Borist hefur bréf frá Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Teitur Björn Einarsson. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.
Herra forseti. Af nógu er að taka þegar kemur að bættum búsetuskilyrðum á landsbyggðinni en í nútímanum er það svo að góðar nettengingar, liprar samgöngur og tryggt afhendingaröryggi rafmagns eru grunnskilyrði til þess að gera svæði aðlaðandi til búsetu. Afhendingaröryggi rafmagns er mjög breytilegt milli landsvæða og orkufyrirtæki, bæði í ríkis- og einkaeigu, nýta sér það óspart sem þrýstiaðferð, bæði á einstaklinga og sveitarstjórnir. Íbúum landsvæða þar sem afhendingaröryggi er lélegt er sagt að til að fá viðunandi rafmagn þurfi að virkja innan svæðanna, burt séð frá því hvort um er að ræða landsvæði sem eru ósnortin af slíkum mannvirkjum eður ei. Sveitarfélögin eiga sem sagt eftir þessu að selja náttúru sína fyrir aðgengi að rafmagni, náttúru sem í mörgum tilfellum laðar að ferðamenn sem aftur skila svo peningum til ríkisins. Þessi nálgun er í besta falli vafasöm. Ég minni á það, herra forseti, að við erum ein þjóð í einu landi og það er stjórnvalda að tryggja öllum landsmönnum sömu grunnþjónustu. Það er stjórnvaldsákvörðun hvað gert er við það rafmagn sem framleitt er í landinu. Í dag er framleitt nóg rafmagn til að knýja flórsköfur og þvottavélar í Skaftárhreppi og rúningsklippur á Vestfjörðum. Vandamálið er hversu illa gengur að flytja rafmagnið og tryggja að það sé til staðar þegar á því þarf að halda og því vill drepast á mjaltavélum og hitakútum fyrir 60 hótelsturtur þegar verst gegnir, en þegar að þessu kemur benda ríkisfyrirtækin hvert á annað. Ég var á fundi með stjórn og talsmönnum Rariks í lok ágúst og í máli þeirra kom fram að það væri sveitarstjórnarfólks að þrýsta á pólitíkina um að arðgreiðslur Rariks færu í uppbyggingu og endurnýjun dreifikerfisins. Einnig væri þeirra að þrýsta á um auknar arðgreiðslur frá Landsvirkjun og þrýsta á pólitíkina að herða á Landsneti við uppbyggingu dreifikerfis. Af hverju þarf að vera að þrýsta á um þetta einhvers staðar baka til, þrjú fyrirtæki að hluta eða öllu leyti í eigu ríkisins, öll með svipuð verkefni, sama grunnmarkmið. Enn og aftur, við erum ein þjóð í einu landi. Ég hvet því þingheim til að íhuga alvarlega það hlutverk sitt að tryggja öllum íbúum þessa lands sambærilega grunnþjónustu. Það þarf að hlífa einstaklingum við því að finnast skylda sín að láta land sitt í skiptum fyrir sömu lífsskilyrði og þykja sjálfsögð annars staðar í sama landi og að láta sveitarstjórnarfólk taka ákvarðanir um framkvæmdaleyfi virkjana út frá breiðara sjónarhorni en dreifikerfi rafmagns. Þessi brýna þörf úrbóta þar verður óeðlilega plássfrek í rökum fyrir ákvarðanatöku á kostnað annarra þátta. Eins þarf að hlífa sveitarstjórnum við þeirri niðurlægingu að þurfa [[Forseti hringir.]]við hvert gefið tækifæri að stinga augun úr nágrannasveitarfélögum sínum við að reyna að sýna fram á nauðsyn þess að fá forgang að þjónustu sem ætti í nútímanum ekki að þurfa að berjast um.
Herra forseti. Það hefur verið afstaða Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um árabil að þegar kemur að almannaþjónustu, heilbrigðisþjónustu, menntamálum og fleiru eigi ekki að vera um það að ræða að ríkið geri samninga sem tryggja þeim einstaklingum sem standa að baki fyrirtækinu eða fyrirtækjunum eða fyrirtækjasamsteypum arð úr ríkissjóði. Það þýðir ekki að Vinstri græn séu á móti einkarekstri í heilbrigðisþjónustu, séu á móti einkarekstri í menntakerfinu. Síður en svo. Við viljum hins vegar að það sé alveg á hreinu að ekki sé verið að nota takmarkað almannafé til þess að greiða arð út úr fyrirtækjum sem veita slíka þjónustu. Hv. þingmenn hafa örugglega einhvern tímann heyrt hugtakið „non profit“ í þessu sambandi og mjög stór hluti þeirra heilbrigðisþjónustufyrirtækja sem eru á Íslandi eru í raun slík fyrirtæki. Vinstri græn telja að ef menn vilja standa í heilbrigðisþjónustu á Íslandi verði þeir að átta sig á því að það er ákveðinn markaðsbrestur í því að selja heilbrigðisþjónustu vegna þess að staða kaupenda og seljenda er alltaf mjög ójöfn. Kaupandinn er yfirleitt ekki í neinni stöðu til þess að segja að hann þurfi eða þurfi ekki einhverja tiltekna þjónustu vegna þess að sá sem veitir þjónustuna er alltaf í yfirburðarstöðu gagnvart kaupandanum. Þess vegna er miklu nær að hugsa málin þannig að verði einhvers konar ábati eða ávinningur af slíkum fyrirtækjum þá sé hann notaður inni í fyrirtækinu til þess að bæta þjónustuna, bæta hag fyrirtækisins, bæta laun starfsmanna, fjölga þeim sem fá þjónustu. Vinstri græn hafa nú flutt frumvarp á Alþingi í þá veru þar sem er gert ráð fyrir að ráðherra fái heimild til að setja sem skilyrði í samninga um heilbrigðisþjónustu að ekki sé gerð arðsemiskrafa í fyrirtækjunum. Vinstri græn munu halda þessu máli mjög á lofti í vetur.
Virðulegur forseti. Ég var að koma úr minni fyrstu utanlandsferð á vegum þingsins, af velferðarnefndarfundi Norðurlandaráðs í Nuuk í Grænlandi. Ég spyr mig eftir þessa ferð hverju hún skilar og í hvaða tilgangi hún hafi verið farin. Ég dáist að þeim Grænlendingum sem búa þar á þessum kletti sem er með ís ofan á og með ótrúlegri seiglu hafa lifað á þeim stað. En ég verð að gera athugasemd við það að ég gisti á dýrasta hóteli sem ég hef nokkurn tímann gist á á ævinni. Það er meira en tvöfalt dýrara en nokkurt lúxushótel sem ég hef komist inn á. Var það samt ekki dýrt í þeim samanburði. Ég spyr mig hvers vegna í ósköpunum var verið að senda tíu manns, sjö þingmenn og aðstoðarfólk, á þessa ráðstefnu sem var eingöngu í þeim tilgangi að samþykkja einhverjar áður gerðar ályktanir eða reyna að gera einhverjar orðalagsbreytingar. Ég segi bara: Guði sé lof, þetta voru á milli 20 og 30 álit sem var farið í gegnum en á bak við þessi álit voru um 250 blaðsíður. Ég spyr: Til hvers í ósköpunum erum við að þessu? Ég spyr líka, ef ég er að borga þarna meira en helmingi dýrara hótel en þyrfti að vera og við erum að borga helmingi meira fyrir Þingvelli og hátíðina þar en þyrfti: Er þetta gegnumgangandi á þinginu? Þurfum við ekki að fara að endurskoða hlutina? Á sama tíma er hver fréttatíminn af öðrum þar sem kemur fram að börn fái ekki þjónustu vegna þess að laga þarf í þeim góminn, það þarf að laga í þeim tennurnar. Á sama tíma erum við að setja inn í fjárlög hungurlús, 1% hækkun á persónuafslætti aukalega, 500 kall. Það sýnir sig að 1% lækkun á 37% þrepaskatti hefði skilað 14 milljörðum til að nota í persónuafsláttinn og það hefði skilað þeim sem lægst eru settir 15.000 kr. á mánuði en ekki 500 kr. Ég spyr og vil bara fá upplýsingar um það hvort við eigum að fara að taka það saman hvort allar þessar utanlandsferðir og kostnaðurinn í kringum þær séu nauðsynlegar. [[Forseti hringir.]]Við eigum að kafa ofan í þetta. Að lokum vil ég segja: Þetta var rándýr ferð en það sem er undarlegast við hana og verður sennilega mest í minningunni haft er að hún var í boði Alþingis og það eina sem stendur sennilega upp úr er rándýr hálsbólga og kvef.
Herra forseti. Undir liðnum um störf þingsins ætla ég að ræða störf þingsins. Ég ætla að byrja á því sem m.a. hefur verið til umræðu í forsætisnefnd, og er nú til umræðu í fjölmiðlum, um samantekinn kostnað við þingfundinn á Þingvöllum. Þar kemur fram, eins og birt hefur verið opinberlega á vefnum, að pallar og gangvegir, efni og vinna, hafi kostað 40 milljarða. [[Gripið fram í: Milljarða?]]Nei, ekki milljarðar, þá fyrst væri þetta algjört fíaskó, þá fyrst. [[Hlátur í þingsal.]]Þá væri það eitthvað til að hrópa húrra fyrir, að menn hefðu getað eytt peningunum svona vel. Nei. Lýsingin var síðan 22 milljónir, fór eitthvað umfram. Það urðu umræður um þetta í nefndinni og sjálfsagt að birta opinberlega þær tölur. Við Píratar óskuðum eftir því, og ég hef sent þann ítrekunarpóst á þingforseta, og vísa í ósk mína undir dagskrárliðnum, að fá samninga Alþingis í tengslum við þann þingfund við þá aðila sem framkvæmdu þessa hluti. Þá getum við kannski farið að glöggva okkur á því hvers vegna þetta fór svona langt umfram. Var það ekki skýrt í samningunum hvað ætti að gera o.s.frv.? Svo eru það þessir pallar upp á 40 milljónir - það kom fram í umræðum í nefndinni að þeir eru víst ekki neitt sem við eigum og getum notað aftur. Þó er hægt að nota þá aftur en það er þá einhver aðili sem getur leigt öðrum þá. Fáum þetta allt upp á borðið. Kannski er þetta allt saman í himnalagi og hið besta mál nema náttúrlega það að misreikna sig svona svakalega í kostnaði, það þarf alla vega að laga eitthvað þar. Ég óskaði eftir lögfræðiáliti á sumarfundi forsætisnefndar í ágúst varðandi annað atriði sem tengist Þingvallafundinum. Ég óskaði eftir lögfræðiáliti um það hvort aðrir en þingmenn, kjörnir af þjóðinni, forsetinn og íslenskir ráðherrar megi ávarpa Alþingi. Nefndasvið Alþingis hafði sagt hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni að breyta þyrfti stjórnarskránni til að hann gæti fengið mál sitt samþykkt sem var þess efnis að almenningur gæti komið hingað inn öðru hvoru, slembivalið, og ávarpað okkur. Málið var hugsað til að fá venjulegt fólk hingað inn til að segja okkur að við þurfum kannski að horfa út fyrir rammann. Það er hætta á því í öllum skipulagsheildum að fólk festist inni í sinni kúlu. Hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni var sagt að breyta þyrfti stjórnarskránni en svo kemur á daginn að það þarf ekki að breyta henni. Í lögfræðiáliti frá skrifstofu Alþingis, sem forseti hefur nú lagt fram og birt opinberlega, segir að það megi. Ef hv. þm. Björn Leví Gunnarsson leggur svona mál fram er hægt, ef Alþingi ákveður það, að hleypa almenningi hingað inn að ræða málin. Það mætti þá ekki vera partur af þingstörfunum [[Forseti hringir.]]en það að ávarpa þingfund er heimilt samkvæmt stjórnarskránni.
Virðulegi forseti. Ég hef framið stjórnmálalega synd, ég hef skipt um skoðun. Reglulega eru hér til umræðu mál sem varða verðtryggingu. Verðtrygging húsnæðislána er hitamál víða í samfélaginu. Ég hef sjálfur haldið hér fleiri en tvær ræður um að þótt hún sé ekki endilega jákvætt fyrirbæri sé hún ill nauðsyn, eina leiðin til að gera fjárhagslegar langtímaskuldbindingar mögulegar meðfram íslenskri krónu án himinhárra vaxta. Ég hef enn fremur nefnt að neytendur geti valið lán sem henti sér og sínum aðstæðum. Tvö andstæð gildi stangast þar á, þ.e. valfrelsi neytenda og neytendavernd. Hvort tveggja aðhyllist ég, en eins og ég hef sagt áður stangast þau stundum á. Þótt ég sé ekki í grundvallaratriðum á móti allri verðtryggingu og telji hana t.d. eðlilega við langtímasparnað hef ég komist að þeirri niðurstöðu, eftir ótal samtöl og spekúleringar, ekki síst við fólk sem er að taka húsnæðislán, að það sé óæskilegt að húsnæðislán séu verðtryggð, sérstaklega svokölluð verðtryggð jafngreiðslulán, sem er yfirþyrmandi vinsælasta húsnæðislánaformið á Íslandi. Ég nefni það í leiðinni að ég tel þetta ekki vera jafngreiðslulán en meira um það síðar. Neytendavernd þeirra lána er að mínu mati fullkomlega ómöguleg. Þau eru einfaldlega of flókin til þess að hægt sé að ætlast til þess af almennum neytendum að þeir átti sig á því hvað þeir séu að gera til framtíðar þegar þeir taka þessi lán. Þau eru ekki bara flókin, þau eru líka stórfurðuleg. Og hætturnar sem neytandinn á að vara sig á eru of „esoterískar“ til að hægt sé að gera þá kröfu á hendur almenns neytanda. Enn fremur hef ég sannfærst meira um ákveðin neikvæð kerfisleg áhrif verðtryggðra húsnæðislána á hagkerfið í heild sinni algerlega óháð sjónarmiðum neytandans. Þó vil ég halda til haga að ég tel rökin sem ég hef fært fyrir nauðsyn þess að bjóða upp á verðtryggð húsnæðislán meðfram íslenskri krónu enn vera góð rök. Mótrökin hafa hins vegar styrkst í mínum huga og er því hinu fyrra jafnvægi sannfæringar minnar raskað. Eins og heyrist verður þessi ræða ekki mjög góð á þessum stutta tíma, en ég hlakka til [[Forseti hringir.]]tækifæra til að ræða málið nánar við umfjöllun hinna ýmsu þingmála sem fjalla um verðtryggingu á þessu þingi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég vona að það hafi ekki farið fram hjá neinum í þessum sal að nú stendur samgönguvika yfir. Frá árinu 2002 hafa borgir og bæir á Íslandi tekið þátt í því samevrópska verkefni á þessum tíma árs en markmið verkefnisins er að ýta undir og auka umræðu um sjálfbærar samgöngur. Við höfum í þingsal verið að ræða fjárlagafrumvarpið og mörg okkar bíða spennt eftir umræðu um nýja samgönguáætlun. Nýverið kynnti umhverfisráðherra svo áætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum en þar er m.a. fjallað um mikilvægi þess að styrkja almenningssamgöngur, styðja við hjólreiðar og auðvelda fólki að lifa bíllausum lífsstíl. Ég tek heils hugar undir þau markmið, ekki vegna þess að ég vilji skikka alla í strætó eða út að hjóla. Mörg okkar og líklega flest munum við á ákveðnum tíma vera háð okkar einkabíl því að hann er bæði þægilegur og góður samgöngumáti. Nei, ég vil auka fjölbreytnina og virða valfrelsi einstaklinga þegar kemur að samgöngum. En það er auðvitað þannig, sérstaklega hér á þéttbýlasta svæði landsins, að við getum ekki haldið áfram óbreyttum lífsstíl. Það sér hvert mannsbarn. Það er mikilvægt að bæta almenningssamgöngur og virka samgöngumáta þannig að fleiri sjái kosti í því að velja þá leið. Erum við þá ekki á villigötum þegar við hér í þessum sal ræðum almenningssamgöngur og umræðan er fyrst og fremst drifin áfram af þörfum landsbyggðarinnar? Það er ýmislegt sem má gera miklu betur úti á landi og þá vil ég fyrst nefna orkuöryggi og almennar vegasamgöngur, en ef við ætlum að ná árangri, þegar kemur að almenningssamgöngum og loftslagsmálum, þarf áhersla okkar að vera hér á höfuðborgarsvæðinu. [[Gripið fram í.]]Þess vegna þurfum við að tryggja fjármögnun, bæði borgarlínu og nauðsynlegra breytinga á stofnvegakerfinu, til að tryggja öryggi [[Gripið fram í.]]og greiða fyrir umferð hér á höfuðborgarsvæðinu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég kýs að gera að umtalsefni mínu í dag, áratug eftir efnahagshrunið, stöðu ungs fólks á Íslandi, fólks sem nú er að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið og hefur jafnvel hug á að stofna fjölskyldu. Þetta er kynslóðin sem var fyrir tíu árum að stíga sín fyrstu skref inn í fullorðinsárin og hefur ekki fengið leiðréttingu, fólkið sem á erfitt með að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Þau sem ekki ná að safna sér fyrir innborgun á íbúð til kaups festast á leigumarkaði þar sem lítið öryggi ríkir og stór hluti launa fer í að greiða fyrir það öryggi sem felst í fastri búsetu sem ætti að teljast sjálfsagt. Ef einstaklingur nær að safna sér fyrir íbúð eða fá lán frá velviljuðum ættingja getur viðkomandi fengið verðtryggt eða óverðtryggt lán hjá banka, en hvort er hentugra til lengri tíma er óljóst. Komi ekkert upp á, líkt og þungun eða andlegt áfall, hjá einstaklingum sem ákveða að taka lán hjá LÍN til að mennta sig er óljóst hversu mikið lánið mun hækka á þeim áratugum sem það mun taka einstaklinginn að greiða það niður. Atvinnuhorfur sérfræðimenntaðra einstaklinga eru einnig mjög óljósar þar sem sú stefna virðist hafa verið tekin að atvinnuuppbygging feli í sér að byggja verksmiðjur frekar en að stuðla að nýsköpun og tækniþróun. Verði þessi kynslóð alvarlega veik er óljóst hvort heilbrigðiskerfið muni greina sjúkdóminn nægilega snemma. Gerist það er einnig óljóst hvort heilbrigðiskerfið verði í stakk búið til að aðstoða einstaklinginn á fullnægjandi hátt. Samt verðum við hissa þegar við heyrum að ungt fólk kýs að búa erlendis. Við erum hissa þegar við heyrum að fæðingartölur á Íslandi hafi fallið gríðarlega mikið síðustu ár. En af hverju ættum við að vera hissa? Hver er hvatinn fyrir ungt fólk að ákveða að koma sér upp heimili, starfa og ala upp börnin sín í sínu eigin heimalandi þegar framtíð þess og barna þess er jafn ótraust og raun ber vitni? Herra forseti. Ungt fólk á sér fáa málsvara á þessu þingi og er það miður. Við þurfum á unga fólkinu að halda ef Ísland vill viðhalda góðu [[Forseti hringir.]]samfélagi og sjálfbæru til framtíðar. Lærum af mistökum annarra þjóða sem eru nú að missa stóra hópa ungs fólks frá sér vegna þess að því er ekki boðið upp á mannsæmandi kjör. Gerumst öll málsvarar ungs fólks á Íslandi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég hef gert það að vana mínum að koma hér í upphafi þings að hausti, áður en við byrjum að ræða fjárlögin til hlítar, að tala um mikilvægi umferðaröryggis og kostnað samfélagsins af umferðarslysum. Þess vegna vildi ég minna á skýrslu sem Samgöngustofa gaf út fyrir ekki svo löngu þar sem komið var inn á að umferðarslys eða slys í umferðinni hafi kostað samfélagið um 500 milljarða á tíu ára tímabili. Ég held að við ættum að hafa þetta í huga núna þegar við förum að ræða fjárlögin og út af þessu hef ég komið hingað reglulega upp til að minna á það að samgöngumálin í heild sinni eru eitt stærsta velferðarmálið okkar, velferðarmál númer eitt, sem hjálpar okkur svo mikið við að byggja upp velferðarsamfélagið. Þetta kom líka fram í svari heilbrigðisráðherra til mín þegar ég spurði um kostnað ríkisins af umferðarslysum. Þá kom nákvæmlega sama tala út og er til hér í þingskjölum. Þetta kemur líka svo glöggt í ljós eins og hv. þm. Heiða Guðný Ásgeirsdóttir kom inn á áðan hvað innviðirnir skipta miklu máli. Þeir skipta gríðarlega miklu máli og hvað það er sem hefur tryggt velgengni okkar í hagkerfinu og þannig að við getum staðið undir þeirri velferð sem hefur verið undanfarið. Það er samgöngumannvirki, samgöngumannvirkið Keflavíkurflugvöllur. Ef við hefðum ekki haft það samgöngumannvirki hvernig væri staðan á Íslandi þá? Hvernig væri hún þá? Við þurfum að setja fókusinn á að byggja upp innviðina, bæði til að draga úr kostnaði samfélagsins og líka til að auka styrk samfélagsins til að byggja hér upp velferðarsamfélag. Þetta skulum hafa á hreinu núna þegar við ræðum fjárlögin.
Herra forseti. Stundum er leikurinn ójafn að óþörfu. Við höfum séð ríkisfyrirtæki og ríkisstofnanir hasla sér völl á nýjum sviðum í samkeppni við einkaaðila. Við verðum vitni að því að ríkisfyrirtæki fara ekki að lögum eins og ljóst er með Ríkisútvarpið sem fer ekki að lögum um Ríkisútvarpið, 4. gr., þar sem kemur skýrlega fram að Ríkisútvarpinu beri að stofna dótturfélög til þess að halda utan um samkeppnisreksturinn og skilja alfarið á milli almannaþjónustunnar og samkeppnisrekstrar. Í sumar þurftu sjálfstæðir fjölmiðlar að lifa við það að Ríkisútvarpið þurrkaði upp auglýsingamarkaðinn. Við getum ekki metið það tjón sem einkareknir fjölmiðlar urðu fyrir. Og við sjáum að Ríkisútvarpið núna er komið í samkeppni við einkaaðila við að leigja tækjabúnað og aðstöðu til kvikmynda- og sjónvarpsgerðar. Samkvæmt lögum um Ríkisútvarpið á þetta hins vegar að gerast í formi dótturfélags. Það átti að vera búið að gerast 1. janúar sl. Núna þegar september er svo gott sem hálfnaður þá bólar ekkert á því að Ríkisútvarpið taki ákvörðun um það að fara að lögum. Svo getum við velt því upp hér hvernig við ætlum að styðja við og reyna að styrkja starfsemi frjálsra fjölmiðla, sjálfstæðra fjölmiðla. Við munum örugglega taka til umræðu tillögur menntamálaráðherra í þeim efnum. En er ekki best að byrja þá á því, herra forseti, [[Forseti hringir.]]að láta ríkisstofnanir fara almennt að lögum?
Herra forseti. Það er öruggt að þær ákvarðanir sem eru teknar í þessum sal hafa mikil áhrif í landinu og hér er margt gott gert. Það er hins vegar mikil synd, ár eftir ár og áratug eftir áratug, að horfa upp á andúðina, sem oft á tíðum er til staðar hjá meiri hluta þingmanna í þessum sal, á frjálsri samkeppni í landinu. Ég bendi á allar þær samkeppnishindranir sem reistar hafa verið upp af Alþingi í nafni verndar af einhverju tagi; í nafni þess að nauðsynlegt sé að skjóta skjólshúsi yfir þessa atvinnugreinina eða hina. Allt er það á endanum á kostnað neytenda. Nýverið sáum við ákvörðun verðlagsnefndar aftur úr forneskju, verðlagsnefndar búvara, um hækkun á mjólk og smjöri eða á mjólkurafurðum almennt, hækkun upp á 3,5% sem er tæplega 3 milljarða kr. reikningur á heimilin í landinu, bara í verðtryggingaráhrifum á húsnæðislán þessara sömu heimila. Ég furða mig oft á því af hverju í ósköpunum þessi mikla vantrú er á frjálsri samkeppni í þessum sal með þeim tilkostnaði sem heimilin í landinu verða fyrir. Ég held að með allgóðum líkum megi segja að þær vörur og sú þjónusta sem háð er verulegum samkeppnishömlum, sem settar hafa verið hér í þessum sal, séu um fimmtungur af neyslu landsmanna hið minnsta, með tilheyrandi áhrifum til hærra verðlags. Við sjáum það mjög glöggt, þegar við berum saman verðþróun á þessum vörum og öðrum sem eru háðar frjálsri samkeppni, að það munar mjög miklu á því hve þessar vörur eru að hækka umfram þær vörur sem eru háðar frjálsri samkeppni. Þetta munar líka heimilin sjálfsagt allmörgum milljörðum á ári hverju í verðtryggingu á húsnæðislánum. [[Forseti hringir.]]Ég held að það sé orðið tímabært að við tökum höndum saman, hættum að niðurgreiða afleiðingar samkeppnisskortsins og einbeitum okkur að því að ryðja þessum sömu samkeppnishindrunum úr vegi.
Herra forseti. Skólar landsins hafa nú tekið til starfa á ný. Á sama tíma er það óumdeilt að íslenskt menntakerfi er í lægð. Það gerðist ekki á einni nóttu að fjaraði undan menntamálum á Íslandi heldur hafa þau verið vanrækt af stjórnvöldum árum saman og rangar ákvarðanir gert stöðuna enn verri. Öðrum fremur ber Sjálfstæðisflokkurinn ábyrgð á því hvernig komið er fyrir okkur í þessum mikilvæga málaflokki. Síðustu 27 árin hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið 22 ár í menntamálaráðuneytinu. Stytting framhaldsskólans úr fjórum árum í þrjú er eitt af síðustu afrekum Sjálfstæðismanna í menntamálum. Sífellt fleirum er ljóst hvers mikið ólán þessi ákvörðun var fyrir íslenskt menntakerfi. Hún fól í sér gengisfellingu stúdentsprófsins. Inntökupróf í háskóla eru orðin mun algengari vegna þess að stúdentsprófið er ekki lengur nein trygging fyrir undirbúningi fyrir háskólanám. Áreiðanlegar kannanir á borð við PISA hafa sýnt að stór hluti þeirra sem ljúka grunnskóla á Íslandi geta ekki lesið sér til gagns. Þrátt fyrir það fara flestir þeirra í framhaldsskóla sem síðan er búið að stytta um eitt ár. Stytting framhaldsskólans hefur aukið álag á nemendur, valdið meiri streitu, minnkandi námsánægju og vaxandi andlegri vanlíðan. Auk þess hefur hún dregið úr íþróttaiðkun og tómstundum nemenda. Styttingin kom verulega niður á félagslífi framhaldsskólanema en félagslífið hefur ávallt verið mikilvægur þáttur menntaskólaáranna og mikilvægt tímabil félagsþroska. Þessi vanhugsaða ákvörðun hefur ofan á allt þetta valdið því að fleiri nemendur hafa flosnað upp úr námi. Herra forseti. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að vinda ofan af þessum slæmu mistökum Sjálfstæðismanna í menntamálum og endurreisa fjögurra ára framhaldsskólanám.
Herra forseti. Mig langar að nefna tvær framkvæmdir. Önnur þeirra fólst því að endurbæta bragga, náðhús og skála, hér í borgarlandinu. Hin framkvæmdin fólst í því að halda fund í nágrenni höfuðborgarinnar. Áætlaður kostnaður endurbóta á bragganum í landi borgarinnar, var 158 milljónir en þegar upp var staðið kostaði bragginn 415 milljónir. Fundurinn í nágrenni höfuðborgarinnar, hann átti að kosta 45 milljónir en þegar upp var staðið kostaði hann 87 milljónir. Í tilfelli braggans mátti margfalda upphaflega kostnaðaráætlun með rúmlega 2,6 og þegar fundurinn átti í hlut mátti margfalda upphaflega áætlun með 1,93. Mönnum er nokkur vorkunn þegar ráðist er í stórframkvæmdir; boruð eru göng, lagðir vegir eða byggðar stórar brýr. Ekki er hægt að sjá fyrir alla hluti. Það er minni vorkunn þegar ráðist er í að laga bragga, jafnvel þótt hann kunni að vera fúnari en áætlanir gerðu ráð fyrir, hvað þá að halda fund jafnvel þótt hátíðlegur sé og á okkar merkasta stað í landinu. Hér er eitthvað verulega mikið að og ég held að við verðum að vinda bráðan bug að því að lagfæra þetta. Sem betur fer hafa nú verið lagðar fram tillögur, samþykktar hér af öllum þingheimi, um að bæta verklag við opinberar framkvæmdir og nú er ekkert annað en að drífa í því að koma þeim til framkvæmda.
Hæstv. forseti. Þegar kennarinn kemst hér í ræðustól á Alþingi þá nýtir hann að sjálfsögðu tækifærið til að ræða menntun og stöðu barna og unglinga. Þegar við ræðum um menntun þá er það tími og gagnrýnin hugsun sem eru lykilatriði, tími til þess að leyfa breytingum að eiga sér stað og gagnrýnin hugsun til þess að gera mistök. Í umræðunni verðum við að forðast að fara pólanna á milli. Það eru til aðrir valkostir en að banna símanotkun yfir í algert frelsi barna og ungmenna með símann. Hér í þessum ræðustól höfum við heyrt því fleygt að drengir geti ekki lesið sér til gagns sem er auðvitað rakalaus vitleysa. Svona sveiflast einmitt umræðan pólanna á milli og verður þess valdandi að við náum ekki að þroskast. En breytingar munu ekki eiga sér stað ef við höldum okkur við sömu gömlu aðferðirnar og óbreytta afstöðu til menntunar, þ.e. að 20–25 börn í lítilli kennslustofu með einum fullorðnum kennara séu í 40 mínútur í senn að læra afmarkað námsefni sem börnin hafa ekkert um að segja. Hvernig á hver og einn að njóta menntunar við hæfi þegar við notum viðmiðunarstundaskrá sem mælir mínútur í hverri námsgrein? Leiðin til breytinga í samfélaginu er í gegnum skólakerfið. Að kenna ungu fólki gagnrýna hugsun í stað þess að leggja áherslu á mælanlegan námsárangur. Í vikunni þreyta allir nemendur í 7. bekk samræmd könnunarpróf. Það er í raun óskynsamlegt að horfa um of á mælanlegan námsárangur hvers nemanda. Það er réttur hvers barns að njóta menntunar. Við erum öll sammála um það sem sitjum hér inni enda kveðið á um það í lögum. Það er hins vegar engin vissa fyrir því að þessum rétti sé fullnægt. Við gætum bætt við lögin einhverju á þá leið að hvert barn eigi rétt á að njóta þeirrar menntunar sem það hefur gáfur til, hljómar vel og gerir kröfur á skólakerfið og á samfélagið að veita í kerfið auknum fjármunum, veita því meiri athygli og umræðu meðal fólksins. Það er Lilja Dögg Alfreðsdóttir menntamálaráðherra að gera með sóma. Ég vil segja af þessu tilefni engu að síður að íslenskt menntakerfi er alltaf í sókn. Við þingmann Miðflokksins sem fellur í þá pólagryfju, að kastast til og frá til þess að henda hér fram einhverjum fullyrðingum, vil ég segja að hann þarf að kynna sér málið betur.
Herra forseti. Nú á laugardaginn verður Lýðháskólinn á Flateyri settur í fyrsta sinn. 30 nemendur eru skráðir til náms og skólinn er fullsetinn. Lýðháskólinn á Flateyri er nánast fullfjármagnaður í ár með frjálsum framlögum einstaklinga, stofnana og fyrirtækja, en það þarf um 40 millj. kr. á ári til þess að reka skólann. Mikil óvissa er um fjármögnun lýðháskólans á næsta ári og til framtíðar. Fjárlög voru lögð fram í síðustu viku og ekki verður séð að gert sé ráð fyrir krónu í lýðháskólann, sem er miður. Ég vona svo innilega að það breytist í meðförum þingsins. Ég treysti á að fjárlaganefnd taki á þessu máli. Svo við setjum hlutina í samhengi þá kostar jafn mikið að reka Lýðháskólann á Flateyri í heilt ár og nemur framúrkeyrslu vegna hátíðarfundar Alþingis í sumar, 40 milljónir. Þetta verkefni er að fara að breyta Flateyri og er liður í því að finna nýja undirstöðu fyrir byggðina sem ekki er vanþörf á eftir að stoðunum var kippt undan byggðinni árið 2007 þegar 3.000 tonna kvóti var seldur í burtu frá þorpinu. Verkefni af þessu tagi eiga eftir að breyta þorpum eins og Flateyri til lengri tíma. Þetta á eftir að hafa miklu meiri áhrif á samfélagið en t.d. aðgerðir eins og byggðakvóti sem er í raun bara til þess að framlengja núverandi ástand. Þetta verkefni er ekki einungis mikilvægt fyrir nemendur skólans, eins og ég sagði áðan, heldur er um að ræða risastórt samfélagslegt verkefni. Íbúum fjölgar um 20–30%. Ungu fólki, sem vantar inn í samfélagið, fjölgar. Það fjölgar í leikskólanum. Það fjölgar í grunnskólanum. Önnur þjónusta í byggðarlaginu mun styrkjast, eins og matvöruverslun. Að lokum vil ég kalla eftir frumvarpi til laga um lýðháskóla sem ég vona að hafi ekki dagað uppi í menntamálaráðuneytinu. Það er nauðsynlegt að setja þessum skólum lagaumgjörð, en fram að því verðum við að tryggja Lýðháskólanum á Flateyri og LungA á Seyðisfirði fjármögnun. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Háæruverðugur forseti. Þingmenn upplifa nú nánast daglega manngerða jarðskjálfta og þrumur vegna framkvæmda hér í miðbænum. Og þó að þingmenn séu almennt vanir hávaða og skjálftum þá gefur þetta okkur smáinnsýn, þótt ekki væri nema dálitla innsýn í það sem sjúklingar og starfsfólk Landspítalans mun upplifa næstu árin að minnsta kosti ef fram heldur sem horfir með framkvæmdir þar. En ég ætla ekki að ræða meira um Landspítalann að sinni heldur um þessar framkvæmdir í miðbænum. Hér rétt utan við húsið er verið að byggja risastórt hótel, nánast upp að þinginu og er óskiljanlegt að þingið skuli láta þetta viðgangast. Á næsta horni er verið að byggja yfir minjar um landnámið, hugsanlega, einhvern elsta skála sem hefur fundist á Íslandi og á enn einu horninu hér bara í Kvosinni er verið að byggja gríðarleg ferlíki, stóra svarta kassa sem gera nú ósköp lítið til þess að bæta ásýnd miðbæjarins í Reykjavík. Af þeim sökum er þeim mun mikilvægara að Alþingi reyni að nota þær leiðir sem þessi stofnun hefur þó til þess að sporna við og taki ekki þátt í þessari þróun. Því vil ég hvetja Alþingi, og treysti því að hæstv. forseti muni aðstoða mig við að koma þeim skilaboðum áleiðis, til þess að endurskoða áform um byggingu nokkurra stórra svartra kassa undir starfsemi þingsins, hér á horninu fyrir utan gluggann. Hægt er að endurskoða þessi áform með þeim hætti að þau verði til þess fallin að bæta ásýnd Alþingis og miðbæjarins um leið.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ýmsar aðgerðir í samræmi við forsendur fjárlaga fyrir árið 2019. Með frumvarpi þessu eru lagðar til ýmsar breytingar á skattalögum sem eru óaðskiljanlegur hluti af forsendum fjárlaga fyrir árið 2019. Annars vegar er um að ræða breytingar á lögum um tekjuskatt og hins vegar lögum um tryggingagjald og hyggst ég nú fjalla um efnisatriði þeirra. Þá er í fyrsta lagi að nefna að í frumvarpinu er lagt til að fjárhæðarmörk milli neðra og efra þreps tekjuskattsstofns breytist í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs næstliðinna 12 mánaða miðað við gildandi vísitölu við upphaf og lok viðmiðunartímabils, þ.e. frá desember til desember, í stað launavísitölu eins og hingað til. Um er að ræða sambærilega tengingu og gildir um persónuafslátt. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins er miðað við að vísitala neysluverðs hækki um 3% frá desember 2017 til desember 2018. Það þýðir, verði frumvarpið að lögum, að viðmiðunarmörk tekna í efra skattþrepi fara úr 893.713 kr. í 920.524 kr. á mánuði samanborið við 947.336 kr. á mánuði þegar miðað er við áætlaða hækkun launavísitölu um 6% frá nóvember 2017 til nóvember 2018. Þá er lagt til að á árinu 2019 verði persónuafsláttur hækkaður um 1% umfram lögboðna hækkun í samræmi við vísitölu neysluverðs. Um er að ræða einskiptishækkun við staðgreiðslu á árinu 2019 og við álagningu opinberra gjalda á árinu 2020. Miðað við forsendur fjárlaga ætti persónuafsláttur því að hækka úr 53.895 kr. í 56.067 kr. á mánuði, þ.e. rúmlega 4%. Það þýðir að skattleysismörkin, að teknu tilliti til útsvars og 4% iðgjalds í lífeyrissjóð, hækka úr 151.978 kr. í 158.103 kr. á mánuði, þ.e. um 4%. Að útsvarinu slepptu hækka skattleysismörkin úr tæplega 250.000 í 260.000 kr. á mánuði, en við þau mörk fær ríkissjóður meiri tekjur af tekjuskattinum en sem nemur fjármögnun persónuafsláttarins. Samanlögð áhrif þessara breytinga eru áætluð um 1,7 milljarðar kr. til lækkunar á tekjuskatti einstaklinga á ársgrundvelli. Þær breytingar hafa ekki áhrif á tekjur sveitarfélaga af útsvari. Í öðru lagi eru í frumvarpinu jafnframt lagðar til viðbótarhækkanir á tekjuviðmiðunum barnabóta umfram forsendur fjármálaáætlunar sem komi til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2019. Við álagningu opinberra gjalda á einstaklinga í júní sl. voru árleg tekjumörk einstæðra foreldra við ákvörðun barnabóta 2,9 millj. kr. miðað við tekjur ársins 2017. Í frumvarpinu er lagt til að þau mörk fari úr 2,9 millj. kr. í 3,6 millj. kr., hækki um rúmlega 29% milli áranna 2017 og 2018, og verði þar með viðmið við ákvörðun barnabóta á árinu 2019. Tekjumörk hjá hjónum og sambýlisfólki verða tvöfalt hærri, þ.e. fara úr 5,8 millj. kr. á ári í 7,2 millj. kr. Jafnframt verða tekjutengdar barnabætur með hverju barni undir 18 ára aldri hækkaðar um 5%. Til að tryggja að framangreindar breytingar gangi ekki upp allan tekjuskalann, heldur gagnist fyrst og fremst þeim fjölskyldum sem hafa lægri tekjur, er hert á tekjuskerðingu barnabótanna þegar tilteknu tekjumarki er náð. Samkvæmt gildandi lögum er tekjuskerðingarhlutfall barnabóta 4% með einu barni, 6% með tveimur börnum og 8% með þremur börnum eða fleiri þegar tekjurnar fara umfram tekjuskerðingarmörkin. Í frumvarpinu er hins vegar lagt til að skerðingarhlutföllin hækki þegar tilteknum tekjum er náð, þ.e. 5,5 millj. kr. hjá einstæðu foreldri og 11 millj. kr. hjá hjónum og sambýlisfólki. Yfir þeim mörkum verði skerðingarhlutföllin 5,5% með einu barni, 7,5% með tveimur börnum og 9,5% með þremur börnum. Engar breytingar eru lagðar til á skerðingarhlutfalli tekjutengdra barnabóta með börnum yngri en sjö ára sem nú er 4% en lagt er til að bótafjárhæðin sjálf hækki á sama hátt og aðrar barnabætur um 5%. Verði framangreindar tillögur samþykktar óbreyttar er talið að heildarútgjöld ríkissjóðs vegna barnabóta hækki úr 10,3 milljörðum kr. á þessu ári í 12,1 milljarð á árinu 2019. Það svarar til 17,5% hækkunar milli ára, um 14% að raungildi. Virðulegi forseti. Í lok árs 2010 voru gerðar margvíslegar breytingar á útreikningsreglum vaxtabóta. Þær reglur áttu að gilda í tvö ár en hafa síðan verið framlengdar óbreyttar ár frá ári. Þannig verður það einnig árið 2019. Verði það samþykkt hafa reiknireglur vaxtabóta haldist óbreyttar í átta ár en fjárhæðir hafa hins vegar breyst nokkrum sinnum á tímabilinu. Ástæða þess að vaxtabótakerfinu hefur í meginatriðum verið haldið óbreyttu er að áform hafa verið uppi um heildarendurskoðun á húsnæðisstuðningi ríkisins um alllangt skeið og er þá horft bæði til þeirra sem eiga íbúðarhúsnæði og fólks á leigumarkaði. Hafa þarf í huga að þegar hefur verið komið upp nýju húsnæðisstuðningskerfi, frá miðju ári 2014, þar sem einstaklingum er veitt tímabundin heimild til að taka út séreignarlífeyri skattfrjálst til að kaupa íbúðarhúsnæði eða greiða inn á veðlán sem hvílir á viðkomandi húsnæði. Nú er þetta tvíþættur stuðningur. Annars vegar er um að ræða almennan stuðning við íbúðareigendur að uppfylltum tilteknum skilyrðum sem rennur sitt skeið um mitt næsta ár og hins vegar stuðning við þá sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Sá stuðningur er varanlegur og gildir í tíu ár fyrir hvern einstakling að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Á árinu 2018 er áætlaður heildarstuðningur í þessu formi metinn um 3,5 milljarðar kr. í töpuðum tekjum fyrir ríkissjóð og rúmlega 2 milljarðar fyrir sveitarfélög í formi tapaðs útsvars, samtals 5,5 milljarðar kr. á ári. Á árinu 2018 nema ákvarðaðar vaxtabætur um 3 milljörðum kr. sem er 1 milljarðs kr. lægri fjárhæð en reiknað var með í fjárlögum ársins. Í ljósi þess að enn er unnið að heildarendurskoðun á húsnæðisstuðningi stjórnvalda í því samhengi og samspili við tekjuskatt og stuðning við barnafjölskyldur er í frumvarpinu lagt til að útreikningsreglur vaxtabóta verði framlengdar um eitt ár í viðbót en að nettóeignamörk bótanna hækki um 10% og fjárhæðir hámarksvaxtagjalda og hámarksvaxtabóta um 5%. Á grundvelli þeirra forsendna er áætlað að útgjöld vegna vaxtabóta nemi 3,4 milljörðum á næsta ári samanborið við nálægt 3 milljörðum á þessu ári og hækki um samtals 13,3%. Samkvæmt því munu óskertar vaxtabætur fara úr 400.000 kr. á einstakling, 500.000 kr. á einstætt foreldri og 600.000 kr. hjá hjónum í 420.000 á einstakling, 525.000 á einstætt foreldri og 630.000 kr. hjá hjónum á ársgrundvelli. Þetta á við ef nettóeign fjölskyldu fer ekki fram úr 5,2 milljónum hjá einstaklingi og einstæðu foreldri og 8,3 milljónum hjá hjónum. Virðulegi forseti. Að lokum er í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar lagt til að almennt tryggingagjald verði lækkað í tveimur áföngum, um 0,25% frá 1. janúar 2019 og um 0,25% frá 1. janúar 2020. Sú lækkun samsvarar um 4 milljarða kr. tekjutapi fyrir ríkissjóð á næsta ári og samanlagt 8 milljarða á árinu 2020. Sú lækkun ætti að skapa fyrirtækjum aukið svigrúm í komandi kjarasamningum og liðka fyrir samningaviðræðum. Lækkunin ætti eitthvað að vinna á móti skertri samkeppnishæfni atvinnulífsins í kjölfar töluvert mikilla launahækkana og sterkara gengis íslensku krónunnar og er í samræmi við ákall um að tryggingagjaldið lækki aftur í átt til fyrra horfs. Ég vil fara stuttlega yfir mat á áhrifum tillagna frumvarpsins á ráðstöfunartekjur, verðlag og kaupmátt. Sú tillaga frumvarpsins að efri fjárhæðarmörk tekjuskattsstofns taki árlegum breytingum í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs í stað launavísitölu er talin leiða til 500 millj. kr. tekjuauka fyrir ríkissjóð. Áætluð áhrif þess að persónuafslátturinn hækki um 1% umfram lögboðna hækkun á vísitölu neysluverðs við staðgreiðslu á árinu 2019 og við álagningu opinberra gjalda á árinu 2020 eru metin í kringum 2,2 milljarða kr. Hækkanir á viðmiðunarfjárhæðum og tekjuviðmiðunarmörkum barnabóta leiða til þess að heildarútgjöld vegna barnabóta verða umfram það sem gert hafði verið ráð fyrir í fjármálaáætlun fyrir árin 2019–2023. Á árinu 2018 verða útgjöld vegna barnabóta nálægt 10,3 milljörðum, þ.e. á yfirstandandi ári, en stefna í 12,1 milljarð miðað við þær forsendur sem lýst var hér fyrr. Hækkun samkvæmt því verður samtals 17,5% frá þessu ári yfir á næsta, þ.e. 1,8 milljarðar í krónum talið. Tillaga frumvarpsins um breyttar viðmiðanir vaxtabótakerfisins leiðir til þess að heildarútgjöld vegna þeirra hækka úr 3 milljörðum í 3,4 milljarða kr. milli áranna 2018 og 2019. Það svarar til 400 millj. kr. sem er rúmlega 13% hækkun milli ára. Gert er ráð fyrir því að með lækkun almenns tryggingagjalds um 0,25% frá 1. janúar næstkomandi lækki tekjur ríkissjóðs um 4 milljarða kr. á árinu 2019. Þá munu tekjur ríkissjóðs lækka um 4 milljarða kr. til viðbótar, eins og áður er getið um, við lækkun almenns tryggingagjalds frá 1. janúar 2020 um 0,25%. Samtals eru þetta 8 milljarðar á tveimur árum, 8 milljarðar frá 1. janúar 2020 á ári en 4 milljarðar á árinu 2019. Ekki verður annað séð en að verði þetta frumvarp óbreytt að lögum ætti það að hafa jákvæð áhrif á ráðstöfunartekjur heimila og íslenskt atvinnulíf. Áhrif þess á stjórnsýslu ríkisins og stofnanir þess eru talin hverfandi. Ljóst er að ríkissjóður mun verða af nokkrum tekjum, a.m.k. til skemmri tíma, enda er markmið aðgerðanna að minnka álögur. Þau áhrif til tekjuminnkunar fyrir ríkissjóð ættu að minnka þegar litið er yfir lengra tímabil með auknum ráðstöfunartekjum fjölskyldna sem aftur skila sér í auknum veltusköttum. Heildaráhrif frumvarpstillagnanna á afkomu ríkissjóðs eru neikvæð um 7,9 milljarða árið 2019 og 11,9 milljarða á árinu 2020 að öðru óbreyttu. Virðulegi forseti. Að því sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirferðina og vil byrja á því að fagna því sérstaklega að verið sé að stíga skref til lækkunar á tryggingagjaldi sem var löngu tímabært. Það er ánægjulegt að sjá það loksins ganga eftir. Tryggingagjald verður þá sennilega við lok þessa lækkunarferils sambærilegt því sem það var í aðdraganda hrunsins. Það hækkaði síðan verulega eftir það og þessi lækkun er löngu tímabær út frá atvinnuleysisstigi og öðru. Það sem vekur hins vegar athygli mína er annað. Ég hef gagnrýnt mikla útgjaldaaukningu í fjárlagafrumvarpinu og fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar almennt og spurt hvaða skatta eigi að hækka. Mér sýnist að embættismenn fjármálaráðuneytisins hafi fundið leið til að hækka skatta á hverju ári fram á veginn með þeim breytingum sem verið er að gera hér varðandi tekjuskattskerfið. Það er nefnilega þannig að laun hækka að jafnaði 1,5% umfram verðlag ef við tökum yfir löng tímabil og með því að miða þá tekjumörkin, bæði hvað varðar neðra og efra þrep og persónuafslátt, við vísitölu neysluverðs og uppreikna það þannig á hverju ári í stað þess að miða við launavísitölu erum við í raun og veru alltaf hægt og rólega að færa skattbyrðina neðar í tekjutíundirnar, þ.e. hún þyngist þá á þessa tekjulægstu hópa, af því að persónuafsláttur er þá uppfærður miðað við vísitölu neysluverðs en ekki launa. Hér á því að breyta því þannig að efra skattþrepið sé þá uppreiknað þannig líka. Er það rangt skilið hjá mér, hæstv. fjármálaráðherra, að hér sé fram á veginn hægt og rólega verið að hækka skattbyrðina á alla launþega í landinu? Og að hér hafi fjármálaráðuneytið fundið upp sjálfvirka skattahækkun?
Virðulegi forseti. Já, það verðskuldar alveg umræðu að ræða um vísitöluviðmið í lögunum. Við erum frjáls að því á hverju ári, eins og birtist ágætlega í þessu frumvarpi, að bæta við. Við bætum einu prósenti við hækkun persónuafsláttarins umfram viðmið neysluverðsvísitölunnar. Og þó að það sé sem betur fer að jafnaði svo að laun hækka umfram verðlag á Íslandi er það ekki ávallt þannig. Þegar þróunin verður á hinn veginn, eins og t.d. átti við hér eftir fall fjármálafyrirtækjanna, er ákveðin vörn í því fólgin að persónuafslátturinn fylgi hinni vísitölunni við kreppuaðstæður. Það hefur töluvert verið rætt síðastliðið ár, m.a. í kjölfar skýrslu Alþýðusambands Íslands, um þessa þróun yfir lengri tíma, hvort rétt sé að miða persónuafsláttinn við launavísitöluna eða þá eftir atvikum þessi fjárhæðarmörk eins og við höfum gert. Ég held að við þurfum að skoða þá umræðu af yfirvegun og í aðeins víðara ljósi. Ég held t.d., og ætla að halda því fram hér, að það hafi ekki verið slæm þróun að fleiri séu að koma inn í staðgreiðslukerfi tekjuskatts eins og gerst hefur með þeirri launaþróun sem orðið hefur í landinu og með þeirri vísitölutengingu sem við höfum haft á persónuafslættinum. Það eru fleiri að taka þátt í því að standa skil á staðgreiðslusköttum í dag en var fyrir tíu árum. Ég held að það sé jákvæð þróun. Á sama tíma eru allir hópar með meiri ráðstöfunartekjur. Eitt af því sem ég vil velta upp í þessari umræðu er hvort við ættum að skoða þann valkost að tengja þróun persónuafsláttarins, breytingar á honum frá ári til árs, og jafnvel líka þessi fjárhæðarmörk, við [[Forseti hringir.]]samsetta tölu úr neysluvísitölu, þ.e. verðbólgu, og þróun framleiðni í landinu, hvort framleiðni plús verðbólga eigi að vera viðmiðið.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Þannig að þetta er rétt skilið hjá mér, við munum hægt og rólega sjá aukna skattbyrði út af þessu. Ég skil ágætlega hvað fjármálaráðherra er að fara í þessu og auðvitað er það alveg rétt að vörnin af verðtryggingunni er raunveruleg einmitt á þeim tímum þegar við fáum verðbólguskot og raunveruleg kaupmáttarrýrnun á sér stað. Sem betur fer er það frekar undantekningin en hitt hjá okkur, það er miklu algengara að við sjáum laun hækka jafnvel talsvert umfram verðlag. Þetta gæti orðið mjög áhugaverð umræða í efnahags- og viðskiptanefnd en ég held að heilt yfir til lengri tíma litið sé miklu heppilegra að við stillum skattkerfið okkar af miðað við tekjutíundir þeirra sem við getum kallað fullvinnandi fólk þannig að skattbyrði þeirra tekjulægstu sé sambærileg og fólk njóti þá góðs af kaupmáttaraukningu, að skattbyrðin sé ekki að aukast þegar við horfum á kaupmáttaraukningu heilt yfir hagkerfið okkar. Hitt er hættan að það magni svolítið hin sveiflukenndu ríkisfjármál að kaupmáttur ríkisins sé að vaxa mjög mikið á tímum uppsveiflu, þ.e. að skatttekjur hækki meira en ella af því að kaupmáttur er að aukast og skattbyrði hlutfallslega að aukast hjá einstaklingum. Þar af leiðandi koma enn meiri tekjur í ríkissjóð þegar vel gengur, þegar við þurfum einmitt að halda aftur af útgjaldaaukningunni. Eins og dæmin sýna í gegnum tíðina, ekki bara í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum nú heldur áratugi aftur í tímann, höfum við tilhneigingu til að eyða þeim peningum sem koma í ríkiskassann, og sérstaklega þegar vel árar.
Virðulegi forseti. Svo að ég fylgi nú aðeins eftir þessari hugmynd sem ég fleytti hér áðan er hugsunin sú að viðmiðunarmarkið fyrir breytingu á persónuafslætti frá ári til árs sé það sem ætti að jafnaði að vera svigrúm til launabreytinga, verðbólga plús vöxtur framleiðninnar. Vöxtur framleiðni og verðbólga. Þá væri það bara tekið úr sambandi ef menn semja um launahækkanir sem eru langt umfram framleiðni og verðbólgu. Þá erum við ekkert að elta það neitt og það hefur þá ekki sjálfkrafa áhrif á breytingu á persónuafslætti. En erum við með þessum breytingum komin með einhverja sjálfvirkni til skattahækkunar í staðgreiðslukerfi í tekjuskattskerfi? Ég segi nei. Þetta frumvarp er dæmi um annað, það er dæmi um að við hækkum persónuafsláttinn umfram viðmið. Ef við horfum nokkur ár aftur í tímann höfum við verið að lækka tekjuskattinn samhliða því að persónuafsláttur hefur hækkað. Ef menn segja að í gegnum hagsveiflu, gegnum launahækkanatímabil, eigi skattbyrði einstakra hópa ekkert að breytast heldur vera sú sama fyrir og eftir launabreytingarnar hafa menn fyrst komist að þeirri niðurstöðu, væntanlega, að skattbyrðin sé rétt stillt þegar viðkomandi tímabil hófst. Ég var hér í fyrri ræðu minni að segja að ég held að það hafi verið góð þróun undanfarin ár að fleiri komu inn í staðgreiðslukerfið, að fleiri greiði tekjuskatt. Ég er ekkert viss um að við höfum endilega verið með rétta hlutfallið af launþegum í landinu inni í staðgreiðslunni, virka þátttakendur í að greiða skatta af tekjum sínum. Það er alveg sérstök umræða hvernig við horfum á staðgreiðslukerfið í þessu tilliti. Ég horfi á endanum alltaf á það hvernig ráðstöfunartekjur fólks eru að þróast, ráðstöfunartekjur tekjutíunda. Sem betur fer hafa þær verið að þróast í rétta átt. Við munum geta kafað miklu dýpra til að rannsaka hvernig þetta hefur þróast fyrir einstaka tekjutíundir síðustu áratugina. Þær tölur eru til og við eigum að geta grafist betur fyrir um það.
Herra forseti. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í barnabætur. Við í Samfylkingunni og fleiri höfum haft talsverðar áhyggjur af barnabótakerfinu. Við sjáum að undanfarin ár hefur fjórðungur þess hóps sem fékk barnabætur á árum áður dottið úr því kerfi vegna skerðinga. Auðvitað er fagnaðarefni að nú sé lagt til að barnabætur skerðist ekki langt undir lágmarkslaunum. En ég minni á að einungis eru nokkrir mánuðir frá því að við lögðum slíka breytingu einmitt til í þessum sal. Sú breyting var felld af hálfu allra ríkisstjórnarflokkanna. Barnabætur, eins og staðan er í dag, byrja að skerðast við 242 þús. kr. á mánuði, sem er langt undir lágmarkslaunum. Við fögnum því breytingunni. Að sama skapi er, með þessari hækkun í barnabætur, verið að auka skerðingarnar hjá millitekjufólki. Við sjáum að hafi viðkomandi 460 þús. kr. á mánuði í laun eða meira eykst skerðingin. Var 4% með einu barni, verður 5,5%, 6% skerðing breytist í 7,5%, 8% skerðing breytist yfir í 9,5% skerðingu séu börnin orðin þrjú. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Þessi hækkun á skerðingarhlutföllum, hvað kostar hún íslensk heimili? Hann er að lyfta aðeins barnabótum á botninum en að sama skapi er hann að herða á skerðingarólinni hjá millitekjuhópnum. Ég minni á að 460 þús. kr. eru ekki sérstaklega há laun. Nú eru að koma nýjar tölur sem sýna að miðgildislaun í landinu eru 618 þús. kr. og meðallaunin eru um 710 þús. kr. þannig að enn erum við að skerða barnabætur langt undir meðal- og miðgildislaunum. Enn er við lýði þessi nálgun sem við höfum verið að gagnrýna, að barnabætur séu einhvers konar fátækrastyrkur. Af hverju [[Forseti hringir.]]er ekki staðið myndarlegar að málum þegar kemur að barnabótum? Það eru fyrst og fremst þessar tölur sem ég er að kalla eftir hjá hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig rétt að við erum að auka skerðingarprósentuna þegar menn eru komnir með millitekjur og þar fyrir ofan. Þá vegur á móti að við erum að hækka sjálfar bæturnar þannig að þeir sem eru í þessum hópi koma um það bil niður á sama stað þrátt fyrir auknar skerðingar vegna þess að grunnbæturnar hækka. Það er ekki verið að taka barnabætur af því fólki heldur tryggja því nokkurn veginn jafnstöðu. Hins vegar er lögð áhersla á að sú viðbót sem við ætlum að setja nú inn í barnabótakerfið komi sérstaklega þeim til góða sem eru lægst í launum; barnafjölskyldunum, ungu fólki, fólki með barn undir sjö ára aldri og á lágum launum; námsmönnum, fólki sem er að hefja lífið og er nýlega komið út á vinnumarkaðinn, er í sínu fyrsta starfi; fólki sem er komið lengra með börn en samt sem áður í lægri launastiga. Þetta fólk fær sérstakan stuðning. Það er svo önnur umræða hvort við eigum almennt að setja meira en 10–12 milljarða út í barnabótakerfið. Ég myndi nú ekki vilja taka undir það að við lítum á barnabótakerfið sem fátækrastyrk. Við höfum dæmi um það í dag að einstæðir foreldrar, sem eru jafnvel komnir með milljón á mánuði í laun, fái barnabætur. Við erum langt frá því að vera með kerfi sem er sniðið að þeim sem eru eingöngu niðri við það að geta framfleytt sér. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að við ættum, ef við höfum svigrúm, frekar að leggja áherslu á að lækka hina almennu skattprósentu en að halda áfram að greiða út bætur til fólks sem er komið yfir meðallaun. Það er bara hugmyndafræðilegur munur hjá okkur hv. þingmanni.
Herra forseti. Já, þetta er einmitt mjög gott mál til að draga fram þennan hugmyndafræðilega mun sem er á milli Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Hæstv. ráðherra segir að hann sé hér fyrst og fremst að auka skerðingar hjá millitekjuhópum en hann er að fara miklu neðar en það. Skerðingin eykst hjá fólki með 460 þús. kr. á mánuði. Það er ekki millitekjuhópurinn, hann er með hærri laun en það eins og ég gat um áðan. Meðallaunin eru yfir 700 þús. kr. Miðgildislaunin, sem er kannski réttara að miða við, eru 618 þús. kr. Þannig að hér er enn verið að skerða barnabætur gagnvart þeim hópi sem er með hvað lægstu tekjurnar. Auðvitað fagna ég sérhverri krónu sem sett er í barnabætur. Hér er verið að setja aukalega 1,8 milljarða í barnabætur en það er áhugavert að setja í samhengi að í tveimur öðrum frumvörpum, sem hæstv. fjármálaráðherra mun mæla fyrir seinna í dag, er hann að taka 2,3 milljarða frá almenningi. Það á að hækka útvarpsgjald, olíugjald, kolefnisgjald, bifreiðagjald, áfengisgjald, gjöld í Framkvæmdarsjóð aldraðra. Það er áhugavert að setja þetta í samhengi. Mig langar í seinna andsvari mínu aðeins að minnast á vaxtabætur. Þegar menn tala um að í fjárlagafrumvarpi sé verið að hækka vaxtabætur finnst mér að verið sé að blekkja fólk. Búið var að ákveða að settir yrðu 4 milljarðar í vaxtabætur 2018, verða bara 3 milljarðar vegna skerðinganna, við erum búin að ganga svo langt í þeim, og nú fyrir 2019 á að setja 3,4 milljarða í þetta. Þetta er að sjálfsögðu lækkun vaxtabóta miðað við það sem við vorum búin að ákveða að yrði sett 2018. Ég minni á að síðast þegar Samfylkingin var í ríkisstjórn settum við 100 milljarða samanlagt í vaxtabætur og barnabætur á kjörtímabilinu. Við settum fjórum sinnum hærri upphæð í vaxtabætur. Þess vegna skil ég ekki af hverju hæstv. fjármálaráðherra kemur hér með fjármálaáætlun í vor þar sem beinlínis er sagt að heildarupphæð vaxtabóta eigi ekki að aukast. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Stendur til að standa við það að [[Forseti hringir.]]búið sé að setja þak á heildarupphæð vaxtabóta eða er hann tilbúinn til að breyta því eins og hann virðist gera af veikum mætti varðandi barnabæturnar?
Virðulegi forseti. Fyrst um barnabæturnar: Þegar kemur að tekjuskattskerfinu almennt er hv. þingmaður, og flokkurinn hans almennt, mjög upptekinn af því að gæta þurfi að tekjujöfnunarhlutverki tekjuskattskerfisins. Þegar hins vegar kemur að barnabótakerfinu, sem spilar með tekjuskattskerfinu, er eins og menn tali gegn tekjujöfnunarhlutverki kerfisins. Það er alveg rétt að verið er að auka skerðinguna miðað við ákveðið viðmið sem liggur í kringum meðaltekjur en ég hef áður komið inn á að bæturnar sjálfar hækka og við teygjum okkur fyrst og fremst til barnafjölskyldna sem eru neðar í tekjustiganum. Varðandi vaxtabætur orðaði hv. þingmaður það þannig að það hefði verið ákveðið hvað ætti að setja í vaxtabætur. Talan sem sett er fram í fjárlögum á hverju ári er reiknuð stærð. Hún er reiknuð miðað við ákveðnar forsendur, miðað við ákveðna tekjuþróun í samfélaginu, og svo fæst uppreiknuð niðurstaða síðar á árinu. Það er rétt að öll fjárhæðin gekk ekki út á yfirstandandi ári vegna þess að laun hafa hækkað meira og eignastaða fjölskyldna hefur reynst önnur og betri en við sáum fyrir. Þegar menn ræða síðan vaxtabótakerfið í lengri tíma samhengi verður að hafa í huga það sem ég nefndi hér í framsöguræðu minni að við höfum verið að grípa til annarra úrræða til að hjálpa fjölskyldum sem eru að greiða af húsnæðislánum sínum. Ég nefndi hér að séreignarsparnaðarúrræðið okkar, skattaívilnunin sem í því felst, nemi um 5,5 milljörðum á ári. Hún spilar síðan aftur með 80 milljarða höfuðstólslækkuninni sem við réðumst í. Þannig að þegar menn horfa á þetta, horfa síðan á húsnæðisbótakerfið, stofnstyrkina sem við höfum ráðist í, endurgerð lagarammans fyrir leigjendur o.s.frv., fá menn fyrst mynd af því hvað við erum að gera vegna húsnæðismála almennt.
Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þetta frumvarp sem er auðvitað lagt fram í tengslum við fjárlagafrumvarpið sem við ræddum fyrir helgi. Ég ætla að fara aðeins yfir það. Eins og hæstv. fjármálaráðherra gat um eru hér gerðar ýmiss konar skattalagabreytingar og breytingar á bótakerfunum, annars vegar til að bæta í eða auka álögur á almenning í landinu. Breytingar á tekjuskatti sem hér eru undir er fyrst og fremst þessi 1% viðbótarhækkun á persónuafslættinum sem ég ætla að fjalla aðeins um á eftir. Það er sem sagt 1% hækkun umfram það sem ber að gera samkvæmt lögum. Síðan er það sambærileg tenging tekjumarka í efra þrepi tekjuskatts og gildir um persónuafsláttinn. Svo er verið að breyta viðmiðunarfjárhæðunum barnabóta og vaxtabóta og lækka tryggingagjald. Þessi breyting varðandi persónuafsláttinn er áhugaverð, þá er ég að tala um að samkvæmt gildandi lögum skulu fjárhæðarmörk milli neðra og efra þreps tekjuskattsstofns taka breytingum í upphafi hvers árs í hlutfalli við hækkun á launavísitölu. Persónuafslátturinn hefur hins vegar tekið breytingum miðað við neysluverðsvísitölu. Hérna er verið að samhæfa uppfærsluna. Það er sagt í frumvarpinu að þessi mismunandi uppfærsla hafi verið gagnrýnd talsvert þar sem launavísitalan hefur hækkað verulega umfram vísitölu neysluverðs. Þetta eru tvær mismunandi vísitölur. Laun hafa verið að hækka hér á landi og þar með bjagað skattbyrði tekjuskattsins til hagsbóta fyrir þá tekjuhærri. Það er áhugavert, og er auðvitað alveg augljóst, að hið gagnstæða gerist þegar vísitala neysluverðs, þessi aðalvísitala sem svo margt styðst við, hækkar umfram laun eins og gerðist á árunum eftir hrun. Það minnir mig svolítið á umræðuna um hvort húsnæðisliðurinn eigi að vera í vísitölunni eða ekki. Menn hafa verið að draga fram að það sé nú svo óheppilegt að hafa húsnæðisliðinn í vísitölunni. Ég er ekkert endilega á því. Ég minni á að árið 2010 og 2011 var það til hagsbóta fyrir íslensk heimili sem áttu verðtryggð lán að hafa húsnæðisliðinn í vísitölunni því að þá var ástandið á húsnæðismarkaðnum með þeim hætti. Það væri miklu skynsamlegra, held ég, að skoða hugmyndir um að líta til húsnæðisverðs til lengri tíma og hafa slíkar breytingar sem hluta af vísitölunni. Svíar t.d., er mér sagt, gera það með þeim hætti. En það er kannski önnur umræða. Vísitölur sér eru bara að mæla í sjálfu, eru mælieiningar, og síðan er önnur umræða við hvaða vísitölu er stuðst, hvort sem það varðar verðtryggð lán eða eitthvað annað. Ég vildi aðeins nefna þetta í framhjáhlaupi. Við í Samfylkingunni og fleiri að sjálfsögðu höfum gagnrýnt svolítið að hér er verið að hækka persónuafsláttinn svo lítið. En það er mjög áhugaverð setning hérna sem ég vil lesa upp sem staðfestir svo margt sem við í Samfylkingunni höfum sagt mjög lengi. Með leyfi forseta: „Ljóst er að hækkun á persónuafslætti, sem er föst krónutala, vegur þyngra en lækkun á skatthlutfalli gagnvart þeim tekjulægri en þeim tekjuhærri þegar horft er á jöfnunaráhrif kerfisins.“ Þetta stendur í frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra. Í okkar huga er þetta að sjálfsögðu augljóst en við höfum aldeilis tekist á um það í þessum sal og fyrir utan hvort það væri skynsamlegra og kæmi betur út fyrir almenning að breyta tekjuskattshlutfallinu flatt eins og til stóð, eins og stendur víða í fjármálaáætluninni sem er stóra plaggið sem við afgreiddum fyrir sumarhlé, eða hvort við ættum að breyta persónuafslættinum. Það er svo augljóst að hér hafa átt sér stað einhvers konar átök á milli stjórnarflokkanna því maður heyrði Sjálfstæðismenn og þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra tala frekar fyrir því að við ættum að lækka tekjuskattshlutfallið, það væri skynsamlegri leið, að lækka prósentuhlutfallið. Ég benti nú á að sú leið að lækka tekjuskattshlutfallið myndi gagnast þingmanninum þrisvar sinnum meira, hann fengi þrisvar sinnum hærri krónutölulækkun í sköttum en einstaklingur á lágmarkslaunum. Við bentum á að þetta væri ósanngjörn leið. Að lækka tekjuskattinn um 1 prósentustig gerir 14 milljarða, ef það er gert í einu skrefi. Það er hægt að gera ýmislegt fyrir 14 milljarða. Við höfum frekar talað um að nota þessa 14 milljarða í að bæta í bótakerfið eða gera einhverjar breytingar á persónuafslættinum. Hér er svart á hvítu tekið undir það að ef markmiðið er að auka jöfnuð, eins og við í Samfylkingunni höfum verið að kalla eftir og mjög margir á meðal þjóðarinnar, myndi ég segja, þá er betra að líta á persónuafsláttinn heldur en að fikta með lækkun á skatthlutfallinu sjálfu. Það er auðvitað heilmikil pólitík í þessu. Ég átta mig á að það eru ekki allir alveg sammála um þetta. En þetta er lykilsetning hvað þetta varðar. En aftur að þessari hækkun, að hækka persónuafsláttinn um 1%. Það eru 530 kr. á mánuði. Það er nú allt og sumt. Það er tiltölulega dýrt að hækka persónuafsláttinn, við vitum það, þetta fer upp allan skalann. En að hækka persónuafsláttinn um 530 kr. umfram það sem þarf að gera vegna laga, hann er tengdur við neysluverðsvísitölu, þýðir kannski gróflega reiknað 1.500 kr. hækkun á skattleysismörkum. Það er svona þumalputtaregla, þetta er samspil milli persónuafsláttar, skatthlutfalls og svo færðu út skattleysismörkin. Þetta er nú allt og sumt. Þetta mun kosta ríkissjóð um 1,7–1,8 milljarða. Eins og ég gat um áðan er þetta um helmingurinn af því sem ráðherrann ætlar að taka af þjóðinni eða heimilunum með skattahækkunum annars staðar. Hann ætlar að hækka þessa klassísku skatta sem allar ríkisstjórnir gera, áfengisgjald, tóbaksgjald, bifreiðagjaldið, olíugjaldið, allar þessar vörur með óteygna eftirspurn sem er svo freistandi fyrir alla fjármálaráðherra að hækka. Frumvarpið sem hæstv. ráðherra mælir fyrir á eftir er um að hækka þau gjöld um 2,3 milljarða, um leið og hann er búinn að mæla fyrir þessu máli. Síðan er þriðja frumvarpið sem hæstv. ráðherra mun mæla fyrir seinna í dag, það mun taka um hálfan milljarð frá heimilunum því að þar er hann að hækka alls konar önnur gjöld, vegabréfið og allt þetta sem við borgum. Gott og vel. Ég hef ekki verið feiminn við að tala um að ríkissjóður þurfi á tekjum að halda. Við þurfum að taka þá umræðu hvernig við eigum að fjármagna þá þætti sem við viljum fjármagna. Við eigum ekki að vera feimin við að tala um skattahækkanir. Stundum finnst mér eins og félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum haldi að peningarnir vaxi á trjánum. Þeir gera það ekki. Peningarnir verða til í atvinnulífinu hjá þjóðinni og ef við ætlum [[Gripið fram í.]]- já, einmitt - að fjármagna spítalana og skólana, fjármagna það sem þjóðin hefur verið að kalla eftir, þá þurfum við að hafa skattstofna til þess. Og við höfum bent á að á þessum tíma uppsveiflunnar og kannski ekki síst í fyrra og hittifyrra, eru tekjuúrræði ríkissjóðs vannýtt. Ég hef sagt úr þessum stól að aðhald er gott og ég átta mig á því og undirstrika að við gerum ekki allt fyrir alla. En aðhald er tvenns konar. Aðhald þýðir ekki bara að skera niður útgjöld eins og stundum heyrist. Aðhald getur líka falist í að nýta tekjutækifæri ríkissjóðs. Það eru ýmsar hugmyndir um það. Við höfum verið að tala um hvernig við getum fengið frekari tekjur af erlendum ferðamönnum. Mætti ekki hækka auðlindagjöldin? Hvað með fjármagnstekjuskattinn? Hvað með tekjutengdan auðlegðarskatt eða hvernig sem það er? Ef þjóðin á að fá spítala og skóla og öryrkjar og eldri borgarar þær kjarabætur sem þeir eiga skilið þurfum við að fjármagna það með einhverjum hætti. En það kemur allt úr sama pottinum. Við getum ekki mætt kjósendum korteri fyrir kosningar eins og allir flokkar gera og lofað tugum ef ekki hundrað milljörðum í innviðauppbyggingu eins og Sjálfstæðisflokkurinn gerði, það er enn þá á heimasíðu Sjálfstæðisflokksins, hann lofaði hundrað milljarða kr. innviðauppbygging fyrir síðustu kosningar. Auðvitað þarf að fjármagna það einhvern veginn. Hundrað milljarðar vaxa ekki á trjánum eins og ég gat um áðan. Þessi sérkennilega forgangsröðun birtist hér m.a. í því að á sama tíma og ríkisstjórnin tímir að setja 1,8 milljarða í hækkun persónuafsláttar, tímir að setja 1,8 milljarða í að hækka lítillega barnabæturnar, þá er hún líka svo ofsalega örlát að lækka veiðileyfagjöldin um 3 milljarða. Hún er það örlát við þann hóp. Ég hef nú sagt til að stríða þeim aðeins að stórútgerðarmenn virðast ekki þurfa að fara í jafn mikla kjarabaráttu og ljósmæður þurftu að gera þegar kemur að þessari ríkisstjórn. Ég tel að hér sé svigrúm til að auka auðlindagjöld. Þá lít ég ekki bara til sjávarútvegsins heldur líka til orkunnar og ferðaþjónustunnar. Þetta eru meginstoðir okkar atvinnulífs sem nýta sameiginlegar auðlindir. Þetta er áhugavert að setja þetta í samhengi. Ég nefndi fjármagnstekjuskattinn áðan. Það er áhugavert atriði. Auðvitað veit ég að sá skattur er sveiflugjarn en árið 2019 á hann að skila 2 milljörðum kr. minna en fjármálaáætlun gerði ráð fyrir. Það eru tiltölulega fáir sem greiða fjármagnstekjuskatt. Af hverju er það? Vegna þess að þegar við vorum í ríkisstjórn, Samfylkingin, innleiddum við frítekjumark. Langflestir greiða engan fjármagnstekjuskatt, það eru tiltölulega fáir sem gera það. Ef við lítum bara á söluhagnað vegna sölu hlutabréfa þá voru það bara 2% fjölskyldna sem greiddu fjármagnstekjuskatt af þeim söluhagnaði. Þetta er þröngur hópur sem á miklar eignir. Ég ætla nú ekki að fara með mína tuggu um hvað 1% á mikið í þessu landi en það er ansi mikið. Það er þessi eignaójöfnuður sem blasir við. Tekjujöfnuður er meiri en víðast hvar annars staðar samkvæmt GINI-stuðlinum sem menn styðjast oft við. En ég hef ítrekað hversu eignaójöfnuðurinn er mikill. Þetta er kannski nóg um tekjuskattinn og persónuafsláttinn. Ég kom í andsvari áðan inn á barnabæturnar. Við setjum 1,3% af ríkistekjunum í barnabætur. Það er nú allt og sumt. 99% af því sem hæstv. ráðherra hefur úr að spila fer í eitthvað annað. Mér finnst rík ástæða til að setja meira í barnabætur. Hér er dýrt að eiga börn. Við getum sett þetta í stærra samhengi líka. Fæðingartíðni hefur hrunið á Íslandi. Það er mjög merkilegt. Það er ekki svo langt síðan hér fæddust 4.600 börn á ári, nú fæðast um 4.000 börn, 4.100. Það eru margar ástæður fyrir því. Hlutfall ráðstöfunartekna ungs fólks sem fer í húsnæði hefur líka verið að hækka. Það er erfiðara að vera ungur í dag, erfitt að vera barnafólk í dag. Það hefur svo sem alltaf verið erfitt, ég veit það, en við þurfum ekki að gera það erfiðara. Barnabætur eru góð leið til að ná til afmarkaðs hóps. Það er mjög heppileg leið. Sömuleiðis vaxtabætur. Ég veit að þær geta haft ýmsa ókosti, falið í sér hvatningu til skuldsetningar eða hvernig sem það er, en á meðan ástandið er svona á húsnæðismarkaðnum held ég að við eigum að nýta vaxtabæturnar sömuleiðis betur. Þær eru auðvitað bara niðurgreiðsla á kostnaði sem fólk verður fyrir vegna húsnæðiskaupa. Þetta eru úrræði bótakerfisins sem allar nágrannaþjóðirnar hafa nýtt í mörg ár. Að setja 3,4 milljarða í vaxtabætur er í stóra samhenginu innan skekkjumarka þegar um er að ræða 900 milljarða kr. sem eru til umráða hjá ríkisstjórninni. Af hverju er svo erfitt að fá ríkisstjórnina, alveg burt séð frá því hvort það eru hægri menn eða vinstri menn, til að treysta betur í sessi þessa tvo þætti? Það færi ekki allt á hliðina þótt við myndum tvöfalda barnabætur eða vaxtabætur. Ég er alveg sannfærður um það. Það þyrfti ekki einu sinni að vera það mikið ef menn treysta sér ekki í það. Eins og ég gat um áðan í andsvari mínu snýst þetta svolítið um pólitík. Þegar Samfylkingin var í ríkisstjórn voru settir 100 milljarðar samanlagt á kjörtímabilinu í vaxtabætur og barnabætur. Þetta er dæmi um að það skiptir máli hverjir stjórna. Þetta sýnir hverjir eiga forgang hjá þessari ríkisstjórn og hverjir ekki. Þetta frumvarp, og fjárlagafrumvarpið, sýnir að barnafólk, ungt fólk, öryrkjar og eldri borgarar eru ekki ofarlega á lista þessa fólks þegar kemur að því að útdeila úr sameiginlegum sjóðum okkar. Auðvitað veit ég að það er margt jákvætt í fjárlagafrumvarpinu en það sem við erum að gera er benda á það sem betur má fara, reyna að finna götin. Við erum kannski gagnrýnd fyrir að vera neikvæð en það er okkar hlutverk í stjórnarandstöðunni að reyna að finna annmarkana á þessum frumvörpum og reyna að hvetja þetta ágæta fólk, sem er ágætt, til góðra verka. Ég get líka tekið undir það að ríkissjóður á ekki að vera einhver opinn tékki fyrir allt og alla. Það getur tekið langan tíma, eða einhvern tíma, að bæta það sem þjóðin þurfti að taka á sig eftir hrunið. Við tókum eins og einhver hv. þingmaður benti á í síðustu viku lán í innviðunum. Við vanræktum hina opinberu innviði. Og nú er bara komið að því að þegar ríkissjóður er sterkur, því hann verður ekkert alltaf sterkur, það eru blikur á lofti hvað það varðar, þá er tækifæri til að setja fé í þessa grunnþætti. Þess vegna er það svo sárt að skilaboðin til öryrkja og eldri borgara séu: Þið þurfið að bíða enn eitt árið. Í frumvarpinu sem verður rætt seinna í dag er t.d. gert ráð fyrir að frítekjumark vegna atvinnutekna öryrkja verði óbreytt. Króna á móti krónu stendur enn þá. Það er einungis gert ráð fyrir þessum 4 milljörðum sem er bara einn þriðji af því sem króna á móti krónu afnámið myndi kosta. Þetta eru hlutir sem [[Forseti hringir.]]sem valda talsverðum vonbrigðum, að þessu sé ekki kippt í lag á meðan ríkissjóður hefur úr svo miklum fjármunum að spila og raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði upprunalega í andsvar við hæstv. fjármálaráðherra en í einhverri tímabundinni geðsturlun hætti ég við það. Ég sé mjög mikið eftir því, því að ég hefði viljað spyrja hann. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson fór yfir sama efni og þess vegna held ég að það sé ágætt að spyrja hann út í þetta sömuleiðis. Það varðar þessa breytingu á fjárhæðarmörkum milli neðra og efra þreps tekjuskattsstofnsins. Ég held að ég skilji það vandamál sem fólk er að reyna að leysa með þessu, en ég hef mínar efasemdir um tilgang svona breytinga og upplifi sömu tilfinningu og hv. þingmaður þegar fólk talar um húsnæðisliðinn í neysluverðsvísitölunni, að það velur oft tímasetningar eftir hentugleikum. Og núna akkúrat virðist vera alger samhugur um að við séum á toppi hinnar svokölluðu hagsveiflu. Það virðast vera áhyggjur í samfélaginu, og reyndar von sums staðar, um að krónan fari að lækka, enda er hún mjög há, það virðist samhugur um það. Það er ekkert erfitt að ímynda sér að í náinni framtíð muni neysluverðsvísitala fara fram úr launavísitölu. Þá einmitt, ef það gerist, sem mér finnst líklegt, munu þau áhrif sem hér er verið að reyna að koma í veg fyrir halda áfram eins og ég skil þetta. Mig langaði svo að heyra meira frá hv. þingmanni um hvort sá skilningur sé réttur hjá mér að hans skilningi og sérstaklega út í það að við viljum hafa sömu töluna á þessum fjárhæðarmörkum og því sem ákvarðar persónuafsláttinn. Gott og vel, ég skil það. En ætti það þá ekki frekar að vera launavísitala almennt? Ég velti því fyrir mér. Þetta eru jú laun sem við erum að tala um. Það er stundum sagt í eðlisfræði að fallegar formúlur séu líklegar til að vera réttar. Ég veit ekki hvort það á við í þessari grein. En mér finnst það einhvern veginn eðlilegra í fljótu bragði og mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því.
Herra forseti. Já, ég held að við þurfum að fara svolítið varlega þegar við förum að krukka í svona vísitölum og við hvaða vísitölu við eigum að miða, eins og ég gat um hér áðan. Ef persónuafsláttur hefði verið miðaður við launavísitölu - ég held að ég fari með rétta tölu, mig minnir það - væri persónuafsláttur um 74 þús. kr. Hann er 54 þús. kr. í dag. Laun hafa hækkað mikið, það er ekkert leyndarmál. Launavísitala hefur hækkað talsvert meira en neysluverðsvísitalan. Þess vegna hefur þetta fyrirkomulag, þessi mismunandi tenging persónuafsláttar og viðmiðunarmarka tekna, verið gagnrýnt. Ég hef þá tilfinningu að við séum að ganga inn í mjög erfitt efnahagsástand. Ég held að verðbólga fari hækkandi. Við sjáum ýmislegt sem bendir til þess. Þá snýst þetta auðvitað við, alveg rétt það sem hv. þingmaður var að segja. Mín tilfinning er sú að við höfum verið svolítið heppin með verðbólguna. Hin innflutta verðbólga hefur verið mjög lág, það hefur verið mjög lág verðbólga á evrusvæðinu. Vextir hafa verið sama sem núll á evrusvæðinu. Olíuverð hefur verið lágt. Þetta er allt að breytast. Vextir eru á uppleið, olíuverð á uppleið og innfluttar vörur eru að verða dýrari. Síðan er það blessaða gengið, gengi krónunnar, sem er bleiki fíllinn í öllu þessu samhengi. Raungengi krónunnar hefur sjaldan verið eins sterkt og núna. Nú hefur það verið að gefa eftir. Við sjáum að raungengi krónunnar lækkaði um 6–7% um daginn. Hvað þýðir það? Það þýðir, svona þumalputtaregla, að einn þriðji til helmingur af því fer í hækkun á innfluttum vörum. Ef raungengi krónu fellur um 6% hækkar seríósið og hveitið og bílarnir og allt sem við framleiðum ekki en flytjum inn um 3 prósentustig. Þetta er svolítið áhugaverð þróun. Það hefur síðan áhrif á verðtryggðu lánin okkar líka. Ef við setjum þessar tölur í samhengi, 6% lækkun raungengis, 3% hækkun á innfluttum vörum, inn í verðtryggðu lánin - [[Forseti hringir.]]og hér er talað um að svigrúm við það að hækka laun sé um 4% - þá er það bara allt farið í þessu samhengi ef við skoðum þetta frá þessum sjónarhóli.
Virðulegi forseti. Það eru þessar ástæður fyrir því að ég tel líklegra en ekki að við munum sjá meiri verðbólgu á næstunni. Það er bara í samræmi við spár umsagnaraðila sem senda umsagnir um þingmál inn til Alþingis og getur varla þótt mjög róttæk skoðun. Ég vona að ég fái nú ekki aftur gömlu gusuna um að maður sé að tala niður hagkerfið. Það er óþolandi orðræða sem tíðkaðist hér fyrir hrun, sællar minningar. Það sem ég er að velta fyrir mér sérstaklega í þessu er að ef þetta snýst við núna, þegar laun hafa verið að hækka hraðar en verðlag, og verðlag fer að hækka hraðar en laun, verða það tekjuhærri hóparnir sem hafa hagnast á því fyrirkomulagi sem við höfum haft, þessu misræmi milli þess hvaða vísitala ákvarðar persónuafsláttinn annars vegar og fjárhæðarmörk milli neðra og efra þreps tekjuskattsstofns hins vegar. Síðan lögum við þessa bjögun eins og hún er kölluð og það sem ég er að velta fyrir mér er: Ætti þetta ekki frekar að vera launavísitala fyrir hvort tveggja persónuafsláttinn og um fjárhæðarmörkin? Þetta eru jú laun sem við erum að tala um, þetta eru hvort tveggja fyrirbæri, þrepaskiptur tekjuskattur og persónuafslátturinn, þetta eru tekjujöfnunartæki. Mér finnst á allan hátt eðlilegra ef yfir höfuð á að vísitölubinda svona lagað, sem er önnur spurning, að það ætti að vera launavísitala, að öllu jöfnu, án tillits til þess hvernig við teljum gengið þróast á næstunni eða hafa þróast seinasta árið. Er ekki eðlilegra að við notum launavísitöluna í þessum tækjum en neysluverðsvísitöluna almennt, óháð því hvernig við teljum hagkerfið vera að þróast?
Herra forseti. Ég held að aðalatriðið sé að þetta sé alla vega sama vísitalan. Nú erum við með þannig fyrirkomulag að það er mismunandi vísitala, hvort sem litið er til persónuafsláttar eða til viðmiðunarmarka tekna. Ég hallast hins vegar að því að við ættum að styðjast við neysluverðsvísitöluna. Í hvað notum við tekjurnar okkar? Til að kaupa vörur. Kaupmáttur tekna er reiknaður út frá því hve mikið við getum fengið fyrir krónurnar okkar. Ef við notum launavísitölu gæti það líka - nú er ég bara að hugsa upphátt úr þessum stól, þetta eru áhugaverðar umræður. Ef persónuafsláttur yrði tengdur við launavísitölu gæti það auðvitað virkað þannig að ákveðin tregða yrði til að hækka laun, m.a. frá einum stærsta atvinnurekanda landsins sem er ríkið. Með því að hækka laun opinberra starfsmanna hækkar launavísitala og þá myndi persónuafslátturinn hækka. Mikil hækkun persónuafsláttar er mjög dýr. Það kostar um 1,7 milljarða, eitthvað svoleiðis, ég man þetta ekki alveg, að hækka persónuafslátt um 1.000 kr. Þið sjáið að ef persónuafsláttur hefði verið tengdur við launavísitölu, ég vona að ég sé ekki að fara með rangt mál, væri hann um 20 þús. kr. hærri en raun ber vitni. Þá ertu kominn með 20–30 milljarða. Það er svolítið há upphæð, ef ég man þessar tölur rétt. Í mínum huga: Styðjumst við sömu vísitölu. Ég hallast frekar að því að styðjast við neysluverðsvísitölu en launavísitölu. Aðeins varðandi launin almennt: Hér er bara undirliggjandi vandi sem lýtur að framleiðninni. Þeirri skoðun held ég að allir þingmenn deili. Framleiðni er ekkert annað en afköst á klukkustund. Ástæðan fyrir að við getum haldið norrænum lífskjörum, þrátt fyrir að hafa gríska framleiðni, ef svo má segja, er sú að við vinnum mikið. Við erum með langan vinnudag, háa atvinnuþátttöku kvenna og háa atvinnuþátttöku eldri borgara. Þetta er ástæðan, þrjár ástæður fyrir því að við náum að halda tiltölulega hárri landsframleiðslu á hvern haus [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir að framleiðnin okkar sé lág. Hún hefur verið lág í marga áratugi og það er stórt áhyggjuefni sem allur þingheimur ætti að tala oftar um.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Það var svo sem margt sem ég gat tekið undir en það er líka margt sem ég á erfitt með að átta mig á. Oft hef ég spurt hv. þingmann um skoðanir hans þegar kemur að skattamálum, hversu langt eigi að ganga í því sem hann kallar tekjutækifæri, þ.e. hve langt við eigum að ganga í því að nýta þessi tekjutækifæri. Einu sinni var haft á orði hér í ræðustól að við Sjálfstæðismenn værum duglausir við að nýta okkur möguleika í að afla ríkissjóði tekna. En það er nú annað. Ég ætla að beina spurningu til hv. þingmanns vegna þess að ég átta mig ekki alveg á hvort hann er að mæla fyrir því, þegar kemur að barnabótum, að barnabætur eigi að ganga til allra óháð tekjum, sem ég held reyndar að sé gilt sjónarmið. Þá getum við velt því fyrir okkur hvort við eigum hreinlega að innleiða persónuafslátt barna sem foreldrar geta þá nýtt sér óháð tekjum. Eða eru barnabætur kannski í skilningi Samfylkingarinnar, og þá sérstaklega í huga hv. þingmanns, tæki til að styðja fyrst og fremst við þá sem standa lakast? Það er auðvitað sá skilningur sem menn hafa haft, það er það sem menn hafa verið að reyna hér í gegnum árin, að beina bótum fyrst og fremst til þeirra sem þurfa á aðstoð að halda en ekki þeirra sem þurfa ekki á aðstoð eða fyrirgreiðslu af hendi ríkisins að halda. Spurningin er einföld: Eru barnabætur í huga þingmannsins tekjujöfnunartæki eða er rétt að afnema allar tekjuskerðingar?
Herra forseti. Ég þakka fyrir góða og skýra spurningu. Nei, mér finnst allt í lagi að tekjutengja bætur. Ég er ekkert endilega á því að bætur eins og barnabætur eða vaxtabætur eigi að vera óháðar tekjum eða eignastöðu. Það sem ég er að gagnrýna hér er að við erum búin að ganga of langt í skerðingunum en við getum alveg tekist á um það hvar mörkin eiga að vera. Helmingurinn er dottinn úr vaxtabótakerfinu, eins og ég gat um áðan, og 1/4 úr barnabótakerfinu. Auðvitað átta ég mig á því að það hefur gerst vegna þess að laun hafa hækkað og húsnæðisverð hefur hækkað. Ég veit alveg af hverju þær skerðast en skerðingarnar hafa bara gengið of langt. Barnabætur skerðast við 242 þús. kr. Það eru ekkert margir með 242 þús. kr., sem betur fer, en einhverjir og það er reyndar undir lágmarkslaununum. Það segir auðvitað að skerðingin gengur of langt. Við þurfum ekkert að tefla saman andstæðum hagsmunum, þeim sem eru með lægstu tekjurnar og millitekjuhópunum. Ég vil að millitekjuhópar fái barna- og vaxtabætur en við getum alveg deilt um það og rætt það hvenær skerðingin hefst og hversu brött hún eigi að vera. Ég er alls ekki að segja að allir eigi að fá barnabætur. Ég held reyndar að á sumum Norðurlöndunum séu barnabætur ótekjutengdar, ég er ekki að biðja um barnabætur í mínu tilviki. Mér finnst það reyndar allt í lagi, að það megi skoða það. Kjarninn er bara sá að við höfum gengið of langt. Þetta eru orðin vanmáttug úrræði, þau hafa gefist vel gagnvart þeim hópi sem þau eiga að ná til. Það er það sem ég er að segja. Setjum aðeins meiri kraft í þessi úrræði. Þau eru ekki það dýr og þau ná til þessa afmarkaða hóps og þeirra hagsmuna sem langflestir deila með okkur. Það kostar 25–30 þús. kr. á mánuði að hafa barn í leikskóla á Íslandi, það eru 300 þús. kr. á ári. Við erum kannski með leikskólabörn í fimm, sex ár ef þú ert með tvö til þrjú börn, þú ert strax kominn með 3 milljónir í leikskólakostnað. Það er ýmiss konar kostnaður sem fellur á barnafjölskyldur í þessu landi og við eigum að gera lífið bæði ódýrara og auðveldara, ekki síst fyrir ungu kynslóðina okkar. Við eigum að nota þessa sameiginlegu sjóði okkar til þess og inn koma skattarnir. Við þurfum auðvitað að fjármagna þetta.
Herra forseti. Það er ágætt að það liggur þá fyrir að hv. þingmaður telur rétt að tekjutengja barnabætur með einhverjum hætti. Þá er bara spurningin um hvar það er. Sama á við um vaxtabætur. Það hlýtur þá líka að þýða að horft er til annarra þátta, m.a. eignarinnar, nettóeignar, í vaxtabótakerfinu. Það segir sig sjálft að þegar vaxtabætur lækka, þ.e. heildarvaxtabætur sem ríkissjóður greiðir, felur það í sér að hagur fólks er að batna, ef annað er óbreytt. Tekjur eru að aukast, skuldir eru að lækka, eignastaðan er að batna. Það ætti að kæta okkur hér í þessum sal vegna þess að það er merki um að við erum að ná árangri. Við erum að ná árangri í því að bæta hér lífskjör. Það má líka hafa í huga, eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á fyrr, að það þýðir ekki eingöngu að horfa til vaxtabótanna eða hversu há fjárhæð fer í þær. Það verður líka að taka inn í hvað búið er að gera hér og þær skattaívilnanir sem eru fólgnar í því að leyfa fólki að taka út séreignarsparnað og nýta hann til að byggja upp eigið fé í íbúðum. Þegar allt er tekið saman þá hjálpar þetta allt og hefur m.a. áhrif til að draga úr þörfinni á vaxtabótum síðar. Þetta er mjög skynsamleg aðferð og ég hygg að hv. þingmaður hljóti að geta glaðst yfir því þegar vel gengur; tekjur launafólks eru að hækka, eignarstaðan að batna, skuldir lækka og lífskjörin þar með.
Herra forseti. Já, að sjálfsögðu fagna ég því þegar betur gengur hjá fólki - það gerir það svo sem ekki hjá öllum en hjá sumum. Ég svara á móti: Leyfum þá fólki að njóta ávaxtanna. Ef launin eru að hækka, ef eignin er að verða meira virði af hverju þarf krumla ríkisvaldsins að koma af fullum krafti og skerða þær bætur sem þú færð á móti? Þetta hafa verkalýðsfélögin verið að benda á. Þau ná einhverjum sigrum í kjarasamningum og að sama skapi kemur ríkið á móti með skerðingar, þannig að nettóáhrifin verða minni en til stóð. Það er það sem ég er að gagnrýna, að við þurfum að standa myndarlega að velferðarkerfinu. Velferðarkerfið á ekki að vera lágmarksnet, eins og sumir hægri menn nálgast það. Velferðarkerfið á að vera öflugt. Við eigum að vera í þessum norræna anda, við eigum ekki að vera í breska eða bandaríska andanum. Við erum ekki einu sinni að sinna lágmarkshlutverki velferðarkerfisins eins og hér hefur verið bent á. Mig langaði aðeins að koma inn á það - af því að ég tala mikið um skatta og fólk heldur kannski að ég vilji bara hækka skatta og Samfylkingin standi bara fyrir það - að mér finnst við einfaldlega vera ábyrg í afstöðu okkar þegar við erum að kalla eftir auknum ríkisútgjöldum. Við höfum stundum verið að gagnrýna vini okkar í Vinstri grænum fyrir það, en þá erum við líka með hugmyndir um aukna skatta á móti. Samfylkingin hefur oft staðið að skattalækkunum. Ég vil bara rifja það upp að Samfylkingin, þegar hún var í ríkisstjórn 2009, hækkaði persónuafslátt, það er lækkun tekjuskatts. Samfylkingin hefur meira að segja staðið að lækkun fjármagnstekjuskatts; við innleiddum frítekjumark sem nánast hreinsaði þann stokk af skattgreiðendum. Við höfum lækkað tekjuskatt fyrirtækja en ólíkt okkur og þeim sem eru í ríkisstjórn núna, og kannski ekki síst Sjálfstæðismönnum, höfum við reynt að hlífa lágtekjuhópunum. Eftir hrunið minnkaði skatturinn hjá lægsta tekjuhópunum, samkvæmt rannsóknum uppi í háskóla hjá Þjóðmálastofnun. Nú hefur skattbyrði tekjulægstu hópanna og þeirra með millitekjur verið að aukast. Jú, út af því að launin hafa verið að hækka. En af hverju leyfum við ekki fólki að njóta góðs af því? Af hverju á ríkið alltaf að njóta góðs af því ef launin hækka? Við þurfum ekki að láta skattbyrðina aukast hjá lágtekju- og millitekjufólki þrátt fyrir að laun þessara hópa hafi eitthvað verið að hækka. Það er pólitísk ákvörðun sem við getum mætt með skynsamlegri skattapólitík.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta tiltekna mál, en það eru nokkrir þættir sem ég staldra aðeins við. Í fyrsta lagi varðar það það fyrirkomulag að breyta uppreikningi skattþrepanna þannig að hann skuli í báðum þrepum miðast við vísitölu neysluverðs, í stað launavísitölu í efra þrepi og vísitölu neysluverðs í því neðra, gagnvart persónuafslætti. Það er vissulega rétt og mikilvægt að þetta sé samræmt. En það er alveg ljóst að þetta felur í sér aukna skattbyrði til lengri tíma litið. Þetta felur í sér að skattbyrðin þyngist jafnt og þétt og sér í lagi á neðri tekjutíundirnar á vinnumarkaði og raunar bara almennt. Það finnst mér mjög óheppilegt fyrirkomulag. Þetta er dálítið kerfiskallafyrirkomulag, ef þannig mætti orða það. Þetta er voðalega þægilegt. Það þarf þá ekkert að vera að taka ákvörðun um að hækka skatta með reglulegu millibili, það gerist bara af sjálfu sér. Skattkerfið ætti að vera sambærilegt frá ári til árs, frá áratug til áratugar þegar kemur að skattbyrði einstakra tekjutíunda. Með þessum breytingum verður það það ekki. Ég hefði frekar viljað sjá samræminguna í hina áttina, að persónuafslátturinn yrði þá reiknaður árlega á grundvelli launavísitölu en ekki vísitölu neysluverðs. Ég hlustaði eftir hugmyndum hæstv. fjármálaráðherra í andsvari hér áðan varðandi það að breyta þessu fyrirkomulagi til lengri tíma litið, að notast við einhvers konar framleiðnimælikvarða. Vandinn er auðvitað sá að framleiðniaukning getur verið mjög breytileg milli atvinnugreina og er talsvert loðnara hugtak, getum við sagt, og erfiðara í mælingu en hefðbundnar vísitölumælingar. Þegar öllu er á botninn hvolft sjáum við, þegar við horfum á áratugi í senn, að laun og kaupmáttur hafa tilhneigingu til að hækka í takt við þá sömu framleiðniaukningu þó að það sé mjög sveiflukennt hér á landi. Þar af leiðandi eru laun að raungildi að hækka að jafnaði um 1,5% á ári þó að vissulega geti það verið mjög breytilegt frá einu ári til annars. Það sem er enn áhugaverðara í þessu samhengi - og kannski er rétt að auglýsa eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum og tekjuskattsmálum sérstaklega, því að hún virðist breytast nánast frá mánuði til mánaðar - er að í stjórnarsáttmála stendur að stefna skuli að lækkun skattprósentunnar í neðra þrepinu um 1%. Það var búið að verðleggja þá breytingu upp á 14 milljarða í umræðu hér um fjármálaáætlun frá því síðasta vor. Nú er hins vegar skyndilega gripið til þess ráðs að hækka persónuafsláttinn aukalega umfram verðlag og hækka barnabætur, sem ég get svo sannarlega fagnað. Sambærilegar tillögur voru hins vegar lagðar fram hér af bæði Viðreisn og Samfylkingu - Viðreisn hvað varðar sérstaka hækkun á vaxtabótum og Samfylkingu hvað varðar sérstaka hækkun á barnabótum - í síðustu fjárlagaumræðu og var þá fellt af þessum sama meiri hluta. Nú er að einhverju leyti komið til móts við þær hugmyndir sem þá voru lagðar fram. Vandinn er kannski fyrst og fremst þessi: Þegar hlustað er á raddir í stjórnarmeirihlutanum, um skattbreytingar eða fyrirhugaða endurskoðun á skattkerfinu, var lagt upp með það í stjórnarsáttmálanum að lækka neðri skattprósentuna um 1%. Það hefur vissulega verið gagnrýnt að í núverandi fyrirkomulagi gagnast það ekkert síður og jafnvel enn betur þeim sem eru með tekjur í meðallagi eða yfir meðallagi. En varla var búið að setja það niður á blað þegar ríkisstjórnin var horfin frá þessu og lýsti því yfir að hafin væri einhvers konar endurskoðun á samspili tekjuskattskerfis og bótakerfis. Orðalagið í þeim yfirlýsingum hljómaði nokkuð í takt við þær hugmyndir sem lagðar voru fram á samráðsvettvangi um aukna hagsæld sem var þá stiglækkandi persónuafsláttur með hækkandi tekjum, útgreiðanlegur jafnvel - sem er hugmynd sem ég persónulega hef verið mjög hrifinn af og Viðreisn hefur raunar verið með á stefnuskrá sinni, bæði fyrir kosningarnar 2016 og 2017. Framsóknarflokkurinn var með svipaðar hugmyndir alla vega fyrir kosningarnar 2017. Það var þeim mun áhugaverðara að hlusta á hæstv. félagsmálaráðherra tala um eitthvað allt annað hér í umræðum um fjárlagafrumvarpið síðastliðinn föstudag þar sem hann var farinn að tala um að bæta við hærra skattþrepi mjög í anda þeirra hugmynda sem Vinstri græn hafa sett fram og Samfylkingin að hluta. Ég velti því fyrir mér í þessum hringlandahætti hvort ríkisstjórnin viti hvert hún ætlar að stefna í tekjuskattskerfinu eða hvað eigi að gera. Þetta er áhugavert. Ég held að það væri betra fyrir alla hlutaðeigandi ef ríkisstjórnin gæti komið sér saman um einhverja stefnu í þessu. Það er alveg augljóst að milli þeirra tveggja fjárlagafrumvarpa sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram, og af fjármálaáætlun sem hún lagði fram í millitíðinni, virðist þessi stefna stöðugt vera að breytast. Hún virðist hálfáttavillt, blessuð stjórnin, í þessu. Persónulega held ég að það væri farsælast að við tækjum til við að endurskoða tekjuskattskerfið í anda þeirra tillagna sem lagðar voru fram af hálfu samráðsvettvangsins. Heppilegast væri, held ég líka, að sú endurskoðun færi fram á vettvangi þingsins því að það er mjög mikilvægt að við hættum þessum hringlandahætti í tekjuskattskerfinu okkar fram og til baka. Við eigum ekki að vera að fikta í tekjuskattskerfi, þá er ég að tala um grunneiginleikum tekjuskattskerfisins, eftir geðþótta einstakra fjármálaráðherra eða stjórnmálaflokka eða eftir því hvort 500 milljónum meira eða minna vantar í ríkiskassann þá stundina. Það þarf að vera heildstæð hugsun í þessu kerfi og það þarf að vera sæmilega stöðugt milli ára og áratuga. Auðvitað er ekkert óeðlilegt við að það sé stillt af með einhverjum hætti, en við eigum ekki að vera í endalausri uppstokkun eins og við höfum verið á undanförnum árum þar sem hálfgerðar U-beygjur hafa verið teknar nánast í hvert sinn á milli ríkisstjórna. Ég er hrifinn af þeim hugmyndum sem settar hafa verið fram af hálfu samráðsvettvangsins af þeim sökum fyrst og fremst að þetta eru mjög skynsamlegar hugmyndir fyrir tekjulægstu hópana í samfélaginu. Þetta eru tillögur, varðandi stiglækkandi persónuafslátt, varðandi útgreiðanlegan persónuafslátt, sem eru í senn hvetjandi til atvinnuþátttöku, nýtast tekjulægstu tíundunum hvað best og gera okkur mun auðveldar um vik en í núverandi tekjuskattskerfi að stilla kerfið nákvæmlega af fyrir tekjulægstu hópana og um leið er alveg nauðsynlegt að taka til endurskoðunar barnabótakerfið og vaxtabótakerfið. Þar er ég alveg sammála þeirri grunnhugsun sem er í kerfinu í dag, en hún þarfnast yfirferðar, að þessum stuðningi sé beint að tekjulægstu hópunum í samfélaginu. Það er alveg rétt, sem kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra hér áðan, að við eigum í grunninn ekki að vera með stuðningskerfi sem styður fólk með millitekjur eða hærri tekjur. Það getur ekki verið tilgangur, hvorki tekjuskatts- né bótakerfa hjá okkur, að styðja fólk með meðaltekjur eða meira. Það skýtur eitthvað skökku við í þeirri hugsun. Þess vegna kalla ég eftir því - og vel er hægt að bjóða fram aðstoð þingsins í þessu stefnuleysi ríkisstjórnarinnar þegar kemur að tekjuskattskerfinu - að við setjumst einfaldlega yfir þetta í sameiningu og endurskoðum málið. Það er eitt í þessum bótakerfum sem ég held að þurfi líka að skoða sérstaklega, sér í lagi þegar kemur að vaxtabótaþættinum en hefur líka átt við um barnabæturnar. Okkur hefur hætt við að láta þessi kerfi sitja eftir í uppsveiflu. Hann snarminnkar hlutfallslegur stuðningur þessara kerfa þegar vel árar og blómstrar svo myndarlega að nýju í kreppu og mögulega má að einhverju leyti hugsa til þess þannig. Ég held að þetta hafi verið of öfgafullar hreyfingar. Sér í lagi vil ég benda á, þegar kemur að vaxtabótakerfinu okkar, húsnæðisstuðningnum hvað þetta varðar, að það ætti eingöngu að tekjutengja hann, ekki eignatengja hann. Ég er ekkert betur settur sem einstaklingur þó að íbúðin mín hafi hækkað í verði ef lánið er jafn hátt og það var og ef tekjurnar mínar eru þær sömu og þær voru. Það gagnast mér ekkert að 40 millj. kr. íbúð sé skyndilega 44 millj. kr. virði ef tekjurnar mínar eru þær sömu og skuldirnar mínar eru þær sömu. Forsendurnar fyrir ákvörðun minni eru óbreyttar og ég reiddi mig á stuðning í vaxtabótakerfi en er kannski sleginn út allt í einu af því ég á skyndilega „meiri eign“. Greiðslubyrði mín er sú sama. Krónurnar í veskinu fyrir og eftir afborgun eru þær sömu. Þetta getur ekki verið viðmið í stuðningskerfi sem þessu. Það er fullkomlega eðlilegt að tekjutengja, þar eru þá raunverulega einhverjar breytingar á stöðu. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að ljúka þessari endurskoðun sem fyrst hvað varðar bæði tekjuskattskerfið og þessi mikilvægu stuðningskerfi í vaxta- og barnabótum. Að lokum kannski bara til að spara þinginu eina viðbótarræðu. Í máli sem hæstv. fjármálaráðherra mun mæla hér fyrir á eftir vekur það athygli mína að fjármálaráðuneytið er í einhvers konar tiltekt á ýmsum gjaldstofnum, að hækka þar sem ráðuneytið telur vanta upp á að gjaldstofnar hafi fylgt verðlagsþróun frá 2010 að telja. Það er mjög sérstakt því að það er náttúrlega alls ekkert sjálfgefið að ýmsir gjaldstofnar ríkisins eigi að hækka í takt við verðlag. Það er partur af þessari verðbólgusýki okkar að vera sýknt og heilagt að miða okkur við einhverja hækkun á vísitölu neysluverðs og allt annað þurfi þá væntanlega að hækka í takt við hana. Þegar maður horfir á verðlagningu á vöru og þjónustu í frjálsri samkeppni sjáum við undantekningarlítið að þessir sömu liðir eru að hækka talsvert minna en vísitala neysluverðs á sama tímabili heilt yfir. Almennt held ég að í rekstri fyrirtækja njóti menn ekki þess munaðar að geta alltaf verðbætt öll verð hjá sér. Ríkið ætti að láta af þeim ósið. Það sem mér þykir verra í þessu samhengi er að í tengslum við kjarasamninga fyrir nokkrum árum var talað um að ríkið gætti að sér í þessu efni, að það hefði það að leiðarljósi að hækka ekki einstaka gjaldstofna sína eða krónutölur í sköttum meira en sem næmi verðbólgumarkmiði Seðlabanka á hverjum tíma, sem mér þótti gott markmið. Mér finnst einhvern veginn verið að, ef svo má orða það, annúlera það loforð með þessu, það má þá leiðrétta mig ef ég er að misskilja eitthvað. En mér finnst þetta ákvæði fyrst og fremst helgast af því að verið er að eyða það miklu á útgjaldahliðinni að allra leiða er leitað til þess að hækka tekjur án þess að kalla það skattahækkanir, þess vegna eru sóttar einhverjar 500 milljónir aukalega þarna. Svo er tekjuskattskerfinu breytt þannig að hægt sé að hækka hér skatta á hverju án þess að nokkur taki eftir því.
Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að spara þarnæsta dagskrármálið þar til að því kemur, en þetta tengist auðvitað og er væntanlega ástæðan fyrir því að hv. þingmaður fór út í þá sálma í ræðu sinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þetta með upphæðarmörkin milli neðra og efra skattþreps tekjuskatts og þá sérstaklega í samhengi við þessa verðbólgusýki eins og hv. þingmaður kallaði hana. Ég tók þátt í umræðunum áðan og hlýddi á hæstv. fjármálaráðherra og hv. þingmann sem talaði hér á undan. Ég spurði hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson hvort ekki væri eðlilegra að nota launavísitölu frekar en neysluverðsvísitölu til að ákveða hækkanir á persónuafslætti og þessum mörkum neðra og efra þreps. Hv. þingmaður svaraði því, með ágætum rökum að mínu mati, að ef þetta væri launavísitala og ef við litum bara á nokkur undanfarin ár, þar sem laun hafa mjög mikið, þá mundi það þýða ofboðslega miklu hækkun persónuafsláttar og þar af leiðandi ofboðslega mikil útgjöld ríkissjóðs í kjölfarið. Mér þykja þetta alveg ágætisrök. Svo þegar ég prófaði að snúa þeim við og velti fyrir mér: Hvað ef það væri ofboðslega mikil verðbólga, yrði það eitthvað skárra? Ég lendi þá kannski á svipuðum stað og ég er að lenda á í verðtryggingamálum, þ.e. að svona ferli sem næra sjálf sig, verðbólga sem nærir sjálfa sig, séu óæskileg fyrirbæri í eðli sínu. Í því sambandi skynja ég ákveðna mótsögn sem er nú ekki hv. þingmanni að kenna. Mér finnst ákveðin mótsögn fólgin í því að við eigum ekki alltaf að vera að fikta í þessum tölum, eitthvað sem ég skil mætavel og tek undir í grundvallaratriðum, en á sama tíma ættum við helst ekki að vísitölutengja þetta. Þá auðvitað bara [[Forseti hringir.]]stendur eftir: Hvað er hægt að gera? Spurningin sem mig langaði í grunninn að spyrja hv. þingmann: Hver eru viðhorf hans til þess að binda [[Forseti hringir.]]persónuafsláttinn og þessi tekjuskattsmörk við vísitölu yfir höfuð?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tel skynsamlegt að þessi fjárhæðarviðmið fylgi þróun meðallauna í landinu til lengri tíma litið. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú að ég tel, nema ákvörðun sé tekin um að breyta skattbyrði í kerfinu, að hlutfallsleg skattbyrði tekjutíundanna eigi að vera nokkuð sambærileg frá ári til árs að teknu tilliti til launaþróunar. Einstaklingur sem er í fimmtu tekjutíund, eða einhvers staðar í miðgildi tekna, borgar þá svipaða virka skattprósentu frá ári til árs ef launaþróun hans er í takt við almenna launaþróun í landinu en breytist ekkert sérstaklega. Ég tel það bara stöðugra skattkerfi. Ég held að við eigum að geta gengið að því nokkuð vísu að hvað þetta varðar séum við ekki að fikta. Leikritið sem við erum gjarnan í í núverandi skattkerfi er á þá leið að með því að persónuafsláttur hefur ekki fylgt launavísitölu heldur bara vísitölu neysluverðs þýðir það yfir lengri tíma litið að skattbyrðin eykst. Svo getum við sagt: Nú hefur skapast svigrúm til þess að lækka skattprósentuna um 1%. En í raun og veru var virk skattprósenta að hækka allan tímann út af því að laun voru að hækka langt umfram verðlag. Persónuafslátturinn var þar af leiðandi að vega miklu minna fyrir launþegann. Það er auðvitað mjög fallegt að koma sem stjórnmálamaður og segjast vera að lækka skatta, en það er ekkert verið að lækka skattana, það er bara verið að aðlaga skattkerfið aftur að þeirri breytingu sem hefur orðið vegna þessa misræmis. Það er hins vegar alveg rétt að það er mjög dýrt að hreyfa persónuafsláttinn í núverandi fyrirkomulagi af því að persónuafsláttur er fyrir alla launþega. Ég er í grundvallaratriðum mótfallinn því. Ég tel að hátekjufólk eigi ekkert að vera með persónuafslátt, það á bara að vera búið að fasa út þennan persónuafslátt þannig að hann nýtist fyrst og fremst lægri tekjuhópunum. Þá er líka talsvert auðveldara og ódýrara fyrir ríkið að stilla hann af.
Virðulegi forseti. Eins og svo oft í umræðum þá tala ég mig einhvern veginn inn á stóra vandamálið sem er verðbólgutilhneigingin á Íslandi en hún stafar að mínu mati að verulegu leyti af krónunni. Ég stend hér án lausna og án svara við þeim vanda. Hvernig eigum við að geta haft stöðugleika í þessum tölum í lögum án þess að hafa stöðugleika í verðlagi? Hvernig getum við haft stöðugleika í verðlagi án þess að hafa gjaldmiðil sem býður upp á það í agnarsmáu útflutningshagkerfi? Ég veit svo sem ekki hverju ég ætti að spyrja hv. þingmann að, en þakka honum fyrir svarið. Þetta er enn til vandræða í mínum huga, þessi tilhneiging okkar til þess að líta á verðbólguna sem náttúrulegt eðli hagkerfisins. Vandinn er auðvitað sá að að einhverju leyti er það þannig. Við erum einhvern veginn að reyna að finna lausnir til þess að komast hjá þeim vanda og grípum gjarnan til einhvers konar vísitölutengingar, verðtryggingar húsnæðislána, eða tengsla við aðrar vísitölur. Þá einmitt kemur þessi verðbólgusýki sem hv. þingmaður nefndi sem felur það í sér að við lítum ekki á það sem hækkun að hækka eitthvað til samræmis við verðlag. Mér þætti gaman að heyra stjórnmálamann segja að hann væri ekki að lækka skatta heldur einungis að stilla þá til samræmis við launaþróun. Það væri fyndið að heyra það einhvern tímann.
Forseti. Ég held að við séum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það væri ákaflega gott ef við hefðum meiri verðlagsstöðugleika í grunninn og þyrftum ekki alltaf að vera í þessum verðlagsuppfærsluæfingum sem við svo gjarnan festumst í. Það er auðvitað ekkert sjálfgefið að hlutir eigi endilega að hækka á milli ára. Við göngum alltaf út frá því sem gefnum hlut hér og erum alltaf að verðbæta. Í hagkerfum þar sem er alvöruverðlagsstöðugleiki er það ekkert sjálfgefið að ríkið eigi t.d. að uppfæra einstaka gjaldstofna hjá sér frá einu ári til annars, hvað þá að horfa tíu ár aftur í tímann eða svo og reikna alla súpuna upp aftur. Þetta er háð myntinni að stórum hluta, eins og hv. þingmaður kom inn á. Við erum alveg örugglega sammála um að æskilegt væri að við værum hér með almennilega og stöðugri mynt. Það höfum við séð hjá nágrannaríkjum okkar sem búa við talsvert stærra og stöðugra myntsvæði. Þar er verðlagsstöðugleiki allt annar en hér er. Dugir t.d. að líta til nágranna okkar í Færeyjum sem búa við einhæft hagkerfi að mörgu leyti, mun háðari sjávarútvegi en við erum og með danska krónu og hafa verið alla tíð. Þeim hefur tekist ágætlega upp við sína hagstjórn þó svo að sú danska króna sé aftur fest við gengi evru, svo að dæmi sé nefnt. Þetta má raunar sjá hjá fleiri Norðurlöndum. Finnar hafa tekið upp evru. Danir hafa bundið sig við evru og Svíar eru í raun nátengdir evrunni líka. Öll með sína aðferðina, en öll þessi ríki náð sambærilegum og góðum árangri, það er mun meiri verðlagsstöðugleiki, meiri gengisstöðugleiki, mun lægra vaxtastig en hér. Það er auðvitað kjarni máls, eitthvað sem við mættum gjarnan ræða meira.
Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um ýmsar aðgerðir í samræmi við forsendur fjárlaga 2019, tekjuskatt einstaklinga, persónuafslátt, barnabætur, vaxtabætur og tryggingagjald, frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Í fyrsta kafla er byrjað á barnabótum. Ef maður horfir fyrst á það sem þar er stingur strax í augu hvenær skerðingar byrja. Skerðingar byrja strax við lægsta lífeyri, bætur og laun, og lægstu lífeyrisbætur og lágmarkslaun eru undir fátæktarmörkum samkvæmt núverandi mælingum. Eins og hefur komið fram er miðgildi tekna um 618 þús. þannig að 309 þús. kr. er 50% og allt þar undir er fátækt. Annað sem er svolítið furðulegt í þessu er, og ég veit ekki hvort ég á að segja það, að það er eins og fjármálaráðherra sé að útbúa einhverja getnaðarvörn, fólk á bara ekki að eiga börn ef það er undir lágmarkslaunum eða á bótum eða lífeyri, því að það er verið að skerða þarna um 4%, síðan 6% með tveimur börnum og 8% með þremur börnum. Það er verið að refsa fólki fyrir að eiga börn. Ég hélt að það væri alveg þveröfugt sem við ættum að gera, við ættum að verðlauna fólk fyrir að eiga börn en alls ekki að refsa því á neinn hátt. Það er með ólíkindum að enn í dag skuli vera byrjað að skerða barnabætur við svona rosalega lágar tölur, við fyrstu krónu. Hver er tilgangurinn ef ekki til að refsa? Ef við erum að tala um refsikerfi þeirra sem eru á lífeyri og bótum í dag er það með ólíkindum. Það virðist hafa verið fundið upp að skerða sem flest. Ef einstaklingur á lífeyrislaunum ákveður að fara til útlanda þá skerðum við hann, ef hann ákveður að taka út varasjóð frá verkalýðsfélagi þá skerðum við hann. Ég er búinn að vera að leita og ég finn alls staðar svona skerðingar. Ég er eiginlega hættur að leita að skerðingarpyttunum og farinn að leita að því hvar einstaklingarnir eru ekki skertir. Hvar er ekki ráðist á þá með sköttum og skerðingum? Við vitum að sömu einstaklingar og við erum að ræða, sem eru á bótum, verða ekki feitir af 205 þús. kr. útborguðum. Síðan er það persónuafslátturinn. Það er eiginlega saga til næsta bæjar að ég sendi inn fyrirspurn um hækkun á persónuafslætti, sérstaklega í sambandi við 1% lækkun neðra skattþrepsins, úr 37 í 36%, sem hefði átt að kosta um 14 milljarða. Það sem er merkilegt er að það hefði skilað, samkvæmt svari ráðuneytisins, 5.301 kr. hækkun persónuafsláttar. Það þýðir á mannamáli 15 þús. kr. meiri tekjur fyrir þá einstaklinga. En nei, ekki var það 15 þús., ekki var það 10% af þeim 15 þús. eða 1.500, nei, það voru 3% af því, 500 kall sem kom aukalega. Persónuafsláttur hækkaði um 533 kr. nákvæmlega. Við verðum að átta okkur á því, og það kom upp í umræðunni, að persónuafsláttur ætti að vera um 75 þús. kr. miðað við launavísitölurnar. Ég tel það rangt. Frá 1988, þegar staðgreiðslan var tekin upp, borguðu lífeyrisþegar ekki skatt. Þeir borguðu ekki skatt og þeir áttu upp í lífeyrissjóðstekjur. Og lægstu laun voru skattlaus. En hvernig er staðan hjá þeim einstaklingum í dag? Ég skal upplýsa ykkur um það. Einstaklingur sem er á þeim allra lægstu tekjum sem eiginlega er hægt að hafa, sem eru útborgaðar 204.352 kr. frá Tryggingastofnun ríkisins, borgar 34.242 kr. í skatt. Það er aukin skattbyrði. Í því samhengi má benda á að í svari ráðuneytisins segir að það kosti 150 milljarða að koma skattprósentunni í 300 þús., þannig að 300 þús. verði skatta- og skerðingarlaust. Það er auðvitað algert bull, það kostar kannski um 40–60 milljarða í mesta lagi. En þá ætti ég að segja til baka við hæstv. fjármálaráðherra: Heyrðu, bíddu, eruð þið búin að skattleggja þá sem eru á lægstu bótum um 150 milljarða á þessu tímabili? Ég er viss um að hæstv. fjármálaráðherra er ekki tilbúinn til að samþykkja það. En tökum áfram einstakling sem er með 204.352 kr. útborgaðar og borgar 34 þús. kr. í skatt. Hann er svo heppinn að hann fær 50 þús. kr. frá lífeyrissjóði - nei, hann fær 0 kr. Það eru skerðingar. Er þetta ekki skattur líka? Ef við tökum hin dæmin, um þá sem hafa eru komnir upp í 300 þús. kr. útborgaðar, hvað fá þeir? Jú, þeir fá 243.075 kr. útborgaðar og af því eru 56.925 þús. kr. skattur, sem hefði verið skattlaust fyrir 30 árum síðan. Sömu einstaklingar hefðu líka fengið lífeyrissjóð, 50 þús. kr. - nei, hann er tekinn. Það er króna á móti krónu skerðing. Þannig að þessi einstaklingur borgar aukalega um 106 þús. kr. í skatt og skerðingar. Það er annað í því dæmi sem er eitt af því ljóta sem hefur gengið yfir kerfið og viðgengst enn þá og það er króna á móti krónu skerðing gagnvart öryrkjum. Hún hefur verið síðan 1. janúar 2017. Það hefur viðgengist í að verða tvö ár. Eldri borgarar hafa sloppið við þetta en enn þá er slíkur skattur á öryrkja. Það sem er merkilegast við það er að ríkissjóður sparar sér nálægt 20–25 milljarða á því, vegna aukinnar skattbyrðar á þá sem ekkert hafa og eiga varla fyrir mat. Ég ætla spyrja hvort hæstv. fjármálaráðherra sé stoltur af því. Eða stóð það alltaf til að sjá til þess að þeir ríku yrðu ríkari og þeir fátæku fátækari? Eins og hefur komið skýrt fram er persónuafsláttur fyrir þá sem hafa minnst á milli handanna, ekki bara 100% tekjur heldur yfir 100%. Fólk er að fá 80 þús. útborgað og það er ekki nema helmingurinn af persónuafslættinum. En fær það endurgreiddan mismuninn? Nei. Þeir sem eru á 204 þús. kr. útborguðum, persónuafslátturinn hjá þeim er bara 75–80% af þeirra tekjum. En á sama tíma eru einstaklingar með 3 milljónir og kannski meira að fá nákvæmlega sama persónuafslátt. Þetta skiptir þá kannski 3–5%. Því eigum að breyta. Því eigum við að koma í lag. Við eigum að hætta að láta einstaklinga sem eru á lægstu bótum og launum borga skatta og skerða lífeyri. Persónuafslátturinn á að vera upphækkaður um 300 þús., ef rétt væri gefið, ef hann hefði verið uppfærður samkvæmt launavísitölu og rétt væri gefið. Auðvitað á hann ekki að ganga upp allan skalann, vegna þess að þeir sem eru á hæstu launum hafa enga þörf á því. Ég bendi ykkur á að fyrir rúmu ári síðan var ég á slíkum bótum. Ég var á bótum frá lífeyrissjóði, frá Tryggingastofnun ríkisins. Ég veit nákvæmlega um hvað ég er að tala. Að reka heimili og borga leigu og húsnæði er hreinlega pína og samt var ég ekki verst settur. Ég dáist að því fólki sem reynir að þrauka þarna úti og lifa af. Einstaklingur sem fær 204 þús. útborgað á að borga 185 þús. kr. í leigu. Við sjáum að dæmið gengur ekki upp. Ég spyr: Erum við hérna í einhverjum fílabeinsturni? Sjáum við ekkert út fyrir hann? Erum við ekki í sambandi við fólkið þarna úti? Hvers vegna í ósköpunum látum við þetta viðgangast? Það er til háborinnar skammar að á sama tíma gerum við tóma vitleysu í fjármálum; tvöföldum kostnaðinn við þingkaup, neitum börnum um læknisþjónustu sem þau þurfa nauðsynlega á henni að halda, ekki eru til krabbameinslyf. Hvað er í gangi? Þarf ekki að fara að stokka upp? Þurfum við ekki að fara að endurskoða alla okkar stefnu? Er ekki miklu mikilvægara að sjá til þess að fólk fái læknisþjónustu, lyf og geti lifað með reisn, heldur en að við séum í utanlandsferðum sí og æ og eyðum peningunum í eitthvað sem skiptir engu máli? Ég held að það sé kominn tími til og við eigum að sameinast um að sjá til þess að fólkið á Íslandi, allir, geti lifað með reisn. Allir. Eins og ég segi eru hlutirnir settir undarlega upp og ég segi fyrir mitt leyti: Ég hefði ekki getað farið upp í þennan ræðustól eins og hæstv. fjármálaráðherra gerir og sagt: Ég ætla að vera rosalega góður við ykkur og hækka persónuafsláttinn aukalega um 1%. Ég ætla að gefa ykkur bestu gjöf allra tíma, 1%. Á sama tíma hefur allt hækkað. Ég var að skoða hækkunarliði, allt sem á að hækka, RÚV, matur, allt. Ég var að reikna þetta út og þurfti ekki lengi að reikna, það er löngu búið að taka af hækkanir sem öryrkjar og eldri borgarar og aðrir á lífeyrislaunum eiga að fá og meira til. Það er með ólíkindum að verið sé að tala um prósentur í því tilfelli vegna þess að við eigum ekki að tala um þær. Við eigum að tala um krónur og aura og reikna út hvað það kostar fyrir fólk að lifa og hvað það fær við þær hækkanir sem er verið að boða núna. Það er verið að boða 4% hækkun á persónuafslætti. Það verður kannski 3% hækkun á heildarbótunum um áramótin. Þetta skilar 6–7 þús. kr. Eigum við þá ekki að reikna á móti hvað allar hækkanir kosta sem skella á þeim einstaklingum? Og sjáum krónustöðuna, reiknum þetta út. Haldið þið að fólk hoppi hæð sína í loft upp og sjái fram á bjartari tíma, að það geti farið að kaupa eitthvað annað en hrísgrjón í matinn? Ég efast um það. Þetta er okkur til háborinnar skammar. Við erum rík þjóð og okkur ber skylda til að sjá til þess að allir hafi það gott, ekki bara fáir útvaldir.
Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni aðeins árétta nokkur atriði varðandi þær áherslur sem birtast í þessu frumvarpi sem aftur tengist fjárlagafrumvarpinu. Þegar við erum með tekjutengingar í bótakerfunum erum við að reyna að tryggja að þeir takmörkuðu fjármunir sem við höfum úr að spila skili sér til þeirra sem eru í mestri þörf. Þetta á við um bótakerfin sem eru til umræðu í þessu frumvarpi, vaxtabótakerfið, barnabótakerfið, en líka önnur kerfi eins og þau sem hv. þingmaður nefndi, t.d. almannatryggingar. Mér finnst ekki alveg sanngjarnt að stilla málinu þannig upp að stjórnvöld séu að taka rétt af fólki þegar við erum hreinlega að ræða um bótakerfi sem eru ætluð til þess að bæta stöðu fólks. Við erum með barnabótakerfi til að styðja betur við fólk. Tekjuskerðingarnar í því kerfi eru eingöngu til þess hugsaðar að þeir takmörkuðu fjármunir sem við erum með þar dreifist rétt til þeirra sem geta gert tilkall til bótanna. Að kalla hins vegar tekjuskerðingarnar, eins og hv. þingmaður gerir, einhvers konar tilraun til að taka rétt af fólki finnst mér vera í raun og veru alger öfugmæli. Bótakerfið er einmitt til þess hugsað að koma bótum til fólks. Síðan er það önnur umræða með krónu á móti krónu skerðingu í lífeyristryggingum hjá okkur, en er samt sem áður tengt þessu sama. Þar var komið á fót kerfi með takmörkuðum fjármunum til að bæta ofan á önnur réttindi sem fyrir voru. Ráðherra málaflokksins á þeim tíma, það eru komin rétt tæplega tíu ár, vildi bæta stöðu þeirra sem voru með allra minnst milli handanna [[Forseti hringir.]]og koma á fót þessari sérstöku framfærsluuppbót [[Forseti hringir.]]en situr uppi með umræðuna um að það sé ómannúðlegt að vera með krónu á móti krónu skerðingu.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra. Takmarkaðir fjármunir. Ég er ekki sammála því að þarna sé um takmarkaða fjármuni að ræða. Það eru nú þegar komnir yfir 20 milljarðar í sparnað vegna krónu á móti krónu skerðingar. Hvernig væri að skila því? Síðan tekjutengingar, að það sé ekki skattur, það er verið að plata. Við erum þegar með þingsályktunartillögu sem var samþykkt í fyrra um það þar sem var verið að skerða og skatta, sérstaklega lyfjastyrki og alls konar styrki. Þar er glöggt dæmi um hvernig það borgar sig ekki að taka við styrk fyrir lyfjum eða öðru vegna þess að það þýddi meiri kostnað, það hafði keðjuverkandi áhrif út um allt. Við ætlum að taka það af og það er auðvitað fyrsta skrefið. Það er mjög gott. En svona dæmi eru úti um allt. Það er ömurlegt fyrir veikt fólk sem getur ekki varið sig, og ég veit það af eigin raun, að þurfa alltaf að vera að horfa í baksýnisspegilinn. Það fær einhverjar 10 eða 15 þús. kr. aukalega og það fer og gerir eitthvað fyrir þær af því að það á enga peninga og þarf á þessum peningum að halda til að kaupa sér lyf eða eitthvað. En ári seinna, á skerðingardeginum, er þetta tekið af þeim. Það þarf að greiða þetta aftur til baka til Tryggingastofnunar. Ég segi fyrir mitt leyti: Það getur enginn skilið þetta og kemst enginn nálægt því að vita hversu niðurlægjandi og vitlaust þetta er nema vera í þessu kerfi, vera þarna hinum megin, þurfa að endurgreiða. Ég hef þurft að standa í því að endurgreiða allar mínar bætur til Tryggingastofnunar ríkisins. Allar til baka. Hverja einustu krónu í heilt ár. Hugsið ykkur vitleysuna. Og ef þetta er ekki leiðrétt segi ég fyrir mitt leyti: Hvað er að þessu kerfi og hvers vegna viljum við ekki leiðrétta það?
Virðulegi forseti. Ég vil segja við hv. þingmann að það er alveg rétt hjá honum að það eru dæmi um það í bótakerfunum að okkur mistakist að skilja eftir eðlilega hvata til að bjarga sér. Það er í raun og veru viðvarandi verkefni. Þetta er ekki dautt kerfi í þeim skilningi að það eru manneskjur á bak við það. Aðstæður þeirra eru sífellt að breytast. Það þarf að fylgjast mjög náið með hvernig samspil tekjuþróun í landinu og þeirra aðstæðna sem fjölskyldurnar búa við er við bótakerfin. Hér hefur hin sérstaka framfærsluuppbót verið nefnd til sögunnar. Ég held að það hafi verið vel meint í upphafi en verkar ekki í dag sem skyldi. Það er eins konar fátæktargildra fólgin í þeim bótaþætti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það eru fleiri dæmi um slíkt. Við þurfum að átta okkur á því hvar jaðaráhrifin eru mest, hvar við drögum mest af fólki til að bjarga sér. Við í Sjálfstæðisflokknum höfum lengi haft slagorðið að hjálpa fólki til sjálfshjálpar. Kerfi sem dregur viljann úr fólki til að hjálpa sér sjálft stríðir mjög gegn þeirri hugsun okkar. Ég held að þar séum við alveg sammála. Það er enn verk að vinna. En mínar athugasemdir í fyrri ræðu sneru fyrst og fremst að því að við munum á endanum þurfa að sætta okkur við að þeir fjármunir sem við höfum úr að spila eru takmarkaðir.
Virðulegur forseti. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssyni, að þessu leyti. Við eigum aldrei að búa til þannig kerfi að það sé byggt út frá því að drepa allt frumkvæði og vilja fólks til að bjarga sér. Það er auðvitað ömurlegt kerfi. Þess vegna er ég í samráðshópi um endurskoðun almannatrygginga. Ég vona að við náum að ganga þannig frá málum í þessu samhengi að fólk fái að vinna. Að banna fólki að vinna er það heimskulegasta sem ég hef nokkurn tíma upplifað, hvort sem fólk er á bótum eða ekki. Ef venjulegur launamaður tekur sér aukavinnu þá er honum ekkert refsað fyrir það. Það dettur engum í hug. En af því að þetta heitir örorkubætur eða lífeyrislaun eða eitthvað svoleiðis og einstaklingi sem fær þannig laun dettur í hug að auka tekjurnar og fara að vinna - nei, þá á fyrst að skerða krónu á móti krónu og síðan kemur önnur refsing ofan á það. Það er skattur. Og 45% skerðing á því sem eftir er. Þetta er það kerfi sem við erum búin að byggja upp, það kerfi sem ég ætla að reyna að gera allt sem ég get til að það verði endurskoðað, einfaldað og að við hættum öllum þessum refsingum. Byrjum á að reyna að hjálpa fólki til að þeir sem geta unnið vinna og þeir sem geta ekki unnið geti líka lifað með reisn og þurfi ekki að telja hverja einustu krónu um hver einustu mánaðamót og spyrja sig að því: Á ég fyrir lyfjum, kemst ég til læknis eða á ég fyrir mat?
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ýmsar aðgerðir í samræmi við forsendur fjárlaga, þ.e. hvernig skatta- og bótakerfin breytast vegna forsendna fjárlaga. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir hvað er hér á ferðinni og hvaða breytingar er verið að gera. Það eru stigin í þessu frumvarpi skref í þá átt að halda áfram á þeirri vegferð að nota skattkerfið í meira mæli en gert hefur verið sem tekjujöfnunartæki. Þetta er afar jákvætt. Um það má deila, eins og hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna í dag, hvort gengið sé nógu langt í því. Menn geta rætt það fram og til baka og eins hvort við séum að nota allt það svigrúm sem við höfum til að bæta í. Á hitt er að líta að við erum vissulega bundin af fjármálaáætlun sem var samþykkt í vor. Frumvarpið er mjög í anda hennar. En þó er hér skattkerfisbreyting sem er veigamikil breyting frá því sem vikið var að í fjármálaáætlun, þ.e. við tökum um það ákvörðun að í stað þess að lækka flatt tekjuskattsprósentuna beinum við lækkuninni í þá átt að hún hafi mest áhrif fyrir þá sem hafa lægri tekjur eins og sést ágætlega í töflu þeirri sem er prentuð með frumvarpinu. Auðvitað geta menn deilt um það hvort þetta séu stórar upphæðir eða litlar eða hvort þetta skipti raunverulega einhverju máli eða engu. En það má samt benda á að hækkun tekjuskatts hjá einstaklingi sem er með milljón á mánuði, sem er bara svipað og flestir þingmenn eru með á ársgrundvelli, er um 55 þús. kr. á ári vegna þessa frumvarps. Nú er ég ekki að segja að það sé eitthvað rosalega mikið en það er sannarlega skref í rétta átt, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að byrðin minnkar á þeim sem hafa lægstu kjörin. Tekjudreifingin hvað þetta varðar stefnir sannarlega í rétta átt og eins og margir þingmenn hafa komið hér inn á, m.a. margir þingmenn stjórnarflokkanna og raunar þingmenn úr öllum stjórnarflokkunum. Við erum við að nota tekjuskattskerfið í meira mæli en áður hefur verið gert og skattkerfið yfirleitt í þeim tilgangi að jafna byrðarnar og láta þá sem hafa hæstu launin og hæstu tekjurnar beru þyngstu byrðarnar og það er vel. Ef ég réði þessu öllu sjálfur þá myndi ég kannski ganga dálítið lengra. Þannig er það náttúrlega ekki, en þetta er sannarlega skref í rétta átt. Þingmenn hafa komið hér upp og gert lítið úr breytingu á barnabótum, sagt: Jú, þetta er svo sem ágætt. En ég vil bara minna á það að hækkun á barnabótum, til að mynda í lægstu tekjubilunum þar sem er verið að hækka barnabætur á ársgrundvelli eins og kemur fram í annarri töflu hér, er um 114 þús. kr. Þetta er ekki það sem heitir á engilsaxnesku „game changer“, með leyfi forseta, eða leikjabreytir, en þetta breytir samt miklu fyrir þá sem eiga í hlut. Það gerir það. Alveg eins og margir hv. þingmenn hafa komið inn á þá skipta 100 þús. kr. fyrir þá tekjulægstu verulegu máli. Það er þannig og við skulum bara horfast í augu við það. Þess vegna eigum við ekki að gera lítið úr því. Við hækkum barnabæturnar um sem svarar 17% á næsta ári, þ.e. þau framlög ríkisins sem fara í barnabætur. Það er sannarlega skref í rétta átt. Hvað varðar húsnæðisbæturnar erum við að mínu viti enn þá föst í kerfi sem við höfum mörg sagt, og ég held að þingmenn allra flokka hafi sagt, að við vildum gjarnan komast út úr, þ.e. að kerfið fókuseri frekar á húsnæðisstuðning, eins og ég hef raunar komið nýlega inn á í ræðu hér í þinginu, fremur en að kerfið sé fyrst og fremst þessar vaxtabætur sem þarna eru núna. Auðvitað vitum við að það eru húsaleigubætur líka en þær eru ekki beinlínis til umræðu hér. Innbyggt í vaxtabótakerfið er að það er ákveðinn hvati fyrir fólk að kaupa sér húsnæði, jafnvel þó að það hafi ekki efni á því. Öðruvísi fái það jafnvel ekki stuðninginn sem það þarf til að vera í húsnæði, eða fái ekki þann stuðning sem það telur sig þurfa. Við þekkjum íslenska leigumarkaðinn og hversu ótryggur hann getur verið o.s.frv. Þar er annar hvati fyrir fólk til að verða sér úti um húsnæði, sem er mjög skiljanlegt. Við sjáum í frumvarpinu að jafnvel þótt það séu áform um að hækka vaxtabæturnar um 400 milljónir í útgreiðslum á næsta ári miðað við þetta ár þá vitum við náttúrlega ekkert, ef fasteignaverð heldur áfram að hækka, hvort það næst. Það segir okkur kannski hvað kerfið í grunninn einblínir á ranga hluti. Ég held að flestir þeir sem eru hér inni geti verið sammála um að eignamörk upp á 5 milljónir áður en vaxtabætur byrja að skerðast hjá einstaklingi og 8,3 milljónir hjá hjónum eru ekki sérstaklega há eignamörk. Ég held að allir geti verið sammála um það. Fyrir fimm manna fjölskyldu sem þyrfti að lágmarki, skulum við segja, að búa í fjögurra herbergja íbúð, eru 8,3 milljónir ekki endilega rosalega há prósenta í heildarverði eignar sem viðkomandi fjölskylda á. Eins og komið hefur verið inn á hér fyrr í dag er greiðslubyrðin eftir sem áður alveg sú sama, þ.e. maður skuldar alveg jafn mikið eða jafnvel meira í eigninni, segjum 50 millj. kr. fasteign, ef maður á 8 milljónir í henni skuldar maður 42 og þarf að borga vexti af því. Þá getur markið verið býsna lágt. Þess vegna held ég að við ættum eins og hæstv. fjármálaráðherra kom raunar inn á að vinda bráðan bug að því að fara að koma á breytingum á húsnæðisstuðningskerfinu. Við erum byrjuð á þeirri vegferð eins og í almennu íbúðunum. Þar hefur ekki farið alveg eins vel af stað eða eins hratt og menn hefðu viljað en það má gera betur og það þarf sérstaklega að gera betur í málefnum leigjenda. En ég hlakka til að ræða þetta frumvarp frekar í hv. nefnd og við 2. umr.
Herra forseti. Hækkun vaxtabóta, sem ríkisstjórnin boðar í þessu frumvarpi, er ekki stórmannleg. Bæturnar hækka á ársgrundvelli um 20 þús. kr. hjá einstaklingi sem gerir um 1.600 kr. á mánuði; 25 þús. kr. á einstætt foreldri sem gerir um 2.000 kr. á mánuði og 30 þús. kr. á hjón sem eru um 2.500 kr. á mánuði. Þessi hækkun byggist á úreltum reiknireglum vaxtabóta þar sem nettóeignarmörk bótanna hækka um 10% og fjárhæðir hámarksgjalda og vaxtabóta um 5%. Ég hef áður sagt það að þessi ráðstöfun, sem stendur til að gera, er eins og að skvetta vatni á gæs í því umhverfi sem húsnæðismarkaðurinn okkar er í í dag. Ísland er með mestu hækkun á húsnæðisverði í heiminum, eða um 70% á síðustu fimm árum. Á sama tíma og sífellt færri fá vaxtabætur vegna íbúðarhúsnæðis hafa fasteignagjöld sem sveitarfélögin leggja á hækkað um meira en 50% vegna gríðarlegra hækkana á húsnæðisverði. Ég hef áður sagt það að niðurstaðan er einföld, bótagreiðslur til húsnæðiseigenda hafa hríðlækkað á sama tíma og skattar á húseigendur hafa hækkað umtalsvert. Hæstv. fjármálaráðherra staðfesti þetta í ræðu sinni áðan þegar hann gat þess að á þessu ári væri verið að greiða um einum milljarði minna í vaxtabætur en áætlað var. Þeim sem hafa fengið vaxtabætur hefur fækkað verulega á undanförnum árum. Á því er ekki tekið svo að neinu nemi í þessu frumvarpi. Það væri ágætt ef ráðherra gæti upplýst okkur um hvað hann telji að þeim muni fjölga mikið sem komi til með að fá vaxtabætur við þessar ráðstafanir. Það sem skiptir höfuðmáli í þessu eru, eins og við þekkjum, skerðingarmörkin, þ.e. hvenær vaxtabætur byrja að skerðast. Skerðingar á niðurfellingarmörkum vaxtabóta hafa því miður engan veginn fylgt verðlagi. Auk þess hafa hámarksgreiðslur vaxtabóta nánast haldist þær sömu síðan 2011. Ég nefndi í ræðu minni fyrr um fjárlagafrumvarpið að árið 2009 fengu 60% einhleypra fasteignaeigenda vaxtabætur en árið 2017 var þessi tala komin niður í 28%. Við sjáum hver þróunin hefur orðið. Það er alveg ljóst að skerðingum á niðurfellingarmörkum vaxtabótanna verður að breyta. Það er ekki að sjá í þessu frumvarpi að það standi til svo neinu nemur og það er ekki traustverðugt og ekki hægt að byggja útreikning vaxtabóta á átta ára gömlum reglum. Þessi 5% hækkun á hámarksbótum sýnir að stjórnvöld gera sér engan veginn grein fyrir stöðunni á húsnæðismarkaðnum. Ef reglunum verður ekki breytt að einhverju viti er þessi boðaða hækkun á vaxtabótunum tilgangslaus. Ég hef áður sagt að það kerfi sem við búum við í dag er nánast ónýtt og að bæta peningum í ónýtt kerfi er slæm ráðstöfun. Við hljótum öll að sjá það og viðurkenna. Við búum sem sagt við vaxtabótakerfi sem er ekki í sambandi við stöðuna á húsnæðismarkaðnum, gerir ekki ráð fyrir hærra húsnæðisverði og hærri vaxtagjöldum svo neinu nemur og það sjá allir að slíkt kerfi er gagnslaust. Það má því segja að sú hækkun vaxtabóta sem verið er að boða í þessu frumvarpi sé í raun og veru tálsýn. Rót vandans á húsnæðismarkaði er skortur á íbúðum á markaði. Gríðarlegar hækkanir á húsnæðisverði á síðustu árum eru fyrst og fremst komnar til vegna skorts á húsnæði. Það verður ekki séð að ríkisstjórnin taki á þeim vanda. Hún er ekki að taka á rótum vandans. Lítið framboð þýðir hærra verð eins og við þekkjum og hækkun vaxtabóta, sem óvíst er að skili yfir höfuð nokkru, og vegna úreltrar reiknireglu, eins og ég nefndi fyrr, fjölgar ekki íbúðunum á markaði. Því miður. Óskandi væri að þessi hækkun myndi skila sér þangað og til þeirra sem þurfa mest á henni að halda. Það er ekki að sjá að það verði niðurstaðan í þessu. Því miður.
Herra forseti. Ég skal ekki lengja þennan fund allt of mikið heldur fara yfir nokkur meginatriði sem skipta máli í mínum huga. Það er nú einu sinni þannig að stærsti tekjustofn hins opinbera eða kannski um þriðjungur eru þeir skattar sem eru lagðir á tekjur og hagnað einstaklinga. Með endurdreifingu á hluta þeirra tekna sem ríkissjóður aflar eru stjórnvöld í færum, ef þau svo kjósa, til að styðja við ákveðna hópa sem eftir atvikum gætu verið barnafjölskyldur, leigjendur eða tekjulágar fjölskyldur. Við greiningu á áhrifum þessa kerfis á hag fólks eru auðvitað margir þættir sem koma til athugunar. Það er ekki bara hlutfall útsvars og tekjuskatts sem þarna skiptir máli heldur líka hvernig persónuafslátturinn er stilltur af. Til viðbótar við þetta kerfi eru tilfærslukerfin, þ.e. barnabætur, vaxtabætur og húsnæðisbætur. Áhrif þessa alls á ráðstöfunartekjur einstaklinga ráðast af flóknu samspili margra þátta. Þá mætti telja upp m.a. verðlagsþróun, launaþróun, hvernig fasteignaverð þróast, tekjuskerðingarmörk, eignastöðu má nefna og fjölda barna og hjúskaparstöðu eftir því hvernig stendur á hjá fjölskyldum. Ef ætlunin er að skoða þróun skattkerfisins yfir tíma þarf að hafa í huga að þróun þessara meginstærða, launa, verðlags og bótafjárhæða, hefur sjaldnast haldist í hendur. Það er mjög ítarlega rakið í skýrslu Alþýðusambands Íslands, sem út kom í ágúst 2017 og heitir Skattbyrði launafólks 1998–2016, að persónuafsláttur hefur frá aldamótum tæplega þróast í takt við verðlagsþróun og því síður í takt við launaþróun með þeirri afleiðingu að skattbyrði einstaklinga hefur hækkað af völdum minnkandi áhrifa persónuafsláttar. Í þessari tilvitnuðu skýrslu er borin fram sú ályktun að tilfærslukerfin séu að mörgu leyti flóknari en sömu áhrif birtast þar engu að síður. Þróist bótafjárhæðir og skerðingarmörk ekki í hátt við verðlag, eignaverð eða þróun launa, getur niðurstaðan orðið sú að bætur sem ætlaðar eru til stuðnings dragast saman og stuðningurinn getur misst marks. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa lagt áherslu á það við það hvernig vaxtabótakerfið er stillt af að þess sé vel gætt að eignaskerðingum sé stillt í hóf vegna þess að fólk hefur ekki meira handa á milli þó að fasteignaverð eigin húsnæðis fari hækkandi. Ég ætla að leyfa mér að vísa til meginniðurstöðu í þessari skýrslu Alþýðusambandsins. Þar getur að líta þá helstu niðurstöðu að fyrir alla tekjuhópa á því tímabili sem þar er greint, það er tæplega 20 ára tímabil, 18 ára tímabil, 1998–2016, hafi skattbyrði aukist í öllum tekjuhópum og mest hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar. Skýringarnar á þessu eru alveg ljósar. Persónuafsláttur hefur ekki fylgt launaþróun. Það hefur aukið skattbyrði lægri launa mest. Það er sömuleiðis rakið að stuðningur vaxtabótakerfisins hafi minnkað verulega vegna þess að bótafjárhæðir og skerðingarmörk hafa ekki hækkað í takt við laun og fasteignaverð. Það sama á við um stuðning við leigjendur. Alþýðusambandið heldur því fram í þessari skýrslu að íslenska barnabótakerfið sé veikt og dragi eingöngu úr skattbyrði einstæðra foreldra og allra tekjulægstu para. Á því tímabili sem er þarna til skoðunar hafi barnabótakerfið veikst enn frekar því að bótafjárhæðir hafi rýrnað að raungildi og tekjuskerðingar aukist. Að öllu samanlögðu hefur því dregið úr tekjujöfnunarhlutverki skattkerfisins. Herra forseti. Flokkur fólksins leggur mikla áherslu á að fólk með tekjur sem ekki duga fyrir framfærslu greiði ekki skatt af slíkum tekjum. Skattleysismörkin eru núna ríflega 150 þús. kr. og stefna í að fara upp undir 160. En við erum óravegu frá þeirri viðmiðun sem getur að líta til að mynda af hálfu opinberra aðila þegar þeir birta framfærsluviðmið á vefsíðu velferðarráðuneytisins sem eru a.m.k. vel á fjórða hundrað þúsund, að ég ekki tali um ef húsnæðiskostnaður, sem ekki er þar talinn, er reiknaður með. Ég vil nota þetta tækifæri og boða hér að Flokkur fólksins mun flytja áður en langt um líður þingsályktunartillögu sem hefur að markmiði annars vegar að jafna skattbyrði milli tekjuhópa þannig að þátttaka ríkra og fátækra í rekstri samfélagsins verði líkari því sem gerist og gengur annars staðar á Norðurlöndum og hins vegar að hlífa þeim sem eru með tekjur undir framfærslumörkum við að greiða samfélaginu skatta af þeim tekjum. Þessi tillaga mun stuðla að tilfærslu fjár innan skattkerfisins sem kemur fram í lægri skattheimtu hjá tekjulágu fólki og hærri hjá þeim sem hafa háar tekjur. Með þessari tillögu verður leitast við að vinda ofan af langvarandi þróun eins og þeirri sem ég rakti hér áðan og studdist þá við skýrslu Alþýðusambands Íslands, þróun þar sem skattbyrði hefur flust frá tekjuháum til tekjulágra. Ég vil sömuleiðis greina frá því við þetta tækifæri að miðað við þá útreikninga sem liggja fyrir við undirbúning þessarar tillögu að kostnaður ríkissjóðs vegna þeirra breytinga á tekjuskatti sem þarna verður gerð tillaga um er hvergi nærri í líkingu við það sem útreikningar fjármálaráðuneytis gefa til kynna og hafa verið ofarlega í fjölmiðlum að undanförnu. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni en vil ljúka þessu með því að nefna að í þeirri heildarendurskoðun sem hlýtur að fara fram á tekjuskattskerfinu með þessum innbyggðu bótakerfum verði sérstaklega hugað að börnum og sérstaklega í því sambandi að barnafjölskyldum. Mannfjöldinn hér á landi er ekki sjálfbær í þeim skilningi að mannfjölgunin nái því marki sem þarf til að halda þjóðinni við. Þar er miðað við, og styðst ég við þekkta útreikninga, að hver fjölskylda þurfi að meðaltali að eiga 2,1 barn, eða börn, svona eftir því hvort hljómar betur. En við erum fjarri því. Það er þess vegna full ástæða til að huga vel að þeim þætti. Blessun fylgir barni hverju. Munum það. Og munum sömuleiðis að hvert barn er velkomið og það á að taka vel á móti nýjum Íslendingum og styðja við fjölskyldur þeirra. Minnumst þess að allt sem fylgir því að ala upp börn og sinna þeim kostar óhemju fé. Þetta þekki ég sjálfur með því að fylgjast með barnabörnum. Ég held að það væri mjög vel að í þeirri heildarendurskoðun sem hlýtur að fara fram á þessu kerfi væri hugað gaumgæfilega að barnafjölskyldunum.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2019. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á allmörgum lögum í samræmi við forsendur frumvarps til fjárlaga. Í frumvarpinu er einnig að finna tillögur að breytingum sem talið er nauðsynlegt að samþykktar verði fyrir áramót. Efnisatriði frumvarpsins eru af margvíslegum toga og hafa bæði áhrif á tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Ég mun nú fjalla nokkuð ítarlega um þau atriði sem mestu máli skipta en sú yfirferð er ekki endilega í þeirri röð sem er að finna í frumvarpinu. Ég ætla að byrja á kolefnisgjaldi. Hér er lagt til að fjárhæðir kolefnisgjalds verði hækkaðar um 10% 2019 og 10% 2020 sem ætlað er að beinist gegn losun koltvísýrings í andrúmsloftið og samræmist stefnu og skuldbindingum Íslands í loftslagsmálum. Meginmarkmið aðgerðarinnar er að hvetja bæði heimili og fyrirtæki til að draga úr losun með orkuskiptum og bættri orkunýtingu. Áætlaður tekjuauki ríkissjóðs af 10% hækkun kolefnisgjalds er 550 millj. kr. að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt á árinu 2019 og svipuð fjárhæð árið 2020. Að teknu tilliti til hækkunarinnar verða áætlaðar tekjur ríkissjóðs af kolefnisgjaldi tæplega 6 milljarðar árið 2019. Áhrif þessa á vísitölu neysluverðs eru metin um 0,016% til hækkunar. Ég mæli sömuleiðis fyrir verðlagsuppfærslu krónutöluskatta og gjalda. Í frumvarpinu er sem sagt að finna tillögur um 2,5% hækkun á þessum svokölluðu krónutölusköttum og gjaldskrám í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Þá er miðað við áætlaða 12 mánaða breytingu á vísitölu neysluverðs yfir árið 2019 sem er 3% samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir meiri hækkun en sem nemur 2,5% af verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands. Hér er um að ræða almennt og sérstakt bensíngjald, olíugjald, almennt og sérstakt kílómetragjald, bifreiðagjald, gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins og gjald af áfengi og tóbaki. Gert er ráð fyrir að þessi hækkun skili ríkissjóði samanlagt 1,6 milljörðum kr. á ári að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt. Áhrifin á vísitölu neysluverðs eru áætluð 0,06% og er þá hækkun útvarpsgjalds og gjalds í Framkvæmdasjóð aldraða ekki innifalin en þau gjöld hafa ekki áhrif á vísitölu neysluverðs. Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á gjaldahlutföllum eftirlitsgjalds samkvæmt lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Breytingarnar endurspegla álagt eftirlitsgjald að fjárhæð 2.330 millj. kr. Gert er ráð fyrir að heildargjöld Fjármálaeftirlitsins verði 2.429,8 millj. kr. og aðrar tekjur 41,2 millj. kr. Þannig er gert ráð fyrir að heildargjöld stofnunarinnar verði 58,6 millj. kr. umfram samtölu tekna og verði mætt með lækkun á eigin fé stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að breytingarnar, sem taka mið af rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins, hafi ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Hér er sömuleiðis lagt til að gjald sem standa á straum af kostnaði við rekstur umboðsmanns skuldara verði 0,00835% sem er lækkun frá þessu ári. Í lögum um gjaldtökuna er kveðið á um að tekið skuli tillit til rekstrarafgangs eða rekstrartaps af starfsemi umboðsmanns við ákvörðun á fjárhæð gjalds fyrir næsta almanaksár. Innheimtar tekjur af gjaldinu eru áætlaðar 283,9 millj. kr. á næsta ári. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjald fær samkvæmt frumvarpinu 2,5% hækkun, allt í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Samkvæmt því verður gjaldið 11.454 kr. á hvern gjaldanda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2019 vegna tekna ársins 2018. Áætlað er að hækkunin skili ríkissjóði um 64 millj. kr viðbótartekjum á ári. Jafnframt er gert ráð fyrir því að sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins verði hækkað úr 17.100 kr. í 17.500 kr. í takt við verðlagsbreytingar frumvarpsins. Áætlaðar viðbótartekjur af hækkuninni nema um 115 millj. kr. árlega. Næst varðandi rekstrarkostnað hjúkrunarrýma og kostnaðarþátttöku heimilismanna. Hér er lagt til nýtt ákvæði til bráðabirgða í lögum um málefni aldraðra. Er það gert til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar. Jafnframt er lagt til að gildandi ákvæði til bráðabirgða í lögunum verði framlengt. Það leiðir til þess að heimilt verður að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma á árinu 2019. Verði frumvarpið að lögum munu útgjöld ríkissjóðs aukast um 895 millj. kr. frá því sem annars hefði orðið. Samspil örorkugreiðslna almannatrygginga og lífeyrissjóða er næst. Í frumvarpinu er lögð til framlenging á ákvæðum til bráðabirgða til að sporna gegn því að víxlverkun örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða hefjist að nýju á næsta ári. Þá er gert ráð fyrir að fjárhæð frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði sú sama á árinu 2019 og á þessu ári. Frítekjumarkið er nú 1.315.200 kr. á ári sem jafngildir 109.600 kr. á mánuði. Verði það ekki framlengt mun frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka niður í 300.000 kr. á ári sem mun leiða til lækkunar bóta hjá þeim örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum sem hafa atvinnutekjur yfir þessu marki. Að óbreyttu ákvæði hefðu útgjöldin lækkað um 1 milljarð kr. á árinu 2019. Lögð er til framlenging á ákvæðum til bráðabirgða við lög um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða og lögum um tryggingagjald sem kveður á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2019. Sambærilegt ákvæði hefur verið í gildi fyrir árin 2013–2018. Eftir sem áður er áfram gert ráð fyrir óbreyttri fjármögnun frá atvinnurekendum og lífeyrissjóðum, þ.e. 0,10%. Þá er jafnframt gert ráð fyrir því að samkomulagi milli fjármála- og efnahagsráðherra og félags- og jafnréttismálaráðherra annars vegar og VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs hins vegar verði breytt til samræmis og að á árinu 2019 leggi ríkissjóður starfsendurhæfingarsjóði til framlag á fjárlögum. Þá er í frumvarpinu lagt til að skuldbinding ríkissjóðs á árinu 2019 gagnvart þjóðkirkjunni, samkvæmt sérstöku samkomulagi íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar, muni hækka um 41,7 millj. kr. frá fjárlögum fyrir árið 2018. Jafnframt er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs hækki um 900.000 kr. á árinu 2019. Gert er ráð fyrir að föst krónutala sóknargjalda hækki úr 931 kr. á mánuði samkvæmt gildandi lögum í 934 kr. fyrir árið 2019. Lögboðið framlag til sókna þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga breytist að öllu jöfnu í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri, sem og fjölgun einstaklinga. Nú er hins vegar, eins og í fjárlögum fyrir árið 2018, með breytingu á lögum um sóknargjöld gert ráð fyrir að fastsetja fjárhæð sóknargjalda. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir samtals 3.303,2 millj. kr. í framlag til þeirra liða sem sóknargjald reiknast á að teknu tilliti til almennra aðhaldskrafna í forsendum frumvarpsins og nemur heildarhækkun sóknargjaldsins frá fjárlögum 2018 því 47,1 millj. kr. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fjárhæð losunargjalds vegna hvers tonns gjaldskyldrar losunar verði hækkuð úr 627 kr. í 1.256 kr. til samræmis við breytingar á meðalverði losunarheimilda á EES-svæðinu eins og það er á árstímabili sem lýkur 31. júlí árið áður. Miðað við álagt gjald árið 2018 eru tekjuáhrifin 1–2 millj. kr. Hér er sömuleiðis lagt til að lagfærð verði ýmis tollskrárnúmer sem bera eða ættu að bera úrvinnslugjald. Um er að ræða álagningu á smurolíu, svartolíu og hjólbarða á tækjum. Næst ætla ég að minnast á tiltekið frávik sem nauðsynlegt er að óska eftir í frumvarpinu að eigi sér stað frá ákvæðum laga um opinber fjármál. Samkvæmt lögunum skal ráðherra eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti leggja fyrir Alþingi skýrslu þar sem fram kemur mat á líklegri þróun samfélags-, atvinnu-, umhverfis- og byggðaþátta og lýðfræðilegra breytna til næstu áratuga og áhrifum þeirra á afkomu, fjárhagsstöðu og skuldbindingar opinberra aðila. Að óbreyttu hefði skýrslan átt að koma fram fyrir árslok þessa árs, ársins 2018, en frá gildistöku laganna hinn 1. janúar 2016 hefur ekki gefist nægilegt ráðrúm til að ljúka þeim undirbúningi sem slík skýrsla þarfnast. Hér er til þess að líta að verið er að vinna þetta áratugamat í fyrsta skipti. Ákvæði í því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir gerir ráð fyrir að veitt verði undanþága frá þeirri skyldu ráðherrans að leggja fyrir Alþingi umrædda skýrslu um samfélagsþróun og áhrif hennar á opinber fjármál. Skýrslan verður því lögð fram í fyrsta sinn í árslok næsta árs. Að lokum er gert ráð fyrir að áfengisgjald verði miðað við upplýsingar sem fram koma á umbúðum áfengrar vöru og stjórnvöldum veitt heimild til að mæla vínandamagnið ef þau telja að upplýsingar á umbúðum séu rangar. Rekja má tilefni þessara breytinga á lögunum til niðurstöðu yfirskattanefndar í úrskurði nr. 116/2015. Þar kom fram að miða ætti álagningu áfengisgjalds við upplýsingar um vínandamagn áfengrar vöru sem fram kæmu í vottorðum vörunnar í þeim tilfellum þegar innflytjandi hennar gæti lagt slík vottorð fram, en fram við uppkvaðningu úrskurðarins hafði tollstjóri talið rétt að miða áfengisgjald í öllum tilvikum við upplýsingar á umbúðum vörunnar. Mat á áhrifum tillagna frumvarpsins á ráðstöfunartekjur, verðlag og kaupmátt er þannig að vegna þess að tillögur frumvarpsins eru af margvíslegum toga eru áhrifin sömuleiðis af margvíslegum toga á ráðstöfunartekjur, verðlag og kaupmátt. Áætlaður tekjuauki ríkissjóðs af 10% hækkun kolefnisgjalds er 550 millj. kr. að meðtöldum hliðaráhrifum sem ég hef hér rakið. Áhrifin á vísitöluna eru metin um 0,016% til hækkunar. Hækkun útvarpsgjalds og í Framkvæmdasjóð aldraðra nemur 179 milljónum en þessi gjöld hafa ekki áhrif á verðlag. Verðlagsuppfærsla krónutölugjalda á áfengi, tóbak, eldsneyti og bifreiðagjöld, auka tekjur ríkissjóðs um 1,6 milljarða kr. Þær hækkanir munu óhjákvæmilega hafa lítils háttar áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Þau eru áhrif áætluð 0,06%. Varðandi verðlagsuppfærslu krónutölugjalda er til þess að líta að án slíkrar verðlagsuppfærslu leiðir af sjálfu sér að viðkomandi gjaldskrár ríkisins lækka að raungildi og yfir tíma rýrir það sömuleiðis viðkomandi tekjustofna fyrir ríkið. Þeir halda þá ekki í við verðlag. Þetta eru tekjustofnar eins og hér er komið fram sem byggja á tiltekinni krónutölu, ólíkt t.d. fjármagnstekjuskatti, tekjuskatti, virðisaukaskatti og öðrum slíkum tekjustofnum sem eru ákveðið hlutfall af viðkomandi skattstofni. Þess vegna er fyrir því mjög löng hefð að við fjárlagagerðina sé tryggt að slíkir krónutölugjaldstofnar færist upp til samræmis við verðlag. Þó eru dæmi þess á undanförnum árum að ríkisstjórnin hafi ekki látið slíka gjaldstofna, eða ættum við að segja skattstofna, hækka til samræmis við verðlag. Við höfum á undanförnum árum látið þá standa í stað og þá rýrnuðu þeir að raungildi, mætti segja. Að þessu sinni er mælt með að þeir haldi í við verðlagsþróun. Ég tek eftir því í umræðum um fjárlagafrumvarpið og tengd mál að menn líta á þetta sem skattahækkun. Það er auðvitað hægt að færa rök fyrir því að skatturinn sé að hækka; tekjurnar vaxa vissulega en þær vaxa ekki nema bara sem nemur breytingum á verðlagi frá ári til árs. Sem betur fer hefur okkur tekist að halda aftur af verðlagsþróun á undanförnum árum, þ.e. verðbólga hefur verið lág á Íslandi undanfarin ár. Ég tók líka mjög mark á því á sínum tíma þegar fram kom krafa um að ríkið væri ekki leiðandi í verðlagsþróun í landinu og upp frá því og fyrir nokkrum árum, undir lok árs 2013, ef ég man rétt, gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu um að við myndum ekki láta þessa tilteknu skattstofna, þessa gjaldstofna, hækka umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans. Við höfum staðið við það síðan og hér er einmitt miðað við hækkun sem nemur verðbólgumarkmiðinu. Það má segja að með því að fylgja þeirri stefnu til lengri tíma geti ríkið betur stutt við verðbólgumarkmiðið en ekki valdið því að verðlag í landinu hækki umfram verðbólgumarkmið. Þetta var smáviðbót undir lok framsögu minnar sem snýr að áhrifum þess að láta þessi verðbólguáhrif koma fram með þessum hætti. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.
Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að í þessu frumvarpi eins og áður hefur verið eru ýmiss konar bráðabirgðaákvæði framlengd. Reyndar allmörg. Þar á meðal t.d. um skyldutryggingu lífeyrisréttinda, um lög um félagslega aðstoð og lög um almannatryggingar. Mig langaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvernig staðan væri á því að finna þessum hlutum eitthvert varanlegt horf. Þá vil ég sérstaklega nefna 14. tölulið bráðabirgðaákvæðis í lögum um almannatryggingar en þar er fjallað um tölu sem öryrkjum er mjög annt um því að hún er himinhá miðað við það sem er í varanlegu greininni í lögunum sjálfum. Nokkrum sinnum hef ég fengið póst frá áhyggjufullum öryrkjum sem hafa áhyggjur af því að þetta verði ekki framlengt. Í svipinn man ég tölurnar ekki alveg, en þetta eru rúmlega 300 þús. kr. í lögunum, minnir mig, og 1,3 milljónir í bráðabirgðaákvæðinu. Þannig að þetta er ofboðslega mikill munur. Þetta er auðvitað afleiðing af því að alls konar lagfæringar hafa verið gerðar hér og þar. Ég skil alveg hvers vegna þetta gerist en ég á aðeins erfiðara með að skilja hvers vegna þetta varir svona lengi, hvers vegna ekki er hægt að laga þetta. Við lögðum fram breytingartillögu á sínum tíma um að gera eitt ákvæðið þarna varanlegt en vegna þess að við erum í minni hluta var það fellt í atkvæðagreiðslu án rökstuðnings eða útskýringa. Mig langaði þess vegna að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir útskýringum, hvort ekki fari að koma sá tími að hægt sé að setja þessi bráðabirgðaákvæði, sem greinilega er ekki ætlunin að breyta í bráð, í varanlegan hluta laganna sem ekki þarf sífellt að framlengja. Ef svarið er að það sé verið að vinna að einhverri heildarsýn á það mál langar mig að vita hver staðan á þeirri vinnu sé.
Virðulegi forseti. Ég held að það þurfi að skoða hvert og eitt þessara ákvæða. Það eru ólíkar skýringar á bak við hvert og eitt þeirra, hvers vegna við höfum þurft að framlengja þetta bráðabirgðaástand. Ég held að við getum þó sagt að í engu tilviki er líklegt að það gerist að við látum bráðabirgðaákvæði renna sitt skeið þannig að menn standi í verri stöðu eftir. Þetta hefur yfirleitt alltaf tengst því að einhver heildarendurskoðun er í gangi á viðkomandi lögum. Í millitíðinni hafa menn komið í veg fyrir að bráðabirgðaákvæði rynnu sitt skeið. Þau réttindi sem bráðabirgðaákvæðin hafa að geyma hafa yfirleitt átt að renna inn í einhverja stærri kerfisbreytingu. Þetta held ég að ég geti fært fram sem almenna skýringu á því af hverju við sitjum uppi með þetta. Það hefur bara tafist, svo að dæmi sé tekið, að ljúka endurskoðun á almannatryggingalögunum hvað varðar lífeyrisréttindi örorkulífeyrisþega. Sú vinna stendur samt yfir. Þetta með víxlverkunina er kannski líka dæmi um það. Við erum með mörg fleiri slík dæmi. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þetta getur skapað óþægilegt óvissuástand fyrir marga.
Virðulegi forseti. Ég kann mjög að meta það að hæstv. fjármálaráðherra segi það hér að við myndum ekki láta ákvæði af þessu tagi renna út, sem til að mynda tekur frítekjumark vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar úr yfir milljón niður í 300 þúsund. Það er gott og blessað og ég býst sjálfur ekki við neinu öðru sem starfandi þingmaður og hafandi orðið þokkalega reynslu af þingstörfum. En öryrkjar hafa ekki þá reynslu af yfirvöldum að sérstaklega sé tekið tillit til þarfa þeirra. Þeir hafa þvert á móti reynslu af því að ríkið sé skilningslaust og jafnvel beinlínis vont. Það er upplifun margra sem ég tala við, sem ég tel nú reyndar ekki vera tilfellið, en ég skil vel að fólk upplifi það þannig af því að þetta kerfi getur verið óttalegt skrímsli af og til - jafnvel hugsanlega oftast eða í það minnsta oft. Ég skil líka mætavel að fólk vilji sjá heildarsýn í lögum þegar þessir hlutir eru teknir til. En getum við ekki gert hvort tveggja? Getum við ekki í það minnsta framlengt þessi bráðabirgðaákvæði eitthvað fram í tímann þannig að þau séu þá bara í gildi þar til vinnunni lýkur og þar til þessi heildarsýn er orðin til? Getum við þá ekki bara gert þau varanleg þar til sú vinna er búin? Ég sé ekkert að því heldur. Mig vantar rökin gegn því að samþykkja tillögu okkar á sínum tíma, um að festa þetta almennilega. Þessi óvissa þarf ekki að vera til staðar að mínu mati. Ég fullyrði að það hefði engar lögfræðilegar afleiðingar að gera þetta. Og ég sé ekki að það breyti neinu um kostnað eða breyti neinu um tímasetningar í kringum starf þar sem unnið yrði að nýrri heildarsýn. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra sé opinn fyrir því að framlengja þessi ákvæði í lengri tíma þannig að fólkið sem býr við það sem það upplifir sem svikult og brigðult kerfi geti sofið aðeins rólegar yfir þessum tilteknu atriðum.
Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa mig sammála þessari grunnhugsun hv. þingmanns. Það væri í sjálfu sér ekkert tjón af því að gera slík ákvæði annaðhvort varanleg eða lögbinda þau til lengri tíma. Það þarf ekki alltaf að vera til eins árs í senn. Með því gæti ýmislegt unnist. Menn eru sífellt að kaupa sér tíma. Það er enginn bragur á því að vinna þetta svona. Ég verð bara að taka undir það. En þetta er kannski ekki allt í mínum höndum, hvernig úr þessu spilast. Þetta eru oft á tíðum réttindi sem eru á málefnasviði ólíkra ráðuneyta, í þessu tilviki í velferðarráðuneyti. En þetta er góð ábending engu að síður.
Frú forseti. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í áhrif þeirra breytinga sem hér eru lagðar til á ólíka íbúa landsins. Auðvitað er augljóst fyrir hvern sem les þessa tillögu að allar þessar breytingar hafa mjög ólík áhrif á ólíka hópa, en mig langar að velta upp annars vegar kynjasjónarmiðunum og hins vegar byggðasjónarmiðunum. Auðvitað geri ég mér grein fyrir að fjárlögin sem slík hafa þau sömu áhrif og ef til vill væri þetta eðlilegri spurning um fjárlagafrumvarpið en áhrif breytinganna hér eru einhvern veginn svo áþreifanleg og augljós. Hæstv. ráðherra kom lítillega inn á möguleg byggðaáhrif einstakra greina áðan, en mig langar að spyrja ráðherra hvort ekki væri æskilegt að upplýsingar um ólík áhrif frumvarpa, sérstaklega fjárlaga og þessa frumvarps sem við ræðum hér, t.d. á kynin. Fara yfir það með kynjagleraugunum. Og sömuleiðis byggðaáhrifin, að þessar upplýsingar lægju fyrir um leið og frumvarpið kemur til þingsins þannig að þingið gæti haft þær til hliðsjónar í umfjöllun sinni.
Virðulegi forseti. Jú, við höfum fest í lög kynjaða fjárlagagerð. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er mjög æskilegt að geta greint áður en frumvörp eru lögð fram á þingi möguleg áhrif þeirra á stöðu kynjanna annars vegar, þegar það á við, og eftir atvikum á byggðaþróun sömuleiðis. Ég held hins vegar að frumvarpið sem við erum með hér í dag hafi afskaplega takmörkuð slík áhrif. Einmitt þetta frumvarp hefur mjög lítil áhrif til þess að raska stöðunni sem er.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið og fagna því að hann sé sammála mér um að það sé mikilvægt að þessi áhrif séu metin og liggi fyrir. Hins vegar ætla ég að lýsa mig aðeins ósammála því að frumvarpið hafi óveruleg áhrif, þær breytingar sem við ræðum hér. Ég vísa t.d. í það sem ég ætla reyndar að ræða á eftir varðandi hækkun á kolefnisgjaldinu. Ég held að það sé nokkuð augljóst að sú hækkun muni hafa ólík áhrif á íbúa landsins, sérstaklega þá sem búa á svæðum þar sem eru ekki komnir innviðir t.d. fyrir rafbíla og þá sem eiga einhverra hluta vegna erfitt með að nýta sér slík tæki vegna langra vegalengda og slíks. Ég tek reyndar fram að á eftir er ég að fara að fagna hækkuninni. Það breytir því ekki að það er mikilvægt að þessar upplýsingar liggi fyrir, þ.e. um þau ólíku áhrif sem ákvarðanir okkar hafa. Það er nú kannski ekki beint spurning í þessu en mig langar bara að hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að beita sér fyrir því að slíkar upplýsingar komi fram, alla vega í vinnunni við fjárlagafrumvarpið í þinginu.
Virðulegi forseti. Já, við getum rætt kolefnisgjaldið sérstaklega hér síðar en það er alveg rétt að menn mega ekki gefa sér að áhrifin séu engin eða lítil, það þarf að taka til athugunar hverju sinni. Varðandi það tiltekna gjald er kannski tvennt sem ég held að skipti máli. Það er annars vegar að sú breyting sem við gerum á gjaldinu um næstu áramót upp á 10% er í heildarsamhengi þess hvað bensínlítrinn kostar ekki veruleg. Hún ætti ekki að breyta stöðunni mjög mikið. Hún er samt mikilvæg í öðru samhengi því hún kemur í framhaldi af annarri hækkun og svo er viðbótarhækkun boðuð síðar. Hins vegar er hitt samhengið, byggðalega samhengið, sömuleiðis eitthvað sem þarf að taka til skoðunar. Mér hefur þótt athyglisvert að fram hafa komið í raun og veru mjög ólík sjónarmið um það hvernig slík gjaldtaka hafi áhrif á landsbyggðina annars vegar og höfuðborgarbúa hins vegar eða þá sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Þar vísa ég til þess að lengst af höfum við talið okkur trú um að þeir sem væru búsettir úti á landi aki fleiri kílómetra. Síðan höfum við tiltölulega nýlega fengið vísbendingar um að þessu kunni að vera einmitt öfugt farið. Að almennt sé þvælst meira á bílnum hérna á höfuðborgarsvæðinu en að meðaltali gerist úti á landi. Það er mikilvægt fyrir okkur að grafast betur fyrir um þetta, a.m.k. þannig að við sjáum hvernig þetta er að jafnaði, þótt það verði auðvitað aldrei fullyrt um alla sem í hlut eiga.
Frú forseti. Við ræðum breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2019. Ein af þeim er lög um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009, með síðari breytingum. Hér eru lagðar til, eins og gefur að skilja, alls kyns breytingar en sérstaklega langar mig að skoða og ræða hækkun á kolefnisgjaldi. Eins og fram kemur í frumvarpinu og hæstv. fjármálaráðherra kynnti áðan er lögð til 10% hækkun á kolefnisgjaldi árið 2019 og um 10% árið 2020. Í loftslagsáætlun ríkisstjórnarinnar er stefnt á að hefðbundnir bílar sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti verði ólögmætir árið 2030. Allt er það hið besta mál, enda vandamálið okkar í dag að til þess að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins og forðast háar sektir þurfum við að minnka árlega losun gróðurhúsalofttegunda um 40% fyrir 2030. Það væri vægast sagt vandræðalegt, svo að ég taki ekki sterkar til orða, og jafnvel ótrúverðugt og síðast en ekki síst, eins og ég kom inn á áðan, dýrt ef fyrirmyndarlandið Ísland næði ekki settum markmiðum Parísarsamkomulagsins. Til að ná því markmiði er augljósast að horfa til þess að minnka notkun jarðefnaeldsneytis sem liggur fyrst og fremst í samgöngum og í fiskveiðiflotanum. Því er eðlilegt að horfa til þess að hvetja neytendur og fyrirtæki til að velja vistvæna tækni og vistvæna orkugjafa. Rafbílar eru þar augljós lausn og sérstaklega heppileg í borgarsamfélagi en einnig hljótum við að horfa á aðrar leiðir eins og metan og vetni og auðvitað uppbyggingu almenningssamgangna, sem eru enn mikilvægari. Í því samhengi stenst ég ekki freistinguna að nefna hvað Akureyrarbær hefur staðið sig vel. Þar er frítt í strætó, matarolíu er safnað frá fyrirtækjum og einstaklingum og endurnýtt í lífdísil og fiskiflotinn notar hluta af frönsku olíunni okkar til að vera aðeins umhverfisvænni, sem er mjög skemmtilegt. Settar hafa verið upp hleðslustöðvar víðs vegar um bæinn auk þess sem Norðurorka hf. safnar metangasi úr gömlu sorphaugunum og selur til nýtingar á metanbílum. Allt er þetta til mikillar fyrirmyndar og ég hvet þingheim til að kynna sér það sem hefur verið að gerast þar. Ég kem upp til að taka undir með því sem kemur fram í greinargerð frumvarpsins, að skattlagning koltvísýringslosunar er hvati til að bæta orkunýtingu og nota hreina orku. Eins og ég hef komið inn á í ræðustól áður ber okkur Íslendingum skylda vegna þeirrar óvenju góðu stöðu sem við erum í að vera til fyrirmyndar þegar kemur að loftslagsmálum. Ef eitthvað er ættum við mögulega að ganga aðeins lengra, þó auðvitað með þeim fyrirvara að gert verði ráð fyrir undanþágum þar sem þær eiga við, eins og við komum lítillega inn á í andsvörum áðan, sums staðar er það þannig enn þá í dag að tæknilegu lausnirnar eru ekki nógu góðar til að komast lengri leiðir. Þar er það uppbygging innviða sem skiptir máli. Frú forseti. Ég vil að lokum minna á hversu mikilvægt er að samhliða þeim breytingum verði sett enn aukið fjármagn til uppbyggingar innviða fyrir umhverfisvæna bíla, eins og rafbíla, um allt land til þess að þeir verði raunverulegur kostur fyrir flesta íbúa landsins. Nauðsynlegt er að við tryggjum það í fjárlögum 2019.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég hygg að við séum sammála um ansi margt þegar kemur að þeim málum sem hv. þingmaður kom hér inn á. Ég get ekki staðist freistinguna fyrst að ég er kominn hingað, þó að ég hafi nú ekki beðið um orðið þess vegna, að taka sérstaklega til umræðu það sem nefnt var varðandi strætó. Mér finnst mjög athyglisvert og það eru margar rannsóknir um það hvaða áhrif það hefur að hafa ókeypis í strætó, hversu mikil áhrif það hefur á aðsókn í strætó, hvort það skipti meira máli en tíðnin eða hversu mikill forgangur er í umferðinni o.s.frv. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta þarf að skoða allt saman og er t.d. til fyrirmyndar hvernig gert er á Akureyri. En ég kvaddi mér hljóðs bara til að hafa sagt það því að ég heyrði ekki betur en að hv. þingmaður segði að bílar sem gengju á hefðbundnu jarðefnaeldsneyti yrðu ólöglegir hér eftir 2030 samkvæmt aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar. Þar hygg ég að sé um mismæli að ræða því að það sem er að finna í aðgerðaáætluninni er að nýskráning slíkra bíla verði ólögleg. Það er ekki þannig að það verði refsivert - þetta er í raun og veru bara sagt fyrir þingtíðindin - að hreyfa slíka bíla frá og með 1. janúar 2030, svo það sé sagt.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir að benda á þessi mismæli mín því þarna vantaði að sjálfsögðu orðið nýskráningar. Það var kannski fullmikil bjartsýni hjá mér að ætla að það yrði búið að banna slíka bíla á Íslandi alfarið 2030. En mér finnst það sannarlega verðugt markmið að nýskráningum verði hætt árið 2030 og fagna því. En af því að hv. þingmaður nefndi almenningssamgöngurnar er gaman að segja frá því að reynslan á Akureyri er sú að það hefur einmitt orðið aukning á notkun á strætó, þ.e. fleiri nýta sér almenningssamgöngur en gerðu, sem sýnir náttúrlega hversu mikilvægt það er að byggja upp góðar almenningssamgöngur. Ég hygg að við öll hér inni höfum reynslu af því að fara til útlanda og vera í stórborg þar sem manni dettur ekki einu sinni í hug að taka leigubíl, hvað þá að keyra sjálfur, því það er svo auðvelt og ódýrt að nota almenningssamgöngur. Ég vona að þingheimur muni tala fyrir því og leggja til að setja aukið fjármagn í að byggja upp almenningssamgöngur á landinu. Þar skortir því miður enn nokkuð á þótt Akureyringar standi sig vel.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði nú ekki að nýta seinna andsvarið mitt en þar sem hv. þingmaður kom inn á almenningssamgöngur almennt get ég ekki staðist mátið. Ég er svo hjartanlega sammála orðum hv. þingmanns áðan og raunar orðum annars hv. þingmanns sem talaði í störfum þingsins í dag um þessi mál. Það er fátt sem er mikilvægara í þessu þéttbýli sem við búum við á höfuðborgarsvæðinu en einmitt almenningssamgöngur. Þar eigum við öll að taka höndum saman og það er gríðarlega mikilvægt að vinna í eldsneytisgjöf bílanna sem aka um götur höfuðborgarsvæðisins. En það er ekki síður mikilvægt að fækka bílunum eða í það minnsta að gæta þess að hlutfallslega fjölgi þeim ekki eins mikið og þeir gera í dag. Við skulum muna að fram til ársins 2040 er gert ráð fyrir að höfuðborgarbúum fjölgi um 70 þúsund manns. Ef bílanotkun þeirra verður eins og bílanotkun okkar sem búum hér núna sjá allir í hendi sér hvernig umferðin verður, hve gríðarleg umferðarmannvirki mun þurfa til að sinna öllum þeim bílum. Það er allra hagur að efla almenningssamgöngur. Borgarlínan er okkar allra hagur og við eigum að taka höndum saman og vinna að henni, það er líka hagur þeirra sem ætla sér ekki að nýta almenningssamgöngur því að það verða þá færri bílar á götum borgarinnar. Ég treysti því og hef ekki heyrt annað en að það sé mikill samhugur hér inni um að efla almenningssamgöngur og koma borgarlínuverkefninu vel af stað. Það er hægt að komast tiltölulega fljótt af stað með það þó að allt verkefnið taki vissulega lengri tíma.
Frú forseti. Það væri sannarlega jákvætt fyrir okkur ef við værum alltaf jafn sammála og við hv. þingmaður [[Gripið fram í.]]Við erum það reyndar mjög oft. Þetta er samt svo mikilvæg umræða. Ég ætla ekki að gera lítið úr þessari umræðu með því að segja brandara. Það er gríðarlega mikilvægt að við þingmenn tökum loftslagsumræðuna föstum tökum og leitum og þorum að horfa til framtíðar. Auðvitað þýðir þetta erfiðar ákvarðanir, þetta þýðir að það þarf að beita hvötum, bæði jákvæðum og neikvæðum, til að ná þessum markmiðum. En staðreyndin er sú að við getum eiginlega ekki kvartað ef við horfum á heiminn og önnur lönd. Eins og ég sagði í fyrri ræði minni væri eiginlega bara vandræðalegt ef við gætum þetta ekki, á sama tíma og við förum um allan heiminn og montum okkur af því hvað við stöndum okkur vel. Ég held að lykillinn sé einmitt eins og hv. þingmaður nefndi í andsvari sínu almenningssamgöngurnar og það eru orkuskiptin. En svo eru náttúrlega líka önnur verkefni sem eru mikilvæg og við höfum rætt hér. En ég held að númer eitt, tvö og þrjú sé að við séum óhrædd við að ræða þessi mál, hugsa út fyrir kassann og finna bestu mögulegu lausnirnar fyrir Ísland og þar með vonandi að hafa áhrif á umheiminn og leggja jafnvel þungt lóð á vogarskálarnar þegar kemur að loftslagsbreytingum.
Virðulegi forseti. Mér er skapi næst að segjast ekki ætla að lengja þessa umræðu, en venjulega, þegar það er sagt, er umræðan lengd í kjölfarið, þannig að ég ætla að láta það duga. Ég gleðst mjög yfir því að kolefnisgjald skuli vera að hækka um þessi 10% 2019 og síðan aftur 2020. Eins og hæstv. fjármálaráðherra fór yfir aflar það ríkissjóði um 550 milljóna á ári hvort árið fyrir sig, sum sé rúmur milljarður í heildina. Það er ágætt. Það er auðvelt að gleðjast yfir þessu. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi einnig að tekjur ríkissjóðs af kolefnisgjaldi verði í kringum 6 milljarða 2019. Það er auðvelt að gleðjast yfir því að við séum farin að skattleggja eða taka gjald fyrir, hvernig sem við viljum orða það, hegðun sem kemur niður á framtíð okkar allra og barnanna okkar. Það er mjög mikilvægt, finnst mér, að gjaldið sé tekið af þeim sem sú hegðun á við um. Auðvitað gerum við það öll reyndar að einhverju leyti enda borgum við sjálfsagt öll kolefnisgjald í einhverjum skilningi, óbeint í það minnsta. Það er hins vegar ákveðin kaldhæðni fólgin í því að leggja skatt af þessu tagi á svona gjöld, sem er sú að ríkissjóður verður þá háður þessum tilteknu tekjum þegar að því kemur að draga úr losun, að draga úr vandanum. Það er vandamál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur reyndar fjallað um áður - það er ekkert nýtt að fólk sé að velta þessu fyrir sér - þ.e. að þegar árangur næst í málaflokknum þá dragist tekjur ríkissjóðs saman og það bitni á heilbrigðiskerfinu, svona „freakonomics“, eins og það er stundum kallað. Gott ef ekki er fjallað um þetta í þeirri ágætu bók. Þetta eru samt ekkert sérstaklega sterk rök gegn því að hækka kolefnisgjöld eða nota þá aðferð, að því gefnu að fólk sé meðvitað um þetta fyrir fram og sé reiðubúið til þess að bregðast við þegar jákvæða breytingin á sér stað, eins og er að gerast í tilfelli rafbíla. Yfirvöld vita mætavel að rafbílum mun fjölga. Þau vita mætavel að það þýðir að tekjur ríkisins af bensíngjaldi og þess háttar muni lækka og geta þá brugðist við. Það er bara pólitískt viðfangsefni hvers tíma. Það er allt í lagi að þetta sé svona, eins og ég segi, svo lengi sem yfirvöld eru meðvituð um þetta og reiðubúin til að bregðast við og pólitíkin ráði við verkefnið. Í algjöru ábyrgðarleysi ætla ég að henda fram áminningu um eitt, ég ætla ekki að fara að rökræða það neitt. En mér finnst alltaf svolítið fyndið að lesa þegar eitthvað eins og áfengis- og tóbaksgjald er hækkað, vegna þess að mér finnst pínu hlægilegt hvað það er ofboðslegt tabú að ætla að fara að mótmæla því. Hverjum mundi detta í hug að mótmæla því? Ekki mér. Ég er ekki að segja að ég sé að mótmæla því, ég er bara að nefna hvað það væri fyndið ef einhver myndi mótmæla því. Aðeins um almannatryggingar sem ég fór yfir með hæstv. fjármálaráðherra áðan. Hér eru framlengd bráðabirgðaákvæði sem varða málefni öryrkja og það sem mér finnst eftirminnilegast er frítekjumark atvinnutekna gagnvart útreikningi á - ég man ekki lok setningarinnar - tekjutryggingu. Í lögunum eru þetta 300 þús. kr. en í bráðabirgðaákvæði eru þetta 1,3 milljónir, sum sé frítekjumarkið. Það munar um minna að hafa svona frítekjumark. Þetta er bráðabirgðaákvæði sem var auðvitað sett á á sínum tíma af góðri ástæðu og við höfum verið að framlengja alla tíð síðan. Ég ætla nú ekki að endurtaka allt sem fór hér á milli mín og hæstv. fjármálaráðherra, en læt það duga að segja að mér finnst að við eigum bara að setja þessi ákvæði í meginefni laganna og breyta þeim þegar sú vinna hefur verið unnin sem miðar að því að finna heildarlausn á tilteknum vandamálum sem þessum bráðabirgðalausnum var ætlað koma til móts við. Að öðru leyti vísa ég til samtals mín við hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Það sýður alltaf pínulítið í mér blóðið þegar ég les þetta frumvarp vegna þess að upp á síðkastið er þar alltaf ákvæði um það sem heitir samkvæmt stjórnarskrá Hin evangeliska lúterska kirkja. Ég hef ekkert sérstaklega á móti þeirri kirkju, ég er í meginatriðum ósammála henni heimspekilega, en það er í allt í góðu, ég þarf ekki að vera sammála öllum heimspeki- og trúarstofnunum landsins sem betur fer. Það fer hins vegar ofboðslega mikið í taugarnar á mér að það þyki sjálfsagt á Íslandi að vera með opinber trúarbrögð, sama hvaða trúarbrögð það eru, eða opinbert trúleysi ef út í það er farið. Mér finnst það jafn galið. Mér finnst það ótrúlegt, fyrirgefið hvað ég kemst í mikinn ham við að tala um þetta, ég bara ræð varla við mig þegar andinn kemur yfir mig, [[Gripið fram í.]]- góð spurning. Við kannski ræðum það síðar, hv. þingmaður. Góð spurning. Allur af vilja gerður til að ræða þau mál í þaula. Ég vil nefna það hér, bara til þess að hafa tönnlast aðeins á því, að þetta kirkjujarðasamkomulag sem gert var á sínum tíma við kirkjuna er eitthvað sem verður að endurskoða. Það að við séum að uppfæra lög hér sem ég hef ekki fullkomlega áttað mig á hvaða áhrif hafi í stóra samhenginu, það minnir mig á að þetta óeðlilega ástand er til staðar, að við séum með opinbera trú og ríkiskirkju og enn og aftur óháð því hvaða trú það er og óháð því hvaða kirkja það er. Það skiptir engu máli. Ég væri ekkert hressari með það að sú stofnun sem ég sjálfur er skráður í væri opinbert trú- eða lífsskoðunarfélag ríkisins Íslands. Mér þætti það jafn fráleitt. Ég nefni þetta aðallega til þess að hafa það í þingtíðindum að ég hafi vissulega lagt mig fram við að tuða eins mikið yfir því og mögulegt er. Að öðru leyti ætla ég að ræða um meginefni næsta frumvarps í umræðu um það þótt það komi þessu frumvarpi líka við; það er hin svokallaða verðlagsuppfærsla, betur þekkt sem hækkun.
Frú forseti. Þetta frumvarp ber með sér að alltaf skal það vera ríkissjóður sem kyndir undir hækkun vísitölu neysluverðs. Ég vil víkja sérstaklega að kolefnisgjaldinu en þar er um háar fjárhæðir að ræða. Tekjur af gjaldinu eru áætlaðar 5,9 milljarðar á árinu 2019. Hækkun milli ára er 550 milljónir, eins og kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra. Hér er um síhækkandi skattheimtu að ræða á hinn almenna bifreiðaeiganda og ekki síst þá sem búa á landsbyggðinni þar sem notkun rafmagnsbifreiða er mjög takmörkuð. Auk þess má ekki gleyma því að ekki hafa allir efni á því að kaupa sér rafmagnsbifreið og hún hentar ekki öllum. Gjaldið bitnar verst á tekjulægsta hópnum sem hefur ekki efni á því að fá sér nýjan bíl sem losar minna. Hæstv. umhverfisráðherra hefur viðurkennt að erfitt sé að meta árangur af kolefnisgjaldinu. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði áðan að hann gleddist yfir gjaldinu. Ég spyr: Getum við glaðst yfir gjaldi sem er viðurkennt að erfitt sé að meta árangur af? Hækkun kolefnisgjaldsins þýðir hækkun vísitölu neysluverðs. Eins og við vitum eru flest lán heimilanna tengd þeirri vísitölu. Í frumvarpinu kemur fram að gjaldið eigi að hækka um 10% á næsta ári og svo aftur um 10% árið 2020. Og er hækkunin sem þegar hefur komið fram ærin. Það sem við þurfum að fá að vita er hver heildarhækkun kolefnisgjaldsins er á heildarútgjöld heimilanna. Það væri mjög gott ef hæstv. fjármálaráðherra gæti látið meta á hvaða heimilissamsetningu hækkun kolefnisgjaldsins leggst einkum þungt. Þá spyr maður sjálfan sig: Er ekki verið að skattleggja tekjulægsta hópinn sem á öðrum stað í fjármálafrumvarpinu virðist vera ætlað að styðja? Það er kolefnislosun að moka skurð. Að moka ofan í skurð í votlendi er kolefnisbinding. Eins og ég sagði er líka kolefnislosun að moka skurðinn og ekki er það rafmagnsgrafa sem mokar ofan í skurðinn. Segjum að hæstv. umhverfisráðherra láti moka ofan í skurð. Það geta verið margir rúmmetrar af skurðum. En á sama tíma má kannski gera ráð fyrir að hæstv. samgönguráðherra eða landbúnaðarráðherra láti moka skurði og marga rúmmetra af skurðum. Þá er spurningin þessi: Kann að vera að opnaðir séu fleiri skurðir en lokaðir í kolefnisjöfnunarumhverfisátakinu á Íslandi? Það væri gott að þær upplýsingar lægju fyrir. Ég held að nauðsynlegt sé að þær liggi fyrir. Við fáum prik í París fyrir að moka ofan í skurð og það hljómar vel en við megum ekki gleyma því að nýr skurður þar sem rotnunin er mest og losunin er mest eru líka til staðar. Þetta er því miður, virðist vera, meira og minna órannsakað. Það vantar alla yfirsýn yfir stöðu þeirra mála. Ég tel að það sé ákveðið aðhaldsleysi í ríkisfjármálunum að setja slíkar upphæðir í þetta án þess að vita fyllilega árangurinn og hvort hreinlega sé verið að vinna á móti þeim aðgerðum um leið. Svo ofan á allt þetta er ljóst að kolefnisgjaldið er á vissum sviðum lagt vitlaust á. Samkvæmt fréttum frá Umhverfisstofnun er brennsla brennisteinsríkrar svartolíu langódýrust og í álagningu kolefnisgjalds er þess ekki gætt að mengunarmesta eldsneytið reynist það hagkvæmasta við Íslandsstrendur. Það hefur t.d. komið fram að ný fiskiskip í íslenska fiskiskipaflotanum nota svartolíu. Um það hefur lítið verið rætt, en hins vegar er mikilvægt í augum stjórnvalda að bifreiðaeigendur skuli borga þegar bíllinn er settur í gang. Frú forseti. Kolefnisjöfnunarmálin eru því miður meira eða minna órannsökuð. Meðan svo er er ekki gott að skattleggja almenning á þennan hátt. Það vantar alla yfirsýn yfir stöðu mála, eins og ég nefndi, og í ljósi þessa tel ég gjaldið vera allt of hátt.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Ég verð að viðurkenna að ég get ekki slengt fram gögnum hér og nú sem sýna fram á það að þessi aðferð virki svona og önnur aðferð virki hinsegin. Hins vegar þykir mér það vera mjög mikilvægt að þegar einhver aðgerð eða hegðun kemur óhjákvæmilega niður á framtíð plánetunnar okkar og barnanna okkar þá eigi að vera dýrara að gera það. Hv. þingmaður spyr t.d. hvaða áhrif þetta hafi, hver séu heildaráhrifin á útgjöld heimilanna sem er góð og gild spurning. Ég myndi segja að ef áhrifin eru mikil þá hlýtur það að vera í einhverju samhengi við að þá verði meiri aðsókn í eitthvað annað en það sem losar gróðurhúsalofttegundir, þegar það er í boði á annað borð. Það er mjög mikilvægt að það sé þannig. Ekki þannig að það komi mjög alvarlega niður á lífi fólks, en ógnin sem við stöndum frammi fyrir, loftslagsbreytingar, er af þvílíkri stærðargráðu að við verðum öll að fórna einhverju. Öll. Já, öll. Það er ekki sanngjarnt vegna þess að við erum ekki í sanngjörnum aðstæðum. Að því sögðu er ég allur eitt eyra fyrir öllum betri leiðum til þess að ná þessu markmiði, vegna þess að ég heyrði ekkert í ræðu hv. þingmanns sem benti til þess að hann efaðist um markmiðið. Við hljótum öll að vinna saman að því markmiði sem virkar hvað best. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Ef kolefnisgjaldið hefur burði og er nógu sterkt til þess að koma niður á fjárhag einhvers, segir það sig ekki sjálft að þá hefur það bolmagn til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda að einhverju leyti?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég geri alls ekki lítið úr þeirri náttúruvá sem steðjar að okkur í dag í heiminum, síður en svo og mjög mikilvægt að þjóðir heims taki sig saman í þeim efnum. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson lagði hér fram ágæta fyrirspurn til umhverfisráðherra um þetta gjald, hverju það skilaði. Það kemur fram í svari hans að við höfum ekki svör við því hversu árangursríkt gjaldið er þegar kemur að því að berjast gegn þessari losun. Þarna eru þá komnir óvissuþættir sem ég tel mjög brýnt að verði rannsakaðir betur. Við sáum það í fréttum fyrir stuttu að Katla er að losa einhver ósköp af koltvísýringi. Það eru því margar breytur í þessu sem við vitum ekki um. Ég er ekki gegn þessu gjaldi sem slíku en mér finnst það vera of hátt og hækkanirnar vera allt of skarpar og miklar og það hefur áhrif á heimilin, vísitölu neysluverðs o.s.frv. Það gerir eflaust að verkum að einhverjir sem hafa efni á því skipta yfir í rafmagnsbifreiðar o.s.frv., en það eru ekki allir sem hafa efni á því. Þetta eru farartæki sem henta ekki öllum, sem dæmi í landbúnaði og á landsbyggðinni þar sem maður keyrir lengri vegalengdir og hleðslustöðvar eru ekki á hverju strái. Það er margt í þessu sem þarf að skoða betur að mínu viti til þess að hægt sé að segja með óyggjandi hætti að [[Forseti hringir.]]þetta sé að bera árangur.
Virðulegi forseti. Ég ber fulla virðingu fyrir því að kanna mál betur og fá fram betri gögn sem aðstoða okkur við að ná markmiðinu betur. Sömuleiðis veit ég það mætavel að þegar fólk er mjög upptekið af einhverju vandamáli þá er það stundum aðeins of fljótt að réttlæta einhverjar lausnir sem leysa ekki vandamálið. Aðspurt hvers vegna það notar þessa lausn þá þylur það upp hvert vandamálið er án þess að útskýra hvernig lausnin leysir vandamálið. Ég ber virðingu fyrir því að við gætum þurft að leita ýmissa leiða og skoða málin ofboðslega vel og allt slíkt, en þetta snýst ekki bara um það að fólk sem hafi efni á því, sem á núna bensínbíl, geti skipt yfir í rafmagnsbíl. Þetta snýst um það að alltaf þegar við brennum eldsneyti þá á það að kosta aðeins meira vegna þess að það kostar meira, ekki okkur akkúrat núna heldur fyrir börnin okkar í framtíðinni. Það er það sem við þurfum að borga fyrir núna til þess að reyna að draga úr þeim áhrifum sem verða í framtíðinni. Þetta snýst ekki einfaldlega um það að skipta um bíl heldur að gera þá kosti sem brenna olíu aðeins dýrari en þá kosti sem gera það ekki. Rafmagnsbílar eru ekki eina lausnin. Ég átta mig á því að það er fullt af fólki í þeim aðstæðum að það þarf bensínbíl og þarf þá einfaldlega að borga aðeins meira. En það þarf þá kannski að forgangsraða betur hvenær það notar bílinn, þarf að forgangsraða betur hvernig það nýtir þau tæki sem það hefur sem brenna jarðefnaeldsneyti. Þetta hefur miklu víðtækari áhrif en bara það að fólk skipti yfir í rafmagnsbíl. Það er náttúrlega eitt og sér engin lausn á loftslagsvandanum, það veit ég mætavel og flestir í þessum sal. Þetta er svo sem ekki mikil spurning, ég segi bara að ef hv. þingmaður eða einhver annar er með aðrar lausnir en þessa sem sá telur virka betur þá er ég allur eitt eyra. En ég hef ekki heyrt nein sannfærandi rök gegn því að þetta ætti ekki að virka eins og verðlagshækkanir virka almennt. [[Forseti hringir.]]Þær virka almennt þannig að fólk kaupir minna af hlutum ef þeir hækka í verði. Ég veit ekki alveg hvers vegna þetta ætti ekki að virka [[Forseti hringir.]]eins og með aðra hluti sem hækka í verði og eftirspurn eftir [[Forseti hringir.]]minnkar þá í kjölfarið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og athyglisvert innlegg hans þegar hann kemur einmitt inn á það að við erum hugsanlega of fljótfær þegar kemur að þessari gjaldtöku vegna þess að við vitum ekki nákvæmlega hverju hún skilar. Þetta er mjög athyglisverður punktur hjá þingmanninum. Ég held að sé vert að skoða það nánar. Ég hef einmitt talað fyrir því hér. Þetta hefur áhrif á vísitöluna, það er alveg klárt. Þetta eru töluverðar hækkanir. Þetta er eins og með vísitöluna, það eru óvissuþættir, það eru skekkjumörk í vísitölunni. Þessi skekkjumörk geta numið milljörðum, frá 5 og upp í 15 milljarða minnir mig í heildina, þegar við horfum á skuldir heimilanna sem nema um 1.700 milljörðum. Þessa skekkju borgar almenningur. Það er óréttlætismál. Þá spyr maður sjálfan sig: Ef það er einhver skekkja í þessum mælingum, ef við erum of fljótfær í þessari gjaldtöku, er þá eðlilegt að almenningur þurfi að borga það í formi hærri vísitölu? Það finnst mér ekki. Mér finnst þetta vera innlegg í þessa umræðu sem skiptir máli. En ég ítreka það hins vegar sem ég sagði áðan, ég dreg ekki úr þeirri umhverfisvá sem heimurinn stendur fyrir og þjóðir heims þurfa að koma sér saman um árangursríkar leiðir til þess að vinna gegn henni. En þau svör sem við höfum fengið frá hæstv. umhverfisráðherra benda til þess að það [[Forseti hringir.]]sé bara ekki alveg á hreinu hversu árangursríkt gjaldið er í þessari baráttu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna og langar að ræða aðeins áfram við hann um kolefnisgjaldið, en ræða hans snerist að mestu leyti um það. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að ekki liggi nægilega vel fyrir hvaða áhrifum kolefnisgjaldið skili. Það kann vel að vera að ekki sé búið að kortleggja það alveg í einhverju tilteknu íslensku samhengi eða eitthvað þess háttar, en við þykjumst vita a.m.k. hvað kostar að gera ekki neitt í þeim aðstæðum að reyna að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kom inn á áðan höfum við ekki efni á að gera ekki neitt, það er algjörlega ljóst. Að mínu viti eru þessi mál fullrannsökuð, alla vega hvað það varðar að vita samhengið á milli losunar og loftslagsáhrifa, það er nokkuð vel þekkt. Það liggur líka fyrir að stærsti hlutinn af losuninni, þess hluta losunar sem við getum raunverulega haft áhrif á, þ.e. við sem neytendur, við sem íbúar í þessu landi, er akkúrat þessi hluti, þ.e. olíunotkun ökutækja. Ef hv. þingmaður er með aðra betri leið til að ná tökum á því á einhvern hátt finnst mér hann ætti að segja okkur frá því, af því að við höfum ekki heyrt það. Það kann vel að vera rétt hjá þingmanninum að þetta hafi mismunandi áhrif eftir því hvar fólk býr á landinu, en þá er það sjálfstætt vandamál til að leysa.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann spurði sérstaklega hvort ég hefði aðrar leiðir. Ég er ekki sérfræðingur í þeim málum og ekki mitt að benda á aðrar leiðir í því, það er sérfræðinganna fyrst og fremst að koma með lausnirnar og hvernig best er að vinna að þeim. En þetta mál snýst frá mínu sjónarhorni séð á þann hátt að almenningi að við erum þarna að leggja á skatt, töluvert háan skatt, til þess að ná ákveðnum markmiðum. Svo kemur í ljós að ekki liggur ljóst fyrir hvort þetta gjald skili þeim markmiðum. Þess vegna þarf að rannsaka það betur. Það er fyrst og fremst minn málflutningur hér að það verður að liggja fyrir með óyggjandi hætti að skattlagning sem þessi beri tilætlaðan árangur. Það hefur komið fram, eins og ég hef sagt áður, að umhverfisráðherra getur ekki sagt með óyggjandi hætti að þetta gjald skili tilætluðum árangri. Það er áhyggjuefni. Vissulega er líka áhyggjuefni sú náttúruvá sem við sjáum birtast æ ofan í æ vegna loftslagsbreytinga. En þess vegna þarf einmitt að rannsaka þetta til fullnustu. Ég hef ekki betri leiðir. Það er ekki mitt að koma með þær heldur fyrst og fremst sérfræðinganna. Ég vona svo sannarlega að hægt verði að sýna fram á það gjaldið komi til með að bera árangur. En a.m.k. ætti gjaldið ekki að vera svona hátt meðan það liggur ekki nægilega vel fyrir.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það sem ég held að við séum að tala um er spurning sem er aldrei hægt að fá svar við. Það er aldrei hægt að fá svar við því hvort einstaklingur sem kaupir sér rafmagnsbíl keypti hann vegna þess að kolefnisgjaldið var hækkað eða vegna þess að umræðan um kolefnisgjaldið gerði það að verkum að hann eða hún hafði áhyggjur af því að vera að menga og hafa þar með áhrif á loftslagið. Ef umræðan um þetta er að hafa áhrif og ef þær tilfinningar og samræður sem við vekjum í samfélaginu með því hafa þau áhrif að fleiri kaupa sér rafmagnsbíla, fleiri skipta yfir í reiðhjól, almenningsvagna o.s.frv., þá er það gott, það í rauninni það sem við erum að reyna. Það er hins vegar aldrei hægt að mæla það beint, ekki nema maður spyrði hreinlega alla þá sem kaupa sér rafmagnsbíl hvort þeir keyptu rafmagnsbíl af því að kolefnisgjaldið hækkaði. Ég veit ekki hvort einhver hefur farið út í þá vinnu. Það liggur hins vegar fyrir, hv. þingmaður, að nú þegar er veruleg aukning í nýskráningum rafmagnsbíla og tengiltvinnbíla og hún er umfram væntingar. Fiskiskipaflotinn hefur náð mjög góðum árangri í að ná niður kolefnislosun og almenningur bregst greinilega við. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að aldrei verður hægt að vita nákvæmlega hver ástæðan er. Hins vegar er ég alveg sannfærður um að meðan einhverjir halda áfram að sá efasemdarfræjum um að þetta beri raunverulega árangur mun það skemma fyrir.
Frú forseti. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að sá neinum efasemdafræjum. Hv. þingmaður veit að umhverfisráðherra hefur svarað því til að ekki sé hægt að sýna fram á það með óyggjandi hætti að gjaldið skili tilteknum árangri. Það er ekki verið að sá neinum efasemdafræjum. Þetta eru bara staðreyndir sem hafa komið fram í fyrirspurn til umhverfisráðherra. Mér fannst hv. þingmaður svolítið afvegaleiða umræðuna þegar hann talaði um rafmagnsbílana og hvers vegna fólk kaupir sér rafmagnsbifreiðar. Í mínum huga er það sem skiptir mestu máli varðandi gjaldið eins og það er núna áhrifin sem það hefur á hækkun vísitölu, áhrifin sem það hefur á hækkun heimilanna, lán til heimilanna, íbúðalán o.s.frv. Það skiptir verulegu máli, hv. þingmaður, ef við erum að setja gjald á almenning sem hækkar vísitöluna, gjald sem er ekki vitað hvort skili því sem til er að ætlast. Hv. þingmaður hlýtur að skilja samhengið í því. Það er rétt að halda því til haga að það sem skiptir verulegu máli í umræðu um þetta frumvarp eru miklar hækkanir á gjaldinu og áhrifin sem það hefur á heimilin í landinu. Þetta er mjög konkret spurning sem við þurfum að leggjast yfir og fá svör við. Síðan er það aftur á móti allt annað mál hvernig við finnum aðrar lausnir sem skipta máli og það er sérfræðinganna að gera. Enn og aftur [[Forseti hringir.]]vil ég ítreka að gjaldtaka þegar slík óvissa er til staðar [[Forseti hringir.]]er mjög vafasöm í mínum huga.
Frú forseti. Þetta er greinilega heitasta málið í dag, kolefnisgjaldið, og ég skal fara um það örfáum orðum, fyrir utan nokkur atriði sem ég hyggst taka hérna fyrir. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að ég beindi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um áhrif af kolefnisgjaldinu, hversu mikið hafi dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi frá því að það var ákvarðað og hvernig árangurinn er mældur og metinn. Það er skemmst frá því að segja að í svarinu segir, með leyfi forseta, að „erfitt sé að meta nákvæmlega árangur af gjaldinu“. Nú var ekki spurt um neinar nákvæmar mælingar heldur stóru myndina og hún fæst ekki einu sinni. Þegar spurt er hversu mikið kolefnisgjaldið hafi dregið úr notkun ökutækja árlega frá því að gjaldið var fyrst lagt á, þá segir, með leyfi forseta: „Útilokað er að nefna nákvæmar tölur í þeim efnum, en almennt er unnið að bættu mati á árangri aðgerða í loftslagsmálum …“ Hér dugir ekkert að halda því fram að hærra verð muni draga úr notkun. Það er ekki verið að spyrja um það, það vita allir, hér er auðvitað farið fram á miklu meira. Í þriðja lagi er spurt um hvaða áhrif fyrirhuguð hækkun kolefnisgjalds um 10% á ári næstu tvö ár muni hafa. Enn er svarað á sömu lund, með leyfi forseta: „Ekki hefur verið gert mat á líklegum áhrifum þess, mælt í minnkun losunar frá því sem ella hefði verið. Unnið er að bættum spám um þróun losunar og mati á árangri aðgerða af hálfu Umhverfisstofnunar …“ Frú forseti. Það sem liggur hér fyrir er að stjórnvöld fylgja stefnu sem þau hafa ekki hugmynd um hvaða áhrif hefur. Þessi stefna felur það m.a. í sér að hér eru lagðar miklar byrðar á fólk, sérstaklega notendur ökutækja, í því samhengi sem við ræðum þetta. Það hefur komið fram að sérstaklega leggist þetta þungt á íbúa á landsbyggðinni sem ekki hafa sama kost á því og íbúar í þéttbýlinu að nota rafmagnsbíla. Þeir hafa ekki möguleika á því að nota metan sem ekki er selt utan höfuðborgarsvæðisins nema það sé kannski ein dæla á Akureyri. Það er svolítið meira en að segja það að ákvarða þetta gjald með þessum hætti. Síðan kemur glögglega fram í greinargerð sem hefur verið rakið hérna af öðrum hv. þingmönnum að þetta gjald á að skila 550 milljónum, þetta viðbótargjald sem nú kemur til, þessi nýja 10% hækkun á gjaldinu. Það kemur sömuleiðis fram að þetta sé talið valda, eins og það heitir, 0,05% hækkun á verðlagi. Þá spyr maður um áhrif á greiðendur af íbúðalánum, þau eru einhvers staðar á bilinu 1.500–2.000 milljarðar, sennilega nær 2.000. Einfaldur útreikningur leiðir það í ljós að þessar viðbótartekjur sem ríkissjóður verður sér þarna úti um upp á 550 milljónir hafa þá hliðarverkan, frú forseti, að það stofnast nýjar kröfur á hendur heimilum þessa lands upp á milljarð og að lánastofnanir eignast með þessu, af því að ríkisstjórnin er að fylgja einhverri stefnu sem hún hefur ekki hugmynd um hvaða áhrif hefur, nýjar kröfur á heimilin upp á allt að 1 milljarði króna. Munurinn á aðilum í þessu efni er sá að heimilin eru algjörlega varnarlaus fyrir áhrifum af kolefnisgjaldinu. Í fyrsta lagi mega þau náttúrlega borga það þegar þau taka bensín á bílinn og allt saman það, en síðan mega þau þola það að höfuðstóll á lánum hækkar og greiðslur þyngjast. En fjármálastofnanirnar eru í allt annarri aðstöðu. Þær hafa eignast lögvarðar kröfur á hendur heimilunum og allir borðalögðu embættismennirnir og allt apparatið og dómstólarnir og hvað heita má er allt á bandi fjármálastofnananna og allt aflið nýtist þeim og er að baki þeim við að innheimta þessar kröfur sem stofnast vegna kolefnisgjaldsins. Nú er það svo, frú forseti, að kolefnisgjaldið er bara hluti af heild. Það eru margvísleg önnur gjöld sem eru lögð á sem hafa verðhækkunaráhrif. Það vill bara þannig til að þetta er tiltölulega lítið og auðvelt að tala um þetta því þetta eru fjárhæðir sem ég geri ráð fyrir að margir eigi auðvelt með að skilja. En síðan geta menn hugsað um áhrifin af hækkunum eins og hér er til að mynda mælt fyrir um á áfengi og tóbaki. Þær hafa nákvæmlega sömu áhrif á verðlagið og þar á meðal á heimilin, færa fjármálastofnunum náttúrlega þessa himnasendingu, nýjar lögvarðar kröfur, og munurinn er sá einn að þessar kröfur eru miklu hærri í fjárhæðum, miklu hærri. Þetta er sú aðstaða sem menn hafa mátt búa hérna við. Þetta er einn af fylgifiskum verðtryggingarkerfisins sem á sér mjög eindregna stuðningsmenn á Alþingi en um leið eru hér menn sem hafa leitast við að taka á þessum vanda. Ég leyfi mér að nefna það að ég mælti í gær fyrir frumvarpi um breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu, sem er flutt af öllum þingmönnum Flokks fólksins og Miðflokksins, þar sem m.a. er tekið á þessu og kveðið á um það að verðtrygging íbúðalána sé bundin því skilyrði að áhrif af þessu tagi reiknist ekki. Ég ætla sömuleiðis að nefna í samhengi við kolefnisgjaldið að hér liggur fyrir fyrirspurn frá mér til fjármála- og efnahagsráðherra um kolefnisgjald. Ég vænti mikils af svari hans. Þar er m.a. spurt um meginmarkmið stjórnvalda með álagningu kolefnisgjalds, þetta er í einum átta liðum, og sömuleiðis er spurt, svo ég leyfi mér að nefna það, til hvaða mótvægisaðgerða hafi verið gripið til að verja heimilin fyrir neikvæðum áhrifum á greiðslubyrði og höfuðstól lána vegna álagningar kolefnisgjalds. Ég ætla þá að víkja að öðru, frú forseti. Ég ætla með leyfi að drepa niður fæti á örfáum stöðum, tíminn sem skammtaður er leyfir ekki meira svo sem eðlilegt er. Hér er lagt til að ákvæði til bráðabirgða VII verði framlengt í lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra. Þessi aðgerð hefur þau áhrif að þarna er áfram veitt heimild til þess að hluta af fé þessa sjóðs verði varið til rekstrar en eins og menn vita þá var þessi sjóður upphaflega settur á laggirnar með það fyrir augum að hann væri notaður til framkvæmda og viðhalds. Því hefur verið veifað hér þegar verið er að mæla fyrir þessum svokallaða þjóðarsjóði að hann eigi að hafa verkefni með höndum varðandi húsnæðismál aldraðra, en varla þarf að stofna þjóðarsjóð í því skyni, frú forseti, við eigum hér Framkvæmdasjóð aldraðra og þarf ekki annað en að menn spari sér tillöguflutning eins og þennan sem við höfum núna fyrir framan okkur um að framlengja heimild til þess að nota fé sjóðsins í rekstur. Ef það væri bara ákveðið að þetta fé væri notað til framkvæmda og viðhalds þá myndi náttúrlega gegna allt öðru máli í húsnæðismálum aldraðra, sérstaklega ef til þessa ráðs hefði verið gripið fyrr. Ég leyfi mér að nefna það að menn mega vænta frumvarps um þetta efni sem mun hafa að markmiði að fé Framkvæmdasjóðs aldraðra nýtist með þeim hætti sem til sjóðsins var stofnað. Ég minni sömuleiðis á í þessu samhengi að allir landsmenn meira og minna, innan ákveðinna aldursmarka að sjálfsögðu, greiða árlega til þessa sjóðs og það er alveg útilokað annað en þeir njóti þess þegar þeir eru komnir á efri ár að eiga kost á viðunandi húsnæði fyrir aldraða. Frú forseti. Hér er kafli sem heitir Framlag til þjóðkirkjunnar og Kristnisjóðs. Ég vil bara segja eitt um þetta, minna á það að þjóðkirkjan nýtur sérstakrar verndar í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég leyfi mér að treysta því, frú forseti, að þær ákvarðanir sem hér eru kynntar og varða málefni kirkjunnar séu teknar í góðu samkomulagi við yfirvöld kirkjumála. Þá kem ég að úrvinnslugjaldi. Ég get verið stuttorður um það því að hv. þm. Birgir Þórarinsson fór mjög rækilega yfir svartolíumálin í sinni ræðu, af fræðilegri nákvæmni liggur mér við að segja. Ég vil, frú forseti, taka undir hvert orð sem gekk fram af hans munni um þetta atriði. Svartolían er náttúrlega afar mengandi eins og menn þekkja og það er ekki gott til þess að hugsa að það séu jafnvel ný skip í fiskiskipaflotanum sem nota svartolíu vegna þess að hún sé ef til vill ódýrasti kosturinn. Hér hafa menn úrvinnslugjaldið sem hægt er að nota nú á tímum þegar menn eru vaknaðir til vitundar um umhverfismengun og annað af því tagi. Ég leyfi mér ósköp einfaldlega að hvetja til þess að þetta úrvinnslugjald verði stillt þannig af að notkun á svartolíu heyri jafnvel sögunni til, en ella verði í algjöru lágmarki. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.
Frú forseti. Nú geng ég í skóla hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés frá því hér áðan þegar hann sá ástæðu til að koma í pontu og leiðrétta hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur vegna þess að hún hefði farið rangt með eina staðreynd eða eina tölu. Það gerði hv. þm. Ólafur Ísleifsson hér áðan þegar hann hélt því fram að verðlagshækkanir vegna kolefnisgjalds væru hálft prósent eða 0,05%. Það er ekki rétt, hv. þingmenn. Það er alvarlegt þegar menn fara fram hér í sölum Alþingis í þeim tilgangi að sá efasemdarfræjum í huga manna um hvað kolefnisgjaldið þýði raunverulega, að geta ekki farið rétt með tölur. Það kemur algjörlega skýrt fram í greinargerðinni með frumvarpinu að áætluð hækkun á vísitölu neysluverðs vegna kolefnisgjaldsins er 0,016%, það eru 160 krónur á hverja milljón sem heimili í landinu skulda. Ég er ekki að gera lítið úr því, en það er himinn og haf á milli þess og að segja eins og hv. þingmaður kom hérna inn á áðan að þetta munaði heilum milljarði í skuldum heimilanna. Það munar jú 320 milljónum í það heila. Það er alveg peningur og það er hellingur, en það er 1/3 af því sem hv. þingmaður hélt fram.
Frú forseti. Ég verð ósköp einfaldlega að lýsa furðu minni á þessum málflutningi hér. Ég þykist hafa séð það í fjárlagafrumvarpinu að þessi tala væri borin fram 0,05%. Ég taldi mig hafa öruggt land undir fótum þegar ég vitnaði í fjárlagafrumvarpið þannig að hv. þingmaður verður bara að útskýra nánar hvaðan hann hefur sínar tölur. Ég stend við mínar tölur þangað til mér hefur verið sýnt fram á að annað standi í fjárlagafrumvarpinu. Kannski skiptir það ekki öllum máli. Ef þetta er sú tala sem ég taldi mig hafa séð í fjárlagafrumvarpinu er sú fjárhæð sem leggst þarna til viðbótar ofan á lán heimilanna, um milljarður. Ef það er sú tala sem hv. þingmaður heldur fram þá eru það 300 milljónir. Söm er gjörðin. Samar eru hliðarverkanirnar. Það sem felst í málflutningi mínum er ekki aðallega hver nákvæmlega fjöldi króna og aura er í þessu, heldur hef ég með þessu sýnt fram á að gjaldtaka af þessu tagi, sem er bara eitt dæmi, við erum með alls konar gjöld sem hafa samsvarandi áhrif, hefur þær hliðarverkanir að höfuðstólar lána hækka, hvort sem það eru íbúðalán eða önnur lán sem eru verðtryggð, einnig lán fyrirtækja sem eru verðtryggð. Ég sýni fram á það með þessum málflutningi að aðstöðumunur aðila er algjör, annar verður að þola hækkunina, möglunarlaust og án þess að gera borið hönd fyrir höfuð sér, en hinn aðilinn eignast lögvarðar kröfur á heimilin. Og við sjáum hvernig farið hefur fyrir heimilunum. Það var til að mynda á vakt flokks hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar [[Forseti hringir.]]sem engum vörnum sem hald var í var brugðið fyrir heimilin í hruninu. [[Forseti hringir.]]Við sáum það í svari hæstv. dómsmálaráðherra við nýlegri fyrirspurn frá mér að hér voru 10 þúsund fjölskyldur hraktar út af heimilum sínum, [[Gripið fram í.]]30 þúsund manns að minnsta kosti. Ég ætla rétt að leyfa mér að vona að hv. þingmaður láti sér [[Forseti hringir.]]þær upplýsingar ekki í léttu rúmi liggja, eins og skilja mátti á orðum hans.
Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörkin.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2019. Á bls. 12 í greinargerð frumvarpsins, töluliði 6, 2. mgr., segir eftirfarandi: „Áætlaður tekjuauki ríkissjóðs af 10% hækkun kolefnisgjalds er 550 millj. kr. að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt. Áhrif þessa á vísitölu neysluverðs eru metin um 0,016% hækkun.“ Mér finnst þetta vera þokkalega skýrt og raunar kom hæstv. fjármálaráðherra inn á þessa tölu í sinni tölu hér áðan. Ég sagði í andsvörum áðan að auðvitað væru þetta miklir peningar; 320 milljónir eru ekki litlir peningar. Þetta eru peningar sem svara á landsvísu sirka tíu litlum íbúðum. Það er alveg fullt. En heildaráhrifin á hvern stakan gjaldanda, upp á 160 kr. á milljónina, í þeim tilgangi að reyna að breyta neysluvenjum þannig að hægt verði að búa í þessu landi áfram næstu 100–200 árin - ég ætla ekki að fara að skattyrðast út í hv. þingmann um það hvort skiptir meira máli.
Frú forseti. Þessi málflutningur hv. þingmanns er einhvers staðar á bilinu aumkunarverður og fyrirlitlegur. Það sem skiptir höfuðmáli hér er að þessi áhrif eru fyrir hendi. Hafi ég mislesið einhverja tölu einhvers staðar skal ekki standa á mér að leiðrétta hana. [[Gripið fram í.]]- Ja, ég bara hef ekki séð sýnt fram á það og ég þarf að fá miklu öruggari heimildarmenn en hv. þingmann til að sýna mér fram á það. [[Hlátur í þingsal.]]
Dugir hæstv. ráðherra?
Ég vil bara ítreka það sem ég hef sagt. Hér er mikið alvörumál á ferðinni. Það er það að skattlagningu af þessu tagi fylgja þessar hliðarverkanir og ætti að réttu lagi a.m.k. að kalla á mótvægisaðgerðir en að sjálfsögðu þannig að það kerfi sem leggur þessar hliðarverkanir á almenning í landinu, heimili og atvinnufyrirtæki, sé sniðið þannig að þessi áhrif séu ekki fyrir hendi. Ég heyri að hv. þingmaður kemst ekki lengra með málið en að vera með eitthvert fliss hér í þingsölum þegar þessi mál ber á góma. Íslensk heimili hafa löngu gert sér grein fyrir að í þessum ágæta hv. þingmanni er ekkert hald, ekki hið minnsta hald og engin vörn fyrir þann háska sem heimilunum er búinn vegna þess fyrirkomulags sem við búum við. En það hefur ekki staðið á hv. þingmanni að tala fyrir áframhaldi þessa kerfis. Mér er eiginlega alveg misboðið hvernig hv. þingmaður leyfir sér að koma hér fram. Ég árétta og ítreka að það er mjög brýnt að þessum hliðaráhrifum verði eytt og ég hef leyft mér að benda á það hér í ræðu minni að þessi hliðaráhrif verða til í tilfelli kolefnisgjaldsins vegna stefnu sem stjórnvöld hafa ekki hugmynd um hvaða áhrif hefur, og það jafnvel þó að hv. þingmaður geri sér ekki grein fyrir því.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara að setja hér á langar tölur. Ég ætla aðeins að viðra hugrenningar sem hafa vaknað hér í dag við að hlýða á þær ágætu umræður sem hafa orðið. Ég vil byrja á að taka það strax fram að ég mun ekki gleðja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson með því að leggjast gegn hækkun á áfengisgjaldi. Ég fagna þeirri hækkun, hvað sem kann að líða hugsanlegum hliðaráhrifum sem það gjald kann að hafa og hægt er að deila um. Það var ánægjulegt að hlusta á þingmenn tala um borgarlínu. Þar var mikill einhugur og samhljómur í málflutningnum. Þessi samhljómur hefur ríkt í dag varðandi þetta átak í almenningssamgöngum og gefur manni ástæðu til að vera bjartsýnn. Það verður þó að nefna að í fjárlögum sér þess ekki mjög stað að til standi mikið átak í borgarlínu. Þar eru 161 milljón í almenningssamgöngur almennt talað og ekkert sérstaklega um borgarlínu. Menn hafa deilt hér nokkuð á undan mér og jafnvel af ástríðu um kolefnisgjald og hækkun á því. Ég deili ekki þeirri sýn hv. þm. Ólafs Ísleifssonar að íslenskum heimilum sé stórfelldur háski búinn af kolefnisgjaldi. Ég deili heldur ekki þeirri sýn sem hér hefur verið viðruð, og hefur stundum heyrst áður, að kolefnisgjald sé sérstakur landsbyggðarskattur. Eins og hæstv. fjármálaráðherra dró ágætlega fram í ræðu sinni hafa einmitt komið fram vísbendingar um að fólk hér á höfuðborgarsvæðinu og á þéttbýlum svæðum keyri meira en fólk í dreifðum byggðum og eyði meiru í bensín. Þetta hefur verið sett fram sem hálfgerður fátækraskattur, að fólk hafi ekki efni á að skipta yfir í rafbíla og þar fram eftir götunum og viðraðar hafa verið ýmsar efasemdir um að þetta borgi sig. Ég deili ekki þeim efasemdum og vil leyfa mér að kalla þetta úrtöluraddir. Við getum ekki talað um okkur sérstaklega sem Íslendinga, höfuðborgarbúa, landsbyggðarfólk eða part af einhverjum sérstökum hópi þegar um þennan vanda er að ræða - við stöndum sem jarðarbúar frammi fyrir mestu ógn sem mannkynið hefur staðið frammi fyrir. Við þurfum að bregðast við henni. Það er um framtíð jarðarinnar að tefla. Með fullri virðingu fyrir áhrifum á vísitöluútreikninga finnst mér þar ekki vegast á sams konar hagsmunir. Þar er um að ræða svo ægilegan háska sem mannkyninu er búinn að mér finnst naumast forsvaranlegt að setja það í samhengi við þann almenna vanda sem kann að steðja að okkur í daglegri önn, án þess að ég vilji gera lítið úr honum. Hér eiga úrtölur að mínu mati ekki við. Maður heyrir stundum líka talað um, og bar hér á góma í dag, lofttegundirnar sem Katla gefur frá sér um þessar mundir. Ég veit ekki alveg hver er punkturinn með því, hvað verið er að segja. Er verið að segja að við eigum bara að gefast upp? Þetta sé hvort sem er svo mikið að við eigum bara að hætta að hugsa um þetta og keyra á olíubílunum okkar syngjandi fram af hengifluginu? Er það það sem er verið að segja? Eða eru þessar fregnir kannski þá einmitt til marks um hitt, að það sé kominn tími til þess að við gerum eitthvað róttækt í málunum alveg undir eins og að þetta eigi að hvetja okkur frekar til dáða? Ég lýsi yfir vonbrigðum yfir því að hv. þm. Ólafur Ísleifsson skuli tala hér eins og hann sé hrifnari af framlögum til kirkjunnar en mengunarsköttum, án þess að ég vilji endilega að algerlega verði skrúfað fyrir framlög til kirkjunnar. En mér finnst þetta sýna að hv. þingmaður geri sér ekki grein fyrir eða neiti að horfast í augu við hvað er í húfi. Við verðum öll að leggjast á eitt í þessu máli. Mig langar, áður en ég lýk máli mínu, að tæpa aðeins á útvarpsgjaldinu sem er líka hér til umræðu. Um er að ræða hækkun á útvarpsgjaldi sem fylgir verðlagi og gefur í ríkissjóð 115 milljónir. Nýlega kynnti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Lilja Alfreðsdóttir áform um að draga úr umsvifum Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og var talað um að það myndi skerða tekjur Ríkisútvarpsins um 560 millj. kr. Í því samhengi, þegar hún var að kynna þessi áform sín, talaði hæstv. ráðherra um að Ríkisútvarpinu yrði bættur skaðinn. Hún segir, með leyfi forseta, í viðtali við Bergljótu Baldursdóttur, fréttamann Ríkisútvarpsins, að mig minnir tólfta þessa mánaðar: „Við viljum hafa Ríkisútvarpið öflugt og sá tekjumissir sem þeir verða fyrir - við munum finna því nýjan farveg.“ Hún er þó ekki tilbúin, þegar gengið er frekar á hana í viðtalinu, til að útfæra það nákvæmlega hvernig það verði gert. Við sjáum að það verður sem sé ekki gert með þessum hætti, að Ríkisútvarpinu verði bættur þessi skaði með hækkun útvarpsgjalds.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Hann bauð upp í ákveðinn dans, heyrði ég. Ég er nú dansfimur maður og danskortið mitt sjaldan autt. Ég hafði þó eitt laust pláss og langaði að ræða aðeins við hann um Ríkisútvarpið sem ég veit að er okkur báðum hugleikið. Hv. þingmaður talaði um tekjumissi sem breytingar á reglum um auglýsingar Ríkisútvarpsins hefðu í för með sér og vitnaði í viðtal við hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála. Vissulega er hárrétt farið með það að þær tölur stemma ekki. Það er þá ekki leiðin sem á að fara, sem hæstv. menntamálaráðherra vísaði til. Hefur hún þó sagt að þessar tillögur verði svo tilkynntar frekar. Ég bíð þá bara eftir að sjá hverjar þær verða. En mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í breytinguna hvað varðar auglýsingar í Ríkisútvarpinu. Þarna eru, eins og hv. þingmaður fór með, eitthvað um 500 milljónir, ef ég man þetta rétt, sem áætlað er að tekjur muni skerðast, með minni kostun, takmörkun á auglýsingatímum o.s.frv. Hvernig hugnast hv. þingmanni þær tillögur? Telur hann að þær upphæðir sem Ríkisútvarpið innheimtir í dag í gegnum auglýsingar séu hið fullkomna ástand Ríkisútvarpsins þannig að það séu tekjurnar sem verði að miða við? Ef auglýsingatekjur lækka þarf að hækka [[Forseti hringir.]]annars staðar? Eða er hann með einhverja aðra skoðun á Ríkisútvarpinu og auglýsingum?
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. 560 milljónir er talan sem um er rætt í þessu sambandi. Þetta er svolítið snúið og flókið mál og merkilegt. Mín sýn á Ríkisútvarpið er sú að æskilegast væri að við hefðum ríkisútvarp sem væri eins og við þekkjum frá Norðurlöndum sem eru ekki auglýsingadrifin, að við hefðum stofnun sem væri fjármögnuð með öðrum hætti og alls ekki með kostun. Mér finnst ekki fara vel á því að Ríkisútvarpið sé að bjóða dagskrárefni sitt auglýsendum og þar eigi eingöngu að ráða þörf Ríkisútvarpsins til að sinna almenningi og þjóna almannahagsmunum. Auglýsendur hafa hins vegar margir bent á og margir lagst gegn þessum áformum vegna þess að þeir óttast að þeir missi þarna mjög sterkan aðgang að landsmönnum þar sem Ríkisútvarpið er og fái engan annan aðgang í staðinn, það sé enginn miðill sem jafnist á við Ríkisútvarpið í því að ná til almennings með upplýsingar og auglýsingar. Þeir hafa líka bent á að þarna geti ákveðin þekking í kvikmynda- og auglýsingabransanum verið í uppnámi og að þetta geti haft ýmsar óæskilegar afleiðingar í för með sér í því tilliti. Varðandi spurningu hv. þingmanns vil ég svara henni svo: Já, ég tel að Ríkisútvarpið þurfi að fá þessa upphæð bætta. [[Forseti hringir.]]Eins og hefur raunar komið fram í máli hæstv. ráðherra að sé ætlunin að gera.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum sammála um margt og m.a. það að þetta sé dálítið flókið mál. Mér hefur þótt einnar messu virði að setjast betur yfir það hlutverk sem við búum Ríkisútvarpinu, hvernig við sjáum hlutverk þess í íslensku samfélagi. Ég ítreka að ég tel að hlutur þess sé mjög mikilvægur og að það gegni mjög miklu hlutverki og að standa verði vörð um Ríkisútvarpið. Nákvæmlega hver blandan á að vera milli auglýsingatekna annars vegar, framlags sem kemur frá hinu opinbera og svo áskriftargjalda, sem eru bara tekin af öllum landsmönnum sem hafa náð ákveðnum aldri, finnst mér þess virði að setjast yfir og skoða. Þar hangir líka á spýtunni hver reksturinn eigi að vera, hvað eigi að fást í staðinn fyrir fjármunina. Það sem hv. þingmaður nefnir varðandi Norðurlöndin er eitthvað sem ég hef vel getað hugsað mér. Þá er ástæða til að líta til þess hvernig búið er um rekstur þar. Er hann allur í fyrirtæki? Eru mismunandi stöðvar? Gegnir öðru um útvarp en sjónvarp? Og þannig mætti áfram spyrja. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir með auglýsendur. Eðlilega. Við erum búin að búa hér til ríkisrekinn auglýsingakaupanda sem nær til allra landsmanna. Ég hef fleygt því að kannski ætti að nýta þá stöðu sem búið er að búa hér til til þess að selja auglýsingarnar og sýna, en kannski ættu aðrir en Ríkisútvarpið endilega eitt að njóta þeirra. Því við erum búin að koma [[Forseti hringir.]]því í þessa stöðu. Aftur: Þetta hangir allt að mínu viti á því að við skilgreinum nákvæmlega hvernig við sjáum hlutverk Ríkisútvarpsins sem menningarstofnunar.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður deilum dálæti á Ríkisútvarpinu og ákveðinni sýn á þessa stofnun, held ég. Við sjáum hana báðir sem ákveðið samhengi í íslenskri menningu alveg frá 1930. Þetta er stofnun sem geymir ákaflega mikla og mikilsverða sögu sem við þurfum að passa vel upp á og sýna virðingu um leið og þetta á að vera lifandi menningarstofnun sem er spegill bæði fyrir þjóðlífið eins og það er og líka vettvangur fyrir það besta sem er fram borið í þjóðlífinu; vettvangur fyrir fréttir sem eru áreiðanlegar og sannar og réttar og fyrir umræðu sem er málefnaleg og til þess fallin að leita hins sanna og rétta. Hvernig fyrirkomulagið á nákvæmlega að vera á tekjuöflun Ríkisútvarpsins, aðrir eru betur til þess fallnir en ég að finna út úr því. [[Gripið fram í.]]Ég er viss um að hv. þingmaður er miklu betur til þess fallinn að finna út úr því en nokkru sinni ég. Og það eru engar heilagar kýr fyrir mér í þeim efnum. Auglýsingadeild Ríkisútvarpsins er svo sannarlega ekki heilög kýr fyrir mér. Hún er heldur ekki bleikur fíll fyrir mér. Það þarf að finna út úr þessu öllu en aðalatriðið er að við búum sómasamlega að þessari stofnun, við hættum að fjandskapast við hana, eins og er algengt og maður verður var við, og búum vel og virðulega [[Forseti hringir.]]að henni og henni verði bættur skaðinn.
Frú forseti. Áður en ég vík að aðalefni máls míns hér, vil ég bara nefna, vegna ummæla hv. þingmanns í minn garð hér áðan, að það var eiginlega ekkert í því sem ég tel hönd á festandi. Þannig að mér sýnist að þetta hafi nú verið meira svona af ætt skáldskapar. Hv. þingmönnum er vitaskuld frjálst að láta sér í léttu rúmi liggja þegar það liggja fyrir alveg skýr svör af hálfu umhverfisráðherra um það að hann og ráðuneyti hans hafi ekki glögga mynd af áhrifum tiltekinnar stjórnarstefnu sem er fylgt. Hv. þingmönnum er líka algjörlega frjálst að láta sér í léttu rúmi liggja áhrif af tilteknum þáttum í stjórnarstefnu sem geta haft bagaleg áhrif fyrir heimili og atvinnufyrirtæki landsmanna. Þetta er hv. þingmönnum að sjálfsögðu frjálst og engar athugasemdir við það af minni hálfu. Nú, ég hefði haldið að óhætt væri að vísa til ákvæða stjórnarskrár sem eru alþekkt og fjalla um þá sérstöku vernd sem hún veitir íslensku þjóðkirkjunni án þess að gerðar væru umtalsverðar athugasemdir, en ég skal ekki hafa fleiri orð um það. Tilefni þess að ég vitna hér í frumvarp til fjárlaga 2019, það sem fram kemur á bls. 113, herra forseti, er að þar er fjallað um að fyrirhugað sé að hækka kolefnisgjald um 10% í ársbyrjun 2019 o.s.frv. Talið er að áform þessi auki tekjur ríkissjóðs um 550 milljónir kr. Síðan segir fimm eða sex línum neðar til upplýsingar, að breytingar á eldsneytissköttum leiði til þess að bensínverð á lítra hækki um 3,3 krónur o.s.frv. Áhrifin á vísitölu neysluverðs eru metin 0,05% til hækkunar. Nú, það er ekkert vandamál fyrir mig að kannast við það að þessi tala er um breytingar á eldsneytissköttum en ekki bara kolefnisgjaldið. Það leiðréttist þá bara hér með. En ég ítreka og undirstrika að þetta atriði breytir engu um þann málflutning sem ég hafði hér uppi varðandi þau skaðvænlegu áhrif á hag heimilanna sem hljótast af því að þegar ríkissjóður sækir sér auknar tekjur, segjum til þarfra málefna eða vegna þess að hann er að rækja markmið eins og til að mynda í loftslagsmálum, að þá eru þessi áhrif þarna fyrir hendi. Þau hafa lagst þungt á heimilin og atvinnufyrirtæki landsmanna. Það eru staðreyndir og þær vega auðvitað misþungt í hugum einstakra manna. Það er ekkert við það að athuga. Í mínum huga vega þær mjög þungt, aðrir geta haft aðra sýn á þau efni og er það fullkomlega athugasemdalaust af minni hálfu.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég hef hlustað af nokkurri athygli á málflutning hv. þm. Ólafs Ísleifssonar og af æ meiri athygli eftir því sem hann lengist. Ég verð að segja að mér finnst margt sérkennilegt með það hvernig hv. þingmaður nálgast þetta mál. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson fór hér í andsvar áðan, taldi hv. þm. Ólaf Ísleifsson hafa farið með rangar tölur, viðurkenndi í tvígang í máli sínu að engu að síður væru það vissulega áhrif en það væri þó munur á 300 milljónum og einum milljarði. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson stóð hér í pontu og það gaus úr honum eins og hann væri í útvarpstíma á Útvarpi Sögu, hve lítil brjóstvörn væri falin í hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir heimilin í landinu og ég veit ekki hvað og hvað. Þegar það eina sem hafði gerst var að bent var á að mögulega hefði verið rangt verið farið með tölu og undirstrikað mikilvægi þess að þegar við erum að ræða þessi mál þá færum við rétt með tölur. Nú hefur hv þm. Ólafur Ísleifsson aftur komið hér í pontu og jú, vissulega játað að rangt var farið með töluna. En hv. þingmaður heldur áfram að ýja að því að þetta finnist nú öðrum ekki skipta neinu máli þrátt fyrir ítrekaðar setningar hv. nafna hans, Ólafs Þórs Gunnarssonar, um að vissulega skipti þetta máli. Ég held að hv. þingmaður ætti að stíga skrefinu lengra, ekki bara að játa það að talan hafi verið röng, heldur einfaldlega að biðjast afsökunar á því hvernig hann tók á móti þessari ábendingu hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar.
Herra forseti. Ég veit nú ekki hverju er við þetta að bæta. Það hlýtur hverjum og einum að vera frjálst leggja út af þeim skilningi sem honum virðist mega greina í þeim málflutningi sem hafður er uppi. Frá mínum bæjardyrum séð þá skiptir það mjög miklu máli að hér búum við við fyrirkomulag þar sem skattstefna stjórnvalda getur haft áhrif án þess að ætlast sé til þess eða að það sé hluti af stjórnarstefnunni. Í mínum huga vegur þetta mjög þungt. Ég hef sagt að þetta geti vegið eitthvað léttar hjá öðrum og ég hef engu sérstöku við það að bæta. Ég hef ekki veitt því athygli að hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson hafi beitt sér af neinum sérstökum vaskleika í þágu heimilanna þegar kemur að þessum skaðlegu áhrifum en lengi skal manninn reyna. Hann á kannski eftir að leggja því máli lið þótt síðar verði.
Virðulegi forseti. Já, ég ítreka það sem ég hóf mál mitt á áðan, því lengri sem málflutningur hv. þingmanns verður því áhugaverðari og sérkennilegri finnst mér hann. Það er allt í lagi að biðjast afsökunar. Við verðum ekkert minna fólk þó að við játum að við höfum kannski hlaupið á okkur. Í mínum huga verðum við jafnvel meira fólk. Kannski hafi okkur hlaupið kapp í kinn, við höfum brugðist of hart við og í leiðinni getum við kannski lagt eitthvað til betri umræðuhefðar í þessum þingsal, hv. þingmaður. Við getum tekið saman höndum um að greina frá staðreyndum, réttum staðreyndum, um hvaða áhrif þau mál hafa sem við erum að fjalla um hér á samfélagið okkar. Hér hefur verið farið yfir það af þó nokkuð mörgum þingmönnum að það er vissulega um að ræða áhrif eins og hv. þm. Ólafur Ísleifsson benti á. Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á það í ræðu sinni. Nefnd hefur verið tala og það eina sem gerðist var að sýnt var fram á að það væri röng tala. En í staðinn fyrir taka ábendingum um það vinsamlega, af því að réttar tölur eru mikilvægar, t.d. í hagfræði, sem ég hélt að hv. þingmaður þekkti töluvert betur en ég, er brugðist við með því að vera snefsinn, gera lítið úr hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni - hann sé nú ekki merkilegur pappír þegar kemur að því að berjast fyrir hagsmunum heimilanna. Þetta er ekki boðlegur málflutningur, virðulegur forseti. Það veit ekki á gott fyrir þennan þingvetur ef við getum ekki bara rætt málin hér saman, tekið ábendingum hver annars af þeim þroska sem við þingmenn eigum að sýna.
Herra forseti. Ég hef bara engin úrræði handa hv. þingmanni, hann er greinilega mjög hörundssár og það er bara eins og það er. Ég hef engu við þetta að bæta sérstaklega. Ég mundi nú gjarnan vilja leggja mitt af mörkum til þess að umræðuhefð hér væri vönduð og ábyrg og góð. Ég er nú kannski ekki alveg handviss um að fyrsti maðurinn sem ég myndi leita til, varðandi leiðbeiningar í því efni, væri hv. þingmaður en ég er viss um að hann getur lagt þar margt gott til mála. Ég held að við getum verið sammála um það að vönduð og ábyrg umræða er það sem getur leitt okkur fram veginn. Ég held að við getum verið sammála um það og kostað kapps um að það eftir því sem þörf gerist.
Herra forseti. Við ræðum hér, eins og í rauninni hefur komið fram áður, frumvarp til laga um breytinga á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2019. Hér er m.a. talað um kolefnisgjaldið eins og hv. þingmenn hafa vafalítið tekið eftir. Það er alveg ljóst í mínum huga að þetta gjald er eitt af þeim tækjum sem stjórnvöld hafa til að beita, og raunar stjórnvöld um alla Vestur-Evrópu, til að reyna að draga úr útblæstri koltvísýrings, minnka notkun jarðefnaeldsneytis sem ég í minni fávisku taldi að væri almenn samstaða um. Það væri það sem þyrfti að gera, a.m.k. á meðan við hefðum ekki annað betra tæki. Með beitingu þess höfum við í raun séð lækkun á útblæstri. Við höfum séð fjölgun á farartækjum sem knúin eru áfram af rafmagni eða öðrum orkugjöfum heldur en kolefni. Þá mætti ætla að við værum á réttri leið. Það hefur komið fram hér í umræðunni og kom fram áðan hjá þingmönnum að hækkun kolefnisgjaldsins hefði áhrif á vísitölu neysluverðs og auðvitað er það alveg rétt. Við erum með vísitölu neysluverðs. Hún er notuð sem mælikvarði á býsna margt í íslensku samfélagi. Þeim þingmönnum til hugarhægðar sem óttast það að ég muni aldrei eða hafi aldrei tekið upp hanskann eða þykkjuna fyrir þá sem þessi sama vísitala bitnar á, þá beini ég því til þeirra að líta á þingmálaskrá undirritaðs. Ég er nefnilega einn af þeim þingmönnum sem hafa einmitt flutt þingmál um að taka tiltekna þætti út úr vísitölunni vegna þess að það væri ósanngjarnt að hafa þá þar inni, til að mynda áfengi og tóbak. Hver er sanngirnin í því að þegar einungis á milli 12% og 15%, eftir mælingum, Íslendinga nota tóbak, að öll hin 85% eigi að fá hækkun á lánunum sínum í hvert skipti sem tóbak hækkar? Það er engin sanngirni í því. Ég vona að einhverjum þingmönnum þyki það einhvers virði að aðrir þingmenn, þar með talinn ég, hafi einhvern tímann á ferlinum bent á þessar staðreyndir. Ég er nefnilega ekki neinn sérstakur verndari vísitölunnar. Ég er enginn sérstakur verndari verðtryggingarinnar og hef aldrei verið. Það vill hins vegar svo til að þetta er það fyrirkomulag sem við erum með. Við höfum verið að ræða fjárlagafrumvarpið og núna ýmsar ráðstafanir vegna fjárlaga. Eins og ég kom inn á í máli mínu áðan þá er það miður að þær ráðstafanir sem við gerum hér hafi áhrif á vísitölu neysluverðs og síðastur manna skal ég gera lítið úr þeim hækkunum sem verða á lánum heimilanna vegna þess. Það er engu að síður afar mikilvægt að við förum rétt með þær staðreyndir og séum ekki að tjakka upp þessar hækkanir í einhverju pólitískum tilgangi eða til þess að ýta undir einhver mál sem við erum að flytja hér á þingi. Það hjálpar málstaðnum ekki neitt. Það er miklu betra að fara með hlutina eins og þeir eru. Já, vísitala neysluverðs hefur ekki sérstaklega heppileg áhrif á lánin, a.m.k. ekki á verðbólgutímum. Það er þannig. Þetta vitum við. Við höfum sem betur fer byrjað að stíga skref í þá átt að minnka áhrif verðtryggingar á lán og við gætum svo sannarlega gengið lengra en þá er á hitt að líta að meðan við erum föst í þeirri stefnu að allir verði að eiga það húsnæði sem þeir búa í og við viljum þess vegna gera sem flestum kleift að kaupa húsnæði með einhverjum hætti þá er að minnsta kosti sú aðferðafræði sem hefur verið farin í sambandi við verðtrygginguna þó þannig að greiðslubyrði einstaklinga dreifist jafnar og hefur að sumu leyti gert mönnum kleift að tryggja sér húsnæði. Ég vil ekki segja eignast því að það er afskaplega lítil eignamyndun í 80–90% skuldsettri eign sem er með verðtryggðum lánum frá ári til árs nema lánið sé til þeim mun skemmri tíma. Þetta vita hv. þingmenn og við getum farið yfir það. Ég vil ítreka það að kolefnisgjaldið er nauðsynlegur þáttur í að taka á þeim vanda sem blasir við okkur fram í tímann. Eins og margir þingmenn hafa komið inn á þá eru almenningssamgöngur það einnig. Þess vegna er 3,4 milljarða framlag til almenningssamgangna í fjárlagafrumvarpinu, sem við erum ekki að ræða hér, afar mikilvægt skref. Jú, vissulega getum við sagt að 160 millj. kr. hækkun á milli ára sé ekki sérlega há en engu að síður, við erum að stíga skref. Sveitarfélögin eru að stíga skref og það hefur komið hér fram í dag að Akureyri hefur stigið afar mikilvægt skref í þeim efnum og ber að fagna því. Við verðum að skoða þessi mál öll í samhengi og ég held að sú vegferð sem við erum að fara í hér, fyrst og fremst að verðbæta hækkanirnar á milli ára en ýta aðeins undir kolefnisgjaldið, sé illskásta leiðin sem við getum farið í því kerfi sem við erum með og þá gerum við það. Það er hins vegar rétt að halda því til haga, hæstv. fjármálaráðherra, af því ég sagði það líka við umræðu um fjárlög síðast og bandorminn, um bráðabirgðaákvæðið um Framkvæmdasjóð aldraðra, þ.e. að taka hluta af tekjum Framkvæmdasjóðs aldraðra til þess að borga húsaleigu, ég er ekki sérlega hrifinn af því.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lögð til almenn verðlagsuppfærsla á nær öllum gjöldum laganna, en flest þeirra hafa haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 2010. Þau gjöld sem finna má í lögunum eru af ýmsum toga. Þar má fyrst nefna dómsmálagjöld eins og gjald fyrir stefnu og áfrýjunarleyfi, gjald fyrir hvers konar atvinnuleyfi, ýmis vottorð, þinglýsingar, útgáfu vegabréfs og ökuskírteinis o.fl. Í frumvarpinu er lagt til að flest gjöld verði uppfærð til árslokaverðlags miðað við áætlaða vísitölu neysluverðs í desembermánuði 2018. Þó eru ekki lagðar til hækkanir á þeim gjöldum sem voru síðast hækkuð í byrjun ársins 2018 eða voru tekin upp í fyrsta sinn á því ári. Virðulegi forseti. Ljóst er að það væri á ýmsan hátt heppilegra að haga hækkun gjalda með öðrum hætti þannig að þau yrðu hækkuð tíðar eftir atvikum ef á annað borð stendur til að láta þau halda í við verðlag og þá með reglulegri hætti en verið hefur nema menn vilji fylgja þeirri stefnu að láta gjöldin rýrna að verðgildi yfir tíma og horfa frekar til annarra tekjustofna. En ætli menn sér hitt, að sjá gjöld af þessum toga þróast í einhverju samhengi við verðlag í landinu er líklega til framtíðar eðlilegra að þau séu verðleiðrétt ekki sjaldnar en á þriggja ára fresti, ef ekki árlega. Þá má velta upp þeirri spurningu hvort leiðrétta eigi gjöldin með tilliti til þróunar á vísitölu neysluverðs eða einhvers annars, t.d. launa, en að baki gjaldtökunni stendur fyrst og fremst launakostnaður sem oftar en ekki er langt umfram gjaldið sjálft. Mat á áhrifum tillagna frumvarpsins er eftirfarandi: Verðlagsuppfærsla samkvæmt frumvarpinu tekur mið af breytingum á vísitölu neysluverðs frá síðustu breytingum á fjárhæðum viðkomandi gjalda til áætlaðrar desembervísitölu 2018. Sem fyrr segir hafa flest þessara gjalda verið óbreytt að krónutölu til frá árinu 2010, en frá þeim tíma hefur vísitalan sem sagt hækkað um tæplega 30%. Þá hefur vísitala launa hækkað um og yfir 70% á sama tíma. Áætlað er að verðlagsuppfærslan auki tekjur ríkissjóðs um 500 millj. kr. á ársgrundvelli og það mun leiða til 0,01% breytinga á vísitölu neysluverðs. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Herra forseti. Ég ætlaði nú ekki að lengja umræðuna að nauðsynjalausu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að þessi gjöld hafi ekki verið hækkuð, svona flest alla vega, síðan 2010. Ég held að meginástæðan fyrir því að ekki var mikið verið að hækka þessi gjöld á árunum 2010–2013 hafi verið sú að menn vildu halda í við sig að hækka þau gjöld í kerfinu sem gætu haft áhrif á vísitöluna á þeim tíma, mig grunar að menn hafi viljað halda í við sig vegna þess. En hæstv. ráðherra ræddi síðan um það hvernig væri betra að hafa þetta, hvort betra væri að gera þetta með einhverjum tilteknum fresti. Ég spyr þá hvort í gangi sé vinna í ráðuneyti hans eða hvort áhugi sé á því af hans hálfu að setja í gang vinnu í sínu ráðuneyti til að koma þessum málum í þann skikk að gjöldin verði hækkuð reglubundið þannig að ekki þurfi að koma til, eins og nú er, á 8–10 ára fresti hækkanir sem á pappírunum a.m.k. virðast vera afar háar.
Virðulegi forseti. Ég hef hér fyrr í dag mælt fyrir öðru frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2019. Þar vorum við að ræða um kolefnisgjald; almennar verðlagsuppfærslur krónutölugjalda og skatta; gjaldskrár vegna kostnaðar við rekstur Fjármálaeftirlits; greiðslu kostnaðar við rekstur Umboðsmanns skuldara; Framkvæmdasjóðs aldraðra; hjúkrunarrýma, kostnaðarþátttöku heimilismanna, og fleira af þeim toga. Það er ljóst að við erum mjög víða með í lögum krónutölugjöld sem við erum ýmist almennt að hækka eða, eins og á við í því frumvarpi sem er í umræðunni núna, höfum látið standa óbreytt á milli ára. Ég veit ekki hvað ég á að segja til þess að reyna að svara skýrt og bregðast við spurningu hv. þingmanns, hvort ég telji að skynsamlegt sé að það sé einhver sjálfvirkni í þessu. Ég held að ég verði að segja alveg eins og er að ég er almennt séð ekkert hrifinn af sjálfvirkum skatta- eða gjaldahækkunum. Það er ekkert sjálfgefið að tilkostnaður ríkisins við að veita ákveðna þjónustu sé sífellt vaxandi. Tökum sem dæmi þinglýsingargjald, bara svo að eitt sé nefnt. Nú erum við hér með í þinginu frumvarp um að rafvæða þinglýsingar, þar sem þinglýsing getur átt sér stað nánast með því að að smella á nokkra takka á lyklaborði. Þetta gjörbreytir eðli þjónustunnar og þar með kostnaði ríkisins við að veita hana. Við þurfum að hafa auga með því hversu mikið hagræði getur verið í því fólgið fyrir ríkið að taka tæknina í lið með sér. Það eitt og sér getur líka haft áhrif á það hvernig maður horfir á gjaldaþróun í einstökum málum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég get að vissu leyti tekið undir það að ekki eigi að vera sjálfvirkni í gjaldahækkunum eða gjaldtöku, kannski einkum og sér í lagi af því að hér erum við með hækkanir sem hafa bein áhrif á vísitöluna. Ég vísa þá til umræðu sem fór fram hér fyrr í dag um það mál. Engu að síður er það þannig að þegar hækkanir verða með svona löngu árabili þá hlaupa þær, eins og kemur fram í frumvarpinu, í stöku tilfella á tugum þúsunda. Oftast eru þetta einhver leyfisgjöld, dómsmálagjöld eða eitthvað þess háttar. Það kann að hitta menn illa fyrir þegar gjöldin hækka svona mikið á stuttum tíma og kannski er ákveðin ósanngirni í því að hækkanirnar gangi yfir með svona gleiðum bilum. Það geta, eins og í þessu tilfelli, liðið allt upp í átta ár á milli hækkana og kannski einmitt í því tilliti velti ég því fyrir mér hvort einhver hluti þeirra ætti hreinlega að fylgja þessu eða þá að sett yrði á einhvers konar kerfi, skulum við segja, í ráðuneyti hæstv. ráðherra þar sem þessi mál eru þá, eins og ráðherrann kom sjálfur inn á áðan, sjálfvirk, klukkuð með tveggja til þriggja ára millibili.
Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé umræða sem skiptir máli að við tökum, að við veltum því aðeins fyrir okkur hvort við séum mögulega að valda óþægindum með því að taka þetta í svona stökkum. Kannski á það að vera mér alveg sjálfstætt umhugsunarefni, fjármálaráðherra fyrir Sjálfstæðisflokkinn, þegar þingmaður í Vinstri grænum kemur hingað upp og spyr hvort ekki sé fullmikið af því góða í gjaldahækkun í einu skrefi. Svo að ég leyfi mér nú aðeins slá á létta strengi hér undir lok dags.
Virðulegi forseti. Ég ætla að halda stutta tölu um það sem við höfum reyndar rætt fyrr í dag í umræðu um önnur mál, það sem hv. þm. Þorsteinn Víglundsson kallaði verðbólgusýki á Íslandi. Ég ætla ekki að setja mig upp á móti þessu máli, alla vega ekki enn sem komið er. Við sjáum til hvað kemur út úr nefnd. En mér finnst áhugavert að þetta sé kallað verðlagsuppfærsla. Það er ekkert endilega rangnefni, þetta er vissulega verðlagsuppfærsla. En þetta er líka hækkun. Það er ofboðslega sterk tilhneiging á Íslandi til þess að segja að það sé ekki verið að hækka eitthvað þegar verið er að verðlagsuppfæra það. En auðvitað er það hækkun. Ef fólk þarf að borga meiri pening fyrir eitthvað er það hærra verð. Ég man eftir þessu alveg úr æsku þegar fyrirtæki eins og Strætó eða hvað sem það hét þá hækkaði verðið og kallaði það ekki hækkun heldur væri verið að samstilla þetta í takt við verðlag. Þetta er ekkert ný saga. Þetta er reyndar það algengt, og nú man ég ekki hvar ég heyrði þetta, gott ef ekki í hinni sérlega hv. efnahags- og viðskiptanefnd, að helmingur þeirra aðila á Íslandi sem ákvarða verð líta ekki svo á, þegar þeir hækka verð í takt við neysluverðsvísitölu, að þeir séu að hækka verðið. Helmingur þeirra. Ég skil alveg að stjórnmálamenn sem finna sig knúna til þess að leggja fram eitthvað svona, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, vilji koma að rökstuðningi sínum sem fyrst og kalli því málið verðlagsuppfærslu. Mér finnst ekkert óheiðarlegt við það, ég hefði gert nákvæmlega það sama sjálfur til að koma því strax að hver væru rökin á bak við þessa hækkun. En hækkun er það samt. Mér finnst að við eigum að tala um þetta sem hækkanir. Tökum verðtryggð húsnæðislán sem hafa nú nokkrum sinnum komið hérna til umræðu vegna þess að þau eru fyrirferðarmikil í íslensku hagkerfi og eru sennilega sá hlutur sem hinn almenni borgari kannast hvað best við í sambandi við það sem fylgir beinlínis vísitölu. Segir fólk að höfuðstóllinn hækki þegar kemur verðbólguskot? Kvartar einhver og segir: Æ, skrambinn, lánið mitt hefur verið leiðrétt til samræmis við vísitölu? Nei, fólk segir: Lánið mitt er búið að hækka. Það er það sem gerist, þótt það sé bundið við vísitölu. Þótt verið sé að hækka lánið í takt við eitthvað annað er samt verið að hækka það. Ég hef svolítið velt fyrir mér í dag, því að við höfum verið að ræða þessi skyldu málefni, hvernig við getum læknast af þessari svokölluðu verðbólgusýki, sem er það að líta á verðbólgu sem í raun og veru sjálfsagðan hlut, þ.e. líta á hækkanir til samræmis við verðbólgu sem sjálfsagðan hlut öllu heldur. Verðbólga er á ákveðinn hátt sjálfsagður hlutur í mínum huga svo lengi sem hún er ekki mikil. En það að hlutir fylgi verðbólgu er ekki endilega eðlilegt. Kannski stundum, en ekki alltaf. Nú leggur enginn til svo ég hafi heyrt að gjöld eins og þessi verði beinlínis bundin við vísitölu. Á sínum tíma voru laun bundin við vísitölu og það var afnumið. Ástæðan fyrir því að slíkar aðgerðir eru almennt ekki vinsælar er að þær búa líka til vandamál. Ekki bara þau vandamál sem fylgja verðtryggðum húsnæðislánum heldur líka að það skekkir alla umræðu um það hvers virði hlutirnir séu, tekur í raun burt möguleika fólks á að öðlast verðskyn. Nú veit ég ekki alveg hversu beinhörð vísindi eru á bak við þetta eða hvernig hægt er að rannsaka þetta vísindalega en ég er alla vega þeirrar trúar að það sé sérstaklega stórt vandamál á Íslandi og hafi sennilega alltaf verið, frá því að við tókum upp peninga yfir höfuð, hversu erfitt það er að mynda sér einhverja tilfinningu fyrir því hvert eðlilegt verð sé fyrir tiltekna vöru og þjónustu. Þetta hefur þau áhrif, alla vega á mig og flesta sem ég hef talað við um þetta, að þegar vara er í boði og maður heyrir verðið þá bara kaupir maður vöruna. Maður er ekkert mikið að velta því fyrir sér hvort þetta sé of mikið eða lítið. Ekki jafn mikið og ég geri sjálfur þegar ég fer til útlanda, þar er í fyrsta lagi miklu stærri markaður og heilbrigðari samkeppni á mörgum sviðum. Á Íslandi venst maður því að það sé engin varanleg tilfinning fyrir verði, t.d. að hamborgari ætti að kosta 1.200 kr. Ef hamborgarinn kostar 1.400 kr. upplifi ég ekki neina tilfinningu við að heyra það. Ég kaupi bara hamborgarann og borða hann. Lít sennilega ekki einu sinni á kvittunina. En ef ég er annars staðar er ég meðvitaðri, 8 dollarar fyrir hamborgara eða eitthvað, ég veit það ekki, og ef ég heyri 10 dollara finnst mér það of mikið, ég finn eitthvað, fæ einhverja tilfinningu fyrir verðinu. Þessa tilfinningu vil ég meina að Íslendingar nái ekki að öðlast vegna þess að þeir eru vanir verðhækkunum, vanir verðbólgu og líta á hana sem eðlilegan hlut. Líta á það sem eðlilegan hlut að hlutirnir hækki í takt við verðbólgu. Með öðrum orðum: Neytandinn er svolítið sammála þessum helmingi fólks sem hækkar verðið og segist ekki vera að hækka verðið, á ákveðinn hátt. Mig langaði bara aðeins að tala um þetta, sérstaklega vegna þess að við erum búin að vera að ræða skyld málefni í dag. Þetta frumvarp er bara einkenni þess þegar það er óhjákvæmileg staðreynd að það þarf að uppfæra verð í takt við verðlag með tímanum. Ég er ekki að segja að við eigum endilega að hætta því en ég held að það sé samt hollt að pæla í því hvað gerist ef við hættum því. Hvernig liti það út? Það var ekki fleira sem ég vildi koma að, virðulegi forseti. Eins og ég segi ætla ég ekki að mynda mér afstöðu til málsins fyrr en í fyrsta lagi þegar það kemur úr nefnd og læt því hér við sitja.