Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur átta mínútur í fyrstu umferð, fimm mínútur í annarri og fimm mínútur í síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Miðflokkurinn, Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn og Flokkur fólksins. Þingmaður utan flokka fær fimm mínútur í lok fyrstu umferðar. Fyrir Miðflokkinn talar Gunnar Bragi Sveinsson, 6. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Sigurður Páll Jónsson, 8. þm. Norðvest., í annarri og í þeirri þriðju Karl Gauti Hjaltason, 8. þm. Suðurk. Ræðumenn Sjálfstæðisflokksins eru Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir, ferðamála- iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, í fyrstu umferð, í annarri Njáll Trausti Friðbertsson, 6. þm. Norðaust., og í þriðju umferð Vilhjálmur Árnason, 9. þm. Suðurk. Fyrir Samfylkinguna tala í fyrstu umferð Oddný G. Harðardóttir, 6. þm. Suðurk., í annarri Ágúst Ólafur Ágústsson, 3. þm. Reykv. s., og í þeirri þriðju Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, 10. þm. Norðaust. Fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð tala Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, 7. þm. Norðaust., í fyrstu umferð, Ari Trausti Guðmundsson, 5. þm. Suðurk., í annarri og í þeirri þriðju Rósa Björk Brynjólfsdóttir, 3. þm. Suðvest. Ræðumenn Pírata eru í fyrstu umferð Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, 4. þm. Reykv. s., í annarri Halldóra Mogensen, 11. þm. Reykv. n., og Helgi Hrafn Gunnarsson, 3. þm. Reykv. n., í þriðju umferð. Ræðumenn Framsóknarflokksins eru Líneik Anna Sævarsdóttir, 9. þm. Norðaust., í fyrstu umferð, Willum Þór Þórsson, 9. þm. Suðvest., í annarri og í þriðju umferð Silja Dögg Gunnarsdóttir, 7. þm. Suðurk. Fyrir Viðreisn tala í fyrstu umferð Hanna Katrín Friðriksson, 7. þm. Reykv. s., í annarri Jón Steindór Valdimarsson, 13. þm. Suðvest., og í þriðju umferð Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, 7. þm. Reykv. n. Fyrir Flokk fólksins tala Inga Sæland, 8. þm. Reykv. s., í fyrstu og þriðju umferð en Guðmundur Ingi Kristinsson, 12. þm. Suðvest., í annarri umferð. Þingmaður utan flokka, Andrés Ingi Jónsson, 9. þm. Reykv. n., talar í lok fyrstu umferðar.
Forseti. Góðir landsmenn. Reglulega erum við minnt á það hvar við búum. Land við Grindavík er á hreyfingu, Grímsvötn gera sig líkleg og jörð skelfur allharkalega fyrir norðan land. Hreyfingar þessar eru líka áminning um þau gæði sem náttúran hefur skapað okkur en ég vík að því síðar. Kórónuveiran er annars konar hætta en náttúruvá. Ekki þarf að rifja upp þær hörmungar og þá sorg sem nokkrar fjölskyldur þurftu að upplifa vegna veirunnar en það er full ástæða til að þakka þeim sem staðið hafa vaktina í því að passa upp á landsmenn, starfsfólki heilbrigðiskerfisins, lögreglu og sjúkraflutningamönnum og öðrum sem á hverjum degi leggja sig í hættu. Viðbrögð við faraldrinum eru eðlilega umdeilanleg og hefur okkur mörgum þótt stjórnvöld fara flóknar og erfiðar leiðir, líkt og brúarlánin sem enn eru ekki komin í gang þrátt fyrir miklar yfirlýsingar um þau. Þingmenn Miðflokksins tóku þá ákvörðun að benda á stórar og almennar leiðir með auglýsingum því áhugi ríkisstjórnarflokkanna á samstarfi var lítill og samráðið í takti við það. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur boðaði ný vinnubrögð og öflugra Alþingi en eins og svo margt af því sem frá ríkisstjórninni hefur komið eru umbúðirnar flottar, blaðamannafundirnir glæsilegir, frasarnir úr handbókum almannatengla grípandi en innihaldið lítið, mjög lítið, herra forseti. Þótt ekki sé vilji hjá meiri hlutanum að hlusta ákváðum við að taka þátt í því að reyna að laga áform ríkisstjórnarinnar og liðka til fyrir þeim málum sem lögð voru fram í baráttunni við afleiðingar faraldursins. Undanfarið hafa stjórnarflokkarnir hins vegar hamast við að klára þingmál sem fengið hafa takmarkaða umfjöllun í nefndum Alþingis. Okkur hefur tekist að lagfæra eða ná fram frekari vinnu við allra stærstu málin og sum verða vonandi geymd þar til síðar. Það eru engin vinnubrögð, herra forseti, að ganga á lagið gagnvart stjórnarandstöðunni og ætlast til að ráðherrar geti rennt stórum, umdeildum og kostnaðarsömum málum án mikillar umræðu í gegnum þingið í skjóli þess að þingstörfin læstust um mál tengd kórónuveirunni. Forseti. Íslendingar eru lánsöm þjóð. Við eigum jarðhita, hreint vatn, hreinan sjó, nægt land og tært loft, svo eitthvað sé nefnt, en verðmætast er líklega fullveldið og fólkið. Að vera sjálfstæð, fullvalda þjóð er ekki sjálfgefið, það þekkja of margir víða um heim. Alþjóðlegt samstarf er okkur gríðarlega mikilvægt og líklega fáum eins mikilvægt og Íslendingum. Fullveldinu megum við aldrei fórna. Fullveldinu eru nátengd yfirráð og ráðstöfun auðlinda landsins sem aldrei má fórna. Meðal þess sem ógnar fullveldinu eru litlar en margar ákvarðanir þar sem völd eða áhrif eru færð erlendum stofnunum eða ríkjasamböndum. Þetta þarf að varast og skoða reglulega. Faraldurinn hefði átt að kenna okkur og getur kannski enn kennt okkur að meta hve dýrmætt það er að eiga fallega hreina náttúru sem fólk vill greiða fyrir að skoða. Náttúran umfram annað byggði undir ferðaþjónustuna sem varð að stærstu atvinnugrein landsins. Þótt áfallið sem ferðaþjónustan varð fyrir sé mikið og hafi áhrif langt umfram greinina þá fer helsta aðdráttarafl landsins ekki neitt, náttúran. Tryggja þarf aðgang að henni um leið og við höldum áfram að nýta hana af virðingu, okkur til gagns. Forseti. Við skulum muna hve dýrmætt það er að geta framleitt orku og vera ekki öðrum háð um slíkt, hve dýrmætt það er að eiga sjávarútveg á heimsmælikvarða þar sem saman fer skynsamleg nýting, framleiðsla hágæðamatvæla með nýjustu tækni sem að stórum hluta á sér íslenskar rætur, og hve dýrmætur landbúnaðurinn er þar sem hreinleiki íslenskra búfjárstofna er lykilatriði. En við þurfum að gera meira. Við þurfum að taka menntakerfið í gegn þannig að það sé eftirsóknarvert og hvetjandi fyrir sem flesta að mennta sig. Við eigum að leggja áherslu á að efla okkar mikilvægustu auðlind, fólkið okkar. Forseti. Ég sakna þess að ekki sé meira rætt um mikilvægi íslensks landbúnaðar í þessum sal. Eitt af því fyrsta sem var athugað er kórónuveirufaraldurinn skall á okkur var hvernig íslenskur landbúnaður stæði, hvort ekki væri tryggt að næg matvæli væru til og framleiðslan myndi ekki truflast. Landbúnaðinn þarf að verja og efla með öllum ráðum. Innflutningur á ófrosnu kjöti sem mögulega inniheldur mikið af lyfjaleifum sem auka á sýklalyfjaónæmi þjóðarinnar og getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir hreinleika íslenskra búfjárstofna er tímaskekkja og kæruleysi. Góðir tilheyrendur. Umhverfismálin eru mjög mikilvæg og hafa margar hliðar. Því miður hefur ríkisstjórnin er nú situr og líklega sú er sat á undan henni lagt sig fram um að nota neikvæða hvata er kemur að umhverfismálum. Hvers vegna eru ekki jákvæðir hvatar nýttir? Til dæmis að verðlauna fólk og fyrirtæki í gegnum skattkerfið sem skila árangri í umhverfismálum eða eru viljug til þess að gera slíkt, kenna fólki að nota plastpokana aftur og aftur, leggja áherslu á hringrásarhagkerfið o.s.frv. Nýverið sáum við í fjölmiðlum Jón Hjaltalín Magnússon kynna verkefni fyrirtækisins ARCTUS þar sem ný gerð rafskauta getur minnkað losun gróðurhúsalofttegunda frá álverum landsins um þriðjung. Hreint frábær árangur. Forseti. Alþingi hefur átt í vök að verjast og öll þurfum við að læra af mistökum okkar. En það hefur verið nokkuð sérstakt nú í ellefu ár að hlusta á þá sem helst kvarta yfir vinnubrögðum, einelti og slæmum anda að benda á flísina í auga náungans en sjá ekki bjálkann í eigin auga. Verstir eru þó þeir sem ýja að, sá fræjum óheiðarleika og eineltis en baða sig svo sjálfir í sviðsljósinu sem fórnarlömb hins sama. Kæru landsmenn. Okkur í Miðflokknum er gjarnan legið á hálsi að þvælast fyrir málum stjórnarflokkanna. Okkur er það ekkert kappsmál að þvælast fyrir en þegar um grundvallarmál er að ræða líkt og að taka einhliða upp orkustefnu Evrópusambandsins í gegnum orkupakkana eða senda ríkissjóði reikninginn fyrir borgarlínubruðlinu, þá tökum við til varna. Stjórnmál dagsins snúast of lítið um stjórnmál en meira um umbúðir og „læk“ á fésbókinni eða skjálfta í hnjám yfir því sem virkir í athugasemdum eru að skrifa. Stjórnmál eiga að snúast um sýn á samfélagið og mismunandi aðferðir við að ná fram þeirri sýn. Sýnin og aðferðirnar eiga svo að vera tilefni rökræðna. Góðir landsmenn. Fram undan eru áskoranir í efnahagsmálum. Tekjur ríkissjóðs hafa dregist saman og á sama tíma er mikil krafa um aukin útgjöld. Ríkisbáknið hefur þanist út á undanförnum árum með miklum tilkostnaði sem greiddur er af fyrirtækjum og einstaklingum landsins. Nú á síðustu metrum þessa þings bíða nokkur frumvörp ríkisstjórnarinnar sem auka munu kostnað ríkissjóðs. Tugir starfa eiga að verða til hjá hinum og þessum stofnunum og ráðuneytum án þess að fyrrum gæslumenn óheftra útgjalda ríkissjóðs lyfti litla fingri gegn því. Við eigum að gera umhverfi fyrirtækja og einstaklinga einfaldara og betra, t.d. með lækkun og síðar afnámi tryggingagjalds. Við þurfum að horfa sérstaklega til þess að minnka báknið, einfalda kerfið og lyfta einstaklingum í rekstri, smáum og meðalstórum fyrirtækjum sem bera uppi atvinnu landsmanna. Góðir landsmenn. Það að hafa skoðun, upplýsa um hana og berjast fyrir henni er ekki leyfilegt alls staðar. Við höfum notið þess á Íslandi að geta rætt hlutina, verið ósammála eða sammála, haft málfrelsi og allar skoðanir hafa fengið að njóta sín. Engin ein skoðun er rétt og það er beinlínis hættulegt, herra forseti, ef við bönnum eða hrekjum undir yfirborðið skoðanir sem okkur ekki hugnast. Forðumst rétttrúnaðinn og tökum frekar umræðuna við þá sem bera fram skoðanir eða stefnumál sem okkur líkar ekki. Alþingi á að vera vörður frjálsra skoðanaskipta. Kæru landsmenn. Pössum upp á lýðræðið, fullveldið, málfrelsið og einstök gæði landsins okkar. - Góðar stundir.
Virðulegi forseti. Kæru landsmenn nær og fjær. Það eru blendnar tilfinningar sem fylgja því að horfa yfir sviðið á þessum tímum. Annars vegar blasir við okkur mikill samdráttur sem kemur hart niður á efnahag landsins, afkomu fyrirtækja og fjárhag þúsunda fjölskyldna. Áhrifin af því munu vara lengi og eiga líklega enn þá eftir að koma að fullu fram. Á hinn bóginn er bæði atvinnulífið og samfélagið smám saman að komast aftur í eðlilegra horf, skref fyrir skref, með þeirri bjartsýni sem sú þróun hlýtur að vekja með okkur. Það vita það allir sem fylgjast með stöðunni erlendis að við höfum fram til þessa farið í gegnum Covid-faraldurinn með minna raski á daglegu lífi en velflestar þjóðir í kringum okkur. Stærstan heiður af þeim árangri eiga landsmenn allir, fyrir að hafa tekið ráðgjöf okkar bestu sérfræðinga alvarlega, en stærstu þakkirnar fara til framlínufólks á öllum sviðum. Nú þurfum við að verja þennan árangur með því að vera áfram ábyrg og skynsöm. Sigur gegn plágunni er ekki í höfn. Við megum ekki fagna of snemma. Eða svo að snúið sé út úr ágætu orðatiltæki: Ekki er sopið Covid, þó að í ausuna sé komið. Reynslan af opnun landamæranna hefur verið góð fram til þessa. Fyrstu skrefin voru varfærin, enda er varkárni nauðsynleg, bæði til að skapa traust og til að lágmarka hættuna á bakslagi. Varkárni ásamt reglulegri endurskoðun í ljósi nýjustu upplýsinga hafa verið okkar leiðarljós og þau hafa reynst okkur vel. Við eigum mikið undir því að halda áfram á réttri braut og koma hjólunum í gang því að nú er spáð að samdrátturinn vegna Covid muni nema 9% á þessu ári og atvinnuleysi fara í 11%. Reynist spárnar réttar verður því um að ræða meiri samdrátt og meira atvinnuleysi en varð í kjölfar bankahrunsins 2008. Við höfum gripið til afgerandi ráðstafana til að lágmarka höggið á fólk og fyrirtæki og stuðla að kröftugri viðspyrnu. Ég þarf ekki að útskýra þær í löngu máli því nógu langt mál er að telja upp nokkrar þær helstu: Hlutabótaleiðin, greiðsluskjól, laun á uppsagnarfresti, brúarlán, stuðningslán, lokunarstyrkir, frestun opinberra gjalda, jöfnun tekjuskatts á milli ára, barnabótaauki, stuðningur við fólk í atvinnuleit, átak í geðheilbrigðismálum, styrking fjarheilbrigðisþjónustu, frístundastyrkur fyrir tekjulága, sumarúrræði fyrir námsmenn, efling matvælaframleiðslu, markaðsátak í þágu ferðaþjónustu innan lands og erlendis, stórfelldur stuðningur við nýsköpun með auknum framlögum í Tækniþróunarsjóð, hækkun endurgreiðslna vegna rannsókna og þróunar, stofnun Kríu og tímabundinn stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki með því sem við köllum stuðnings-Kríu. Hér er ekki einu sinni allt upp talið en heildarmyndin blasir við: Á örfáum vikum hefur verið brugðist með afgerandi hætti við einum mesta samdrætti í okkar síðari tíma efnahagssögu. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa því yfir að við þessar aðstæður, sem er ekki hægt að kalla neitt annað en neyðarástand, hefur það unnið með okkur en ekki gegn okkur að hafa ríkisstjórn sem er skipuð flokkum sem endurspegla breitt svið pólitískrar hugmyndafræði frá hægri til vinstri. Það hefur líka skipt máli við þessar aðstæður að hafa við stjórnvölinn flokka sem allir hafa ákveðna kjölfestu og innri styrk og fara ekki á taugum þó að gefi á bátinn. Ég nefndi áðan að landsmenn allir ættu heiðurinn af árangri okkar í baráttunni við Covid. Í því sambandi vil ég nefna að landsmenn eiga líka hlut í þeirri viðspyrnu sem er farin að eiga sér stað. Það sem ég á við með því er að á sama tíma og við höfum upplifað harkalegan efnahagslegan samdrátt höfum við upplifað félagslegan uppgang, félagslega vakningu, félagslega sókn. Við höfum séð samhug, jákvæðni og bjartsýni hvert hjá öðru. Ef eitt orð getur fangað kjarnann í því einkenni á samfélagi okkar, sem ég er að reyna að lýsa hér, þá er það líklega orðið „þrautseigja“. Það er enginn vafi í mínum huga að þrautseigja samfélags okkar skiptir sköpum til að ná þeirri viðspyrnu, sem verður stærsta verkefni okkar á næstu mánuðum og misserum. Kæru landsmenn. Hér að framan nefndi ég hver hefðu verið leiðarljós okkar í viðbrögðum við Covid. Því verkefni er ekki lokið, en samhliða því þurfum við nú í auknum mæli að beina sjónum okkar að því verkefni að rísa aftur á fætur. Og þá þurfum við ný leiðarljós. Leiðarljós í viðspyrnunni. Leiðarljósið verður að vera að virkja einstaklingsframtakið til að auka aftur tekjur þjóðarbúsins. Ekkert er betur til þess fallið að auka tekjur þjóðarbúsins en athafnafrelsi, frjálst einstaklingsframtak. Við tölum stundum um verðmætasköpun í þessu sambandi, og að ríkið búi ekki til verðmæti heldur einstaklingarnir, en það er ekki alveg nákvæmt orðalag, því það er jú fleira verðmæti en tekjur. Öryggi, menntun og heilbrigði eru dæmi um verðmæti sem við erum flest sammála um að ríkið eigi að taka þátt í að tryggja okkur. En þegar kemur að tekjuöflun þá stenst enginn athafnafrelsi og einstaklingsframtaki snúning. Frelsi og framtak eru orkan sem knýr gangverk tekjuöflunar þjóðarbúsins. Af því að orkuskipti eru eitt af verkefnum mínum sem ráðherra væri hægt að orða þetta á þann veg, að það verða engin orkuskipti í gangverki tekjuöflunar. Gangverk tekjuöflunar verður aðeins knúið með frelsi og framtaki. Ríkið getur hugað að vélinni, séð til þess að hún sé í lagi, tryggt henni gott súrefnisflæði. Og það ætlum við að gera, ekki síst með því að leggja þunga áherslu á nýsköpun. Það sem mun koma okkur upp úr Covid, er hugvit. Við höfum nú þegar stigið stór skref í þeim efnum á grundvelli nýrrar nýsköpunarstefnu og allra þeirra aðgerða sem við höfum farið í. Hið opinbera getur búið til jarðveginn, en til að nýta hann þarf hugvitssama og þrautseiga frumkvöðla. Í viðleitni frumkvöðla reynir einmitt hvað mest á þrautseigjuna, sem ég nefndi áðan að væri einkenni á okkar samfélagi. Annað nauðsynlegt verkefni er að hagræða í ríkisrekstrinum. Við þurfum að kasta þeirri ranghugmynd að hagræðing feli í sér niðurskurð á þjónustu, verri þjónustu við borgara. Við höfum einfaldlega ekki efni á því að reka stóru kerfin okkar með óbreyttum hætti og það er eitthvað sem var orðið ljóst fyrir Covid. Þarna er verkefni sem við getum ekki velt yfir á komandi kynslóðir. Það væri vond pólitík. Kæru landsmenn. Ég vil að lokum leyfa mér að vitna í frábær lokaorð í strangheiðarlegu þjóðhátíðarljóði Þórdísar Gísladóttur, með leyfi forseta: Við skulum hugsa hvert um annað. Við skulum njóta bjartra dægra. Við skulum rækta garðinn okkar.
Góðir landsmenn. Gleðilegt sumar. Gleðilegt íslenskt sumar. Í veðurspám næstu daga viljum við ekki heyra þessi orð: Áfram svalt í veðri, hiti breytist lítið. Eða: Það er lægð yfir landinu, rigning og súld. Vegna þess að við ætlum að ferðast innan lands í sumar. Við ætlum að anda að okkur ilmi af birki og nýslegnu grasi. Við getum huggað okkur við að jafnvel þó að spáin sé ekki góð á öllu landinu í einu þá léttir alltaf til. Og veirufaraldurinn mun ganga yfir. Það kemur kannski bakslag en svo léttir aftur til. Kærar þakkir heilbrigðisstarfsfólk fyrir alla ykkar vinnu þegar faraldurinn stóð sem hæst. Kærar þakkir lögregla, kennarar og þið öll sem lögðuð ykkur í hættu til að láta samfélagið ganga á erfiðum tímum. Frá því að fyrstu smitin af Covid-19 greindust hér á landi höfum við í Samfylkingunni lagst á árarnar með ríkisstjórninni til að finna leiðir út úr kófinu. Við höfum þó ekki alltaf verið sammála ríkisstjórninni. Við viljum t.d. leggja meiri áherslu á að verja efnahag heimila fólks sem hefur misst vinnuna, á hag barna og þeirra sem standa veikir fyrir. Við viljum að bæði heimili og fyrirtæki njóti stuðnings ríkisins til að komast yfir erfiða stöðu. Háar fjárhæðir fara nú úr ríkissjóði til fyrirtækja. Við viljum gera betur svo fyrirtæki eigi auðveldara með að halda ráðningarsambandi við starfsfólk sitt, frekar en að leggja áherslu á að hjálpa fyrirtækjum að segja upp fólki. Og við viljum setja sjálfsögð skilyrði fyrir stuðningi. Okkur finnst algjörlega ótækt að við réttum þeim fjármuni sem hafa verið að nýta sér skattaskjól til að komast hjá því að greiða sinn hlut til samfélagsins. Jafnaðarmenn hafi ætíð barist gegn skattsvikum. Við getum ekki sætt okkur við að auðmenn nýti sér skattaskjól og láti aðra bera þeirra hlut í velferðarkerfinu. Það þarf að vinna gegn því samfélagsmeini. En ríkisstjórnin yppir öxlum. Hún veit af spillingunni en gerir ekkert. Við í Samfylkingunni viljum að stærri fyrirtæki skili áætlun í loftslagsmálum áður en greiðsla úr ríkissjóði gengur til þeirra. Glærusjó og blaðamannafundir duga ekki í glímunni við loftslagshamfarir af mannavöldum sem stendur yfir og er stærsta viðfangsefni mannkynsins. Margar aðrar þjóðir hafa sett slík skilyrði þegar þau veita fyrirtækjum aðstoð. En ríkisstjórn Íslands segir að nú sé ekki rétti tíminn. Hvenær ætli rétti tíminn komi til að vinna gegn loftlagsvánni sem ógnar öllu lífi á jörðinni? Ekki núna, segir ríkisstjórn Íslands. Þó stendur hún frammi fyrir miklum kostnaði svo milljörðum skiptir vegna þess að Ísland stendur ekki við alþjóðlegar skuldbindingar sínar í loftslagsmálum. Blaðamannafundur ríkisstjórnarinnar fyrr í dag olli vonbrigðum. Við getum og eigum að gera miklu betur. Krafan þarf að vera grænna samfélag og öflugt atvinnulíf. Kæru Íslendingar Með ferðabanni í mörgum löndum og takmörkunum ýmiss konar innan og utan lands stendur ferðaþjónustan berskjölduð. Atvinnugreinin sem á örfáum árum varð sú stærsta hér á landi á í miklum vanda. Hlutfallslegar tekjur þjóðarbúsins af ferðaþjónustunni voru mun hærri hér á landi í fyrra en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Meira að segja hlutfallslega hærri en á Grikklandi. Vandi okkar hér heima verður því annar og meiri en nágrannaþjóðanna hvað þetta varðar. Atvinnuleysið hefur vaxið hratt og ástandið er víða afar slæmt, svo sem á Suðurnesjum, í Vík í Mýrdal og Skútustaðahreppi. En það er hægt að nefna fleiri staði þar sem stór hluti tekna hefur komið frá ferðaþjónustunni. Til þeirra svæða þarf ríkisstjórnin að líta sérstaklega og stíga inn með sértækar lausnir í samvinnu við sveitarstjórnarmenn á hverjum stað. Atvinnuleysisbætur eru of lágar. Grunnatvinnuleysisbætur eru langt undir lágmarkslaunum. Við í Samfylkingunni viljum að bæturnar hækki líkt og lágmarkslaun en þeirri tillögu okkar hefur ríkisstjórnin hafnað. Fjárstuðningur við heimili þar sem efnahagur hefur hrunið verður því að koma frá sveitarfélögum og frá hjálparstarfi sjálfboðaliða því ríkisstjórnin heldur að sér höndum. En sveitarfélögin hafa líka misst tekjur. Þeim er ætlað samkvæmt lögum að veita börnum og fötluðum einstaklingum þjónustu ásamt annarri nærþjónustu. Krafan er einnig sú að sveitarfélögin fari í framkvæmdir sem skapi störf og að þau lækki gjöld. Ríkisstjórnin verður að leggja meira í framkvæmdir og sóknaráætlanir landshluta. Sveitarfélögin munu ekki ráða við þennan mikla vanda óstudd. Á Íslandi mælist meiri tekjujöfnuður en meðal flestra annarra þjóða. Samt eru margir hér fátækir og líða skort. Meðal þeirra sem búa við verstu kjörin eru öryrkjar og þeir eldri borgarar sem þurfa að treysta á greiðslur Tryggingastofnunar. Þúsundir barna búa á heimilum sem framfleyta sér undir fátæktarmörkum og mörg íslensk börn fara svöng að sofa. Á sama tíma maka sumir krókinn. Hafa rakað að sér dæmalausum auði með aðgangi að auðlindum í þjóðarinnar. Við í Samfylkingunni viljum jafna leikinn og útrýma fátækt. Og við viljum sjá til þess að auðmenn greiði sinn sanngjarna hlut til velferðarinnar. Að arður af auðlindunum renni til þjóðarinnar en ekki svo til allur í vasa fárra fjölskyldna. Þessu verður að breyta því annars erfist ójöfnuðurinn. Við höfum verið upplýst um hverju fiskveiðistjórnarkerfið okkar hefur skilað útgerðarfyrirtækinu Samherja og hvernig eigendur þess fyrirtækis hafa nýtt þá góðu stöðu til að græða meira, jafnvel með vafasömum og sem virðist saknæmum hætti á kostnað fátækrar þjóðar í Namibíu. Við búum við þá hættu að með samþjöppun aflaheimilda verði ítök fárra svo mikil í íslensku þjóðlífi að þeir verði í aðstöðu til að stýra gjörðum ráðherra. Þessari þróun þarf að snúa við og verja sjávarbyggðir landsins. Spillingarhættan vofir yfir okkur líkt og Namibíu. Auðlindaákvæði í stjórnarskrá sem heldur er okkur nauðsyn og það er skömm að því hvernig stjórnvöld hafa hunsað tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá og þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram fór um að leggja þær til grundvallar. Ágætu landsmenn Þessir óvenjulegu tímar hafa sent okkur skýr skilaboð. Heilbrigðiskerfið okkar verður að vera fyrir alla, í fremstu röð og standast álag á öllum tímum. Við verðum að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið. Það þarf að jafna leikinn og útrýma fátækt. - Góðar stundir.
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Ef einhver hefði sagt mér í september sl. þegar þetta þing var sett að við ættum eftir að kljást við snjóflóð, ofsaveður, heimsfaraldur og efnahagskreppu á heimsvísu hefði ég líklega talið viðkomandi hálfgalinn. En þessi vetur kom með öllum sínum áskorunum og nú erum við hér samankomin á lokadögum þingsins. Því er vert að fara örstutt yfir áhrifin bæði innan þings og utan. Þetta var vetur sem einkenndist af fordæmalausum tímum, náttúruhamförum sem ýfðu upp gömul sár í þjóðarsálinni en drógu einnig fram samstöðu, samvinnu og þann kraft sem býr í íslensku þjóðinni. Mér hefur þótt það sérstök upplifun að sitja á þingi á meðan heimsfaraldur geisaði. Við þingmenn stóðum frammi fyrir því að þurfa að taka ótal ákvarðanir, vinna hratt og stundum allan sólarhringinn. Það er mörgum sem ber að þakka fyrir það hvernig til hefur tekist. Þar eru að sjálfsögðu fremst í flokki þau Þórólfur, Víðir og Alma sem héldu þjóðinni upplýstri á hverjum degi og róuðu þannig þandar taugar hræddrar þjóðar. Kári Stefánsson og starfsfólk Íslenskrar erfðagreiningar lyfti sömuleiðis grettistaki sem og allar ósýnilegu hetjurnar í framlínustörfum, m.a. starfsfólkið í verslunum, lögreglan og sjúkraflutningamenn og ekki síst heilbrigðisstarfsfólkið okkar. Heilbrigðisstarfsfólkið sem vinnur allan sólarhringinn, alla daga ársins og ekki bara þegar það geisar heimsfaraldur. Fólkið sem stofnar lífi sínu í hættu til að bjarga okkur hinum. Það er eitt af því sem mér þykir standa upp úr; hversu dýrmætt er að eiga gott opinbert heilbrigðiskerfi og gríðarlega mikinn mannauð. Í öllu því havaríi sem fylgdi því að koma landi og þjóð í skjól fyrir óþekktri veiru efaðist ég þó aldrei um að vel myndi takast til. Við búum nefnilega að traustri forystu, bæði í forsætisráðuneytinu sem og ráðuneyti heilbrigðismála sem mikið mæddi á þetta vorið og í öllu Stjórnarráðinu. Það er á þeim stundum, þar sem taka þarf stórar og erfiðar ákvarðanir, sem efasemdir þagna um hæfi fólks. Ég er afar stolt af því að standa hér sem þingflokksformaður Vinstri grænna enda skiptir máli hverjir eru við stjórnvölinn, ekki síst á erfiðum tímum. Það er mikil áskorun að vera ráðherra umhverfis og auðlinda á tímum þar sem augu heimsins beinast sem aldrei fyrr að málaflokknum. Þess þó heldur þegar Covid kom og hliðra þurfti mikilvægasta náttúruverndarmáli Íslands, hálendisþjóðgarði, fram á haust. En okkar góði umhverfisráðherra heldur ótrauður áfram. Í dag kynnti hann ásamt ríkisstjórninni metnaðarfulla aðgerðaáætlun í loftslagsmálum þar sem gert er ráð fyrir að 46 milljörðum verði varið til aðgerða í loftslagsmálum næstu fimm árin. Aðgerðaáætlunin sýnir að við munum ekki bara standa við alþjóðlegar skuldbindingar heldur gera enn betur. Í liðinni viku, á sjálfan þjóðhátíðardaginn, var svo ein dýrmætasta náttúruperla Íslendinga, Geysissvæðið, friðlýst og í vikunni þar á undan Goðafoss í Skjálfandafljóti og því ber að fagna. Virðulegi forseti. Kæru landsmenn Það er ýmislegt sem hefur áunnist þennan veturinn annað en þau rúmlega þrjátíu mál sem hafa þurft athygli okkar þingmanna vegna Covid-19. Þannig varð á dögunum til glænýtt námslánakerfi á Íslandi, Menntasjóður námsmanna. Má segja að baráttumál stúdentahreyfingarinnar til margra ára sé í höfn með auknum stuðningi og réttlátara kerfi. Við höfum líka lengt fæðingarorlof, tryggt réttaröryggi uppljóstrara, stofnað Kríu, nýjan og öflugan nýsköpunarsjóð og samþykkt fyrstu áætlunina um forvarnir meðal barna og unglinga gegn kynferðislegu og kynbundnu ofbeldi. Við höfum tryggt heilbrigðisþjónustu fyrir fólk með fíknivanda með tilkomu neyslurýma, lögfest að norrænni fyrirmynd þriggja þrepa skattkerfi og gjörbylt lögum um náttúruvernd. Allt eru þetta mál sem við sem þingmenn Vinstri grænna erum stolt af enda öllum ætlað að bæta líf fólks, á einn eða annan hátt. Kæru áheyrendur Ég fór út í stjórnmál til að hafa áhrif á samfélagið okkar og til að gera það enn betra. Verkefnin eru ærin og sum viðvarandi. Eitt af því er bæta kjör þeirra sem verst standa í samfélaginu. Það er skoðun okkar Vinstri grænna að það sé best gert með félagslegum áherslum og þrátt fyrir að enn sé margt óunnið er óneitanlega ánægjulegt að líta yfir farinn veg þetta árið og sjá mörg þessi góðu mál koma til framkvæmda. Þessi mál bætast á langan lista framfaramála sem þessi ríkisstjórn hefur komið til framkvæmda. Landspítalinn rís, frelsi kvenna yfir eigin líkama er staðfest, kynrænt sjálfræði hefur verið lögfest og stór skref hafa verið tekin í orkuskiptum í samgöngum. Virðulegi forseti. Kæru Íslendingar. Við erum sterkust þegar við stöndum saman. Þessi vetur hefur sannarlega verið erfiður að mörgu leyti, en það sem hefur einnig einkennt hann er sú samheldni og samvinna sem við höfum orðið svo áþreifanlega vör við. Þó að við þingmenn tökumst stundum á hér innan húss tók samfélagið sem heild höndum saman. Lífið umturnaðist á methraða en við aðlöguðumst jafnharðan. Ný tækni tók yfir líf okkar, fjarvinna varð skyndilega hversdagurinn fyrir marga en ekki framtíðarsýn. Okkur varð ljósara en fyrr að vinna þarf ekki að vera bundin við tiltekinn stað og gefur tilefni til að fyrirtæki og opinberar stofnanir skoði vel hjá sér að fjölga störfum án staðsetningar. Mýmargar stéttir tókust á við nýjan veruleika, m.a. kennarar og nemendur sem tókust á við gjörbreyttar aðstæður og gerðu það með miklum sóma. Þannig lögðum við öll hönd á plóg í baráttunni við þennan ósýnilega óvin, kynntumst nýjum lausnum um leið og við stóðum vörð um okkar viðkvæmustu bræður og systur. Góðir áheyrendur Við erum nú komin í þá öfundsverðu stöðu að geta tekið á móti ferðamönnum í auknum mæli, ein fárra þjóða í heiminum öllum. Um árangur ríkisstjórnar Íslands undir forystu Vinstri grænna í baráttunni gegn Covid er fjallað víða um heim og skyldi engan undra. Nú stígum við inn í sumarið og ferðumst innan lands og ég vona svo sannarlega að sem flestir geti nýtt sér ferðagjöf stjórnvalda. Inn á samfélagsmiðla flæða nýjar minningar úr útilegum, bústaðaferðum og fjölskylduferðum víðs vegar um landið. Náttúran heldur þó áfram að minna á sig og þessa dagana skelfur jörð í minni heimabyggð á Tröllaskaga. Náttúran okkar hér á Íslandi er stórbrotin en getur jafnframt verið varasöm og mikilvægt er að við gleymum því aldrei að lykillinn að búsetu hérlendis er að búa í sátt og samlyndi við náttúruöflin. Það er líka ef til vill hluti af því að okkur hefur gengið vel hingað til í baráttunni gegn Covid. Við erum vön því að taka náttúruhamfarir alvarlega og vinna saman sem ein heild þegar þær ganga yfir. En við þurfum enn að vera á varðbergi. Við þurfum enn að taka Covid-19 alvarlega og huga að okkar persónulegu sóttvörnum. En nú er hásumar, nætur eru bjartar og við höldum ótrauð áfram. Mig langar að ljúka máli mínu með því að vitna í orð Jóhannesar úr Kötlum sem hafa verið mér hugleikin í vetur, með leyfi forseta: Vorið kemur, heimur hlýnar, hjartað mitt! Kæru samlandar Njótið sumarsins.
Forseti. Kæra landsfólk. Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag, þar sem allir sitja við sama borð. Ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og saman berum við ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Svo hljóðar upphafið að aðfaraorðum nýrrar stjórnarskrár sem yfirgnæfandi meiri hluti kjósenda samþykkti að gera skyldi að nýjum samfélagssáttmála fyrir Ísland. Nú eru liðin átta ár og enn sitjum við ekki öll við sama borð. Stundum virðist manni raunar eins og það búi tvær þjóðir á Íslandi. Ágæta lýsingu á þessari misskiptingu má finna í hinum fertuga Ísbjarnarblús Bubba Morthens. Annars vegar situr þar arðræninginn á skrifstofunni og hlær, því línuritið sýnir að afköstin eru meiri í dag en í gær. Hins vegar er þar konan, sem staðið hefur við vélina síðan í gær, með blóðuga fingur og illa lyktandi tær. Arðræninginn situr inni í hlýjunni og hefur góðan aðgang að fjármagni og tækifærum. Hann getur alltaf hringt í vin og spurt hvernig hann hafi það. Gott veðrið úti, er það ekki? Síðan, þegar skórinn kreppir að í efnahagslífinu fær hann meira að segja ríkisstyrk til að reka starfsfólkið sitt svo línuritið haldi sínu striki. Og ef hann brýtur lög fær hann sex ára aðlögunartíma til að snúa við blaðinu. Konan við vélina er hins vegar höfð úti í kuldanum og fær að heyra að þar eigi hún heima. Þegar launin hennar duga ekki fyrir mat er henni sagt að hún sé ekki nógu læs á fjármál. Ef hún stelur samloku úr Krónunni af hungri er hún send í fangelsi. Sumir fá að græða á daginn og grilla á kvöldin en aðrir mega aldrei eignast neitt. Kæra þjóð. Hjúkrunarfræðingurinn Helga Sif Friðjónsdóttir lýsti nýlegum baráttufundi hjúkrunarfræðinga sem svo, með leyfi forseta: „Þeir hjúkrunarfræðingar sem tóku til máls lýstu upplifun sinni af virðingarleysi, skömm, smánun, þöggun og því að ekki væri hlustað á þá. Þeir lýstu skilningsleysi annarra á því hvað hjúkrunarfræðingar gera í raun í vinnunni og að einhverju leyti uppgjöf tengt þessari löngu baráttu.“ Upplifun hjúkrunarfræðinga hryggir mig en ég undrast hana ekki. Hvernig ætti þeim að líða þegar hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson gerir athugasemd við tóninn í kjarabaráttu þeirra? Eftir heilan heimsfaraldur? Tóninn? Svo lítils virði er framlag hjúkrunarfræðinga í huga ráðherrans að gerðardómur þarf nú í annað sinn að ákvarða laun þeirra. Í huga mannsins sem er með næstum fjórföld meðallaun hjúkrunarfræðings eru sanngjarnar kröfur þeirra um launahækkun út úr öllu korti, og eins víst að samfélagið fari á hliðina, ef gengið verður að þeim. Og þetta frá manni sem fékk rúman 100.000 kall í launahækkun á einu bretti, aðeins minni en helsta samverkakona hans í þessari ríkisstjórn, hæstv. forsætis- og jafnréttismálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir. Árið 2018 sagði þessi sami maður nákvæmlega sama hlutinn um kröfur ljósmæðra sem einnig hafa endað í gerðardómi tvisvar í röð. Hann gekk reyndar svo langt í fyrra skiptið að neita að greiða þeim laun fyrir þá vinnu sem þær unnu í verkfallinu og þurfti hæstaréttardóm til að borga þeim. Jaðarsetning, þöggun, virðingarleysi, skilningsleysi. Þessi upplifun hjúkrunarfræðinganna er ekki einsdæmi í íslensku samfélagi. Raunar er jaðarsetning aðferð sem valdhafar beita miskunnarlaust til að berja niður hver þau sem dirfast að láta rödd sína heyrast með tón sem valdhöfunum mislíkar. Þetta þekkja öryrkjar og fatlað fólk. Þetta þekkja láglaunastéttir, eldri borgarar og útlendingar. Og þetta þekkir fræðifólk sem bendir á að Sjálfstæðisflokkurinn sé methafi í spillingarmálum. Kæra þjóð. Við getum heldur ekki látið eins og sá kerfisbundni rasismi sem enn viðgengst vestan hafs þekkist ekki á litla sæta Íslandi. Hann birtist skýrt í því grimmilega frumvarpi sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur nú lagt fram í þrígang til að veikja réttarstöðu flóttafólks. Hann birtist í því að kasólétt albönsk kona er rekin úr landi með valdi. Hann birtist í gleði lögreglunnar yfir nýja landamærabílnum sínum sem hún ætlar að nota til að stoppa bíla með fólki sem lítur út eins og útlendingar til þess að, með leyfi forseta, „athuga hvort þeir séu þeir sem þeir segjast vera“. Og hann birtist í því að í maímánuði voru 40% allra atvinnulausra erlendir ríkisborgarar þótt þeir séu aðeins 15% íbúa á Íslandi. Forseti. Skilaboð valdhafa eru skýr: Aðeins þau sem eru valdinu þóknanleg fá að tilheyra samfélaginu Íslandi. Hinum er ekki boðið. Hér er veisla, segir valdið, það sér allt óbilað fólk. Það er bara ekki öllum boðið. Hjúkrunarfræðingur, segirðu? Þér er ekki boðið. Ljósmóðir? Þér er ekki boðið. Öryrki? Eldri borgari? Ykkur er ekki boðið. Innflytjandi? Útlendingur? Guð forði þér, hælisleitandi? Þú átt ekki heima hér og þér er alls ekki boðið. Þessi villuljós valdhafanna eru einungis vopn í höndum þeirra á meðan við leyfum þessu að viðgangast. Því klíkan er smá, sem allt á og má. Og hún má sín lítils þegar allir þessir hópar sem valdhafar hafa jaðarsett og ýtt út í kuldann átta sig á stærð sinni og krafti. Þetta sést vel á nýlegum sigrum láglaunafólks sem virkjaði samtakamáttinn. Því vil ég segja að lokum við hjúkrunarfræðingana, við fiskverkakonurnar, við ljósmæður, við öryrkja, aldraða og fatlaða, við ykkur öll sem haldið er úti í kuldanum: Ykkur er boðið. Þið eigið öll heima hér. Ég vil segja við alla þá frábæru innflytjendur, flóttamenn og hælisleitendur sem hér búa, með leyfi forseta: You belong here. Bahn khun xyu thi ni. Wasz Dom jest tutaj. Dito ang bahay nyo. Eða á íslensku: Þið eigið heima hér. Því að við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag, þar sem allir sitja við sama borð og þar sem ólíkur uppruni okkar auðgar heildina.
Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Við þinglok að loknum sumarsólstöðum ársins 2020 ígrundum við hér verk liðinna mánaða og hugum að næstu viðfangsefnum. Undanfarið hefur sannarlega reynt á samvinnu og útsjónarsemi í fjölbreyttum verkefnum og störfum um allt land. Ég fullyrði að fyrir ári síðan hefði ekkert okkar spáð því að nú værum við orðin þrautþjálfuð í tilteknu almannavarnarhlutverkum. Við lifum áhugaverða, krefjandi og lærdómsríka tíma en aldrei í sögunni hafa verið til staðar önnur eins tækifæri og núna til að takast á við ógnir náttúrunnar með þekkingu og tækni. Það hefur sýnt sig að það skiptir sköpum að nota þekkinguna vel, eins og okkur Íslendingum hefur tekist síðustu mánuði. Við vitum að áfram mun reyna á almannavarnir og úrvinnslu afleiðinga kófsins, vetrarveðra og jarðhræringa, og við það þurfum við samvinnu og útsjónarsemi sem og til að viðhalda störfum, skapa ný störf og tryggja velferð allra landsmanna. Umfangsmestu verkefnin í mínum ranni síðustu mánuði tengjast samgöngum. Þessi misserin eru tímamót í samgönguframkvæmdum sem eru aftur komnar á skrið eftir nær áratugar hægagang. Samgönguáætlun var síðast afgreidd fyrir rúmu ári en nú erum við að afgreiða uppfærða áætlun þar sem úr enn meira fjármagni er að spila og verkefni eru nánar útfærð. Það er mikil gerjun í verkefnum tengdum samgöngum undir forystu Framsóknarflokksins og margir boltar á lofti, m.a. vinna við rannsóknir, skipulag, hönnun, umhverfismat og samningagerð. Unnið er að útfærslu á fjölbreyttari leiðum við fjármögnun verkefna og heildarendurskoðun á framtíðarfjármögnun vegakerfisins í ljósi yfirstandandi orkuskipta. Skoska leiðin í fluginu kemur til framkvæmda á árinu, verkefni byggð á samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins eru komin í gang og jarðgangaáætlun verður til með greiningu jarðgangakosta og forgangsröðun til lengri tíma. Við verðum seint uppiskroppa með samgönguverkefni í jafn dreifbýlu landi og Ísland er. Hugsið ykkur, á næstu 15 árum er ætlunin að fækka einbreiðum brúm á þjóðvegi 1 um meira en 30. Skipulag og gerð samgöngumannvirkja ræður miklu um þróun samfélags og byggða. Framkvæmdirnar sem slíkar skapa þúsundir starfa hjá fjölbreyttum hópi fólks víða um land. Fjárfesting og framfarir í samgöngum eru í senn mótvægi gegn samdrætti af völdum kófsins og undirstaða nýrra tækifæra. Vinna við útfærslu fjölbreyttra mótvægisaðgerða kófsins hefur verið umfangsmikið verkefni sem fjöldi fólks hefur lagt sig fram um að leysa. Hlutastarfaleiðin hitti í mark en óvissan var mikil þegar þingið samþykkti hana. Rúmlega 37.000 einstaklingar nýttu fyrstu útfærsluna og voru þeir í ráðningarsambandi við tæplega 6.500 launagreiðendur. Samspil hlutastarfaleiðarinnar og launa í sóttkví styrkti allar sóttvarnaaðgerðir og gerði mörgum mögulegt að hlýða Víði. Auk aðgerða sem snúa að atvinnulífinu hefur verið ráðist í fjölbreyttar félagslegar aðgerðir. Á næstunni þurfa stjórnvöld að leggja áherslu á hvata til þeirra sem búa yfir frumkvöðlakrafti og sjálfsbjargarviðleitni til að fjölga störfum. Stjórnvöld hafa þegar sett í gang úrræði til að viðhalda atvinnu og í framhaldinu þarf að styðja enn betur við hugkvæmni atvinnurekenda, smárra sem stórra, til að skapa ný störf. Nýsköpun, yfirfærsla á þekkingu og bætt nýting auðlinda og hráefna eykur verðmæti. Það þarf fjölbreyttan stuðning þar sem ekki er eingöngu horft á nýnæmi verkefna, heldur einnig litið til fjölgunar starfa í hefðbundnum atvinnugreinum og verðmætaaukingar í samfélaginu. Aukin aðsókn að starfs- og tækninámi skapar einmitt tækifæri í samspili við ný störf. Í þessu samhengi er tillaga mennta- og menningarmálaráðherra, Lilju Alfreðsdóttur, og ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að tryggja fjármagn til að mæta aukinni aðsókn í framhalds- og háskóla í haust lykilákvörðun. Á síðustu vikum hafa orðið umtalsverðar framfarir í almennri þekkingu og hæfni í fjarvinnu og sveigjanlegu vinnufyrirkomulagi. Mikilvægt er að taka meðvitaða ákvörðun um að viðhalda og auka þessa færni enn frekar. En það er ekki nóg. Það þarf líka að tryggja að reglur vinnumarkaðarins og opinberra kerfa styðji við sveigjanleikann. Fjórða iðnbyltingin, rafræn stjórnsýsla, fjarvinna og fjarnám, gefa okkur frábær verkfæri. Við verðum að tryggja að búseta á Íslandi verði valkostur fyrir fólk sem vill eiga kost á störfum hvar sem er í heiminum. Við þurfum líka oftar að spyrja okkur hvernig hægt sé að nýta fjarvinnu til þess að styrkja starfsemi innan lands. Ég hef lagt áherslu á bætta lagaumgjörð um ráðstöfun og nýtingu auðlinda á landi, ásamt aðgerðum til að styrkja grundvöll til eftirfylgni slíkra reglna. Tilgangurinn er að tryggja eignarhald þjóðarinnar á auðlindum og skapa fleiri möguleika til heilsársbúsetu í dreifbýli, sjálfbærrar landnýtingar, nýsköpunar og matvælaframleiðslu. Það er því sérstaklega ánægjulegt að nú eru til afgreiðslu mál sem styrkja þessa umgjörð, m.a. með gerð landeignaskrár, auknu gagnsæi við eigendaskipti jarða og aukinni minnihlutavernd í veiðifélögum. Miklir almannahagsmunir felast í ráðstöfun og meðferð lands og sömu reglur geta ekki gilt um kaup og sölu á landi og önnur fasteignakaup. Það þarf frekari umbætur og eitt af því er bætt skipulag landnotkunar í dreifbýli. Þar legg ég áherslu á að gæta besta ræktarlandsins til að nýta í matvæla- og fóðurframleiðslu. Einnig er hægt að skapa verðmæti með verndun lands, endurheimt vistkerfa og kolefnisbindingu. Við þurfum ekki að velja á milli kolefnisbindingar með skógrækt, endurheimtar votlendis eða landgræðslu. Við eigum að sinna þessu öllu en vanda val á landi fyrir mismunandi verkefni. Vinna undir forystu félags- og barnamálaráðherra, Ásmundar Einars Daðasonar, um umbætur í málefnum barna mun skila sér með afgerandi hætti á haustþingi. Þá verða frumvörp sem eru afurðir úr þverpólitískri vinnu og víðtæku samráði lögð fram. Áherslan verður á samþættingu allrar þjónustu við börn og fjölskyldur og snemmtækan stuðning, ásamt forvörnum sem er ætlað að auka seiglu einstaklinga í lífsins ólgusjó. Breytingar á fæðingarorlofinu eru þegar hafnar. Virðulegi forseti og ágætu landsmenn. Við getum ekki leyft okkur að hafa eitt mál á dagskrá, viðfangsefnin eiga að vera margþætt, þar sem bæði er horft fram á veginn og brugðist við áskorunum samtímans. Ef við vöndum okkur þarf sjaldnar að horfa í baksýnisspegilinn. Við Framsóknarfólk erum frjálslynt félagshyggjufólk sem vill vinna að stöðugum umbótum og leysa viðfangsefnin á grunni samvinnu og jafnaðar. Vinna okkar á Alþingi á að sameina krafta og hvetja til framþróunar á öllum sviðum, árangurinn mælist í ávinningi samfélagsins. Áfram veginn og góðar stundir.
Kæru landsmenn. Ég ætla að tala hér um skjól og skálkaskjól. En fyrst af öllu vil ég af öllu hjarta þakka þeim fjölmörgu sem hafa staðið hina löngu og ströngu Covid-vakt fyrir okkur hin. Ykkar er sannarlega heiðurinn. Það er heilmikil áskorun að aðskilja aðgerðir og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar frá upphafi kjörtímabils við ástandið vegna kórónuveirufaraldursins. Efnahagsamdrátturinn var þegar hafinn áður en veiran gerði vart við sig. Faraldurinn hefur hins vegar hjálpað ríkisstjórninni við að breiða yfir þær ógöngur sem efnahagurinn var kominn í. Við búum við aðstæður sem hægt er að lýsa einhvern veginn svona: Þrír stjórnmálaflokkar rugluðu saman reitum í von um að viðhalda því sem var. Gulrótin var umtalsverð aukning ríkisútgjalda í hitt og þetta. Það var allt frekar ómarkvisst enda ríkisstjórnin mynduð um allt annað en skýra framtíðarsýn í breytilegum heimi. Hugmyndafræði fortíðar var sett í heiðurssæti. Baksýnisspegillinn var mikið notaður og það er aldrei vísir að góðum og öruggum akstri. Svo bankaði Covid-19 upp á og í kjölfarið varð krafan um markvissar aðgerðir af hálfu stjórnvalda sífellt háværari. Og þótt margt hafi verið unnið er staðan engu að síður sú að það er meira um orð en efndir. Þannig greindi Ríkisútvarpið frá því í gær að enn hefði ekkert fyrirtæki fengið brúarlán eða stuðningslán, nokkuð sem var fyrir ríflega þremur mánuðum kynnt sem ein áhrifamesta aðgerð ríkisstjórnarinnar í Covid-faraldrinum. Brúarlán svokölluð hafa verið lykilatriði í viðspyrnu marga nágrannalanda okkar sem náðu að klára málið á tilskildum tíma og koma fyrirtækjum þannig til hjálpar. Kannski er það tiltekna úrræði of seint á ferðinni hér en vonandi kemur eitthvað annað tímanlega í staðinn. Ríkisstjórnarrútan mallaði áður í hlutlausum enda hlustuðu bílstjórarnir þrír ekkert á háværar viðvörunarraddir, ekki síst okkar í Viðreisn, varðandi þau teikn sem voru á lofti um mikla kulnun í efnahagslífinu löngu áður en Covid lét á sér kræla. Þegar ekki dugði lengur að þykjast hvorki heyra né sjá voru viðbrögðin svolítið þau að stíga hraustlega á bensíngjöfina en gleyma að setja í gír. Það er þó ekki svo að ríkisstjórnin hafi setið algerlega auðum höndum og við í Viðreisn höfum sem fyrr lagt góðum málum lið og munum gera áfram. En það er þó svo að dýrmætur tími hefur farið hjá ríkisstjórninni í vörn fyrir sérhagsmunina. Ríkisstjórnarflokkarnir þrír verjast t.d. fimlega þeirri sjálfsögðu kröfu að veiðiréttur sé ekki afhentur varanlega heldur með tímabundnum samningum. Og það undirstrikað þannig í stjórnarskrá að sjávarauðlindin er eign íslenskrar þjóðar. Forseti. Núna, örfáum dögum fyrir þinglok, bíða tugir mála frá ríkisstjórninni afgreiðslu þingsins. Allt of mörg þessara mála eru þess eðlis að hafa fengið ónóga umfjöllun og vinnslu í meðferð þingsins. Það hversu lengi tiltekin mál hafa beðið afgreiðslu er ekki mælikvarði á gæði. Of mörg þessara mála eiga það svo sammerkt að ganga á réttindi fólks, grundvallarréttindi á borð við eignarrétt, neytendavernd og persónuvernd. Vonandi eru hert og ómannúðleg lög dómsmálaráðherra um útlendinga komin í saltkistuna eftir þunga gagnrýni stjórnarandstöðunnar rétt eins og upplýsingafrumvarp forsætisráðherra sem óbreytt hefði gert fjölmiðlum nánast ókleift að nálgast upplýsingar í krafti þeirra laga. En bara það að þessar tilraunir hafi verið gerðar af hálfu ríkisstjórnarinnar er áhyggjuefni og undirstrikar mikilvægi þess að stjórnarandstaðan sé alltaf á varðbergi. Herra forseti. Covid-19 veiran hefur þannig reynst ríkisstjórninni ákveðið skálkaskjól þegar kemur að því að keyra illa undirbúin mál í gegnum þingið á methraða. En það er líka áhugavert að skoða hvaða mál eru ekki á listanum langa. Þar má nefna ýmis frelsismál sem voru kynnt til sögunnar á sínum tíma með vel pródúseruðum kynningarfundum eða herferðum á samfélagsmiðlum. Ég nefni mál á borð við aukið frelsi fólks til að ráða eigin nafngift, aukið frelsi á leigubílamarkaði með tilheyrandi fjölbreytni og vali fyrir notendur, frelsi fyrir lítil brugghús að selja eigin framleiðslu og frelsi til að kaupa áfengi í íslenskum netverslunum, ekki bara erlendum. Einnig frelsi til að kaupa lausasölulyf í almennum verslunum. Eina slíka málið sem náði í gegnum þétta vörn þingmanna stjórnarmeirihlutans var mál um neyslurými fyrir fólk með fíknivanda sem hæstv. heilbrigðisráðherra náði í höfn með dyggum stuðningi stjórnarandstöðunnar. Þá er ónefndur málalisti umhverfisráðherra sem lenti heldur betur undir niðurskurðarhnífnum, líklega hefur ekki verið talinn tími fyrir fyrirsjáanleg átök milli stjórnarflokkanna þar. Það er án efa rétt mat en það er óskandi að umhverfismálin verði meira áberandi á dagskrá ríkisstjórnarinnar næsta vetur. Góðir áheyrendur. Heimsbyggðin hefur tekist á við fjölmargar áskoranir í tengslum við kórónuveirufaraldurinn. Þegar óvissa og átök eru áberandi eiga mannréttindi og frelsi því miður oft undir högg að sækja. Það segir sitt um alvarleika kórónuveirufaraldursins að gamalgróin lýðræðisríki hafa mörg hver gripið til aðgerða sem einhvern tíma hefðu þótt óhugsandi, a.m.k. á friðartímum. En það er líka staðreynd að í mörgum vestrænum og rótgrónum lýðræðisríkjum er fólk á borð við okkur orðið helst til værukært og leggur litla áherslu á að standa vörð um grundvallarmannréttindi. Það er ekki góð þróun. Okkur ber ekki aðeins skylda til að vernda réttindi og hagsmuni þeirra sem fylgja lögum og reglum og skera sig ekki úr fjöldanum. Annað hlutverk samfélagsins og sannarlega engu ómerkilegra er að vernda hag þeirra sem falla ekki í hópinn. Sama af hvaða ástæðum það er. Kannski með því að brjóta gegn viðurkenndum reglum. Kannski bara með því að vera á einhvern hátt öðruvísi. Hið eiginlega skjól felst í því að við stöndum alltaf vörð um áunnið persónufrelsi. Gefum það ekki eftir baráttulaust, sama í hversu smáu það er. Um þetta hlýtur hin endanlega sátt samfélags að ríkja. Ekki aðeins þegar vegið er að okkar frelsi, heldur líka þegar vegið er að frelsi annarra. Við getum nefnilega auðveldlega verið í þeirra sporum á morgun. Það er í okkar hendi. - Ég þakka áheyrnina. Gleðilegt sumar.
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Þetta er í þriðja sinn sem mér hlotnast sá sómi að taka þátt í eldhúsdagsumræðum á Alþingi. Það er því kannski við hæfi að líta um öxl og sjá hverju við höfum áorkað í þeim málum sem Flokkur fólksins hefur barist hvað harðast fyrir. Hér hef ég ítrekað komið upp og ekki bara bent á það, heldur hrópað á réttlæti fyrir tugi þúsunda Íslendinga sem haldið er í svo rammgerðri fátækt að þeir standa í löngum röðum við hjálparstofnanir með börnunum sínum til að biðja um mat. Svona er Ísland í dag. Það hefur akkúrat ekkert breyst. Ég ætla að segja ykkur opinbert leyndarmál; eina kjarabótin sem fátækasta fólkið hefur fengið frá því að ég kom á Alþingi er leiðrétting vísitölu 1. janúar ár hvert. Það er ekki einu sinni leiðrétting samkvæmt gildandi lögum almannatrygginga, 1. mgr. 69. gr., sem segir að leiðrétta eigi laun í samræmi við almenna launaþróun í landinu hverju sinni. Ónei, launin eru leiðrétt samkvæmt neysluvísitölu, og launabilið hefur vaxið það mikið á þessum tíma, gliðnunin orðið það mikil á síðustu tíu árum, að það er tæp 30%. Og nú, virðulegi forseti, og nú, góðir landsmenn, hefur gengi krónunnar fallið í kjölfar Covid-faraldursins, sem allir þekkja og ég ætla ekki að eyða mínum tíma í að tala um nema til að segja: Takk, þið öll sem hafi haldið okkur á floti, heilbrigðisstarfsfólk, framlínufólkið allt, takk fyrir ykkur, því að án ykkar stæðum við sennilega ekki hér. En það sem ég vil tala um í sambandi við hið opinbera leyndarmál er að 17% fall krónunnar hefur orsakað það að allir þeir sem voru fátækir og í sinni fátæktargildru þegar ég stóð hér í eldhúsdagsumræðum fyrir ári hafa einungis orðið fátækari og átt erfiðara með að ná endum saman, vegna þess að eðli málsins samkvæmt hækkar öll neysla, öll framfærsla, öll nauðsynjavara með falli krónunnar. En hvað gerum við? Hvað gerum við, kæru landsmenn? Hvað gerum við, góði þingheimur, frábæra ríkisstjórn? Flokkur fólksins hefur ekki skorast undan því að standa með öllum þeim aðgerðum, öllum þeim málum sem við teljum góð og gild mál fyrir fólkið í landinu. En hvernig starfar svo þingið? Hvernig getum við unnið að málefnum okkar á hinu háa Alþingi? Jú, við erum með starfsmenn, við erum þingmenn, við komum með frumvörp, við viljum sýna að við séum hér að vinna fyrir kjósendur okkar, fólkið sem valdi okkur til verksins. En komum við málum okkar hér í gegn? Nei, það gerum við bara alls ekki. Stjórnarandstaðan getur étið það sem úti frýs. Það er staðreyndin. Flokkur fólksins á 18 mál liggjandi inni í nefndum núna rétt fyrir sumarfrí, 18 mál, allt mál sem eru til hagsbóta fyrir fátækasta fólkið í landinu, allt mál fyrir fátækasta fólkið í landinu. Og svo furða stjórnmálamenn sig á því að hið háa Alþingi njóti ekki trausts. Það er til fleira í landinu en fyrirtæki. Þó að við verðum að bjarga fyrirtækjunum til að halda atvinnustiginu gangandi, þó að við verðum að gera allt er náttúrlega alveg stórmerkilegt að ríkisstjórnin skuli hreinlega borga fyrir laun á uppsagnarfresti, að ríkisstjórnin skuli hreinlega hvetja fyrirtæki til að segja starfsfólki sínu upp, hvetja hreinlega til aukins atvinnuleysis. Flokkur fólksins telur að ekki séu öll fyrirtæki í landinu á hausnum þrátt fyrir mjög erfitt árferði. Við teljum að til séu þau fyrirtæki sem eru svo stöndug að þau geti tekið á sig ákveðna holskeflu og staðið keik eftir. Við gerum okkur grein fyrir því að mörg fyrirtæki hafa skapað sér mjög góðan rekstrargrundvöll og greitt sér út ríflegan arð á síðustu árum. Þessi fyrirtæki eiga ekki að þurfa að leita í vasa skattborgaranna, eiga ekki að grípa um björgunarhringinn og líflínuna sem ríkisstjórnin kastar til þeirra. Það hefur aldrei verið meiningin. En okkur verður oft hált á því að treysta á hið góða. Okkur hefur orðið hált á því vegna þess að einhverra hluta vegna eru alltaf einhverjir sem vilja misnota þá góðvild og þá aðstoð sem þeim er boðin. En það sem er daprast af öllu döpru er að við skulum ekki átta okkur á því að það er stór hópur úti í samfélaginu sem þarf á hjálp okkar að halda, sem nýtur þess ekki sem þið talið um: Við skulum vinna saman. Verum góð við hvert annað. Við erum með frábært heilbrigðiskerfi. Allt er svo frábært hjá okkur. Þetta er bara ekki satt. Þetta á bara við fyrir suma, ekki fyrir alla. Við þær tugþúsundir Íslendinga sem settar eru hjá garði og reyrðar niður í fátækt, segi ég: Fyrirgefið að ekki skuli hafa verið hlustað meira á það sem ég hef verið að reyna að berjast fyrir, fyrir ykkar hönd. Fyrirgefið að 18 mál, öll fyrir ykkur, skuli liggja í fastanefndum Alþingis og fái ekki að koma hér í atkvæðagreiðslu. Fyrirgefið það. En það þýðir ekki að við höfum ekki náð ákveðnum árangri sem ég er stolt af. En við í Flokki fólksins höfum ekki verið að eyða almannafé hingað til í markaðssetningu til að sýna hvað við erum frábær og hvaða árangri við höfum þó náð. En einu skal ég heita ykkur og geri það hér og nú: Það verður gerð bragarbót á því. Það skulu allir fá að vita hvernig okkur hefur gengið hér á hinu háa Alþingi og hverju við höfum þó áorkað. Það verður ekki þannig að allir verði hissa á því að þeir fái allt í einu meira inn á bókina sína: Nei, úps, fékk ég einhverja leiðréttingu frá Tryggingastofnun? Ef það er ekki vegna þess að það er 1. janúar er það vegna þess að Flokkur fólksins kom því til leiðar. Eitt mál er það sem við fengum í gegn sem allur þingheimur tók undir, enda sanngirnis- og réttlætismál. Og ég vil að þið vitið það, kæru öryrkjar og þeir sem notið hafa styrkja vegna fátæktar til lyfja- og tækjakaupa, að það mál fór í gegn fyrir tilstilli Flokks fólksins. Ég skora á ríkisstjórnina og ykkur öll að fara að taka utan um okkar minnstu bræður og systur og sýna í verki til hvers við erum hér.
Forseti. Góðir áhorfendur. Undanfarnar vikur hafa sýnt að samfélagið getur tekist á við stærstu áskoranir ef viljinn er fyrir hendi. Róttækar breytingar urðu á lífi okkar allra, ríkið hefur gripið til risavaxinna aðgerða og framlínustéttir hafa lagt gríðarlega mikið á sig. Allt gerðist nánast fyrirvaralaust með það eina markmið að við öll sem byggjum þetta land kæmumst sem best í gegnum heimsfaraldur kórónuveiru. Þessi reynsla ætti að vera okkur innblástur. Það er hægt að hugsa stórt og það er hægt að grípa til stórra og skjótvirkra aðgerða þegar þörfin er mikil. Tilefnin hafa oft áður verið til staðar. Mig langar að nefna þrjú mál sem sannarlega þyrftu á sambærilegum viðbrögðum að halda og kórónuveiran. Mér verður hugsað til þess þegar ég tók í fyrsta sinn þátt í eldhúsdegi. Þá var árið 2015 og ég nefndi sérstaklega mótmælin #FreeTheNipple, þar sem ungar konur og stúlkur vöktu almenning til vitundar um stafrænt kynferðisofbeldi. Ýmislegt hefur gerst síðan, en meinið sjálft er enn til staðar. Lög um stafrænt kynferðisofbeldi - sem var meginkrafa mótmælanna - eru loksins boðuð næsta haust. Það tekur stjórnmálin sex ár að bregðast við þessu skýra og afmarkaða ákalli. Stúlkurnar sem mótmæltu eru orðnar fullorðnar og hafa fengið skýr skilaboð um að þeirra rödd, þeirra öryggi og þeirra mótmæli séu aldeilis ekki í forgangi. Þá má ég til með að nefna loftslagsmálin. „Aðgerðir strax!“ hrópar ungt fólk um allan heim til að berjast fyrir framtíðinni, enda koma saman í loftslagsmálunum öll helstu baráttumál þess samfélags sem við viljum byggja. Loftslagsréttlæti er grundvöllurinn að heilbrigði, jöfnuði, jafnrétti og friði á komandi árum og áratugum. Ríkisstjórnin lagði fram fyrstu aðgerðaáætlun sína í loftslagsmálum haustið 2018, en hún gat varla talist fullgerð. Í dag var loksins kynnt uppfærð og fullunnin aðgerðaáætlun, ári síðar en til stóð. Þar er sem betur fer gengið lengra í að meta kostnað og árangur aðgerða en áður. Eitt kemur hins vegar sérstaklega á óvart í nýrri aðgerðaáætlun. Samdráttur í losun gróðurhúsalofttegunda er áætlaður 35%. Þetta markmið í nýju áætluninni er það sama og í þeirri fyrri, þar sem boðaður var 30–40% samdráttur í losun. Metnaður ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum er sem sagt hinn sami - nánast upp á prósentustig - og hann var fyrir tveimur árum, þó að í milltíðinni hafi öll þróun verið á þá leið að þörf væri á miklu róttækari aðgerðum. Fjármagnið er stóraukið. Fjármagnið í áætluninni verður 9 milljarðar á ári, en ef við setjum þetta í samhengi samþykkti þingið svipaða upphæð, um 8 milljarða, í endurgreiðslu á virðisaukaskatti á þessu ári vegna endurbóta á húsnæði. Átakið Allir vinna fær sem sagt álíka upphæð og loftslagspakki ríkisstjórnarinnar. Loks vil ég nefna bylgju mótmæla sem farið hefur um heiminn gegn kynþáttahatri og fordómum. Upphafið er Black Lives Matter hreyfingin og lögregluofbeldi í Bandaríkjunum, en þetta ætti að vera okkur öllum tilefni til að horfast í augu við þau vandamál sem eru hér á landi. Það kallar á róttæka skoðun á flestum sviðum. Dómsmálaráðherra lagði t.d. nýlega fram frumvarp sem snýst um enn meiri skilvirkni í að senda hælisleitendur til landa sem eru orðin hættuleg fyrir hælisleitendur. Lögreglan vígði nýlega landamærabíl sinn með því að gera rassíur á vinnustöðum og einblínir þar á aðgerðir gegn vinnandi fólki og að vísa því úr landi. Ekkert virðist hins vegar gert til að draga atvinnurekendur til ábyrgðar, enda virðist mansalsáætlun ríkisstjórnarinnar í frosti. Í stað þess að fara af fullum þunga í að gera samfélagið öruggt fyrir þann fjölbreytta hóp fólks sem landið byggir velja stjórnvöld hörku fram yfir mannúð í samskiptum sínum við innflytjendur, þrátt fyrir ítrekað ákall almennings um annað. Á síðustu mánuðum höfum við séð hvernig samfélagið getur breyst í neyðarástandi. Á þeim umbrotatímum sem við upplifum eru kynbundið ofbeldi, rasismi og loftslagsmál ekki minna neyðarástand en heimsfaraldur kórónuveiru. Fólk á skilið að brugðist sé við þeim af sama krafti.
Hæstv. forseti. Kæru landsmenn. Við höfum undanfarið fengið það staðfest sem við vissum fyrir. Í þjóðinni býr ótrúlegur dugnaður og seigla. Það sannaðist nýlega þegar heilbrigðiskerfið allt stóðst þá þolraun sem á það hefur verið lagt. Það er ekki síst fyrir tilstuðlan ýmissa þeirra stofnana sem reka elliheimilin sem lögðu grunninn að þessum árangri. Þau gripu samstundis til sóttvarna sem örugglega hafa bjargað mannslífum. Þetta er skýrt dæmi um það þegar opinber heilbrigðisþjónusta og einkarekin starfa vel saman. Slíku fyrirkomulagi ber að halda áfram enda getur hvor lært af hinni og samkeppni er alltaf til góða fyrir þann sem þarf að nýta sér þjónustuna. Við erum lánsöm að hér á landi eru fjölmörg samtök sem hvert um sig sinnir afmörkuðum hluta heilbrigðisþjónustu. Hér ber að nefna Samtök fyrirtækja í velferðarþjónustu en innan þeirra raða eru meðal annars Hrafnista, fleiri öldrunarstofnanir og SÁÁ auk fleiri meðferðarstofnana. Hver um sig sinnir stórum hluta landsmanna, annars vegar öldruðum, sem mun fara fjölgandi með hærri lífaldri, og hins vegar fólki sem glímir við fíkn. Auðvitað verður að minnast á Krabbameinsfélagið og það frumkvöðlastarf sem þar hefur verið unnið í gegnum tíðina. Ég verð, kæru landsmenn, að nefna í þessu sambandi Píeta-samtökin sérstaklega en þau stunda forvarnastarf gegn sjálfsvígum og styðja þá sem misst hafa ástvini sína sem fallið hafa fyrir eigin hendi. Öll slík samtök ber okkur að styðja. Vandi allra þessara samtaka er ekki endilega að fjármagna uppbyggingu heldur samskipti við ríkisvaldið sem nú stjórnar. Það vill beina öllum á sama básinn. Eitt allsherjar sósíalískt kerfi. Slíkt fyrirkomulag er ekki nýtt af nálinni og hefur hvergi gefist vel. Stjórnmálamenn stökkva oft á skyndilausnir. Það er mannlegt, gleymum því ekki að stjórnmálamenn eru manneskjur. Þegar mál, oft viðkvæm, komast í hámæli vilja stjórnmálamenn gjarnan slá sig til riddara á kostnað slíkra málefna til eigin upphafningar. Gjarnan er borið við mannúðarsjónarmiðum, gilda þá lög og reglur ekki. Miðflokkurinn hugsar í langtímalausnum. Þær eru m.a. heilsuefling aldraðra, forvarnir og lýðheilsa. Besta fjárfesting sem hægt er að ráðast í eru forvarnir, hverju nafni sem þær nefnast. Arður af forvörnum skilar sér ekki strax, hann gerir það eftir ákveðinn tíma. Forvarnir má aldrei hugsa sem átaksverkefni, þær eru langhlaup. Við leggjum áherslu á að fólk þjáist ekki að óþörfu, við viljum stytta biðlista bæði til að minnka þjáningar fólks og styðja það út á vinnumarkaðinn. Það er frá öllum hliðum séð skynsamlegt. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Við höfum fullan skilning á því að heilbrigðiskerfið lamaðist að miklu leyti þegar Covid-faraldurinn reið yfir. Óhjákvæmilega lengdust biðlistar eftir aðgerðum. Nú skulum við hins vegar hætta að berja höfðinu við steininn og nýta öll þau úrræði sem hér standa til boða. Festum okkur ekki í kreddum um að ríkið sé það eina sem eigi að sinna heilbrigðisþjónustu. Hagsmunirnir eru einfaldlega of miklir. - Kæru landsmenn. Góðar stundir.
Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Þetta ár hefur verið mörgum erfitt. Sumir misstu einhvern nákominn og aðrir hafa lent í fjárhagserfiðleikum. Covid-faraldurinn hefur haft áhrif á líf okkar allra. Öflugt og fjölbreytt atvinnulíf er kjölfestan okkar og því er áfall fyrir atvinnulífið áfall fyrir okkur öll. Öflug verðmætasköpun og útflutningstekjur eru grunnur að velferð og lífsgæðum þjóðarinnar. Mikil óvissa ríkir um framvindu efnahagsmála á Íslandi líkt og annars staðar í heiminum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáir mesta samdrætti í heimshagkerfinu síðan í kreppunni miklu á þriðja og fjórða áratug síðustu aldar. Óvissan er óvenjumikil og þróun efnahagsmála ræðst af því hvernig tekst að ráða niðurlögum hættulegrar veiru og koma hjólum efnahagslífsins aftur af stað. Sannarlega er ekki bjart yfir þessum spám en höfum hugfast að þetta er tímabundið ástand. Og ef ríkissjóður hefur einhvern tímann verið í færum til þess að bregðast við niðursveiflu sem þessari þá er það núna. Frá því að Sjálfstæðisflokkurinn kom í ríkisstjórn 2013 hefur verðmætasköpun samfélagsins aukist um þriðjung og skuldir íslenska ríkisins eru nú með því lægsta sem þekkist í hinum vestræna heimi. Verkefnið var skýrt. Ábyrgð í ríkisfjármálum og hröð niðurgreiðsla skulda. Við spenntum ekki bogann of hátt. Við sýndum festu og ábyrgð. Nú njótum við ávaxta þess. Ríkisstjórnin hefur stigið kröftuglega inn og aukið fjárfestingar ríkisins til að auka eftirspurn í hagkerfinu. Við tryggðum störf, veittum lán til fyrirtækja og styrktum fyrirtæki sem lentu í greiðslufalli. Við höfum aðstoðað barnafjölskyldur, lækkað skatta og frestað gjalddögum. Við höfum hjálpað hagkerfinu að hjálpa sjálfu sér. Það koma tímar þar sem ég spyr mig af hverju ég valdi stjórnmálin, þegar allt púður fer í að ræða mál sem litlu máli skipta í stóra samhenginu og það á kostnað stærri og mikilvægari mála. Þá þykir mér svo vænt um að heyra af bakaranum sem náði að halda öllu sínu fólki í vinnu vegna hlutabótaleiðarinnar, af fjölskyldunni sem rekur litla gistiheimilið og komst í gegnum erfiðasta hjallann og af hársnyrtinum sem gat blessunarlega borgað sér út laun og framfleytt fjölskyldunni þann mánuðinn vegna lokunarstyrkjanna. Það eru þessar reynslusögur sem sannfæra mig um að ég eigi áfram að leita leiða og lausna. Að það sem við gerum sé að virka og skipti fólk máli. Verkefnin sem við höfum þurft að takast á við undanfarna mánuði hafa verið vandasöm. Þetta hefur ekki allt verið auðvelt þar sem oft ber mikið á milli ólíkra flokka, en okkur hefur tekist að klífa ótrúlegustu fjöll. Þetta er einmitt styrkur ríkisstjórnarsamstarfsins. Það þarf lýðræðislegan þroska til að vinna saman á breiðum grunni og ná víðtækri sátt en það er trú mín að einmitt þetta hafi reynst kletturinn í hafinu þegar það brast á með þeim ólgusjó sem við erum nú í. Kæru landsmenn. Erfiðleikarnir eru ekki að baki. Það er ábyrgð okkar hér á þingi að halda fókus á þjóðarheill og þjóðarhag. Hagsmunirnir eru okkar allra. Vonandi berum við gæfu til þess að nýta núverandi ástand til að búa í haginn fyrir framtíðina. Að okkur takist að nýta tímann til að tryggja meiri afköst, framleiðni og efla samkeppnishæfni landsins. Öflugt atvinnulíf og öflugt velferðarkerfi fara saman hönd í hönd. Umræða um fjórðu iðnbyltinguna á sér nú stað um allan heim. Hún snýst ekki bara um þær tæknibreytingar sem hugtakið nær yfir, einkum á sviði sjálfvirknivæðingar og gervigreindar, heldur einnig hvaða samfélagsbreytingar munu eiga sér stað. Íslenskt samfélag er opið fyrir nýrri tækni og landið stendur vel að vígi sem auðveldar okkur að taka næstu skref í hagnýtingu tækninnar. Það má glöggt sjá á þeim góða árangri sem náðst hefur í ljósleiðaravæðingu landsins. En við megum ekki sofa á verðinum og verða óvirkir áhorfendur að framrás tækninnar. Þannig hafa stjórnvöld ekki aðeins sett sér markmið heldur stigið stór skref í stuðningi við rannsóknir, þróun og nýsköpun. Það er bjargföst trú mín að mikil tækifæri felist í fjórðu iðnbyltingunni fyrir íslenskt samfélag. Áhersla á nýsköpun eykst sífellt og hér er menntunarstig hátt. Metfjöldi er í umsóknum í háskólanám og ríkisstjórnin hefur ákveðið að tryggja bæði framhalds- og háskólum nægt fjármagn til að mæta metaðsókn í skólana. Við verðum einnig að tryggja sanngjarnt skattumhverfi svo að hér þrífist samkeppnishæft atvinnulíf, auka aðhald í rekstri ríkisins og hámarka það sem við fáum úr hverri krónu. Við verðum að einfalda regluverk og styðja hraustlega við bakið á nýsköpun, sem er forsenda uppbyggingar og nýrra tækifæra. Góðir landsmenn. Hlustum ekki á úrtöluraddir eða þá sem nærast á að halda svartsýnustu spám á lofti. Þær rætast sjaldnast. Við munum komast í gegnum erfiðleikana saman og uppskera eins og til er sáð. - Góðar stundir.
Góðir Íslendingar. Ég ætla ekki að tala um heimsfaraldur Covid-19. Ég ætla hins vegar að tala um annan faraldur sem veldur mun fleiri dauðsföllum en þessi veira. Þetta er faraldur sem ekki er mikið rætt um. Þetta er faraldur vanlíðunar og fíknar. Vegna þessa faraldurs deyr einn Íslendingur á um 12 daga fresti og er það vegna sjálfsvíga. Síðan deyr annar Íslendingur eftir aðra 12 daga vegna ofneyslu og er það dapurt Norðurlandamet sem við eigum. Þessi fjöldi er svo mikill að það væri eins og flugvél í innanlandsflugi milli Reykjavíkur og Akureyrar myndi hrapa á hverju einasta ári. Þar að auki eiga Íslendingar heimsmet í neyslu þunglyndis- og kvíðastillandi lyfja og hundruð íslenskra ungmenna stunda sjálfsskaða af einhverju tagi. Við sem samfélag erum núna saman að kljást við veiru. En við þurfum líka að berjast saman gegn vanlíðan, þunglyndi, einmanaleika og fíkn. Þessir sjúkdómar drepa líka. Það er tómt mál að tala um hagvöxt, landsframleiðslu og kaupmátt ef okkur líður illa. Og það svo illa að á sex daga fresti deyr einhver af okkur úr vanlíðan og fíkn. Við í stjórnmálunum eigum því að ræða þessi mál miklu oftar en ég held að fá mál séu stærri en einmitt þau sem snerta sjálfa lífshamingjuna. Í svona ástandi skiptir einnig máli að hafa framtíðarsýn. Eitthvað sem við getum horft til með eftirvæntingu í hjarta. Núna eru erfiðir tímar í atvinnumálum og hefur það líka áhrif á andlega velferð landsmanna. Spáð er vaxandi atvinnuleysi með haustinu því það skortir alla framtíðarsýn hjá þessari ríkisstjórn. Eftir síðasta hrun samþykkti Samfylkingin sérstaka græna fjárfestingaráætlun. Ekkert bólar á slíku hjá þessari ríkisstjórn sem setur 75% af aðgerðum sínum í tvær niðurdrepandi aðgerðir, þ.e. atvinnuleysisbætur og niðurgreiðslu á uppsögnum. Hugsið ykkur: Einungis 5% af aðgerðum ríkisstjórnarinnar fer í nýsköpun. Einungis 5% í nýsköpun til að mæta dýpstu kreppu í 100 ár. Það væri óskandi að við hefðum núna ríkisstjórn sem myndi setja á oddinn tækniþróun, skapandi greinar, listir og nýsköpun af öllu tagi. Við þurfum núna ríkisstjórn sem mun skapa störf í stað þess að niðurgreiða einungis endalok þeirra. Við þurfum núna ríkisstjórn sem hækkar bætur til öryrkja og eldri borgara. Og við þurfum núna ríkisstjórn sem borgar hjúkrunarfræðingum mannsæmandi laun en neyðir ekki þá og ljósmæður í verkfall. Góðir Íslendingar. Ísland getur verið land tækifæranna. En það er það ekki í dag, a.m.k. ekki fyrir alla. Á sama tíma og Rauði kross Íslands rekur sérstakan sjóð sem heitir Sárafátæktarsjóður birtist blaðafyrirsögn hér um að lúxusbílasala á Íslandi sé á við olíuríki. Á sama tíma og 1% ríkustu Íslendinganna á meiri eignir en 80% landsmanna, búa 6.000 íslensk börn við fátækt. Og á sama tíma og einn útgerðarmaður gengur út með 22 milljarða í vasanum vegna nýtingar á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar hafa veiðileyfagjöldin lækkað um helming. Þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn sem gætir hagsmuna hinna fáu þegar á reynir. Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei farið leynt með það. Framsókn er ánægð með stöðnun og óbreytt ástand. Vinstri græn eru íhaldssamur flokkur en prinsippin virðast ekki að þvælast mikið fyrir þeim flokki enda fórna þau ansi miklu fyrir þrjá ráðherrastóla. Við þurfum því nýja ríkisstjórn sem hugsar öðruvísi og starfar öðruvísi. Við þurfum ríkisstjórn sem byggir upp öfluga byggðakjarna úti á landi. Byggja ætti Akureyri upp sem öfluga miðstöð Norðurlands sem borg en ekki bæ, og byggja upp Ísafjörð, Reykjanesbæ, Vestmannaeyjar, Árborg, Fjarðabyggð og önnur bæjarfélög á Austurlandi með fleiri opinberum störfum, öflugum samgöngum og tækifærum fyrir alla. Við þurfum ríkisstjórn sem hugsar um litlu fyrirtækin, iðnaðarmennina, einyrkjana, listamennina og búðareigendur en ekki aðeins um stóru fyrirtækin og stórútgerðina. Og við þurfum ríkisstjórn sem hættir að vísa einu flóttabarni úr landi í hverri einustu viku, eins og hér hefur verið gert samfleytt í sex ár. Við þurfum ríkisstjórn sem klárar stjórnarskrármálið eins og þjóðin hefur kosið um. Þetta er allt saman hægt en þá þarf fólk að kjósa með hjartanu, kjósa með velferðinni, kjósa með frelsinu en ekki aðeins frelsi markaðarins og hins stóra, heldur einnig með frelsinu undan fátækt og vanlíðan. Góðir Íslendingar. Gerum betur og hættum að skilja fólk út undan eins og þessi ríkisstjórn gerir. Í samfélagi okkar jafnaðarmanna er enginn undanskilinn. - Góðar stundir.
Áheyrendur allir: Sælir og blessaðir. Nú stefnir í þinghlé. Þá ber að horfa yfir haust- og vorþingið. Skyldur okkar kalla á fagleg, uppbyggileg og skilvirk vinnubrögð við þingmál, sum þeirra er skylt að afgreiða fyrir þinghlé. Ég nefni þar eina mikilvægustu samgönguáætlun síðari ára. Þingbundið lýðræði, sem við höfum valið okkur, veitir þingmanni víðtæk réttindi og margar skyldur, m.a. að rökræða vandlega, leggja fram tillögur sem hann telur til framfara, semja um mál innan meiri hluta eða veita honum aðhald sem minnihlutaþingmaður. En um leið ber þingmanni að ábyrgjast að Alþingi geti afgreitt stjórnarmál innan hóflegra, rökstuddra og lýðræðislegra tímamarka. Ella verður jafnt málfrelsi sem þingbundna lýðræðið að grátbroslegu og skemmandi leikriti sem hvorki er þingmanni sæmandi né samfélaginu þolanlegt. Í samgönguáætluninni sem ég nefndi eru lagðar háar viðbótarfjárhæðir til uppsafnaðrar innviðauppbyggingar, allt frá höfnum og flugvöllum til nýrra brúa. Einnig til meiri vegabóta á næstu árum en við höfum áður séð á sambærilegu tímabili og loks til átaks í almenningssamgöngum. Flugferðir, ferju- og strætóferðir verða samtengdar en ríkið og sex sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu vinna saman við að nútímavæða almenningssamgöngur á þéttbýlasta svæði landsins. Beðið er eftir fjölbreyttri innviðauppbyggingu um allt land. Hún er ein leiðanna úr efnahagsvanda Covid-faraldursins og jákvæð byggðastefna í verki. Náttúruvá er margvísleg á Íslandi. Við henni bregðumst við með vísindarannsóknum, heildarskipulagi almannavarna, samhæfingu Stjórnarráðs og heilbrigðiskerfis og aðkomu þjóðaröryggisráðs. Það má vel fella Covid-faraldurinn að hugtakinu náttúruvá. Í vetur og vor höfum við einnig glímt við hörð óveður og nú jarðskjálfta. Margt höfum við lært, t.d. að endurskoða verður raforkuflutning og eldsneytisbirgðir. Kófið slæma ítrekaði gildi þess að fara eftir sóttvarnareglum. Líka höfum við endurnýjað traust okkar á viðbragðsaðilum og framlínufólki, á samstöðu og samhjálp. Og, þegar á reynir, fundið ágalla sem kalla á breytingar. Loftslagsbreytingar á norðurslóðum eru hraðari en annars staðar. Þar kristallast ótal verkefni sem við tökumst á við, m.a. með þátttöku í, og nú forystu fyrir, Norðurskautsráðinu. Við tökum þátt í mjög sérstæðu ríkja- og frumbyggjasamstarfi, sem er nokkuð þvert á heimspólitík og væringar stórvelda. Ekkert mun þó gagnast betur mannkyni en minnkandi losun kolefnisgasa og hröð binding kolefnis í gróðri, jafnt á landi sem í hafi. Undirliggjandi krafa er um jafnrétti á heimsvísu, hringrásarhagkerfi og fulla sjálfbærni samfélaga og ábyrgar athafnir. Þess vegna leggur ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur þunga áherslu á að hraða aðgerðum Íslands í þessum efnum og auka framlög til málaflokksins en þar hafa einstaklingar og fyrirtæki, félög og sveitarstjórnir líka hlutverkum að gegna, gleymum því ekki. Okkur hefur því miður gengið of hægt að fylla okkar loftslagsmálaskref frá 1997 að telja, samkvæmt markmiðum Kyoto-yfirlýsingarinnar. Það gegnir öðru máli um skuldbindingar Parísarsamkomulagsins miðað við 2005. Ríkisstjórnin lagði í dag fram endurskoðaða og metnaðarfulla aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Samkvæmt henni munum við, segir sérfræðilíkanið, draga úr losun vel yfir markmiðum samkomulagsins, um 35% eða meira. Ég segi meira, vegna þess að hún gerir líka ráð fyrir frekari aðgerðum sem hækka þessa prósentu upp í 40–46%, en ekki 29% eins og okkur er sett fyrir. Samtímis margfaldast binding kolefnis en hún varðar miklu í baráttunni gegn loftslagsbreytingum. Síðan á að efla stjórnsýslu umhverfismála í kjölfar nýrrar úttektar. Stjórnarsamstarfið hefur borið ljós merki um grænar framfarir í anda sjálfbærni og nýsköpunar, þökk sé samstöðu og málamiðlunum samkvæmt stjórnarsamningi. Ég nefni t.d. ferðamálastefnu, nýsköpunarstefnu, nánast tilbúna orkustefnu, flugstefnu og matvælastefnu, heildarendurskoðun á úrgangsstefnu, áætlanir um orkuskipti og plastaðgerðaáætlun. Enn fremur opinberan stuðning við fráveitur, friðlýsingar landsvæða og staða og loks lagagerð um þjóðgarð á miðhálendinu og nýja þjóðgarðastofnun, ásamt endurskoðun laga um mat á umhverfisáhrifum. Allt þetta og meira til rúmar uppskera þriggja þinga og enn er eitt þing eftir þar til kosið verður á ný. Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði vinnum ötullega í þágu almennings, í þágu þeirra sem minnst mega sín, í þágu dreifbýlis og þéttbýlis og náttúrunnar, með jafnrétti, sjálfbærni og virkt lýðræði að leiðarljósi. - Ég þakka áheyrnina.
Kæru landsmenn. Heimsfaraldur kórónuveiru gengur enn yfir þótt áhrif hans hér á Íslandi fari þverrandi. Heilbrigðisstarfsfólkið okkar lyfti grettistaki í baráttunni og sömuleiðis sýndu aðrir hópar í framlínunni fram á mikilvægi starfa sinna og framlags til samfélagsins. Góðum árangri okkar má þó einna helst þakka fólkinu sem byggir þessa fallegu eyju, en við höfum sýnt það og sannað að þegar við stöndum frammi fyrir flóknum áskorunum þá erum við útsjónarsöm og kærleiksrík, við þrjóskumst áfram í átt að lausnum og við stöndum saman. Okkur er annt um hvert annað og við erum til staðar fyrir hvert annað. Það er fegurðin sem birtist í okkar litla samfélagi þegar erfiðleikar steðja að en Covid-19 faraldurinn hefur líka varpað ljósi á dekkri hliðar samfélagsins og beint sjónum okkar að því fjölbreytilega misrétti sem hagkerfið og þjóðfélagsgerð okkar hafa skapað, misrétti sem eyðileggur líf fólks, sviptir það tækifærum og ógnar þeirri kærleiksríku samstöðu sem er lím samfélags okkar. Góðir landsmenn. Á tímum sem þessum opnast möguleikar á róttækum breytingum til hins betra eða - ef við neitum að þróast í takt við breytta tíma - til hins verra. Sagan okkar, sögurnar okkar og listin hlaða niður vörður í atburðarás framtíðarinnar. Við getum kosið að hlusta á varnaðarorð og læra af fortíðinni til þess að skapa betri framtíð. Til þess þurfum við að þora að láta okkur dreyma stórt. Við þurfum að þora að teygja okkur í átt að útópíunni og velja aðra kosti en þá sem engu vilja breyta. Til þess þurfum við að þora að horfast í augu við okkar innri hræðslu við breytingar, horfast í augu við afturhaldsöflin og veita þeim viðnám. Heimsfaraldur kórónuveiru hefur sýnt okkur að hið áður ómögulega er vissulega mögulegt. Fyrir aðeins þremur mánuðum hefði verið óvenjulegt fyrir marga að „hitta“ fólk í gegnum myndsímtöl og fjarfundi, en nú er það alvanalegt. Það þurfti heimsfaraldur til þess að ýta okkur tíu ár fram í tímann og það verður ekki aftur snúið. Þetta nýja samskiptaform er komið til að vera. Fólk áttar sig kannski ekki á því, en við búum nú þegar í vísindaskáldskap síðustu aldar. Gervihnettir, snjallsímar og myndsímtöl voru allt hugmyndir rithöfunda áður en verkfræðingar tóku við keflinu. Rithöfundar hafa líka spáð fyrir um þróun samfélagsins okkar til góðs og ills. Hverjum hefði t.d. dottið í hug fyrir örfáum árum að valdamesti maður heims myndi eyða forsetatíð sinni í að sannfæra heimsbyggðina um að stríð sé friður, að svart sé hvítt og hvítt sé svart? Að helstu valdatæki valdhafanna yrðu að endurskrifa sífellt söguna sér í hag eins og George Orwell spáði fyrir um í tímamótaverki sínu 1984? Hefði fólk fyrri ára getað sagt sér að við myndum sjálf taka fullan þátt í eftirlitssamfélagi með sjálfum okkur og færa valdhöfum ógrynni upplýsinga um skoðanir okkar, tilfinningar og sögu? Þróunin er varhugaverð og okkur ber að nálgast hana með gagnrýnum hug. Forseti. Vetrinum sem leið má í mörgu líkja við dystópíska vísindaskáldsögu. En sögunni er ekki lokið og endirinn er galopinn. Við Píratar vitum að samfélagsgerðin okkar er ekki náttúrulögmál. Kerfin okkar eru mannanna verk og sannarlega ekki meitluð í stein. Það er ekki náttúrulögmál að um 20 þúsund manneskjur þurfi að lifa í spennitreyju skerðinga og örorkubóta eða þúsundir barna búi við fátækt. Það er ekki náttúrulögmál að eldra fólk, fólkið sem byggði upp þá innviði sem við njótum góðs af, þurfi að lifa við fjárhagsáhyggjur. Það er ekki náttúrulögmál að fyrirtæki sem komast undan skattgreiðslum með bókhaldsbrellum og skattaskjólstilfærslum fái að halda því áfram óáreitt og hljóti síðan aðgang að sameiginlegum sjóðum okkar allra þegar illa árar. Forgangsröðunin er eitthvað á þá leið að eltast við bótasvindlara með umfangsmikilli upplýsingasöfnun og stífu eftirliti með bótaþegum, en svelta svo þær eftirlitsstofnanir sem eiga að fylgjast með fyrirtækjum og fjármagnseigendum, með peningaþvætti, með stórfelldum skattundanskotum. Þessi meðvitaða vangeta kom bersýnilega í ljós þegar Ísland var fært á gráan lista FATF síðastliðið haust, þar sem við dúsum enn. Þetta þarf ekki að vera svona og þetta á ekki að vera svona. Góðir landsmenn. Það er val að útiloka suma og hampa öðrum. Það er val að umhverfissóðar þurfi ekki að gjalda fyrir að eyðileggja náttúruna. Það er val að byggja samfélagssáttmálann á úreltu, dönsku plaggi sem festir í sessi þann valdastrúktúr sem mótar samfélagið okkar. Það er val að hunsa þjóðaratkvæðagreiðslu. Allt er þetta val sem ríkisstjórnin stendur vörð um, en einnig er þetta val sem þú, kjósandi góður, hefur tækifæri til þess að breyta. Við Píratar treystum fólkinu í landinu til þess að vinna samfélagi sínu lið. Þess vegna tölum við fyrir skilyrðislausum atvinnuleysisbótum í stað ríkisstyrktra uppsagna, vegna þess að við sjáum fjárfestinguna sem felst í því að auka svigrúm og frelsi fólks með því að afnema skerðingar og tryggja skilyrðislausa grunnframfærslu allra landsmanna. Við viljum innleiða hagkerfi þar sem allt sprettur upp og blómstrar út frá þörfum og ástríðu fólksins í landinu, hagkerfi sem vex utan um og grípur okkur, í staðinn fyrir að koma sem valdboð að ofan. Velsældarhagkerfi þar sem linnulaus hagvaxtarkrafa fær að víkja fyrir sjálfbæru og hamingjusömu samfélagi. Við höfum alla burði til þess að skapa ríkt samfélag þar sem enginn þarf að líða skort. Við getum valið framtíð þar sem við vinnum saman að réttlátu og sjálfbæru samfélagi fyrir alla með framsýni og bjartsýni að leiðarljósi. Kæra þjóð. Framtíðin er í okkar höndum, skrifum betri sögu saman.
Hæstv. forseti. Kæru landsmenn. Þingveturinn byrjaði með hefðbundnu sniði og framlagningu fjárlagafrumvarps fyrir þetta ár. Þar var verkefnið að mæta hægari efnahagsumsvifum, stuðla áfram að framförum og bættum lífsgæðum. Við höfum staðið skynsamlega að ríkisfjármálum undanfarin ár og skuldastaðan er góð í alþjóðlegum samanburði. Styrk staða ríkisfjármála gaf okkur svo sannarlega tækifæri til þess að veita þá efnahagslegu viðspyrnu sem þá blasti við að væri nauðsynleg. Engan óraði þó fyrir því hvað við áttum í vændum. Í gildandi fjárlögum þessa árs eru álögur lækkaðar á heimili og fyrirtæki með lækkun tekjuskatts á einstaklinga og lækkun tryggingagjalds. Sótt er fram á fjölmörgum sviðum með auknum framlögum til heilbrigðismála. Stuðningur er aukinn við húsnæðismál tekjulægri hópa, fyrstu kaupendur og landsbyggð, aukin framlög til menntamála og fjármögnun nýs menntasjóðs er tryggð. Fjármagn er aukið til nýsköpunar og rannsókna og mikill kraftur settur í að efla opinbera fjárfestingu og sérstakt átak í samgönguverkefnum. En þingið hafði vart lokið við að samþykkja fjárlög fyrir 2020 þegar kófið skall á með tilheyrandi samfélagslegum usla og efnahagslegum skaða, hér á landi og á heimsvísu, miklum og snöggum samdrætti og gríðarlegri óvissu. Ég ætla ekki að rekja áhrif og afleiðingar þess hér eða setja á það einhverja mælistiku en faraldurinn hefur snert okkur öll, fjölskyldur, vini og ættingja, störf okkar og okkar daglega líf. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Slíkar kringumstæður kalla fram samstöðu, vekja með okkur samtakamátt og það er við slíkar aðstæður sem við þurfum á því að halda að sýna hvað í okkur býr. Það kallar gjarnan fram úr hverju við erum gerð. Í meðbyr virðist allt geta gengið upp og allir virðast vera að gera góða hluti en það er við aðstæður eins og þessar sem raunverulega reynir á og laðar gjarnan fram það sem við getum kallað þjóðareinkenni. Við slíkar aðstæður, sem einkennast af mikilli óvissu, gefst ekki mikill tími til að ígrunda ákvarðanir, hvað þá að hika, heldur þarf að bregðast hratt við og mæta þeim aðstæðum sem slíkum sem hafa skapast og gera það af öryggi og festu. Á sóttvarnasviðinu er óumdeilt að tekist hefur vel til. Heilbrigðiskerfið hefur sannarlega staðist álagsprófið og samstaðan í samfélaginu öllu þegar kemur að sóttvarnaábyrgð hvers og eins speglast í þeirri vegferð sem hið ágæta slagorð nær svo vel utan um að við erum öll almannavarnir. Verðskuldað hlaut þríeykið viðurkenningu forseta fyrir afburðastörf og auðmýkt þeirra fannst mér einkennandi fyrir þá samstöðu sem nauðsynlegt var að næðist í þessum hluta baráttunnar. Heilbrigðiskerfið með þríeykið í fararbroddi verðskuldar allar góðar þakkir. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Þær ráðstafanir sem samþykktar voru í fjárlögum fyrir þetta ár standa óhaggaðar. Þar að auki höfum við nú gripið til fjölmargra ráðstafana til þess að verja efnahag heimila og fyrirtækja, styrkja rekstur og veita skjól. Markmiðið er að ríkissjóður dempi höggið af Covid-niðursveiflunni og dragi úr efnahagslegum afleiðingum þess eins og kostur er. Vonandi ber okkur gæfa til að mæta þeim efnahagslegu áskorunum sem við stöndum frammi fyrir af sömu auðmýkt og samstöðu og við höfum sýnt á sviði sóttvarna. Það er ekki bara mín ósk heldur er það ávallt vænlegra til árangurs. Mikilvægast er þó að aðgerðirnar sem farið er í skili árangri. Samvinna er ekki bara æskileg heldur oftast lykill að því að ná tilsettum markmiðum. Markmiðið er að fjármagnið skili sér til þeirra og fyrir þá sem því er ætlað. Með upplýsingagjöf, gagnsæi og samtímaeftirliti eigum við að geta tryggt það. Um leið og það er ásetningur okkar að nýta sterka stöðu ríkissjóðs til þess að vinna okkur í gegnum þessar hremmingar er mikilvægt að horfa til lengri tíma og gæta að sjálfbærni ríkisfjármála. Tryggjum að við séum ávallt í þeirri stöðu að geta brugðist við áföllum, að við getum fjármagnað tímabundinn halla þegar það á við án þess að velta skuldum á komandi kynslóðir - því sannarlega erum við öll ríkissjóður.
Herra forseti. Og öll þið sem sitjið heima og hlustið af andakt. Margt hefur verið óvenjulegt í lífi okkar allra á síðustu mánuðum og mun trúlega verða enn um sinn. Fólk, heimili og fyrirtæki hafa orðið fyrir skakkaföllum. Enn einu sinni höfum við verið rækilega minnt á að hagkerfi okkar sveiflast örar og meira en önnur. Og það er augljóst hvers vegna. Við byggjum allt okkar á brothættri krónu, óstöðugum auðlindum og of fábreyttu atvinnulífi. Við setjum traust okkar á fáar greinar sem verða hlutfallslega of stórar og þess vegna hriktir í hagkerfinu þegar efnahagsleg áföll ríða yfir. Þetta vitum við auðvitað öll, þetta benda erlendar stofnanir á sviði efnahagsmála okkur ítrekað á og margar skýrslur hafa verið ritaðar um efnið. Þegar við erum dýpst í öldudalnum rámar okkur í þetta og við byrjum að tala um nýsköpun, tækni, þróun og fjölbreyttara atvinnulíf, alveg þangað til uppsveiflan byrjar að nýju, þá gleymum við okkur í alsælu þenslunnar þar til allt fer niður aftur og timburmennirnir koma. Við í Viðreisn höfum þess vegna skýra stefnu sem getur tekist á við þennan vanda og dregið verulega úr neikvæðum áhrifum á fólk, heimili og fyrirtæki í landinu. Kjarninn í þeirri stefnu er að auka alþjóðlegt samstarf með aðild Íslands að Evrópusambandinu, taka upp evru í stað krónu, jafna aðstöðumun í atvinnulífinu, m.a. með tímabindingu aflaheimilda og að markaðurinn ráði verði þeirra. Það þarf bæta neytendavernd og endurskoða samkeppnislög með það fyrir augum að þau verði skilvirk, gæti að hag smærri fyrirtækja og neytenda, um leið og stærri fyrirtæki hafi eðlilegt svigrúm á markaði án þess að samþjöppun verði of mikil og einokun verði til. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, hæstv. forsætisráðherra, hefur lítinn eða hreint engan áhuga á þessari framtíðarsýn. Þar má ekki á milli sjá hver flokkanna þriggja er andsnúnastur þessum sjónarmiðum Viðreisnar, a.m.k. ef horft er til verka ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu. Herra forseti. Fátt er okkur mikilvægara um þessar mundir en að horfa til langs tíma. Við þurfum að uppfæra kerfin okkar, ekki umbylta þeim. Við þurfum kerfisbreytingar sem skapa grundvöll til fjölbreyttra tækifæra í lífi og starfi sem byggja á jöfnum rétti og valfrelsi. Allt verður þetta að byggja á velgengni í efnahagsmálum og góðum starfsskilyrðum. Við verðum að leggja grunn að öflugri og fjölbreyttri atvinnustarfsemi sem skapar þjóðarbúinu tekjur og fólki tækifæri til starfa sem gefa af sér góðar tekjur. Okkur er nauðsynlegt að efla alþjóðageirann, hugvitsdrifnar útflutningsgreinar, sem stuðla að sjálfbærum og góðum hagvexti til langs tíma. Eina leiðin til þess er að taka djarfar og stórar ákvarðanir um að menntun, vísindi, rannsóknir, þróun og nýsköpun verði höfuðþáttur í efnahags- og atvinnustefnu okkar og fái nauðsynlegt fjármagn til langs tíma. Allir verða að geta treyst á að umgjörðin haldi, ekki bara í eitt eða tvö ár, heldur a.m.k. til 10 ára í senn. Nýsköpun er nefnilega langhlaup en ekki spretthlaup eins og sumir virðast halda. Þegar lagt er af stað í langhlaup verður hlauparinn að vita hvar hlaupaleiðin liggur og verður að geta treyst því að henni verði ekki breytt í miðju hlaupi. Herra forseti. Eitt af því sem ríkisstjórnin hefur gert er að leggja aukið fé í þennan málaflokk. Og það er vel, því ber að hrósa. Gallinn er hins vegar sá að þetta eru skammtímaráðstafanir sem viðbrögð við efnahagslegum áhrifum kórónaveirunnar. Í stað þess að hefja langhlaup ætlar ríkisstjórnin að taka spretthlaup sem mun því miður skila takmörkuðum árangri og skilar ekki þeim nauðsynlegu breytingum í atvinnulífinu sem við þörfnumst svo sárlega. Hér vill Viðreisn fara aðrar leiðir og hefur barist fyrir þeim, en því miður fyrir daufum eyrum. Herra forseti. Eitt er öruggt: Tíminn líður og framtíðin kemur. Við eigum að búa okkur undir hana af framsýni og skynsemi. Leiðarljós okkar í Viðreisn er eins og alltaf að láta almannahagsmuni ráða för en ekki sérhagsmuni. Þegar öllu er á botninn hvolft er besta leiðin til að spá fyrir um framtíðina að skapa hana sjálf.
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Fordómar á Íslandi birtast því miður í ýmsum myndum. Ein myndin er fjárhagslegt ofbeldi sem t.d. stór hópur öryrkja verður fyrir. Að verða fyrir fjárhagslegu ofbeldi fyrir það eitt að fæðast með fötlun, veikjast eða bara slasast er ömurlegt og okkur til háborinnar skammar. Það er því miður staðreynd að við fötlun, veikindi eða slys er fjárhagsleg framfærsla viðkomandi svo naumt skömmtuð af ríkinu að viðkomandi verður að lifa, ekki einungis við fátækt, heldur sárafátækt, jafnvel allt sitt líf. Hvernig getum við látið þetta viðgangast ár eftir ár, og það með fjölda barna í þessari ömurlegu aðstæðum? Þetta fjárhagslega ofbeldi birtist í fáránlega mörgum myndum með keðjuverkandi skerðingum, eins og t.d. ef viðkomandi öryrki fær greitt úr lífeyrissjóði eða bara smáarf. Þá fara skerðingarhjólin á fullt. Afleiðingarnar eru þær að ekkert verður eftir þegar 70–100% eignaupptakan hefur farið fram hjá ríki og sveitarfélögum. Nú hefur komið í ljós að skilaboð ríkisstjórnarinnar eru skýr: Lífskjarasamningarnir eru alls ekki fyrir þá sem eru á lífeyrislaunum frá Tryggingastofnun ríkisins. Öryrkjar og eldri borgarar eiga engan rétt á lífskjörum eða samningum almennt. Öryrkjar og eldri borgarar eiga einir engan rétt á að fá kjaragliðnun undanfarinn áratug leiðrétta aftur í tímann. Nei, skilaboðin eru skýr: Étið það sem úti frýs og lifið áfram í fátækt og þá einnig sárafátækt í boði þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að orðið hefði algjörlega einstök þróun á framlögum úr almannatryggingum á undanförnum árum, að þau hafi því sem næst tvöfaldast að raunvirði í útgreiðslum. En hvernig hefur þessi algjörlega einstaka þróun á framlögum úr almannatryggingum skilað sér í krónum, og það beint í illa götótta, keðjuverkandi skerðingarvasa þeirra verst settu í þjóðfélagi okkar? Jú, um 220.000 kr. til öryrkja eftir skatt og um 250.000 kr. á mánuði til eldri borgara eftir skatt. Það er algjörlega einstök þróun á framlögum úr almannatryggingakerfinu því að auðvitað er hægt að vera stoltur af þessum rausnarlegu upphæðum til framfærslu fyrir veikt fólk og verst settu eldri borgara landsins. Samanlagðar skerðingar til öryrkja og eldri borgara í almannatryggingakerfinu voru um og yfir 60 milljarða kr. 2019. Spáið í þessar tölur, 60.000 milljónir króna! Ef lífeyrislaun almannatrygginga hefðu hækkun eins og lífskjarasamningarnir, og hvað þá ef kjaragliðnunin hefði einnig verið leiðrétt, væri þessi mánaðarupphæð ekki undir 300.000 kr. á mánuði eftir skatt fyrir öryrkja. Og ef svo væri, sem það er auðvitað ekki, væri það sko engin ofrausn. Allir flokkar hafa lofað að afnema krónu á móti krónu skerðinguna og ríkisstjórnarflokkarnir gerðu það með stæl með því að hafa bara 65 aura á móti 65 aurum og málið var leyst. Snilldarbrella hjá þeim á kostnað þeirra öryrkja sem verða fyrir þessum ömurlegu skerðingum. Flokkur fólksins mun halda áfram að berjast fyrir mannréttindum handa þessum hópi fólks og börnum þeirra og sjá til þess með öllum ráðum að þau geti lifað góðu og mannsæmandi lífi. Flokkur fólksins mun halda áfram að berjast gegn fátækt og mismunun í öllum birtingarmyndum þeirra. Þegar ríkisstjórn á hverjum tíma vill ekki taka á þessum vanda veiks fólks verður þjóðin að senda skýr skilaboð um að fátækt á Íslandi, hvað þá sárafátækt, verði ekki liðin lengur. Góðir landsmenn. Biðlistar eftir nauðsynlegum aðgerðum lengjast sífellt og því verða sjúklingar á biðlistum eftir t.d. bæklunaraðgerðum að halda áfram að bryðja rótsterk verkjalyf, en þeir sem geta og vilja geta kannski skriðið fljótlega um borð í flugvél og farið í aðgerð í útlöndum með tilheyrandi kostnaði, allt að þreföldum, í boði ríkisins. En auðvitað er ekki hægt að nýta sömu þjónustu hér á landi þar sem í boði eru þrjár aðgerðir fyrir hverja eina í útlöndum. Það er ekki frábær hagstjórn. Börn bíða og bíða á biðlistum eftir meðferð á BUGL, barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Fjölmörg börn fá ekki þá hjálp sem þau eiga lagalegan rétt á og falla því utan kerfis og verða að hverju? Framtíðaröryrkjum í boði ríkisins. Börn með langvarandi, geðræn vandamál eru á biðlistum eftir meðferð við hæfi, og þá sérstaklega ef þau eru á einhverfurófi. Það er ekki bara fáránlegt heldur okkur hér á Alþingi til háborinnar skammar. Geðrænir sjúkdómar eru lamandi, hamlandi og valda þjáningum og eru lífshættulegir, sagði móðir barns sem ekki fær þjónustu við hæfi fyrir barnið sitt. Barnið fær bara fimm klukkustundir í allt sumar eftir að öll meðferð þess fór forgörðum vegna Covid-19. Það er skammarlegt, bara fimm klukkustundir í allt sumar. Þetta er Covid-mál sem á að vera í forgangi og okkur ber að leysa strax eins og önnur slík mál. Getum við ekki séð til þess að börn, fárveik börn sem einhverra hluta vegna veikjast ekki rétt, fái þjónustu? Eða þarf að gefa það út að sumir sjúkdómar veiti fólki ekki rétt á heilbrigðisþjónustu? Góðir landsmenn. Látum vera að við forgangsröðum málum í sambandi við fullorðna einstaklinga þar sem það á við. En við getum ekki leyft okkur það gagnvart börnum. Það gengur ekki að börn sem þurfa á lífsnauðsynlegri þjónustu að halda séu sett á bið. Góðir landsmenn. Breytum þessu strax. - Eigið góðar stundir.
Herra forseti, góðir landsmenn. Aldurssamsetning þjóðarinnar tekur örum breytingum. Hlutfall aldraðra hefur hækkað vegna lengri ævi og færri fæðinga hér á landi, eins og víðar á Vesturlöndum. Spár gera ráð fyrir að hlutfall fólks eldra en 67 ára muni hækka úr 12% í 19% árið 2040 og verði aldraðir þá orðnir um 76.000. Þessar staðreyndir kalla á virka stefnumótun í málefnum eldra fólks. Umræða um framfærslu litast mjög af skerðingum á greiðslum almannatrygginga, rammgerðu kerfi hins opinbera, sem einkennist af skerðingum greiðslna til þeirra sem hafa tekjur af atvinnu, lífeyri eða ávöxtun fjármuna. Með almannatryggingum er leitast við að strengja öryggisnet undir þá sem höllum fæti standa. Reynslan sýnir að skerðingar á bótum almannatrygginga hafa gengið úr hófi fram. Dæmin eru skýr. Samanlögð skerðing og skattlagning tekna á tekjubilinu 25.000–570.000 kr. getur numið yfir 80%. Með þessu er fólki nánast gert ókleift að bæta hag sinn með aukinni vinnu í krafti sjálfsbjargarviðleitni sem hverjum manni er eðlislæg. Fyrir þessa hópa er ekki ómaksins virði að afla tekna með atvinnu gagnvart svo harkalegri skattlagningu. Slíkar skerðingar vegna atvinnutekna ganga gegn sjónarmiðum um lýðheilsu í ljósi þess að aukin lífsgæði fylgi virkri þátttöku í atvinnulífi og samfélagi. Miðflokkurinn vill draga markvisst úr þessum skerðingum og auka lífsgæði aldraðra og öryrkja. Góðir Íslendingar. Undanfarið hefur Miðflokkurinn tekið umræðu um málefni borgarlínu. Ekki er vanþörf á miðað við það fjármagn sem í verkefnið á að leggja, en ekki síður vegna áróðurskenndrar framsetningar kynningarefnis þess. Á höfuðborgarsvæðinu hefur verið framkvæmdastopp í fjöldamörg ár og það hafa allir sem þurfa að komast leiðar sinnar um svæðið orðið illþyrmilega varir við. Þessar umferðarteppur koma ekki til af tilviljun. Það er ekki tilviljun. Nei, þær eru fyrir fram ákveðnar og um það var samið af meiri hlutanum í Reykjavík til að fá aukið fé úr ríkissjóði til að gera tilraun með að auka hlut almenningssamgangna, tilraun sem hófst árið 2011 og árangurinn er enginn. Enginn. Hlutur almenningssamgangna var 4% þegar tilraunin hófst og 9 milljörðum síðar er hlutur almenningssamgangna enn 4%. Þetta heitir á mannamáli að tilraunin hafi mistekist. En eru menn búnir að læra af reynslunni? Nei, það á að bæta verulega í og nú að veðja öllu fénu á svokallaða borgarlínu. Fé sem er reyndar ekki til eftir efnahagsáfall vegna veirunnar. Áformað er að rýma fyrir sérakreinum fyrir hraðvagnakerfi, sem eru sérlega langir almenningsvagnar sem fá forgang á öllum gatnamótum. Og hvernig sjá menn fyrir sér að fjölskyldubíllinn komist leiðar sinnar þegar þetta kerfi er komið á? Munu umferðarteppur með tilheyrandi töfum heyra sögunni til þegar tvær akreinar á helstu stofnbrautum eru teknar frá fyrir þessa hraðvagna? Og hvað kosta herlegheitin? Nýjustu tölur segja að ævintýrið muni kosta a.m.k. 80 milljarða þrátt fyrir að vera óútfært og hvergi neitt sem hönd er á festandi. Og á þennan vagn stekkur ríkið í þeim tilgangi, að því er virðist, að losna undan áralöngu framkvæmdastoppi á svæðinu vegna sérvisku og þvermóðsku meiri hlutans í borgarstjórn Reykjavíkur. Miðflokkurinn er ekki tilbúinn að samþykkja svo hátt lausnargjald. Miðflokkurinn telur ekki verjandi að ætla áformum um borgarlínu svo mikilvægan sess að ríki og sveitarfélög verji tæplega 50 milljörðum fram til ársins 2033 til ófullburða verkefnis og bendir á að unnt sé að ná þeim sömu markmiðum sem að er stefnt með borgarlínu með hagkvæmari hætti, nokkrum milljörðum að áliti samgönguverkfræðings. Nei, herra forseti. Okkur ber skylda til að fara vel með skattfé almennings. Góðir áheyrendur. Njótið sumarsins.
Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Sólin kemur hversu löng sem vetrarnóttin er, sagði skáldið. Við höldum nú út í blessað sumarið sem er afar kærkomið eftir langan vetur. Vetur sem fer án nokkurs vafa í sögubækurnar fyrir margra hluta sakir. Hér urðu válynd veður sem reyndu mjög á grunnvirki landsins, svo sem samgöngur, fjarskipti og dreifikerfi raforku. Þegar við bættust jarðhræringar og tjón af völdum snjóflóða fyrir vestan fannst flestum nóg komið. En lengi skal manninn reyna og þegar Covid-19 heimsfaraldurinn skall á af fullum þunga með samkomubanni og verulegum takmörkunum á ferðafrelsi fólks varð ljóst að nú þyrfti aðgerðir af áður óþekktri stærðargráðu. Það var mikil gæfa að hér á landi voru stjórnvöld sem sáu strax að vandinn var tvíþættur; annars vegar sá sem snýr að lýðheilsu fólks og svo hinn sem snýr að efnahagslegum afleiðingum þess að samfélagið nánast stöðvast um tíma. Það sýnir styrk þessarar ríkisstjórnar að hún treysti okkar besta fagfólki í sóttvörnum til að leiða þá baráttu. Á sviði efnahagsmála var ráðist í umfangsmestu aðgerðir sem sögur fara af til varnar fólki og fyrirtækjum. Við leggjum höfuðáherslu á að verja hvert starf sem mögulegt er að verja en við vitum líka að áfallið er af þeirri stærðargráðu að þrátt fyrir umfangsmestu efnahagsaðgerðir sögunnar þá er höggið þungt. Fram undan eru miklar áskoranir og það mun taka langan tíma, jafnvel einhver ár, að vinna til baka það sem tapaðist. Við þurfum öll að taka á okkur einhverjar byrðar af þessum sökum. Þrátt fyrir góða aðstoð þurfum við líka að axla ábyrgð á okkur sjálfum eins og kostur er því að ef okkur auðnast að standa saman, hafa kompásinn rétt stilltan og hvika ekki af réttri leið munum við ná til lands að nýju, sterkari en áður. Og jákvæð teikn eru á lofti. Síðustu vikur hafa augu heimspressunnar beinst að Íslandi og lofsamlega hefur verið fjallað um árangur Íslands í Covid-19. Nú síðast var heilmikil umfjöllun á CNN þar sem kostir landsins sem áfangastaðar eftir heimsfaraldurinn voru tíundaðir. Þetta skiptir gríðarlegu máli og við eigum alla möguleika á að vinna okkur hratt upp úr lægðinni með þessu áframhaldi. Tek ég því undir þakkir til allra þeirra sem lögðu mikið af mörkum á erfiðum tímum. Við héldum nýverið upp á þjóðhátíðardaginn á þessum skrýtnu tímum og var einkar ánægjulegt að sjá hversu hugmyndaríkt fólk var við að halda upp á hann með götuhátíðum og garðveislum hvers konar. Já, það er alltaf ærið tilefni að halda upp á sjálfstæði þjóðarinnar sem er svo fjarri því að vera sjálfgefið. Að vera sjálfstæð þjóð í traustu alþjóðlegu samstarfi er okkar gæfa. Þannig getum við nú, ef við viljum, ráðist í tugmilljarða framkvæmdir á Suðurnesjum í tengslum við aðild okkar að NATO. Ég nefndi grunnvirki samfélagsins í upphafi sem reyndi mikið á í vetur. Við erum að styrkja alla þessa þætti og ég hef til dæmis löngum sagt að öflugar samgöngur séu mesta velferðarmálið. Samtímis hjálpar það auðvitað mikið þegar önnur lönd eru tilbúin að leggjast með okkur á árarnar. Atvinnuleysi er nú eftir Covid-19 með því mesta sem mælst hefur á Suðurnesjum og það er með öllu óásættanlegt. Í því ljósi er einboðið að við grípum með báðum höndum öll tækifæri sem bjóðast til öflugrar viðspyrnu. Góðir Íslendingar. Við vorum lánsöm að hér voru ábyrg stjórnvöld þegar mest á reyndi og ríkisstjórnarflokkarnir reynslumiklir og rótgrónir. Þeir gátu veitt forystu og kjölfestu í senn. Við bjuggum að ríkissjóði sem var í sterkri stöðu. Verkefninu er þó hvergi nærri lokið og óvissan verður áfram mikil. Stjórnmálamenn skulda þjóðinni að hafa augun á stóra samhenginu og að setja þjóðarhag ofar öllu öðru karpi um keisarans skegg. Stöndum saman með hugvitið að vopni, nýsköpun, auðlindanýtingu og öfluga uppbyggingu um allt land. Við verðum tilbúin þegar landið fer að rísa á ný og þá verður reynslan okkar gull. Við höfum alltaf tekið storminn fyrst í fangið og sett vindinn svo í bakið. Njótum sumarsins saman, njótum alls þess besta sem landið hefur upp á að bjóða og munum að Ísland er kannski ekki fullkomið en það er svo sannarlega það besta sem völ er á.
Ágætu Íslendingar. Að segja að þessi vetur hafi verið í þyngra lagi væru engar ýkjur. Þannig má segja að stormar vetrarins hafi afhjúpað hversu varnarlaus við erum og vakið okkur til umhugsunar um hvað raunverulega skiptir máli í lífinu. Er það að eiga dýrasta bílinn eða stærsta hjólhýsið? Nei, það er tíminn sem við verjum með vinum og fjölskyldu. Kæru landsmenn. Segja má að þessi vetur hafi sömuleiðis neytt okkur til að hugsa út fyrir kassann. Allt í einu gátu fundir farið fram í gegnum fjarfundi og fjöldi vinnustaða fluttist inn á heimili landsins. Í framhaldinu hafa fjölmargir vinnustaðir ákveðið að bjóða starfsfólki sínu aukinn sveigjanleika hvað varðar staðsetningu vinnunnar. Þetta mun vonandi opna augu atvinnulífsins og ekki síst hins opinbera fyrir því að mögulegt er að auka frjálsræði í búsetuvali. Við eigum að nota þessi spörk ársins 2020 til að breyta hlutunum og skapa það samfélag sem við viljum búa til framtíðar. Samfélag jöfnuðar þar sem kerfislægum mikilvægum stéttum, eins og heilbrigðisstarfsfólki, kennurum og lögregluþjónum, eru greidd laun í samræmi við þá miklu ábyrgð sem þær bera. Ágætu Íslendingar. Við stöndum einnig frammi fyrir öðru risavöxnu verkefni sem er hamfarahlýnunin. Staðan er grafalvarleg eins og sjá má á hitameti á norðurslóðum sem átti ekki að sjást fyrr en árið 2100. Ríkisstjórn Íslands kynnti í dag aðeins ári á eftir áætlun uppfærða aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Þar má finna ýmislegt jákvætt sem við í Samfylkingunni höfum talað fyrir lengi, eins og ákveðin skref í orkuskiptum og aukna innlenda grænmetisframleiðslu, en kolefnisgjald, því miður, er enn sett í frost og enn skortir á tímasett markmið. Það fer sömuleiðis ekki saman hljóð og mynd. Ríkisstjórnin eyrnamerkir aðeins 9 milljarða loftslagsmálunum, en er á sama tíma að undirbúa kaup á losunarheimildum fyrir allt að 10 milljarða vegna losunar umfram heimildir Íslands 2013–2020, eða 21%. Ég spyr: Ef við erum raunverulega til í 40% samdrátt, og jafnvel meira - af hverju sömdum við þá ekki um það við Evrópusambandið? Er það vegna þess að ríkisstjórnin er í raun og veru ekki tilbúin til að skuldbinda sig til svo mikils samdráttar, þótt hún veifi þeirri tölu hérna heima? Bæði Noregur og Evrópusambandið hafa sett markið mun hærra með 55% samdrætti. Þá hefur þessi ágæta vinna því miður ekki skilað sér inn í stór mál hér í þinginu, eins og samgönguáætlun. Það er full ástæða til að virkja þingið betur í þeirri vinnu sem þarf að vinna til að ná raunverulegum árangri í loftslagsmálunum. Ágætu Íslendingar. Það á að vera forgangsverkefni stjórnvalda að stuðla að velferð og öryggi fólks með eflingu innviða um allt land. Samhliða því þurfum við að vinna að uppbyggingu kjarnasvæða um landið. Það heppnaðist vel að byggja upp borg í Reykjavík - nú þurfum við að byggja upp fleiri borgir til að skapa aukið jafnvægi í landinu, líkt og vísir er að á Akureyri. Lykilorðið hér er enn og aftur aukinn jöfnuður. Við þurfum að taka djarfar ákvarðanir og auka jöfnuð milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar. Kæru Íslendingar. Alveg eins og við höfum ólíkan hörundslit, erum af ólíkum kynjum, veljum okkur maka af ólíkum kynjum og veljum okkur ólíkar leiðir í lífinu, þá eigum við öll að vera jöfn í augum samfélagsins og laganna og hafa tækifæri til að lifa því lífi sem við veljum að lifa, hvar sem við veljum að lifa því. Okkur ber að tryggja það. - Njótið sumarsins.
Góðir landsmenn. Þegar við komum nú fegin undan erfiðum vetri og dæmalausu vori, blasir við okkur erfið sýn. Eftir heimsfaraldur sem er blessunarlega í rénun hér á landi en í vexti í öðrum löndum, horfum við fram á sögulega hátt atvinnuleysi og efnahagssamdrátt. Spáð er einni dýpstu efnahagskreppu á heimsvísu á friðartímum. Þetta færir mikla ábyrgð á herðar stjórnmálafólks. Við allar aðgerðir verður að hlúa að þeim sem minna mega sín og við verðum að passa upp á fólkið sem hefur misst og mun missa atvinnu sína. Pössum upp á að hér skapist ekki enn meiri stéttaskipting þegar fólk og fjölskyldur tapa tekjum sínum. Að kvennastéttir axli ekki áfram mestu byrðarnar. Að hér verði ekki meira bil á milli þeirra sem eiga mikla fjármuni og þeirra sem ná ekki endum saman. Pössum upp á að börn búi ekki við fátækt. Hér verður að standa vaktina. Þá skiptir máli að kerfin okkar verji okkur og haldi utan um okkur. Það er til mælikvarði á hversu manneskjuleg samfélög eru. Hann er sá hvernig við komum fram við þau sem minna mega sín. Hvort við útrýmum fátækt. Hvort og þá hvernig við styðjum við jaðarhópa samfélagsins til að eiga sér mannsæmandi líf með reisn. Hvernig við sköpum fólki tækifæri til að njóta sín. Hvernig við tökum á móti fólki sem til okkar leitar eftir alþjóðlegri vernd undan stríðsátökum, ofsóknum, sárafátækt eða afleiðingum loftslagsbreytinga. Íslenskt samfélag á að taka utan um þau sem minna mega sín með opnum faðmi og tryggja jöfn tækifæri fyrir okkur öll. Sama hvaðan við erum og hver við erum. Kórónuveiran hefur líka afhjúpað að við erum ekki öll í þessu saman, hversu heitt sem við þráum það. Í Bandaríkjunum og í Evrópu hefur fyrir fram ákveðin kynþáttahyggja eða „racial profiling“, með leyfi forseta, verið grunnstefið í fjölmennum mótmælum þar síðastliðnar vikur þar sem lögregluofbeldi og fyrir fram ákveðinni kynþáttahyggju hefur verið mótmælt. Að mismuna fólki fyrir fram sökum hörundslitar brýtur gegn mannréttindalögum og stjórnarskrá Íslands. Fyrir fram ákveðin kynþáttahyggja er grafalvarlegur hlutur. Fræða þarf fólk um þetta hugtak og hvaða áhrif það getur haft. Líka hér á landi. Baráttan gegn kynþáttafordómum er stöðug og við megum aldrei sofna á verðinum. En gleymum ekki að aðstæðurnar sem blasa nú við gefa tækifæri til að gera hlutina betur en fyrr. Sögulegt tækifæri til að staldra við og ákveða með hvaða hætti við viljum vinna gegn atvinnuleysinu og efnahagssamdrættinum en um leið takast á við langstærstu ógn okkar tíma, loftslagsbreytingar. Hvernig við viljum byggja upp samfélagið á ný eftir áfallið. Þá er lag að við byggjum upp á sjálfbærum grunni og með grænum, umhverfisvænum áherslum. Nú er tækifærið til að byggja ferðaþjónustuna á ný með það að leiðarljósi að hún grundvallist á umhverfisvernd og sjálfbærni. Aðalaðdráttarafl Íslands er íslensk náttúra. Hana ber að verja og vernda fyrir hvers kyns ágangi, en um leið tryggja að við höfum öll tækifæri til að skoða hana og uppgötva á ábyrgan hátt af virðingu og umhyggju. Það skiptir miklu máli að við freistumst ekki af leið framsýnna umhverfisvænna lausna við þá atvinnuuppbyggingu sem við verðum að ráðast í. Stöndum við skuldbindingar okkar við Parísarsamkomulagið líkt og kynnt var í dag og sýnum framsýni og djörfung í umhverfismálum. Finnum efnahagslegan farveg, hvata og lausnir fyrir sjálfbærri og grænni efnahags- og atvinnuuppbyggingu. Stuðningur ríkisins verður að vera mun stærri og markvissari við aðgerðir í loftslagsmálum og stefnan til að sporna við loftslagsbreytingum verður að vera enn skýrari og djarfari. Nýsköpunin eftir kórónuveirufaraldurinn verður að vera græn. Látum tækninýjungar hverfast um grænt hugvit og fjárfestingar verða í enn meira mæli að vera grænar í sjálfbærum loftslagsvænum verkefnum. Þetta sjáum við gerast um alla Evrópu. Þar leggja ríkisstjórnir gríðarlega áherslu á kröftugar, grænar efnahagsaðgerðir í kjölfar Covid-19. Umhverfismálum má ekki ýta til hliðar, þvert á móti, þau eiga að vera í algjörum forgrunni nú sem aldrei fyrr. Sýnin á að vera skýr. Það samfélag sem við viljum byggja upp verður að vera byggt upp með mannúðlegum og grænum lausnum til framtíðar. Við krefjandi aðstæður sem nú ríkja og við blasa skiptir öllu máli hver viðbrögð okkar eru og hvaða ákvarðanir við tökum. Hvernig við bregðumst við sem samfélag og stjórnmálafólk, það er stóra verkefnið okkar. Það á að vera ein af ástæðum þess að við erum í stjórnmálum. Ég óska okkur öllum velfarnaðar í verkefnum okkar fram undan.
Virðulegi forseti. Alls konar landsmenn. „Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð. Ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og saman berum við ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Ísland er frjálst og fullvalda ríki. Hornsteinar þess eru virðing fyrir lögum, frelsi, jafnrétti, lýðræði og mannréttindi.“ - Í bandarískum ræðum er vinsælt að vitna í upphafsorð stjórnarskrár Bandaríkjanna. Eitthvað sem sameinar. Eitthvað sem er þeirra eigið verk; boðskap um frelsi, mannréttindi, lýðræði, að búa í réttarríki og fleira í þeim dúr. En það er ekki sjálfgefið að þessi gildi hafi raunverulega þýðingu á borði sem og í orði. Samfélagið sjálft þarf að trúa á þau. Það þarf að vera stolt af þeim og halda í þau sem hluta af sjálfsmynd sinni. Ef við lítum aftur til Íslands má spyrja; hvaða sambærilegu gildi höfum við hér? Jú, við búum við þokkalegt frelsi, mannréttindi, lýðræði og réttarríki, en það eru allt hlutir sem við erfðum frá útlöndum eða tókum upp eftir alþjóðasáttmálum. Hvað erum við? Hvað er það sem sameinar íslensku þjóðina? Hverju erum við stolt af sem er okkar eigið? Jú, sennilega er það sjálfstæðið, íslensk tunga, íslensk saga og íslensk náttúra. Í stuttu máli eiga Íslendingar að vera stoltir af uppruna sínum. En hvað er það eiginlega að manneskja sé stolt af því að hafa fæðst inn í einhverjar aðstæður? Hvernig passar það við lexíur mannkynssögunnar, eða yfirstandandi vitundarvakningu um kynþáttahatur og fordóma, sem Íslendingar eru á engan hátt ónæmir fyrir? Og hvað er það annars við upprunann sem við eigum að vera svo stolt af? Það er alveg þess virði að velta því fyrir sér. Hvernig Kári hefndi Njáls? Hvernig Bergþóra og Hallgerður létu menn, þar á meðal þræla, drepa hver annan yfir pirringi? Hvernig Jón Ólafsson Indíafari lúbarði einhvern Dana fyrir að drulla yfir Ísland, til varnar sóma og heiðri ættjarðarinnar? Varla. En við erum kannski réttilega stolt af því að muna eftir þessu og þakklát fyrir að skilja það. Að geta lesið þetta og lært af því. Gleyma því ekki hvers konar samfélag við vorum, úr hvaða leðju þessi lótus óx. Að líta til baka, og frekar en að upphefja til fyrirmyndar, að vera betri en við vorum áður. Að hafa lært af mistökum fortíðarinnar. Að hafa tileinkað okkur nýja þekkingu og ný gildi - ítrekað. Að endurskoða siðferðisgildi okkar jafnóðum og við viðurkennum ranglætið sem við sáum kannski ekki áður eða dröttuðumst ekki til að láta okkur varða. Að vera samfélag sem þróast og þroskast. Þetta er hið raunverulega framlag tungu okkar og sögu til betra samfélags, og fyrir það getum við verið þakklát. Það skiptir máli að það sjáist að við getum þroskast. Og það skyldi ekkert okkar óttast. Þrátt fyrir skyldunöldrið yfir ungu kynslóðinni á hverjum tíma, þá eru kynslóðirnar sem lifa núna betri en þær sem komu á undan, sem síðan voru betri en þær sem komu á undan þeim. Samfélagið okkar verður aldrei fullkomið, en kannski sjáum við þá staðreynd svo skýrt, einmitt því við kunnum svo vel að láta okkur dreyma um betri heim. Og látum drauminn aldrei síga. Því þótt við séum fá, eða jafnvel vegna þess að við erum fá, getum við brugðist hratt við, ekki bara efnahagskreppum og heimsfaröldrum, heldur einnig nýjum hugmyndum og breytingum á siðferðisviðmiðum. Þegar við grípum tækifærin sem þeim fylgja skal stoltið vera fyrir það sem við gerðum en ekki hver við erum eða hvaðan við komum. „Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð. Ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og saman berum við ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Ísland er frjálst og fullvalda ríki. Hornsteinar þess eru virðing fyrir lögum, frelsi, jafnrétti, lýðræði og mannréttindi.“ - Þessi orð lýsa ekki fullkomnu samfélagi, kæru landsmenn. En þau eru samt nokkuð góð byrjun.
Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Sérkennilegur, erfiður en afar lærdómsríkur þingvetur er senn á enda. Verkefni ársins 2020 urðu allt önnur en fólk gerði ráð fyrir. Kófið skall á og þá breyttist allt. Fordæmin fyrir slíku ástandi voru engin. Menn þurftu að treysta á hyggjuvit, innsæi, vísindin og umfram allt hlusta vel eftir þörfum samfélagsins og þróun á alþjóðlegum vettvangi. Ríkisstjórnin steig inn í aðkallandi verkefni af fullum þunga. Farið var í fjölmargar aðgerðir til að treysta stöðu heimila landsins. Margir lögðu hönd á plóg í þessum erfiðu verkefnum. Ég vil þakka landsmönnum öllum fyrir samstöðuna og æðruleysið á þessum erfiðu tímum, ekki síst okkar frábæru listamönnum sem gerðu okkur lífið léttara, léttu lund okkar með söng og gleði á fjölmörgum síðkvöldum. Ágætu Íslendingar. Nýr menntasjóður námsmanna er eitt af þeim stóru verkefnum sem Alþingi afgreiddi á þessum þingvetri. Um er að ræða kerfisbreytingu sem mun hafa gríðarlegar kjarabætur í för með sér fyrir námsmenn. Lögin taka gildi 1. júlí nk. Hæstv. menntamálaráðherra Lilja Alfreðsdóttir er þriðji menntamálaráðherrann sem gerir atlögu að því að breyta lögum um menntasjóð. Allt er þegar þrennt er og því fögnum við. Fyrirmyndin er norræn og meginbreytingin felst í að kerfið verður tvískipt, þ.e. sjálfbær lánahluti og svo styrkjakerfi sem ríkið fjármagnar. Þá geta námsmenn sem ljúka námi innan tilskilins tíma fengið 30% niðurfellingu á höfuðstól námsláns og foreldrar fá styrk með hverju barni. Námslánin verða greidd út mánaðarlega, og hægt verður að velja um verðtryggð eða óverðtryggð lán. Og síðast en ekki síst verður ábyrgðarmannakerfið fellt úr gildi. Því munu margir fagna. Rúmlega 90% lánþega munu koma betur eða jafn vel út úr nýja kerfinu. Allir flokkar, utan eins, samþykktu lög um nýjan menntasjóð. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á það, í viðbrögðum við Covid-19, að fólk hafi kost á að fara í nám. Því var afar ánægjulegt að sjá frétt í gær um að ríkisstjórnin væri búin að tryggja framhalds- og háskólum nægt fjármagn til að mæta metaðsókn í skólana. Annað stórt mál sem stendur til að Alþingi afgreiði á þessu vorþingi eru lög um jarðir. Um ræðir frumvarp frá hæstv. forsætisráðherra. Markmið frumvarpsins er að styrkja löggjöf um jarðir, land og aðrar fasteignir með breytingum á lagaákvæðum um eignarráð og nýtingu fasteigna, þar með talið jarða, og um opinbera skráningu á atriðum viðkomandi landa og fasteigna. Frumvarpið er í samræmi við eitt af áherslumálum þingflokks Framsóknar sem er þingsályktunartillaga hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur um aðgerðaáætlun í jarðamálum, en frumvarpið gengur þó ekki jafnlangt og ályktunin. Því eru tvímælalaust frekari sóknarfæri í þessum málaflokki. Landeignaskráning verður t.d. að vera í lagi ef við ætlum okkur að ná almennilega utan um jarðamál á Íslandi. Það er afar flókið verkefni en er m.a. grundvöllur þess að hægt verði að uppfæra fasteignamat í dreifbýli. Það verður að segjast að þessi skráningarmál eru í algjörum ólestri hjá okkur. Kæru landsmenn. Ég ætlaði nú að segja ýmislegt fleira en tími minn er á þrotum. En að lokum vil ég segja: Úrbætur í orkuöryggi og raforkudreifingu sem og sterkari lagaumgjörð um jarðir og auðlindir ættu að vera í algjörum forgangi hjá okkur hér. Framsækni í þeim málaflokkum mun treysta velsæld þjóðarinnar til framtíðar. - Góðar stundir.
Herra forseti. Kæru landsmenn. Margir héldu að með Covid-19 myndi samfélagið allt breytast. Enda upplifðum við margt þá sem áður þótti einfaldlega óhugsandi. En við höfum áður staðið í þeim sporum að hafa talið okkur hafa lært lexíu af sögunni en síðan farið hægt og rólega til baka í fyrra horf. Íhaldssemin og vanafestan eru sterk öfl. Það þarf styrk til að knýja fram breytingar og festa þær í sessi. Það á meira að segja við um þær breytingar sem þjóðin kallar eftir því að breytingarnar þýða oft að íhaldið missir völdin. Eitt af því sem við upplifðum í vetur er hvers íslenska þjóðin er megnug. Þrátt fyrir að við séum fámenn þá erum við sterk saman. Þjóðin sýndi virðingarverða yfirvegun í erfiðum aðstæðum. Við stöndum nú frammi fyrir þeirri áskorun að milda þungt höggið sem við urðum fyrir í kjölfar Covid-19. Við stöndum frammi fyrir þeirri áskorun að þurfa að verja stoðir atvinnulífsins en samhliða því þarf að byggja upp fleiri. Við verðum að sýna viljann til að fjárfesta í fjölbreyttari framtíð. Veiran og baráttan gegn henni hefur haft áhrif á heilbrigði, efnahag og líðan þjóðar. Áherslan var fyrst eðlilega á heilbrigði þjóðarinnar - og þar má ekki slá slöku við. Nú er stóra verkefnið ekki síður að bregðast við alvarlegri stöðu í efnahagsmálunum. Að verja fyrirtækin og um leið fólk frá atvinnuleysi; atvinnuleysi tugþúsunda sýnir alvarleika málsins. Þriðji þátturinn er hins vegar samfélagslegur. Það skiptir miklu að ríkisstjórnin vanræki ekki að horfa á líðan þjóðarinnar í kjölfar þessa þunga efnahagsáfalls. Þetta eru stór verkefni. Og ég játa að ég hef áhyggjur. Ríkisstjórnin er vissulega sterk talið í fjölda manna en málefnalega er hún veik og á tímum sem þessum verður svo skýrt að þessi ríkisstjórn er ekki rétta svarið. Samstaða stjórnarinnar er, þegar á reynir, lítil nema hvað það varðar að verja kyrrstöðuna, hún nær ekki saman um mikið meira. Ríkisstjórnin myndar keðju íhaldsins um samfélagið. Við sjáum pólitískar birtingarmyndir íhaldsseminnar víða. Þrátt fyrir mikinn stuðning meðal þjóðarinnar við að þjóðin sjálf fái að njóta afraksturs af sjávarauðlindum okkar mun þessi stjórn stíga fá skref í þá átt. Það verða stigin einhver skref. Það verður talað um sátt en sátt stjórnarinnar snýst um að breyta sem minnstu. Önnur birtingarmynd íhaldsseminnar er nálgunin um Ísland í samfélagi þjóða. Efnahagslegt áfall eins og þetta dregur sterkt fram að við þurfum á alþjóðlegum viðskiptum og samstarfi að halda. Við þurfum að laða hingað að alþjóðlega þekkingu, fjármagn og fólk. Augu heimsins hvíla nú á þeim þjóðum sem hafa náð góðum árangri í baráttunni við veiruna. Ísland getur í því ljósi orðið enn eftirsóknarverðara fyrir fólk sem leitar að góðu og öruggu samfélagi. Við eigum gott samfélag. En þessi ríkisstjórn vill loka á fólk af erlendum uppruna og boðar harkalega útlendingapólitík. Hún hafnar börnum á flótta sem hingað vilja koma. Hún vill helst ekki ræða samstarf Evrópuþjóða, hún vill ekki ræða gjaldmiðilinn jafnvel þó að almenningur greiði hann dýru verði. Þessir þættir krefjast þess nefnilega allir að við séum ekki hrædd við breytingar. Ríkisstjórnin hræðist meira að segja aðgerðir sem stuðla að bættri líðan þjóðarinnar; að sálfræðiþjónusta verði niðurgreidd eins og önnur heilbrigðisþjónusta. Þrátt fyrir víðtækan stuðning almennings mun þessi ríkisstjórn ekki auka aðgengi almennings að sálfræðiþjónustu því að það krefst nefnilega vilja til breytinga. Forseti. Pólitík þessarar ríkisstjórnar er í grunninn hugmyndafræði stöðnunar. Það er val hennar að viðhalda fábreyttu efnahagslífi, tímabinda ekki kvótann, stíga stutt skref í loftslagsmálum þrátt fyrir vikuleg mótmæli hér fyrir utan. Og það er val að halda í veikburða krónuna. Ríkisstjórnin hræðist einfaldlega breytingar. [[Forseti hringir.]]Verkefnin og áskoranirnar á þessum sögulegu tímum eru bæði stór og smá. Nú skiptir máli að við horfumst í augu við stöðuna og horfumst í augu við tækifærin því að þau eru hér líka. [[Forseti hringir.]]Og þar skiptir máli að upplifa tækifæri sem tækifæri og losa okkur undan því að hræðast breytingar og framþróun.
Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Þarna sjáið þið nú bara, það geta falist ákveðin forréttindi í því að vera í tveggja manna þingflokki. Hér fæ ég t.d. að tala tvisvar, eini þingmaðurinn. Ég veit að flest ykkar hafa fengið nóg af mér í fyrra skiptið, en hér er ég nú aftur komin engu að síður. Hvað um það. Mig langar að venda mínu kvæði í kross og líta til framtíðar, horfa til haustsins og næsta vetrar. Jú, við unnum fyrsta áfangasigurinn gagnvart kórónuveirufaraldrinum hér heima. En nú erum við á miklum óvissutímum. Það er næsta víst að við verðum aftur og enn frekar að stíga fast niður og standa saman í gegnum komandi vetur. Þá munu fyrst virkilega koma fram þær afleiðingar sem veirufaraldurinn mun hafa á okkur. Gríðarlegt atvinnuleysi þar sem efnahagur og afkoma heilu og hálfu fjölskyldnanna mun bíða mikinn hnekki, þar sem farið hefur verið í fjárhagslegar skuldbindingar í góðri trú um að tekjurnar væru nægar til að standa undir þeim, en allt í einu blasa við berstrípaðar atvinnuleysisbætur. Þess vegna skora ég á ríkisstjórnina að hækka atvinnuleysisbæturnar, setja fólkið í fyrsta sæti. Mig langar að benda á að 16. júní sl. var meðferðarheimilinu Vík lokað. Það er meðferðarheimili fyrir ávana- og fíkniefnaneytendur sem leita sér hjálpar hjá SÁÁ. Það verður lokað í sex vikur. Þingheimur, fjárveitingavaldið, veitti 150 millj. kr. á fjárlögum 2018, eða fjárauka, við komum því inn í fjáraukann, til að styðja við starfsemi SÁÁ. Þar var um 700 manna biðlisti sjúklinga sem vildu fá hjálp. En viti menn, það eru enn þá útistandandi 50 millj. kr. sem ekki hafa verið settar inn í Sjúkrahúsið Vog. 100 millj. kr. hafa verið greiddar í göngudeildir, sem er vel og ómetanlegt, en samt sem áður er miklu meiri þörf. Þó að ríkisstjórnin og heilbrigðisráðherra segi gjarnan: Við erum jú að setja X-margar krónur í þessa starfsemi, þá erum við að tala um fárveikt fólk. Mér finnst með ólíkindum, núna í miðjum kórónuveirufaraldri að við skulum segja: Allt í lagi, þetta gerist bara - ég var næstum því búin að segja: Skítur skeður. Fyrirgefið. Afsakaðu, forseti, en mig langaði að gera það. Síðan var það núna í fjáraukanum, sem við afgreiddum í maí sl., að samþykkt var að veita 25 millj. kr. til hjálparstofnana, sem sannarlega gefa fólki mat. Og vitið þið hvað? Það er ekki búið að greiða eina einustu krónu af því enn þá. Og ég spyr: Hvenær ætlum við að hjálpa þessu fólki ef ekki núna? Til hvers erum við að segjast ætla að hjálpa ef það er ekkert að marka? Ég lít ekki á fólkið okkar sem þarf virkilega á þessu að halda, eins og um einhver brúarlán eða einhverja lokunarstyrki sé að ræða. Við í Flokki fólksins setjum fólkið í fyrsta sæti og ég trúi því að við getum öll verið sammála um það hér, hvar í flokki sem við stöndum, að við eigum að setja fólk í fyrsta sæti, og fyrst og síðast standa við það sem við segjum og lofum hér, sér í lagi þegar við erum búin að koma því í gegnum þingið og þingheimur hefur samþykkt það. Eftir hverju erum við að bíða? [[Forseti hringir.]] Gleðilegt sumar, kæru landsmenn. Hvernig sem við höfum það ætlum við að standa saman og við ætlum að vinna næsta stríð því að án samstöðunnar erum við í rauninni ekkert.