Í gær tók sæti Gunnar I. Guðmundsson, 1. varamaður á lista Pírata í Norðvesturkjördæmi, á Alþingi. Kjörbréf Gunnars I. Guðmundssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni. Ég vil biðja skrifstofustjóra Alþingis um að færa hv. þingmanni heitstafinn til undirritunar.
Gunnar I. Guðmundsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.
Forseta barst í gær erindi frá þingflokki Pírata um mannaskipti í efnahags- og viðskiptanefnd, samanber 16. gr. þingskapa um mannaskipti í nefndum, þannig að Smári McCarthy taki sæti Evu Pandoru Baldursdóttur sem aðalmaður og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir taki sæti Smára McCarthys sem varamaður í nefndinni.
Þar sem mál nr. 6, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, var afgreitt í morgun frá nefnd stefnir forseti á að setja nýjan fund síðdegis og taka það mál á dagskrá. Gert verður stutt hlé á milli fundanna þannig að þingflokkar geti komið saman og í upphafi seinni fundar yrði þá atkvæðagreiðsla, bæði um afbrigði vegna nýrra þingskjala í lífeyrissjóðsmálinu og atkvæðagreiðslur eftir 2. umr. um dagskrármál þessa fundar, mál nr. 7, um kjararáð.
Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Björn Rögnvaldsson og Sigurð Helgason frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Hennýju Hinz frá Alþýðusambandi Íslands, Önnu Hermannsdóttur og Jónas Þór Guðmundsson frá kjararáði, Hjört Braga Sverrisson fyrir hönd kærunefndar útlendingamála, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Magnús K. Hannesson og Ólaf Sigurðsson fyrir hönd sendifulltrúa í utanríkisþjónustunni og Nönnu Magnadóttur frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 145. löggjafarþingi en varð ekki útrætt og bárust þá umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Bankasýslu ríkisins, Félagi forstöðumanna ríkisstofnana, Félagi háskólamenntaðra starfsmanna Stjórnarráðsins, Félagi starfsmanna Alþingis, Fjármálaeftirlitinu, formönnum yfirskattanefndar, úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, kærunefndar útlendingamála og úrskurðarnefndar velferðarmála, Háskóla Íslands, hópi sendiherra, kjararáði, Lögreglustjórafélagi Íslands, Prestafélagi Íslands, ríkislögmanni, Samkeppniseftirlitinu, Samtökum atvinnulífsins, sendifulltrúum í utanríkisþjónustunni og Seðlabanka Íslands. Með frumvarpinu eru lögð til ný heildarlög um kjararáð auk þess sem lagðar eru til nauðsynlegar breytingar á öðrum lögum, svo sem lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Lagt er til að þeim verði fækkað verulega sem kjararáð ákvarðar laun og önnur starfskjör. Því verði laun embættismanna, forstöðumanna og annarra sem falla undir úrskurðarvald kjararáðs ákveðin með öðrum hætti en nú er. Markmið frumvarpsins er annars vegar að fjölga þeim sem taka laun samkvæmt samningum á hefðbundinn hátt og hins vegar að þeir sem ekki geta samið um laun á venjulegan hátt hafi meiri aðkomu að málum þegar ákvarðanir eru teknar um laun og starfskjör þeirra. Rökin fyrir því að tiltekin embætti falla undir ákvörðun sjálfstæðs úrskurðaraðila eru sérstaða þeirra samkvæmt stjórnarskrá eða að eðli starfsins er þannig að ekki er talið æskilegt að handhafi framkvæmdarvalds fjalli um launakjörin. Verði frumvarpið að lögum mun kjararáð áfram ákveða laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, dómara, ráðherra, ráðuneytisstjóra og forsetaritara. Jafnframt mun kjararáð ákveða laun og starfskjör saksóknara, seðlabankastjóra, aðstoðarseðlabankastjóra og ríkissáttasemjara. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins eru það því æðstu ráðamenn þjóðarinnar sem falla undir launaákvörðun kjararáðs auk þeirra embættismanna sem svo háttar til um að launakjör þeirra geta ekki ráðist af samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu. Frá því að frumvarpið var síðast lagt fram hefur forsetaritara verið bætt við upptalningu þeirra sem falla undir ákvörðun kjararáðs, enda ber hann í umboði forseta ábyrgð á starfsemi embættisins og er helsti trúnaðarmaður forseta og talsmaður. Aðrar breytingar frá því að frumvarpið var síðast lagt fram eru að fella brott heimild sem var í 5. gr. frumvarpsins um að kjararáð geti ákveðið að laun taki árlega breytingum í samræmi við vísitölu sem lýsi þróun launa opinberra starfsmanna. Einnig er lagt til breytt orðalag 1. töluliðar g-liðar 1. töluliðar 8. gr. sem m.a. fjallar um samráð við Félag forstöðumanna ríkisstofnana um flokkun starfa o.fl. Jafnframt er lögð til lagfæring á orðalagi ákvæðis til bráðabirgða og lagt til að við það bætist málsgrein um rétt núverandi seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra til biðlauna og eftirlauna. Sú breyting er lögð til að kjör skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands og sendiherra ráðist af kjarasamningum. Þó munu þeir skrifstofustjórar falla undir ákvörðun kjararáðs sem heyra undir þann ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins og fara með fyrirsvar fyrir hönd ráðherra við gerð kjarasamninga. Einnig er lagt til að ráðherra eða sérstök eining á ábyrgð fjármála- og efnahagsráðherra ákvarði grunnlaunaflokkun og forsendur fyrir undirflokkun auk forsendna fyrir viðbótarlaunum embættismanna og forstöðumanna. Lagt er til að forstöðumenn félaga einkaréttareðlis sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins verði ákveðin af viðkomandi stjórn á grundvelli starfskjarastefnu og eigendastefnu ríkisins. Jafnframt er lagt til að kjör biskups, vígslubiskups, prófasta og presta þjóðkirkjunnar ráðist af samningum innan kirkjunnar en þó er í ákvæði til bráðabirgða lagt til að þeir heyri undir kjararáð þar til samkomulag hefur náðst við þjóðkirkjuna um nýtt launafyrirkomulag. Í 3. gr. frumvarpsins er ákvæði sem er sambærilegt og í gildandi lögum og skal tryggja fagleg vinnubrögð kjararáðs. Kveðið er á um að kjararáð afli sér nauðsynlegra gagna og geti krafist munnlegra og skriflegra skýrslna af starfsmönnum og launagreiðendum þeirra sem heyra undir ákvörðun ráðsins. Þá getur ráðið kvatt sérfróða menn til starfa í þágu ráðsins. Í frumvarpinu er lagt til nýtt launafyrirkomulag vegna embættismanna sem eru skipaðir af ráðherra og njóta ekki sérstöðu gagnvart framkvæmdarvaldinu og forstöðumanna stofnana sem eru skipaðir af ráðherra eða stjórn og eru birtir á svokölluðum forstöðumannalista. Kveðið er á um hið nýja launafyrirkomulag í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og felst það í því að ráðherra eða sérstök starfseining ákveði fjölda grunnlaunaflokka starfa. Jafnframt eru lagðar til frekari breytingar á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og má þar helst nefna ákvæði sem miðar að því að auka hreyfanleika starfsmanna og embættismanna í starfi og ákvæði um hæfnisnefndir um skipun í embætti. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til, í því skyni að árétta stöðu kjararáðs, að tekið verði fram í 1. gr. að kjararáð sé stjórnsýslunefnd sem ákveði laun og starfskjör þeirra sem þar eru taldir upp. Í öðru lagi er lagt til að kjararáð ákveði laun og starfskjör sendiherra og formanna sjálfstæðra úrskurðarnefnda. Í þriðja lagi er lögð til lagfæring á 8. gr. frumvarpsins sem lýtur að því að bæta forsætisnefnd við upptalningu í a- og b-lið 1. töluliðar g-liðar 1. töluliðar (sem verði ný 39. gr. a laganna). Í fjórða lagi er lagt til að ríkisendurskoðandi og umboðsmaður Alþingis verði felldir brott úr upptalningu í 2. mgr. 1. töluliðar g-liðar 1. töluliðar 8. gr. Áfram gildir það fyrirkomulag að forsætisnefnd ákveði laun umboðsmanns Alþingis, samanber 1. mgr. 13. gr. laga um umboðsmann Alþingis, auk þess sem í 20. tölulið 8. gr. frumvarpsins er lagt til að forsætisnefnd ákveði laun ríkisendurskoðanda. Í fimmta lagi er lögð til breyting á h-lið 1. töluliðar 8. gr. í því skyni að sendifulltrúar verði embættismenn út starfstíma sinna. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, sem ég hef rakið hér en ég geri aftur svo þetta sé alveg skýrt: 1. Við 1. gr. a. Í stað orðanna ,,Verkefni kjararáðs er að ákveða“ komi: Kjararáð er stjórnsýslunefnd sem ákveður. b. Á eftir orðinu ,,ráðuneytisstjóra“ komi: sendiherra. c. Við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Kjararáð ákveður einnig laun og starfskjör formanna yfirskattanefndar, úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, kærunefndar útlendingamála og úrskurðarnefndar velferðarmála. 2. Við 8. gr. a. Á eftir orðunum ,,hlutaðeigandi ráðherra“ í a-lið 1. töluliðar komi: forsætisnefndar. b. Við a-lið 1. töluliðar bætist: nema annað leiði af lögum. c. Á eftir orðunum ,,hlutaðeigandi ráðherra“ í b-lið 1. töluliðar komi: forsætisnefnd. d. Orðið ,,sendiherra“ í síðari málslið f-liðar 1. töluliðar falli brott. e. Orðin ,,ríkisendurskoðanda og umboðsmanns Alþingis“ í 2. mgr. 1. töluliðar g-liðar 1. töluliðar falli brott. f. Efnismálsgrein h-liðar 1. töluliðar orðist svo: Þeir sem skipaðir hafa verið sendifulltrúar fyrir gildistöku laga þessara njóta áfram sömu réttinda og bera sömu skyldur og embættismenn samkvæmt II. hluta laga þessara. g. 5., 6., 10. og 16. töluliður falli brott. Undir álit þetta ritar hv. þm. Brynjar Níelsson með fyrirvara. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Auk mín, sem er framsögumaður, eru á áliti þessu hv. þingmenn Benedikt Jóhannesson formaður, Elsa Lára Arnardóttir, Katrín Jakobsdóttir, Logi Einarsson og Sigríður Á. Andersen.
Virðulegi forseti. Þetta er kannski ekki eiginlegt andsvar en hér stendur að Vilhjálmur Bjarnason hafi verið fjarverandi við afgreiðslu málsins. Það kann að vera rétt að ég hafi verið fjarverandi þá mínútu sem málið var afgreitt en áður en ég varð að víkja af fundi lýsti ég mig samþykkan nefndaráliti og breytingartillögum. Sá háttur sem er hafður á varðandi stöðu mína á málinu er því ekki réttur að mínu viti, ég var búinn að lýsa skoðun minni og þarna hefði átt að standa að ég hefði lýst mig samþykkan nefndaráliti og breytingartillögum með þeim reglum sem um getur í þingsköpum Alþingis. Ég vil hafa það sem réttast er og geri engar athugasemdir við þetta annað en það að mér finnst jafnvel óþarfi að geta þess sérstaklega að kjararáð sé stjórnsýslunefnd sem ákveður o.s.frv., það leiðir af eðli máls. Ég lýsi mig samþykkan þessu nefndaráliti með þeim örlitla fyrirvara en það mun leiða til þess að ég mun greiða atkvæði með málinu, þannig að þetta er ekki uppreisn. Ég lýk máli mínu og ætlast ekki til andsvars.
Virðulegur forseti. Mér heyrðist að hv. þingmaður ætlaðist ekki til þess að ég svaraði en ég lýsi þá bara sama skilningi. Ég man eftir því að hv. þingmaður var meðsekur, eins og hann orðar það, þessu frumvarpi. Hann á það við formann nefndarinnar eða hvern sem þarf ef hann vill rita undir þetta álit eitthvað skýrar.
Herra forseti. Ég þakka framsögumanni meiri hluta fyrir framsöguna. Við Píratar lögðum fram minnihlutaálit við þetta frumvarp þar sem við höfðum ýmislegt við það að athuga. Sérstaklega þótti okkur ekki nógu langt gengið í því að tryggja gagnsæi hvað varðaði störf kjararáðs. Því vildi ég spyrja hv. þm. Björt Ólafsdóttur að hvaða leyti hún telji að þetta frumvarp bæti vinnubrögð kjararáðs varðandi gagnsæi og aðgengi almennings að upplýsingum um hvernig kjararáð starfar og hvernig það kemst að niðurstöðum sínum. Eins vil ég spyrja: Hvaða rök lágu fyrir því að fella úr gildi ákvæði núgildandi laga um að laun þeirra sem kjararáð ákveður laun hjá skuli ekki vera hærri en laun forsætisráðherra?
Virðulegur forseti. Varðandi síðari hluta spurningar hv. þingmanns skal ég viðurkenna að ég man ekki nákvæmlega hvað liggur að baki því að laun forsætisráðherra eru ekki algjör efri mörk núna, ég svara því alveg hreinskilnislega. Svo vil ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða vinnu í nefndinni, athugasemdir hennar og Pírata voru mjög gagnlegar og voru margar hverjar teknar inn í meirihlutaálitið, eins og hún veit. Það er leitt að við höfum ekki getað komist að sameiginlegri niðurstöðu með lokaafurðina. Þar sem hún spyr hvernig ég telji að aðgengi almennings og gagnsæi við störf kjararáðs sé bætt þá finnst mér 4. gr. frumvarpsins, um launaákvarðanir, vera til mikilla bóta. Þar er því lýst hvernig kjararáð á að komast að niðurstöðum sínum á annan hátt en áður var. Þar er ákveðið gagnsæi og skýringar og upplýsingar. Svo má spyrja sig hvort kjararáð ætti t.d. að birta fundargerðir sínar opinberlega á vef. Mér skilst að ekki sé venja að setja slík skilyrði í lagatexta en það er sjálfsagt að skoða ef Píratar vilja leggja það fram sem tillögu. Ég hef ekki skoðað minnihlutaálitið, ég hef ekki haft tíma til þess, en mér skilst að Píratar séu að hugsa um það.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Rétt er það, við hyggjumst leggja fram að kjararáð birti opinberlega fundargerðir sínar. Eins viljum við leggja fram þá tillögu að kjararáði beri að birta opinberlega hagsmunaskráningu sína. Ég væri til í að fá svar frá framsögumanni um hvers vegna meiri hluti hv. nefndar lagðist gegn þeirri breytingartillögu Pírata að hagsmunaskráning meðlima kjararáðs skuli liggja fyrir opinberlega.
Þingmenn geta kannski ekki lagst gegn breytingartillögu sem ekki er enn komin fram. Þetta var vissulega rætt í nefndinni en ekki náðist samstaða um það. Ég get ekki svarað fyrir aðra þingmenn þar en mér finnst hagsmunaskráning í öllum opinberum störfum vissulega vera til bóta. Gagnsæi að því leyti skiptir máli. Ég væri til í að sjá hvernig það er nákvæmlega útfært í tillögum Pírata svo að ég geti tekið afstöðu um það.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann og framsögumann málsins, Björt Ólafsdóttur, hvort hún hafi fylgst með ræðunum í 1. umr. og heyrt það sem ég benti á, þ.e. að í frumvarpinu er það ákvæði í greinargerðinni, um að kjararáð skuli ætíð taka tillit til almennrar launaþróunar, miklu veikara og styður þar af leiðandi illa við - það er hægt að líta svo á að ekki sé mikið á bak við það þegar sagt er að taka skuli tillit til almennrar launaþróunar. Þegar maður skoðar greinargerðina, þegar Kjaradómur var og hét og verið var að breyta honum í kjararáð, var fært inn ákvæði í lögin, sem var alveg skýrt, um að ekki mætti fara umfram almenna launaþróun og var talað um ramma. Það var undirstrikað sérstaklega að taka þyrfti tillit til innra samræmis og ytra en aldrei fara umfram. Það ákvæði er ekki inni í nýja frumvarpinu. Þetta er heildarendurskoðun á lögunum sem þýðir að þar sem gamla greinargerðin fer ekki með, þó að maður sé með sama texta, fær maður ekki sömu áhrif. Núna erum við með veik áhrif þannig að kjararáð tók ákvörðun sem fór umfram almenna launaþróun og braut þar af leiðandi líklega lög þegar það hækkaði laun þingmanna allverulega á kjördag. Núna er verið að veikja ákvæðið þannig að kjararáð geti gert slíkt án þess að brjóta lög, þannig að það eru ekki varnaglar í því ákvæði. Við vitum alveg hvað gerðist í kjölfarið, þá sögðu heildarsamtök á vinnumarkaði að hætta væri á upplausn á vinnumarkaði ef Alþingi mundi ekki bregðast við. Og nú er Alþingi eitthvað að bregðast við, og hver eru viðbrögðin? Að veikja getuna til þess að stemma stigu við því að kjararáð geti komið fram með svona brjálaða úrskurði og skapi með því hættu á upplausn á vinnumarkaði. Ég er búinn að fá það staðfest frá aðilum á vinnumarkaði að hér er um veikingu að ræða á þessu ákvæði. Við Píratar erum tilbúnir með breytingartillögu, við umorðuðum hana eftir umræðu í nefndinni. Ég vil spyrja hv. framsögumann, Björt Ólafsdóttur, hvort hún sé ekki sammála því að við tryggjum það sérstaklega og fáum samtök á vinnumarkaði, ASÍ og SA, til að gefa umsögn um það. Ég vil líka spyrja ráðuneytið um hvort við [[Forseti hringir.]]getum tryggt það í lögum, að það sé rammað inn að kjararáð geti ekki hækkað launin okkar umfram almenna launaþróun á vinnumarkaði.
Virðulegur forseti. Við þingmenn í nefndum getum ekki breytt greinargerð sem kemur úr ráðuneytinu.
Þið getið samþykkt breytingartillögur sem …
Við getum ekki breytt greinargerð úr ráðuneyti en við getum lagað til frumvarpið sjálft og það er svona, 4. gr., hvað þetta varðar. Ég ætla að lesa greinina hvað það varðar sem hv. þingmaður nefnir: „Við ákvörðun starfskjara þeirra sem kjararáð ákveður laun fyrir skal ráðið gæta þess að þau séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu. Í þessu skyni skal kjararáð fylgjast með og leggja mat á kjarasamninga og almenna launaþróun.“ Svo er bætt við hér, og það er nýtt, eftir athugasemdir Samtaka atvinnulífsins og annarra: „Kjararáð skal í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjara á vinnumarkaði. Kjararáði er þó heimilt að ákveða að laun taki árlega breytingum“ - athugið, þetta er mikilvægt, að við séum einmitt að tryggja að kjararáð sé ekki í sínum störfum að taka stór stökk eins og við sáum það seinast gera. Ég ætla ekki að afsaka það. Það er einmitt það sem við viljum ekki að gerist. Kjararáð á að úrskurða árlega eftir kjaraþróun í landinu. Þetta er alveg skýrt í mínum huga í 4. gr. frumvarpsins og það er mjög gott af því að við viljum ekki lenda í þessum sporum. Menn spurðu sig: Hvað er í gangi hérna? Ef horft er frá 2013 er þetta eitthvað allt annað en almennt er að gerast. Þá sögðu einhverjir: Já, en horfið á launin frá 2006 og þá er þarna einhver lína sem hægt er að miða við. Nú veit ég ekkert, af því að ég er ekki í kjararáði, hvað það nákvæmlega miðaði við þarna. Ef línan er dregin frá 2006 er hún á einhvern hátt, að mér skilst, réttari. En í 4. gr. frumvarpsins erum við vonandi að girða fyrir það að þetta gerist aftur. Það er óþolandi að [[Forseti hringir.]]vera þingmaður og þurfa að búa við það að aðilar úti í bæ ákveði launin manns [[Forseti hringir.]]og maður getur ekki verið sáttur við hvernig það var gert. Nú erum við að laga það.
Herra forseti. Ókei, við virðumst öll vera sammála um að megintilgangurinn í greinargerðinni eigi vonandi að verða það, eins og hv. þm. Björt Ólafsdóttir segir, að ekki sé farið umfram þennan ramma, þ.e. almenna þróun á vinnumarkaði. Þá vil ég spyrja hv. þingmann aftur. Nú erum við búin að tala við heildarsamtök og fá niðurstöðu um að þetta rammar ekki nógu vel inn. Erum við þá ekki sammála um að halda bara áfram að vinna að breytingartillögu við frumvarpið til að tryggja að það sé nógu vel rammað inn þannig að við lendum ekki aftur í þessu? Annars stöndum við frammi fyrir því að við gætum lent aftur í þessu vandamáli. Fyrst tilgangurinn virðist vera þessi, alla vega sagður sem tilgangurinn, eigum við þá ekki að tryggja það og fá það alveg ljóst frá heildarsamtökum að svo sé? Tillaga okkar Pírata er þannig af því að hv. þingmaður talaði um að taka skuli tillit, ég nefndi í fyrri ræðu tillit. Ef menn eru ekki með stuðning í greinargerð um hvað það þýðir eins og er í núgildandi lögum þá er það ekki nógu sterkt. Okkar tillaga er: „Kjararáð skal í úrskurðum sínum ekki hækka starfskjör þeirra sem kjararáð ákveður laun fyrir umfram almenna þróun kjara á vinnumarkaði.“ Þannig [[Forseti hringir.]]var þetta endurorðað, rammað inn, og spyrja þarf heildarsamtök á vinnumarkaði hvort þetta sé nógu sterkt til að þeir komist ekki fram hjá þessu [[Forseti hringir.]]af því að þeir komust fram hjá hinu.
Virðulegi forseti. Nú erum við að tala um þá breytingu sem liggur hér fyrir. Ég ætla að lesa hana aftur: „Við ákvörðun starfskjara þeirra sem kjararáð ákveður laun fyrir skal ráðið gæta þess að þau séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu.“ Ég held að ekki sé hægt að kveða öllu sterkar að orði. Það kom fram á fundi nefndarinnar að þau samtök sem hv. þingmaður talar um töldu þetta bót og töldu sérstaklega gott að við værum að færa það í lög að kjararáð hagaði ákvörðunum sínum á ársbasis hið minnsta.
Virðulegi forseti. Ég tek hér til máls fyrir hönd Pírata og sem fulltrúi Pírata í efnahags- og viðskiptanefnd. Þó að ég hafi nú tekið við sem varamaður Smára McCarthys í efnahags- og viðskiptanefnd sat ég þar sem íhlaupakona fyrir kjararáð því að ég hef sérstakan áhuga á því máli. Ég hef nú kynnt mér frumvarpið ágætlega og finnst það að vissu leyti til bóta, til dæmis að því marki að kjararáði er skylt að birta tölulegar upplýsingar um þá samanburðarhópa sem það notar til að meta laun þingmanna, dómara og annarra æðstu ráðamanna íslensku þjóðarinnar. Mér finnst hins vegar enn töluvert vanta upp á gagnsæi. Ég kem kannski betur inn á það á eftir. Ég vil hins vegar þakka nefndinni fyrir gott samstarf. Ég gleðst yfir því að tillaga mín og okkar Pírata um að kjararáð sé sjálfstæð stjórnsýslunefnd hafi ratað inn í meirihlutaálitið. Mér finnst mjög mikilvægt að það komist til skila þar sem einhverjar efasemdir og spurningar hafa verið um hvort þessi hafi sjónarmið komið fram í nefndinni. Það eru ekki allir á eitt sáttir um hvort kjararáð sé almenn og venjuleg stjórnsýslunefnd sem beri að hlíta stjórnsýslu- og upplýsingalögum eins og allar aðrar nefndir, eður ei. Mér finnst mjög til bóta að nú höfum við tekið af allan vafa og að ekki sé lengur hægt að skjóta sér undan kvöðum þessarar stjórnsýslunefndar, að upplýsa almenning um störf nefndarinnar, skyldi hann vilja vita eitthvað um þau, og að svara t.d. okkur þingmönnum sem höfum sent kjararáði formlega fyrirspurn sem aðili máls samkvæmt stjórnsýslulögum um að fá ýmsum spurningum svarað um hvernig kjararáð komst að þeirri niðurstöðu sem raun bar vitni um launakjör okkar hv. þingmanna hér um daginn. Við Píratar höfum lagt fram minnihlutaálit. Ég hef hugsað mér að lesa það fyrir hv. þingheim, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur brýnt að leggja til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi telur minni hlutinn eðlilegt að lögfesta hæfnisskilyrði um þá sem eru skipaðir í kjararáð. Minni hlutinn telur að ráðið eigi að samanstanda af einstaklingum sem hafa skilning á vinnumarkaði og launavísitölu og hafa komið að því að greina launaákvarðanir. Minni hlutinn telur eðlilegt að tryggt verði að í ráðinu eigi sæti fulltrúar með reynslu af framangreindu og af gerð kjarasamninga. Þau sjónarmið hafa komið fram að nákvæm skilgreining á hæfnisskilyrðum sé of hamlandi við skipan í ráðið, enda er í frumvarpinu kveðið á um að ráðið geti jafnframt sótt sér sérfræðiþekkingu. Minni hlutinn telur mikilvægt að tryggt sé að í ráðinu sitji einstaklingar með fjölbreyttan bakgrunn og góðan skilning almennum og opinberum vinnumarkaði. Því leggur minni hlutinn til að þeir ráðsmenn sem Alþingi skipar í kjararáð uppfylli eftirfarandi hæfniskröfur: Að tveir þeirra hafi haldgóða reynslu af og þekkingu á gerð kjarasamninga bæði af almennum og opinberum vinnumarkaði. Æskilegt er að sá þriðji hafi reynslu af starfsmannastjórn í stóru fyrirtæki á almennum markaði eða opinberri stofnun. Minni hlutinn telur ótækt að störf kjararáðs séu eins ógagnsæ og raun ber vitni. Almennt má segja að almenningur hafi lítinn sem engan aðgang að upplýsingum um hvernig ráðið starfar né hvernig það er skipað. Minni hlutinn leggur því til að kjararáð skuli birta fundargerðir sínar opinberlega til þess að auðvelda almenningi að glöggva sig á starfsemi ráðsins. Við meðferð málsins í nefndinni kom fram að kjararáði heldur sérstaka vísitölu sem unnin er fyrir ráðið eftir leiðbeiningum frá Hagstofu Íslands. Minni hlutinn telur brýnt að vinnubrögð við útreikning vísitölu þessarar verði gagnsærri. Kjararáð gegnir mikilvægu hlutverki, þ.e. að ákvarða laun æðstu embættismanna ríkisins, m.a. dómara og alþingismanna. Minni hlutinn telur því rétt að ráðsmenn birti hagsmunaskráningu með opnum og aðgengilegum hætti til þess að auka gagnsæi og traust á réttarríkinu. Minni hlutinn leggur því til breytingartillögu við 5. gr. í þá veru að ráðsmenn kjararáðs skuli birta hagsmunaskráningu sína á opinn og aðgengilegan hátt. Þeirri tilhögun er ætlað að tryggja enn frekar sjálfstæði ráðsins gagnvart aðilum þegar ráðið sker úr um kjör þeirra. Í 4. mgr. 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um að kjararáð skuli í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennrar þróunar á vinnumarkaði. Við umræðu um málið í nefndinni var bent á að heppilegt væri að ramma betur inn hvað fælist í þessu. Sams konar ákvæði var í 5. gr. laga um Kjaradóm og kjaranefnd, nr. 120/1992, og í athugasemdum við frumvarpið er varð að þeim lögum kom eftirfarandi fram: ,,Í frumvarpi þessu er fækkað mjög þeim embættismönnum sem taka skulu laun samkvæmt ákvörðun Kjaradóms. Launabreytingar, sem Kjaradómur kann að ákveða, geta því ekki skipt sköpum varðandi útgjöld og afkomu ríkissjóðs. Hins vegar geta úrskurðir kjaranefndar að einhverju leyti tekið mið af úrskurði Kjaradóms auk þess sem líklegt er að horft sé til niðurstöðu Kjaradóms við gerð kjarasamninga hjá þorra launafólks. Viðurkennt er það markmið að treysta þurfi stöðugleika í efnahagslífi þjóðarinnar og gildi hóflegra launahækkana í því sambandi. Afar brýnt er að varðveita þann stöðugleika og samstöðu um hann sem næst á vinnumarkaði á hverjum tíma. Því þykir rétt að setja ákvæði það sem tilgreint er í 2. málslið um að taka beri tillit til þeirrar þróunar sem er í kjaramálum á vinnumarkaði þannig að ekki sé hætta á að úrskurðir Kjaradóms raski kjarasamningum þorra launafólks og stefni þar með stöðugleika í efnahagslífinu í hættu. Jafnframt felur ákvæðið í sér að Kjaradómi ber, standi þannig á, að taka tillit til launa- og kjarabreytinga á vinnumarkaði sem stafa af batnandi afkomu þjóðarbúsins, þó svo breytingarnar eigi sér ekki stoð í kjarasamningum. Kjaradómi ber þannig að hafa hliðsjón af launastefnu á vinnumarkaðnum en ekki móta hana.“ Enn fremur sagði í athugasemdum við frumvarpið sem varð að gildandi lögum: ,,Þessu ákvæði var með öðrum orðum ætlað að vera eins konar almenn umgjörð um ákvarðanir Kjaradóms sem byggðar væru á viðleitni til þess að tryggja bæði innra og ytra samræmi í kjaraákvörðunum Kjaradóms. Í frumvarpinu um kjararáð sem hér er gerð grein fyrir er fylgt sömu stefnu og hún reyndar ítrekuð með því að í síðari málsgrein 8. gr. frumvarpsins er kveðið enn skýrar að orði um þetta efni en þar segir: „Kjararáð skal ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði“. Til þess að leggja áherslu á að hér er um almenna viðmiðun að ræða en ekki einvörðungu vísað til sambærilegra starfa á vinnumarkaðnum er hér talað um almenna þróun á vinnumarkaði auk þess sem það er áréttað að þessa sjónarmiðs skuli ætíð gætt.“ Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. málslið 2. mgr. 2. gr. bætist: og skulu tveir þeirra [þ.e. ráðsmanna kjararáðs] hafa haldgóða reynslu af og þekkingu á gerð kjarasamninga bæði af almennum og af opinberum vinnumarkaði. Á eftir 1. málslið 2. mgr. 2. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Æskilegt er að sá þriðji hafi reynslu af starfsmannastjórn í stóru fyrirtæki á almennum markaði eða opinberri stofnun. Eins leggjum við til að 1. málsliður 4. mgr. 4. gr. orðist svo: Kjararáð skal í úrskurðum sínum ekki hækka starfskjör þeirra sem kjararáð ákveður laun fyrir umfram almenna þróun kjara á vinnumarkaði. Við 5. gr. a: Á undan 1. mgr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: Ráðsmenn skulu birta hagsmunaskráningu sína opinberlega og með aðgengilegum hætti. Eins bætist þar við ný málsgrein: Fundargerðir kjararáðs skulu birtar opinberlega og með aðgengilegum hætti. Herra forseti. Við teljum að með þessum breytingartillögum megi efla enn frekar það gagnsæi sem ríkja ætti um það ráð sem ákvarðar laun æðstu embættismanna þjóðarinnar. Eins og staðan er núna er almenningi í raun gert nánast ómögulegt að átta sig á því hvernig kjararáð starfar, eftir hvaða stöðlum það vinnur, hvaða sjónarmið eru höfð til hliðsjónar, hverjir starfa eiginlega fyrir kjararáð, hversu mikið þeir fá í laun fyrir það, hvaða tengsl þeir hafa inn á vinnumarkaðinn, við dómara, við aðra æðstu embættismenn sem ráðið ákvarðar laun fyrir, hvaða hagsmuna þeir hafa að gæta. Á engu af framantöldu er tekið í nýjum lögum um kjararáð. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að ekki hafi verið meiri vilji fyrir því af hendi þeirra sem leggja fram þetta frumvarp að efla hér gagnsæi gagnvart störfum kjararáðs þar sem heyrst hefur frá stórum hluta þingheims að eitt meginmarkmiðið með þessari lagabreytingu hljóti að vera að efla gagnsæi við störf kjararáðs. Í stað þess að grípa beint inn í úrskurð kjararáðs sem féll núna liðinn kjördag væri miklu betra að efla bara gagnsæi um störf kjararáðs. Í því ljósi finnst mér hálfglatað, herra forseti, að ekki hafi tekist að ná sátt um það í nefndinni að kjararáð skuli a.m.k. birta fundargerðir og hagsmunaskráningu. Ég hefði nú talið að birta ætti hagsmunaskráningu þeirra sem ákvarða laun hinna hæst settu í þjóðfélaginu ætti svo almenningur hefði aðgang að þeim. Mér finnst það bara sjálfsögð krafa. Hvað aðrar breytingartillögur varðar mun hv. þm. Jón Þór Ólafsson ræða þær töluvert betur hér á eftir. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að hvetja til þess að hv. þingmenn allir skoði þær breytingartillögur sem við Píratar höfum lagt fram og íhugi hvort þær megi ekki verða hluti af frumvarpinu til að tryggja betur aðgang almennings að upplýsingum, tryggja betur gagnsæi kjararáðs gagnvart almenningi og eins okkur sem undir ráðið heyrum. Loks fagna ég því að það sé alla vega orðið gulltryggt að kjararáði beri að fylgja stjórnsýslulögum og upplýsingalögum.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það skiptir miklu máli að auka gagnsæi í störfum kjararáðs eins og víðar í stjórnsýslunni. Þar gladdist ég t.d. sérstaklega þegar ég sá í frumvarpinu að í g-lið 8. gr. er tekið fram að ráðherra skuli „taka saman og birta árlega sundurliðaðar upplýsingar um heildarlaun þeirra er falla undir kjararáð“, af því að merkilegt nokk þarf maður að grafa sig í gegnum stafla af pdf-skjölum á heimasíðu kjararáðs í dag til að sjá hver staða launa þessa hóps er. Ég held að ef við sæjum þennan lista á einum stað uppraðaðan myndi okkur jafnvel bregða við að sjá hversu margir það eru sem heyra undir kjararáð sem eru á býsna góðum launum. Það erum ekki bara við þingmenn sem höfum ansi ríflegar tekjur í gegnum kjararáð heldur mjög margir aðrir. Þá vil ég, líkt og þingmaðurinn, fagna ég því að það sé alveg á tæru að kjararáð sé stjórnsýslunefnd þannig að aðgengi að gögnum sé tryggt. Þetta er einn af þeim stöðum þar sem gengur ekki lengur að reistar séu girðingar varðandi aðgengi að upplýsingum. Mig langar líka að fagna hagsmunaskráningunni, af því að hún á að sjálfsögðu heima hér eins og hjá hæstaréttardómurum, eins og hjá þingmönnum og annars staðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann um tvennt í tillögum hennar. Varðandi hæfniskröfur, að tveir kjararáðsliðar skuli hafa haldgóða reynslu og þekkingu á gerð kjarasamninga, bæði á almennum og opinberum vinnumarkaði: Er þetta ekki orðið dálítið þröngt, eins og ef ég segðist vilja eignast gæludýr, það ætti að vera svart og hvítt, það ætti að vera fugl og ætti að vera ófleygt, er þingmaðurinn ekki bara að biðja um mörgæs?
Virðulegi forseti. Mér finnst mörgæsir mjög krúttlegar. Ég væri alveg til í að fá eina slíka. Mögulega hefur það misfarist hjá okkur að skrifa „og/eða“ eins og ætlunin var. Ég tel mjög æskilegt að það séu einhvers konar hæfniskröfur varðandi þá sem skipaðir eru í kjararáð, einfaldlega til þess að ráðið verði ekki of einsleitt og til þess að við höfum þar starfandi einstaklinga sem hafa raunverulegan skilning á því sem er í gangi á hinum almenna vinnumarkaði. Það má hins vegar ræða nákvæmlega hvernig þetta er formúlerað. Eins og staðan er núna eru nákvæmlega engar hæfniskröfur. Það fékkst enginn hljómgrunnur fyrir því að setja hér lágmarksskilyrði, að þeir sem skipaðir eru í kjararáð skuli hafa hæfni og/eða menntun sem nýtist þeim í starfi. Fyrst ég fékk það ekki í gegn ákvað ég að fara alla leið og koma með óskalista um samsetningu kjararáðs, alla vega hvað varðar skipun Alþingis, af því að svo má ekki gleyma að fjármálaráðherra og Hæstiréttur skipa hvor sinn og þau geta kannski haldið áfram í þessu lögfræðingablæti sem hefur verið í gangi í ráðinu síðustu ár.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þingmanninum að við þurfum ekki lögfræðinga í öll störf en ég er dálítið hræddur, af því að við erum með þetta mikið niðurnjörvaðar hæfniskröfur, að reyndin yrði að þetta yrði dálítið þröngur hópur. Fyrri tillaga þingmannsins hugnast mér því betur, að þetta sé orðað aðeins víðar, að talað sé um hæfni og reynslu sem nýtist í starfi. Það eru margir sem koma að ákvörðun launa á almennum og opinberum vinnumarkaði sem ekki hafa menntun sem myndi passa inn í þröngan ramma lagatexta, mjög margir sem eru starfandi í verkalýðsfélögum víða um land sem eru bara fólk af gólfinu. Ég mundi ekki vilja sjá þennan texta loka á möguleika slíkra einstaklinga til að komast inn í kjararáð umfram þá dobíu lögfræðinga sem bíður alltaf á hliðarlínunni.
Herra forseti. Svo ég árétti aðeins ástæðuna fyrir þessari breytingartillögu og ástæðuna fyrir því að við viljum setja hæfniskröfur á kjararáð þá er staðan þannig núna að Alþingi, Hæstarétti og fjármálaráðherra er ekki gert skylt að rökstyðja með nokkrum hætti hvers vegna þeir tilnefna þá aðila sem þeir tilnefna í kjararáð. Ég hef leitað, það gæti svo sem verið að ég þyrfti að leita betur, herra forseti, og ekki fundið rökstuðning fyrir því af hverju nákvæmlega þeir ráðsmenn ráðsins sem sitja þar í dag voru skipaðir, hvaða hæfni þeir hafa til þess að sitja í ráðinu og hvers vegna þeir eru æskilegir til að ákvarða laun æðstu embættismanna ríkisins. Að þeim ólöstuðum sem sitja í kjararáði væri ég einfaldlega til í að nálgast einhvers konar upplýsingar um það hvers vegna þeir voru skipaðir framar einhverjum öðrum. Mér finnst vel hægt að ræða um nákvæma orðanotkun gagnvart þeim hæfniskröfum sem ætti að setja fram. Það sem mér finnst langmikilvægast er að þeir sem skipa í ráðið þurfi að færa fyrir því einhvers konar rök og þurfi að koma á framfæri og í raun og veru bera ábyrgð á sjónarmiðum sínum, hvers vegna þeir telji einn einstakling hæfari en annan til að sitja í þessu mikilvæga ráði.
Herra forseti. Mig langar að biðja um að þeir aðilar sem flytja þetta mál - af því að það virðist ekki hafa verið nógu vel að því staðið og í nefndinni ekki nógu mikil samstaða um breytingar sem eru nú til umræðu - eða hæstv. fjármálaráðherra komi og sé við 2. umr., sem er meginumræðan um þetta mál. Hann er kannski ekki meðvitaður um þetta en þá væri gott að vita það. Það væri líka gott að fá að spyrja hann hvort hann sjái ekki kosti í þessum breytingum. Hann talaði sjálfur um það, þegar kjararáð hækkaði laun þingmanna upp úr öllu valdi á kjördag, aðspurður: Ja, ég var nú búinn að leggja fram frumvarp um að það þyrfti að laga kjararáð. En þetta frumvarp sem hann leggur fram aftur girðir ekki nógu vel fyrir, samkvæmt þeim aðilum sem við höfum talað um á vinnumarkaði, að kjararáð geti aftur tekið svona ákvörðun. Við þurfum að geta átt orðastað við ráðherra um þessi atriði og önnur, frekara gagnsæi o.fl. Ég bið forseta að óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson komi og hlusti á og taki þátt í umræðu um mál hans.
Forseti vill upplýsa að frumvarpið sem við ræðum nú er þingmannafrumvarp, flutt af formönnum sex stjórnmálaflokka. Einn hv. þingmaður sem frumvarpið flytur er vissulega jafnframt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson, en hann stendur að frumvarpinu sem þingmannafrumvarpi ásamt með formönnum annarra flokka. Eftir sem áður er sjálfsagt mál að koma þeim upplýsingum á framfæri við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að nærveru hans hafi verið óskað í þingsal en staða frumvarpsins sem um ræðir er sú sem forseti hefur rakið.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að koma á framfæri ábendingu til efnahags- og viðskiptanefndar og vonast til þess að nefndin geti tekið hana til skoðunar á milli 2. og 3. umr., að bæta við einum aðila. Hér er verið að leggja til að dómarar hjá dómstólum, þeim sem við almennt í daglegu tali tölum um sem dómstóla, séu undir kjararáði. Ég vil hins vegar benda á að við erum með fleiri dómstóla, þar með talið Félagsdóm, sem ég teldi eðlilegt að heyrði undir kjararáð. Það hafa komið fram ábendingar frá GRECO varðandi sjálfstæði og gagnsæi Félagsdóms. Ég er þeirrar skoðunar að eitt af því sem þyrfti að lagfæra til þess að tryggja sjálfstæði þess dóms sé að laun dómara hjá Félagsdómi séu ekki ákveðin beint af ráðherra eins og er nú. Það væri eðlilegt að ákvarðanir hvað það varðar væru líka teknar af kjararáði, alveg eins og hér er verið að leggja til breytingar sem snúa að einni stærstu úrskurðarnefnd Stjórnarráðsins, úrskurðarnefnd velferðarmála. Ég held að við öll sem höfum komið að vinnumarkaðsmálunum þekkjum mjög vel hversu þungir og veigamiklir þeir dómar eru sem falla í Félagsdómi og þar af leiðandi væri eðlilegt að setja þann dóm undir kjararáð líka.
Virðulegi forseti. Ég vildi bregðast við þessu hjá hæstv. ráðherra. Mér finnst sjálfsagt að skoða þetta vel. Það er eins og einhver lapsus hafi verið um þetta í gögnum frá ráðuneytunum. Í vinnunni hjá nefndinni tókum við inn úrskurðarnefndirnar af því að þær eru ekki lægra sett stjórnvald. Því finnst okkur rétt að þær heyri beint undir kjararáð en ekki undir ráðuneytið. Sama á við um það sem hæstv. ráðherra nefnir. Þess vegna legg ég til að við tökum málið inn á milli 2. og 3. umr. og bætum úr þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar og er mjög ánægð að heyra að nefndin hafi í hyggju að taka þetta til skoðunar. Við höfum verið að bregðast við ábendingum sem hafa komið frá GRECO. Hér er talað t.d. um hagsmunaskráningu. Við höfum rætt það sem snýr almennt að hagsmunaskráningu dómara og þingmanna og hvað við getum gert betur. Ég held því að það sé mjög brýnt að kjararáð og þeir sem það úrskurðar um taki mið af þessum ábendingum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá vinnu sem hefur verið unnin í þessu máli, ekki síst þakka ég hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur sem var staðgengill hv. þm. Evu Pandoru Baldursdóttur og svo mín í nefndinni sem tók málið yfir. Fyrir mestan part er álit meiri hluta nefndarinnar afskaplega gott, það nær hugsanlega sumum af þeim markmiðum sem var lagt upp með. En þegar maður spyr um markmiðin í þessu var kannski helsta markmiðið að komið væri á gagnsæi og betri verkferlum í starfsemi kjararáðs. Ástæðan var að hluta til sú að daginn eftir kosningar fengu þingmenn gríðarlega launahækkun og þótti eðlilegt að bregðast við henni, og svo sem ekki eingöngu þeirri hækkun heldur líka öðrum hækkunum kjararáðs áður. Það er nokkuð ljóst að ef við herðum ekki reglurnar um gagnsæi er ekki hægt að segja að við séum að ná þeim markmiðum sem við lögðum upp með. Síðari ákvarðanir kjararáðs munu verða svipaðar, það verður ekki skýrt hvernig komist er að þeirri niðurstöðu sem komist er að hverju sinni. Það er frekar slæmt. Spurning mín er fyrst og fremst hvort við náum markmiðunum með einhverju móti. Það er ekki augljóst að við náum markmiðinu um gagnsæi og betri verkferla í störfum kjararáðs ef við tökum aðeins tillit til umsagnar meiri hluta nefndarinnar, en ef minnihlutaálitið frá hv. þingmanni Pírata, Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, er líka tekið til greina og þetta hvort tveggja eigum við miklu betra með að ná markmiðunum. Það er nokkuð ljóst að hvort sem við tölum um hæfniskröfur eða gagnsæi í starfsemi, að það séu hagsmunaskráningar til staðar og fleira í þeim dúr, náum við helst markmiðum okkar með því að taka þær breytingar allar með.
Hæstv. forseti. Ég er á nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar með fyrirvara. Það sem vefst fyrir mér í þessu máli er breytingartillaga um að hér sé um að ræða sjálfstæða stjórnsýslunefnd. Þetta var mikið rætt í nefndinni og sitt sýnist hverjum. Ástæða fyrir andmælum mínum við því er sú að ég tel að þeir sem ákvarða laun og kjör dómara geti ekki verið á vegum framkvæmdarvaldsins, geti ekki verið í stjórnsýslustofnun og þar af leiðandi hluti af framkvæmdarvaldinu og eigi síðan að ákvarða laun dómara. Það stenst einfaldlega ekki stjórnarskrá. Það er rétt í því sambandi að rifja upp dóm sem var kveðinn upp eftir að Alþingi ákvað á sínum tíma eiginlega að hunsa með lögum niðurstöðu gamla Kjaradóms varðandi ákvörðun dómara 2006. Þá höfðaði einn dómarinn mál og vísaði held ég í 2. gr. og 59. gr. stjórnarskrárinnar um sjálfstæði dómstólanna og um aðskilnað ríkisvaldsins. Ég held að við þurfum að skoða það betur áður en þessi leið er farin. Það er ekki mikill bragur á því ef við fáum í hausinn að kjararáð sé orðið hluti af framkvæmdarvaldinu og um það gildi þá að fullu reglur stjórnsýslulaga og upplýsingalaga og fleiri laga eins og gilda um framkvæmdarvaldið. Þessi umræða fór fram þegar lögin um kjararáð voru sett og menn greinilega í miklum vandræðum með þetta og hafa ákveðið að hafa ekki pósitíft ákvæði um að þetta væri venjuleg stjórnsýslunefnd. Menn töldu að kjararáð ætti frekar að vera einhvers konar sjálfstæður gerðardómur en tóku greinilega ekki af skarið. Hérna virðist meiri hluti nefndarinnar vilja taka af skarið með það að þetta verði stjórnsýslunefnd sem gildi þá um almenn stjórnsýslulög og upplýsingalög að því leyti sem það takmarkast ekki hreinlega af lögunum um kjararáð. Ég vil biðja þingheim að athuga þetta betur. Ég mun óska eftir því að greidd verði atkvæði sérstaklega um þetta. Málið fer aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og ég myndi vilja taka þessa umræðu upp á nýtt, fara betur yfir málið, sleppa þessu ákvæði, a.m.k. í bili meðan við förum nákvæmlega yfir hvort þetta standist stjórnarskrána með hliðsjón af þeim dómi sem var kveðinn upp, sennilega einhvern tímann á árinu 2007 frekar en 2008, og fara nánar yfir þetta. Að öðru leyti tek ég undir nefndarálitið. Breytingartillagan um að halda sendiherrum og sjálfstæðu úrskurðarnefndunum inni er auðvitað umdeilanleg. Sjálfur er ég, eins og hefur margoft komið fram, mjög á móti þessum sjálfstæðu úrskurðarnefndum. Ég held að komið sé tilefni til þess að Alþingi endurskoði stjórnarráðslögin og hætti að útvista valdi til umboðslauss fólks úti í bæ, eins og ég kalla það, sem þarf ekki að bera neina ábyrgð. Menn mega ekki gleyma því að samkvæmt stjórnarskránni ber ráðherra ábyrgð á öllum málaflokkum sem undir hann heyra. Það segir sig sjálft að þegar ráðherra hefur ekki með það að gera og úrskurðir stjórnsýslunefnda af þessu tagi eru ekki kæranlegir til ráðherra þá getur hann ekki borið ábyrgð á því. Hann ræður ekki einu sinni hverjir eru valdir í þessar nefndir. Sú þróun hefur átt sér stað á Íslandi að færa framkvæmdarvaldið út í bæ. Það er eins og mönnum hafi fundist þægilegra að þurfa að taka sem minnsta ábyrgð á öllum stjórnarathöfnum. Á endanum yrði bara ráðuneytið pólitísk skrifstofa undir ráðherra. Þetta er þróun sem ég held að við þurfum að snúa við. Ég tel mikilvægt að farið sé í þá vinnu fyrr en seinna þannig að við höfum öflug ráðuneyti sem eru endanlegur úrskurðaraðili í stjórnsýslunni, en ekki að það sé í höndum fólks sem hefur ekkert umboð.
Virðulegi forseti. Mér finnst áhugaverð hugmynd að reynt verði að snúa við því ferli að úthýsa framkvæmdarvaldinu úti í bæ en engu að síður stendur í lögunum í dag, ef mig misminnir ekki, orðalagið: og aðrar stjórnsýslunefndir. Í því felst þá væntanlega að þetta sé stjórnsýslunefnd í dag. Það virðist þó vanta upp á einhvern skilning þar að þetta sé stjórnsýslunefnd og falli þar af leiðandi væntanlega undir stjórnsýslulög, upplýsingalög o.fl. Það er ekki nógu ásættanlegt að svona mikilvæg nefnd sem hefur svo veigamiklu hlutverki að gegna starfi á svo ógagnsæjan hátt. Ef hún fellur ekki undir almenn stjórnsýslulög og undir lög um upplýsingaaðgengi almennings er ákveðið vandamál á ferðinni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Ef nefndin er ekki hluti af framkvæmdarvaldinu, hvar á hún þá heima í stjórnkerfinu? Er hún hluti af löggjafarvaldinu? Er hún hluti af dómsvaldinu? Ef nefndin á að vera dómsvald, er þá ekki rétt að taka upp þá umræðu hvort dómstólar eigi ekki að falla undir gagnsæisviðmið í ríkari mæli en nú er, eins og hafa verið ærin tilefni til að ræða í kjölfar ákveðinna spillingarmála sem komu upp í Hæstarétti nýlega?
Hæstv. forseti. Ég get ekki séð að nefnd sem hefur það verkefni að úrskurða eftir ákveðnum lögum og ákveðnum reglum sé slík nefnd. Kjararáð er auðvitað miklu líkara venjulegri úrskurðarnefnd eða dómstól eða gerðardómi. Ég held að það sé miklu nær, frekar en að gera það að hluta af framkvæmdarvaldinu út af stjórnarskránni, að þetta sé sjálfstæð nefnd sem um gilda ákveðnar málsmeðferðarreglur. Við getum auðvitað haft þær reglur þannig að það þurfi meiri rökstuðning, eins og er verið að gera núna, og við getum haft þær reglur þannig að það þurfi að birta þetta og hitt, birta fundargerð. Við getum líka sagt það um dómstóla. En alla jafna þegar úrskurðað er um lagaatriði tjá menn sig með úrskurðum sínum og dómum. Ég held því að ekki sé ráð að gera kjararáð að venjulegum hluta framkvæmdarvaldsins. Við getum auðvitað síðar ákveðið að kjararáð skuli gera hitt og þetta og birta þetta og þetta. Það er ekkert vandamál. En við eigum ekki gera það að sjálfstæðri stjórnsýslunefnd, punktur. Ég held að við séum að skapa meiri vanda en við ætlum að leysa.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þó finnst mér eiginlega vanta svarið í svarið þar sem ekki var skýrt hvort þetta ætti að vera nefnd, sem ég veit ekki alveg hvar á heima innan stjórnkerfisins, eða dómur. Það væri gott að fá það skýrt. Mér finnst ég hafa einhvern tímann heyrt hv. þingmann tala um gagnsemi þess að hafa lög einföld. Ef við ætlum að búa til sérákvæði í lögum um gagnsæi í rekstri þessarar nefndar, er það ekki bara tvítekning á því sem þegar er til í upplýsingalögum og í lögum um opinbera stjórnsýslu? Væri ekki gagnlegra að fella hana undir þau með einhverjum ákvæðum? Kannski getum við tekið undir það sjónarmið að kjararáð sé einhvers konar gerðardómur eða álíka. Þá kemur aftur að spurningunni: Eiga dómstólar ekki líka heima þar undir?
Hæstv. forseti. Ég held í sjálfu sér að dómstólar eigi ekki að heyra þarna undir og ekki úrskurðaraðilar af þessu tagi. En við getum alveg haft skýrar reglur um málsmeðferðina. Það eru auðvitað reglur líka hjá dómstólum um birtingu dóma, hvað kemur fram í birtingu dóma. Það getur alveg átt við um slíka nefnd. Ég hugsa svolítið um formið þarna. Formið skiptir máli, þ.e. að dómsvaldið sé ekki undir ákvörðunum framkvæmdarvaldsins og þeim reglum sem gilda um framkvæmdarvaldið við að úrskurða um laun dómaranna. Það verður að vera einhver sjálfstæður aðili, hvort sem við köllum hann nefnd eða gerðardóm eða hvað, sem um gilda sérstakar reglur sem við getum ákveðið hverjar verði. En ég held að það sé ekki sniðugt að fara þessa leið núna, að ákveða bara að þetta sé eins og hvert annað stjórnvald á vegum framkvæmdarvaldsins, því það mun ekki ganga upp. Því miður.
Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Brynjar Níelsson hvort hann hyggist eða vilji með þessu áliti sínu gera kjararáð að eins konar munaðarleysingja. Kjararáð er hvorki dómstóll, nefnd né nokkuð annað sem þarf að sæta einhverjum öðrum reglum en þeim mínímalreglum sem við sjáum í málsmeðferð 5. gr. þessa frumvarps sem liggur hér fyrir um að það skuli hugsanlega hafa svolítið samráð við þá hverra launakjör það ákvarðar. Miklu frekari málsmeðferðarreglur er ekki hér að finna. En ég ítreka að ef við værum að ræða um dómstól í eðlilegum skilningi myndu gilda um hann réttarfarsreglur. Þá hefðu þeir sem með málið hafa að gera rétt til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri, rétt til að andmæla, rétt til að fá alls konar upplýsingar og rétt til að ræða persónulega, fyrir framan dómstóla, það mál sem þeir hafa til úrlausnar. Það er ekki í boði samkvæmt þessu frumvarpi, herra forseti. Það er heldur ekki í boði að kjararáð vinni sem einhver svartur kassi sem telur sig undanskilinn því að þurfa að svara eðlilegum spurningum almennings, hagsmunasamtaka og okkar þingmanna, sem bíðum enn svara frá kjararáði, um hvaða upplýsingar lágu til grundvallar ákvörðunum þess, hvaða sönnunargögn, ef svo skyldi kalla, liggja fyrir því að sú ákvörðun sem það tók sé rétt ákvörðun. Málsgögn liggja fyrir dómstólum. Hvaða réttarfarsreglur ættu þá að gilda um kjararáð?
Hæstv. forseti. Það er fullt af munaðarleysingjum úti um allt á Íslandi. Félagsdómur er munaðarleysingi. Það er fullt af úrskurðarnefndum sem eru munaðarleysingjar. Það gilda mismunandi málsmeðferðarreglur um alla þessa munaðarleysingja og hafa alltaf gilt. Það er ekkert að því. Þetta er mjög sérstakt vegna þess að verið er að ákvarða um kjör eins þáttar ríkisvaldsins. Það er ekki eðlilegt að framkvæmdarvaldið, sem er annar þáttur, ákveði hver kjör dómaranna eru. Það er þetta prinsipp sem ég er að tala um. Við skulum ekki flækja þessa umræðu, t.d. hvað varðar málsmeðferðarreglur og annað. Við skoðum það bara sérstaklega hvaða málsmeðferðarreglur og aðrar reglur eigi yfir höfuð að gilda um málsmeðferð fyrir þessum úrskurðaraðila. Við þurfum ekkert að gera þetta að venjulegri stjórnsýslunefnd undir framkvæmdarvaldinu. Það gengur ekki upp að mínu mati. Ég held að nefndin eigi að endurskoða þetta, taka þetta ákvæði út milli 2. og 3. umr. Hafa þetta bara óbreytt hvað þetta varðar og fara svo síðar yfir það nákvæmlega hvaða reglur við viljum hafa. Við erum auðvitað í þessu frumvarpi að bæta mjög upp á gagnsæið, hina raunverulegu gagnrýni sem kjararáðið fékk. Og ég tek alveg undir þá gagnrýni. Það var ekkert augljóst hvernig þetta var fundið. Nú er verið að reyna að koma því í lag. Mér sýnist það gert ágætlega í frumvarpinu. En ég vara við þessu eina. Ég held að það sé alveg lógískt og held að við ættum að taka það til endurskoðunar.
Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann hyggist tryggja réttaröryggi borgaranna og raunverulegan skilning þeirra á því hvaða réttindi þeir hafa gagnvart kjararáði. Ef við ætlum að skilja kjararáð eftir sem óskilgreindan munaðarleysingja inni í lögunum og bæta svo við einhverjum málsmeðferðarreglum seinna til þess að gera almenningi kleift að nálgast frekari upplýsingar um hvernig þetta ráð starfar, þá spyr ég mig hvernig hv. þingmaður telur að réttaröryggi borgaranna sé tryggt með þeim hætti. Félagsdómur er alla vega skilgreindur sem dómur. Kjararáð er ekki skilgreint sem nokkur skapaður hlutur akkúrat núna. Það væri ágætt ef það fengi eitthvert heiti.
Hæstv. forseti. Mér er alveg sama um heitið og hvað þetta heitir allt saman. Ég er bara að segja að breytingin gangi ekki upp. Ef við viljum afgreiða frumvarpið núna mæli ég með að hún sé tekin út og síðan skoðað betur hvernig við ætlum að hafa það, eða einfaldlega: Ekki afgreiða þetta frumvarp núna. Förum betur yfir málið. Ákveðum hvernig við ætlum að hafa hlutina, hvernig við getum tryggt að hér sé sjálfstæð nefnd sem er ekki undir framkvæmdarvaldinu en gildi um gagnsæ málsmeðferð og nægilegar upplýsingar fyrir almenning, það er miklu nær. Ég er ekki að biðja um neitt annað. Það er það sem ég var að biðja um. Ekki gera kjararáð að hluta framkvæmdarvaldsins vegna þess að það er verið að ákvarða um kjör annars hluta ríkisvaldsins sem á að vera sjálfstæður samkvæmt stjórnarskránni. Við verðum að passa það.
Herra forseti. Mig langar að segja ykkur sögu. Það voru kosningar fyrir nokkrum mánuðum. Á kjördag - sömu aðilar og voru í kjörnefndum og mátu kosningarnar og áttu að fylgjast með þeim - er uppáskrifað að sama dag hækka laun þingmanna um 47% ef tekið er þetta ár. Ef farið er allt aftur til ársins 2006, þar sem lækkun á launum þingmanna er inni í því, í kringum 2008–2009, er það samt sem áður 21% hækkun umfram almenna launaþróun á vinnumarkaði. Þetta er ólöglegt samkvæmt lögunum eins og þau standa núna. Þess vegna talaði ég við lögfræðing og athugaði hvort ég gæti ekki kært þetta mál ef því væri ekki snúið við svo það myndi ekki valda þeim vandræðum sem það má ekki valda. Það má ekki skapa hættu á að raska kjarasamningum þorra launafólks. Það má ekki. Greinargerðin með lögunum eins og þau standa í dag segir það. Það er lögbrot. En það er nákvæmlega það sem Samtök atvinnulífsins og ASÍ segja að úrskurður um þessa miklu launahækkun hafi valdið. Hvað gerðist í kjölfarið? Í kjölfarið sögðu kennarar upp, fullt af kennurum sagði upp út af þessari ákvörðun. Svo var möguleiki á verkfalli og samið var um rúm 11% miðað við meðallaun o.s.frv. Þetta þýðir að í febrúar, ef aðilar á vinnumarkaði ákveða að segja að farið sé umfram samninga núna, segja menn: Nú slítum við samningum, þeir eru lausir, við þurfum að semja upp á nýtt, annars verða verkfallshrinur í maí. Það er upplausn á vinnumarkaði. Kjararáð tók ákvörðun samkvæmt lögum, eins og þau eru núna, en skapaði hættu á að raska kjarasamningum þorra launafólks. Upplausn verður á vinnumarkaði. Tekið er sérstaklega fram í greinargerð með lögunum, eins og þau standa núna, að þetta geti valdið efnahagsóstöðugleika. Þess vegna má þetta ekki. En þetta á allt að fjarlægja. Í frumvarpinu sem við ræðum núna frá hæstv. flutningsmanni, Bjarna Benediktssyni, og öðrum þingmönnum á bara að fjarlægja þetta. Ég talaði aftur við lögfræðinginn minn í morgun og ég ætla að fara að ganga í þau skref sem þarf að taka til að kæra kjararáð fyrir þessa ákvörðun. En ef þessi lög verða að veruleika getur sú kæra staðið en ef þeir taka aftur svona óábyrga ákvörðun í framtíðinni, ef þessi lög verða að veruleika, ef við samþykkjum hér í þingsal þessi lög, óbreytt, sem aftur rammar það inn að þau megi ekki gera þetta, þá getur kjararáð bara tekið svoleiðis ákvörðun og ég eða þið eða hver sem er gæti ekkert kært það. Það væri ekki lengur ólöglegt. Það væri ekki lengur ólöglegt fyrir þá að valda upplausn á vinnumarkaði með ákvörðunum sínum. Það er meðal þess sem við þingmenn stöndum frammi fyrir að taka ákvörðun um. Ég sé að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson er kominn í sal. Ég þakka kærlega fyrir það. Tökum bara tímalínuna á þetta, tökum söguna. Hæstv. ráðherra segir nefnilega rétt eftir kjördag þegar í ljós kemur að þingmenn hafa fengið þessa gríðarlegu hækkun á launum - ASÍ og SA sögðu: Þetta mun valda upplausn á vinnumarkaði. Samtök atvinnulífsins sögðu: Ef Alþingi bregst ekki við þessu - það er ekki alveg orðrétt en það er það sem þeir sögðu í rauninni. Og ASÍ sagði: Og snúa þróuninni við. Það verður upplausn á vinnumarkaði í boði Alþingis. En þá segir hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson: Ég var löngu búinn að leggja fram frumvarp um kjararáð. Það þarf að laga þetta, endurskoða kjararáð. Það er það frumvarp sem við ræðum núna. Sama frumvarp, endurskoðað eitthvað lítillega. En það sama frumvarp fjarlægir ákvæði um að það sé ólöglegt fyrir kjararáð, tekur það úr lögunum eins og þau eru núna. Ákvörðun kjararáðs eins og það tók á kjördag núna um að hækka laun okkar þingmanna og fleiri væri ekki lengur ólögleg. Þetta frumvarp er viðbrögðin við þeirri ákvörðun kjararáðs: Ef þið takið svona ákvarðanir í framtíðinni eruð þið ekki lengur að brjóta lög. Gerið svo vel. Ég myndi vilja fá viðbrögð ef hæstv. fjármálaráðherra gæti komið í andsvör við þessu. Hvort þetta sé þá ekki bara yfirsjón eða ég að misskilja eitthvað sem ég held ekki því að ég er búinn að tala við aðila á vinnumarkaði. Það er ekki. Og hvort við lögum þetta þá ekki. Núna er tækifærið. Setja það þar inn þannig að það sé alveg ljóst að kjararáð megi ekki taka ákvarðanir sem fara út fyrir þann ramma sem er að gerast á almennum vinnumarkaði. Eins og það er í lögunum núna, talað er um að taka verði tillit til kjaraþróunar á vinnumarkaði, þá er það bara ekki nógu sterkt. Það er ekki lengur ólöglegt samkvæmt greinargerðinni. Sem er búið að fjarlægja ef við samþykkjum þessi lög. Svo gerist hvað? Annað gerist líka. Eftir þessa ofboðslegu launahækkun skulum við horfa á hið pólitíska landslag, hvernig það þróaðist. Eftir að landsmenn sjá og þeim ofbýður þessi mikla launahækkun frá kjararáði, rétt eftir kosningar, fer ég á Rás 2 á mánudegi strax eftir kosningar og er í útvarpinu með hv. þm. Sigríði Andersen. Fólk getur bara fundið það á netinu. Þar kemur fram í máli hennar að þingmenn hafi vitað þetta fyrir löngu síðan. Þingmenn vissu af þessari hækkun. Hún gleymdi að segja, ég athugaði það í fundargerð því að ég vildi fá að vita það, ég var ekki á þingi á þeim tíma, en ég vildi fá að vita: Vissu þingmenn þetta virkilega fyrir fram? Ég fór í fundargerð forsætisnefndar sem fékk sent erindi frá kjararáði. Þá vissu þingmenn að það kæmi hækkun, vissu það ári áður, þóttust ekki vita að þessi hækkun væri að koma, en sjáið hvað pólitíska útspilið hjá hv. þm. Sigríði Andersen hljómar vel. Landsmenn heyra bara: Búmm! Þingmenn vissu af þessari gríðarlegu hækkun. Þetta var ekki lygi en var hálfsannleikur sem gaf mjög villandi hugmynd. Hvað þýddi það í pólitísku landslagi? Það þýddi að allir þingmenn voru orðnir samsekir þessari hækkun. Nema náttúrlega hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson því að hann sagði: Ég er löngu búinn að leggja fram frumvarp um kjararáð, sjáið, það var bara minni hlutinn sem stoppaði það. Álitið eða ímyndin eða andrúmsloftið eða hvernig þetta leit allt saman út var: Allir þingmenn meðsekir í ákvörðun um að hækka launin sín glæpsamlega mikið. Þetta er brot á lögum. Það er kannski ekki glæpur, biðst afsökunar á því, en alla vega brot á lögum. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson hefur sagt: Ég er löngu búinn að leggja fram frumvarp um að laga þetta. En frumvarpið lagaði ekki þetta, gerir þetta reyndar verra. Það lagar gegnsæið mjög lítillega enda virðist vera einhver mótstaða í þinginu að auka það og gera það almennilegt. Aðallega varðandi hæfi aðila sem taka ákvörðun eða að tryggja að ekki séu hagsmunaárekstrar þegar þeir taka þessar ákvarðanir sínar: Ekki inni. Píratar hafa lagt fram breytingartillögu um að það sé sett inn: Mjög tregt. Menn eru eitthvað voðalega feimnir við það af einhverjum ástæðum. Þannig leit þetta út. Allir þingmenn meðsekir, hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson ætlar að redda málunum með frumvarpi. Það sem aftur á móti kom fram líka í máli hv. þm. Sigríðar Andersen í þætti Rásar 2 mánudaginn eftir kosningar var að formenn flokkanna hefðu fengið upplýsingar um þetta. Þá spyr ég: Er það virkilega? Um þessa hækkun? Formenn flokkanna? Hún sagði formenn flokkanna. Nú held ég að hún hafi mismælt sig. En hún sagði það. Ef það var hefði hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, fengið upplýsingar um þetta fyrir kosningar. Var hann þá að meina fyrir ári síðan eða rétt fyrir kjördag? Ég myndi halda að það hefði verið fyrir ári síðan en ég veit það ekki. Það væri áhugavert að fá upplýsingar um það. Ég og hv. þm. Sigríður Andersen gætum tekið það einhvern tíma í störfum þingsins ef hún er ekki í húsinu og getur ekki komið og svarað því. En ef hún er í húsinu myndi ég biðja forseta að kalla eftir að hún komi svo að við getum skorið úr um hvað hún var að meina í þessu. Staðan er þessi: Það hefur verið vandamál með kjararáð ítrekað í gegnum árin. Menn hafa alltaf verið að reyna að laga hitt og þetta og gera betra. Það var Kjaradómur og kjaranefnd og menn voru að færa það starfssvið saman yfir í kjararáð, sem er núna. Það var gert 2006. Þá færðu þeir ákvæði sem tryggja að ekki sé hægt að fara út fyrir þennan ramma varðandi launaþróun í landinu, að ekki sé verið að hækka laun umfram það þannig að kjararáð, eins og það er orðað þar, sé ekki mótandi í launum á markaði. En í þessu frumvarpi er það strípað allt saman burt, út af borðinu. Það er vandamál sem akkúrat var núna að koma upp og almenningur er réttilega mjög óánægður með og fullt af kennurum sagði upp í kjölfarið. Það vandamál á að fjarlægja. Ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vill koma í andsvör við mig, ef hann hefur eitthvað um það að segja sem ég hef nefnt hérna, hvers vegna er verið að veikja þessi atriði svona og heimila kjararáði að taka svona glæps… nei, svona glannalegar ákvarðanir um launahækkanir - er hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson kominn í andsvar, ef ég má spyrja forseta? [[Forseti (SJS?): Það er ekki venja, hv. þingmaður, að upplýsa það sérstaklega. Það hefur einn þingmaður þegar óskað eftir því að veita andsvar.]] Ókei. Það er ekki. Þá verð ég bara að fara í aðra ræðu síðar til þess að sjá hvort við getum haldið umræðunni gangandi þangað til einhver svör fást frá flutningsmanni frumvarpsins. Maður sem málaði sig mjög vel í fjölmiðlum í kjölfar þessarar ákvörðunar um launahækkun, að segjast ætla … vélaði um frammi fyrir öllu kjararáði, eins og það hefði verið frumvarp sem ætti að laga þetta vandamál, sem var ekki. Það kemur alveg skýrt fram í frumvarpinu hver megintilgangurinn er. Megintilgangurinn er sá að fækka þeim sem heyra undir ákvörðunarvald kjararáðs. Hvað gerist þá? Ah, já, fella út annað ákvæðið, fella út ákvæði um að aðrir aðilar megi hækka meira en forsætisráðherra. Það er ákvæði sem segir að það megi ekki. Það býður í raun upp á að fullt af aðilum verður ekki fast undir ramma kjararáðs og getur farið að hækka enn meira í launum. Sá möguleiki gæti gerst í þessu. Ég sé að hv. þm. Þorsteinn Víglundsson brosir yfir því. Ég veit ekki hvort hann var að brosa til mín. En ef hann hefur eitthvað við það að athuga væri áhugavert að fá hann í andsvör til að heyra það eða kannski ræðu þar sem hann getur tekið það saman. Kannski ég beini því þá sérstaklega til hv. þingmanns varðandi þau ákvæði sem eiga að tryggja stöðugleika á vinnumarkaði, að ekki sé hætta á að úrskurðir kjararáðs raski kjarasamningum þorra launafólks, eins og það er orðað. Það ákvæði er farið út. - Þingmaðurinn er að koma í þingsal núna. Ég endurtek þetta. Það er ákvæði sem er farið út og ég hef talað við aðila á vinnumarkaðnum og þeir segja að þetta sé veikara ákvæði, það sé ekki nógu sterkt. Kjararáð gæti tekið ákvarðanir sem fara umfram þetta án þess að brjóta ákvæði þessa frumvarps ef það verður að lögum. Það veikir því þetta ákvæði, einmitt ákvæðið sem fólk var ánægt með, sem þýddi að þeir fóru umfram almenna launavísitölu í ákvörðun sinni núna á kosningadag. Ég sé að þingmaðurinn hefur ekki áhuga á að taka þá umræðu. Hann undirbýr sig kannski og fer sjálfur í ræðu um málið. Hv. þingmaður hefur þá upplýsingar um að þetta er hættan. Þingmenn Pírata hafa lagt fram breytingartillögu um þetta, að ramma það betur inn. Það virðist vera samhljómur. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir, framsögumaður meiri hluta nefndarinnar, talaði áðan um að það væri nú eitthvað sem menn væru að reyna að gera, það væri hugmyndin, hún skildi það alla vega þannig. En ef við förum í lagatextann sést að svolitlar glufur eru þar. Í greinargerð segir um þetta ákvæði, sem var miklu sterkara og rammað inn, að ekki megi fara út fyrir almenna launaþróun. Í þessum lögum er það aftur á móti veikt. Það hljómar svona, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu kemur fram að við ákvörðun starfskjara þeirra sem kjararáð ákveður laun fyrir skal það gæta þess að þau séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu“ - við laun í þjóðfélaginu, jú, en það er þetta ytra samræmi sem það hvort eð er á að gera, það getur bara ákveðið að laun þingmanna eða ráðherra eða dómara séu í samræmi við laun í samfélaginu, önnur sambærileg laun. Þeir eiga hvort eð er að gera það. Þetta passar ekki upp á að þeir fari ekki út fyrir launaþróun í samfélaginu varðandi almenna launaþróun og séu ekki mótandi. Í ofanálag kemur, ef ég held áfram með tilvitnun, með leyfi forseta - „og í því skyni skal kjararáð fylgjast með og leggja mat á kjarasamninga og almenna launaþróun“. - Skal kjararáð fylgjast með og leggja mat á. Í dag er þetta miklu sterkara. Samt sem áður gera þeir bara það sem þeim sýnist. Við vitum ekki á hvaða forsendum þeir taka þessa ákvörðun. Þeir taka hana ekki á grundvelli þess sem þeir eiga að gera, að fara ekki út fyrir almenna launaþróun í samfélaginu, sama hvort er á þessu ári eða farið er jafnvel aftur til 2006 þar sem lækkun launa þingmanna er tekin inn í. Og áfram, með leyfi forseta: - „Jafnframt kemur fram að kjararáð skuli í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjara á vinnumarkaði en því er þó heimilt að ákveða að laun taki árlega breytingum til samræmis við sameiginlega launastefnu á vinnumarkaði eða önnur viðmið sem lýsa almennri launaþróun á vinnumarkaði.“ - Að kjararáð skuli í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjara á vinnumarkaði. Það er það sem stendur í lagatextanum núna og er síðan útskýrt í greinargerð að þýddi að þeir mættu aldrei fara umfram þetta. Núna er í greinargerðinni sagt að þeir geti bara tekið tillit til þess og sagt: Ja, við tókum tillit til þess en, svona já. Það er miklu veikara en það var. Þetta hafa aðilar á vinnumarkaði staðfest. Fyrst hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ætlar ekki að koma í andsvör ætla ég að ljúka ræðu minni og sjá hver kemur í andsvör. En þetta hefur komist til skila. Ráðherrann kom í hús. Ef við tökum ákvörðun um þetta óbreytt - það værum við sem fjarlægðum það úr þessum lögum um kjararáð sem eru í gildi, þá fjarlægðum við það, veikjum það að það geti tekið svona glannalegar ákvarðanir um að hækka launin okkar, og þá erum við ábyrg fyrir því.
Hæstv. forseti. Ég vil í byrjun minna hv. þm. Jón Þór Ólafsson á að þeir sem flytja þetta frumvarp eru formenn allra flokka.
Ekki Pírata.
Nei, þeir voru upphaflega á því en hættu einhverra hluta vegna við sem engin almennileg skýring hefur fengist á. [[Gripið fram í: Gef þér hana.]]Já, þakka þér, það væri mjög gott að fá að vita það. Í efnisatriðum er hér verið að tryggja meira gegnsæi og meiri upplýsingar í úrskurðum, að forsendur séu skýrari. Það er ekkert nema gott um það að segja en þegar komið er upp í ræðustól og sagt að verið sé að brjóta lög, hér sé glæpsamlegt athæfi - [[Tók það til baka.]]Jæja, ég heyrði það ekki en -
Hv. þingmaður hefur tök á að svara andsvari.
Við verðum að skoða forsögu málsins. Fyrir nefndina komu fulltrúar atvinnulífsins og verkalýðshreyfingar og sögðu: Þetta er meiri hækkun en er á markaði, heldur en launamarkaðurinn er að segja. Þeir eru að vísu að miða við 2013. Þegar verið er að ákveða þetta og horft til laganna og hverjar viðmiðunarstéttirnar eru og hvað hefur gerst frá árinu 2006 þegar Alþingi tók hækkun og felldi hana niður, þegar Alþingi tók ákvörðun 2009 um að lækka laun þessara hópa um 10% stóð aldrei til að það ætti að vera varanlegt og ekki ganga til baka. Það var sérstaklega gert ráð fyrir því að það gengi til baka þegar betur áraði. Núna, þegar aðstæður eru aðrar og ekki forsendur fyrir þeirri lækkun, er auðvitað verið að leiðrétta kúrsinn. Ef tekinn er allur þessi tími og horft er til laganna, hvað á að miða við, [[Forseti hringir.]]er þessi niðurstaða bara lögum samkvæmt. Við höfum engar aðrar forsendur til þess að ætla, en rökstuðningurinn var kannski ekki nógu skýr en verið er að laga það núna.
Frú forseti. Lækkun launa þingmanna var 2008 og teygðist fram á árið 2009 svo það sé allt á hreinu. Ef við förum aftur til 2006 erum við með þessa lækkun inni og þar er það samt sem áður 21% hækkun umfram almenna launaþróun á vinnumarkaði, örlítið hærra ef við tökum opinbera markaðinn þannig að það sé alveg ljóst. Það er samt verið að hækka og taka upp 21% umfram launaþróun ef við förum aftur til 2006. Þetta eru tölur frá Samtökum atvinnulífsins. Það eru aðeins öðruvísi tölur frá fjármálaráðuneytinu, það er samt sem áður 13% hækkun þar umfram almenna launaþróun ef við förum aftur til 2006 og erum þar af leiðandi með lækkun launa þingmanna inni í þeim tölum. Við erum að fara umfram. Ætlar þingmaðurinn þá að segja: Já, en af því að við vorum með svo lág laun í svo langan tíma eigum við að fá hækkun afturvirkt? Er það virkilega það sem þingmaðurinn er að segja? Þá getur hann reynt að tala um að það sé góð hugmynd. Það er bara afleit hugmynd eftir að menn voru ekki tilbúnir að vera með afturvirka hækkun á öryrkja. Hv. þm. Brynjar Níelsson getur þá haldið því fram ef hann vill. En ákvörðunin hjá kjararáði er umfram það viðmið sem má. Við fáum það þá bara fyrir dómstóla, ég veit ekki hvort hv. þm. Brynjar Níelsson hefur heyrt það en ég ræddi við lögfræðinginn minn aftur í morgun og ég er aðili máls og get þá kært þetta mál og mun gera það. Þá fáum við bara upp á borðið hvað er rétt í þessu máli. Já, það svarar þá þessari spurningu. Ég sagði: Glæpur, dró það til baka af því að þetta er ekki glæpur, þetta varðar ekki hegningarlög, en þetta er lögbrot.
Hæstv. forseti. Lögbrot er ekki betra orð yfir þetta. Hér er nefnd sem er falið ákveðið verkefni lögum samkvæmt og um það gilda ákveðnar meðferðarreglur og efnisreglur sem á að fara eftir. Varðandi þessi laun, ég er ekki að gera kröfu um afturvirkni en auðvitað væri réttast að hafa þau afturvirk ef menn ætla að fylgja þróuninni sem varð. Þeir þingmenn sem sátu hér síðasta kjörtímabil og eru ekki lengur sitja náttúrlega eftir og heldur betur eftir. Það er hvorki sanngjarnt né eðlilegt, en ég ætla ekki að gera neina kröfu um það. Ég er að segja: Til lengri tíma litið miðað við þau lög sem um þetta gilda er þetta eðlilegur úrskurður. Við getum deilt um efnislega niðurstöðu, alveg eins og við deilum um niðurstöðu dóma, en lögbrotsumræða í þessu er algjörlega fráleit og allar hugmyndir um að ekki megi kveða upp úr svona úrskurð eða taka svona ákvörðun af því að það geti orðið eitthvert uppnám. Uppnám er bara huglægt og við getum ekki miðað við það. Ég veit ekki betur en að alla tíð þegar hafa verið kveðnir upp úrskurðir, hvort sem það var gamli Kjaradómur, kjaranefndin, kjararáð, þá var alltaf uppnám, þess alltaf krafist að það yrði tekið til baka, alltaf verið gert. Ef við hefðum alltaf farið eftir því værum við enn þá í gömlum krónum og ekki haggast. Við skulum hafa það í huga að það er rétt og eðlilegt að þingmenn, dómarar og aðrir fylgi launaþróun og fylgi þeim reglum. Ef við erum ósátt við efnisreglurnar, við hvað á að miða ef við eigum ekki að miða við almenna launaþróun, og ef við eigum að búa til nýjan samanburðarhóp skulu menn bara gera það, en það er ekkert athugavert við þessa niðurstöðu, hún á að mínu viti við reglurnar [[Forseti hringir.]]og rétt er að fara varlega í orðræðu hvað þetta varðar.
Frú forseti. Það er gott að heyra að þingmaðurinn er ekki að kalla eftir því að farið verði í afturvirkar hækkanir til þingmanna. Eftir stendur samt sem áður að, nei, þetta er ekki bara huglægt, það kemur fram í lögunum að ekki eigi að fara umfram almenna launaþróun á markaði. Er það ekki einmitt það sem á að reyna að tryggja í þessu lagafrumvarpi núna? Ég hélt það, það er tölulegt, en ekki gert. Með þessu frumvarpi er það veikt en það stendur skýrum stöfum og rammað kirfilega inn. Í lögunum eins og þau standa núna og ákvörðun kjararáðs um að hækka laun þingmanna svona mikið þýðir hækkun á þessu ári upp á 47%. En ókei, verum málefnaleg, förum aftur og tökum inn í lækkun þingmanna á sínum tíma, förum aftur til 2006. Lækkunin var milli 2008 og 2009, en förum aftur til 2006, þá er hækkunin samt sem áður samkvæmt tölum frá fjármálaráðuneytinu um 13% og tölum frá Samtökum atvinnulífsins um 21%. Það er tölulegt og það er umfram þann ramma sem lög kveða á um um ákvarðanir kjararáðs. Það er lögbrot.
Virðulegi forseti. Ég hef á tilfinningunni að hv. þingmenn í þessum sal sem og annars staðar geti komið sér saman um farsæla lausn á þessu máli. Ég tel okkur öll vilja vinna af heilum hug að því að hér gildi góð lög um það ráð sem ákvarðar m.a. kjör okkar. Í ljósi þeirrar nýju og góðu vonar minnar langar mig að impra á hugtaki sem ég er mjög hrifin af og það er „réttarríkið“. Mér finnst það skipta töluvert miklu máli í þessu samhengi. Réttarríkið er hægt að skilgreina á marga vegu. Það væri hægt að halda langar og lærðar ræður um hvað felst nákvæmlega í því og hvernig það hefur þróast í tímans rás og ég veit ekki hvað og hvað. Það sem skiptir einna helst máli í réttarríkinu er að allir skuli vera jafnir fyrir lögum, að lög skuli vera aðgengileg, skiljanleg og læsileg þeim sem þeim skulu hlíta og að ákvarðanir stjórnvalda skuli ekki vera teknar nema með heimild í lögum. Í réttarríkinu má líka finna margvíslegar kröfur um gagnsæi og margvíslegar kröfur um mannréttindi þeirra sem búa í réttarríki. Mér finnst mikilvægt við áframhaldandi vinnu við þetta frumvarp að við höfum réttarríkið í huga út af því að ef ætlunin er að kjararáð verði hvorki stjórnsýslunefnd né dómstóll á ég erfitt með að sjá hvert almenningur á að snúa sér ef hann vill fá aðgang að upplýsingum frá því ráði, eða hvert við sem erum undir ráðið sett hvað varðar launa- og kjaraákvarðanir okkar eigum að snúa okkur ef okkur finnst á okkur brotið eða okkur finnst ráðið hafa gert tóma vitleysu. Ef kjararáð er stjórnsýslunefnd gilda um það stjórnsýslulög og þá er hægt að kæra úrskurði þess til dómstóla. Ef kjararáð er dómstóll gilda um það einhvers konar réttarfarsreglur, hvort sem það eru einkamálareglur eða refsiréttarreglur, varla þó refsiréttarreglurnar, og þær þurfa þá að vera öllu ítarlegri en þær sem er að finna í því frumvarpi sem liggur fyrir okkur. Réttarríkið gengur líka að miklu leyti út á að almenningur geti glöggvað sig á því hvernig lögin virka og hvernig hann eigi að haga sér í samræmi við það. Ef það kemur ekki skýrt fram hvert hlutverk kjararáðs er, hvers konar fyrirbrigði kjararáð eiginlega er, þá hefur almenningur takmarkaðar leiðir til þess að komast að því hvernig hann getur nýtt sér rétt sinn í því sem við köllum réttarríki. Eins finnst mér mikilvægt þegar við erum með ráð sem ákveður laun og kjör dómara, ráðherra, alþingismanna, forseta Íslands, að það sé alveg skýrt hverjir það eru sem ákveða það og hvort þeir hafi einhverra hagsmuna að gæta. Við skoðun mína á málinu hef ég rekið augun í það að í ráðinu sitja þrír starfandi lögmenn og þeir ákveða laun dómara. Ég dreg ekki hæfi þessara sérstöku ráðsmanna í efa, en eins og oft hefur verið sagt um réttlætið er ekki nóg að því sé fullnægt, það verður líka að líta þannig út utan frá að því sé fullnægt. Við eigum að reyna að starfa á þann hátt að ekki sé hægt að draga hlutleysi kjararáðs í efa og ekki sé hægt að draga hlutleysi dómstóla í efa. Því finnst mér æskilegt að breytingartillaga okkar Pírata um að gera ákveðnar kröfur um hæfnisskilyrði kjararáðsmanna, þess efnis að kjararáð verði ekki áfram skipað að meiri hluta starfandi lögmönnum, vera æskileg þróun. Það er náttúrlega bara mín skoðun en ég vona að hv. þingheimur taki undir hana. Annars langar mig að ítreka að réttarríki er æðislegt og við ættum öll að vinna sem best að því að því verði fullnægt. Hagsmunaskráning kjararáðsmanna, hæfniskröfur kjararáðsmanna og það að algerlega skýrt sé í lögum hvers konar fyrirbrigði kjararáð eiginlega er eru allt mikilvægar kröfur sem réttarríkið gerir til okkar í þessum þingsal. Ég vil biðja ykkur að vinna að því með mér.
Frú forseti. Mig langar að lesa upp punkt frá Félagi eldri borgara í Reykjavík um kjararáð annars vegar og hins vegar ákvarðanir um kjör eldri borgara. Það á líka við um öryrkja af því að þeir hafa ekki fengið sitt afturvirkt, nema síður sé, það vantar eina 17 milljarða hjá eldri borgurum þar sem ákvarðanir hafa verið teknar á fjárlögum frá hruninu. Jú, jú, það stendur vissulega að ákvarðanir eigi að taka mið af launaþróuninni og vera í samræmi við vísitölu neysluverðs, en á þessum fjárlögum ætlum við ekki að gera það svoleiðis. Það eru 17 milljarðar uppsafnaðir hjá eldri borgurum. Ég þekki ekki töluna hjá öryrkjum, en miðað við fjöldann ættu þetta að vera 7–8 milljarðar. Við þingmenn vorum að fá póst þar sem segir, með leyfi forseta: „Ágæti alþingismaður. Í tilefni umræðu um kjararáð á þingi nú í þessu. „Lög um kjararáð“. Kjararáð skal ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði.“ Svo ég komi aðeins inn í hérna þá er þetta ákvæðið sem á að veikja, eins og það stendur í núverandi lögum, ef það frumvarp sem við ræðum verður samþykkt óbreytt. Svo heldur bréfið áfram: „Lög um almannatryggingar. Bætur almannatrygginga skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Hver er munurinn í prósentum?“ Þetta er kannski eitthvað sem nefndin ætti að skoða og líka í samræmi við það að kjararáð í Noregi, er mér sagt, tekur tillit til launa öryrkja og aldraðra sem vissulega geta ekki samið um kaup sitt og kjör. Ef það væri að einhverju leyti tengt við kaup og kjör þingmanna og annarra þjóðkjörinna fulltrúa og valdafólks fengjum við kannski að sjá hækkun sem væri ekki ítrekað felld niður, eins og hefur verið gert með öryrkja og eldri borgara.