Virðulegur forseti. Lögmaðurinn Lee Buchheit segir í Morgunblaðinu í morgun að það kæmi sér ekki á óvart ef áætlun íslenskra stjórnvalda um afnám hafta yrði notuð í kennslubókum í framtíðinni. Í sömu grein segir að hann hafi lagt fram kylfu og gulrót á fundum með kröfuhöfum slitabúanna, aðferðafræði sem byggir á hörku eða umbun. Það var ekki lítið hlegið að frambjóðendum Framsóknarflokksins þegar þeir minntust á kylfur og gulrætur í síðustu kosningabaráttu. Pólitískir andstæðingar höfðu aldrei heyrt aðra eins firru, aldrei heyrt annað eins bull að hægt væri að nálgast kröfuhafa á þeim nótum. Annað hefur komið á daginn. Það væri kannski smámanndómur í því ef þetta sama fólk sem situr hér á þingi mundi biðjast afsökunar á þessum ummælum og öðrum í kosningabaráttunni. Framsóknarflokkurinn hefur nefnilega staðið við stóru orðin. Í annan stað vil ég nefna viðtal við Bjarna Benediktsson fjármálaráðherra í Morgunblaðinu í morgun. Þar segir hann að bætt staða ríkissjóðs skapi svigrúm fyrir lægri skatta og einfaldara skattkerfi. Þar má nefna tryggingagjald, lægri álögur á einstaklinga og afnám tolla. Ýmislegt hefur áunnist á síðustu tveimur árum, en áfram verður haldið á sömu braut. Það ber að fagna orðum fjármálaráðherra. Núverandi ríkisstjórn lætur ekki staðar numið í að bæta hag almennings. Munurinn á núverandi ríkisstjórn og þeirri síðustu er æpandi. Ég vil ljúka þessu með orðum Sigurðar G. Guðjónssonar lögmanns á samfélagsmiðlum í gær. Hann segir: „Vonandi skynja kjósendur að það þarf stjórnmálamenn með getu til að láta greina og taka ákvarðanir til að reka ríkið. Núverandi ríkisstjórn er ekki með neitt kröfuhafadekur eins og stjórn Jóhönnu og Steingríms var. Þeirrar stjórnar verður helst minnst fyrir það að gefa banka og siga vogunarsjóðum á einstaklinga, [[Forseti hringir.]]fjölskyldur og fyrirtæki.“ Það þarf ekki að segja neitt meira um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég er alls ekki vel að mér í lögmálum hagfræðinnar og ætla því ekki að reyna að segja neitt merkilegt um losun fjármagnshaftanna en ég má til með að segja að mér fannst það afar góð tilfinning að finna þann samhljóm sem var um málið, þrátt fyrir að hv. þm. Karli Garðarssyni hafi fundist annað. Sá samhljómur var þó ekki bara góð tilfinning, hann var einnig mjög mikil tilbreyting frá þeirri miklu sundurþykkju sem hefur einkennt þetta kjörtímabil. Ég treysti því að þessar efnahagsaðgerðir muni skapa okkur færi til að bæta lífskjör almennings, það er afar mikilvægt. Við verðum þó að varast mjög þá bjánalegu sjálfsánægju sem einkenndi fjármálalífið hér fyrir hrun og átti drjúgan þátt í því hvernig fór. En maðurinn lifir ekki á brauði einu saman og líf þjóðar ræðst ekki eingöngu af verðbólgu og kaupmætti. Fyrir líðan þjóða skiptir traustið höfuðmáli. Þjóð sem ekki treystir stjórnvöldum eða stofnunum sem eiga að vinna fyrir hana líður alls ekki vel. Evrópuráðið er mjög öflugur varðhundur mannréttinda og lýðræðis og berst ötullega gegn spillingu. Thorbjørn Jagland, framkvæmdastjóri Evrópuráðsins, var í heimsókn í vikunni. Það var mjög fróðlegt að heyra hversu mikla áherslu þessi reyndi stjórnmálamaður lagði á mikilvægi trausts almennings til stjórnvalda, virðingar fyrir sjónarmiðum minnihlutahópa og óháðra fjölmiðla fyrir lýðræðið og mannréttindin. Við vitum öll að það er allt of mikið vantraust í okkar litla samfélagi og alveg sérstaklega hjá okkur og til okkar hér á Alþingi. Þar er verk að vinna. Við verðum að efla traust almennings. Hæstv. forseti. Eigum við ekki að byrja strax á því með því að ljúka störfum þessa þings þannig að sómi sé að og nota sumarið til að hugleiða það hvað við getum gert hvert og eitt til þess að bæta samskiptin og árangurinn af starfi okkar í þinginu og þar með virðingu þjóðarinnar fyrir störfum okkar?
Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem mig langar að taka fyrir í þessari stuttu ræðu minni. Þau varða fréttaflutning sem birst hefur vegna haftamála. „Losun hafta ætti ekki að hafa áhrif á gengi íslensku krónunnar“ er fyrirsögn á frétt sem birtist í fréttum í gær. Í fréttinni segja þeir Þorsteinn Víglundsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, og Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, að það eigi að vera hægt að losa um höftin án þess að það hafi áhrif á gengi krónunnar. Þeir telja að sú áætlun sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar kynnti á dögunum muni styrkja nýgerða kjarasamninga og viðhalda stöðugleika. Hér sýnir það sig vel að aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um afnám hafta er heildstæð lausn sem byggist upp á gagnsæi og viðurkenndri aðferðafræði. Hér eru öllu dekri við kröfuhafana hætt og loksins eru hagsmunir almennings settir í forgang. Einnig langar mig að vitna í orð Sigurðar Hannessonar, en hann segir í frétt sem birtist í morgun að sú fullyrðing stjórnarandstöðunnar að aðgerðaáætlun um afnám hafta byggi á áætlun sem gerð var 2011 sé bara alls ekki rétt. Málið er að afnámsáætlun síðustu ríkisstjórnar tók ekki til slitabúa, annaðhvort gleymdu þeir kröfuhöfunum eða fannst að það mætti nota skuldsettan gjaldeyrisforða til að borga þá út, eins og sumir þeirra lögðu til. Aðgerðaáætlun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tekur á 1.200 milljarða vandamáli, þar af eru slitabúin 900 milljarðar. Heildarlausnin liggur því í að tekið sé á slitabúunum. Auðvitað má ríkisstjórnin og þeir sem unnið hafa að núverandi áætlun um afnám hafta vera ánægð með að fleiri vilji eigna sér verkið. Það sýnir bara að hér er um gott verk að ræða. Það er eitthvað sem við getum öll glaðst yfir.
Frú forseti. Ég ætla að nota þennan dagskrárlið í dag sem heitir Störf þingsins einmitt til þess að ræða um störf þingsins. Nú eru tólf dagar síðan þingi átti að vera lokið samkvæmt starfsáætlun. Það eru tólf dagar síðan það verkplan sem hér var sett upp átti að vera búið og átti að vera búið að samþykkja öll þau mál og afgreiða sem átti að taka fyrir á þessu þingi. Það bólar ekkert á nýrri starfsáætlun og því miður hefur hæstv. ríkisstjórn ekkert gefið út um hvaða mál hún leggi áherslu á að klára á 144. löggjafarþingi. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst að ekki er raunhæft að klára á þessum dögum sumarsins öll þau 74 mál sem hafa verið sett fram á þeim lista sem kynntur hefur verið fyrir formönnum stjórnmálaflokkanna sem og þingflokksformönnum. Þetta er afleit staða fyrir okkur sem hér vinnum að vita ekkert hversu langt fram á sumarið við eigum að vinna eða hreinlega hvaða hugmyndir eru um það hvað við eigum að vera að gera í vinnunni. Þetta er orðið sérstaklega bagalegt í nefndum þar sem þingmenn hafa ekki hugmynd um hvaða mál þeir eigi að setja í forgang, hvernig þeir eigi að forgangsraða vinnu sinni. Nú er sú staða meira að segja komin upp í hv. velferðarnefnd að þar sem við erum þó að reyna að leggja áherslu á það sem við giskum á að sé hæstv. ríkisstjórn mikill akkur í að við samþykkjum, þá fáum við ekki einu sinni svör frá ráðuneytinu [[Forseti hringir.]]við spurningum okkar. Þetta eru auðvitað vinnubrögð sem engum eru bjóðandi.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér stóru málin í íslensku efnahagslífi. Þrengingar síðustu ára hafa lagt auknar byrðar á heimilin og reynst mörgum erfiðar að takast á við. Í aðdraganda kjarasamninga var kallað eftir hugmyndafræði þjóðarsáttarsamninganna, þríhliða samstarfi aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins. Nú hefur ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar komið að kjarasamningum á almennum vinnumarkaði með myndarlegum hætti með aðgerðapakka í 11 liðum þar sem sérstaklega var hugað að þeim tekjulægstu og millitekjuhópum. Breytingar á tekjuskatti fela í sér heildarlækkun upp á 16 milljarða sem munu hækka ráðstöfunartekjur allra launþega og mun hækkun ráðstöfunartekna ná til 65% launamanna sem dæmi og hækka ráðstöfunartekjur þeirra um 50–100 þús. kr. á ári. Þá mun ríkisstjórnin í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins stuðla að hraðri uppbyggingu á húsnæðismarkaði og átaki í húsnæðismálum til handa tekjulægri fjölskyldum. Virðulegi forseti. Þannig hefur ríkisstjórnin svarað kalli þjóðarsáttar í kjarasamningum með myndarlegum hætti. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin nú boðað áætlun um afnám hafta sem er í senn trúverðug og söguleg, svo vel útfærð og vönduð, svo umfangsmikið verkefni að hún verður kennslubókarefni framtíðarinnar svo vitnað sé í Lee Buchheit. Aðilar vinnumarkaðarins, forseti ASÍ og framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins telja áætlunina létta á íslensku atvinnulífi og treysta forsendur stöðugleika og þannig til þess fallin að styrkja nýgerða kjarasamninga. Það er ljóst, virðulegi forseti, að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar stendur við stóru orðin [[Forseti hringir.]]og klárar stóru málin með heimilin og stöðugleikann í forgrunni.
Frú forseti. Ég ákvað, í tilefni þeirra orða sem hér féllu áðan og hv. þm. Karl Garðarsson hreykir sér af, að fara aðeins yfir þá stjórn sem hér ræður ríkjum í dag. Á vef Fréttatímans í dag er ágætisgrein þar sem kemur fram að samkvæmt rannsókn hagfræðinga við Cambridge-háskóla á áhrifum efnahagsstefnu breskra stjórnvalda á helstu þætti hagkerfisins örvuðu hvorki skattalækkanir ríkisstjórnar Margrétar Thatcher né tilslakanir hennar á regluverki fyrirtækja efnahagslífið. Það stangast nú svolítið á við trú þeirra sem hér fara með efnahagsmálin í dag og við þekkjum auðvitað þennan söng sérstaklega frá sjálfstæðismönnum. En því er ekki að neita að framsóknarmenn taka orðið töluvert undir hann. Eins og segir í greininni voru skýrustu áhrifin af stefnu stjórnar Thatcher og þeirra sem á eftir komu og fylgdu meira og minna sömu efnahagsstefnu aukin misskipting tekna og eigna og aukið atvinnuleysi. Þrátt fyrir þessar sterku vísbendingar um að þetta sé tóm steypa og gagnist ekki nokkrum manni nema þeim sem eru mjög vel settir hefur hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson lýst því yfir að hann ætli að nýta það svigrúm sem skapast í hinu mikilvæga máli sem við fjöllum um á eftir, losun hafta, til að lækka áfram skatta, þrátt fyrir að það sé staðfest, m.a. í rannsókn þessara hagfræðinga við Cambridge, að það muni draga úr hagvexti, auka atvinnuleysi, auka misskiptingu tekna og eigna og draga úr lífskjörum almennings. Það mun hins vegar bæta tímabundið hag fáskipaðs hóps auðmanna. En það er líklega of seint að bjarga bæði Bjarna Benediktssyni og sjálfstæðismönnum sem hér sitja úr því að þeir virtust ekki vakna upp við það að hér varð hrun og dásvefninn varir hér enn.
Virðulegi forseti. Þrátt fyrir góð tíðindi og samstöðu í þinginu um stöðugleikaskatt eru ýmsar blikur á lofti í samfélaginu. Lægsta hitastig í hafinu suður af landinu í 18 ár er staðreynd og blikur á lofti hvort makríllinn láti sjá sig í sumar á Íslandsmiðum. Þjóðin gæti orðið af 20 milljörðum í útflutningstekjum. Við þann veruleika stendur nú útgerðin og vinnslan uppi með milljarða, jafnvel tugmilljarða skuldir vegna fjárfestinga til veiða og vinnslu á makríl, sem er gríðarlega alvarlegt mál. Það eru fleiri váleg tíðindi af veiðum og vinnslu. Humarvertíðin fer mjög illa af stað. Það er aðeins búið að veiða núna á fyrstu vikum humarvertíðar tæplega 10% af því sem veiddist á sama tíma í fyrra. Það er reyndar ekki nýtt að veiðar á humri geti verið mismunandi en þetta slær öll fyrri met. Það þarf að skoða humarbreiðurnar og athuga hvort það þurfi ekki að vernda þær meira en gert er. Það eru líka á næstu dögum úrslitadagar í því hvort stóriðjan Silicor á Grundartanga verði að veruleika. Þar eru 500 störf í húfi. Þar eru útflutningsverðmæti tvöföld á við verðmæti makríls og það er gríðarlega mikilvægt, virðulegi forseti, að Alþingi geri það mögulegt að sú verksmiðja verði reist. Það sama er að segja um framlengingu á raforkusamningum við fyrirtæki á Grundartanga. Þau eru í kyrrstöðu og mikilvægt að þau mál leysist á næstu dögum.
Virðulegi forseti. Húsvíkingar og nærsveitarmenn fagna því núna að framkvæmdir eru mögulega að hefjast á Bakka við stóriðjuverkefni sem var keyrt í gegnum síðasta þing með samþykki okkar í þáverandi minni hluta en í boði Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, ríkisstjórnarflokkanna sem þá voru.
Stolt af því.
En böggull fylgir skammrifi, nú hefur atvinnuveganefnd verið beðin um, í sambandi við þetta verkefni sem hefur fengið mestar ívilnanir allra stóriðjuverkefna á landinu hingað til, að flytja breytingartillögu þar sem áætlun var vanáætluð um sem nemur 1.300 millj. kr. og atvinnuveganefnd þarf að leggja fram breytingartillögu við þetta mál upp á 1.300 millj. kr. aukafjárveitingu. Þetta má segja að sé opinn stóriðjutékki af hálfu vinstri flokkanna í þessu stóriðjuverkefni. Það er ákveðinn tvískinnungsháttur í allri þessari umræðu. Þetta verkefni var stutt hér af þeim vinstri flokkum sem í dag eru að berjast fyrir því að leggja stein í götu virkjana í neðri hluta Þjórsár og stein í götu eðlilegrar afgreiðslu á rammaáætlun með þeim afleiðingum sem það getur haft í för með sér. Afleiðingarnar eru alvarlegar fyrir samfélagið, ekki á Húsavík reyndar í þessu tilfelli vegna þess að þar er Þeistareykjavirkjun komin í uppbyggingu, jarðvarmavirkjanir eru að fara í gang með blessun vinstri flokkanna og fulltrúar þessara flokka gera sér vonir um að þar verði hægt að vinna 400–500 megavött og byggja upp frekari stóriðju á Húsavík. Á sama tíma leggja þeir stein í götu uppbyggingar í Helguvík og á Grundartanga. Þar eru, eins og kom fram hjá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni áðan, mikil verðmæti í húfi. Verksmiðjan Silicor uppi á Grundartanga mun verða með um tvöfalt verðmæti makríls í útflutningsverðmæti, nánast verðmæti þorsks í útflutningi, 55 milljarða á ári, fyrir utan öll þau störf sem skapast. Hið sama á við um verkefnin í Helguvík; þau skipta gríðarlega miklu máli. [[Forseti hringir.]]Það er alveg ljóst að ef rammaáætlun fer ekki í gegn með þeim hætti sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lagt [[Forseti hringir.]]til þá eru þessi verkefni í uppnámi og alveg ljóst að það getur ekki orðið af þeim öllum. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson ætlar seint að skilja út á hvað rammalöggjöfin gengur um vernd og nýtingu náttúruauðlinda. Það gengur illa að ná þeim skilningi en það verður bara svo að vera. Það hefur aldrei verið mikilvægara en nú, þegar svona mikill þrýstingur er að fara fram hjá þeirri rammalöggjöf sem við samþykktum öll hér á Alþingi vegna pressu á einstök fyrirtæki, kísilver og ýmsa aðra stóriðju, orkufrekan iðnað, að við stöndum vörð um þetta faglega ferli sem við samþykktum öll hér. Hér var Bakki nefndur og Þeistareykir sem skaffa orkuna í kísilverið á Bakka. Þeistareykir fóru í gegnum faglegt ferli rammaáætlunar og voru settir í nýtingarflokk, þannig er það nú bara. Við höfum líka heildarlöggjöf, eða það liggur fyrir þinginu núna, hvað varðar ívilnanir í nýfjárfestingu fyrirtækja og að fyrirtæki fari inn undir þann ramma í ráðuneytum að ekki sé verið að taka eitt og eitt fyrirtæki hingað inn á þing með fjárfestingarsamning eins og verið hefur undanfarið hér á þingi. Það er svo mikilvægt að við virðum þessi ferli, hvort sem það er rammalöggjöfin eða ívilnanalöggjöfin sem verður vonandi samþykkt hér á þingi á næstu dögum. Við megum ekki láta undan pressu einstakra aðila í þessum efnum, það er ekki boðlegt. Náttúran er auðvitað svo mikils virði að það verður að standa vörð um hana, hún hefur ekki aðra talsmenn en þá sem vilja virða svona fagleg ferli sem við sameinuðumst um með því að samþykkja rammaáætlun á sínum tíma. Ég skil ekki þessi viðhorf, stórkarlalegu viðhorf, vil ég segja, að halda alltaf að [[Forseti hringir.]]þeir geti gert eitthvað með handafli, stungið í samband við neðri hluta Þjórsár einhverjum orkuverum sem þeim þóknast. [[Forseti hringir.]]Menn verða að sýna þolinmæði og bíða eftir því hvað kemur út úr nýtingarflokki, hæstv. forseti.
Hæstv. forseti. Nú í morgunsárið kom Seðlabanki Íslands manni óþægilega á óvart rétt einu sinni með því að hækka stýrivexti á Íslandi um 0,5%. Í fyrsta lagi veldur þessi ákvörðun verulegum vonbrigðum og ég verð að viðurkenna að ég skil ekki hvernig Seðlabankinn ætlast til þess að fyrirtæki, sem nýbúin eru að gera kjarasamninga við sitt starfsfólk, kjarasamninga sem vissulega taka verulega í, eiga að standa undir þeim kjarabótum, sem nú er búið að samþykkja góðu heilli, ef það á svo að pína þau með vaxtaokri rétt enn þá. [[Gripið fram í.]] Þessi ákvörðun Seðlabankans veldur líka áhyggjum. Tveir ágætir menn hafa stigið fram og bent á að með þessari ákvörðun sé Seðlabankinn að kynda undir að hingað streymi inn erlent fjármagn vegna vaxtamunar. Og þetta eru ekki ómerkari menn en Ásgeir Jónsson og forseti ASÍ, Gylfi Arnbjörnsson. Með leyfi forseta, þá segir Gylfi Arnbjörnsson í viðtali í morgun: „Menn eru núna að leita leiða til að leysa úr peningastefnu ársins 2004–2008 sem endaði hér með gjaldeyrishöftum. Það lítur út fyrir að Seðlabankinn sé staðráðinn í að koma þessu ástandi fyrir aftur með því að soga hér inn erlent fé í vaxtamunaviðskiptum, í aðgerð sem á að leiða til stöðugleika í hagkerfinu.“ Ég hélt að menn hefði lært eitthvað af því sem hér gerðist fyrir átta árum síðan og í aðdraganda þess. En það lítur ekki út fyrir það að Seðlabankinn hafi lært nokkurn skapaðan hlut. Og ég ætla að segja það enn þá einu sinni hér, virðulegi forseti: Ég á eftir að fá upplýsingar um það hvað það er sem Seðlabanki Íslands kann sem Seðlabanki Bretlands ekki kann, þar sem eru búnir að vera 0,5% stýrivextir síðan árið 2006, ef ég kann rétt. [[Forseti hringir.]]Þetta er alveg óskiljanleg ákvörðun, frú forseti, óskiljanleg ákvörðun.
Virðulegi forseti. Mig langar að ræða hér undir þessum lið um störf þingsins nokkur jákvæð atriði sem hafa verið að gerast á þessu kjörtímabili og munu, ef allt gengur eftir, halda áfram að birtast okkur. Þar vil ég náttúrlega fyrst nefna þá lækkun skatta sem þegar hefur átt sér stað, t.d. um 5 milljarða skattalækkun á miðjuskattþrepið. Það er einnig búið að lækka tryggingagjaldið, að vísu örlítið en þó hefur það lækkað í fjárlögum á síðustu tveimur árum og sú lækkun mun halda áfram. Við erum búin að afnema vörugjöld og lækka efra þrep virðisaukaskattsins, ég tala nú ekki um skuldaleiðréttinguna og þær launahækkanir sem búið er að semja um undanfarið og skattalækkanir og afnám tolla sem boðaðar eru í framhaldi af því. Allt þetta hefur aukið kaupmátt heimilanna töluvert og mun halda áfram að gera. Svo eru þessar jákvæðu fréttir sem við höfum fengið síðustu daga um afnám haftanna og hvernig þingið ætlar að vera samstiga í því. Það er allt til þess að skapa jákvæðni og ýta undir jákvæða þróun. Alla þessa góðu hluti þurfum við að nýta sem best og tryggja hér á Alþingi og koma í veg fyrir að það endurtaki sig sem gerðist 2007 þegar allir voru að taka 100% lán eins og aðrir þingmenn hér hafa nefnt og haft áhyggjur af. Þess vegna held ég að við eigum að skapa sem flesta hvata til sparnaðar þannig að fólk fari að spara fjármuni, t.d. eins og við erum að gera með séreignarsparnaðinn, að gera skattfrjálst fyrir þá sem borga inn á skuldir eða eru að safna sér fyrir sinni fyrstu íbúð. Það er mikilvægt að halda áfram með slíkt og þá dregur úr þörf Seðlabankans á að hækka stýrivexti og annað slíkt og fjármagnskostnaður heimilanna mun minnka þannig að þetta er mjög mikilvægt. Ég vil að lokum hvetja þá sem eiga eitthvað aflögu af ráðstöfunartekjum [[Forseti hringir.]]sínum til að styrkja góð málefni eins og hjá honum Sigvalda, lögreglumanninum í Umhyggjugöngunni á leiðinni norður í land, og láta gott af sér leiða ef þeir hafa tök á.
Virðulegi forseti. Það er leitt að heyra að einhver hafi verið að hlæja að framsóknarmönnum í aðdraganda síðustu kosninga og þá kannski ekki síst vegna þess að menn hafi þar verið að tala um kylfur og gulrætur, ekki síst í ljósi þess að það gerðum við líka sem þá vorum í ríkisstjórn. Það kemur skýrt fram í fjölmiðlum frá þeim tíma þar sem við erum að fjalla um að beita þurfi aðferðafræði svipu og gulrótar. Það er kannski það sem var aðhlátursefni, þ.e. að menn næðu ekki saman um það hvort beita ætti svipum eða kylfum. Virðulegi forseti. Það er nefnilega þannig í öllu þessu máli, og er gleðiefni núna, að við kölluðum eftir því á sínum tíma að um þetta næðist þverpólitísk samstaða, um öll þessi mál. Og það geta menn fundið ef þeir skoða fjölmiðla aftur í tímann. Síðastliðin tvö ár hafa menn verið að reyna að búa til eitthvað annað, þ.e. menn hafa verið að reyna að búa til ósætti og ófrið um málefni losunar hafta, en núna virðumst við aftur vera að ná saman og menn eru komnir í hring í málinu. Það er það jákvæða í þessu. En núverandi ríkisstjórn, og Framsóknarflokkurinn, hefur tekið þá ákvörðun að fara þá samningaleið [[Gripið fram í: Nei.]]sem verið var að vinna að í aðdraganda [[Gripið fram í.]]síðustu kosninga, virðulegi forseti, það verður rætt betur á eftir og þeir sem eru órólegir hér í salnum geta þá rætt málið þar. Það er einfaldlega þannig. Niðurstaða þessa máls er sú að við getum fyllilega náð saman í því, síðastliðin tvö ár hafa farið í það. Þar hefur tíma og fjármunum fyrirtækja í þessu landi verið sóað á meðan verið var að vinda ofan því sem Framsóknarflokkurinn sagði í aðdraganda síðustu kosninga og verið að reyna að búa til eitthvert fallegt PR-plan svo Framsóknarflokkurinn gæti komið nokk standandi á löppunum út úr því að fara [[Forseti hringir.]]núna þá sömu leið og fráfarandi ríkisstjórn vann að á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í: Nei, nei.]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Bullið ríður ekki við einteyming hjá hv. varaformanni Samfylkingarinnar, það verður að segjast alveg eins og það er, að það sé verið að fara leiðina sem Samfylkingin varðaði í afnámi gjaldeyrishafta. Nei, við skulum bara láta þar við sitja og leyfa fólki að [[Háreysti í þingsal.]]hafa þessa skoðun. [[Forseti hringir.]] [[Háreysti í þingsal.]] Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir talaði um það hér áðan að það væri mikilvægt að við fylgdum ferlum. Hún nefndi ívilnanalög, sem eru hér til afgreiðslu í þinginu, til stuðnings sínu máli og það að við ættum ekki að fara út fyrir þá ramma sem löggjöfin bæri og að við ættum að fylgja þessum ferlum. [[Gripið fram í.]]En af því að við vorum að tala um Bakka þá er fjárfestingarverkefni Lilju Rafneyjar og félaga í hinum vinstri flokkunum langt fyrir utan þessi ívilnanalög, hefði aldrei rúmast innan þessara ívilnanalaga sem þingið setur.
Ertu á móti Bakka?
Það hefur þurft alveg sérlög til þess að það verkefni færi í gegn til hliðar við ívilnanalögin, nákvæmlega allir þeir milljarðar sem ríkið er að láta þar af hendi til þess að þetta verkefni geti orðið að veruleika. Þetta er tvískinnungshátturinn í málflutningnum, virðulegur forseti, hjá þessu fólki sem er tilbúið að styðja þetta mál. Af því að það hentar kjördæmi fyrrverandi formanns Vinstri grænna, Steingríms J. Sigfússonar, sem kom með málið inn í þingið þá er þetta allt í lagi. Nú er allt í lagi [[Gripið fram í.]]að gera þetta þarna, en þegar kemur að öðrum kjördæmum og öðrum málum þá fara menn að flækja sig í einhverjum forsendum [[Gripið fram í.]]og í einhverjum ferlum og þvæla málinu út og suður þannig að það rýkur úr hausnum á þeim sjálfum. Þau skilja ekki sjálf hvað þau eru að tala um. [[Kliður í þingsal.]] Það er auðvitað ákveðin lausn í þessu rammamáli fyrst menn eru að kalla eftir henni, menn geta tekið málið til baka og þá þarf [[Forseti hringir.]]að flytja málið aftur í haust. Þá þarf ráðherra til að fylgja málinu eftir í ferlinu, hér er skorað á menn að fylgja ferlinu, og koma fram með breytingartillögur um kannski fimm eða sex kosti. Þá er búið að uppfylla þetta og þá getum við afgreitt þetta í október. Fimm eða sex virkjunarkostir, ég væri svo sem alveg tilbúinn að skoða það að kvitta upp á þetta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég vil vekja athygli forseta á því að það á að heita svo að hér hafi verið á dagskrá liðurinn Störf þingsins. Tiltekinn hópur þingmanna kemst að í þeirri umræðu, aðrir ekki. Mér finnst varla við hæfi, herra forseti, að mönnum líðist að nota ræðutíma sinn við slíkar aðstæður og nafngreina aðra þingmenn og rægja þá út í eitt. Mér finnst í fyrsta lagi að forseti mætti gera athugasemdir við slíkan málflutning [[Gripið fram í: Heyr, heyr]]og í öðru lagi er það ekki boðlegt að þingmenn þurfi að sæta því og sitja undir því, dauðir eins og það er kallað í umræðu, að geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Auðvitað kippi ég mér ekki mikið við skítadreifarana frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni og ég mun hafa tækifæri síðar til að jafna þá reikninga ef svo ber undir, en mér er meira umhugað um að svona lagað sé ekki látið líðast í störfum þingsins, að svona lágkúra, svona ódrengskapur, að vega að mönnum sem ekki geta svarað og hafa ekki ræðurétt í sömu umræðu sé látið viðgangast. En auðvitað er skömmin hv. þingmanns.
Virðulegur forseti. Sannleikanum er kannski hver sárreiðastur þegar við ræðum þetta. Ég sagði nú ekkert meira hér en oft hefur verið nefnt í þessum þingsal í ræðum manna þegar fjallað er um kjördæmi og þær áherslur sem menn leggja á verkefni í sínum kjördæmum. Það blasir við, virðulegi forseti, og þarf ekki að fara í neinar grafgötur með það. Það er í sjálfu sér kannski ekkert óeðlilegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi kosið að leggja mikla áherslu á uppbyggingu stóriðju við Bakka. Það er ekkert óeðlilegt við það. Ég studdi það mál og þeim stuðningi var fagnað. Ég var ekki beðinn þá að fara heim og láta mér vaxa barta og mæta í útvíðum buxum þegar ég lýsti yfir stuðningi við það mál. Nei, því var fagnað og við sjálfstæðismenn og framsóknarmenn studdum þetta verkefni. Ég er fyrst og fremst að benda á tvískinnungsháttinn í málflutningi þessara flokka, virðulegi forseti, sem er svo hrópandi þegar við ræðum rammaáætlun, virkjanir í neðri Þjórsá versus virkjanir á Þeistareykjum og í Bjarnarflagi og uppbyggingu orkufreks iðnaðar [[Forseti hringir.]]á Bakka við Húsavík annars vegar og hins vegar mögulega uppi á Grundartanga eða suður í Helguvík. Tvískinnungshátturinn í málflutningnum er hrópandi, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Ég vil ræða aðeins um fundarstjórn forseta vegna þess að það er ljóst að menn geta komist tvisvar að undir liðnum um störf þingsins, sami maður eins og hv. Jón Gunnarsson, og er ekkert athugavert við það ef Sjálfstæðisflokkurinn kýs að setja hann fram á völlinn, en þá vil ég setja aðeins í samhengi þessa umræðu sem hann er að upphefja um framkvæmdirnar á Bakka. Þar er búið að lofa, m.a. af framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum allt frá 2003, að þar séu framkvæmdir alveg að hefjast, það var meira að segja svoleiðis á tímabili að menn litu á klukkuna og sögðu að það gæti bara orðið á morgun. Nú kemur að mér skilst og að mér finnst hv. þm. Jón Gunnarsson með hótanir vegna framkvæmda þar og þess sem þarf að bæta í við ívilnunarsamninginn eftir að þær samgönguframkvæmdir sem þarf að gera í þessum lið voru fullhannaðar og hann hótar því í raun og veru, setur það þannig fram, að ef menn verði ekki þægilegir í rammaáætlun varðandi breytingartillögurnar, sem eru illa unnar og ekki í samræmi við lög, [[Forseti hringir.]]skuli menn bara bíða aðeins með þetta og setja það mál í uppnám. [[Forseti hringir.]]Ókei, virðulegi forseti, það er þá bara í boði Sjálfstæðisflokksins.
Forseti vill minna hv. þingmenn á, ekki sérstaklega að gefnu tilefni, minna hv. þingmenn á að undir þessum dagskrárlið er ekki ætlunin að hefja efnislega umræðu heldur eingöngu að ræða það sem kallað er fundarstjórn forseta.
Herra forseti. Hér gerðust stórtíðindi í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Við höfum hér átt dögum og vikum saman í harðvítugri deilu innan þingsins um það hvernig eigi að fara með breytingartillögu hans varðandi rammaáætlun. Hv. þingmaður lýsti því yfir úr ræðustól Alþingis að hann gæti vel hugsað sér að þeir kostir sem þar eru komi ekki fyrr en með seinni skipunum þegar verkefnisstjórnin skilar af sér og hlutirnir koma þá aftur hér til þings. Ég held að hæstv. forseti ætti að taka þessu boði hv. þingmanns tveimur höndum og vinna á þeim grundvelli að því að finna laun á þeim málum sem hér hafa verið hvað mest deiluefni. Ég vil bara þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir framhald á hans einlæga sáttahug til manna hér í þinginu. Ég vil síðan segja það sem fyrrverandi ráðherra í fyrri ríkisstjórn að ég er stoltur af aðkomu þeirrar ríkisstjórnar að Bakka, en hv. þm. Jón Gunnarsson verður að gera hreint fyrir sínum dyrum. Hefur hann nú [[Forseti hringir.]]snúist gegn Bakka? Ætlar hann að standa gegn uppbyggingunni á Bakka?
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram og mér finnst afar mikilvægt að hér er tillaga með breytingartillögu varðandi rammaáætlun tekin af dagskrá þingsins fyrir þremur vikum síðan að mig minnir og menn ætluðu þá að freista þess að ná einhverri niðurstöðu í þá umræðu og halda þingstörfum áfram að öðru leyti. Svo gerist það hér að formaður atvinnuveganefndar og sá sem hefur farið fremst í flokki í því máli leggur það til að tillagan sé dregin til baka [[Gripið fram í: Já.]]eins og hún leggur sig, [[Gripið fram í: Já.]]þ.e. bæði Hvammsvirkjun sem er tillaga ráðherrans og breytingartillögurnar að auki. Það er svo sem í anda þess sem hér hefur verið rætt og varpað fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, þ.e. að öll ágreiningsmál séu lögð til hliðar í ljósi þess að hér erum við að ræða mjög mikilvæg mál sem varða losun hafta og við einhendum okkur í að fara í mál sem er samkomulag um og þar sem eru stífir tímafrestir. Önnur mál séu lögð til hliðar, enda er starfsáætlun þingsins [[Forseti hringir.]]löngu liðin. Ég vil fagna því að hv. þm. Jón Gunnarsson leggur fram þessa hugmynd og bið virðulegan forseta að leggja við hlustir.
Herra forseti. Það er einmitt almenn kurteisi, undir þessum lið um störf þingsins, að ef menn ætla að ræða við aðra þingmenn, bera á þá einhvers konar sakir eða slíkt, geri þeir þeim viðvart og eigi þá orðastað við þá um það þannig að báðir geti komist að og komið svari sínu að undir þessum lið, og hafa til þess tvær mínútur, í stað þess að þurfa að bera af sér sakir eftir á í mínúturæðutíma. Ég lenti í því sjálfur með hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni. Ég talaði við þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins og spurði hvort þetta væri stefna flokksins, að menn væru hættir að bjóða öðrum þingmönnum upp á að geta svarað fyrir sig ef þeir ætluðu að eiga orðastað við aðra þingmenn eða bera á þá einhvers konar sakir. Hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sagði: Nei, það er eðlilegt að leyfa mönnum að gera slíkt og það er ekki stefna flokksins að menn geri það ekki og bara almenn kurteisi, að sjálfsögðu. Þetta kemur fram í því sem okkur hefur verið kennt hérna um góða háttsemi [[Forseti hringir.]]og góða reglu og forseti þingsins ætti kannski að brýna það fyrir þingmönnum.
Virðulegi forseti. Ég vil gera alvarlega athugasemd við það að hv. þm. Jón Gunnarsson víki hér orðum að hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og beri honum á brýn ómálefnaleg sjónarmið og kjördæmapot vegna ákvarðana á Bakka og bjóði honum ekki upp á að svara fyrir sig. Ég vil skjóta skildi fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og rifja það upp að það voru iðnaðarráðherrar Samfylkingarinnar sem stóðu að því að tryggja uppbyggingu á Bakka og það var á endanum fjármálaráðherra Samfylkingarinnar sem kom því máli í gegnum þingið, bara svo því sé til haga haldið. Við erum stolt af uppbyggingunni á Bakka og þótt sjálfstæðismenn sýni að þeir séu tilbúnir að fara að gera það að einhverri verslunarvöru í hrossakaupum hér í þingsal, þá erum við ekki tilbúin til þess. Við erum stolt af uppbyggingunni á Bakka, teljum þar vel hafa verið staðið að verki. Að síðustu. Ég er ekki hrifinn af hugmyndinni sem hv. þm. Jón Gunnarsson viðraði hér um að fórna líka Hvammsvirkjun í hrossakaupaæði sínu. Ég held að það sé betra að hér komi til atkvæða hin upphaflega [[Forseti hringir.]]tillaga ráðherrans sjálfs.
Herra forseti. Við höfum verið að ræða dagskrá þingsins hér undanfarið og við í stjórnarandstöðunni höfum haft af því nokkrar áhyggjur að komið sé með eins mikilvægt mál og losun hafta inn í það átakaandrúmsloft sem er hér á þingi. Mér finnst, herra forseti, að dregið hafi verið fram með mjög skýrum hætti hvar vandinn liggur hjá þinginu, hvar átakalínurnar eru og hverjir halda uppi þeim erfiðleikum sem við glímum hér við. Hér kemur hv. formaður atvinnuveganefndar, þar sem tvö helstu ágreiningsmálin eru sem ekki er enn búið að semja um. Hann er með hnefann á lofti og kallar fólk illum nöfnum og ber sakir á fólk. Það finnst mér, herra forseti, vera svo skýrt dæmi um hvað við [[Forseti hringir.]]búum við hér á þingi og inn í hvaða andrúmsloft við drögum losun hafta, [[Forseti hringir.]]sem er stórkostlegt hagsmunamál okkar allra og þjóðarinnar.
Fundarstjóri. Það er fróðlegt framlag þingmanns friðar og sátta, hv. Jóns Gunnarssonar, að draga tillöguna til baka fyrir sína hönd og væntanlega ráðherrans. Því ber að fagna, það auðveldar þinglok sem forsetinn hyggst væntanlega beita sér fyrir fyrir verslunarmannahelgi. Þó þyrfti að skýra tillöguna aðeins betur því að hér hafa komið fram nokkrar mismunandi túlkanir á henni. Sú sem sjálfsögðust er og augljósust er sú að hann sé ekki aðeins að draga til baka breytingartillögur sínar heldur líka tillögur ráðherrans um Hvammsvirkjun sem hv. þingmaður og félagar hans í meiri hluta atvinnuveganefndar hafa tafið í heilan vetur. Sem umhverfissinni fagna ég því. Þó að ég lúti ferli rammaáætlunar um Hvammsvirkjun er ég ekki hrifinn af þeim kosti. Ég held að með þessu hafi eiginlega fallið gagnrýni þingmannsins á það að ekki séu neinir orkukostir [[Forseti hringir.]]fyrir hendi vegna andstöðunnar við breytingartillögu þeirra félaga þegar hann sjálfur ætlar nú að tefja Hvammsvirkjun um heilt sumar í viðbót.
Virðulegi forseti. Þar kom að því að okkur væri boðið upp á eitthvert samtal um það með hvaða hætti hægt væri að ljúka þingstörfum. Það er þá undir liðnum fundarstjórn forseta og af hv. þm. Jóni Gunnarssyni sem virðist stýra öllu hér. Ég ætlaði ekki að ræða fundarstjórn forseta heldur fara að ræða losun hafta. En mér blöskraði tal hv. þm. Jóns Gunnarssonar, hann talaði eins og það væri bara hið einfaldasta mál að skutla öllu inn á haustið, þar með talið Hvammsvirkjun sem hann er nú þegar búinn að tefja um hálft ár í þinginu. Það hefði verið hægt að ljúka því máli í desember. Nú ætlar hann að henda því enn lengra inn í framtíðina. Hver er að tefja orkuframkvæmdir í landinu, virðulegi forseti? Það er hv. þm. Jón Gunnarsson og þessi stjórnarmeirihluti. Í öðru lagi vil ég líka nefna að það kemur ekki til greina af hálfu Samfylkingarinnar að Bakki verði hér einhver verslunarvara. Það var góð samstaða um það mál á síðasta þingi og ég taldi að við ætluðum að ljúka því. Ég fagnaði óskaplega fyrir nokkrum dögum [[Forseti hringir.]]þegar öllum fyrirvörum var aflétt. Menn eru að fara að hefja þar framkvæmdir en þá kemur hv. Jón Gunnarsson og fagnar því með því að fara að tala um að það sé eitthvað hægt að fara að versla með það. Það kemur ekki til greina.
Virðulegur forseti. Hér er nú spuninn kominn á mikið flug hjá hv. þingmönnum minnihlutaflokkanna, sem er svo sem ósköp venjulegt í málflutningi þeirra. Hvenær setti ég Bakka fram sem verslunarvöru í ræðu minni?
Áðan.
[[Kliður í þingsal.]] Ég var bara að benda á tvískinnungshátt í málflutningi þeirra. Studdum við ekki Bakka? Sagðist ég ekki styðja Bakka? Að sjálfsögðu styð ég Bakka, en ég mun fylgjast spenntur með atkvæðum þingmanna Vinstri grænna, Pírata, Bjartrar framtíðar og Samfylkingarinnar þegar kemur að því að samþykkja þessa breytingu. Ég mun sitja spenntur og fylgjast með atkvæðagreiðslu þeirra.
Sérð það í haust.
Hér var líka tekið úr samhengi það sem ég nefndi áðan um það að við gætum mögulega rætt það að taka þetta varðandi rammaáætlun til baka, en það væri þá til þess að fylgja forminu, sem er að mínu viti verið að uppfylla að öllu leyti, en menn eru ekki sammála um það. Það væri þá til þess að ráðherrann gerði breytingartillögur í sumar og kæmi inn með fleiri virkjunarkosti í haust vegna þess að ef málið klárast ekki á þessu þingi [[Forseti hringir.]]sitjum við auðvitað uppi með að eiga eftir að klára niðurstöðuna úr þessari vinnu verkefnisstjórnar. [[Forseti hringir.]]Þá blasir við að ráðherrar meirihlutaflokkanna, sem nú eru við völd og hafa allir staðið á bak við [[Forseti hringir.]]breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar, munu væntanlega bregðast við og koma [[Forseti hringir.]]með breytingartillögur sem eru í samræmi við það. [[Háreysti í þingsal.]]
Herra forseti. Ég skil ekki alveg þessa samlíkingu á milli uppbyggingar á Bakka og þess að hv. þingmaður er að berjast fyrir að taka nokkra kosti fram hjá rammalöggjöfinni. Ég skil ekki þetta samhengi hlutanna, að stilla þessu upp svona saman. Hann valdi að gjaldfella málflutning minn áðan þar sem ég varaði við því að þingheimur væri beittur þeim þrýstingi að fara fram hjá löggjöf sem hann hefur samþykkt sjálfur vegna þess að stórir aðilar eru að banka upp á og þrýsta á að fá keypta orku til að reisa stóriðju. Við verðum að standast þann þrýsting, hv. þm. Jón Gunnarsson, sama hvar í flokki við stöndum. Við sem samþykktum Bakka á sínum tíma samþykktum hann vegna þess að það var verið að fara í bæði minni stóriðju en áætlað var þar áður [[Forseti hringir.]]og líka vegna þess að Þeistareykir eru í nýtingarflokki en [[Forseti hringir.]]til dæmis neðri hluti Þjórsár ekki.
Forseti. Það er ljóst að við erum ekki á Alþingi Íslendinga heldur á Alþingi hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Þetta er með ólíkindum, hér erum við búin að leggja mjög mikið á okkur til að reyna að ná einhverjum ramma utan um það málefni sem er að fara á dagskrá. En þingmanninum er svo kært að vera í sviðsljósinu og hafa valdið hér inni að hann hleypir öllu í uppnám. [[Gripið fram í.]]Við erum á Alþingi hv. þm. Jóns Gunnarssonar en ekki á Alþingi Íslendinga og það er absúrd, forseti, hvað þessi maður ræður miklu hér inni.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson kemur hér upp í annað sinn og staðfestir það sem við sögðum áðan, þ.e. að hann er tilbúinn að fresta eitthvað inn í haustið ákvarðanatöku um Hvammsvirkjun sem er sú þingsályktunartillaga sem lögð var fram af hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Við höfum talað fyrir því að um hana verði greidd atkvæði, en hv. þm. Jón Gunnarsson ætlar að tefja það að ákvarðanir sem teknar hafa verið af verkefnisstjórninni verði þá að veruleika í gegnum þingið, allt til þess að hann nái sínu fram um virkjunarkosti sem verkefnisstjórnin hefur ekki samþykkt.
Þeir eru …
Hvað gerir hann líka? Hann kemur hingað og segir: Ég styð Bakka, en best að búa til dálítið hressilegan ófrið í kringum það verkefni allt saman svo það sé erfiðara fyrir okkur að koma því í gegnum þingið og menn geti farið að „víla og díla“ með það á lokametrunum. Það er það sem hv. þm. Jón Gunnarsson er að gera. [[Forseti hringir.]]Það er engum greiði gerður með þessu, allra síst Þingeyingum og Húsvíkingum sem hafa beðið eftir þessu mikilvæga uppbyggingarverkefni árum saman. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ef til vill ætti að gefa hv. þm. Jóni Gunnarssyni möguleika á að koma í stólinn því að hann [[Nei, ég má ekki …]]er að ræða málin þarna í - [[Gripið fram í.]]ef til vill ættum við að gera undantekningu á þingsköpum. Hv. þingmaður fær undantekningu á öllum lögum og reglum, ferlum og forsendum, eins og hann kallaði það áðan sem við höfum samþykkt hér í einu hljóði sumt hvert. Í einu hljóði var rammalöggjöfin samþykkt. Núna er hv. þingmaður þannig að það þarf eiginlega að setja hann í ísbað, það þarf að kæla hann niður til að þingheimur geti farið að ræða eitt mikilvægasta mál á þessu kjörtímabili, losun hafta eða léttingu hafta. Hann gefur alltaf í. Það er sérkennilegt við hv. þingmann að hann gefur alltaf í. Áðan var hann að hóta stjórnarandstöðunni með einhverjum hætti, en nú er hann farinn að hóta hæstv. umhverfisráðherra, hóta honum þannig að hann sé tilbúinn að draga þessa tillögu til baka, bæði sínar eigin og tillögu fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, gegn því [[Forseti hringir.]]að hæstv. umhverfisráðherra Sigrún Magnúsdóttir brjóti þá löggjöf sem henni ber að starfa eftir og komi með fimm, sex, sjö, átta virkjunarkosti inn á þingið [[Forseti hringir.]]í boði Jóns Gunnarssonar í haust.
Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér hvort tekin hafi verið um það ákvörðun í herbúðum stjórnarflokkanna að hleypa hv. þm. Jóni Gunnarssyni út [[Gripið fram í: Nei.]]og leyfa honum svolítið að [[Gripið fram í.]]fnæsa hér og æpa úr sér hrollinn. Hann hefur haft sig frekar hægan undanfarna daga, en allt í einu er eins og hann hafi fengið nýtt eldsneyti. Ég er að velta fyrir mér hvort það sé einhver strategísk ákvörðun af því að maður er alltaf að reyna að átta sig á því á hvaða leið þessi stjórnarflokkar eiginlega eru. Ef hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, er að tala um ferlið er það gott og þá skulum við tala um það að samkvæmt tímalínu verkefnisstjórnar rammaáætlunar koma tillögur frá faghópunum í febrúar 2016, 1. september 2016 skilar verkefnisstjórnin til ráðherra og 11. nóvember 2016 skilar ráðherra sinni tillögu til Alþingis til afgreiðslu og ég styð það að farið verði að ferlinu.
Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson er engin friðardúfa en við skulum ekki draga dul á það að þetta snýst um tíma. Menn eru að reyna að kaupa tíma, hv. þm. Jón Gunnarsson er að reyna að kaupa tíma aftur fyrir virkjunarsinna sem þeir töpuðu fyrir verndarsinnum á síðasta kjörtímabili. Þar voru brögð líka notuð. Það sem er aftur á móti mikilvægt í þessu máli er að við brjótum ekki rammann, rammalöggjöfina, það er langmikilvægast. Það er langtímastefnumótunarverkfæri. Ef þessi tillaga er dregin til baka, ráðherra þarf líklega að gera það, draga til baka þingsályktunartillöguna um Hvammsvirkjun, tefur það Hvammsvirkjun um einhvern tíma, en virkjunarsinnar gætu samt sem áður mögulega keypt sér tíma með því að vera þá að virkja fleiri kosti, leggja það fram núna og tekið þá inn þessa tvo neðri Þjórsárkosti innan rammalöggjafar samkvæmt umhverfisráðuneytinu. Þá fá þeir fleiri kosti til baka. Það er bara ákvörðun [[Forseti hringir.]]sem þeir verða að taka, en mikilvægast er að við brjótum ekki rammalöggjöfina. Mér sýnist að þessi leið mundi tryggja það. Við skulum tala bara heiðarlega um þetta.
Herra forseti. Formaður Sjálfstæðisflokksins hlýtur að útnefna hv. þm. Jón Gunnarsson sem starfsmann dagsins fyrir að velja nákvæmlega þetta augnablik, aðdraganda haftaumræðunnar, til að koma hingað og gera Alþingi að vettvangi fyrir enn eina klasasprengjuna. [[Gripið fram í: Halda fjármálaráðherranum frá ræðustólnum.]]Hv. þingmanni tókst á einni mínútu að hóta hæstv. umhverfisráðherra, hæstv. forseta og síðan öllum Húsvíkingum því að leggjast þver fyrir gegn þeim áformum um uppbyggingu á [[Gripið fram í.]]Bakka sem liggja fyrir. Það verður þó að segja hv. þingmanni til hróss að hann kom hér hið síðara sinni og gekk að vísu ekki svo langt að biðja Húsvíkinga afsökunar, eins og hann ætti auðvitað að gera, en komst að minnsta kosti aftur á hina fyrri skoðun. Það sem olli mér nokkurri sorg var það að hann dró líka til baka það sáttaboð sem hann hafði lagt fram um að reyna að skapa einhvern grundvöll fyrir frið í þingi. Það þótti mér mjög miður og verð að segja að ég hef ekki verið eins ósammála [[Forseti hringir.]]nokkru og því sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði þegar hún sagði að hv. þingmaður hefði verið til friðs hér síðustu vikuna.
Virðulegur forseti. Ég vil leiðrétta það sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan um afstöðu Bjartrar framtíðar. Við sátum hjá við afgreiðslu Bakka á síðasta kjörtímabili, einmitt vegna þess að okkur fannst málið seint fram komið og að það væru ekki nægar upplýsingar til að byggja á þannig að því sé til haga haldið. Svo verður restin af þingheimi að fara að átta sig á því að stundum er það bara þannig með hv. þm. Jón Gunnarsson að hann vaknar eins og Láki á morgnana og [[Gripið fram í.]]hugsar: Í dag ætla ég að segja eitthvað virkilega stuðandi. [[Hlátur í þingsal.]]Svo situr hann í sætinu sínu og tuðar við þingheim og tuðar ofan í sjálfan sig á meðan aðrir flytja ræður og býsnast yfir því sem hann hefur sagt og er aldrei jafn hamingjusamur og þegar stjórnarandstaðan er hérna að skammast út í það sem hann hefur verið að segja. [[Gripið fram í: Það er nokkuð til í því.]]Aldrei jafn glaður. Það er næstum því krúttlegt að fylgjast með þessu. [[Gripið fram í.]]Við hin þurfum eiginlega bara að fara að læra að leiða þetta hjá okkur vegna þess að þetta er alveg fullkomlega marklaust. [[Forseti hringir.]]Það er ekkert að marka þetta.
Virðulegi forseti. Við erum væntanlega öll sammála um að á dagskránni á eftir sé eitt veigamesta frumvarp þessa kjörtímabils. Það hefur verið látið í veðri vaka að samkomulag yrði á þinginu um ýmis mál áður en þessi umræða byrjaði af því að allir vildu hafa hana friðsamlega og ekki með þeim leiðindabrag sem oft er í þingsal. En þá akkúrat gerist það, virðulegi forseti, að þingmenn henda hingað inn, ef ég má bara orða það svo, ég biðst afsökunar á orðbragðinu, skítabombu. Þá er væntanlega ætlast til þess - eins og við höfum ekki gert mikinn hávaða af því að þetta mál er að fara á dagskrá núna þrátt fyrir að við teljum að ekki hafi verið farið eftir því sem var búið að láta í veðri vaka, svo ég taki ekki sterkar til orða - að við látum þetta ganga yfir okkur líka, virðulegur þingmaður Jón Gunnarsson.
Herra forseti. Erum við ekki sammála um að velgengnin, ef svo kaldhæðnislega má orða það, sé farin að stíga hv. þm. Jóni Gunnarssyni til höfuðs ef hann telur sig þess umkominn að kalla annarra manna tillögur af dagskrá þingsins, jafnvel stjórnartillögur? Það vald hefur hv. þingmaður ekki. [[Gripið fram í.]]Hann má hafa skoðanir á því en hann hefur ekki vald til að taka þingmál af dagskrá þingsins. Það sem ríkið skuldbatt sig til að gera á Bakka var að fjárfesta í tilteknum innviðum, að hluta til með sveitarfélaginu, til langrar framtíðar, hafnarframkvæmdum og vegtengingum með göngum undir Húsavíkurhöfða, sem mun nýtast allri uppbyggingu þar um ókomin ár. Þetta er innviðafjárfesting sem ég hélt að ágæt samstaða ríkti um. Það er vissulega miður að hluti verksins reyndist talsvert vanáætlaður af hálfu Vegagerðarinnar. Að hluta til er hér um að ræða kostnaðaruppfærslu, 400 milljónir af þessu eru einfaldlega nýtt verðlag [[Gripið fram í: 200.]]og annað er svo það að menn hafa endurmetið kostnað við göng sem liggja grunnt, gera ráð fyrir meiri styrkingum o.s.frv. En ríkið er skuldbundið til þess og var búið að skuldbinda sig til að leggja til þessa [[Forseti hringir.]]innviði. Að ætla að fara að gera það síðan að einhverju máli hér að ríkið standi við gerða samninga og blanda því inn í önnur mál er alveg neðan við allar hellur. Ég lýsi ýtrustu skömm minni á framgöngu hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þessu efni.
Herra forseti. Ég veit ekki hvað rætt var á þingflokksfundum annarra stjórnmálaflokka en Samfylkingarinnar áðan en þar vorum við að ræða um það hvernig skapa mætti hér umgjörð þannig að hugarró væri til staðar hjá hv. þingmönnum og einbeiting til að setja sig inn í það stóra mál sem losun hafta er. Um það ræddum við á okkar þingflokksfundi, en svo virðist sem Sjálfstæðisflokkurinn hafi bara sent hv. þm. Jón Gunnarsson til að þyrla upp einhverju ryki og búa til andrúmsloft sem dreifir huganum frá þessum stóru málum. Maður veltir fyrir sér hver tilgangurinn með því sé. Hver er tilgangurinn með því? [[Gripið fram í.]]Að vísu er hæstv. fjármálaráðherra- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, kominn í salinn, en þingflokksformaður sjálfstæðismanna gekk úr salnum á meðan hv. þm. Jón Gunnarsson fór hér um með sínum látum. [[Forseti hringir.]]Ég spyr mig, herra forseti: Hvað gengur fólki til með þessu háttalagi rétt áður en við erum að taka fyrir þessi stóru mál?
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera Bakka að umtalsefni. Ég starfa hins vegar sem grunnskólakennari og við beitum þar uppeldisaðferð sem heitir jákvæður agi. Ég er að hugsa um að bjóða mig fram í eitt ár hér til að taka nokkra þingmenn í kennslu í því efni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég vil hins vegar gera að umtalsefni það að við erum að fara að ræða eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar og hvetja stjórnarandstöðuna til að við gerum það friðsamlega og vel og liggja á því hvaða skoðun við höfum á Jóni Gunnarssyni.
Borist hefur ósk um það að 2. og 3. dagskrármálið verði rædd saman, samanber 4. mgr. 77. gr. þingskapa, en þau eru efnislega skyld. Skoðast það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum. Samkomulag er um að ræðumenn fái 30 mínútur í fyrra sinn.
Virðulegi forseti. Nú mæli ég fyrir tveimur lagafrumvörpum, frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt og frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Bæði eru þessi frumvörp mikilvægir liðir í þeirri heildstæðu áætlun um losun fjármagnshafta sem kynnt var opinberlega á mánudaginn. Verði þessi frumvörp að lögum mun það liðka fyrir gerð nauðasamninga hjá slitabúum fallinna fjármálafyrirtækja en jafnframt mun það þýða að þeim slitabúum fallinna viðskiptabanka eða sparisjóða sem ekki hafa fengið staðfestan nauðasamning fyrir næstu áramót verður gert að greiða stöðugleikaskatt. Til viðbótar við þessi lagafrumvörp hefur Seðlabankinn birt tilkynningu vegna aðgerða til losunar fjármagnshafta sem byggir á samþykkt stýrinefndar um losun hafta á grundvelli stöðugleikaskilyrða eða ramma um valfrjálsar ráðstafanir sem slitabú fallinna fjármálafyrirtækja geta gripið til í því skyni að ljúka nauðasamningum og í framhaldinu útgreiðslu eigna til kröfuhafa án neikvæðra afleiðinga fyrir stöðugleikann. Í tilkynningu Seðlabankans segir að við veitingu undanþágu til uppgjörs fallinna fjármálafyrirtækja muni Seðlabanki Íslands líta til þeirra markmiða um stöðugleika sem stöðugleikaskatturinn byggir á. Í því sambandi mun Seðlabankinn taka mið af mögulegum lausnum vandans sem fram hafa komið í upplýsingaskiptum framkvæmdahóps um losun fjármagnshafta og fulltrúa kröfuhafa og slitastjórna um að gerðar verði ráðstafanir sem draga nægjanlega úr neikvæðum áhrifum af útgreiðslum andvirðis eigna í íslenskum krónum, að öðrum innlendum eignum fallinna fjármálafyrirtækja í erlendum gjaldeyri verði breytt í langtímafjármögnun að því marki sem þörf krefur og að tryggt verði, í þeim tilvikum sem það á við, að lánafyrirgreiðsla stjórnvalda í erlendum gjaldeyri sem veitt var nýju bönkunum í kjölfar hruns á fjármálamarkaði verði endurgreidd. Síðar á árinu mun annar áfangi áætlunarinnar eiga sér stað þegar haldin verða útboð sem leysa munu þann vanda sem svokallaðar aflandskrónur skapa. Samhliða verður unnið að því að auka frelsi einstaklinga til fjármagnshreyfinga, sem og fjárfestingarheimildir fyrirtækja og lífeyrissjóða. Með auknum styrk hagkerfisins verða fjármagnshöft losuð að fullu. Þá stendur yfir umbreyting á umgjörð efnahagsmála sem draga mun úr mögulegum neikvæðum áhrifum sem aðgerðir innlendra aðila geta haft. Seðlabankinn hefur til að mynda tekið í auknum mæli mið af gjaldmiðlaáhættu í reglum sínum og fjármálastöðugleikaráð hefur tekið til starfa og bætir yfirsýn stjórnvalda yfir áhættu sem finna má í hagkerfinu. Hagstjórnarlegt hlutverk opinberra fjármála styrkist til muna með lögfestingu frumvarps um opinber fjármál, auk þess sem fyrir Alþingi liggja frumvörp sem veita stjórnvöldum ný tæki til heildarstjórnunar fjármálakerfisins, svokölluð þjóðhagsvarúðartæki, bæði í frumvarpi til breytinga á lögum um vexti og verðtryggingu og frumvarpi til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki. Má ljóst vera að umgjörð peningamálastefnunnar og ríkisfjármálanna verður eftir afnám fjármagnshafta langtum traustari en var fyrir bankahrunið og hagstjórn til lengri tíma litið verður um leið skilvirkari og árangursríkari til að bregðast við kerfisáhættum og/eða sveiflum í hagkerfinu. Afnámsáætlunin sem kynnt var á mánudag byggist á starfi ráðgjafahóps sem skipaður var á haustmánuðum 2013 til að gera tillögur um einstaka skref og áætlun um losun hafta og á starfi framkvæmdahóps um afnám fjármagnshafta sem tók til starfa ári síðar, sumarið 2014, en samhliða skipan framkvæmdahópsins voru ráðnir erlendir ráðgjafar til að vinna með stjórnvöldum að afnáminu. Sneri vinna framkvæmdahópsins og erlendu ráðgjafanna að því að móta heildstæða lausn sem tæki á öllum þáttum fjármagnshaftanna. Laut hún að lagalegum og efnahagslegum þáttum og þá sérstaklega þjóðhagslegum skilyrðum við losun hafta. Á grundvelli þeirrar vinnu skilaði framkvæmdahópurinn tillögum til stýrinefndar um afnám hafta í desember síðastliðnum. Í tillögum framkvæmdahópsins var lögð áhersla á, í samræmi við stefnu stjórnvalda, að undirbúa aðgerðir til þess að draga úr þeirri hættu sem fjármálafyrirtæki í slitameðferð gætu skapað og móta umgjörð efnahagsmála og stöðugleika sem draga mundi úr vilja innlendra aðila til þess að leita með fjármagn úr landi. Fyrri hluti þessarar vinnu, frá árinu 2013, sneri að verulegu leyti að því að reyna að nálgast sannleikann um það hvert umfang þessa vanda var og er í raun. Það er ekki einfalt verkefni, að því þurftu margir að koma. Það þurfti að styðjast við útreikninga frá Seðlabankanum á vinnu sem hefur staðið yfir í þó nokkurn tíma en líka að uppfæra hana og skoða frá ýmsum sjónarhornum hver hinn raunverulegi þrýstingur á gjaldmiðil okkar gat orðið ef slitabúin færu að dreifa eignum sínum til kröfuhafa. En það eitt og sér var ekki nóg vegna þess að við þurftum líka að hafa skýra sýn á það hversu stór aflandskrónuvandinn var og hversu mikinn þrýsting þær krónur mundu setja á gjaldmiðilinn og því viðbótar hver innanlandsþrýstingurinn var. Þetta allt samantekið lýsir vandanum sem við var að etja. Þegar við höfðum nokkurn veginn náð utan um umfang vandans, og það gerist í sjálfu sér ekki fyrr en á árinu 2014, var hægt að hefjast handa við að þróa lausnir til þess að takast á við það vandamál. Síðari hluti vinnunnar, sú vinna sem framkvæmdahópurinn hefur sérstaklega einbeitt sér að, hefur snúist um útfærslur. Allt starf og tillögur sem unnar hafa verið til lausnar vandanum byggjast á grundvallarsjónarmiðum stjórnvalda um að lausnin verði að virða lög, hún verði að virða alþjóðlegar skuldbindingar og tryggja jafnræði. Við settum okkur það grundvallarmarkmið að velja aðgerðir sem tækju skemmri tíma en aðrar, við mundum forgangsraða einfaldari lausnum fram yfir flóknari, við vildum lágmarka lagalega áhættu með þeirri lausn sem yrði ofan á og við vildum nálgast vandann heildstætt, ekki reyna að leysa einstaka hluta vandans án þess að hafa heildaryfirsýn. Það var jafnframt grundvallarmarkmið okkar að lausnin skyldi stuðla að því að gengi krónunnar endurspeglaði raunhagkerfið eftir losun hafta og síðast en ekki síst skyldi haftaafnámsferlið hafa hagsmuni heimila og atvinnulífs á Íslandi í öndvegi, enda er það forsenda aðgerðanna að raunhagkerfið taki ekki út frekari aðlögun en þegar er orðin. Þetta hefur oft verið fært í tal hér á þinginu í umræðu um þessi mál áður. Ein leið til að koma orðum að þessu væri að segja að við ætluðum aldrei að nota lán sem notuð hafa verið til að stækka gjaldeyrisforðann í þeim tilgangi að tryggja kröfuhöfum útgöngu eftir afnám haftanna. Það stóð aldrei til að verja gjaldeyrisforða sem að verulegu leyti hefur verið tekinn að láni til þess að leysa vandann. Til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt eru tvær leiðir færar fyrir slitabúin, en áfangastaðurinn hefur ávallt verið ljós. Honum er lýst með þeim markmiðum sem ég hef nefnt hér áður, að það verði ekki þrýstingur á gengi krónunnar við losun haftanna vegna slitabúanna. Það eru fleiri leiðir færar en ein. Við erum að teikna þær upp hér í þessum frumvörpum. Við höfum átt fundi, eins og fram hefur komið, með lykilkröfuhöfum slitabúanna. Þar hefur verið hlustað eftir því hvernig menn séu tilbúnir að koma sér á þennan áfangastað og í þeirri vinnu hafa hin svokölluðu stöðugleikaskilyrði verið fínslípuð. En við höfum aldrei verið til samninga eða samtals um það hver áfangastaðurinn væri. Það hefur aldrei verið boðið upp á viðræður um það, við höfum aldrei verið til samninga um þjóðarhagsmuni. Ég ætla fyrst að gera grein fyrir frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt. Í því er lagt til að lögfestur verði einskiptisskattur, stöðugleikaskattur, í því markmiði að skapa forsendur fyrir losun þeirra fjármagnshafta sem komið var á hér á landi í kjölfarið á hruni fjármálakerfisins árið 2008. Sú nálgun á málið sem lögð er til í frumvarpinu er gerð með efnahagslegan stöðugleika og almannahag að leiðarljósi. Í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er ákvæði sem fjallar um ráðstöfun þeirra fjármuna sem falla munu til vegna skattlagningarinnar. Þar segir að skatttekjurnar skuli renna í ríkissjóð og að ráðstöfun þeirra skuli samrýmast markmiðum um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Jafnframt er lagt til að gera skuli grein fyrir meðferð og ráðstöfun þessara fjármuna í frumvarpi til fjárlaga og að fjármála- og efnahagsráðherra skuli hafa samráð við Seðlabanka Íslands um áhrif þessa á bæði efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Gert er ráð fyrir að megineinkenni stöðugleikaskattsins og framkvæmdar hans séu sem hér segir: Skattskyld verða þau fjármálafyrirtæki sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir en sæta nú slitameðferð samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki eða hafa lokið henni vegna þess að héraðsdómur hefur úrskurðað að þau skuli tekin til gjaldþrotaskipta. Skattstofn er heildareignir skattskylds aðila eins og þær standa þann 31. desember 2015. Eignir skulu almennt metnar á gangvirði eða kostnaðarverði eins og það birtist í reikningsskilum skattskyldra aðila miðað við 31. desember 2015. Skatthlutfall stöðugleikaskatts er 39% en frá reiknuðum skatti er heimilt að draga fyrir fram skilgreindar fjárfestingar skattskyldra aðila í skuldabréfum eða víkjandi lánum í erlendri mynt. Stöðugleikaskatturinn verður einskiptisskattur sem lagður verður á þann 15. apríl 2016. Gjalddagar hans verða fjórir: 1. maí, 1. júní, 1. júlí og 1. ágúst 2016. Eindagar skattsins verða síðustu virku dagar hvers þessara mánaða en í því felst að álagður stöðugleikaskattur á að vera að fullu greiddur þann 31. ágúst 2016. Í frumvarpinu eru lögð til tvö frávik frá því sem almennt gildir um úrlausn ágreiningsmála um skattlagningu. Bæði hafa þau þann tilgang að hraða úrlausn ágreiningsmála. Í fyrsta lagi er lagt til að úrskurður ríkisskattstjóra um kæru vegna álagningar skattsins verði fullnaðarúrskurður á stjórnsýslustigi. Í því felst að ágreiningur um álagningu skattsins verður ekki borinn undir yfirskattanefnd. Í öðru lagi er lagt til að ágreiningsmál vegna skattsins skuli sæta flýtimeðferð fyrir dómstólum. Þá er lagt til að skattkrafa á grundvelli laga um stöðugleikaskatt skuli njóta rétthæðar sem búskrafa. Í frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt eru einnig lagðar til fjórar breytingar á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, sem eru tvíþættar að efni til. Annars vegar er lagt til að heimildir Seðlabanka Íslands til að veita stöðugleikaskattsskyldum aðilum undanþágu frá fjármagnshöftunum verði tilgreindar í 13. gr. n laganna og hins vegar er lagt til að valdheimildir Seðlabankans til þess að bregðast við brotum á reglum um fjármagnshöftin verði styrktar. Mun ég nú lýsa þessum tveimur tillögum nánar. Hvað varðar heimildir Seðlabankans til að veita undanþágur er lagt til að tveimur nýjum málsgreinum verði bætt við 13. gr. n laganna. Um er að ræða tvær heimildir til Seðlabanka Íslands til að veita stöðugleikaskattsskyldum aðilum undanþágu frá þeim takmörkunum sem gilda samkvæmt lögum um gjaldeyrismál. Í fyrsta lagi er lagt til að Seðlabanka Íslands verði heimilt að veita skattskyldum aðila undanþágu hafi hann staðið full skil á álögðum skatti. Jafnframt er kveðið á um það að Seðlabankanum sé aðeins heimilt að veita staðfestingu um undanþágu að liðnum frestum til kærumeðferðar eða málshöfðunar vegna skattsins án þess að ágreiningur hafi verið hafður uppi eða að endanleg niðurstaða dómstóla liggi fyrir sem staðfestir framkvæmd hans. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að höfði menn mál fá menn enga undanþágu. Þetta þýðir líka í reynd að höfði menn mál og vinni það eru menn enn þá háðir fjármagnshöftunum eins og þau eru í dag. Í öðru lagi er lagt til að stöðugleikaskattsskyldir aðilar skuli undanþegnir ákvæði 13. gr. e í lögum um gjaldeyrismál vegna þeirra fjárfestinga sem veita rétt til frádráttar frá stöðugleikaskatti. Eins og fyrr greinir er lagt til að Seðlabankanum verði veittar auknar valdheimildir til þess að bregðast við brotum á reglum um fjármagnshöft. Í fyrsta er lagt til að heimildir Seðlabankans til álagningar sekta á lögaðila vegna brota á 13. gr. b og 13. gr. c laganna verði rýmkaðar frá því sem nú er. Tilefni breytingarinnar er fyrst og fremst það að koma í veg fyrir að aðilar sjái sér hag í að brjóta lög um gjaldeyrismál, sem varða mikilsverða þjóðarhagsmuni, og tryggja að ávinningur af broti sé ekki meiri en sem nemur hámarki sektarheimildar. Í annan stað er lagt til að Seðlabankanum verði veitt heimild til að stöðva háttsemi sem talin er brjóta gegn ákvæðum laganna og kveða á um úrbætur, eftir atvikum að viðlögðum dagsektum. Tillagan á sér fyrirmyndir á öðrum sviðum löggjafar og er í því sambandi nærtækast að nefna úrbótaheimildir Fjármálaeftirlitsins samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Með hliðsjón af þeirri bráðahættu sem viðskipti einstakra aðila geta haft fyrir greiðslujöfnuð þjóðarbúsins, ekki síst nú í tengslum við losun hafta, þykir eðlilegt að bankinn geti brugðist við með því að stöðva tilgreinda háttsemi og/eða krefjast úrbóta. Ávallt þyrfti þó að gæta meðalhófs við beitingu þessa úrræðis. Framangreindar tillögur sem standa í tengslum við sektar- og þvingunarheimildir Seðlabanka Íslands komu sérstaklega til tals við undirbúning þeirra breytinga sem gerðar voru á lögum um gjaldeyrismál síðastliðinn sunnudag. Enda þótt tillögurnar séu brýnar var það niðurstaða mín sem ráðherra að ekki væri forsvaranlegt að leggja til við þingið að þær yrðu afgreiddar á sama hraða og fyrrnefndar breytingar. Þá vík ég næst að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Í því frumvarpi eru lagðar til breytingar á þeim kafla laganna sem fjallar um slit fjármálafyrirtækja til þess að einfalda nauðasamningsumleitanir. Líta verður til þess að sá fjöldi kröfuhafa sem lýst hefur kröfum við slit fjármálafyrirtækja er fordæmalaus. Mikill munur er á umfangi þeirra krafna sem lýst hefur verið þar sem lýstar kröfur við slitin hlaupa á nokkrum þúsundum til milljarða króna og að eignir búanna eru að meiri hluta til í erlendri mynt og jafnframt vistaðar í mörgum tilvikum á erlendri grundu. Með frumvarpinu er verið að bregðast við þeirri óvenjulegu stöðu án þess að gengið sé gegn meginreglunni um jafnræði kröfuhafa. Tillögurnar í frumvarpinu eru þessar helstar: Heimilt verði að taka ákvörðun á kröfuhafafundi um ábyrgðarleysi manna sem sitja í slitastjórn vegna ráðstöfunar fjárhagslegra verðmæta sem tengist viðskiptum við Seðlabanka Íslands og áætlunum um losun fjármagnshafta. Slík ákvörðun bindi ekki þá kröfuhafa sem leggjast gegn slíkum ráðstöfunum. Þá er styrkari lagastoð skotið undir heimildir slitastjórna til að ráðstafa eignum í viðskiptum við Seðlabankann, eftir atvikum án endurgjalds, til að ljúka megi slitameðferð, sé ráðstöfunin talin þjóna hagsmunum kröfuhafa. Slitastjórn verði heimilað að ávaxta eignir fallins fjármálafyrirtækis með fjárfestingum í skuldaskjölum til að veita svigrúm til samningsgerðar og uppgjörs milli þeirra fjármálafyrirtækja sem stofnuð voru á grundvelli laga nr. 125/2008 og hinna föllnu fjármálafyrirtækja. Slík heimild er einnig til að styðja við ráðstafanir sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt og í svokölluðum stöðugleikaskilyrðum. Í frumvarpi að nauðasamningi skuli slitastjórn setja fram tímasetta áætlun um heildaruppgjör eigna. Jafnframt verði heimilt að bjóða greiðslu sem háð sé fyrirvara um innlausn og innheimtu eigna, sé sá fyrirvari skýr. Heimilt verði að leggja til í frumvarpi að nauðasamningi að allt að fjórðungi heildargreiðslna samkvæmt frumvarpinu verði ráðstafað til þess að greiða að fullu svokallaðar lágmarksgreiðslur. Slíkt getur í mörgum tilvikum tryggt fullar greiðslur til smærri kröfuhafa. Að vissum skilyrðum uppfylltum verði slitastjórn heimilt að lækka að fullu eldra skráð hlutafé í hinum föllnu fjármálafyrirtækjum án tilkynningar til eldri hluthafa. Þá verði slitastjórn heimilt að líta til stöðu krafna á frestdegi án þess að tillit sé tekið til framsals þeirra fram til þess tíma. Áskilið hlutfall kröfuhafa vegna atkvæðagreiðslu um nauðasamning verði lækkað þannig að í stað 70 hundraðshluta kröfuhafa sem nú þurfa að samþykkja frumvarp að nauðasamningi sé nægjanlegt að 60 hundraðshlutar þeirra sem greiða atkvæði samþykki nauðasamning. Eftir sem áður þarf frumvarp að nauðasamningi einnig að hljóta samþykki 60 hundraðshluta kröfuhafa eftir fjárhæðum. Lagðar eru til þær tilslakanir á formkröfum við atkvæðagreiðslur um frumvörp að nauðasamningi fjármálafyrirtækja að atkvæði megi senda rafrænt. Þá er lagt til það viðbótarskilyrði sem uppfylla verði til þess að frumvarp að nauðasamningi fjármálafyrirtækis verði staðfest fyrir dómi að mat Seðlabanka Íslands á áhrifum frumvarpsins fylgi og að í því mati komi ekki fram að frumvarpið teljist raska fjármálastöðugleika eða stöðugleika í gengis- og peningamálum. Þetta síðastnefnda skilyrði skiptir öllu fyrir þær tilraunir stjórnvalda að ljúka málinu í samræmi við skilgreind stöðugleikaskilyrði þar sem slitabúin mundu fyrir áramót ljúka nauðasamningum sem eyða þeim neikvæðu áhrifum sem uppgjör þeirra og útgreiðslur til kröfuhafa mundu að öðrum kosti hafa. Með þessu skilyrði er tryggt að það nær enginn að koma sér undan stöðugleikaskattinum með því að fara fram á nauðasamning fyrir áramót án þess um leið að sýna fram á að viðkomandi hafi að mati Seðlabankans gripið til nægjanlegra ráðstafana sem eyða áhættunni í tengslum við útgreiðslu til kröfuhafa. Með þessu er þannig tryggt að menn þurfa að fara aðra hvora leiðina og það er ekki hægt að skjóta sér undan skattinum eða stöðugleikaskilyrðunum. Við tryggjum með þessu að uppgjör slitabúanna nái sama markmiði fari menn nauðasamningsleiðina og áhrifin verða þannig þau sömu fyrir greiðslujöfnuð og yrðu með stöðugleikaskattinum. Samkvæmt frumvarpinu verður slitastjórn jafnframt heimilað að víkja frá áskilnaði um að forgangskröfur séu fyrst greiddar, trygging sett fyrir þeim eða samþykki hlutaðeigandi kröfuhafa liggi fyrir, áður en nauðasamningur kemst á, þó þannig að forgangskröfur verði greiddar fyrst en síðan samningskröfur. Einnig verði slitastjórn auðveldað að efna nauðasamning gagnvart tilteknum kröfuhöfum þegar greiðslum verði ekki komið til kröfuhafa vegna þess að ágreiningur stendur um kröfur eða uppi eru vandkvæði sem varða kröfuhafa sérstaklega. Loks inniheldur frumvarpið tillögu að breytingu á ákvæði til bráðabirgða í lögum um Seðlabanka Íslands sem heimilar bankanum að taka við fjárhagslegum réttindum með viðskiptum eða á annan hátt þegar slíkt má telja nauðsynlegt til að unnt sé að losa um fjármagnshöft eða í tengslum við viðbrögð við neikvæðum áhrifum á stöðugleika í gengis- og peningamálum. Þessi síðastnefnda heimild er mikilvæg vegna þeirra stöðugleikaskilyrða sem ég fjallaði um í upphafi ræðu minnar. Í tillögum kröfuhafa búanna sem hafa verið birtar og stafa frá hópum kröfuhafa, og ber að horfa til þeirra í því ljósi, er gert ráð fyrir að gripið verði til ákveðinna ráðstafana sem draga úr neikvæðum áhrifum af útgreiðslum andvirðis eigna í íslenskum krónum, m.a. með útgáfu skuldabréfa til íslenskra stjórnvalda. Mikilvægt er að árétta að með þeim aðgerðum sem leiða af stöðugleikaskilyrðunum er stefnt að því að leysa þann vanda sem skatturinn leysir að öðrum kosti eins og ég hef áður gert grein fyrir. Þessar eignir sem mundu hafa neikvæð áhrif á greiðslujöfnuð þjóðarbúsins ef þær flæddu óheft út eru vandinn sem við er að etja og verkefnið er að tryggja stöðugleika í efnahags- og peningastefnumálum þannig að almenningur og atvinnulíf þurfi ekki að axla frekari byrðar beint eða óbeint vegna falls bankanna haustið 2008. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginatriði þeirra frumvarpa sem ég mæli hér fyrir saman. Þau spila saman hvað það snertir að þau greiða fyrir nauðasamningum og með þeim breytingum á lögum um fjármálafyrirtæki sem þar er að finna sýna stjórnvöld í verki viljann til að greiða fyrir þeirri leið að tilteknum skilyrðum uppfylltum, stöðugleikaskilyrðum sem Seðlabankinn hefur í þessari viku birt sérstaklega frekari leiðbeiningar um. Á sama tíma er kynntur til sögunnar sá skattur sem fellur á þau fjármálafyrirtæki sem ekki ljúka nauðasamningagerð fyrir lok þessa árs. Þetta tvennt saman svarar helstu spurningunum sem uppi hafa verið vegna þeirrar hættu sem stafað hefur af uppgjöri slitabúanna. Með þessum lagabreytingum er tryggt í fyrsta lagi að uppgjör slitabúa getur farið fram án neikvæðra afleiðinga fyrir stöðugleikann í gengismálum. Í öðru lagi er tryggt að það gerist fyrr en ella ef ekki hefði verið gripið inn í, en þessi frumvörp ein og sér svara hins vegar ekki öllu öðru sem snýr að heildarmynd fjármagnshaftanna og þess vegna hefur verið greint frá því fyrr í þessari viku hvaða aðrar aðgerðir fylla upp í myndina þannig að við sjáum áætlun stjórnvalda í heildstæðri mynd. Það snýr að því að síðar á þessu ári er stefnt að útboði vegna aflandskrónuvandans, þeirrar snjóhengju sem fylgir aflandskrónunum, og þar er verið að fást við þá 300 milljarða sem aflandskrónusnjóhengjan snýst um. Í þriðja lagi höfum við greint frá því að við munum í kjölfarið á því að þessi tvö mál eru komin á rekspöl og hafa komist til framkvæmda taka næstu skref sem snúa að raunhagkerfinu á Íslandi. Það má segja að það hafi verið nauðsynleg forsenda allan tímann að fyrir lægju aðgerðaáætlanir um uppgjör slitabúanna og aflandskrónuvandann, það hafi verið forsenda að þær áætlanir lægju fyrir áður en menn sneru sér að raunhagkerfinu. Grundvallaratriði frá upphafi hefur verið, og það hefur verið leiðarljós okkar í þessari vinnu, að áætlun í þessum efnum væri heildstæð og tæki til allra þátta vandans. Okkar markmið er að Ísland verði á ný fullgildur þátttakandi á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og að hér verði losað um höft þjóðarbúinu að skaðlausu. Við þurfum að skera burt meinið sem hefur dregið úr okkur þrótt undanfarin ár en hvorki meira né minna en nauðsynlegt er til að tryggja heilbrigði hagkerfisins og halda áfram á braut uppbyggingar og aukinnar hagsældar fyrir landsmenn alla. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna jákvæðum viðbrögðum sem ný áætlun um þessi mál hefur fengið, bæði hér í þingsal og utan þings. Við höfum fengið vísbendingar um að nauðasamningar kunni að vera sú leið sem kröfuhafar fallinna fjármálafyrirtækja muni kjósa fremur en sú leið að fá á sig skattinn. En við skulum hafa í huga í því sambandi að þar eru ekki kröfuhafar að tala í krafti atkvæðagreiðslu en þó er þar um að ræða hóp kröfuhafa í hverju slitabúi fyrir sig sem stjórnvöld handvöldu eiginlega til samtals um þessi mál vegna þess að fyrir lá að þeir færu með áhrifamikinn hlut í hverju búi um sig. Það er þess vegna mikilvæg vísbending sem við höfum nú þegar um að sú leið kunni að vera farin, en það er langur vegur eftir fram undan áður en endanleg niðurstaða fæst í það mál. Þess vegna skiptir svo miklu að við ljúkum meðferð frumvarpsins um stöðugleikaskattinn og að við rennum núna stoðum undir aðgerðir sem greiða fyrir nauðasamningaleiðinni. Það verður síðan að koma í ljós á næstu mánuðum hvort menn fylgja þeim orðum eftir sem fram hafa komið á undanförnum dögum um að þeir muni kjósa stöðugleikaskilyrði og nauðasamning og hvort endanlega verður staðið við að undirgangast öll þau skilyrði sem þar eru sett fram. Það er grundvallaratriði. Nú þurfum við einfaldlega að ganga frá formsatriðum hvað þetta snertir. Með því tryggjum við að við komum hagkerfinu, íslenskum almenningi og fyrirtækjum í skjól hvað varðar uppgjör vegna slitabúanna og áhrif þess á gengismál og stöðugleika í landinu. Önnur atriði eru ekki sérstaklega til umræðu undir þessum frumvörpum, en þau hafa nú verið kynnt og sýna fram á að við erum hér að grípa til heildstæðrar lausnar. Ég ætla að segja hér undir lokin að sú nálgun sem núverandi ríkisstjórn hefur beitt á þetta verkefni tók sinn tíma en það var algjörlega óumflýjanlegt að vanda vel til verka og vinna þetta frá grunni. Vissulega var til staðar áætlun um afnám hafta en við höfðum lítið gert annað en að vera að herða höftin á undanförnum árum. Það var til staðar áætlun en hún var ekki fullunnin og það vantaði mikið af grundvallarupplýsingum til að fara í einstakar aðgerðir. Fyrst nefni ég það sem ég kom inn á í upphafi, að það átti eftir að skilgreina umfang vandans. Það tók talsverðan tíma og það er ekkert einfalt viðfangsefni. Það er reyndar hægt, að því er mér sýnist, og maður hefur lært það á undanförnum árum að upp að vissu marki er hægt að hafa ólíkar skoðanir á því nákvæmlega hvaða kraftar eru að toga og hverjir eru að ýta þegar kemur að því að meta áhrifin á greiðslujöfnuð. En við völdum þá leið að fara varfærnu leiðina og taka minni áhættu en meiri og ganga einfaldlega út frá því að ekki væri hægt að sætta sig við að uppgjör slitabúanna mundi setja þrýsting á gengið. Um leið og menn hefðu farið að semja sig frá þeirri afstöðu hefði verið erfitt að segja hvenær ætti að segja stopp. Væri í lagi að 50 milljarðar færu? Eða 200? Voru það kannski 390? Við sögðum: Nei, við viljum engan þrýsting á gengið. Þess vegna má segja að í þessum frumvörpum felist alger hreinsun af slitabúunum hvað snertir áhrif á gengismál. Í því felast áhrif stöðugleikaskattsins og í því felast sömuleiðis áhrif stöðugleikaskilyrðanna. Þessi aðferðafræði, að vinna þetta svona frá grunni, opnaði fyrir möguleika til að vega og meta ólíka kosti til að takast á við vandann þegar hann var orðinn skýr. Ýmsu hefur verið velt upp á undanförnu ári en smám saman höfum við með lögfræðisérfræðinga [[Forseti hringir.]]okkur til fulltingis og aðra efnahagsráðgjafa innan og utan stjórnsýslunnar þróað þær leiðir og þau skilyrði sem nú birtast í þessum frumvörpum. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að þakka öllu því góða fólki innan stjórnsýslunnar og þeim ráðgjöfum sem hafa verið okkur til liðsinnis fyrir þeirra gríðarlega mikilvæga framlag í þessu máli sem felur í sér einhverja stærstu efnahagsaðgerð sem við Íslendingar höfum ráðist í.
Virðulegur forseti. Ég tek undir þakkir til allra þeirra sérfræðinga sem hafa unnið hörðum höndum að gerð þessara frumvarpa. Ég fagna þeim enn og aftur. Það er einkum tvennt sem gerir það að verkum að ég, og við í Bjartri framtíð, fögnum þessum frumvörpum, annars vegar það viðhorf sem kemur fram til þessara peninga sem nú munu mögulega streyma inn á einhvers konar reikninga eða innlánsreikninga í Seðlabankanum. Þetta eru ekki venjulegir peningar, þetta er ekki fjársjóður sem er hægt að eyða í hvað sem er eins og mér finnst stundum sumir hafa talað. Þetta eru þannig peningar að seðlabankastjóri hefur til dæmis notað hugtakið mengun til að lýsa þeim. Hins vegar höfum við auglýst mjög eftir því hvort ekki séu örugglega einhverjar viðræður, eitthvert samtal, við kröfuhafana. Ég hef gert það ítrekað hér í fyrirspurnatíma og orðið svolítið undrandi á því að svörin hafa iðulega verið þau að ekki hafi staðið til að semja við eða tala við kröfuhafa á nokkurn hátt. Mér finnst ánægjulegt að heyra að [[Forseti hringir.]]viðræður við kröfuhafa eru hluti af þessu plani og hafa verið. Hversu mikla þýðingu hafa þær viðræður haft, hvenær byrjuðu þær og hefði mátt hefja þær fyrr? Töfðu mögulega alls konar hugmyndir um gjaldþrotaleið og þessa háttar þær viðræður?
Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það er eitt af stóru atriðunum í þessum málum að fara vel með ráðstöfun þess fjár sem kann að skila sér til ríkisins, hvort sem er eftir skattaleiðinni eða eftir stöðugleikaskilyrðunum. Þess vegna setjum við það beinlínis í frumvarpið að lögfesta reglu um það hvernig fjármununum skuli ráðstafað. Varðandi samtal við kröfuhafa - ég hef oft átt þátt í samtölum um þetta hér í þingsal. Við höfum aldrei viljað fara í eiginlegar samningaviðræður við kröfuhafa, við höfum aldrei talið það rétt. Við vildum fyrst greina vandann eins og ég fór yfir í máli mínu, komast að niðurstöðu um það hvað þyrfti að gera. Okkar niðurstaða var sú að það væri óásættanlegt að hagkerfið þyrfti að aðlaga sig samhliða því að eignir yrðu greiddar út til kröfuhafa. Þegar sú niðurstaða var fengin áttum við samtal við kröfuhafa sem fólst í því að upplýsa þá um áætlun okkar um að skattleggja okkur frá þessum vanda en um leið upplýstum við að við mundum greiða fyrir leið nauðasamninga og værum tilbúin til þess [[Forseti hringir.]]að þróa stöðugleikaskilyrði. Samtalið hjálpaði að einhverju leyti við það að þróa skilyrðin en við vorum aldrei til samtals um það hverju þau ættu að skila, eingöngu hvaða leiðir væru færar að því markmiði.
Virðulegur forseti. Ég taldi að samtalið, við skulum bara kallað það svo, þyrfti alltaf að fara fram vegna þess að að öðrum kosti hefði verið mjög erfitt að réttlæta að mörgu leyti mjög róttækan skatt eins og stöðugleikaskatt, það hefði alltaf þurft að réttlæta hann sem ýtrasta úrræði. Þá hefði þurft að sýna fram á að samtal hefði farið fram áður þannig að ég fagna mjög þessari tvískiptu leið. Ég vona að það náist farsælir nauðasamningar sem ríma við okkar skilyrði um stöðugleika. Það er sú lausn sem við höfum kallað eftir. En ég vil bara fá örstutt svar við mjög stórri spurningu. Nú tala ég um lífið eftir höft, þetta mál allt saman birtist mér á þann veg að krónan sé það vondur gjaldmiðill að ekki sé hægt að flytja fjármuni á milli landa og notast við hana til þess. Þess vegna þurfa kröfuhafar að gefa eftir eigur sínar í íslenskum krónum. Það er meiri háttar galli á gjaldmiðlinum, finnst mér, og ég velti fyrir mér: [[Forseti hringir.]]Miðað við þennan lærdóm og miðað við þessa augljósu staðreynd, sér hæstv. fjármálaráðherra krónuna sem framtíðargjaldmiðil? Verður hún einhvern tímann án hafta?
Herra forseti. Já, ég sé krónuna fyrir mér sem framtíðargjaldmiðil og já, ég sé hana líka fyrir mér án hafta, sérstaklega þessara hafta sem við erum að ræða um hér og höfum fengið að kynnast á undanförnum árum. Þurfum við að beita einhvers konar þjóðhagsvarúðarúrræðum til að halda uppi ákveðnum vörnum gegn árásum á gjaldmiðilinn? Já, við munum eflaust þurfa að gera það líka. En það eru ekki höft, hvorki gjaldeyrishöft, eins og við þekktum þau í gamla daga, né heldur fjármagnshöft, eins og við þekkjum þau núna. Það er einfaldlega þjóðhagsvarúðartæki sem mörg ríki beita til þess að verjast árásum og óeðlilegum sveiflum sem fullkomlega frjáls fjármagnsviðskipti geta haft fyrir gjaldmiðlana, stundum með hörmulegum afleiðingum, jafnvel fyrir stór ríki eins og Bretland og breska pundið. Þá munu þeir þurfa að gæta að því að það sé ekki hægt að fella lífskjör almennings þar án varúðartækja. Ég er ekki sammála því að þetta mál sýni okkur að við getum ekki haft gjaldmiðilinn. Það var hins vegar algjörlega óraunhæft hjá alþjóðlegum fjárfestum að lána það magn fjármuna sem gert var til íslenska fjármálakerfisins, [[Forseti hringir.]]það sýndi sig, enda gátu þeir ekki, þegar kuldaveturinn skall á í fjármálaheiminum, risið undir þeim erfiðleikum. Það voru margir sem gerðu mikil mistök, meðal annars þeir sem lánuðu 13 þús. milljarða til íslenska bankakerfisins.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa fagnað því að þessi áætlun sé komin fram og að við sjáum fram á áfanga í því að losa hér um höft. Þessi frumvörp munu væntanlega leggja grunninn að því að það verði hægt. Mig langar hins vegar að spyrja aðeins nánar út í það sem stundum er kallað viðræður og stundum ekki. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra sagði að stjórnvöld hefðu hitt kröfuhafana og hlustað eftir sjónarmiðum. Það kom líka fram hjá hæstv. ráðherra í andsvari við hv. þm. Guðmund Steingrímsson og í ræðunni að stöðugleikaskilyrðin hefðu að einhverju leyti verið mótuð eftir að stjórnvöld hlustuðu á kröfuhafa. Það er að vísu margoft búið að segja okkur hér að engar viðræður séu í gangi við kröfuhafa og þess vegna eru menn kannski feimnir við að kalla þetta viðræður, en ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Ég gagnrýni ekki að stjórnvöld hitti kröfuhafa, hlusti eftir sjónarmiðum þeirra og móti á einhvern hátt stöðugleikaskilyrðin eftir að hafa hlustað á kröfuhafa, en hljómar þetta ekki, hæstv. ráðherra, bara eins og það sem við köllum í daglegu tali [[Forseti hringir.]]samningaviðræður?
Herra forseti. Þegar á kemst samningur getur annar aðilinn krafist þess að hann verði uppfylltur. Hann getur meira að segja fengið fulltingi stjórnvalda til að krefjast efnda á samningnum. Engir slíkir samningar liggja fyrir í þessu máli, það hefur enginn kröfu um eitt eða neitt, enda hefur samtalið eingöngu átt sér stað við ráðgjafa stjórnvalda sem upplýstu um hvað það væri sem þeir mundu leggja til við stýrinefnd um afnám fjármagnshaftanna hvað varðar skattinn, hvað varðar stöðugleikaskilyrðin og hvað varðar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki til að greiða fyrir nauðasamningum. Þegar kallað var eftir því hvort ekki væri rétt að kynna þessi áform fyrir lykilkröfuhöfum féllumst við á það. Það var ráðgjöf ráðgjafahópsins að við ættum það samtal. Ég held að það hafi sýnt sig að það hafi gagnast okkur ágætlega. Þar var til dæmis hægt að hlusta eftir því hvað það væri sem kröfuhafar sæju helst fyrir sér að gera hvað varðar lengingar og fjárfestingar á skuldbindingum í landinu til þess endanlega að [[Forseti hringir.]]slípa til stöðugleikaskilyrðin. Að öðru leyti voru þeir bara að hjálpa sjálfum sér að komast til þess áfangastaðar sem við sögðum þeim að þetta mundi allt saman enda á.
Herra forseti. Við hæstv. fjármálaráðherra vitum bæði að það skiptir máli hvaða orð maður notar og ég skil alveg að hæstv. ríkisstjórn vilji forðast það orð eftir það sem sagt hefur verið, en mér heyrist að minnsta kosti að samtalið hafi skilað árangri og ég fagna því. Hæstv. ráðherra nefndi það í ræðu sinni að tekið hefði talsverðan tíma að vinna frekari greiningarvinnu og það útskýrði væntanlega þann tíma sem það tók frá því að þverpólitísk nefnd lagði til í apríl 2013 að fengnir yrðu erlendir sérfræðingar til að liðsinna stjórnvöldum við að finna heildræna lausn um afnám hafta. Síðan var ákveðið í júlí 2014, sem sagt meira en ári seinna, að semja við ráðgjafa um vinnu vegna losunar fjármagnshafta. Því hefur verið haldið fram, án þess að ég viti neitt um það, að ein ástæða fyrir þeim langa tíma sem þetta tók sé að stjórnarflokkarnir hafi ekki verið einhuga um hvernig nálgast ætti málin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra beint út hvort sú hafi verið raunin eða hvort þessi tími, þetta rúma ár, hafi allur farið í greiningarvinnu þarna á milli.
Herra forseti. Það hefur verið prýðileg samstaða milli stjórnarflokkanna um það hvernig vinna ætti þetta mál. Oft er því haldið fram að sumir menn hafi viljað knýja á um gjaldþrotaleiðina. Ég segi bara varðandi gjaldþrotaleiðina að hún er sú leið sem skrifuð er í lögin, nái menn ekki nauðasamningi við slit fjármálafyrirtækis. Það var gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að skilja til fulls hvað það þýddi. Hvað mundi gerast ef málið mundi enda í gjaldþroti? Sú leið gat vel orðið niðurstaðan, algjörlega án nokkurs atbeina stjórnvalda, eins og við höfum séð fyrir dómstólum, bara til dæmis ef einhver kröfuhafi hefði krafist þess að sú leið yrði farin og dómari hefði fallist á það þá varð sú leið ofan á. Við þurftum að skilja þá leið. Það var nauðsynlegt að taka það út og við gerðum það í sérstakri úttekt. Sömuleiðis varðandi fyrra árið, þá var það fyrst og fremst greiningarvinna. Ég segi bara alveg eins og er, það var ekki skýrt þegar ég mætti í fjármálaráðuneytið hver þrýstingurinn vegna aflandskrónuvandans, [[Forseti hringir.]]slitabúanna og innanlandsþrýstings var nákvæmlega á greiðslujöfnuð á komandi árum. Sú vinna stóð yfir, reynt hafði verið að leggja mat á hana en það lá í raun og veru ekki fyrir fyrr en undir áramótin 2013/2014 hvernig sú mynd var í grófum dráttum.
Herra forseti. Ég ætla að vera ærlegur og segja að ég var afskaplega ánægður með þessa ræðu hæstv. fjármálaráðherra og sömuleiðis þá miklu hreinskilni sem hann hefur sýnt í þessu samtali við okkur. Ég þakka honum og starfsmönnum fjármálaráðuneytisins fyrir sína góðu vinnu síðan 2011 í þessu máli og sömuleiðis Seðlabankanum fyrir djúphygli og úthald. Hæstv. ráðherra sagði að menn hefðu átt samtal við handvalinn hóp kröfuhafa og skýrt fyrir honum á hvaða áfangastað Íslendingar vildu fara. Orðrétt sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Þar hefur verið hlustað eftir því hvernig menn séu tilbúnir að koma sér á þennan áfangastað …“ Ég velti því fyrir mér hvort menn hafi hlustað of grannt. Mér finnst svolítið einkennilegt hversu fljótir hópar kröfuhafa hinna ýmsu banka stökkva á það tilboð sem kemur fram í hinum svokölluðu stöðugleikaskilyrðum. Ég velti fyrir mér hvort Íslendingar kunni að hafa gengið of skammt þegar þeir létu reyna á sársaukamörk kröfuhafanna.
Herra forseti. Það mun eflaust hver sjá það með sínum augum hversu ströng stöðugleikaskilyrðin eru og hvort þau fullnægi því markmiði sem að er stefnt. Hér eru lögð fram frumvörp og hér er lögð fram áætlun sem byggir fyrst og fremst á því að við erum að eyða greiðslujafnaðarvanda sem stafar af slitabúunum og í raun er það algert grundvallaratriði. Síðan erum við með aðra áætlun sem eyðir greiðslujafnaðarvanda vegna aflandskrónuvandans. Þeir sem spyrja sig þessarar spurningar verða að kafa ofan í það hvort stöðugleikaskilyrðin ná því markmiði eða ekki að eyða greiðslujafnaðarvanda vegna slitabúanna. Það er okkar niðurstaða að svo sé. Það er mat okkar ráðgjafa að svo sé. Það er mat Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins að svo sé. Svo geta menn verið annarrar skoðunar, að þetta mál snúist ekkert um það að eyða greiðslujafnaðarvandanum heldur að endurheimta fjármuni frá föllnum fjármálafyrirtækjum í einhverjum öðrum [[Forseti hringir.]]tilgangi, en það er ekki það sem þessi frumvörp byggja á.
Herra forseti. Það er eitt af því sem við þingmenn munum væntanlega skoða hér í vinnunni. Ég treysti alveg mati hæstv. fjármálaráðherra en hef samt minn rétt til þess að skoða það sem hann segir og gerir krítískum augum. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði að þegar hann steig inn í fjármálaráðuneytið tók hann ekki við fullunninni áætlun, en hann tók við áætlun eins og hann sagði hreinskilnislega. Hún var síðan unnin. Það var hins vegar lyft opinberlega sviðsmyndum af hálfu fyrri ríkisstjórnar. Már Guðmundsson seðlabankastjóri gerði það í apríl 2013. Grundvöllur þess var að 75% yrði rakað af krónueign slitabúanna. Hæstv. ráðherra segir opinberlega að núna verði tekinn 500 milljarða skattur ef þau fallast á stöðugleikaskilyrðin. Ég held að ég fari með rétt mál að samanlögð krónueign slitabúanna sé 900 milljarðar. Það þýðir hins vegar að það er verið að taka 55% af krónueign slitabúanna núna. Sviðsmyndin var áður 75%. [[Forseti hringir.]]Það er kannski skýring á því af hverju kröfuhafarnir stökkva [[Forseti hringir.]]svona glaðir á þessi skilyrði.
Herra forseti. Ég ætla að benda hv. þingmanni á að gera greinarmun á kröfum í krónum og kröfum í gjaldeyri á innlenda aðila. Þeir kröfustabbar samanlagt mynda efri fjárhæðina og það er tekist á við báða flokkana í þessari áætlun og í stöðugleikaskilyrðunum. Ég tek eftir því að margir eru að velta fyrir sér hvort hér sé nánari útfærsla á einhverri fyrri áætlun sem var til staðar eða hvort hér sé um að ræða einhverja nýja áætlun. Þá ætla ég að segja mína sýn á það. Að því marki sem einhver áætlun var til um það hvernig ætti að taka á þessum vanda þá snerist hún að langmestu leyti um það að fara í einhvers konar viðskipti við slitabúin um að íslenska ríkið mundi mögulega eignast einhverja banka og aðrar kröfur og aðra slíka hluti. Það varð tiltölulega snemma okkar niðurstaða að fara ekki þá leið. Við förum hér frekar leið skatts og stöðugleikaskilyrða sem byggir þá á því að íslenska ríkið fær ekki í fangið þessi stóru fjármálafyrirtæki og við byggjum áætlunina alfarið á lausn á greiðslujafnaðarvandanum. [[Forseti hringir.]]Ég kannast ekki við að það hafi verið neinar útfærðar hugmyndir um [[Forseti hringir.]]skattlagningu í stjórnkerfinu frá því að ný ríkisstjórn tók við.
Forseti. Ég þakka fyrir ágætisumræður um þetta mál og ræðu. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra af hverju lífeyrissjóðirnir fá aðeins að fjárfesta erlendis fyrir 10 milljarða á meðan eingöngu fjórðungur innstreymis er í lífeyrissjóðina. Mig langaði að spyrja hvort það sé ekki möguleiki á því að ef lífeyrissjóðirnir fá aðeins að fjárfesta fyrir 10 milljarða að það verði hætta á enn meiri innspýtingu í núverandi fasteignabólu. Hvað ræður því að ákveðið var að fara þessa leið en ekki einhverja aðra?
Herra forseti. Það var mat manna að opna þyrfti að fyrir erlenda fjárfestingu lífeyrissjóðanna eins fljótt og hægt er. Þetta fyrsta skref felur það í sér að það á að vera hægt að viðhalda því hlutfalli erlendra eigna lífeyrissjóðanna sem þær mynda í dag af heildareignum, þ.e. það sé um það bil sama hlutfallið af heildareignum þeirra sem verða erlendar eignir ef þessir 10 milljarðar fá áfram að streyma út. Getum við tekið frekari skref á næstu árum? Við stefnum að því að geta aukið það, en þá erum við líka farin að glíma við aðra spurningu sem er þessi: Hvað viljum við að hlutfallið sé af heildareignum erlendis hjá lífeyrissjóðunum? Það er mjög stór og mikilvæg spurning. Hún snertir áhættudreifingu í lífeyriskerfinu en hún snertir líka greiðslujöfnuð okkar Íslendinga og þarf að fara í nokkuð flókna útreikninga á því hvernig það gerist síðan yfir vissan tíma að þeir fjármunir [[Forseti hringir.]]byrji að skila sér aftur með ávöxtun inn sem gjaldeyrisinnstreymi. Það er ekki alveg komið að því að svara þeirri spurningu.
Ég þakka kærlega fyrir svörin. Mig langaði að spyrja þessu tengt, af því að ég hef ekki séð, eða þeir sem eru sérfræðingar á þessu sviði, að minnst sé á fjárfestingarbankana eða fjárfestingarsjóði erlendis. Mig langaði bara að spyrja hvort það sé möguleiki á að þessir aðilar séu með einhvers konar frítt spil eða hvort ég hafi misst af einhverjum mikilvægum þáttum í þessum frumvörpum. Síðan langaði mig jafnframt að spyrja hversu mikið af 300 milljarða aflandskrónum verði boðið upp og hleypt úr landi. Er möguleiki á að þessar aflandskrónur veiki krónuna?
Herra forseti. Ég verð að játa að ég skildi ekki til fulls fyrri hluta spurningarinnar en það er engu að síður svo að ég tel að það sé enginn með frítt spil í þessum frumvörpum eða þessari áætlun. Varðandi útboð sem halda á á síðari hluta þessa árs er það mat okkar að það sé þannig hannað að það eigi ekki að valda óþarfaþrýstingi á gengið. Það mun hins vegar, ef vel tekst til, valda því að við leysum stærsta hluta þess vanda. Markmiðið er að sem allra minnst af aflandskrónunum fari inn á læsta reikninga og sem allra mest taki þátt í útboðinu. Það verður hannað með það í huga. Takist útboðið vel mun það geta skilað með óbeinum hætti, eða reyndar með beinum hætti í gegnum útboðið, [[Forseti hringir.]]gríðarlega miklum fjárhagslegum ávinningi sem getur hlaupið á tugum milljarða.
Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi lýsa ánægju með að þessi frumvörp skuli vera komin hingað til þinglegrar meðferðar og lýsi því yfir fyrir hönd okkar í Samfylkingunni að við munum fara yfir þau málefnalega og sýna sem fyrr í þessu mikilvæga máli samstöðu um brýna þjóðarhagsmuni. Það skiptir mjög miklu máli að við leitumst við að standa saman í flóknum og erfiðum deilumálum og úrlausnarefnum sem varða efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar eins og hér er um að tefla. Það hefur ekki farið fram hjá neinum síðustu tvö ár að verið hefur nokkur skortur á skýrri stefnu ríkisstjórnarinnar um losun gjaldeyrishafta. Við höfum oft rætt það í þingsal hvað líði áætlun um losun gjaldeyrishafta. Hæstv. forsætisráðherra hóf feril ríkisstjórnarinnar á að segja að hann vissi nákvæmlega hvernig ætti að gera þetta og ný áætlun mundi líta dagsins ljós nokkrum mánuðum síðar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur oft sagt að það væri hægt að leysa málið innan sex mánaða ef tækist að stilla saman væntingar. Við höfum oft spurt hæstv. fjármálaráðherra hvernig fara eigi að því að stilla saman væntingar ef afstaða hans væri sú að það ætti aldrei að tala við nokkurn mann. Við því höfum við aldrei fengið svör önnur en þau sem ég vil nú hér gera að umtalsefni, sem eru þau svör að okkur hefur ítrekað verið brigslað um að vera talsmenn erlendra kröfuhafa eða með öðrum hætti ekki borið íslenska hagsmuni fyrir brjósti. Ég vil bara segja í ljósi þess sem hér hefur verið upplýst í ágætri ræðu hæstv. fjármálaráðherra að það hefði kannski verið meiri mannsbragur á því að segja ósköp einfaldlega að verið væri að vinna að greiningum á málinu og að menn vildu koma fram með fullunnar tillögur. Hefði það ekki verið betra en að koma hér aftur og aftur með sönginn um það að við sem spurðum og sinntum lýðræðislegri skyldu okkar værum talsmenn erlendra kröfuhafa og værum að biðja um að gefist væri upp fyrir hagsmunum þeirra? Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið á milli mála í opinberri umræðu að verið hefur skortur á stefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar og kröfuhafarnir hafa sagt að ekki væri ljóst hvaða skilyrði þeir þyrftu að uppfylla til að geta gert nauðasamninga. Að því leyti liggur alveg ljóst fyrir að mörkun stöðugleikaskilyrðanna var grundvallarverkefni ríkisstjórnarinnar og var algjör höfuðnauðsyn ef menn vildu greiða fyrir gerð nauðasamninga. Orðræða ríkisstjórnarinnar hefur hins vegar snúist um allt annað síðustu tvö árin en það að greiða fyrir gerð nauðasamninga. Hún hefur snúist um að reyna að fara einhverjar aðrar leiðir, að refsa hrægömmum eða erlendum kröfuhöfum sem væru búnir að græða nóg á íslenskri þjóð. Niðurstaðan nú er allt, allt önnur. Hæstv. fjármálaráðherra sagði það áðan: Við viljum fá hvorki meira né minna en nauðsynlegt er. Það er allt annað, allt önnur staðhæfing og miklu meira í samræmi við hina eðlilegu samningaleið sem við höfum oft talað fyrir í Samfylkingunni. Það sem hæstv. fjármálaráðherra lýsti hér áðan er auðvitað samningaleið. Menn byrja á að marka sér skýra samningsstefnu um hvað þeir vilja alveg örugglega fá, það eru stöðugleikaskilyrðin. Síðan setja þeir fram ítarlegri kröfur, en það er líka alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að ekki var farið í beina samninga, sem var mjög skynsamlegt af ríkisstjórninni vegna þess að þá á gagnaðilinn samningsréttarlega kröfu á hendur viðsemjandanum, ríkisvaldinu. Það er mjög mikilvægt að svo sé ekki nú. En þetta eru auðvitað samningaviðræður. Þetta er það sem heitir í alþjóðlegum samningafræðum „proximity talks“ og felur í sér að milligöngumenn annast samningaviðræðurnar, þeir skuldbinda ekki þann sem þeir tala fyrir en kanna grundvöllinn á hinum kantinum. Gerðir hafa verið friðarsamningar með þessum hætti. Jafnframt hafa verið gerðir flóknir fjárhagslegir samningar með þessum hætti, til dæmis hluti af samningunum um uppskipti milli gömlu og nýju bankanna. Það sem eru stóru tíðindin núna er að það hefur sem sagt verið farin samningaleið en ekki refsivandarleið hæstv. forsætisráðherra og Framsóknarflokksins og er niðurstaðan mjög í samræmi við það upplegg sem við í Samfylkingunni höfum haft í þessu máli allt frá því að lagaákvæðinu um gjaldeyrismál voru sett 2011 og erlendu eignir þrotabúanna felldar undir höftin í mars 2012. Vegna digurbarkalegra ummæla sumra úr stjórnarmeirihlutanum er því miður nauðsynlegt að rifja upp þá sögu svo menn fari ekki í örvæntingarfullri leit að réttlætingu fyrir eigin viðsnúningi að búa til einhverja nýja sögu um hvað gerðist og hvað hefur verið sagt af hálfu Samfylkingarinnar um þessi mál. Til dæmis er fróðlegt að heyra að hin ágæti ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, Sigurður Hannesson, skuli ekki hafa vitað af því og kemur það í ljós í viðtali í dag, hann virðist ekki hafa vitað af því með hvaða hætti síðasta ríkisstjórn kom að undirbúningi samninga við kröfuhafa erlendu bankanna. Við stóðum að lagasetningu 12. mars 2012. Yfirlýst markmið hennar var að fella erlendar eignir búanna undir höftin. Í umræðu um það mál í þinginu fór ekkert mjög mikið fyrir þeim þætti og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að skort hafi á upplýsingar um umfang vandans á þeim tímapunkti. Það er hins vegar áberandi þegar horft er á þá umræðu að þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðu lykkju á leið sína til þess að tortryggja allt sem frá Seðlabankanum kom í ráðleggingum um næstu skref í því máli og lýstu vantrausti á Seðlabankanum og ráðgjöf hans. Ég held að lærdómurinn af síðustu mánuðum eigi að kenna okkur að þetta er ekki skynsamleg leið til nálgunar við mál sem lúta brýnum þjóðarhagsmunum. Við ættum að læra af því og treysta sérfræðingum sem koma og leggja gott til og taka efnislega á málum. Atkvæði sjálfstæðismanna gegn breytingunni um að fella hinar erlendu eignir þrotabúanna undir höftin stingur auðvitað sérstaklega í augun þegar farið er yfir þessa sögu. Núna er orðið alveg ljóst hvað okkur gekk til vegna þess að sú staða sem þarna var sköpuð hefur nú verið nýtt. Í aðdraganda kosninga árið 2013 lýstum við samningaleið, það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra. Á þeim tíma hafði ekki gefist tími til að útfæra annað en hugmynd um viðskipti sem mundu skila þessum árangri. Það er vissulega rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að það er skynsamlegra að fara þá leið sem farin hefur verið nú, með nándarsamningum eða „proximity talks“, það er mun skynsamlegra. Það kemur í veg fyrir hættur sem ríkið hefði getað þvælst inn í vegna viðskiptaskuldbindinga. En samningsmarkmið okkar voru algjörlega ljós. Aftur til upprifjunar stjórnarmeirihlutanum. Ég vil rekja það sem við sögðum opinberlega um það mál. Það er hægt að kanna það nákvæmlega. Á sama tíma og núverandi hæstv. forsætisráðherra talaði fyrir því að steikja ætti hrægamma og afla fjár með því að taka eignir af útlendingum, sögðum við að verið væri að vinna að lausn, samningsbundinni lausn, sem skilað gæti umtalsverðu svigrúmi með samningum við erlenda kröfuhafa. Ég vísa bara til viðtala við þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Katrínu Júlíusdóttur í febrúar 2013 þar um. Við byggðum það á ráðgjöf Seðlabankans og má vitna í ummæli seðlabankastjóra þann mánuðinn um að hægt væri að sjá fyrir sér að innlendar eignir kröfuhafa yrðu færðar niður um 75% í slíkum samningum. Unnið var með sviðsmyndir í fjármálaráðuneytinu á þeim tíma sem fólu í sér allt að 100% niðurfærslu innlendra eigna kröfuhafa. Við sögðum skýrt fyrir kosningar að hægt væri að ná þessum árangri, að hægt væri að ná umtalsverðu svigrúmi með samningum við kröfuhafa, við efuðumst ekki um það. Í leiðtogaumræðum í sjónvarpi sagði ég skýrt að hægt væri að ná þessu svigrúmi en við vildum nýta það til að lækka skuldir ríkisins. Ég sagði að áætlanir okkar bentu til að við gætum að minnsta kosti náð lækkun upp á 20 milljarða kr. á ári af vaxtabyrði ríkisins. Hvað hefur núna gerst, virðulegi forseti? Jú, það hefur skapast svigrúm. Það mun skila að minnsta kosti 20, líklega 30, mögulega 40 milljörðum vegna þess að fyrirheit hefur verið veitt um að þessir peningar gangi til lækkunar skulda ríkisins. Ég sagði líka í þessum sama sjónvarpsþætti að það svigrúm vildum við nýta til uppbyggingar brýnna verkefna í velferðarþjónustu til næstu ára. Við eigum eftir að sjá í hvað þessi ríkisstjórn vill nýta það svigrúm. Við sögðum líka í aðdraganda síðustu kosninga, og vorum úthrópuð fyrir það af Framsóknarflokknum, að við teldum eðlilegt að mæta þeim sem væru í brýnustum skuldavanda og við teldum að það mundi líklega kosta 60–80 milljarða. Hvað er búið að gera núna? Búið er að verja 80 milljörðum af almannafé með mjög óskilvirkum hætti sem ekki hefur náð að leysa skuldavanda þeirra sem eru í raunverulegum skuldavanda, og eftir stendur samt fjórðungur þjóðarinnar með verðtryggðan húsnæðiskostnað án þess að hafa fengið krónu í úrlausn. Það liggur sem sagt fyrir að hinar stóru peningalegu línur í þessu máli lágu fyrir af okkar hálfu fyrir síðustu kosningar. Samningsmarkmiðin af okkar hálfu voru skýr og við útfærðum þau og lýstum þeim opinberlega fyrir þjóðinni. Við höfum auðvitað ekki getað ráðið við ranga forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í því hvernig svigrúminu gagnvart skuldugum heimilum hefur verið ráðstafað, en skuldbinding okkar lá fyrir um þessa ráðstöfun. Nú er því samningaleiðin sem við töluðum fyrir orðin að veruleika og landráðabrigsl undanfarinna missira hljóma orðið mjög sérkennilega í því ljósi. Það hlýtur auðvitað að þurfa að spyrja: Hefði ekki mátt vinna þessa greiningarvinnu hraðar og betur? Ég tek alveg mark á því sem hæstv. fjármálaráðherra segir að þurft hafi að vinna mikla vinnu og ég trúi því og treysti, en ég segi bara: Seðlabankastjóri lýsti hugmyndunum um 75% niðurfærslu innlendra eigna kröfuhafa í febrúarmánuði 2013. Í októbermánuði eru fréttir í fjölmiðlum af vinnslu við svokallaða bingóáætlun Seðlabankans sem átti að tryggja nákvæmlega þennan árangur. Var henni ýtt til hliðar? Var unnið með hana? Það er nefnilega þannig að höftin hafa kostað 80 milljarða á ári samkvæmt áætlun Viðskiptaráðs. Dýr er því hver dagur. Fara þarf vandlega yfir þessi mál í þingnefndinni og við munum auðvitað gera það því að það skiptir miklu fyrir þjóðarhagsmuni máli, þrátt fyrir að horfur séu á að nauðasamningar takist og að kröfuhafar muni fara þá leið frekar en að sæta álagningu skattsins, að tryggja að ef misbrestur verður á því séu þessi frumvörp eins vel úr garði gerð og mögulegt er og þar af leiðandi sé girt fyrir helstu hættur. Sumir hafa látið að því liggja að það sé eiginlega þýðingarlaust eða ástæðulaust að lögfesta þessi frumvörp í ljósi þeirra frétta sem borist hafa af samningsvilja kröfuhafanna. Ég er ekki sammála því. Ég er heldur ekki sammála því þegar menn velta því upp hvort hér sé raunverulega verið að breiða yfir þá staðreynd að verið er að fara samningaleið sem hæstv. forsætisráðherra vildi aldrei fara og Framsóknarflokkurinn talaði harkalega gegn. Ég held að það sé nauðsynlegt að lögfesta þennan grundvöll til þess að tryggja að samningaleiðin skili niðurstöðu sinni. Ég vil síðan líka nefna að það er ánægjuefni að sjá í áætlununum að gert er ráð fyrir að lífeyrissjóðir almennings komist út með ákveðnum hætti strax í upphafi. Mér hefur þótt það ljóður á öllum áætlunum hingað til hversu lítill gaumur hefur verið gefinn að því hversu mikilvægt það er að lífeyrissjóðirnir komist til fjárfestinga erlendis strax í upphafi. Stærsta málið á dagskrá nú er hvernig við nýtum svigrúmið sem skapast. Það er ekki auðvelt að talast á við það. Ég sagði fyrir kosningarnar eins og ég rakti hér áðan að nýta ætti það svigrúm til að lækka skuldir ríkisins og að svigrúmið sem myndast mundi í ríkisrekstrinum upp á einhverja tugi milljarða með lækkaðri skuldabyrði ætti að nýta til uppbyggingarverkefna í velferðarþjónustu. Þau blasa núna við. Heilbrigðiskerfið er á heljarþröm. Það er gríðarlega alvarlegt ástand sem orðið er þegar forstjóri Landspítalans segir að íslensk heilbrigðisþjónusta hafi fallið niður um þrep. Við svo búið má ekki una. Það er líka áhyggjuefni að það er engin stefna hjá þessari ríkisstjórn um uppbyggingu hjúkrunarheimila. Þörfin er brýn. Hún vex með hækkandi meðalaldri þjóðarinnar og ekkert er verið að gera nýtt núna og engin ný verkefni eru á prjónunum. Þarna er verkefni sem þarf brýnnar úrlausnar við. Ég nefni bara þessi tvö atriði og læt þau duga. Tveir atburðir í dag sýna okkur hætturnar sem við stöndum frammi fyrir, annars vegar forsíða Morgunblaðsins í morgun þar sem fjármálaráðherra boðar skattalækkanir, að nýta eigi svigrúmið í það - skattalækkanir, skattalækkanir, skattalækkanir. Sama hroll setur að manni eftir vaxtaákvörðun Seðlabankans í morgun. Getur verið að við séum nú að hefja nýja ógæfuvegferð sem er eins og endurtekning á hagstjórnarmistökum sömu stjórnarflokka í aðdraganda hruns? Þar fóru saman illa tímasettar skattalækkanir og stöðugar vaxtahækkanir Seðlabankans sem drógu vaxtarmunarviðskipti að landinu á þann veg að lítt var við ráðið og gjaldeyrismarkaðurinn tútnaði svo út að gengið varð skakkt með skelfilegum afleiðingum. Hagfræðingur sagði í útvarpinu í morgun að ef þessar aðgerðir nú tækjust vel, tækist okkur líklega að greiða upp allar skuldirnar af hruninu. Það er auðvitað gríðarlegur árangur af glímu okkar við þetta erfiða verkefni allt frá 2008. Og við stæðum þá í sömu sporum í ríkisskuldum og árið 2004, þ.e. vel fyrir hrun, sagði þessi hagfræðingur. Og hann bætti við: Eftirleikurinn er hins vegar okkar og við eigum eftir að vinna úr því. Munum við þá á næstu árum gera sömu mistökin eins og við gerðum eftir 2004 og drógu okkur lóðbeint í hrun? Ég segi þetta vegna þess að þessir stjórnarflokkar hafa glæstari sögu í stórfelldum hagstjórnarmistökum en nokkrir aðrir flokkar í landinu og hafa gerst ókrýndir kóngar í því að gusa bensíni á bál þegar verðbólga er annars vegar. Það er kafli í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda efnahagshrunsins um hinar alskökku skattalækkanir sem ráðist var í - hvenær? Jú, þær komu til framkvæmda 2004 og kyntu undir efnahagsvandanum í aðdraganda hruns. Með öðrum orðum, það er búið að gera sérstaka hagrannsókn á árangrinum af þessari stefnu frá 2004 og áfram, hann liggur fyrir. Segja má að gerð hafi verið emperísk rannsókn í þessu vegna þess að það er búið að prufukeyra þessa stefnu og hún leiddi okkur í hrun, og nú blasa við sömu hættur en líka tækifæri. Því segi ég: Með þeim aðgerðum sem hér hefur verið gripið til á undanförnum árum allt frá hruni er búið að skapa sterka og góða stöðu og við getum stiklað í gegnum árangurinn. Það var gríðarlegt gæfuspor fyrir íslenska þjóð að setja neyðarlögin 2008, það var rétt að setja á gjaldeyrishöftin, þrátt fyrir að margir hafi nú efast um það allt fram á þennan dag að það hafi verið rétt skref, það hefði bara verið betra að láta allt gossa meira og láta heimilin brenna meira og kjörin versna meira. Það var mjög mikilvægt að halda áfram þeirri áætlun þvert á flokka árin sem komu á eftir og skilaði okkur í útskrift úr áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 2011. Það var hárrétt ákvörðun að lögfesta meginreglur um gjaldeyrishöftin 2011 og gera þar með fullkomlega gagnsæjan þann grunn sem unnið var á. Það var mikilvægasta skrefið til að tryggja samningsstöðu okkar að fella erlendar eignir þrotabúanna undir höftin í marsmánuði 2012 og á þeim grunni, sem núverandi stjórnarflokkar komu ekki að því að leggja, er núna unnt að semja. Ég vil þess vegna þakka ríkisstjórninni fyrir það hvernig haldið hefur verið á þessu máli sérstaklega síðustu mánuði. Mér sýnist flest benda til að orðið hafi ákveðin grundvallarbreyting þegar menn ákváðu loksins að fara að treysta faglegri ráðgjöf Seðlabankans, nýta aflþunga stjórnkerfisins til þess að leysa úr þessum málum og róa allir í sömu átt. Ég vil líka hrósa ríkisstjórninni fyrir val þeirra á ráðgjöfum sem komu að þessum málum á síðustu mánuðum og missirum. Þeir hafa boðið af sér góðan þokka og verið viðræðugóðir og sýnst hafa góð tök á viðfangsefninu, hefur okkur, sem vorum í samráðsnefnd um losun hafta, sem er nú líklega einhver alminnsta samráðsnefnd sem nokkurn tímann hafa verið dæmi um í veraldarsögunni, sýnst af því litla sem við höfum komið að þessu máli. Það skiptir miklu máli að tekist hafi að hrinda órunum burt, órunum um að hægt væri að beita einhverjum allt öðrum aðferðum við úrlausn þess máls en felast í þjóðréttarskuldbindingum okkar og meginreglum laga. Ég var til dæmis atyrtur fyrir það að halda því fram í aðdraganda síðustu kosninga að lausn þyrfti að rúmast innan þjóðréttarlegra skuldbindinga landsins. Svo digurbarkalega töluðu menn um að hægt væri að beita kylfum villt og galið, það þyrfti ekki einu sinni að fara að grundvallarreglunum. Það er þakkarvert að tekist hafi að hemja þá óra og það er þakkarvert að tekist hafi enn einu sinni að skapa víðtæka samstöðu um leið sem er í fullu samræmi við leiðina sem rakin var allt frá upphafi glímu okkar við eftirleik hrunsins. En, virðulegi forseti, það er mikilvægt að spilla ekki þeirri stöðu. Ef það er rétt að staða okkar nú geti talist hliðstæð því sem hún var 2004 þá er reynslan frá 2004 verðugur minnisvarði um hvernig á ekki að haga hagstjórn og áherslum. Það er vert að muna að þó að það sé erfitt að glíma við niðurskurð og efnahagslega erfiðleika þá þarf líka sterk bein til að þola góða daga. Því vil ég ljúka þessari ræðu minni á brýningu til ríkisstjórnarinnar um að hún forðist nú þau hagstjórnarmistök sem ríkisstjórn sömu flokka gerðist sek um í aðdraganda hruns, að hún leiðist ekki út á braut stórskaðlegra skattalækkana á sama tíma og Seðlabankinn hækkar vexti, og kyndi þar með ekki undir verðbólgu og óstöðugleika í gengi sem skaðað getur velsæld þjóðarinnar og hagsmuni allra heimila í landinu.
Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi það að framan af hafi mögulega vantað skýr svör til slitabúa um hvað þyrfti til að þau fengju undanþágu og gætu lokið nauðasamningum, þá tengist það mjög því að heildstæð áætlun þurfti að vera til staðar og raunhæft mat á greiðslujafnaðarvanda Íslendinga, nákvæmt mat. Um leið og það lá fyrir var augljóst hvað þurfti að gerast. Þegar ég hef orðað það svo í umræðum um þessi mál að stilla þyrfti saman væntingar þá átti ég að sjálfsögðu við það að kröfuhafar slitabúa þurftu að aðlaga sig að þeim raunveruleika. Það er ekkert launungarmál og hefur komið fram opinberlega að þegar það hefur verið rætt, til að mynda seint á síðasta ári, að til stæði að setja 35% útgönguskatt voru viðbrögð slitabúanna þau að það væri fullkomlega óraunhæft og kæmi aldrei til greina. Það er ekkert launungarmál að það var í samræmi við þau sjónarmið sem fyrstu viðbrögð kröfuhafahópanna voru þegar þeim voru kynnt áform okkar. Það má kannski segja að það hafi vantað hundruð milljarða upp á að þeir hafi sýnt eitthvert raunsæi. Að öðru leyti vil ég segja það að þegar rætt er um bætta stöðu ríkissjóðs á komandi árum, meðal annars vegna afleiðinga þess að við náum að losa um fjármagnshöftin, tel ég að það sé sjálfsagt og eðlilegt að horft verði til frekari lækkana á sköttum og álögum á borgarana og fyrirtækin í landinu, til að mynda í tryggingagjaldi og annars staðar, en ég tek á sama tíma fram að það verður að sjálfsögðu að tímasetja slíkt vel. En það hlýtur að koma til skoðunar og á að vera til skoðunar. Sumir eru þeirrar skoðunar að frekar eigi að horfa til aukinna útgjalda eins og mér heyrist hv. þingmaður vilja frekar einbeita sér að, en varðandi fortíðina þá var það alveg skýrt, það var eitt helsta kosningamál Samfylkingarinnar [[Forseti hringir.]]2003 að lækka skatta. Við stóðum hér í orðræðu við Samfylkinguna eftir þær kosningar. Þeir sökuðu nýja ríkisstjórn um að svíkja [[Forseti hringir.]]loforðin um skattalækkanir, en svo komu þeir löngu síðar og sögðu: Það voru mistök að lækka skatta.
Virðulegi forseti. Ég lýsti því ítarlega áðan í máli mínu að ég hef fullan skilning á því að það hafi tekið tíma að skilgreina viðmiðin sem slitabúin þyrftu að fara eftir. Auðvitað höfum við heyrt kvein frá þeim, ekki er við öðru að búast. Það er bara fullkomlega eðlilegt að menn verji hagsmuni sína. En það sem ég gerði athugasemdir við hér áðan var að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra, skyldu hafa látið sig hafa það að útmála þá sem spurðu um framgang undirbúnings þessa verkefnis, sem þjóðníðinga og landráðamenn, talsmenn erlendra kröfuhafa, eins og ítarlega var sagt hér í þingsölum. Það er það sem mér finnst mjög til vansa þegar horft til baka og engin innstæða er fyrir í ljósi þeirrar niðurstöðu sem hér er komin. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti hér ágætlega hvað gerðist. Það urðu auðvitað samningar. Auðvitað eru þetta samningar þegar himinn og haf, mörg hundruð milljarðar voru á milli viðhorfa og manna, þá dragast þeir auðvitað saman vegna þess að ríkisstjórnin er búin að skapa sér skynsamlega og trúverðuga samningsafstöðu og byggja hana á efnislegum gögnum. Það gera menn í samningum. Ég hrósa mönnum bara fyrir þessa samninga. Menn eiga ekkert að fara á harðahlaupum undan því að hafa farið samningaleið. Þetta er bara skilgreining á samningum sem kallast „proximity-talks“ og ég hvet ríkisstjórnina og ríkisstjórnarmeirihlutann til að fletta skilgreiningu á því atriði upp á Wikipediu. Varðandi síðan ummæli hæstv. fjármálaráðherra er ég ánægður að heyra að hann er með augun á tímasetningum skattalækkana. Ég tek undir það að það er auðvitað full ástæða til að lækka tryggingagjald. Það er mjög mikilvægt að lækka tryggingagjald. Það er skelfilegur skattur fyrir þekkingarfyrirtæki og minni fyrirtæki. En ég ítreka enn það sem ég sagði áðan að sporin hræða og sá skelfilegi kokteill sem Sjálfstæðisflokkurinn bjó til til að tryggja sér áframhaldandi ríkisstjórnarsetu 2003 og leiddi kosningabaráttuna 2003 út á, hann var uppskriftin að hruninu.
Herra forseti. Já, ég hef nú bara gaman af því að ræða um skattapólitík samhliða þeim málum sem hér eru undir og ekkert síður skattaáherslur fyrri ára. Það var samt þannig fyrir kosningarnar 2003 að flokkarnir kepptust við, ekki síst Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn, að útfæra skattahugmyndir sem falla mundu kjósendum sem best í geð. Ég man eftir því þegar ég var nýkominn á þing að hingað upp í ræðustól steig þáverandi varaformaður Samfylkingarinnar og sakaði Sjálfstæðisflokkinn um svik við kjósendur vegna þess að skattar lækkuðu ekki nógu mikið og ekki nógu hratt.
Formaðurinn gerði það ekki.
Samfylkingin á auðvitað kannast við að hafa boðað miklar og meiri skattalækkanir en Sjálfstæðisflokkurinn fyrir kosningarnar 2003, vegna þess að það var eitt helsta baráttumál þeirra. En aftur að nútímanum. Áfram á að leita leiða til að létta álögum af fólkinu í landinu eftir því sem svigrúm skapast til í ríkisfjármálum samhliða því að við styrkjum innviðina [[Forseti hringir.]]og við lykilstofnanir. Það er eindregið mín skoðun. En það þarf að tímasetja slíkt í samræmi við stöðuna í efnahagsmálum.
Virðulegi forseti. Ég ítreka að það er gott að heyra að hæstv. fjármálaráðherra sé búinn að læra það eftir hagstjórnarlexíu síðustu tíu ára að það er ekki alltaf rétt að lækka skatta. Ég átti nefnilega miklar þrætur við sjálfstæðismenn um það upp úr 2003 þegar við gagnrýndum skattalækkanir, og þá var alltaf sagt: Ja, það er aldrei réttur tími til að lækka skatta. Það er nefnilega stundum ekki rétti tíminn til að lækka skatta og gott að heyra að hæstv. fjármálaráðherra er búinn að læra það. Hitt finnst mér dálítið bratt að vera mættur hér með tillögur um skattalækkanir með ósamið við mikilvægar starfsstéttir í velferðarkerfi, með heilbrigðiskerfið á heljarþröm, eins og forstjóri Landspítalans er búinn að lýsa, og hafa ekki lyft fingri til nokkurs hlutar þegar kemur að byggingu hjúkrunarheimila á starfstíma þessarar ríkisstjórnar. Mér finnst eiginlega alveg ferlegt að byrja þá að fitja upp á skattalækkunum.
Virðulegur forseti. Ég er ekki mikið gefinn fyrir það að koma í andsvör, mér finnst að menn eigi almennt að fá að hafa sínar ræður í friði, en þegar ræðurnar verða mjög undarlegar, eins og núna hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni, verður maður að koma upp og leggja aðeins orð í belg. Hv. þingmaður lagði í ræðu sinni mikið upp úr því að verið væri að fara svokallaða samningaleið, leið Samfylkingarinnar á sínum tíma. Hér er ekki verið að fara neina samningaleið. Hér er stillt upp tveimur kostum og menn hafa val um hvorn kostinn þeir velja. Í því felast ekki neinir samningar og það veit hv. þm. Árni Páll Árnason mjög vel. Það er einfaldlega rangt að þakka Samfylkingunni það. Á fundi í Hörpu 23. apríl 2013 sagði hv. þm. Árni Páll Árnason að eignarréttur kröfuhafa væri varinn í stjórnarskrá og menn gætu ekki gengið endalaust inn þar og gert eignir kröfuhafanna upptækar, eins og hann orðaði það. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvað hefur breyst? Hvað varð um þennan stjórnarskrárvarða rétt kröfuhafa um að fá að hafa eignir sínar í friði? Hvað hefur breyst hjá hv. þingmanni á þessum tveimur árum sem liðin eru frá þessum fundi í Hörpu þar sem hann lét þessi ummæli falla? Enda var hv. þm. Árni Páll Árnason mjög harður á því alla kosningabaráttuna að verja hag kröfuhafa eins og allir vita sem fylgdust með þeirri baráttu.
Kjaftæði.
Það er nú gott að heyra að framsóknarmenn hafa ekkert lært af reynslu undanfarinna ára og halda áfram landráðabrigslum og öðrum svívirðilegum ásökunum, sem ég held satt að segja að þingforseti eigi að víta menn fyrir að hafa í frammi [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]í þingsal. Þetta er alvarlegra afbrot en að segja að maður sé þjófur, það er hærri refsirammi við þessu. Hv. þingmaður hefði verið víttur ef hann hefði sagt að ræðumaður væri þjófur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég vil undirstrika að hinn stjórnarskrárverndaði kröfuréttur er fyrir hendi. Þess vegna sagði hæstv. fjármálaráðherra áðan: Þetta er hvorki meira né minna en nauðsynlegt er, vegna þess að í stjórnarskránni segir að eignarrétt megi ekki takmarka nema nauðsyn beri til. Það er það sem búið er að gera, það er búið að skilgreina nauðsynina. Það er það sem við vorum búin að leggja grunn að, nauðsyninni. Þess vegna sögðum við fyrir kosningar að taka ætti 75% afslátt af innlendum eignum kröfuhafa og það væri nauðsynlegt vegna þess að það væri raunvirði eignanna þeirra, [[Gripið fram í.]]það væri ekki verið að svipta þá stjórnarskrárvernduðum kröfuréttindum. Nákvæmlega sama sagði hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Svo bið ég hv. þingmann að hugsa vandlega áður en hann hefur aftur í frammi í ræðustól Alþingis glæpsamlegar aðdróttanir um aðra þingmenn.
[[Gripið fram í.]] Hæstv. forseti. Það er ekki verið að brigsla einum eða neinum um glæpsamlegt athæfi.
Nei, nei.
[[Gripið fram í.]] Nei. Hins vegar er alveg ljóst að þú hafðir ákveðinn málflutning í frammi í aðdraganda síðustu kosninga og það er það sem ég hef eftir. Í framhaldi af þessu langar mig að spyrja þig, nú hefur þú sagt og sagðir í ræðu þinni - [[Forseti hringir.]]
Forseti vill minna hv. þingmann á að honum ber að beina orðum sínum til forseta, ekki ávarpa einstaka þingmenn úti í sal.
Í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar sagði hann að hver dagur hefði verið dýr síðustu árin og að þessi niðurstaða hefði þurft að liggja fyrir fyrr. Nú spyr ég: Hvernig stóð á því að heilsteyptar tillögur lágu ekki fyrir þegar síðasta ríkisstjórn fór frá? Í hvað var tíminn nýttur þau ár sem hún hafði hér til að undirbúa þessi mál í þaula og vera tilbúin með heilsteypta [[Forseti hringir.]]tillögu? Nú er ég ekki að tala um að þær hefðu þurft að koma til framkvæmda en að þær lægju hins vegar fyrir.
Virðulegi forseti. Forsenda samninga og forsenda þess að hægt væri að gera tillögur var lagabreytingin 12. mars 2012. Eigum við að ræða hverjir studdu hana? Þá voru þessar eignir felldar undir höft. Þá fyrst byrjaði Seðlabankinn ítarlegar rannsóknir á greiðslujafnaðargreiningu. Þær voru ekki lengra komnar en raun ber vitni þegar við fórum úr ríkisstjórn, en þó það langt komnar að komin var heildstæð sýn um það að hægt væri að ná sirka þeim árangri sem nú liggur fyrir, 75% afskrift af innlendum eignum kröfuhafa. Því var lýst opinberlega af Seðlabankanum, opinberlega af þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Katrínu Júlíusdóttur. Og það er auðvitað áburður um landráð að gera mönnum upp varðstöðu um hagsmuni kröfuhafa þegar fyrir því eru engin rök. Ég lýsti einfaldri lagalegri stöðu á þessum fundi. Hún stendur enn og allir [[Forseti hringir.]]samningar sem gerðir hafa verið. Það er vissulega búið að lýsa hér ítarlega samningum við kröfuhafa um hvernig menn færðu afstöðu nær hver öðrum. Þeir hafa verið gerðir af virðingu fyrir stjórnarskrárvernduðum eignarréttindum kröfuhafa enda ekki annað hægt í réttarríki.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu sína og einnig vil ég nýta þetta tækifæri til að þakka ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fyrir gríðarlega vinnu að áætlun um afnám hafta og öllum þeim sem komu að vinnunni. Hv. þm. Árna Pál Árnason talar um að aðgerðaáætlun um afnám hafta sé verk Samfylkingarinnar eða fyrri ríkisstjórnar, ef ég misskil hann ekki, eða að þetta sé alla vega mjög líkt. Mig langar því að spyrja hann út í það sem maður les í fréttum í dag, m.a. á visir.is um upplýsingar sem birtast í skýrslu fjármálaráðherra frá því í mars, en þar kemur fram að áætlun fyrri ríkisstjórnar hafi eingöngu tekið á aflandskrónum, sem sagt þessum 300 milljörðum, ef ég skil þetta rétt. Ef þessar upplýsingar eru réttar, af hverju var það þá ekki inni í áætlun fyrri ríkisstjórnar að taka á slitabúum, þessum 900 milljörðum? Ég vitna hér í fréttaflutning dagsins. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að heildarlausnin liggi í því að taka á þessum slitabúum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er rétt að í áætlun þáverandi ríkisstjórnar, sem ég kynnti í Þjóðmenningarhúsinu með seðlabankastjóra í marslok 2011, er fyrst og fremst talað um aflandskrónur, enda lá á þeim tíma ekki fyrir nein greining frá Seðlabankanum um hættur af útstreymi fjár vegna þrotabúa hinna föllnu banka. Ástæðan var væntanlega sú að slitaferlið var skammt á veg komið og lá engin greining fyrir um það. Þær greiningar urðu til í samvinnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Seðlabankans eftir að ég var farinn úr efnahags- og viðskiptaráðuneytinu í árslok 2011 og var þeim komið strax inn í þingið í breytingartillögu við lögin sem flutt var af efnahags- og viðskiptanefnd í mars 2012. Þá voru erlendu eignir þrotabúanna og allar eignir þrotabúanna með öðrum orðum felldar undir gjaldeyrishöftin. Það var skrefið sem skapaði möguleikann á því að taka á vandanum. Vegna spurningar hv. þingmanns um hvort ég telji ekki rétt að taka á þessu með heildstæðum hætti - jú, eins og ég lýsti, og við sögðum það meira að segja fyrir kosningar, við lýstum því í smáatriðum hvernig hægt væri að ná þessari niðurstöðu fyrir kosningar. Markmið okkar var algjörlega ljóst, við töldum að 75% afskrift af hinum innlendu eignum væri raunsætt mat. Hér sýnist mér vera heldur minna á ferðinni, en ég held að það sé bara eðlileg niðurstaða úr því samningaferli sem á undan er gengið. En grundvallaratriðið er að engin greining lá fyrir af hálfu Seðlabankans um þennan vanda, en ég held að hann að hljóti að hafa orðið mönnum ljós væntanlega rétt eftir að ég var farinn úr ráðuneytinu, því að síðan kom það hér beint inn í marsbyrjun 2012.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef þá skilið hv. þingmann rétt, að það hafi ekki verið í áætlun fyrri ríkisstjórnar að taka á innlendum eignum slitabúanna, þ.e. þessum 900 milljörðum kr. Hv. þingmaður talar um að allir flokkar hafi talað um að taka á þessum málum. En í kjölfar skuldaleiðréttingarinnar til dæmis og fleiri þátta hafa ýmsir fylgjendur stjórnarandstöðunnar mikið verið að spila ákveðið vídeó þar sem núverandi hæstv. forsætisráðherra er ítrekað spurður út í þetta svigrúm, af hverju hann sé eini aðilinn sem tali um það og þori að tala um að það eigi að nýta það og að ganga eigi á slitabúin. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig það samræmist að fréttamenn tali svona við ákveðinn frambjóðanda ef aðrir hafa verið með sama málflutning?
Virðulegi forseti. Varðandi seinni spurninguna veit ég ekki af hverju menn hlustuðu ekki nógu vel á Samfylkinguna fyrir síðustu kosningar. Ég held að menn hefðu betur gert það vegna þess að ég sagði þetta alveg nákvæmlega. Ég get alveg spilað vídeó fyrir hv. þingmann sem sýnir það alveg statt og stöðugt þegar ég ræði að við getum að minnsta kosti verið að tala um 20 milljarða sparnað á ári vegna minnkandi skulda ríkisins, vegna þess að þetta svigrúm væri mögulegt að nýta og vegna þess að við ætlum að nýta það af því að við höfum hugmynd um hvernig við ætlum að nýta það. Svo verð ég bara að fara aftur í gegnum tímalínuna, svo það sé alveg á hreinu hjá hv. þingmanni. Það var áætlun af hálfu síðustu ríkisstjórnar um að taka á slitabúum. Það var ekki í fyrstu áætluninni sem gerð er og birt 25. mars 2011 vegna þess að þá lá engin greining á þeim vanda fyrir og engar tillögur þar um frá Seðlabankanum og ekki heldur frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En með lagabreytingunni, sem framsóknarmenn treystu sér ekki til að styðja og sjálfstæðismenn greiddu atkvæði gegn 12. mars 2012, var þessi þáttur felldur inn í áætlun ríkisstjórnarinnar. Frá og með þeim tíma var það höfuðmarkmið ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]að kljást við þennan vanda.
Herra forseti. Mér hafði verið tjáð að bæði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og forsætisráðherra ætluðu að vera við þessa umræðu en hvorugur þeirra er nú hér í salnum. Ég vek athygli forseta á því. Í fyrsta lagi held ég að sé mikilvægt að orðræðan hér sé vönduð, þ.e. að menn noti rétt hugtök um það sem undir er. Menn tala hér um afnám fjármagnshafta eða afnám gjaldeyrishafta í tengslum við þetta mál. Það er ekki það sem hér er á ferðinni en það eru gríðarlega mikilvægar ráðstafanir og forsendur þess í raun að í framhaldinu sé hægt að vinda að minnsta kosti verulega ofan af fjármagnshöftunum. Það liggur þó ljóst fyrir að þau munu ekki hverfa að öllu, þannig að hugtakið afnám er rangt í tvennum skilningi. [[Gripið fram í: Losun.]]Losun fjármagnshafta, rýmkun fjármagnshafta, í kjölfar þessara ráðstafana er það sem hér er rætt. Í öðru lagi vil ég segja, og það hefði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra gjarnan mátt heyra, að ég er í aðalatriðum sammála upplegginu, ég er sammála þeirri forsendu sem menn hafa lagt til að nálgast lausn þessa máls sem er sú að úrlausn og slit gömlu bankanna, sem og það hvernig aflandskrónuvandinn verður losaður út úr hagkerfinu, eigi ekki að vera á kostnað gjaldeyrisstöðugleika, eigi ekki að íþyngja greiðslujöfnuði þjóðarbúsins og eigi ekki að fjármagna að einhverju leyti með skuldsettum gjaldeyrisforða okkar sjálfra. Það er mikilvægur útgangspunktur og reyndar held ég að hann hafi allan tímann verið sá. Allar hugmyndir um það hvernig við ynnum úr þessum þætti málsins hafa að sjálfsögðu byggt á því frá fyrsta degi að við færðum ekki frekari fórnir í þágu þess. Það er óhjákvæmilegt að renna hér aðeins yfir söguna þó að ég ætli ekki í einhvern umkenningaleik eða að eigna einum frekar en öðrum eitthvað í þessu, málið er stærra en svo og það er núið og framtíðin sem skiptir auðvitað öllu máli. Þannig að ég mun reyna að verja sem mestu af ræðutíma mínum í það. Ég vil þó segja, virðulegi forseti, að nú sakna ég gömlu þingskapanna. Ég hefði gjarnan viljað hafa hér gömlu þingsköpin við umræðu um þetta mál og við hefðum getað haldið nokkuð myndarlegar ræður, að minnsta kosti helstu talsmenn flokka um þetta því að málið er stórt. Í fyrsta lagi: Það var rétt ákvörðun að setja gjaldeyrishöft haustið 2008. Það var ekkert annað að gera og stór hluti endurreisnar íslenska efnahagslífsins og þjóðarbúsins hefur byggt á því, enda var ekkert annað hægt. Af hverju var ekkert annað hægt? Það var ekki bara vegna þess að við vorum með þessar óhemjufjárhæðir í eigu útlendinga inni í hagkerfinu, sem hefðu án fjármagnstakmarkana reynt að leita út fyrir gjldeyrismarkaðinn með skelfilegum afleiðingum, það var líka vegna þess að við áttum engan gjaldeyri sjálf. Eru menn búnir að gleyma því hvernig ástandið var í októberlok og í byrjun nóvember 2008 þegar verið var að kortleggja það hvernig við gætum notað síðustu leifarnar af gjaldeyri sem eftir var í landinu - til hvers? Jú, til þess að kaupa farseðil fyrir þáverandi fjármálaráðherra til Washington, til að biðja um lán og til þess að flytja inn lyf og olíu. Það var eftir um þriggja vikna forði í landinu til að kosta venjulegan vöruinnflutning. Fyrsti skammturinn af gjaldeyrislánum í samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn kom í nóvember 2008. En vita menn hvenær næsti skammtur kom? Hann kom ekki fyrr en í október 2009 og það var vegna þess að starfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn tafðist mánuðum og aftur mánuðum saman út af hinu erfiða Icesave-máli og reyndist Íslandi dýrt, tafði fyrir okkur, seinkaði endurreisninni að minnsta kosti um níu mánuði. Það var ekki ókeypis. Þá kom næsti skammtur þegar loksins tókst að knýja í gegn fyrstu endurskoðunina á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hvernig var staðan í millitíðinni? Jú, hún bjargaðist í sjálfu sér vegna þess að gengi krónunnar hafði hrunið um 50% og vöruskiptajöfnuðurinn varð myndarlega jákvæður vegna þess að við hættum í aðalatriðum að flytja inn nema rétt brýnustu nauðsynjar, en útflutningsstarfsemin hélst gangandi. En hún var ekki glæsileg til framtíðar litið. Þá var ekkert sérstaklega gaman að vera fjármálaráðherra Íslands á þessum mánuðum og fá endalaust á sig spurninguna: Herra Sigfússon. Stefnir í þjóðargjaldþrot? Stefnir í að Ísland geti ekki efnt skuldbindingar sínar? Já, það stefndi í það þangað til við vorum komin með gjaldeyri sem dugði fyrir afborgunum, bæði opinberra aðila og einkaaðila á næstu mánuðum og árum. Staðan fram að október 2009 er sú að Ísland átti ekki gjaldeyri fyrir gjaldtökum sem fram undan voru bæði á árinu 2010 og 2011, mjög stór gjalddagi 2011, einn milljarður Bandaríkjadala, sem við hefðum að sjálfsögðu ekki getað ráðið við nema með því að hafa aðgang að gjaldeyrismörkuðum eða hafa gjaldeyrislán á grundvelli samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og samstarfsþjóðirnar, Norðurlöndin og Pólland. En það raknaði síðan vel úr þessu öllu saman og smátt og smátt þokuðumst við út af jarðsprengjusvæðinu. Áhættuálagið á Ísland á þessum mánuðum var 1.000 til 1.100 punktar. Við vorum langhæst af öllum þróuðum ríkjum. Það er ekki fyrr en seinna sem Grikkir tóku fram úr okkur og þegar við vorum farin að lækka. Þannig var nú það. Ef við förum svo aðeins yfir höftin sérstaklega þá voru þau sett á í nóvember 2008 og var það rétt og óumflýjanleg ákvörðun, ekkert annað að gera. Fyrsta áætlunin um afnám hafta eða fyrsta kortlagningin á því hvernig hægt væri að fara í það verkefni kom fram í september 2009. Í október voru gerðar breytingar þannig að innstreymi á erlendum gjaldeyri til nýfjárfestinga var opnað. Það var svo í mars 2011 sem önnur áætlunin, nokkuð fullburðug áætlun, kom fram. Og í henni var hvað? Jú, í henni voru alveg þau sömu element og verið hafa við lýði og til umræðu æ síðan. Það var uppboðsleið, sem ákveðið var að fara til að minnka aflandskrónuvandann, snjóhengjuna, það voru skuldabréfaútgáfur eða skipti yfir í langtímapappíra til að binda fé í landinu, sem er áfram hluti af lendingunni hér, og það var skattlagningarleið. Þetta var allt þarna. Það var ekki útfært með sama hætti og er núna og myndin var ekki skýr. Og vegna þess að menn hafa hér rætt um það af hverju ekki var meira fjallað um búin í þeirri áætlun er ástæða til að upplýsa hvernig þetta gekk fyrir sig. Ég fór að spyrja tiltölulega snemma, strax í lok árs 2009 og þegar kom inn á árið 2010: Vita menn hvort gjaldeyrisójöfnuður verður í útgreiðslum stóru þrotabúanna þegar þar að kemur? Hvert haldið þið að svarið hafi verið framan af? Nei, við vitum það ekki, en við giskum á að það verði ekki langt frá núlli. Sum búin kunna að vera skökk og eiga meiri eignir í innlendum krónum en sem nemur hlut innlendra kröfuhafa, önnur gætu verið í plús, þá fengjum við gjaldeyri í reynd á móti, þannig að það er ekki ólíklegt að útkoman verði fjarri núlli. Ég held ég sé ekki að rjúfa neinn trúnað þó að ég upplýsi að svona stóð þetta á þessum tíma og eðlilega. Slitaferli og uppgjör búanna voru mjög skammt komin. Mikil óvissa var um innheimtu eigna. Það átti eftir að taka afstöðu til krafna. Margar þeirra þurftu fyrir dómstóla til að fá úr því skorið hvort þær teldust gildar í búin. Þetta var í raun og veru svarthol. Það er alveg hárrétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér fyrr í umræðunni, að það tók langan tíma að brjóta þetta niður, greina þetta og fá skýra mynd af þessu. Ég tel mig til dæmis ekki hafa fengið sæmilega skýra mynd af þessu fyrr en síðsumars og haustið 2012 þegar Sigríður Benediktsdóttir kom fyrir hönd Seðlabankans með sínar fyrstu vönduðu kynningar á greiningarvinnunni eins og hún þá stóð. Þá varð mér myndin alla vega ljósari en nokkru sinni fyrr, en alllöngu áður var ég farinn að átta mig á því að þarna væri veruleg hætta á ferðum, að um verulega skekkju væri að ræða. Til dæmis tók þó nokkurn tíma að fá á hreint hlutföll innlendra og erlendra kröfuhafa. Það var vanmat framan í þeim skilningi að menn héldu að innlendar kröfur mundu verða um 10–15% af kröfum í búin. Svo reyndust þær kannski ekki nema 5–6% að meðaltali. Það skipti miklu máli. Þeim mun hærri sem kröfuhluti innlendra aðila hefði verið, þeim mun meira hefði þá komið í þeirra hlut af hinum erlendu eignum líka og jafnað upp skekkjuna í gjaldeyri. Að hluta til er þetta svona stórt og svona snúið vegna þess hvað reyndist að lokum lítið um gildar innlendar kröfur í búin sem áttu þar með hlutdeild í hinum gríðarlega miklu erlendu eignum búanna. Svo skýrist myndin áfram. Það er alveg rétt. Ég hef fylgst með þessu reglulega og sótt flesta fundi þar sem þetta hefur verið kynnt og nýtt uppfært mat Seðlabankans hefur komið fram. Það hefur verið að batna nánast fram til síðustu stundar, skiljanlega, líka vegna þess að hér er ekki um stöðuga einskiptisfjárhæð að ræða heldur er verið að innheimta eignir og ávaxta þær og þetta hefur tekið breytingum. Þannig er það auðvitað. Seðlabankinn hefur hafið mikla vinnu og það var mikið lið í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem hefur auðvitað mikið af færum sérfræðingum á að skipa í þessum efnum, en það var auðvitað ekki bara verið að glíma við þetta, það þurfti líka að greina allan greiðslujöfnunarvanda þjóðarbúsins eins og hann leggur sig. Það þurfti að greina skuldir orkufyrirtækjanna, sveitarfélaganna og allra og hvaða afborganir voru fram undan þar. Menn hafa væntanlega séð í þessum skýrslum stöplaritin þar sem greiðsludreifingin er sýnd ár frá ári inn í framtíðina, að sumar súlurnar eru mjög háar, ég tala nú ekki um á meðan ekki var búið að lengja í landsbankabréfinu. Það var þessi greiðslujöfnuður í heild sinni sem þurfti að skoða og þarf enn þó að það sé að sjálfsögðu rétt þegar kemur að búunum sem slíkum að einangra þarf þann vanda og hlutleysa hann. Það er útangspunkturinn og ég er sammála þeim forsendum að hlutleysa greiðslujöfnunarvanda. Í tíð fyrri stjórnar var líka starfandi mjög virk og gagnleg samráðsnefnd allra stjórnmálaflokka. Hún kom aftur og aftur við sögu og skipti máli í sambandi við það að það var þá oftast léttara fyrir fæti með að skapa pólitíska samstöðu um þær aðgerðir sem grípa þurfti til. Hin þverpólitíska samráðsnefnd flokkanna skrifaði öllum formönnum bréf skömmu fyrir áramót 2012 og lagði til að fjármagnshöftin yrðu gerð ótímabundin. Það var gríðarlega mikilvæg ráðstöfun. Fram að því höfðu þau verið í lögum til tveggja ára og menn veltu svo fyrir sér: Eigum við að lengja það um tvö ár, eigum við að bæta einhverju við? Niðurstaðan eftir vandaða greiningu varð: Nei, heimildin til að viðhalda þeim þarf að vera ótímabundin. Hvers vegna? Vegna þess að með því var kröfuhöfum og aflandskrónueigendum og öðrum send skilaboð: Ísland mun viðhafa hér fjármagnshöft svo lengi sem þarf. Hafið það bara á hreinu. En mikilvægust var þó lagabreytingin 12. mars 2012 þegar eignir búanna voru færð inn fyrir höftin. Það þarf ekki að fjölyrða um það. Að síðustu um þennan aðdraganda málsins vil ég benda fyrir á þá sem gefa lítið fyrir framgöngu fyrri ríkisstjórna í þessum efnum og vilja nú allir eigna sér heiður og gloríu, sem að sumu leyti er of snemmt, við skulum ekki taka út neina sigra í þessu fyrir fram fyrr en allt er þá búið að fara vel, fyrr en náðst hefur gríðarlegur árangur við að minnka þennan vanda með uppboðum á aflandskrónum. Einhverjir eiga nú einhverja hlutdeild í því að sú leið var farin. Allt frá því Seðlabankinn og ríkið fóru í Avens-viðskiptin í byrjun til að bjarga heim gríðarlegum fjárhæðum í íslenskum krónum - sem bankarnir okkar blessaðir, heitnir, höfðu sett að veði úti í löndum og við náðum mjög góðu samkomulagi við Seðlabanka eða Lúxemborg og Evrópska seðlabankann um að kaupa heim þessar eignir með gríðarlegum afslætti - byrjaði snjóhengjuvandinn að minnka því að þetta voru auðvitað aflandskrónur. Og í gegnum öll uppboðin og hliðarsamninga hefur þessi aflandskrónuvandi meira en helmingast, mun meira en helmingast, vegna þess að hann stóð í 650 milljörðum kr. á þágildandi verðlagi þegar höftin komu og allt hafði hrunið. Hann er 300 milljarðar í dag á núgildandi verðlagi. Það segir sína sögu um þann árangur sem þarna hefur náðst. Þá að þessu sem nú er á dagskrá og hlut núverandi ríkisstjórnar og til að gera langt mál stutt þá getur hún vel við unað. Ég tel að hennar vinna að þessu leyti sem birtist m.a. hér í þessum frumvörpum fái alveg ágætiseinkunn vegna þess að þetta er skynsamlegt upplegg, vel vandað, vel unnið, vel undirbyggt, enda hafa menn almennt tekið því vel. Geta þá ekki allir menn sæmilega sáttir við unað? Þurfa menn að vera hér með svívirðingar og landráðabrigsl hver í annars garð? Ég held ekki. Mín niðurstaða er sú, herra forseti, að allar þrjár ríkisstjórnirnar sem þurftu að glíma við þetta mál á mismunandi tímum hafi í aðalatriðum gert rétta hluti. Fyrsta ríkisstjórnin, ríkisstjórn Geirs H. Haarde, gerði rétt í því að sjálfsögðu að setja neyðarlögin og setja á fjármagnshöft. Það var ekkert annað að gera. Næsta ríkisstjórn sem glímdi í tæp fjögur og hálft ár við þetta ástand hélt í aðalatriðum rétt á öllum hagsmunum Íslands. Því verður ekki á móti mælt og við gerðum það sem þurfti að gera og skipti sköpum til þess að geta svo að lokum leitt málið farsællega til lykta. Það er bara algerlega á hreinu að það var rétt gert með því að læsa eignirnar bak við fjármagnshöftin og aðrar þær aðgerðir sem ég hef hér farið yfir. Þessi tvö frumvörp, annars vegar um stöðugleikaskatt og hins vegar um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki til að greiða götu fjárhagslegrar endurskipulagningar eða nauðasamninga fjármálafyrirtækjanna, eru auðvitað sumpart tæknileg. Þau eru ekkert ýkja mikil að vöxtum, en greinargerðirnar með þeim og sérstaklega öðru þeirra skipta miklu máli. Varðandi stöðugleikaskattinn er hægt að afgreiða það með tiltölulega einföldum hætti. Þetta er nauðaeinfalt frumvarp, enda er afar einfalt að leggja á 39% skatt á heildareignir einhvers aðila. Ef hv. þm. Frosti Sigurjónsson á 100 milljónir og ég er fjármálaráðherra og segi: „Heyrðu, Frosti minn, það verður hérna 39% auðlegðarskattur á næsta ári“, þá eru það bara 39 milljónir af 100 sem maður fær í kassann. [[Gripið fram í.]]Í raun og veru er þetta svona. Greinargerðin með því frumvarpi er hins vegar gríðarlega mikilvæg. Það höfum við vitað að vandasamasti hluti vinnunnar væri að undirbyggja lagalega og efnahagslega það sem síðan væri lagt til í frumvarpstexta. Ég held að þar hafi verið unnin ágæt vinna. Varðandi hins vegar frumvarpið um nauðasamningana þá eru þar eðlilega ákvæði sem hafa augljóslega mótast á grundvelli samskiptanna við kröfuhafana, samningaviðræðurnar sem ekki má kalla samningaviðræður, það blasir bara við og það er skiljanlegt og bara gagnlegt að menn hafi áttað sig á því hvernig reyna þarf að gera ferlið sem þjálast og mögulegast. Verið er að auðvelda, ja, við skulum segja ábyrgum kröfuhöfum að valda ákvörðunina, draga úr líkum á því að harðskeyttur minni hluti eyðileggi málið og svo framvegis. Og að lokum er svo Seðlabankanum heimilað í 4. gr. - að hann fær bara opna heimild í raun og veru afar óvenjulega til þess að taka við fjármunum bara á hvaða tagi sem er sem stöðugleikaframlag frá búi sem þarf að uppfylla þær kröfur sem Seðlabankinn hefur lagt niður varðandi málið. Þá að framhaldinu og ráðstöfun þessa fjár. Kæmi til þess að hinn sérstaki stöðugleikaskattur yrði lagður á þá rynnu þeir fjármunir í ríkissjóð. Í greinargerð með frumvarpinu og reyndar í frumvarpinu sjálfu, er horfst í augu við hversu gríðarlega vandasamt það verkefni er að taka við þessu fjármagni í íslenskum krónum að uppistöðu til í okkar útþanda hagkerfi sem enn er þannig, því miður, eftir bólurnar og þensluna a.m.k. í skilningnum peningamagn í umferð. Það eru ábyrgir tónar slegnir þar. Það er talað um að byrjað verði á því að fjármagna það sem út af stæði þá vegna þess að bankaskatturinn félli niður eða öllu heldur tekjustofninn í bankaskattinum hyrfi að mestu leyti ef búin hverfa, það mætti svo sem áfram leggja hann á innlendu bankana ef menn kjósa svo. Í öðru lagi að gera upp skuldina við Seðlabankann upp á eina 145 milljarða, en fjárhæðirnar yrðu auðvitað miklum mun hærri. Og þá segja menn, og það er vel, að halda verði þessum fjármunum aðgreindum frá öðrum tekjum ríkissjóðs, leggja þær á sérstakan reikning og hafa Seðlabankann með í ráðum um hvernig með verði farið, leita væntanlega leiða til þess að reyna að greiða niður skuldir ríkisins, en þó þannig að það valdi ekki þenslu í sjálfu sér. Vandinn er sá að hér er um óhemjulegar fjárhæðir að ræða, hundruð og aftur hundruð milljarða króna, sem legið hafa óvirkar í hagkerfinu. Þær hafa ekki verið í umferð. Hagstjórnarverkefnið er að takast á við það hvernig við förum með það ef þær skipta um hendur, að þær fari ekki í umferð, að þær valdi ekki þenslu, þær valdi ekki verðbólgu og óviðráðanlegum eftirköstum. Allt bendir til að niðurstaðan verði sú að þegar sé afráðið og hafi að mestu leyti verið afráðið fyrir fjölmiðlasjóið mikla í Hörpunni að búin velji að fara leið nauðasamninga og greiði þau stöðugleikaframlög sem til þarf til þess að Seðlabankinn gefi þeim grænt ljós. Þannig er um þetta búið að í reynd er valdið tekið af dómstólunum til að samþykkja nauðasamninga eða það er skilyrt þannig að ef ekki fylgir með vottorð frá Seðlabankanum upp á að samningurinn sé í lagi, ber héraðsdómara að hafna honum þannig að neitunarvaldið er hjá Seðlabankanum og það er vel. Seðlabankinn getur þar af leiðandi væntanlega notað tímann til þess að styrkja, ef eitthvað er, enn frekar kröfurnar og viðmiðin sem hann setur sér áður en hann gefur endanlega af eða á samþykki eða synjar einhverjum frumvörpum að nauðasamningum. Þá munu hins vegar þeir fjármunir, ef ég skil þetta rétt, að uppistöðu til renna í Seðlabankann. Ágætt væri ef hæstv. fjármálaráðherra fjallaði um það vegna þess að þá er ekkert sagt í sjálfu sér um meðferð fjármunanna. Þá verða þeir fjármunir í Seðlabankanum og Seðlabankinn mun væntanlega ekki samþykkja svo létt einhverja óráðsíuráðstöfun á þeim. En það er athyglisvert ef við berum saman frumvörpin tvö, hið fyrra og þykka um stöðugleikaskattinn, sem er reyndar nú aftar í tímaröðinni ef út í það er farið, ef við tökum kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins, sem er ítarleg og mikil, og greinargerðina og reyndar frumvarpstextann sjálfan þar sem mælt er fyrir um hvernig fara skuli með menntafé, og svo hitt frumvarpið um nauðasamningaleiðina, þá er ekkert sagt. Það er í raun og veru bara sagt að Seðlabankinn megi taka við hvers kyns greiðslum í lausu, skuldabréfum, tryggingum, eignarhlutum eða hvað það nú er til þess að auðvelda einhverjum aðila að ná nauðasamningum, uppfylla markmiðin. Þeir hafa nú ekki eytt miklu púðri í kostnaðarumsögnina með því frumvarpi. Hún er tæp hálf blaðsíða og þar er komist að þeirri undarlegu niðurstöðu að ekki verði séð að lögfesting þess hafi bein áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Ég var nú svolitla stund að melta þetta. Já, auðvitað ekki í þeim skilningi að ríkissjóður þurfi að kosta einhverju til eða lendi beint í útgjöldum eða þannig, en ég hélt nú að það væri kannski meiningin að menn nytu góðs af þessum gríðarlegu fjárhæðum þó að þær rynnu inn í Seðlabankann en ekki beint í ríkissjóð nema þá ef til vill að einhverju litlu leyti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að þetta gætu verið fjárhæðir af stærðargráðunni 400–500 milljarðar kr. ef öll stóru búin þrjú veldu að fara nauðasamningaleið á ýmsu formi og fleira sem tengt sem væri að sjálfsögðu hagstætt eins og að binda hér fjármuni til fjárfestingar í landinu o.s.frv. En þá vakna ýmsar spurningar sem erfitt er fyrir okkur sem ekki erum innvígð í þetta algerlega. Það er um þetta bil, það er m.a. um hversu raunhæft matið er. Það er augljóslega ekki hægt að slá einni tölu á það hver verður heildarniðurstaðan af nauðasamningaleið hjá öllum búunum eins og hægt er að slá á stöðugleikaskattinn og vegna þess að þetta er á mismunandi formi og þetta eru uppsópsákvæði og þetta eru að einhverju leyti hlutir sem kæmu til sögunnar á ákveðnu árabili eftir að nauðasamningarnir færu í gegn. Það er greiðsla beins framlags. Það er endurfjármögnun lána. Það gæti verið skilyrt skuldabréf, afkomuskiptasamningar, hlutdeild í hagnaði bankanna, innlánum breytt í skuldabréf og framsal krafna. Sala bankanna kæmi þá þarna líka við sögu þar sem ríkið fengi vaxandi hlutdeild í söluandvirðinu eftir því sem það yrði hærra. Þess vegna held ég að úr því ekki var eytt neinu púðri í þetta á kynningunni í Hörpu heldur sýndar 59 eða 70 glærur, sem voru meira og minna allar endurtekning á því sama, um hetjuskapinn sem fólginn var í stöðugleikaskattinum, en ein glæra svona neðanmáls vakti athygli á því að stóru kröfuhafarnir hefðu nú reyndar fallist á stöðugleikaskilyrði Seðlabankans og það stefndi í þá leið - hefði nefnilega verið fínt að fá eins og hálfs, tveggja klukkutíma góða kynningu á þeirri greiningarvinnu sem liggur að baki stöðugleikaskilmálunum. Þeir eru væntanlega stóra málið í þessu nú í framhaldinu miðað við í hvað stefnir. Seðlabankinn er afar fáorður um það í tilkynningu sinni á heimasíðunni. Auðvitað veit ég að hæstv. fjármálaráðherra hefur vinsamlega upplýst mig um að það liggi gögn þar á bak við, miklu ítarlegri vinnuskjöl, en það er auðvitað afar almennur rammi sem nú er birtur opinberlega um þessi gríðarlega mikilvægu viðmið sem Seðlabankinn hefur sett og unnið í sambandi við hvað þurfi til að búin hvert um sig og öll saman uppfylli stöðugleikaskilyrði. Varðandi ráðstöfun fjármunanna að öðru leyti fannst mér það fara vel af stað, en ég varð hryggur þegar ég las forsíðu Morgunblaðsins í dag. Ég varð mjög hryggur yfir því að fjármálaráðherra skyldi ekki halda lengur út en í tvo sólarhringa og fara þá að boða skattalækkanir, að vísu með fyrirvara um rétta tímasetningu. Af hverju er maður svo óendanlega hryggur þegar maður sér svona lagað? Jú, vegna þess að þetta er u.þ.b. það vitlausasta sem hægt er að segja við þessar aðstæður þegar við sjáum hagkerfið fara úr slaka í stöðugt ástand og síðan í þenslu daginn sem Seðlabankinn hækkar vextina um 50 punkta og boðar grimmar vaxtahækkanir fram undan, þá kemur fjármálaráðherra íslenska ríkisins og boðar skattalækkanir. Man nokkur eftir þessu? Hefur þetta gerst áður? Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni að því miður lofuðu að minnsta kosti þrír stjórnmálaflokkar glórulausum skattalækkunum fyrir kosningar 2003. Það brast á loforðafyllerí. Ég man þetta mjög vel því að ég stóð einn gegn því í kappræðuþáttum formanna og annars staðar. Ég bað menn í guðs bænum að fara ekki út í svona óráð að fara að yfirbjóða hver annan í skattalækkunarloforðum þegar ljóst var að það var ekki það sem íslenska hagkerfið þurfti á að halda. Og eftir á viðurkenna allir hversu óskaplega skaðlegt það var ofan í hinar miklu stóriðjufjárfestingar sem búið var að ákveða að troða nánast með handafli inn í hagkerfið, þaninn fasteignamarkað og fjármálamarkað sem var að fara úr böndunum. Jafnvel þó að hæstv. fjármálaráðherra hafi þessa skoðun þá er bara það eitt að nefna þetta inn í þetta andrúmsloft svo undarlegt burt séð frá pólitískum ágreiningi. Af hverju að senda þessi skilaboð? Er það jákvætt fyrir Seðlabankann? Ætli Seðlabankinn hafi ekki orðið voðalega glaður? Þeir voru að undirbúa tilkynningu á ákvörðun peningastefnunefndar. Hvað segir þar? Það segir meðal annars, með leyfi forseta: „Til þess að liðka fyrir kjarasamningum hefur ríkisstjórnin kynnt aðgerðir sem munu auka ríkisútgjöld og draga úr skatttekjum. Aðgerðirnar hafa enn sem komið er ekki verið fjármagnaðar og fela því að öðru óbreyttu í sér slökun á aðhaldi í ríkisfjármálum. Einnig hafa verið kynntar aðgerðir stjórnvalda er miða að því að búa í haginn fyrir losun fjármagnshafta. Sumar þeirra munu afla ríkissjóði tekna sem mikilvægt er að verði ráðstafað þannig að það verði ekki til þess að auka enn frekar á spennu í þjóðarbúskapnum með því að virkja peningamagn sem til þessa hefur verið óvirkt. Peningastefnunefndin mun fylgjast grannt með framvindunni og grípa til viðeigandi aðgerða til mótvægis ef þörf krefur.“ Í útvarpsfréttunum í hádeginu sagði seðlabankastjóri: „Það þarf kraftaverk í sumar til þess að ekki verði verulegar frekari vaxtahækkanir í ágúst.“ Og þær verða. Það er boðað hér í yfirlýsingu peningastefnunefndar: Enn fremur virðist einsýnt að hækka þurfi vexti umtalsvert í ágúst og frekar á komandi missirum, eigi að tryggja stöðugt verðlag til lengri tíma litið. Þetta eru aðstæðurnar. Þetta eru viðfangsefnin í hagstjórninni og þá er ekki rétti tíminn til að fara að boða skattalækkanir. Það er auðvitað líka ástæða til að nefna hér hættuna á því að innstreymi, vaxtamunarviðskiptin gætu gert vart við sig á nýjan leik. Nú er það vissulega þannig, eins og ég kom að í mínu máli í byrjun, að það er ekki meiningin að afnema fjármagnshöft að fullu. Það er gott að menn horfist í augu við það og meira að segja fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, sem er sjálfsagt ekkert mjög ljúft að viðurkenna að það verða áfram takmarkanir í formi lagalegra ráðstafana í formi hugsanlegra hraðatakmarkana á það hvað lífeyrissjóðir og aðrir stofnanafjárfestar geta farið hratt út o.s.frv. En það er skynsamlegt að halda því til haga vegna þess að hagstjórnarverkefnin fram undan eru augljóslega að hafa stjórn á væntingum og verjast því að hlutirnir fari hér úr böndunum, að verðbólga og óstöðugleiki láti ekki verulega til sín taka hér á næstu mánuðum og það er líka mikilvægt út af þessu verkefni vegna þess að við þær aðstæður verður erfiðara að rýmka fjármagnshöftin. Þá verður minni tiltrú á framtíðinni í íslenska hagkerfinu og því sem við megum náttúrlega aldrei gleyma, að aftan við þetta allt saman eru Íslendingar sjálfir, íslenskur almenningur, íslensk fyrirtæki, íslenskir lífeyrissjóðir, sem þurfa líka að spila með ef vel á að til takast þannig að ekki bresti hér á einhver fjármagnsflótti. Menn hafa nefnt að gangi þetta nú allt vel og þegar þessir gríðarlega mörgu milljarðar komi til ríkisins og/eða inn í Seðlabankann geti bara staða íslenska ríkisins orðið næstum því jafngóð og hún var fyrir hrun í skuldahlutföllum mælt. Já, það kann vel að vera að hún nálgist það innan fárra ára, fari niður í 30, 35 af hundraði, ég efast nú um 25 eins og hún var, en tjónið af hruninu hefur ekki þar með verið bætt. [[Forseti hringir.]]Það er óravegur frá því. Þó að ríkissjóður kunni að komast innan einhverra ára í svipað stand hvað varðar skuldahlutföll mun því miður áfram [[Forseti hringir.]]sitja eftir ómælt, óbeint og beint tjón af hruninu sem við erum þegar að miklu leyti búin að bera.
Herra forseti. Varðandi þessi síðustu orð er alveg ljóst að við erum komin vel á veg við að rétta aftur úr kútnum. Vonandi hjálpa þessi frumvörp mikið til, og ég tel það augljóst, við að rétta enn frekar hag þjóðarbúsins og ríkisins. Fyrst varðandi mögulegt stöðugleikaframlag og ráðstöfun þess: Um það er fjallað í 34. gr. laga um Seðlabankann að að svo miklu leyti sem hagnaður bankans renni ekki til að efla eigið fé hans skuli hagnaðurinn renna aftur til ríkissjóðs. Ég sé það fyrir mér að að öllu öðru óbreyttu mundi það gerast, stöðugleikaframlagið mundi að öllum líkindum skila sér í ríkissjóð í samræmi við 34. gr. að því leyti sem ekki þyrfti að nýta það í að efla eigið fé bankans. Það kann hins vegar að koma til skoðunar að gera breytingu sem mundi fela í sér að um stöðugleikaframlagið giltu efnislega sömu reglur og um skattinn. Við ættum kannski að velta því fyrir okkur á þessu þingi - þá breytingu mætti svo sem gera síðar, það er ekki hundrað í hættunni þó að það gerist ekki strax - að stöðugleikaframlagið mundi með svipuðum hætti og skatturinn skila sér í ríkissjóð og vera til ráðstöfunar undir sömu reglum og skatturinn yrði samkvæmt skattafrumvarpinu. Varðandi fjárhæðirnar er ég sammála hv. þingmanni um að það er mikið efni fyrir nefndina að fara yfir. Það er margt fleira en það sem tengist þessum frumvörpum sem getur á endanum orðið til að efla tekjur ríkisins í tengslum við afnám hafta. Ég nefni sem dæmi útboð vegna aflandskrónuvandans. Ég nefni líka sem dæmi að þegar kemur að því að gera upp eignasafn eignarhaldsfélags Seðlabanka Íslands kann að vera að þar [[Forseti hringir.]]losni um gríðarlega háar fjárhæðir sem munu, samkvæmt sömu tilvitnaðri grein, 34. gr. laga um Seðlabankann, á endanum renna í ríkissjóð að því marki sem ekki þarf að nýta þá fjármuni í að efla eigið fé bankans.
Herra forseti. Ég er út af fyrir sig sammála hæstv. fjármálaráðherra um að við verðum ekki í neinum vandræðum með að ná yfir fjármunum sem safnast upp í Seðlabankanum. Það munu finnast leiðir til þess að veita hagnaði og miklum arði þar sína leið inn í ríkissjóð, enda eru þetta bara tveir reikningar í sömu bók; ríkissjóður og Seðlabankinn eru bara eins og systur þarna hlið við hlið og Seðlabankinn í raun reikningur ríkissjóðs. Það er ekki stórt vandamál. Persónulega gæti ég alveg ímyndað mér að það væri skynsamlegt að fara sér hægt í því og leyfa Seðlabankanum að geyma talsvert af þessum fjármunum þegar búið væri að núlla út skuldabréfið o.s.frv. Fjárhæðirnar og eðli þeirra gjörninga sem þarna verða gerðir, þeirra fjármálagjörninga sem búin munu þá reiða fram til að uppfylla stöðugleikakröfurnar, mun allt skipta máli. Ég held að óhjákvæmilegt sé að fara mjög vel yfir það. Þar kemur líka að sölu bankanna og þessum ákvæðum þar um, sem er kannski sá þáttur þessa máls sem ég hef að ýmsu leyti mestar efasemdir um. Það vill svo til að einu sinni sem oftar er ég sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni. Ég hrópa ekki húrra yfir því ef bankarnir, annar eða báðir jafnvel, eru á leiðinni beint í eigu erlendra aðila. Það geri ég ekki. Mér hefði vel fundist mega hugleiða fleiri kosti í þeim efnum varðandi bankana, mögulega einfaldlega þann að búin mættu greiða stöðugleikaframlagið að hluta til með eignarhlut í bönkunum. Af hverju ekki? Þá er svo hægt að skrá þá og setja á markað. Ég er svolítið hissa á því að það skyldi alveg vera haft undan. Að lokum varðandi það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, að við værum búin að rétta vel úr kútnum og þessi mál ættu að hjálpa til að við gerðum það enn betur, þá er það vissulega rétt. Hér hefur verið samfelldur efnahagsbati frá haustmánuðum 2010. Það er ánægjulegt. Verg landsframleiðsla er núna orðin meiri að raungildi en hún var þegar hún var hæst fyrir hrun, hún er kannski ekki alveg jafn mikil að raungildi per mann, en það þýðir ekki að hin sjö erfiðu ár hafi verið strokuð út. [[Forseti hringir.]]Það er það sem ég á meðal annars við þegar ég segi að tjónið í þeim skilningi og mörgum öðrum verði aldrei bætt.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að víkja að ráðstöfun þess stöðugleikaframlags sem hér er undir eða skattgreiðslna og lýsa þeirri skoðun minni að þetta sé nokkuð skýrt í frumvarpinu. Þessu verður ráðstafað til lækkunar á skuldum. Samráð verður haft við Seðlabankann, hlustað eftir sjónarmiðum þar, og það er einmitt í þeim tilgangi að lágmarka áhrifin til þenslu í hagkerfinu. Við slíka ráðstöfun munu vaxtagjöld ríkissjóðs geta lækkað umtalsvert og það er í því samhengi og horft inn í framtíðina sem ég segi: Batnandi hagur ríkissjóðs í framtíðinni á að sjálfsögðu að koma landsmönnum öllum til góða. Í því samhengi eigum við ekki að láta staðar numið við þær skattalækkanir sem við höfum þegar kynnt til sögunnar og hrundið í framkvæmd, heldur hlýtur að koma til skoðunar í náinni framtíð að leita leiða til að létta enn frekar gjöldum og sköttum af fólki í landinu. Það finnst mér sjálfsagt. Ég fylgi því eftir með því að segja að þetta verður að tímasetja vel. Seðlabankinn bendir á að aðhalds sé þörf. Ég vísa þá í ríkisfjármálaáætlun, sem liggur fyrir þinginu, sem sýnir að áfram stendur til að gæta mikils aðhalds, að stuðla að vaxandi afgangi í ríkisfjármálunum. Ég hef frekar skynjað það en hitt að mörgum þætti sem við værum að reka fullaðhaldssama ríkisfjármálastefnu með því að frumgjöld eru fallandi hlutfall af landsframleiðslu á næstu árum gangi ríkisfjármálaáætlunin eftir. Við þær aðstæður mundi ég segja að verið væri að sýna fram á gríðarlega mikið aðhald og þess vegna hafna ég þeim sjónarmiðum að þörf sé á sérstökum utanaðkomandi kælandi aðgerðum vegna ríkisfjármálaáætlunarinnar. Það er þvert á [[Forseti hringir.]]mína sýn á stöðuna. Við erum með ríkisfjármálaáætlun sem er aðhaldssöm. Við fylgjum henni í dag og við munum fylgja henni áfram á þeim forsendum.
Herra forseti. Ég er ósammála því, nema þá í þessum þrönga skilningi, að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks ætli að skera niður samneysluna og minnka velferðarkerfið á komandi árum um 1% af vergri landsframleiðslu. Ef menn vilja monta sig af því sem aðhaldi þá er það bara ein hlið á því máli. Meiri samneysla og öflugra velferðarkerfi, meiri fjárfesting í innviðum sem væru fjármögnuð á móti með tekjum fela í sér nákvæmlega sama aðhald og jafnvel meira. Ég gagnrýni ríkisfjármálaáætlunina vegna þess að það er eiginlega enginn afgangur ætlaður á ríkissjóði næstu fjögur árin. Afkoman er ekki nema rétt yfir núllinu, þannig að hæstv. fjármálaráðherra verður að beina þessu að einhverjum öðrum en þeim sem hér talar að minnsta kosti. Það er áhugavert ef eignasafn Seðlabanka Íslands, ESÍ, verður líka gert upp mögulega með viðbótarhagnaði í þessum skilningi mælt. Það verður blómlegt í Seðlabankanum ef hann fær nú alla þessa stöðugleikapeninga og gerir ESÍ upp með miklum gróða og allt það. Gott og vel. Já, menn tala um að öll þessi verðmæti skuli ganga til niðurgreiðslu skulda, en svigrúmið sem myndist með lægri vaxtakostnaði ríkisins á komandi árum - það svigrúm ræðst nú að einhverju leyti af því hvað Seðlabankinn hækkar mikið vexti á næstunni, sem eru ekki góðar fréttir fyrir ríkissjóð frekar en aðra sem skulda peninga - það vill hæstv. fjármálaráðherra nota í skattalækkanir og nefnir núna tryggingagjaldið. En þá spyr ég á móti: Af hverju var ekki byrjað á því að lækka tryggingagjaldið? Af hverju var ekki staðið við fyrirheitin um það þegar atvinnuleysið minnkaði [[Gripið fram í.]]og útgjöld vegna þess minnkuðu. Ja, þú getur ekki kallað það lækkun, hæstv. fjármálaráðherra, 0,1% og 0,1% [[34.]]og 0,1% mjatla út slíku á þrem, fjórum árum er auðvitað ekki neitt, neitt. Atvinnuleysisfallið eitt og sér gæfi tilefni til 1,5% lækkunar á tryggingagjaldinu eða þar um bil. En það er líka hægt að láta alla landsmenn njóta þess í gegnum öflugt heilbrigðiskerfi, í gegnum metnaðarfullt menntakerfi, í gegnum fjárfestingar í innviðum, í betri vegum o.s.frv., í betri og fleiri hjúkrunarrýmum. Þannig að það er nú ekki þannig að eina leiðin [[Forseti hringir.]]til þess að landsmenn njóti ávinnings af batnandi þjóðarhag sé sú að lækka skatta og allra síst [[Forseti hringir.]]á stórgróðafyrirtæki og auðmenn.
Herra forseti. Hv. þm. Karl Garðarsson setti fram alvarlegar ásakanir í garð formanns Samfylkingarinnar í andsvörum hér áðan. Þær er ekki hægt að láta átölulausar. Hv. þm. Karl Garðarsson sagði að formaður Samfylkingarinnar hefði verið harður á því að verja hag kröfuhafanna og það hefði verið á allra vitorði. Ég krefst þess, herra forseti, að hv. þingmaður dragi ummælin til baka og biðjist afsökunar. Ef hann gerir það ekki þá verði haldinn fundur í forsætisnefnd þar sem rædd verði viðbrögð við þessum alvarlegu brigslum þingmannsins.
Herra forseti. Það gerist oft í hita leiksins að mönnum verður á í messunni og þeir missa kannski út úr sér orð sem þeir eftir á að hyggja hefðu ekki viljað láta falla. Ég hygg að í þessu tilviki mundi sérhver sómakær þingmaður komast að þeirri niðurstöðu. Þau orð sem hv. þm. Karl Garðarsson lét falla voru á þá lund, um formann Samfylkingarinnar, að hann hefði verið, með leyfi forseta, „harður á því alla kosningabaráttuna að verja hag kröfuhafa“. Herra forseti. Hvað er þetta? Þetta eru brigsl um að stjórnmálamaður sé meðvitað að vinna gegn þjóðarhag. Hvað felur það í sér? Það felur í sér ásökun um landráð. Þannig tala menn nú ekki í þessum sal, að minnsta kosti ekki þeir sem kunna eitthvert lágmark af mannasiðum og vilja vera drengir góðir. Ég hef þá trú að hv. þm. Karl Garðarsson vilji vera það og tek þess vegna undir þessa [[Forseti hringir.]]ósk hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur og þar með yrði málið dautt.
Virðulegi forseti. Hér stóð í þessum ræðustól nýverið hv. þm. Jóhanna María Sigmundsdóttir og bað þingheim um að fara að tala fallega hvert um annað. Óskað var eftir því að menn hættu að kalla hver annan lyddur og liðleskjur og ámóta orðum sem þulin voru hér upp. Maður getur að mörgu leyti tekið undir það. Hér er gengið svo miklu lengra en dæmin sem hv. þingmaður nefndi. Hér er beinlínis verið að saka þingmann um glæp, í þessum ræðustól. Ég segi, eins og aðrir hér, að hv. þm. Karl Garðarsson væri maður að meiri að koma hér upp og biðjast á þessu afsökunar. Virðulegi forseti. Svona getum við ekki liðið í þessum sal, að menn tali svona hver um annan. Ég tek undir það sem hv. þm. Árni Páli Árnason sagði hér áðan: Það hefði meira að segja verið skárra að vera kallaður þjófur af hv. þingmanni.
Hæstv. forseti. Ég var að vona að ég þyrfti ekki að koma hérna upp því að hv. þm. Karl Garðarsson hefði þegar verið búinn að verða við bón hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur um að koma hér upp og draga þessi ummæli til baka og biðjast afsökunar. Þegar við heyrðum þetta trúðum við því náttúrlega ekki að hv. þm. Karl Garðarsson væri í raun að brigsla hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar, um landráð og gátum því ekki brugðist við strax eftir ræðu hans. Við vildum hlusta á orðin til að vera viss um að við hefðum heyrt rétt. Og við heyrðum því miður rétt. Ég ætla að ítreka ósk hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur um að verði þingmaðurinn ekki við þessari beiðni verði gert hlé á fundinum þegar í stað til að forsætisnefnd geti brugðist við þessu. Það er nóg búið að ganga á í þessum þingsal, við verðum að draga línu í sandinn þegar brigsl eru með þessum hætti.
Herra forseti. Ef rétt er með farið, að hv. þm. Karl Garðarsson hafi gefið það til kynna að hv. þm. Árni Páll Árnason hafi verið að vinna gegn þjóðarhagsmunum, eru það auðvitað stór orð. Við höfum ítrekað rætt það hér að það sé mikilvægt að við vöndum það hvernig við ræðum málin. Hins vegar veit ég það líka, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, að oft færist mönnum kapp í kinn og þá falla kannski jafnvel þyngri orð en menn hefðu viljað. Ég tek undir það sem hv. þingmenn hafa sagt hér, það er mikilvægt að við vöndum okkur við það hvernig við umgöngumst orðin því að það er auðvitað gríðarlega þung ásökun sem felst í því að gefa til kynna að hv. þingmaður hafi tekið afstöðu gegn þjóðarhagsmunum með einhverjum hætti.
Virðulegur forseti. Þann 24. febrúar síðastliðinn spurði ég hæstv. forsætisráðherra út í mál sem við ræðum mjög mikið hér, þ.e. hvernig meðhöndla ætti þá miklu sjóði sem mögulega yrðu til við afnám hafta. Svar hans var á þá leið að væna mig um að bera hag kröfuhafa óeðlilega mikið fyrir brjósti. Sá málflutningur framsóknarmanna í garð okkar sem höfum viljað ræða þetta yfirgripsmikla mál málefnalega og opið er gjörsamlega óþolandi. Og nú tók steininn úr, hér fór hv. þm. Karl Garðarsson yfir mörkin. Þetta er komið nóg. Nú verður hv. þm. Karl Garðarsson að koma hér upp og biðjast afsökunar, ellegar rökstyðja mál sitt þá betur. Ætlar hann að standa við þessa ásökun? Ætlar hann að standa við þessar ásakanir í garð annarra um landráð, að aðrir séu hér að vinna á grundvelli einhverra annarlegra hagsmuna?
Virðulegi forseti. Það hljóta að vera einhver takmörk líka í þessum sal. Við sjáum það núna þegar þessi frumvörp eru lögð fram hversu gífurlega miklir hagsmunir það eru fyrir þjóðarbúið að við getum losað þessi gjaldeyrishöft. Þá spyr ég: Hvað þýðir það annað en að fara gegn þjóð sinni að segja það að einhver verji hag kröfuhafa?
Herra forseti. Í fyrri ræðu minni sagði ég að mönnum gæti skjöplast og skrikað fótur, jafnvel á sinni eigin tungu. Það gerist oft, það þekkjum við. Margsinnis hef ég lent í því sjálfur. Þá reynir á sálarþrek manna og hvað þeir vilja vera heiðarlegir. Ef í ljós kemur að viðkomandi telur enga ástæðu til að draga til baka ummæli sín sem eru á þá lund að annar stjórnmálamaður hafi unnið gegn hag þjóðarinnar, sé þar af leiðandi uppvís að því að hafa framið það sem menn hafa hér kallað landráð og ef hann vill ekki draga það til baka þá er niðurstaðan sú að það sé ásetningur hans að sverta með þeim hætti mannorð viðkomandi þingmanns. Þá á þingið ekki annars úrkosti en að fjallað verði um það í forsætisnefnd, komist að niðurstöðu og þá verður auðvitað að víta þingmanninn. Mér finnast það miklu verri lyktir, mér finnst að menn eigi að jafna þetta eins og menn gera jafnan þegar hiti hleypur í leikinn og draga þetta til baka og láta þar við sitja.
Forseti. Ég var svo ógæfusamur að vera hér í salnum þegar þessi ummæli féllu. Ég tek undir það með síðasta hv. ræðumanni að oft tala menn stórt í þessum stól og stærra en þeir ætluðu. Enginn er saklaus af því, að minnsta kosti ekki sá sem hér stendur. Allir eiga afsökun orða sinna nema andskotinn, sagði mér Elías Mar. Það gat hv. þm. Karl Garðarsson gert vegna þess að ummælin féllu í fyrra andsvari þannig að strax í síðara andsvari hefði hann getað leiðrétt sig. Það kaus hann að gera ekki. Hann kann að vera pirraður af einhverjum ástæðum vegna þeirra frumvarpa sem hér eru komin fram, vegna þeirrar umræðu sem nú fer fram, en hann getur ekki leyft sér að láta það koma niður á samskiptum, ekki bara þingmanna heldur samskiptum þings og þjóðar sem sérstakur reglurammi er um í þingsköpum og hefðum Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hlé verði gert á þessum fundi og forsætisnefnd setjist yfir þetta mál. Við getum ekki haldið áfram að ræða málið með þetta hangandi yfir okkur. Ummælin voru svo ósmekkleg og þeim var beinlínis ætlað að draga upp mynd af hv. þm. Árna Páli Árnasyni inni í þessari umræðu og í þessu samhengi. Ég verð að segja að ósmekklegri ummæli hef ég vart heyrt. Þingmaðurinn Karl Garðarsson má skammast sín fyrir þau. Ég óska því eftir því, og bið um viðbrögð forseta við þeirri ósk minni, að gert verði hlé á þessum fundi og forsætisnefnd fari yfir málið og taki ákvörðun um hvort ekki beri að víta þingmanninn fyrir þetta. Megi þetta síðan verða okkur öllum lexía um það að núna þegar gengið hefur verið yfir strikið, við erum svo sem mörg búin að dansa nálægt því, er komið mál að linni. Við þurfum að taka okkur saman í andlitinu og fara að virða hvert annað betur hér. Ég tek alveg minn þátt í því til mín en þetta mál þarf forsætisnefnd að fara yfir. Þetta fór algjörlega yfir öll mörk.
Virðulegur forseti. Ég sé ekki betur en að hv. þm. Karl Garðarsson ætli ekki að taka til sín þær athugasemdir sem hér hafa verið hafðar uppi með réttu. Ég bið því forseta um að gera hlé á umræðunni og kalla forsætisnefnd saman. Hv. þingmaður er að brigsla formanni stjórnmálaflokks um refsivert athæfi. Það er eitthvað sem við getum ekki liðið hér í þingsal. Ég er döpur yfir þessu vegna þess að hér erum við að tala um mál þar sem við höfum öll verið að freista þess að nálgast umræðuna á þann veg að það væri hafið yfir pólitískar átakalínur. Við settum höftin á saman og við eigum að losa þau saman. Við eigum að hafa þroska til þess að vera ekki að mála hvert annað þeim sterku litum sem hv. þingmaður freistaðist til að gera en ég verð því miður að segja í þessu efni að eftir höfðinu dansa limirnir.
Herra forseti. Nú stendur hv. þm. Karl Garðarsson upp, kannski er hann að koma hingað til að biðja um orðið. Ég vona það svo sannarlega. En, nei, svo er ekki. Hér yfirgefur þingsalinn, hv. þm. Karl Garðarsson, og ætlar ekki að verða við þeirri sanngjörnu kröfu að hann dragi sín alvarlegu ummæli til baka og biðjist afsökunar á þeim. Ég vil eins og aðrir þingmenn hér á undan, fyrst staðan er þannig, krefjast þess að gert verði hlé á fundi, forsætisnefnd setjist yfir málið og sýni þannig í verki að þegar hv. þingmenn, og í þessu tilfelli formaður Samfylkingarinnar, eru ásakaðir um landráð og glæp líti forsætisnefnd það alvarlegum augum og taki með festu á málinu.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér eitt brýnasta hagsmunamál þjóðarinnar, afnám fjármagnshafta. Við í minni hlutanum, sem höfum verið afskaplega ósátt við stjórnina hér í þinginu, vorum að sjálfsögðu reiðubúin til að hleypa þessum málum á dagskrá og að hér færi fram í sátt umræða um þetta mikla mál. Að sjálfsögðu vorum við tilbúin til þess að axla ábyrgð í þessu máli með stjórnarmeirihlutanum. En það er ekki hægt að líða það að mannorð formanns Samfylkingarinnar sé svert hér í andsvörum við hann án þess að yfirstjórn þingsins grípi inn í. Hyggst hæstv. forseti gera hlé á þessum fundi [[Forseti hringir.]]til að hægt sé að fara yfir málið?
Forseti. Ég vek athygli á því að hér höfum við hleypt þessu máli á dagskrá og samt sem áður er eins og það sé einhver djöflasýra í kaffinu hjá þingmönnum meiri hlutans. Fyrst kemur hv. þm. Jón Gunnarsson hér og hleypir öllu upp og núna hv. þm. Karl Garðarsson og hleypir hlutunum aftur upp. Á sama tíma hafa formennirnir, formenn ríkisstjórnarflokkanna, ekki sýnt okkur þá virðingu að gefa okkur upp hvenær við eigum að funda í dag. Mér finnst svona vinnubrögð þinginu til vansa og fer fram á það að þingfundi verði frestað þangað til formenn flokkanna eru búnir að funda um hvernig ramminn á að vera um dagskrána því að það stendur ekki á þingmönnum stjórnarliða að hleypa hér öllu í bál og brand, algjörlega að tilhæfulausu. Getum við ekki hagað okkur eins og siðað fólk hérna? Skammist ykkar bara.
Virðulegur forseti. Ég vil taka fram strax í byrjun að ég var ekki að brigsla neinum um landráð, ég nefndi ekki það orð í ræðu minni, heldur vitnaði ég í grein sem var í Fréttablaðinu fyrir tveimur árum og ummæli hv. þm. Árna Páls Árnasonar í Hörpu um stjórnarskrárvarinn rétt kröfuhafa. Hins vegar er það alveg rétt að ég sagði í lok ræðu minnar að hann hefði gengið erinda kröfuhafa á síðasta kjörtímabili. Það er líka alveg rétt sem stjórnarandstæðingar hafa sagt hér að ég gekk í rauninni of langt með þeim ummælum og ég bið hv. þm. Árna Pál Árnason afsökunar á því. Það var sagt í hita leiksins og ég tek undir að við eigum að vanda það sem við segjum í ræðustól og í þessu tilviki gekk ég einfaldlega of langt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að verja löngum tíma í það að rekja innihald þeirra frumvarpa sem eru til umræðu, enda hefur hæstv. fjármálaráðherra nú þegar gert það mjög vel og ítarlega, en ég ætla að nota þann tíma sem ég hef til að ræða aðeins um víðara samhengi þeirra mála sem hér hafa verið lögð fram og eru nú til umræðu. Í fyrsta lagi tel ég mikilvægt að draga það fram að með þeim málum sem við ræðum hér í dag er verið að ljúka sjö ára erfiðu ferli. Það er verið að klára uppgjör þeirra atburða sem urðu í október 2008 og það er verið að gera það á mjög skynsamlegan hátt en reyndar mjög afgerandi hátt líka. Við eigum því að leyfa okkur að nota þetta sem tilefni til að fara að líta fram á við. Við í þessum sal og víðar í samfélaginu erum búin að horfa dálítið lengi aftur á bak og velta fyrir okkur mistökum fortíðar, að sumra mati, og að sumra mati einhvers konar göllum á samfélagi okkar sem hafi leitt til þessara atburða á árinu 2008. En nú getum við farið að leyfa okkur að leggja áherslu á tækifæri framtíðar. Það þýðir ekki að við ætlum alveg að hætta að skoða fortíðina og læra af reynslunni, alls ekki, virðulegur forseti, en með þessum málum sem við erum að ræða hér höfum við allar forsendur til að horfa bjartsýn fram á veginn. Þess vegna taldi ég rétt í upphafi máls míns að vekja athygli á því að þetta er gleðidagur og við eigum að leyfa okkur að vera glöð í þinginu og sýna það jafnvel í framgöngu okkar hér í þingsal. Virðulegur forseti. Með þeim málum sem hér eru til umræðu er, eins og ég gat um, verið að stíga síðasta stóra og mikilvæga skrefið í að klára uppgjör þeirra mála sem tengjast fjármálahruninu. Það er gert núna í fyrsta lagi vegna þess að aðstæður hafa verið skapaðar til þess að stíga þetta skref, og ég mun rekja það aðeins nánar hér á eftir, en líka vegna þess að undirbúningsvinna fjölda fólks, sérfræðinga, fólks sem hefur lagt á sig gríðarlega mikla vinnu í langan tíma, hefur skilað því að við getum nú stigið þessi skref full öryggis um árangur þeirra. Fyrst aðeins að aðdragandanum og fyrri stóru skrefunum á þessari leið. Það er óhætt að segja að fjögur skref sem stigin hafa verið við lausn erfiðleikanna sem fylgdu falli íslensku bankanna hafi í raun verið einstök, gríðarlega stór en um leið einstök, ekki bara hér á landi, í sögu þessa lands, heldur þótt víðar væri leitað. Í fyrsta lagi eru neyðarlögin. Þau voru nauðsynleg viðbrögð við einstöku ástandi og hafa staðist fullkomlega. Án þeirra hefði ekki verið grunnur til þess að halda áfram því uppbyggingarstarfi sem við horfum nú fram á. Í öðru lagi stóðust menn áhlaup þegar gerðar voru tilraunir til að fá Íslendinga, almenning í þessu landi, til að taka á sig gríðarlega miklar skuldir, kröfur á fallið einkafyrirtæki. Það var erfiður slagur á tímum en menn stóðu það af sér. Með því vorum við í aðstöðu til að halda áfram uppbyggingarstarfi. Loks var ráðist í aðgerðir til að koma til móts við heimili landsins, einnig einstakar aðgerðir, aðgerðir sem ekki höfðu verið framkvæmdar hér áður og raunar ekki nokkurs staðar annars staðar. Með leiðréttingu á skuldum heimilanna var búið svo um hnútana að grunneining samfélagsins og grunneining efnahagslífsins um leið væri í stakk búin til að halda áfram uppbyggingarstarfi, líta til framtíðar. Loks með þeim frumvörpum sem við ræðum hér í dag er fjórða risastóra skrefið stigið og það síðasta af nauðsynlegum aðgerðum til að rétta við íslenskt efnahagslíf og renna undir það traustum stoðum. Þess vegna eigum við að leyfa okkur að gleðjast, þess vegna eigum við að líta á það sem ákveðin vatnaskil, daginn þegar við getum farið að líta meira til framtíðar en fortíðar. Það væri ekki hægt að stíga þetta skref sem við ræðum hér í dag nema fyrri skref sem ég nefndi hefðu verið stigin og önnur undirbúningsvinna hefði skilað árangri. Með því á ég við það sem ég rakti áðan, undirbúning þessara aðgerða sem slíkra, en einnig það að koma efnahagslífinu á þann stað að hægt væri að ráðast í losun hafta. Það hefur gengið betur en jafnvel ég hefði þorað að vona. Það birtist meðal annars í því að atvinnuleysi á Íslandi er nú orðið líklega hið minnsta í Evrópu. Það birtist líka í því að hagvöxtur hefur skilað því að landsframleiðsla Íslands er orðin meiri en hún var fyrir fjármálahrunið. Ísland var fyrst þeirra landa sem lentu í fjármálakrísunni til að ná þeim áfanga og vinna sig þar með út úr hruninu. Þetta birtist einnig í því að hér hefur orðið til efnahagslegur stöðugleiki lengur en við höfum séð áratugum saman með því að verðbólga hefur haldist lág mánuð eftir mánuð og reyndar ár eftir ár. Hverju skilar það? Það hefur skilað mestu kaupmáttaraukningu síðari ára og reyndar mestu kaupmáttaraukningu í Evrópu þannig að staða heimilanna hefur batnað, ekki aðeins vegna þess að skuldir þeirra hafa lækkað heldur líka vegna þess að raunverulegar tekjur hafa aukist. Það er við þessar aðstæður sem þetta mikla undirbúningsstarf vegna losunar fjármagnshafta klárast. Þetta eru, eins og komið hefur fram í opinberri umræðu undanfarna daga, kjöraðstæður til að ráðast í þessar aðgerðir. En þær urðu ekki til af sjálfum sér, þær urðu til vegna þess að tíminn á meðan verið var að koma efnahagslífinu í samt horf og bæta það var vel nýttur til undirbúnings. Þá leituðu stjórnvöld til allra þeirra sem best þekktu til, m.a. til manna sem höfðu sýnt frumkvæði í því að vara við hættum sem blasað höfðu við á árunum eftir efnahagshrunið, ekki hvað síst þeirri hættu sem fólst í því að vanmeta áhrifin af hinum svokölluðu slitabúum hinna föllnu banka. Það gleymdist nefnilega að taka tillit til áhrifa þeirra framan af og það eru engin smávægileg áhrif. Það er raunar bróðurparturinn af því sem við er að fást hér og það að menn skuli taka á því gerir okkur kleift að leysa það sem eftir er af vandanum, þ.e. með því að taka á þeim vanda sem fólst í hinum margræddu erlendu kröfuhöfum, vogunarsjóðum fyrst og fremst sem höfðu keypt hér kröfur á fallna íslenska banka og þar með í rauninni á íslenskt efnahagslíf, er okkur kleift að leysa allt sem því tengist. Hverjar verða afleiðingarnar af þessu? Hvaða áhrif mun þetta hafa fyrir almenning á Íslandi? Þetta mun hafa meiri áhrif á stöðu íslensks almennings fjárhagslega, efnahagslega, en nokkurt annað þeirra stóru mála sem við höfum verið að ræða undanfarin missiri og undanfarin ár, raunar alveg frá því að fjármálahrunið reið yfir í október 2008. Með þessu er hægt að verja efnahagslegan stöðugleika hér. Það er hægt að verja gjaldmiðilinn. Hvað þýðir það? Það þýðir að hægt er að verja stöðu heimilanna. Það er hægt að koma í veg fyrir að lánin þeirra hækki eins og þau hefðu gert ef ekki hefði verið gripið til þessara aðgerða. Það er hægt að halda áfram að auka kaupmátt íslensks almennings vegna þess að þau verðmæti sem við munum skapa á Íslandi á næstu árum geta orðið eftir hér í landinu. Þau geta nýst til þess að auka kaupmáttinn, bæta stöðu fólks, auka velferð en líka rétta stöðu ríkisins og gera því kleift að sinna hlutverki sínu betur, gera því kleift að endurreisa innviðina, bæta úr því ástandi sem varð til meðan skorið var niður, jafnvel í grundvallarþjónustu eins og velferðarþjónustu og heilbrigðisþjónustu. Ástæðan er sú að við munum ekki þurfa, eins og ella hefði orðið og allt of mörg lönd hafa lent í í gegnum tíðina, að keppast við að framleiða verðmæti til útflutnings til að standa straum af skuldum einkafyrirtækja. Það er sú staða sem við hefðum lent í ef ekki hefði verið brugðist við með þeim hætti sem við ræðum hér. Þá hefði íslenskt samfélag þurft að spara við sig á allan mögulegan hátt. Innfluttar vörur hefðu verið mjög dýrar, gjaldmiðillinn hefði líklega aldrei náð sér á strik og við hefðum þurft að framleiða hér eins ódýrar vörur og við mögulega hefðum getað fyrir heimamarkaðinn en flytja út allt það verðmætasta, selja það til að standa straum af greiðslum fallinna fjármálafyrirtækja til kröfuhafa sinna. Með þessum aðgerðum nú erum við að leysa þessa stöðu. Við erum að renna traustum stoðum undir efnahagslífið og þar með undir hvert einasta heimili í þessu landi og gera fólki kleift að halda áfram að greiða niður lánin sín, halda áfram að auka kaupmátt sinn og gera ríkinu kleift að halda áfram að rækja skyldu sína betur en það hefur verið í aðstöðu til á undanförnum árum. Þetta er þess vegna, eins og ég hef nefnt nokkrum sinnum í þessari ræðu, mikið gleðiefni sem við eigum að leyfa okkur öll að nota sem tækifæri til að gleðjast og líta til framtíðar. Það sem er þó sérstaklega ánægjulegt við það hvernig að þessu er staðið, í samræmi við tillögur sérfræðinga og þeirra sem að þessu hafa komið, er að það er sama hvort skatturinn sem við ræðum hér fellur á eða hvort slitabúin klára það sem þau hefðu átt að klára fyrir löngu, að gera nauðasamninga sem uppfylla þær kröfur sem eru nauðsynlegar til að hægt verði að aflétta höftum. Í báðum tilvikum kemur þetta í sama stað niður, greiðslujöfnuður landsins er varinn, heimilin eru varin, ríkið er varið. Hvort sem menn greiða hér samanlagt 850 milljarða í skatt, auk þeirra kannski 50 sem hafa komið frá þeim nú þegar og hugsanlega 100 milljarða á öðrum aðgerðum, samtals 1.000 milljarðar, eða fara aðrar leiðir, nýta sér leiðir til að lækka skattbyrðina en leggja sitt af mörkum með öðrum hætti til efnahagslífsins eða klára nauðasamningana og greiða þar af leiðandi stöðugleikaframlag í stað stöðugleikaskatts, í báðum tilvikum verður niðurstaðan sú sama fyrir Ísland. Við verjum þjóðarbúið, við verjum íslenskt efnahagslíf og íslensk heimili. Ef stöðugleikaskilyrðin verða uppfyllt er þar með komin endanleg niðurstaða í málið með því að stöðugleikaframlagið verður innt af hendi en um leið verðum við búin undir hvaða þróun sem kann að verða önnur, til að mynda vegna verðmætis bankanna því að ríkið mun fá hlutdeild, 50% eða 75%, í verðmætaaukningu þessara búa. Ef bankarnir hækka í verði og verða seldir fær ríkið bróðurpartinn af þeirri verðmætaaukningu til sín. Einnig verða neyðarlán ríkisins gerð upp og allmörg önnur atriði sem öll eru til þess fallin að tryggja stöðu landsins, hvernig sem hlutirnir þróast varðandi verðmæti bankanna, varðandi verðmæti krafna því að ríkið tekur yfir kröfur sem nú eru í eigu þessara aðila til viðbótar við stöðugleikaframlagið, hvernig sem verðmæti þeirra þróast er í öllum tilvikum staða Íslands varin. Þess vegna erum við hér að ræða aðgerð sem miðar að því, hvaða leið sem verður farin, að verja heimilin í landinu og lágmarka óvissu. Síðasta stóra skrefið í nauðsynlegum aðgerðum til að rétta við íslenskt efnahagslíf mun skila þeim árangri að við Íslendingar verðum í betri efnahagslegri stöðu en þjóðin hefur nokkurn tímann áður upplifað. Það þýðir að við getum gert enn betur á þeim sviðum sem ég lýsti áðan. Tekjujöfnuður hefur reyndar aldrei verið meiri en nú, en við getum enn bætt stöðu þeirra sem lakari hafa kjörin og aðrir geta áfram aukið kaupmátt sinn og það getur á allan hátt haldið áfram að verða betra og betra að búa á Íslandi. Við erum þess vegna hér að ræða mál sem ekki aðeins lýkur erfiðu sjö ára ferli heldur býr líka vel í haginn til allrar framtíðar svoleiðis að Íslendingar geti vel við unað, geti glaðir búið sér framtíð á Íslandi.
Virðulegur forseti. Fyrst bara smáábending, ég verð alltaf ringlaður þegar mér er hálfpartinn skipað að vera glaður. Gleði held ég komi ekki í boðhætti, maður getur ekki sagt öðrum að vera glaðir en maður getur vonast til þess. Ég vil freista þess að gleðja hæstv. forsætisráðherra með því að benda honum á að það ríkir almenn ánægja með þessi frumvörp og þá vinnu sem hér er að baki. Ég vil útskýra í hverju sú ánægja mín felst. Mér finnst hér hafa verið komið til móts við þau sjónarmið mín og fleiri að hafa skynsamlega og ábyrga umgjörð um hið svokallaða svigrúm - gera sér grein fyrir því að þetta er ekki fjársjóður eða peningar í þeim skilningi að þeir geti bara farið beint út í hagkerfið, það þarf að hafa mjög ábyrga umgjörð um þetta út frá efnahagslegu tilliti - og hins vegar að fram hafi farið samtal við kröfuhafana. Lítur hæstv. forsætisráðherra ekki svo á að það sé mjög mikilvægur þáttur í þessu ferli? Af hverju sagði hann við mig [[Forseti hringir.]]22. apríl að ekkert slíkt samtal hefði farið fram þegar nú er augljóslega komið á daginn að það fór fram og er mjög mikilvægur liður í þessu öllu saman?
Virðulegur forseti. Ég fagna valfrjálsri gleði hv. þingmanns yfir þessum málum og raunar afstöðu stjórnarandstöðunnar til málanna yfir höfuð. Hvað varðar fullyrðingu hv. þingmanns, um að ég hafi sagt að ekkert samtal hefði átt sér stað við kröfuhafana, þá er það ekki rétt, virðulegur forseti. Ég tók fram að engar samningaviðræður hefðu átt sér stað. Þær hafa svo sannarlega ekki átt sér stað enda er það grundvallaratriði, í því sem hér er verið að kynna, að þetta er ekki afrakstur samningaviðræðna. Menn voru látnir standa frammi fyrir ákveðinni niðurstöðu og það að málin skuli nú vera að leysast er einmitt tilkomið vegna þess að menn voru látnir standa frammi fyrir ákveðinni niðurstöðu. Ég tók hins vegar fram, í sama fyrirspurnatíma og hv. þingmaður vísar til, að að sjálfsögðu hefði farið fram - ég man raunar ekki hvernig ég orðaði það, en að menn hefðu fengið upplýsingar um gang mála og þar með talið þessir aðilar.
Virðulegur forseti. Ég ætla þá bara að reyna að sýna því skilning að menn vilja einhvern veginn reyna að sýnast harðir á þessum tímapunkti og að ekkert samningasamtal hafi farið fram. Hins vegar skil ég þetta þannig að það sé mjög mikilvægur þáttur í þessari farsælu lausn að menn hafi opnað á samtal við kröfuhafana til að reyna að finna út úr því hvernig stöðugleikaskilyrðin gætu litið út og hvernig kröfuhafarnir gætu mætt þeim. Mér finnst bara allt í lagi að hrósa sér líka af þeirri lipurð sem hefur þá verið sýnd og það er sú lipurð sem við í Bjartri framtíð vorum að auglýsa eftir. Mig langar aðeins örstutt að spyrja um framtíðarsýnina, það er svipuð spurning og ég spurði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Mér finnst þetta dæmi sýna að krónan, litla krónan, höndlar ekki stóra fjármagnsflutninga. Hæstv. forsætisráðherra segir, ég held að hann hafi sagt það svona: Við munum ekki þurfa að auka útflutningsverðmæti til að standa undir skuldum einkafyrirtækja. Á hann þá við framtíðina? Sér hann það fyrir sér að íslenskt hagkerfi verði þannig að ekki verði hægt að [[Forseti hringir.]]standa undir erlendum skuldum einkafyrirtækja? Í rauninni er ég að segja: Er krónan ekki of lítil og sýnir þetta dæmi okkur ekki að krónan er of lítil til að höndla jafnvel hina minnstu fjármagnsflutninga?
Virðulegur forseti. Þvert á móti. Þessi fjögur grundvallaratriði sem ég nefndi áðan við endurreisn efnahagslífsins og raunar endurreisn íslensks efnahagslífs í heild, hvort sem litið er til minnkandi atvinnuleysis, aukins útflutnings eða einhvers annars, byggist ekki hvað síst á því að við höfðum stjórn á eigin peningamálum. Við getum litið til Evrópu og þeirra vandræða sem til að mynda Grikkir eru að fást við akkúrat þessa dagana; borið það saman við þá stöðu sem við vorum í með stjórn eigin peningamála og raunar með stjórn eigin löggjafar og auðlinda líka, borið það saman við þá erfiðu ef ekki vonlausu stöðu sem Grikkir standa því miður frammi fyrir með evru sem gjaldmiðil.
Herra forseti. Ég óska hæstv. forsætisráðherra Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni til hamingju og ríkisstjórninni og okkur öllum til hamingju með þessi frumvörp. Þau eru um margt mjög góð, sýnist mér í fljótu bragði og virðist sem kröfuhafarnir ætli að samþykkja þessa leið, alla vega stærstu aðilarnir, þannig að þetta lítur mjög vel út. Eitt sem mig langar þó til að spyrja hæstv. forsætisráðherra um er hvernig þessu fé sé ráðstafað. Það er lykilatriði að því sé ekki ráðstafað þannig að kröfuhafarnir geti seinna komið og sagt: Heyrðu, sjáðu, þetta var bara skattheimta til að borga fyrir eitthvað á Íslandi, þeir reisa bara spítala o.s.frv. Þá eru þeir komnir með sterkari lagaleg rök fyrir því að ganga á okkur sem skapar gríðarlega óvissu inn í framtíðina. Það verður að fara faglega og af ábyrgð með þetta fé í það að greiða upp skuldir ríkissjóðs eins og kemur fram í frumvörpunum að eigi að gera. Síðan er þá hægt að skapa svigrúm, þær tekjur sem eru teknar inn og minna greitt í vaxtagjöld, og á þeim forsendum getum við vaxið áfram [[Forseti hringir.]]án þess að taka þessa áhættu með það að lenda í lagalegri óvissu. Ég vil spyrja forsætisráðherra hvað honum finnist um þetta.
Virðulegur forseti. Mér þykir þetta almennt bara mjög skynsamleg athugasemd hjá hv. þingmanni. Tilgangurinn er einmitt sá að taka á þeim vanda sem gæti ella ógnað efnahagslegum stöðugleika og ógnað stöðu heimilanna í landinu. Með því að taka á þeim vanda, og í raun leiðrétta það sem áður hafði farið úrskeiðis, er verið að skapa aðstæður til þess að halda áfram að vaxa á okkar eigin forsendum. Ég held að ég geti því bara tekið undir orð hv. þingmanns.
Herra forseti. Þá er það eitt, í fyrsta lagi er það hvernig tekjunum skal varið. Þá með sérstökum skatti á fjármálafyrirtækin sem leiðir af frumvarpi þessu og uppgjöri slitabúanna. Þetta er „basically“ - að það skuli áfram vera farið í kosningaloforð Framsóknarflokksins, ókei, menn virðast vera sáttir við þetta. Í öðru lagi er uppgreiðsla skuldabréfs varðandi endurfjármögnun Seðlabankans, það eru 145 milljarðar. Svo eru einhverjar aðrar skuldir 11 milljarðar. Þetta frelsar upp kannski 7 milljarða kr. minni vaxtagreiðslur ríkissjóðs strax í upphafi. Gott. Þetta lítur vel út. Svo er aftur á móti restin, rúmlega 500 milljarðar, sem fer á sérstakan innlánsreikning ríkissjóðs í Seðlabankanum sem síðan skal nota til að greiða upp skuldir. Þessi innlánsreikningur er opinn fyrir ríkissjóð, ríkisstjórnin getur notað hann í samráði við Seðlabankann; hún þarf ekkert að hlýða Seðlabankanum varðandi það, hún getur notað þá, þ.e. ríkissjóður, sama hvort það er þessi ríkisstjórn eða næsta. Það er rosalegur freistnivandi að hafa 500 milljarða sem sitja í Seðlabankanum og er hægt, samkvæmt þessum lögum, að ráðstafa með fjárlögum. Þetta er ofboðslegur freistnivandi. [[Forseti hringir.]]Er ekki eitthvað sem við getum gert betur til að koma í veg fyrir að þessi freistnivandi sé til staðar og festa það einhvern veginn betur hvernig hægt er að ráðstafa þessu á ábyrgan hátt?
Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að þær ráðstafanir sem gerð er grein fyrir í lögunum nægi. Þessi ríkisstjórn hefur sýnt að hún hagar málum af skynsemi þegar kemur að stjórn efnahagsmála. Ég á ekki von á að jafnvel þó að hér kæmi síðar önnur ríkisstjórn að hún mundi ganga svo langt að taka á einhvern hátt óábyrgar ákvarðanir varðandi ráðstöfun þessa fjármagns.
Herra forseti. Ég er almennt mjög glöð og þarf ekki mikla hvatningu til þess. Ég ætla að byrja á því að gleðja hæstv. forsætisráðherra með því að segja honum að ég fagna þeim málum sem hér eru fram komin og ég vonast til þess að um þau geti náðst breið sátt. Mér hefði samt þótt skemmtilegra þegar ég lít á söguskoðun hæstv. forsætisráðherra að heyra aðeins minnst á til að mynda þá áætlun sem var samþykkt 2011. Mér sýnist sú áætlun sem nú hefur verið byggt á, byggja á þeirri áætlun, en hæstv. forsætisráðherra skautaði nú alveg fram hjá því í söguskoðuninni. En hann vildi ræða framtíðina. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um framtíðina og sérstaklega það sem hæstv. fjármálaráðherra boðar nú, sem eru skattalækkanir í kjölfar þessara aðgerða. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé trú hans og flokks hans, Framsóknarflokksins, að það sé skynsamlegasta aðgerðin núna þegar við eigum einmitt að vera að róa að því öllum árum að tryggja hér stöðugleika þegar við eigum að taka mark á þeim alþjóðastofnunum, rannsóknum sem sýna allar að skattalækkanir og [[Forseti hringir.]]brauðmolahagfræðin eru úrelt vísindi. Til þess að tryggja jöfnuð og velsæld þarf skattkerfið [[Forseti hringir.]]að vera rekið með skynsamlegum hætti. Er hæstv. ráðherra sammála [[Forseti hringir.]]þessari forgangsröðun hæstv. fjármálaráðherra?
Virðulegur forseti. Ég nefndi reyndar aðeins áætlunina frá 2011. Hv. þingmaður kallaði eftir því að ég talaði meira um hana. Ég get þá gert það með því að lýsa yfir ánægju með að henni hafi ekki verið fylgt. Það var mikil gæfa, virðulegur forseti, enda gleymdu menn þar að gera ráð fyrir aðalatriðinu, þeir gleymdu að gera ráð fyrir þætti kröfuhafa föllnu bankanna í þessu öllu saman. En að menn skuli taka á því hér er, eins og ég nefndi í ræðu minni, meginástæðan fyrir því að þessi mál eru nú að leysast. En hvað varðar spurningu hv. þingmanns um skatta og skattstefnu og hvort óhætt sé að lækka skatta núna hef ég verið þeirrar skoðunar og er enn að það sé æskilegt að draga úr álögum á almenning þegar efnahagslegar aðstæður leyfa vegna þeirra miklu hækkana sem almenningur og reyndar fyrirtæki líka hafa orðið fyrir á undanförnum árum. Ég get sagt hv. þingmanni það hér afdráttarlaust að þær ráðstafanir [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórnin mun grípa til í skattamálum verða í samræmi við [[Forseti hringir.]]það sem efnahagslífið leyfir að öðru leyti.
Herra forseti. Ég gat ekki betur heyrt á þeirri kynningu sem fram fór á mánudaginn um afnám hafta en að seðlabankastjóri kæmi því þar skilmerkilega á framfæri að þessi áætlun byggði á áætluninni frá 2011. Ég dreg því þá ályktun að hæstv. forsætisráðherra sé ósammála seðlabankastjóra um þá vinnu sem átt hefur sér stað og reikna þá með því að hann leiðrétti mig annars. Hvað varðar skattalækkanir vil ég ítreka að sú hagfræði hefur ekki skilað árangri að það sé rétt efnahagsleg ráðstöfun að lækka skatta sem mest og leyfa þannig efri þrepum þjóðfélagsins að hagnast sem mest og þannig muni velsældin á einhvern hátt hríslast niður eins og lækir í gegnum samfélagið og gagnast hinum lægst launuðu. Það er mjög mikilvægt að við tökum mark á þeirri reynslu sem komin er á þá hagfræði sem keyrð var í gegn á níunda og tíunda áratugnum á Vesturlöndum og það er mjög mikilvægt að við fáum að vita um fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum. Ef okkur er alvara með því að við viljum tryggja hér lífskjör allra [[Forseti hringir.]]og að allir geti notið þess sem við eigum hér í þessu góða landi þá skiptir máli að [[Forseti hringir.]]gæðunum sé dreift af réttlæti. Það gerum við meðal annars í gegnum skattkerfið.
Virðulegur forseti. Fyrst af því að ég var spurður beint um áætlun Seðlabankans frá 2011, þá byggja aðgerðirnar nú ekki á þeirri áætlun. Þvert á móti, nú er verið að taka sérstaklega á því sem vantaði í þá áætlun. Varðandi skattkerfið er rétt að taka fram vegna athugasemda hv. þingmanns að breytingar þessarar ríkisstjórnar á skattkerfinu og raunar gjöldum líka hafa einmitt verið til þess fallnar að auka jöfnuð en ekki hitt, eins og við sjáum á þeim staðreyndum að tekjujöfnuður hefur aldrei verið jafn mikill og nú á Íslandi. Þar getum við gert enn þá betur. Reyndar hefur hlutfall fátæktar ekki verið jafn lágt heldur, en þar getum við einnig gert betur.
Herra forseti. Ég get trúað þingheimi fyrir því að hvenær sem er mun ég taka tilskipun frá hæstv. forsætisráðherra um það að verða glaður. Ég þarf þess þó ekki á þessum degi því að ég deili gleði hans. Satt að segja líður mér eins og fargi sé af mér létt. Ég var sammála mörgu í ræðu hæstv. forsætisráðherra sem var alveg prýðileg. Það er rétt hjá honum að verið er að ljúka núna sjö ára erfiðu ferli við að nudda niður krónueign slitabúanna þannig að hægt sé að ráðast í næsta skref, vegna þess að leiknum er ekki lokið. Nú er fram undan sjö ára ferli við að aflétta fjármagnshöftum, svo vísað sé í Lee Buchheit samningamann í Ríkisútvarpinu í gær. Hæstv. forsætisráðherra er nú þekktur fyrir það að gleyma aldrei neinu. Gleymdi hann ekki einu í sinni upptalningu um forsendurnar og það sem leiddi að þessum stað? Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Telur hann að það hafi engu máli skipt þegar Alþingi [[Forseti hringir.]]tók gjaldeyriseignir slitabúanna 12. mars 2012 og færði þær [[Forseti hringir.]]undir íslenska efnahagslögsögu? Telur hann virkilega [[Forseti hringir.]]að það hafi ekki skipt máli í þessu?
Virðulegur forseti. Áðan nefndi ég það sérstaklega að áætlun Seðlabankans frá 2011 væri ekki grundvöllur þess sem við erum að ræða nú, en Seðlabankinn á hins vegar hrós skilið fyrir það sem hv. þingmaður nefndi í fyrirspurn sinni, þ.e. tillögurnar um þær breytingar sem gerðar voru á þeim góða degi 12. mars 2012. Það kom í kjölfar þess að hópur framtakssamra manna, og ég hugsa að hv. þingmaður þekki jafnvel suma þeirra og hafi átt einhver samskipti við þá, vann baki brotnu við að vekja athygli á þeirri hættu sem af því stafaði að slitabúin féllu ekki þarna undir. Ég var ekki viss um það á sínum tíma þegar frumvarpið kom fram hvort það nægði til þess að ná þeim markmiðum sem það þó náði, svoleiðis að nú liggur það fyrir og hefur gert um nokkurt skeið að frumvarpið dugði vel, og engin ástæða til að gera lítið úr því.
Herra forseti. Eigum við ekki að vera glaðir á þessum degi? Eigum við ekki að leyfa okkur að vera stórir? Á ekki hæstv. forsætisráðherra að leyfa sinni duldu skaphöfn og eðliseinkunn að brjótast fram? Auðvitað er hann glaður yfir því að hér voru kvöldið 12. mars 2012 smíðuð vopnin, búin til haglabyssan, tálguð kylfan sem hæstv. forsætisráðherra hefur síðan notað. Hún ein, sú aðgerð, dugar til þess að leggja grunninn að því sem við erum að gera núna. Og af hverju viðurkennir hæstv. forsætisráðherra það ekki, alveg eins og ég get sagt við hann að hann er að vinna gott verk með þessum frumvörpum, m.a. vegna þess að mér sýnist að þau komi í veg fyrir þá hættu að það stafi einhvers konar vá að heimilunum í landinu í kjölfar gengisóróleika sem kynni að stafa af þessu? Af hverju segir hann ekki að það var þetta sem tálgaði kylfuna hans? Það er kannski ákveðin skýring á því. Hún er sú að hæstv. forsætisráðherra hafði ekki kjark til þess að standa gegn kröfuhöfunum sem [[Forseti hringir.]]fylltu hér þingið það kvöld, hann leiddi flokk sinn til hjásetu. [[Forseti hringir.]]Hann studdi það ekki að kylfan var tálguð, [[Forseti hringir.]]en hann sveiflar henni með sæmd í dag.
Virðulegur forseti. Akkúrat þegar ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að standast freistinguna að vera með einhvern skæting og vera bara glaður, ljósið var meira að segja byrjað að blikka, þá missti hann sig, því miður. En ég tók það einmitt fram í fyrra svari mínu að þetta hefði verið skynsamleg ráðstöfun og ég tel ástæðu til að nota tækifærið hér og nefna sérstaklega tvo starfsmenn Seðlabanka Íslands sem eiga mikinn heiður af þessu öllu saman, þau Frey Hermannsson og Ingibjörgu Guðbjartsdóttur, [[Gripið fram í.]]sem skildu þörfina fyrir að gera þessar breytingar, breytingar sem komu til, eins og ég gat um áðan, eftir að menn úti í bæ höfðu áttað sig á geigvænlegri hættu sem stafaði af því ef slitabú bankanna slyppu út eins og hefði orðið raunin miðað við áætlanir frá 2011. Það var hins vegar erfitt að gera sér grein fyrir því á einum fundi hér niðri seint um kvöld eða um nótt hvort það nægði til þess að girða fyrir þá hættu. En það hefur gert það og það er gleðiefni, virðulegur forseti, og ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og virðulegur forseti [[Forseti hringir.]]eigum að leyfa okkur að gleðjast yfir því eins og aðrir.
En hvað með Má og Steingrím J.?
Virðulegi forseti. Þessi keppni í gleði sem hér fer fram er mjög ánægjuleg. Ég gleðst yfir henni. Hún birtist mér líka sem ákveðin, skiljanleg þörf margra þingmanna, eftir margra ára erfiða viðureign við fjármagnshöftin, fyrir að reyna að halda því til haga að það hafa margir komið að þessu máli. Það eiga margir heiðurinn af því að hafa náð góðri niðurstöðu, og það er gott. Ég er ekki með neitt sérstaklega góða vígstöðu í því kapphlaupi að eigna mér heiðurinn af þessu sem er verið að leggja hér fram í dag. Við í Bjartri framtíð höfum ekki átt aðkomu að ríkisstjórn og höfum verið áhorfendur að þessu ferli, reynt að hafa eitthvað málefnalegt og uppbyggilegt til málanna að leggja í þessu. Ég hef verið í samráðsnefnd um afnám hafta og einhverjir fundir hafa verið haldnir þar. Þeir hafa verið góðir en að mínu viti of fáir þannig að ef það er eitthvað sem ég ætti nú að gagnrýna í þessu ferli er það nú það að það hefði alveg mátt hafa fleiri fundi í þeim góða hópi. Hann var ágætlega samansettur, meðal annars af fólki úr fyrri ríkisstjórn sem hafði haft mjög ríka aðkomu að þessu máli og hefði bara haft gott til málanna að leggja eins og það fólk hefur haft hér í ræðupúlti í dag. Þetta er auðvitað sameiginlegt verkefni, það hefur alltaf legið fyrir. Höftin voru sett á út af augljósri þörf. Það stóðu allir að því og ég upplifði það bara þannig að síðan þá hefur það verið sameiginlegt verkefni stjórnmálanna, þverpólitískt, að reyna að koma okkur út úr þessu haftaumhverfi. Mér hefur stundum mislíkað hvernig menn hafa matreitt þetta verkefni og hvernig menn hafa lagt þetta á borðið, hvernig menn hafa talað um þetta. Við í Bjartri framtíð erum ánægð með þessi frumvörp og mér finnst ég þurfa að útskýra þá ánægju og rökstyðja hana hér í máli mínu. Við höfum einkum gagnrýnt tvennt, við höfum sagt: Það svigrúm sem verður við losun hafta - sem enginn hefur deilt um, það hefur enginn haft það að stefnu sinni í stjórnmálaflokki að gjaldeyrisvaraforði þjóðarinnar yrði notaður til að greiða út erlendar krónueignir á Íslandi, það hefur ekki verið málflutningur eins eða neins. Það hefur legið fyrir um talsvert skeið, skulum við segja, það lá ekki fyrir beint eftir hrun og ekki á þeim tveimur, þremur árum sem liðu eftir hrun. Þessi mynd fór að teikna sig upp smám saman, að þessar krónueignir gætu ekki farið úr landi í skiptum fyrir gjaldeyri, það lá alltaf fyrir. Við höfum í hugtakanotkun stjórnmálanna kallað þá staðreynd svigrúmið, þetta er loftið sem þarf að fara úr hagkerfinu. Við höfum gagnrýnt það, og stöndum við það, hvernig sumir stjórnmálaflokkar, sumir stjórnmálamenn, hafa talað um þetta svigrúm. Þeir hafa talað um það eins og þarna séu einhverjir peningar. Það var kosningaloforð fyrir síðustu kosningar að menn ætluðu nánast að taka allt það svigrúm sem nú blasir við okkur, tölur voru nefndar upp á 300 til 600 milljarða, og nota það allt til að greiða niður höfuðstól skulda heimilanna. Menn voru búnir að reikna það út að það kostaði þessa upphæð að minnka skuldir heimilanna, höfuðstól heimilanna, um 20%. Við lögðumst gegn og höfum lagst gegn slíkum áformum, að þessir peningar séu notaðir á þann hátt. Við höfum tekið undir þau orð að þessir peningar séu ekki peningar í þeim skilningi að hægt sé að nota þá til útgjalda fyrir ríkissjóð eða dreifa yfir hagkerfið. Þessir peningar urðu til vegna hagstjórnarmistaka sem voru gerð hér í aðdraganda hrunsins þar sem of mikið peningamagn fór í umferð út af ákvörðunum til dæmis um að minnka bindiskyldu, út af ástarbréfaviðskiptum Seðlabankans við innlendar fjármálastofnanir. Þetta jók peningamagnið í umferð og það er það peningamagn sem við erum núna að fá aftur inn í Seðlabankann. Ef við ætluðum að nota þetta peningamagn með óábyrgum hætti þá værum við að endurtaka mistökin sem voru gerð á árunum upp úr 2005 þegar þessir peningar voru settir í umferð og Ísland fór á hliðina. Það er einstaklega mikilvægt, vegna þess að þessi tegund af hagstjórnarmistökum á sér stað hvað eftir annað og ekki bara á Íslandi heldur í öðrum löndum í veraldarsögunni, að leggja á það ríka áherslu að farið sé á ábyrgan, efnahagslegan hátt með þetta fé. Þetta er ekki fé í þeim skilningi að þetta sé einhver svona sjálfbær tekjuinnkoma fyrir ríkissjóð sem hann getur notað til uppbyggingar verkefna. Það væri að auka peningamagn í umferð með ömurlegum verðbólguáhrifum að setja þetta allt út í hagkerfið. Við höfum gert athugasemdir við það að menn hafi talað eins og slíkt væri sjálfsagt mál. Það er ekkert mál í pólitík að veifa sjóðum, það er alltaf hægt að segja við kjósendur: Við ætlum að ná í 500 milljarða. Stjórnmálamenn hafa gert það í gegnum tíðina, einfaldasta leiðin til að ná í hvaða summu af peningum sem þeim mögulega getur dottið í hug er í sjálfstæðu hagkerfi einfaldlega að prenta þá, bara ræsa prentvélarnar. Þetta er náttúrlega bara bréf með mynd á og kostar í sjálfu sér ekkert mikið að búa til þetta bréf með mynd á. Það er alltaf hægt að gera þetta. Ég legg ríka áherslu á að þetta hefur fólk gert og það sem við Íslendingar gerðum hér í hagstjórn á árunum fyrir hrun var ígildi þessa. Við bara prentuðum þessa peninga. Þeir fóru út í hagkerfið og ollu verðbólgu. Það er ákaflega mikilvægt að við endurtökum ekki, vegna þess að freistingarnar til þess að gera þetta, sérstaklega á kosningaári sem er 2016–2017 þegar þessi peningar fara mögulega að streyma inn í sjóði í Seðlabankanum, verða miklar. Ég heyri að það glittir í þær núna, það er farið að tala um svigrúm til skattalækkana á þessum tímapunkti þegar menn eru að tala um þetta mikla fé. Það er þegar búið að verja hluta af þessu fé til svokallaðrar skuldaleiðréttingar eða skuldaniðurfellingar. Það er þegar búið að setja þetta út í hagkerfið og á að setja hluta af þessu út í hagkerfið. Við skulum líka átta okkur á því að það verður vandasamt að nota þetta fé til að greiða niður opinberar skuldir. Hinum megin við opinberar skuldir liggur sparnaður einhvers. Það er einhver sem á ríkisskuldabréf og samkvæmt mínum kokkabókum, ef við ætluðum að greiða upp öll ríkisskuldabréf í einu vetfangi, innlendar skuldir ríkisins, þyrfti það ekki endilega að hafa góð hagstjórnarleg áhrif. Að sama skapi, ef við ætlum að reyna að nota þennan pening til að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs, hefur það auðvitað, ef óskynsamlega er á málum haldið, svipuð áhrif og við erum að reyna að koma í veg fyrir nú. Fjármagnið mundi streyma úr landi og mundi valda hruni á gengi krónunnar. Engu að síður held ég, og augljóst er að greiða upp seðlabankabréfið svokallaða, að skynsamlegasta leiðin til að nota þessa peninga sé að greiða niður skuldir. Ég fagna því að samhljómur er um það hér í þingsal. Það er mjög mikilvægt, og það mun þurfa sterk pólitísk bein til þess, að viðhalda þeim samhljómi. Við eigum líka að átta okkur á því að það verkefni er ekkert einfalt. Á þessum tímapunkti þyrstir mig í djúpa og marghliða hagfræðilega greiningu á því hvernig þessum peningum verður skynsamlega ráðstafað. Ég geri ráð fyrir að sjónarmiðin verði allt frá því að skynsamlegast sé að setja þá í pappírstætara og síðan hafi kannski einhverjir þau sjónarmið að það sé allt í lagi að verja þessum peningum til einhverra uppbyggingarverkefna. Ég efast um að það sé í lagi en ég vil heyra allar hagfræðilegar röksemdir á þessum tímapunkti og tel það mjög mikilvægt. Í öllu falli, eins og stendur í frumvarpinu um stöðugleikaskattinn og mætti standa í hinu frumvarpinu líka, er gert ráð fyrir mjög miklu aðhaldi í ráðstöfun á þessu fé. Á þetta höfum við lagt áherslu. Við höfum spurt spurninga, t.d. hæstv. forsætisráðherra hér í þingsal. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra hér í mars einhvern tímann hvort það væri ekki örugglega skilningur hans að þessi peningur væri ekki til frjálsra afnota fyrir ríkissjóð og það var svolítið eftir bókinni að gefið var í skyn að maður bæri hag kröfuhafa óeðlilega mikið fyrir brjósti. Það andrúmsloft hefur blessunarlega breyst. Hitt sem við lögðum áherslu á og hefur blessunarlega verið orðið við, að minnsta kosti hefur það komið á daginn að öðrum hefur fundist það skynsamlegt líka, er að við höfum alltaf talið að fram þyrfti að fara samtal - ég veit ekki hvað maður á að kalla þetta, samtal eða samningaviðræður eða einhvers konar orðaskipti - milli stjórnvalda og fulltrúa kröfuhafa. Þetta er ekki vegna þess að við berum hag kröfuhafanna eitthvað sérstaklega fyrir brjósti, við höfum bara alltaf gert okkur grein fyrir því að skattlagning á búin til að leysa þennan vanda, sem er erlend krónueign þeirra hér á landi, yrði alltaf mjög róttæk, ef hún er eins róttæk og hún þyrfti að vera gæti það orðið vandasamt verkefni að verja slíka skattlagningu fyrir dómstólum. Stöðugleikaskatturinn eins og hann birtist hér í frumvarpinu er mjög róttækur. Í tilviki sumra búa - ef við segjum að krónueignir búanna séu vandamálið, það er augljóslega það sem er vandamálið, krónueignir búanna, þá höfum við bú eins og Kaupþing sem er með tiltölulega litlar krónueignir í raun og veru og skatturinn eins og hann birtist í stöðugleikaskattsfrumvarpinu er í rauninni um það bil, mér reiknast svo til, 130% af innlendum eignum búsins. Það er stórbrotinn skattur í því tilviki og í tilviki Landsbankans er þetta líka mjög róttækur skattur vegna þess að Landsbankinn gamli er að mörgu leyti búinn að semja, upp að mjög stóru marki, um skipti á eignum. Það birtist í landsbankabréfinu sem búið er að lengja í þannig að hann væri kannski líka í svolítið skrýtinni stöðu ef hann ætti að greiða stöðugleikaskattinn, mundi kannski þurfa að greiða dálítið meira en sem nemur innlendum eigum. Engu að síður er stöðugleikaskatturinn vel útfærður, þetta er það sem þarf að gera. En það sem okkur fannst alltaf vanta inn í þessa mynd - við gátum sagt: Jú, það er skynsamlegt að fara þessa skattlagningarleið, hún er einföld og það er gætt jafnræðissjónarmiða í þessu en hún verður alltaf að birtast sem ýtrasta úrræði. Við verðum að geta sagt hér sem stjórnvald: Þetta er ýtrasta úrræði, önnur hóflegri úrræði hafa verið reynd. Þetta taldi ég alltaf mikilvægt og væri stórt púsluspil sem þyrfti að vera í hendi í þessu öllu saman. Þess vegna vakti það mér ugg að heyra í sífellu það viðhorf hæstv. forsætisráðherra sem birtist til dæmis í svari hans við fyrirspurn minni 22. apríl, þar sem ég spurði hvort einhverjar viðræður hefðu farið fram við kröfuhafa eins og greint hafði verið frá í fréttum. Ég vonaði að svarið væri já út af þessum áhyggjum mínum. Ég hefði talið það styrkja stöðu Íslendinga ef menn hefðu bara sagt: Já, á kröfuhafa hefur verið hlustað. Við höfum verið í samtali við þá. Það hefði með öðrum orðum verið vont ef við stæðum hér í dag bara með frumvarpið um stöðugleikaskatt og engin tíðindi um samtal við kröfuhafa; ekkert frumvarp þar sem skilgreind væri þessi nauðsynlega umgjörð nauðasamninganna. Það hefði verið vont og á tímabili taldi ég að menn væru að stefna í þá átt, að koma hér bara með stöðugleikaskattinn. Þá hefði verið erfitt að sitja í efnahags- og viðskiptanefnd og fá fulltrúa kröfuhafanna þar á fund og svara spurningum eins og þessum: Af hverju hefur ekki verið talað við okkur? Af hverju hafa vægari úrræði ekki verið reynd? Af hverju hefur okkur ekki verið gefinn kostur á að semja um þessar krónueignir? Það hefði verið erfitt að mæta slíkum sjónarmiðum. Ég er því guðs lifandi feginn að þessi leið hefur verið farin, að bjóða upp á þetta val, að bjóða upp á nauðasamningana, skilgreina hvaða skilyrði nauðasamningar þurfa að uppfylla, eftir því hefur verið beðið, skilgreina umgjörð slíkra nauðasamninga, að þeir verði ekki samþykktir nema með vottorði frá Seðlabankanum. Þetta er skynsamlegt og þetta er í anda þess sem við höfum kallað eftir og ég skil ekki af hverju menn eru á harðahlaupum undan þessu afreki, forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, og hafna því að þetta samtal eða viðræður við kröfuhafana hafi farið fram. Mér finnst það algjört lykilatriði í að efla stöðu Íslands. Þetta er ástæðan fyrir því að ég gleðst yfir þessu. Menn takast svolítið á um söguna hér í þingsal og fram fer ákveðið skilgreiningastríð á því eða söguskoðunarstríð, í mikilli gleði náttúrlega, um það hvað hafi farið fram. Einu í þessari umræðu allri um höftin og haftamálin hefur mér fundist mikilvægt að halda til haga. Mér finnst ekki að við eigum að fara með þann lærdóm inn í framtíðina, út úr þessu öllu saman, að við höfum orðið einhvers konar fórnarlömb vondra útlendinga. Mér finnst það ekki vera sú ábyrga niðurstaða sem við eigum að draga af þessu eða ályktun og að við séum í dag einhvern veginn að klekkja á þessum útlendingum. Ég held að það sé mjög mikilvægt, og mér fannst við vera á þeim stað þegar skýrsla rannsóknarnefndarinnar kom hér út, að við áttum okkur á eigin ábyrgð í þessu öllu saman. Hér voru gerð, eins og ég fór yfir áðan, dálítið umfangsmikil hagstjórnarmistök af hálfu Íslendinga í aðdraganda hrunsins. Það fór of mikið peningamagn í umferð. Mér finnst það lykilatriði að átta sig á því að þessi tegund af hagstjórnarmistökum, sem því miður áttu sér þarna stað, hafa verið svolítið rauður þráður í hagstjórnarsögu Íslendinga. Það er ágætlega rakið hér í þessu góða riti, Drög að uppgjöri, eftir Ásgeir Jónsson og Hersi Sigurgeirsson, sem nýverið kom út, hvernig aðdragandi að fjármagnshöftunum hefur verið, hvernig alls konar dæmi eru sambærileg í öðrum löndum og hvernig ákvarðanir Íslendinga hafa orðið til að auka vandann og hvernig sambærilegar ákvarðanir hafa verið teknar áður. Til dæmis vil ég nefna eitt: Þarna er rakið hvernig því var komið fyrir hér, á viðreisnarárunum og upp úr þeim, að 20–30% af innlánum bankanna áttu að fara í sjóð í Seðlabankanum. Það var svona bindiskylda, átti að fara í sjóð í Seðlabankanum og átti bara að vera þar. Þetta var til þess að minnka peningamagn í umferð, til þess að halda aftur af þenslu. Þetta hefur alltaf verið vandamál á Íslandi, að reyna að halda aftur af þenslu. En hvað gerðist? Það myndaðist pólitískur þrýstingur, síldin fór og svona og það myndaðist væntanlega rík pólitísk samstaða - ég veit ekki hvort það var samstaða, en alla vega myndaðist þörf til þess að styðja við grunnatvinnuvegina. Það myndaðist mikill þrýstingur á að lána þessa peninga til sjávarútvegsins sem var í miklum vanda. Það er ekki að spyrja að því, þessir peningar fóru náttúrlega úr sjóðum Seðlabankans til sjávarútvegsfyrirtækjanna út af þessum pólitíska þrýstingi. Þarna vantaði lánsfé og eins og er rakið í skýrslunni þá er þetta ein ástæðan fyrir hinni miklu óðaverðbólgu sem einkenndi samfélagið á áttunda og níunda áratugnum. Slík peningadreifing út í samfélagið er birtingarmynd einhverra algengustu, held ég, hagstjórnarmistaka sem Íslendingar hafa gert og hafa ítrekað verið stunduð í veraldarsögunni. Það er rosalega mikilvægt að við áttum okkur á því að þrátt fyrir fögur fyrirheit á þessari stundu hefur Íslendingum haldist illa á sjóðum. Okkur helst illa á sjóðum. Ágætt dæmi er landsímaféð sem átti að fara í að byggja landspítala eða hátæknisjúkrahús eins og það hét. Sá peningur hvarf bara eitthvert og enginn veit hvert. Menn fóru fram með kosningaloforð fyrir síðustu kosningar sem snerist líka um þetta, að seilast í þennan sjóð og dreifa honum út, ekki til sjávarútvegsfyrirtækja að þessu sinni heldur inn á höfuðstól verðtryggðra skulda heimilanna og hafa þegar gert það að hluta til. Bara þessi augljósu dæmi sýna að freistingin til að seilast í þessa peninga verður mjög rík og það er mjög mikilvægt að leggja áherslu á djúpa hagfræðilega greiningu á því á þessari stundu hvað væri í lagi að gera við þetta. Mér finnst líka mjög mikilvægur sá tónn sem hefur komið fram í umræðunni, og á það höfum við í Bjartri framtíð líka lagt áherslu í fyrirspurnum og öðru í okkar tali, að þetta verkefni að losa höftin - og raunar er rík ástæða til að leggja áherslu á að við erum ekki, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri hafa bent á, að afnema höftin með þessum frumvörpum. Þessi frumvörp eru ekki um afnám hafta, þau eru um að ýta úr vegi ákveðinni grundvallarhindrun í losun hafta. Mér finnst mjög mikilvægt að nálgast þetta þannig að við séum bara að reyna að losa um þennan þrýsting, við séum bara að viðhalda stöðugleika. Það liggur alveg fyrir að það getur orðið mikill munur á því hvað kemur inn í ríkissjóð eða á reikning Seðlabankans eftir því hvort borgað verður stöðugleikaframlag eða stöðugleikaskattur. Það er mjög mikilvægt að missa ekki sjónar af því að upphæðin sem kemur inn verður mun lægri í gegnum stöðugleikaframlagið og ef hún verður lægri þá er það bara vegna þess að umfang vandans er minna. Við erum ekki á þessari stundu að reyna að ná í meira fé í gegnum þetta, við erum bara að reyna að leysa þennan vanda, sem er þessi umframkrónueign sem vill leita út, að hún fari ekki út úr hagkerfinu. Þá vil ég hrósa Sigurði Hannessyni, sem er einn þeirra sérfræðinga sem vann að úrlausn þessara mála fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hann segir þetta einmitt í viðtali við Fréttablaðið í dag, að við eigum ekki að hafa áhyggjur af því að stöðugleikaframlagið, ef nauðasamningsleiðin verður farin, skili minna fé í þessa sjóði. Það sé út af fyrir sig ánægjulegt, þá endurspegli það bara að umfang vandans hafi verið minna. Þetta róar mig, þetta sýnir mér að menn eru að nálgast þetta verkefni af ábyrgð. Að lokum vil ég hafa hér örfá orð um framtíðina. Eins og ég segi þá er ekki verið að afnema höft. Eins og kom fram í máli lykilráðgjafa í þessu ferli, Lees Buchheits, mun það afnám, ef það er yfirleitt raunhæft markmið, taka mörg ár og vera margra ára ferli. Eins og fram hefur komið í andsvörum hjá mér í dag lít ég svo á að það ferli sem við erum að fara í gegnum núna, með því að taka þessar krónur inn á reikning í Seðlabankanum, ætti að segja okkur þá sögu að íslenska krónan er einfaldlega of lítill gjaldmiðill í of litlu hagkerfi til að geta höndlað það að útlendingar fari með eigur sínar úr landi í krónum, því miður. Íslenska krónan höndlar ekki fjármagnsflutninga, að minnsta kosti ekki af þessari stærðargráðu, og ég held að það sem hefur gerst á undanförnum árum sé að erlendu kröfuhafarnir hafa bara áttað sig á því. Það þurfti þennan tíma fyrir þá til að átta sig á því að virði þessara eigna fór vaxandi hér á landi, sem voru kannski í þeirra huga góð tíðindi, en það blasti við og það blasti alltaf betur og betur við að krónan höndlar ekki að það sé hægt að flytja til fjármagn. Það er gott að allir átti sig á því á þessum tímapunkti og að það leiði til þessarar niðurstöðu en tíðindin fyrir okkur hin sem búum hérna eru auðvitað svolítið áhyggjuefni. Krónan höndlar sem sagt ekki fjármagnsflutninga. Hún gerir það ekki. Það hefur verið sagt í umræðunni um þetta að jafnvel hinir minnstu fjármagnsflutningar til útlanda í annan gjaldeyri hafi áhrif á gengi krónunnar. Þetta vitum við auðvitað. Við búum í þannig hagkerfi að jafnvel hinir minnstu fjármagnsflutningar hafa mjög mikil áhrif á gengi krónunnar. Spurningarnar sem vakna eru augljósar: Hvernig verður lífið eftir þessa aðgerð? Hvað blasir við? Höndlar krónan uppgang? Höndlar krónan ríka þörf Íslendinga sjálfra, ekki bara lífeyrissjóða heldur fyrirtækja og einstaklinga, til að fjárfesta auknum tekjum í eigum erlendis? Höndlar hún það? Eru þetta ekki spurningarnar sem blasa við? Og er ekki líka bara raunverulegt að mistökin frá 2005 endurtaki sig? Seðlabankinn er að fara að hækka vexti, búinn að hækka vexti og boðar hærri vexti; og við með þessa krónu og okkur virðist dreyma um það hér þverpólitískt að hún sé á einhvern hátt haftalaus. Höndlar hún þá innstreymi á fjármagni í vaxtamunaviðskiptum? Af hverju skyldi hún gera það? Hvaða afleiðingar hefur það? Erum við ekki alltaf að horfa á krónu í umtalsverðum höftum ef við ætlum að hafa krónu á annað borð? Ég tala nú ekki um ef við mundum síðan í ofanálag endurtaka mistökin frá 2005 og upp úr og setja allan þennan pening í umferð á einhvern mjög óæskilegan hátt. En ég lít svo á að þessi frumvörp marki tímamót. Við erum á krossgötum þegar við sjáum þessi frumvörp, það getur spilast mjög vel úr þessu öllu saman. Vonandi verður þetta allt saman, þegar við ryðjum þessari stóru hindrun úr vegi, okkur hvatning til að taka á fleiri augljósum vandamálum eins og til dæmis þessu stefnuleysi sem ríkir um framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðilsmála. Vonandi komumst við lengra í því að búa hér til frjálst og opið markaðssamfélag, ég held að það eigi að vera markmiðið og þá þurfum við að taka á fleiri stórum álitamálum en þessu.
Forseti. Já, ég er bæði kát og glöð og tel að við séum hér á tímamótum, eins og hv. þingmaður sagði, og á krossgötum, að nú sé að skila sér gífurlega mikil vinna sem staðið hefur í mörg ár. Það er ekki eins og þetta hafi verið unnið á tveimur árum. Það kom skýrt fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hér í morgun að ekki var reynt að greina hver vandinn var fyrr en árið 2014, þá sáu þeir fyrst hver vandinn virkilega var. Auðvitað er ekki hægt að ráðast að honum alveg beint án þess að vita hver hann er. Fyrst var sett upp áætlun 2011 og síðan var þessi fræga lagasetning 2012 og sérfræðingar hafa unnið að þessu mjög vel og pólitíkusar virðast hafa tekið skynsamlegar ákvarðanir á ákveðnum tímapunktum. Við skulum átta okkur á því, virðulegi forseti, að það er ekki eins og stjórnmálamenn hafi unnið alla þessa vinnu sem við erum að vinna hér úr, þeir hafa tekið ákvarðanir og þeir virðast hafa tekið skynsamlegar ákvarðanir. Ég er glöð yfir því að þeir virðast hafa tekið skynsamlega ákvörðun nú um að fara þessa leið og ganga í þetta samtal, sem við megum ekki kalla neitt annað en samtal. Ég velti því aðeins fyrir mér: Getur það verið, án þess að ég vilji vera að strá salti í sár, að einn hluti í þessu leikriti, þ.e. að þetta sé ekki samtal, sé sá að samráðsnefndin hafði ekki verið kölluð fyrir frá því í desember af því að ekki átti að láta það heyrast eða sjást, það mátti enginn vita af því, að menn væru í ítarlegu samtali; eins og [[Forseti hringir.]]þeir áttu reyndar að vera í stað þess að að hóta fólki stanslaust?
Virðulegur forseti. Ég þakka spurninguna. Mér finnst hún einmitt svolítið einkennileg þessi þörf forustumanna ríkisstjórnarinnar, og sérstaklega kannski hæstv. forsætisráðherra, til að afneita þessu samtali. Af hverju? Ég hefði haldið að samtalið væri lykilatriðið í þeim frumvörpum sem eru hérna núna og einstök gleðitíðindi að samtölin hafi skilað þeim árangri að lykilkröfuhafar eru reiðubúnir að ganga að skilyrðum Seðlabankans samdægurs, sama dag og þetta er kynnt. Það finnst mér mjög góður árangur og ég skil ekki af hverju andrúmsloftið er þannig gagnvart þessu verki að þetta sé ekki gott og þetta sé ekki dyggð. Þetta er það sem hefur verið kallað eftir og mér finnst þetta lykilatriðið í þessu öllu saman. Ég held hins vegar að það hafi verið raunveruleg löngun sumra að fara í þetta mál með haglabyssuna. Mér hefur fundist menn tala á þeim nótum og ég hef gert athugasemdir við það. Ég held að það hafi verið það sem kannski hafi þurft að útkljá á endasprettinum að það væri ekki gott fyrir íslenska hagsmuni að vera með haglabyssuna á lofti, eða ég vil jafnvel segja fallbyssuna í þessu tilviki, vegna þess að stöðugleikaskatturinn er mjög róttækur. Það þurfti líka að vera með annað frumvarp sem er ekki beint gulrót heldur mundi ég segja frekar einhvers konar svipugöng, kröfuhafarnir fá þarna mildari leið til að ná sömu markmiðum. Það var mjög mikilvægt að sú leið væri fyrir hendi. Ég get alveg séð fyrir mér að ef við hefðum Framsóknarflokkinn í stjórnarandstöðu núna þá mundi hann gera mjög miklar athugasemdir við að yfir höfuð sé verið að bjóða upp á þessa samningaleið. [[Forseti hringir.]]Ég get alveg séð fyrir mér stjórnarandstöðu eins og á síðasta kjörtímabili [[Forseti hringir.]]sem væri að gera athugasemdir núna við samningaleiðina. Það er gott að ekki er verið að gera það.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í lok máls síns hér áðan - án þess að ég vilji vera einhver svartsýnisgella - að aldrei hefðu verið bjartari tímar á Íslandi. Vissulega erum við búin að stíga stórt skref, en mér finnst það djúpt í árinni tekið að segja að við höfum aldrei horft til bjartari framtíðar. Nú væri allt gott og nú gætum við farið að kaupa og nú gætum við gert þetta og nú gætum við gert hitt. Virðulegi forseti. Við getum ekki gleymt því að ekki er búið að bæta það tjón sem við urðum öll fyrir þegar hið hræðilega efnahagshrun varð hér árið 2008. Jafnvel [[Forseti hringir.]]þó að fé muni streyma inn í ríkissjóð er langur vegur [[Forseti hringir.]]í það að við berum okkar barr eftir þau ósköp.
Virðulegi forseti. Ég yrði að sjálfsögðu síðasti maðurinn til að gera athugasemdir við það að menn horfðu til Bjartrar framtíðar, en eftir sem áður bíða brýn úrlausnarefni í íslensku samfélagi. Ég geld varhuga við þeirri nálgun að tjónið verði bætt. Ég veit ekki alveg hvernig það lítur út, tjónið. Ég held reyndar að það séu vísbendingar, eins og er ágætlega rakið í skýrslunni sem ég var hér með áðan eða í þessari úttekt, drögum að uppgjöri, að út frá því sem ríkissjóður hefur beint lagt út og út frá því sem líkur eru á að hann heimti til baka þá sé mögulegt að menn komi, út frá krónutölunni, út í hagnaði miðað við hrunið, það á enn eftir að selja eigur í eignasafni Seðlabankans og bankanna. [[Forseti hringir.]]Vissulega er tjónið líka annað, en ég veit ekki hvort þetta er endilega rétt nálgun. Ég mundi [[Forseti hringir.]]gjarnan vilja að við mundum draga lærdóm af þessu.
Herra forseti. Efnislega sagði hv. þingmaður, í sinni prýðilegu ræðu áðan, að menn ættu hér í dag í svolítilli söguskýringarglímu. Þá rifjaðist það upp fyrir mér að sá hv. þingmaður sem fyrir einni og hálfri mínútu kallaði sjálfa sig svartsýnisgellu flutti í umræðum um ríkisfjármálaáætlun leiftrandi ræðu. Þar sagði hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir um hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að hann væri fastur í fortíðinni og það væri enginn stæll yfir því. Mér er mjög minnisstætt svar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem var á þessa lund, með leyfi forseta, orðrétt: „Mér finnst illa vegið að sagnfræðingum með því að segja að það sé enginn stíll yfir því að tala um fortíðina.“ Á þessum degi tel ég óhjákvæmilegt annað en að bregða lampa yfir fortíð þessa máls. Það skiptir mjög miklu máli, út af þeim orðum sem hafa fallið, að við skoðum hvað er hér á ferð og berum það saman við fortíðina. Við skulum ekki gleyma því að hæstv. forsætisráðherra barðist fyrir því missirum saman að farin yrði svokölluð gjaldþrotaleið. Það tók tvö ár að koma honum í skilning um það að hún skapaði mikinn háska fyrir Ísland. Þess vegna fara menn þessa leið sem í reynd er ekkert annað en samningaleið. Menn eiga samtal við kröfuhafa þar sem hlustað er eftir viðhorfum þeirra og út úr því kemur einhver niðurstaða. Er ekki hv. þingmaður alveg sammála mér um það að það sem við ræðum hér er í reynd niðurstaða ákveðinnar samningaleiðar og að gjaldþrotaleiðinni var hafnað?
Virðulegur forseti. Ég er hjartanlega sammála því að það er hægt að ræða söguna með stæl og mjög mikilvægt að gera það á þessum tímapunkti. Það er mjög mikilvægt að fara yfir það, frá sjónarhóli margra þátttakenda í þessu ferli, hver skilningur manna er á því hvað hefur gerst. Það er mikilvægt að við drögum góðan lærdóm af þessu öllu saman og mikilvægt að við áttum okkur á því hvað er hér á seyði. Já, ég held að á tímabili hafi ein tiltekin söguskoðun legið því til grundvallar að menn vildu fara þessa harðneskjulegu gjaldþrotaleið. Hún var sú að við værum fyrst og fremst fórnarlömb vondra útlendinga, hrægamma, í þessu öllu saman og að þessi peningur væri einhvers konar skaðabætur til okkar. Mér finnst það grundvallaratriði erfitt og ég hugsa að það hefði reynst þrautin þyngri að undirbyggja það fyrir dómi. Mér fannst þetta daður við umrædda gjaldþrotaleið vera því marki brennt. Ég skýt ekkert loku fyrir það að þessi sjónarmið muni spretta upp þegar við förum að ræða þessar aðgerðir. Ég get, eins og ég rakti stuttlega áðan, alveg ímyndað mér annars konar stjórnarandstöðu sem stæði hér og segði: Heyrðu, þetta er allt of mikil linkind. Við eigum að fara í þessa hrægamma og sækja miklu meira fé. Vera með um 70% skatt og valda miklu tjóni og svona, það er fáránlegt að vera að semja og allt þetta. Ég held að það hafi tekið smátíma að vinda ofan af þessum viðhorfum. Ég [[Forseti hringir.]]tel að það sé gott að þeirra gæti ekki núna, vegna þess að ég held að það [[Forseti hringir.]]væri mjög erfiður leiðangur ef menn vildu fara í eitthvað slíkt.
Herra forseti. Sjónarmiðið um „stríðsskaðabætur“ á alveg rétt á sér. En ef gjaldþrotaleiðin hefði verið farin þá sýna söguleg fordæmi að hún hefði getað leitt háska yfir Ísland. Þar fyrir utan féll hæstaréttardómur hér í október/nóvember sem bókstaflega sýndi fram á að sú leið var ekki fær. En þegar ég segi að það sé hollt fyrir okkur að skoða söguna og fortíðina í þessu máli þá er það meðal annars til þess að draga lærdóm af henni. Hvað kostaði þetta okkur? Hvað kostaði það að afgreiðsla málsins dróst um tvö ár eða heilt ár eins og Benedikt Jóhannesson, ritstjóri Vísbendingar, sagði og höfundar þeirrar skýrslu sem hv. þingmaður nefndi hér áðan, Ásgeir Jónsson og Hersir Sigurgeirsson? Hvað kostar árstöf? Viðskiptaráð sló á það hér í hittiðfyrra. Það kostar þjóðfélagið 80 milljarða á ári. Þannig að töfin sem togið við hæstv. forsætisráðherra um gjaldþrotaleiðina kostaði var um [[Forseti hringir.]]80–120 milljarðar. Þetta er bara hollt að vita.
Virðulegi forseti. Já, það er rétt, enda voru margir að rukka eftir aðgerðum og inna ríkisstjórnina eftir einhverju plani. Það hafa margir gert hér í þingsal í fyrirspurnartíma og umræðum alveg frá upphafi þessa kjörtímabils. Það var orðið mjög undarlegt hve langan tíma það tók. Það er eitthvað til að velta fyrir sér. Hefði verið hægt að ná þessum samningum fyrr? Menn hefðu getað haft á lofti haglabyssu til að veifa, menn hefðu getað haft gjaldþrotaleiðina sem slíka byssu. Hefðu menn þá getað farið í þessar þreifingar fyrr? Nú kalla ég þetta þreifingar, ég vona að það sé í lagi, eða þetta samtal sem mér skilst að sátt sé um að megi kalla því nafni, hefði verið hægt að fara í það fyrr? Það vekur athygli mína að þessi úttekt, þessi drög að uppgjöri, er kostuð af slitastjórn Glitnis. [[Forseti hringir.]]Höfundar komast að þeirri niðurstöðu þar, sýnist mér, að einhvers konar blanda, valkvæðir samningar eða skattlagning, væri skynsamlega niðurstaðan. [[Forseti hringir.]]Þetta er skrifað af ráðgjöfum slitastjórna og það bendir til þess að menn hafi kannski verið á þessum buxunun löngu fyrr.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er kannski ekki sanngjarnt að andsvörin snúist einkum um einn hlut ræðunnar, þ.e. söguskýringastríðið. Það er í raun og veru furðulegt að það skuli hafa komið upp, þetta söguskýringastríð, og bendir til þess að ekki séu algjörar sættir í hugum stjórnarliða um þá leið sem farin var. Mér þótti hér áðan, í samskiptum hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar og Karls Garðarssonar, sem stjórnarandstæðingurinn væri að verja þá leið sem ríkisstjórnin fór en stjórnarliðinn í raun og veru að draga í land með hana. Ég held að þetta sé alveg rétt. Ég held að það sé líka rétt að eftir allt saman skiptir það ekki höfuðmáli hver greiddi atkvæði hvernig árið 2012 eða 2011 eða hvenær það var. Það sem skiptir máli fyrir þjóðina, fyrir sögu landsins og ákvarðanir framtíðarinnar, er það að hér tókst mönnum að lokum, hvernig sem það gerðist nú, að fara samningaleiðina. Hún hefur dugað okkur Íslendingum best. Það kemur auðvitað fyrir að mönnum er nauðugur einn kostur. Landið var hernumið árið 1940, það var engin samningaleið í boði. Það má líka segja það um ýmis tengd tíðindi sem ég ætla ekki að fara út í. Menn hafa líka borið gæfu til að fara ekki samningaleiðina, hún á ekki að vera automatísk. Landhelgismálið 1958 og síðari tíðindi voru auðvitað ekki samningaleið, en þá urðum við að berja frá okkur. Það var þannig. Miklu minna mál sögulega var svo Icesave sem við þekkjum vel hér. Þar má segja að samningaleiðin hafi ekki verið farin, en það munaði svo sannarlega mjóu. Annað dæmi úr sögunni, þegar samningaleiðin var ekki farin, var baráttan um stóra lánið 1929, sem Ólafur Björnsson, hagfræðingur og sjálfstæðismaður, segir í ágætu riti að hafi í raun og veru framlengt heimskreppuna á Íslandi um fimm ár; menn [[Forseti hringir.]]vildu vera með derring og vildu ekki fara samningaleiðina við sér miklu stærri og voldugri andstæðinga.
Virðulegi forseti. Hún er einmitt svolítið einkennileg þessi þörf forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar til að hafna því á einhvern hátt að samningar hafi skilað árangri. Mér finnst það undarlegt. Það er kannski hluti af þessu umrædda söguskoðunarstríði að annar armurinn í stjórnarsamstarfinu á svolítið ríka löngun til að sýnast harður í þessu og harðari en aðrir og geta jafnvel vænt aðra um að vera á mála hjá hinum aðilanum í þessu öllu saman. Þetta er þekkt orðræða. Við heyrum þetta líka þegar við deilum hér um Evrópusambandið, um aðild að því, þá eru þeir sem eru fylgjandi aðild að Evrópusambandinu vændir um að vera á mála hjá Evrópusambandinu en ekki að sinna íslenskum hagsmunum. Þetta er leiðindaorðræða. Ég held að við þurfum að vinda ofan af þessu. Þeir sem voru að tala fyrir samtali, eins og ég og fleiri, voru að sjálfsögðu að tala fyrir íslenskum hagsmunum, voru að benda á að það væri líklega farsæl leið. En svo vekur líka athygli mína þessi upphafning hörkunnar í þessum viðskiptum, við hina svokölluðu hrægamma, eða hvað þeir eru kallaðir, hún er athyglisverð. Ég geri ekkert lítið úr því að það er nauðsynlegt að láta frumvarpið um stöðugleikaskatt fylgja með til þess að sýna hvað er í boði ef samningar nást ekki; það er þeoretísk spurning á þessum tímapunkti hvort það frumvarp þurfi eða ekki í ljósi þess að viðbrögð við samningaleið hafa verið mjög jákvæð. Maður tekur líka eftir því að á öðrum sviðum samfélagsins finnst mér menn ekkert vera neitt sérstaklega harðir fyrir íslenska hagsmuni, til dæmis þegar kemur að því að reyna að fá gott verð [[Forseti hringir.]]fyrir orkuna okkar sem við erum þó að virkja með ærnum tilkostnaði og að [[Forseti hringir.]]reyna að fá arð af sjávarauðlindinni og svoleiðis, þá einhvern veginn lyppast menn meira niður.
Já, það er vonandi, forseti, að þessi orðræða um hina sönnu Íslendinga á móti fulltrúum annarlegra hagsmuna, sem braust fram í þeim atburði sem hér varð þegar hv. þm. Karl Garðarsson sá sig knúinn - það ber að þakka honum fyrir það, virða hann sem mann að meiri eins og sagt er við slík tækifæri - eftir nokkuð langan tíma og nokkuð margar litlar ræður, að biðjast afsökunar á brigslum sem jöðruðu við landráðabrigsl. Það er auðvitað kominn tími til að við skellum hurðum á þann sið í Íslandssögunni að gera þetta, sem stafar sennilega af því hve landið er lítið og hve okkur er hætt við minnimáttarkennd gagnvart útlendingum.
Virðulegi forseti. Ég vona svo sannarlega að þau tímamót hafi orðið hér í umræðunni að þessi landráðabrigsl svokölluðu - þó að menn noti kannski ekki beint það orð, en þessi brigsl um að menn séu að ganga erinda annarra hagsmuna en hagsmuna þjóðarinnar - heyri sögunni til og menn sjái að þetta gengur ekki upp. Það er svo augljóst, til dæmis í því dæmi sem við ræðum hér nú, að auðvitað hafa allir af fyllstu einlægni nálgast þetta viðfangsefni með hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi, það er augljóst mál. Það þarf að fara í þessa umræðu af sanngirni. Mér fannst einmitt einstaklega gott að heyra ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan, sem var fjármálaráðherra á þessum erfiðu tímum. Hann rakti hvernig málið hefur þróast, hvernig málið hefur verið að taka á sig mynd. Í upphafi þessa máls vissu menn ekkert hvort þetta væri vandamál [[Forseti hringir.]]eða ekki. Þá gengur ekkert að aðrir stígi hér fram og væni menn um að ganga annarlegra erinda; [[Forseti hringir.]]menn áttuðu sig ekki á umfangi vandans á þeim tíma, þá voru upplýsingar ekki fyrir hendi.
Herra forseti. Við erum að ræða fyrsta af þremur áföngum í losun hafta og meginmarkmiðið þegar kemur að þessum fyrsta áfanga er að tryggja að uppgjör þrotabúanna, slitabúanna, rúmist innan stöðugleikaramma eins og hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson hefur talað um, efnahagslegs stöðugleika. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu að markmið með því sé efnahagslegur stöðugleiki. Að vísu er síðan líka talað um að hafa almannahag að leiðarljósi. Leiðin sem ríkisstjórnin hefur farið er efnahagslegur stöðugleiki en það hefði verið hægt að fara aðra leið. Í umræðunni er einhvers konar full skaðabót, að skaðinn sem Ísland varð fyrir vegna efnahagshrunsins yrði að fullu bættur. Sú leið er ekki farin, það er verið að fara stöðugleikaleiðina hvort sem það er rétt ákvörðun eða ekki, ég veit það ekki. Í rauninni er það gildismat í sjálfu sér hvort við viljum fara fram á fulla skaðabót þó að sú leið gæti verið vörðuð vandkvæðum um meiri óvissu. Maður nær því kannski ekki fram og getur þá staðið uppi með minna í höndunum þegar upp er staðið eftir lögsóknir og slíkt. Þetta er gildismat eins og í Icesave-umræðunni. Icesave-umræðan var gildismat, umræðan í samfélaginu byrjaði grunnt en vegna þess að þjóðin sá fram á að hún gæti bundið hendur löggjafans í þjóðaratkvæðagreiðslu varð umræðan dýpri og dýpri, stóð í lengri tíma og á endanum grundvallaðist hún meðal annars á því gildi hvort mönnum fyndist rétt að Íslendingar ættu að greiða fyrir þennan skaða sem varð eða hvort erlendir aðilar ættu að greiða fyrir hann. Það er gildismatið sem þá var uppi. Þar var líka ákveðið gildismat um hver áhættan væri. Mönnum sýndist mismunandi í því efni hvar áhættan raunverulega væri. Hún grundvallaðist þó á gildismati. Gildismatið sem ríkisstjórnin hefur valið hvað þetta varðar er ekki full skaðabót heldur efnahagslegur stöðugleiki. Frumvörpin virðast vera bara nokkuð vel unnin og þetta er leið sem virðist geta falið í sér ákveðinn stöðugleika. Ef maður horfir á stöðugleika sér maður að það er strax búið að eyða ákveðnum óvissuþáttum vegna samtals ráðgjafa ríkisstjórnarinnar við stærstu kröfuhafana. Strax eftir að þessi frumvörp koma fram lýsa kröfuhafarnir því yfir að þeir séu ánægðir með þá leið að fara leið efnahagslegs stöðugleika. Það er í sjálfu sér góðs viti strax í upphafi en það er tvennt sem ég hef samt sérstaklega áhyggjur af þegar kemur að þessum leiðum. Annað er að ef þessi stöðugleikarammi, ramminn sem slitabúin fá, er of víður verður hagur almennings og fyrirtækja og hins opinbera á Íslandi þeim mun þrengri á sama tíma. Ég veit ekki nákvæmlega hverjar tölurnar eru, það hefur ekki alveg komið skýrt fram. Það veltur á ýmsum þáttum sem ekki hafa verið kynntir fyrir okkur í svokallaðri samráðsnefnd flokkanna varðandi afnám hafta. Réttnefnið er að sjálfsögðu ekki samráðsnefnd, það er ekkert sameiginlegt ráð um það hvernig þessu skuli háttað, þetta eru upplýsingafundir sem mikilvægt var að hafa, en köllum hlutina réttum nöfnum. Á þessum upplýsingafundum í þessari svokölluðu samráðsnefnd höfum við fengið ýmsar upplýsingar en það hefur ekki komið skýrt fram hvað þetta raunverulega mun þýða í peningum, hve mikið ríkið muni fá til sín og svo hvernig ýmislegt muni rata inn í Seðlabankann, uppgreiðsla lána til að klára að uppfylla kosningaloforð Framsóknarflokksins o.s.frv. eftir því hvort menn fara þá leið sem segir í stöðugleikaskattsfrumvarpinu, hvort þau fari nauðasamningaleiðina og taka á sig skattinn eða hvort slitabúin ákveði að fara nauðasamningaleiðina, uppgjörsleiðina, og falla þá ekki undir skattinn. Menn verða þá að skila eftir öðrum leiðum inn í Seðlabankann og mögulega ríkissjóð líka. Þessar tölur verða samt að liggja á hreinu og það er nokkuð sem við munum þurfa að skoða og munum leitast eftir að fá á hreint í umræðu í nefndinni, frá ráðuneytunum og fleiri aðilum. Þar fáum við þá að sjá hver raunverulegi ramminn er sem þessi slitabú fá til að taka út og í kjölfarið á þeim aðgerðum getum við farið að meta hversu þröngur stakkur er búinn Íslendingum. Hitt atriðið sem ég hef sérstakar áhyggjur af er það hvernig því fjármagni sem þó fer í ríkissjóð er ráðstafað. Ef við förum eftir fyrra frumvarpinu, frumvarpinu um stöðugleikaskatt, kemur leiðin fram bæði á síðu 34 og 23 í frumvarpinu. Það er að vísu ekki alveg það sama í báðum. Á síðu 34 er sagt: „Áformað er að skatttekjunum verði í fyrsta lagi varið til að mæta lækkun tekna af sérstökum skatti á fjármálafyrirtæki sem leiðir af frumvarpi þessu og uppgjöri slitabúanna.“ Skatturinn sem er núna á slitabúin, sem er að fjármagna kosningaloforð Framsóknarflokksins, sem var vel að merkja góð leið til að fjármagna það, fellur náttúrlega niður þegar slitabúin eru farin í þrot eða búin að taka á sig hinn skattinn, stöðugleikaskattinn, og þá þarf einhvern veginn að fjármagna það. Í fyrsta lagi verður tekinn til hliðar peningur til að klára að borga fyrir það kosningaloforð. Þetta segir á síðu 34: „Í öðru lagi verði þeim varið til uppgreiðslu skuldabréfs sem ríkissjóður gaf út til endurfjármögnunar Seðlabanka Íslands …“ Mér sýnist að eitthvað af þessu láni upp á 200 milljarða sem ríkissjóður tók til að endurfjármagna Seðlabankann hafi verið greitt upp og restin verður þá greidd upp. Aftur á móti er þessu akkúrat snúið á haus á síðu 23. Þar segir: „Ríkissjóður mun því nýta innheimtan skatt fyrst til að greiða niður skuldabréf sem gefið var út til handa Seðlabanka Íslands. […] Öðrum tekjum ríkissjóðs af skattinum, að undanskildum töpuðum tekjum af annarri skattheimtu á skattaðilana“ - það er kosningaloforð Framsóknarflokksins, skattinum á þrotabúin, sérstaka skattinum - „verður ráðstafað á sérstakan innstæðureikning ríkissjóðs í Seðlabanka Íslands …“ Í öðru lagi var þetta þannig að það er ekkert samræmi þarna sem er áhugavert í sjálfu sér. Þetta er kannski til að endurspegla það að þetta eru þær mismunandi leiðir sem annars vegar Framsóknarflokkurinn og hins vegar Sjálfstæðisflokkurinn vilja fara í þessu. Þetta eru sem sagt þessi fyrstu tvö atriði þannig að ríkissjóður tekur þennan skatt, ef það er sú leið sem er farin að slitabúin klára ekki nauðasamninga heldur fara aðra leið og þá er það ekki seinna frumvarpið heldur fyrra, stöðugleikaskattur, hann er borgaður, hann fer inn í ríkissjóð, honum er annars vegar varið til að borga upp lán Seðlabankans, 145 milljarða, og hins vegar uppfylla kosningaloforð Framsóknarflokksins. Hvað er mikið eftir af því? Getur einhver í salnum sagt mér það, hvað á eftir að uppfylla mikið af kosningaloforðunum? Eru 40 milljarðar eftir eða eru það 60 milljarðar upp í þessa 80 milljarða í heild? [[Gripið fram í: Já, það er …]] [[Forseti hringir.]]… búinn að vera í tvö ár þannig að …
Ræðumaður er með orðið. Forseti biður þingmenn um að vera ekki með samtöl í þingsalnum.
Ég biðst afsökunar á því en þá höfum við að minnsta kosti tölurnar. Þá eru líklega 40 milljarðar þar. Eftir að búið er að gera þetta og búið að borga upp eins og kemur fram á síðu 34 aftur eru einhvers konar víxl- og skammtímaskuldabréf ríkissjóðs í eigu slitabúanna samtals 11 milljarðar. Það hverfur og þá eru komnir 150 milljarðar í heildina sem er búið að greiða sem skuldir. Restin sem kemur hérna fram gæti numið tæplega 500 milljörðum. „Verður þessum fjármunum, eftir því sem tækifæri gefast, varið til lækkunar skulda hins opinbera“ en eins og kom fram áður fer þetta, er mér sagt, inn á hlaupareikning í Seðlabankanum. Á síðu 34 er sagt að þessum fjármunum skuli varið til lækkunar á skuldabréfum hins opinbera. Í upphafsgrein um markmiðið kemur fram að í frumvarpi til fjárlaga skuli gerð grein fyrir áætlaðri meðferð og ráðstöfun fjármuna. Ráðherra skal hafa samráð við Seðlabanka Íslands um mat á áhrifum þessa á efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Örlítið ofar segir, með leyfi forseta: „Þeir fjármunir sem falla til við skattlagningu samkvæmt lögum þessum skulu renna í ríkissjóð og skal ráðstöfun fjárins samrýmast markmiðum um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika.“ Þetta virðist binda hendur fjármálaráðherra sem og þingsins en gerir það einmitt ekki. Tæplega 500 milljarðar munu liggja inni á hlaupareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum sem er hægt að ráðstafa á fjárlögum. Og hver treystir stjórnmálamönnum sem hafa aðgang að 500 milljörðum í kökuboxi í Seðlabankanum til að seilast ekki í það kökubox? Auðvitað viljum við öll fá að nota það sem er í þessu kökuboxi til að byggja upp samfélagið. Heilbrigðiskerfið sárvantar fé. Samkvæmt forstöðumönnum heilbrigðiskerfisins sjálfs sem ég hafði samband við við gerð breytingartillögu síðustu fjárlaga vantar 3 milljarða í það miðað við þau fjárlög sem voru afgreidd síðast. Þar sárvantar 3 milljarða. Hvaða stjórnmálamaður ætlar að standa gegn því þegar kemur þrýstingur á að þeir verði teknir til að fjármagna uppbygginguna? Og hvers vegna ættum við ekki að nota þessa peninga til að byggja upp samfélagið? Kannski ættum við að gera það. Þá erum við strax byrjuð að tala um það, en hvað gerist þá? Það sem gerist eða hefur komið fram í umræðunni að gæti gerst er að kröfuhafarnir sem fengu þennan háa skatt á sig, sem er svo sem klárlega réttmætur en hann er hár, gætu farið að væla og sagt: Heyrðu, þeir tóku þennan skatt til að fjármagna uppbyggingu. Þetta er bara þjófnaður. Þeir gætu unnið slíkt mál og þá er það bara sjálfstætt atriði. Ætlum við að taka þá áhættu? Þá er aftur komið inn á það gildismatsatriði en þetta er staðan sem gæti komið. Ég sé fáa stjórnmálamenn sem treysta sér til að standa frammi fyrir kjósendum í aðdraganda næstu kosninga og segja ekki: Við ætlum að nota þessa peninga til að byggja upp. Það er mjög líklegt að að minnsta kosti einhver einn fari af stað og segi þetta og þá erum við komin í áhættuástand sem er algjörlega andstætt yfirlýstum tilgangi þessara frumvarpa sem er efnahagslegur stöðugleiki. Ef við ætlum að fara leið efnahagslegs stöðugleika eigum við að vera samkvæm sjálfum okkur í því. Kökuboxið í Seðlabankanum með peningunum er ekki læst. Ef við ætlum að tryggja efnahagslegan stöðugleika og að stjórnmálamenn seilist ekki í kökuboxið þarf að læsa því betur. Það er ekki nógu vel gert í þessum frumvörpum. Það er hægt að læsa því. Það eru fordæmi fyrir alls konar leiðum til þess. Eitt er norski olíusjóðurinn. Hann situr þarna og hann á bara nota á ákveðnum forsendum. Þingið getur að sjálfsögðu breytt því en það gerir það ekki í þessum sjálfkrafa fjárlögum sem alltaf eru. Þá þarf að leggja fram sérstakt lagafrumvarp til að breyta lögunum um olíusjóðinn. Það væri hægt að gera, festa hérna inni að það væri einhver sjóður sem færi í að greiða upp skuldir ríkissjóðs eftir því sem efnahagslegur stöðugleiki byði upp á. Hvað gerist þá? Skuldirnar munu lækka sem er mikið gleðiefni. Samkvæmt þessum tölum munu þær lækka um 145 + 11, þá erum við strax komin í 156 milljarða. Samkvæmt því sem kom fram í samráðshópnum [[Hlátur í þingsal.]]eru þetta að meðaltali 5% vextir á ríkisskuldunum, yfir það heila ef við notum þumalputtaregluna á það, og þá eru þetta 7,5 milljarðar sem er svipað og veiðigjöldin voru lækkuð um á sínum tíma og 75% af auðlegðarskattinum sem voru einir 10 milljarðar. Þetta eru strax orðnir svolitlir peningar sem minnka vaxtabyrði ríkissjóðs. Við þurfum að borga 7,5 milljörðum minna út og höfum strax það svigrúm. Það er mjög gott. Eftir því sem fram vindur og ef við notum kökuboxið í Seðlabankanum til að borga upp skuldirnar verður alltaf meira svigrúm. Þannig værum við alveg innan ramma þess sem kveðið er á um í þessu frumvarpi, um það að halda fókusnum á efnahagslegan stöðugleika. Ef kökuboxið er ekki læst er ekki búið að tryggja efnahagslegan stöðugleika með þessu frumvarpi og þá eigum við bara að vera heiðarleg með það. Þá ætlum við kannski bara að fara aðra leið. Kannski er það betri leið. Ég veit það ekki en við munum ekki vita það nema við tökum þá umræðu og skoðum það. Ég tek þetta saman. Að mörgu leyti til eru þetta góð frumvörp og munu strax skapa ávinning fyrir land og þjóð. Það er hins vegar tvennt sem ég sé sem áhyggjuefni, annars vegar hver raunverulegur rammi er eftir að búið er að gera þetta allt saman upp og við þurfum að fá þær tölur. Þeim mun víðari sem ramminn fyrir þrotabúin verður, þeim mun þrengri verður kostur landsmanna. Og ef kökuboxið í Seðlabankanum er jafn ólæst og það er í þessum frumvörpum er mikill freistnivandi til að fara út fyrir meginmarkmið þessa frumvarps sem er efnahagslegur stöðugleiki. Við verðum að taka þetta allt vel til hliðsjónar og skoða það í nefndinni.
Virðulegi forseti. Það eru mikil tímamót þegar nú sér loks fyrir endann á hinum ströngu gjaldeyrishöftum sem þjóðin hefur búið við um sjö ára skeið. Einstaklingar og fyrirtæki geta smám saman farið að starfa með eðlilegum hætti á alþjóðlegum mörkuðum sem okkur er nauðsyn og við getum á sama tíma farið að sjá fyrir endann á bankahruninu. Ég vil óska forustumönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni, til hamingju með frábæra vinnu sem og þeim stóra hópi manna sem stendur að baki þessu verki, einnig síðustu ríkisstjórn. Þegar upp verður staðið er öruggt að afnám gjaldeyrishafta á Íslandi er eitt af stærstu málum íslenskra stjórnmála á síðari tímum og mikið gleðiefni að sjá hversu vandað virðist vera til verka í þessu máli og hve djúp greining hefur farið fram á vandanum sem þurfti að leysa og umfangi hans. En þrátt fyrir að það séu afar jákvæð tíðindi að gjaldeyrishöftin séu nú loks á förum eiga þau engu að síður ótvíræðan þátt í þeim árangri sem hefur náðst á undanförnum árum við að snúa djúpri efnahagslægð í efnahagsbata hér á landi. En ef svo miklum höftum hefði verið haldið lengur hefði það hins vegar stefnt þjóðarbúi okkar inn á braut minni hagvaxtar sem auðvitað yrði til að draga úr velferð í landinu. Mig langar aðeins að víkja að tímalínunni í þessu mikilvæga máli eins og henni er lýst í greinargerð með frumvarpinu og sýnir betur en nokkuð annað hversu gríðarlega langt, flókið og erfitt ferli þetta hefur verið. Í júlí 2009 samþykkti þáverandi ríkisstjórn áætlun um losun hafta sem unnin var af Seðlabanka Íslands í samráði við viðkomandi ráðuneyti og með tæknilegri aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Yfirstjórn verkefnisins var í höndum stýrinefndar um losun fjármagnshafta undir forustu ráðherra efnahagsmála. Fyrsta skrefið að losun fjármagnshafta var stigið 30. október 2009 með því að heimila innstreymi erlends gjaldeyris til nýfjárfestinga og útstreymi gjaldeyris sem kynni að leiða af því í framtíðinni. Í mars 2011 samþykkti þáverandi ríkisstjórn nýja áætlun um losun hafta. Áætlunin var unnin af Seðlabanka Íslands í samstarfi við viðkomandi ráðuneyti og í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Áætlunin var tvískipt; að lækka stöðu aflandskróna og í seinni áfanga að losa höft á aðrar krónur. Áætlunin var ekki tímasett heldur tók framgangur hennar mið af ákveðnum þjóðhagslegum skilyrðum sem þurftu að vera til staðar við losun hafta. Í samræmi við þessa áætlun hélt Seðlabanki Íslands gjaldeyrisútboð og jafnframt átti sér stað frekari aflétting hafta með rýmkun á tilteknum heimildum sem fyrst og fremst voru miðaðar að því að gagnast minni fyrirtækjum og einstaklingum. En á haustmánuðum 2013 þegar ný ríkisstjórn var komin til valda samþykkti ráðherranefnd um efnahagsmál breytingar á skipulagi vinnu við losun fjármagnshafta. Yfirstjórn verkefnisins var áfram í höndum áðurnefndrar stýrinefndar en skipaður var sex manna ráðgjafarhópur með það hlutverk að gera tillögur um einstök skref og áætlun um losun fjármagnshafta. Hópurinn vann mat á erlendri stöðu þrotabúsins og efnahagslegum stöðugleika og greindi lykilatriði haftalosunaráætlunarinnar frá 2011, þar með talið uppgjör hinna föllnu banka. Greiningu og tillögum var skilað til ráðherranefndar um efnahagsmál í mars 2014. Í byrjun júlí 2014 samdi fjármála- og efnahagsráðuneytið, að höfðu samráði við ráðherranefnd og stýrinefnd, við lögmannsstofuna Cleary Gottlieb Steen & Hamilton LLP, ráðgjafafyrirtækið White Oak Advisory LLP og Anne Krueger, prófessor í hagfræði við Johns Hopkins University og fyrrverandi aðstoðarframkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, um að vinna með íslenskum stjórnvöldum að losun hafta. Jafnframt voru ráðnir fjórir sérfræðingar í framkvæmdahóp til að vinna með fyrrgreindum ráðgjöfum í umboði stýrinefndar. Fulltrúar frá Seðlabanka Íslands komu inn í framkvæmdahópinn í janúar 2015. Framkvæmdahópurinn vann náið með erlendu ráðgjöfunum, fulltrúum úr forsætisráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti og Seðlabanka Íslands að heildstæðri lausn sem tæki á öllum þáttum fjármagnshaftanna. Sú vinna sneri bæði að lagalegum og efnahagslegum þáttum og þá sérstaklega þjóðhagslegum skilyrðum við losun hafta og mögulegri veitingu undanþágna. Þá höfðu framkvæmdahópurinn og erlendir ráðgjafar stjórnvalda samskipti við ýmsa aðila, m.a. alþjóðastofnanir og margs konar hagsmunaaðila, til að draga fram hugmyndir og sjónarmið þeirra inn í þá vinnu. Á grundvelli hennar skilaði framkvæmdahópurinn tillögum um losun hafta til stýrinefndar í desember 2014. Fjórða desember 2014 veitti Seðlabankinn gamla Landsbankanum undanþágu fyrir greiðslu 400 milljarða kr. til forgangskröfuhafa. Að auki veitti Seðlabankinn vilyrði fyrir frekari undanþágum að framtíðarinnheimtu gamla Landsbankans. Þessi undanþága liðkaði fyrir samþykktum á skilmálabreytingum af skuldabréfinu sem voru undirritaðar í vor en þær fela í sér lengingu á líftíma þess vegna þess að hin þunga afborgunarbyrði á skuldum Landsbankans við forvera sinn skapaði áhættu fyrir greiðslujöfnun landsins. Þarna var mikilvægt skref stigið sem einfaldaði stjórnvöldum að ráðast í heildstæða aðgerð um losun fjármagnshafta. Hinn 6. mars 2015 var gerð breyting á undanþágulistum Seðlabanka Íslands í þeim tilgangi að búa í haginn fyrir frekari skref að losun fjármagnshafta með því að fækka flokkum fjármálagerninga á undanþágulista. Og nú sjáum við heildstæða nálgun við losun fjármagnshafta með frumvörpum þeim sem nú liggja fyrir og byggjast á tillögum framkvæmdahópsins og þeirri ítarlegu greiningarvinnu sem hópurinn hefur unnið í samráði við ráðgjafa stjórnvalda, Seðlabankann og fjölmarga aðila innan og utan stjórnkerfisins. Virðulegi forseti. Samkvæmt áætluninni sem kynnt var í Hörpu á mánudag er gert ráð fyrir að nauðasamningar eða stöðugleikaskattur í tengslum við afnám gjaldeyrishaftanna skili um 680 milljörðum kr. í ríkissjóð. Eins og hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, hefur bent á er kveðið á um hvernig fara eigi með þá peninga í þessum frumvörpum, þ.e. að nota eigi þá til að borga niður skuldir ríkissjóðs. Þetta er lykilatriði og afar þýðingarmikið. Gert er ráð fyrir að í fjárlagafrumvarpi hvers árs verði farið yfir hvernig hægt verður að greiða niður skuldir og er það Seðlabankans að meta áhrif peningamagns í umferð. Þá mun skapast mikið svigrúm með minnkandi skuldum ríkisins því að samhliða verður greiðslubyrði vaxta mun lægri. Þetta svigrúm getur hlaupið á tugum milljarða króna sem nota verður til að byggja upp innviði hér á landi. En það verður að stíga varlega til jarðar í þessum efnum og í samræmi við efnahagslífið og ástand þess hverju sinni. En það er algert grundvallaratriði að greiða niður skuldir og lækka vaxtabyrði ríkissjóðs. Það er auðvitað ekkert nema fagnaðarefni ef hægt verður að nota ofangreint svigrúm til að gera meira í heilbrigðismálum og menntamálum, velferðarmálum, samgöngumálum o.s.frv. en það verður að gera í samræmi við ábyrga ríkisfjármálastefnu. Við sjálfstæðismenn hljótum að leggja áherslu á það svigrúm sem skapast sem nýst gæti almenningi og fyrirtækjum með því að hægt verði að lækka tolla, skatta og önnur gjöld. Að lokum þetta. Almenningur tók á sig gríðarlegt högg við fall bankanna og nú í reynd er komið að þeim vendipunkti að föllnu bankarnir og slitastjórnir þeirra verða að axla meginbyrðarnar við að afnema höftin.
Virðulegi forseti. Hér er rólegt yfir sem er ágætt miðað við það sem á hefur gengið hér á undanförnum dögum. Hæstv. forsætisráðherra sagði við okkur áðan að við ættum að gleðjast, þetta væri gleðidagur. Ég er sammála honum í því þótt ástæður okkar tveggja til að gleðjast séu kannski ekki alveg sprottnar af sama meiði. Ég gleðst vegna þess að loksins virðist vera að nást aftur samstaða um afnám hafta, hvaða leiðir eigi að fara og með hvaða hætti eigi að nálgast málið. Við höfum áður náð saman um þessi mál og ég get tekið sem dæmi um það að við náðum saman um þau í umræðu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kallaði eftir, sérstakri umræðu í febrúar 2013. Þá kom fram í máli þingmanna allra flokka að menn voru nokkurn veginn á sömu blaðsíðu um þetta mál. Síðan splundruðumst við í allar áttir þegar fór að líða að kosningum og Framsóknarflokkurinn ákvað að gera þetta mál tortryggilegt og gera það sem þáverandi ríkisstjórn var að gera varðandi uppgjör þrotabúanna og frágang á þeim og aðrar aðgerðir varðandi afnám hafta tortryggilegt og gefa í skyn að menn væru að vinna að einhverju sem ekki þjónaði íslenskum hagsmunum. Menn ákváðu með öðrum orðum að taka þetta brýna, mikilvæga mál út úr ferli sátta og samstöðu í pólitíkinni, sem er nauðsynlegt til að við náum sem bestum árangri, og setja í átakafarveg til að freista þess að auka við fylgi sitt í kosningum og það tókst þeim. Ég ætla að fara betur yfir þetta á eftir í ræðu minni. Frá hruni hafa verið gríðarlega erfiðir tímar sem stjórnvöld hafa þurft að takast á við. Ég ætla ekki að vera sú sem segir að það sé eitthvert létt verk að baki því sem hér er skilað til okkar í nýrri áætlun um afnám hafta og uppgjör þrotabúanna, í þeirri niðurstöðu sem hér hefur náðst, ég veit að hér býr mikil vinna að baki og þetta hefur verið hörkuvinna vegna þess að ég hef sjálf staðið í þeim sporum að vera í ríkisstjórn sem þurfti að fást við þetta. Það var einfaldlega þannig að framan af síðasta kjörtímabili vissum við ekki hvernig staðan var, þ.e. umfang vandans lá ekki fyrir, það lágu ekki fyrir greiningar á því hversu mikinn þrýsting einstakir þættir þessa máls sköpuðu t.d. á krónuna. Þegar í ljós kom á haustdögum 2012 hvert umfang þessara þrotabúa var, hvers eðlis þau voru og hinar mismunandi tegundir fjármagns og eigna sem þar voru inni, þegar það lá allt saman fyrir gátum við sem þá vorum í ríkisstjórn farið að vinna úr málinu. Okkur hefur oft verið legið á hálsi fyrir það og menn hafa í pólitísku upphlaupi og pólitískum popúlisma ákveðið að láta fyrrverandi ríkisstjórn sitja uppi með það að hafa ekki sett á bankaskatt á þrotabúin og látið þrotabúin heyra undir þann skatt. Það er auðvitað popúlismi vegna þess að það er algerlega ljóst að þegar sú ríkisstjórn var að vinna sín síðustu fjárlög og undirbúa þau og þar með tekjuöflunarfrumvarpið þá fyrst var andlag skattlagningarinnar á þrotabúinu að verða ljóst, það var ekki fyrr en þá. Menn hafa verið alveg ótrúlega ómerkilegir í ræðuflutningi og málflutningi í þessum ræðustóli og annars staðar og haldið öðru fram eingöngu í pólitískum tilgangi. Það eru aðallega þingmenn Framsóknarflokksins sem það hafa gert og ekki síst formaður hans. Við vissum og það vita það allir sem eitthvað hafa fylgst með málinu að andlagið var ekki til fyrr en núverandi ríkisstjórn tók við og hún greip þá til þeirra ráðstafana sem fráfarandi ríkisstjórn hefði einnig gert til að setja þrotabúin undir skattlagningu á banka. Af hverju fjalla ég um þetta hér? Jú, það er vegna þess að núna þegar við erum að ná þessari niðurstöðu og erum loksins komin aftur á sömu blaðsíðu þá finnst mér ágætt að gera upp ákveðna hluti og mér finnst að við ættum að hafa örlítið leyfi til þess og fara yfir þetta sjö ára tímabil, hvernig það hefur verið og hvað hefur gerst af því að ótrúlega mikið í málflutningi framsóknarmanna hefur verið beinlínis rangt. Honum hefur verið ætlað að villa um fyrir fólki og menn hafa verið að slá sér upp á röngum málflutningi og farið einfaldlega rangt með það sem gert var af hálfu síðustu ríkisstjórnar og er það miður og mér finnst gott að fá tækifæri til að skýra ákveðna þætti í málinu. Það var algerlega ljóst að á þessum tíma, haustið 2012, fórum við að sjá þessa kortlagningu alla saman, sáum umfangið og hvernig ólíkar gerðir fjármuna innan þrotabúanna höfðu áhrif á greiðslujafnaðarvandann og sköpuðu þrýsting á gengi krónunnar. Þá strax fór þáverandi ríkisstjórn í þá vinnu, ég var þá fjármála- og efnahagsráðherra og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon atvinnuvegaráðherra, og við hófum aftur vinnu svokallaðrar stýrinefndar um afnám hafta sem hittist töluvert oft á þessum vetri, vetrinum 2012–2013, vegna þess að það var ljóst að menn þyrftu að fara að grípa til aðgerða. Það sem við gerðum strax, og ég greindi frá því í þessum ræðustóli sem fjármála- og efnahagsráðherra í umræðum í þinginu sem stofnað var til eins og ég sagði áðan af hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, var að fara vandlega yfir það hvað við værum að gera. Það sem eðlilegt var að gera strax á þessum tíma þegar þessar upplýsingar lágu fyrir og við vorum komin með skýra mynd af því hvað það var sem skapaði þrýsting á gengi krónunnar og skapaði greiðslujafnaðarvandann, við vorum komin með skýra mynd af samsetningunni á því, var að setjast niður og kortleggja stöðuna og setja upp ákveðnar ólíkar sviðsmyndir, þ.e. hvernig væri hægt að leysa úr höftunum út frá þessum upplýsingum og hvernig menn gætu mætt þeirri stöðu sem uppi var varðandi þrotabúin. Þrotabúin voru á þessum tíma að skila inn undanþágubeiðnum til Seðlabankans vegna uppgjöra sinna og Seðlabankinn tók þá skýru afstöðu undir jól eða í lok árs 2012 að gefa ekki út reglur eins og lögbundið er um það með hvaða hætti væri hægt að ganga í þetta vegna þess að ákveðið var að stjórnvöld þyrftu að koma að þessu og menn þyrftu að kortleggja þetta í sameiningu og reyna að gera þetta sem allra allra best. Það var líka algerlega ljóst á þeim tíma að menn mundu þurfa að færa íslensku krónueignirnar mjög mikið niður, það kom t.d. fram í máli seðlabankastjóra þess tíma, það kom fram í máli mínu sem þá var fjármála- og efnahagsráðherra og þetta er til kortlagt víða, þetta er til í fjölmiðlum, þetta er til víða. Talað var um að færa þær niður um 75% og sviðsmyndirnar sem við unnum með í stýrinefnd um afnám hafta fóru allt niður í núll, þ.e. að menn skildu allt eftir og tækju ekkert af íslensku eignunum o.s.frv., þetta var unnið þannig. Við þurftum auðvitað líka að horfast í augu við það að fram undan voru kosningar á þessum vetri og við gerðum okkur vel grein fyrir því. Það var þess vegna sem við ákváðum að vera í góðu samráði við þáverandi stjórnarandstöðuformenn og ég átti fundi með formanni Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssyni, og Þór Saari sem þá var hér þingmaður og fór fyrir Hreyfingunni og núverandi hæstv. forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Við áttum fundi, ekki með þeim öllum saman heldur átti ég fundi með hverjum og einum, þar sem við fórum vandlega yfir þessa stöðu, kynntum þeim hana í því augnamiði að reyna að skapa samstöðu um málið, líka vegna þess að við gerðum okkur vel grein fyrir því að við mundum ekki ljúka þessu máli fyrir kosningar og eins og staðan var þá var algerlega ljóst að hér mundi taka við ný stjórn. Þess vegna þótti okkur eðlilegt að ég mundi upplýsa þá um stöðuna til að tryggja samfellu í þessari vinnu og menn gætu gengið hratt og örugglega til verka á þeim tíma vegna þess að við vitum það að hvert ár sem höftin eru óleyst er þjóðfélaginu gríðarlega dýrt og kostnaðarsamt. Virðulegi forseti. Það sem framsóknarmenn ákváðu að gera með þessar upplýsingar og það sem menn ákváðu að gera í stað þess að halda áfram í þessu samtali og samráði var að sprengja það upp og halda til kosningabaráttu með það að vopni að við værum einhvern veginn að verja hag kröfuhafa og þeir væru frelsarinn eini sem ætlaði að búa til svigrúm til að færa heimilunum í landinu. Áðan var rætt um það að eini flokkurinn sem hefði rætt í aðdraganda kosninga um þetta svokallaða svigrúm sem við þetta mundi skapast hefði verið Framsóknarflokkurinn. Þá vil ég spyrja aðila eins og hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur sem kom hingað og spurði hv. þm. Árna Pál Árnason um þetta og ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra sem hélt því fram aftur og aftur að enginn annar en hann hefði viðurkennt svigrúmið. Hvað telur hann þá að ummæli mín, ummæli hv. þm. Árna Páls Árnasonar, ummæli seðlabankastjóra um að færa þyrfti þessar íslensku eignir hressilega niður, hafi falið í sér? Þau fólu akkúrat í sér það að þarna gæti skapast svigrúm, þ.e. ef menn gætu komið þeim eignum í verð sem færðar væru niður með þessum hætti þegar þessir aðilar færu héðan út. Þessu var öllu snúið á hvolf og menn gerðu beinlínis í því að reyna að gera það sem verið var að gera á þessum tíma tortryggilegt. Þess vegna er þetta gleðidagur vegna þess að í þessum frumvörpum er það beinlínis þannig að ríkisstjórnin hefur eftir tveggja ára vinnu komist að þeirri niðurstöðu að sú leið sem þáverandi ríkisstjórn var að vinna að og flokkar á Alþingi voru sammála um veturinn 2012–2013 áður en kosningaskjálftinn greip Framsóknarflokkinn væri heillavænlegasta leiðin. Það er staðfest í þessum frumvörpum. Það tók tvö ár að vinda ofan af málflutningi Framsóknarflokksins og það tók tvö ár að búa til PR-plan til að forsætisráðherra gæti komið standandi út úr þessu öllu saman. Þetta er staðreynd og ég ætla að fara yfir það hér vegna þess að í umræðum á þingi 13. febrúar árið 2013 þá fjöllum við um þetta og þar kemur fram að það muni þurfa að færa þessar eignir niður. Ég segi 13. febrúar á Alþingi að það muni þurfa að færa þessar eignir hressilega niður en ég segi líka að sem fjármála- og efnahagsráðherra eigi ég erfitt með að nefna einhverja tölu í því samhengi opinberlega vegna þess að það hefði getað skaðað hagsmuni okkar ef til einhvers konar samningaviðræðna kæmi. Í þessari umræðu um nauðasamninga þrotabúa föllnu bankanna sagði hv. þm. Eygló Harðardóttir sem nú er hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra að hún fagnaði þeirri áherslu sem kæmi fram í máli hæstv. ráðherra um mikilvægi þess að verkefnið væri unnið í sátt og samstöðu í þinginu. Þá sagði hún líka, með leyfi forseta: „Að mati okkar framsóknarmanna eru þrjár leiðir færar til afnáms fjármagnshafta. Í einföldu máli er það í fyrsta lagi afskriftir skulda, í öðru lagi endurfjármögnun og í þriðja lagi aukin framleiðsla. Það er kjarninn.“ Þetta var stefna Framsóknarflokksins í febrúar árið 2013 og var kynnt hér í ræðu á Alþingi. Í þessari umræðu tók líka þátt hv. þáverandi þingmaður Tryggvi Þór Herbertsson sem hafði setið í þverpólitískri samráðsnefnd um losun fjármagnshafta. Hann sagði að mikilvægt væri að hafnar yrðu samningaviðræður við kröfuhafa um hvernig hægt væri að leysa þetta mál. Og hann greindi líka frá því þann 13. febrúar 2013 að góð pólitísk samstaða hefði ríkt undanfarið ár eða svo og hann staðfesti líka að það var ekki fyrr en þá um haustið sem varpað var ljósi á stærð vandans og umfangið, þ.e. andlag bankaskattsins sem ég fór yfir áðan. Á þessum tíma voru menn sanngjarnir og horfðu á þetta mál eins og það var en bjuggu ekki til úr því einhvern pólitískan sirkus til að slá sér upp á. Við höfum farið í gegnum samstöðu og sundrungu í þessu máli á undanförnum árum og það er þess vegna sem ég gleðst hér yfir þessari niðurstöðu. Það var sundrung í málinu hér í mars 2012 þegar við ákváðum að taka þrotabúin inn undir höft, þá sundruðumst við vegna þess að þá greiddi Sjálfstæðisflokkurinn atkvæði gegn því. Hann var á móti því að þrotabúin yrðu tekin undir höft og Framsóknarflokkurinn sat hjá vegna þess að menn treystu sér ekki til að fara í þennan leiðangur. En hvað hefur svo komið í ljós? Það hefur komið í ljós að þessi ákvörðun og samþykkt á Alþingi 12. mars 2012 er grundvöllur þeirrar stöðu sem málið er komið í í dag, grundvöllur þess að menn geti tekið á kröfuhöfunum. Hvernig leyfa menn sér síðan að standa hér eða annars staðar, hvar sem er, og halda því fram að þáverandi ríkisstjórn hafi með einhverjum hætti verið að verja kröfuhafana, hafi staðið vörð um þeirra hag? Hvernig má það vera þegar stærsta einstaka aðgerðin í sögu haftanna snerist um að taka þrotabúin inn undir höft, þrotabúin, eignir kröfuhafa, undir fjármagnshöft og ná þannig fullu valdi á þeim þannig að menn gætu tryggt þjóðarhagsmuni? Um það snerist þetta. Allt tal um að þáverandi ríkisstjórn hafi með einhverjum hætti unnið gegn þjóðarhagsmunum er fráleit í þessu samhengi og ég held að þeir framsóknarmenn sem svo hafa talað og eru enn að á netinu ef menn vilja fletta því upp ættu að skammast sín. Þeir gátu ekki einu sinni tekið þátt í þessu. Þeir skulfu á beinunum þegar hópar kröfuhafa mættu hér og mæltu gegn þessari ráðstöfun, skulfu hér á beinunum og sátu hjá við þessa ákvörðun. Þess vegna er innstæða fyrir þessu tali engin, gersamlega engin. Ég vil nefna eitt í viðbót til að draga það fram hvernig Framsóknarflokkurinn talaði í aðdraganda síðustu kosninga og hversu langt hann gekk. Ég ætla að drepa niður í grein eftir Þorstein Sæmundsson sem þá var frambjóðandi Framsóknarflokksins og er núna þingmaður þess flokks. Í grein sem hann skrifar í Morgunblaðið sem heitir „Söguleg svik ríkisstjórnarinnar“ segir hann, með leyfi forseta: „Ef marka má fréttir undirbýr ríkisstjórn velferðar nú söguleg svik gagnvart almenningi á Íslandi. Nú skal skera vogunarsjóði sem eignuðust íslenska banka fyrir slikk niður úr snörunni á kostnað heimilanna í landinu. Sé það rétt að til standi að gera samninga við vogunarsjóðina á síðustu dögum kjörtímabilsins er það þvílík ósvinna að því verður vart trúað.“ Hann heldur áfram og segir: „Sé það svo eiga kjósendur aðeins eitt svar. Það er að koma fylgi þessara ólánsflokka niður fyrir 5% þannig að þeir þurrkist út af þingi í komandi kosningum.“ Þetta voru engin smáorð og brigslin í þessari grein voru þannig að um mann fór, ekki síst í ljósi þess að örfáum vikum áður hafði ég setið inni á skrifstofu minni í fjármálaráðuneytinu með formanni Framsóknarflokksins, lýst þessu fyrir honum og farið yfir það með honum að við mundum ekki ganga frá þessum málum fyrir kosningar. Þetta var allur heiðarleikinn og þetta fengum við framan í okkur þannig að ég mun hugsa mig um það tvisvar áður en ég á eitthvert trúnaðarsamtal eða samtal um mikilvæg málefni við þann ágæta ráðherra. Virðulegi forseti. Ég var dálítið undrandi áðan vegna þess að þegar menn tala síðan um þetta þá er alltaf talað eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson gerði hér. Það er trú framsóknarmanna að svona hafi þetta verið. Þá er það með hreinum ólíkindum að þeir reyni að halda því fram að þessi niðurstaða hér sé einhver önnur en sú niðurstaða sem þáverandi ríkisstjórn var komin að. Ég ætla að nefna nokkur dæmi um það. Í frétt í Viðskiptablaðinu frá því í mars 2013 kemur beinlínis fram að við séum að leita að erlendum sérfræðingi til að taka sæti í nýrri nefnd um losun haftanna. Hvað gerðu menn? Skipuðu nýja nefnd með erlendum sérfræðingi. Það eru fleiri atriði sem ég verð að nefna. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að ýta hefði þurft þeim sviðsmyndum sem hefðu legið fyrir í ráðuneytinu til hliðar vegna þess að í þeim hefði verið með einhverjum hætti gert ráð fyrir því að það yrðu viðskiptagerningar með bankana. Það er einfaldlega þannig að öll áhersla var lögð á það þá eins og nú að ríkið væri ekki beinn aðili og um væri að ræða einkaréttarleg viðskipti um allar krónueignir slitabúanna sem mundu færast yfir í eignasafn Seðlabankans og ef á þyrfti að halda eignarhaldsfélag Seðlabankans með lífeyrissjóðum o.s.frv. Lykilatriðið var að gæta að greiðslujöfnuði og stöðugleika og að allar íslenskar eignir færu frá slitabúunum og að endingu til ríkisins með endanlegu tilboði frá búunum til að hægt væri að samþykkja undanþágubeiðni þeirra vegna nauðasamninga. Það er nákvæmlega það sem verið er að gera hér, nákvæmlega. Og hvort útfærslan væri sú að slitabúin seldu einstakar eignir beint og létu svo ríkið fá aurinn eða, sem væri fljótlegra og gengi hraðast, að þau afhentu bara eignirnar strax og síðan væru þær seldar er algert aukaatriði í þessu máli. Hér er um sambærilega niðurstöðu að ræða og við vorum komin að og þegar þessi ríkisstjórn tók við lágu fyrir miklar upplýsingar í Seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu um þessar leiðir og þess vegna fögnum við því að menn séu komnir að þessari niðurstöðu og við getum aftur farið að ganga í takt. Ég vil nefna það, vegna þess að hér hefur dálítið verið talað um gulrætur og ýmis verkfæri og vopn sem menn hafa notað í baráttunni við kröfuhafana, að á vormánuðum 2013 unnum við með verkfæri undir heitinu „svipa og gulrót“ og það má með sanni segja að við höfum beitt þeim verkfærum býsna harkalega. Það má segja að fyrsta svipuhöggið hafi verið reitt 12. mars 2012. Síðan var það aftur í desember 2012 þegar Seðlabankinn frestaði útgáfu reglna um útgreiðslu úr þrotabúunum og síðan aftur í mars 2013 þegar við ákváðum að taka út sólarlagsákvæði í lögunum um höftin út þannig að við gætum sýnt fram á að við meintum það sem við segðum, að við ætluðum að fara í þetta mál af fullri hörku og verja íslenska hagsmuni og ganga eins langt og mögulegt væri til þess. Svo núna rúmlega tveimur árum seinna hafa menn dustað rykið af svipunni og eru komnir með hana aftur fram í formi þessa máls hér. Það er í þessu góð samfella og mig langar að nota tækifærið eins og aðrir hafa gert til að þakka stjórnsýslunni og þeim sem þar hafa unnið vel og mikið að þessu fyrir vinnu þeirra, sjö ára vinnu að þessum ofboðslega erfiðu málum sem hefur skilað þessari niðurstöðu. En þó ber að nefna og það er mikilvægt að vinnunni er ekki nærri því lokið. Hér er bara verið að klára einn hluta og menn munu ekki sjálfkrafa geta aflétt höftunum í framhaldi af þessu heldur er heilmikil vinna eftir. Við jafnaðarmenn erum tilbúnir til að koma að því og vinna hana með ríkisstjórninni vegna þess að við teljum að fjármagnshöftin séu mikið ólánstæki. Þau eru ósanngjörn, þau mismuna og þótt þau hafi verið verkfæri sem við þurftum á að halda eftir hrun þá er nú langt liðið frá hruni og mikilvægt að við förum að sjá fyrir endann á þeim. Ég verð að segja að mér finnst ekki ganga að skoða ekki gjaldmiðilsmálin ef ríkisstjórnin ætlar að ráðast núna í losun fjármagnshafta - nota bene það verður ekki hægt að afnema höftin. Hæstv. fjármálaráðherra boðaði líka að áfram yrði unnið með hugmyndir sem uppi hafa verið í Seðlabankanum í nokkur ár um svokallaða þjóðhagsvarúð, þ.e. varúðarreglur vegna fjármagnsflutninga, menn sjá fyrir sér slíka varúð áfram en það breytir því ekki að menn þurfa að horfa til þess hvaða peningastefna á að taka við þegar menn hafa losnað við höftin. Ætlum við bara að halda áfram á sömu braut, halda áfram með verðtryggða krónu sem notuð er af íslenskum heimilum og litlum og meðalstórum fyrirtækjum meðan stóru fyrirtækin og eignafólk getur notað aðra gjaldmiðla sem virka betur í alþjóðaviðskiptum? Hvað ætla menn að gera? Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ríkisstjórnin sýna ansi mikið kæruleysi eða gáleysi þegar kemur að gjaldmiðilsmálunum. Ég tel að óhjákvæmilegt verði að ræða þau þegar við komum að því að gera frekari breytingar á löggjöf til að losa um fjármagnshöftin. Það er áhugavert að í greinargerð með frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt er fjallað um krónuna með ákveðnum hætti og mig langar að grípa niður í þá umfjöllun á bls. 17, með leyfi forseta: „Umfang þess vanda sem stafar af uppgjöri slitabúanna er einstakt, en gjaldþrot þriggja stærstu viðskiptabankanna er samanlagt eitt stærsta gjaldþrot sögunnar. Úr því þarf að greiða innan eins smæsta hagkerfis Evrópu. Þessi vandi er hins vegar í eðli sínu tiltölulega hefðbundinn, en hann felst í markaðsbresti þar sem neikvæð ytri áhrif smitast yfir á mun breiðari hóp. Jafn umfangsmikil sala á krónum og yrði að óbreyttu í kjölfar útgreiðslu búa föllnu bankanna mundi valda mikilli gengislækkun, nema Seðlabankinn selji erlendan gjaldeyri úr forða til mótvægis. Gengislækkunin mundi veikja eiginfjárstöðu heimila og fyrirtækja, draga úr veðrými þeirra, minnka eftirspurn og þar með draga úr efnahagsumsvifum sem er til þess fallið að leiða til enn frekari gengis- og eignaverðslækkana. Kröfuhafar hinna föllnu fjármálafyrirtækja mundu að litlu leyti verða fyrir þessum neikvæðu áhrifum, sér í lagi þeir sem ekki ættu eignir innan lands eftir að hafa losað stöður sínar í gegnum gjaldeyrismarkaðinn. Hins vegar valda þessi viðskipti neikvæðum áhrifum á aðra aðila sem eiga ekki aðkomu að viðskiptunum, þ.m.t. heimili og almenn fyrirtæki. Þessi skaðlegu áhrif koma fram á markaði þar sem mikilvægasta verð íslenska hagkerfisins er ákvarðað, þ.e. gengi krónunnar.“ Virðulegi forseti. Hér er vandinn dreginn fram í hnotskurn í greinargerð með frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt. Ætlum við í alvörunni að losa fjármagnshöft án þess að ræða það hvort við viljum þetta ástand áfram, að neikvæð ytri áhrif geti valdið markaðsbresti sem hafi áhrif á mun breiðari hóp en þann sem á í viðskiptunum, þ.e. heimili og íslensk fyrirtæki? Það er gáleysi og við getum ekki farið í þetta mál öðruvísi en að ræða gjaldmiðilinn og framtíðina. Ég ætla að lokum að segja þetta: Ég fagna enn og aftur þessari niðurstöðu. Ég tel að hún sé til þess fallin að skapa aftur sátt um málið. Ég fagna því líka að Framsóknarflokkurinn hafi kúvent í afstöðu sinni til málsins og sé tilbúinn til að fara þessa leið með okkur hinum, fara þessa ábyrgu leið, vegna þess að ég tel að í gjaldþrotaleiðinni sem hæstv. forsætisráðherra talaði mikið fyrir hefðu getað falist margar hættur og mikil óvissa sem hefði getað haft skaðleg áhrif til lengri tíma. Hér er að mínu mati farin skynsamleg leið sem ég tel að geti orðið til þess að við sjáum fram á bjartari tíma á Íslandi og svo lengi sem menn fara í losun á fjármagnshöftum með það að augnamiði að horfa líka til gengis íslensku krónunnar, sé það enn betra og muni skapa enn betri niðurstöðu.
Hæstv. forseti. Við ræðum um tvö frumvörp samhliða, um stöðugleikaskatt annars vegar og hins vegar um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem snýr að því að liðka til, við getum orðað það svo, fyrir mögulegum samningum við slitabú, þann hluta af þeim eignum sem þarf að eiga við. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir ræðu hennar hér á undan sem ég er nú að koma upp í andsvar við. En ég vil þó, af því að ég er í fyrsta sinni að ræða þetta mál hér í andsvari, óska ríkisstjórn Íslands, okkur öllum og hv. þingheimi og þjóðinni til hamingju með þetta risastóra efnahagsmál og þá áætlun sem hefur verið birt, og ekki síst öllum þeim sérfræðingum og ráðgjöfum sem komu að því að koma með þá úrlausn sem við erum að ræða og áætlun um losun hafta. En að ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, sem þekkir auðvitað þetta ferli allt saman og var hér á síðasta kjörtímabili og stóð í ströngu að berjast við ýmsar ógnir sem steðjuðu að. Ég ætla að koma því að að ég ætla engum, bara svo það sé sagt, hv. þingmanni annað en að huga að almannaheill og þjóðarhag og það á við um okkur framsóknarmenn alla. Ég ætla að geyma spurningar þar til í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ekki er ég nú viss um að það eigi við um framsóknarmenn alla, sérstaklega ekki ef maður er á Facebook þessa klukkutímana vegna þess að fyrir nokkrum tímum skrifaði hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir að hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, væri að verja hag kröfuhafanna og væri að tala máli þeirra. Hún orðaði þetta einhvern veginn svona, þannig að menn eru nú enn þá í þessu og ég ætla svo sem mönnum ekki að gera það af illum hug. Ég held hins vegar að menn hafi ekki fengið réttar upplýsingar og ég vona að ég hafi náð að varpa einhverju ljósi á það hvernig þetta fór allt saman fram og hvað var í gangi þarna. Það er vont ef um svona stórt hagsmunamál, eins og losun fjármagnshafta, ríkir ekki þokkaleg sátt eða að minnsta kosti trúnaður milli manna. En það hefur ekki gert það í þessu máli. Það er miður og ég tel að það hafi skaðað okkur síðastliðin tvö ár að hafa ekki getað náð að halda samstöðu um málið áfram þannig að við hefðum hugsanlega getað gert þetta miklu fyrr. Það er bara einfaldlega þannig, og komið hefur fram um kostnaðinn við að hafa þessi fjármagnshöft, þannig að ég held að við þurfum alla vega héðan í frá að reyna að læra af þessu máli og vera sanngjörn hvert við annað og reyna að horfa til framtíðar. Það gengur ekki og er ekki til samstarfs fallið ef þingmenn stjórnarflokkanna eru hér að væna menn á vefsíðum sínum um það að ganga hér erinda einhverra kröfuhafa úti í heimi. En það er bara staðreynd, því miður, og undir því höfum við þurft að sitja í ansi mörg ár og við erum ekki til í að gera það þegjandi mikið lengur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur svar og ræðu hennar hér á undan. Hún kom auðvitað inn á viðfangsefnið allan þann tíma. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er hér í sal og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom vel inn á það í ræðu sinni hversu mikilvægt það var að læsa inni eignir slitabúanna í mars 2012. Ég gat ekki heyrt betur en þeir hafi samfagnað þeim áfanga, hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Mjög mikilvægur liður í því ferli og það að við séum mögulega í þeirri stöðu sem við erum að horfa fram á með þessari áætlun sem nú er. Það hefur komið vel fram í góðum umræðum í dag hversu erfitt það hefur verið að fá fram raunhæfa greiningu á umfangi vandans, hver þrýstingurinn er raunverulega á greiðslujöfnuð og greina á milli eðlis krafna þrotabúanna og síðan heildarumfangs aflandskróna og hvernig á að kljást við þetta. Hv. þingmaður var í ræðu fyrr í dag undir liðnum um störf þingsins og ræddi hún þar jafnframt um þessi tæki og tól og nefndi kylfur og gulrætur og svipu. Eins og ég horfi á málið er það auðvitað ekki umsemjanlegt, en hér verður eitthvert svigrúm að myndast. Við ráðum ekki við 1.200 milljarða umfang ef við horfum bara á það í samhengi við verga landsframleiðslu. En getur hv. þingmaður verið sammála mér um að það hafi verið mjög mikilvægt að greina umfangið og það hafi getað tekið þennan tíma og ekki síður það þá að þetta er flókið lagalegt og efnahagslegt úrlausnarefni þó að þetta sé birt með einföldum hætti?
Virðulegi forseti. Ég er sammála því. Þetta er gríðarlega flókið og umfangsmikið. Þarna eru ólíkar gerðir fjármuna ef maður má orða það þannig sem eru inni í þessum þrotabúum sem hafa áhrif á íslenskt efnahagslíf með afar ólíkum hætti. Við höfum vitað umfangið á þessu og það komu góðar greiningar frá Seðlabankanum sem voru birtar í sérritum Seðlabankans til dæmis í október 2012. Ég held að við höfum haft býsna góða mynd af þessu síðan um áramótin 2012/2013. Ég held því að menn hafi ekki þurft alveg þessi tvö og hálft ár til að vinna þessa greiningarvinnu, en ókei, þá hefði líka verið hægt kannski að ræða það við okkur en ekki hvað það væri nákvæmlega sem menn væru að bæta við þær greiningar sem gerðar hefðu verið áður vegna þess að ég hef ekki séð það í sjálfum frumvörpunum. En ég kaupi það alveg að menn vilji stíga varlega til jarðar. En við skulum samt ekki gleyma því að á meðan í þessi tvö ár sem við höfum verið að bíða hefur forsætisráðherra talað fyrir allt annarri leið en verið er að fara hér. Hann hefur viljað fara aðrar leiðir en boðuð er og niðurstaðan er í þessu frumvarpi. Hann hefur talað fyrir svokallaðri gjaldþrotaleið sem ríkisstjórnin hefur núna komist að niðurstöðu um að fara ekki, heldur fara þá leið samninga sem hafði verið vörðuð á árunum á undan og samstaða hafði verið um hér í þinginu. Ég fagna því auðvitað og í framhaldinu vona ég að ríkisstjórnin sé tilbúin til að taka aftur upp samtalið um leiðina áfram við okkur í stjórnarandstöðunni vegna þess að við viljum vinna þetta af heilindum, þvert á alla flokka vegna þess að eingöngu þannig getum við náð bestu niðurstöðunni.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta mál er komið fram og um það ríkir víðtæk sátt og samstaða. Þótt maður sjái ekki alveg fyrir endann á þessu þá finnst mér þetta lofa góðu. Mér finnst líka mikilvægt að það komi fram að í rauninni ber að þakka öllum þeim sem hafa komið að þessu máli frá upphafi. Þegar ég tala um upphaf þá er það frá hruni, frá því neyðarlögin voru sett sem var rétt ákvörðun, höftunum komið á, slitabúunum komið undir höftin með lögum árið 2011. Að öllum þessum málum hafa náttúrlega komið fjölmargir sérfræðingar, innlendir og erlendir. Við vorum með AGS hérna á herðunum, innlenda og erlenda ráðgjafa og svo ekki sé talað um Icesave-málið sem tók auðvitað mikla orku, Seðlabankinn hefur auðvitað unnið þessa vinnu, Fjármálaeftirlitið, ráðuneytin og fleiri. Svo hafa stjórnmálamenn komið að því að ákvarða og móta stefnu og lagt sitt af mörkum. Væntanlega fjórir fjármálaráðherrar ef ég tel rétt sem hafa unnið að því að koma Íslandi aftur á lappirnar eftir hrun. [[Gripið fram í.]]Fimm ef við teljum Árna Mathiesen með, já, það er rétt. Mér finnst í þessari umræðu núna manndómur að viðurkenna það sem vel er gert. Ef við erum í þeirri stöðu í dag að geta farið að losa um höftin þá er það ekki vegna þess að hér var allt gert vitlaust á árunum 2009–2013 og síðan hafi alviturt fólk komið og tekið við stjórn landsins. Þetta er búið að vera ferli og það hefur tekið þennan tíma og mér finnst í raun ekki boðlegt að tala eins og sumir hafa gert hér, m.a. hv. þm. Karl Garðarsson sem fyrr í dag sagði undir liðnum um störf þingsins, með leyfi forseta: „Núverandi ríkisstjórn er ekki með neitt kröfuhafadekur eins og stjórn Jóhönnu og Steingríms var. Þeirrar stjórnar verður helst minnst fyrir það að gefa banka og siga vogunarsjóðum á einstaklinga, fjölskyldur og fyrirtæki.“ Það er ekkert annað. Þetta hefur aðeins verið rætt í dag, þegar menn ýja að því að stjórnmálamenn hafi haft einhverja annarlega hagsmuni að leiðarljósi og ekki bara gætt að hagsmunum Íslands. Nú er það þannig hvort sem mönnum líkar betur eða verr að kröfuhafarnir áttu sinn rétt. Hefði verið betra að hér hefði allt verið logandi í dómsmálum? Það er líka auðvelt í dag að koma og tala um Icesave-málið eins og það hefði bara verið hægt að kippa því í liðinn strax haustið eða veturinn 2009 en staðan var nú bara þannig að ef Ísland hefði ekki reynt að semja þá hefðum við hreinlega ekki fengið þau lán sem við þurftum að fá. Mér fannst hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fara ágætlega vel yfir þetta í sinni ræðu. Mér finnst oft vera rík tilhneiging til þess að mála hlutina einföldum litum, svart og hvítt, en raunveruleikinn er oftast miklu flóknari en það. Þannig að ég vil nota tækifærið til að hrósa hæstv. fjármálaráðherra sem mér finnst hafa staðið sig vel í þessu máli. Ég hef það svona á tilfinningunni, kannski er það meira tilfinning en eitthvað annað að hann hafi nú þurft að eiga svolítið við hinn stjórnarflokkinn, en þessi niðurstaða sem við höfum hér er mjög góð. Vonandi verður hún mjög góð. Vonandi tekst þetta vel. Það er eitt sem gerir að verkum að maður er kannski hugsi. Það verður auðvitað ekki þannig að við munum afnema höftin. Hér verður eitthvað losað um þau, menn ná kannski að vinna í þeim málum sem snúa að slitabúunum og kannski aflandskrónunum, en ég sé ekki að krónan verði bara frjáls og óháð á erlendum mörkuðum. Mér fannst myndin í Fréttablaðinu í morgun vera mjög lýsandi þar sem krónan hleypur út úr Seðlabankanum og er frjáls og stekkur út í sjó, þar sekkur hún. Mér finnst við virkilega þurfa að taka þá umræðu hvort við ætlum að vera áfram með íslenska krónu og þá með hvaða hætti. Væntanlega ekki fljótandi gengi eins og var 2001–2009. Þetta er kannski ekki umræða sem við þurfum að taka hér og nú, en mjög fljótlega. Við í Bjartri framtíð höfum lagt fram þingsályktunartillögu sem snýr að því að stjórnvöld móti sér stefnu í gjaldmiðilsmálum. En mér heyrist afstaða stjórnvalda vera sú að íslenska krónan hafi reynst vel og við verðum með hana áfram. En það dugar mér ekki alveg vegna þess að að mínu viti hefur tilraunin með íslensku krónuna mistekist. Ef við erum að tala um aukin lífsgæði og annað þá ættum við að reyna að horfa til þess að lækka vaxtastig og tryggja stöðugleika sem er erfitt með krónu og endalaust gengisflökt og þar sem verið hefur verðbólga undanfarin ár, ekki mest vegna þenslu í hagkerfinu, heldur meira vegna gengisbreytinga. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta mál fái þann tíma sem það þarf í þinginu. Það þarf svo sem ekki að tefja þessa umræðu, málið fer væntanlega til nefndar á morgun eða hinn og fer sína leið í kerfinu. Mér finnst alltaf áhugavert að sjá umsagnir um mál þannig að það verður kannski meira um að ræða í 2. umr. Ég hef í sjálfu sér engu við það að bæta sem fram hefur komið í dag. Mér finnst þetta gleðilegt. Ég mundi kannski vilja segja að mér finnst því miður hafa verið meiri stælar í framsóknarmönnum, frekar en sjálfstæðismönnum, sem hafa verið að hnýta í það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Mér finnst að við ættum að viðurkenna það að menn unnu hér við ótrúlega erfiðar aðstæður. Að sjálfsögðu eru gerð mistök. En þegar upp er staðið þá hefur okkur tekist ótrúlega vel til. Ég held að enginn hafi séð það fyrir þegar hrunið skall á og Geir Haarde blessaði Ísland að við yrðum í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Ég sá það alla vega ekki fyrir. Ég var alveg viss um að ég mundi til dæmis ekki hafa efni á því að eiga bíl og ég veit ekki hvað maður hugsaði ekki á þessum tíma. Það hefur tekist vel til og mér finnst að við eigum að gefa fólki það sem vel er gert. Ég vil þar af leiðandi hrósa stjórnvöldum fyrir að hafa unnið vel í þessu máli. Hugsanlega hefði mátt gera þetta fyrr, ég veit ekkert um það, en nú er þetta komið og það er vel.
Frú forseti. Ég er ekki algjörlega sammála því sem hv. þingmaður lét sér um munn fara þegar hún sagði að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hefðu yfirleitt í þessu máli allir verið með einhvers konar stæla. Hv. þm. Willum Þór Þórsson hefur að minnsta kosti reynst undantekning á því. Hann flutti hér ræðu áðan, stutta að vísu, í andsvari þar sem hann var ákaflega stórlyndur og sagði sína skoðun að vissulega hefði þessi ríkisstjórn sem nú situr unnið ákaflega gott verk, en hann gaf jafnframt tveimur öðrum ríkisstjórnum sem setið hafa kredit fyrir góð verk. Þannig á það að vera. Ég er í reynd eins og hv. þingmaður Willum Þór Þórsson sammála því sem ræðumaður rökstuddi í sinni prýðilegu ræðu að hér hafa margir komið að málum. Mestu skiptir að allt lítur út fyrir að lendingin verði farsæl. Ég segi til dæmis fyrir mig eins og ég held ég hafi sagt í dag að fargi var af mér létt við það að lesa þetta, fannst þetta vera traust lausn, engar sjónhverfingar, það væri búið að hugsa fyrir mjög miklu. Óttinn sem að steðjar þegar ráðist er í svona vandasama aðgerð er auðvitað sá að afleiðingar hennar á gengið kunni að verða þungar og leiða til búsifja fyrir heimilin. Ég vísa til þess að ég sagði oft að menn ættu ekki að ráðast í svona nema skoða það mjög rækilega hvort ekki ætti að aftengja vísitöluna til þess að koma í veg fyrir slíkt, alveg eins og menn íhuguðu á sínum tíma en gerðu ekki, en mér finnst eftir á að við hefðum átt að gera. Þetta var bara það sem ég vildi segja, koma hér til þess að draga þessi sjónarmið mín fram og segja það að ég er hv. þingmanni sammála um að menn eiga að gleðjast yfir þessu og reyna eftir föngum að stýra þessu saman til hafnar. Ég tek líka hjartanlega undir með hv. þingmanni, það er engin ástæða til þess að tefja mál af þessu tagi til þess að fara til nefndar þar sem það verður skoðað í hörgul, vegna þess að það er [[Forseti hringir.]]mjög flókið, textar að baki eru mjög flóknir.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að Willum Þór Þórsson er mjög málefnalegur þingmaður og einn af mínum uppáhaldsþingmönnum þannig að þessu var alls ekki beint til hans og auðvitað eru mjög margir framsóknarmenn mjög málefnalegir, en mér finnst leiðinlegt að sumir hafi dottið í þann pytt að reyna einhvern veginn að eigna sér þetta eða hvað maður á að kalla það að geta ekki horft á það að þetta er búin að vera sleitulaus, erfið vinna og barátta frá hruni sem er að skila okkur árangri. Það byrjaði ekkert vorið 2013. Varðandi gengið þá vonar maður að Seðlabankinn hafi tryggt sér það stóran gjaldeyrisvaraforða að ef hann þyrfti að kaupa krónur þá gæti hann gert það. Ég held að þó að hluti af honum sé skuldsettur þá sé Seðlabankinn búinn að safna sér góðum forða. En þetta er það sem við búum við á Íslandi, það þarf ekki mikið að gerast varðandi gengið til að við sjáum það brjótast út í verðbólgu og það án þess að nokkur þensla sé í hagkerfinu. Það verður að koma í ljós.
Frú forseti. Sem betur fer hefur Seðlabankinn þanið sig á markaði og verið eins agressífur við að kaupa og safna gjaldeyri eins og framast er unnt án þess að setja úr lagi það jafnvægi sem þrátt fyrir allt ríkir. Seðlabankinn hefur auðvitað líka vandað sig mjög og gripið til aðgerða sem eru kannski ekki endilega vinsælar. Ég vísa til þess að í dag hækkaði Seðlabankinn stýrivexti um 50 punkta og seðlabankastjóri lýsti því jafnframt yfir að það mundi þurfa kraftaverk til þess að ekki þyrfti að halda áfram þeirri vaxtahækkunarlotu. Það skiptir miklu máli, ekki bara vegna atburða sem hafa orðið á vinnumarkaði, heldur skiptir vaxtamunurinn við útlönd höfuðmáli um það hversu mikið strok verður í íslenskum krónum þegar höftunum verður aflétt. Eftir því sem vextir eru hærri hér því líklegra er að færri krónur leiti út eða viljinn til stroks verði minni, þannig að ég ímynda mér að Seðlabankinn muni vera agressífur í þessu og hann muni ekki vinna neinar vinsældakeppnir út á það. En það er bara eitt af því sem fylgir kóngsins járni og arbeiði þeirra sem þar stýra málum við þessar aðstæður. Hv. þingmaður eins og ég gat um áðan setti fram þá skoðun sem ég er henni sammála um að þessu máli þyrfti að koma til nefndar hið fyrsta. Tillögurnar eru kannski einfaldar, en það er bakefnið, það er greinargerðin sem öllu máli skiptir. Það er þar sem hv. þingmenn þurfa að sannfærast um að hnútar séu rétt hnýttir vegna þess að ef kemur til einhvers konar togstreitu um þennan lagalega gerning millum okkar og kröfuhafa þá mun það byggjast á því hvernig túlka ber þá [[Forseti hringir.]]greinargerð og þess vegna skiptir hún mestu máli. Þess vegna er þarft að koma þessu máli sem fyrst í vinnu okkar sérfræðinga sem eru þeir þingmenn [[Forseti hringir.]]sem best þekkja þessi mál.
Virðulegur forseti. Það er eflaust eitt og annað í þessum frumvörpum sem mun koma betur í ljós við umfjöllun nefndarinnar. Við höfum líka verið að benda á það og margir hér að það þarf að passa sig varðandi þá peninga sem munu safnast fyrir á bók í Seðlabankanum. Þótt mér heyrist nú á bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra að þeir hafi skilning á því að þá peninga megi ekki setja út í hagkerfið þá þarf að stíga varlega til jarðar og það er kannski eitthvað sem þarf að hnykkja betur á í vinnu nefndarinnar að það sé alveg á hreinu að þessir peningar verði ekki notaðir í að fjármagna kosningaloforð 2017.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í umræðuna um þau tvö frumvörp sem hér eru undir um stöðugleikaskatt og breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Þetta hefur verið áhugaverð umræða í dag og margt komið fram og hér hefur verið farið yfir ákveðna sögu í þessum málum sem er orðin ansi löng eins og hér kom síðast fram, ein sjö ár síðan þessi áætlun hófst um afnám gjaldeyrishafta. Ég vil segja það líka að mér hefur fundist umræðan á köflum vera með þeim hætti að það er eins og ekkert hafi gerst nema þegar höftin voru sett á og síðan ekki söguna meir fyrr en þessi ríkisstjórn tók við. Auðvitað er það ekki viðeigandi þegar verið er að brigsla þingmönnum og ráðherrum síðustu ríkisstjórnar um að gefa banka og siga vogunarsjóðum á heimili og fjölskyldur og fyrirtæki í landinu eins og hér hefur verið gert ítrekað á þingi. Ég var nú bara að rifja það upp þegar þessi uppákoma varð eftir hádegi í dag hvað fjármála- og efnahagsráðherra sagði þegar ég var að ræða við hann í óundirbúnum fyrirspurnatíma um lánshæfismat og traust. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp eins og eina setningu þar sem hæstv. ráðherra brást svona við: „Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað þingmaðurinn er að fara í þessari umræðu, ég verð bara að játa það. Ég ætla að vona að þingmaðurinn sé ekki að láta reka sig hingað upp í ræðustól af stórum umsvifamiklum kröfuhöfum sem lýstu því yfir í viðtali við Reuters núna að við værum að dragast aftur úr miðað við þá þróun sem hv. þingmaður lýsir, og fór að líkja okkur við ríkin í sunnanverðri Evrópu, sem er auðvitað tómt rugl.“ Strax og farið er að gera einhverjar athugasemdir eða spyrjast fyrir um hin eðlilegustu mál þá eru gerðar athugasemdir með þessum hætti sem mér finnst ekki viðeigandi, hvorki þá né nú. En það er ágætt að fara aðeins yfir tímalínuna og byrja á því þegar gjaldeyrishöftin voru sett á í nóvember 2008 eftir hrunið sem var bein afleiðing af þeirri efnahagsstefnu sem var búin að vera hér við lýði í allt of mörg ár og hér fer fjármálakerfið á hliðina eins og reyndar víða annars staðar og við verðum nánast gjaldþrota þjóð. Fyrst er að nefna inngrip Seðlabankans 10. október 2008 eins og við þekkjum, en það er kannski fyrst þegar Lehman Brothers sækir um greiðslustöðvun að hrikta fer í stoðum út um allan heim eins og við munum og á svipuðum tíma eru íslensku fjármálafyrirtækin á niðurleið og 25. september 2008 leitar Glitnir til stjórnvalda. Við þekkjum söguna og hvernig hún var fyrir áramótin þetta ár. En það er 28. nóvember 2008 sem gjaldeyrishöftin eru sett á. Það er áhugavert að rifja það upp og þó að það hafi verið gert þá ætla ég að gera það aftur og rifja upp hverjir það voru sem gerðu það. Það var næturfundur í þinginu vegna þessara válegu atburða og þá voru þessi gjaldeyrishöft sett. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór einmitt yfir það hvað gerðist, hvers konar staða þetta var. Við þurftum að raða niður forgangsatriðum eins og að eiga fyrir lyfjum og olíu og fleiru sem þjóðin hefur kannski aldrei staðið frammi fyrir að geta ekki gert ráð fyrir því að kaupa. Síðan eru höftin hert til muna 1. apríl 2009. Þá er það hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem þá var fjármálaráðherra sem mælir fyrir frumvarpi um það og hann segir um það, með leyfi forseta: „Breytingarnar fela í sér að nýju bráðabirgðaákvæði verði bætt við lög um gjaldeyrismál sem kveði á um að útflutningsviðskipti vöru og þjónustu skuli fara fram í erlendum gjaldmiðli. Samhliða er lögð til breyting á tollalögum sem felur í sér að á útflutningsskýrslu skuli viðskiptaverð vöru skráð í erlendum gjaldmiðli. Lagt er til að breytingarnar verði tímabundnar til 30. nóvember 2010 sem er sama tímabil og áætlun Íslands um efnahagsstöðugleika vegna lánsumsóknar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum tekur til.“ Þarna er verið að koma í veg fyrir að útflytjendur komi sér hjá skilum á gjaldeyri. Frumvarpið er samþykkt við lokaatkvæðagreiðslu rétt fyrir miðnætti 31. mars 2009. Það var samþykkt með atkvæðum 31 þingmanns, 21 þingmaður greiddi ekki atkvæði, þ.e. Sjálfstæðisflokksins, 11 voru ekki viðstaddir fundinn. Hér hefur auðvitað verið farið aðeins yfir þessa sögu að þeir hinir sömu og standa kannski frammi fyrir því nú að geta byggt á þeim ákvörðunum sem teknar voru greiddu ekki atkvæði með þeim og eins og hér hefur verið rifjað upp af og til í dag er sú staðreynd að slitabúin voru læst inni í hagkerfinu árið 2012 í mars og tekin inn fyrir höft í rauninni forsenda þess að hér var hægt að leggja á þessa skatta og hægt að fara með málið í þann farveg núna. Hér hefur einmitt verið rakið mikilvægi þessa og þáverandi fjármálaráðherra sem ég vitnaði til áðan hefur játað það að hann hafi ekki einu sinni sjálfur gert sér grein fyrir því hversu ótrúlega miklu máli þetta skipti. Það vissu allir að þetta skipti máli, en kannski höfum við öll áttað okkur á því síðar hversu miklu þetta skipti. Það var líka þá sem þverpólitísk nefnd sendi bréf á formenn flokka um að fjármagnshöftin yrðu gerð ótímabundin. Þá lá ljóst fyrir að við sæjum það ekki fyrir hvenær hægt yrði að aflétta þeim miðað við stöðuna eins og hún var þá. Í ágústbyrjun 2009 má segja að fyrsta áætlunin um afnám gjaldeyrishafta sé kynnt. Svo er það í lok október sem fyrsta skref að afnámi gjaldeyrishafta er tekið og Seðlabankinn kemur fram með langtímaáætlun og segir að hún endurspeglist í ríkisfjármálunum ásamt fjárlagafrumvarpinu þar sem lagt var upp með mikið aðhald sem mundi skapa rými fyrir stöðugra gengi krónunnar. Fyrsta endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fór fram þannig að Seðlabankinn hafði aðgang að auknum gjaldeyrisvaraforða sem við vissum að var þörf á þá. Ég ætla að klára að fara yfir söguna. Sú þverpólitíska nefnd sem var að störfum hér eins og hér hefur verið rifjað upp var vissulega þverpólitísk og hún hafði eitthvað um málin að segja. Hún vann vinnu sem skipti verulegu máli en var ekki eins og sú sem var sett af stað í tíð þessarar ríkisstjórnar, sú nefnd var í rauninni bara eins og áheyrnarfulltrúi þar sem fulltrúum flokkanna gafst tækifæri á því að hlýða á tilteknar upplýsingar en liðsinntu ekki í raun stjórnvöldum um heildræna lausn sem nú hefur svo litið dagsins ljós. Þannig að í sjálfu sér voru þessar nefndir mjög eðlisólíkar. Ég sat í þeirri seinni til að byrja með og mér fannst það afskaplega gagnslítið, kannski vegna þess að maður hafði gert ráð fyrir því að þátttakan yrði meiri. Síðan er það í júlí 2014 sem búið er að semja við ráðgjafa um vinnu vegna losunar fjármagnshafta sem var, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór ágætlega yfir, hluti af því sem fyrri ríkisstjórn gerði líka. Þó að það þurfi í sjálfu sér ekki að metast um þessa hluti þá er ágætt að sögunni sé haldið til haga. Eins og hér hefur komið fram þá settum við þessi höft á saman og því er mikilvægt að við losum þau líka saman. Ég held að það verði ekki ofsagt, af því að hér hefur verið talað mikið um væntingastjórnun í framhaldi af þessum málum, að landinn haldi ekki að nú séum við komin úr viðjum hafta og hér geti allt blómstrað frá og með morgundeginum með flæðandi peningum. Það er afar mikilvægt að haldið verði mjög vel á spilunum. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra komast mjög vel frá því í ræðu sinni og vona svo sannarlega að það standi að menn verði á varðbergi og fjármunir fari mjög takmarkað í umferð og verði nýttir í niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs fremur en allt annað eins og kemur fram í frumvarpinu. En það má velta því fyrir sér hvenær við getum talað um það og rökstutt það að efnahagurinn sé kominn af stað, hvenær hruni lýkur og hvenær uppbygging hafi hafist. Ég lít svo á að uppbygging hafi hafist í rauninni strax eftir ríkisstjórnarskiptin á síðasta kjörtímabili þegar fólk hófst handa við það að takast á við þann vanda sem staðið var frammi fyrir. Efnahagsreikningar ríkissjóðs sýna það auðvitað og það kemur m.a. vel fram í ríkisfjármálaáætlun sem hefur verið hér til umfjöllunar og í fjárlagafrumvarpi þegar dregnar eru upp myndir undanfarinna ára að hægt og sígandi hefur landið risið eins og gjarnan er sagt. Allt þetta er undirbygging fyrir því að við stöndum hér í dag og getum rætt þetta mál sem er afskaplega gleðilegt. Þannig að ég held að það sé gott að við höldum þessu öllu til haga. Það er líka ágætlega rakið hér á bls. 12, 13 og 14. Þess vegna er það svolítið merkilegt þegar fólk hefur einhvern veginn ekki viljað kannast við að verið sé að byggja á því sem áður var gert, en það er ágætlega rökstutt hér í kafla 2.4 um undirbúning að losun fjármagnshafta og um áætlanir um losun hafta frá því 2009 sem ég var að vitna til og 2011 þar sem vitnað er til að ríkisstjórnin hafi þá samþykkt nýja áætlun um losun hafta. Þar kemur fram að eftirfarandi þjóðhagsleg skilyrði þurftu að vera til staðar fyrir losun hafta, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi að þjóðhagslegur stöðugleiki, fjármálastöðugleiki og nægilegur gjaldeyrisforði væri tryggður. Í öðru lagi að afgangur væri af viðskiptum við útlönd, gengi krónunnar væri ekki undir lækkunarþrýstingi ásamt því að verðbólga væri við markmið sitt. Í þriðja lagi þurfti ríkissjóður að halda áætlun um afgang og aðgangur hans að erlendum lánsfjármörkuðum að vera til staðar. Í fjórða lagi þurfti fjármálakerfið að ráða við lausafjáráhrif vegna losunar hafta og bankarnir að hafa aðgang að traustri fjármögnun.“ Í kafla 2.4.2 er farið yfir framvinduna 2013–2015, þ.e. eftir að ný ríkisstjórn tók við. Þetta er ágætlega rakið, virðulegi forseti, í frumvarpi um stöðugleikaskattinn. Það er því svolítið sérstakt að menn, sumir hverjir, eigi erfitt með að ræða það. Það eru auðvitað ýmsir áhættuþættir við losun hafta. Það er meðal annars talað hér um greiðslujöfnunarvanda. Ef gengið lækkar mikið getur það raskað bæði verðstöðugleika og stöðugleika fjármálakerfisins og vitnað í það að ef Seðlabankinn mundi nota forðann til þess að koma í veg fyrir áhrif á gengi þá mundu skuldir hins opinbera auðvitað aukast og þá Seðlabankans um leið. Það er því að mörgu að hyggja eins og ég sagði og þarf að fara mjög varlega. Hér hefur mikið verið talað um stöðugleikaskilyrði. Þau eru rakin hér í nokkrum liðum í kafla um nauðsyn og markmið stöðugleikaskattsins og í lið 3.2 kemur fram - og það er ágætt að rifja það upp í tengslum við loforð Framsóknarflokksins fyrir kosningar um niðurfærslu skulda heimila - að tilgangur skattsins sé ekki að afla ríkissjóðnum tekna til þess að standa undir útgjöldum heldur að draga umtalsvert úr áhættunni sem felst í slitum búanna og treysta þannig efnahagslegan stöðugleika. Það var ekki sagt fyrir kosningar, fyrir kosningar var sagt að þetta væru peningarnir sem ætti að nota til skuldaniðurfærslu heimilanna. Það er auðvitað ábyrgðarhluti hvernig farið er með þessi mál. Þess vegna er kannski óábyrgt að orða þetta með þeim hætti því þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir að eitthvert rými skapist í ríkisrekstri til framtíðar með niðurgreiðslu skulda sem lækki vaxtabyrði þá var þetta samt sem áður ekki kynnt þannig fyrir kosningar. Ég held að það sé gott að fólk átti sig á því ef til kemur að þessi skattur verður greiddur, þ.e. hjá þeim sem ekki taka nauðasamning, af því það er líka mikilvægt að átta sig á því að skatturinn verður lagður á þá sem ekki fara í nauðasamninga. Nú þegar hafa stærstu aðilarnir gefið það til kynna að þeir ætli að nýta sér nauðasamningsleiðina og það er mjög ítarlegar upplýsingar að finna á heimasíðu ráðuneytisins um það. Ríkissjóður mun nýta þann skatt sem og ef innheimtist til þess að greiða niður skuldabréfið sem var gefið út til handa Seðlabankanum og það mun væntanlega líka gerast í gegnum nauðasamningana þannig að það verði ekki mikið af auknu peningamagni í umferð. Síðan verður öðrum þeim tekjum sem ríkissjóður hefur af skattinum ráðstafað á sérstakan innstæðureikning í Seðlabankanum, eins og kemur fram á bls. 23, þar sem ekki er hægt að útiloka sviptingar í peningamagni í umferð og lausafjárstöðu fjármálafyrirtækja á meðan á uppgjöri búanna stendur og greiðsla skattsins á við sem lýkur seinni partinn á seinna ári. Það er því afar mikilvægt að fólk átti sig á því að ekki er gert ráð fyrir því að þetta fjármagn fari beint inn í hagkerfið eða annað. Því miður hefur líka komið fram í dag hvaða stefnu ríkisvaldið hefur, og er væntanlega stefna beggja aðila þótt maður hefði talið það vera stefnu Sjálfstæðisflokksins, sem tilkynnir um skattalækkanir strax á þessum degi sem málið kemur fram. Það veldur auðvitað vonbrigðum því það er búið að fara ágætlega yfir það hér að þetta er ekki rétti tíminn til þess. Á sama tíma verður ekki haldið og sleppt, ef rými skapast þá er augljóst að ekki verður bæði hægt að framkvæma alla þá hluti sem við þurfum á að halda og lækka skatta sem kemur gjarnan þeim efnameiri betur en þeim efnaminni. Ég fór aðeins yfir það í störfum þingsins fyrr í dag að sú stefna hefur verið hrakin, brauðmolakenningin, og vitnaði til ágætra úttekta hagfræðinga erlendis um það og mikillar og góðrar rannsóknar og náttúrlega hafa margar slíkar sýnt það og sannað. Þannig að um leið og lækka á einhverja skatta á almenning verður tæplega hægt að ráðast í innviðauppbyggingu hvort heldur það er í heilbrigðis-, menntamálum eða samgöngumálum. Það er miður að það hlakki svo í mönnum og þeir séu svo óskaplega glaðir að jaðrar við ákveðið kæruleysi að setja svona upplýsingar fram. Þegar maður rifjar upp söguna, sérstaklega varðandi það hvernig menn töluðu í kosningabaráttunni, þá er hægt að rekja það mjög ítarlega. Það er til mjög víða það sem forustumenn þessarar ríkisstjórnar segja, t.d. sagði forsætisráðherra í setningarræðu á flokksþingi Framsóknarflokksins í byrjun febrúar 2013, þar sem hann fjallaði um það verkefni sem við höfum verið að fjalla um hér, að það gerðist ekki nema með samkomulagi við kröfuhafa. Hér hafa þeir báðir ítrekað verið spurðir um hvernig það gengi og ef ég kem inn í þessa ræðu forsætisráðherra, með leyfi forseta, þá sagði hann þarna að hann væri á móti því að gömlu bankarnir fengju að klára nauðasamningana. Sagði hann að megnið af kröfunum á hendur íslensku bönkunum væri ekki lengur í eigu þeirra sem töpuðu gríðarháum upphæðum á að lána íslensku bönkunum fjármagn. Þær hefðu verið keyptar af vogunarsjóðunum sem í flestum tilvikum hefðu hagnast gríðarlega á þeim. Hann taldi sem sagt að þeir stefndu íslensku efnahagslífi og heimilum og fyrirtækjum í voða og vildi taka á þessu af mikilli festu. Við höfum heyrt talað um gjaldþrotaleið í því sambandi. Fjármálaráðherra sagði í setningarræðu sinni á landsfundi Sjálfstæðisflokksins að ekki væri hægt að afnema gjaldeyrishöftin án þess að taka á gömlu bönkunum. Þeir yrðu að þola það, erlendu kröfuhafarnir, að kröfurnar yrðu verulega afskrifaðar til þess að skapa grundvöll fyrir afnámi gjaldeyrishafta. Við þekkjum líka söguna, eins og ég var að rifja upp áðan, um skuldamál heimilanna, niðurgreiðslu og kosningaloforð og það var auðvitað það sem fyrst og fremst skilaði forsætisráðherra í þann stól sem hann situr í í dag, það var fyrst og fremst út á það orð sem mjög gjarnan var notað, þ.e. orðið hrægammasjóðir. Við vitum það sem hér erum inni að það eru ekki þeir, ekki enn þá, sem eru að borga þetta kosningaloforð. Við munum það líka að forustumenn ríkisstjórnarinnar sögðu það ítrekað að þetta ætti ekki að taka langan tíma, þetta yrði fljótgert og á næstu dögum mundu menn stíga fyrstu skrefin o.s.frv. Svo þegar þeir eru komnir í ríkisstjórn og standa frammi fyrir veruleikanum þá átta þeir sig kannski á því að þetta er öllu þyngra í vöfum og ber að fara varlega og sem betur fer varð raunin sú að menn gerðu það. En þrátt fyrir það þá töluðu þeir nú fjálglega fyrir kosningar um þetta og það endurspeglast kannski svolítið í því að afneita því sem gert var á síðasta kjörtímabili eins og ekkert hafi verið gert eða að fólk hafi haft einhverjar annarlegar hvatir eins og stundum hefur komið hér fram og ég las nú upp áðan dæmi um slíkt þar sem fjármálaráðherra var í samtali við mig. Virðulegi forseti. Það vakna auðvitað nokkrar spurningar þegar við ræðum þessi mál og ég held að þeim verði kannski svarað þegar málið gengur til nefndar. Það er þá helst stöðugleikaframlagið. Á glærunum sem voru sýndar í Hörpu kemur ekki svo djúp greining fram og ég vona að efnahags- og viðskiptanefnd reyni að kafa svolítið ofan í það, því þetta er eitt af því sem við þurfum að vita og hafa alveg á hreinu. Marga af þeim þáttum sem þarna eru undir þurfa menn að vera með alveg skothelda og vita að hverju þeir eru að ganga, hvort sem það er í skilyrtum skuldabréfum eða endurfjármögnun lána eða afkomuskiptasamningum eða hvað það nú er. Eins er það talan sem hér hefur verið nefnd, 400, 500 milljarðar kr., hún er einn af þessum óvissuþáttum. Það er gert ráð fyrir þessu en það þarf að reyna að byggja undir þetta og vita hvað er líklegt að endurheimtist og hvað er fast í hendi. Að einhverju leyti má væntanlega sjá það ef þessir nauðasamningar verða samþykktir sem hafa birst okkur nú þegar. Ég held að nefndin þurfi að spyrja mjög agressífra spurninga til þess að þetta verði vel undirbyggt og við séum öll á sömu blaðsíðu. Það má til dæmis velta því fyrir sér um hvaða kröfur ríki mest óvissa. Lætur ríkið eða ESÍ einhverjar kröfur af hendi vegna stöðugleikaframlagsins? Tilteknar kröfur sem Seðlabankinn fær framseldar eru gefnar upp á nafnvirði, eru þær reiknaðar þannig inn í stóru töluna sem hér er gefin upp eða eru það áætlaðar endurheimtur o.s.frv.? Það eru margar slíkar spurningar sem ég held að nefndin þurfi að svara. Ég vonast til þess að þegar við komum til 2. umr. verði málið enn betur undirbyggt. En ég segi eins og flestir sem hér hafa talað að auðvitað fagnar maður því að við erum komin þó þetta langt og getum farið að losa um höftin og eins að lífeyrissjóðirnir og aðrir aðilar fái að fjárfesta. En þá má líka velta því upp: Hver ákvað 10 milljarða töluna gagnvart lífeyrissjóðunum um erlenda fjárfestingu? Hvað býr þar að baki? Það má vel vera að það sé rökstutt einhvers staðar en það er ekki að finna hér, ég hef að minnsta kosti ekki rekið augun í það. Við þurfum að skoða þetta vel þannig að þegar við tökum málið til 2. umr. séum við með það mjög vel undirbyggt af því að við viljum jú öll standa vel að þessu. Þetta er mikilvægt mál og nauðsynlegt til þess að atvinnulífið, líka einstaklingar en sérstaklega atvinnulífið, þrífist hér almennilega.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur prýðisræðu. Hún velti upp mörgum þörfum spurningum og fór vel yfir tímalínuna og þann sjö ára bardaga sem hefur verið talað um hér í umræðum um málið. Við erum að ræða þessi tvö frumvörp samhliða, um stöðugleikaskattinn annars vegar og hins vegar um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem snúa að því að slitastjórnum verði auðveldað að ljúka slitum og freista þess að leita nauðasamnings. Það má horfa á þetta þannig að út frá þessum tveimur frumvörpum birtist úrlausn eða þessi áætlun, þ.e. rammi um valfrjálsa leið, hvaða leið er hægt að fara. Undirliggjandi blasir auðvitað greiðslujafnaðarvandinn við þegar þessar áætlanir hafa verið settar fram, sem er ekkert umsemjanlegt, og allt það umfang sem er gríðarlegt. Heildarumfangið er 1.200 milljarðar og þar af fjárhæð slitabúa 900 og áætlaðir 300 milljarðar í aflandskrónur. Af því að hv. þingmaður var að ræða tímalínuna þá ætla ég hér í fyrra andsvari að koma aðeins inn á hana. Ef við horfum á þessi sjö ár þá voru neyðarlögin gríðarlega mikilvæg viðbrögð og stóðust alla ágjöf. Síðan má segja að 12. mars 2012, þegar við lokum inni eignir slitabúanna, hafi reynst dýrmætur [[Forseti hringir.]]og sú áætlun sem birtist hér þannig að þetta spannar [[Forseti hringir.]]þrjár ríkisstjórnir. Hvernig horfir þessi tímalína við hv. þingmanni?
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, þessi tímalína er akkúrat það sem við höfum verið að ræða. Þess vegna, eins og ég sagði í ræðu minni, finnst mér skipta máli að halda því til haga af því þetta er ekki mál sem við eigum að setja okkur á háan hest yfir og hver og einn að reyna að eigna sér það, heldur skiptir máli að við settum þessi höft á í sameiningu og við losum þau í sameiningu. Stóri áfanginn er vissulega þegar höftin voru sett og neyðarlögin á sínum tíma og síðan dagsetningin í mars þegar við læstum slitabúin inni í hagkerfinu með haftaaðgerðinni. Eins og við höfum verið að ræða er það það sem gerir mögulegt í dag að leggja á skatt og annað því um líkt, að þessi aðgerð var framkvæmd þrátt fyrir að fæstir gerðu sér í rauninni grein fyrir því hversu mikilvæg aðgerðin var. Ég held að við séum öll sammála um það. Það eina sem ég hef sagt að ég hafi orðið fyrir vonbrigðum með í þessu ferli er þessi þverpólitíska nefnd, sú síðari. Ég hefði viljað að hún hefði meiri aðkomu að ferlinu en hún hefur haft. Hún var aðallega að taka á móti tilkynningum og henni voru tilkynntir ákveðnir hlutir en hún hafði ekki eins og sú fyrri beina aðkomu að því að liðsinna stjórnvöldum og vera svolítið með í ferlinu, meira en hefur verið. Ég hefði viljað sjá það gerast. Ég held að [[Forseti hringir.]]akkúrat þessi slagur, eins og hv. þingmaður sagði, í þessi ár hafi leitt okkur hingað í dag. Það er vel.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er af nógu að taka. Mér hefur þótt umræðan hér um þessi tvö frumvörp og um þetta mál í heild sinni afar góð og gagnleg í allan dag og margar góðar ræður hafa varpað ljósi á málið. Mér finnst umræðan heilt yfir hafa verið yfirveguð. Það er auðvitað mjög mikilvægt í ljósi þess að þetta er einhver stærsta efnahagslega aðgerð sem við höfum staðið frammi fyrir sem þjóð og löggjafi í okkar þingsögu, leyfi ég mér að segja, ef ekki væri fyrir þann tíma sem við merkjum lýðveldissögunni. Gott og vel. Það er mjög mikilvægt og auðvitað pólitísk í vissum skilningi að einhvers konar keppni sé um það að koma sjónarmiðum að og allir vilja Lilju kveðið hafa þegar eitthvað gott kemur. Þegar ég horfi á þessi tvö frumvörp og þær áætlanir sem í þeim birtast þá gefur það til kynna að þegar hægt er að setja jafn flókið lagalegt efnahagslegt viðfangsefni fram með jafn einföldum og skýrum hætti að vinnan á bak við það sé vönduð og góð. Ég ætla að taka undir með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að við veltum upp spurningum og förum vel yfir frumvörpin í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þau eru eðlisólík. Stöðugleikaskatturinn er nokkuð skothelt frumvarp en hitt er öðruvísi lagatæknilega séð. Við munum örugglega fást við það í hv. efnahags- og viðskiptanefnd.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það að auðvitað erum við að kljást við bæði sjónarmið og aðferðafræði, þ.e. ólíkir þingflokkar. Það er hið eðlilegasta og besta mál að við höfum misjafna sýn á það hvernig best er að fara með. Eins og ég lýsti hér áðan hugnast mér ekki fram komnar hugmyndir fjármálaráðherra um skattalækkanir. Á þessum tímapunkti held ég að þær séu ekki skynsamlegar. Við sáum það á hækkun stýrivaxta í morgun. Þar eru í rauninni tilkynntar stýrivaxtahækkanir aftur í ágúst. Það er gert ráð fyrir því. Það er aðferðafræðin og sjónarmiðin sem við erum hér að takast á um. Hvað svo? Það er svolítið þannig. Hvað svo þegar við verðum komin af stað í vegferðina sem felst í því að losa um höftin? Það er mikilvægt að fólk átti sig á því að við erum hér að hefja ferli í losun hafta í framkvæmd en ekki að afnema þau á morgun eða hinn eða þegar nefndin er búin að fjalla um málið og það hefur verið samþykkt í þinginu, þar með er ekki höftum létt. Þetta er flókið. Þetta er ekki sérstaklega skemmtilegt á að hlusta fyrir almenning en skiptir hins vegar alveg gríðarlega miklu máli. Það er þess vegna sem ég held að við þurfum að vanda okkur í umræðunni. Ég tek undir það að mér hefur fundist umræðan hérna vera góð. Vissulega er mikið búið að fara yfir söguna og allir vilja Lilju kveðið hafa, eins og hv. þingmaður sagði. Mér finnst hins vegar aðalatriðið að við sjáum að þetta er langt og mikið ferli og allt það fólk sem að þessu hefur komið á auðvitað miklar þakkir skildar því að þetta hefur verið mikið og erfitt ferli, en það er ekki búið. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því. Það er í rauninni [[Forseti hringir.]]ekki búið þó að þessi frumvörp verði samþykkt.