Virðulegur forseti. Ég greiddi atkvæði í sambærilegu máli í desember síðastliðnum og lýsti því þar yfir við atkvæðaskýringu að ég myndi ekki aftur greiða atkvæði í þessum málum eins og þau eru lögð fyrir Alþingi. Ég var reyndar ekki í þeirri stöðu þá sem ég er í núna, þeirri ágætu stöðu að geta haft áhrif á málsmeðferðina. Ég hef lagt á það áherslu og bent á að verið er að veita ríkisborgararétt um 1.000 manns á hverju ári með stjórnsýsluákvörðun Útlendingastofnunar. Ég hef bent á að mér finnist þessi framkvæmd eins og hún er orðin í dag, með sjálfkrafa afgreiðslu Alþingis á einstaka umsóknum, ekki í takti við það jafnræði sem menn, eða að minnsta kosti ég, myndu vilja hafa í þessum málum. Ég er í þeirri ágætu stöðu núna að geta jafnvel haft einhver áhrif á framkvæmd þessara mála til framtíðar. Ég hef í hyggju á næsta þingi að boða breytingar með frumvarpi um breytta framkvæmd á þessu af hálfu Útlendingastofnunar.
Frú forseti. Ég gerði hér við 1. umr. málsins grein fyrir innihaldi þessa frumvarps um framlengingu á ýmsum bráðabirgðaákvæðum laga um fiskveiðistjórnun. Ég vildi líka nota tækifærið í þessu efni til að vekja athygli þingheims á því að það kunna að vera á leiðinni býsna alvarleg tíðindi af rekstrarstöðu allmargra, sérstaklega lítilla og meðalstórra, fyrirtækja í sjávarútvegi, einkum þeirra sem eru í bolfiskveiðum og -vinnslu. Þetta eru þau fyrirtæki sem farið hafa hvað verst út úr öllum þeim þáttum sem þróast hafa í neikvæða átt á undanförnum misserum í þessari atvinnugrein. Það eru launahækkanir, hækkað gengi íslensku krónunnar og það eru áhrifin af sjómannaverkfallinu. Við bætist að mörg þessara fyrirtækja hafa undanfarin fimm ár verið á sérstökum skuldatengdum afslætti frá veiðigjaldi sem hættir núna í september og ekki er meiningin að endurnýja. Önnur fyrirtæki greiða núna á árinu 2017, sem er eitt versta árið sem verið hefur í rekstri þessara fyrirtækja, afkomutengt veiðigjald fyrir árið 2015, sem var aftur á móti eitt besta árið á síðasta áratug eða svo. Bara rétt til að nefna dæmi um hvernig staðan hefur versnað þá voru útflutningsverðmæti sjávarafurða núna í febrúar sl. 53% minni en þau voru í febrúar í fyrra og framlegð þessara fyrirtækja hefur snarminnkað. Ég hef rætt um það við sjávarútvegsráðherra að í sumar verði gerð sérstök úttekt á þessum rekstri og tilkynningar þess efnis er að vænta innan tíðar, um að þessir næstu þrír mánuðir eða svo verði notaðir til að fara í saumana á stöðu þessara fyrirtækja.
Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að þetta mál sé komið hér til afgreiðslu. Það hefur verið góð samstaða um málið í utanríkismálanefnd og var fagnaðarefni að það gekk hratt fyrir sig. Ég vil minna á að það var hæstv. forseti þingsins, Unnur Brá Konráðsdóttir, sem kom fyrst með þetta mál inn í þingið, vakti athygli á því á síðasta kjörtímabili og ber að þakka henni fyrir að hafa haft frumkvæði að því.
Forseti þakkar sérstaklega fyrir þessa atkvæðaskýringu.
Virðulegi forseti. Það háttar þannig til þegar maður gerir í buxurnar þá er rosalega gott að viðurkenna það. Seinast gekk ég frá málinu eins og það væri í atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. í skýringargögnum mínum og dreifði því á hv. þingflokk. Það er algjörlega minn skítur og það er játað hér og staðfest fyrir allri alþjóð.
Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að rifja upp af hverju við erum með þetta mál til umfjöllunar núna og í hvaða stöðu það er komið. Við erum að veita lán til framkvæmda vegna Vaðlaheiðarganga. Um þá framkvæmd gilda lög um ríkisábyrgðir. Það er ekki útskýrt að ekki er innheimt áhættugjald af ríkisábyrgðinni eins og vera ber og fjármálaráðuneytið ákvað það en ekki Ríkisábyrgðasjóður, eins og kemur fram í áliti Ríkisábyrgðasjóðs. Ekki er rukkað áhættugjald eins og á að gera samkvæmt ríkisábyrgðum. Ekki er búið að setja upp afskriftareikning þannig að við vitum hver staða eignarinnar er eins og á að gera. Ekki er búið að setja upp afgreiðslugjald eins og á að gera. Það er augljóst að veðið dugar ekki fyrir framkvæmdinni. Það sem ég er að reyna að koma til skila er að taka verður rétt á þessari framkvæmd, það verður að taka hana yfir. Þetta er mjög einfalt: Mér finnst það mjög ábyrgðarlaust af þinginu að ætla að senda það inn á næsta kjörtímabil í staðinn fyrir að taka ábyrgð á því núna.
Frú forseti. Ég vil bara án þess að lengja þennan þingfund óhóflega mikið árétta að með því að samþykkja þetta frumvarp erum við að rétta Staðlaráði og velferðarráðuneytinu óútfylltan tékka um hvernig skuli staðið að því að birta lög sem alla jafna, samkvæmt stjórnarskrá, skulu vera birt. Mér þykir þetta ekki vera Alþingi til sóma. Ég hugsa að þetta verði afskaplega vandræðalegt fyrir suma hérna þegar á líður og í ljós kemur að það er kannski ekkert allt of auðvelt að ná lendingu þegar maður er búinn að festa það í lög að maður verði að ná henni í samningaviðræðum.
Hæstv. forseti. Eins og kannski einhverjir vita hér inni hef ég ekki átt svefnlausar nætur af hrifningu yfir þessu máli. Og þrátt fyrir þessa litlu hrifningu er ég nú á græna takkanum. Á fagmáli heitir það að kyngja ælunni. [[Hlátur í þingsal.]]í þágu mikilvægra hagsmuna. Ég segi já.
Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin tók málið að nýju til umfjöllunar eftir 2. umr. Á fundinum voru til umræðu atriði er lúta að skyldu Umhverfisstofnunar til að gefa út starfsleyfi að uppfylltum ákvæðum laga um hollustuhætti og mengunarvarnir, samanber 7. gr. frumvarpsins. Í stuttu máli brást nefndin við þessari gagnrýni með breytingartillögu við 2. umr. þar sem í c-lið 2. töluliðar var lagt til að orðin „að teknu tilliti til annarrar löggjafar“ bættust við 3. málslið 1. mgr. a-liðar 7. gr. frumvarpsins. Þannig að í sem allra stystu máli þá var ekkert annað gert. Nefndin leggur til að þetta verði samþykkt.
Virðulegi forseti. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur unnið töluvert í þessu máli, samt kom í ljós á lokametrunum að það þurfti aðeins að bæta það. Mín skoðun er sú og ég vildi deila henni með ykkur af því að ég veit að þið bíðið spennt eftir því að vita hvað mér finnst um flest mál, [[Hlátur í þingsal.]]að þetta er hluti af því vandamáli sem við hv. alþingismenn glímum við þegar er verið að innleiða EES-tilskipanir. Við þurftum að ganga mjög eftir því að fá að vita, með miklum eftirgangsmunum, nákvæmlega hvers væri krafist í umræddu máli að færi inn af hálfu EES í tengslum við tilskipunina og hvað væri einhvers konar heimatilbúin viðbót eða hvort verið að fara einhverjar sérstakar leiðir hér. Í raun lýtur síðasta viðbótin í málinu að því að það var aðeins á huldu hvernig því væri háttað. Ég veit að það hefur farið fram vinna og er í gangi vinna á vegum þingsins varðandi þessi mál. Ég vil bara ítreka það að við hv. þingmenn þurfum að fá betur að vita þegar kemur að innleiðingum EES-tilskipana hvað er nákvæmlega fólgið í þeim og hvað kemur annars staðar frá úr ráðuneytum og frá hv. stjórnarmeirihluta.
Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég held að öllum hafi verið ljóst hver tilgangurinn var þegar ákveðið var að bæta sveitarfélögum tap sem þau urðu fyrir vegna laga um séreignarsparnað. Mér finnst þetta frumvarp og þessi breyting ekki gera það á sanngjarnan hátt. Ég mun sitja hjá.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um stærsta mál ríkisstjórnarinnar á þessu þingi, fjármálaáætlun til fimm ára. Í stuttu máli má segja að við meðferð í fagnefndum þingsins hafi komið fram að forsendur áætlunarinnar eru óljósar. Óháð fjármálaráð skilaði harðri gagnrýni um áætlunina þar sem m.a. er gagnrýnt að áætlunin stangist á við grunngildi laga um opinber fjármál sem og að efnahagsforsendur áætlunarinnar byggist á einsleitum spálíkönum þar sem mjög óljósar forsendur séu gefnar fyrir niðurstöðum efnahagsspárinnar. En stærsta málið að okkar mati í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er samt að áætlunin gerir ráð fyrir því að samneyslan muni fara lækkandi ár frá ári sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Því er þessi áætlun fjarri þeim væntingum sem gefnar voru fyrir kosningar af forsvarsmönnum stjórnarflokkanna um þá uppbyggingu sem fara þyrfti fram í heilbrigðismálum, menntamálum og hvað varðar kjör þeirra hópa sem verst eru settir í samfélaginu, öryrkja og aldraða. Þess vegna leggjum við til að þessari tillögu verði vísað frá.
Frú forseti. Ef þessi fimm ára fjármálaáætlun verður samþykkt óbreytt hefur það afar slæmar afleiðingar í för með sér, einkum fyrir þá sem þurfa á heilbrigðiskerfinu að halda, fyrir öryrkja og fatlað fólk, fyrir námsmenn og ungar fjölskyldur. Ástand vega og löggæsla mun halda áfram að versna með tilheyrandi óöryggi. Við í Samfylkingunni leggjum fram breytingartillögu við stærstu velferðarmálin sem jafnframt verða verst úti ef stjórnarliðar fá að ráða. Við leggjum einnig fram breytingartillögur á tekjuhliðinni sem stuðla að réttlátara skattkerfi, sporna gegn auðsöfnun á fárra hendur og gefa sanngjarnar tekjur af auðlindum þjóðarinnar. Við munum styðja aðrar breytingartillögur við áætlunina en greiða atkvæði gegn henni óbreyttri.
Virðulegi forseti. Mig langar til að hnykkja á því að meiri hluti fjárlaganefndar kom fram með nokkra punkta í nefndaráliti sínu; annars vegar ábendingar um uppbyggingu og framsetningu áætlunarinnar og hins vegar punkta sem við vekjum sérstaka athygli á. Margir þessara punkta komu fram hjá umsagnaraðilum og eiga við um einstök málefnasvið. Mér finnst mikilvægt að leggja áherslu á að meiri hlutinn samþykkir hér ramma um upphæðir tekna og gjalda. Hins vegar leggjum við fram og tökum undir umsagnir, ábendingar til úrbóta og ábendingar til umræðu. Við samþykkjum hana og stígum varlega til jarðar, vinnum gegn þenslu og um leið staðfestum við útgjaldaaukningu til mikilvægra málaflokka, eins og heilbrigðis- og velferðarmála.
Frú forseti. Þetta er tímamótaplagg, ekki vegna þess hversu frábært það er heldur vegna þess að það stenst engar væntingar. Það stenst ekki þær væntingar sem hér voru gefnar fyrir kosningar. Við höfum krefjandi verkefni að vinna við að viðhalda velferðarkerfi, skólakerfi, menntakerfi, innviðum okkar í samgöngum, sjá til þess að löggæslan sé mönnuð, að sýslumenn geti starfað svo sómi sé að o.s.frv. Þessi ríkisfjármálaáætlun endurspeglar því miður það sem við höfum haft miklar áhyggjur af, að bilið á milli ríkra og fátækra er að verða enn stærra. Það lagast ekki með þessari áætlun vegna þess að hún gerir í raun í því að auka það bil. Hún kemur ekki til móts við barnafjölskyldur sem skyldi, heldur dregur úr stuðningi. Hún kemur ekki til móts við ungt fólk vegna þess að hætta á húsnæðisstuðningi. Þetta er allt á sömu bókina lært, því miður.
Virðulegi forseti. Alvarlegar athugasemdir fjármálaráðs, skortur á gagnsæi, grunngildamiðuð vinnubrögð ekki höfð að leiðarljósi, ósamræmi í tölulegri framsetningu, skortur á samspili spágerðar og stefnu, áherslu á muninn á lýsingu og greiningu gagna vantar, engin tilraun gerð til sveifluleiðréttingar, einsleit líkön, ekki tekið tillit til margföldunaráhrifa, engin kostnaðar- og ábatagreining, engin útskýring á þróun í vexti fjárfestinga, enginn rökstuðningur með fullyrðingum um sparnaðarhneigð, spenna í hagkerfinu vanmetin og spá um mjúka lendingu gegn fyrri reynslu af lokum hagvaxtarskeiða á Íslandi, engin sviðsmyndagreining á helstu áskorunum, svo sem vexti á ferðaþjónustu, gengi krónunnar, spennu á vinnumarkaði, verðhækkunum á húsnæðismarkaði og áhrifum öldrunar á heilbrigðisþjónustu og umönnun. Upplýsingar vantar um afkomu hins opinbera sem hlutfall af vergri landsframleiðslu svo hægt sé að ganga úr skugga um að hún uppfylli markmið samkvæmt fjármálastefnu, fjármálaáætlun föst í viðjum fjármálastefnunnar, lækkun virðisaukaskatts gengur gegn grunngildinu um stöðugleika, afgangur af rekstri hins opinbera endurspeglar ekki endilega aðhaldsstig opinberra fjármála, skortur á tölulegum upplýsingum, upplýsingum um tímasetningar helstu fjárfestinga. Ótrúverðugt er að markmið um jákvæða afkomu [[Forseti hringir.]]muni nást ef hagvöxtur næst ekki. Sveitarfélög hafa þurft að bera þungann af sjálfvirkri sveiflujöfnun. Ítarlega umfjöllun um eignir hins opinbera vantar. Fjárveitingar eru ekki sundurliðaðar í rekstri og fjárfestingu. Ekki er útskýrt hvernig [[Forseti hringir.]]mæta eigi [[Forseti hringir.]]uppsafnaðri fjárfestingarþörf og skuldir opinberra fyrirtækja eru hærri en [[Forseti hringir.]]þær eiga að vera.
Forseti. Hér erum við að fara að greiða atkvæði um mikilvægt plagg. Öguð fjármál. Við samþykkjum tekju- og gjaldarammana. Við unnum mikla vinnu og erum að læra mikið af þessu ferli um fjárfestingarstigið, samvinnu ríkis og sveitarfélaga og slíkra þætti. Þetta er mikið mótunarplagg. Meiri hluti fjárlaganefndar kom með ábendingar um hvað við vildum sjá að unnið yrði í framhaldinu. Ég vil síðan rétt í lokin þakka fjárlaganefnd fyrir góða samvinnu. Þetta er búið að vera áhugavert í vetur og við erum að móta hér nýtt verklag. Ég vona að það mótist hratt og vel hjá okkur á næstu árum þjóðinni til hagsældar.
Frú forseti. Tvenns konar alvarlegir gallar einkenna ríkisfjármálaáætlunina. Framsetningin er ómarkviss allt of víða, ógegnsæ, og sums staðar svo rýr að undrum sætir. Og þegar rýnt er í þá einu tölulínu síðast í 34 málefnaliðum sem sýnir hækkun eða lækkun viðbótarframlags milli ára, blasir annars vegar við að ómögulegt er að skilja hvernig upphæðir milli ára eru ákvarðaðar og svo hins vegar að langoftast eru viðkomandi málaflokkar vanfjármagnaðir. Það á vieð um afar mikilvæga málefnaflokka eins og háskólarekstur, nýsköpun, rannsóknir og síðast en ekki síst umhverfismál. Það er útilokað að slá sig til riddara í loftslagsmálum með háleitum yfirlýsingum um mikilvægi þeirra og samþykkja þátt Íslands í Parísarsamkomulaginu án fullnægjandi fjármuna. Ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar nær ekki máli metin út frá hagsmunum þorra fólks og móður jarðar og á ekki stuðning skilinn.
Virðulegi forseti. Fjármálaáætlun og fjármálastefna voru sögð mikilvægustu mál ríkisstjórnarinnar hér í upphafi. Nú undir lokin er talað um leiðarljós og áætlanir sem u.þ.b. eigi að fara eftir. Fjárlögin í haust verða erfið. Það eru allir sammála um það í þessum sal, og fjármálaráð og miklu fleiri, að framsetning, greining - og að ekki sé verið að standa hér við lagalegar skuldbindingar um opinber fjármál, hvernig leggja á fram þessa áætlun. Það eru allir sammála um það. En það er ekki það versta. Það versta er að þessi fimm ára áætlun svarar ekki þeim áskorunum sem við stöndum frammi fyrir í innviðauppbyggingu. Þessi fjármálaáætlun svarar ekki þeim væntingum sem menn hafa haft eftir kosningar sl. haust og með nýrri ríkisstjórn. Hér skortir fé í uppbyggingu í heilbrigðismálum, menntamálum, samgöngumálum og mörgum öðrum málaflokkum. Við munum ekki greiða þessari áætlun atkvæði okkar. [[Forseti hringir.]]Við leggjum til að hún verði felld og önnur áætlun og betri sett í staðinn. Það er til önnur leið.
Frú forseti. Ef eitt jákvætt má segja um þessa fjármálaáætlun er það að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson getur þó þulið upp allar helstu athugasemdir fjármálaráðs á rétt rúmri mínútu. Ekki að það sé neinn gæðastimpill. Athugasemdirnar voru raunar mun fleiri og frá mun fleiri aðilum. Þessari áætlun hefur m.a. verið lýst af hæstv. fjármálaráðherra sem ófullkominni. Hún er ófullkomin. Hún stenst ekki lögin. Við eigum að hafna henni núna vegna þess að það er ekki hægt, ekki boðlegt að við samþykkjum fjármálaáætlun sem gengur gegn lögum um opinber fjármál.
Heyr, heyr.
Það er bara ekki ásættanlegt. Við eigum að hafna henni núna, við getum tekið málið aftur upp í haust og þá getum við gert það almennilega. Unnið það vel og skilað af okkur einhverju sem við getum verið stolt af. Kannski.
Virðulegi forseti. Stjórnarliðunum þykir óþægilegt þegar við köllum fjármálaáætlunina sveltistefnu, enda er sannleikurinn oft sár. En hvað er hægt að kalla þetta annað? Dæmin eru mýmörg. Mér þótti t.d. ekki mikið til síðustu ríkisstjórnar koma en hún hafði þó þann sóma til að bera að leggja aðeins 0,5% aðhaldskröfu á menntakerfið. Sú krafa er hækkuð upp í 2% í tíð núverandi ríkisstjórnar. Kann hæstv. menntamálaráðherra ekki að meta menntakerfið? Vill hann skera það við nögl? Vill hann svelta það? Er hann upptekinn af Smáþjóðaleikunum, að sprikla í sólinni, frekar en að verja skólana fyrir því sem verður blóðugur niðurskurður ef þessi rammi er látinn halda sér? Og hann mun halda, ef eitthvað er að marka hæstv. fjármálaráðherra. Hann mun halda. Og þá verða öll fögur fyrirheit stjórnarliða um að þetta sé bara eitthvað svona sirka og leiðarvísir og sjáum bara hvað gerist. [[Forseti hringir.]]Þá fara þau fögru fyrirheit fyrir lítið.
Virðulegi forseti. Það er sorglegt að eftir að hafa eytt öllum þessum pappír í að fjalla um þessa fjármálaáætlun mun hún renna í gegn óbreytt. Það er eins og stjórnarliðar búist við því að það verði einhvern veginn hægt að laga hana þegar líður á haustið. Að við getum bara fiffað hana aðeins til í fjárlögum. En ég held einmitt að þau skilji ekki um hvað fjármálaáætlun á að snúast. Ég held að það vanti alveg grundvallarskilning hjá stjórnarmeirihlutanum um hvað opinber fjármál fjalla um. Áætlunin rammar inn fjárlögin. Þau geta ekki lagað hlutina þegar þar að kemur bara af því að þau vilja það. - Eða jú, þau geta það. Þau gerðu það núna áðan varðandi Vaðlaheiðargöng. Við erum að fara að greiða atkvæði um þessa tillögu hérna, ekki tillögu næsta árs. Við ætlum að taka afstöðu til þessarar tillögu hérna, ekki tillögunnar sem kemur kannski á næsta ári. Við þurfum að fara að skilja það hvenær við tökum ákvörðun um hvað, hvenær og hvernig. [[Forseti hringir.]]Það er þessi tillaga hér, ekki tillaga næsta árs, sem við erum að greiða atkvæði um.
Frú forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar fordæmir og rífur í raun í sig þessa fjármálaáætlun. Meiri hlutinn mun samt líklega samþykkja hana. Þessi fjármálaáætlun, ef hún verður samþykkt, mun innsigla svik þessara flokka frá því fyrir kosningar. Hún gefur engin fyrirheit um framtíðina. Hún skilur fullt af fátækum börnum eftir. Hún kemur ekki til móts við þarfir aldraðra sem hér hafa dregið vagninn síðustu áratugi og hún mun ekki gefa ungu fólki nein fyrirheit um og svara því af hverju það ætti að eyða sínum kröftum hér og bera uppi samneysluna næstu áratugi. Það er enginn sómi að því að samþykkja þetta plagg.
Frú forseti. Sú fjármálaáætlun sem við göngum nú til atkvæðagreiðslu um er að mörgu leyti merkileg. Það er alveg ljóst að við erum að fara út á ystu brún þegar kemur að útgjöldum, ólíkt því sem margir hér í þingsal tala um. Við erum að taka ákvörðun um að útgjöld árið 2022 verði 83 milljörðum króna hærri en á þessu ári að raunvirði. Það er það sem verið er að tala um. Það eru fyrirheit. Verið er að auka útgjöld til heilbrigðismála meira en áður. Þau verða 34 milljörðum meiri árið 2022 en í ár. Og svo tala menn eins og verið sé að boða einhvern blóðugan niðurskurð. Það er þvert á móti. [[Gripið fram í.]]Við ætlumst hins vegar til þess [[Forseti hringir.]]að sumarið og haustið séu notuð til þess að fara mjög vandlega og ítarlega yfir þær ábendingar sem meiri hluti fjárlaganefndar vann með mjög vönduðum hætti. Það eru skilaboðin úr þessum sal.
Frú forseti. Það er ekki lítil ábyrgð sem felst í þessu plaggi . Í því er um að ræða grundvallarsýn á pólitíska stefnumótun um hvernig pólitík á að ríkja hér næstu fimm árin varðandi öflun fjármuna í ríkissjóð og dreifingu þeirra. Í þessari áætlun er skortur á tölulegum greiningum til grundvallar, óvissa um efnahagslegar forsendur, skortur á samráði og greiningu á skattbreytingum. En mesti og versti skorturinn er skorturinn á fjármagni til nauðsynlegrar uppbyggingar menntakerfisins, heilbrigðiskerfisins, til þróunarmála og til samgöngukerfisins sem hér var lofað með fögrum orðum í aðdraganda kosninga. Hvernig við sem samfélag ákveðum að haga fjármálum okkar er um leið ákvörðun um hvernig samfélag við viljum byggja upp. Við í Vinstri grænum viljum að markmið og tilgangur ríkisfjármála sé að tryggja öllum tækifæri til að njóta sín í samfélaginu og að öllum séu tryggð mannsæmandi kjör. Ég harma þá sorglegu [[Forseti hringir.]]pólitík sem hér er boðuð til næstu fimm ára í boði ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar. Ég leggst gegn þessari fjármálaáætlun og gegn þeirri pólitík sem þar ríkir.
Frú forseti. Þessi fjármálaáætlun endurspeglar hægri stefnu sem hér ríkir. Verið er að draga úr samneyslunni og auka misskiptinguna í landinu. Þessi fjármálaáætlun ber ekki í sér neinn metnað eða framtíðarsýn fyrir fólkið í landinu. Hún lokar okkur inni, læsir samfélagið í mikilli kyrrstöðu þegar við ættum einmitt að spýta í lófana og byggja upp innviði, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, og hafa einhvern metnað í að auka rannsóknir og nýsköpun og fara í orkuskipti. Allt þetta er í uppnámi vegna þess að gefin eru ýmis fögur fyrirheit sem ekki eru fjármögnuð. Hvernig í ósköpunum er hægt að gera annað en að henda þessari fjármálaáætlun aftur heim í föðurhúsin og láta menn vinna hana betur? Það er bara ekki boðlegt að sitja uppi með fjármálaáætlun [[Forseti hringir.]]sem lýsir svo litlum metnaði og eingöngu er talað um kyrrstöðu til næstu fimm ára, eða verra en það.
Frú forseti. Fjármálaáætlun stenst ekki lög um opinber fjármál. Svo mikið má ráða af orðum hv. formanns fjárlaganefndar sem og hæstv. fjármálaráðherra, sem líta á þetta plagg sem eins konar æfingu. Sér í lagi hvað varðar kröfu laga um opinber fjármál um gagnsæi, sem veldur því m.a. að ríkisstofnanir rífast um brauðmolana sem ríkisstjórnin hendir í þær í séríslenskri útgáfu af Hungurleikunum, og segja: Ja, flóttamenn mega ekki fá svona mikið. Eða: Það verður að passa að þeir fái ekki meira en við og Landhelgisgæslan má ekki fá meira en löggæslan. Það er af því að fólk hefur enga hugmynd um hvað verður um þessa peninga sem eitthvað er verið að hjala um í fjármálaáætluninni. Það er hins vegar jákvætt að fjármálaráðherra hefur lofað að fylgja lögum næst. En það breytir ekki þeirri hörmung sem þessi áætlun er. Það ætti að fella hana, frú forseti.
Forseti. Ég tek upp þráðinn þar sem frá var horfið af hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur og vil jafnframt benda á, sem hefur komið fram og er mjög ánægjulegt og ég vil þakka fyrir, þá yfirlýsingu sem kom frá hæstv. fjármálaráðherra um að tryggt verði að lögum um opinber fjármál í tengslum við gerð fjármálaáætlunar verði framfylgt næst. Ég vona að við fáum ekki annað rennsli eins og rætt var um í tengslum við þessa fjármálaáætlun frá formanni fjárlaganefndar heldur alvörufjármálaáætlun sem ber að fylgja. Ég lít svo á að þetta rennsli sé þannig að þegar við förum yfir fjárlög verði þessari fjármálaáætlun að sjálfsögðu ekki fylgt af því að hún er bara æfing.
Virðulegi forseti. Ég kem inn í þetta mál hér á Alþingi á lokastigum. Það sem við mér blasir eru fjögur meginatriði. Í fyrsta lagi er augljós samdráttur í samneyslu, í meginpóstum og það hefur í för með sér sveltar þjónustustofnanir. Í öðru lagi er sáralítil innviðauppbygging, þ.e. áform af ýmsu tagi eru ófjármögnuð þó að ekki vanti áformin. Í þriðja lagi er það skattstefna sem ýtir undir ójöfnuð með augljósum hætti. Í fjórða lagi er engin peningastefna á bak við sem styður við áætlunina og engin sátt um hana fyrirséð. Ég greiði því atkvæði gegn þessari áætlun og styð að henni verði vísað frá.
Frú forseti. Þessi fjármálaáætlun sem við göngum nú til atkvæða um gerir ekki ráð fyrir því fjármagni sem þarf til að reka samfélagið Ísland svo að sómi sé að. Þessi áætlun er því vond tíðindi, sérstaklega fyrir þá sem hafa lægri tekjur og hafa sérlega mikinn hag af því að hér sé öflugt, félagslegt heilbrigðiskerfi og öflugt félagslega rekið menntakerfi. Þá gerir áætlunin ráð fyrir því að auknu fjármagni verði varið til hernaðarmála en algjöru metnaðarleysi þegar kemur að þróunarsamvinnu. Þetta er ótrúlega hrein og tær hægri stefna sem birtist í þessari fjármálaáætlun og henni ber að hafna.
Virðulegi forseti. Fjármálaáætlun 2018–2022 er vitnisburður og staðfesting um mjög yfirgripsmikil kosningasvik. Þetta er pappír sem endurspeglar þá niðurstöðu ríkisstjórnarflokkanna þriggja að ekki stendur til að byggja upp í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu eða í innviðum. Það sem við sjáum hér er mjög hörð hægri stefna Sjálfstæðisflokksins í boði fyrrum flokksfélaga í Viðreisn, sem eru þar tímabundið en væntanlega á leið inn í Sjálfstæðisflokkinn, því að þar eiga þau sannarlega heima, og í boði Bjartrar framtíðar sem þóttist boðberi nýrra stjórnmála. Þeirra sé skömmin.
Virðulegi forseti. „Og ekki er fjallað nægilega ítarlega um lífeyrisskuldbindingar“ - [[Hlátur í þingsal.]]þetta verður klárað. Núverandi fjármálaáætlun er full af götum. Þar í eru margar tölur sem ekki er hægt að útskýra af hverju eru það háar eða lágar miðað við verkefnalistann sem liggur á bak við. Vissulega eru aðstæður þannig að þetta er í fyrsta skipti sem svona er unnið og þetta hefur verið kallað ákveðið rennsli eða æfing. En eins og hv. þm. Ásta Helgadóttir sagði er þetta grafalvarlegt. Þrátt fyrir að þetta sé bara æfing er þarna fremst í fjármálaáætluninni fullt af tölum sem er þá verið að samþykkja og þær tölur eiga að skila sér inn í fjárlögin. Ég hlakka til að sjá þær tölur birtast en ekki miklu hærri tölur eða miklu lægri eða eitthvað svoleiðis án þess að þær séu mjög vel útskýrðar, án þess að það sé mjög vel útskýrt af hverju vikið er frá þeirri áætlun sem [[Forseti hringir.]]þingið er að samþykkja yfir sjálft sig. Þingið er að skipa ríkisstjórninni að gera fjárlög eftir þessari áætlun, það er ekki ríkisstjórnarinnar að fara gegn ályktun Alþingis.
Frú forseti. Það er mikilvægt að halda því til haga að fjármálaráð gaf þessari ríkisfjármálaáætlun falleinkunn. Hér hefur komið fram að samneyslan hefur ekki verið eins lág í 25 ár og þessi áætlun boðar. Það er ágreiningur við sveitarfélögin um mjög mikilvægan þátt í þessu þar sem þau eiga að bera sinn hluta í opinberum fjármálum. Hér er boðið upp á stíft aðhald, ekki bara með því að auka aðhaldskröfu á hvern einasta málaflokk heldur líka í niðurgreiðslu skulda umfram það sem þörf er á. Áætlunin er ekki fjármögnuð í ljósi tillögu meiri hlutans í fjárlaganefnd a.m.k. ef hún gengur eftir. Þegar við erum með tíma langrar hagsveiflu eins og hér hefur verið og gert er ráð fyrir spyr maður sig auðvitað: Hvenær er tími til þess að gera vel við þá sem minna mega sín? Það er líka ámælisvert að vera að ýta grundvallaratriðum ríkisfjármálaáætlunar inn í haustið eins og hér er verið að gera og ekki að takast á við þær athugasemdir sem fram hafa komið. Það er óásættanlegt.
Virðulegi forseti. Það er ýmislegt sem kemur á óvart við þessa fjármálaáætlun og ýmislegt sem kemur ekki á óvart. Það kom mér vissulega á óvart hversu kinnroðalaust stjórnmálamenn eru tilbúnir að standa frammi fyrir alþjóð örfáum mánuðum eftir kosningar og segja: Ég ætla að svíkja öll mín kosningaloforð. Það kemur ekki á óvart hvernig fjármálaáætlunin lítur út af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Þetta er hægri stefna Sjálfstæðisflokksins sem keyrði samfélagið út á bjargbrún fyrir örfáum árum sem allir eru búnir að gleyma. Nú á að spýta í aftur og gleyma þeim sem minnst mega sín. Það kemur ekki á óvart að Viðreisn skuli taka undir þá stefnu en það kemur mér svo sannarlega á óvart að Björt framtíð - flokkur sem talaði ekki beint fyrir því á síðasta kjörtímabili að skattstefna hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssonar, væri svo fullkomin að henni mætti í hvergi hvika - skuli standa að þessari ályktun og verða ber að því að svíkja öll sín kosningaloforð á einu bretti. Það kemur mér svo sannarlega á óvart. [[Forseti hringir.]]Og það er kannski táknrænt að ekki einn einasti þingmaður þess flokks er að hlusta á ræðu mína hér.
Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að ríkisfjármálaáætlunin er vanreifuð. Það skortir allt gagnsæi og alla framtíðarsýn. Ég vil gera sérstaka athugasemd, eins og ég hef gert áður hér, við það hversu illa háskólastigið er fjármagnað. Það er með algjörum ólíkindum að allir þessir flokkar lofuðu auknu fjárframlagi til háskólastigsins. Allt þetta er svikið. Það er með ólíkindum að hér komi fram ný öfl, boðberar nýrra tíma, og hvað gera þau um leið og þau setjast í ríkisstjórn? Þau svíkja það sem þeir sögðu rétt fyrir kosningar. Einnig finnst mér mjög merkilegt að við sjáum ekkert af þessu fólki koma hér í pontu og fara yfir stöðuna, sýna okkur hver framtíðarsýn þess er, hvaða metnað það hefur fyrir land og þjóð. Breytingarnar á virðisaukaskattinum eru illa undirbúnar, allt samráð skortir og ég er nokkuð viss um að við munum sjá breytingar á þessu í haust. Við munum sjá verulegar breytingar vegna þess að líklega verður ekki meiri hluti fyrir þessu. Vegna þess hversu [[Forseti hringir.]]vanreifað málið er verður þingflokkur Framsóknarflokksins á rauða takkanum.
Frú forseti. Það mætti halda að sá sem skrifaði: Stríð er friður, ánauð er máttur og fáfræði er styrkur hafi farið höndum um þessi drög að ríkisfjármálaáætlun af því að í henni er það kallað að efla löggæslu um land allt þegar allar umsagnir lögreglunnar um land allt segja að það muni draga úr löggæslu um allt land. Landspítalinn reiknar það út að á sama tíma og reist verður framtíðarhúsnæði yfir spítalann skorti 5 milljarða til að halda rekstrinum í horfinu og loksins á að kaupa þrjár nýjar þyrlur fyrir Landhelgisgæsluna en það á ekki að tryggja mannskap til að þær geti sinnt hlutverki sínu. Stríð er friður, Ánauð er máttur og þessi ríkisfjármálaáætlun dugar eiginlega best [[Forseti hringir.]]sundurtætt sem molta því að ekki er hægt að byggja neitt annað á henni.
Frú forseti. Þessi áætlun er í ruslflokki. Eins og með svo mörg mál sem koma frá þessari ríkisstjórn, sem lofaði auknu samráði og bættum vinnubrögðum, er hún hér að troða ofan í kokið á hv. þingmönnum þessu vanbúna og jafnvel ólöglega máli, einfaldlega til þess að það komi ekkert allt of illa út fyrir hana. Þetta er ekki eina málið sem er vanbúið, þetta er ekki eina málið sem brýtur á öðrum lögum. Það er skömm að þessu, frú forseti, það verður að fella þessa fjármálaáætlun, kannski bara til að hæstv. ríkisstjórn læri að vinna aðeins betur næst og sýni löggjafarsamkomu Íslendinga aðeins meiri virðingu.
Frú forseti. Það eru ekki margar stjórnarliðar sem mæra þessa fjármálaáætlun. Það er kannski ekki skrýtið. Hún er vond fyrir marga, hún er vond fyrir landsbyggðina. Mér finnst allt í lagi að halda því til haga því að hún er oft afgangsstærð í umræðunni, fjármálaáætlunin kemur mjög illa út gagnvart landsbyggðinni. Það er skorið niður í vegaframkvæmdum, það á ekki að auka framkvæmdir eins og menn reiknuðu með. Samgönguáætlun er ekki fylgt eftir, það er daðrað við einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, einkavæðingu í menntakerfinu og sölu eigna. Þetta er stórhættuleg þróun með þessa hægri stjórn við völd, hvernig menn ætla að brjóta niður innviðina. Það sem á að gera á að reyna að koma í hendur á auðmönnum í þessu landi, það er bara þannig. Það er leynt og ljóst verið að útvista og koma öllu sem telst samfélagslegar eignir og er í rekstri samfélagsins til einkaaðila. Þetta er vont mál sem þarf að fella.
Virðulegi forseti. Hvað eiga þingsályktunartillaga um fjármálaáætlun og Harry Potter og fanginn frá Azkaban sameiginlegt? Jú, bæði eru u.þ.b. 360 blaðsíður og eru ævintýri. Gagnrýni fjármálaráðs snýr nákvæmlega að því, sem ég held að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hafi reifað hér í mjög mörgum orðum, að öll þessi fögru fyrirheit sem hv. þm. Óli Björn Kárason talaði hér fyrir byggjast ekki á neinu. Þetta eru ævintýri. Ég get alveg sagt að það verði hagvöxtur næstu 30 árin en ég hef ekkert fyrir mér í því af því að ég er ekki með neinar tölur á bak við mig. Þetta er vandamálið, þess vegna ber að fella þessa fjármálaáætlun, einfaldlega vegna þess að við erum að byggja hana á lofti. Á sandi byggði heimskur maður hús og ég er svolítið hrædd um að við séum að byggja á sandi. Við erum ekki að byggja á steini.
Frú forseti. Það er kannski ekki að furða að engin breytingartillaga, sem myndi þá kannski bæta aðeins úr þessari fjármálaáætlun, hafi komið frá meiri hluta fjárlaganefndar. Mætingin í þingsal, til að hlusta á umræður um atkvæðagreiðsluna, er lítil af stjórnarliðum, eins lítil og við umræðurnar um málið sjálft í þessum sal. Kannski er það bara þannig að stjórnarliðar hafa ekki áhuga á að heyra neina gagnrýni á málið eða alla vega ekki að taka þátt í neinni skynsamlegri, uppbyggilegri þróun í átt að því að bæta málið. Þetta er vont. Við eigum að vera að gera miklu betri hluti á Alþingi, við eigum að vera að vinna hluti vel. Þegar koma ábendingar, bæði í þingsal og úti í samfélaginu, um að hlutir séu illa gerðir eigum við að bæta þá.
Frú forseti. Ég á erfitt með að lýsa því í kurteislegu máli hversu mikil sturlun þessi fjármálaáætlun er og sú hugmyndafræði sem liggur að baki henni, hugmyndafræði sem á ekkert erindi í framtíðina. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn henni og vona bara að einhver stjórnarliði í húsinu sé sofnaður þannig að við getum fellt þetta.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frávísunartillögu um að fjármálaáætlun 2018–2022 verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar, enda er hér um að ræða bæði vanbúna tillögu en fyrst og fremst tillögu sem hefur afar slæmt pólitískt innihald, þ.e. tillögu sem er ávísun á sveltistefnu og einkavæðingu, stefnu sem snýst um að gera ekki vel í heilbrigðismálum, ekki í menntamálum, ekki í samgöngumálum, ekki í öðrum þeim innviðum sem samfélagið þarf svo sárlega á að halda. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði segjum já við frávísunartillögunni.
Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á í umræðum um atkvæðin styðjum við Framsóknarmenn það að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar. Við teljum þetta vonda tillögu. Það er merkilegt að sjá hér að í meirihlutaáliti fjárlaganefndar taka stjórnarþingmenn undir allflestar eða mjög margar af þeim ábendingum sem við höfum verið með en leggja hins vegar ekki fram eina einustu breytingartillögu við þessa fjármálaáætlun vegna þess að þeir virðast ekki þora það. Það þolir ríkisstjórnarsamstarfið ekki. Fjármálaráðherrann einn situr uppi með tillöguna um hækkun á virðisaukaskattinum. Og annað er eftir þessu. Þess vegna er ekki um neitt annað að ræða en að samþykkja þessa tillögu og að ríkisstjórnin vinni fjármálaáætlun að nýju.
Virðulegi forseti. Við Píratar mælum með því að málinu verði vísað frá. Það eru mjög mörg göt á þessari fjármálaáætlun, það eru mjög margar ábendingar um hvað og hvernig mætti gera betur. Það er ekkert mál að senda það bara aftur til ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin stoppar upp í þessi göt og kemur aftur með málið á sumarþingi svo að fjármálaáætlunin sé tilbúin fyrir haustið og fjárlögin.
Frú forseti. Sameinuðu þjóðirnar hafa sammælst um að framlög til þróunarsamvinnu verði 0,7% af vergum þjóðartekjum ríku iðnríkjanna. Við Íslendingar erum langt undir því viðmiði. Í fjármálaáætluninni leggur ríkisstjórnin til að aðeins 0,26% af vergum þjóðartekjum verði varið til þróunarsamvinnu. Á sama tíma hefur neyðarkall verið sent út til ríkja heims um að auka fjárframlög til mannúðarmála og þróunarsamvinnu. Íslenska þjóðin er ein sú ríkasta í heimi og á að sjá sóma sinn í því að gera betur. Í breytingartillögum Samfylkingarinnar er gert ráð fyrir að framlög til þróunarsamvinnu hækki upp í 0,29% af vergum þjóðartekjum og verði 0,33% á árinu 2025. Þetta er algjört lágmark, við eigum auðvitað að gera betur [[Forseti hringir.]]og gera áætlun um að ná upp í viðmið Sameinuðu þjóðanna.
Virðulegi forseti. Samfylkingin leggur fram nokkrar breytingartillögur. Margar þeirra eru sannarlega til bóta og hið sama gildir um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Við Framsóknarmenn höfum lýst því yfir að þessi fjármálaáætlun sé ekki nægilega góð og það þurfi að vinna hana upp að nýju. Við höfum þá skoðun að það sé hægt að fara aðra leið, skynsamlegri leið sem myndi meðal annars byggjast á því að fara í innviðauppbyggingu víða á landsbyggðinni þar sem þensla er engin. Það er skynsamlegri leið að hugsa til hins blandaða hagkerfis og fara varlegar í alla hluti. Við munum sitja hjá við allar breytingartillögur Samfylkingarinnar þó að margar þeirra séu, eins og ég sagði áður, góðar sem og við breytingartillögu frá Vinstri grænum.
Frú forseti. Við Vinstri græn styðjum tillögur Samfylkingarinnar, teljum þær til mikilla bóta. Eins og hefur komið fram hjá okkur í umræðum um fjármálaáætlunina er alls ekki nóg að gert. Hér erum við að tala um framlög til þróunaraðstoðar sem eru skammarlega lág. Þau voru tekin úr sambandi á síðasta kjörtímabili svo að við minnum á það. Þessi ríkisstjórn Bjartrar framtíðar, Viðreisnar og Sjálfstæðisflokksins hefur ákveðið að halda því striki í staðinn fyrir að gera áætlun um það hvernig við getum náð viðmiði Sameinuðu þjóðanna. Hér eru til peningar til að setja í hernaðarrekstur hjá NATO en það eru ekki til peningar til að setja meira í þróunaraðstoð. Við eigum að verja meira í mannúð og minna í hernað.
Virðulegi forseti. Píratar telja þessar breytingartillögur alveg ágætar upp að vissu marki en þær eru byggðar á sandi. Af því að samhengið sem fjármálaáætlunin er vantar er erfitt að skilja hvaða áhrif þær hafa á heildarpakkann. Þó að breytingartillögurnar séu góðar, af því að fjármálaáætlunin sjálf er svo götótt og við teljum að vísa verði fjármálaáætluninni frá, er erfitt að útskýra hvernig breytingartillögurnar ættu að passa inn í þann pakka. Við sitjum hjá þó að breytingartillögurnar séu að vissu leyti mjög góðar í sjálfu sér.
Frú forseti. Það er augljóst að þau framlög sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir til samgangna, fjarskipta og löggæslu nægja engan veginn til að mæta aðkallandi þörf. Ástand vegakerfisins er mjög bágborið, eins og landsmenn þekkja. Þar skortir bæði viðhald og nýframkvæmdir og álag er stöðugt meira eftir því sem ferðamönnum fjölgar, einkum á ákveðnum svæðum á landinu. Það verður að bregðast við strax með auknum fjárframlögum. Álag á lögreglu vegna fjölgunar ferðamanna hefur aukist um allt land og þjónusta við íbúa sem ekki varðar líf og limi fólks, situr á hakanum. Þessi breytingartillaga gerir ráð fyrir að samgönguáætlunin sé fjármögnuð, fjarskiptamálin verði í lagi um allt land og að löggæslan verði efld.
Frú forseti. Ef við horfum á útgjaldaramma almanna- og réttaröryggis er aukningin ekki nema 2,8% á tímabili fjármálaáætlunarinnar þegar við höfum tekið tillit til þyrlukaupanna. Rekstur þessa almanna- og réttaröryggis eru því orðin tóm. Ekki er litið til markmiða löggæsluáætlunar sem unnin hefur verið undanfarin misseri, t.d. um mannaflaþörf. Og við vitum, það hefur komið fram hjá lögreglustjóranum á Norðurlandi og á Suðurlandi, að fækka þarf að um tíu stöðugildi. Það er það sem blasir við. Það er ekki hægt að tala um uppbyggingu í almanna- og réttaröryggi í ljósi þessarar stöðu. Jafnframt hefur komið fram hjá dómsmálaráðuneytinu og stendur í fjármálaáætlun að grípa þurfi til róttækra aðgerða til að sýslumannsembættin haldist innan fjárheimilda. Það þýðir uppsagnir á starfsfólki. Þrátt fyrir nýtt dómstig lækka framlög á tímabilinu um tæpar 400 milljónir. Svo megum við ekki gleyma innanlandsfluginu þegar við tölum um samgöngur og fjarskipti. [[Forseti hringir.]]Það á að skilgreina það sem hluta af almenningssamgöngukerfinu svo það sé raunverulegur valkostur fyrir íbúa þessa lands.
Frú forseti. Margir töluðu um að orðið „innviðir“ hafi verið orð síðustu kosningabaráttu. Hér er ekki um neitt annað að ræða en að verið er að leggja til að staðið verði við samgönguáætlun sem margir þingmenn hér inni samþykktu síðasta haust. Ég var í kosningabaráttu með töluvert mörgu af þessu fólki á ferð um Norðausturland þar sem lofaði var öllu fögru. Ég trúi því ekki að þetta fólk ætli svo að svíkja það núna. Í þessari samgönguáætlun felst nefnilega ef til vill mikilvægasti og öflugasti byggðastuðningur sem hægt er að fara í. Ég bíð og sé hvernig - eða ég sé það.
Frú forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar í menntamálum lýsir alveg ótrúlegri skammsýni einmitt nú þegar við stöndum frammi fyrir samfélagsbreytingum þar sem atvinnulíf mun örugglega taka stakkaskiptum á næstu árum. Með aukinni sjálfvæðingu og gervigreind mun stór hluti starfa hverfa og ný verða til. Eina raunhæfa leiðin til að mæta þeirri áskorun er að efla skólastarf og aðlaga það nýjum veruleika. Stefna ríkisstjórnarinnar er önnur. Henni mótmælir Samfylkingin harðlega og leggur fram breytingartillögur sem styðja bæði framhaldsskólastigið og háskólastigið. Ef fjárframlög til þessar málasviða verða samþykkt óbreytt er það ávísun á að Ísland dragist aftur úr öðrum þjóðum og að samkeppnisstaða landsins versni ár frá ári.
Frú forseti. Við styðjum þessa tillögu Samfylkingarinnar. Hér hefur verið gumað af mikilli uppbyggingu en þegar við horfum á raunverulegan rekstur háskólanna er engin aukning á næsta ári, rétt rúmlega 2% árið 2019 miðað við fjárveitingar yfirstandandi árs. Það er því alveg óralangt frá því að við náum markmiðum Vísinda- og tækniráðs sem það setti um að fjármögnun háskólakerfisins yrði að minnsta kosti sambærileg við meðaltal OECD, og síðar Norðurlandanna. Við höfum rætt töluvert um framhaldsskólana hér. Fjármagnið sem lofað var af hálfu sjálfstæðisráðherra að yrði áfram inni í kerfinu vegna styttingar námsins, verður það ekki. Það loforð er svikið. Um það bil 1.700 milljónir eru skornar niður þar á tímabilinu. Ekki er gert ráð fyrir neinni uppbyggingu til handa Listaháskólanum sem er í heilsuspillandi húsnæði. Er þetta framtíðarsýn sem við viljum bera á borð hér fyrir unga fólkið okkar? Ég held ekki, virðulegi forseti.
Frú forseti. Ríkisstjórnin ætlar ekki að bjóða okkur upp á neina framtíð hér. Það á að höggva í sama knérunn og byggja á gömlum, úreltum atvinnuháttum. Þeir munu duga eitthvað en ekki lengi. Við þurfum að fara að byggja upp háskóla og framhaldsskóla. Við erum eftirbátar annarra Norðurlanda á háskólastigi. Hér eru svikin loforð, í fjármálaáætluninni, um að fjármagnið vegna styttingar framhaldsskólanna haldist inni í kerfinu. Hér er bara verið að bregðast við þeim svikum og er tækifæri til að leiðrétta það.
Frú forseti. Almenningur hefur kallað eftir því með skýrum hætti að stjórnvöld styrki opinbera heilbrigðiskerfið með myndarlegum hætti og allir stjórnmálaflokkar lofuðu betra heilbrigðiskerfi í kosningabaráttunni. Það voru mikil vonbrigði að sjá tillögur ríkisstjórnarinnar til heilbrigðismála í fjármálaáætluninni. Þær eru hrein svik við kjósendur og fólkið í landinu. Samfylkingin leggur fram breytingartillögur um aukin framlög til sjúkrahúsþjónustu, til heilsugæslunnar um allt land og til að lækka enn frekar greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Fyrirhyggjuleysi stjórnvalda í málefnum aldraðra er sannarlega einnig ámælisvert þegar þjóðin er að eldast og þörfin eykst fyrir hjúkrunarrými í svipuðum takti. Samfylkingin gerir einnig breytingartillögu til að mæta allra brýnustu þörfinni á því sviði. Ég vil hvetja hv. þingmenn til að gera þessar breytingar í það minnsta á þessari fjármálaáætlun sem er öll til skammar. Hún er ógegnsæ en nægilega gegnsæ til að sýna okkur að [[Forseti hringir.]]framlög til heilbrigðiskerfisins eru algerlega óásættanleg. Við verðum að gera breytingar.
Virðulegi forseti. Það hefur engum dulist akkúrat þetta: Það eru engan veginn ásættanleg framlög sem hér eru borin á borð í heilbrigðisþjónustuna. Þegar búið er að flokka og sundurgreina upphæðirnar eru þetta í kringum 338 milljónir í raunaukningu á árinu 2018 til almenns rekstrar - 0,4%, það er allt og sumt. En það er ekki bara hjá Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi sem vantar fjármuni til rekstrar, tækjakaupa og annars stofnkostnaðar, það er til dæmis líka hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri. Þar vantar tugi milljóna og þar er ekki gert ráð fyrir legudeildinni fyrr en alveg í blárestina. Það er ekki ásættanlegt á tímum mikils hagvaxtar að þetta sé svona. Þetta er í engum takti við fjölgun sjúklinga og þetta þýðir raunverulega niðurskurð til framtíðar. En á sama tíma er gælt við einkavæðingarblæti hægri stjórnarinnar.
Frú forseti. Ríkisstjórnin verður sér einnig til skammar þegar kemur að málefnum öryrkja og fatlaðs fólks. Formaður Öryrkjabandalagsins lýsir þeirri stöðu ágætlega í Fréttablaðinu í dag. Ríkisstjórnin dregur lappirnar í því að bæta kjör öryrkja og á meðan búa örorkulífeyrisþegar við flókin og ógagnsæ réttindi almannatrygginga, með krónu á móti krónu skerðingum á þann hóp sem verst stendur. Ef alvara er að baki því að grípa til aðgerða sem stuðla geta að því að fækka fólki með örorkumat ættu stjórnvöld að leggja höfuðáherslu á aukin jöfnuð. Breytingartillögur Samfylkingarinnar eru um að öryrkjar fái kjarabætur strax á næsta ári. Öryrkjar eiga það inni eftir öll kosningaloforðin að tekið verði til við breytingar strax á næsta ári, að þau verði ekki látin bíða til ársins 2019 til að fá smánarlegar bætur og út áætlunartímann.
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er smánarlegt sem hér er verið að bera á borð. Hér er verið að bera það á borð fyrir okkur að í þessum málaflokki sé gert ráð fyrir fækkun öryrkja í gegnum starfsgetumat. Það er mjög varhugavert að ætla að innleiða starfsgetumat áður en kannað hefur verið til hlítar hverjar afleiðingar þess gætu orðið fyrir þann hóp sem verður undir slíkt seldur. Kjör örorkulífeyrisþega eru ömurleg eins og við vitum og ekki skánuðu þau með aðgerðum síðustu ríkisstjórnar. Ekki stendur til að gera breytingar á réttindum örorkulífeyrisþega í almannatryggingakerfinu til samræmis við þær breytingar sem gerðar hafa verið á réttindum ellilífeyrisþega, ekki fyrr en á árinu 2019. Það þýðir að öryrkjar búa áfram við þetta flókna kerfi, með krónu á móti krónu skerðingu, sem kemur afar illa við þann hóp sem hvað verst stendur. Síðan á að lögfesta NPA. Það reyndar bíður til haustins. En það breytir því ekki að í ríkisfjármálaáætlun er ekki gert ráð fyrir því enn sem komið er að minnsta kosti, og þar er ágreiningur við sveitarfélögin sem tekinn er fram. Það kostar og munar miklu [[Forseti hringir.]]fyrir sveitarfélögin og gerir í kringum 270 milljónir, sýnist mér.
Frú forseti. Ríkisstjórnin virðist reyna að gera allt sem hún getur til að gera ungum barnafjölskyldum erfitt fyrir. Það er dregið úr húsnæðisstuðningi og vægi barnabóta sem eru helstu tækin sem stjórnvöld geta nýtt til að mæta láglaunafólki og fólki með meðaltekjur. Það hefur stöðugt hallað á ungar barnafjölskyldur í landinu á undanförnum árum. Til að rétta þá stöðu eigum við að leita til Norðurlanda eftir fyrirmyndum, ekki til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eins og ríkisstjórnin vill gera. Neyðarástand það sem ríkir á fasteignamarkaði kallar á aðgerðir stjórnvalda. Þar er skortur á framboði á húsnæði. Stór leigufélög sem rekin eru í hagnaðarskyni og fjöldi íbúða sem leigðar eru ferðamönnum magna vandann. Breytingartillögur Samfylkingarinnar bæta stöðu barnafjölskyldna og mæta húsnæðisvanda, þó að gera þurfi enn betur í þeim efnum, því þar er ekki bara um velferðarvandamál að ræða [[Forseti hringir.]]heldur stórt efnahagsvandamál.
Frú forseti. Í ljósi stöðunnar í húsnæðismálum er ekki hægt að segja að í ríkisfjármálaáætlun birtist fyrirheit um að takast á við þessa stöðu því að draga á jafnt og þétt úr framlögum ríkisins á tímabilinu. Ekki nóg með það heldur eru viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta látnar standa í stað og fjölskyldum sem njóta þeirra stórfækkar og tekjujöfnunaráhrif kerfisins fara þverrandi og auka enn á erfiðleikana, sérstaklega yngra fólks. Það er heldur ekki hægt að sjá í þessu hvernig áformum um húsnæðisbætur til tekjulægri leigjenda verður háttað eða hvort þær taki einhvers konar fjárhagslegum breytingum eða verði frystar. Ég get ekki ímyndað mér annað en að þetta séu gríðarleg vonbrigði fyrir unga fólkið sérstaklega og barnafjölskyldur sem samkvæmt rannsóknum - og við skulum ekki gleyma því - hefur ekki haft það jafn skítt mjög lengi, mun verra en unga kynslóðin fyrir tæplega 30 árum. Virðulegi forseti. Þetta eru frekar dapurleg tíðindi fyrir unga fólkið inn í framtíðina.
Frú forseti. Breytingartillögur Samfylkingarinnar á tekjuhlið áætlunarinnar stuðla að réttlátara skattkerfi og auka jöfnuð. Þær eru um að arður af auðlindum þjóðarinnar og eignum renni í auknum mæli í ríkissjóð, um stóreignaskatt, stighækkandi fjármagnstekjuskatt og þrepaskiptan tekjuskatt lögaðila, að almennt þrep virðisaukaskattsins verði óbreytt og um hert skatteftirlit. Við teljum að það þurfi að endurskoða skattkerfið allt með það að markmiði að auka jöfnuð í samfélaginu og gera það réttlátara. Þessar breytingartillögur nægja ekki til þess en eru til bóta og gefa tekjur til að styrkja heilbrigðiskerfið, menntakerfið og vegina sem svo rík þörf er fyrir og almenningur kallar eftir.
Frú forseti. Við Vinstri græn leggjum fram tillögu til að koma til móts við það sem komið hefur fram hér í umræðunni, komið fram í umsögnum aðila um ríkisfjármálaáætlun, en við sýnum einnig ábyrgð og leggjum til aukinn afgang. Því að ef fjármálaáætlun fyrir árin 2018–2022 á að þjóna markmiðum um eflingu mikilvægra innviða, m.a. á sviði heilbrigðis-, mennta- og samgöngumála, gefa færi á að bæta kjör öryrkja og aldraðra og til umbóta í húsnæðis- og fjölskyldumálum þarf að stækka útgjaldaramma og auka tekjur á móti. Hér er verið að leggja til nokkuð meiri tekjuöflun en sem nemur aukningu útgjalda, einkum framan af tímanum. Það leiðir til meiri afgangs af rekstri ríkissjóðs sem nemur um 0,5% af vergri landsframleiðslu fyrstu tvö ár tímabilsins en nokkru minna eftir það. Þessi áhersla gegnir þeim mikilvæga hagstjórnarlega tilgangi að vinna gegn þenslu og styrkingu gengis gjaldmiðilsins sem auðveldar lækkun vaxta. Sökum þess hversu óljósar forsendur eru í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar og plaggið ógagnsætt er óhjákvæmilegt að í stað sundurliðaðra [[Forseti hringir.]]útgjalda í núverandi áætlun verði ramminn stækkaður til að koma til móts við verulega þörf.
Frú forseti. Stjórnarliðar voru svo ógæfusamir að samþykkja ekki tillögur Samfylkingarinnar og eiga þannig möguleika á að efna sín loforð frá því síðasta haust. Þar sem þær voru felldar styðjum við í Samfylkingunni tillögur Vinstri grænna vegna þess að við teljum að það sé nauðsynlegt ef byggja á hér upp framtíð sem er búandi í.
Frú forseti. Við Vinstri græn höfnum þessari fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Hún stendur ekki undir þeim væntingum sem voru gefnar fyrir kosningar, stendur ekki undir neinni raunverulegri framtíðarsýn fyrir þetta samfélag. Hún boðar algert metnaðarleysi í menntamálum, heilbrigðismálum, kjörum þeirra hópa sem verst standa og í húsnæðismálum. Hún byggir á óljósum forsendum sem hafa verið harðlega gagnrýndar af óháðu fjármálaráði og hún er í bullandi ósætti hjá sjálfum meiri hlutanum. Ég spái því að þegar kemur að afgreiðslu næstu fjárlaga muni ekki standa steinn yfir steini í því sem hér er verið að samþykkja af hv. þingmönnum stjórnarliðsins af engri sannfæringu. Það er ekkert vit í því að samþykkja þessa fjármálaáætlun. Eina vitið er að hafna henni því að hún heldur ekki. Hún heldur ekki vatni fyrir samfélagið okkar og heldur ekki einu sinni innbyrðis rökum.
Virðulegi forseti. Ekki er nóg með að þessi fjármálaáætlun sé dálítið sérkennileg heldur blikka allar atkvæðatöflur, og þar af leiðandi viðvörunarbjöllur, og gefa merki um að skynsamlegt sé að fella þessa fjármálaáætlun. Við Framsóknarmenn leggjum til að ríkisstjórnin snúist nú á sveif með okkur í minni hlutanum og taki þetta til sín og endurskoði þetta. Sá útgjaldarammi sem hér er áætlaður mun hvergi standa undir þeim væntingum sem menn bíða eftir í heilbrigðiskerfi, menntakerfi, samgöngum eða löggæslu, hvað þá í innviðum margra þátta víða úti um land. Nú er alveg kjörið tækifæri, ágæta ríkisstjórn, til að fara í það akkúrat núna þar sem engin þensla er og nota tækifærið til að byggja Ísland upp allan hringinn, þar sem það verður möguleiki fyrir fólk að búa [[Forseti hringir.]]og eiga gott líf um langa framtíð. Því að það er gott að búa á Íslandi.
Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. þingmönnum fyrir umræður um þessa fjármálaáætlun. Fjármálaáætlunin er metnaðarfull og framsækin en um leið aðhaldssöm. Hún bætir fé í marga málaflokka, styrkir velferðarkerfið og styrkir samgöngukerfið. Ég get vel skilið að marga þingmenn fýsi að leggja meira í hina ýmsu málaflokka. Það viljum við öll, við viljum leggja gott til mála. En við erum í þeirri stöðu að við þurfum að forgangsraða. Það hefur verið bent á form áætlunarinnar og það að við erum að læra. Við erum að læra saman og ég hef svo sannarlega verið tilbúinn að læra af þeim ábendingum sem hv. þingmenn hafa komið með. Ég er ánægður með að við skulum nú vera að ná þessum áfanga.
Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra skrifaði í fjármálaáætlun sína að uppbygging væri andstaða sparnaðar. Það er fásinna. Þegar við búum við vanfjármagnað heilbrigðiskerfi, menntakerfi, vegi sem eru að grotna niður, felst einmitt mikill ágóði í því að leggja út í útgjöld. Ég held að aldrei fyrr hafi ríkisstjórn svikið kosningaloforð sín jafn hratt og þessi hefur gert. Ef hæstv. fjármálaráðherra ræki út úr sér tunguna væri hún örugglega svört.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því skrefi sem hér er stigið í fyrsta sinn á vorþingi, þ.e. að afgreiða fimm ára fjármálaáætlun. Það eru tímamót. Það er sögulegt í þinginu. Þrátt fyrir ágreining um efnisatriði áætlunarinnar hefur okkur tekist að fara í gegnum umræðu og ljúka henni í þessari atkvæðagreiðslu. Það hefur verið tekist á um bæði tekju- og gjaldahliðina. Á tekjuhliðina eru stórfelldar skattahækkanir boðaðar af minni hlutanum, stigvaxandi frá 30 upp í 50 milljarða á ári á síðari hluta áætlunartímabilsins. Því er stjórnarmeirihlutinn algerlega mótfallinn. En síðan er tekist á um hversu mikið útgjöldin eigi að vaxa en þau eru sannarlega að vaxa. Það er vegna þess að okkur hefur tekist að ná tökum á ríkisfjármálunum. Við erum að lækka ríkisskuldirnar, búa í haginn fyrir framtíðina, bæta í öll málefnasvið. [[Gripið fram í.]]Ekki ætti að vera ágreiningur hér í þinginu um það að við lifum uppbyggingarskeið þótt mörgum finnist að við ættum að fara [[Forseti hringir.]]hraðar yfir. En það er eitt af því sem við ætlum að fara eftir úr umsögnum um þessa áætlun að menn mega ekki fara of geyst ef þeir ætla að hugsa um hagsmuni heildarinnar.
Virðulegi forseti. Hér var frávísunarkröfu hafnað áðan af stjórnmálaflokkum sem hafa minni hluta atkvæða kjósenda á bak við sig. Minni hlutinn ræður. Hér er verið að samþykkja fjármálaáætlun af stjórnmálaflokkum með minni hluta atkvæða kjósenda á bak við sig. Minni hlutinn ræður. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra um það? Minni hlutinn ræður.
Frú forseti. Í þeirri stöðu sem við erum í í dag, þar sem er mikil uppsöfnuð þörf til uppbyggingar í velferðarkerfinu og í samgöngum, eigum við að afla tekna til að fara í þau verkefni og halda þannig jafnvæginu í kerfinu okkar. Ríkisstjórnin sýnir metnaðarleysi og skammsýni með þessari fjármálaáætlun, með fjármálaáætlun sem hefur fengið falleinkunn hjá fjármálaráði og mun líka fá falleinkunn hjá þjóðinni þegar fjárlagafrumvarpið birtist í haust og byggir á þessari áætlun. Frú forseti. Það eru mikil vonbrigði að þessi nýja ríkisstjórn skuli setja fram svo metnaðarlausa og skammsýna áætlun til næstu fimm ára, sem gerir líka ráð fyrir skattalækkunum í þenslunni. Það er forgangsröðunin.
Frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson nefnir, hérna er verið að samþykkja fjármálaáætlun af þingmeirihluta sem hefur minni hluta atkvæða á bak við sig. Það er bara eðlilegt að nefna það. Það er ákveðið lýðræðislegt prinsipp í heiminum að þú þurfir að hafa atkvæði meiri hluta landsmanna á bak við þig. Því er ekki fylgt í okkar kerfi og það geta komið upp svona stöður. Þessi fjármálaáætlun er samþykkt þrátt fyrir að hún fylgi ekki lögum um opinber fjármál sem segir til um fjármálaáætlunina, hvernig hún eigi að vera o.s.frv. Því er ekki fylgt. Það hefur verið viðurkennt hér í þinginu af fjármálaráðherra og formanni fjárlaganefndar, af þeim sem hafa lofað að þetta skuli ekki gera aftur, að þetta verði lagað næst. En þetta er staðan sem er uppi. Meiri hluti þingmanna sem er með minni hluta kjósenda á bak við sig er að samþykkja ramma utan um fjárlög sem á að senda ríkisstjórnina með [[Forseti hringir.]]í trássi við lög um hvernig eigi að gera þetta. Þetta eru vinnubrögðin. Þetta eru staðreyndir.
Forseti. Ég vek athygli á því að af dagskrá þessa fundar var tekið mál dómsmálaráðherra um skipun dómara í Landsrétt enda náði þingheimur samkomulagi um að þingmenn fengju tækifæri til að ræða þessa mikilvægu breytingu á réttarfari landsins að degi til undir eðlilegum kringumstæðum. Umræður um málið munu hefjast kl. 11 í fyrramálið og án efa vera upplýsandi um ferlið og vonandi gagnlegar fyrir þingmenn sem og aðra borgara sem láta sig réttarríkið varða. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir að við gátum í það minnsta náð samstöðu um þetta þó að ekki hafi náðst sátt um frestun til að fara ítarlegar yfir málið í viðeigandi nefnd. Ég þakka forseta.