Herra forseti. Það er óhætt að segja að blaðið Tíund sem skattstjóri gefur út sé afar áhugaverð lesning og leiðari þeirra sem þar skrifa, í ljósi þess að formaður Framsóknarflokksins hefur verið að reyna að klóra í bakkann með því að senda út á vefinn excel-skjöl sem hann álítur að séu nægjanleg gögn til þess að hreinsa sig af því sem hann telur væntanlega að á sig hafi verið borið, þ.e. að hann hafi ekki staðið sína plikt og skilað tilheyrandi gögnum, CFC-skýrslum eða hverju öðru sem þeim hjónum ber að skila. Hann virðist vera að gera tilraun til þess að hvítþvo sig af því. Það sem þar birtist dugar þó ekki til að mínu mati því að það breytir engu um að þau áttu þetta félag. Það er það sem skiptir máli í þessu samhengi, það er siðferðið sem felst í því að velja sér þessa stöðu, fyrir utan það að leggja ekki fram skattskýrsluna fyrst hann telur ástæðu til þess að upplýsa um einhver gögn þeirra hjóna. Það væri auðvitað hreinlegast og best til þess fallið í staðinn fyrir að birta einhver excel-skjöl. Í leiðara Tíundar kemur m.a. fram að flestir hafi ekki séð ástæðu til að geta um eignir sínar í skattaskjólum og talið við hæfi að þeim væri óhætt að hafa þær á aflandssvæði í skjóli fyrir afskiptum skattyfirvalda. Þar er minnt á að þetta var tekið fyrir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er því líka velt upp að það sé áleitin spurning hvers vegna fjármagnseigendur hafi í rauninni ákveðið í stórum stíl að fara þessa leið. Margir hafa nú viðurkennt að þeir hafi verið að leita eftir leyndinni á meðan við sjáum hér forustufólk ríkisstjórnarflokkanna neita því dag eftir dag að þeir eigi nokkuð í skattaskjóli. Maður gæti jafnvel haldið að nöfn þeirra hefðu ekki einu sinni birst í Panama-skjölunum, slíkur er hvítþvotturinn að verða. [[Gripið fram í.]] Nú hefur það sannast, eins og sagt er í lok greinarinnar, og ég ætla að fá að gera lokaorðin að mínum, virðulegi forseti: [[Forseti hringir.]] „Panama-skjölin hafa svipt hulunni af felustaðnum og þeir sem töldu sig eiga falinn fjársjóð í jörðu að hætti sjóræningja geta tæplega vænst þess lengur að sitja einir að góssinu.“ [[Forseti hringir.]] Við vitum að það er mikið og margt fram undan í íslensku þjóðlífi hvað varðar það að hér verði birtar upplýsingar sem skekja samfélagið okkar.
Virðulegi forseti. Nú eru fimm vikur frá því að Panama-afhjúpunin átti sér stað og um það bil fjórar vikur frá því að forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fór úr embætti vegna þeirra. En við göngum enn til starfa í þinginu eins og ekkert hafi í skorist, enn situr ríkisstjórnin. Tveir ráðherrar í ríkisstjórninni eru beintengdir og sannir að því að hafa átt og rekið aflandsfélög í skattaskjólum, þar á meðal fjármálaráðherra þjóðarinnar, Bjarni Benediktsson, sem streitist við að sitja og segir ekki af sér í fullkominni storkun við almennt siðgæði og vilja þjóðarinnar til að fá að veita nýtt umboð nýjum stjórnvöldum í landinu, sem er sanngjörn og réttmæt krafa eftir það sem á undan er gengið. Ég hlýt að nota málfrelsi mitt hér, virðulegi forseti, þingfundir eru sjaldan haldnir þessa dagana, það kemur sér vel fyrir ríkisstjórnina að hér skuli fá tækifæri gefast til umræðna í þingsal, á meðan þingstörfum er haldið í lágmarki. En ég hlýt að nota málfrelsi mitt sem þingmaður á Alþingi Íslendinga til að mótmæla því að hér skuli sitja stjórnvöld og fjármálaráðherra, æðsti yfirmaður skattsýslunnar í landinu, hafandi gefið skýringar sem ekki standast þær upplýsingar sem fram hafa komið í málinu og hafandi eigin hendi undirritað löggerninga sem sýna það og sanna að honum var fullkunnugt um aflandsfélag sitt á Seychelles-eyjum. Ég mótmæli þessu, virðulegi forseti, og kýs að nota málfrelsi mitt hér í dag til að koma því á framfæri.
Hæstv. forseti. Það ríkir öfundsvert ástand á Íslandi, finnst mörgum sem búa ekki við sama hagvöxt og við, sem ekki búa við sama litla atvinnuleysið og við, sem ekki búa við sama verðstöðugleika og við. Það er mjög athyglisvert sem fram kemur í útgáfu Seðlabankans í gær að almenningur nýtir það góða svigrúm sem hér er til að lækka skuldir sínar og til að fylgja eftir, eins og Seðlabankinn segir, með leyfi forseta, „árangursríkri skuldaleiðréttingu ríkisstjórnarinnar“. Stöðugleikinn á Íslandi birtist líka í öðrum myndum. Hann birtist m.a. í því að sama hvað á gengur er stöðugleiki í stýrivöxtum Seðlabankans, sem eru allt of háir. Í frétt á mbl.is gaf yfirhagfræðingur Seðlabankans skýringu á því hvers vegna stýrivextir á Íslandi væru hærri en annars staðar. Hann sagði, með leyfi forseta að „verðbólguvæntingar hefðu þráfaldlega verið yfir markmiði hér á landi í gegnum tíðina“. Það segir ekkert um nútímann. En málið er að verðbólguvæntingar á Íslandi eru helstar þær að verðbólga þarf að lækka og mun lækka m.a. vegna þess að kaupmenn hafa ekki sinnt þeirri siðferðislegu skyldu sinni að skila að fullu lækkun gjalda sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Hér segir líka að verðbólga hafi verið undir markmiði hér í tvö ár og að önnur iðnríki glími við allt annan vanda en Seðlabankinn. Þar sé vandamálið að reyna að ýta undir verðbólgu, eins og hér segir. Ef við berum okkur saman við Svíþjóð er hækkun á húsnæðisverði þar líklega enn meiri en hér. Þar er verðbólga með svipuðum hætti og hér, að teknu tilliti til þess að húsnæðiskostnaður er þar ekki inni, eins og víða er í OECD. [[Forseti hringir.]]Til þess að burðast við að laga þetta ástand í Svíþjóð eru menn með -0,5% stýrivexti. Nú verð ég að spyrja enn einu sinni: Hvað kann seðlabankastjóri Íslands sem seðlabankastjóri Svíþjóðar kann ekki?
Virðulegi forseti. Strandveiðar hófust 2. maí síðastliðinn og rúmlega 700 smábátar fengu leyfi til að sækja fiskimiðin af miklu kappi. Veiðarnar eru ólympískar, magnið er takmarkað við 9 þús. tonn á fjórum veiðisvæðum og veiðidagarnir fjórir virkir dagar á viku. Hver bátur má koma með að landi að hámarki 700–800 kíló af óslægðum fiski úr hverjum róðri og góð meðferð afla því mikilvæg. Veiðarnar eru mánudaga til og með fimmtudaga á veiðitímabilinu og aðra daga má ekki veiða. Bræludagar, bilanir og aðrar frátafir eru tap hvers báts og eiganda hans. Þetta gerir strandveiðikerfið áhættusækið og hættulegt. Enginn vill tapa veiðidegi og allt er lagt undir til að sækja fast þótt bræla á miðunum sé í kortunum. Áhættan er að potturinn náist ekki á viðkomandi svæði og þá verði hlutur hans fluttur á önnur veiðisvæði og tekjutapið orðið tilfinnanlegt og þungt fyrir þann sem fyrir því verður. Erfitt tíðarfar í upphafi strandveiða fyrir vestan hefur kallað á slíka áhættu, að sótt sé í erfiðu sjólagi og brælu. Tapaður veiðidagur verður ekki bættur, kerfið er ósveigjanlegt og stíft og skapar áhættu við slíkar aðstæður. Virðulegi forseti. Þá gerast slys eins og í gær þegar ungur maður fórst á leið í róður. Hugur okkar og samúð eru hjá fjölskyldu hins dugmikla sjómanns. Það hlýtur að kalla á viðbrögð okkar þingmanna og stjórnvalda þegar slíkir voðaatburðir gerast. Það hefur lengi verið bent á þá staðreynd að strandveiðikerfið verður að hafa sveigjanleika til að bregðast við ótíð og brælu sem er tíðum við strendur landsins. Ég legg því til að strandveiðisjómenn fái að velja fasta daga í mánuði sem þeir telja þá bestu til róðra svo sóknin verði eðlileg. Virðulegi forseti. Gerum kerfið sveigjanlegt og áhættuminna. Það tryggir öryggi sjómanna og bætta meðferð afla.
Herra forseti. Það er sorglegt fyrir okkur að horfast í augu við það að samfélag okkar er gjörspillt þar sem efri lög þjóðarinnar leita allra leiða til þess að komast hjá skattgreiðslum. Aflandsbælin, eins og ríkisskattstjóri nefnir þau svo réttilega, skattaskjól einstaklinga og fyrirtækja sem kjósa að skjóta sér undan greiðslum til sameiginlegra sjóða landsmanna, tengjast æ fleiri þjóðþekktum einstaklingum, bæði í stjórnsýslunni og viðskiptalífinu; stórútgerðarmenn, og sitjandi ráðherrar telja enga ástæðu til að hreyfa sig og senda þau skilaboð út í samfélagið að þetta sé bara allt í lagi, þetta hljóti að gleymast. Nei, við megum ekki sofna á verðinum. Þetta er ekki í lagi. Fyrrverandi forsætisráðherra var látinn taka skellinn fyrir Sjálfstæðisflokkinn og reynir hann nú að hvítþvo sig en opinberar um leið hvernig ríka fólkinu nýttist að leggja af auðlegðarskattinn. Þjóðin verður að rísa upp gegn þeirri spillingu sem gegnsýrir íslenskt samfélag og nær til stórs hluta fjármagnseigenda sem leita allra leiða til að greiða ekki skatta og skjóta sér undan samfélagsábyrgð. Í öllum hinum vestræna heimi er verið að samræma átak til að uppræta skattaskjól en Íslendingum er ekki einu sinni boðið að borðinu til að ræða þessi mál, eins og í London þar sem verið er að ræða þessi mál af þjóðarleiðtogum. Stórsködduð ímynd landsins út á við er orðin þannig að við erum litin hornauga í þessu sambandi. Spilaborgin er hrunin, eins og ríkisskattstjóri komst svo vel að orði í riti sínu Tíundinni. Við megum ekki láta fjármálaelítuna eyðileggja velferðarkerfi landsins með því að leita allra leiða til að greiða ekki skatta til íslensks samfélags. Við verðum að standa saman og vera ekki sofandi yfir því að þessi mál eru ekki í lagi, ekki heldur hér á þingi.
Hæstv. forseti. Af hverju eru vextir hér á landi miklu hærri en til dæmis annars staðar á Norðurlöndunum? Það er meðal annars vegna þess að hér er verðtryggt lánafyrirkomulag á íbúðalánum. Algengasta aðferð við árangursmat er að meta árangur út frá settum markmiðum. Ef við notum þá aðferð við mat á árangri Seðlabankans við að framfylgja peningastefnu má segja að Seðlabankanum hafi tekist vel til, náð toppárangri. Þar er meginmarkmið að halda verðlagi stöðugu og að mæld verðbólga sé alltaf undir 2,5%. Það hefur nú tekist í rúmlega tvö ár og er lengsta samfellda verðstöðugleikatímabil frá því að þessi markmiðsaðferð var tekin upp árið 2001. Þrátt fyrir þennan markverða árangur verðstöðugleika er það staðreynd að vaxtastig hér er himinhátt í öllum samanburði. Það er sá kostnaður sem heimilin og atvinnulífið bera. Þessi árangur er heimilum og atvinnulífi of dýru verði keyptur. Það er ekki sú framtíðarsýn sem við eigum að bjóða, að við fjármögnum uppsveifluna og rembumst á móti með að viðhalda verðstöðugleika hverju sinni. Sem dæmi eru nafnvextir á íbúðalánum í Noregi, með sína sjálfstæðu mynt, á bilinu 1–2%. Munurinn er gríðarlegur en hann þarf ekki að vera svo mikill. Á opnum fundi með efnahags- og viðskiptanefnd viðurkenndi seðlabankastjóri að stýrivextir bíta ekki sem skyldi hér á landi vegna þess að stór hluti húsnæðislána heimilanna er verðtryggður og tekur mið af neysluvísitölu mældri af Hagstofunni en ekki stýrivöxtum Seðlabankans. Mér finnst þetta stórmerkilegt. Það blasir við að vaxtaokrið er ekki álagning bankanna heldur verðtryggt raunvaxtagólf Seðlabankans. Þessu kerfi [[Forseti hringir.]]verður að breyta. Þessu lánafyrirkomulagi verðtryggingar og vaxta á uppreiknaðan höfuðstól verður að breyta. [[Forseti hringir.]]Kjörtímabilið er ekki búið og það er enn þá tími til að breyta þessu.
Herra forseti. Hin stórfurðulegu undanbrögð stjórnarflokkanna við að útfæra sitt eigið loforð um kosningar í haust eru ekki bara pólitískt gamanmál. Það þarf að ákveða kjördag hið fyrsta af ýmsum praktískum, raunverulegum og gildum ástæðum. Í lögum um kosningar til Alþingis er kveðið á um kosningarrétt manna. Almenna reglan er sú að allir íslenskir ríkisborgarar, 18 ára og eldri, hafa kosningarrétt, sem og þeir íslenskir ríkisborgarar sem búsettir eru erlendis og hafa ekki búið þar lengur en í átta ár. Þeir sem hafa búið lengur en í átta ár geta sótt um að vera færðir inn á kjörskrá og komu þau ákvæði í staðinn fyrir gömlu kæruheimildirnar. Til þess þurfa menn að leggja fram umsókn til þjóðskrár og niðurstaðan er síðan ákveðin þannig að ákvörðun um að einhver skuli þannig tekinn á kjörskrá gildir í fjögur ár frá 1. desember næstum eftir að umsókn var lögð fram. Þetta þýðir að þegar kosningar eru ákveðnar óvænt og eru fyrir 1. desember að ári, er þessi möguleiki útilokaður. Þessu þarf að breyta og á að breyta, annars er verið að girða fyrir að íslenskir ríkisborgarar búsettir erlendis, þúsundum og tugþúsundum saman, sem búið hafa þar lengur en í átta ár, eigi yfir höfuð möguleika á því að kjósa á Íslandi. Önnur gild ástæða er sú að í 57. gr. laga um kosningar til Alþingis er kveðið á um utankjörfundaratkvæðagreiðslu og skal hún hefjast svo fljótt sem unnt er eftir að kjördagur er ákveðinn, en þó ekki fyrr en átta vikum fyrir kjördag. Það þýðir samt að eigi að kjósa um miðjan október á utankjörfundaratkvæðagreiðsla að hefjast í síðari hluta ágústmánaðar. Þess vegna þarf að festa kjördag núna á vordögum og það strax. Það er ekkert einkamál stjórnarflokkanna að ætla að þæfast þannig við í þessu máli, [[Forseti hringir.]]að standa við sitt eigið loforð, að þeir hafi í stórum stíl kosningarrétt af landsmönnum.
Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni ályktun rektora íslenskra háskóla vegna fjármálaáætlunar 2017–2021, sem við höfum verið að ræða hér og er til meðferðar í fjárlaganefnd. Ég tek svo innilega undir þau vonbrigði sem rektorar lýsa yfir í ályktun varðandi fjármögnun háskólastigsins. Við ræddum við menntamálaráðherra á fundi fjárlaganefndar í gær og munum vonandi geta rætt betur við hann hér í þingsal um þetta mál. Eftir því sem ráðherra segir virðist okkur hafi tekist að fjölga háskólanemum hér á landi. Við vorum með mjög fátt háskólamenntað fólk fyrir nokkuð mörgum árum en sókn í háskóla hefur aukist mjög mikið og við erum á pari við önnur lönd hvað varðar fjölda nema í háskólum. Á sama tíma eru útgjöld til háskólastigsins sem hlutfall af vergri landsframleiðslu undir meðaltali OECD-ríkjanna. Ef við berum okkur saman við Norðurlöndin erum við langt undir. Í þessari fjármálaáætlun er ekki gert ráð fyrir neinni aukningu sem heitið getur; 2–3% til ársins 2021. Á sama tíma á samt að auka gæði í háskóla- og rannsóknarstarfsemi og treysta alþjóðlega samkeppnishæfni og tengsl við atvinnulífið og ýmis fleiri framsækin markmið eru sett fram. Hvernig á að gera það ef ekki á að veita meira fjármagn í skólana sem eru að sumu leyti fjársveltir? Á að fækka nemendum? Ef við ætlum að fækka nemendum, hvernig ætlum við að gera það? Ætlum við í auknum mæli að vera með inntökupróf? Gera meiri kröfur? Þá getur verið að þeir sem vilja fara í háskóla þurfi að taka kúrsa einhvers staðar og það kostar pening. Við þurfum að mennta það fólk, hvernig sem við förum að því, og ekki viljum við fækka háskólanemum. Mér er því fyrirmunað að skilja hvaða stefna er í gangi þegar kemur að háskólastiginu. Það á að spýta í hvað varðar framhaldsskólana [[Forseti hringir.]]og það er mjög gott, enda kominn tími til. En þetta er ekki í lagi, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Tekjur ungs fólks á Íslandi hafa dregist saman samanborið við eldri kynslóðir og hefur unga fólkið ekki notið sömu kaupmáttaraukningar og aðrir. Þetta er nokkuð sem við höfum heyrt í fréttum undanfarna mánuði og vitum af. Ég hef ítrekað rætt hér í ræðustól og hef kallað eftir að við ræðum það saman í sérstakri umræðu við fjármálaráðherra en hef ekki fengið það í gegn enn sem komið er. Bið ég hæstv. forseta að sjá svo til að það verði sett á dagskrá áður en þingi lýkur í vor, hvenær sem það svo verður. Það er mikið áhyggjuefni að unga kynslóðin sé að verða á eftir, hafi það verst hvað kaupmátt varðar hér á landi, því að eins og við vitum er þetta auðvitað æviskeið útgjalda. Fólk er að koma börnum á legg, fólk er að mennta sig, fólk er að leggjast í skuldbindingar eins og að taka húsnæðislán og annað og það skiptir máli að fólk geti séð út úr mánuðunum, séð fram á að geta staðið sína plikt, geta staðið sínar skuldbindingar og haft þrautseigju í að vinna, sjá fyrir börnum og koma þeim á legg án þess að það reynist því hreinlega ofviða. Það er þannig í dag og það er áhyggjuefni og er nokkuð sem við á Alþingi eigum að vera að ræða.
Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli á þeirri alvarlegu stöðu sem er komin upp þegar kemur að íslenskum stúdentum sem stunda nám erlendis. Nú var ég að fá svar frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra varðandi það hve margir íslenskir stúdentar eru á framfæri norrænna systurstofnana LÍN í Svíþjóð, Danmörku, Noregi og Finnlandi. Það sem er hægt að sjá út úr þessum tölum, sem ná tíu ár aftur í tímann, er að eftir hrun, og sér í lagi eftir 2011 og 2012, hefur orðið gífurleg aukning á því að íslenskir stúdentar fari til Norðurlandanna til að fara á framfærslu þar. Sem dæmi má geta þess að í Danmörku voru fyrir hrun, til og með 2008/2009, ávallt tæplega 600 manns sem þáðu stuðning til náms, 527 upp í 588 þegar mest lét. Frá 2011/2012 er fjöldinn kominn upp í 909 manns. 2012/2013 eru það 1.015 manns og 2014/2015 1.165 manns. Til samanburðar hefur íslenskum stúdentum sem eru á framfærslu LÍN og stunda nám erlendis fækkað; þeir hafa farið úr 2.751 árið 2009, 2014 komnir niður í 2.150. Við sjáum nú að nærri jafn margir eru á framfæri erlendra systurstofnana LÍN, norrænna systurstofnana, þ.e. 1.979 á þarsíðasta ári en voru 2.150 á framfæri LÍN. Það er því ekkert langt þar til norrænar systurstofnanir munu taka að sér að sjá um að mennta íslenska námsmenn. Viljum við það?
Hæstv. forseti. Ég fann í fórum mínum þriggja ára gamla ræðu sem mér fannst ástæða til að dusta rykið af, eins og prestar gera. Víða í hinum ýmsu byggðum landsins er skortur á læknum. Fyrir því eru ýmsar ástæður. Öll viljum við hafa greiðan aðgang að læknisþjónustu og langar mig aftur að benda á ákveðna lausn á því máli. Á aðalfundi Læknafélags Íslands árið 2012 var ályktað um dreifbýlislækningar, eða héraðslækningar eins og sumir læknar vilja tala um. Í þeirri ályktun var skorað á heilbrigðisráðherra og stendur, með leyfi forseta: „… að binda í reglugerð heimild til þess að læknir með sérfræðileyfi geti fengið viðurkennda undirsérgreinina dreifbýlislækningar“ og að skilgreina um leið hvað í því felst. Fram kemur í greinargerð með ályktuninni að lítil endurnýjun hafi átt sér stað meðal heimilislækna í hinum ýmsu byggðum. Jafnframt sé starf læknis í dreifbýli eða héraði að mörgu leyti frábrugðið læknisstarfinu á mölinni. Fámennið veldur einnig því að vaktabyrði er almennt meiri á strjálbýlum svæðum og fjölbreyttari vandamál sem upp koma á vöktum. Á sama tíma eru minni möguleikar á félagslegum og ekki síst faglegum stuðningi kollega í læknastéttinni. Það kom einmitt fram á fundi á Akureyri fyrir skömmu. Læknar og forsvarsmenn heilbrigðisstofnana frá strjálbýlum, norðlægum svæðum í Noregi, Kanada, Svíþjóð og Skotlandi ásamt Íslandi komu þar saman. Þar flutti erindi Roger Strasser, rektor Northern Ontario School of Medicine í Kanada. Hann sagði meðal annars að heilbrigðisstofnanir á strjálbýlum svæðum verði að taka frumkvæði til þess að leysa úr vanda við að fá heilbrigðisstarfsfólk til starfa. Roger Strasser segir, með leyfi forseta: „Mikilvægast er að taka stjórnina og láta hlutina ganga upp fyrir okkur við okkar aðstæður.“ Síðan árið 2003 hefur Sjúkrahúsið á Akureyri tekið formlega þátt í menntun lækna. Nú er lag að taka upp nýja námsgrein enda Ísland strjálbýlt land. Nám í dreifbýlislækningum er nefnilega víða viðurkennt. Ég sé fyrir mér uppbyggingu og styrkingu Háskólans á Akureyri í samvinnu við Sjúkrahúsið á Akureyri vegna þessa og um leið uppbyggingu og styrkingu heilbrigðisstofnana víða um land. Það er lykilatriði að taka frumkvæði í þessum málum og sýna ábyrgð öllum til heilla alltaf og alls staðar.
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég aðeins minna á að 26. janúar lagði ég fram tvær fyrirspurnir varðandi sölu eignarhluts Landsbankans í Borgun fyrir 2,2 milljarða. Aðeins að rifja það upp. En það sem ég vildi segja hér og nú er að fagna því og um leið þakka hæstv. forseta fyrir liðsinni hans eftir að ég skrifaði honum bréf um að ganga eftir því og fá betri og ítarlegri svör. Það kemur nefnilega fram á vefmiðlinum visir.is 9. maí að Bankasýslan hafi skrifað Landsbankanum nýtt bréf til að biðja um ítarlegri upplýsingar í framhaldi af þeim fyrirspurnum sem ég lagði fram og umræðu á Alþingi ekki alls fyrir löngu við hæstv. fjármálaráðherra. Virðist mér að Bankasýslan hafi skrifað Landsbankanum nýtt bréf með nokkuð hvössum og góðum spurningum þar sem óskað er eftir svörum, meðal annars um það sem mér finnst hafa komið fram, að til hafi verið eitthvert verðmat, sem ég hef áður sagt úr ræðustól Alþingis að er auðvitað til í öllum fyrirtækjum, ég tala nú ekki um þegar verið er að selja. Þar er verið að ganga eftir svörum um það. Jafnframt kemur þar fram að þessi 2,2 milljarða hlutur sem seldur var á þeirri upphæð, 31,2%, sé orðinn 6–8 milljarða virði í dag. Með öðrum orðum, þeir sem keyptu hafa hagnast um 4–6 milljarða kr. Ég hlýt að fagna því og vekja athygli á þessu og jafnframt bera þá von í brjósti að þegar það svar berst sem Landsbankinn á að gefa Bankasýslunni eigi síðar en 18. maí komi fram ítarlegri upplýsingar þar sem leyndarhjúpi sem mér finnst hafa verið settur yfir þetta mál verði aflétt og allar upplýsingar verði lagðar hér á borð fyrir okkur þingmenn, og ég tala nú ekki um og fagna skýrslunni sem fjármálaráðherra ætlar að leggja fram sem hann boðaði að [[Forseti hringir.]]yrði þá rædd í leiðinni.
Hæstv. forseti. Nú eru aðeins tveir dagar frá því að við ræddum í þessum sal öryggi ferðamanna. Færst hefur í aukana að fyrirtæki hvetji ferðamenn til að ferðast um Ísland yfir vetrartímann á bílum sem hafa jafnvel svefnaðstöðu en eru ekki búnir undir fjallvegi, mikinn snjó eða jafnvel mikla hálku og það veðravíti sem oft getur verið hér á landi. Það er lítið um aðstöðu fyrir þá sem ferðast um á slíkum bílum til að stoppa næturlangt. Fyrir valinu verða því oft afleggjarar, bæði heim að bæjum og inn á tún, og plön, m.a. við útsýnisstaði og á almennum ferðamannastöðum. Það er mjög alvarlegt að svo virðist sem þessir ferðamenn fái mjög villandi upplýsingar frá þeim sem skipuleggja slíkar ferðir. Það kemur oft í hlut hins almenna borgara að þurfa að leiðrétta þann misskilning en stundum þurfa menn að vísa fólki burt af landareign sinni og útskýra fyrir því að ekki megi vaða um eignarland, keyra um tún o.s.frv. Það snertir öryggi ferðamanna að gefa þeim réttar upplýsingar þegar þeir koma til landsins; gefa þeim upplýsingar um þá aðstöðu sem býðst og útskýra fyrir þeim þau lög sem eiga við. Þetta er dæmi um að við erum að missa yfirsýnina yfir þá miklu ferðamennsku sem orðin er á Íslandi. Rökin með ferðamennsku eins og ég nefni hér, á þessum bílum, hafa verið þau að hótel séu oft uppbókuð, en við þurfum þá að gæta þess að þessir aðilar séu ekki á ferð við aðstæður sem við Íslendingar mundum jafnvel ekki leggja út í. Ég tel að við þurfum að setja á fót betra eftirlit með þeirri ferðaþjónustu sem verið er að koma af stað og þeirri nýsköpun sem í gangi er. [[Forseti hringir.]]Þó að það sé gott að skapa atvinnu þá megum við ekki leggja líf fólks að veði.
Forseti. Ég vil enn kvarta yfir þeim dónaskap sem ríkisstjórnin sýnir þingmönnum og reyndar þjóðinni allri með því að kveða ekki upp úr með hvenær á að efna til kosninga og hvernig þingstörfum verður hagað á næstu vikum. Það er ekki einkamál okkar þingmanna hvernig lög eru afgreidd eða hvað er gert á þessum stað. Svo virðist stundum sem þeir sem hafa verið kjörnir til Alþingis haldi að lagasetning og það sem hér fer fram sé eitthvert einkamál okkar. Það er mikill misskilningur. Við erum hér að vinna fyrir fólkið í landinu. Það verður að bera traust til þess að við gerum það almennilega og að við höfum einhverja sýn á það hvernig vinnan á að ganga fram en ekki bara að þetta sé svona eins og eitthvert „happening“. Ég biðst afsökunar á orðbragðinu, virðulegi forseti. Ég kalla enn eftir því að ríkisstjórnin segi hvenær eigi að kjósa og komi síðan með þau forgangsmál sem hún telur nauðsynlegt að verði afgreidd áður en til kosninga kemur. Það er ekki bara fyrir okkur þingmenn, það er fyrir fólkið í þessu landi, minnst fyrir okkur en við þurfum hins vegar að inna af hendi þau verk sem þarf til að lög séu fest í landinu. Í því sambandi vek ég athygli á mjög merkilegu máli sem verður til umræðu á eftir, um almennar leiguíbúðir, frumvarp sem lengi hefur verið beðið eftir. Það tók hæstv. húsnæðismálaráðherra næstum þrjú ár að koma frumvörpunum hingað inn þó að þau hafi verið næstum tilbúin þegar hún settist í ráðherrastól. Nefndaráliti fyrir þetta mikla mál var útbýtt [[Forseti hringir.]]klukkan níu eða tíu í gærkvöldi. Hvers konar vinnubrögð eru þetta?
Virðulegur forseti. Mig langar að gera almennar kosningar að umtalsefni og svo kosningalöggjöfina. Mér þykir sæta furðu að nú þegar séu hafnar utankjörfundarkosningar vegna forsetakosninga 25. júní. Samt hafa fæstir sem hafa lýst yfir framboði skilað inn framboði sínu þannig að það sé löglegt. Engu að síður eru forsetakosningar hafnar utan kjörstaðar. Hvers konar lög eru það sem Alþingi Íslendinga setur um kosningar ef hægt er að fara fram með þessum hætti? Menn bjóða sig fram, þeir tilkynna framboð en eru ekki komnir í framboð af því að þeir hafa ekki skilað inn gögnum. Síðast í gær var upplýst í fréttum að frambjóðendur hafa frest til 18. eða 19. maí til að skila þeim inn. Þá á eftir að fara yfir gögnin og skoða hvort þeir listar sem þá hefur verið skilað standast, hvort þeir eru lögmætir sem og framboðið. Á sama tíma hefur kosning staðið yfir utan kjörstaðar og fólk hefur ekki hugmynd um hverjir eru í framboði. [[Gripið fram í.]]Þó að allir séu í framboði þarf samt að skila inn listum um að maður sé í framboði og hafi að baki sér til þess bæran fjölda fólks. Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að orða það svona en þessi kosningalöggjöf til forsetakjörs, æðsta embættis lýðveldisins, er skrípaleikur eins og hún liggur fyrir í dag.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um almennar íbúðir. Allir hv. þingmenn hv. velferðarnefndar standa saman að nefndarálitinu. Áður en ég held áfram máli mínu langar mig að þakka öllum hv. þingmönnum velferðarnefndar fyrir mikla og góða vinnu þar sem unnið var að þessu áliti. Auk þessa vil ég þakka nefndarritara velferðarnefndar fyrir mikil og góð störf við vinnslu málsins. Við vinnslu málsins bárust margar umsagnir og auk þess fékk nefndin til sín gesti á nokkuð marga fundi. Ég ætla í þessari 30 mínútna ræðu minni að fara yfir helstu atriði nefndarálitsins, en ég mun eingöngu fara ítarlega yfir hluta þess þar sem nefndarálitið er afar langt. Í mörgum tilvikum mun ég vísa beint til nefndarálits á þskj. 1266 og í breytingartillögur á þskj. 1267. Virðulegur forseti. Frumvarpi um almennar íbúðir er ætlað að leggja grunn að nýju leiguíbúðakerfi. Meginmarkmið þess eru aukið framboð leiguhúsnæðis og að húsnæðiskostnaður fólks verði í samræmi við greiðslugetu. Miðað var við að það tæki til fólks í tveimur lægstu tekjufimmtungunum. Fyrst ber að nefna að í vinnu við mótun húsnæðisstefnu í aðdraganda framlagningar frumvarpsins var lagt til grundvallar að leiga yrði jafnan ekki umfram 20–25% af tekjum. Töldu nefndarmenn æskilegt að þetta markmið kæmi fram í lögunum og lögðu því til viðbót við það efni í fyrri málslið 1. mgr. 1. gr. Frumvarpið er eitt af þeim frumvörpum sem voru mótframlag ríkisstjórnarinnar til kjarasamninga síðastliðið vor sem varð m.a. til að kjarasamningar tókust. Innan hv. velferðarnefndar er annað frumvarp sem snýr að kjarasamningunum, en það er frumvarp um húsnæðisbætur. Mikilvægt er að það verði afgreitt sem fyrst út úr nefndinni til að markmið húsnæðismálanna nái fram að ganga. Í 2. gr. frumvarpsins er fjallað um skilgreiningar. Þær snúast m.a. um breytingar á nafni frumvarpsins sem var almennar íbúðir, en lagt er til að rætt verði frekar um almennar félagsíbúðir. Lagt er til að í stað þess að nota hugtakið „almennt íbúðafélag“ verði þessi íbúðafélög nefnd húsnæðissjálfseignarstofnanir. Einnig er vert að nefna að hugtakið „áfangi“ var fellt út úr skilgreiningakaflanum þar sem áfangaskiptingin er felld brott úr lögunum, m.a. til að stuðla að meiri félagslegri blöndun í kerfinu. Engar breytingar voru gerðar á 3. gr. frumvarpsins og því erum við komin í 4. gr. sem fjallar um almennt íbúðafélag. Þar kom ríkisskattstjóri með ábendingar er vörðuðu samþykktir eða skipulagsskrá almenns íbúðafélags. Nefndin brást við þeim athugasemdum og gerði breytingartillögur þar um. Auk þess er ákvæði þar sem fjallað er um hvernig fara skuli með rekstrarafgang almennra íbúðafélaga. Leggja nefndarmenn til að liðurinn falli brott. Nefndarmönnum finnst æskilegt að félögin hafi meira svigrúm til nýtingar rekstrarafgangs og þannig sé m.a. hægt að nýta hann til að jafna út leigu. Fjallað er um stofnun félags og samþykktir í 5. gr. Þar er m.a. kveðið á um stofnun og stofnfé almennra íbúðafélaga, hvaða atriði skuli hafa í samþykktum eða skipulagsskrá félaganna, aðild að almennum íbúðafélögum, hvernig fara skuli með fyrirkomulag félagsfunda og hvernig skuli ráðstafa eignum félags séu þær umfram skuldir verði því slitið. Nefndarmenn leggja til að ýmis ákvæði greinarinnar falli brott, verða m.a. við athugasemdum ríkisskattstjóra um upptalningu á atriðum í samþykktum eða skipulagsskrá, og leggja til breytingar um félagsfundi þar sem íbúðafélögin eru sjálfseignarstofnanir en þær hafa ekki félagsmenn og því enga félagsfundi. Æðsta vald þeirra er sjálfstæðar stjórnir og því fellur þetta ákvæði laganna brott. Aðrar breytingar á 5. gr. og þeim greinum sem á undan henni koma skýra sig sjálfar í nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem greint var frá í upphafi ræðunnar. Þær breytingar sem gerðar eru á 6. gr., um félagsstjórn og framkvæmdastjóra, og á 7. gr., um störf stjórnar, má jafnframt finna í umræddum þingskjölum sem vitnað var til að framan. Í 8. gr. er fjallað um fulltrúaráð. Þar er m.a. lögð fram sú breyting að ekki er hægt að mæla fyrir um val á fulltrúaráði almenns íbúðafélags á aðalfundi félagsins enda er um að ræða sjálfseignarstofnanir sem hafa hvorki félagsmenn né félagsfundi. Telur nefndin eðlilegra að almennt íbúðafélag ákveði í samþykktum sínum eða skipulagsskrá hvernig val á fulltrúaráði fari fram. Nefndarmönnum fannst þó mikilvægt að tryggja aðkomu íbúa að stjórnun íbúðafélaganna og leggur því til að minnst þriðjungur fulltrúaráðsmanna skuli vera úr hópi leigjenda sé þess kostur. Jafnframt er fjallað um hvernig fulltrúaráð kýs stjórn og síðan skal það ákveðið nánar í samþykktum eða skipulagsskrá hvernig vali á leigjendum í fulltrúaráð verði háttað. Fjallað er um framkvæmdasjóð í 9. gr. og um ársreikninga og endurskoðun í 10. gr. Þar er m.a. kveðið á um að almenn íbúðafélög skuli halda framkvæmdasjóð til að standa undir viðhaldi og nauðsynlegum endurbótum á almennum íbúðum og fasteignum þeirra. Gert er ráð fyrir að öll leiga af almennum íbúðum renni í sjóðinn að frátöldum greiðslum af lánum, rekstrarkostnaði og greiðslum í Húsnæðismálasjóð. Nefndin telur þó æskilegt að almenn íbúðafélög hafi meira svigrúm við nýtingu leigutekna þannig að þær megi t.d. nýta til að jafna leigu milli íbúa eða styrkja eigið fé. Eftir ábendingar sem bárust nefndinni um nauðsyn þess að hafa sérstaka sjóði til að standa undir viðhaldi og endurbótum leggur nefndin til þær breytingar að í stað framkvæmdasjóðs verði kveðið á um viðhaldssjóð sem skuli standa undir eðlilegu viðhaldi og nauðsynlegum endurbótum á almennum íbúðum og fasteignum sem þær tilheyra. Aðrar breytingar á 8.–10. gr. skýra sig sjálfar í nefndaráliti og breytingartillögum sem getið var um að framan. Virðulegur forseti. Þá erum við komin að veigamiklu atriði, en það er 12. gr. sem fjallar um stofnframlög, tekju- og eignamörk. Í 1. mgr. er ákvæði um hverjir geta fengið stofnframlög en það eru samkvæmt frumvarpi m.a. sveitarfélög vegna íbúðarhúsnæðis á vegum sveitarfélaga og leigufélög í þeirra eigu, hafi þau verið starfandi við gildistöku laganna. Nefndin leggur til að heimildirnar verði ekki takmarkaðar við íbúðarhúsnæði á vegum sveitarfélaga eða að leigufélög hafi verið starfandi við gildistöku laganna, enda telur nefndin sveitarfélögum og lögaðilum á þeirra vegum treystandi til að halda utan um almennar íbúðir. Í lok 1. mgr. er vísað til leigufélaga sem uppfylla skilyrði 23. gr. Nefndin leggur til að fram komi strax í málsgreininni um hvers konar lögaðila sé að ræða fremur en að vísað sé til 23. gr. Það er gert því skyni að ákvæðið verði sem aðgengilegast. Nefndin telur að í sérstökum tilvikum geti það þjónað markmiðum laganna að uppbygging almennra íbúða sé á vegum annars konar lögaðila en greinir í 1. mgr. 12. gr. Það gæti t.d. átt við ef húsnæðissamvinnufélag vildi hafa almennar íbúðir í leigufélagi á sínum vegum eða ef sveitarfélag vildi byggja upp almennar íbúðir í félagi við aðra. Nefndin leggur því til að veita megi stofnframlög til annarra með sérstöku samþykki ráðherra. 3. mgr. fellur brott þar sem áfangaskiptingin er tekin út úr lögunum, m.a. til að stuðla að félagslegri blöndun í kerfinu. Í 4. mgr. kemur fram að óheimilt sé að veita stofnframlag vegna íbúðarhúsnæðis sem hefur verið keypt áður en sótt er um stofnframlag. Nefndinni var bent á að íbúðir sem kæmu til sölu seldust oft hratt og því gæti þurft að hafa snarar hendur við kaup. Erfitt gæti reynst að ganga ávallt frá umsókn um stofnframlag í tæka tíð. Með hliðsjón af ábendingunni leggur nefndin til að unnt verði að leggja fram umsókn allt að fjórum vikum frá kaupum. Sá sem kaupir íbúð án þess að hafa fengið samþykki við umsókn um stofnframlag ber þó vitaskuld áhættu af því að honum verði synjað um stofnframlag. Í 4. mgr. koma einnig fram fyrirmæli sem eiga við þegar andvirði almennrar íbúðar er nýtt til kaupa á öðru íbúðarhúsnæði. Nefndin leggur til ögn breytta framsetningu til að skýra að þau eigi við þótt andvirðið sé notað til að kaupa dýrari íbúð, en ekki aðeins fleiri íbúðir, og að þau eigi við um byggingu íbúðar en ekki aðeins kaup. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að tilteknar greiðslur í framkvæmdasjóð og Húsnæðismálasjóð og endurgreiðslur stofnframlaga, þegar við á, hefjist þegar lán af almennri íbúð hafa verið greidd upp. Bent var á að auðvelt væri að komast hjá þeim með því að taka lán til mjög langs tíma og framlengja þau eða endurfjármagna ítrekað. Til að taka fyrir það leggur nefndin til að sett verði hámark á lánstímann. Á grundvelli upplýsinga sem nefndin aflaði sér um hver lánstími þyrfti að vera til að leiga yrði að jafnaði ekki umfram fjórðung tekna leigjenda leggur nefndin til að hámarkið verði 50 ár. Í 5. og 6. mgr. eru tilgreind tekju- og eignamörk leigjenda almennra íbúða við upphaf leigu. Nefndin leggur til að örlítil reikningsskekkja í 5. mgr. verði leiðrétt og að viðmiðin verði uppfærð vegna verðlagsbreytinga. Nefndin leggur einnig til að orðinu „samanlögð“ verði skotið fremst í 6. mgr. til að skýra að átt sé við samanlagða hreina eign beggja aðila eða allra leigjenda, ef tveir eða fleiri leigja almenna íbúð saman, en ekki eign hvers og eins. Auk þess eru ákvæði sem falla brott og vísa ég þar í nefndarálit og þær breytingartillögur sem greint er frá að framan í ræðu minni. Í 13. gr. er fjallað um stofnframlög ríkis vegna almennra íbúða. Þar leggur nefndin til að reynist endanlegt stofnvirði hærra en umsókn gerði ráð fyrir miðist stofnframlög við áætlað stofnvirði. Í því felst einnig aukinn hvati fyrir umsækjendur til að vanda til verka við áætlun stofnvirðis og halda kostnaði innan áætlana. Mikilvægt er að taka fram að nefndinni bárust útreikningar sem sýndu að nauðsynlegt væri að koma sérstaklega á móts við þá leigjendur sem verst stæðu ef leiga þeirra ætti að jafnaði ekki að vera umfram fjórðung tekna. Því leggur nefndin til að heimilt verði að veita allt að 4% viðbótarframlag vegna íbúðarhúsnæðis á vegum sveitarfélaga og íbúðarhúsnæðis sem ætlað er námsmönnum eða öryrkjum. Þar sem um sérstakan stuðning er að ræða leggur nefndin til að framlagið verði ekki endurgreitt eftir uppgreiðslu lána. Fram kom fyrir nefndinni að sums staðar á landsbyggðinni væri skortur á leiguhúsnæði sem erfiðlega gengi að mæta því að ekki fengjust lán. Það ætti einkum við þar sem velta með fasteignir væri lítil eða markaðsverð verulega lægra en byggingarkostnaður og lánveitendur því tregir til að veita fasteignaveðlán. Í verstu tilvikunum gæti jafnvel reynst ómögulegt að fjármagna leiguíbúðir þrátt fyrir 30% stofnframlag frá ríki og sveitarfélögum. Í ljósi þessara ábendinga leggur nefndin til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að veita allt að 6 prósentustiga viðbótarframlag á svæðum þar sem skortur er á leiguhúsnæði og bygging íbúða hefur verið í lágmarki eða sérstök vandkvæði á því að fá fjármögnun á almennum markaði. Um undantekningarheimild er að ræða sem nefndin gerir ráð fyrir að verði aðeins nýtt þegar ætla verður að 30% stofnframlag dugi ekki til. Nefndin leggur til hliðstæða breytingu á 16. gr. um stofnframlög sveitarfélaga. Heimildirnar verða þó sjálfstæðar. Ríki og sveitarfélagi verður þannig hvoru um sig heimilt að veita viðbótarframlag, hvort sem hinn aðilinn gerir það eður ei. Nefndin leggur þó til að sá munur verði á heimildunum að ekki megi krefjast endurgreiðslu á viðbótarframlagi ríkis eftir uppgreiðslu lána. Í því felst sérstakur byggðastuðningur frá ríki. Nokkrir umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar gagnrýndu að helmingur stofnframlags ríkis, sem væri í formi beins framlags, skyldi greiddur út þegar við samþykkt umsóknar því að í því fælist aukin áhætta fyrir ríkið og hætta á misnotkun. Svipuð gagnrýni kom fram varðandi stofnframlög sveitarfélaga. Á móti kom fram að fyrirkomulagið auðveldaði fjármögnun almennra íbúða og drægi úr þörf á dýrum brúarlánum sem ætti að skila sér í lægri leigu. Hvað varðar mögulega misnotkun bendir nefndin á að Íbúðalánasjóði er falið eftirlit með eigendum almennra íbúða og að misnotkunin geti varðað refsingu. Nefndin leggur því ekki til breytingar að þessu leyti. Auk þess segir að stofnframlag í formi vaxtaniðurgreiðslu hefjist þegar almenn íbúð hefur verið tekin í notkun. Nefndin leggur til að hún hefjist fremur þegar afborgun af láni hefst, enda tilgangur hennar að létta á greiðslubyrði lána. Samkvæmt greininni er heimilt er að setja það sem skilyrði fyrir stofnframlagi ríkis að það verði endurgreitt þegar lán af almennri íbúð hefur verið greitt upp. Hliðstætt ákvæði varðandi stofnframlög sveitarfélaga er í frumvarpinu. Ákvæðin sættu nokkurri gagnrýni. Bent var á að samkvæmt núgildandi 37. gr. laga um húsnæðismál væri veittur óafturkræfur stuðningur með niðurgreiddum vöxtum. Töldu sumir stofnframlög fela í sér minni stuðning, eða jafnvel engan stuðning, væri gerð krafa um endurgreiðslu þeirra. Nefndin bendir á að í frumvarpinu sé ekki gert ráð fyrir því að krafa um endurgreiðslu stofnframlaga beri vexti fyrr en frá þeim degi sem hún er sett fram, sem er líklegt að verði ekki fyrr en að liðnum áratugum frá afhendingu framlaganna. Einnig er gert ráð fyrir því að hluti framlaga kunni að vera greiddur þegar við samþykkt umsóknar og að endurgreiðslukröfur komi aftar í veðröð en lán af íbúð. Hvort tveggja felur í sér aukna áhættu ríkis og sveitarfélaga í því skyni að lækka fjármagnskostnað umsækjanda. Stofnframlög fela því í sér talsverðan stuðning þótt þau beri að endurgreiða. Þá erum við komin að 15. gr. og þar segir m.a. að Íbúðalánasjóði verið heimilt að líta til byggðasjónarmiða við mat á umsóknum um stofnframlög. Getur það t.d. átt við ef skortur er á leiguhúsnæði sem stæði atvinnuuppbyggingu í byggðarlaginu fyrir þrifum. Byggðasjónarmið koma einnig til skoðunar við mat á því hvort veita beri viðbótarframlag vegna íbúða á svæðum þar sem skortur er á leiguhúsnæði og bygging íbúða hefur verið í lágmarki eða sérstök vandkvæði á því að fá fjármögnun á almennum markaði. Í 16. gr. er fjallað um stofnframlög sveitarfélaga, en þau geta m.a. falist í lækkun eða niðurfellingu á gjöldum sem umsækjanda um stofnframlag ber að standa skil á til sveitarfélags vegna byggingar eða kaupa á almennum íbúðum. Nefndin leggur til að ákvæðið verði gert afdráttarlausara með því að fram komi að stofnframlagið geti falist í beinu framlagi, úthlutun lóða eða lækkun eða niðurfellingu á gjöldum sem umsækjanda ber að standa skil á til sveitarfélagsins vegna íbúðanna. Í greininni er kveðið á um heimild til að greiða helming stofnframlags sveitarfélags við samþykkt umsóknar. Frumvarpið gerir þó ráð fyrir að sveitarfélag samþykki umsókn áður en Íbúðalánasjóður fjallar um hana og að samþykki sveitarfélags falli niður synji Íbúðalánasjóður umsókn. Það væri óheppilegt ef sveitarfélag hefði þegar veitt helming stofnframlags ef Íbúðalánasjóður hafnaði svo umsókn. Nefndin leggur því til að fyrri helmingur stofnframlags sveitarfélags greiðist ekki fyrr en við samþykkt Íbúðalánasjóðs á umsókn um stofnframlag ríkisins. Auk þess eru önnur ákvæði í greininni sem nefndarmenn leggja til að falli brott. Þau eru skýrð í nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem gerð var grein fyrir framar í framsögu. 17. gr. fjallar um endurgreiðslu stofnframlaga, veð og kvaðir. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á þessari grein til að greina vel á milli endurgreiðsla eftir því hvort þær stafa af því að íbúð sé færð úr almenna íbúðakerfinu eða því að lán vegna hennar hafi verið greidd upp, og skýra hvernig endurgreiðslu skuli háttað í hvoru tilviki. Í greininni er undanþága frá endurgreiðslu stofnframlags við sölu almennrar íbúðar ef andvirðið er notað til kaupa á íbúðarhúsnæði sem nota á í sama tilgangi. Nefndin leggur til að undanþágunni verði settur árs rammi og að skýrt verði að hún nái til byggingar íbúðarhúsnæðis en ekki aðeins til kaupa. Nefndin leggur einnig til að eigendum verði með samþykki Íbúðalánasjóðs heimilt að færa sérstakt stofnframlagabókhald og gera þá aðeins upp stofnframlög með reglulegu millibili en ekki þegar í stað vegna hverrar seldrar íbúðar. Hagræði getur verið af því ef um er að ræða lögaðila sem heldur utan um mikinn fjölda íbúða og byggir eða kaupir og selur íbúðir reglulega. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji nánari reglur um bókhaldið, þar á meðal um hvenær uppgjör skuli fara fram og vexti af endurgreiðslukröfum. Jafnframt segir að endurgreiðsla á stofnframlagi ríkisins skuli renna í ríkissjóð en endurgreiðsla á stofnframlagi sveitarfélags til viðkomandi sveitarfélags. Endurgreiðslur skuli nýta til veitingar frekari stofnframlaga sé þörf á fleiri almennum íbúðum. Nefndin fellst á að rök séu fyrir því að endurgreidd stofnframlög sveitarfélags renni til viðkomandi sveitarfélags, enda nýtast þau þá við áframhaldandi uppbyggingu á almennum íbúðum í því sveitarfélagi. Aftur á móti leggur nefndin til að endurgreidd stofnframlög ríkis renni til Húsnæðismálasjóðs fremur en í ríkissjóð. Með því móti má flýta talsvert fyrir uppbyggingu félagsauðs í Húsnæðismálasjóði. Nefndin leggur til að upphafsorð 4. mgr., um að stofnframlag skuli endurgreitt að fullu, falli brott. Endurgreiðslur kunna að vera minni en stofnframlög því að endurgreiðslur miðast við áætlað söluverð íbúðar en stofnframlög við kostnaðarverð. Kostnaðarverð kann að vera hærra en söluverð, einkum á svæðum þar sem byggingarkostnaður er hærri en markaðsverð. Jafnframt kemur það fram að krafa um endurgreiðslu stofnframlaga skuli tryggð með veði í hlutaðeigandi íbúð og koma í veðröð næst á eftir lánum af henni. Lagt var til að krafan nyti lögveðs í því skyni að lágmarka áhættu ríkis og sveitarfélaga og draga úr umsýslu vegna veðleyfa, ellegar að krafan kæmi fremst í veðröð. Það yki á móti áhættu lánveitanda og þar af leiðandi líklega fjármagnskostnað, en sá kostnaður rynni að líkindum út í leiguverð. Breytingin ynni þannig gegn því markmiði frumvarpsins að lækka leigu. Nefndin leggur því ekki til breytingar í þessa veru. Auk þess er mælt fyrir þinglýsingu kvaðar á íbúð við veitingu stofnframlags. Bent var á að þegar stofnframlög væru veitt til nýbygginga væru engar íbúðir til staðar. Nefndin leggur því til að mælt verði fyrir um þinglýsingu á fasteign fremur en íbúð. Þinglýsingin getur þá eftir atvikum tekið til lóðar fremur en tilbúinnar íbúðar. 18. gr. um almennar íbúðir er breytt á þann veg að árétta að þrátt fyrir að lögð sé áhersla á hagkvæmni megi ekki slá af kröfum tímans um sómasamlegt húsnæði og hafa verði í huga framtíðarþarfir, svo sem vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar. Nánar er kveðið á um atriði er varða 18. gr. í nefndaráliti og breytingartillögum sem greint var frá að framan. 19. gr. fjallar um ákvörðun leigufjárhæðar. Í frumvarpinu er miðað við að leiga fyrir almennar íbúðir miðist við áfanga. Þetta fyrirkomulag fékk á sig talsverða og veigamikla gagnrýni. Með því yrði erfiðara að stuðla að félagslegri blöndun innan áfangakerfisins. Það sættu nefndarmennirnir sig ekki við og tóku því út áfangana og reyna þar með að stuðla að meiri félagslegri blöndun innan þessa kerfis. Í greininni er jafnframt fjallað um hvort heimila ætti eigendum almennra íbúða að innheimta markaðsleigu ef leigjendur færu yfir tekju- eða eignamörk sem sett eru fram í frumvarpinu. Fyrir því standa þau rök að markmið frumvarpsins er að styðja við tekjulægra fólk. Leggur nefndin því til að heimilt verði að reikna álag á leigu ef leigjandi er umfram tekju- eða eignaviðmið í samfellt þrjú ár eftir nánari reglum sem ráðherra setur í reglugerð. Gert er ráð fyrir að miðað verði við tiltekið hlutfall tekna eða eigna umfram viðmiðin sem tilgreind eru þannig að jaðaráhrif af hækkuninni verði ekki of mikil. Heimildin krefst þess að eigendur almennra íbúða geti aflað upplýsinga um tekjur og eignir leigjenda. Nefndin leggur því til að þeim verði heimilt að krefjast afrita síðustu þriggja skattframtala leigjenda. Nánar er kveðið á um þessi atriði í því nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem greint var frá hér að framan. 20. gr. fjallar um úthlutun almennra íbúða, að þeim skuli úthlutað af eiganda þeirra. Víða er það svo að félög og stofnanir fela félagsþjónustu sveitarfélaga að annast úthlutun á félagslegu húsnæði í sinni eigu. Nefndin telur ekki tilefni til að hrófla við því og leggur því til að eiganda verði heimilt að semja við viðkomandi sveitarfélag um að annast úthlutunina. Auk þessa segir að leigjendur sem hafa fengið íbúð úthlutað en vegna breyttra aðstæðna hafa þörf fyrir annars konar íbúð skuli eiga forgang við úthlutun slíkrar íbúðar hjá sama eiganda. Þótt það sé alla jafna eðlilegt telur nefndin að sérstakar aðstæður kunni að réttlæta frávik. Nefndin leggur því til að orðunum „að jafnaði“ verði skotið inn í málsliðinn. Í sömu málsgrein segir að við úthlutun almennra íbúða skuli stuðla að fjölbreyttri samsetningu íbúa og félagslegri blöndun. Félagsstofnun stúdenta taldi óvíst hvort áskilnaðurinn væri samræmanlegur starfsemi sinni, enda þjónustaði hann aðeins einn þjóðfélagshóp, stúdenta við Háskóla Íslands. Nefndin telur þessa afmörkun á skjólstæðingum Félagsstofnunar stúdenta ekki kalla á breytingu á ákvæðinu, enda bakgrunnur stúdenta við Háskóla Íslands misjafn. Í greininni segir jafnframt að heimilt sé að leigja almenna íbúð tímabundið leigjanda sem er yfir tekju- og eignamörkum frumvarpsins. Nefndin leggur til að þá megi krefjast markaðsleigu, enda ekki tilgangur frumvarpsins að niðurgreiða leigu efnameira fólks. Virðulegur forseti. Þá er komið að 22. gr. sem fjallar um íbúðarhúsnæði á vegum sveitarfélaga og annarra félaga. Þar eru lagðar til ýmiss konar breytingar og er greint frá þeim í nefndaráliti og breytingartillögum. Í 23. gr. sem fjallar um félög, önnur en þau sem eru í eigu sveitarfélaga, eru jafnframt lagðar til breytingar á ákvæðum, m.a. að sum þeirra falli brott. Eins og með 22. gr. vísa ég í nefndarálit og breytingartillögur. Hvað varðar Húsnæðismálasjóð, sem fjallað er um í 24. gr., er lagt til að frumvarpinu verði vísað aftur til hv. velferðarnefndar að þessari umræðu lokinni, en þar munu nefndarmenn fara yfir þau ákvæði er snúa að sjóðnum. Í 3. umr. um málið mun ég ræða ítarlega um hlutverk Húsnæðismálasjóðs og það sem viðkemur honum. Að lokum eru kaflar sem fjalla um eftirlit, gildistöku þessara laga, breytingar á öðrum lögum og ákvæði til bráðabirgða. Þar vísa ég eins og oft áður í þessari framsögu minni í nefndarálit á þskj. 1266 og breytingartillögur á þskj. 1267. Eins og að framan segir er lagt til að málið fari aftur til hv. velferðarnefndar að umræðu lokinni. Mig langar í lokin að minnast á það og þakka enn og aftur fyrir mikla og góða vinnu hv. þingmanna í hv. velferðarnefnd og þakka nefndarritara velferðarnefndar fyrir gríðarlega mikla vinnu. Það hefur verið verulega góð samstaða milli allra nefndarmanna um að koma þessu máli í gegn og allir hafa lagt mikið af mörkum við það. Eins áður hefur komið fram er frumvarpið samofið öðru frumvarpi sem fjallar um húsnæðisbætur. Til að markmið ríkisstjórnarinnar um að leigjendur greiði ekki meira en 20–25% af tekjum í leigu er mikilvægt að bæði þetta frumvarp sem fjallar um almennar félagsíbúðir og frumvarp um húsnæðisbætur nái fram að ganga, því að markmið þeirra er að ná því fram að ekki fari meira en um 20–25% af ráðstöfunartekjum einstaklinga í leigugreiðslur. Því er mikilvægt að frumvarp um húsnæðisbætur verði afgreitt fljótt og vel út úr velferðarnefnd. Ég hef enga trú á öðru en að svo verði miðað við þá góðu samvinnu sem ríkt hefur í nefndinni hingað til. Ég fagna því sérstaklega að við náum ákveðnum áföngum varðandi byggðasjónarmið með frumvarpinu og að við veitingu stofnframlaga sé m.a. horft til byggðasjónarmiða. Þar sjáum við m.a. hærri stofnstyrki til ákveðinna svæða sem ég tel mjög mikilvægt því að við vitum að þörf fyrir leiguhúsnæði er víða mikil á landsbyggðinni. Ég er komin að lokum þessarar framsögu. Elsa Lára Arnardóttir, sá hv. þingmaður sem hér stendur, hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en rita undir álit þetta samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, Elsa Lára Arnardóttir, framsögumaður málsins, Ásmundur Friðriksson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Unnur Brá Konráðsdóttir.
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég taka undir og fagna því að velferðarnefnd skuli hafa lokið þessari vinnu og það er líka fagnaðarefni að nefndin öll stendur að baki þessum breytingartillögum. Ég verð þó líka að segja, virðulegi forseti, að það er kannski dæmi um frumvarpið sem slíkt að það er dálítið fátítt að svo miklar breytingartillögur komi fram um frumvarp frá ráðherra. Mér sýnist að hv. velferðarnefnd sé hreinlega að skrifa nýtt frumvarp. Meira að segja er fyrirsögninni er breytt, það er dálítið sjaldgæft, þannig að lítið stendur eftir af upphaflegu áformunum. En sjónarmiðin sem hér hafa komið fram í málamiðlun milli fulltrúa allra flokka eru kannski virðingarverð. Það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja út í. Hv. þingmaður hefur verið iðin við það á þessu kjörtímabili undir liðnum störf þingsins, að tala um verðtrygginguna og afnám hennar. Það var aðalkosningaloforð Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar og ég held að Framsóknarflokkurinn hafi fengið mikið af sínu fylgi út á það loforð. Því spyr ég hv. þingmann: Hvar stendur loforðið um verðtryggingu og afnám hennar, eins og Framsóknarflokkurinn lofaði? Öll þau góðu áform sem hér eru sett fram verða smituð af verðtryggðum lánum og ákveðnum grunni sem þar er. Ég minni hv. þingmann líka á það sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala oft um, þ.e. stýrivexti Seðlabankans sem þeim finnast allt of háir og hafa áhrif á allt. En spurning mín til hv. þingmanns er: Hvað líður frumvarpi um afnám verðtryggingar? Hvar strandar það mál?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir andsvarið þó að það snúist nú ekki almennt séð um félagsíbúðir. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, gerðar hafa verið gríðarlega miklar breytingar á því frumvarpi sem hér um ræðir. Það sýnir bara hvað þingið er valdamikið að þingmenn geta verulega sett mark sitt á frumvörp sem koma til vinnslu. En af því hv. þingmaður spyr um afnám verðtryggingar þá er unnið að tillögum um verðtryggingarmálin í ráðherranefnd þar sem verið er að endurskoða fjármálakerfið í heild sinni. Meðal annars er verið að skoða úrræði fyrir fyrstu kaupendur. Þar undir liggja málefni verðtryggingarinnar. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að ég hef verið iðin við að ræða um mikilvægi afnáms verðtryggingar í þingsal og þar til við sjáum tillögur sem ég get mögulega sætt mig við í þeim efnum held ég áfram að ræða mikilvægi þess að við förum í afnám verðtryggingar á neytendalánum. Ég mun halda áfram að ræða það í þingsal þar til ég sé frumvörp þess efnis.
Hæstv. forseti. Litlu er ég nær um vinnu við afnám verðtryggingar vegna þess að málið er búið að vera í ráðherranefnd alla tíð, allt þetta kjörtímabil, það sem liðið er af því. Nú segir hv. þingmaður að ráðherranefnd fjalli um málið. Fram hefur komið í máli hæstv. fjármálaráðherra, sem mér skilst að sé verkstjórinn í þeirri vinnu og eigi að vinna þá vinnu, að ekki standi til af hans hálfu að koma fram með frumvarp um afnám verðtryggingar það sem eftir lifir þessa kjörtímabils. Það er ekki nóg að koma hér og ræða þetta í störfum þingsins. Framsóknarflokkurinn er að svíkja þetta aðalkosningaloforð sitt og kemur ekki fram með neina tillögu í þeim efnum. Það er það sem stendur upp úr. Ég trúi því ekki að Framsóknarflokkurinn ætli að láta það gerast að engar tillögur komi fram í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan er unnið að tillögum er varða verðtrygginguna í ráðherranefnd. Það hefur tekið gríðarlega langan tíma. Vandað er til verks. Framsóknarflokkurinn hefur ekki svikið neitt í þeim efnum. Markmiðin eru mjög skýr, unnið er að málefnum verðtryggingarinnar í ráðherranefnd og þess beðið að þau komi fram í þinginu.
Herra forseti. Framsóknarflokkurinn hefur ekki náð markmiði sínu varðandi verðtrygginguna; það mál er í nefnd. Flokkurinn hefur heldur ekki náð markmiðum sínum varðandi húsnæðisbætur; það mál er líka í nefnd en er að vísu komið hér inn í þingið. Hér sjáum við loksins margboðað frumvarp unnið af velferðarnefnd um almennar íbúðir. Það mál tók þrjú ár. Hvað er það sem dvelur þennan langa orm Framsóknarflokksins? Jú, það er misklíð á stjórnarheimilinu, það er Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur móast gegn þessu máli. Hvað veldur því að þetta mál, sem við höfum öll beðið eftir, er þó komið svona langt? Það er mjög einföld skýring á því. Þetta mál er komið á þetta vinnslustig vegna þess að stjórnarandstaðan hefur verið einbeitt í því að tosa málið áfram með tilstyrk verkalýðshreyfingarinnar. Það er ekki Sjálfstæðisflokknum eða Framsóknarflokknum að þakka að málið er komið á þetta stig, það er stjórnarandstaðan sem hefur náð því á þennan punkt í dag. Það sem vekur mér síðan undrun er að sjá að þetta er allt annað frumvarp en kom inn í þingið. Ég man ekki til þess að hafa séð frumvarp koma fram sem unnið er af þinginu og fyrir liggja breytingartillögur á tíu síðum. Ég held að Framsóknarflokkurinn megi þakka hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, ekki síst Steingrími J. Sigfússyni og Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir þær gagngeru og góðu endurbætur sem eru á málinu. Það breytir ekki hinu, herra forseti, að þó að ég fagni þessu máli þá óttast ég hvernig það tekur á vandamálinu sem fyrir er. Samkvæmt stefnunni sem þetta frumvarp byggir á á að setja 1.500 millj. kr. í verkið í fjögur ár, en það þýðir um það bil 400 leiguíbúðir á ári. Það er góðra gjalda vert. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Telur hún að 400 íbúðir á ári í fjögur ár leysi þann vanda sem við er að glíma á leigumarkaðnum?
Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í framsögu minni varðandi þetta nefndarálit þá eiga allir hv. þingmenn í velferðarnefnd þakkir skildar fyrir mikla og góða vinnu við frumvarpið. Það á bæði við um þingmenn stjórnarmeirihlutans og jafnframt um hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. Hv. þingmaður talar um að þessi frumvörp hafi verið lengi á leiðinni. Þessi ríkisstjórn hefur verið við völd í tæplega þrjú ár, en það má heldur ekki gleyma því að þingflokkur hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar var að mig minnir í sjö ár í ríkisstjórn og það bólaði ekki á þessum leigumarkaðsmálum þann tíma. Ég bið hv. þingmann því um að líta aðeins í eigin barm þegar hann setur fram gagnrýni um seinagang í þessum málum.
Herra forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við athyglissvið þingmanna sem sitja í þessum sal og fyrirspurnum er beint til, en ég spurði hv. þingmann spurningar og hún notaði ekki nema helminginn af tíma sínum til að svara. Mætti ég biðja hv. þingmann um að svara spurningunni sem ég spurði hana um sem var málefnaleg og einlæg. Hún var þessi: Telur hv. þingmaður að sú stefna sem frumvarpið hvílir á og lögin ef af verður, 400 íbúðir í fjögur ár, svari vandanum og sé líklegt til þess að leysa hann? Ég tel alls ekki svo vera, ég tel að það vanti miklu meiri peninga í þetta. Hitt breytir engu, herra forseti, að Framsóknarflokkurinn hafði fjögur meginmál varðandi úrbætur í húsnæðismálum og hefur ekki uppfyllt neitt þeirra að hámarki, ekki eitt einasta. Hann lofaði 300 milljörðum í niðurfærslu á höfuðstól, hann komst í 72 milljarða. [[Forseti hringir.]]Svo gæti maður lengi talið. Hér er verið að draga Framsóknarflokkinn að landi af stjórnarandstöðunni og ASÍ. Hann hefur engu komið til leiðar fyrir eigin vélarafli, það er hin beiska staðreynd. [[Forseti hringir.]]En ég fagna því samt að málið er komið hingað og skal hvenær sem er taka þann flokk í minn náðarfaðm og reyna að hjálpa honum til réttrar leiðar.
Hæstv. forseti. Ég skal með glöðu geði svara andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hann spyr hvort 400 íbúðir séu nóg. Svar mitt er: 400 íbúðir á ári, 2.300 íbúðir eins og þetta umrædda frumvarp kveður á um, er veigamikið skref. Ég tel það mun meira og stærra skref en það að vera í ríkisstjórn í sjö ár og vera ekki með uppbyggingu á einni einustu íbúð. Þannig ég tel þetta sé mikil framför í uppbyggingu á leigumarkaði en við höfum séð í langan tíma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, talsmanni velferðarnefndar, fyrir framsöguna en vil gera athugasemdir við eitt sem hún lagði nokkra áherslu á í máli sínu, sérstaklega í lok ræðunnar, það er að annað frumvarp um húsnæðisbætur sem nú er til skoðunar í velferðarnefnd, sé á einhvern hátt óaðskiljanlegur hluti þessa frumvarps. Efnislega liggur málið ekki þannig fyrir. Mér er að vísu ljóst að ríkisstjórnin gaf aðilum vinnumarkaðarins fyrirheit um bæði átak í byggingu félagslegra leiguíbúða og um að auka stuðning við leigjendur. En ef staðreyndir málsins eru skoðaðar hefur stuðningur við leigjendur á næstu missirum ekkert með þetta nýja fyrirkomulag að gera vegna þess að það flytur ekki nokkur maður, eða a.m.k. algjörlega sárafáir, inn í íbúð næstu missirin sem byggð verður á grundvelli þessa nýja fyrirkomulags. Það er ljóst. Stuðningur við leigjendur frá og með deginum í dag, og þótt fyrr hefði verið, og næstu missirin, verður til leigjenda sem búa í því húsnæði sem fyrir er eða í öðru leiguhúsnæði, vegna þess að ekki verða byggðar nýjar íbúðir á einum degi á grundvelli þessa kerfis jafnvel þótt það verði að lögum fyrir sumarið. Það mun taka einhver missiri að hrinda slíkum áformum í framkvæmd og/eða hefja undirbúning að því að ný félög, nýstofnuð eða önnur, geti keypt notað húsnæði í þetta kerfi, sem iðulega væri þá húsnæði sem leigjendur byggju í hvort sem er. Ef þetta er skoðað efnislega á að aðgreina það að stuðningur við leigjendur hefur sitt sjálfstæða gildi alveg óháð því hvort þetta frumvarp verður samþykkt eða ekki og öfugt. Að sjálfsögðu hefur það gildi að drífa þetta frumvarp í gegn til þess að menn geti hafist handa, en það er rangt að stilla málinu þannig upp að það hafi ekki gildi að afgreiða frumvarpið þó að niðurstaðan með húsaleigubæturnar kunni að verða einhver önnur og í raun og veru [[Forseti hringir.]]öfugt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir andsvarið, sem var kannski meira ábending um og við það sem ég sagði í framsögu minni. Samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins ASÍ og þá, liggja tvö frumvörp undir því samkomulagi, annað þeirra er það frumvarp sem við erum með til umræðu hér og hitt frumvarpið er frumvarp um húsnæðisbætur. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að það frumvarp nái fram að ganga þar sem það felur í sér aukinn stuðning við aðila á leigumarkaði. Því finnst mér afar mikilvægt að nefndin haldi áfram þeirri góðu samvinnu sem verið hefur hingað til og reyni að leggja sitt af mörkum til að afgreiða frumvarp um húsnæðisbætur úr nefndinni því að þar eru ýmis ákvæði sem ekki eru til staðar í núverandi húsaleigulögum um breytingar varðandi stuðning við fjölskyldur. Eins og ég segi vona ég bara að samstaða verði innan hv. velferðarnefndar um að klára það frumvarp eins vel og við höfum klárað þetta. Það er langt komið. Öllum gestakomum vegna málsins er lokið. Næsta skref er að taka umræðu um málið og reyna að byrja á nefndaráliti vegna þess.
Herra forseti. Mér er alveg ljóst að menn vilja nota tenginguna við kjarasamninga til að þrýsta á um afgreiðslu þessara mála. Eins og ég tók fram þá skil ég hana, hún er til staðar. En efnislega breytir það engu um að málin eru svona vaxin eins og ég fór yfir. Það getur enginn mótmælt því. Það er þannig að það mun taka einhver missiri að byggja fyrstu íbúðirnar í hinu nýja fyrirkomulagi og áfram verða leigjendur í landinu búandi í leiguhúsnæði. Það er líka þannig með upptöku húsnæðisbótanna, kerfisbreytingu yfir í fyrirkomulag húsnæðisbóta, að það mun taka að lágmarki hálft ár eftir lögfestingu lagaákvæðanna að hrinda því kerfi í framkvæmd, ég tala nú ekki um hjá einhverjum nýjum framkvæmdaraðila. Vilji menn gera eitthvað fyrir leigjendur er það sjálfstætt mál og ég hef margbent á það í umræðum um þetta í allan vetur að nærtækast væri að hækka húsaleigubætur í bili og útbúa þá hækkun þannig að hún rímaði svo vel við [[Forseti hringir.]]niðurstöðuna sem kann að verða þegar húsnæðisbæturnar koma til sögunnar.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar um að það muni auðvitað taka tíma að byggja húsnæði samkvæmt nýjum lögum um almennar félagsíbúðir. En mig langar að benda á og nýta það tækifæri hér í þessu stutta andsvari að greina frá því að lögin taka jafnframt til þess að hægt er að kaupa notað húsnæði og setja inn í þetta fyrirkomulag. Mig langar bara að ítreka það enn og aftur að mikilvægt er að góð samstaða verði um frumvarp um húsnæðisbætur í hv. velferðarnefnd. Það væri afar ánægjulegt ef við gætum séð það nefndarálit vegna þess frumvarps sem lítur dagsins ljós núna á næstu örfáu dögum eða vikum.
Hæstv. forseti. Við í Samfylkingunni stöndum heils hugar að afgreiðslu þessa máls og fögnum því að það sé loks að verða að veruleika. Í ræðu minni ætla ég í fyrsta lagi að fara yfir húsnæðisstefnu Samfylkingarinnar, í öðru lagi vinnulag nefndarinnar við vinnslu málsins, í þriðja lagi mikilvægustu breytingarnar, í fjórða lagi þau atriði sem skoða þarf nánar á milli umræðna og í fimmta lagi þau atriði sem ég er ekki fyllilega sátt við þó að ég láti það yfir mig ganga á þessu stigi málsins. Samfylkingin er nátengd verkalýðshreyfingunni í sögunni og hafa húsnæðismál alltaf verið þar ofarlega á baugi. Við vitum að húsnæðismál eru ekki bara stórt efnahagsmál heldur stærsta velferðarmálið sem lýtur að húsnæðisöryggi landsmanna. Við teljum því að hið opinbera þurfi að vera með virka innkomu á húsnæðismarkaði til þess að ná þeim markmiðum að tryggja húsnæðisöryggi fyrir alla landsmenn. Á árunum 2007–2009 var Jóhanna Sigurðardóttir félagsmálaráðherra og stóð að fjölgun leiguíbúða á niðurgreiddum vöxtum. Í ríkisstjórninni sem Jóhanna Sigurðardóttir leiddi svo á árunum eftir hrun voru þeir hv. þm. Árni Páll Árnason og hv. þm. Guðbjartur Hannesson félagsmálaráðherrar. Þeir voru með mikla húsnæðisvinnu í gangi. Niðurstöðurnar úr þeirri vinnu komu fram í tillöguformi árið 2011. Fara þurfti í frekari vinnu á grundvelli þeirra, en þar var lagður grunnurinn að þeirri stefnu sem sátt var um við aðila vinnumarkaðarins og Samband íslenskra sveitarfélaga, um eflingu almenns leigumarkaðar með uppbyggingu félaga án hagnaðarsjónarmiða og nýtt kerfi húsnæðisstuðnings í formi húsnæðisbóta þar sem sameina átti vaxtabætur og húsaleigubætur í eitt kerfi. Þessi ríkisstjórn hefur, eins og fram hefur komið í umræðunni, verið við völd í þrjú ár. Nú loksins, fimm árum eftir að þessar tillögur litu dagsins ljós, eru þær að verða að veruleika m.a. í þessu frumvarpi. Þetta er stórt og mikið frumvarp og við höfum lagt í það mikla vinnu. Ég ætla aðeins að fara yfir vinnulagið svo fólk átti sig á umfangi þess. Við fengum eins og alltaf í upphafi kynningu frá ráðuneytinu á málinu. Svo kölluðum við til okkar á fund þá umsagnaraðila sem sent höfðu inn umsagnir. Þeir voru allmargir. Þá óskuðum við eftir viðbrögðum ráðuneytisins við umsögnum og fengum þau og sendum í kjölfarið fjöldann allan af mjög ítarlegum spurningum til ráðuneytisins varðandi atriði sem við þurftum að skoða nánar. Þá var það þannig að Analytica uppfærði útreikninga sína því að það voru gallar í þeim. Síðan vil ég taka fram að fulltrúar frá Félagsbústöðum, Félagsstofnun stúdenta og Íbúðalánasjóði lögðu okkur mikið lið með því að stilla upp hvaða forsendur þyrftu að vera í lagi til þess að breytt kerfi kæmi betur út fyrir þá sem leigja, eins og t.d. hjá Félagsstofnun stúdenta og Félagsbústöðum. Kann ég þeim kærar þakkir fyrir þá vinnu sem þau lögðu á sig fyrir okkur endurgjaldslaust og alla þá fundi sem þau voru tilbúin til þess að mæta á og stuðla að því að kerfið yrði sem best úr garði gert. Þegar við höfðum farið yfir það allt saman lögðum við til fjöldann allan af breytingartillögum. Þær eru nú hérna 34 talsins, langflestar til bóta þó að ég sé ekki sátt við tvær þeirra. Þá vil ég þakka framsögumanni málsins fyrir mjög ötula vinnu. Hún hefur verið vakin og sofin yfir þessu máli sem og öll nefndin og hafa nefndarmenn lagt sig alla fram um að ná sátt og bæta málið þannig að við stuðluðum að því að byggja hér upp öflugan leigumarkað og tryggja húsnæðisöryggi allra. Ég vil líka þakka nefndarritaranum sem lagt hefur á sig gríðarlega og ákaflega vandaða vinnu, og ítreka að að sjálfsögðu bera nefndarmenn ábyrgð á öllu því sem aflaga kann að hafa farið í vinnunni. En þetta var gríðarlega mikil vinna, eins og gefur að skilja þegar verið er að gera svo miklar breytingar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um þær breytingar sem ég tel vera mikilvægastar til að bæta málið. Það eru ekki tæknilegu úrvinnsluatriðin heldur atriði sem lúta að húsnæðispólitíkinni í málinu. Þar tel ég vera aukinn sveigjanleika um félagsform. Frumvarpið gerði ráð fyrir því að það væru eingöngu sérstakar sjálfseignarstofnanir sem fengið gætu stofnframlög, en við opnum á það að sveitarfélögin geti stofnað félög, einkahlutafélög eða önnur sem eru þeirra félög, til þess að auka sveigjanleikann fyrir þau. Þarna er undanþága þar sem ráðherra getur veitt sérstaka heimild ef t.d. húsnæðissamvinnufélög vilja stofna dótturfélög fyrir leigufélög. Við teljum að með því séum við að auka líkurnar á því að sterkir aðilar á fasteignamarkaði muni að taka þátt af meira afli í verkefninu og íbúðum fjölgi frekar. En að sjálfsögðu eru kröfurnar þær sömu og þetta er eingöngu til þeirra félaga sem rekin eru án hagnaðarsjónarmiða. Markmiðið með frumvarpinu var að leiga yrði ekki hærri en sem næmi 20–25% af tekjum, en það kom hvergi fram í frumvarpinu og við setjum það inn í lagatextann að það sé markmiðið með því. Það styrkir stöðu þeirra sem eiga að búa í þessu húsnæði og greiða leigu að þau viðmið séu í lagatextanum. Þá geta breytingar í húsnæðisbótakerfinu líka tekið mið af því á hverjum tíma. Svo breytum við ákvörðunum um leigu. Það verður meira svigrúm til að lækka leiguna ef félögin eru í færum til þess. Þá er hægt að jafna henni á milli svæða þannig að dýrari svæði verða ekki hlutfallslega jafn dýr í útleigu af því að hægt er að jafna leiguna á milli mismunandi eininga innan sjálfseignarstofnananna. Það er gert til þess að auka félagslega blöndun og reyna að tryggja betur að húsnæði sem þetta verði ekki bara byggt á ódýrustu svæðunum. Þá bættum við viðbótarframlagi við vegna byggðasjónarmiða sem ég ætla ekki að ræða hérna sérstaklega, sem er gott ákvæði, en við leggjum líka til viðbótarstofnframlag upp á 4% frá ríkinu vegna húsnæðis á vegum sveitarfélaga, húsnæðis fyrir námsmenn og húsnæðis fyrir öryrkja. Það eru viðbrögð við umsögnum og vinnu þeirra aðila sem ég taldi upp áðan, frá Félagsbústöðum, Félagsstofnun stúdenta og Íbúðalánasjóði, og útreikningum frá þeim. Við teljum mikilvægt að hafa þetta inni til að tryggja að markmiðið um 20–25% af tekjum í leigugreiðslur nái fram að ganga. Þá gerðum við breytingar á Húsnæðismálasjóði þannig að stofnframlög frá ríkinu verða ekki greidd beint í ríkissjóð heldur í Húsnæðismálasjóð. Það er til þess að efla sjóðinn fyrr þó að þetta sé nú langtímasjónarmið, en það mun líka valda því að ekki munu líða 40–50 ár þangað til greiðslur fara að koma inn í sjóðinn. Samkvæmt frumvarpinu hefði það tekið enn lengri tíma, en ef einhverjir fá stofnframlög og breyta síðan tilgangi þeirra félaga sem þau eru byggð í verða þeir að endurgreiða stofnframlögin. Þá renna þau inn í Húsnæðismálasjóð. Markmiðið er Húsnæðismálasjóður verði sjálfbær og að ríkið veiti stofnframlög sín úr honum. En það er nú áratugi fram í tímann og kannski geta barnabörnin mín eða barnabarnabörnin mín hugsað hlýlega til okkar fyrir að hafa búið til gott kerfi. En ég vona að þetta kerfi verði þá orðið öflugt og til fyrirmyndar í samfélagi þar sem við viljum að allir búi í góðu húsnæði og njóti húsnæðisöryggis. Varðandi Húsnæðismálasjóð þá komum við að dálitlum vanda í frumvarpinu því að danska kerfið „almene boliger“ er fyrirmynd að þessu kerfi. Þar fá félögin stofnframlög en greiða þau ekki til baka, en þau greiða þau síðar óbeint til baka inn í Húsnæðismálasjóð. Vegna skuldaþaks sveitarfélaganna vildu sveitarfélögin að þau gætu veitt þessi stofnframlög sem lán, sem bera þá ekki vexti í 40–50 ár en fara svo að bera vexti þegar greiða á af þeim eftir að uppgreiðslu annarra lána sem hvíla á fasteignunum hefur verið lokið. Með því móti geta sveitarfélögin eignfært þetta stofnframlag. Það hefur þá ekki áhrif á skuldaþak þeirra. Ríkið telur eðlilegt að tryggja sína hagsmuni líka, þannig að nú er heimild til að krefjast þess að allt verði greitt til baka. Það verður þá að koma fram þegar stofnframlagið er veitt hvort endurgreiðslu muni verða krafist. Verði það gert munu félögin greiða til baka stofnframlagið þegar þar að kemur, en að því loknu munu þau halda áfram að greiða í Húsnæðismálasjóð. Það er m.a. gert til þess að þessi félög fari ekki að safna upp of miklu eigið fé, heldur sé ýtt undir áframhaldandi uppbyggingu í kerfinu. Við bjuggum þarna til ákveðið millistig og tíminn verður að leiða í ljós hvort því fyrirkomulagi þurfi kannski að breyta. Sveitarfélögin vildu tryggja hagsmuni sína með því að stofnframlögin væru ekki lán á 2. veðrétti heldur lögveð. Alþýðusamband Íslands og fleiri bentu á að ef um lögveð væri að ræða mundu aðrir fjármögnunaraðilar húsnæðisins líta svo á að áhættan af lánveitingu yrði meiri fyrir þá. Það mundi gera vaxtakjörin ófýsilegri og vinna gegn markmiðum frumvarpsins. Við gerðum því ekki breytingar í átt til lögveðs. Í upphafi komu áhyggjur af því að með því að eignfæra framlögin hjá sveitarfélögunum þyrfti að skuldfæra þau hjá félögunum og þar af leiðandi yrði eigið fé nánast ekkert í félögunum þegar þau hæfu starfsemi sína. Það eitt og sér mundi hafa neikvæð áhrif á fjármögnunarkjör. Þetta þarf nefndin að skoða á milli umræðna, en Alþýðusamband Íslands hefur bent á að hægt sé að hafa framlögin með víkjandi láni þannig að sveitarfélögin geti eignfært þau, en sjálfseignarstofnanirnar sem eiga að byggja íbúðirnar geti fært þessi framlög inn í sinn eigin fjárgrunn. Það er verkefni sem bíður okkar á milli umræðna og við ræðum það betur við 3. umr. þegar í ljós kemur hvaða niðurstöðu við náum. Mig langar að lokum að fara yfir þau þrjú atriði sem ég mundi vilja sjá með öðrum hætti. Ég ákvað þó að vera ekki með fyrirvara á nefndarálitinu því að ég tel að nefndin hafi unnið gríðarlega vel saman, við þurftum að miðla málum til þess að sameiginlegri niðurstöðu og ég ætla að virða þá málamiðlun. Ég ætla hér að lýsa því sem ég hefði viljað sjá framkvæmt með öðrum hætti. Í fyrsta lagi er það nafnið, Almennar íbúðir. Á Íslandi búum við við þá blekkingu að við teljum að það sé til eitthvað sem heitir almennur leigumarkaður. Svo er varla. Það er enginn frjáls markaður fyrir leigu nema í mjög bágborinni mynd. Við erum með stóru félögin sem eru drifin án hagnaðarsjónarmiða. Þar eru húsnæðissamvinnufélögin, húsnæði á vegum sveitarfélaga, Félagsstofnun stúdenta, Byggingafélag námsmanna, Brynja, hússjóður Öryrkjabandalagsins. Þetta eru stór félög sem mynda í raun hinn raunverulega almenna leigumarkað því að þau eru traust, þau eru ekki rekin með hagnaðarsjónarmiði heldur eru þau rekin með langtímamarkmið í huga. Síðan eru örfá félög á hinum frjálsa markaði. Við vitum ekkert hvað þau ætla að vera. Gamma og Heimavellir eru þar stærst, félög sem ekki hafa starfað lengi og eru fjárfestingarfélög fyrst og fremst. Við vitum ekki hvenær þeim hentar að selja eignir sínar. Síðan erum við auðvitað með fjöldamarga einstaklinga sem leigja út íbúðir í sinni eigu og er það vel, og oft á mjög hagstæðum kjörum, en það er í undantekningartilfellum að fólk búi við húsnæðisöryggi í slíku húsnæði því að maður veit aldrei hvenær eigandanum hentar að segja upp leigusamningnum til þess að nota húsnæðið í öðrum tilgangi eða selja það. Mér finnst að það hefði verið miklu eðlilegra að kalla þetta bara almennar íbúðir. Mér er farið með tímanum farið að þykja vænna og vænna um það nafn, en þarna var skotið inn forskeytinu „félags-“ við íbúðir. Ég er félagshyggjukona, ég er sósíalisti, ég er mjög hrifin af öllu félagslegu. En Íslendingar nota yfirleitt félag eða félagslegt ef það tengist húsnæði til þess að merkja það ákveðnum hóp. En húsnæði er ekki félagslegt í eðli sínu. Aðstæður fólks eru mismunandi á mismunandi tímum. Það þarf mismunandi stuðning í samræmi við það. Þar af leiðandi hefði ég viljað sjá nafnið óbreytt og er sammála hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og Alþýðusambandi Íslands um að þetta er fyrirmyndarnafn. Þá er það annað atriði sem var rætt í nefndinni. Samkvæmt frumvarpinu voru tekju- og eignamörk, maður þarf að vera undir ákveðnum tekju- og eignamörkum til þess að komast inn í kerfið. Það er miðað við tvo lægstu tekjufimmtungana. Síðan þegar maður er kominn inn í kerfið má maður bara búa þar óháð því hverjar tekjur manns og eignir verða. Mér finnst það jákvætt því að það ýtir undir félagslega blöndun, en síðan er líklegt að eftir því sem efnahagur vænkast, fólk eldist, þ.e. kannski kemur þarna inn ungt fólk á tiltölulega lágum tekjum og svo eldist það og börnum fjölgar, hagur vænkast, og þá fer fólk í annars konar húsnæði, þannig að ég held að þetta sé ekki vandamál. En það var vilji til þess innan nefndarinnar að breyta því og við fundum leið til þess að breyta þessu örlítið þannig að maður má sannarlega búa áfram í húsnæðinu, en ef maður er með tekjur yfir tekjuviðmiðunum í þrjú almanaksár má reikna ákveðið álag á leiguna. Við tökum fram að það á að vera hófstillt þannig að það verði ekki miklir og snöggir jaðarskattar af þeirri breytingu. Mér finnst útfærslan á breytingunni góð þó að ég hefði viljað sjá þetta án breytinga. Að lokum á svo að setja 1.500 millj. kr. inn í þetta kerfi í fjögur ár. Sagt er í frumvarpinu að þetta séu 480 íbúðir á ári miðað við 1.500 milljarða. Það verða færri íbúðir vegna breyttra forsenda við útreikninga, hvort það nær 400 íbúðum eða 420 skal ég ósagt látið. Fyrir liggur að þetta verða aldrei meira en 1.600 íbúðir og 1.500 millj. kr. á ári í fjögur ár duga ekki fyrir 2.400 íbúðum, þó að í texta í frumvarpinu sé látið að því liggja að þetta eigi að verða 2.400 íbúðir. Þetta er alls ekki nóg af íbúðum. En þegar kerfið er komið á laggirnar hef ég alla trú á því að þetta verði gott kerfi sem muni lifa hér til framtíðar. Þá er alltaf hægt að bæta fjármunum í það. Fyrir því munum við í Samfylkingunni beita okkur.
Herra forseti. Ég vil eins og félagar mínir í velferðarnefnd lýsa ánægju með vinnu nefndarinnar að þessu mikilvæga frumvarpi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum að sjálfsögðu í samræmi við okkar stað í hinu pólitíska litrófi mjög hlynnt því að byggt sé upp kerfi félagslegra lausna í húsnæðismálum og höfum lagt það til og barist fyrir því ásamt með því að tekið sé á vanda ungs fólks sem þarf að komast yfir sitt fyrsta íbúðarhúsnæði. Það er grundvöllur okkar stefnu þannig að af sjálfu leiðir að við tókum vel á móti þessu frumvarpi og vorum tilbúin til að vinna að því þegar það loksins birtist eftir næstum heil þrjú ár í setu þessarar ríkisstjórnar og mikil fyrirheit. Eins og málsskjölin bera með sér lagði velferðarnefnd gríðarlega vinnu í þetta mál og stjórnarandstaðan lét þar ekki sitt eftir liggja. Það má sjá í nefndarálitinu, mjög ítarlegu nefndaráliti, og í breytingartillöguskjali sem liggur nú við að sæti tíðindum því að þar er breytt nánast hverri einustu grein frumvarpsins og allmargar þeirra endursamdar. Breytingartillöguskjalið er upp á tíundu blaðsíðu og það endurspeglar þá miklu og nákvæmu vinnu sem nefndin fór í gegnum í þessu máli og reyndist þörf á, því að ég held að blasað hafi við, eins og ég fullyrti reyndar í 1. umr., að óbreytt hefði frumvarpið algerlega misst marks og ekki náð tilgangi sínum. Það var þegar ljóst af þeirri staðreynd að stóru starfandi byggingaraðilarnir sem eru með félagslegt húsnæði innan sinna vébanda í dag sáu sér tæpast fært að taka þátt í kerfinu nema á því yrðu gerðar grundvallarbreytingar miðað við frumvarpið. Það hefur velferðarnefnd gert. Markmið frumvarpsins eru að sjálfsögðu góð og veitir ekki af, eins og ástandið á fasteignamarkaði og í húsnæðismálum landsmanna er, að auka framboðið á leiguhúsnæði á viðráðanlegum kjörum fyrir tekjulægri hluta samfélagsins. Ástandið í húsnæðismálum landsmanna kallar á sérstaka umræðu og ég ætla ekki að eyða tímanum í það hér, þótt mér finnist á köflum að Alþingi hafi eytt meiri tíma í aðra minna mikilvæga hluti en þennan gríðarlega stóra málaflokk og hversu afdrifaríkur hann er fyrir þróun samfélagsins. Það að þessi mál séu í ólestri, viðvarandi ólestri, árum saman heftir auðvitað eðlilegan framgang og þróun íslensks samfélags. Það á sinn þátt í því að ungu fólki finnst ekki nógu spennandi að veðja á framtíðina í þessu landi. Þannig mætti lengi telja. Þetta vandamál er uppi bæði á höfuðborgarsvæðinu auðvitað í stórum stíl og í helsta þéttbýlinu á suðvesturhorninu, en líka á landsbyggðinni en í annarri mynd eða í öðru samhengi. Það er húsnæðisvandi vítt og breitt um Ísland, en hann er af ólíkum ástæðum. Á höfuðborgarsvæðinu er vandinn fyrst og fremst skortur á húsnæði, uppspenntur markaður og allt of hátt verð. Á landsbyggðinni eru aðstæðurnar hins vegar þannig að fasteignaverð er svo lágt og langt á eftir stofnkostnaðarverði húsnæðis að menn veigra sér við að byggja nýtt húsnæði og taka áhættuna af þeim mikla mun sem er á milli stofnkostnaðarins, byggingarkostnaðarins, og endursölu á markaði. Það leiðir til þess að í fjölmörgum byggðum landsins þar sem sárvantar húsnæði og eru uppbyggingar- og þróunarmöguleikar gerist ekki neitt vegna þess að ekkert húsnæði er í boði. Hér í þéttbýlinu veldur þetta því að aðstæður ungs fólks og tekjulægra fólks eru gjörsamlega óboðlegar hvað varðar húsnæðisöflun og húsnæðiskostnað. Allt sem má verða til þess að lina eitthvað þennan vanda, eins og ég bind vonir við að þetta mál geri, reynir maður að sjálfsögðu að hjálpa til við. Hafandi sagt það, herra forseti, þá held ég að einhverjir sem eru að hnýta í Alþingi þessa dagana og vikurnar og tala um óboðleg vinnubrögð mættu aðeins setjast yfir það hvernig þingið hefur tekið á þessu risavaxna máli. Hverju er verið að skila hér í þverpólitískri samstöðu í mjög viðkvæmu máli [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]þar sem meira að segja stjórnarflokkarnir sjálfir voru verulega ósamstiga eins og við vitum? Við höfum náð að leiða fram með mikilli vinnu, gríðarlegri vinnu, í velferðarnefnd breiða pólitíska samstöðu á bak við þetta mál. Þetta mega menn nú hafa í huga þegar þeir eru að hnýta í okkur hér. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]] Þá að þeim breytingum sem eru veigamestar í þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi tel ég mjög mikilvægt að við nálguðumst málið út frá þeim sjónarhóli að gera stórum og sterkum starfandi félögum á félagslegum húsnæðismarkaði kleift að koma sér fyrir í hinu nýja kerfi. Við gerðum nauðsynlegar breytingar til þess. Vegna þess að hver átti að byggja í þessu kerfi ef Félagsbústaðir í Reykjavík, Félagsstofnun stúdenta, Brynja – hússjóður Öryrkjabandalagsins og aðrir slíkir hefðu ekki séð sér það fært? Það hafði vissulega sterk áhrif á vinnuna, a.m.k. á þann sem hér talar, að þannig yrði að búa um þetta að við gætum nýtt okkur í framhaldinu styrk þeirra aðila sem við þó eigum og eru sæmilega sterkir. Meðal annars af þeim sökum vikum við til hliðar hugsuninni um að gera upp hvern byggingaráfanga sjálfstætt og láta leiguna þar standa alveg undir hverjum og einum áfanga innan hvers árs eins og hugsun frumvarpsins var. Það hefði steindrepið þetta því að þessir kostir voru ekki boðlegir fyrir stór og breið félög með stórt íbúðasafn og langa sögu að baki, að hluta til afskrifað húsnæði, og svo þau sjónarmið að standa vörð um félagslega blöndun og að jafna leigu eftir atvikum þannig að hún sé sæmilega sanngjörn í samræmi við það húsnæði sem í boði er. Við breyttum ákvæðum um svokallaðan framkvæmdasjóð húsnæðissjálfseignarstofnana, sem hér eftir verða væntanlega kallaðar svo, í viðhaldssjóð. Við erum sammála því að rétt sé að mæla fyrir um það að félögin eigi að leggja reglubundið til hliðar fyrir viðhaldi og endurbótum. En við teljum ekki hyggilegt að þau eigi að láta nánast allt sitt eigið fé liggja lokað inni í slíkum sjóð. Þau þurfa sjálf að eflast líka. Þess vegna held ég að þetta sé góð breyting sem geri kerfið sjálfbærara en ella. Það tengist við þá grundvallarbreytingu sem við fengum ríkisstjórn til að fallast á, að stofnframlög ríkisins viðhaldast innan kerfisins um aldur og ævi. Þegar þau koma til endurgreiðslu að upphaflegu fjármögnunarlánunum uppgreiddum ganga þau í Húsnæðismálasjóð. Þar byggist því upp mikill félagsauður og styrkur fyrir kerfið. Hann byggist fyrr upp en ella svo munar 15–20 árum. Í staðinn fyrir að ríkið fái í fyllingu tímans stofnframlögin endurgreidd beint til sín og eftir atvikum haldi áfram að gefa út ný vilyrði fyrir stofnframlögum þá færist þetta inn í að kerfið sjálft byggist upp og verði sjálfbært. Við gerðum breytingar sem tengjast auðvitað mjög þeim markmiðum frumvarpsins að leiguverð eða húsnæðiskostnaður verði að jafnaði ekki umfram fimmtung til fjórðung af tekjum þeirra sem í hlut eiga. Það er eitt af markmiðum þessarar aðgerðar. Við viljum færa það inn í lögin sjálf þannig að það liggi skýrt fyrir. En við horfumst í augu við það að mjög tæpt er að þessi markmið náist. Að frumvarpinu óbreyttu hefði þau ekki gert það. Á grundvelli þess reikniverks sem fylgdi frumvarpinu frá ráðuneytinu og unnið var af félaginu Analytica þá voru þau markmið ekki í sjónmáli. Það er alveg ljóst að leigan hefði orðið 30–40%, ef ekki meira, af ráðstöfun þeirra tekjulægri innan hópsins ef lánin hefðu aðeins verið til 30 ára, tala nú ekki um það, og ef ekki hefði mátt með einhverjum hætti búa betur að hinum tekjulægri innan hópsins. Við höfum þar af leiðandi gengið frá þessu og leggjum til að ramminn utan um lánstímann, þau 70% sem tekin verða til þess að fjármagna það sem upp á vantar eftir að stofnframlög hafa komið, verði til 50 ára. Með því tel ég að við séum meira og minna að ákveða að stofnfjármögnunin verði ekki greidd til baka nema á 50 árum því að menn muni, jafnvel þótt þeir taki styttri lán, augljóslega sjá sér hag í því í mörgum tilvikum að framlengja þau og nota 50 árin til að greiða þau upp. Það hefur gríðarleg áhrif á leiguna til lækkunar. Í öðru lagi gerum við þá breytingu að við setjum í raun aftur inn tillögu sem var í vinnunni en féll fyrir borð, að heimilt sé að bæta við 4% stofnframlagi frá ríkinu þegar verið er að byggja fyrir hina tekjulágu innan sveitarfélaganna, námsmenn og öryrkja. Og, sem er mjög mikilvægt, þessi viðbót er óafturkræf. Hún er beint framlag sem þar af leiðandi kemur mönnum til góða og er mjög verðmæt vegna þess að þeir fjármunir koma strax við byggingu eða kaup íbúðarinnar og ekki þarf að taka lán fyrir þeim, enga vexti að borga af þeim og þau verða aldrei aftur krafin. Svipað á við um þær ráðstafanir sem við gerum í frumvarpinu til að opna möguleika fyrir að þetta nýtist mönnum á landsbyggðinni, á þeim svæðum þar sem mestir eru erfiðleikarnir. Þeir eru þar sem vantar húsnæði og það er ótrúlega víða, satt best að segja. Jafnvel í byggðarlögum sem hafa verið þekkt í fjölmiðlum fyrir að eiga við vanda að stríða þá vantar samt húsnæði af ástæðum sem eru fjölmargar, m.a. þær að það hefur nánast ekkert verið byggt í 30 ár á mörgum svæðum á landinu. Það er ásókn í að eiga þar sumarhús og eitthvað af húsnæðinu teppist þannig. Það er samkeppni við vaxandi ferðamennsku sem leggur undir sig eitthvað af þessu húsnæði. En aðalástæðan er auðvitað sú að það er svo mikil áhætta að byggja með fullum kostnaði íbúð og taka lán fyrir henni eða ganga í ábyrgðir fyrir henni ef um væri að ræða byggingaraðila eða sveitarfélag, vitandi það að markaðsverð er kannski helmingurinn af stofnverðinu, að menn leggja ekki í það og fjármögnun er að sjálfsögðu erfið og dýr við þær aðstæður. Þess vegna leggjum við til að ríkinu sé heimilt að bæta allt að 6% við sitt stofnframlag og sveitarfélögunum 4% við sitt á svæðum þar sem svona háttar til, það vantar leiguhúsnæði, lítið er byggt, erfiðleikar við fjármögnun og aðstæður á fasteignamarkaði svona snúnar. Sömuleiðis er það sett inn að Íbúðalánasjóður hefur heimild til að líta sérstaklega til byggðasjónarmiða þegar hann velur úr umsóknum og forgangsraðar því hverjir skuli fá ef fleiri sækja um en fjármunir eru til. Þá erum við með í huga t.d. byggðarlög þar sem augljóslega er í farvatninu atvinnuuppbygging og mun skorta verulega húsnæði á næstu árum en enginn treystir sér til að byggja það nema hann fái til þess einhvern svona stuðning, þannig að það hefti ekki möguleika byggðarlaga. Tökum sem dæmi aðstæður eins og á sunnanverðum Vestfjörðum þar sem núna er ánægjulega mikil uppbygging í kringum fiskeldi og vantar húsnæði. Þá er það þjóðhagslega, félagslega og byggðarlega skynsamlegt að líta til þess. Má ég þá minna á að þessar breytingar skipta miklu máli í sambandi við að reyna að halda inni markmiðunum um að leigutekjurnar fari ekki yfir fimmtung til fjórðung af tekjum. Fleira er í reynd gert af okkar hálfu til að reyna að tryggja það, svo sem eins og að fallast ekki á óskir sveitarfélaganna um að stofnframlögin verði lögð við eða á veðrétti framan við grunnlán íbúðanna. Það mundi þyngja fyrir fjármögnuninni og þess vegna verða sveitarfélögin og ríkið að leggja sitt af mörkum í þeim efnum og bíða þolinmóð með stofnframlögin á öðrum veðrétti og vaxtalaust þangað til upphaflegu lánin hafa verið greidd upp. Það er í reynd hinn eiginlegi stuðningur vegna þess að úr því að niðurstaðan varð sú að stofnframlögin væru ekki framlög heldur í eðli sínu víkjandi lán, víkjandi vaxtalaust lán eða lán á 2. veðrétti án vaxta, er stuðningurinn í reynd fyrst og fremst fólginn í því að þau eru reidd fram sem fjármunir eða ígildi þeirra af hálfu sveitarfélagsins í formi lóða eða gjaldaafslátta. Þau lækka þar af leiðandi það sem þarf að fjármagna og taka að láni niður í 70% eða jafnvel meira og þau bíða þolinmóð án vaxta á meðan hin lánin eru greidd upp. Það þarf ekki nema að hámarki 70% veðsetningu miðað við verðmæti viðkomandi eignar sem verið er að byggja eða kaupa. Þetta ætti að létta félögunum mjög róðurinn við fjármögnun og tryggja betri kjör en ella. Hafandi þó sagt það er alveg ljóst að ný félög án verulegs beins eiginfjárframlags frá eiganda munu þurfa að hafa verulega fyrir því að fá fjármögnun og komast af stað. Staða þegar starfandi gróinna félaga er að sjálfsögðu miklu sterkari í þessum efnum. Eins og við erum að gera breytingar í þeirra þágu á frumvarpinu þá er ég orðinn bjartsýnn á að þeim muni standa til boða tiltölulega hagstæð fjármögnun á sínum hlut í byggingu í þessu nýja kerfi og er það vel. Þá vil ég nefna 18. gr. frumvarpsins sem ég var mjög ósáttur við eins og hún kom fram og gerði strax við 1. umr. alvarlegar athugasemdir við. Þar var lögð rík áhersla á ýtrustu hagkvæmni en síðan talað um að íbúðirnar þyrftu að vera svona ásættanlegar fyrir þá sem í þeim ættu að búa. Það var lítill metnaður í því orðalagi. Ég gat ekki sætt mig við það og lýsti því strax yfir í velferðarnefnd að ég mundi aldrei samþykkja þetta svona. Það skal ekki verða á Íslandi árið 2016 að við förum að veita verulegan afslátt af gæðum þess húsnæðis sem hið opinbera ætlar að aðstoða tekjulágt fólk í landinu við að komast inn í. Það skal ekki verða. Þess vegna hentum við út öllu sem gat vísað í áttina að einhverjum slíkum afsláttarhugsunarhætti og settum inn að íbúðirnar skyldu uppfylla þarfir tímans og horfa líka til framtíðarnýtingar. Erum við þá sérstaklega með breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar í huga, þ.e. að íbúðirnar aðrar en þær sem byggðar eru fyrir námsmenn á afmörkuðu æviskeiði skuli taka mið af því að þjóðin er að eldast og að við viljum að menn geti elst í sínu húsnæði og búið heima hjá sér og fengið aðstoð þangað ef þeir þurfa á henni að halda. Þannig skal það verða. Þar eru á ferðinni mjög góðar breytingar og afar skýr stefnumörkun af hálfu Alþingis. Síðan er það auðvitað fjölmargt fleira, virðulegur forseti, sem mætti tína til. Sú grundvallarbreyting að stofnframlög ríkisins gangi inn í Húsnæðismálasjóð og byggi hann upp er mjög mikilvægt. Í staðinn varð það okkar niðurstaða að henda út einhverju umsýslugjaldi sem yrði rukkað inn upp á 100 kr. á fermetra í íbúð og lækka þann hluta af leigutekjum félaganna eftir að þau hafa greitt upp lán og stofnfé eða stofnframlög sem áður áttu að ganga að uppistöðu til inn í Húsnæðismálasjóð eða tveir þriðju hlutar niður í 40%. Það þýðir að félögin eflast líka sjálf þegar þau eru komin inn á það æviskeið að þau hafa borgað niður fyrstu fjárfestingar sínar og eru farin að njóta góðs af því að vera með afskrifað húsnæði eða skuldlítið húsnæði sem færir þeim tekjur af að leigja út. Það er mikilvægt að báðir aðilar verði sjálfbærir í kerfinu, félögin og Húsnæðismálasjóður. Þannig þarf það að vera. Það er ekki skynsamlegt að haga því þannig að t.d. Húsnæðismálasjóðurinn einn byggist upp en rekstraraðilar íbúðanna, eigendurnir, séu á brauðfótum. Þess vegna held ég að þarna séum við að leggja til breytingu sem sé mjög til bóta. Vonandi verður það svo að nú verða byggðar í framhaldinu á næstu árum nokkur þúsund íbúðir og það lagar ástandið eitthvað örlítið, óviðunandi ástand, á fasteignamarkaði eða í húsnæðimálum vítt og breitt í landinu. Það er þó því miður þannig að t.d. eins og fasteignaverð er orðið á höfuðborgarsvæðinu er erfitt um vik. Við rákum okkur náttúrlega rækilega á það þegar í ljós kom að fermetraverð sem menn lögðu til grundvallar útreikningunum var fullkomlega óraunhæft, um 274 þús. kr. á fermetra í 50 fermetra íbúð á höfuðborgarsvæðinu þegar rauntölurnar eru nær 400 þús. kr. Það munar nú um minna en hvort íbúðin kostar 14 millj. kr. eða 20 millj. kr., ekki satt? Þess vegna eru markmiðin um að fimmtungur til fjórðungur af tekjum dugi mjög tæp þrátt fyrir þær breytingar sem við erum að gera. En við verðum að vona hið besta. Nú er það þannig að enginn maður mun flytja inn í nýbyggða íbúð á grundvelli almennra félagsíbúða fyrr en árin 2018, 2019 í besta lagi. Þetta kemur því ekki í þeim skilningi til með að hafa mikil áhrif inn á markaðinn fyrr en eftir tvö, þrjú ár. Það verður ríkisstjórnin líka að bíta í sitt súra epli með. Það þýðir ekkert að horfa fram hjá staðreyndunum í því. Því miður hefur frekar dregið úr íbúðarbyggingum en hitt vegna þess að 37. gr. laga um húsnæðismál hefur ekki verið virkjuð með því að leggja fjármuni til hliðar til að veita vaxtaniðurgreidd lán. Engu að síður vona ég að hér sé lagður grunnur að kerfi sem í fyllingu tímans muni gagnast Íslandi vel og sérstaklega tekjulágu fólki sem býr við þröngan kost í þeim efnum. Það er mikið á sig leggjandi fyrir það. Þess vegna er ég stoltur af þeim breytingum sem við erum hér að leggja til, ánægður með vinnuna í velferðarnefnd, og vona að maður [[Forseti hringir.]]eigi eftir að minnast þess með hlýhug síðar meir að hafa átt þátt í því að koma þessu af stað.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér við 2. umr. nefndarálit um frumvarp til laga um almennar íbúðir. Eins og aðrir nefndarmenn í velferðarnefnd vil ég leggja á það áherslu að þrátt fyrir að ekki væru allir á eitt sáttir þegar umrætt frumvarp kom fram hefur nefndarmönnum tekist með bæði mikilli vinnu, mikilli samvinnu og málamiðlun, að klára þetta verkefni og koma því inn til Alþingis í 2. umr. í því formi sem það er. Ég vil líka leyfa mér, virðulegur forseti, að nefna ritara nefndarinnar, Gunnlaug Helgason, sem hefur verið vakinn og sofinn yfir þeim breytingum sem hér eru, komið með miklar og góðar athugasemdir og með sína lögfræðimenntun leitt okkur oft á réttari braut en við vorum kannski á í upphafi. Það er nefnilega þannig að án þeirra sem starfa með okkur í þinginu þá ávinnst harla lítið. Þannig að mér þykir ástæða til að taka þetta fram. Það er í raun merkilegt að það skuli hafa tekist þverpólitísk sátt um jafn stórt og viðamikið mál og þetta. Ég vil taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, það væri ágætt ef þeir sem eru úti á akrinum og halda að hér sé ekkert vel gert, íhuguðu stundum þau stóru orð sem látin eru falla um þessa stofnun. Þessi vinna velferðarnefndar og fulltrúa allra hinna ólíku flokka sem þar eiga sæti sýnir svart á hvítu að ef viljinn er fyrir hendi þá er hægt að vinna vel. Virðulegur forseti. Frumvarpinu er ætlað að leggja grunn að nýju leiguíbúðakerfi og á að taka til þeirra sem tekjulægri eru. Leigan á að líka að vera í samræmi við þau tekju- og eignaviðmið sem þeir sem inn í slíkt kerfi fara uppfylla. Það er afar mikilvægt, eins og hér var rætt, að það húsnæði sem byggt verður með þeim hætti sem hér er lagt til uppfylli almennar kröfur um hönnun, að hér sé ekki verið að ráðast í byggingu lélegri íbúða en hjá öðrum sem byggja sínar íbúðir. Ég vil leggja áherslu á það og er ánægð með þær breytingar sem urðu á 18. gr. frumvarpsins. Vert er líka að minnast á það strax í upphafi að ég tel að sú breyting sem nefndin gerði á frumvarpinu þess eðlis að aðrir en sjálfseignarstofnanir geti komið inn sem aðilar að byggingu íbúða af þessu tagi sé af hinu góða. Þekking og hagur þeirra félaga sem hafa starfað í þessum geira og í svokölluðum „non profit“ farvegi er tryggður með því að veita þeim heimild í frumvarpinu til þess að koma hér inn. Þar getum við nefnt Félagsbústaði, við getum nefnt stúdentaíbúðirnar, við getum nefnt Brynju. Í frumvarpinu er líka rætt um að húsnæðissamvinnufélög, sem við afgreiddum ágætt frumvarp um fyrr á þessu þingi, geti komið inn á sama hátt og fengið stofnframlag og unnið með sveitarfélögum. Ég tel ástæðu til að nefna þetta vegna þess að þetta mun skipta máli. Ég vara líka við of mikilli bjartsýni, virðulegur forseti, vegna þess að það er ekkert að fara að gerast í dag eða á morgun. En hér er komin heimild fyrir sveitarfélög og ríki til þess að veita 30% stofnframlag til félaga sem vilja fara inn á þennan vettvang og byggja húsnæði sem uppfyllir þær kröfur sem gerðar eru og uppfyllir þau viðmið sem við höfum sett fyrir þá sem þar eiga að búa. Það verður samt að viðurkennast, virðulegur forseti, að þetta nýyrði sem til varð, heildarskilgreiningin, að hér yrði til eitthvað sem héti húsnæðissjálfseignarstofnun, er nú pínulítill tungubrjótur, en skammstöfunin hses, sem maður segir „háses“, er strax miklu þjálli í munni og festist vonandi frekar við þetta form. Þannig að í stað þess að segja þetta nýyrði, húsnæðissjálfseignarstofnun, segjum við einfaldlega háses og ætti það að vera þjálla og þægilegra. Í frumvarpinu er farið inn á stjórnir, inn á fulltrúaráð, framkvæmdasjóð og annað í þeim dúr, það er af hinu góða. Inn í þetta var sett ákvæði um kynjahlutfall í félagsstjórn. Það er dálítið merkilegt, virðulegur forseti, að við skulum enn þá þurfa að hafa það á oddinum þegar við skoðum frumvörp að kynjahlutfallið eigi að vera 40/60 og helst 50/50, þegar það er alveg skýrt í lögum hvernig stjórnir eigi að vera skipaðar, og að við þurfum samt að setja það inn sérstaklega vegna þess að það er ekki tiltekið. Það er algjörlega ljóst, virðulegur forseti, að á meðan það er ekki tiltekið þá er ekki tekið tillit til kynja. Það er líka vert að nefna að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að í fulltrúaráðinu sitji fulltrúar þeirra sem búa í húsnæðinu. Ég held að það sé vel. Síðan eru hér ýmiss konar tilmæli um það hvernig stjórn og fulltrúaráð eiga að starfa og hverjir megi verða framkvæmdastjórar o.s.frv., og ég held að það sé allt af hinu góða. Virðulegur forseti. Varðandi þá breytingu sem gerð er hér um áfangaskiptinguna í 19. gr. eins og hún var í frumvarpinu um ákvörðun leigufjárhæðar, þá skiptir afar miklu máli að hses geti horft á sínar eignir hvar svo sem þær eru staðsettar, segjum á höfuðborgarsvæðinu, hvort sem er á Grandanum eða í Miðbænum eða Austurbænum eða hvar sem er, og leigufjárhæðin sé sú sama og hægt sé að færa þetta til, þannig að þegar byggt er nýtt hús á einhverjum sérstökum stað þá verði leigufjárhæðin hærri. Ég tel þetta afar mikilvægt, virðulegur forseti, ef meginmarkmiðin sem sett eru fram í markmiðssetningu frumvarpsins eiga að nást fram. Kerfið er fyrir þá sem eru tekjulægri og þá þarf að vera jöfn leigugreiðsla og ekki ójafnvægi á milli leigufjárhæða eftir því hvar íbúðin er staðsett. Ég tek dæmi af höfuðborgarsvæðinu þar sem þekkt er að leiguverð á einum stað er hærra en á öðrum. Við hugsum þetta frumvarp ekki þannig að íbúðir af þessum toga fyrir tekjulægri verði á einhverjum sérstökum stöðum. Það á að dreifa þeim vítt og breitt um bæjarfélögin hvar svo sem þau eru staðsett á landinu. Þá komum við að öðru sem líka hefur verið gert að umtalsefni og ég fyrir mitt leyti gat ekki fallist á. Ég vil þakka samnefndarmönnum mínum fyrir að taka þátt í þeirri breytingartillögu sem hér er gerð og tengist leigufjárhæð. Þegar maður fer inn í húsnæði sem hér er verið að ræða um eru sett ákveðin tekju- og eignaviðmið og út frá því er leigufjárhæðin ákveðin. Síðar ef einstaklingurinn kemst í hærri tekjuhóp, fær umtalsvert hærri tekjur en inngangan í kerfið segir til um, var uppi sú hugsun að viðkomandi ætti að geta búið í íbúðinni ef hann kysi svo án þess að leigufjárhæðin hækkaði. Í mínum huga var þá forsendan fyrir því sem stóð í markmiðssetningunni í upphafi brostin, að kerfið væri byggt fyrir þá sem væru tekjulægri. Því er komin inn breyting og ég þakka enn og aftur samnefndarmönnum mínum fyrir og það er dæmi um þá málamiðlun sem nefndarmenn komust að í vinnu við frumvarpið og gerir að verkum að við afgreiðum það út. Nefndin leggur til í 19. gr. að hækki tekjur viðkomandi einstaklings og umframtekju- og eignamörk eru samfelld í um þrjú ár, hafi ráðherra heimild til að reikna álag á leigu. Ég held að þetta sé ágætismálamiðlun. Menn hafa talað um að þetta kallist félagsleg blöndun. Það er fínt ef við getum almennt veitt því brautargengi með einum eða öðrum hætti, en að þeir sem hærri hafa tekjurnar borgi þar af leiðandi hærra verð. Virðulegur forseti. Það skiptir líka máli að nefna varðandi þá sem ætla í átak af þeim toga sem hér er, í samvinnu við sveitarfélög og ríki, að fyrir verður að liggja samþykki sveitarfélagsins fyrir sínum 12% áður en ríkið veitir samþykki sitt fyrir sínum 18%, svo það sé ljóst. Ríkið getur aldrei eitt og sér ákveðið 18% framlag ef sveitarfélögin gera það ekki. Grundvöllurinn er að sveitarfélögin samþykki fyrst og ríkið kemur þar á eftir. Hins vegar verður það þannig að þegar umsóknir um framlag til ríkisins berast, og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Íbúðalánasjóður annist þær umsóknir, þarf að sjálfsögðu að meta áður en framlag ríkisins er veitt hvar mesta þörfin er fyrir uppbyggingu slíkra íbúða og afgreiða ríkisframlagið, stofnframlagið, með það að leiðarljósi. Þetta verður aldrei þannig að manni detti bara í hug að það væri gott að gera þetta, án þess að fyrir liggi mat um hvar þörfin er brýnust fyrir fjármagnið. Ég tel líka ástæðu til að nefna það sem aðrir hafa nefnt að í frumvarpinu og þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir eru tillögur um 4% aukastofnframlag og allt upp í 6% aukastofnframlag þegar kemur að ákveðnum þáttum eins og íbúðum fyrir námsmenn og öryrkja og þeim svæðum þar sem er mikil eftirspurn eftir húsnæði, en fáir leggja í að byggja vegna þess sérkennilega ástands sem ríkir á fasteignamarkaði vítt og breitt um landið þar sem byggingarkostnaðurinn er miklu hærri en sem nemur í raun endursölu slíks húsnæðis. Ég held að þar sé byggðasjónarmiðið vel varið og það muni skipta máli. Það var líka vel til fundið og gott og í raun grundvallarbreyting á afstöðu ríkisins, eða kannski ekki grundvallarbreyting, varðandi stofnframlögin sem eiga að vera endurkræf eða sem heimilt er að krefjast endurgreiðslu á, að ríkið fyrir sitt leyti féllst á að 18% framlagið yrði greitt í Húsnæðismálasjóð í stað ríkissjóðs til þess að auka sjálfbærni sjóðsins hið fyrsta. Þá munu sveitarfélögin hugsanlega velta fyrir sér þegar kemur að endurgreiðslu stofnframlags hvernig þau fara með þá ósk eða þá beiðni. Ég ætla að láta hjá líða í augnablikinu og í þessari ræðu, virðulegur forseti, mun sjálfsagt koma að því þegar við ræðum frumvarpið við 3. umr., að ræða það ítarlega, en fram hefur komið athugasemd frá Alþýðusambandi Íslands þess eðlis að ef sveitarfélögin eignfæra stofnframlagið sem og ríkið eignfæri stofnframlagið, þá sé ekki hægt að eignfæra það í hses ef við getum kallað það svo, og þá verður kannski erfiðara fyrir það fyrirtæki að sækja sér lán á góðum kjörum. Ég vil taka undir það, virðulegur forseti, þótt ég sé ekki þar með að segja að ég ætli að fallast á þessa athugasemd Alþýðusambands Íslands, að nefndin taki málið inn á milli 2. og 3. umr. og skoði þetta. Grundvallaratriðið hér og nú er að frumvarpið, með þeim breytingum sem hafa verið gerðar á því, nái fram að ganga og verði að lögum og hægt sé að fara að vinna eftir því. Þess vegna þarf að útkljá og skoða þessa athugasemd frá ASÍ sem, virðulegur forseti, kemur reyndar frekar seint. Hér hefur verið rætt um að þetta frumvarp hefði nú átt að koma fram fyrir fjórum árum og jafnvel fimm árum eða guð má vita hvenær, og svo þegar búið er að prenta nefndarálitið þá kemur þessi athugasemd ASÍ á síðustu metrunum um eignfært stofnframlag sveitarfélaga og ríkis. En við munum skoða það. Virðulegur forseti. Menn hafa í umræðunni í dag meira að segja leyft sér að ræða það að þetta eða hitt sé hinum eða þessum að þakka, á ég ekki við hv. nefndarmenn, og þetta frumvarp verði að lögum fyrir tilstilli stjórnarandstöðunnar. Með fullri virðingu fyrir frábærum samherjum í velferðarnefnd í stjórnarandstöðunni, þá er sú umræða að við stjórnarliðar - því þessum spjótum hefur oftar en ekki verið beint að Sjálfstæðisflokknum og fulltrúum hans í nefndinni - höfum ekki unnið af heilindum í þessu verkefni og viljað koma í veg fyrir það, alger fjarstæða. Sú staða að frumvarpið er fram komið með þeim breytingartillögum sem hér eru er vegna samvinnu nefndarmanna í velferðarnefnd. Ég vil leyfa mér að segja eins og hv. 4. þm. - nei, nú ætla ég ekki að segja það, virðulegur forseti, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að ég ætla að vera bara örlítið ánægð með að hafa tekið þátt í að vinna þetta verkefni í því formi sem við í velferðarnefnd skilum hér inn.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska nefndinni og framsögumanni hennar, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, og formanni nefndarinnar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, til hamingju með þetta frumvarp. Ég ætla ekki að fara í efnisatriði frumvarpsins heldur að spyrja hv. þingmann, sem fór reyndar úr salnum, út í fyrirsögn frumvarpsins, en þingmaðurinn er farinn. Ég vil spyrja hv. þingmann [[Ég er hér.]]hvers vegna menn leggja til þá breytingartillögu að þetta muni heita frumvarp til laga um almennar félagsíbúðir. Hvers vegna leggja menn til að það hafi það heiti?
Virðulegur forseti. Ég taldi að hv. 1. þm. Norðaust. væri bara mættur í ræðu. En spurningin sem hann beinir til mín er: Af hverju heita þetta almennar félagsíbúðir? Svarið er að almennar íbúðir eru almennar íbúðir. Það eru ekki sérstaklega íbúðir sem byggðar eru samkvæmt því kerfi sem hér er lagt upp með. Þetta er félagslegar íbúðir. Þær eru beintengdar hugmyndinni um verkamannabústaðina forðum. Nefndin féllst á það og það er þessi margrædda málamiðlun, hv. 1. þm. Norðaust., að kalla þetta almennar félagsíbúðir á sama hátt og við þurftum að nefna það sem kallað var almenn íbúðafélög en við köllum nú húsnæðissjálfseignarstofnun, skammstafað hses. Það var ástæðan fyrir því að kalla þetta almennar félagsíbúðir, þ.e. til þess að skilgreina nákvæmlega hvað felst í markmiðum frumvarpsins.
Herra forseti. Þetta dugar mér nú ekki sem nógu gott svar. Mér finnst þetta vera stöðlun eða yfirlýsing Sjálfstæðisflokksins, mér finnst þetta svona ekki hljóma nógu vel. Ég skil ekki hvernig almennar íbúðir og félagsíbúðir geta farið saman. Annaðhvort eru þetta félagsíbúðir eða almennar íbúðir. Eru félagsíbúðir ekki almennar eins og hvað annað? Ég vil fá nánari skýringu frá hv. þingmanni á því hvers vegna þær þurfa að heita almennar félagsíbúðir. Af hverju heita þær ekki bara almennar íbúðir, bara fyrir almenning, eins og annað sem við gerum? Af hverju heitir þetta þá ekki bara félagsíbúðir? Af hverju breyta menn þessu ekki í það?
Virðulegur forseti. Það er nú gott að geta komið hér og sagt að þetta er ekki að tillögu sjálfstæðismanna eingöngu, þó að þeir hafi haft skoðun á því að frumvarpið ætti ekki að heita frumvarp til laga um almennar íbúðir, heldur var annar ágætur íslenskufræðingur í nefndinni, hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, sem ræddi það nokkuð oft að það heiti gæti ekki gengið vegna þess að þetta væri annars konar form á íbúðum en almennar íbúðir sem byggðar eru í blokk á frjálsum markaði og fólk kaupir eða leigir. Þess vegna var hugmyndin sú að aðgreina og skilgreina þyrfti nákvæmlega í hverju þessar íbúðir væru fólgnar. Fram komu ýmsar hugmyndir, m.a. almennar stofnframlagaíbúðir. Það er ljótt. Ekki var hægt að kalla þetta almennar íbúðir vegna þess að almennar leiguíbúðir eru líka á frjálsum markaði og heyra ekki undir það kerfi sem hér er á ferðinni.
Af hverju ekki bara almennar íbúðir?
Hv. fyrirspyrjandi spyr: Af hverju ekki bara almennar íbúðir? Það er vegna þess að gerður er greinarmunur á því formi sem hér er og öðru formi, þ.e. verið er að byggja leiguíbúðir fyrir tekjulægra fólk, en venjulegar almennar íbúðir eru byggðar á frjálsum markaði. Þetta er niðurstaða nefndarinnar, almennar félagslegar íbúðir, og íbúðafélögin sem eiga þær kallast húsnæðissjálfseignarstofnanir, skammstafað hses.
Hæstv. forseti. Við ræðum loks nefndarálit um frumvarp til laga um almennar íbúðir, frumvarp sem hefur verið lengi í smíðum og lengi verið beðið eftir. Það er því með vissri gleði sem maður stendur hér og tekur til máls í þessu máli. Ég held að það hafi samt ekki farið neitt illa á því að þeir fjórir hv. þingmenn sem voru á undan mér hafi talað fyrst vegna þess að ég held að á engan sé hallað í hv. velferðarnefnd Alþingis að það sé það fólk sem hefur borið hitann og þungann af þessu máli og hefur verið vakið og sofið yfir því að koma málinu í gegn. Margir hafa kvartað yfir tímanum sem farið hefur í þetta. Ég er ekki alveg sammála því. Vissulega kom fram á fyrstu stigum þegar verið var að kynna frumvarpið fyrir velferðarnefndinni af fólki úr velferðarráðuneytinu að aldrei áður hefði verið haft annað eins samráð um frumvarp og þetta. Það kom mér spánskt fyrir sjónir sem nýjum þingmanni til að byrja með hversu ítarlegar og langar umsagnir voru um frumvarpið og kannski vegna þess að búið var að hafa gríðarlega mikið samráð um það. En það hefur komið fram í máli hv. þingmanna sem hér hafa talað, eins og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, formanns velferðarnefndar, að breyta þurfti miklu. Það segir sig náttúrlega sjálft að þegar breytingartillögur eru upp á tíu síður að taka varð þær til gagngerrar endurskoðunar og gera það það vel úr garði að nánast skothelt væri. Það virðist vera komin niðurstaða í að frumvarpið er nánast skothelt, sem er gríðarlega gleðilegt. Ekki síst að allir nefndarmenn skuli vera á nefndaráliti. Ég tel það gríðarlegt afrek í jafn stóru máli og þetta er. Hv. þingmenn sem hafa haldið hér ræður áður sýna að hægt er að gera ýmislegt þegar viljinn er fyrir hendi og samvinnan er góð. Ég verð að segja, þó að það sé kannski ekkert rosalega viðeigandi, ég er bara stoltur að því að vera hluti af þeirri nefnd sem tók þátt í að afgreiða þessi mál. Ég nefni líka önnur mál vegna þess að við afgreiddum fyrr í vetur mál um húsnæðissamvinnufélög einróma. Þetta eru ein stærstu málin sem núverandi ríkisstjórn hefur sett fram, þ.e. húsnæðismálin. Þau eru líka liður í kjarasamningum sem gerir að verkum að mjög nauðsynlegt er að um þau ríki sátt og mikil samvinna sé höfð um þau og sátt ríki. Nú hafa þeir þingmenn sem hér hafa talað farið í gegnum frumvarpið mjög ítarlega og þær breytingar sem á því hafa verið gerðar. Ég ætla ekki að fara að hætta mér í það vegna þess að ég hef ekki sömu þekkingu og þeir í því. En ég tek heils hugar undir allt sem hefur verið sagt. Fyrsta málið var nafnabreytingin og töluverð umræða varð um það í nefndinni. Fyrir mér skiptir engu máli hvað þetta frumvarp heitir, fyrir mér er markmiðið aðalatriðið. Mig langar til að vitna aðeins í umsögn Alþýðusambands Íslands, ASÍ, sem var ekki mjög löng. Þeir höfðu náttúrlega áhyggjur af því hversu miklar umsagnir komu á sínum tíma en umsögn þeirra var bara ein síða og með leyfi forseta langar mig aðeins að lesa úr henni: „Frumvarpið er afrakstur víðtæks samráðs. Það byggir í grundvallaratriðum á þeirri stefnu sem Alþýðusambandið markaði sér haustið 2012 og sem kynnt var og útfærð í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Frumvarpið er enn fremur liður í aðgerðum ríkisstjórnar Íslands til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði, samanber yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 28. maí 2015. Framgangur þess er jafnframt mikilvægur þáttur þeirrar heildarlausnar sem aðilar vinnumarkaðar leita nú við endurskoðun kjarasamninga og sem ljúka þarf nú á fyrstu vikum ársins. ASÍ leggur mikla áherslu á að með þessu frumvarpi er lagður mikilvægur grunnur að því að hér myndist með tíð og tíma mikill félagsauður í formi íbúða fyrir tekjulága einstaklinga og tekjustreymi af húsaleigu þegar stofnlán hafa verið endurgreidd sem duga munu til þess að tryggja fjármögnun nýrra íbúða til að mæta þörfum nýrra kynslóða.“ Og ASÍ styður framgang málsins eindregið. Þetta er það markmið sem hefur verið lagt upp með og þetta er gríðarlega göfugt og gott markmið því að eins og við vitum er staðan í húsnæðismálum á Íslandi mjög slæm. Hún er eins og fram kom áðan í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar nánast galin. Markmiðið er líka, sem er kannski svona undirmarkmið en kannski aðalmarkmiðið, að fólk geti leigt íbúðir og ekki meira en 20–25% af tekjum fari í það. Þetta er mjög göfugt markmið, maður þarf ekki að leita langt yfir skammt til að finna það hvernig staðan er á þessum markaði hjá ungu fólki sem er að hasla sér völl í lífinu. Ég á dóttur sem borgar 40–50% af ráðstöfunartekjum sínum í leigu. Það er gjörsamlega galið. Þess vegna er þetta ofboðslega gott og mikilvægt frumvarp sem við erum vonandi að fara að samþykkja á næstu dögum. Ég tek heils hugar undir með öllum þeim sem hafa talað hér og rætt þetta. Þetta er mjög gott frumvarp sem mun vonandi leiða til mikillar - hvað á ég að segja, að mun betra ástand verði á húsnæðismarkaði á Íslandi. Þetta er lykilatriðið í því einmitt að mæta þörfum ungs fólks. Ég sagði að ég ætlaði ekki að - ég hef reyndar oft sagt það þegar ég hef verið spurður um þessi mál, ég hef reyndar ekki verið spurður mikið af fréttamönnum um málið því að einhugur hefur verið í nefndinni um að vinna málið vel áfram og vera ekki að tjá sig mikið um það fyrr en það lægi fyrir, en ég hef þrátt fyrir það samt miklar áhyggjur af húsnæðismálum og þessu kerfi vegna þess að við búum við íslensku krónuna. Mig langar líka að vitna í hagfræðing sem skrifaði grein í Fréttablaðið 12. janúar. Þröstur Ólafsson heitir hann, hagfræðingur, og hann segir, með leyfi forseta: „Ekki má gleyma garminum honum Katli, þegar rætt er um fráhrindandi aðstæður fyrir ungt menntað fólk til að setjast að á Íslandi. Þar á ég við íslensku krónuna, sem fengið hefur þá heiðursnafnbót frá forsætisráðherra [þáverandi] að vera sterkasti gjaldmiðill í heimi. Það er ekkert sérstakt afreksverk að gjaldmiðill sem býr við ströng gjaldeyrishöft og er hvergi nothæfur utan eigin lands, haldist þokkalega stöðugur. Til þess eru höftin. Þrátt fyrir þessa algjöru einangrun og vernd þarf krónan háa vexti svo hún geti staðið undir því verkefni, að halda verðbólgu í skefjum. Gjaldeyrishöftin koma heldur ekki í veg fyrir að mörg mismunandi gengi eru á krónunni.“ Síðan telur hann upp hin ýmsu gengi. Hann segir líka, með leyfi forseta: „Sennilega hefur enginn einn hluti íslenska hagkerfisins „féflett“ Íslendinga meir í gegnum árin en krónan. Það er hún sem gerir ungu fólki erfitt með að búa hér, þótt það hafi vinnu. Hún er svo dyntótt og dýr, hvort sem hún er óverðtryggð eða verðtryggð. Hún gengur af öllum húsnæðiskerfum dauðum.“ Þetta eru þær áhyggjur sem ég hef af húsnæðismálum á Íslandi, það er íslenska krónan því að hún gengur nánast af öllu dauðu hér. Ég vona og ber þá einlægu von og ósk í brjósti að frumvarpið verði til langs tíma litið kannski byrjunin og lykillinn að góðu húsnæðiskerfi á Íslandi þar sem ungt fólk sér ástæðu til að búa hérna og þar sem maður sér ekki meiri partinn af ráðstöfunartekjum fara í leigu og eins og staðan er í dag. Ég vil enn og aftur ítreka þakkir mínar til nefndarinnar, formanns nefndarinnar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, og ekki síst til framsögumannsins, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, sem hefur greinilega unnið frábært starf sem framsögumaður í málinu. Það er erfitt að vera nýr þingmaður og þurfa að takast á við svona gríðarlega erfið verkefni. Hún hefur leyst það af stakri snilld, segi ég. Síðan langar mig líka að nefna, hann hefur verið nefndur hér áður, nefndarritarann okkar, Gunnlaug Helgason, sem hefur sýnt ótrúlega þolinmæði og æðruleysi í þessu starfi og unnið frábært starf. Ekki síst hefur hann komið fram með góðar tillögur og lagt til breytingar og gefið okkur ráð. Eins og ég nefndi í byrjun ræðunnar báru þeir fjórir þingmenn sem töluðu hér fyrst hitann og þungann af þessu. Þeir eiga allt gott skilið. Ég vil að lokum segja, herra forseti, að ég er stoltur af því að hafa tekið þátt í þessu verki. Mitt framlag var kannski ekkert rosalega mikið hvað varðar breytingar og annað og það helgast bara af því að ég hef ekki eins mikla þekkingu á þessu og margir aðrir og ég skammast mín ekkert fyrir að segja frá því. En að sitja umliðna mánuði og vinna þessa vinnu hefur verið gríðarlega dýrmætur skóli. En stoltastur er ég af því að við skyldum gera þetta saman og sýna fólki fram á að hér er unnið gott starf þrátt fyrir að margir vilji meina annað. Mikill einhugur ríkti í nefndinni, í vinnunni, og það var frábært að fá að taka þátt í því.
Hæstv. forseti. Ég er eiginlega ekki að koma í andsvar heldur bara til að þakka hv. þingmanni fyrir falleg orð í garð okkar nefndarmanna. Ég tel að velferðarnefnd sé einstaklega vel skipuð fólki. Þar er allt hið pólitíska litróf en allir sem í nefndinni sitja vilja vinna vel og ná sameiginlegri niðurstöðu ef þess gefst kostur og það ríkir einstaklega góður samstarfsandi í nefndinni. Auðvitað getum við ekki verið sammála í öllum málum eða samferða eins og gengur en við reynum eftir fremsta megni að vinna mál þannig að niðurstaðan þóknist sem flestum. Ég þakka öllum nefndarmönnum í velferðarnefnd, ekki síst hv. þm. Páli Vali Björnssyni sem hér talaði enda leggur hann svo sannarlega sitt af mörkum til þess samstarfsanda. Eins og fram kom í hans máli sem og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hafa verið í forsetaframboði gamlir stjórnmálakarlar sem hafa áhyggjur af ástandinu á Alþingi. Það eru kannski skósveinar þeirra, forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, sem eru hvað stærsti vandinn, hagsmunagæslumenn fram í fingurgóma, á meðan flestir aðrir þingmenn hafa valist hér inn af því að fólk treystir þeim til þess einmitt að vinna vel að mikilvægum og brýnum samfélagsmálum.
Herra forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni hvað þetta varðar. Ég vil nota tækifærið til að segja að hér er bara einvalalið af þingmönnum sem allir leggja sig fram og vilja leggja sig fram. Við búum við erfitt stjórnkerfi þar sem framkvæmdarvaldið hefur alltaf verið allt of sterkt. Það kom svo vel fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hvað við gætum gert til þess að breyta því en því miður hefur það ekki breyst. Ég get þó alveg tekið undir orð hv. þingmanns um það að í nefndinni starfar gott fólk sem leggur allt sitt af mörkum til að leysa málin farsællega. Nú ætla ég að hætta af því að þetta er farið líta út eins og maður sé á Óskarsverðlaunaafhendingu en það er bara allt í lagi. Það má alveg gera það á Alþingi líka. Við erum mannleg og við erum að leggja okkur öll fram og ég þakka fyrir starfið enn og aftur.
Virðulegi forseti. Já, það má nefnilega alveg vera glaður á Alþingi. Fyrir okkur í velferðarnefnd og örugglega fleiri þingmenn er þetta nokkuð stór dagur og er ástæða til að fagna og vera ánægður. Maður á að gleðjast þegar vel gengur og niðurstaðan er góð. Flestir vilja eignast eigið húsnæði á einhverjum tímapunkti í lífi sínu en það verður alltaf til sá hópur sem ekki getur eða ekki vill eiga eigið húsnæði. Íslenskur húsnæðismarkaður er afar erfiður í dag, bæði hvað varðar kaup og leigu. Félagsvísarnir sem Hagstofan gefur út reglulega gefa góðar vísbendingar um velferð á Íslandi. Þeir sýna að stór hluti þeirra sem eru undir lágtekjumörkum hér á landi er á leigumarkaði. Stærstu hóparnir eru tekjulágir einstaklingar og einstæðir foreldrar og börn þeirra. Ný húsnæðisstefna ríkisstjórnarinnar gagnast m.a. þessum hópum. Ríkisstjórnarflokkarnir eru samstiga í ályktunum sínum um að nauðsynlegt sé að bæta húsnæðiskerfið. Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu sumarið 2013 um aðgerðaáætlun í tíu liðum. Samkvæmt henni átti að taka á skuldavanda heimila með því að leiðrétta stökkbreytt húsnæðislán og gefa tækifæri til að nýta séreignarsparnað til niðurgreiðslu á höfuðstól húsnæðislána. Áætlunin kveður einnig á um að auka stöðugleika og gagnsæi á húsnæðislánamarkaði og vinna að framtíðarskipan húsnæðismála, þar á meðal úrbótum á leigumarkaði. Markmið ríkisstjórnarflokkanna eru skýr: Við ætlum að bæta hag heimila landsins, ekki bara húseigenda heldur allra heimila. Vorið 2013 var hafist handa við samningu fjögurra frumvarpa um húsnæðismál. Umfangsmikið samráð var haft við hagsmunaaðila. Aðilar vinnumarkaðarins hafa lagt til málanna eins og yfirlýsing í tengslum við kjarasamningana síðastliðið vor sýnir. Í henni eru mikilvægir þættir húsnæðismála tilgreindir en framlag ríkisstjórnarinnar til þeirra samninga var m.a. að tryggja að húsaleiga efnaminna fólks yrði ekki hærri en 20–25% af ráðstöfunartekjum heimilanna. Það frumvarp sem við ræðum nú, frumvarp um almennar íbúðir og einnig frumvarp um húsnæðisbætur, sem er reyndar ekki nú til umræðu, eru sem sagt bæði hluti af samkomulagi ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins vegna kjarasamninga. Aðilar kjarasamninga fylgjast því grannt með því hvernig vinnu við umrædd frumvörp miðar en hafa þó skilning á að sú vinna taki tíma sökum umfangs og mikils flækjustigs. Aðalatriðið er að sameiginleg markmið náist, þ.e. að bæta húsnæðismarkaðinn á Íslandi svo allir geti búið í góðu og öruggu húsnæði á viðráðanlegu verði. Hv. þm. Páll Valur Björnsson las hér upp úr umsögn Alþýðusambands Íslands sem var mjög greinargóð. Ég ætla ekki að endurtaka hana, en þar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Framgangur [frumvarpsins] er jafnframt mikilvægur þáttur þeirrar heildarlausnar sem aðilar vinnumarkaðar leita nú við endurskoðun kjarasamninga og sem ljúka þarf nú á fyrstu vikum ársins“ og styður ASÍ eindregið framgang þessa máls, eins og fram hefur komið. Mannréttindaskrifstofa Íslands sendi einnig inn umsögn um frumvarp um almennar íbúðir og þar segir m.a., með leyfi forseta: „MRSÍ fagnar framangreindu frumvarpi og telur hér vera stigin nauðsynleg skref í átt að rétta úr þeim vanda sem kominn er upp á leigumarkaði. Leiguverð hefur hækkað svo um munar á síðustu missirum, úr takt við alla launaþróun, og hefur það orðið til þess að þeir efnaminnstu sitja uppi húsnæðislausir og hafa ekki ráð [á] að leigja, hvað þá kaupa fasteign. Með frumvarpinu er lágtekjufólki, þar með töldum eldri borgurum, öryrkjum og innflytjendum gert auðveldara fyrir með að búa við mannsæmandi aðstæður.“ Til upplýsingar má geta þess að umsagnir voru margar og ítarlegar. Ég taldi rúmlega 200 blaðsíður þegar ég fór yfir gögnin aftur í gærkvöldi, þannig að úr nógu hefur verið að moða. Flestar voru umsagnirnar mjög jákvæðar, en nokkrir höfðu athugasemdir til úrbóta sem nefndin hefur að sjálfsögðu tekið tillit til í vinnu sinni. Að þessu sögðu liggur alveg klárlega fyrir að þörfin á breyttu kerfi er svo sannarlega til staðar og viljinn til að breyta núverandi kerfi er einnig til staðar. Það er gott. En áfram skal haldið. Velferðarnefnd hefur nú haft frumvörpin fjögur til umfjöllunar um allnokkurt skeið. Við vonuðumst til að afgreiða þau mun fyrr en raunin varð en sökum þess hve gríðarlega umfangsmikil málin voru töldum við sem í nefndinni sitjum nauðsynlegt að gefa okkur góðan tíma til að fara vandlega yfir hvert einasta atriði í frumvörpunum fjórum. Og það er ekki gert með annarri, eins og sagt er. Við erum í raun að leggja grunn að nýju húsnæðiskerfi og það verður ekki gert á vettvangi þingsins á aðeins örfáum vikum þó að umfangsmikið samráð hafi verið haft í heil tvö ár áður en nefndin fékk frumvörpin til umfjöllunar. Eitt af fjórum frumvörpum hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eyglóar Harðardóttur, frumvarp um húsnæðissamvinnufélög, hefur þegar verið afgreitt á Alþingi. Markmið þess er að styrkja rekstur húsnæðissamvinnufélaga, gegnsæi í rekstri þeirra, auka réttindi íbúa og koma á auknu íbúalýðræði innan félaganna. Samstaða var um afgreiðslu þess máls. Mig langar einnig að gera örstutta grein fyrir innihaldi þeirra frumvarpa sem ekki hafa enn ratað inn í þingsal, en eru í þinglegri meðferð hjá hv. velferðarnefnd. Það eru frumvörp um húsnæðisbætur, sem áður hefur verið nefnt, og húsaleigulög. Frumvarp til laga um húsnæðisbætur felur í sér stóraukinn stuðning við leigjendur. Þar eru frítekjumörk hækkuð og stuðningur miðast við fjölskyldustærð. Verið er að jafna stuðning milli ólíkra búsetuforma svo einstaklingar og fjölskyldur hafi raunverulegt val um búsetuform. Það frumvarp er í raun hinn hluti frumvarps um almennar íbúðir. Þessi tvö frumvörp spila saman. Ef Alþingi klárar ekki bæði frumvörpin á yfirstandandi þingi nást ekki markmið frumvarpanna, þ.e. að leigjandi borgi ekki meira en 20–25% af ráðstöfunartekjum sínum í leigu og þá væru forsendur kjarasamninga einnig brostnar. Það má ekki gerast og það er því í höndum okkar þingmanna að afgreiða þessi mál eins hratt og örugglega og mögulegt er. Frumvarp um breytingu á húsaleigulögum felur hins vegar í sér aukin réttindi leigjenda og leigusala. Í því frumvarpi er einnig verið að skerpa á atriðum sem deilumál hafa orðið um í leigusamningum undanfarin ár. Í raun er verið að snyrta núgildandi lög aðeins til í takt við tímann. Menn virðast vera nokkuð sammála um að þörf sé á þessum úrbótum og því almennt jákvæðir fyrir breytingum á húsaleigulögum. Herra forseti. Eftir sæmilega langan inngang er ég loks komin að því að fjalla sérstaklega um fyrirliggjandi frumvarp, þ.e. frumvarp hæstv. húsnæðismálaráðherra Eyglóar Harðardóttur um almennar íbúðir. Þar sem málið er hluti af stærri heild taldi ég mikilvægt að eyða dágóðum tíma í innganginn til að varpa ljósi á samhengi hlutanna. Frumvarp til laga um almennar íbúðir felur í sér grunn að nýju leiguíbúðakerfi að danskri fyrirmynd. Ríki og sveitarfélög leggja fram samtals 30% stofnframlag til byggingar á 2.300 íbúðum á þessu ári og næstu þremur árum vítt og breitt um landið. Framlag ríkis verður 18% af stofnvirði íbúðanna og getur falist í beinu fjárframlagi eða vaxtaniðurgreiðslu. Framlag sveitarfélaga verður 12% af stofnvirðinu og getur falist í beinu fjárframlagi, úthlutun lóðar eða lækkun eða niðurfellingu á gjöldum. Krefjast má að framlögin verði endurgreidd þegar lán af íbúðunum hafa verið greidd upp en endurgreiðslur skulu þá nýttar til að styðja við öflun fleiri almennra íbúða sé þess þörf. Ný tegund sjálfseignarstofnana, svonefnd almenn íbúðafélög eða þá almenn félagsíbúðafélög, munu halda utan um rekstur á þessum almennu félagsíbúðum. Einnig er gert ráð fyrir að leigufélögum í eigu sveitarfélaga verði heimilt að fá stofnframlög að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þá verði heimilt að veita sveitarfélögum stofnframlög til öflunar íbúða fyrir þá sem þeim ber lagaskylda til að veita úrlausn í húsnæðismálum. Í frumvarpinu er mælt fyrir um að greiðslur frá eigendum almennra íbúða fari í nýjan Húsnæðismálasjóð. Ætlunin er að þegar fram í sækir styrki sjóðurinn frekari kaup eða byggingar íbúða og að almenna félagsíbúðakerfið verði þannig sjálfbært, lokað kerfi. Þá erum við að tala um nokkra áratugi fram í tímann, en það er mjög mikilvægt. Íbúðirnar eru fyrir leigjendur sem eru undir ákveðnum tekju- og eignamörkum, en miðað er við að það taki til fólks í tveimur lægstu tekjufimmtungum. Markmiðið er að fólk geti búið í öruggu húsnæði og að kostnaður fari ekki yfir 20–25% af tekjum. Ekki er þó gert ráð fyrir að fólk þurfi að flytja úr íbúðunum fari það yfir tekju- og eignamörk. Hv. formaður velferðarnefndar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, fór mjög vandlega yfir það atriði í ræðu sinni, þ.e. tekju- og eignamörkin og það sem nefndin bætti þar við. Ég ætla ekki að endurtaka það. Ég vil tæpa sérstaklega á nokkrum atriðum úr nefndarálitinu sem er reyndar ansi viðamikið eins og gefur að skilja. Til gamans má geta þess að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hafði eitt sinn á orði í ræðustól Alþingis að umrædd húsnæðisfrumvörp ráðherra yrðu tæpast talin í blaðsíðufjölda heldur þyrftum við að tala um rúmmetra eða fermetra í þeim efnum. Það er nokkuð til í því hjá henni. Fyrst vil ég fjalla um ákveðin atriði varðandi stofnstyrkina sem fram koma í 13. gr. frumvarpsins. Samband íslenskra sveitarfélaga benti á að að óbreyttu frumvarpi beri ríki og sveitarfélög áhættu af því að kostnaður við almennar íbúðir fari fram úr áætluðu stofnvirði samkvæmt umsókn um stofnframlög, enda er gert ráð fyrir að stofnframlög miðist við raunverulegt stofnvirði. Til að takmarka þá áhættu leggur nefndin til að reynist endanlegt stofnvirði hærra en umsókn gerði ráð fyrir miðist stofnframlög við áætlað stofnvirði. Í því felst einnig aukinn hvati fyrir umsækjendur til að vanda til verka við áætlun stofnvirðis og halda kostnaði innan áætlana. Útreikningar sem lagðir voru fyrir nefndina bentu til þess að nauðsynlegt væri að koma sérstaklega til móts við þá leigjendur sem verst stæðu ef leiga þeirra ætti að jafnaði ekki að vera umfram fjórðung tekna. Fjármálaskrifstofa Reykjavíkurborgar benti á að framan af við vinnslu frumvarpsins hafi verið gert ráð fyrir 4 prósentustiga viðbótarframlagi frá ríki vegna íbúðarhúsnæðis á vegum sveitarfélaga. Nefndin leggur til að heimilt verði að veita allt að 4 prósentustiga viðbótarframlag vegna íbúðarhúsnæðis á vegum sveitarfélaga og íbúðarhúsnæðis sem ætlað er námsmönnum eða öryrkjum. Þar sem um sérstakan stuðning er að ræða leggur nefndin til að framlagið verði ekki endurgreitt eftir uppgreiðslu lána. Það er mjög mikilvægt atriði sem nefndin eyddi miklum tíma í að lagfæra frumvarpið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór einmitt vel yfir það atriði í ræðu sinni. Það er voðalega þægilegt að vera svona aftarlega á mælendaskrá, maður getur bara vitnað í hina. En það er mjög mikilvægt atriði að hægt sé að mæta þessum þjóðfélagshópum með viðbótarframlagi. Ég er mjög ánægð með þá breytingu. Nefndin fór ítarlega yfir ýmis sjónarmið er lúta að viðvarandi markaðsbresti á húsnæðismarkaði á ákveðnum svæðum á landsbyggðinni og hvernig jafna megi út þann aðstöðumun þar við veitingu stofnstyrkja. Fram kom á fundum nefndarinnar að sums staðar á landsbyggðinni væri skortur á leiguhúsnæði sem erfiðlega gengi að mæta því að ekki fengjust lán. Það ætti einkum við þar sem velta með fasteignir væri lítil eða markaðsverð verulega lægra en byggingarkostnaður og lánveitendur því tregir til að veita fasteignaveðlán. Í verstu tilvikum gæti jafnvel reynst ómögulegt að fjármagna leiguíbúðir þrátt fyrir 30% stofnframlag frá ríki og sveitarfélögum. Í ljósi þessara ábendinga leggur nefndin til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að veita allt að 6 prósentustiga viðbótarframlag á þessum svæðum þar sem skortur er á leiguhúsnæði og bygging íbúða hefur verið í lágmarki sökum þessa markaðsbrests. Um undantekningarheimild er að ræða sem nefndin gerir ráð fyrir að verði aðeins nýtt þegar ætla verður að 30% stofnframlag dugi ekki til. Nefndin leggur til hliðstæða breytingu á 16. gr. um stofnframlög sveitarfélaga. Heimildirnar verða þó sjálfstæðar. Ríki og sveitarfélagi verður þannig hvoru um sig heimilt að veita viðbótarframlag, hvort sem hinn aðilinn gerir það eður ei. Nefndin leggur þó til að sá munur verði á heimildunum að ekki megi krefjast endurgreiðslu á viðbótarframlagi ríkis eftir uppgreiðslu lána. Í því felst sérstakur byggðastuðningur frá ríki. Ég fagna mjög þessu 6 prósentustiga viðbótarframlagi. Það er mikilvægt atriði til að gera frumvarpið betra fyrir alla landsmenn, á hvers konar markaðssvæði sem þeir kunna að búa. Það á ekki að skipta máli. Nokkrir umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar gagnrýndu að helmingur stofnframlags ríkis, sem væri í formi beins framlags, skyldi greiddur út þegar við samþykkt umsóknar, í því fælist aukin áhætta fyrir ríkið og hætta á misnotkun. Svipuð gagnrýni kom fram varðandi stofnframlög sveitarfélaga. Á móti kom fram að fyrirkomulagið auðveldaði fjármögnun almennra íbúða og drægi úr þörf á dýrum brúarlánum, en það ætti að skila sér í lægri leigu. Hvað mögulega misnotkun varðar bendir nefndin á að Íbúðalánasjóði er falið eftirlit með eigendum almennra íbúða. Misnotkun getur varðað refsingu, og er vísað í 27. gr. frumvarpsins og almenn hegningarlög. Nefndin leggur því ekki til breytingu að þessu leyti. Varðandi byggðasjónarmiðin taldi nefndin brýnt að gera ákveðnar breytingar á 15. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um afgreiðslu umsókna. Nefndin leggur því til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að líta til byggðasjónarmiða við mat á umsóknum um stofnframlög. Það styrkir mjög svo byggðasjónarmiðin í frumvarpinu enn og aftur. Það gæti t.d. átt við ef skortur á leiguhúsnæði stæði atvinnuuppbyggingu í byggðarlagi fyrir þrifum. Byggðasjónarmið koma einnig til skoðunar við mat á því hvort veita beri viðbótarframlag vegna íbúða á svæðum þar sem skortur er á leiguhúsnæði og bygging íbúða hefur verið í lágmarki eða sérstök vandkvæði við fjármögnun. Ég ætla að láta staðar numið við þessi atriði, þ.e. stofnstyrkina og framlögin. Mig langaði aðeins til að koma inn á þau atriði sem nefndin fjallaði um varðandi ákvörðun leigufjárhæðar og félagslega blöndun. Eitt af markmiðum frumvarpsins var að tryggja félagslega blöndun. Við viljum alls ekki að byggðar séu íbúðir í einhvers konar klösum og að þar verði til einhvers konar gettó, ef ég má orða það sem svo. Við vildum finna leiðir til að svo yrði ekki. Við gerðum okkar besta og ég ætla að grípa aðeins niður í nefndarálitið. Í 1. og 2. málslið 1. mgr. 19. gr. frumvarpsins er áskilið að leiga fyrir almennar íbúðir miðist við áfanga, þ.e. stofnframlög á 12 mánaða tímabili. Fyrir nefndinni kom fram að þessu ákvæði væri ætlað að gera leiguna fyrirsjáanlegri. Leigjendur gætu treyst því að leiga hækkaði ekki vegna þess að almennt íbúðafélag réðst í öflun nýs og dýrara húsnæðis og leigjendur í ódýrari hverfum þyrftu ekki að greiða niður leigu leigjenda í dýrari hverfum. Einnig voru færð rök fyrir því að áskilnaðurinn takmarkaði áhættu almennra íbúðafélaga því að afmarkaðir áfangar kæmu ekki félögunum í heild í koll. Áskilnaðurinn sætti talsverðri gagnrýni. Bent var á að leiga fyrir nýjar íbúðir gæti orðið mjög há ef eigendum íbúðanna væri ókleift að nýta leigu af eldri og skuldlausum íbúðum til að styðja við afborganir af lánum á nýjum íbúðum. Það væri einnig visst réttlætismál að leigjendur greiddu sambærilega leigu fyrir sambærilegar íbúðir. Þá var bent á að jöfnun leiguverðs milli hverfa væri liður í félagslegri blöndun. Ef eigendum almennra íbúða væri óheimilt að nýta leigu af íbúðum í ódýrari hverfum til að styðja við leigu í dýrari hverfum væri hætt við því að leiga í dýrari hverfum yrði of há fyrir tekjulága leigjendur. Eigendur gætu þannig neyðst til að hafa íbúðir aðeins í ódýrari hverfum. Með því væri unnið gegn félagslegri blöndun. Nefndin telur ekki hafa komið fram að jöfnun leiguverðs milli almennra íbúða í eigu sama aðila feli í sér hættu á verulegum sveiflum í leiguverði. Nefndin telur hana jafnvel geta dregið úr verðsveiflum, enda væri þá hægt að mæta sveiflum í kostnaði af sumum íbúðum með leigutekjum af öðrum. Nefndin fær heldur ekki séð að áfangaskipt leiga takmarki áhættu eigenda íbúðanna, enda hnikar hún ekki ábyrgð þeirra á íbúðum í sinni eigu og lánum sem á þeim hvíla. Nefndin fellst aftur á móti á fram komna gagnrýni á áskilnaðinn. Nefndin leggur því til að ákvæði um áfangaáskilnað verði fellt brott og ákvörðun leigu verði sveigjanlegri. Ég sé að tími minn er á þrotum, ég get ekki farið dýpra í málið en ég veit að fleiri þingmenn eru á mælendaskrá sem munu e.t.v. fjalla um fleiri atriði í þessu viðamikla frumvarpi. Mig langar að gera líkt og félagar mínir í velferðarnefnd hafa þegar gert, að þakka fyrir einkar gott samstarf. Það er engin helgislepja á þessum góða degi, síður en svo, það er sannleikanum samkvæmt. Við höfum öll sem eitt lagt okkar af mörkum, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það skipti engu máli í vinnu okkar og ég get alveg talað fyrir okkur öll. Við vorum einhuga við að leita lausna og við reyndum að finna málamiðlanir. [[Forseti hringir.]]Við erum sammála um að við höfum í höndunum sterkt frumvarp sem ég vona að við getum klárað í þinglegri meðferð sem fyrst [[Forseti hringir.]]í þeim tilgangi að bæta húsnæðismarkaðinn á Íslandi. Það er svo sannarlega kominn tími til þess.
Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga frá félagsmálaráðherra um almennar íbúðir. Frumvarpið var hluti af samningum á almennum vinnumarkaði síðastliðið haust og var einn mikilvægasti þátturinn í lúkningu þeirra samninga. Eins og fram hefur komið í máli margra þingmanna hefur ríkt mikil eindrægni við að ljúka gerð frumvarpsins og margar góðar ræður hafa verið fluttar og farið djúpt í málið. Ég ætla ekki að endurtaka allt það sem hér hefur verið sagt, en mér finnst að markmið og gildissvið þessara laga, sem kemur fram í 1. gr., megi ítreka aðeins betur. „Markmið laga þessara er að bæta húsnæðisöryggi efnaminni fjölskyldna og einstaklinga með því að auka aðgengi að öruggu og viðeigandi íbúðarhúsnæði til leigu og tryggja að húsnæðiskostnaður sé í samræmi við greiðslugetu leigjenda. Í því skyni skulu ríki og sveitarfélög veita stofnframlög til byggingar og kaupa á almennum íbúðum til að stuðla að því að í boði verði leiguíbúðir á viðráðanlegu verði fyrir þá sem þurfa á því að halda, þ.m.t. fyrir námsmenn, ungt fólk, aldraða, fatlað fólk og fólk sem ekki er fært um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna eða verulegs fjárhagsvanda.“ Minn skilningur er sá að við náum markmiðum og gildum í þessu frumvarpi, sem var náttúrlega megininntakið, og svörum þeim óskum sem fram komu í starfi 32 manna nefndar sem hafði fjallað um málið í langan tíma áður en frumvarpið varð til. Það kom síðar í ljós að nefndin þurfti nánast að endurskrifa frumvarpið, eins og hér hefur komið fram, og þá kom líka í ljós þessi eindregni vilji til að klára málið. Frumvarpið miðast fyrst og fremst við einstaklinga, fjölskyldur, sem hafa tekjur og eignir undir ákveðnum mörkum. Þar eru sem sagt tekjur einstaklinga undir 4,3 millj. kr. og hjóna undir 6 millj. kr. á ári og hreinar eignir verða að vera minni en 4,7 millj. kr. Helstu atriði frumvarpsins, sem mig langar þó að drepa á í stuttri ræðu, eru að mínu mati þau að grundvöllur þessara laga eru stofnframlög ríkisins og sveitarfélaganna upp á 30% samtals, eða 18% frá ríkinu og 12% frá sveitarfélögunum, sem eru afturkræf, reyndar ekki fyrr en eftir að búið er að greiða upp lánin af íbúðunum sem við gerum ráð fyrir að verði til 50 ára. Stofnframlögin verða þá endurgreidd eftir 50 ár vaxtalaust. Reyndar fer framlag ríkisins í Húsnæðismálasjóð, sem þá mun halda áfram að vaxa og dafna, vegna þess að við erum að vona að hér sé það traust og gott kerfi í smíðum að til langrar framtíðar verði það sjálfbært; það er von okkar allra að svo verði. Þess vegna var til þess vandað. Það kemur líka fram að eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins er skilgreiningin á hámarki leigunnar sem er 20–25% af tekjum þeirra sem þarna búa. Í mörgum tilfellum eru það ekki háar tekjur þannig að leigan getur verið á bilinu 50–80 þús. kr. á mánuði. Þess vegna eru stofnframlögin afar mikilvæg til að tryggja rekstur félaga og getu til að standa undir kostnaði við byggingar og rekstur með svo lágri leigu. Það kom því í ljós að 50 ára lánstími var nauðsynlegur í staðinn fyrir, ef ég man rétt, 30 ára lánstíma sem gert var ráð fyrir í fyrstu drögum frumvarpsins. Þar nutum við leiðsagnar fulltrúa frá Félagsstofnun stúdenta og Félagsíbúðum, sem höfðu mikla reynslu í þessu máli, og þeim verður seint þakkað fyrir þeirra góða framlag. Þeir komu í nokkur skipti til nefndarinnar og báru með sér svolítið vit inn í vinnuna, og var það vel þegið. Síðan hefur komið í ljós í meðförum málsins, eins og hér hefur rækilega verið minnt á, að í sérstökum tilfellum er heimilt að sveitarfélögin leggi til 4 prósentustiga viðbótarframlag og ríkið, í gegnum Íbúðalánasjóð, 6 prósentustiga óafturkræft framlag til viðbótar til að byggja íbúðir fyrir námsmenn og öryrkja. Það er afar mikilvægt skref og að mínu viti gæti þetta nýst mjög vel á landsbyggðinni þar sem aðstæður eru oft og tíðum sérstakar. Víða hefur ekki verið byggt í langan tíma og ég veit að beðið er eftir samþykkt þessa frumvarps svo að framkvæmdir geti hafist. Það er líka einn góður kostur við þetta frumvarp, sem við lögðum mikla áherslu á í nefndinni, að enginn afsláttur er gefinn af gæðum íbúðanna, svo að fólk geti búið þarna langa ævi, fram á ævikvöldið, og notið þess að búa í húsnæði sem því líkar við og í umhverfi sem það er sátt og ánægt með. Jafnvel þó að fólk fari á þeim tíma yfir það hámarkstekjumark sem sett er í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að á þriggja ára tímabili verði leigan hækkuð hóflega. Það er gert til að tryggja að þeir einstaklingar sem vilja búa í þessu umhverfi og á þessum stöðum, eru væntanlega glaðir og ánægðir þar, geti gert það áfram þrátt fyrir að tekjuviðmiðið fari upp fyrir ákveðin mörk. Okkur fannst gríðarlega mikilvægt að það væri tryggt. Að þessu sögðu, þessum stuttu punktum sem ég fer yfir, finnst mér að við séum að leggja drög að góðu kerfi til framtíðar. Ég trúi því. Ég reikna með að þegar þetta verður komið í gang verði alltaf hægt að bæta það, annaðhvort með því að leggja inn í það aukið fjármagn eða bæta það á annan hátt. Ég held því að við séum að leggja upp með góða vinnu sem náðist, eins og hér hefur margsinnis komið fram, í þverpólitískri sátt. Ég vil enn og aftur undirstrika það sem hér hefur verið sagt um það, það er í raun alveg kostulegt hvernig fjölmiðlar hafa nánast í allan vetur margsagt frá því að þetta frumvarp væri ekki að ná fram að ganga vegna óeiningar í þinginu og vegna óeiningar milli stjórnarflokkanna og óeiningar milli meiri og minni hluta. Þetta er allt saman kjaftæði. Þessi óeining og þessi ófriður hefur aldrei verið til staðar. Við höfum vissulega þurft að fara vel yfir þetta frumvarp. Við höfum þurft að endurskrifa margar greinar þess. En það var allt gert í gríðarlegri sátt, eins og hér hefur komið fram, hjá öllum fulltrúum allra flokka. Það er eins og fjölmiðlar hafi bara ekki þolað að um þetta mál ríkti ekki ófriður; það er eins og það megi ekki ríkja friður um eitt einasta mál í þinginu. Hér var algjör friður um þetta mál og við erum að skila góðri vinnu. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann segir að fólk ætti að hafa í huga að oft sé unnið vel og lengi í þinginu. Ég hef líka margoft sagt það við fólk sem hefur heyrt ýmislegt um þingið að hér sé vel unnið og að allir séu að leggja sig fram um að gera sitt besta á þessum vinnustað. Ég get ekki látið hjá líða að þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir hennar forustu í þessu máli og framsögumanninum, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, fyrir gríðarlega mikla vinnu sem hún lagði á sig í þessu starfi. Það var eiginlega önnur vinna að vera með þetta mál á sinni könnu. Hún gerði það af miklum dugnaði og mikilli elju og áhuga fyrir málinu. Ég vil þakka henni fyrir hennar framlag í þessu verkefni. Ég er ekki þannig persóna að ég sé mikill, eins og sagt er á vondri íslensku, „nitty gritty“ maður - ég göslast frekar áfram og klára málin fljótt og ákveðið. En þetta mál þurfti virkilega yfirlegu og ég var oft bæði undrandi og glaður yfir að horfa á og fylgjast með samstarfsfólki mínu í nefndinni. Vil ég þá sérstaklega nefna hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir þeirra mikla framlag. Það var gaman að hlusta á þau, hvað þau höfðu lagt sig mikið fram um að vanda til verka. Það er gaman, þegar við erum komnir í höfn með málið, að horfa til baka og sjá hvað þetta var vel gert þó að ég sjálfur hafi kannski ekki átt stærsta þáttinn í því eins og ég sagði hér áðan. En það var lærdómsríkt að vera háseti á þeim bát sem kom með þennan afla í land. Það er alveg klárt. Það var lærdómsríkt fyrir mig. Það var líka gaman að starfa með ritara nefndarinnar, Gunnlaugi Helgasyni, sem er gríðarlega öflugur, tiltölulega nýr liðsmaður í okkar hópi á þinginu; að fylgjast með þeim unga lögfræðingi, hvað hann var ráðagóður í öllu starfi nefndarinnar og lagði margt gott til. Hann eins og fleiri eiga allir þakkir skildar. Ég ætla ekki að hafa þetta mál mitt lengra að svo komnu máli. Ég tel að með þessu frumvarpi séum við að stíga gott skref til framtíðar fyrir þennan hóp sem við erum að tryggja leiguhúsnæði á hóflegu verði. Við ætlum að halda áfram á sömu braut, klára þau verkefni sem við erum með og klára lög um húsnæðisbætur. Þá munum við loka þessum hring og standa við það sem við lofuðum í sátt.
Herra forseti. Ég ætla að kveðja mér hljóðs um þetta frumvarp til laga um almennar íbúðir sem velferðarnefnd hefur nú komið frá sér. Það verður að segjast eins og er, þrátt fyrir orð hv. þingmanns hér rétt áðan, að það var vissulega uppi ágreiningur og ekki hefur neinn dregið dul á það í sjálfu sér, en hann var leystur, eigum við ekki að orða það þannig. Það er kannski það sem er jákvætt í þessu, að ágreining er hægt að leysa ef vilji er fyrir hendi til þess. Við skulum vona að það haldi alla leið og lýsi sér í atkvæðagreiðslunni að okkur hafi tekist að vinna þetta með þeim hætti. Ég hugsa að það hafi komið sér vel að hafa reynslubolta í nefndinni, mér heyrist að svo hafi verið og reynslan hafi skipt máli í því tilfelli, hvernig ætti að bera sig að og horfa í ýmsa hluti sem við hinir yngri og nýrri þingmenn áttum okkur ekki endilega alltaf á. Þrátt fyrir að maður sé ánægður með að frumvarpið sé komið fram og voni að það nái fram að ganga, er það vissulega svo að það fer ekki að kveða að því fyrr en eftir um tvö ár, fólk fer ekki að njóta afraksturs þess fyrr en eftir tiltekinn tíma. En þetta er áfangi á leið sem ég held að við getum verið sammála um að sé ágætur. Það hefur margt mikilvægt áunnist í meðferð málsins, t.d. að auka framlög ríkisins og sveitarfélaganna eins og hér hefur verið rakið, það er almennt 18% af stofnvirði íbúðanna frá ríkinu og 12% frá sveitarfélögunum. Það er mikilvægt fyrir sveitarfélög sem eru misvel stödd að þurfa ekki endilega að reiða það fram í beinu fjármagni heldur geti það falist í úthlutun lóðar eða lækkunar á gjöldum. Ég held að sá sveigjanleiki sé afar mikilvægur fyrir sveitarfélögin því að eins og við höfum séð í ríkisfjármálaáætlun þá eru þau mörg hver því miður ekki eins vel stödd og ríkissjóður, sérstaklega ekki á köldum svæðum, og eiga þess þá kost að fá viðbótarframlag eins og kom fram áðan. Ég ætla að stikla hér á stóru enda er ég kannski meira áheyrandi að þessu máli, hef reynt að fylgjast með og setja mig inn í það, og hef ekki verið í þessari vinnu en hef notið þess að okkar þingmaður í velferðarnefnd hefur reynt að upplýsa okkur í þingflokknum mjög reglulega um þetta. Sú breyting sem nefndin gerir á frumvarpinu sem snertir það að leigan verði ekki meira en 20–25% af tekjum er auðvitað afskaplega mikilvæg til að halda inni þessum viðkvæma hópi eins og við tölum gjarnan um það fólk sem höllum fæti stendur og á erfiðara en margur að komast í viðunandi húsnæði. Það skiptir gríðarlega miklu máli að ekki fari meira en fjórðungur af tekjum í leiguna því að það er auðvitað margt annað sem þarf að nýta fjármunina í, hvort sem það er rafmagn og hiti eða það að fá sér að borða. Það er líka afar mikilvægur áfangi sem mér fannst nást í meðförum málsins að geta dreift byggingarkostnaðinum þannig að leigan dreifist jafnt yfir og hver eining standi ekki út af fyrir sig, en það þýddi aukinn kostnað fyrir suma og aðra ekki. Það komu að ég held ábendingar frá Brynju og fleiri aðilum um að ekki væri skynsamlegt að hafa það með þeim hætti. Ég er ánægð með að það náði fram að ganga. Það kemur fram í nefndarálitinu um 19. gr., um ákvörðun leigufjárhæðar, að þetta væri m.a. gert til að gera leiguna fyrirsjáanlegri þannig að leigjendur gætu treyst því að hún hækkaði ekki vegna þess að það væri verið að byggja annað og dýrara húsnæði. Svo þarf líka að taka með í reikninginn þá aðgreiningu sem við vinstri græn höfum a.m.k. talað mikið gegn, að ekki sé verið að safna saman fólki sem býr við bágari kjör á einhvern tiltekinn stað heldur geti það valið sér búsetu í rauninni hvar sem er í sveitarfélögunum. Það er afskaplega mikilvægt í öllu samhengi. Annað sem við höfum rætt mikið í þessu sambandi er byggingarreglugerð og það að draga úr kröfum gagnvart henni. Ég er afskaplega fegin að sjá að í 18. gr. er farið vel yfir það að ekki eigi að slá af kröfum tímans um sómasamlegt húsnæði og framtíðarþarfir, þ.e. að þær kröfur eru gerðar til íbúðanna að fólk geti elst í þeim og búið þar áfram þrátt fyrir aldur eða annarra hluta vegna, jafnvel þótt það þurfi aukna aðstoð eða eitthvað slíkt með árunum sem kallar á rýmri eignir en áður var gert ráð fyrir. Það er afskaplega mikilvægt. Íbúðir stúdenta og aðrar slíkar lúta svo öðrum lögmálum eins og farið hefur verið yfir, og hægt að gera minni kröfur til þeirra að ýmsu leyti, því þær eru yfirleitt ekki ætlaðar til framtíðarbúsetu heldur aðeins meðan á námi stendur. Það kemur líka fram að þessar íbúðir séu kannski ekki sérlega íburðarmiklar og ætla megi að þeir sem öðlast meiri tekjur eða eignast eitthvað komi til með að sækja í veglegra húsnæði. Það skiptir líka máli að huga að því þannig að hér er gert ráð fyrir að reikna megi álag á leigu ef tekjur eða eignir leigjenda eru umfram viðmið, sem tekið er fram í 12. gr., í samfellt þrjú ár, sem á að koma í veg fyrir að jaðaráhrif af þessari hækkun verði of mikil. Það er því verið að reyna að ná utan um þetta. Aðeins um framkvæmdasjóðinn, en gert er ráð fyrir að íbúðafélögin verði með svokallaðan framkvæmdasjóð. Auðvitað hlýtur að þurfa þannig sjóð, eðli málsins samkvæmt, það þarf að halda öllu við. Hér er vísað til Dana, að þeir séu með svipað íbúðaform og það hafi komið í ljós að nauðsynlegt væri að skylda íbúana til að halda sérstakan sjóð til þess að hægt væri að standa undir viðhaldi og endurbótum. Nefndin leggur til þá breytingu að hann heiti viðhaldssjóður en ekki framkvæmdasjóður. Það skiptir kannski ekki höfuðmáli í sjálfu sér, en aðalmálið er gert sé ráð fyrir þessu þannig að fólk viti að hluti af leigunni fer í sjóðinn. Hér hefur líka verið rætt um Húsnæðismálasjóð sem ég held að sé góð leið til að byggja upp, því að við vitum að þetta skref er aðeins dropi í hafið og felur í sér bara örfáar íbúðir á næstu árum. Það er langur gangur fram undan til að uppfylla kröfur sem við stöndum frammi fyrir í dag og í sjálfu sér er ekki búið að leysa þann vanda sem við okkur blasir. Eins og ég sagði áðan þá koma áhrif þessa frumvarps ekki til góða fyrr en eftir töluverðan tíma. Þess vegna þurfum við líka að huga að því hvernig við ætlum að taka á málum í dag. En varðandi Húsnæðismálasjóð, þá fara stofnframlög, þegar þau verða endurgreidd, í þann sjóð sem á svo að verða sjálfbær til þess að hægt verði að halda áfram verkefninu og byggja meira. Þar er tíminn lengdur, mig minnir að hann hafi verið lengdur úr 30 árum í 50, þ.e. að endurgreiðslutíminn hefjist eftir 50 ár sem getur skipt verulega miklu máli, líka vegna greiðslugetu hverju sinni. Ég ætla að stinga mér aftur í stofnframlögin, viðbótarstofnframlögin, þar sem nefnt er að það gæti verið erfitt og jafnvel ómögulegt að fjármagna leiguíbúðir á litlum svæðum. Í hinum dreifðu byggðum þar sem maður fer um kjördæmið þar sem er lítil fólksfjölgun og framkvæmdakostnaðurinn við byggingar er miklu hærri en endursöluverð, þá sér maður að það leggur eiginlega enginn í að fara að byggja, það er bara svoleiðis. Það þarf að koma til einhvers konar opinber stuðningur, það er skortur á húsnæði jafnvel, þannig að sveitarfélögin haldi áfram að þrífast eins og maður segir og hinar dreifðu byggðir landsins. Þess vegna er mikilvægt að lagt er til að gefin verði heimild fyrir viðbótarfjármagni, þó að það eigi að vera í algjörum undantekningartilfellum. Ég veit ekki hvort það er algerlega skýrt í álitinu hvað þarf að liggja að baki til að hægt verði að fá viðbótarframlag. Er það markaðsverðið eingöngu? Þetta er væntanlega samsafn af einhverjum þáttum, kannski að ekki hafi verið byggt í X mörg ár, eitthvað hlýtur að liggja að baki sem ég hef ekki kannski komið auga á sem verður til þess að sveitarfélög geta óskað eftir viðbótarframlagi. Það er mjög mikilvægt að framlagið er óafturkræft því að það gefur miklu meiri hvata til þess að sveitarfélög leiti eftir því að byggja húsnæði. Menn verða líka að átta sig á því að ekki er verið að fara að byggja blokkir úti um allar koppagrundir. Það eru heldur ekki byggingarfélög eða leigufélög nema á örfáum stöðum á landinu. Á stærstu stöðunum eru til leigufélög eða eitthvað í þeirri líkingu. Annars staðar eru það sveitarfélögin eða einstaka byggingarverktakar sem hafa verið áræðnir og byggt, en það er oftast þar sem einhver uppgangur hefur verið. Það hefur nú ekki alltaf farið vel eins og við sáum m.a. fyrir austan, á Egilsstöðum, þar sem blokkir hafa lengi staðið tómar en vonandi er að verða bragarbót á því. Sá viðbótarstuðningur sem ríkið getur veitt er því kostur og hann er líka mikilvægur í því samhengi að ef sveitarfélagið er ekki í stakk búið til þess að veita þá viðbót þá getur ríkið samt sem áður veitt hana, þ.e. annar aðilinn getur veitt viðbótarframlag án þess að hinn geri það. Ég held að það sé líka afskaplega mikilvægt. Þetta er það sem mér finnst vera stóru punktarnir í frumvarpinu, þeir hlutir sem ég hef farið yfir, þetta er það sem ég horfi til þegar ég lít til hinna víðu og dreifðu byggða og hvort þar geti verið möguleiki á að byggja húsnæði. Svo er það auðvitað spurning um félagslegu íbúðirnar þar sem við vitum að félagsíbúðir eða félagslegar íbúðir eru mjög íþyngjandi hluti fyrir mjög mörg sveitarfélög, sem eru með þær í reikningnum sínum. Það væri vert að velta því fyrir sér hvort sveitarfélögin gætu stofnað um þær sérstakt félag, eitthvert utanumhald, sem væri séreining og kæmi ekki inn í skuldahlutfall sveitarfélaganna. Nú veit ég ekki hvort það er framkvæmanlegt, en það væri vel þess virði að athuga það því að það mundi breyta heilmiklu í sjálfu sér, þó að bakábyrgðin væri til staðar, varðandi lánshæfi og annað slíkt fyrir þau. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég vænti þess að málið nái fram að ganga með þeim ágætu breytingum sem hér hafa verið raktar ágætlega í dag og þetta verði, eins og hér hefur verið sagt, sameiginleg niðurstaða um fyrsta skref í langri göngu, því að þetta er bara eitt af mörgum skrefum sem þarf að taka. Það er langt liðið á kjörtímabilið og því miður ljóst að við sjáum ekki afraksturinn fyrr en eftir kannski tvö ár eða svo. En þetta er áfangi.
Forseti. Ég held að þetta sé mjög merkilegt frumvarp og mjög merkileg lagasetning sem við erum í miðju kafi við að fara yfir. Hún hefur tekið tíma og eftir því sem okkur er sagt sem ekki störfum í velferðarnefndinni þá hefur farið fram mjög mikil vinna þar. Það má reyndar sjá á breytingartillögum sem fylgja frumvarpinu að nefndin hefur breytt frumvarpinu allnokkuð frá því að það var lagt fram. Það er svo sem ekki nema eðlilegt og nefndarmenn segja okkur að almennt hafi verið góður samvinnuandi í nefndinni og þau hafi lagt mikið upp úr því að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Það er ánægjulegt. Því miður er það svo að fréttaflutningur af Alþingi gengur oft út á það að hér sé allt í óeiningu og upphlaupum og veseni, en sú er ekki raunin því að þegar við fáum inn á okkar borð mál sem við getum sameinast um reynum við allt sem hægt er til að gera það. Síðan eru önnur mál sem eðli samkvæmt skipta okkur í ólíka stjórnmálaflokka og þá erum við náttúrlega ekki sammála. Það þýðir ekki að alltaf sé hver höndin upp á móti annarri í þessum húsakynnum. Það er eðlilegt að fólk úr hinum ýmsu stjórnmálaflokkum greini á. Okkur greinir t.d. á um það hvernig best sé að leggja á skatta, hver besta aðferðin sé til þess að leggja á skatta. Við í Samfylkingunni tölum mjög fyrir þrepaskiptum tekjuskatti vegna þess að við teljum að hann skili mestum og bestum árangri í því að jafna lífskjör fólks í landinu, aðrir eru á annarri skoðun, en þegar að því kemur tökumst við á um það. Við erum hins vegar öll sammála um það, og ekki bara hér heldur er allt fólk sammála um það, að almennilegt húsnæði fyrir alla sé ein af þeim grunnþörfum fólks og okkur ber að reyna að koma málum þannig fyrir að allir geti búið í góðu húsnæði. Fólk getur greint á um aðferðina til að gera það. Það hefur gerst í þessari vinnu, fólk hefur greint á um hvaða aðferð sé best til að ná á þessu markmiði. En nefndin hefur komist að niðurstöðu og birtir hér nefndarálit með allnokkrum breytingartillögum. Að vísu mun eitthvað standa út af enn þá, þess vegna segir nefndin að hún þurfi að taka málið aftur til sín eftir 2. umr. Það er heldur ekki óeðlilegt, þótt menn geri stundum mikið úr því og láti í það skína að það sé merki um óeiningu þegar mál þurfa að fara aftur til nefndar eftir 2. umr. Það er einmitt þess vegna sem þingstörfin eru ákveðin þannig að þegar stór mál eru til umræðu, eins og þetta, hefur nefndin tækifæri eftir 2. umr., sem er stærsta umræðan í þinginu, til að gera lagfæringar sem hún telur skipta máli. Ég segi þetta vegna þess að fréttaflutningur af störfum þingsins fer í taugarnar á mér, það að þeir sem flytja fréttir héðan skuli alltaf leggja miklu meira upp úr ágreiningi en því þegar menn leggja sig fram, eins og hefur verið gert í þessari vinnu, um að ná samstöðu í stórum og mikilvægum málum. Í þessu frumvarpi er markmiðið að koma upp kerfi þar sem verður til leið og leigumarkaður og ríkið og sveitarfélögin leggja þeim leigumarkaði lið. Markmiðið er að fólk geti leigt góðar íbúðir og leigan verði ekki yfir 20–25% af tekjum einstaklinga. Þetta skiptir verulega miklu máli, virðulegi forseti. Síðan eru tæknilegar útfærslur á ýmsum hlutum eins og vera þarf með frumvarpi af þessu tagi. Það er séð til þess að myndaður sé sérstakur viðhaldssjóður og að lagðir verði peningar í hann, sem er ekki vanþörf á, við þekkjum það öll. Ég vil taka sem dæmi að því miður er það ljóður á öllum fasteignum sem ríkið rekur hvað þeim er illa viðhaldið og hvernig opinberar byggingar sem eru í eigu okkar allra eru oft látnar drabbast niður. En hérna er séð til þess að stofnaður verði sérstakur viðhaldssjóður sem á að koma í veg fyrir að íbúðir drabbist niður. Það tel ég góða fyrirhyggju. Ég vil líka nefna það sem hér er um að hægt sé að færa leigu á milli, litið er á húsnæðisfélög sem stofnuð eru sem eina heild. Auðvitað er búið að greiða meira niður af eldri íbúðum og þá segja menn þegar byggðar eru nýjar íbúðir að það séu dýrar íbúðir og þess vegna ætti leigan á nýrri íbúðum hugsanlega að vera hærri en á gömlu íbúðunum. Ég er alveg ósammála því. Ég er sammála því sem er gert í frumvarpinu, að þarna sé hægt að færa á milli áfanga. Það hlýtur líka að þýða með viðhaldssjóðnum að eldri íbúðirnar verði gerðar upp og þá verður ekki svo mikill gæðamunur á eldri og nýrri íbúðum. Ég held að þetta hafi verið kallað í vinnu nefndarinnar áfangaskipti í byggingu þessara íbúða og ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að það sem lagt er til í frumvarpinu sé kostur. Það er eitt sem menn geta sagt að sé smáatriði og skipti ekki meginmáli í vinnu af þessari tegund en ég rak augun í það þegar ég fór yfir þetta í gærkvöldi og í morgun að gerð er breytingartillaga í frumvarpinu um heitið á frumvarpinu, um heitið á þessum íbúðum. Í stjórnarfrumvarpinu er talað um almennar íbúðir en allt í einu er farið að tala um félagsíbúðir. Ég hugsaði með mér hvort það skipti máli hvort við tölum um almennar íbúðir eða félagsíbúðir og ég held að það skipti máli, vegna þess að við erum bara að tala um íbúðir. Við erum að tala um leiguíbúðir og ég skil ekki af hverju þarf að setja það heiti á þær að þetta séu félagsíbúðir vegna þess að ríki og sveitarfélög veita styrki til byggingar þessara íbúða. Mér finnst þetta skringilegt. Þegar ég heyrði fyrst af því að ágreiningur væri um þessa nafngift fannst mér sá ágreiningur frekar lítilfjörlegur en ég hef skipt um skoðun í því efni, mér finnst þetta skipta máli og mér finnst asnalegt að gefa þessum íbúðum sérstak nafn. Virðulegi forseti. Ég vil líka lýsa ánægju minni með það sem ég hef heyrt frá nefndarmönnum og þeim sem fylgjast með málinu utan frá. Þegar frumvarpið kom fyrst inn heyrðum við af því að hjá Félagsstofnun stúdenta og Félagsbústöðum, sem eru í Reykjavík, hefðu menn áhyggjur af frumvarpinu og því að starfsemi þeirra, ef má orða það svo, rúmaðist illa innan þess, en því hefur verið breytt og menn una nú vel við frumvarpið eins og það er lagt fram hjá bæði Félagsbústöðum og Félagsstofnun stúdenta. Ég held að það skipti verulega miklu máli að við setjum ekki lög sem skemma fyrir eða gerir starfsemi sem gengur vel og hefur blómstrað erfitt fyrir. Mér finnst því ánægjulegt að náðst hefur samkomulag um þetta. Ég held að á sama tíma og við erum öll sammála um þetta þá gerist það oft að við verðum alveg ótrúlega meðvirk. Annars vegar er svo gaman saman hjá okkur en hins vegar er hver höndin upp á móti annarri. Ég held að við þurfum að læra af því, sem við gerum alltaf, t.d. í tilfelli þessa frumvarps. Nú eru þrjú ár liðin af þessu kjörtímabili. Á síðasta kjörtímabili var mikið unnið í þessum málum, mjög mikið. Í stað þess að halda áfram með vinnuna þá var, eftir því sem ég hef best fylgst með, eiginlega byrjað alveg upp á nýtt, byrjað frá grunni, eins og lítil vinna hefði átt sér stað. Mér finnst að við þurfum að læra að halda áfram með þau verk sem unnin hafa verið. Við eigum von á því að það verði kosningar hér í haust og þá tekur við nýtt kjörtímabil og þá tekur við ný ríkisstjórn. Mér finnst að við eigum að heita sjálfum okkur því að í málum sem mikið hefur verið unnið í, nú eru t.d. önnur húsnæðisfrumvörp sem eru ekki jafn langt komin og þetta og segjum að þau komist ekki áfram, ég vil skora á þá sem taka við eftir næstu kosningar að halda áfram með þá vinnu sem hefur verið unnin, alveg eins og með vinnu sem hefur verið unnin í heilbrigðismálum og svona. Við eigum ekki að stunda það, sem hefur því miður mikið verið gert, að henda vinnu sem unnin hefur verið, þótt við höfum ekki sjálf, hvert og einstakt, verið með puttana í henni. Ég vil líka nefna það sem ég sagði í störfum þingsins áðan að það er undarlegt hvernig mál raðast á dagskrá þingsins. Eitt sem þarf að taka til mjög gagngerrar endurskoðunar er að nefndarálitinu sem kom frá þessari nefnd, eftir þá miklu vinnu sem fólk vann þar, og menn hafa hrósað hver öðrum hér í hástert og ég geri það líka, skuli hafa verið útbýtt rétt fyrir miðnætti í gærkvöldi eða alla vega eftir kl. átta. Það er ekki góður bragur á því, virðulegi forseti. Við verðum að heita sjálfum okkur því að láta af vinnubrögðum af því tagi. Mér skilst að ég sé síðasti ræðumaður til að tala hér í dag um þetta mál, fyrir utan að framsögumaður talar væntanlega aftur. Það er nokkuð undarlegt vegna þess að þetta er mikið mál sem skiptir okkur öll miklu máli og skiptir kjósendur okkar máli og er mikill áfangi í vinnu sem unnin hefur verið. En af hverju er það, virðulegi forseti? Það er vegna þess að við hérna inni erum bara manneskjur. Það sést á því hvað maður getur farið djúpt í málin og það sést á þeirri ræðu sem ég held núna að ég hef ekki haft þann tíma sem þarf til að lesa nefndarálit og fara djúpt í þau mál sem skipta máli. Ég ákvað hins vegar að koma upp til að segja að ég fagna því að þessum áfanga er náð. Ég fagna þeirri vinnu sem unnin hefur verið og vonast til að þetta mál nái í höfn því að það skiptir miklu máli. Við þurfum líka að átta okkur á því að það er ekki þannig ef frumvarpið verður samþykkt að það verði til nýtt kerfi, það tekur náttúrlega tíma að byggja það upp og það þarf að komast í gang og svoleiðis. Virðulegi forseti. Þetta var það sem ég vildi sagt hafa. Ég fagna því að málið er komið svo langt sem það er en tel að við getum lært ýmislegt af framgangi þess og lofað sjálfum okkur bót og betrun í vinnubrögðum á Alþingi Íslendinga.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir verulega góða umræðu. Hún hefur verið afar ljúf og góð, upplýsandi og gagnleg, um nefndarálitið um frumvarp um almennar íbúðir. Ég vil enn og aftur nota tækifærið til að þakka fyrir mjög góða samvinnu allra nefndarmanna í hv. velferðarnefnd. Auk þess þakka ég hv. þingmönnum fyrir falleg orð sem hér hafa fallið í ræðum í minn garð. Mér þykir afar vænt um þau. Að því sögðu vil ég bara vísa málinu um almennar íbúðir inn í velferðarnefnd að nýju þar sem við ætlum að skoða örfáa liði frumvarpsins, leggjast örlítið betur yfir m.a. Húsnæðismálasjóðinn og taka ágætissyrpu á frumvarpinu þar og afgreiða sem fyrst aftur út úr nefndinni til 3. umr. þar sem hv. þingmönnum gefst tækifæri til að flytja ræður og tala um þau atriði sem þau vilja ræða. Eins og ég segi vísa ég málinu aftur til hv. velferðarnefndar og þakka fyrir góða umræðu.
Herra forseti. Ég mun alls ekki lengja þessa umræðu mikið. Ég tek undir með framsögumanni, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, að hér hefur verið ágætisumræða um þetta mál. Hún hefði að ósekju að mínu mati mátt vera enn breiðari og hefði verið gaman að heyra hér í forustumönnum flokka og jafnvel sjá framan í einstöku ráðherra þegar við ræðum þennan risavaxna málaflokk sem eru húsnæðismálin. Vonir hafa verið bundnar við að hér væri verið að koma með talsvert innlegg í úrbót þeirra mála, að minnsta kosti á einu sviði sem varðar framboð á leiguíbúðunum. Ég held að það sé þó rétt að vera niðri á jörðinni hvað það snertir að jafnvel þótt þessi áform gangi eftir og hér verði byggðar nokkur hundruð íbúðir í fjögur, fimm ár miðað við fyrstu áform eða fyrsta plan, er það næstum eins og dropi í hafið vegna þess að það þarf svo miklu meira til. Við munum með þessu einu ekki vinna að neinu ráði niður kúfinn sem þarf að gera til þess að komist á eðlilegt jafnvægi á fasteignamarkaði til dæmis hér á höfuðborgarsvæðinu. Að sjálfsögðu gerum við ráð fyrir að bæði einstaklingar og aðrir aðilar byggi íbúðir. Þetta hjálpar til og lagar vonandi aðeins hlutföllin á fasteignamarkaði að framboð á leiguhúsnæði á viðráðanlegum kjörum vex hlutfallslega. En það væri mikið óraunsæi að halda að þetta leysi allan þann vanda sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir í sambandi við húsnæðismál, því miður er það ekki svo. Í raun og veru er það þannig að þegar liggur fyrir að það þarf umtalsvert meiri fjármuni inn í þetta af hálfu ríkis og sveitarfélaga næstu árin bara til þess að ná markmiðunum um þær 2.400 íbúðir sem menn ætluðu sér að byggja í fyrsta áfanga, einfaldlega vegna þess að fermetraverðið sem menn lögðu til grundvallar í byrjun reyndist fullkomlega óraunhæft. Það var einn stór ágalli á undirbúningi málsins að annars vegar byggðu menn á óraunhæfu kostnaðarverði fyrir höfuðborgarsvæðið, eins og ég held að ég hafi farið yfir, 274 þús. kr. á fermetrann í staðinn fyrir hátt í 400 þús. kr., og hins vegar var málið svo undarlega upp lagt í alla vega hinum útreikningslegu forsendum að þegar kæmi að landsbyggðinni yrði ekkert byggt í kerfinu heldur eingöngu keypt notað húsnæði sem auðvitað er algerlega óásættanlegt vegna þess að það vantar húsnæði. Það skortir meira húsnæði á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Það hefur verið lagað. Ef ríki og sveitarfélög eru tilbúin að mæta þeim endurreiknuðu kostnaðartölum sem nú liggja fyrir með hærri fjárframlögum í stofnframlög þá gengur þetta vonandi eftir og við sjáum nokkur þúsund íbúðir bætast inn á markaðinn í þessu nýja fyrirkomulagi. Þá er það vel. Í öðru lagi vildi ég nefna, af því að ég hafði ekki tíma til þess í fyrri ræðu minni, að auðvitað hefur talsverð umræða verið í nefndinni og ekki síður víða í samfélaginu um sjálfan byggingarkostnaðinn. Hér gekk yfir mikið fár, sem nú er vonandi afstaðið, um að þar væri eini sökudólgurinn byggingarreglugerð, metnaðarfull byggingarreglugerð um altæka hönnun íbúða, um nútímaleg viðhorf í því hvernig íbúðarhúsnæði skyldi hannað og að fullnægja skyldi þörfum íbúanna og horfa til framtíðar. Einhverjar breytingar hafa nú verið gerðar á þessari reglugerð og ég heyrði í sérfróðum aðila í gær fjalla um að þær breytingar væru svo sem góðra gjalda verðar, gætu dregið örlítið úr byggingarkostnaði, en þær vægju mjög létt vegna þess að aðalvandamálið væri ekki útbúnaður og gæði íbúðanna, það er ekki það sem gerir byggingarkostnað svona dýran á Íslandi. Það er hátt lóðaverð sums staðar og það er dýr fjármagnskostnaður. Þar liggja hinar stóru meinsemdir, og svo auðvitað markaðsbrestur, þ.e. skortur á markaðnum sem skrúfar upp verðið og á sinn þátt í ástandinu á höfuðborgarsvæðinu þar sem það hefur gerst samtímis að stórir einkaaðilar hafa ruðst inn á markaðinn og keypt upp íbúðir og stofnað leigufélög sem þeir ætla að reka í ágóðaskyni og taka arðinn út úr kerfinu, og síðan keppir ferðaþjónustan um laust húsnæði í stórum stíl. Ég vildi bara nefna þetta vegna þess að eftir stendur þörfin á því að skoða raunhæfar, málefnalegar aðgerðir til þess að reyna að ná þessum kostnaði niður, aðrar leiðir en þær að fara að veita afslátt á gæðum húsnæðisins. Hér voru nafngiftir ræddar. Ég á ekki í neinum vandræðum með forskeytið félags-, að tala um almennar félagsíbúðir eða félagslegar íbúðir. Ég ætla nú seint að fara að gengisfella það góða hugtak þannig að ég gangist ekki við því. Ég skil út af fyrir sig þá hugsun að reyna að hafa sem almennasta nafngift á þessu þannig að menn reyni að ýta þeirri hugsun til hliðar að hér sé verið að aðgreina fólk eitthvað með því að það búi í þessu húsnæði. Mér finnst orðið „almennt“ ágætt í því sambandi. Mín vegna hefði þetta mátt heita alþýðuíbúðir eða almenningsíbúðir. En eitthvert nafn varð þetta að hafa og niðurstaðan varð þessi. Við fundum síðan nýtt orð yfir félögin, sem sagt orðið húsnæðissjálfseignarstofnun, sem rímar við t.d. húsnæðissamvinnufélög, og ég held að sé ágæt lausn á því máli. Niðurstaðan er sú að þetta eru stofnanir en ekki félög og er betra að þær beri það í nafni sínu, það er gagnsærra, meira í anda íslenskunnar að við köllum hlutina réttum, gagnsæjum nöfnum. Við færum inn í ákvæðin um stjórnir þessara félaga reglur um kynjahlutföll, sem er alveg sjálfsagt mál. Ég náði ekki að nefna það í ræðu minni og man ekki hvort einhver kom inn á það áður. Við reyndum að sjálfsögðu að hafa þessa löggjöf nútímalega að öllu leyti eins og varðandi það atriði. Það er sömuleiðis mikilvæg breyting sem við gerum á samsetningu fulltrúaráða sjálfseignar- og húsnæðissjálfseignarstofnananna, að þar skulu sitja fulltrúar íbúanna, leigjendanna, og vera einn þriðji af fulltrúaráðinu ef því verður við komið. Í því er fólgið visst íbúalýðræði og aðhald frá notendum þjónustunnar og sjálfsagt mál að láta þess sjást stað í þeim efnum. Svo vil ég gera einn þátt enn að umtalsefni sem er sú viðbót sem við settum inn í regluverkið sem varðar endurgreiðslur stofnframlaga og móttöku þeirra af hálfu þá eftir atvikum Húsnæðismálasjóðs eða sveitarfélaganna og utanumhald Íbúðalánasjóðs um það. Nú er það eðli máls samkvæmt augljóst að halda þarf utan um þau stofnframlög sem reidd eru fram af hálfu ríkis og sveitarfélaga til hvers og eins aðila. Í grunninn er gert ráð fyrir því að það fylgi hverri íbúð í þeim skilningi að ef hún er til dæmis seld út úr kerfinu eða nýting hennar gerbreytt eigi menn að endurgreiða þau stofnframlög, nema ef söluandvirði er ráðstafað til að kaupa nýja íbúð. Það er í sjálfu sér vel viðráðanlegt og ekkert vandamál, held ég, þegar í hlut eiga smærri aðilar. Þetta eru t.d. skýrir afmarkaðir byggingaráfangar með 10–20 íbúðum og er haldið utan um það. En þegar í hlut eiga, sem vonandi verður í framtíðinni, stór og breið félög með stórt húsasafn þar sem menn hafa annars vegar byggt í mörgum áföngum heilmikið af stofnframlagi í íbúðum og keypt og selt íbúðir samtímis í kerfinu gæti þetta orðið talsvert utanumhald. Þess vegna leggjum við til það nýmæli að Íbúðalánasjóði verði heimilt að fallast á að framkvæmdaaðilarnir eða eigendurnir færi sérstakt stofnframlagabókhald. Þá yrði sérstaklega bókhaldslega haldið utan um hreyfingar út og inn, plús og mínus, veitt stofnframlög, seldar íbúðir, keyptar íbúðir á móti, mismuninn á þessu. Slíkt stofnframlagabókhald kæmi með reglubundnum hætti til uppgjörs. Þetta ímynda ég mér að gæti leitt til verulegs hagræðis fyrir samskipti þessara aðila og gert þau einfaldari og fækkað til muna þeim færslum fram og til baka sem annars þyrfti nánast stanslaust að vera að standa í. Ég held að menn ættu að gefa gaum að þeirri heimild sem þarna er komin við undirbúning framkvæmdarinnar og smíða utan um það reglugerð og bjóða upp á þann kost. Þetta er auðvitað eitt af ótal mörgum framkvæmdaratriðum sem þarfnast undirbúnings og vinnu á komandi vikum og mánuðum. Við í nefndinni höfum örugglega ekki náð að róa fyrir hverja vík í þessu efni þó að við höfum vandað okkur eins og við gátum. Þá kemur það líka til að hér er verið að leggja upp í langt ferðalag. Að sjálfsögðu gefst tími til þess á komandi árum að huga að ýmsum framtíðarþáttum kerfisins sem ekkert mun reyna á fyrr en jafnvel eftir áratugi. Sýnist mönnum að búa megi betur um eitthvað af því þegar til endurgreiðslu [[Forseti hringir.]]stofnframlaga kemur eða annað slíkt er nægur tími til stefnu, auk þess sem við getum auðvitað farið eina umferð á þessu öllu saman í ágætri velferðarnefnd milli 2. og 3. umr.
Virðulegi forseti. Tilgangur frumvarpsins er að staðfesta ríkisreikning ársins 2014 og er það með hefðbundnu sniði. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður afgangsheimilda og umframgjalda í rekstri ríkissjóðs fyrir árið 2014. Í frumvarpinu eru tvær lagagreinar. Annars vegar eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika á ríkistekjum stofnana, þ.e. fráviki áætlunar fjárlaga og fjáraukalaga við uppgjör ríkisreiknings fyrir viðkomandi tekjulið. Hins vegar eru gerðar tillögur um niðurfellingar á stöðu fjárheimilda í árslok 2014. Í álitum um lokafjárlög undanfarin ár hefur nefndin vakið athygli á því að frumvarpið hefur aldrei verið lagt fram samhliða ríkisreikningi. Næst þessu komst frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2011 sem var lagt fram um fjórum mánuðum síðar en ríkisreikningur fyrir sama ár. Frumvarpið var nú lagt fram 30. nóvember sl., þ.e. um fimm mánuðum eftir framlagningu ríkisreiknings 2014. Heildarheimildir ársins 2014, á rekstrargrunni, námu 657.293 millj. kr. að meðtalinni viðbót vegna uppgjörs ríkistekna en útgjöldin voru 642.489 millj. kr., um 14.804 millj. kr. lægri en fjárheimildirnar. Tillögur um niðurfellingar fjárheimilda miðast við að í heildina falli niður inneignir að fjárhæð rúmlega 6 milljörðum kr. umfram gjöld. Þar með eru nettó 8,6 milljarðar kr. heimildir umfram gjöld sem lagt er til að færist til næsta árs. Árið áður voru 12,9 milljarðar kr. færðar á milli ára og 14,8 milljarðar í árslok 2012 þannig að fluttar inneignir lækka annað árið í röð og hafa því sem næst helmingast að umfangi frá árinu 2012. Í athugasemdum með frumvarpinu er getið um helstu inneignir og umframgjöld sem færast á milli ára. Virðulegi forseti. Áætlanagerð er oft og tíðum töluvert ábótavant og nauðsynlegt að ráðuneytið bæti áætlanagerð og eftirlit vegna stofnkostnaðar og ýmissa sérstakra tímabundinna verkefna. Eins og áður segir gerir nefndin ekki breytingartillögur við frumvarpið en mælist til þess að fjármála- og efnahagsráðuneytið yfirfari framvegis þá liði þar sem augljóslega er misræmi á milli einstakra viðfangsefna innan sama fjárlagaliðar. Ekki verður séð að það hafi verið gert við vinnslu frumvarpsins þrátt fyrir sambærilegar ábendingar nefndarinnar í nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2013. Nefndin áformar að fylgja ábendingum sínum eftir í samstarfi við fjármála- og efnahagsráðuneytið. Fjárlaganefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ásmundur Einar Daðason er samþykkur álitinu en var ekki viðstaddur þegar málið var afgreitt úr nefndinni. Undir nefndarálitið skrifa hv. þm. Vigdís Hauksdóttir formaður, Guðlaugur Þór Þórðarson, Oddný G. Harðardóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Haraldur Benediktsson, Páll Jóhann Pálsson og Valgerður Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu breytinga á Rómarsamþykktinni um Alþjóðlega sakamáladómstólinn viðvíkjandi glæpum gegn friði. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Matthías G. Pálsson frá utanríkisráðuneyti og Þórdísi Ingadóttur frá lagadeild Háskólans í Reykjavík. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að fullgilda fyrir Íslands hönd breytingar á Rómarsamþykktinni um Alþjóðlega sakamáladómstólinn viðvíkjandi glæpum gegn friði sem samþykktar voru á endurskoðunarráðstefnu Rómarsamþykktarinnar í Kampala í Úganda 11. júní 2010. Dómstóllinn hefur það hlutverk að dæma í málum einstaklinga sem grunaðir eru um alvarlegustu glæpi gegn mannkyninu, þ.e. hópmorð, glæpi gegn mannúð, stríðsglæpi og glæpi gegn friði. Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn hefur haft lögsögu yfir glæpum gegn friði en hefur ekki getað beitt lögsögu sinni að þessu leyti þar sem aðildarríkin skilgreindu ekki slíka glæpi fyrr en með umræddum breytingum á Rómarsamþykktinni. Þær fela í sér að glæpir gegn friði verða skilgreindir og því verður hægt að saksækja einstaklinga fyrir glæpi af þessu tagi þegar breytingarnar taka gildi. Breytingarnar á Rómarsamþykktinni taka gildi í fyrsta lagi 1. janúar 2017 eftir að a.m.k. 30 ríki hafa fullgilt breytingarnar. Nú þegar hafa 28 ríki fullgilt breytingarnar. Fyrir nefndinni kom fram að til viðbótar þeim hafa 29 ríki hafið fullgildingarferlið og er Ísland í þeirra hópi með framlagningu tillögu þessarar. Átta ríki eru svo á byrjunarstigi og hafa nýlega hafið fullgildingarferlið. Ljóst er því að málið hefur mikinn meðbyr á alþjóðavísu. Nefndin áréttar að Ísland hefur frá upphafi skipað sér í hóp vestrænna ríkja sem styðja dyggilega við starf Alþjóðlega sakamáladómstólsins og varð m.a. tíunda ríkið til að fullgilda Rómarsamþykktina sjálfa. Dómstóllinn gegnir mikilvægu hlutverki við vernd mannréttinda og að stuðla að friði í heiminum. Nefndin leggur áherslu á að Ísland taki skýra afstöðu í þessu máli og verði eitt af þeim ríkjum sem tryggja að breytingarnar nái fram að ganga með því að samþykkja fullgildingu breytinganna sem fyrst. Fyrir nefndinni kom fram að í ljósi þess að glæpir gegn friði eru ekki sérstakt afbrot samkvæmt íslenskum rétti kallar fullgilding breytinganna á lagabreytingar. Telur nefndin mikilvægt að frumvarpsvinnu vegna þessa verði flýtt eins og kostur er og hefur fengið þær upplýsingar að vinna sé hafin við gerð frumvarps í innanríkisráðuneytinu. Nefndin leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Sú sem hér stendur var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álitið og hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir, áheyrnarfulltrúi Pírata, lýsti sig samþykka áliti þessu. Undir álitið rita Hanna Birna Kristjánsdóttir, hv. formaður utanríkismálanefndar, Silja Dögg Gunnarsdóttir, sú sem hér stendur, Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Karl Garðarsson, Óttarr Proppé, Steinunn Þóra Árnadóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2016. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Matthías G. Pálsson frá utanríkisráðuneyti og Jóhann Guðmundsson og Baldur P. Erlingsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2016 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Þórshöfn og Reykjavík 22. og 31. desember 2015. Samningurinn kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvor annars á árinu 2016. Í athugasemdum við tillöguna kemur fram að samningurinn geri ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2016. Íslenskum skipum eru heimilar veiðar á allt að 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á árinu 2016. Áður en samningur þessi var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland árið 2016. Heildarafli þorsks verður þó samkvæmt samningi þessum ekki meiri en 1.900 lestir, heildarafli keilu ekki meiri en 650 lestir og engar veiðar eru heimilaðar á lúðu eða grálúðu. Á fundi nefndarinnar kom fram að þarna er um nokkra aukningu að ræða á heildarafla þorsks sem Færeyingum er heimilt að veiða í lögsögu Íslands en árið 2015 nam heildarafli þorsks ekki meira en 1.375 lestum og heildarafli keilu ekki nema 750 lestum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Silja Dögg Gunnarsdóttir, Karl Garðarsson og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álit þetta samkvæmt heimild. Undir nefndarálitið rita hv. formaður utanríkismálanefndar, Hanna Birna Kristjánsdóttir, sú sem hér stendur, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Karl Garðarsson, Óttarr Proppé, Steinunn Þóra Árnadóttir og Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson ritar undir álitið með fyrirvara.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lyfjalaga og þingsályktunartillögu um lyfjastefnu til ársins 2020 sem hvort tveggja er samið í velferðarráðuneytinu. Frumvarp þetta og þingsályktunartillagan byggja á tillögu nefndar sem ég skipaði þann 30. janúar 2015. Nefndinni var falið að semja drög að nýrri lyfjastefnu til ársins 2020 ásamt því að endurskoða núgildandi lyfjalög, nr. 93/1994, og skila drögum að nýju frumvarpi. Afrakstur vinnu nefndarinnar liggur nú fyrir í formi þessa frumvarps og þingsályktunartillögunnar um lyfjastefnu til ársins 2020. Frumvarp til nýrra lyfjalaga sem hér er lagt fram byggir m.a. á lyfjastefnunni en tilefni frumvarpsins er að núgildandi lyfjalögum, nr. 93/1994, sem öðluðust gildi 1. júlí 1994 hefur verið breytt 43 sinnum. Lögin hafa hins vegar aldrei sætt heildarendurskoðun frá þeim tíma þegar þau voru sett og tóku gildi. Þó hefur margt breyst í skipulagningu, stjórnsýslu og framkvæmd lyfja- og heilbrigðismála og má þar t.d. nefna tilkomu Lyfjastofnunar, sérstaka sjúkrastofnun, stofnsetningu sérstaks lyfjagagnagrunns, sameiningu sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu og þannig væri lengi hægt að telja áfram. Þá hafa hagsmunaaðilar ítrekað bent á þörfina á því að lögin sættu heildarendurskoðun og til þess að bregðast m.a. við ofangreindu hefur þetta frumvarp verið undirbúið. Meðal helstu nýmæla í frumvarpinu má nefna nýtt fyrirkomulag gagnagrunna, lyfjagreiðslunefnd er lögð niður í núverandi mynd og starfsemi hennar færð yfir til Lyfjastofnunar, verðlagning dýralyfja gefin frjáls og opnað fyrir heimild til að selja ákveðin lausasölulyf í almennri verslun. Í frumvarpinu er ákvæði um eftirlit og þvingunarúrræði Lyfjastofnunar og viðurlög við brotum gegn ákvæðum laganna eru uppfærð. Drög að frumvarpinu voru send í umsagnarferli og bárust alls 25 umsagnir. Í ljósi þess að Lyfjastofnun átti tvo aðila í nefndinni sem vann upphafleg drög að frumvarpinu skilaði stofnunin ekki formlegri umsögn en athugasemdir stofnunarinnar við einstaka greinar frumvarpsins voru færðar inn á meðan á gerð þess stóð. Í vinnu nefndarinnar var tekið tillit til stórs hluta umsagnar frá Lyfjastofnun og sömuleiðis frá umsagnaraðilunum 25 sem ég gat um. Mat á áhrifum frumvarpsins á ríkissjóð hefur farið fram og verði það óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs aukist um 276 millj. kr. skipt á árin 2017–2021. Sá kostnaður fellur til vegna kaupa á tölvuhugbúnaði og vinnu við hugbúnaðargerð ásamt innleiðingu á honum. Þær stofnanir sem nefndar eru í frumvarpinu hafa verið starfandi og með skilgreindar fjárheimildir í fjárlögum síðustu árin. Ekki er um að ræða breytingar á starfsemi þeirra eða ábyrgð frá því sem nú er. Mig langar í lok máls míns um frumvarp til lyfjalaga að nefna að fyrr í þessari viku barst velferðarráðuneytinu minnisblað frá embætti landlæknis þar sem embættið mælir með því að lögunum verði breytt á þann veg að ljósmæður fái rétt til þess að ávísa getnaðarvarnalyfjum í samræmi við það sem gerist í öðrum löndum, m.a. í Svíþjóð. Fyrr í þessum mánuði barst mér einnig bréf frá Ljósmæðrafélagi Íslands þar sem félagið fer þess á leit að lögunum verði breytt með þeim hætti að þeim verði veitt leyfi til að ávísa ákveðnum lyfjum og hjálpartækjum og af þessum tveimur tilefnum vil ég beina því til velferðarnefndar að skoða þetta sérstaklega og kalla mögulega til sín í kjölfarið fulltrúa frá embætti landlæknis og Ljósmæðrafélaginu. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig fyrir þingsályktunartillögu um lyfjastefnu til ársins 2020. Tillagan byggir á tillögum ofangreindrar nefndar sem ég skipaði eins og áður sagði 30. janúar 2015. Við gerð lyfjastefnunnar til ársins 2020 var haft víðtækt samráð við hagsmunaaðila og lögð áhersla á að afla umsagna um hana meðan hún var í mótun. Fjölmargar umsagnir bárust og unnið var með þær af hálfu nefndarinnar. Ákveðið var að senda drögin öðru sinni til umsagnar og óska eftir frekari athugasemdum. Að því ferli loknu var fundað með umsagnaraðilum sl. haust til að ræða ábendingar þeirra og sjónarmið. Þá var einnig tekið mið af eldri lyfjastefnu sem mörkuð var árið 2007, áherslum heilbrigðisyfirvalda í lyfjamálum, stefnu grannþjóða á þessu sviði og þróun lyfjamála á liðnum árum. Eins og fyrri lyfjastefnan tekur sú tillaga sem hér liggur fyrir einnig mið af tilskipunum Evrópusambandsins, samþykktum Evrópuráðsins, markmiðum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um lyf og því markmiði lyfjalaga sem felur í sér að tryggja landsmönnum nægt framboð af nauðsynlegum lyfjum með sem hagkvæmastri dreifingu þeirra á grundvelli eðlilegrar samkeppni. Meginmarkmið lyfjastefnunnar eru að tryggt verði aðgengi að lyfjum, gæði, virkni og öryggi þeirra og skynsamleg og hagkvæm notkun. Til að ná þessum markmiðum er m.a. lögð áhersla á að lyfjafyrirtæki hér á landi búi við sambærileg skilyrði og fyrirtæki í öðrum EES-ríkjum. Unnið verði áfram að því að tryggja að nauðsynleg lyf séu ávallt til í landinu og unnið verði að bættu aðgengi að lyfjum á landsbyggðinni. Þá er lögð áhersla á að lyf séu á viðráðanlegu verði og að greiðsluþátttaka af hálfu hins opinbera sé nægileg svo stuðlað sé að sem mestum jöfnuði og jöfnu aðgengi. Einnig er lögð áhersla á að hindranir komi ekki í veg fyrir eðlilega samkeppni á markaðinum og að rannsóknar- og lyfjafyrirtæki búi við skilyrði sem eru sambærileg við það sem best gerist annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Í lyfjastefnunni er bent á að heilbrigðisútgjöld vaxi hraðar en heildarútgjöld hins opinbera og að útgjöld vegna nýrra lyfja vaxi hraðar en útgjöld vegna almennra lyfja og annarra heilbrigðismála. Væntingar sjúklinga til meðferðar með nýjum, dýrum lyfjum aukast enn hraðar og ljóst er að sífellt verður erfiðara að mæta auknum kostnaði vegna þessarar þróunar. Helstu áskoranir lyfjastefnunnar, og í raun lyfjastefnu allra landa, verða því í vaxandi mæli að skapa einhvers konar sátt um innleiðingu nýrra lyfja og brúa bilið milli væntinga, vísindalegrar framþróunar og fjárheimilda. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og einnig þingsályktunartillögunnar. Ég leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu og þingsályktunartillögu um lyfjastefnu til ársins 2020 verði vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr. og síðari umr. að lokinni umræðu hér.
Forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en fagna því að þetta frumvarp og þessi þingsályktunartillaga eru komin fram. Það er löngu tímabært að endurskoða lyfjalög hér á landi og einnig er gott að setja lyfjastefnu til ársins 2020. Þetta er stórmál og það skiptir ekki bara máli hvernig lyfjalögin eru heldur skiptir líka mjög miklu máli hvernig þau eru túlkuð. Mín skoðun er sú, sem ég hef haldið fram hér áður þó að það séu nú einhver ár síðan ég talaði síðast um það, að lyfjalög hér á landi hafi verið mjög þröngt túlkuð sem ég held að hafi ekki verið til góðs fyrir almenning í landinu heldur fyrst og fremst umboðsmenn eða þá sem selja lyf. Það skiptir mjög miklu máli að fara gaumgæfilega í gegnum þessi lög og það er ekki nóg að lögin séu samin af hagsmunaaðilum eða einhverjum nefndum sem skipaðar eru, heldur skiptir gífurlegu máli að fara rækilega yfir það í velferðarnefnd, að þar verði reynt að fá fólk sem þekkir til þessara mál en er kannski ekki í innsta hring sérhagsmunaaðila. Hér eru sérhagsmunir gífurlegir í því hvernig farið er með lyf og sölu á lyfjum og allt sem viðkemur lyfjum í landinu. Ég tel þetta afar mikilvægt. Hæstv. ráðherra nefndi að hann hefði á síðustu dögum fengið tilmæli frá landlækni, t.d. um að ljósmæður gætu ávísað getnaðarvarnarpillu, og svo nefndi hann eitthvað fleira og vísaði því til nefndarinnar að hún tæki það fyrir. Það er gífurlegt hagsmunaatriði líka, virðulegi forseti, fyrir okkur öll að einmitt sé farið í gegnum það að hugsanlega megi víkka það út hverjir ávísa hvaða lyfjum í þessu landi vegna þess að það er líka einokun á því. Þetta mál er á dagskrá í lok þingdags þegar allir eru farnir heim eins og það skipti ekki miklu máli. Ég skal bara viðurkenna, virðulegi forseti, að ég áttaði mig ekki sjálf á því fyrr en fyrir svo sem eins og þremur korterum að þetta mikla mál væri á dagskrá í dag, þetta gífurlega áríðandi mál. Ég vildi bara segja það hér og lofa ráðherranum að ég muni hafa nákvæmari og meiri skoðanir á því þegar ég tala um það næst úr þessum ræðustól.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni brýninguna og tek undir það með hv. þingmanni úr þessum ræðustól að þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Þetta er óhemjustór og mikill málaflokkur sem oft og tíðum fær ekki mikla athygli að því leytinu til sem snýr að regluverkinu og meðferð málanna heldur miklu fremur því sem snertir sjúklinga beint, þ.e. aðgengi að lyfjum og greiðslur fyrir þau. Ég fagna heils hugar þeirri brýningu sem hv. þingmaður setur fram um að menn vandi til verka. Það er að mörgu að hyggja og sú nefnd sem að þessum málum hefur unnið í rúmt ár hefur lagt sig fram um að draga inn í vinnu sína og frumvarpssmíðina eins mörg og ólík sjónarmið og framast er unnt. Ég leyfi mér að fullyrða að í vinnu nefndarinnar hefur þetta tekist með ágætum en að sjálfsögðu tel ég að við úrvinnslu velferðarnefndar á þessu frumvarpi eigi að hafa í hávegum þá kröfu að kalla að borðinu alla hugsanlega hagaðila, eins og rætt er um, sem kunna að hafa aðra sýn til þessa en birtist í frumvarpsdrögunum. Það verður þá nefndarinnar að vinna úr þeim athugasemdum sem þarna koma fram. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hefði eins og hv. þingmaður kosið að fleiri tækju þátt í umræðunni en held þó að innihaldið og gæðin í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar skáki því þá og komi í stað þess að margir tækju til máls. Ég verð að treysta því, og treysti því sömuleiðis að hv. þingmaður muni í ljósi þekkingar sinnar og reynslu fylgja því eftir með hvaða hætti velferðarnefnd vinni úr því frumvarpi sem hér er lagt fram.