Forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að 12. mars er því miður stærri dagur en afmælisdagurinn minn, 9. júní. Það að slíta viðræðum við Evrópusambandið var gríðarlega mikilvægt og gott að gera á þessum tímapunkti. Það þurfti að eyða allri þeirri óvissu sem var uppi með mögulega aðild Íslands að þessu bandalagi sem þarna var tekin út úr myndinni í eitt skipti fyrir öll, í það minnsta um langa tíð. Það er alveg ljóst. Að sama skapi vorum við að segja við þetta yfirþjóðlega vald sem beið eftir okkur í Brussel að við myndum að sjálfsögðu ekki lúta fyrir því í þessu frekar en öðru. Einmitt þetta sama vald var búið að reyna að hafa töluverð áhrif á það hvernig við myndum leysa úr okkar eigin málum hér heima í fjármálahruninu og öllu því tengdu. Það var mjög mikilvægt að við stæðum á okkar þá, 12. mars þegar þetta gerðist, og fyrr að sjálfsögðu. Við þekkjum öll þá sögu af hruninu, neyðarlögunum, Icesave og öllu því. Ég ætla að orða þannig að við áttum fáa vini meðal vinaþjóða þegar á reyndi. Hörðustu andstæðingar okkar voru að sjálfsögðu bandamenn innan Evrópusambandsins sem menn vildu svo síðan reyna að teyma okkur undir. Sem betur fer varð ekkert af því. Sagan sýnir okkur það að við eigum að sjálfsögðu að taka okkar eigin ákvarðanir út frá okkar eigin hagsmunum og byggja þær á lögum að sjálfsögðu, okkar landslögum og alþjóðlegum reglum eins og við höfum gert í þeim málum sem við höfum verið að nefna hérna. Það gerir að verkum að staða okkar er sterk, gerði það að verkum að áætlun um losun haftanna var viðurkennt plagg. Í rauninni var það þannig að menn, eins og ég er oft búinn að segja í kvöld, veltu fyrir sér hvernig við fórum að þessu.
Forseti. Ég tel engan vafa leika á því að viðræðuslitin við Evrópusambandið hafi skipt sköpum við að styrkja stöðu okkar út á við og líka gagnvart því fólki hér heima sem hugsaði kannski fyrst og fremst um þetta eina markmið, stefnumálið eina að komast inn í ESB, og sýndi undanlátssemi af þeim sökum. Nú erum við með ríkisstjórn sem hefur ekki haft það sérstaklega á stefnuskránni að ganga í Evrópusambandið. Hvers vegna þá þessi undanlátssemi nú, því hvað er um að ræða? Það er í rauninni um það að ræða að menn færi sig nær grísku leiðinni. Hvað gerðu Grikkir? Hvað voru Grikkir neyddir til að gera undir handleiðslu Evrópusambandsins? Jú, byrja á því að taka lán og gera upp við kröfuhafa í stórum evrópskum bönkum og í vogunarsjóðum. Hvernig stendur þá á því að þessi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]skuli fara þessa leið? Það er ekki gott að átta sig á því en e.t.v. á hv. þingmaður einhver svör við því.
Forseti. Ég verð nú að segja að það er ekki algerlega sanngjarnt af hv. þingmanni að spyrja þann sem hér stendur þessarar spurningar, búinn að fara í nokkrar ræður í kvöld og reyna að fá svör við þessum spurningum frá þeim sem vilja styðja þetta mál. Ég er ekki einn af þeim. Þar af leiðandi er erfitt að svara því hvers vegna ríkisstjórnin leggur svona mikla áherslu á að klára þetta. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að Grikkir, ágætt dæmi - auðvitað voru fleiri þjóðir sem voru píndar til að fara í ákveðið prógramm af hálfu þessa yfirþjóðlega bandalags, Evrópusambandsins - voru látnir taka lán og selja síðan innviði sína og eignir til þess að greiða þessum lánardrottnum til baka. Það er rannsóknarefni í rauninni og það liggur fyrir, bara þori ekki að segja töluna, ég man hana ekki alveg, en það er búið að velta því upp hversu mikið fjármálastofnanir sem lánuðu Grikkjum á þessum tíma voru í rauninni búnar að fá til baka af því sem þær lánuðu. Það eru gríðarlegar upphæðir. Sá klafi var lagður á þessa þjóð að greiða þessum aðilum til baka meðan við vorum með annað plan sem byggði á íslenskum hagsmunum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Til að setja spurningu mína í samhengi ætla ég að reyna að ramma inn þá hagsmuni sem um er að ræða í dag. Miðað við 190 kr. gengið sem var uppleggið 2015, sem útgönguviðmið aflandskrónueigenda, ef við notum það sem núllpunkt hvað hagsmunina varðar og neðri mörkin séu 16,4%, afföllin sem aflandskrónueigendur sömdu um 12. mars 2017, þeir samningar upp á 90 milljarða sem er svipuð tala og nú um ræðir, þá liggja hagsmunirnir sem ríkissjóður hefur eftir með einum eða öðrum hætti, miðað við uppleggið sem lagt var af stað með 2015, á bilinu 13,6 milljarðar til 23 milljarðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Staðan er sú að tveir stjórnarliðar hafa látið svo lítið að halda ræðu um þetta mál, fjármálaráðherra í 1. umr. og framsögumaður nefndarinnar, hv. þm. Óli Björn Kárason, í 2. umr. Samanlagt töluðu þeir í 13 mínútur, hæstv. fjármálaráðherra í sjö og framsögumaðurinn í sex. Getur þingmaðurinn með alla sína þingreynslu látið sér detta í huga eitthvert mál þar sem viðlíka hagsmunir eru undir fyrir ríkissjóð, 13,6–23 milljarðar, og þar sem virðist sem stjórnarflokkarnir séu að taka þátt í einhvers lags Íslandsmeistaramót í þagnarbindindi? [[Forseti hringir.]]Það er eins og eigi ekki að ræða þetta risahagsmunamál. Kannast þingmaðurinn við eitthvað viðlíka á þingferli sínum?
Forseti. Nei, ég man ekki eftir því að svo stórt mál þar sem slíkir hagsmunir eru undir hafi fengið jafn litla umræðu. Auðvitað getur verið að ég sé að gleyma einhverju, það er svo sem ekkert nýtt. Ég held hins vegar að ef við setjum þetta í sögulegt samhengi við málið sjálft, þ.e. fjármagnshöftin og það allt saman, sé alveg klárt mál að það voru miklu meiri umræður og áhugi á málinu hér fyrr. Haldnar voru miklar og langar ræður, meira að segja þegar komið var fram með áætlun um losun fjármagnshaftanna. Það var ekki aldeilis þannig að allir væru beinlínis sáttir og þurfti að ræða mikið, sem er eðlilegt því að málið var vitanlega risastórt. Það sem er hér um að ræða er að við höfum ekki fengið nein svör við spurningunum sem settar hafa verið fram, þar á meðal hvernig menn réttlæta það að fórna eða gefa eftir, eða hvað við köllum það, þá miklu hagsmuni sem hv. þingmaður nefnir, 13,6–23 milljarða, í ljósi þess að í frumvarpinu kemur fram að áhyggjur Seðlabankans eru 25 milljarðar sem geta mögulega haft áhrif til skaða, eins og bankinn leggur þetta fram. Það er mjög svipuð upphæð og menn eru kannski að gefa eftir. Þá veltir maður fyrir sér hvort ekki hefði verið betur heima setið en af stað farið með þetta mál. En við fáum ekki svör. Við fáum engin svör við því hvers vegna er verið að hamast á málinu, ekki síst í ljósi þess að 14. desember lá mjög á að klára það. Ég hugsa að ef málið hefði farið í gegn hefði klárlega verið sett Íslandsmet í hraða, miðað við stærð og umfang máls, ef ekki bara Ólympíumet.
Virðulegur forseti. Eftir því sem á hefur liðið í dag og þögn stjórnarflokkanna, þingmanna stjórnarflokkanna verður meira og meira æpandi hefur hvarflað að mér að hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafi ekki sett málið í samhengi, ekki áttað sig á hagsmununum. Miðað við ræðurnar sem þeir hafa haldið í tengslum við miklu minni hagsmunamál fjárhagslega held ég að það sé eina lógíska skýringin á því að enginn setji sig inn í þetta mál eða hafi skoðun á því, að menn hafi hreinlega ekki áttað sig á því. Ég velti fyrir mér hvert mat hv. þingmanns er á því hvernig málið hefur verið hanterað, hvort sú staða geti hreinlega verið uppi að menn átti sig ekki á því hvaða hagsmuni er verið að gefa eftir. Aldrei mun ég stökkva á þann vagn [[Forseti hringir.]]samfylkingarflokkanna að telja Alþingi vera að gefa eftir eign sína [[Forseti hringir.]]þegar menn skattleggja allt í drep, eins og samfylkingarflokkarnir tjá sig um, en hérna er raunverulega verið að gefa eftir hagsmuni [[Forseti hringir.]]sem var búið að stilla upp með hvaða hætti yrðu sóttir [[Forseti hringir.]]samkvæmt planinu frá 2015.
Virðulegur forseti. Komið hefur fram að um þetta mál hafi verið haldnir þrír nefndarfundir. Einhvern tímann hefði verið ástæða til að gefa svo stóru máli meiri tíma. Nefndarálitið ber þess að sjálfsögðu merki að um það hefur lítið verið fjallað. Í nefndarálitinu er, eins og oft, innleiðing og kynning á málinu. Síðan er í rauninni bara talað um hvað Seðlabankanum finnst í því öllu saman. Ekki er reynt að kryfja eða benda á einhverjar hættur í málinu eða útskýra hvers vegna þurfi að gera hlutina á þennan hátt o.s.frv. Það er voða lítið í nefndarálitinu lýsandi fyrir málið og þar af leiðandi erum við litlu nær. Enn og aftur man maður varla eftir því að svo stórt mál hafi fengið slíka meðferð. [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að vera settur á mælendaskrá.
Hæstv. forseti. Svo ég haldi áfram með það sem frá var horfið þá gerði Seðlabanki Íslands samkomulag í byrjun árs 2017 við eigendur aflandskróna sem háðar voru þessum sömu takmörkunum og ég ræddi í fyrri ræðu í dag, eða lög nr. 37/2016. Í samkomulaginu fólst að Seðlabankinn keypti af þeim aflandskrónueignir að fjárhæð um 90 milljarða kr. á genginu 137,5 kr. á evru. Aflandskrónueigendum sem ekki höfðu gert samkomulag við bankann var boðið að gera sams konar samninga á næstu tveimur vikum. Þarna erum við komin í 137,5 kr. Í upphafi var byrjað á 190 kr. plús. Það er gott að halda því til haga því að ekki hefði átt að hnika frá því. Í fréttum mátti lesa að þáverandi fjármálaráðherra tók ekki undir áhyggjur Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem þá gagnrýndi þennan afslátt, sagði þetta gjöf til vogunarsjóða þó að hann hafi fagnað því að verið væri að lyfta höftunum. Aflandskrónuútboð Seðlabanka Íslands gekk gegn áætlun um afnám hafta sem kynnt var fyrri part árs 2016. Útboðið var allt of seint á ferðinni. Það átti jú að halda það þegar þrýstingur var hvað mestur og ekki átti að gefa eftir með 190 kr. fyrir hverja evru. Þetta snýst jú um trúverðugleika stjórnvalda. Þetta snýst um fjárhagslegan kostnað og þetta snýst um orðstír landsins. Það er merkilegt að hugsa til þess að fjármálaráðherra hafi snúist eins og hann gerði. Hann hafði engar áhyggjur. Hann heldur því meira að segja fram í dag að verið sé að fara eftir planinu sem sett var 2015 þegar öllu hefur verið snúið á hvolf. Ég velti fyrir mér: Á hvað munu aflandskrónur fara núna? Ég ítreka þá staðreynd að í upphafi var hugsunin sú að gæta að hagsmunum Íslands enda frumskylda stjórnvalda að verja þjóðarhagsmuni. Planið var að allir lausir endar væru hnýttir og fullkomið jafnvægi væri milli hagsmuna þjóðarinnar og aðgerða stjórnvalda gagnvart aflandskrónum - mig langar að segja aflandskónum. Í hvaða brýnu mál hefði verið hægt að nýta fjármunina? Alls staðar er ákall um aukið fjármagn. Við vitum að auka þarf fjármagn til löggæslu og sérstaklega sem sýnilega löggæslu. Það vantar hjúkrunarrými um allt land og rétt fyrir áramót var gerð skýrsla sem sagði okkur að fjöldi hjúkrunarrýma á landinu öllu væru um 2.700 en það vantar samt sem áður 270 hjúkrunarrými viðbót við þau hjúkrunarrými sem ákveðið hefur verið að setja í stand. Það hefur einnig komið fram að bæta þurfi eða endurbyggja allt að 400 hjúkrunarrými til að mæta kröfum um bættan aðbúnað og það kostar töluvert að fara í þann leiðangur. Það má beinlínis halda því fram að núverandi fyrirkomulag geri lítið úr öllu því sem hægt er að gera. Við getum nefnt krónu á móti krónu skerðingu og núverandi fyrirkomulag gerir lítið úr vinnu fólks sem vill og getur lagt sitt af mörkum. Það þarf ekki að bíða eftir þeirri kerfisbreytingu sem svo oft er talað um. Það er líka hægt að minnast á að hægt væri að nota fjármunina til að lagfæra flugvelli. Þeir eru margir hverjir orðnir lélegir og standast varla gæðakröfur. Í athugasemdum Icelandair og Isavia vegna samgönguáætlunar Alþingis, fyrir árin 2019–2023, lögðu báðir aðilar áherslu á uppbyggingu innviða flugsamgangna á landsbyggðinni, sögðu að meira rými fyrir flugvélar, viðhald og uppbyggingu vantaði í kringum alþjóðlega flugvelli á landsbyggðinni, sem eru jú nýttir sem varaflugvellir. Þannig að það eru næg verkefni þó að ég hafi aðeins tæpt á örfáum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er nefnilega skynsamlegt að setja hlutina í samhengi þegar við ræðum um slíka hagsmuni og fjármuni, ekki síst þegar þeir hlaupa trúlega á milljörðum og jafnvel milljarðatugum. Þá er ágætt að gera sér grein fyrir því hverju menn eru að fórna í rauninni. Það er líka ágætt að hafa það í huga þegar þingmenn hinna svokölluðu samfylkingarflokka eða vinstri flokka koma upp og halda lærðar ræður um aukna skattheimtu, að þeir ákváðu að færa vogunarsjóðunum eða krónueigendum milljarða á silfurfati. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að við séum einhverju nær um forsendurnar sem hér liggja að baki eftir umræðuna sem hefur staðið núna um skeið. Það er svo sem ekki öll nótt úti enn, ekkert vonlaust að einhver stjórnarliði komi hér og útskýri málið fyrir okkur þó að það séu kannski ekki miklar líkur á því. Þá velti ég því fyrir mér hvort að þingmaðurinn sé þeirrar skoðunar að við höfum ekki fengið þau svör sem við þurfum á að halda til þess að fá botn í það hvers vegna er verið að fara með þetta mál með þessum hætti í gegn. Í öðru lagi velti ég fyrir mér hvort það sé eðlilegt að fá ekki rökstuðning fyrir því sem þingmaðurinn kom inn á, þessum miklu fjárhagslegu hagsmunum sem verið er að fórna. Það hefur ekki verið færður rökstuðningur fyrir því hvers vegna þessi leið er farin og gefnir eftir þessar miklu fjármunir sem mögulegt væri að ná ef menn hefðu haldið sig við planið. Það er vitanlega útúrsnúningur að segja að það sé enn verið að fylgja þeirri áætlun sem lagt var af stað með með þessu plani öllu saman þegar búið er að semja frá sér ákveðna hluti af þessu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er nefnilega mjög mikilvægt að setja hlutina í samhengi og það er mjög mikilvægt að velta því fyrir sér hverju er verið að fórna. Fjármálaráðherra hefur snúist á punktinum. Það er hægt að halda því fram. Það er svolítið sérstakt vegna þess að á sama tíma verður honum mjög tíðrætt um svigrúm, það sé bara ákveðið svigrúm til staðar þannig að það sé alls ekki hægt að bregðast við öllu því sem fólk fer fram á. Eftir umræður dagsins þá erum við litlu nær. Mér skilst að stjórnarliðarnir tveir sem hafa talað í málinu hafi talað samtals í 13 mínútur. Núna er kl. 23 mínútur yfir 12 á miðnætti og ég á nú frekar von á því að formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Óli Björn Kárason, þó ekki væri nema hann, komi síðar í umræðunni og gefi okkur þá kannski einhver svör um hvað það er sem liggur til grundvallar. Mér heyrist á umræðunni í dag og í kvöld að það sé ekki mikið að græða á greinargerð og enn síður á nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar þannig að við erum litlu nær.
Forseti. Mjög litlu nær, það er nú málið. Ég hugsa að það hefði verið hægt að einfalda jafnvel þessa umræðu ef þeir sem bera ábyrgð á þessu máli og vilja fá það í gegn hefðu tekið þátt í umræðunni og svarað fyrirspurnum okkar eða í það minnsta reynt að telja okkur trú um að þetta mál væri þess eðlis að það væri eðlilegt og sanngjarnt að hleypa því í gegn á mikilli hraðferð. Ég segi hiklaust hraðferð. Þó að þetta hafi verið tekið fyrir á einhverjum þremur fundum í efnahags- og viðskiptanefnd þá er það að sjálfsögðu ekki mikið um mál sem eru af þessari stærðargráðu. Enda ber nefndarálitið þess merki. Í frumvarpinu sjálfu eru tímasetningarnar ekkert rökstuddar sérstaklega. Það er bara fjallað um þessar breytingar, það er verið að liðka til og gera þeim sem eiga þetta fjármagn auðveldara fyrir með því að losa það og það getur í sjálfu sér verið ákveðið markmið. Það er hins vegar markmið sem ég held að við séum öll búin að fara ágætlega yfir að sé andstætt heildarhagsmunum þar sem hefði verið betra að halda sig við fyrra plan og beita, hvað þetta var kallað, gulrót og kylfu, þannig að það væri ljóst að ekki yrði gefið eftir. Það er hins vegar alveg klárt mál að það er alltaf erfitt að snúa til baka þegar maður hefur hafið undanhaldið. Þegar herfylkið er farið að hörfa og sá sem er andstæðingurinn sækir og sækir er mjög erfitt að finna sér stöðu þannig að menn komist til baka í sóknarhug. Eflaust er hægt að nefna dæmi þar sem það hefur tekist en það eru líka mörg sorgleg dæmi úr styrjöldum [[Forseti hringir.]]þar sem menn komast í sjálfheldu og þurftu að bjarga sér jafnvel á fiskibátum sem sendir voru frá Bretlandi.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir. Það er nefnilega þessi hraðferð málsins sem vekur upp allar þessar spurningar og það er merkilegt að þingmenn hafi sagt hér frammi að þeir vildu ekki taka þátt í umræðunni, þá myndi hún lengjast. Ég vil taka undir orð hv. þm. Bergþórs Ólasonar sem nefndi það í dag að hugsanlega hefði umræðan styst ef fleiri hefðu tekið þátt. Það er merkilegt að aðeins þingmenn Miðflokksins halda uppi þessari umræðu þegar gríðarlegir hagsmunir eru í húfi. Planið hlýtur því að vera þannig að á einhverjum tímapunkti fáum við þau svör sem við höfum kallað eftir. Við erum að tala um a.m.k. 84 milljarða og ef við förum niður í smæstu upphæðina erum við að tala um 23 milljarða, sem er munurinn á því hvort við erum að tala um 137,5 kr. eða 190 plús. Það er búin að vera mikil tímapressa og síðan hefur komið í ljós að þessi tímapressa var engin af því að dagurinn í gær leið og dagurinn í dag leið einnig. Það verður merkilegt að fylgjast með hvernig málinu vindur fram, það er búið að gefa eftir og það er spurning hvort það verður gefið enn meira eftir í þessu máli.
Forseti. Mér hafa ekki enst tvær ræður til að fara í gegnum undanhald stjórnvalda og Seðlabankans, sem er eingöngu byggt á fréttatilkynningum Seðlabankans sjálfs. En þegar ég hef loksins náð að klára það er auðvitað eitt og annað til viðbótar sem ræða þarf er tengist þessu stóra máli, sem þeir sem fyrir því standa vilja helst ræða sem minnst um, væntanlega vegna þess að þá skortir svör við þeim spurningum og athugasemdum sem við höfum varpað hér fram. Í ársbyrjun 2017 gerði Seðlabankinn grein fyrir viðskiptum sem hefðu átt sér stað með aflandskrónur á árinu 2016. Þar birtist yfirlit um hvernig aflandskrónustabbinn svokallaði, sem var í upphafi 319 milljarðar kr., hefði lækkað með ítrekuðum útboðum eða uppboðum bankans á gjaldeyri og um leið, eins og ég hef rakið hér að framan, ítrekaðri eftirgjöf gagnvart eigendum aflandskróna. Það var algjörlega í ósamræmi við og gekk í rauninni þvert gegn upplegginu eins og það var kynnt árið 2015 þar sem var talað um eina heildaraðgerð til að klára málið, aðgerð sem fara átti fram í október á árinu 2015. En þegar komið er fram í mars 2017 gerist það, eins og ég nefndi reyndar áðan í andsvari, að Seðlabanki Íslands tilkynnir um að stjórnvöld hafi gert sérstakt samkomulag við aflandskrónueigendur utan allra uppboða. Þannig að það var ekki nóg með að stöðugt væri verið að færa línuna í uppboðunum og halda ný uppboð og veita lengri fresti og bjóðast svo til að selja gjaldeyri á tilteknum verðum utan uppboða, heldur er hér tilkynnt um sérstakt samkomulag upp á 90 milljarða kr. eftir viðræður fulltrúa íslenskra stjórnvalda við eigendur þessara aflandskróna. Og á hvaða gengi skyldu þessi viðskipti hafa átt sér stað? 137,5 kr. á evruna. Þá er við hæfi að fletta eina blaðsíðu til baka og rifja upp síðustu viðskiptin á árinu 2016, en þau voru á viðmiðunargenginu 220 kr. á evra, 1. nóvember 2016. Svo gera stjórnvöld sérstakt samkomulag á allt öðrum og miklu betri kjörum við aðila sem ekki höfðu fengist til að taka þátt í útboðunum, höfðu ekki viljað spila með. Það gekk að sjálfsögðu algerlega gegn því sem lagt var upp með þegar heildarplanið var kynnt. Líður aðeins á mars og 23. þess mánaðar er upplýst um fyrirhuguð kaup Seðlabanka Íslands á aflandskrónum. Þar býður hann öðrum, sem ekki höfðu verið reiðubúnir til þátttöku í uppboðunum, að kaupa krónur á þessu sama verði og ítrekar það svo í byrjun apríl, 4. apríl, að mönnum bjóðist áfram að kaupa evrur af Seðlabankanum á 137,5 kr. Þegar komið er fram í júní á árinu 2017 er send út tilkynning þar sem kemur fram að í tvígang sé búið að framlengja frestinn til að kaupa evrur á þessu verði. Þá eru 137,5 kr. náttúrlega ekki lengur nógu gott verð, ekki frekar en 190 kr. höfðu verið nógu gott verð á sínum tíma, vegna þess að menn eru búnir að átta sig á því að því lengur sem þeir bíða, því lengur sem þeir halda út, þeim mun betra verðs [[Forseti hringir.]]geti þeir vænst. Virðulegur forseti. Ósköp er tíminn fljótur að líða. Ég verð að biðja forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá svo ég geti klárað þessa yfirferð.
Herra forseti. Það er mikils virði að fá yfirlit yfir alla þessa sögu eins og við erum búin að fá í þremur ræðum hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. En þrátt fyrir að ræður hans allar hafi verið mjög skýrar og skorinorðar og vel fram settar þá viðurkenni ég að mér er enn ekki ljóst hvað rak menn til þess að gera þetta í einu vetfangi, vegna þess að þeir fengu ekki tilboð á 190 kr. á átta vikna tímabili eða einhverju slíku, og að menn skyldu fara svo gjörsamlega á taugum að bjóða út 100 milljarða kr. á rúmlega 135 kr. evruna, eða reyndar 137,5 kr. svo ég sé sanngjarn. Það er himinn og haf á milli þess að láta út 100 milljarða á því verði eða þessum 190 kr. sem menn voru búnir að segjast ætla að hengja sig í. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Hvað varð til þess að menn allt í einu missa svona gjörsamlega fótanna í því sem þeir eru að gera? Þetta eru eins og hræðsluviðbrögð, reyndar ekki þau fyrstu sem maður hefur séð hjá Seðlabankanum, samanber þegar hann hækkaði stýrivexti 2015 í undanfara kjarasamninga og var næstum því búinn að steypa þeim vegna þess að menn voru búnir að gefa sér þá hugmynd að hér yrði bullandi verðbólga eftir þá samninga, sem varð alls ekki eins og allir muna. Þess vegna segir maður: Ætli það sé svo að Seðlabankinn sé bara að fara á taugum af minnsta tilefni? Í sjálfu sér hefur seðlabankastjóri komið fram eins og kötturinn Golíat eftir að hafa drukkið fulla skál af rjóma og sagt: Við erum tilbúnir í allt og getum alveg losað [[Forseti hringir.]]svo og svo mikið af peningum. Þannig að mér dettur í hug: Er Seðlabankinn að fara á taugum?
Virðulegur forseti. Það virðist eiginlega blasa við þegar þessi saga er skoðuð, þó ekki út frá öðru en tilkynningum Seðlabankans sjálfs, að þetta hafi verið einhvers konar keðjuverkandi undanhald. Menn hafi byrjað á því að gefa eftir og þá hafi eigendur aflandskróna, eins fylgnir sér og þeir eru í sinni hagsmunagæslu, fljótt áttað sig á því að það væri hægt að ná eftirgjöf. Þá hafi viðbrögð Seðlabankans og stjórnvalda, því að stjórnvöld og ríkisstjórnin á þeim tíma og núverandi ríkisstjórn síðar höfðu átt aðkomu að þessu, verið þau að reyna meira af því sama; að gefa aðeins meira eftir. Og hvaða afleiðingar hafði það? Jú, það var bara áminning um að ágangurinn af hálfu kröfuhafa, aflandskrónueigenda og liðsmanna þeirra, virkaði. Hver voru þá næstu viðbrögð stjórnvalda? Voru þau að átta sig á því að þetta væri kannski ekki vænlegasta leiðin, nú ætti að segja hingað og ekki lengra? Nei, þau prófa einu sinni enn að gefa aðeins meira eftir. Svona gengur þetta koll af kolli og á engum tímapunkti virðast stjórnvöld átta sig á því hvað þau eru að gera með þessu. Þau eru að viðhalda og styrkja, ýta undir þá sannfæringu aflandskrónueigenda að þeir geti náð lengra. Alveg þangað til við erum komin á þennan stað sem við erum á núna, að kóróna þetta með fullkominni eftirgjöf, einhliða afléttingu hafta á það sem eftir stendur.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Svo virðist vera að vogunarsjóðir vinni svipað og hýenuhópur, þ.e. þeir leiti uppi veikasta hlekkinn í hjörðinni, þann sem dregst aftur úr, og ráðast á hann með alkunnum afleiðingum. Og einhvern veginn dettur manni í hug eða það flökrar að manni að stjórnvöld og Seðlabankinn sérstaklega hafi ekki áttað sig á því við hverja var að eiga. Það vissu þeir sem höfðu staðið í þessari baráttu allt frá 2015 og boðið mönnum upp á kylfu og gulrót, menn vissu að það var ekkert annað sem dygði til þess að koma vogunarsjóðum á rétta braut. Það er engu líkara en að Seðlabankinn sérstaklega og ríkisstjórnin öll sem nú situr og 10 mánaða ríkisstjórnin líka reyndar, hafi bara gjörsamlega farið á taugum og lyppast niður við fyrstu mótbárur.
Forseti. Ef til vill hefði komið að gagni að leita til sálfræðinga, fólks með menntun á sálfræðisviðinu, til þess að meta hvort þetta væri rétta leiðin, að gefa alltaf smátt og smátt meira og meira eftir og hvort það væri líklegt til að eigendur aflandskróna myndu á einhverjum tímapunkti segja: Nú er ég bara sáttur. Ég held að það hefði verið hægt að útskýra fyrir stjórnvöldum hversu röng sú sálfræðilega nálgun þeirra var. Þetta er stundum kallað að fóðra krókódílana og ímynda sér að ef menn gefi þeim aðeins meira kjöt þá verði þeir sáttir og til friðs, þegar raunin er auðvitað sú að með því er verið að viðhalda ágengninni, í þessu tilfelli viðhalda sífellt [[Forseti hringir.]]auknum kröfum aflandskrónueigendanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú erum við komin á þann stað í þessu öllu saman að við erum búin að kalla eftir upplýsingum frá stjórnarliðum, eða ekki bara stjórnarliðum, heldur frá ríkisstjórnarflokkunum og vinstri flokkunum í stjórnarandstöðu, um hvers vegna menn vilji endilega samþykkja þetta mál og leggja svona mikla áherslu á það. Nú hefur hins vegar líka komið fram að þetta er ekki í fyrsta sinn sem okkur er sagt að þetta mál verði að klárast því að það liggi svo mikið á, markaðir verði órólegir o.s.frv. Það gerðist hér í desember. Því er freistandi að áætla að ekki sé búið að skýra allt út fyrir okkur hvers vegna fara þurfi með málið svona hratt í gegn núna fyrst að ekki þurfti lífsnauðsynlega að klára það 14. desember. Maður veltir líka fyrir sér hvort þetta sé eins og við sáum í umræðu hér fyrir nokkrum árum þegar verið var að ræða Icesave-samningana eða eitthvað slíkt, þá voru haldnir kvöldfundir og næturfundir og reynt að keyra málið í gegn, reynt að gera það að verkum að menn gæfust upp í umræðunni. Ég velti fyrir mér hvort eitthvað sé þarna sem ekki sé búið að upplýsa okkur alveg um enn þá, að þarna séu einhvers konar samningar, mögulega baksamningar, sem búið sé að gera við þessa eigendur sem muni svo hrökkva í gang þegar búið er að samþykkja þetta mál. Það er full ástæða til þess að velta því fyrir sér og óttast það að fenginni reynslu. Annað eins hefur nú verið sagt í þessum stól um hvort menn hafi verið að semja eða ekki semja um meira að segja stærri mál en þetta, sem reyndist svo ekki alveg vera samkvæmt bókinni. Ég spyr hv. þingmann hvort ekki sé kominn tími til að við fáum svör við þeim spurningum sem við höfum lagt fram, í það minnsta að við fáum [[Forseti hringir.]]einhverja vitneskju um hvers vegna í ósköpunum öðrum stjórnmálaflokkum - ja, öllum nema Miðflokknum, finnist svona mikilvægt að klára þetta mál.
Forseti. Svo sannarlega er tímabært að einhverjir stuðningsmanna þessa máls fari að tjá sig um það hvers vegna þeir telji rétt að afgreiða það hér. En ég bendi hv. þingmanni á að ef þeir sem bera þetta mál uppi væru raunverulega stoltir af því, er þá líklegt að þeir hefðu reynt eins og þeir gerðu, að smeygja því hér inn nánast utan dagskrár á síðasta þingfundardegi síðasta árs? Eða er líklegt að menn hefðu, eins og gerðist hér á meðan allt hafði verið sett upp í loft í þinginu, kynnt það með þeim hætti til sögunnar að hæstv. fjármálaráðherra smeygði sér hér í salinn, talaði hratt í rúmar sex mínútur af þeim 30 sem hann hafði til ráðstöfunar til að kynna málið, og lét sig hverfa aftur - er líklegt að menn hefðu verið stoltir af þessu máli, eins og hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, virtist telja að menn ættu að vera. Hefði hann þá staðið að kynningu þess með slíkum hætti? Og er líklegt að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefði látið nægja að lesa hér upp stutt nefndarálit og segja það svo gott af umræðu um þetta mál og láta sig hverfa, ef þetta væri raunverulega mál sem stjórnvöld væru stolt af? Nei. Mér sýnist einmitt ýmislegt benda til þess að menn vilji forðast alla umræðu um þetta mál vegna þess að þeir hafa ekki svörin, þeir geti í rauninni ekki varið það. En svo er það ráðgáta út af fyrir sig hvers vegna fólk úr hinum ýmsu flokkum, vinstri flokkum ekki hvað [[Forseti hringir.]]síst, lætur hafa sig út í þetta með stjórninni.
Forseti. Komið hefur fram að stefnt hafi verið að því í október 2015 að hafa fyrsta uppboð á þessum eignum, krónueignum, en það hafi hins vegar dregist vel fram á árið 2016. Ég velti fyrir mér, og hv. þingmaður getur kannski rifjað það upp fyrir mig hvort það sé rétt sem mig minnir, að töluverð andstaða hafi verið í stjórnkerfinu við að fara þá leið sem farin var, þ.e. við losun fjármagnshaftanna, að nota kylfu og gulrót, eða hvaða nafn við gefum því. Að verið hafi svolítil andstaða innan kerfisins gagnvart því að fara þá leið. Getur verið að menn séu bara ekki nógu varkárir núna, að þeir sem vilja láta hlutina ganga [[Forseti hringir.]]gagnvart erlendum aðilum séu nú að fá sínu fram?
Forseti. Ég ætla að svara þessari fyrirspurn með því að vitna í blaðamann, Hörð Ægisson, sem vitnað hefur verið talsvert í í dag, í lokasetninguna úr grein sem hann skrifaði undir fyrirsögninni Lokahnykkurinn, og birti þegar til stóð að fara í þessi uppboð og klára þessi verkefni. Hann segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld hljóta að horfa til þess, rétt eins og gert var gagnvart kröfuhöfum gömlu bankanna, að eigendur aflandskróna njóti ekki bættrar erlendrar stöðu þjóðarbúsins með neinum hætti við útgöngu úr höftum. Þess í stað mun sú góða staða sem hefur orðið til vegna viðvarandi mikils viðskiptaafgangs undanfarin ár verða nýtt til að koma til móts við mörg hundruð milljarða króna uppsafnaða erlenda fjárfestingarþörf íslenskra lífeyrissjóða og fyrirtækja. Til að tryggja slíka niðurstöðu í þessu næsta stóra skrefi stjórnvalda við losun hafta þá er nauðsynlegt að reiða sig á trausta pólitíska forystu fremur en brigðula dómgreind embættismanna.“
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir prýðisræðu. Þingmanninum varð tíðrætt um þann viðsnúning sem varð m.a. á hans tíð í þessu máli, um losun fjármagnshafta. Við höfum hér það skjal sem á þeim tíma var unnið eftir og síðan horfið frá að hluta til, eða sumarið 2016. Nú ræðum við þetta mál þegar komið er fram á nótt. Við höfum verið einskipa í okkar flokki og menn hafa talað um stjórnarandstöðu eitt og stjórnarandstöðu tvö. Á sínum tíma, af því að það hefur líka verið minnst á Icesave, þegar það var mikið í fréttum og mikið til umræðu hér í þinginu, þá stóð stjórnarandstaðan saman, ef ég man rétt. Að því sögðu langar mig að spyrja þingmanninn, af því hann minntist á stolt og kjarkleysi: Hefur hv. þingmaður svipaða tilfinningu í þessu máli, þó að það sé kannski ekki í sama stærðarflokki og Icesave-málið, þ.e. að stjórnvöld standi ekki í lappirnar og vilji kannski ekki skilja málið eða alla vega ekki útskýra það fyrir okkur? Finnst þingmanninum þetta bera svolítinn keim af þeim tíðaranda sem þá var uppi?
Forseti. Ég verð að viðurkenna að eitt og annað í þessu minnir mig á þá tíma og þá slagi. Það er kannski ekki að ástæðulausu að nokkrir ræðumenn í dag hafa sett þetta í samhengi, því að maður verður vissulega var við ýmis gömul einkenni úr þeim slag; hluti eins og það að telja að ekki sé hægt að standa of fast á rétti sínum, að menn verði aðeins að gefa eftir til að kaupa sér einhvers konar góðvild hjá einhverju óskilgreindu fyrirbæri sem stundum er kallað alþjóðafjármálakerfið. Í átökunum um Icesave var ekki bara varpað fram heldur beinlínis haldið fram þeirri kenningu að við myndum njóta aukinnar virðingar og betri kjara ef við gæfum rétt okkar eftir. Auðvitað mátti öllum vera ljóst að það væri algjör firra. Menn njóta að sjálfsögðu virðingar á mörkuðum ef þeir standa á sínu og fylgja lögum og reglum. Það er ekki til þess fallið að fá menn til þess að fjárfesta t.d. á Íslandi, hvorki þá né nú, að vera með sérstaka undanlátssemi og ímynda sér að í verðlaunaskyni muni menn fjárfesta á Íslandi, svona eins og til þess að þakka fyrir undanlátssemina. Það er mikill mislestur á því hvernig menn taka ákvarðanir í þessu alþjóðlega fjármálakerfi. Þar snýst þetta fyrst og fremst um það hversu langt menn komast við að hámarka ávinning sinn. Menn ráðast ekki í fjárfestingar á þeim forsendum að þeir séu að þakka fyrir að látið hafi verið undan þeim með óbilgjarnar kröfur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það má kannski segja að á þeim tíma, þegar svo skammt var liðið frá hruni og þjóðin kannski alls ekki búin að jafna sig á því sem á gekk 2008, þá hafi sjálfstraustið kannski ekki verið það mikið. En maður skyldi ætla að í þeirri stöðu sem þjóðfélagið er komið í í dag og þeirri efnahagsstöðu sem þó er uppi að við myndum frekar standa í fæturna í svona málum, en það virðist samkvæmt þessu ekki vera ekki vera uppi á borðinu. Þannig að ég ætla bara að þakka fyrir ræðuna.
Forseti. Já, það væri sannarlega óskandi að menn lærðu meira af reynslunni. Og af því að hv. þingmaður setti þessa hluti í samhengi við undanlátssemi í fyrri stórum hagsmunamálum þjóðarinnar má í raun láta þann samanburð ná út fyrir landsteinana. Maður fylgist undrandi með stöðu mála í Bretlandi í tengslum við Brexit þar sem maður sér margt líkt og maður kynntist hér, þar sem það eru heimamenn ekki hvað síst sem eru að grafa undan samningsstöðu eigin lands vegna þess að markmið þeirra er á einhvern hátt að þóknast Evrópusambandinu eða koma í veg fyrir að vilji almennings í Bretlandi, um að ganga þaðan út, nái fram að ganga og hafa með því stórveikt samningsstöðu eigin lands. Slíkt verður auðvitað að forðast fyrir alla muni.
Hæstv. forseti. Já, við ræðum enn frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál (aflandskrónulosun og bindingarskylda á fjármagnsstreymi). Eins ræðum við nefndarálit sem mælt var fyrir í dag af hv. þm. Óla Birni Kárasyni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar. Töluvert hefur verið rætt um þetta nefndarálit, að það útskýri ekki mikið fyrir okkur hvernig í málinu liggur. Það hefur borið á góma, það sem segir í umsögninni um það, með leyfi forseta: „Í umsögn til nefndarinnar undirstrikar Seðlabankinn mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddagi tiltekins flokks ríkisbréfa rennur upp 26. febrúar næstkomandi. Að öðrum kosti muni umfang aflandskrónueigna í lausu fé aukast um nær 70% eða sem nemur um 25 milljörðum kr.“ Þegar maður les þetta hugsar maður: Nú, já, er þetta svona? Þá verðum við sennilega að bregðast við. En við efumst og við viljum fá meiri umræðu og frekari skýringar á því hvort þetta sé svona einfalt. Menn sem hafa verið lengur á þingi en ég og hafa miklu meira vit á þessu gjalda varhuga við því að þetta mál sé svona einfalt og að við stöndum ekki í lappirnar gagnvart þeim fjármagnseigendum sem þarna eiga fjármagn inni. Það hefur líka komið fram að þessir aðilar neituðu að taka þátt í útboði Seðlabankans á sínum tíma en þeim hefur verið boðin þessi afgreiðsla á kjörum á genginu 136,5 eins og kom hér fram. Það er ansi vel í lagt. Þegar losun fjármagnshafta var samþykkt árið 2014 og 2015 var talað um að fjármagnseigendur greiddu til ríkisins, en það er ekki gert í þessu. Eins og margoft hefur verið tekið fram var tekin U-beygja í því máli sumarið 2016 eftir breytingar í ríkisstjórn sem þá var. Það hefur líka komið fram í ræðum í dag að í kosningabaráttunni 2016 - það var kosið þar um haustið, í september eða október - hefðu fjármagnseigendur, eða þeir sem áttu í þessum sjóðum, verið í eins konar kosningabaráttu. Það kom fram að þeir höfðu notað hugveitur til að auglýsa áróður í kosningabaráttu til alþingiskosninganna 2016. Mann rekur í rogastans þegar maður heyrir svona og vill kannski ekki beint trúa því. En ef svo er þá er það ansi vond frétt og ljótur leikur að fjármagnsöfl taki þátt í kosningaáróðri. Ýmislegt annað hefur komið fram hér í ræðum sem maður vill fá frekari umræðu um. Við höfum kallað eftir því að aðrir flokkar í stjórnarandstöðu komi hér inn og ræði þessi mál líka. Maður hefur heyrt það svolítið á göngum Alþingis í dag frá stjórnarandstöðufólki að við séum bara að tefja málið, sem við erum náttúrlega að gera. Þegar við höfum spurt af hverju þau taki þátt í þessu með okkur vilja þau ekki lengja málið. En eins og kom fram í ræðu áðan hefði það sennilega stytt málið ef allur þingheimur hefði tekið þátt í umræðunni og við hefðum náð að komast lengra með það í stað þess að standa í þessum hjólförum spólandi hér einn flokka í þessari umræðu. Er það frekar miður í mínum huga að þurfa að standa í því. En við stöndum fast á því að leita réttu svaranna, geta tekið upplýsta ákvörðun þannig að maður geti greitt atkvæði í svona stóru máli af heilum hug, hvort sem maður ýtir á rautt, grænt eða gult. Það hefur oft komið fram, og ég kom inn á það í ræðu minni í dag, að stundum væri talað um að við alþingismenn værum að verða eins konar stimpilpúðar. Oft og tíðum finnst manni það, t.d. þegar við tökum hér fyrir mál eins og EES-innleiðingar og annað slíkt, sem koma oft korteri fyrir þinglok og eru oft og tíðum matreidd annars staðar og síðan eigum við að greiða um þær atkvæði. Maður veit oft og tíðum ekki hvað liggur að baki. Það hafa líka nokkuð oft komið upp mál þar sem þingið hefur samþykkt eitthvað sem er þjóðinni ekki til heilla. Ég man t.d. eftir einu máli um atvinnubílstjóra. Það var námskeið fyrir atvinnubílstjóra, fimm námskeið sem kostuðu 100.000 kr. og ef þeir færu ekki á það námskeið myndu þeir missa atvinnuskírteinið. Það var mikið fjaðrafok í kringum það. Þessi lög eru í gildi í dag, en það er verið að reyna að aðlaga þessi námskeið íslenskum aðstæðum. Það var þannig, og það stóð á einum stað í því plaggi, að þetta ætti ekki við um eyland heldur einungis um lönd þar sem landamæri liggja saman, þar sem keyrt er á milli landamæra á bílum. Þetta náði samt einhvern veginn hingað og var afgreitt í þinginu árið 2015 eftir margra ára sögu. Ég er alveg viss um - gott ef ég var ekki hér á þingi og greiddi atkvæði um þetta - að menn voru ekkert með það á hreinu hvað þeir voru að greiða atkvæði um. Talandi um upplýsta ákvörðun þá er þetta svona dæmisaga um það. Menn hafa verið að vitna í blaðagreinar þar sem títtnefndur blaðamaður, Hörður Ægisson, hefur verið að útskýra mál og vara við ákvörðunum sem á að fara að taka. Ég er ekki búinn að fara í gegnum þær margar, en samt einhverjar. Það er greinilegt að þar skrifar maður sem veit hvað hann er að segja og ætla ég að fræðast betur um það. Að lokum vil ég segja að ég sakna þess að ekki hafi aðrir en við í Miðflokknum tekið til máls. Þetta er þörf umræða. Þetta er stórt mál. Við erum að tala í milljörðum króna. Við viljum fá meiri upplýsingar áður en við göngum lengra í þessu máli.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og fram kom hjá þingmanninum þá höfum við hér margítrekað ákveðnar spurningar sem ekki hafa fengist svör við og má velta fyrir sér hvort komi yfirleitt einhver svör við þessum spurningum. Það er hins vegar áhugavert og skoðunarvert í framhaldinu hvers vegna áhugi þingmanna á svo stóru máli er svo lítill. Maður veltir fyrir sér hvort að það sé bara einhvers konar leiði á þessum hrunmálum eða hvað. Hv. þingmaður er vanur sjómaður og vanur að fást við óvissu og slíkt. Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort það sé ekki venjan þegar menn róa til sjós að reyna að eyða allri óvissu áður en farið er af stað, reyna að vita sem mest um hvað er fram undan, kíkja á veðurspána, hafa bátinn í lagi, veiðarfærin og allt þetta, mannskapurinn sé hress og kátur og til í slaginn. Ég spyr að þessu vegna þess að mér sýnist að í þessu máli sé töluverð óvissa. Spurningum sem skipta að okkar mati máli hafa komið hér fram en ekki verið svarað. Það er hins vegar alveg ljóst að spurningum þarf að svara og gestir munu þurfa að svara að sjálfsögðu þegar nefndin kemur saman aftur til að fara yfir málið og reyna að fá svör við þeim spurningum sem við höfum borið hér upp. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort það sé eðlilegt að róa á þessi mið sem hér er verið að róa á án þess að vita í rauninni eða gera sér grein fyrir hvað er fram undan.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, það er nú einu sinni þannig með blessaða sjómennskuna að maður þarf að haga seglum eftir vindi. En það er eitt sem ég hef lært í gegnum árin, það er að þó manni finnist oft fiskiríið vera rýrt, þó það sé kannski alveg ásættanlegt, þá er það ástundun sem gildir og það máltæki að þeir fiska sem róa. Ég er ekki viss um, ef við höldum áfram með þessa líkingu, að við séum að róa á fengsæl mið hvað þetta varðar, ég er hræddur um að það sé mikill kargi og hætta á því að veiðarfærin skemmist. Þegar maður ræður sig á skip sem eru fleiri en tveir eða þrír eða fjórir, ég hef verið á fiskiskipum þar sem eru jafnvel 20 karlar, þá gerir maður það ekki yfirleitt nema ráða sig í pláss hjá skipstjóra sem maður treystir fyrir skútunni. Hann þarf ekkert endilega að vera með svakalega mikinn „performance“, það er aðallega að hann fiski vel og taki skynsamlegar ákvarðanir. Út frá þeirri líkingu finnst mér við ekki vera að taka réttar ákvarðanir í þessu máli. Það má segja að skipstjórinn á þessari skútu sé kannski ekki sá skipstjóri sem ég myndi ráða mig hjá.
Forseti. Líkingin við sjómennskuna er svolítið skemmtileg að því leytinu til að hún byggir að sjálfsögðu á því að menn noti bestu upplýsingar þegar þeir taka ákvarðanir um hvort haldið skuli af stað eða bíða af sér veður eða litla von um afla. Ástæðan fyrir að ég fer í þessa samlíkingu er í rauninni sú staða sem við erum í, við höfum ekki að mínu viti þær upplýsingar sem við viljum gjarnan hafa fyrir framan okkur til að geta í rauninni metið það hvort við eigum að samþykkja þetta mál eða vera á móti því eða sitja hjá eða hvað menn gera á endanum. Því hefur ekki verið svarað, enda hefur verið talað hér í 13, 14 mínútur, nefndi einhver, af hálfu þeirra sem bera málið uppi. Eftir stendur að við erum litlu nær, virðulegur forseti. Því spyr ég hv. þingmann hvort það sé ekki bara eðlilegt að halda áfram og bíða og gá hvort [[Forseti hringir.]]við fáum ekki svör við þeim spurningum sem við höfum spurt.
Hæstv. forseti. Jú, ég er algjörlega sammála þingmanninum og þakka honum fyrir þetta andsvar. Maður vill fá meiri upplýsingar áður en ákvörðun er tekin. Það kom fram áðan í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að það lýsti varla miklu stolti hvað umræðan í þessu máli hefur verið snubbótt þangað til að við tókum þetta mál upp í dag í okkar þingflokki, Miðflokknum. Sá tími sem umræðan hafði fengið var teljandi í mínútum. Það væri eitthvað lítið um stolt og kannski töluvert um óbragð eða hálfgerðan móral yfir því að þetta hlyti skemmri skírn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir prýðilega ræðu. Ég veit að hv. þingmaður var mikið inni á tímabilinu 2013–2016 sem varamaður, enda fyrsti varamaður fyrir fjóra þingmenn og þar af ráðherra. Man hann eftir jafn viðamiklu máli á þingferli sínum hvað hagsmuni varðar sem fékk jafn litla umræðu í þingsal frá stjórnarþingmönnum og þetta? Í þessu tilviki erum við að tala um sjö mínútna ræðu frá hæstv. fjármálaráðherra og sex mínútna ræðu frá hv. þm. Óla Birni Kárasyni, framsögumanni nefndarálits. Það vantar ekki upp á að við höfum kallað eftir því að fá stjórnarliða í umræðuna í dag. Ég man ekki eftir að hafa kallað jafn oft eftir því hvað mig varðar. Man hv. þingmaður eftir viðlíka tregðu stjórnarliða til að tjá sig um frumvarp, annaðhvort frá því að hann kom inn sem aðalmaður í lok árs 2017 eða frá fyrri tíð, þar sem ég veit að hann var reglulega inni á tímabili þar sem mikið gekk á og mörg stór mál voru til umræðu?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Til að svara spurningunni þá rekur mig ekki minni til þess að upp hafi komið stór mál sem stjórnin á þeim tíma tók ekki þátt í. Það var náttúrlega eitthvað um málþóf og annað slíkt hjá stjórnarandstöðunni í minni málum, eins og gengur. Ég man t.d. eftir máli sem var mikið rætt og kallað skuldaleiðréttingarmálið. Þar tók ríkisstjórn þess tíma mikinn þátt í því til að útskýra þær forsendur sem málið var byggt á en mikið var snúið út úr því af þáverandi stjórnarandstöðu og erfitt við að eiga. Einhvern veginn fannst manni það mjög ósanngjarnt því að málið var mjög stórt og þáverandi ríkisstjórn tók mikinn þátt í umræðunni til að útskýra það fyrir stjórnarandstöðunni sem var frekar treg til að skilja málið. Ég er alveg viss um að ef við fengjum stjórnarliða hingað og þá sem hafa mælt fyrir þessu máli til að útskýra vissar spurningar sem við höfum velt upp í dag og í kvöld myndi það varpa ljósi á það sem við erum að kasta á milli okkar. En, nei, ég man ekki eftir stærra máli.
Virðulegur forseti. Nú bregður svo við að það eru komnir þrír stjórnarliðar í þingsalinn. Það verður áhugavert að sjá hvort þeir setja sig ekki örugglega á mælendaskrá, alla vega sá sem síðast kom inn þó að ég sé orðinn úrkula vonar með að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé setji sig á mælendaskrá. Ég er búinn að spyrja hann svo oft. En hvað hv. þm. Sigurð Pál Jónsson varðar og ræðu hans áðan er það auðvitað atriði sem hann kemur inn á í því samhengi að hann telji ríkisstjórnarflokkanna ekki sjá til lands í því hvernig þeir vilji rökstyðja málið í heild sinni - hvað telur hv. þingmaður að helst vanti upp á í þeim efnum ? Er það sannfæring fyrir efnisatriðum málsins eða bara það að það komi [[Forseti hringir.]]stjórnarþingmönnum á óvart að umræðan hafi orðið jafn mikil og raunin hefur verið í dag?
Hæstv. forseti. Úr því að þingmaðurinn nefnir þetta þá hef ég nokkrum sinnum kastað fram spurningu, og gerði meira að segja í ræðu minni áðan, um það sem stendur í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar, að ef frumvarpið verði ekki samþykkt fyrir 26. febrúar muni að öðrum kosti umfang aflandskrónueigna í lausu fé aukast um nær 70% eða um 25 milljarða kr. Þetta er ansi stór spurning. Þetta er eiginlega grundvallarspurning í mínum huga og ég er ekki mikið inni í málinu að öllu leyti. En 25 milljarðar er ansi mikill peningur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni kærlega fyrir ræðuna sem hann flutti hér áðan. Það er til fólk, bæði innan húss og utan, sem lítur á umræðuna sem fram hefur farið hér í dag og í kvöld sem málþóf. Það kemur mér algjörlega í opna skjöldu vegna þess að við erum hér að varpa ljósi á það að við tökum ekki mál sem varðar alla þjóðina miklu, og varðar 84 milljarða, og köstum því í gegnum þingið á þremur tímum og korteri. Við gerum það ekki. Við ræðum þessi mál og við ræðum okkur að niðurstöðu og reynum að skilja af hverju málið er komið fram eins og það hefur borið að núna. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé jafn mikið í myrkri og ég um það hverju það sæti að flokkar sem kenna sig við alþýðu og samstöðu með öllum og jöfnuð treysti sér til að leggja fram frumvarp sem er ætlast til að komið sé í gegnum Alþingi á þrem tímum og korteri, og taki í raun og veru hagsmuni vogunarsjóða fram fyrir hagsmuni almennings. Ég spyr líka vegna þess að þeir peningar sem hér er um að ræða, og við teljum að upp á vanti í þessa jöfnu, gætu sem best komið að gagni þeim sem höllustum fæti standa, sem sömu flokkar telja sig og segjast vera að berjast fyrir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Skilur hann jafn lítið í þessu og ég, þ.e. að fólk sem kennir sig við félagshyggju, jafnrétti og baráttu fyrir hinum bágstöddu skuli treysta sér til að koma hingað með mál jafn stórt og þetta og ætlast til þess að við afgreiðum það á þrem tímum og korteri?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þetta andsvar. Nei, ég lít ekki svo á að við séum í málþófi vegna þess að oftast er talað um að málþóf sé þegar flokkar eru að reyna að ná sér í samningsstöðu. [[Gripið fram í: Sagðirðu það ekki áðan?]]Nei, við erum ekki að tefja málið, okkur vantar upplýsingar um það um hvað málið fjallar, af hverju þetta er ekki betur útskýrt.
Lestu greinargerð.
[[Gripið fram í.]] Það er að koma svefngalsi í einhverja sem eru að mæta hér núna og kannski setja þeir sig á mælendaskrá og geta útskýrt þetta fyrir okkur. Mér finnst ekki tilefni til þess að hlæja hjákátlega yfir þessum vangaveltum okkar, þetta er grafalvarlegt mál. Ég verð bara að jánka því að ég er í jafn miklu myrkri og hv. fyrirspyrjandi um það af hverju menn búa ekki betur um hnútana en staðreynd er í þessu máli svo að það liggi ljósar fyrir að þeir hafi tekið þátt í umræðunni. Þingmaðurinn nefnir félagshyggjuflokka og flokka alþýðunnar. Það er mér hulin ráðgáta af hverju þeir taka ekki meiri þátt í þessari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég þykist vita að hann sé jafn bjartur í sinni núna þegar tveir stjórnarþingmenn hafa tekið til máls, þó í frammíkalli sé. Það gefur þeim væntanlega kjark til að taka fullan þátt í þessari umræðu og reyna að útskýra fyrir okkur hinum hverju það sæti að þetta mál á að fara í gegn á þremur tímum og korteri, mál sem varðar alla þjóðina miklu og þar sem vantar líklega eina 23 milljarða upp á að þjóðin fái það sem henni ber fyrir þau verðmæti sem verið er að láta af hendi. Þess vegna langar mig til að koma þeirri spurningu áleiðis til hv. þingmanns hvort nærvera þessara tveggja heiðursmanna, kollega okkar hér í salnum, veki honum von um það eins og mér að þeir muni nú taka á sig rögg og setja sig á mælendaskrá og segja okkur hinum hvað það er sem við erum að fara með rangt í máli okkar og leiða okkur á rétta braut. Vonast hv. þingmaður eins og ég til að þetta gerist?
Forseti. Já, ég verð nú bara að leyfa mér að gerast svolítið bjartsýnn. Hér eru þrír stjórnarmeðlimir komnir í salinn og mér hafa aldrei leiðst næturróðrar. Ég get alveg vakað heila nótt til að fá útskýringu á þessu. Það þótti ekki tiltökumál hér í gamla daga, þegar maður var ungur og hress, að vaka eina vetrarvertíð. Ein nótt skiptir ekki sköpum ef hægt er að varpa ljósi á þetta mál og vænti ég þess að við höldum þessu bara áfram fram á nótt.
Herra forseti. Hér fyrr í dag í þessum umræðum vitnaði ég í ummæli sem íslenskur lögmaður og þáverandi hagsmunagæslumaður vogunarsjóðanna á Íslandi lét hafa eftir sér í bandaríska stórblaðinu Financial Times árið 2016. Í frétt Financial Times kom fram að von fjárfestingarsjóðanna sem eiga aflandskrónur hafi verið sú að hægt hefði verið að endursemja um lausn þessara krónueigna við nýja ríkisstjórn að því gefnu að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þáverandi forsætisráðherra, hefði ekki átt aðild að nýrri ríkisstjórn. Þetta viðtal sýndi enn og aftur það tak sem erlendir fjármagnseigendur höfðu á þjóðfélaginu og hvernig þeir óttuðust staðfestu forsætisráðherrans og ríkisstjórnar hans. Annað verður sagt um þjónkun vinstri stjórnarinnar gagnvart vogunarsjóðunum sem þá fitnuðu eins og púkinn á fjósbitanum af óförum íslenskra heimila. Engin viðspyrna var við þá aðila þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þá þingmaður, kom með hugmyndir sínar um gjaldtöku á vogunarsjóðina. Rétt er að rifja upp að allir stjórnmálaflokkar landsins töldu þær hugmyndir óráðsíu en vildu síðan allir Lilju kveðið hafa. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar leysti einstaklega vel úr því erfiða og stóra máli kröfuhafa bankanna. Sett voru skýr markmið, sýnd var mikil staðfesta og ekkert gefið eftir. Niðurstaðan varð sú að kröfuhafarnir borguðu háar fjárhæðir til að fá að nálgast erlendar eignir sínar. Þeir m.a. færðu ríkissjóði Íslandsbanka, svo það sé nefnt. Ég held að með tíð og tíma verði litið á aðgerðir ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar gagnvart kröfuhöfunum sem eina af best heppnuðu aðgerðum í íslenskri stjórnmála- og efnahagssögu. Það þarf samt að muna hvers vegna stjórnvöld voru svona hörð við kröfuhafana. Það er mjög mikilvægt, sérstaklega í þeirri umræðu sem við höfum verið í í dag. Það einfaldlega gekk ekki upp fyrir íslenskt hagkerfi að hleypa þeim með innlendar eignir úr landi, greiðslujöfnuðurinn hefði endað í molum og krónan líklega hrunið aftur. Nú stöndum við frammi fyrir þeirri óvissu hvaða áhrif þetta frumvarp, verði það að lögum, kemur til með að hafa á gengi krónunnar. Þetta er mjög mikilvæg spurning sem við höfum rætt svolítið en er nauðsynlegt að fá svör við af hálfu nefndarinnar, að kallaðir verði fyrir nefndina sérfræðingar á því sviði, sérfræðingar á sviði efnahagsmála og gjaldeyrismála og sérfræðingar frá Seðlabankanum, sem geta svarað því umbúðalaust hvaða áhrif frumvarpið mun hafa á stöðu krónunnar verði það að lögum. Ósamræmi er í því sem fram kemur í frumvarpinu um hvort menn telji að það komi til með að hafa áhrif eða ekki. Mér finnst enginn rökstuðningur á bak við þá fullyrðingu í greinargerð frumvarpsins að frumvarpið, verði það að lögum, komi ekki til með að hafa nein áhrif á ríkissjóð. Það held ég að sé mjög stór og mikil staðhæfing án þess að í raun sé nokkur rökstuðningur þar á bak við. Við sjáum að það verður breyting á gengi krónunnar og þá mun það hafa áhrif á ríkissjóð. Það er t.d. ekki tekið tillit til þessa í áhættumati við gerð fjárlaga. Ég held að mjög mikilvægt sé, herra forseti, að fram komi af hálfu nefndarinnar hver áhrifin gætu orðið á gengi krónunnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er áhugavert að heyra upprifjun þingmannsins á viðtali eða skrifum í Financial Times, held ég hann hafi sagt, hann leiðréttir mig þá með það, varðandi það að ákveðnir stjórnmálamenn, í þessu tilfelli fyrrverandi forsætisráðherra, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafi verið til trafala þegar þessir vogunarsjóðir og fjármagnseigendur vildu ná í sitt fé. Ég kannast hins vegar alveg við það að hafa verið spurður af fulltrúum þessara aðila, og væntanlega hafa margir þingmenn lent í því, hvernig stæði á þessari þvermóðsku, hvernig stæði á því að menn vildu ekki semja, vildu ekki klára málið og spurt var hvað þyrfti til, hvort hugmyndir þeirra væru einskis nýtar o.s.frv. Allt snerist þetta náttúrlega bara um, og snýst að sjálfsögðu enn um, að verja íslenska hagsmuni. Hv. þingmaður nefnir hér áhrif á gengi krónunnar nái frumvarpið fram að ganga. Það er áhugavert að ekki er gerð tilraun til að taka á því máli, hvorki í nefndarálitinu né í frumvarpinu, ef ég man rétt. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort ekki sé full ástæða til að fá það mat áður en málið er klárað, fá mat á því hvaða afleiðingar eða áhrif - það er kannski óþarfi að nota orðið afleiðing - þetta getur haft á gengi krónunnar og þá að sjálfsögðu á þær fyrirætlanir sem eru í fjármálaáætlun sem gildir í dag og munu væntanlega birtast í nýrri fjármálaáætlun á næstu dögum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna og hún er afar mikilvæg. Ég held að þetta sé grundvallarforsenda fyrir því að hægt sé að taka ákvarðanir í þessu máli, að það liggi algerlega fyrir hvaða áhrif þetta kemur til með að hafa á efnahagslífið. Við erum, eins og við þekkjum, að ganga inn í niðursveiflu. Það er óvissa í efnahagsmálum, kjarasamningar eru lausir. Viðræðum hefur verið slitið og það stefnir í verkföll. Ef það gerist í ofanálag að gengið fellur, lán landsmanna, húsnæðislán og önnur lán hækka og verðbólgan fer af stað sjáum við alvarleika málsins. Að koma með þetta mál akkúrat á þessum tímapunkti finnst mér með ólíkindum vegna þess að óvissan er svo mikil. Og svo er fullyrt í greinargerð með frumvarpinu að þetta komi ekki til með að hafa nein áhrif á stöðu krónunnar. Við erum að tala um 84 milljarða sem eiga að fara héðan út í erlendum gjaldeyri. Ég held að það sjái það allir að það kemur til með að hafa áhrif. Þarna er sagt að Seðlabankinn ætli að grípa til sinna ráða hvað þetta varðar til að verja krónuna en það kostar heilmikla peninga. Á endanum er það almenningur í landinu sem kemur til með að greiða það. Frá mínum bæjardyrum séð er algerlega nauðsynlegt að við fáum þetta á hreint og að fyrir nefndina komi sérfræðingar sem geta svarað þessu. Það er mjög undarlegt að þetta skuli ekki vera rökstutt með neinum hætti í frumvarpinu.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Ég velti fyrir mér hvort það sé merki um hraðann sem virðist vera á málinu, kæruleysi, ábyrgðarleysi, að koma ekki fram með neitt mat á áhrifum, sem hv. þingmaður nefndi hér, á gengi krónunnar. Ef við trúum því að þetta geti haft þau neikvæðu áhrif sem hv. þingmaður nefnir velti ég því fyrir mér hvort ástæða sé til að upplýsa eða í það minnsta að fara yfir málið með aðilum vinnumarkaðarins til að gera þeim grein fyrir mögulegum afleiðingum þess verði versta sviðsmyndin sem orðið getur að veruleika. Auðvitað vantar að menn teikni upp ákveðnar myndir af því hvaða áhrif þetta getur haft. Þess vegna velti ég því upp við hv. þingmann hvort það sé í fyrsta lagi ábyrgðarleysi að kanna þetta ekki og hvort ástæða sé til að upplýsa aðila vinnumarkaðarins um málið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er sammála hv. þingmanni, ég held að full ástæða sé til þess að gera aðilum vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingunni, grein fyrir því að þetta gæti gerst verði þetta frumvarp, sem hefur fengið allt of litla athygli, að lögum. Því var hálfpartinn laumað hér inn og framsögumaður lét sig hverfa um leið og hann hafði lokið ræðu sinni. Eins og ég rakti hér áðan mun þetta geta breytt stöðunni verulega ef verðbólgan fer af stað, gengi krónunnar fellur, matvara og annað slíkt hækkar í verði, lán landsmanna o.s.frv. Jú, það má eiginlega orða það þannig að þarna sé ákveðið kæruleysi í gangi sem maður áttar sig ekki alveg á. Hvers vegna er verið að koma með þetta með þessum hraða inn og geta síðan ekki rökstutt svona grundvallarspurningar og svarað þeim?
Forseti. Áður en ég hef andsvar vil ég vekja athygli forseta á því að það virðist hafa misfarist að skrá mig á mælendaskrá eins og ég bað um hér við lok síðustu ræðu minnar. Það vakti mikla athygli mína þegar hv. þingmaður ræddi um tilraunir erlendra vogunarsjóða eða fulltrúa þeirra til að hafa áhrif á kosningar á Íslandi. Hv. þingmaður rifjaði eitt og annað upp fyrir mér í þeim efnum sem er auðvitað mjög sláandi þegar maður fer í þessa upprifjun og setur allt í það samhengi sem við höfum núna eftir þann tíma sem hefur liðið. Ég veit að hv. þingmaður er mjög vel að sér í alþjóðastjórnmálum og þekkir vel til, til að mynda í Bandaríkjunum. Þar hefur nú verið mikið havarí og miklar rannsóknir vegna kenninga um að einhverjir rússneskir menn á Facebook hafi reynt með skeytasendingum og statusum að hafa áhrif á niðurstöðu kosninganna í Bandaríkjunum. Sitt sýnist auðvitað hverjum um það. Menn eru þó sammála um að það sé mjög alvarlegt ef reynt er að hafa áhrif á úrslit kosninga af fulltrúum jafnvel annarra ríkja. Hvað má þá segja um það þegar menn gerast svo ósvífnir að gera þetta fyrir opnum tjöldum? Hefði ekki verið eðlilegt að mati hv. þingmanns að rannsaka þetta og jafnvel að sú rannsókn hefði náð víðar en til þessara auglýsinga, til þess sem var uppi á yfirborðinu? Ef menn eru farnir að beita netinu víða í svona undirróðri til að reyna að hafa áhrif á kosningar, hefði þá ekki líka verið fullt tilefni til þess, og er kannski enn, að reyna [[Forseti hringir.]]að rannsaka þessa tilburði til þess að hafa áhrif á kosningar á Íslandi, ekki hvað síst í ljósi þess sem gerst hefur eða komið í ljós síðar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er honum hjartanlega sammála með það að þessar auglýsingar og þessi tilraun til að hafa áhrif á úrslit kosninga á Íslandi er einsdæmi. Ósvífnin er alger vegna þess að eins og hv. þingmaður nefndi hér þá hefur vaninn verið sá, ef það má orða það þannig, í þessum efnum hjá ríkjum eins og Rússlandi sem hafa reynt að hafa áhrif á kosningar í erlendum ríkjum - það er staðreynd og það er búið að rannsaka þau mál - að reynt hefur verið að fela slóðina. Rússar, enn þann dag í dag, neita algerlega að hafa haft afskipti af kosningum t.d. í Finnlandi, Hollandi, Þýskalandi, Bandaríkjunum og víðar. Hér stöndum við frammi fyrir því að reynt er að hafa áhrif á niðurstöður kosninga á Íslandi fyrir algerlega opnum tjöldum. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni með það að vissulega hefði átt að rannsaka þetta mál. Það fékk að mínum dómi allt of litla athygli á þessum tíma miðað við alvarleika þess. Það sýnir einfaldlega að þessir aðilar, vogunarsjóðirnir, hagsmunagæsluaðilarnir, svífast einskis í þessum efnum og að þeir beittu aðferðum til að gera íslensk stjórnvöld á þessum tíma tortryggileg. Við því átti auðvitað að bregðast með staðfestu og hörku og rannsaka málið til hlítar vegna þess að það hafði áhrif, það er alveg klárt mál. Þarna er farið með staðlausa stafi og rangfærslur og ég rakti eina af þessum auglýsingum þessara aðila í fyrri ræðu minni. Nú stöndum við frammi fyrir því [[Forseti hringir.]]að það á að gefa eftir gagnvart þessum sömu aðilum. Það finnst mér afleitt.
Forseti. Höfum hugfast að hér er um að ræða aðila sem eru að verja eða að reyna að hámarka gríðarlega hagsmuni og hafa reynst tilbúnir til að beita til þess ýmsum aðferðum, m.a. opinberum áróðri í kosningum. Þá er kannski ekki langsótt að þeir hafi á sama tíma beitt annars konar undirróðri eða áróðri, t.d. á netinu. Höfum í huga að þetta gerðist eftir að stóru mál slitabúanna voru leyst svoleiðis að þetta snerist um akkúrat það sem við erum að ræða núna, aflandskrónurnar. Höfum líka í huga að það sem þessir aðilar voru að fara fram á, ný stjórnvöld með breytta nálgun, breytta stefnu gagnvart þessum aðilum, rættist. Þeir fengu ný stjórnvöld. Þeir fengu nýja stefnu. Þeir náðu í rauninni því sem þeir voru að reyna að ná fram með áróðri sínum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er einmitt alveg sláandi að þetta bar árangur. Það versta við þetta allt saman er að síðan á að semja við þessa aðila. Það á að gefa eftir. Þeir eiga að fá að njóta betri kjara en þeir sem þó tóku þátt og spiluðu með frá upphafi með stjórnvöldum. Núna á hins vegar að verðlauna í raun og veru þessa aðila fyrir að hafa komið svona fram. Þetta byrjaði á netinu eins og hv. þingmaður nefndi og það komu fram færslur á Twitter. Þetta er nákvæmlega sama aðferðafræðin og hefur verið notuð í öðrum ríkjum, þá sérstaklega af Rússum, það er áróður á netinu gagnvart sitjandi stjórnvöldum og reynt að hafa áhrif á kosningar. Það er nákvæmlega það sem gerist hér nema á Íslandi þá gerðist þetta allt fyrir opnum tjöldum. Hver voru viðbrögð íslenskra stjórnvalda? Jú, vogunarsjóðirnir og þeir sem stóðu að þessu stóðu uppi sem sigurvegarar vegna þess að þeir höfðu það í gegn sem þeir stefndu að, því miður.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Ég vek athygli á furðulegu ferli þessa máls sem hafði gott upphaf en snerist svo upp í furðuverk. Það eru talsverðir fjármunir undir og tímasetningin núna vekur upp spurningar eins og af hverju svona mikil pressa virðist vera á að keyra málið í gegn. Við höfum ítrekað kallað eftir því að fá svör við ýmsum spurningum og vonandi getum við fengið svör á fundi hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Ég minni á að keyra átti málið í gegn fyrir jólin án þess að við þingmenn fengjum að sjá frumvarpið. Ég er með eina spurningu sem hefur ekki látið mig í friði: Hvað sér þingmaðurinn fyrir sér að gerist verði frumvarpið ekki samþykkt? Þetta hefur truflað mig annað slagið í allan dag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég geri mér ekki miklar vonir um að frumvarpið verði ekki samþykkt. Við sjáum að stjórnarmeirihlutinn ætlar sér að keyra málið í gegn og í krafti meiri hlutans mun þeim eflaust takast að gera það. Ég verð að segja að það er að sjálfsögðu á ábyrgð þeirra að koma með þetta mál hér inn. Verði frumvarpið að lögum er að mínum dómi veruleg hætta á því að það geti haft áhrif á stöðu efnahagsmála og stöðu kjaraviðræðna o.s.frv., sem er þá á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Ég held að ég svari spurningunni því á þann veg að ég held að þeim muni takast að koma málinu í gegn í krafti meiri hlutans. Við höfum verið að reyna að fá fram allar upplýsingar. Enginn úr stjórnarmeirihlutanum hefur viljað koma inn í umræðuna. Annaðhvort eru þau áhugalaus um málið eða hafa ekki mikinn áhuga á því að fá svör við mikilvægum grundvallarspurningum. Það vekur náttúrlega undrun að ákveðnir stjórnmálaflokkar skuli ekki hafa nokkurn áhuga á því að taka þátt í umræðunni. Ég nefni t.d. Samfylkinguna sem, eins og ég sagði fyrr í ræðu, hefur gefið sig út fyrir að vera sérstakur talsmaður launamanna í landinu. Formaður Samfylkingarinnar hefur haldið miklar ræður hér um stöðu kjaraviðræðna og það hvernig komið er fram við verkafólk í landinu en hann hefur engan áhuga á að taka þátt í umræðu um mál sem getur haft veruleg áhrif á kjör almennings í landinu, það er bara þannig. Það vekur að sjálfsögðu spurningar um það hver tilgangurinn er.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ef við gefum okkur að frumvarpið verði samþykkt er hægt að halda því fram að við verðum af umtalsverðum fjármunum, af því að við gefum okkur ekki leyfi til að fara aftur á upphafsreit eins og ég skil það. Nú stefnir allt í að það verði verkföll og spurningin er hvort þetta hafi áhrif þar inn. Við höfum líka velt upp spurningum um hvaða áhrif málið geti haft á gengið. Hvað telur þingmaðurinn að muni verða? Hvaða áhrif mun frumvarpið hafa, þegar það verður samþykkt, á gengið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af því að frumvarpið muni hafa neikvæð áhrif á gengið sem mun þá gera það að verkum að öll aðföng verða dýrari í innkaupum og lán landsmanna hækka. Það hefur áhrif á vísitöluna og verðbólgan fer af stað, vegna þess að hér er um verulegar fjárhæðir að ræða. Við erum að tala um 84 milljarða sem eiga að fara út úr landinu í formi gjaldeyris, erlends gjaldeyris. Ég hef heldur ekki fengið nein haldbær rök fyrir því hvers vegna Seðlabankinn skýrir ekki í umsögn sinni í nefndarálitinu hvaða áhrif frumvarpið geti haft [[Forseti hringir.]]heldur segir einfaldlega að það komi ekki til með að hafa áhrif. Það er ekkert rökstutt. Það verða að vera einhverjar sviðsmyndir í þeim efnum eigi það að vera marktækt.
Virðulegur forseti. Hér í hliðarherbergi og í salnum á meðan ræður hafa verið í gangi, hafa stjórnarliðar, sem skotist hafa inn örskotsstund, ekki sagt það beint með frammíköllum við ræðumann hverju sinni, heldur við okkur Miðflokksfólk sem sitjum hér í salnum, að svörin við þeim spurningum sem við teljum okkur þurfa að fá svör við fáum við bara með því að lesa frumvarpið eða nefndarálitið. Ég verð bara að vísa því algerlega til föðurhúsanna að þessi tvö plögg veiti okkur þær upplýsingar sem við höfum verið að kalla eftir í dag. Í frumvarpstextanum sjálfum er kafli í greinargerðinni, 2. kafli, sem ber yfirskriftina „Tilefni og nauðsyn lagasetningar“. Þar er á tveimur síðum farið með sögulegum hætti í gegnum þá þróun hvernig gefið var jafnt og þétt eftir gagnvart kröfum mótaðilans. Það er ein málsgrein sem má heimfæra á að einhvern tímann yrði eitthvað gert í þessum efnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Þegar lög um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum tóku gildi var fyrirséð að þær takmarkanir sem lögin kváðu á um yrðu tímabundnar ráðstafanir og að stjórnvöld myndu aflétta þeim þegar aðstæður leyfðu.“ Gott og vel. Þetta er bara eðlilegur texti og ég geri engar athugasemdir við hann. En það er nú allt og sumt sem hönd á festir varðandi það hvers vegna þessi aðgerð er í gangi. Það er ekkert um af hverju hún er nauðsynleg núna. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því sem segir þarna: „… og að stjórnvöld myndu aflétta þeim þegar aðstæður leyfðu“. Þegar við setjum þennan setningarbút í samhengi við afstöðu Seðlabankans sem fram kemur í umsögn bankans og vísað er til í nefndaráliti með breytingartillögu, þar sem er alltumlykjandi að allt verði í hers höndum nema málið klárist og verði afgreitt í fyrradag, sem nú er orðið, því að í dag erum við komin inn í 27. febrúar. Seðlabankinn hafði þá skoðun að yrði þetta mál ekki klárað hinn 25. febrúar væri voðinn vís. Það er ekkert í gögnum málsins og það er ekkert í þessum tveimur ræðum, sem annars vegar hæstv. fjármálaráðherra og hins vegar hv. þm. Óli Björn Kárason fluttu - nú er ég búinn að lesa þær báðar mér til upprifjunar - og það er ekkert í þeim tveimur plöggum sem hér liggja fyrir sem útskýrir fyrir okkur hvers vegna asinn er svona mikill núna, með hvaða rökum menn ákveða að sveigja af leið með þeim hætti að uppgjöfin er algjör. Það er ekkert í rauninni sem færir okkur neitt í hendur til að við getum áttað okkur á því hvers vegna í ósköpunum við stöndum hérna klukkan að verða tvö að nóttu til og búnir að biðja um það á hverjum klukkutíma síðan um fjögurleytið í dag að einhverjir stjórnarliðar mæti á svæðið og fari yfir þessi atriði með okkur. Við fáum ekkert annað en einhvern hálfgerðan skæting um að við getum bara lesið greinargerðina með frumvarpinu eða nefndarálitið. Svörin við þessum spurningum eru bara ekkert í þessum tveimur plöggum. Ég vorkenni stjórnarliðum ekki neitt að eiga hér orðastað við okkur og fara yfir þessi atriði. Ég er alveg sannfærður um að fulltrúar stjórnarflokkanna væru löngu mættir ef samviskan væri bærileg gagnvart þessu máli. Svo er það auðvitað kapítuli út af fyrir sig að samfylkingarflokkarnir fjórir í stjórnarandstöðunni skili algerlega auðu í þessu máli og hafi ekki látið svo lítið að segja eitt einasta orð, hvorki við 1. umr., þar sem auðvitað enginn sagði neitt nema fjármálaráðherrann, né heldur í dag þó að búið sé að ræða þetta mál síðan klukkan rétt rúmlega þrjú.
Forseti. Hv. þingmaður hefur nefnt það í ræðum sínum eða andsvörum að tölur á bilinu 13,6, held ég að það hafi verið, eða 13,7 milljarðar til 23 milljarðar gæti verið það sem Íslendingar, íslenska ríkið, eru að verða af í rauninni með því að fara þessa leið, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt. Það eru þó nokkuð miklir peningar sem hægt er að gera margt og mikið fyrir. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem hefur mikla reynslu af verktakastarfsemi og öðru slíku og situr í umhverfis- og samgöngunefnd og er þar formaður, þótt í tímabundnu hléi sé frá því núna, geti sett þessar upphæðir aðeins í samhengi þegar kemur að samgönguáætlun. Það er vitanlega þannig að þegar við gefum frá okkur fjármuni þá notum við þá ekki í verkefni sem eru nauðsynleg. Fyrir 13 eða 23 milljarða er hægt að gera ýmislegt. Það má vitanlega heimfæra það upp á hvað sem er, hjúkrunarheimili, eitthvað slíkt. En út frá því sem þingmaðurinn þekkir til þá dettur mér í hug samgöngumál. Maður fer býsna langt með segjum 13 milljarða í samgöngumál. Það eru alla vega ein góð jarðgöng, mögulega tvenn ef þau eru stutt og á þægilegum stað. Það er Reykjanesbrautin væntanlega, bara til að setja það í samhengi um hvaða upphæðir er að ræða ef við leyfum okkur að reikna út bestu mögulegu útkomu og svo þá útkomu sem er hugsanlega í pípunum hér. En enn og aftur vantar okkur svör við mörgum af þessum spurningum.
Virðulegur forseti. Aðeins nokkur orð til að ramma inn þessar tölur. Fyrst er það 23 milljarða talan, rammast inn af 190 kr. á evru, viðmiðinu sem lagt var af stað með í upphafi samanborið við gengi dagsins í dag. Hins vegar eru neðri mörkin 16,4% afföllin sem aflandskrónueigendur sömdu um hinn 12. mars 2017, þegar 90 milljarða stabbinn fór í gegn. Fyrir upphæðir á þessu bili, 13,6–23 milljarða, bara til að setja þetta í samhengi, ef við horfum á seinni hluta samgönguáætlunar eins og hún var lögð fram og fjárveitingarnar sem rammaðar eru inn í ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, þá eru áætlaðir 7,8 milljarðar til nýframkvæmda á árunum 2022 og 2023. Það er á sextánda milljarð, þessi tvö ár í heildina. Neðri mörkin fara langt með að tomma allar nýframkvæmdir á árinu 2022 og 2023. Efri mörkin, 23 milljarðarnir, eru u.þ.b. helmingur á árinu 2021 á móti. Hæstv. ríkisstjórn lítur þannig á að hér sé stórsókn í gangi í samgöngumálum með tímabundnu viðbótarframlagi sem skilar heildarfjárveitingum upp á 15,5 milljarða til vegaframkvæmda á árinu 2019, 2020 og 2021. Það er örlítið yfir neðri mörkunum, vel innan marka, eða 1,5 ár af þessu stórátaki sem efri mörkin skila. Í samhengi við samgöngumálin þá eru þetta auðvitað risavaxnar tölur, algerlega risavaxnar.
Forseti. Ég held að það megi til sanns vegar færa að í hvaða samhengi sem er þá eru þessar tölur risavaxnar. Þær eru það vissulega í tengslum við þau verkefni sem bíða í samgöngumálum og áhugavert að setja þetta í samband við hina meintu stórsókn í samgöngumálum þar sem tölunum svipar mjög til neðri markanna sem hv. þingmaður nefndi. Það er því eðlilegt að velta því upp hvaða rök eru fyrir því að fara þessa leið og gefa eftir þessa fjármuni ef við leyfum okkur að reikna þetta svona og tala svona. Hvað erum við þá að fá í staðinn? Hvað erum við að fá í staðinn fyrir að samþykkja þetta frumvarp og láta það ganga í gegn? Ég verð að viðurkenna að það er ein af þeim spurningum sem hefur verið velt upp og er nauðsynlegt að fá svar við: Hvers vegna er verið að gera þetta núna með þessum hætti? Og hvað erum við að fá í staðinn?
Virðulegur forseti. Ég get sagt það í fyllstu einlægni að ég get ekki séð þau rök sem mæla með þessari niðurstöðu. Mér er fyrirmunað að sjá hvað það gæti verið sem við værum að fá í staðinn frá þeim aðilum sem þarna eru mótaðilar íslenskra hagsmuna. Það er ólógískt að það sé eitthvað í boði úr þeirri áttinni. Í máli eins og þessu er bara ekki boðlegt að ríkisstjórnarflokkarnir, sem halda á málinu og bera ábyrgð á því, Sjálfstæðisflokkurinn með hæstv. ráðherra sem talaði fyrir málinu og síðan framsögumann nefndarinnar, skilji okkur sem hér erum eftir algerlega í lausu lofti með rökstuðning og svör við: Af hverju, af hverju núna og hvers erum við bættari? Ég sé ekkert annað í stöðunni en að leyfa aflandskrónunum bara að liggja enn um sinn úr [[Forseti hringir.]]því sem komið er því augljóslega gerðist ekkert þegar tímafrestur Seðlabankans rann út
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög vel fyrir þá ræðu sem hann flutti hér. Ég verð að viðurkenna að hugur minn leitar svolítið aftur til ársins 2013 þegar hér stóð til að gera sambærilegar breytingar á veiðigjaldainnheimtu og gerð var núna í haust. Þá höfðu ýmsir þingmenn sig mjög í frammi, sérstaklega þingmenn Vinstri grænna, töluðu af mikilli ákefð og hneykslan um að menn væru að afsala sér tekjum sem ríkissjóður ætti. Nokkrum árum síðar kemur þetta sama fólk og leggur hér fram frumvarp sem virðist verða til þess að íslenska ríkið, þ.e. þjóðin, verði af rúmlega 13–23 milljarða kr. tekjum. Ég velti því fyrir mér hvers vegna í ósköpunum þessi gríðarlegu sinnaskipti hafi orðið í þeim hópi, því að þarna erum við sannarlega að tala um hagsmuni sem hægt er að verja. Við erum að tala um hagsmuni sem varða afkomu t.d. fyrirtækja á Íslandi, þetta eru hagsmunir sem varða fyrst og fremst það að íslenska ríkið eða þjóðin fær meira, sem nemur þessari upphæð, fyrir þá eign sem hún á eða heldur á. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort hv. þingmaður er jafn skilningsvana og ég gagnvart því að menn skuli koma fram eftir öll þessi ár og virðast ekki hafa nokkurn einasta áhuga á því að hámarka hagsmuni og afkomu þjóðarinnar vegna þessa máls, heldur virðist þeim bara vera slétt sama um að allir þessir milljarðar renni í vasa vogunarsjóða en ekki ríkissjóðs.
Virðulegur forseti. Þessi aðgerð öll er auðvitað þvingunaraðgerð. Aðgerðin sem lagt var upp með árið 2015 er þeirrar gerðar og það var aldrei neinn feluleikur með það. Menn lögðu spilin á borðið gagnvart kröfuhöfum og aflandskrónueigendum og þeim var það fullljóst hvað stóð til boða í þeim staðfasta og endanlega pakka sem fyrir þá var lagður. Þannig að þeir aðilar sem nú eru eigendur þessa 83–84 milljarða stabba eru engir sunnudagaskóladrengir. Þetta eru bara grjótharðir bisnessmenn sem eru búnir að átta sig á því að þeir eru svo heppnir að hér virðist vera við völd ríkisstjórn sem hefur það í eðli sínu að gefa eftir jafnt og þétt og er núna komin í fulla uppgjöf, algerlega fulla, gagnvart þeim sjónarmiðum sem sneru að stöðugleikaframlögunum og stöðugleikasamningunum sem gerð voru. Hvort núverandi stjórnvöld upplifi það að planið hafi gengið svo vel að menn séu komnir með nóg, að heildarplanið hafi skilað það mörg hundruð milljörðum á endanum, að þetta sé bara orðið gott … Mér finnst við stjórnmálamenn ekki vera í þeirri stöðu að geta ýtt afrakstri þessarar aðgerðar frá ríkiskassanum, því að það er auðvitað það sem er að gerast með því að verðlauna þá aðila sem harðast gengu fram gagnvart okkur, með því að taka ekki þátt í lausninni, sem náðist sem betur fer að forma. Þeir eru núna að vinna það sem ég leyfi mér að kalla fullnaðarsigur. Það er auðvitað óskaplega svekkjandi. Ég átta mig ekki á hvað er undirliggjandi hjá hagsmunagæslumönnum okkar í þeim efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Þar hreyfir hann einmitt því sem er mergurinn málsins, þ.e. að nú um stundir hafi vogunarsjóðir skynjað að búið sé að skipta um spólu í stjórnvöldum og sá ásetningur sem áður var, að hvika hvergi frá framsettum kröfum, sé rokinn út í veður og vind. Ég hef líka áhyggjur af því, herra forseti, og velti eftirfarandi upp við hv. þingmann. Nú er það svo að níu manna hópur hefur haldið uppi í umræðum hér í dag og kvöld um þetta mál til þess að fá betri lausn eða fá fram einhverjar vísbendingar um að hægt sé að ná betri lausn, en 54 þingmenn hafast ekki að. Það er kannski varúðarmerki inn í framtíðina. Ef við lendum í erfiðum mótherjum eða erfiðum aðstæðum, [[Forseti hringir.]]þá er ekki á nema kannski níu manns að treysta hér á þinginu. Það er alvarleg staða.
Virðulegur forseti. Ég kom einmitt inn á það hér fyrr í dag að það sem getur kostað okkur mest til lengri tíma verði ekki milljarðarnir, sem nú verða ekki sóttir miðað við þetta upplegg inn í þá þvingunaraðgerð sem kröfuhafar og aflandskrónueigendur undirgengust að meginhluta til fyrir utan þann litla hóp sem nú er eftir, heldur verði það þau skilaboð sem við sendum frá okkur sem stjórnvöld, að það borgi sig að þæfast við og taka slaginn á móti þessum Íslendingum. Það sé bara þannig að þeir sem tekið hafi harðasta slaginn og verið tregastir í taumi hafi á endanum fengið bestu niðurstöðuna. Það eru skilaboð sem getur verið mjög dýrt til framtíðar að senda frá okkur og af því hef ég í rauninni mestu áhyggjurnar.
Forseti. Ég verð að gera athugasemd við að þessir 11 eða 13 milljarðar séu enn að þvælast fyrir okkur og minna aftur á það að viðmiðið um 190 kr. á evruna átti að vera besta hugsanlega verð fyrir þá sem höguðu sér best, þ.e. ef menn strax í upphafi féllust á að taka þátt, nógu margir, þá gætu þeir í besta falli fengið verðið 190. Það er eiginlega ofrausn í því að miða við 190 þegar verið er að fást við skussana, þá sem sátu lengst eftir. Það væri þá kannski eðlilegra að hafa þetta 200 kr., þá er upphæðin sem stjórnvöld eru að „afsala sér“, svo ég vitni nú í orðbragð Vinstri grænna, töluvert meira en 23 milljarðar, aldrei lægra en það í þessum samanburði. Og ég minni á að þegar þetta 190 kr. viðmið varð til sem verðlaun fyrir þá sem myndu vera þægir, þá var gengi krónunnar jafnvel heldur veikara en það er núna. En ég myndi líka telja rétt, af því að menn hafa verið að setja hlutina í samhengi við ýmsan kostnað hér innan lands, kostnað af verkefnum ríkisins, að taka líka með í reikninginn að í þessu tilviki er verið að afhenda erlendan gjaldeyri aðilum sem taka hann allan úr landinu. Fjárfesting hins vegar innan lands hjá ríkinu kemur að miklu leyti til baka í formi skatta, í formi umsvifa í efnahagslífinu o.s.frv. Mér finnst að það þurfi að gera þann samanburð líka. Er hv. þingmaður sammála mér um það? Eitt er há upphæð sem er bara tekin úr landinu [[Forseti hringir.]]og sést ekki meir, hitt er sama upphæð ef hún er sett í framkvæmdir hér heima.
Virðulegur forseti. Þetta er auðvitað hárrétt hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Ef við tökum bara aftur dæmið sem tekið var hér áðan um það hversu miklum samgöngubótum fjárhæð sem þessi gæti skilað, þá eru það auðvitað fjárfestingar sem skila sér inn í hið innlenda kerfi með verkefnum fyrir verktaka, virðisauka og margs konar skatttekjum sem af slíku hljótast, fyrir utan alla framlegðina sem felst í því að fá betra samgöngukerfi, bætt flæði og öryggi. Ég leyfi mér að segja að það sé himinn og haf á milli þess að bera saman upphæð sem annaðhvort fer úr landi samanborið við sömu upphæð sem fer í fjárfestingu innan lands. Það er tvennu ólíku saman að jafna. En þetta er góður punktur sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom inn á. Ég hef auðvitað verið allt of lítill í mér hvað það varðar að horfa til þessarar tölu upp á 13,6 milljarða, sem er reiknuð út frá afföllum sem krónueigendur sættu sig við þegar þeir voru búnir að svínbeygja Seðlabankann. En mér fannst ég þurfa að búa til einhverja tölu til að mynda gólf í því samtali sem við áttum hérna og 190 kr. voru auðvitað hugsaðar sem besta niðurstaða fyrir þá sem spiluðu með. Þann 1. nóvember 2016 er verið að eiga þessi viðskipti á 220 kr. á evru og það eru 15 milljarðar sem fara í gegnum kerfið þannig. Það er alveg klárt að tölur sem eru mun óhagstæðari aflandskrónueigendunum en 190 kr. viðmiðið hafa verið raungerðar [[Forseti hringir.]]og það í upphæðum sem ná alveg máli.
Forseti. Gefum okkur bara að stjórnvöld hefðu gefist upp en ekki alveg gefist upp heldur sætt sig við 190 kr. Ég ætla að biðja hv. þingmann að velta því fyrir sér: Hvað ef við lítum til heildaráhrifa fyrir ríkið og samfélagið og miðum við þessa 23 milljarða tölu og setjum það í samhengi við umræður um kjarasamninga og þá miklu kröfu sem hefur verið á að byggt verði félagslegt húsnæði í auknum mæli? Hvað má ímynda sér að væri hægt að byggja af félagslegum íbúðum fyrir þessa upphæð? Takandi með í reikninginn að þetta veltist áfram í kerfinu og skilar sér í formi skatta og hægt að nota áfram. Ég hef séð áætlanir um að þetta gætu verið 500–1.000 íbúðir. Hvað myndi hv. þingmaður skjóta á til að setja þetta í annað samhengi en vegamálin [[Forseti hringir.]]sem við ræddum eða voru rædd aðeins áðan?
Virðulegur forseti. Algjörlega ábyrgðarlaust, en ég myndi samt leyfa mér að skjóta á að það væru svona 800 íbúðir, plús/mínus, sem væri hægt að ná út úr þessum stabba sem þarna er skilinn eftir, ef svo má segja. Þessir 23 milljarðar sem við ræðum um út frá 190 kr. gengisviðmiðinu snúa bara að þeim stabba sem eftir er. Það eru engar gamlar tölur í því. Það er bara upphæðin sem er, ef svo má segja, enn inni í kerfinu. Þessir 23 milljarðar er upphæðin af því sem eftir er. Ég myndi halda að það væri örugglega verðmæti 800 íbúða sem er verið að afsetja miðað við það sem var búið að leggja upp með og kynna fyrir aflandskrónueigendunum sem endanlega niðurstöðu. Og við höfum enn þá [[Forseti hringir.]]öll þau vopn til að knýja á um að þetta verði niðurstaðan. Við höfum ekki gefið neitt af þeim frá okkur.
Frú forseti. Mig langar að gera að umtalsefni og fylgja eftir nokkru sem kom fram í máli hv. þm. Bergþórs Ólasonar hér áðan. Ég ætlaði reyndar að spyrja hv. þingmann út í þetta í andsvari en láðist að gera það. Þegar við vorum að velta því fyrir okkur hvers vegna menn væru til í að afsala þjóðinni 23 milljörðum kr. velti hv. þingmaður því upp hvort verið gæti að menn væru einfaldlega orðnir saddir, eins og hann orðaði það. Ég fór að hugsa nokkur ár aftur í tímann, til þess tíma þegar stöðugleikaskilyrði voru kynnt. Þá stóð bunan upp úr hverjum kratanum á fætur öðrum um það að með því að taka stöðugleikaskilyrði fram yfir stöðugleikaskatt væri verið að rýra útkomu úr slitabúunum um nokkur hundruð milljarða króna. Þessi lygabuna stóð upp úr þessum krötum hér, svona u.þ.b. hálft þing. Menn æstust í sífellu og talan hækkaði eftir því sem fleiri tóku til máls. Hún var á bilinu 100–500 milljarðar eftir því sem menn sögðu. Þegar menn komast síðan í tæri við það að vinna úr því sem út úr þessu kom - skipulagið og planið sem lagt var fram 2015 virkaði fullkomlega - og þegar menn verða varir við að þetta hefur allt virkað svona vel getur þá verið að mönnum finnist að það muni ekkert um einn sláturkepp í sláturtíðinni, 23 milljarða kr., þ.e. þegar menn höfðu gengið að þeim árangri sem náðist með stöðugleikaskilyrðunum sem sett voru á sínum tíma og hafa líklega skilað þjóðarbúinu í kringum 700–900 milljörðum kr., giska ég á, þegar allt er talið? Í sjálfu sér er ekki allt komið fram enn. Eins og menn vita rataði Íslandsbanki í eigu þjóðarinnar eftir að þessi skilyrði voru sett fram og menn vita ekki enn hvað út úr því kemur. Talandi um að afsala sér tekjum og eignum þá gekk sú ríkisstjórn sem nú situr mjög langt með því að segja nei takk við því að yfirtaka Arion banka. Menn töluðu hér í kross í fyrra, eins og margir muna, um að annaðhvort væri forkaupsréttur ríkisins til staðar eða ekki. Lengst af héldu menn því fram að hann væri enginn. Síðan kom í ljós, í fréttum, að ríkisstjórnin afsalaði sér með formlegum hætti forkaupsrétti á þessum banka. Hvað hefur gerst síðan? Það sem gerst hefur síðan er að þeir sem eignuðust Arion banka, vogunarsjóðir, hafa greitt sér út 20 milljarða í arð á innan við ári. Þeir eru nú með stærstu einstöku eign bankans í söluferli og munu væntanlega hagnast um 50 milljarða á sölu þeirrar eignar, hlutans sem er Valitor. Af þessum 120–130 milljörðum, sem bankinn var metinn á í þessari yfirfærslu, eru menn líklega búnir að fá til baka 70 milljarða á einu ári upp í það sem þeir væntu. Þá fer maður að spyrja: Var það svona agalegt að afsala sér tekjum, afsala sér eignum ríkissjóðs? Það var það þá en það er engin fyrirstaða í því að gera það núna. Það er engin fyrirstaða í því að gefa eftir þessa 23 milljarða sem við höfum haldið fram að séu innbyggðir í þann 84 milljarða stabba sem nú er eftir, sem er kannski síðasti bitinn af þessari köku. Menn segja sem svo: Þessir ágætu vogunarsjóðir, góðu vinir okkar, sem hafa átt krónueignir hér og hafa hangið eins og hundar á roði frá 2008 á þeim eignarhlutum sínum mega fara út með þessa peninga á sama verði og einstaklingur sem fer í ferð til útlanda. Þetta er ótrúlegt, frú forseti. Það er svo ótrúlegt að þetta skuli gerast nú á vakt þessa fólks sem hrópaði sig hást hér fyrir nokkrum árum.
Frú forseti. Hv. þingmaður kveikti aðeins í mér þegar hann nefndi Arionbankamálið. Ég hafði reyndar hugsað mér að fjalla sérstaklega um það í ræðu hér síðar í nótt en fyrst ætla ég að halda ræðu um gjaldeyrishringekjuna og svo aðra um það þegar vinstri stjórnin, og kannski sérstaklega Vinstri grænir, gáfu Arion banka og Íslandsbanka í fyrra skiptið en að því búnu snúa mér að Arion banka. En fyrst hv. þingmaður nefnir þetta þá get ég ekki á mér setið að koma aðeins hingað upp og gera smáathugasemd. Er það kannski oftúlkað hjá mér eða var ekki hv. þingmaður að segja að þetta væru um margt augljóslega skyld mál en líka um margt líkt í því hvernig ríkisstjórnin, þeir sem standa að þessu, bregst við, hvernig hún setur málin fram? Menn þrættu fyrir það lengi og urðu ergilegir þegar bent var á forkaupsrétt ríkisins. Mér finnst ég sjá sams konar viðbrögð núna. Menn vilja ekki ræða þetta. Hér kemur fjármálaráðherra, talar í rúmar sex mínútur og hleypur út. Svo kemur formaður nefndarinnar og skilar af sér nefndaráliti og hann er hlaupinn út. Enginn reynir að rökstyðja málið. Enginn reynir að tala fyrir því. Mig minnir að þetta sama fólk hafi brugðist nákvæmlega eins við tilraunum okkar til að benda á klúður þeirra varðandi Arion banka, sem er auðvitað hluti af þeirri sömu U-beygju sem stjórnvöld tóku frá stóra planinu frá 2015, plani sem var að virka fullkomlega. Á þessum tveimur meginsviðum verður algjör U-beygja og viðbrögðin mjög sambærileg. Ég fór að rifja þetta upp þegar hv. þingmaður nefndi þetta. Er það rétt munað hjá mér að líkja megi þessu tvennu saman í viðbrögðum stjórnvalda?
Frú forseti. Já, ég held að hv. þingmaður hafi nokkurn veginn hitt naglann á höfuðið eins og honum er tamt. Í hverju málinu á fætur öðru sjáum við þennan gamla undirlægjuhátt gegn erlendu valdi sem kristallaðist hér fyrr á öldinni. Við sjáum hann nú ganga aftur og kannski er það vegna þess að Vinstri grænir, sem voru nú einna handgengnastir erlendu valdi upp úr aldamótunum, upp úr 2009 eða þar um bil, og gengu í sjálfu sér jafn langt og menn gengu hér á 13. öld til að reyna að koma verðmætum þjóðarinnar fyrir í erlendu eignarhaldi, hafa fengið danspartner sem er jafn lítill í sér og er jafn veikur til hnésins eins og þeir eru sjálfir. Þessi dans þessara hjólbeinóttu dansfélaga kostar þjóðina 23 milljarða, að við teljum, bara í þessu vetfangi. Fyrir svo utan það sem ég rakti hér áðan með Arion banka. Jú, ég verð að segja að þetta er einhvers konar mynstur sem virðist vera hjá þessum flokkum. Það er eins og þeir séu hræddir við útlendinga og þori ekki að tala við þá og þori alls ekki að malda í móinn gegn þeim. Auðvitað er það rétt, sem hér hefur komið fram í ræðum í dag og í kvöld, að við eigum ekki von á góðu, Íslendingar, ef þetta verður tónninn áfram í samskiptum við erlend öfl. Þó að þetta mál sé stórt og brýnt þá eigum við náttúrlega eftir að standa frammi fyrir miklum áskorunum í framtíðinni, í náinni framtíð. Guð hjálpi okkur öllum ef svo verður tekið á eins og nú.
Forseti. Maður veltir fyrir sér, þegar maður horfir yfir þessi mál tvö, mjög skyld mál, Arionbankamálið og svo þetta aflandskrónumál, hvort stjórnvöld séu yfir höfuð með á nótunum, hvort þau viti hvað þau eru að gera eða hvort þau láti mata sig, átti sig ekki á því hvað þau eru að gera. Láti skrifa fyrir sig frumvörp, rétt laumist inn í þingsal til að lesa frumvarpið og laumist svo inn í þingsal til að lesa nefndarálit en geti ekki mætt til leiks til að verja afstöðu sína af því að þau vita ekki alveg á hverju hún byggist. Er hugsanlegt að þetta sé afleiðing af því að stjórnvöld séu ekkert við stjórnvölinn í þessum málum? Að þau láti skammta sér niðurstöður og skýringar en þegar kallað er eftir því hvað felist í skýringunum verður fátt um svör og menn fela sig víðs vegar um húsið og þora varla að líta inn í sal - og alls ekki taka þátt í umræðunum.
Frú forseti. Jú, þetta er nokkuð nákvæmt vegna þess að það lítur þannig út að núverandi stjórnvöld hafi útvistað fjármálastefnu. Við vitum það sem hér erum inni að síðustu tvenn fjárlög, þ.e. 2018 og 2019, voru ekkert annað en embættismannafjárlög. Við munum eftir því að í fjárlagagerðinni 2019, sem var ansi pínlegt, voru fjárlögin rifin af fjárlaganefnd, sendi upp í Arnarhvol og komu til baka aftur öll lemstruð og bækluð. Það hefði engum manni með pólitískt bein í nefinu, dottið í hug að leggja fram það fjárlagafrumvarp sem kom út úr því vegna þess að það var svo gersneytt allri pólitík. Það var náttúrlega bara samið af embættismönnum og það virðist svo sem þessari ríkisstjórn sé nokkuð tamt að útvista vandamálum sem hún ræður ekki við til nafnlausra embættismanna sem þurfa ekki að bera ábyrgð á neinu, þurfa alla vega ekki að leggja störf sín í dóm á fjögurra ára fresti.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við ræddum í síðasta mánuði um hvítbókina sem átti að vera nokkurs konar framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar, fyrir fjármálakerfið. Ég verð nú að segja að ég sá aldrei þá framtíðarsýn sem teikna átti upp. Bókin er að mínu viti bara samansafn af alls konar hugmyndum frekar en einhverri sýn. Í hvítbókinni kemur fram að mælt sé með því að selja alls 82% af eignarhlut ríkisins í bönkunum. Það þýðir að selja eigi um helming alls bankakerfis landsins. Gleymum því ekki að eigið fé þessara tveggja banka er í kringum 400 milljarðar, að mig minnir. Einnig hefur verið talað um nauðsyn þess að fá erlendan banka inn í landið. Ég er alveg hlynntur því og tel að það sé mikilvægt upp á að auka samkeppni í fjármálageiranum. Ég held að það væri bara hollt fyrir íslenska bankakerfið ef við fengjum öflugan erlendan banka. En til að svo megi verða þarf að breyta regluverki, geri ég ráð fyrir, og reyna að hvetja einhvern erlendra banka til að koma hér inn. Þá veltir maður því fyrir sér, og væri gaman að heyra hugleiðingar hv. þingmanns varðandi það: Ístöðuleysi ríkisstjórnarinnar í þessu máli; slakað er á öllum kröfum o.s.frv. Hvaða áhrif heldur hv. þingmaður að það geti haft á að erlendur banki komi inn í landið, vegna þess að þeir geta ekki treyst því að regluverkið standi?
Frú forseti. Svo ég svari hv. þingmanni held ég að erlendur banki geti glaður gengið hér á land vegna þess að hann getur treyst því að ríkisstjórn sem lúffar í sífellu fyrir útlendingum mun náttúrlega skapa slíkum banka mjög góð skilyrði. Það er næsta víst. Það er hins vegar annað sem veldur áhyggjum. Einn af helstu verkalýðsleiðtogum landsins gekk út af fundi með ríkisstjórninni um daginn. Ef ég hef skilið hann rétt báru menn á þeim fundi fram makalausar skattatillögur, tvöþúsundkallinn, en minntust t.d. ekki á afléttingu verðtryggingar eða að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni eða lækka vexti, nema að því leyti til, ef ég hef skilið hann rétt, að ríkisstjórnin hefði í huga að leita til erlendra sérfræðinga um það hvort þeir teldu að hægt væri að leggja af verðtryggingu á Íslandi. Ég hef ekki enn rætt við viðkomandi, en ætla mér að gera það, til að fá það á hreint og spyrja hann að því hvort það geti virkilega verið að ríkisstjórn Íslands sé svo aum að hún geti ekki einu sinni farið eftir úrskurði nefndar sem komið var á fót á síðasta þingi, síðasta haust, þegar menn heyktust á því að samþykkja frumvarp okkar Miðflokksmanna um að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölu. Í staðinn var lagt upp í vegferð með einhverja mjög götótta þingsályktunartillögu frá Framsóknarflokknum sem var opin í báða enda og mjög óskýr. Hún átti að liggja fyrir 1. desember, 1. janúar og 1. febrúar en hefur ekki sést enn. Það getur verið að fæðingin sé svona erfið. Ef það er rétt að á grunni þeirrar nefndar eigi nú að útvista verkefninu enn á ný og í þetta skipti til útlendra aðila, er fokið í flest skjól, held ég.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hv. þingmaður hefur verið mjög skeleggur og gengið fram fyrir skjöldu til að afla upplýsinga varðandi sölu Íbúðalánasjóðs á eignum sjóðsins. Er framganga hans í þessu máli mjög þakkarverð og er mjög brýnt mál að fá upplýsingar um það hverjir keyptu þessar eignir sem skipta hundruðum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa gengið fram fyrir skjöldu með þetta mál. Við bíðum enn spennt eftir þessum upplýsingum, eins og kunnugt er. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki nauðsynlegt að fá upplýsingar um það hverjir standa á bak við þá 84 milljarða sem við erum að tala um. Er ekki nauðsynlegt að við fáum vitneskju um það? Það getur haft áhrif á málið allt í heild sinni að sjá hvort þarna eru einhverjir aðilar sem hafa verulegra hagsmuna að gæta og hafa beðið lengi eftir þessu.
Frú forseti. Jú, það er laukrétt hjá hv. þingmanni. Auðvitað er það öllum fyrir bestu að gegnsæi ríki í þessum málum og einmitt þess vegna kemur t.d. mjög á óvart að Píratar hafi ekki látið heyra í sér í umræðunni um að hér sé verið að hlunnfara þjóðina um allt að 33 milljarða kr. eða þar um bil. Píratar, sem vilja hafa gegnsæi á öllum hlutum eins og allir vita, hafa engan áhuga á þessu máli. Við höfum rannsakað aðdraganda hrunsins nokkuð vel. En farið hefur mikið minna og nær ekkert fyrir því að við rannsökum það sem gerðist á Íslandi eftir hrun. Gerð hefur verið tilraun til þess. Sumu hefur verið mokað ofan í kassa og læst í 100 ár, eins og við þekkjum. Það er brýn nauðsyn að við opnum þær bækur og auðvitað er mjög brýnt að við fáum að vita hverjir standa á bak við þessa andlitslausu vogunarsjóði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það voru að koma ánægjulegar fréttir á innri vef áðan, það verður hakkabuff og spælegg í hádeginu á morgun. Hv. þingmaður hefur fjallað mikið um kjör eldri borgara og hvernig hægt er að bæta þau og hefur lagt áherslu á að við setjum fjármuni í að bæta hag þeirra, að eldri borgarar og opinberir starfsmenn geti unnið lengur o.s.frv. Þingmaðurinn hefur líka talað töluvert fyrir byggingu íbúðarhúsnæðis. Fram kom áðan að menn voru að áætla eða velta fyrir sér hvað hægt væri að byggja margar, t.d. óhagnaðardrifnar leiguíbúðir fyrir þá fjármuni sem er verið að gefa hér eftir. Ég velti fyrir mér hvort að það hljómi ekki undarlega í eyrum þingmannsins og honum finnist það undarlegt að hvergi komi fram, hvorki í frumvarpinu né nefndarálitinu, ef ég hef lesið þetta allt saman rétt, neinar upplýsingar um hvað væri besta mögulega útkoma og svo versta mögulega útkoma út úr þessu öllu saman. Það er ekki einu sinni reynt að varpa ljósi á það og viðurkennt að menn séu að gefa þarna eftir. Þá er hvorki í frumvarpinu né nefndarálitinu fjallað um þá áhættu sem hér hefur verið nefnd líka. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um það eða hvort hann sé annarrar skoðunar, að mjög mikilvægt sé að þessi umræða fái að þroskast áfram og við fáum stjórnarmeðlimi eða þá sem bera uppi frumvarpið til að svara þessum spurningum þannig að hægt sé í rauninni að skipta aðeins um gír í umræðunni og fá svörin og halda þá áfram að spyrja út frá þeim.
Frú forseti. Nú er það svo, hv. þingmaður, að það er ekki einungis þær góðu fréttir að við getum fengið okkur hakkabuff og spælegg að lokinni umræðu í hádeginu á morgun, heldur er það þannig að með hverri ræðu sem við flytjum í þessum þingsal í kvöld og fram í nóttina styttist sá tími að hæstv. fjármálaráðherra komi heim af íhaldsmannahátíðinni miklu sem hann er í úti í löndum núna. Það gæti því alveg farið svo, ef okkur tekst vel til við að ræða þetta mál í hörgul og til hlítar, að hæstv. ráðherra komi til fundar við okkur þegar hann snýr heim af íhaldsmannahátíðinni miklu í útlöndum. Það væri náttúrlega fengur að því að fá hæstv. fjármálaráðherra hingað í salinn og fá sýn hans á málið, sem ég geri ráð fyrir að hafi verið jafn mikið útvistað og fjárlögunum. Ég byggi það m.a. á því, ef ég man rétt, að í greinargerðinni með frumvarpinu kemur fram að kostnaðaráhrif á ríkissjóð verði engin, núll. Við viljum halda því fram með nokkrum rétti, það hefur alla vega enginn komið hingað til að hrekja það. Við höfum beðið eftir því í um 12 tíma að hingað komi einhver og hreki það sem við erum að halda hér fram. Segi við okkur: Þið eruð bara vitleysingar og vitið ekki hvað þið eruð að segja. Það væri fengur að því að hingað kæmi einhver og sannaði það fyrir okkur, sýndi okkur fram á það að við séum að vaða reyk í málinu. Það hefur enginn boðið sig fram í það, ekki nokkur. Það virðist svo vera að menn leggi sig algerlega í framkróka við það að forðast að taka umræðu við þennan hóp um málið. Ég veit ekki hvað það segir öllum öðrum, en það segir mér að fyrst menn hafa ekki döngun í sér til að taka rökræðu um málið, koma hér og segja við okkur: Þið eruð að fara út af sporinu hér og þar. Ef menn treysta sér ekki til þess er málatilbúnaðurinn ekki mjög traustur. Svo er það.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Það læðist vitanlega að manni sá grunur að málatilbúnaðurinn sé ekki sérstaklega traustur. Í ljósi þess að þeir sem bera ábyrgð á þessu máli og vilja keyra það í gegn tel ég betra að halda umræðunni áfram inn í nóttina með hóp þingmanna, leitandi að svörum við spurningum sem ekki fást gefin í rauninni. Svörin fást ekki gefin. Maður veltir fyrir sér hvort þetta sé ekki svolítið undarleg aðferðafræði þegar mögulega hægt væri að fá botn í málið með því að svara þeim spurningum sem hér er verið að bera fram. Ef þeim yrði svarað og farið yfir þær væri hugsanlega hægt að sameinast um það og kannski myndum við bara samþykkja málið hreinlega. En það er ekki hægt að gera vegna þess að engin efnisleg umræða á sér stað um málið. Þeir sem bera ábyrgð á málinu, úr þeim hópi hafa verið haldnar tvær ræður, örstuttar.
Frú forseti. Það hefur komið fram í máli okkar Miðflokksmanna oft og tíðum að sá hópur sem enginn kýs en öllu ræður, embættismannakerfið, sé sífellt að seilast eftir meiri áhrifum í því sem gert er. Það virðist vera í þessu efni, í þessu frumvarpi, að enginn stjórnmálamaður hafi, a.m.k. með einhverja pólitíska sýn, komið að málinu. Ég segi aftur: Ég er þannig þenkjandi að ef það er svo að menn treysta sér ekki til að koma hingað, eiga við okkur orðastað um það og eins og ég sagði áðan, segja okkur bara hreint út að við vöðum reyk, færa fyrir því einhverjar sannanir og færa fyrir því einhver rök sem hægt er að taka gild væri hægt að ljúka þar með þessari umræðu. Ég segi hins vegar, mér finnst umræðan góð og ég vil að hún haldi áfram, vegna þess að þó að við séum náttúrlega að leita að svörum erum við líka að velta upp hlutum sem er mjög nauðsynlegt fyrir fólkið í landinu að vita. Það er nauðsynlegt fyrir fólkið í landinu að vita að ríkisstjórnin er áhugalaus með öllu um hag þess.
Frú forseti. Ég hef nú rakið stuttlega undanhald Seðlabankans og annarra stjórnvalda og byggt það eingöngu á fréttatilkynningum Seðlabankans. Meira um undanhaldið síðar. Áður en ég kem að því ætla ég að fjalla aðeins um gjaldeyrishringekjuna, sem við getum kallað svo, öðru nafni fjárfestingarleið Seðlabankans, sem var hluti af aðgerðum sem komið var á í tíð vinstri stjórnarinnar einmitt til að fást við það sem við erum enn að ræða nú, aflandskrónuvandann. Það var um margt dæmalaus leið. Hún fólst í því að gefa efnuðum Íslendingum sem áttu fjármagn erlendis í erlendri mynt, tækifæri til að kaupa krónur hér á Íslandi á umtalsverðum afslætti, aflandskrónur, og nota til fjárfestinga hér. Og hverjir voru það sem seldu þessar aflandskrónur? Jú, það voru auðvitað aflandskrónueigendur, en Seðlabankinn hafði milligöngu um það. Seðlabankinn hleypti sem sagt inn einhverjum vildarvinum frá útlöndum sem fengu að kaupa krónur á afslætti og hleypti út á sama tíma aflandskrónueigendunum úr höftum, sem seldu Íslendingum. Nefna má dæmi um að vísindamaður hér í bæ eða fyrirtæki hans keypti 5.130 millj. kr. á genginu 240. Frú forseti. Setjum það nú í samhengi við það sem við höfum rætt hér áður. Og ýmislegt annað er nefnt hér, ýmis dæmi í Markaðnum, riti Fréttablaðsins frá 19. júlí 2017. Raunar keypti sá aðili sem ég nefndi fyrst, þetta fyrirtæki, krónur upp á 9.267 milljónir. Og hér eru nefnd ýmis verð, 235 kr. á evruna, 240 kr. á evruna, tæplega, 240 slétt og fleiri verð sem menn keyptu þessar aflandskrónur á á sínum tíma. Þeir keyptu sem sagt íslenskar krónur á afslætti sem þeim leyfðist þá að nota hér. Og hvernig notuðu þeir þær? Til að kaupa fyrirtæki, fjárfesta í samkeppni við hina sem voru hér fyrir og höfðu ekki afsláttarkrónur til að keppa til að nota í sinni samkeppni. Svoleiðis að menn gátu fjárfest fyrir krónur sem þeir höfðu keypt á afslætti, notið eignabólunnar sem fór af stað víða, og notið styrkingar krónunnar. Skrúfað var fyrir þá leið í tíð ríkisstjórnar minnar og kynnt heildstæð áætlun, eins og ég rakti hér áðan, þar sem tekið var öðruvísi á hlutunum. Taka átti þau öll föstum tökum og ná endanlegri niðurstöðu þar sem allir þyrftu í raun sitja við sama borð og áttu að geta treyst því að ríkið myndi standa við sitt og myndi ekki láta menn komast upp með nein undanbrögð. En í staðinn horfum við upp á að nú sé endanlega verið að víkja frá því sem þar var lagt upp með og þrjóskustu eigendur aflandskróna verði bara leystir út á seðlabankagengi, ólíkt þeim sem tóku þátt í fyrri uppboðum, eða í þessari fjárfestingarleið Seðlabankans þar sem þeir seldu krónurnar sínar á miklu lakara gengi í mörgum tilvikum. En þeir sem héldu lengst út og voru lengst andsnúnir því að spila með í því plani sem lagt var upp með 2015, eiga þá væntanlega von á verðlaunum. Ætli það sé ekki það sem átt er við þegar menn tala um að drífa þetta af til að gleðja markaðinn? Þá verði þessir menn glaðir og séu þá væntanlega stór hluti af markaðnum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og upprifjunina á þessari fjárfestingarleið. Mig langar að biðja þingmanninn að fara aðeins nánar ofan í þessa leið og, ef hann man, upplýsa okkur um hversu miklir fjármunir fóru í gegn eftir þessari aðferð. Ég hef fullan skilning á því ef hann hefur það ekki alveg á takteinunum, en það er hins vegar forvitnilegt og áhugavert að setja það í stóra samhengið. Þessi leið hefur vitanlega verið gagnrýnd af mörgum, ekki síst þeim sem voru einmitt í samkeppnisrekstri við þá aðila sem gátu nýtt sér þessa leið og þar af leiðandi varð ákveðið misvægi á markaði, ef má orða það þannig. En mig langar að biðja hv. þingmann að fara aðeins betur yfir þessa fjárfestingarleið. Síðan er það náttúrlega hitt málið. Þegar við setjum hlutina í samhengi og veltum fyrir okkur þeirri eftirgjöf sem nú á sér stað þá má spyrja hvort við séum í sumum tilfellum að endurtaka leikinn, þ.e. við erum að skipta við sömu aðilana að einhverju leyti, að það séu aðilar sem hafa átt kannski dreifðar eignir og séu búnir að nýta sér allar leiðir en taka alltaf það besta mögulega og séu enn að núna. Þetta eru vangaveltur. Svörin við þessu liggja kannski ekki uppi á borðinu frekar en við öðru sem hér hefur verið óskað svara við. En hins vegar er áhugavert að fá áframhaldandi umræðu um þá mismunun sem átti sér stað með fjárfestingarleiðinni.
Forseti. Það kemur einmitt fram í þeirri grein Markaðarins sem ég vitnaði í áðan að alls hafi 1.100 milljónir verið fluttar til landsins á grundvelli fjárfestingarleiðarinnar - ekki króna, heldur evra - 1.100 milljónir evra verið fluttar til landsins með þessari leið og svo væntanlega út aftur fyrir aflandskrónufjárfestana sem fóru með þá peninga út. Þessi leið var auðvitað gagnrýnd af ýmsum ástæðum. Eins og við ræddum aðeins áðan, eða ég í erindi mínu, fengu menn með þessu ákveðið forskot í samkeppni fyrirtækja í fjárfestingum og uppbyggingu og slíku. Það er ekki gott þegar fyrirtæki keppa á sama sviði og annað er fjármagnað af krónum sem eru keyptar á afslætti. En einnig fjárfestu menn í verðbréfum og með því voru þeir í rauninni að kaupa krónur á afslætti, ávaxta þær á háum vöxtum á Íslandi og njóta ávinnings af þróun gjaldmiðilsins. Sem sagt, umtalsverður ávinningur fyrir þá sem höfðu verið í þeirri stöðu að eiga erlendan gjaldeyri í útlöndum. Og þetta voru reyndar ekki bara innlendir aðilar. Það komu hér inn erlendir aðilar í gegnum þessa leið líka og fjárfestu og þá væntanlega [[Forseti hringir.]]hugsa þeir sér eða hafa hugsað sér að innleysa ávinninginn síðar.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Það er vitanlega áhugavert að skoða þá aðila sem nýttu sér þessa leið og eðlilegt að það séu viðskiptamenn eða menn sem áttu eignir erlendis. Það er áhugavert að þessi leið hafi verið búin til til að þeir gætu komið heim með þetta fé á kostakjörum, ef má orða það þannig. Mig langar hins vegar að spyrja þingmanninn hvaða afleiðingar það hafi haft að ákveðnir aðilar gátu fengið ódýrt fé með þessum hætti til að fjárfesta, kaupa fyrirtæki eða fara í einhvers konar rekstur meðan aðrir sátu ekki við sama borð, hvort þar með hafi aðilum ekki verið mismunað nokkuð freklega, í það minnsta mismunað aðilum á markaði sem voru í samkeppni í ýmsum rekstri á Íslandi.
Forseti. Jú, svo sannarlega, en þessir Íslendingar voru hins vegar ekki, eins og kemur fram í fyrrnefndri grein, markhópur þessarar aðferðar í upphafi heldur var markhópurinn skilgreindur þannig, með leyfi forseta: „Erlendir aðilar sem hafa áform um fjárfestingu í íslensku atvinnulífi og vilja kaupa aflandskrónur til að auka arðsemi hennar“, en aðferðin var svo nýtt í mjög stórum stíl í ýmiss konar fjárfestingar. Tökum bara sem dæmi grein sem var mjög vaxandi á þessum tíma, ferðaþjónustu. Í hvaða stöðu eru menn ef þeir þurfa að taka lán, eins dýrt og það er nú á Íslandi, til að byggja hótel, en keppa svo við aðila sem byggir sams konar hótel fyrir krónur sem hann fékk að kaupa á afslætti? Það er mjög erfitt að keppa við slíkt þegar upphafspunkturinn [[Forseti hringir.]]í rekstrinum er svo ólíkur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir prýðisræðu. Það er svo komið að orðnar eru rétt um 12 klukkustundir síðan umræðan hófst og enn sem komið er hafa ræður stjórnarþingmanna tekið samanlagt sex mínútur af þeim 12 klukkustundum. Mér leikur hugur á að vita, áður en ég fer út í efnisatriði í ræðu hv. þingmanns, hvort hann man, eftir sinn feril hér á þingi síðan 2009, í námunda við tíu ár, eftir viðlíka máli þar sem stjórnarflokkarnir létu svona snautlega aðkomu duga að umræðum um jafn umfangsmikið og mikilvægt mál og hér er á ferðinni. Það væri áhugavert að heyra sjónarmið þingmannsins hvað það varðar. Hitt er síðan það sem þingmaðurinn kom inn á í ræðu sinni, þ.e. þann aðstöðumun sem hefur verið fyrir fjárfesta á Íslandi á grundvelli þeirra lausna sem formúleraðar voru á tímabilinu 2009–2013 og skekkti auðvitað stöðu margra á þeim tíma. Sú upphafsmeðgjöf sem menn fengu með þeim reglum sem m.a. sneru að afslætti á krónukaupum skekktu stöðuna þá, en þær skekkja stöðuna auðvitað enn þá. Sér þingmaðurinn fyrir sér að [[Forseti hringir.]]sú staða kæmi upp að réttlætanlegt væri að fara í viðlíka aðgerðir aftur?
Forseti. Ég ætla að byrja á seinni spurningunni. Það var ekki að ástæðulausu að skrúfað var fyrir þær aðgerðir, en því miður var þetta kannski lýsandi fyrir það að menn hugsuðu ekki hlutina heildstætt. Það átti einmitt að vera meginkosturinn við þá aðgerðaáætlun frá 2015, að hún tók á málinu í heild. Og þeim mun meiri synd er það þá núna að menn skuli ekki ætla að klára heildarpakkann, heldur hverfa frá honum með svona afgerandi hætti. Þá að spurningunni um hvort ég minnist annars eins skorts á umræðu eða skýringum af hálfu stjórnvalda eða ríkisstjórnar þegar hún kynnir stórt mál til sögunnar. Nei, ég verð að játa að ég minnist þess ekki. Auðvitað hafa verið umdeild mál þar sem fulltrúar ríkisstjórnar hafa á heildina litið ekki tjáð sig eins mikið um mál og fulltrúar stjórnarandstöðu þegar umræður eru gerðar upp. En þá hafa menn þó verið búnir að gera grein fyrir málunum og skýra þau og stjórnarandstaða hugsanlega farið í svokallað málþóf til að reyna að skapa sér einhverja stöðu gagnvart samningum við ríkisstjórn eða eitthvað slíkt. Hér eru hins vegar engar skýringar. Hér höfum við heyrt, eins og hv. þingmaður nefndi, sex mínútur af skýringum sem reyndar lágu fyrir hérna frammi á blaði, því að hv. þingmaður, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, gerði ekki annað en að lesa upp nefndarálit meiri hluta nefndarinnar, hafði engu við það að bæta, og enginn stjórnarliði og enginn úr stjórnarsamstöðunni hefur treyst sér til að koma hingað upp [[Forseti hringir.]]til að verja málið. Enginn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er einmitt þessi ótrúlega staða sem maður upplifir núna, að með hálfgerðum skætingi hefur mönnum verið bent á að þeir geti bara fundið svör við þeim spurningum, sem við höfum lagt fram í einar 12 klukkustundir akkúrat núna, í frumvarpinu eða í nefndaráliti meiri hluta. Svörin eru bara ekkert í þessum tveimur plöggum og þau eru alls ekki í þeim tveimur ræðum, sem annars vegar hæstv. fjármálaráðherra flutti 22. janúar og hins vegar hv. þm. Óli Björn Kárason flutti fyrr í dag. Svörin eru hvorki í þeim tveimur ræðum né þeim tveimur plöggum sem vísað er til. Það er auðvitað alveg forkastanlegt að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki hafa kjark til að tala fyrir málinu. Ég spyr hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson: [[Forseti hringir.]]Man hann eftir einhverju viðlíka? [[Forseti hringir.]]Mér finnst það til skammar hvernig þessir ágætu [[Forseti hringir.]]menn og konur ganga fram.
Forseti. Nei, engu sem jafnast á við þetta, því að hér er um að ræða mikið grundvallarmál. Hér er um að ræða þá niðurstöðu sem núverandi ríkisstjórn ætlar að fá í aflandskrónumálin, mál sem er búið að vera til úrlausnar árum saman og beitt hefur verið ýmsum aðferðum, eins og ég rakti í ræðunni og nefndi dæmi um, en mál þar sem búið var að finna lausn sem hafði alla burði til að virka ef henni hefði verið fylgt eftir, eins og öðrum þáttum haftalosunaráformanna. En þá er horfið frá þeirri stefnu og í raun verið að innsigla fullkomna eftirgjöf gagnvart þeim sem voru síst viljugir til að [[Forseti hringir.]]taka þátt í haftalosuninni. Og menn treysta sér ekki til að koma og útskýra hvers vegna. Menn treysta sér ekki [[Forseti hringir.]]til að verja það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Eins og kunnugt er hefur hann góða þekkingu á þessu máli og reynslu í samskiptum við vogunarsjóðina sem hér hafa verið til umræðu. Það er að sjálfsögðu mjög dýrmæt reynsla. Langar mig aðeins að koma inn á það að þegar tilkynnt var um samning Seðlabanka Íslands við aflandskrónueigendur þann 12. mars 2017 var jafnframt tilkynnt um að aflandskrónueigendum sem ekki hefðu gert samkomulag við bankann yrði boðið að gera sams konar samninga. Þann 22. mars 2017 birtist síðan eftirfarandi fyrirsögn í Kjarnanum: „Við ætlum að bíða eftir hagstæðara gengi“. Það er haft eftir aflandskrónueiganda. Í Kjarnanum, þar sem vitnað er í viðtal við Bloomberg-fréttaveituna, segir einn stærsti eigandi aflandskróna að með því að hafna tilboði Seðlabanka Íslands um að selja þeim evrur fyrir krónur á genginu 137,50 fyrir hverja evru muni þeir veðja á að fá hagstæðara gengi þegar höftum verði að fullu aflétt. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þ.e. að sagt var að þeim krónueigendum sem ekki hefðu gert samkomulag við bankann yrði boðið að gera sams konar samninga. Ef hv. þingmaður gæti komið aðeins inn á það vegna þekkingar hans á málinu og samskiptum við vogunarsjóðina. Hvers vegna telur hann að þessi sinnaskipti [[Forseti hringir.]]hafi orðið, þ.e. að fallið hafi verið frá því að gera sams konar samninga?
Forseti. Ég mun rekja þetta nánar í einni af seinni ræðum mínum í kvöld en ætla þó að leitast við að svara stuttlega að sinni spurningum hv. þingmanns. Það blasir í rauninni við og er jafnvel nokkurn veginn viðurkennt í því sem hv. þingmaður las hér upp, að menn hafi einfaldlega metið það sem svo að stjórnvöld myndu ekki standa við það sem þau höfðu sagt, treystu sér ekki til að klára málið á þann hátt sem þau hefðu boðað og þar af leiðandi væri það valkostur að bíða eftir því að losna einfaldlega úr höftum á hagstæðara gengi. Þess vegna gerist það að stjórnvöld eru sjálf stöðugt að bjóða sig niður, jafnvel eftir að þau eru komin, eins og hv. þingmaður vitnar í, niður í 137,5 kr., eftir að hafa verið yfir 200 áður. Þá átta menn sig á því: Ef þau eru komin þetta langt niður, ætli við getum ekki bara náð þeim enn þá neðar? Enda höfðu það stöðugt verið skilaboðin frá stjórnvöldum; meira og meira undanhald, og hvatinn orðinn sá að halda bara áfram að reyna að vinna í þá áttina. Auðvitað reyndu þeir á ýmsan hátt að beita stjórnvöld þrýstingi og hótuðu öllu illu, hótuðu meira að segja að kvarta til EFTA-dómstólsins. En þaðan bárust þau skilaboð að aðgerðir stjórnvalda eins og þær boðaðar voru 2015 væru í fullu samræmi við rétt Íslendinga. Búið var að slá það út af borðinu svoleiðis að ekki áttu menn að láta það trufla sig. En samt hélt undanhaldið áfram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott svar. Mig langar örstutt í lokin að vitna í setningu á bls. 5 í greinargerðinni þar sem segir, með leyfi forseta: „Þannig eru markmið fjárstreymistækisins á innflæði fjármagns tryggð og að aflandskrónueignir verði áfram á aflandsmarkaði og komi hingað til lands í formi nýs innstreymis erlends gjaldeyris ef aflandskrónueigandi kýs að fjárfesta hér á landi.“ Í fyrsta lagi finnst mér vanta í þessa greinargerð nánari upplýsingar um þetta. Hvað hafa þeir fyrir sér í því að menn hafi yfir höfuð áhuga á því að fjárfesta hér á landi? Það liggur engin könnun fyrir og við höfum engar upplýsingar um það. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni: Telur hann að einhver áhugi sé fyrir því hjá þessum aðilum að fjárfesta yfir höfuð hér á landi?
Forseti. Það er a.m.k. undarlegt ef menn ætla einfaldlega að treysta á það, eða vona, eins og Seðlabankinn virðist lýsa í athugasemdum sínum, að menn sem hafa verið fastir hér, lokaðir inni með fjárfestingu sína í 10 ár, að daginn sem þeir losna segi þeir: Ja, við viljum bara vera lengur hérna. Ef þetta er það sem menn ætla að reiða sig á, bara að treysta að þetta verði viðbrögð viðkomandi aðila þá eru menn ekki tilbúnir í þessa losun, þá leyfir ástandið ekki þessa haftalosun. Það er mjög áhugavert að velta því fyrir sér núna í ljósi þess að Seðlabankinn gaf þau skilaboð að ef samþykkja ætti þetta mál þyrfti að samþykkja það í fyrradag, áður en það kom aftur inn í þingið - í ljósi þess að ekki varð af því, má þá ekki álykta sem svo að skilaboð Seðlabankans séu að samþykkja málið ekki, a.m.k. að bíða með það?
Virðulegi forseti. Nú ætla ég að halda áfram að rifja upp söguna í þessu máli öllu saman, aflandskrónumáli. Það er eitt ráð þegar maður er að reyna að fá svör eða átta sig á því hver heildarmyndin er að horfa til baka. Ég ætla að gera það núna og vitna aftur í leiðara Fréttablaðsins, frá 30. júní 2017, þar sem enn og aftur Hörður Ægisson, sem skrifað hefur um efnahagsmál og fjármál, skrifar leiðara. Hörður segir, með leyfi forseta, og ég minni á að þetta er 30. júní 2017: „Á undanförnum mánuðum hafa íslensk stjórnvöld og Seðlabankinn gert ítrekaða atlögu að því að fá eigendur aflandskróna, sem að stærstum hluta eru bandarískir fjárfestingarsjóðir, til að selja krónueignir sínar fyrir gjaldeyri á afslætti miðað við skráð gengi. Öll sú atburðarás hefur verið með miklum ólíkindum - og grafið undan trúverðugleika stjórnvalda. Meintir afarkostir sem aflandskrónueigendum átti að vera gert að sæta hafa reynst vera án nokkurrar innstæðu.“ Það er að sjálfsögðu mjög athyglisvert þegar einn af okkar helstu viðskiptablaðamönnum segir með svo skýrum hætti að menn séu í rauninni að grafa undan trúverðugleikanum með því að hverfa frá þeirri stefnu sem samþykkt var og voru höfð uppi orð um að ekki yrði hvikað frá, eðlilega, því annars hefðu menn ekki samþykkt þessa áætlun og stefnu. Hér kemur fram í þessum leiðara að þarna hafi ítrekað verið reynt og gert í því aftur og aftur að reyna að ná samkomulagi. Hvaða hvati er að baki því að gera slíkt þegar menn hafa í rauninni allt í höndunum, hafa algjöra stjórn á málinu? Hvers vegna fara menn þá í þann leiðangur sem farið var í og breyttist þarna um mitt ár 2016, í júní, eitthvað svoleiðis, og nær ákveðnum hæðum þegar þetta er skrifað og virðist halda áfram varðandi þetta mál sem við erum með hér til umræðu í nótt? Maður veltir þar af leiðandi fyrir sér hvort hægt sé í rauninni að leggja saman tvo og tvo og fá það út að þetta sé bara eðlilegt framhald af því sem t.d. var að gerast þegar þessi ágæti blaðamaður skrifar í Fréttablaðið 30. júní. Að það sé bara áframhaldandi eftirgjöf og menn séu að reyna að fá sem minnst fyrir þetta til að geta klárað þetta mál. Ef þetta snýst um að klára málið þá er náttúrlega spurning hvað í ósköpunum liggi á. Það kom fram að þetta eru um 3,1% af þessum heildarstabba sem þarna var og er þá mikið vatn runnið til sjávar og menn greinilega búnir að leggja töluvert á sig til þess að gefa þessa afslætti. Í von um hvað? Til hvers? Hvað er það sem gerði það að verkum að menn fóru í þennan leiðangur? Við því höfum við ekki fengið svör frekar en öðru sem hér hefur verið varpað fram í kvöld og í nótt. Svörin sem menn hafa kallað eftir liggja greinilega ekki á lausu. Með leyfi forseta, skrifar þessi blaðamaður áfram: „Í byrjun mars var tilkynnt að sjóðir sem ættu 90 milljarða í aflandskrónum hefðu samþykkt að skipta á þeim fyrir evrur á genginu 137,5. Níu mánuðum áður höfðu sömu sjóðir hafnað því að taka þátt í gjaldeyrisútboði Seðlabankans, þar sem þeim hafði boðist að selja krónur sínar á genginu 190 fyrir hverja evru, og þess í stað valið að sitja fastir með fé sitt á vaxtalausum reikningum um ófyrirséðan tíma. Sjóðirnir hafa stórgrætt á þeirri ákvörðun.“ Nákvæmlega. Það er verið að verðlauna þá sem vildu ekki taka þátt í því ferli sem stjórnvöld settu af stað. Það er verið að verðlauna skussana eða í rauninni þá sem voru þrautseigir og snjallir með því að gefa þeim færi á því að hagnast meira en aðrir eða fá betri kjör en aðrir fengu á krónueignum sínum. Þetta er mjög athyglisvert og mikilvægt að halda til haga og vitanlega er þetta skráð hér. Þetta ýtir undir það að það er mikilvægt fyrir okkur að fá svör við þeim spurningum sem við höfum reynt að kalla eftir hér í nótt.
Forseti. Þessi viðsnúningur er í raun alveg óskiljanlegur og þetta er svo sannarlega viðsnúningur. Ekki aðeins er farið á svig við þá áætlun sem búið er að samþykkja og marka af hálfu stjórnvalda heldur má segja að á margan hátt sé þeirri áætlun snúið á hvolf með því að hverfa frá grundvallaratriðum eins og þeim endanleika sem ég lýsti hér áðan og fara í staðinn í einhvers konar öfugt uppboð þar sem stjórnvöld eru alltaf að gefa meira og meira eftir. Í raun að láta setja sig í þá stöðu að bjóða gegn sjálfum sér. Það er með stökustu ólíkindum að mál hafi þróast með þessum hætti. Hins vegar höfðu menn haft væntingar, þessir aðilar, um að betri tíð, út frá þeirra hagsmunum, gæti verið í vændum með breyttu stjórnarfari. Ný stjórn tekur við og ný stefna og það er stefna sem enginn stjórnarliði hefur í allan dag treyst sér til að útskýra, enginn hefur treyst sér til að segja okkur hvernig hún er til þess fallin að bæta hagsmuni Íslands. Hvers vegna leiddi hin nýja stefna til stórkostlegs ávinnings fyrir þessa erlendu aðila, fyrir þessa fjárfesta sem höfðu keypt þessar aflandskrónur á verulegum afslætti? Nú á að létta höftunum af þeim einhliða sem gengu hvað lengst og vildu síst spila með. Það er eitthvað sem vantar í þessa mynd en það er erfitt að átta sig á því þegar enginn stjórnarliði þorir að verja málið.
Forseti. Þetta eru ágætisvangaveltur og góð spurning. Hv. þingmaður segir að enginn stjórnarliði þori að verja málið en það er ekki einu sinni verið að reyna að selja málið. Það er ekki einu sinni verið að reyna að tala fyrir því að þetta sé snjallt mál, að þetta sé nauðsynlegt eða að þetta sé eitthvað sem þingheimur allur eigi að fylkja sér um. Það er reyndar með ólíkindum að sjá hvernig vinstri flokkarnir í stjórnarandstöðunni, þessir fjórir, hafa sameinast um að vera sammála stjórnarflokkunum um að þetta sé sniðugt mál. Eins og fram kemur í þeim leiðara sem ég las upp hér áðan er minnst á það að einn af skrifstofustjórunum í fjármálaráðuneytinu hafi verið með yfirlýsingar um að vænta mætti betri tíðar og betri kjara fyrir þá sem eftir sátu; að það hafi verið sett fram sem einhvers konar „PR stunt“ eða til þess að vera með einhverja væntingastjórnun. Sé þetta rétt er það algerlega galið að halda að eigendur krónueigna sem eru búnir að bíða og bíða geti ekki beðið aðeins lengur í von um betri tíð og að sjá fram á að græða enn meira á þessum eignum sínum, sem er vitanlega komið í ljós í þessu frumvarpi ef það er eins og ég skil það. Þá verður þeim að ósk sinni, þá eru þeir að fá borgað fyrir þrautseigjuna, þeir eru að fá greitt fyrir að hafa verið með þvermóðsku og það er á ábyrgð þeirra sem ákváðu að víkja frá þeirri stefnu sem samþykkt var 2015. Það er á ábyrgð þeirra sem ætla sér að samþykkja þetta mál að verðlauna þessa sjóði í stað þess að ná í meira fjármagn og nota það t.d. í þágu verkalýðsins.
Forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það er ekki einu sinni reynt að selja málið, hvað þá að verja það. Hvað varðar afstöðu stjórnarsamtöðuflokkanna skilur maður ekkert í því hvað þeim gengur til. Ég er reyndar farinn að hafa efasemdir um að þeir hafi hugmynd um það sjálfir. Ég hef grun um að þeir séu ekkert með á nótunum um þetta mál en hafi einhvern veginn látið stjórnina plata sig með sér á þetta og upplifi sig fasta á málinu og langi þess vegna bara til að sjá það klárast sem fyrst. Auðvitað eiga vinstri flokkarnir sér ákveðna og langa sögu saman í eftirgjöf við erlenda kröfuhafa, erlenda vogunarsjóði og erlent vald. Kannski er þetta einhvers konar afleiðing af þeim gamla samtakamætti. Það er a.m.k. ekki gott að átta sig á því á meðan enginn þeirra þorir að tala um þetta.
Forseti. Við komumst vitanlega ekkert að því hver afstaða einstakra þingmanna er eða hvort þeir geti útskýrt eða hafi þekkingu á málinu vegna þess að þeir taka ekki þátt í umræðunni. Þar af leiðandi er ekki hægt að eiga samræður við þingmenn um efnisinnihald málsins eða um fyrirvara sem þeir kunna að hafa á málinu eða eitthvað annað. Auðvitað er freistandi að draga þá ályktun að menn treysti sér ekki í umræðuna vegna þess að þeir hafa ekki kynnt sér málið eða þá að eitthvað annað hangi á spýtunni sem við þekkjum ekki. Það er rétt, sem hv. þingmaður nefnir, að auðvitað er saga vinstri flokkanna mjög löng þegar kemur að því að vera undirgefin erlendu valdi. Saga úr tíma nær okkur er að sjálfsögðu í fersku minni þegar reynt var einmitt að þjónka erlendu valdi með Icesave-samningum og öðru slíku. Hins vegar er undarlegt, finnst mér, að sjá flokk eins og Viðreisn stilla sér upp á sama stað nema - og þó, ég dreg þetta til baka, virðulegi forseti, því að auðvitað er Viðreisn hrifin af Evrópusambandinu, yfirþjóðlegu valdi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Hörður Ægisson blaðamaður var að öðrum ólöstuðum sennilega sá blaðamaður sem setti sig best inn í þessi mál, að manni sýndist úr fjarska þegar á þessu stóðu öllu. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur hér verið að líta í þau skrif hans og fara í gegnum þau. Er eitthvað sem hv. þingmaður hefur rekið augun í af því sem Hörður Ægisson skrifaði á þessum tíma sem hefur ekki haldið, ef svo má segja? Eða virðist hann hafa hitt naglann ítrekað þannig á höfuðið að skynsamlegt væri hjá núverandi stjórnvöldum að fá greinasafnið sem hv. þingmaðurinn er með á borðinu fyrir framan sig lánað og lesa sig í gegnum það áður en þau taka endanlega ákvörðun um að gera atlögu að því að keyra málið í gegnum 3. umr. og atkvæðagreiðslu? Það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur haft eftir úr þessum greinum í kvöld hefur allt verið þeirrar gerðar að mikið vit er í og oft er gests augað glöggt og þarna horfir blaðamaðurinn á þessi mál verandi staðsettur utan hinna daglegu stjórnmála. Ég ítreka spurninguna: Er eitthvað í þessu sem eldist illa, ef svo má segja?
Forseti. Nei, það er ekkert í þessu sem ég hef náð að lesa fram að þessu. Auðvitað er þessi bunki sem við erum með hér bara brot af því sem búið er að skrifa um aflandskrónur og fjármagnshöft og allt það ferli. Þetta er hins vegar í ágætri tímaröð og tímaröðin passar ágætlega við það sem við þekkjum og munum frá þessum tíma. Allt heldur þetta vatni að mínu viti sem þessi ágæti blaðamaður skrifaði og það sem meira er; hann er raunar að leiðbeina á sama tíma og hann fjallar um þetta og segja: Við skulum ekki gera þetta svona. Höldum okkur við stefnuna. Stöndum fast, það mun reynast okkur betur. Það er að sjálfsögðu rétt. Ég held hins vegar að það gagnist ekki stjórnvöldum að lesa þessar greinar hans eða þennan texta. Ég held að það sé bara búið að taka þær ákvarðanir sem á að taka. Og ef búið er að ákveða hvernig þetta mál endar þá væri a.m.k. kurteisi að fara aðeins yfir það með okkur hvers vegna menn fóru í þá vegferð. Ég held að lestur á þessu ágæta greinasafni eða fréttasafni og jafnvel þó að bunkinn væri þrefalt þykkari myndi þar engu breyta. Það er hins vegar mikilvægt upp á söguna að tengja það sem búið er að skrifa fram að þessu, tengja það sem Hörður Ægisson skrifar, það sem Seðlabankinn hefur sagt í yfirlýsingum og hvað hefur verið gert, við áætlunina um losun fjármagnshafta vegna þess að við erum enn að fást við málið. Við erum enn því miður, held ég, að sjá menn gera sömu mistökin og þeir fóru í frá miðju ári 2016 þegar eftirgjöfin byrjaði. Það er enn þá verið í sama leiðangrinum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir andsvarið. Mér leikur hugur á að vita hvort þingmaðurinn sjái fyrir sér einhver þau atvik í málinu, miðað við þessa æpandi þögn stjórnarliða, sem stjórnarliðar gætu tekið til sín hvað það varðar að taka málið til endurskoðunar þegar það gengur til nefndar á milli umræðna. Maður hefur miklar áhyggjur af þessu. Hér sitja núna vissulega tveir fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna og hlusta andaktug á okkur og ég sé að bæði taka þau nótur jafnt og þétt upp eftir okkur. Er eitthvað í þessu máli sem hv. þingmanni sýnist liggja þannig að það sé eitthvað til skoðunar, að það sé eitthvað hlustað? [[Forseti hringir.]]Erum við í þeirri stöðu að þessar tvær ræður, sex og sjö mínútna langar, eru heildarútspil stjórnvalda í þessu risamáli?
Forseti. Já, ég held því miður að þessar tvær stuttu ræður séu heildarútspil stjórnarflokkanna og þeirra fylgitungla þegar kemur að efnisatriðum málsins. Sjálfsagt eiga menn eftir að segja eitthvað þegar kemur að atkvæðagreiðslu en ég held að engin efnisleg umræða eigi eftir að fara fram miðað við hvernig málin hafa þróast, ekki nema hér verði einhver viðhorfsbreyting í nótt, að menn fari að svara þessum málum okkar. Hvað gerist í nefndinni þegar hún tekur málið fyrir milli umræðna er ómögulegt að segja. Það eru meiri líkur en minni á að það verði stuttur nefndarfundur þar sem málið verður til sýnis og rifið út. Það virðist vera svona andinn hjá þessum aðilum sem eru að keyra þetta mál áfram. Það væri að sjálfsögðu vel þess virði að leggjast yfir málið í nefndinni, fá seðlabankastjóra og mögulega starfsmenn fjármálaráðuneytisins til að fara yfir þær spurningar sem við höfum lagt hér fram. Það mun örugglega liðka fyrir málinu í framhaldinu, 3. umr. og atkvæðagreiðslu og slíku ef þessum spurningum er svarað. Allt eru þetta að sjálfsögðu vangaveltur því við höfum engin viðbrögð fengið hér í umræðunni.
Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður ræddi nokkuð í ræðu sinni um sinnaskipti sem orðið hafa hjá fólki í stjórnarliðinu varðandi allt þetta mál. Ég velti fyrir mér öðrum vinkli og hvort hv. þingmaður hafi hugsað þann flöt. Nú veit ég svo sem ekki hvaða upplýsingar hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa um eigendur þeirra vogunarsjóða sem hér um ræðir. Ég velti fyrir mér hvort restin af mannskapnum, þar á meðal vinstri flokkarnir sem virðast hafa hug á því að málið renni í gegn - ég spyr, ætli þetta ágæta fólk viti fyrir hverja það er að berjast? Ætli það geri sér grein fyrir hverjir þessir andlitslausu eigendur í útlöndum eru, sem það er tilbúið að berjast fyrir, framar hagsmunum Íslendinga? Ef svo er þætti mér það mjög athyglisvert ef menn eru tilbúnir að vinna slíkt verk, þ.e. að taka svari erlends vogunarsjóðs, sem fólk veit hvorki haus né sporð á, veit ekki hverjir eiga, veit ekki hverjir hagnast á, en það er reiðubúið til að taka svari þeirra fram yfir hagsmuni sem íslenska þjóðin hefur greinilega af því að fá sem hæst verð fyrir þær aflandskrónur sem hér um ræðir. Sýnt hefur verið fram á að þær geti numið allt að 23–26 milljarða kr. eftir því hvernig við horfum á það. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hefur hugsað þetta mál út frá því sjónarhorni.
Forseti. Ég á erfitt með að svara þeirri spurningu hvort menn viti eða geri sér grein fyrir því fyrir hverja þeir eru að berjast eða hverjir eiga þessi fyrirtæki eða sjóði sem þarna eru. Við vitum samt alveg, eins og hv. þingmaður lýsti ágætlega, að einhverjir andlitslausir fjárfestar eða milljarðamæringar úti í heimi eiga þetta. Málið snýst fyrst og fremst um það að svo virðist vera að verið sé að fórna ákveðnum hagsmunum til að ljúka þessum kafla eða málinu með þessum hætti. Því miður er það ekki nýtt í ferlinu að verið sé að gera það. Ég vona svo sannarlega að þingmenn nýti þann tíma sem þeir hafa fengið og kynni sér málin og fylgist með umræðunni til að skoða ofan í kjölinn áður en kemur að afgreiðslu málsins, hvort þetta sé mál sem þeir styðji að fari í gegn með þessum hætti. Ég held hins vegar að mikilvægt sé að halda sig við að svör um efnisinnihald frumvarpsins þurfi að koma fram. Þau gera það mögulega í nefndarvinnunni milli umræðna. Rökstuðning vantar fyrir málinu hvers vegna það er réttlætanlegt að klára málið og selja eignirnar með þessum hætti. Sá rökstuðningur, það getur vel verið að hann sé til einhvers staðar en hann er ekki hér og hefur ekki komið fram í nótt, og kom ekki í gærkvöldi, þó að eftir því hafi verið kallað. Það hvort menn viti fyrir hverja þeir eru að vinna í þessu tilviki, ég held ekki. Ég held að vandinn sé sá að menn hafi almennt ekki alveg kynnt sér málið. Ég hugsa að ef menn gerðu það þá kynni að vera annar tónn.
Herra forseti. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um að ólíklegt sé að menn geri sér grein fyrir því fyrir hverja þeir eru að vinna, hverra hagsmuna þeir eru að gæta. Mér þykir hins vegar mjög undarlegt, og meira en undarlegt, að svona mikill meiri hluti þingsins skuli vera reiðubúinn til að láta mál af þessari stærðargráðu fara í gegnum þingið án nokkurrar umræðu og án nokkurra upplýsinga. Framan af degi í gær já, þá trúði ég ekki í raun og veru að þetta væri með þessum hætti. Síðan þegar maður kemur lengra inn í umræðuna, og ekki gengur hætishót að fá nokkurn mann úr þessu liði til að koma hingað upp til að segja okkur að við séum á villgötum eða þetta sé allt saman misskilningur hjá okkur og að þetta sé allt hið besta mál þegar enginn treystir sér til að gera það. Það er enginn sem treystir sér til að koma inn í þennan sal og mæta okkur í þessu máli. Og þá fer maður hafa vissar efasemdir um að menn hafi kynnt sér málið.
Forseti. Í gærkvöldi og í nótt hafa einhverjir þingmenn verið hér á sveimi og í salnum, jafnvel þeir sem rita undir nefndarálitið þó að þeir sjái sér ekki fært að taka þátt í umræðunni. Það hefur verið skýrt, m.a. með því að menn vilji ekki tefja umræðuna. Ég veit ekki alveg hvernig það gengur upp. Ég hugsa að það myndi greiða fyrir umræðunni ef einhver svör fengjust, ég ímynda mér það. Í það minnsta væri þá ekki verið að endurtaka sömu spurningarnar aftur og aftur. Ég held að borin von sé að það gerist akkúrat núna. En eins og ég sagði áðan er mögulegt að það gerist í nefndarvinnunni. Hún er hins vegar áhugaverð sú þögn, algjöra þögn, sem ríkir hjá þeim sem eru fylgjandi málinu, að ekki er einu sinni reynt að selja manni það.
Hæstv. forseti. Við erum enn að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál . Við höfum verið að ræða þetta mál núna í bráðum 13 klukkutíma. Enn er ekki búið að upplýsa mann um það sem við höfum þó verið að leitast við að fá svör við og erum við enn að kasta á milli okkar spurningum og svara af besta mætti, við sem höfum verið að ræða þetta mál, eingöngu þingmenn úr Miðflokknum. Í ræðu minni fyrr í nótt þá talaði ég um að þeir fjármagnseigendur sem ekki hafa gefið eftir í þessu ferli um losun hafta eru einmitt þeir sem nú eiga að fá sérkjör og klapp á bakið, eins og ég orðaði það, í meðferð þessa máls. Síðan var ég að blaða í gögnum sem við höfum verið að viða að okkur og þar er tilkynning frá Seðlabankanum um að bankinn geri samkomulag við eigendur aflandskróna. Með leyfi forseta ætla ég að lesa aðeins upp úr þessu: „Seðlabanki Íslands hefur gert samkomulag við eigendur krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, samanber lög nr. 37/2016. Í samkomulaginu felst að Seðlabankinn kaupir af þeim aflandskrónueignir að fjárhæð um 90 milljarðar króna á genginu 137,5 krónur á evru. Aflandskrónueigendum sem ekki hafa gert samkomulag við bankann verður boðið að gera sams konar samninga á næstu tveimur vikum. Samkomulagið er gert á grundvelli heimildar Seðlabankans til slíkra viðskipta, samanber 1. mgr. bráðabirgðaákvæðis III í lögum nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands.“ Það má geta þess að á þessum tíma var krónan mjög sterk og gengið á evrunni 107,5. Þetta er verið að bjóða þessum fjármagnseigendum, sem ekki vildu standa að málum á sínum tíma 2015 þegar planið var gert um losun hafta, af því að þeir hafa verið svo þrautseigir og þolinmóðir að hanga eins og hundur á roði þarna inni þennan tíma, vitandi það, þeirra hugsun pottþétt, að þolinmæðin þrautir vinnur allar og að á endanum muni stjórnvöld gefa sig. Það kemur í ljós í þessum texta og sannar fyrir mér að það sem ég gat um í ræðunni fyrr í nótt var á rökum reist. Ég var ekki algerlega með það á hreinu á þeim tímapunkti heldur var ég búinn að heyra þetta í ræðum frá öðrum. Smátt og smátt er maður að gera sér betur grein fyrir því að stjórnvöld og þar með talinn Seðlabankinn standa ekki í lappirnar gagnvart þessum fjármagnseigendum heldur eru þeir í raun og veru að spila á stjórnvöld. Það er bara sorglegt að verða vitni að því og það er mjög miður vegna þess, eins og oft hefur komið fram hér í ræðum og sjálfur hef ég talað um það, að við þurfum að taka upplýstar ákvarðanir. Við þurfum að standa með þjóðinni og gera það sem landi og þjóð er fyrir bestu.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Fyrr í nótt fór ég í ákveðna samlíkingu við hv. þingmann hvað varðar sjávarútveginn. Þegar menn þurfa að undirbúa sig til að fara á veiðar þarf að sjá ákveðna hluti fyrir. Ég ætla ekki að fara þangað aftur. Af því að hv. þingmaður hefur, eins og sá er hér stendur, sinnt sveitarstjórnarmálum og landsmálunum langar mig að spyrja hvort það sé ekki bara sú almenna regla að þegar stjórnvöld móta sér stefnu og segjast ætla að gera eitthvað, setja jafnvel ákveðin viðurlög við brotum gegn því, að það sé mikilvægt að sú stefna haldi. Er ekki mikilvægt að menn hverfi ekki frá því og gefi tóninn varðandi það ef ákveðinn hópur hagar sér illa verði hann ekki verðlaunaður sérstaklega með einhverjum hætti? Það má líka líkja þessu við uppeldi barna; það barn sem ekki hlýðir, er frekt, fer sínu fram og er verðlaunað fyrir það eða látið eftir því - er það heppileg uppeldisaðferð? Ég segi þetta vegna þess að allt í þessu máli bendir til þess að enn og aftur eigi að verðlauna þessa aflandskrónueigendur sem hafa verið eins og óþekki krakkinn, eins og sá sem ekki vildi hlýða eða fara eftir reglunum, búinn að bíða af sér þolinmæði og þrautseigju þeirra sem eiga að stjórna og ráða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Að sjálfsögðu er stefna og staðfesta eitthvað sem mér hugnast vel. Af því að þingmaðurinn minntist á sveitarstjórnarmál þá var ég í bæjarstjórn í mínum heimabæ í fjögur ár, eitt kjörtímabil, og lærði þar heilmikið, eins og af öllu sem maður tekur sér fyrir hendur í lífinu. Á þeim tíma var bæjarstjórinn mikilli reynslubolti úr stjórnmálum til margra ára og áratuga, fyrrverandi ráðherra, þingmaður og forseti Alþingis á sínum tíma. Hann var mjög stefnufastur og staðfastur í öllu sem við tókum okkur fyrir hendur. Það var mjög gott að vinna með honum að því leytinu til að maður fann fyrir þeim styrk sem reynsla hans og vinnusemi veittu okkur. Hann var það að marineraður í stjórnmálum að ef okkur leið illa með eitthvað þá sagði hann bara: Látið þetta yfir á mig, það sér hvort eð er ekki á svörtu. Ég segi þetta nú bara í gríni, vegna þess að það þarf náttúrlega kjark og staðfestu til að standa fyrir sínu í stjórnmálum. En það er ekki það sem maður hefur á tilfinningunni þegar við ræðum þetta tiltekna mál, þessar aflandskrónur. Þá kemur manni ekki í hug stefna eða staðfesta.
Forseti. Stefna og staðfesta, það mikilvægt að það tvennt fari saman ef menn ætla að ná árangri. Ef hins vegar er boðuð einhver stefna og hún sett fram með ákveðnum hætti en síðan fara smám saman allir að gefa eftir, hlaupa kannski eftir hótunum eða eftir því sem er í gangi á netmiðlum eða því sem fólk ætlast til og menn fylgja ekki stefnunni, endar það að sjálfsögðu með því að gengið er á lagið og reynt að nýta það í eigin þágu, líkt og virðist vera að gerast hér. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður er sammála mér: Gæti þessi umræða orðið aðeins markvissari og skýrari ef við hefðum fengið svör við mörgum af þeim spurningum sem við höfum borið hér upp?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Í sambandi við síðustu spurningunni hjá þingmanninum um hvort við hefðum þurft að tala svona langt inn í nóttina ef fleiri hefðu tekið þátt í umræðunni væri ég vongóður um að umræðan hefði fengið lúkningu, þ.e. ef bæði stjórnarliðar og aðrir stjórnarandstöðuflokkar hefðu tekið þátt í umræðunni. Komið hefur margoft fram að málinu fylgir ekki mikið stolt frá stjórnvöldum sjálfum. Maður sér það bara á þeim tíma sem ræðumennskan um það hefur tekið, einhverjar sex mínútur fóru í að mæla fyrir málinu. Punktur.
Forseti. Við höfum verið að velta fyrir okkur hvað valdi fjarveru bæði stjórnarliða og stjórnarsamstöðunnar, flokkanna sem standa með ríkisstjórninni. Við höfum svo sem ekki haft annað en kenningar úr að spila, enda hafa menn einfaldlega ekki treyst sér til að mæta hér til að halda svo mikið sem eina ræðu frá því að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar las nefndarálit. Við höfum ekki á miklu að byggja. Hv. þingmaður nefndi eitt sem ég hef verið að velta fyrir mér líka og það eru áhrif sífellt sterkara kerfis, kerfisræði má kalla það, á kostnað áhrifa stjórnmálamanna. Getur verið að skýringin sé einfaldlega sú að hvorki stjórnarliðar né stjórnarsamstaðan hafi í rauninni hugmynd um hvað í málinu felst og treysti sér þess vegna ekki til að verja málið? Ef sú er raunin ætti það þá ekki að vera okkur öllum verulegt áhyggjuefni ef þingmenn eru að skrifa upp á mál, og ætla væntanlega að mæta eins og kallaðir til að greiða atkvæði með því, án þess að hafa hugmynd um hvað í því felst, ekki einu sinni að því marki að þeir treysti sér til að halda eina litla ræðu? Hvað segir það okkur um hversu langt við erum komin í kerfisræðinu og hvernig kerfið metur hlutina ólíkt a.m.k. okkur í Miðflokknum hvað varðar þetta mikla hagsmunamál? Þá virðist afstaða stjórnvalda fyrir vikið vera að færast meira að því sem var í tíð vinstri stjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þetta andsvar. Það er einmitt gleðilegt að fá þessa spurningu vegna þess að hv. þingmaður hefur sjálfur margoft talað um kerfisræði og embættismannaræði, völd embættismanna yfir stjórnmálamönnum og kjarkleysi eða kjark stjórnmálamanna, kjörinna fulltrúa, til að standa á eigin sannfæringu og setja sitt pólitíska höfuð að veði í sínu starfi. Þannig innréttaðir stjórnmálamenn ná yfirleitt bestum árangri þó að þeir séu stundum líka pólitískt teknir af lífi eins og dæmin sanna. Ég er algjörlega sammála þingmanninum með það. Það þarf kjark og þor, af því að við töluðum líka um stefnu og staðfestu áðan, að vera stjórnmálamaður og standa með eigin sannfæringu, eins og segir í eiðstafnum sem við skrifum undir þegar við setjumst hér að vinnu í fyrsta skipti, tala út frá eigin brjósti. Þessi þróun sem hefur orðið síðustu ár er virkilegt áhyggjuefni. Pólitíkin verður hálfpartinn í mínum huga úrkynja, ég get ekki orðað það öðruvísi í augnablikinu, og við hljótum að hafa áhyggjur af því.
Forseti. Í framhaldi af þessu svari hv. þingmanns langar mig að spyrja hann nokkurs konar samviskuspurningar: Hvernig liði hv. þingmanni með það ef hann væri hluti af stjórnarliði, stjórnarmeirihluta, og væri ætlað að greiða atkvæði með máli sem hann hefði ekki fengið neina kynningu á sem heitið gæti og þeir sem ættu að bera málið uppi treystu sér ekki einu sinni til að berjast fyrir því og ræða og skýra það? Með öðrum orðum, honum væri ekki aðeins ætlað að greiða atkvæði í blindni í þeirri merkingu að hann fengi ekki upplýsingar heldur myndi hann vita af því að þeir sem komu með málið og ættu að bera það uppi væru jafnvel ekki með það á hreinu sjálfir, treystu sér a.m.k. ekki til að verja það.
Hæstv. forseti. Já, ég get bara sagt það hreint út að það væri mjög vond tilfinning, að þurfa að greiða atkvæði um eitthvað sem maður er ekki með upplýsingar um en treystir á aðra sér reyndari, kannski í þingflokknum eða eitthvað slíkt, er bara ekki með upplýsingar um málið eins og skeður stundum í málum og ég rakti í ræðu áðan. Kannski, eins og þingmaðurinn kom inn á, vitandi það að þeir hinir sömu sem leiða þó málið eru ekki heldur með málið á hreinu eða með þær upplýsingar sem ættu að verða til þess að það væri hægt að treysta því að maður væri að greiða atkvæði rétt með því að fara eftir því. Það er mjög vont og ef maður fer út í svoleiðis mál er tímanum betur eytt í eitthvað annað.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir ræðu sína. Mig langar að halda áfram þar sem frá var horfið í seinna andsvari hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um það hvernig málið horfir við hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni nú þegar öllum má vera ljóst að þeir sem bera málið fram vilja ekki koma hér í pontu og færa rök fyrir þeim atriðum sem sett eru fram í frumvarpinu. Menn virðast vilja að þetta sleppi einhvern veginn í gegn án þess. Ætlanin var greinilega sú að málið í heild sinni fengi sem minnsta umræðu. Allir samfylkingarflokkar stjórnarandstöðunnar, fjórir talsins, virðast vera fylgjandi því að málið renni í gegn eins þægilega og nokkur kostur er. Hvort það er áhugi þeirra á nánari tengslum við Evrópusambandið, eða hvað það er, sem er rót þess er svo sem ekki alveg einfalt að ráða í. Ég hefði áhuga á að heyra aðeins betur hvernig þetta verklag þeirra sem bera málið fram slær hv. þm. Sigurð Pál Jónsson, hvað það varðar að skilja menn eftir, sem hafa verið fengnir til stuðnings við málið, þannig að augljóst er að þeir sem bera málið fram vilja ekki taka pólitíska slaginn um að rökstyðja það og réttlæta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir þessar spurningar. Þetta mál hefur slegið mann illa alveg frá því fyrst þegar það kom til tals. Við munum eftir því rétt fyrir jólin þegar það átti að koma hingað inn á þing fimm mínútum fyrir jól. Við höfnuðum því og svo kom það inn í janúar til 1. umr. og inn í nefnd og síðan með þessum málatilbúnaði í þingið í dag. Þingmaðurinn nefndi samfylkingarflokkana fjóra, hvernig það slái mig hvernig þeir taka þetta mál. Maður er farinn að gera sér betur og betur ljóst að í raun eru tvær stjórnarandstöður hér á þingi, stjórnarandstaða eitt og tvö. Annaðhvort erum við stjórnarandstaða eitt eða tvö og síðan eru það hinir stjórnarandstöðuflokkarnir. Það er þá bara svoleiðis og allt í góðu með það. Ég veit ekki hvað þeim gengur til eða stjórnarliðum. Ég hallast að því sem við höfum verið að velta á milli okkar, að það sé ekki með stolti eða staðfestu heldur frekar með miklu óbragði í munni sem þetta mál er borið fram - við getum kannski bara sagt: ekki með hreinni samvisku.
Nú þykir forseta orðið nokkuð langt gengið í ítrekuðum ummælum hv. þingmanna Miðflokksins hér í andsvörum sem láta að því liggja nokkuð sterklega að annarlegar hvatir liggi að baki afstöðu annarra þingmanna til þessa máls. Forseti fer fram á það, þó að hér sé langt liðið á nótt, og hér eigi orðaskipti flokksbræður, að þeir gæti orða sinna.
Virðulegur forseti. Ætli ekki sé best að haga orðum sínum á þann veg að ég reyni að koma sjónarmiðum mínum að í fundarstjórn hér í beinu framhaldi af þessu andsvari. Mig langar að spyrja hv. þingmann, í seinna andsvari mínu, hvort hann sjái fyrir sér að málið geti unnist til loka í meiri sátt en við höfum séð í þessum sal síðustu 13 klukkustundirnar eða hvort hann sjái fyrir sér að við Miðflokksmenn tölum áfram hér þar til þingflokksfundur hefst á morgun og reynum að kalla eftir svörum. Einhverjir eru nú í húsi enn sem gætu svarað einhverjum spurningum okkar. Ég spyr hvernig hv. þingmaður sjái það fyrir sér að málum vindi fram.
Hæstv. forseti. Ég verð að byrja á því að biðjast afsökunar ef ég hef komist óviðurkvæmilega að orði áðan. Ég gerði mér ekki grein fyrir því. En svo ég svari spurningu hv. þm. Bergþórs Ólasonar get ég ómögulega spáð í það hver framvinda málsins verður. Við erum bara að ræða málið fram og til baka og erum í raun og veru litlu nær vegna þess að við höfum verið í okkar flokki að ræða þetta okkar á milli. Við höfum óskað eftir því að aðrir þingmenn, og helst þeir sem mæltu fyrir málinu, útskýri vissa þætti en það hefur ekki gengið til þessa. Ég get því ómögulega gert mér grein fyrir hver framvinda málsins verður hvað það varðar.
Virðulegur forseti. Það er hreint með ólíkindum að forseti skuli grípa inn í með þeim orðum sem hann lét falla. Hér erum við búin að vera í sirka 13 klukkustundir að reyna að fá einhver svör við fyrirspurnum, ítrekuðum fyrirspurnum okkar. Forseti hefur ekki að mér vitandi lagt sig sérstaklega fram við að aðstoða okkur við að fá svör við þeim. Klukkan er orðin fjögur að morgni, eða nóttu, fer eftir því hvernig við lítum á það, og ljóst er að við verðum hér eitthvað áfram. Ég held hins vegar að ég geri alvarlega athugasemd við það að forseti skuli láta það viðgangast að í dag, svo dæmi sé tekið, var formaður Miðflokksins nánast þjófkenndur og sakaður um að vera spilltur og ætla sér að stela fjármunum í gegnum félag sem kona hans átti o.s.frv. Það lætur forseti átölulaust. Forseti lætur líka þingmenn komast upp með að þjófkenna aðra þingmenn hér úr þessum ræðustól, mæta með húfur á hausnum, skólausir, [[Forseti hringir.]]illa klæddir. Það lætur forseti viðgangast. [[Forseti hringir.]]Þessi fundarstjórn er til skammar.
Forseti. Já, við höfum ítrekað séð að ekki er sama hver á í hlut þegar kemur að fundarstjórn forseta. Ég verð satt best að segja að viðurkenna að ég skildi ekki alveg hvað fólst í athugasemdum forseta áðan. Ég kannast ekki við að menn hafi verið að gera þingmönnum upp annarlegar hvatir þótt bent sé á þá augljósu staðreynd að enginn þingmaður stjórnarliðsins og enginn þingmaður þeirra flokka sem hafa staðið með stjórninni í þessu máli hefur treyst sér til að koma hingað upp og verja málið. Formaður efnahags- og viðskiptanefndar las að vísu upp nefndarálit en treysti sér svo ekki til að verja málið frekar en það. Ég ímynda mér að sá maður sem nú situr í forsetastóli hafi oft gert athugasemdir við aðra þingmenn og að þeir ræddu ekki mál án þess að forsetar sem þá hafa setið hafi látið það hvarfla að sér að ergja sig að því [[Forseti hringir.]]marki að menn færu að setja ofan í við þingmenn fyrir það að benda á fjarveru og umræðuleysi annarra þingmanna.
Herra forseti. Ég verð að biðja forseta um að útskýra þau orð sem hann lét falla áðan ögn betur. Það kann vel að vera að athyglin sé ekki alveg eins og hún á að vera þegar líður á morgun, en ég kannast ekki við að hafa brigslað nokkrum manni í kvöld um neitt, og ekki hef ég kallað nokkurn mann gungu og því síður druslu. Ég verð eiginlega að viðurkenna að mér þykir forseti orðinn nokkuð kaþólskur ef hér hafa fallið einhver orð í kvöld og nótt sem eru óviðurkvæmileg eða ósæmileg í garð nokkurs manns. Ég kannast bara ekki við það að slík orð hafi fallið hér. En víst höfum við kallað eftir að fá skýringar á því með hvaða hætti það mál sem hefur verið rætt ber að og af hverju það er svo búið sem það er. Ef það er ekki leyfilegt hér og nú og ef menn ætla að fara að ritskoða [[Forseti hringir.]]ræður þingmanna að vild þá held ég að menn verði að leggja línur sem gildi þá fyrir alla.
Það er sjálfsagt mál að verða við ósk hv. þingmanns úr því að eftir því er leitað að forseti skýri hvað varð til þess að hann bað þingmenn í allri vinsemd að gæta orða sinna. Þegar svo var komið að bæði var búið að vitna til drengskaparheits þingmanna að stjórnarskránni og velta vöngum yfir því hvar menn væru staddir gagnvart því og halda því fram að þingmenn sem stæðu að þessu máli eða væru ekki sama sinnis og þeir sem hér hafa haldið uppi umræðum væru með vonda samvisku gagnvart málinu, fannst forseta nóg komið. Þá fannst forseta ástæða til að biðja þingmenn að gæta orða sinna. Það er alvenjulegt að þingmenn séu beðnir að gæta orða sinna og það er vægt úrræði sem forsetar beita gjarnan. Fleira hefur forseti ekki um þetta að segja og þessi orð verða ekki dregin til baka.
Forseti. Ég reikna fastlega með því að hér sé forseti að setja ný viðmið þegar kemur að því hvernig menn haga orðum sínum í þessum ræðustól. Eru þau viðmið nokkuð langt frá þeim málatilbúnaði eða þeim orðum sem forseti sjálfur hefur látið falla í þessum ræðustól í þessu húsi, en það er svo sem ágætt ef menn mýkjast með árunum og velja sér nýjar lendur eða ný orð til að nota. Við hljótum að fylgjast með því í framhaldinu að farið verði eftir þessu í hvívetna þegar aðrir þingmenn tala í þessum ræðustól vegna þess að fram til þessa hefur forseti ekki gætt jafnræðis þegar kemur að því. Það er áhyggjuefni þegar Alþingi er komið á þann stað að forsetar þingsins, ég ætla að leyfa mér núna að segja að forseti sé orðinn þingforseti sumra þingmanna, gæti hagsmuna sumra þingmanna. Það er áhyggjuefni [[Forseti hringir.]]og ég held að við séum því miður komin á þann stað.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna, eins og kom fram í seinna andsvari mínu áðan, að mér var nokkuð brugðið að heyra athugasemdir forseta. Þær voru settar fram þannig í tíma að ég gat ekki annað en tekið þær til mín. Ég áskil mér fullan rétt til að gagnrýna það með hvaða hætti og hvaða sjónarmið liggja að baki hjá þeim aðilum sem eru annaðhvort á nefndaráliti eða flutningsmenn þessa máls, á meðan menn láta ekki svo lítið að koma hér í eina einustu ræðu og útskýra í engu þau atriði sem við reynum að fá botn í, því að ekkert af þeim atriðum sem við höfum lagt mesta áherslu á að fá hér skýrt er skýrt í þeim gögnum sem fyrir liggja, sem er frumvarpið annars vegar og nefndarálitið hins vegar. Mér þykir bara alveg sjálfsagt að við þingmenn gerum kröfu um að fá einhvern botn í þessi mál. Hluti af því samtali sem við eigum [[Forseti hringir.]]hér, því miður, fyrst og fremst við okkur sjálf, þingmenn Miðflokksins, er að reyna að átta okkur á hvað öðrum þingmönnum gengur til.
Forseti. Forseti væri svo sannarlega að setja ný viðmið hér, bæði með tilliti til þess sem hann sem þingmaður áratugum saman hefur sagt í þessum ræðustól, þeirra orða sem hann hefur látið falla um aðra þingmenn, og líka vegna nýrra viðmiða sem hann væri að setja fyrir alla aðra þingmenn sem sæti eiga á Alþingi núna ef ekki væri fyrir þá staðreynd að nú hefur ítrekað komið í ljós að forseti virðist ekki láta sömu viðmið ganga yfir alla þingmenn. Með öðrum orðum er sérstaklega leitað, að því er virðist, að tilefnum til að setja ofan í við þingmenn Miðflokksins sérstaklega á meðan þingmenn annarra flokka komast margir hverjir upp með hreint ótrúlega framkomu í þingsal úr þessum ræðustól.
Forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með þau orð sem forseti hefur látið falla í garð okkar þingmanna sem höfum verið hér í umræðu nokkuð langa stund. Ég veit ekki alveg hvernig maður á í sjálfu sér að taka því þegar orð sem slík falla af forsetastóli. Hafi það hins vegar verið tilgangur forseta að festa sig í sessi sem forseta sumra þingmanna en ekki þingsins alls tel ég að honum hafi tekist það nokkuð vel áðan. Það þykir mér raunverulega mjög miður vegna þess að forsetar þeir sem hér hafa starfað, sem ég hef á mínum stutta ferli starfað undir, hafa kappkostað einmitt að vera forsetar alls þingsins.
Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma hér inn á það með hve mismunandi hætti orð þingmanna virðast metin úr forsetastóli. Það er búið að vera með hreinum ólíkindum á löngum köflum að hlusta á hvers lags orðfæri sumir þingmenn komast upp með að beita úr pontu. Dreg ég enga dul á að það er engu líkara en að þingflokkur Pírata í heild sinni sé á algjörlega sérstökum samningi í þeim efnum þó að ýmsir úr samfylkingarflokkunum fjórum reyni að jafna metin á köflum. Ég hvet forseta til að hafa það í huga að samræmis sé gætt því að eins og hann heyrir á okkur sem hér tölum núna [[Forseti hringir.]]upplifum við það ekki þannig í augnablikinu.
Það er rétt sem hér hefur fram komið að sá sem nú situr á forsetastóli hefur orðið fyrir því á sinni þingmannstíð að segja ógætileg orð og oft fengið beiðnir um það frá forsetum að gæta orða sinna og hefur ætíð tekið því vel.
Virðulegur forseti. Ég bið forseta strax í byrjun að halda aftur af sér með að tala til mín því að ég ætla að halda áfram að gagnrýna þá örlítið sem hér hafa þagað þunnu hljóði í á fjórtándu klukkustund, að mér sýnist. Það er auðvitað með miklum ólíkindum að hafa orðið vitni að því ítrekað, sérstaklega í málum sem snúa að fjármálaáætlun og fjárlögum í þau tvö skipti sem fjárlög hafa verið afgreidd í þinginu síðan ég settist á þing, að þingmenn - ég ætla að leyfa mér að taka út fyrir sviga þingmenn Samfylkingarinnar í ræðu minni - sem hafa á löngum köflum gengið hvað harðast fram í því að tala á þeim nótum að verið sé að afsala sér tekjum hér og þar innan kerfisins þegar menn vilja ekki spenna skattlagningarbogann alveg í botn. Oft og tíðum er gengið fram með þannig orðfæri að samkvæmt mælistikunni sem lögð var á okkur hér áðan hvað athugasemd hæstv. forseta varðar, mætti ansi oft berja í borðið vegna framgöngu hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Þar erum við að tala um upphæðir sem eru miklum mun lægri en það sem við erum að fjalla um núna. Við erum þar að tala um upphæðir sem eru þrátt fyrir allt inni í kerfinu hjá okkur, skapa störf, verkefni og skatttekjur þegar hringrásin fer af stað aftur. En hérna erum við að tala um upphæðir sem, gangi allt eftir sem lagt er upp með, fara út úr kerfinu og verða engum til gagns hér heima fyrir, ekki ríkissjóði, almenningi eða neinum sem starfar innan þess ramma sem verg landsframleiðsla nær utan um. Þessir hópar tala - og aftur fjalla ég í þessari ræðu minni bara um þingmenn Samfylkingarinnar í þessu samhengi - ég leyfi mér að segja, með fruntalegum hætti um þá sem þeir segja að gefi eftir skatttekjur upp á milljarða, að útgerðarmönnum séu gefnir milljarðar á milljarða ofan, hátekjumönnum séu gefnir milljarðar á milljarða ofan, og svo mætti lengi telja. En í þessari umræðu þegir þessi sami hópur þunnu hljóði, alveg eins og hann leggur sig. Hv. formaður Samfylkingarinnar, Logi Einarsson, er á meirihlutaálitinu. Maður verður að gefa sér að hann styðji málið eins og það liggur fyrir, ásamt því þunnildi sem meirihlutaálitið er, til viðbótar við frumvarpið sjálft. Fyrir bærilega talnaglögga menn og konur er þetta einhvers lags tvískinnungur, sem er alveg óþolandi að hafa ekki haft neitt tækifæri á að ræða og eiga orðastað um við þann stærsta af samfylkingarflokkunum fjórum í stjórnarandstöðunni, augljóslega vegna þess að hópurinn hefur ekki látið sjá sig. Ég man bara ekki eftir að hafa séð neinn Samfylkingarmann í salnum allar þessar 13 klukkustundir. Það er möguleiki að hv. þm. Oddný Harðardóttir hafi skotist aðeins hér inn, en það var þá í hálfgerðri mýflugumynd. Hér er í engu gefið færi á því að eiga samtal við þennan hóp sem gengur jafn hart fram og raunin hefur verið, gagnvart öðrum í þessum sal. Ég held að við verðum að gera kröfu um að í svona umfangsmiklum, flóknum, stórum og mikilvægum málum sé það sjálfsögð krafa að menn fái tækifæri til að eiga orðastað við þá sem standa að baki máli eins og þessu, þar sem svo virðist vera af nefndarálitinu að allir þingflokkar nema Miðflokkurinn standi heils hugar þar á bak við. En það eru allir í felum.
Forseti. Nú höfum við rætt þetta mál í töluverðan tíma og ekki enn þá fengið nein svör. Það er spurning hvort forseti sé til í að beita sér fyrir því að í salinn komi einhver af stjórnarþingmönnum sem eru í húsi og e.t.v. taki þátt í umræðunni eða í það minnsta hlusti á hana og geti brugðist við og svarað þótt ekki væri nema í andsvörum. Ég hygg að forseta sé í mun að umræðan hér gangi. Þó veit ég það ekki. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það sem við höfum rætt hér fyrr í kvöld, það er sú óþægilega tilfinning sem við höfum - nú verð ég að haga máli mínu varlega - að þingmenn hafi kannski ekki kynnt sér nógu vel það mál sem hér er á dagskránni og sökum þess sé skortur á þátttöku þeirra í umræðunni. Ekki dettur mér í hug að gera mönnum það upp að þeir séu að hunsa Alþingi eða slugsa með einhverjum hætti eða að það séu einhver annarleg sjónarmið að baki því að þeir taki ekki þátt. Mér dettur ekki í hug að ætla mönnum slíkt. Ég spyr hv. þingmann hvort það geti verið að það vanti einhvers konar kynningu eða upplýsingu fyrir hv. þingmenn þeirra flokka sem eru fylgjandi þessu máli, samfylkingarflokkanna svo dæmi sé tekið, sem hv. þingmaður kallar svo fallega, hinna stjórnarandstöðuflokkanna sem allir eru nú komnir í einn hnapp einhvern veginn og sækjast sér um líkir kannski í þessu öllu saman. Hafa líka verið kallaðir samstöðuflokkarnir hér. Ég spyr hvort þeir og stjórnarflokkarnir þurfi e.t.v. að fá einhvers konar upplýsingar eða kynningu á málinu til þess að þeir geti tekið þátt í umræðunni því þessi þögn er að verða býsna erfið.
Virðulegur forseti. Ég er hræddur um að það sé nokkuð til í þessari vangaveltu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar hvað það varðar að menn séu kannski heilt yfir ekki mjög upplýstir um þetta mál. Það er bara eins og gengur með störfin hér í þinginu að innan þingflokka treysta menn fulltrúa sínum í tiltekinni nefnd fyrir því að fara fyrir hópnum þegar kemur að því að taka afstöðu til tiltekins máls. Í þessu tilviki virðast í rauninni allir fulltrúar stjórnmálaflokka hafa hoppað á þennan vagn sem virðist vera eins illa grundaður og með létta ballest og raun ber vitni. Ég ætla að leyfa mér að orða það þannig að ég vona að það hafi bara vantað á kynningu og umræðu um málið, því úr því er hægt að bæta. Ég trúi því illa, af því að ég talaði um þingmenn Samfylkingarinnar í ræðu minni og sá flokkur er auðvitað þekktur fyrir það að hafa mikinn áhuga á aukinni tengingu við Evrópusambandið, ég trúi því hreinlega ekki að menn noti svona mál í einhverju slíku samhengi. Ég trúi ekki öðru en að þarna séu einhverjar upplýsingar sem vanti til að menn átti sig á þeirri mynd sem raunverulega blasir við þegar búið er að taka ystu lögin af þessum lauk, en við höfum verið að reyna að komast að kjarna hans í dag.
Forseti. Nú höfum við hv. þingmaður enga vissu eða grun um það hvort einhver kynning hafi farið fram á máli þessu fyrir þá þingmenn sem ekki sitja í umræddri nefnd. Nú höfum við enga vissu fyrir því að þingmenn hafi fengið tækifæri til að setja sig inn í málið. Ekki ætla ég mönnum hins vegar að greiða atkvæði, hvenær sem það verður, um þetta mál án þess að kynna sér eða vita um hvað málið snýst. Það væri ekki heppilegt að ætla mönnum slíkt. Það er hins vegar áhyggjuefni ef þingmenn almennt gera ekki greinarmun - og nú er ég ekki að saka neinn þingmann um það - á málum sem eru stór og mikilvæg, varða þjóðarhagsmuni eins og þetta mál, og öðrum málum. Ég er ekki að saka neinn um slíkt. En það hlýtur að vera áhyggjuefni [[Forseti hringir.]]þegar svona stórt mál á bara að rúlla í gegnum þingið eins og virðist stefnt að.
Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en tekið undir þetta sjónarmið hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um mál sem er þess eðlis sem hér um ræðir, bæði hvað eðli, umfang og mikilvægi varðar, ef það á að verða eitthvert norm að slíkt mál rúlli í gegn með einni sjö mínútna ræðu og annarri sex mínútna ræðu og síðan séu í báðum tilvikunum þeir sem ræðurnar flytja hlaupnir úr húsi, alla vega úr salnum. Ég ætla ekki að gera hv. þm. Óla Birni Kárasyni það upp að hann hafi hlaupið úr húsi, ég veit að hann gerði það ekki, en hann fór alla vega úr salnum og tók ekki þátt í umræðunni. Þetta er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Varðandi það hvort staðan sé þannig að þingmenn heilt yfir átti sig ekki á stærð og mikilvægi málsins þá grunar mann að það sé hluti af vandamálinu án þess að maður þori að slá því föstu. En það er alla vega þannig [[Forseti hringir.]]að athyglin og umræðan sem málið hefur fengið er algjörlega úr samræmi við undirliggjandi mikilvægi þess.
Herra forseti. Ég man þá tíð fyrir sex árum síðan eða svo, að til umræðu í þinginu var breyting á veiðigjöldum, ekkert ósvipuð þeirri sem unnin var hér í haust. En þeir sem ekki voru á því á þeim tíma að breyta veiðigjöldum til þess vegar sem þá var gert, höfðu uppi í ræðustól Alþingis spurningu til okkar hinna sem hljóðaði einhvern veginn svona: Hverra hagsmuna er verið að gæta og hvaða hagsmuni er verið að verja? Það lá í orðanna hljóðan að þeir sem vildu á þeim tíma breyta þeim lögum sem þá giltu, eða réttara sagt setja lög svo hægt væri að innheimta veiðigjöld, væru að ganga erinda einhverra annarra sem ættu hagsmuna að gæta. Í stuttu máli sagt var það látið óátalið og er enn fram á þennan dag, vegna þess að ég hef enn þá heyrt þennan söng öðru hvoru þegar stór mál ber á góma hér. Í þessari umræðu hefur þó ekkert slíkt verið sagt. Ekkert. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmanni, sem flutti hér ágæta ræðu, að það veldur nokkrum áhyggjum þegar mál af þessari stærðargráðu fá að fara gjörsamlega órædd í gegnum þingið. Þá á að nota þingið og þingmenn alla sem nokkurs konar afgreiðslubúr eða stimpilpúða. Það verður þá að víta mig fyrir þessi orð ef þau eru ósæmileg, en það er akkúrat það sem verið er að reyna að gera nú með því að þetta mál fari gjörsamlega órætt í gegnum þingið.
Virðulegur forseti. Já, ég held því miður og sú tilfinning situr töluvert í manni að það hafi átt að reyna að stimpla þetta mál lítt skoðað eftir tvær ræður og helst ekki mikið meira. En aftur um umræðuna, af því að við reynum mjög að tala varlega þessar mínúturnar. Í tengslum við spurningar um hverra hagsmuna viðkomandi sé að gæta, þá virðast margir komast býsna ódýrt frá því að brigsla mönnum um alls konar svona óheilindi og illvilja. Mönnum er brigslað um að verja hina og þessa þjóðfélagshópa sem viðkomandi þykja þá hinir verstu fulltrúar samfélagsins. Ég velti fyrir mér þegar ég horfi á þá sem skrifa undir þetta nefndarálit - undir nefndarálitið skrifaði m.a. hv. varaþingmaður Pírata, Álfheiður Eymarsdóttir: Hverra hagsmuna á hún að gæta í þessu máli? Hverra hagsmuna er hv. þm. Logi S. Einarsson að gæta í þessu máli? Hverra hagsmuna er hv. þm. Þorsteinn Víglundsson að gæta í þessu máli? Og svo mætti lengi telja. Það er auðvitað ekki boðlegt að vera stöðugt að brigsla mönnum um einhver slík óheilindi, þó að steininn hafi auðvitað algjörlega tekið úr með viðurstyggilegum ummælum hv. þm. Smára McCarthys fyrr í dag, sem eru auðvitað þeirrar gerðar að það er fyrir neðan allar hellur að forseti hafi ekki gripið inn í þegar þau voru sögð.
Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði áðan. Það er í fyrsta lagi bagalegt að mál af þessari stærðargráðu - við erum ekki að tala um fyrirkomulag hundahreinsunar í Bessastaðahreppi, með mikilli virðingu fyrir þeirri atvinnugrein, við erum að tala um mál sem skiptir alla Íslendinga máli. Við erum að tala um mál sem hefur verðmiða upp á 84.000 millj. kr. sem eiga samkvæmt frumvarpinu að geta lekið úr landi hvenær sem er eftir að búið er að samþykkja þetta frumvarp. Ég get ekki séð að það sé eitthvað ósæmilegt að óska eftir því að þeir sem greiða vilja götu þessa máls í gegnum þingið á þremur klukkustundum og korteri útskýri það með einhverjum hætti fyrir okkur hinum sem fellur það ekki í geð. Ef það er ósvinna að kalla slíka menn og konur inn í salinn [[Forseti hringir.]]og biðja vinsamlegast um að útskýrt sé fyrir okkur hvers vegna og af hvaða ástæðum [[Forseti hringir.]]sé svona mikill asi á þessu máli. Ef það er ósæmilegt þá verðum við bara að vera ósæmilegir.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé einmitt kjarni málsins, alla vega hluti af honum, sem hv. þingmaður kom inn á í andsvari sínu: Hvað kallar á þessar tafarlausu aðgerðir og hvað kallar á að létta undir með þessu útstreymi fjármuna úr kerfinu þegar umsögn Seðlabankans og nefndarálit með breytingartillögu undirstrikar að menn eru ekki tilbúnir? Ég held að fyrir okkar ágæta hagkerfi geti ekkert nema jákvætt hlotist af því, miðað við núverandi stöðu, að menn stígi til baka og endurskoði þessa ákvörðun. Þó að fyrir liggi að þessi höft á krónueignunum séu tímabundin staða [[Forseti hringir.]]er ekkert sem kallar á að þessi aflétting eigi sér stað akkúrat núna.
Forseti. Í ljósi þess að hv. þingmaður ræddi sérstaklega um þingflokk Samfylkingarinnar taldi ég rétt að minna á að varaþingmaður flokksins, hv. þm. Einar Kárason, sat hér aðeins með okkur framan af og tók reyndar ekki til máls í ræðu, en fór í andsvar sem snerist hins vegar einmitt fyrst og fremst um það að hv. þingmaður lýsti því að hann væri ekki nógu vel inni í málinu, áttaði sig ekki nógu vel á eðli þess. Hv. þingmaður var fyrir vikið að sjálfsögðu hvattur til að fylgjast með og helst taka þátt í umræðunni. Ég held að hann hafi gert það eitthvað áfram, hlustað á eina ræðu frá mér en náði ekki að heyra þá yfirferð í heild, sem snerist um umfjöllun Seðlabankans á hverju stigi þegar verið var að bakka frá fyrri áformum. Vonandi hefur hv. þingmaður fylgst með umræðunum og einhverjir aðrir þingmenn líka til að setja sig inn í málið að því marki sem við þingmenn Miðflokksins erum færir um það. En við erum líka að spyrja spurninga. Við erum að benda á eitt og annað sem okkur þykir liggja ljóst fyrir, eins og það að þetta feli í sér algjört brotthvarf frá fyrri stefnu. En við erum líka að spyrja spurninga, ekki hvað síst: Hvers vegna? Hvers vegna ætla stjórnvöld nú með svona afgerandi hætti að hverfa frá fyrri áformum? Er þá hv. þingmaður sammála mér að mikilvægt sé að fá svör við því áður en þessari umræðu lýkur: Hvers vegna er verið að hverfa frá fyrri áformum, [[Forseti hringir.]]eins og augljóslega er verið að gera?
Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að byrja á endanum, ef svo má segja. Mér er alveg fyrirmunað að skilja hvað það getur verið sem getur útskýrt hvers vegna menn lyppast svona fullkomlega niður í lokahluta aðgerðaplansins. Það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom inn á er auðvitað hárrétt hvað það varðar, þetta er algjörlega óútskýrt. Við verðum, það er bara sanngjörn krafa, að fá útskýringu á því hvers vegna þessi ákvörðun er tekin. Það er ekkert í nefndarálitinu, það er ekkert í frumvarpinu, það er ekkert í ræðu hæstv. fjármálaráðherra og það er ekkert í ræðu framsögumanns nefndarinnar sem skýrir þetta. Bara ekki neitt. Síðan að varaþingmanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Einari Kárasyni. Ég verð að biðja hann afsökunar á að hafa gleymt honum þegar ég reyndi að rifja upp viðveru Samfylkingarfólks í dag, en hv. þingmaður var auðvitað og fór ekkert í grafgötur með það að efnislega sagðist hann vera alveg úti að aka. Það voru svo sem fleiri í salnum sem töldu sig vera svolítið á þeim stað með málið, vegna þess að svör fengjust ekki við sanngjörnum og eðlilegum spurningum. En hversu upplýstur hann var eftir að hafa hlustað á okkur á ég erfitt með að dæma um, en það var alla vega alveg augljóst að hv. þm. Einar Kárason hafði ekki fengið neina aðstoð úr sínum eigin þingflokki hvað það varðar að greina málið og átta sig á meginatriðum þess.
Forseti. Það eru einmitt ekki veittar neinar skýringar á því hvers vegna eigi að taka þessa ákvörðun. Hins vegar fylgdu þessu sérkennileg skilaboð frá Seðlabanka Íslands um að ef þessi ákvörðun yrði tekin ættu menn að taka hana í síðasta lagi í fyrradag. Nú er ljóst að það var ekki gert. Það var ekki einu sinni þingfundur þann dag. Hvað gerist þá? Er það rétt skilið hjá mér að mati hv. þingmanns, að þá sé það ríkisskuldabréf, sem var lýst að væri á gjalddaga þann dag, greitt út en greitt inn á sérstakan lokaðan bankareikning sem beri enga vexti nákvæmlega í samræmi við áformin eins og þau áttu að vera í upphafi? Með öðrum orðum, [[Forseti hringir.]]er það þá ekki bara eins og það á að vera?
Virðulegur forseti. Jú, ég held að þetta sé bara akkúrat með þeim hætti sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson lýsir, staðan eins og hún mun birtast mönnum í dag og aftur á morgun, og útgreiðsla þeirra ríkisbréfa sem voru með eindaga í dag verði bara alveg prýðileg og í rauninni í takt við það sem lagt var upp með og þess vegna, eins og ég hef sagt fyrr í umræðunni, eigum við ekki að ana að neinu. Við eigum að taka málið inn í nefndina og reyna að taka það til umræðu þeirrar gerðar sem umfang kallar á. Ég held að við verðum með einhverjum ráðum að leyfa okkur að viðurkenna að málið er bara í fínum farvegi eins og það er. Það er enginn asi hvað það varðar að grípa til neinna [[Forseti hringir.]]drastískra aðgerða. Það gerðist samanlagt ekki neitt óhefðbundið á skuldabréfamarkaði í dag, [[Forseti hringir.]]ég er búinn að ganga úr skugga um það. Leyfum málinu aðeins að anda.
Virðulegur forseti. Við höfum nú nýtt þann tíma býsna vel sem við höfum haft í þessari umræðu. Við höfum ekki verið að kvarta mikið undan fundarstjórn forseta eða þinghaldinu almennt. Við höfum ekki kallað formann efnahags- og viðskiptanefndar til að sitja hér undir allri þessari umræðu, sem er þó alvanalegt að gera. Hins vegar sér forseti fulla ástæðu til að setja ofan í við þingmenn, segir svo að hann hafi lent í því sjálfur að sett hafi verið ofan í við hann af forseta, hann hafi ávallt tekið því vel. Það er líka sjálfsagt að taka því vel þegar eitt er látið yfir alla ganga. Mig langar að spyrja hæstv. forseta, fundarstjórann í kvöld, í fyrsta lagi: Þykir forseta í lagi þegar aðrir þingmenn þjófkenna samþingmenn sína? Í öðru lagi: Er í lagi að saka þingmenn um að nýta stöðu sína sem þingmenn eða ráðherra til að skara [[Forseti hringir.]]eld að eigin köku?
Það er forseta sem er á forsetastóli hverju sinni að meta hvernig hann getur best lagt sitt af mörkum til að halda uppi góðri reglu og hafa góðan brag á fundarhaldinu og sá forseti sem stýrir fundum hverju sinni fer með það vald. Um það er í sjálfu sér ekki meira að segja.
Forseti. Í framhaldi af þessu svari forseta liggur beinast við að spyrja hvort forseti Alþingis líti ekki á það sem hlutverk sitt að halda einmitt utan um eitthvert samræmi í því hvernig varaforsetar þingsins starfa. Eða hvort hann telji óhætt að þegar hann sjálfur, forseti Alþingis, situr í forsetastóli, noti hann sín viðmið sem virðast vera mjög ólík, eins og komið hefur fram, eftir því hver á í hlut, en svo sé hverjum og einum þingforseta, varaforseta, það í sjálfsvald sett að skapa sín viðmið um hvaða athugasemdir gerðar eru við framgöngu, orðaval eða hegðun þingmanna í þingsal.
Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði áðan. Þessi þingfundur sem nú hefur staðið nokkuð lengi hefur ekki snúist upp í það að hlaupa upp í pontu á hálftíma fresti og fara yfir fundarstjórn forseta af einhverjum óeðlilegum hvötum. Hins vegar hljóta samskipti forseta í nótt við þingmenn að kalla á að á forsætisnefndarfundi þeim sem boðaður er á morgun í hádeginu verði farið yfir það mjög „grundigt“ og sérstaklega fyrir okkur, þau sem eru varaforsetar, að farið verði yfir það með ábyggilegum hætti hvernig samræma eigi viðbrögð forseta hverju sinni í forsetastól Alþingis þannig að tryggt sé að allir þeir sem hér eru inni og taka til máls eða taka þátt í störfum þingsins sitji við sama borð og fái viðlíka viðtökur hjá forseta hverju sinni.
Forseti ætlar ekki í rökræður við varaforseta sinn á þessum vettvangi en tekur undir það sem hér er sagt. Reyndar er hv. þingmanni væntanlega kunnugt um að það er reynt að samræma fundarstjórn forseta. Til er handbók sem forsetar geta stuðst við í þeim efnum, þannig að eftir föngum sé reynt að samræma það hvernig forsetar taka á hliðstæðum tilvikum í fundarstjórn.
Forseti. Ég bar upp spurningu til forseta Alþingis rétt áðan í fyrri beiðni minni um að taka til máls undir liðnum fundarstjórn forseta. Ég spurði forseta Alþingis hvort það væri í lagi að þjófkenna menn úr ræðustól Alþingis og það má líka velta fyrir sér hvort það sé í lagi að gera það bara almennt í sölum Alþingis, á nefndafundum eða einhvers annars staðar í húsakynnum Alþingis. Ég spurði líka hvort það væri í lagi að saka þingmenn um að nota stöðu sína til að skara eld að eigin köku eða til að gæta hagsmuna fjölskyldna, ætla að bæta því við hér. Ég var ekkert að spyrja um almennar leiðbeiningar forseta Alþingis til annarra forseta. Ég var að spyrja hvað forseti Alþingis, einn af handhöfum forsetavalds á Íslandi, teldi að mætti segja í þessum ræðustól. Ég held að það væri ágætt að fá leiðbeiningu frá forseta um það. Það er hægt að nota þá leiðbeiningu til þess að eitt gangi yfir alla.
Ég held að hv. þingmaður hljóti að geta gefið sér svarið að það er ekki í lagi að þjófkenna menn að ósekju. En annars stendur hér ekki yfir óundirbúinn fyrirspurnatími þar sem forseti er til svara.
Herra forseti. Ég hélt rétt í svip hér áðan að við værum að fá þátttakanda í umræðuna og hefði reyndar líka gert mér að góðu að viðkomandi yrði áhorfandi að umræðunni en hann sá sitt óvænna og hvarf á braut þegar. Sá sem hér stendur hefur eytt líklega helmingi af sinni starfsævi í fjárgæslu fyrir ríkissjóð með ýmsum hætti, sem innheimtumaður ríkissjóðs og fjárgæslumaður ríkissjóðs, þar á undan sinnt störfum þar sem viðkomandi var trúað fyrir fjármunum annarra. Þess vegna tek ég mjög alvarlega þá skyldu þingsins að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, sérstaklega þegar fjármunir ríkissjóðs liggja undir, hvað þá þegar undir liggja fjármunir sem eru rétt tæplega einn tíundi af fjárlögum eins árs. Þess vegna myndi ég ef ég væri forseti Alþingis, sem ég er ekki, hafa nokkrar áhyggjur af því að mál sem varðar svo mikla fjármuni ætti að renna í gegnum Alþingi án umræðu á þrem tímum og korteri. Þess vegna hef ég mjög glaður tekið þátt í þessari umræðu sem nú hefur staðið hér í þingsal drykklanga stund ef það gæti orðið til þess að annaðhvort tæki þetta mál sem við höfum verið að ræða aðra stefnu eða að við fengjum einhvers konar hughreystingu, ef við getum orðað það þannig, frá þeim sem treysta sér til þess að skrifa undir nefndarálit sem varðar rétt tæplega einn tíunda part af fjárlögum eins árs og rúlla því í gegnum þingið á þremur tímum og korteri. Þessar skýringar höfum við ekki fengið, þessa hughreystingu höfum við ekki fengið, og málið er okkur þess vegna jafn framandi og það er í mínum huga jafn alvarlegt og það var þegar við hófum þessa umræðu fyrir nokkurri stund síðan. Stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar sem nú situr heitir stjórnarsáttmáli um eflingu Alþingis. Herra forseti, er það til að efla Alþingi, er það til að efla eftirlitshlutverk þess, til að efla virðingu þess, er það til að efla tiltrú til þess og traust á því að mál af þessari stærðargráðu eigi að fara órætt og óskýrt í gegnum þingið á þrem tímum og korteri? Ég held ekki, herra forseti. Það er þess vegna og eingöngu þess vegna sem við höfum verið hér og rætt þetta mál þennan tíma, ekki til að koma höggi á einhverja aðra, ekki til að gera einhverjar persónur tortryggilegar, þótt forseti virðist hafa haldið það á tímabili, heldur til að gæta hagsmuna ríkissjóðs sem við eigum öll, gæta hagsmuna þjóðarinnar sem kaus okkur hingað inn til þess að við sinntum hlutverki okkar, til að hafa eftirlit t.d. með framkvæmdarvaldinu. Ég segi aftur: Þegar mál af þessari stærðargráðu sem varðar fjármuni sem eru u.þ.b. tíundi hluti af fjárlögum Íslands árið 2019 á að fara órætt og óskýrt í gegnum Alþingi á þrem tímum og korteri hljótum við að standa upp og mótmæla því og malda í móinn. Það er miður að það sé gert á einhvern hátt tortryggilegt af forseta að þessi hópur skuli vilja nýta sér rétt sinn og skyldu sína til að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og [[Forseti hringir.]]til að greiða fyrir því að mál gangi í gegn sæmilega unnin og með sæmilegri yfirferð.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Maður veltir fyrir sér hvort við séum komin á þann stað í málinu að það sé orðið ljóst, og kannski hefði okkur átt að vera það ljóst fyrir löngu, að ekki mun takast að fá svör við þeim spurningum sem við höfum borið upp. Þá er ekki um annað að ræða en að bíða og sjá hvort menn skila einhverjum svörum í nefndarvinnunni milli 2. og 3. umr. Ég held hins vegar að við hljótum að reyna áfram að fá svör frá þeim fáu þingmönnum sem eru í húsi. Það er orðið býsna fámennt, enda sjálfsagt einhverjir farnir að huga að því að fara í ræktina fyrir nefndafundi í fyrramálið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það geti verið að mál þetta sé þannig vaxið að það borgi sig hreinlega að reyna að fá því frestað, meira heldur en bara á milli umræðna, þar sem við höfum ekki fengið svör við neinum af þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram. Manni finnst nú frekar en hitt, þegar líður á umræðuna og fleiri vangaveltur og spurningar koma fram, að málið sé í rauninni stærra en ætla mætti í upphafi. Þar af leiðandi sé eðlilegt að gefinn verði enn lengri tími en bara einn nefndarfundur milli umræðna til að fara yfir málið. Auðvitað eru þetta vangaveltur, hv. þingmaður, um að við séum í þeirri stöðu. En meðan við fáum ekki svör er ekkert að því að velta vöngum yfir því hvað snýr upp og hvað niður í þessu og hvernig hlutirnir eigi að vera.
Herra forseti. Ég skil hv. þingmann mjög vel að því leyti að auðvitað er það til lengdar bæði þreytandi og frekar niðurbrjótandi að standa í viðræðum eða umræðu um mál sem enginn fæst til að taka þátt í. Oft og tíðum hefur verið kallað eftir viðveru ráðherra við slíkar umræður. Ég veit að fjármálaráðherra er erlendis. Það er hins vegar spurning um hvort ekki sé rétt að fresta 2. umr. málsins þar til hæstv. fjármálaráðherra getur tekið þátt í henni og sefað áhyggjur okkar sem eru þær að hér sé verið, með því frumvarpi sem liggur fyrir og á að fara í gegnum Alþingi á þremur tímum og korteri, að rýra möguleika og rýra hagsmuni Íslands með þeim hætti í málinu eins og það liggur fyrir núna og eins og það blasir við núna, óskýrt og órætt. Þá væri kannski ráð að fresta umfjöllun málsins þar til hæstv. fjármálaráðherra getur verið hér og farið yfir málið á heldur lengri tíma en sjö mínútum og gæti þá hugsanlega varpað ljósi á það fyrir okkur sem höfum raunverulegar áhyggjur af málinu. Sú ein er ástæðan fyrir því að við höfum staðið í þessari umræðu í þennan tíma. Það væri kannski ráð að beina því til forseta þingsins að hann íhugi það með sjálfum sér hvort það geti bætt ásýnd málsins og umfjöllun og bætt verklag Alþingis við að afgreiða það að láta umræðunni ólokið þar til fjármálaráðherra getur verið með okkur.
Forseti. Þetta er ágætishugmynd hjá þingmanninum, að doka með þetta þar til fjármálaráðherra getur tekið þátt því að ekki virðast aðrir þingmenn vera, ja, ég ætla ekki að fullyrða um það því að þá væri óvarlega talað, en svo virðist í það minnsta að einhver upplýsingaskortur sé til annarra þingmanna um málið, hvort sem það er frá fjármálaráðherra eða annars staðar frá. Fjármálaráðherra er náttúrlega hinn vænsti maður og hefur örugglega reynt að gera sitt besta til að upplýsa þingmenn sína um málið. En einhvers staðar hefur eitthvað lent milli skips og bryggju. Í það minnsta hafa viðkomandi þingmenn ekki haft færi eða ekki treyst sér til að yfirfæra þau svör til okkar sem við erum að kalla eftir. Það er alltaf gaman og ánægjulegt að eiga orðastað við fjármálaráðherra, skeleggur, heiðarlegur og góður maður sem gott er að tala við. Þetta er því ekki vitlausasta hugmyndin sem við höfum heyrt í kvöld, hv. þingmaður.
Herra forseti. Þessi umræða sem við höfum tekið þátt í hefur að mínu mati verið mjög góð, þó að hún hafi náttúrlega verið einhliða vegna þess að okkur vantar hina hliðina. Það vill enginn færa okkur hina hliðina. Auðvitað geldur umræðan fyrir það. En ég er þess albúinn að halda umræðunni áfram. Ég þarf að vísu að mæta á nefndarfund klukkan níu, en að öðru leyti er ég þess albúinn að halda áfram að ræða málið eins lengi og þurfa þykir. Ég sé þá bara spæleggið í hádeginu í hillingum og gæti sem best haldið áfram að ræða málið þar til að því kemur. Þá verður væntanlega gert hádegishlé. Mér er hins vegar mikil alvara með það að bragur væri á því að fresta umræðunni þar til fjármálaráðherra, sem hefur alla þræði í höndum sér, sem er öllum hnútum kunnugur, getur farið [[Forseti hringir.]]yfir það með okkur á sinn yfirvegaða og vandaða hátt.
Forseti. Hv. þingmaður hefur lagt mikla áherslu á hversu miklir hagsmunir séu undir í þessu máli. Ég tek sannarlega undir það. En til að setja það í betra samhengi fannst mér að það gæti verið við hæfi að fara yfir með hv. þingmanni frétt sem birtist í dagblaðinu Vísi í júní 2016 rétt áður en fyrirhugað gjaldeyrisútboð Seðlabankans átti að hefjast. Þar er fjallað um skýrslu þeirra Ásgeirs Jónssonar og Hersis Sigurgeirssonar um kostnaðinn við bankahrunið. Þar kemur fram að eftir það sem þá var búið af aðgerðum hafði ríkið hagnast um 286 milljarða kr. á hruninu nettó. En þá væru eftir aðgerðir sem vörðuðu aflandskrónurnar. Í fréttinni um útboð á aflandskrónum, í júní 2016, segir að þar standi til að leysa úr þessum 319 milljarða kr. stabba, sem þá var, aflandskrónueigna, á genginu 190–220 kr. fyrir hverja evru og taki allir eigendur aflandskróna þátt í útboðinu gæti ábati ríkissjóðs orðið um 86 milljarðar. Þarna erum við þá komin með tölu á heildina því að við höfum fyrst og fremst verið að ræða þennan síðasta áfanga hér núna. En ef menn hefðu fylgt planinu frá upphafi og fengið menn til að trúa að þeim bæri að [[Forseti hringir.]]taka þátt, þá væru þetta 86 milljarðar kr. í gjaldeyrissparnaði í tekjur fyrir ríkissjóð.
Herra forseti. Þetta er einmitt það sem ég held að við höfum öll, sem höfum tekið þátt í þessari umræðu hér í kvöld og nótt, verið að reyna að varpa ljósi á, þ.e. hversu gríðarlegir hagsmunir felast í því að málið sem við ræðum núna fái vandaða umfjöllun og að við séum öll sannfærð um að niðurstaðan af málinu, þegar það er fullrætt, sé rétt og til þess fallin að tryggja hagsmuni ríkisins, þjóðarinnar, eins vel og við treystum okkur til og getum. Það held ég að sé mergurinn málsins. Það er alla vega það mótíf sem ég veit að þessi hópur, sem hefur tekið þátt í umræðunni hér frá því klukkan þrjú í gær, hefur. Það er ástæðan sem þessi hópur hefur til þess að halda áfram þessari umræðu þó einhliða sé - og vönduð er hún - til þess einmitt að varpa ljósi á og draga fram þá ábyrgð sem hvílir á okkur þingmönnum öllum, líka hinum 54 sem ekki hafa treyst sér til að taka þátt í umræðunni, þ.e. að fara vel og grundigt yfir mál sem okkur eru falin hér og komast að þeirri niðurstöðu sem við trúum einlæglega og höldum og treystum að sé sú réttasta og sú besta fyrir fólkið sem kaus okkur, þjóðina. Þess vegna hvet ég enn til þess að umræðan og umfjöllunin um þetta mál verði heilsteyptari, vandaðri og meiri en hún virðist hafa verið til þessa í meðförum þingsins.
Forseti. Já, þetta er ágætishvatning hjá hv. þingmanni. Hins vegar hefur forseti ekki sýnt neina tilburði í þá veru að hann vilji beita sér fyrir því að hin hliðin fái að koma fram. Þvert á móti er að mati forseta betra að ræða þetta mál í skjóli nætur. Þess vegna er ég ekki bjartsýnn á að tekið verði vel í þessa annars mjög svo skynsamlegu hugmynd. Auðvitað væri eina vitið að fjármálaráðherra væri á landinu til að taka þátt í umræðunni. En í millitíðinni verðum við bara að reyna að draga sem best fram okkar hlið á málinu. Þar er reyndar ýmislegt órætt því að þetta er svo stórt og umfangsmikið hagsmunamál, bæði út frá efnahagslegu hliðinni en líka út frá trúverðugleika stjórnvalda. Það er ýmsu auðvitað við það að bæta sem þegar hefur verið bent á, þó að umræðan væri augljóslega betri [[Forseti hringir.]]ef menn leituðust við að útskýra sína hlið, þeir sem vilja samþykkja þetta mál.
Herra forseti. Ég tek undir þetta með hv. þingmanni. Auðvitað er það mjög æskilegt að báðar eða allar hliðar þessa máls komi fram í umræðu. Það væri farsælast fyrir málið sem slíkt, það væri farsælast fyrir báða aðila, þá sem vilja samþykkja þetta mál og þá sem hafa efasemdir - og það væri náttúrlega til að undirstrika eflingu Alþingis sem núverandi ríkisstjórn segist standa fyrir. Þessi umræða er góð og hún verður í sjálfu sér að mínu áliti betri eftir því sem á hana líður vegna þess að við erum kannski smátt og smátt, þótt frá annarri hliðinni sé, að nálgast þann kjarna sem málið felur í sér. Það er vel. Umræðan verður aldrei fullkomin eða góð fyrr en báðar hliðar heyrast. [[Forseti hringir.]]Þess vegna væri æskilegt að fjármálaráðherra kæmist að þessari umræðu með einhverjum hætti á einhverjum tíma.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Hann fjallaði í ræðunni um sín fyrri störf sem innheimtumaður ríkissjóðs annars vegar og fjárgæslumaður hins vegar og síðan störf þar sem honum, eins og hann orðaði það, hafði verið treyst fyrir fjármunum annarra í rekstri. Það eru auðvitað margir sem tjá sig fjálglega úr þessari pontu á þeim nótum að þeir vilji ganga allra manna harðast og best fram í hagsmunagæslu fyrir umbjóðendur sína og tryggja að hver einasta skattkróna skili sér og að skattheimtuboginn sé spenntur til hins ýtrasta. En í þessu tiltekna máli langar mig að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann upplifir það, í ljósi hans fyrri starfa, að menn líti fram hjá þessari umtalsverðu tekjuöflun í ríkissjóð sem maður skyldi ætla að ætti að eiga sér stað og gæti orðið raunin á grundvelli þessarar þvingunaraðgerðar sem var sett af stað 2015, en menn virðast nú vera að sleppa taki á. Hvort sem menn tala um 13,6 milljarða eða 23 eða hver sem talan er eru þetta alvöruupphæðir. Mig langar að vita hvernig fyrrverandi innheimtumanni ríkissjóðs líði með þessa hanteringu því þetta eru auðvitað líka peningar sem verða eftir inni í kerfinu og búa til verkefni eða atvinnu eða styðja við velferðarkerfið [[Forseti hringir.]]í stað þess að fara út úr íslenska efnahagskerfinu á einhverjum tímapunkti, hvenær sem það verður.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Ég hef eiginlega allan minn tíma á þingi, sem er nú ekki mjög langur, haft nokkrar áhyggjur af því hvernig álögð gjöld innheimtast. Þess vegna var það náttúrlega með mjög glöðum huga sem ég t.d. tók þátt í því með félögum mínum í Miðflokknum við 2. umr. fjárlaga í haust að leggja til að embætti skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóra fengi liðsauka til að innheimta þegar álögð gjöld. Miðflokkurinn lagði til útgjaldaaukningu á fjárlögum upp á 6,5 milljarða kr. sem fjármagnaðist að öllu leyti af bættri innheimtu á ríkissjóðsgjöldum, þ.e. á gjöldum sem þegar höfðu verið álögð. Við vorum ekki að tala um nýja skattheimtu heldur einvörðungu bætta innheimtu. Þær hugmyndir sem við höfum haft í Miðflokknum um bætta innheimtu hjá ríkissjóði fékk ég staðfestar nú í kjördæmavikunni þar sem við heimsóttum bæði ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra. Þá komst ég að því hjá báðum embættum að tillögur okkar Miðflokksmanna við 2. umr. fjárlaga, sem voru felldar af öllu stjórnarliðinu og fleirum til, voru hárréttar, þær voru tímabærar og þær voru fullkomlega raunhæfar. Ég hef áhyggjur af því sem fyrrum innheimtumaður ríkissjóðs og fjárgæslumaður til margra ára þegar ríkissjóður lekur. Það er eitthvað sem segir mér við afgreiðslu þessa máls núna að í því felist allnokkur leki út úr ríkissjóði. Það truflar mig mjög og það fer bara gegn sannfæringu minni um það sem ég hef undirgengist að gera hér inni, að ég sé að gera rétt með því að láta það yfir mig ganga og okkur öll hér að þetta mál sé afgreitt á þrem tímum og korteri í gegnum Alþingi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er einmitt þannig að þeir peningar sem hér er um ræðir koma a.m.k. ekki inn í ríkissjóð ef fram heldur sem horfir. Þetta undirstrikar enn einu sinni mikilvægi þess að fá svar við spurningunni: Af hverju? Af hverju er verið að gera þetta með þessum hætti? Hvað kallar á þessa eftirgjöf? Það eru einhvers staðar milli fimm og tíu aðilar sem eiga þennan stabba, 83 eða 84 milljarða kr. stabba. Af hverju er verið að nálgast málið með þeim hætti sem raunin er núna? Afleiðingar þess eru þær, miðað við þá sviðsmynd að planið væri keyrt til enda, að umtalsverðar upphæðir munu ekki skila sér inn í ríkissjóð.
Herra forseti. Það er alveg laukrétt sem hv. þingmaður segir hér. Það lítur þannig út við fyrstu og aðra sýn að málið sé með þeim hætti búið að hætta sé á því að ríkissjóður og þar með þjóðin verði af verulegum fjármunum. Og nú tek ég enn fram þá tölu sem ég sagði áðan. Við erum að ræða mál sem varðar upphæð sem er u.þ.b. 10% af öllum fjárlögum ríkisins. Þeir 23 milljarðar sem við höfum rætt hér í dag og í kvöld og í nótt sem tapast gætu í þessum málarekstri eins og hann er nú uppbyggður er upphæð sem nemur nánast öllum afgangi af ríkissjóði árið 2019, sem er áætlaður 29 milljarðar kr. Ég verð að segja það enn einu sinni, herra forseti, að þessar tölur eru þannig að mér finnst óverjandi að þetta mál fái ekki betri meðferð en það hefur þegar fengið á þessu þingi.
Forseti vill segja að nú erum við þar stödd í nóttinni að við erum komin nokkru miklu nær rismálum en nóttu og fer að koma til greina, að mati forseta, að láta nótt sem nemur. Forseti vill þó spyrja hv. 3. þm. Suðurk., sem er næstur á mælendaskrá, hvort hann væri sáttur við að bíða með ræðu sína þar til á morgun, gangi þau áform forseta eftir að umræðum megi verða fram haldið í eftirmiðdaginn á morgun. Óska menn að ræða fundarstjórn forseta? [[Gripið fram í: Já, ég vil endilega ræða hana.]]
Herra forseti. Ég lét þess getið áðan að skynsamlegt gæti verið til að skapa meira traust um málið að umfjöllun um það í 2. umr. yrði frestað þar til hæstv. fjármálaráðherra hefði tök á að vera með okkur og útskýra eitt og annað fyrir okkur sem höfum staðið hér drykklanga stund í þessari umræðu. Þess vegna langar mig, til að gera það formlega, að biðja forseta um það hvort hann geti fundið flöt á því milli núverandi stundar og morgundagsins sem nálgast óðfluga, að aðgæta hvort hægt væri að fresta umræðu málsins þar til hæstv. fjármálaráðherra mætir til landsins úr ferð sinni. Ég hygg að það þyrfti ekki mjög langa umræðu með hæstv. fjármálaráðherra til að ljúka umræðunni með sæmilegum hætti. [[Forseti hringir.]] Ég vænti þess, vegna þess að ég þekki hann sem drengskaparmann, að við ættum ekki í nokkrum vandræðum með að eiga við hann gott samtal um málið og ég skora því á hæstv. forseta að taka bón mína til [[Forseti hringir.]]gaumgæfilegrar athugunar.
Forseti hafði þegar ákveðið með aðstoðarmanni sínum hér að kanna það í fyrramálið hvort starfandi fjármálaráðherra í fjarveru fjármála- og efnahagsráðherra sem er erlendis við skyldustörf, ef ég veit rétt, gæti verið hér við umræðu á morgun, en henni verður þá fram haldið.
Borist hefur bréf frá 8. þm. Suðurk., Karli Gauta Hjaltasyni, og 10. þm. Reykv. n., Ólafi Ísleifssyni, dagsett 25. febrúar 2019, um að þeir hafi gengið til liðs við þingflokk Miðflokksins.
Gera má ráð fyrir atkvæðagreiðslum um 3. og 4. dagskrármálið að loknum umræðum um þau og að undangengnu stuttu fundarhléi. Að loknum þeim atkvæðagreiðslum verður settur nýr fundur og verða á dagskrá þess fundar 5. til og með 11. dagskrármálið, ef leyft verður.
Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og félags- og barnamálaráðherra.
Herra forseti. Ég ætla að koma mér beint að efninu. Nú er hæstv. ráðherra varaformaður stærsta stjórnmálaflokksins og fer einnig með málefni einnar lægst launuðu kvennastéttarinnar. Fyrst vil ég heyra hvort hún hafi ekki mikinn skilning á því að ræstingafólk, láglaunastétt, sem er að mestu leyti skipuð konum, oft af erlendum uppruna, reyni með öllum tiltækum ráðum að rétta kjör sín. Hæstv. ráðherra tók undir með fjármálaráðherra og forsvarsmönnum ferðaþjónustunnar í Fréttablaði gærdagsins um að lítið svigrúm væri til launahækkana og taldi einkennilegt að fyrirhuguð verkföll ættu að bitna á þeirri atvinnugrein sem skapað hefði flest störf og mikil verðmæti undanfarinna ára. Ég skil að ástandið er viðkvæmt. En hverjir eru það sem skapa verðmætin, hæstv. ráðherra? Er það ekki einmitt fólkið sem starfar í greininni, oft á lúsarlaunum? Margt af því fólki hefur flust hingað til lands til að skapa þessi verðmæti fyrir Ísland. Finnst ráðherra kröfur þessa fólks um betri kjör ekki fullkomlega eðlilegar? Ef já, hvaða lausnir sér ráðherra fyrir sér til að koma á móts við það fyrst hún telur að fyrirtæki standi ekki undir því? Munu stjórnvöld með öðrum orðum leggja fram frekari tillögur en þær sem kynntar voru í síðustu viku? Ég frábið mér ræðu um að hér sé einn mesti tekjujöfnuður í heimi. Við lifum nefnilega ekki í meðaltölum og lægstu laun duga ekki til framfærslu. Ráðherra mætti einnig gjarnan sleppa lofræðu um skattatillögur ríkisstjórnarinnar þar sem útskýrt er að lægst launaða fólkið hagnist hlutfallslega mest. Fólk greiðir nefnilega ekki fyrir mat og bensín í hlutfalli við laun. Og ræstistúlka getur ekki keypt meira í Bónus fyrir 6.700 kr. en við hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar. Sem sagt, hæstv. ráðherra: Hvað er til ráða og hvers er að vænta frá ríkisstjórninni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þarna var allnokkrum spurningum velt upp. Það er erfitt að svara hvað eigi að gera þegar hv. þingmaður frábiður sér síðan að fjallað sé sérstaklega um tillögur ríkisstjórnarinnar. Ég man ekki nákvæmt orðalag en það er kunnuglegt stef að fólk borði ekki meðaltölin og excel-skjölin en fólk borðar ekki heldur óstöðugleika og fólk borðar ekki verðbólgu eða vaxtahækkanir. Ef ég er spurð hvort mér finnist laun hinna lægst launuðu fullkomlega réttlátt svara ég: Að sjálfsögðu ekki. Það er ekki til það samfélag í þessum heimi þar sem lægst launuðu lifa við mjög öflugt og mikið réttlæti. Þá þarf að horfa á á hvaða vegferð við höfum verið þegar við skoðum - og það má kalla það meðaltöl sem enginn étur en ég kýs að kalla þær staðreyndir og við hljótum að tala út frá staðreyndum - uppsafnaða raunávöxtun ráðstöfunartekna er það mynd sem sýnir ákveðið réttlæti vegna þess að tekjulægstu tíundirnar hafa fengið meira hlutfallslega, [[Gripið fram í.]]jú, það er hlutfallslega, en þær tekjuhæstu. Þegar horft er á þá mynd hugsa ég að sú þróun sé á vegferð einhvers réttlætis. Mig langar að vera rosalega almennileg og geta sagt að mér finnist allir eiga skilið að fá hærri laun. Hverri og einni manneskju finnst hún þess verðug og þannig á okkur að líða. Þess vegna er alltaf erfitt að tala um þá hópa sem eru með lægstu launin. Þess vegna er tillögum ríkisstjórnarinnar sérstaklega beint að þeim. En það þarf einfaldlega að finna út svigrúmið til launahækkana og svo er það þessara aðila að finna út úr því hvernig því er skipt. [[Forseti hringir.]]Ég get ekki gerst dómari í því og þess vegna hef ég líka sagt að það er óheppilegt þegar maður getur ekki einu sinni lagt mat á raunverulegar kröfur af því að deiluaðilar rífast líka um hverjar þær eru.
Herra forseti. Nú er það ekki einu sinni rétt hjá hæstv. ráðherra að ég hafi spurt hana fjölda spurninga. Ég spurði tveggja spurninga: Finnst þér þessi lægstu laun vera sanngjörn? Finnst þér eðlilegt að fólk geri kröfur um hærri laun? Svo spurði ég: Er von á einhverju frá ríkisstjórninni? Þeirri spurningu er enn ósvarað. Ef betur hefði verið haldið á spilunum síðustu ár væri ekki jafn mikil uppsöfnuð þörf og vandræði á markaðnum. Hér hafa stórir hlutar af velferðarkerfinu verið látnir drabbast niður. Það er búið að færa skattahækkanir í meira mæli yfir á lægst launaða fólkið, millifærslukerfi eins og barnabætur og vaxtabætur hafa verið látin drabbast niður og það er þess vegna sem það er breitt bil sem þarf að brúa. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að við venjulegar aðstæður væri hægt að láta aðila vinnumarkaðarins um að semja um þetta. Nú er sú staða ekki uppi. Nú þarf að gera upp fyrir þessa vanrækslu. Nú þarf ríkisstjórnin að koma betur að borðinu. Ég spyr aftur: Hvaða lausnir verða boðaðar?
Herra forseti. Hér er spurt hvort von sé á einhverju frá ríkisstjórninni. Það eru auðvitað þær tillögur sem kynntar voru fyrir örfáum dögum. Það er það sem ríkisstjórnin hefur verið að vinna að undanfarna mánuði. Þar er einmitt tekið á ýmiss konar kerfisbreytingum í skattkerfinu. Við höfum þegar lagt töluvert meiri fjármuni í barnabótakerfið o.s.frv. Hér er sagt að það hefði þurft að halda betur á spilunum. Við erum samt með þá stöðu að hér ríkir lítið atvinnuleysi, kaupmáttur hefur aukist og þegar fjallað er um mál sem snerta kannski þessa hópa hvað mest er alveg augljóst, af allri umræðu, að húsnæðismálin eru þar stór þáttur. Þess vegna er sérstök áhersla á þá þætti í tillögum ríkisstjórnarinnar. Það er ekki eingöngu ríkið sem heldur á þeim málum heldur sömuleiðis sveitarfélögin og þá má alveg velta fyrir sér hvað sveitarfélögin í landinu, og kannski sérstaklega Reykjavíkurborg, hefðu getað gert öðruvísi, haldið betur á spilum til að fleiri íbúðir væru einfaldlega til á markaðnum. En allar okkar aðgerðir miða sérstaklega að því að mæta þessum hópum.
Virðulegi forseti. Í gær mættu fulltrúar SÁÁ til fundar við Sjúkratryggingar Íslands. Í upphafi þess fundar var tilkynnt að svokallað viðbótarframlag á fjárlögum, þær 150 millj. kr. sem fjárveitingavaldið heimilaði til SÁÁ núna fyrir jólin, væri tímabundið og ekki kæmi til greina að gera samning sem mögulega gilti lengur en til næstu áramóta. Samningafólk Sjúkratrygginga hafði upplýsingar frá ráðuneytinu um að langur biðlisti væri eftir þjónustu á göngudeildum og það væri tímabundinn vandi sem ætti að leysa. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur gefið skýr fyrirmæli um að viðbótarframlagið eigi alls ekki að nota til að kaupa þjónustu sem þegar er verið að veita. Hér er verið að leysa einhvern ímyndaðan tímabundinn vanda. Það er auðvitað enginn biðlisti eftir þjónustu á göngudeild og í raun stórundarlegt og alvarlegt að þessu sé haldið fram af ráðuneytinu. Ríkið greiðir í dag ekki eina einustu krónu fyrir göngudeildarþjónustu SÁÁ og hefur ekki gert í mörg ár. Langur biðlisti er hins vegar eftir þjónustu á Sjúkrahúsinu Vogi eins og margoft hefur komið fram. Þá var sagt frá því að fyrirhuguð meðferð ungmenna á Landspítala – háskólasjúkrahúsi yrði fjármögnuð með niðurskurði framlaga til Vogs og tilflutningi á þeim fjármunum til Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það væri brot á þeim þjónustusamningi sem nú er í gildi um meðferð á Vogi. Það kemur í ljós að það þarf 530 innlagnir á Vog til að þjónustusamningurinn, sem nú er í gildi, sé gildur en raunin er sú að það eru um 2.200 innlagnir á Vogi. Það er nú þegar búið að loka göngudeildinni á Akureyri. Það er þegar verið að fækka um 400 innlagnir. Það er enn þá þessi skelfilega ópíóíðafaraldur, sú fíkn þar sem við höfum í rauninni ekki fengið rönd við reist. Það er enn þá ákall úti í samfélaginu eftir því að útrýma biðlistum inn á Vog. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Á hvaða vegferð er hæstv. heilbrigðisráðherra?
Virðulegur forseti. Eins og áður hefur komið fram í orðaskiptum okkar hv. þingmanns er það svo að við afgreiðslu fjárlaga samþykkti Alþingi sérstaka tillögu fjárlaganefndar um viðbótarframlag fyrir SÁÁ. Það var áskilið í texta sem fjárlaganefnd skilaði af sér til þingsins að þessar 150 milljónir á árinu 2019 væru fyrst og fremst hugsaðar til göngudeildarstarfsemi. Það kom fram í texta. Þar er væntanlega undir bæði langþráð rekstraröryggi göngudeildarþjónustu SÁÁ á Akureyri, sem hefur verið rætt ítrekað á Alþingi að sé skömm að ekki sé tryggilega búið um, og hins vegar sambærileg þjónusta í Reykjavík sem hefur ekki verið samningsbundin á nokkurn hátt. Það var vilji Alþingis sem voru greidd atkvæði um við afgreiðslu fjárlaga og það er vilji Alþingis sem er leiðarljósið sem Sjúkratryggingar Íslands hafa þegar gengið er til samninga við SÁÁ. Varðandi spurningu hv. þingmanns um sérstakan kostnað sem hlýst af rekstri þjónustu við börn og ungmenni í fíknivanda hjá Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi hefur ráðuneytið fengið áætlun spítalans í hendur og næstu skref eru að finna fjármagn til að hefja þá starfsemi eins fljótt og hægt er. Ég vonast til þess að við getum gert það í sumar en sannarlega þarf fjármagn til að sinna þeim mikilvæga hópi.
Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið. Ég ætla að vísa til þess sem leikkonan Kristín Þóra Haraldsdóttir sagði kvöldið sem hún hlaut Edduverðlaunin fyrir leik sinn í myndinni Lof mér að falla þar sem hún hélt tilfinningaþrungna ræðu og hvatti yfirvöld til að gera eitthvað í málefnum fíkniefnaneytenda strax. Ég vil leyfa mér að ætla að þær lögskýringar og þau markmið sem við vorum með hér fyrir jól, þegar við samþykktum 150 millj. kr. aukaframlag til SÁÁ, hafi fyrst og síðast verið til að koma í veg fyrir þann gríðarlega vanda sem skapast hefur úti í samfélaginu vegna biðlista eftir því að komast í bráðameðferð á Sjúkrahúsið Vog. Ég vil meina að göngudeild taki hins vegar við einstaklingunum þegar þeir koma úr þeirri meðferð og þeirri hjálp. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hún geti ekki verið sammála mér um að það sé ólíðandi að hafa þessa biðlista inn á Vog. Við höfum í rauninni öll, í samráði við samfélagið, verið að kalla eftir því að eyða þeim biðlista. Í öðru lagi: Eru til einhverjir sérfræðingar til að taka við þessu unga fólki [[Forseti hringir.]]inni á Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem hæstv. heilbrigðisráðherra verður svo tíðrætt um?
Virðulegur forseti. Fyrst aðeins um ákallið á Eddunni um að við gerðum eitthvað og það strax. Ég er sammála því að það er mikilvægt að láta hendur standa fram úr ermum gagnvart þessum viðkvæmustu hópum sem þarna er um að ræða. Ég vil benda hv. þingmanni á að nú á föstudaginn kom í samráðsgátt Stjórnarráðsins frumvarp sem fjallar sérstaklega um neyslurými, sem er langþráð úrræði í skaðaminnkunaranda fyrir þá sem nota sprautur. Ég vonast til þess að hv. þingmaður geti samfagnað mér í þeim efnum. Hvað varðar starfsemi sérstaklega fyrir áfengis- og vímuefnaneytendur á göngudeildum hefur það verið áhersla SÁÁ, eins og allra sem fjalla um áfengis- og vímuefnavanda, að við þurfum að bjóða upp á fjölbreytt úrræði, þar á meðal göngudeildarúrræði. Það er ekki endilega sem eftirfylgniúrræði heldur líka mögulegt úrræði fyrir þá sem vilja byrja á göngudeild og vilja njóta þjónustunnar á þeim vettvangi og ekki hefur verið hægt hingað til en verður nú hægt með framlagi Alþingis.
Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra en þó fyrst og fremst sem formanns eins af þeim flokkum sem mynda hér ríkisstjórn. Það hefur verið mikið í fréttum síðan í síðustu viku þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kynnti tillögur sínar, frumvarp sem leyfir efnislega innflutning á hráu kjöti frá og með 1. september nk. Af þeim fréttum sem borist hafa sérstaklega úr herbúðum Framsóknarflokksins má ætla að menn séu þar tiltölulega efins um þær ráðstafanir sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra horfir til að verði raungerðar fyrir lok vorþings. Mig langar í þessu samhengi að spyrja hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra - þó að málaflokkurinn heyri auðvitað ekki undir hann er hann fyrrverandi landbúnaðarráðherra og núverandi formaður stjórnarflokks - hvernig þessi nálgun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra horfi við formanni Framsóknarflokksins, hvort honum þyki nægjanlega langt gengið í því að vernda þá mikilvægu hagsmuni sem þarna er undir. Hvað sér hann fyrir sér að væri hægt að gera öðruvísi? Ég greip það í viðtali við hæstv. samgönguráðherra að málið hefði ekki komið inn á ríkisstjórnarborðið en sér hann fyrir sér að sátt verði um það, miðað við frumvarpið sem kynnt hefur verið, meðal ríkisstjórnarflokkanna?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurn um ákaflega mikilvægt efni. Eins og hv. þingmaður kom inn á eru þau viðbrögð sem landbúnaðarráðherra þarf að koma með, og ég hef fullan skilning á að er að koma fram með, við annars vegar hæstaréttardómnum, sem byggði auðvitað á áliti EFTA-dómstólsins um að samkvæmt mati Evrópusambandsins, EFTA-dómstólsins og þar með Hæstaréttar snúist innflutningur á ferskum kjötvörum ekki um möguleika okkar á að verja heilsu búfjárstofna, mannfólks og sérstöðu Íslands hvað það varðar, sem er einstök, heldur snúist þetta fyrst og fremst um brot á samningnum um frjálst flæði vöru yfir landamæri. Þetta verkefni er því tvíþætt. Nú er það í samráðsgátt og verður öllum gefið tækifæri á að koma með athugasemdir áður en ráðherrann bregst við og kemur með frumvarpið bæði fyrir ríkisstjórn og til þingsins. Við Framsóknarmenn teljum að nauðsynlegt sé að bregðast við af talsverðri hörku í málinu en það getur verið að við þurfum einfaldlega að horfa á þetta sem tvö mál. Annars vegar er að bregðast við hæstaréttardómnum, sem ráðherrann er að gera. Það mun að lokum koma til kasta þingsins að ganga frá því eins tryggilega og hægt er, eins langt og við getum gengið og ég er tilbúinn að ganga býsna langt þar og væri áhugavert að taka það samtal hér. Hins vegar er málið sem varðar lýðheilsu okkar Íslendinga um þann sjálfstæða rétt okkar að verja einstaka og mjög sérstæða heilsu búfjár og sjúkdómastöðu á Íslandi sem við erum líka með alþjóðlegar skuldbindingar um, bæði um líffræðilegan fjölbreytileika en eins um þá búfjárstofna sem hér búa. Evrópusambandið hefur ekki léð máls á að skilja þann hluta málsins og ég tel að við eigum að taka það upp og gera samhliða.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að svar hæstv. ráðherra finnst mér benda til þess að hann sé heldur mjúkur í þessu málefni, sérstaklega ef við horfum til þess í hvaða flokki hann er formaður. Það er mikið talað um það sem ástæðu þess að menn eru komnir í þennan mikla vanda að þeir hafi ekki haft varann á á fyrri stigum. Hæstv. ráðherra var landbúnaðarráðherra 2013–2016. Er eitthvað á því tímabili sem hæstv. ráðherra telur að hefði mátt fara betur hvað það varðar, óskir eftir undanþágum eða hvaðeina sem það kann að vera, sem hefði gert okkur kleift að verjast með öflugri hætti í dag en ráðherrann telur mögulegt, eins og ég skildi svar hans? Var eitthvað á tímabilinu 2013–2016 sem hefði verið skynsamlegt að gera öðruvísi þannig að staða okkar væri sterkari í dag?
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég er mjúkur, jú, gæti kannski verið heldur harðari. Vandamálið er að við erum að kljást við niðurstöðu dómstóla sem við þurfum að finna leið út úr. Mín afstaða er sú að við eigum að leita allra leiða til að geta varið sérstöðu okkar er varðar það sem ekki tókst í dómsmálinu. Þegar hv. þingmaður spyr mig: Hefði verið hægt að gera eitthvað öðruvísi á tímabilinu 2013–2015 þegar ég var landbúnaðarráðherra? Þá hefði það verið hægt. Þegar maður lítur í baksýnisspegilinn hefði hugsanlega verið hægt að undirbúa málið enn betur. Við fórum hins vegar á þessum forsendum. Ég fór til Evrópusambandsins og talaði við yfirmenn þar og við vörðumst á þeim forsendum að við værum að verja þessa stöðu. Á það var hins vegar ekki hlustað fyrir dómstólum og það snerist bara um viðskipti á vöru yfir landamæri, frjálst flæði vöru. Ég er ósammála því að þetta mál sé þannig vaxið. Við þurfum hins vegar að bregðast við hæstaréttardómnum. Það er óhjákvæmilegt og það þurfum við hér í þinginu að gera. Ráðherrann þarf að koma fram með eins öflugt mál og hægt er og við í þinginu að leggjast yfir það að gera það eins vel úr garði og hægt er. [[Forseti hringir.]] Hitt verkefnið fer hins vegar ekki frá okkur [[Forseti hringir.]]hvernig við ætlum að verja þessa sérstöðu, eins og Nýja-Sjáland. Ég er til í að tala miklu lengur sem …
Það er ekki í boði.
Hæstv. forseti mun ekki leyfa mér það við þessar aðstæður.
Forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félags- og barnamálaráðherra um stöðuna á vinnumarkaði og ábyrgð stjórnvalda gagnvart henni. Ég veit að hæstv. félags- og barnamálaráðherra er mér sammála um nauðsyn þess að tryggja jöfn kjör og réttlæti gagnvart öllum þjóðfélagshópum þegar kemur að lífskjörum þeirra. Mig langar að vitna í orð ráðherrans í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra í október sl., með leyfi forseta: „Nú hafa margir á tilfinningunni að í gangi sé launaskrið hjá efstu lögum samfélagsins og að skilja eigi eftir bæði millistéttina og lægri tekjuhópa. Já, það er þyngra en tárum taki að til séu börn í þessu landi sem geta ekki stundað tómstundir, geti ekki haldið fermingarveislur og fleira sökum lágra tekna foreldra sinna. Þegar slíkar sviðsmyndir finnast enn er verk að vinna.“ Í þeim kjaraviðræðum sem staðið hafa yfir síðustu mánuðina hefur hæsta ákallið verið um að hækka lágmarkslaun, minnka bilið á milli hærri og lægri tekjuhópa og tryggja öllum sem hér búa viðunandi kjör. Þetta snýst reyndar um mun meira en tómstundir og fermingarveislur, þetta snýst um að hér á landi þurfi enginn að búa við fátækt og skort. Ég spyr því: Finnst hæstv. ráðherra að ríkisstjórnin hafi lagt nóg af mörkum til að liðka fyrir kjaraviðræðum til að tryggja aukinn jöfnuð efri stétta og lægri tekjuhópa og að hér búi enginn við fátækt og skort? Þá er ljóst af breyttum titli ráðherra að hæstv. félags- og barnamálaráðherra ber sérstaklega að halda á lofti í málefnum barna og styð ég hann í þeirri áherslubreytingu. En liður í því að tryggja aukna velferð barna hlýtur að vera að tryggja einnig velferð foreldra. Mig langar því að spyrja ráðherra hvaða áhrif hann telji það hafa á framtíðartækifæri og vellíðan barna þegar foreldrar verja verðmætum tíma sínum, tíma frá börnum sínum, í oft heilsuspillandi láglaunastrit og ná ekki einu sinni endum saman, að geta ekki einu sinni séð almennilega fyrir fjölskyldu sinni. Hvaða áhrif hefur þetta ástand á þennan mikilvæga málaflokk hæstv. ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóru Mogensen fyrir þessa fyrirspurn. Skoðun mín frá því að Alþingi var sett á haustdögum hefur ekkert breyst. Það er gríðarlega mikilvægt að við náum að stuðla að sem mestum jöfnuði í íslensku samfélagi. Það er gríðarlega mikilvægt að við náum að bæta kjör þeirra hópa sem búa við lægstar tekjur og það er líka gríðarlega mikilvægt að þeir sem eru í efstu lögunum taki á sig auknar byrðar og séu tilbúnir til þess. Skoðun mín á því hefur ekkert breyst. Þess vegna fagna ég mjög að bæði fjármálaráðherra og forsætisráðherra hafa tekið undir að mikilvægt sé að grípa til aðgerða gagnvart hækkunum launa bankastjóra ríkisbankanna og við bíðum eftir upplýsingum frá Bankasýslunni varðandi það. Ég hef sagt það og stend við það hér að tillögur eða áherslur stéttarfélaganna um að bæta kjör tekjulægstu hópanna eru gríðarlega mikilvægar. En það er líka mikilvægt að geta gert það þannig að hagkerfið haldi áfram á því skriði sem það er vegna þess að við viljum ekki fá verðbólguskot eða óðaverðbólgu. Ríkisstjórnin hefur lagt til fjölmargar aðgerðir, ekki bara í skattamálum, heldur líka 40 aðgerðir í húsnæðismálum sem ræddar hafa verið milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðar undanfarið um frekari útfærslur sem munu m.a. hafa mjög mikil áhrif á stöðu þeirra sem eru á leigumarkaði og þeirra sem búa við lægstar tekjur. Við höfum líka verið með aðgerðir sem snúa að félagslegum undirboðum og voru aðgerðir í tíu liðum nýlega kynntar fyrir velferðarnefnd. Við höfum sagt að það séu fleiri mál sem ríkisstjórnin sé tilbúin að skoða, m.a. varðandi vexti og verðtryggingu og stuðning við fyrstu kaupendur og tekjulága um kaup á fyrstu fasteign. Ég ætla að koma betur inn á það í seinna andsvari mínu hvaða áhrif það hefur á börn en ríkisstjórnin er búin að kynna fjölþættar aðgerðir. Hún er tilbúin með fleiri aðgerðir og að koma á auknu samtali, en til þess að það gerist verða stéttarfélög og atvinnurekendur að ná saman sín á milli.
Forseti. Í síðari ræðu minni vil ég beina tveimur spurningum til ráðherra sem ætti að vera einfalt að svara og ég bið ráðherra að geyma það að útskýra hvaða áhrif þetta hefur á börn og svara þeim spurningum sem ég spyr núna. Fyrst varðandi ummæli hans í Kastljósi þann 14. febrúar sl. þar sem hann sagði í umræðu um launahækkun forstjóra fyrirtækja í almenningseign að sjálfsagt væri að stjórnvöld gripu inn í. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvað með ákvörðun kjararáðs um launahækkun til þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna? Finnst hæstv. ráðherra ástæða til að grípa inn í þar? Ef ekki, hver er munurinn? Að lokum vil ég spyrja ráðherra út í ummæli hans á þingi ASÍ í október sl. þar sem hann sagði að ef ekki næðist samstaða um að stíga skref sem kæmi böndum á efstu lög samfélagsins styrkti hann verkalýðshreyfinguna í því að setja hátekjuskatt á hæstu tekjur íslensks samfélags. Styður hæstv. ráðherra enn kröfu verkalýðsfélaganna um hátekjuskatt og ef svo er, hvað stendur í vegi fyrir álagningu hans?
Virðulegur forseti. Ég kom inn á það í mínu fyrra svari að við ættum að grípa inn í gagnvart hækkun efstu launa í opinbera geiranum. Það er það sem ríkisstjórnin hefur þegar boðað og bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafa gert það. Ég sagði jafnframt að þau laun sem heyra undir kjararáð eru í frosti, hækkanir þar eru í frosti og hafa verið. Eitt af því sem menn eru tilbúnir til þess að ræða er með hvaða hætti sé hægt að koma böndum á það þannig að þau kjör fylgi almennri launaþróun. Þess vegna var kjararáð tekið úr sambandi á sínum tíma. Varðandi það að setja á hátekjuskatt þá hef ég alltaf verið talsmaður þess að skattkerfið sé með þeim hætti að þeir sem hafi hærri tekjur beri þyngri byrðar. Þess vegna var fjölgað um eitt þrep en hins vegar hefur ríkisstjórnin þegar boðað, eins og ég sagði, að tekið verði á hækkunum efstu launa í opinbera geiranum. Það er núna í vinnslu innan ríkisstjórnarinnar hvernig það verður gert og þar með er ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]að leggja sitt af mörkum, vil ég segja, til að koma böndum á efstu tekjurnar. Það er gríðarlega mikilvægt að það verði gert, að það takist [[Forseti hringir.]]og að við getum betur tekið á því að ekki séu tvær þjóðir í þessu landi vegna þess að það á ekki að vera þannig.
Herra forseti. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi ferðaþjónustunnar í íslensku efnahagslífi í dag. Þessi mikilvæga atvinnugrein hefur verið, getum við sagt, dráttarvél efnahagslífsins á undanförnum árum og á að öðrum ólöstuðum hvað mestan heiður af því að hér hefur gengið svo vel efnahagslega á undanförnum misserum. Þar hefur verið langmest fjölgun starfa á undanförnum árum Það vekur vissulega athygli þegar stjórnvöld fara fram og endurnýja reglugerð um hvalveiðar til næstu fimm ára, að því er virðist án mikillar umræðu í samfélaginu þar að lútandi. Nú er vel þekkt að hagsmunir ferðaþjónustunnar eru þar mjög ríkir vegna þess að hingað koma þúsundir ferðamanna á hverju ári í hvalaskoðun en ekki síður vegna þeirra neikvæðu áhrifa sem hvalveiðar hafa á ímynd okkar, umræðu um landið á alþjóðavettvangi og þar með mögulega á komu ferðamanna hingað til lands. Í því samhengi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Var haft samráð við hæstv. ráðherra um þessa ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Var málið rætt sérstaklega í ríkisstjórn áður en þessi ákvörðun var tekin og var haft eitthvert samráð við atvinnugreinina, ferðaþjónustuna, um þessa ákvörðun sem getur haft veruleg áhrif á efnahagslífið? Og þá kannski síðasta spurning til ráðherra í þessari fyrstu umferð: Telur ráðherra veiðarnar vera sjálfbærar, sér í lagi þegar haft er í huga að það gengur bölvanlega að koma þessum afurðum í verð á alþjóðamörkuðum og á sama tíma kann þetta að hafa verulega neikvæð áhrif á ferðaþjónustu og þar af leiðandi neikvæð áhrif á gjaldeyristekjur þjóðarinnar? Er þetta sjálfbær atvinnugrein og sjálfbær ákvörðun hjá ríkisstjórninni að endurnýja reglugerð um leyfi til hvalveiða?
Herra forseti. Reglugerð sem gefin var út var gerð á grunni vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar um sjálfbærni veiðanna. Þar er sá þáttur skoðaður. Í hvaða ferli málið fór var auðvitað þetta vinnulag, að láta Hagfræðistofnun Háskólans skoða þetta sérstaklega. Það vinnulag var samþykkt. Út úr því kom þessi skýrsla og í kjölfarið var reglugerð gefin út. Það er vinnulagið sem rætt var um. Í kjölfarið er þessi ákvörðun tekin. Hvaða fundi atvinnugreinin hefur átt nákvæmlega með sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þori ég ekki að segja til um í ræðustól, en ég veit að eitthvert samtal hefur átt sér stað. Ég þori ekki að fara með hvort það hafi verið formlegir samráðsfundir eða hvort það hafi verið að frumkvæði ráðherra eða greinarinnar eða hvað. Hér er spurt hvort veiðarnar séu sjálfbærar með tilliti til annarra þátta, efnahagslegra, og hér er fullyrt að þetta hafi skaðleg áhrif á ferðaþjónustu. Ég hef hingað til svarað því þannig að ég hef aldrei séð neitt sem sýnir fram á að þetta hafi skaðleg áhrif á ferðaþjónustu. Það er engin slík greining til, en ekki myndi ég treysta mér til að fullyrða það. Auðvitað fer ekki fram hjá mér umræða um ímynd lands og einhverjir fjöldapóstar erlendis frá um að það fari ekki saman við ímynd landsins að við skulum veiða áfram hval. Ef fólk sér hag sinn í því að stunda veiðar sem eru sjálfbærar og telur sig geta haft eitthvað upp úr því er ekki mitt að hafa einhverja sérstaka skoðun á því hvort það sé góð viðskiptahugmynd eða ekki. Út frá athugunum á ferðaþjónustu eru engar greiningar til sem sýna fram á skaðsemi þess. Þess vegna er rauði þráðurinn að við byggjum veiðar á vísindalegri ráðgjöf og það er gert í þessu tilviki.
Herra forseti. Ég get ekki sagt að svar hæstv. ráðherra veki hjá mér neina sérstaka tiltrú um að hér hafi verið vandað til verks. Lykilþáttur sjálfbærni er efnahagsleg sjálfbærni og í sjálfu sér eru veiðar sem ekki er hægt að selja afurðirnar af ekki sjálfbærar veiðar í efnahagslegu samhengi. Það má vel vera að hvalveiðistofnar þoli þann afrakstur líffræðilega, en það er enginn tilgangur með slíkum veiðum ef ekki er hægt að selja vöruna, þannig að slíkar veiðar geta aldrei verið sjálfbærar. En það vekur hins vegar athygli að ríkisstjórnin skuli ekki hafa gefið sér tíma til þess að meta möguleg áhrif hvalveiða á ferðaþjónustuna með vönduðum hætti í ljósi þeirra gríðarlegu hagsmuna sem ferðaþjónustan kann að hafa af áhrifum veiðanna á ímynd landsins og þar með komu ferðamanna hingað til lands, sér í lagi í ljósi þess að það hastar ekkert að taka ákvörðun um áframhald veiða meðan ekkert gengur að selja afurðirnar hvort eð er. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að slík athugun verði látin fara fram.
Herra forseti. Hér er verið að spyrja mig um veiðarnar sjálfar. Þær heyra ekki undir mig. Og varðandi það að það sé ekki góð viðskiptahugmynd að stunda slíkar veiðar er því til að svara að stjórnvöld stunda ekki þessar veiðar. Ég ætla ekki að setjast í eitthvert dómarasæti. Ef einhverjum öðrum finnst það góð hugmynd að fara í slíkan rekstur geta þeir gert það. [[Gripið fram í.]] Eins og ég nefndi áðan hefur ekki verið sýnt fram á eða einhverjar greiningar komið fram þess efnis að þetta hafi skaðleg áhrif á ferðaþjónustuna í heild sinni. Ég ætla heldur ekki að svara til um hvaða áhrif það hefur þá almennt á lífríki sjávar ef við hættum þessum veiðum, á aðra stofna o.s.frv., enda er ég ekki sérfræðingur í slíku og ber svo sem ekki ábyrgð á þeim málaflokki. Það er sjálfsagt mál að skoða nánar áhrif veiða á ferðaþjónustu, en ýmislegt hefur áhrif á ímynd þjóðar og í landinu er önnur atvinnustarfsemi sem ferðaþjónustan væri líklega til í að við stunduðum ekki, og öfugt. [[Forseti hringir.]] Ég segi aftur að þessi ákvörðun er tekin af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á grunni vísindalegrar ráðgjafar og það er það sem skiptir máli hér. [[Forseti vill biðja menn að vera ekki að standa í samtölum í salnum á meðan ræðumenn flytja ræður sínar og allra síst málshefjandi þegar verið er að svara honum.]] [[Hlátur í þingsal.]]
Hæstv. forseti Ég beini fyrirspurn minni að hæstv. heilbrigðisráðherra en mig langar að spyrja um stöðu samninga ríkisins við annars vegar sérgreinalækna og hins vegar sjúkraþjálfara. Eins og ráðherra þekkir auðvitað rann samningur á milli ríkisins og sérgreinalækna út 31. desember sl. en mikilvægi þeirra fyrir heilbrigðiskerfið er vonandi öllum ljóst. Árið 2017 voru komur til sérgreinalækna samkvæmt ársskýrslu Sjúkratrygginga Íslands 477.977. Það liggur í augum uppi að sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir eru ekki í neinum færum til að taka þetta verkefni yfir. Þetta þarf nefnilega allt að vinna saman. Ég þekki að hæstv. heilbrigðisráðherra vill nálgast málið heildstætt og það er mikilvægt því hagsmunir fólksins, hagsmunir hinna sjúkratryggðu, er það sem er undir. Það eru þeirra hagsmunir sem verða að vera í forgangi og þess vegna er blandað rekstrarform heilbrigðiskerfinu afar mikilvægt. Með því fylgir auðvitað nýsköpun og hraðari framþróun ásamt því að ungir læknar sjá vonandi hag sinn í að koma heim í fjölbreytt vinnuumhverfi þar sem þeir eiga tækifæri á að vinna á mismunandi stöðum til frambúðar. Þetta vinnur allt saman og því langar mig að spyrja hver samningsmarkmið ríkisins séu varðandi samninga við sérgreinalækna og sjúkraþjálfara. Hverju ætlar ríkið sér að ná fram í samningunum? Standa raunverulegar samningaviðræður nú yfir? Ef svo er, hvenær er stefnt að því að skrifa undir samninga? Hæstv. ráðherra gaf út reglugerð 28. desember sl. um endurgreiðslu kostnaðar vegna þjónustu sjálfstætt starfandi sérgreinalækna sem starfa án samnings við Sjúkratryggingar Íslands. Sú reglugerð gildir til 31. mars nk. sem nálgast óðfluga. Sér ráðherra fyrir sér að samningar muni nást fyrir þann tíma?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem kemur fram í máli hennar að nú er í gildi endurgreiðslureglugerð gagnvart sérgreinalæknum og það var mér mikið fagnaðarefni að um það náðist sameiginlegur skilningur Sjúkratrygginga Íslands og sérgreinalækna að láta endurgreiðslureglugerðina taka við með þeim hætti að sjúklingar fyndu ekki fyrir breytingunni. Samkvæmt mínum upplýsingum og heimildum standa viðræður yfir við sérgreinalækna. Þar er í raun og veru verið að byggja á tilteknum meginsjónarmiðum, kannski í fyrsta lagi þeim að heilbrigðisþjónustan sé samþætt og samfelld á öllum þjónustustigum og byggist á heildstæðri stefnu í heilbrigðismálum. Það sem við höfum aðallega verið að skoða í þessu tilliti er mikilvægi þess að jafna aðgang sjúklinga að þjónustu sérfræðilækna. Nú hefur það verið þannig lengst af að það er allt að því tilviljunum háð hver aðgangur, sérstaklega íbúa á landsbyggðinni, er að tilteknum sérgreinum. Þjónusta sérfræðilækna á heilbrigðisstofnunum utan höfuðborgarsvæðisins getur verið veitt af sérfræðingum sem eru starfandi á heilbrigðisstofnunum en getur líka verið veitt af sérfræðingum sem lúta samningum við SÍ með samningum við sérhæfðu sjúkrahúsin eða í fjarheilbrigðisþjónustu. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir, að mikilvægt er að þetta séu fjölbreytt úrræði, en aðalatriðið er að aðgengi íbúa landsins sé tryggt að þjónustu tiltekinna sérgreina. Ég nefni t.d. augnlækna, barnalækna, geðlækna, fæðingar- og kvensjúkdómalækna o.s.frv. Um er að ræða yfir 30 sérgreinar og fara þarf yfir það heildstætt hvaða greinar það eru sem er mikilvægast að allur almenningur hafi aðgang að og það er hluti af samningsmarkmiðunum. Ég vík að samningum við sjúkraþjálfara í síðara svari mínu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið og tek undir að mikilvæg sé að þetta bitni ekki á sjúklingum og að aðgengi sé tryggt. Það eru einmitt fjölbreytt úrræði sem verða ekki tryggð nema lokið verði við samningana. Ég vona því að ég skilji það rétt að hæstv. ráðherra vilji ljúka þeim. Varðandi sjúkraþjálfarana og það sem ráðherrann kemur kannski aðeins inn á í seinna svari er auðvitað gríðarlega mikilvægt að allar hagræðingar hvað það varðar séu vel ígrundaðar. Endurhæfing sem sjúkraþjálfarar sinna er gífurlega mikilvæg og fjölmargir nýta sér þá þjónustu, 50.000 manns árið 2017 til að mynda, sem eru veglegur fjöldi fólks hér á landi. Ef við gætum þess ekki að samið sé við þá aðila skynsamlega getur það komið niður á kerfinu okkar víða annars staðar. Hver er nánari staða samninga við sjúkraþjálfara? Ég vona að við séum öll sammála því að ótækt sé að ekki verði samið við þessar stéttir.
Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni og við erum líka sammála sérgreinalæknum um að það er mikilvægt að ljúka samningum. Samtöl standa yfir og það er sameiginlegt markmið aðila að komast að niðurstöðu í því. Ég er bjartsýn hvað það varðar en það tekur auðvitað tíma. Um er að ræða að staða einstakra sérgreina gæti verið mismunandi. Það gildir ekki eitt fyrir alla og við þurfum að hafa þolinmæði gagnvart því að ljúka því. Varðandi samninga við sjúkraþjálfara eru samningsmarkmiðin enn þá í samtali milli ráðuneytisins og Sjúkratrygginga Íslands og þar var samningurinn framlengdur. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir, að við höfum í raun og veru ekki enn þá almennilega botnað að hve miklu leyti þjálfun kemur í staðinn fyrir aðra meðferð, m.a. þegar við tölum um lyf sem valdið geta fíkn. Þá höfum við verið að benda á mikilvægi þess að hafa úr fleiri úrræðum að spila þegar um er að ræða langvarandi verki til að mynda. Þar er sjúkraþjálfun sannarlega eitt af því sem þar getur komið inn í. Það er eitt af þeim sjónarmiðum sem verða þar við borðið.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ferðamálaráðherra fyrir að taka þátt í umræðu um stöðu ferðaþjónustunnar. Eins og hefur komið fram í fréttum á síðustu vikum eru blikur á lofti í greininni af ýmsum ástæðum og stefnir í fækkun erlendra ferðamanna á Íslandi á árinu 2019 í fyrsta skipti í fjölda ára. Ferðaþjónusta á Íslandi er löngu orðin stærsta útflutningsgrein Íslendinga og hefur sömuleiðis skapað mikinn fjölda starfa á síðustu árum. Það er því ljóst að ferðaþjónustan skiptir verulegu máli í íslensku efnahagslífi. Reyndar hafa margir gengið svo langt að segja að ferðaþjónustan hafi í raun bjargað Íslendingum út úr síðasta efnahagsvanda. Auðvitað hafa ýmis vandamál fylgt jafn örum vexti og ferðaþjónustan á Íslandi hefur verið í en tækifærin hafa einnig verið fjölmörg. Hingað til hefur okkur heppnast ágætlega að grípa þau en eins og ég nefndi eru blikur á lofti. Fram kom á opnum fundi efnahags- og viðskiptanefndar með Seðlabanka Íslands í síðustu viku að horfur um vöxt útflutnings hafa versnað, en þar hefur samdráttur í flugþjónustu töluverð áhrif. Þá hefur óvissan um rekstur flugfélaganna einnig haft áhrif og gerir Isavia ráð fyrir um 12% fækkun í komum erlendra ferðamanna til landsins á fyrstu fjórum mánuðum þessa árs frá sama tíma í fyrra og að þeim fækki um 2,4% á árinu í heild. Nú þegar er ljóst að spá Isavia stenst ekki en 5,5% færri erlendir farþegar fóru í gegnum Keflavíkurflugvöll en búist var við nú í janúar. Framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar segir að ferðaþjónustan geti mætt samdrætti í komu ferðamanna til Íslands í eitt ár. Þó er ljóst að fyrirtækin í ferðaþjónustu þola mörg hver ekki miklar launahækkanir og enn veldur gengi íslensku krónunnar vandræðum. Það er margt fleira sem vekur áhyggjur. Til að mynda hefur eftirspurn eftir Íslandi sem áfangastað verið að minnka og minna um að leitað sé að Íslandi á leitarsíðum eins og Google. Þá hjálpa ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnarinnar um áframhaldandi hvalveiðar ekki. Sú staðreynd vekur áhyggjur að vegna ytri aðstæðna gengur mun hægar eða jafnvel aftur á bak í einhverjum dæmum að auka dreifingu ferðamanna um Ísland, sem er nokkuð sem við ættum að geta breytt auðveldlega með opnun fleiri gátta inn til landsins en sömuleiðis með aukinni markaðssetningu landshlutanna og annarri uppbyggingu innviða. Í því samhengi langar mig að minna á fyrirspurn varaþingmanns Samfylkingarinnar, Maríu Hjálmarsdóttur, til hæstv. ferðamálaráðherra um markaðssetningu áfangastaða á landsbyggðinni og hlutverk markaðsstofa landshlutanna frá 25. október sl. en þeirri fyrirspurn er enn ósvarað. Það er margt fleira sem þarf að vinna í og vinna að. Til að mynda þarf að vinna gegn svartri ólöglegri starfsemi, gegn þeim sem greiða ekki skatta og skyldur og stunda jafnvel félagsleg undirboð sem og að tryggja að samkeppnisstaða ferðaþjónustuaðila sé ekki skökk, t.d. þegar kemur að gistiþjónustu. Í því samhengi er ástæða til að velta því upp hver árangurinn sé af núverandi stoðkerfi. Stöndum við okkur í því í að styðja við þessa atvinnugrein á sama hátt og hefur t.d. verið gert við sjávarútveginn? Sömuleiðis hljótum við að þurfa í ljósi þjóðhagslegs mikilvægis ferðaþjónustunnar að fylgjast betur með hagtölum greinarinnar og gera betur grein fyrir þeim í þjóðhagsspá og öðrum peningaspám. En það er alls ekki þannig að allt sé svart, raunar þvert á móti. Hér hefur byggst upp sterk og öflug atvinnugrein með fjölbreyttum störfum sem afla mikilla gjaldeyristekna og hefur sannarlega tækifæri til að gera svo áfram. En við þurfum að hlúa að greininni, sérstaklega þegar svona stendur á. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Til hvaða aðgerða og ráðstafana telur ráðherra að fara ætti í til að efla ferðaþjónustuna í ljósi þeirra áskorana sem greinin stendur frammi fyrir? Telur hæstv. ráðherra ástæðu til að styrkja enn frekar vinnu landshlutana við að efla markaðssetningu þeirra á uppbyggingu innviða? Að lokum: Hver er stefna ráðuneytisins hvað varðar starfsemi erlendra fyrirtækja í ferðaþjónustu á Íslandi?
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að hafa frumkvæði að þessari umræðu um stöðu ferðaþjónustunnar. Það er alveg rétt að vissulega eru blikur á lofti í þeim efnum. Samkvæmt farþegaspá Isavia fækkar erlendum ferðamönnum um rúmlega 2% á árinu og fyrstu tölur reyndust vera töluvert verri en spáin. Verulega hefur dregið úr flugframboði og óvissa ríkir áfram í þeim efnum og aðgerðir á vinnumarkaði sem beinast nú sérstaklega gegn ferðaþjónustu koma ofan í þessa stöðu. Ferðaþjónustan er sveiflukennd atvinnugrein í eðli sínu og þróun hennar ræðst af mörgum utanaðkomandi þáttum sem stjórnvöld geta ekki alltaf haft áhrif á, til að mynda stjórnmála- og efnahagsástandi í öðrum löndum, heimsmarkaðsverði á olíu og slíkum þáttum. Þrátt fyrir að blikur séu á lofti um þessar mundir eru langtímahorfur í greininni góðar. Ferðamálastofnun Sameinuðu þjóðanna spáir áframhaldandi vexti í alþjóðlegum ferðalögum. Langtímaspár stofnunarinnar gera ráð fyrir að árlegur vöxtur verði að meðaltali 3,3% fram til ársins 2030. Ímynd Íslands er sterk og alþjóðlegir straumar og stefnur styðja við áframhaldandi vinsældir landsins sem ferðamannastaðar. Fólk sækir í auknum mæli í náttúruupplifanir á norðurslóðum, ævintýralegar upplifanir og örugga áfangastaði, ásamt upplifunum tengdum heilsu og vellíðan. Þegar spurt er um aðgerðir til að efla greinina liggur alveg fyrir hverjar okkar áherslur eru til að styrkja og efla greinina og við höldum okkar striki í þeim efnum. Vegvísir í ferðaþjónustu 2015–2020 varðaði veginn og er enn í fullu gildi. Vegvísir er verkefnalisti og það gengur hratt og örugglega á hann í góðu samstarfi stjórnvalda, sveitarfélaga og greinarinnar. Uppbygging innviða er miklu meiri og markvissari en við höfum áður séð. Þjóðgarðarnir eru að styrkjast. Öflun gagna og aðgengi að þeim er miklu betra en áður. Áfangastaðaáætlanir landshlutanna eru komnar til sögunnar. Við erum að styrkja rannsóknarhlutverk Ferðamálastofu. Öryggiskröfur hafa verið auknar. Flugþróunarsjóður er farinn að skila áþreifanlegum árangri í beinu flugi til Akureyrar. Átak hefur verið gert í eftirliti með heimagistingu til að draga úr misnotkun á deilihagkerfinu á kostnað löglegs atvinnurekstrar og svona mætti lengi telja. Þetta eru ekki neyðarráðstafanir heldur eðlileg uppbygging á umhverfi einnar stærstu og mikilvægustu atvinnugreinar okkar. Fyrirspyrjandi nefnir landsbyggðina í þessu sambandi. Því er til að svara að landsbyggðin er eins og við vitum lykilþáttur í okkar aðgerðum. Innviðauppbyggingin, Flugþróunarsjóður, samningar við markaðsstofurnar, landshlutaáætlanirnar - allt miðar þetta sérstaklega að landsbyggðinni. Þá er verið að setja aukinn kraft í vegagerð sem er auðvitað nauðsynleg forsenda fyrir þessu markmiði. Varðandi starfsemi erlendra fyrirtækja í ferðaþjónustu á Íslandi er ljóst að fyrirtækjum frá Evrópska efnahagssvæðinu er almennt frjálst að starfa hér. Erlendum fyrirtækjum er þó að sjálfsögðu skylt að starfa eftir þeim lögum og reglum sem hér gilda. Fjármálaráðuneytið hefur greint ágætlega reglur um skattskyldu þessara aðila en sú mynd er ekki alveg einföld og það er engin launung á því að við getum gert mun betur í að fylgja reglunum eftir, með eftirliti og mögulega líka með hertum viðurlögum. Samtök ferðaþjónustunnar hafa nýlega kynnt fyrir mér athugun á þessum málum sem ég fagna og mun taka til vandlegrar athugunar þegar þeirri vinnu er lokið. Það sem skiptir líka máli er að greina vel hvað má, hvað fylgir EES-samningnum og hvaða starfsemi við horfum upp á sem er ekki samkvæmt lögum og þarf þá að efla eftirlit í kringum og/eða mögulega herða viðurlög þannig að það kosti að fylgja ekki reglum í þessu samfélagi. Í þessu sambandi langar mig líka að nefna að ráðuneytið er í samstarfi við OECD um svokallað samkeppnismat á ferðaþjónustu sem atvinnugrein. Það er risastórt verkefni, fjármagnað, sem gengur út á að bæta starfsumhverfi greinarinnar til framtíðar. Virðulegur forseti. Mig langar að lokum segja að það er ekki rétt, sem stundum er haldið fram, að Ísland hafi ekki stefnu í ferðamálum. Í gildi er þingsályktun um ferðamálaáætlun til 2020 og Vegvísir gildir sömuleiðis til 2020. Við höfum nú hafið endurskoðun á langtímastefnunni á vettvangi Stjórnstöðvar ferðamála. Fyrstu skrefin eru að móta framtíðarsýn og leiðarljós og samhliða því að framkvæma ítarlegt álagsmat á innviði sem er vel á veg komið. Ég þakka aftur fyrir umræðuna og ég hlakka til að hlýða á þingmenn og mun bregðast við því sem hér kemur fram í seinni ræðu þó að stutt verði. Að lokum langar mig að segja að hér er um að ræða grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar sem við verðum að standa vörð um og styrkja og efla, en gæta þess að það sé gert á forsendum sjálfbærni. Og af því að hér var líka nefnd markaðssetning finnst mér skipta máli að við horfum til þess að hin opinbera markaðssetning vegur alltaf minna og minna í stóra samhenginu. Það eru 2,2 milljónir ferðamanna eða hvað þær eru og verða sem sjá alltaf meira og meira um markaðssetningu á Íslandi. Ég kem inn á fleiri þætti í seinni ræðu minni.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Þetta er atvinnugrein sem er sívaxandi, mjög mikilvæg í íslenskum þjóðarbúskap og mikilvægt að hún sé rædd á Alþingi. Ég tel ríka nauðsyn bera til að efla rannsóknir í ferðaþjónustu og nota niðurstöður slíkra rannsókna til að leggja grunn að stefnumótun um uppbyggingu þessarar mikilvægu greinar sem er orðin mikil uppspretta tekna og gjaldeyris fyrir íslenskt þjóðarbú. Í ferðaþjónustu ber að leggja áherslu á sjálfbærni og þolmörk ferðamannastaða, að greinin sé arðsöm og skilji sem fæst fótspor eftir í náttúrunni. Þá ber umfram allt að leggja áherslu á gæði og öryggi í ferðaþjónustunni. Þessu tengt vil ég víkja sérstaklega að atriði sem ég hef haft tækifæri til að ræða áður við hæstv. ráðherra, en það er lögverndun á starfsheiti leiðsögumanna. Ég tel að móta beri lágmarkskröfur varðandi nám í þessum fræðum sem yrði þá undirstaða slíkrar lögverndunar. Þá vil ég sömuleiðis nefna að það er ekkert eðlilegra en að í ferðum þar sem sérstaklega reynir á staðþekkingu, þekkingu á veðurfari og öðrum slíkum þáttum ber að gera kröfu um að íslenskur leiðsögumaður sé með í för. Það mætti að sjálfsögðu útfæra nánar eftir tegundum ferða varðandi slíka kröfu en ég tel að slík krafa eigi að vera almenn með þessi sjónarmið fyrir augum [[Forseti hringir.]]um gæði og öryggi.
Herra forseti. Hér er spurt hvort efla þurfi íslenska ferðaþjónustu. Því er til að svara að hún er þegar orðin mjög stór og öflug. Fyrst í stað var vöxturinn of hraður að mínu mati. Nú er tímabundin fækkun ferðamanna og hægari vöxtur fram undan, en það er ekki langt í að við sjáum 3–4 milljónir ferðamanna á Íslandi. Spurningin er þá þessi: Er stóra málið að fjölga gestum eða bæta þjónustu eða bæði og eða annað hvort? Ég held að lykilatriðin séu þau sem hafa svo sem komið fram í máli manna, þ.e. sjálfbærnin, sú þríþætta sjálfbærni sem okkur verður tíðrætt um, og ég lít svo á að íslensk ferðaþjónusta sé það ekki nú. Hún er efnahagslega sjálfbær en varla á hinum tveimur sviðunum. Þannig að þegar kemur að eflingunni snýst málið um þolmarkagreininguna sem við höfum verið að fjölyrða um, og aðgangsstýringuna, bæði svæðisbundið, staðbundið og fyrir landið allt. Eflingin felst í þessum tveimur eða þremur lykilorðum, þ.e. sjálfbærni, gæðum og fjöldastýringu. Allt er það í anda sjálfbærrar þróunar. Um markaðssetningu og uppbyggingu innviða vil ég segja að það vantar ákveðna hluti. Það vantar ferðamálastefnu sem er í vinnslu, það vantar landsskipulag nýtingarsvæða fyrir ferðaþjónustu, sem er líka vonandi í vinnslu, og síðan eru áfangastaðaáætlanir landshlutanna. Allt þetta þarf að ríma saman. Þegar kemur að þessum málum og eins að erlendri starfsemi þurfum við að hyggja að uppkaupum lands. Þar þarf að setja nýjar reglur, svo ég nefni það atriði líka. Að lokum: Ferðaþjónusta verður að lúta sömu ívilnunum, skilyrðum og takmörkunum og aðrar atvinnugreinar. Hún er mikilvæg lyftistöng samfélagsins en hún má ekki gleypa aðrar greinar, jafn lifandi og hún er.
Herra forseti. Þegar ferðaþjónustan tók vaxtarkipp sinn fyrir nokkrum árum varð ljóst að þetta var ein stærsta og flottasta uppbyggingargrein okkar á þeim tíma. Það skiptir miklu máli fyrir okkur. Í þeim vexti fólst ákveðið tækifæri. Við höfum tækifæri til að búa til nýja undirstöðugrein og það er ekki á hverjum degi sem slík tækifæri gefast. Með því tækifæri var ákveðin ábyrgð á bæði fyrirtækjum í ferðaþjónustu og ríkisvaldinu að hlúa vel að því að stoðirnar væru góðar. Það virðist sem miklum tíma hafi verið sóað og það var ekki nógu vel farið í innviðauppbyggingu, lögð var of mikil áhersla á stórar fjárfestingar í því sem mætti kalla lúxusverkefni sem hafa í rauninni spanað upp allt í kringum ferðaþjónustuna á þann hátt að hætt er við falli ef vöxturinn heldur ekki endalaust áfram á þeim hraða sem hann gerði. Þetta er orðið ákveðið vandamál vegna þess að stærð ferðaþjónustunnar er gríðarleg. Þetta er um þriðjungur efnahags okkar. Til samanburðar er ferðaþjónustan á Spáni, í landi sem við hugsum um sem mikið ferðamannaland, ekki nema um 13%. Slík stærð skapar áhættu þannig að ég tel að á þessum tímapunkti þurfum við bæði að hlúa að þeim stoðum sem var ekki sinnt nægilega vel í upphafi en á sama tíma ættum við að gera það besta sem við getum fyrir ferðaþjónustuna sem er að losa hana undan þeirri ábyrgð sem fylgir því að vera stærsti atvinnuvegurinn, þ.e. að búa til nýja atvinnuvegi og reyna að stuðla að meiri fjölbreytileika til þess að vandamálin sem eru kannski að verða til vegna minni aukningar ferðamanna verði síður þjóðhagslegt vandamál og verði hægt að leysa innan ramma ferðaþjónustunnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur umræðuna um stöðu ferðaþjónustunnar og hæstv. ferðamálaráðherra, Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur, fyrir hennar innlegg. Staðan er vissulega viðkvæm og það er ýmislegt sem hefur áhrif þar á, alþjóðlegar efnahagshorfur, olíuverðshækkanir á síðasta ári og minna flugframboð. Því er m.a. í nýjustu þjóðhagsspá reiknað með samdrætti í ferðaþjónustu á árinu sem mun draga úr vexti útflutnings. Út frá mikilvægi atvinnugreinarinnar fyrir íslenskan efnahag og atvinnulíf, okkar stærstu atvinnugreinar mælt í útflutningsverðmætum, er eðlilegt að við veltum fyrir okkur spurningum eins og hv. málshefjandi setur á dagskrá og hvernig við mætum þeim áskorunum til frekari eflingar atvinnugreininni. Í því samhengi er mikilvægt að hafa í huga hvað það er sem einkennir ferðaþjónustuna sem atvinnugrein og hvaða þættir ráða eftirspurn. Ísland sem áfangastaður samanstendur af fjölmörgum þáttum sem mynda framboð sem hefur áhrif á eftirspurn ferðamanna. Svo er einkum þrennt sem einkennir ferðaþjónustu sem atvinnugrein. Í fyrsta lagi sveiflast eftirspurn eftir árstíðum. Henni fylgja jafnframt fjárfestingar sem fela í sér háan fastan kostnað og ferðaþjónustuaðilar eru háðir hver öðrum með markaðssetningu og aðdráttarafl. Það er staðreynd að ferðaþjónustan er láglaunaatvinnuvegur alls staðar í heiminum og því er samkeppnisstaðan í ljósi stöðu kjarasamninga mjög viðkvæm. Hið opinbera þarf að tryggja trausta samgönguinnviði og stofnanaskipulag sem nýtist til upplýsinga, samvinnu um uppbyggingu kjarnaþjónustu og markaðssetningu Íslands sem áfangastaðar. Ýmislegt hefur verið að færast til betri vegar í seinni tíð eins og hæstv. ráðherra kom inn á, bæði í stofnanaskipulagi og stefnumótun sem er í vinnslu og með Vegvísi sem er í gildi til 2020. Sú staðreynd sem er kannski mikilvægust og er að renna upp fyrir flestum er nauðsyn samvinnu allra aðila sem koma að atvinnugreininni.
Herra forseti. Það er engum vafa undirorpið hversu jákvæð áhrif ferðaþjónustan hefur haft á íslenskt efnahagslíf á undanförnum árum. Hún hefur drifið hagkerfið upp með þeim mikla vexti sem hér hefur orðið, fjölgað störfum verulega og haft jákvæð áhrif á atvinnulíf um allt land. Hún hefur ekki síður haft jákvæð áhrif á þjónustu við okkur, íbúa landsins, sem er fyrir vikið um margt fjölbreyttari og betri en áður var. Það er margt sem gert hefur verið vel og það er engin ástæða til að draga fjöður yfir að margt hefur verið vel gert af hálfu hæstv. ráðherra og stjórnvalda í því að taka á þeim áskorunum sem fylgt hafa þessum hraða vexti greinarinnar. Það er hins vegar tvennt sem ég hef áhyggjur af, og auðvitað er það alltaf svo. Hið opinbera hefur mjög takmarkaða getu til þess að móta stefnu atvinnugreina. Þær þróast eftir þeirri eftirspurn sem ráðandi er hverju sinni og erfitt er að sjá fyrir í af hálfu stjórnvalda eins og dæmin sýna síendurtekið. Og auðvitað verður greinin sjálf að hafa ákveðið frjálsræði í að meta hvar vaxtarsprotar liggja hverju sinni, hvar tækifærin eru. Það er hins vegar nokkuð sem stjórnvöld bera ríka ábyrgð á, þ.e. að skapa umgjörðina fyrir greinina sjálfa. Í tilfelli ferðaþjónustunnar er fíllinn í herberginu, ef svo mætti orða það, hið opinbera fyrirtæki, Isavia og sú stefna sem það fylgir. Það verður að gagnrýna að t.d. spá fyrirtækisins sé ekki áreiðanlegri en raun ber vitni, að við séum þegar í upphafi árs í annarri eða þriðju endurskoðun á þeirri spá. Hún er forsenda allra ákvarðana greinarinnar um uppbyggingu og hvaða framboðs megi vænta. Þarna verður að bæta verulega úr. En síðan verður að horfa á hið síðarnefnda, sem er auðvitað sá óstöðugleiki sem gjaldmiðillinn okkar skapar okkur og sér í lagi atvinnugrein sem þessari, sem er ákaflega viðkvæm fyrir gengissveiflum. Hæstv. ráðherra. Er ekki kominn tími til að skoða þennan gjaldmiðil?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu og hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt í henni með okkur. Það er rétt að ferðamannaiðnaðurinn er orðinn eitt mesta hagsmunamál okkar, stærsti atvinnuvegur okkar. Það er mjög gott að ræða hvernig við höfum hingað til horft til þess hvernig við getum dreift ferðamönnunum um landið þannig að allir fái notið. En mér finnst eiginlega ekki hægt annað en að ræða þann alvarleika sem við horfumst í augu við núna, sem blasir við ferðaþjónustunni. Hér er farið að boða til skæruverkfalla og annars slíks sem á einungis að beina að ferðaþjónustunni. Hversu alvarleg áhrif slíkar aðgerðir eiga síðan eftir að hafa á ferðaþjónustuna og allt hagkerfið vitum við ekki. Ég tel ábyrgð ríkisstjórnarinnar mjög mikla. Mér finnst ábyrgð okkar hér, löggjafans, líka gríðarlega sterk að því sem lýtur að reyna a.m.k. að koma til móts við þær kröfur sem verið er að gefa út í samfélaginu og reyna að vernda þá mikilvægu auðlind okkar sem ferðamannaiðnaðurinn er. Það er þegar komið í ljós að fólk er farið að afboða ferðir. Ég skora á stjórnvöld að virkilega vernda ferðamannaiðnaðinn okkar og gera okkur kleift að halda áfram að efla hann og byggja hann upp eins og hugur og vilji hefur staðið til.
Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þingmanni fyrir að hefja umræðu um þennan mikilvæga og sprelllifandi málaflokk. Verið hefur gegndarlaus aukning á komu ferðamanna til landsins undanfarin misseri en nú eru blikur á lofti og eitthvert útlit fyrir afturkipp eða a.m.k. að hægi á straumnum. Það er ekki hundrað í hættunni og nú eigum við að nýta andrýmið til að hugsa okkar gang og leggja nýjar línur. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir þessa þjóð sem er fljót að grípa tækifærin, laga sig að breytingum og sveiflum, þjóð sem er vön að sækja sjóinn, nýta sér aflahrotur og temja sér skammtímaúthald og að sama skapi að sætta sig við að allt sé búið, að fiskurinn gefi sig ekki, og er tilbúin að róa á ný mið. Við þurfum að efla með okkur stöðugleikahugsun, skipulag til langs tíma og skapa forsendur til að ferðaþjónustan geti orðið lífvænlegur starfsvettvangur fyrir venjulegt fólk, að fólk geti lifað af launum sem ferðaþjónustan gefur eftir venjulegan vinnudag. Svo er ekki í dag. Við höfum lagt höfuðáherslu á að koma farþegum til landsins í gegnum eina gátt, Keflavík, og erlendir gestir okkar njóta ekki alls landsins nema í takmörkuðum mæli. Virðulegur forseti. Við þurfum að leggja áherslu á fleiri gáttir inn í landið en ég þykist vita að margir telji að hindranir séu í vegi þess. Þær eru yfirstíganlegar. Ég nefni flugvellina á Norðurlandi og Austurlandi sem tækifæri, Vesturland og Vestfirðir með sína sérstöðu eiga þarna sína ríkulegu og ónýttu möguleika en greiðar samgöngur eru lykilatriði. Eðlileg dreifing ferðamanna um allt land getur gert byggð sem staðið hefur höllum fæti mögulega og við sjáum reyndar merki þess á nokkrum stöðum. Ferðaþjónusta er orðin lykilatvinnugrein í landinu og uppspretta hugvits og tekna fyrir fjölda fólks og fyrirtækja. Stjórnvöld hafa hins vegar í úrræðaleysi og ákvarðanafælni látið tímann líða og látið sér úr greipum ganga milljarðatugi í tekjur af komum ferðamanna, tekjur sem eru nauðsynlegar í innviðauppbyggingu á öllum sviðum. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að huga að þjóðarhag og gera hér betur.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu. Ferðaþjónustan er stærsta atvinnugreinin í heiminum, hún hefur verið það lengi og hefur vaxið gríðarlega á Íslandi á undanförnum árum. Í dag koma 40–45% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar frá ferðaþjónustunni. Árið 2017 var hún í fyrsta skipti stærsta atvinnugreinin á Íslandi, 8,6%, þegar sjávarútvegurinn taldi um 8%. Ég vil ekki kannast við tölurnar sem voru nefndar áðan, að hún væri þriðjungur af landsframleiðslu Íslendinga. Ég held að það sé ekki komið svo hátt enn sem komið er. Ég held að við nýtum ágætlega tækifæri á mörgum sviðum einmitt til að bæta grunninn að svo mörgu í ferðaþjónustunni. Flugið er alltaf grunnurinn að ferðaþjónustunni, þannig hefur það verið og mun verða þar sem 98–99% allra erlendra ferðamanna sem koma til landsins koma fljúgandi og 1–2% með ferjunni Norrænu til Seyðisfjarðar. Síðan er lítillegt enn sem komið er sem fer um Akureyrarflugvöll og Egilsstaðaflugvöll. Það er það sem við horfum mjög svo til, að þar verði bæting á næstu árum, að menn stuðli þar með að betri dreifingu ferðamanna um allt land og styrki flugvellina á Norður- og Austurlandi til að skapa þau skilyrði að hægt sé að dreifa erlendum ferðamönnum betur um landið og yfir allt árið. Stóra markmiðið er að dreifa betur ferðamönnum um allt Ísland og yfir allar árstíðirnar, alla 12 mánuði ársins. Hér var lengi markaðsátak sem var kallað Ísland allt árið. Það sem ég kallaði alltaf eftir var að orðið Allt kæmi fyrir framan, slagorðið yrði: Allt Ísland allt árið. Það var ekki flóknara hjá mér í þeirri umræðu. Þetta er sama sagan og venjulega, tvær mínútur eru bara allt of stuttur tími [[Gripið fram í.]]í sérstakri umræðu. [[Gripið fram í: Breyta klukkunni?]]
Herra forseti. Ég þakka upphafsmanni þessarar umræðu og hæstv. ráðherra fyrir að vera hér. Ferðamennskan er okkar stærsti atvinnuvegur, það hefur komið hér fram. Það bendir ekkert sérstaklega til þess að vá sé fyrir dyrum með fjölda farþega sem voru 2,3 milljónir milli febrúar 2018 og janúar 2019. Ísland er hvarvetna með helstu áfangastöðum heims á helstu miðlum í heiminum, CNN og fleiri. Hlutverk ríkisins er að skapa almenna umgjörð um þennan atvinnuveg og skýrar leikreglur. Eins og allir vita fór t.d. eftirlit með óskráðri gistingu fyrst af stað fyrir hálfu ári og boðað er að það sérstaka átak hætti núna um mitt ár, sem er náttúrlega galið. Gististaðir sitja ekki við sama borð vegna þess að annar hlutinn greiðir öll gjöld en hinn ekki eins og fram hefur komið, líklega stærsti einstaki þáttur svarts hagkerfis á Íslandi. Auðvitað þarf að taka á þessu og halda eftirlitinu áfram þannig að menn sitji við sama borð. Það þarf líka að gera átak með alþjóðaflugvellina okkar, sérstaklega Akureyri og Egilsstaði sem eru líka varaflugvellir fyrir Keflavíkurflugvöll og eru ekki bara til þess að dreifa ferðamönnum um landið heldur til að auka öryggi allra. Það er heldur ekki sama hvernig við lítum á hlutina. Hótelnýting í janúar er t.d. 75% í Reykjavík en hún er 11,7% á Austurlandi. Auðvitað þurfum við að skapa skilyrði til að allt landið sé undir í þessu. Að sjálfsögðu ítreka ég að ríkið eða ríkisstjórn á hverjum tíma verður að skapa hér almenn skilyrði. Og ég verð að segja að innslag ríkisins nú í skattamálum við gerð kjarasamninga er [[Forseti hringir.]]ekki til að hamla því að hér verði stórátök hjá lægst launaða fólkinu sem vinnur í ferðaþjónustunni, sem getur skaðað greinina mjög mikið.
Herra forseti. Ferðaþjónustan hefur vissulega verið mikill vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi undanfarin ár. Hún hefur haft mikil ruðningsáhrif, gengið hefur styrkst, fjármagn hefur sogast í uppbyggingu ferðamannastaða og hótela. Mjög margt jákvætt hefur gerst í fjölbreyttri flóru ferðaþjónustu um land allt en þar eru einnig svartir sauðir sem koma sér undan sköttum og eru með félagsleg undirboð, skekkja þannig samkeppnisstöðu annarra fyrirtækja og svindla á kerfinu, eins og nýleg dæmi í bílaleigubransanum sýna. Vöxturinn er að hægjast og í því sambandi hef ég ákveðnar áhyggjur af landsbyggðinni. Samkvæmt greiningum hafa ferðir gesta styst og því blasir við að þeir fara styttri hring út frá Keflavík og færri gestir sækja fjarlæg svæði eins og t.d. Vestfirði og Austurland. Nú gæti orðið samþjöppun í ferðaþjónustu þegar vöxturinn er að dragast saman og stærri fyrirtæki gleypt þau minni sem ráða ekki við þennan samdrátt. Samkvæmt gögnum frá Hagstofunni versnaði rekstur ferðaþjónustunnar á síðasta ári miðað við árið 2017 og allt stefnir í að þetta ár verði á sömu lund. Miðað við greiningu Hagstofunnar er ferðaþjónustan orðin stærsti atvinnuvegur alls staðar á landinu annars staðar en á Vestfjörðum þar sem sjávarútvegurinn trónir enn á toppnum. Mörg svæði þurfa miklu meiri innviðauppbyggingu til að geta tekið við ferðaþjónustu og stóra spurningin er líka: Hvað þolir náttúra landsins? Við höfum vísindalega ráðgjöf fyrir auðlindanýtingu í hafinu og burðarþolsmörk fyrir fiskeldi en höfum við eitthvert burðarþol fyrir landsvæði? Hvað með burðarþol fyrir [[Forseti hringir.]]landsvæði sem mestur átroðningurinn er á? Ég held að ferðaþjónustan og stjórnvöld þyrftu að skoða það og reyna að stýra inn á þau svæði sem þola meira í ferðaþjónustu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir þessa umræðu. Ferðaþjónustan er orðin stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar, stærri en sjávarútvegurinn, silfur hafsins, eins og stundum hefur verið tengt við sjávarútveginn, sem þó hefur vaxið og dafnað vegna þeirrar staðreyndar að við búum á eyju. Það sama má að sumu leyti segja um ferðaþjónustuna. Við búum á eyju sem er ein sú fallegasta og býr yfir óspilltri náttúru sem er á heimsmælikvarða. Þessi óspillta náttúra er mesta gersemi okkar sem þjóðar. Hún er auðlind sem er sjálfbær í eðli sínu og það „að vernda hana er raunverulega að virkja hana“, með leyfi forseta. Eins og hæstv. ferðamála- og iðnaðarráðherra kom sjálf inn á er ferðaþjónustan í eðli sínu sveiflukennd. Þar er margt sem veldur, þar á meðal orðspor og tískusveiflur, ferðamannafækkun, eins og við höfum búist við og sjáum strax, og jafnframt verður að minnast á gjaldmiðilinn í þessu samhengi. Eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson kom inn á áðan er gjaldmiðillinn það sveiflukenndur að hann veldur einn og sér miklum skaða á þessari stærstu atvinnugrein þjóðarinnar. Það er ábyrgðarhlutur fyrir ríkisstjórnina að horfa á það með opnum augum og upplýstum og gera eitthvað í því. Það hefði átt að gera fyrir löngu en nú horfum við til framtíðar og verðum að gera eitthvað í málunum. Við búum á eyju, við erum því ofurseld. Við erum háð flugsamgöngum, eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kom inn á áðan, og t.d. heimsmarkaðsverði á olíu. [[Forseti hringir.]]Það er kominn tími til og ég vona að [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra hugsi alla vega um að setja akkeri á þennan sveiflukennda gjaldmiðil okkar. [[Forseti hringir.]]- Og já, tvær mínútur eru allt of stuttur tími.
Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir að hefja þessa umræðu og hæstv. ráðherra svörin. Nú er tæpt ár síðan hér fór fram sérstök umræða að mínu frumkvæði um dreifingu ferðamanna og vel fer á því að við ræðum ferðaþjónustuna reglulega í þingsal. Það eru blikur á lofti í ferðaþjónustunni og það er að mörgu að hyggja eins og hér hefur komið fram. Þótt það hægi á til skemmri tíma þýðir ekkert að leggja árar í bát heldur verðum við að halda áfram að byggja upp innviði og bæta skipulag, m.a. í markaðssetningu landsins. Ferðamennska á heimsvísu vex einnig. Þetta er spurningin um hver við viljum að okkar hlutur í sjálfbærri ferðamennsku verði. Ég ætla að beina sjónum að markaðssetningu kaldari svæða sem liggja fjarri alþjóðaflugvellinum í Keflavík, svæða sem eru í meira en fjögurra klukkustunda akstursfjarlægð frá suðvesturhorninu, svæða þar sem vegþjónusta að vetri er lakari, svæða þar sem ferðaþjónustan er enn mjög árstíðabundin. Þetta eru einkum svæði á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi. Nú hafa verið unnar áfangastaðaáætlanir fyrir landshlutana og Ferðamálastofa hefur gengið frá samningum við markaðsstofurnar um styrkingu ákveðinna þátta við eftirfylgni þeirra sem er nauðsynlegt og gott. Við stígum stöðugt skref fram á veginn en það vantar stefnu um markaðssetningu þessara kaldari svæða. Getum við ætlað markaðsstofum landshlutanna sem bornar eru uppi af minnstu sveitarfélögunum og veikustu sprotafyrirtækjunum í ferðaþjónustunni að taka ábyrgðina á að dreifa ferðamönnum og markaðssetja meira en helminginn af landinu? Hæstv. ráðherra. Hvernig samvinnu þurfum við um markaðssetningu á köldu svæðunum? [[Forseti hringir.]]Þarf bein framlög á fjárlögum? Og hvert er hlutverk Íslandsstofu?
Herra forseti. Ég þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir þeirra innlegg sem og öðrum þingmönnum. Þetta er mjög áhugaverð umræða. Það er óþarfi að fjölyrða frekar um jákvæð áhrif af þeim vexti sem við höfum upplifað í ferðaþjónustu undanfarin ár en að sama skapi er ljóst að þessi mikla fjölgun ferðamanna hefur sett mikinn þrýsting á þolmörk náttúrunnar og íbúa landsins gagnvart ferðaþjónustunni, eins og skýrsla ferðamálaráðherra um þolmörk ferðamennsku sem rædd var hér á þinginu sl. haust kom vel inn á. Við ræddum þá líka þann þrýsting sem er á sjálfbærni í ferðaþjónustu, gæði þjónustunnar o.s.frv. Það eru auðvitað vonbrigði að áralöng umræða og áhersla, a.m.k. í orði, á aðgangsstýringu, hvort henni skuli beitt og þá með hvaða hætti, hefur litlu sem engu skilað. Ráðuneyti ferðamála undir samfelldri forystu Sjálfstæðisflokksins hefur ekki getað tekið ákvörðun um hvað skuli gera, hvort heimila beri gjaldtöku á vinsælustu ferðamannastöðum í eigu ríkisins til að stýra álaginu, hvort nota eigi komugjöld, hvort nota eigi náttúrupassa eða yfir höfuð eitthvert annað form gjaldtöku til að stýra aðgengi og draga úr álagi einstakra ferðamannastaða og um leið fjármagna ýmis mikilvæg verkefni sem tengjast ferðaþjónustunni eins og vernd og uppbyggingu, dreifingu ferðamanna, uppbyggingu samgöngukerfisins, aukna fjölbreytni í þjónustunni o.s.frv. Nú stöndum við hér og ræðum hvernig við eigum að takast á við kólnun í ferðaþjónustu, við sem kláruðum ekki að takast á við ofhitnun síðustu ára. En auðvitað eru réttu viðbrögðin við báðum þessum áskorunum vel ígrunduð og vel framkvæmd aðgangsstýring. Aðgangsstýring er svolítið sérstakt orð. Það er ekki þannig að við ætlum að stýra með valdboði hvert ferðamenn fara heldur snýst þetta um að stjórnvöld komi að málum og tryggi að öll svæði landsins, hin svokölluðu köldu svæði t.d., svæði sem ekki eru komin að hættumörkum varðandi þolmörk og svæði sem hafa upp á margt að bjóða, geti keppt á sama grundvelli og önnur svæði sem eru komin að þolmörkum. Þá er ég komin að því sem mig langar að ljúka máli mínu með, [[Forseti hringir.]]ekki seinna vænna þegar bjallan glymur, vegna þess að þessi mál hafi verið margrædd í þingsal. [[Forseti hringir.]]Eitt af því sem skiptir máli í þessu samhengi er að eigendastefna Isavia sé [[Forseti hringir.]]í takt við áherslur á hagsmuni ferðaþjónustu til lengri tíma. Þar skiptir máli að ráðherra ferðamála komi að borðinu. [[Forseti hringir.]]Ég vona að stjórnvöld sjái málin á sama hátt og séu sammála því að við stefnumótun í ferðaþjónustu og við mótun eigendastefnu Isavia [[Forseti hringir.]]þurfum við að ganga í takt.
Herra forseti. Ég vil byrja þessa síðari ræðu á að þakka fyrir þessa góðu umræðu og þakka aftur hæstv. ráðherra fyrir samtalið. Það er mjög mikilvægt að við tökum reglulega umræðu um stærstu atvinnugrein landsins og fylgjumst vel með stöðu hennar. Uppbygging ferðaþjónustunnar á Íslandi hefur skapað nýja og mikilvæga stoð íslensks atvinnulífs og skapað þannig fjölbreytt störf víða um landið. Við eigum ferðaþjónustunni líka mjög margt að þakka en á síðustu árum hefur sprottið upp úrval kaffihúsa, veitingastaða og gististaða, uppbygging fjölbreyttra áfangastaða er meiri sem og bættir innviðir og ekki má gleyma fjölda afþreyingarmöguleika sem nýtast Íslendingum ekki síður en erlendum ferðamönnum. Það er sannarlega margt sem þarf að takast á við á næstu vikum og mánuðum. Mikilvægt er að ríkið bregðist við þeim vísbendingum sem eru á lofti um samdrátt í greininni, til að mynda með aukinni innspýtingu í markaðssetningu og rannsóknir til stuðnings greininni. Í mínum huga er ljóst að vegna stöðunnar þarf ríkið að stíga inn af meiri þyngd en áður var fyrirhugað, t.d. með auknu fjármagni og auknum fókus í markaðsmálum, en að auki að nýta betur það fjármagn sem nú þegar er ætlað til markaðssetningar. Til þess er algjört lykilatriði að fjárfesta meira í grunnrannsóknum á ferðaþjónustunni, enda eru þær undirstaða skynsamlegrar ákvarðanatöku fyrir bæði stjórnvöld og greinina. Herra forseti. Við höfum í dag tækifæri til að bregðast við fyrirsjáanlegum samdrætti í greininni, bæði með því að nýta andrýmið sem gefst til að byggja upp innviði og stoðkerfið og með því að setja aukinn kraft í markaðssetningu og rannsóknir á greininni. Ég vona sannarlega að hæstv. ráðherra grípi það tækifæri í samtali við greinina.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og ætla að reyna að nýta þessar tvær mínútur til að draga nokkur atriði saman. Í mínum huga er stóra myndin þessi: Fjöldi ferðamanna er ekki það sem skiptir öllu máli. Það er ekki hægt að segja það nægilega oft. Öll okkar störf þurfa að miða að því að bæta gæði ferðaþjónustu og auka verðmætasköpun innan greinarinnar. Til að gera það þurfum við hagnýtar rannsóknir og áreiðanleg gögn. Við höfum gert margt í því en við þurfum meiri fjármuni í hagnýtar rannsóknir og að hafa almennilega yfirsýn yfir það hvað þurfi að rannsaka. Við þurfum áreiðanlegri gögn og meira af þeim. Ég tek t.d. undir að vægt til orða tekið sé óheppilegt að ekki sé hægt að meta betur fjölda farþega til landsins. Fleiri gáttir til landsins eru langöflugasta og besta leiðin til að dreifa ferðamönnum. Ég get hins vegar ekki tekið undir með hv. þingmanni um að það sé auðvelt að opna fleiri gáttir því að við höfum reynt það í mörg ár. Við sjáum vissulega einhvern árangur af því en það er mikið langtímaverkefni og kallar á mikla þolinmæði þeirra sem að því vinna, sérstaklega á svæðunum. Bæði Norðurland og Austurland fengu sérstakan styrk til þess í fyrra og fá hann aftur í ár. Vonandi skilar það auknum árangri. Ímynd landsins skiptir líka máli og leiðarljós okkar þurfa að miða að því að styrkja hana. Þar langar mig sérstaklega að nefna orkuskipti. Ef við sæjum fram á að t.d. bílaleigur landsins væru í miklu meira mæli með rafbíla væri það hluti af ímynd landsins og það gæti sömuleiðis orðið til þess að minnka sveiflur, þ.e. ef við værum ekki háð innflutningi á olíu og þar með sveiflukenndu olíuverði. Um hlutverk markaðsstofanna sé ég fyrir mér að þær gætu haft formlegra hlutverk í markaðssetningu á svæðunum og ég er tilbúin að skoða það sérstaklega í allri endurskoðun á þeim fjármunum. Ég tel að þar sé lykillinn. Við erum búin að gefa út áfangastaðaáætlanir sem eru sýn landshlutanna á hvernig þeir vilja sjá þróun ferðamennsku á sínu svæði og nú er komið að innleiðingu þar. Varðandi aðgangsstýringu er það ekki þannig að það sé engin aðgangsstýring í landinu. Hún er úti um allt, hún er t.d. í þjóðgörðunum [[Forseti hringir.]]og það er ekki þannig að það sé bara hægt að stýra með gjaldtöku heldur er vel hægt að stýra án þess að hafa gjaldtöku sem eitthvert sérstakt markmið. Gjaldtaka er hins vegar ágæt leið til að stýra en það fer ekki almennilega saman. Ef ég hefði alla þræði í minni hendi væru hlutirnir einfaldari en þegar verkefnin eru í mörgum ráðuneytum og stofnunum er það flóknara. Við erum t.d. með almannarétt sem enginn getur almennilega svarað hvað nákvæmlega þýðir. [[Forseti hringir.]]Það leiðir til þess að það tekur lengri tíma að taka slíkar ákvarðanir þegar á að fara í aðgangshindranir eða gjaldtöku á svæðum sem eru í eigu okkar allra.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna, sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál, þ.e. aflandskrónulosun og bindingarskyldu á fjármagnsinnstreymi. Þetta er 486. mál og nefndarálitið er á þskj. 968. Efnahags- og viðskiptanefnd fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og einnig frá Seðlabanka Íslands. Nefndinni bárust þrjár umsagnir, frá Seðlabanka Íslands, Nasdaq verðbréfamiðstöð og Gunnari Þór Gíslasyni. Frumvarpið er liður í aðgerðum stjórnvalda til að afnema fjármagnshöft sem sett voru á í kjölfar falls íslensku bankanna árið 2008. Annars vegar er lagt til að við lög um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, nr. 37/2016, bætist bráðabirgðaákvæði sem kveði á um þrenns konar heimildir til að losa svokallaðar aflandskrónueignir, sem háðar eru takmörkunum samkvæmt lögum, samanber 1. gr. frumvarpsins. Hins vegar eru lagðar til breytingar á ákvæði til bráðabirgða III í lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, sem varðar reglur um bindingu reiðufjár vegna nýs innstreymis erlends gjaldeyris. Miða breytingarnar að því að auka sveigjanleika í formi slíkrar bindingar, m.a. með því að heimila að bindingarskylda, sem hingað til hefur eingöngu verið mögulegt að uppfylla með innlögn á bundinn reikning, verði uppfyllt með endurhverfum viðskiptum með innstæðubréf Seðlabankans, samanber 3. gr. frumvarpsins. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að gert sé ráð fyrir að fjárfestar eða fjármálafyrirtæki sem uppfyllt hafa bindingarskyldu á grundvelli núgildandi laga og eiga fjármuni í bundnum reikningum geti í kjölfar gildistöku frumvarpsins breytt fyrirkomulagi bindingar til samræmis við nýjar útfærslur. Í umsögn til nefndarinnar undirstrikar Seðlabankinn mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddagi tiltekins flokks ríkisbréfa rennur upp, sem er í dag, 26. febrúar. Að öðrum kosti muni umfang aflandskrónueigna í lausu fé aukast um nær 70%, eða sem nemur 25 milljörðum kr. Í umsögninni segir orðrétt: „Við það eykst hætta á að stórir aflandskrónueigendur, sem átt hafa sín bréf í samfelldu eignarhaldi frá því fyrir höft og taldir hafa verið líklegir til að endurfjárfesta í íslenskum skuldabréfum þegar þeirra bréf koma á gjalddaga þann 26. febrúar muni í stað þess leita út þegar þeir losna af bundnum reikningum. Það mun hafa tvenns konar áhrif. Í fyrsta lagi mun Seðlabankinn þurfa að eyða mun meiri forða til að koma í veg fyrir gengisfall í tengslum við losun aflandskróna. Í öðru lagi mun draga meira úr framboði erlends fjár á innlendum skuldabréfamarkaði en reiknað var með þegar frumvarpið var samið. Markaðsaðilar hafa kvartað undan skorti á slíku framboði í tengslum við bindingu fjármagnsstreymis inn á skuldabréfamarkað.“ Þar með lýkur beinni tilvitnun í umsögn Seðlabankans. Í umsögn bankans til nefndarinnar er jafnframt bent á að orðalag 1. töluliðar a-liðar 3. gr. frumvarpsins megi misskilja á þann veg að þar sé tæmandi upp talið með hvaða hætti fjármálafyrirtæki geti miðlað kjörum og binditíma til fjárfestis. Sú hafi ekki verið ætlunin líkt og ráða megi af greinargerð frumvarpsins. Að auki er í umsögninni bent á að í c-lið 3. gr. þurfi að kveða á um skilmála og kjör innstæðubréfum en ekki eingöngu skilmála, enda sé ætlunin að tryggja Seðlabankanum heimild til að ákveða vexti, verðlagningu, kostnað og fleira í reglum samkvæmt 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða III í lögum um gjaldeyrismál. Nefndin tekur undir ábendingar Seðlabankans og gerir viðeigandi breytingartillögur. Að auki leggur nefndin til að í stað þess að bráðabirgðaákvæði sem með frumvarpi þessu bætist við lög um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum verði talið upp í 2. mgr. 25. gr. laganna þar sem Seðlabankanum er veitt heimild til að setja reglur um framkvæmd ýmissa þátta laganna, verði málsgrein bætt við bráðabirgðaákvæðið þar sem slík heimild komi fram. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma í nefndarálitinu. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hv. þingmaður, var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Þorsteinn Víglundsson, Brynjar Níelsson, Álfheiður Eymarsdóttir, Ásgerður K. Gylfadóttir, Bryndís Haraldsdóttir, Logi Einarsson og Ólafur Þór Gunnarsson.
Forseti. Það er rétt sem hv. þm. Óli Björn Kárason segir, að ég var sakir lasleika fjarverandi þegar þetta nefndarálit var afgreitt, en það breytir þó ekki því að ég hef ekki talið koma til greina að kvitta upp á þetta álit. Mér þykir reyndar heldur óviðurkvæmilegt að Seðlabanki Íslands skuli setja þinginu hálfgerða afarkosti um að afgreiða eigi þetta mál í dag, ella geti eitthvað mjög óljóst gerst. Skýringar bankans á því finnast mér ekki alveg trúverðugar. Þar er gefið til kynna að núna, loksins þegar ákveðnir eigendur skuldabréfa séu búnir að vera lokaðir inni í höftum í 10 ár, muni þeir gjarnan vilja vera áfram bara ef þeir fái að endurnýja skuldabréfin á þessum tiltekna degi. Og svo fæ ég ekki betur séð en að á sama stað komi fram það álit Seðlabankans að markaðsaðilar hafi af því áhyggjur að lítil ásókn erlendra fjárfesta sé í íslenskum skuldabréfamarkaði nú um stundir, en dregur samt þá ályktun að það hljóti helst að vera þeir sem eru búnir að brenna sig verst og vera hér í 10 ár, sem muni hafa áhuga á að fjárfesta í innlendum skuldabréfamarkaði. Ég fæ þetta ekki alveg til að ganga upp, þessar skýringar Seðlabankans. Maður veltir fyrir sér hvort þetta sé einhvers konar brella til þess að þetta stóra grundvallarmál í uppgjörinu eftir losun hafta renni í gegnum 2. umr., atkvæðagreiðslu og 3. umr., á einum degi. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann taki undir þessi rök Seðlabankans, ef rök skyldi kalla, og telji að fyrir vikið [[Forseti hringir.]]séu menn ekki tilbúnir til að fara í þessa haftalosun af því að þeir bindi vonir við það að þeir sem hafa [[Forseti hringir.]]verið lokaðir hér inni muni vilja vera áfram.
Herra forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson situr í efnahags- og viðskiptanefnd. Þar hefur verið fjallað um það frumvarp sem við fjöllum hér um, í fyrsta lagi þegar sérfræðingar fjármálaráðuneytisins fóru yfir efnisatriði frumvarpsins. Í máli þeirra kom fram þessi dagsetning, 26. febrúar, þannig að það var ekki Seðlabankinn einn sem ákvað hana. En látum það nú liggja milli hluta. Síðan voru gestir fengnir á fund, Seðlabanki Íslands. Það voru ekki margar umsagnir, eins og ég gat um, bara þrjár umsagnir. Og raunar, svíki minni mig ekki, þá átti hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson stuttlega orðastað við seðlabankastjóra á opnum fundi efnahags- og viðskiptanefndar í síðustu viku, m.a. um þetta mál. Þau svör sem seðlabankastjóri gaf voru tiltölulega skýr. Ég verð að játa að ég skil ekki alveg hugleiðingar hv. þingmanns. Þegar mælt var fyrir frumvarpinu hér í janúar, en ekki í desember eins og að var stefnt - ef upplýsingar mínar eru réttar var því fyrst og fremst frestað vegna andstöðu þingmanna Miðflokksins að frumvarpið færi til nefndar fyrir jól og fengi þar þinglega meðferð. Það var því gert [[Forseti hringir.]]í janúar. Ekki einn einasti þingmaður flokksins tók þátt í þeirri umræðu, 1. umr. Ef [[Forseti hringir.]]málið er jafn viðamikið og eins afgerandi eins og hv. þingmaður vill [[Forseti hringir.]]vera láta, velti ég fyrir mér hvort hann [[Forseti hringir.]]hefði þá ekki átt að [[Forseti hringir.]]taka fyrr til máls, m.a. í 1. umr. og í störfum nefndarinnar.
Forseti áréttar enn við hv. þingmenn að virða hin knöppu tímamörk sem öllum eru ljós.
Forseti. Ég verð að sýna því skilning að hv. þingmaður skuli ekki leggja í að reyna að greina afstöðu Seðlabankans þó að hann birti hana í nefndaráliti sínu, heldur drepi málum á dreif með því að tala um að menn hefðu gjarnan viljað setja þetta mál á dagskrá í desember, það sé ekki bara Seðlabankinn, það sé fjármálaráðuneytið líka. Það kemur mér reyndar ekki á óvart, satt best að segja, að sú sé raunin, eins og kemur raunar fram í greinargerðinni. En þegar þingmenn Miðflokksins uppgötvuðu það óvænt hér á síðasta degi þingstarfa í desember að hæstv. fjármálaráðherra vildi lauma þessu máli inn og í gegn, brugðust menn að sjálfsögðu við því. Þá má segja að fyrst hafi hringt viðvörunarbjöllum. Svo er það rétt að þingmenn sem höfðu hugsað sér að taka þátt í þessari umræðu náðu ekki að gera það í 1. umr. í janúar þegar málinu var í rauninni smeygt hér í gegn á meðan allsherjardellumakkerí var í gangi annars staðar í þinghúsinu út af allt öðrum málum. Þá aftur veltir maður fyrir sér tímasetningunni og hvernig að þessu var staðið. [[Gripið fram í.]] Hvað sem því líður heyri ég að hv. þingmaður hefur ekki áhuga á að reyna að skilgreina sérstaklega eða útskýra þennan rökstuðning Seðlabankans og ég ítreka að ég sýni því alveg skilning. En maður fær ekki betur séð af þessu en að Seðlabankinn telji að aðstæður leyfi ekki alveg afléttingu hafta, nema hlutirnir gangi vonandi þannig að þeir sem hafa verið lokaðir inni í höftum muni vilja fjárfesta áfram eftir 10 ára bið í íslenskum ríkisskuldabréfum. Það finnst mér ekki traustvekjandi og ekki til þess fallið að reka á eftir því að þetta mál verði afgreitt.
Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í hnútukast við hv. þingmann um hvað gerðist hér fyrir jól en þó er rétt að halda því til haga að það var ásetningur hæstv. fjármálaráðherra að fá að mæla fyrir frumvarpinu og senda það til efnahags- og viðskiptanefndar þannig að nefndin gæti sent það út til umsagnar og tekið sér síðan þann tíma sem nauðsynlegur væri til að afgreiða það mál. Það tókst ekki af ástæðum sem hv. þingmaður veit um og átti þar stærstan hlut að máli. En látum það liggja á milli hluta. Það er hans réttur og engin ástæða til að gera athugasemd við það. Ég geri hins vegar athugasemd við að hv. þingmaður hefur síðan, eftir að hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu - ég get skilið að einhverjir höfðu ekki svigrúm til að taka þátt í þeirri umræðu, í 1. umr., á þeim tíma. Ég get hins vegar ekki skilið, sérstaklega ekki í ljósi þess ágæta samstarfs sem ég og hv. þingmaður höfum átt í þingsal og ekki síst í efnahags- og viðskiptanefnd, að hv. þingmaður skuli aldrei hafa fært það í mál í nefndinni að hann teldi að skoða þyrfti einhver ákveðin efnisatriði í frumvarpinu - ekki á einum einasta fundi.
Hvað tókstu það oft fyrir?
- Þrisvar, hv. þingmaður, á þremur fundum. Það er alltaf möguleiki, eins og hv. þingmaður veit mætavel, [[Forseti hringir.]]að taka upp öll mál undir liðnum önnur mál í efnahags- og viðskiptanefnd, á hverjum einasta fundi.
Við … ræða málin. …
Ég þakka hv. þingmanni og formanni nefndarinnar fyrir að fara yfir málið. Ég hef aðeins áhyggjur af því að hv. þingmaður virðist frekar kjósa að fara í manninn en málefnið og skipar sér þannig í flokk nokkurra annarra þingmanna hér á Alþingi. Mig langar hins vegar spyrja hv. þingmanninn, því að það kom fram í ræðu hans, eins og ég skildi hann, að hann teldi þetta ekki svo viðamikið mál, hvort ég hafi heyrt rétt, að þetta mál sé ekki mjög viðamikið. Ég velti því fyrir mér hvenær mál sem þessi eru orðin stór og mikil, hvað þurfi marga milljarða tugi undir, hver verðmiðinn í krónum eða evrum þurfi að vera þegar mál eru viðamikil. Auðvitað er þetta viðamikið mál. Mig langar líka að spyrja þingmanninn að því hvort það sé ekki eitt af þeim skrefum sem skrifuð voru inn í plan um afnám fjármagnshaftanna. Telur þingmaðurinn að enn sé verið að fylgja þeirri áætlun eða að vikið hafi verið út frá þeirri áætlun með þessu frumvarpi? Ég held að það sé mjög mikilvægt að allir geri sér grein fyrir því hvort orðið hafi veruleg stefnubreyting á því hvernig menn ætla að vinna úr eftirmálum hrunsins. Ég ætla ekki að fullyrða neitt. Sú áætlun sem hér var samþykkt á sínum tíma og unnið var eftir var mjög skýr og öflug. Dagsetningar voru skrifaðar inn í hana og síðar voru reyndar skrifaðar inn í hana ákveðnar hugmyndir um verð út frá ákveðinni peningaupphæð og slíku. Ég spyr þingmann hvort hann telji að farið hafi verið eftir þessari áætlun að fullu og hvenær mál séu orðin viðamikil, þar sem hann telur þetta greinilega ekki vera viðamikið mál.
Herra forseti. Ég ætla að vona að ég hafi ekki að orðað hlutina með þeim hætti að það hafi mátt skilja það sem svo að ég líti ekki á þetta mál sem viðamikið. Ef svo hefur verið þá skal það nú leiðrétt. Auðvitað er þetta viðamikið mál. Þetta mál snýr að því að við erum núna að taka eitt af lokaskrefunum í því að afnema fjármagnshöft. Það var alltaf uppleggið. Það var uppleggið hjá ríkisstjórn sem hv. þingmaður sat í sem ráðherra og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var forsætisráðherra í. Hér er verið að fylgja því eftir. Það kemur mér satt að segja verulega á óvart að þessir tveir hv. þingmenn skuli ekki vera í hópi þeirra sem fagna því að verið sé að stíga það skref sem við stígum nú. Þetta er eitt af lokaskrefunum í afnámi haftanna sem hv. þingmenn tóku þátt í og mótuðu, sérstaklega hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sem forsætisráðherra, hann tók þátt í að móta þá stefnu sem unnið hefur verið eftir og skilar alveg ótrúlegum árangri. Við erum bara að fylgja því eftir, taka lokaskrefið. Ég hefði haldið að fátt ætti nú að gleðja meira þessa tvo góðu vini mína, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson og hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég skil hv. þingmann þannig að hann telji að verið sé að fara eftir þeirri áætlun sem lagt var af stað með. Þá langar mig að velta upp við þingmanninn hvort hann telji að það sé í samræmi við þær væntingar sem gerðar voru til þessa skrefs, þ.e. hversu mikið fengist fyrir þá fjármuni sem verið er að losa, þ.e. þær væntingar sem settar voru fram árið 2015–2016, eða í þessu ferli öllu saman. Hvort það geti verið að einhver óánægja sé meðal sumra þingmanna, þar á meðal þess sem hér stendur og hugsanlega fleiri, að við fáum mögulega of lítið fyrir fjármunina. Að sú ríkisstjórn sem nú situr og þeir sem eru fylgjandi þessu, hafi gefið fullmikið eftir í einhvers konar samningum sem menn létu teyma sig út í sem ekki skila þeim væntingum sem gerðar voru. Trúir hv. þingmaður því að þarna sé staðið við þær væntingar sem gerðar voru til afnáms haftanna í áætluninni? Ég ætla að biðja þingmanninn um að vera ekki með útúrsnúninga um að þessir hafa setið í ríkisstjórn og eitthvað svoleiðis. Ég er bara spyrja hvort hann telji að verið sé að fara eftir því sem samþykkt var. Ef ég skil þetta rétt hafa menn einhverjar væntingar um að vegna þess að þetta sé gert núna muni menn aftur fjárfesta í íslensku efnahagslífi, atvinnurekstri eða kaupa skuldabréf og eitthvað slíkt. Hefur þingmaður einhverja tryggingu fyrir því?
Herra forseti. Ég ætla ekki að vera með einhverja útúrsnúninga. Ég veit auðvitað ekki hvaða væntingar hv. þingmaður hafði þegar hann var í ríkisstjórn og tók þátt í að semja þau lög sem við erum núna að breyta, þ.e. lög nr. 37/2016, um aflandskrónueignir. Það er hins vegar alveg ljóst þegar við horfum yfir það þá voru aflandskrónueignir 319 milljarðar. En skref fyrir skref, með losun fjármagnshaftanna er staðan núna 84 milljarðar. Við höfum sem sagt farið úr 15% af vergri landsframleiðslu niður í 3,1%. Ég held að það sé nú bara ágætur mælikvarði á að við höfum náð töluvert góðum árangri. Ég skora á hv. þingmann að fara inn á vef Alþingis og hlusta á þau orðaskipti sem voru á milli seðlabankastjóra, Más Guðmundssonar, og hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, m.a. um hvort það gæti verið að einhverjir þeir aflandskrónueigendur sem eftir eru högnuðust mikið. Vegna þess að það virðist vera aðaláhyggjuefnið sem hér er um að ræða. Það svar var alveg skýrt. Þeir hafa ekki hagnast, a.m.k. ekki fram að þessu. Það er alveg ljóst. Þeir hafa ekki hagnast neitt sérstaklega á því að vera með fé sitt bundið á litlum eða engum vöxtum í öll þessi ár, í næstum áratug, og ekki getur nokkrum manni dottið í hug að það sé ætlun okkar hér að binda menn í höftum í 10, 15, 20, 30 ár, sem gengur gegn auðvitað þeim alþjóðlegu samningum sem við höfum gert og hv. þingmaður þekkir jafnvel enn betur en ég sem fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra.
Forseti. Það er sérkennilegt að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar skuli kvarta mikið yfir því að málið hafi ekki verið meira rætt en svo þegar menn vilja fara að ræða málið af alvöru í 2. umr. málsins, sem er nú yfirleitt meginumræðan um þingmál, þá er hann lítið fyrir að taka þátt í þeirri rökræðu sem ég tel vera nauðsynlega um þetta mál. Bara svo ég gleymi því ekki þá ætla ég að leiðrétta það sem hv. þingmaður sagði undir lok síðustu ræðu sinnar, að menn hefðu búið við hálfgert vaxtaleysi. Þessir aðilar voru flestir fóðraðir mjög vel á vöxtum í tíð vinstri stjórnarinnar og fengu meira að segja að taka þá út fyrir höft. En meira um það síðar. Það er rétt sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar nefndi að það sem nú er rætt hófst í raun með kynningu á áformum stjórnvalda um losun hafta. En það á hins vegar ekkert skylt lengur við það sem þar var kynnt. Þvert á móti hefur verið tekin algjör U-beygja í þeirri stefnu sem þá lá fyrir. Þess vegna finnst mér við hæfi að rifja upp hvernig það plan leit út sem kynnt var í maí 2015, einkum að því leyti sem það sneri að þessum aflandskrónum sem við ræðum nú. Þegar áform stjórnvalda voru kynnt kom skýrt fram að aðgerðirnar væru þríþættar. Í fyrsta lagi sneru þær að slitabúum föllnu fjármálafyrirtækjanna og stöðugleikaskatti eða stöðugleikaframlögum þeirra. Í öðru lagi að aflandskrónunum, málinu sem enn er óleyst núna nærri fjórum árum seinna, og hefur ekki verið fylgt eftir á þann hátt sem lagt var upp með. Og í þriðja lagi snerust aðgerðirnar um raunhagkerfið sem svo var kallað, þ.e. aukið frelsi, varúðarreglur og fjárfestingarheimildir fyrir innlenda aðila. Það er ekkert vafamál, eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar reyndar nefndi, að aðgerðirnar skiluðu ótrúlegum árangri, svo miklum að ekkert land hefur náð eins hröðum, efnahagslegum viðsnúningi og Ísland eftir að þessar aðgerðir voru kynntar og fyrst og fremst fyrir tilstilli þeirra. Hér áðan var verið að ræða um þá mikilvægu atvinnugrein ferðaþjónustuna, stærstu útflutningsgrein landsins. Framlag ferðaþjónustunnar til ríkisins og efnahagslegrar stöðu þess er aðeins brot, aðeins 1/20 eða 1/30 af því sem þessar aðgerðir skiluðu í efnahagslegum viðsnúningi fyrir ríkið. Með öðrum orðum: Tekjur af ferðaþjónustunni þyrftu að safnast saman í alla vega 20 ár til að standast þann samanburð. Það dregur ekki úr mikilvægi þeirrar greinar, það er gríðarlegt, en sýnir kannski þess heldur mikilvægi þessara aðgerða. En þá hlýtur maður að velta fyrir sér, í ljósi þess hversu góður árangur náðist með þessum fordæmalausu aðgerðum, því það þurfti að í rauninni finna upp allar lausnirnar á þessum fordæmalausa vanda, en í ljósi þess hvað það gekk vel. Hvers vegna vildu menn ekki klára verkefnið eins og lagt var upp með á fyrsta degi og fylgt eftir skref fyrir skref, jafnt og þétt, sem heildaráætlun þangað til vorið 2016 og svo ekki síður eftir stjórnarskipti í byrjun árs 2017? Rekjum aðeins hvernig þetta var útskýrt í planinu í upphafi, liður tvö, aflandskrónur. Það kom fram að nauðsynlegt væri að eyða greiðsluóvissu vegna aflandskróna og að þær væru innlán, ríkisverðbréf og ríkisbréf í eigu erlendra aðila. Það var viðurkennt einu sinni sem oftar í þessari greinargerð að fjármagnshöft hefðu verið nauðsynleg til að takast á við vandann, en þeim mun mikilvægara væri að standa rétt að því að aflétta þeim. Mjög stór hluti af því - og þetta kem ég inn á nokkrum sinnum hér á eftir, ekki hvað síst í ljósi orða hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar - væri að fást við eða koma í veg fyrir það sem á ensku er kallað við þessar aðstæður „hold-outs“ og við köllum á íslensku eftirlegukindur. Koma í veg fyrir að einhverjir sæju sér hag í því að spila ekki með, láta aðra taka á sig kostnaðinn og bíða og treysta á að þeir yrðu ekki knúnir til að leggja sinn skerf af mörkum, eftirlegukindurnar. Það var sérstaklega tekið á því, bæði í tilviki slitabúanna og gagnvart eigendum aflandskróna, sem eru kannski að miklu leyti sams konar aðilar, vogunarsjóðir, að menn færu ekki vel út úr því að verða eftirlegukindur. Mikilvægt er að árétta það að eigendur þessara aflandskróna eru í langflestum tilvikum ekki upprunalegir eigendur heldur hafa þær skipt um hendur og eru í eigu eða hafa verið í eigu tíu vogunarsjóða eða svo. Þeim kann að hafa fækkað á undanförnum árum. Þessir aðilar sem keyptu aflandskrónurnar eftir bankahrunið keyptu þær að sjálfsögðu á afslætti vegna þess, eins og var útskýrt í þessu öllu saman, að aflandskrónur voru ekki lengur það sama og venjulegar íslenskar krónur. Þær voru eiginlega orðnar annars konar gjaldmiðill, enda hægt að gera miklu minna við þær. Þar af leiðandi voru þær á öðru verði. Það hefur komið fram og kom fram á sínum tíma að flestir þessara aðila hafi selt fyrri eigendum aflandskróna evruna á í kringum 300 kr., a.m.k. í mörgum tilvikum hafi sú verið raunin. Þeir hafi keypt þetta á því verði, 300 kr. af aflandskrónum fyrir eina evru. Gengi íslensku krónunnar var að sjálfsögðu allt annað á þeim tíma. En þeir vissu líka að þeir gætu kannski ekki vænst þess að fá seðlabankagengi fyrir aflandskrónurnar sem þeir keyptu 300 af fyrir eina evru. Það kom meira að segja fram í bókum þessara fyrirtækja. Sum þeirra birta eignayfirlit og þar birtist, í alla vega tveimur tilvikum hjá hinum stærri vogunarsjóðum, mat á bilinu 190–210 kr. á evruna. Með öðrum orðum: Þeir gerðu ráð fyrir að verðmæti þessara króna væri slíkt að þeir gætu kannski keypt evru á endanum fyrir eins og 200 kr. Höfðu selt evrur fyrir 300 kr. en töldu að þeir gætu svo keypt evrur aftur á 200 kr. stykkið. Það var þeirra mat. Og auðvitað allt annað gengi en gengi Seðlabankans enda voru þetta aflandskrónur en ekki eiginlegar íslenskar krónur þegar hér er komið sögu. Grípum þá aftur niður í kynningu stjórnvalda á aðgerðunum við haftalosunina, um lið tvö, liðinn sem sneri að aflandskrónum. Þar segir einmitt að tíu fagfjárfestar, vogunarsjóðir, eigi meiri hluta aflandskrónanna. Meginhluti aflandskrónueigna sé í formi innlána hjá erlendum fjármálafyrirtækjum eða í formi markaðshæfra verðbréfa og að eftir innleiðingu fjármagnshafta hafi orðið ljóst að aflandskrónur voru kvikar eignir sem leituðu útgöngu. Þá að þessu með vaxtagreiðslurnar sem ég nefndi aðeins áðan. Hér segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að almennt bann væri sett við innflutningi á aflandskrónum var eigendum þeirra gert mögulegt að fjárfesta í ákveðnum tegundum fjármálagerninga og hefur um 70 milljörðum kr. verið skipt á gjaldeyrismarkaði og greiddir út í formi vaxtagreiðslna til aflandskrónueigenda.“ Þeir tóku sem sagt 70 milljarða kr. út í formi vaxtagreiðslna áður en var skrúfað fyrir það. Það er ekki eins og þeir hafi verið vaxtalausir allan tímann. Þá birtist hér glæra þar sem er sýnt skref fyrir skref hvernig eigi að leysa þennan þátt vandans, aflandskrónuvandann. Segir í fyrirsögn: „Aflandskrónuvandinn: Leystur með uppboðum á gjaldeyri og sölu skuldabréfa í íslenskum krónum og evrum með endurgreiðsluferli sem samræmist greiðslujöfnuði.“ Þetta eru þrír liðir og liður A er gjaldeyrisuppboð. Nú bið ég hv. þingmenn, ekki hvað síst hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar, að bera þessa lýsingu á atburðarás saman við það sem svo gerðist. Ég mun hins vegar gera það fyrir hann á eftir líka. „A. Gjaldeyrisuppboð. Gjaldeyrisuppboð í haust.“ - Það átti að fara fram í október 2015. - „Kröfuhafar greiða viðbótargjald fyrir útgöngu úr gjaldeyrishöftum, hlutlaust á gjaldeyrismarkaði. Uppboðið hefur engin áhrif á gengi íslensku krónunnar á markaði. B. Ríkisskuldabréf til langs tíma. Ríkisskuldabréf til 20 ára með endurgreiðsluferli sem samræmist langtímagreiðslujöfnuði þjóðarbúsins og útgöngugjaldi fyrstu 7 árin. Kjör skuldabréfsins verða ákvörðuð með uppboðsfyrirkomulagi í haust.“ - Sem sagt í október 2015. - „Skiptiútboð. Annað skuldabréf til meðallangs tíma í evrum.“ Þá er það liður C, vaxtalausir reikningar. Þar er undirstrikað: Afarkostir. „Læstir reikningar til langs tíma án vaxta, fyrir þá sem ekki hlíta skilyrðum stjórnvalda. Kjör versna yfir tíma og gera það að óverjandi kosti fyrir fjármagnseigendur að velja vaxtalausa reikninga til frambúðar.“ Ég ætla að endurtaka þessa síðustu setningu: Kjör versna yfir tíma og gera það að óverjandi kosti fyrir fjármagnseigendur að velja vaxtalausa reikninga til frambúðar. Að þessu unnu þeir sem höfðu stýrt vinnu við haftaafnámið í samráði við Paul Klemperer, sem er doktor við Oxford-háskóla og, eins og segir hér, „hefur hannað og stýrt uppboðsferli fyrir Englandsbanka og Seðlabanka Bandaríkjanna á undanförnum árum með eftirtektarverðum árangri“. Ég veit ekki hvað varð um Paul Klemperer eftir að stefnubreytingin varð en þær leiðir sem voru svo farnar eru mjög ólíkar því sem hér var lagt upp með. Svo er lögð sérstök áhersla á það á heilli glæru að endanleiki uppboðsaðferðarinnar hennar verði að vera tryggður fyrir fram: „Uppboðsaðferðin tryggir að böndum verður komið á allar aflandskrónur og kemur í veg fyrir eftirlegukindur á meðal aflandskrónueigenda. Að loknum uppboðum í október 2015 verður niðurstaðan sú að 300 milljarðar kr. í aflandskrónum verða festir til langs tíma í fjárfestingu á Íslandi eða umbreytt í gjaldeyri með uppboðsfyrirkomulagi. Þar með er stöðugleiki vegna aflandskrónuvandans tryggður. Þeir aflandskrónueigendur sem nýta uppboðið til að bjóða í gjaldeyri í skiptum fyrir íslenskar krónur munu greiða fyrir það verulegt álag. Þeir munu bera nauðsynlegan kostnað af því að losna undan gjaldeyrishöftum og uppboðsfyrirkomulagið tryggir að fjárfestar greiði álag fyrir forgang út úr gjaldeyrishöftum.“ Svo segir hér að lokum: „Lausn vandans tryggð: Allir lausir endar hnýttir - jafnvægi milli hagsmuna þjóðarinnar og aðgerða stjórnvalda gagnvart aflandskrónum.“ Þessi mál voru ókláruð vorið 2016 þegar ég lýsti því sérstaklega í öllum þeim viðtölum sem ég fór í, held ég, þegar ég tilkynnti að ég stigi um tíma til hliðar sem forsætisráðherra, að ég gerði það ekki síst vegna þess að ég teldi það mikilvægt að þessi mál yrðu kláruð í samræmi við það sem lagt var upp með. Þess vegna vildi ég vinnufrið fyrir ríkisstjórnina og ekki hafa aðra ráðherra með mér í burtu á meðan heldur geta treyst því að þeir ynnu að þessu. En svo gerðist nú frekar lítið fyrr en fór að verða vart stefnubreytingar. Gjaldeyrisuppboðinu, sem fara átti fram í október 2015, hafði verið frestað að beiðni Seðlabankans og hugsanlega hefur fjármálaráðuneytið komið þar við sögu líka, og stóð til að halda það vorið 2016. En svo loksins 25. maí 2016 kynnti Seðlabankinn að til stæði að fara í gjaldeyrisútboð þann 16. júní 2016. Það var kynnt á hvaða forsendum það væri gert og það væri liður í heildaraðgerðum stjórnvalda. Þá hófst hreint ótrúleg saga, sem ég held að ég verði að fá að rekja hér, forseti, svo hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar og fleiri þingmenn átti sig á því hvers vegna ég kem ekki bara hingað upp til að fagna því að menn hafi klárað planið. Ég er þvert á móti að útskýra að menn hafi í veigamiklum grundvallaratriðum horfið frá planinu og tjónið af því sé umtalsvert og nú sé kannski verið að stíga síðasta skrefið í þeim efnum. Seðlabankinn kynnti þarna í maí með hvaða hætti þetta útboð færi fram. Ef aflandskrónueigendur byðu til sölu meira en 175 milljarða kr. og 1 kr., þ.e. ef það væri meira en 175 milljarðar og ein króna - fengju menn gengið 190 kr., þ.e. fengju eina evru fyrir hverjar 190 kr. Ef eftirspurn eftir evrum, eftir því að losna í gegnum þetta útboð, yrði ekki nema á bilinu 0–50 milljarðar færu menn út á genginu 210 kr. En allir fengju að fara út á sama gengi. Þetta væri háð þátttökunni í útboðinu. Þarna var Seðlabankinn með til sölu í kringum 180 milljarða kr. En hvað gerðist svo? Jú, Moody's, lánshæfismatsfyrirtækið, fagnar þessu strax og telur þetta tímabært. Seðlabankinn birtir frétt um það. Og svo aðra frétt 8. júní 2016 þar sem er áréttað hvenær útboðið fari fram og hverjar reglurnar séu. Sérstaklega er tekið fram að þetta sé í samræmi við áform um losun hafta eða liður í þeim. En daginn eftir að Seðlabankinn áréttar að hann sé að fara í þetta útboð og skýrir reglurnar enn frekar kemur eitthvað upp á. Seðlabankinn sendir frá sér frétt um breytingar á útboðsskilmálum vegna kaupa Seðlabanka Íslands á íslenskum krónum í skiptum fyrir erlendan gjaldeyri. Það felur m.a. í sér að frestir voru lengdir. Hér, að því er kom fram í fjölmiðlum, hafa menn átt samtöl við fulltrúa þessara svokölluðu vogunarsjóða sem þrátt fyrir verðmat sitt á sínum bókum voru farnir að telja líkur á því að þeir gætu kannski náð einhverju meiru út úr íslenskum stjórnvöldum, svona eins og ástandið var að þróast, höfðu upplifað og tekið eftir áherslubreytingum í pólitíkinni. Áhuginn á þátttöku í þessu útboði er því takmarkaður og Seðlabankinn bregst við með því að framlengja frestinn. Hér eru náttúrlega vogunarsjóðirnir komnir með enn frekari staðfestingu á því að það sé kannski hægt að eiga betur við þessi stjórnvöld en áður var. Hvað gerist fimm dögum seinna, 13. júní 2016? Það er aftur: Úps. Seðlabankinn sendir frá sér tilkynningu um að skilmálum verði breytt. Það er þá væntanlega til að koma til móts við vogunarsjóðina enda segir hér - alveg ótrúleg setning - „… ásamt því að ekki er lengur gerður áskilnaður í 5. gr. um að tilboðum undir 190 kr. pr. evru verði hafnað að fullu.“ Bankinn er sem sagt að tilkynna að það sé ekkert að marka reglurnar sem lagt var upp með og að 190 kr. séu besta verð sem menn gætu hugsanlega fengið. Hann er í rauninni að segja: Ja, þið getið svo sem boðið eitthvað sem hentar ykkur betur og við munum skoða það. Með öðrum orðum: Allt kerfið sem lagt var upp með í uppboðinu er fallið um sjálft sig og trúverðugleikinn, sem var grundvallaratriði eins og margítrekað var þegar planið var kynnt, byrjaður að renna út í sandinn. Þetta var hins vegar bara byrjunin. Ég verð að biðja forseta að setja mig aftur á mælendaskrá svo ég geti haldið áfram með þessa ótrúlegu sögu alla saman.
Herra forseti. Nú er öllum ljóst að ríkisskuldabréfaflokkurinn RIKB 190226 er að renna út á tíma í dag. Því hefur skapast ákveðin hætta á því að fari þetta frumvarp ekki í gegn í dag geti það leitt til einhvers konar áfalls fyrir hagkerfi Íslands og ríkissjóð upp á verulegar fjárhæðir, jafnvel tugi milljarða króna, ef til vill strax á morgun. Nú sýnist mér á mælendaskránni að Miðflokkurinn sé að skipa sér í málþófsgír til að tefja málið, ýmislegt sem bendir til þess. Þá fer maður að velta fyrir sér hver tilgangurinn sé. Í 10. gr. siðareglna Alþingis segir, með leyfi forseta: „Þingmenn skulu, þar sem við á, vekja athygli á persónulegum hagsmunum sínum sem máli skipta við meðferð þingmála.“ Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi nú, eins og hann hafði fyrir nokkrum árum, eins og alþjóð veit, persónulega hagsmuni sem tengjast meðferð þessa þingmáls. Ef svo er ekki langar mig til að spyrja: Í þágu hvaða markmiða eða hagsmunaaðila er Miðflokkurinn núna að reyna að tefja framgang þessa máls?
Forseti. Því virðast vera fá takmörk sett hversu ógeðfelld framganga Pírata getur orðið á Alþingi. Ég held að það sé orðið löngu tímabært að siðanefnd fari að fjalla aðeins um Pírata og hvernig þeir starfa, ekki bara eineltiskúltúrinn innan þeirra raða, heldur líka framkomu þeirra við aðra þingmenn. Auk þess sem forsendur spurninga hv. þingmanns eru auðvitað fráleitar, því að hann gat ekki útskýrt sjálfur, ekki frekar en formaður efnahags- og viðskiptanefndar, í hverju þetta hugsanlega tugmilljarða tjón fyrir landið ætti að felast, enda rökleysa. Það er rökleysa ef það er mat Seðlabankans og efnahags- og viðskiptaráðuneytisins að hægt sé að aflétta höftum, að menn ætli þá að treysta á sama tíma á að þeir sem hafa verið lokaðir hér inni í höftum muni áfram vilja vera með sömu fjárfestingu og þeir hafa verið bundnir við í 10 ár. Enda ef höftunum er ekki aflétt og menn taka aftur upp þráðinn þar sem frá var horfið, þá geta vogunarsjóðir ekki hreyft sig, þá sitja þeir áfram fastir. Ég hef sannarlega engra hagsmuna að gæta hjá vogunarsjóðum, eins og hv. þingmaður á að geta gert sér grein fyrir. En ég ítreka það, mér finnst framganga Pírata hér á Alþingi undanfarnar vikur, undanfarna mánuði, og reyndar kannski dálítið mörg ár, vera fyrir neðan allar hellur.
Herra forseti. Þetta er réttmæt spurning sem ég spyr og ég óska eftir því að hv. þingmaður svari. Það muna svo sem allir eftir því að sá maður sem talaði mest um hrægammana hér um árið reyndist vera einn þeirra sjálfur. Hann viðurkenndi það meira að segja í blaðaviðtali á þeim tíma að tengsl væru milli fyrirtækis sem hafði verið í hans eigu, Wintris, og aflandskrónueigna. Ég veit svo sem ekki hver staðan er á aflandskrónueignum eða fyrirtækinu Wintris í dag. Það er ekki neitt sem ég hef aðgang að. Kannski getur hv. þingmaður frætt okkur um það. En það er eðlilegt og það eru ekki eineltistilburðir að spyrja þegar frægt er að þingmenn hafi nú eða hafi haft einhver tengsl í fortíðinni við ákveðin mál, hvort þau séu enn þá til staðar. Sér í lagi þegar það er einhver hætta - ég veit svo sem ekki hversu mikil hún er, en það er óljóst hvort einhver áhætta geti skapast á morgun vegna þessarar úreldingar á RIKB 190226-skuldabréfaflokknum. Við þekkjum að sú áhætta er til. Þá er eðlilegt að spyrja: Úr því að Miðflokkurinn er kominn í málþófsgír, fyrir hvern er það? Hver græðir? Cui bono? eins og er stundum sagt, með leyfi forseta. Ég sé það ekki í hendi mér. Ég sé ekki hvers vegna farið er í þennan málþófsgír og satt að segja væri eðlilegast að við myndum klára þetta mál núna. Svo myndum við reyna að taka nokkur önnur góð mál fyrir í dag.
Forseti. Þingmaðurinn sem talaði hér á undan mér gerðist sekur um meiðyrði. Hann laug og lagði sig fram við að reyna að stimpla inn ógeðfellda mynd sem hann, því miður, og allt of margir félagar hans, hafa á undanförnum árum reynt að viðhalda og koma inn hjá fólki. Ég hef aldrei haft nein tengsl við nokkrar hrægammasjóði og það hafa heldur engir ættingjar mínir gert. Konan mín tapaði að vísu peningum sem hún átti inni í banka þegar þeir hrundu og gaf megnið af þeim eftir, eins og aðrir sem töpuðu á hruninu. Þessi framganga hv. þingmanns setur Pírata í nýjar lægðir, finnst mér, hér á Alþingi. Fyrir utan það að kenning hans er svo arfavitlaus, að búa til samsæriskenningu um að með því að koma í veg fyrir að harðskeyttustu vogunarsjóðirnir séu losaðir úr höftum einhliða af hálfu ríkisins, sé á einhvern hátt verið að ganga gegn hagsmunum ríkisins. Hvers konar endemis della er þetta? Og hvað eigum við að þola mikið meira af þessu frá þingmönnum Pírata? Ég held að a.m.k. í þessu tilviki sé fullt tilefni til að vísa framgöngu þingmannsins til siðanefndar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ítarlega yfirferð yfir þetta mál. Hv. þingmaður verður aðeins að fyrirgefa mér, en ég skil ekki alveg á hvaða vegferð þingmaðurinn og flokkur hans virðist vera á í þessu máli. Það er alveg rétt, eins og hv. þingmaður fór yfir, að það plan sem ríkisstjórnin lagði upp með á sínum tíma um losun hafta vorið 2016 lukkaðist með eindæmum vel og var lykilatriði í því að liðka fyrir losun fjármagnshafta án þess að það hefði alvarlegar efnahagslegar afleiðingar fyrir þjóðina. Það var einmitt megintilgangur þeirrar áætlunar, hún sneri ekki að því að reyna að hlunnfara með einhverjum hætti eða hafa fé af kröfuhöfunum heldur fyrst og fremst að tryggja að þeir sem þá vildu ganga út með sitt fé gætu gert það undir ákveðnum skilyrðum en þó þannig að efnahagslegt jafnvægi þjóðarbúsins væri í forgrunni, að hagsmunir þess færu þar fremstir. Þetta tókst allt saman vel. Við hefðum ella væntanlega verið brotleg við skuldbindingar okkar varðandi frjálst flæði fjármagns ef tilgangurinn hefði verið einhver annar. Um þetta snerist rökstuðningur stjórnvalda á sínum tíma, að það væri ekki hægt að hleypa þessu fjármagni út við þau skilyrði sem þá voru öðruvísi en gegn einhverjum afslætti enda þyldi staða þjóðarbúsins ekki þessa stöðu Nú er staðan hins vegar allt önnur og flýtir í þessu máli, sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni, snýr auðvitað að því einu að hér eru um 25 milljarðar að losna núna um mánaðamótin sem geta þá gengið út að öðru óbreyttu en væru mögulega viljugir [[Forseti hringir.]]til að fjárfesta í innlendum verðbréfum - við vitum ekkert um það í sjálfu sér - ef búið væri að skýra umhverfi þeirra. Ég myndi [[Forseti hringir.]]gjarnan vilja heyra frá hv. þingmanni: Hvort er það sem skiptir máli? Er það ekki þjóðhagslegt jafnvægi sem er verið að leitast [[Forseti hringir.]]við að verja? Stafar einhver ógn af því að þetta skref sé stigið nú? Eða [[Forseti hringir.]]snerist þetta bara um að fá einhvern góðan díl frá kröfuhöfunum?
Forseti. Grundvallaratriði í þessu, eins og margítrekað kom fram þegar heildaráætlunin var kynnt, var að þetta þyrfti allt að haldast í hendur. Það væri ekki hægt að ætlast til þess að ákveðnir aðilar, sem svo myndu njóta góðs af afléttingu hafta, legðu sitt af mörkum en aðrir þyrftu þess ekki að sama skapi. Með öðrum orðum, að það sem kallað er eftirlegukindur í kynningu stjórnvalda sé eitthvað sem þurfi að koma í veg fyrir, að menn sjái sér ekki hag í því að halda að sér höndum og neita að leggja það til sem þurfti að koma frá öllum til að réttlæta afléttingu haftanna. Íslenskur almenningur hafði þegar lagt sitt af mörkum. Það var grundvallaratriðið í þessu að þær aðgerðir sem farið yrði í tækju mið af því og ekki yrðu lagðar auknar álögur á almenning. En í tilviki slitabúanna og aflandskrónueigenda þyrfti þátttöku allra. Til að mynda hefði verið ómögulegt að eitt slitabúanna ákvæði einfaldlega að taka ekki þátt í haftalosuninni, leggja ekki til stöðugleikaframlögin, treysta á að aðrir gerðu það og njóta ávinningsins af sterkara gengi í framhaldinu. Slíkt var augljóslega ekki hægt að heimila. Þess vegna var farin sú leið að boða stöðugleikaskatt sem yrði lagður á þá sem ekki féllust á að taka þátt í stöðugleikaframlögum. Og rétt eins og gerð er grein fyrir hér áttu uppboðin og fyrirkomulag þeirra að vera til þess fallin að ná sömu niðurstöðu þar, tryggja með öðrum orðum að menn færu ekki betur út úr því að neita þátttöku, heldur þvert á móti sæju sér hag og nauðsyn í því að taka þátt. Þess vegna er óeðlilegt að verðlauna þá sem gerðu það ekki.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Málið snýst auðvitað til lengdar um þetta: Frjálst flæði fjármagns er okkur gríðarlega mikilvægt, bæði til frjálsra fjárfestinga fyrir okkur, lífeyrissjóðakerfið okkar og ekki síður fyrir frjálst flæði fjárfestinga inn í landið sem skiptir oft gríðarlega miklu máli. Það er mjög mikilvægt að við höfum sem ríki trúverðugleika um að hér gildi einfaldlega eðlilegar reglur og lagavernd fjármagns og eignarréttar líkt og alls staðar annars staðar. Það eru auðvitað þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist í alþjóðlegu samhengi. Við nýttum okkur auðvitað með árangursríkum hætti ákveðinn neyðarrétt út af þeirri fordæmalausu stöðu sem við vorum í og ég skil hv. þingmann mætavel að vera stoltan af því hvernig til tókst í þeirri áætlun. En það var auðvitað svo að þeir sem völdu að sitja eftir máttu hafa réttmætar væntingar um að það kæmi einhvern tímann að þeim tímapunkti, hann væri óskilgreindur, að þjóðhagslegar aðstæður leyfðu frekari losun þessara hafta. Þeir tækju þá sína áhættu varðandi ávöxtun þess fjármagns meðan það væri bundið hér og hvert gengi krónunnar yrði þegar þeim yrði að endingu hleypt út. Það er áhætta. Það er engin vissa í því. Gengið hefði allt eins getað verið umtalsvert veikara ef því væri að skipta. Sú er ekki raunin. Það getur ekki verið trúverðugt af okkar hálfu að boða það að hér eigi að halda fjármagni bundnu inni með einhverjum hætti og það eigi ekki að hleypa því út öðruvísi en að taka á því einhvers konar snúning. Aðgerðin snerist ekki um að taka snúning á kröfuhöfunum. Aðgerðin snerist um að losa út fjármagn sem nauðsynlegt var fyrir trúverðugt afnám gjaldeyrishafta til lengri tíma litið með þeim hætti að þjóðhagslegum stöðugleika yrði ekki raskað. Það tókst. Það er ekkert sem komið hefur fram í máli hv. þingmanns og annarra sem hafa rætt þetta mál að undanförnu sem bendir til þess [[Forseti hringir.]]að okkur stafi einhver þjóðhagsleg ógn af því nú að stíga næstu skref við [[Forseti hringir.]]afnám. Þess vegna skil ég ekki málflutning hv. þingmanns.
Frú forseti. Þetta snýst einmitt um trúverðugleika. Þetta snýst um trúverðugleika íslenskra stjórnvalda. Það sem hefur gerst hér frá því að stjórnvöld byrjuðu að víkja frá því sem var kynnt sem plan sem yrði klárað er að menn hafa jafnt og þétt áttað sig á því að með sinni hagsmunagæslu á Íslandi gætu þeir a.m.k. komist að samningaborðinu og fengið hagkvæmari kjör en þeim höfðu staðið til boða. Ef stjórnvöld ætla svo að lokum einfaldlega að aflétta höftum einhliða erum við með því að draga úr trúverðugleika íslenskra stjórnvalda. Hver mun trúa því næst þegar íslensk stjórnvöld kynna áform og segja: Svona verður þetta. Þetta er mál sem varðar þjóðarhag, allir þurfa að taka þátt og það gerist á þessum forsendum. En svo kemur á daginn að því er ekki fylgt. Það er ekki klárað. Ég ætla að lesa aftur fyrir hv. þingmann, af því að hann nefndi það sérstaklega að menn hefðu getað vænst þess, þeir sem vildu bíða, að hagnast hugsanlega á því. En í upprunalegu kynningunni kemur fram að kjör „versna yfir tíma og gera það að óverjandi kosti fyrir fjármagnseigendur að velja vaxtalausa reikninga til frambúðar.“ Málinu var bara ekkert fylgt eftir í samræmi við þetta upplegg heldur sáu menn jafnt og þétt að þeir högnuðust þeim mun meira eftir því sem þeir sýndu meiri mótþróa við planið og knúðu á um meiri og meiri breytingar. Það sýnir ferill málsins, eins og ég mun rekja nánar á eftir, og endar þá í því að þeir sem voru þrjóskastir, eftirlegukindurnar, eru verðlaunaðir sérstaklega með einhliða afléttingu hafta.
Frú forseti. Þetta mál snýst svo sannarlega um íslenska hagsmuni. Það er þess vegna fullt tilefni til að ræða það. Það er enginn ágreiningur, a.m.k. meðal flestra, um að það er verðugt og þarft markmið í sjálfu sér að afnema fjármagnshöft. Enginn deilir um að auðvitað ber okkur að standa við okkar alþjóðlegu skuldbindingar, en það er ekki sama hvernig hlutirnir eru gerðir. Í sínum innsta kjarna snýst þetta mál um það á hvaða gengi heimilað verður að losa um þær aflandskrónueignir sem eftir standa. Ekki flóknara en það. Og munurinn á því gengi og því sem við getum kallað markaðsgengi dagsins, margfaldaður með fjárhæðunum sem um er að ræða, er íslenskir hagsmunir. Þetta geta verið mjög verulegar fjárhæðir og skipt mjög miklu máli. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar rakti það svo ágætlega að það er búið að vinna svona að mestu leyti á þessum svokallaða aflandskrónustabba, sem er orðið sem menn kusu fyrir þetta fyrirbæri. Hann nefndi tölurnar 15% niður í 3,1% og auðvitað er það ágætt. Spurningin er hins vegar: Hvaða nauðir rekur menn núna til þess að ætla að ákveða það að þessi eftirstandandi 3,1% eigi að fara út úr landinu án þess að það kosti þessar eftirlegukindur, eins og þær voru nefndar í skjali ríkisstjórnar og Seðlabanka, nokkurn skapaðan hlut? Í því skjali sem ég hef hér meðferðis er lagt upp með allt aðra áætlun. Þetta er áætlun ríkisstjórnar Íslands og Seðlabankans, þ.e. fjármála- og efnahagsráðuneytisins, sem er útgefandi þessa skjals um losun fjármagnshafta, og er kynnt á forsíðu sem „Áætlun ríkisstjórnar Íslands og Seðlabanka Íslands um losun fjármagnshafta með stöðugleikaskilyrðum og álagningu stöðugleikaskatts á slitabú og fjölvalsútboð fyrir aflandskrónur til að tryggja jafnvægi og hagfelld vaxtarskilyrði þjóðarbúsins.“ Þetta er langt og mikið og ágætt plagg og náttúrlega gjörhugsað, það ber það með sér. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er búinn að rekja innsta kjarnann í þessu, en þarna er því skilyrðislaust haldið fram þegar fjallað er um gjaldeyrisuppboð, skilyrðislaust og án þess að biðjast neinnar afsökunar á því, að kröfuhafar greiði viðbótargjald, eins og það heitir, fyrir útgöngu úr gjaldeyrishöftunum. Og ef það var talið tilefni 2015 til að kröfuhafar greiddu viðbótargjald fyrir útgöngu úr gjaldeyrishöftum, hvað hefur breyst síðan varðandi þá sem eru eigendur þessara 3,1% af landsframleiðslu? Ég get ekki séð að það sé útskýrt í þessu ágæta frumvarpi sem liggur hérna fyrir. Síðan gætir þarna, eins og hv. þingmaður rakti svo rækilega, mikillar einbeitingar af hálfu ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans og ekki hikað við að nota orð á borð við afarkosti. Með leyfi forseta, er ég að vitna í þetta plagg: „Afarkostir: Læstir reikningar til langs tíma án vaxta fyrir þá sem ekki hlíta skilyrðum stjórnvalda.“ Taka menn eftir orðalaginu? Síðan kemur þessi setning: „Kjör versna yfir tíma og gera það að óverjandi kosti fyrir fjármagnseigendur að velja vaxtalausa reikninga til frambúðar.“ Menn sjá alveg hvernig þetta er lagt upp. Þess vegna stöndum við núna frammi fyrir því að þurfa að fá svör, þing og þjóð, leyfi mér að segja. Af hverju er þetta gert núna? Og af hverju er það gert með þeim hætti að það er vikið frá hinni upphaflegu hugsun í þessari áætlun um losun fjármagnshafta? Mér heyrist að flestir menn sem um þau mál hafa fjallað lýsi henni sem mjög vel hugsaðri og heppnaðri aðgerð. Ég held að allir sanngjarnir menn játi því. Frú forseti. Fjármagnshöftin eiga sér rót í hinu efnahagslega áfalli sem við urðum fyrir haustið 2008. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var kallaður hingað til starfa af ríkisstjórninni, sem var fyrsta vestræna ríkisstjórnin sem leitaði á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því að Bretar gerðu það í tíð Verkamannaflokksstjórnarinnar á 8. áratug liðinnar aldar, fjármálaráðherrann James Callaghan, síðar eitt og annað sem ég skal ekki hirða um að rekja hérna, en síðasta landið til að kalla á Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var Stóra-Bretland. Þessi áætlun, ef menn muna, stóð saman af þremur meginþáttum sem snúa að ríkisfjármálunum. Það þurfti náttúrlega að brúa þennan ógnarleg halla. Einn þátturinn var að taka upp höft á gjaldeyrisviðskipti og það er auðvitað það sem við erum að fást við hér. Það sem er merkilegt í því og sérkennilegt er að þarna vék Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í mjög veigamiklum atriðum frá áður markaðri stefnu í störfum sínum í þágu landa, aðildarlanda. Það er kannski rétt að geta þess, talandi um aðildarríki, að Ísland er meðal stofnríkja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en það voru 29 ríki sem stofnuðu Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Alþjóðabankann í desember 1945. Við áttum fulltrúa á ráðstefnunni í Bretton Woods í Bandaríkjunum þar sem hin nýja skipan efnahags- og viðskiptamála í hinum vestræna heimi var ákveðin og er af þessu mikil og merkileg saga. Síðan gerist það, eins og menn þekkja, að við þurfum að glíma við þetta hrun. Hrunið hafði, eins og menn vita, mjög alvarlegar afleiðingar fyrir heimili og atvinnufyrirtæki landsmanna. Ég geri ekki lítið úr þeim erfiðu viðfangsefnum sem ríkisstjórnin sem sat hér frá 2009–2013 átti við að glíma. Ég get heldur ekki neitað því að það var stundum sem manni þótti sem það væri kannski ekki nægilega fast staðið í ístaðinu gagnvart erlendum aðilum. Það virtist á stundum eins og það nægði að það kæmi hér maður með stresstöskur eins og það heitir í teinóttum jakkafötum, ég segi nú ekki kórónafötum af því að skáldbróðir Einars Más Guðmundssonar situr hér í hliðarsal, en það var eins og menn kiknuðu í hnjánum og menn voru svolítið hoknir á þessum tíma, verð ég að leyfa mér að segja. Hluti af áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þessari efnahagslegu áætlun sem þarna var lagt upp með, var að það fylgdi lánsfé sem vantaði og það lánsfé eins og menn muna var annars vegar fé frá sjóðnum sjálfum en hins vegar viðbótarfé sem Norðurlöndin lögðu til, þar með taldir okkar kæru vinir og bræður í Færeyjum, og svo vinir okkar Pólverjarnir. Menn muna kannski eftir því að það gekk á ýmsu varðandi þessa áætlun á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Icesave-ríkin tvö, Bretland og Holland, virtust setja sig í þær stellingar að reyna að standa í vegi fyrir eðlilegum framgangi þessa máls á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég hef allt til þessa dags spurt mig hvers konar ráðgjafar ríkisstjórn Íslands naut eiginlega í þessu máli. Það voru linnulaus viðtöl við ráðherra um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri svona og hinsegin vegna þess að þessi tvö ríki settu sig upp á móti eðlilegum framgangi þeirrar efnahagslegu áætlunar sem við höfðum ráðist í, íslensk stjórnvöld, með atbeina Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á grundvelli samkomulags við sjóðinn um efnahagslega áætlun. Og það var látið að því liggja og fullyrt reyndar fullum fetum að þessi aðildarríki settu fótinn fyrir okkur, en það er eins og það hafi enginn verið í kringum þessa ríkisstjórn til að benda henni á að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er lögbundin stofnun og starfar á grundvelli stofnsáttmála sem hefur eins konar stjórnarskrárígildi fyrir þessa mikilvægu, virðulegu og merku alþjóðlegu stofnun. Stofnsáttmáli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er til í mjög vandaðri íslenskri þýðingu og hefur verið gefinn út í tvígang af Seðlabanka Íslands. Þar geta menn farið rækilega yfir það hversu vandað og gjörhugsað plagg það er og lýsir því hvað menn höfðu lagst djúpt yfir þessar alþjóðlegu stofnanir sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Alþjóðabankinn voru og það voru ekki minni menn en Kaynes lávarður, sem var aðalsamningamaður Breta, og Bandaríkjamaður að nafni Harry Dexter White. Reyndar urðu sjónarmið Bandaríkjamannsins ofan á ef borið er saman það sem þeir lögðu af mörkum. En ástæðan fyrir því að ég er að rifja þetta upp, frú forseti, er að við erum núna að fjalla um það hvernig eigi að binda enda á það tímabil sem þarna hófst upp. Það er sjálfsagt mál að stefna að því að fjármagnshöftin heyri sögunni til, en það er bara ekki sama hvernig það er gert. Og í því ferli er það skylda, ekki síst alþingismanna og annarra sem að málinu koma, stjórnvalda, að gætt sé til hins ýtrasta íslenskra hagsmuna. Og íslenskir hagsmunir eru ærnir og miklir í þessu máli. Til að ljúka þessu varðandi þann yfirgang sem leitast var við að beita okkur af hálfu þessara Icesave-ríkja tveggja og ástæðuna fyrir því að ég nefndi stofnsáttmálann er að hann gerir ráð fyrir eðlilegri málsmeðferð og jafnræði á milli aðildarríkja og samkvæmt stofnsáttmálanum er ekki hægt að fótumtroða aðildarríki, jafnvel þótt það sé lítið eins og Ísland. Síðan er annað og það er dýnamíkin, ef ég má sletta, eða pólitíkin innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þar eru ríki sem láta náttúrlega ekki bjóða sér að komið sé fram með þeim hætti sem þessar Icesave-þjóðir tvær virtust hafa tilburði til að gera. Þá nefni ég t.d. ríki eins og Kína, Indland, sem eiga fulltrúa bæði tvö í 24 manna stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Frú forseti. Þegar ég ræði hér um íslenska hagsmuni þá er náttúrlega býsna sláandi hvernig þróunin hefur verið gagnvart þeim kjörum sem þessum erlendu aðilum bjóðast við að losa um þessar aflandskrónueignir. Eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson rakti í sinni ræðu, sem er að verða að eins konar framhaldssögu hérna því honum auðnaðist ekki að ljúka sögunni, að þróunin er með alláberandi hætti, svo ekki sé meira sagt, í þá átt að bæta hag þeirra kröfuhafa eða öllu heldur eigenda þessara aflandskrónueigna frá því sem lagt var upp með og þá á kostnað íslenskra hagsmuna. Og, frú forseti, það er akkúrat þetta sem við erum að ræða hérna, íslenskir hagsmunir. Ég ætla að leyfa mér, frú forseti, að vísa í þetta frumvarp sem við erum að fjalla um hérna. Þegar maður reynir að átta sig á því að hverju er stefnt þá má sjá í greinargerð þess að frumvarpið er eitt af lokaskrefum stjórnvalda til að afnema fjármagnshöft sem sett voru í kjölfar falls íslenska fjármálakerfisins 2008. Gott og vel og ágætt. Svo er fjallað um eftirstandandi takmarkanir, það er annars vegar meðferð þessara krónueigna sem við erum fyrst og fremst að tala um hér og síðan er annað mál tekið þarna upp, mjög stórt og mikilvægt mál, sem eru hin svokölluðu innflæðishöft og þurfa sérstaka umræðu og skoðun. En ég tek líka eftir því að það segir í greinargerðinni, þar sem vísað er í 1. gr. laganna, að markmið laganna sé að stuðla að losun fjármagnshafta „og skapa grundvöll fyrir frjáls milliríkjaviðskipti með íslenskar krónur með efnahagslegan stöðugleika og almannahag að leiðarljósi.“ Hér er ekkert smáræðismarkmið sett í efnahags- og fjármálalífi þjóðarinnar. Það er náttúrlega ekki eins og íslenska krónan sé einhver stór gjaldmiðill sem sé auðskiptanlegur á hinum alþjóðlega gjaldeyrismarkaði, en þarna er það allt í einu komið inn í þetta frumvarp. Og maður spyr sig: Af hverju er verið að tala um þetta þegar sjálft kjarnainntak málsins snýst um það á hvaða kjörum þessir aðilar fái að losa um sínar aflandskrónueignir? Ég er ekkert að gagnrýna þetta, en mér finnst þetta svolítið til hliðar við aðalmálið. Gott og vel. Ég ætla að ítreka það, frú forseti, sem ég hef hér sagt, að málið snýst um íslenska hagsmuni. Málið snýst um að gæta þeirra í hvívetna með vönduðum og ábyrgum hætti og það standa eftir stórar spurningar: Af hverju skyldi þessum aðilum hleypt út með þessar eignir á allt öðrum kjörum en lagt var upp með í þessari vönduðu áætlun ríkisstjórnar Íslands og Seðlabanka Íslands? Og af hverju akkúrat núna? Hvaða hagsmunir eru í húfi fyrir íslenska þjóð sem kalla á það? Þessum stóru spurningum er ósvarað. Þess vegna vil ég leyfa mér að segja að þessi umræða í dag er ekki bara brýn, hún er algjörlega nauðsynleg. En ég get eiginlega ekki vikið úr ræðustól öðruvísi en að lýsa undrun minni og vonbrigðum með að það skuli koma hér upp þingmaður, fulltrúi í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem mér skilst að hann hafi átt sæti í um nokkurt skeið, sem sýnist algerlega um megn að ræða efnisatriði málsins og kýs að sparka frá sér í allar áttir og ekki síst að hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni með auvirðulegum hætti, leyfa ég mér að segja, frú forseti, og lúalegum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisræðu. Hann kom inn á það sem skiptir gríðarmiklu máli í þessu samhengi öllu, þ.e. vörnina fyrir hagsmunum lands og þjóðar, ríkissjóðs og alls þess sem okkur á Alþingi er treyst fyrir. Það slær mig þannig að þegar menn hafa sýnt þá stöðugu eftirgjöf sem skinið hefur í gegn alveg síðan um mitt ár 2016, og nú er sú eftirgjöf að því er virðist fullkomnuð, ætla þeir að tryggja þeim fullnaðarsigur sem erfiðastir voru okkur Íslendingum á þeim tíma sem staðan var hvað snúnust. Mér leikur hugur á að vita hver afstaða hv. þingmanns er gagnvart því hvaða áhrif hann telur að þetta hafi á aðra hagsmunagæslu sem ríkisstjórn tekur að sér fyrir okkar hönd. Fyrr í dag var rætt um innflutning á ófrosnu kjöti. Það eru óteljandi málin sem ríkisstjórnin, framkvæmdarvaldið, stendur í og á að vera í þeirri vinnu að verja hagsmuni Ísland. Heldur hv. þingmaður að svona fullkomin eftirgjöf, uppgjöf, gagnvart þeim aðilum sem harðast gengu fram gegn okkur, hafi áhrif á aðra hagsmunagæslu og trúverðugleika framkvæmdarvaldsins hvað hana varðar?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann rakti það að þarna er sú mesta eftirgjöf sem hægt er að hugsa sér. Hún er framkvæmd nákvæmlega gagnvart þeim sem erfiðastir reyndust og síst viljugir til að taka þátt í áætluninni frá árinu 2015, svo gjörhugsuð sem hún var. Ég leyfi mér að rifja upp að það reyndi mjög á stjórnvöld eftir hrunið þegar upp risu aðilar sem beittu fyrir sig ólögvörðum kröfum, svokölluðum Icesave-peningum. Það er eins og ekki hafi vantað fólk hér sem tók undir með þessum kröfuhöfum, og jafnvel fram á þennan dag, sem voru ekki einu sinni kröfuhafar, því að þetta voru ólögvarðar kröfur. En menn tóku undir að Íslendingar ættu einhverjar skyldur til að inna einhverjar greiðslur af hendi vegna þessara krafna, umfram það sem þessar kröfur stóðu í hinum fallna banka, Landsbanka Íslands. Þær stundir koma að menn verða að sýna úr hverju þeir eru gerðir og standa gegn svona háttalagi. Auðvitað er það mikil freisting fyrir marga að leggjast á þá sem eru fáir og smáir og liggjandi, eins og við vorum eftir hið efnahagslega hrun. En sem betur fer rættist úr og þjóðin sjálf sýndi úr hverju hún er gerð, tók í tvígang rétta ákvörðun í málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það sé einmitt það sem það mál sem við ræðum núna kristallast í, þ.e. úr hverju menn eru gerðir. Þessi algjöra uppgjöf sem skín í gegn í þeirri lúkningu sem nú er lögð til er þeirrar gerðar að menn ganga á lagið. Menn gengu á lagið. Ég var ekki einu sinni kominn svo langt í að rifja upp framgöngu vinstri stjórnarinnar 2009–2013 í Icesave-málinu. Það kemur kannski í ræðu minni á eftir. En það er auðvitað ótækt ef þeir sem staðið er í vörn fyrir, sem eru bara íslensk fyrirtæki, íslenskir borgarar, íslenska þjóðin, upplifa að menn lyppist niður þegar reynir raunverulega á. Það er ekki til þess fallið að auka mönnum trú hvað það varðar að staðið verði almennilega í lappirnar þegar flókin mál koma upp. Hér fyrr í dag var komið inn á eitt mál þar sem raunverulega mun reyna á hversu fast íslenskir ráðamenn geta staðið í lappirnar, það varðar hinar margumtöluðu breytingar á reglum um innflutning á ófrosnu kjöti. Þetta eru mál sem eru þeirrar gerðar að allir sem horfa á okkur utan frá vilja og ætla sér að ganga á lagið hvað það varðar að eiga samskipti við stjórnvöld sem gefast upp þegar á reynir. Ég ítreka þessar áhyggjur mínar: Hvernig horfir þetta við hv. þingmanni? Telur hann að til framtíðar sé núverandi ríkisstjórn að skaða sig með þessari framgöngu og frágangi ef þetta verður lúkning málsins?
Frú forseti. Ég tel umfram allt að tjónið eða skaðinn, eins og hv. þingmaður nefnir, sé íslenskrar þjóðar. Við erum í þeirri aðstöðu núna að það eru mjög háværar kröfur um að bætt sé úr á ýmsum sviðum, það séu þjóðfélagshópar sem orðið hafi alvarlega út undan og ekki sé hægt að hafa þá nema í einhverri spennitreyju, eins og menn þekkja. Þeir mega sig ekki hreyfa nema að þeir séu skertir í bak og fyrir, ef þeir leitast til að mynda við að bæta hag sinn með aukinni vinnu. Það vantar svo sannarlega víða pening til góðra mála. Af hverju skyldu Íslendingar, íslensk stjórnvöld, taka þá ákvörðun núna að gefa hér eftir, andstætt því sem lagt var upp með, umtalsverðar fjárhæðir sem gætu þess vegna nýst til góðra málefna? Ég vil leyfa mér að ítreka það sem ég hef áður sagt: Hér eru íslenskir hagsmunir undir, hér er stórum spurningum ósvarað. Ég held að það sé rétt að menn flýti sér hægt í þessu máli og gaumgæfi hvert skref.
Frú forseti. Við ræðum aflandskrónulosun og frumvarp ríkisstjórnarinnar í þeim efnum sem þarf einhverra hluta vegna að keyra í gegn á einum degi. Það sem vekur mesta athygli að mínum dómi varðandi frumvarpið er stefnan á bak við það. Forsaga málsins kemur að talsverðu leyti fram í langri greinargerð með frumvarpinu. Margir af aflandskrónueigendum eignuðust kröfur sínar fyrir mjög lágt verð, eins og við þekkjum, sirka 2–5% af nafnverði, með því að kaupa þær í gegnum uppboð á skuldatryggingum stóru íslensku bankanna eftir að þeir fóru í þrot í október 2008. Þeir sem höfðu selt tryggingarnar urðu að greiða þeim sem höfðu keypt þær. Undirliggjandi eignir fóru svo á uppboð, samkvæmt sérstökum ákvæðum í tryggingasamningunum. Kaupendur voru margir hverjir svonefndir hrægammasjóðir sem sérhæfa sig í að kaupa kröfur á gjaldþrota fyrirtæki og sækja á lönd sem eiga í efnahagslegum erfiðleikum. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ákvað að þeir aðilar yrðu að greiða svokallað stöðugleikaálag til að geta selt aflandskrónur sínar fyrir erlendan gjaldeyri. Það sama gilti um slitabú föllnu bankanna sem afhentu ríkinu miklar eignir. Um þetta má lesa í greinargerð með frumvarpinu. Allmargir vogunar- og hrægammasjóðir - við höldum okkur við það orðalag vegna þess að það er réttnefni - tóku ekki tilboði ríkisstjórnarinnar þá um kaup á evrum á miklu undirverði og brugðust hinir verstu við. Mörgum eru enn þá minnisstæðar auglýsingarnar sem þeir birtu fyrir kosningarnar haustið 2016 og þekkt er þegar ósáttir kröfuhafar undir nafninu „Iceland Watch“, með leyfi forseta, birtu heilsíðuauglýsingu í Morgunblaðinu, réðust á íslensk stjórnvöld og reyndu að hafa áhrif á úrslit kosninga með auglýsingum daginn fyrir kosningarnar. Lee Buchheit, sem þá var ráðgjafi stjórnvalda, sagði herferð vogunarsjóðanna þekkta en það að blanda sér í kosningar fullvalda ríkis væri einsdæmi. Undir það skal svo sannarlega tekið. Þarna sjáum við þá gífurlegu hagsmuni sem lágu að baki og hvað sjóðirnir voru tilbúnir að seilast langt í þeim efnum. Þeir svifust einskis. Að sjálfsögðu átti að mæta þeim sjóðum með hörku og það var gert í ríkisstjórnartíð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þá aðferðafræði viðurkenndi íslenskur talsmaður sjóðanna í viðtali við Financial Times. Við sjáum að hér voru íslenskir talsmenn sem unnu gegn íslenskum hagsmunum. Það er í sjálfu sér rannsóknarefni. Tilgangurinn var að reyna að sjá til þess að ný ríkisstjórn myndi taka öðruvísi á og fara mýkri höndum um málefni sjóðanna og sýna aðeins meiri sanngirni, að þeirra mati, eins og það var orðað af þeirra hálfu. Í upphafi árs 2017 fóru kjörin að batna og nú er þeim boðið að fara út á markaðsverði með afganginn þó að íslenska krónan hafi veikst. Það er því alveg ljóst að eftir að nýjar ríkisstjórnir tóku við, fyrst undir forsæti Sjálfstæðisflokksins og síðan forsæti Vinstri grænna, hafa sjóðirnir verið verðlaunaðir fyrir að fara í slag við Ísland og taka ekki upphaflegu tilboði. Þeir höfðu leitað réttar síns fyrir dómstólum hér og erlendis en tapað þeim málum. Ísland var í fullum rétti til að beita þeim álögum, svo að það sé alveg á hreinu, í fullum rétti. Og hvað hefur breyst síðan? Hvar eru álögurnar núna, frú forseti? Bætt kjör vogunarsjóða 2017 og þau sem boðuð eru í frumvarpinu eru því gjöf til vogunarsjóðanna, hrægammanna eins og við segjum. Það liggur engin lagaskylda að baki því. Það vekur reyndar furðu hversu mikill undirlægjuháttur, ef ég leyfi mér að orða svo, ríkir við slíka hrægammasjóði þegar Vinstri grænir eru í forsæti í ríkisstjórn. Síðan má alveg rifja upp að í fjármálaráðherratíð Vinstri grænna voru vogunarsjóðunum færðir bankarnir á silfurfati og ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar þurfti að endurheimta þá með róttækum aðgerðum og erfiðum samningaviðræðum. Frú forseti. Með frumvarpinu er verið að verðlauna þá sem neituðu að vinna með íslenskum stjórnvöldum. Það á ekki að leyfa harðsvíruðustu vogunarsjóðunum að komast upp með þetta. Stjórnvöld hafa gefið eftir, þau hafa ekki staðið í lappirnar eins og þau hefðu átt og eiga að gera. Það er hægt að gefa eftir gagnvart þeim sjóðum sem hafa lagt allt undir til að skaða íslenska hagsmuni en það er ekki hægt að gefa neitt eftir þegar kemur að kjaraviðræðum eða tillögum ríkisstjórnarinnar til að liðka fyrir þeim. Það er ekki hægt. Frú forseti. Við horfum fram á allt önnur kjör sem þessar aflandskrónur fá að fara héðan úr landi á. Maður spyr sig hvers vegna. Hvers vegna liggur svona á? Það hafa engar skýringar komið fram um það. Ég verð að segja að lokum í þessari atrennu að maður veltir fyrir sér hvort hér búi eitthvað að baki sem þoli ekki dagsins ljós.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innblásna ræðu og góða yfirferð. Þetta var ræða til að blása kjarki í okkur og þjóðina og um að standa í lappirnar þótt við séu fámenn eyja norður í hafi gagnvart stórum og sterkum aðilum sem eiga mikið af peningum. Fram kom hvernig þetta kom allt saman til á sínum tíma, hver hin sögulega skýring er. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það sem hann endaði á í ræðunni, sem bæði ég hef spurt mig að og þjóðin örugglega líka. Þingmaðurinn talaði um „að leiða líkur að“ í lok ræðu sinnar. Er þingmaðurinn til í að láta okkur vita hvað hann meinar með því og hvað hugsanlega gæti legið að baki? Þetta er stórt spurningarmerki í mínum huga og örugglega margra annarra, af hverju þetta þurfi að koma með slíkri aðferð hérna inn. Það var reynt að lauma því inn á síðasta degi fyrir jól og það er dagsett og sagt að að öðrum kosti muni gerast eitthvað rosalega mikið. Getur þingmaðurinn róað huga manna með því að leiða að því líkur hvað hugsanlega standi þarna að baki?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek sannarlega undir með honum og hann þekkir það ágætlega af fyrri störfum að mikilvægt er að geta stigið ölduna. Það er nákvæmlega það sem var gert í ríkisstjórnartíð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, menn stóðu í lappirnar í því máli. Þið sjáið hvað sjóðirnir voru orðnir örvæntingarfullir. Fyrir kosningar birta þeir auglýsingu, heilsíðuauglýsingu í fleiri en einu dagblaði vegna þess að þeir voru svo hræddir um áfram yrði sú stefna viðhöfð sem var viðhöfð í tíð þáverandi forsætisráðherra, að gefa ekkert eftir. Þetta er fordæmalaust að erlendir hagsmunagæsluaðilar, sem eru kallaðir á erlendu tungumáli lobbíistar, skuli hafa leyft sér að hafa áhrif á kosningar á þennan hátt í fullvalda ríki. Það held ég að sé einsdæmi. Þess vegna spyr maður sig, og ég spurði réttilega að því í lok minnar ræðu: Er þarna eitthvað sem þolir ekki dagsins ljós? Hvers vegna liggur svona á? Ég hef velt því mikið fyrir mér og get eiginlega ekki svarað þeirri stóru spurningu. Það vekur líka athygli mína að framsögumaður nefndarinnar, hv. þm. Óli Björn Kárason, er hér hvergi. Það er eins og hann hafi flúið af vettvangi þegar hann sá að þetta myndi mæta einhverri andspyrnu, hin hraða yfirferð frumvarpsins í þinginu, sem er óskiljanleg að mínu mati. Það væri rétt að hv. þingmaður kæmi og svaraði því til hvers vegna liggi svona óskaplega á að keyra málið í gegn. Ég held að hann sé sá rétti til að svara því og vonandi fáum við það frá honum.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Hann kastar í raun og veru spurningunni áfram til formanns efnahags- og viðskiptanefndar sem mælti fyrir nefndaráliti og breytingartillögu. Mér þætti vænt um að hann kæmi í salinn og svarað okkur þeirri einföldu litlu spurningu hvernig standi á þessari aðferðafræði. Maður er með ugg í brjósti yfir henni af fenginni reynslu, t.d. út af því að málið tók U-beygju sumarið 2016 og út af því sem gengið hefur á síðan. Talandi um að stíga ölduna þá þarf maður að læra það þegar maður er á slíkum vettvangi og þetta kemst upp í vana. Ég hef líka oft sagt að þegar maður ræður sig í skipspláss vill maður ráða sig í pláss þar sem skipstjórinn er góður í því að stíga ölduna og fiskar vel og hugsar vel um áhöfn skipsins og fjölskyldu hennar. Það finnst mér sá sem var skipstjóri á skútunni á árunum 2013–2016 hafa staðið sig mjög vel í. Ég hef ekki frekari spurningar til þingmannsins en þakka honum fyrir mjög góða ræðu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Mér finnst samlíking hans góð um hversu mikilvægt það er að stíga ölduna og mæta því sem að höndum ber, t.d. í sjávarútveginum. Við getum tengt það umræðunni vegna þess að ljóst er að þessi ríkisstjórn stígur ekki ölduna eins og henni ber að gera í svo mikilvægu og stóru hagsmunamáli, eins og rakið hefur verið. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson kom réttilega inn á þetta og skýrði á mjög einfaldan hátt hversu miklir hagsmunir eru í húfi. Ég vil líka koma inn á það sem hv. þm. Bergþór Ólason nefndi, sem mér fannst mjög athyglisvert. Hann varpaði þeirri spurningu fram hvaða áhrif þetta gæti haft á aðra hagsmunagæslu íslenska ríkisins. Það að gefa svona eftir í málinu spyrst í fyrsta lagi út og þegar við stöndum síðan frammi fyrir erfiðum samningaviðræðum síðar, hugsa menn þá ekki með sér: Ja, þeir munu hvort sem er gefa eftir á endanum? Við stöndum t.d. frammi fyrir mjög alvarlegu máli, sem er innflutningur á hráu kjöti og eggjum til landsins, sem mun hafa veruleg áhrif á íslenskan landbúnað. Maður spyr sig þá: Var það kannski bara vegna þess að menn vissu að íslensk stjórnvöld myndu ekki sporna nægilega við því, eins og hefði átt að gera? Þetta hefur allt saman áhrif. Kjarni málsins er í mínum huga sá að verið er að fara úr landinu með allt önnur kjör en lagt var upp með. Verið er að verðlauna þá sem voru erfiðastir. [[Forseti hringir.]]Það hlýtur eitthvað að búa að baki því sem við höfum ekki fengið að vita.
Frú forseti. Það er eftirtektarvert að þegar nú dregur að lyktum máls sem skiptir íslenska hagsmuni miklu skuli þingsalurinn vera nær tómur, nema hvað hér eru fulltrúar Miðflokksins og einn hugrakkur Sjálfstæðismaður, svo það sé sagt. Við erum núna að ljúka máli sem gæti verið - og vegna þess að ég sé hér út undan mér annan hv. þingmann í hliðarsal, sem er ekki bara þingmaður heldur líka stórskáld þá gæti sú atburðarás sem við erum núna að ljúka sem best heitið og væri bara prýðisnafn á skáldsögu: Veisla vogunarsjóðanna. Við erum núna að klára þessa veislu og veislustjórinn, hæstv. fjármálaráðherra, hefur setið við mitt borðið, brotið brauðið og skammtað á diskana allt frá árinu 2016, allt frá þeim tíma þegar kúvending var tekin í því máli hvernig gert yrði upp við erlenda vogunarsjóði. Horfum á þetta í stærðum: Bara síðustu tvö skrefin sem stigin hafa verið, þ.e. skrefið sem var stigið í ársbyrjun 2017 þegar 100 milljörðum kr. var sleppt úr landi á genginu 137,5 kr. fyrir evru - þá var skráð gengi evru hér á markaði um 110 kr., ef ég man rétt, þannig að þar var u.þ.b. 11% af mismunur á því verði evru sem menn fóru með út miðað við skráð gengi - munaði okkur, þ.e. þjóðina, 13 milljörðum, einhvers staðar á því bili. Aftur á móti ef við miðum við 190 kr., sem var næsta útboð þar á undan, erum við að tala um allt aðrar og miklu stærri tölur. Nú í dag er verið að verðlauna þá sem unnið hafa störukeppnina, sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi svo fyrir tæpum tveimur árum síðan. Þeir sem eru búnir að vinna störukeppnina eru núna að ganga í burtu með 83 milljarða kr. á genginu 136,5 sem er það sama og maður á leið til Spánar fær til að kaupa sér gjaldeyri fyrir og fara með í sumarfríið. 83 milljarðar kr. á 136,5. Ef menn hefðu haft döngun í sér til þess að gera nú ekki meira en í fyrra og hafa þessi 11% ofan á því sem skráð gengi er í dag, hefði það styrkt þjóðarbúið. Við Íslendingar hefðum fengið út úr þessum síðasta skammti, þessum eftirrétti vogunarsjóðanna, 11–15 milljarða. Mönnum finnst það kannski smotterí en þá minni ég á að þær arfaslöku aðgerðir sem ríkisstjórnin kynnti fyrir nokkrum dögum síðan til lausnar kjarasamningum voru verðlagðar á 18 milljarða. Það er þörf fyrir svona upphæðir. Við getum alveg notað þessar upphæðir, þjóðin. En nei, það á ekki að vera svo í þessu tilfelli. Það á að verðlauna vogunarsjóðina fyrir þeirra þjónustu við land og þjóð, ef svo má að orði komast, eða hitt þó heldur. Það er satt að segja alveg makalaus viðsnúningur sem varð eftir mitt ár 2016 þar sem íslenska þjóðin og íslenska ríkið höfðu verið í sókn gegn vogunarsjóðum undir stjórn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem þá var hæstv. forsætisráðherra. Á mjög skammri stundu breyttist þessi sókn í skipulagt undanhald og ríkisstjórnin sem þá tók við stundaði skipulagt undanhald þangað til í fyrra þegar óskipulagður flótti brast á liðið. Allt þetta gerðu vogunarsjóðsstjórnendur sér ljóst strax á árinu 2016, að nú væri ekki sama fyrirstaða og var. Nú gætu menn gengið um íslenskan ríkissjóð eins og að ganga inn í kaupfélag og afgreitt sig sjálfir á því verði sem þeim hentaði. Þetta er það sem er að kristallast hér í dag. Það er með ólíkindum, frú forseti, að menn bjóði þinginu upp á að færa þetta mál hér inn í dag og ætlast til þess að það verði á tveim fundum í dag gert að lögum. Það á að gera Alþingi Íslendinga í dag að ómerkilegum stimpilpúða fyrir fjármálaráðherra, veislustjóra vogunarsjóðanna. Og það er eins og allir sætti sig við þetta. Það er ekki áhugi á því hjá hv. þingmönnum að ræða þetta mál, hann er ekki til. Það er ekki áhugi hjá hv. þingmönnum að sitja við umræðuna og fylgjast með henni. Hann er ekki til. Það er eins og menn hafi sætt sig við það fyrir löngu, eða nokkru, að hér skuli leyft að vogunarsjóðir gangi í burtu með 83 milljarða kr. á gengi dagsins. Þetta er svo snautlegt, þetta er svo smánarlegt og þetta skiptir okkur svo miklu máli að mér finnst það þyngra en tárum taki að enginn skuli sýna þessu máli áhuga nema þingmenn Miðflokksins. En það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem sá hópur hefur staðið í stefni þegar gefur á og látið sér ekki bregða við. En það er eins og aðrir séu allir flúnir undir þiljar og lagstir í koju. Það sem skiptir öllu máli í þessu sambandi er það að ekki einungis er nú verið að ganga í burtu með 83 milljarða kr., sem er það sem menn kalla að ljúka við snjóhengjuna, heldur hefur komið í ljós, frú forseti, í svörum fjármálaráðherra við fyrirspurnum þess sem hér stendur í tvígang, árið 2015 og 2018, að hingað hefur streymt inn á hverju ári nýtt kvikt áhættufé. Maður hlýtur að spyrja sig eftir þessar trakteringar: Hvað ætlast þeir til sem hingað hafa hellt inn áhættufé á hverju ári, keypt hér ríkisskuldabréf og aðrar eignir? Sjá þeir glitta í það að eftir tvö ár eða svo verði þeim „hleypt út“ héðan með þessar eignir sínar á töluvert hærra verði? Fyrir utan það náttúrlega að peningarnir hafa verið í vöggu vaxta, sem er óþekkt. Og halda menn að það muni nú ekki einhvern um - ég gæti nefnt bara Svíþjóð, England, hvar sem er, þar sem stýrivextir eru núll eða undir núlli, þar sem vaxtastig er mjög lágt - að koma hingað í 6,5% vexti? Ég vitna í það sem hæstv. ráðherra einn sagði fyrir allmörgum árum, reyndar fyrir hrun: Sjáið þið ekki veisluna, drengir? En hrægammarnir sjá veisluna og þeir þyrpast hingað. Þeir kaupa hér bæði verðbréf, hlutabréf og skuldabréf og hagnast vel. Auðvitað vita þessir menn, þeir hafa á sínum snærum öflugt lið lögfræðinga og alls kyns hjálparmanna, hvers þeir geta vænst með því að koma hér meðan núverandi stjórn situr að völdum. Þeir geta komið inn og hagað sér eins og maður sem fer inn í kaupfélag og afgreiðir sig sjálfur og ákveður verðið sjálfur. Þetta vita menn. Maður óttast þessa sífelldu eftirgjöf við erlent vald sem skaut upp kollinum árið 2009 þegar menn voru hér hálfbuxnalausir og hræddir. Þá var m.a. ákveðið söluverð á hlut ríkisins í Arion banka, sem varð að veruleika í fyrra á verði frá 2009. Það er þessi sama undanlátssemi sem varð til þess í fyrra að íslenska ríkið treysti sér ekki til þess að yfirtaka Arion banka, minnka í honum eigið fé, Íslandi til heilla, og selja hann síðan. Það hefði verið hægur vandi að gera en menn gerðu það ekki. Hvað er búið að gerast síðan? Jú, þeir sem keyptu þennan banka eða eignuðust hann við þennan gjörning, eru í tvígang búnir að greiða sér út 10 milljarða kr. í arð, 20 milljarðar sem hefðu sem best geta farið í ríkissjóð en fara þess í stað í vogunarsjóð. Þetta eru 20 milljarðar af banka sem var metinn á 120 milljarða, ef ég man rétt, í þessum viðskiptum. Hvað er búið að gera líka? Það er búið að setja eina af stærstu eignum þessa banka í söluferli, þ.e. hlut bankans í Valitor sem er verðlagður í bókum bankans á u.þ.b. 17 milljarða kr. En það myndi koma mér mjög á óvart ef söluverð þessa hlutar verður mikið undir 70 milljörðum kr. Hvað er þá búið að gerast? Á u.þ.b. ári eru þeir aðilar sem eignuðust þennan banka á gjafvirði búnir að taka til sín um 70 milljarða af þeim 120 sem þeir „borguðu“ fyrir bankann. 70 milljarða á einu ári. Ég gæti alveg trúað því að í þessum nýja eigendahópi Arion banka sé að finna góðkunningja okkar Íslendinga sem eru líka þátttakendur í því að flytja nú út 83 milljarða kr. á gengi dagsins. Ef þetta mál gengur alla leið í dag, sem ég vona nú sannarlega að það geri ekki en ef það gerist, verður skálað í kampavíni bæði vestur í Ameríku og í London væntanlega í kauphöllinni. Það verður skálað fyrir heimsku og vanmætti Íslendinga sem hafa gert það kleift að menn gangi héðan út með þetta fé, langt undir því sem þeir hefðu átt að greiða til að fara héðan út. Það er satt að segja bæði dapurlegt og snúið að sjá þetta í ljósi þess að stefnan sem tekin var árið 2013, fyrir sex árum síðan, virkaði ótrúlega vel eins og dæmin sanna og er stærsta skrefið í þá átt að viðsnúningur efnahagsmála á Íslandi varð með þeim hætti sem allir þekkja. Annar eins viðsnúningur hefur aldrei sést nokkurs staðar á jafn skömmum tíma. En menn heykjast á því að halda þessari baráttu áfram. Þess vegna stöndum við hér Miðflokksmenn einir og ræðum þetta mál sem skiptir okkur Íslendinga verulegu máli, ekki bara núna, ekki bara í þetta skipti, því að hópur harðsnúinna fjármálamanna úti í heimi veit að stjórnvöld á Íslandi láta flest yfir sig ganga. Þau kyngja úr hvaða kaleik sem er. Á hvers kostnað? Á kostnað íslensku þjóðarinnar. Ég fullyrði það og það sér hver maður á þeim 100 milljörðum sem fóru héðan út í fyrra á genginu 137,5 kr. en hefðu getað farið út á 190. Munurinn þarna á milli er í kringum 23–25 milljarðar. Hvaða upphæð er það? Hún er u.þ.b. áætlaður afgangur af fjárlögum Íslands fyrir árið 2019. Nú skulu menn gá að því að það var ekki hægt að láta 1,1 milljarð til öryrkja í fjárlagafrumvarpinu. Það var ekki hægt að láta 250 millj. kr. renna til heimaþjónustu. Það var ekki hægt að efla löggæslu. Það var ekki hægt að ganga þannig frá málum að aldraðir einstaklingar gætu unnið sér inn aukagetu. Þetta var ekki hægt. Það voru ekki til peningar. Afgangur á íslensku fjárlögunum, 29 milljarðar, var allt of lítill að sögn fjármálaráðherra, veislustjóra vogunarsjóðanna. En það er hins vegar hægt að hleypa vogunarsjóðunum út með 83 milljarða kr. á gengi dagsins. Það stendur ekki í mönnum sem meira að segja ætlast til þess að við afgreiðum þetta á nokkrum klukkutímum eins og ekkert sé sjálfsagðara. Hin málin var ekki hægt að klára. Það er ekki hægt að koma fram með almennilega skattatillögur til að reyna að leggja lóð á vog þeirra sem lægst eru launaðir, til að hægt sé að aðstoða atvinnulífið, sem er hart keyrt, til þess að geta staðið undir launahækkunum sem um semst. Það er ekki hægt. En það er hægt að hleypa vogunarsjóðunum út með 83 milljarða á gengi dagsins. Þetta er óskiljanleg forgangsröðun með öllu, frú forseti. Hún er í sjálfu sér af þeirri stærðargráðu að hún er eiginlega þeim sem að þessu standa til ævarandi vansa og skammar. Ég hygg að þessi dagur verði alllengi í minnum hafður vegna þeirra vonbrigða sem við verðum fyrir í dag, vegna þess vanmáttar sem íslensk stjórnvöld sýna, vegna þess undirlægjuháttar sem íslensk stjórnvöld sýna í átökum sínum eða samskiptum sínum við erlent fjármálavald. Dagurinn verður væntanlega líka lengi í minnum hafður vegna þess að þetta er dagurinn þegar þingheimur var ekki hér, nema Miðflokkurinn. Þetta er dagurinn þegar aðrir þingmenn voru staddir annaðhvort úti í mötuneyti að raða í sig kökum eða úti í bæ einhvers staðar að sinna einhverjum erindum eða á skrifstofum sínum. Kannski hafa einhverjir lagt sig. En þeir eru ekki hér, enginn nema þingmenn Miðflokksins. Það hefur að því er virðist enginn áhuga á því og áhyggjur af því af hvaða stærðargráðu þetta mál er og hversu stórir hagsmunir eru í húfi fyrir íslensku þjóðina. Það virðist enginn hafa áhuga eða áhyggjur af því. Það er líkt og hér sé bara til nóg af peningum í ríkissjóði, alveg skítnóg, þó að við getum ekki gert upp við öryrkja og þó að við getum ekki liðkað til fyrir kjarasamningum og þó að við getum ekki leyft öldruðum að vinna sér inn smávegis inn. Það er hjóm eitt. En við erum alveg til í að klappa öllum vogunarsjóðum á öxlina og öllum Shylockum heimsins. Við erum til í að gera samning við þá alla, stendur ekki á okkur að gera það. Frú forseti. Ég ítreka það að þessi dagur er í sjálfu sér dagur sorgar, dagur vonbrigða. Hann er dagurinn þegar íslensk stjórnvöld beygðu sig svo í hnjánum gegn erlendu valdi að það mun lengi verða í minnum haft. Ég vildi óska þess að þingheimur, í stað þess að vera einhvers staðar annars staðar en í þingsal að taka þátt í þessum umræðum, tæki sig saman, allir þingmenn sem einn, og ýtti þessu máli frá sér. Það liggur ekkert á. Það er ekkert sem ýtir á nema kannski einhverjir hagsmunir vogunarsjóða sem okkur Miðflokksmönnum er ekkert sárt um að séu fyrir borð bornir að sinni. Okkur veitir ekkert af því að fá út úr þessu hruni endurgreiðslu á þeim skaða sem við Íslendingar urðum fyrir. Það er ekki að gerast með þessu frumvarpi.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þingmanni að það er sérstakt að sjá ekki neina þingmenn í salnum eða í hliðarherbergi nema þingmenn Miðflokksins þegar svo stórt mál er til umfjöllunar. Maður veltir fyrir sér hvort það sé vegna þess að uppgjöfin sé algjör eða vegna þess að þeir hafi ekki áhuga á málinu. Mér finnst að formaður efnahags- og viðskiptanefndar ætti að vera hér, í það minnsta. Hv. þingmaður talaði um veislu vogunarsjóðanna og er það ágætlega rökstutt og má til sanns vegar færa. Nú er það þannig að hlutverk okkar margra og flestra í hinum nýlega Miðflokki hefur verið að spila vörn fyrir íslenska hagsmuni, alveg síðan árið 2009. Það er allt í lagi af því að vörn er besta sóknin, segir einhvers staðar. Þar af leiðandi vílum við það að sjálfsögðu ekki fyrir okkur. Í stórum dráttum snýr þetta mál að því sem þingmaðurinn nefndi í ræðu, að stjórnvöld hafa ákveðið að færa vogunarsjóðunum ákveðna aura eða eignir, hvað sem við köllum það, með því að sætta sig við upphæðir eða verð á aflandskrónum sem við teljum og höfum talið allt of lágt. Hv. þingmanni nefndi mun á þessum 84 milljörðum, 11–15 milljarða mun vegna gengis, þ.e. vegna þess hvernig gengið hefur þróast í útboðum í rauninni. Ég náði ekki alveg hvaða samanburð þingmaðurinn var með þegar hann nefndi að það munaði 11–15 milljörðum á genginu sem nú er verið að bjóða á og svo á einhverri annarri tölu. Ég náði því hreinlega ekki og langar að spyrja þingmanninn um það og biðja hann að fara aftur yfir dæmið sem hann nefndi.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að veita mér tækifæri til að skýra þetta frekar. Samanburður minn var í raun afskaplega kurteis og hógvær. Hann byggist á því að við útboðið árið 2017 þegar sjóðunum var hleypt út á genginu 137,5 kr. evran var skráð gengi evrunnar í kringum 110 kr. Munurinn þarna á milli var um 13–15%. Það sem ég átti við var að ef menn hefðu haft kjark til að halda sama mun í þessu útboði, í því síðasta sem er að verða að veruleika í dag, værum við að tala um 83 milljarða. 11–13% ofan á það eru 10–13 milljarðar, eftir því hvernig við reiknum það, hversu langt við förum. Það átti ég við þegar ég tók þetta dæmi. Auðvitað hefði ég getað tekið miklu raunhæfara dæmi, þ.e. mismuninn á 190 kr. á sínum tíma og því sem boðið er upp á nú. Þar skiptir tugum milljarða. En það er eins og menn hafi ekki haft kjark eða löngun eða döngun til þess að innheimta - ég vil segja innheimta - þann mun. Eins og fram hefur komið í máli fleiri þingmanna er það sem við erum að innheimta eða höfum verið að gera, ætluðum að gera samkvæmt planinu frá 2015, sá herkostnaður sem hrunið kostaði og sá skaði sem hann olli íslenskri þjóð. En núna hafa menn guggnað á því og gefist upp við það.
Virðulegur forseti. Enn og aftur komum við að þeim punkti í málinu að þetta snýst að sjálfsögðu allt saman í grunninn um ákveðna hagsmunagæslu, þ.e. hverra hagsmuna er verið að gæta. Auðvitað er það okkar að reyna að sjá til þess eða í það minnsta hafa áhrif á það hvernig og hversu mikið af vogunarsjóðaeignum sem þessir aðilar eiga hér skila sér til baka til þjóðarinnar, til Íslendinga. Svo virðist sem þarna sé komið niður á eitthvert plan þar sem menn nenna ekki að hugsa um málið lengur, þetta sé eitthvert undirliggjandi mál, því að þetta er ekki vandamál að mínu viti, sem menn vilji leysa með einhverjum hætti og gott sé að klára það, eins og stundum er sagt. Það skiptir ekki máli hvað þetta eru margir milljarðar heldur þarf bara að klára málið. Er mögulegt að við séum í þeirri stöðu enn og aftur að menn hafi farið í einhvern leiðangur þegar líða tók á árið 2016 og samið sig smám saman niður á það verð sem við sjáum í dag, sem er langtum lægra en það sem menn ætluðu sjóðunum að greiða miðað við þær áætlanir og þau plön sem lagt var upp með á sínum tíma? Það er nefnilega þannig að þegar við erum að verjast og sækja fram um leið þarf ákveðna þolinmæði, ákveðna þrautseigju til að geta beitt vörninni til sigurs. Mér finnst eins og hv. þingmaður hafi verið að segja okkur dæmi um það sem hefur skort á, að vörnin hafi brostið þegar menn léðu máls á því að mögulega væri hægt að semja um aðrar upphæðir en öðrum var gert að borga eða sætta sig við.
Frú forseti. Þetta er alveg laukrétt hjá hv. þingmanni. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson rakti ágætlega áðan hvernig Seðlabankinn hleypti út sjóðum á sínum tíma sem áttu frekar litlar eignir en sagði hins vegar að það verð sem upp var sett myndi duga fyrir alla, þ.e. allir sjóðirnir og allir hagsmunaaðilar voru færðir niður á lægsta þröskuld. Frú forseti. Í sjálfu sér held ég að hér sjáum við dæmi um nokkuð sem hefur gerst áður, því að við Íslendingar höfum áður haft hagsmunagæslumenn sem sömdu frá sér ævintýraleg mál af því að þeir nenntu ekki að hafa þau hangandi yfir sér, eins og frægt er orðið. Ég held að þeir ágætu aðilar sem koma að þessu máli fyrir Íslands hönd hafi orðið fyrir snerti af því, þeir hreinlega nenni ekki að hafa þetta mál hangandi yfir sér lengur og séu þess vegna til í „að leysa það“ í eitt skipti fyrir öll, hvað sem það kostar íslensku þjóðina. Því miður. Þetta er náttúrlega til þvílíkra vansa að við verðum að halda því lifandi ef málið „tapast“ í dag, ef það kemst í gegnum þingið, sem ég vona að verði ekki og við munum náttúrlega kappkosta að gerist ekki. Þetta eru svo óendanlega vond skilaboð út í fjármálaheiminn sem er ekkert elskuvina-bandalag. Hrói höttur er ekki lifandi lengur og hann starfar ekki í banka eða vogunarsjóði. Þetta eru slæm skilaboð til þeirra sem eiga eftir að reyna að gera Íslandi skráveifu í framtíðinni. Það er búið að sýna að íslenska ríkisstjórnin stendur ekki í lappirnar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir prýðisræðu. Hann kom inn á það í máli sínu að vaxtakjör, sem mönnum stæðu til boða hér á Íslandi, væru með allt öðrum hætti en fjárfestar þekktu erlendis, sérstaklega nú á síðustu misserum þar sem stýrivextir eða aðalvextir seðlabanka á hverju svæði fyrir sig eru í námunda við núllið. Mér leikur hugur á að vita hvort hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson hafi áhyggjur af því að flótti bresti á í hóp erlendra fjárfesta sem hér eru út frá vaxtakjörunum einum og sér, eins og virðist að einhverju marki skína í gegn, hvað áhyggjur þeirra sem harðast ganga fram hvað þetta mál varðar gefa manni tilefni til að ætla. Þekkir hv. þingmaður til fleiri markaðssvæða í hinum vestræna heimi þar sem fjárfestum standa til boða viðlíka stýrivextir og þar sem undirliggjandi efnahagsástand er í lagi? Menn geta auðvitað fundið staði hér og þar á heimskringlunni þar sem allt er í hers höndum og undirliggjandi vaxtaprósenta skiptir kannski ekki öllu máli. En það er þó þannig að vextir hér eru með hæsta móti miðað við það sem gerist í þeim samfélögum sem við berum okkur saman við. Mér leikur hugur á að vita hvort hv. þingmaður hafi áhyggjur af því að vextirnir sem slíkir verði hvati fyrir fjárfestana til að yfirgefa Ísland.
Forseti. Í sjálfu sér gæti ég svarað þessu með einu orði og sagt: Nei. En það er svo, og þess vegna benti ég á það hér áðan, að meðan menn hafa verið að moka þessari snjóhengju út, alltaf á lægra verði í hvert skipti, hafa safnast upp eignir á móti vegna þess að menn hafa komið í þetta vaxtaskjól. Það er efni í fyrirspurn til Seðlabanka Íslands, í gegnum hæstv. fjármálaráðherra, hversu mikið við höfum verið að greiða þessum aðilum í vexti undanfarin ár. Hvaða ávöxtun hafa þeir haft af fjárfestingu sinni hér innan lands? Það er efni, held ég, í mjög góða fyrirspurn og væri rétt að taka það mál upp, annaðhvort þar eða í sérstakri umræðu. En nei, ég óttast ekki að menn flýi land með mikið af peningum. Seðlabankastjóri hefur verið í viðtölum undanfarið alldrýldinn og sagt að við séum vel vopnum búin og eigum mikið púður í tunnunni og ég veit ekki hvað frasa hann hefur ekki dregið upp til að sýna okkur fram á að Seðlabanki Íslands sé vel í stakk búinn, þrátt fyrir að menn færu eitthvað að hiksta núna. En sjóðir og aðilar sem fá aðra eins meðferð og þeir sem við erum að kveðja í dag, ef frumvarpið verður að lögum, koma alltaf aftur ef þeir eiga von á svipuðum trakteringum. Það er ekki nokkur vafi í mínum huga. Hv. þingmaður talaði réttilega um þennan heimshluta. Það kann vel að vera að menn geti sölsað undir sig gull og demanta einhvers staðar í þróunarlandi og þénað vel á því. En í hinum vestræna heimi sé ég ekki nokkurn stað þar sem menn geta fundið viðlíka ávöxtun eða viðlíka vaxtakjör fyrir innlagða peninga og hér er að finna.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir svarið. Það er ánægjulegt að nú séum við Miðflokksmenn ekki einir í salnum eins og verið hefur um allnokkra hríð. Til viðbótar við það sem ég spurði hv. þingmann um áðan langar mig að eiga við hann orðastað um það sem virðist skína í gegn, þessi skilaboð stjórnvalda um að nú séum við búin að fá nóg. Aðgerðirnar sem voru rammaðar inn af ríkisstjórn þáverandi forsætisráðherra, formanns Miðflokksins, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, árið 2015, hafi gengið svo vel og þær hafi skilað svo miklu að nú séu séum við bara komin á fínan stað og getum leyft okkur að gefa eftir alvöruupphæðir. Við höfum séð þetta í ýmsum málum undanfarið og það má eiginlega segja að þetta hafi kannski jafnt og þétt verið að fljóta upp, þessi afstaða stjórnvalda, síðan seinni part árs 2016, en hún hefur sennilega aldrei verið skýrari en í dag með útfærslu þessa máls. Mér leikur hugur á að vita: Upplifir hv. þingmaður afstöðu stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, með sama hætti og sá sem hér stendur, þ.e. að menn séu saddir og telji sig þar af leiðandi geta gefið frá sér stórar upphæðir sem hefðu komið í ríkissjóð hefðu menn haft döngun í sér til þess að fylgja planinu sem lagt var af stað með til enda í stað þess að verðlauna þá sem erfiðastir voru íslenskum stjórnvöldum og íslenskum hagsmunum þegar mest reyndi á?
Frú forseti. Nú ber á það að líta að margir af þeim sem nú sitja við stjórnvölinn á Íslandi héldu því fram, þegar áætlun um afléttingu hafta var lögð fram, að tölurnar sem þá voru nefndar um það sem Íslendingum gæti fallið í skaut væru óábyrgar, myndu aldrei nást o.s.frv. Kannski er það einfaldlega það sem vakir fyrir mönnum, að hjálpa til við að þær tölur náist ekki, að sá árangur náist ekki með því sem hér er verið að gera. Það er alveg víst að ef menn hefðu staðið í lappirnar og haldið sig við planið, áætlunina sem lögð var fram árið 2015, værum við þegar búin að uppskera meira en komið hefur á daginn, því miður. Ég segi enn og aftur: Þessi undanlátssemi birtist alls staðar. Hún birtist líka í því að vilja ekki yfirtaka Arion banka. Ég leiddi líkur að því áðan að þar hefðu dottið fyrir borð í kringum 70 milljarðar, þ.e. að aflokinni sölu Valitors. Það kemur þá bara í ljós hvort ég hef rangt fyrir mér í því. En ég ítreka að þeir sem nú sitja við stjórnvölinn á Íslandi voru margir hverjir á því að þær tölur sem nefndar voru í sambandi við skuldauppgjör föllnu bankanna væru úr takti við allan raunveruleika - en annað hefur komið á daginn. Þetta hefur í sjálfu sér allt staðið eins og stafur á bók, þar til menn misstu fótanna. Það getur vel verið að þeir sem sitja við stjórnvölinn á Íslandi nú séu svo nægjusamir að þeir ætli að láta sér nægja þriðja besta kostinn þegar þeir gátu fengið þann besta með því einu að sýna kjark. Þeir þurftu ekki einu sinni að mynda áætlunina eða búa hana til. Það var búið að búa hana til fyrir þá. Það eina sem menn þurftu að gera var að standa við hana og halda áfram að vinna eftir henni. En því miður: Illu heilli hefur menn brostið kjark.
Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál, svokölluð aflandskrónulosun og bindingarskylda á fjármagnsinnstreymi. Það er margt við frumvarpið að athuga og við sjáum til hvort mér endist tími í fyrstu ræðu minni til að fara yfir allt. En fyrst vil ég koma inn á það atriði sem snýr að tímarammanum sem okkur er veittur í dag. Það er ekki eins og þessi gjalddagi, eindagi, 26. febrúar, á tilteknum ríkisbréfaflokki hafi verið skilgreindur nýlega. Það hefur lengi legið fyrir að daginn í dag, 26. febrúar, bæri einmitt upp í dag. Hér er lagt mikið upp úr því að málið þurfi að klárast í dag af því að miklir hagsmunir þjóðarinnar séu undir. Það sem viðhaft er sem rökstuðningur í dag minnir mann á margar þær varnarræður sem haldnar voru af stuðningsmönnum Icesave-samninganna forðum. Ef við setjum það í samhengi afgreiddi meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar frá sér nefndarálitið þann 21. febrúar sl. Þar skrifa undir þrír fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og síðan fulltrúar aamfylkingarflokkanna allra. Þetta var síðasta fimmtudag. Á föstudag var ekki þingfundur. Þá var felldur niður þingfundur vegna vetrarleyfa á höfuðborgarsvæðinu, ef ég skildi það rétt. Á laugardaginn var enginn fundur. Á sunnudaginn var enginn þingfundur. Í gær, mánudag, var enginn þingfundur. Þetta mál kom til umræðu að ganga fjögur í dag, þriðjudaginn 26. febrúar 2019, og notuð eru sem sérstök rök í málinu að það verði að klárast „med det samme“, annars fari allt til fjandans. Það er þannig að markaðir loka hvað svona viðskipti varðar á bilinu þrjú til fjögur, þannig að það var ekki rétt nema framsöguræðan sem kláraðist innan þess tíma sem þeir voru opnir. Þetta heldur auðvitað ekki neinu vatni og við eigum ekki að láta bjóða okkur upp á svona vitleysu. Það eina sem gerist ef þetta mál klárast ekki í dag er að aflandskrónueigendurnir, sem eiga þennan 3,1% stabba, eiga hann áfram á morgun og hinn og hinn og hinn, rétt eins og ef málið hefði klárast. Það er því engin tímapressa, engir stórkostlegir hagsmunir undir eins og hv. þm. Smári McCarthy hélt fram í dag og hefur póstað að því er virðist mjög rækilega á vegg sínum á Facebook með áframhaldandi dylgjum í garð formanns Miðflokksins, sem eru eins ómerkilegar og við er að búast. Ég vildi afgreiða málið sem snýr að tímarammanum á þennan hátt. Það er algjörlega fráleit framganga að bjóða okkur upp á að umræðan byrji svona seint og að það eigi að klára tvær umræður. Það átti að slíta fundi á milli. Fyrri umræðan dagsins, 2. umr. um frumvarpið, hófst rúmlega þrjú. Klukkan var þá að ganga fjögur á markaði og allir hinir ágætu fjárfestar, sem menn kikna í hnjánum gagnvart, áttu að vera búnir að kaupa sér nýja pappíra fyrir lokun þeirra í dag. En við skulum ýta þeim hluta málsins til hliðar, í guðanna bænum. Þetta heldur ekki nokkru vatni. Það sem mér finnst alvarlegast í málinu eru skilaboðin sem felast í því að menn gefist upp sýknt og heilagt, lyppist niður ef andstæðingurinn ber nógu hart í borðið. Það er búinn að vera stöðugur flótti gagnvart samskiptum við eigendur aflandskrónanna síðan um mitt ár 2016. Menn hafa gefið meira og meira eftir og auðvitað eru þeir aðilar sem stýra sjóðunum og eigendurnir engir bjánar, þeir sjá þetta: Heyrðu, hinir öflugu menn sem verja hagsmuni íslensku þjóðarinnar lyppuðust niður út af þessu. Tökum einn hring enn, einn snúning enn, og sjáum hverju við náum fram. Svo auglýsir Seðlabankinn fleiri og fleiri tilboð til handa sömu aðilum og alltaf hugsa þeir: Leyfum þeim að senda okkur eitt tilboð í viðbót. Núna í byrjun árs 2019 virðast menn hafa lagt skottið algerlega niður og þeir kröfuhafar, þeir krónueigendur sem erfiðastir voru íslenskum hagsmunum, sem harðast gengu fram þegar við áttum hvað erfiðast sjálf, vinna fullnaðarsigur. Það er ekki þannig að við höfum einhverja stöðu að verja, þeir höfðu allt sitt fram. Hvað varðar allt tal um vaxtaleysi á þeim tíma má segja að þótt hluti tímans sé vaxtalaus eru vegnir vextir yfir þann tíma sem ástandið hefur varað þannig að þeim sömu fjárfestum hefði sennilega hvergi staðið til boða í hinum vestræna heimi viðlíka tryggir pappírar. Skilaboðin sem menn senda með því eru þeirrar gerðar að allir taka eftir þeim. Auðvitað sitja menn núna og brosa út í annað og hugsa með sér: Við hefðum ekki þurft að eiga svona marga fundi með Íslendingum út af frystiskyldu á kjöti, þeir hefðu lyppast niður hvort sem var. Það verður forvitnilegt að skoða í kjölfar þessa alls hvað hefur raunverulega verið gert í þeim erfiðu málum sem við höfum verið að slást í undanfarin ár, t.d. því er snýr að innflutningi á ófrosnu kjöti. Eru menn raunverulega búnir að taka þá slagi sem hægt væri að taka? Eru menn raunverulega búnir að reyna allt sem hægt er? Sagan sem allar fréttirnar og þetta frumvarp sem liggur fyrir í dag segir er þeirrar gerðar að manni dettur eiginlega ekki til hugar að trúa því að okkar ágætu fulltrúar hafi raunverulega staðið í lappirnar, því að svo sannarlega gera þeir það ekki í málinu sem snýr að aflandskrónum. Þegar sagan er tekin saman á svona skýran hátt, eins og er frá miðju ári 2016 til byrjunar árs 2019, þar sem menn lyppast niður í hverjum átökunum á fætur öðrum, sífellt er sent aðeins betra tilboð til mótaðilanna, þá ganga menn auðvitað á lagið. Þetta eru skilaboðin sem er verið að senda í dag. Andstæðingar okkar, aðilar sem eru andstæðir hagsmunum íslensku þjóðarinnar, munu treysta á að menn lyppist niður hér eftir sem hingað til. Það verður gríðarlegt tjón af slíku. Ég held að það tjón sem felst í slíkri merkjasendingu, að menn séu alltaf tilbúnir að gefa eftir, sé mögulega miklu meira en í þeim krónum og aurum og milljörðum sem tapast með þeirri útfærslu sem viðhöfð er í málinu eins og það liggur fyrir núna. Það er eitt og annað sem kemur fram í frumvarpinu annars vegar og greinargerðinni hins vegar sem rétt er að gera athugasemdir við. Svo að ég komi aðeins inn á það áhyggjuatriði manna aftur að málið verði að klárast í dag, annars sé mikil vá fyrir dyrum, þá segir, með leyfi forseta, neðarlega á fyrstu síðu nefndarálitsins: „Í umsögninni segir: „Við það eykst hætta“ - sem sagt ef málið klárast ekki fyrir lok dags - „á að stórir aflandskrónueigendur, sem átt hafa sín bréf í samfelldu eignarhaldi frá því fyrir höft og taldir hafa verið líklegir til að endurfjárfesta í íslenskum skuldabréfum þegar þeirra bréf koma á gjalddaga þann 26. febrúar muni í stað þess leita út þegar þeir losna af bundnum reikningum.““ Það er verið að segja að stórkostleg hætta, stórkostleg vá sé fyrir dyrum ef þau atriði klárist ekki í dag. Það verður að segjast að ríkisstjórnarflokkarnir og forseti Alþingis hafa haft það í hendi sér að hafa þetta mál á dagskrá miklum mun fyrr og nefndin hefði eflaust afgreitt það fyrr ef fram hefði komið krafa um slíkt. En ekkert mun gerast að þessum degi liðnum annað en það að krónueigendurnir munu eiga haftakrónur sínar á morgun, rétt eins og þeir eiga þær í dag. Það verður ekki vegna lágra vaxta sem þeir munu yfirgefa svæðið með sína peninga. Það er alveg ótrúleg staða að menn horfi upp á það vaxtastig sem enn er viðhaldið á Íslandi í kólnandi hagkerfi. Ef við berum það saman við löndin í kringum okkur þar sem stýrivextir eru gegnumgangandi í námunda við núll þá upplifa erlendir fjárfestar hvergi viðlíka gósentíð og hér er. Horfandi á sterkt innflæði þrátt fyrir tímabundið hökt í ferðaþjónustunni og öflugan sjávarútveg og öfluga gjaldeyrissköpun er það eins og að vera umvafinn bómull að vera fastur í íslensku vaxtaumhverfi. Það eru góðar líkur á því að þeir vilji njóta þess enn um sinn. Því er haldið fram í einhvers lags hótanastíl í framhaldi af þeirri málsgrein sem ég las upp áðan að áhrif af þessu verði í fyrsta lagi þau að Seðlabankinn muni þurfa að eyða miklum mun meiri forða til að koma í veg fyrir gengisfall í tengslum við losun aflandskróna. Ég minni aftur á Icesave-hótanirnar og allan þann bölmóð sem þeim fylgdu og bið þingheim, og vona að einhverjir séu að hlusta á umræðuna í sjónvörpum á skrifstofum sínum, annars eru það bara þingmenn Miðflokksins og einn Pírati sem heyra til, í lengstu lög að fara ekki á taugum út af þessari dagsetningu. Í málinu öllu, sem er endapunkturinn á þeim stóru og fordæmalausu aðgerðum sem gengið var til og rammaðar voru inn árið 2015, hefur niðurlag aðgerðanna, eða lokahlutinn, gengið afskaplega snautlega, því miður. Árangur aðgerðanna hefur verið ævintýralegur. Það er þyngra en tárum taki að menn virðast vera búnir að sannfæra sig um að nú sé komið nóg, að aðgerðirnar hafi gengið svo vel, þær séu búnar að skila svo miklum fjármunum í ríkissjóð, íslenskt efnahagslíf sé orðið svo sterkt, að ekkert þjóðfélag, enginn efnahagur hafi náð viðlíka viðsnúningi og viðspyrnu síðan fjármálahrunið gekk yfir hinn vestræna heim árið 2008 og hið íslenska þjóðfélag og nú sé þetta allt saman búið að ganga svo vel að við skulum bara sleppa lokakaflanum. Það má vera að ég hafi rangt eftir en einhvers staðar sá ég eða las að síðustu tvö skrefin væru hættulegust lífi línudansaranna. Þá héldu menn að leikurinn væri búinn og þeir væru komnir í örugga höfn, en það er ekki þannig. Þegar menn setja upp plan sem á að ganga fram með ákveðnum hætti og það er algjörlega óumdeilt og gekk ævintýralega vel framan af, eiga menn auðvitað að fylgja því og klára það, sérstaklega þegar hagsmunir ríkissjóðs eru algerlega augljósir í því að gera eins og lagt var upp með. Við erum ekki í þeirri stöðu að mega gefa frá okkur jafnvel milljarðatugi, bara af því að okkur þykir nóg komið. Við getum haft ágætisnot af þeim peningum, hvort sem er til innviðauppbyggingar, til velferðarkerfisins eða niðurgreiðslu skulda. Við getum notað þá alla. Við eigum ekki að gefa eftir og við eigum ekki að senda þau skilaboð út gagnvart síðari tíma hagsmunagæslu stjórnvalda, hvert sem málið kann að vera, að við lyppumst niður á seinni hlutanum, því að þá mun enginn gefa eftir. Það mun enginn taka tiltali og það mun enginn setjast niður og semja við okkur í byrjun hér eftir ef menn vita að hagsmunagæsluaðilar íslensku þjóðarinnar lyppast niður í lokin. Það eru skilaboð sem við megum ekki senda út. Þó að menn séu komnir áleiðis með það í þessu máli er ekki of seint að stoppa það og við eigum að gera það. Við eigum eftir að lenda í málum sem eru miklu umfangsmeiri en síðasti hluti haftalosunarinnar hvað varðar hagsmunagæslu fyrir Íslands hönd. Þá er ég að tala um þingið sjálft og ríkisstjórnina hverju sinni. Við eigum eftir að lenda í miklu stærri málum. Við verðum að sýna að við höfum staðfestu til þess að klára mál og fylgja þeim eftir til enda, að við höfum þor og dug en lyppumst ekki niður þegar hart er tekið á móti. Ég ætla að láta þetta duga í fyrstu ræðu minni, svona upp á samhengi hlutanna, en bið forseta að setja mig aftur á mælendaskrá þótt aðeins sé eftir af ræðutíma mínum núna.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður sagði að það væri komið nóg af umræðum um þessa undarlegu dagsetningu og þá hættu sem stafaði af henni, en ég stenst nú samt ekki mátið vegna þess að eftir að hv. þingmaður benti á þetta þá skoðaði ég það og sá að umræða um þetta mál hófst vissulega 15.03. Loki skuldabréfamarkaður kl. 15.30, eða 16, ég er ekki viss, er ljóst að menn hafa væntanlega ætlað að klára framsöguræðu, andsvör, aðrar ræður, afgreiða málið væntanlega til nefndar, funda í nefndinni, koma aftur með það inn í þingsal í 3. umr. og halda svo atkvæðagreiðslu með atkvæðaskýringum og öllu slíku á 27 mínútum. Það er augljóst að þetta hefði verið óhugsandi. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvers vegna málið er sett fram með þessum hætti. Hvers vegna er búinn til þessi tímarammi sem var augljóslega ekki hægt að verða við og meira að segja stjórnarmeirihlutinn, með sitt vald yfir dagskrá þingsins, virtist ekki gera ráð fyrir að gengi eftir? Hvers vegna? Hvers vegna að halda því fram að það verði að klára þetta vegna þess að annars móðgist menn væntanlega við það að geta ekki farið strax og keypt fleiri ríkisskuldabréf, menn sem eru búnir að vera lokaðir hér í höftum í áratug? Hefur hv. þingmaður sem benti á í raun fáránleika málsins einhverja kenningu um hvers vegna þessu er stillt svona upp gagnvart okkur sem teljum rétt að ræða þetta mikilvæga mál?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir spurninguna og hún er vissulega áhugaverð. Nú ætla ég að leyfa mér að hugsa aðeins upphátt. Þegar mál er sett í þessa tímapressu og sú mikla áhersla lögð á tímann á sama tíma og tímamörkin eru gjörsamlega útilokuð þá læðist að manni sá grunur að menn hafi ekki áhuga á að lenda í miklum efnislegum samtölum, málefnalegum viðræðum um málið. Það er í rauninni ekkert annað sem getur skýrt það að stjórnarflokkarnir sem hafa alla stjórn á þessu máli, eins og hv. þingmaður kom inn á, alla stjórn, setji málið í þá ótrúlegu stöðu að umræður hefjist 15.03, markaðir loki 15.30 eða 16, við getum flett því upp hérna á milli svara, og það eigi að klára heila umræðu með öllu sem því fylgir, vísa máli til nefndar, slíta fundi, setja málið aftur inn, ræða það með atkvæðaskýringum og klára og fjárfestarnir eiga að geta tekið sprettinn og keypt ný skuldabréf. Menn eru með þessu bara að forðast umræðuna. Það getur ekkert annað verið. Menn höfðu það í hendi sér að hafa getað gert þetta með miklu rýmri tíma og þá er engin önnur skýring sem kemur mér til hugar en að menn hafi ekki viljað finna sig í þeirri stöðu að þurfa að rökræða efnisatriði málsins. Það má segja að það skíni kannski dálítið í gegn með því að hér er framsögumaður málsins, hv. þm. Óli Björn Kárason, ekki viðstaddur og enginn annar þingmaður stjórnarflokkanna, [[Forseti hringir.]]ekki einn, þannig að það er mín besta ágiskun.
Hæstv. forseti. Auðvitað læðist að manni einmitt þessi grunur, sérstaklega eftir að hafa fylgst með því hvernig þetta mál kom fyrst inn í þingið, þegar gerð var tilraun til að renna því í gegn á síðasta degi þingsins fyrir jólahlé. Hvenær birtist það svo aftur og var smeygt í gegn á sjö mínútum eða sex? Daginn sem forseti Alþingis setti hér allt í uppnám þannig að þingið var nánast óstarfhæft út af einhverri grillu, ólögmætri grillu forsetans sem hann var að keyra í gegn. Sá dagur var valinn til að afgreiða málið á sex mínútum án þess að menn yrðu þess nánast varir. Auðvitað fer mann að gruna þetta. Og gjalddaginn er í dag á þessu ríkisskuldabréfi. Þeir hafa greitt það í síðasta lagi, væntanlega, rétt fyrir lokun markaðar, en það getur vel verið að þeir hafi greitt út í morgun og það hafi bara verið búið að borga út þetta bréf þegar því var haldið fram að það mætti helst ekkert að ræða málið, þyrfti að keyra það í gegn vegna þessarar dagsetningar.
Herra forseti. Ég þakka seinna andsvar hv. þingmanns. Ég var hreinlega búinn að gleyma því að þessu máli hefði verið hraðað í gegn á nokkrum mínútum, væntanlega 22. janúar sl. Þetta, til viðbótar við allt hitt sem maður er búinn að vera að fara í gegnum hérna, bendir auðvitað til þess að mönnum líði ekkert ofsalega vel með þetta. Það er engin önnur skýring sem stenst einhverja skynsemisskoðun. Þegar menn setja svona mál á dagskrá daginn sem allt fer í háaloft, svo vægt sé til orða tekið, það afgreitt á sex, sjö mínútum og koma síðan ekki með málið inn aftur fyrr en það er komið í algjört óefni út frá einhverjum ófrávíkjanlegum tímafresti, segir bara það eitt að menn vilja ekki ræða efnisatriði málsins. Það er eina skýringin sem stenst einhverja skynsemisskoðun.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina og ræðuna. Hann gerði að umtalsefni í ræðu sinni nefndarálitið og vitnaði m.a. beint í umsögn Seðlabanka Íslands, sem er í nefndarálitinu, um málið og fór m.a. yfir það að Seðlabankinn virðist gefa sér það í umsögn sinni að í fyrsta lagi að ef þetta verður ekki að veruleika muni hér mikil vandræði verða og gæti kostað okkur mikið. Í umsögninni segir í öðru lagi að um sé að ræða hóp eigenda að þessum skuldabréfum sem taldir eru líklegir til að endurfjárfesta í íslenskum skuldabréfum. Er það þannig að við getum bara áætlað eða talið eða ímyndað okkur að menn ætli að nota eignir eða fjármuni eða bréf sem þeir eiga með þessum hætti? Það sem mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í er hvaða líkur eru á því að þessir eigendur geti fengið einhvers staðar betri ávöxtun á sitt fé en þeir fá í dag á Íslandi. Er það þannig að það borgar sig fyrir þá að taka sitt fé og fara með það til Evrópu eða Bandaríkjanna og ávaxta sitt pund þar eða er betra fyrir þá að eiga þetta hérna á Íslandi og bíða rólegir? Maður veltir fyrir sér hvaða heimildir Seðlabankinn hefur til að fullyrða að allt muni fara fjandans eða þá að menn muni fjárfesta í íslenskum skuldabréfum á ný. Ég hef svo sem ekki lesið, viðurkenni það, umsögn Seðlabankans. En ég velti þessu fyrir mér.
Herra forseti. Seðlabankinn hefur svo sem misstigið sig nokkrum sinnum undanfarin misseri en látum hjá líða að fullyrða að svo sé með þessa yfirlýsingu þótt mér þyki nú hægt að leiða líkur að því. Fjárfestar fara bara með sinn pening þangað og fjárfesta í þeim pappírum sem skila þeim hæstri ávöxtun að teknu tilliti til áhættu og lengdar skuldbindingar. Í dag held ég að mönnum bjóðist ekki jafn tryggir pappírar og ríkisins, útgefnir íslenskir pappírar, að teknu tilliti til þeirra vaxta sem á þeim eru. Ég held, eins og ég sagði áðan, að menn séu dálítið eins og umvafðir bómull hér í viðskiptum sínum með íslensk ríkisskuldabréf, íslenska ríkispappíra. Mér þykir undarleg meldingin sem kemur fram frá Seðlabankanum þarna og snýr að umræðum um vaxtastigið. Ég hef sagt það í nokkrum ræðum hér í tengslum við önnur mál á þinginu að allt snúist á endanum um vexti. Húsnæðisvandamálin sem við stöndum frammi fyrir, leigumarkaður og annað slíkt, þetta snýst að langmestu leyti um vextina. Á meðan það er raunin og raunvaxtastigið á Íslandi er algjörlega úr takti við það sem er að gerast í löndunum í kringum okkur þá myndi ég halda að menn yrðu bara mjög afslappaðir hér með sínar krónur áfram á meðan staðan í efnahagsmálum er eins og hún er og vaxtastigið er eins og það er. Vextir á Íslandi eru allt of háir eins og ég hef sagt ótal sinnum í ræðum hér á fyrri stigum.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að við séum alveg sammála um það að vaxtastig á Íslandi sé allt of hátt. Það sem mig langar að velta upp við þingmanninn er að nú hefur verið bent á það í þessum umræðum að munurinn á því gengi sem nú virðist eiga að selja þetta á eða leyfa mönnum að leysa þetta út á og því sem menn fengu 2017 er 10–12 milljarðar, eitthvað slíkt. Ég fór að velta fyrir mér hvort þetta sé hreinlega eitthvert innlegg sem geti haft leiðindaáhrif á kjarasamningaviðræður þegar menn sjá að þarna er verið að fórna milljörðum á milljarða ofan þegar þeir eru að reyna að sækja fjármuni til ríkisins. Þá er ég ekki að taka neina afstöðu til kjarasamningaviðræðna, ég er bara að velta þessu upp. Það kemur líka fram, virðulegi forseti, á fyrstu síðu í nefndarálitinu að Seðlabankinn talar um að markaðsaðilar hafi kvartað yfir skorti á framboði erlends fjár á innlendum skuldabréfamarkaði. Er verið að bregðast við þörf markaðsaðila með þessu frumvarpi?
Herra forseti. Hérna er blaðið sem ég var að leita í bunkanum hjá mér, gott að þú tókst það ekki með. Þessa setning í nefndarálitinu er þannig að í kjölfar þess sem menn lýsa yfir miklum vandamálum verði málið ekki afgreitt á hlaupum í dag, segja þeir: „Í öðru lagi mun draga meira úr framboði erlends fjár á innlendum skuldabréfamarkaði en reiknað var með þegar frumvarpið var samið.“ Það eru ýmsar aðrar leiðir til að leysa þetta vandamál og fremst í þeirri röð væri auðvitað að draga úr svokölluðum innflæðishöftum sem markaðsaðilar hafa gert töluverðar athugasemdir við um langa hríð. Ef það er staðan að markaðsaðilar telji að það sé skortur á framboði á erlendum fjárfestum inn á íslenskan skuldabréfamarkað þá eru aðrar leiðir til að leysa það en að lyppast niður á lokakafla þessa máls.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir góða ræðu. Hann var að mörgu leyti á svipuðum slóðum og ræðumenn hér á undan. Ég ætlaði að spyrja hann svipaðrar spurningar og ég spurði hv. þm. Birgi Þórarinsson að áðan, um þessa dagsetningu, en því var stolið af mér. Allt í góðu með það, þetta eru svona vangaveltur.
Spurðu bara aftur, það eru nefnilega nýjar upplýsingar.
Ég spurði hv. þm. Birgi Þórarinsson hvert hann teldi geta verið svarið við því af hverju 26. febrúar væri dagsetningin og af hverju þessi rosalegi hraði væri á málinu. Hann svaraði því ágætlega og sagði: Það er erfitt fyrir mig að svara því en það væri kannski hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sem gæti svarað því. Hann hefur hins vegar ekki sést hér á svæðinu. Ég ætla samt sem áður að leyfa mér, af því að ég sé að það stirnir á augun í hv. þingmanni, að spyrja hann sömu spurningar um þetta: Á hann þetta svar til handa mér eða getur hann getið sér til um það? Ég ætla síðan að koma að vaxtamálum í seinna andsvarinu. Við erum alltaf að glíma við háa vexti og ég ætla að koma aðeins að vaxtamálum og eins því að þjóðin treysti fulltrúum þingsins til að starfa fyrir sig.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Þó að hann hafi spurt hennar hér fyrr í dag þá þykir mér ágætt að hún komi fram aftur. Mér var nú rétt áðan bent á það sem ég hafði ekki tekið eftir í fyrstu yfirferð minni um nefndarálitið, en þar segir, með leyfi forseta, í tengslum við dagsetninguna 26. febrúar sem er í dag: „Í umsögn til nefndarinnar undirstrikar Seðlabankinn mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddagi tiltekins flokks ríkisbréfa rennur upp 26. febrúar næstkomandi.“ Hér er ítrekað mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddagi tiltekins flokks, sem er í dag, rennur upp. Seðlabankinn er sem sagt að segja að himinn og jörð muni bókstaflega farast ef þetta verði ekki afgreitt í gær. Ekki í dag - nei, í gær. Ég veit ekki til þess að neitt hafi gerst í dag sem bendir til þess að fjárfestar hafi farið á taugum þegar þeir áttuðu sig á því að þetta mál hefði ekki verið klárað í gær. Þetta heldur engu vatni, þessi tímapressa, og það er einhvern veginn lygilegt að horfa á það hér - ef ríkisstjórnin tekur trúanleg þessi varúðarorð Seðlabankans, um mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddaginn, í dag, rennur upp - að þetta skuli þá hafa verið sett á dagskrá í dag. Þetta er alveg óskiljanlegt. Eins og sagt var í einhverju samhengi, og ég vona að forseti skammi mig ekki fyrir það: „You can't make this shit up“.
Forseti minnir eigi að síður á að íslenska er þingmálið.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Ég var reyndar búinn að sjá þetta í nefndarálitinu, þessa hótun, það var það eiginlega, og hún skilur mig samt eftir í tómarúmi. Ég var að velta fyrir mér vöxtum og öðru slíku. Hv. þingmaður talaði um að þeir sem ættu þessa peninga þyrftu ekki að hafa áhyggjur. Hvernig gætum við komið háu vaxtastigi niður? Spila lífeyrissjóðirnir þar inn í? Hvað telur þingmaðurinn að eftirgjöf Seðlabankans í þessu máli hafi kostað þjóðina?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni andsvarið. Það er auðvitað þannig að raunvextir á Íslandi eru með því hæsta sem þekkist í hinum vestræna heimi. Persónulega tel ég það eitt mikilvægasta verkefnið sem stjórnmálin og allt það umhverfi sem að vaxtapólitíkinni kemur þarf að takast á við. Það er auðvitað þannig að 3,5% raunávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna setur ákveðið gólf í heildarlánastabba þeirra útgefenda sem þar eru á ferðinni og á meðan svo er má færa fyrir því rök að skuldsett heimili séu að borga viðbótarinnborgun í lífeyrissjóði sína með þessari mjög svo háu vaxtakröfu sem er á þeim pappírum sem sjóðirnir gefa út. En ég verð að fá að koma að því í ræðu [[Forseti hringir.]]minni á eftir hvort ég finn leið að því að slá tölu á tjónið, sem mögulega verður ef fram heldur sem horfir.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál, þ.e. um aflandskrónulosun og bindiskyldu á fjármagnsinnstreymi. Frumvarpið er þess efnis að eigendum aflandskróna sé nú heimilt að taka þetta fjármagn sitt út af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum eða leysa út innstæðubréf Seðlabankans til kaupa á erlendum gjaldeyri. Ég ætla að skýra þetta svolítið betur með því að fara aðeins í greinargerðina með frumvarpinu. Þar segir um meginefni frumvarpsins, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum nr. 37/2016. Markmið breytinganna er að rýmka heimildir aflandskrónueigenda til úttekta af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum án þess að það grafi undan virkni bindingarskyldu á fjármagnsinnstreymi.“ Þetta er gert í þrennu lagi, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi er lagt til að aflandskrónueigendum verði heimilt að taka út aflandskrónueignir (í formi innstæðna) af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum, eða innleysa innstæðubréf Seðlabankans, til að kaupa erlendan gjaldeyri hjá fjármálafyrirtæki hér á landi eða alþjóðlegri verðbréfamiðstöð og flytja á reikning hjá erlendu fjármálafyrirtæki erlendis.“ Síðar segir: „Í öðru lagi er lagt til að aflandskrónueigendum sem átt hafa aflandskrónueignir samfellt frá 28. nóvember 2008, þ.e. þegar fjármagnshöftum var komið á hér á landi, verði heimilt að taka aflandskrónueignir út af reikningum háðum sérstökum takmörkunum eða aflétta kvöðum skv. 5. og 6. gr. laganna af aflandskrónueignum að fenginni staðfestingu Seðlabankans á því að skilyrði um samfellt eignarhald sé uppfyllt.“ Og enn síðar: „Í þriðja lagi er lagt til að einstaklingum sem eru skráðir eigendur aflandskrónueigna verði heimilt að taka út allt að 100 millj. kr. af reikningum háðum sérstökum takmörkunum, að fenginni staðfestingu Seðlabankans á því að einstaklingur sé raunverulegur eigandi fjármuna sem um ræðir. Heimildin nær til innstæðna og innstæðubréfa Seðlabanka Íslands.“ Hvað er um að ræða? Hvað er hér undir? Það eru 84 milljarðar. Breytingarnar sem lagðar eru til með frumvarpinu fela í sér verulega auknar heimildir aflandskrónueigenda til ráðstöfunar á þessum eignum sínum hér innan lands. Breytingarnar hafa það í för með sér að allir aflandskrónueigendur geta losað krónustöðu með því að kaupa erlendan gjaldeyri, kjósi þeir það. Þetta er, herra forseti, efnislega það sem við erum að ræða um hérna. Í greinargerð með frumvarpinu stendur einnig að hér sé stigið eitt lokaskrefið til að afnema fjármagnshöft. Það er fullkomlega óljóst af hverju ráðist er í þetta mál núna og af hverju fallið er frá upphaflegu markmiðunum með þessar aflandskrónueignir. Hvers vegna, herra forseti? Hvers vegna? Hvert var hið upphaflega markmið sem ég er að nefna? Jú, að menn þyrftu að greiða viðbótargjald við óhagstæðara gengi fyrir þessa eigendur. Og hverjir eru þessir eigendur? Látum okkur ekki bregða. Eigendur í þessum flokki - hinna síðustu - eru einmitt þeir sem ekkert hafa viljað gefa eftir, þeir sem lengst hafa hangið á roðinu, þeir sem óbilgjarnastir hafa verið gagnvart erfiðleikunum sem Ísland hefur átt við að stríða eftir hrun. Kannski þeir sömu og veðjuðu á móti krónunni fyrir hrun en þeir eru þá að taka út margfaldan gróða með þessum gjörðum okkar. Af hverju erum við að gefast upp fyrir þessum mönnum? Af hverju núna, herra forseti? Er það vegna þess að nægt fé er til í ríkissjóði? Hvað má þá segja um neyð þeirra sem búa við örorku og berjast í bökkum við að draga fram lífið af skertum ellilífeyri? Er til nægt fé til þeirra? Á að rétta þeim eitthvað? Nei, við skulum rétta vogunarsjóðunum það, andlitslausum, alþjóðlegum auðjöfrum sem kunna sitt fag, kunna að beygja, já, eigum við ekki að segja að svínbeygja, ríkisstjórnir smáríkja og taka út gróða sinn með hæstu ávöxtun. Eftirgjöfin er áberandi, herra forseti. Viðsnúningurinn er æpandi, viðsnúningurinn frá upphaflegum markmiðunum, að láta vogunarsjóðina greiða hærra verð fyrir gjaldeyri. Það var upphaflega markmiðið. Nokkurs konar framlag til íslensks samfélags sem mátti þola mikið og stórt áfall við hrunið. Við erum með þessari eftirgjöf að verðlauna grimmustu vogunarsjóðina. Hér getur að líta skipulegt undanhald. Þetta er eins og að horfa kappleik. Heimaliðinu gengur vel, gengur býsna vel. En hvað gerist svo? Heimaliðið mætir ekki í seinni hálfleikinn. Það er komið í búningsklefana og húkir þar skjálfandi. Þetta er eftirgjöf. Frá sjónarhorni þeirra má segja að þetta sé fullnaðarsigur - ippon, eins og það heitir á júdó-máli. Maður skyldi einnig halda að svona mál vekti athygli hér á þingi og að stjórnarandstaðan tæki öll þátt í að gagnrýna þetta frumvarp og spyrja stjórnarþingmenn nánar um það. Nei, hér er ekki að sjá nokkurn áhuga. Í salnum núna eru einungis þingmenn Miðflokksins. Og í hliðarherbergjum ekki nokkur maður. Þar var þó hv. þm. Einar Kárason sem hefði nú getað lagt ýmislegt til málanna hér. Um hvað snýst þetta mál? Það snýst um hagsmuni Íslands. Af hverju ekki að gæta íslenskra hagsmuna? Og hvaða fjármuni erum við að tala um hér, herra forseti? Milljarða, jafnvel tugi milljarða. Hagsmunir í þessu máli hlaupa á milljörðum. Er nægt fé til? Er nægt fé til fyrir aldraðra, til að bæta hag öryrkja, í samgöngur? Við höfum ekki talað svo lítið um samgöngur. Þar hefur verið rifist um 10, 15 og 20 milljónir dögum og vikum saman. Stjórnarandstaðan hefur farið hamförum út af nokkrum milljónum til einstakra verkefna. En hvað er að sjá núna? Enginn áhugi. Hvað erum við að tala um? Milljarða, jafnvel tugi milljarða. Ég er hissa á þessu, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir prýðisgóða ræðu. Eins og ég kom inn á í minni eigin ræðu hér fyrr í umræðunni hef ég hvað mestar áhyggjur af þeim skilaboðum sem í þessari eftirgjöf felast, þ.e. skilaboðunum til þeirra aðila sem við þurfum að takast á við í framtíðinni um hin ýmsu hagsmunamál lands og þjóðar. Það eru skilaboðin til þeirra að það séu bara ágætar líkur til þess að Íslendingar lyppist niður í lokin. Þess vegna sé best að hanga eins og hundur á roði alveg til enda og sjá hvort það raungerist ekki. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða áhrif hann telji að slík skilaboð hafi á framtíðarhagsmunagæslu ríkisstjórnarinnar og þingsins fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Mun það draga úr trúverðugleika hennar og jafnvel gera okkur erfiðara fyrir að ná samningum sem annars hefðu verið mögulegir ef mótaðilinn veit að við erum líkleg til að lyppast niður? Mér leikur hugur á að fá að heyra afstöðu þingmannsins til þessa.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Í ljósi sögunnar, í ljósi þess sem gerðist fyrir 2008, má einmitt hafa áhyggjur af þessu eins og þingmaðurinn hefur. Íslenskt hagkerfi er náttúrlega afskaplega smátt og auðvelt fórnarlamb, mætti segja. Það er ekki svo mikið mál fyrir auðjöfra, vogunarsjóði sem eiga hundruð milljarða í handraðanum og sjá gróðavon einhvers staðar í heiminum, sérstaklega þegar um er að ræða smáríki eins og Ísland, að veðja gegn krónunni eins og margir gerðu fyrir hrun og högnuðust vel á því. Fjármagnið hér innan lands er það lítið að þetta er alveg raunhæfur möguleiki og sérstaklega, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, þegar menn hafa dæmin fyrir framan sig, þ.e. um linkind stjórnvalda varðandi viðskipti sín við þessa sjóði. Ef menn hafa þetta uppi á borðinu sem dæmi um hvernig eigi að snúa niður smáþjóðir, eins og við horfum upp á núna, eru hrægammarnir fljótir að finna blóðlyktina.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það eru einmitt megináhyggjur mínar sem hv. þingmaður kemur svo vel inn á þarna. Menn finna blóðbragðið. Ef við hefðum átt sambærilegt dæmi svipað samsettrar ríkisstjórnar úr öðru máli - segjum fimm til sjö árum eftir hrun, skiptir ekki öllu máli - áður en sá hluti plansins fór af stað, sem sneri að aflandskrónum, hefði væntanlega enginn aflandskrónueigandi tekið þátt í nokkrum hluta þess ferlis, vitandi það að menn myndu gefast upp, menn myndu lyppast niður á endanum, bjóða alltaf betri og betri díl og betra og betra gengi á evrunni gagnvart þessum krónueignum í höftum. Það er akkúrat það sem mér finnst skipta svo miklu máli að við vindum ofan af þessu máli. Við eigum að senda þau skilaboð út á við að við stöndum í lappirnar, klárum plönin sem við förum af stað með og eitthvert bit sé í hótunum sem frá íslenskum stjórnvöldum koma. Peningarnir bera ekki virðingu fyrir neinu nema hörku. Peningarnir flæða ekki til okkar af því að við séum svo lítil og krúttleg í okkur og lyppumst niður. Peningarnir koma bara þangað sem best er fyrir þá að vera hverju sinni, að teknu tilliti til vaxta, áhættu og binditíma. Sjónarmið þingmannsins snúa að því að menn séu [[Forseti hringir.]]að gefa frá sér framtíðarsamningsstöðu með því að sýna svona veikleika og ég tek undir þau.
Herra forseti. Ég vil enn og aftur þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og þessar hugleiðingar. Ég er alveg sammála þingmanninum um að íslensk stjórnvöld, eins og þau gerðu á tímabili, bæði skömmu eftir hrun og í tíð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, verða að senda skýr skilaboð út í umheiminn og til vogunarsjóðanna um að þeim verði mætt af fullri hörku. Menn urðu að skilja það. Annars gengu þeir auðvitað á lagið, að sjálfsögðu. Þeir gefa ekki eftir. Þessir vogunarsjóðir gefa ekki eftir bara af því að við séum svo mikil krúttþjóð. Það er alveg ljóst. Við erum vissulega lítil þjóð en þeir gefa ekkert eftir þess vegna. Við verðum að standa í lappirnar. Þessir sömu aðilar - hugsið ykkur, þessir sömu aðilar í einhverjum tilvikum - veðjuðu á móti krónunni hér fyrir hrun, tóku út geysilegan hagnað þegar krónan hrundi. Síðan komu þeir örskömmu síðar, kannski bara vikum síðar eða í mesta lagi nokkrum mánuðum síðar, keyptu kröfur hér innan lands á algjöru hrakvirði, allt niður í 5% eða jafnvel lægra. Nú eru þeir að taka þær út aftur, þeir sem ekki eru þegar búnir að því, með þvílíkum gróða. Við yppum bara öxlum, við gefumst upp. Við erum í búningsklefunum. Við erum ekki inni á leikvellinum.
Hæstv. forseti. Hægt er að bakka aftur til ársins 2016, nánar tiltekið til byrjunar þess árs. Þá var ákveðið að fara í 250 milljarða aflandskrónuútboð, eins og sagt var í fréttum. Því var haldið fram að það skipti miklu máli að vera með rétta tímasetningu, að halda plani og sagt að halda ætti útboðið eins fljótt og hægt væri. Sérstaklega var tekið fram að svokallaður aflandskrónustabbi, eins og menn hafa minnst á í dag, væri í höndum fjögurra sjóða. Skilyrðin voru stíf. Annars vegar myndi Seðlabankinn halda gjaldeyrisuppboð þar sem aflandskrónueigendur myndu greiða verulegt álag fyrir útgöngu úr höftunum. Hins vegar var talað um útgáfu á skuldabréfi í krónum til 20 ára sem samræmdist greiðslujöfnuði þjóðarbúsins, útgöngugjald fyrstu sjö árin eða skuldabréf til meðallangs tíma í evrum. Þeir sem ekki féllust á þessi skilyrði enduðu með krónueignir sínar á engum vöxtum. Seðlabanki Íslands tilkynnti svo hinn 25. maí 2016 að haldið yrði gjaldeyrisútboð 16. júní þar sem bankinn bauðst til að kaupa krónur í skiptum fyrir reiðufé í erlendum gjaldeyri. Nánar tiltekið var um að ræða krónur sem uppfylltu skilgreiningu laga nr. 37/2016, svonefndar aflandskrónur. Var auglýst að útboðið færi fram fimmtudaginn 16. júní 2016, það hæfist kl. 10 fyrir hádegi og ætti að standa til kl. 14 sama dag eftir hádegi. Útboðið var liður í heildstæðri aðgerðaáætlun um losun fjármagnshafta, samanber áætlun ríkisstjórnar Íslands og Seðlabankans um losun fjármagnshafta frá árinu 2015, 8. júní þess árs. Nokkrum dögum seinna breyttist svo Seðlabankinn útboðsskilmálum en breytingin fólst í því að lengri frestur var gefinn samkvæmt 13. gr. útboðsskilmálanna til að skila inn verðmati á annars konar aflandskrónueignum en þeim sem voru í formi reiðufjár, skuldabréfa og víxla útgefnum af ríkisstjórn Íslands eða með ábyrgð íslenska ríkisins. Fresturinn rann út kl. 15, 15. júní 2016. En þetta er ekki búið. Enn breytti Seðlabankinn útboðsskilmálum, seinkaði útboðinu um einn dag. Svo sneri breytingin á orðalagi 4. gr. skilmálanna til að árétta að samsetning magntilboða og gildra verðtilboða komi til með að mynda lægsta mögulega kaupverð í krónum í skiptum fyrir evrur í útboðinu. Enn fremur var 5. gr. útboðsskilmálanna breytt til samræmis við breytingar á 4. gr. ásamt því að ekki var lengur gerður áskilnaður í 5. gr. um að tilboðunum undir 190 kr. á evru væri hafnað af fullu. Samhliða þessu birtust fréttir og hótanir frá vogunarsjóðum. Þeir hótuðu að stefna íslenska ríkinu, en þáverandi fjármálaráðherra var þá enn á réttu spori þó að Seðlabankinn væri hikandi, gæfi í rauninni eftir. Þáverandi fjármálaráðherra sagðist ætla að setja eigendum aflandskróna afarkosti. Í fréttum í lok maí 2016 kom fram að fulltrúar stjórnvalda hafi hitt eigendur aflandskróna í New York. Í umfjöllun um málið kom fram að aflandskrónueigendur gætu átt von á því að fá eignir sínar á lítillega hagstæðara gengi en 220 kr. Allt gekk þetta ágætlega. Í fréttatilkynningu Seðlabanka Íslands sem birt var 21. júní 2016 kom fram að Seðlabanki Íslands hefði ákveðið í framhaldi af niðurstöðu gjaldeyrisútboðsins sem fram fór þann 16. júní að bjóðast til að kaupa á útboðsgenginu 190 kr. á hverjar evruaflandskrónueignir sem ekki voru seldar 16. júní. Til að gera langa sögu stutta voru þetta ágætistíðindi því að það sem gerðist var að útboðið hafði góð áhrif á lánshæfi Íslands. Lánshæfisfyrirtækið Moody's mat stöðuna þannig, sagði útboðið létta á þrýstingi og sagði tímasetninguna vera hárrétta. Svo gerðist eitthvað og ríkið fór að gefa eftir. Þetta var upp úr miðju ári, jafnvel á haustdögum 2016. Þá var farið að tala um að selja á 165 kr. Vogunarsjóðirnir sáu tækifæri í þeirri stöðu. Þáverandi framkvæmdastjóri fjármálastöðugleika Seðlabankans lýsti þeirri skoðun sinni að losa mætti út aflandskrónueignir erlendu sjóðanna í skiptum fyrir gjaldeyri úr forða bankans á genginu 160–170 kr. fyrir hverja evru. Það var vissulega persónuleg skoðun framkvæmdastjóra fjármálastöðugleika Seðlabankans, en þetta fréttu auðvitað eigendur aflandskróna. Á haustmánuðum 2016 urðu stjórnarskipti og fulltrúar stærstu eigenda aflandskróna gerðu sér þá strax vonir um að íslensk stjórnvöld sem tækju við væru tilbúin að hleypa þeim úr landi á hagstæðara gengi en þeim bauðst áður í gjaldeyrisútboði Seðlabankans. Þetta kom fram í frétt The Financial Times. Síðan gerðist það að íslenskir embættismenn fóru á fund vogunarsjóðanna til þess að ná við þá samkomulagi. Þá var rætt um að þeir gætu fengið sig greidda út á töluvert hagstæðara gengi, eða mögulega á genginu 130–140 kr. Allt gekk það niður á við. Hagsmunir Íslands voru hafðir að engu. Þáverandi fjármálaráðherra í nýrri stjórn vildi ekkert tjá sig um fundinn, sagði málið vera í ferli, enda var það komið á þann stað að það einkenndist hvað mest af ístöðuleysi, eins og það gerir nú, í algerri uppgjöf stjórnvalda. Ég velti því fyrir mér eftir að hafa farið í gegnum lestur frétta frá þessum tíma og fréttatilkynninga sem bárust frá Seðlabanka Íslands hvað hefði verið hægt að gera fyrir þessar töpuðu fjármuni. Við heyrðum í dag að næg eru tilefnin. Við heyrum að öryrkjar bíða eftir leiðréttingu. Við höfum rætt hér mjög mikið um að afnema krónu á móti krónu skerðingu, sem hefði hugsanlega verið hægt að fara í ef stjórnvöld hefðu aðeins hugsað til enda. Einnig hefði mátt ræða nýtt þjóðarsjúkrahús. Við höfum talað um að það þurfi að finna því nýjan stað. Eru menn á því og vel hefði verið hægt að spýta í lófana hvað það varðar. Nú eru stjórnvöld á hliðarlínunni við gerð kjarasamninga. Stjórnvöld hafa ýmislegt í hendi sér. Stjórnvöld hefðu getað farið þá leið að lækka tryggingagjald á fyrirtæki svo hægt væri að hækka laun starfsmanna. Fara hefði mátt í það að gera heilbrigðiskerfið skilvirka og til að klára hér í þetta sinn hefði mátt gera alvörukjarasamninga við bændur. Eins og staðan er núna er það eina stéttin sem virðist eiga að skilja eftir, nú þegar verið er að taka upp samninga við allar aðrar stéttir.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ljómandi góða ræðu. Það árar ágætlega á Íslandi. Það höfum við séð og heyrt. Það eru þó blikur á lofti, rétt eins og hv. þingmaður kom inn á. Kjarasamningar eru lausir og í gangi eru, eða eiga að vera í gangi, viðræður milli helstu aðila á almennum vinnumarkaði. En þó svo að ári ágætlega vantar okkur alltaf fé til verkefna og eins og fram kom í dag, m.a. hjá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, munar töluverðum fjármunum á því gengi sem virðist eiga að bjóða mönnum núna og því sem var í boði 2017. Hv. þingmaður nefndi, ef ég man rétt, 10–11 milljarða og fyrir þá er hægt að gera ýmislegt. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort staða okkar sé virkilega þannig að við getum leyft okkur að segja að 10–11 milljarðar eða þess vegna 8 milljarðar skipti ekki máli í stóra samhenginu, vegna þess að betra sé að klára vandamálið - eða hvað menn kalla það, ég kalla þetta ekki vandamál - á þennan hátt og gefa eftir gagnvart aðilunum þannig að þeir geti farið með fé út fyrir verð sem þeir hafa lengi beðið eftir. Gleymum því ekki að þeir hafa lengi beðið, og verið þolinmóðir, eftir því að geta tekið sitt fé héðan út á verði sem hentar þeim en ekki okkur, ekki Íslendingum, íslenska ríkinu eða íslenskum almenningi. Þess vegna er grunnspurningin hvort það er ekki þannig að okkur muni um, hvort sem það eru 5 milljarðar, 8, 10 eða 11, að við þurfum á öllum mögulegum tekjum okkar að halda til að geta bætt í eða staðið undir þeim væntingum sem við höfum, til að geta liðkað fyrir kjarasamningum, setja inn í húsnæðismálin, heilbrigðismálin o.s.frv.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni kærlega fyrir. Það er hægt að svara í langri ræðu. Ég hef ekki langan tíma þannig að ég ætla aðeins að hugsa hvað ég myndi gera. Mitt fyrsta verk væri að afnema krónu á móti krónu. Við höfum talað um að það kosti 1,1 milljarð, ég held að það hafi samt verið hækkað upp í 2 milljarða fyrir skömmu. En gefum okkur að þarna sé farnir 2 milljarðar af 8–10 milljörðum. Síðan þarf að veita aukið fjármagn í heilbrigðiskerfið sem verður ekki gert öðruvísi en að endurskipuleggja það. Ég hef töluvert fylgst með því sem verið er að gera í Danmörku og þar eru menn með svokölluð súpersjúkrahús, þau eru nokkur í landinu, en þess utan eru þeir með önnur sjúkrahús þar sem framkvæmdar eru liðskiptaaðgerðir, augnsteinaaðgerðir og aðrar aðgerðir sem hafa einhvern fyrirsjáanleika. Við gætum farið þá leið. Við gætum hreinlega skoðað hvað þarf að gera. Mér skilst að staðan sé þannig í dag í heilbrigðiskerfinu, og þá sérstaklega innan heilsugæslunnar sem á að vera fyrsti viðkomustaður, að allt sé í lamasessi, fólk kemst ekki til læknis. Ég myndi byrja þar.
Virðulegur forseti. Fram kom í ræðu hv. þingmanns að eftirgjöfin frá miðju ári 2016 gagnvart vogunarsjóðum virðist mögulega hafa kostað okkur töluvert meira en þær tölur sem við nefnum. Ég held að mikilvægt sé að heyra frá þingmanni hvort við séum á sama stað þegar kemur að því að gagnrýni okkar felst fyrst og fremst í því að menn hafa ekki staðið í lappirnar og fylgt þeirri áætlun sem lagt var upp með og samþykkt 2015, minnir mig, til að klára þetta mál sómasamlega. Það skiptir mjög miklu máli fyrir trúverðugleika okkar að við getum farið út og sagt - og ég mun koma inn á það í ræðu á eftir: Við ákváðum að fara þessa leið fyrir land og þjóð og ætlum ekki að hvika frá henni. Er það merki um ístöðuleysi þegar menn gefa svo eftir gagnvart þeim sem eru þolinmóðari en við?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni aftur fyrir. Auðvitað hlýtur þetta að vera merki um ístöðuleysi. Þetta gefur líka til kynna ákveðna uppgjöf. Eins og kom fram fyrr í dag virðist vera á huldu af hverju dagsetningin hér er svona merkileg. Við áttum að klára málið á þremur korterum. Ég skil alls ekki leikreglurnar í málinu. Ég sé þetta aðeins þannig að stjórnvöld eru að gefast upp fyrir eigendum aflandskróna og hreinlega færa þeim einhverja gjafir, sem ég skil ekki.
Hæstv. forseti. Ég þakka prýðisgóða yfirferð. En af því að við erum farin að velta vöngum yfir því hversu mikill afslátturinn kunni að vera í raun, þótt ekki væri nema í þessari umferð, þar sem eru um 83 milljarðar undir, ef ég man rétt, þá finnst mér liggja beinast við að rifja upp umræðuna sem var í byrjun árs 2016 þar sem kom m.a. fram í ágætri og mikilli grein sem Hörður Ægisson blaðamaður skrifaði, að stjórnvöld myndu ekki telja unnt að sætta sig við minni afföll í þessum útboðum en 30–40%, ekki minna en það. Það kemur í sjálfu sér heim og saman við fyrstu tilraun Seðlabankans þegar hann fer af stað í júní og lætur þau boð út ganga að besta verðið sem menn geti fengið að kaupa evrur á sé á 190 kr., það fari ekki lægra en það. En á þeim tíma var skráð gengi evrunnar í kringum 138 kr. Svoleiðis að þar er gert ráð fyrir u.þ.b. 38% álagi. Ef við styddumst við það í tilviki þessara 83 milljarða, bara þessara 83 milljarða sem eftir eru, þá sýnist mér fljótt á litið að þetta sé spurning um hvort Landsbankinn ætlar að selja vogunarsjóðunum fyrir 83 milljarða sem nema 605 milljónum evra, eða 436 milljónum evra. Þarna munar hátt í 200 milljónum evra bara í þessari umferð. Það væri hægt að gera ýmislegt af því sem hv. þingmaður kallaði eftir áðan fyrir það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir. Þetta er nefnilega alveg ótrúlegur viðsnúningur sem verður um mitt ár 2016, þegar útboðið var upp á 250 milljarða að þá var verið að tala um 190 kr. Síðan lækkar þetta niður í 165, síðan niður í 130. Nú væri fróðlegt að vita á hvað á að setja þessar aflandskrónur núna, hversu mikil lækkun hefur orðið og hvar er staðfestan? Við erum að tala um að 83 milljarðar séu undir. Við tölum um 200 millj. kr. evrur. Eitthvað er nú hægt að gera fyrir það. Ég ítreka enn og aftur stöðu öryrkja. Ég ítreka enn og aftur stöðu aldraðra. Ég talaði um nýtt þjóðarsjúkrahús á nýjum stað sem og innlegg í kjarabaráttu og þá ekki hvað síst fyrir þá sem ekki hafa einhverja samninga. Það vill stundum gleymast í þessum sal að aldraðir og öryrkjar hafa ekki neina kjarasamninga til að hlaupa upp á og þar af leiðandi hafa þeir kannski ekki eins sterka rödd eða jafn mikla pressu og aðrir sem hafa aðkomu að einhvers konar fagfélögum og stéttum.
Hæstv. forseti. Mér sýnist svona fljótt á litið að þó að þeir sem hafa setið lengst eftir, eftirlegukindurnar, sem neituðu að taka þátt í öllu, fengju það verð sem þeir sem þó voru tilbúnir til að vera með í fyrstu umferð, að þeir fengju jafn gott verð og þeir, þá megi reikna með því að eftirgjöfin í þessari umferð sé um 23 milljarðar. En af því að hv. þingmaður nefndi einmitt Landspítala – háskólasjúkrahús finnst mér við hæfi að rifja það upp að samkvæmt stefnu vinstri stjórnarinnar frá 2009–2013 voru þeir sem sátu fastir með aflandskrónur fóðraðir mjög vel á vöxtum og fengu að flytja þá út úr höftunum. Og þær vaxtagreiðslur námu - þegar ný áætlun var kynnt höfðu safnast upp vaxtagreiðslur, útteknar, upp á 70 milljarða kr., eða sem nemur eins og einum nýjum Landspítala.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir. Þetta eru áhugaverðar upphæðir. Þetta eru mjög svo háar upphæðir sem okkur veitti ekki af nýta hér til innviðauppbyggingar, eins og það heitir á fræðimálinu. Það væri svo sannarlega hægt að nýta þær upphæðir í öll þau brýnu mál sem ég nefndi áðan og ég trúi ekki að það sé þannig að fólk nenni ekki að hafa þetta hangandi yfir sér lengur. Það vantar einhvern veginn haldbærari rök ásamt þessum undarlega gjörningi að þurfa að samþykkja og setja í lög þetta mál hér í dag sem enginn skilur.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Ég vil aðeins fá álit hv. þingmanns á því sem segir á bls. 8 í greinargerðinni. Talað er um áhrif á Seðlabankann og gjaldeyrismarkað og segir að áhrif breytinga á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum á gjaldeyrismarkað muni ráðast af því hve stór hluti núverandi aflandskrónueigenda ákveður að skipta umræddum eignum í erlendan gjaldeyri og á hve löngu tímabili viðskiptin eiga sér stað. Rétt er að benda á að ósamræmis gætir í textanum vegna þess að á bls. 7 segir: „Gera má ráð fyrir því að aflandskrónueigendur sem geta nýtt sér heimild samkvæmt 2. og 3. tölulið 1. gr. frumvarpsins muni nýta sér þær fljótlega eftir að lögin taka gildi eða þegar þeim verður kunnugt um aukinn rétt sinn til úttektar.“ Hér er látið að því liggja að slíkum eignum verði skipt fljótlega út en síðan er talað um að óvíst sé á hve löngu tímabili. En þetta var ekki það sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann að. Það er ljóst að þetta kemur til með að hafa áhrif á gengið en á bls. 8 segir: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það muni hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs.“ Hv. þingmaður er í velferðarnefnd. Er ekki rétt skilið hjá mér að þetta geti haft mikil áhrif á ríkissjóð, t.d. hvað varðar lyfjakaup [[Forseti hringir.]]sem eru í erlendum gjaldeyri? Það hlýtur að hafa áhrif á ríkissjóð.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni kærlega fyrir. Auðvitað er það eins og hann segir, þetta mun hafa áhrif á t.d. lyfjakaup. Ég get gefið mér það. Ég er ekki viss um að áhrifin á gengið verði neikvæð í sjálfu sér, ekkert frekar en árið 2016. Þegar útboðið hafði átt sér stað fengum við bara hærra lánshæfismat hjá Moody's og ég ímynda mér að það gæti allt eins gerst. Það breytir samt ekki þeirri stöðu að við erum að missa af töluverðum fjármunum sem við hefðum getað nýtt í allt það sem ég taldi upp fyrr.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að mismunurinn á genginu sem aflandskrónurnar koma til með að fara á úr landi, verði þetta frumvarp að lögum, er verulegur. Þar er um verulegar fjárhæðir að ræða, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, sem hefði verið hægt að nýta í brýn verkefni. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvers vegna í ósköpunum gefa menn eftir á þennan hátt gagnvart þeim sem vildu ekki vinna með stjórnvöldum og þráuðust við? Hvers vegna gefa menn þetta eftir þegar hægt er að nýta þá fjármuni, sem eru töluverðir? Hér er verið að tala um allt að 12 milljarða, ef ég skil það rétt. Mér er óskiljanlegt hvers vegna ríkisstjórnin gefur eftir á þennan hátt þegar svo háar fjárhæðir eru í húfi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni kærlega fyrir. Þetta er afar góð spurning sem ég velti líka fyrir mér. Við höfum við sama fjármálaráðherra og var á sporinu fyrri hluta árs 2016. Ég velti fyrir mér hvað sé öðruvísi núna. Þá voru 250 milljarðar undir og þá stóð hann í ístaðinu. Núna erum við að tala um 83 milljarða og hann gefur allt eftir. Hann virkilega gefst upp. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að nú höfum við annan forsætisráðherra með aðrar áherslur. Ég get ekki annað en velt því fyrir mér hvort það sé annar skipstjóri í brúnni en var þá, 2015–2016.
Hæstv. forseti. Mér finnst svolítið sérstakt að vera að ræða þetta stóra mál þar sem eingöngu Miðflokksmenn virðast hafa áhyggjur af málinu og því að verið sé að fórna ákveðnum hagsmunum eða fjármunum eða hvoru tveggja. Það virðist enginn annar hafa áhuga á því. Ég velti fyrir mér þeim fjölmörgu þingmönnum vinstri flokkanna sem hér hafa komið í pontu og viljað skattleggja allt í drep til að ná í meira fjármagn eða leggja á hærri auðlindagjöld. Þeim finnst ekkert mál að gefa eftir tugi milljarða núna til vogunarsjóða. Þeim finnst það bara allt í lagi. En þeir hafa hins vegar óteljandi hugmyndir um hvernig megi skattpína atvinnulífið og jafnvel einstaklinga í landinu. Það er svolítið sérstakt að horfa upp á að allir flokkarnir nánast virðast gengnir í sama klúbbinn, það hefur orðið einhvers konar sósíalískt hjónaband hér frammi í matsal þar sem allir aðrir flokkar en Miðflokkurinn taka þátt í að láta þetta vonda mál ná í gegn eins og ekkert sé. Nú er búið að fara ágætlega yfir um hvað þetta mál snýst. Það er verið að liðka til, rýmka heimildir vogunarsjóðanna, þeirra sem eiga svokallaðar aflandskrónur, til að taka þær út. Það er verið að klára þá áætlun, eða hvað? Gera tilraun til þess að taka eitt skref í því að klára þá áætlun sem lagt var upp með árið 2015 í framhaldi af aflandskrónuvandanum. Í upphaflegum tillögum var alveg skýrt kveðið á um hvernig skyldi staðið að þessu og kemur m.a. fram í glæru nr. 73 í því plaggi sem kallað er Losun fjármagnshafta og fjármála- og efnahagsráðuneytið kynnti á sínum tíma eða þeir sem unnu fyrir það. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Uppboðsaðferðin er hönnuð til að koma í veg fyrir eftirlegukindur á meðal aflandskrónueigenda.“ Þessar eftirlegukindur hafa vissulega orðið til vegna þess að þessir aðilar hafa haft trú á því að bíða og eru greinilega við það að fá um það fullvissu eða óskir sínar uppfylltar með því sem hér virðist vera í pípunum eða er að gerast. Hugmyndin á sínum tíma með álagið sem menn þyrftu að greiða til þess að fara út var að sjálfsögðu til að gæta þess að ríkissjóður Íslands og Íslendingar fengju sanngjarnt verð eftir hrunið fyrir, þar sem þessir aðilar voru að taka stöðu gegn krónunni og landinu, kaupa kröfur á hrakvirði, 2–5% af raunverulegu virði þeirra o.s.frv. Allt þetta þekkjum við. Það sem hins vegar er kannski ekki nýtt en nokkuð óþægilegt er að maður hefur á tilfinningunni að nú sé verið að reyna að klára þetta bara til að klára þetta. Menn hafi ekki þrautseigjuna og þolinmæðina sem þarf og þurfti til að koma á þeirri aðgerð sem ég vitnaði til áðan, þ.e. áætlun um losun fjármagnshafta. Það er ekkert launungarmál að hún var sett upp, orðum það þannig, sem gulrót eða prik til þess að menn fengju eitthvað fyrir það ef þeir gerðu það sem ríkið krafðist, annars myndu þeir læsast inni um óákveðinn tíma. Sumir völdu að gera ekki neitt og læstust inni eða lokuðust inni með sínar eignir, ákváðu að bíða og bíða. Og nú er komið að því að verðlauna þessa aðila með því að hleypa þeim út á sérstaklega góðum kjörum í óljósri von um að þeir fjárfesti aftur í íslenskum skuldabréfum. Það getur vel verið að einhverjir þeirra geri það, það held ég að enginn viti hreinlega. Það er svolítið sérstakt að setja það fram sem rök í málinu um leið og menn vita í sjálfu sér ekkert hvað vakir fyrir þessum aðilum. Hér hefur líka verið bent á, eins og hv. þm. Bergþór Ólason gerði, að óvíst er að þessir aðilar fari yfirleitt eitthvert með sitt fé þangað sem efnahagsástand og vaxtastig er kannski ekki jafn hagstætt akkúrat og er á Íslandi í dag. En allt er þetta vitanlega, eins og annað í þessu máli, háð ákveðinni óvissu. Ég held að það sé betra að við höldum áfram óvissunni, sýnum þrautseigjuna. Að þessir aðilar sem eftir eru greiði bara það verð sem lagt var upp með í upphafi eða síðast þegar samið var um því það er búið að vera að gefa þetta eftir í þó nokkuð langan tíma. Hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson benti réttilega á að U-beygja hefði verið tekin í þessu máli. Það er rangt að tala eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar talaði hér, að þessir aðilar hafi ekki fengið neitt. Það hefur komið fram og kom fram hjá hv. þingmanni áðan að í tíð vinstri stjórnarinnar fengu þessir aðilar um 70 milljarða kr. í vexti sem þeir tóku úr landinu. Hvað er það sem vakir fyrir mönnum í dag? Það er stóra spurningin sem ekki hefur fengist svar við. Hér er ekki nokkur maður, hvorki úr stjórnarliði né öðrum stjórnarandstöðuflokkum, til að ræða málið. Það hafa heldur ekki fengist nein haldbær rök fyrir því hvers vegna þurfi að klára þetta í dag. Mögulega er þetta eins og við höfum oft séð í íslenskri pólitík, heimatilbúinn þrýstingur. Menn töldu í Icesave-málinu og ýmsum öðrum málum að það yrði bara að klára það, það væri ekkert hægt annað, annað ekki mönnum bjóðandi, bjuggu sjálfir til einhvern þrýsting á sjálfa sig sem var að sjálfsögðu alger óþarfi og kom á daginn að voru gríðarleg mistök, illa haldið á málum, að sjálfsögðu. Það má líka velta fyrir sér hvort þessi 3,1% eftirlegukindanna, ef það má orða það þannig, skipti máli, hvort þetta sé eitthvað sem við eigum að afgreiða, bara að klára þetta. Ég held að við eigum einmitt ekki að klára þetta. Það hefur ákveðin áhrif og getur haft áhrif á trúverðugleika sem Ísland hefur og íslensk stjórnvöld hafa. Ég man vel eftir því í þann tíma sem ég sinnti embætti utanríkisráðherra 2013–2016 að það var nánast sama hvar maður kom eftir að þessi áætlun var kynnt og henni hrint í framkvæmd, menn veltu því upp og spurðu: Hvernig fóruð þið að þessu? Í fyrsta lagi sögðu menn: Þvílíkur snilldarleikur þetta var 2008 að setja neyðarlögin, það er alveg ljóst. En síðan var þessi lausn sem fylgd í kjölfarið. Þetta eru þeir tveir punktar sem mestu skipta í þessu öllu saman. Þeir spurðu þar af leiðandi: Hvernig höfðuð þið þor til að gera þetta og kjark? Við bentum að sjálfsögðu á og sögðum að lögin og rétturinn væri okkar megin. Það er ekki okkar að fóðra þessa vogunarsjóði eða láta allt eftir þeim þótt þeir séu hungraðir í fé og meira fé og enn þá meira fé. Hér hefur verið rætt um hvers vegna menn horfi svo á að þessir peningar, þessir fjármunir, skipti kannski ekki máli í stóra samhenginu og í hvað væri hægt að nota þá. Það er endalaust hægt að tala um það, að sjálfsögðu. En það eru ekki bara nokkrir þingmenn eða stjórnmálamenn sem hafa haft áhyggjur af þessu. Það var rituð hér grein, ætli það sé ekki leiðari í Fréttablaðinu, þann 3. mars 2017. Sá ágæti blaðamaður Hörður Ægisson ritar þann leiðara. Ég vitnaði í grein eftir hann hér fyrr í kvöld. Með leyfi forseta, ætla ég að fara aðeins í gegnum þennan leiðara því að hann er vel lýsandi í raun fyrir það sem við var að eiga. Hörður segir: „Ein helsta forsenda þess að hægt var að hefja almenna haftalosun á Íslendinga í byrjun árs voru aðgerðir sem gripið var til gagnvart eigendum aflandskróna. Þeir stóðu frammi fyrir skýrum valkostum. Að taka þátt í gjaldeyrisútboði Seðlabankans, þar sem þeim bauðst að selja eignir sínar fyrir gjaldeyri á genginu 190 krónur fyrir hverja evru, ella þurfa að sæta því að sitja fastir með fé sitt á læstum vaxtalausum reikningum um ófyrirséðan tíma.“ Ófyrirséðan tíma. Þetta er mikilvægt. Og áfram ritar Hörður: „Þeir bandarísku fjárfestingarsjóðir sem áttu meginþorra þessara krónueigna kusu síðari kostinn og fóru því aftast í röðina. Þessar aðgerðir voru nauðsynlegar til að girða fyrir þann möguleika að aflandskrónueignir gætu valdið óstöðugleika samtímis því að opnað yrði fyrir fjármagnsviðskipti Íslendinga. Þessir sömu sjóðir“ - og ég minni á að þetta er í mars 2017 - „sem eiga samanlagt um 150 milljarða í aflandskrónum, freista þess nú að fá stjórnvöld til að breyta leikreglunum.“ Þarna skrifar þessi ágæti blaðamaður leiðara í Fréttablaðið og ef ég man rétt er hann nú ritstjóri Markaðarins eða var það alla vega um tíma. Þarna bendir hann einmitt á það sem málið snerist um. Allan þennan tíma voru þessir sjóðir, fulltrúa þeirra, að reyna að fá stjórnvöld til að breyta leikreglunum til þess að þeir sem fóru aftast og sátu eftir þyrfti ekki að sæta sömu reglum eða falla undir það sama og aðrir. Áfram skrifar Hörður, með leyfi forseta: „Greint var frá því í Markaðnum í vikunni að íslenskir embættismenn hefðu fundað með fulltrúum sjóðanna í New York til að kanna grundvöll að samkomulagi sem myndi gera þeim kleift að flytja eignir úr landi í skiptum fyrir gjaldeyri. Ljóst þykir að slíkt samkomulag myndi þýða umtalsvert hagstæðara útboðsgengi fyrir sjóðina en þeim stóð til boða í fyrra. Það hefur legið fyrir frá upphafi að forsvarsmönnum bandarísku sjóðanna hugnaðist ekki þessi staða - og hafa þeir beitt ýmsum úrræðum til að reyna að grafa undan aðgerðum íslenskra stjórnvalda.“ Hv. þm. Birgir Þórðarson nefndi hér m.a. að auglýst hafi verið fyrir kosningar, væntanlega af þessum aðilum, til að grafa undan og hafa áhrif á niðurstöður kosninga. Áfram heldur Hörður, með leyfi forseta: „Óþarfi er hins vegar að efast um lögmæti þeirra“ - þ.e. aðgerða stjórnvalda - „enda er aðferðafræðin gerð í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og í fullu samræmi við íslensk lög og alþjóðlegar skuldbindingar. Stóru lánshæfismatsfyrirtækin hafa lagt blessun sína yfir aðgerðirnar og hækkað lánshæfiseinkunn ríkissjóðs. Þá gerði Eftirlitsstofnun EFTA undir lok síðasta árs ekkert með kvartanir bandarísku sjóðanna. Það skýtur þess vegna skökku við ef stjórnvöld hafa í hyggju að hverfa frá fyrri stefnu á þessum tímapunkti og hleypa sjóðunum úr landi á mun hagstæðara gengi en öðrum aflandskrónueigendum bauðst í fyrra …“ Það sem gerist, að sjálfsögðu, er að þegar maður réttir þessum aðilum, þessum vogunarsjóðum og hrægömmum, litla fingur þá bíða þeir og vita að þeir munu fá alla höndina, vita að ef þeir pína eða eru nógu þrautseigir munu stjórnvöld semja við þá. Það held ég að sé það sem við erum að upplifa akkúrat núna. Þrautseigja þeirra er meiri, hún er að skila þeim ákveðnum hagstæðari niðurstöðum, hún er greinilega sterkari en þrautseigja íslenskra stjórnvalda. Sem eru að sjálfsögðu gríðarleg vonbrigði því það er algerlega og var ástæðulaust að sendimenn fjármálaráðuneytis og/eða Seðlabanka færu að reyna að semja við þessa aðila. Það lá ljóst fyrir hvað þyrfti að gera til að þeir fengju að fara út með sitt fé eða sínar eignir en þess í stað var byrjað að því rétta þeim litla puttann og svo eitt af öðru. Að sjálfsögðu. Áfram skrifar Hörður, með leyfi forseta: „Bjarni Benediktsson forsætisráðherra“ - hann var það á þeim tíma - „neitaði því aðspurður á Alþingi í gær að um stefnubreytingu að ræða í þessum efnum. „Það kemur ekki til greina að skapa einhverja lausn fyrir aflandskrónueigendur sem ekki felur það um leið í sér að hægt verði að fara í fullt afnám hafta.““ Um þetta efast enginn hjá þáverandi forsætisráðherra. Þetta snýst heldur ekki um að menn ætli að koma í veg fyrir að fara í fullt afnám hafta. Þessir vogunarsjóðir þurftu bara að uppfylla þau skilyrði sem sett voru. Síðan heldur Hörður áfram, með leyfi forseta: „Ekki er ástæða til að efast um þau orð forsætisráðherra. Þótt efnahagsstaða Íslands hafi líklega aldrei verið betri þá þýðir það ekki að eigendur aflandskróna eigi sjálfkrafa að njóta þeirrar bættu stöðu. Þeir hafa nú þegar fengið sérmeðferð enda áttu aflandskrónueigendur þess einir kost um árabil að losna út fyrir höft í tengslum við fjárfestingarleið Seðlabankans.“ Þeir áttu þess einir kost meðan aðrir, Íslendingar, almenningur, gat það ekki. „Allar aðstæður eru núna fyrir hendi til að stíga skrefið til fulls og opna sem fyrst alfarið á erlendar fjárfestingar íslenskra lífeyrissjóða, fyrirtækja og heimila. Stefna stjórnvalda við að framfylgja áætlun um afnám hafta hlýtur að vera áfram sú að forgangsraða í þágu íslensks almennings - en ekki bandarískra vogunarsjóða.“ Ég held að þessi ágæti leiðari Harðar Ægissonar frá því 3. mars 2017 eigi bara ágætlega við í dag og sé hollt að rifja hann upp og í það minnsta kalla eftir upplýsingum og skýringum á því hvað það er sem réttlæti þetta og kalli á að þetta sé gert núna. Það kemur ekki skýrt fram í frumvarpinu og ekki í nefndarálitinu heldur. Það er sáð einhverjum fræjum óróleika eða ótta. Það er talað um að menn telji að menn muni endurfjárfesta í íslenskum skuldabréfum o.s.frv. Það er ekki hægt annað álykta, herra forseti, en að menn séu þarna á rangri leið, séu í rauninni að gefast upp, séu að klára einhver mál vegna þess að það er svo orðið svo leiðinlegt að berjast fyrir þeim o.s.frv. Ég held að það sé ekki hægt að draga neina aðra ályktun nema það komi fram betri skýring. Sem ekki hefur komið enda hafa þingmenn forðast að taka þátt í þessari umræðu einhverra hluta vegna. Menn munu örugglega hópast inn í þingsal rétt á eftir til að greiða atkvæði um lengd þingfundar, ef ég þekki þingmenn rétt sem eru hér á skrifstofum sínum eða heima, þeir munu keyra niður í bæ og taka þátt í því. Allt í góðu með það. Það er sjálfsagt að lengja þingfund til að tala um þetta mikilvæga mál og vonandi munu menn þá bara taka þátt í umræðunni því að það er vont ef ekki heyrast rök eða sjónarmið þeirra sem ætla sér að samþykkja þetta. Þau hafa ekki heyrst hér. Þau hafa ekki komið fram, ekki frekar en þau komu fram í 1. umr. um málið eða, að manni skilst, á þessum þremur nefndarfundum þar sem fjallað var um málið. Þá er með ólíkindum að það eigi að keyra það í gegn með þessum hætti. Það er af ýmsu öðru að taka ef menn skoða þær fréttir sem fluttar hafa verið af þessum málum, rifja þær upp, eða fara í gegnum hinn stóra glærubunka um losun fjármagnshafta. Það er ágætt að rifja upp hvert markmiðið var. Svo höfum við tekið saman fréttir og tilkynningar frá Seðlabankanum og fréttir þar sem umfjöllun er um þessi mál og þær skýringar sem gefnar hafa verið á breytingum á verðum. En allt ber að sama brunni. Menn fóru af stað í einhvern leiðangur, þóttust ætla að semja við þessa aðila eða bjóða þeim möguleikann á að semja en lenda svo í því að aflandskrónueigendur, vogunarsjóðirnir, eru komnir með tögl og hagldir á stöðunni, búnir að „bíða af sér“ hið versta, hið versta vitanlega fyrir þá en hið besta fyrir ríkissjóð og Ísland, en eiga nú að fá möguleika á því að fá þarna 83–84 milljarða á einhverjum kostakjörum sem öðrum buðust ekki. Einhvern tímann hefði einhver spurt hvort þetta væri sanngjarnt eða hvort gætt væri jafnræðis. Ég efast ekkert um að þetta standist en þetta er klárlega ekki það sem menn lögðu af stað með, ekki sú stefna sem var samþykkt og ekki það plan sem menn horfðu á, til Íslands, með öfundaraugum, að við skyldum geta farið þessa leið, að við skyldum geta gert þetta með þessum hætti meðan mörg önnur Evrópuríki, ég nefni bara Grikkland, voru nánast pínd ofan í duftið til að gera það sem alþjóðlegt vald og fjármagnseigendur sögðu þeim.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Þar kom margt fróðlegt fram. Mig langar aðeins að horfa til hans ágætu reynslu í stjórnmálum sem fyrrverandi utanríkisráðherra, hann var þekktur fyrir að vera staðfastur í því embætti og gefa ekki eftir þótt á móti blési. Er það mjög virðingarvert og mættu nú stjórnarflokkarnir taka það sér til fyrirmyndar og sérstaklega í þessu máli. Mig langar að fá hugleiðingar hv. þingmanns um hvaða áhrif hann telur að þetta gæti haft, þ.e. að ríkisstjórnin gefi hér eftir og þessir sjóðir, sem komu hvað verst fram og neituðu að spila með, eins og hefur verið nefnt hér, standa greinilega uppi sem sigurvegarar. Það spyrst að sjálfsögðu út að það hafi borgað sig að sýna þessa stífni og neita að semja við íslensk stjórnvöld því að þau myndu á endanum gefa eftir. Það er það sem gerst hefur hér. Mig langar að heyra um það frá hv. þingmanni sem fyrrverandi utanríkisráðherra: Telur hann að þetta geti haft áhrif á samningaviðræður sem við gætum þurft standa frammi fyrir gagnvart öðrum þjóðum í framtíðinni? Verður bara litið þannig á að Íslendingar muni alltaf gefa eftir á endanum þannig að ekki þurfi að hafa miklar áhyggjur af því? Við sjáum t.d. varðandi EES-samninginn og stöðu landbúnaðarins vegna EFTA-dómsins um innflutning á hráu kjöti o.s.frv. að þar þarf náttúrlega að ná samningum. Erum við ekki búnir að veikja stöðu okkar með þessu máli?
Forseti. Það er náttúrlega þannig að þegar við berjum okkur á brjóst og segjum að okkur verði ekki haggað, þegar við segjum að við séum búin að finna leið - það er í raun sama um hvað við ræðum og við höfum lögin með okkur, við höfum réttinn með okkur - ef menn kikna síðan í hnjánum við þrýsting eða einhvers konar hótanir eða hvað menn kalla það, gefa eftir, getur það að sjálfsögðu haft áhrif á orðsporið og hver trúverðugleiki okkar er út á við. Það er alveg ljóst að þegar við settum neyðarlögin, þegar að við höfnuðum Icesave, þrátt fyrir að allt væri gert til að reyna að troða því ofan í kokið á okkur, þegar við settum á þetta plan um losun fjármagnshafta var ljóst að við öðluðumst ákveðna virðingu fyrir það í heimi þjóðanna. Menn litu til Íslands og sögðu: Bíddu við, hvernig gátu þið þetta? Þegar við bentum á að lögin og rétturinn, réttur þjóðríkisins til að bregðast við, til að gera þetta, hefði verið okkar megin, vakti það að sjálfsögðu athygli. Ég leyfi mér að segja það að ég held að þau viðbrögð, það sem við gerðum á Íslandi, hafi blásið mörgum stjórnmálamanninum, t.d. í Evrópu, ákveðinn baráttuanda í brjóst. Menn sáu að þeir þyrftu ekki endilega að láta fjármagnseigendur, vogunarsjóði, alþjóðastofnanir stjórna sér. Menn gátu sjálfir tekið ákvarðanir ef þeir höfðu bara kjark til þess, beittu fyrir sig rökum og lögum, ekki bara landslögum heldur líka alþjóðlegum lögum. Það höfum við séð í þeim málum sem ég nefndi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott og athyglisvert svar. Hann talar náttúrlega af mikilli reynslu hvað þetta varðar. Það er einmitt það sem við eigum að hlusta eftir, þeim sem hafa reynslu í þessum efnum. Mér þótti það mjög athyglisvert hjá hv. þingmanni þegar hann nefndi í ræðu sinni að það hafi einmitt verið eftir því tekið á erlendum vettvangi, þar sem hann var við störf, hversu vel við tókum á þessu máli varðandi fjármagnshöftin og samskiptin við kröfuhafana og vogunarsjóðina o.s.frv. Þannig að orðstír okkar var góður hvað þetta varðar. Svo nefndi hv. þingmaður einnig Icesave. Þar er ég svo sannarlega sammála honum, orðstír okkar fyrir staðfestu og það að halda rétti okkar er mjög góður. Það er sorglegt en ég held nefnilega að þetta mál einmitt sé til þess fallið að draga úr þeim góða orðstír sem við höfum byggt upp hvað þetta varðar.
Forseti. Já, hættan er vitanlega sú vegna þess að þegar bankahrunið varð, þegar efnahagshrunið varð á Íslandi varð að sjálfsögðu ákveðið orðstírsáfall, ég orða það þannig. Vitanlega vegna þess að menn drógu upp ákveðna mynd af Íslandi og því sem við gerðum hér, ekki síst Bretar, með því að setja hryðjuverkalög á okkur o.s.frv. Svo reyndist nú, eins og margoft hefur verið bent á, réttilega, kannski ekki mikið skjól í svonefndum vinaþjóðum okkar þegar á reyndi, heldur þurftum við að beita fyrir okkur lögum, landslögum og alþjóðlegum, og í rauninni því sem við töldum rétt. Einhvern tímann var flokkur sem var með slagorðið: „Gjör rétt, þol ei órétt.“ Sá flokkur mætti gjarnan hafa það í huga áfram. Okkar afstaða, að standa í lappirnar, jók traust og trúverðugleika á Íslandi og gerði það að verkum að við vorum aftur komin á stall meðal þjóðanna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir prýðisræðu. Það sem mig langar til að heyra afstöðu þingmannsins gagnvart, hafandi verið ráðherra sjálfur, fyrst utanríkisráðherra, síðan landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, er að það hefur vakið nokkra athygli og umræðu þessi tímasetning, þessi tímapressa sem málið er sett í í dag. Slíkt er sett í greinargerð og nefndarálit sem er afgreitt úr nefnd sl. fimmtudag. En síðan nefndarálitið var afgreitt hefur þing ekki komið saman fyrr en í dag. Umræður um málið hófust kl. 15:03, markaðir með skuldabréf loka 15:30 og því er lýst í nefndarálitinu sem meginrökstuðningi fyrir þessari tímapressu, að hér verði allt í hers höndum ef málið klárist ekki í dag. Fyrir utan það undarlega í nefndarálitinu það sem haft er eftir Seðlabankanum, sem segir nú reyndar að allt verði í hers höndum ef málið verði ekki klárað fyrir daginn í dag. Mér vitanlega gerðist ekkert á mörkuðum í dag sem markvert er fyrir utan hefðbundnar sveiflur. Hvernig slær þetta hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson? Hvers vegna telur hann ríkisstjórnina fara fram með þessum hætti? Því að nú er auðvitað óumdeilt að ríkisstjórnin og hæstv. forseti hafa fullt vald á því hvenær málið hefði komið hingað inn og hefði þá verið flötur á því að taka sér rýmri tíma til umfjöllunar heldur en að taka það á dagskrá raunverulega eftir að allt átti að vera orðið í hers höndum samkvæmt greinargerð Seðlabankans.
Forseti. Já, þetta er eitt af því sem ekki hafa fengist svör við eða að menn hafi ekki lagt það á sig, þeir sem eru fylgjandi þessu máli, að svara hvers vegna þessi tímapressa er sett á. Hvers vegna eru menn að gera þetta með þessum hætti? Ekki er hægt að skilja það af nefndarálitinu og þeirri stöðu sem við erum í í dag með málið að þetta hafi skipt svona miklu máli. Ef menn hafa hins vegar lofað eða sagt eitthvað við eigendur að þessum eignum sem þeir þurfa að standa við, þá vitum við að sjálfsögðu ekkert um það. Við vitum ekkert hvort menn hafi hreinlega handsalað eða sagt að þetta myndi bara verða í lagi og þeir fengju þetta og þess vegna sé þessi pressa. Ég hef ekki hugmynd um það. Það hefur enginn komið hingað í ræðustól og í rauninni reynt að skýra málið almennilega út hvers vegna þessi þrýstingur er á málinu. Ég hef líka velt fyrir mér - eitthvað segir mér að hugsanlega, ég man það ekki, kannski er ég búinn að lesa það yfir hérna, að þetta mál komi frá Seðlabankanum. Að verið sé að reyna að klára einhver mál þar eða létta á þeim, ég veit það ekki. Ég verð því miður að segja, miðað við fréttir dagsins um stjórnsýsluna í Seðlabankanum og það sem þar er í gangi, hvort ástæða sé til að velta fyrir sér að fara nánar í skoðun á bankanum líkt og bankaráðið, sýnist mér ætli að gera eða fjalla um miðað við þær fréttir sem hafa komið fram. Ég held hins vegar, svo ég haldi mig við málið og spurningu hv. þingmanns, að rökin vanti hreinlega og skýringar á því hvers vegna þetta þarf að gerast núna og hvers vegna í ósköpunum menn telja það réttlætanlegt að gefa þennan afslátt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég er á svipuðum stað og hv. þingmaður hvað varðar að skilja ekki tímaelementið í því máli sem liggur fyrir í dag. En það er margt annað sem er undarlegt í þessu og stenst illa skoðun eins og þetta horfir við manni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sem hefur verið utanríkisráðherra á fyrri stigum: Hvað um skilaboð eins og þessi, að gefast upp á lokametrunum og lyppast niður gagnvart þeim sem voru okkur erfiðastir í endurreisnarferlinu eftir hrun og samkvæmt því plani sem lagt var upp með 2015, hvað heldur hann um þau skilaboð sem send eru með þessum viðsnúningi? Gætu þau mögulega komið í bakið á okkur í annarri hagsmunagæslu á síðari stigum?
Forseti. Þegar við kynntum þetta mikla plagg, losun fjármagnshafta, var alveg ljóst að við ætluðum að beita fullri hörku í að gæta hagsmuna Íslands. Eftir því var tekið í framhaldinu þegar farið var að hrinda þessu plaggi, þessari áætlun í framkvæmd. Við gerðum það og stóðum við það. Það varð til þess að trúin á Ísland, trúin á það að við myndum ná okkur aftur á strik að fullu, jókst verulega. Ég leyfi mér að fullyrða það. Eftir að menn sáu hvað eftir annað að reynt var að troða í gegnum Alþingi eða ofan í þingmenn eða þjóðina, samningum sem voru vondir og voru í rauninni gerðir til að þóknast peningaeigendum og alþjóðastofnunum, sáu menn að við gátum farið aðra leið og við það jókst, að mínu viti, traustið á Ísland. Það var alveg sama hvar maður kom, eftir því var tekið og þá var maður spurður út í hvernig það væri hægt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir góða ræðu. Þingmaðurinn fór yfir sviðið í sögulegu samhengi og vitnaði í greinar sem skrifaðar hafa verið á þessu tímabili. Eins vitnaði þingmaðurinn í þann tíma þegar hann sat í utanríkisráðuneytinu og talaði um að það hefði vakið athygli hvað við hefðum sýnt mikla staðfestu sem þjóð, stjórnmálamenn, á þessum tíma. Þingmaðurinn talaði líka um plan, neyðarlögin, fjármagnshöftin og svo það sem gerðist og síðan þegar þingmaðurinn sat í ríkisstjórn þegar gert var plan um losun fjármagnshafta og síðan lagt af stað með það. Svo urðu ráðherraskipti vorið 2016 og þá um sumarið var tekin U-beygja. Getur þingmaðurinn sagt okkur hvers vegna planinu, sem var virkilega vel gert og flott, var ekki haldið áfram? Eins langar mig að spyrja þingmanninn út í það sem nú er í gangi, þ.e. þessa eftirgjöf Seðlabankans, hvað hún gæti kostað þjóðina.
Virðulegur forseti. Það er vitanlega erfitt að gera sér fullkomlega grein fyrir því hvers vegna þeirri áætlun var ekki haldið áfram sem búið var að setja af stað og samþykkja. Helst dettur manni í hug, og ég hef það á tilfinningunni, að áhuginn eða skilningurinn á mikilvægi málsins hafi ekki verið jafn sterkt til staðar. Þó er ljóst að það voru vissulega margir sem vildu halda þessu plani áfram, en það var líka ljóst að það voru margir hagsmunaaðilar sem sáu ákveðin tækifæri í því þegar breytingin varð um vorið eða um mitt ár 2016, að ná fram ákveðnum breytingum á afstöðu stjórnvalda. Því held ég að lobbíistarnir á vegum vogunarsjóðanna, á vegum þeirra sem áttu þessar eignir, hafi unnið gott starf, þeir hafi smám saman náð að hola steininn, sem gerði það að verkum að á endanum fóru menn í viðræður við hluta af þessum aðilum, eða við þessa aðila, um hvernig ljúka mætti þessu máli með þeim hætti sem þóknaðist eigendunum enn frekar. Ég endurtek, og það er svar mitt við seinni spurningu þingmannsins: Að mínu viti er alveg ljóst að það felst í því ákveðin orðsporsáhætta þegar í ljós kemur og menn frétta að menn höfðu ekki þrek í að standa þetta af sér allan tímann heldur létu hörkuna ganga yfir ákveðinn hluta fram á mitt ár 2016 eða rúmlega það, en fóru svo í það að semja af sér eða gefa eftir gagnvart öðrum. Það dregur úr trúverðugleika.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er svolítið undarlegt að fá það á tilfinninguna að hagsmunaaðilar, fjármagnseigendur, geti haft áhrif á stjórnvöld varðandi það hvernig þau eigi að haga sínum málum. Það sýnir manni og segir hvað það er mikils virði að hafa stjórnmálamenn og leiðtoga sem standa í lappirnar og hugsa um hag þjóðarinnar númer eitt, tvö og þrjú. Ég inni líka þingmanninn eftir því hvort hann gæti gert sér grein fyrir þeim kostnaði sem fylgir eftirgjöf Seðlabankans, hvort hægt sé að giska á hvað það gæti kostað þjóðina, hvort það séu stórar upphæðir.
Forseti. Það er alltaf vandasamt að nefna tölur. Það byggir á þeim forsendum sem gefnar eru hvaða tölur við notum. Komið hefur fram í ræðustól hjá öðrum þingmönnum að þetta geti verið 8 eða 11 milljarðar, eða jafnvel upp í 20–25 milljarðar eftir því hvað við hvað maður miðar, hvenær það var sem menn byrjuðu að gefa eftir, hvenær menn léðu máls á því að verðlauna þennan hluta vogunarsjóða sem voru þrautseigir og sátu hér og biðu. Það fer eftir því hvaða viðmið við setjum á það, hvert tapið er eða hvað það er sem við missum af í fjármunum talið er mikið. Það er líka eitt sem hefði verið ágætt að fá að ræða hér við fulltrúa og þá þingmenn sem ætla að samþykkja þetta mál.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Fer þá fram atkvæðagreiðsla um tillögu forseta.
Forseti. Nú hefur forseti boðað að við greiðum atkvæði um lengd þingfundar sem maður veltir fyrir sér hvort ástæða sé til. Klukkan er ekki orðin átta og fullt leyfi til að vera til miðnættis án þess að þurfa að greiða atkvæði um það sérstaklega að vera til miðnættis. Forseti hlýtur þá að ætla að vera hér eitthvað lengur en til miðnættis sem er hið ágætasta mál. Það gefur þingmönnum færi á að koma í ræðustól og tjá sig um málið. Ef það er svona mikilvægt og merkilegt hljóta menn að færa rök fyrir því hvers vegna þarf að samþykkja það í þessum flýti. Ekki einn einasti maður hefur reynt að færa fyrir því rök í þessum ræðustól. Ég hlakka mjög til að vera hér áfram og hlusta á þau rök sem hljóta einhver að vera og ég geri ráð fyrir að hv. þingflokksformaður Vinstri grænna komi í ræðu og útskýri það frekar en að kalla fram í. Miðflokkurinn mun styðja lengingu þingfundar [[Forseti hringir.]]heils hugar.
Herra forseti. Það er merkilegt hvað forseta og fleirum, að því er virðist, virðist mikið í mun að klára sem fyrst þetta mál, sérstaklega í ljósi þess að í áliti meiri hluta nefndarinnar kemur fram að Seðlabankinn hafi eiginlega mælst til þess að þetta mál yrði klárað í síðasta lagi í gær, þ.e. áður en dagurinn í dag rynni upp, eins og það var einhvern veginn orðað, vegna einhvers skuldabréfs sem var greitt út fyrr í dag, væntanlega áður en umræða um þetta mál yfir höfuð hófst. Nú þegar ljóst er að ekki náðist að ræða þetta í gær, enda þingfundi gærdagsins frestað, er merkilegt að forseta liggi enn þá á en ég fagna þó alveg sérstaklega að forseti skuli hafa kallað út allt sitt mikla lið úr sínum sjö flokkum og að menn séu mættir til að greiða atkvæði og vonandi taka þá sem mestan þátt í umræðunni fram undan því að þetta er mikilvæg umræða.
Það gleður forseta að tillaga hans vekur almenna hrifningu, [[Hlátur í þingsal.]]tillaga um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp gera ráð fyrir, þ.e. ef þörf krefur. Mat forseta byggir á því að enn er alllöng mælendaskrá og greinilega þörf fyrir að ræða málið. Forseti vill upplýsa, eins og a.m.k. þingflokksformönnum er kunnugt og væntanlega hafa þeir upplýst um það í sínum þingflokkum, að strax á mánudaginn fyrir rúmri viku var lögð upp sú áætlun að þetta mál nyti forgangs í dag og að stefnt væri að því að gera það að lögum í dag. Starfsáætlun þingsins var þannig að hér var ekki fundað í gær eins og kunnugt er. Málið kom út úr nefnd undir lok vikunnar sem leið og um það var ekki reistur ágreiningur á fundi forseta með formönnum þingflokka næstsíðastliðinn mánudag og reyndar ekki heldur á fundi forseta með formönnum þingflokka í morgun. Forseti hafði ekki ástæðu til að ætla annað en að ágætlega horfði með að sú áætlun sem hafði verið lögð upp og rækilega kynnt gæti gengið eftir. Forseti tók jafnframt skýrt fram að ekki stæði til að takmarka umræður eða amast við því að menn ræddu málið eins og þeir teldu sig þurfa. Í því skyni sýnist forseta hyggilegt að hafa borð fyrir báru og geta jafnvel fundað eitthvað lengur en til miðnættis ef þörf krefur.
Forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa svona í lokin ákveðið að segja frá því sem gerðist á þingflokksformannafundinum í morgun. Ég spurði einmitt sérstaklega hvort umræður yrðu eitthvað takmarkaðar vegna þess að ég taldi að sjálfsögðu að málið þyrfti að ræða. Að sjálfsögðu sagði forseti að svo væri ekki. Þess vegna erum við sem sé að ræða þetta mikilvæga mál.
Hæstv. forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál, þ.e. aflandskrónulosun og bindingarskyldu á fjármagnsinnstreymi. Í greinargerð með frumvarpinu er í inngangi sagt, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu í samvinnu við Seðlabanka Íslands. Frumvarpið er eitt af lokaskrefum stjórnvalda til að afnema fjármagnshöft sem sett voru á í kjölfar falls íslenska fjármálakerfisins 2008. Eftirstandandi takmörkunum á fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti má í meginatriðum skipta í tvennt, annars vegar þær sem felast í lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, nr. 37/2016, …“ Síðar í greinargerðinni er talað um um hvaða upphæðir sé að ræða, sem sagt flokk aflandskrónueigna, þ.e. ríkisbréf, ríkisvíxlar og önnur bréf með ríkisábyrgð upp á 39,5 milljarða, innlán og innstæðubréf Seðlabankans upp á 36,7 milljarða og önnur verðbréf og hlutdeildarskírteini upp á 7,9 milljarða, samtals 84 milljarðar. Það sem vekur furðu okkar sem höfum verið í ræðumennsku núna seinnipartinn í dag er málsmeðferðin sem málið hefur verið í. Fyrir jólin átti á síðasta degi fyrir jólafrí að koma þessu inn, svolítið bakdyramegin eins og sumir sögðu, en því var hafnað. Síðan kom það til 1. umr. 22. janúar en hlaut enga umræðu þá og fór til nefndar og er núna komið til umræðu en samt með þeirri aðferð sem við í Miðflokknum setjum mikið út á og áttum okkur ekki á hvers vegna málið fær ekki þá umræðu sem það þarf að fá um þessar gríðarlegu upphæðir og þær spurningar sem vakna við meðferð málsins. Þeim spurningum er enn ósvarað. Það hefur enginn í raun og veru komið hingað úr ríkisstjórninni til að svara spurningum sem við höfum verið að kasta á milli okkar sem ríkisstjórnin, eða alla vega formaður efnahags- og viðskiptanefndar sem mælti fyrir málinu, gæti vonandi svarað. Hv. þm. Óli Björn Kárason mælti fyrir nefndarálitinu í dag og þar segir, með leyfi forseta: „Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að gert sé ráð fyrir að fjárfestar eða fjármálafyrirtæki sem uppfyllt hafa bindingarskyldu á grundvelli núgildandi laga og eiga fjármuni á bundnum reikningum geti í kjölfar gildistöku frumvarpsins breytt fyrirkomulagi bindingar til samræmis við nýjar útfærslur. Í umsögn til nefndarinnar undirstrikar Seðlabankinn mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddagi tiltekins flokks ríkisbréfa rennur upp 26. febrúar næstkomandi. Að öðrum kosti muni umfang aflandskrónueigna í lausu fé aukast um nær 70% eða sem nemur um 25 milljörðum kr. Í umsögninni segir: „Við það eykst hætta á að stórir aflandskrónueigendur, sem átt hafa sín bréf í samfelldu eignarhaldi frá því fyrir höft og taldir hafa verið líklegir til að endurfjárfesta í íslenskum skuldabréfum þegar þeirra bréf koma á gjalddaga þann 26. febrúar muni í stað þess leita út þegar þeir losna af bundnum reikningum.““ Svo mörg voru þau orð. Þar kemur þessi dagsetning fram, 26. febrúar, sem er reyndar í dag. Það segir manni að einhverra hluta vegna þurfi málið að fá þessa hröðu afgreiðslu, með tveimur umræðum í dag, til að verða að lögum. En svarið liggur ekki ljóst fyrir hvers vegna. Þingmenn hafa farið yfir málið vítt og breitt og hef ég í raun og veru ekki svo miklu við það að bæta, en mig langar aðeins til að fara yfir söguna í smásöguskýringu vegna þess að fram kom í ræðu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar áðan þegar sá hinn sami var hæstv. utanríkisráðherra, að þá hafi hann orðið þess var hjá aðilum erlendis víða að þeir tóku eftir því hvað stjórnmálamenn eða ríkisstjórn þess tíma var staðföst og stóð í fæturna og stóð í raun og veru með landi og þjóð. Það verður náttúrlega að segjast eins og er, eða ég hef þá trú að hver einasti maður sem fer inn á þing hugsar þannig. En mér hefur fundist brotalöm hafa verið á því síðustu ár og jafnvel áratugi, og fer slíkum þingmönnum fækkandi vegna þess að menn reiða sig of mikið á embættismenn og aðra slíka, ábyrgðartilfinningin vill svolítið verða óljós. En þegar hrunið varð árið 2008 og allt fór hérna á hliðina voru sett á neyðarlög og þau hafa reynst okkur vel. Þó að þau hafi verið mikið gagnrýnd á sínum tíma hefur tíminn leitt í ljós að þau björguðu okkur á þeim tímapunkti frá algjöru gjaldþroti. Síðan voru fjármagnshöftin sett á til að sporna gegn útflæði fjármagns með tilheyrandi tjóni. Ríkisstjórninni sem sat 2009–2013 var mikill vandi á höndum en þar unnu menn mikið þrekvirki, það verður að segjast eins og er. Samt sem áður man ég eftir því þegar ég var í minni vinnu á þeim tíma að mér fannst vanta upp á þá staðfestu og einurð að einbeita sér að vandamálinu algerlega, þannig að ekki væri verið að gera neitt annað á meðan, það væri bara verið að þétta skútuna, verið væri að kalfatta í lekann og ná nýrri stefnu. En þá var farið í aðgerðir sem lunganum af þjóðinni hugnaðist ekki. Það var farið að sækja um inngöngu í ESB. Farið var í mikla vinnu við endurskoðun á stjórnarskrá og sett upp stjórnlagaráð og unnið var að gerð nýrrar stjórnarskrár og gömlu stjórnarskránni kennt um allt sem miður hefði farið. Þar með upplifði ég og margir fleiri að fókusinn hefði farið af því verkefni að þétta skútuna og menn hefðu gefið það svolítið út að sjálfstraust þjóðarinnar, sjálfsöryggi stjórnmálamanna, væri ekki mikið. Auðvitað höfðum við lent í mikilli krísu og við misstum svolítið móðinn og máttinn, en þarna fannst mér stjórnmálamenn ekki standa mikið í lappirnar og það gekk á ýmsu. Enda sýndi það sig eftir á að ef menn hefðu viljað fara út í þetta hefði það mátt bíða betri tíma. Af því ég er að tala á þessum nótum er eitt sem pirrar mig svolítið, það er þessi ímynd þjóðarinnar út á við. Við tölum um að við þurfum að líta svo vel út út á við, það er góðra gjalda vert. En það er líka svo að ef maður hugsar eingöngu þannig þá hugsar maður kannski ekki mikið um sjálfan sig. Og af því að ég talaði um sjálfstraust þá hlýtur sjálfstraust þjóðarinnar, sjálfstraust einstaklingsins og sjálfstraust yfirleitt, að vera best undirbyggt með því að hugsa um eigin fjölskyldu, að hugsa um að standa sig og standa sína plikt í staðinn fyrir að líta eitthvað vel út í augum annarra. Ég gæti nefnt mörg dæmi þar að lútandi, t.d. eins og nýjasta dæmið núna. Nú er verið að tala um hvalveiðar og hrátt kjöt og slíkt. Þetta er það sem er á dagskrá, og eins í sambandi við það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur gefið út, það sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til að hægt sé að veiða hval og staðfesta það hjá sjávarútvegsráðherra. Þá fara margir á límingunum yfir því að við ætlum að fara að drepa hval og það sé engin sjálfbærni í því og það sé eingöngu gert fyrir einn mann, sem er alveg vitlaus í að skjóta hval. Svona er umræðan. En í mínum huga þarf ekkert endilega drepa hvalinn, en við vitum þó með þessari útgáfu um hugsanlega stofnstærð og hvað má veiða úr stofninum. Og síðan ef einhver sér sér hag í því að veiða hval og fá það gott verð fyrir hann að það borgi sig, þá er það bara hið besta mál í mínum huga. En þarna er talað um ímynd út á við. Og þjóðir hafa hótað okkur einhverjum viðskiptaþvingunum og talað er um að þetta sé á kostnað hvalaskoðunar, sem reyndar hefur ekki sannað sig, og annað slíkt. Mér finnst að við þurfum að standa með okkur sem þjóð. Það eru ekki bara við miðaldra karlmenn sem tölum undir merkjum þjóðrembu þegar við tölum svona. Það getur vel verið að ég sé þjóðremba, ég er bara stoltur yfir því. Ég elska og virði mitt land og vil gera það með reisn. Og eins datt mér í hug núna þegar við ræðum þetta mál að okkur, sem höfum haldið ræður hérna, finnst við gefa allt of mikið eftir. Það hefur líka komið fram í ræðum að nú eru kjaraviðræður að sigla í strand. Skattatillögur ríkisstjórnarinnar féllu ekki í góðan jarðveg hjá verkalýðsforystunni. En þar stendur ríkisstjórnin keik: Það er ekki hægt að gera meira fyrir ykkur. Það mun þýða þetta og þetta, höfrungahlaup upp stigann og verðbólgu og annað slíkt. Þar af leiðandi er fólk sem er með lægstu tekjurnar bæði sárt og reitt, skiljanlega, ef stjórnmálamenn standa ekki betur með því en þetta. Þó að kjaraviðræður fari ekki fram við ríkisstjórnarborðið þá er ríkisstjórnin að gefa þarna svolítinn tón, sýna vissa staðfestu gagnvart lítilmagnanum. Það er oft þannig að oft er harðast komið fram við þá sem minna mega sín, en þeir sem eru stórir og sterkir, þá er ég að tala um peningalega af þessu tilefni, ráða oft ferðinni. Það kalla ég minnimáttarkennd. Fram kom í ræðum áðan að við erum alltaf að glíma við hátt vaxtastig á Íslandi. Það eru orð að sönnu og sumir vilja skipta yfir í annan gjaldmiðil og ég veit ekki hvað og hvað. En við í Miðflokknum erum með skýra stefnu í þessum málum. Við vorum með mjög skýra stefnu í að ráðast á fjármálakerfið, ekki ráðast á það, heldur fara í kerfisbreytingu á fjármálakerfinu í vissum skrefum, en ekki með neinni hallarbyltingu. Þar koma lífeyrissjóðirnir inn í. Talað er um fákeppni. Lífeyrissjóðirnir eiga svo mikinn pening í dag að þeir fjárfesta í fyrirtækjum fram og til baka á Íslandi og meðaljóninn, lítil fyrirtæki hafa ekki roð í að keppa við þá. Fjárfestingarkrafa lífeyrissjóðanna um er 3,5%. Margir leiða að því líkur að 3,5% sé partur af því hvað stýrivextir Seðlabankans eru háir. Eitthvað er örugglega til í því. Þess vegna höfum við sagt að við þyrftum í skrefum að skapa lífeyrissjóðunum þann kost að þeir geti farið að fjárfesta annars staðar en á Íslandi fyrir jafn mikla eða hærri ávöxtun en þeir fá hér heima við. Við kölluðum það á sínum tíma að lífeyrissjóðirnir þyrftu að fara að fullorðnast og vinna fyrir sér og halda út í hinn stóra heim. Til hliðsjónar var haft hvernig Norðmenn stýra sínum olíusjóði sem reynst hefur mjög vel. Þetta er eitthvað sem kemst ekki mikið í umræðuna. Og margir segja þegar farið er að ræða um lífeyrissjóðina: Látið þið lífeyrissjóðina í friði. En við erum ekki að tala um að fara að skipta okkur af lífeyrissjóðunum sem slíkum, heldur bara að skapa þeim þá aðstöðu að þeir sjái sér vænni kost í því að fjárfesta annars staðar og jafna þá samkeppnisstöðu hér heima og í leiðinni væri hægt að horfa til lægri vaxta á öllum sviðum fjármálakerfisins, bæði innlána og útlána. Ég sé að tími minn er á þrotum. Það er gaman að láta hugann reika í þessu máli, en áhyggjurnar eru samt sem áður fyrir hendi.
Herra forseti. Eins og komið hefur fram í ræðum hv. Miðflokksmanna í eftirmiðdaginn hef ég verið einn af þeim sem hefur fylgst með málinu og verið viðloðandi þingsalinn. Ég verð að játa, af því að ég er dálítill græningi hér, að ég fór mjög fljótlega að reyna að átta mig á því hver væri kjarni málsins, um hvað við værum að tala. Framan af skildist mér, og kom fram bæði í ræðum og andsvörum, að það snerist dálítið um að á miðnætti myndi renna út einhver frestur, í lok dags 26. þessa mánaðar, og þess vegna væri mikilvægt að ræða málið í þaula og klára það. Síðan eftir að menn höfðu flutt margar ræður kom einn af hv. þingmönnum og málshefjandum upp og sagði að þetta væri rangt, hann hefði fengið nýjar upplýsingar og fresturinn hefði liðið í gær. Þá fór ég að skilja enn þá minna. Maður skilur vel að ræða þurfi í þaula ýmis mál sem er mjög skýr ágreiningur um. Rætt var mjög lengi á sínum tíma hvort ætti að leggja niður z. Að sjálfsögðu var mjög lengi rætt hvort við ættum að ganga í NATO. Menn reyndu að verjast því í lengstu lög héðan úr pontu að félagslega húsnæðiskerfið yrði lagt niður. En þótt ég hafi hlustað á þessar umræður frá því klukkan rúmlega þrjú í dag, þ.e. síðustu tæpa fimm klukkutíma, hef ég ekki alveg náð því um hvað málið snýst nákvæmlega. Þar sem ég veit að þessir þingmenn eru bæði mælskir og skýrt hugsandi vil ég biðja í örstuttu máli um svar við því um hvað málið snýst í hnotskurn.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir þetta andsvar. Til að leiðrétta hann þá rann fresturinn út í dag, 26., eða sem sagt í gær fyrir daginn í dag. Það var það sem við vorum að velta fyrir okkur, hvernig málsmeðferðin væri, af hverju var ekki hægt að koma með þetta inn í þingið þannig að þingmenn úr öllum flokkum gætu velt því fyrir sér og komist til botns í því um hvað málið snerist. Þetta er lokaskrefið í að losa um höft. Ég nefndi upphæðina áðan, 84 milljarða. En af hverju er þingheimur ekki settur í meiri ábyrgð í málinu? Af hverju er bara farið eftir því sem Seðlabankinn og aðrir fara fram á? Það er eiginlega það sem málið snýst um. Okkur finnst þetta mikið og skrýtið mál um svona stórt viðfangsefni sem losun fjármagnshafta er.
Takk fyrir þetta, þetta skýrði málið nokkuð. Nú kemur fram að þetta snerist aldrei um einhvern frest, eins og mátti skilja á fyrstu ræðum um málið, vegna þess að fresturinn er liðinn og þetta snýst ekkert um að málið sé að koma inn á síðustu stundu vegna þess að síðasta stundin var löngu liðin þegar umræðan hófst. Hins vegar skýrist það nokkuð af svari hv. þingmanns að hann segir að umræðan snúist fyrst og fremst um það um hvað þetta mál snúist. Úr því að þeir voru ekki með það alveg á hreinu er mjög skiljanlegt að mér hafi ekki tekist að skilja út á hvað málið snerist í máli þeirra, en þeir hafa alla nóttina til að komast til botns í því og ég reikna með því að við fáum nánari fréttir um málið í fyrramálið.
Hæstv. forseti. Það er mjög þægileg tilfinning þegar maður botnar ekki í einhverju að finna einhvern annan sem botnar ekki neitt í því heldur. Ég man eftir því þegar bólan sprakk og rétt fyrir það, það er oft talað um 2007, þá botnaði ég ekki nokkurn skapaðan hlut í einu né neinu vegna þess að ég var bara á mínum vinnustað og fylgdist með fréttum. Svo komst ég að því eftir hrunið að það var mér mikil gæfa að hafa ekki botnað nokkurn skapaðan hlut í einu né neinu í sambandi við þetta, heldur goggaði ég bara og blóðgaði minn fisk áfram. Það var mér til tekna á þeim tímapunkti að skilja ekki nokkurn skapaðan hlut. [[Hlátur í þingsal.]]Ég get alveg hughreyst þingmanninn með því að það gerir okkur að meiri en mönnum að botna ekkert í neinu.
Forseti. Þetta er áhugaverð umræða sem hefur farið allt í einu farið af stað í andsvörum. Hv. þm. Einar Kárason kemur og spyr þingmanninn spurningar, sem er eðlilegt. Ég held að flestir sem eru hérna núna, og ég ímynda mér að það eigi við um hv. þm. Einar Kárason og þann sem hér stendur og hv. þm. Sigurð Pál Jónsson, sakni þess svolítið að fá ekki skýringar frá þeim sem ætla sér að samþykkja þetta mál um það hvers vegna þurfi að samþykkja það. Við höfum sagt að við höfum áhyggjur af málinu vegna þess að þarna er verið að gefa eftir töluvert af fjármunum og ekki gætt ýtrustu hagsmuna gagnvart kröfuhöfunum. Við höfum líka sagt að ekki hafi komið skýring á því hvers vegna þetta þurfi að klárast eftir frestinn sem hv. þingmaður nefndi réttilega. Ég tek undir að þetta er mjög undarlegt allt saman. Mig langar að rukka hv. þm. Sigurð Pál Jónsson um það hvort það geti verið að hér sé meiri hluti á þingi fyrir því að ætla að samþykkja mál án þess að menn hafi nokkra hugmynd um hvað það snýst. Getur virkilega verið að við eigum eftir að fá fleiri ræður um það? Ég vona að menn nýti tímann sem á að gefa í þetta mál til að koma upp ef þeir þekkja það ekki og spyrji spurninga. Það er mjög mikilvægt að fá svör. Hingað til hefur enginn af þeim sem rita undir nefndarálitið nema formaður nefndarinnar tekið til máls og skýrt hvers vegna þeir rita undir nefndarálitið. Sá sem ritar undir fyrir hönd Samfylkingarinnar hefur ekki komið hingað og sagt hvers vegna þurfi að samþykkja málið, hvað sé svona mikilvægt við það, hvers vegna það sé í lagi að gefa eftir töluverða fjármuni, myndi ég segja, til kröfuhafanna, til vogunarsjóðanna. Við hljótum því að spyrja og ég spyr þm. Sigurð Pál Jónsson að því hvort við megum vænta þess að fá frekari upplýsingar þegar líður á kvöldið.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég sakna þess mikið að umræðan hafi ekki verið á milli þingmanna úr fleiri flokkum. Það komu fram spurningar frá þeim sem hér stendur og fleiri þingmönnum um það sem kemur fram í greinargerðinni, um dagsetninguna og annað slíkt, hverju sætti að það hafi ekki fengið lengri tíma, ekki verið tekið fyrr á dagskrá og þá með þeim möguleika að hægt væri að ræða málið. Málið átti bara að taka einhvern hálftíma í umræðunni í dag, þannig að ég sakna þess mikið. Ég verð að segja af því að hv. þm. Einar Kárason kom í andsvar á undan og ég svaraði honum að ég hefði ekki botnað neitt neinu að það er vegna þess að okkur vantar svör. Við botnum náttúrlega alveg í því hvað er í gangi í málinu en það eru margar spurningar sem við höfum ekki fengið svör við. Það er það sem við brennum fyrir. Þetta er mikil breyting frá því sem var gert í því plani sem mótað var á vordögum 2015.
Forseti. Málið snýst vitanlega um að verið er að liðka til fyrir kröfuhafa, eigendur aflandskróna, til að losa um þá fjármuni. Þeir munu væntanlega í framhaldinu geta fengið greitt eða selt þá, og Seðlabankinn ef við kaupum það, á verði sem er allt of lágt í raun, þ.e. þeir fá allt of mikið fyrir sinn snúð. Þetta eru aðilar sem eru búnir að bíða hvað lengst. Þetta eru þeir sem hafa verið hvað þolinmóðastir og nú á að fara að verðlauna þá. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að við söknum þess og botnum náttúrulega ekkert í því hvers vegna þeir t.d. sem rita undir nefndarálitið eða fylgisþingmenn þeirra koma ekki hér og rökstyðja af hverju málið þarf að fara í gegn. Það hefur enginn gert. Formaður efnahags- og viðskiptanefndar hélt ræðu en rökstuddi ekki með nokkrum hætti hvers vegna þyrfti að samþykkja málið í dag.
Hæstv. forseti. Það er akkúrat málið. Þetta er mergurinn málsins. Við hefðum viljað fá meiri rökstuðning og meiri umræðu um málið, meiri yfirvegun og meiri tíma. Komið hefur fram í ræðum manna í dag að þeir fjármagnseigendur sem eru með fé bundið þarna inni verði ekki fyrir neinu tjóni. Peningarnir verða þarna áfram á þeim vöxtum sem þeir hafa verið. Við sem höfum velt því fyrir okkur metum það þannig að þeir muni ekki verða fyrir tjóni. Það er mergurinn málsins. Ég verð að segja að það er svarið sem ég kem með.
Herra forseti. Fyrst af öllu vil ég fagna því að hafa heyrt í ágætum Samfylkingarþingmanni áðan sem kom hingað upp og spurði til hvers þessi umræða væri. Það er ekki á hverjum degi sem Samfylkingarfólk leggur sig eftir því að skilja hlutina til fulls. Ég fagna þessu því mjög og ég fullvissa hv. þingmann um það að ef hann staldrar við hér fram á nótt, sem er alger draumur fyrir þingmann að gera, mun hann væntanlega komast að því að lokum til hvers þessi umræða er og til hvers henni er haldið hér áfram. Ég þakka ræðu síðasta ræðumanns sem var mjög góð. Það kom einmitt fram hjá honum að við gerum okkur ekki grein fyrir því hvers vegna liggur svo á að afgreiða þetta mál sem varðar íslenska ríkið tugi milljarða. Hvers vegna liggur svo á að renna því í gegnum þingið? Menn gerðu sér ekki einu sinni grein fyrir því að umræða yrði um málið hér í dag. Menn héldu að það myndi renna í gegn á hálftíma eða eitthvað svoleiðis. Það yrði bara framsöguræða og síðan væri málinu lokið. Þetta yrði samþykkt. Menn héldu að það yrði samþykkt að erlendum vogunarsjóðum yrði gert kleift, bara sisvona, að hafa á brott með sér héðan 83 milljarða á evrugengi sem stenst engan samanburð. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki nauðsynlegt að við ræðum það algerlega til hlítar og niður í grunninn hvað um er að ræða, hvaða hagsmuni er verið að forsóma fyrir Íslands hönd og hvort honum þyki ekki nauðsynlegt að við brjótum þetta mál algerlega til mergjar í kvöld og fram á nótt til þess að almenningur allur viti hvað er í gangi hér í þinghúsinu. Af hverju er verið að afsala ríkissjóði og þar með Íslendingum öllum tugum milljarða?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, það er náttúrlega algerlega þannig að þjóðin á heimtingu á því að fá að vita um hvað málið snýst og fá svör við því sem komið hefur fram hér og örugglega miklu fleiri spurningum. Það er nú einu sinni þannig, og ég kom aðeins inn á það í ræðu minni áðan, að það fylgir því mikil ábyrgð að vera alþingismaður. Alþingismaður þarf, í mínum huga, að setja sitt pólitíska höfuð að veði. Ef hann ætlar aftur í framboð þá eru störf hans lögð til grundvallar í þeim kosningum sem verða að loknu kjörtímabilinu. Það hefur því miður þróast allt of mikið á þann veg að alþingismenn eru orðnir allt of miklir stimpilpúðar. Við erum oft að samþykkja hér mál og treystum því að aðrir, sem við trúum að viti um hvað málið snýst, hafi rétt fyrir sér. Það er akkúrat þannig sem maður vill ekki vinna sem alþingismaður. Maður vill taka upplýsta ákvörðun og greiða atkvæði eða mæla fyrir máli, eða hvað sem er í gangi, upplýstur og meðvitaður um um hvað málið snýst. Það bara tekur frá manni áhugann og viljann og einurðina að hafa það á tilfinningunni að á stundum sé maður bara einhver stimpilpúði. Þess vegna erum við grimmir í þessu máli. Þetta eru engar smáupphæðir sem verið er að tala um. Ég vona að ég hafi svarað þingmanninum að einhverju leyti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta svar. Ég varð nefnilega var við það í hliðarherbergi rétt áðan að hér eru líka stjórnmálamenn sem fannst þetta brölt okkar Miðflokksmanna heldur fyndið. Það kom akkúrat úr þeim hópi sem vildi selja Íslendinga í þrældóm fyrir nokkrum árum. Sá hópur sem ber uppi Miðflokkinn stóð í ístaðinu þá og varnaði því að Íslendingar bæru skuldaklafa langt inn í framtíðina, og börn okkar og barnabörn væru að borga þær syndir sem við höfðum drýgt. Hv. þingmaður kom réttilega inn á það að við eigum ekki að vera stimpilpúðar. Við eigum að taka okkar sjálfstæðu afstöðu til mála sem berast hingað inn. Þess vegna langar mig til að ánýja það enn við hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að það sé algjör nauðsyn á því að þjóðin, sem væntanlega fylgist með okkur núna, verði að fullu upplýst í þessari umræðu um hvað þetta mál snýst og hvaða afleiðingar það mun hafa ef það verður samþykkt.
Hæstv. forseti. Jú, ég er algjörlega sammála þingmanninum og þakka honum fyrir þetta andsvar. Þjóðin þarf að fá þær upplýsingar sem hún þarf að fá í þessu máli og vonandi endist okkur kvöldið til að komast til botns í því. Það á eftir að koma í ljós en það eru akkúrat, af því að við erum að tala um traust til Alþingis og traust til hinna og þessara stofnana hér á Íslandi, heiðarleiki og upplýstar ákvarðanir sem traustið byggist á. Þjóðin þarf að finna fyrir því að kjörnir fulltrúar séu traustsins verðir.
Forseti. Ég er ánægður að sjá að hv. þm. Einar Kárason fylgist vel með. Hann kallaði áðan eftir samantekt, sérstakri yfirferð um málið, og ég kann að meta að hann skuli fylgjast vel með áfram því nú ætla ég einmitt að reyna að veita svolitla samantekt. Ég var reyndar byrjaður á því áðan. Ég var búinn að rekja það sem lagt var upp með þegar aðgerðirnar í heild sinni, aðgerðirnar tengdar losun fjármagnshafta, voru kynntar árið 2015. Ég rifjaði upp að þær hefðu skipst í þrennt þar sem eitt af þremur meginatriðunum, ein af meginaðgerðunum, snerist um með hvaða hætti losnað yrði við það vandamál sem fólst í aflandskrónum. Ég útlistaði það nákvæmlega hvernig það átti að ganga fyrir sig samkvæmt planinu því það var alveg skýrt. Hins vegar komu brotalamir í þetta á vormánuðum 2016. Ég var byrjaður að rekja það hvernig þær hefðu m.a. birst í framgöngu Seðlabankans og reyndar stjórnvalda líka, því að stjórnvöld hafa unnið þetta mjög náið með Seðlabankanum og verið ljóst að eftirgjöf af hans hálfu væri ekki möguleg án aðkomu stjórnvalda. Ég hef látið nægja til að byrja með að rekja þetta einfaldlega í gegnum fréttatilkynningar Seðlabankans sjálfs. Á eftir verður vonandi tækifæri til að fara yfir málið að öðru leyti en ég ætla að halda áfram þessari yfirferð, sem byggist eingöngu á fréttatilkynningum úr sjálfum Seðlabankanum, til að reyna að sýna sæmilega knappa mynd af því hvernig hlutirnir fóru út af sporinu jafnt og þétt með þeim afleiðingum að við nálgumst nú fullkomna eftirgjöf stjórnvalda gagnvart þeim vogunarsjóðum sem hafa sýnt minnstan vilja til að taka þátt í þessu verkefni sem gerði losun fjármagnshafta mögulega. Verkefni sem gert var ráð fyrir að allir þyrftu að taka þátt í, allir eigendur aflandskróna og slitabú bankanna. Ég kemst hins vegar ekki hjá því, vegna þess að ég náði ekki að klára yfirferðina áðan, að rifja örstutt upp það sem ég var búinn að nefna af tilkynningum Seðlabankans. Í fyrsta lagi sagði bankinn loksins í lok maí 2016 að nú yrði útboðið haldið, útboðið sem beðið hafði verið eftir frá því í október 2015. Ég minni á að samkvæmt upprunalegri áætlun var lögð áhersla á að það þyrfti að fara fljótt í gjaldeyrisútboðið einmitt til þess að menn myndu ekki freistast til þess að bíða lengur og vonast til þess að höft yrðu einfaldlega afnumin. Það þyrftu allir að taka þátt í sama heildarpakkanum. Í maí 2016 kynnir loks Seðlabankinn með hvaða hætti hann muni standa að útboðinu. Ég tíundaði hvernig til stóð að gera það. Þetta áréttar svo bankinn skömmu síðar og fagnaði sérstaklega jákvæðri umsögn lánshæfismatsfyrirtækisins Moody's og sendi frá sér tilkynningu 8. júní 2016 þar sem enn er áréttað að nú verði þetta raunverulega gert og sagt nákvæmlega klukkan hvað og hvernig og minnt á að þetta sé í samræmi við heildaráætlun um losun fjármagnshafta. Eins og ég gat um var besta verðið sem mönnum gat hugsanlega boðist í þessu útboði 190 kr. á evruna. Á þeim tíma var gengi evrunnar í kringum 138 kr., skráð gengi. Svo gerðist hið óvænta, daginn eftir að bankinn hafði áréttað hvernig þetta allt myndi ganga fyrir sig, að hann ákveður að breyta skilyrðum. Þetta er eftir að einhver samtöl eru hafin við þessa aðila, sem skömmu síðar fóru að auglýsa kosningabaráttu á Íslandi með alveg dæmalausum hætti. Þeim var þegar farið að verða eitthvað ágengt því að Seðlabankinn sá ástæðu til að breyta skilmálum og lengja tímafresti. Líða þá ekki nema fjórir dagar þangað til að Seðlabankinn tilkynnir aftur að hann muni ætla að hverfa frá þeim skilyrðum sem sett höfðu verið - nú er ég u.þ.b. kominn á þann stað þar sem ég var í síðustu ræðu minni - og segir berum orðum, svo ég vitni nú bara í tilkynningu bankans, með leyfi forseta, „ásamt því að ekki er lengur gerður áskilnaður í 5. gr. um að tilboðum undir 190. kr. pr. evru verði hafnað að fullu.“ Með öðrum orðum: Það er ekkert endilega að marka þennan verðlista, ef svo má segja, sem við gáfum út þarna fyrst. Það getur vel verið að við getum látið ykkur hafa meira af evrum fyrir færri krónur, reynið bara bjóða það sem ykkur líst á. Án þess að það hafi verið orðað nákvæmlega þannig. Líða nú nokkrir dagar. Nei, ekki nokkrir dagar, bara einn dagur. Þetta gerist 13. júní 2016. Daginn eftir reynir bankinn að útskýra betur hvað hann eigi við með þessum breyttu skilmálum og bætir svo við, með leyfi forseta: „Með breyttum útboðsskilmálum eru tekin af tvímæli um að þrátt fyrir niðurstöður útboðsins gæti SÍ ákveðið hagstæðara útboðsverð en taflan tiltekur.“ Tveimur dögum seinna fer útboðið svo fram. Það þarf að bíða í nokkra daga til að fá að heyra niðurstöðuna úr því. Og hver skyldi hún hafa verið? Ætli það hafi verið mikill áhugi á þátttöku í útboðinu eftir allar þessar meldingar frá Seðlabankanum um tilslakanir? Nei, nú voru menn farnir að kveikja á perunni. Fyrst það væri búið að gefa eftir þetta oft þá væri reynandi að fara fram á meiri eftirgjöf. Aðeins 72 milljarðar eða evrur fyrir 72 milljarða af þeim u.þ.b. 180 sem voru í boði seldust. Þeir voru seldir á lægsta verðinu þrátt fyrir að í upphaflegri tilkynningu bankans hafi komið fram að ef viðskiptin yrðu ekki meiri en svo yrði gengið 205 kr. Það var horfið frá því og menn látnir hafa evrurnar á 190 og látið fylgja sögunni að bankinn ætlaði áfram að bjóða evrur til sölu á því verði, líka fyrir þá sem hefðu ekki viljað taka þátt í útboðinu, útboðinu sem var búið að útskýra að væri lokasénsinn, lokamöguleiki þessara aðila sem höfðu haldið lengst út gagnvart stjórnvöldum til þess að selja evrurnar sínar ella lokast inni á vaxtalausum reikningum. Lokalokafresturinn var ekki lengur lokalokafrestur og bankinn bauðst til þess að selja evrur á 190 kr. til þessara aðila fram hjá útboðum. Svo gerist það daginn eftir að bankinn áréttar aftur: Við erum sko enn þá til í að selja evrur á 190 kr. jafnvel þótt þið hafið ekki tekið þátt í útboðinu. Ætli hafi verið mikill áhugi á því? Nei, menn eru náttúrlega farnir að átta sig á ákveðinni þróun svoleiðis að það var ekki mikil eftirspurn eftir því að kaupa þessar evrur á 190 kr. Menn vildu fá þær á enn betra verði. Það er tilkynnt um að þetta hafi nú ekki gengið eins hratt fyrir sig og menn vonuðust til og frestur væntanlega framlengdur, en engu að síður bættust bara við 9 milljarðar af því sem seldist hjá Seðlabankanum. Þá er komið fram í ágúst, 1. ágúst, og Seðlabankinn tilkynnir nú eftir að breytingar höfðu orðið á gengi krónunnar að hann sé áfram með evrur til sölu en nú á 220 kr. Menn geti keypt eina evru fyrir 220 aflandskrónur. Það var ekki mikil sala í því. 12. mars árið 2017 tilkynnir Seðlabankinn að hann sé búinn að semja sérstaklega við eigendur aflandskróna, vogunarsjóði, um 90 milljarða kr. af aflandskrónum sem verði keyptar á verðinu 137,5 kr. á evruna. Á þeim tíma reyndar [[Forseti hringir.]]var gengið komið niður í 107,5. Ég næ ekki að klára þetta, forseti, og verð að biðja forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa yfirferð og þessa góðu ræðu. Eins og við þekkjum hefur hann náttúrlega yfirburðaþekkingu á þessu máli sem forsætisráðherra sem leiddi mjög mikilvæga vinnu í þessum efnum, fyrrverandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Mig langaði að fá aðeins vangaveltur hjá hv. þingmanni varðandi áhrif á gengi krónunnar. Áhrifin velta svolítið á því hversu stór hluti kaupir gjaldeyri og það er alveg ljóst að þessi breyting mun hafa áhrif á gengi krónunnar. Maður veltir því fyrir sér hvernig það kemur inn í þetta árferði núna. Það er talað um að frumvarpið sé lagt fram m.a. vegna þess að nú séu réttar aðstæður í þjóðfélaginu til þess. Við sjáum það alveg fyrir okkur að ef gengið fellur, þetta eru náttúrlega háar upphæðir sem hér um ræðir, um 84 milljarðar kr., kemur það til með að hafa áhrif á lán heimilanna og landsmenn með mjög neikvæðum hætti og við erum að fara í kjaraviðræður þannig að þetta getur haft heilmikil áhrif þar. Í ljósi þekkingar hv. þingmanns á málinu væri gott að fá hans hugleiðingar um það hvort hann telji að það sé veruleg hætta á því að gengið komi til með að lækka töluvert. Það er sagt í frumvarpinu að Seðlabankinn sé vel í stakk búinn til að mæta því en það kostar peninga og það væri gott að fá hugleiðingar hv. þingmanns hvað þetta varðar.
Forseti. Það hefur þegar komið fram hjá Seðlabankanum að hann telji að þetta séu slíkar upphæðir að þær geti haft áhrif á gengi krónunnar. Hins vegar, eins og hv. þingmaður nefndi líka, telur Seðlabankinn sig í stakk búinn til að grípa þar inn í með gjaldeyrisvaraforða sínum. Þá er spurningin: Hver verður endanlegur kostnaður af því? Í því samhengi er sérstök athugasemd Seðlabankans svolítið áhyggjuefni þar sem hann lýsir því yfir að þetta frumvarp hefði átt að samþykkjast í síðasta lagi í gær, áður en dagurinn í dag rynni upp, í þeirri von að menn myndu þá vera líklegri til að fjárfesta áfram í ríkisskuldabréfum. Menn sem væru búnir að vera hér fastir í tíu ár myndu þá stökkva til og kaupa ríkisskuldabréf áfram. Þetta er nokkuð sérkennilegt á ýmsan hátt en er ekki traustvekjandi. Annaðhvort eru aðstæður orðnar þannig í efnahagslífinu að það er óhætt að aflétta höftum, burt séð frá öllum hinum hliðaráhrifunum, kostnaðinum eða tapinu sem það verður fyrir í ljósi þessarar eftirgjafar, eða ekki. Það getur ekki byggst á einhverjum væntingum um að hugsanlega og vonandi muni menn vilja vera með peninga hér áfram sem hafa setið fastir í höftum í tíu ár. Einmitt þess vegna tel ég, sérstaklega eftir þessa athugasemd Seðlabankans, mikilvægt að fram fari umræða um hana og þennan skort á skýringum og mikilvægt að halda fund í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég fer hér með fram á það við forseta að það fari fram fundur milli umræðna með seðlabankastjóra og fleirum til að ræða m.a. þetta sem hv. þingmaður spyr um.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og fagna því að hann muni beita sér fyrir því að þetta verði rætt innan nefndarinnar vegna þess að mér finnst gert allt of lítið úr þessu í frumvarpinu og í greinargerðinni, þeim hættum sem kunna að steðja að þegar þetta brestur á með þessum hætti fyrir efnahagslífið og það sem fram undan er, erfiðar kjaraviðræður o.s.frv. Það er allra síst það sem við viljum, að fara að rugga þeim báti meira en gert hefur verið nú þegar með því að lán landsmanna kæmu til með að hækka, verðbólga færi úr böndum o.s.frv. Ég held að það sé afar mikilvægt að þessi umræða verði tekin í nefndinni og málið kannað til hlítar og fulltrúar Seðlabankans fengnir á fund nefndarinnar til að skýra þetta mál betur. Eins og ég sagði áðan finnst mér þetta ekki fá nægilega vigt í frumvarpinu og í greinargerðinni.
Forseti. Það er óhætt að taka undir það að þetta fær ekki næga vigt í greinargerðinni. Það er mjög áhugavert að þeir sem eru að boða það að samþykkja eigi þetta mál, þessa fullkomnu eftirgjöf gagnvart vogunarsjóðum sem voru síst viljugir til samstarfs og eftirgjafar, þeir sem telja nauðsynlegt að klára þetta núna, skuli ekki mæta hér og útskýra fyrir okkur hvers vegna. Við sjáum hvað stendur til en við fáum ekki skýringar þeirra sem að þessu máli standa á því hvers vegna. Hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, mætti hér við upphaf umræðunnar og las einfaldlega upp meirihlutaálitið. Svo hefur engin umræða átt sér stað eftir það og engin svör fengist við því hvers vegna menn vilja fara í þessa eftirgjöf.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna sem hann flutti og eins skýringar í andsvörum á undan. Ég er nefnilega staddur á þeim sama stað og hv. þingmaður að skilja ekki hvað það var sem rak Seðlabankann í það í ágúst 2016 að auglýsa evrur á 220 kr., fá engin viðbrögð þegar fresturinn rann út, sem er 1. nóvember, og bregða þá á það ráð, þá nýbúnir að selja nokkurn stabba af aflandskrónum fyrir 190 kr., að lækka evruupphæðina í 137,5 og selja strax 90 milljarða á þeirri upphæð og 22 milljarða nokkru seinna, sem sagt 112 milljarða á 137,5 kr. evruna í staðinn fyrir 190 kr. Þetta er alveg gríðarleg upphæð sem menn hafa látið af hendi rakna við vogunarsjóði. Þess vegna styð ég eindregið þá kröfu hv. þingmanns að seðlabankastjóri og hans menn verði látnir koma fyrir efnahags- og viðskiptanefnd milli umræðna til að útskýra fyrir okkur hvað það var sem rak Seðlabankann á árunum 2016 og 2017, þegar allt var á hagsögulegum toppi, til að lækka verð úr 190 kr. í 137,5 kr. og feta þar með þá slóð sem nú er verið að enda, að selja aflandskrónur á brunaútsölu. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara yfir þetta í meiri smáatriðum þannig að við skiljum öll hvað getur hafa legið til grundvallar því að Seðlabankinn greip til þessa óyndisúrræðis.
Forseti. Ástæðan fyrir því að ég rakti þetta allt saman í gegnum fréttatilkynningar Seðlabankans, og náði reyndar ekki alveg að klára, var til þess einmitt að sýna fram á hversu sérkennileg sagan er og lýsir margítrekuðu undanhaldi sem á sér stað á sama tíma og menn ganga mjög augljóslega hart fram við að verja hagsmuni sína, þ.e. vogunarsjóðirnir. Þeir voru ekki orðnir margir eftir. Ég held að það séu í meginatriðum fjórir vogunarsjóðir sem eigi megnið af því sem eftir stendur þarna. Þeir ráku mál sín auðvitað á ýmsan hátt, eins og menn þekkja, og keyptu ýmsa þjónustu til þess innan lands sem utan. Svoleiðis að við sjáum þarna alllanga sögu viðvarandi undanhalds sem færir okkur svo á þann punkt sem við erum komin á núna þar sem vilji ríkisstjórnarinnar, og að því er virðist flestra á Alþingi, stendur til þess að gefa endanlega eftir og lyfta höftum einhliða þannig að menn geti keypt evrur af Seðlabankanum á seðlabankagengi. Um hvaða upphæðir er að ræða? Við erum búin að vera að velta því fyrir okkur. Ég ætla að birta mjög einfalda mynd til að reyna að svara í einhverju spurningum hv. þingmanns. Ef upphafsupphæðin var 319 milljarðar og þeir hefðu verið keyptir á genginu 190 hefði þurft að borga fyrir það 1,7 milljarða evra, hvorki meira né minna, ef mér skjátlast ekki. Ég ætla að fara betur yfir það á eftir. Ég var bara að rissa þetta hjá mér. Ef þetta væri keypt á gengi dagsins í dag, 2,3 milljarðar evra sem Seðlabankinn þarf að greiða, [[Forseti hringir.]]1,7 milljarðar evra á 190 kr., 2,3 milljarðar evra á 138 kr. Þetta eru engar smáupphæðir og enginn smámunur.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum enn fyrir að varpa ljósi á málið. Maður heyrir þær upphæðir nefndar sem er búið að gefa eftir í síðustu þremur útboðum og á síðan að gefa eftir alveg niður. Ég orðaði það þannig í ræðu minni áðan að þetta væri með vogunarsjóðina eins og ef við myndum sjálf koma við í Leifsstöð og taka út gjaldeyri á leið til útlanda. Þeir ágætu aðilar eru að fara í burtu með 83 milljarða íslenskra króna á þessu gengi. Ég spyr hv. þingmann hvort ekki sé einboðið að taka þetta mál upp í heild milli 2. og 3. umr. og fara gaumgæfilega ofan í það hvort mönnum er í raun og veru alvara að láta 83 milljarða af hendi á slíkum kjörum.
Forseti. Það er sannarlega tilefni til þess, enda gríðarlegir hagsmunir undir eins og við höfum verið að velta fyrir okkur með því að reyna að setja allar tölurnar í samhengi við önnur mál sem stjórnvöld virðast ekki hafa eins miklar áhyggjur af og að koma til móts við þessa aðila. Það má t.d. nefna að það sem er sett í matvælaframleiðslu á Íslandi, íslenskan landbúnað á ári, bliknar í samanburði. Svoleiðis að mér finnst blasa við að taka þurfi málið upp aftur og endurskoða það. Það liggur varla á lengur því að dagsetningin sem Seðlabankinn nefndi sérstaklega er komin og farin. Þess þá heldur kannski að menn haldi að sér höndum og ani ekki að neinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Það er gott fyrir okkur að fá þetta í eyrað samantekið þannig að kjarni vegferðarinnar náist fram. Ég hef sagt fyrr í þessari umræðu að það sem ég hafi mestar áhyggjur af séu skilaboðin sem við erum að senda frá okkur um það hversu linir samningamenn við erum, hagsmunagæslumenn lands og þjóðar, þegar á reynir. Mótaðilinn veit þá að málsvarar íslenskra hagsmuna eru líklegir til að gefa eftir og séu þeir látnir bíða í dálitla stund sé tiltölulega tryggt að menn nái betri heimtum, ef þeir skirrast við. Nú var hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra árið 2015 þegar planið, ef svo má segja, er sett af stað. Mér leikur hugur á að vita hvað það er sem hann metur að hafi verið mikilvægast í skilaboðunum sem voru send út til markaðarins, til mótaðilanna, til kröfuhafanna. Maður man eftir því úr kosningabaráttunni árið 2013 að talað var um kylfu og gulrót, svo að ég rifji upp eitt kommentið sem féll í því samhengi. Mig langar að vita hvað hv. þingmaður, fyrrverandi forsætisráðherra, metur að hafi verið mikilvægast í skilaboðunum til að ná þeim ævintýralega árangri sem náðist framan af meðan planið hélt, þó að menn séu að lyppast niður á síðustu metrunum.
Því er nokkuð auðsvarað, forseti. Mikilvægastur var endanleikinn og trúverðugleikinn, þ.e. að útskýra það einfaldlega að svona yrði þetta og að menn tryðu því. Þess vegna er til að mynda, í umræðu um aflandskrónurnar, lögð gríðarleg áhersla á það að þetta eina uppboð feli í sér endanleika. Núverandi hæstv. forsætisráðherra taldi ekki áhyggjuefni að fresta þessu útboði á sínum tíma þegar það dróst og sagði: Það eru búin að vera mörg útboð hjá Seðlabankanum áður. Þá var einmitt útskýrt fyrir núverandi hæstv. forsætisráðherra: Munurinn er sá að hér er um að ræða lok málsins, endanleika í því hvernig fengist verður við aflandskrónurnar. Menn geta gengið að því sem vísu að ef þeir spila með, taka þátt í að gera samfélaginu kleift að losna úr höftum, fá þeir eitthvað fyrir sinn snúð. En ef þeir ætla ekki að spila með, ef þeir ætla að verða eftirlegukindur og treysta á að stjórnvöld guggni á síðari stigum, þá hafa menn ekkert upp úr því. Nema hvað: Það var skipt um ríkisstjórn og stjórnarstefnu og við sáum hvernig þróunin, eins og ég rakti hér áðan, gjörbreyttist. Reyndar átti það sama við um Arionbankamálið sem var töluvert rætt hér í fyrra og hittiðfyrra. Það sama er upp á teningnum þar. Það var tekin U-beygja og horfið frá endanleikanum og trúverðugleikanum í því plani sem kynnt hafði verið. Það plan átti að skila þeim árangri að menn áttuðu sig á mikilvægi trúverðugleikans og endanleikans þegar stjórnvöld kynna áform.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þá er það hitt atriðið sem mig langaði til að fá afstöðu hans fram gagnvart, þ.e. hvort hann telji að þessi þróun mála á lokametrum plansins, sem lagt var af stað með árið 2015, hafi skaðleg áhrif á trúverðugleika ríkisstjórnar eða Alþingis hverju sinni, hvað varðar framtíðarhagsmunagæslu í stórum málum. Telur hv. þingmaður að skaðinn sem af þessum snúningi stjórnvalda hlýst sé ekki bara fjárhagslegur í þetta skipti heldur komi fram í stórum hagsmunamálum til næstu framtíðar, a.m.k. hvað varðar sambærilega samsetta ríkisstjórn og nú er við völd?
Forseti. Það segir sig eiginlega sjálft að mínu mati. Fáir eru eins harðskeyttir í hagsmunagæslu sinni og vogunarsjóðir. Þar er um að ræða gríðarlegar upphæðir. Þar af leiðandi hafa menn úr miklu að spila til að reyna að hámarka hagsmuni sína og þeir beita ýmsum aðferðum til þess. Við höfum m.a. séð að vogunarsjóðir, sjóðir sem yfirtóku Kaupþing eða Arion banka, hafa verið staðnir að því að greiða mútur í Afríku. Menn nota þau ráð sem þeir telja best duga en vonandi yfirleitt innan marka laganna, þó ekki sé það alltaf innan marka siðferðis. Við sáum það þegar menn gengu svo langt að auglýsa í kosningabaráttu hér til að reyna að hafa áhrif á niðurstöðu kosninganna. Nú hljóta þeir að álykta sem svo að það hafi skilað tilætluðum árangri og nálgast málin með sama hætti næst þegar kemur að því að reyna að þrýsta á ákveðna niðurstöðu.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp ríkisstjórnarinnar um að heimila eigendum aflandskróna, sem fastir hafa verið inni í fjármagnshöftum, að losa þær og selja þær fyrir gjaldeyri. Krónueignirnar sem lagabreytingin á að ná til nema allt að 84 milljörðum króna og verður öllum aflandskrónueigendum gefið færi á að losa þær eignir sínar, skipta þeim yfir í gjaldeyri og flytja úr landi. Breytingarnar fela í sér auknar heimildir til úttektar af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum, þannig að öllum aflandskrónueigendum er gefið færi á að losa aflandskrónueignir sínar. Heimildirnar sem fram koma í frumvarpinu eru þríþættar. Í fyrsta lagi er um að ræða almenna heimild fyrir alla aflandskrónueigendur til að losa aflandskrónueignir til að kaupa erlendan gjaldeyri og flytja á reikning erlendis. Í öðru lagi er heimild fyrir aflandskrónueigendur sem átt hafa aflandskrónueignir samfellt frá 28. nóvember 2008, eða í rúm 10 ár, til að losa aflandskrónueignir undan takmörkunum laganna. Í þriðja lagi er heimild fyrir einstaklinga til að taka út allt að 100 millj. kr. af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum. Eins og við þekkjum og komið hefur fram í umræðunni voru stigin stór skref á árinu 2016 í átt að losun hafta. Á heimili og fyrirtæki voru fjármagnshöft losuð að mestu leyti á árinu 2017. Við gildistöku laga um aflandskrónur voru aflandskrónueignir áætlaðar um 319 milljarðar kr., eða um 15% af landsframleiðslu, en eru nú metnar um 84 milljarðar kr., eða 3,1% af landsframleiðslu. Í greinargerðinni með frumvarpinu segir að efnahagslegar forsendur standi því til að losa fjármagnshöft á aflandskrónueignum. Við höfum rætt hér aðeins hvort það sé í raun og veru rétt, þ.e. að þessar efnahagslegu forsendur séu til staðar. Við þekkjum að það eru blikur á lofti í þessum efnum. Við þekkjum að kjarasamningar eru lausir, kjaraviðræður og hugsanleg verkföll eru fram undan, dregið hefur úr landsframleiðslu og færri ferðamenn heimsækja landið o.s.frv., þannig að ég er ekki alveg sammála því að efnahagsforsendurnar standi svo vel að rétt sé að losa þetta með þessum hætti. En að sjálfsögðu er eðlilegt að það verði rætt innan nefndarinnar og sérfræðingar á þessu sviði fengnir fyrir nefndina til að ræða það nánar. Ég hef áður komið inn á það hér hver áhrif á gengi krónunnar geta verið. Þau ráðast að stórum hluta af því hversu mikið verður keypt af gjaldeyri. Er það svolítið áhyggjuefni hvaða áhrif þetta getur haft á stöðu gengisins. Í greinargerðinni segir að Seðlabankinn sé vel í stakk búinn til að takast á við það, en vissulega mun það kosta eitthvað. Þá er spurningin: Er þeim fjármunum vel varið? Það eru þær mótvægisaðgerðir sem Seðlabankinn segist getað gripið til. Það skiptir náttúrlega líka máli á hversu langan tíma kaup á gjaldeyri dreifast. En það sem er einnig athyglisvert við þetta mál er að fyrst var það þannig að Seðlabankinn veitti þeim afslátt sem komu með erlendan gjaldeyri inn í landið og núna er veitt meiri þjónusta til þessara sömu aðila svo þeir geti flutt peningana aftur út úr landinu eftir mikinn hagnað. Það væri að sjálfsögðu fróðlegt að fá að vita hverjir eiga þessa 84 milljarða í aflandskrónum. Hverjir eru það sem munu hagnast svona mikið á þessu og hafa mætt stjórnvöldum af þeirri hörku sem hér hefur verið rætt um, og uppskorið í þeim efnum? Það væri að sjálfsögðu mjög fróðlegt að fá svör við því. Ég vil víkja aðeins að því sem ég hef áður komið inn á vegna þess að ég tel mjög mikilvægt í þessari umræðu að rifja aðeins upp hvernig framkoma þessara sjóða var gagnvart íslenskum stjórnvöldum, sérstaklega þegar keyptar voru auglýsingar sem beindust beinlínis gegn íslenskum stjórnvöldum. Þeir gerðu ýmislegt annað en að kaupa auglýsingar. Þeir réðu þekktar hugveitur, eins og kallaðar eru, og svo fóru að birtast auglýsingar um afstöðu íslenskra stjórnvalda gagnvart erlendum fjárfestum og íslensk stjórnvöld gerð mjög tortryggileg í þeim efnum. Þarna var fyrirbæri sem kallað er Iceland Watch, með leyfi forseta, það er rekið af annarri hugveitu sem heitir Institute for Liberty, með leyfi forseta. Þessir aðilar vöktu fyrst athygli hér á landi þegar þeir birtu boðskap sinn á Twitter og voru þar að níða íslensk stjórnvöld. Tilgangur var augljós, að gæta hagsmuna þessara erlendu kröfuhafa sem neituðu að taka þátt í aflandskrónuuppboði Seðlabankans. Það má t.d. rifja upp textann í heilsíðuauglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu. Þar var yfirskrift auglýsingarinnar: Hver greiðir fyrir opinbera spillingu og mismunareglur á Íslandi? Þar var mynd af seðlabankastjóra. Síðan var í auglýsingunni vísað í eitthvert rannsóknarteymi í Bretlandi sem komist hafði að þeirri niðurstöðu að þessi stefna Íslands, sem var að sjálfsögðu rétt og snýr að fullveldi landsins, átti að hafa komið í veg fyrir að 30.000 störf hefðu skapast á Íslandi og að stefnan hefði kostað á bilinu 5–9 milljónir bandaríkjadala í landsframleiðslu árlega. Síðan er vegið að einum starfsmanni Seðlabankans í auglýsingunni, hann nafngreindur og sagt að hann sæti rannsókn á meintum innherjasvikum. Við sjáum bara þessa aðferðafræði. Það er náttúrlega með ólíkindum að stjórnvöld hér, ríkisstjórnin, skuli síðan greiða götu þessara sömu aðila sem farið hafa fram með þessa herferð gegn okkur sem skaðað hefur orðstír okkar erlendis. Við þekkjum að þeir sem sakaðir hafa verið um að hafa áhrif eða reyna að hafa áhrif á kosningar í fullvalda ríkjum hafa jafnvel verið beittir refsiaðgerðum. Rússar hafa verið sakaðir um að hafa reynt að hafa áhrif á kosningar í öðrum löndum og fyrir vikið hefur refsiaðgerðum verið beitt gegn þeim. Hér sjáum við hins vegar allt aðra stefnu. Hér sjáum við íslensk stjórnvöld beygja sig fyrir þessum aðilum sem komið hafa svona fram, eins og þau horfi algjörlega fram hjá því. Mér finnst mjög miður og sorglegt að stjórnvöld skuli ekki beita meiri hörku hvað þetta varðar og leggjast núna flöt fyrir þessum sjóðum. Hv. þm. Einar Kárason spurðist fyrir í andsvari áðan um hvað málið snerist. Ég vil fá að svara því þannig, eins og kannski fleiri, að mér finnst þetta mál einfaldlega snúast um að stjórnvöld segi eitt og geri annað. Kjarni málsins er sá að veðmál vogunarsjóðanna gengu upp. Þingmaður sagði að höftunum hafi upphaflega verið ætlað að gilda í nokkra mánuði, en að tekið hafi á níunda ár að losa þau. Þó að vissulega séu þau enn í gildi hafi þau þjónað þeim tilgangi að draga úr högginu sem varð við hrun bankanna. Þetta hefur komið fram í umræðum um haftalosunina. Það er líka rétt að minnast á að það er trúverðugleikinn sem skiptir okkur mestu máli í þessu. [[Forseti hringir.]]Eins og ég segi, veðmál vogunarsjóðanna gekk algerlega upp og að einhverju leyti tókst þeim að brjóta íslensk stjórnvöld niður. Það er afar sorglegt.
Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Þingmaðurinn nefndi tvær hugveitur. Önnur þeirra reyndi að hafa áhrif á kosningar með birtingu auglýsinga þar sem ráðist var eða unnið gegn stjórnvöldum. Hin var líklega eigandi að fyrrnefndri hugvekju. Mig langar bara að forvitnast hjá þingmanninum hvort hann hafi upplýsingar um eða hafi kannað hvert endanlegt eignarhald sé á þessum batteríum, þeim hugveitum sem þarna eru nefndar. Það er í það minnsta forvitnilegt að komast að því hvort að baki séu aðilar sem eru mjög tengdir, beintengdir, þeim miklu hagsmunum sem þarna eru, eða hvort þessir aðilar, þ.e. eigendur krónueigna, hafi einfaldlega keypt sér þjónustu hjá þessum hugveitum. En þetta var nú svona meira af forvitni. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er alvarlegt þegar stjórnvöld segja eitt og gera annað. Það grefur klárlega undan trúverðugleika viðkomandi stjórnvalds og stjórnvalda. Við þekkjum það bara af sögunni að í hvert skipti sem menn segjast ætla að beita hörku eða vera sanngjarnari en gera það svo ekki, þá dvínar sú trú sem menn hafa á viðkomandi stjórnvaldi. Það sama á að sjálfsögðu við um stjórnmálamenn. Það sama gildir um þá. Mig langar aðeins að biðja þingmanninn að velta fyrir sér áhrifunum af því að stjórnvöld standi ekki í lappirnar. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann, sem situr í fjárlaganefnd, hvort það sé ekki undarlegt að enginn forsvarsmaður þessa máls skuli koma hér upp og reyna að útskýra og svara þeim spurningum sem settar hafa verið fram um málið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisandsvar og byrja á að víkja að því sem hann endaði á, að ekki skuli vera þátttaka annarra stjórnmálaflokka í umræðunni en Miðflokksins. Það finnst mér afar einkennilegt. Eini þingmaðurinn sem tekið hefur til máls af hálfu Samfylkingarinnar er varaþingmaður. Ég verð að segja eins og er að það kemur mér á óvart að Samfylkingin, sem hefur nú gefið sig út fyrir að vera umhugað um verkafólk þessa lands, hafi engar áhyggjur af því að gjaldmiðillinn okkar gæti orðið fyrir verulegum skakkaföllum ef þetta gengur eftir og það myndi þá að rýra kjör almennings verulega. Eins varðandi fjárlaganefndina þá er ég er mjög hissa á því að t.d. formaður fjárlaganefndar skuli ekki taka þátt í þessari umræðu vegna þess að það er alveg augljóst að þetta frumvarp mun hafa áhrif á ríkissjóð. Það er alveg klárt. Fyrir skömmu kom fjármálaráðuneytið á fund nefndarinnar þar sem verið var að ræða áhættur í fjárlagagerðinni. Þar er hvergi minnst á þetta mál. Þetta er bara stór áhætta og getur breytt þeim forsendum sem gengið er út frá í fjárlagavinnunni. Að lokum, af því að hv. þingmaður minntist á hugveitur, þá þekki ég að þessar hugveitur eru reknar fyrir styrktarfé að stórum hluta. Það læðist einfaldlega að mér sá grunur að þeir vogunarsjóðir sem hér hafa verið nefndir styrki þessar hugveitur, og þá [[Forseti hringir.]]gagngert í þeim tilgangi til að fá þær til að fjalla um ákveðin málefni og reyna að hafa áhrif á mál [[Forseti hringir.]]eftir sínu höfði. Þannig að já, ég tel að þessar hugmyndir geti svo sannarlega [[Forseti hringir.]]tengst þeim aðilum sem hér koma við sögu.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Hann nefndi áhættuna og fjárlagagerðina. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður man það, en ég velti því fyrir mér hvort þær breytingar sem hér er verið að gera hafi einhver áhrif á gildandi fjármálaáætlun eða geti haft áhrif inn í þá fjármálaáætlun sem kemur fljótlega. Af því að nú man ég hreinlega ekki hvað menn gerðu ráð fyrir að kæmi út úr útboðunum í þeirri áætlun sem í gildi er. Það hlýtur að hafa verið gert ráð fyrir einhverjum aurum þar. Þá veltir maður fyrir sér hvort hér sé farið eftir þeirri áætlun eða ekki. Þetta eru meira vangaveltur. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í er eftirfarandi: Nú hefur verið farið ágætlega yfir, m.a. af hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, söguna og fréttir og fréttatilkynningar frá því 25. maí 2016, 30. maí 2016, 8. júní, 9. júní, 13. júní o.s.frv., þar sem rakið er hvernig Seðlabankinn hefur ítrekað gefið eftir eða gefið afslátt af þeirri áætlun sem lagt var af stað með í upphafi. Hvað getur skýrt það? Hvers vegna var bankinn í júní 2016 byrjaður að hverfa algerlega frá því sem búið var að auglýsa og samþykkja í maí sama ár? Hvað er það sem gerir það að verkum að menn bogna svona í hnjánum á þessum tíma? Við höfum ekki séð nein rök fyrir þeirri breytingu eða þeirri þróun sem þarna varð, hvað þá að við höfum fengið rök eða fengið að heyra frá stuðningsmönnum þessa frumvarps, þeim sem leggja það fram í þessum sal, hvað það er sem gerir það að verkum að það þurfi að samþykkja hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er nefnilega mjög athyglisvert og ég þakka honum sérstaklega fyrir að koma með þetta fram. Þetta hefur ekki fengið nægilega athygli að mínu mati, hvernig stöðugt er verið að gefa eftir. Þetta er eitthvað sem þarf að fá á hreint fyrir nefndinni og fá þá aðila frá Seðlabankanum til að svara því hvað þeim gekk til þegar stöðugt var verið að gefa eftir. Þá var í raun og veru búið að falla frá upphaflegum áætlunum og svo hefur þetta allt saman áhrif á trúverðugleika okkar, sem skiptir verulegu máli í þessum efnum. Það hljóta að vera einhver rök þarna á bak við og það þarf að fá þau fram. Það er alveg klárt mál. Ef ég kem aðeins nánar að fjárlagavinnunni, þá hef ég hvergi heyrt minnst á þetta í fjárlagavinnunni varðandi fjármálaáætlun og sérstaklega þegar farið var yfir þessa áhættuþætti. Þar var t.d. rætt sérstaklega um niðurstöðu varðandi álit umboðsmanns Alþingis um öryrkja og þá sem hafa búið erlendis, og að búið sé að reikna út rangt bætur til þeirra, það sé metið á einhverja 3 milljarða. Þetta er sérstaklega tekið fram sem áhætta, en svo horfum við á það að hér eru 84 milljarðar að fara úr landi. Er það engin áhætta gagnvart stöðu gjaldmiðilsins sem dæmi? Fyrir utan það að ef þessum upphaflegu áætlunum um gengi hefði verið fylgt þá erum við kannski að verða af 12 milljörðum og hvergi er rætt um þetta. Mér finnst þetta mjög undarlegt og ég verð að segja það enn og aftur að ég er mjög hissa á að þeir sem sitja í fjárlaganefnd á vegum stjórnarflokkanna skuli ekki hafa tekið þátt í þessari umræðu og komið inn í hana hvað þetta varðar.
Herra forseti. Það er svo sannarlega ekki að ófyrirsynju að þetta mál er rætt í tengslum við gjaldeyrismarkað og fjármálaáætlun. Við þekkjum það - ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu - hafandi setið saman í fjárlaganefnd, þó að nokkurt hlé hafi orðið á, að fjármálaáætlun, undirstöðugagn í ríkisbúskapnum, er reist á ýmsum forsendum og þar á meðal um gengi krónunnar. Hvað segir í greinargerð með frumvarpinu um áhrif á gengi krónunnar? Lítum á það. Með leyfi, herra forseti, segir á bls. 8 í greinargerð, í undirkafla 6.3, Áhrif á Seðlabankann og gjaldeyrismarkað: „Áhrif breytinga á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, nr. 37/2016, á gjaldeyrismarkað munu ráðast af því“ - nú fáum við að vita sannleikann - „hve stór hluti núverandi aflandskrónueigenda ákveður að skipta umræddum eignum í erlendan gjaldeyri og á hve löngu tímabili viðskiptin eiga sér stað. Seðlabankinn býr yfir nægum gjaldeyrisforða og er vel í stakk búinn til að bregðast við skammtímasveiflum á gjaldeyrismarkaði.“ Herra forseti. Þetta svar segir nákvæmlega ekki neitt. Það eru engar upplýsingar í þessu svari. Ekkert tölulegt mat er lagt á það hvaða breytingar gætu orðið á gengi gjaldmiðilsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir það sem hann sagði hér. Ég veit að hann talar af þekkingu. Hann er doktor í hagfræði og við vorum sessunautar í fjárlaganefnd og ég veit að þar talar maður með mikla þekkingu og reynslu í þessum efnum. Ég þakka honum fyrir að koma svo vel inn á þetta vegna þess að þetta er afar mikilvægt. Það sem meira er, það er ósamræmi í texta í þessari greinargerð. Hv. þingmaður vitnaði hér í lið 6.3, um áhrif á Seðlabankann og gjaldeyrismarkað, og kom inn á að þetta muni ráðast af því hve stór hluti núverandi aflandskrónueigenda ákveður að skipta umræddum eignum í erlendan gjaldeyri og á hve löngu tímabili viðskiptin eiga sér stað. En síðan segir hér á bls. 7: „Gera má ráð fyrir því að aflandskrónueigendur sem geta nýtt sér heimild skv. 2. og 3. tölul. 1. gr. frumvarpsins muni nýta sér þær fljótlega eftir að lögin taka gildi eða þegar þeim verður kunnugt um aukinn rétt sinn til úttektar.“ Þetta er athyglisvert og sýnir að það er ekkert á hreinu af hálfu stjórnarflokkanna, sem leggja þetta frumvarp fram, hvaða áhrif þetta kemur til með að hafa á gjaldeyrinn og stöðu krónunnar. Og þetta ósamræmi undirstrikar það að þessu hefur ekki verið gefinn neinn gaumur sem er mikið áhyggjuefni. Við þekkjum það að krónan, staða hennar, skiptir öllu máli í því sem fram undan er í efnahagsmálum hér á landi og á sama tíma, eins og staðan er núna, á hér að fara að hleypa úr landi 84 milljörðum.
Herra forseti. Það er ástæða til að hnykkja á þessu atriði. Gífurleg vinna er lögð í fjármálaáætlun og umfjöllun um hana, í fyrsta lagi á undirbúningsstigi í Stjórnarráðinu og síðan á vettvangi Alþingis - ótrúlegir fundir í fjárlaganefnd og síðan mjög miklar umræður hér í þingsal. Þar er meginforsendan gengi krónunnar og hefur úrslitaáhrif á framvindu ýmissa þátta í íslenskum þjóðarbúskap, í fjármálalífi þjóðarinnar. Þar á meðal tengist þetta atvinnufyrirtækjum og heimilum, hugsanlegum áhrifum í gegnum vísitöluna sem hækkar til samræmis við breytingar á gengi krónunnar. Ekki er hægt að draga aðra ályktun en að þetta sé heldur á þann veginn að frumvarpinu sé nokkuð áfátt í öllum undirbúningi þegar ekki eru lagðar meira en fjórar og hálf lína í greinargerð, og þá er ég að tala um á bls. 8, en kannski fimm eða sex ef maður tekur með það sem segir á bls. 7. Þannig að undirbúningur af hálfu þeirra aðila sem bera ábyrgð á þessu frumvarpi er náttúrlega ófullnægjandi og það er ábyrgðarhluti. Það eru fleiri þættir, eins og hér hefur verið rætt, sem kalla á auknar skýringar. Ég kem kannski hingað upp á eftir til að fjalla nánar um það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir það með honum. Það er alveg greinilegt að þetta frumvarp er ekki nægilega vel unnið. Ég verð að lýsa undrun minni og vonbrigðum með að um leið og framsögumaður nefndarálitsins, hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, var búinn að lesa hér upp úr greinargerðinni, flytja sitt mál, sem hann var snöggur að gera, lét hann sig hverfa úr þingsal og hefur ekki sést síðan. Fyrst málið er svona mikilvægt verð ég að segja að ég skil ekki hvernig menn geta komið fram með þessum hætti, eru ekki hér til staðar til að geta svarað ákveðnum spurningum. Ég hefði talið eðlilegt að fjármálaráðherra væri viðstaddur þessa umræðu vegna þess að málið er það stórt og mikið og mun hafa áhrif á alla fjárlagavinnuna og efnahagsmálin í heild sinni. Ef það gengur eftir fá þessir aðilar að fara út með krónueignir sínar og skipta þeim yfir í gjaldeyri, sem veldur síðan miklum þrýstingi á krónuna. Við þekkjum hvaða áhrif það getur haft á lán heimilanna, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Ég verð að segja að ég lýsi vonbrigðum með það og það er afar undarlegt að ekki skuli vera fleiri stjórnmálaflokkar hér á þingi sem taka þátt í þessari umræðu. Ég nefni t.d. Samfylkinguna, sem virðist ekki hafa nokkurn áhuga á þessu máli. Sömuleiðis Viðreisn, það er ekki nokkur einasti áhugi á þeim bænum fyrir þessu máli. Framsóknarflokkurinn hefur ekkert tjáð sig um þetta mál. Þannig að ég verð að segja eins og er; ef málið er svona stórt [[Forseti hringir.]]og það liggur svona á að samþykkja það, hvers vegna í ósköpunum eru þessir flokkar eða fulltrúar þeirra þá ekki hér til að svara [[Forseti hringir.]]spurningum og tjá sig um þetta mál?
Virðulegur forseti. Hv. varaþingmaður Samfylkingarinnar, Einar Kárason, kom upp áðan og reyndi að eigin sögn að fá botn í það um hvað málið snýst. Honum er nokkur vorkunn að eiga erfitt með að átta sig á því, hann er ekki í efnahags- og viðskiptanefnd. Af því að ég gef mér að hann hafi fylgst með öllum umræðum sem fram hafa farið um málið þá er ekki miklu til að dreifa öðru en umræðum okkar í Miðflokknum sem hafa farið fram í dag. Þann 22. janúar var haldin ein ræða um málið. Það var framsöguræða hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar, sjö mínútna löng, engin andsvör, engar ræður. Það skýrist auðvitað af því ástandi sem var á þingi þann daginn. Það sem framkallaði þá undarlegu stemningu var að þá var talað m.a. um að gera breytingar á lögum þannig að þau giltu með afturvirkum hætti. Ástandið var meira en lítið skrýtið og var ein ræða hæstv. fjármálaráðherra, sjö mínútur, engar umræður. Í byrjun umræðu í dag, kl. 15.03, var framsögumaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Óli Björn Kárason, með sína ræðu, sex mínútna langa, og gerði ekkert annað en að lesa upp greinargerð nefndarinnar. Ekki fáum við því skýringar um nokkurn skapaðan hlut í málinu, á því hvers vegna tímapressan er svona mikil, hver ætluð áhrif á gengi krónunnar eru og margt annað. Við erum algerlega í myrkrinu. Ef við skoðum frumvarpið sjálft er 2. kafli greinargerðarinnar, Tilefni og nauðsyn lagasetningar, ekkert annað en yfirferð, söguleg yfirferð yfir það hvernig þau mál hafa þróast. Það er ein knöpp málsgrein þar sem talað er um efnislega að þegar lög um meðferð krónueigna hafi verið sett hafi verið reiknað með því að þau hefðu takmarkaðan líftíma, sem er eðlilegasti hlutur. Það er öll nauðsyn lagasetningarinnar. Sú staðreynd, sem allir eru meðvitaðir um, setur enga tímapressu á þetta mál. Málið er allt unnið og sett fram á þann hátt að það bendir til þess að menn vilji ekki ræða efnisatriði þess. Þetta er ótrúverðugt. Umræðan hefur verið í algeru skötulíki. Frá öllum fulltrúum stjórnarflokkanna hafa komið tvær ræður og allar aðrar ræður um málið hafa verið fluttar af þingmönnum Miðflokksins. Það hefur engin ræða verið haldin um þetta mál af öllum þingmönnum samfylkingarflokkanna, ekki ein, og þetta eru þeir hv. þingmenn sem vaða hér fram daginn út og daginn inn og saka stjórnvöld um að gefa frá sér skattpeninga hingað og þangað, að verið sé að gefa kvótaeigendum þetta og hátekjufólki hitt. Bunan stendur út úr þeim daginn út og daginn inn og síðan eru hérna alvörutölur til umræðu og þá segir enginn orð. Ég veit ekki hvort þau nenna ekki að setja sig inn í málið, hvort þeim þyki það ekki nógu merkilegt eða hvað. Ef við skoðum aðeins samhengi hlutanna og upphæðirnar er um að ræða 610 milljónir evra. Með leyfi forseta segir á bls. 3 í frumvarpinu: „Við gildistöku laga nr. 37/2016 voru aflandskrónueignir áætlaðar um 319 milljarðar kr. eða um 15% af vergri landsframleiðslu (VLF). Áætlað er að heildarfjárhæð aflandskrónueigna hafi 31. október 2018 numið um 84 milljörðum kr. eða um 3,1% af VLF.“ Þeir 84 milljarðar kr. í endaðan október samsvara 83 milljörðum í dag. Þann 12. mars 2017 gerði Seðlabankinn samning upp á 90 milljarða við aflandskrónueigendur á genginu 137. Þann sama dag var gengi evrunnar 115 kr. Á þeim tíma hafa aflandskrónueigendur greinilega talið að yfirverð sem þeir teldu ásættanlegt væri 16,4%. Færa má rök fyrir því að það hafi verið verulega langt bakkað af fulltrúum okkar í hagsmunagæslunni þegar þar var komið, en alla vega eru 16,4% þau afföll sem aflandskrónueigendur tóku á sig í viðskiptunum 12. mars 2017. Ef við yfirfærum þau 16,4% á 83 milljarða kr. sem um ræðir, þann síðasta stabba, eru það 13,6 milljarðar. Mér finnst þetta ótrúlegt mál, þar sem svona tölur eru undir. Ef við bara næðum fram þeim árangri sem varð eftir að menn höfðu bakkað og bakkað og bakkað hinn 12. mars 2017, ef bara gengismunurinn sem menn sættu sig við þá væri yfirfærður á 83 milljarða væru það 13,6 milljarðar, miðað við stabbann sem er verið að horfa til í dag. 13,6 milljarðar. Nú bregður ræðumanni dálítið. Ég ætlaði að horfa á hæstv. fyrsta varaforseta Alþingis, Samfylkingarmanninn, en hann hefur stækkað dálítið síðan ég leit á hann síðast og er orðinn dökkhærður. En þetta eru tölur sem eru þannig að það er ekkert annað að gera en að vísa málinu aftur til efnahags- og viðskiptanefndar á milli umræðna, eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndarmaður óskaði eftir fyrr í kvöld, svo að það sé nóterað hjá forseta, og taka málið upp og bakka frá þessari eftirgjöf. Frá slíkri stöðu er alveg sjálfsagt að bakka. Ég skil ekki hvernig þingmenn, þingflokkar sem telja sig til þess bæra að gagnrýna menn og flokka fyrir að gefa frá sér skatttekjur, gefa frá sér réttindi ríkisins, af því að þeir hópar, samfylkingarflokkarnir, álíta allar skatttekjur vera eign ríkisins en ekki sjálfsaflafé fyrirtækja eða einstaklinga, hvernig þeir hópar sem tala gegnumgangandi um miklu lægri upphæðir en þessar sem stórkostlegar sjá ekki ástæðu til að halda eina einustu ræðu þegar 13,6 milljarðar eru undir bara miðað við hlutfallið, gengisafsláttinn í viðskiptum við aflandskrónueigendur 12. mars 2017. Þetta eru alvörutölur. Mér finnst alveg með ólíkindum að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Óli Björn Kárason, komi ekki hérna og fari yfir það með okkur. Við erum svo sannarlega búin að reyna að fá fram svör: Í hverju liggur tímapressan? Hver eru ætluð áhrif á gengi? Af hverju í ósköpunum er verið að gera þetta yfir höfuð? Hæstv. forseti. Það hefur enginn útskýrt það fyrir okkur, ekki nokkur maður. Síðast þegar menn ákváðu að henda 13,6 milljörðum frá sér þá fjandakornið orsakaði það einhverja umræðu. Er þetta af því menn nenna ekki að setja sig inn í málið? Það má vel vera, en þá er best að við stöndum hérna þangað til einhver sem er til þess bær að svara mætir á svæðið. Ég sé fyrirtaksþingmenn í hliðarsal sem gætu ábyggilega komið upp og útskýrt það fyrir okkur að einhverju marki, en ég er ekki viss um að þeir séu búnir að setja sig neitt inn í málið. Þetta er okkar besta fólk, fyrir utan okkur sem sitjum í salnum. Ég vil ítreka að ég held að það sé ekkert annað í stöðunni en að senda málið aftur til nefndar, taka það upp, [[Gripið fram í: Nefndin er búin að fjalla um þetta.]]bakka frá eftirgjöfinni og standa í lappirnar. Það er alveg eðlilegt að láta ekki svona yfir sig ganga. Ég heyri úr hliðarsal að nefndin sé búin að fjalla um málið. Ég held að sá hv. þingmaður sem skaut því inn úr hliðarsal hafi ekki verið kominn þegar ég útlistaði allar ræður stjórnarmeirihlutans um málið. Þær eru tvær. Það er hæstv. fjármálaráðherra með framsöguræðu upp á sjö mínútur, þar sem engin andsvör voru eða ræður, og síðan framsögumaður nefndarinnar með sex mínútna ræðu sem hljóp úr sal um leið og hún var búin. Þetta er auðvitað ekki boðlegt.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir ræðuna. Maður veltir því fyrir sér hvers vegna enginn vilji er hjá fylgismönnum þessa frumvarps að koma hér til að útskýra það fyrir okkur og mögulega að fá okkur til að ganga í þeirra lið og styðja þetta frumvarp, ef hægt er að útskýra það með þeim hætti að það standist einhverja skoðun. Á það hefur ekki reynt. Hér var nefndarálitið lesið upp. Að öðru leyti hefur ekki verið fjallað um það í þessum sal, í þessari umræðu sem hófst kl. þrjú, hálf fjögur. Ekki hefur verið fjallað um það af hálfu þeirra sem eru fylgjandi frumvarpinu. Hv. þingmaður kom með dæmi um tölur upp á 13,6 milljarða sem við gætum örugglega nýtt í eitthvað. Samgöngur, svo dæmi sé tekið, eða eitthvað annað. Menn tína ekki svona upp af götunni. Er einhver skýring á því hvers vegna hér kemur ekki nokkur einasti maður til þess að skýra málið út til að svara þeim spurningum sem við höfum spurt? Hvers vegna liggur á þessu? Trúa menn því virkilega að þetta hafi þau áhrif sem Seðlabankinn talar um í umsögn sinni? Ekki er talað um nein hræðileg áhrif í frumvarpinu sjálfu, svo ég viti til. Hvaða áhrif hefur þetta á fjármálaáætlun? Hefur þetta einhver áhrif eða engin áhrif? Hefur þetta áhrif á vaxtastig í landinu? Hefur þetta áhrif á gengi gjaldmiðilsins? Hvað þýðir það þá fyrir verðbólgu? Ekki er reynt að setja neinar tölur á þetta. Maður veltir fyrir sér hvers vegna það sé. Hafa menn einfaldlega ekki áhuga á því að ræða aflandskrónur? Eru menn bara orðnir saddir eða er það vegna þess að þeir hafa ekki þekkingu á því eða vilja ekki setja sig inn í það? Vegna þess að þetta er vitanlega stórmál. Þetta er hluti af því sem hófst hér við að reyna að endurreisa þetta land, þ.e. að ná sem mestu til baka af þeim fjármunum sem annars hefðu og eru að fara úr landi í vösum þessara vogunarsjóða eða eigenda aflandskróna.
Herra forseti. Já, þegar stórt er spurt: Af hverju vill enginn svara fyrir þetta? Ég veit það auðvitað ekki en mig grunar að það sé enginn sérstakur áhugi stuðningsmanna þessa frumvarps á að tala fyrir því núna, loksins þegar einhver umræða hefur átt sér stað um það. Það hafa engin haldbær rök komið fram sem byggja undir það af hverju menn ættu að láta þessa fullkomnu eftirgjöf, uppgjöf ganga í gegn. Tímafresturinn sem rann út í gær, miðað við umsögn Seðlabankans, virðist ekki hafa haft nein áhrif í dag. Það er ekkert aðkallandi. Það er enginn tímafrestur sem snýr að lagasetningunni eða regluverkinu sjálfu. Ég held að þetta sé einhvern veginn blanda af því að menn nenni ekki og vilji ekki setja sig inn í málið. Það verður þá bara skamma mig fyrir að halda því fram. Ég held því miður að það sé þannig. Ég held að að einhverju marki séu menn orðnir saddir, prógrammið hafi gengið svo vel, planið stóra frá 2015, að menn telji sig ekki þurfa meira. Þá minni ég á að það eru ekki nema tveir mánuðir eða 10 vikur síðan menn stóðu hér og tosuðust á um 100 milljónir hér og 100 milljónir þar í fjárlagavinnunni. Bara með gengismuninum sem krónueigendur sættu sig við 17. mars 2017, eftir mikla eftirgjöf Seðlabankans, bara með því hlutfalli erum við að tala um 13,6 milljarða í þeim stabba sem nú er til afgreiðslu og á að hleypa út á pari. Ég vildi svo innilega komast í eitthvert samtal við stjórnarliða um þetta mál í þingsal, en það virðist enginn ætla að láta sjá sig hér og eiga samtal við okkur um þetta.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir svarið. Þegar ég hlustaði á svar hv. þingmanns þá rifjaðist upp fyrir mér það sem ég sagði í ræðu minni áðan og las upp úr leiðaraskrifum blaðamannsins Harðar Ægissonar, sem skrifaði leiðara 3. mars, 2017, held ég að það hafi verið í Fréttablaðið. Hann greindi frá því að stjórnvöld yrðu að standa í lappirnar. Það væri pressa að breyta leikreglunum af hálfu eiganda þessara krónueigna, vogunarsjóðanna. Hann vitnaði m.a. í fund sem átti sér stað í New York. Þetta var í mars 2017. Við sjáum hins vegar eftir að hafa farið í gegnum fréttir og tilkynningar að eftirgjöfin byrjaði vitanlega miklu fyrr. Hún byrjaði í júní 2016, einhverra hluta vegna, en náði kannski einhvers konar hámarki þegar menn fóru að þvælast til New York að semja við þessa aðila. Kann að vera. Það sem vekur athygli mína og mig langar að vekja athygli hv. þingmanns á er að á bls. 6 í frumvarpinu er stuttur kafli sem heitir Samráð. Þar segir að við vinnslu frumvarpsins hafi verið haft samráð við forsætisráðuneytið og Seðlabanka Íslands. Maður hefði einhvern veginn haldið í ljósi þess samráðs að einhver varúðarorð hefðu átt að koma frá Seðlabankanum strax þegar unnið var að frumvarpinu, þ.e. ef það var ekki unnið meira og minna í Seðlabankanum. Ég hef vitanlega ekki hugmynd um það. Svo sjáum við að í nefndarálitinu er vísað í umsögn Seðlabankans þar sem varað er við hinum skelfilegustu afleiðingum, verði frumvarpið ekki samþykkt. Ég velti því fyrir mér þar af leiðandi hvað gerist þarna í millitíðinni hjá Seðlabankanum frá því að frumvarpið var samið og þeir áttu samráð við ráðuneytið, komu greinilega ekki með neinar athugasemdir inn í frumvarpið eða í það minnsta rötuðu þær ekki inn í frumvarpsgerðina. Hins vegar komu þeir með einhver, ekki dómsdagsspár, en varúðarorð í umsögn sinni um málið. Spurningin er þessi: Er eitthvað sem gerist þarna í millitíðinni sem við áttum okkur ekki á og væri gott að fá svar við, frá því að frumvarpið var lagt fram og mælt fyrir því 22. júlí, þar til að nefndin gefur þetta nefndarálit út?
Herra forseti. Á þeim gögnum sem ég hef komist yfir er ekkert sem breytist þarna í millitíðinni. Sá skuldabréfaflokkur sem vísað er til í umsögninni er löngu útgefinn og hefur legið fyrir lengi að eindagi hans væri í dag. Þannig að það komu engar nýjar upplýsingar í millitíðinni. Ég get ekki komið með neitt brúklegt svar við því hvað gerðist frá framlagningu frumvarpsins þangað til Seðlabankinn benti mönnum á að allt yrði í hers höndum ef ekki yrði gengið frá málinu í síðasta lagi í gær, eins og við fórum yfir í upphafi umræðunnar, jafn undarlegt og það nú er. Það sem mann grunar - það er bara mannlegt eðli, stundum plotta menn yfir sig - er að menn hafa séð að þetta væri nú aldeilis sniðugt, þarna komu menn málinu í gegnum 1. umr. á sjö mínútum. Ein ræða, ekkert á móti af því að það var allt vitlaust í þinginu þann daginn. - Nú er ég að geta mér til um að samtalið hafi verið efnislega svona: Eigum við ekki að koma þessu bara í þann gír að sannfæra nógu marga þingflokka um að nú sé lag að keyra þetta í gegn og klára? Þá er þetta vandamál frá og við þurfum aldrei að hugsa um það aftur. Það skiptir ekki öllu þó að það sé smá skaði af því, en það verða engir fúlir nema Miðflokksmenn. - Og við erum það. Ég er bara hundfúll yfir þessari hanteringu. Við höfum enga stöðu til að fara að gefa frá okkur réttindi ríkisins í þessum mæli. Hér var stillt upp plani. Planið var gott og staðfestan og endanleikinn í planinu gerðu það að verkum að menn tóku þátt, og þeir sem ekki tóku þátt fengu á sig kylfuna. Nú er verið að draga það allt til baka með fullkominni uppgjöf.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir þessa ræðu sem var mjög fín og margt í henni sem væri hægt að spyrja um. Ég líkt og þingmaðurinn skil ekkert í því að menn skuli í fyrsta lagi reyna að henda þessu frumvarpi inn í gegnum gullna hliðið eins og kerlingin skjóðunni á sínum tíma þegar allt er í hers höndum, hvað þá heldur að menn skuli láta sér detta í hug að koma með þetta frumvarp fram núna og ætlast til þess að klára það í tveimur umferðum á einu síðdegi. Ég næ ekki þeim hugsunarhætti. Hv. þingmaður hefur talað bæði í síðustu ræðu sinni og áður um fordæmið sem þessi vinnubrögð gefa, að viðskiptaaðilar Íslands og/eða andstæðingar í útlöndum sjái að þeir geti í sjálfu sér komist upp með hvað sem er gagnvart íslenska ríkinu. Þess vegna dettur mér í hug að það vill svo til að ég spurði hæstv. fjármálaráðherra bæði 2015 og í fyrra um innflæði erlends áhættufjármagns. Það kemur í ljós að á þremur árum, árunum 2015, 2016 og 2017, rata hingað alls um 300 milljarðar kr. Við erum að tala um það núna að losa 83 á þessum ofurkjörum eða með þessum afarkostum sem við erum að gangast undir. Nú spyr ég hv. þingmann hvort hann telji líkur á því eða áhættu á því að sá stabbi sem hingað hefur ratað á þremur árum, 300 milljarðar, gæti í sjálfu sér verið tekinn hér út með nokkru hraði, svona eins og teppi væri kippt undan okkur, hvort hann telji áhættu á því að menn færist allir í aukana við þessa mjög þénugu afgreiðslu núna sem þeir fá hér og hugsi sér gott til glóðarinnar að kippa út, viðstöðulítið og án mikilla viðbragða, þessum 300 milljörðum sem þeir hafa hent hér inn í landið á þremur árum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki búin að setja mig nægilega vel inn í þetta atriði sem snýr að innflæði undanfarinna ára. Raunvaxtastig hér heima er auðvitað gríðarlega hátt, það er algjörlega úr samhengi við allt sem við þekkjum í þeim löndum sem við helst berum okkur saman við. Vissulega þykja erlendum fjárfestum gengissveiflur óþægilegar en ég held að þeir lifi bærilega með þeim því að þeir upplifa sig margir hverjir, þá er ég að tala um þá sem eru ekki undir haftaskilyrðunum, dálítið umvafða bómull undir hitalampanum. Raunvaxtastigið er mjög hátt. Ástand undirliggjandi ríkisfjármála er mjög gott af ástæðum sem við þekkjum sem eru flestar til komnar vegna hins stórgóða plans sem var sett af stað árið 2015 undir forystu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þessir 300 milljarðar, það var talan sem ég greip, geta væntanlega verið kvikir en ég þekki ekki í hvernig pappírum fjárfestingin er og þar fram eftir götunum. Það er alla vega þannig að raunvaxtastigið sem við bjóðum upp á hérna, sem er í rauninni óbærilegt fyrirtækjum og fjölskyldum, er þeirrar gerðar að erlendum fjárfestum þykir a.m.k. enn um sinn nægur hagur af því að vera hér inni.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég ætla að fylgja þessu aðeins áfram vegna þess að ég er sammála honum um þær drápsklyfjar sem lagðar eru á alla sem hér taka lán, unga fólkið okkar sem flytur ekki heim og fleiri sem þurfa að fjármagna t.d. húsnæðiskaup og annað. Mér dettur í hug hvort hv. þingmaður hafi velt fyrir sér þeim áhrifum sem útflæðið núna gæti haft á vaxtastig á Íslandi. Ef þetta verður nú raunverulegt útflæði, þessir 84 milljarðar, gæti það haft einhver áhrif á vaxtastigið á landinu? Í öðru lagi hvort hv. þingmaður sjái fyrir sér að útflæði þessa fjár gæti haft áhrif á gengi krónunnar. Það væru náttúrlega mjög slæm tíðindi nú þegar samið er um kaup og kjör alls staðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi velt þessum tveimur þáttum fyrir sér út af þessari aðgerð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna og andsvarið. Ef 84 milljarðar fara út þá finna menn auðvitað fyrir slíku. Það er nú eitt af því sem má gagnrýna mjög í þeim plöggum sem fyrir okkur liggja hér í dag að það virðist engin greining hafa farið fram á því, alla vega ekki sem skilar sér til okkar þingmanna í gögnum málsins. 84 milljarðar í útflæði. Ef við gefum okkur bara þá kenningu að það fari bara innan dagsins þegar það losnar þá getur það ekki haft neitt annað en veikingaráhrif, hvort sem þau eru tímabundin eða til langframa. Veiking krónunnar vegna þess hefur auðvitað áhrif inn í verðlag og annað slíkt þannig að það skilar sér inn í verðbólguna ef það á sér stað, og tímarnir eru mjög snúnir akkúrat núna. Burt séð frá þessu þá held ég að við hljótum að horfa fram á það, af því að spurt var um vextina, að vextir, stýrivextir fari lækkandi. Þeir eru svo háir. Raunvaxtastigið er svo hátt að ég held að við hljótum að vera að sigla inn í tímabil lægri raunvaxta. Það er ákveðin hætta á því að gengiseftirgjöf sem þessi setji verðbólguna af stað og að Seðlabankinn muni grípa til einhverra aðgerða í tengslum við slíka uppákomu. Greiningarleysið í gögnunum hvað þessi atriði varðar lít ég mjög alvarlegum augum, en það er alveg klárt að 84 milljarðar hafa áhrif. Það er erfitt að svara því héðan úr pontu óundirbúið en ég held að það kæmi strax fram í gengi og alveg örugglega skömmu síðar á vaxtaákvarðanir.
Forseti. Af því ég er hér að veita andsvar verð ég að gera athugasemdir við það að hv. þingmaður skuli hálfpartinn vera að bera í bætifláka fyrir flutningsmenn þessa máls, svona að einhverju marki með tali um 13 milljarða tjón. Það hlýtur að vera eðlilegra að miða við 190 krónurnar sem á sínum tíma voru það lægsta sem Seðlabankinn sagðist myndu taka fyrir evrur, kynni að vera hærra en það lægsta sem bankinn myndi taka væru 190 kr. Þá var gengi krónunnar einmitt á svipuðum stað og það er núna, meira að segja heldur veikara. Í 12. mars bixinu var hins vegar gengi krónu óvenjusterkt og evran í 107 kr. Mér reiknast til að eftirgjöfin nemi a.m.k. 23 milljörðum í þeirri umferð, að í þessum 83–84 milljörðum sé eftirgjöfin hæglega 23 milljarðar. Þá er um að ræða sömu eftirgjöf og þeir sem voru fyrst tilbúnir til að ganga að skilyrðum stjórnvalda fengu. Það er varla eðlilegt að þeir sem gerðust eftirlegukindur og voru ekki til í að spila með fái betra verð en þeir sem voru tilbúnir að leggja sitt af mörkum strax í upphafi. Ég myndi segja að eðlilegri viðmiðun væri 190 kr. og þar af leiðandi um 23 milljarða kr. tap. Það var áhugavert sem hv. þingmaður nefndi um að hann vonaðist til að menn myndu gefa eftir í eftirgjöfinni. Í þeim efnum hefur maður áhyggjur, í ljósi reynslunnar, vegna þess að það eina sem menn hafa sýnt verulega hörku í, sumir hverjir, er að verja eftirgjöfina gagnvart útlendingum, til að mynda gagnvart innheimtuaðgerðum erlendra ríkja hér fyrir ekki svo mörgum árum síðan. Svoleiðis að maður óttast auðvitað að menn muni verja eftirgjöfina núna. Spurningin er þá: Hvers vegna? [[Forseti hringir.]]Hvers vegna er ekki hvað síst vinstri mönnum svona annt um að gefa eftir gagnvart alþjóðafjármálakerfinu? [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki bara íslenskt fyrirbæri. Hvað er að gerast með vinstri menn á alþjóðavettvangi?
Herra forseti. Ég verð eiginlega óska eftir tíu mínútna andsvarstíma, þetta var nefnilega mjög áhugaverð spurning hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Hvað í ósköpunum er að gerast hjá vinstri mönnum þessa heims? [[Gripið fram í.]]Ef við horfum í síðari tíma sögu hér heima fyrir byrjar þetta í tíð hinnar svokölluðu norrænu velferðarstjórnar sem Samfylkingin og Vinstri græn stóðu saman að. Þar virtust menn telja hrósið best sem kom frá hörðustu andstæðingum okkar. Það er auðvitað alveg ömurleg staða. Þá var ég í því í þeirri stöðu að vera að reyna að reka mitt fyrirtæki og ekki í neinu pólitísku vafstri. En það var alveg ömurlegt að fylgjast með því úr fjarska að mönnum þætti best að fá klappið frá andstæðingum sínum á bakið. Um leið og andstæðingarnir klappa þér allir sem mest og hrósa þér verður sá sem fyrir verður að hugsa: Bíddu nú við, er ég á réttri leið? Ég held að enn eimi eftir af þessu. Margir af leikendum þess tíma eru enn í stjórnmálum og mætti eflaust segja að sumir hverjir ættu einhverra harma að hefna síðan þá. Það var mjög fast á þeim tekið af þáverandi stjórnarandstöðu sem var leidd af hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, sem þáverandi formanni Framsóknarflokksins, og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni, sem formanni Sjálfstæðisflokksins. Kannski eimir eitthvað eftir af því, að menn vilji mögulega ekki að niðurstaða stóra plansins, sem var keyrt af stað 2015, verði eins gríðarlega góð og í stefndi. Kannski hefur það áhrif, kannski er það eitt og annað. Ég verð að koma í seinna andsvari af dýpri pælingum í þeim efnum en þetta er fyrsta atrenna.
Forseti. Það er verst að ég þarf að spyrja hv. þingmann um fleira. Ég veit ekki hvort honum vinnst tími til að svara því öllu. Mikið hefur verið rætt um það útspil Seðlabankans, eins og má segja, að gera kröfu um að þetta mál yrði samþykkt í síðasta lagi í gær. Þar kemur náttúrlega fram að ef málið verði samþykkt eigi að samþykkja það í gær. Með öðrum orðum, af því að það var ekki samþykkt í gær, það var ekki einu sinni þingfundur í gær, má þá ekki gagnálykta að Seðlabankinn sé að segja: Fyrst þið gerðuð það ekki í tæka tíð, ekki þá samþykkja frumvarpið, vegna þess að þá ganga hlutirnir ekki eftir á markaðnum eins og við hjá Seðlabankanum hefðum viljað sjá? Fyrst þið samþykktuð frumvarpið ekki í gær, voruð ekki með þingfund, mæltuð ekki fyrir málinu, samþykktuð það ekki í gær, samþykkið þá ekki málið, því að ef þið gerið það úr þessu er hætt við að hlutirnir þróist á verri veg, eins og við hjá Seðlabankanum lýstum.
Herra forseti. Ég held að ekki sé hægt að draga neina aðra ályktun en þá að úr því að gærdagurinn leið án þess að neitt kæmi til sé skynsamlegt að stíga skref til baka og bakka með þessa eftirgjöf. Það væri þá ekki nema með aðstoð þeirra félaga Marty McFly og doktor eitthvað, hvað hét hann aftur doktorinn í Back to the future, því er stolið úr mér? Án aðstoðar þeirra félaga verður þetta ekki leyst í samræmi við óskir Seðlabankans. Ég held að í því samhengi sé skipi siglt og borgi sig að halla sér aftur í sætinu, draga andann með nefinu, taka málið inn í nefndina og skoða það í þaula og setja hnefann í borðið gagnvart þeim aðilum sem voru okkur erfiðastir og vildu síst af öllum spila með í því plani sem nauðsynlegt var til endurreisnar íslensku efnahagslífi.
Hæstv. forseti. Svo margt hefur margt komið upp í umræðunni í kvöld að það er verst að hafa ekki 20 mínútur til ráðstöfunar. Mig langar samt til að fara aðeins yfir nokkur atriði. Í fyrsta lagi velti ég því fyrir mér að nú er klukkan líklega orðin 5 vestur í New York og búið að loka Kauphöllinni, en ljósin hér í þingsalnum loga enn. Ég veit ekki til þess að krónan hafi hrunið þannig að það virðist vera eitthvert líf eftir 26. febrúar. Mér virðist sem nú sé tekið frá okkur mesta stressið. Stressið er ekki mikið meira í þessu máli en svo að ég skildi ekki framan af degi hvers vegna hæstv. fjármálaráðherra var ekki hér í húsi. Þá var mér sagt að hann væri á íhaldsmannaráðstefnu eða íhaldsmannaskemmtun einhvers staðar úti í löndum. Ég skil vel að hæstv. fjármálaráðherra þurfi að hitta íhaldsvini sína í útlöndum, kannski er hann að hugga Theresu May, hvað veit maður. En ég skil samt ekki, herra forseti, að hvorki hann né hans helsti staðgengill í þessu máli, nefnilega formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar, Óli Björn Kárason, skuli ekki vera hér og taka þátt í þessari umræðu, þótt ekki væri nema til að segja okkur hinum að við höfum kolrangt fyrir okkur um allt sem við förum með hér. Það væri mannsbragur að því ef þeir rækju ofan í okkur það sem við erum að tala um hér. Það væri bara býsna gott. Ég verð reyndar að viðurkenna að svo virðist sem nánast allir í þessu húsi hafi litið þannig á að það að losa um 84 milljarða á gjafverði sé eitthvað sem taka eigi heldur létt. Ég varð var við það í hliðarherbergjum áðan að menn höfðu það í flimtingum að við Miðflokksmenn værum að hafa áhyggjur af þessu máli og vildum ræða það. Jafnvel þótti ráðherrum í ríkisstjórninni það nánast fyndið og óþarfi að við skyldum vera að þessu. Að vísu voru það ráðherrar af því sauðahúsi sem var tilbúið í það fyrir um 10 árum síðan að hneppa Íslendinga í þrældóm til langrar framtíðar og nenntu ekki að hafa einhver mál sem vörðuðu alla þjóðina hangandi yfir sér og leystu þau í flaustri og leystu þannig náttúrlega ekki neitt. Það er kannski ástæðan fyrir því að þessu er svona létt tekið í hliðarsölum þingsins. En þetta fólk hefur ekki komið hér í þingsal. Það hefur ekki mætt okkur. Það hefur ekki tekið umræðuna við okkur. Það hefur ekki rekið okkur á gat. Það hefur ekki getað komið hér og sagt okkur að þetta sé allt saman misskilningur, að við þurfum ekkert að vera að þessu. Þetta fólk hefur alls ekki komið hér og sannfært okkur um það, vegna þess að þetta fólk er ekki hér. Það er út af fyrir sig merkilegt, eins og hér hefur komið fram nokkrum sinnum, að menn skuli hafa ætlað að lauma þessu máli í gegn, í fyrsta lagi á einum síðasta degi þingsins fyrir jól og voru þá gerðir afturreka. Þeir gera það aftur núna af þeirri ástæðu að allt fari í steik ef þetta hefði ekki verið samþykkt reyndar í gær, þannig að það er fullseint í rassinn gripið. En það er ekki ástæða sem maður getur tekið mark á, sem ætti að hræða menn til þess. Ég segi hræða menn til þess að samþykkja þetta frumvarp eins og það er, ég sé enga ástæðu í þessu frumvarpi fyrir því að það liggi þessi lifandis ósköp á, vegna þess eins og komið hefur fram í ræðum nokkurra manna hafa þeir sem undirrituðu nefndarálitið sem fylgir frumvarpinu ekki verið hér til andsvara um hvers vegna liggur svona mikið á, hvers vegna það ber svona brátt að því að við þurftum að samþykkja það. Í dag hefur verið farið mjög vel í gegnum þetta mál frá upphafi frá 2015. Ég get ekki varist því að ég staldra mjög við tímabilið frá ágúst 2016 til febrúar/mars 2017, þar sem Seðlabankinn lætur í fyrsta lagi frá sér krónur fyrir 190 kr. evruna, líklega júlí 2017, og býður svo út á 220 kr. með fresti til 5. nóvember. Enginn tekur tilboðinu. Þá er allt sett á brunaútsölu og selt í febrúar/mars á 137 kr. Ég held að það væri full ástæða til þess, og ekki bara full ástæða, ég held að það sé alveg ómögulegt annað en að þetta mál fari nú að aflokinni þessari umræðu, hvenær sem það nú verður, því að við höfum nægan tíma, aftur til efnahags- og viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. þannig að hægt sé að fara almennilega ofan í saumana á öllu þessu ferli. Fara ofan í saumana á því hvers vegna menn treysta sér til þess að láta 84 milljarða lausa án nokkurs álags. Það er ekkert álag. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan er enginn munur á því hvort einhver skottast suður í Leifsstöð og tekur sér út 100 evrur á leið til útlanda, eða hvort einhver sem kemur á eftir, klyfjaður með tvær töskur, tekur út 84 milljarða og hefur þá með úr landi. Sama gengi. Sama upphæð. Skiptir engu máli. Maður spyr sig: Hvers vegna í ósköpunum er þetta með þessum hætti? Líka vegna þess að nú hefur það gerst að gengi krónunnar hefur gefið eftir. Maður veltir því fyrir sér hvort það geti verið að þessir peningar verði að vera lausir núna út af kjarasamningagerð sem stendur yfir, hvort menn telji að nú verði að losa um þá áður en slíkt gerist, af því að það muni kannski breyta forsendum með einhverjum hætti, sem það gerir kannski. Það er líka vegna þess að „útspil“ ríkisstjórnarinnar, sem kom fram fyrir nokkrum dögum síðan, er náttúrlega svo galið að það verður ekki til að leysa eða greiða fyrir lausn á kjarasamningum, hvað þá heldur þegar þeir sem þar semja, jafnvel fyrir þá sem minnst hafa, reka sig á að menn eru reiðubúnir til að láta vogunarsjóðum eftir 23 milljarða kr. í þessari atrennu. Þeir komu hér fyrir nokkrum dögum síðan með galnar skattahugmyndir inn í kjarabaráttuna, mátu það á 18 milljarða, og sögðu: Við eigum ekki meira til. - En menn eiga 23 milljarða fyrir vogunarsjóðina. Ríkisstjórnin er svo sem ekki vinur hins vinnandi manns. Hún er er vinur vogunarsjóðanna. Eins og ég sagði áðan: Hér er boðið til veislu vogunarsjóða á kostnað landsmanna og veislustjórinn er hæstv. fjármálaráðherra. Ég held að við öll og fulltrúar meiri hlutans á þingi ættum endilega að koma okkur saman um að fara með þetta mál aftur inn í nefnd og vinna það til hlítar þannig að við séum þá alla vega öll sammála um hvernig með það verður farið. Eins og nú er búið um hnútana get ég ekki séð að nokkur einasti friður skapist um þetta mál. Ég veit reyndar ekki hvað skýrir andvaraleysi annarra stjórnarandstöðuflokka á þingi, ég næ bara ekki upp í það. Menn komu hér fram í 2. umr. fjárlaga með ágætar tillögur, digrar, í velferðarmálum, sem kostuðu að vísu töluvert mikið af peningum og átti að sækja þá að mestu með veiðigjöldum, en hérna eru 23 milljarðar sem liggja lausir, sem hefði verið hægt að nota í þau þarfaverk sem þetta sama fólk var að berjast fyrir. Það hreyfir hvorki legg né lið. Hversu sannfærandi er þetta, herra forseti? Hversu trúverðugt er þetta, herra forseti? Hversu trúverðugt er það fólk sem segist bera hag aldraðra, öryrkja, þeirra sem minnst hafa, fyrir brjósti, eins og er svo tilbúið að láta 23 milljarða í þessari atrennu einni lausa til vogunarsjóða? Eins og hér hefur komið fram áður í dag, er þetta skref hér enn eitt skrefið á langri leið þar sem ríkisstjórnin hefur í sífellu látið undan ímynduðum, raunverulegum kröfum vogunarsjóða. Og svo virðist sem mönnum sé meira í mun að vera á jólakortalista einhverra vogunarsjóða úti í heimi en að hysja upp um sig buxurnar og hugsa um íslenska alþýðu og íslenska þjóð. Því að 23 milljarðar eru ekkert smotterí. Það er hér um bil sama upphæð og er áætlaður afgangur á ríkissjóði samkvæmt fjárlögum 2019. [[Forseti hringir.]]Og þeir 84 milljarðar sem menn ætla að láta lausa núna án nokkurs álags eru alveg upp undir [[Forseti hringir.]]10% af fjárlögum íslenska ríkisins. Og þetta á að afgreiða á þremur tímum. Hneyksli.
Virðulegur forseti. Það hefur mikið verið rætt um þetta útspil Seðlabankans, að vara við því að þetta frumvarp verði samþykkt ekki síðar en í gær. Og eins og ég spurði hv. þm. Bergþór Ólason um áðan: Má þá ekki gagnálykta sem svo að nú sé ekki lengur óhætt að samþykkja frumvarpið, að mati Seðlabankans. Seðlabankinn tekur það fram að ef þetta verður ekki klárað í gær hafi hann ástæðu til að hafa sérstakar áhyggjur af því hvernig þetta komi út. Ef ekki, ef sú er ekki raunin, þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort þetta hafi bara verið einhvers konar brella til að reyna að knýja á um að málinu yrði hleypt í gegn án mikillar umræðu. Það væri svo sem ekki í fyrsta skipti sem menn reyna að koma málum hratt í gegn með því að vísa til þess að klára þurfi þau einn, tveir og þrír eitthvert kvöldið til þess að róa markaðinn. Það vill reyndar svo til að það var verið að rifja það upp fyrir okkur að þetta er ekki einu sinni í fyrsta skipti sem slík aðferð er reynd með þetta mál. 14. desember, síðasta dag þingsins í fyrra, var allt í einu tekið upp á því að reyna að lauma þessu máli inn, sem hafði ekkert verið á dagskrá. Og hvernig var það rökstutt af forseta Alþingis? Jú, við þyrftum að koma þessu inn til að róa markaðinn. Þannig að það er búið að reyna þessa brellu einu sinni áður. Og nú er bara spurningin: Er eitthvað að marka þetta mat Seðlabankans að ef samþykkja eigi þetta frumvarp eins og það er verði það að gerast í gær, eða var það einhvers konar brella? Við verðum að láta reyna á það í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, hitta bankastjóra Seðlabankans, seðlabankastjórann, og spyrja hann hvort taka eigi þessa athugasemd alvarlega. Augljóslega var málið ekki samþykkt í gær, það var ekki þingfundur í gær, það var ekki þingfundur á laugardaginn, það var ekki þingfundur á föstudaginn síðasta, [[Forseti hringir.]]og þar af leiðandi var, að mati Seðlabankans, orðið of seint að samþykkja málið.
Hæstv. forseti. Þetta var mjög gott innlegg hjá hv. þingmanni. Nú er ég ekki maður sem liggur yfir markaðnum á hverjum einasta degi, en ég hef ekki alveg gert mér grein fyrir því hvort markaðurinn hefur verið órólegur frá 14. desember þar til í gær, ég hef ekki alveg tekið eftir því. En markaðurinn hefur kannski bara verið róaður með öðrum aðferðum en því að leggja þetta frumvarp fram á sínum tíma, 14. desember, fyrst því var kippt til baka. Eða kannski hafa menn bara dottið í jólaskap og þess vegna verið rólegir fram yfir áramótin. Það kann að vera. En eins og ég segi, ég ligg ekki yfir markaðnum á hverjum degi og hef ekki orðið var við að hann væri mjög órólegur út af þessu máli. Auðvitað ber að kalla Seðlabankann fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og spyrja: Hvað hefur gerst frá því í gær þegar hér var það sem á ensku er kallað „deadline“, eða síðustu tímamörk. Það væri út af fyrir sig einnar messu virði og þar sem ég sit ekki í hv. nefnd hefði ég alveg verið til í, eins og konan sagði fyrir norðan, að vera dauð fluga á vegg á meðan seðlabankastjóri og talsmenn útskýra það fyrir efnahags- og viðskiptanefndarmönnum hvað ber svo brýnt að. Af hverju þarf að samþykkja þetta mál í gær? Af hverju þarf að ganga frá því í gær? Og er okkur þá óhætt að ganga frá því í dag eða á morgun eða hinn daginn fyrst við gerðum þetta ekki í gær? Er markaðurinn órólegur? Við þurfum að kanna það. Hefur hann verið órólegur í dag? Nú þarf maður að fletta upp til að vera viss. En ég get ekki betur séð en að þetta sé enn ein leið til þess að reyna að rugga bátnum og gera menn órólega út af engu. [[Forseti hringir.]]En það er kannski líka bara út af því að fólkið sem leggur þetta frumvarp fram býr við alveg endalaust kjarkleysi og kannski [[Forseti hringir.]]heldur það að við séum öll svoleiðis. Við í Miðflokknum erum ekki þannig. Við höfum nógan kjark.
Virðulegur forseti. Þarna kom hv. þingmaður aðeins inn á hlut sem ég hef verið að velta fyrir mér og spurði hv. þm. Bergþór Ólason aðeins út í hér áðan. Hvað veldur afstöðu, ekki hvað síst vinstri flokkanna, eða Viðreisnar? Viðreisn auðvitað elskar evruna og þykir mjög mikið til hennar koma, nema þegar kemur að evrunni í gjaldeyrisforða Seðlabankans. Þá mega þær, að því er virðist, fara fyrir lítið til vogunarsjóða í skiptum fyrir aflandskrónur. En vinstri flokkarnir, hvernig stendur á því að vinstri flokkarnir, sem halda því iðulega fram að þeir berjist fyrir almannahag, láta sér þetta mál í léttu rúmi liggja? Og hvers vegna þessi undanlátssemi vinstri flokka samtímans við alþjóðafjármálakerfið? Ég hef aldrei almennilega fengið þetta til að ganga upp, en þetta er samt mjög áberandi þróun hér á landi og víðar. Á hv. þingmaður einhverjar skýringar á þessu fyrir mig?
Hæstv. forseti. Ég hef nú kannski ekki alveg svar við þessu, en hins vegar rifjast upp fyrir mér að menn lögðu svo mikið á sig til að komast í mjúkinn hjá vogunarsjóðum hér aðeins fyrr á öldinni að til stóð að gera einn þeirra að landstjóra á Grikklandi fyrir vel unnin störf. Kannski er þetta bara angi af því að menn vilja fá upphefð úr þessum kreðsum, að menn vilja fá klapp á bakið frá vogunarsjóðum og peningaöflum úti í heimi sem vilja reyna að klekkja á Íslendingum. Ég kann ekki á það. En það gefst kannski tækifæri til þess seinna, í ræðum hér á eftir, að fara aðeins í gegnum það að engum manni er hollt að taka hagsmuni utan úr heimi fram yfir hagsmuni síns eigin heimalands. Menn ættu kannski að hafa það í huga að þetta mál er til þess fallið að [[Forseti hringir.]]veikja þjóðfélagið. Það er til þess fallið að veikja gjaldmiðil, til að veikja lífskjör, þannig að [[Forseti hringir.]]menn ættu kannski aðeins að hugsa sig betur um.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Fyrst vil ég segja: Það gerist ekkert stórkostlegt, það gerðist ekkert í dag, gerðist ekkert í gær og það mun ekkert gerast á morgun út af þessum eindaga sem var í dag. Á meðan menn gera ekki einhverja bölvaða vitleysu í þessu máli og fara ekki á taugum þá höldum við þessu ágætlega „under control“, afsakið slettuna, hér eftir sem hingað til. Ég held að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson og við öll sem hér erum ættum ekki að hafa áhyggjur af því að markaðirnir ruggi sérstaklega á morgun vegna þessa máls. Þetta atriði sem snýr að því að það hafi átt með einhverjum ráðum að lauma þessu í gegn, finna leið til að sleppa við alla umræðu, bendir til þess að menn telji sig með veikan grundvöll fyrir að taka hinn málefnalega slag, hina málefnalegu rökræðu. Mig fýsir að vita, af því að nú var hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson á þingi kjörtímabilið 2013–2016: Upplifði hann það mörgum sinnum að reynt væri að skjóta málum í gegn án mikillar umræðu? Er þetta algengt verklag á hinu háa Alþingi? Og er þetta í fyrsta skipti síðan í kosningum í lok árs 2017 sem hann sér svona æfingar?
Forseti vill minna hv. þingmann á að íslenska er þingmálið og forseti veit ekkert hvað „under control“ þýðir.
Hæstv. forseti. Ég skal leitast við það að tala íslensku í þessari ræðu. Nú muna menn á mínum aldri kannski ekki svo glöggt það sem hefur gerst alveg rétt áður, en ég man ekki eftir því í fljótu bragði að reynt hafi verið að henda einhverjum svona fýlubombum í gegnum þingið á þessum árum, 2013–2016. Þá var náttúrlega verið að fjalla um þessi mál, sem hér eru eftirhreytur af, þá var verið að tala um stóru myndina og hvernig ætti að leysa þetta risavaxna mál sem þá lá fyrir. Menn fengu nóg tækifæri til þess að ræða það hér í þingsölum. Og ég segi aftur, eins og ég sagði í ræðu minni áðan: Ef það er svo að þessi hópur sem hér er í þingsal, því hér er ekkert nema Miðflokksfólk, ef við höfum svona gjörsamlega rangt fyrir okkur, af hverju mæta þá ekki fulltrúar hinna flokkanna og segja okkur það í svo mörgum orðum að við höfum rangt fyrir okkur, að við séum á villigötum, að við vitum nákvæmlega ekkert um hvað við erum að tala? Af hverju kemur þetta fólk ekki að segja okkur það? Við erum alveg tilbúin í að taka þann slag, þá umræðu. Ég segi aftur við hv. þingmann: Ég man ekki eftir því í fljótu bragði að menn hafi reynt að koma einhverjum svona málum eins og ofan í skjóðu kerlingarinnar og kasta síðan inn fyrir gullna hliðið. Ég man eftir einhverju einu reyndar aðeins fyrr á haustinu sem kom náttúrlega líka frá ríkisstjórninni, sem var eitthvað óþægilegt, en nú man ég ekki alveg í svipinn hvað það var, en það var komið í veg fyrir það líka þá. Við erum náttúrlega kosin á þing til að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Við erum að vinna fyrir þjóðina. Við erum hérna ekki fyrir okkur þannig að þegar við sjáum mistök í uppsiglingu þá ber okkur skylda til að benda á þau.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Nú berst okkur sem hér erum í salnum, Miðflokksfólki sem hér situr, það til eyrna að ástæða þess að þingmenn annarra flokka taki ekki þátt í umræðunni sé til að tefja hana ekki. Það er auðvitað alveg kostulegt rugl að halda svona löguðu fram þegar samanlagt tveir þingmenn stjórnarflokkanna, hæstv. fjármálaráðherra annars vegar og framsögumaður nefndarálits hins vegar, hafa haldið sitthvora ræðuna og aðrir hv. þingmenn halda því síðan fram að þeir vilji ekki taka þátt í þessari umræðu til að tefja hana ekki. Persónulega held ég að það myndi stytta umræðuna mikið ef þingmenn annarra flokka tækju þátt í umræðunni og sérstaklega ef þingmenn stjórnarflokkanna létu svo lítið að taka þátt í henni. Mig langar að spyrja hv. þm. Þorstein Sæmundsson hvort hann deili þeirri skoðun með mér að það myndi mögulega stytta umræðuna ef [[Forseti hringir.]]þingmenn annarra flokka tækju þátt í henni og við fengjum kannski einhvern botn í og svör við þessum spurningum sem við höfum lagt fram hér í kvöld.
Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að víst gæti það orðið til þess að stytta þessa umræðu ef við fengjum, nú gríp ég bara ofan í það sem hv. varaþingmaður, Einar Kárason, sagði hér áðan, svona sæmilega að vita af hverju liggur svona á, ef við fengjum sæmilega að vita hvers vegna þessi asi er, af hverju það þarf að klára þetta mál í gær, á hvaða forsendum þessi eftirgjöf á verði evru er í þessum viðskiptum. Ef einhver gæti útskýrt það fyrir þeim sem hér stendur þá þyrfti hann kannski ekki að tjá sig rosalega mikið eftir það ef raunin yrði að þau rök sem fram kæmu væru trúverðug og til þess fallin að maður tæki mark á þeim. Ég segi hins vegar aftur, og ég vona að hv. þingmaður taki undir það með mér, að eins og málið er nú búið þá þarf að taka það til efnahags- og viðskiptanefndar aftur, fá Seðlabankann og fleiri til fundar og fá botn í það hvers vegna það þarf að samþykkja það í gær.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Það er merkilegt að velta þessu öllu saman fyrir sér, hvað hefur gerst hér síðan fyrir jól. Kannski fóru allir í jólafrí, eins og hv. þingmaður sagði. Kannski var þetta bara ein stór barbabrella. Kannski liggur bara ekkert á. Þessi tímapressa var kannski engin pressa. Dagurinn í gær leið og dagurinn í dag er að líða og reyndar minntist hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson á að kjarasamningar gætu haft áhrif. Svoleiðis pælingar geta vissulega átt vel við. Það eru töluverðir fjármunir undir, við skulum aldrei gleyma því, og þeir gætu svo sannarlega gagnast í brýn mál. Það sem ég velti hér upp: Hvað heldur hv. þingmaður að gerist ef við samþykkjum ekki frumvarpið? Hvaða tækifæri gætu falist í því ef þá einhver? Í hvaða stöðu verðum við þá?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa spurningu. Ég get ekki neitað því að asinn og þrýstingurinn á að klára þetta mál núna og ábendingar og hótanir um meintan óróa á markaðnum ef við ekki samþykkjum þetta minntu mig óþægilega á frasa sem voru notaðir hér fyrr á öldinni út af öðru máli þar sem því var hótað að Ísland yrði Kúba norðursins ef ákveðnir samningar yrðu ekki uppfylltir. Þar hélt prófessor í hagfræði því fram að hér yrði efnahagslegur kjarnorkuvetur. Það er nú sem betur fer þannig að hagfræðin er ekki vísindi og það hefur sjálfsagt ekki verið annar eins blómatími á Íslandi síðan við fórum að rétta úr kútnum eftir hrun, samfelldur stöðugleikakafli, en það er ekki út af engu. Það er út af því að menn tóku vandaðar ákvarðanir og þorðu að standa í lappirnar. En það er eins og sá eiginleiki hafi hvarflað frá þeim mönnum sem höfðu þó kjark í sér til að taka á með samherjum sínum á árunum 2013 og 2016. Það er eins og þeir séu bara búnir að fá í hnén núna eins og menn gerðu hér fyrr á öldinni, eins og ég hef tekið fram áður. Og hvað ef við samþykkjum ekki þetta frumvarp? Ég held ekki að það verði hér kjarnorkuvetur, hvorki efnahagslegur eða öðruvísi. Og ég held ekki að Ísland verði Kúba norðursins ef við samþykkjum ekki þetta frumvarp. Og ég held ekki að markaðirnir verði alveg rosalega ægilega órólegir. Og ég held að það sé bara undir okkur, þ.e. stjórnvöldum, komið að koma vogunarsjóðum í skilning um það í eitt skipti fyrir öll kannski, eða í eitt skipti, að menn geta ekki gengið hér um eins og ég hef orðað það áður, eins og að fara inn í kaupfélag og afgreiða sig sjálfir og borga eftir minni. Það er bara ekki svoleiðis, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta svar. Það hefur vissulega verið þannig að allt hefur verið gert til þess að koma þessu máli í gegn hratt og örugglega. Það er nokkuð merkilegt að það eigi að slá svo mikið af kröfunum að maður geti eiginlega haldið því fram að um sé að ræða ákveðna uppgjöf stjórnvalda gagnvart þessum vogunarsjóðum. Þetta er merkileg staða því að við erum með hópa sem bíða eftir leiðréttingu, og ég nefni sérstaklega þá hópa sem búa við krónu á móti krónu skerðingu. Ég vil athuga hvort hv. þingmaður sé mér ekki sammála um það.
Hæstv. forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um þetta. Ég hef haldið því fram í ræðu og riti að ríkisstjórnin eigi ekki 1,1 milljarð til þess að bæta kjör öryrkja, en hún eigi 23 milljarða til að gefa vogunarsjóðum. Ríkisstjórnin á ekki 2 til 3 milljarða til að lagfæra krónu á móti krónu skerðinguna, en hún á 23 milljarða til að færa vogunarsjóðum. Þessi ríkisstjórn er ekki ríkisstjórn hinna vinnandi stétta. Hún er ekki ríkisstjórn almennings á Íslandi. Hún er ríkisstjórn vogunarsjóðanna. Og eins og ég sagði áðan þá er búið að dekka veisluborð fyrir vogunarsjóðina og veislustjórinn, sjálfur fjármálaráðherra, sem er reyndar núna í íhaldsmannaveislu í útlöndum, situr við borðið mitt og brýtur brauðið og skammtar á diska. Það er þetta hlutskipti sem þessi ríkisstjórn hefur valið sér, að taka hagsmuni vogunarsjóða fram yfir hagsmuni almennings á Íslandi. Það er mjög miður.
Herra forseti. Ég tel það skjal, sem ber heitið Losun fjármagnshafta og er kynnt sem áætlun ríkisstjórnar Íslands og Seðlabanka Íslands um losun fjármagnshafta með stöðugleikaskilyrðum og álagningu stöðugleikaskatts á slitabú og fjölvalsútboð fyrir aflandskrónur til að tryggja jafnvægi og hagfelld vaxtarskilyrði þjóðarbúsins, hafi sérstaka þýðingu við umfjöllun um þetta mál. Þetta plagg er dagsett 2015 og er gefið út af fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Herra forseti. Það liggur rauður þráður í gegnum þetta plagg þegar kemur að því vandamáli sem hér er til umræðu, sem eru þessar svokölluðu aflandskrónur. Aflandskrónur eru eignir erlendra aðila, yfirleitt og mestan part eftir því sem upplýst hefur verið vogunarsjóðir og slíkir aðilar, sem talið var nauðsynlegt að læsa inni í landinu með hinum svokölluðu fjármagnshöftum sem tekin voru upp með efnahagsáætlun í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eftir efnahagsáfallið 2008. Rauði þráðurinn þegar kemur að þessum þætti vandans sem við var að etja er sá að lausn hans væri svokölluð uppboðsleið. Eigendum þessara eigna væri gefinn kostur á því að losa um þessar eignir og flytja úr landi í krafti uppboða sem voru nánar skilgreind. Hér voru mjög umtalsverðar fjárhæðir bundnar með þessum hætti og það hefur verið rakið hér að þær hafi numið sem samsvarar 15% ríflega af landsframleiðslu, en í tímans rás hafi þær dregist saman. Eftir standa eignir sem svara til 3% af árlegri framleiðslu í okkar þjóðarbúi og þær eru metnar, eins og hér hefur komið fram og sýnt í sérstakri töflu í greinargerð með þessu frumvarpi, svarandi til 84 milljarða kr. Uppboðsleiðin fær mjög rækilega umfjöllun í þessu skjali ríkisstjórnar og Seðlabanka. Það er til að mynda sagt um þennan svokallaða aflandskrónuvanda - ég tek það fram að ég hef nú aldrei fellt mig við þetta orð, afland, hvað þá aflandskrónuvandi en látum það gott heita - sem ég skilgreindi áðan og það boðað að hann skuli leystur með uppboðum á gjaldeyri og skyldum aðgerðum. Þarna er rætt um gjaldeyrisuppboð þar sem kröfuhafar greiði viðbótargjald í formi hærra gengis fyrir útgöngu úr gjaldeyrishöftum. Það er rakið að kvaddur hafi verið til starfa maður sem kynntur er sem einn færasti sérfræðingur heims í hönnun uppboða, hann hafi veitt stjórnvöldum ráðgjöf og það er meira að segja tekið fram að ráðgjöf hans sé að hans eigin ósk íslenskum stjórnvöldum endurgjaldslaus. Hér ræðir um prófessor í Oxford-háskóla að nafni dr. Paul Klemperer og greint frá því að hann hafi ráðlagt stjórnvöldum við hönnun og útfærslu uppboðsins í samstarfi við nánar tilgreint hagrannsóknarfyrirtæki. Það er greint frá því að þessi viðurkenndi sérfræðingur hafi hannað og stýrt uppboðsferlum fyrir Englandsbanka og Seðlabanka Bandaríkjanna á undanförnum árum með eftirtektarverðum árangri. Síðan segir: „Uppboðin verða fjölvalsútboð“, þ.e. nánar tilgreind tegund af uppboði og að Seðlabanki Íslands muni annast framkvæmdina. Herra forseti. Í hagvísindunum er mikil og áhugaverð grein sem lýtur að uppboðum. Þau eru mjög mikilvægur þáttur í verðmyndun og verðlagningu og er þar fjallað um uppboð sem leið til þess að kalla fram verð á vöru og þjónustu. Uppboð geta verið með margvíslegum hætti og er fjallað um þetta í þessum fræðum og þarna kemur maður sem hefur lagt þessi fræði fyrir sig sem sérgrein. Það segir sömuleiðis að endanleiki, eins og það er orðað, uppboðsaðferðarinnar sé tryggður fyrir fram, uppboðsaðferðin tryggi að böndum verði komið á allar aflandskrónur. Röksemdirnar koma hver á fætur annarri fyrir því að þetta sé rétta leiðin, þarna hafi verið kallaður til sérfræðingur sem hafi ráðlagt aðilum á borð við Englandsbanka og Seðlabanka Bandaríkjanna og það skýrt fyrir lesendum að þeir aflandskrónueigendur sem nýti uppboðið til að bjóða í gjaldeyri í skiptum fyrir íslenskar krónur muni greiða fyrir það verulegt álag. Sömuleiðis segir að þessir aðilar muni bera nauðsynlegan kostnað af því að losna undan gjaldeyrishöftum og að uppboðsfyrirkomulagið tryggi að fjárfestar greiði álag fyrir forgöngu út úr gjaldeyrishöftum. Enn fremur segir að með þessu sé lausn vandans tryggð, allir lausir endar hnýttir og niðurstaðan verði jafnvægi milli hagsmuna þjóðarinnar og aðgerða stjórnvalda gagnvart aflandskrónum. Nú stöndum við frammi fyrir þeirri stóru spurningu, herra forseti: Hvers vegna hafa stjórnvöld fallið frá þessari leið? Af hverju er vikið af þessari mörkuðu braut sem er svona nákvæmlega rakin og útfærð og rökstudd þegar lagt var upp með þetta stóra átak 2015 í samstarfi ríkisstjórnar og Seðlabanka? Hér hefur verið rakið að miðað við það uppboðsgengi sem sést hefur í þessum uppboðum Seðlabankans sé ríkissjóður að verða af mjög umtalsverðum fjárhæðum sem jafnvel eru taldar á þriðja tug milljarða króna. Það væri nú heldur betur hægt að byggja nokkur dvalar- og hjúkrunarheimili fyrir aldraða og sjá til lands í því stóra máli ef slíkar fjárhæðir væru til reiðu. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hafa lýst eftir viðhorfum innan úr stjórnarflokkunum sem bera náttúrlega fram þetta mál, en ekki síður frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem láta ekki svo lítið að taka þátt í þessari umræðu nema eftir því sem mér skilst með einni undantekningu. Herra forseti. Það er alveg nauðsynlegt að það verði skýrt fyrir Alþingi hvers vegna stjórnvöld hafa í raun og sanni horfið frá þessari meginstefnu eins og hún var mörkuð á sínum tíma.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir prýðisræðu. Hann fór vel yfir hlutina og lyfti þessu plaggi í upphafi ræðu sinnar, sem var útgefið 2015, um losun fjármagnshafta. Svo þegar vindar blésu úr annarri átt um vorið 2016 vék þáverandi forsætisráðherra, hv. þingmaður í dag, Sigmundur Davíð Oddsson, úr sæti forsætisráðherra … Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. [[Hlátur í þingsal.]]- Hann gæti átt bróður, sko. [[Gripið fram í.]] Hann vék þá til sinna manna með þeim orðum að haldið yrði áfram í þessari vegferð, sem svo var ekki gert því að strax um sumarið var tekin U-beygja, eins og menn hafa sagt. Mér dettur í hug að spyrja þingmanninn, af því að nú er við völd ríkisstjórn sem við höfum oft kallað ríkisstjórn hinna breiðu skírskotana, þar sem viðnámið er ekki mikið og menn halda fast í stólana sína: Getur verið að fjármagnsöflunum gangi betur að sannfæra þau stjórnvöld sem eru við lýði í dag um að gera það sem fjármagnsöflunum hentar en var á þeim tíma?
Herra forseti. Það er von að spurt sé. Þess er náttúrlega að minnast að menn kiknuðu svolítið í hnjánum í Stjórnarráðinu, til að mynda í tíð norrænu velferðarstjórnarinnar sem svo kallaði sjálfa sig svo fagurlega og eftirminnilega. Það virtist ekki þurfa annað en að það kæmi maður í jakkafötum og talaði útlensku. Þá brustu varnirnar þegar þjóðarhagsmunirnir voru annars vegar. Þá munaði ekkert um að samþykkja ólögvarðar kröfur sem ekki stóðu á neinum lögfræðilegum grundvelli. Það vantaði svo sem ekki að það væri mannskapur í landinu og fjölmiðlar sem slógu taktinn undir. Ekki var talað um þetta sem ólögvarðar kröfur af öllum. Það var Icesave-skuldin. Ekki dró Ríkisútvarpið af sér og þeir ágætu tveir stjórnmálaflokkar sem skipuðu ríkisstjórn sitja núna hvor sínum megin við ríkisstjórnarlandamærin. Annar í forystuhlutverki hér, hinn til skamms tíma forystuflokkur stjórnarandstöðunnar, en ekki lengur. Við sáum hvernig þeir stóðust þrýstinginn.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Það er kannski ósanngjarnt af mér að spyrja hann um þetta en mér datt það bara í hug þegar hann veifaði í plaggi um losun fjármagnshafta sem árið 2015. Einnig kom mér í hug - nú hef ég verið að labba hérna fram og fá mér kaffibolla og hitta fólk úr öðrum flokkum og áðan gaukaði ónefndur maður því að mér af hverju við værum að standa í þessu ströggli. Það væri búið að ákveða þetta á öðrum stað, við yrðum bara að kyngja því. Það er akkúrat það sem við viljum ekki kyngja. Mér finnst ekki gott að heyra það sagt í mín eyru þar sem maður er kjörinn af fólkinu í landinu til að taka á málum eins og þessum. Þá langar mig bara til að spyrja þingmanninn: Erum við ekki alveg sammála um það að við erum kjörnir fyrir fólkið í landinu og eigum að taka ákvarðanir því í hag?
Herra forseti. Við erum hér þjóðkjörnir fulltrúar íslensku þjóðarinnar og skyldur okkar eru við íslenska þjóð en ekki einhver jakkaföt mælandi á útlensku. Við hljótum, þegar svona stórt mál er uppi, að grípa til allra þeirra varna í þágu þjóðarinnar sem okkur er unnt að gera. Það höfum við leitast við að gera í dag og í kvöld. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér hafa látið orð falla um að það hefði verið mjög æskilegt ef þingmenn, til að mynda úr stjórnarliðinu og ekki síður úr stjórnarandstöðunni, hefðu gert grein fyrir afstöðu sinni til þessa máls, svo stórt sem það er, svo þýðingarmikið sem það er og svo miklir fjárhagslegir hagsmunir sem liggja þarna undir og reyndar efnahagslegir hagsmunir. Ég minni á að ekki liggur fyrir neitt tölulegt mat á hugsanlegum áhrifum á gengi krónunnar vegna þessara aðgerða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hér fyrr í kvöld benti hv. þingmaður á það að í frumvarpinu sjálfu, í skýringum með því á bls. 8, kafla 6.3 um áhrif á Seðlabankann og gjaldeyrismarkað, er ekki lagt neitt tölulegt mat á áhrifin á gengi krónunnar ef þetta verður að veruleika. Í frumvarpinu og skýringum kemur fram að það hafi verið samráð við Seðlabankann og forsætisráðuneytið. Það koma hins vegar hvergi fram nein viðvörunarorð af hálfu Seðlabankans í frumvarpinu eða fylgigögnum og nú veltir maður fyrir sér hvort þau hafi ekki komið eða hvort það sé bara ekki fjallað um þau, við skulum ekkert útiloka það. Hins vegar eru viðvaranir í nefndarálitinu úr einhverri umsögn Seðlabankans. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Að öðrum kosti muni umfang aflandskrónueigna í lausu fé aukast um nær 70% eða sem nemur um 25 milljörðum kr.“ Svo kemur að við þetta aukist hætta, það sé eitthvað hættulegt við þetta. Þessir 25 milljarðar kr., sem samkvæmt þessu geta sett allt á annan endann, er ekkert svo ólík upphæð því sem við höfum verið að tala hér um og er verið að gefa eftir hreinlega til þessara eigenda aflandskróna. Vegna þess að það hentar í nefndarálitinu er þetta gert að einhvers konar stórhættu, að þetta lausafé aukist um 70% eða 25 milljarða en mönnum finnst hins vegar ekkert mál, virðist vera, að gefa eftir svipaða upphæð með þessu verði sem virðist eiga að vera á þessum krónueignum. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þetta og biðja hann að fara yfir það og einnig hvort það sé ekki í rauninni grunnforsenda til að geta lagt mat á áhrifin á gjaldeyrismarkað og gengið og annað að einhverjum tölulegum upplýsingum sé skilað.
Herra forseti. Það er náttúrlega langur listi af spurningum sem ástæða væri til að beina til Seðlabankans. Hvers vegna er það ekki útskýrt af hálfu bankans af hverju hann telur það ráðlegt, ef það er afstaða hans að hverfa frá uppboðsleiðinni sem hann átti þátt með ríkisstjórninni á sínum tíma að kynna sem helsta bjargráðið? Seðlabankinn var búinn að koma sér upp mikilli sérfræðiþekkingu á þessu efni, að framkvæma gjaldeyrisuppboð og þá sérstaklega af þeirri tegund sem er kynnt í þessu plaggi 2015 sem ég fór rækilega yfir. Af hverju er þessi eftirgjöf sem verður niðurstaða af því að hverfa frá uppboðsleiðinni? Af hverju er það ekki rökstutt af hverju ástæða er til að gefa eftir umtalsverðar fjárhæðir sem hér hefur verið rakið að geta í það minnsta hlaupið á tugum milljarða? Hvers vegna liggur ekki fyrir tölulegt mat á áhrifum á gengi krónunnar og þess vegna áhrifum á gjaldeyrisforða Seðlabankans? Eru þessir menn ekki í hagfræðilegri vinnu? Eru þeir ekki í því að setja fram áætlanir með tölum og vikmörkum og sviðsmyndum? Af hverju er það ekki skýrt a.m.k. nánar en gert er af hverju þessi dagur í gær er einhver úrslitadagur í þessu máli? Af hverju er þá óhætt, [[Forseti hringir.]]þegar sá dagur er liðinn, að lögfesta þetta mál með þriggja tíma umræðu í dag?
Hæstv. forseti. Þetta er vitanlega lykilspurning sem ágætt væri að fá einhvern tímann svör við frá Seðlabankanum, hvers vegna horfið er frá þessari áætlun sem lagt var af stað með. Undanhaldið er svo sem kannski löngu byrjað ef maður fer aðeins yfir söguna. Það er ljóst að það er langt síðan byrjað var að eiga fundi með þessum eigendum og búa til einhvers konar samkomulag sem skilar okkur á þann stað sem við erum núna með þá staðreynd að við erum fá miklu minna fyrir þetta en við ættum kannski að fá. Þingmaðurinn svaraði reyndar annarri spurningu sem ég ætlaði að spyrja hann að, hvort það væri ekki einmitt þekkt í fræðunum, af því hv. þingmaður er sérmenntaður í hagfræði og slíku, að teikna upp og setja fram sviðsmyndir og reyna að greina áhættuna, minnstu mögulegu áhættu og mestu mögulega áhættu o.s.frv. Maður saknar þess vitanlega að það sé ekki gert í ljósi þess að það eru töluverðir fjármunir þarna undir.
Herra forseti. Auðvitað er það laukrétt sem hv. þingmaður nefnir að undanhaldið er löngu hafið. Við heyrðum mjög rækilega yfirferð hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni í nokkrum ræðum hér í dag þar sem hann rakti það í einstökum atriðum hvernig nákvæmlega var staðið að þessu undanhaldi, hvernig hlaupið var frá áður boðuðum yfirlýsingum um fyrirkomulag og framkvæmd o.s.frv. Það er út af fyrir sig ekki nýtt. Það sem er nýtt í málinu er að það skuli algerlega verið horfið frá uppboðsleiðinni sem aðferð. Ég leyfi mér að nefna að það vekur furðu að fulltrúar íslenskra stjórnvalda skuli hafa lagt á sig ferð til Nýju-Jórvíkur í Bandaríkjunum til þess að ræða við einhverja hagsmunaaðila þar. Maður hefði talið að það væru þeir sem væru að sækja á um einhverja fyrirgreiðslu eða afgreiðslu mála hjá íslenskum stjórnvöldum, þeir kæmu og ræddu þessi mál á heimavelli íslenskra stjórnvalda en ekki á sínum heimavelli í New York.
Virðulegur forseti. Þetta var að mínu mati afburðagóð ræða hjá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni, hnitmiðuð og skýr. Þegar það að verjast ólögmætum kröfum barst í tal í andsvörum þá fannst mér augnablik eins og ég sæi bregða fyrir ræðuskörungnum Winston Churchill. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson talar hins vegar skýrar en Churchill og talar íslensku, enda þingmálið íslenska eins og virðulegur forseti minnir okkur reglulega á. Ég hef þess vegna engar sérstakar athugasemdir við þessa ræðu sem slíka en vil engu að síður í framhaldi af henni fá að spyrja hv. þingmann, sem hefur lengi látið sig mál eldri borgara miklu varða og barist hart fyrir bættum kjörum þeirra og hagsmunum almennt: Hvernig stendur á því, að mati hv. þingmanns, að stjórnvöld hafa ekki einu sinni fyrir því að reikna út þær upphæðir sem hér eru undir sem hér er verið að gefa eftir? Þau hafa ekki fyrir því að koma hér og ræða málið. Virðist þykja það léttvægt að gefa eftir, hugsanlega 23 milljarða, bara í síðustu umferð, hafandi sýnt undanhald aftur og aftur í þessu ferli öllu frá því á vormánuðum eða sumarið 2016. Hvernig kemur hv. þingmaður því heim og saman að sama fólk geti látið sér slíkar upphæðir í svo léttu rúmi liggja en ekki kemur til greina af hálfu sama fólks að setja fjármagn í að afnema t.d. krónu á móti krónu skerðingar sem virðast tiltölulega léttvægar upphæðir í þessum samanburði og upphæðir sem væri vel varið og myndu eflaust skila sér til baka.
Herra forseti. Það er greinilegt að við hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson deilum aðdáun á þeim mikla skörungi sem hann nefndi hér. Ég bý nú svo vel að eiga hljómplötu á vínyl með helstu ræðum stórmennisins. Það verður engum jafnað við hann en það er náttúrlega mikill innblástur og hvatning sem felst í því að hlusta á hann. Ég vil gera að umtalsefni þessi málefni eldri borgara sem hv. þingmaður nefndi. Hér þykir ekkert tiltökumál að gefa eftir fjárhæðir sem hlaupa á tugum milljarða eins og fjallað hefur verið um í umræðunni. Tökum mál sem ég hef gjarnan fjallað um hérna eins og fleiri, sem er hið svokallaða frítekjumark, þ.e. að sleppa fólki við að þurfa að þola skerðingar á bótum fyrir það eitt að leitast við að bæta hag sinn með aukinni vinnu. Þetta heitir á tæknimáli frítekjumark og ég hef margsinnis staðið í þessum ræðustól til að útskýra það, m.a. fyrir hæstv. fjármálaráðherra, að fyrir liggja útreikningar, sem ekki hafa verið bornar brigður á, á því að þegar tekin eru saman öll skattaleg áhrif af slíkri aðgerð þá kosti þessi aðgerð ríkissjóð ekki neitt. Það dugir ekki til. Menn halda sig við það, eins og gjarnan er á þessum bæ, að sleppa öllum útreikningum vegna skatta sem myndu koma nýir inn í ríkissjóð, vegna aukinnar veltu, vegna þessara auknu tekna. Þetta mál dregur fram að hver króna er talin eftir og útreikningar dregnir í efa, sem eru viðurkenndir og óumdeildir, ef eldri borgarar eiga í hlut. Það er náttúrlega ekki gaman að horfa upp á þetta.
Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni hvað þetta varðar, hversu undarlegt þetta er. Ég myndi bæta því við skýringar hv. þingmanns að svo væru af þessu ýmis jákvæð áhrif sem erfiðara væri að setja ákveðna tölu á. Ég hitti ágætan eldri mann úr Skagafirði bara síðast í fyrradag sem sagði mér að hann langaði ekki að hætta að vinna. Hann fengi eiginlega ekkert út úr því peningalega en hann væri bara svo miklu hressari og liði betur á meðan hann væri að vinna. Hann taldi að það að gefa fólki aukin tækifæri til þess myndi spara, t.d. í heilbrigðiskerfinu, umtalsverðar upphæðir og þær eru fljótar að hlaðast upp upphæðirnar í heilbrigðiskerfinu. Þarna erum við annars vegar með réttlætismál sem allt mælir með að ráðist sé í. Stjórnvöld hlusta ekki á það. Svo er reynt að lauma í gegnum þingið eftirgjöf til vogunarsjóða í New York upp á tugi milljarða króna. Maður fær þetta ekki til að ganga upp, hvernig sama fólk getur komið fram með svo ólíkum hætti.
Frú forseti. Það má kannski bæta því við að Framkvæmdasjóður aldraðra á að vera tæki í höndum stjórnvalda til að koma upp dvalar- og hjúkrunarheimilum fyrir aldraða. Frá hruni hafa ráðstöfunartekjur þessa sjóðs að hluta til, að umtalsverðum hluta, verið teknar í rekstur en ekki nýbyggingar og viðhald á þeim sem fyrir eru. Þarna skortir mjög fé, eftir þessa meðferð á sjóðnum, til að koma málefnum dvalar- og hjúkrunarheimila í viðunandi horf. Mig langar að nota síðustu sekúndurnar til að vekja athygli á þessum ógnarlega málshraða í þessu máli. Það er ætlast til þess að þessu sé lokið hérna á einum dagsparti. Þetta minnir á málshraðann varðandi persónuverndarmálið í fyrra sem var afgreitt með hraði. Maður spyr sig: Er þetta fyrirboði þess sem koma skal þegar þriðji orkupakkinn kemur hér fyrir þingið?
Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, þ.e. aflandskrónulosun. Efni frumvarpsins er að eigendum aflandskróna verði heimilt að taka út fjármagn sitt af reikningum sem áður voru háðir sérstökum takmörkunum og jafnframt að kaupa fyrir þessar krónur erlendan gjaldeyri. Hér er, eins og segir í frumvarpinu, stigið eitt lokaskrefið til að afnema fjármagnshöft sem vörðu Ísland og íslenskt efnahagslíf á meðan það var að rísa á árunum eftir hrun. Sumir geta líklega spurt: Af hverju núna? Eins og komið hefur fram hjá fyrri ræðumönnum er það fullkomlega óljóst hvers vegna þessi tími er valinn til að koma með þessum rausnarlega hætti til móts við þessa aðila. Og fyrst ég nefni þetta, hvers vegna þessi tími hafi orðið fyrir valinu, vil ég nota tækifærið og spyrja af hverju verið sé að falla frá upphaflega markmiði stjórnvalda, nefnilega því markmiði að eigendum þessara aflandskrónueigna yrði gert að greiða ákveðið viðbótargjald í sameiginlegan sjóð okkar Íslendinga og bæta þannig með nokkrum hætti það tjón sem þjóðin varð fyrir í hruninu. Það var einnig ætlunin að eigendur þessara vogunarsjóða leystu eignir sínar út við óhagstæðara gengi. Þessum markmiðum hefur sýnilega verið varpað fyrir róða. Frú forseti. Með þessu frumvarpi kemur fram vilji stjórnvalda um að við greiðum þessum eigendum - já, eigendum, og hverjir eru þeir? Veit það einhver? Nei, frú forseti, þeir eru andlitslausir, óþekktir og væntanlega auðjöfrar í alþjóðlegum samanburði. Þetta eru menn sem svífast einskis í sínu stórgróðabralli. Það sem meira er, þetta eru vogunarsjóðir í flokki hinna síðustu sem við erum að leysa út úr íslensku efnahagslífi og það með hárri ávöxtun. Þetta eru þeir sem ekkert hafa gefið eftir og hafa hangið lengst allra á roðinu, þeir óbilgjörnustu gagnvart þeim erfiðleikum sem Ísland átti við að stríða hér eftir hrun. Af hverju þraut stjórnina örendið, frú forseti? Af hverju? Er það kannski vegna þess að við erum með fullar hendur fjár? Hvað segir það um aðgerðir, eða réttara sagt aðgerðaleysi, til að stöðva neyð þeirra sem minnst hafa milli handanna og þurfa að lifa af 240.000 kr. á mánuði? Það var ekki unnt að koma til móts við þá með því að hækka persónuafslátt nema með smánarlegum hætti, en þó þannig að það munar kannski einni pítsu á mánuði og e.t.v. brauðstöngum með. Fyrst minnst er á Framkvæmdasjóð aldraðra þá höfum við horft upp á það sl. áratug að framlög sem réttilega á að veita til þess að byggja upp hjúkrunarheimili fyrir aldraða í þessu landi hafa verið veitt í allt aðra hluti en lögin um Framkvæmdasjóð aldraðra mæla fyrir um. Dæmi um það er bráðabirgðaákvæði sem hefur verið framlengt ár eftir ár í meira en áratug og þannig veittir 11 milljarðar út úr þessum sjóði. Hvað erum við að ræða hér? 84 milljarða. Og hve stór hluti af þeim er eftirgjöf? Fáum við upplýsingar um það hve stór hluti það er? Ef það væru 10% væri kominn lunginn af því sem búið er að taka úr Framkvæmdasjóði aldraðra sl. tíu ár, en svona mikla fjármuna munar ekki um að greiða hrægammasjóðunum út, milljarða á milljarða ofan. Uppgjöf er góð lýsing á þessu. Auðvitað er þetta ekkert annað en uppgjöf. Og hver eru skilaboðin til framtíðarinnar og þá sérstaklega til vogunarsjóða framtíðarinnar síðar meir? Skilaboðin eru einfaldlega þau að Ísland sé auðveld bráð. Hér sé hagstætt að koma inn, hrifsa verðmæti á slæmum tímum, á erfiðum tímum, hrifsa þau til sín á hrakvirði og leysa þau síðan út með mesta hugsanlega gróða. Vogunarsjóðirnir taka út gróða sinn með hæstu ávöxtun. Þessi gjörð sem við stöndum frammi fyrir er alger viðsnúningur gagnvart þessum sjóðum, viðsnúningur frá upphaflegu markmiðunum um að láta vogunarsjóðina greiða hærra verð fyrir gjaldeyrinn, nokkurs konar framlag til íslensks samfélags. Frú forseti. Þeim markmiðum hefur verið kastað fyrir róða. Með þessari eftirgjöf erum við að verðlauna grimmustu vogunarsjóðina. Hér er um skipulagt undanhald að ræða. Alla jafna ætti mál af þessari stærðargráðu að vekja athygli hér á þingi. Stjórnarandstaðan ætti auðvitað að vera öll hérna uppi í pontu að spyrja þá spurninga, eðlilegra spurninga, sem lögðu fram þetta frumvarp. Og þeir ættu líka að vera hér og svara. En hver er raunin? Mér er mikil ánægja að tilkynna að hér í salnum er einn hv. þingmaður sem ekki er í Miðflokknum.
Ekki enn þá.
Nei, sl. átta klukkutíma sem þetta mál hefur verið til umræðu hefur salurinn verið tómur af þingmönnum allra þessara sjö sósíalísku flokka sem hér virðast öllu ráða í landinu. Þetta mál snýst um hagsmuni Íslands. Af hverju á ekki að gæta íslenskra hagsmuna? Milljarðar, jafnvel tugir milljarða, eru hér undir. Af því að ég fer stundum á fótboltaleik hjá mínu uppáhaldsliði, ÍBV, sem gefur aldrei tommu eftir, er kannski ekki úr vegi að lýsa þessu eins og íþróttum er stundum lýst. Við skulum ímynda okkur að við séum á fótbolta- eða íþróttakappleik eins og þetta er, sagan í þessu máli sl. tíu ár er svolítið lík því. Heimaliðið hefur staðið sig afskaplega vel undir forystu Sigmundar þjálfara. Okkar lið er yfir í hálfleik gegn liði hrægammanna, sem er erlent lið, skipað erlendum hörkutólum, sannarlega harðskeyttir og gefa ekkert eftir. Þeir hafa orð á sér fyrir að brjóta á andstæðingnum þegar dómarinn lítur undan, en þjálfari okkar liðs hefur séð við öllum þeirra brögðum og heimamenn gefa ekkert eftir, ekki tommu. Við fáum okkur popp og kók í hálfleik, eða kannski pylsu. Í síðari hálfleik er búið að skipta um þjálfara í okkar liði og bið verður á því að menn mæti inn á völlinn. Hvar eru okkar menn? spyrja áhorfendur. Þeir eru í búningsklefanum. Þeir eru búnir að gefast upp og þeir eru í búningsklefanum skjálfandi á beinunum. Þeir þora ekki inn á völlinn, þeir gefa leikinn. Hrægammarnir hirða bikarinn og hrósa sigri. Svona er þetta einhvern veginn ef við lýsum þessu sem íþróttakappleik. Mörgum spurningum er ósvarað í þessu máli. Hvað er eftirgjöfin mikil miðað við upphaflegar áætlanir? Hvers vegna núna? Hvers vegna liggur svona á þessu núna? Af hverju þessi viðsnúningur gagnvart vogunarsjóðunum, þetta undanhald? Af hverju? Af hverju er íslenskra hagsmuna ekki gætt betur? Og af hverju hafa stjórnmálamenn annarra flokka engan áhuga á þessu máli í dag? Við ræðum hér alvarlegt mál.
Virðulegur forseti. Þetta var öflug ræða og setti hlutina ágætlega í samhengi. Í raun ættu þingmenn, sérstaklega þeir þingmenn sem eru ekki í salnum, að líta á hana sem hvatningu því að hv. þingmaður var að hvetja menn til dáða, segja þeim að koma út úr búningsklefanum, enda er viðkomandi hv. þingmaður ekki þekktur að því að gefast upp, hvorki á sviði íþrótta né annars staðar. Maður með svarta beltið í karate og svarta beltið í pólitíkinni líka, eins og við heyrðum hérna áðan. En af því að hv. þm. Karl Gauti Hjaltason setti hlutina, upphæðirnar sem um er að ræða - þótt að þær séu auðvitað mjög á reiki því að stjórnvöld hafa ekki sýnt fram á hversu miklu er verið að fórna, við vitum bara að það nemur tugum milljarða - í samhengi við það sem stjórnvöld eru ekki tilbúin að setja fjármagn í, persónuafsláttinn, eins og stöðu eldri borgara, þá getur maður ekki annað en velt fyrir sér hvað valdi. Hvað gerir mönnum svona auðvelt að gefast upp í þeim kappleik, ef svo má segja, gefast upp fyrir aðgangshörðustu eða ósvífnustu vogunarsjóðunum en svo eru menn ekki tilbúnir að liðka neitt til eða samþykkja svo mikið sem eina einustu breytingartillögu við fjárlög sem kemur til móts við þá sem minnst hafa í samfélaginu, þó að þær breytingartillögur, a.m.k. sem við höfum lagt fram og hv. þingmaður, kosti einungis brotabrot af því [[Forseti hringir.]]sem menn vilja kasta frá sér hérna umræðulaust?
Forseti minnir á að þessi liður heitir andsvör en ekki samsvör.
Frú forseti. Ég átta mig ekki á þessari athugasemd forseta. Þetta er fyrsta svarið sem ég veiti undir hennar stjórn. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Hann líkir þessu við íþróttaleik eins og ég. Ég sagði í fyrri ræðu að þetta væri eins og að liðið hefði gefist upp, væri komið í búningsklefann og þyrði ekki þaðan út, færi ekki út á völlinn og gæfi leikinn og andstæðingurinn hirti auðvitað sigurinn og verðlaunin. Þetta er svolítið líkt, það er rétt hjá hv. þingmanni. Hann spurði hvers vegna væri svona auðvelt að gefast upp. Algengasta ástæðan fyrir uppgjöf í íþróttum, ef ég upplýsi hv. þingmann um hana, er ofurvirðing fyrir andstæðingnum.Ef maður mætir á völlinn og óttast andstæðinginn og ber mikla virðingu fyrir honum er oftast nær til lítils að leika, vegna þess að yfirleitt tapar maður þannig leik. Kannski er það einmitt þannig í þessu máli, eins og margir hv. þingmenn hafa komið að í ræðustóli í kvöld, að menn bera einhvers konar óttablandna virðingu fyrir þessum jakkafataklæddu, erlendu mönnum sem líklega eru í forsvari fyrir vogunarsjóðina. Það er auðvitað alveg bannað í íþróttum að lyppast niður áður en leikurinn hefst. Ef við höldum áfram með líkinguna við íþróttir þá er eitt af því fyrsta sem góður þjálfari gerir að hvetja lið sitt og peppa það upp, ef ég má nota það orð, gagnvart andstæðingnum.
Frú forseti. Ég vona að forseti gefi mér svigrúm til að krefjast svara af hv. þingmanni. Ég fékk svör við flestu af því sem ég spurði um í fyrra andsvari en þó mætti hv. þingmaður gjarnan fylgja því eftir og byggja ofan á fyrra svar með því á svipaðan hátt reyna að útskýra fyrir mér af hverju menn brenna af þegar leikurinn ætti að vera tiltölulega auðveldur og auðvelt að skora, eins og í t.d. því tilviki að koma til móts við eldri borgara, þegar boltinn er fyrir framan opið mark. Hvað veldur slíkri framgöngu? Hvers vegna er svona erfitt fyrir ríkisstjórnina að koma til móts við þá sem kannski er mest þörf á að aðstoða? Jafnvel [[Forseti hringir.]]þegar markið er alveg opið og ekkert vandamál að skora er sparkað langt yfir.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir spurninguna. Af hverju menn brenna af, held ég að spurningin hafi verið. Þetta er náttúrlega taugaveiklun, það er stutta svarið, menn hafa ekki trú á sjálfum sér. Við skulum segja að það sé skásta svarið í þessu en á bak við það er auðvitað alls kyns andleg uppbygging sem þarf að eiga sér stað sem hefur þá misfarist í þjálfuninni. Menn mæta hikandi til leiksins og ekki hertir í tilgangi og ætlan sinni í leiknum, þ.e. markmiðin sem þeir ætla sér að ná í honum eru á reiki. Menn fara auðvitað í leik til að sigra, til að ná markmiðum sem þeir setja sér áður en þeir mæta. Í þessu tilviki féllu menn frá þeim. Ég held að það sé augljóst.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem vanur er - ég vona að þetta falli nú innan ramma forseta - að fást við rök og rökstuðning með og á móti málum, hvort hann telji að þingheimur, ef hægt er að tala um þingheim, þingflokkur Miðflokksins virðist vera eini þingflokkurinn sem hefur áhuga á þessu máli, hafi verið upplýstur með nógu góðum rökum um hvað í þessu máli felst í rauninni. Hefur rökstuðningur þeirra sem hafa viljað að málið gangi hér fram og fái samþykki komið nógu skýrt fram? Það hafa verið haldnar tvær ræður af hálfu stjórnarliða eða þeirra sem bera málið uppi um málið, tvær ræður, líklega 7 og 15–20 mínútur, eitthvað svoleiðis, eitt andsvar frá einum öðrum stjórnarandstöðuþingmanni. Telur hv. þm. Karl Gauti Hjaltason að rökstuðningur fyrir því að samþykkja þetta mál hafi komið fram? Duga þær skýringar sem gefnar eru í nefndaráliti nefndarmanna til þess að skýra hvers vegna það liggur svona á að samþykkja málið? Er ástæða til þess, um leið í ljósi þess að svör hafa ekki fengist, að setjast betur yfir málið milli umræðna? Reyndar hefur komið fram ósk um að það verði fundað milli umræðna í efnahags- og viðskiptanefnd. Er ekki komin full ástæða til að við fáum rökstuðning fyrir þessu máli?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann talar um hvort það séu komin nægileg rök í þessu máli. Það liggur fyrir nefndarálit og ýmis gögn í málinu og menn þurfa að kynna sér það. En í umræðum takast menn á og svara spurningum og gefa kost á að fá spurningar sem þeir geta svarað. Í þessu máli er það ekki svo því að síðustu sjö eða átta klukkutímana hefur ekki nokkur einasti þingmaður í stjórnarliðinu, nánast, þó ekki án undantekninga, verið hér í þingsal eða hlustað á þessa umræðu hér í nágrenninu til þess að koma hugsanlega upp í andsvör eða flytja ræðu, þó ekki væri nema til að skýra nokkur af þeim atriðum sem hér hafa verið nefnd, eins og t.d. það sem ég nefndi í ræðu minni, hvers vegna þetta á að gerast núna. Af hverju liggur svona mikið á? Af hverju lá svo mikið á að þetta átti að gerast í gær? Nú er sá dagur liðinn og ég get ekki séð að það hafi neitt gerst, en það varð að gerast þá, það varð að gerast í gær. Þá spyr ég: Af hverju núna? Af hverju þessi eftirgjöf? Hversu há er þessi eftirgjöf? Er búið að reikna það út? Af hverju er fallið frá upphaflegu markmiðunum þegar þessi áætlun var gerð um losun haftanna og hver er þessi hugsanlega eftirgjöf? Hvað erum við tala um í fjármunum talið? Það er eins og menn hafi gefist upp og þeir ætli að klára þetta. Þeir jafnvel nenna þessu ekki lengur. Losum okkur við þetta. Gefum þetta eftir. Á morgun er þetta mál búið og bak við okkur. Mér finnst það óboðleg afstaða.
Forseti. Nefndarálit með breytingartillögu sem liggur fyrir er rúm blaðsíða. Hér er um að ræða mál af stærðargráðunni 84 milljarðar. Ég get ekki séð að nein rök séu færð fram í nefndarálitinu fyrir því hvers vegna við þurfum að samþykkja þetta núna. Það er vísað í umsögn Seðlabanka Íslands, sem ekki einu sinni færir haldbær rök fyrir því hvers vegna þurfi að samþykkja þetta. Það er talað um að það aukist hætta, en það er hins vegar ekki rökstutt hvernig Seðlabankinn fær það út að þessi hætta aukist. Hvað hefur hann fyrir sér í því nákvæmlega? Er búið að ræða við þessa aðila? Það er þess vegna sem ég segi og velti því upp við hv. þingmann að það vanti rök fyrir því að þetta mál þurfi að fara í gegn með þessum hætti.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það var upphaflegt markmið að aflandskrónueigendur greiddu sérstakt álag á þeim tímapunkti sem þeir myndu losna úr þessum höftum, þegar íslenska ríkið hleypti þeim út úr höftunum áttu þeir að greiða framlag til íslensks samfélags. Og með frumvarpinu er verið að gefa það eftir, gefa eftir markmiðið um þetta framlag þannig að þessir fjármagnseigendur tækju þátt í að endurreisa íslenskt samfélag. Það var upphaflega hugmyndin og að þeir greiddu líka hærra verð fyrir þann gjaldeyri sem þeir fengju að losa út úr landinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu sem hann flutti hér áðan. Honum varð tíðrætt um íslenska hagsmuni sem ég get tekið fyllilega undir. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hefur hugsað þessi mál á svipaðan hátt og ég, þ.e. hvernig á því stendur að stjórnmálaöfl sem kenna sig við baráttu fyrir alþýðu þessa lands geta hugsað sér að taka hagsmuni vogunarsjóða fram yfir hagsmuni Íslendinga. Ég spyr hvort hv. þingmaður hafi myndað sér skoðun á því hver geti verið skýringin á þessu, þ.e. að flokkar og stjórnmálamenn, sem tala um það á tyllidögum að verkamaðurinn sé verður launanna, svo að vitnað sé í helga bók, þá nær það ekkert út fyrir tyllidagana. Þegar í harðbakkann slær þá taka þessir sömu flokkar afstöðu með vogunarsjóðum, með alþjóðlegum fjármálafyrirtækjum, með því sem einu sinni var kallað 1. maí auðvaldið. Þessir flokkar taka sem sagt afstöðu með þessum hópi gegn alþýðu landsins, með frumvarpinu sem við fjöllum um hér, sem gengur út á að rýra möguleika Íslendinga til að nýta þá fjármuni sem þeir raunverulega eiga. Þær spurningar komu fram hér áðan að þetta sama fólk, þessi sömu stjórnmálaöfl, væri reiðubúið til að fórna í þessu tilfelli rúmlega 20 milljörðum en eiga hins vegar ekki til örfáa milljarða til að laga helstu ágalla þjóðfélagsins fyrir þá sem tæpast og verst standa.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þessar spurningar. Hans spurning var efnislega á þá leið af hverju viss stjórnmálaöfl taki hagsmuni vogunarsjóðanna fram yfir hagsmuni íslensks samfélags eða íslensks almennings, hvort ég hefði einhverja hugmynd um það. Auðvitað hef ég ekki svör við því. Ég held að skortur sé á þeim eiginleika í samfélaginu að standa fast á sínu og kannski er einnig skortur á þeim eiginleika í stjórnmálastéttinni. Það má vera. Menn eru almennt fylgispakir, auðsveipir. Þegar menn taka afstöðu með þeim sem hafa á bak við sig vald peninganna þá eru það eiginleikar sem ég var að lýsa, auðsveipni og fylgispekt, ég ætla kannski ekki að greina þetta mikið nánar. En auðvitað erum við mættir hér á Alþingi, kjörnir fulltrúar, til að vinna þjóðinni gagn. Þegar svona stórir hagsmunir eru í húfi eins og í þessu máli, 84 milljarðar, þá verða menn að staldra við. Þess vegna er ég hissa á því að alþingismenn taki ekki þátt í þessari umræðu, þó ekki væri nema vegna þess hversu stóra hagsmuni er um að ræða, og spyrji spurninga, en það virðist ekki einu sinni vera áhugi á því að spyrja spurninga.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég get ekki annað en tekið til greina það sem hann sagði hér áðan um auðsveipni og fylgispekt, jafnvel meðvirkni. Það skiptir ekki máli hvar í flokki menn standa, þ.e. utan Miðflokksins, menn hafa ekki treyst sér einhverra hluta vegna til að taka þátt í þessari umræðu hér í dag og í kvöld. Því spyr ég þingmanninn aftur: Telur hann að hér kunni að hafa verið gert eitthvert samkomulag milli stjórnmálaflokkanna í því efni að þetta mál myndi renna hægt og hljótt í gegnum þingið á þremur tímum og menn ættu ekki að rugga bátnum eða ýfa vatnið til þess eins að menn hefðu gott veður sín á milli í þinginu? Getur það verið ástæðan, hv. þingmaður?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þessar hugleiðingar og þessa spurningu, hvort samkomulag sé á milli flokkanna um að þetta renni hægt og hljótt í gegnum þingið. Ég veit auðvitað ekki neitt um það og þótt ég hafi verið í a.m.k. tveimur flokkum nú nýverið er ég ekki svo glöggur eða glöggskyggn að vita hvað fer fram á milli annarra stjórnmálaflokka. En það virðist vera eins og menn hafi ætlað sér að láta þetta renna í gegn án nokkurrar viðstöðu eða viðspyrnu eða spurninga, sem mér finnst furðulegt. Það þarf ekki einu sinni að kynna sér málin til þess að spyrja spurninga. Fræg var spurning barnsins sem benti á keisarann og var eini einstaklingurinn sem þorði að benda á hann þar sem hann var allsnakinn.
Frú forseti. Ég ætla að þakka fyrir þá leiðbeiningu sem við fengum á forsetastóli áðan um hvað sé andsvar og hvað ekki, þó að ég kynni ekki alveg að meta hana. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hún ætli sér að ritstýra ræðuflutningi í kvöld og nótt og/eða andsvörum eða gagnsvörum, hvort hún telji að það sé ein af embættisskyldum hennar að sinna slíku eftirliti, einhverju ræðueftirliti. Mig langar að vita þetta því að það er okkur nokkuð nauðsynlegt að vita sem stöndum hér í þessari umræðu. Við erum í málefnalegri umræðu. Við erum að spyrja hvert annað spurninga vegna þess að við skiljum ekki alveg háttalag allra sem hér eru innan húss. Við skiljum ekki alveg hvert þeir eru að fara með því frumvarpi sem liggur fyrir. Við skiljum ekki alveg af hverju það þarf að fara í gegnum þingið á slíkum hraða. Þess vegna spyrjum við hvert annað, til að auka okkur skilning Mig langar að vita hvort forseti hyggst halda þeirri háttsemi áfram að ritstýra eða ritskoða þær ræður sem hér fara fram.
Frú forseti. Alla jafna hefur sá forseti sem situr nú í forsetastól staðið sig ágætlega í því að stýra fundum. Ég hef hins vegar áhyggjur af þeirri athugasemd sem forseti skaut inn í áðan. Mögulega var það gert í léttu gríni en engu að síður finnst manni svolítið sérkennilegt ef þetta eru áhersluatriði forseta þegar menn getað gengið hér um og verið í ræðustól skólausir, með húfur á hausnum, í gallabuxum, bindislausir með flakandi niður á bringu og hagað sér eins og asnar og forseti gerir ekki neinar athugasemdir við það. Ég vil benda öllum forsetum Alþingis á að þeir eru forsetar allra þingmanna og þar af leiðandi er ágætt ef forsetar myndu huga betur að því hvernig menn koma fram í þingsal almennt í stað þess að reyna að ritstýra því sem menn segja.
Frú forseti. Virðulegur forseti gerir athugasemdir og segir að sér þyki ekki nógu mikill ágreiningur í umræðum. Þess vegna vil ég hvetja forseta til að reyna þá að hlutast til um að hér mæti fólk sem getur útskýrt fyrir okkur, hugsanlega, hugsanlega ekki, hvers vegna við höfum rangt fyrir okkur í málinu. Ég held reyndar að mönnum muni ganga það erfiðlega og það sé þess vegna sem hvorki stjórnarandstaða tvö né stjórnarliðið láti sjá sig og leggi ekki í að taka þátt í umræðunni. Ég hvet virðulegan forseta til að reyna að hlutast til um að hér komi einhverjir sem treysta sér til að vera talsmenn þessa frumvarps og vonandi skapi þá meiri ágreining, meiri rökræðu og við komumst nær því að skilja hvað fólki gengur til með framlagningu málsins.
Virðulegur forseti. Ég verð nú aðeins að bera blak af hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé sem stendur hér og hefur hlustað á okkur um hríð, meira að segja viðrað það að skipta um flokk en það var nú líklega í gríni. [[Gripið fram í.]]Ég velti hins vegar því fyrir mér hvort formaður nefndarinnar, sem ekki hefur sést hér í marga klukkutíma, sé farinn heim eða sé að leggja sig einhvers staðar því að ekki virðist vera mikill áhugi á þessum umræðum sem hér hafa farið fram. Frú forseti. Það hefur komið fram að við söknum þess að fá svör við fjölmörgum spurningum sem hér hafa verið settar fram. Við höfum líka saknað þess að þeir þingmenn sem ætla sér að samþykkja þetta þingmál eða bera það uppi komi hér og hreki þá þær ályktanir sem við höfum dregið af málinu og eigi við okkur umræðu um þetta stóra mál, því þetta er stórt mál. Það er í rauninni með ólíkindum að það skuli tveir stjórnarliðar vera búnir að taka til máls um þetta frá því að það kom inn í þingið. Annars vegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem flutti málið 22. janúar og svo hins vegar formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé áhugaleysi. Er það þannig að þessir ágætu stjórnarliðar sitji heima og horfi á nýja seríu af Bachelor-þáttunum eða piparsveininum eða hvað þetta heitir nú í stað þess að vera hér eða hvað er það sem gerir það að verkum að menn eru ekki hér í þingsal eða taka þátt í þessari umræðu? Um er að ræða mikla hagsmuni, fjárhagslega hagsmuni, fyrir Ísland í máli sem, ekki bara í fyrsta sinn núna heldur í annað sinn, er verið að reyna að fara með í gegnum þingið undir því yfirskini að það liggi á, markaðurinn sé órólegur og ég veit ekki hvað og hvað. 14. desember varð þetta að gerast til að róa markaðinn. Ein af þeim spurningum sem hafa komið fram er hvernig markaðurinn hafi það síðan þetta gerðist, hvort hann hafi farið á taugum eða hvernig ástandið er. Í gær áttum við að klára þetta samkvæmt ósk Seðlabankans og mér vitanlega hafa ekki borist neinar fréttir á netinu um að eitthvað skelfilegt hafi gerst. Það hefur verið farið ágætlega yfir það hér í ræðum eða því velt upp réttara sagt hvernig undanhaldið í þessu máli hefur farið í raun stigvaxandi. Hvernig menn hafa bætt alltaf í, tekið nýjar rangar ákvarðanir, breytt skilmálum, farið í utanlandsferðir til að semja við kröfuhafa eða eigendur að þessum eignum í stað þess að vera rólegir, láta þá koma, vera rólegir eins og stefnan var í þessu plaggi um hvernig ætti að losa fjármagnshöftin. Þar var stefnan útlistuð staf fyrir staf, rökstudd með þeim hætti að eftir því var tekið og árangurinn að sjálfsögðu hefur vakið gríðarlega athygli. Eins og fram kom í ræðu minni fyrr í kvöld eða í dag var sífellt spurt um hvernig Ísland hefði farið að þessu, hvernig menn fóru að því að fara þessa leið, rauninni fram hjá öllu því sem fjármagnseigendurnir vildu og jafnvel því sem ákveðnar alþjóðastofnanir reyndu á sínum tíma kannski fá okkur til að gera. Við höfðum náttúrlega sýnt það nokkru áður með neyðarlögunum sem þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, hafði forgöngu um að koma í gegnum þingið og Vinstri græn held ég að hafi ekki getað stutt á þeim tíma, greiddu reyndar ekki atkvæði á móti því. Svo þegar Icesave-samningarnir og það allt stóð yfir og menn háðu mikla varnarbaráttu fyrir þjóðina í því sem hafðist vitanlega sigur í á endanum og allt gekk upp sem menn höfðu varað við. Síðan hvernig tókst að greiða úr þessari fjármálaflækju allri saman með þessari áætlun, aðgerð um losun fjármagnshafta. Þá var í rauninni mjög skemmtilegt að sitja ráðstefnur eða fundi og þurfa að svara í tíma og ótíma þessari spurningu: Hvernig í ósköpunum datt ykkur í hug að gera þetta? Hér er það hins vegar ekki uppi á borðinu. Hér er kannski verið að reka endahnútinn á undanhaldið, ég veit það ekki. Ég átta mig ekki alveg á því af því að það hefur ekki orðið mikil umræða um það af hálfu þeirra sem vilja klára þetta mál og ekki komið fram útskýringar á því hvers vegna þetta þarf að gerast með þessum hætti, hvers vegna þessar ákvarðanir eru teknar, hvers vegna eftirgjöfin er svona mikil. Ég hugsa að það sé hægt að vera með býsna þéttritað blað í A4-stærð, og jafnvel fleiri en eitt blað, af spurningum sem hér hafa komið fram. Þegar maður horfir á tímasetningarnar og fréttir og fréttatilkynningar frá Seðlabankanum þá er mjög áhugavert að sjá hvenær þetta undanhald í rauninni byrjar. 25. maí tilkynnir bankinn loks um útboð og það átti að fara fram í október 2015 eins og fram hefur komið. Man ég vel eftir því að mikið var þrýst á og það var mikið reynt að fá þetta gert fyrr en alls konar flækjur voru þar í vegi. Síðan gerist það að 30. maí fagnar Seðlabankinn mati matsfyrirtækisins Moody's o.s.frv. og 8. júní áréttar Seðlabankinn hvernig þetta á allt að ganga. Síðan er eins og eitthvað gerist, og ég verð að segja að því miður ber það upp á 9. júní, afmælisdaginn minn, þegar bankinn virðist fara að stökkva undan, hlaupa af stað frá þessu öllu saman. Þar áréttar bankinn hvernig útboðið fari fram og breytir skilmálum, lengir fresti og svo heldur þetta áfram. 13. júní er skilmálum aftur breytt, 14. júní er bankinn að reyna að útskýra, eins og ég sé þetta hér, að undanhaldið sé byrjað. Það er áhugavert í samhengi hlutanna að sjá hvenær þetta á sér stað allt saman. Það er líka áhugavert að sjá að það er einn og einn blaðamaður sem hefur fylgst með þessu, hefur haft af þessu áhyggjur og ritað um þetta greinar. Verð ég að leyfa mér að nefna það að svo virðist sem sá ágæti blaðamaður Hörður Ægisson hafi fylgst sérstaklega vel með þessu og skrifað margar fréttir þar sem einmitt er fjallað um mikilvægi þess að menn standi í lappirnar, mikilvægi þess að fylgja þessari áætlun eftir. Gleymum því ekki að áætlunin er unnin mjög faglega, að sjálfsögðu. Það eru fengnir utanaðkomandi aðilar, erlendir ráðgjafar, til þess að hjálpa til eins og fram hefur komið hér, jafnvel án þess að þeir þiggi fyrir það nokkra þóknun. Að sjálfsögðu er það undir þeirri leiðbeiningu og þeirri forskrift að gengið skuli eins langt og mögulegt er lagalega gagnvart þessum aðilum og það verði ekki gefið eftir af réttmætum kröfum Íslands. Því er þessi stóra spurning alltaf hangandi yfir, sem hv. þm. Karl Gauti Hjaltason kom inn á: Hvað gerðist í rauninni? Hvers vegna fóru menn þessa leið? Það er sjálfsagt eitthvað sem mun koma í ljós síðar en hér erum við hins vegar að taka þá ákvörðun, ef þetta mál klárast, hvenær sem það verður nú, að kannski ekki reka endahnútinn en í það minnsta að taka enn eitt skrefið í þessu undanhaldi. Það eru miklir fjármunir sem þarna eru í húfi, frú forseti, sem mikilvægt er að menn geri sér grein fyrir. Hvort sem þetta eru nú 11 milljarðar eða 25 milljarðar eða hvað það er sem afslátturinn eða tapið af þessu verður þá eru 84 milljarðar undir og það er há upphæð, margt hægt að gera fyrir hana, mismuninn á útboðsgengi eða samningagenginu eða hvað við eigum að kalla þetta í dag, margt sem má gera fyrir þær upphæðir.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Ég veit ekki hvort hann nefndi það í ræðunni en ég heyrði hann í andsvari áðan tala um nefndarálit hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta er einmitt það sem hefur komið fram í ræðum og ég nefndi áðan og er í mínum huga stórt spurningarmerki. Þetta hefði þurft að koma fram í ræðum, ef þingmenn annarra flokka hefðu getað komið hingað og upplýst okkur, þeir sem segja okkur jafnframt að við séum að steypa í þessu máli. En mig vantar svar og mig langar til að velta því atriði upp við þingmanninn. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Í umsögn til nefndarinnar undirstrikar Seðlabankinn mikilvægi þess að afgreiðsla frumvarpsins liggi fyrir áður en gjalddagi tiltekins flokks ríkisbréfa rennur upp 26. febrúar næstkomandi. Að öðrum kosti muni umfang aflandskrónueigna í lausu fé aukast um nær 70% eða sem nemur um 25 milljörðum kr. Í umsögninni segir: „Við það eykst hætta á að stórir aflandskrónueigendur, sem átt hafa sín bréf í samfelldu eignarhaldi frá því fyrir höft og taldir hafa verið líklegir til að endurfjárfesta í íslenskum skuldabréfum þegar þeirra bréf koma á gjalddaga þann 26. febrúar muni í stað þess leita út þegar þeir losna af bundnum reikningum. …““ Þetta stendur í nefndarálitinu og er í mínum huga eitthvað sem við eigum bara að kyngja en mig vantar að fá svör við því. Ég held að hv. þingmaður geti ekki svarað mér en er hann ekki sammála mér í því áhyggjuefni?
Virðulegur forseti. Í kafla í nefndarálitinu sem hv. þingmaður nefnir er vitnað í umsögn Seðlabankans um frumvarpið. Í skýringum í frumvarpinu kemur fram að unnið hafi verið í samráði við Seðlabankann og forsætisráðuneytið. Hins vegar er hvergi í þeim skýringum að finna einhver varnaðarorð. Ég velti fyrir mér í ljósi fyrirspurnar hv. þingmanns hvort athugasemdir Seðlabankans hafi ekki komið fram við gerð frumvarpsins, þ.e. hvort menn hafi ekki haft þær áhyggjur á sínum tíma en síðan sett þær á blað þegar ljóst var 14. desember að málið yrði ekki klárað og tekið fyrir síðar. Það er vel þekkt að menn reyni ýmislegt til að klára mál. Þetta er eitt af því sem við höfum kallað eftir svörum við, hvað í rauninni felist í athugasemd eða yfirlýsingu eða ritum Seðlabankans í málinu. Af hverju er þessi hætta fyrir hendi? Hvers vegna áætla menn að hún sé til staðar? Svo er annað sem við getum velt fyrir okkur. Þarna er talað um 25 milljarða, sem er há tala en við erum líka að tala um býsna háar tölur þegar við veltum fyrir okkur þeim afslætti eða eftirgjöf sem gefin verður í dag ef málið nær fram að ganga. Mér finnst vanta rökstuðning fyrir málinu, enda hefur verið kallað eftir honum í allt kvöld.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þá deilum við þeim áhyggjum og fá menn nú áhyggjur af minna tilefni en því þegar við erum að tala um 25 milljarða og hvernig í málinu liggi. Manni kemur í hug það sem hefur komið fram í máli, að það sé eins og við eigum ekki að þurfa að skilja það heldur eigum við að treysta því að hér sé farið með rétt mál. Er það ekki vel. Einnig kemur mér í hug, af því hv. þingmaður vitnaði í greinar eftir Hörð Ægisson, sem ég var að glöggva mig á fyrr í dag og virðast mjög vel ígrundaðar og samansettar, að ummælin virðast heldur ekki hafa náð til þeirra sem valdið hafa í þeim greinum.
Forseti. Nei, varnaðarorðin virðast ekki hafa náð eyrum þeirra sem voru farnir að véla um þau mál eftir apríl eða maí 2016. Svo virðist sem sú stefnubreyting hafi orðið þá strax um sumarið að ekki skyldi haldið til streitu þeirri áætlun sem hafði verið samþykkt. Fjölmiðlamenn, þar á meðal nefndur fjölmiðlamaður, vöruðu við því í skrifum sínum að vikið yrði frá þeirri stefnu vegna þess að það væri í rauninni ástæðulaust, allt væri rétt gert og allt væri með Íslandi, íslenskum stjórnvöldum, í málinu. Því hefði það í sjálfu sér ekki þjónað neinum tilgangi að vera að gleðja krónueigendur eða aflandskrónueigendur, hvað við köllum þá, með því að semja sérstaklega við þá eða veita einhverja fyrirgreiðslu.
Frú forseti. Forseti kallar hér eftir meiri ágreiningi og ég skal gera mitt besta. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerir mál úr því að undanhaldið, eins og hann metur það hjá Seðlabankanum, hafi í rauninni byrjað á afmælisdegi hans 9. júní 2016. Gott og vel. Það má segja að þá sé ákveðinn upphafspunktur í þessu. En mér finnst hv. þingmaður skauta býsna létt fram hjá þeim atburði sem varð þegar Seðlabankinn tilkynnir um að hann og stjórnvöld hafi gert samning upp á 90 milljarða kr. við eigendur aflandskróna á genginu 137,5 kr. Hvenær gerist þetta, frú forseti? Á afmælisdeginum mínum, 12. mars. Við þurfum að skoða þessa hluti alla í samhengi. Það má reyndar fylgja sögunni að þetta var ekki alslæmur dagur því að sama dag var höftum að nokkru létt af almenningi sem átti reyndar að gerast áður en að farið væri að hleypa aflandskrónueigendum út. Kannski var þetta látið fljóta með gagnvart almenningi til þess að menn gerðu þá minna mál úr því að verið væri að fara gegn þeirri prinsippreglu að fyrst ætti að losa almenning og svo aflandskrónueigendur. En það var fleira merkilegt sem gerðist 12. mars, t.d. sleit Ísland þá viðræðunum við Evrópusambandið árið 2015. Ætlar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson að andmæla því að viðræðuslitin við Evrópusambandið hafi í raun leikið lykilhlutverk í því að styrkja samningsstöðu Íslands? Ekki hvað síst vegna þess að þá gátu þeir, sem höfðu ekki hugsað um neitt annað en að komast í Evrópusambandið og vildu gleðja alla mögulega útlendinga [[Forseti hringir.]]til að auka líkurnar á að komast þar inn, farið að einbeita sér aðeins betur að því að sætta sig við það að Íslendingar ætluðu að standa vörð um eigin hagsmuni.