara á næsta fjárlagaári verði margir óvissuþættir. Það er eðlilegt að menn spyrji sig nú, þegar við höfum fengið niðurstöðu í kjarasamninga og lögð hafa verið fram frumvörp sem tengjast haftamálunum, hvort fleiri óvissuþáttum hafi verið eytt frá því þingsályktunartillagan kom fram. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að fastsetja áhrifin þannig að hægt sé að skrifa það inn í ríkisfjármálaáætlunina og nefni þar sem dæmi áhrif haftafrumvarpanna. Í raun má segja það sama um kjaramálin, enn eru ýmis kjaramál óleyst, sérstaklega þau sem snúa að ríkinu. Það er tímafrek vinna að leggja mat á áhrif samninganna á almenna markaðinum, ég tala nú ekki um ef við ættum að fara að áætla fyrir mögulegum niðurstöðum á opinbera markaðinum. Það er mjög tímafrek vinna og kallar á uppfærðar þjóðhagsspár, og við þurfum að taka hliðsjón bæði af tekju- og gjaldahliðinni. Við þurfum ávallt, þegar við erum með ríkisfjármálaáætlun hér í þinginu í framtíðinni, að sætta okkur við að við getum ekki séð fyrir alla hluti og í sjálfu sér þarf stöðugt að vera að uppfæra upplýsingar. Áætlun langt fram tímann verður alltaf þeim annmörkum háð. Ég gerði því ekki ráð fyrir því að fram færi mjög [[Forseti hringir.]]djúp vinna hér í þinginu, heldur að við gætum frekar tekið stóru myndina og rætt um það hvort áherslurnar í áætluninni væru í samræmi við þingviljann.
Herra forseti. Að sjálfsögðu tekur stefnumótun breytingum. Það þekkja allir sem hafa lesið sér eitthvað til um herstjórnarlist að Napóleon Bónaparte á að hafa sagt að enginn bardagi hafi farið eins og hann hafði skipulagt. Hann var samt sem áður sá hershöfðingi sem skipulagði bardaga sína hvað best vegna þess að því betur sem þú skipuleggur hlutina þeim mun betur ertu búinn undir óvissuþætti. Þá kemur að þessum óvissuþáttum. Mér finnst það mjög einkennilegt að ekki skuli hafa verið kallað eftir umsögnum, í það minnsta skriflegum umsögnum, frá þeim aðilum þar sem óvissuþættirnir eru. Hvað sýnist ykkur, Íbúðalánasjóður? Hvað sýnist ykkur, aðilar vinnumarkaðarins? Sjáum við fram á samdrátt í ferðaþjónustu eða aflabrest í sjávarútvegi, verðfall á útflutningsmörkuðum, örðugleika í viðskiptalöndum? Hvað með Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins? Það hefði átt að kalla eftir umsögnum frá þessum aðilum þannig að í nefndaráliti, sem kemur fram sex vikum eftir að málið er lagt fram, væru ábendingar, eftir góða vinnu þingsins, um það hverjir þessir áhættuþættir séu, að þeir séu skýrari og sér í lagi í ljósi þess að þeir hafa líka breyst. Þessu er ekki til að dreifa. Finnst hæstv. ráðherra ekki eðlilegt að þingið sendi að lágmarki út umsagnarbeiðnir til þeirra aðila sem geta varpað ljósi á þessa hluti? Væri ekki jafnvel eðlilegt að þeir yrðu kallaðir til þannig að hægt væri að ræða við þá? Þetta mál lá fyrir í þinginu í sex vikur. Oft er beðið um umsagnir á einni viku, það hefði klárlega verið hægt. Finnst ráðherra í alvöru ekki eðlilegt að kallað hefði verið eftir umsögnum? Finnst ráðherra ekki eðlilegt, fyrst við höfum tíma, að málið fari til nefndar og við fáum eitthvað af umræddum aðilum á fund og fáum skýrari mynd í nefndarálitið þó að við breytum ekki þingsályktunartillögunni sjálfri; að það liggi sem viðhengi frá þinginu svo að stefnumótunin verði skýrari til framtíðar?
Herra forseti. Ég ætla ekkert að hafa of sterka skoðun á því hvernig þingið ákveður að haga meðferð sinni á málinu. En jú, ég get svo sem sagt að það sé sjálfsagt að senda mál til umsagnar og fá fram sjónarmið. Varðandi þær tafir sem urðu, frá því málið var lagt fram þar til það komst til umræðu hér, þá þekkir hv. þingmaður hvernig þingstörfin hafa gengið fram á undanförnum vikum. Ótæpilega hefur verið rætt hér um fundastjórn forseta og það hefur bitnað á ýmsum málum, meðal annars þessu. Ég segi með þetta mál og einstök atriði þess, þ.e. ríkisfjármálaáætlun, að við erum að leggja hana fram á þessu formi, í sérstöku þingskjali, í fyrsta skipti. Það er að gerast núna á vormánuðum. Það eitt og sér eru mikil tímamót og ég tel að þau skipti máli. Hér erum við að reyna að beina sjónum að stóru myndinni. Mér finnst þau ágætlega dregin saman í nefndaráliti meiri hlutans. Mér finnst að umræðan ætti að snúast um þá stóru mynd, um markmið eins það hver tekjuafkoma ríkisins eigi að vera á næstu árum, hvernig tekjur og gjöld ríkissjóðs eigi að þróast, og skuldir, [[Forseti hringir.]]yfir tímabilið sem verið er að horfa á; að við eigum að vera að ræða um þetta. Mér finnst því miður að umræðan snúist um smáatriði sem varða orðalag einhvers staðar inni í miðri áætlun o.s.frv.
Herra forseti. Orðalagið í áætluninni er bara vísbending um að skjalið hafi ekki verið lesið það vel yfir. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur sagt, þó að hann breyti orðalagi sínu aðeins núna, að við erum að ræða um fjármagnshöft en ekki gjaldeyrishöft. Samt slæðist þetta orðalag inn. Það er bagalegt. Það sýnir að þetta var ekki það vel unnið. Það gefur okkur mynd af því hvernig allt þetta verklag er, hvernig þetta er unnið. Þetta er ekki allt lagt fram samkvæmt lögum. Ókei, maður skilur kannski að menn vilja fara af stað með þetta og prófa o.s.frv. En þeir þurfa að fara af stað með þetta samkvæmt lögum. Þeir fóru ekki alveg að lögum, það var ekki allt gert samkvæmt þingsköpum, ekki öll atriðin sem átti að leggja fram samkvæmt þingsköpum, það var ekki gert. Mönnum finnst þá kannski allt í lagi að gera þetta í einhverjum hálfkæringi. Ég veit það ekki. Þegar ég tek að mér vinnu reyni ég að fókusera á færri þætti og gera þá vel og fara ekkert af stað nema hægt sé að gera það vel. Menn verða að meta það sjálfir hvernig þeir vilja vinna þetta. En þetta er ekki vel unnið. Ef Alþingi samþykkir þetta þá samþykkir það að stjórnvöld fari eftir stefnumótun sem hvílir á [[Forseti hringir.]]grundvelli sem klárlega er ekki lengur til staðar.
Virðulegi forseti. Ég var búinn að lofa hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni að fara í andsvar af því hann ætlaði að beina til mín spurningum, en síðan varð eitthvað minna úr því ef ég skil hv. þingmann rétt. [[Gripið fram í.]]- Já, já, ég get svo sem alveg svarað sömu spurningum og hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson gerði. Eins og hér hefur komið fram þá er þetta í fyrsta skipti sem plagg af þessu tagi er lagt fram. Það liggur þar af leiðandi fyrir að við erum að stíga fyrstu skrefin í þessu. Vonandi náum við samstöðu um að samþykkja frumvarp um opinber fjármál. Það þýðir að við þurfum þá strax, ef við samþykkjum það, að innleiða breytt verklag þannig að við sjáum þá bæði breytt vinnulag varðandi þessar áætlanir og annað slíkt. Ég var í borgarstjórn Reykjavíkur þegar við hófum þessi vinnubrögð þar. Ég man ágætlega eftir þeirri umræðu, var þá í minni hluta. Við vorum alveg meðvituð um að menn voru ekki komnir á þann stað sem menn ætluðu þegar þeir settu þetta fram í fyrsta skipti. En mönnum þótti betra að fara af stað og ræða málin og þróa sig áfram í þessu. Það er algjörlega ljóst að málið verður ekki fullskapað í fyrsta skipti sem það er lagt fram. Hæstv. ráðherra hefur sýnt mikinn liðleika. Sem formaður nefndarinnar var ég beðinn um það kl. 15.28 í dag að fá hann á nefndarfund í fyrramálið. Ég hafði strax samband við hann og ég held að það megi fullyrði að hæstv. ráðherra sé afskaplega liðlegur, svo að ekki sé dýpra í árinni tekið, við stjórnarandstöðuna, því að ég gat svarað því nokkrum mínútum síðar, kl. 15.57, að hann væri tilbúinn til að mæta á fund hv. nefndar. Ég fullyrði, eftir að hafa verið á þingi í nokkuð mörg ár, að það er ekki sjálfgefið að málin séu með þeim hætti. Ég fer í ræðu hér á eftir til að fara í ýmis efnisatriði sem hér hafa komið fram, vonandi fæ ég tækifæri til þess hér á eftir. En það er algjörlega ljóst og hefur alltaf verið að þetta mál kemur ekki fullskapað fram strax, svo mikið er víst. Það er líka ljóst að náum við að samþykkja frumvarpið um opinber fjármál, sem ég vona, þá munum við þurfa að breyta þessu verklagi.
Herra forseti. Ég þakka sitjandi formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir að bregðast mjög fljótt við beiðni um umræddan fund og ráðherra fyrir að bregðast við og koma á fundinn til að ræða málin. Ef við klárum þessa umræðu í dag þá erum við að fara að ræða mál á fundinum á morgun sem búið er að afgreiða í þinginu. Ég vil því spyrja hv. þingmann, sitjandi formann nefndarinnar, hvort honum þyki ekki í lagi að við frestum umræðu um þetta, tökum fyrir önnur mál, höldum áfram. Við höfum nóg af málum til að ræða. Við getum tekið málið upp jafnvel þegar nefndin er búin að ræða þetta og fá gesti á sinn fund, þar sem málið var ekki sent til umsagnar. Það er óeðlilegt og kannski sér í lagi þar sem verið er að vinna þetta svona í fyrsta skipti. Því ekki að gera það eins vel og hægt er og fá á fund nefndarinnar, eins og er heimilt, álit annarra nefnda eða greinargerðir; álit annarra nefnda í þinginu eins og minni hlutinn bað um? Hvers vegna var það ekki samþykkt? Ég spyr í ljósi þess að í lögum um þingsköp segir: „Nefndin getur leitað umsagnar annarra nefnda um einstök atriði tillögunnar eftir því sem hún ákveður hverju sinni og setur þá fresti til afgreiðslu umsagna annarra nefnda.“ Málið var hjá nefndinni í mánuð. Auðveldlega hefði verið hægt að óska eftir því, eins og minni hlutinn gerði - kannski veit hæstv. sitjandi formaður það ekki út af því að hann er varaformaður og var ekki alltaf þarna og stýrði ekki fundum, en þetta var ósk minni hlutans. Hvers vegna var það bara ekki gert? Veit hv. þingmaður, sitjandi formaður, hvers vegna ekki var brugðist við því? Það er sérstaklega kveðið á um það í lögum um þingsköp og því mjög óeðlilegt að verða ekki við því. Í öðru lagi spyr ég: Hvers vegna var þetta ekki bara sent til umsagnar og þá sér í lagi til þeirra aðila sem hefðu getað gefið okkur skýrari mynd til að setja í nefndarálit um þessa óvissuþætti?
Virðulegi forseti. Þetta hefur verið í lögum um þingsköp nokkuð lengi, þessu hefur bara ekki verið fylgt eftir. Menn geta haft á því skoðun að þetta hafi átt að vera betra og ítarlegra en það er núna en þetta er gríðarlega stór breyting frá því að vera ekki neitt. Reyndar tel ég að þetta sé góður grunnur til þess að ræða og fara yfir. Ég held, virðulegi forseti, að ef við værum í öðru en í stjórnmálum, ef við værum á einhverjum öðrum stað, mundum við komast að þessari niðurstöðu: Það er mjög gott að þetta komi fram, þetta er góður grunnur. Nú skulum við klára frumvarpið um opinber fjármál af því að þá erum við hvort sem er að fara í annað verklag en þetta. Þetta er grunnur sem við byggjum á og hann fer ekkert frá okkur. Við skulum ræða kosti og galla við plaggið eins og það liggur fyrir núna. Það er alveg ljóst að það eru óvissuþættir í þessu, en þetta er góður grunnur til að vinna á þegar við förum í verklagið varðandi opinberu fjármálin. Þannig held ég að flestir mundu nálgast málin. Síðan geta menn auðvitað gert ágreining út af því. Ég held að enginn hafi séð það fyrir sér að málið mundi taka þennan vinkil og yrði lagt upp með þessum hætti. Það verður að viðurkenna það eins og ég ætla að koma að, ef ég get haldið ræðu [[Forseti hringir.]]hér á eftir, og fara nánar yfir.
Herra forseti. Ég er sammála því að það er gott að fara af stað með einhverja vinnu til þess að fá einhvers konar prótótýpu, það er ágætisferli. Samt sem áður er málið þannig vaxið að Alþingi er að álykta um að ríkisstjórnin skuli fylgja ákveðinni stefnu á grundvelli sem síðan er ekki til staðar. Að sjálfsögðu er betra að fara af stað með þetta, út af því að kveðið er á um það í lögum að það skuli gert, frekar en að gera ekki neitt. En það er ekkert sem hefði stöðvað fjárlaganefnd í því að senda málið til umsagnar. Það er eðlilegt ferli en það var ekki gert. Það er það sem er svo ofboðslega óeðlilegt. Nefndarmenn hafa kannski hugsað sem svo: Jú, við erum bara að prófa þetta og við ætlum þá kannski ekkert að vera að eyða miklum tíma í gestafundi o.s.frv. Þetta er bara prufukeyrsla á málinu, það á kannski ekki að taka of mikinn tíma. En samt sem áður hefði verið hægt að senda málið til umsagnar. Það kostar engan tíma. Það er mjög athyglisvert að það hafi ekki verið gert.
Herra forseti. Umræðan tók nú aldeilis kipp og varð talsvert áhugaverðari, ef sú sem hér stendur á að lýsa sinni upplifun, eftir að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og einnig varaformaður hv. fjárlaganefndar komu inn í andsvör. Ég vil taka undir orð hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þegar hann segir að þegar svona mál, líkt og ríkisfjármálaáætlun til einhverra ára, er til umræðu séu alltaf einhverjir óvissuþættir uppi og ekki sé stöðugt hægt að uppfæra áætlunina. Út af fyrir sig er ég alveg sammála því. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þm. Jón Þór Ólafsson hvort hann sé sammála mér í því að þegar það fellur saman að svona mikilvægt mál er til umræðu og frumvörp, sem hreinlega hafa áhrif á forsendurnar sem þar er verið að gefa sér - eins og gerðist hér í gær þar sem komu fram frumvörp til laga um stöðugleikaskatt, frumvarp til laga um fjármálafyrirtæki og frumvarp til laga um húsnæðisbætur - sé eðlilegt að hlé sé gert á umræðunni og nefndin taki málið til sín svo að þess sjái í það minnsta stað í nefndaráliti að þingið hafi áttað sig á því að þarna falli fjögur stór mál saman á sama tíma.
Herra forseti. Meiri hlutinn í fjárlaganefnd hefur það í höndum sínum að gera þetta faglega núna. Hann ætlaði að fara af stað með þetta og gera þetta einhvern veginn en nú hefur komið upp réttmæt gagnrýni á það að Alþingi eigi síðan að samþykkja að ríkisstjórnin fari eftir stefnumótun sem hvílir á grunni brostinna forsendna. Það hefði verið hægt að tvinna við það nefndarálit þar sem tíundað hefði verið hvernig grundvöllurinn hefur breyst og haft áhrif á stefnumótunina. Stefnumótunarferlinu er ekkert lokið, því er ekki lokið fyrr en síðari umr. er lokið. Það er umræðan sem við erum í og eftir hana er stefnumótunarferlinu lokið. Meiri hluti nefndarinnar og forseti Alþingis hafa það því í höndum sínum að gera þetta ferli faglegra. Það er það sem við erum að kalla eftir. Forseti þingsins hefur í 25. gr. heimild til að vísa máli til nefndar á hverju stigi þess og meiri hluti nefndarinnar getur kallað eftir því líka. Haldinn verður fundur í nefndinni á morgun þar sem meiri hluta gefst tækifæri til að kalla málið til sín. Þetta er ekkert flókið, þá kallar meiri hlutinn málið bara til sín. Við eigum alla vega eftir að vera viku í viðbót hér á þinginu og þá er hægt að senda málið í umsagnarferli, fá umsagnir frá þessum aðilum. Hvað kostar það okkur? Það kostar okkur það að við þurfum að hætta að ræða þetta mál og fara að ræða önnur þarfari mál, það er það sem það kostar okkur. Svakalegur kostnaður það eða hitt þó heldur. Svo þarf nefndin að ræða um þetta á morgun, sem hún gerir hvort eð er, kalla eftir umsögnum. Nefndin og þingmenn þurfa ekki að gera neitt annað, bara bíða eftir þeim. Þegar umsagnirnar berast þurfum við að renna í gegnum þær og meiri hlutinn getur sett þær inn í framhaldsnefndarálit sitt, sem er heimilt samkvæmt þingsköpum í 29. gr. Það er allt og sumt sem þarf að gera til þess að gera þetta ferli faglegra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég var að reyna að fylgjast með umræðunni hér áðan og jú, ég heyrði vissulega að til standi að halda fund í hv. fjárlaganefnd á morgun. En ég er að velta því fyrir mér hvort það hafi eitthvað farið fram hjá mér, því að það er jú þannig að þetta er síðari umræðan. Ef málinu verður ekki frestað þá klárast umræðan eðli málsins samkvæmt í dag, því að hér getum við fundað til miðnættis og ég held að enginn ætli að halda áfram umræðu um þetta mál svo lengi. Hefur hv. þingmaður einhvers staðar heyrt með vissu þann skilning að fresta eigi umræðunni eða er hv. þingmaður líkt og ég enn í svolitlu tómarúmi með það hvert planið er, hvað liggi fyrir að meiri hluti hv. fjárlaganefndar ætli í raun að gera með þetta mál nú í dag?
Herra forseti. Meiri hluti nefndarinnar og formaður hennar gæti þannig séð kallað til fundar núna jafnvel þó að það sé þingfundur. Gerðar eru einhverjar undanþágur á því, þannig að heimildin er til staðar. Það er hægt að kalla málið til nefndar ef forseti ákveður ekki sjálfur að vísa málinu þangað, þannig að þetta er alveg hægt. Það virðist bara ekki vera vilji fyrir því. Við höfum algjörlega réttmætar ástæður fyrir því að kalla eftir að þetta sé unnið svolítið faglegar, sér í lagi núna þegar verið er að gera þetta í fyrsta skipti, að það séu þá alla vega nefndarálit með umsögnum um þá þætti sem skapa mesta óvissu, um þætti sem hafa breyst mjög mikið frá því málið kom fram. En ókei, ekki virðist vera vilji fyrir því, þá verður svo að vera, en þá sitja menn, þegar þeir ætla að greiða þessu atkvæði, uppi með þingsályktun til stjórnvalda um að þau skuli hegða sér á grundvelli sem er gjörsamlega brostinn, hafandi haft öll tækifæri til að leiðrétta þann grundvöll.
Forseti. Þær ótrúlegu og jafnframt góðu fréttir hafa borist að til standi að halda fund formanna þingflokka. Hann hefur verið boðaður klukkan sex og ég fagna því sérstaklega. Ég held að það lafi innan þeirra marka að heita seinni partur, [[Gripið fram í: Seinna í dag.]]seinna í dag og klukkan [[Gripið fram í: Klukkan er sex.]]er sex og það sé í sjálfu sér ágætt. Ég fagna því og vonast auðvitað til að sá fundur verði til þess að færa málin eitthvað nær lausn. Ég fagna því líka undir þessum lið að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur látið færa sig ofar á mælendaskrá í góðri sátt við aðra sem þar voru og vonast til þess að hann hlutist til um það að umræðu um málið hér verði frestað í ljósi þess að umræðan verður í raun flutt inn í nefndina í fyrramálið. Ég held að það sé vel málefnalegt að við tökum þá til við næsta mál á dagskrá þingfundarins. Þó að klukkan sé að verða sex held ég að það sé vit í því að við sjáum hvert formannafundurinn leiðir okkur áður en við tökum ákvarðanir um framhald þingfundar að öðru leyti en hvet hv. þingmann til að taka þeirri málaleitan vel.
Virðulegi forseti. Aldrei er góð vísa of oft kveðin. Ég fagna því að hér á að vera formannafundur með formönnum flokkanna klukkan sex. Það má ekki seinna vera. Þessu var lofað í gær og sannast að segja varð fólk fyrir talsverðum vonbrigðum fyrir klukkutíma eða svo þegar ljóst varð að ekki var búið að boða fund og jafnvel að það gæti verið óvíst um hvort fundur yrði haldinn. Líkt og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir vonast ég eftir því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson liðki fyrir málum í sinni ræðu og ég ætla að segja það hreint út að ég vona að hann leggi það til að málið verði takið af dagskrá þangað til eftir fund fjárlaganefndar á morgun sem hann hefur af miklum krafti staðið fyrir og hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]tekur vel í að mæta á. Ég treysti því að nú fari góðir menn að láta til sín taka í þessum þingsal.
Herra forseti. Ég fagna því að búið sé að boða til formannafundar eins og til stóð. Það er ágætt því að ég var orðin hrædd um að sá hluti samkomulagsins stæðist ekki. Sem betur fer ætla formenn að hittast klukkan sex ásamt forseta og ég vona að niðurstaða þess fundar verði jákvæð og góð fyrir þingstörfin. Að beiðni minni hluta fjárlaganefndar verður fundur í fyrramálið til að ræða stöðu og gildi ríkisfjármálaáætlunarinnar sem við erum að ræða hér og er á dagskrá. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, varaformanni fjárlaganefndar, fyrir að bregðast mjög skjótt við á jákvæðan hátt en jafnframt finnst mér ástæða til að fara fram á að þar til niðurstaða þess fundar er ljós, þar sem nefndin mun ræða stöðu og afgreiðslu ríkisfjármálaáætlunar, verði hún tekin af dagskrá og öðrum málum hleypt að á meðan.
Virðulegi forseti. Ég hef reynt að fylgjast með þessari umræðu eins og ég hef getað. Hún er búin að vera nokkuð löng. Ég skal alveg viðurkenna að hún kemur nokkuð á óvart, ekki vegna þess að ég hafi talið að allir væru sammála um málið en kannski erum við svolítið mikið að ræða um formið í staðinn fyrir efnið. Eins og komið hefur fram og kom fram í andsvörum erum við að uppfylla lög um þingsköp. Það hefur ekki verið gert áður. Ég lít svo á að þetta sé eitt af skrefunum í ákveðnu þroskaferli hjá okkur þegar kemur að opinberum fjármálum, að reyna að hugsa til lengri tíma. Hæstv. ráðherra tók fram bæði í upphafsorðum sínum og andsvörum, og það kemur svo sem fram í áætluninni líka, að þetta væri mikilli óvissu háð. Það er sama hvað við gerum síðan í vinnulaginu, svo maður tali bara um hlutina eins og þeir eru, við getum ekki farið á þann stað að við köllum eftir nýrri þjóðhagsáætlun og spá til þriggja ára miðað við þær forsendur sem hafa breyst svo sannarlega, hvort sem það eru kjarasamningar eða aflétting hafta. Við þurfum að ákveða hvað við ætlum að gera með þetta. Þetta eru ekki fjárlög fyrir hvert ár fyrir sig, þetta er áætlun og við munum ekki halda þessu áfram í óbreyttri mynd ef við samþykkjum frumvarpið um opinber fjármál. Þetta er hins vegar góður grunnur til að byggja á og þessi vinna er ekki unnin fyrir gýg, þvert á móti. Þetta er kannski ekki fyrsta skrefið en að minnsta kosti eitt af skrefunum í því að komast á þann stað sem ég vonast til þess að við komumst á. Ég ætla að fara í gegnum ýmislegt sem hér hefur komið fram. Ég skal alveg viðurkenna að ég tók svolítið mið af ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar vegna þess að þó að ég sé ósammála honum í flestu fannst mér hann fara ágætlega yfir það út frá sjónarmiðum stjórnarandstöðunnar, vinstri manna í þinginu, og ætla þess vegna að hafa til hliðsjónar þá gagnrýni sem hann hafði á plaggið. Þó að hv. þingmaður hafi ekki nefnt það, svo það sé skýrt tekið fram, hafa ýmsir talað fullum fetum um að hér hafi verið niðurskurður til velferðarmála og eru þá að vísa í heilbrigðismál og almannatryggingar í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég skil ekki af hverju hv. þingmenn tala með þessum hætti þegar staðreyndirnar liggja fyrir. Ég veit ekki hvort menn telja að ef þeir segja þetta nógu oft muni allir trúa þessu. Tölurnar tala sínu máli. Það hefur verið forgangsmál að hækka framlögin og setja aukna fjármuni í heilbrigðismálin og tryggingamálin. Strax í tíð þessarar ríkisstjórnar, á sumarþinginu, voru settir 8 milljarðar til viðbótar í lífeyristryggingarnar og hefur það ekkert að gera með fjölgun lífeyrisþega eins og margir halda. Margar þeirra skerðinga, kannski allar, það er erfitt að bera þetta saman, sem var farið í í tíð síðustu ríkisstjórnar í kjölfar bankahrunsins hafa verið dregnar til baka. Hið sama má segja um heilbrigðismálin. Þar sjáum við til dæmis að hækkanir til spítala eru langt umfram bæði verðlag og launavísitölu. Ef við förum í tannlæknaþjónustu og annað slíkt erum við að tala um miklu hærri upphæðir, 42% hækkun. Hlutfall heilbrigðismála af ríkisfjármálunum hefur hækkað líka. Þetta er ekki bara í milljörðum heldur líka hlutfallslega. Ég bið í mestu vinsemd hv. stjórnarandstöðu, ekki að hætta að gagnrýna stjórnarliða, alls ekki, [[Gripið fram í.]]en fara rétt með. Það hefur verið forgangsmál hjá þessari ríkisstjórn að forgangsraða í þágu grunnþjónustu. Hér hefur verið rætt mikið um að ríkisstjórnin hafi farið í skattalækkanir eins og það sé sérstaklega slæmur hlutur. Ég vek athygli á því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem er fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra er búinn að reikna skattalækkanir núverandi ríkisstjórnar upp í 30–50 milljarða kr. Þá vísar hann til skatta eins og auðlegðarskattsins, veiðileyfagjaldanna, vörugjalda, orkuskatta, virðisaukaskatts, bensíngjalda og tekjuskatts og væntanlega tryggingagjalds líka. Ég vona bara að þetta sé rétt, að við höfum náð að lækka skatta um 50 þús. millj. kr. Það eru auðvitað gríðarlega ánægjulegar fréttir fyrir landsmenn. Ég ætla að fara aðeins í hvern skatt fyrir sig, fyrst auðlegðarskattinn. Auðlegðarskatturinn er eignarskattur sem síðasta ríkisstjórn setti á og kallaði tímabundinn. Það var skýrt tekið fram. Það var farið í dómsmál út af þessum skatti vegna þess að hann leggst á fólk hvort sem það er með tekjur eða ekki. Ég spurðist fyrir um þetta á síðasta kjörtímabili, nánar tiltekið á 138. löggjafarþingi, og þá kom skýrt fram að fólk greiðir þennan skatt þó að það sé ekki með háar tekjur. Þetta er nær eingöngu eldra fólk og í mörgum tilfellum þurfti fólk að selja eignir til að greiða skattinn. Samt sem áður voru ákveðnar eignir teknar út eins og lífeyriseignir. Þeir sem eiga slíkar eignir sem mundu heyra undir þennan skatt eru fyrst og fremst stjórnmálamenn sem eru búnir að vera lengi og embættismenn. Það fólk sem greiðir þennan skatt er að stórum hluta fólk sem gat ekki verið í lífeyrissjóði eða greiddi einhverra hluta ekki í lífeyrissjóð og bjó sér til lífeyrissjóð með öðrum hætti. Og það er rangt að við höfum afnumið auðlegðarskattinn, hann var látinn renna út, lögin voru ekki endurnýjuð. Það er umhugsunarefni að stjórnmálamönnum finnist það vera eðlilegasta mál í heimi að segja: Þetta er tímabundinn skattur, en segja síðan seinna: Heyrðu, þetta var allt í plati, hann átti aldrei að vera tímabundinn. Í mjög góðu viðtali við hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur sem þá var hæstv. ráðherra, ég meina það, það var gott viðtal þar sem margt skynsamlegt kom fram hjá hv. þingmanni - af því að ég starfa með hv. þingmanni í fjárlaganefnd kom það ekkert á óvart enda er hv. þingmaður oftar en ekki bæði málefnalegur og leggur gott til málanna - tók hún skýrt fram að auðlegðarskatturinn yrði ekki endurnýjaður. Hún fór líka mjög skynsamlegum orðum um það hvernig hún vildi sjá breytingarnar á virðisaukaskattinum, ekkert ósvipað þeirri leið sem núverandi ríkisstjórn hefur farið í. Röksemdir hv. þingmanns áttu algjörlega rétt á sér og ég get tekið undir þær. Það er nákvæmlega eitt af því sem núverandi ríkisstjórn hefur farið í, að minnka bilið á milli skattþrepa. Af hverju? Vegna þess að þegar bilið er of mikið ýtir það undir skattundanskot. Það heitir á tæknimáli að virðisaukaskattskerfið sé ekki skilvirkt og í sumum tilfellum má færa rök fyrir því að viðkomandi atvinnurekandi geti ráðið hvaða skattprósentu hann greiðir þegar um mörg þrep er að ræða. Það er kerfi sem engum gagnast, allra síst þeim sem reiða sig hvað mest á peninga frá hinu opinbera, þeim sem minnst mega sín. Ég var að vonast til þess að það yrði þokkaleg sátt um þessa hluti og hvet hv. þingmenn til að lesa grein fyrrverandi hæstv. ráðherra, Sighvats Björgvinssonar, fyrrverandi formanns Alþýðuflokksins, um tilurð virðisaukaskattskerfisins og hvernig það var þróað, grein sem birtist fyrir nokkru í DV. Í stuttu máli er það þannig að allir flokkar fá sinn skerf af gagnrýni. Upphaflega var samstaða um að hafa skattinn eitt þrep og án undanþágna en síðan fóru stjórnmálamenn í öllum flokkum að hola kerfið í sundur og niðurstaðan varð sú að við vorum komin með hæsta virðisaukaskattsþrep á byggðu bóli. Það er sem betur fer ekki lengur þannig vegna þess að okkur hefur tekist að lækka hæsta þrepið. Ef einhver heldur því fram að þeir sem hafa minnstu tekjurnar greiði ekki hæsta virðisaukaskattsstigið er viðkomandi einstaklingur annaðhvort að tala gegn betri vitund eða veit ekki á hvaða vörur virðisaukaskatturinn leggst. Veiðileyfagjöldin eru þess eðlis að breytingarnar fólust fyrst og fremst í því að veiðileyfagjöld voru tekin af litlum og meðalstórum útgerðum og sett á stærstu útgerðirnar. Ég vek athygli á því, af því að menn tala hér eins og þetta sé endalaus uppspretta auðs og skatta, að ein þjóð innan OECD tekur veiðileyfagjöld, sem tekur skatta hvað þetta varðar. Allar aðrar þjóðir greiða með útgerðinni. Það er ágætt að hafa það í huga þegar menn gagnrýna fiskveiðistjórnarkerfið að þannig er málum fyrir komið. Áður en við ætlum að breyta því í grundvallaratriðum ættum við að huga að því af hverju við missum ef við gerum það. Það er afskaplega ánægjulegt að við séum að taka háar fjárhæðir í hina sameiginlegu sjóði okkar landsmanna í stað þess að þurfa að greiða með sjávarútveginum eins og aðrar þjóðir hafa gert og við höfum reyndar þurft að gera í gegnum tíðina með allra handa hætti. Auðvitað getum við farið út í að hækka veiðileyfagjöld. Það mun kalla á aukna hagræðingu og þýðir þá einfaldlega að við verðum með færri fyrirtæki, það segir sig sjálft, og þau fyrirtæki sem verða fyrir barðinu á því að þurfa að sameinast og renna inn í stærri útgerðirnar eru litlu og meðalstærri útgerðirnar. Ef menn vilja það eiga menn að kalla á aukna skattheimtu hvað þetta varðar. Hér hefur sömuleiðis verið gagnrýnt að við hækkum ekki bensíngjöld, olíugjöld, þungaskatt o.s.frv. Það er alveg hárrétt, ég vona að við munum frekar lækka það en hækka. Ég tel að það séu margar ástæður fyrir því að við eigum ekki að skattpína almenning meira en orðið er. Ég er afskaplega ánægður með það, virðulegi forseti, að við séum að stíga hér stór skref í að lækka tekjuskatt. Betur má ef duga skal. Mér líður ekki illa yfir því að fólk með meðaltekjur fái að finna mest fyrir því. Ég held að það sé afskaplega ánægjulegt. Í þessu samhengi hefur sömuleiðis verið talað um að það sé svo skelfilegt að ýta undir stóriðju. Ég spurði hv. þm. Steingrím J. Sigfússon af hverju síðasta ríkisstjórn hefði gengið jafn hart fram og raun bar vitni á síðasta kjörtímabili. Við erum að tala um að til dæmis eru hér komin af stað göng sem eru bara fyrir atvinnureksturinn á Bakka. Það á að byggja göng sem áttu að kosta 1,8 milljarða en kostnaðurinn hefur hækkað upp í 3,1 milljarð og göngin eru bara fyrir atvinnustarfsemina á Húsavík, ekki fyrir almenning, göng sem kosta 3,1 milljarð. Í fyrramálið munum við í hv. fjárlaganefnd kalla eftir upplýsingum um hvernig getur staðið á þessu á fundi sem hér hefur verið ræddur. Hvers konar áætlun er það hjá síðustu ríkisstjórn um göng upp á 1,8 milljarða sem hækka síðan í einni svipan upp í 3,1 milljarð, 3.100 millj. kr.? Sömuleiðis verður spurt út í Vaðlaheiðargöngin, en forsendan fyrir atvinnuuppbyggingu þar var Vaðlaheiðargöngin, í það minnsta var framkvæmdin kynnt með þeim hætti. Því miður virðast áætlanir ekki heldur hafa staðist hvað það varðar. Síðan erum við með ívilnunarsamninga varðandi þessa stóriðju þar. Það er í það minnsta meira í orði hjá síðustu ríkisstjórn að vera á móti stóriðju en á borði. Ekki verður annað séð en að menn hafi farið í ansi stórar framkvæmdir til að koma þessari stóriðju á laggirnar, mjög stórar framkvæmdir sem eru greiddar úr opinberum sjóðum. Þetta liggur allt fyrir og nú geta menn verið sammála um að byggja upp stóriðju, en við hljótum hins vegar að vera sammála um að við þurfum að vanda áætlunargerð. Því miður hefur það ekki gengið, gekk ekki hjá síðustu ríkisstjórn og við þurfum að fara vel yfir það til að læra af þeim mistökum. Fyrir bankahrun tókst okkur að greiða niður skuldir, sem betur fer. Þjóðin væri nú í mjög erfiðum málum ef það hefði ekki tekist. Það hefur vantað upp á agann í opinberum fjármálum. Þegar síðasta ríkisstjórn tók við gekk mjög vel, hún náði umtalsverðum árangri í agamálum, en þegar hún skildi við var því miður agaleysi í rekstrinum orðið mjög mikið ef marka má skýrslu Ríkisendurskoðunar sem var gerð eftir mitt ár 2013. Þá var agaleysið um 38% og var orðið mun meira en hafði sést í mjög langan tíma. Ég vona að við séum ásátt um að laga þetta. Ég ætla ekkert að fara að velta mönnum neitt upp úr þessu til eða frá. Ég held að stóra einstaka málið sé að við þurfum að ná saman um að vinna úr þessu. Þess vegna er svo mikilvægt að við ræðum frumvarp um opinber fjármál, lærum af þeim þjóðum sem hefur gengið vel hvað þetta varðar, t.d. Svíum. Við höfum tekið þá sérstaklega fyrir. Síðasta fjárlaganefnd heimsótti Svíana, við gerðum það í miðju vinnulaginu hér. Við erum búin að halda 25 nefndarfundi um opinber fjármál. Af því að hv. þm. Jón Þór Ólafsson var að velta fyrir sér vinnulaginu má nefna að við settum það frumvarp í forgang af því að þar erum við að leggja fram til lengri tíma. Með fullri virðingu fyrir þessari áætlun er, ef okkur tekst vel til og við samþykkjum frumvarp um opinber fjármál, það auðvitað miklu mikilvægara en þessi áætlun - með fullri virðingu fyrir henni og án þess að ég vilji gera neitt lítið úr henni, virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði af hverju ekki hefði verið tekinn meiri tími í forgangsmálið. Ég vona að það svari því að á þessu vori voru forgangsmálin tvö, annars vegar opinberu fjármálin og hins vegar að hafa eftirlit með fjárlögum ríkisins. Ég held að það sé rétt forgangsröð. Hér hafa verið rædd S-merkt lyf og lyfjakostnaður almennt. Það er nokkuð sem við þurfum að ræða, það er af þeirri stærðargráðu að það skiptir verulega miklu máli þegar kemur að fjármálum ríkisins. Þetta er málaflokkur sem þjóðinni tekst mismunandi vel upp með. Það er svolítið magnað að ein ríkasta þjóð heims, Norðmenn, hefur náð árangri þegar kemur að því að halda þessum kostnaði niðri. Þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur og eðli máls samkvæmt er auðvelt að spila á tilfinningar hvað þetta varðar. Ég vonast til þess að við náum að ræða það málefnalega og læra af þeim sem hefur gengið vel því að þetta snýr ekki bara að útgjöldum ríkisins, þetta snýr náttúrlega líka að því að ef kostnaðurinn fer upp úr öllu valdi verður minna annars staðar. Það segir sig alveg sjálft. Það á sérstaklega við í heilbrigðisþjónustunni. S-merkt eru þau lyf sem er allur gangur á hvernig virka vegna þess að þau eru glæný og lítil reynsla komin á þau. Flest ríki koma sér upp einhverju því fyrirkomulagi að ákvörðun um hvaða lyf eru tekin inn er tekin frá stjórnmálunum, menn reyna að ýta þessu frá stjórnmálunum. Menn eru til dæmis með sérstakar stofnanir eða nefndir þar sem siðfræðingar, læknar og aðrir slíkir taka ákvörðun um hvaða lyf eru tekin inn. Menn reyna eðli málsins samkvæmt að ná eins hagkvæmum kaupum á lyfjunum og mögulegt er. Svo sannarlega gera líka lyf oft gríðarlegt gagn og við viljum vera í fremstu röð þegar kemur að því að veita þessi lyf, hvort sem eru þessi eða önnur. Mér fannst ánægjulegt að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon skammast, svo ég hrósi honum líka af því að ég tók hann sérstaklega fyrir af því að mér fannst hann fara ágætlega yfir þetta, yfir því að hér væri frumjöfnuður ekki nægur og segja sömuleiðis að það ætti að ganga lengra í að greiða niður skuldir. Það er mjög góð og eðlileg gagnrýni. Þetta er nokkuð sem við eigum að setja okkur markmið um sem við getum verið sammála um að ná. Ég get alveg verið sammála um að við eigum að ganga lengra hvað það varðar. Síðan er hitt, að við erum á misjöfnum stað í stjórnmálunum. Við erum örugglega ekki sammála um leiðir til að ná þessu marki, en ef við náum saman um að ná þessu marki er það vel. Einnig voru nefndar fjárfestingar. Eðli málsins samkvæmt má segja að það sé endalaus eftirspurn eftir því og mikilvægt að ganga þann veg. Þegar kemur að samgöngum þurfum við líka að taka alvöruumræðu um það hverjir eigi til dæmis að greiða fyrir uppbygginguna þegar kemur að ferðamennskunni. Stóran hluta af þessari uppbyggingu verðum við að fara í af því að við erum að byggja hér upp ferðaþjónustu, hún er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Mín skoðun er að við sem notum hana þegar við ferðumst eigum að taka þátt í því að greiða en ekki bara taka þetta úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Að endingu vil ég segja, virðulegi forseti, að ef það yrði til þess að ná einhverri betri sátt og betri anda í þessum sal held ég að það sé skynsamlegt að fresta þessari umræðu þangað til við erum búin að taka umræðuna í hv. fjárlaganefnd. Ég hvet hins vegar fólk til þess að hugsa þetta alla leið. Við erum ekki að fara að ganga fram eins og menn hafa talað hér að undanförnu. Við náum ekki að vinna þessa hluti eins og mér finnst sumir tala, eins og við ætlum að gera [[Forseti hringir.]]hér fjárlög fyrir hvert einasta ár næstu þrjú árin. Það er óraunhæft.
Virðulegi forseti. Ég fagna næstsíðustu orðum hv. þingmanns um það að hann telji rétt að fresta þessari umræðu þar til fundinum í fjárlaganefnd er lokið á morgun. Ég tek hjartanlega undir það með honum. Ég held hins vegar, virðulegi forseti, að enginn hér inni haldi að við séum að ræða nákvæm fjárlög næstu þriggja ára. Ég hef margoft sagt það hér í ræðu að ég telji ekki óeðlilegt að þetta plagg sé eins og það er í fyrsta sinn. Þetta hlýtur náttúrlega að lærast með tímanum. Ég er hins vegar hissa á því að hv. formaður nefndarinnar undrist það að nokkrar umræður hafi orðið um þetta. Við erum að tala um áherslur ríkisstjórnarinnar í fjármálum næstu fjögur árin. Það er nú aldeilis efni til að ræða, virðulegur forseti.
Virðulegi forseti. Varðandi síðasta þáttinn þá hef ég annaðhvort ekki talað nógu skýrt eða hv. þingmaður ekki tekið nægilega vel eftir. Ég var að vísa til þess að mér þættu umræðurnar stundum - á því eru mjög heiðarlegar undantekningar, ég ætla ekkert að leggja mat á það hvert hlutfallið er í þeim efnum - vera um form í staðinn fyrir efni. Ástæðan fyrir því að ég vitnaði í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, og það er maður sem allir vita að ég er afskaplega ósammála, var sú að hann fór mjög efnislega yfir málið. Það fannst mér góður útgangspunktur til að ræða. Nú er ég algjörlega ósammála hv. þingmanni, ég hefði talið best að við ræddum þetta á þeim nótum í staðinn fyrir að ræða um formið. Ég ætla ekkert að fara nánar út í það. En ég geri engar athugasemdir við að við ræðum um ríkisfjármálin í bráð og lengd, langur vegur frá. Ef við værum að ræða það þannig þá held ég að það væri bæði gagnlegt og mikilvægt.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir athugasemdir við það hvernig við nálgumst þetta umræðuefni. Hver er sjálfum sér næstur og ég hef nálgast það út frá hinum pólitísku áherslum sem lagðar eru fram í þingsályktunartillögunni, þar sem samneyslan minnkar. Ég spurði til dæmis: Stendur Framsóknarflokkurinn að þessu, vegna þess að sá flokkur talar oft í aðra átt? Ég spurði líka: Stendur Framsóknarflokkurinn að sölunni á Landsbankanum? Svo kemur hv. þingmaður hér - ég þakka honum aftur fyrir að ætla að taka málið aftur upp í nefndinni, það er vissulega mjög gott mál að hann leggi til að umræðu sé frestað - og talar um fortíðina. Við höfum staðið hér og talað um framtíðina og þetta mál snýst um framtíðina og hv. þingmaður talar um fortíðina. Það er ekki mikill stæll yfir því, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Mér finnst illa vegið að sagnfræðingum með því að segja að það sé enginn stíll yfir því að tala um fortíðina. Hins vegar ákvað ég að taka það sem mér þótti menn vera að gagnrýna ríkisstjórnina hvað helst fyrir og ég get ekki rætt það án þess að vísa í skattstefnu síðustu ríkisstjórnar. Menn voru að gagnrýna skattstefnu núverandi ríkisstjórnar og tilgreindu þá skatta sem hér var verið að vísa til sem ég fór yfir; ég fór yfir tilurð þeirra og af hverju núverandi ríkisstjórn hefði gengið í það sem hún hefur gengið í fram til þessa og vonandi verður gengið lengra í þá átt sem hæstv. ríkisstjórn hefur gengið fram til þessa. Við erum alveg sammála um það, ég og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, að við eigum að ræða efnislega um þessi mál og takast á um þau. Það er, held ég, grundvallaratriðið. Ef sú umræða er málefnaleg og byggð á staðreyndum þá [[Forseti hringir.]]er það bara mjög gott.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð. Ég bind vonir við að eftir því sem hv. þingmaður les fleiri viðtöl við mig því viljugri verði hann til þess að fara að mínum ráðum í fjárlaganefnd. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því eins og ég að framleiðnin á Íslandi er of lítil í samanburði við nágrannalöndin og að því sé bara lýst í þessari ríkisfjármálaáætlun en ekkert talað um hvað eigi að gera í því máli. Nýju störfin sem hafa komið með ferðaþjónustunni skila ekki mikilli framleiðni, en störfin sem koma frá Össuri, Marel og CCP skila hins vegar miklum virðisauka. Bæði störfin og fjármagnið sem í þau fyrirtæki er sett skila virðisauka og framleiðni, en að því er virðist getum við aldrei verið viss um hvort þau séu ekki að fara úr landi vegna krónunnar, sveiflukennds gjaldmiðlis. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari þróun og að stjórnvöld skuli ekki vera [[Forseti hringir.]]með skýra stefnu til að auka framleiðni í landinu.
Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að auka framleiðni. Ég held að við þurfum meðal annars að auka framleiðni í opinbera geiranum. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að skapa aðstæður fyrir fyrirtækin. Ferðaþjónustan er gott dæmi um það. Það voru ekki stjórnmálamenn sem tóku ákvörðun um það að þetta skyldi fara eins og fór og eins og staðan er núna. Það er fyrst og fremst kraftur og frumkvæði í fólkinu í landinu sem gerir að verkum að þessi atvinnugrein er jafn stór og raun ber vitni. Ég hef tröllatrú á því að ef við gefum einstaklingunum tækifæri þá geti þeir best unnið úr sínum málum. Auðvitað má ganga lengra varðandi skattalegt umhverfi fyrirtækja. Við þurfum sömuleiðis að leggja áherslu á menntamál sem menn ætla að gera og ýmislegt annað. Ég fer nú víða um heim og ég sé ekki þá mynd sem menn draga upp. Nú er ég ekki aðdáandi krónunnar, en mér finnst myndin sem menn draga upp af henni ekki stemma. Ég sé í það minnsta ekki það himnaríki sem er á stærra myntsvæði. Þar eru aðstæður reyndar mjög mismunandi.
Herra forseti. Ég skil hv. þingmann samt sem áður þannig að honum finnist mikilvægt að hlúa að störfum sem skila góðum virðisauka svo að þau fari ekki úr landi. Ef þau fyrirtæki segja að vandamálið sé gjaldmiðillinn verða stjórnvöld auðvitað að horfa á það vandamál. Hv. þingmaður talaði um ferðaþjónustuna, að hún hefði vaxið og dafnað. Það hefur sannarlega skilað okkur gjaldeyri. En ég vil spyrja hv. þingmann hvað hann segi um þá skoðun sumra hagfræðinga að ekki sé gott að hafa ferðaþjónustuna sem eina af meginstoðum atvinnulífsins og að margt bendi til þess að virðisaukaskattur á gistingu, sem nú er sá sami og almenningur greiðir fyrir matvæli, sé of ívilnandi fyrir grein sem er orðin svona stór.
Virðulegi forseti. Menn sem eru í viðskiptalífinu eru oft mjög ákveðnir í skoðunum sínum á stjórnmálum og ég hlusta eftir því sem þeir segja. Ekki er þar með sagt að ég taki allt það sem þeir segja og telji það rétt, enda hafa þeir mjög mismunandi skoðanir og það er vel. Hv. þingmaður nefnir hátæknina og annað slíkt, ég skildi hv. þingmann þannig, og eitt af því sem er mikilvægt, sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt áherslu á, er að við bætum innviðina þegar kemur að upplýsingatækninni og það út um allt land. Það tengist að vísu ekki bara slíkri nýsköpun, heldur líka ferðaþjónustunni. Ég vísaði bara í röksemdir hv. þingmanns í viðtalinu í Viðskiptablaðinu, sem ég nefndi í ræðu minni áðan. Það sem hv. þingmaður sagði um virðisaukaskattskerfið, ég er bara sammála því. Í ferðaþjónustunni erum við með allt of mörg þrep, það er óskynsamlegt. Það á við í fleiri atvinnugreinum. Ég mundi vilja sjá að við værum að lækka hæsta þrepið og fækka undanþágunum og minnka bilið á milli. Það er sú sýn sem ég hef á þetta.
Herra forseti. Hv. þingmaður kvartaði undan því að þingmenn vilji ræða formið frekar en efnið. Ég ætla að vera svo andstyggileg að nota þetta fyrra andsvar mitt til að koma aðeins inn á formið. Ég vil benda hv. þingmanni á að þunginn í því að ræða formið hefur aukist allverulega frá því í gær þegar þrjú stór frumvörp voru lögð fyrir þingið. Það sem hv. þingmenn hafa verið að benda á er að þeir telja að þeirra þurfi að sjá stað í nefndaráliti og þá jafnvel með framhaldsnefndaráliti. Nú hefur hv. varaformaður fjárlaganefndar tekið vel í þá bón, sagst vilja fá málið til nefndar. Mig langar hins vegar að nota tækifærið og spyrja hann: Er hann því ósammála að þessa ætti að sjá stað í nefndaráliti? Telur hann það óþarfa að minnst sé á það í nefndaráliti að forsendur hafi breyst [[Forseti hringir.]]hreinlega á meðan þingið er að ræða málið?
Virðulegi forseti. Ég tók það fram í ræðu minni, og það er líka tekið fram í þessu skjali, að forsendur geta breyst. Ég held við höfum engin tök á því að setja fram framhaldsnefndarálit á þeim skamma tíma sem er til stefnu, jafnvel þó að við verðum hér í sumar sem ég á allt eins von á. Ég held að málið snúist svolítið um það, með fullri virðingu fyrir hv. stjórnarandstöðu, að hún ætli að ná sínu fram með því að tefja mál. Það kom mér á óvart að umræða yrði jafn mikil og raun bar vitni um þessa áætlun, svo að ég sé nú bara hreinskilinn hvað það varðar. Það breytir litlu um það. Ef við ætluðum, eins og menn hafa talað um hér fram og aftur, að ná fram ýtrustu kröfum varðandi áætlanagerð til þriggja ára þá erum við að fara í miklu dýpri vinnu en sem því nemur að ég kalli saman nefndafund í hv. fjárlaganefnd, jafnvel þó að þeir væri tveir eða þrír, til að setja einhverja fyrirvara á það sem við vitum að við verðum að hafa fyrirvara á. Ég lít á þetta, eins og ég nefndi, sem part af stærra þroskastigi. Þetta er gott skref, en ég er miklu spenntari að stíga næsta skref.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er greinilega áherslumunur hjá okkur. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að tæpt sé á því, þó ekki sé nema fyrir sagnfræðinga framtíðarinnar, að þingið hafi ekki verið sofandi þegar hér duttu inn stór frumvörp, heldur ræðum við málin í samhengi. Þá aðeins að efninu og þessari þingsályktunartillögu sem pólitísku stefnumótunarplaggi. Það liggur ljóst fyrir að ég og hv. þingmaður erum ósammála þegar kemur að skattamálum. Ég er frekar hlynnt sköttum og tel þá mjög góða leið til að reka samfélag, sér í lagi þegar innviðir samfélags þurfa á tekjum að halda líkt og ég tel vera nú. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hv. þingmaður því ósammála að styrkja þurfi innviðina? Er hann því ósammála að það þurfi að gera meira [[Forseti hringir.]]í því á komandi árum? Eða telur hann nóg að gert í þessari áætlun? Ef svo er ekki, [[Forseti hringir.]]hvernig vill hann þá fara í þessa innviðastyrkingu ef ekki með skattheimtu?
Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af forminu: Ef við erum að ná saman um að setja einhver orð á blað án þess að tefja málið eða byrja á núlli þá bara gerum við það. Ekki stendur á mér að finna einhvern flöt á því. En ef þetta snýst um að koma hlutunum á byrjunarreit, svo að ég tali bara hreint út, til að tefja málið þá er ég ekki til í slíkan leik, svo að það sé bara sagt. Munurinn á okkur sem erum í hægri pólitík og þeim sem eru í vinstri pólitík - mér finnst þið, með fullri virðingu, tala of mikið um að þetta sé bara ein kaka, að hún sé óumbreytanleg og svo verði bara að rífast nógu mikið um það hvernig eigi að skipta henni. Ég vil baka fleiri kökur. Auðvitað eru skattar nauðsynlegir, við rekum ekki þjóðfélag án þeirra. En ég tel hins vegar miklar líkur á því að við munum ekki gera það, stjórnmálamennirnir. Það er fólkið sem vinnur á hinum frjálsa markaði sem skapar nýbreytni í vinnu. Við ræddum hér um hátæknifyrirtæki og líka um ferðaþjónustuna. Það er stórkostlegt að sjá hvernig fólk hefur bjargað sér hvað það varðar. Ég sé á hverjum degi, til dæmis hér í Reykjavíkurborg, fólk sem leiðsegir, fólk sem er að búa til verðmæti og veita ferðamönnum góða þjónustu. Ef þú ferð út á land þá er algjör bylting. [[Forseti hringir.]] Við stjórnmálamennirnir gerum þetta ekki. Við þurfum að skapa aðstæðurnar. Ef við sköpum aðstæðurnar - sem eru lágir skattar, sanngjarnir skattar - munum við sjá kökuna bakast.
Herra forseti. Alþingi hefur með lögum skyldað ráðherra til að leggja fyrir þingið áætlun um það hvernig það ætlar að fara með skattfé landsmanna. Þetta er mikilvægt. Þingnefndin, fjárlaganefnd, fær þetta mál til sín, segist ekki hafa nógan tíma til að ræða það, að verið sé að gera þetta í fyrsta skipti, en hún nýtir sér ekki einu sinni þá aðila í samfélaginu sem gætu gefið nefndinni ókeypis umsagnir, álit á þessari áætlanagerð ráðherra um það hvernig hann ætlar að fara með skattfé. Mér finnst það óábyrgt. Nefndin hafði málið hjá sér í mánuð. Það tekur að lágmarki viku að fá slíkt ókeypis álit hagsmunaaðila í samfélaginu um það hvernig þessi áætlun ráðherra, um það hvernig hann ætlar að fara með skattfé, lítur út. Nefndin getur enn þá gert þetta. Ég ætla að spyrja hæstv. sitjandi formann fjárlaganefndar hvort hann sé ekki tilbúinn til þess að senda þetta á morgun og þá fari þetta mál [[Forseti hringir.]]til umsagnar og frestur sé gefinn út vikuna þannig að við fáum eitthvað í hús.
Virðulegi forseti. Það er ekki alveg nákvæmt hjá hv. þingmanni að segja að þetta snúist um það að hér sé verið að útdeila skattfé því að við gerum það í fjárlögum. Eins og líka hefur komið fram þá er ekki farið eftir laganna hljóðan um það hversu nákvæmt er farið í þessa áætlun; það hefur komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum og er staðreynd máls. Ég held að það muni ekki breyta stóra málinu hvort við sendum þetta til umsagnar núna. Eins og ég nefndi og fór yfir þá forgangsraðaði nefndin á þann veg að leggja mesta áherslu á opinberu fjármálin sem við höfum unnið að í mörg ár. Við erum búin að halda 25 fundi, við erum búin að fara til Svíþjóðar, hv. fjárlaganefnd, og það er afskaplega mikilvægt að klára það verk. Ég er bara hreinskilinn í því. Við bara forgangsröðuðum í þá veru. Af hverju? Með fullri virðingu fyrir þessu - efnislega er þetta allt rétt sem hv. þingmaður segir og hann getur alveg gagnrýnt okkur fyrir það - þá settum við orkuna í opinberu fjármálin. Þau eru mikilvæg. Þá erum við að fara í breytt [[Forseti hringir.]]vinnulag í samræmi við það sem við segjumst öll í orði kveðnu vilja gera.
Herra forseti. Það er virðingarvert að opinber fjármál skuli vera sett í forgang. Ég er sammála þingmanninum um að það er mikilvægara mál, ofboðslega þarft að það sé unnið vel. Nefndin er vinnusöm. Hún er það. Hún fundar einna mest af nefndunum og henni er almennt vel stýrt. Þess vegna finnst mér þetta mjög einkennilegt. Það kostar engan tíma fyrir nefndina að fá ókeypis álit utan úr bæ um það hvernig þessi áætlun - þetta er áætlun um það hvernig ráðherra ætlar að verja fénu. Þetta er áætlun og mér þykir það einkennilegt að þessir ókeypis aðilar úti í bæ skuli ekki notaðir til að meta hvernig þessi áætlun er, hvort hún sé góð, hvar gallar séu á henni o.s.frv. Mér finnst óábyrgt að það skuli ekki hafa verið gert. Það er enn hægt að gera það. Ég vona virkilega að á morgun taki sitjandi formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, vel í að við fáum þessi ókeypis álit.
Virðulegi forseti. Ég heyri hvað hv. þingmaður segir og við þurfum að koma okkur saman um hvernig við ætlum að klára þetta þing. Kannski verðum við svo lánsöm að við náum að setjast yfir það og finna út hvernig við ætlum að gera það. Síðan getum við líka verið á þeim stað sem við höfum verið á lengi að menn eru hér í miklum skotgröfum. Ef menn hafa virkilega áhuga á því að ná saman um það þá þarf tvo til og þá þurfum við bara að ræða alla þessa hluti. Eins og staðan er núna þá er mjög erfitt að gera áætlanir, sama um hvað það er. Við erum nokkuð sein, eðli máls samkvæmt, að senda út beiðnir um umsagnir þegar við erum höfum komið með málið aftur inn í þingið. Ef menn eru hins vegar [[Framhaldsnefndarálit.]]- hv. þingmaður kallar framhaldsnefndarálit - á eitt sáttir um að gera einhverja slíka hluti án þess að það búi að baki að reyna að tefja málið þá er ég alveg tilbúinn til að setjast yfir það. Ég vonast til að okkur auðnist gæfa til að [[Forseti hringir.]]vinna þessa hluti í sátt og þá er nú ýmislegt hægt að gera. En við höfum ekki alveg verið á þeim stað að undanförnu, virðulegi forseti.
Forseti hefur hlýtt á ræður þingmanna, hugmyndir um að málið gangi aftur til fjárlaganefndar eða verði að minnsta kosti tekið fyrir þar á fundi og óskir um að umræðunni verði ekki lokið fyrr en að afloknum þeim fundahöldum. Því er sýnt að ekki er skynsamlegt við þær aðstæður að tæma mælendaskrá og ljúka umræðunni þannig að hún lokist. Þar af leiðandi vill forseti taka sér smáumþóttunartíma til að vega og meta hvernig fundarhaldinu verði nú fram haldið og gerir hlé á þessum fundi í 10 mínútur til klukkan 18.30. Fundinum er frestað.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um 356. mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, lögum um fjársýsluskatt, tollalögum, lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. og lögum um búnaðargjald, með síðari breytingum (samræming og einföldun). Frumvarpið var kallað til nefndar eftir 2. umr. um málið til að mögulegt væri að yfirfara gildistökuákvæði þess sem upphaflega voru miðuð við að frumvarpið yrði samþykkt á árinu 2014 og vegna þess að borist höfðu ábendingar um ákvæði laga nr. 142/2013, um skjölunarskyldu innlendra aðila sem eingöngu eiga í viðskiptum við aðra innlenda aðila sem þeir eru tengdir og/eða eru í samsköttun með. Við umfjöllun í nefndinni komu einnig fram ábendingar um að hlutfallstala sem tiltekin er í inngangsmálslið, viðauka við lög nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, væri ekki í samræmi við kerfisbreytingar sem gerðar voru á virðisaukaskatti um síðustu áramót og hins vegar að ósamræmi væri í tollskrárnúmerum í sama viðauka vegna breytinga sem gerðar hafa verið á númerum tollskrár í viðauka I við tollalög, nr. 88/2005. Nefndin tók málið til umfjöllunar og fór yfir framangreind atriði og niðurstaða meiri hluta nefndarinnar liggur fyrir í nefndaráliti á þskj. 1039 og í breytingartillögu á þskj. 1040. Milli 2. og 3. umr. fékk nefndin á sinn fund gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Samkeppniseftirlitinu, ríkisskattstjóra og Viðskiptaráði Íslands. Ég fer fyrst yfir ýmsar breytingar á viðauka við lög nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, til samræmis við kerfisbreytingar á virðisaukaskatti. Þá leggur meiri hlutinn til að við frumvarpið bætist nýr kafli með einni nýrri grein, 20. gr., þar sem lagðar eru til breytingar á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Nánar tiltekið er annars vegar lagt til að sú hlutfallstala sem tiltekin er í inngangsmálslið viðauka við lögin taki breytingum til samræmis við kerfisbreytingar sem gerðar voru á virðisaukaskatti um síðustu áramót. Hins vegar eru lagðar til ýmsar breytingar á tollskrárnúmerum í sama viðauka til samræmis við breytingar sem gerðar hafa verið á númerum tollskrár í viðauka I við tollalög, nr. 88/2005. Síðargreindu breytingarnar, þ.e. breytingarnar á númerum í tollskrá, eru ótengdar þeim virðisaukaskattskerfisbreytingum sem tóku gildi um síðustu áramót og miða eingöngu að því að lagfæra upptalningu á tollskrárnúmerum vara til manneldis sem tilgreindar eru í viðaukanum. Tillögur um breytingar á lögum um virðisaukaskatt koma fram í 17 stafliðum 2. töluliðar breytingartillögunnar. Ég mun ekki rekja breytingar á tollskrárnúmerum frekar hér en áhugasamir geta lesið sér til í þingskjalinu. Þá er það næst skjölunarskylda innlendra aðila sem eingöngu eiga í viðskiptum við aðra innlenda aðila sem þeir eru tengdir og/eða í samsköttun með. Á fundi hjá nefndinni hlaut c-liður 3. gr. frumvarpsins nokkra gagnrýni. Bent var á að meginmarkmið milliverðlagningarreglna OECD væri að koma í veg fyrir hliðrun skattstofna milli skattalögsögu ríkja. Í framhaldinu kom það sjónarmið fram að eðlilegt væri að gera vægari kröfur til innlendra aðila sem eingöngu ættu í viðskiptum við tengda innlenda aðila eða innlenda aðila sem þeir væru í samsköttun með. Skilningur meiri hlutans er að milliverðlagningarreglur séu skattasniðgöngureglur sem hafi það meginmarkmið að bregðast við óeðlilegri verðlagningu í viðskiptum tengdra aðila milli landa en hvati til slíkrar verðlagningar getur skapast vegna ólíkra skattareglna í ríkjum. Þannig geta tengdir lögaðilar séð sér hag í því að verðleggja viðskipti sín á milli þannig að hagnaður innan samsteypu verði til þar sem skattumhverfi er hagstætt. Aðstaðan er önnur þegar viðskipti milli tengdra aðila eiga sér einungis stað innan sama ríkis. Í slíkum tilvikum skapast ekki sami hvati til þess að færa til hagnað með óeðlilegri verðlagningu enda eru lögaðilar hérlendis að jafnaði skattlagðir með sama hætti. Meiri hlutinn telur framangreinda gagnrýni réttmæta og leggur til að nýjum málslið verði bætt við c-lið 3. gr. frumvarpsins þar sem efnislega verði kveðið á um að skjölunarskylda innlendra lögaðila taki aðeins til viðskipta við tengda aðila sem eru heimilisfastir erlendis eða eru með fasta starfsstöð utan Íslands. Þrátt fyrir að lagt sé til að skjölunarskyldan gildi ekki í viðskiptum milli tengdra lögaðila innan lands gilda eftir sem áður um slík viðskipti almennar reglur 3. mgr. 57. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003, um að verðlagning milli tengdra lögaðila eigi að vera í samræmi við armslengdarregluna. Auk framangreinds eru lagðar til breytingar á gildistökuákvæði frumvarpsins og breyting á fyrirsögn þess. Í ljósi framangreinds leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir á þskj. 1040. Undir álitið rita Frosti Sigurjónsson formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Vilhjálmur Bjarnason, Unnur Brá Konráðsdóttir, Pétur H. Blöndal og Willum Þór Þórsson og Guðmundur Steingrímsson ritar undir með fyrirvara. Þá hef ég gert grein fyrir nefndarálitinu en sný mér nú að því að gera grein fyrir fyrirliggjandi tillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd sem er breytingartillaga við breytingartillögu á þskj. 1040 um tekjuskatt o.fl. Breytingartillagan liggur fyrir á þskj. 1382. Tillagan gengur í stuttu máli út á að draga til baka fyrirhugaða lækkun á þeim hluta tekna af almennu tryggingagjaldi sem rennur til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Aðeins í söguna um þetta ákvæði: Fyrir gildistöku laga nr. 125/2014, um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarps 2015, runnu 0,325% af tekjum til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði. Með samþykkt laganna var ákveðið að frá og með 1. júlí nk. lækkaði þetta hlutfall í 0,260%. Hér er lagt til að horfið verði frá þessum breytingum á ráðstöfun tekna af almennu tryggingagjaldi sem rennur til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði lífeyrissjóða þannig að áfram muni 0,325% tekna af almennu tryggingagjaldi renna til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Lagt er til að breytingin öðlist þegar gildi og jafnframt er lögð til breyting á fyrirsögn laganna þannig að við upptalningu á lögum sem breytast bætist lög um tryggingagjald. Eins og áður er komið fram er þessi breytingartillaga flutt af öllum nefndarmönnum. Tillagan er lögð fram í tengslum við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 28. maí sl. um ráðstafanir til að greiða fyrir gerð kjarasamninga. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir til að greiða fyrir gerð kjarasamninga kemur eftirfarandi fram: „Stjórnvöld munu beita sér fyrir því að draga til baka þá ákvörðun sem tekin hefur verið um lækkað framlag úr ríkissjóði til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Tengist sú ákvörðun áformum um breytingar á tryggingagjaldi. Áframhaldandi jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða er mikilvæg en æskilegt er að finna fyrirkomulag sem byggir á skýrum hlutlægum forsendum, sem er sjálfbært og ekki háð framlögum á fjárlögum.“ Mig langar líka að rifja upp að í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir 3. umr. um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarps 2015 bendir meiri hlutinn á að nauðsynlegt sé að endurskoðun á núverandi fyrirkomulagi jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði eigi sér stað hið fyrsta. Það er mín skoðun að verði þessi breytingartillaga samþykkt þurfi að fara í markvissa vinnu varðandi framtíðarfyrirkomulag við jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóðanna þar sem tekið er á fortíðarvanda sjóðanna og horft til framtíðarfyrirkomulags um jöfnun á örorkubyrði.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um þetta mál við 3. umr. þess, en að því nefndaráliti stendur ásamt mér hv. þm. Árni Páll Árnason. Það eru í sjálfu sér ekki stórvægileg atriði sem skilja okkur frá meiri hlutanum. Að verulegu leyti var það efni sem hér er undir og við fjöllum fyrst og fremst um í okkar nefndaráliti, þ.e. tiltekin atriði sem tengjast svonefndum milliverðlagningarreglum, til bóta en við höfðum ekki sannfæringu fyrir því að fyrir tilteknum breytingum, sem í fyrsta lagi voru lagðar til í frumvarpinu sjálfu og svo í öðru lagi sem meiri hlutinn hallaðist að því að gera milli 2. og 3. umr., stæðu nógu góð rök. Við kusum því að skila sérnefndaráliti og gera grein fyrir þeim sjónarmiðum. Þetta snýr í fyrra laginu að svonefndri skjölunarskyldu sem innleidd var með tilteknum fjárhæðarmörkum og hugsunin sú að til að styrkja umgjörðina um verðlagningu í viðskiptum tengdra aðila verði stærri fyrirtækjasamsteypur og fyrirtækjasamstæður, sem sagt tengdir aðilar í þessum skilningi, felldar undir svonefnda skjölunarskyldu. Þannig var þetta fært í lögin á sínum tíma og þannig var gengið frá málinu eftir 2. umr. að það skyldi haldast inni, en vissulega þekktum við sjónarmiðin um að þetta gæti verið íþyngjandi, sérstaklega fyrir minni aðila. Það var nokkur þrýstingur á nefndina að fella þessa skjölunarskyldu niður og fara þar að fyrirmyndum sem menn töldu sig þekkja erlendis að hún ætti ekki við þegar um viðskipti innan lands væri að ræða. Nú er það að sönnu ljóst og rétt að megintilgangur skjölunarskyldunnar er að styrkja umgjörðina um viðskipti yfir landamæri á milli gjaldmiðlasvæða o.s.frv. og milli ólíkra skattalögsagna, en það er ekki þar með sagt að skjölunarskylda og skýrar reglur um milliverðlagningu, eðlilega verðlagningu þó að viðskipti milli tengdra aðila séu á ferð, geti ekki líka þjónað tilgangi í innlendum rétti og varðandi innlend viðskipti. Það má vel færa fyrir því rök að stórar samstæður tengdra aðila, móðurfélög og nokkur dótturfélög eða aðilar þar sem um verulega sterk eignatengsl er að ræða þó að þau séu ekki samstæða, geti haft hag af því að haga slíkri verðlagningu með sérstökum hætti, tímabundið að minnsta kosti frestað mögulegum skattgreiðslum með því að láta afkomubata eða hagnað koma fremur fram hjá einum aðila en öðrum sem kannski á geymt uppsafnað tap o.s.frv. Vissulega eiga slík viðskipti að vera á eðlilegum grunni hvort sem er og um það eru ákvæði í lögum. Skjölunarskyldan ein og sér breytir því ekki en hún bætir verulega möguleika til eftirlits með því að um eðlilega verðlagningu sé að ræða. Mönnum er þá skylt að skjala þessi viðskipti hinna tengdu aðila og það er hægt að ganga að þeirri skjölun og fletta upp í henni á hverjum tíma. Sá sem hér talar hafði því ekki sannfæringu fyrir því að það væri ástæða til eða rétt að ganga svo langt að fella þessa skjölunarskyldu með öllu niður gagnvart innlendum aðilum þó að vissulega taki ég sumpart undir þau rök að hún sé mikilvægari þegar um viðskipti yfir landamæri er að ræða. Nú eiga að sjálfsögðu slíkir stórir aðilar og stórar samstæður oft í hlut í þeim tilvikum þar sem starfsemi þeirra er að einhverju leyti fólgin í kaupum og sölu yfir landamæri, kannski sölu framleiðsluvöru yfir landamæri til dótturfélags í útlöndum sem annast söluna og þá fellur skjölunarskyldan að sjálfsögðu á, en ég sé ekki að hjá nokkrum stærstu fyrirtækjasamstæðunum eða fyrirtækjasamsteypunum innan lands sem eru stórar og með mikil umsvif og hafa mikla veltu að smávægilegur kostnaður, hugsanlega stofnkostnaður upp á 2–5 millj. kr. og fastur árlegur kostnaður upp á 1–2 millj. kr., breyti miklu þegar um er að ræða milljarða- eða milljarðatugaveltu. Við í minni hlutanum vorum vel tilbúnir að fallast á að færa þessi stærðarmörk upp þannig að til dæmis væri miðað þar við 5–10 milljarða kr., 10–15 milljarða kr. ef því væri að skipta, og þar með féllu fyrst og fremst nokkrar stærstu samstæðurnar í landinu undir þetta og ekki hægt að segja að nokkurra milljóna stofnkostnaður og 1–2 milljónir á ári í að framkvæma skjölunarskylduna breyttu miklu. Ég gæti farið út í frekari rökstuðning fyrir því af hverju það gæti verið gagnlegt að viðhafa þessa skjölunarskyldu á stærstu samstæðurnar. Ég get nefnt tvö dæmi sem eru nokkuð augljós, í innbyrðis viðskiptum tengdra aðila í sjávarútvegi þar sem um er að ræða hráefnisöflun, veiðar, á einni hendi og síðan vinnslu á annarri og milliverðlagningin í þeim viðskiptum ætti að vera hv. þingmönnum vel kunn því að hún er gjarnan undirrót mikilla deilna um hlutaskipti sjómanna og um samskipti slíkra samþættra aðila annars vegar við aðila í sjávarútvegi sem eru með aðskildar veiðar og vinnslu, þ.e. vinnslur sem ekki eru með veiðar á sinni hendi, hafa ekki veiðiheimildir og þurfa að kaupa allt sitt hráefni. Þessi samskipti hafa verið vandasöm undanfarin ár og á löngum tíma. Það þekkir sá sem hér talar nokkuð vel sem sjávarútvegsráðherra nokkrum sinnum á undanförnum árum að mikil deilumál hafa gjarnan risið út af þessu. Kröfur um frekari aðskilnað og skýrari reglur um verðlagningu í þessum viðskiptum hafa verið háværar frá sjómönnum og frá samkeppnisaðilum. Auðvitað væri í sjálfu sér framför ef stærstu samstæðurnar í þessum tilvikum væru settar undir sem mjög skýrar reglur um eðlilega verðlagningu í innbyrðis viðskiptum, að þau skyldu lúta armslengdarreglum og vera á eðlilegum kjörum. Annað dæmi gæti verið stórar verslunarsamstæður sem eru í talsverðum viðskiptum við tengda aðila, dótturfélög eða tengda aðila um innkaup og/eða vörudreifingu. Þá eru þeir í tiltekinni stöðu gagnvart þessu fyrirtæki á meðan ótengdir birgjar eða aðrir þjónustuaðilar hafa aðra stöðu að þessu leyti. Ég sæi ekkert að því þó að stærstu verslunarkeðjurnar eða samstæðurnar tvær eða þrjár væru skjölunarskyldar þannig að það væri þá til þess fallið að skýra leikreglurnar að þessu leyti og eyða tortryggni sem annars er gjarnan uppi um verðlagninguna í slíkum tilvikum. Við þekkjum í þeim efnum til dæmis skýrslu Samkeppniseftirlitsins um stöðu minni birgja gagnvart þessum stóru aðilum o.s.frv. Á þessu eru að minnsta kosti tvær hliðar sem færa má fram sem rök fyrir því að menn ættu kannski að gefa meiri gaum að því hvort skjölunarskylda mætti ekki gjarnan vera á viðskiptum tengdra aðila þegar í hlut eiga stærstu fyrirtækjasamstæðurnar innan lands. Ég veit auðvitað að menn vísa til þess, bæði í hinum skattalega skilningi og líka hvað varðar þau sjónarmið sem ég hef hér reifað, að það eigi að vera hægt að taka á því í öðrum lögum og þar eigi menn auðvitað að hafa þessi viðskipti á eðlilegum grunni. Allt er það í sjálfu sér rétt, en skjölunarskyldan kemur ekki til að ástæðulausu. Hún er viðleitni til þess að ná betur utan um þessi mál, vissulega sérstaklega að menn noti ekki innbyrðis viðskipti tengdra aðila eða samstæðna til að hliðra sköttum milli landa. Það er kannski megintilgangur hennar í evrópskum rétti, en það getur líka orðið skattahliðrun eða skattaseinkun innan lands í slíkum viðskiptum. Það er ekkert hægt að horfa fram hjá því, það getur leitt til þess að hagnaður sem myndast á ákveðnum tíma og ætti að vera skattandlag, t.d. í móðurfélagi samstæðunnar, færist í reynd niður til einhvers dótturfélags sem eigi uppsafnað tap, skattgreiðslurnar frestast og síðan breytast kannski aðstæður, fyrirtækið fer úr hagnaði yfir í tímabundna afkomu þar sem ekki er hagnaður af starfseminni, jafnvel tap, og þar með mundi í raun og veru myndast skjól til að skattgreiðslurnar sem ekki komu til greiðslu á réttum tíma kæmu annaðhvort seinna eða mögulega aldrei fram sem raunverulegar skatttekjur. Ég veit að þetta er orðið nokkuð tyrfið en miðað við leikmannsþekkingu mína á þessu og þar sem ég þekki hugkvæmni manna, ýmissa hverra, í því að nota sér ýmsar leiðir til að borga sem minnst til samfélagsins, því miður, læt ég eftir mér að reifa þessi sjónarmið. Hitt atriðið sem við í minni hlutanum gerum að umtalsefni, og gerðum reyndar strax athugasemdir við, var sú niðurstaða sem kom á óvart, að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að lögbundin tilvísun til milliverðlagningarreglna Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD verði felld úr lögunum. Þetta kemur svolítið á óvart vegna þess að fyrir ekki meira en ári var sérstaklega mælt með því af umsagnaraðilum og gestum nefndarinnar að það væri einmitt mjög gott að lögfesta tilvísun í milliverðlagningarreglur Efnahags- og framfarastofnunarinnar því að það væri stoð í því að hafa það í lögum að gefa þeim í raun og veru slíka stöðu. En nú hefur niðurstaðan orðið sú að fella tilvísunina brott úr lögunum, þ.e. meiri hlutinn leggur til að sú verði niðurstaðan, m.a. með þeim rökum að þær verði eftir sem áður notaðar til skýringar ákvæða um mat á milliverðlagningarreglum eða leiðréttingar á verðlagningu, að þá muni menn grípa til reglnanna eftir sem áður ef þarf að grípa inn í og segja að verðlagning sé ekki eðlileg, hún eigi að framkvæmast svona en ekki svona, samanber milliverðlagningarreglur OECD. En hvers vegna þá ekki að hafa þær áfram í lögum? Ég hef engin rök heyrt fyrir því að það sé til trafala á nokkurn hátt. Ég þekki ekki nein lagalega stjórnskipuleg vandkvæði á því að vísa til þeirra eins og gert er í gildandi lögum þannig að ég sé ekki alveg rökin fyrir breytingunni. Það er hitt atriðið sem við í minni hlutanum gerum athugasemdir við og veldur því að við skilum sérstöku nefndaráliti. Þá ætla ég aðeins að víkja að breytingartillögum sem fluttar eru af annars vegar meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og hins vegar af nefndinni í heild. Í fyrra lagi er breytingartillaga á þskj. 1040 og framsögumaður, hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir, gerði ágæta grein fyrir henni. Þar er um að ræða annars vegar breytingu á tilvísunum í tilteknar greinar og hundraðshlutföll í lögum um virðisaukaskatt og eru lagfæringar á breytingum sem spretta að einhverju leyti af því sem í gangi var í sömu löggjöf fyrir áramótin. Þá urðu, eins og kunnugt er, talsverðar breytingar á lögum og fyrirkomulagi virðisaukaskatts. Hitt er svo lagfæringar á einhverjum tollskrárnúmerum, hv. þingmenn geta kynnt sér þær á nefndu þingskjali og ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að eyða miklu púðri í það mál. Þetta eru að sjálfsögðu bara eðlilegar lagfæringar, engin ástæða til að hafa efniságreining um það, þannig að þó að breytingartillagan sé flutt af meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar lýsum við ekki í sjálfu sér andstöðu við hana. Svo neyðarlega tókst þó til að í viðauka við lögin láðist að breyta hlutfallstölunni 7 í 11 þegar matarskatturinn var hækkaður þannig að svo sem mætti spyrja hvort sú breyting hefði þá verið að fullu leyti á lögum reist úr því að á tilteknum stað í lögunum stóð áfram að neðra þrepið í virðisaukaskatti skyldi vera 7%. Þessu er þá sjálfsagt að kippa í liðinn úr því að niðurstaðan er orðin sú að lægra þrepið var fært upp í 11 af hundraði. Þá er hins vegar breytingartillaga á þskj. 1382 sem er flutt af efnahags- og viðskiptanefnd í heild sinni. Þar eru opnuð upp, þótt vissulega sé við 3. umr., lög um tryggingagjald. Þetta er orðinn ansi myndarlegur bandormur, satt best að segja, enda þarf að lengja fyrirsögn frumvarpsins, þetta er þá orðið að breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, lögum um fjársýsluskatt, tollalögum, lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., lögum um búnaðargjald, með síðari breytingum, lögum um virðisaukaskatt með breytingartillögunni þar um og loks lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum. Allt þetta þarf þá að tínast inn í fyrirsögn frumvarpsins. Ástæða þess að þessi breytingartillaga er flutt af allri nefndinni er þau ánægjulegu tíðindi að ríkisstjórnin sá loks að sér með áform sín um að skerða eða fella niður þátttöku ríkisins í jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða gegnum tryggingagjald eins og verið hefur við lýði undanfarin ár. Hún kom fram með þau áform í bandormi tengdum fjárlagafrumvarpinu í haust að þetta framlag sem er upp á eina 3–4 milljarða kr., ef ég man rétt, yrði fellt niður í jöfnum skrefum á næstu fjórum árum. Þetta vakti mikla athygli margra og sætti gagnrýni, ekki síst vegna þess að það kom í ljós að þetta var ein af nokkrum algerlega einhliða ráðstöfunum sem ríkisstjórnin hugðist gera á þáttum sem alltaf hafa verið að einhverju leyti sameiginlegt umfjöllunarefni ríkisins og aðila vinnumarkaðarins, í þessu tilviki fyrir hönd lífeyrissjóðanna. Um þetta hefur stundum staðið styr og það hefur verið togast á um greiðsluþátttöku ríkisins, t.d. á mestu erfiðleikaárunum, en aldrei fór þó svo að ríkið hyrfi frá því að leggja svipaðar fjárhæðir af mörkum og það hefur gert núna um alllangt árabil inn í þessa jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða. Til þess hefur sem sagt að undanförnu runnið 0,325% af tryggingagjaldsstofninum. Þá lætur nærri, frú forseti, að þetta nálgist 4 milljarða, ef ég man rétt, því að ekki er langt síðan launasumman í landinu, tryggingagjaldsstofninn, var rétt um 1 þús. milljarðar þannig að hvert prósent væri þá 10 milljarðar og hvert 0,1% nálægt 1 milljarði, liðlega það væntanlega núna þannig að hér erum við að tala um talsverðar fjárhæðir. Það er ekki aðalatriðið heldur hitt að þetta rennur til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða með þeim hætti að þeir sjóðir sem hafa langþyngstu örorkubyrðina fá mest. Fyrst og fremst gengur þetta til þeirra sjóða sem eru með mjög háa örorkubyrði, þar sem örorkubæturnar eru hátt hlutfall af útgreiðslum sjóðanna. Ef ekki kæmi til jöfnun til þessara sjóða er alveg ljóst að réttindi sjóðfélaga í þeim yrðu að öðru óbreyttu verulega lakari en annars staðar. Hvaða sjóðir eru þetta? Jú, frú forseti, þetta eru erfiðisvinnumannasjóðirnir. Þetta eru lífeyrissjóðir sjómanna, bænda, iðnaðarmanna og fleiri stétta sem vinna áhættusöm störf þar sem slysatíðni er því miður há og nýgengi örorku hátt, eðli málsins samkvæmt. Dæmi um slíkan sjóð er lífeyrissjóðurinn Stapi á Norður- og Austurlandi og kemur ekki á óvart miðað við starfssvæði þess sjóðs. Þar er örorkubyrðin býsna þung og það hefði leitt til umtalsverðrar skerðingar á réttindum allra sjóðfélaga í lífeyrissjóðnum Stapa ef ríkið hefði horfið út úr þessari jöfnun á þeim tíma sem lagt var upp með. Ég held að við höfum fengið útreikninga um það, gott ef það var ekki hátt í 10% skerðing sem hefði leitt af því. Það getur auðvitað ekki talist eðlilegt. Þvert á móti tel ég að einmitt jöfnun á mismunandi örorkubyrði sé mjög góð aðgerð inn í lífeyrissjóðasamfélagið í heild vegna þess að það jafnar að þessu leyti stöðuna og það gengur að stærstum hluta til almennra lífeyrissjóða. Ef svo væri ekki yrði aðstöðumunur þeirra borið saman við aðra almenna lífeyrissjóði og opinbera hluta lífeyriskerfisins enn þá meiri. Við getum varla ætlað að halda í þá átt. Þvert á móti hefur staðið yfir viðamikil vinna undanfarin ár um að reyna að ná utan um lífeyrisréttindaávinnsluna í landinu í heild og sameina það í einsleitt ávinnslukerfi. Það þýðir ekki endilega einn lífeyrissjóð en það þýðir á mannamáli að menn ætla að reyna að hífa réttindin upp í almennu sjóðunum þannig að þau nálgist það sem er í opinberu sjóðunum. Það hafa verið lögð ýmis plön um hvernig það mætti gerast, jafnvel með einhverri þátttöku ríkisins á tímabili, t.d. með því að tengja við kjarasamninga á nokkurra ára tímabili stighækkandi iðgjöld til almennra lífeyrissjóða þannig að þau nálguðust það sem er í opinberu sjóðunum. Það þarf ekkert að deila um það hversu góð aðgerð það væri á vinnumarkaðnum að gera lífeyrissjóðakerfið einsleitara sem og lífeyrisréttindaávinnsluna þannig að hún sem slík væri ekki tilefni til deilna þegar kemur síðan að samningum um kaup og kjör, heldur byggju allir landsmenn við sem líkasta stöðu í þeim efnum. Þetta finnst mér rétt að menn hafi í huga þegar þeir ræða þetta mál. Nú hefur sem sagt verið ákveðið að falla frá þessari skerðingu. Reyndar náðist sá árangur hér, þökk sé væntanlega talsverðu andófi sem uppi var í haust og fram að jólum, gagnrýni af hálfu verkalýðshreyfingarinnar sérstaklega og aðila vinnumarkaðarins og stjórnarandstöðunnar, að ríkisstjórnin hvarf frá áformum um að lögfesta skerðinguna í heild þannig að framlögin hyrfu á fjórum árum og lét nægja að leiða í lög fyrsta fjórðung skerðingarinnar og það meira að segja þannig að það átti ekki að taka gildi fyrr en 1. júlí næstkomandi, en að vísu gilda svo til frambúðar lægra hlutfall, 0,260 í staðinn fyrir 0,325. Með þessari breytingartillögu gengur það til baka og verður óbreytt. Það er fagnaðarefni. Ég get svo sem alveg tekið undir að eðlilegt er að menn vilji ræða þetta í framhaldinu. Á síðan að vera með þessa jöfnun inn í framtíðina á sama grunni eða sjá menn fyrir sér að því verði einhvern veginn öðruvísi fyrir komið? Mín ráð væru þau að hreyfa ekki við þessu á meðan viðræður eru þó að minnsta kosti enn í gangi og einhver vinna að ná utan um lífeyrissjóðamálin í heild til framtíðar litið. Það snýr auðvitað að mörgum þáttum með þessari jöfnun, ávinnslu og að jafna stöðuna helst upp á við eins og ég nefndi, auðvitað líka að því hvernig ríkið ætlar að efna skuldbindingar sínar gagnvart opinberum sjóðunum og sérstaklega B-deildinni þannig að þetta er risavaxið mál. Það er eitt af stærri málum Íslands til framtíðar litið hvernig tekst til í þessum efnum. Undanfarin ár hefur sem sagt lokinu verið haldið á þessu og viðræður verið í gangi um framtíðarlandslagið að þessu leyti. Þeim hefur miðað hægt, í raun auðvitað allt of hægt. Ég hef ekki af þessu nákvæmar fréttir síðustu tvö árin en vakti yfir þessu fram að því og hefði gjarnan viljað sjá þetta komast lengra áfram. Málið er auðvitað mjög stórt, auk þess sem þá voru erfiðar aðstæður til að ráðast í stórar aðgerðir á þessu sviði. Að lokum, frú forseti, ætlaði ég að gera að umtalsefni breytingartillögu á þskj. 863 frá hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni. Hann hefur lagt fram tillögu, sem ég heyrði að vísu út undan mér að kynni að verða kölluð til baka en ég ætla engu að síður að láta sjónarmið mín gagnvart henni koma fram, um að inn í lögin um tekjuskatt sem standa hér opin komi sú breyting að 1. mgr. 98. gr. laganna orðist svo: „Þegar ríkisskattstjóri hefur lokið álagningu á skattaðila skal hann senda hverjum skattaðila tilkynningu þar sem tilgreindir eru þeir skattar sem á hann hafa verið lagðir. Jafnframt skal skattstjóri auglýsa rækilega, m.a. í Lögbirtingablaðinu, að álagningu sé lokið. Hafi skattaðili annað reikningsár en almanaksárið skal ríkisskattstjóri í stað auglýsingar samkvæmt 2. málslið senda honum tilkynningu um álagninguna með ábyrgðarbréfi. Þá skal ríkisskattstjóri senda viðkomandi innheimtumanni ríkissjóðs skrá um þá aðila sem á hafa verið lagðir skattar, svo og samrit til ríkisendurskoðanda.“ Þetta gæti að sjálfsögðu gengið upp í framkvæmdinni, ekkert efast ég um það. Hv. þingmaður hefur að því leyti til unnið þetta vel tæknilega, en það sem mundi gerast með þessu er að opinber birting og framlagning álagningar og skattskrár landsmanna yrði lögð af í þeirri mynd sem hún er nú. Því er ég ósköp einfaldlega algerlega andvígur og hef lengi verið. Ég tel að einmitt stór hluti af aðhaldinu í þessum efnum sé hin opinbera birting álagningar- og skattskrárinnar þannig að menn sjái svart á hvítu hvernig tekjudreifingin var í landinu og að eðlileg umræða fari fram um það. Hvaða leyndarmál eiga það að vera? Nóg er nú í sjálfu sér launaleyndin samt og ýmis kjör sem ekki liggja endilega alltaf á lausu upplýsingar um á vinnustöðum eða annars staðar þó að ekki bætist við að það verði líka vafinn leyndarhjúpur utan um álagninguna og skattgreiðslur manna. Ég gæti með engu móti stutt þessa tillögu og hvetti þingmenn alveg eindregið til að fella hana ef hún ætti eftir að koma til atkvæða. Auðvitað hefur oft áður verið tekist á um þetta. Ákveðinn hópur hefur stundum talað gegn þessum birtingum. Ég veit ekki hvort við fáum að heyra þau sjónarmið eitthvað hér í umræðunni en sem betur fer hefur alltaf verið samstaða um það að lokum að hörfa ekki í þessum efnum heldur birta skattskrána og álagninguna nákvæmlega eins og gert hefur verið mjög lengi á Íslandi. Í því er fólgið verulegt upplýsingagildi fyrir almenning. Hann fær upplýsingar um það hvernig samfélagið er saman sett í launum, tekjum og skattgreiðslum. Það er aðhald í því að menn skammti sér ekki, eftir atvikum getum við sagt, of lág laun, þeir sem væru í aðstöðu til þess, og borgi það sem kallað var einu sinni í gamla daga vinnukonuútsvar, að umsvifamiklir menn í atvinnurekstri eða menn sem hafa mikið umleikis í einkaneyslu og allir horfa upp á að eru vel haldnir skammist sín ef þeir vita að það yrði birt menn ef þeir telja fram smánarlega lág laun. Við vitum að ýmsir eru í aðstöðu til að hafa áhrif á hvernig launin eru talin fram. Þeir hafa þá alltaf aðhaldið af því að það birtist. Það þótti ekkert sérstaklega fínt, a.m.k. ekki í mínum plássum þar sem ég er uppalinn, ef tekjuhæstu menn samfélagsins hagræddu skattskilum sínum þannig að þeir borguðu vinnukonuútsvar. Og svo öfugt, það er mjög mikilvægt að þjóðin sjái ef einhverjir toppar í samfélaginu taka sér ofurlaun. Af hverju ætti að vera leynd um það ef menn í fjármálakerfinu eða einhverjum stórfyrirtækjum moka í sig kaupaukum, bónusum og hvað það nú er? Á þá líka að þegja um það? Á ekki að veita aðhald með því að birta það opinberlega þegar það kemur til skattlagningar? Jú, ég held það. Ég mæli eindregið með því að þessi tillaga verði felld komi hún til atkvæða. Þetta er það sem ég vildi segja um þetta mál, virðulegi forseti. Út af fyrir sig er okkur ekkert að vanbúnaði að ganga til afgreiðslu þessa máls þó að við hv. þm. Árni Páll Árnason höfum þau sjónarmið sem leiddu til þess að við skiluðum sérnefndaráliti. Við munum þá að líkindum ekki styðja það efni frumvarpsins sem beint snýr að því að fella alfarið niður skjölunarskylduna og það er þá fyrst og fremst 1. töluliður breytingartillögunnar á þskj. 1040 sem við erum ekki sammála og að minnsta kosti ég mun ekki greiða atkvæði með honum.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum mjög greinargóða ræðu um mál sem er nokkuð umfangsmikið og ekki mjög aðgengilegt fyrir okkur sem höfum ekki verið að fjalla um það í efnahags- og viðskiptanefnd. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í skjölunarskylduna. Í greinargerð með frumvarpinu, um 3. gr., segir, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er lagt til að tilvísanir til leiðbeiningarreglna OECD um milliverðlagningu verði felldar brott. Þá er einnig lagt til að lögaðilar teljist ekki lengur tengdir í skilningi ákvæðisins vegna eignarhalds eða stjórnunarlegra yfirráða einstaklinga sem tengjast fjárhagslegum böndum í gegnum sameiginleg viðskipti og fjárfestingar. Engu að síður þarf verðlagning í viðskiptum aðila, sem hefðu getað fallið undir ákvæðið, ávallt að vera í samræmi við armslengdarsjónarmið, sbr. almennar reglur 1. og 2. gr. 57. gr. tekjuskattslaga.“ Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hvers vegna er verið að breyta skilgreiningunni á tengdum aðilum? Fyrir okkur sem munum ýmsar umræður í kringum tengda aðila og skilgreiningar á þeim er það frekar óþægilegt að verið sé að rýmka þessar reglur. Ég vil bara vita hvort ástæða sé til að vera á varðbergi. Ég spyr um skoðun þingmannsins á því hvað hann telji að hangi þarna á spýtunni.
Frú forseti. Varðandi milliverðlagningarreglurnar og tilvísunina í OECD þá hef ég nú þegar ítarlega gert grein fyrir því í ræðu minni að við teljum okkur einfaldlega ekki hafa heyrt sannfærandi rök fyrir því að fella þetta út. Ég hef aldrei heyrt talað um vandamál í því sambandi að tilvísunin væri í lögum og þess vegna skil ég ekki hvers vegna það er gert, átta mig ekki alveg á því. Ef einhver kann einhver rök fyrir því að fella þetta út þá vildi ég gjarnan heyra þau. Ég man ekki til þess að ég hafi nokkurn tímann fengið þau í nefndinni, eiginlega bara rökin „af því bara“. Varðandi þetta með tengslin og tengda aðila og skjölunarskylduna þá er þetta í raun tvíþætt og annars vegar er það spurningin um að skilgreina tengslin. Ég verð bara að játa að ég man kannski ekki alveg, nema fá næði til að rifja það aðeins upp, hvaða breytingar við vorum nákvæmlega að gera á þessu eðli tengslanna. Ég hélt það væri nú ekki það að ákveða að allir slíkir aðilar væru ótengdir, heldur að breyta aðeins skilgreiningunni, því að það er auðvitað annað vandamálið. Hvar dregurðu mörkin, hvað skulu teljast tengdir aðilar? Það þarf ekkert að efast um það að ef eignatengslin eru svo sterk að um er að ræða samstæðu þá eru aðilar tengdir. Ef ráðandi hlutur í eignum eða atkvæðum er til staðar þá eru þeir tengdir. En það er orðið loðnara þegar kemur að því að svara spurningunni um hversu léttvæg eignatengsl eða stjórnunartengsl eða áhrif eins aðila, mögulega áhrif, á rekstur annars skulu flokkast sem tengsl í þessum skilningi skjölunarskyldunnar. Það er það sem var verið að glíma við þarna. Þá var hugsunin væntanlega sú að gera skjölunarskylduna ekki meira íþyngjandi en ástæða væri til, að ýta í burtu svona minni háttar tengslum. Svo bara tekur allt málið grundvallarbreytingum þegar meiri hlutinn kemst að þeirri niðurstöðu að flytja breytingartillöguna á þskj. 1040, fyrri tölulið, þar sem segir einfaldlega: „Skjölunarskylda gildir ekki um viðskipti milli tengdra lögaðila þegar allir aðilar eru heimilisfastir hér á landi.“ Punktur. Þá fellur öll skjölunarskyldan niður gagnvart innbyrðis viðskiptum ef þau fara einungis fram hér á landi, hversu tengdir sem aðilarnir eru.
Hæstv. forseti. Ef ég skildi hv. þingmann rétt þá er verið að breyta löggjöf sem sett var hér nýlega. Þá spyr ég: Af hverju var sú löggjöf sett nýlega? Eins og hv. þingmaður bendir á þá er verið að ganga lengra í breytingunum og afnema skjölunarskyldu tengdra aðila. Ég endurtek bara spurninguna: Af hverju? Hver eru rökin fyrir því? Er þetta ekki dæmi um að hér eru þingmenn að breyta lögum sem varða oft flókna þætti í milliverðlagningu sem Alþingi hefur ekki gríðarlega mikla sýn inn í? Er fólk algjörlega meðvitað um hvað þessar breytingar munu fela í sér og hvaða möguleika þær bjóða upp á?
Frú forseti. Ættarsagan er þannig að hér er á ferðinni innleiðing á evrópskum reglum, milliverðlagningarreglum sem okkur ber skylda til að taka upp í EES-réttinn. Flestir eru sammála um að það sé framfaraskref að innleiða hér skýrar milliverðlagningarreglur eða skýrari en áður voru. Þá kemur að spurningunni um hvernig eigi að innleiða og hversu víðtækt þetta regluverk eigi að vera. Þetta var innleitt þannig að þetta tók til viðskiptatengdra aðila, bæði innan lands og yfir landamæri, yfir vissum veltumörkum. Það var alltaf meiningin að undanskilja minnstu aðilana, enda hafa menn kannski ekki stórar áhyggjur af því að það bjagi markaðinn mikið eða þýði undanskot frá sköttum eða aðra óáran þó að minni aðilar með mjög litla veltu séu ekki undir þetta settir, enda meira íþyngjandi fyrir þá. Síðan var það sjónarmið uppi að gera þetta þjálla með því að draga kannski aðeins úr því hvað skyldu teljast tengdir aðilar í þessari merkingu. Nú er fjallað um svona tengsl víða annars staðar í samkeppnislöggjöfinni, í lögum um stjórn fiskveiða og víðar; ekki kannski alls staðar notast við sömu skilgreiningar um hvað skuli teljast tengsl. Það hefði væntanlega þýtt að skjölunarskyldunni hefði létt af ýmsum aðilum, þessi þrengri skilgreining á því hvað skyldu teljast tengsl. En svo hafa menn ákveðið að bæta um betur og fella skjölunarskylduna einfaldlega niður gagnvart öllum viðskiptum sem ekki fara út fyrir landamæri. Um það snúast að lokum efasemdir okkar eða mínar. Ég [[Forseti hringir.]]hef ekki sannfæringu fyrir því að ástæða sé til að ganga svo langt að skjölunarskyldan megi að minnsta kosti ekki haldast á nokkrum stærstu fyrirtækjasamstæðunum í landinu.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um staðgreiðsluskatt á fjármagnstekjur, lögum um fjársýsluskatt, tollalögum, lögum um vörugjöld af ökutækjum, eldsneyti o.fl. og lögum um búnaðargjald, með síðari breytingum. Aðallega er um að ræða samræmingu og einföldun. Hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir, framsögumaður á meirihlutaáliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar, fór vel yfir feril málsins og þær breytingar sem verið er að gera, en þess ber að geta að 1. umr. fór fram hér í þingsal 6. nóvember 2014. Jafnframt gerði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon grein fyrir nefndaráliti minni hluta eða þeim muni sem er á milli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem báðir eiga sæti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Sá munur kemur fram í breytingartillögu hér og snýr að skjölunarskyldu. Að öðru leyti var samstaða í nefndinni um aðra þætti þessa frumvarps. Það sem ég ætla að gera hér til upprifjunar er að ræða 18. gr. frumvarpsins sem snýr að breytingu á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Í athugasemdum með upprunalegu frumvarpi segir, með leyfi forseta: „Í a-lið er lagt til að tekinn verði af allur vafi um að skilyrði niðurfellingar vörugjalda samkvæmt ákvæðinu er að bifreiðar séu búnar hjólastólalyftu eða sambærilegum búnaði. Sambærilegur búnaður er til að mynda skábrautir og sérútbúin sæti með snúnings- eða lyftubúnaði. Þá er í b-lið lagt til að tekinn verði af allur vafi um að fjórhjól, sexhjól, körtur, golfbílar og beltabifreiðar, þar með talið vélsleðar, beri 30% vörugjald samkvæmt 3. tölulið 4. gr. laganna. Ökutækin verða því talin upp í ákvæðinu, verði frumvarpið að lögum, en rétt þykir að kveða skýrt á um það.“ Virðulegur forseti. Fram komu athugasemdir við frumvarpið frá Sjálfsbjörgu – landssambandi fatlaðra, undirritaðar af Bergi Þorra Benjamínssyni, en ætlunin var, hjá nefnd á vegum velferðarráðuneytis, að smíða nýjar reglur um bílamál fatlaðra. Það frumvarp sem við fjöllum um hér er einn hluti þeirrar vinnu þar sem er niðurfelling á vörugjöldum af ökutækjum fyrir fatlað fólk, og það kemur fram í athugasemd að ekki sé nógu góð grein gerð fyrir þeim breytingum sem um er að ræða í frumvarpinu. Í athugasemd, sem ég vitna hér til, er farið fram á að bætt verði úr í greinargerð þannig að tekinn verði af allur vafi. Við þessari athugasemd var brugðist í nefndaráliti undir yfirskriftinni: Skilyrði vegna bifreiða fatlaðs fólks sem undanþegnar eru vörugjaldi. Ætla ég að rifja það hér upp og lesa óbreytt, með leyfi forseta: „Í 18. gr. frumvarpsins er lagt til að allur vafi verði tekinn af um að það sé skilyrði niðurfellingar vörugjalda af bifreiðum sem eru sérstaklega búnar til flutnings á fötluðu fólki, samkvæmt ákvæði m-liðar 1. töluliðs 4. gr. laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., að þær séu búnar hjólastólalyftu eða öðrum sambærilegum búnaði.“ Eins og ég kom að, virðulegi forseti, þá var, í umsögn sem nefndinni barst, áhyggjum lýst yfir því að ekki kæmi nægilega skýrt fram hvort lyfta, rampur, lyftusæti og lyftuarmur fyrir einstaklinga sem aka sjálfir teljist til búnaðar sem er sambærilegur hjólastólalyftu. Skilningur nefndarinnar er að sá búnaður sé dæmi um búnað sem telst falla undir hugtakið „sambærilegur búnaður“. Ég rifja þetta hér upp, virðulegi forseti, það var sameiginlegt álit nefndarinnar að hér með væri tekinn af allur vafi að um væri að ræða slíkan búnað.
Frú forseti. Það eru óneitanlega ákveðin vonbrigði, frú forseti, að efnt hafi verið til fundar formanna flokkanna og að umræður um þinglok hafi í raun ekkert þokast síðustu viku. Ég átti von á því - eftir að stjórnarandstaðan hafði ítrekað lýst sig tilbúna til að setjast niður við borðið, og í verki eins og sjá mátti á sunnudagskvöld þegar ekki stóð á stjórnarandstöðunni að ljúka hér mikilvægu máli tengdu afnámi hafta - að ríkisstjórnin hefði eitthvað fram að færa til að leggja á borðið um það hvernig við sjáum fyrir okkur að við ætlum að ljúka þingstörfum. Nú liggur það fyrir, frú forseti, að ríkisstjórnin hefur enga slíka sýn þannig að málin eru enn algjörlega föst. Það eru gríðarleg vonbrigði, frú forseti, að ríkisstjórnin hyggist enn ætla að afgreiða öll sín mál, meira að segja mál sem eru enn ekki komin fram. Frú forseti. Við erum komin tíu daga fram yfir starfsáætlun. Það er ekkert plan um það hvernig við ætlum að ljúka þinghaldi. Það er ekkert útspil frá meiri hlutanum hér í þinginu og það, frú forseti, eru gríðarleg vonbrigði. Svona er ekki hægt að halda áfram. Ég legg til að þessum þingfundi verði frestað þannig [[Forseti hringir.]]að formenn flokkanna séu þvingaðir til að setjast niður og ná einhverju samkomulagi um það hvernig við ætlum að ljúka þessu.
Forseti. Það var með töluverðum eftirgangsmunum að loks tókst að kalla saman formannafund sem okkur þingflokksformönnum hafði verið lofað í gær. Ég hélt í barnaskap mínum að það væri vegna þess að stjórnarflokkarnir væru að undirbúa eitthvert útspil, að það snerist um að þeir ætluðu að koma með eitthvað til fundarins. En það var ekkert, virðulegi forseti, sem stjórnarflokkarnir komu með til fundarins annað en sama stífni og verið hefur undanfarna daga og undanfarnar vikur raunar. Maður hefði haldið að það væri skynsamlegt, þó ekki væri nema pólitískt, og að stjórnarflokkarnir hefðu vit á því, að nýta sér þá uppsveiflu sem er í samfélaginu, í tengslum við losun hafta og áætlun þar um, til að ljúka þinginu í sátt. En ekki virðist vera nokkur vilji til þess. Ég sé ekki betur, virðulegi forseti, en það þurfi að fresta þessum fundi til að reyna að ná einhverju samtali aftur og að formenn flokkanna setjist við borðið til að reyna að stilla saman strengi, því að þetta gengur ekki. Það er ekkert vit í því að halda þingfundi áfram meðan ástandið er eins og það er.
Hæstv. forseti. Ég ætla að líka fara fram á að fundi verði frestað eða honum slitið og að aftur verði boðað til fundar þegar fyrir liggur hvernig á að haga þinglokum. Starfsáætlun þingsins er löngu útrunnin og úr gildi og við erum hér í skipulagsleysi þar sem enginn veit hvaða mál á að setja á dagskrá og hvernig hlutum er háttað. Ég óska eftir því að forseti Alþingis taki stjórn á Alþingi, að við séum ekki ofurseld dyntum stjórnarherranna heldur standi forseti plikt fyrir okkur öll hér í þessum sal og komi skikki á þingstörfin. Þetta er óþolandi ástand.
Frú forseti. Það voru mikil vonbrigði að heyra að talsmenn stjórnarflokkanna og formaður Sjálfstæðisflokksins hefðu komið tómum höndum á fund formanna. Satt að segja batt ég miklar vonir við að menn bæru gæfu til að leggja ágreiningsmálin til hliðar eða finna á þeim einhverja lausn áður en við færum að vinna þessi mikilvægu haftafrumvörp sem á að hefja umræðu um hér á morgun. En svo er ekki. Ég vil biðja forseta - sem of lengi hefur látið þinghaldið fara úr böndunum, leyfi ég mér að segja, hafa það stjórnlaust, og leyft ágreiningsmálum að malla og magnast, að segja bara: Hingað og ekki lengra. Ég bið hann um að segja það við þá sem stýra hæstv. ríkisstjórn. Ég bið hann um að segja: Hingað og ekki lengra, við slítum þessum fundi og setjum ekki á annan fund fyrr en forgangsmálin eru á hreinu og ljóst er hvað ríkisstjórnin vill [[Forseti hringir.]]fá afgreitt á þessu þingi og hvað ekki. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Í gær hittu þingflokksformenn forseta þingsins. Þingflokksformenn koma þar fram fyrir hönd okkar þingmanna í þingflokkunum. Það er ekki eins og það skipti bara sex þingflokksformenn máli hvað hér gengur á eða fjóra þingflokksformenn úr stjórnarandstöðunni. Þetta snertir okkur öll. Ég tel einsýnt að gengið hafi verið á bak samningum sem gerður var við okkar fulltrúa með forseta þingsins. Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að fara fram á að þessum fundi verði slitið, ég krefst þess. Ég krefst þess, virðulegi forseti, að fundi verði slitið þangað til það liggur fyrir hvernig á að ljúka þingstörfum hér í vor.
Frú forseti. Þetta voru dapurleg tíðindi, maður finnur það á andrúmsloftinu. Ansi margir voru farnir að bíða bæði spenntir og óþreyjufullir og vonast til þess að eitthvað væri að gerast; þegar fólk situr saman í dágóða stund á maður frekar von á skárri fréttum en engum eins og raunin varð því miður núna. Ef biðja á um gott veður fyrir frumvarp sem mæla á fyrir á morgun, til þess að það geti verið í því andrúmslofti sem það á skilið að vera, get ég ekki séð að neitt annað komi til greina en að slíta þessum fundi hér í kvöld og gefa fólki færi á því að fara í gegnum það mál og undirbúa sig fyrir morgundaginn í staðinn fyrir að funda hér fram á nótt og svo eiga sumir að mæta eldsnemma á nefndarfund í fyrramálið. Það skiptir máli, ef halda á því til streitu að mæla á morgun fyrir frumvarpi um stöðugleikaskatt, að það komist inn í annað andrúmsloft en er hér núna þegar fólk er almennt reitt og vonsvikið.
Frú forseti. Það sem vantar hér á þennan vinnustað - áður en menn fara að fást við losun hafta, sem er á dagskrá á morgun - er eindrægni. Það er nauðsynlegt til þess að fólk geti unnið í friði, ró og spekt saman að þessu verkefni. Það hefur legið fyrir frá því í gær að það mun ekki standa á stjórnarandstöðunni, minni hlutanum hér í þinginu, að leggja sitt af mörkum við þá vinnu. Það er auðvitað flókið að ná samningum. Það þarf ákveðna lagni. Það þarf líka vilja, virðulegur forseti, til þess að leysa málin. Það dugar ekki, þegar menn eru búnir að setja niður fundi hér, að menn séu að mæta af hálfu stjórnarflokkanna í fússi á fundina og reyna að finna tilefni til þess að bera sakir á [[Forseti hringir.]]minni hlutann þess efnis að hann sé ekki tilbúinn til að taka þátt í lausninni. Þetta krefst þess [[Forseti hringir.]]að aftur verði boðað til fundar, frú forseti, og að menn haldi áfram. Það er ekkert annað sem dugar í þessari stöðu.
Frú forseti. Eins og komið hefur fram þá erum við komin tíu daga fram yfir starfsáætlun og hér er enn pattstaða og ekkert gerist. Það ber nú ekki vott um mikla samningatækni hér innan dyra í þessu þinghúsi. Maður spyr sig hvort menn þurfi utanaðkomandi aðstoð við að vinna að því verkefni að ná saman, stjórnarmeirihluti og stjórnarandstaða. Mér finnst ekki gott ef formenn stjórnarflokkanna ætla bara að gefast upp á því verkefni að ná niðurstöðu. Við erum á morgun með losun hafta á dagskrá sem samkomulag er um að gangi greiðlega fyrir sig í ljósi þess að við séum að ná niðurstöðu um þessi mál. Svo er haldinn fundur og það kemur ekkert út úr honum milli formanna flokkanna. Menn komu bara ónestaðir á þann fund með hausinn [[Forseti hringir.]]undir sig og segja bara: Já, við gerum ekki neitt.
Forseti. Maður þarf ekki að hafa verið lengi á þingi, eða fylgst lengi með þingstörfum, til að vita að það hefur viðgengist ár eftir ár að þegar kemur að lokum þings þá þarf stjórnarliðið, forustumenn stjórnarliðsins, að setjast niður með forustumönnum stjórnarandstöðunnar og semja um þinglokin. Það höfum við öll reynt sem hér sitjum og stöndum. Það sem er óvenjulegt núna er í fyrsta lagi hvað þetta virðist taka ákaflega langan tíma, hvað þingið er orðið langt umfram tilefni, og hins vegar það að vandamálið er greinilega tvöfalt. Eitt er það að stjórnarandstaðan semji við stjórnina, hitt er það að stjórnin semji innbyrðis, að þeir tveir flokkar sem sitja í stjórn komi sér saman um einhver samningsmarkmið í samningunum við stjórnarandstöðuna. Ég vil nú biðja, af því hér á móti mér er hinn hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, vinkona mín Ragnheiður [[Forseti hringir.]]Ríkharðsdóttir, um að menn reyni að koma því á fyrst og geri hlé á þingstörfum á meðan.
Virðulegi forseti. Það er þyngra en tárum taki að ríkisstjórnin skuli ekki hirða um að reyna að ákveða hver eru forgangsverkefnin. Við skildum við formenn stjórnarflokkanna í síðustu viku á fimmtudegi með því fororði að þeir ætluðu að setja það niður fyrir sér hvað þeir vildu klára af þeim 74 málum sem liggja fyrir þinginu. Það er ekki tími til að klára þau öll þó svo að við mundum funda fram á haust. Þeir verða að ákveða hvað þeir ætla að klára. Þeir komu tómhentir til fundar áðan. Það er ósköp einfaldlega þannig að þingið er ekki tæki til þess að knýja stjórnarandstöðuna til að reyna að koma vitinu fyrir stjórnarmeirihlutann. Hæstv. þáverandi forseti, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, skapaði hér mjög flott fordæmi í lok síðasta kjörtímabils þegar hún neitaði að boða þingfundi vegna þess að stjórnarmeirihlutinn hafði enga sýn um það hvernig hann ætlaði að klára þingið. Það var bara ágætisfordæmi. Ég hlýt að kalla eftir því að forseti þingsins hætti að boða þingfundi. Það er algjörlega tilgangslaust meðan ríkisstjórnarmeirihlutinn er ekki tilbúinn að setja það niður fyrir sér hvað hann vill afgreiða.
Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg þá stöðu sem upp er komin. Það eru stórmál á leiðinni inn í þingið á morgun, mál sem við erum meira og minna sammála um að þurfi alla okkar athygli. Þverpólitísk samstaða er um að taka þau mál alvarlega og reyna að afgreiða þau með myndarskap. Hvað er þá verið að láta okkur ræða hér dag eftir dag? Það er verið að láta okkur ræða mál eins og það sem var síðan tekið af dagskrá áðan, ríkisfjármálaáætlun sem augljóslega stóðst engan veginn og ekki var fræðilegur möguleiki að fylgja eftir. Menn hafa séð að sér og tekið það mál af dagskrá og vísað því aftur til nefndar eins og við kölluðum eftir til að gera það að einhverju leyti raunhæfara. Hvað núna? Við höldum bara áfram eins og ekkert hafi í skorist og menn eru ekki einu sinni tilbúnir að setjast niður og ræða við okkur um forgangsmálin. Virðulegi forseti. Þetta þing er fullkomlega stjórnlaust. Menn vita ekkert hvað þeir vilja. Menn hafa ekki hugmynd um það vegna þess að það er engin forusta fyrir þessari ríkisstjórn og þessum stjórnarmeirihluta. Eða þá að menn eru fullkomlega vanhæfir til þess að halda utan um mál og skoða [[Forseti hringir.]]heildarmyndina.
Forseti. Staðan er sú að við gerum ráð fyrir því að geta hafið umræðu um haftamálin svokölluðu klukkan eitt á morgun. Nú er klukkan korter gengin í níu að kvöldi og ekkert hefur gerst í því að ná samkomulagi um þinglok sem hangir jú saman við umfjöllun um þessi mikilvægu mál að því leytinu til að það er mikilvægt að ekki sé beinlínis ófriður og erfitt ástand í þinginu á meðan sú umræða fer fram. Það er mikilvægt vegna gríðarlega stórra hagsmuna, ekki bara hér í þingsal, heldur ekki síður hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd þegar hún fær síðan málið til umfjöllunar. Það er ábyrgðarhluti af stjórnarmeirihlutanum að stilla málaumbúnaðinn ekki þannig af að við sjáum fyrir endann á þingstörfunum í vor, heldur fara fram með svona miklum ófriði. Ég skora á virðulegan forseta að ljúka þingfundi og einhenda sér í það eitt að ná sátt hér inni á milli stjórnar og stjórnarandstöðu áður [[Forseti hringir.]]en þingfundur hefst klukkan eitt á morgun. Það eru gríðarlega miklir hagsmunir fyrir Ísland að það megi takast.
Virðulegur forseti. Ég sat umræddan þingflokksformannafund sem vitnað er í hér. Minn skilningur á honum var með tvennum hætti: Í fyrsta lagi sá að forseti tjáði þingflokksformönnum að hann hygðist boða til fundar með formönnum í dag til að reyna að ná sáttum um þinglok. Í öðru lagi voru þingflokksformenn sammála um að þingflokksfundur byrjaði klukkan tíu og stæði til tólf og umræðan um frumvörpin tvö, sem kynnt voru í gær, hæfist síðan klukkan eitt og hefði samfellu fram eftir degi. Ég heyrði ekki þau orð, virðulegur forseti, og tel þess vegna að enginn hafi gengið á bak orða sinna, að samkomulag á milli formanna þyrfti að liggja fyrir. Fundur var fyrirhugaður og við vitum að við þurfum örugglega nokkra fundi enn til að ná niðurstöðu hvað varðar þá forgangsröðun sem við viljum hafa. En að [[Forseti hringir.]]einhver hafi svikið eða brugðist trausti eða gengið á bak orða sinna, það er rangt, virðulegur forseti.
Frú forseti. Mér virðist sem vandinn liggi í samskiptum stjórnarflokkanna. Svo virðist sem Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, hæstv. ráðherrar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson, geti ekki komið sér saman um hvers konar lista þeir ætla að bera á borð í viðræðum við minni hlutann. Það er auðvitað áhyggjuefni þegar ráðaleysið er algert. En ég tek undir eindregnar óskir um að hér verði ekki haldinn þingfundur fyrr en samkomulag hefur náðst og okkur hér á Alþingi, löggjafarsamkundunni, verði veitt skjól frá þessu ráðaleysi. Það er hlutverk forseta að gæta að virðingu þingsins en ekki að búa til einhvers konar leiktjöld til að hylma yfir ráðaleysi ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Það er ekkert í þessari stöðu sem kemur á óvart. Áðan sátum við nokkur hér frammi, á meðan formenn voru að funda, og ég tala auðvitað bara fyrir sjálfan mig, en maður er eiginlega búinn að missa trúna á því að nokkur vilji sé til þess af hálfu annars stjórnarflokksins að reyna að hefja eitthvert þýðingarfullt samtal. Maður er farinn að upplifa uppákomur eins og þennan fund áðan sem einhvers konar grín, svona álíka og þessi listi með 74 málum, eins og verið sé að hæðast að þinginu og hæðast að hv. þingmönnum. Þannig er maður farinn að upplifa ástandið hér, virðulegi forseti. Ég tek undir það. Þingið er stjórnlaust. Virðulegur forseti ætti að taka málin í eigin hendur, hætta að láta stjórnast af stjórnarherrunum tveimur. Sömuleiðis mætti hæstv. forsætisráðherra sérstaklega fara að koma sér hingað í hús, drattast hingað niðureftir og tala við okkur eins og fullorðinn maður.
Hæstv. forseti. Maður er býsna hugsi yfir því hvernig á því stendur að menn eru að kalla formenn þingflokka saman til að reyna að ljúka málum og ætlast alltaf til að hinn aðilinn komi með lausnina. Ríkisstjórnarflokkarnir virðast ekki hafa nokkra skoðun á því nema þá að þeir þurfi að fá þetta allt í gegn. Getur verið að það sé ástæðan fyrir því að ekki hefur náðst að gera kjarasamninga hjá opinberum starfsmönnum, að menn fari með sama hætti þar, leggi ekkert til, taki ekki þátt í umræðum, séu ekki með, bíði svo eftir að aðrir beygi sig undir þeirra vilja? Þetta er illa sagt, en manni dettur þetta í hug. Menn sem koma á fundi og hafa ekkert til málanna að leggja eru ekki undir það búnir að ganga frá málum. Ég skora á hæstv. forseta að stoppa fundinn, bíða og skipa stjórnarflokkunum að komast að niðurstöðu. Við heyrum það hér á göngunum aftur og aftur, [[Forseti hringir.]]það er verið að hvísla í eyrun á okkur: Ekki láta þetta mál fara í gegn.
Forseti. Mér er enn og aftur misboðið. Klukkan fimm náði ég loks tali af formanni Sjálfstæðisflokksins og spurði af hverju í ósköpunum ekki væri búið að boða til fundar. Við erum búin að bíða hér í allan dag og ekkert gerist. Það var orðið við því. Það var fundur klukkan sex og við fórum bara nokkuð jákvæð inn á þann fund. Við héldum virkilega að við værum að fara að ná saman. Það er ótrúlega frakkt, það er ótrúlega bíræfið, að við verðum ásökuð um að setja málið sem á að fara á dagskrá á morgun í átakaferli ef við erum ekki tilbúin til að sætta okkur við að ekki hefur farið fram nein vinna til að ná sáttum um þinglok. Auðvitað viljum við ekki hafa þetta mál í [[Forseti hringir.]]átakaferli en til þess að koma í veg fyrir það vil ég að þessum fundi verði slitið nú þegar þannig að hægt sé að fara í [[Forseti hringir.]]samningaviðræður og ná einhverri skynsamlegri lausn á ástandinu á þessum vinnustað. Þetta er ekki í boði, forseti.
Frú forseti. Ég ítreka þá skoðun mína og tillögu að við slítum þessum þingfundi. Ég tel ekki nokkra ástæðu til að halda áfram að funda í ljósi þess að mál eru í algjöru uppnámi. Eins og ég sagði áðan, frú forseti, þá er það stórfurðulegt að meira en vika hafi liðið og ekkert hafi hreyfst í því að þoka málum áfram, þegar tíu dagar eru liðnir frá því starfsáætlun þingsins lauk. Hér er búið að taka allt úr sambandi, nefndatöflu og annað, af því að nú átti að fara að pakka málum saman og reyna að ná saman um að ljúka málum. En það hefur ekkert komið frá meiri hlutanum hér á þingi um forgangsröðun, engar áherslur liggja fyrir. Það er rétt, sem hv. þingmenn hafa sagt, að okkur er jafnvel sagt að mál séu í ágreiningi milli stjórnarflokkanna. Á meðan heldur Alþingi áfram eins og einhvers konar leikhús, heldur bara áfram að sýna án þess að vita hvar það ætlar að enda eða gera [[Forseti hringir.]]hlé á sýningunni. Frú forseti. Það er morgunljóst að það á að slíta fundi og gefa fólki tækifæri til að [[Forseti hringir.]]ná saman. Hæstv. forseti þarf að setja pressu á formenn stjórnarflokkanna um að ljúka málum hér.
Virðulegi forseti. Við vitum öll að það er ekki nóg að halda fund, það þarf að halda fundi. Við vitum það öll. Þá legg ég til, virðulegi forseti, að þessum fundi verði slitið og haldinn verði fundur núna klukkan tíu og ef með þarf verði haldinn annar fundur klukkan tólf og síðan verði haldinn fundur ekki seinna en átta í fyrramálið. Það mætti hugsa sér að halda fund klukkan sjö og svo annan klukkan tíu eða hálf tíu af því við eigum að vera á þingflokksfundi um tíu. Þá er búið að halda fjóra fundi. Þá er kannski komið að því að stjórnarmeirihlutinn geti komið fram með þau mál sem hann vill klára hér fyrir þinglok. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að nota þetta mikilvæga mál sem við eigum að ræða á morgun til þess að valta yfir stjórnarandstöðuna [[Forseti hringir.]]og ganga á bak þess sem lofað hefur verið, þ.e. að það lægi fyrir þessa daga hvernig þingstörfum lyki hér í sumar.
Frú forseti. Ég held að hver maður sjái að þetta gengur ekki svona. Það verður að gera hlé á þessum fundi eða fresta honum til morguns. Ég er búin að vinna í þessum málalista og skoða þessi 74 mál. Ég leyfi mér, frú forseti, að fullyrða að fyrir utan tvö stór átakamál, sem eru makríll og rammi, þá séu fleiri mál í ágreiningi á milli stjórnarflokkanna en á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Ef raunin er sú að þessum átakamálum á milli stjórnarflokkanna hafi ekki verið búið að lenda, og það hafi orðið ljóst á þessum fundi formanna áðan, þá er ljóst að fólk þarf tíma til að tala sín á milli og lenda málum. Hvernig í ósköpunum eigum við að miðla málum sem gjarnan viljum koma á friði hér ef stjórnarflokkarnir eru ekki einu sinni búnir að lenda sínum málum? Þetta gengur ekki, frú forseti. Það verður að slíta þessum fundi.
Forseti. Ég held að meira en oft áður, ég segi nú ekki nokkru sinni, þá skipti miklu máli hvernig forsetadæmið hér á þinginu bregst við. Lykilinn til lausnar á þessu tvöfalda vandamáli, milli stjórnar og stjórnarandstöðu annars vegar og milli stjórnarflokkanna hins vegar, hefur enginn nema forseti þingsins. Þetta fer í samningastöðu og í samningaerfiðleikum eins og þessum skipta teikn og tákn og merki miklu máli. Hvað hefur gerst hér í dag? Eins og ég sé það þá hafa menn verið að ræða þingmál sem var tæknilega gallað, sem var í raun úrelt. Það gerist að varaformaður þeirrar nefndar sem um það vélar fellst á að taka málið aftur inn í nefnd við fögnuð stjórnarandstæðinga. Það næsta sem gerist er að tekjuskattsmál er rætt. Hópast stjórnarandstæðingar inn á það mál eins og í málþófsskyni? Nei. Það eru [[Forseti hringir.]]tveir núna á mælendaskrá og það lítur út fyrir að málið endi bara með venjulegum og hefðbundnum hætti. Hvað gerist þá? Mildar forseti þá sinn aga hér á þinginu? Nei, hann ætlar að halda áfram fundi hér til miðnættis í kvöld.
Virðulegur forseti. Viðræðurnar um þinglokin snúast um það að þingmenn semji af sér réttinn til þess að tala í ákveðnum málum. Ef klára á 74 mál þegar starfsáætlun er liðin þá felast samningarnir í því að menn semja af sér réttinn til að tala í ákveðnum málum. Nú skiptast þessi mál þannig að það er samkomulag um sum þeirra, það eru allir sammála um þau. Sum eru þannig að það þarf að klára þau vegna þess að það eru dagsetningarmál. Önnur eru þannig að það er ágreiningur um þau. Sum þessara mála eru þannig að það er ágreiningur á milli stjórnarflokkanna um hvernig eigi að ljúka þeim. Þá gengur ekki að menn komi aftur og aftur á samningafundi um þinglok og séu að reyna að koma 74 málum í gegn. Það er enginn tilbúinn til þess. Þá hljóta menn að reyna að nesta sig með einhverjum öðrum hætti. Nú hefur stjórnarandstaðan sýnt að hún er tilbúin til þess [[Forseti hringir.]]með afar ábyrgum hætti að koma að því að leysa hér brýn hagsmunamál þjóðarinnar. Þá verður eitthvað að koma á móti frá stjórninni. Maður gerir ekki neitt fyrir neinn sem gerir ekki neitt fyrir neinn.
Frú forseti. Það er stundum sagt að það sé gagnlegt í deilum að reyna að setja sig í spor andstæðingsins og skilja hann. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvað ríkisstjórninni gangi til, hvernig hún hugsi sína stöðu í þessu sambandi. Á sunnudaginn og sunnudagskvöldið brást stjórnarandstaðan vel við og afgreiddi með flýti mikilvægt mál til að greiða fyrir frekara framhaldi um afnám gjaldeyrishafta. Á morgun stendur til að ræða tvö risavaxin mál eftir stysta mögulegan fyrirvara, eftir að þau hafa legið hér tvær nætur, um afnám hafta. Úti í þjóðfélaginu er vaxandi umræða um að kannski verði gripið inn í kjaradeilur með lögum. Ætlast ríkisstjórnin til þess að þingið rúlli því í gegn o.s.frv.? Hvernig upplifir ríkisstjórnin það, telur hún að hún þurfi á samkomulagi og samstarfi að halda eða er það öfugt? Stendur ríkisstjórnin í þeirri meiningu að það séum við sem þurfum að leggjast í duftið frammi fyrir henni og grátbiðja hana um eitthvert samkomulag? Ég bara skil þetta ekki. Það er svo morgunljóst hverjum manni sem einhverja lágmarksreynslu hefur af pólitík að [[Forseti hringir.]]það er ríkisstjórnin sem á allt undir því að hér takist eitthvert lágmarkssamkomulag þannig að hún fái þá að minnsta kosti eitthvað afgreitt.
Virðulegi forseti. Ég man ekki hvenær það gerðist síðast að tíu dagar væru látnir líða án þess að starfsáætlun væri í gildi, að menn hafi ekki náð saman um umgjörð utan um það hvernig þinghald ætti að fara fram eftir að sá tími væri liðinn. Ég hélt í barnslegri einfeldni minni að við værum að bíða eftir þessum haftafrumvörpum og þess vegna væri þingið látið malla. Nú eru þau komin en menn ætla samt ekki að setjast niður og ákveða hvaða mál eigi að setja á oddinn og hvaða mál eigi að klára og búa til einhvers konar forgangslista. Hvað gengur eiginlega á? Ætlast menn til þess að við setjumst bara hér niður á morgun og förum að ræða haftamálin, bara sisvona í bróðerni, og menn fari að vinna það mál af einhverri alvöru? Það gengur ekki að vinna svona, virðulegi forseti. Menn þurfa að setjast niður og skoða þetta í heild sinni. Menn sem geta ekki skoðað heildarmyndina og haft einhverja heildarsýn eiga ekki að stjórna heilu landi. Það er bara þannig. Við erum með slíka menn við stjórnvölinn, menn sem ráða ekki við það verkefni að horfa yfir sviðið og forgangsraða og taka ákvarðanir út frá [[Forseti hringir.]]heildarmyndinni. Það er sú sorglega staðreynd sem við búum við hér.
Virðulegi forseti. Þessi staða er eitthvað svo átakanlega ömurleg og óskiljanleg. Þegar ég er að reyna að útskýra hana fyrir fólkinu í kringum mig - sem er að spyrja hvenær þinginu ljúki, og ég veit auðvitað ekkert um það - þá hef ég útskýrt þetta þannig að við séum að reyna að banka upp á hjá hæstv. forsætisráðherra Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og spyrja: Viljiði vera memm? Þeir skella hurðinni á nefið á okkur og við hlaupum hingað inn í þennan þingsal og kvörtum. Þetta er bara svona. Þeir vilja ekki vera „memm“ og hvað eigum við að gera? Við verðum bara hér í sumar, segir meiri hlutinn. Hvar er meiri hlutinn? Ég held að margir séu farnir að gera eitthvað annað, jafnvel farnir til útlanda. En það er ekkert mál að henda því fram að við verðum bara hér í sumar, þeir vita að það er þá minni hlutinn sem verður hér í sumar. Virðulegi forseti. Þetta er ekki boðlegt.
Frú forseti. Þetta er ömurlegt. Það eru orð að sönnu. Þetta er eitthvað sem maður getur hvorki útskýrt fyrir sjálfum sér né öðrum því að hegðun ríkisstjórnarformannanna tveggja er óskiljanleg. Ég held að það sé kominn tími á að þeir fái til sín sáttasemjara. Ég held að það sé augljóst að engu miðar áfram hér fyrr en þeir tveir komast að samkomulagi. Ég segi eins og sagt var hér áðan, ég hélt að verið væri að bíða eftir þessum stóru málum. Það var látið í það skína að þegar þau væru komin fram þá yrði annað kannski tiltækt til einhvers konar samkomulags um að ljúka þingi. Ég kalla eftir því að Einar Kristinn Guðfinnsson komi hingað og taki ákvörðun um að slíta fundi í kvöld ef hann vill fá einhverja umræðu af viti á morgun um afnám hafta. Það er alveg ljóst að það getur ekki verið að menn vilji fá það mál til í umfjöllun hér á morgun í þessu andrúmslofti, það bara getur ekki verið. Virðulegi forseti. Hér er talað um að starfsáætlun sé liðin. Menn segja svo: Við getum unnið hér eins lengi og við viljum. Þetta er eins og að skólastjóri mundi segja við kennara: [[Forseti hringir.]]Skóladagatalið er búið, en við ætlum samt að halda áfram.
Virðulegi forseti. Það er þannig af hálfu annars stjórnarflokksins, Framsóknarflokksins, eða öllu heldur meintrar forustu hans, að reynt er að halda þinginu uppteknu og pirruðu; af og til að gefa því fingurinn, eins og sagt er á nútímamáli, þ.e. að slengja einhverju fram sem ekkert mark er á takandi, bara til að passa að menn hafi eitthvað til að tala um. En svo er þeim slétt sama, virðulegi forseti, þeim er nákvæmlega sama um þetta allt saman. Ég held þeim sé sama um málin. Ég held að það eina sem vakir fyrir þeim sé að sýna þinginu hvað þeir ráði miklu. Ég held að það sé það sem þetta snúist um hjá Framsóknarflokknum. Sjálfstæðisflokkurinn mundi, held ég, standa betur að málum, enda er þar forusta fyrir stafni ólíkt því sem er í Framsóknarflokknum. Það er svipað og hv. 6. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður sagði áðan: Maður gerir ekki neitt nema að gera eitthvað. - Þetta gæti verið svona málsháttur eða eitthvað.
Frú forseti. Mér finnst að enn og aftur sé verið að draga okkur á asnaeyrunum, stjórnarandstöðuna, og það er ekki skemmtilegt hlutskipti að vera í þeim sporum. Ég tel að hæstv. forseti eigi að slíta þessum fundi og setja þá pressu á formenn stjórnarflokkanna að þeir reyni að ná samningum í þessu máli. Það liggur fyrir hver erfiðustu málin eru. Það vita allir hvaða stóru mál er verið að tala um og hvað liggur undir. Það er ramminn og makríllinn fyrst og fremst. Menn geta ekki haldið áfram að halda fundi sem hafa ekki neina merkingu, það er bara verið að krossa í kladdann að búið sé að halda fundi. Þeir koma ekki með neitt bitastætt inn á slíka fundi, út á það gengur það. Ég tel það vera svik að halda slíka fundi þegar menn koma aldrei af neinni alvöru inn á slíka [[Forseti hringir.]]fundi til að leysa málin.
Virðulegi forseti. Það síðasta sem ég ætla að gera er að standa í vegi fyrir haftamálunum, bara svo að það sé sagt. Ég held hreinlega að meiri hlutinn, að stjórnarherrarnir, sé jafnvel í einhverju plotti og sé að reyna að æsa þingið upp, með því að funda ekki, funda seint og um síðir, vera ekki með neitt umræðuefni, engar lausnaleiðir. Vilja þeir koma og ræða haftamálið við þingið í uppnámi til að geta kennt minni hlutanum um að vera ekki samvinnuþýður, eða hvað? Þetta er orðið svo stórskrýtið andrúmsloft að maður er farinn að trúa öllu upp á alla. Það er ekki gott. Traustið í samfélaginu er ekki mikið fyrir. Virðulegi forseti. Ég legg til að fundi verði slitið, að við flytjum inn forseta [[Forseti hringir.]]sænska þingsins eða danska þingsins, einhvern sem hefur reynslu af því að láta [[Forseti hringir.]]fólk tala saman. [[Gripið fram í: Heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég þekki það af störfum mínum sem forseti Alþingis að sá hæstv. forseti sem situr hér að baki mér hefur ekki völd til að slíta fundinum nema í samráði við þann forseta sem er hér alla jafna, hæstv. forseta Einar Kristin Guðfinnsson. Mér finnst skipta miklu máli að hann setjist niður og þetta verði ákveðið. Það sem er pínlegt í þessu er að það var haldinn formannafundur áðan og hæstv. forsætisráðherra var ekki einu sinni á þeim fundi. Hann er ekkert að semja um þetta. Tekur engan þátt í þessu. Hvers vegna ekki? Kannski vegna þess að hann er vanhæfur til þess, það kann að vera, sú viðurkenning hefur þó ekki komið fram. En við erum í þessari undarlegu stöðu þegar full ástæða er til að vinna að því að koma málum áfram. Það verður aldrei gert öðruvísi en að við náum sátt um málalyktir og getum forgangsraðað fram á sumarið, hverju við ætlum að ljúka áður en við förum héðan úr þingsal.
Hæstv. forseti. Ég er með ósköp einfalda spurningu: Hvernig stendur á því að menn virðast markvisst vera að lengja þinghaldið? Halda menn að þetta fyrirkomulag, að láta menn tala hér út í eitt, sé til þess að stytta þinghaldið? Eða gera okkar vinnu hér markvissari? Það er svo augljóst öllum sem með þessari umræðu fylgjast að þetta hefur gagnverkandi áhrif. Hvað er það sem við erum að reyna að gera, stjórnarandstaðan? Við erum að reyna að ná samkomulagi um nokkur mjög umdeild mál hér í þinginu. Það vita allir hver þau eru. Við óskum eftir að settar séu fram raunhæfar tillögur sem gætu orðið til þess að við ljúkum þinghaldinu hér í sumar. Og við erum tilbúin að setjast niður yfir slíkar lausnir. Hæstv. forseti, ég spyr: Hvað veldur því að stjórn þingsins tekur þátt í þessu ráðslagi?
Frú forseti. Eftir góða ísferð í bæinn þá bjóst ég við að ég gæti setið hér og hlustað á dagskrá þingsins. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom upp og spurði hvers vegna menn væru að tefja þingið og nú erum við búin að hlusta hér á ræður í 45 mínútur um fundarstjórn forseta. Þá bara spyr ég forseta: Hvers vegna við höldum ekki áfram dagskránni sem við erum að fara eftir?
Hæstv. forseti. Gera menn sér ekki grein fyrir því að þegar stjórnarandstaðan er farin að tala með þessum hætti þá á hún sér ákveðin markmið? Ég tók þátt í því að ræða lengi og mikið um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Stjórnarráðið. Hvers vegna? Vegna þess að ég vildi fá því framgengt, og við vorum mörg um það, að málið færi að nýju til efnislegrar meðferðar í nefnd og við náðum því fram. Það er gott. Nú bíðum við eftir fundi um það. Ég get nefnt önnur mál sem standa í okkur stjórnarandstöðuþingmönnum, mál sem við viljum setjast yfir og reyna að ná samkomulagi um. Skilja menn ekki um hvað þessar deilur snúast? Skilja menn ekki hvers vegna við erum á stundum að reyna að tefja þinghaldið? Ég bara segi það hreint út, að sjálfsögðu. Það eru ákveðin markmið sem við höfum í huga. Ef menn taka okkur á [[Forseti hringir.]]orðinu og setjast niður og reyna að ná samkomulagi um þau mál sem deilt er um þá verður samkomulag. [[Forseti hringir.]]Þá ljúkum við þinghaldinu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er ekki nema von að hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason komi hér algjörlega gáttaður í stólinn. Hann er þaulvanur sveitarstjórnarmaður að norðan, kann tökin á samstarfi og samvinnu og hefur aldrei á ævi sinni áður séð svona vinnubrögð. Þingmenn hlæja. Ég get ekki annað en fundið til með honum. Ég veit að hann er orator og hefur sannfæringarkraft mikinn. Það höfum við séð sem höfum fylgst með honum á skjótu flugi um þingsalina hér á missirum fyrri. Ég skora á þennan væna framsóknarmann að norðan að beita áhrifum sínum á forustu Framsóknarflokksins til að taka í þá hönd sátta og samvinnu, sem við sáum útrétta hér rétt áðan hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, og reyna að leiða þetta mál í jörð. Það hefur hv. þingmanni margoft tekist fyrir norðan og nú bíðum við eftir því að hann sýni okkur líka sína magísku krafta hér á hinu háa Alþingi.
Frú forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég held að hv. þingmaður að norðan ætti að leggja sitt af mörkum til að leysa þær deilur sem virðast vera í ansi miklum hnút. Það er alveg morgunljóst að það hefur skilað ákveðnum árangri, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á, að þegar mál eru rædd til hlítar sem mörgum finnst vera málþóf kemur ýmislegt í ljós, m.a. eins og gerðist með málið á undan þessu sem er aftur komið til nefndar eða öllu heldur er búið að fresta umræðunni og á að ræða það í fyrramálið í fjárlaganefnd með ráðherra. Það er vel og það er til þess að bæta málið. Nákvæmlega það sama á við um mörg önnur mál sem voru tilnefnd áðan. Þegar fólk heldur að hér sé í rauninni enginn annar tilgangur undir en að vera með einhver almenn leiðindi er það bara ekki rétt. Það er auðvitað fyrst og fremst til að ná fram einhverjum markmiðum. Hvað sem fólki finnst um það eru bara þingsköpin með þessum hætti, þetta eru þau ráð sem við höfum til að framkvæma þessa hluti. Ef það er einlægur vilji til að breyta þessu og hafa þingsköpin einhvern veginn öðruvísi verður fólk að funda í þingskapanefnd og það hefur ekki verið gert ansi lengi. Ég held að það séu einhverjir mánuðir sem líða á milli funda og lítið gerist á þeim. Það er þá ekki meiri vilji en svo hjá ríkisstjórninni og fulltrúum hennar til að lagfæra þessi þingsköp þannig að ásýnd þingsins verði með einhverjum öðrum hætti en hún er og fólki finnst ekki gott. Ég held að það sé bara hið besta mál að kalla saman þingskapanefnd ef fólki finnst það. Ég held að engum leynist að við í stjórnarandstöðunni erum ekki orðin neitt sérstaklega þreytt hér, við getum alveg talað um þessi málefni en við kjósum auðvitað að málum verði lent einhvern veginn. Það er betra fyrir þau mál sem undir eru, það er líka betra fyrir ríkisstjórnina og enn fremur fyrir stjórnarandstöðuna. Það er betra fyrir alla, það græða allir á því. Ég skil ekki hugarheim ríkisstjórnarflokkanna að sjá ekki færið í því að ljúka þinghaldi og fara inn í sumarið með málið sem flaug hér hátt í gær. Mér finnst það mjög merkileg niðurstaða að fólk sjái ekki tækifæri í því, ég tala nú ekki um í ljósi traustsins sem er afar lítið til handa þessari ríkisstjórn sem mér finnst reyndar afar vond en það er aftur annað mál. Hv. þm. Willum Þór Þórsson vakti athygli á þessu máli sem kom hér fyrst fram sem við ræðum núna, um breytingar á lögum um tekjuskatt, staðgreiðslu opinberra gjalda, staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, fjársýsluskatt, tollalögum o.fl., að hér var auðvitað gert nefndarálit í vetur þegar þetta mál var fyrst til umfjöllunar. Ég hélt í einfeldni minni að núna við 3. umr. kæmi eitthvað sem héti framhaldsnefndarálit. Ég áttaði mig ekki á því að það væri búið að gefa út annað álit á þessu. Þetta er mál sem þykir ekki sérlega sjarmerandi þar sem fjallað er um tollaflokka. Þegar ég las fyrst nefndarálitið og bar niður í k-lið sá ég að þar var verið að tala um tollskrárnúmerabreytingu, inni í því voru kvoðulakk, náttúrulegar gúmkvoður og resín, gúmmíharpixar og eitthvað slíkt, og hugsaði með mér: Hvað er þetta eiginlega? Þó að maður þurfi ekki að setja sig djúpt inn í hvert einasta mál eru þessi mál samt hluti af tekjuöflun ríkissjóðs. Ég held að við höfum öll gott af því að máta okkur inn í málin. Þó að við þurfum ekki að setja okkur eitthvað óskaplega djúpt ofan í þau er verið að breyta hér miklu um virðisaukaskattinn. Til dæmis eru er verið að breyta 17 stafliðum sem koma svo fram í breytingartillögu. Eins og ég segi langaði mig aðeins að rifja upp fyrra álitið og fara yfir það sem mér finnst sérstaklega skipta máli og er ánægð með að var tekið af skarið með að laga það í kafla sem heitir Skilyrði vegna bifreiða fatlaðs fólks sem undanþegnar eru vörugjaldi. Ég ætla að fá að lesa, með leyfi forseta: „Í 18. gr. frumvarpsins er lagt til að allur vafi verði tekinn af um að það sé skilyrði niðurfellingar vörugjalda af bifreiðum sem eru sérstaklega búnar til flutnings á fötluðu fólki, samkvæmt ákvæði m-liðar 1. töluliðar 4. gr. laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., að þær séu búnar hjólastólalyftu eða öðrum sambærilegum búnaði. Í umsögn sem nefndinni barst var lýst áhyggjum vegna þess að ekki kæmi fram með nægilega skýrum hætti hvort lyfta, rampur, lyftusæti og lyftuarmur fyrir einstaklinga sem aka sjálfir teljist til búnaðar sem er sambærilegur hjólastólalyftu. Skilningur nefndarinnar er að þessi búnaður sé dæmi um búnað sem telst falla undir hugtakið sambærilegur búnaður.“ Ég hef talað meðal annars um niðurfellingu í virðisaukaskattskerfinu af búnaði fyrir fatlaða íþróttamenn en áttaði mig ekki á því þegar þetta var til umfjöllunar í fyrra skipti. Því var fundið margt til foráttu af hálfu ríkisskattstjóra sem svaraði svo spurningu eða öllu heldur ráðuneytið svaraði því til þegar ég spurði um vörugjaldaflokkana, um virðisaukaskattsnúmerin og annað að það væri erfitt að setja það niður á einhverja tiltekna flokka. Það virtist erfitt að svara því. Tilfellin eru ekki mörg um slíkar undanþágur og fjárhæðirnar ekki miklar, en það virtist standa mjög í málum að fá hér framgöngu. Ég kem til með að leggja það fram hér aftur. Hér er alltaf verið að vísa í heildarendurskoðun á virðisaukaskattslögum. Hér er verið að breyta töluvert mörgu lagalega í tengslum við mál sem komu fram í haust, en ef það er hægt held ég að þetta hljóti líka að vera hægt. Hér var aðeins komið inn á skjölunarskyldu innlendra aðila sem eingöngu eiga í viðskiptum við aðra innlenda aðila. Í áliti meiri hlutans segir að nokkur gagnrýni hafi komið fram en mér sýnist miðað við álit minni hlutans að ekki hafi verið samhljómur í því hvernig ákveðið var að takast á við það. Ég tek undir að ég held að í ljósi hrunsins og þess sem á undan gekk hljótum við að vilja auka gagnsæi. Gagnsæi er ekki fólgið í því að skilgreina ekki tengsl á milli fyrirtækja eins og hér er í rauninni lagt til að þurfi ekki að gera. Mér finnst mistök af hálfu meiri hluta nefndarinnar að leggja þetta ekki til. Ég veit ekki hvaða hagsmunum er verið að þjóna hér því að það er svona með innleiðingar og annað að við getum farið yfir þær og þurfum ekki að innleiða þær í einu og öllu eins og þær koma fram. Þess vegna tel ég að verið hefði hægt að gera það með því að þær fjárhæðir sem hér eru sagðar vera meðal þeirra ástæðna sem ættu að vera íþyngjandi eru ekki slíkar að fyrirtæki eigi að koma eitthvað sérstaklega illa út úr því, þ.e. allra stærstu aðilarnir. Miðað við þær umsagnir sem hér liggja fyrir tel ég svo ekki vera. Minni hlutinn tekur undir að fjárhæðarmörkin séu hækkuð þannig að þá er í rauninni komið til móts við það. Í beinu framhaldi held ég að það ætti ekki að skorast undan því að setja skjölunarskyldu á þessa aðila. Svo var tillagan um tryggingagjaldið sem við ræddum ansi mikið í tengslum við fjárlagagerðina. Það má svo sem segja að það sé jákvætt að ákveðið hafi verið að fylgja því ekki eftir. Það verður ekki hægt að segja annað enda skilar sér sú barátta sem átti sér stað, m.a. af hálfu verkalýðsfélaganna og lífeyrissjóðanna sem að þessu komu. Umræða okkar í þinginu hefur áhrif. Hún skiptir máli burt séð frá því að sumum þyki maður tala um of oft um tiltekna hluti. Það sem hér er verið að breyta í lögum um skattinn snýst meðal annars um jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða. Ansi margir lögðust algjörlega gegn því og færðu fyrir því góð rök. Hér var talað um að nýgengi örorku væri hátt hjá mörgum af þessum aðilum og það þyrfti kannski að jafna lífeyri landsmanna. Oft hefur verið talað um einn lífeyrissjóð. Ég veit ekki hvort það er raunhæft, en ég tel að það væri afskaplega skynsamlegt að huga að því. Eins og stjórnarformaður Gildis – lífeyrissjóðs sagði þegar þetta var til umfjöllunar hefði skerðing lífeyrisgreiðslna og innvinnslu aldursháðra lífeyrisréttinda skerst um allt að 4,5% og svo átti þetta framlag ríkisins að hverfa á næstu fimm árum. Eins og ég segi er það í sjálfu sér afskaplega gott að þetta gengur ekki eftir. Ég vona svo sannarlega að af þessu verði ekki. Þetta átti að gerast á næstu fimm árum og nú man ég ekki nákvæmlega hvernig eða hvort þetta kemur fram í ríkisfjármálaáætlun sem er kannski eitt af því sem hægt er að velta hér upp í tengslum við það að hún fer til fjárlaganefndar á morgun. Það er svo margt sem hægt er að tala um sem hefur farið miður varðandi launþegana og samskipti þessarar ríkisstjórnar við atvinnulífið sem gerðist hér í kringum fjárlögin. Ég hefði viljað hafa lengri tíma til þess. Ég ætla líka að taka aðeins upp tillöguna frá hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni sem hann mælti þó ekki fyrir áðan þar sem hann leggur til að ríkisskattstjóri birti ekki lengur álagningarseðla skattaðila. Ég er algjörlega mótfallin því og tel að þetta sé einmitt mjög gott aðhaldstæki og í átt til opnunar og gagnsæis. Því finnst mér merkilegt að þetta sé lagt fram af pírata burt séð frá því sem við getum þá talið vera persónuvernd. Það er akkúrat þarna sem við komumst að því í tengslum við hrunið hvernig menn fóru með fé og skömmtuðu sér það. Ég vona svo sannarlega að við fellum þessa tillögu hér á þingi. Ég held að hún eigi ekkert erindi hingað inn og trúi því eiginlega í ljósi þess að hann leggur hana fram einn að meiri hlutinn felli hana ásamt að minnsta kosti okkur vinstri grænum, geri ég ráð fyrir, og jafnvel fleirum þannig að þetta verði hér eftir sem hingað til opinbert öllum aðilum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál en hvet fólk til þess að lesa aðeins svona mál sem þykja ekki sérstaklega sjarmerandi og snúa að vöruflokkum og öðru slíku eða skattamálum. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er þetta akkúrat stór hluti af tekjuöflun ríkissjóðs, alls konar svona hlutir sem renna oft í gegnum þingið án þess að fólk hafi hugmynd um innihaldið. Það greiðir bara atkvæði um einhverja stafliði og eitthvað slíkt og er ekki beinlínis meðvitað um hvað það er að greiða atkvæði um. Auðvitað reynum við, a.m.k. vinstri græn, að fá upplýsingar um það hjá okkar fulltrúum en ég veit ekki hvernig upplýsingagjöf annarra flokka er háttað til handa þingmönnum.
Virðulegi forseti. Það var hart deilt á þessa ríkisstjórn þegar svokallaður bandormur var samþykktur hér við fjárlagagerð fyrir ekki svo löngu síðan þar sem tekin var ákvörðun um að lækka hlutfallstöluna 0,325% í ráðstöfun tekna af almennu tryggingagjaldi sem gengur til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Við gagnrýndum harðlega þá breytingu og hér er hún dregin til baka. Þetta átti að vera fyrsta skrefið af fjórum sem tekin yrðu til að taka þetta hreinlega út. Nú er verið að ganga til baka og það er gert í tengslum við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem dagsett er 28. maí sl. Við hljótum að fagna því að verið sé að gera þetta, þetta er í samræmi við málflutning okkar og verkalýðshreyfingarinnar sem gagnrýndi þetta harðlega. En verkalýðshreyfingin gagnrýndi fleiri þætti á sínum tíma, þar á meðal að verið væri að draga úr vinnumarkaðsaðgerðum, svokölluðum virkniúrræðum. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hún teldi að ríkisstjórnin kæmi inn með einhverjar fleiri breytingar, þ.e. hvort hún sjái almennt að sér þegar kemur að þessum aðgerðum sem dregið var úr eins og ég hef rakið hér. Telur hún von á einhverjum fleiri? Getur hv. þingmaður sem var í fjárlaganefnd sagt mér eitthvað aðeins meira um þetta mál og hvað hér er nákvæmlega á ferðinni? Veit hún um einhverjar fleiri aðgerðir sem ríkisstjórnin dró til baka líkt og hér er verið að gera?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Í sjálfu sér á ég ekki von á því á lokadögum þingsins að fleiri þættir bætist við sem verða til þess að draga eitthvað til baka frá því sem við samþykktum eða synjuðum í fjárlagafrumvarpinu fyrr á þessu ári. Kannski hefur einhver umræða átt sér stað í efnahags- og viðskiptanefnd sem ég veit ekki af en ég er alveg sammála því, og var einmitt að rifja það upp áðan þegar ég fór að skoða þetta mál, að fyrirkomulagið Allir vinna, þ.e. samskiptin við sveitarfélögin líka og styttingin á atvinnuleysisbótatímabilinu, hafði áhrif. Ég man ekki hvað það átti að spara, kannski í kringum milljarð, þegar farið var úr 36 í 30 mánuði. Margt annað kom þarna fram sem virðist hafa gengið eftir. Að vísu er eitt atriði sem hefur ekki gengið eftir og verður áhugavert að sjá hvort það kemur fram í fjáraukalagatillögum eða hvað á að gera varðandi þátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði, það er ekki búið að taka fyrir á fundi fjárlaganefndar hvernig á að mæta því. Ég held að þar undir séu í kringum 300 milljónir, eitthvað svoleiðis. Hæstv. ráðherra hefur ekki framfylgt reglugerðinni sem átti að taka á þessu, hún er tilbúin, og ráðuneytið gat ekki annað en gert ráð fyrir tekjum af henni. Það er verið að skamma ráðuneytin fyrir að gera ekki góðar áætlanir en í rauninni hefur framkvæmdin í þessu tilfelli ekki gengið eftir. Ég er í sjálfu sér mjög sátt við það, en það þarf að finna þá peninga eða ákveða hvaðan þeir eiga að koma.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Þetta virkar nefnilega dálítið þannig á mig, eins og fram hefur komið áður í þessum stól og oft líka í umræðunni hér, að fyrstu tvö ár þessarar ríkisstjórnar hafi meira og minna snúist um að ef vinstri stjórnin gerði það, vonda vinstri stjórnin, ætlaði hún að taka það til baka. Menn gengu svo hart fram í því að þeir voru farnir að taka til baka það verulega góð mál að núna eru þeir farnir að sjá að sér og snúa af þeirri braut vegna þess að þeir áttuðu sig á því að í flýtinum voru menn komnir inn á alveg kolranga braut. Þetta gerist þegar menn eru algerlega stefnulausir. Það sem einkennir störf þessarar ríkisstjórnar er að menn skoða ekki heildarmyndina, horfa ekki á stefnuna til lengri tíma heldur eru aðallega í því að gera upp við liðna tíma, þ.e. vinda ofan af gerðum fyrri ríkisstjórnar eins og það hefur verið orðað hér. Þá gerast svona hlutir, menn ana fram í því að taka til baka gjörðir fyrri ríkisstjórnar og þurfa svo að koma með skottið á milli lappanna og gera á því leiðréttingar eins og verið er að gera hér. Mér finnst þetta dæmi vera hluti af því stóra samhengi sem við erum að fást við hér, fullkomið stefnuleysi, algjör skortur á langtímasýn og algjör skortur á heildarmynd af því sem hér er að gerast og hvert menn eru að fara í lagasetningu. Ég held að við þurfum núna að krefjast þess af þessari ríkisstjórn að hún setji miklu skýrar fram hvað það er sem hún vill sjá gerast hér til lengri tíma. Það er ekki endalaust hægt að búa við það að menn séu eingöngu [[Forseti hringir.]]í slag við fráfarandi stjórnvöld. Þannig stýrir maður ekki landinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er ekki hægt annað en að taka undir það að því miður virðist ríkisstjórnarforustan vera óskaplega mikið, sérstaklega því miður formaður Framsóknarflokksins og sumir af þingmönnum og ráðherrum hans, í hálfgerðri stjórnarandstöðu enn þá. Málflutningurinn ber þess mjög oft merki, sérstaklega þegar verið er að reyna að fá svör, að þrátt fyrir að völdin séu þeirra virðast þeir einhvern veginn ekki nýta þau nema að litlu leyti til framkvæmda. Það er kannski gott að mörgu leyti, kannski gerist þá minna af því sem maður er ósáttur við. Fyrst og fremst snýr þetta að því að samskiptin hafa ekki verið nægilega góð á milli aðila vinnumarkaðarins, sveitarstjórnarfólks og annarra hjá þessari ríkisstjórn. Það hefur berlega komið fram og hefur sýnt sig í mjög mörgum umsögnum um ansi mörg mál. Við erum bara með slík mál í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem mikið er kvartað undan samráði og því að verið sé að ganga á rétt sveitarfélaga með einum eða öðrum hætti. Varðandi atvinnuleysistryggingar, tryggingagjald o.fl. varðaði hluti af því sem kom fram þegar við fjölluðum um fjárlögin þessa styttingu á atvinnuleysisbótatímanum þar sem kostnaður færðist frá ríki til sveitarfélaga. Svo þurfti að auka framlög í endurhæfingarlífeyrinn vegna þess að það lá beinast við að ríkið þyrfti að auka við á einum stað vegna þess að það var verið að skera niður á öðrum sem varðaði atvinnuleysistryggingar.
Frú forseti. Umræða um fundarstjórn hefur stundum skilað einhverjum árangri og hefur greinilega gert það áðan því að nú er fundur þingflokksformanna með hæstv. fyrsta forseta, Einari K. Guðfinnssyni. Ég tel rétt að við gerum hlé á þessum fundi núna og sjáum hvað kemur út úr þeim viðræðum. Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram og vera með svipuna á bakinu í þessum málum öllum. Við viljum bara að það sé beðið eftir því hvort eitthvað geti komið út úr fundi þingflokksformanna til lausnar þessum málum. Ég tel alveg fulla ástæðu til þess. Miðað við hvernig umræðan hefur verið er þetta mál ekkert að hlaupa frá okkur. Það er bara rétt að draga andann og gera hlé hérna.
Forseti. Ég get vel skilið þann metnað í forsetastól að vilja ljúka málum sem tiltöluleg sátt er um eins og í því máli sem við erum hér með í miðjum klíðum. Tillit verður þó að taka til þess að mikill meiri hluti þingmanna sem hér eru í kvöld hefur fært fyrir því góð rök að það sé óheppilegt að halda fundi áfram hér í kvöld, sama hvert málið er sem er til umræðu. Aðstæður eru hreinlega þannig, hafa verið þannig hér í dag og undanfarna daga. Það mál sem hér á að ræða á morgun kallar enn fremur á að við gerum hlé á störfum þingsins að því leyti að þessum fundi verði slitið, menn fái frið til að undirbúa sig fyrir morgundaginn og þeir sem eðlis síns vegna eða annarrar sköpunar treysta sér ekki til að ná samningum um málin séu beðnir að nýta tímann til þess að skoða í hug sér um það með hvaða hætti þeir samningar gætu tekist. Ég fer fram á það, forseti, að hann hugsi þetta betur, [[Forseti hringir.]]geri að minnsta kosti hlé á fundinum og slíti honum helst til að skapa betra vinnuandrúmsloft á þinginu.
Virðulegi forseti. Það er komin fram krafa í þessum þingsal um að menn setjist núna niður og reyni að teikna upp einhverja mynd af því hvernig eigi að ljúka þessu þingi. Það verður að gera vegna þess að hér erum við til dæmis búin að samþykkja að menn komi með risastór mál inn í þingið með engum fyrirvara og þau verði sett á dagskrá. Þá verður bara að fara vandlega yfir þau mál sem hér eru eftir og hvernig menn ætla að koma þessu öllu fyrir. Það er ekki hægt að láta okkur byrja hér umræðuna á morgun um haftamálin með þetta allt saman upp í loft. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á það og það er ekki heldur hægt að bjóða þjóðinni upp á að við fjöllum um jafn mikilvæg mál og þau með þingið að öðru leyti allt í uppnámi. Það litar hér alla umræðu og allt samstarf í þessum þingsal. Ég fer fram á að þetta [[Forseti hringir.]]verði klárað hér í kvöld og menn setjist niður og reyni að fara yfir þetta allt saman. Það verður að gera hlé á þessum þingfundi núna á meðan forseti fundar með forustumönnum stjórnarandstöðunnar.
Frú forseti. Ég tel að hæstv. forseti hafi gert fullkomlega rétt áðan þegar hún hafði veitt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni orðið og ætlaði að meina hv. þingmönnum að taka til máls um fundarstjórn forseta. Mér hefur stundum orðið ákveðin raun að því að mér hefur fundist sem forsetar sem stýra fundum fylgi ekki til hlítar þingsköpum. Það er viðtekin hefð þar sem menn stýra fundum að þegar búið er að gefa einhverjum orðið komast ekki aðrir að. Ég tel að hæstv. forseti hafi sýnt ákveðinn skilning gagnvart hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem vildi fá að taka til máls um málið og þá hefði hann átt að halda við sína fyrri ákvörðun um að veita ekki hv. þingmönnum orðið þar á eftir til að ræða um fundarstjórn forseta. [[Gripið fram í.]]Það finnst mér vera regla sem hæstv. forsetar fylgja oft og tíðum ekki nægilega sterkt.
Hæstv. forseti. Þann 1. júlí hefst sumarhlé þingsins samkvæmt 10. gr. þingskapalaga og þangað til eru 12 eða 13 virkir dagar. Á morgun á að ræða hér eða ætti að ræða mjög stór og veigamikil mál sem eru mikilvæg fyrir okkur öll og íslenska þjóðarbúið. Ég tel að við þessar aðstæður sé ábyrgðarleysi af hæstv. forseta að halda áfram að þrásetja fundi þar sem ekki liggur fyrir hvernig eigi að ná lyktum í þetta þing. Hver verður staðan ef við verðum enn þá í þessari stöðu þann 1. júlí, frú forseti? Það er frekar snautlegt og bið ég hæstv. forseta [[Forseti hringir.]]að hafa það í huga.
Forseti. Ofan á það sem áður er sagt bætist það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á, að nú stendur yfir fundur þingflokksformanna með forseta þingsins, aðalforseta þingsins, hinum kjörna forseta þingsins. Samt á að halda áfram að ræða málin hér, það mál sem hér er í miðjum klíðum og svo önnur mál á eftir. Staðan er samt sú að á morgun á þingfundur að hefjast, var það ekki um hádegi? Áður en hann fer fram eiga menn að hafa undirbúið sig fyrir hann og þetta lýsir ekki beinlínis samningsvilja eða sáttarhug af hálfu stjórnarmeirihlutans og ekki mikilli ráðsnilli af hálfu forsetans sjálfs. Síðan er það þannig að við fundarstjórn ber mönnum að hafa hlutina eins og þeir hefðu átt að vera og ekki eins og þeir voru í skynjuninni. [[Forseti hringir.]]Það er háttur góðra fundarstjóra að hafa það á hreinu.
Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að menn fari núna að slíta þessum þingfundi, en ég vil þá aftur gera kröfu um að hér verði ekki byrjað á morgun að ræða haftamálin í því andrúmslofti sem hér er þar sem öll mál eru upp í loft. Við gerum kröfu um að menn verði búnir að setjast niður með okkur af heilindum og farnir að ræða við okkur með hvaða hætti menn ætla að ljúka þinginu í heild sinni. Við getum ekki tekið jafn mikilvæg mál og losun fjármagnshafta þar sem skiptir máli að við náum samstöðu og náum vel saman um öll þessi mál. Einlæglega gengur ekki að bjóða okkur upp á það að fara svona inn í þá umræðu. Og ætla menn svo að ljúka þeirri umræðu og halda þessari vitleysu hér áfram? Það verða að fara að koma einhver svör, virðulegi forseti. Þetta er ekki hægt svona, þetta er fullkomlega óboðlegt [[Forseti hringir.]]öllum sem hér eru og öllum þeim sem við erum að vinna fyrir.
Frú forseti. Ég heyri að upp eru sprottnar deilur í þingsalnum um hver hefði náð að biðja um orðið eða hver hefði náð að biðja um fundarstjórn. Það er erfitt að dæma í því máli. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur dæmt fyrir sitt leyti í málinu, hann dæmdi mig þar úr leik en ég er ekki tilbúin að hlíta þeim dómi og taldi mig hafa verið fyrsta til að slá í borðið og biðja um orðið um fundarstjórn sem ég og fékk. Ég ítreka að þessi liður er mikilvægur vegna þess að hann skilar árangri. Þó að stjórnarliðar hverju sinni séu fýldir yfir því að hann sé notaður með þessum hætti hefur þessi liður samt áhrif til þess að hrista upp í mönnum til lausnar málum. Hver veit nema einhver lausn sé handan við hornið? Það er aldrei að vita. Ég á frekar von á því en hinu.
Frú forseti. Það væri óskandi að skilaboð bærust frá forseta þingsins, Einari K. Guðfinnssyni, um að hann ætlaði að láta staðar numið í þinghaldi kvöldsins þar sem hann er nú að funda með þingflokksformönnum, að mér skilst. Vona ég að einhvers konar viðunandi áform um kvöldið náist fram og svo um morgundaginn sem er ekki síður mikilvægur. Ég held að það sé mun mikilvægara að fundur morgundagsins verði í því andrúmslofti sem til þarf en ekki í þessum, ég vil ekki segja skotgrafahernaði, en samt í því andrúmslofti sem hér ríkir. Fólk er búið að sýna liðsinni í að taka mál með miklum afbrigðum á dagskrá eins og hér var rakið áðan, bæði á sunnudagskvöldið og svo þau mál sem á að fjalla um á morgun, og þá er tímabært og ekki nema eðlilegt að fólk fái að minnsta kosti tíma til að undirbúa sig. Margir hafa setið í þingsal og tekið þátt í þeim umræðum sem þar [[Forseti hringir.]]hafa farið fram.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með flokkssystur minni, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, um að það er nauðsynlegt áður en dagskrá verður hafin á morgun að fyrir liggi hvernig á að ljúka þinghaldinu. Við erum öll meðvituð, eins og sagt er, sem er ekki vel til orða tekið, við vitum öll af því að það verkefni sem bíður okkar sem verður lagt hér fyrir á morgun er mjög mikilsvert. Það skiptir máli fyrir okkur öll, fyrir efnahag þjóðarinnar, efnahagsstöðugleika og öll þau orð sem notuð eru á hátíðarstundum um það sem skiptir máli. Á hinn bóginn er ekki hægt að þetta mikla mál verði notað til þess að kúga stjórnarandstöðuna til að sleppa þeim vopnum sem hún hefur til að reyna að fá botn í það hjá mönnum sem virðist ómögulegt að botna nokkurn skapaðan hlut. Nú þurfum við að vita hvernig á að ljúka [[Forseti hringir.]]þessu þinghaldi hér í vor.
Hæstv. forseti. Ég eiginlega þori ekki annað en að koma upp og árétta hér orð flokkssystra minna, hv. þingmanna Katrínar Júlíusdóttur og Valgerðar Bjarnadóttur. Það eru tvö mál sem varða fjármagnshöftin, sem varða gífurlega hagsmuni þjóðarbúsins, og ég hélt að það hvarflaði ekki að nokkrum manni að við værum að fara að ræða þau þegar algjör óeining er um hvernig eigi að ljúka þessu þingi. Mér finnst þetta svo furðulegt, það er eins og það sé treyst á að hér geti menn hagað sér eins og pörupiltar og götustrákar en svo sé hægt að treysta á ábyrgðartilfinningu minni hlutans. Að sjálfsögðu er hér um þjóðhagslega mikilvæg málefni að ræða. Þingmenn munu taka ábyrgð í samræmi við það, en þetta er langt gengið gagnvart okkur hér. Ég minni aftur á að samkvæmt þingsköpum verður hér leyfi frá og með 1. júlí.
Forseti. Mér finnst mjög brýnt að ekki verði hafinn þingfundur eða sett á dagskrá málið um höftin á morgun fyrr en búið er að komast að einhverju samkomulagi um þinglok. Það er hægt að halda fund á milli kl. 12 og 14 með formönnum stjórnarandstöðunnar og síðan er hægt að setja þetta mál á dagskrá. Formenn flokkanna í stjórnarliðinu áttu að funda með okkur í dag, þeir gerðu það ekki fyrr en klukkan 18 og vildu svo ekki hitta okkur í kvöld til að klára málið. Mér finnst þetta ótækt, forseti. Á síðasta kjörtímabili voru ófá skiptin sem maður hljóp á milli herbergja á fundi til að reyna þá að ná einhverjum sáttum um þinglok. Þáverandi forustumenn ríkisstjórnarinnar [[Gripið fram í.]]gátu alveg hugsað sér að funda hér langt fram eftir kvöldi með formönnum stjórnarandstöðunnar. Nú eru ungir menn formenn stjórnarflokkanna og þeir geta ekki verið í vinnunni fram eftir kvöldi til að finna lausnir. Hvers konar aumingjaskapur [[Forseti hringir.]]er þetta eiginlega? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti vill taka fram að þegar umræðu um þriðja dagskrármálið er lokið er fyrirhugað að slíta þingfundi.
Frú forseti. Ég ætla nú alls ekki að lengja þessa umræðu mikið, en það eru fáein atriði sem ég vil aðeins tæpa á, sérstaklega vegna þess að talsmenn meiri hlutans hafa ekki enn sem komið er brugðist við því sem fram kom í máli mínu og reyndar fleiri hv. þingmanna. Ég þakka auðvitað fyrir að fá orðið, frú forseti. Það er nú í samræmi við óskoraða þingvenju að ef þingmanni sem situr í salnum er ekki ljóst að mælendaskrá hafi tæmst en hann hefur hugsað sér að tala og á til þess rétt, að gefi hann merki um slíkt í þann mund sem forseti er að tilkynna að mælendaskrá sé tæmd og að við því sé orðið, enda þingsköp í svona tilvikum alltaf túlkuð rétti þingmannsins í vil sem hann á til þess að taka þátt í umræðum og tjá skoðanir sínar. En eins og ég segi ætla ég ekki að lengja mikið umræðu um þetta dagskrármál þó að ég viti auðvitað vel að hv. þingmenn, 4. þm. Reykv. og 3. þm. Norðaust., bíði mjög spenntir eftir því að hlýða á mál mitt, en það mun verða stutt engu að síður að þessu sinni. Í fyrsta lagi hafði ég vonast eftir einhverjum viðbrögðum eða að við fengjum smárökræðu um það atriði sem ég vakti athygli á og snýr að því að fella út úr lögunum tilvísun í viðmiðunarreglur Efnahags- og framfarastofnunar OECD um milliverðlagningu. Ég hef ekki enn fengið botn í hvað þau sinnaskipti eiga að þýða frá því að það var talið frumvarpinu sem innleiddi tilskipunina á sínum tíma alveg sérstaklega til tekna að vísað væri í þessar milliverðlagningarreglur. Þær væru mikilvægt leiðarljós sem menn styddust við, auðvitað ekki lög heldur leiðbeiningar þessarar ágætu stofnunar sem margt ágætt kemur frá, þó að henni hafi nú líka stundum verið mislagðar hendur. Umsagnaraðilar um málið á sínum tíma nefndu þá að þeir teldu þetta einmitt mjög til bóta. Nú man ég ekki alveg hvort það voru Samtök verslunarinnar eða atvinnulífsins eða hverjir það voru sem tilgreindu það sérstaklega en svo mikið man ég að það var gert. Ég hefði í öllu falli gjarnan viljað fá þetta botnað áður en við lokum umræðunni, ég reikna ekki með því að það leiði til breytinga enda er orðið framorðið fyrir þær. Ef umræðan klárast nú hér á eftir lokast möguleikar á breytingartillögum o.s.frv. Í öðru lagi og þessu tengt langar mig að tala um skjölunarskylduna. Það kann vel að vera að ég og hv. þm. Árni Páll Árnason séum einfaldlega í minni hluta með það sjónarmið að ekki sé ástæða til að ganga svo langt að fella skjölunarskylduna niður með öllu gagnvart öllum innlendum fyrirtækjum, jafnvel þó að bara ættu nú í hlut allra stærstu samstæðurnar sem eru fyrirferðarmestar í íslensku viðskiptalífi, sem eru yfirleitt þar með í markaðsráðandi stöðu, því að það er nú einu sinni veruleiki okkar litla tebolla íslensks viðskiptalífs að á mörgum sviðum eru tvær, þrjár samstæður algerlega markaðsráðandi. Það á til dæmis við um smásöluverslunina, þar eru samstæður á ferð. Þar eru tengdar verslanir og þar eru smásölufyrirtæki sem eiga aftur í birgjum eða innflutningsfyrirtækjum eða þjónustufyrirtækjum sem þeir eiga margvísleg viðskipti við. Ég hefði haldið að menn mundu að minnsta kosti vilja gaumgæfa hvort ekki væri ágætt að vera með skjölunarskyldu á innbyrðis viðskiptum slíkra aðila, þó að það gerði ekki neitt annað en að draga úr tortryggni sem er á hina sterku stöðu slíkra aðila. Menn bara ímynda sér kannski að hætta sé á því að menn freistist stundum til þess að vera ekki með algerlega eðlilega verðlagningu í slíkum viðskiptum og það er auðvitað samkeppniselement í því, því að ef slík markaðsráðandi samstaða getur hagrætt fyrir sér að einhverju leyti með verðlagningu sem víkur frá armlengdarsjónarmiðum viðskipta óháðra aðila getur það haft áhrif á stöðu hennar gagnvart keppinautum. Það er einfaldlega þannig, jafnvel þó að menn trúi því að í skattalegum skilningi sé þetta ekki áhyggjuefni til lengri tíma litið fyrir íslensk skattskil. Það getur augljóslega haft tímabundin áhrif, þannig að ég hygg að jafnvel samkeppnisþátturinn og trúverðugleikaþátturinn sé þarna stærri. Sé það ekki vilji meiri hlutans til að hvika frá þessu - og ég hlýt, frú forseti, að vekja athygli á því að hér hafa menn kúvent í afstöðu sinni. Við afgreiddum málið og greiddum um það atkvæði við 2. umr. með þessa skjölunarskyldu inni. Þá var þingheimur sammála um það. Svo verður sú vending allt í einu milli 2. og 3. umr. að veður skipast í lofti, og hvers vegna? Vegna þrýstings, það er auðvitað ekkert annað en þrýstingur frá aðilum í atvinnulífinu sem vildu bara losna við þetta vesen. Gott og vel, við hefðum þá kannski átt að setjast yfir það og vorum tilbúin til að setjast yfir það að hækka fjárhæðarmörkin þannig að þetta íþyngdi engum nema þá allra stærstu aðilunum, en því miður varð það ekki niðurstaðan. Ég spyr þá líka: Ef málinu verður lokað svona og gert að lögum með þessum hætti, er vilji til þess af hálfu meiri hlutans að eftir sem áður skoði efnahags- og viðskiptanefnd þetta mál? Það getum við auðvitað gert á fundum okkar í haust og fram eftir vetri og velt því fyrir okkur: Var þetta endilega alveg rétt niðurstaða? Það þriðja og síðasta sem ég hafði vonast til þess að fá skýrt hér við umræðuna, frú forseti, varðar breytingartillögu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Ég hefði haft áhuga á því að vita um örlög hennar. Ég veit ekki hvort því verður við komið vegna þess að viðkomandi þingmaður er ekki lengur í salnum, í bili að minnsta kosti. Mun breytingartillagan koma hér til atkvæða á morgun? Mér finnst að þingmenn þurfi að vita það, vegna þess að þar er lögð til grundvallarbreyting á efnisatriði algerlega óskyldu því sem við erum hér að tala um, sem sagt á birtingu skattskrár og álagningar. Það hefur ekkert með milliverðlagningarreglur að gera, ekki nokkurn skapaðan hlut. Auðvitað er hv. þingmanni frjálst að flytja breytingartillögur um hvað sem er í lögum sem uppi eru í frumvarpi, en það er auðvitað nauðsynlegt að hafa það í huga að þessi grundvallarbreyting er lögð hér fram sem breytingartillaga við 3. umr. og hefur engin umræða farið fram um hana svo að ég hafi heyrt. Ætlar þingið bara að yppa öxlum yfir því og eru allir tilbúnir þá að ganga til atkvæða um það á morgun eða hvenær sem það nú yrði? Ég hefði viljað fá það á hreint: Kemur þetta til atkvæða? Ef það kemur til atkvæða, frú forseti, ætla ég að gera allt sem í mínu valdi stendur til þess að fá það fellt og skora á þingmenn að gera það, alla þá sem staðið hafa saman um það í gegnum árin að verja birtingu skattskrárinnar og álagningar, að þeir bili ekki núna í þessari umferð. Það er margbúið að reyna þetta og til þess að tala ekki neina tæpitungu eru það ungir íhaldsmenn, Heimdellingar, sem hafa lagt þetta til. Ætli þeir samþykki ekki um þetta ályktun á hverju einasta þingi sínu, að það sé alveg skelfilegt að það skuli vera birt hvað sumir hafa há laun og þurfi að borga mikla skatta eða litla skatta. En það hefur sem betur fer alltaf verið breið pólitísk samstaða að þessu slepptu, kannski einhverjir sjálfstæðisþingmenn, þó alls ekki allir, held ég. Ég held að það hafi alls ekki allir verið þeirrar skoðunar í þeirra flokki að hverfa ætti frá þessari birtingu. Það er nú stundum svona, frú forseti, að menn freistast kannski til þess að fá far með eitthvað svona lagað þegar verið er að glíma við að breyta allt öðrum ákvæðum viðkomandi laga eins og hér á við. Stundum köllum við þetta laumufarþega þegar svona tillögur birtast allt í einu og það væri auðvitað skrýtin uppákoma ef þessi grundvallarbreyting yrði gerð hér við 3. umr. eiginlega án nokkurrar umræðu. Ef það verður svo, sem ég heyrði ávæning af að hv. þingmaður velti því fyrir sér að kalla tillöguna til baka, er þessi umræða óþörf og hún kemur ekki til atkvæða, en skyldi hún koma til atkvæða tel ég að það sé mikilvægt að þingmenn átti sig á því að hún er á dagskrá, að hún liggur fyrir.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég tek undir með hv. þingmanni. Ég tel eðlilegt að við séum að minnsta kosti búin að heyra sjónarmið forustu nefndarinnar hvað varðar þessa breytingartillögu frá hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni og að menn séu aðeins búnir að ræða með hvaða hætti þeir sjá fyrir sér að farið verði með þá tillögu, því að það kallar á töluverða umræðu. Ég hefði talið að menn mundu koma hér og eiga samtal um það með hvaða hætti þeir sjá fyrir sér að með þetta verði farið. Ég er með tvær spurningar. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hv. þingmann: Í breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í a-lið 2. breytingartillögu um breytingar á lögum nr. 50/1988, er fjallað um breytingar á viðauka við lögin þar sem sagt er að í stað hlutfallstölunnar 7% komi 11%. Ég geri mér grein fyrir því að það er handvömm, þ.e. að þegar menn ákváðu að hækka matarskattinn gleymdu þeir að hækka þessa tölu í viðaukanum. En mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að nú hefur breytingin verið í gildi í þó nokkurn tíma: Telur hv. þingmaður og hefur það komið fram í umfjöllun nefndarinnar hvort þetta hafi einhver áhrif? Hafa einhverjir greitt 11% sem heyra undir þennan viðauka? Getur hv. þingmaður aðeins útskýrt fyrir okkur hinum sem ekki eru í nefndinni og ekki fjölluðu um þetta mál hvað þetta felur í sér nákvæmlega?
Frú forseti. Í fyrsta lagi tek ég undir að mér finnst nauðsynlegt að það liggi fyrir og skýrist hvað verður með breytingartillögu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Ég held að ég hafi setið alla, eða nánast alla fundi efnahags- og viðskiptanefndar um þetta mál. Það er búið að vera fyrirferðarmikið í vinnu nefndarinnar í vetur og við eyddum heilmiklum tíma í það fyrir 2. umr. og síðan aftur fyrir 3. umr. Ég man ekki til þess að málið fengi neina teljandi umfjöllun í nefndinni. Kannski var það einu sinni nefnt að hv. þingmaður hygðist flytja þessa breytingartillögu en ekki fóru nein skoðanaskipti eða rökræður fram um það, þannig að ég er í myrkri um hvaða afstöðu meiri hlutinn hefur til þessarar tillögu, hafi hann yfir höfuð tekið það fyrir, en ég vona hið besta. Varðandi handvömmina eða það klúður að hlutfallstalan 7% stóð eftir í inngangsmálslið viðauka við lögin, og hefði auðvitað átt að taka breytingum í samræmi við breytingarnar sem gerðar voru á virðisaukaskatti um síðustu áramót, þá man ég ekki því miður lengur nákvæmlega hvaða stöðu það hefur. Augljóslega er þetta ekki álagningarprósentan sjálf því að hún er í lögunum sjálfum í þeirri grein sem fjallar um þrepin í virðisaukaskatti. En þetta hafði setið eftir í innangangsmálslið að viðauka og auðvitað á það ekki að vera þar, en hvort það hefur einhver teljandi réttaráhrif, hvort skapast hefur einhver óvissa um einhverja skattlagningu og hvort einhver getur haldið því fram að honum sé ekki endilega skylt að borga nema 7% í staðinn fyrir 11% á þessum tíma, frá 1. janúar og fram í júní, þori ég bara ekki alveg að segja um.
Virðulegi forseti. Ég vona að okkur muni takast að eiga málefnalega umræðu um þá tillögu sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson leggur hér fram. Sjálf sé ég rök með og á móti henni. Það sem er helst á móti henni er launamunur kynjanna. En í því felst ákveðið gagnsæi og það er þá auðveldara fyrir konur á hinum almenna vinnumarkaði að átta sig á því hvaða laun þær geta sótt. Þess vegna fylgir birtingu ákveðið aðhald. En aftur á móti finnst mér þetta vera það persónulegar upplýsingar að menn eigi ekki að geta legið yfir einhverjum slíkum listum. Það togast á í mér og eflaust gildir það um fleiri. Þess vegna væri betra ef við gætum átt samtal og umræðu sérstaklega um þessa breytingartillögu en vippuðum henni ekki bara með í þessu stóra máli. Mig langar að spyrja að einu í viðbót. Í breytingartillögunni sem nefndin öll flytur sé ég ekki betur en að stjórnarmeirihlutinn fari til baka þegar hann kemur að hlutfallstölunni í 2. breytingartillögunni þar á síðunni varðandi það sem snýr að ráðstöfun tekna af almennu tryggingagjaldi sem fer til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Þarna ætluðu menn sér að fella það alveg niður í fjórum áföngum, ef ég man rétt, en ákveða núna að fara til baka og er það vel, enda gagnrýndum við í stjórnarandstöðunni það harðlega og einnig verkalýðshreyfingin. Það voru reyndar fleiri atriði sem verkalýðshreyfingin taldi að menn brytu þarna samkomulag um. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þetta sé merki þess að menn séu að snúa af þeirri braut að láta stjórnarsamstarfið eingöngu snúast um að vinda ofan af aðgerðum fyrri ríkisstjórnar [[Forseti hringir.]]með þeim afleiðingum að menn þurfi svo að koma með skottið á milli lappanna eins og hér er að eiga sér stað. Telur hv. þingmaður að það gildi um fleiri mál að [[Forseti hringir.]]menn muni koma hér inn með mál og draga niðurskurðinn til baka, eins og til dæmis hvað varðar virkniúrræði á vinnumarkaði?
Frú forseti. Í sambandi við breytingartillögu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar eru rökin í mínum huga mjög margþætt. Í fyrsta lagi er birting augljóslega í átt til gagnsæis, þetta eru mikilsverðar upplýsingar sem vissulega varða almannahag, þ.e. skattgreiðslur manna, tekjur ríkisins í gegnum skattkerfið. Þetta er tæki gagnvart launamun kynjanna, það er alveg ljóst. Það er hægt að vinna úr þessum gögnum, fjölmiðlar og aðrir geta gert það meðan þau standa opin, m.a. til að rýna í hversu mikill launamunur, brúttólaunamunur eða eftir atvikum þá að einhverju leyti kynbundinn launamunur er í einstökum greinum. Þetta veitir verulegt aðhald því að þarna neyðast menn til að sýna laun sín, hvort sem þau eru óeðlilega lítil eða óheyrilega mikil, og þetta vinnur gegn einu sem er meinsemd í mínum huga, þ.e. launaleynd á vinnumarkaði. Þetta vinnur gegn henni, því að jafnvel þó að menn nái að halda launum sínum leyndum á vinnustaðnum birtast þau í vissum skilningi þarna þegar álagningin kemur. Og við sem höfum verið og erum talsmenn almennra gagnsærra kjarasamninga eigum þar af leiðandi væntanlega ekki í miklum vandræðum með að gera upp hug okkar í þessum efnum, geri ég ráð fyrir, það á að minnsta kosti við um róttækan jafnaðarmann eða sósíalista eins og mig og ég vona jafnaðarmenn almennt.
Þú ert bara gamall …
Varðandi ráðstöfum tryggingagjaldsins er það fagnaðarefni að stjórnin er að bakka, hún er að gefast endanlega upp. Hún var hrakin verulega á flótta með þetta fyrir áramótin. Það var nú, held ég, návígið við komandi kjarasamninga sem dró úr þeim kjarkinn því að þeir vissu að þeir gerðu þetta einhliða og algerlega í andstöðu við aðila vinnumarkaðarins, algerlega, enda vöruðum við sterklega við því. Ég gerði það til dæmis í efnahags- og viðskiptanefnd og hafði kannski einhver áhrif á það að meiri hlutinn ákvað að bakka. Og svo þegar kemur inn í kjarasamningana eru þeir að sjálfsögðu snúnir niður með þetta. Nú verður óbreytt ástand [[Forseti hringir.]]í stað lækkunar um fjórðung sem annars hefði komið til núna 1. júní.
Virðulegi forseti. Mig langar að koma í andsvar vegna ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þar sem hann gerði skjölunarskyldu að umtalsefni. Þegar ég las frumvarpið fyrst yfir var ég eiginlega alveg sama sinnis og hv. þingmaður og velti því fyrir mér hvers vegna verið væri að taka skjölunarskylduna út. Eftir að vera búin að skoða það heyri ég nú svo sem að við erum nokkuð sammála um að það skiptir kannski ekki öllu máli tekjuskattslega séð að við fellum niður skjölunarskyldu innlendra aðila, en ég tek alveg undir þær vangaveltur sem hv. þingmaður var með hér sem tengjast samkeppnissjónarmiðum og hvort ekki sé hreinlega flötur á því að skjölunarskylda verði hjá fyrirtækjum sem eru yfir ákveðnum veltufjárhæðum eða tekjuviðmiðum, eða hvaða viðmið sem við notum, að tekið sé á því í samkeppnislögum, þar sem hérna er til umfjöllunar frumvarp til breytinga á lögum um tekjuskatt og öðrum sköttum en ekki til dæmis á samkeppnislögum. En ég vildi bara koma hérna upp og taka undir þau sjónarmið að skjölunarskylda eigi ekki að þurfa að vera milli innlendra aðila hvað varðar tekjuskatt en á öðrum sviðum ættum við að skoða það.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og í raun og veru undirtektirnar. Ég er feginn því að einhverjir fleiri hugsa á svipuðum nótum, að það sé kannski ástæða til að hyggja betur að þessu en bara að slá þetta af vegna þess að menn telji ekki hættu á því að það hafi í för með sér teljandi líkur á skattundanskotum eða skattafrestunum í það ríkum mæli að til vandræða sé, af því að það eru nefnilega mörg fleiri sjónarmið. Það er út af fyrir sig alveg ágætis hugsun: Á þetta þá ekki bara alveg eins frekar heima í samkeppnislögum sem liður í því að tryggja eðlilega samkeppni ef við nálgumst málið sem samkeppnismál? En vandinn er auðvitað sá að við erum að innleiða tilskipun um milliverðlagningarreglur og þetta á þá auðvitað heima þar af því að þar eru ákvæðin um skjölunarskylduna að öðru leyti. Þar verða áfram við lýði ákvæði og skylda til skjölunar þegar um teljandi viðskipti er að ræða yfir landamæri. Við erum auðvitað ekki að afnema alla skjölunarskyldu en verið er að fella hana niður innan lands. Hún verður áfram við lýði og mörg af þeim fyrirtækjum sem mundu þurfa að vera með aðeins meiri skjölun ef þau þyrftu að skjala viðskipti sín innan lands, verða hvort sem er með skyldu til að skjala viðskipti út yfir landamærin, við dótturfyrirtæki sín erlendis eða eitthvað því um líkt. Ég held því þess vegna fram að þetta væri minni breyting og hefði bara jákvætt gildi í sjálfu sér gagnvart samkeppnissjónarmiðunum og samkeppniséttinum, gagnvart trúverðugleika í garð þessara fyrirtækja. Og ef við hefðum einskorðað okkur við að láta þetta taka til stærstu samstæðnanna og samsteypanna, sem hefðu kannski ekki orðið nema 15 til 30 talsins eða eitthvað svoleiðis, yfir tiltölulega háum veltumörkum, þá er náttúrlega engin ástæða til að vorkenna þeim gagnvart einhverjum nokkurra milljóna kostnaði í upphafi og síðan einni til tveimur milljónum á ári við að sinna því. [[Forseti hringir.]]Ég held að það eigi að skoða það.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum sem margir hafa verið í málefnalegri umræðu um þetta mál um tekjuskatt, sem nr. 356. Sérstaklega þakka ég framsögumanni minnihlutaálits, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, fyrir greinargóða umfjöllun um málið. Ef ég byrja á að fara yfir tilvísun til leiðbeiningarreglna OECD um milliverðlagningu, sem var samþykkt við 2. umr. en lagt er til í frumvarpinu að verði felld út. Í athugasemdum með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að beinar tilvísanir til leiðbeiningarreglna OECD um milliverðlagningu verði felldar brott enda ekki nauðsynlegt að vísa með beinum hætti til þeirra í lagagreininni sjálfri. Leiðbeiningarreglur OECD um milliverðlagningu verða eftir sem áður mikilvæg heimild við beitingu milliverðlagningarreglna á Íslandi rétt eins og í öðrum ríkjum OECD enda eru íslensku reglurnar byggðar á þeim grundvallarreglum sem þar koma fram. Hér eru því ekki lagðar til neinar efnislegar breytingar á núgildandi reglum um milliverðlagningu sem er að finna í 3.–6. mgr. 57. gr. tekjuskattslaga.“ Það er að sjálfsögðu lykilatriði að ekki er verið að gera efnislegar breytingar. Hins vegar kom fram fyrir nefndinni að þar sem þessar reglur eru á ensku og enginn ætlar að þýða þær sé ekki eðlilegt að vísa til þeirra með beinni lagatilvísun. Það var í rauninni sú skýring sem kom fram. Ef við förum síðan í skjölunarskylduna var í raun engin breyting gerð á henni í frumvarpinu eins og það var lagt fram. Hins vegar voru komnar fram ábendingar til nefndarinnar fyrir 2. umr. um að það kynni að þarfnast endurskoðunar og við fjölluðum töluvert um það í nefndinni þá. Við fengum svo enn frekari ábendingar í framhaldi af því að fram fór undirbúningur og vinna við reglugerð um framkvæmd milliverðlagningarinnar, þ.e. hvernig fyrirtæki skyldu vinna þá vinnu. Síðan komu ábendingar bæði frá atvinnulífinu og fjármálaráðuneytinu úr þeirri vinnu um að eðlilegt væri að fara betur yfir málið. Í framhaldi af því varð það niðurstaða meiri hlutans að fara þá leið að fella niður skjölunarskyldu innlendra aðila sem eingöngu eru í viðskiptum við aðra innlenda aðila. Það er rétt að fram komi að ef eitt fyrirtæki í samstæðu á í viðskiptum yfir landamæri verður öll samstæðan skjölunarskyld. Það er lykilatriði í þessu máli. Hins vegar eru þessar reglur skattasniðgöngureglur og er ætlað að nýtast við framkvæmd skattalaga en ekki Samkeppniseftirlits. Fram kom hjá Samkeppniseftirlitinu að það þyrfti alltaf að sækja þessi gögn sérstaklega ef fram færi könnun vegna hugsanlegra samkeppnislagabrota, þannig að eins og ég skil það væru menn í rauninni að búa sér til falskt öryggi með því að ætla að skjölunarskylda tryggi betra samkeppniseftirlit, vegna þess að reglurnar eru ætlaðar við framkvæmd skattalaga en ekki Samkeppniseftirlits. Þrátt fyrir að lagt sé til að skjölunarskyldan gildi ekki í viðskiptum milli tendra lögaðila innan lands gilda eftir sem áður um slík viðskipti almennar reglur 3. mgr. 57. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003, um að verðlagning milli tengdra lögaðila eigi að vera í samræmi við armslengdarregluna. Á hverjum tíma geta skattayfirvöld farið fram á gögn því til staðfestingar, sem er að sjálfsögðu ekki hægt ef annað fyrirtækið er staðsett erlendis. Fyrirtækjum ber að upplýsa í skattframtali hverju sinni hverjum þau eru tengd. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á hvort ekki væri eðlilegt að efnahags- og viðskiptanefnd fylgdist með málinu og framvindu framkvæmdar á skjölunarskyldunni. Ég tel það sjálfsagt mál. Fyrir nefndinni kom fram að auðvitað væri verið að feta þarna nýjar slóðir. Það er í fyrsta skipti í ár sem unnið er að skjölunarskyldunni samkvæmt reglum OECD þannig að á vorþingi 2016 væri að mínu mati eðlilegt að fara yfir það hvernig til hefur tekist og er sjálfsagt að beina því til nefndarinnar að gera það. Síðan er það fyrirliggjandi tillaga frá hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni, sem var komin hér fram við 2. umr. Hv. þingmaður dró hana síðan til baka. Hann sat síðan allmarga fundi þar sem málið var rætt í efnahags- og viðskiptanefnd, en vakti aldrei máls á þeirri tillögu. Ég leit þannig á að hún hefði verið dregin til baka og var því undrandi þegar ég sá hana fyrirliggjandi hér og tengda málinu. En ég get lýst því yfir fyrir mitt leyti að ég mun ekki samþykkja þessa tillögu eins og hún er fram komin hjá hv. þingmanni en mun ganga eftir því að það verði ljóst fyrir atkvæðagreiðsluna á morgun hver ætlan hv. þingmanns er. Þá vona ég að ég sé búin að fara yfir helstu álitamálin sem fram komu í umræðunni. Mér láðist í fyrri ræðu minni að þakka nefndinni fyrir góða vinnu í þessu máli, en eins og fram hefur komið hefur það verið til umfjöllunar í nefndinni frá því í nóvember og fram í maí, ef ég man rétt, og mikil vinna lögð í það.
Forseti vill taka fram varðandi breytingartillögu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar, sem nefnd hefur verið hér í ræðum, að hv. þingmaður hyggst draga hana til baka.
Virðulegi forseti. Við þær fregnir tel ég ljóst að ræða mín verði allmiklu styttri en ég hugði. Ég ætla ekki að orðlengja þetta mikið, en vísa til þess sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti um minnihlutaálit okkar tveggja. Ég færði í nefndinni fram þau rök fyrir áframhaldandi skjölunarskyldu innan samstæðu þegar um stærstu fyrirtækin er að ræða, þá einföldu staðreynd að það eru samkeppnislegir hagsmunir af því að upplýst sé um milliverðlagningu af slíkum toga og að slík viðskipti geti verið rekjanleg aftur í tímann með auðveldum hætti. Það er líka vert að hafa í huga að í mörgum fyrirtækjum eru viðskipti innan samstæðu leið til að hafa áhrif á afkomu þriðja aðila. Ég nefni sérstaklega viðskipti í sjávarútvegi milli veiða og vinnslu þar sem skiptaverð er undir og þar með afkoma sjómanna. Þess vegna teldi ég efnisrök fyrir því að láta á það reyna að hafa skjölunarskylduna með þeim hætti sem við sammæltumst um í nefndinni eftir 2. umr. málsins og að hækka frekar veltuviðmið þannig að það hitti einungis fyrir stærstu fyrirtækin. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að fyrir því séu efnisrök. Að öðru leyti skýrir álitið sig sjálft og fyrst breytingartillaga hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar mun ekki koma til atkvæða hef ég lokið máli mínu.