Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 290, um urðunarstaði búfjár sem fargað er vegna sjúkdóma, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur, og frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra við fyrirspurn á þskj. 265, um viðbrögð við aðgerðum bandarískra stjórnvalda gegn meðafla sjávarspendýra, frá Ingu Sæland.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um kjaramál flugvirkja Landhelgisgæslu Íslands. Tilefni frumvarpsins er að flugvirkjar Landhelgisgæslunnar hafa verið í verkfalli frá 6. nóvember 2020 með þeim afleiðingum að nú er engin starfhæf þyrla eða flugvél til taks hjá Landhelgisgæslu Íslands. Það er neyðarástand sem varðar bæði sjófarendur og almenning. Í gær, 26. nóvember, var gerð lokatilraun til að semja við Flugvirkjafélag Íslands án árangurs. Auk þess hafnaði félagið sáttatillögu ríkissáttasemjara. Markmiðið með lagasetningu þessari er, vegna þess neyðarástands sem upp er komið, að binda enda á vinnustöðvun flugvirkja Landhelgisgæslunnar og vísa kjaradeilunni í gerðardóm. Með erindi, dagsettu 18. nóvember síðastliðinn, upplýsti Landhelgisgæsla Íslands mig um yfirvofandi neyðarástand hjá stofnuninni að því er varðar björgunarviðbragðsgetu. Í erindinu kom fram að verkfallsaðgerðir flugvirkja kæmu í veg fyrir að Landhelgisgæslan gæti haldið úti nauðsynlegri öryggis- og björgunarþjónustu og það stefndi í að öll loftför stofnunarinnar yrðu óstarfhæf innan fárra daga, í síðasta lagi miðvikudaginn 25. nóvember, en jafnvel fyrr ef óvæntar bilanir kæmu upp. Nú er sú staða komin upp að hvorki þyrlan né flugvél er til taks í landinu, sem er grafalvarlegt mál, einkum fyrir sjófarendur þegar engar aðrar bjargir eru nálægar á hafi úti. Landhelgisgæslan hefur þrátt fyrir verkfall reynt að tryggja lágmarksneyðarþjónustu og gert allt sem í hennar valdi stendur til að halda þyrlunni TF-GRO í flughæfu ástandi. Verkefnum og æfingum hefur verið frestað til að unnt sé að bregðast við neyðartilfellum, en ljóst er að slíkt ástand getur ekki varað lengi. Þann 19. nóvember hafði vegna verkfallsins engin viðhaldsvinna farið fram í tæpar tvær vikur á þyrlunum tveimur TF-EIR og TF-LÍF, auk þess sem verkfallið kemur til með að seinka innleiðingu á leiguþyrlunni nýju, TF-GNÁ, sem væntanleg er í janúar. Þá hefur verkfallið sömuleiðis haft áhrif á verkefni eftirlitsflugvélar Landhelgisgæslunnar og getur hún því hvorki sinnt löggæsluhlutverki sínu né framfylgt alþjóðlegum skuldbindingum gagnvart Landamæra- og strandgæslustofnun Evrópusambandsins, Frontex. Virðulegi forseti. Sáttatilraunir í málinu hafa engan árangur borið og engin lausn er í sjónmáli eftir að flugvirkjar höfnuðu sáttatillögu ríkissáttasemjara í gær. Brýnt er að bregðast við til að binda enda á það neyðarástand sem upp er komið. Kjaradeilan varðar, sem fyrr segir, almannahagsmuni og almannaöryggi. Í frumvarpi þessu er kveðið á um friðarskyldu milli deiluaðila og bann við vinnustöðvunum, verkfalli eða öðrum aðgerðum sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lögin kveða á um frá því að frumvarpið tekur gildi. Lögin koma þó ekki í veg fyrir að aðilar geti gert með sér kjarasamning án aðkomu gerðardóms. Samningsaðilum sem frumvarpið nær til er veittur frestur til 4. janúar 2021 til að ljúka samningum sín á milli. Takist það ekki skal skipaður gerðardómur sem skeri úr um kjaramál þeirra félagsmanna sem aðild eiga að Flugvirkjafélagi Íslands. Skal gerðardómur ljúka störfum fyrir 17. febrúar 2021, hafi aðilar ekki gert með sér kjarasamning fyrir þann tíma. Í frumvarpinu eru sett fram viðmið sem gerðardómur skal taka mið af við ákvörðun sína, eins og nánar er rakið í skýringum við 3. gr. frumvarpsins. Að auki er í frumvarpi þessu ákvæði þess efnis að komi deiluaðilar sér saman um einhver efnisatriði í deilunni skuli gerðardómur taka mið af því við ákvörðun sína innan þess ramma sem frumvarpið setur. Þá er og ákvæði um að gerðardómi sé heimilt að beita sér fyrir sátt milli aðila sem hafi sömu réttaráhrif og ákvarðanir hans, hvort sem er um einstök ákvæði eða heildarsamning þeirra í milli að ræða og taki gerðardómur þá ekki ákvörðun um atriði sem sáttin taki til innan þess ramma sem frumvarpið setur. Í 1. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um rétt manna til að stofna félög í sérhverjum löglegum tilgangi, þar með talin stéttarfélög. Þá segir í 2. mgr. 75. gr. að í lögum skuli kveða á um rétt manna til að semja um starfskjör sín og önnur réttindi tengd vinnu. Þessi ákvæði ber að skýra í ljósi alþjóðasamninga sem Ísland hefur fullgilt. Þar ber helst að nefna mannréttindasáttmála Evrópu, sem lögfestur var hér á landi með lögum nr. 62/1994, en félagafrelsið er tryggt í 11. gr. hans. Þótt stjórnarskráin og mannréttindasáttmálinn tryggi verkfallsréttinn ekki berum orðum hafa Hæstiréttur og Mannréttindadómstóll Evrópu talið að hann njóti að einhverju marki verndar á grundvelli túlkunar viðkomandi ákvæða. Í því tilviki sem hér um ræðir verður þó að telja að þær kröfur sem ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmálans setja fyrir því að skerða megi verkfallsréttinn séu fyrir hendi. Þau þrjú meginskilyrði sem þurfa almennt að vera til staðar eru þessi: Í fyrsta lagi að skerðing verður að byggjast á lögum. Í öðru lagi að lagasetning þurfi að vera í þágu almannahagsmuna eða réttinda annarra. Í þriðja lagi að hún verði að vera nauðsynleg til að þeirra hagsmuna og réttinda sé gætt og má ekki ganga lengra en þörf krefur til að ná því markmiði sem að er stefnt. Þessi skilyrði eru uppfyllt í því tilviki sem nú er uppi, eins og nánar er rakið í greinargerðinni með frumvarpinu og mun ég ekki fara ítarlega yfir þau í ræðu minni. Hæstv. forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir Landhelgisgæslunni, mikilvægi hennar í að tryggja öryggi almennings og ekki síst virðingu fyrir starfsmönnum hennar og skipum og loftförum, sem leggja sig gjarnan í mikla hættu við leit og björgun á landi og á hafi úti. Það er rétt að hafa í huga að allar þær stéttir sem eru í áhöfnum skipa og í loftförum Gæslunnar hafa ekki verkfallsrétt með vísan til almannahagsmuna. Þetta á hins vegar ekki við um þá flugvirkja sem ekki eru í áhöfnum, en þeir gegna þó lykilhlutverki í því að halda loftförunum starfhæfum. Ég tel ekki rétt að ein stétt geti með þessum hætti lamað starfsemi Gæslunnar líkt og nú hefur verið gert og ógnað þannig öryggi landsmanna. Ég vil því að lokum nefna og leggja sérstaklega áherslu á að verkfallsbann það sem hér er lagt til er í þágu almannaheilla og þjóðaröryggis og til verndar heilsu og öryggi landsmanna og sjófarenda. Telja verður brýna nauðsyn á því að setja þessi lög strax til að binda enda á það neyðarástand sem nú er uppi og tryggja að Landhelgisgæslan geti sinnt sínum lögbundnu hlutverkum. Lagt er til að frumvarpið öðlist þegar gildi. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.
Herra forseti. Við erum hér með mál til meðferðar sem dómsmálaráðherra hefur réttilega lýst sem svo að varði öryggi landsmanna, öryggi almennings á sjó og landi. Hún lýsir því hér í dag að þyrla sé ekki lengur til taks. Hættan og staðan ætti að vera öllum ljós. Það er staða sem er á pólitíska ábyrgð dómsmálaráðherra. Hún hefur lýst því að svona sé staðan og að lagasetningin stafi af því að hún sé upp komin. Hvað mig varðar er það algjörlega skýrt að það er pólitísk ábyrgð dómsmálaráðherra að við erum hér stödd í dag að slökkva þann eld sem nú logar. Mín spurning til dómsmálaráðherra varðar ummæli sem fram komu á Vísi í dag þar sem flugvirkjar lýsa því yfir að ráðherra hafi ekki á neinu stigi málsins haft samband. Það er alvarlegt mál en mjög skiljanlegt í ljósi aðstæðna að stíga inn með lagasetningu. En það er mjög alvarlegt ef rétt er að dómsmálaráðherra hafi á engu stigi málsins haft samband með það fyrir augum að leysa málið áður en þessi alvarlega staða kom upp og ég spyr ráðherra þess vegna hvort það sé rétt að það hafi ekki verið gert.
Virðulegur forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður kemur inn á um stöðuna í dag, þá eru tveir dagar fyrirsjáanlegir, í gær og í dag a.m.k., sem við höfum ekki þyrlu. En við höfum tryggt með ýmsum öðrum hætti öryggi landsmanna; með báðum skipunum, með sambandi við einkaaðila sem eiga þyrlur o.fl., til að geta tryggt með besta móti öryggi landsmanna á þessum tímum. Varðandi það hvort ég hafi talað sérstaklega beint við flugvirkja eða Félag flugvirkja þá hef ég ekki gert það. Ég hef fylgst með í gegnum samninganefnd ríkisins, enda á ég ekki beina aðild að kjarasamningaviðræðum og hef ekki beina aðkomu að kjaraviðræðum. Ég tel óeðlilegt að hafa bein afskipti af þeim en hef fengið góðar upplýsingar og fylgst náið með stöðu mála í deilunni fram að þessu. Skylda mín sem ráðherra er að tryggja öryggi landsmanna, tryggja öryggi Landhelgisgæslunnar og ég hef fengið nákvæmar upplýsingar á hverjum degi síðan ég fékk þetta erindi frá Landhelgisgæslunni um kjaraviðræðurnar, sem eru á hendi samninganefndar ríkisins.
Virðulegi forseti. Þetta eru áhugaverð svör. Vitaskuld er staðan ekki sú þegar engin þyrla er til taks, og sú hefur verið staðan dögum saman, að öryggi almennings sé tryggt eins og best verður á kosið eins og dómsmálaráðherra lýsir hér. Staðan er einfaldlega allt önnur og þetta er að gerast á hennar vakt. Þetta er að gerast á vakt ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem fer með pólitíska ábyrgð á þessum málaflokki. Hitt er síðan það að ráðherrann lýsir því yfir að það sé eðlilegt af hennar hálfu að stíga inn í þetta samtal og þessar kjaraviðræður. Það er auðvitað alveg rétt að það á að forðast í lengstu lög. En ráðherra sem stendur hér á föstudagssíðdegi og er að boða lagasetningu vegna þess að engin þyrla er til taks hefði kannski mátt huga að því fyrr hvernig þennan vanda hefði átt að leysa. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Já, við stöndum hér í dag með lagasetningu einmitt til að tryggja öryggi landsmanna í lengstu lög enda eru mestu áhyggjur Gæslunnar af fleiri, fleiri dögum í kringum mánaðamót desember/janúar ef þyrlurnar tvær verða ekki til taks. Það voru stærstu áhyggjur Landhelgisgæslunnar í samtali við mig. Það vantar tveggja vikna viðhaldsþörf á þyrlunni númer tvö, TF-EIR, og það þarf að tryggja að ekki komi til aftur þetta gat í starfsemi þyrlnanna sem eru björgunarþyrlur hér á landi. Við erum að tryggja það hér með lagasetningu þar sem gætt var meðalhófs og ekki gripið inn í á meðan það var samtal. Það var samtal þangað til í gær á milli samningsaðila og það eru flugvirkjar sem eru í viðræðum við samninganefnd ríkisins. Hún annast viðræður við flugvirkja og hefur fullt umboð og ástæðulaust að grípa fram fyrir hendurnar á henni fyrr en kjaraviðræðurnar sigldu í strand. Það er ekkert annað í stöðunni en að tryggja öryggi almennings með því að setja stopp á þetta verkfall.
Herra forseti. Þetta er alvarleg staða sem við stöndum frammi fyrir og þess vegna skiptir máli að við fullvissum okkur um að öll nauðsynleg skilyrði séu uppfyllt til að réttlæta lagasetningu á verkfall. Mig langar að spyrja ráðherrann um hvað hafi verið gert til að tryggja starfsemi Landhelgisgæslunnar þrátt fyrir verkfallið. Fram hefur komið í fréttum að beiðnum um undanþágu vegna flugvirkjanna hafi verið hafnað. Þetta er kerfi sem við höfum í vinnudeilum sem virkar alveg ágætlega. Í verkfalli eru sendar beiðnir til undanþágunefndar og ef hún skilar ekki jákvæðri niðurstöðu er hægt að skjóta niðurstöðunni til Félagsdóms og við þessar aðstæður er ekkert ósennilegt að slík niðurstaða gæti skilað sér eftir tvo, þrjá daga, kannski sólarhring ef vel gengur. Nú er þetta verkfall búið að standa í þrjár vikur þannig að mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki hafi verið látið reyna á það að fara til Félagsdóms með undanþágubeiðnirnar frekar en að ganga skrefið til fulls og koma með frumvarp á deiluna. Það leiðir reyndar hugann að því af hverju þurfi yfir höfuð undanþágubeiðnir fyrir stétt sem ráðherrann segir að sé nauðsynleg til að viðhalda rekstri kjarnastarfsemi Landhelgisgæslunnar, vegna þess að þar eigum við líka kerfi, við eigum skrá yfir þau störf hjá stofnunum ríkisins sem eru undanþegin verkfallsheimild. Landhelgisgæslan skráir 52 störf þar. Þar eru t.d. aðstoðarmenn flugvirkja. Fjórir slíkir eru undanþegnir verkfallsrétti. Af hverju í ósköpunum eru ekki flugvirkjarnir sjálfir á þessum lista ef þeir eru svona lífsnauðsynlegir fyrir viðhald Landhelgisgæslunnar? Hver ber ábyrgð á þeirri handvömm að flugvirkjar séu ekki á þeim lista?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður, það er mikið búið að reyna á undanþágur og þeim hefur verið hafnað. Það var mikið reynt að koma í veg fyrir að öryggisbrestir yrðu á starfsemi Gæslunnar með því að fresta æfingum o.fl., eins og ég rakti hér í ræðu. En í lögum um Landhelgisgæsluna er kveðið á um það hvaða starfsmenn þeirra hafi verkfallsrétt og það eru þeir sem fara með löggæslustörf, þar með taldir þeir sem eru um borð í þyrlunum en ekki þeir flugvirkjar sem starfa hjá Gæslunni á landi. Það er ekki á mína ábyrgð. Það er ekki hægt að segja að ég beri ábyrgð á verkfallsréttinum. Það gerir Alþingi. Þetta eru lög frá 2006 sem þarf að mínu mati að endurskoða eftir að við sáum þessa bresti koma upp. Það er algerlega skýrt markmið þeirra laga að verkfallsréttur eigi aldrei að koma í veg fyrir öryggis- og björgunargetu Landhelgisgæslunnar. En það er nákvæmlega það sem er að gerast og það er þess vegna sem ég er hér mætt, til að stöðva áhrif þessa verkfalls sem augljóslega hefur þau áhrif sem verkfallsrétturinn átti aldrei að hafa á öryggi landsmanna.
Virðulegi forseti. Ég hef dálitlar áhyggjur af því að ráðherra virðist ekki hafa skilið spurninguna. Skrá um þau störf hjá stofnunum ríkisins sem eru undanþegin verkfalli kemur ekki til þingsins, hún er samin uppi í Stjórnarráði, og þar eru t.d. lagerstjóri og launafulltrúi Landhelgisgæslunnar sem eru væntanlega ekki taldir upp í lögum um Gæsluna heldur undanþegnir verkfallsrétti í skjali sem ráðherrar bera ábyrgð á. Hvernig stendur á því að flugvirkjar koma ekki fyrir þar? Og svo kom ekki skýrt svar við því hvort höfnun á beiðnum um undanþágu hafi verið skotið til Félagsdóms til að fá þar endanlega niðurstöðu. Og af því að ég á smá tíma aflögu: Hvað hefur ríkisstjórnin gert til að kalla eftir aðstoð frá Dönum? Það kemur fram í máli Gæslunnar að þyrluskiptasamningur hennar við dönsku varðskipin snúist bara um að geta kallað til þyrlur ef þær eru á svæðinu. Ef varðskipin eru ekki á svæðinu þurfi að fara ofar í goggunarröðina. Þá klagar upp á ríkisstjórnina [[Forseti hringir.]]að banka upp á hjá Dönum og biðja um þyrlur. Hefur það ekki verið gert, til að tryggja öryggi Íslendinga?
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður, það er bara mjög skýrt að flugvirkjar falla ekki undir þau lög sem gera ráð fyrir undanþágubeiðnum [[Gripið fram í.]]og listum og nefnd. Í lögum 94/1986 er getið um þetta, þeir falla ekki undir lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna þar sem þessar undanþágur eru. Það er skýrt og þess vegna er ekki hægt að setja það á listann eftir á og ekki hægt að krefja núverandi stjórnvöld um að gera það. Það er augljóst að löggjafinn sá þetta ekki fyrir með lagasetningunni á sínum tíma miðað við greinargerðina sem fylgir lögunum, verkfallsrétturinn átti aldrei að hafa áhrif á öryggi og björgunarstarfsemi Landhelgisgæslunnar. En það er samt þannig í lögum að það eru ákveðnir flugvirkjar í Landhelgisgæslunni sem hafa þennan rétt, þrátt fyrir lögin, og hafa verið að nýta hann með þessum afleiðingum og það er þess vegna sem við erum að setja stopp á það. Hafa stjórnvöld leitað til erlendra aðila? Við höfum verið í sambandi við þá aðila sem eru nálægt okkur, þar á meðal Dani. En það var ekki talið svara þeirri þörf gagnvart öryggi landsmanna [[Gripið fram í.]]til lengri tíma af því að það er ljóst að innleiðing [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]á nýju þyrlunni um áramótin sem og að laga TF-EIR, sem tekur tvo tíma … [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]
Þögn. Leyfið ráðherranum að svara.
Aðstoð frá Dönum hefði ekki bjargað því.
Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra segist bera mikla virðingu fyrir Landhelgisgæslunni og ég efa svo sem ekki að svo sé. En ég spyr mig hversu ofarlega í forgangsröðuninni viðhald og starfsskilyrði Landhelgisgæslunnar séu í raun og veru hjá þessari ríkisstjórn. Við vitum að viðhaldsþörfin á þyrlum Gæslunnar er rík, sérstaklega nýjum þyrlum hennar sem ráðuneytið ákvað að leigja á afsláttarprís í stað þess að kaupa betri þyrlur sem mögulega væru þá ekki búnar að koma okkur í þessa stöðu akkúrat á þessum tímapunkti. Finnur ráðherra ekki til ábyrgðar sinnar og síns ráðuneytis, að hafa ekki búið Landhelgisgæslunni betri starfsskilyrði, betri fjármögnun og betri þyrlur til að þessi staða væri ekki komin upp núna í miðju aftakaveðri?
Virðulegi forseti. Það var tekin ákvörðun um að fresta kaupum á nýju þyrlunum vegna ástandsins í samfélaginu en leigja í staðinn jafngóðar þyrlur í óákveðinn tíma, til eins árs til að byrja með. Það hefur ekki haft nein áhrif á stöðu Landhelgisgæslunnar í dag. Hún hefur þrjár þyrlur, þar af tvær fullbúnar og afar góðar og sú þriðja að koma um áramótin. Það kalla ég að sinna þessari starfsemi vel, að vera komin á þann stað um áramótin að hafa hér þrjár fullbúnar, afar góðar og ekki neinar bráðabirgðaleiguvélar eins og hv. þingmaður kom inn á heldur jafngóðar vélar og við hefðum keypt ef við hefðum ekki séð fyrir þá efnahagskreppu sem nú ríkir. Þess vegna frestuðum við því um ár sem ég tel að hafi verið skynsamleg ráðstöfun. Það hefur farið fram greining á skipaþörf Gæslunnar og hvaða fjárfesting þurfi að koma næst og sú vinna er á lokametrunum. Við höfum tvö fullbúin skip sem hafa farið á sjó, hvort á sínum enda landsins, til að gæta öryggis eins og mögulegt er. Svo tekur auðvitað tíma að kaupa þyrlur. Það hefði ekki breytt neinu varðandi núverandi ástand. Og nýjar þyrlur þurfa líka viðhald.
Virðulegi forseti. Nýjar þyrlur þurfa vissulega líka viðhald en eftir því sem ég best veit hefðum við ekki þurft að kaupa þyrlur sem þurfa jafn mikið viðhald og þær sem við erum að leigja akkúrat núna. Hæstv. ráðherra getur ekki komið hingað upp og sagt: Við berum ekki ábyrgð á því að ekki séu þrjár þyrlur tiltækar. Það breytir engu. Við erum ekki með neina þyrlu akkúrat núna og höfum enga þyrlu fram á sunnudag. Hvað segir sú staða okkur? Hefði það engu breytt að við hefðum aðra þyrlu? Hefði það engu breytt að Landhelgisgæslan hefði meira fjármagn en svo að hún þurfi að leigja út flugvélina sína til að afla sér tekna fyrir lögbundinni þjónustu? Hefði það engu breytt um viðhorf flugvirkja að vera ekki undir sífelldu álagi, sífelldri streitu og sífellt undir því álagi að þurfa að votta og gera við þyrlur sem þurfa miklu meira viðhald en ríkisstjórnin er tilbúin að borga fyrir? Svo værum við mögulega með þriðja skipið ef ríkisstjórnin væri búin að reiða út eins og 200 milljónir til að halda því gangandi. Er ábyrgð ríkisstjórnarinnar á þessu ástandi [[Forseti hringir.]]virkilega engin? Er það það sem er verið að segja okkur, daginn sem á að setja lög á [[Forseti hringir.]]verkfall flugvirkja?
Virðulegur forseti. Staðan er sú að við höfum heldur betur gefið í varðandi stöðu Landhelgisgæslunnar og ég held að hún hafi sjaldan verið jafn vel búin og nú, eða eins og hún verður um næstu áramót. Það breytir því þó ekki að hversu vel sem við erum búin tækjum og tólum þá getum við ekki haft flugvirkja í verkfalli ef við ætlum að hafa þau tæki og tól gangandi. Það er verkefnið sem við stöndum frammi fyrir. Þegar flugvirkjar fara í verkfall þá fellur viðhaldsvinnan niður sem flugvirkjar þurfa að sinna, sama hversu ný tækin og tólin eru. Við verðum með þrjár frekar nýjar þyrlur um áramótin, fullbúnar, sem þurfa samt alltaf á þeirri mikilvægu þjónustu að halda sem flugvirkjar sinna hjá Landhelgisgæslunni. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er að tala fyrir því að flugvirkjar eigi bara ekki að hafa verkfallsrétt eða hvort þeir eigi einmitt að hafa hann og nýta hann svo þetta ástand geti skapast. [[Gripið fram í.]]Það myndi ekki skipta máli hver staðan væri [[Forseti hringir.]]á þessum þyrlum sem hv. þingmanni er tíðrætt um þegar kemur að því hvort flugvirkjar [[Forseti hringir.]]geti verið í verkfalli og haft þannig áhrif á öryggi landsmanna.
Herra forseti. Það er vissulega svartur föstudagur þegar vangeta ríkisstjórnarinnar til að landa eðlilegum kjarasamningum við flugvirkja Landhelgisgæslunnar býr til þá stöðu að við erum sett á milli steins og sleggju og þurfum að velja milli þess að virða löglegan verkfallsrétt flugvirkja og þess að gæta öryggis landsmanna. Það er þess virði að spyrja sig hvernig hefði verið hægt að afstýra þessu ástandi. Auðvitað eru samningar augljósa svarið. Það hefur legið fyrir í ansi langan tíma hvað hefur verið til viðræðna, hvað þessi deila snýst um, en einhverra hluta vegna strandar þetta eiginlega á síðasta augnablikinu og að því er virðist, af fjölmiðlaumfjöllun að dæma, á því hvort eigi að ganga frá bráðabirgðasamningi til eins árs eða þriggja ára. Ég hefði haldið að báðum aðilum væri gagn af því að mætast á miðri leið. En gott og vel, ég er svo sem ekki í samninganefndum og veit svo sem ekki allt um hvað fór þar á milli. Einhverra hluta vegna erum við þó komin í þetta ástand og mig grunar að þetta sé bara einn liðurinn í áralöngum vanvilja ríkisstjórna á Íslandi til þess að tryggja að Landhelgisgæslan sé í góðu ástandi. Höfum í huga að þetta er ekki eitthvað sem er nýtt af nálinni. Eins og var nefnt hér áðan voru lög í gildi sem bönnuðu flugvirkjum í þessu hlutverki að fara í verkfall, lög frá 1968 sem voru afnumin 2006. Á þeim tíma, 2006, samþykktu þrír núverandi þingmenn og ráðherrar að þau væru afnumin, m.a. hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, og hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, þó sátu núverandi hæstv. forseti og hv. þm. Jón Gunnarsson hjá í þeirri afgreiðslu. Ég náði ekki að fara ofan í saumana á því hvers vegna en mér finnst þetta mikilvægur punktur í samhenginu. Mér finnst líka mikilvægt að við horfum aðeins á samhengið sem snýr að starfinu hjá þessum mönnum. Ástandið í Landhelgisgæslunni hefur verið mjög slæmt mjög lengi, rosalega mikið álag, mikil starfsmannavelta og allt of lítið af flugvirkjum, að mér skilst. Auk þess er búið að taka í notkun nýjar þyrlur af tegundinni Airbus H225 sem hafa, að mér skilst, u.þ.b. tvöfalda viðhaldsþörf á við eldri þyrlur, að hluta til vegna þess að þær eru nýrri og flóknari og hafa miklu meiri búnað og eru auk þess stærri en að hluta til vegna þess að þessar þyrlur eru þekktar sem ákveðnir gallagripir. Gírkassavandamál ollu alvarlegum flugslysum í Noregi og Suður-Kóreu og lýsa sér í því að þyrluspaðar eiga það til að slitna frá í flugi sem er mjög óheppilegur eiginleiki fyrir þyrlu, verð ég að segja. Það veldur því að það þarf að sinna miklu ríkara viðhaldi á þessum þyrlum en þyrlum almennt og þessar þyrlur voru leigðar. Ég veit ekki hvers vegna þær voru valdar, kannski vegna þess að enginn annar í heiminum vill nota þær, með einhverjum örfáum undantekningum, yfirleitt vegna svipaðra skilyrða, að það var ódýrt. Ofan á það verður að segjast að þegar talað er um þyrluna TF-LÍF verðum við að átta okkur á því að hún situr í bútum í augnablikinu. Hún er ekki nothæf og verður líklega aldrei notuð aftur á Íslandi. Það hefur vantað milljarða í rekstur Landhelgisgæslunnar í mörg ár. Verið er að leigja út TF-SIF í aukaverkefni til að reyna að fjármagna önnur verkefni og jafnvel þá er ekki nægt fjármagn til að halda öllu gangandi sem þarf að vera í gangi. Í þessum kringumstæðum er ætlast til þess að flugvirkjar Landhelgisgæslunnar haldi úti þyrluþjónustu til björgunar 24 tíma sólarhrings, 365 daga á ári en mest af viðhaldsþjónustunni fer fram á dagvinnutíma. Þegar við tökum frá hádegishlé og matartíma og annað hljóðar það upp á kannski 5–6 klukkutíma á dag, virka daga. Allt annað viðhald, sem bætist við vegna þess að þessar þyrlur eru stærri og flóknari o.s.frv., og auk þess gallagripir, er eitthvað sem þarf að sinna einhvern tímann á þessum vöktum sem deilan snýst kannski fyrst og fremst um. Talað er um uppsafnaða viðhaldsþörf upp á eina eða tvær vikur. Ég er ekkert hissa. Ég er ekkert hissa á því að þetta skuli vera kringumstæðurnar þegar Landhelgisgæslan er viðstöðulaust vanfjármögnuð á þennan alvarlega og hættulega hátt og álaginu bara velt yfir á flugvirkjana. Síðan kemur upp þessi spurning: Eiga viðbragðsaðilar, neyðarviðbragðsaðilar, þeir sem sinna mikilvægri öryggisþjónustu fyrir landsbyggðina og landsmenn alla, að hafa verkfallsrétt? Sumir vilja meina að svo sé ekki. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ef allir, þar á meðal lögregla og flugmenn hjá Gæslunni o.s.frv., hefðu verkfallsrétt væri kannski miklu auðveldara fyrir þá að ná samningum. Þá væri ekki þessi staða sem kemur upp trekk í trekk að þeim er stillt upp við vegg eins og hjúkrunarfræðingum var stillt upp við vegg fyrir ekki svo löngu. Þá er alltaf viðkvæðið: Þið eruð svo mikilvæg að þið þurfið að fórna ykkur en þið eru ekki nógu mikilvæg til að við semjum við ykkur. Það er einhvern veginn svo léleg pólitík og svo léleg nálgun á reksturinn vegna þess að þá verður ekki bara uppsöfnuð viðhaldsþörf á þyrlunum heldur líka á starfsumhverfinu vegna þess að enginn vinnur undir svona viðstöðulausu og síauknu álagi til langs tíma án þess að eitthvað fari að brotna. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvernig það er þegar álagið og óánægjan sem er til staðar í þessu umhverfi verður síðan að auki að pólitísku bitbeini hér inni og leysist með því að fólki sé skipað að mæta til vinnu án þess að gerður sé nýr samningur og það verður bara að gjöra svo vel að vinna vinnuna sína. Það er ekki góð leið til að leysa þennan vanda. Ég hef áhyggjur af þessu ástandi og ég hef reyndar haft áhyggjur af því mjög lengi. En einhvern veginn er viðkvæðið að það sé svo mikilvægt að tryggja öryggi en það er ekki það mikilvægt að það megi tryggja að fólki líði vel í vinnunni. Það megi ekki gera það þannig að þar sé réttur fjöldi fólks með rétta sérhæfingu, nógu mikið af fjármagni til að sinna viðhaldinu, og það þurfi ekki auk þess að fara betlandi út um allan heim eftir verkefnum til að fjármagna þá vinnu sem er lögboðin. Í alvöru, herra forseti, ég skil ekki þessa nálgun. Við erum einhvern veginn komin í þennan vanda. Búið er að setja okkur milli steins og sleggju: Öryggi landsmanna annars vegar og starfsskilyrði og verkfallsréttur flugvirkja hins vegar. Auðvitað myndi ég vilja segja nei við þessu og ég kem líklegast til með að gera það nema ég heyri afskaplega góð rök fyrir því að þetta sé rétta leiðin. En ég hef ekki heyrt þau. Ég hef ekki einu sinni heyrt neitt sem bendir til þess að þetta geti verið rétt leið. Rétta hugsunin í þessu verður auðvitað að vera sú að leysa úr deilum. Það er að einhverju leyti kjaramál, að einhverju leyti eitthvað sem er leyst með kjarasamningum en til lengri tíma litið þurfum við líka að fara að skoða það hvernig Landhelgisgæslan er notuð og höfum í huga að hún er ekki alltaf notuð vel. Horfum bara á staðreyndirnar. Talað er um að þyrlurnar séu ekki alveg í nothæfu ástandi sem stendur. Það kemur margoft fyrir. Oft er engin þyrla til taks vegna þess að búið er að nota þær of mikið, þær eru allar komnar á viðhaldstíma og stundum vegna verkefna sem voru kannski ekki björgun, voru kannski ekki nauðsynleg, stundum var það að skutla fólki. Við vitum öll um þessi dæmi. Við höfum séð þau í fjölmiðlum, meira að segja á þessu ári, og ég er ekki viss um að það sé endilega jákvætt. Það er svo komið að við þurfum líka að fara að íhuga hvort ekki sé kominn tími á stjórnsýsluúttekt á rekstri Landhelgisgæslunnar, ekki að þar sé endilega eitthvað að, en ég er ekki viss um að allt sé með felldu í ljósi þess að þessi viðstöðulausa vanfjármögnun hefur átt sér stað þetta lengi og að auki sjáum við starfsmannaveltuna, t.d. er núna, held ég, í þriðja skipti á tveimur árum verið að auglýsa eftir öryggis- og gæðastjóra. Það hljómar ekki mjög vel. Ég vildi bara setja þetta samhengi fram vegna þess að það er mikilvægt að við áttum okkur á því hvaða ástand er þarna inni og hvers vegna þessi kjaradeila er kannski til komin af fleiru en bara launakröfum og tengdum efnum. Eflaust eru einhverjar eðlilegar ástæður hluti af því hvers vegna ríkið vill ekki alveg ganga að öllu og þá á bara að leysa það, til þess eru samninganefndir, en það að við séum sett í þessa stöðu einhvern veginn aftur og aftur, að fólk sé ekki talið nógu mikilvægt til þess að hægt sé að semja við það almennilega heldur sé bara lögum skellt á það í staðinn, er ljót pólitík. Þetta er leiðinleg og ankannaleg staða og við eigum ekki að samþykkja svona lagað. Við eigum að gera þetta vel. Við eigum að fjármagna Landhelgisgæsluna vel. Við eigum að tryggja að fólk hafi verkfallsrétt og samningsrétt og geti samið vel og eigum ekki að vera sett í þessa stöðu, sér í lagi ekki á svona degi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Og ég get tekið undir það að það er svartur föstudagur. Það er aldrei gaman að setja lög á verkfall, aldrei. Hv. þingmaður sagði að þeim hefði ekki tekist að gera eðlilegan kjarasamning. Þá velti ég fyrir mér: Hvað er eðlilegur kjarasamningur? Hvað eru eðlileg kjör? Er eðlilegt að flugvirkjar hjá Landhelgisgæslunni séu eina stéttin hjá ríkinu sem hefur beintengingar í kjarasamninga einhvers fyrirtækis úti í bæ? Sjálfri finnst mér það ekki eðlilegt og mér finnst það mjög óeðlileg krafa að fara fram á það á tímum sem þessum þar sem við höfum náð lífskjarasamningum, og ef ég skil málið rétt er búið að bjóða flugvirkjum þær hækkanir, að við hér í þessum sal ætlum að fara að standa með einhverri fámennri stétt sem vill eitthvað annað og allt öðruvísi og meira en boðið hefur verið öðrum starfsmönnum. Virðulegur forseti. Ég spyr hv. þingmann: Hvað er eðlilegur kjarasamningur?
Herra forseti. Ég veit ekki betur en að fólk á Íslandi hafi ákveðið félagafrelsi og í því félagafrelsi felst m.a. réttur til að skipuleggja sína verkalýðsbaráttu á þann hátt sem fólki sýnist. Hvort það er eðlilegt að þessi tiltekni hópur ríkisstarfsmanna sé með samninga bundna öðrum eða ekki er í rauninni ekki mitt að segja, ég held ekki einu sinni þingsins. Þetta er í öllu falli staðan sem við höfum í dag og á meðan svo er er kannski eðlilegt að mæta fólki á eðlilegum forsendum, á þeim forsendum sem lagt var upp með. Svo má auðvitað ræða við fólk um það hvort ekki megi breyta tilhöguninni. Kannski er það eitthvað sem má velta fyrir sér. Hvað eru eðlilegir samningar? Eru það ekki samningar þar sem allir geti verið sáttir við sitt? Eru það ekki samningar sem gerðir eru á jafnræðisgrundvelli með því að deiluaðilar setjist við borð, ræði sín á milli og finni út úr vandamálinu? Ég treysti því alveg að það hafi verið gert, að gerðar hafi verið tilraunir til þess alveg þar til í gærkvöldi, ef ég hef ekki misskilið það. En greinilega var það ekki nóg, einhvers staðar stoppaði þetta. Einhverjir hafa verið að kvarta yfir því að flugvirkjar hafi rosalega góð kjör eins og er. En ég veit ekki, þegar fólk er boðað í útköll og leggur líf sitt í hættu er kannski erfitt að ræða um hvað séu góð kjör. Í öllu falli stóð eitthvað út af, ríkið hefði hugsanlega getað verið sveigjanlegra, kannski hefðu flugvirkjar líka geta verið sveigjanlegri. Í öllu falli hefði átt að leysa þetta. Það er í rauninni bara kjarni málsins.
Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir það og ég hefði auðvitað viljað sjá að samningar hefðu náðst milli þessara aðila. Það var hræðilega sorglegt að horfa upp á það í fréttum í gær að það hefði ekki tekist. Ég veit ekki betur en að langt hafi verið gengið í þeim efnum. En ég ætla þá bara að segja að ég óska hv. allsherjar- og menntamálanefnd góðs gengis við að vinna hratt og vel og kafa ofan í málið. Ég vona að við náum að afgreiða málið hratt og vel í dag. Hv. þingmaður ræddi kaup og kjör og hvað væri sanngjarnt og hversu langt ætti að ganga. Hann nefndi líka hjúkrunarfræðinga. Ef við í þessum sal ætlum að fara inn á þá braut að ræða hvað séu hæfileg laun fyrir hvaða stéttir, má svolítið velta fyrir sér annars vegar þeirri stétt sem núna er í verkfalli og hins vegar öðrum stéttum sem hafa gert það sama, og bera saman laun þessara aðila og hvaða þrýstingur hefur myndast hjá þeim. Ég tek undir að hér er um þjóðaröryggi að ræða. Þess vegna vona ég innilega að okkur takist að afgreiða þetta mál hratt og vel, eins ömurlegt og mér finnst að þurfa að setja lög á verkföll. Það er auðvitað algjörlega ömurlegt.
Herra forseti. Bara svo það sé alveg skýrt þá var það ekki ég sem fór að ræða um kaup og kjör hjúkrunarfræðinga og flugvirkja Landhelgisgæslunnar. [[Gripið fram í.]]Fólk á rétt á að semja um kaup sitt og kjör og mér finnst mjög slæmt að Alþingi ætli að grípa fram fyrir þann rétt. Ég hef sagt það í hvert einasta skipti sem þessi ríkisstjórn hefur ákveðið að setja lög á réttindi fólks til að semja. [[Gripið fram í.]]- Kannski ekki þennan hóp. En það hefur verið gert. [[Gripið fram í.]]Við verðum að horfa á staðreyndirnar. Staðreyndirnar eru að fólk hefur þennan rétt til semja. Hjúkrunarfræðingar eru kannski hópur sem erfitt er að tala um núna vegna þess að þeir hafa haldið lífinu í mörgum hér á landi og gera það reyndar alltaf, en sérstaklega í gegnum þennan heimsfaraldur. Samt voru þeir í raun skikkaðir til og þurftu að sætta sig við að vera ekki með góðan samning heldur bara einhvern dóm. Ég held að það sé eitthvað að í allri kjaraumræðu á Íslandi fyrst við lendum í þessu trekk í trekk. Ég átta mig ekki á því á hvaða vegferð við erum ef við þurfum að koma hingað saman á föstudegi á neyðarþingfundi, svo að segja, til að taka af fólki samningsrétt þess. Mér finnst það ljótt.
Virðulegur forseti. Ég verð bara að koma hingað upp og leiðrétta nokkur atriði hjá hv. þingmanni þegar hann er farinn að tala um þyrlur Landhelgisgæslunnar sem einhverja gallagripi. Ég er alveg til í að taka lengri umræðu um flotamál Gæslunnar síðar. Það er bara ekki það sem við erum að ræða í dag. Landhelgisgæslan hefði aldrei tekið þessar þyrlur í notkun nema af því að menn treysta þeim. Og það hefði aldrei verið samþykkt að leigja þyrlur fyrr en flugdeildin væri búin að fullvissa sig um að búið væri að tryggja þær væru öruggar. Þær eru notaðar um allan heim, þær eru samþykktar, þær eru vottaðar, og nýju þyrlurnar, sem við hefðum getað keypt og ætlum okkur að kaupa, hefðu getað verið af sömu tegund. Þetta eru nýjar þyrlur sem Gæslan samþykkti að taka í stað þeirra eldri fyrir sama fé, á góðum samningum, og þær hafa nýst okkur vel. Það verður frábært um áramótin og í byrjun janúar þegar hér er komin þriðja fullbúna þyrlan sem við höfum til að bregðast við, einmitt út af þeirri stöðu sem hv. þingmaður lýsti með fyrri þyrluna sem hér er, sem við vitum að er orðin gömul. En við verðum með þrjár fullbúnar þyrlur hér í byrjun árs og það er sú staða sem við ætlum ekki að tefla í tvísýnu vegna verkfalls flugvirkja. Hv. þingmaður fer líka með rangfærslur um að Landhelgisgæslan sé að betla fé til annarra landa. Þeir eru að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi, Frontex-stofnunarinnar. Og það er þess vegna sem flugvélin er notuð á öðrum stöðum en hér, það er hluti af skuldbindingum okkar við Landamærastofnun Evrópu, Frontex og það er hluti sem Landhelgisgæslan sinnir einmitt til að uppfylla þær skuldbindingar okkar. Svo er líka rangt hjá hv. þingmanni að það sé mikil starfsmannavelta hjá stofnuninni. Það er einfaldlega rangt. Við vildum öll sjá samninga. Ég tek undir það með hv. þingmanni. En ég velti fyrir mér: Hversu lengi ætlar hv. þingmaður að bíða?
Herra forseti. Hvort Airbus H225-þyrlur séu gallagripir? Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra geti útskýrt það. Ef þetta eru góðar og eftirsóttar þyrlur, hvernig stendur þá á því að við höfum fengið miklu nýrri þyrlur, þær eru nýrri, miklu stærri, miklu fullkomnari þyrlur tæknilega séð, á sama verði og gamlar, í rauninni í skiptum? Hvers vegna var hægt að ná svo góðum samningum? Gæti mögulega hugsast að það hafi eitthvað með það að gera hversu fáir í heiminum vilja nota þessa tegund? Það er rétt að Flugöryggisstofnun Evrópu hefur vottað þær. Það er rétt að Flugöryggisstofnun Bandaríkjanna hefur vottað þær. Að vísu var það gert eftir að annar tveggja gírkassaframleiðanda var í rauninni bannaður og settir aukanemar sem nema málmagnir í gírkassa, og að auki er búið að tvöfalda viðhaldskröfurnar gagnvart gírkassanum - ég held að ég fari með rétt mál að það sé tvöfaldað frekar en eitthvað meira. En í öllu falli: Gæti það mögulega hugsast að það hafi eitthvað með það að gera að fólki finnist óþægilegt að nota þessar þyrlur, sérstaklega kannski í Noregi, þar sem þessar þyrlur eru leigðar. Kannski gengur erfiðlega að koma þeim í verð þar og kannski er auðveldara að koma t.d. eldgamalli þyrlu héðan í verð þar, kannski. Alla vega, þegar ég kalla þær gallagripi þá ég er ekki að segja að þær séu endilega óöruggar, en öryggissaga þeirra er verri en öryggissaga 737 MAX og hættan á bilun í þeim er meiri en í 737 MAX vegna þess að þar var alla vega hægt að bregðast við og afstýra slysi með réttum handtökum. Þetta er ástand sem margir vara við, mörgum finnst óþægilegt, og að viðurkenna það ekki er pínulítið kjánalegt.
Virðulegi forseti. Landhelgisgæslan hefði aldrei samþykkt þessar þyrlur ef ekki hefði verið búið að tryggja að þær væru í góðu lagi. Þær væru afar góðar til þess verkefnis sem þær sinna hérlendis. Leigusali var með ónotaðar, fullkomnar þyrlur vegna stöðu á olíumarkaði, sem leiddi til þess að við fengum þær á þessu verði. Við eigum að nýta það og hafa hér fullbúnar þrjár þyrlur og tala upp Landhelgisgæsluna sem stofnun, enda sinnir hún afar góðu og brýnu verkefni. En hv. þingmaður svarar ekki spurningu minni um hversu lengi hann ætli að bíða. Hann vill ekki sjá hér lög á verkföll, sem ég skil, það er neyðarúrræði. Við komum ekki fram með það fyrir mánuði síðan þegar þeir fóru í verkfall upphaflega. Það er algjört neyðarúrræði að grípa til þess að setja lög á verkfall. En við gerum það til að tryggja öryggi almennings af því að ef ekki hefði verið verkfall hér síðustu vikur hefði verið búið að sinna viðhaldsþörf á annarri þyrlunni sem hefði nú getað verið starfandi. Lagasetning er ekki fyrsta val, hún er ekki annað val, en hún er staðan sem við stöndum frammi fyrir, en hv. þingmaður telur að sitja eigi lengur við borðið og bíða og leyfa flugvirkjum að halda áfram í verkfalli með þeim langtímaafleiðingum sem það hefur á björgunargetu Landhelgisgæslunnar. Það er í lok desember, frá 14. desember hefði aftur engin þyrla verið tiltæk vegna viðhaldsþarfar. Þá hefðum við ekki getað innleitt þriðju þyrluna í byrjun nýs árs. Verkfall hefði í för með sér frestun á æfingum, og þjálfun starfsmanna ferst fyrir og svo mætti áfram telja. Þar eru langtímaafleiðingarnar sem taka munu tíma næstu mánuði ef ekki verður greitt úr þessu fljótt. Samningar sigldu í strand í gær. Það er bara staðreynd. Hv. þingmaður talar hér eins og ríkið hefði bara átt að bjóða meira, gefa allt eftir. Á meðan Icelandair fékk 10% hagræðingu út úr sínum samningum á ríkið ekki fá neitt.
Herra forseti. Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra myndi ekki gera mér upp skoðanir. Ég var í fyrsta lagi ekki að tala Landhelgisgæsluna niður. Mér finnst stofnunin mikilvæg. Hún gegnir ótrúlega mikilvægu hlutverki og ég veit ekki betur en að ég hafi eytt 15 mínútum eða hér um bil einmitt í að tala fyrir því að hún sé gerð öflugri, með fleira starfsfólki, með betri búnaði og meira fjármagni til verka. Ég veit ekki betur, en einhver getur kannski spólað til baka og athugað það. En þegar við horfum á raunveruleikanum þá er það svo að menn hafa áhyggjur af þessum H225-þyrlum. Þær áhyggjur eru raunverulegar. Ég kaupi það ekki alveg að ástand á olíumörkuðum sé þess eðlis að fullt af olíufyrirtækjum í Noregi séu allt í einu hætt að kaupa H225-þyrlur farið að kaupa AgustaWestland-þyrlur í staðinn bara vegna þess að það er slæmt ástand á olíumörkuðum. Afsakið, ég trúi því bara ekki. Ég veit ekki einu sinni hverju ég á að svara frekar. Auðvitað er það á ábyrgð hæstv. ráðherra að leysa úr þessum kjaradeilum með beinum eða óbeinum hætti. Auðvitað ætti ástandið ekki að vera þannig hjá Landhelgisgæslunni að þetta væri komið í pattstöðu. Og jú, þetta sigldi í strand í gær. En kannski ef það hefði verið einhvern veginn öðruvísi að málum staðið, kannski ekki alltaf brugðið á það ráð að stilla fólki upp við vegg í svona stöðu, þá værum við kannski ekki hér í dag.
Herra forseti. Það dylst engum mikilvægi Landhelgisgæslunnar og það að þyrlur séu tiltækar þegar á þarf að halda og að það varði öryggi fólks. Það er óumdeilt að afar mikilvægt er að starfsemin komist í eðlilegt horf sem allra fyrst. Sjómenn, björgunarsveitir, fólk sem þarf að ferðast milli landshluta, auk þeirra sem búa á stöðum þar sem með litlum fyrirvara þarf að treysta á þyrlur Gæslunnar, þetta fólk býr við óásættanlegt óöryggi þessa dagana. Það er vond tilfinning að vita af sjómönnum á hafi úti og að engin þyrla sé tiltæk ef hætta steðjar að. Náttúruhamfarir dynja oft yfir með stuttum fyrirvara og slys gera ekki boð á undan sér. Hæstv. ríkisstjórn vill nú grípa inn í kjaradeilu með því að setja lög á deilu við flugvirkja Landhelgisgæslunni. Sex af 18 flugvirkjum Gæslunnar eru í verkfalli sem hefur staðið frá 5. nóvember, en samningaviðræður hófust í febrúar. Þær hófust fyrir tíu mánuðum síðan. Flugvirkjar hjá Landhelgisgæslu furða sig á því að stjórnvöld hafa ekki haft samband við þá áður en þau samþykktu að setja lög á yfirstandandi verkfall. Það segir Guðmundur Úlfar Jónsson, formaður Flugvirkjafélag Íslands, í samtali við fréttastofu RÚV um málið, og að hæstv. dómsmálaráðherra hafi ekki á nokkru stigi málsins haft samband við félagið. Það er í hæsta máta gagnrýnisvert þegar deilur af þessu tagi eiga sér stað og hæstv. ráðherra lýsir alvöru málsins í fjölmiðlum og jafnvel með auglýsingum á samfélagsmiðlum en lætur undir höfuð leggjast að kynna sér málin frá fyrstu hendi áður en svo alvarleg ákvörðun er tekin að setja lög á vinnudeilur. Það er eitt af mikilvægustu hlutverkum ríkisins á hverjum tíma að tryggja öryggi landsmanna. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur þar lykilhlutverki að gegna. Nú er engin þyrla tilbúin til að fara í loftið ef kall um það kæmi. Jafnvel þótt samið yrði núna strax eða þetta frumvarp samþykkt í dag yrðu aðeins tvær þyrlur tiltækar í tíu daga í desember. Það liggur því fyrir að áhrifa verkfallsins mun gæta næstu vikur og mánuði. En hvernig má það vera, forseti, að slík staða sé komin upp á eyjunni Íslandi í Norðurhöfum þar sem þyrlur í viðbragðsstöðu eru svo mikilvægar björgunum á sjó og landi? Hvers vegna erum við í þessari stöðu? Ég fæ ekki betur séð en að hæstv. dómsmálaráðherra hafi sofnað á vakt sinni hvað þetta varðar. Í þessu máli verður að leggja ríka áherslu á að samningsréttur landsmanna er varinn í 74. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Það sem við þurfum að vega og meta á Alþingi er hvort allt annað hafi verið fullreynt við samningaborðið til að réttlæta að sett séu lög á réttindi manna til að berjast fyrir réttindum sínum og kjörum gagnvart vinnuveitendum sínum. Alþjóðavinnumálastofnunin, ILO, hefur beint til íslenskra stjórnvalda að forðast í lengstu lög að beita slíkum úrræðum. Mjög rík og góð rök og vel undirbyggðar ástæður þurfi að liggja fyrir því ef grípa á inn í og taka samningsréttinn af launamönnum með lagasetningu. Það er á ábyrgð samningsaðila að ná samningum. Ef þeir bregðast því hlutverki hefur ríkissáttasemjari samkvæmt lögum ýmsar leiðir til að knýja á um niðurstöðu. Allar slíkar leiðir þarf að fullreyna áður en inngrip löggjafans geta komið til álita. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd verður að fara vel yfir það fyrir 2. umr. frumvarpsins hvort sýnt sé að samningar muni ekki nást og allar bjargir hafi verið nýttar í þeim efnum. Dómstólar hafa ekki hafnað því að löggjafinn grípi inn í kjaradeilu svo fremi sem ríkir almannahagsmunir séu í húfi eða efnahagsleg vá vofi yfir. Í því sambandi má vísa til dóms Hæstaréttar í máli ASÍ gegn ríkinu, nr. 167/2002, þar sem fram kemur að dómstólar gera ríkar kröfur um skilgreiningu almannahagsmuna og afgerandi rökstuðning til að slík inngrip geti talist réttlætanleg. Víðtæk neikvæð áhrif eru óhjákvæmileg afleiðing verkfalla og verkföllum er beinlínis ætlað að hafa áhrif á samfélagið í því skyni. Launamenn vilja með þeim aðgerðum draga fram í dagsljósið mikilvægi starfa sinn og knýja á um kjarabætur. Lagasetning til að stöðva verkfallsaðgerðir hefur fordæmisgildi og hefur áhrif á vinnumarkaðinn í heild. Það á einnig við þó um fámennar starfsstéttir sé að ræða, líkt og í því tilfelli sem við ræðum nú. Til að unnt sé að réttlæta lagasetningu þarf að ganga úr skugga um að lengra verði ekki komist við samningaborðið og að miklir almannahagsmunir réttlæti lagasetningu. Einstaklingar hafa frelsi til að stofna með sér stéttarfélög og um leið frelsi til að standa fyrir aðgerðum stéttarfélaga. Þetta eru mannréttindi, félagafrelsið og frelsi til að berjast fyrir rétti sínum. Það getur verið réttmætt að skerða mannréttindi en þá eru rökin þau að nægilega ríkir almannahagsmunir séu fyrir hendi. Þeirri spurningu verður að svara með skýrum hætti áður en frumvarpið gengur til atkvæða. Ekki er nóg að stjórnvöld hagi sér á þann veg við samningaborðið að neyðarástand skapist og það sé næg ástæða til að höggva á hnútinn með því að taka mannréttindi af launamönnum. Skylda þeirra er að ná samningum til að tryggja almannaöryggi, til að tryggja að hér séu þyrlur í góðu lagi til að sinna neyðartilfellum. Ábyrgðin er þeirra. Verkfallsrétturinn er talinn eitt það mikilvægasta til að styrkja frelsi stéttarfélaga og í mannréttindasáttmálanum segir að hann skuli ekki háður öðrum takmörkunum en þeim sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eða efnahagslegrar farsældar þjóðarinnar, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu manna eða siðgæði eða réttindum og frelsi. Mikil vinna tekur nú við hjá nefndarmönnum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd sem nú verður að velta við hverjum steini á föstudagskvöldi og meta hvort beita eigi lagasetningu í þessu erfiða máli.
Frú forseti. Dómsmálaráðherra hefur sagt í dag að ekki sé hægt að tefla öryggi almennings og sjófarenda í tvísýnu. Ríkisstjórnin samþykkti af þeirri ástæðu í morgun frumvarp til að stöðva verkfall flugvirkja Landhelgisgæslunnar. Rökin eru að við teflum ekki öryggi almennings og sjófarenda í tvísýnu. Sömuleiðis eru rökin að starfsemin varði almannaöryggi og verði að komast í eðlilegt horf án tafar. Frú forseti. Ég er þessum orðum dómsmálaráðherra sammála. Þingflokkur Viðreisnar styður þetta mál og af sömu ástæðum. Það eru brýnir almannahagsmunir undir, öryggishagsmunir, líf fólks er undir. Það verður að segjast eins og er að í dag ríkir einfaldlega hættuástand. Verkfallsrétturinn er mikilvægur. Í honum felast grundvallarréttindi en hann gengur ekki framar lífi og heilsu almennings í landinu. Það þekkja þær stéttir vel sem ekki hafa verkfallsrétt vegna mikilvægis og þýðingu starfa þeirra í þágu almennings í landinu. En rök dómsmálaráðherra um öryggi almennings og þeirra sem eru á sjó úti virka vitaskuld í báðar áttir. Vitaskuld er það alger grunnskylda stjórnvalda að tryggja öryggi almennings, tryggja öryggi þeirra sem eru á sjó. Í þeirri stöðu sem við erum í í dag hlýtur sú spurning að vakna hvort stjórnvöld hafi ekki brugðist þeirri grunnskyldu sinni með því að þessi staða er komin upp í dag og við horfum fram á lagasetningu. Mér finnst svarið við því raunar algjörlega augljóst. Það er ekki bara hlutverk ráðherrans, það er ekki bara hlutverk dómsmálaráðherra að standa hér í dag og bregðast við stöðu sem komin er upp. Pólitísk ábyrgð hennar nær miklu lengra en það. Pólitísk ábyrgð hennar felst í því að verja öryggi landsmanna, að tryggja og verja sjómenn, fólkið í landinu, ekki síst á landsbyggðinni. Ábyrgð hennar er sú að þyrla sé alltaf til taks vegna þessa. Ef eitthvert innihald á að vera í orðum ráðherrans og ríkisstjórnarinnar, hvernig í ósköpunum geta stjórnvöld þá látið þetta gerast? Þessi vandi fékk að vaxa stjórnlaust þannig að staðan í dag, og í nokkra daga að manni heyrist, er að öryggi almennings hefur ekki verið tryggt. Öryggi sjófarenda hefur ekki verið tryggt. Hlýtur ekki að felast mikil og þung pólitísk ábyrgð í því að láta þá stöðu teiknast upp? Þyrlur Landhelgisgæslunnar eru ekki og hafa ekki verið til taks. Það hefur einfaldlega verið okkur til happs að ekkert hefur komið upp á þeim tíma sem liðinn er. Það er heppni. Er það boðleg staða? Hérna er um algjört grundvallarmál að ræða þar sem mér finnst blasa við að stjórnvöld hafa ekki rækt grunnskyldu sína; að verja öryggi landsmanna. Það stoðar lítið að standa hér í dag og tala um að það sé það sem stjórnvöld eru að gera. Stjórnvöld eru ekki að gera annað í dag, dómsmálaráðherra er ekki að gera annað í dag en að bregðast við vanda sem hefur teiknast upp á hennar eigin vakt og sem er á hennar ábyrgð að koma í veg fyrir að geti orðið. Þetta er staða sem hefur orðið til á vakt ríkisstjórnarinnar og er á ábyrgð dómsmálaráðherra. Það eru samningaviðræður í gangi við stétt sem hefur svo mikla þýðingu að þegar hún leggur niður störf þá stafar öryggi almennings af því hætta. Hvers vegna er þá ekki ofar á lista stjórnvalda að tryggja lausnina áður en við stöndum frammi fyrir þeirri stöðu sem við erum í í dag? Það er ekki hægt að teikna þetta mál upp með þeim hætti að þeir sem lýsa því yfir að hér hafi stjórnvöld brugðist séu ýmist með eða á móti verkfallsréttinum. Stóra pólitíska álitaefnið er hvort ríkisstjórnin hafi axlað það verkefni sitt að gæta þessara hagsmuna. Hér er verið að leggja fram frumvarp til að slökkva eld sem logar vegna verka eða verkleysis, vanrækslu, stjórnarinnar sjálfrar. Verkfallið hefur staðið í nokkurn tíma og það er vitað, ætti að vera að vitað, að þessi staða getur komið upp og er komin upp. Ráðherra getur í þeim sporum ekki staðið hér og talað sem bjargvættur. Reyndin er því miður önnur. Forseti. Þetta frumvarp verður að líkindum að lögum á eftir. Að mínu mati þarf það að gerast og þarf að verða því að sú staða sem er uppi er óverjandi. En vegna þeirrar öryggishagsmuna sem eru í húfi mun ég óska þess að dómsmálaráðherra komi fyrir fund allsherjarnefndar á eftir. Ég geri ráð fyrir því að málið fari í þinglega meðferð í allsherjarnefnd. Ég mun óska eftir því að dómsmálaráðherra komi fyrir fund nefndarinnar og svari fyrir þessa stöðu. Þar þarf að ræða hvernig þetta mat dómsmálaráðherra á öryggi fólksins í landinu fer fram. Hvaða sjónarmið voru það sem gerðu að verkum að þessi staða varð niðurstaðan, að þessi vandi var látinn rúlla þetta lengi? Þetta eru brýnar spurningar sem krefjast svara og á þeirri stöðu ber ríkisstjórnin pólitíska ábyrgð. Hún getur ekki bara stigið fram hér og nú og talað um öryggishagsmuni fyrst þegar hún er að setja lögin á verkfallið. Þeir blöstu við langtum fyrr á tímalínunni. Hvers vegna voru þessir brýnu öryggishagsmunir ekki hafðir að leiðarljósi fyrr og komið í veg fyrir þá ótrúlegu stöðu að þyrlur séu ekki flughæfar og hafi ekki verið það í einhverja daga, að manni skilst? Þetta eru þær spurningar sem ég tel að við þurfum að ræða við meðferð málsins í nefnd á eftir. Við þurfum að horfa á þetta þeim augum að við þeim bráðavanda sem við horfum upp á í dag verði brugðist en verkefnið hljóti samhliða að vera að slíkt geti ekki og megi aldrei endurtaka sig. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það er mér ljúft og skylt að mæta á fund hv. allsherjar- og menntamálanefndar á eftir og svara fyrir stöðuna, hvort sem það er almennt um stöðu Landhelgisgæslunnar eða um einmitt þá stöðu sem uppi er í dag. Þegar hv. þingmaður segir aftur á móti að þessi lagasetning sé ekki að tryggja öryggi fólks, það sé ekki verið að bregðast við þeirri stöðu sem uppi er nákvæmlega núna, sem komin er upp, þá er það auðvitað alfarið rangt. Mestu áhyggjurnar snúa að langvarandi þyrluleysi frá og með miðjum næsta mánuði og langvarandi æfingaleysi starfsmanna sem og það að geta ekki innleitt það að ný þyrla verði virk í upphafi nýs árs. Við því eru stjórnvöld að bregðast með því að stíga hér inn í á lokastigi af því að deiluaðilar gátu ekki leyst málið. Það má síðan alveg ræða það hvort dagur til eða frá hefði verið skynsamlegur í stöðunni. Hefði hv. þingmaður sjálfur stigið inn í langtum fyrr þegar samningsaðilar sátu enn við borðið og samtal var enn í gangi? Var þá rétt að beita lagasetningu? Hér held ég að við séum að sýna meðalhóf. Við erum að gæta að meðalhófi við lagasetningu og að grípa inn í deilur aðila þar sem ekki náðust samningar og að tryggja öryggi landsmanna með björgunar- og öryggisflota Landhelgisgæslunnar til lengri tíma. Ég er ekki aðili að samningaviðræðunum. Ég hef fylgst náið með til að tryggja þetta öryggi, sjá fyrir sviðsmyndir, sjá hvaða áhrif þetta hefur til lengri tíma og það er einmitt þess vegna sem mikilvægt er að grípa inn í dag. Viðræður sigldu í strand í gær þegar reynt var að koma með öllum leiðum til móts við flugvirkja vegna þess hættuástands sem hefur skapast og það skiptir máli í dag, af því að það er stutt í að [[Forseti hringir.]]aftur gæti komið upp sú staða, til mun fleiri daga og hefði mun meiri langvarandi áhrif, [[Forseti hringir.]]að björgunarþyrlurnar væru ekki eins virkar og þær eiga að vera.
Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að vona að dómsmálaráðherra sé hér með útúrsnúning því að alvarlegt væri það ef hún teldi málið snúast um það sem er að gerast akkúrat í dag og engan annan dag þar á undan. Vitaskuld hefur þetta verið í pípunum ansi lengi. Það hefur horft við okkur ansi lengi að svona gæti farið og á því ber hún pólitíska ábyrgð. Það er umhugsunarvert, og ég vil leyfa mér að segja að það er óþægilegt, að heyra ráðherrann tala um það, þegar við erum að tala um öryggi fólks, hvort dagur til eða frá skipti máli í því samhengi. Það gerir hann. Dagur til eða frá er ekki boðleg röksemdafærsla þegar við erum að tala um öryggi fólks. Hæstv. ráðherra talar um að í því felist meðalhóf af hennar hálfu að standa hér í dag með frumvarp í höndunum en hefur sama dag lýst því yfir að á engum tímapunkti hlustaði hún á sjónarmið flugvirkja, sem hefði kannski verið meira í anda meðalhófs og mun mýkri leið að leggja við hlustir og heyra rökin. En svo það sé sagt aftur þá styð ég þetta mál. Þingflokkur Viðreisnar styður þetta mál einfaldlega vegna þeirra hagsmuna sem hér eru í húfi. Það þarf að bregðast við strax í ljósi alvöru málsins. En ég beini því til dómsmálaráðherra að hafa það í huga og tala ekki með þeim hætti að þetta sé einhver staða sem kom upp í morgun.
Virðulegi forseti. Það er hv. þingmaður sem snýr út úr orðum mínum um dag til eða frá. Ég var ekki að ræða um öryggi fólks eða mikilvægi þess að björgunarþyrlur séu ávallt til taks. Það er verkefni mitt. Þar ber ég ábyrgð og þess vegna stend ég hér í dag með þetta lagafrumvarp, af því að samningaviðræður strönduðu í gær. Þær strönduðu í gær og þá var það fullreynt. Þess vegna tel ég rétt að koma með þetta frumvarp í dag og fá það samþykkt, sem ég vona innilega að gerist, til þess að hægt sé að tryggja til lengri tíma að ekki verði þau áhrif sem þetta verkfall gæti haft á starfsemi Landhelgisgæslunnar. Það er búið að leita allra leiða til að minnka þann skaða sem þetta verkfall gæti haft á starfsemi Landhelgisgæslunnar og hún hefur unnið gríðarlega gott verk í að koma því þannig við, því að við vitum hve mikilvæg björgunargeta Gæslunnar er, hversu mörgum mannslífum þessi starfsemi hefur bjargað og hversu mikilvæg hún er og að verkfall eigi ekki að geta haft áhrif á öryggis-, björgunar- og löggæslustarfsemi Landhelgisgæslunnar eins og markmiðið var í lögunum. En lögin tryggðu ekki að þetta gæti ekki komið upp. [[Gripið fram í.]]Hér erum við því að ræða lög sem skipta máli fyrir hvern dag sem gæti komið upp í desember og janúar og febrúar. Ég tel einfaldlega ekki réttlætanlegt á grundvelli markmiðs laganna frá 2006 að ein stétt geti nýtt sér þennan rétt og sett Gæsluna í þessa stöðu. En ég taldi þó rétt, fyrst þeir hafa þann rétt, að sjá samningaviðræðurnar fara í strand, að sjá þá neita þeim tilboðum og þeirri sátt sem var reynt að leita, sem er rétt að gera fyrst, og leita allra leiða til að tryggja öryggi fólks í leiðinni. Það sigldu í strand. Þess vegna erum við að fara að setja lög til að tryggja það að flugvirkjar geti sem allra fyrst farið að sinna sinni mikilvægu vinnu, þannig að loftför Gæslunnar og vinnan þar beri ekki skaða af.
Frú forseti. Það er eiginlega þannig þegar maður hlustar á hæstv. ráðherra að það er ástæða til að minna hana á að hún hefur verið stödd í ráðuneyti dómsmála í nokkurn tíma og hennar flokkur hefur verið með það ráðuneyti á sínu forræði enn lengur. Ef það er hennar skoðun að pólitísk ábyrgð hennar á því að öryggismálum þjóðarinnar hafi verið stefnt í þá hættu sem við horfum upp á hér í dag sé á ábyrgð stéttarinnar, en ekki ráðherrans sem fer með málaflokkinn allan, er það með nokkrum ólíkindum. Það er ekki þannig að þessi vandi hafi orðið til í gær, ekki í síðustu viku, ekki í síðasta mánuði og ekki á síðasta ári. Þessi staða hefur teiknast upp og niðurstaðan er á hennar vakt og á henni ber dómsmálaráðherra pólitíska ábyrgð. Þingið er statt hér í dag að samþykkja vonandi frumvarp til að slökkva eld sem hefur fengið að loga glatt á hennar vakt. Það er staðan og hún er alvarleg. Það er ósk mín að við komumst lengra með þetta samtal og getum tryggt það að ráðherra slökkvi þennan vanda og komi okkur upp úr því að við séum að horfa á þessa stöðu til lengri tíma litið.
Forseti. Verkfallsrétturinn er eitt mikilvægasta vopn launafólks. Okkur löggjafarsamkundunni ber skylda til að standa vörð um hann. En ein helsta skylda stjórnvalda er að tryggja öryggi borgaranna og þetta getur því miður stundum stangast á eins og nú er raunin með verkfall flugvirkja hjá Landhelgisgæslunni. Verkfallsrétturinn sem verkalýðshreyfingin hefur í gegnum árin og aldirnar komið sér upp með baráttu sinni og tryggt er liður í því kjarasamningsmódeli sem íslenskt samfélag býr við. Þar setjast viðsemjendur niður og reyna að ná samningum til hlítar áður en til verkfalls kemur og, ef því miður þarf að grípa til þess vopns, einnig á eftir. Það hefur því miður ekki tekist í þeirri vinnudeilu sem er andlag þessa frumvarps sem hér liggur fyrir. Viðræður sigldu í strand í gær eftir maraþonfund þar sem von ýmissa, þar með talið ríkissáttasemjara, um að nást myndi saman, brást. Nú þarf að setja lög á verkfall. Það væri óábyrgt að gera það ekki. Ísland þarf alltaf að hafa björgunarþyrlur til taks og enn frekar á þessum árstíma og í þessu veðurfari. Tillagan sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir því að viðsemjendur hafi áfram tíma til að setjast saman og ná samningum fyrir 4. janúar, annars fari málið fyrir gerðardóm. Ég hvet innilega og einlæglega alla viðsemjendur til að nýta þann tíma sem best.
Virðulegi forseti. Við höfum séð allt of oft á síðustu misserum hvernig samninganefnd ríkisins nær einhvern veginn að sigla viðræðum við aðila á vinnumarkaði í strand þannig að við höfum ótrúlega oft komist alveg fram að hengifluginu. Gjarnan er viðkvæði þeirra ráðherra sem stéttirnar heyra til að þeir séu ekki aðilar að samningaviðræðum. Svona hefur boltinn haldið áfram að rúlla og nú er komið að einni stétt í viðbót og munurinn er sá að við féllum fram af hengifluginu og þess vegna stöndum við hér í þessum sal og ræðum mögulega lagasetningu. Aðilar að deilunni áttu auðvitað að leysa málið áður en til þess kæmi. Nú er annar aðili deilunnar kominn með sitt sterkasta vopn, lagasetningu, til að - hvað? Hvetja samninganefnd ríkisins áfram til góðra verka í samningaviðræðum í framhaldinu? Þetta er ekki gott skref. Mér brá dálítið þegar ég heyrði hæstv. ráðherra í andsvörum við hv. þm. Smára McCarthy segja, með leyfi forseta: „Hv. þingmaður talar hér eins og ríkið hefði bara átt að bjóða meira, gefa allt eftir. Á meðan Icelandair fékk 10% hagræðingu út úr sínum samningum á ríkið ekki fá neitt.“ Er planið sem sagt að reyna að kreista einhverja hagræðingu út úr stéttinni? Erum við með lagafrumvarp á verkfall stéttarinnar í höndunum til þess að ríkið geti náð 10% hagræðingu út úr flugvirkjum á sama tíma og stéttin liggur, eins og aðrar sem starfa við flug, mjög lágt? Nægir að nefna fall WOW og síðan allt sem fylgt hefur. Það er ekki um auðugan garð að gresja fyrir flugvirkja á vinnumarkaði. Núna virðist eiga að kreista hagræðingu út úr þeim, eins og ráðherra kallaði það. Mig langar aðeins að fjalla um þau skilyrði sem þarf að uppfylla svo meðalhófs sé gætt við lagasetningu og eins og ráðherrann fór yfir eru þau þríþætt. Í fyrsta lagi þarf skerðingin að byggjast á lögum. Í öðru lagi skal hún vera í þágu almannahagsmuna og réttinda annarra og í þriðja lagi þarf hún að vera nauðsynleg. Mig langar aðeins að víkja að skilyrðinu um nauðsyn og sérstaklega það sem við ræddum hér í andsvörum, ég og hæstv. ráðherra, varðandi hvort ekki hefði verið hægt að fá flugvirkja til starfa þrátt fyrir verkfall án þess að grípa til lagasetningar. Það hefur komið fram að undanþágubeiðnum Landhelgisgæslunnar hafi verið hafnað fjórum sinnum á síðustu þremur vikum í verkfallinu. Stéttarfélagið hefur sem sagt ekki fallist á beiðni stofnunarinnar um undanþágur frá verkfalli til að flugvirkjar geti sinnt störfum sínum. Þá er mjög einfalt úrræði að skjóta slíkri niðurstöðu til Félagsdóms. Félagsdómur hefði getað úrskurðað um það á stuttum tíma, nokkrum dögum, þannig að á öllum þessum þriggja vikna tíma sem verkfallið hefur staðið hefði mátt láta reyna á það hvort tryggja mætti lágmarksstarfsemi þyrlusveitar Landhelgisgæslunnar á grundvelli þess lagaverks sem gildir um vinnudeilur. Ég fékk ekki skýr svör frá ráðherranum varðandi þetta en það hljómaði eins og ekki hefði verið látið reyna á þetta. Ég vænti þess að allsherjar- og menntamálanefnd grennslist frekar fyrir um þetta. Síðan er kannski spurning um stærri pólitíska ábyrgð. Ef þessi stétt innan Landhelgisgæslunnar skiptir höfuðmáli til að þyrlusveitin starfi, hvers vegna í ósköpunum þarf yfir höfuð að leita eftir undanþágu til að einhver lágmarksmannskapur sé til staðar? Í lögum um Landhelgisgæsluna segir að þeir starfsmenn sem sinna löggæslustörfum megi hvorki fara í verkfall né taka þátt í verkfallsboðun. Þar með er búið að ná utan um þann hluta starfsfólksins sem starfar í þyrlunum sjálfum en niðri á jörðu starfar fjöldi fólks sem er nauðsynlegur til að viðhalda starfsemi. Þess vegna er ár hvert, fyrir þessa hópa og hópa í ýmsum öðrum stofnunum, birt skrá yfir þau störf hjá stofnunum ríkisins sem eru undanþegin verkfallsheimild. Hjá Landhelgisgæslunni telur sá listi 52 störf. Þar eru mest áberandi störf sem tengjast varnartengdri starfsemi þannig að öryggissvæðin eru áberandi, en á skrifstofu og flugvelli hér í Reykjavík er fjöldi starfa talinn upp. Og án þess að ég ætli að gera eitthvað lítið úr mikilvægi þeirra starfa eru þar á meðal lagerstjóri, launafulltrúi og starfsmannastjóri. Þeir skipta máli til að viðhalda starfsemi stofnunarinnar en hún siglir ekki í strand þó að þessir starfsmenn fari í verkfall í nokkra daga, alla vega myndi verkfall starfsmannastjóra ekki kyrrsetja þyrlu Landhelgisgæslunnar eins og raunin er núna. Þess vegna hlýtur allsherjar- og menntamálanefnd að þurfa að spyrja að þessu: Hvernig stendur á því, í ljósi þess sem ráðherra segir nú, að þessi hópur starfsfólks sé nauðsynlegur til að tryggja öryggi sjófarenda og öryggi almennings, að ekki var búið svo um hnútana í undanþáguskránni að hluti flugvirkja væri alltaf til taks, óháð verkfallsaðgerðunum? Þannig er það gert hjá stofnunum sem þurfa að halda dampi. Þá langar mig að nefna örlítið þá ofboðslega erfiðu stöðu sem við erum í núna yfir helgina, að horfa upp á það að engin þyrla sé tiltæk. Hér er atriði sem ég tel eðlilegt að allsherjarnefnd skoði líkt og hin fyrri og það er að spyrja í hvers verkahring það hefði verið að vinna bug á þeirri stöðu. Í hvers verkahring er það að fá dönsk yfirvöld, sem Ísland er í samstarfi við, til að stýra varðskipi nær landinu svo hér geti verið björgunarþyrla á svæðinu? Það kemur fram í viðtölum við talsmenn Landhelgisgæslunnar að það sé ekki í verkahring Gæslunnar að óska sérstaklega eftir björgunarþyrlu hingað til lands. Hins vegar geti hún á grundvelli samnings við Danmörku leitað til skipa sem eru nálægt landinu. Í verkahring hvers er að óska eftir slíkri aðstoð? Og kannski mikilvægasta spurningin: Hvers vegna var það ekki gert? Vegna þess að þó að deila flugvirkja og ríkisins hefði leyst miklu fyrr í vikunni þá hefði sú staða alltaf komið upp að um þessa helgi væri engin björgunarþyrla tiltæk. Hvernig í ósköpunum gat það gerst?
Forseti. Hér hefur verið rætt ítarlega og mikið um hið mikilvæga hlutverk Landhelgisgæslunnar, um mikilvægi starfsfólks hennar, um mikilvægi tækjabúnaðar, um mikilvægi þess að við, landsmenn allir, búum við öryggi um að Landhelgisgæslan, tæki hennar og starfsfólk, sé til staðar fyrir okkur öll. Undir þau orð tek ég heils hugar. Hæstv. dómsmálaráðherra fer mikinn í málflutningi sínum í dag þegar hún talar um öryggissjónarmið. Það gerir hún með því að bera á borð löggjafarsamkomunnar lagasetningu til að stöðva verkfall flugvirkja, flugvirkja sem telja ekki hundruð eða þúsundir heldur eru 18 talsins. Ég tek undir það sem aðrir þingmenn hafa sagt í þessari umræðu, frú forseti, og tel ekki ástæðu til að endurtaka nema að því leyti að taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram í formi spurninga til hæstv. dómsmálaráðherra um hvar þessi öryggissjónarmið hæstv. dómsmálaráðherra hafi verið síðustu síðastliðna tíu mánuði, því að það er tíminn sem samningaviðræður við flugvirkja hafa staðið yfir. Hvar hafa öryggissjónarmiðin verið, sem allt hverfist um í málflutningi hæstv. dómsmálaráðherra nú í dag? Hvar hafa þau verið frá 5. nóvember sl., sem er sá dagur sem 6 af 18 flugvirkjum Landhelgisgæslunnar hófu verkfall? Ég spyr, og kalla eftir forgangsröðun þegar kemur að öryggismálum Landhelgisgæslunnar, forgangsröðun hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar. Hvar er sú forgangsröðun búin að vera allan þennan tíma? Alþjóðavinnumálastofnunin hefur ítrekað ályktað um inngrip ríkisstjórna í verkfallsrétt hinna vinnandi stétta. Hér erum við stödd í dag til að fjalla um frumvarp sem snýst um að setja lög á verkfall flugvirkja og grípa þar með freklega inn í þennan verkfallsrétt, en sá réttur hefur verið stjórnmálafólki og stjórnmálaflokkum afar hugleikinn, líkt og fyrrverandi félagar mínar í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði vita vel. Þó að um sé að ræða stétt sem starfar við umsjón öryggistækja almennings sem eiga ávallt að vera til taks til að tryggja öryggi almennings, þá verður samt sem áður að standa vörð um þau grunnréttindi vinnandi stétta sem verkfallsrétturinn er. Mér þykir dapurlegt ef það verður raunin að sjá mína fyrrverandi félaga í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði samþykkja það umbúðalaust. Það er líka dapurlegt að sjá ríkisvaldið með hæstv. dómsmálaráðherra í fararbroddi grípa inn í með þeim hætti sem raun ber vitni þegar atvinnutækifærum flugvirkja hefur fækkað mjög í þeim hamförum sem orðið hafa og staðið hafa yfir frá því í vor í ferðaþjónustunni og í flugiðnaðinum öllum. Það er ekki hægt annað en að játa að sú hugsun læðist að manni að hér sé, hvort sem það er ómeðvitað eða meðvitað, verið að nýta sér afar erfiða stöðu flugvirkja til að styrkja samningsstöðu sína og leita annarra möguleika en að vinna fyrir ríkisstofnun eins og Landhelgisgæsluna. Ef sú er raunin er það ansi léleg framkoma gagnvart þessari stétt, að nýta þetta tækifæri sem nú er. Frú forseti. Það er svo, og það er staðreynd sem ekki er hægt að vefengja, að ef sett eru lög á verkfallsrétt einnar stéttar er í raun og veru verið að grafa undan verkfallsrétti annarra stétta, allra stétta. Það er grafalvarlegur hlutur. Við þurfum ekki að rifja upp þær baráttur sem vinnandi stéttir hafa háð í gegnum árin, áratugina og aldirnar til að eiga í friði og varðveita þann gríðarlega mikilvæga rétt sinn sem verkfallsrétturinn er. Það á að kippa fótunum undan þeirri mikilvægu baráttu. Hér hefur hæstv. dómsmálaráðherra talað um öryggismál er tengjast þyrlukosti Landhelgisgæslunnar, sem er sannarlega þörf umræða sem við verðum að eiga sem fyrst. Hún segist hlakka til þess að gengið verði til kaupa á nýrri þyrlu nú í janúar. Ég vil taka undir orð hv. þm. Smára McCarthys, sem talaði fyrr í umræðunni í dag um að þau fyrirhuguðu kaup, ef af þeim verður, sé vert ræða í þingsal vegna þeirra slysa sem átt hafa sér stað, því miður, og tengjast þeirri þyrlutegund sem um er að ræða. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mikið lengri. Ég tek líka undir þau orð sem fallið hafa í umræðunni um hvers ábyrgð það sé að tryggja öryggi er varðar starfsemi Landhelgisgæslunnar. Sú ábyrgð er ekki í höndum neins annars en hæstv. dómsmálaráðherra, sem hefur vitað og fylgst grannt með þessari deilu sem við erum að fjalla um í dag og hefur haft öll tækifæri til þess að grípa inn í á faglegan hátt, til að koma í veg fyrir þá stöðu sem við erum í í dag, til að sýna virðingu gagnvart þeirri ótrúlega mikilvægu vinnu sem starfsfólk Landhelgisgæslunnar innir af hendi og er okkur öllum mikilvæg. Hvar sem við búum og í hvaða veðri sem geisar þá er starfsemi Landhelgisgæslunnar og þeirra sem þar vinna mikilvæg og við verðum að sýna því raunverulega virðingu. Við getum ekki fjallað hér um öryggissjónarmið sí og æ, statt og stöðugt, en láta svo hjá líða að hafa áhrif á kjaradeiluna sem hefur átt sér stað síðustu tíu mánuði. Ég þekki alveg þessi armslengdarrök sem hæstv. dómsmálaráðherra talaði um í ræðu sinni og andsvörum, en það verður samt sem áður að hafa í huga að það eru ýmsar leiðir til þess að liðka fyrir lausn mála af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra. Það er ábyrgðarhluti að hafa ekki gert það fyrr, að hafa ekki gripið inn í eða liðkað fyrir samtali eða leitt saman fólk til að eiga samtöl til að stuðla að raunverulegri lausn annarri en þeirri að bera á borð fyrir Alþingi frumvarp til að grípa inn í verkfallsrétt þessarar stéttar. Ég óska hv. allsherjar- og menntamálanefnd velfarnaðar í vinnu sinni og umfjöllun um frumvarpið. Ég vona að þar verði líka reifuð með skýrum og góðum hætti sjónarmið hinna vinnandi stétta og verkfallsréttarins, sem er okkur öllum mikilvægur.