Í dag, þann 20. nóvember, er alþjóðadagur barna. Í tilefni dagsins hafa allir þingmenn fengið á borð sín skilaboð frá börnum í Flataskóla undir yfirskriftinni „Börn fá orðið“ þar sem þau vekja athygli á tjáningarfrelsi barna og rétti þeirra til þátttöku. Skilaboðin eru skrifuð á loftbelgi og vonast börnin til að skilaboðin geti, með aðstoð stjórnvalda, borist til leiðtoga heimsins, m.a. þau mikilvægu skilaboð að öll börn eigi að fá vernd gegn ofbeldi, öll börn eigi að ganga í skóla, öll börn eigi að fá hreint vatn og heimili, eiga vini og fjölskyldu og að stelpur og strákar eiga jafn mikinn rétt til að tjá sig. Vona ég að þingmenn taki vel við þessari sendingu.
Borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 94, um ráðgjöf og störf við tímabundin eða afmörkuð verkefni, frá Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni.
Borist hafa bréf frá Hönnu Katrínu Friðriksson, Brynjari Níelssyni og Jóni Gunnarssyni um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, þriðjudaginn 20. nóvember, taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau 1. varamaður á lista Viðreisnar í Reykjavíkurkjördæmi suður, Pawel Bartoszek, 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, Hildur Sverrisdóttir, og 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, Karen Elísabet Halldórsdóttir, en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Þau hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru því boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hefur bréf frá 7. þm. Norðaust., Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir að í dag taki Berglind Häsler sæti á Alþingi en hún er 4. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu. Varamenn ofar á lista hafa boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Berglindi Häsler. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.
Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Berglindar Häsler frá landskjörstjórn. Varð það samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemdir við kjörbréfið.
Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.
Berglind Häsler hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni. Berglind Häsler hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Til svara eru: Ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Herra forseti. Það er makalaust og auðvitað líka sorglegt að sjá hvernig framlög til mikilvægra og viðkvæmra málaflokka eru skorin niður milli umræðna. Og það er aldeilis ekki verið að leita eftir breiðu bökunum, heldur eru fundnir þau mjóslegnustu og byrðunum skellt á þau. Það er auðvitað ekki síður mikilvægt og athyglisvert að skoða mismunandi hlutverk flokkanna þriggja í þessum niðurskurði. Ef horft er til rekstrar lenda framlög til öryrkja, samgöngumála, húsnæðisuppbyggingar, nýsköpunar og menntamála, öll undir hnífnum. Öll mál Framsóknarflokksins sem bera ábyrgð á 2.021 millj. kr. niðurskurði af 2.301 millj. kr. milli umræðna, eða 88% af niðurskurðinum, herra forseti. Ég þekki af eigin reynslu að það getur verið erfitt að vera miðjubarnið í fjölskyldunni. Stundum finnst manni maður gleymast, athyglin beinist fullmikið að því yngsta og að því elsta, en staðreyndin er sú að ábyrgðin lendir oft á miðjubarninu. Það þarf að passa það yngsta og taka til eftir það elsta. Mér finnst að það hljóti nú samkvæmt þessu a.m.k. að vera jafn erfitt að vera miðjubarnið í ríkisstjórninni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig honum líði núna þegar flokkurinn hans þarf nánast einn að draga að landi fjárlög sem hafa verið byggð á sandi. Varla hafa þessir málaflokkar sem ég taldi upp allir verið meðal þess sem flokkarnir töldu brýnast að skera niður, eða hvað, hæstv. ráðherra? Auðvitað er nærtækast að álykta sem svo að Framsóknarflokkurinn taki skellinn í fjárlagafrumvarpinu, en staðreyndin er hins vegar því miður sú að það eru öryrkjar sem taka skellinn í því.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir áhugaverða fyrirspurn sem vekur möguleika á að svara á ýmsan hátt. Verandi elsta barnið í minni fjölskyldu þá vil ég vísa því á bug að miðjubörn beri alla ábyrgð. Það gera auðvitað þeir sem eru elstir, enda er Framsóknarflokkurinn elsti flokkur í ríkisstjórn. Það getur vel verið að við berum þar af leiðandi líka mesta ábyrgð í ríkisstjórninni. Það að hv. þingmaður sé búinn að leggja saman eitthvað sem menn þurfa að koma heim og saman við 2. umr. fjárlagafrumvarps, þá ítrekar það auðvitað mikilvægi þeirra málaflokka sem Framsóknarflokkurinn heldur á í ríkisstjórninni og er auðvitað ástæðan fyrir því að við sóttumst akkúrat eftir því að leiða þessi mikilvægu þrjú ráðuneyti. Síðan vil ég vísa út í hafsauga þessum stóru orðum um niðurskurð á milli umræðna og að það sé verið að koma í bakið á einhverjum tilteknum hópum. Þvílík fjarstæða, hv. þingmaður. Við erum í fordæmalausum vexti. Við jukum útgjöld á síðastliðnu ári um 65 milljarða og við erum að auka þau aftur um 45 milljarða á milli ára. Við erum í fordæmalausum vexti. Við erum að setja alla þá fjármuni og aukningu í nákvæmlega þá málaflokka, þá innviðauppbyggingu, sem við vorum sammála um, ríkisstjórnarflokkarnir, og gerum það í takti við það sem við getum. Það hefur komið í ljós að byggingu t.d. Landspítalans seinkaði. Skóflustungan átti að vera í vor, var í haust. Það þýðir að við munum ekki ná að verja nema um 5 milljörðum þar í staðinn fyrir rúma 7 á næsta ári í þá byggingu. Það hefur komið í ljós að vinnan við starfsgetumatið hefur dregist. Það liggur ekki fyrir nákvæmlega hvernig hlutirnir eru þar. Við erum engu að síður að setja 9 milljarða á tveimur árum til öryrkja, bæði vegna fjölgunar en líka til hækkunar á einstökum liðum. Og við munum [[Forseti hringir.]]hafa 3 milljarða úr að spila til viðbótar á næsta ári inn í þann málaflokk. [[Forseti hringir.]]Svona gæti ég farið í gegnum alla málaflokkana, [[Forseti hringir.]]hef bara ekki tíma í þessum tveim mínútum.
Það er rétt.
Herra forseti. Það er ósköp eðlilegt að ráðherra einblíni á uppbyggingu. Ég var nefnilega að tala um rekstur og tók það fram í ræðu minni. Það er ágætt að hæstv. ráðherra tali um það og gangist við því að hann beri þá ábyrgð á því sem elsta barnið í fjölskyldunni. Hvernig ætlar hann að réttlæta það að vera að skera niður til húsnæðismála um 90 milljónir á sama tíma og nánast ekkert er gert og kjarasamningar byggjast að miklu leyti á því að það verði gert? Hvað ætlar hann að gera í samgöngumálum? 550 millj. kr. niðurskurður? Ætlar hann þá að taka restina af Austfjörðum þannig að það þurfi ekkert að hugsa um þá eða hvað ætlar hann að gera? Fresta vegalagningu í gegnum Kópavog? Þessu lofaði ráðherra heldur betur fyrir kosningar. Hvernig er með menntamálin? Hvernig er með framtíðina? Hvernig er með börnin okkar? Hvernig ætlum við að mæta framtíðinni með því að halda fram að hér sé verið að fara í stórsókn en síðan er skorið niður til framhaldsskólanna og ljóst að háskólarnir ná ekki markmiði OECD eins og alltaf er verið að halda fram? Að lokum, hæstv. ráðherra: Það er víst verið að draga saman milli umræðna [[Forseti hringir.]]og þetta er blaut tuska í andlitið á öryrkjum.
Virðulegi forseti. Svona geta menn einfaldlega ekki talað nema þeir vilji endilega búa til óróa og óþarfa ótta hjá fólki sem er sannarlega að fá umtalsverða aukningu á milli þessara tveggja ára á fjárlögum ríkisstjórnarinnar. Það gengur ekki að vera að æpa hér úr ræðustól. Það gengur ekki. Menn verða að tala um hlutina eins og þeir eru. Í stað þess að aukning verði upp á 5,4% á milli ára er aukningin 4,6%. Í staðinn fyrir að útgjöldin séu 900 milljarðar voru þeir 890. Þetta eru nú öll ósköpin. Auðvitað þarf að koma því einhvers staðar fyrir. Í samgöngumálum, 550 milljónir af 23,5 milljörðum, það þarf ekki nema að einu verki seinki um tvo, þrjá mánuði, þá verður enginn var við þetta. Það þarf ekki nema að eitt stórt útboð verði 95% af kostnaðaráætluninni og þá verður enginn var við þetta. [[Gripið fram í.]]Við erum að tala um rekstraráætlun [[Forseti hringir.]]fyrir 900 milljarða á næsta ári. Og hvernig í ósköpunum geta menn ætlast til að þeir hitti nákvæmlega á þá krónu á milli [[Forseti hringir.]]umræðna? Við erum í fortakslausu góðæri á Íslandi.
Virðulegi forseti. Staða Íslandspósts er mjög alvarleg. Í núverandi fyrirkomulagi sinnir Íslandspóstur alþjónustu og í staðinn fær hann einkarétt. Hagnaður af einkaréttinum á að standa undir kostnaði alþjónustunnar. Á undanförnum árum hefur einkaréttarþjónustan, þ.e. bréfasendingar, minnkað stöðugt og þar af leiðandi hefur hagnaðurinn af einkaréttinum átt erfiðara með að greiða fyrir kostnaðinn af alþjónustunni þannig að sama gjald sé fyrir póstþjónustu um allt land. Fækkun bréfasendinga hefur verið mætt með hækkun á gjaldskrá. Póst- og fjarskiptastofnun segir að Íslandspóstur hafi fengið tekjutap af einkarekstri að fullu bætt í gegnum gjaldskrárbreytingar og það eigi að geta fjármagnað alþjónustuna. Þrátt fyrir það liggur fyrir þinginu breytingartillaga fyrir fjárlög 2019 sem hljóðar upp á 1,5 milljarða kr. lánveitingu til að bregðast við því sem er kallað lausafjárvandi Íslandspósts. Bæði fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd hafa hins vegar skoðað málið og það lítur út fyrir að vera nokkuð flóknara en einhver lausafjárvandi, sérstaklega vegna þess að fyrir þinginu liggur frumvarp um afnám einkaréttarins. Miðað við þær aðstæður vil ég spyrja hæstv. ráðherra mjög einfaldrar spurningar, því að bæði lánið og frumvarpið sem þingið hefur fyrir framan sig segja bara eina sögu. Þegar það verður tap á rekstri kemur til kasta ríkisins að redda málunum. Þegar allt er einkavætt er kostnaðurinn skilinn eftir hjá skattgreiðendum. Í núverandi fyrirkomulagi er kostnaðarjöfnun á milli svæða greidd af notendum. Í því framtíðarfyrirkomulagi sem liggur fyrir þinginu er sá kostnaður greiddur af skattgreiðendum á meðan hagnaðurinn er markaðsvæddur. Er það málið, hæstv. ráðherra? Er verið að einkavæða gróðann og ríkisvæða tapið? Sjáum við fyrstu merki þess í láninu sem er búið að veita Íslandspósti og er það stefna stjórnvalda í þeim málaflokki?
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil alls ekki spurningu hv. þingmanns. [[Gripið fram í.]]Fyrir þinginu liggur frumvarp á vegum sveitarstjórnar- og samgönguráðuneytisins sem fer með regluverkið í kringum póstþjónustuna. Eins og menn þekkja er hlutabréfið og rekstrarleg ábyrgð hjá fjármálaráðuneytinu. Það stendur ekki til að selja Íslandspóst. Frumvarpið snýr fyrst og fremst að því að afnema einkarétt og búa til möguleika til þess að það sé hægt á markaðslegum forsendum, eins og t.d. í Svíþjóð þar sem pósturinn er enn til og rekur alla þá þjónustu innan þessarar markaðslegu reglna. Þar er óþarfi að koma með fjármuni inn til póstsins til að halda uppi þjónustu í öllum byggðum landsins. Í Noregi aftur á móti hafa þeir tekið upp nákvæmlega sama fyrirkomulag, að afnema einkaréttinn, og þar hefur niðurstaðan orðið sú, kannski er hún líkari því sem er á Íslandi, stórt land, dreifbýlt, að inni í alþjónustukvöðinni hefur verið skilgreint, eins og í frumvarpinu við þessa breytingu, að menn geti sótt greiðslur þar sem póstfyrirtækin á markaði greiða fyrir þann hluta. Ef ekki er farin sú leið, og sú leið var ekki farin í Noregi, er það úr ríkissjóði, til að tryggja lágmarksþjónustu. Það er enginn að tala um að markaðsvæða nokkurn skapaðan hlut annan en rekstur fyrirtækisins, þ.e. það að geta tekið alþjónustuna á markaðslegum forsendum myndi þýða að kostnaður skattgreiðenda við að halda uppi alþjónustu á ákveðnum svæðum yrði minni. Umhverfið í þessu frumvarpi er þannig úr garði gert að fleiri gætu hugsanlega boðist til þess að gera þetta á markaðslegum forsendum þannig að aldrei kæmi til greiðslna úr ríkissjóði til að halda uppi þjónustunni. Ég held að hv. þingmaður hafi misskilið frumvarpið. Það er akkúrat verið að breyta fyrirkomulaginu þannig að aðrir og fleiri geti hugsanlega gert betur, verið með betri þjónustu fyrir minni pening.
Virðulegur forseti. Einkarétturinn á að standa undir kostnaðinum af alþjónustunni. Lánið sem liggur fyrir framan okkur segir að hann geri það ekki nema þá að lánið sem við eigum að afgreiða sé ekki á þeim forsendum, það sé á einhverjum öðrum forsendum. Það er annað hvort. Lagt er til í þessari þriðju pósttilskipun Evrópusambandsins, sem var innleidd hérna, að einkaréttur ríkisins á póstþjónustu yrði afnuminn og markaðurinn opnaður, eins og sagt er í greinargerðinni eða útskýringunum með frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að veiting póstþjónustu í atvinnuskyni verði ekki leyfisskyld heldur háð skráningu. Ef alþjónusta verður ekki veitt á markaðslegum forsendum er lagt til að ríkisvaldið tryggi hana með því að fá einn eða fleiri aðila til að sinna alþjónustunni gegn því að kostnaður vegna byrðar sem í því felst verði bættur úr ríkissjóði. Verið er þá að setja þá byrði á skattgreiðendur, sem er ekki eins og er núna þar sem einkarétturinn á að standa undir þeim framlögum sem alþjónustan kostar. Það er þannig með fyrirtækið núna, með þessi dótturfyrirtæki sem sinna ýmissi þjónustu sem er smáhagnaður af hér og þar, ekki af þessari þjónustu, alþjónustunni, þar er kostnaðurinn. Þar eiga skattgreiðendur að borga enn. Það sem er annars staðar má vera á markaði.
Virðulegi forseti. Tilgangur þess að hafa einkarétt hafa menn haldið fram að sé sá að hann ætti að geta staðið undir alþjónustunni. Hann hefur augljóslega ekki gert það, enda hefur fjöldi bréfa farið úr 80 milljónum niður í 20 meðan dreifingin er hinn fasti kostnaður. Það þarf að fara á sömu svæði. Þess vegna hafa menn verið að fækka póstburðardögum. Nú eru bara tveir opinberir póstburðardagar á öllu Íslandi. Hver greiðir þegar kostnaður við bréfasendingar hækkar stöðugt? Það eru auðvitað skattgreiðendur. Það er hægri vasinn og vinstri vasinn. Það skiptir auðvitað engu máli. Hvernig ætlar hv. þingmaður að tryggja að allir landsmenn sitji við sama borð og fái þjónustu ef ekki er farin þessi leið með alþjónustu? Enn og aftur og ég sagði það þrisvar sinnum þegar ég var að tala fyrir þessu máli í þinginu: Þetta er ekki innleiðing á Evróputilskipun. Póstpakkinn, ef við köllum hann svo, er ekki kominn inn í EES-samninginn. Við erum að gera þetta vegna þess að við teljum að það sé rétt skref að breyta markaðnum [[Forseti hringir.]]á nákvæmlega sama hátt og gert hefur verið í allri Evrópu. Við erum síðasta landið sem er með einkarétt.
Hæstv. forseti. Ég vil beina orðum mínum til hæstv. landbúnaðarráðherra. Nú er það svo að á síðasta ári þegar við ræddum fjárlög var staða bænda og sauðfjárbænda mjög alvarleg og lausafjárstaða þeirra þar með, sem var halli upp á 600–700 milljónir. Brást ríkisstjórnin við því og var það vel gert og bændum bjargað fyrir horn. En þegar maður skoðar fjárlögin þetta árið hefur að mér sýnist ekki orðið nein breyting hvað varðar landbúnaðinn frá síðasta ári. Staða bænda hefur hins vegar ekki batnað, hún er jafn slæm eftir sem áður þó að þetta með lausafjárstöðuna hafi verið lagað í fyrra. Því langar mig að spyrja ráðherrann fyrir hönd bændastéttarinnar: Er ráðherra með eitthvað uppi í erminni? Getur hann sagt okkur og bændum hvers þeir mega vænta í framtíðinni, þar sem ég sé ekki neina beina aðgerð í fjárlögum til handa bændum? Staðan er þannig að ungir bændur sjá sér ekki hag í því að halda þessu áfram, margir hverjir, þótt áhuginn sé mikill.
Virðulegi forseti. Ætli ég verði ekki að byrja á að hrista handlegginn til að gá hvort það komi eitthvað fram úr erminni? En það er ekkert uppi í erminni í þeim efnum, það er bara þannig. Það er samningur á milli ríkisins og sauðfjárbænda sem tók gildi 1. janúar 2017 og gildir til 2026. Það er endurskoðunarákvæði í samningnum sem er á þann veg að fara beri yfir samninginn 2019 og 2023. Ég flýtti endurskoðuninni og við erum þessa dagana að ræðast við, hvað sé í gangi á grundvelli samningsskipaðs forms, þ.e. samráðshópur um endurskoðun búvörusamninganna er í gangi og samninganefndir bænda og ríkisins standa í honum. Það stendur fundur akkúrat núna. Ég get á þessu stigi ekki sagt neitt til um hvað kemur út úr því. Varðandi fjárlögin ein og sér er það þannig að í samningnum var samið um það sem kallað hefur verið vatnshalli. Framlög til landbúnaðarmála í heildinni dragast saman í fjárlögum, ef ég man rétt, um 172 millj. kr., sem var um samið á milli ríkisins og bænda. Hingað til hefur endurskoðun þessa samnings ekki beinst að neinu öðru en því að gera breytingar í þá veru að reyna að draga úr þeirri framleiðsluspennu sem er innan sauðfjárræktarinnar á grundvelli sömu fjárheimilda og landbúnaðarráðherrann hefur til úrvinnslu. En samninginn ber að virða. Ég ítreka að viðræður standa yfir. Sauðfjárbændur hafa komið fram með hugmyndir, það eru ákveðnar hugmyndir í stjórnarsáttmálanum og verið er að reyna að bræða það saman.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Hann hristi ermina en fékk ekki út úr henni, þannig að það er þá ekkert mikið uppi í erminni. Menn eru mjög uggandi vegna þess að þau tíðindi bárust í haust þegar ekki var ráðið í stöðu skrifstofustjóra landbúnaðar í ráðuneytinu heldur á að sameina skrifstofuna við alþjóðaskrifstofu atvinnuvegaráðuneytisins, hvort eitthvað væri í vændum sem ekki væri til vegs og virðingar fyrir bændur og hvernig á því stæði að ráðherrann færi í þessa vegferð. Ég hef raunar spurt um þetta og beðið um að fá ráðherrann á fund atvinnuveganefndar en hann hefur ekki brugðist við því og ekki ráðuneytið heldur. Það væri því ágætt ef ráðherrann útskýrði það fyrir okkur hvers vegna hann fór í þessa vegferð.
Virðulegi forseti. Fjárlögin standa og einstakir fagráðherrar hafa ekkert umboðsvald í því. Fjárlagagerðin er hjá þinginu sjálfu. Fjárlögin eru í meðferð fjárlaganefndar. 2. umræða stendur yfir. Hv. þingmanni sem og öðrum þingmönnum er alveg sjálfsagt að koma fram með tillögur til breytinga á fjárlögunum. Ég treysti því þá að svo verði gert. Ég minni hins vegar hv. þingmann á að sá samningur sem unnið er eftir við bændur var gerður undir forsæti eins tiltekins flokksformanns, sem er því miður ekki staddur í salnum en hann leiðir Miðflokkinn núna. Samningurinn var gerður með blessun hans og hann kveður á um 172 millj. kr. lækkun til bænda á milli ára. Varðandi skrifstofustjórastarfið og einstakar ráðningar inni í ráðuneytinu hefur venjan verið sú að þingið hefur ekki kallað eftir beinum frekari verkum varðandi störf ráðuneytanna. Ég hef lýst því yfir við atvinnuveganefnd að velkomið sé að fara yfir þau mál með henni inni í ráðuneytinu. Ég hef fundað [[Forseti hringir.]]með stjórn Bændasamtaka Íslands og gert þeim grein fyrir því hvernig þetta er liður í því að styrkja stöðu landbúnaðarmála innan ráðuneytis míns. Það er fyrst og fremst sú ætlan [[Forseti hringir.]]með þessum tilfæringum, þó svo að allt annað hafi verið gefið í skyn í opinberri umræðu.
Virðulegur forseti. Í dag er alþjóðadagur barna og ég fékk þau fínu skilaboð þar sem stendur: Mér finnst öll börn eiga rétt á að fara í skóla í heiminum. Ég tek heils hugar undir það og þess vegna er ég með fyrirspurn til hæstv. ráðherra. Í dómi Hæstaréttar þann 25. október kemur fram að börn og unglingar og fatlaðir geti ekki sótt opna viðburði í lista- og menningarstöð sveitarfélagsins í Reykjanesbæ, sem er í eigu sveitarfélagsins, og öðru húsi sem er félags- og menningarmiðstöð fyrir unglinga, en það er í útleigu. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er margoft nefndur í dómnum. Það að hann hafi ekki verið löggiltur gefi rétt til að hundsa rétt fatlaðra er fáránlegt. Í 9. gr. samningsins kemur m.a. fram að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir í því skyni að gera fötluðum kleift að lifa sjálfstæðu lífi og taka fullan þátt á öllum sviðum lífsins. Þær ráðstafanir skulu meðal annars felast í því að staðreyna og útrýma hindrunum og tálmum sem hefta aðgengi, og þær skuli ná til bygginga og aðstöðu utan dyra og innan. Þá segir einnig í 30. gr. samningsins að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir í því skyni að fötluðu fólki sé gert kleift að taka til jafns á við aðra þátt í tómstunda-, frístunda- og íþróttastarfi og tryggja fötluðu fólki aðgang að stöðum þar sem slíkt fer fram. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Gilda engin lög um aðgengi fatlaðra? Er það eins og Hæstiréttur segir, að ef ekki er búið að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna, þá megi bara brjóta lög og reglur á fötluðu fólki, hindra aðgang þess að íþróttaviðburðum og menningarviðburðum? Gilda ekki byggingarreglur og aðrar reglur um fatlaða einstaklinga, hvað þá börn?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir fyrirspurnina og þótt hún heyri ekki beint undir mína málaflokka get ég auðvitað svarað henni almennt. Að sjálfsögðu gilda lög og ég veit ekki betur en að bæði ríki og sveitarfélög sem og aðrir aðilar reyni að uppfylla það sem þarf að uppfylla. Við þekkjum að það gengur ekki alltaf nægilega vel. Sem betur fer eru talsmenn fatlaðs fólks og ýmsir þeir sem að koma, foreldrar, aðstandendur, duglegir við að benda á það og ég held að í flestöllum tilvikum bregðist sveitarfélög og ríki við eins hratt og hægt er eftir atvikum. En við þekkjum líka að mikið er til af gömlum byggingum og jafnvel mannvirkjum þar sem ekki var hugsað fyrir þessu. Stundum er erfitt að koma því fyrir, en ég held að fullyrða megi að allir reyni að gera sitt besta. Nú þekki ég ekki nákvæmlega það dæmi sem hv. þingmaður nefndi hérna upphaflega, en það er sjálfsagt að skoða það og athuga hvort menn séu ekki að vinna samkvæmt þeim verkferlum sem flestir eru að reyna.
Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svarið, en hann er samgönguráðherra. Honum ber að sjá til þess að samgöngur séu í lagi. Honum ber að sjá til þess og að t.d. rútubifreiðar séu með aðgengi fyrir fatlaða, sem þær eiga að vera með samkvæmt nýjustu reglum. En það virðist ekki vera svo, heldur virðist það vera sett á fatlaða einstaklinga að kæra svoleiðis framkvæmd ef hún er ekki í lagi. Ég spyr: Er í lagi að velta hlutunum, lögum og reglum, yfir á fatlað fólk, hlutum sem eiga að vera sjálfsögð mannréttindi þess? Er ekki bara sjálfsagt að sjá til þess að allir hafi sama aðgang að byggingu, samgöngum og hverju sem er? Því að það er alveg stórfurðulegt að alltaf virðist halla á fatlaða einstaklinga og lög og reglur virðast alltaf vera þeim í óhag. Lög og reglur eru sett en virðast ekki gilda. Hvers vegna í ósköpunum er ekki séð til þess að farið sé eftir þeim?
Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður áttum þetta samtal um daginn. Það grundvallaðist m.a. á ágætri fyrirspurn sem hv. þingmaður sendi og í svari mínu kom fram hvernig verklagið er á Íslandi. Samkvæmt lögum og reglum skulu til að mynda allar nýjar hópferðabifreiðar uppfylla þessar reglur. Eftirlitið er í höndum Samgöngustofu eðli málsins samkvæmt. Sé það svo hins vegar að einhverjar aðstæður eru ekki með þeim hætti sem þær eiga að vera, alveg sama hvort um er að ræða fatlað fólk eða einhverja aðra sem rekast á hindranir sem eiga ekki að vera, þá þurfa menn auðvitað að láta vita af því. Ellegar verður það seinna sem það er tekið út. Það hjálpar alla vega til við úttektina að fyrir liggi kvörtun. Það þarf auðvitað ekki að vera að kæra eða eitthvað slíkt heldur bara að menn viti hvar vandinn er svo þeir geti einbeitt sér að því að leysa úr málum þar sem verkefnin eru stærst.
Herra forseti. Mig langar að beina fyrirspurn minni til formanns Framsóknarflokksins vegna ýmissa áhugaverðra ályktana nýafstaðins miðstjórnarfundar flokksins. Þar eru kannski áhugaverðastar þær ályktanir sem snerta íslenska neytendur með ýmsum hætti. Þannig ályktar flokkurinn að undanþiggja skuli íslenskar afurðastöðvar í kjötiðnaði í samkeppnislögum. Flokkurinn er væntanlega hæstánægður með þann árangur sem hlaust af sambærilegu undanþáguákvæði í mjólkuriðnaði. Mjólkurafurðir hafa enda hækkað langt umfram önnur matvæli, þar með talið kjöt, á þeim 15 árum sem þær undanþágur hafa verið í gildi. Þá ályktar flokkurinn um mikilvægi þess að banna áfram innflutning á fersku kjöti þó svo að ríkið sé margdæmt í málinu og öll fagleg rök fyrir slíku banni hafi verið fyrir löngu hrakin. Eftir stendur að hér er aðeins um hreina og beina viðskiptahindrun að ræða ætlaða til að halda uppi matvælaverði í landinu. Um það vill Framsóknarflokkurinn standa vörð. Loks ályktar flokkurinn um mikilvægi þess að Ísland fái undanþágu frá innleiðingu þriðja orkupakkans. Mér hefur verið algjörlega fyrirmunað að skilja hvað það er sem Framsóknarmenn sjá sem ógn af orkupakkanum. Ísland er ekki tengt sameiginlegum orkumarkaði og því er ekki um neitt valdaframsal til evrópskra stofnana að ræða. Innleiðingin felur hins vegar í sér herta neytendavernd og aukið eftirlit með virkri samkeppni á markaði. Er það kannski rót andstöðu Framsóknarmanna við málið? Það mætti alla vega ætla það ef tekið er mið af öðrum ályktunum miðstjórnar flokksins um helgina. Ég spyr því hæstv. ráðherra og formann Framsóknarflokksins: Hvers vegna er Framsóknarmönnum svona í nöp við neytendur? Hvers vegna stillir flokkurinn sér ítrekað upp gegn neytendum, með sérhagsmunum?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir mjög áhugaverðar spurningar. Ég er sammála hv. þingmanni um að ályktanirnar voru sérstaklega áhugaverðar og góðar. Ég er bara glaður yfir því að þær hafi vakið athygli hv. þingmanns. Þær eru einmitt gerðar fyrir neytendur í landinu. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur ekki haldið áfram að lesa blöðin, en t.d. má sjá ágæta grein sérfræðings á sýklalyfjasviði, eftir lækni sem heitir Karl G. Kristinsson, þar sem hann talar um hvort fórna eigi meiri hagsmunum fyrir minni. Á að fórna almannahagsmunum neytandans á Íslandi varðandi lýðheilsu, varðandi möguleika þess að geta áfram farið út í búð með öruggum hætti og verið viss um að maður geti keypt vöru sem ekki inniheldur sýklalyfjaónæmar framleiðsluvörur sérhagsmunafyrirtækjanna, sem hv. þingmaður og flokkur hans berst fyrir? Að þau fyrirtæki ráði för? Á þetta að snúast um stóru matvælafyrirtækin í heiminum sem eiga að stjórna öllu því sem borið er á borð fyrir neytendur í nafni þess að hugsanlega sé varan aðeins ódýrari og hugsanlega geti maður valið úr þremur eða fjórum öðrum vöruflokkum? En í staðinn skal neytandinn éta það sem framleitt er við aðstæður sem eru ekki þær sömu og á Íslandi. Það er nákvæmlega það sem áhugaverðu ályktanirnar frá Framsóknarflokknum fjölluðu um. Við sögðum: Við erum í einstakri stöðu á Íslandi, einstakri. Það er ekkert annað land í heiminum þar sem til að mynda E. coli-bakterían finnst án sýklalyfjaónæmis. Þetta er eina landið í Evrópu, og því sunnar sem við komum í álfunni og því austar sem við förum því meira hækkar magn sýklalyfja sem notuð eru við framleiðsluna og áhættan á sýklalyfjaónæmum bakteríum sem koma þarna inn eykst, því miður. Hv. þingmaður. Staðan er sú að sérfræðingar sem gerst þekkja segja að ef fram heldur sem horfir muni 10 milljónir manns deyja af völdum þessa fyrir árið 2050, eða jafnmargir og deyja af völdum krabbameins. Þetta eru raunverulegir hagsmunir neytenda í landinu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Þetta var viðbúið svar. Staðreyndin er auðvitað sú að þessum rökum hefur öllum verið meira og minna hafnað, enda bent á það að okkur stafi sennilega meiri heilsufarsleg ógn af ferðamönnum sem koma hér til landsins heldur en af kjötvörum sem fluttar eru inn, ferskar eða frosnar. Er ég þá ekki að gera mikið úr ógninni sem okkur stendur af ferðamönnum. Það er alveg magnað að horfa upp á þetta ítrekað hjá Framsóknarflokknum og reyndar Framsóknarflokkunum öllum í ríkisstjórn þessa lands, hagsmunir neytenda eru alltaf fyrir borð bornir. Það er alltaf gengið úr skugga um það að við skulum greiða langtum hærra matvælaverð en gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Auðvitað mætti halda áfram að telja. Hér er staðinn mjög þrálátur vörður um miklu hærra vaxtastig en gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Framfærslukostnaður okkar er u.þ.b. 150.000 kr. hærri á fjögurra manna fjölskyldu vegna sérhagsmunagæslu þessara flokka. Um það skal áfram staðinn vörður. Þetta þykir mér afleit forgangsröðun, herra forseti.
Virðulegi forseti. Það síðasta sem hv. þingmaður nefndi held ég að sé eitthvað sem við gætum alla vega orðið sammála um. Ég veit að hv. þingmaður og flokkur hans hefur ekki kallað eftir óábyrgri efnahags- og fjármálastefnu með látlausum útgjöldum, heldur frekar að stefna að því að hér sé skynsamleg fjármálastefna og fjárlög og efnahagsstefna sem stuðli að því að vextir geti lækkað. Ég er hins vegar ekki haldinn þeirri sömu villutrú og hv. þingmaður að eina leiðin til að gera það sé að ganga í Evrópusambandið. Ég trúi ekki á það náttúrulögmál að hér þurfi að vera svimandi mun hærri vextir á Íslandi en í öðrum löndum. Ég trúi að það sé hægt að lækka þá ef við fylgjum eftir skynsamlegri fjármála- og efnahagsstefnu. Ég trúi því að þar af leiðandi væri það stærsti ávinningurinn fyrir Íslendinga og þá myndum við líka lækka framleiðslukostnaðinn, líka á matvælum. Að lokum örstutt um af hverju afurðastöðvar í kjöti eigi að fá leyfi til að starfa saman á nákvæmlega sama hátt og fiskútflutningsfyrirtækin okkar gerðu á sínum tíma þegar þau voru að byggja upp gæðamarkaðinn erlendis. Ef þau hefðu ekki fengið það leyfi á þeim tíma hefðu þau ekki búið til þessa vöru sem er 15, 20, 30% hærra [[Forseti hringir.]]á heimsmarkaði en á Íslandi.
Herra forseti. Ég vona að forseti virði mér það til vorkunnar þó að ég spyrji hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra um málefni sem tengist málefnasviði hans innan ríkisstjórnarinnar. [[Hlátur í þingsal.]]Mér leikur nokkur hugur á að heyra hjá hæstv. ráðherra hvernig miði mótun flugstefnu fyrir landið. Við höfum séð þær breytingar eiga sér stað á undanförnum árum að flugið sem atvinnugrein hefur orðið sífellt mikilvægari þáttur í hagkerfi okkar. Það hefur verið gríðarlega mikilvæg forsenda ferðamannastraums til landsins sem hefur auðvitað haft mikil efnahagsleg áhrif, en flugstarfsemi sem slík er um leið orðin verulega veigamikill þáttur í atvinnulífinu og starfsemi sem tengist fluginu með einum eða öðrum hætti. Þá er heldur ekki gert lítið úr þætti innanlandsflugs í samgöngukerfi okkar innan lands sem er enn gríðarlega mikilvægt gagnvart þeim byggðum sem fjær höfuðborgarsvæðinu eru. Ég veit að hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur hafið stefnumörkun á þessu sviði, almenna stefnumörkun sem lýtur að uppbyggingu innviða og starfsaðstæðum fyrir greinina. Þar sem við höfum kannski að undanförnu verið með hugann fyrst og fremst við rekstrarafkomu einstakra fyrirtækja og hugsanleg áhrif sem þar gætu komið fram vildi ég beina umræðunni svolítið að hinni almennu stefnumörkun sem ég veit að er komin af stað af hálfu hæstv. ráðherra, en ég vil biðja hann að gera okkur grein fyrir því í stuttu máli.
Herra forseti. Ég þakka fyrir áhugaverða fyrirspurn frá hv. þm. Birgi Ármannssyni. Á næsta ári mun flug eiga 100 ára afmæli á Íslandi. Það eru 100 ár síðan flug hófst á Íslandi. Þess vegna er það nokkuð merkilegt að við höfum aldrei sett fram almenna flugstefnu í þessi 100 ár. Við hófum þessa vinnu í vor, fljótlega eftir að ég kom í ráðuneytið, og það er kominn af stað hópur sem áætlar að geta skilað af sér flugstefnu eins og mörg lönd hafa sett fram á síðustu árum. Ég nefni Írland sem dæmi. Vonandi komum við fram með almenna flugstefnu á miðju næsta ári, á 100 ára afmælinu. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að fyrir tíu, tólf árum var hlutdeild flugs og flugtengdrar starfsemi um 6,6% af landsframleiðslu en er núna talin vera fjórðungur eða fimmtungur af landsframleiðslunni. Þess vegna er þessi atvinnugrein orðin mjög mikilvæg fyrir landið, fyrir efnahaginn, fyrir atvinnulífið, og er auðvitað forsenda uppbyggingar í ferðaþjónustu. Þess vegna var í stjórnarsáttmálanum lögð sérstök áhersla á það til að mynda að setja sértæka eigandastefnu fyrir Isavia, ekki bara einhverja almenna stefnu fyrir ohf.-fyrirtækin. Það er unnið að því. Samhliða er að ljúka störfum starfshópur undir forystu hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar sem skoðar möguleika á því að efla innanlandsflugið. Einn af þeim kostum - og þetta gæti verið samspil á milli þessarar sértæku eigandastefnu Isavia sem ríkið setti og uppbyggingu innanlandsflugsins - væri til að mynda að Isavia tæki að sér reksturinn á öllum fjórum millilandaflugvöllunum, þ.e. Akureyri, Egilsstöðum, Reykjavík, auk Keflavíkur sem þeir reka í dag. Síðan myndi ríkið með þjónustusamningi við Isavia [[Forseti hringir.]]einbeita sér betur að minni flugvöllunum og gæti þar með eflt þá samtímis.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég vildi kannski biðja hann í síðara svari sínu að nefna aðeins nánar hugmyndir um uppbyggingu innanlandsflugvallanna. Menn velta fyrir sér sjónarmiðum sem varða alþjóðlegt flug á fleiri flugvöllum en það er stundað á í dag. Í auknum mæli horfa menn til annarra flugvalla en þeirra sem sinna alþjóðafluginu. Það er auðvitað fram komið að það er mikilvægt að hafa slíka flugvelli sem varaflugvelli og það skiptir náttúrlega líka máli upp á möguleika á beinu flugi til annarra staða en Keflavíkur og Reykjavíkur, sem er eins og menn þekkja mikilvægt í ljósi ferðaþjónustunnar. Hins vegar líta menn til þess að það er kannski ekki hægt að byggja upp þessa þjónustu alls staðar. Það verður að vera ákveðin forgangsröðun. En hvað þetta varðar held ég að [[Forseti hringir.]]við stöndum frammi fyrir mjög mikilvægum ákvörðunum á næstu misserum.
Virðulegur forseti. Það er rétt að víða um land hafa menn haft hugmyndir um meiri afnot af þeim flugvöllum sem fyrir eru eða jafnvel uppbyggingu nýrra, eins og mig minnir að sé til þingsályktun um fyrir Vestfirði. Við þekkjum umræðuna um Hornafjörð sem gæti verið skynsamleg leið fyrir einkaflug, fyrir ferjuflug, af því að það er öryggissjónarmið að geta komist þar sem er styst til landsins. Þar gæti þar af leiðandi verið völlur sem gæti nýst ef upp kæmi öryggisástand. Þá væri kominn alþjóðlegur völlur. Fleiri flugvelli má nefna, Alexandersflugvöll við Sauðárkrók o.fl. En ég er sammála hv. þingmanni, við þurfum fyrst að ná utan um verkefnið núna. Eitt af því væri að leggja á svokallað varaflugvallagjald til að standa undir uppbyggingunni á millilandaflugvöllunum þannig að Isavia gæti gert það með sóma. Þá fjármuni sem við höfum í þjónustusamningi myndum við þá nota annars vegar til að halda áfram uppbyggingu á minni völlum en líka, samkvæmt hugmyndum um svokallaða skoska leið, til [[Forseti hringir.]]að niðurgreiða, endurgreiða miðaverð til íbúa á ákveðnum stöðum til þess að efla flugið sem almenningssamgöngur.
Herra forseti. Ég kem hingað upp einfaldlega til að hrósa hæstv. forseta eftir fund atvinnuveganefndar í morgun þar sem hið stóra, mikla og mikilvæga veiðigjaldamál var til umræðu. Það var tekið út með ofbeldi, að mínu mati, og því var harðneitað að taka við gestum sem við lögðum til eftir að breytingartillögur lágu fyrir og þær yrðu þá teknir inn til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Allir vita náttúrlega að meginumræðan í þessu máli og í flestum málum hér er við 2. umr. Þetta mál verður að sjálfsögðu klárað með einum eða öðrum hætti fyrir áramót, en ég taldi mikilvægt að við fengjum mjög ítarlega umræðu og um leið tækifæri til að vinna þetta. En ég vil hæla hæstv. forseta fyrir að hafa komið að einhverju leyti til móts við okkur í stjórnarandstöðunni. Auðvitað hefðum við viljað sjá þetta aðeins öðruvísi en engu að síður þakka ég forseta fyrir að hafa hlustað á raddir okkar og reynt að stuðla að betra vinnulagi í þinginu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti er aldrei neitt nema eyru ef eitthvað má gera til að greiða fyrir þingstörfunum.
Herra forseti. Ég kem hingað til að taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, það er gott að við höfum fengið smátíma til að undirbúa okkar nálgun gagnvart þessu mikilvæga máli, sem og að vera fyllilega upplýst um afleiðingar þess og fá að tala við sérfræðinga sem málið varða. Það stóð ekki til. Við fögnum því að kominn sé einhver aukatími til að gera það þótt við hefðum vissulega viljað hafa lengri tíma og hafa fengið betri móttökur við þessum beiðnum okkar á nefndarfundi í morgun þegar málið var tekið út í ósætti.
Herra forseti. Mig langar bara að taka undir með hv. þingmönnum sem töluðu á undan og hrósa hæstv. forseta fyrir að taka vel í tillögu okkar. Það var ekki til fyrirmyndar hvernig umræðan var á fundinum í morgun og mjög mikilvægt að forseti bregðist við þegar svo er og gefi okkur almennilegan tíma til að fjalla um svo mikilvægt mál. Ég held að við séum öll sammála um að það sé sérstaklega mikilvægt að við vinnum það vel og vöndum allan undirbúning. Þess vegna voru það mikil vonbrigði að þetta skyldi þurfa að afgreiðast með ágreiningi í morgun.
Herra forseti. Mikilvægasta mál hverrar ríkisstjórnar ár hvert eru fjárlögin sem við ræðum hér. Þau fela í sér stefnu stjórnarinnar í helstu málaflokkum. Ríkisstjórnin hefur í þessu fjárlagafrumvarpi opinberað að hún lætur undir höfuð leggjast að bæta kjör þeirra sem höllustum fæti standa í íslensku samfélagi. Greiðslur úr almannatryggingakerfinu duga ekki fyrir viðunandi framfærslu og haldið er fast við að hinir tekjulægstu skuli áfram bera þungar skattbyrðar í tekjuskattskerfinu. Sjálfsbjargarviðleitni þeirra öldruðu og öryrkja, sem hafa vilja og getu til að auka við sig vinnu, er lamin niður með óhóflegri skattlagningu og skerðingum sem birtast þessu fólki fyrr en varir ef það hreyfir sig hið minnsta til að leitast við að afla sér lífsbjargar. Engar aðgerðir eru fyrirsjáanlegar af hálfu ríkisstjórnarinnar til að aflétta verðtryggingu lána á heimilin í landinu eða þótt ekki væri nema að afnema húsnæðislið vísitölunnar sem væri hálfur sigur á verðtryggingunni því að sá liður vísitölunnar einn og sér hækkar lán heimilanna um nálægt 90% af hækkun þeirra undanfarin ár. Nei, herra forseti, skollaeyrum er skellt við þessari staðreynd og látið sem allt sé í stakasta lagi. Fjármálaöflin hafa tögl og hagldir í þessari baráttu allri og heimilunum blæðir áfram. Upp á þetta aðgerðaleysi með verðtrygginguna megum við horfa þrátt fyrir að nýleg gögn úr ráðuneytum staðfesti að hátt í 10.000 fjölskyldur hafi misst heimili sín á árunum eftir hrun, samtals að lágmarki um 30.000 manns og líklega talsvert fleiri ef allt væri talið. Nú geisar faraldur vímuefnasjúkdóma í landinu og viðbrögð stjórnvalda eru að mati okkar í Flokki fólksins ekki nægileg. Styðja þarf enn betur við starfsemi SÁÁ. Mikilvægt er að styrkja lögregluna í landinu, fjölga almennum lögreglumönnum og efla almennt og sýnilegt eftirlit lögreglu. Sömuleiðis verður að renna styrkum stoðum undir landamæraeftirlit og ýmislegt fleira mætti tína til. Herra forseti. Í þessari umræðu um fjárlög ætla ég að fjalla um áherslumál Flokks fólksins til að koma til móts við þá brýnu þörf sem við teljum að sé til staðar til að bæta kjör þeirra sem verða að lifa á undir 300.000 kr. og greiða samt skatt af þeim tekjum, hversu hlægilegt sem það hljómar þegar það er sagt upphátt í þessum ræðustól. Flokkur fólksins hefur lagt fram nokkur mál í þinginu í haust sem öll lúta að sama markmiðinu, að rétta kjör þeirra sem höllustum fæti standi í okkar þjóðfélagi. Ég ætla að fara yfir tillögur okkar í stuttu máli og byrja á þeim þremur málum sem við settum strax í forgang. Í fyrsta lagi lögðum við fram þingsályktunartillögu um skattleysi launatekna undir 300.000 kr. og mælti hv. þm. Ólafur Ísleifsson fyrir henni 26. september sl. Sú tillaga var studd af sex þingmönnum úr tveimur flokkum. Þetta er stórmál. Af hverju segi ég það? Af því að þetta kemur öllum tekjulægstu hópunum til góða, öldruðum, öryrkjum, verkafólki og öllum láglaunastéttunum. Þess vegna er þetta stórmál. Hér er ekki um neinn bútasaum að ræða. Nei, þetta er ekki hægt, segja ráðamenn, þetta er svo dýrt. En hversu dýrt er það? Það kostar, en það er vel mögulegt. Herra forseti. Ég vil úr þessum ræðustól vekja athygli á því að hér er e.t.v. um að ræða veigamestu tillöguna sem liggur fyrir Alþingi núna um breytingar á tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og jafnframt þá tillögu sem gengur lengst í því að koma raunhæft til móts við þá sem þurfa að draga fram lífið á allt of lágum tekjum og greiða í ofanálag skatt af þeim. Herra forseti. Í tillögunni er gert ráð fyrir að Alþingi feli fjármála- og efnahagsráðherra að beita sér fyrir því að mánaðartekjur einstaklinga undir 300.000 kr. verði undanþegnar skattgreiðslum og að ráðherra geri með laga- og reglusetningu viðeigandi ráðstafanir í því efni fyrir árslok 2018. Tillaga þessi er reist á ítarlegum útreikningum sem fram koma í skýrslu dr. Hauks Arnþórssonar sem hann vann fyrir þingflokk Flokks fólksins og fylgir með tillögunni. Þar er ráðherra falið að gera tímasetta áætlun um að tekjur einstaklinga undir 300.000 kr. verði undanþegnar skatti. Þau skattfrelsismörk samsvara 106.387 kr. persónufrádrætti og er því um tvöföldun skattleysismarka að ræða frá því sem nú er. Forsendur útreikninga eru að skattþrep verði áfram óbreytt. Með þessari tillögu er gert ráð fyrir að ná fram tveimur meginmarkmiðum, annars vegar að jafna skattbyrði milli tekjuhópa þannig að þátttaka ríkra og fátækra í rekstri samfélagsins verði líkari því sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum og hins vegar að hlífa þeim sem eru með tekjur undir framfærslumörkum við að greiða samfélaginu skatta af þeim tekjum. Með tillögunni er undið ofan af langvarandi þróun þar sem skattbyrði hefur flust frá tekjuháum til tekjulágra. Kostnaðinum sem hlýst af þessari breytingu er mætt með því að láta persónufrádrátt vera stiglækkandi eftir því sem tekjur eru hærri og falla alveg niður við 970.000 kr. laun og munu þeir sem eru með tekjur yfir þeim mörkum einskis persónuafsláttar njóta og verður skattbyrði allra þar fyrir ofan hærri sem honum nemur, þ.e. skattbyrði allra sem eru yfir 970.000 kr. mun hækka um tæpar 54.000 kr. Persónufrádrátturinn falli eftir sveigðu ferli sem bæði mildar áhrifin á tekjuhærri hópana en sýnir jafnframt að áherslan er eindregið til þess að hækka ráðstöfunartekjur láglaunafólks. Vendipunktur lækkaðra og hækkaðra skatta verði við tekjur að fjárhæð 562.000 kr. og munu skattar smám saman hækka frá þeirri upphæð, miðað við núverandi stöðu, með hækkandi tekjum uns skattahækkunin nær 53.895 kr. við tæplega 1 millj. kr. tekjur. Skattahækkun á hærri tekjur yrði því sama krónutala. Aukinn tekjuskattur af hærri tekjum verður nýttur til þess að lækka skattbyrði þeirra sem hafa lægri tekjur. Með útreikningum sem fram koma í skýrslu dr. Hauks má sjá samanburð á þessari tillögu og tillögu sem Sjálfstæðismenn komu með í aðdraganda síðustu kosninga um að lækka skattprósentuna niður í 35% á alla jafnt, sjá hvernig það kemur út gagnvart skattþegnunum. Þar kemur fram að 35% tillaga Sjálfstæðismanna kostar ríkissjóð 22 milljarða, en sveitarfélögin aðeins 2 milljarða og eykur hún sáralítið ráðstöfunartekjur láglaunafólksins eins og margoft hefur komið hér fram. Tillaga Flokks fólksins gerir hins vegar ráð fyrir 31,4 milljarða kr. kostnaðarauka hjá sveitarfélögunum en aðeins um 0,6 milljarða kr. kostnaði hjá ríkissjóði. Á þessum tillögum er 8 milljarða kr. munur. Það er allt og sumt. Er þetta ómögulegt? Nei. Er þetta réttlætismál? Já. Herra forseti. Hafa þarf í huga að hér er gerð tillaga um breytingar á hinu almenna skattkerfi og því sett ný markmið. Með tillögunni er gert ráð fyrir að rétta af þann mismun skattbyrði tekjuhárra og tekjulágra hér á landi samanborið við hlutföll milli sambærilegra hópa annars staðar á Norðurlöndunum og jafnframt tekist á við að lyfta ráðstöfunartekjum lægstu launa yfir framfærslumörk. Markmið tillögunnar er að tekjur sem ekki duga til framfærslu samkvæmt viðurkenndum viðmiðum og birt eru á vefsvæði stjórnvalda, á vef velferðarráðuneytisins, verði ekki skattlagðar. Tillagan hefur að auki þau þjóðfélagslegu markmið að auka jöfnuð í skattkerfinu og færa skatthlutföll nær því sem gerist og gengur á Norðurlöndunum, en við skerum okkur einkum frá þeim í að hæstu tekjur bera 8% lægri skatt en að meðaltali meðal nágrannalandanna, eins og rakið er í greinargerð með ályktuninni og kemur fram í töflu um skattbyrði tekjuhópa. Nái þessi tillaga fram að ganga, herra forseti, myndi hún þjóna hagsmunum aldraðra, öryrkja og þeirra tekjulægstu vel og vera risastökk í þá átt að ráðast að fátæktinni sem í raun og veru er til staðar hér. Herra forseti. Í öðru lagi vil ég nefna frumvarp okkar sem ætlað er að ráðast að rótum verðtryggingarinnar en mælt var fyrir því hinn 17. september sl., frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, sem studd var af 11 þingmönnum úr tveimur flokkum. Það frumvarp inniheldur að meginstefnu til fjögur meginatriði. Markmið þess er að leitast við að jafna stöðu samningsaðila um verðtryggð lán til kaupa á íbúðarhúsnæði en engum þarf að blandast hugur um að samningsaðilar í lánaviðskiptum vegna húsnæðiskaupa hafa mjög ójafna stöðu, ekki síst vegna ólíkra fjárhagslegra burða þar sem aflsmunur er verulegur en ekki síður þegar kemur að þekkingu á fjárhagslegum efnum. Verðtryggt lán er ekki einfalt í eðli sínu. Bankar hafa mun meiri þekkingu á fjármálamarkaði og þeim þáttum sem geta haft áhrif á þróun verðlags og kaupgjalds en allur almenningur. Gengisfall krónunnar og verðbólgan sem fylgdi í kjölfar efnahagshrunsins 2008 er flestum í fersku minni sem og áhrifin sem þessir atburðir höfðu á verðtryggð lán með geigvænlegum afleiðingum fyrir heimili landsmanna og hag fjölskyldna. Full efni eru því til að stíga markverð skref til þess að jafna þann mikla aðstöðumun sem ríkt hefur milli aðila slíkra lánasamninga. Fjögur meginatriði frumvarpsins eru í fyrsta lagi að verðtrygging feli í sér úrræði til að mæta áhrifum almennra verðlagsbreytinga sem rót eiga að rekja til verðfalls krónunnar þegar svo ber undir. Slíkar verðlagsbreytingar eru allt annars eðlis en verðbreytingar sem stafa af sértækum aðgerðum stjórnvalda sem hafa í för með sér breytingu á vöruverði. Gert er ráð fyrir að hinar sértæku aðgerðir falli þannig ekki undir þessa almennu og viðurkenndu skilgreiningu á verðbólgu. Hér má nefna í dæmaskyni ákvarðanir stjórnvalda sem snúa að tekjuöflun ríkissjóðs, svo sem áhrif breytinga á óbeinum sköttum og sértækar álögur á einstaka vöruflokka eins og eldsneyti, áfengi og tóbak. Engin efni eru til að lántakar verðtryggðra lána bæti lánveitendum upp skattahækkanir sem gerðar eru til að standa undir verkefnum í almannaþágu og eiga eðli málsins samkvæmt að leggjast jafnt á alla eftir því sem þeir haga innkaupum sínum. Hið sama gildir einnig um skattaálögur sem ætlað er ná tilteknum markmiðum í þjóðfélagsmálum, t.d. með álögum á tiltekna flokka matvæla með heilbrigði og hollustu að markmiði og á eldsneyti til að rækja markmið vegna alþjóðlegra skuldbindinga í loftslagsmálum með svonefndu kolefnisgjaldi. Engin efni eru til að álögur af því tagi sem ég nefndi séu lagðar aukalega á lántakendur verðtryggðra íbúðalána. Í öðru lagi hefur komið fram að svonefndur húsnæðisliður vísitölu neysluverðs, sem ekki styðst við alþjóðlegt samræmt viðmið, hafi á liðnum árum haft í för með sér mun meiri hækkanir á höfuðstól og greiðslum af verðtryggðum lánum en almennar verðhækkanir í landinu hafa gert. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur upplýst að á fimm ára tímabili, 2012–2017, hafi verðbætur á íbúðalán vegna almennra verðlagshækkana numið 15 milljörðum kr., en á sama tíma hafi 118 milljarðar lagst ofan á verðtryggð íbúðalán vegna áhrifa húsnæðisliðar vísitölunnar. Hlutur húsnæðisverðsins í verðbótunum er því 88,7%. Með frumvarpinu er kveðið á um að vegna þeirra þátta sem hér hafa verið taldir, óbeinna skatta og húsnæðisliðar vísitölunnar, verði Hagstofu Íslands falið að birta vísitölu neysluverðs þar sem áhrif þessara þátta eru felld brott. Skal þá nota þá vísitölu við útreikning greiðslna á verðtryggðum íbúðalánum. Í þriðja lagi er í frumvarpinu kveðið á um að þegar íbúðalán er í formi verðtryggðs jafngreiðsluláns megi lánstími ekki vera lengri en 25 ár. Rökin fyrir þessari breytingu felast fyrst og fremst í þeim ókostum verðtryggðra jafngreiðslulána til langs tíma að verðbótum er velt á höfuðstól lánsins og greiðslum þeirra frestað. Með óbreyttu fyrirkomulagi og lengri lánum er eignamyndunin gerð hægari en ella og líkur á neikvæðu eigin fé lántaka aukast. Fullyrða má að neytendur hafi ekki verið nægilega meðvitaðir um þá áhættu sem verðtryggð jafngreiðslulán bera með sér, þá sérstaklega lengri lánin sem eru til 40 ára, sem hafa lengi verið langalgengustu íbúðalán íslenskra heimila. Í fjórða lagi kveður frumvarpið á um að vextir af verðtryggðum íbúðalánum megi ekki fara yfir 2% á ári. Vextir á verðtryggðum samningum hafa til þessa verið ákveðnir við markaðsskilyrði sem sýnast oftlega frekar einkennast af fákeppni en samkeppni. Herra forseti. Í þriðja lagi vil ég nefna frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, afnám skerðingar ellilífeyris vegna atvinnutekna. Mælt var fyrir frumvarpinu 25. október sl. og flutningsmenn eru níu þingmenn úr þremur flokkum. Í 31. gr. laga nr. 96/2017 er kveðið á um að ellilífeyrisþegar skuli hafa 100.000 kr. sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna samkvæmt 23. gr. laga um almannatryggingar. Um er að ræða sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna eldri borgara sem kemur til viðbótar við hið almenna frítekjumark laganna sem nemur 25.000 kr. á mánuði. Með lögum númer 116/2016, um breytingu á lögum um almannatryggingar og fleiri lögum, var m.a. gerð sú breyting á ellilífeyriskerfi almannatrygginga að öll sértæk frítekjumörk vegna einstakra tegunda tekna voru afnumin. Var þess í stað lögfest eitt almennt frítekjumark sem nemur 25.000 kr. á mánuði og gildir það um allar tekjur ellilífeyrisþega, óháð tegund. Þar áður hafði frítekjumark ellilífeyris almannatrygginga gagnvart atvinnutekjum verið 109.000 kr. Eftir samþykkt laganna kom fram gagnrýni á þessa breytingu að því er atvinnutekjur varðar og hafa komið fram kröfur af hálfu hagsmunasamtaka aldraðra og fleiri aðila um að afnema skerðingar á atvinnutekjur eldri borgara. Dr. Haukur Arnþórsson vann greinargerð um fjárhagslega stöðu aldraðra fyrir Félag eldri borgara í Reykjavík og ritaði grein um þá rannsókn sína í Morgunblaðið á haustmánuðum 2017. Þar kemur fram að afnám skerðingar á lífeyrisgreiðslur vegna atvinnutekna þurfi ekki að fela í sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð og að það sé vel hugsanlegt að ríkissjóður gæti haft fjárhagslegan ávinning af aðgerðinni. Óumdeilt er að áframhaldandi vinna eftir að ellilífeyrisaldri er náð eykur möguleika aldraðra til að bæta kjör sín, einkum þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Þá hafa rannsóknir sýnt fram á að vinna og virkni á efri árum stuðlar að betri heilsu, dregur úr einangrun og hefur almennt mikið félagslegt gildi fyrir eldri borgara. Því er lagt til að greiðslur til ellilífeyrisþega verði ekki skertar vegna atvinnutekna, samanber 23. gr. laga um almannatryggingar. Mál þetta er lýðheilsumál, herra forseti, fyrir þann hóp aldraðra sem getur og vill vinna lengur. Það sem meira er, þetta kostar ríkissjóð ekki krónu. Herra forseti. Nú hef ég talið upp þau þrjú mál, tvö frumvörp og eina tillögu til þingsályktunar, sem Flokkur fólksins hefur lagt fram sem sín forgangsmál. En þá er ekki allt upptalið því að ég vil einnig nefna nokkur önnur mál sem ætlað er að rétta hlut þeirra sem við erum hér málsvarar fyrir. Næst ber að nefna frumvarp til laga um breytingu á lögum um fasteignalán til neytenda, svokallað lyklafrumvarp. Það var stutt af níu þingmönnum úr fjórum flokkum og var mælt fyrir því 14. nóvember sl. Frumvörp sem stefna að sama markmiði og þetta frumvarp hafa verið lögð fram a.m.k. fimm sinnum áður. Það er að stofni til samið að tilstuðlan Hagsmunasamtaka heimilanna og byggist á sömu rökum og færð voru fyrir hinum fyrri frumvörpum. Aftur á móti er farin nokkuð önnur leið við útfærslu þess með hliðsjón af nýlegri lagaþróun. Með frumvarpinu er gerð tillaga sem getur haft mikla þýðingu fyrir þá sem lenda í greiðsluerfiðleikum sem leiðir til þess að þeir missa húsnæði sitt á nauðungarsölu. Í stuttu máli gerir frumvarpið ráð fyrir að eftirstöðvar lánsins falli niður við nauðungarsölu eða sambærilegar aðgerðir og að lántakinn sé þá laus allra mála, geti í raun skilað lyklinum ef svo má að orði komast. Markmið frumvarpsins er að stuðla að vandaðri lánastarfsemi með því að færa skuldurum að fasteignalánum í hendur þann möguleika að láta af hendi veðandlag lána sinna, þ.e. viðkomandi fasteign, og ganga skuldlausir frá borði ef í harðbakkann slær. Frumvarpið er þannig mikilvægur liður í því að dreifa áhættutöku í fasteignalánum og færa innlenda lánastarfsemi úr því horfi að áhætta sé einhliða og einungis á hendi lántaka. Herra forseti. Loks ætla ég að nefna frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, þ.e. Framkvæmdasjóð aldraðra, sem hefur verið lagt fram en ekki mælt fyrir enn sem komið er. Það frumvarp er stutt af 11 þingmönnum úr þremur þingflokkum. Markmið þess frumvarps er að tryggja að fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra sé varið til byggingar þjónustumiðstöðva og dagdvalar og byggingar stofnana fyrir aldraða eins og kveðið er á um í lögunum en á því hefur verið áralangur misbrestur. Verði frumvarpið að lögum fellur niður bráðabirgðaákvæði VII við lögin um heimild til þess að verja fé úr sjóðnum til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða, eins og þar segir. Þetta er þörf breyting og löngu tímabær, að féð fari í það sem ætlast var til í upphafi. Herra forseti. Þá hef ég farið yfir fimm tillögur Flokks fólksins til að koma til móts við ákall þeirra sem höllustum fæti standa í samfélaginu og meira mun birtast fyrr en varir. Þar sem ég sé að enn á ég tíma aflögu vil ég minnast stuttlega á önnur atriði sem eru mér ofarlega í huga. Fyrst ætla ég að nefna löggæsluna. Lögreglan í landinu hefur um langt árabil mátt þola fjársvelti. Virðist sem öllum viðmiðum um viðunandi mannafla í lögreglu hafi verið varpað fyrir róða allt frá aldamótum. Á sama tíma og verkefnum lögreglu hefur fjölgað, þau orðið flóknari og landsmönnum og ferðamönnum fjölgað hefur lögreglumönnum um langt árabil ekki fjölgað heldur fækkað. Áberandi er hve mjög hlutur löggæslunnar úti á landi er fyrir borð borinn og er skemmst að minnast mjög aðkallandi þarfar fyrir lögreglumenn hjá lögreglunni á Suðurlandi vegna tíðra slysa og mikils fjölda ferðamanna. Óhætt er að fullyrða að fjárveitingar til löggæslu séu alls ekki nægilegar til að tryggja lögreglunni þær starfsaðstæður sem nauðsynlegar eru í þjóðfélagi samtímans. Brýn og aðkallandi þörf er á fjölgun lögreglumanna eins og fjölmargar skýrslur bera með sér, t.d. skýrsla innanríkisráðuneytisins frá 2012 um stöðu lögreglunnar þar sem helsti vandi lögreglunnar er talinn fækkun lögreglumanna. Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi grunnhlutverks lögreglunnar sem er að tryggja öryggi borgaranna, koma í veg fyrir afbrot og rannsaka þau, en einnig þjónustu-, aðstoðar- og hjálparhlutverk hennar, auk samstarfshlutverks hennar sem tengist öðrum stofnunum þjóðfélagsins á fjölmarga vegu. Miklar og margvíslegar breytingar hafa orðið í samfélaginu síðustu áratugi. Aukin alþjóðavæðing og stóraukin ferðalög og fólksflutningar landa á milli hafa haft í för með sér að störf lögreglu almennt eru orðin erfiðari og margslungnari en áður. Samkvæmt skýrslu greiningardeildar ríkislögreglustjóra sem kynnt var í október 2017 er varað við fyrirsjáanlegri þróun á skipulegri glæpastarfsemi, þar á meðal um alþjóðlega glæpastarfsemi, sem hingað teygja anga sína, fíkniefnasölu, mansal, vændi o.fl. Deildin telur að framhald verði á þeirri þróun og að í reynd sé um viðvarandi ástand að ræða. Mikilvægt er að lögreglunni verði gert kleift að skipuleggja störf sín á grundvelli kerfisbundinna greininga á þróun mála hérlendis og erlendis þar sem reynt er að nálgast brot og önnur löggæsluvandamál með það fyrir augum að fyrirbyggja þau. Loks verður að hafa í huga að ógnir eru ekki eingöngu fyrirséðar. Lögreglan verður einnig að vera það öflug að hún geti tekist á við óþekktar ógnir sem geta komið upp fyrirvaralaust. Lögreglan þarf því að vera nægilega öflug á sviði öryggismála og svo sveigjanleg að hún hafi burði til þess að bregðast við hættum sem ekki gera boð á undan sér. Samkvæmt skýrslu sem lögð var fram til kynningar á Alþingi vantaði 236 lögreglumenn í lögreglulið landsins á árinu 2013. Byggðist skýrslan á vinnu nefndar sem skipuð var á grundvelli þingsályktunar frá Alþingi í júní 2012. Niðurstaða nefndarinnar var að stórefla þyrfti lögregluna. Í skýrslunni kemur fram forgangsröðun innan lögreglu. Þar er efst á blaði fjölgun almennra lögreglumanna, þ.e. lögreglumanna sem annast útköll og almennt lögreglueftirlit. Þá mat ríkislögreglustjóri að lögreglumenn þyrftu að vera að lágmarki 860 á landinu öllu. Þar kom fram að fjöldi lögreglumanna árið 2007 hafi verið 712, en þeim hafi fækkað í 624 árið 2012, um 88 lögreglumenn. Í skýrslunni kemur fram að talið sé að uppsöfnuð þörf á fleiri lögreglumönnum úti á landi sé 79 manns og að nauðsynlegt sé að fjölga lögreglumönnum á landinu öllu um 236 til ársins 2017, um nálega 38%. Hver hefur svo þróunin verið? Menntaðir lögreglumenn voru 636 í febrúar á þessu ári samkvæmt svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn frá þeim sem hér talar og eru því 20 færri en sex árum fyrr þegar fyrrgreind skýrsla var gerð. Enn vantar því rúmlega 240 lögreglumenn. Á sama tíma hefur lögreglumönnum fækkað enn frekar ef miðað er við fjölda lögreglumanna á íbúa. Nauðsynlegt er að fjárveitingar til lögreglu hækki nægilega til að lögreglumönnum verði a.m.k. fjölgað til samræmis við það sem þessi nefnd sem ég nefndi taldi nauðsynlegt árið 2012. Litlar vísbendingar eru um það í fjárlagafrumvarpinu að ríkisstjórnin hafi áætlanir um að ná því takmarki og er unnt að segja að langur vegur sé frá því. Herra forseti. Flokkur fólksins leggur áherslu á að sýslumannsembætti landsins verði styrkt og þeim verði gert kleift að sinna betur hlutverki sínu. Eftir þær miklu breytingar sem gerðar voru á fjölda sýslumannsembætta 2015 hafa embættin barist í bökkum vegna ónógra fjárveitinga. Fyrirheit um flutning verkefna til þeirra hafa heldur ekki gengið eftir. Nauðsynlegt er að styrkja sýslumannsembættin og treysta starfsgrundvöll þeirra svo þau geti staðið undir nafni sem útverðir framkvæmdarvalds og þjónustu ríkisins í héraði. Nauðsynlegt er bæði að auka fjárveitingar til embættanna sem og standa við gefin fyrirheit um flutning verkefna frá ráðuneytum og stofnunum út á land og til sýslumannsembættanna. Herra forseti. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin boði stórsókn í samgöngumálum er ljóst að mörg aðkallandi og brýn samgönguverkefni fá enn að bíða og má þar nefna tvöföldun Hvalfjarðarganga, Sundabraut, Ölfusárbrú, Fjarðarheiðargöng og svona gæti ég áfram talið. Bættar samgöngur skila sér með margvíslegu móti til íbúa landsins og styrkja byggðir og atvinnuvegi. Framkvæmdir við aðskilnað akstursstefna út frá höfuðborginni, suður til Keflavíkur, í Borgarnes og austur fyrir Selfoss, taka allt of langan tíma. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að flýta fyrir brýnum vegaframkvæmdum og það er óviðunandi að ríkisstjórnarflokkarnir skili auðu í þessum málum þegar allt vegakerfið liggur undir miklu umferðarálagi og nauðsyn er á úrbótum. Í ljósi upplýsinga frá fulltrúum Vegagerðarinnar á nýlegum fundi með fjárlaganefnd telur Flokkur fólksins ástæðu til að kannaðir verði kostir þess að minnka slit á vegum af völdum hópferða-, flutninga- og vörubifreiða með aðgerðum eins og takmörkunum á öxulþunga, hertari reglum um fjölda ása, sem og dekkjafjölda á hverjum ás, ásamt reglum um breidd og lægri loftþrýsting í hjólbörðum þessara bifreiða. Þessar upplýsingar frá Vegagerðinni benda til að stærri bifreiðar og þungar bifreiðar eyði og fari mjög illa með vegi landsins svo munar mörgum þúsundum meira en fólksbílar, ef ekki tugþúsundum. Af hverju þá ekki að fara í aðgerðir til að stemma stigu við því með því sem ég nefndi áðan? Flokkur fólksins bendir á og tekur undir með Samtökum ferðaþjónustunnar í umsögn þeirra um fjárlagafrumvarpið að nú þegar sýnt er að hægja muni á hagvexti sé kjörið tækifæri til að huga að auknu viðhaldi og nýframkvæmdum á sviði samgangna. Herra forseti. Ég vil nota tækifærið hér og minnast að endingu á skógrækt og ræða um kolefnisbindingu. Ég vil ræða um mikilvægi þess að halda þá áætlun um kolefnisbindingu með skógrækt og landgræðslu sem lagt var upp með í upphafi. Það vakti athygli mína að minni hækkun er á framlögum til kolefnisbindingar en í fyrstu tillögu fjárlaga 2019. Hækkunin árið 2019 er því ekki 250 milljónir eins og sjö ráðherrar ríkisstjórnarinnar kynntu heldur nær 160 milljónum. Þetta virðist stafa af samdrætti í áætluninni, samdrætti tengdum sóknaráætlun í loftslagsmálum. Niðurskurður á árinu 2019 er um 50 millj. kr. Einnig er gert ráð fyrir samdrætti frá áður áætluðum fjárveitingum til nytjaskógræktar á bújörðum og til Hekluskóga. Herra forseti. Losun á kolefni eykst enn með auknum iðnaði, flugi, akstri og auknum umsvifum, svo ekki sé talað um aukna framræslu lands. Eina raunhæfa leiðin til að binda kolefni er með skógrækt eða landgræðslu. Það verður að byrja strax og nýta þá innviði sem þegar eru til staðar til að hefja þessa vegferð. Lagðar hafa verið fram áreiðanlegar áætlanir um bindingu með fjórföldun skógræktar. Sú áætlun felur í sér að árið 2023 hafi árleg gróðursetning verið fjórfölduð, úr 3,1 milljón trjáa í 12,4 milljónir. Þannig sé stefnt að því að árið 2030 bindi íslenskir skógar 587.000 tonn af kolefnisígildum á ári og að flatarmál nýskógræktar verði 75.000 hektarar sem er þó aðeins 0,75% af flatarmáli landsins. Með sama áframhaldi verður árleg binding í skógi 886.000 kolefnisígildistonn árið 2040 og flatarmál nýskógræktar nær þar 112.000 hekturum sem eru þó ekki nema 1,2% alls landsins. Auk þess má binda hundruð þúsundir tonna með landgræðslu. Þarna er því verið að byggja upp auðlindir fyrir framtíðina, gera afkomendur sjálfbæra um timbur, tryggja atvinnu í dreifðum byggðum og fjölbreytileika í búskap, auk þess að gera þjóðinni kleift að standa við alþjóðlegar skuldbindingar í loftslagsmálum. Það er gríðarlega brýnt að hægt sé að treysta þeim áætlunum sem settar hafa verið fram um fjármögnun þessa verkefnis. Aðeins þannig er hægt að byggja upp plöntuframleiðslu í landinu, tryggja að unnt verði að hefja bindingu strax með skógrækt, landgræðslu og endurheimt birkiskóga. Í ljósi þess er algerlega fráleitt að ætla að lækka framlög til kolefnisbindingar frekar en að hækka þau og hugsa til framtíðar.
Herra forseti. Fjárlög hvers árs eru mikilvægasta stefnuplagg ríkisstjórnarinnar. Tíminn er fljótur að líða og nú ræðum við önnur fjárlög ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur, ríkisstjórnar sem til var stofnað til að koma góðum málum í gegn. Til að treysta þá innviði sem fjársveltir hafa verið árum saman, ríkisstjórnar sem lögð var á breiddina, ríkisstjórnar sem leggur nú fram útgjaldafjárlög. Já, þarna eru útgjöld, annað væri nú í okkar ríkidæmi. Hvað segja ráðherrarnir hérna, einn af öðrum? Fádæma hagsæld. En í fjárlagafrumvarpinu og ekki síður í þeim breytingartillögum sem ríkisstjórnin sjálf kom fram með milli 1. og 2. umr. má sjá forgangsröðun ríkisstjórnarinnar einmitt á breiddina. Við í Samfylkingunni höfum lagt fram breytingartillögur í 17 liðum sem allar ríma vel við þá stefnu sem a.m.k. sumir stjórnarflokkanna ættu að eiga auðvelt með að styðja. Það er nefnilega svo að á breiddina getur þynnst mjög á þræðinum og sú virðist hafa orðið raunin hjá ríkisstjórn þeirri sem nú er við völd. Við í Samfylkingunni leggjum ekki fram glórulausar eða óábyrgar hugmyndir til breytinga á fjárlögum, heldur einmitt vel ígrundaðar tillögur, fjármagnaðar að auki með ákveðið markmið að leiðarljósi. Okkar leiðarljós er að auka hér jöfnuð, að auka jöfnuð í íslensku samfélagi. Við viljum nefnilega deila þeim gæðum sem eru til skiptanna í okkar vel stæða og góða samfélagi. Þar hefur stjórnvöldum að undanförnu mistekist hrapallega, sér í lagi þegar kemur að stóru stóraðgerðum eins og skuldaleiðréttingu heimilanna, sem þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks stóð að, aðgerðum sem gögnuðust best þeim sem höfðu það best fasteignaeigendunum, langbest eins og rannsóknir sýna. Tillögurnar 17 hafa verið rækilega kynntar af hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og ætla ég ekki að fara í það að kynna hverja einustu tillögu hér og endurtaka það sem áður hefur verið sagt: Já, við erum hér að ræða þessi fjárlög sem um margt eru útgjaldafjárlög en því miður teljum við í Samfylkingunni að ríkisstjórn Katrínar hafi mistekist að auka hér jöfnuð, nauðsynlegan jöfnuð sem og að treysta grunnstoðirnar okkar, innviðina sjálfa. Því að þó að skuldir hafi vissulega lækkað mikið á undanförnum árum, eins og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, kom réttilega inn á í ræðu sinni í gær, þá er það vissulega verðugt verkefni en má sín lítils á meðan börnin svelta. Nú nota ég myndlíkingu, herra forseti, því að ég er ekkert endilega að tala um sveltandi börn í eiginlegri merkingu. Ég er að tala um hvernig haldið er um rekstur þessa heimilis sem þjóðarbúið er. Við erum í miðju góðæri og erfiðu árin eru að baki. Það er í sjálfu sér ekkert nema bjart fram undan, sagði Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins við flokksfélaga sína á landsfundi síðastliðið vor. - Í sjálfu sér ekkert nema bjart fram undan. Hvernig birtist sú birta okkur eftir stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins í fjármálaráðuneytinu undanfarin ár? Birtan kemur fram með innviðum sem eru svo illa laskaðir að það þarf alls staðar að eiga sér stað umtalsverð innspýting bara til að forða verulegu tjóni á sameiginlegum eignum okkar landsmanna. Við erum að tala um heilbrigðisstofnanir, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og ekki síður um allt land. Við erum að tala um samgöngumannvirki sem eru orðin hættuleg, sem fá algjöra falleinkunn í samanburði við önnur ríki. Við erum að tala um tjón á velferðar-, heilbrigðis- og löggæslukerfi og fleira. Ég gæti notað allar 40 mínúturnar bara í að tala um það hvernig einn af þessum stjórnarflokkum og stundum tveir af þeim hafa farið með okkar sameiginlegu eigur. Það er þess vegna, herra forseti, sem fara þarf í veruleg útgjöld og það kostar peninga. Þá fjármuni þarf ríkisstjórnin að sækja, eigi ekki illa að fara. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, sem lögð var á breiddina, getur ekki komið sér saman um hvernig afla eigi fjár til að bregðast við þessum nauðsynlegu útgjöldum og þess vegna er staðan eins og hún er. Farin er hálf leið, eða eigum við kannski að segja önnur leið á sumum sviðum, en ekki hin nauðsynlega leið til að koma í veg fyrir frekara tjón. Mig langar fyrst að benda á þá sérstöku stöðu að útgjöld til velferðarmála, sem eru okkar allra mikilvægustu mál, lækka milli 1. og 2. umr. Þetta er ofsalega viðkvæmt mál fyrir stjórnarflokkana, en þetta er ekkert bull, herra forseti. Þetta stendur í breytingartillögum meiri hlutans. Það stendur í breytingartillögu meiri hlutans að framlag til öryrkja eigi að lækka um 1.100 millj. kr., 1,1 milljarð frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram, en þar gaf að líta áform ríkisstjórnarinnar - lækkun um 1,1 milljarð. Það er útskýrt með því að niðurstaða nefndar um kerfisbreytingar er ekki komin fram og þess vegna verði að fresta þessari framkvæmd eitthvað fram á næsta ár. Það er ekki komin niðurstaða í málið. Við í Samfylkingunni höfum ítrekað bent á það að það er engin ástæða til þess að koma í veg fyrir löngu tímabæra leiðréttingu á kjörum öryrkja með niðurfellingu krónu á móti krónu óréttlætisins. Það er engin ástæða til að bíða, engin. Það ku vera ætlun ríkisstjórnarinnar að hefja þann leiðangur, en bara ekki alveg strax. Þá hefur það líka komið fram í röksemdum stjórnarþingmanna, m.a. hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, að það sé óábyrgt af okkur í Samfylkingunni og öðrum sem talað hafa fyrir því að þessir 4 milljarðar fái að vera þarna inni, að leggja til 4 milljarða þegar ekki sé ljóst hvernig þeim verður ráðstafað. En þá hlýtur maður að spyrja: Hvað þá með þessa 2,9 milljarða sem nú hefur verið tekin ákvörðun um að halda þarna inni? Það er ekki búið að ákveða neitt. Nefndin hefur ekki lokið störfum sínum. Hún er ekki búin að ákveða hvernig þessi kerfisbreyting á að fara fram. En með þessum rökum, að það sé gríðarlega ábyrgðarlaust að tala um 4 milljarða, eru 2,9 milljarðar eitthvað ábyrgara tal? Er það ábyrgari aðgerð? Þessi rök hv. þingmanns halda illa. Því að hver er þessi fjárhæð, 2,9 milljarðar? Það er sá verðmiði sem ríkisstjórnin ætlar sér í kerfisbreytinguna en ekki um áramót heldur bara frá öðru tímabili næsta fjárlagaárs. Hvert er vandamálið? Við í Samfylkingunni höfum bent á að stjórnvöldum er ekkert að vanbúnaði að láta þessa kerfisbreytingu einfaldlega gilda afturvirkt frá 1. janúar 2019. Þannig að þó að endanleg útfærsla sé ekki komin fram, sé ekki ákveðin, verði a.m.k. ekki hoggið á möguleika þessa hóps, þeirra sem verst standa í þjóðfélaginu til að fá örlitla lífskjarabót. Hvers vegna ætti það ekki að vera hægt í þessu tilviki eins og svo fjölmörgum öðrum? Fordæmin eru endalaus. Þetta er alvarleg aðgerð þegar kaup eða kjör eru ákveðin, og hvers vegna þá ekki núna? Það þarf einbeittan vilja til að taka ákvörðun um að lækka lofað framlag til öryrkja um 1.100 millj. kr. bara sisvona. Mig langar svolítið að ræða um afnám krónu á móti krónu skerðingu. Hvar ætlum við að taka peningana í þá aðgerð? Ríkisstjórnin ætlaði 4 milljarða í verkið en tekjumöguleikar stjórnvalda eru stórkostlega vannýttir. Má þar nefna í framhjáhlaupi að stjórnvöld hafa t.d. ákveðið að lækka auðlindagjald af veiðileyfum um heila 3 milljarða. Það er meira en öll fjárhæðin sem ákveðin var í þetta verkefni, afnám krónu á móti krónu skerðingar. Það er meira en hækkunin. Og það þrátt fyrir að stærstu útgerðir landsins hafi tekið milljarðatugi út úr greininni á undanförnum árum. Ríkisstjórnin ætlar að lækka veiðileyfagjaldið á alla um 3 milljarða á sama tíma og íslenska krónan fellur um 15% sem svo gleðilega vill til að kemur útflutningsaðilum, þar á meðal fiskútflytjendum, afskaplega vel. Þeir hafa borið sig afar illa vegna styrkingar krónunnar þótt það væri ekkert endilega að merkja í arðgreiðslum þeirra stærstu. En núna veikist krónan, hún hefur veikst í hverjum mánuði frá því að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur tók við og veikist stöðugt. Þá ætti að vera nægt rými fyrir þá sem eru í útflutningi, þá sem veiða fiskinn okkar úr sjónum til að greiða eðlilega rentu fyrir afnot af þessari auðlind. En nei, ríkisstjórnin telur mikilvægara að fresta og taka skemmra skref til réttarbóta fyrir öryrkja. Það finnst ríkisstjórninni upplagt að gera. Að fresta því að afnema krónu á móti krónu skerðingu, sem allir hér inni, held ég, eru sammála um sé hrikalega óréttlátt kerfi. Ég leyfi mér að fullyrða að enginn hér inni væri tilbúinn í þann díl sem við bjóðum öryrkjum upp á. Það væri enginn tilbúinn til þess að láta einhverjar aukagreiðslur, sem koma til vegna starfa þingmanna, dragast til jafns frá grunnlaunum. Þetta er óréttlátt kerfi. Við getum lagað það. Sá verðmiði sem settur hefur verið á þessar aðgerðir, að fella niður krónu á móti krónu óréttlætið, er ekkert endilega réttur, herra forseti. Er líklegt að ávallt sé miðað við kostnaðarsömustu mögulegu útkomu en ekkert litið til þess hvað sparast við að hvetja öryrkja til virkni? Ríkissjóður leggur nefnilega töluverða fjármuni í að efla virkni þessa hóps, en samhliða virkni má ætla að verðmætasköpun eigi sér líka stað. Þannig má einnig gera ráð fyrir að með aukinni virkni geti einhver hluti þeirra sem nú er á fullri örorku, jafnvel minnkað örorkuhlutfall eða á endanum jafnvel losnað alveg vegna þess að hluti þeirra sem lenda á örorku eru þar vegna andlegra veikinda. Valdefling hvers konar og virkni getur þannig gert ótrúlega mikið gagn. Og þó að við séum bara að horfa á það að auðga líf eins einstaklings er það meira en þess virði. Hvers vegna ættum við þá að fresta því? Hvers vegna má ekki í eitt einasta skipti gera bara ágætlega við þennan hóp? Hvers vegna má ekki bara stækka skrefið sem taka á á næsta ári? Stækka skrefið um þessar 1.100 milljónir sem áður höfðu verið áætlaðar? Hvaða vísindi segja að 2,9 milljarðar séu nákvæmlega rétta talan sem kemur út úr vinnunni við kerfisbreytingarnar? Hvernig er sú tala fundin? Það er engin lógík í því, bara ranglæti og þeim mun minna ranglæti sem við beitum öryrkja, nú þegar fádæma hagsæld hefur ríkt, þeim mun uppréttari geta ráðamenn þjóðarinnar gengið um götur landsins. Það vinna allir, líka ráðherrar í ríkisstjórn Íslands. Aðeins að samgöngumálum. Við meðferð samgönguáætlunar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd virðist ekki nokkur einasti maður sem sendir inn umsögn eða mætir til fundar við nefndina vera sáttur við það sem gera á. Allir landsfjórðungar hrópa hástöfum. Sums staðar eru vegfarendur beinlínis í lífshættu á hverjum degi vegna umferðarþunga á of smágerðum samgönguæðum, á meðan dekk springa og skólabörn neita að fara í skólann með skólabílum á illa viðhöldnum malarvegum um dreifðar byggðir landsins. Já, það er bara bundið slitlag á um helmingi veganna, hvort sem við trúum því eða ekki. Við stöndum jafnfætis Indlandi og Filippseyjum þegar kemur að gæðum vegakerfisins. Indland og Filippseyjar eru frábær ríki, vissulega. En í fimm stjörnu matskerfi á vegakerfum heimsins þá skora flestir okkar vegir í flokki einnar og tveggja stjarna. Við náum sjaldnast þriggja stjörnu vegakerfi, hvað þá fjögurra og fimm stjarna, sem eðlilegt þykir í nágrannalöndum okkar. Þannig að vegakerfi okkar er á pari við það sem þekkist á Indlandi og Filippseyjum. Milli 1. og 2. umr. fjárlaga var svo tekin ákvörðun um að skera niður áður ákveðin útgjöld í samgöngumálum um rúmlega hálfan milljarð króna þrátt fyrir ramakvein úr öllum fjórðungum. Já, og þrátt fyrir þá tillögu situr nú hv. umhverfis- og samgöngunefnd á fundum til að ljúka við samgönguáætlun sem gerði ráð fyrir þeim fjármunum sem þar koma fram. En nú er lögð fram breytingartillaga sem lækka á framlagið um hálfan milljarð án skýringa eða rökstuðnings. Eða hvað? Hvað ætlar stjórnin að gera? Hvað leggur hún til? Ætlar hún að hætta við breikkun Reykjanesbrautar eða hætta við nauðsynlegar samgöngubætur á Suðurlandi eða Vestfjörðum? Hætta við að klára Dýrafjarðargöng eða skera kannski alfarið burt samgönguframkvæmdir á austursvæðinu? Eða eigum við að tala um almenningssamgöngur? Hvað með almenningssamgöngur sem eru grundvallarforsenda þess að við getum staðið við skuldbindingar okkar í loftslagsmálum? Ætlar ríkisstjórnin að leggja eitthvað til þar? Nei, nei. Það koma engar hugmyndir um slíkt frá ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Engin hækkun á sér stað milli umræðna þrátt fyrir augljósa nauðsyn og ábendingar þess efnis að ekki verði gert ráð fyrir neinni fjárhæð, t.d. í mikilvægustu samgöngubætur höfuðborgarsvæðisins, sjálfa borgarlínu, sem Reykjavíkurborg hefur nú sett í áætlun að leggja 5 milljarða í á næstu árum. Ríkisstjórnin skilar auðu þar. Ekki króna er merkt í þá bráðnauðsynlegu framkvæmd af hálfu ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir fögur orð, ekki króna, þrátt fyrir samkomulag þess efnis milli hæstv. samgönguráðherra og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Hvernig ætlar ríkisstjórnin þá að haga samstarfi sínu við sveitarfélögin? Framlag til almenningssamgangna um allt land hækkar um heilar 150 millj. kr. í heildina. Það vill svo skemmtilega til að þessi tala er 50 milljónum krónum lægri fjárhæð en kostar að stofna sérstaka skrifstofu jafnréttismála í forsætisráðuneytinu, ef marka má kynningu þess ráðuneytis á því verkefni. Það kostar sem sagt 200 millj. kr. að færa málaflokkinn jafnréttismál úr einu ráðuneyti í annað, en við ætlum að auka framlag til almenningssamgangna yfir allt landið, sem er grundvöllur í loftslagsaðgerðum okkar, um 150 milljónir. Í fjárlagafrumvarpinu er sagt að þetta fjármagn, þessar 150 millj. kr. í aukin útgjöld til almenningssamgangna, eigi m.a. að nota vegna núgildandi samninga um áætlunarakstur á landsbyggðinni. Af því að það er meira og minna rekið með tapi um allt land. Ekkert er fjallað um fjármagn til nýframkvæmda í almenningssamgöngum og, eins og áður sagði, ekkert um langstærsta byggðakjarna landsins, höfuðborgarsvæðið, þar sem um 70% landsmanna búa, fyrir utan alla ferðamennina. Það eru engin merki um það í fjárlögum að efla eigi almenningssamgöngur til að sýna að stjórninni sé alvara með stórsókn í loftslagsmálum og sýnir fjárlagafrumvarpið að ekki er einu sinni gert ráð fyrir núverandi almenningssamgöngum um landið, miðað við þá slæmu fjárhagsstöðu sem þar er. Það er undravert metnaðarleysi hjá ríkisstjórninni sem á tyllidögum talar um að taka stór skref í loftslagsmálum. Þar skiptir hinn mengandi einkabíll öllu máli. Herra forseti. Mig langar einnig að tala örlítið um framhaldsskólana. Í afar vandaðri umsögn Kennarafélags Íslands ítrekar félagið þá afstöðu sína að framhaldsskólastigið sé enn ekki búið að jafna sig á langvarandi og alvarlegu fjársvelti. Er því skorað á fjárlaganefnd og Alþingi að taka málefni framhaldsskólanna alvarlega og bregðast við án tafar því að sú viðbót sem ríkisstjórnin ætli til skólastigsins sé ekki næg til að bregðast við þeim vanda sem þar sé. Hvað varðar starfs- og iðnnám sem ríkisstjórnin talar um að efla, m.a. í stjórnarsáttmála en einnig í fjölmörgum ræðum, er alveg ljóst að sá tónn er með öllu holur. Starfs- og iðnnám er dýrara en bóknámið og verður ríkisstjórnin, sé henni alvara með eflingu þess náms, að leggja til frekara fjármagn til þeirra skóla sem hafa iðn- og starfsnám á sinni námskrá. Geri ríkisstjórnin það ekki þá er ekkert að marka þessi orð. Það er annað á málefnasviði hæstv. menntamálaráðherra, þ.e. sjónvarpsjóður. Við í Samfylkingunni leggjum til 300 millj. kr. viðbætur í þann málaflokk og eru fyrir því fjölmargar ástæður. Stuðningur hins opinbera við leikið íslenskt sjónvarpsefni, sem aldrei fyrr hefur verið jafn eftirsóknarvert um allan heim, er algerlega til skammar. Sá stuðningur er í skötulíki. Við fögnum erlendum sjónvarpsþáttaseríum, dásömum, norræna þáttagerð, hversu öflugt frændfólk okkar er í gerð vandaðs sjónvarpsefnis, en á sama tíma gleymum við alveg að styðja sómasamlega við þessa gríðarlega mikilvægu starfsgrein. Íslenska sumarið í kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerð er löngu hafið. Við sópum að okkur verðlaunum. Ríkisstjórnin ætlar ekkert að taka þátt. Það eru margar mjög spennandi þáttaraðir sem eru - eða öllu heldur voru í burðarliðnum, sem komast ekkert áfram núna vegna fjárskorts. Eins og við vitum er framlag frá Íslandi frumforsenda þess að hægt sé að sækja styrki úr sjóðum erlendis. Þar eru íslenskir kvikmynda- og sjónvarpsgerðarmenn, konur og menn. Þau eru mjög öflug að sækja í þessa sjóði en það eru alltaf þessar forsendur: Fékkstu styrk heima fyrir? Hin frábæra þáttaröð Fangar, sem átti að fara í tökur á næstunni, er bara komin á bið þó að handritið sé löngu tilbúið og búið sé að „kasta“ í öll hlutverk. Það er alveg ömurlegt því að á sama tíma vilja erlendar sjónvarpsstöðvar mjög gjarnan kaupa íslenskt sjónvarpsefni Það skapar svo aftur auknar tekjur í ríkissjóð og á mörgum sviðum. Við í Samfylkingunni biðjum því þingmenn um að íhuga vandlega að styðja við þá breytingartillögu okkar um að auka við þennan málaflokk. Herra forseti. Mig langar í lokin að koma aðeins að málefnum lögreglunnar af því að við fáum í hverjum mánuði og á hverju misseri fregnir af algjöru ófremdarástandi í löggæslumálum um allt land og þannig hefur það verið allt of lengi. Þremur lögreglumönnum er gert að vakta 60.000 manna svæði í Kópavogi og Breiðholti að nóttu til. Lögregluembættin eru undirmönnuð og er ábendingum þess efnis svarað af hálfu dómsmálaráðherra með því að útgjöld hafi aukist stórlega til málaflokksins. Það liggur fyrir svart á hvítu að útgjöld til löggæslu og mannafla hafi ekkert verið aukin að neinu ráði, heldur megi rekja umtalsverða aukningu til kaupa á þyrlum fyrir Landhelgisgæsluna. Í fjármálaáætlun kom fram að ætlunin væri að verja samtals 14 milljörðum kr. til kaupa á þyrlunum góðu en það er ekki mönnun lögreglu. Áfram þurfa lögreglumenn að þola niðurskurð, ofálag, undirmönnun, og þá erum við að tala um öryggisleysi fyrir borgara og mikinn hægagang í vinnslu og rannsókn mála sem kemur niður á málunum sjálfum, kemur niður á sakborningum, kemur niður á brotaþolum, kemur niður á öllu kerfinu okkar. Varla er ætlun Sjálfstæðisflokksins að einkavæða löggæsluna, er það? Ég gæti haldið áfram í allan dag með þá liði í fjárlögum þar sem gera verður betur. Ekki gæluverkefni heldur þau atriði þar sem við verðum að gera betur til að koma í veg fyrir tjón. Ég ætla að láta þetta nægja í bili varðandi einstaka liði og vísa frekar í nefndarálit fulltrúa okkar í hv. fjárlaganefnd. Herra forseti. Þegar reka á heimili þarf hvort tveggja, að borga reikningana sem og gefa börnunum nauðsynlega fæðu og klæði. Það sama á við um ríkisreksturinn. Í þeim efnum virðist ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ætla að mistakast hrapallega. Af því að grunnstoðirnar, innviðirnir okkar halda áfram að molna þegar nauðsynlegu framlagi er ábótavant. Við verðum að gera betur og vil ég hvetja hv. þingmenn til að líta á tillögur okkar í þingflokki Samfylkingarinnar sem eru fjármagnaðar að fullu og eru til þess gerðar að auka jöfnuð og velsæld í okkar ríka samfélagi.
Já, hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir ræðuna, sem var mikið um að bæta í útgjöld. Ef einhver gagnrýni hefur verið gegnumgangandi hjá þeim umsagnaraðilum sem hafa sent inn umsögn við þetta frumvarp er það helst að við séum að bæta í, þenja svolítið útgjöldin, og það má alveg horfa á það. Vissulega er verið að setja verulega fjármuni í velferðarkerfið, í menntakerfið, í samgöngur, í loftslagsmál. Ég ætlaði að koma hér upp vegna þess að hv. þingmaður talaði um að óábyrgt hefði verið að fresta hluta af framlagi sem er í frumvarpinu, 4 milljörðum, sem er sérmerkt verkefni til að vinda ofan af vondu kerfi sem ég trúi að full samstaða sé um í þinginu að vinda ofan af. Það sem er óábyrgt í málflutningi Samfylkingar og hv. þingmanns er að láta að því liggja að verið sé að lækka bætur til öryrkja. Það er þvert á móti verið að hækka bætur til öryrkja, það stendur. Það stendur jafnframt að þessir 4 milljarðar fara í það verkefni. Það sem er um að ræða er að hér er í það minnsta skapaður tími til að gera þær fjárheimildir, færa þær nær þeim tíma, gefa ráðherra tíma til að koma inn með þær tillögur sem koma vonandi fljótlega. Þá getum við rætt þær tillögur og hvaða úrlausnir við höfum.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar kærlega fyrir andsvarið. Hann ætti að vera með allar tölurnar algerlega á hreinu og allar forsendur nánast greyptar í lófa sér, enda hefur hann setið nótt við dag við að vinna þetta mál. Ég hef tekið eftir því að hv. þingmaður hefur setið hér linnulaust frá því að 2. umr. um fjárlög hófst og því ætti hann að vita að við í Samfylkingunni höfum aldrei sagt að verið sé að lækka bætur, aldrei. Við höfum aldrei haldið því fram. Þetta er útúrsnúningur, hv. þingmaður, sem er alltaf verið að spinna öðru hvoru. Við erum að tala um og höfum alltaf talað um að milli 1. og 2. umr. var það framlag lækkað sem búið var að lofa. Hvers vegna er ég að tala um að við hefðum átt að halda þeim 4 milljörðum inni? Vegna þess að þeir 2,9 milljarðar sem nú er búið að ákveða að setja þarna inn eru alveg óútskýrðir, sá verðmiði. Einhverra hluta vegna kom hv. þingmaður ekkert inn á þetta og spurði ég þó um það áðan. Af hverju 2,9 milljarðar? Getum við þar með fellt alveg út krónu á móti krónu skerðingarnar? Nei, ég held ekki. Ég held að við vitum bæði að það gerist ekki þannig. Hvers vegna þá 2,9 milljarðar? Getum við ekki notað alla 4 milljarðana í þetta verkefni? Er það eitthvert lögmál að það sé ekki hægt, bara þegar kemur að öryrkjum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er mjög jákvætt og gott að það liggi fyrir að 4 milljarðar fara í þetta verkefni. Það er hins vegar verið að gefa starfshópi ráðherra tíma til að skila inn tillögum og þegar við höfum séð þær tillögur getum við rætt hvernig við útfærum það. Það gerist þannig að það frestast um einhvern tíma en þær fjárheimildir eru þá færðar nær því sem gera má ráð fyrir að nýtist á næsta ári. Það er hugsunin. Auðvitað hefðum við öll viljað að það lægju fyrir tillögur þannig að við gætum rætt þær og gefið út fjárheimildir upp á 4 milljarða sem, og ég ítreka það ekki nógu oft, eru naglfastar verkefninu. Það fara 4 milljarðar í þetta verkefni. Það liggur alveg fyrir. Svo vildi ég koma örlítið inn á samgöngur og þessar 500 milljónir. Það er ekki fyrirséð hvaða verkefni það eru en þó er sett það mikil aukning í framkvæmdir að ljóst er að ekki verður hægt að klára alls staðar. Það verður unnið í samvinnu við Vegagerðina, hvar sér ekki fyrir endann á því að klára verkefni, og það hugsanlega ekki fyrr en líða tekur á árið. Það þarf að hafa mannskap og tæki og úrræði til að klára öll verkefnin. Þess vegna er sú lækkun sett þar inn. Hins vegar er rétt að ítreka að nettóniðurstaðan af öllum þeim ráðstöfunum er sú sama, þ.e. 1% af vergri landsframleiðslu, sem er greypt í stefnu, sem er skilað í afgang.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar kærlega fyrir, kannski ekki spurningu en seinna andsvar. Fyrst varðandi hlutföll af nettólandsframleiðslu. Ég held að við getum alveg verið sammála um að þótt þetta sé hlutfallslega mögulega sama tala og er af nettólandsframleiðslu eru það krónurnar sem skipta máli þegar farið er í framkvæmdir. Þar er ekki neitt hlutfall. Við þurfum að borga fyrir vegagerð, vinnu, viðhald og nýframkvæmdir og það eru krónur þar. Það er ekki hlutfall af einhverju öðru, svo að því sé haldið til haga. Þetta eru verulegir fjármunir, ég tek alveg undir það, en þörfin er mjög brýn. Við stöndum okkur mjög illa þegar kemur að samgöngumálum og höfum gert lengi og vegna þessa ástands er einn stjórnarflokkanna að keyra núna um landið og kynna eigin samgönguáætlun, sem er ekki samgönguáætlun hæstv. samgönguráðherra og formanns Framsóknarflokksins heldur einhver önnur samgönguáætlun. Á sama tíma á umhverfis- og samgöngunefnd að vera að afgreiða þá samgönguáætlun sem við erum að vinna og á sama tíma er að koma eitthvað nýtt frá fjárlaganefnd. En þetta eru þingmannsraunir sem ég rausa um. Mig langar í lokin að spyrja hv. þingmann, af því að hann kom inn á 4 milljarðar færu í krónu á móti krónu leiðréttinguna. Þá veltir maður aðeins fyrir sér lækkuninni um 1,1 milljarð. Má skilja það þannig að sú lækkun verður þá tekin af einhverju öðru en þessari kerfisbreytingu og hverju þá?
Herra forseti. Það hafa þegar verið haldnar allmargar og ágætlega upplýsandi ræður um ýmsa þætti fjárlagafrumvarpsins nú í 2. umr., eftir þá vinnu sem farið hefur fram frá 1. umr. og breytingar sem margar hverjar vekja auðvitað talsverða athygli. Ég ætla í þessari fyrstu ræðu minni um frumvarpið að reyna að einbeita mér að stóru myndinni, þ.e. fjalla um það hvernig þetta fjárlagafrumvarp blasir við í heild, og mun þá í framhaldinu, ef tími gefst til núna eða í seinni ræðu, e.t.v. fara nánar ofan í einstaka liði. Það má segja að fjárlagafrumvarpið nú sé um margt líkt síðasta fjárlagafrumvarpi þessarar ríkisstjórnar. Þetta eru önnur fjárlög ríkisstjórnarinnar og bera þess mjög merki hvernig til þessarar ríkisstjórnar var stofnað. Ég held að óhætt sé að segja að það komi ekki á óvart. Margir þeir sem þekktu til þessara stjórnmálaflokka og hvernig ríkisstjórnin var mynduð og á hvaða forsendum gátu gefið sér hvernig fjárlög slíkrar ríkisstjórnar myndu líta út. Þetta er ríkisstjórn sem tók við eftir mesta efnahagslega viðsnúning sem Ísland hefur náð, og raunar nokkurt ríki, alla vega í seinni tíð. Það blasti við að aðstæður til að fjárfesta og ráðast í uppbyggingu á ýmsum sviðum, í innviðum samfélagsins, heilbrigðisþjónustu og fleiru, hefðu sjaldan verið eins góðar og nú. En á þeim tímapunkti vildi svo óheppilega til að við fengum ríkisstjórn sem sameinaðist ekki um neina tiltekna pólitíska sýn. Það var ekki kynnt nein framtíðarsýn fyrir samfélagið þegar þessi ríkisstjórn varð til heldur var til hennar stofnað til að ná, eins og einhver auglýsingastofan fann líklega út fyrir þau, því sem kallað var breið skírskotun. Þetta átti að vera ríkisstjórn sem myndi dekka hið pólitíska landslag með því að taka einn flokk yst frá vinstri, einn frá hægri og einn flokk sem taldist miðjuflokkur og með því móti dekka sviðið. Þetta er svona svipað viðhorf og að menn líti á pólitíkina og stjórnmálaflokka sem íþróttalið sem séu að keppa og stuðningsmenn liðanna eigi bara að vera sáttir ef þeirra menn fá medalíur, eða í þessu tilviki ráðherrastóla, óháð því hvað gert er í þessum ráðherrastólum. Menn gátu eiginlega sagt sér það sjálfir að slík ríkisstjórn, ríkisstjórn sem var bara mynduð um að skipta á milli sín ráðherrastólum og dekka pólitíska sviðið að eigin mati með því, myndi leggja fram við þessar aðstæður auðvitað sérstaklega fjárlög sem fælu í sér verulega útgjaldaaukningu án þess að þeirri útgjaldaaukningu væri endilega vel varið. Og það er einmitt stóri gallinn við þetta fjárlagafrumvarp nú, raunar það síðasta líka, að á sama tíma og menn eru að setja ný met í útgjaldaaukningu renna þau útgjöld ekki í það að breyta hlutunum eða bæta þá, þau renna í óbreytt kerfi, enda er þetta kerfisstjórn. Stjórnkerfinu er eftirlátið að stýra gangi mála. Stjórn sem ekki treystir sér til að fara í kerfisbreytingar eða innleiða einhverja pólitíska sýn getur auðvitað ekki gert annað en að auka við útgjöldin þar sem þau eru fyrir. Þetta getur verið mjög skaðlegt. Meira að segja núverandi aðstoðarmaður hæstv. heilbrigðisráðherra benti á þetta í tíð sinni sem landlæknir, og þá með tilliti til heilbrigðiskerfisins, að þegar menn ykju útgjöld í gallað kerfi gæti það jafnvel verið til tjóns því það festi ókostina og gallana enn frekar í sessi og gerði þeim mun erfiðara að laga kerfið þegar fram liðu stundir. Þetta horfum við upp á núna frá kerfisstjórninni. Það eru kerfisfjárlög þar sem met eru slegin í útgjaldaaukningu en tækifærið, eins grátlegt og það nú er, virðulegur forseti, ekki nýtt til að laga þessi kerfi og fá meira fyrir peninginn, fyrir skattgreiðendur og fyrir þá sem eiga að njóta góðs af auknum útgjöldum, hvort sem það er fólk sem þarf að reiða sig á lífeyrisgreiðslur eða heilbrigðisþjónustuna eða annað. Það er hvergi að sjá að með þessari miklu útgjaldaaukningu sé verið að gera hlutina betri eða betur. Hættan fyrir vikið er sú að það verði þeim mun erfiðara fyrir þau stjórnvöld sem taka við að vinda ofan af því sem kerfisstjórnin er að verja enn meira fjármagni í nú. Það er ekki mikið um uppbyggingarhug í þessum fjárlögum. Tökum bara sem dæmi samgöngumálin. Þar var talað um stórsókn. Það fyrsta sem við sáum af þeirri stórsókn var niðurskurður á gildandi samgönguáætlun. Svo hefur nýlega birst samgönguáætlun þar sem gert er ráð fyrir enn frekari frestun framkvæmda og ekki mikið um að menn séu að reikna inn langtímaáhrif af þeim ákvörðunum sem teknar eru. En þetta er bara eitt dæmi. Það sama birtist gegnumgangandi í þeim málaflokkum sem undir ríkisstjórnina heyra og sumt er alveg sérstaklega dapurlegt að sjá. Til að mynda það að menn skuli ekki ætla að standa við þau fyrirheit sem hópar eins og eldri borgarar hafa fengið frá stjórnvöldum á undanförnum árum, öryrkjar, eða landsbyggðin í heild má eiginlega segja. Þegar lagt var upp með það plan sem lá til grundvallar þeim efnahagslega viðsnúningi sem ég nefndi hér í upphafi fylgdi sögunni að mikilvægt væri að verja ávinningnum, eða a.m.k. hluta hans, í uppbyggingu samfélagsins til framtíðar, ekki hvað síst í byggðamál og það að tryggja að landið allt ynni sem ein heild. Enda er það samfélaginu öllu til góðs ef við getum virkjað íbúa landsins alls og gert fólki, hvar sem það býr á landinu, sem best kleift að lifa sínu lífi og vinna að þeirri verðmætasköpun sem landið býður upp á. Fyrst ég er kominn inn á einn tiltekinn málaflokk eða því sem næst þá get ég ekki látið hjá líða, þrátt fyrir áformin sem ég lýsti hér í upphafi um að líta fyrst og fremst á stóru myndina, að nefna aðeins stöðu íslensks landbúnaðar, undirstöðuatvinnugreinar í meira en 1000 ár eða frá upphafi Íslandsbyggðar, sem hefur sjaldan - aldrei, segja sumir - verið í eins mikilli nauðvörn og nú. Við síðustu fjárlagavinnu var sett sérstakt framlag í að bregðast við neyðarástandinu sem þá ríkti í landbúnaði, sérstaklega í sauðfjárrækt. En það er ekkert slíkt að sjá núna. Tíminn hefur ekki verið nýttur til að undirbúa framtíðarsýn fyrir landbúnaðinn eða bæta rekstrarumhverfi greinarinnar. Og ástandið er ekki betra nú en það var fyrir ári síðan fyrir vikið. En nú ætla stjórnvöld að því er virðist ekki að bregðast við á nokkurn hátt. Þetta setur auðvitað kjör og framtíðarhorfur fjölskyldna um allt land í mikla óvissu og jafnvel uppnám og getur með því grafið mjög undan byggðaþróun í stórum hlutum landsins. Ég hlýt að treysta á það, virðulegur forseti, að þetta sé eitt af þeim málum sem sérstaklega verði hugað að núna milli 2. og 3. umr., þ.e. að koma til móts við þessa undirstöðuatvinnugrein landsins. En aftur að heildarmyndinni. Til að útskýra áhyggjur mínar og okkar margra af því hvernig þessi ríkisstjórn nálgast fjárlagavinnuna er ágætt að nota dæmi. Fá dæmi eru eins lýsandi og skýr í þeim efnum og áformin um byggingu Landspítala við Hringbraut. Það má öllum vera ljóst, og raunar heyrist mér það nú á fólki þegar maður ræðir við það einslega að flestöllum sé það ljóst nú þegar, að menn eru á algjörum villigötum með að halda áfram að klastra við gömlu landspítalabyggingarnar við Hringbraut í stað þess að nota tækifærið sem nú gefst í þessu einstaka efnahagsástandi til að hugsa til framtíðar og byggja nýtt þjóðarsjúkrahús á nýjum stað, í samræmi við þarfir 21. aldarinnar. En menn einhvern veginn komast ekki upp úr hjólförunum, geta ekki metið hlutina upp á nýtt, óttast e.t.v. í tilviki þessarar ríkisstjórnar að ná ekki saman um málið innbyrðis. Þá er bara haldið áfram að hjakka í sama farinu. Kaldhæðnin er reyndar sú, og það er enn ein ástæðan fyrir því að þetta er lýsandi dæmi, að nú sér ríkisstjórnin fram á sparnað á þessum lið. Framkvæmdir ganga svo hægt, ganga miklu hægar en menn höfðu gert ráð fyrir. Þar af leiðandi er gert ráð fyrir minni útgjöldum í málaflokkinn í fjárlagafrumvarpinu nú í 2. umr. en áformað var í 1. umr. Enda fer þetta ekkert sérlega glæsilega af stað. Ég held að það sé ekki enn búið að klára sjúkrahótelið sem átti þó að vera tiltölulega einfaldasti hluti verkefnisins og að vera löngu komið í notkun. En það eru hafnar framkvæmdir, með þeim áhrifum að margt starfsfólk spítalans, skrifstofufólk, er flúið, búið að færa það á annan stað vegna rasksins og hávaðans sem af þessu leiðir. Sjúklingarnir eru áfram auðvitað geymdir á Landspítalanum, í svifrykinu, hávaðanum, raskinu og óróanum. Þannig verður þetta líklega næstu árin nema ný ríkisstjórn og ný stefna taki við í tæka tíð. Svo er það líka lýsandi fyrir bæði þessi fjárlög og þau síðustu, og raunar nálgun þessarar ríkisstjórnar á þau viðfangsefni sem hún stendur frammi fyrir, að bregðast við með annaðhvort nýjum bönnum eða tillögum um ný bönn eða ný gjöld eða hækkunum á þeim gjöldum sem fyrir eru. Aftur og aftur kemur þetta upp sem lausnin, gjöld og bönn, bönn og gjöld. Þetta tekur á sig ýmsar myndir og á ýmsum sviðum. Ég ætla ekki að rekja það allt saman hér en lýsandi eru auðvitað hækkanirnar sem snúa að umferð, bifreiðaeigendum. Þar er nú gert ráð fyrir hækkun á almennu og sérstöku bensíngjaldi. Dálítið kostulegt að bæði er lagt á almennt og sérstakt bensíngjald. En það er líka lagt á olíugjald og það á að hækka. Það er lagt á almennt og sérstakt kílómetragjald og bifreiðagjald. Og svo eru öll vörugjöldin sem hækkuðu 1. september. Þessu til viðbótar finna menn upp ný gjöld eins og kolefnisgjald og hækka svo að sjálfsögðu kolefnisgjaldið. En í hvað fer þetta fjármagn? Fer það í að byggja upp samgöngukerfi landsins? Nei, ekki nema að tiltölulega litlu leyti. Þetta fer í annan rekstur. Þetta fer í það sem má segja að sé gegnumgangandi meginstef þessara fjárlaga og þeirra síðustu, að stækka báknið. Hæstv. fjármálaráðherra kann ekki að meta það þegar á þetta er bent, að Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn sé líklega að slá fyrri met í að stækka báknið. Ég held að engin ríkisstjórn frá því ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lagði fram fjárlagafrumvarp fyrir árið 2008 hafi aukið útgjöldin eins mikið og þessi. Og þessi útgjaldaaukning fer fyrst og fremst, a.m.k. að mjög verulegu leyti, í báknið. Þá segir hæstv. fjármálaráðherra að það sé nú ekki sanngjarnt vegna þess að báknið sé ekki að stækka eins hratt og nemur hagvexti, hagvöxtur hafi verið svo mikill og þá þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að báknið sé að stækka. Það sé ekki að stækka alveg eins mikið og hagvextinum nemur. En þá hlýtur maður að velta því fyrir sér, ef það verður samdráttur hér, t.d. á næsta ári, hvort það eigi þá að túlka það þannig að með því sé ríkisstjórnin að stækka báknið til mikilla muna. Það er ljóst að það er verið að bæta verulega í stjórnkerfið, yfirbyggingu samfélagsins, ef svo má segja, og birtist nú kannski ekki hvað síst í auknum framlögum til ráðuneytanna sjálfra. Framlög til forsætisráðuneytisins, svo ég nefni dæmi, jukust um 50% á einu ári í fyrra. Eitthvað hefði nú verið sagt ef það hefði gerst einhvern tímann áður. Á sama tíma hafa ráðherrar nýtt alla möguleika sína á að ráða til sín aðstoðarmenn og fyllt alla kvóta hvað það varðar. Kostnaður við aðstoðarmenn ráðherra slagar nú hátt upp í að vera sá sami og við þingmenn stjórnarandstöðunnar. Allt er þetta á sömu bókina lært, aukin útgjöld, aftur og aftur og á ýmsum málasviðum, án þess að það tækifæri sem í því felst sé nýtt til að bæta kerfið. Mér láðist að nefna það þegar ég ræddi landbúnaðinn hérna áðan og sagðist vonast til að tekið yrði á þessu máli milli umræðna að svar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við fyrirspurn um þetta mál hér áðan var nú ekki til þess að auka manni bjartsýnina. Ég vil láta þess getið að þingmenn geta ekki treyst á að ráðherra málaflokksins muni beita sér fyrir þessum úrbótum hér fyrir 3. umr. Það fellur í hlut þingmanna, eins og kannski eðlilegt er, þótt menn hafi stundum vænst þess að ráðuneytin myndu passa upp á svona hluti, að gæta þess að brugðist verði við þeirri stöðu sem uppi er í íslenskum landbúnaði. Það var kostulegt að heyra hér áðan skýringar ráðherrans sem virðist orðin einhvers konar staðalskýring Sjálfstæðismanna hér í þinginu. Það hafi verið gerðir búvörusamningur þegar ég var í ríkisstjórn og þá gætu þeir ekkert brugðist við ástandinu eins og það er núna. Sjálfstæðisflokkurinn virðist algjörlega hafa gleymt því að hann hefur verið í ríkisstjórn undanfarin ár og er farin að lifa í núinu, eins og hann hefur stundum sakað aðra flokka um að gera. En mér finnst þó rétt að benda hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins á að það er ekki hægt að tala sig frá þessum vanda með slíkum hætti. Menn verða að bregðast við þeirri stöðu sem nú er uppi. Jú, þeir geta tekið ábyrgð á því að hafa tekið þátt í ríkisstjórn og ég skal alveg fallast á þá gagnrýni hæstv. ráðherra að maður hefði hugsanlega átt að hafa meira eftirlit með forvera hans í embætti. En sú staða sem við erum að fást við núna er mjög krítísk og kallar á róttækar aðgerðir. Þess vegna dreg ég sérstaklega fram í ræðunni mikilvægi þess að við þingmenn vinnum milli umræðna að því að komið verði til móts við þessa mikilvægu undirstöðuatvinnugrein. Virðulegur forseti. Almennt er ástæða til að hafa áhyggjur af hvert stefnt er og þeirri meginmynd sem birtist í þessu fjárlagafrumvarpi. Útgjaldafrumvarp en um leið kerfisfrumvarp. Ég geri ráð fyrir að í seinni ræðum um þetta frumvarp muni ég víkja sérstaklega að ákveðnum liðum, þó að það hafi verið gert ágætlega af þeim þingmönnum sem fjallað hafa um þessi mál fyrr í umræðunni. Við vonumst auðvitað eftir því að ríkisstjórnin og ráðherrar hennar muni láta sér segjast og gera einhverjar úrbætur. En stjórnarandstöðuflokkarnir leggja þó fram, hver í sínu lagi, sínar breytingartillögur með það að markmiði að fá þær samþykktar - auðvitað viljum við það helst en ef ríkisstjórninni liði betur með að gera tillögurnar að sínum er það velkomið líka. Í öllu falli er ljóst að það væri gríðarleg synd ef það einstaka tækifæri sem gefst núna með sérstaklega góðri stöðu ríkissjóðs yrði ekki nýtt til að ráðast í kerfisbreytingar og bæta samfélagið til framtíðar. Og fyrst ég nefni ítrekað þessa góðu fjárhagsstöðu eru auðvitað blikur á lofti með hana líka, eins og búast mátti við, enda hefur ekkert eða a.m.k. sáralítið verið gert af hálfu stjórnvalda til að fylgja eftir þeirri aðgerðaáætlun sem skapaði þessa einstöku efnahagsstöðu, hvað þá að huga að því að hún viðhaldist eða að það fjármagn sem losnaði um nýtist til áframhaldandi verðmætasköpunar og uppbyggingar í samfélaginu til næstu ára. Menn einfaldlega útdeila þessum peningum í fyrirliggjandi kerfi en hugsa hvorki um að laga kerfið né að búa í haginn fyrir framtíðina varðandi tekjuöflun ríkisins og verðmætasköpun í samfélaginu. Og það er ekki gott að menn ráðist í slíka fjárlagagerð við þessar aðstæður því aðstæður hafa oftar en ekki, reyndar eiginlega alltaf, verið erfiðari við fjárlagagerð en nú er.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni Miðflokksins Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir prýðisræðu. Ég get alveg sagt það hér að hv. þingmaður er góður í því að lýsa stóru myndinni, sem hann og gerði í þessari ræðu. Ég get tekið undir margt sem kom fram í þessari ræðu. Það sem ég tek m.a. undir er að það er vissulega verið að auka útgjöldin mjög mikið. Það verður verkefni til framtíðar að skoða tekjustofnana, að þeir standi undir þessari útgjaldaaukningu sem við erum að horfa á inn í framtíðina. Þetta er stóra verkefnið. Hv. þingmaður talaði um að þetta væri kerfisríkisstjórn. Ég held að þetta sé velferðarstjórn. Þetta er innviðauppbygging. Þetta er óhjákvæmileg innviðauppbygging. Ef maður er alveg sanngjarn þá er verið að auka hér mest til velferðar. Það er verið að fjárfesta í velferð, í menntun, fjárfesta í samgöngum, innviðum sem hafa setið eftir. Það er alveg rétt. Varðandi viðsnúninginn á upphafsárum hagvaxtarskeiðsins, við getum sagt að það hafi verið svona í aðdraganda þess að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var forsætisráðherra, þá náðust hér ævintýralegir samningar við kröfuhafa. Sem betur fer var sú leið farin að greiða niður skuldir og við erum áfram í því ferli í raun og veru sem hefur aukið svigrúmið til að fara í þessa óhjákvæmilegu uppbyggingu. En við höfum látið hana sitja það lengi eftir, samgöngurnar til að mynda, þessa uppsöfnuðu viðhaldsþörf, hún er orðin það mikil að við þurfum lengri tíma og aðrar leiðir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða leiðir hann sjái fyrir sér í því að fara hraðar í að byggja upp innviðina og samgöngukerfið.
Virðulegur forseti. Prýðilegt andsvar hjá hv. formanni fjárlaganefndar og gefur mér tækifæri til að bæta aðeins við það sem ég ræddi í ræðu minni hér áðan. Fyrst varðandi athugasemd hans um velferðarmálin og aukin framlög til þeirra. Það er alveg rétt að ef menn skoða lista yfir það í hvað framlög fara sést aukning í framlögum til velferðarmála, eins og öll undanfarin ár. En það sem veldur mér sérstökum áhyggjum er að það sé ekki verið að verja þessu fjármagni nógu skynsamlega. Í þessum málaflokki ekki hvað síst, sérstaklega með tilliti til þess hvernig þróunin verður hér næstu ár og áratugi, þurfum við skattgreiðendur og almenningur að fá sem mest fyrir peninginn. Þá hlýtur það að valda hv. formanni fjárlaganefndar jafn miklum áhyggjum og mér þegar hæstv. heilbrigðisráðherra virðist ekki taka það í mál að kaupa þjónustuna þar sem hún er best og ódýrust heldur vera fastur í því að nota tækifærið til að innleiða einhverja pólitíska stefnu, sem er þá kannski undantekning frá því sem ég var að segja varðandi heildarmyndina af því sem ríkisstjórnin gerir. Þessi ráðherra er í sínu horni að innleiða sínar pólitísku hugmyndir sem hafa verulegan kostnað og óhagræði í för með sér í þessum mikilvæga málaflokki í stað þess að nýta fjármagnið betur. En varðandi fyrirspurn hv. þingmanns í lokin um hvernig við getum bætt úr hvað varðar framtíðarsýn og nýtingu fjármagns er ég þeirrar skoðunar að við þurfum að endurmeta hvernig fjárlög eru unnin. Þetta er svo sem ekki nýtt vandamál. Það var gerð tilraun til þess sem hefur að mínu mati ekki heppnast alveg nógu vel. Við þurfum að taka miklu meira með í reikninginn heildaráhrif og langtímaáhrif af þeim ákvörðunum sem teknar eru. Við erum alltaf, finnst mér, of föst í því að hugsa bara um kostnaðinn og tekjurnar til 12 mánaða í senn og það þýðir að við tökum ekki ákvarðanir um skynsamleg útgjöld sem geta veitt þeim mun meiri tekjur í framtíðinni og finnum ekki heldur bestu sparnaðarleiðirnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég ætla að gerast svo kræfur að spyrja opinnar spurningar varðandi samgöngurnar: Hvaða fjármögnunarleiðir er hægt að fara við að byggja samgöngukerfið hraðar upp? Vegtollar, veggjöld eða hvernig sem við sjáum það fyrir okkur. Síðan erum við að fara í orkuskipti í samgöngum og þetta er allt að breytast. Olíugjöldin til ríkissjóðs munu minnka þannig að tekjuforsendurnar munu breytast þar. Við þurfum einhvern veginn að sjá þetta heildrænt. Ég veit að hv. þingmaður er býsna glöggur þegar kemur að því og ætla því að biðja hann um að vera aðeins nákvæmari í seinna andsvari um hvernig við fjármögnum þetta. Svo vil ég draga fram að það kemur fram í áliti meiri hluta fjárlaganefndar að það eru óverulegar breytingar á fjárveitingum til landbúnaðarins. Stærstur hluti þar er bundinn í samningum eins og hv. þingmaður gjörþekkir, en meiri hlutinn leggur til að við undirbúning fjármálaáætlunar og næstu fjárlagagerð verði hugað að sókn til aukinnar verðmætasköpunar í matvælaframleiðslu. Þar er auðvitað landbúnaðurinn gríðarlega mikilvægur. Við erum alveg sammála þarna. En ég vil þó árétta að í síðustu fjárlögum þá komum við með sérstakar ráðstafanir til handa sauðfjárbændum, svo því sé haldið til haga. Ég læt þessa spurningu liggja. En ég á tíma eftir og ætla nú að segja hæstv. heilbrigðisráðherra það til varnar að mér finnst hann akkúrat vera að taka á þessu kerfi. Það hefur komið skýrt fram að við viljum félagslegt heilbrigðiskerfi og hæstv. ráðherra er að reyna að ná utan um það.
Virðulegur forseti. Ég var afskaplega ánægður með þetta andsvar hv. formanns fjárlaganefndar þangað til í lokin að hann skemmdi það aðeins. Við höfum kannski ekki tíma til að ræða það meira í andsvari. Ég ætla að nýta tímann til að bregðast við fyrirspurn hans varðandi samgöngumálin sérstaklega. Ég vil þó fyrst ítreka það að mér finnst nálgun hv. formanns fjárlaganefndar mjög góð og vona að hann fylgi henni eftir með því að vinna vel með okkur þingmönnum, þingmönnum ólíkra flokka, að því að gera á þessu lagfæringar, breytingar og bætur, bæði í fjárlagafrumvaprinu og í þeirri vinnu sem fram undan er hjá nefndinni. Varðandi samgöngumálin sérstaklega þá er ég algerlega opinn fyrir því að skoða hvaða leiðir eru vænlegastar til að fjármagna uppbyggingu samgöngumannvirkja, draga úr slysum o.s.frv. og gera það eins hratt og kostur er. Það sem ég hef þó alltaf látið fylgja sögunni hvað það varðar og mér finnst vera algjört grundvallaratriði er að það sé ekki hægt að fara út í enn eina nýja gjaldtöku af vegfarendum án þess að aðrar lækkanir komi þá á móti. Við getum ekki fundið stöðugt upp nýja gjaldtöku eins og enn er verið að gera, hækkað þessi gjöld aftur og aftur, nýtt svo ekki fjármagnið nema kannski helminginn í samgöngubætur og ætlað svo finna upp enn ný gjöld. Með öðrum orðum: Það þarf að vera einhver heildarsýn og sú heildarsýn á ekki og þarf ekki að fela í sér aukna heildargjaldtöku af vegfarendum. Það er með öðrum orðum hægt að gera þetta á skynsamlegri hátt án þess að heildargjaldtaka aukist. Ég gleðst bara yfir því ef hv. formaður fjárlaganefndar er til í að velta fyrir sér öllum möguleikum í þeim efnum.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu, yfirgripsmikla og skýra. Ég vil þakka sérstaklega fyrir að ákveðin mynd var dregin upp sem var skýr, skýrari en til að mynda sú sem hefur verið dregin upp af hæstv. ríkisstjórn í næstum heilt ár. Það voru a.m.k. svör við ákveðnum spurningum sem maður fékk í þeirri fínu ræðu. Ég vil spyrja hv. þingmann Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Það tengist m.a. því sem ég vil eindregið taka undir með honum, að þetta er útgjaldaríkisstjórn án markmiðs. Ég held að við deilum því bæði að við viljum öflugt velferðarkerfi, öflugt menntakerfi, samgöngukerfi, en við verðum að vita hvernig við nýtum fjármunina hverju sinni. Ég og hv. þingmaður erum saman á máli sem tengist heilbrigðismálum varðandi það hvernig við getum aukið lífsgæði fólks sem hefur verið á biðlistum. Í rauninni er svo komið að það myndast biðlistar til að komast á biðlista, til að fara á hinn endanlega opinbera biðlista ráðuneytisins eða undirstofnana þess. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að ég held að við séum bæði, og vil leyfa mér að fullyrða það, algjörlega andsnúin tvöföldu heilbrigðiskerfi: Deilir hann þeim áhyggjum með mér að með þeirri vegferð sem hæstv. heilbrigðisráðherra er á sé verið að byggja undir tvöfalt heilbrigðiskerfi, með þeirri leið sem hæstv. ráðherra er að fara? Sér hann fram á að með því að hafa aukið valfrelsi og fjölbreyttari leiðir í heilbrigðismálum munum við þvert á móti styrkja líðan hins almenna borgara í samfélaginu og ýta undir öflugra, sterkara heilbrigðiskerfi?
Virðulegur forseti. Við horfum upp á tvöfalt heilbrigðiskerfi verða til sem afleiðingu af þeirri stefnu sem nú er rekin. Með lengingu biðlista og nýjum biðlistum eftir því að komast á biðlista eru fleiri og fleiri sem gefast upp á biðinni, þeir sem hafa efni á því leita sér lækninga annars staðar og borga þá meira fyrir sjálfir. Með öðrum orðum er tvöfalt heilbrigðiskerfi þegar að verða til og það er afleiðing af þeirri stefnu. Þetta er líka mjög skýrt dæmi, með tilliti til þess að við erum að ræða aukin útgjöld án markmiðs, um að stjórnvöld þurfa stöðugt að huga að því hvað almenningur fær fyrir peninginn, ekki bara að upphæðunum heldur líka hvað fæst fyrir upphæðirnar. Það er augljóslega eitthvað að þegar við erum með heilbrigðisráðherra sem er ekki reiðubúinn til að setja pening í að borga fyrir aðgerðir á Íslandi sem kosta kannski 1 milljón, stytta biðina og eru miklu þægilegri og einfaldari fyrir fólk en þær aðgerðir sem ráðherrann virðist vera tilbúinn að borga fyrir kannski 3 milljónir í útlöndum hjá sams konar stofnun, hafa miklu meiri óþægindi í för með sér fyrir sjúklingana. Þá fær ríkið ekki eins mikið og það gæti fyrir peninginn. Á hverjum bitnar það? Það bitnar auðvitað á skattgreiðendum en fyrst og fremst á sjúklingunum. Ég held að við séum flestir þingmenn sammála um að það eigi að vera almenn heilbrigðisþjónusta á Íslandi í þeim skilningi að ríkið eigi að standa straum af kostnaði við nauðsynlega heilbrigðisþjónustu að mestu eða jafnvel öllu leyti. En ríkið verður þá að fá að kaupa þá þjónustu þar sem hún er best og á sem hagkvæmustu verði. Öðruvísi er það ekki hægt og verður sífellt erfiðara eftir því sem árin og áratugirnir líða, þjóðin eldist og þjónustan verður jafnvel flóknari og dýrari með nýrri tækni og nýjum lyfjum. Á því sviði þarf ekki hvað síst að fara vel með fjármagnið, bæði fyrir skattgreiðendur og þá sem verið er að hjálpa.
Hæstv. forseti. Ég vil eindregið taka undir hvert orð sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði varðandi heilbrigðiskerfið. Við eigum að vera með öflugt opinbert kerfi. Hið opinbera verður að geta leitað og haft svigrúm til að leita bestu leiða, annars vegar fyrir skattborgarana og hins vegar fyrir sjúklingana og almenning í landinu. Ég held að við deilum þeirri sýn. Það er annað sem ég vil líka þakka hæstv. - ég meina hv., þótt hann verði eflaust innan tíðar hæstv. aftur - hv. þingmanni fyrir að hafa beint sjónum að landbúnaðinum. Ég tek eindregið undir það að þrátt fyrir að mjög umdeildur samningur hafi verið gerður, sem ég var ekki endilega mjög sátt við, var hann engu að síður gerður og það er hægt að vinna með hann. Það er ekki þar með sagt að hann sé óumbreytanlegur, það þarf bara pólitískan vilja til þess að gera það. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við undirstrikum að halda þarf áfram að styrkja landbúnaðinn, en það er eitt af þeim kerfum sem ég tel að þurfi að breyta. Okkur kann að greina á um þær breytingar en ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé mér ekki sammála í því að við þurfum sérstaklega að ýta undir nýsköpun í landbúnaði, efla þá þætti, auka hvata, auka frelsi bænda til að reyna að framleiða hina ýmsu vöru sem þeir hafa ekki nægilega mikið svigrúm til í dag. Hvernig getum við stutt sérstaklega við unga bændur, reynt að ýta undir nýliðun og vera með hvata í kerfinu sem halda betur utan um þá tvo þætti, þ.e. unga bændur og nýsköpun í landbúnaði? Ég er sannfærð um að landbúnaður á næstu árum og áratugum getur farið í stórsókn en það þarf pólitískan vilja til þess og ramma sem ýtir undir nákvæmlega það sem við viljum sjá, þ.e. nýsköpun í landbúnaði, af því að við erum einfaldlega með þannig vöru. Ég er óhrædd við samkeppni. Við Íslendingar munum sigra þá samkeppni með okkar vöru. En þá verða bændur líka að hafa þetta svigrúm. Við sjáum að vissu leyti svigrúm meðal grænmetisbænda sem hafa þróað, ekki bara frábærar afurðir heldur líka afleiddar afurðir, [[Forseti hringir.]]hvort sem það er tómatapestó eða hvað það er. Við eigum að geta séð þetta líka á öðrum sviðum í landbúnaði, hvort sem það er í sauðfjárræktinni eða annars staðar. Ég spyr hv. þingmann um þetta, nýsköpun og unga bændur.
Virðulegur forseti. Það er hætt við að einhverjir bændur, hafi þeir verið að horfa á þetta, hafi hrokkið við fyrst þegar þeir sáu hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur koma hér upp og taka undir með mér varðandi landbúnaðinn. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ég sat með hópi bænda, ekki alls fyrir löngu, það var skömmu eftir að fjárlagafrumvarpið kom út, þar sem frumvarpið og ráðuneytið barst í tal og einn bændanna sagði: Ég er bara farinn að sakna Þorgerðar Katrínar. Það er kannski svolítið lýsandi fyrir ástandið sem menn horfa fram á núna. Ég vil auðvitað taka undir megininntakið í því sem hv. þingmaður nefndi áðan, nýsköpun og þróun atvinnugreinarinnar er auðvitað gríðarlega mikilvæg og eðlilegt að setja fjármagn í það. Þessi grein, eins og allar aðrar, þarf að þróast til að vera samkeppnishæf og tryggja þeim sem hana stunda kjör sem eru sambærileg við það sem aðrar stéttir geta vænst. Þó er alveg ljóst, þótt ekki væri nema vegna þess hvernig haldið er á þeim málum í öðrum löndum, að stjórnvöld þurfa með sérstökum hætti að standa vörð um landbúnaðinn. Það er ekki hægt að ætlast til þess að greinin keppi óhindrað við vörur sem eru framleiddar við allt aðrar og lakari aðstæður af fólki sem býr ekki við sömu kjör, oft og tíðum í verksmiðjubúum þar sem er aðflutt vinnuafl sem nýtur ekki kjara sem við teljum sæmileg hér. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að ætlast til þess að íslensk fjölskyldubú og sá landbúnaður sem við höfum haft hér um aldir og viljum verja keppi við slíkt. Þess vegna þurfum við slíkar varnir, svo að hér geti áfram þróast sá góði landbúnaður sem við njótum.
Virðulegur forseti. Ég ætla í ræðu minni að fara yfir tiltekin mál því að félagar mínir í þingflokki Miðflokksins hafa farið yfir tillögur okkar nokkuð ítarlega. Ég ætla fyrst og fremst að einbeita mér annars vegar að nokkrum atriðum sem snúa að skattamálum og hins vegar að samgöngum í lokin. Það er atriði sem ég sakna töluvert að sjá hvergi getið í þeim plöggum sem liggja fyrir og hefur að engu verið getið, a.m.k. að því ég fæ best séð í umræðunum. Það er mál sem var tekið upp í fyrra og ég gagnrýndi töluvert sem hluta af þeim áherslum Vinstri grænna sem virtust skína í gegn í fjárlagagerðinni án þess að Sjálfstæðisflokkurinn fengi neina viðspyrnu veitt. Fyrst er að nefna þar það sem þá var hækkun fjármagnstekjuskatts um 10%, þ.e. um tvö prósentustig, úr 20% í 22%. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, segir orðrétt, með leyfi forseta: „Fjármagnstekjuskattur verður hækkaður í 22% í upphafi kjörtímabils í því markmiði að gera skattkerfið réttlátara óháð uppruna tekna. Samhliða verður skattstofn fjármagnstekjuskatts tekinn til endurskoðunar.“ Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég hafði skilning á því í fyrra að stjórnarflokkunum hefði ekki unnist tími til að útfæra þá breytingu, sem sagt að endurskoða skattstofninn sem ég skildi sem svo að væri forsenda þess að til þeirrar aðgerðar væri gengið, að menn færu að skattleggja raunávöxtun en ekki heildarávöxtun með verðbótum inniföldum. Til að undirstrika það að sá skilningur virtist vera hinn sami, þá ætla ég að vitna í hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann sagði fyrst 15. desember árið 2017, í umræðum um fjárlög, með leyfi forseta: „Mig langar að segja varðandi fjármagnstekjuskattinn að það skiptir máli að við tökum stofninn til skoðunar og vegum á móti skattprósentunni …“ Þetta skilur ekki eftir neitt svigrúm til túlkunar. Degi síðar sagði hæstv. fjármálaráðherra í umræðu um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2018, með leyfi forseta: „Jafnframt er stefnt að endurskoðun á skattstofni fjármagnstekjuskatts, þar á meðal verðbótaþætti vaxtatekna.“ Nú er hv. þm. Willum Þór Þórsson, formaður fjárlaganefndar, í salnum og hefur verið duglegur að koma upp í andsvör. Mér þætti vænt um að hann leiðrétti mig ef ég fer villur vegar. En mér sýnist þetta liggja svona. Og eins mikinn skilning og ég hafði á því að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu ekki náð að útfæra þetta á einum mánuði í fyrra, þá hef ég í sjálfu sér ekki mikinn skilning á því að þeim hafi ekki tekist að útfæra þetta á heilu ári. Því að eins og segir í stjórnarsáttmála þessara sömu flokka, þá er talað um að þetta gerist samhliða. Það er miklu auðveldara að teygja og túlka hugtakið „strax“ eins og stundum hefur verið gert hér í þingsal heldur en „samhliða“. Samhliða þýðir bara samhliða, á sama tíma. Mér þykir því mjög miður að sjá þetta látið liggja á milli hluta í gegnum þessa vinnu og væri áhugavert að heyra sjónarmið fulltrúa meiri hluta stjórnarinnar hvað þetta varðar. Annað atriði sem ég vildi koma inn á, og nokkrir félagar mínir úr Miðflokknum hafa komið inn á, er tryggingagjaldið sem nú liggur fyrir tillaga um að lækka um 0,25 prósentustig. Það hefur ekkert breyst frá því í fyrra. Allar forsendur til að færa sig til þeirrar stöðu hvað tryggingagjaldið varðar, sem var uppi fyrir hrun, eru uppi núna. Við í Miðflokknum leggjum til að gjaldið verði lækkað um 0,5 prósentustig, sem sagt tvöfalt meira en það sem ríkisstjórnarflokkarnir leggja til núna, og er þá töluvert eftir til að ná þeim stað sem ég tel eðlilegt að við stefnum að. Auðvitað horfa menn á tryggingagjaldið í dag sem einhvern almennan skattstofn sem erfitt er að sjá á eftir, en menn verða þá líka að vera tilbúnir að taka umræðuna um það og segja bara hreint út: Við ætlum okkur að skattleggja fyrirtækin meira en hugsunin var með þeim skattstofni á sínum tíma. Þriðja atriðið sem mig langar til að nefna er kolefnisgjaldið sem nú er tillaga um og kynnt var í fyrra um að hækka um 10% til viðbótar við það sem þegar er orðið. Það var hækkað um 50% í fyrra með loforði um að það yrði hækkað um 10% í ár og 10% á næsta ári. Í millitíðinni frá því að keyrð var í gegn þessi 50% hækkun í fyrra hefur hæstv. umhverfisráðherra komið hér í svar og sagt frá því sem flestir þóttust svo sem vita að stjórnvöld hafa ekki hugmynd um hvort einhver árangur hafi náðst á grundvelli þeirrar 50% skattahækkunar. Það er auðvitað ekki boðlegt að ríkisstjórnarflokkar, eins og þeir sem nú sitja við völd, tilkynni það að tiltekinn skattur hækki um 50% og af því að mönnum þyki ekki nóg komið, þá hækki hann um 10% ári seinna og 10% aftur og á sama tíma viðurkenni þeir að þeir viti ekkert hvaða áhrif þetta hefur, hvort þetta hafi einhver áhrif á þá hluti sem ætlunin er að ná stjórn á, allt undir því flaggi að þetta sé grænn skattur. Ef skatturinn getur heitið grænn má gera hvað sem er. Þetta er auðvitað hlutur sem heldur ekki vatni og rökstuðningurinn er enginn. Það er ekki hægt annað en að gagnrýna þetta hérna. Þá ætla ég að láta þessu lokið í bili um þau atriði er snúa að sköttum og koma örsnöggt inn á samgönguhluta fjárlaganna. Í fjárlagafrumvarpinu er tillaga um niðurskurð upp á rúman hálfan milljarð. Sú tillaga að lækkun kemur fram þrátt fyrir ítrekaðar yfirlýsingar um að samgönguáætlun sé fullfjármögnuð. Ég gagnrýndi það mikið fyrir rétt um ári síðan að ekki færi saman hljóð og mynd í samgönguáætlun þeirri sem nú er í gildi og er að renna sitt skeið og í fjárlögum og fjármögnun hennar. Menn voru mjög uppteknir af því að samgönguáætlun yrði til samræmis við fimm ára fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, og það tókst ágætlega þó að gagnrýna megi heildarupphæðina sem varið er til samgöngumála. En gefum okkur að þetta hafi bara tekist ágætlega, þá var horft til þess að til nýframkvæmda færu næstu þrjú árin 13,5 milljarðar á ári og síðan á ári fjögur og fimm af samgönguáætlun, um 7,8 milljarðar, sem sagt seinustu tvö árin. Það dettur ekki nokkrum manni í hug að 0,5 milljarða lækkun núna verði send inn aftur að ári þannig að til nýframkvæmda verði varið 14 milljörðum, ekki 13,5. Það sem gerist er að 0,5 milljarðar falla út og sáralitlar líkur á að komi nokkurn tímann inn aftur. Þetta er hreinlega niðurskurður. Þetta gerir samgönguáætlunina, sem samgönguráðherra lagði fram, vanfjármagnaða og við eigum bara að tala um þetta eins og það er. Hv. formaður fjárlaganefndar, Willum Þór Þórsson, sagði áðan, ef ég tók rétt eftir og held að ég hafi gert það, að hafa þyrfti mannskap og tæki til að klára öll þessi verkefni. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef ég hef rangt eftir honum. En það er þannig að afkastageta þeirra verktaka sem sinna verkefnunum er til staðar í dag. Þetta er auðvitað bara fyrirsláttur að ætla að réttlæta það að dregið sé saman í nýframkvæmdum með því að verktakar landsins ráði ekki við verkin. Það er ekkert svoleiðis. Verið er að skera niður fjárveitingar til nýframkvæmda í vegamálum. Punktur. Við eigum bara kalla hlutina þeim nöfnum sem við hæfi eru. Því hefur jafnframt verið haldið fram að það sé ekkert vandamál að fjárveitingar til vegamála eða samgöngumála fari niður um 0,5 milljarða, það sé svo mikið svigrúm til að hliðra verkefnum til, það séu verkefni sem komast ekki af stað, verkefni sem séu mismunandi staðsett í hönnunarferli og umhverfishanteringunni allri. Þetta heldur ekki vatni heldur. Það eru næg verkefni sem er annaðhvort hægt að bæta í, sem nú þegar eru í gangi, eða þá að stækka sem eru á lokaferli útboðs. Það að segja að hliðrun orsaki það að ekki sé raunverulega verið að taka 0,5 milljarða úr vegamálunum er útúrsnúningur sem er auðvitað ekki boðlegur. Og þegar þessi tillaga kemur fram eiga menn að kalla hlutina þeim nöfnum sem rétt eru. Hér er verið að skera niður um 0,5 milljarða til samgöngumála og allar þær útskýringar til að lina þá aðgerð verða að skoðast í því samhengi að þetta er örugglega gert með vondu bragði í munni. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín lengri í dag. Eins og ég sagði áðan eru félagar mínir í Miðflokknum búnir að fara prýðilega yfir breytingartillögur okkar við fjárlögin. Ég vil ítreka aftur: Mér þykir miður að sjá þessi mál liggja á milli hluta sem snúa að þeim skattkerfisbreytingum sem lofað var í fyrra. Það kemur sérstaklega á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn, leyfi ég mér að segja, láti það yfir sig ganga að spyrna ekki við þeirri stefnu, sem ég gef mér að sé komin frá Vinstri grænum. Ég skildi það sem svo eftir umræðurnar í fyrra að ein ástæðan fyrir því að fjármagnstekjuskatturinn væri ekki færður til að skattleggja rauntekjur væri vegna tímaskorts, en sú afsökun er fokin út í veður og vind núna. Nú er þetta augljóslega annaðhvort ákvörðun að gera þetta ekki eða algjört áhugaleysi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni prýðisræðu. Eins og hv. þingmaður sagðist ætla að gera í upphafi ræðu sinnar kom hann aðallega inn á skattamál annars vegar og samgöngumál hins vegar. Ég vil einkum nefna tvennt, af því að hann beindi fyrirspurn til mín varðandi fjármagnstekjuskattinn. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði, að samhliða hækkun úr 20% í 22%, yrði skattstofninn endurskoðaður. Ég veit ekki betur en að sú vinna sé í gangi. Ég get alveg skilið flækjustigið við það sem var rætt, að taka einhvern veginn tillit til verðbótaþáttar, inn í skatthlutfallið. Ég held að það sé bara of flókið. Það hefur verið mín skoðun alla tíð. Svo getum við auðvitað velt fyrir okkur út frá skattstigi hversu hár fjármagnstekjuskattur getur orðið og má verða áður en við erum farin að draga úr hvata til sparnaðar. Við getum farið í þær vangaveltur. Tekjuhliðin er meira til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd en ekki hægt að slíta hana þannig frá fjárlagafrumvarpinu að ég geti ekki svarað fyrir tekjuhliðina líka. Þetta er mín skoðun. Ég hef ekki sérstakar fréttir af því hvernig endurskoðunin gengur en það má vel vera að þær upplýsingar liggi fyrir inni í efnahags- og viðskiptanefnd. Síðan nefndi hv. þingmaður samgöngurnar og þær 500 milljónir. Ég kem inn á það í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Það er svo sem ekki ástæða fyrir mig til að bæta miklu við mál mitt en ég vildi koma hér upp til að hleypa hv. formanni fjárlaganefndar aftur að. Það er kannski eitt, sem ég hef svo sem gagnrýnt áður. Mál er snúa að skattkerfinu virðast hjá þessari ríkisstjórn fyrst og fremst vera tæknilegs eðlis, útfærslur sem hvaða ókosinn embættismaður gæti allt eins farið með. Það er óskaplega lítil sýn. Í því eina máli og þeim eina hluta skattamálanna sem er einhver raunveruleg sýn að því er virðist, hinum svokölluðu grænu sköttum, keyra menn áfram þó að þeir viðurkenni að þeir hafi ekki hugmynd um hvaða áhrif nást fram með 50% skattahækkun og þaðan af meira. Þannig að ég mun bara að standa við það sem ég sagði strax fyrir ári síðan, að ég greiddi atkvæði gegn 50% hækkun kolefnisgjalds þá og ég mun greiða atkvæði gegn 10% viðbótarhækkun núna. Ég vil aftur gagnrýna hina mjög svo tæknilegu útfærslu á þeim málum þar sem pólitíkin og sýn stjórnarflokkanna virðist algerlega víkja. Það verður áhugavert að heyra svör hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, formanns fjárlaganefndar, varðandi samgöngumálin.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefndi að samgönguáætlun og niðurskurður um 500 milljónir héldi ekki vatni. [[Gripið fram í.]]Hann nefndi að ég hefði sagt í ræðu að það yrði unnið í samráði við Vegagerðina þegar liði á árið, þau verkefni sem sæi ekki fyrir endann á að klára, sem við getum ekki fullyrt um núna. Við höfum kallað eftir svörum um það og fengið þessi svör. Ég nefndi sem dæmi mannskap, tæki og hv. þingmaður nefndi að við ættum fullt af öflugum verktökum sem væru alveg tilbúnir með vélarnar og mannskapinn. Það má vel vera. Það geta líka verið aðrar ástæður. Ég get nefnt önnur dæmi, ég get nefnt veðrið. Það er ekki útséð með það hvaða verkefni klárist. En heildarmyndin er sú sama. Við aukum verulega útgjöld til samgöngumála og það veit hv. þingmaður sem formaður umhverfis- og samgöngunefndar. Hv. þingmaður nefndi að samgönguáætlun væri þar af leiðandi vanfjármögnuð. Hún er að fullu fjármögnuð, það liggur alveg ljóst fyrir. Varðandi grænu skattana er markmiðið alveg ljóst með þeim. Þeir eru hluti af því átaki sem við erum í í loftslagsmálum, því samkomulagi sem við höfum kvittað undir, þannig að markmiðið með sköttunum er alveg skýrt.
Virðulegur forseti. Ég vil að lýsa yfir ánægju minni með þann hluta svars hv. formanns fjárlaganefndar að samgönguáætlun eins og hún liggur fyrir núna verði fullfjármögnuð. Það þýðir þá að 500 milljónum, þeim hálfa milljarði sem fjárveitingar næsta árs verða lækkaðar um, verði bætt við þegar útgefna áætlun á síðari fjórum árum … [[Gripið fram í.]]- Nei, það þýðir nákvæmlega það. Ef áætlaðir eru 13,5 milljarðar fyrstu þrjú árin og 7,8 síðustu tvö árin þá verður sú áætlun ekki fullfjármögnuð nema sá hálfi milljarður sem nú er sleginn af verði settur inn á síðustu fjórum árum áætlunarinnar. Það er algerlega augljóst. Það er ekkert hægt að skilja það öðruvísi. Ef meiningin var önnur bakka ég aftur í það að segja: Þá er samgönguáætlun ekki fullfjármögnuð, sem þeim hálfa milljarði nemur. En það er auðvitað ekki stóra talan í heildarmyndinni. Ef það er ekki ætlunin að setja þennan hálfa milljarð aftur inn síðar þá verður hann ekki tekinn neins staðar annars staðar en af þeim verkefnum sem voru áætluð í framlagðri samgönguáætlun, sem var talin full fjármögnuð og verður þá ekki leyst nema skera niður einhvers staðar innan fimm ára rammans sem því nemur.
Hæstv. forseti. Nú þegar við ræðum um fjárlög fyrir árið 2019 eru blikur á lofti í efnahagsmálum. Þjóðhagsspá gerir ráð fyrir að verðbólga aukist samfara gengisveikingu sem þegar er hafin og hækkun á verði á olíu. Nýleg stýrivaxtahækkun Seðlabankans undirstrikar áhyggjur af vaxandi verðbólgu. Kjarasamningar mikils meiri hluta vinnumarkaðarins renna út í lok ársins og í byrjun þess næsta. Því ríkir mikil óvissa um launaþróun ársins 2019 og síðar. Launaforsendur umfram forsendur fjárlaga vega þungt í lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs. Búist er við að atvinnuleysi aukist jafnt og þétt út spátímann samfara minni spennu í þjóðarbúskapnum. Í fjárlagafrumvarpinu er of mikill útgjaldavöxtur. Ekki er búið nægilega vel í haginn fyrir það sem fram undan er. Ef forsendur bresta er augljóst til hvaða úrræða stjórnvöld ætla að grípa. Óraunhæft er af stjórnvöldum að treysta áfram á mikinn hagvöxt. Ekkert bendir til að lækkun á gengi krónunnar undanfarið, um 10–15%, komi til með að ganga til baka. Lækkunin kemur til með að hafa áhrif á gengistryggð lán ríkissjóðs. Þeir þættir sem hér hafa verið nefndir benda eindregið til þess að afgangur í ríkisfjármálum upp á 1% af landsframleiðslu, eða 29,7 milljarða kr., sé ekki nægjanlegur. Afgangurinn er lítill miðað við þanda tekjustofna og afgang af síðasta hagvaxtarskeiði. Uppsveiflur taka enda og svo virðist sem ríkisstjórnin sé ekki nægilega meðvituð um það. Greinilegt er að það hægir á vexti hagkerfisins. Minni hagvöxtur dregur úr tekjum ríkissjóðs. Verði hagvöxtur minni en spár gera ráð fyrir gæti afkoma ríkissjóðs hæglega breyst í halla. Lítið má út af bregða. Mikilvægt er að hafa í huga í þessu sambandi að útgjaldaaukning frá frumvarpi til fjárlaga og umframkeyrsla frá fjárlögum til ríkisreiknings er regla fremur en undantekning. Í 22 ár samfellt hafa útgjöld aukist frá frumvarpi til ríkisreiknings. Líklegt er því að útgjöld verði töluvert meiri en lagt er upp með í frumvarpinu. Boginn er spenntur hátt í útgjöldum hins opinbera og svigrúmið því lítið til að breyta tekjuöflun og skerpa á tekjujöfnunarhlutverki beinna skatta. Ríkisútgjöld munu aukast um 57 milljarða kr. á árinu 2019 eða um rúmlega 1 milljarð kr. á viku. Samkvæmt frumvarpinu hafa ríkisútgjöld á hvern Íslending aldrei verið meiri, mæld á föstu verðlagi. Eru opinber umsvif ein þau mestu meðal þróaðra ríkja. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að skuldir og vaxtagreiðslur ríkisins muni halda áfram að lækka. Ánægjulegt er að sjá þann árangur sem náðst hefur í þeim málum og hafa margir utanaðkomandi þættir skipt þar verulegu máli. Gert er ráð fyrir að hlutfall brúttóskulda af vergri landsframleiðslu verði 31% í lok næsta árs, en skuldahlutfallið var hæst 86% af vergri landsframleiðslu árið 2011. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru hins vegar enn mjög miklar þó að þær hafi lækkað með lægri skuldum ríkissjóðs. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er reiknað með því að þær verði um 40 milljarðar kr. á næsta ári, sem er lækkun um 26 milljarða kr. frá árinu 2011. Ísland er háskattaríki, talandi um skattamál, í alþjóðlegum samanburði. Skattahækkanir fyrri ára standa að mestu óhreyfðar. Það ætti að vera forgangsmál að draga til baka þær skattahækkanir sem gripið var til í kjölfar bankahrunsins. Á síðasta ári var fjármagnstekjuskattur hækkaður en um leið lofað að endurskoða skattstofninn. Hvergi er minnst á slíka endurskoðun í fjárlagafrumvarpinu. Þegar fjármagnstekjuskatturinn var tekinn upp var lágt skatthlutfall rökstutt með breiðum skattstofni. Nú er skattstofninn enn breiður en skatthlutfallið hefur tvöfaldast. Mikilvægt er þegar skuldir ríkisins lækka hratt að ráðrúm sé til að huga að lækkun skatta á fólk og fyrirtæki í landinu en ekki að stækka ríkisbáknið eins og ríkisstjórnin er sérstaklega áhugasöm um, að því er virðist. Ef við vindum okkur yfir í tryggingagjald, sem reyndar hefur fengið töluverða umfjöllun, er mikilvægt að lækka tryggingagjaldið enn meira en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. 3. minni hluti, þ.e. okkar maður í fjárlaganefnd, hefur lagt til þá breytingartillögu að lækka tryggingagjald um 0,5%. Við breytingartillöguna mun gjaldið lækka úr 6,85% í 6,35%. Lækkunin á að þjóna þeim tilgangi að stuðla að jafnvægi á vinnumarkaði og að launahækkanir á næsta ári leiði síður til verðbólgu. Lækkunin þyrfti að vera mun meiri en 0,25% eins og lagt er til í frumvarpinu. Það eru vonbrigði að ekki skuli vera gert ráð fyrir meiri lækkun tryggingagjalds. Hátt tryggingagjald kemur verst niður á fyrirtækjum þar sem laun og launatengd gjöld eru stór hluti kostnaðar. Skattheimta á íslensk fyrirtæki er há í alþjóðlegum samanburði og sú næsthæsta á Norðurlöndunum á eftir Noregi. Skattar á fyrirtæki voru hækkaðir eftir efnahagshrunið 2008 í þeirri viðleitni að loka fjárlagagatinu á þeim tíma. Skattbreytingar þessar hafa hins vegar verið að festast í sessi síðan. Mikil tregða hefur verið hjá ríkisvaldinu að lækka tryggingagjaldið, en það er einn stærsti tekjustofn ríkissjóðs. Samkvæmt frumvarpinu mun það skila um 14,4% af skatttekjum ríkissjóðs á næsta ári. Hátt tryggingagjald veikir samkeppnishæfni fyrirtækja mest. Samkeppnisstaða innlendra fyrirtækja gagnvart erlendum keppinautum hefur versnað á undanförnum árum vegna innlendra kostnaðarhækkana mældra í erlendri mynt. Sú þróun er nú sýnileg í minni verðmætasköpun útflutningsgreina og þeirra fyrirtækja á innlendum markaði sem keppa við erlend fyrirtæki. Þrátt fyrir boðaða lækkun tryggingagjalds um 0,25% er reiknað með því að tryggingagjaldið skili rúmlega 100,8 milljörðum kr. í ríkissjóð á næsta ári sem er meira en á þessu ári. Skýringin felst í því að laun hafa hækkað. Ríkið fær því meira í kassann þrátt fyrir lækkun tryggingagjalds. Fyrir efnahagshrunið árið 2008 var tryggingagjaldið 5,34% en var hækkað í 8,65% í kjölfar þess. Hækkunin var hugsuð sem tímabundin aðgerð til að standa straum af stórauknum útgjöldum vegna skyndilegs atvinnuleysis. Forsendurnar fyrir hækkuninni og þau rök sem þá voru notuð til að hækka gjaldið eiga ekki lengur við þar sem atvinnuleysi hefur verið mjög lítið í langan tíma. Þann 1. september síðastliðinn var atvinnuleysi einungis 2,3%. ASÍ hefur stutt það að mikilvægt sé að skila hækkun tryggingagjaldsins til baka. Í frumvarpinu segir að hækkun tryggingagjalds um 0,25% á næsta ári sé neikvæð fyrir ríkissjóð um 4 milljarða kr. Í þinginu álykta einhverjir sem svo að lækkun um 0,5% myndi þýða tekjuhækkun fyrir ríkissjóð upp á 8 milljarða kr. Svo er ekki þar sem lækkunin gerir fyrirtækjum auðveldara með að ráða til sín starfsfólk og gera betur við það sem fyrir er, sem eykur síðan skatttekjur til ríkissjóðs. Ávinningurinn af góðri lækkun gjaldsins er því mikill og ekki síst nú þegar erfiðar kjaraviðræður eru fram undan. Hæstv. forseti. Um kolefnisgjaldið. Mikilvægt er að hækka ekki kolefnisgjald og fella skal stórfellda hækkun síðustu fjárlaga úr gildi. Skattinum er ekki jafnað niður á landsbyggðina á sanngjarnan hátt. Farið hefur verið of geyst í hækkanir á kolefnisgjaldinu. Lækkun á því mun draga úr verðbólguþrýstingi með lækkun á verði eldsneytis. Kolefnisgjald er nýr skattur á Íslandi. Tekjur af því eru áætlaðar um 5,9 milljarðar kr. á árinu 2019 og gjaldið hefur nú verið hækkað um 50% á mjög skömmum tíma, eða frá árinu 2017. Skatttekjurnar eru ekki eyrnamerktar aðgerðum í loftslagsmálum og aðeins hluti þeirra rennur þangað. Kolefnisgjaldið nemur nú um 11 kr. á hvern lítra af bensíni og um 12,6 kr. á dísilolíu. Þessar auknu álögur á eldsneyti bitna sérstaklega á landsbyggðinni. Með kolefnisgjaldi er verið að skattleggja landsbyggðarfólk umfram aðra enda er rafbílavæðingin mun auðveldari á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni þar sem hleðslustöðvar eru þar mun fleiri. Engu að síður hafa rafbílaeigendur kvartað yfir því að innviðir fyrir rafbíla séu engan veginn fullnægjandi í höfuðborginni, hvað þá á landsbyggðinni. Auk þess nota íbúar á landsbyggðinni í mun ríkari mæli bifreiðar knúnar með jarðefnaeldsneyti, aka meira vegna fjarlægða og kaupa því meira eldsneyti. Meginmarkmið kolefnisgjaldsins er að hvetja bæði heimili og fyrirtæki til að draga úr losun með því að skipta yfir í hreina orku. Í fyrsta lagi er það alls ekki á færi allra að skipta yfir í rafmagnsbifreiðar og í öðru lagi henta rafmagnsbifreiðar síður á landsbyggðinni enn sem komið er. Ástæðan er fyrst og fremst sú að drægni rafmagnsbifreiða er takmörkuð og fjöldi hleðslustöðva engan veginn nægur. Kolefnisgjaldið leggst með öðrum hætti á íbúa höfuðborgarsvæðisins annars vegar og á íbúa landsbyggðarinnar hins vegar. Það er því í raun og veru munur á gjaldheimtu milli þessara hópa. Þannig bitnar skatturinn hlutfallslega verst á þeim tekjulægri og á íbúum landsbyggðarinnar. Hvatning til orkuskipta er góðra gjalda verð en hún verður að vera í takt við raunveruleikann. Orkuskipti fyrir sjávarútvegsfyrirtæki, ýmsan iðnað og atvinnutæki eru ekki raunhæfur kostur sem stendur. Kolefnisskatturinn hefur bein efnahagsleg áhrif á hagkerfið. Án nokkurra mótvægisaðgerða dregur skatturinn þrótt úr hagkerfinu og minnkar samkeppnishæfni fyrirtækja. Hugmyndafræðin er göfug en stjórnvöld verða að ígrunda vel tilgang, forsendur og markmið með skattheimtunni, sérstaklega hverja sé verið að skattleggja og hverja ekki. Markmiðið með gjaldinu er að draga úr losun án þess að grafa undan samkeppnishæfni atvinnulífsins og ætti það sama að gilda hér á landi. Í öðrum löndum hafa því aðrir skattar verið lækkaðir á móti gjaldinu en undanþágur gefnar frá öðrum sköttum. Ísland er t.d. eina ríkið í Evrópu þar sem fiskiskipaflotinn nýtur engra undanþágna eða styrkja hvað varðar eldsneytisskatta. Það minnkar samkeppnishæfni enn frekar. Engar aðgerðir eru boðaðar í frumvörpum tengdum fjárlagafrumvarpinu sem koma til móts við landsbyggðina vegna gjaldsins. Auk þess er ekki að sjá að ívilna eigi umhverfisvænni starfsemi eða að aðrir skattar verði lækkaðir til mótvægis. Breytingar á kolefnisgjaldi er skattahækkun klædd í búning græns skatts. Eðlilegt væri að lækka gjöld á aðra umhverfisvæna þætti á móti. Það sem minnkar samkeppnishæfnina enn frekar er að aðilar sem ekki eru virðisaukaskattsskyldir hér á landi eru undanþegnir kolefnisgjaldinu. Þannig þurfa erlend skip sem taka olíu hér á landi ekki að greiða gjaldið en í sumum tilfellum eru þau við veiðar á sömu veiðislóð og þau íslensku. Hvorki erlend skip, fiskiskip, skemmtiferðaskip né flutningaskip greiða kolefnisgjald til eldsneytistöku hér á landi og ekkert kolefnisgjald er greitt af flugeldsneyti hérlendis í ríkissjóð. Kolefnisgjaldið er skattur sem leggst með mismunandi hætti á atvinnugreinar og eðlilegt að gerð sé krafa um að til sé heildstæð stefna í málaflokknum áður en lengra er haldið. Hæstv. forseti. Þá vík ég að landbúnaðinum. Ríkisstjórnin hefur verið sérstaklega áhugalaus um íslenskan landbúnað, svo eftir er tekið. Hún hefur ekki veitt landbúnaðinum þann stuðning sem honum er nauðsynlegur og hann á skilið. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa hver í sínu horni samþykkt ályktanir um mikilvægi landbúnaðarins. Tollasamningurinn við Evrópusambandið er íslenskum landbúnaði mjög óhagstæður. Tollasamningurinn á að færa íslenskum bændum sömu möguleika í Evrópu og ESB fær hér á landi. Það gerir samningurinn ekki. Nauðsynlegt er að segja samningnum upp vegna brostinna forsendna en úrsögn Bretlands úr ESB gerir að verkum að okkar stærsta og besta markaðssvæði hverfur úr samningnum á næsta ári. Semja verður upp á nýtt við ESB um tollkvóta á landbúnaðarafurðum. Nauðsynlegt er að ráðast í mótvægisaðgerðir til þess að draga úr neikvæðum áhrifum samningsins á íslenska landbúnaðarframleiðslu. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki að finna neinar fjárheimildir til mótvægisaðgerða, engan stuðning til handa bændum til að mæta verulega aukinni samkeppni frá Evrópusambandinu og því ójafnvægi sem ríkir á milli samningsaðila, Íslandi í óhag. Staða sauðfjárbænda og loðdýrabænda er erfið og brýnt að ríkisvaldið mæti þeim vanda. Því miður hefur ríkisstjórnin enga framtíðarsýn fyrir þær greinar og endurspeglast það í fjárlagafrumvarpinu en engar fjárheimildir eru ætlaðar til að mæta vandanum. Yfir í heilbrigðismál. Miðflokkurinn hefur margsinnis bent á að bygging nýja þjóðarsjúkrahússins við Hringbraut sé óskynsamleg framkvæmd af mörgum ástæðum. Flokkurinn hefur lagt áherslu á að byggt verði nýtt og glæsilegt þjóðarsjúkrahús á nýjum stað, gerð verði fagleg og óháð staðarvalsgreining fyrir nýtt sjúkrahús og hefur flokkurinn flutt þingsályktunartillögu þess efnis. Aukin framlög til ríkisins til heilbrigðiskerfisins virðast helst renna til Landspítalans sem hefur fengið viðbótarfjármagn á hverju ári frá árinu 2013. Þrátt fyrir það er hallinn á rekstri Landspítalans á þessu ári um 1,6 milljarðar kr. og stefnir í svipaðan halla á næsta ári. Uppsafnaður halli verður því rúmlega 3 milljarðar kr. Landspítalinn glímir við viðvarandi mönnunarvanda og þá sérstaklega hvað hjúkrunarfræðinga varðar. Þetta hefur í för með sér umtalsverðan kostnaðarauka vegna aukavinnu. Mönnunarvandinn í heilbrigðiskerfinu er einn stærsti bráðavandinn sem heilbrigðisþjónustan stendur frammi fyrir og er brýnt að leitað verði allra leiða til að fjölga hjúkrunarfræðingum. Leggja verður aukið fjármagn til þess mikilvæga verkefnis. Fjölgað hefur á biðlistum eftir hjúkrunarrýmum fyrir aldraða og hefur embætti landlæknis lýst yfir þungum áhyggjum af stöðunni. Miðflokkurinn leggur fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um sérstaka fjárveitingu í þennan málaflokk upp á 270 milljónir til að leysa bráðavandann. Hjúkrunarheimilin gegna mikilvægu og vaxandi hlutverki í heilbrigðiskerfi þjóðarinnar. Skortur á hjúkrunarheimilum hefur í för með sér að aldraðir einstaklingar ílengjast á sjúkrastofnunum. Forsenda lausnar á þeim vanda er að hjúkrunarheimilum verði sköpuð raunhæf skilyrði. Stórsókn í uppbyggingu hjúkrunarheimila sem ríkisstjórnin boðar í stjórnarsáttmálanum eru hrein öfugmæli þegar horft er á rekstrargrunn hjúkrunarheimila í landinu sem stjórnvöld bera ábyrgð á. Rekstur margra hjúkrunarheimila er afar erfiður og hafa þau verið rekin með halla um langt skeið. Hallareksturinn má rekja til þess að kröfulýsing sem hjúkrunarheimilunum er ætlað að starfa eftir er í litlu samræmi við þann tekjuramma sem þeim er markaður með daggjöldum. Frumvarpið felur í sér niðurskurð á núverandi rekstri nánast allra hjúkrunarheimila landsins. Það felur einnig í sér niðurskurð á rekstraraðilum dagdvalarþjónustu í landinu. Rammasamningur um hjúkrunar- og dvalarrými rennur út um áramótin og ganga viðræður um framlengingu samningsins afar hægt, mjög rólega. Það er áhyggjuefni hvernig stjórnvöld nálgast þennan mikilvæga málaflokk. Tryggja þarf meira fjármagn til þjónustunnar og hækka daggjöld þannig að þau standi undir þeirri þjónustu sem veita á. Veiðigjaldafrumvarp sem sjávarútvegsráðherra mælti fyrir fyrr í haust var tekið úr atvinnuveganefnd til 2. umr. í dag. Segja má að það sé aðeins skárra en það frumvarp sem varð að lögum árið 2012 en rann út í vor. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að frumvarpið er gallað. Það er rétt að minna þingheim á að eftir mikið fjaðrafok hér á Alþingi í vor var það frumvarp framlengt til næstu áramóta vegna þess að það rann út í vor. Þó skal tekið fram að í þessu frumvarpi er sumt til bóta, t.d. það að útreikningurinn er færður nær í tíma og fiskvinnslan er tekin út fyrir sviga. Það er líka til bóta að þessi vinna er komin inn á borð ríkisskattstjóra. Það sem ekki hefur breyst er að þegar búið er að reikna út hvern útgerðarflokk fyrir sig, eins ólíkir og þeir eru, er öllu saman sópað í eina tölu fyrir hverja fisktegund. Verðmiðinn er þar af leiðandi hinn sami í öllum útgerðarflokkum. Ef við ætlum ekki að sjá útgerðina hér á landi færast á enn færri hendur verður að breyta þessum útreikningum á þann veg að allir útgerðarflokkar geti við unað. Þegar lögin sem nú eru að renna sitt skeið voru sett árið 2012 var strax ljóst að litlar og meðalstórar útgerðir ættu í stórum vanda. Þá var brugðið á það ráð að gefa afslátt, svokallað frítekjumark. Einnig var komið á afslætti vegna skulda sem stofnað hafði verið til vegna kaupa á aflahlutdeildum. Þetta var plástur á sárið sem dugði til þess að mörgum litlum og meðalstórum útgerðum blæddi ekki út að sinni. 31. ágúst 2017 rann þessi skuldaafsláttur út og 1. september sama ár hækkuðu veiðigjöldin yfir 100%, á t.d. þorski um 106% og á ýsu um 127%, svo tekin séu dæmi. Þetta var vegna góðrar afkomu greinarinnar á árinu 2015. Þetta er kannski lýsandi dæmi um hvernig þetta hefur verið. Allir í útgerð sem ég þekki, og þekki ég nokkuð marga, vilja borga veiðigjöld og þeir hinir sömu vilja og hafa kallað eftir að hluti gjaldsins renni til sinna heimabyggða til uppbyggingar innviða. Samdráttur í fjölda útgerða er mikill. Árið 2014 voru 520 útgerðir með aflahlutdeild í aflamarki og krókaaflamarki, saman. Á þessu ári eru 390 útgerðir með hlutdeild. Þetta er fækkun upp á 130 útgerðir á fimm árum. Þess má geta að árið 2005 voru útgerðir með aflamark 975 talsins. Á næstu árum má búast við enn meiri fækkun útgerða verði þetta frumvarp að lögum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um veiðigjaldafrumvarpið að sinni. Það er komið til 2. umr., eins og ég sagði áðan, og vonandi er hægt að vinna eitthvað í því þannig að komið verði til móts við litlar og meðalstórar útgerðir, hið minnsta. Það er kannski rétt að fram komi að í breytingartillögu meiri hlutans í atvinnuveganefnd er ein breyting sem í mínum huga var svolítið fyrirséð. Hún er um það að svokallað frítekjumark verður hækkað. Verður 40% afsláttur af fyrstu 6 milljónunum. Það verður sem sagt gefinn afsláttur. En hann getur aldrei orðið hærri en 2,5 milljónir. Hækkunin miðað við frumvarpið eins og það var lagt fram fyrst er um 900.000 kr. Það er ekki gríðarleg breyting. Þetta kemur til móts við minnstu útgerðirnar en þær útgerðir sem eru þar fyrir ofan, sem við köllum meðalstórar - ég veit ekki alveg hvar mörkin liggja, við getum kannski talað um að útgerðir sem eru með 3.000–5.000 tonna kvóta sitji enn þá í súpunni, ef við getum sagt sem svo. Ég og margir fleiri hafa miklar áhyggjur af því hver framtíð þess flokks útgerða verður. Mikill samdráttur hefur orðið í þeim útgerðum. Þetta eru yfirleitt mjög rótgróin fjölskyldufyrirtæki og hafa verið byggðafesta byggðarlaga sinna, ásamt mörgu öðru. Menn sjá í raun og veru ekki mikla framtíð fyrir sér miðað við það að veiðigjaldafrumvarpið er í raun og veru ekki mikil breyting í grunninn heldur bara svona smá fixering. Það engin grundvallarbreyting frá fyrra frumvarpi. Ég ætla að láta þetta gott heita að sinni.
Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Páll Jónsson fullyrti í ræðu sinni áðan að framlög til nánast allra hjúkrunarheimila - ef við getum orðað það þannig, hann átti þá væntanlega við daggjöld og annað - lækkuðu á milli ára. Ég er dálítið hissa á þeirri fullyrðingu, ég verð að segja það, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að ein af meginbreytingartillögum hv. fjárlaganefndar gengur út á að hækka framlög til daggjaldastofnana eða hjúkrunarheimila um 276 milljónir, ég held að ég muni töluna nokkuð rétt, og þá hækka framlög í heildina á árinu til þessa liðar um rétt ríflega 4,5% á milli ára. Ég á voðalega erfitt með að sjá, jafnvel þótt við verðlagsleiðréttum og annað, að þetta sé rétt og mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvernig í ósköpunum honum tekst að fá út þá niðurstöðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir andsvarið. Þessar fullyrðingar, eins og hann kallar það, eru tölur sem ég fékk frá gestum sem heimsóttu okkur á þingflokksfund úr félagi sem ég man ekki alveg hvað heitir, félagi fyrirtækja í velferðarþjónustu … [[Gripið fram í.]]- Já. Þau lýstu miklum áhyggjum yfir því að samningar væru útrunnir og það væri ekki bjart fram undan hjá þeim. Ég hef þetta því ekki eftir mínu eigin höfði heldur eftir upplýsingum, svo að það sé sagt.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég lít þannig á að býsna mikilvægt sé fyrir þingmenn að fara eftir þeim staðreyndum sem fyrir þeim liggja á hverjum tíma. Þótt ég sé þingmanninum algerlega sammála um að afar mikilvægt sé fyrir þingið að fá upplýsingar og skilaboð utan úr samfélaginu held ég að það sé samt sem áður skylda þingsins og þingmanna að fara rétt með. Það er alvarlegt að segja það úr ræðustól Alþingis að verið sé að lækka framlög til hjúkrunarheimila á milli ára þegar reyndin er einmitt önnur. Það eru mjög alvarleg skilaboð út í samfélagið og við eigum ekki að temja okkur slíkt, það er mín skoðun. Það liggur fyrir, og ég hef sagt það áður í ræðustól undir þessari umræðu, að þegar er hafin endurskoðun á rekstrargrunni hjúkrunarheimilanna. Um það erum við þingmaðurinn sammála, það þarf að gera. Ríkið þarf að standa vel að samningum um þá heilbrigðisþjónustu sem það kaupir, við þau fyrirtæki sem það semur við, þar með talin þau fyrirtæki sem eru í þeim samtökum sem hv. þingmaður nefndi. Það leysir okkur hv. þingmenn ekki undan þeirri skyldu að gleypa ekki hráar einhverjar upplýsingar eða væntingar um að hægt sé að fella keilur í fjárlagaumræðunni á forsendum sem eru klárlega ekki til, ef menn miða við þær breytingartillögur og það frumvarp sem liggur fyrir.
Hæstv. forseti. Það er þannig að þegar hlutir eru reiknaðir út eru þeir reiknaðir út frá einhverjum forsendum. Ég er alveg sammála þingmanninum um að það ber að fara rétt með tölur, eins rétt og maður getur. Staðreyndin er sú að það eru miklir biðlistar, eins og þingmaðurinn kom inn á, og það er mikill vandi í því tiltekna máli sem nefnt var áðan. Ég kikna ekki mikið í hnjáliðunum né rennur kalt vatn milli skinns og hörunds þó að hv. þingmaður tali svona til mín um að alvarlegt mál sé að fara ekki með réttar tölur. Ég vil bara benda á að staðan er alvarleg. Ég veit ekki heldur hvort tölurnar eru réttar sem koma hinum megin frá. Það hljóta að vera einhverjar forsendur gefnar þar líka, hv. þingmaður.
Frú forseti. Í dag, 20. nóvember, er alþjóðadagur barna. Því tel ég vel við hæfi að hefja þessa ræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2019 á því að leggja áherslu á réttindi barna, á tjáningarfrelsi barna og rétt þeirra til þátttöku og það sem stjórnvöld geta og eiga að gera til að styrkja stöðu barna. Ungmennaráð UNICEF dreifir í dag hagnýtum ráðum til ráðamanna. Þessi ráð voru búin til af ungmennaráðinu þar sem reynsla þeirra af samskiptum við ráðamenn er stundum neikvæð og þau vildu því gefa góð ráð um hvernig skuli eiga samráð við börn og ungmenni. Ég vil lesa þau hér upp vegna þess að ég held að við hefðum gott af því að hlusta á þessi ráð og vera í meira samtali við ungmenni um þeirra mál. Fyrsta ráðið er: Boða fundi á hentugum tíma fyrir ungmenni, svo sem ekki á skólatíma. Ef fundur er á skólatíma þarf að senda staðfestingu á skóla viðkomandi ungmenna sem boðaðir eru á fundinn. Ráðamenn séu opnir fyrir hugmyndum og skoðunum ungmenna. Í fundadagskrá sé gert ráð fyrir umræðum um málefni fundarins. Ráðamenn skulu ávallt vera kurteisir og hlusta á ungmenni fundarins og forðast það að grípa fram í. Mikilvægt er að ráðamenn gefi ungmennum skýr svör og forðist endurtekningar, og að þeir nýti sér upplýsingar sem ungmenni gefa hverju sinni. Mikilvægt er að veita ungmennum upplýsingar um hvað er gert við niðurstöður fundarins, og ekki segjast ætla að bjóða tilteknum hópi aftur og standa svo ekki við það. Tala við ungmenni sem jafningja, ekki „við fullorðnu“ og „þið ungmennin“. Takk fyrir þetta, ungmennamannaráð UNICEF. Frú forseti. Við í Samfylkingunni höfum lagt fram þingsályktunartillögu, sem ég mælti fyrir á dögunum og er nú til vinnslu velferðarnefndar, um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórn að gera tímasetta og fjármagnaða aðgerðaáætlun til fjögurra ára fyrir árin 2019–2022 til að styrkja stöðu barna, ungmenna og fjölskyldna þeirra hér á landi. Aðgerðirnar byggjast m.a. á rétti barna eins og hann er skilgreindur í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Lagt er til að þriðja valfrjálsa bókun við barnasáttmálann verði lögfest hér á landi á árinu 2019 að undangengnu átaki þar sem stjórnvöld og úrskurðaraðilar fá fræðslu um kröfur barnasáttmálans er varðar þjónustu við börn. Viðeigandi ráðstafanir verði gerðar í kjölfarið, m.a. nauðsynlegar lagabreytingar og boðið verði barnvænt kynningarefni og kynning á framkvæmd bókunarinnar hér á landi gerð aðgengileg. Samræming og eftirfylgni aðgerða í þágu barna og barnafjölskyldna á vettvangi Stjórnarráðsins og sveitarfélaga er nauðsynleg og að allir séu samstiga um aðgerðir í þágu barna. Það þarf að virða tilmæli barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna varðandi framkvæmd barnasáttmálans á Íslandi og við tillögugerð okkar í Samfylkingunni voru þau tilmæli höfð til hliðsjónar, en einnig tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins til aðildarríkja um réttindi barna og barnvæna félagsþjónustu við börn og fjölskyldur þeirra, ásamt Evrópuráðssamningnum um vernd barna gegn kynferðislegri misbeitingu og kynferðislegri misnotkun. Umboðsmaður barna gaf út skýrslu á árinu 2017 um helstu áhyggjuefni og fleiri skýrslur umboðsmanns barna voru einnig hafðar til hliðsjónar við samningu tillagnanna. Við þurfum að bregðast við þessum alþjóðasamþykktum og áhyggjuefnum til að treysta stöðu barna og styrkja foreldra í uppeldishlutverki sínu. Það kostar peninga sem gera þarf ráð fyrir í fjárlögum næstu fjögur árin ef áætlunin á að ganga upp. Sumt getur ríkisvaldið ekki eitt ráðið við. Þess vegna er mikilvægt að koma á samráðsvettvangi ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga til að móta tillögur um aðgerðir til að samræma vinnu og fjölskylduábyrgð og þjónustu við barnafjölskyldur. Einkum þarf að líta til þess hvernig tryggja megi að fyrirtæki setji sér fjölskyldustefnu, stytti vinnutíma og geri vinnutíma sveigjanlegri og hvernig unnt sé að tryggja að foreldrar geti betur sinnt börnum sínum, t.d. vegna veikinda þeirra eða fötlunar. Það er ekki nóg að tala um að börnin séu framtíð landsins og við viljum svo gjarnan að öll börn búi við öryggi og efnisleg gæði. Við verðum að sjá til þess með skipulagi og fjármagni, nægilegum mannafla og nauðsynlegum gögnum að markmiðum verði náð. Ein af tillögum okkar er að afkoma barnafjölskyldna verði bætt, m.a. með hækkun barnabóta og viðmiðum sem tryggja að fleiri fjölskyldur fái barnabætur. Fulltrúi Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd benti á þá þjóðarskömm hversu mörg börn búa við óviðunandi aðstæður á Íslandi, en talið er að allt að 6.000 börn líði efnislegan skort í okkar ríka samfélagi. Tekjur heimila, bæði laun og félagslegar bætur, eru helsti áhrifaþáttur barnafátæktar. Vanda láglaunafólks og einnig fólks með meðaltekjur mætti þó mæta með almennum hætti með því að hækka barnabætur og auka húsnæðisstuðning. Þetta er viðurkennt í margvíslegum greiningum hérlendis sem erlendis og hefur verið beitt með góðum árangri í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Þrátt fyrir það hefur barnabótakerfið grotnað niður undanfarin ár þótt augljóst sé að barnabætur eru mjög góð leið til að aðstoða ungar fjölskyldur. Ríkisstjórnin stígur nú það jákvæða skref að hækka viðmið skerðinga upp að lágmarkslaunum. Hins vegar eru einungis nokkrir mánuðir síðan ríkisstjórnarflokkarnir felldu tillögu frá Samfylkingunni um akkúrat þessa breytingu, en á móti vill stjórnarmeirihlutinn að skerðingar aukist hjá millitekjuhópum. Kerfið í heild er fjársvelt, enda hafa þúsundir barnafjölskyldna dottið út úr því undanfarin fimm ár og bæturnar rýrnað að raunvirði. Eftir hækkunina nú eru útgjöld til barnabóta svipuð að raunvirði og á árinu 2013, fyrir fimm árum síðan. Nýtt þrep skerðinga verður til þess að skerðingar aukast fari tekjur foreldris umfram 458.000 kr. á mánuði. Í því samhengi má nefna að neðri fjórðungsmörk heildarlauna voru 496.000 kr. á mánuði á árinu 2017 eins og ASÍ bendir á. Barnabætur hjóna verða að fullu skertar við mánaðartekjur sem nema um 625.000 kr. á hvort foreldri. Miðgildi heildarlauna nam á árinu 2017 um 618.000 kr., sem þýðir að hjón sem hafa tekjur í kringum miðgildi fá engar barnabætur. Við í Samfylkingunni viljum breyta þessu og stefna að því að staða barnafólks verði jöfnuð á við hina sem ekki eru með börn á framfæri. Til að taka skref í þá átt leggjum við fram breytingartillögu um að barnabætur verði auknar um 2 milljarða kr. á árinu 2019, þannig að fleiri barnafjölskyldur fái greiðslur með börnum sínum. Í tímasettri og fjármagnaðri aðgerðaáætlun til næstu fjögurra ára þarf að styrkja barnabótakerfið enn frekar, en einnig að mæta útgjöldum framhaldsskólanema vegna kaupa á námsgögnum og hollum hádegismat. Við gerum ekki breytingartillögur um það núna, en það er hins vegar markmið sem við eigum að stefna að. Frumvarp um aukið hlutverk umboðsmanns barna er jákvætt skref sem ríkisstjórnin leggur til enda afar mikilvægt að stjórnvöld safni upplýsingum um hag barna og þjónustu við þau og noti þær til að tryggja réttindi og velferð allra barna. Upplýsingarnar verði greinanlegar eftir aldri, kyni, búsetu og félagslegum bakgrunni. Það skiptir miklu máli. Umboðsmaður barna fær þetta hlutverk ef frumvarpið verður samþykkt. Það þarf að meta nauðsynleg framlög til þess að gera umboðsmanni barna kleift að sinna þessu mikilvæga hlutverki með sóma. Ég efast um að það sé gert ráð fyrir nægilegum fjármunum og við þingmenn, sem eigum að sinna mikilvægu eftirlitshlutverki, þurfum að ganga eftir því að það verði í lagi svo að umboðsmaður barna geti sinnt þessu mikilvæga hlutverki. Fleira þarf að gera til að styrkja stöðu barna og barnafjölskyldna frá því sem nú er, svo sem að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði, veita foreldrum uppeldisráðgjöf, fræða alla þá sem vinna með börnum um barnasáttmálann og réttindi barna og það þarf að koma á fót nýju Barnahúsi þar sem unnið er með börnum foreldra sem eiga í forsjárdeilum, búa við heimilisofbeldi eða leita eftir alþjóðlegri vernd, þar sem jafnframt er boðið upp á barnamiðaða fjölskylduráðgjöf. Ekkert af þessu verður gert nema stjórnvöld viðurkenni að það þarf að bæta hag barna og raða börnum framar við gerð fjárlagafrumvarpa. Þörfin er á fleiri sviðum. Forvarnir og heilsuefling, aðgerðir í þágu barna og ungmenna með geðraskanir, þroskafrávik og langveikra barna, aðgerðir í þágu barna og ungmenna með hegðunarerfiðleika og vímuefnavanda, aðgerðir til að vernda börn og ungmenni gegn heimilisofbeldi og kynferðisbrotum og í þágu barna innflytjenda. Gera þarf heildstæða áætlun, tímasetta og fjármagnaða. Það er ekki gert í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2019. Það er reyndar ekki gert ráð fyrir slíkri áætlun í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar frá því í vor. Sú áætlun verður endurskoðuð á næsta ári og ég bind vonir við að þá verði gerð á þessu breyting og að hv. stjórnarþingmenn og hæstv. ríkisstjórn hlusti á eftirlitsnefndina með barnasáttmálanum og þeim tilmælum og ábendingum sem gerðar hafa verið við framkvæmd barnasáttmálans á Íslandi. Forseti. Það er óumdeilt að á Íslandi er húsnæðisvandi og hann bitnar ekki síst á ungum barnafjölskyldum. Á ótryggum leigumarkaði hrekjast fjölskyldur á milli hverfa og jafnvel sveitarfélaga og börnin flakka á milli skóla með tilheyrandi erfiðleikum við að fóta sig á nýjum stað og í nýjum skóla. Þessu verður að linna. Til þess þarf átak ríkis og sveitarfélaga með samkomulagi við stéttarfélög. Fulltrúi Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd bendir á í nefndaráliti sínu að þrátt fyrir ummæli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins um að húsnæðismálin séu lykillinn að samkomulagi í komandi kjarasamningum, helst heildarfjárhæð vegna húsnæðisstuðnings nánast óbreytt milli ára. Þetta er alvarlegt mál, forseti. Árið 2019 verða vaxtabætur einungis 3,4 milljarðar kr., sem er minna en til stóð að hafa þær árið 2018 þegar þær áttu að vera 4 milljarðar kr. Lækkunin nemur sem sagt 15% milli ára. Í heild hefur húsnæðisstuðningur í gegnum vaxtabótakerfið rýrnað að raungildi um ríflega 70% frá árinu 2013 og heimilum sem fengu vaxtabætur fækkað um tæplega 19.000 milli áranna 2013 og 2017. Þá hafa bótafjárhæðir verið óbreyttar frá árinu 2010, en gert er ráð fyrir 5% hækkun þeirra samkvæmt frumvarpinu. Til samanburðar má nefna að verðlag hefur frá árinu 2010 hækkað um 25% og launavísitalan um ríflega 76%. Þetta gerir það að verkum að kerfið styður við sífellt færri heimili. Tekjulágt barnafólk sem á lítið eigið fé í húsnæði sínu fær nú lítinn sem engan stuðning í gegnum vaxtabótakerfið. Á leigumarkaði búa um 50.000 manns og af þeim eru tekjulágir og ungt fólk í meiri hluta. Leigjendur eru flestir í verri aðstöðu til að kaupa fasteign og sitja fastir í fátæktargildru á óstöðugum leigumarkaði. Og ekki stendur til að hækka bótafjárhæðir til samræmis við hækkandi verðlag og leigu og þar með er dregið úr stuðningi við leigjendur sem er sá hópur sem stendur hvað verst að vígi á húsnæðismarkaði. BSRB leggur t.d. á það áherslu að húsnæðisstuðningur verður jafnaður óháð búsetuformi þannig að leigjendur fái sambærilegan stuðning í formi húsnæðisbóta og eigendur fá í formi vaxtabóta, en á það er ekki hlustað. Samfylkingin hefur mælt fyrir þingsályktunartillögu um aðgerðir í húsnæðismálum þar sem tekið er á framboðsvanda, en einnig á vanda ungs fólks til þess að eignast húsnæði og hvernig má auka húsnæðisöryggi leigjenda. Tillagan er núna til umræðu í velferðarnefnd. Í ljósi alvarleika málsins og í ljósi krafna verkalýðsfélaga bind ég vonir við að þar fái þessi tillaga jákvæða umfjöllun og komi til afgreiðslu í þingsal. Ef ekki, og ef hv. stjórnarþingmenn treysta sér ekki til þess að taka upp góðar tillögur frá stjórnarandstöðunni, þá a.m.k. geri þeir þær tillögur að sínum sem þeir telja að virki vel. Samfylkingin leggur einnig fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um að vaxtabætur verði auknar um 2 milljarða kr. og að stofnframlög til almennra íbúða verði aukin um 2 milljarða kr. á árinu 2019. Það eru breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið. Forseti. Það er mjög alvarleg staða á heilbrigðisstofnunum landsbyggðarinnar. Við þeim vanda er ekki brugðist í fjárlagafrumvarpinu eða með breytingartillögum meiri hlutans. Sem dæmi má nefna að 130 millj. kr. vantaði til Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða. Svipaða sögu má segja af Heilbrigðisstofnun Vesturlands, Norðurlands og Austurlands. Og í sameiginlegri yfirlýsingu allra heilbrigðisstofnana segir að annað árið í röð fari aukningar til heilbrigðisþjónustu fram hjá heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Skoðum stöðu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja og Heilbrigðisstofnunar Suðurlands aðeins betur. Ég nefni þessar stofnanir vegna þess að þær eru í mínu kjördæmi og ég þekki stöðu þeirra vel. Miklar breytingar hafa orðið á fjölda íbúa á Suðurnesjum á undanförnum árum. Íbúar á svæðinu voru 26.680 1. júlí sl. Í lok árs 2018 er áætlað að fjöldi íbúa verði um 27.600 og hlutfall íbúa af erlendum uppruna milli 20 og 25%. Ekkert lát virðist vera á þessari þróun. Fjölgun íbúa sl. þrjú ár frá 1. janúar 2016 til loka árs 2018 verður um 22%, eða um 7% á hverju ári. Fjölgun íbúa frá 1. janúar 2013 til loka ársins 2018 er áætluð liðlega 30% á fimm árum. Þessi fjölgun íbúa er einstök fyrir heilbrigðisumdæmin á landinu og langt yfir öðrum svæðum. Við þessari sérstöku stöðu er ekki brugðist. Og þetta um 28.000 manna samfélag býr við heilbrigðisþjónustu þar sem starfsfólk, sem sannarlega er allt af vilja gert, er yfir sig þreytt vegna álags, húsnæðismálin í ólestri og fjármunir til tækjakaupa engan veginn nægilegir. Þetta er svo alvarlegt að þingmenn verða að taka málin í sínar hendur því að ríkisstjórnin virðist ekki fær um það eða beinir kröftum sínum annað. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja telur að fjárveitingar þurfi að aukast um 280 millj. kr. til að mæta þörf. Ef einungis á að tryggja óbreytta starfsemi er fjárþörfin 219 millj. kr. Auk þess megi gera ráð fyrir að stofnunin fari 58 millj. kr. fram úr fjárheimildum ársins 2018. Lítum á Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Í umsögn Sambands sunnlenskra sveitarfélaga segir að skortur á fé til reksturs stofnunarinnar sé mikill og viðvarandi. Frá sameiningu heilbrigðisstofnana á Suðurlandi hafi vöxtur í starfseminni verið fordæmalaus og vaxið um tugi prósenta á hverju ári. Skuldavandi fyrri stofnana hafi verið leystur en blikur séu á lofti í rekstrinum. Stjórnendur stofnunarinnar bentu á í árslok 2017 að ekki væri hægt að sinna lögbundnum verkefnum og árlegri raunaukningu án þess að til kæmu auknar fjárveitingar. Heildarfjárhæð til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á árinu 2018 er að sögn Sambands sunnlenskra sveitarfélaga aðeins 1,1% hærri en endanlegar fjárveitingar árið 2017 sem er langt undir verðbótum og launahækkunum milli ára. Þannig ef við horfum bara á þessa stöðu er þetta niðurskurður. Ég veit að hv. stjórnarþingmenn hafa brugðist harkalega við þegar við höfum bent á niðurskurð á milli ára, en þarna er hann ískaldur og raunverulegur. Það þarf að bregðast við þessu og við höfum tækifæri til þess. Áætlaður rekstrarhalli á Heilbrigðisstofnun Suðurlands á árinu 2018 er um 200 millj. kr. Framkvæmdastjórn HSU telur sig ekki geta skilað rekstraráætlun ársins 2019 í jafnvægi nema til komi aukin framlög fyrir grunnþjónustu til að halda í horfinu við mönnun lögbundinna verkefna. Hjúkrunarrými eru undirfjármögnuð í heilbrigðiskerfinu í heild sinni. Hjá HSU er fjármögnun hjúkrunarrýma 20% undir því sem er raunþörf sem og annars staðar. Enn vantar að bæta inn í fjárveitingar á heilsugæslusviði HSU fyrir ófjármögnuð stöðugildi lækna og hjúkrunarfræðinga sem hefur þurft að bæta við vegna íbúafjölgunar og aukningar á þjónustu á svæðinu. Svo hafa sjúkraflutningar aukist mjög mikið líka og aukningin hefur ekki verið fjármögnuð að fullu. Í úttekt embættis landlæknis frá 15. desember sl. á starfsemi heilsugæslusviðs HSU er þeim ábendingum beint til velferðarráðuneytisins að taka ákvörðun um að hafa bráðamóttöku á Selfossi og fjölga stöðugildum. Á 2018 má áætla að þangað sæki yfir 14.000 einstaklingar eftir slys eða vegna alvarlegra veikinda. Áætlað er í úttektinni að ráðuneytið taki tillit til þess í fjárveitingum. Fjárveitingar hafa ekki skilað sér til bráðamóttöku á Selfossi og er rekstur þeirrar einingar fjármagnaður frá öðrum rekstri. Ríflega 280 millj. kr. vantar á árinu 2019 vegna mönnunar lögbundinnar grunnþjónustu í heilsugæslu og sjúkrarýmum á Suðurlandi. Þessi staða er óásættanleg, forseti. Forseti. Við í Samfylkingunni leggjum fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið til að mæta þessum vanda og leggjum til að 800 millj. kr. fari til viðbótar í rekstur heilbrigðisstofnana úti á landi til að reyna að bregðast við þessum mikla vanda. Herra forseti. Samfylkingin leggur fram breytingartillögur í 17 liðum og leitast þar við að bæta helstu galla fjárlagafrumvarpsins. Þó má augljóst vera að ef við mættum semja fjárlagafrumvarp frá grunni liti það allt öðruvísi út en þetta frumvarp. Menn spyrja um fjármögnun. Allar breytingartillögur okkar eru fjármagnaðar. Við leggjum reyndar ríka áherslu á að ríkissjóður skili góðum afgangi þannig að ef og þegar það kreppir enn meira að þá göngum við á afganginn en látum ekki öryrkja taka skellinn eða þá sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Ríkisstjórnin vill fara með veiðigjöldin úr rúmum 11 milljörðum kr. í 7. Við í Samfylkingunni teljum enga þörf á þessari kjarabót til útgerðarinnar sem stendur vel, en nær einhverra hluta vegna eyrum ríkisstjórnarinnar betur en verkalýðsfélögin og heilbrigðisstofnanirnar úti á landi, svo dæmi séu tekin. Það er brugðist hratt og vel við kvörtunum þeirra undan veiðigjaldinu og það er lækkað um milljarða. Fulltrúi Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, hefur bent á að veiðigjaldið verði á næsta ári samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar svipað og ríkið innheimtir af reykingamönnum þessa lands í gegnum tóbaksgjaldið. Þetta er nú arðurinn af auðlindinni, af beinum tekjum af auðlindinni. Þannig er komið fyrir þessu og enn á að lækka. Við viljum hækka fjármagnstekjuskattinn sem þeir allra ríkustu greiða og setja á tekjutengdan auðlegðarskatt. Þegar auðlegðarskatturinn var síðast innheimtur runnu 10 milljarðar í ríkissjóð vegna hans. Við í Samfylkingunni gerum ráð fyrir öðruvísi auðlegðarskatti og áætlum 3–4 milljarða með okkar útfærslu. Með því að afnema samnýtingu skattþrepa sem í raun vinnur gegn jafnrétti kynjanna og er að mestu nýtt af þeim tekjuhæstu fengi ríkissjóður um 3 milljarða. Á það hefur verið bent í mörgum verkefnum, m.a. verkefnum sem hafa verið unnin í fjármálaráðuneytinu í kynjaðri fjárlagagerð, að þetta er óæskileg staða og vinnur gegn, eins og ég sagði áðan, jafnrétti og stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Það er um að gera að verða við þessari ábendingu og taka þetta af. Við gerum ráð fyrir auknum tekjum af ferðamönnum en tækifærin til tekjuöflunar þar hafa gengið okkur úr greipum ár eftir ár vegna ákvörðunarfælni stjórnvalda, á meðan álag á innviðina er gríðarlegt af völdum ferðamanna. Og nú segir einhver, eins og t.d. hæstv. fjármálaráðherra hér í ræðustól um daginn sem spurði hneykslaður hvort Samfylkingin væri virkilega að leggja það til að leggja einhver gjöld á erlenda ferðamenn þegar fjölgun þeirra væri núna ekki eins mikil og undanfarið. Nokkrum dögum áður hafði hæstv. forsætisráðherra sagt hér í sama ræðustól að það ætti að taka gjöld af erlendum ferðamönnum og komugjöldin væru þar til umræðu hjá hæstv. ríkisstjórn. Nú veit ég ekkert hvort það verður hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra sem mun hafa betur í þessu máli, en a.m.k. er ekki gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2019 að það verði einhverjar sérstakar beinar tekjur af erlendum ferðamönnum. Við viljum leggja sérstakan sykurskatt á aftur og að sá milljarður sem fengist við það myndi renna til forvarna og meðferðarúrræða fyrir ungmenni í vanda. Sykurskattur hefur víða verið lagður á og oftar en ekki beintengdur einhverjum verkefnum. Í Bretlandi t.d. er sykurskattur innheimtur og upphæðin rennur til grunnskólanna þannig að það megi gefa börnum hollari mat. Það er ágætishugmynd, en við horfum fram á mikinn vanda og úrræðaleysi þegar ungmenni sem glíma við vímuefnavanda þurfa á hjálp að halda. Þess vegna teljum við upplagt að þetta renni beint í slík úrræði. Við leggjum ríka áherslu á skatteftirlit, ekki síst vegna skattaskjóla og félagslegra undirboða á vinnumarkaði. Það er áætlað að um 100 milljörðum sé skotið undan skatti árlega. Þá er ekki meðtalið það sem gert er ráð fyrir að sé falið í skattaskjólum. Við gerum ráð fyrir að með markvissara eftirliti hækki tekjur ríkissjóðs um 7 milljarða á næsta ári og það er varlega áætlað. Til að bregðast við loftslagsvanda verðum við að draga úr losun koltvísýrings enn frekar til að eiga einhverja möguleika á því að Ísland nái markmiðum sínum og því þurfum við að hækka kolefnisgjaldið meira en ríkisstjórnin gerir ráð fyrir. Þessar tillögur sem ég hef talið upp hérna duga fyrir öllum okkar breytingartillögum, en auk þess gætum við afturkallað þá hugmynd að bankaskatturinn verði afnuminn. Ríkisstjórnin vill lækka skatta á banka um 7 milljarða og ekki er óvarlegt miðað við arðgreiðslur úr bönkum síðastliðin ár að þær verði 5 milljörðum kr. hærri en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. En þetta eru tekjur sem má þá bara nota til að hafa afganginn meiri og þarf ekki að eyða strax. Herra forseti. Þorkell Sigurlaugsson skrifaði grein í Kjarnann á dögunum um niðurstöður starfshóps sem hann stýrði sem greindi umfang og áhrif skattsvika á íslenskan þjóðarbúskap og hvernig minnka megi svarta hagkerfið. Niðurstöðunum var skilað um mitt ár 2017. Þar kemur fram að undanfarna áratugi hafi umfang skattsvika verið metið á bilinu 3–7% af vergri landsframleiðslu og heildartap hins opinbera verið í námunda við 10% allt tímabilið. Miðað við nýlegri kannanir gæti þessi tala verið liðlega 4% af landsframleiðslu, eða rúmlega 100 milljarðar kr. eins og ég sagði áðan miðað við árið 2016. Við þá upphæð bætist tjón samfélagsins vegna undanskotinna tekna í tengslum við aflandsfélög sem metin eru á 16 milljarða kr. vegna fjármagnstekjuskatts fyrir árin 2006–2009 og 42 milljarða vegna vanhalda á auðlegðarskatti á sex ára tímabili frá 2009–2014. Samtals gera þetta 58 milljarða kr. yfir níu ára tímabil vegna aflandseigna. Þetta eru háar upphæðir, forseti, og við þurfum að herða eftirlitið og styrkja okkar eftirlitsstofnanir til þess að sinna sínu hlutverki. Þorkell skiptir í grein sinni skattsvikum gróflega upp í eftirfarandi flokka: Undanskot frá greiðslu virðisaukaskatts með því að vantelja skattskylda veltu eða oftelja innskatt, þar á meðal með því að færa sér í nyt tilhæfulausa reikninga eða með vanhöldum á greiðslu framtalins skatts. Niðurstaða starfshóps ríkisskattstjóra er að umfang undanskota í virðisaukaskatti hafi numið um 12,9% á árinu 2010–2013. Síðan eru það undanskot frá greiðslu tekjuskatts á launum starfsmanna og launatengdum gjöldum. Svo er það vantalinn tekjuskattur af atvinnurekstri vegna oftalins kostnaðar vegna vantalinna tekna og vantalin eða vangoldin önnur opinber gjöld, svo sem skattur af fjármagnstekjum eða skattundanskot í tengslum við tekjur frá aflandssvæðum. Skattsvik af þessum toga eru talin umfangsmest innan byggingar- og verktakaiðnaðar, ferðaþjónustu, sem og innan annarrar persónulegrar þjónustu. Aukin umsvif ferðaþjónustunnar hafa leitt til vaxandi skattundanskota, m.a. vegna umfangs heimagistingar, þátttöku erlendra starfsmanna og einyrkjastarfsemi í greininni. Farsælast er, segir Þorkell, að auka upplýsingamiðlun, eftirlit og fyrirbyggjandi aðgerðir gegn skattsvikum og koma þannig í veg fyrir skattundanskot, nýta m.a. upplýsingatækni, minnkandi notkun reiðufjár og hertari löggjöf og refsiramma til að takast á við vandann. Það er afar mikilvægt, herra forseti, að við styrkjum eftirlitsstofnanir okkar. Nú er til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd frumvarp um peningaþvætti og aðgerðir gegn hryðjuverkastarfsemi. Þar er aukið hlutverk ríkisskattstjóra með alls konar gagnavinnslu. Mér er minnisstæð málsgrein í skýrslunni um eignir Íslendinga á aflandssvæðum þar sem sérstaklega er tekið fram að við höfum verið gagnrýnd harkalega fyrir aðgerðir okkar gegn peningaþvætti. Þar segja skýrsluhöfundar að stjórnvöld virðist ekki gera sér grein fyrir því að þegar unnið er úr flóknum gögnum þurfi að gera ráð fyrir mannafla, þetta séu mannaflsfrek verkefni, en þau muni skila vel í aðra hönd ef þau eru vel unnin. Herra forseti. Nú líður tíminn hratt og mig langar í lokin að líta til baka og skoða síðustu fimm ár. Frá árinu 2013 þegar við náðum að loka fjárlagagatinu var tækifæri til að byggja upp innviðina sem við höfðum þurft að vanrækja á okkar erfiðustu tímum á kjörtímabilinu 2009–2013, en við sáum með áætlun sem við gerðum þá að við gátum veitt fjármunum til landshlutanna, í uppbyggingu á vegakerfinu, á heilbrigðiskerfinu, skólakerfinu o.s.frv. Ríkisstjórnin sem tók við var ekki sömu skoðunar. Hún lækkaði skatta sem varð til þess að innviðirnir voru áfram sveltir. Þetta eru svo sannarlega ár hinna glötuðu tækifæra þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn voru hér við völd, lækkuðu skatta og þá mest til þeirra sem höfðu mest, skutluðu út um 80 milljörðum í svokallaða leiðréttingu sem að langmestu leyti féll til þeirra sem höfðu nóg fyrir, enda sögðu þeir: Við þurfum ekki að hjálpa þeim sem hafa minnst milli handa, það gerði vinstri stjórnin. Nú er komið að hinum. Þetta voru mjög háar upphæðir sem við hefðum sannarlega getað nýtt í annað, en þetta eru glötuð tækifæri og það þýðir ekki að gráta það. Fyrir vikið stöndum við frammi fyrir öllum þessum vandamálum sem við gerum núna. Það er eðlileg krafa frá öllum að styrkja innviðina og við vildum það öll, allir stjórnmálamenn sem tóku þátt í kosningabaráttu töluðu um að byggja upp innviðina. En í þeirri stöðu sem við erum núna er ekki hægt að gera það með myndarlegum hætti nema afla tekna. Þannig er það. Og það er fullt af krónum hérna úti. Við þurfum bara að skipta þeim með öðrum hætti. Það er það sem við þurfum að gera. Við þurfum að skipta þeim með öðrum hætti. Á meðan upplýsingar streyma hér inn í þingsal sem sýna að þeir ríkustu eiga langmesta hlutann, ríkasta 5% á jafn mikið og hin 95%, þekkjandi allar þær greiningar sem segja okkur að þegar ójöfnuður vex þá vex ósætti í samfélaginu, vantraustið eykst og hagsæld minnkar, af hverju látum við þetta ekki okkur að kenningu verða? Þetta er bara ekki hægt. Það hefur margsýnt sig. Það er ekki hægt að ætla sér að vera með velferð eins og Vinstri grænir og Samfylkingin hefur nú einróma verið sammála um að þurfi að auka hér á landi, og vera svo með hægri efnahagsstjórn. Það gengur ekki saman, vegna þess að velferðin kostar peninga. Í upphafi ræðu minnar talaði ég um að við þyrftum að raða börnum framar. Það kostar peninga. Við grípum þá ekki upp úr grjótinu, en við getum gert það með réttlátara skattkerfi.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur afar góða ræðu. Hv. þingmaður fór mjög skipulega yfir málefni Samfylkingar og það sem lýtur að fjárlagafrumvarpinu, enda hv. þingmaður með mikla reynslu í bæði fjárlaganefnd og sem fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra. Hún byrjaði á mjög viðeigandi hátt í tilefni af alþjóðlegum degi barna. Mér fannst það vel við hæfi. Við erum öll með skilaboð á borðunum okkar, sem eru ansi skemmtileg, frá börnum í Flataskóla. Skilaboðin mín eru að öll börn eigi rétt á því að ganga í skóla og börn eigi rétt á nafni og ríkisfangi. Mér finnst afar skemmtilegt að koma í vinnuna og fá þetta á borðið og í tilefni af því hvernig hv. þingmaður hóf ræðuna ákvað ég að taka það með mér. Ég get tekið undir allt það sem hv. þingmaður sagði varðandi börnin þó að ég kannski kvitti ekki endilega undir þær útgjaldatillögur sem hv. þingmaður fór yfir og Samfylkingin hefur sannarlega sett fram með skipulögðum hætti. Ég tek undir að við eigum alltaf að hyggja að stuðningi við börn og barnafjölskyldur. Ég vil þó árétta að í því frumvarpi sem við ræðum er verið að hækka barnabætur. Það er sannarlega verið að reyna koma barnabótum til þeirra fjölskyldna sem mest þurfa á að halda, tekjulægri fjölskyldum, og það er verið að hækka fæðingarorlofið upp í 600.000 kr. á mánuði. Ég er [[Forseti hringir.]]í sjálfu sér ekki með spurningu til hv. þingmanns í fyrra andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að koma aftur upp. Það var í maí, minnir mig frekar en í apríl, að það kom út skýrsla frá norrænu ráðherranefndinni sem fjallaði um að ójöfnuður væri að aukast á Norðurlöndum. Norðurlöndin tróna hæst á öllum listum yfir hvar er best að búa, hvar er mestur jöfnuður og jöfn tækifæri og jafnrétti og allt það og við viljum ekki fara niður á þeim lista. Þess vegna voru fengnir sérfræðingar til að skoða þetta og þeir komust að því að ríkir væru að verða ríkari og fátækir fátækari á Norðurlöndum. Þau skilaboð voru send til stjórnvalda að ef þau vildu snúa þeirri þróun við þyrftu þau að auka við barnabætur og húsnæðisbætur og hafa velferðarþjónustu eins ódýra og mögulegt væri, helst ókeypis. Einnig að þróunin í bótakerfunum og millifærslukerfunum ætti að vera bundin við tekjuþróun, vegna þess að ef það er ekki gert og við höfum séð það gerast hér, þá skiptir þessi bót alltaf minna og minna máli við framfærsluna. Þannig að norrænu sérfræðingarnir, sem tóku þetta saman, sögðu að ástæðan fyrir því að bilið væri að breikka væri að finna m.a. þarna og stærsta ástæðan væri að bæturnar í tilfærslukerfunum fylgdu ekki launaþróun. Ég held að við ættum að skoða þetta. Við erum alltaf aðeins að bæta í hér og aðeins að bæta í þar, en við [[Forseti hringir.]]þurfum að hafa eitthvert kerfi þannig að það skipti máli fyrir framfærslu fjölskyldunnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta samtal. Ég ætlaði einmitt í seinna andsvari að koma inn á það sem hv. þingmaður fór yfir í ræðunni, þ.e. húsnæðismálin og hvernig við getum beitt okkur í húsnæðisstuðningi og svo þann ójöfnuð sem er alþjóðlegt vandamál og birtist okkur fyrst og fremst í eignaójöfnuði. Það er hárrétt sem þingmaður nefndi að hann er snúnari viðureignar. Ég skil því álit sérfræðinganna, að við eigum að einbeita okkur að tekjunum í þessu, vegna þess að það er snúið að takast á við eignaójöfnuðinn, Þeir einstaklingar sem eru orðnir það efnaðir að falla undir þetta 1% eru ekki endilega með launþegatekjur eins og við flest. Við vitum að þetta er ógn, alheimsógn við hagsæld og við þurfum að takast á við hana. Ég hef ekki einföldu svörin. Ég held að þegar við tölum um bætur eigum við að skoða þær út frá á tekjunum. En t.d. þegar við höfum verið með húsnæðisstuðninginn höfum við skoðað nettóeign, við erum að miða við vaxtabætur o.s.frv. Ég held reyndar að vaxtabætur séu ekki endilega heppilegasta stuðningskerfið. Ég held að við eigum að einblína á önnur stuðningskerfi. En ég ætlaði að skilja eftir spurningar fyrir hv. þingmann. Fyrri spurningin snýr að því hvernig við tökumst á við þennan eignaójöfnuð og sú seinni er um það af hverju sykurskatturinn, sem hv. þingmaður kom inn á, brást alveg hrapallega síðast þegar við reyndum.
Herra forseti. Okkur finnst ekki gaman að setja á eignarskatta af því að þá erum við að taka tvisvar sinnum skatt af sömu peningunum og viljum frekar þá taka skatta af þeim fjármunum sem eignirnar skapa. En til að taka á þessum vanda sem hv. þingmaður fór yfir svo ágætlega, þá verðum við að beita eignarsköttum. En við verðum bara að gera það með einhverjum sanngjörnum hætti. Við getum haft hann sambland af tekjum og eignum. Við getum undanskilið heimili fólks, en búið til kerfi eins og víða hefur verið gert reyndar, til þess að reyna að jafna leikinn. Því þó að þetta sé alþjóðlegt vandamál, fríar það okkur ekki frá því að taka á því hér heima og við getum gert það ef við leggjumst bara yfir það. Við erum að tala um allra ríkasta fólkið. Síðan varðandi sykurskattinn. Hann var hérna á í ekki í tvö ár, 20 mánuði, ef ég man rétt. Ég man þegar við vorum að ræða þetta hér þá sagði hæstv. fjármálaráðherra að hann hefði ekki verið nógu hár, það hefði ekki verið nægilegur hvati. En hann er tekinn af þegar verið er að breyta virðisaukaskattskerfinu og vörugjöldunum á því, og ég held að hann hafi verið tekinn af til að lækka verðið. Ég held og leyfi mér að fullyrða það, að það hefði ekki verið dýpri pælingar á bak við það hjá stjórnvöldum að taka sykurskattinn af en þessi, það þurfti að ná verðlaginu niður, [[Forseti hringir.]]og það var gert með því að taka sykurskattinn af. Hann á að virka vel. Það má vera að hann þurfi að vera hár [[Forseti hringir.]]til þess að það gerist. En sannarlega er sykur á válista og við þurfum að draga úr neyslu sykurs.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ágæta ræðu og yfirgripsmikla. Hún talaði mikið um velferðarmál og mál er snúa að heilbrigðisþjónustu og málefnum barna. Það er vel. Þetta eru mál sem við ættum að gera meira af því að ræða í þingsal. Ég held að við hv. þingmaður séum í grundvallaratriðum sammála um að þetta eru þau málasvið sem skiptir gríðarlega miklu máli að samfélag tali um og komi sér saman um með hvaða hætti eru skoðuð. Þingmaðurinn ræddi sérstaklega um framlög til heilbrigðisstofnana, m.a. á Suðurlandi og Suðurnesjum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að á þeim svæðum hefur orðið umtalsverð íbúafjölgun, en það er líka þannig að þrátt fyrir allt þá hafa framlög til þessara heilbrigðisstofnana hækkað, þótt þau hafi hækkað mismikið, til Suðurnesja um 14% á tveimur árum og til Suðurlands um 7–8% á tveimur árum. Það má endalaust segja sem svo að þetta hefði átt að gerast hraðar og hækka hraðar og meira o.s.frv., en engu að síður erum við byrjuð á þeirri vegferð að styrkja grunn heilbrigðisstofnananna, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu. Það er gríðarlega mikil aukning til heilsugæslunnar á landsvísu í fjárlögum og það skiptir mjög miklu máli fyrir til að mynda heilbrigðisstofnanir í kjördæmi þingmannsins. Ég tel að við séum [[Forseti hringir.]]að fikra okkur smátt og smátt í þá átt að styrkja rekstrargrundvöll þessara stofnana [[Forseti hringir.]]og held að þar getum við þingmaðurinn [[Forseti hringir.]]verið sammála um að verkefnið heldur áfram. En það er samt verið að bæta í.
Herra forseti. Mér líkaði við orðin sem hv. þingmaður notaði, smátt og smátt, af því þetta er bara allt of smátt og lítið. Verðlag hækkar og launin hækka og því þarf að mæta. En það verður líka að mæta fjölda þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda. Þegar vöxtur verður ör eins og undanfarið á Suðurnesjum verður að bregðast við því. Þá er ekki hægt að setja einhvern veginn reglustikuna yfir og segja: Nú hækka allir um þetta og allir um svona. Það verður að taka tillit til aðstæðna. Þarna eru aðstæður þannig að bregðast verður við. Við hv. þingmaður áttum spjall í dag um reynslu mína af þeirri þjónustu. Ég ætla ekki að fara yfir hana hér, en það er ekki hægt að bjóða Suðurnesjamönnum upp á þetta. Þarna eru næstum því 28.000 manns. Í fyrsta lagi er ekki hægt að bjóða íbúunum upp á þá þjónustu né starfsfólkinu, sem er sannarlega, eins og ég sagði áðan, af vilja gert og vill gera vel. Það er orðið svo þreytt. Húsnæðið þarf á lagfæringu að halda og tækin eru lúin. Ég bind vonir við hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég sé til hennar. Ég veit hvað hún getur gert. Ég vona að hún líti núna til Suðurnesja og til vaxtarsvæða eins og á Suðurlandi sem glíma líka við fjölgun ferðamanna. Ég vona að hún geri það núna og ég treysti á að það gerist á milli umræðna.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Þegar ég sagði smátt og smátt átti ég ekki við að þetta væru nein hænufet. Það er þrátt fyrir allt verið að auka framlög til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja hraðar en til margra annarra stofnana á landinu og það er sannarlega, að ég tel, af þeim ástæðum sem þingmaðurinn rakti. Svo er eins og ég sagði áðan hægt að deila um hversu hratt þetta á að gerast og hvort bregðast eigi hraðar við. Ég, eins og hv. þingmaður, treysti hæstv. heilbrigðisráðherra til góðra verka í því efni. Í seinna andsvarinu langar mig að ræða aðeins við hv. þingmann um hjúkrunarheimilin og þá aukningu á rekstrarframlagi sem er í breytingartillögum hv. fjárlaganefndar. Þar er verið að bæta nokkuð í, ekki í neinum dramatískum upphæðum en engu að síður um 100.000 kr. á ári á hvert rými á landsvísu. Við getum deilt um það hversu mikið eða lítið það er, en einnig er tekið fram í stjórnarsáttmálanum að vinna eigi að því að endurskoða rekstrargrunn þessara heimila. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir það sem hv. þingmaður sagði, að ekki væri nóg að gert, er engu að síður stefnt að því að opnuð verði 200 ný hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu á næsta ári. Af þeim eru 160 viðbót við þá tölu af rýmum sem fyrir er og að auki er gert ráð fyrir um 200 nýjum rýmum á landsvísu á næstu tveimur árum. Þetta eru allt framkvæmdir sem eru farnar af stað. Hafandi í huga að akkúrat í dag eru ríflega 400 manns á biðlistum [[Forseti hringir.]]held ég að þingmaðurinn geti verið mér sammála um að þetta er umtalsvert átak þótt auðvitað sé óboðlegt í sjálfu sér að fólk bíði lengi eftir sjálfsagðri þjónustu. [[Forseti hringir.]]Ég get verið þingmanninum sammála um það.
Herra forseti. Já, það er erfitt og þungbært að þurfa að bíða eftir plássi í hjúkrunarrými. Það er hræðilegt þegar þarf hreinlega að færa fólk á milli landshluta. Í kosningabaráttunni hitti ég konu sem býr í Mosfellsbæ og var stödd á Vík í Mýrdal. Ég vona að hún sé komin heim núna. Hún sagði: Ég er víst ekki nógu veik til að fá flutning. Ég fann til með henni. En auðvitað þarf einhvern veginn að leysa vanda. Hv. þingmaður nefnir að verið sé að byggja hjúkrunarrými og guð minn góður, ef við værum ekki að gera nokkurn skapaðan hlut væri vandinn náttúrlega enn þá stærri. Ég bið hv. þingmann að hugsa með mér þegar stóru árgangarnir komast inn á elliárin, það er ekki langt í það. Hvernig ætlum við þá að bregðast við? Þegar við horfum núna fram á þann vanda þarf heldur betur að gefa í og það er kannski betra að hafa þetta jafnara heldur en að þurfa að setja allt á annan endann þegar stóru árgangarnir koma inn í kerfið. Það breytir því þó ekki að mörg hjúkrunarheimili eiga í umtalsverðum rekstrarvanda, það hefur margkomið fram. Einhvern veginn þarf að bregðast við því og það er ekki gert, þannig er nú það.
Herra forseti. Í fyrri ræðu fór ég yfir könnun sem þingflokkur Pírata bað Gallup að gera fyrir sig um það hvernig landsmenn vilja forgangsraða í ríkisfjármálum. Vilja þeir setja í forgang að lækka einhverja skatta? Vilja þeir setja í forgang að hækka útgjöld til heilbrigðiskerfisins sem klárlega er efst hjá öllum flokkum, sama hvar fólk býr á landinu? Það á við um fólk sama hvað það hefur í tekjur, hvaða menntun það hefur og af hvaða kyni það er. Ég vísa í þá ræðu um þær upplýsingar fyrir þá sem hafa áhuga á að fara nánar yfir allar stóru og áhugaverðu tölurnar hvað það varðar. Núna langar mig að fara beint í stjórnarsáttmálann sjálfan sem er það sem forysta þeirra flokka sem sitja í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og Vinstri grænna, fór með inn í sína þingflokka, sínar miðstjórnir og sitt bakland. Það var grundvöllurinn fyrir því að samþykkja stjórnarsáttmála. Það var grundvöllurinn fyrir því að þingmennirnir sem að honum stóðu myndu samþykkja að styðja ríkisstjórnina og samþykkja að styðja þau fjárlög sem forystan í flokkunum, ríkisstjórnin, legði inn í þingið. Hvað segir þessi sáttmáli og hve vel er hann uppfylltur? Við verðum að horfa á það þannig að það sé réttmæt krafa hjá baklandi flokkanna að fólkið sem það kaus á þing sem síðan kom saman og samþykkti þennan stjórnarsáttmála uppfylli sáttmálann. Kjósendur Sjálfstæðisflokksins, Framsóknar og Vinstri grænna hafa þá réttmætu kröfu. Förum yfir það. Sumt kom til framkvæmda strax en margt hefur ekki komist til framkvæmda og ýmislegt virðist hafa verið svikið, a.m.k. enn sem komið er. Menn geta náttúrlega gert betur síðar á kjörtímabilinu en tíminn tikkar. Þetta er trúlega þriðja síðasta þingið af því að menn munu líklega boða til kosninga vorið 2021 og tíminn er mjög fljótur að líða. Byrjum á innganginum. „Í nýrri ríkisstjórn munu flokkar sem spanna hið pólitíska litróf allt frá vinstri til hægri freista þess að slá nýjan tón, einhenda sér í þau lykilverkefni sem koma Íslandi í fremstu röð og búa þannig um hnútana að hér verði gott að lifa og starfa fyrir unga sem aldna.“ Þetta hljómar vel. „Á Íslandi er staðan í þjóðfélagsmálum um margt óvenjuleg. Tekist hefur að ná jafnvægi í ríkisfjármálum en þegar horft er til innviða samfélagsins og nýrra viðfangsefna blasa við brýn og umfangsmikil verkefni.“ Þarna segir að það eigi að koma Íslandi í fremstu röð. Það á að setja fókus á lykilverkefni og það er nokkuð ljóst, að ríkisfjármálin séu hallalaus. Það hefur tekist. Það sem ekki hefur tekist eru innviðirnir. Ef við horfum á könnunina sem Gallup gerði fyrir þingflokk Pírata vill fólk frekar setja heilbrigðiskerfið í forgang, svo samgöngumálin og menntamálin en ekki skattalækkanir. Fólk leggur ekki áherslu á að greiða upp ríkisskuldir og jafnvel þegar allar skattalækkanirnar eru teknar saman, allur forgangur fólks varðandi skattalækkanir og uppgreiðslu ríkisskulda, nær hann ekki heilbrigðiskerfinu og nær upp í rétt rúmlega helming af þeim forgangi sem fólk setur heilbrigðiskerfið í. Samt vantar í heilbrigðiskerfið samkvæmt Landspítalanum á þessum fjárlögum 1.600 millj. kr. í rekstur. Það vantar upp á, segir Landspítalinn. Aðrar heilbrigðisstofnanir á landinu vantar samtals 800 millj. kr. Þetta vantar upp á í rekstri. Landsmenn eru alveg skýrir með sína forgangsröðun. Kjósendur allra flokka setja heilbrigðiskerfið í forgang. Samt eru t.d. veiðigjöld frekar lækkuð um 3 milljarða. Það er mál sem var þvingað með handafli út úr nefnd í ósætti í morgun til að geta komið því hingað í 2. umr. til að reyna að klára það. Höldum áfram, með leyfi forseta: „Efnahagur á landsvísu hefur vænkast hratt undanfarin ár en gæta þarf að jafnvægi með þjóðinni og tækifærum allra sem landið byggja.“ Þar finnst öryrkjum þeir skiljanlega vera út undan. Ef við horfum yfir árin frá hruni, síðustu tíu ár, hafa þeir verið sviknir mjög oft á erfiðum tímum um sínar hækkanir. Það er í lögum að þeir áttu að fá hækkanir, það hefur verið sagt í fjárlagafrumvarpi ár eftir ár - en ekki núna. Þeir hafa setið eftir og finnst þeir sviknir af því að allir stjórnmálaflokkar sögðu fyrir kosningar að þeir myndu vilja afnema krónu á móti krónu skerðingu. Núna eru þeir í þeirri stöðu að það á að eyrnamerkja, ekki 4 milljarða eins og kom í fjárlögum frá ríkisstjórninni, heldur var sú upphæð lækkuð niður í 2,9 milljarða og það á að festa þessa 2,9 milljarða í lok endurskoðunarferlis. Öryrkjar munu þurfa að sætta sig við þá endurskoðun ef þeir ætla að fá það fjármagn til þess m.a. að uppfylla kosningaloforð sem þessi ríkisstjórn gaf. Það er ekki fallegur díll. Það er ekki fallegt að stilla því þannig upp. Það er ekki það sem var sagt fyrir kosningar og öryrkjar hafa réttmætar væntingar um að fá þessa upphæð án þess að þeim sé stillt þannig upp við vegg að þeir verði að fara í gegnum starfsgetumat sem margir eru gagnrýnir á - og hvað? Þurfa þeir þá fyrst að taka slaginn um það hvort það verður starfsgetumat, hvernig það lítur út og fresta og fresta því að öryrkjar fái sínar kjarabætur? Það er ekki það sem var sagt, það er ekki það sem var lofað. Það er eftir á og það er skiljanlegt að öryrkjum finnist það sárt og að þeim finnist þeir sviknir. Höldum áfram, með leyfi forseta: „Stefna þarf að stöðugleika til lengri tíma og auka gagnsæi í athafnalífi og allri stjórnsýslu til að efla traust almennings …“ Stefna þarf að stöðugleika til lengri tíma. Það er alveg ljóst að bæði hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson hafa - ég kynnti mér þetta mjög vel þegar ég var að undirbúa kæru og var í kæruferlinu gegn kjararáði - eru alveg skýr með það að stöðugleiki á vinnumarkaði er grundvöllur fyrir stöðugleika í efnahagslífinu. Það er enginn ósammála þessu og þetta hafa menn vitað og þess vegna voru sett lögin um kjararáð, að ekki mætti hækka laun þeirra sem undir það falla, ráðamanna og yfirmanna í ríkisstofnunum og slíku, að ekki mætti hækka laun þeirra umfram almenna launaþróun. Það var gert og hefur forsætisráðherra að sjálfsögðu viðurkennt það og sagt að við verðum komin á sama stað í launaþróun á næsta ári. Þetta er allt viðurkennt. Það mátti hækka ráðamenn og það mátti hækka þá afturvirkt en öryrkjar þurfa að bíða og með því að brjóta lög mátti hækka ráðamenn. Píratar hafa ítrekað lagt fram lagafrumvörp og breytingar við frumvörp ríkisstjórnarinnar sem hafa verið felld eða söltuð í nefnd um að lækka laun ráðamanna, alþingismanna, ráðherra og annarra sem heyrðu undir kjararáð áður en það var fellt niður, niður að því marki að þau fylgdu almennri launaþróun eins og lög kveða á um. Því hefur ítrekað verið hafnað. Menn segja að stefna þurfi að stöðugleika til lengri tíma. Já, að sjálfsögðu þarf það en það er ekki gott þegar stjórnarflokkarnir sjálfir, eða ríkisstjórnin, hafna því að grundvalla stöðugleikann á því að ekki séu eins konar tvær þjóðir í þessu landi, önnur sem fær hækkanir umfram almenna launaþróun í trássi við lög og afturvirkt og síðan hin sem þarf að sætta sig við tíu sinnum minni hækkanir á sínum launum. Að sjálfsögðu skapar það ekki stöðugleika, það skapar óstöðugleika. Hér segir líka, með leyfi forseta, að stefna þurfi að stöðugleika til lengri tíma og auka gagnsæi í athafnalífi og allri stjórnsýslu til að efla traust almennings á rekstri fyrirtækja, fjármálalífi, stjórnmálum og stofnunum samfélagsins. Það er talað um gagnsæi í allri stjórnsýslu. Það er eitt gott þarna, hæstv. forsætisráðherra er með á sinni þingmálaskrá frumvarp um að kasta upplýsingalögum yfir bæði skrifstofu Alþingis og skrifstofur stjórnsýsludómstólanna. Það er gott og við skulum nefna það og hrósa því sem vel er gert. Það er mjög vel gert. Það er talað um að efla traust almennings á m.a. stjórnmálum og það er nokkuð sem Katrín Jakobsdóttir setti strax af stað. Út úr því kom ágætt skjal. Það gengur alls ekki eins langt og væri nauðsynlegt, en svo langt sem það nær er það gott og því á að fylgja eftirfylgni að því leytinu til að við munum sjá hvernig verkefnið þróast áfram. Það verður viðmið sem hægt er að fylgjast með inn í framtíðina. Það er líka gott og faglegt. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Frá efnahagshruninu hefur náðst margvíslegur árangur en enn skortir á þá félagslegu sátt sem þjóðin hefur lengi kallað eftir.“ Hér er talað um félagslega sátt. Með því að stilla þessu upp, eins og ég nefndi áðan, á þann hátt sem öryrkjum finnst svik við sig og að ná ekki sáttum við þá við vinnslu þessa fjárlagafrumvarps, hvorki ráðherrann né Alþingi, er ekki sköpuð félagsleg sátt við þann hóp. Það eru 20.000 manns í þessu samfélagi. Það er ekki fámennur hópur, það eru 7–8% kjósenda. Það er ekki verið að gera það sem hér stendur, að skapa félagslega sátt við þann hóp. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Að [þessari félagslegu sátt] þarf að vinna. Um leið þarf að bregðast við örum þjóðfélagsbreytingum og breyttri sýn á samfélagið á ótal sviðum en líka ójöfnuði og umróti á heimsvísu. Ísland getur verið sterk rödd á alþjóðavettvangi með því að vera fyrirmynd um jafnréttismál þar sem hægt er að gera enn betur, setja sér metnaðarfull loftslagsmarkmið, vernda ósnortin víðerni og hlúa að náttúru og lífinu í landinu. Sjálfbær þróun verður í fyrirrúmi við ákvarðanir í samræmi við alþjóðaskuldbindingar og -markmið.“ Ég veit ekki með fyrirrúmið. Hv. þm. Pírata, Smári McCarthy, hefur farið yfir það að þau markmið sem sett eru séu svo langt frá því að bjarga því sem verður að bjarga. Fólk getur kynnt sér það betur. Áfram, með leyfi forseta: „Allar áætlanir sem eiga að halda til lengri framtíðar þarf að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum.“ Horfið á orðið samráð. Samráð þýðir oft að þegar maður stendur frammi fyrir samráði við stjórnvöld mæti maður og sé upplýstur um það hvaða ákvarðanir stjórnvöld hafa tekið og getur komið með einhverjar athugasemdir. Þær breyta yfirleitt engu, nánast aldrei neinu, en þetta er kallað samráð. Þegar þið heyrið orðið samráð í stjórnarsáttmálanum skuluð þið ekki vera hissa á að það sé ekki það sem venjulegt fólk kallar samráð. Þegar venjulegt fólk talar um samráð á það við að menn tali sig saman og reyni raunverulega að miðla málum og komast að sameiginlegri niðurstöðu um hlutina. Það er ekki vanalegur skilningur þegar talað er um samráð í stjórnarsáttmála. „Efla þarf samstarf milli flokka á Alþingi, styrkja sjálfstæði þingsins, umbúnað þess, faglegan stuðning og stöðu.“ Það er allt saman mjög gott. „Þá verður að auka samráð við vinnumarkaðinn um sterkara samfélag á sem flestum sviðum.“ Aftur er talað um samráð, þarna við vinnumarkaðinn. Já, það er rétt og það er gott að ríkisstjórnin og Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra hafa verið að tala við forsvarsmenn aðila á vinnumarkaði, bæði atvinnurekenda og launafólks, en orðið samráð er lykilorð hérna. Það er alveg ljóst að forsvarsmenn launafólks í þessu landi eru ofboðslega óánægðir með þetta fjárlagafrumvarp. Það samtal skilar sér ekki inn í þessi fjárlög og nú stöndum við frammi fyrir því að kjarasamningar 70% launafólks á almennum vinnumarkaði eru lausir í lok þessa árs. Við erum að sigla inn í kjaravetur. Það er ekki verið að endurspegla það í þessu fjárlagafrumvarpi, langt því frá. Ég get bara vitnað í frétt á Vísi þar sem formaður VR, Ragnar Þór Ingólfsson, segir að það stefni í hörð átök ef þessi fjárlög verða niðurstaðan. Þetta ætti öllum að vera ljóst. Áfram, með leyfi forseta: „Loks þarf að treysta enn samráð og stuðning við sveitarfélög að því er varðar uppbyggingu innviða, byggðaþróun og fjármálaleg samskipti. Óvenjulegar aðstæður kalla á breytt vinnubrögð, opnari stjórnsýslu, gagnsæi“ - að einhverju leyti gagnsæi, eins og ég nefndi áðan, með auknum upplýsingalögum. Það er gott - „og virðingu gagnvart verkefnum. Það er vilji flokkanna sem nú taka þátt í samstarfi um ríkisstjórn og eflingu Alþingis að nálgast verkefnin með nýjum hætti í þágu alls almennings í landinu, ekki síst með því að styrkja Alþingi með markvissum hætti og auka áhrif þess.“ Þegar kemur að Alþingi sem er mikið talað um og við stöndum frammi fyrir því að það að styrkja Alþingi og hugsa um áhrif þess o.s.frv. - nú er mál á grundvelli kvörtunar vegna mögulegra brota á siðareglum Alþingis í forsætisnefnd og þar stöndum við mögulega frammi fyrir því að ekki verði farið eftir óhlutdrægni og meginreglum um réttláta málsmeðferð. Þessar siðareglur voru settar að frumkvæði GRECO sem eru samtök ríkja gegn spillingu o.s.frv. en ef menn ætla að fara þá leið verður það ekki, Píratar munu ekki leyfa því að fara þá leiðina. Þetta verður að gera faglega. Annars erum við búin að rústa grundvelli siðareglnanna sem við höfum sett okkur og þá er hægt að nota siðareglurnar til að hvítþvo stjórnarliða en nota þær sem svipu gegn minni hlutanum. Þegar ég var í þessari vinnu, áður en ég hætti á þingi síðast, í forsætisnefnd er það einmitt það sem ég benti á, að ef reglurnar yrðu gerðar eins og þær voru gerðar og ef ekki væri sleginn sá varnagli að það væri óháð fagnefnd, siðareglunefnd, sem væri hægt að vísa málum til sem myndi rannsaka það, værum við komin með þessa stöðu sem núna virðist mögulega vera að koma upp í forsætisnefnd. Ég mun upplýsa landsmenn betur um þessa stöðu. Þetta er grafalvarlegt. Svo fer maður inn í stjórnarsáttmálann og þar kemur efling Alþingis fyrst. Við skulum sjá til hvernig það mun líta út. Þegar maður les í gegnum hann fer maður að skilja betur forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Öryrkjar ættu ekkert að vera hissa á því að þeirra mál séu ekkert endilega í forgangi og búið að sauma erfið skilyrði og langt ferli framan við að þeir fái sínar kjarabætur. Heilbrigðismálin eru fyrst í kafla tvö um sterkt samfélag. Það er ekkert skrýtið því að efsta forgangseinkunn meðal kjósenda Vinstri grænna snúi að heilbrigðismálum. Menntamálin eru rétt á eftir samgöngumálum í dag en voru nr. 2. Húsnæðismál eru mál sem brenna á mönnum. Svo höldum við áfram: Byggðamál, samgöngur og fjarskipti, löggæsla, menning, skapandi greinar og íþróttir og við erum búin með kafla tvö um sterkt samfélag. Þá kemur kafli þrjú: Þróttmikið efnahagslíf. Þarna kemur vinnumarkaðurinn, texti um samstillt átak með aðilum vinnumarkaðarins, með leyfi forseta, „til að tryggja að kjarasamningar skili launafólki og samfélaginu raunverulegum ávinningi. Sátt á vinnumarkaði er nauðsynleg forsenda þess að stuðla að stöðugu verðlagi og jafnvægi og skapa þannig efnahagsleg skilyrði til lægra vaxtastigs og bættra lífskjara.“ Þetta er í stjórnarsáttmálanum sjálfum. Að sjálfsögðu er þetta allt rétt en það er ekki verið að endurspegla það í þessum fjárlögum. Forsvarsmenn launafólks hafa sagt það og sagt það skýrt. Svo kemur kafli um skatta, landbúnað, sjávarútveg, ferðaþjónustu, fjármálakerfið og við erum búin með kaflann um efnahagsmál. Þá kemur 4. kafli um umhverfi og loftslag. Þar eru nokkrir undirkaflar. Svo kemur 5. kafli, Nýsköpun og rannsóknir, og viti menn, ekki fyrr en í 6. kafla sem heitir Jöfn tækifæri er undirkafli um jafnréttismál og loks er kafli um velferðarmál þar sem talað er um að ríkisstjórnin muni, með leyfi forseta, „efna til samráðs við forsvarsmenn örorkulífeyrisþega um breytingar á bótakerfinu með það að markmiði að skapa sátt um að einfalda kerfið, tryggja framfærslu örorkulífeyrisþega og efla þá til samfélagsþátttöku“. Þarna kemur þetta og þetta virðist vera það sem stjórnarflokkarnir eru að gera en þetta er ekki það sem þeir sögðu fyrir kosningar. Þarna má lesa út úr þessu að þeir ætli að gera þetta en aftur á móti láta kerfisbreytinguna koma fyrst. Þið þurfið að bíða og þið þurfið að sætta ykkur við kerfisbreytinguna. Ykkar forsvarsfólk mun þurfa að sætta sig við þessa kerfisbreytingu ef þið ætlið að fá það fjármagn sem við lofuðum ykkur í rauninni fyrir kosningar. Þetta er ekki skrýtið þegar maður skoðar hvernig kjósendur þessara flokka eru. [[Forseti hringir.]]Þeir eru ekkert sérstaklega mikið fólk með undir 250.000 kr. laun. Ég get komið að því í andsvari rétt á eftir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni ræðuna. Við áttum spjall eftir ræðu hv. þingmanns í gær, ef mér er ekki farið að förlast undir þessum umræðum, og sú ræða var mjög upplýsandi en þessi var öllu beittari. Hv. þingmaður setti saman forgangsröðun í ríkisrekstri, tók framhald af ræðunni frá í gær, um þá könnun sem Píratar hafa gert sem er mjög upplýsandi og fróðleg. Við ræddum það aðeins í gær og svo skynsemi í ríkisfjármálum. Í könnuninni kemur fram sú forgangsröðun að landsmenn vilja öflugra heilbrigðiskerfi umfram til að mynda það að greiða niður skuldir og lækka skatta. Á orðum hv. þingmanns mátti skilja út frá þessum upplýsingum að það hefðu ekki verið skynsamleg ríkisfjármál að greiða skuldir jafn hratt niður og við höfum gert. Ég held að það hafi verið afar skynsamleg stefna. Látum vera að við hefðum 30% skuldaskilyrði laga um opinber fjármál en minni vaxtabyrði hefur aukið svigrúmið til að fara í innviðauppbygginguna sem birtist í þeim fjárlögum sem við ræðum hér. Ég bið hv. þingmann að útskýra mál sitt aðeins betur varðandi þetta.
Herra forseti. Þetta var mjög góð spurning. Maður er með heimili og það þarf að huga að innviðum þess. Það kemur fram í stjórnarsáttmálanum að innviðirnir hafa setið eftir. Stöðugleiki í ríkisfjármálum hefur verið á oddinum, það er alveg rétt, en þeim mun lengur sem maður bíður með þá innviðauppbyggingu að gera upp húsið sitt, þeim mun dýrara verður það. Þá er á einhverjum tímapunkti ekki lengur fjárhagslega hagkvæmt að greiða upp skuldir. Það er fjárhagslega hagkvæmara að byggja upp innviðina og það er það sem hefur frestast og frestast. Áfram eru menn með hallalaus fjárlög í staðinn fyrir að fara í enn meiri sókn þegar kemur að innviðauppbyggingu. Við erum komin á þann stað í heilbrigðiskerfinu sem dæmi að verið er að byggja upp nýjan Landspítala en margt annað hefur setið á hakanum. Við höfum fengið að vita það á síðustu árum. Það að borga upp skuldir virðist ekki, miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið, skila sér jafn mikið ef það þýðir að maður trassar innviðauppbygginguna. Mér sýnist þessi ríkisstjórn vera, a.m.k. í orði, að nefna það hér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að útskýra þetta betur. Ég er sammála því að ég held að það hafi verið mjög skynsamleg ríkisfjármálastjórnun að leggja áherslu á að greiða niður skuldir, nýta stöðugleikaframlög í það og lækka vaxtabyrðina, en fara jafnframt í endurfjármögnun eins og við höfum verið í færum til. Við erum í betri færum til þess núna, höfum fengið betra lánshæfismat og fleira því um líkt þannig að við höfum getað endurfjármagnað það líka. Við erum með hagstæðari lán. Ég er sammála hv. þingmanni um að nú getum við farið að skoða hvort við getum hægt á þessu. Það er ekki endilega æskilegt að ríkissjóður skuldi ekki neitt. Það er þessi jafnvægispunktur núna, við þurfum að fara að vinda okkur í að vinna á þessari uppsöfnuðu viðhaldsþörf. Um það erum við hv. þingmaður sammála. Mér fannst hv. þingmaður draga það mjög skýrt fram hér og kann ég honum þakkir fyrir það. Hv. þingmaður ræddi hugtakið sátt, tengdi stöðugleika á vinnumarkaði því að öryrkjar væru til að mynda ósáttir með að það hefði tafist að koma út 4 milljörðum. Ég þreytist reyndar ekki á að segja að þeir eru algerlega eyrnamerktir í það verkefni að vinda ofan af vondu kerfi og munu fara í það. Var það ekki einmitt, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að ekki var alveg fullkomin sátt um þetta samspil kerfa? Starfsgetumat er það kallað og það er mikilvægt að ná sátt um þær leiðir og tillögur sem ráðherra og starfshópur hans koma með inn í þingið, tillögur sem við getum síðan rætt og útfært.
Herra forseti. Ég er ekki alveg jafn sammála hv. þingmanni og hann vill lesa úr orðum mínum. Nei, innviðauppbyggingin er of lítil í því sem hér er lagt til. Sátt á vinnumarkaði er ekki grundvölluð í þessu fjárlagafrumvarpi. Varðandi forgangsröðunina í umræddri skoðanakönnun fær lækkun veiðigjalda forgangsröðunina 1,4 en það að auka í almannatryggingar og velferðarmál fær 28,5. Það er nokkuð ljóst að forgangsröðunin er ekki eins og landsmenn vilja sjá hana. Forgangsröðunin er kannski eins og flokksforystan vill sjá hana með sína bakhjarla. Ég held að það sé nokkuð ljóst að hún er ekki eins og landsmenn vilja sjá hana. Það er ekki verið að forgangsraða eins og landsmenn vilja og ekki verið að forgangsraða nógu miklu í innviðauppbyggingu. Ég er ekkert hissa þegar kemur að öryrkjum eins og ég fór yfir í gær. Ég er með fleiri tölur hér. Þegar kemur að almannatryggingum og velferðarmálum er Framsóknarflokkurinn með 17 í forgangseinkunn, Sjálfstæðisflokkurinn 21 og Vinstri grænir 27 en Samfylkingin er með 45 í forgangseinkunn og Píratar 34. Staðreyndin er sú að kjósendur ríkisstjórnarflokkanna eru ekki með almannatryggingar og velferðarmál í sama forgangi og kjósendur annarra flokka. Þessi ríkisstjórn er ekki ríkisstjórn öryrkja og svo horfum við á fólk í könnun frá Gallup frá þriðja ársfjórðungi þessa árs sem er með lægri tekjur en 250.000. Hæsti tekjuflokkurinn hjá Vinstri grænum er með meira en það. Um 11% fólks [[Forseti hringir.]]eru með meira en 1,5 milljónir. Svo stækkar alltaf kjósendahópur Vinstri grænna og er kominn upp í 16% með þeim sem eru með 250.000 og meira, en undir 250.000 dettur niður í 9%. [[Forseti hringir.]]Staðreyndirnar tala sínu máli, þetta eru ekki flokkar sem setja öryrkja í forgang eða eru með kjósendur sem eru öryrkjar.
Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að klára að fara yfir nefndarálitið mitt. Ég ætla að fjalla aðeins um málefnasviðin að lokum. Ég fór almennt yfir velferðarmál og þau svið í gær og ætla að reyna að klára hin núna. Þá ætla ég að byrja á nr. 1: Alþingi og eftirlitsstofnanir. Þar undir er umboðsmaður Alþingis og Ríkisendurskoðun, bæði mjög mikilvæg embætti, mjög mikilvægar stofnanir, bæði fyrir almenning og þingið, því að upplýsingarnar sem þingmenn fá gjarnan eru almennar umsagnir frá hinum og þessum samtökum og einstaklingum úti í bæ en að miklu leyti til fáum við sérfræðiálit og upplýsingar frá ráðuneytunum sem við erum í eftirliti gagnvart. Það skýtur pínulítið skökku við að við séum ekki með ákveðna staðreyndavakt á þær upplýsingar sem ráðuneytin gefa okkur, enda hefur það komið fram, t.d. á þarsíðasta þingi þegar upplýsingar sem við fengum voru ekki allar upplýsingar sem málið varðaði. Það kom fram seinna að það voru meiri upplýsingar um t.d. Landsréttarmálið sem komu ekki fram fyrr en eftir að búið var að greiða atkvæði á þingi um það mál. Þá kom í ljós að öll sérfræðiálit innan ráðuneytisins ráðlögðu ráðherra gegn því að leggja í þá vegferð sem hún fór í. Þar er dæmi um hvað Alþingi stendur stundum vanmáttugt gagnvart þeim aðila sem Alþingi á að vera með eftirlit með. Þar hjálpar umboðsmaður Alþingis, fyrir t.d. einstaka borgara og almennar úttektir, og ríkisendurskoðandi einnig í yfirferð á hinum ýmsu málum tengdum fjárlögum og rekstri og því um líku. Ég ætla að minnast örstutt á sveitarfélög og byggðamál, ekki efnislega heldur tæknilega séð út frá fjárlögunum. Þar er sagt að framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækki um 985,9 milljónir. Útgjöldunum er skipt upp þannig innan þess málefnasviðs að bundin útgjöld og útgjaldasvigrúm hækkar en tæknilegu atriðin sem eru sögð útskýra hækkunina hækka bara um 528 millj. kr. Það er engin augljós samsetning á skiptingu útgjaldaaukningarinnar sem sýnir hvernig 985 milljónir skila sér inn í þennan málaflokk, út úr þessu málefnasviði. Hér segir varðandi almanna- og réttaröryggi að veita eigi tímabundið 80 millj. kr. til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu til að efla aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi með sérstakri áherslu á aðgerðir gegn fíkniefnasölu, -innflutningi og -framleiðslu. Það er tiltölulega óljóst hvernig á að nota þá fjármuni. Það er ekki auðlesanlegt úr stefnu stjórnvalda og ekkert kostnaðarmetið þar, að sjálfsögðu ekki. Það verður að viðhafa ákveðna varúð gagnvart því, slík fjárveiting ætti í rauninni að vera ótímabær. Ef það er ekki búið að taka upp stefnu um skaðaminnkun fyrst er veruleg hætta á að aukin fjárveiting til slíkra aðgerða geti bitnað með neikvæðum hætti á þeim vímuefnaneytendum sem um ræðir þarna. Þetta er allt of stuttur tími, en aðeins um samgöngumál og fjarskiptamál. Ríkisstjórnin gaf út yfirlýsingar um stórsókn í samgöngumálum en Samtök iðnaðarins komu á fund fjárlaganefndar og slógu þær yfirlýsingar einfaldlega niður með umsögn sinni, sýndu fram á hvernig framlögin eru langt undir meðaltali undanfarinna ára og í raun áratuga, þ.e. heildarmeðaltalinu fyrir hrun. Við erum rétt að ná í áttina að því meðaltali sem var 1,1% af vergri landsframleiðslu. Á fundi umhverfis- og samgöngunefndar í morgun var talað um að þegar upprunalega var farið í ákveðna stórsókn í vegakerfinu þurfti að ná jafnvel 2% til þess að standa undir samgöngukerfinu eins og það leggur sig. Við erum augljóslega langt frá því eins og er. Það er góðra gjalda vert að leggja fram stórar yfirlýsingar. Nú hefur það verið skorið niður um rúmar 500 millj. kr. á milli umræða. Það gerist milli 1. og 2. umr. En þegar maður setur fram stórar yfirlýsingar verður annaðhvort að standa við þær eða draga þær til baka. Það er ekkert í því sem segir stórsókn í fjarskiptamálum þegar maður lítur til sögulegra staðreynda og heildarupphæðar þegar jafnt er á litið. Vissulega er þetta aukning frá fyrri árum en við erum að byrja á svo rosalega lágri tölu að við erum rétt að stíga fyrstu skrefin. Ég sé ekki stórsóknina enn þá og hana er heldur ekki að sjá í fjármálaáætlun. Aðeins um sjávarútveg og fiskeldi. Meiri hlutinn leggur áherslu á að umhverfi sjávarútvegsins sé sanngjarnt og stöðugt af hálfu stjórnvalda og beinir þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að fram fari ítarlegri vinna um áhrif veiðigjalds á byggðir landsins. Ég bið virðulegan forseta að afsaka en ég verð að hallmæla því aðeins. Þetta er alger afneitun á kerfislægu vandamáli framsals veiðiheimilda. Þar er vandamálið. Það er alltaf betra að hafa veiðiheimildir og borga veiðigjald en að hafa engar veiðiheimildir fyrir byggðir landsins. Það er það sem hefur verið gerast með framsal veiðiheimilda, þær hafa einfaldlega horfið frá ýmsum svæðum og byggðum landsins. Þar þarf að skoða og fara fram ítarleg vinna um áhrif úthlutunar veiðigjalda á byggðir landsins og hvernig það kerfi hafi áhrif, ekki hvernig veiðigjaldið sjálft hafi áhrif. Það er bara bull, virðulegi forseti, svo að ég taki vægt til orða. Meira um sjávarútveginn. Meiri hlutinn segir varðandi fyrirliggjandi veiðigjaldafrumvarp að það sé hvorki sanngjarnt né stöðugt og engin leið að átta sig á þeim talnagrunni sem gjaldið byggist á. Það er mjög klassískt. Það átti líka við um fyrra veiðigjaldafrumvarp. Það var einhvern veginn reynt að fela hvaða áhrif breytingarnar hefðu í raun til þess að reyna að troða málinu í gegnum þingið með sem minnstum upplýsingum. Það stefnir í það aftur, sýnist manni. Það verður mjög áhugavert að sjá hvernig það fer, en einnig er verið að bæta við, að því er mér sýnist, skilgreiningu á veiðigjöldum, að þau kallist skattur. Það hljómar ekkert öðruvísi en að verið sé að reyna að festa það í sessi, einhvern veginn fram hjá því ákvæði, að ekki eigi að myndast eign með úthlutun veiðiheimildanna. En þegar búið er að útfæra þau sem skatt á einhvern hátt er það skattur af eign. Einhvern veginn er verið að reyna að fara krókaleiðir í kringum lögin eins og þau líta út. Síðast en ekki síst eru það umhverfismál. Þrátt fyrir að töluverðir fjármunir séu settir í málefnasvið umhverfismála er vandamál málefnasviðsins með tilliti til fjárlaga það sama og alls staðar annars staðar. Það er þetta vandamál: Það vantar sundurliðun á útgjaldaaukningu málefnasviðsins í fjárlögum. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið var þó með eina bestu kynninguna af ráðuneytunum og færði fjárlaganefnd sundurliðun, eins og sést í fylgiskjali með nefndarálitinu. Það sem helst vantar er betri útskýring á mestu útgjaldaaukningunni, þ.e. til aðgerða í loftslagsmálum. Fyrsta útgáfa af aðgerðaáætluninni hefur verið gefin út en eins og önnur markmið og aðrar aðgerðir stjórnvalda er áætlunin ekki kostnaðarmetin. Við vitum bara að það eiga að fara 600 millj. kr. í hana á næsta ári. Við höfum ekki hugmynd um hvernig miðað er við að þeim fjármunum sé varið. Það er því hægt að nýta þá fjármuni í ýmsar aðgerðir en eftir stendur spurningin um skilvirkni og ef ekki liggja fyrir rýnanlegar kostnaðar- og ábatagreiningar er ekkert hægt að segja að verið sé að nýta féð á sem hagkvæmastan, bestan og skilvirkastan hátt. Vissulega eru allar aðgerðirnar þarna betri en engin. Það er ekki hægt að gagnrýna. En áskorunin sem við stöndum frammi fyrir er t.d. sú að við stöndumst ekki alþjóðaskuldbindingar, þurfum jafnvel að kaupa kolefniskvóta, eftir því sem okkur í samgöngunefnd hefur verið tjáð, sem gæti hljóðað upp á 12–20 milljarða. Við leggjum til 6 milljarða á tímabili fjármálaáætlunar og ef ég skildi það allt rétt á þeim upplýsingafundi sem var fyrir umhverfis- og samgöngunefnd eru þetta 12–20 milljarðar á ári. Það er ástæðan fyrir því að ég vildi hafa þetta opið. Það er oft mjög kaótískt þegar svarað er hratt inni í nefndunum. En þetta eru þær upplýsingar sem ég náði að kría fram á þeim tíma. Við erum að mæta 12–20 milljarða kr. áskorun með 6 milljörðum. Ég veit ekki hvort það dugir. Það er ólíklegt en maður [[Forseti hringir.]]vonar það besta. Við verðum að fá betri upplýsingar um þau mál og mig langar til að kalla eftir svipuðum fundi aftur í umhverfis- og samgöngunefnd en hafa hann opinn til þess að almenningur fái að heyra það frá fyrstu hendi, frá sérfræðingum, hversu stórt vandamálið er.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni sem hefur í þrígang farið mjög ítarlega yfir málin. Er það vel. Hv. þingmaður fór yfir málefnasviðin en ræðutíminn styttist alltaf og hv. þingmaður hefði örugglega þegið meiri tíma. Ég ætla að staldra við samgöngurnar. Það er sannarlega verið að auka útgjöld verulega til samgangna. Það verður að halda því til haga. Það er í fjárhæðum talið átak næstu þrjú árin. Hv. þingmaður kom inn á umsögn, mjög vandaða að venju, frá Samtökum iðnaðarins sem snýr að samgöngum og uppsafnaðri þörf. Það er auðvitað stórt verkefni fram undan. Þrátt fyrir að við aukum og þenjum út útgjöldin á öllum málefnasviðum og eins mikið og við getum til samgangna er hægt að telja í einhverjum áratugum, miðað við sama hraða, bara vinnu á uppsafnaðri þörf, ég tala nú ekki um nýframkvæmdir og viðhald á þeim framkvæmdum. Samgöngur snúa auðvitað að flugvöllum og höfnum og þar bíða líka risastór verkefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hugmyndir hans og Pírata um að fjármagna það til framtíðar. Það er augljóst að árlegir skattpeningar, þeir sem streyma inn, tekjujöfnunarkerfin, standa ekki undir því ef við ætlum að gera þetta almennilega og vel. Hverjar eru hugmyndir Pírata [[Forseti hringir.]]og hv. þingmanns um það hvernig við fjármögnum þetta til framtíðar?
Virðulegi forseti. Vissulega er aukning útgjalda til samgangna. Ég neitaði því ekki í ræðunni. En aukningin færir okkur bara nær meðaltali undanfarinna, og þó nokkuð margra, ára ef tekið er langt tímabil til að ná fyrir hruntímabilið, til að fá sambærilegan samanburð. Í þeirri mynd hljómar stórsóknin mjög eins og mús sem öskrar: Stórsókn! Varðandi fjármögnun þessa gríðarstóra verkefnis er það rosalega stór og nauðsynleg spurning fyrir framhaldið. Við stöndum vissulega frammi fyrir því verkefni og við getum ekki hunsað það. Það er ekki hægt að bíða þar til við höfum efni á því, það er bara þannig, hvað skatttekjur varðar. Hugmyndir Pírata eru, eins og alltaf, að vera með opinn huga gagnvart mögulegum lausnum. Í morgun var kynning á annarri leið sem hefur verið farin hér og þar um landið. Það er ekki endilega svo galin hugmynd að grunni til til að auka framkvæmdaféð með svipuðum hætti og gert var í Hvalfjarðargöngunum. Það sem við sjáum helst er dreifingin á því. Ef það á að negla höfuðborgarsvæðið inn og setja gjaldahlið í kringum höfuðborgarsvæðið er það ekkert rosalega sanngjarnt upp á jafnræði. Á sama tíma er ekki hægt að setja veggjöld í framkvæmdir úti á landi því að umferð stendur einfaldlega ekki undir þeim afborgunum á [[Forseti hringir.]]veggjöldum sem væru. En þá væri kannski hægt að fjármagna hluta framkvæmda með veggjaldaláni. [[Forseti hringir.]]Þá væru veggjöld úti um allt land [[Forseti hringir.]]þau sömu þótt ekki væri sama umferð. [[Forseti hringir.]]Þá stæðu þau alla vega undir sjálfum sér alls staðar á landinu, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu.
Forseti vill biðja hv. þingmann að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við fengum hugmyndir að lausnum í nokkrum umsögnum. Í einni mjög vandaðri kom fram hugmynd að lausn sem er PPP, sem er hluti af því sem hv. þingmaður kom inn á. Okkur Framsóknarmönnum hugnaðist mjög vel orðið sem var í þeirri umsögn, að mig minnir frá Viðskiptaráði, sem er samvinnuleið. Það orð var að finna þar og hefur síðan verið tekið upp í umræðunni um samgönguáætlun. Við verðum auðvitað að leita lausna, eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég held að það sem verði vandasamast í því að lenda slíkum verkefnum sé einmitt jafnræði og sanngirni í gjaldtöku. En ef við ætlum að sinna öllum verkefnum í samgöngum held ég að blasi við að við verðum að fara svona leiðir. Ég ætlaði ekki að skilja neina sérstaka spurningu eftir fyrir hv. þingmann heldur hrósa honum fyrir hversu ötull hann hefur verið í umræðunni. Það er mjög gagnlegt fyrir hv. fjárlaganefnd og umræðuna hér að huga vel að formi og framsetningu fjárlaga. Við þurfum að bæta úr, hafa þetta skýrara, fá fram sem gagnlegastar upplýsingar. Hv. þingmaður hefur komið inn á fjölmarga þætti, útgjaldabrú og kostnaðarmetin markmið o.fl., og ég vil þakka fyrir það.
Virðulegi forseti. Ég held aðeins áfram með svarið frá því áðan. Já, við fengum hugmynd um PPP, eða Public Private Partnership, sem var þýtt sem samvinnuleið. Ég held að það sé röng þýðing á hugtakinu og sérstaklega hönnuð til að Framsókn líði vel. Tæknilega séð er þetta ekki sami hluturinn. En óháð því hafa ekki komið neinar aðrar tillögur sem ná utan um umfang þessa verkefnis. Þegar allt kemur til alls vorum við vissulega eftir efnahagshrunið með ýmsar ríkisskuldir út af yfirtöku viðskiptabanka, það voru gríðarlegar skuldir í samfélaginu, hjá heimilunum, sem hefur unnist vel á. Nokkrir hópar voru skildir eftir, t.d. nemendur og leigjendur, í þeirri vegferð. Við súpum seyðið af því núna í húsnæðiskrísu þar sem vantar tvímælalaust nokkrar tegundir íbúða. Ferðamenn hafa haft áhrif þar á. En það sem stendur eftir, og ég held að sé stóra skuldin sem við eigum eftir eftir hrunið, eru innviðirnir. Við sjáum einfaldlega að uppbyggingar- og viðhaldsþörfin er gríðarlega stór. Það hefur ekkert verið unnið á henni síðan í efnahagshruninu. Þetta er risavaxna verkefnið sem við sáum fyrir fyrir kosningar. Allir flokkar lofuðu að fara í þá vegferð að byggja upp innviði. Þá er bara spurningin hvernig. Og það hefur engin önnur lausn komið en einhvers konar samvinnuleið sem ég myndi kannski vilja útfæra [[Forseti hringir.]]meira í samvinnuleiðarátt en Public Private Partnership, eða samvinna ríkis og einkaaðila. Ég myndi frekar vilja útfæra hana nær því sem samvinnuleið þýðir heldur en hitt.
Herra forseti. Hér ræðum við fjárlög fyrir árið 2019. Í framlögðu fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2019 er gert ráð fyrir að útgjaldavöxturinn verði 4,8% á milli ára. Því er langt í frá hægt að tala um að hér séu lögð fram fjárlög sem leggja til niðurskurð. Gert er ráð fyrir að útgjaldavöxturinn verði tæp 5% í rekstri ríkisins á komandi ári. Viðbótin fer að mestu til velferðarmála eins og á undanförnum árum. Á síðustu tveimur, þremur árum hafa útgjöld ríkisins vaxið um 7–8% á milli ára, vöxturinn hefur verið gríðarlega mikill, og í öllu sögulegu samhengi eftirtektarverð ár ef litið er til þess hversu mikið útgjöld ríkisins hafa vaxið á undanförnum árum og hefur fjármagnið sem lagt hefur verið í útgjaldavöxtinn fyrst og fremst farið í velferðarmál. Í efnahagslegum áherslum fjárlagafrumvarpsins er bent á að staða ríkissjóðs er traustari en hún hefur verið um árabil, landsframleiðsla aldrei meiri. Mikil áhersla hefur verið lögð á lækkun skulda undanfarin ár og markmiðin nást mun hraðar og fyrr en menn reiknuðu með. Menn fóru í þá vegferð að lækka skuldir ríkisins. Þessi bætta staða gerir okkur nú kleift að ráðast í átak í uppbyggingu innviða og auka framlög til ýmissa mikilvægra málaflokka. Varðandi efnahagslega þætti er lögð sérstök áhersla á að viðhalda þeim mikla efnahagslega ávinningi sem náðst hefur og að varðveita óvenjumikla kaupmáttaraukningu landsmanna sem, eins og við þekkjum, hefur verið umtalsverð á síðastliðnum árum og án allra fordæma. Það sem er einna eftirtektarverðast í rekstri ríkissjóðs á síðustu árum eru niðurgreiðslur á skuldum ríkisins og hversu vel hefur gengið. Þar hefur verið unnið einstaklega gott starf. Vaxtakostnaður hefur lækkað mikið og hratt á undanförnum árum og sú stefna að greiða niður skuldir hefur styrkt hið efnahagslega umhverfi mikið hér á landi. Það sem er einstakt í því samhengi er að sparnaður heimila hefur aukist á sama tíma og þjóðhagslegur sparnaður er hár. Þetta er algjörlega nýtt í hinu sögulega samhengi þar sem hagvaxtarsveifla hefur yfirleitt endað á mikilli skuldsetningu heimilanna sem hefur drifið hagvöxtinn áfram í hagsveiflunum. Þessu er öðruvísi farið nú. Við erum að klára áttunda árið með umtalsverðum hagvexti, sérstaklega árið 2016 þar sem við vorum með yfir 7% hagvöxt, næsthæst í heiminum, held ég, á eftir Indlandi það ár, fyrir ofan Kína. Á sama tíma hefur alltaf tekist að halda vel um fjármuni ríkisins og ríkið hefur haldið áfram að greiða niður skuldir. Í þessu samhengi er íslenska hagkerfið því betur undir það búið að takast á við niðursveiflu eða efnahagsleg áföll, held ég. Við höfum raunar aldrei verið í jafn góðri stöðu til að takast á við slíkar niðursveiflur og núna. Mjög skiptar skoðanir hafa verið um lög um opinber fjármál og hvernig hefur tekist til með þau og sjálfsagt höldum við áfram að hafa skoðanir á því. Við höfum kannski í tvö, þrjú ár verið að vinna raunverulega eftir lögum um opinber fjármál. Ýmislegt er eftir að læra og nú gerist það í fyrsta skipti að afkomureglan hefur sitt að segja, að ríkissjóður eigi að skila 1% afgangi af landsframleiðslu. Á það reynir þessa dagana og vikurnar eftir að ný endurmetin þjóðhagsspá Hagstofunnar kom fram, þ.e. að ná þessari afkomureglu. Hún er mikið aðhald frá því sem áður var varðandi rekstur ríkissjóðs og framlagt fjárlagafrumvarp. Síðan verðum við að sjá næstu árin hvernig okkur tekst að takast á við það. Afkomureglan leikur raunverulega helsta agahlutverkið í lögum um opinber fjármál. Við erum með hana stillta 1% núna í fjármálaáætluninni og svo á næstu árum 0,8% eða 0,9% til ársins 2023. Við ræðum almennt ekki mikið um hvernig tekjustofnar ríkisins eru uppbyggðir. Sú samsetning hefur breyst töluvert á undanförnum árum. Virðisaukaskattur hefur orðið stærri og stærri hluti af tekjum ríkisins. Í dag er áætlað að um 1/3 af tekjum ríkisins komi í gegnum virðisaukaskattinn. Sjálfsagt hefur sprenging í komu ferðamanna til landsins haft töluvert mikil áhrif, einmitt í gegnum þennan lið, virðisaukaskattinn, og mætti klárlega rannsaka betur hvernig þau nákvæmlega koma fram. Samtök ferðaþjónustunnar reikna með að það gætu verið um 20 milljarðar í dag sem koma í gegnum virðisaukaskattinn af erlendum ferðamönnum. Það eru 255 milljarðar sem koma í gegnum virðisaukann og af tekjuskatti einstaklinga 195 milljarðar, eða 24% af tekjum ríkisins. Þessir tveir liðir eru áætlaðir 56% af öllum tekjum ríkissjóðs. Tryggingagjaldið er 101 milljarður og tekjuskattur lögaðila 79 milljarðar. Þetta þýðir að þessir fjórir helstu tekjustofnar ríkisins telja um 79% af tekjuöflun ríkissjóðs. Þetta er tiltölulega einfalt, þ.e. við erum ekki með marga skattstofna á bak við hryggjarstykkið í tekjuöflun ríkissjóðs. Ég ætla aðeins að ræða um skuldastöðuna og hvernig hún hefur breyst á undanförnum árum, eins og ég kom rétt inn á áðan. Skuldir hafa lækkað frá árinu 2012 um 670 milljarða. Uppsafnaður vaxtasparnaður ríkissjóðs frá 2012 er 138 milljarðar miðað við að vaxta- og annar fjármagnskostnaður hafi verið óbreyttur öll árin, þ.e. miðað við 2012. Þetta eru ótrúlegar tölur, sýna ótrúlegar breytingar í rekstri ríkissjóðs og hversu vel hefur gengið að greiða niður skuldir. Núna er áætlað að skatttekjur verði 290 milljörðum kr. hærri á næsta ári en 2012 að raunvirði. Það er 50% hækkun á ekki lengri tíma. Tekjuskattur einstaklinga er áætlaður að verði 57% meiri á næsta ári en hann var 2012 og að virðisaukaskatturinn skili ríkissjóði 88 milljörðum meira á næsta ári en árið 2012. Þarna kemur góðærið fram í tölfræðinni. Nú um áramót eða í byrjun næsta árs nást markmið um að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, fari undir 30% skuldaviðmið sem stefnt hefur verið að í lögum um opinber fjármál og eru að gerast kannski hraðar en menn reiknuðu með, eins og ég kom inn á áðan. Það verður söguleg stund þegar það næst og þetta er ótrúleg breyting á skömmum tíma. Ég ætla rétt að fara í gegnum velferðarmálin og nokkrar tölur. Framlög til heilbrigðismála verða 21 milljarði hærri á næsta ári en samkvæmt fjárlögum þessa árs, 31 milljarði hærri en á síðasta ári. Alls verjum við 230 milljörðum til heilbrigðismála á komandi ári samkvæmt frumvarpi til fjárlaga. Þannig hafa framlög ríkissjóðs til heilbrigðismála hækkað frá árinu 2013 um rúmlega 77 milljarða kr. eða yfir 50%. 8 milljarða aukning verður til öryrkja á næsta ári, sem þýðir að raunaukning frá árinu 2013 er 26 milljarðar. Til eldri borgara er tæplega 5 milljarða aukning á milli 2018 og 2019 og 40 milljarða raunaukning frá 2013, hefur tvöfaldast á þeim tíma. Í heild verða framlög til málefna öryrkja og eldri borgara um 150 milljarðar á komandi ári. Þetta þýðir að um 381 milljarður fer til velferðarmála árið 2019 eða um 49% af skatttekjum komandi árs, bara til að setja í samhengi við það sem ég minntist á áðan varðandi skattstofna ríkisins. Það er ágætt að fá svona sviðsmynd af þessu, hvernig þetta fellur til. Ég vil fagna því, svo ég komi inn á það, að nú er gert ráð fyrir kaupum á nýjum þyrlum 2019 og fyrstu 1.900 milljónirnar koma inn í þann pakka á komandi ári. Alls verður varið um 14 milljörðum á næsta ári til þyrlukaupa og reiknað með að þær komi til landsins 2022. Það er löngu tímabært enda er þyrlufloti Gæslunnar farin að eldast töluvert, elsta þyrlan orðin rúmlega 30 ára gömul. Það er líka rétt að minnast á það að það hefur verið frumjöfnuður í rekstri ríkisins allt frá 2012. Ég efast um að mörg samfélög í Evrópu hafi búið við slíkt á síðastliðnum árum og það er mjög ánægjulegt að þetta sé að nást fram. Félagar mínir í meiri hluta fjárlaganefndar eru búnir að fara nokkuð vel yfir álit meiri hlutans við 2. umr., þannig að ég ætla rétt að drepa á það sem tengist málefnasviði 14, sem er ferðaþjónustan. Það er einhvern veginn skilið eftir handa mér til að ræða, eins furðulegt og það nú er. Á undanförnum árum hefur vægi ferðaþjónustu í útflutningstekjum þjóðarinnar vaxið umtalsvert. Á síðasta ári var ferðaþjónustan og flugið um 42% af útflutningstekjum þjóðarinnar, sjávarútvegurinn 18%, stóriðjan 14%. Í meirihlutaáliti fjárlaganefndar ræðum við þetta og þar ítrekum við álit okkar sem kom fram vegna fjármálaáætlunar 2019–2023 í vor um mikilvægi þess að hagskýrslugerð sem varðar ferðaþjónustuna á Íslandi verði bætt, eins og stefnt er miðað við nýjustu fréttir. Það hefur verið áherslupunktur hjá fjárlaganefnd undanfarin misseri, að þessi skýrslugerð verði bætt. Það er mjög góð gagnasöfnun á Íslandi í því sem tengist ferðaþjónustu en skýrslugerðin, hagskýrslurnar og vinna og rannsóknir á þeim tölfræðigögnum sem eru til hefur ekki verið nægilega mikil miðað við efnahagslegt vægi og mikilvægi greinarinnar fyrir íslenskt efnahagslíf eins og staðan er orðin í dag. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að enn frekari vinna verði lögð í það að greina þennan þátt í efnahagslífinu betur. Nú þegar ferðaþjónustan er orðin stærsta útflutningsatvinnugrein landsins er mjög mikilvægt að þekking á efnahagslegu mikilvægi greinarinnar sé til staðar. Þá er ekki síður mikilvægt að áhrif greinarinnar á afkomu ríkisins séu greind með sem bestum hætti, eins og ég kom að. Það sem vantar kannski mest upp á eru rannsóknir á hagrænum þáttum í tengslum við ferðaþjónustuna. Þetta ætti að vera áhersluatriði og að styrkja og styðja við þær rannsóknastofnanir sem koma að þessu og einnig að Hagstofan sinni þessu betur. Þá er ég líka að horfa mjög til svokallaðra ferðaþjónustuútreikninga, á ensku heitir þetta, með leyfi forseta, Tourism Satellite Accounts, TSA-útreikningar eða ferðaþjónustuútreikningar. Það er gríðarlega mikilvægt að bæta þetta og gera sviðsmyndagreiningar sem snúa að efnahagslegum áhrifum ferðaþjónustunnar á íslenskt efnahagslíf og rekstur ríkisins. Í þessu samhengi er einnig rétt að hafa í huga áherslur meiri hlutans frá því í fyrra vegna fjárlaga og ég vil bara ítreka það sem kom fram þar, með leyfi forseta: „Öflugur vöxtur hefur verið í komum erlendra ferðamanna á undanförnum árum til Íslands og hann hefur haft mikil áhrif á efnahagslífið. Meiri hlutinn leggur áherslu á að rannsóknir og sviðsmyndagreiningar sem snúa að efnahagslegum áhrifum atvinnugreinarinnar verði efldar. Hér er rétt að ítreka mikilvægi þess að hinn öflugi flugrekstur sem stundaður er af íslenskum flugrekstraraðilum sé einnig skoðaður í þessu samhengi. Sá rekstur skapar umtalsverðan hluta gjaldeyristekna ferðaþjónustunnar.“ Þetta er áherslupunktur sem ég hef persónulega mikinn áhuga á, að það verði tekist á við að rannsaka flugið sérstaklega, ekki að það falli bara undir ferðaþjónustuna eins og er í dag. Þannig er því háttað í dag. Það kemur fram í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar um fjárlagafrumvarpið fyrir 2019 að gjaldeyristekjurnar séu um 377 milljarðar. Þar af eru 65 milljarðar tekjur af farmiðakaupum erlendra ferðamanna til landsins. Þar fyrir utan eru miðakaup tengifarþega yfir hafið, vegna tengiflugsins. Það er umtalsvert fjármagn. Í heildina skila flugfélögin í þjóðarbúið í heildargjaldeyristekjum af flugrekstri upp á um 180 milljarða. Það hefur verið þetta hlutfall, 35–40%, af útreikningum í ferðaþjónustunni. Það eru sem sagt 126 milljarðar vegna tengifarþega yfir hafið og íslensks flugrekstrar erlendis. Það er ágætt að vekja athygli á þessu þannig að hv. þingmenn átti sig á hversu gríðarlega háar þessar upphæðir eru sem nú þegar eru farnar að koma í gegnum tengiflugið um Keflavík. Ég vil því leggja áherslu á að það séu gerðar betri rannsóknir á þessu. Það hefur í sjálfu sér ekki verið tekist á við það með neinum hætti að rannsaka þennan þátt, þessi gríðarlegu umsvif í flugi yfir hafið og tengifluginu yfir Atlantshafið. Það væri mjög gott ef það kæmu fram frekari rannsóknir á því sviði. Ég vil líka benda á mikilvægi olíuverðs í þessari umræðu, þar verður til ákveðin breyta sem kemur eiginlega meira við íslenskt efnahagslíf en hefur verið á undanförnum árum, olían kemur sterkar inn í gegnum flugvélaeldsneytið. Það er nánast fullkominni fylgni á milli verðs á flugvélaeldsneyti og olíuverðs í heiminum á mörkuðum. Við höfum séð sveiflur á olíuverði í byrjun árs og fram í fyrri hluta október, verð á flugvélaeldsneyti hækkaði um 30%, það hefur síðan lækkað aftur á síðustu fimm, sex vikum um 15%. Það væri áhugavert að sjá hvernig það skilar sér inn í þjóðarbúið og hvaða áhrif það hefur. Sviðsmyndagreining sem snýr að þessum þætti hefur ekki verið til en hlutur flugvélaeldsneytis í rekstri flugfélaganna nemur kannski 25–35%. Þarna verður til hagstærð sem er mjög mikilvægt að fylgjast með í samhengi hlutanna, bæði þegar við erum að hugsa um gengisþróun og verð á hvern farþega og annað. Þá verður til breyta þarna sem er stór hluti í þessum rekstri, þ.e. eldsneyti á vélarnar. Ég vildi minnast á þetta. Ég var að velta þessu aðeins fyrir mér í dag þegar ég undirbjó þessa ræðu, ég hef hugsað um það undanfarið að það væri mjög áhugavert að reyna að fara svolítið dýpra í þetta. Ég vil enn á ný, og hef gert það margoft hér í púlti Alþingis, ýta við því að Oxford Economics skýrslan um flugrekstur á Íslandi sem unnin var 2011 verði endurtekin. Í henni sagði að 6,6% af landsframleiðslu Íslendinga kæmu úr flugrekstri. Þessi rekstur hefur vaxið gríðarlega síðan þá, en þá flugu 16 vélar til og frá landinu; fjórar vélar frá Iceland Express og 12 frá Icelandair. Nú eru Wow og Icelandair með 55 vélar á þessu ári, fjöldinn hefur rúmlega þrefaldast og mikil aukning í pípunum. Þegar rætt er við stjórnendur þessara félaga þá eru menn enn þá bjartsýnir á framhaldið og horfa fram á aukinn vöxt í flugi um Ísland og um Keflavíkurflugvöll, bæði í erlendum ferðamönnum til Íslands og ekki síður á markaðnum í tengifluginu yfir Norður-Atlantshafið, að tengja Ameríku og Evrópu saman. Þessi landfræðilega staðsetning Íslands virðist vera ótrúlega sterkur samkeppnispunktur fyrir þennan rekstur, að vera með þessa staðsetningu og flug um stórbauginn yfir Atlantshafið. Fyrir mjög stóran hluta Evrópu og Ameríku erum við á besta stað til að vinna þetta módel sem menn vinna með í dag. Nú hefur dregið úr vexti í ferðaþjónustunni. Við erum kannski nær því að sjá núna, í staðinn fyrir þennan ofurvöxt sem hefur verið hér frá 2010 og 2011, að þetta er að komast nær þeim tölum sem voru meðalvöxtur frá 1950–2010. Við erum miklu nær meðalvexti frá 1950 núna en þessum ofurvexti síðustu ára, allt önnur mynd. Hins vegar sjáum við það líka í rekstri flugfélaga að markaður með tengiflugið fer mjög vaxandi sem hlutdeild í rekstri flugfélaganna og ætli það sé ekki núna á þessu ári öðrum hvorum megin við 60%, þ.e. hlutdeild farþega sem eru fyrst og fremst að fljúga yfir hafið. Síðan eru hlutfallslega færri sem koma til Íslands sem erlendir ferðamenn og hlutfall Íslendinga í rekstri félaganna fer stöðugt minnkandi í þessu ferli. Mig langar rétt að hlaupa hérna á nokkrum atriðum. Almennt tala menn mikið um að eyða peningum í rekstri ríkissjóðs þegar við ræðum fjárlög. Ég vil hins vegar aðeins taka fyrir hvað þarf að gerast í umhverfinu, eins og ég hef kannski rætt um í sambandi við ferðaþjónustuna, og hvað ríkið getur gert til að ýta undir frekari tekjuöflun og að menn standist útgjöld framtíðarinnar, sem fara mjög vaxandi. Við erum með málaflokka þar sem við sinnum okkar fólki og það verður mikil útgjaldaaukning í þeim. Ég ætla rétt að koma inn á samkeppnishæfni útflutningsgreinanna og ég byrja kannski þar sem frá var horfið varðandi ferðaþjónustuna. Í sambandi við tekjur þá lítum við á þessa punkta í dag sem ég minntist á áðan. Þetta er fyrst og fremst ferðaþjónustan og flugreksturinn. Þetta er sjávarútvegurinn og stóriðjan, raforkuframleiðslan, að selja raforku til stóriðju, sem eru stærstu þættirnir enn sem komið er og vonandi náum við að breyta því og fáum fleiri greinar inn. Okkur veitir ekkert af því. Þetta er ótrúleg breyting frá því sem var þegar maður var að alast upp fyrir um 30–35 árum. Þá var sjávarútvegurinn kannski með 75–80% af öllum útflutningstekjum. Hann er kominn í 18%, stóriðjan 14. Þetta er ótrúleg breyting á skömmum tíma. Við erum með allt annað efnahagslíf og allt annað umhverfi en áður. Þess vegna er það svolítið spennandi að sjá hvernig við náum að vinna úr þessu og nýta okkur þær breytingar sem eru að verða. Varðandi ferðaþjónustuna og flugið er ánægjulegt að sjá að nú er verið að vinna flugstefnu. Samgönguráðherra hefur farið með þá vinnu af stað, það er verkefnahópur og þrír undirhópar sem eru að skilgreina og móta flugstefnu fyrir Ísland á öllum sviðum því að það þarf að efla þessa mikilvægu grein sem flugið er. Það gleymist kannski oft í umræðunni hversu mikil áhrif flugið hefur haft hér á landi á undanförnum árum í öllum þessum gríðarlegu efnahagslegu breytingum sem hafa orðið og uppgangi. Ég hef kannski minnst á það áður að t.d. á Íslandi eru sexfalt fleiri flugmenn hlutfallslega en í Bandaríkjunum sem er mesta flugland í heimi. Því er bara þannig háttað að hér er sirka einn af hverjum 200–250 starfandi atvinnuflugmaður. Það er algjörlega án allra fordæma á heimsvísu, bara til að setja það í eitthvert samhengi hlutanna. Þetta plagg sem mun koma úr þeirri vinnu sem hafin er við að móta flugstefnu er gríðarlega mikilvægt. Við þurfum að móta þá stefnu hvernig við ætlum að vera samkeppnishæf á þessu sviði til lengri framtíðar og nýta þá samkeppnishæfni sem við höfum með staðsetningu landsins gagnvart umferð sem hefur hingað til fyrst og fremst verið milli Bandaríkjanna og Kanada og Evrópu, en menn eru líka farnir að horfa í dag til Asíu. Ef ég man rétt, til að setja Asíu í eitthvert samhengi, þá tekur það einni klukkustund lengur að fljúga frá Peking til Íslands en að fljúga frá Peking til Kaupmannahafnar. Við erum þrjá tíma að fljúga frá Keflavík til Kaupmannahafnar. Við erum því ágætlega staðsett líka varðandi ákveðnar stórbaugspælingar og tengingar. Við skulum sjá hvernig þetta vinnst allt og ég held að slíkir þættir ættu einmitt að vinnast inn í þessa hugmyndafræði, inn í flugstefnuna. Ég verð þá hins vegar að koma að mikilvægi þess að varaflugvellir og uppbygging innviðanna á bak við Keflavíkurflugvöll séu tryggðir. Það verður sjálfsagt hluti af þessari stefnu að tryggja þá og með öðrum hætti líka í annarri vinnu þar sem ég sjálfur er nú í forsæti, ég fer með formennsku í nefnd sem ætlar sér að kynna fyrir mánaðamót hugmyndir sem snúa að þeirri uppbyggingu, að tryggja þá hagsmuni. Eins og ég kom að áðan hefur fjöldinn farið úr 16 vélum í 55 vélar sem er staðsettar í Keflavík, fyrir utan erlendu flugfélögin sem fljúga til og frá Keflavík. Á sama tíma hefur í rauninni ekki verið nein innviðauppbygging þrátt fyrir þreföldun á fjölda véla til og frá landinu. Nóg um flugstefnuna, en það verður mjög spennandi að fylgjast með á fyrri hluta næsta árs þegar hún kemur fram, hvað kemur fram í vinnu þeirra hópa sem hafa verið að starfa að þessu. En þetta hefur líka verið drifkrafturinn þegar við skoðum bara samkeppnishæfni landsins í gegnum vöru- og þjónustujöfnuð sem er oftast talað um sem viðskiptajöfnuð, samtals vöru- og þjónustujöfnuðurinn. Hann var í fyrra enn þá jákvæður um 4,1% sem er gríðarlega mikið í sögulegu samhengi. Ég hugsa að fá samfélög í Evrópu búi við slíkan munað. Það ýtir náttúrlega töluvert undir efnahagslega sjálfbærni þjóðarinnar að skila þessum mikla jöfnuði enn þá og hann var enn þá meiri fyrir nokkrum árum. Við þurfum að gæta vel að þessu. Síðan er það samkeppnishæfnin. Nú er verið að móta stefnu í raforkumálum, sem snýr náttúrlega að samkeppnishæfni okkar, og um flutningskerfi raforku, sem er mikilvægur punktur. Iðnaðarráðherra hefur komið af stað hópi um þau mál sem við nokkur hérna, hv. þingmenn, sitjum í ásamt sérfræðingum víða að. Þetta er nákvæmlega eins og með flugstefnuna, það er mjög mikilvægt að móta þessa stefnu og sjá hvernig menn vilja vinna þessi mál, sérstaklega fyrir okkur sem erum með mestu raforkuframleiðslu á hvert mannsbarn hérna á Íslandi. Það er gríðarlega mikilvægt að við mótum góða sýn í þessum málum og það verður mjög spennandi að sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu í framhaldinu. Það er líka spennandi að fylgjast með uppbyggingu gagnavera og því sem er að gerast á Blönduósi, þessari hröðu uppbyggingu þar. Það er mjög áhugavert að fylgjast með þeirri þróun. Það sem ég hefði persónulega áhuga á að vita er hvað skapar tekjur fyrir samfélagið, skilar sér í efnislegum gæðum. Ég miða oft við það. Þetta snýst ekki bara um að búa til gjaldeyristekjur heldur líka hvað þetta skilur eftir í landinu. Það eru tekjur á móti gjöldum og allt það. Það er sjálfsagt búið að gera margar skýrslur en ekki hefur verið mikil umræða um það almennt hverju gagnaver skila til samfélagsins. Við erum greinilega að fara í gegnum mjög hraða þróun þessi misserin og eins og við sjáum á Blönduósi þá eru menn komnir í miklu hraðari uppbyggingu þar en var reiknað með bara fyrir einhverjum mánuðum síðan. Erlendir aðilar koma inn í þær fjárfestingar og sjá mikil tækifæri í þessu. Ekki síður hef ég mikinn áhuga á því að þetta verði gagnaver sem byggjast á reiknigetu, sem ég held að skili miklu meira til samfélagsins ef horft er á stóru myndina. Þriðja helsta útflutningsgreinin okkar er sjávarútvegurinn og þar höfum við náttúrlega verið í ótrúlegum málum. Ég hef bent á það, sem þeir vita sem hafa fylgst með þessum málum, að árið 1990, fyrir 28 árum, voru það 10 kíló sem fór í gegnum hvern starfsmann í vinnslunni. Nú í okkar bestu húsum og tæknivæddustu eru það 180 kíló. Magnið sem fer í gegnum húsin hefur átjánfaldast á 28 árum. Það eru færri og færri sem vinna í þessu og meira fer í markaðsstörf og tæknistörf. Þetta er ótrúlega öflug þróun. Þetta eru okkar þrjár stærstu gjaldeyrisskapandi greinar. Oft finnst mér vanta meiri umræðu hér í þingsal um þessa hluti, hvað skapar verðmæti og getur gefið okkur forskot inn í framtíðina að byggja á. Síðan er það náttúrlega nýsköpun almennt. Ég fór í ferð með vísinda- og tækninefnd NATO-þingsins í haust til Kaliforníu og heimsótti San Diego og Kísildalinn. Við heimsóttum mörg helstu hátæknifyrirtæki heims og maður sá ótrúlega möguleika fyrir Ísland til að tengjast þessum aðilum með ýmis verkefni. Það skemmtilega var að allt þetta fólk meira og minna þekkti Ísland. Mjög margir hafa komið hingað sem ferðamenn á undanförnum tveimur, þremur árum og það hjálpar líka til og allt þetta flug, það eru mjög beinar tengingar. Í dag er það í Kísildalnum, í Boston og síðan Austin í Texas þar sem helstu frumkvöðla- og hátæknifyrirtækin í Bandaríkjunum verða til. Maður sér mikla möguleika á að tengjast ýmsu þar. Ég nefni ómannaðar flugvélar, við heimsóttum fyrirtæki með slíkt, þær hafa almennt verið þekktar í hernaði en geta nýst mjög vel á tækni- og rannsóknasviðum, loftslagsmálum og í leit og björgun t.d. Það fer að styttast í tímanum þannig að ég ætla að geta nokkurra verkefna sem meiri hlutinn í fjárlaganefnd kom beint að varðandi að bæta við útgjöldin. Helsta verkefnið var myndgreiningarbúnaður fyrir heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni, 200 milljónir til að efla þá starfsemi. Við gátum ekki komið til móts við óskir um aukið rekstrarframlag með sama hætti og í fyrra, beint inn í reksturinn. Það er mikill vandi þar. Að mörgu leyti hefur mér persónulega þótt áherslan vera undanfarin ár alltaf fyrst og fremst á Landspítalann og heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni hafa margar hverjar orðið svolítið út undan. Þetta voru 200 milljónir þar. Til SÁÁ voru settar 150 milljónir með því fororði frá meiri hluta fjárlaganefndar að þær ættu að ganga til göngudeildarþjónustu í Reykjavík og á Akureyri og skilgreina það. Ég kom inn á það í byrjun árs í janúar við hæstv. heilbrigðisráðherra, skilgreiningar á þjónustusamningum, samanber SÁÁ-samninginn. Það þarf að skilgreina betur hvað ríkið ætlar sér að fá fyrir það fjármagn sem kemur inn í þjónustusamninga. Þetta er ekkert eina dæmið, við sjáum þetta vítt og breitt í rekstri ríkisins og er sérstakt verkefni að skilgreina betur hvað ríkið vill fá og ætlar sér með því að styrkja viðkomandi þjónustu. Síðan er mjög ánægjulegt líka að við settum 18 milljónir í Aflið á Akureyri. Ég vona satt að segja að það verði í síðasta skiptið, ég trúi ekki öðru en að þetta fari nú að fara inn í grunninn hjá í velferðarráðuneytinu enda mjög gott og mikilvægt verkefni. Ég hef fulla trú á að það hljóti að fara að takast. Rétt að koma að uppbyggingu innviða til að skapa framtíðartekjur, ég er kannski búinn að fara aðeins inn á það að einhverju leyti, en auðvitað myndi maður vilja sjá miklu meira fara til samgöngumála, í vegagerð og hafnir og hvað þá flugvelli. Vonandi koma nýjar lausnir í þeirri vinnu sem ég er að vinna í samgönguráðuneytinu varðandi slíka hluti. Raforkukerfið okkar er síðan eitt risaverkefni og þar eru menn að hefjast handa við byggðalínuhringinn, Landsnet er þar komið af stað. Byggðalínuhringurinn er um 40 ára gamall, ætli það hafi ekki verið 1972–1980 sem hann var lagður. Nú er elsti hluti hlutinn orðinn gamall og lúinn og Landsnet er að hefja undirbúning framkvæmda sem snúa að þessu og ætlar að byrja fyrir norðan frá Rangárvöllum að Kröflu, Hólasandslínu 3. Byrjar reyndar á Kröflu í Fljótsdalsstöð, Kröflulínu 3, síðan verður farið í Hólasandslínu 3, frá Kröflu að Rangárvöllum, og vonandi sem fyrst í Blöndulínu þrjú og tengja þar með Rangárvelli að Blöndu. Ef við ætlum að nýta raforku í þessu landi með sem bestum og skynsamlegustum hætti og minnka orkutap þá verður að klára þetta sem fyrst og klára þessar tengingar á milli svæða. Það er líka mikið öryggisatriði að tengja norður- og suðursvæðin saman og það snýr ekki síður að náttúruvá á suðvesturhorninu og Þjórsársvæðinu þar sem stór hluti allrar raforku í landinu verður til. Þess má geta að frá Blöndu að Fljótsdalsstöð er mjög svipað raforkumagn framleitt eins og nánast á öllu Þjórsársvæðinu. Þetta snýr að heildarnýtingu orku og að tryggja öryggi í landinu sem best. Þar horfa menn til mjög margra þátta eins og við samþykktum í júní varðandi flutningskerfið, um fimmtán punktar sem sneru að því. Uppbygging þess er feikilega mikið verkefni og tengist náttúrlega langtímaorkustefnunni sem ég kom aðeins inn á rétt áðan. Ég vil rétt koma inn á verkefni sem er gríðarlega stórt og mikið og ég hef oft tekið upp í fjárlaganefnd. Við höfum fyrst og fremst í heilbrigðismálum horft til öldrunar þjóðarinnar. Það er að koma yfir okkur á næstu árum. Sú þróun gerist tiltölulega hratt. Við verðum komin í þá stöðu innan ekki svo langs tíma að í staðinn fyrir að hér séu fimm, sex vinnandi manns á móti hverjum öldruðum, verður hlutfallið þrír starfandi fyrir einn aldraðan. Það styttist í þetta. Við þurfum í styttri tímalínu að skoða mjög örorkumálin, örorkuþega og þá sprengingu í fjölda sem er þar. Við verðum að finna út hvað er í gangi þegar við skoðum gögn sem snúa að ungu fólki, örorku og geðheilbrigðismálum. Það er eitthvað að. Þetta er ekki bara á Íslandi. Þetta ræðir maður við þingmenn úti um alla Evrópu. Þetta virðist vera að ganga um alla Evrópu. Ég hef minna rætt þetta í Bandaríkjunum þar sem maður hefur verið á fundum með þingmönnum en í allri Evrópu virðist þetta vera risamál. Við í hinum vestræna heimi þurfum að takast á við þetta, þetta hefur eitthvað að gera með lífsháttabreytingar og annað. Þetta er eitt af allra stærstu málunum, nýgengi örorku, sú tölfræði sem við höfum verið að sjá þar og í öllu kerfinu. Ég hef bara engan tíma í þessari ræðu til að klára þá umræðu hér. Bara rétt í lokin, það eru fáar sekúndur eftir. Það er eftirtektarverð staða á Íslandi í efnahagsmálum. Við erum með fjöregg í höndunum og það er stórt og mikið verkefni að fara vel með fjöreggið. Við eigum að nýta þessa eftirtektarverðu stöðu sem hefur myndast hér á Íslandi á síðustu árum og spila vel úr henni. Nú er tímanum alveg að ljúka og væri náttúrlega skemmtilegt að komast í aðra ræðu um ákveðna þætti. Ég er nú ekki að boða það að lengja mikið þetta kvöld hjá okkur, en það er margt mjög spennandi sem við erum að fást við í fjárlaganefnd og í þessari umræðu sem tengist fjárlögunum.
Virðulegur forseti. Þrjár mínútur, tökum þrjár spurningar. Til að byrja með kom hv. þingmaður inn á tekjustofnana og hvernig þeir hafa þróast á undanförnum árum frá 2012, sem er mjög áhugavert. Þetta er ábending sem við höfum fengið frá fjármálaráði einmitt um það hvernig þeir eru dálítið fallvaltir í efnahagssveiflum. Ég tek undir það sem hv. þingmaður talar þarna um, það þarf í rauninni að huga að ákveðinni breikkun skattstofnanna. Þá velti ég fyrir mér hvar eigi að gera það, ég er nefnilega ekki alveg klár á því hvar Sjálfstæðisflokkurinn stendur í því eða hv. þingmaður. Á þá að auka tekjur eða skattinnheimtu á hvaða stað? Væntanlega þá í staðinn fyrir að lækka annaðhvort virðisaukaskattinn eða tekjuskatt einstaklinga að sjálfsögðu. En hvar eigum við að breikka? Hvar eru þær stoðir? Í hvaða stoðum sjáum við fram á aukna skattheimtu hins opinbera? Svo seinni spurningin í fyrri umferð: Hvernig líður hv. þingmanni með það að við fáum ekki sundurliðaðar upplýsingar frá ráðuneytunum vegna fyrirspurna sem koma frá nefndinni um það hvernig útgjaldaaukningin er útskýrð og sundurliðuð? Sú sundurliðun sem við fáum stemmir síðan ekki við útgjaldahækkunina til hvers málaflokks.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Það er mjög mikilvægt einmitt að ræða tekjustofna ríkisins og hvernig menn ætla að hugsa þetta til lengri framtíðar. Ég er ekki kominn með neina patentlausn á því, horft til lengri tíma. Það hefur alltaf verið mín hugmyndafræði að við verðum að passa að skemma ekki fjöreggið, rekstur og annað og vilja fólks til að vinna fyrir sínu sjálfsaflafé og heldur ekki að skattleggja fyrirtæki þannig að það dragi úr styrk. Við sjáum náttúrlega virðisaukann með tilkomu ferðaþjónustunnar. Það er kannski það áhugaverðasta, þess vegna er ég að tala um að það væri mjög áhugavert að rannsaka þetta aðeins betur hvernig þetta nákvæmlega verður til inni í kerfunum sem snúa að þessu, hvað það er sem er tekjuaflandi fyrir ríkissjóð. Við sjáum bara, maður man töluna, að þetta hefur hækkað alveg gríðarlega á örfáum árum, sem hefur verið skýrt fyrst og fremst með meiri velmegun landsmanna og síðan með mikilli fjölgun erlendra ferðamanna. Varðandi ráðuneytin og sundurliðun upplýsinga þá er ég bara hjartanlega sammála. Þetta getur oft verið ansi mikið torf að ná utan um. Það vakna almennt mjög margar spurningar þegar maður fer í gegnum gögnin. Ég hef talað fyrir því líka að þetta þurfi að vera gert með þeim hætti að almenningur skilji hvað er verið að fara. Myndræn framsetning er það sem ég tel alltaf vera best í svona. Þú getur séð mynd og áttað þig á á 5–10 sekúndum hvernig landið liggur. Ég efast um að það séu margir tilbúnir að lesa margar síður um tiltekið málefni, en þetta er það sem ég vildi sjá, betri sundurliðun og framsett með miklu betri myndrænum hætti en hefur verið fram að þessu.
Það eru einmitt stórar ósvaraðar spurningar eftir fyrir í rauninni okkur öll hvað varðar skattumhverfið. Þriðja spurningin. Hv. þingmaður talaði um að við höfum aldrei verið eins vel í stakk búin með að taka ákveðna efnahagsdýfu varðandi skuldaniðurgreiðslur o.s.frv. En eins og ég hef komið að hérna í umræðunni þá glímum við núna við, og það var í rauninni umræðuefni síðustu kosninga, stóru skuldirnar okkar sem eru viðhaldsþörfin og innviðauppbyggingin sem hljóðar upp á ansi marga milljarða. Þetta er ekki skuld á þann hátt sem við miðum við í lögum um opinber fjármál, en þetta er skuld engu að síður, það kostar okkur að vera með viðhaldið á svona lágu plani eins og það er og þegar við erum með fjárfestingarnar eins litlar og þær eru. Og hvað ætlum við að gera við þessa skuld ef við förum í efnahagsdýfu?
Frú forseti. Ég þakka andsvarið frá hv. þingmanni. Ég held að við höfum sjaldan verið í betri færum núna einmitt til að fara í innviðauppbyggingu núna sem snýr að vegagerð og flugvöllum og slíkum þáttum í því umhverfi sem virðist vera að myndast í efnahagslífi þjóðarinnar. Ég held að þetta sé einstakt tækifæri í sjálfu sér. Við erum að verða skuldlítil, með litlar skuldir. Og hárrétt, það kostar að sinna ekki viðhaldi. Það hefur alveg komið fram. Það hefur verið mjög algengt hjá opinberum aðilum, sem ég hef aldrei kunnað við, hvort sem það er ríkið eða sveitarfélög, að þegar það á að fara að spara þá er það gert í verklegum framkvæmdum en venjulega ekki í rekstrinum. Þá lendum við í svona stöðu. Það er svo auðvelt að sleppa framkvæmdunum en þá lenda menn í þessum vondu málum þar sem staðan er svona.
Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður líta svo vinalega til mín þegar hann ræddi flugmál að ég stóðst ekki mátið að líta svo á að við myndum ræða þetta sameiginlega áhugamál okkar. Þannig að ég bít á þann öngul og er hingað kominn. Mig langar að velta einu fyrir mér og það er uppbygging flugvalla um allt land og ákveðna sýn sem ég hef á það. Ég held nefnilega að miðað við reynslu annars staðar frá sé ákveðin forsenda fyrir því að hægt sé að byggja upp öfluga flugvelli um allt land, en við séum ekki með einn einokunaraðila á því sviði. Það var t.d. reynslan í mínu gamla heimalandi, Póllandi. Á meðan það var einn aðili sem rak alla flugvelli, þá vildi hann hafa stóra aðalflugvöllinn flottan og aðrir flugvellir gegndu bara einhverju jaðarhlutverki. En um leið og þessu félagi var splittað upp í mörg sjálfstæð félög var metnaður á hverjum stað fyrir því að byggja miklu dreifðara net flugsamgangna. Ég er að leita eftir sjónarmiðum hv. þingmanns hvað þetta varðar, hvort hann telji að það yrði ekki farsælla fyrir þróun flugs í landinu að kannski eitt félag myndi halda um malarflugvellina og kannski þá flugvelli sem alltaf munu fyrst og fremst gegna ákveðnu öryggishlutverki, en þeir flugvellir sem hafa færi á því að þróast sem öflugir alþjóðaflugvellir, ég nefni þá t.d. flugvellina á Akureyri og Egilsstöðum, fengju að starfa sjálfstætt og væru jafnvel í samkeppni við aðra flugvelli.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa bitið á öngulinn. Við búum við það hér á Íslandi varðandi alþjóðaflugvellina og flugið að við erum eyja mjög langt frá Evrópu og Bandaríkjunum og öðrum alþjóðaflugvöllum. Þess vegna er svo nauðsynlegt fyrir okkur að við byggjum okkar kerfi sem heild. Keflavíkurflugvöllur getur ekki staðið bara einn með fínar brautir og annað, hann verður að hafa eitthvert hryggjarstykki á bak við sig til að tryggja flugöryggi. Það er kannski það sem gerir þetta svolítið óvenjulegt hjá okkur miðað við flug í Evrópu t.d. eða Bandaríkjunum þar sem eru eiginlega flugvellir úti um allar trissur. Þessi meginlönd eru þakin flugvöllum. Það sem menn hafa hins vegar gert t.d. á Norðurlöndunum og við erum að tala um að skoða kannski hér á Íslandi, er að vera með heildarsýn í flugvallarkerfum til að tryggja öryggishagsmuni. Avinor í Noregi, Swedavia í Svíþjóð og Finavia í Finnlandi reka svona heildarkerfi alþjóðaflugvalla til að tryggja heildarkerfið. Mér finnst mjög ólíklegt að í okkar umhverfi, þessi fámenna þjóð með þessa staðsetningu á hnettinum, verði bara til fullt af alþjóðaflugvöllum og hér verði allt á fullu. Ég kom í umræðu hérna ekki fyrir svo löngu þegar við vorum að ræða um Alexandersflugvöll, mögulegan alþjóðaflugvöll í Skagafirði. Ég fór einmitt í gegnum þessa flugtæknilegu hluti sem snúa að því hvað alþjóðaflugvöllur þarf að hafa til brunns að bera til þess að geta starfað sem slíkur. Þetta er umtalsverð starfsemi og mikill rekstrarkostnaður bara við að halda þessu gangandi frá degi til dags, allar fjárfestingar og slíka þætti. Ég sé ekki fyrir mér staka flugvelli vítt og breitt um Ísland sem ekki eru hugsaðir til að gæta heildarhagsmuna í flugöryggi. Flugöryggi er alltaf fyrsta vers í öllu flugi. Síðan getum við farið að tala um excel-skjalið og reksturinn. Við Íslendingar þurfum að gæta þess að nýta heildarmyndina og þá [[Forseti hringir.]]kannski bendi ég á umræðuna sem við tókum um daginn um Alexandersflugvöll þar sem ég fór í nokkuð löngu [[Forseti hringir.]]máli í þessa flugtæknilegu hluti og það sem þarf að vera til staðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanninum kærlega fyrir svarið. En svo ég fái það á hreint, því að spurningin sneri kannski ekki beint að flugtækninni, heldur rekstrarumhverfinu og líkum á því að hér verði öflugir flugvellir um allt land, stórir flugvellir sem geti tekið við alþjóðlegri umferð. Ég held t.d. að þeir sem eru að koma til landsins til að fara í hringferð þurfi ekkert að stoppa í Reykjavík og það er ekkert endilega víst að höfuðborgin sækist sérstaklega eftir þeirri umferð eins og staðan er orðin. Það gætu margir aðrir tekið þá umferð. Ég er að fiska eftir því hjá hv. þingmanni hvort hann telji að það myndi ganga verr að byggja upp slíkt net flugvalla ef t.d. einn eða tveir þessara flugvalla yrðu reknir sem sjálfstætt félag.
Virðulegur forseti. Takk fyrir andsvarið. Ég tel að það séu ekki efnahagslega hagrænir möguleikar í dag að reka einn stakan flugvöll á Íslandi sem rekinn væri á þessum nótum, flug til og frá landinu eða taka við erlendu farþegum. Það getur vel verið að það taki einhverja áratugi, þetta gæti verið í sviðsmyndum framtíðarinnar eftir einhver ár. En eins og ég var kannski að reyna að koma inn á í umræðum um daginn um mögulegan Alexandersflugvöll, það hafa líka verið hugmyndir um Árborg, Höfn í Hornafirði, þá tók ég sérstaklega fyrir hvernig maður getur séð aðra hluti tengjast, en ég tel forsendurnar á þessum tímapunkti bara ekki vera til staðar, að hver og einn flugvöllur á eigin forsendum geti verið akkúrat í þessu sem hv. þingmaður kemur inn á. Ég tel að með nákvæmlega sama hætti og menn eru að skoða þessi mál í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og víðar þá eigi menn að líta til heildarinnar og heildarflugvallarkerfa til að tryggja öryggi flugsins.
Frú forseti. Ég lagði aðeins við eyru í ræðu hv. þingmanns þegar hann ræddi um velgengni okkar í efnahagsmálum almennt og mikilvægi samkeppnishæfni landsins til lengri tíma litið. Ég var hugsi yfir þessu því að mér finnst gjarnan vera dregin upp, sérstaklega af stjórnarflokkum meiri hlutans, sú glansmynd að á Íslandi sé fortakslaust góðæri, eins og hæstv. samgönguráðherra orðaði það í dag, sem sjái ekki fyrir endann á. Á sama tíma horfum við á gríðarleg hættumerki víða í hagkerfinu, eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir, t.d. í ferðaþjónustu. Án þess að við séum að mála skrattann eitthvað sérstaklega á vegginn þá hafa horfur í ferðaþjónustu versnað til muna, horfur í flugrekstri, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir mjög vel til, hafa versnað til muna og ekki hvað síst hér á landi þar sem við höfum séð að bæði okkar flugfélög og alþjóðleg flugfélög eru í nokkrum vanda. Það leiðir hugann að því hvort þetta séu ekki óraunhæfar væntingar um það hversu langt góðærið eigi að verða en ekki síður þegar kemur að samkeppnishæfni landsins. Það vekur athygli þegar maður skoðar t.d. tölur frá IMD í Sviss um þróun og samkeppnishæfni okkar að við erum beinlínis að falla og höfum í raun og veru staðið í stað í samkeppnishæfni undanfarin fimm ár í hinum fortakslausa og fordæmalausa hagvexti okkar. Við erum í 24. sæti í dag, vorum lengi vel í kringum topp tíu, getum við sagt, fyrir hrun. Við höfum aldrei náð okkur á strik á eftir. Ég velti fyrir mér hvað veldur því og hvaða skýringar hv. þingmaður hefur á þeirri stöðu okkar að þrátt fyrir mikinn efnahagslegan uppgang stöndum við ekki betur að vígi en þetta.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurninguna. Það hefur verið mikið góðæri á Íslandi á undanförnum árum, það er held ég öllum ljóst. Ég held að við séum að sigla inn í miklu rólegra umhverfi en ég tel líka að við eigum að geta lent þessu ágætlega til næstu ára. Eins og hv. þingmaður þekkir kannski af því að hann hefur starfað í fjárlaganefnd þá hef ég spurt flesta hagfræðinga sem hafa komið þar inn hvernig þeir meti ástandið varðandi þá breytingu sem hefur orðið á efnahagslífi þjóðarinnar með tilkomu ferðaþjónustunnar. Þjónustujöfnuðurinn er orðinn raunverulega stóra stærðin sem menn eru farnir að horfa til efnahagslega. Vöruskiptajöfnuðurinn hefur verið mjög óhagstæður í mörg ár. Í gamla daga var bara litið á vöruskiptajöfnuðinn og þjónustujöfnuðurinn var afgangsstærð. Vöruskiptajöfnuðurinn mótaði eiginlega viðskiptajöfnuðinn. Ég held að fróðlegt sé að fylgjast með því sem er að gerast og hvað gengisveikingin þýðir sem hefur orðið síðustu misserin, þar sem veikingin hefur verið í 10–15% og raungengið farið svolítið niður. Þess vegna er ég farinn að spyrja: Af hverju förum við ekki að skoða miklu meira flugvélaeldsneyti og ákveðna þætti og olíuna sem er aftur að koma inn í? Þetta er orðnar miklu stærri og mikilvægari efnahagslegar stærðir til að mynda í hagspám og slíkum málum. Ég held t.d. að samkeppnishæfni útflutningsgreina hafi vaxið töluvert undanfarin misseri. Við vorum númer tvö í heiminum varðandi styrk á launum og slíku í alþjóðlegu samhengi. Ég er ekki mjög neikvæður þegar kemur að því hvernig við sjáum þetta fyrir okkur. Það sem er einstakt í því líka, og ég kom inn á það áðan, er að Íslendingar eru enn þá að borga niður skuldir [[Forseti hringir.]]eftir átta ár í hagsveiflu, í töluverðum hagvexti. Það er eitthvað öðruvísi við það. Þess vegna er þetta svolítið [[Forseti hringir.]]spennandi umhverfi, hvernig þetta er að þróast hjá okkur, hvernig þessar miklu breytingar eru.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þegar við horfum á stöðuna er það vissulega alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að margt hefur breyst. Við erum með fordæmalítinn afgang í uppsveiflu en hann er reyndar að hverfa mjög hratt hjá okkur, var 6% fyrir fáeinum misserum síðar en er sennilega komin niður fyrir 1% í dag. En það er ekki hjá því komist að horfast í augu við það þegar við horfum t.d. á mat IMD á samkeppnishæfni okkar að í hinum frábæra fordæmalausa efnahagsvexti erum við í tæplega 40. sæti í samkeppnishæfni hvað efnahagskerfi okkar varðar. Þar hljótum við að horfa til þess að við erum með gríðarlega hátt vaxtastig, alveg einstaklega óstöðugan gjaldmiðil, einstaklega óstöðugt hagkerfi. Við erum útgildi þegar kemur að sveiflum í hagvexti, sveiflum í verðbólgu, án þess að við vöxum endilega hraðar til lengdar en nágrannalönd okkar. Það er auðvitað sá óstöðugleiki sem veldur því á endanum að við sjáum til að mynda að tæknigreinarnar okkar hafa ekki vaxið neitt sérstaklega hratt og atvinnuhorfur háskólamenntaðra einstaklinga hér á landi eru ekki sérstaklega merkilegar í alþjóðlegum samanburði. Þetta hlýtur [[Forseti hringir.]]að vera hv. þingmanni áhyggjuefni. Það er svo sannarlega [[Forseti hringir.]]þeim sem hér stendur töluvert áhyggjuefni.
Forseti. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni, ég hef alveg haft áhyggjur af þeim málum, enda kannski almennt mjög áhyggjufullur maður og hef miklar áhyggjur af málunum. [[Gripið fram í.]]Það er alveg hárrétt að við vorum í viðskiptaafgangi, í alveg ótrúlegum tölum, 6% eða 180 milljörðum, eða hvað það var, fyrir 2016. Það væri gaman að sjá á heimsvísu hvar svona hefur myndast á sama hátt. Og þetta gerðist á eðlilegum forsendum í gegnum atvinnulífið. Þó að það sé komið niður í 1% í dag er þetta samt 1%, eða að verða 1%. Ég myndi halda 40–50 milljarðar, eitthvað svoleiðis, 30–40, rúmt 1%. Þess vegna kom ég inn á það áðan að það er svolítið spennandi að sjá hvað allar breytingarnar í umhverfi okkar þýða. Og varðandi gengismál - er tíminn búinn? Þá fór það.
Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hafa menn farið misvítt yfir sviðið. Sumir hafa litið vítt á málið og aðrir þrengra. Ég ætla að gera það síðarnefnda, ég ætla ekki að fara mjög mörgum orðum um stóru myndina í þessu fjárlagafrumvarpi. Það hafa aðrir gert, t.d. okkar ágæti áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd, hv. þm. Þorsteinn Víglundsson. Stóra myndin hvað mig varðar er sú að frá því að sú ríkisstjórn sem sat á sínum tíma og naut míns stuðnings - þar sem Benedikt Jóhannesson var fjármálaráðherra, einn af bestu fjármálaráðherrum Íslandssögunnar, vil ég meina - þar sem lagt var fram fjárlagafrumvarp og fjármálaáætlun, þar sem sagði á sínum tíma að aðhaldið væri síst of mikið, hafa málin ekki batnað hvað það varðar. Fyrstu þrjú orðin í umsögn Samtaka atvinnulífsins eru: „Skortur á aðhaldi“, meira að segja feitletruð og með bláu til að leggja mikla áherslu á þau orð. Ég held að menn megi taka það til sín. Ég ætla þó að skauta á smærra svelli. Ég ætla að reyna að vekja athygli á einu máli sem er smátt, a.m.k. í umfangi fjárlagafrumvarpsins og þeirri vigt sem það fær, því máli sem lýtur að börnum með annað móðurmál en íslensku. Hér hafa menn auðvitað rætt um ýmis mál og ýmsa hópa, öryrkja, vegaframkvæmdir o.s.frv. Það eru allt málaflokkar sem varða vissulega marga en þarna er tiltölulega stór hópur, börn með annað móðurmál en íslensku og börn af erlendum uppruna, þetta er hópur sem spannar væntanlega upp undir annan tug þúsunda. Það er ástæða til að líta aðeins á þær áskoranir sem þessi hópur býr við. Hvar sem litið er, hvort sem litið er til málþroska þegar upp úr leikskóla er komið, árangurs við lestrarskimun í grunnskóla eða brottfalls í framhaldsskóla, virðist sem svo að okkur sem samfélagi hafi ekki tekist nægilega vel að búa til umhverfi sem er nógu nærandi, að þessir einstaklingar geti komið út í lífið, jafn vel nærðir og aðrir einstaklingar á sama aldri. Í þessu fjárlagafrumvarpi er vissulega hægt að finna einhvern snertiflöt við þessi mál en í ljósi þess hvað áskoranir í málaflokknum eru miklar mætti í rauninni verja talsvert meiri tíma í að ræða um þau mál en ýmis önnur sem hér hafa verið rædd heilmikið. Þar sem þetta er málaflokkur menntamálaráðherra, sem er samflokkskona hv. þm. Willums Þórs, sem er hér í salnum, langar mig að beina til hans nokkrum athugasemdum - fyrst hún er ekki hér sem ég fór heldur ekki fram á þannig að það er eðlilegt - sem mætti hafa í huga þegar hæstv. menntamálaráðherra forgangsraðar innan síns málaflokks. Á bls. 349 er tæpt á nokkru sem mætti telja að félli undir þetta. Þar er markmið nr. 4, staða barna með annað móðurmál en íslensku, og þar eru tvær aðgerðir, a) unnið eftir þingsályktun um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda fyrir 2016–2019 í samstarfi við sveitarfélög; b) kynna og innleiða samræmdan leiðarvísi fyrir móðurmálskennslu á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi. Framkvæmdaáætlunin er komin eitthvað til ára sinna og þar eru ýmsar athyglisverðar aðgerðir, hvatningarverðlaun, fræðsla, átök og hitt og þetta, en ég held samt, svo ég kjarni eitthvað, að það séu ákveðnir stoðhlutir. Ég ætla að nefna tvo sem vantar áþreifanlega. Sveitarfélögin, m.a. það sveitarfélag sem ég hef þann heiður að sitja í sveitarstjórn fyrir, sem sagt Reykjavík, hafa gert sitt og reynt sitt til að bregðast einhvern veginn við því að þessi hópur virðist ekki fá nægilega mikla hvatningu og næringu í námi, t.d. að styrkja stoðþjónustu og ráða inn fleira fólk í þá skóla þar sem hlutfall nemenda af erlendum uppruna er hátt. En það eru ákveðnir hlutir sem sveitarfélög geta ekki gert vegna þess að það er einfaldlega ekki á þeirra færi eða þeim er það ekki skylt lögum samkvæmt. Ég ætla að nefna þessa tvo hluti. Í fyrsta lagi er það í rauninni menntun fólks á háskólastigi, sérfræðimenntun. Í ljósi þess að sá hópur sem um ræðir er, eins og ég segi, upp undir 20.000 nemendur er það áþreifanlegt að ekki er til nein námsleið á Íslandi, t.d. á meistarastigi, þar sem fólk er sérstaklega menntað í því að hjálpa, þ.e. að kenna íslensku sem annað tungumál eða kenna íslensku þeim börnum sem hafa ekki íslensku að móðurmáli. Miðað við stærð hópsins er það skrýtið og það er slæmt að því leyti að jafnvel þó að tiltekin sveitarfélög eða aðrir sem vinna í þessum málum hafi t.d. þann metnað að ráða inn margt fólk til að hjálpa þessum hóp betur eru sérfræðingarnir ekki til staðar. Ef við segjum að nokkur þúsund nemendur þurfi nokkur hundruð kennara er þessi fjöldi engan veginn til þarna úti til að auglýsa eftir, mennta hann og ráða. Þetta er einn hlutur. Annar hlutur er skortur á námsefni fyrir börn með annað móðurmál en íslensku. Mér finnst slæmt að ekki sé til nægilega gott námsefni af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er gott námsefni mikilvægur leiðarvísir fyrir kennara af því að kennarar þeirra barna hafa ekki allir fagþekkingu í því að mennta börn með annað móðurmál en íslensku, en ef kennsluefni er til staðar getur það hjálpað til í öllum skólastofum landsins. Annað sem skiptir líka máli og mér finnst spurning um ákveðna áferð er að ef meira yrði t.d. gert af því að búa til konkret útprentaðar bækur með kápu, fallegum myndum og öllu myndi kannski hópnum sem þessi kennsla beinist að líða eins og það væri aðeins meira búið að pæla í því að þau séu komin hingað til landsins. Það er svolítið sérstakt að fá allt í einhverjum ljósritum sem kennarar hafa eftir fremsta megni reynt að redda sér til að bregðast við þörfum fólks. Ég held að það færi vel á því að við þessu yrði brugðist. Námsefnisgerð er á framfæri ríkisins. Ég er ekkert endilega að kalla eftir því að ríkið beiti sér sjálft og persónulega fyrir því að hanna námsefni og prenta út bækur. Ég hef ekkert endilega verið á þeirri skoðun þó að umgjörðin hafi mestmegnis verið þannig, en af því að hér velta menn alltaf milljörðum í allri umræðu, það vantar 2 milljarða, 5 milljarða hingað og þangað, má nefna að sjóðurinn sem sér um að styrkja námsefni sem ekki er gefið út af hinu opinbera, þessu þrengsta opinbera, er þróunarsjóður námsgagna og hann úthlutaði fyrir 52 milljónir á seinasta ári. Þetta voru mestmegnis lítil verkefni, ekki verkefni af þeirri stærðargráðu að gefa út kennslubók. Þarna held ég að væri ráð að ráðherrann forgangsraðaði betur innan eigin málaflokks, ég er ekki endilega að kalla eftir auknum útgjöldum heldur bara betri forgangsröðun innan málaflokks. Það mætti vera aðhaldskrafa á sum svið og bæta síðan aðeins inn í þennan sjóð, gera hann að samkeppnissjóði, búa til einhvers konar öndvegissjóð þar inni sem gæti styrkt verkefni af stærðargráðunni 10–20 milljónir. Ég held að þetta þurfi ekki gríðarmikla peninga, en það þarf fyrst og fremst athygli stjórnvalda og þá athygli tel ég hafa skort. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að lengja umræðuna miklu meira af því að ég held að þetta sé í rauninni það tvennt sem skiptir mestu máli og það tvennt sem ég ætla að skilja eftir á Alþingi og hjá hæstv. ríkisstjórn ef hún er að horfa á mig í tölvunni einhvers staðar. Það má nefna að um þessi atriði sameinaðist öll borgarstjórn Reykjavíkur fyrir nokkrum vikum þegar sammælst var um tillögu um aðgerðir til að bæta árangur barna af erlendum uppruna. Borgarstjórn Reykjavíkur fór strax í aðgerðir sem snúa að þeim þætti sem Reykjavíkurborg getur framkvæmt sjálf, þ.e. að auka við stuðning inni í skólastofum og skoða aðeins betur ástæður þess t.d. að börn með annað mál en íslensku haldist verr í félags-, æskulýðs- og íþróttastarfi. Það er þessi hlutur sem kemur að ríkinu, stoðþjónustu þess, og þá nefni ég fyrst og fremst þetta tvennt, að háskólakerfið mennti kennara sem eru sérhæfðir í því að kenna börnum með annað móðurmál en íslensku og að útbúið verði almennilegt námsefni fyrir þennan hóp.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pawel Bartoszek fyrir að koma í ræðu. Það ætti svo sem ekki að koma á óvart hvernig hann talar, hann kemur gjarnan úr annarri átt og með vinkil sem ekki er annars í umræðunni. Fyrir það vil ég þakka og það er það sem gerir þessa umræðu jafn gagnlega og hún raunverulega er búin að vera, að það koma virkilega gagnlegar ræður og ábendingar. Ég kem ekki alveg í staðinn fyrir hæstv. menntamálaráðherra í þessum efnum, en ég held að þetta sé hlutur sem við þurfum að huga betur að og hv. þingmaður sem starfar á sveitarstjórnarstiginu áttar sig á, og fór reyndar yfir hér, að það er skörun á milli stiga. Það er ekki tilviljun að þetta er undir þeim lið í fjárlagafrumvarpinu vegna þess að þarna erum við nær börnunum í grunnskólunum að þessu leytinu. Hv. þingmaður kom vissulega inn á þörfina sem er í framhaldsskólum og á háskólastigi. Mér finnst ábending varðandi þróunarsjóð námsgagna þörf og mun alveg örugglega koma þeirri pælingu til skila til hæstv. ráðherra. Ég vil jafnframt draga fram að þetta á við um fleiri svið, eins og íþróttir og æskulýðs- og tómstundastarf. Það kemur fram í áliti meiri hlutans að íþróttastarf fari að stærstum hluta fram á vettvangi sveitarfélaga, hjá frjálsum félögum og félagasamtökum og sé drifið áfram að miklu leyti af sjálfboðaliðastarfi. En það er lögð áhersla á að greiða fyrir þátttöku barna af erlendum [[Forseti hringir.]]uppruna. Ég þekki ágætlega í gegnum íþróttastarfið hversu mikilvægt það er, ekkert síður en í skólastarfi.
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir andsvarið þó að ég hafi kannski ekki lesið neina skýra spurningu úr því. Það er engu að síður ánægjulegt að eiga í þessum orðaskiptum. Ég vil nefna tvennt í þessu samhengi, í fyrsta lagi varðandi æskulýðs- og íþróttastarf - og áfram beini ég því inn í umræðuna fyrir forgangsröðun á verkefnum þegar að því kemur - að ég held að of mikill fókus í umræðu um þátttöku barna með annað móðurmál en íslensku í íþróttastarfi hafi verið á upplýsingagjöf, þ.e. þá ímynd okkar að ástæðan fyrir því að börn af erlendum uppruna taki ekki þátt í íþróttastarfi sé að þau viti ekki af tilvist þess með einhverjum hætti. Það er ekki alveg mín reynsla. Það grátlega í mörgum tilfellum þegar ég hef talað við foreldra eða börn sem hafa flosnað upp úr íþróttastarfi er að þau hafa hafið íþróttaiðkun og síðan hætt því. Oft eru þetta börn sem æfðu viðkomandi íþrótt heima fyrir en eitthvað í umhverfinu hefur gert það að verkum að þau hafa ekki haldist í starfinu hér. Ég beini því aðeins inn í umræðuna að ef við legðum áherslu á þennan málaflokk og settum í hann fé hugsuðum við líka um það hvað félögin og við sjálf gætum gert hjá okkur frekar en einungis að reyna að hvetja til þess að ná í fólk af því að það er til lítils ef það heldur sig síðan ekki þar inni. Hitt sem ég myndi vilja grípa aðeins varðar þá hugmynd sem ég var með um að ráðuneytið myndi hagræða hjá sjálfu sér og auka þróunarsjóðinn. Ég held að slíkur þankagangur væri góður, að menn myndu stundum aðeins minnka einhvers staðar og setja aðeins meira út í samfélagið, líka vegna þess að aðhaldið eykst meira með þessum hætti en þegar menn þenja alltaf út. Þá er lítill hvati til að [[Forseti hringir.]]hugsa hlutina upp á nýtt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta samtal. Ég skildi ekki eftir neina spurningu, enda var ég fyrst og fremst að gefa hv. þingmanni tækifæri á að koma hingað aftur, ræða málið frekar og miðla af reynslu sinni og þekkingu í þessu. Ég hef jafnframt aðeins kynnst þessu í gegnum framhaldsskólana. Mér finnst athyglisverður punktur hv. þingmanns um það tímaskeið þegar börn og unglingar taka þátt í ýmiss konar tómstundastarfi, íþróttum eða tónlist eða hverju sem er. Ég held að á einhverju tímabili komi hjá öllum börnum eitthvað annað, þau verða leið, hvatningin fer einhvern veginn og þá er ofsalega mikilvægt hjá öllum sem að því koma og ekkert síður foreldrum og þeim sem eru að kenna börnunum að hjálpa þeim að glæða áhugann og halda út. Það er mín reynsla í þessu efni. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki algerlega óháð þjóðerni. Auðvitað getur tungumálið verið til trafala og truflað eitthvað. Ég get eiginlega ekki fullyrt um það en það er í raun og veru ekki mín reynsla. Ég ítreka bara þakkir fyrir ábendingar um þennan þátt.
Virðulegi forseti. Ég vil bara halda áfram að deila úr reynslubankanum. Ég hef upplifað það að í sumum tilfellum væri tungumálið ákveðin hindrun en ekki alltaf á þann hátt sem við gerum okkur grein fyrir. Ég hef t.d. heyrt af krökkum sem hafa hætt í íþróttum vegna þess að þau eru ekki nægilega góð í ensku. Þjálfarinn hefur verið enskumælandi, en þessir krakkar hafa ekki komið inn í landið með nákvæmlega sama enskubakgrunn. Það er kannski erfiðara fyrir fólk að átta sig á þessu því að áhersla okkar á íslenskukunnáttu er svo mikil að við gleymum því að í rauninni er enskan oft gríðarlega stór þáttur í því að vera fúnkerandi í íslensku samfélagi. Ég man að ég þýddi einu sinni viðhorfskönnun Pólverja á Íslandi um hvernig væri að búa hér. Það var ein opin spurning um hvaða staki hlutur myndi bæta líf viðkomandi á Íslandi mest. Algengasta svarið var: Betri enskukunnátta. Það er það sem fólk upplifði sem væri sá staki þáttur sem myndi bæta líf þess á Íslandi, að kunna betri ensku, kannski vegna þess að oftar en ekki er þetta það tungumál sem beint er til fólks þegar það er af erlendum uppruna. Mig langaði í lokin að biðja hv. þingmann aftur að beina þeim tveimur beiðnum til samflokkskonu hans, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, að tveir hlutir væru nauðsynlegir ef við ættum að geta þjónað þessum hópi vel, í fyrsta lagi að efla háskólamenntun með áherslu á menntun barna með annað móðurmál en íslensku og í öðru lagi að gera gangskör að útgáfu námsefnis fyrir þennan hóp.
Herra forseti. Það er tvennt sem ég vil koma aðeins inn á nú þegar líður að lokum umræðunnar. Annað varðar tekjuhlið frumvarpsins og þá sérstaklega framkvæmd skattaálagningar og innheimtu skatta og gjalda og mikilvægi hennar þegar kemur að tekjugrunni ríkissjóðs. Síðan vil ég koma inn á framsetningu gagna frumvarpsins og fylgirit þess, en á það er aðeins minnst í nefndaráliti meiri hlutans. Það skiptir miklu máli að álagning og innheimta skatta sé skilvirk og áreiðanleg. Álagning skatta byggist að stærstum hluta á framtalsskilum einstaklinga og lögaðila og skilum atvinnurekstraraðila á vörslu- og innheimtusköttum. Eins og við þekkjum er það staðreynd að hjá of mörgum er tilhneiging til þess að losna undan skattgreiðslum og skilum á vörslufé. Rannsóknir sem hafa verið gerðar á undanförnum áratugum benda til að undanskot frá skatti geti verið 4–6% af vergri landsframleiðslu og skattyfirvöld hafa einnig gert athuganir á undanskotum sem styðja þá niðurstöðu. Undanskot frá skatti eru talin skerða tekjur ríkisins og sveitarfélaganna samanlagt um allt að 80 milljarða kr. Það er ljóst að slík undanskot og tekjutap opinberra aðila sem af því leiðir er umtalsvert. Það er mjög mikilvægt að leitað sé leiða til að draga úr undanskotum frá skatti með öllum tiltækum ráðum Miðflokkurinn flytur breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið þess efnis að stutt verði við baráttu gegn kennitöluflakki. Það er meinsemd í íslensku samfélagi sem kostar þjóðfélagið verulegar fjárhæðir árlega. Helsta verkfæri til að tryggja betri innheimtu skatta og gjalda er skilvirk, fljótvirk og áreiðanleg löggjöf sem tryggir að skilvirkni skattgreiðenda sé sem mest í samræmi við nútímaaðstæður í fjármálakerfinu. Þetta kemur m.a. fram í umsögn Ríkisendurskoðunar við fjárlagafrumvarpið. Það er full ástæða til að löggjafinn skoði hvort móta þurfi nýjar reglur sem gætu stemmt stigu við undanskoti frá skatti. Það er einnig athyglisvert sem kemur fram í umsögn Ríkisendurskoðunar við frumvarpið, að rúmlega 25% lögaðila skili ekki skattframtali á réttum tíma og sæta því áætlun skattstofna. Áætlanir skattstofna þegar svo margir eiga í hlut skekkir og hlýtur að skekkja töluvert hagstjórn ríkisins með því að skatttekjur geta verið reiknaðar of háar. Þess vegna er mjög mikilvægt og full ástæða til að leita allra leiða til þess að tekjugrunnur ríkisins sé sem réttastur. Ríkisendurskoðun vinnur nú skýrslu fyrir Alþingi um það hvaða leiðir eru færar til að gera lagaákvæði um skil á staðgreiðslu og virðisaukaskatti skilvirkari. Það verður áhugavert, herra forseti, að sjá niðurstöðu skýrslunnar og væntanlega tillögur í þeim efnum. Ég vil þá næst víkja aðeins að því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans undir kaflanum Töluleg framsetning gagna frumvarpsins og fylgirits. Þetta er mjög góður og þarfur kafli sem meiri hlutinn hefur sett inn í nefndarálitið og ég fagna því. Ég er alveg sammála því sem þar kemur fram, en m.a. segir að meiri hlutinn telji að töluleg framsetning gagna í frumvarpinu sé um margt ruglingsleg og að nauðsynlegt sé að bæta úr framsetningu talnagrunns, textaumfjöllunar um einstök málefnasvið og sundurliðunar í fylgiriti með frumvarpinu. Þetta tek ég, eins og ég sagði áðan, heils hugar undir. Það er ákaflega mikilvægt fyrir þingmenn og nefndarmenn í fjárlaganefnd að þeir hlutir séu í lagi. Það ætti ekki að vera flókið mál að mínu viti að bæta hér um betur. Nokkrir aðilar hafa nefnt það í umsögn sinni við fjárlagafrumvarpið að þetta verði að bæta. Ég vil vitna aðeins í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um þetta tiltekna atriði, en þar segir að frumvarpið sé afar ógagnsætt, og þá er verið að tala um hina tölulegu framsetningu. Þannig sé ógerningur að rekja framlög til málaflokksins niður á einstakar stofnanir. Það er að sjálfsögðu bagalegt. Síðan segir í því sambandi varðandi hjúkrunar- og dvalarheimili: „Þá er ógerlegt að átta sig á því hvaða rýmafjöldi eða legudagafjöldi liggur að baki framlaga til öldrunarstofnana og daggjalda.“ - Þetta er að sjálfsögðu bagalegt fyrir þessa aðila. - „Af þeim sökum er erfitt að henda reiður á hvort um fullnægjandi hækkun sé að ræða með tilliti til aukinnar hjúkrunarþyngdar eða hvernig framlögin skila sér til einstakra stofnana.“ Að lokum segir í umsögninni: „Hér væri mjög til bóta að í fyigiskjali með fjárlagafrumvarpi kæmi fram listi yfir stofnanir á hverju málefnasviði og hvernig framlög skiptast niður á þær.“ Ég tek heils hugar undir það. Í nefndaráliti meiri hlutans stendur nefndin í heild sinni saman að nokkrum atriðum hvað þetta varðar. Má þar nefna að framsetning talnagrunns verði tekin til endurskoðunar með það að markmiði að skýra og einfalda framsetninguna. Hugsanlega þurfi lagabreytingar til að ná því fram. Fylgirit með frumvarpi verði mun ítarlegra en nú er og þannig verði auðveldara að rekja fjárveitingar einstakra ríkisaðila, félagasamtaka og sjálfseignarstofnana. Hér er svo fylgiritið sem ég nefndi og rætt er um. Þegar maður flettir því sér maður að það væri mjög til bóta að gera einfalda breytingu, að hafa t.d. sérstaka kafla, yfirskrift, um stofnanir ríkisins. Þetta er allt í hálfgerðum belg og biðu og mætti laga töluvert. Einnig er í því sameiginlega áliti fjallað um að verulega verði dregið úr endurtekningum og nauðsyn þess í skýringartexta einstakra málefnasviða og flokka. Horft verði til þess að skýra fyrst og fremst breytingar á heildargjöldum og sleppa eins og hægt er skýringum samkvæmt hagrænni skiptingu. Megináhersla í texta frumvarpsins ætti að felast í ítarlegri skýringum á svokallaðri útgjaldabrú sem birt er fyrir hvert málefnasvið fyrir sig. Fram til þessa að hafa skýringar verið of knappar og oftar en ekki bæta þær engu við stöplaritið sem sýnir breytingar á ramma á milli ára. Ég fagna því að nefndin standi heils hugar á bak við þær athugasemdir. Ég treysti því að formaður nefndarinnar komi þeim á framfæri þannig að næst þegar við fjöllum um frumvarp til fjárlaga, væntanlega fyrir árið 2020, verði búið að gera bragarbót á svo að það verði skilvirkara og gegnsærra.
Hæstv. forseti. Það er farið að líða að lokum þessarar umræðu þannig að ég er ekki að koma upp í hreint andsvar. Ég vildi samt sem áður koma hingað upp og þakka hv. þingmanni fyrir að draga fram það sem við getum sagt að snúi að formi málsins. Auðvitað hefur umræðan mestmegnis verið um efni frumvarpsins, en það er mikilvægt að ræða formið og fyrir hv. þingheim og alla sem vilja kynna sér efni fjárlagafrumvarpsins að gera það með sem skýrustum hætti. Það er einhugur í nefndinni að vinna að því. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir að draga þetta hér fram og ég get staðfest að ég er mjög áfram um að við náum árangri í því að breyta þessu og laga til.
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Við hv. þingmaður höfum rætt þetta áður og erum alveg sammála um nauðsyn þess að skerpa á framsetningunni og gera skjalið allt aðgengilegra og þægilegra yfirlestrar þannig að þingmenn geti glöggvað sig betur á tölulegum upplýsingum, samanburði milli ára o.s.frv. þegar kemur að hinum ýmsu stofnunum ríkisins. Ég ítreka enn og aftur að ég fagna því að þetta er komið á dagskrá og að formaðurinn er áhugasamur um málið. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt. Það verður bara virkilega spennandi að fá að sjá næsta frumvarp þar sem verður vonandi búið að taka tillit til þessara athugasemda eins og hægt er.
Hæstv. forseti. Við erum hér í lok 2. umr. fjárlaga sem hefur staðið yfir frá fimmtudegi og tekið þrjá daga. Ég verð að segja að umræðan hefur verið gagnleg. Hún hefur verið góð og hv. þingmenn hafa nýtt tímann vel til að bæði gagnrýna og tala fyrir tillögum sinna flokka. Ég vil nefna síðustu ræður hv. þm. Pawels Bartoszeks. Hann kom inn á mjög athyglisvert mál í fjárlögunum og varpaði ljósi á stöðu barna með annað móðurmál en íslensku og bað mig um að koma því til skila til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þannig að til að stimpla það vel hér inn ætla ég að segja það í ræðustól, annars vegar að efla háskólamenntun fyrir þennan hóp og hins vegar að gera gangskör að útgáfu námsefnis. Hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir var með ansi skemmtilegan byggðavinkil á fjárlagafrumvarpið í sinni ræðu. Fyrr í dag var hv. þm. Oddný Harðardóttir með mjög yfirgripsmikla ræðu og fór í sínu máli mjög vel yfir stöðu barna. Er það við hæfi á alþjóðlegum barnadegi. Ég ætla aðeins að draga saman það sem stendur eftir efnislega, hæstv. forseti, að stóra myndin í fjárlagafrumvarpinu hefur ekki breyst, meginniðurstaðan, þ.e. að þær breytingar sem við ræðum eru allar innan við 1% af heildarumfangi málefnasviða, ef við getum sagt sem svo. Þegar kemur að efnahagsforsendum frumvarpsins vorum við þrátt fyrir allt að upplifa þá breytingu á milli hagspáa Hagstofunnar frá júní til nóvember fyrir 2. umr. frumvarpsins að það dró úr, það er magnminnkun vergrar landsframleiðslu. Það er nýtt miðað við undangengin misseri að upplifa 0,2 prósentustig. Það er ekki mikið, það er spáð 2,5% hagvexti í stað 2,7% sem hefur sannarlega ekki mikil áhrif. Þá er neysluverðsvísitala júníspár 2,9%, en er í nóvemberspánni 3,6%, m.a. vegna lægra raungengis. Það eru helst áhrif þeirrar verðbólguspár sem valda endurmati á tekjum og gjöldum. Það er rétt að ítreka að við erum ekki að horfast í augu við verulega breyttar efnahagsforsendur. Við höfum hér áfram hagvöxt., það er mikilvægt að halda því til haga, og það er jafnframt mikilvægt að fram komi að hagvöxtur framan af á þessu ári var mun kröftugri en spá Hagstofunnar gerði ráð fyrir. Júníspáin var 2,9% en nóvemberspáin 3,8%, þ.e. 2018-spáin. Neysluverðsvísitalan er óbreytt þannig að við erum að koma úr kröftugri hagvexti en við gerðum ráð fyrir. Ef heldur sem horfir eru líkur á því að okkur takist, sem er auðvitað stefnt að, að ná mjúkri lendingu í efnahagsmálum. Það er þess vegna að því leytinu jákvætt að við erum að bæta útgjöldin á þessum tímapunkti. Mér finnst það helst vera sú gagnrýni sem er mikilvægt að taka tillit til á hinn bóginn þegar við skoðum útgjaldaþróunina og metum hana til næstu ára. Útgjöld ríkissjóðs hafa aukist mjög mikið á síðustu árum og ekki sjálfgefið að við verðum í færum til að viðhalda viðlíka aukningu til framtíðar, m.a. vegna þess að þegar hagvöxtur rénar dregur úr vexti tekjustofna og við verðum því á næstu árum að efla mjög það sem við köllum endurmat útgjalda og forgangsröðun og skoða tekjuöflunarkerfin í samhengi. Stóra myndin, hæstv. forseti, heldur í þessu frumvarpi. Þær breytingar sem við höfum rætt hér með ágætum breyta í raun ekki heildarmyndinni sem lagt var upp með, að styrkja innviði samfélagsins, halda áfram á leið uppbyggingar okkar stærstu samfélagskerfa, heilbrigðismála, velferðarmála, menntamála, samgöngumála og loftslagsmála. Þetta hefur allt verið mjög ítarlega rætt í þessari umræðu. Framlögin til þessara málaflokka eru aukin verulega. Það má nefna vinnumarkaðsmál eins og hækkun atvinnuleysisbóta og hækkun hámarksfjárhæðar í fæðingarorlofi. Við sjáum núna í fyrsta sinn að stefnumið ríkisfjármálastefnunnar eru greypt í stein. Við erum að upplifa hvað skilyrði laga um opinber fjármál þýða í raun og veru. Það miðast allt við að halda í þessi markmið. Ákveðinn agi er fólginn í því, þ.e. sá 1% afgangur af vergri landsframleiðslu sem stefnt var að. Það er haldið áfram að greiða niður skuldir og við förum í 30% viðmið á næsta ári. Staða ríkissjóðs er að þessu leytinu eftir samfellt hagvaxtarskeið traustari nú en um árabil og ég vil meina að það sé eftir skynsamlega stefnu undanfarinna ára. Þá er ég að tala um að greiða niður skuldir. Svigrúm hefur skapast fyrir innviðauppbyggingu sem er auðvitað það sem við erum að horfa á í þessu frumvarpi. Ég ætlaði fyrst og fremst, virðulegi forseti, að þakka öllum hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni mjög uppbyggilegar ræður, nauðsynlega gagnrýni og samtal sem ég tel að gagnist okkur vel, bæði í hv. fjárlaganefnd og þinginu og til framtíðar í því mikilvæga máli sem fjárlög á hverjum tíma vissulega eru.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., lögum um bifreiðagjald og lögum um virðisaukaskatt, á þskj. 473. Meiri hluti nefndarinnar vísar til nefndarálits við 2. umræðu, það er á þskj. 359. Þar kom m.a. fram að nefndin hygðist taka nánari afstöðu til þess hvernig haga skyldi vörugjöldum af ökutækjum sem verða flutt inn frá gildistöku frumvarpsins til næstu áramóta og hafa skráða koltvísýringslosun samkvæmt evrópsku aksturslotunni og samræmdu prófunaraðferðinni. Meiri hlutinn telur æskilegt að löggjafinn leitist við eftir fremsta megni að bregðast við tækni- og framkvæmdarlegum aðstæðum sem upp koma. Á það sér í lagi við þegar hagsmunir neytenda og fyrirtækja eru í húfi. Sterkar vísbendingar eru um að ökutæki sem mæld eru samkvæmt evrópsku aksturslotunni og samræmdu prófunaraðferðinni fái að meðaltali 9,6% hærri skráða koltvísýringslosun en ökutæki sem eingöngu eru mæld samkvæmt evrópsku aksturslotunni. Við þessu er brugðist í frumvarpinu með kerfisbreytingu álagningar vörugjalds á ökutæki og er ætlunin að breytingin taki gildi um áramót. Hins vegar er þegar hafinn innflutningur á ökutækjum sem mæld eru með báðum aðferðum og hafa þess vegna hærri skráða losun. Að óbreyttu má gera ráð fyrir að útsöluverð þessara ökutækja muni í mörgum tilfellum hækka og raunar mun slík hækkun þegar hafa átt sér stað. Ætla má að hækkunin verði tímabundin og hún gangi til baka þegar kerfisbreyting vörugjaldsálagningar tekur gildi um næstu áramót. Af tæknilegum ástæðum virðist ljóst að sú kerfisbreyting getur ekki tekið gildi fyrr en lagt hefur verið upp með. Helstu rök sem mæla gegn viðbrögðum við hinu tímabundna ástandi hafa því verið þau að slík viðbrögð kalli á handvirka framkvæmd í stað rafrænnar sem skapi hættu á umtalsverðum töfum við tollafgreiðslu. Að mati meiri hlutans er tímabundin hækkun útsöluverðs hins vegar afar óæskileg með tilliti til hagsmuna neytenda og söluaðila ökutækja. Þegar haft er í huga hve stutt er eftir af árinu og áætlanir um fjölda innfluttra ökutækja gefa til kynna að umfangið geti verið viðráðanlegt telur meiri hlutinn ekki annað forsvaranlegt en að bregðast við þeim ábendingum sem bárust frá Bílgreinasambandinu og varða framangreind atriði. Í því ljósi leggur meiri hlutinn til að gerðar verði breytingar á 4. og 5. gr. frumvarpsins þar sem kveðið verði á um að til áramóta beri að lækka skráða koltvísýringsnotkun ökutækja sem skráð er bæði samkvæmt evrópsku aksturslotunni og samræmdu prófunaraðferðinni um 8,8% áður en til álagningar vörugjalds kemur. Með því móti ætti sá 9,6% meðaltalsmunur sem virðist vera á milli ökutækja sem aðeins hafa skráða losun samkvæmt evrópsku aksturslotunni annars vegar og hins vegar ökutækja sem hafa skráða losun samkvæmt bæði evrópsku aksturslotunni og samræmdu prófunaraðferðinni ekki að skapa forsendur til hærra útsöluverðs ökutækja. Í ljósi þess álags sem breytingartillaga þessi getur skapað í starfsemi tollstjóra, sérstaklega ef tekið er mið af tíðni innflutnings ökutækja síðustu ár, mun ákveðin hætta verða á að framkvæmd lækkunar skráðrar koltvísýringslosunar fyrir álagningu vörugjalds valdi töfum á viðkvæmum tíma. Því er ekki loku fyrir það skotið að hagsmunir innflytjenda kalli á skjótari álagningu en unnt er með handvirkum hætti. Undir slíkum kringumstæðum getur verið eðlilegt að álagning vörugjalds fari í upphafi fram án þess að lækkunin eigi sér stað en hún verði reiknuð inn eftir á og mismunur fjárhæðar vörugjalds fyrir og eftir lækkun verði endurgreiddur. Komi þessi staða upp eignast innflytjandi rétt til endurgreiðslu á grundvelli 27. gr. laga nr. 29/1993, samanber 125. gr. tollalaga, nr. 88/2005. Þar sem gera má ráð fyrir því að slíkri aðferð verði einkum beitt í ljósi hagsmuna innflytjenda af skjótri álagningu þykir hins vegar ekki eðlilegt að endurgreiðslufjárhæðin beri vexti nema verulegur dráttur verði á framkvæmd hennar. Af þessum sökum leggur meiri hlutinn til að skýrt verði kveðið á um að um endurgreiðslu fari samkvæmt 125. gr. tollalaga, nr. 88/2005, og að endurgreiðslufjárhæðin beri vexti frá og með 1. apríl 2019. Herra forseti. Samkvæmt framansögðu og með nefndarálitinu fylgja síðan breytingartillögurnar sem ég hef gert hér grein fyrir, en undir nefndarálit þetta rita hv. þingmenn Óli Björn Kárason, Þorsteinn Víglundsson, Brynjar Níelsson, Ásgerður K. Gylfadóttir, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við fulltrúar í efnahags- og viðskiptanefnd tókum ekki umræðuna um vörugjöldin og losun koltvísýrings í samhengi við umhverfi eða stefnu hæstv. ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum, en við hefðum kannski átt að gefa okkur betri tíma í það. Hér á landi hafa stjórnvöld farið þá leið að lækka gjöld á rafbílum, metanbílum og tvinnbílum en hafa ekki, enn sem komið er alla vega, viljað hækka gjöld á eyðslufreka bíla. Það hafa norsk stjórnvöld hins vegar gert og náð ágætisárangri. Það blasir við að við þurfum að draga úr losun frá vegasamgöngum um 50% til ársins 2030 og það verður ekki gert nema rafbílar og metanbílar verði á samkeppnishæfu verði fyrir neytendur og hefðbundnir bílar af sömu stærð verða a.m.k. jafn dýrir og vistvænir bílar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki nauðsynlegt að setja einhverja slíka hvata inn og hvort hugsanlega megi nýta vörugjöld í þeim tilgangi að draga úr hvötum til að flytja hér inn mengandi bíla. Hefðum við kannski átt að skoða frumvarpið sem við erum með núna betur í því samhengi, eða er hægt að koma með mál á síðari stigum sem væri eitthvað í líkingu við þetta?
Herra forseti. Ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er hér til meðferðar er auðvitað fyrst og fremst sú að við erum að koma í veg fyrir að bílar hækki tímabundið í verði vegna nýrra aðferða við að reikna út losun sem vörugjöldin byggja síðan á. Svarið við spurningunni hvort ég sé talsmaður þess að hreinlega hækka gjöld á hefðbundna bíla, hafi ég skilið hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur rétt, er einfaldlega nei. Ég held einmitt að við búum við þær aðstæður að það sé ekki raunhæft. Ég held að það væri eins konar refsiskattur eða refsigjald, ekki síst á landsbyggðina. Á meðan innviðir í landinu bera ekki rafbílavæðinguna þætti mér það fráleitt. Við eigum fremur að ýta undir að endurnýjun eigi sér stað vegna þess að þeir bílar sem eru þó að koma til landsins og eru knúnir hefðbundnu eldsneyti eru miklu sparneytnari en eldri bílar. Þess vegna nær þetta frumvarp þeim tilgangi að byggja undir það annars vegar að koma í veg fyrir að bílar hækki tímabundið, sem hefur áhrif á neysluverðsvísitölu og þar með lán landsmannaa, og hins vegar vara við því að menn fari að beita vörugjöldunum í þá átt að hækka vörugjald á hefðbundna bíla. Ég myndi líta á það sem alveg sérstakt álag á landsbyggðina miðað við þá innviðauppbyggingu sem við höfum ekki lokið við.
Herra forseti. Ég tek undir það að við þurfum að bæta innviðina til að minnka vesenið við að vera á rafbílum og góðum bílum fyrir umhverfið. En er það ekki stefna ríkisstjórnarinnar að draga úr losun koltvísýrings frá vegasamgöngum? Það getur varla verið stefnan að auka hana. Hv. þingmaður vill ekki beita vörugjöldum með einhverjum hvata sem felst í verði á bílum sem menga mikið. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað telur hann best að gera til þess að hæstv. ríkisstjórn nái þeim markmiðum og jafnframt alþjóðlegum skuldbindingum sem við erum búin að skrifa undir?
Það er ekki eins og ekki sé verið að ýta undir vistvænni bíla með niðurfellingu vörugjalda o.fl. þannig að verið er að stíga skref í þá átt. Ég vil minna hv. þingmann á að þeir nýju bílar sem eru að koma hingað til landsins eru auðvitað miklu umhverfisvænni, ef við getum notað það orð, en gamlir bílar. Þá mætti í rauninni snúa dæminu við og velta fyrir sér: Ef það er þannig að við ætlum að ná alvöruárangri, eigum við þá ekki að velta því fyrir okkur að ríkið hreinlega fari að kaupa út alla bíla sem eru eldri en fimm ára og eyða eins miklu og þeir gera með gamlar dísilvélar og bensínvélar sem menga kannski jafnvel helmingi meira en nýir bílar? Það væri hvati sem ég væri til í að ræða. Mér þætti það góð hugmynd þótt ég sé ekki búinn að hugsa hana alveg til enda.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Við 2. umr. spurði ég hv. þingmann hvort fornbílar féllu undir þá breytingu og hvort þeir yrðu ekki áfram undanþegnir bifreiðagjaldi. Hv. þingmaður svaraði því til að það yrði rætt í nefndinni og væri gott að fá það fram hér nú hver niðurstaðan var í því máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni kærlega fyrir að minna mig á þetta vegna þess að ég var búin að lofa sjálfum mér því að impra á því í framsögu minni fyrir nefndaráliti. Eftir að hafa kannað málið í ráðuneytinu, auk þess sem nefndarritari efnahags- og viðskiptanefndar kannaði málið sérstaklega, er svarið mjög einfalt: Það er engin breyting þegar kemur að fornbílum. Hv. þingmaður getur því tekið gleði sína á ný. Ég hafði áhyggjur af því að verið væri að breyta þeirri stöðu en það er rangt og við skulum fagna því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og fagna því að þetta liggi alveg ljóst fyrir. Ég veit að fornbílaeigendur víða um land munu að fagna. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa skoðað málið rækilega ofan í kjölinn og gert það faglega. Ég fagna þessari niðurstöðu.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, á þskj. 472. Nefndin var með málið til umfjöllunar og fékk á sinn fund gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins og barst auk þess nokkur erindi og umsagnir. Með frumvarpinu eru lagðar til hækkanir margvíslegra gjalda í lögum um aukatekjur ríkissjóðs í samræmi við þróun verðlags en flest þessara gjalda hafa verið óbreytt að krónutölu frá árinu 2010. Vegna þessa er hlutfallsleg hækkun töluverð en frá ársbyrjun 2010 hefur vísitala neysluverðs hækkað um nær 30% og vísitala launa um liðlega 70%. Í frumvarpinu er lagt til að nær öll gjöld í lögum uppfærist til árslokaverðlags miðað við áætlaða vísitölu neysluverðs í desembermánuði nk. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að hækkunin skili samtals 500 millj. kr. viðbótartekjum í ríkissjóð á komandi ári. Mest munar um hækkun dómsmálagjalda sem fram kemur að skili 180 milljónum og hækkun gjalda fyrir ýmis vottorð og leyfi sem skila eigi 125 milljónum. Rétt er að benda á að nefndin sendi fjármála- og efnahagsráðuneyti fyrirspurn í nokkrum liðum um frumvarpið. Í svari ráðuneytisins kemur m.a. fram að ekki hafi farið fram greining á kostnaði við þjónustu og gjaldtöku vegna hennar fyrir hvert einstakt gjald í aukatekjulögunum. Orðrétt segir, með leyfi herra forseta: „Að mati ráðuneytisins hefði slík greining mjög mikinn kostnað í för með sér sem vart verður unninn upp með hækkun á umræddum gjöldum. Hins vegar kann vel að vera þörf á því varðandi tiltekin afmörkuð gjöld sem vega þungt gagnvart almenningi. Dæmi eru um að slík greining hafi farið fram, t.d. í tengslum við útgáfu vegabréfa og ökuskírteina. Ekki er fyrirhuguð almenn greining á aukatekjulögunum, a.m.k. ekki í bráð, en ekki er útilokað að sú þörf komi upp á einhverjum tímapunkti. Þar þarf hins vegar að vega saman kostnað við slíka greiningu og þann ávinning sem af hlýst.“ Í svari ráðuneytisins kemur einnig fram að segja megi að rökréttara sé „að hækka/lækka hvert og eitt gjald í aukatekjulögunum um raunhækkun/lækkun kostnaðar sem að baki liggur, en uppfærsla í takt við almennar verðlagsbreytingar er hins vegar talin nægja til að viðhalda raungildi gjaldtökunnar. Á hinn bóginn væri eðlilegt að fara í gegnum lögin á einhverju árabili með það í huga að leiðrétta tilteknar gjaldskrár fyrir augljósum kostnaðarhækkunum.“ Það er augljóst að almenningur hefur notið góðs af því að gjöld sem mælt er fyrir í lögum um aukatekjur ríkissjóðs hafa ekki hækkað undanfarin átta ár. Meiri hluti nefndarinnar bendir hins vegar á að ekki er góð aðferð að hækka gjöld á almenning fyrir veitta þjónustu opinberra aðila með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu. Meiri hlutinn tekur undir með Samtökum atvinnulífsins sem segja í umsögn um frumvarpið að óheppilegt sé, með leyfi forseta, „að ráðast í slíka færibandahækkun á gjöldum með reglulegu millibili með vísan til verðlagshækkana enda felur það í sér sjálfvirka víxlverkan til lengri tíma“. Nauðsynlegt er að fylgt sé þeirri meginreglu við endurskoðun á gjöldum fyrir opinbera þjónustu að þau endurspegli tilkostnað viðkomandi stofnana. Þetta á jafnt við til hækkunar og lækkunar. Þannig er það réttlætismál að almenningur fái að njóta þess með beinum hætti þegar kostnaður stofnana lækkar, m.a. með aukinni sjálfvirkni og rafrænni þjónustu. Meiri hlutinn beinir því til fjármála- og efnahagsráðuneytisins að undirbúa endurskoðun laga um aukatekjur ríkissjóðs með það fyrir sjónum að miðað verði við að gjöld þjónustustofnana verði skýrt skilgreind sem gjöld fyrir veitta þjónustu en ekki skatttekjur. Jafnframt telur meiri hlutinn eðlilegt að gera þær kröfur til annarra ráðuneyta og stofnana þeirra að þau rökstyðji fjárhæðir gjalda sem innheimt eru með hliðsjón af þeim kostnaði sem fellur til í viðkomandi stofnun. Aðeins að einstökum þáttum. Samkvæmt 3. tölulið 13. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs skal greiða 250.000 kr. fyrir skráningu erlendra félaga (útibúa) eða sömu fjárhæð og greitt er fyrir skráningu hlutafélags og samvinnufélags samkvæmt 1. tölulið sömu greinar. Í a-lið 13. gr. frumvarpsins er lagt til að þetta gjald hækki í 323.000 kr. Í umsögn ríkisskattstjóra um frumvarpið er vakin athygli á því að kostnaður við skráningu erlendra félaga hafi áður fyrr verið mun lægri. Eftir hækkun skráningarkostnaðar hafi slíkum skráningum fækkað en ásókn í að skrá félög á utangarðsskrá aukist. Ríkisskattstjóri bendir á að skráning í utangarðsskrá feli eingöngu í sér útgáfu á kennitölu vegna bankaviðskipta og „hafa verið viss vandkvæði við eftirlit með því að kennitala sem gefin er út á slíkum forsendum sé ekki notuð við önnur umsvif hér á landi“. Í umsögn ríkisskattstjóra segir enn fremur orðrétt, með leyfi forseta: „Þá skal tekið fram að við skráningu í utangarðsskrá eru lagðar fram mun minni upplýsingar um félögin en við hefðbundna skráningu og ekki fylgir skylda til að leggja fram ársreikninga. Til grundvallar skráningu í utangarðsskrá liggur því einungis áhættumat þeirra sem biðja um skráninguna, svo sem banka og lögmanna. Ríkisskattstjóri telur að ástæða sé til heildstæðrar skoðunar á því hvaða (útibú) erlendra félaga skuli undantekningarlaust skrá hér á landi og þá hvernig ásamt því hvaða skilyrði þau þurfa að uppfylla í því sambandi, þannig að síður komi til þeirrar skörunar sem fjallað hefur verið um hér að framan.“ Með hliðsjón af umsögn ríkisskattstjóra leggst meiri hlutinn gegn þeirri hækkun sem lögð er til í a-lið 13. gr. frumvarpsins. Á sama hátt og til að gæta samræmis er einnig lagst gegn hækkunum í b–e-lið 13. gr. frumvarpsins sem snúa að gjöldum vegna skráningar einkahlutafélaga og sjálfseignarstofnana sem stunda atvinnurekstur, skráningar firma eins manns eða fleiri og umskráningar hluta- og einkahlutafélaga. Leggur meiri hlutinn til að a–e-liður 13. gr. frumvarpsins falli brott. Meiri hlutinn tekur undir með ríkisskattstjóra að nauðsynlegt sé að endurskoða hvaða erlendu félög (útibú) skuli undantekningarlaust skrá hér á landi. Meiri hlutinn telur jafnframt nauðsynlegt að við endurskoðun á lögum um aukatekjur ríkissjóðs verði sérstaklega litið til þess að lækka kostnað við stofnun og skráningu fyrirtækja óháð félagaformi og í því sambandi verði litið til skráningarkostnaðar í helstu viðskiptalöndum Íslands. Þá leggst meiri hlutinn gegn hækkun á gjöldum fyrir útgáfu vegabréfa til annarra en um getur í 1. tölulið 1. mgr. 14. gr. aukatekjulaganna, en í þann hóp falla einkum aldraðir og öryrkjar. Með sama hætti er lagst gegn hækkun gjalds fyrir útgáfu ökuskírteina 65 ára og eldri. Lítil efnisleg rök eru fyrir því að hækka þessi gjöld enda gengur slík hækkun gegn yfirlýstum markmiðum stjórnvalda um að standa vörð um hag öryrkja og aldraðra. Leggur meiri hlutinn því til breytingu á 14. gr. frumvarpsins í því skyni. Samkvæmt 16. gr. frumvarpsins hækka m.a. gjöld fyrir sérstaka þjónustu sem starfsmenn utanríkisþjónustunnar veita vegna millifærslu fjármuna til og frá útlöndum en gjöldin eru mishá eftir fjárhæðarbili millifærslu. Meiri hlutinn telur eðlilegt að samhliða hækkun gjaldanna hækki fjárhæðarviðmiðin og leggur til breytingu þess efnis. Með minnisblaði til nefndarinnar kom fjármála- og efnahagsráðuneytið á framfæri tillögu dómsmálaráðuneytisins um tvær breytingar á frumvarpinu. Annars vegar er lagt til að í stað orðsins „héraðsdómarar“ í 2. mgr. 19. gr. laganna komi „dómstólar“ þar sem héraðsdómstólar, Landsréttur og Hæstiréttur innheimti gjöld samkvæmt lögunum. Hins vegar er í minnisblaðinu lagt til að nýr stafliður bætist við í 1. tölulið 1. mgr. 14. gr. laganna þar sem fram komi að með útgáfu vegabréfa fyrir útlendinga og ferðaskilríkja fyrir flóttamenn fari samkvæmt 2. tölulið ákvæðisins líkt og meðal annars á við um útgáfu vegabréfa öryrkja og aldraðra, þar sem lagastoð fyrir gjaldtöku fyrir slíka útgáfu virðist hafa skort. Meiri hlutinn fellst á þessar tillögur og leggur til breytingar í þessa veru. Loks leggur meiri hlutinn til breytingu á gildistökuákvæði frumvarpsins þannig að lögin öðlist gildi 1. janúar 2019. Með nefndarálitinu fylgja síðan breytingartillögur, sem ég hef hér farið efnislega yfir. Undir nefndarálitið rita sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, og hv. þingmenn Ásgerður K. Gylfadóttir, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir og Ólafur Þór Gunnarsson.
Virðulegur forseti. Það mál sem við ræðum hér er kannski skýrasta dæmið um eyðslugleði ríkisstjórnarinnar, að það var búið að eyða svo miklu að nú þurfti í raun og veru að hrista úr sparibauknum, það þurfti að skrapa upp enduruppreikning á ýmsum gjöldum hins opinbera mörg ár aftur í tímann til að nurla saman 500 milljónum til að geta svo eytt þeim jafnharðan. Mér finnst þetta mál hreint með ólíkindum og afleitt, en það sem ég verð að viðurkenna er að ég hef alltaf sperrt eyrun þegar hv. þingmaður og framsögumaður þessa máls, Óli Björn Kárason, talar um skattamál. Ég bjóst við því að þessu máli yrði bara hent út öfugu. Mér finnst það eiginlega ekki tækt. Það sem vekur sérstaka athygli mína og mig langar að spyrja hv. þingmann út í er að hér er í raun vikið frá því grundvallarsjónarmiði að gjald skuli endurspegla kostnað vegna þeirrar þjónustu sem veitt er. Fjármálaráðuneytið svarar fyrirspurn efnahags- og viðskiptanefndar með því að ekkert slíkt mat hefði farið fram við endurskoðun á þessum gjöldum, ekki minnsta tilraun gerð til þess, og að ráðuneytið teldi það vart svara kostnaði. Þá spyr maður: Er grundvallarsjónarmiðið í þessu samhengi þá orðið of dýrt að mati fjármálaráðuneytisins? Finnst hv. þingmanni þetta ásættanleg afstaða ráðuneytisins? Þegar ég velti fyrir mér þeim gríðarlega fjölda gjalda sem hér er lagt til að séu hækkuð jafnvel umtalsvert án þess að nokkur raunveruleg greining liggi að baki því hvernig kostnaður hafi þróast í mörgum tilfellum efa ég t.d. ekki að veruleg tækniþróun á þeim árum sem liðin eru frá því að þessi gjöld voru endurskoðuð síðast hafi jafnvel leitt til kostnaðarlækkunar á þeirri þjónustu sem veitt er. Finnst hv. þingmanni þetta ásættanlegur rökstuðningur [[Forseti hringir.]]af hálfu ráðuneytisins?
Herra forseti. Ég held að það hafi komið bærilega skýrt fram í framsögu minni fyrir nefndaráliti að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar telur að ekki sé staðið að ákvörðun um aukatekjur og breytingar á aukatekjum ríkissjóðs með þeim hætti sem best verður á kosið. Þess vegna leggjum við það til við fjármála- og efnahagsráðuneytið að það verði heildarendurskoðun á lögunum, m.a. til þess að fram fari kostnaðargreining. Án þess að ég viti það hygg ég að hér sé verið að innheimta gjöld sem eru undir kostnaðarverði og svo eru önnur gjöld sem sjálfsagt eru eitthvað yfir. Ég held líka að það skipti verulega miklu máli við endurskoðun þessara laga að það sé tryggt að þegar innleidd er hér t.d. rafræn þjónusta á vegum ríkisins sé hagkvæmni náð í þjónustunni, að þá sé tryggt að þeir sem noti þjónustuna fái notið þeirrar hagræðingar með tíð og tíma. Ég hygg að við munum sjá þegar fram líða stundir og t.d. rafrænar þinglýsingar verði meginregla, sem kostar að vísu mjög mikið að koma á koppinn, muni menn sjá það. Það er hins vegar alveg kórrétt hjá hv. þingmanni að við getum verið sammála um að það er ekki góð aðferð að vera bara með hreina vísitöluhækkun. Við getum að vísu sagt að landsmenn hafi þó notið þess. Í átta ár hefur engin hækkun átt sér stað á flestum þessara gjalda. Menn hafa fengið að njóta þess og svo kemur einhvern tímann að skuldadögum. Það hefði verið hyggilegra [[Forseti hringir.]]að fram færi greining og það hefur gerst, hv. þingmaður, m.a. þegar kemur að útgáfu vegabréfa. Það er rangt sem hv. þingmaður segir, að engin greining hafi átt sér stað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég var að vísa til þess sem hér er fjallað um. Það er alveg rétt að unnin hefur verið sérstök greining á kostnaði við útgáfu vegabréfa en hér erum við að tala um þó nokkuð myndarlegan lista af ýmsum opinberum gjöldum og ráðuneytið sjálft hefur viðurkennt að ekki hafi farið fram nein greining á kostnaði á þeirri þjónustu sem þar er veitt. Þar hefði ég haldið að væri miklu skynsamlegra, í stað þess að andmæla þessu kurteislega í meirihlutaáliti nefndarinnar, að gera einfaldlega ráðuneytið afturreka með þessar hækkanir og segja: Viljið þið ekki greina þennan kostnað sem að baki liggur og rökstyðja hækkunarþörfina með öðru en bara vísitölutilvísun? Eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir mætavel af eigin reynslu búa fæst fyrirtæki í atvinnulífinu við einhvers konar vísitölutryggingu á sínum tekjum. Það kallast framleiðniaukning í rekstri að verð hefur tilhneigingu til að hækka á vörum talsvert minna en almennt verðlag í einkageiranum, a.m.k. þar sem ég þekki til. Það sem slær mig, og væri gaman að heyra skoðanir hv. þingmanns á, er að við erum hér með gjaldtöku fyrir skráningu á einkahlutafélagi sem mér eiginlega bara krossbregður við að skoða. Lágmarkshlutafé í einkahlutafélagi er 500.000 kr. og fyrir skráningu þess félags tekur ríkið 124.000, mér sýnist í fljótu bragði fjórðung af innborguðu hlutafé. Starfsmaður ríkisskattstjóra þarf væntanlega að skrá þá ein tíu slík félög til að standa undir launakostnaði sínum og aðstöðukostnaði á mánuði. Ég held að ekki sé beðið um mikil afköst í því. Ég efast um að kostnaðurinn að baki þessari skráningu sé neins staðar nærri þessari fjárhæð og raunar sýnist mér í fljótu bragði við flest þrisvar til fjórum sinnum dýrari en hin Norðurlöndin. Ég veit að flokkur hv. þingmanns hefur ekki [[Forseti hringir.]]horft neinum aðdáunaraugum til skattlagningar í þeim ágætu löndum. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um það, hv. þingmaður, að hér er farið of geyst og greinileg dæmi þess að allt of langt sé gengið í gjaldtöku í mörgum tilvikum.
Ríkissjóður á enga vini.
Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skattgreiðandi á fáa vini en hann á a.m.k. nokkra. Ég held að við getum alveg verið sammála, eins og ég sagði áðan, um að það er ekki góður bragur að gera þetta með þessum hætti. Ég ætla hins vegar ekkert að vera að skemmta skrattanum eða hv. þm. Þorsteini Víglundssyni með einhverju „gimmikki“, að bara senda frumvarpið til baka. Hv. þingmaður hefði getað lagt þá tillögu fram, annaðhvort í hv. efnahags- og viðskiptanefnd eða í þingsal, að vísa frumvarpinu frá. Það hefði verið skynsamlegt og þá hefðum við getað tekist á um það efnislega. Þegar kemur að skráningu á hlutafélögum er það einmitt eitt dæmið sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar nefnir, það að þurfi að endurskoða í heild sinni kostnað vegna skráningar einkahlutafélaga, sjálfseignarstofnana o.s.frv. Það er sem sagt sérstaklega litið til þess að lækka kostnað við stofnun og skráningu fyrirtækja óháð félagaformi og að við miðum okkur við það sem gengur og gerist í samkeppnislöndum okkar. Það er markmiðið. Sú greiningarvinna fer þá fram og meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar er algjörlega samstiga ríkisskattstjóra í þeim efnum. Ég vona að hv. þingmaður sláist í för með okkur á næsta ári þegar við klárum það verkefni. [[Gripið fram í.]]
Forseti minnir á að þingmálið er íslenska.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsöguna. Ég tel þetta frumvarp vera afar óheppilegt inn í þær aðstæður sem ríkja í íslensku efnahagslífi. Við sjáum fram á hækkandi verðbólgu og erfiða kjarasamninga fram undan og þá kemur ríkisvaldið fram og hækkar fjölmargar gjaldskrár og leyfisveitingar langt umfram raunkostnað. Þetta hefur í för með sér að vísitala neysluverðs hækkar, lán okkar landsmanna hækka og verðbólgan hækkar. Í mínum huga er þetta ákaflega óskynsamleg ráðstöfun og ég er mjög hissa á ríkisstjórninni að ganga fram fyrir skjöldu á þann hátt. Ég vil velta því upp og spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að sú ráðstöfun sé afar óheppileg inn í komandi kjaraviðræður, sem allir gera sér grein fyrir að koma til með að vera erfiðar, og hvort hann sjái jafnvel fyrir sér að eitthvað af þeim hækkunum, sem eru verulegar á ákveðnum liðum, verði dregnar til baka í komandi kjaraviðræðum.
Herra forseti. Ég er sjálfur þannig þenkjandi að ég tel rétt að sá sem nýtir sér þjónustu greiði fyrir hana. Það á við þá þjónustu sem aukatekjur ríkissjóðs ná yfir. Ég er ekki að tala um menntakerfið, ég er ekki að tala um heilbrigðiskerfið eða neitt slíkt. Mér finnst ekki óeðlilegt að allur almenningur greiði t.d. raunkostnað við að gefa út vegabréf, raunkostnað við að skrá hlutafélag o.s.frv. Ég tel óeðlilegt að gjaldið sem rukkað er fyrir skráningu á hlutafélagi sé með einhverjum hætti niðurgreitt af öðrum skattgreiðendum. Ég hygg að hv. þingmaður sé sammála mér í því efni. Það er hins vegar rétt að sú aðferðafræði að hækka bara yfir línuna miðað við vísitölu er vond. Henni þarf að breyta. Hún er eiginlega enn verri vegna þess að farið er svo langt aftur í tímann sem raun ber vitni, þ.e. eins og ég vék að í ræðu áðan hafa gjöldin verið óbreytt í átta ár. Á móti kemur hins vegar að á sama tíma hefur almenningur þó fengið að njóta hinna óbreyttu gjalda. Það er hið jákvæða. En við þurfum líka að hafa í huga að það eru kannski fleiri og stærri atriði sem skipta íslenskt launafólk máli en akkúrat gjaldskrárhækkanir samkvæmt aukatekjulögum ríkissjóðs. Það eru önnur [[Forseti hringir.]]atriði og stærri en þetta sem skipta máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil segja að hækkanir af slíku tagi skipta almenning miklu máli og sérstaklega þá sem hafa lítið á milli handanna. Hv. þingmaður kom inn á að almenningur ætti að greiða þann kostnað sem fylgir því að veita ákveðna þjónustu eða gefa út leyfisbréf o.s.frv., en við höfum ekki fengið neina almennilega greiningu á því hver sá raunkostnaður er. Hv. þingmaður nefndi að búið væri að gera einhverja athugun á kostnaði við útgáfu vegabréfa en það er einungis eitt atriði af mörgum í því. Það er ekki rétt nálgun hjá hv. þingmanni að leggja þetta svona upp vegna þess að ekki liggur fyrir í mörgum tilvikum í frumvarpinu, í mörgum liðum, hver hinn raunverulegi kostnaður er. Ég er alveg handviss um að þessar hækkanir eru margfalt á við raunkostnað í ákveðnum liðum. Hv. þingmaður kom einnig inn á að hækkanir hafa ekki verið gerðar síðastliðin átta ár. Það er gott og vel. En þá spyr maður sjálfan sig: Var þetta þá akkúrat rétti tímapunkturinn til að taka á því máli inn í komandi kjaraviðræður sem verða mjög erfiðar, eins og ég nefndi áðan? Ég sé fyrir mér að stjórnvöld ættu að íhuga vandlega hvort þetta hafi ekki verið afspyrnuslæmt útspil inn í komandi kjaraviðræður.
Herra forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. Birgi Þórarinssyni að ýmis gjöld sem aukatekjur ríkissjóðs ná yfir snerta allan almenning á einn eða annan hátt og leggjast þyngst á þá sem minnst hafa. Það er einmitt þess vegna sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hafnar því. Það gerist ekki oft að meiri hluti nefndar hafni tillögu um hækkun á t.d. vegabréfum til öryrkja og aldraðra eða ökuskírteina til eldri borgara. Það er vísbending um þetta. Síðan er alveg augljóst að þegar meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hafnar líka tillögum um töluverða hækkun á gjöldum vegna skráningar fyrirtækja, hvort heldur það eru hlutafélög eða einkahlutafélög eða einkafirma, þá eru það ákveðin skilaboð. Ég hygg að ekki séu mörg dæmi um að slíkt. Hitt er svo annað mál, og þar er ég sammála hv. þingmanni, að það kemur skýrt fram í meirihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar að breyta verður vinnubrögðunum við ákvörðun gjaldanna. En ég er líka sannfærður um að mörg af þeim gjöldum sem er verið að innheimta eru langt undir þeim kostnaði sem til fellur við þá þjónustu. Ef við ætlum að taka það skref að kostnaðargreina allt og leggja gjöldin á eftir kostnaði [[Forseti hringir.]]kann það að leiða pínulítið annað í ljós. Það er alveg sérstök umræða hvort [[Forseti hringir.]]við eigum að hafa kostnaðinn sem meginþáttinn eða aðra aðferðafræði.
Herra forseti. Ég flyt hér nefndarálit minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Hv. þm. Smári McCarthy hafði veg og vanda af samningu þessa nefndarálits, en hann er upptekinn við önnur störf á vegum þingsins í kvöld og þess vegna tek ég að mér að flytja nefndarálitið, enda skrifa ég undir það ásamt hv. þm. Þorsteini Víglundssyni. Minni hlutinn gagnrýnir það fyrirkomulag sem haft hefur verið á aukatekjum ríkissjóðs undanfarna áratugi, að gjöld séu stillt af í samræmi við tekjuþarfir ríkissjóðs á hverjum tíma, en þar með er horfið frá þeirri reglu að gjöld endurspegli kostnað ríkisins við að veita þjónustu sem ekki er talin óhjákvæmileg og nauðsynleg. Vandamálin við þetta eru margvísleg og snúa að raunskattaálagi á almenning, einkum tekjulægstu einstaklingana, letjandi efnahagslegum hvötum sem hafa áhrif á atvinnuvegina, tækifæriskostnaði sem rýrir hagkerfið, sem og stjórnskipulegum álitamálum um hvort nota megi gjöld til að afla tekna fyrir ríkissjóð. Með hækkandi gjöldum skapast neikvæðir efnahagslegir hvatar þar sem almenningur og fyrirtæki leitast við að komast hjá því að þurfa að greiða þjónustugjöld sem eru oft mun hærri en góðu hófi gegnir. Í einhverjum tilfellum mun það vera með sniðgöngu laganna, en í öðrum tilfellum hreinlega með því að sleppa framkvæmdum sem gætu kallað á aukakostnað. Hefðbundin hagfræðileg greining gefur til kynna að verðteygni gagnvart neytendum þjónustuþátta á vegum ríkisins er í einhverjum tilfellum veruleg, en í öðrum tilfellum lítil sem engin. Tækifæriskostnaðurinn fyrir íslenskt hagkerfi verður seint metinn til fjár, en jafnframt þarf að hugsa um samkeppnisstöðu Íslands í alþjóðasamhenginu, þar sem bæði erlendum og innlendum aðilum gefst í auknum mæli tækifæri til að sækja þjónustu af ýmsu tagi út fyrir landsteinana. Þá má einnig líta til þess að kostnaður vegna þjónustu á vegum ríkisins lendir jafnt á þeim sem nýta sér þjónustuna óháð aðstæðum þeirra. Á þeim grunni hafa ýmis þjónustugjöld verið gagnrýnd áður, með hliðsjón af því að meginþorri kostnaðar af nauðsynlegri þjónustu eigi að vera greiddur af skatttekjum ríkissjóðs, og er það tilfellið víða. En tilhneigingin undanfarna áratugi hefur verið að lækka skatta smám saman, einkum á tekjuhæstu einstaklingana í samfélaginu, ásamt því að halda persónuafsláttarhækkunum undir verðbólgu og velta samhliða því auknum gjöldum yfir á borgarana í gegnum þjónustugjöld. Samspil þessara aðgerða hefur dregið verulega úr eiginlegri kaupgetu flestra Íslendinga, jafnvel á þeim tímum þegar kaupmáttur hefur farið vaxandi. Það fyrirkomulag hárra gjalda sem mælt er fyrir um í lögum um aukatekjum ríkissjóðs veldur bæði efnahagslegum og samfélagslegum skaða. Því er nauðsynlegt að Alþingi endurskoði allar aukatekjur ríkissjóðs með hliðsjón af efnahagslegum og félagslegum markmiðum ríkisins. Þó svo að margir kostnaðarliðir séu gagnrýnisverðir er ágætt að líta sérstaklega á raunhæft dæmi um það hvernig núverandi fyrirkomulag veldur tækifæriskostnaði á hagkerfið. Kostnaður við nýskráningu fyrirtækja er allverulegur, það virkar letjandi og jafnvel hamlandi á ýmsa sem gætu hugsað sér að fara út í rekstur. Þó svo að upphæðin sé í raun lítil í samhengi reksturs, þá eykur þetta óhóflega það fjármagn sem þarf að hafa undir höndum þegar fyrirtæki eru stofnuð. Ef rétt er að staðið ætti enginn að veigra sér við því að skrá fyrirtæki vegna kostnaðar. Þetta fyrirkomulag leiðir af sér ýmsar aukaverkanir, t.d. skapar það tilhneigingu til að starfa óskráð lengur áður en fyrirtæki er stofnsett. Það dregur úr líkum á því að sprotafyrirtæki séu skráð á frumstigum starfseminnar sem aftur dregur úr getu ríkisins til að fylgjast með þróun atvinnu og nýsköpunar og það letur lítil fyrirtæki, sem mörg hver samanstanda af 1–3 einstaklingum með góða hugmynd og engin aðföng önnur en kannski nokkrar fartölvur, frá því að fara út í rekstur. Gallað fyrirkomulagið skapar einnig markað fyrir „notuð“ fyrirtæki sem ganga kaupum og sölum, jafnvel með ógreidd opinber gjöld viðhengd, sem dregur úr gagnsæi og getur skapað vandamál tengt kennitöluflakki. Ef önnur Evrópulönd eru skoðuð í þessu samhengi kostar t.d. allt niður í 12 sterlingspund að skrá fyrirtæki í Bretlandi og 10 evrur í Þýskalandi, þó háð magni hlutafjár. Beinn samanburður við önnur lönd er örlítið flókinn þar sem ekki öll lönd eru með sambærileg kerfi og stundum leynast ákveðnar flækjur. Í töflu sem birt er í nefndaráliti minni hlutans er miðað við meðalskráningarverð fyrirtækja eftir því sem við verður komið, og þá alltaf einhvers konar ígildi einkahlutafélaga á borð við LTD, LLC, og álíka. Ef miðað er við íslenskar krónur er verðið 100 kr. í Danmörku og Kína, í Bandaríkjunum kostar það 9.500 kr., í Noregi 11.100 kr., í Svíþjóð 24.000 kr., Finnlandi 44.400 kr., en á Íslandi en 131.000 kr., svo nokkur dæmi séu nefnd. Fleiri dæmi eru birt í nefndarálitinu. Upphæðir þjónustugjalda eru ekki aðeins áhyggjuefni út frá samkeppnislegum forsendum og markaðsforsendum. Samkvæmt skýrslu nefndar um heimildir til töku skatta og þjónustugjalda frá febrúar 1999, liggur munurinn á sköttum og þjónustugjöldum í þeim kröfum sem telja verður að til þeirra séu gerðar. Þar segir: „Skattamálum skal samkvæmt 77. gr. stjórnarskrárinnar, samanber 15. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, skipað með lögum og má ekki fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann,“ en svo er vísað í 40. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að ekki megi leggja á skatt nema með lögum. Síðar í sömu skýrslu segir að skattar hafi verið skilgreindir þannig að þeir séu „greiðsla, venjulega peningagreiðsla, sem tilteknir hópar einstaklinga eða lögaðila verða að gjalda til hins opinbera samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins eftir almennum, efnislegum mælikvarða og án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera,“ en að „gjöld eru hins vegar tekin fyrir opinbera þjónustu af ýmsu tagi. Þegar tiltekin þjónusta er veitt á móti, þ.e.a.s. að sérgreint endurgjald fæst gegn greiðslu gjaldsins, teljast slík gjöld ekki skattar, heldur þjónustugjöld, og miðast að fjárhæð við þann kostnað sem almennt hlýst af því að veita þá þjónustu er í hlut á eða hluta af honum.“ Af þessum orðum kemst nefndin svo að niðurstöðu sinni um að „ef gjaldtökuheimild geymir aðeins heimild til töku þjónustugjalds, en ekki skattlagningarheimild, leiðir af lögmætisreglunni að með gjaldtökunni má ekki afla tekna umfram það sem starfsemin eða þjónustan almennt kostar.“ Þessi niðurstaða nefndarinnar byggist m.a. á áliti umboðsmanns Alþingis frá 1992, þar sem lögð er áhersla á að lagaheimild til skattlagningar umfram kostnað geti aðeins verið til staðar ef vilji löggjafans hefur verið til að í gjaldinu fælist skattlagning frekar en endurheimting á kostnaði ríkisstofnana vegna veitingar á þjónustu. Í greinargerð með frumvarpi til núgildandi laga um aukatekjur ríkissjóðs frá 1991 má sjá að nálgunin þar endurspeglar þennan skilning á greinarmun á sköttum og gjöldum, en þar segir m.a., með leyfi forseta, að „varðandi hækkanir á ýmsum öðrum gjöldum, þ.e. hinum eiginlegu aukatekjum, má almennt segja að þjónustustofnunum sé ætlað að verðleggja og selja þjónustu sína í auknum mæli í samræmi við tilkostnað.“ Þróun gjaldliða í aukatekjum ríkissjóðs undanfarna áratugi frá setningu heildarlaganna 1991 hefur því byggst á hægu og jafnvel ómeðvituðu brotthvarfi frá þeirri ágætu viðmiðunarreglu að þjónustugjöld eigi að svara kostnaði fyrir þjónustu, en að aðrar tekjur ríkissjóðs eigi að koma í formi skatta. Í einhverjum tilfellum hefur tæknibyltingin náð inn í stjórnkerfið í nægilegum mæli til að raunkostnaður við veitingu á þjónustu hafi í raun minnkað á föstu verðlagi á undanförnum áratugum, en sá sparnaður hefur í öllum tilfellum orðið eftir hjá ríkinu. Efnahags- og viðskiptanefnd sendi fjármála- og efnahagsráðuneytinu fyrirspurn í nokkrum liðum um frumvarpið, en í svari ráðuneytisins kemur m.a. fram að ekki hafi farið fram greining á kostnaði við þjónustu og gjaldtöku hennar fyrir hvert einstakt gjald í lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Þá segir að „á hinn bóginn væri eðlilegt að fara í gegnum lögin á einhverju árabili með það í huga að leiðrétta tilteknar gjaldskrár fyrir augljósum kostnaðarhækkunum.“ Hvergi í svari ráðuneytisins er gefinn gaumur að mögulegum kostnaðarlækkunum, og það verður vart greint af svari ráðuneytisins að kostnaðarlækkanir séu yfir höfuð taldar mögulegar Minni hlutinn tekur undir með Samtökum atvinnulífsins sem segja í umsögn um frumvarpið að óheppilegt sé að „ráðast í slíka færibandahækkun á gjöldum með reglulegu millibili með vísan til verðlagshækkana enda felur það í sér sjálfvirka víxlverkan til lengri tíma.“ Þá breytir litlu hvort verðlagshækkanir eigi sér stað árlega eða með lengra millibili, enda áhrifin á verðlag jafnmikil til lengri tíma litið. Það ætti öllu fremur að líta svo á að aukatekjur ríkissjóðs eigi að breytast sem sjaldnast til hækkunar, og þá aðeins að því marki sem ekki hefur tekist að spara með tæknibreytingum á hverjum tíma, en að stöðug gjaldskrá sé á vissan hátt framlag ríkisins til efnahagslegs stöðugleika í víðara samhengi. Forseti. Minni hlutinn tekur undir með meiri hlutanum um að endurskoða þurfi lög um aukatekjur ríkissjóðs, en telur að endurskoðunin eigi að ná til allra þátta laganna með hliðsjón af framangreindum rökum, ekki bara því sem snýr að skráningu fyrirtækja. Minni hlutinn er einnig sammála þeirri niðurstöðu meiri hlutans sem leggst gegn vissum hækkunum með tilvísun til skorts á efnislegum rökum fyrir hækkunum og í vissum tilfellum eru sterk efnisleg rök gegn þeim. Hins vegar telur minni hlutinn að meiri hlutinn gangi engan veginn nógu langt með breytingartillögum sínum, enda eru aukatekjur ríkissjóðs, eins og hér hefur verið rakið, löngu komnar úr böndunum miðað við upprunalegt markmið, stjórnskipunarlegar takmarkanir á gjaldtöku og skynsamlega hagstjórn, hugmyndir um jákvæða hagræna hvata og sanngirni gagnvart borgurunum. Svo virðist sem markmið ríkisstjórnarinnar með tillögu sinni hafi verið að ná inn 500 millj. kr. í formi aukatekna til að stoppa upp í fjárstreymi ríkissjóðs í stað þess að gera viðeigandi breytingar á skattkerfinu eða skera niður. Í ljósi allra þessara þátta leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði hafnað.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991. Eins og fram hefur komið liggur fyrir álit bæði minni og meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Ég skrifa undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og er þess vegna sammála því sem þar kemur fram, en mér fannst ástæða til að koma hér upp og ræða aðeins nokkra þætti. Vissulega get ég tekið undir margt sem fram kemur í áliti minni hlutans en mér finnst samt mikilvægt að halda því til haga, því að mér finnst hvorki almennt gaman að standa að skattahækkunum né gjaldahækkunum hjá ríkissjóði, að það er verið að ræða um hækkanir á gjöldum sem hafa verið óbreytt að krónutölu frá árinu 2010 þrátt fyrir að á þessum tíma hafi vísitala neysluverðs hækkað um 30% og vísitala launa um liðlega 70%. Það er eðlilegt að gefa sér að ef gjaldtakan var á sínum tíma í samræmi við kostnað ætti gjaldið að hafa hækkað eitthvað á þeim níu árum sem liðin eru frá því að þau tóku síðast hækkun, sérstaklega í ljósi þess að mikið af þessu felur í sér aðkomu starfsmanna þar sem vísitala launa hefur hækkað um liðlega 70%. Þó tek ég fyllilega undir það, eins og ítrekað er í nefndarálitinu, að það er full ástæða til að greina kostnaðinn nokkuð nákvæmlega. Ég átta mig alveg á því, eins og fram kemur í svari ráðuneytisins, virðulegur forseti, að það kostar örugglega umtalsvert að fara í nákvæma greiningu á hverjum lið fyrir sig. En aðeins til að fólk átti sig á því um hvað ræðir erum við að tala um að gjald sem áður var 15.000 fer upp í 19.000. Gjald sem er 50.000 fer upp í 65.000. Gjald sem var 2.000 fer upp í 2.500. Gjald sem var 3.850 fer upp í 5.000. Það er kannski ágætt að horfa á tölurnar líka í þessu samhengi, að þetta eru engar gríðarlegar fjárhæðir, fyrir það einmitt að leggja inn umsóknir og alls konar sem auðvitað felur alltaf í sér einhverja umsýslu. Því finnst mér rétt að ítreka það sem fram kemur í nefndarálitinu og hv. þm. Óli Björn Kárason fór mjög vel yfir áðan, að meiri hluti nefndarinnar beinir því til fjármála- og efnahagsráðuneytisins að undirbúa endurskoðun laga um aukatekjur ríkissjóðs með það fyrir augum að miðað verði við að gjöld þjónustustofnana verði skýrt skilgreind sem gjöld fyrir veitta þjónustu en ekki skatttekjur. Jafnframt telur meiri hlutinn eðlilegt að gera þær kröfur til annarra ráðuneyta og stofnana þeirra að þau rökstyðji fjárhæðir gjalda sem innheimt eru með hliðsjón af þeim kostnaði sem til fellur í viðkomandi stofnun. Ég tel mikilvægt að halda þessu til haga, sérstaklega vegna þess að ég rak augun í eftirfarandi lokaorð í nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Minni hlutinn tekur undir með meiri hlutanum um að endurskoða þurfi lög um aukatekjur ríkissjóðs, en telur að endurskoðunin eigi að ná til allra þátta laganna með hliðsjón af framangreindum rökum, ekki bara því sem snýr að skráningu fyrirtækja.“ Ég lít svo á að í nefndaráliti meiri hlutans höfum við nákvæmlega verið að fjalla um það að fara þurfi yfir alla þá þætti er lúta að aukatekjum ríkissjóðs. Þá vil ég ítreka það sem kom fram í máli framsögumannsins okkar, formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Óla Björns Kárasonar, að við föllumst ekki á þá tillögu að hækka gjöld er varða skráningu á félögum, þ.e. a- til e-lið 13. gr. Við leggjum til að þeir liðir falli brott, auk þess sem við leggjumst gegn hækkun á ökuskírteinum og vegabréfum til eldri borgara og öryrkja. Mig langaði að ræða sérstaklega um þann lið er lýtur að gjöldum fyrir skráningu félaga. Ég get tekið undir margt sem fram kemur í nefndaráliti frá minni hlutanum, og við hv. þm. Smári McCarthy höfum rætt þessi mál töluvert. Ég held að við séum nokkuð sammála, og örugglega miklu fleiri, um mikilvægi þess að við tryggjum ávallt gott aðgengi frumkvöðla að því að stofna fyrirtæki. Það er einfaldlega mjög mikilvægt að við horfum til samkeppnishæfni okkar hvað þetta varðar og þegar umhverfi nýsköpunar og frumkvöðla er greint í löndunum í kringum okkur og samkeppnishæfni landanna hvað það varðar er kostnaðurinn auðvitað einn af þeim liðum sem horft er til. Það er líka horft til skriffinnskunnar, þjónustunnar á bak við, hvort hægt sé að nálgast allar upplýsingar á netinu, hvort leita þurfi til margra aðila eða hvort einn aðili geti veitt allar upplýsingarnar og svo mætti lengi telja. Þetta eru nokkrir hlutir. Mér finnst mjög áhugaverð tafla í áliti minni hlutans þar sem farið er yfir skráningu einkahlutafélaga í mismunandi löndum. Þar kemur í ljós að Ísland verðleggur sig mjög hátt, sker sig úr miðað við þau lönd sem tekin eru saman í töflunni. Mér finnst það áhyggjuefni og hyggst beita mér fyrir því að þetta verði skoðað nánar. Ég hyggst leggja fram fyrirspurn til hæstv. nýsköpunar- og iðnaðarráðherra hvað þessi mál varðar. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessar upplýsingar liggi ljósar fyrir. Eins og fram kemur í nefndarálitinu er ekki alveg víst að alltaf sé verið að ræða um sama hlutinn í öllum löndunum, að við séum að bera saman epli og appelsínur en ekki epli og epli. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fara betur yfir þetta þannig að við höfum þær upplýsingar alveg á reiðum höndum hvað það kostar nákvæmlega að stofna félög í öðrum löndum og hvort einhver önnur gjöld leggist ofan á þær upphæðir sem sýndar eru í töflunni. Ég hjó eftir því þegar ég fór að skoða málið á netinu og forvitnast um kostnaðarliði í öðrum löndum að Evrópusambandið hefur ákveðin tilmæli til ríkja sinna, bæði Evrópusambandsríkjanna og EFTA-ríkjanna, er lúta að því að auka samkeppnishæfni í Evrópu þegar kemur að nýsköpunar- og frumkvöðlafyrirtækjum. Þá eru tilmæli þeirra til landanna um auðvelt aðgengi að því að stofna fyrirtæki þau að umsókn um skráningu fyrirtækis skuli afgreidd á þremur virkum dögum, taki helst ekki lengri tíma en svo, það skuli vera aðeins einn aðili sem þurfi að leita til og það sé æskilegt að hægt sé að nálgast allar upplýsingar og umsóknareyðublöð á netinu. Svo setur Evrópusambandið það viðmið að það eigi ekki að kosta meira en 100 evrur að stofna félag, 14.000–15.000 íslenskar krónur, sem er umtalsvert lægri upphæð en sú upphæð sem við horfum á í dag, 131.000 kr. Ég tek alveg undir það sem kom fram í máli hv. þm. Þorsteins Víglundssonar, þegar litið er á að lágmarkshlutafé sem þarf að sýna fram á við stofnun félags er 500.000 er skráningarkostnaðurinn töluvert hár í þeim samanburði. Ég tel fulla ástæðu til að þetta mál sé skoðað frekar og ég efast ekki um að við séum allmörg á þingi sem erum tilbúin að leggjast á eitt hvað það varðar. Ég hyggst beita mér fyrir því að við tökum saman þessar upplýsingar þannig að þær séu vel samanburðarhæfar og í kjölfarið tryggjum að á Íslandi séum við ávallt mjög samanburðarhæf þegar kemur að nýsköpunarumhverfi fyrirtækja.