Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 846, um launatengd gjöld, frá Steingrími J. Sigfússyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Það er mikið áhyggjuefni þegar horft er yfir listann yfir 40 stærstu gjaldendur opinberra gjalda lögaðila á Íslandi að sjá þar einungis tvö þekkingarfyrirtæki, Marel og Össur, sem bæði eru yfir 20 ára gömul. Við sjáum enga nýliðun í þessum hópi, þvert á móti sjáum við að hættan er sú að fyrirtækin vaxi erlendis eins og staðan er núna, en haldi frekar lítilli starfsemi hér á landi, og þau fyrirtæki sem þegar eru hér eru að flytja starfsemi eða höfuðstöðvar úr landi. Nú hafa borist fréttir af því að Promens, það metnaðarfulla fyrirtæki, sé komið úr íslenskri eigu og að höfuðstöðvar þess muni flytja úr landi vegna þess að því hafi verið orðið ókleift að starfa innan gjaldeyrishafta. Í athugun fréttastofu Ríkisútvarpsins í gær kemur fram að svipað er upp á teningnum hjá fleiri fyrirtækjum. Þannig segja forsvarsmenn CCP, Creditinfo og Marels að í öllum þessum fyrirtækjum hafi komið til athugunar að flytja höfuðstöðvar úr landi og sumir telja meiri líkur en minni á að af því verði. Það er vert að minna á það líka að í fyrra kom fram hjá forsvarsmönnum Össurar að það fyrirtæki teldi styttast í veru höfuðstöðva hér á landi vegna gjaldeyrishaftanna. Það er engin tilviljun heldur að öll hafa þessi fyrirtæki og forsvarsmenn þeirra verið meðal þeirra sem hvað harðast hafa talað gegn hugmyndum ríkisstjórnarinnar um að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Meðal annars sagði stjórnarformaður Össurar í fyrra að tillaga ríkisstjórnarinnar sem þá kom fram um að draga til baka aðildarumsóknina væri síðasti naglinn í líkkistuna í veru fyrirtækisins hér á landi. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari þróun. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar til að bregðast við henni og með hvaða [[Forseti hringir.]]hætti hyggst hann greiða fyrir því að þekkingarfyrirtæki sjái áfram möguleika á að starfa og vaxa hér á landi?
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi finnst mér rétt að gera athugasemd við ákaflega þrönga skilgreiningu hv. þingmanns á hvað geti talist þekkingarfyrirtæki. Ég er ekki viss um að starfsmenn fjölmargra þeirra fyrirtækja sem eru á þeim lista sem hv. þingmaður vísaði til geti fallist á að þeirra fyrirtæki séu ekki þekkingarfyrirtæki ef hv. þingmaður finnur aðeins tvö sem uppfylla kröfu hans til að teljast þekkingarfyrirtæki. Hvað varðar það atriði sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega, flutning höfuðstöðva Promens úr landi, hefur sú umræða sem skapaðist í kjölfar þess auðvitað orðið tilefni til að skoða þessi mál. Ég ræddi málið við seðlabankastjóra í morgun. Svo virðist sem ekki sé allt sem sýnist í þessu tilviki. Þetta fyrirtæki hefur fengið undanþágur frá gjaldeyrishöftum á undanförnum árum. Sú höfnun sem vísað er til kom til fyrir allmörgum mánuðum og snerist um beiðni til að kaupa hér erlendan gjaldeyri á afslætti, sem svo mætti kalla vegna þess að skráð gengi Seðlabankans er auðvitað allt annað en aflandsgengið, til að nýta það fjármagn í fjárfestingar erlendis. Þetta fyrirtæki hefði vel getað tekið lán fyrir þessum fjárfestingum í útlöndum. Þetta snerist því ekki um að verið væri á einhvern hátt að gera fyrirtækinu ómögulegt að starfa hér og raunar ekki heldur að gera því ómögulegt að starfa í útlöndum þó að Seðlabankinn verði að sjálfsögðu að leggja á það mat hvort eðlilegt sé að veita sérstaka fyrirgreiðslu til að greiða niður fjárfestingar erlendis. Ákvörðunin um flutning kom hins vegar í kjölfar þess að fyrirtækið var selt til útlanda. Það þarf ekki að koma á óvart að þegar kaupandinn er erlendur vilji hann hafa fyrirtækið í grennd við starfsemi sína. [[Forseti hringir.]]En starfsemin á Íslandi helst hins vegar nánast óbreytt.
Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð sérkennileg varnarræða fyrir óbreyttu ástandi af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Þekkingarfyrirtæki eru ekki þekkingarfyrirtæki samkvæmt skilgreiningu hans. Fyrirtæki sem geta ekki lifað við gjaldeyrishöft geta alveg lifað við gjaldeyrishöft samkvæmt skilgreiningu hans. Skilaboðin eru mjög sérkennileg. Ef hægt er að skilja orð hans tekur hann ekki alvarlega þessi viðvörunarteikn og vandamálið er fyrst og fremst að fyrirtæki hafa verið að biðja um einhverja óeðlilega hluti. Ég hef fyrir því traustar heimildir að ákvörðunin um sölu fyrirtækisins hafi verið tekin í beinu framhaldi af því að það taldi sér ekki fært að starfa innan hafta. Það hlýtur þess vegna að vera grundvallarspurningin. Og nú bið ég hæstv. forsætisráðherra að stilla sig í útúrsnúningunum því að allir vita auðvitað hvað þekkingarfyrirtæki eru, það eru fyrirtæki sem byggja einungis á þekkingu en ekki öðrum þáttum heldur bara þekkingu einni saman [[Forseti hringir.]]þó að þekking komi víða við hjá ýmsum þjónustufyrirtækjum og framleiðslufyrirtækjum öðrum. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að svara hvaða skilaboð [[Forseti hringir.]]hann hafi til fyrirtækja í þessari stöðu. Er engra breytinga að vænta á framtíðarsýn hæstv. ráðherra?
Virðulegur forseti. Úr því að talið berst að útúrsnúningum er að sjálfsögðu fráleitt af hv. þingmanni að halda því fram að ég hafi talið að þekkingarfyrirtæki væru ekki þekkingarfyrirtæki. Þvert á móti benti ég hv. þingmanni á að fjölmörg fyrirtæki til viðbótar við þessi tvö sem hann hafði fundið teljist þekkingarfyrirtæki. Af ræðu hv. þingmanns mátti skilja að öll stærri fyrirtæki á Íslandi nema tvö væru þekkingarlaus fyrirtæki. Svo er ekki. Hvað varðar viðbrögðin við þessu og hvernig við viljum bæta starfsaðstöðu fyrirtækja á Íslandi viljum við halda áfram að bæta hana með því að skapa hér góð rekstrarskilyrði fyrir fyrirtæki, rekstrarskilyrði sem hafa batnað hratt frá því að þessi ríkisstjórn tók við að því marki að um 6 þús. ný störf hafa orðið til á Íslandi á þeim skamma tíma sem liðinn er frá því að ríkisstjórnin tók við. Hvað varðar höftin þekkir hv. þingmaður það að þar er að vænta tíðinda innan ekki allt of langs tíma, [[Forseti hringir.]]en það er mjög mikilvægt að hv. þingmaður skipi sér ekki í lið með þeim sem setja þrýsting á íslensk stjórnvöld til að afnema höftin á þann hátt að ekki verði staðinn vörður um hagsmuni almennings á Íslandi.
Virðulegi forseti. Mig langar að ræða við hæstv. menntamálaráðherra um þær hugmyndir sem uppi hafa verið um að sameina þrjár smærri háskólastofnanir í Norðvesturkjördæmi, þ.e. Háskólann á Hólum, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskólann á Bifröst. Mér bárust fregnir af því að haldið hefði verið málþing um þessar hugmyndir á föstudaginn var þar sem hæstv. ráðherra var meðal frummælanda. Ég hef áhuga á því að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra til nokkurra þátta sem lúta að þessu máli, sem og að sjálfsögðu upplýsingar um gang málsins. Fyrir liggur að hæstv. ráðherra hefur sagt að málið sé enn á því stigi að verið sé að afla gagna og skoða þá hugmynd. Ég spyr: Hefur verið gerð fýsileikakönnun af hálfu ráðuneytisins á faglegum ávinningi af því að sameina þessar þrjár háskólastofnanir, í ljósi þess að námsframboð þeirra er nokkuð mismunandi? Hvaða faglegi eða fræðilegi ávinningur gæti verið af því? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur könnun verið gerð á því hvort slík sameining gæti skilað fjárhagslegum ávinningi? Eins og við vitum öll sem sýslað höfum með fjármál þessara stofnana þyrftu þær allar líklega á talsvert meira fé að halda, að minnsta kosti sem sjálfstæðar stofnanir. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Ef slíkar hugmyndir næðu fram að ganga liggur þá fyrir hvort rekstrarformi þessara tveggja opinberu háskóla yrði breytt í sjálfseignarstofnanir og mundi þá fylgja upptaka skólagjalda við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskólann á Hólum? Það væri þá talsverð breyting. Styður hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra það? Það kallar auðvitað á miklu meiri umræðu í þessum sal ef Ísland ætlar að sverja sig frá öðrum Evrópuþjóðum í því að auka æ meira upptöku skólagjalda. Það þarf ekki að fylgja breytingu á rekstrarformi en ég vil gjarnan fá að heyra afstöðu hæstv. ráðherra hvað þetta varðar. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: Er það afstaða hans að þessi sameining sé besti kosturinn, [[Forseti hringir.]]af því að hann hefur lýst áhuga sínum á ýmsum sameiningum til þess að auka gæði [[Forseti hringir.]]háskóla og vísindastarfs á Íslandi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrst hvað varðar fýsileikakönnun þá vil ég leggja á það áherslu, og það kom reyndar fram á málþinginu sem haldið var í Borgarnesi, að ekki er bara verið að líta til núverandi námsframboðs eða skipulags þessara þriggja skóla heldur er líka horft til þess hvaða sóknarfæri þessar þrjár stofnanir gætu haft sameiginlega á sviði menntunar í landbúnaði, ferðaþjónustu og jafnvel matvælaþróunar í framhaldinu. Það eru þau þrjú svið sem hægt er að benda á sem verulegan vaxtarbrodd í íslensku efnahagslífi og þá alveg sérstaklega á landsbyggðinni. Þessir skólar búa yfir verulegri þekkingu á þessum sviðum, sérstaklega hvað varðar landbúnaðinn og ferðaþjónustuna. Háskólinn á Bifröst hefur verið að stíga skref í átt að matvælatengdu námi sem byggir meðal annars á því að undirbúa fólk undir að sinna stjórnarstöðum í matvælaframleiðslufyrirtækjum. Þess vegna er ekki bara verið að horfa á núverandi námsframboð heldur líka það sem gæti orðið mögulegt og mundi skapa frekari sóknarfæri ef þessir skólar ynnu saman. Vissulega er líka horft til þess hvaða fjárhagslegur ávinningur mundi nást. Reyndar hafa farið fram verulega miklar skoðanir á því á vettvangi ráðuneytisins árum saman. Til eru fjölmargar skýrslur um ýmsa möguleika sem þarna eru undir. Að sjálfsögðu verður það sérstaklega skoðað sem hv. þingmaður vakti máls á. Búið er að ákveða að setja vinnuhóp af stað sem fulltrúar sveitarfélaganna, háskólanna, atvinnulífsins og auðvitað ráðuneytisins koma að. Hvað varðar rekstrarformið vil ég segja að að sjálfsögðu verður það líka til skoðunar. Ég er opinn fyrir öllum hugmyndum hvað það varðar til að tryggja að skólastarfið verði sem best. Síðan er spurning hvort það sé besti kosturinn hvað gæði varðar. Þá vísa ég aftur til upphafssvars míns, að ekki er bara verið að horfa á háskólana eins og þeir eru í dag, heldur jafnframt á þau sóknarfæri sem myndast gætu við sameininguna og það mótar þá svar mitt við þriðju spurningu hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Eins og ég skil svar hans er hugmyndin í raun sú að stofna nýjan háskóla, væntanlega þá með stórauknum framlögum hins opinbera ef ætlunin er að taka þar upp nýtt námsframboð. Í ljósi þess að íslenska háskólakerfið hefur því miður verið vanfjármagnað áratugum saman væri því æskilegt að fá fram afstöðu ráðherra: Er þá ætlunin að auka framlög til þessa nýja skóla til þess væntanlega að auka námsframboð? Eða, í ljósi þess að hæstv. ráðherra sagðist vera hér opinn fyrir öllu, er þá ætlunin að taka upp skólagjöld fyrir það að mennta bændur og aðra hér á Íslandi? Það væri þá breyting á þeirri menntun og kallar á miklu meiri umræðu á vettvangi Alþingis ef sú er ætlunin. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er hann ekki sammála því að aðalmarkmið sameininga á þessu stigi, háskólastiginu - en ég hef verið mjög opin fyrir að skoða ýmsar leiðir í þeim efnum - [[Forseti hringir.]]hljóti að vera að auka gæði háskólastarfs og þeirrar menntunar sem í boði er og þeirra rannsókna sem hér eru stundaðar?
Virðulegi forseti. Ég tel einmitt að þarna séu mikil sóknarfæri til að auka gæði þess náms og þeirra rannsókna sem fram fara innan þessara stofnana, við horfum á þær sem heild. Vissulega mun samrekstur, samstarf eða sameining þessara þriggja háskólastofnana leiða til breytinga en ég held líka að í því séu fólgin heilmikil tækifæri til sóknar fyrir þessar þrjár stofnanir. Þær eru mikilvægar heima í héraði, í þeim fólginn viðnámsþróttur fyrir byggð í Borgarfirði og norður í Skagafirði. En aðalatriðið er, og við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að þetta snýst síðan um gæði háskólastarfsins og ég tel að hægt sé að ná fram meiri gæðum með þessari leið. En það er auðvitað verkefni þess vinnuhóps að kanna það sem verið er að setja á laggirnar. Hvað varðar skólagjöld og rekstrarform þessa skóla þá er ég algjörlega opinn fyrir öllum hugmyndum um það. Þegar horft til þess hversu margir nemendur stunda nám þarna sem hlutfall af heildarfjölda í háskólakerfinu þá auðvitað er það ekki svo [[Forseti hringir.]]að hægt sé að bera þá saman hlutfallslega við Háskóla Íslands þar sem [[Forseti hringir.]]um 13 þúsund nemendur stunda nám. Þarna eru á ferðinni mun minni stofnanir og mun færri nemendur þannig að áhrif á heildarkerfið eru ekki þau sem hv. þingmaður lét liggja að í fyrri ræðu sinni.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja um afdrif tveggja frumvarpa. Annað er frumvarp til laga um jafna meðferð óháð kynþætti eða þjóðernisuppruna og hitt er frumvarp til laga um jafna meðferð á vinnumarkaði á grundvelli aldurs, kynþáttar, kynhneigðar, fötlunar, trúarbragða og þar fram eftir götunum. Í þingmálaskránni fyrir þennan þingvetur voru þessi mál kynnt til sögunnar og gert ráð fyrir að þau yrðu lögð fram haustið 2014, sem er sem sagt liðið. Drög að þessum frumvörpum voru birt á vef velferðarráðuneytisins í febrúar í fyrra. Þetta snýst sem sagt um að innleiða tvær tilskipanir Evrópusambandsins, annars vegar frá árinu 2000 og hins vegar 2004, ef ég skil rétt. Við rekum í rauninni lestina í þessari mikilvægu réttarvernd fyrir ólíka hópa. Maður hlýtur að spyrja á hverju strandar. Þetta er eiginlega orðið skammarlegt. Ég á ekki von á öðru en að þingið sé jákvætt gagnvart þessum málum. Ég veit að drögin voru send víða og margir hafa haft aðkomu að þessum frumvörpum. Ég hvet ráðherrann til að koma með þessi mál inn í þingið og láta ekkert stoppa sig. Ég vil nýta tækifærið hérna og spyrja hvort við eigum ekki von á þeim á næstu dögum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Það er rétt, eins og þingmaðurinn fór í gegnum, að strax í haust voru þessi mál á þingmálaskrá hjá félags- og húsnæðismálaráðherra. Það er búið að uppfæra skrána núna og dreifa aftur meðal þingmanna þar sem við höfum lagt fram áætlun um það hvenær við teljum að við getum lagt fram þau frumvörp sem voru ekki lögð fram á haustþinginu. Það skal viðurkennt hér að í augnablikinu eru frumvörp sem tengjast húsnæðismálum í algjörum forgangi í velferðarráðuneytinu undir mínu málasviði. Þar var gert ráð fyrir fjórum frumvörpum sem geta hugsanlega orðið eitthvað fleiri núna þegar við höfum unnið þau áfram, þ.e. það sem snýr að húsnæðismálum. Ég geri ráð fyrir því að fyrir frestinn, sem ég held að sé 26. mars, verði þessi mál líka lögð hér fram.
Virðulegur forseti. Það er gott að heyra. Við megum þá búast við þessu máli hér áður en þingi lýkur í sumar. Mig langar að nota tækifærið í seinni ræðu og spyrja út í stöðu mannréttindastofnunar. Það er mjög mikilvægt að við séum með öfluga mannréttindastofnun sem sé sjálfstæð og óháð framkvæmdarvaldinu og hafi fjármagn til að sinna hlutverki sínu. Ég býst við að í dag sé Jafnréttisstofa þessi stofnun. Ráðherra er eflaust kunnugt um niðurstöðu vinnuhóps sem skilaði af sér 2008 stuttri en laggóðri skýrslu þar sem var meðal annars talað um að styrkja Jafnréttisstofu. Mig langar að spyrja ráðherra hvort hún muni horfa til niðurstöðu þess hóps eða hvort þetta verði enn einn hópurinn sem skilar einhverri skýrslu sem ekkert verður gert með.
Ég þakka fyrir. Í fjárlögum fyrir árið 2015 var einmitt bætt við fjárveitingu til Jafnréttisstofu, m.a. til að huga að þeim nýju verkefnum sem ætlunin er að fela henni. Það er hins vegar þannig að samkvæmt verkaskiptingu á milli ráðherra í Stjórnarráðinu þá fer innanríkisráðherra með mannréttindamál. Það er alveg skýrt að það er ekki verkefni félags- og húsnæðismálaráðherra að setja á stofn sérstaka mannréttindastofnun. Við höfum hins vegar verið með mál hjá okkur sem snýr að banni við mismunun á grundvelli ákveðinna þátta og höfum horft til fyrirmynda í öðrum Evrópuríkjum. Ég vil benda á að næsta frumvarp, sem mun koma frá mér og snýr að jafnréttismálum, er bann við mismunun á grundvelli kyns við vörukaup. Það er frumvarp sem þingið ákvað að afgreiða ekki en ég held að núna sé komin niðurstaða frá ESA um að okkur sé ætlað að innleiða það. Það frumvarp er nú [[Forseti hringir.]]í formlegu ferli og því ætti að verða dreift fljótlega.
Virðulegi forseti. Fyrir helgi komu fram fréttir um að í Kópavogi hefði það gerst að starfsmaður bæjarins leitaði á náðir kærunefndar jafnréttismála og fékk þann úrskurð að hún hefði með réttu gert það, þ.e. hún hefði verið með lægri laun en karl í sambærilegri stöðu og ekki hefði verið hægt að útskýra þann launamun. Þar af leiðandi var bænum gert að leiðrétta þetta og fékk úrskurð á sig um að brotin hefðu verið jafnréttislög á konunni. Viðbrögð bæjarins eru þau að hann viðurkennir sök sína að því leyti að konan fær bætur, og er það vel, fyrir það tímabil sem hún hefur verið með lægri laun en á móti kemur að karlinn í sambærilegri stöðu er lækkaður í launum til að leysa málið til lengri tíma. Þetta þykja mér harkaleg viðbrögð gagnvart báðum aðilum, konunni sem kærir og karlinum sem um ræðir. Mig langar aðeins að ræða þetta við hæstv. ráðherra vegna þess að bærinn segir að þarna hafi verið gerð ákveðin mistök þegar fólkið var launasett á þennan hátt, þ.e. að karlinn var launasettur í kjarasamningi sem háskólamaður en hún hjá starfsmannafélagi bæjarins. Það skýrir þennan mun. En það verður að segjast að þegar sveitarfélagið gerir mistök vill maður spyrja sig að því: Hver er það sem á þá að axla ábyrgðina á því? Í þessu tilfelli eru launamennirnir, konan og karlinn sem um ræðir, látin axla ábyrgðina vegna þess að þó að hún hafi fengið bætur situr hún engu að síður uppi með það að samstarfsmaður hennar fékk launalækkun út af hennar gjörðum, vegna þess að hún sótti rétt sinn. Þetta tel ég að geti valdið því að við sjáum enn meiri trega en fyrir er í því [[Forseti hringir.]]að fólk sæki rétt sinn í þessum efnum. Ég trúi ekki að það séu þau skilaboð sem við viljum sjá og því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún ætli eitthvað að bregðast við þessu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að mjög mikilvægt sé að við förum vel yfir þessar aðstæður. Ég þekki dæmi um það sem hefur verið gert í Stjórnarráðinu og í opinberri stjórnsýslu þar sem hafa verið breytingar, að menn hafa farið yfir þau laun sem starfsmenn fá og í einhverjum tilvikum lækkað viðkomandi starfsmenn til að tryggja að ekki sé órökstuddur launamunur á milli kynja í sambærilegum störfum. Það hefur hins vegar ekki verið í tengslum við kærur eins og hér hefur komið upp. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt, og það tengist mikilli og góðri vinnu sem hefur verið unnin í fjöldamörg ár, jafnvel í áratugi, sem snýr að upptöku jafnlaunastaðalsins. Hluti af honum er náttúrlega það að hver og einn atvinnurekandi, sveitarfélög, opinberar stofnanir og fyrirtæki, allir þeir sem eru með fólk á launum, fer yfir launakerfi sitt og hefur frumkvæði sjálfur að því að tryggja að það sé enginn óútskýrður launamunur, þá væntanlega á grundvelli kynsins sem er til staðar innan viðkomandi starfsemi. Ég hef eins og hv. þingmaður áhyggjur af því að þetta geti gert það að verkum að fólk verði síður líklegt til að reyna að leita réttar síns og koma í veg fyrir kynbundinn launamun, sem er algjörlega óásættanlega hár á Íslandi.
Virðulegi forseti. Í þessu tilfelli er það þannig að það er einhver sem beinlínis kærir og fær úrskurð sem er á þann veg að hann er kærandanum í hag, og viðbrögðin við því eru þau að samstarfsfélagi konunnar eru lækkaður í launum. Þetta er gríðarleg ábyrgð sem sett er á kærandann í þessu tilfelli. Ég mundi vilja heyra betur frá hæstv. ráðherra hvernig henni finnast þessi viðbrögð. Það geta verið alls konar ástæður fyrir því að þau eru launasett á ólíkan hátt en það breytir því ekki að mistökin liggja einhvers staðar og ein manneskja er látin axla ábyrgðina á þeim eða í þessu tilfelli tvær, kærandinn og samstarfsmaðurinn. Það er það sem mér þykir rangt í þessu og það er það sem mun valda því að konur og karlar verða treg til að leita réttar síns í svona málum til lengri tíma, nema það komi skýr skilaboð héðan á einhvern hátt að þetta sé ekki liðið.
Virðulegi forseti. Ég tek algjörlega undir þetta. Þetta er ótækt. Þarna koma fram mjög skýr skilaboð til atvinnurekandans um að það eigi ekki að leiðrétta á þennan hátt. Það er farið þvert gegn því sem ég tel mjög alvarlegt og nokkuð sem Kópavogsbær verður að fara vel yfir. Ég veit að verkalýðsfélögin eru núna að skoða málið og það þurfa náttúrlega að vera skilaboð til allra atvinnurekenda að þegar það koma leiðbeiningar um hvernig eigi að leiðrétta mismunun af þessu tagi sé farið að þeim leiðbeiningum.
Virðulegi forseti. Eitt þriggja höfuðsafna á Íslandi heitir Náttúruminjasafn Íslands. Þetta höfuðsafn fékk innan við 25 millj. kr. á fjárlögum yfirstandandi árs og er ekki ofmælt að þetta sé ófremdarástand án þess að hér standi til með nokkrum hætti að fara að draga einhvern til ábyrgðar fyrir það. Í því samhengi er vert að geta þess að af milljón ferðamönnum sem komu til landsins má ætla að um 800 þúsund hafi komið hingað sérstaklega til að njóta íslenskrar náttúru. Á meðan erum við í raun og veru að skila auðu í einhverri framtíðarsýn fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Ég spyr hæstv. ráðherra um framtíðarsýn hans varðandi náttúruminjasafn. Hvar eru málin stödd að því er varðar húsnæðismálin? Safnið er núna í Loftskeytastöðinni við Suðurgötu sem getur ekki talist nein framtíðarlausn. Hvar er málið statt varðandi sýningu í Perlunni sem hefur lengi verið rædd? Svo er vert að spyrja hæstv. ráðherra um það sem var töluvert í umræðunni í haust sem leið, og hefur verið í umræðunni lengur, þ.e. hvert steypireyðurin á að fara og hvort hún eigi að vera krúnudjásn nýs náttúruminjasafns, eins og eðlilegast væri í eyríki. Ég spyr sem sé hæstv. ráðherra: Hver er framtíðarsýnin og hver er staða húsnæðismála?
Virðulegi forseti. Fyrst um síðasta lið spurningar hv. þingmanns, fjórða lið, um steypireyðina. Það hefur komið fram áður í ræðum og einnig í fjölmiðlum að fyrirkomulagið er hugsað þannig að hún fari til Húsavíkur en þó þannig að það liggi fyrir að þegar kemur að því að hægt verður að koma hér upp sómasamlegu safni, höfuðsafni, komi hún aftur hingað en þá verði búin til afsteypa sem hægt verði að hafa áfram á Húsavík. Þetta hefur komið fram hér áður og ég ítreka það, en við viljum auðvitað líka styðja vel við bakið á þeim náttúrugripasöfnum og minjasöfnum sem eru nú þegar til staðar, m.a. á Húsavík, og gera þeim kleift að efla sína starfsemi. Þessi ákvörðun var liður í því. Hvað varðar framtíðarsýn er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, staða náttúruminja og náttúrugripa hér, safnamál, hefur um langa tíð, áratugum saman, verið í ólestri. Í sjálfu sér er ekki komin endanleg mynd á hvernig á að leysa það. Það eru uppi áform sem hv. þingmaður nefndi í sinni fyrirspurn um sýningu í Perlunni, en ég vil taka fram að slík sýning getur aldrei orðið ígildi safns með þeim hætti sem við hv. þingmaður erum örugglega sammála um að þurfi að koma hér. Ég get bara sagt að það er í sjálfu sér ekki komin nein endanleg sýn á þetta mál önnur en sú að það stýrist mjög af því fjármagni sem við höfum til þessa málaflokks. Við erum í vandræðum með okkar söfn, það er ekki bara náttúruminja- eða -gripasafn sem við erum í vanda með, sem er þó alveg sérstakur og sláandi vandi vegna þess að okkur vantar það algjörlega. Ýmis önnur söfn, svo sem listasafnið, hafa um langa hríð verið undirfjármögnuð. Það vantar fjármuni til okkar safna þannig að þetta er hluti af býsna stóru máli sem hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]hefur hér máls á.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin eins langt og þau náðu. Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef það er misskilningur hjá mér en eins og ég heyri svar hans sé ég ekki betur en að núverandi mennta- og menningarmálaráðherra Illugi Gunnarsson ætli að skila auðu á þessu kjörtímabili að því er varðar einhvers konar framtíðarsýn eða uppbyggingu fyrir náttúruminjasafn á Íslandi. Það liggur þá fyrir en á sama tíma sjáum við á þessu kjörtímabili ferðamenn fara upp fyrir milljónina á ársgrundvelli og ekki síður horfumst við í augu við það að við þurfum að taka verulega á að því er varðar náttúrumennt á öllum skólastigum á Íslandi ef við ætlum að standa undir nafni hvað það varðar. Þar mundi náttúruminjasafn auðvitað skipa lykilsess. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef það er ekki rétt skilið hjá mér að hann ætli að skila auðu að því er varðar framtíðarsýn fyrir náttúruminjasafn.
Virðulegi forseti. Heldur þótti mér síðari ræða hv. þingmanns verri en sú fyrri, mér fannst sú fyrri málefnalegri. Það er auðvitað hægt að rekja nýorðna sögu um það sem var lagt upp með varðandi húsnæði í Perlunni sem ég held að hafi ekki verið alveg nægilega vel skipulagt. Ég held þó að það sé ágætt sem hv. þingmaður sagði í upphafi, það væri óþarfi að draga þetta inn í einhverja flokkspólitíska línu, en ég vil þó líka minna hv. þingmann á að kjörtímabilið er enn ekki hálfnað. Það er kannski fullsnemmt að gefa út slíkar yfirlýsingar en ég vil þó segja að núna stendur yfir vinna sem hv. þingmaður nefndi varðandi sýningu í Perlunni. Ég hef átt fundi með fulltrúum frá Reykjavíkurborg og fleirum þar sem verið er að skoða hvaða möguleika við getum þróað þar til að taka að minnsta kosti skref í rétta átt. Hvað varðar síðan það að koma upp þessu höfuðsafni viðurkenni ég að það er ansi stórt og mikið verkefni sem við stöndum frammi fyrir á sama tíma og okkur vantar líka mjög fjármagn til þeirra höfuðsafna [[Forseti hringir.]]sem við höfum nú þegar komið á laggirnar. Verkefnið er ekki einfalt og hefur flækst fyrir mönnum um marga áratugi.
Virðulegi forseti. Eitt dýrmætasta einkenni íslensks samfélags er heilbrigðis- og menntakerfið þar sem gert er ráð fyrir að fólk geti notið án aðgreiningar eða án tillits til efnahags. Það er gömul saga og ný að hægri flokkar á öllum tímum, á öllum stöðum, hafa litið á þessa þjónustu sem markaðsvöru sem einkaaðilar eigi að geta hagnast á og eigi að geta gert sér að féþúfu. Kannski er hér um að ræða skýrasta greinarmuninn á hægri og vinstri í hefðbundinni samfélagsumræðu og pólitík og kemur í sjálfu sér ekki á óvart að hægri stjórnin, eins og sú sem nú er við völd á Íslandi, leggi áherslu á að færa samfélagið meira í átt til þess að hornsteinar velferðarkerfisins verði varningur á markaði. Það kom því ekki sérstaklega á óvart að sjá að í yfirlýsingu milli ríkisstjórnarinnar og Læknafélagsins vegna nýfenginna kjarasamninga hafði verið laumað inn setningu um aukna einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Það kallast reyndar fjölbreytt rekstrarform í þessari yfirlýsingu en það er sama orð og iðulega er notað til að kynna einkavæðinguna til leiks undir rós. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Geirs Haardes 2007 stóð til dæmis, með leyfi forseta: „Skapað verði svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum …“ Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Halldórs Ásgrímssonar 2003 stóð: „Nauðsynlegt er að verja fjármunum sem best og nýta kosti breyttra rekstrarforma …“ Það nákvæmlega sama stóð í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar 1995 og 1999. Yfirlýsing lækna og stjórnvalda í tilefni þessarar umræðu - hvað ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að gera við þá yfirlýsingu? Ætlar hann að koma einkafyrirtækjum af stað í heilbrigðisþjónustunni? Hvar þá? Hann veit væntanlega að einkavæddasta heilbrigðisþjónusta í heimi, í Bandaríkjunum, er líka langdýrasta heilbrigðisþjónusta í heimi. Skiptir það kannski ekki öllu máli? Er aðalatriðið að auka svigrúm fjármagns í samfélaginu? Nú liggur að vísu fyrir að 4/5 hlutar þjóðarinnar vilja félagslega rekna heilbrigðisþjónustu en þegar stefnumál peningaaflanna eru annars vegar skiptir það kannski ekki máli. Það þarf ekki að taka fram að þessi sjónarmið voru ekki á blaði í síðustu ríkisstjórn. Við í VG viljum standa vörð um öruggan aðgang allra óháð efnahag að góðri heilbrigðisþjónustu þar sem Landspítali – háskólasjúkrahús er miðlæg forustustofnun sem veitt getur líf út í allt heilbrigðiskerfið. Það er algjörlega nauðsynlegt að efla heilbrigðiskerfið til muna á næstu árum en lausnin felst ekki í því að einkavæða kerfið og láta þjónustuna stýrast af hagnaðarvon eigenda. Sýnt hefur verið fram á að einkavædd eða einkarekin heilbrigðisþjónusta er að öllu jöfnu dýrari en opinber heilbrigðisþjónusta. Það er reyndar sérstakt umhugsunarefni hversu uppteknir sjálfstæðismenn eru af því að huga að rekstrarformi og peningum í heilbrigðiskerfinu í stað þess að tala um innihald heilbrigðisþjónustunnar, hvernig við getum gert hana betri og aðgengilegri fyrir þá sem eiga að nota hana. Þegar rætt er um sjúkrahótel er ekki byrjað á því að ræða þann stórkostlega vanda sem við blasir á legudeildum sjúkrahúsanna, þar sem fólk er hundruðum saman sem ætti að vera á sjúkrahóteli en ekki á legudeildum, heldur er byrjað á því að ræða um rekstrarformið og vildarvinir flokksins gefa sig fram og óska eftir því að verkið verði boðið upp svo þeir geti boðið í sjúklingana og grætt á þeim. Það er vandi heilbrigðisráðherra númer 1. Hann er fangi þeirrar stefnu sem hann býður sig fram fyrir, hann er velviljaður maður en stefnan er honum fjötur um fót. Hún snýst nefnilega ekki um mannúð nema á yfirborðinu, heldur þegar grannt er skoðað snýst stefnan um gróða. Hinn meginvandi núverandi ráðherra er sú stefna sem sigraði í síðustu kosningum, stefna Framsóknarflokksins, um að svipta heilbrigðiskerfið þeirri framtíðarsýn sem fólst í því að byggja nýjan Landspítala. Aðaltalsmaður Framsóknarflokksins notaði hvert tækifæri til að tala illa um nýjan Landspítala en í staðinn ætti að nota peningana til að byggja upp heilbrigðiskerfið annars staðar, ekki síst úti á landi. Þessi stefna Vigdísar Hauksdóttur, aðaltalsmanns Framsóknarflokksins í flestum málum, sigraði í síðustu kosningum eins og hún hefur margoft bent á og þess vegna tafðist það um mörg missiri að komast af stað með nýjan Landspítala. Heilbrigðisstéttirnar í landinu voru þannig sviptar framtíðarsýn og mikilvægasta ástæða illvígasta læknaverkfalls í Norður-Evrópu var sú að stjórnvöld hafa enga framtíðarsýn aðra en þá að bjóða upp á það að einkaaðilar geti grætt á heilbrigðisþjónustunni. Flokkur ráðherrans ætlar að lækka skatta. Hann ætlar líka að fyrirtækjavæða heilbrigðiskerfið. Til að fyrirtæki geti starfað þurfa þau hagnað, eða er það ekki kenningin? Það verður þess vegna ráðist að heilbrigðiskerfinu úr tveimur áttum, annars vegar með því að skerða fjárhagslega getu hennar til að starfa eins og hún er og hins vegar á heilbrigðiskerfið að borga fyrirtækjunum gróða. Það á, ef þessir kenningar ganga eftir, að afhenda fyrirtækjunum peninga út úr velferðarkerfinu. Er það verjandi, virðulegur forseti? Er rétt að velferðin, heilbrigðiskerfið og menntakerfið, sé leið til að græða, sé leið til að hagnast fyrir einstaklinga í samfélaginu? Er verjandi og viljum við, íslenskt samfélag, gera sjúkdóma og veikindi að féþúfu?
Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. málshefjanda fyrir þá umræðu sem hér er að hefjast og nefna að sú yfirlýsing sem vitnað er til milli stjórnvalda og lækna er fyrst og fremst yfirlýsing þessara tveggja aðila um að þeir ætli að taka höndum saman um að skapa bætta vinnuaðstöðu og auka hagkvæmni í kerfinu. Það er vel þekkt hér á landi að í áranna rás hafa verið í gangi margvísleg rekstrarform í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Það er algerlega ástæðulaust af þessu tilefni að ala á einhvers konar hugmyndum um að fram undan séu byltingarkenndar breytingar sem eiga muni sér stað á grunni þeirrar yfirlýsingar sem hér er vitnað til. Ég leyfi mér að fullyrða að hér eftir sem hingað til mun ríkisstjórnin halda áfram að vinna að því að því að bæta heilbrigðisþjónustuna með það að markmiði að auka gæði og draga úr kostnaði. Horfum aðeins yfir sviðið og skoðum íslenska heilbrigðisþjónustu í dag og nefnum nokkur dæmi um þá heilbrigðisþjónustu sem verið er að veita sem ríkið hefur ekki með höndum. Ég held að það sé ágætt til upprifjunar að gefa sem gleggsta mynd af stöðunni í dag hvað það varðar. Stöldrum fyrst við hjúkrunarheimilin sem ýmist eru rekin af sveitarfélögum eða sjálfseignarstofnunum með samningum við ríkið. Elsta fyrirtækið í þessum bransa er Grund sem varð 90 ára árið 2012. Það hefur frá upphafi verið sjálfseignarstofnun. Það er elsta starfandi heimili fyrir aldraða og hefur veitt framúrskarandi þjónustu. Ég get nefnt annað dæmi sem var mikið rætt hér á síðasta ári, en það eru sjúkraflutningar á höfuðborgarsvæðinu. Þeir eru ekki á ábyrgð ríkisins. Við semjum við sveitarfélögin um þá þjónustu og í umræðum, í það minnsta á síðasta ári, hvatti mikill meiri hluti þingmanna til þess að halda þar áfram óbreyttu rekstrarformi. Þriðja dæmið sem mætti nefna í þessu sambandi eru tannlækningar. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var gerð tímamótasamþykkt um ókeypis þjónustu tannlækna fyrir börn og samningur gerður við tannlækna í landinu sem reka sig fyrst og fremst sem einkafyrirtæki. Þá var ekki til umræðu, og hefur ekki verið, að ríkið tæki að sér þessa þjónustu og ræki hana. Ég minnist líka umræðu frá samflokksmanni hv. málshefjanda þegar samningar við sjúkraþjálfara voru lausir á síðasta ári. Þá, í febrúar á síðasta ári, var ég eindregið hvattur til þess að ganga til samninga við sjúkraþjálfara hratt og vel á sama grunni og samningurinn hafði verið við þá. Öllum var ljóst þá í þeirri umræðu hvernig rekstrarforminu var háttað. Ég vil nefna til viðbótar meðferðarúrræði SÁÁ, Krýsuvík og Hlaðgerðarkot. Við höfum líka heilsugæslu sem er í einkarekstri, Salastöðina og Lágmúlastöðina. Mikil ánægja er með þá starfsemi sem þar er. Til viðbótar mætti nefna ýmis önnur úrræði eins og líknandi þjónustu í heimahúsum, heimaþjónustu ljósmæðra, endurhæfingu á Reykjalundi og í Hveragerði og þannig væri hægt að fara víða yfir sviðið. Það er mikilvægast í umræðunni um þetta mál að sú þjónusta sem við viljum að heyri undir ríkið sé vel skilgreind og öllum aðgengileg óháð efnahag eða búsetu. Að mínu mati er afar mikilvægt að gera greinarmun á ríkisrekstri annars vegar og opinberri heilbrigðisþjónustu hins vegar. Verið hefur víðtæk samstaða um það hér á landi að heilbrigðisþjónusta eigi að vera á ábyrgð hins opinbera og aðgengileg borgurunum án tillits til efnahags. Í áranna rás hefur reynslan sýnt og sannað að fjölbreytt rekstrarform er vel til þess fallið að bæta og auka heilbrigðisþjónustu við landsmenn. Forsenda þess að við getum unnið þetta skynsamlega er að þjónustan sem við ætlum að kaupa eða veita sé vel skilgreind. Rekstrarformið er algert aukaatriði í mínum huga í þeim efnum. Það er grundvallaratriði að ríkið sem ábyrgðaraðili þessa málaflokks geri grein fyrir því hvaða þjónustu það ætlar að kaupa og vill veita íbúum sínum til að geta eflt og stuðlað að gæðum og öryggi við þann grundvallarþátt sem hér er verið að ræða um.
Herra forseti. Yfirlýsingin sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar undirrituðu ásamt fulltrúum lækna í kjölfar læknaverkfallsins var um margt mjög góð yfirlýsing. Þar eru gefin fyrirheit um eflingu heilbrigðisþjónustunnar og samhæfingu og að mörgu leyti er verið að vinna áfram á þeim grunni sem var skapaður til framhaldsvinnu af síðustu ríkisstjórn. En punktur um fjölbreyttara rekstrarform vekur alvarlegar áhyggjur á að einkavæða frekar heilbrigðisþjónustuna þvert á vilja almennings. Meginþorri almennings vill að skattfé sé veitt í heilbrigðiskerfið og aðgengi sé sem jafnast óháð efnahag en vill ekki að skattfé sé notað til að mynda arð til einstaklinga sem gera þjónustusamninga um heilbrigðisþjónustu við ríkið. Einkarekstur er dýrari því sveigjanleiki verður minni í kerfinu, samhæfingin minni og eftirlitskostnaður meiri. Forsætisráðherra hefur gefið í skyn að aukinn einkarekstur sé ekki á dagskrá. Fjármálaráðherra er í hrópandi andstöðu og telur einkarekstur vel koma til greina auki hann skilvirkni. Þar talar hæstv. fjármálaráðherra eins og hann hafi hreinlega enga innsýn í íslenskt heilbrigðiskerfi og geri sér ekki grein fyrir því að stærsti vandi kerfisins er fjárskortur og lítið taumhald á einkarekstri. Við í Samfylkingunni viljum skýr svör frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Ætlar hann sér að auka einkarekstur í heilbrigðiskerfinu þvert á vilja almennings eða ætlar hann ekki að gera það? Hann hefur gefið mörg svör í kjölfar yfirlýsingarinnar en ekkert þeirra er hægt að túlka sem skýra stefnu í þeim efnum. Þorir hæstv. ráðherra ekki að segja okkur af fyrirætlunum sínum?
Virðulegi forseti. Þetta er mikilvæg umræða. Við í Bjartri framtíð höfum ekki kippt okkur jafn mikið upp við yfirlýsinguna í kjölfar læknadeilunnar og margir aðrir. Við höfum það á stefnuskránni okkar að styðja fjölbreytt rekstrarform í heilbrigðisþjónustu og ég satt að segja sé ekki hvernig maður á ekki að gera það. Heilbrigðisþjónustan einkennist af mjög fjölbreyttu rekstrarformi. Til dæmis hafa verið nefnd hér SÁÁ og hjúkrunarheimilin, allar stofur sérfræðinga eru einkareknar og er einn meginþátturinn í heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Það er hins vegar mjög mikilvægt í okkar huga að sjúkratryggingar séu ríkisreknar. Við ætlum ekki að fara með kerfið til Bandaríkjanna þar sem fólk þarf að kaupa sér sjúkratryggingu. Það er mjög mikilvægt að allir Íslendingar séu sjúkratryggðir og að það sé opinbert kerfi. Síðan skulum við ekki halda að allt annað sé þar með líka ríkisrekið þó að það sé svona lausnin á þessu öllu saman. Það blasir við mjög stórt verkefni í heilbrigðisþjónustu á Íslandi sem snýst um að nýta betur hæfileika, tíma og fé. Annað verkefnið er að byggja upp hjúkrunarrými vegna þess að við viljum ekki að aldraða fólkið sé á spítölunum, það eru dýr pláss, hjúkrunarheimili henta miklu betur. Augljós dæmi um eitthvert viðfangsefni þar sem fjölbreytt rekstrarform koma að góðu gagni, og verum opin fyrir því, það er saga hjúkrunarheimila. Hitt verkefnið er að efla heilsugæsluna. Heilsugæslan á miklu meira að vera fyrsta stopp sjúklinga á Íslandi. Það gengur brösuglega. Ég held að í því verkefni þurfi að efla heilsugæsluna og horfa til fjölbreyttari rekstrarforma, að reyna að nýta sér aflið sem felst í frjálsu framtaki til að byggja slíkt upp. Í hvaða samkeppni er heilsugæslan í raun og veru? Það eru stofurnar. Við viljum ekki að sjúklingar fari til sérfræðinga, þeir eru með einkarekstur. Við viljum frekar að þeir fari í hagkvæmari einingar [[Forseti hringir.]]sem er heilsugæslan og það er spurning hvernig við byggjum hana upp. Ég held að fjölbreytt rekstrarform eigi alveg erindi inn í þá umræðu.
Hæstv. forseti. Að hafa aðgang að góðri heilbrigðisþjónustu skiptir okkur öll máli sama hvar á landinu við búum. Aðgangur að heilbrigðisþjónustu er einn af þeim grunnþáttum sem einstaklingar horfa til þegar þeir velja sér búsetu. Öll eigum við rétt á öruggri og góðri heilbrigðisþjónustu. Afar ánægjulegt hefur verið að sjá þau skref sem stigin hafa verið á þessu kjörtímabili í uppbyggingu á heilbrigðiskerfinu. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur stóraukið fé til heilbrigðismála, þ.e. í almennan rekstur heilbrigðisstofnana og til tækjakaupa með það að markmiði að auka þjónustuna og til uppbyggingar á starfsaðstöðu fyrir þá er starfa í greininni. Þess má geta ef við tökum sem dæmi að framlög til Landspítalans á þessu ári munu nema um 46 milljörðum kr. eða um 50 milljörðum með sértekjum. Árlegt fé til tækjakaupa á spítalanum hefur fimmfaldast frá árinu 2012 og nú hafa 5,5 milljarðar verið eyrnamerktir til tækjakaupa á Landspítalanum á árunum 2014–2018. Auk þessa hafa tækjakaup til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni verið aukin og einnig fjármagn til að styrkja rekstrarform heilbrigðisstofnana og heilsugæslustöðva en það var aukið um 100 millj. kr. og þannig getum við talið áfram. Því er óhætt að segja að ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sjái mikilvægi þess að auka fjármagn inn í þennan málaflokk og horfi fram á við til frekari uppbyggingar. Þessi framtíðarsýn sést meðal annars vel í nýlegri yfirlýsingu um uppbyggingu á heilbrigðiskerfinu en með henni er verið að undirstrika mikilvægi heilbrigðiskerfisins og styrkja enn frekar heilbrigðisþjónustu í landinu. Mikilvægt er þó að skoða leiðir sem hafa það markmið að efla heilbrigðisþjónustuna. Ég tel að við eigum að vera opin fyrir þeim hugmyndum á meðan það er til bóta fyrir alla, að allir hafi jafnt aðgengi óháð búsetu, stöðu eða efnahag.
Herra forseti. Það góða við frjálst framtak þar sem gróðavon er til staðar, fyrirtæki eins og við þekkjum þau, er að slík fyrirtæki eru svo ofboðslega dugleg að skapa og halda í kúnna. Það er tilgangurinn. Peter Drucker, faðir nútímastjórnunar, skilgreinir tilgang fyrirtækja nákvæmlega þannig, eini tilgangur þeirra er að búa til og halda í kúnna. Þegar við ætlum að nota slíkt rekstrarform þá þurfum við að spyrja okkur: Ætlum við að nota þetta rekstrarform þar sem við viljum hafa minna af kúnnum? Við viljum hafa minna af kúnnum þegar „kúnnarnir“ eru fangar. Þess vegna viljum við ekki einkavæða fangelsisrefsingu. Við viljum ekki hafa hagsmunaaðila í samfélaginu sem hafa hag af því að fjölga föngum. Þannig er það í Bandaríkjunum. Þar hefur sprottið upp gríðarlega stór og sterkur iðnaður sem hefur áhrif á löggjafann til þess að ná fram fleiri „kúnnum“. Þetta þekkjum við. Um þetta hefur verið fjallað í fjölmörgum fréttaskýringarþáttum í Bandaríkjunum. Þegar við horfum á rekstrarform í heilbrigðiskerfinu vil ég aftur vitna í Peter Drucker sem segir: Nánast hver einasti spítali segir: Okkar stefna er að auka heilbrigði, við erum með heilbrigðisstefnu. Nei, segir Drucker, þið eru að hugsa um sjúka, sjúklinga. Við viljum ekki hafa fleiri sjúklinga. Þannig að við þurfum að minnsta kosti að vera mjög meðvituð um það að ef rekstrarformið sem við ætlum að hafa byggist á gróða, er fyrirtæki sem hefur gróðavon, erum við búin að koma á fót og koma upp hættunni á því eða alla vega höfum við þá hagsmuni af því að sjúklingarnir séu fleiri. Við skulum vera vakandi yfir því. Það þarf ekki að þýða að það gerist endilega, en við skulum vera vakandi yfir því. Þá er spurningin um annað rekstrarform. Ríkisrekstur er ekki skilvirkasta [[Forseti hringir.]]leiðin, en það eru til sjálfseignarstofnanir. Eins og hv. heilbrigðisráðherra nefndi hafa þær virkað mjög vel þegar kemur að heilbrigði.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að vekja máls á þessari mikilvægu umræðu. Misskipting í íslensku samfélagi hefur verið að aukast á síðustu árum, kostnaðarþátttaka sjúklinga hefur einnig verið að aukast og tekjulágir hópar, við getum nefnt öryrkja, og tekjulágt fólk almennt er þegar farið að fresta læknisheimsóknum. Þess vegna eru allar breytingar á heilbrigðiskerfinu í þá átt að auka eða hreinlega að draga ekki úr kostnaðarþátttöku sjúklinga skref í ranga átt. Hv. ráðherra segir: Rekstrarformið er algjört aukaatriði í mínum huga. Ég vil segja að það er stór munur á því hvort um sjálfseignarstofnun sem er rekin á félagslegum grunni er að ræða eða hvort markmiðið með stofnuninni er að ná út arði, þ.e. að reka stofnunina með gróðasjónarmiðum. Þess vegna vekur 7. liður í yfirlýsingu Læknafélags Íslands og ýmissa ráðherra mér dálítinn ugg, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Opna þarf möguleika á fjölbreyttum rekstrarformum …“ Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Kemur til greina af hans hálfu að opna fyrir rekstrarform sem eru rekin með gróðasjónarmið í huga? Svo segir líka í yfirlýsingunni „… samhliða jafnræði í greiðslum óháð rekstrarformi.“ Telur ráðherra eðlilegt að ríkið greiði það sama til stofnana sem reknar eru á félagslegum grunni og til þeirra sem reknar kynnu að vera með gróðasjónarmið í huga? Á ríkið að borga það sama til [[Forseti hringir.]]ólíkra stofnana?
Hæstv. forseti. Það voru tvær fullyrðingar í ræðu hv. málshefjanda Svandísar Svavarsdóttur sem ég vil gera smá athugasemdir við. Sú fyrri er sú að 80% þjóðarinnar vilji að ríkið reki alla heilbrigðisþjónustu. Ég er ekki viss um að það sé meiri hluti fyrir því í íslensku samfélagi að ríkið taki allar meðferðarstofnanir SÁÁ, Hlaðgerðarkot, Reykjalund eða sjúkraflutninga og fari að reka það sjálft. Það er enginn áhugi fyrir því í íslensku samfélagi. Í öðru lagi er einkarekstur auðvitað ekkert einkavæðing í eiginlegum skilningi eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson fjallaði um áðan. Þetta er bara spurning um að fá sem besta þjónustu og mesta fyrir sem minnstan pening. Undir vissum kringumstæðum getur vel verið að það sé gott að ríkið geri það, í öðrum tilvikum getur verið hagstæðara að einhverjir einkaaðilar sjái um það eins og þeir hafa gert margir hverjir með afbragðsárangri áratugum saman. Þetta er eiginlega ekkert flóknara en það. Ég held að við eigum ekki að hafa áhyggjur af því og nota gömlu frasana sem maður las fyrir 35 árum í Þjóðviljanum og Neistanum, að menn hafi eitthvað að féþúfu eða hagnist á einhverju. Þetta er spurning um á hverju skattgreiðendur hagnast, þeir sem borga fyrir þjónustuna sem við erum öll sammála um að þurfi að veita. Þessar gömlu ræður hafa ekkert breyst. Ekkert breyst, [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir gjörbreytingu á íslensku samfélagi til mikillar batnaðar alla þessa áratugi.
Græðgin er söm við sig.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði í lokin að gömlu ræðurnar hefðu ekkert breyst og það má til sanns vegar færa því að við heyrum nákvæmlega sömu rökin frá sjálfstæðismönnum og við höfum heyrt um áratugi og þeir hafa ekki séð ástæðu til að breyta þeim. Það sem málið snýst um hér og við þurfum að ræða er hvert stefnir. Ég hef þá skoðun og hef haft lengi að tvö kerfi á Íslandi eigi að vera undir ríkisábyrgð og í ríkisrekstri að mestu leyti, á ábyrgð skattgreiðenda, það er heilbrigðiskerfið og menntakerfið. Þau eiga ekki að sæta kollsteypum eftir pólitískri hentistefnu. Og ég ætla að vona það að þær yfirlýsingar haldi sem hæstv. ráðherra gaf hér, sem eru auðvitað gríðarlega mikilvægar, um að við ætlum að halda áfram að reka kerfi sem allir eiga aðgengi að óháð efnahag, jafnan aðgang og njóti jafnréttis. Ef það er haft að leiðarljósi þá óttast ég í sjálfu sér ekki framhaldið. En það eru blikur á lofti og það er alltaf verið að gefa eitthvað í skyn, og það þurfum við að fá að ræða. Við viljum að hér sé gott aðgengi, framboð sé nægt, gæði tryggð, það sé eftirlit og það sé á ábyrgð ríkisins, það sé á ábyrgð opinberra aðila að þetta sé í lagi. Síðan getum við rætt um önnur rekstrarform og menn nefna hér fyrst og fremst sjálfseignarstofnanir. Er einhver eðlismunur á þeim og stofnun sem, eins og hv. þm. Jón Þór Ólafsson rakti áðan, hefur það að markmiði að auka og efla sinn eigin hagnað? Slík stofnun hefur allt önnur markmið en heilbrigðiskerfið, sem þarf að draga úr þjónustu eða vill gera það, þ.e. með því að bæta heilsu og lýðheilsu, með fyrirbyggjandi störfum og öðru slíku frekar en að mynda hagnað í rekstrarforminu per se. Þess vegna verða að koma skýrari svör frá hæstv. ráðherra. Er hann að tala um sjálfseignarstofnanir eða stofnanir sem reknar eru af viðkomandi heilbrigðisstéttum eða er hann að tala um atvinnurekstur einkaaðila sem hafa hagnaðarvon sem meginmarkmið? Það óttast ég vegna þess að það eru fordæmi fyrir því og við sjáum það víða, eins og í Bandaríkjunum, hvernig það kerfi hefur leitt til tvöfalds kerfis þar sem menn fá leyfi til þess að taka sér viðbótartekjur o.s.frv. Punktur 7 vekur ugg [[Forseti hringir.]]í samkomulaginu sem hér er verið að ræða um, sem að öðru leyti var mjög gott. Hvert vill hæstv. ráðherra stefna? Við auglýsum eftir [[Forseti hringir.]]skýrari svörum.
Virðulegi forseti. Þetta er mikilvæg og þörf umræða. Við ræðum hér um rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni fyrst og fremst en í raun og veru í opinberum rekstri. Við erum að ræða um heilbrigðisþjónustuna eins og við köllum hana, en ég vil nú aðeins minnast á menntakerfið sem af einhverjum ástæðum við köllum ekki menntaþjónustu. Eins og komið hefur fram í ræðum þingmanna og hæstv. ráðherra hér á undan höfum við á Íslandi búið við fjölbreytt rekstrarform í opinberri þjónustu. Ég þekki það vel úr fyrra lífi mínu á vettvangi sveitarstjórnar í menntakerfi, í heilbrigðiskerfi, í samgöngukerfinu o.s.frv. Það verður að viðurkennast að við höfum bæði mjög góða reynslu af opinberum rekstri og síðri reynslu. Það sama á við um einkarekna þjónustu og þjónustu sem rekin er af sjálfseignarstofnunum. Í sumum tilvikum hefur þar tekist sérstaklega vel til, í öðrum tilvikum ekki. Þegar illa hefur tekist til þá á það sameiginlegt, hvort sem það er opinber rekstur, einkarekstur eða hvað, að eitthvað hefur skort á stefnumörkunina, eftirlitið og framkvæmdina. Það er aðalatriðið til að tryggja að þjónustan sé góð. Ég vil leggja áherslu á það í þessari umræðu að það hlýtur að vera þjónustan sem skiptir mestu máli, að þjónustan sé góð, sé sem best, auðvitað að hún nýti fjármuni vel, en fyrst og fremst að þjónustan sé góð, að jafnræði sé allra sem eiga að njóta þjónustunnar til jafn góðrar þjónustu og að tryggt sé að þjónustan sé veitt. Það er kannski einn gallinn við einkarekstur í opinberri þjónustu að einkaaðili sem [[Forseti hringir.]]mögulega getur til dæmis farið, eins og maður segir, á hausinn getur kannski ekki tryggt þjónustuna eða ferli þjónustunnar eins og ríkisrekstur en hins vegar getur hann það þegar vel er um haldið.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að hefja umræðu um stöðu heilbrigðismála. Kostnaður við heilbrigðiskerfið er mikill og mun bara aukast á komandi árum. Þó að rekstur ríkissjóðs verði hallalaus í nánustu framtíð og þó að skuldir verði greiddar niður sem skapar svigrúm til aukinna fjárframlaga til heilbrigðiskerfisins þá dugar það ekki til. Til að viðhalda kerfinu og bjóða upp á eitt besta heilbrigðiskerfi í heimi þarf mikla aukningu framlaga á næstu árum og áratugum. Þetta eru staðreyndir sem við verðum að hafa í huga í þessari umræðu. Á Íslandi borgar ríkið yfir 80% af heildarkostnaði heilbrigðiskerfisins, en það er hærra en meðaltal OECD-ríkja sem nemur um 72%. Er ekki hægt að hækka skatta til að mæta auknum útgjöldum í heilbrigðiskerfinu? Það er sjálfsagt hægt upp að ákveðnu marki, en á að fara í stanslausar skattahækkanir næstu áratugi til að mæta útgjöldum sem munu alltaf halda áfram að aukast? Það er fullkomlega óraunhæft. Það er í þessu andrúmslofti sem umræðan um fjölbreytt rekstrarform er sprottin. Ef við viljum að öll eða nánast öll heilbrigðisþjónusta sé ríkisrekin og að við bjóðum upp á eitt besta heilbrigðiskerfi í heimi þá verðum við að svara þeirri spurningu hvaðan peningarnir eigi að koma, ekki bara næstu árin heldur áratugi. Rekstrarform heilbrigðisþjónustu hefur verið ýmsu móti eins og ráðherra benti réttilega á. Einkarekstur að hluta til nýtist til dæmis í heilsugæslu, öldrunarþjónustu, heimahjúkrun og sérfræðiþjónustu. Auðvitað á ríkið að greiða áfram eða að langmestu leyti fyrir þá heilbrigðisþjónustu sem veitt er, annað kemur ekki til greina og mikilvægt að hafa það á hreinu. Spurningin er hins vegar sú hvort ríkið þurfi að sinna allri heilbrigðisþjónustu. Við þurfum að stíga varlega til jarðar í þessum efnum, verðum að tryggja að allir hafi rétt á og geti nýtt sér alla grunnþjónustu heilbrigðiskerfisins óháð efnahag. Þeir sem minna mega sín mega ekki verða út undan. Kostnaður einstaklinga má ekki aukast frá því sem nú er. [[Forseti hringir.]]Þar erum við komin að þolmörkum. Það er sá útgangspunktur sem við verðum að byggja á.
Virðulegi forseti. Ég vil einnig byrja á að þakka fyrir þessa umræðu og vekja athygli á því að þetta er ein af þeim fjölmörgu umræðum sem eiga sér stað á hinu háa Alþingi sem fá ekki nægan tíma. Hér höfum við tvær mínútur til þess að flytja mjög stuttar ræður um mjög viðamikið umræðuefni. Margir hafa hér vakið athygli á því að málið sé í reynd mjög einfalt, að þetta snúist um að fá bestu þjónustuna fyrir lægsta verðið. Ég er þessu ósammála. Ég vil meina að það séu flóknari spurningar fyrir hendi eins og hv. 10. þm. Reykv. s. kom inn á hérna áðan, þetta snýst líka um hvata, þetta snýst um hvaða hvatar liggja að baki hegðunar kerfisins. Þetta verður skýrt þegar við tölum um fangelsismál. Þau eru að mörgu leyti eða flestu leyti sem betur fer frábrugðin heilbrigðismálum, en þau eru gott dæmi til að sýna fram á þann punkt að þegar maður býr til kerfi sem hefur þann hvata að búa til eitthvað sem okkur finnst vera slæmt, þá verðum við að átta okkur á því nákvæmlega hvað við erum að gera. Að þeirri ágætu hv. stofnun SÁÁ ólastaðri vil ég taka hana sem dæmi. SÁÁ er sjálfstæð stofnun en hún hefur oft verið gagnrýnd fyrir það að reka spilakassa. Hún hefur verið gagnrýnd fyrir það að auka á vandamálið sem stofnuninni er ætlað að leysa. Nú ætla ég ekki að taka undir þá gagnrýni hér og nú vegna þess að ég er ekki viss um að það sé endilega sá hvati sem ráði förinni hjá SÁÁ, en hættan er til staðar, vandinn er til staðar og við þurfum að gera ráð fyrir honum og þurfum að hafa þennan hvata í huga þegar við tökum umræðuna um rekstrarformið. Rekstrarformið má ekki vera þess eðlis að það hvetji beinlínis til þess að vandinn verið stærri en ella. Það fer auðvitað eftir viðfangsefnum hversu stór þáttur þetta er, en þetta snýst um meira en einfaldlega kostnað og gæði þjónustunnar. Það er það sem ég vildi koma að. Að lokum legg ég til að fundir fastanefndar Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég þakka þátttakendum fyrir góða og að mörgu leyti skýrandi umræðu. Hér liggur fyrir eftir þessa umræðu að sótt er að samstöðunni um félagslegar forsendur heilbrigðiskerfisins. Sú samstaða er í hættu vegna þess að hér kemur fram í ræðum ekki bara hæstv. ráðherra heldur fleiri þingmanna að menn segja, rétt eins og hæstv. ráðherra segir, að rekstrarformið sjálft sé algjört aukaatriði. Þar er ráðherrann og aðrir þeir þingmenn sem hafa talað á þeim nótum ekki sammála 80% þjóðarinnar sem vilja félagslega heilbrigðisþjónustu, félagslega rekna og félagslega hugsaða heilbrigðisþjónustu. Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir segir í blaðagrein nú á dögunum, með leyfi forseta: „Ef jöfnuður í heilbrigðisþjónustu er markmið, þá er aukinn einkarekstur ekki svarið. Jöfnuður í þessu samhengi er viðfangsefni stjórnmálanna; ekki markaðarins.“ Við verðum að muna að einkavædd eða einkarekin heilbrigðisþjónusta er dýrari en opinber heilbrigðisþjónusta, og af hverju er það? Í fyrsta lagi vegna þess að meiri stjórnunarkostnaður er almennt í einkarekinni heilbrigðisþjónustu og reyndar líka lægri laun til þeirra sem sinna daglegum störfum og stoðþjónustu eins og ræstingum. Aukinn kostnaður einkarekinnar heilbrigðisþjónustu fer að miklu leyti í laun yfirmanna og millistjórnenda en lítið til almennra starfsmanna. Þetta er veruleikinn. Hin ástæðan fyrir því að einkarekin heilbrigðisþjónusta er dýrari er sú að greiða þarf eigendum arð. Ef það er gert, að greiða eigendum arð út úr kerfinu, er sá arður stór hluti af veltu viðkomandi sjúkrastofnunar. Einkarekstur er nefnilega gróðarekstur. Hæstv. ráðherra hefur enn ekki svarað því, og ég mundi vilja óska þess að hann svaraði því hér í lokaræðu sinni: Er verjandi að taka gróða út úr heilbrigðiskerfinu? Er verjandi að gera [[Forseti hringir.]]heilsuleysi og sjúkdóma að féþúfu?
Virðulegi forseti. Ég svara því strax að það er ekki ætlun þess sem hér stendur að gera heilsuleysi og sjúkdóma að féþúfu, það held ég að enginn hafi áhuga á að stunda, hvar sem í pólitík hann er, það er ekki þannig. Þessi umræða hefur á margan hátt verið mjög góð. Að vísu vekur það mér dálitla undrun með hvaða hætti sérstaklega formaður velferðarnefndar fer í þessa umræðu um hin fjölbreyttu rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni, þó ekki væri nema fyrir þá pólitík sem Samfylkingin rak á kjörtímabilinu 2007–2011. Í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar þá stóð, með leyfi forseta: „Skapað verði svigrúm til fjölbreytilegra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum.“ Þannig að ágæt samstaða hefur verið um þennan þátt heilbrigðisþjónustunnar meðal íslenskra stjórnmálaflokka. Ég vil einfaldlega halda því til streitu. Það má heldur ekki gleyma því að undirrót þess sem verið er að vinna á vettvangi heilbrigðisráðherra um breytingar í heilbrigðisþjónustunni byggir á vinnu sem var sett í gang árið 2011 af þáverandi velferðarráðherra, Guðbjarti Hannessyni, og það er skýrsla Boston Consulting Group. Þar kemur meðal annars fram ein tillaga sérstaklega, eftir skoðun sextíu sérfræðinga, sem kveður á um það að fyrirkomulag á greiðslu til veitenda heilbrigðisþjónustu skuli endurskoðuð með sveigjanleika, hagkvæmni og gæði að leiðarljósi. Þannig að grundvallaratriðið í því sem ég er að segja um að rekstrarformið skipti ekki máli, er að þegar við höfum vegið og metið kostnað við rekstur, gæði og öryggi þjónustunnar sem veita á þá skulum við taka ákvörðun um það hvernig við nýtum þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru til að lækna og líkna fólki.
Virðulegi forseti. Mig langar að taka hér upp málefni aldarafmælissjóðs Háskóla Íslands í samhengi við almenn framlög til háskólastigsins og beini fyrirspurninni til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Svo ég rifji aðeins upp söguna þá var það svo að Háskóli Íslands fagnaði 100 ára afmæli sínu árið 2011 og var þá settur á laggirnar svokallaður aldarafmælissjóður. Í kjölfarið var sett á laggirnar nefnd þar sem sátu fulltrúar frá Alþingi, forsætisráðuneyti, fjármálaráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti og Háskóla Íslands sem gerði svo tillögur um hvernig framlög til rannsókna í aldarafmælissjóðinn ættu að þróast á árunum 2012 til 2020. Markmið sjóðsins átti að vera að efla rannsóknir og nýsköpun sem mundi nýtast til uppbyggingar atvinnulífs og verðmætasköpunar í þágu íslensks samfélags og þjóðar. Nú þarf ég ekki að tala lengi um það hversu gríðarlega mikilvægt það er fyrir samfélagið að hér séu stundaðar öflugar rannsóknir og nýsköpunarstarf og vísindastarf í Háskóla Íslands en líka í öðrum háskólum og öðrum vísindastofnunum og rannsóknarstofnunum. Það skiptir máli fyrir atvinnulífið að búa að vel menntuðu fólki en líka að hér séu stundaðar öflugar grunnrannsóknir sem nýtast svo sem grunnur að hagnýtari rannsóknum í ýmsum greinum. Og oft er það svo, svo ég nýti nú tækifærið, að það er ekki fyrirsjáanlegt hvaða rannsóknir muni nýtast. Þannig þótti mörgum sá fræðimaður sem fann upp tvíundakerfið sem er undirstaða allrar forritunar í nútímanum - Boole hét sá - vera fullkomlega á villigötum með sitt rannsókna- og vísindastarf, að vera að búa til eitthvert rökfræðikerfi sem engum raunverulegum tilgangi þjónaði. [[Gripið fram í.]]Það kom á daginn síðar meir, mörgum áratugum síðar, að það er undirstaða allrar nútímatölvutækni. Er þetta ekki rétt hjá mér, hv. þingmaður? Grunnrannsóknir skipta því gríðarlegu máli. Áðurnefndur vinnuhópur gerði tillögur um að framlögin yrðu stóraukin og markmiðið ætti að vera að framlög til háskólastigsins mundu þróast þannig að Ísland næði í fyrsta lagi svokölluðu meðaltali OECD til háskóla árið 2016 og síðan árið 2020 værum við komin nærri meðaltali framlaga til háskólastarfs annars staðar á Norðurlöndum. Þar höfum við því miður verið eftirbátar mörg ár aftur í tímann, hvort sem litið er til fyrir kreppu eða eftir kreppu. Við vitum það auðvitað að ástandið batnaði ekki í kreppu. En nú ættum við að vera farin að horfa fram á veginn. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig þessari yfirlýsingu hafi verið fylgt eftir og hvernig hann sér fyrir sér þróun framlag til háskólastigsins til ársins 2020, hvort enn þá sé unnið samkvæmt því sem vinnuhópurinn lagði til á sínum tíma og heyra síðan hvernig hæstv. ráðherra sér fyrir sér að framlögin þróist annars vegar til aldarafmælissjóðsins [[Forseti hringir.]]og hins vegar til háskólastigsins alls.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn í tilefni af aldarafmæli Háskóla Íslands. Þann 17. júní árið 2011 samþykktu þáverandi ríkisstjórn og Alþingi að stofna aldarafmælissjóð Háskóla Íslands, eins og hv. þingmaður vék að í fyrirspurn sinni. Markmiðið með stofnun sjóðsins er að efla rannsóknir og nýsköpun sem nýtast munu til uppbyggingar atvinnulífs og verðmætasköpunar í þágu íslensks samfélags og þjóðar. Samningur um aldarafmælissjóð Háskóla Íslands er sérstakur viðauki við samning mennta- og menningarmálaráðuneytisins um kennslu og rannsóknir Háskóla Íslands á tímabilinu árið 2012–2016. Við stofnun sjóðsins var skipaður sérstakur starfshópur með fulltrúum frá Alþingi, forsætisráðuneyti, fjármálaráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti og Háskóla Íslands til að meta og gera tillögur um framlög í sjóðinn á árunum 2012–2020. Lauk hann störfum með sérstakri skilagrein og tillögugerð um framlög í aldarafmælissjóð Háskóla Íslands árið 2012–2020. Þáverandi ríkisstjórn samþykkti á fundi sínum þann 7. október 2011 eftirfarandi tillögu, með leyfi virðulegs forseta: „Lagt er til að ríkisstjórnin samþykki tillögu starfshóps um að fjárframlög til aldarafmælissjóðs Háskóla Íslands verði 150 millj. kr. árið 2011, 250 millj. kr. árið 2012, 400 millj. kr. árið 2013 og 700 millj. kr. árið 2014. Jafnframt að árið 2013 verði unnin áætlun um framlög í aldarafmælissjóðinn fyrir árið 2015–2020 með hliðsjón af hagvexti hér á landi og stöðu ríkisfjármála.“ Ég vil vekja athygli á niðurlagi tilvitnunar sem er hefðbundin, að tekið sé tillit til hagvaxtar og stöðu ríkisfjármála við slíkar ákvarðanir. Framlög áranna 2011–2014 hafa verið í samræmi við ofangreinda samþykkt þáverandi ríkisstjórnar og er óþarfi að tíunda það frekar. Háskóli Íslands skilar samkvæmt ákvæðum samnings um aldarafmælissjóð mennta- og menningarmálaráðuneytinu skriflegri greinargerð fyrir 1. október ár hvert um hvernig Háskóli Íslands miðaði við að ná þeim markmiðum sínum. Við mat á árangri Háskóla Íslands er fylgt þeim hlutlægu mælikvörðum sem fram koma í skilagrein og tillögugerð starfshóps um framlög í aldarafmælissjóð Háskóla Íslands árið 2012–2020 og þeirra markmiða sem fram koma í stefnu Háskóla Íslands 2011–2016. Markmið aldarafmælissjóðs var að framlag á nemanda við Háskóla Íslands mundi ná meðaltali OECD-ríkja árið 2016 og meðtaltali Norðurlandanna árið 2020. Við mat á árlegu framlagi í sjóðinn skyldi höfð hliðsjón af því hvernig miðar í sókn Háskóla Íslands að markmiðum sínum eins og þau eru sett fram í stefnu skólans og í samræmi við áætlun og jöfnuð í ríkisfjármálum á framangreindu tímabili. Í aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs er lagt til að unnið verði að áætlun um fjármögnun háskólastarfs til ársins 2020 er miði við ofangreint markmið um fjármögnun Háskóla Íslands. Á vegum forsætisráðuneytisins hefur verið skipaður starfshópur til að fjalla um framlög til sjóðsins árið 2016–2020. Þrátt fyrir að tafir hafi orðið á að starfshópurinn hæfi störf gerir fjárlagafrumvarpið 2015 ráð fyrir óbreyttri fjármögnun á árinu 2015 hjá aldarafmælissjóðnum, þ.e. áfram 700 millj. kr., og gildistími viðaukans því framlengdur um eitt ár. Vík ég nú að síðari spurningu hv. þingmanns. Innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins er nú unnið að heildstæðri stefnumótun til fimm ára fyrir málefnasviðið háskólar og vísindastarfsemi, þ.e. til ársloka 2019, sem hefur að markmiði að auka skilvirkni, samþættingu, árangur og gæði innan kerfisins. Stefnumótun ráðuneytisins er meðal annars til þess fallin að ráðuneytið geti lagt stefnuna til grundvallar þátttöku sinni í mótun stefnu í vísindum og tækni á vettvangi Vísinda- og tækniráðs sem tekur til ólíkra þátta æðri menntunar, rannsókna og nýsköpunar og stoðaðila málaflokksins í kerfinu sjálfu. Meðal þess sem horft er sérstaklega til í ofangreindri stefnumótun ráðuneytisins er opinber fjármögnun háskóla og rannsókna, en þar að auki fjármögnunar sem slíkrar er horft til ólíkra leiða við fjármögnun háskóla og rannsókna, stjórntækja og hvata. Í stefnumótun ráðuneytisins er unnið í fimm vinnuhópum og ber einn þeirra heitið Fjármögnun málaflokksins. Gert er ráð fyrir að vinnu við ofangreinda stefnumótun ráðuneytisins verði lokið á næstu vikum. Vísindanefnd Vísinda- og tækniráðs hefur verið gerð grein fyrir þeirri vinnu sem nú fer fram í ráðuneytinu og tengslum hennar við aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs. Gert er ráð fyrir samráði við fagaðila, þar með talið háskóla, rannsóknastofnanir og Vísinda- og tækniráð, við greiningu helstu áskorana sem kerfið stendur frammi fyrir. Á grundvelli stefnumótunar mennta- og menningarmálaráðuneytisins verða skilgreindar megináherslur um breytingar næstu fimm árin. Þegar megináherslurnar og forgangsröðun liggja fyrir verður unnið að verkefnaáætlun þar sem gert er ráð fyrir fyrirhuguðum breytingum ásamt fjármögnun. Tímabilið september til desember 2014 var unnið að gagnaöflun um meðal annars fjármögnun kerfisins, alþjóðlegan samanburð, samantekt á ábendingum úr til að mynda skýrslu Vísinda- og tækniráðs, Nýrri sýn frá 2012, Taxell-skýrslunni frá 2009, ERAC-skýrslunni frá 2014 og [[Forseti hringir.]]skýrslu rýnihóps menntamálaráðuneytisins 2009 og fleira. Tímabilið janúar til mars 2015 var unnið að og hefur verið unnið að frekari greiningu, helstu áskorunum á kerfið o.s.frv. Síðan verður [[Forseti hringir.]]apríl til júní unnið að aðgerðaáætlun fyrir þær megináherslur sem birtast í þessari vinnu.
Herra forseti. Eins og nafnið gefur til kynna var aldarafmælissjóðnum komið á laggirnar í tilefni af aldarafmæli Háskóla Íslands. Háskóli Íslands er ein af meginstofnunum íslensks samfélags, stærsti háskóli landsins með fjölþætt fræðasvið og aldarafmælissjóðurinn var leið til að bæði fagna afmælinu en ekki síður til að efla vísindastarfið við háskólann og þrótt vegna áfalls hrunsins og áhrifa þess á fjármögnun háskólans og rannsókna þar. Hæstv. ráðherra var hér með langa ræðu með gríðarlega mörgum staðreyndum. Það sem mér finnst skipta máli er hvort ráðherra sé ekki að vinna að því að efla háskólastigið og þá ekki síst Háskóla Íslands til þess að tryggja stöðu hans og að það leiki enginn vafi á því að markmiðið [[Forseti hringir.]]sé að sjálfsögðu að háskólinn verði áfram fyrst og fremst fjármagnaður af skattfé.
Hæstv. forseti. Mig langar til þess að beina sjónum manna að því að Háskólinn á Akureyri verður 30 ára gamall árið 2017. Ég vil því vekja athygli hæstv. menntamálaráðherra á því að það væri verðugt að stofna rannsóknasjóð við þann skóla sem fengi myndarlegt fjárframlag í tilefni af því afmæli. Hins vegar er það þannig að Háskólinn á Akureyri hefur gríðarlega mikilvægt gildi, eins og ég hef sagt hér áður, fyrir það svæði og þó víðar væri leitað og þar á sér stað mjög öflug rannsóknastarfsemi sem skiptir máli fyrir atvinnulíf og fræðastarf á öllu landinu og Háskólinn á Akureyri hefur lagt sig fram um það eins og aðrir háskólar að leita alþjóðlegra vottana á því starfi sem þar fer fram. Og það er, eins og ég sagði áður, mikilvægt að gefa gaum að þeirri stofnun þegar [[Forseti hringir.]]litið er til rannsóknastarfs háskóla.
Herra forseti. Sem unnandi Háskólans á Akureyri get ég ekki annað en tekið undir með hv. síðasta þingmanni sem hér talaði, Valgerði Gunnarsdóttur. Ég hef alltaf stutt þann háskóla, ég held að hann sé miklu betri háskóli en menn gera sér almennt grein fyrir, en það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, undirstaða þess að hann eflist að þrótti er fjármagn til rannsókna. Það er ég viss um að hæstv. menntamálaráðherra skilur mætavel. Ég kem aðallega hér upp til þess að þakka hæstv. ráðherra fyrir það að fylgja einarðlega eftir þeirri stefnu sem mótuð var í tíð síðustu ríkisstjórnar um það að árið 2020 yrði fjármagn til rannsókna við Háskóla Íslands orðið svipað á hvern nemanda og gera má ráð fyrir að verði þá við háskólana almennt á Norðurlöndunum. Það skiptir miklu máli. Ég vil líka undirstrika að ég tel að Háskóli Íslands hafi staðið sig ákaflega vel, siglt vel í gegnum erfiða tíma. Hann er núna á lista yfir topp 300 bestu háskóla í heiminum og það er í sjálfu sér kraftaverk að [[Forseti hringir.]]hafa tekist það við þann mótbyr sem var á síðustu árum og miðað við smæð þjóðarinnar. En það ber að þakka og ég veit, herra forseti, að hæstv. menntamálaráðherra mun [[Forseti hringir.]]slá heldur í en draga úr í rannsóknastarfi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra hans svör og þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls. Ég vil ítreka það sem ég sagði fyrr, af því að hæstv. ráðherra vitnaði í talsvert margar skýrslur og nefndir sem hafa starfað og mótað stefnu, stefnu Vísinda- og tækniráðs, ýmsa rýnihópa og sérfræðinga sem hafa komið að málum, að hvernig sem við snúum þeim teningi er niðurstaðan alltaf sú að hér, eins og hv. þingmaður sem talaði næstur á undan mér, Össur Skarphéðinsson, kom inn á, er unnið mjög gott starf þar sem við fáum mikið fyrir lítið, því að um leið eru framlögin langt undir því sem við viljum sjá, bæði þegar við berum okkur saman við OECD og líka þegar við berum okkur saman við hin Norðurlöndin. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra nefndi í ræðu sinni að hér væru framlög óbreytt árið 2015 frá því sem verið hefði, þ.e. 700 milljónir í aldarafmælissjóðinn. Það væri starfshópur að fara að skila af sér tillögum um framhaldið en þær þyrftu að miðast við stöðu ríkisfjármála. Ég vil þá heyra aðeins í hæstv. ráðherra, hver hans persónulega afstaða er, sem mennta- og menningarmálaráðherra. Hversu mikilvægt hann telur að við náum að standa við þau markmið sem hafa verið sett af fyrri starfshópum um að við náum framlögum til háskólastigsins á þetta stig? Eins og ég sagði áðan er þetta lykillinn að einhverju leyti að því að við getum tryggt áframhaldandi öflugt atvinnulíf og öflugt efnahagslíf, að við fjárfestum í innviðunum og innviðirnir eru fyrst og fremst rannsóknir og þekkingarsköpun. Það eru innviðirnir sem við eigum að vera að fjárfesta í til að skapa vöxt, til að skapa störf til framtíðar. Það er rétta leiðin fyrir okkur sem þjóð. Ég vil heyra afstöðu hæstv. ráðherra, svo fremi sem hann hafi aðgang að fjármunum, hvernig hann mundi vilja forgangsraða þeim fjármunum, hversu raunhæft hann telur að við náum þeim markmiðum [[Forseti hringir.]]sem voru sett og hvernig hann nákvæmlega hann mundi vilja forgangsraða þeim fjármunum.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka málshefjanda og öðrum hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Ég vil segja strax í upphafi og leggja áherslu á að sú vinna sem hefur farið fram í mennta- og menningarmálaráðuneytinu á undanförnum mánuðum snýr að því að greina stöðu íslenska háskólakerfisins til samanburðar við það sem gerist í þeim löndum sem við miðum okkur við um lífskjör og almennan aðbúnað, til þess að við getum síðan á grundvelli þeirrar upplýsingaöflunar tekið ákvarðanir um næstu skref um það hvernig við viljum að háskólakerfið okkar þróist. Þar eru stórar og viðamiklar spurningar uppi og við höfum kallað eftir samstarfi og samráði við háskólana sjálfa um greiningu á sóknarfærum og veikleikum í íslenska háskólakerfinu og sú vinna stendur yfir. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, og við erum um það sammála, að menntun, vísindi, rannsóknir eru grundvöllur fyrir allri efnahagsstarfsemi nú þegar, eða stórs hluta hennar, og verður það í vaxandi mæli á næstu árum og áratugum. Lífskjör þjóða munu ráðast af þeim þættinum, hvernig menntakerfi okkar eru skipulögð og vísindastarfseminni fyrir komið. Það er margt ágætt í kerfi okkar en það er líka mjög margt sem við getum og þurfum og verðum að bæta. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum sjá það gerast á næstu árum að framlög til háskólastigsins fari vaxandi. Þó vísa ég til og minni á þann fyrirvara sem settur var af síðustu ríkisstjórn í yfirlýsingu varðandi fjármögnun þessa að hliðsjón verði tekin af hagvexti og stöðu ríkisfjármála. Auðvitað vil ég sem menntamálaráðherra fá sem mest til míns málaflokks en það er nákvæmlega sami fyrirvari núna og verið hefur. En, virðulegi forseti, ég er þeirrar skoðunar að þau framlög sem við getum fengið til þessa málaflokks, þ.e. til háskólastarfseminnar og reyndar til menntamála almennt, muni skila sér mjög fljótt til þjóðarinnar í bættum lífskjörum. En um leið þarf líka að fara fram opin umræða um það hvernig við getum endurskipulagt menntakerfi okkar, t.d. framhaldsskólakerfið og háskólakerfið, [[Forseti hringir.]]þannig að við nýtum fjármagnið vel og leggjum þar með grunn að öflugra samfélagi.
Hæstv. forseti. Í haust hitti ég hóp nemenda. Þetta var hópur nemenda Listaháskóla Íslands og áttu þeir það sameiginlegt að hafa miklar áhyggjur af húsnæði skólans. Þá og þann hv. þingmann sem hér stendur langaði að vita hvaða áform hæstv. menntamálaráðherra hefði um húsnæði Listaháskólans. Einnig væri fróðlegt að fá svör um niðurstöðu samstarfsnefndar sem skipuð var fyrir nokkrum árum síðan um framtíðaráform húsnæðismála Listaháskólans, ef einhver niðurstaða hefur fengist. Samstarfsnefndin var skipuð fulltrúum frá menntamálaráðuneytinu, Reykjavíkurborg og Listaháskólanum. Eins og hæstv. menntamálaráðherra veit er starfsemi Listaháskólans dreifð um Reykjavíkurborg og fer nú fram í þremur húsum. Þeir sem þekkja vel til starfsemi skólans segja að ef skólinn væri með starfsemi í einu húsnæði þá væru samlegðaráhrif milli deilda mun meiri en þau eru, það gæfi af sér meiri fjölbreytni í náminu og mundi skapa skólanum mun sterkari sérstöðu í alþjóðlegu námsumhverfi. Taka verður þó fram að með útsjónarsemi og mikilli vinnu undanfarin ár hafa samlegðaráhrif og samstarf milli deilda farið vaxandi innan skólans. Annað og alvarlegra mál er þó að húsnæði skólans við Sölvhólsgötu er illa farið. Nemendur skólans hafa komið fram í fjölmiðlum og lýst áhyggjum sínum af ástandinu. Við Sölvhólsgötu eru leiklistar-, dans- og tónlistardeildir skólans og heyrst hefur að það húsnæði hafi eingöngu átt að vera til bráðabirgða. Nauðsynlegar endurbætur sem áttu að fara fram á húsnæðinu fyrir nokkrum árum síðan hafa ekki farið fram svo ég viti til og samkvæmt þeim heimildum sem ég hef. Samkvæmt því sem nemendur skólans hafa sagt og fram hefur komið í fjölmiðlum virðist sem húsnæðið sé ótækt fyrir þá starfsemi sem þar fer fram. Sem dæmi er loftræstingin ónýt og hljóðeinangrun lítil sem engin á milli herbergja. Umræðan um húsnæðismál eða húsnæðisvanda Listaháskólans er ekki ný. Auðvelt að finna fjölda frétta þar sem fjallað er um bágborið ástand á húsnæði skólans, óviðunandi kennsluaðstæður og vinnuaðstöðu nemenda og ákall frá nemendum og starfsfólki skólans um að ráðist verði í endurbætur á þeirri stöðu sem nú hefur varað til fjölda ára. Mig langaði því að biðja hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson að svara þeim spurningum sem ég spurði hann í upphafi ræðunnar, þ.e. hvaða framtíðaráform hæstv. menntamálaráðherra hefur um húsnæði Listaháskólans og hvaða niðurstöðu samstarfsnefnd skilaði ef hún hefur þá skilað niðurstöðum um þau málefni.
Forseta varð á að fara ekki alveg rétt með föðurnafn hv. fyrirspyrjanda, Elsu Láru Arnardóttur, beðist er velvirðingar á því og leiðréttist það hér með.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og segja að unnið hefur verið að því að koma starfsemi Listaháskóla Íslands undir eitt þak allt frá því að skólinn var stofnaður árið 1999. Hér er því um gamalt og nýtt vandamál að ræða. Liður í því var samningur sem skólinn og mennta- og menningarmálaráðuneytið gerðu með sér, dagsettur 7. maí árið 2007, um sérstakt húsnæðisframlag og var samningurinn staðfestur af fjármálaráðherra. Á grundvelli hans gerðu Listaháskólinn og byggingafélagið Samson Properties ehf. með sér samning um byggingu húsnæðis fyrir skólann á svokölluðum Frakkastígsreit í miðborg Reykjavíkur. Samningurinn var undirritaður 4. desember 2007 og var áætlað að byggingin yrði afhent skólanum í maí 2011 og kennsla gæti hafist í nýju húsnæði haustið 2011. Vegna efnahagsástandsins hafa þessi áform ekki gengið eftir og ríkir því óvissa um framtíðarhúsnæði fyrir skólann. Í maí árið 2013 var skipaður starfshópur í tengslum við framtíðarhúsnæði Listaháskóla Íslands. Starfshópnum var falið að gera ítarlega kostnaðaráætlun vegna byggingar á húsnæði fyrir Listaháskólann. Um var að ræða tvær staðsetningar en þrjá möguleika, annars vegar að gera breytingar á núverandi húsnæði skólans að Laugarnesi 91 og byggja við húsnæðið, hins vegar að gera breytingar á núverandi húsnæði skólans að Sölvhólsgötu 13 og byggja við húsnæðið eða byggja nýtt húsnæði fyrir skólann á Sölvhólsgötureitnum. Stefnumótun Listaháskólans fyrir árið 2007–2011 var skoðuð og þar segir meðal annars að áhersla sé lögð á að skólinn starfi undir einu þaki og að viðunandi húsnæðislausn fáist í samræmi við sérstöðu hans. Vík ég þá að öðrum lið fyrirspurnar hv. þingmanns sem snýr að niðurstöðu samráðsnefndar um húsnæðismál skólans sem sett var á fót, eins og ég nefndi í svari mínu við fyrri spurningunni. Virðulegur forseti. Starfshópurinn hætti störfum í byrjun síðasta árs án endanlegrar niðurstöðu. Rektor Listaháskóla Íslands hefur lýst áhuga sínum á að skólinn verði allur í Laugarnesinu. Listaháskólinn hefur til umráða 4.500 fermetra í alls 10.000 fermetra húsnæði að Laugarnesvegi 91. Sé stuðst við þarfagreiningu sem unnin var vegna fyrirhugaðrar byggingar á Frakkastígsreitnum, en þar var rýmisþörfin metin um 15.000 fermetrar, þyrfti að byggja við um 5.000 fermetra. Alls er um heildarfjárfestingu að ræða upp á 4 milljarða kr. og er sú upphæð mun lægri en sá kostnaður að byggja við núverandi húsnæði á Sölvhólsgötureitnum eða að byggt verði nýtt húsnæði frá grunni. Listaháskóli Íslands er sjálfseignarstofnun og það er rétt að taka fram að þar sem byggingaráform skólans hafa ekki gengið eftir á skólinn ekki kröfu á hendur ráðuneytinu vegna samningsins.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu máli. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra sagði að samráðsnefnd hefði ekki lokið störfum. Þegar ég spurði hæstv. ráðherra hér fyrir um ári lá fyrir að samráðsnefndina skorti fé til að ljúka þeirri kostnaðargreiningu sem hún taldi nauðsynlega til að meta þessa tvo kosti. Hæstv. ráðherra sagði þá, ef ég man rétt og ef heimasíða Alþingis svíkur mig ekki, að hann mundi beita sér fyrir því að samráðsnefndin fengi fé til að ljúka greiningunni. Mig langar því til að spyrja hæstv. ráðherra: Gekk það ekki eftir að samráðsnefndin fengi þá fjármuni, sem voru væntanlega einhverjar milljónir ef ég man rétt, til að ljúka þeirri greiningu? Er það ástæðan fyrir því að hún lauk ekki störfum og lauk því ekki að meta þá tvo kosti sem voru undir, þ.e. Sölvhólsgötureitinn annars vegar og hins vegar Laugarnes?
Virðulegi forseti. Ég hefði viljað sjá þessa umræðu af hálfu stjórnarþingmanna við fjárlagaumræðuna. Ég held að Vinstri græn hafi verið þau einu sem nefndu Listaháskólann sérstaklega í nefndaráliti með fjárlögunum þar sem vakin var athygli á því að framtíðarsýn skólans hefði ekki verið kynnt þrátt fyrir að núverandi ríkisstjórn geri skapandi greinar og kennslu að sérstöku umtalsefni í stefnuyfirlýsingu sinni. Og það er auðvitað vert að minnast þess þegar ég ræddi hér við hæstv. ráðherra um húsnæðisframlagið að hann gat ekki fært, fannst mér, almennileg rök fyrir að skólinn fengi það ekki, þrátt fyrir að vita að hann stæðist hvorki kröfur um öryggi né aðgengi, þ.e. það húsnæði sem hann er í. Einnig er vert að minna á að það eru ekki bara húsnæðismálin, það er líka rannsóknaþátturinn sem hefur alltaf verið settur frekar skör lægra hjá Listaháskólanum en öðrum skólum. Nú er búið að útbúa kennsluskrá fyrir kvikmyndanám. Og af því að í heimabæ okkar hæstv. ráðherra er núna mikið [[Forseti hringir.]]kvikmyndatökulið í gangi er ekki úr vegi að við leggjum þeirri grein töluvert [[Forseti hringir.]]meira lið en gert hefur verið.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir svörin. Það er ekki miklu við þau að bæta nema að mikilvægt er og ég vonast eftir því að lausn fáist í húsnæðismál Listaháskólans fyrr en seinna fyrir þá sem þar starfa, bæði nemendur og starfsfólk skólans, þannig að fólk búi þar við þær bestu aðstæður sem hægt er að hugsa sér, eða sem eru í boði, upp á að skapa verðmæti fyrir land og þjóð.
Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þingmanni og öðrum hv. þingmönnum fyrir umræðuna. Það er auðvitað svo og ég held að við getum öll sem höfum tekið þátt í þessari umræðu verið sammála um að það væri óskandi að við hefðum meiri fjármuni úr að spila til að styrkja og styðja við þá merku skólastarfsemi sem fer fram undir þaki Listaháskóla Íslands. En rétt er að ítreka það sem kom fram í upphafi svars míns að þetta hefur verið vandamál allt frá árinu 1999. Búið er að vinna töluvert mikið af greiningum og skoðunum á því hvaða möguleikar þarna eru til staðar. Ég vék að því í svari mínu að rektor Listaháskóla Íslands hefur lýst áhuga sínum á því að skólinn verði allur í Laugarnesinu. Búið er að skoða hvaða fermetrafjöldi þar er undir. Við vitum úr þeirri þarfagreiningu sem unnin hefur verið, sem reyndar miðaði við fyrirhugaða byggingu á Frakkastígsreitnum, að þar var metið að rýmisþörfin væri 15.000 fermetrar. Það er 10.000 fermetra húsnæði til staðar að Laugarnesvegi 91 þar sem skólinn hefur til umráða 4.500 fermetra. Kostnaður til að mæta þessu, matið á því er að þarna þurfi kostnað til sem er upp undir 4 milljarðar kr. Hvað varðar nefndina þá hefur hún hætt störfum. Það er alveg hárrétt, hana vantaði fjármuni. Þetta er ágætislexía í því að þegar við setjum af stað nefndir til verka að tryggja það að nefndirnar hafi fjármuni til að sinna starfi sínu. Það er ekki gott að setja nefndir af stað án þess að hafa gengið frá því tryggilega að fjármagn sé til staðar. Því miður fékkst ekki fjármagn til frekari starfa þar.
Virðulegi forseti. Ég ber hér fram fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigrúnar Magnúsdóttur varðandi starfshóp um myglusvepp sem var skipaður 10. júní 2014, en hlutverk hans var að endurskoða lög og reglugerðir á sviði byggingarmála með tilliti til myglusvepps og þess tjóns sem hann getur valdið. Þetta mikilvæga mál var samþykkt á Alþingi 12. maí 2014. Skipun starfshópsins er í samræmi við ályktun Alþingis frá þeim degi. Fyrsti flutningsmaður þingsályktunarinnar var hv. þm. Kristján L. Möller. Hér er undir mál sem snertir hóp fjölskyldna í landinu sem býr við þær aðstæður að geta jafnvel ekki notað fasteignir sínar vegna þess að í þeim hefur greinst mygla eða myglugró. Fólk getur sem sagt ekki dvalið heima hjá sér vegna þess að það veldur því heilsutjóni. Þetta er mál sem kerfið hefur ekki getað tekist á við fyrr en vonandi breytist það þegar þessi starfshópur skilar áliti sínu og þar með verða loks til einhverjar leiðbeiningar um það hvernig eigi að bregðast við í svona málum. Þegar heimili fólks er undir má segja að allt sé undir. Einkenni myglusvepps í íbúðarhúsnæði eru þau að hann grasserar í raka við ákveðið hitastig. Afleiðingarnar eru þær að sumt fólk - þetta er reyndar mjög einstaklingasbundið - þróar með sér ofnæmi, ertingu eða eitrun. Einkennin eru oftast tengd efri hluta öndunarvegar. Þau eru höfuðverkur, erting í augum, stíflað nef o.fl. Síðan horfum við upp á mun alvarlegri áhrif á heilsufar þar sem málið hreinlega snýst um hvort viðkomandi geti átt það fyrir höndum að eiga ekki heilsusamlega ævi. Spurningin mín til hæstv. umhverfisráðherra er [[Forseti hringir.]]því: Hvernig gengur starf þessa starfshóps?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er rétt sem þingmaðurinn gat um að umhverfis- og auðlindaráðherra skipaði þann 10. júní sl. starfshóp til þess að taka til endurskoðunar lög og reglur á sviði byggingarmála með tilliti til myglusvepps og þess tjóns sem hann getur valdið. Starfshópinn skipa sérfræðingar úr ráðuneytinu, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Mannvirkjastofnun, Umhverfisstofnun og Félagi byggingarfulltrúa auk eins þingmanns Framsóknarflokksins. Brýnt er að þverfagleg umræða fari fram svo að heildstæð niðurstaða og lausn náist til framtíðar um þetta mikilvæga málefni sem spannar yfir mörg fræðasvið, svo sem byggingarfræði, líffræði og læknisfræði. Starfshópurinn hefur farið vandlega yfir málið þar sem fjallað hefur verið um kröfur byggingarreglugerðar vegna mannvirkjagerða, byggingareftirlits, leiðbeiningar og fræðslu til fagaðila og hollustuhætti varðandi gæði húsnæðis og umhirðu og leiðbeiningar í því sambandi. Núverandi staða á verkefninu er sú að starfshópurinn er að leggja lokahönd á gerð skýrslu um þetta starf. Auk þess að skipa umræddan starfshóp var unnin lögfræðileg greinargerð um réttarstöðu þeirra sem verða fyrir tjóni af völdum myglusvepps í húsnæði. Greinargerð þessi liggur nú fyrir og þar er fjallað um ábyrgð helstu aðila í þessu sambandi og þær vátryggingar sem eru í boði, bæði lögbundnar og frjálsar. Einnig er til samanburðar við íslenskan rétt fjallað um þær reglur sem gilda í Danmörku, Noregi og Svíþjóð við fasteignakaup og nýbyggingar og þá einkum með tilliti til neytendaverndar. Ég ítreka að gert er ráð fyrir því að starfshópurinn skili skýrslu með niðurstöðum sínum og mögulegum tillögum að úrbótum eigi síðar en í þessum mánuði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin. Mér finnst þetta mjög mikilvægt mál. Það eru að minnsta kosti liðnir sex mánuðir frá því að þessu verki átti að ljúka, en ánægjulegt að heyra að það eru að koma niðurstöður í þetta mál og skýrsla um réttarstöðu þessa fólks meðal annars. Við vitum jú að þetta snýst ekki bara um hversu margir verða veikir heldur er fólk í húsnæðishrakningum, margt hvert, því að það fer úr einu húsnæði í annað og er orðið mjög viðkvæmt þegar það hefur búið við slíkar aðstæður til langs tíma. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra án þess að ég hafi séð nokkrar niðurstöður: Kom aldrei til greina að fá landlæknisembættið með í þessa vinnu, m.a. til þess að horfa út frá fræðslu- og leiðbeiningarþættinum sem ráðherra nefndi að hefði verið eitt af því sem þessi nefnd var að skoða?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ráðherra fyrir svarið. Ef ég heyrði rétt er starfshópurinn um það bil að skila af sér eða skilar af sér í þessum mánuði - var það ekki, í febrúarmánuði? Það er aðeins seinna en gert var ráð fyrir, en það gerir ekkert til vegna þess að við skulum hafa það í huga að tillagan, sem ég var fyrsti flutningsmaður að, var samþykkt á Alþingi með 58 samhljóða atkvæðum 12. maí sl. Það er ekki langur tími. Það hefur því verið unnið rösklega að þessu. Það var það loforð sem fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra gaf mér þegar þessi tillaga var samþykkt og sett strax í gang. Ég legg áherslu á það við nýskipaðan umhverfisráðherra að fljótt verði tekið til við að vinna frekari mál sem þarf að vinna í framhaldi af þessari skýrslu, eins og hugsanlegar lagabreytingar og annað. Ég þakka alveg sérstaklega fyrir að tryggingamál hafi verið skoðuð í nágrannalöndum okkar vegna þess að þau þurfum við að taka þarna inn, hvort sem það verður í gegnum Viðlagasjóð eða annað. Ég hef áður tekið dæmi um það: Brenni hús til grunna hjá manni þá er það fullbætt [[Forseti hringir.]]en þurfi að rífa hús algjörlega vegna myglusvepps [[Forseti hringir.]]þá er það óbætt og eigandinn situr uppi með allan kostnað við það og skuldir af viðkomandi húsnæði. [[Forseti hringir.]]Það getur ekki gengið, virðulegi forseti.
Herra forseti. Það má segja að myglusveppurinn hafi risið eins og tundurskeyti úr djúpunum hér á síðustu missirum, a.m.k. kom það mér ákaflega á óvart hvað þetta var útbreitt vandamál. Á síðustu missirum kom það mjög glöggt fram að hundruð fjölskyldna áttu um sárt að binda vegna þessa meins. Kannski kom mest á óvart að þetta stakk sér ekki hvað síst niður í tiltölulega nýbyggðum húsum. Það er mjög gott að heyra það hjá hæstv. ráðherra að nefndin góða er að fara að skila niðurstöðum. Ég hvet hana eindregið til þess að láta ekki bíða að hrinda tillögum hennar í framkvæmd. Það sem vakir fyrir mér hins vegar með því að koma hingað er að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður bótum til þeirra sem fyrir urðu? Mér skilst á hæstv. ráðherra að sú greinargerð sem liggur fyrir varði einkum og sér í lagi framtíðina, en var það ekki yfirlýst stefna þessarar ríkisstjórnar og undirstrikað í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að það mundu koma bætur til þeirra [[Forseti hringir.]]sem hefðu þjáðst vegna þessa og misst stórkostleg [[Forseti hringir.]]verðmæti?
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Það er mjög gott að vita til þess að menn hafa látið til skarar skríða. Þessi skýrsla er á næsta leiti. Svo að það sé alveg rétt þá var gert ráð fyrir henni 1. janúar 2015. Það skakkar ekki nema mánuði þannig að það þykja frekar snöfurmannleg vinnubrögð, sérstaklega þar sem nefndin var skipuð 12. maí 2014. Ég verð að taka undir með hv. þingmönnum sem hafa tjáð sig um þetta að það skiptir mjög miklu máli að hraða lagabreytingum og öðru sem viðkemur þessu máli. Það skiptir líka mjög miklu að taka á málum þeirra sem þegar hafa orðið fyrir tjóni af þessum völdum, bæði fjárhagslegu og heilsufarslegu tjóni. Ég bind því miklar vonir við skýrsluna. Ég veit að það eru margir sem eru í þeim erfiðu sporum að hafa hreinlega misst heimili sitt vegna þessara mála og bíða óþreyjufullir eftir því að sjá hvernig stjórnvöld hyggjast bregðast við. Mér þykir alla vega hraði málsins og eindrægni þess gefa til kynna að við munum sjá niðurstöðu sem verður skynsamleg og sanngjörn. Ég þakka því enn og aftur ráðherranum kærlega fyrir. Þetta eru góðar fréttir á mánudegi.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa verið og fyrirspurnir. Hér var spurt hvort landlæknisembættið hefði verið tengt þessari vinnu. Nú get ég ekki svarað því algjörlega en eins og kom fram í ræðu minni þá spannar þetta málefni mörg fræðasvið, svo sem byggingarfræði, líffræði og læknisfræði, og ég tel að nefndin hafi haft samband við landlæknisembættið varðandi læknisfræðina. Það er alveg rétt sem hv. þm. Kristján Möller gat um, að þetta mun fyrst og fremst snerta tryggingar og tryggingalöggjöf. Þess vegna var náttúrlega reynt að sækja til Norðurlanda hvernig þessi mál standa þar. Ég hef hlerað að tillögurnar í skýrslunni snúi ekki hvað síst að tryggingamálum. Fólk kallar eftir meiri vernd. Það er nú það sem er. Það er alveg rétt, sem einnig hefur komið hér fram, að vissulega eiga margir um sárt að binda út af þessum málum. Mér er tjáð að þegar séu fullnægjandi kröfur í byggingarreglugerð þannig að ekki verði hægt að gera öllu stífari kröfur þar, en þó kom hérna fram að auðvitað væri hægt að einangra meira hús að utan en gert hefur gerið þó að við höfum gert það í auknum mæli á undanförnum árum. Það sem mun koma fram í skýrslunni er sem sagt fyrst og fremst það sem snýr að tryggingunum og vernd fyrir fólk. Í þessari ágætu þingsályktun kemur einmitt fram að starfshópurinn skili skýrslu með niðurstöðum sínum og tillögum að úrbótum, sem ráðherra greini opinberlega frá. [[Forseti hringir.]]Ég hyggst náttúrlega fara eftir því.
Virðulegi forseti. Búsetujafnrétti og byggðamál eru mál sem kannski fá ekki nægilega mikla umfjöllun hér í þinginu og annars staðar en engu að síður eru þau gríðarlega mikilvæg. Eitt af þeim málum sem þarna heyrir undir er húshitunarkostnaður og rafmagnskostnaður í dreifbýli. Það er réttlætismál að allir búi þar við sama borð og sama kostnað óháð búsetu. Þegar kemur að dreifingu raforku hefur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra lagt fram frumvarp sem miðar að því að jafna dreifikostnað á raforku í hinum dreifðu byggðum landsins. Það er vel og vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það. Frumvarpið er nú til meðferðar í þinginu og bíður 2. umr. Annað mál sem er gríðarlega mikilvægt snýr að jöfnun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum. Það er nefnilega svo að vítt og breitt um landið í hinum dreifðu byggðum búa ekki allir við það að geta kynt hús sín með heitu vatni á jafn hagkvæman hátt og margir þekkja á höfuðborgarsvæðinu og víðar. Þetta hefur í för með sér gríðarlegan kostnað fyrir þá einstaklinga, fyrir þau fyrirtæki og fjölskyldur sem búa á þeim svæðum. Í landsfundarsamþykktum beggja stjórnarflokkanna, bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, er skýrt kveðið á um að það skuli jafna húshitun á köldum svæðum. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins sagði í ályktun um atvinnumál, með leyfi virðulegs forseta: „Gengið verði til tafarlausra aðgerða til þess að lækka húshitunarkostnað þar sem hann er mestur.“ Flokksþing Framsóknarflokksins sagði, með leyfi virðulegs forseta: „Lagt verði á sérstakt jöfnunargjald sem verði notað til að greiða niður húsnæðiskostnað og flutningskostnað á raforku með það að leiðarljósi að jafna kostnað við húshitun á landsvísu.“ Virðulegi forseti. Þetta rataði síðan inn í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar en þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Unnið verður að jöfnun raforku- og húshitunarkostnaðar.“ Eins og ég sagði áðan þá hefur hæstv. ráðherra lagt fram frumvarp um jöfnun á dreifikostnaði raforku en við höfum ekki enn séð frumvarp koma hingað inn í þingið sem miðar að jöfnun á húshitunarkostnaði sem er líka mjög mikið hagsmunamál og mjög mikilvægt eins og ég vék að í ræðu minni. Um leið og ég þakka fyrir það frumvarp sem komið er fram varðandi dreifinguna langar mig að spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að því hvenær megi vænta ráðstafana sem miða að því að jafna húshitunarkostnað að fullu milli kaldra svæða og annarra líkt og kveður á um í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og samþykktri stefnu beggja stjórnarflokkanna.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir þessa fyrirspurn og tek undir hvert orð í ræðu hans, þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Fyrirspyrjandinn rakti ágætlega stöðuna á því frumvarpi sem bíður nú 2. umr., en í því felst það sanngirnismál að jafna dreifikostnað á raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis. Þetta eru þannig mál að þegar einni stærð er hnikað til þá fara gjarnan aðrar stærðir af stað þannig að það er tiltölulega snúið, en enginn skyldi efast um það að við í báðum stjórnarflokkunum og ég held reyndar á þinginu öllu höfum ríkan vilja til að klára þetta mál bæði hvað varðar dreifinguna og síðan niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Á fjárlögum 2015 er núna samtals 1.479,5 millj. kr. ráðstafað til niðurgreiðslu og hitunar íbúðarhúsnæðis. Inni í þeirri tölu er sérstakt viðbótarframlag upp á 57 millj. kr. til að mæta viðbótarkostnaði við rafhitun í þéttbýli vegna virðisaukaskattsbreytinganna sem urðu um áramót og upptöku jöfnunargjalds á raforku. Það hefur legið fyrir um nokkurra ára skeið að þeir fjármunir sem úthlutað er á fjárlögum á hverju ári til niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar ná ekki að dekka að fullu þann kostnaðarmun sem er á húshitun á hitaveitusvæðum og köldum svæðum. Brýnt er að bregðast við því og þess vegna hef ég sett þau mál í forgang innan ráðuneytisins. Fyrri áfanganum eins og hér hefur komið fram hefur verið ýtt úr vör. Frumvarpið sem hefur verið títt nefnt bíður nú 2. umr. og ég er vongóð um að það verði afgreitt sem lög á næstu dögum. Til samræmis við það frumvarp er á fjárlögum ársins 2015 gert ráð fyrir 848 millj. kr. dreifbýlisframlagi til jöfnunar kostnaðar við dreifingu raforku og er þar um að ræða 304 millj. kr. hækkun á dreifbýlisframlagi frá fyrra ári. Þegar jöfnunargjaldið verður komið að fullu til framkvæmda árið 2016 er ráðgert að búið verði að tryggja fjármuni til að ná fullri jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku í dreifbýli og þéttbýli. Vegna þess að hér hefur ein stærð áhrif á aðrar, eins og ég útskýrði áðan, hefur þessi aðgerð m.a. veruleg áhrif á þörf fyrir niðurgreiðslur vegna rafhitunar húsnæðis þar sem raforkukostnaður í dreifbýli mun lækka verulega vegna þessa aukna dreifbýlisframlags. Síðari áfanginn í verkefninu snýr hins vegar að því að ná fram fullri jöfnun húshitunarkostnaðar og þá kem ég að spurningu hv. þingmanns: Hvenær má vænta ráðstafana sem miða að því að jafna húshitunarkostnað að fullu milli kaldra svæða og annarra? Svarið er að slíkra ráðstafana er að vænta núna á vorþingi. Í minnisblaði sem ég lagði fyrir ríkisstjórnina í nóvember síðastliðnum vakti ég athygli á að brýnt væri að til lengri tíma væru tryggðir fjármunir á fjárlögum til að jafna að fullu kostnað við hitun íbúðarhúsnæðis hjá þeim sem ekki hafa kost á hitun með jarðvarma. Orkustofnun hefur reiknað út að til að tryggja fulla jöfnun þurfi að auka niðurgreiðslu samkvæmt lögum um 240 millj. kr., að teknu tilliti til virðisaukaskattsbreytinganna og jöfnunargjaldsins. Ég get því upplýst hér að til að fylgja framansögðu eftir mun ég á næstu vikum leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar til að fá fram afstöðu þingsins til stefnumörkunar um að niðurgreiða að fullu kostnað við flutning og dreifingu á raforku til húshitunar frá og með árinu 2016. Sú tillaga er m.a. í samræmi við þau markmið sem sett voru fram í skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar sem skilað var til þáverandi iðnaðarráðherra í desember 2011. Það má segja að það sé síðara skrefið í því verkefni sem ég hef hér farið yfir. Það er fyrst að tryggja fullan jöfnun á dreifikostnaði í dreifbýli og þéttbýli í gegnum jöfnunargjaldið og síðan í gegnum þingsályktunartillöguna að grípa til ráðstafana til að jafna húshitunarkostnað að fullu milli kaldra svæða og annarra. Með afgreiðslu þessara tveggja þingmála er því stefnt að framtíðarlausn hvað varðar jöfnun á húshitunarkostnaði og raforkukostnaði, óháð búsetu í landinu. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um mikilvægi þess út frá byggðasjónarmiðum og atvinnusjónarmiðum og hef fulla trú á því að um þessi mikilvægu mál náist góð sátt og samstaða í þinginu. Ég veit að mikill áhugi er á þessu en líka óþreyja þannig að við munum kappkosta að leggja fram þingsályktunartillöguna svo fljótt sem verða má.
Það er hverju orði sannara sem hæstv. ráðherra segir, að á þessu máli er mikill áhugi. Sex hv. þingmenn hafa óskað eftir að hafa gera stutta athugasemd.
Hæstv. forseti. Þau mál sem við ræðum hér eru held ég ekki neitt ágreiningsefni. Allir flokkar hafa þetta á stefnuskrá sinni og það hafa verið stigin skref í þá átt, eins og t.d. í lok síðasta kjörtímabils. Ég vil geta þess varðandi það frumvarp sem ráðherra hefur fjallað um og er til vinnslu í nefndinni, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku með síðari breytingu, þ.e. jöfnunargjaldið, að það var hugmynd frá þeim sem hér stendur í nefndinni að við hefðum í raun og veru endaskipti á þessu á þessu ári, við mundum taka þær 240 milljónir sem hæstv. ráðherra segir að þurfi til að jafna húshitunarkostnaðinn og byrja á því strax á þessu ári og taka svo jöfnun dreifikostnaðar þar á eftir, sömu upphæð. Því miður var ekki samþykkt að klára þá vinnu svoleiðis en við munum í nefndaráliti okkar í minni hlutanum gera grein fyrir þessari tillögu sem hefði verið farsælla að fara í vegna þess að það er auðvitað miklu meira kallað eftir því að jafna húshitunarkostnaðinn, sem hér er gerður að umtalsefni. Það hefði verið hægt [[Forseti hringir.]]að ná samstöðu um málið og klára það fyrir jól ef sú leið [[Forseti hringir.]]hefði verið farin en það tókst ekki. En guð láti gott á vita, [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra hyggst koma með frumvarp [[Forseti hringir.]]um þetta núna í vor og vonandi [[Forseti hringir.]]getum við klárað það.
Hæstv. forseti. Það kann að vera að við þingmenn komum hér hver á fætur öðrum til að lýsa yfir stuðningi við að húshitunarkostnaður verði jafnaður og bætt úr hjá þeim sem búa við það að borga hátt verð á svokölluðum köldum svæðum. Mig langar að spyrja bæði málshefjanda og hæstv. ráðherra. Þegar menn voru að tala um þessi mál var skipuð nefnd sem skilaði tillögu um hvernig hægt væri að ná árangri varðandi bæði dreifingu og jöfnun húshitunarkostnaðar. Þar kom fram að tillaga var um að leggja þennan viðbótarkostnað á aðra notendur í landinu, þar með talda stóriðjuna. Nú var fallið frá því sem þýðir að þrefalt gjald er lagt á þá sem eiga að bera þetta, þ.e. almenning, vegna þess að stóriðjan er tekin út. Mig langar að heyra af hverju menn reyndu ekki að hraða þessu með því að koma með þá gjaldtöku og hafa hana inni, til að tryggja árangur sem fyrst. Þetta skiptir mjög miklu máli. Það eru falleg orð í stefnuyfirlýsingu. Það er klár viljayfirlýsing um að fara í þetta. En af hverju [[Forseti hringir.]]er verið að hlífa stóriðjunni sem raforkunotanda við því að taka þátt í þessu með okkur? Við [[Forseti hringir.]]hefðum getað verið búin að ná árangri nú þegar.
Virðulegi forseti. Ég vil fagna þeim samhljómi sem hér er um mikilvægi þess að vinda bráðan bug að því að jafna húshitunarkostnað. Ég vil minna á að það var stigið mjög stórt skref í þá átt í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar við bættum á erfiðum tíma, þegar ríkisfjármál voru í mjög erfiðri stöðu, hraustlega í fjárframlög til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Það var í fyrsta skipti frá 2003 sem því var hreyft. Það væri mjög mikilvægt að halda áfram á þeirri vegferð. Ég vil fræða málshefjanda á því að það eru ekki einungis stjórnarflokkarnir sem hafa stefnumörkun að þessu leyti, við þingmenn Samfylkingarinnar lögðum fram í haust þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir í byggðamálum þar sem þetta er einn af þeim ellefu lykilþáttum sem við teljum að þurfi að leggja áherslu á til að styrkja og styðja við byggð í landinu. Ég vil að síðustu taka undir það sem hér hefur verið nefnt að auðvitað skiptir máli varðandi jöfnun dreifikostnaðarins að þar leggi allir af mörkum, líka stóriðjan, eins og gert var ráð fyrir í hinni [[Forseti hringir.]]þverpólitísku nefndarvinnu sem fór fram á síðasta kjörtímabili í því [[Forseti hringir.]]efni.
Herra forseti. Eins og hæstv. ráðherra sagði réttilega er þetta snúið mál en ég styð hana fullkomlega í áformum hennar. Ég er þeirrar skoðunar að auðvitað kosti að halda landinu í byggð, en það er grundvallarafstaða hjá mér að ég er reiðubúinn til þess að axla þær byrðar sem skattborgari sem það felur í sér. Það er ákaflega mikilvægt að jafna lífskjör milli þeirra sem búa á þéttbýlissvæðunum og hinna sem búa í hinum strjálu byggðum. Það er alveg klárt og hefur margsinnis komið fram að húshitunarkostnaðurinn skiptir miklu máli. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að 240 milljónir séu ekki sú upphæð heldur að töluvert meira þurfi til þess. En guð láti gott á vita. Ég vil samt ítreka að þetta má ekki verða til þess að við, þingið eða framkvæmdarvaldið, sláum slöku við það að halda áfram að afla heits vatns. Það er hægt að finna heitt vatn svo að segja hvar sem er. Það kostar líka peninga. Það má ekki draga úr því. Sömuleiðis skulum við fylgjast með nágrannaþjóðunum og hvernig þróun varmadælna fleygir þar fram. Það er einnig [[Forseti hringir.]]hlutur sem við þurfum að skoða, hugsanlega með meiri ívilnunum en ríkið býður upp á [[Forseti hringir.]]núna.
Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf um að mál um þetta væri væntanlegt vil ég spyrja: Hvar var hv. þingmaður og málshefjandi þegar við ræddum þetta, m.a. við í Vinstri grænum, og kölluðum eftir afstöðu hans til fjármuna er þetta varðaði á síðasta þingi og aftur núna við fjárlagagerðina? Það er svolítið sérkennilegt að hér skuli koma inn mál frá stjórnarþingmönnum sem snýr fyrst og fremst að fjárframlögum og forgangsröðun núna í byrjun vorþings, en ekki þegar við erum að fjalla um fjárlögin, þar sem það á heima. Ég segi eins og sagt var áðan: Guð láti gott á vita að þetta verði að veruleika. Við viljum hafa val um búsetu og þetta snýst um að geta gert það. Eins og hv. málshefjandi þekkir mætavel komandi úr [[Forseti hringir.]]sveit þá kostar mun meira að kynda þar og eiga heima þar. Mér finnst mjög sérkennilegt [[Forseti hringir.]]að koma með málið inn á þessum tímapunkti en þakka jafnframt fyrir það. [[Forseti hringir.]]Það ríkir samstaða um málið og það er gott að vita [[Forseti hringir.]]að ríkisstjórnarflokkarnir [[Forseti hringir.]]eru þeim megin. [[Forseti hringir.]]
Herra forseti. Það er galli við niðurgreiðslur að þær hvetja til ákveðinnar notkunar. Menn geta ekki náð í styrkinn sinn nema nota rafmagn og það mikið af því. Þannig að þessi leið til styrktar vinnur gegn því að lækka kostnað við húshitun, eins og t.d. með varmadælum og öðru slíku. Ég mundi mikið frekar, og ég hvet hæstv. ráðherra til þess að skoða það, veita hreinlega búsetustyrki á hvern íbúa á köldum svæðum og síðan geta menn ráðið því hvernig þeir nota þá, en þurfa ekki endilega að kaupa rafmagn til að ná í styrkinn.
Virðulegi forseti. Það sem þetta mál snýst um er mjög einfalt í raun og veru. Í fyrsta lagi það sem nú er verið að gera með því frumvarpi sem fyrir liggur, og verður vonandi afgreitt bráðlega sem lög frá Alþingi, sem mun hafa það í för með sér að kostnaður milli þéttbýlissvæðanna og dreifbýlissvæðanna á þessum köldu svæðum verður jafnaður að fullu. Þá erum við búin að ná einum áfanganum, kannski þeim allra brýnasta vegna þess að kostnaðurinn er mestur í dreifbýli og jafnvel meiri en á þéttbýlisstöðunum á hinum svokölluðu köldu svæðum. Þá er hitt eftir að ljúka því sem ætlunin var að gera með þeirri þverpólitísku nefnd sem vísað var til hér áðan og það felur í sér að jafna dreifingarkostnaðinn á orkunni, ekki að jafna að fullu orkukostnaðinn heldur eingöngu að segja sem svo að við ætlum öll, landsmenn, að bera þennan dreifingarkostnað og þannig að skila, má segja, orkunni með sama hætti til allra landsmanna. Það er áfangi sem þarf síðan að taka núna í framhaldinu og það er það sem hæstv. ráðherra var meðal annars að vísa til. Þess vegna fagna ég yfirlýsingu hennar og þeirra [[Forseti hringir.]]annarra sem hafa lýst stuðningi við þessi áform.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka öllum þeim sem tóku til máls og hæstv. ráðherra fyrir mikinn áhuga því að koma hratt og vel með lausnir á þessu máli. Í upphafi vil ég segja að mér finnst þetta snúast um að við höfum horft upp á það hérna í gegnum tíðina, hver svo sem er við völd, að menn koma og segja: Við bættum í, við bættum í húshitunarkostnaðinn, við bættum í niðurgreiðslu til dreifingar. Þetta á að gerast sjálfkrafa. Þetta á að gerast, eins og þetta frumvarp um dreifikostnaðinn núna, þannig að þetta sé eitthvað sem uppfærist sjálfkrafa. Það á að vera fullkomlega eðlilegt að rafmagn kosti það sama hvar sem er á landinu, það á vera fullkomlega eðlilegt að menn borgi sambærilegt verð fyrir að kynda hús sín og það á ekki að vera háð geðþóttaákvörðunum stjórnmálamanna hverju sinni hvort það er svoleiðis eða ekki. Það er þess vegna sem er svo mikilvægt að hraða þeim málum sem ráðherra er að vinna að. Ég fagna mjög þeim yfirlýsingum. Það er vegna þess að þetta á ekki að vera spurning um það hvort menn eru tilbúnir til þess að setja 100 milljónum meira eða minna hverju sinni í þessa niðurgreiðsluliði. Þetta eru sjálfsagðir hlutir, sjálfsögð réttindi og það er ekki þannig að verið sé að niðurgreiða kostnaðinn við að búa á landsbyggðinni. Það hefur verið tekin mikil umræða um það meðal annars í Noregi að setja verði ákveðna fjármuni til landsbyggðarinnar en þeir komi margfalt til baka vegna þess að í mörgum hinna dreifðu byggða er verið að skapa gjaldeyrisverðmæti, það er verið að skapa ýmis verðmæti, ferðaþjónustu, þar er iðnaður og ýmis atvinnuuppbygging sem skilar því margfalt til þjóðfélagsins sem sett var þangað inn. Það er því ekki rétt að tala um að hér sé á einhvern hátt verið að kosta það að halda byggð í landinu. Síður en svo. Ég vil þakka öllum þeim sem tóku þátt í þessari umræðu. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er að vinna í málinu. Ég hvet hann til þess að gera það hratt og vel vegna þess að hver mánuður sem líður er dýr fyrir landsbyggðina og dýr fyrir þau svæði sem þurfa að kynda með rafmagni og bera hærri húshitunarkostað af þeim sökum.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka þingheimi og þeim sem tóku til máls fyrir góðar viðtökur við þessu máli. Það er, eins og hefur komið fram, ánægjulegt að heyra þann samhljóm sem heyrist í þessum sal varðandi málið. Ég tek þá hvatningu og brýningu til mín sem ég hef fundið hér og get upplýst að sú þingsályktunartillaga sem ég nefndi er á síðustu metrunum í ráðuneytinu, þannig að ég vonast til að geta komið með hana fljótlega til þings. Ég vil aðeins bregðast við nokkrum af þeim athugasemdum sem hafa komið fram. Fyrst er það athugasemd frá hv. þm. Kristjáni L. Möller sem talaði um að hafa endaskipti á málinu. Það er alveg rétt lýsing á því. Það var nefnilega verið að hafa endaskipti á máli á síðustu metrum þess sem var lagalega hæpið, að taka upp nýjan skatt, jöfnunargjald, innan laga um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, þ.e. skatt sem leggst á dreifiveiturnar, en nota síðan tekjurnar til að fjármagna allt annan fjárlagalið sem fellur undir önnur lög. Af þeim sökum og einnig vegna þess að við vorum komin með málið í ákveðið ferli var ekki fallist á þá tillögu þingmannsins. Hún hefði þurft að koma miklu fyrr og er annað mál. Við getum unnið með þetta áfram og sameiginlega náð í mark með bæði málin eins og til stendur. Varðandi umræðuna um stóriðjuna er þetta ekki í fyrsta sinn sem hún kemur upp. Ástæða þess að stóriðjan er ekki í jöfnunargjaldsfrumvarpinu sem bíður afgreiðslu er sú að stóriðjan er utan dreifiveitnanna. Það hefur komið skýrt fram í máli mínu að þess vegna hef ég ekki tekið hana þar inn. Þetta er mál sem þarf einfaldlega að klára. Ég get fullvissað hv. þm. Össur Skarphéðinsson um að við ætlum svo sannarlega ekki að hætta að leita að vatni og við ætlum ekki að hætta að leita annarra lausna. Síðast í dag var tekin ákvörðun um að skipa nefnd um stórt varmadæluverkefni sem [[Forseti hringir.]]mun taka þessi mál til heildarskoðunar með það að markmiði að geta [[Forseti hringir.]]gert verulegar úrbætur í þeim málum til allrar framtíðar.