Hlé verður á þingfundi kl. 13–14 í dag.
Hæstv. forseti. Nú þegar líður að lokum þessa þinghalds eru tvö mál sem sýnt er að fá ekki brautargengi. Það er mjög miður. Það er í fyrsta lagi frumvarpið um LÍN og í öðru lagi frumvarp um lífeyrissjóði, þ.e. greiðslur ríkissjóðs til lífeyrissjóða. Mér þykir það satt að segja mjög dapurlegt. Þetta er eitt af því sem fylgir svokölluðum samningum milli stjórnar og stjórnarandstöðu hvers tíma þar sem stjórnarandstaða hvers tíma reynir að ná sér í stöðu með því að stoppa þjóðþrifamál sem annars færu hér í gegn. Þetta er plagsiður sem ég vona að verði á undanhaldi á næstunni og líði undir lok. Ég vona líka að námsmenn, sem hafa beðið þess að LÍN-frumvarpið verði að lögum, minnist þess þegar þeir fara inn í kjörklefann í haust hverjir það voru sem komu í veg fyrir að frumvarpið yrði að lögum og hugsi sig vel um áður en þeir greiða atkvæði sitt nú í haust. Hvað varðar lífeyrissjóðamálið er það mjög dapurlegt að það skuli hafa dagað hér uppi. Það verður til þess að skjólstæðingar þeirra, fulltrúar launþega, þurfa væntanlega að greiða 20% meira í lífeyrissjóðsiðgjald nú um áramótin en ella hefði verið. Þetta færir til baka á byrjunarreit önnur mál sem þarna hanga saman, samanber SALEK-samkomulagið og annað. Ég hef satt að segja miklar áhyggjur af því að þetta geti haft áhrif til lengri tíma og þess vegna er það mjög miður að hvorugt þessara mála skuli nú á þessum síðustu dögum hafa hlotið náð fyrir augum alls þingheims. Ég ítreka að kjósendur þurfa að hafa í huga á hvers ábyrgð þetta er.
Hæstv. forseti. Það eru um margt athyglisverðir og skemmtilegir tímar nú í stjórnmálunum, bæði í kosningabaráttunni sem er í algleymi og svo hér á Alþingi þar sem hvert stórmálið rekur annað á dagskrá þingsins. Í gær samþykktum við hér á Alþingi lagafrumvarp þar sem tónlistarmenn fá endurgreiddan 25% af kostnaði vegna hljóðritunar á tónlist á Íslandi, sama á við lög um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar sem kveða þar á um. Ekkert nema gott um það að segja, virðulegi forseti, þetta mun efla íslenska tónlist og íslenska kvikmyndagerð og vonandi laða að viðskipti að utan líkt og reyndin er með kvikmyndagerð. Þetta mun þannig skila sér í öðru formi í meiri tekjum er ég sannfærður um en þeim sem ríkissjóður er að fórna, felur í sér nýsköpun, fjölbreyttari atvinnumöguleika og ekki síst listauka. Eins eigum við að horfa til eflingar viðurkenndra frjálsra félagasamtaka sem hér á margvíslegan hátt taka okið af yfirvöldum og spara skattfé almennings. Mér er hugleikin starfsemi íþrótta-, æskulýðs- og ungmennafélaga. Þar fer fram starf tugþúsunda manns mestmegnis í sjálfboðavinnu, starf sem við eigum að verja og efla. Yfir þessa starfsemi þarf að byggja og það þarf að viðhalda þessum byggingum og víða eru þetta samfélagsstoðir sem stuðla að heilbrigði, líkamlegu og andlegu. Þar læra börn og unglingar aga og ástundun, að setja sér markmið og sjálfsmynd þeirra vex sem mun nýtast þeim á fjölbreyttan hátt í námi, í leik og í starfi. Þetta er um leið, met ég, ódýrasta og öflugasta uppbyggingar- og forvarnastarf sem við getum unnið að og stutt með svipuðum hætti og við styðjum þessar greinar, hljóðritun tónlistar og kvikmyndagerð.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að niðurstaða er að fást í mál er varðar lagningu rafmagnslína að Bakka frá Þeistareykjum. Það er alveg ljóst að sú óvissa sem hefur verið undanfarna daga hefur haft mjög óþægileg og vond áhrif fyrir íbúa Norðurþings og Þingeyjarsýslna allra. Við erum algerlega meðvituð um að í húfi er atvinnuuppbygging sem skiptir miklu máli fyrir svæðið. Í húfi eru eignir fólks sem hefðu rýrnað stórkostlega ef þetta verkefni færi um koll. Í húfi er atvinna þeirra sem hafa á þessari stundu vinnu af því að byggja upp það mikla atvinnutæki sem þarna verður. Þetta skiptir allt máli. Þetta eru engir smámunir og þetta er ekkert sem er hægt að þurrka út af borðinu með einni handarsveiflu. Um er að ræða líf þessa fólks. Ekki er um auðugan garð að gresja. Þegar menn velta því fyrir sér að svona atvinnutæki mengi meira en annað skulum við líka vera meðvituð um að allur flutningur ferðamanna til landsins mengar gríðarlega mikið og jafnvel enn meira. En það sem skiptir máli í þessu öllu er að niðurstaða virðist vera að fást í þetta mál sem verður farsæl fyrir okkur og þýðir að þessi atvinnuuppbygging mun halda áfram. Það er það sem við fögnum hér í dag. Ég vona að við þurfum ekki að standa frammi fyrir því að eitthvað enn eitt nýtt komi upp. Það yrði gríðarlegt áfall fyrir þetta samfélag.
Virðulegi forseti. Á Íslandi stendur yfir barátta um það hvort lítill hópur eigi áfram að taka til sín miklu meira en aðrir, hvort útgerðaraðallinn og Panama-yfirstéttin eigi áfram að efnast meira á kostnað hinna. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur engar áhyggjur af þessari stöðu, finnst nóg að gert til þess að auka jöfnuð í samfélaginu. Við sjáum það á hverjum einasta degi að hinir ríku verða ríkari og misskipting er að aukast dag frá degi. Um þetta verður meðal annars kosið, virðulegur forseti, um frelsi fárra til að græða, til að græða á náttúruauðlindum, til að græða á velferðarkerfi, til að græða á veiku fólki, eða frelsi samfélagsins alls til að njóta menntunar, til að njóta velferðar, til að njóta heilbrigðis óháð efnahag.
Virðulegi forseti. Það er ekki nema von að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson telji það glapræði að LÍN-málið komist ekki í gegn, hv. þingmaður hefur greinilega ekki kynnt sér það nógu vel. Þetta mál sem var í hv. allsherjar- og menntamálanefnd var þeim vanköntum háð að allir útreikningar sem voru í boði voru bundnir við einhverja galdra. Þarna var verið að blekkja þingheim með því að segja að 85% stúdenta kæmu betur út. Það var fengið út með því að gera ráð fyrir því að einstæð móðir með tvö börn á námslánum tæki sér einungis úr námslánakerfinu sem samsvarar 115 þús. kr. á mánuði og mundi þar af leiðandi minnka heildartekjur sínar um 190 þús. kr. á mánuði. Það voru forsendurnar sem gefnar voru í frumvarpinu. Að sama skapi var ekkert litið til þess að sumir nemendur þurfa að taka skólagjaldalán, eins og listnemar þurfa að gera. Ég er með dæmi um listnema sem fer í LHÍ þar sem önnin kostar 490 þús. kr. og síðan í mastersnám í tónsmíðum þar sem önnin kostar 796 þús. kr. Ef hann tæki fullt framfærslulán, sem er mjög eðlilegt, það er það sem nemendur gera núna, og skólagjaldalán væri afborgun hans á mánuði um 30 þús. kr. Það mundi tvöfaldast miðað við núverandi kerfi. Er það frábært? Þrátt fyrir að hann fái 65 þús. kr.? Þetta frumvarp er mjög góð ástæða fyrir því að við stóðum upp og sögðum: Nei, þetta er ekki nógu gott. Þarna er verið að slíta ákveðinn jöfnuð, sjá til þess að þeir ríku fái styrk og komi skuldlausir úr námi, sjá til þess að stúdentar í foreldrahúsum geti komið skuldlausir úr námi á meðan þeir sem hafa börn á framfæri borga brúsann. Finnst hv. þingmanni það sanngjarnt? Nei, mér finnst það heldur ekki. Þar af leiðandi stóð ég gegn þessu frumvarpi og er mjög sátt við það.
Virðulegi forseti. Mig langar, hugsanlega í síðustu ræðu sem ég flyt í þessum ræðustól, að tala aðeins um neytendamál. Ég fór fyrir hópi sem innanríkisráðherra skipaði sem átti að leggja fram þingsályktunartillögu um neytendamál. Í þeim hópi sátu fulltrúar úr öllum flokkum hér á þingi. Við skiluðum niðurstöðu sem ég ætla rétt að vona að næsti innanríkisráðherra taki upp úr skúffunni og framfylgi. Við bendum á ýmislegt sem mun bæta réttarstöðu neytenda og bent hefur verið á flest af því fyrr á tímum, jafnvel í skýrslum frá árinu 2007, það er hægt að fara svo langt aftur. Eitt af því sem við tókum upp var innheimta sérstakra lántökugjalda á neytendalán, en nú erum við einmitt að fara að samþykkja hér í þinginu löggjöf um að ekki verði lengur heimilt að hafa lántökugjaldið hlutfall af lánsfjárhæðinni, enda - virðulegi forseti, afsakið að ég sletti - meikar það ekki sens. Umsýsla með lán þarf ekki endilega að vera hlutfall af fjárhæðinni. Nú sé ég til dæmis að Landsbankinn er byrjaður að auglýsa, hann ætlar ekki að notast við þetta lengur. Þá hugsar maður með sér: Nú er að koma löggjöf, kallað hefur verið eftir þessu í mörg ár og jafnvel í áratugi og þegar löggjafinn ákveður loksins að gera eitthvað þá bregðast fyrirtækin við. Það er nefnilega þannig að markaðurinn er ekki lausnin við öllu. Mig langar til dæmis að benda á að þegar Evrópusambandið sá að fjarskiptafyrirtækin voru að rukka viðskiptavini sína um fáránlega háar upphæðir fyrir reikisímtöl, þá var sett löggjöf þar sem sagt var: Markaðurinn ræður ekki við þetta, við þurfum að bregðast við. Við setjum þak á þá upphæð sem fyrirtækin mega innheimta. Það er mjög mikilvægt að hér á þingi séu flokkar [[Forseti hringir.]]sem hafi neytendamálin í forgangi og grípi inn í þegar þörf er. Markaðurinn reddar ekki öllu sjálfur.
Virðulegur forseti. Frá því ég nefndi hér úr ræðustól Alþingis það sem ég taldi vera mannréttindabrot á fimm ára dreng, sem norsk yfirvöld kölluðu eftir að fluttur yrði til Noregs, hafa mér borist margir póstar sem leiða í ljós að víða er pottur brotinn í samskiptum hér heima á milli foreldra og barna. Börnin verða mitt á milli foreldra sinna sem geta ekki komið sér saman um umgengnisrétt og annað foreldrið hamlar því og tálmar að hitt foreldrið geti haft samskipti við börnin sín. Í barnaverndarlögum og í barnalögum er það skýrt að löggjafanum eða yfirvöldum ber að bregðast við. Ég tel að fylgja þurfi betur eftir þeim lögum sem við höfum til að tryggja að fullorðið fólk láti ekki ágreining bitna á börnum, að fólk reyni að tryggja að löggjöfin geti komið þar inn og leyst úr slíkum málum fyrir barnið, ekki úr ágreiningi fullorðna fólksins heldur þann ágreining sem veldur því að barnið nýtur þess ekki að umgangast foreldra sína, móður- eða föðurfjölskyldu. Þetta skiptir máli, virðulegi forseti. Við þurfum að laga þetta. Virðulegur forseti. Af því að ég er nú líklegast að tala hér sem þingmaður í síðasta sinn í störfum þingsins vil ég þakka kærlega fyrir mig. Ég hef orðið þess heiðurs aðnjótandi að sitja hér sem þingmaður frá árinu 2007. Við höfum á þeim tíma gengið í gegnum súrt og sætt í þessari stofnun. Ég hef eignast marga góða og trausta vini. Ég óska Alþingi, starfsmönnum þess og stofnuninni sjálfri, sérstaklega velfarnaðar á komandi árum og segi bara: Takk fyrir mig.
Forseti vill þakka góðar kveðjur og óskir til handa þingmönnum og Alþingi og þakka hv. þingmanni fyrir mjög gott samstarf um margra ára skeið, ekki síst nú á þessu kjörtímabili þar sem hv. þingmaður hefur verið formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Ég sem þingforseti hef átt við hana eins og aðra þingflokksformenn afar gott samstarf. Það reynir auðvitað mjög mikið á alla þingflokksformenn, ekki síst þingflokksformenn stjórnarflokka, að reyna að leiða hluti saman. Hv. þingmaður hefur gert það með miklum sóma og sann jafnframt því að vera, eins og allir vita, baráttuglaður þingmaður þegar hún fer í mál sem hún hefur borið fyrir brjósti og þau eru allmörg.
Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að þingmenn tali skýrt í stórum hagsmunamálum. Það er með ólíkindum að hafa orðið vitni að því hvernig stjórnarandstaðan hefur lagst gegn mjög stórum hagsmunamálum alveg sérstaklega hér í lok þings. Það er mikilvægt að við færum ekki málflutning okkar í feluliti heldur tölum hreint út. Það má nefna að þau hafa verið að þvælast fyrir í jöfnun lífeyrisréttinda, einhverju mesta jafnréttismáli sem hefur verið borið upp á síðustu árum. Þau hafa verið að þvælast fyrir í kjarabótum fyrir þá sem lakast standa í samfélaginu. Þau hafa náð að stoppa úrræði Alþingis til þess að greiða fyrir verkefnum norður á Bakka. Þau eru að þvælast fyrir í máli sem snýr að þara- og þangvinnslu á Breiðafirði sem kallað er eftir af sveitarfélögum, m.a. vegna uppbyggingar á 30 til 40 manna vinnustað í Stykkishólmi. Þau eru að þvælast fyrir í námslánafrumvarpinu, breytingum á því, í rammaáætlun með tilheyrandi afleiðingum fyrir raforkuuppbyggingu á Vestfjörðum og raforkuafhendingu uppi á Skaga eða á Grundartanga. Þau hafa staðið hér gegn skattalækkunum. Það er ágætt að kjósendur geri sér grein fyrri því hverjar áherslur þessara flokka eru í þeim fagurorðaflaumi sem frá þeim kemur um annað. Það er eiginlega alveg sama hvort maður er ungur, gamall, hvort maður er á vinnumarkaði eða er vinnuveitandi, hverra hagsmuna er verið að gæta í þessum málflutningi? Virðulegur forseti. Mig langar að nefna aðeins þann stórkostlega árangur sem náðst hefur í nýsköpun í atvinnulífinu á þessu kjörtímabili undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra. Við höfum breytt skattalögum og einfölduðum regluverk í kringum nýsköpun. Við höfum aukið framlög í Tækniþróunarsjóð á þessu ári um 975 milljónir þar sem framlögin eru komin í 2,5 milljarða. Það hefur orðið gjörbylting á kjörtímabilinu þegar kemur að áherslum í atvinnumálum. Svo er því stöðugt haldið fram í einhverri umræðu að stjórnarflokkarnir tveir standi fyrir stóriðjustefnu, sem er alrangt. [[Forseti hringir.]]Það birtist í öllum okkar gögnum, öllum okkar vinnubrögðum og hvað skýrast í þeim miklu áherslum [[Forseti hringir.]]sem lagðar hafa verið á að efla nýsköpun í atvinnulífinu á þessu kjörtímabili.
Forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta það sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði hér rétt í þessu um að stjórnarandstaðan bæri ábyrgð á því að ríkisstjórninni hefði ekki tekist að leiða til lykta samkomulag um að jafna réttindi lífeyrissjóða landsins. Það hefur bara ekki neitt með minni hlutann að gera. Það hefur allt að gera með það hvernig lögin voru sniðin og hvernig þeir sem voru að semja við ríkisstjórnina upplifðu að þeir hefðu verið sviknir. Rétt skal vera rétt, forseti. Mig langar að vekja athygli á því að það er æði oft sem börn hælisleitenda, börn sem eru fædd hér á landi og börn sem leita hér skjóls, eru send fyrirvaralaust úr landi. Allt of oft berast fregnir af því að fólk, og sér í lagi börn, sem hefur leitað hér skjóls og hefur beðið mjög lengi eftir niðurstöðu fær símtal frá lögreglustöðinni um að það eigi að mæta til að hægt sé að vísa því úr landi. Mér finnst þetta óhugnanlegt í ljósi þess að hagsmunir barnanna eru aldrei settir í forgang. Börnin eru aldrei spurð. Umboðsmaður barna hefur meðal annars gagnrýnt aðstæður barna sem koma hingað til lands í leit að alþjóðlegri vernd og sagt málsmeðferðina brjóta í bága við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Samkvæmt honum eiga börn alltaf að eiga rétt á að tjá sig áður en teknar eru ákvarðanir er varða þau, en í fæstum málum fá börn tækifæri til að tjá sig áður en ákvörðun er tekin. Mér finnst þetta okkur til vansa. Mig svíður í hjartað að tala ítrekað við fólk sem býr með börn við ómögulegar aðstæður. Nú á að fara að vísa óléttri konu úr landi, konu sem eignaðist barn hér og það skilur einvörðungu íslensku. Og það á að senda þau til Nígeríu. Er ekki nóg komið af ómannúðinni hér?
Virðulegi forseti. Í dag verður tekið á dagskrá þessa þings frumvarp um almannatryggingar, frumvarp sem felur í sér einföldun á kerfi lífeyrisgreiðslna eldri borga frá Tryggingastofnun þar sem frítekjumark verður 25 þús. kr. og skerðingarhlutfall allra tekna verður 45%. Þetta er mikil einföldun á kerfinu og mun hafa í för með sér verulega hækkun fyrir þá sem lægstir standa. Það mun tryggja að um næstu áramót fara lægstu laun í 280 þús. kr. og lífeyrir mun síðan færast í 300 þús. kr. í byrjun árs 2018, sem hefur verið keppikefli Félags eldri borgara og Landssambands eldri borgara um langa tíð, en þó aðallega að einfalda kerfið. Hér er því gott mál á ferðinni. Það hefur vakið athygli mína hve minni hlutinn í þinginu hefur verið pirraður yfir þessu. Minni hlutanum hefur fundist að ekki sé nógu langt gengið og hefur haft allt á hornum sér við það að laun eldri borgara hækki verulega á næstunni. Það sama fólk var í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Fyrsta verk þeirra var að skerða kjör örorkulífeyrisþega og eldri borgara. Það var þeirra fyrsta verk. Ég er ekkert hissa á því að þau skuli ganga fram núna eins og þau gera miðað við það sem þá var gert. Mig langar að minna á að þeir sem sitja á þingi í dag og kusu með þeim lögum að skerða réttindi eldri borgara voru hv. þm. Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Kristján L. Möller, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Svandís Svavarsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Ögmundur Jónasson og Össur Skarphéðinsson.
Virðulegi forseti. Margt hefur áunnist á þeim stutta tíma sem ég hef starfað á Alþingi. Ég vil ekki endilega tala um sigra og töp heldur tína upp það sem helst kemur upp í hugann. Í gær samþykktum við stórt skref í afnámi fjármagnshafta og ríkissjóður er að rétta úr kútnum eftir hið margfræga hrun. Við bárum gæfu til að breyta hafnalögum til fyrra horfs þannig að hafin er löngu tímabær endurnýjun á hafnarmannvirkjum í fiskihöfnum á landsbyggðinni sem víðast hvar voru orðin stórhættuleg. Við höfum gert átak í lagningu ljósleiðara til að bæta nettengingu á landsbyggðinni og verið er að klára tengingar á um þúsund stöðum á landsbyggðinni. Stoltastur er ég þó af því að hafa tekið þátt í að lækka skuldir heimilanna sem eru komnar langt undir það meðaltal sem gerist í nágrannalöndunum. Því miður tókst ekki að jafna lífeyrisréttindi í þessu skrefi en vonandi tekst það fyrir áramót. Að öllum líkindum þurfum við landsbyggðarfólk að játa okkur sigruð með Reykjavíkurflugvöll, að hann fari úr Vatnsmýrinni. Fátt er þó svo með öllu illt að ei boði nokkuð gott. Með því að byggja upp innanlandsflugið í Keflavík skapast tækifæri til að auðvelda ferðamönnum að komast beint út á land eins og tíðkast víðast hvar annars staðar, t.d. í Noregi. Ef ferðamaður sem flýgur til Keflavíkur ætlar að fara til Akureyrar með flugi er það talsvert flókið fyrir hann að komast milli flugvalla því að engar beinar samgöngur eru þar á milli. Keflavíkurflugvöllur er þar að auki ekki tengdur við almenningssamgöngukerfi þannig að hægt sé að hoppa upp í rútu og fara á Selfoss, svo eitthvað sé nefnt. Almenningsvagnar fá hvorki að stoppa við aðalinngang Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar né við aðalinngang BSÍ. Ferðamenn eru nánast neyddir til að verða strandaglópar í henni Reykjavík. Ekki er skrýtið þótt borgaryfirvöld vilji flugvöllinn burt úr Reykjavík til að tryggja enn frekar að ferðamenn tolli í höfuðborginni. Mörg brýn verkefni bíða nýs þings og óska ég þeim sem hér koma til með að starfa á næsta kjörtímabili alls hins besta um leið og ég þakka gott starf hér, sérstaklega nefndastarfið. Því miður sér hinn almenni borgari ekki hvaða vinna fer þar fram. Ég verð að viðurkenna að þó að margt skrýtið fari fram í þessum þingsal og ekki alltaf mjög sannfærandi fer mikil vinna fram á nefndafundum þingsins og er það til fyrirmyndar. Ég þakka ykkur, kæru þingmenn, samstarfið.
Forseti vill þakka hv. þingmanni sömuleiðis fyrir mjög gott samstarf á þessu kjörtímabili og óska honum og fjölskyldu hans velfarnaðar í framtíðinni.
Herra forseti. Við píratar stefnum að róttækum breytingum í samfélaginu, raunverulegum kerfisbreytingum. Við erum hugsjónafólk sem er annt um lýðræði og frelsi og viljum nýta tækifærin sem þessi öld upplýsinga og tækniframfara býður upp á til að skapa hér frjálsara og öflugra þátttökusamfélag. Við sækjumst ekki eftir valdi heldur eftir leiðum til að dreifa valdinu og þannig vinna gegn sérhagsmunum og spillingu. Nú eru að koma kosningar og ég er ótrúlega spennt fyrir þeim verkefnum sem Píratar vilja vinna að, að koma á nýrri stjórnarskrá, að efla beint lýðræði, að styrkja upplýsinga- og tjáningarfrelsi, að auka gagnsæi í stjórnsýslu, opna öll kerfin, gera þau aðgengileg og endurskoða frá grunni á heildrænan hátt með samráði við þjóðina. Ég vona svo innilega að við verðum nægilega mörg á þessum vinnustað sem deilum þessum hugsjónum, hvort sem það eru Píratar eða ekki, það skiptir ekki öllu máli. Umhverfi okkar er að breytast og við verðum að vera óhrædd við að breytast líka. Breytingar eru eðlilegar og góðar. Þær eru forsenda þróunar og án breytinga verður stöðnun. Eins og staðan er núna hafa sérhagsmunir allt of mikil ítök og verða því allar breytingar óverulegar og í raun hálfgerður sýndarleikur. Það er nákvæmlega það sem við sjáum með þau stóru frumvörp sem er verið að hraða í gegn á lokametrum þingsins. Við þurfum að fara af þessari braut ef við viljum blómstra sem samfélag og vinna að sameiginlegum markmiðum með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Við píratar munum koma til með að setja hjarta okkar og sál í þau mikilvægu verkefni sem eru fram undan og við vonum svo innilega að sem flestir verði með okkur og taki þátt í þessu ferðalagi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka Páli Jóhanni Pálssyni fyrir gott samstarf. Það hefur verið ánægjulegt og lærdómsríkt að kynnast honum og starfa með honum og hann er einn af þessum prýðiseinstaklingum sem vinna sín störf af samviskusemi. Það er líka kostur við hv. þingmann að það er stutt í húmorinn sem skiptir gríðarlega miklu máli í öllu samstarfi. Virðulegi forseti. Nú höfum við áhyggjur af háu gengi krónunnar sem getur haft mjög neikvæð áhrif á útflutningsgreinar eins og ferðaþjónustuna, sjávarútveginn, iðnaðinn og hugverkaiðnaðinn svo eitthvað sé nefnt. Þær leiðir sem við höfum til þess að reyna að halda aftur af þessu er að Seðlabankinn reynir að vera með inngrip á markaðinn með tilheyrandi kostnaði. Ég held að við þurfum að líta á þessa hluti til lengri tíma. Okkar stærstu fjárfestar eru lífeyrissjóðirnir sem fara með okkar fjármuni. Það er mjög mikilvægt að þeir fjárfesti meira í útlöndum. Í fyrsta lagi er það einföld áhættudreifing. Þeir sem eiga peningana í lífeyrissjóðnum eiga allt sitt hér, hér er vinnan þeirra, húsnæði og jafnvel annar sparnaður. Síðan er auðvitað augljós hætta á samþjöppun á innlendum markaði þegar þessir fjárfestar eru jafn stórir eins og raun ber vitni. Ég vek athygli á því að norski olíusjóðurinn hefur það sem stefnu, og það er stefna sem Norðmenn mörkuðu, að fjárfesta eingöngu fyrir utan Noreg, m.a. af þeim ástæðum sem ég nefndi hér, áhættudreifingu og til þess að vera ekki fyrirferðarmiklir innan lands. Þegar við þurfum á lífeyrinum að halda þá er það að stórum hluta til þess að greiða fyrir erlendar vörur. Við verðum að líta á þessa hluti til lengri tíma. Það er alveg ljóst að evrumarkaðurinn er mjög lítt fýsilegur fyrir fjárfesta eins og er, en það eru fleiri markaðir til. Ég tel að við eigum að ræða það [[Forseti hringir.]]af fullri alvöru hvort ekki sé skynsamlegt að setja gólf á fjárfestingar lífeyrissjóða og setja okkur markmið [[Forseti hringir.]]til lengri tíma um að fjárfestingar þeirra og eignir verði í miklu hærra hlutfalli í útlöndum.
Virðulegi forseti. Ég eins og eflaust margir í þessum sal vildi gjarnan vera að störfum úti í mínu kjördæmi þessa dagana, en á sama tíma er ég afar stolt af þeim málum sem við erum að afgreiða hér í þingsal. Eitt af þeim verkefnum sem mér hefði þótt áhugavert að koma að er þátttaka á fundum og atburðum í tengslum við lýðræðisviku og skuggakosningar í framhaldsskólunum. Landssamband æskulýðsfélaga og Samband íslenskra framhaldsskólanema standa fyrir lýðræðisátakinu Kosningavakning: #égkýs. Verkefnið hefur verið í undirbúningi í nokkra mánuði og er markmiðið að efla lýðræðisvitund, hvetja ungt fólk til að kjósa og taka upplýsta ákvörðun í kjörklefanum. Auk vinnu í skólunum hefur heimasíðan Ég kýs verið stofnuð. Hún virkar sem gagnabanki fyrir lýðræðisfræðslu og geymir ýmsar upplýsingar, svo sem Kosningavitann sem nýtist ungu fólki jafnt sem öðrum. Í mörgum skólum hefur stjórnmálamönnum verið boðið að koma í heimsókn og kynna sín framboð á fundum eða í spjalli við nemendur, allt skipulagt af nemendum sjálfum. Skuggakosningarnar sjálfar fara svo fram 13. október, en niðurstöður verða gerðar opinberar eftir að kjörstaðir vegna alþingiskosninga loka þann 29. október. Mér finnst þetta verkefni til mikillar fyrirmyndar og tel að það geti skipt miklu máli fyrir lýðræðislegan áhuga og þátttöku ungs fólks. Jafnframt vil ég nefna mikilvægi þess að ungt fólk fái þjálfun í félagsstarfi í gegnum starf í nemendafélögum, íþróttafélögum eða öðrum félagsskap. Þá er jafn mikilvægt að öðlast þekkingu á skipulagi funda, fundarsköpum og leikreglum lýðræðisins eins og færni í ræðumennsku. Árangur af stjórnmálastarfi ræðst nefnilega ekki síður af félagslegri hæfni og félagslegri þjálfun þeirra einstaklinga sem veljast til starfa í stjórnmálum en þekkingu á einstökum málaflokkum.
Virðulegi forseti. Ég geri hér að umtalsefni þær breytingar sem fyrirhugaðar eru á hámarki greiðslna í fæðingarorlofi. Ég vil í fyrsta lagi gera athugasemdir við það að ríkisstjórnin, eftir að hafa ekki látið hámarksfjárhæðina fylgja verðþróun þetta kjörtímabil, fari ekki lengra en nú í 500.000 kr., sem dugar ekki til að ná 80% af meðallaunum sem hámarksfjárhæðin náði þó eftir niðurskurðinn sem var því miður óhjákvæmilegur árið 2009. Þessi ríkisstjórn hefur skorið meira niður við hámarksgreiðslur í fæðingarorlofi en nokkru sinni fyrr í sögunni. Það er bara orðin staðreynd. Það sem er enn sárara að horfa á er að menn skuli ákveða með ívilnandi aðgerð af þessum toga að binda hana við tiltekna dagsetningu, nánar tiltekið 15. október. Konur sem eru í þeirri aðstöðu að eiga börn aðeins fyrr missa þá af hækkuninni og foreldrar sem eru svo „heppnir“ að mæður ganga með fram yfir detta í lukkupottinn. Hvaða rugl er þetta? Hvaða rök eru fyrir því, þegar um ívilnandi aðgerð er að ræða, og allir eru sammála um að rúm sé í ríkiskassanum fyrir hækkun skuli svona fáránlegar dagsetningar vera látnar ráða? Hvers eiga þeir að gjalda sem eignuðust börn fyrir mánuði? Þetta er svo fáránlegt sem hugsast getur. Það eru engin rök fyrir þessu. Og það er engin nauðsyn til að gera þetta svona. Það er algjörlega fráleitt að menn noti ekki tækifærið og láti alla þá sem eru nú í fæðingarorlofi eða eiga von á barni njóta þessarar ívilnandi aðgerðar. Það er hvort eð er ekki einu sinni verið að fara með hámarksgreiðslurnar upp í það sem þær voru í mesta niðurskurðinum rétt eftir hrun.
Hæstv. forseti. Þetta er væntanlega í síðasta skipti sem ég tek til máls undir þessum lið að sinni. Mig langar þess vegna að færa forseta bestu þakkir fyrir góð kynni og gott samstarf á þeim árum sem liðin eru frá því að ég kom inn á þing. Bæði persónuleg og fagleg samskipti hafa verið einkar ánægjuleg. Það hefur verið mér mikil gæfa, ungum og óreyndum þingmanni, að hafa átt samstarf við jafn mikinn reynslubolta og hæstv. forseti er. Ég er stórum ríkari eftir þessi kynni. Ég vil líka nota tækifærið og þakka sitjandi varaforsetum þessa kjörtímabils fyrir gott samstarf og góða samvinnu. Ég þakka alþingismönnum öllum fyrir góða viðkynningu og vil einnig þakka starfsmönnum Alþingis sem eru hér okkur til liðveislu á hverjum einasta degi með bros á vör. Ekki síst þakka ég barnapíunum okkar sem við forsetarnir höfum okkur til aðstoðar til að fundir Alþingis megi ganga skammlaust undir okkar stjórn. Mest af öllu þakka ég þó því fólki, þeim þúsundum, sem kaus mig til starfa á Alþingi á sínum tíma og þakka því það traust sem það sýndi mér á sínum tíma. Ég vona að mér hafi tekist með einhverjum hætti að standa undir því trausti sem mér var sýnt. Ég óska alþingismönnum öllum farsældar og þeirra fjölskyldum, að sjálfsögðu einnig forseta. Ég vona að þeir alþingismenn sem hingað munu rata inn aftur og þeir sem koma inn nýir megi eiga farsæl störf fyrir land og þjóð. Mig langar í blálokin að lesa lítið ljóðbrot eftir Einar Benediktsson skáld. Það er lokaerindi ljóðsins Stefjahreimur og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: Mitt verk er, þá ég fell og fer, eitt fræ, mitt land, í duft þitt grafið; mín söngvabrot, sem býð ég þér, eitt blað í ljóðasveig þinn vafið; en innsta hræring hugar míns, hún hverfa skal til upphafs síns, sem báran - endurheimt í hafið.
Forseti þakkar hv. þingmanni kærlega fyrir hlý og góð orð í sinn garð. Forseti hefur átt mjög gott samstarf við hv. þingmann í forsætisnefnd þar sem hann hefur reynst bæði duglegur og ötull þingforseti. Þeir sem hafa tekið eftir því hafa örugglega veitt því athygli að hv. þingmaður hefur t.d. verið manna ötulastur og fúsastur til að sitja hér kvöldfundi og þeim mun lengur, þeim mun betra hefur hv. þingmanni fundist. Forseti vill á þessum tímamótum þakka hv. þingmanni fyrir hans góðu störf í þágu þingsins innan vébanda forsætisnefndar og óskar honum og fjölskyldu hans velfarnaðar á komandi árum.
Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni áðan hvernig stjórnarandstaðan hefur með skipulögðum hætti tafið mjög góð mál. Bakkamálið er skýrasta dæmið um það sem við sjáum síðan að er í algerri upplausn á eftir. Þó að ríkisstjórnin hafi afgreitt þetta með þeim hætti sem hún gerði í morgun liggja auðvitað fyrir möguleikar á frekari kæruferlum í þessu máli og við sjáum ekki fyrir endann á því. Það vekur athygli að á dagskrá þingsins er ekki mál um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég vil kalla eftir því á dagskrá. Þetta er stórmál sem við þurfum að taka ítarlega umræðu um í þinginu. Það eru skiptar skoðanir um það og ég trúi ekki öðru en að þingið muni sameinast um að afgreiða þetta mál að vilja lýðræðislega kjörins meiri hluta þingsins og tel að það sé gríðarlega mikilvægt. Það er annað stórmál sem er komið út úr hv. atvinnuveganefnd sem snýr að þang- og þaravinnslu í Breiðafirði. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir byggðirnar við Breiðafjörð og kemur til að mynda að uppbyggingu nýs vinnustaðar í Stykkishólmi upp á 30–40 störf. [[Forseti hringir.]]Það er undir í þessu máli. Ég hvet hæstv. forseta til að eiga samtal við þingflokksformenn um að þetta mál megi koma á dagskrá og hljóta afgreiðslu þingsins áður en við ljúkum störfum.
Varðandi málið sem kennt er við LÍN, Lánasjóð íslenskra námsmanna, þá liggur fyrir samkomulag um með hvaða hætti það komi hér á dagskrá. Forseti gerir ráð fyrir að það muni gerast með þeim hætti á næsta þingfundi.
Virðulegi forseti. Ég er þakklátur hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að fara hér upp og gefa manni færi á að fylgja í kjölfar hans því að ég ætla ekki að sitja undir þessum fáránlega spuna hv. þingmanns og annarra hér úr stjórnarmeirihlutanum um að stjórnarandstaðan sé að stöðva mál sem ríkisstjórnin er að magalenda með. Hún kom með hugmyndir um lagafrumvarp vegna Bakka til að greiða fyrir þeirri framkvæmd. Úrskurður sá sem fyrir liggur af réttbærum stjórnvöldum gerir það ómögulegt fyrir hana að halda áfram með frumvarpið. Það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast í því efni. Ég hefði alltaf verið tilbúinn að skoða slíkt frumvarp ef það væri málefnalegt. Það er bara engin leið að útbúa slíkt frumvarp þannig að það haldi samkvæmt lögum og stjórnarskrá. Þess vegna er ríkisstjórnin að gefast upp og verður að viðurkenna það og ekki kenna öðrum um eigin vammir. Varðandi lífeyrissjóðsmálið sem hæstv. félagsmálaráðherra fór hér upp næstum því tárbólgin í gær yfir að væri ekki verið að afgreiða, þá er það ákvörðun ríkisstjórnarinnar að afgreiða það ekki. Ég sat með öðrum fulltrúa stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, með stjórnarmeirihlutanum í fjárlaganefnd klukkustundum saman og hvatti meiri hlutann til að halda áfram með málið, hét stuðningi okkar við það ef það yrði reynt að finna [[Forseti hringir.]]leiðir til að fara með það áfram. Ríkisstjórnin er að magalenda sínum málum. Það er við ríkisstjórnina að sakast, ekki þá sem hafa reynt að greiða för mála í gegnum þingið.
Virðulegur forseti. Það verður ekki af hv. þm. Jóni Gunnarssyni skafið að hann er hugrakkur þingmaður, sérstaklega að koma hér upp og fjalla um þau mál sem nauðsynlegt sé að afgreiða, eftir að hafa haldið þinginu algerlega að nauðsynjalausu dögum saman við umræður um þingmál um lög á raflínur sem ríkisstjórnin kemst síðan sjálf að niðurstöðu um í morgun að ekki sé þörf á að setja. Ég verð líka að nota þetta tækifæri og vísa því á bug að stjórnarandstaðan hafi með einhverjum hætti stoppað frumvarp til laga um samræmingu lífeyrisréttinda. Það er sömuleiðis bara ákvörðun ríkisstjórnarinnar, að hún hafi verið að gera Alþingi einhvers konar bjölluat með því máli. Þær forsendur sem hún sjálf lagði fyrir því að koma með málið inn í þingið reyndust ekki standast. Hún sjálf féll frá því að fara fram með málið og ljúka því. Hv. þm. Jón Gunnarsson verður bara að ræða þetta í þingflokki Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]og við formann Sjálfstæðisflokksins en ekki okkur í stjórnarandstöðu.
Virðulegi forseti. Ég er ekki par sátt við að mér séu gerðar upp skoðanir hér. Bakkamálið er gríðarlega flókið mál. Ég var nú búin að skrá mig í ræðu um málið, svo var það tekið af dagskrá og verður ekkert afgreitt á þessu þingi. Hv. þm. Jón Gunnarsson og aðrir þingmenn vita ekkert um hvernig ég hefði greitt atkvæði í því máli. Ég hef ekki enn þá komist í ræðu. Það sama á við um lífeyrissjóðsmálið. Það er hreint með ólíkindum að heyra því haldið fram hér að stjórnarandstaðan hafi staðið í vegi fyrir því. Ég held næstum því að stjórnarandstaðan, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason kom inn á, í fjárlaganefnd hafi verið jafnvel meira áfram um að klára það mál en fulltrúar meiri hlutans. [[Gripið fram í: Nei.]]Allt að því. [[Gripið fram í: Nei.]]Við hvöttum til þess að haldinn yrði fundur með fjármálaráðuneytinu. Við áttum samtöl hér á göngunum. Að halda því fram að stjórnarandstaðan hafi staðið í vegi fyrir því er alls ekki rétt. Ég held að þetta hafi verið mál sem næstum allir flokkar voru áfram um að klára. Það eru stjórnvöld sem ákváðu að draga það til baka. Hugsanlega var það rétt mat. [[Forseti hringir.]]Ég skal ekki um það segja. En ég vona að næsta ríkisstjórn muni klára það mál. Það mun ekki standa á Bjartri framtíð að hjálpa til í því.
Virðulegur forseti. Það var þetta sem ég ræddi um í ræðu minni áðan, um feluliti fagurgalanna. Hér koma þau núna og bera af sér að stjórnarandstaðan hafi átt þátt í að tefja störf þingsins og þvælast fyrir í mjög merkilegum og mikilvægum málum fyrir íslenskt samfélag. Ég taldi upp nokkur mál áðan; kjarabætur fyrir þá sem lakast standa, þar hefur fólk þvælst fyrir; í Bakkamálinu, augljóslega. Auðvitað er komin upp ný staða eftir að úrskurðarnefndin kvað upp sína niðurstöðu þar en ef þingið hefði sameinast um að klára málið væri allt komið á fullt skrið fyrir norðan. Það skrifast ekki á þessa ríkisstjórnarflokka heldur á stjórnarandstöðuna sem þvælst hefur fyrir í því máli. Það voru sérstaklega fulltrúar Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar í nefndinni sem tóku þátt í því starfi, þannig að þetta stendur eftir. LÍN-málið hvet ég til að verði ítarlega rætt hérna. Það er gríðarlega mikilvægt mál. Stór hluti nemenda fylgist með því máli og leggur mikla áherslu á að því verði lokið. Ég geri þá kröfu sem alþingismaður að [[Forseti hringir.]]það verði rætt ítarlega og gefinn í það góður tími. Ég sætti mig ekki við eitthvert málamyndasamkomulag í þeim efnum. Ég ítreka síðan málið um þang og þara í Breiðafirði, sem skiptir mjög miklu máli fyrir byggðirnar við Breiðafjörð og ætla að nýta þessa merku náttúruauðlind.
Virðulegi forseti. Ég held að allir sem fylgst hafa með þingstörfum geti ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að stjórnarandstaðan hafi reynt að koma í veg fyrir að mál yrðu rædd og kláruð. Ég held að það væri afskaplega sérkennilegt að reyna að halda einhverju öðru fram. Hv. þm. Jón Gunnarsson þekkir þetta Bakkamál inn og út og fór ágætlega yfir það, og nefndi hér fleiri mál. En ég vona, vegna þess að það er svo mikilvægt að við klárum og nýtum þann glugga sem við höfum þegar kemur að jöfnun lífeyrisréttinda á milli landsmanna, að úr því að það tekst ekki núna klárum við það þá fyrir áramót. Við höfum ekki lengri tíma. Ég ætla ekki að fara að karpa við einn eða neinn um hverjum sé um að kenna. Það er fullkomið aukaatriði. En ég er ánægður að heyra að hér komi hv. þingmenn úr öðrum flokkum og hv. stjórnarandstöðu og segi að þeir vilji gera það, því að við verðum að gera það. Hins vegar er það hárrétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni [[Forseti hringir.]]að það er hálfsérkennilegt í besta falli að koma hér upp og segjast ekki hafa verið að þvælast fyrir málum. Það stenst enga skoðun.
Herra forseti. Mjög stutt: Þetta er svo mikið leikrit sem er í gangi hérna að mér blöskrar. Ég ætla rétt að vona að fólk sjái í gegnum þetta.
Virðulegur forseti. Ég vona að síðasta hv. ræðumanni verði að ósk sinni. Það er auðvitað ekki hægt að kalla það annað en bjölluat, þá umræðu sem verið hefur um lagafrumvarp um Bakka. Hér hefur stjórnarmeirihlutinn farið fram í margra klukkustunda umræðum, dag eftir dag, um að það sé algerlega lífsnauðsynlegt að Alþingi beiti sér eftir á með lagasetningu inn í mál til að koma í veg fyrir að úrskurðir gangi. Frekar óheppileg aðferð við lagasetningu. Svo þegar málið hefur verið hér í umræðum dögum saman ákveður sami stjórnarmeirihluti að það sé engin þörf fyrir þetta frumvarp sem stöðugt er haldið fram að sé algerlega lífsnauðsynlegt setja fram. Það er áfellisdómur um það hvernig gengið var fram í því máli ef engin var þörf á þessari lagasetningu. Það er niðurstaða þeirra sjálfra sem frumvarpið fluttu að óhjákvæmilegt sé að draga það til baka, það sé einfaldlega engin þörf á lagasetningu. Það þýðir ekkert að sakast við okkur í stjórnarandstöðunni um það. Það eru bara mistök [[Forseti hringir.]]stjórnarmeirihlutans að koma hér inn með mál sem hann sjálfur telur að þurfi ekki lagasetningu á þegar upp er staðið.
Herra forseti. Það voru tveir fjármálaráðherrar í síðustu ríkisstjórn sem byrjuðu lífeyrismálið. Verið hefur fullur áhugi af hálfu stjórnarandstöðunnar á að ljúka því máli. Hins vegar kom í ljós að undirbúningur ríkisstjórnarinnar var með slíkum eindæmum að ekki var fyrr búið að leggja málið fram en embættismenn og fólk úr stjórnarmeirihlutanum eða sem honum tengdist gaf yfirlýsingar sem urðu til þess að stór starfsmannafélög hrukku í kút og hrukku frá stuðningi við málið. Það þurfti með öðrum orðum að vinna það miklu betur vegna fádæma klúðurs stjórnarmeirihlutans. Að því er varðar Bakka var það fyrri ríkisstjórn sem hóf það mál en það var þessi ríkisstjórn sem klúðraði því máli núna á síðasta degi þingsins, brotlenti Bakka. Það er með engum hætti hægt að kenna stjórnarandstöðunni um það. Það var ákvörðun sem tekin var fyrr í morgun af hæstv. ríkisstjórn. Það er þangað sem hv. þm. Jón Gunnarsson á að leita með sína harma, ekkert annað. Það voru hans ráðherrar sem tóku [[Forseti hringir.]]ákvörðunina um að fresta Bakka, ekki stjórnarandstaðan.
Forseti er nú ekki mjög glöggskyggn á tísku en tekur eftir því að bindissmekkur hv. 4. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður og 6. þm. Suðvesturkjördæmis er ákaflega svipaður.
Forseti. Það er kannski til marks um leikritið að þingmenn sem hér þykjast vera ósammála eru að skiptast á sama bindinu. Ég held að við ættum bara að láta þessu linna, vinda okkur í störfin og hætta að benda á aðra sem sökudólga í málum sem vitað er að eru á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Nú ætlum við að klára þingið og við ætlum að gera það með sóma. Hættum þessu rifrildi hér um eitthvað sem allir vita hvernig liggur í. Ég verð að hrósa forseta fyrir hvernig hann hefur reynt að taka á málum sem hafa komið frá ríkisstjórninni og hvernig hann hefur hlustað á minni hlutann og reynt að vera forseti alls þings. Mál er að linni, kæru félagar. Vindum okkur í störfin.
Virðulegi forseti. Það er svolítið kómískt að horfa á hv. ríkisstjórnarflokka klóra í bakkann á síðustu metrunum út af þessu blessaða Bakkamáli sem var nú bara einfaldlega mistök frá A til Ö þegar kom að skipulagsmálum og náttúruverndarlögum og þar fram eftir götunum. Ég veit ekki alveg hverjum er um að kenna þar. Það er einfaldlega ekki þannig að stjórnarandstaðan hafi eitthvert dagskrárvald yfir þessu blessaða þingi heldur er það virðulegur forseti og hann stendur sig með prýði. Ég legg til að við höldum aðeins áfram með þetta starf og þetta málþóf meiri hlutans um að kenna okkur minni hlutanum um það sem misfarist hefur á þessu kjörtímabili. Var Panama-lekinn ekki kannski okkur að kenna líka? Það virðist vera sem svo að allt sem hefur misfarist sé okkur að kenna. Við skulum taka allt á okkur svo að við getum lokið þessu þingi. Því þetta er að verða svolítið leiðinlegt.
Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að ganga svo langt að kenna hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur um allt sem misfarist hefur hér á þessu kjörtímabili. [[Gripið fram í: Flest.]]En ég ætla heldur ekki að hrósa henni fyrir allt það sem vel hefur verið gert á þessu kjörtímabili, sem auðvitað er miklu meira. Ég verð hins vegar að gera athugasemdir við þau orð að stjórnarandstaðan eða hluti hennar að minnsta kosti hafi ekki reynt allt sem hægt var hér á undanförnum vikum til að leggja stein í götu þessa Bakkamáls. Auðvitað hefur stjórnarandstaðan ekki verið samstiga í því en ákveðinn hluti stjórnarandstöðunnar hefur ólmast í því máli eins og menn hafa tekið eftir bæði í síðustu viku og vikunni þar á undan.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að segja að við í Vinstri grænum styðjum þetta mál, teljum jákvæð skref þar tekin í baráttu gegn skattsvikum, teljum þær breytingar sem hafa verið gerðar í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar til bóta á þessu máli. Þetta er þó aðeins jákvætt skref, ég tel að margt fleira eigi eftir að vinna í þessum málum á næstunni. En ég vil fagna þeirri góðu samstöðu sem hefur náðst um þau skref sem er verið að taka. Sérstaklega vil ég nefna ný ákvæði um þunna eiginfjármögnun sem koma inn í þetta frumvarp núna og við greiðum atkvæði um á eftir. Þau eru í samræmi við frumvarp sem ég hef lagt ítrekað fram á þessu kjörtímabili, allt frá árinu 2013, og nú erum við að fara að greiða atkvæði um að þau komi inn í þetta frumvarp. Ég fagna því sérstaklega ef Alþingi nær samstöðu um að taka á þessu máli, þ.e. lántökum milli skattalögsaga til þess að forðast að greiða skatt af hagnaði. Ég held að það sé mikið þjóðþrifamál.
Hæstv. forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum, aðallega um ýmsar breytingar á skattalögum til eflingar skattheimtu og markmiði um að vinna gegn skattasniðgöngu vegna eignarhalds í lágskattaríkjum, og viðbrögð íslenskra stjórnvalda sem eru hluti af alþjóðlegu samstarfi á þessu sviði. Ég vil nefna lögfestingu skilgreiningar á fastri starfsstöð sérstaklega, takmörkun á frádrætti vaxtagjalda eða aðgerðir gegn þunnri eiginfjármögnun og hugmyndafræði áhættustjórnunar til skilvirkara tolleftirlits og tollafgreiðslu. Ég vil jafnframt þakka gott og nauðsynlegt samstarf við sérfræðinga fjármála- og efnahagsráðuneytis, hvaðan frumvarpið kemur, og full ástæða til að þakka nefndarritara fyrir þolinmæði og nákvæm vinnubrögð. Á endanum var full samstaða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd um allar þær breytingar sem hér eru lagðar til og ég þakka nefndarmönnum góða samvinnu.
Forseti. Píratar styðja þetta skref heils hugar og má segja að stefna okkar varðandi þunna eiginfjármögnun sé að ná fótfestu í lagasetningu, sem er mjög ánægjulegt. Fyrst við erum að fjalla um leiðir til að hemja skattundanskot í skattaskjóli langar mig að segja að við fengum svo sannarlega mikla hvatningu til að spýta í lófana þegar hér varð stærsti gagnaleki sögunnar, sem átti sér stað fyrir allnokkru, og ber að þakka þeim uppljóstrara sem aðstoðaði okkur við að vera upplýst um mikilvægi þess að tryggja að eitthvað yrði gert í þessu lagalega. Ég vil líka þakka nefndinni kærlega fyrir að bregðast við ábendingum um 17., 18. og 21. gr. í frumvarpinu en þar átti að veita tollyfirvöldum víðtækar heimildir til að samtengja gagnagrunna og fá gríðarlega mikið aðgengi að upplýsingum án þess að vandlega væri metið [[Forseti hringir.]]hvort þörf væri á því.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það, hér er eitt gott sem hefur komið út úr Panama-lekanum, við blásum til sóknar í viðureign við skattundanskot, skattsvik. Ég fagna því líka að það fór úr nefndaráliti dálítið umdeilanlegur kafli sem hefði falið tollstjóra, tollyfirvöldum, einhvers konar ígildi forvirkra rannsóknarheimilda. Það var samstaða í nefndinni um að taka það út. Ég vil hvetja þá sem taka við stjórnartaumunum eftir kosningar til að nýta nú þau tól sem þeim eru færð í hendur með þessu frumvarpi til að taka af festu á skattundanskotum, skattsvikum. Þetta er einfaldlega samfélagsleg meinsemd. Við sjáum fyrir algerlega opnum tjöldum í dagsbirtu að alþjóðleg stórfyrirtæki nota þunna eiginfjármögnun til að skjóta eðlilegum sköttum úr landi, skuldsetja sig óhóflega. Ég er þeirrar skoðunar að það sem við erum að smíða í þessu frumvarpi eigi að nýtast til að taka á þeim undanskotum og þau fyrirtæki séu ekki undanþegin því einhvern veginn varanlega að borga hér eðlilegan skatt.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þinginu og sérstaklega viðkomandi nefnd fyrir að hafa haldið vel utan um þetta mál. Þetta mál sem er að verða að lögum, stefnir í það á þessu þingi, sýnir að ríkisstjórnin brást við með ákveðnum hætti, fumlausum og skýrum, til þess að bregðast við því sem hefur lengi verið vandamál á Íslandi og verður áfram til að glíma við, sem er skattsvik. Í þessu máli afgreiðum við líka lagareglur um þunna eiginfjármögnun sem hefur verið rætt um, ekki bara í tíð þessarar ríkisstjórnar heldur fyrri ríkisstjórnar og miklu, miklu lengur. Þetta er ríkisstjórnin sem lagði til ákveðnar aðgerðir sem eru síðan afgreiddar í samstöðu á þinginu. Það er mikið fagnaðarefni.
Virðulegur forseti. Ég fagna því sérstaklega að áherslur minni hlutans um breytingar á samgönguáætlun hafa allnokkrar náð fram að ganga. Þar vil ég sérstaklega nefna 1 milljarð aukalega til viðhaldsframkvæmda frá því sem áður var gert ráð fyrir, og ekki er vanþörf á eins og menn þekkja af ástandi vegakerfisins. Ég vil nefna veginn um Skógarströnd, Látrabjargsveg og veginn um Öxi. Ég vil þakka nefndinni sérstaklega fyrir það víðtæka samstarf sem tókst um þessar breytingar og hæstv. forsætisráðherra fyrir hans atbeina að því að þessar farsælu lyktir náðust og um þinglok sömuleiðis.
Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við séum að bæta við þingsályktun um samgönguáætlun um rétt tæpa 12 milljarða. Þessir tæpir 12 milljarðar fara í verkefni hringinn í kringum landið. Það er sérstaklega ánægjulegt að við séum núna að koma t.d. Dettifossvegi í höfn. Við erum að fara að gera nýtt flughlað á Akureyri og farið verður í mörg brýn verkefni hringinn í kringum landið. Ég vil taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar um að við náðum að klára þetta mál fyrir atbeina forsætisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar. Áhuginn úr því ráðuneyti hafði verið nánast enginn fyrir þann tíma. Það er mikið gleðiefni að við skulum nú loksins á lokametrunum ná að bæta í þennan mikla málaflokk. Það er gott, ekki bara fyrir kjördæmið mitt heldur allt landið. Ég vil þakka bæði meiri hluta og minni hluta fyrir gott samstarf á öllu kjörtímabilinu. Við náðum þessu [[Forseti hringir.]]á lokametrunum og fyrir það ber að þakka.
Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið felur þessi samgönguáætlun og þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir í sér fjölmargar úrbætur á þessum sviðum. Við gerum okkur grein fyrir að á undanförnum árum hafa samgöngumál ekki fengið þá athygli sem þörf hefur krafið. Við höfum ekki náð okkur almennilega á strik eftir þann sparnað sem varð í kjölfar hrunsins. Tillaga hæstv. innanríkisráðherra og breytingartillögur umhverfis- og samgöngunefndar bæta heilmikið þar úr. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir að mörg verkefni bíða, en okkur hefur tekist að ná góðri samstöðu um fjöldamörg mikilvæg verkefni sem munu vonandi skila okkur vel fram á við á þessu sviði.
Virðulegi forseti. Ég vil, rétt eins og aðrir, fagna því að við skulum vera að afgreiða frá Alþingi samgönguáætlun, þó að það sé sannarlega vonum seinna. Hér er um afar mikilvægt mál að ræða og raunar var tillagan sem þingið fékk ekki mjög sókndjörf, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Málaflokkurinn hefur í raun liðið fyrir ákveðið metnaðarleysi allt kjörtímabilið. En það er góður svipur á því að við hér á Alþingi skulum sammælast um niðurstöðuna. Ég vil sérstaklega þakka fyrir góða vinnu í nefndinni, að við setjum sameiginlega umtalsvert meira fé í viðhald. Það skiptir miklu máli. Ég vil sérstaklega þakka nefndinni fyrir það og meiri hlutanum fyrir að fallast á tillögur minni hlutans varðandi Skógarstrandarveg, Látrabjarg og ekki síst að setja Axarveg á dagskrá.
Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir hér í umræðunni þakka fyrir að þetta mál sé á lokametrunum. Mig langar að nefna nokkur atriði sérstaklega og fagna því að við séum að setja 2 milljarða aukalega í viðhald og færa það úr 6 milljörðum í 8. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir samgöngukerfið okkar alls staðar um landið. Við bætum tæpum 12 milljörðum í það, plús í nýsmíði í Herjólfi, sem eru 3,6 milljarðar, sem verður gríðarleg samgöngubót fyrir Vestmannaeyjar. Ég vil líka fagna sérstaklega áherslum hjá ráðherra og umhverfis- og samgöngunefnd á hafnir, en aukið er verulega í hafnarbótasjóð. Halda þarf höfnum landsins við. Að lokum fagna ég fækkun einbreiðra brúa. Mér sýnist í þessari áætlun að einbreiðum brúm verði fækkað á næstu tveimur árum um átta til tíu. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að halda áfram á þessari braut á næstu árum.
Virðulegi forseti. Það er náttúrlega gleðiefni að við séum hér loksins að afgreiða samgönguáætlun fyrir 2015–2018. Það tók smá tíma fyrir hana að koma inn í þingið, en það tókst. Mig langar til að þakka fyrir þá vinnu sem fram fór í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég vil sérstaklega fagna því að hlustað hafi verið á minni hlutann varðandi það að setja meira í endurbætur og viðhald á vegum, og sömuleiðis að vegurinn að Látrabjargi verði lagaður, enda er þar um stórhættulegan veg að ræða. Það þarf ekki mikið til að slys verði þar. Vegakerfið er grundvöllur ferðamannastraumsins á Íslandi. Við þurfum að sjá til þess að það verði öruggt. Við gerum það bara með því að bæta enn betur í þennan málaflokk.
Virðulegi forseti. Það gleður mig mjög að sjá hér algræna töflu, samþykkta breytingartillögu um að koma fjármunum, 5 millj. kr. á ári næstu tvö árin, til þess að hefja undirbúning og rannsóknir vegna Álftafjarðarganga. Þetta hefur verið mitt baráttumál í mörg ár og baráttumál margra Vestfirðinga. Ég vil bara leyfa mér á þessari stundu, klökk í hjarta, að þakka þessa málsmeðferð hér. Nú er búið að koma þessum göngum og þessari brýnu samgöngubót og mikla umferðaröryggismáli á dagskrá með samþykkt þingsins. Ég vil fyrir hönd Vestfirðinga og íbúa á norðanverðum Vestfjörðum þakka Alþingi þessa málsafgreiðslu. Það tókst þá að lokum að gera mig klökka í ræðustól á lokametrum þingsins. Takk, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Það sem einkennt hefur þessa umræðu öðru fremur er sú samstaða sem ríkt hefur um að nauðsynlegt sé að byggja jarðgöng úti á landi, tengja saman byggðir, stækka atvinnusvæði. Á það hefur verið bent að það hefur skipt miklu máli, sérstaklega fyrir konur sem hafa nýtt sér þessa samgöngubót, það segir okkur rannsókn Háskólans á Akureyri. Við erum ekki eingöngu að greiða atkvæði um rannsóknir jarðganga milli Skutulsfjarðar og Álftafjarðar heldur greiddum við áðan atkvæði um rannsóknir og frumhönnun á jarðgöngum milli Siglufjarðar og Fljóta. Við vitum hversu mikilvæg Héðinsfjarðargöngin voru fyrir Fjallabyggð og Siglufjörð. Þau göng sem við höfum nú þegar greitt atkvæði um, á milli Siglufjarðar og Fljóta, verða jafn mikilvæg. Það er mikið gleðiefni að þingið samþykki það hér í dag.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér við 3. umr. fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Með breytingartillögunni er afturkölluð sú breyting sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason lagði til við 2. umr. málsins, en verði sú breyting ekki afturkölluð getur skapast óvissa um túlkun lagaákvæða frumvarpsins og einnig getur skapast töluverð óvissa um þann kostnaðarauka sem kann að falla á ríkissjóð og sveitarfélög. Það er því nokkuð mikilvægt að fyrirsögn og efni 3. gr. frumvarpsins verði færð til upprunalegs horfs og þessi atriði fái að standa eins og þau voru upprunalega í frumvarpi ríkisstjórnarinnar. [[Gripið fram í.]]Verði þessi tillaga sem ég mæli hér fyrir samþykkt verður efni 3. gr. fært í sitt upprunalega horf og þannig komið í veg fyrir óvissu í túlkun laganna og kostnaðarauka ríkisins.
Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga sem kemur hér fram frá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni hryggir mig mjög. Fólk tekur lán eftir því sem skynsemin leyfir því. Fólk tekur lán á þann veg að það reynir að taka lán á sem lægstum vöxtum og reynir að lágmarka fjármagnskostnað sinn. Það hefur komið fram í gögnum þessa máls, frá m.a. Seðlabankanum og í prentuðum gögnum í riti Seðlabankans um efnahagsmál frá 2013, að þessi lán sem þingheimur ætlar að skylda landsmenn til að taka, fasteignalán, eru dýrustu lán á markaðnum. Það er verið að bjóða fólki upp á að nota viðbótarlífeyrissparnað sinn til þess að greiða niður dýrustu lán á markaðnum. Ég segi ósköp einfaldlega: Svona bjánaskapur gagnast einum hagsmunaaðila, hann gagnast hagsmunaaðilanum sem heitir bankar, fjármálastofnanir. Hér er þingheimur að taka sér vald langt umfram það sem hann hefur vit til. Það að ætla sér að hafa vit fyrir lántakendum með þessum hætti er langt umfram það sem nokkur skynsemi býður. Því sé ég að flutningsmaður og hv. þingmaður og þeir sem greiða þessu væntanlega atkvæði eru hér rændir öllu skynsamlegu viti. Það er í sjálfu sér bara gott að vita það og fá talningu á því hér í þingsal. Ég ætla líka að spyrja þingheim hér og nú að einu. Fyrir u.þ.b. þremur árum var samþykktur skattur á banka og slitabú bankanna upp á 0,376%, tæplega 0,4% skattur á slitabú bankanna. Nú ætla ég að spyrja fólk hér að því hvort það viti hvers vegna lán frá lífeyrissjóðum eru með u.þ.b. 0,4% lægri vöxtum en lán frá bönkunum? Það er vegna þess að þessi svokallaði bankaskattur er bara ekkert greiddur af bönkunum, hann er greiddur af lánþegum. Hér flytja ýmsir þjóðhagfræðingar ræður um háa vexti. Ég segi ósköp einfaldlega að ýmsar gerðir þingmanna má skoða, t.d. eins og þessi bankaskattur sem var samþykktur með 62 atkvæðum gegn einu. Þegar svo er, þegar einn er á móti, er örugglega eitthvað að atkvæðagreiðslu, þá segir skynsemin mér að það sé örugglega glórulaus atkvæðagreiðsla, þ.e. að við erum að halda uppi vöxtum sem neytendur borga þegar markmiðið er að reyna að lækka vexti. Þetta er árangurinn. Ég segi ósköp einfaldlega: Ég bið þingheim að láta nú skynsemina ráða og ég bið þingheim að leyfa lántakendum að ráða. Lántakendur geta gengið inn í fjármálastofnanir, beðið um sín lán og fengið þær greiðsluraðir sem þeim hentar og skiptir ekki máli hvort lánin eru svokölluð óverðtryggð lán eða ekki. Hvað eru óverðtryggð lán? Ég þekki þau ekki. Þau eru hvergi til skilgreind í lagatexta. En það virðist mega ráða af ýmsum málflutningi að óverðtryggð lán séu lán þar sem fjármálastofnanir ákvarða vexti að geðþótta eða ágiskun. Það hefur komið í ljós að þessi óverðtryggðu lán eru u.þ.b. hálfu til heilu prósenti hærri en þau lán sem eru í boði þar sem breytileikinn vegna verðbólgu er mældur með hlutlægum hætti. Alþingi ætlar að láta kaupendur fyrstu íbúða nota viðbótarlífeyrissparnað sinn til þess að þóknast bönkum með þessum bjánaskap. Ég bið þingmenn um að gæta varúðar í þessu máli og fella þessa breytingartillögu. Það var þó komin nokkur skynsemi í þetta mál með því sem var samþykkt hér í gær. Ég endurtek: Þessi bjánaskapur gagnast engum nema bönkunum. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að styðja hv. þingmann í þeirri tilraun hans sem hann fékk samþykkta við 2. umr. um að þessi ívilnun af hálfu hins opinbera væri ekki bundin við eitt tiltekið lánsform. Mér leikur forvitni á að vita hvort þetta hafi ekki verið rætt sérstaklega í nefndinni og vildi gjarnan spyrja hv. þingmann um það hvernig umræðan um þetta hefði fram innan nefndarinnar. Það er hægt að taka bara raunhæft dæmi síðasta árið vegna þess að í kjölfar kjarasamningsbundinna hækkana var gert ráð fyrir mikilli verðbólgu á Íslandi. Þá er það nú þannig að á síðasta ári hafa vextir óverðtryggðra lána verið a.m.k. prósenti hærri en verðtryggðra. Þannig að fólkið sem hefur tekið verðtryggt lán síðasta árið hefur hagnast af því að það er bara raunmæling á verðbólgunni sem ræður kjörunum á meðan, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, bankar hafa getað að eigin geðþótta hækkað hin óverðtryggðu lán til að búa sér til axlabönd og belti og verja sig gegn allri mögulegri verðbólgu sem síðan hefur ekki orðið. Og fólkið í landinu sem tók óverðtryggt lán fyrir ári síðan er búið að bera kostnaðinn. Ég hlýt þess vegna að spyrja: Er það yfirveguð afstaða einhverra og kom það fram í nefndinni að það væri með einhverjum hætti skynsamlegt að gefa bönkunum í landinu veiðileyfi með þessum hætti á venjulegt fólk, og að koma í veg fyrir að fólk gæti varið sig fyrir einhliða tilviljanakenndum vaxtaákvörðunum banka með því að taka verðtryggð lán? Hversu langt á þessi furðulega órökstudda herferð gegn verðtryggingu sem valkosti eiginlega að ganga af hálfu stjórnarflokkanna?
Virðulegi forseti. Flest af því sem hv. þm. Árni Páll Árnason spurði um er í rauninni ekki spurningar til mín heldur spurningar til annarra nefndarmanna. Afstaða mín lá alveg ljós fyrir í því nefndaráliti með breytingartillögu sem ég lagði fram í gær. Í rauninni fór lítil skynsamleg umræða fram í nefndinni um þetta mál. Málið var hertekið af hv. formanni nefndarinnar, Frosta Sigurjónssyni, og hans meðreiðarfólki sem ritaði undir þetta gáfulega nefndarálit og ég er algerlega óbundinn af. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þingmaður sagði um vaxtakjör á liðnu ári og ég tel að Alþingi geti ekki borið ábyrgð á svona þjösnaskap að vísa fólki á dýrustu lán sem til eru, það er bara algjör óþarfi. Ég segi ósköp einfaldlega að til er mæling á vilja fólks. Hún er ósköp einfaldlega þær lánsfjárhæðir sem fólk hefur tekið að láni til fasteigna, til þeirra lána. Þar kemur í ljós að langflestir taka svokölluð verðtryggð lán þar sem verðtryggingin, verðbólgan, verðbótaþátturinn er mældur eins og ég segi með hlutlægum hætti. Mér kemur þetta bara ekki við. Ég vil bara að fólk fái að velja sín lán. Það er ósköp einfaldlega það sem ég er að biðja um hérna. Kostnaðarauki af þessu máli kann vissulega að vera einhver, en bíddu við, á að fara að ívilna einu lánaformi? Hvert erum við komin? Ég tilheyri Sjálfstæðisflokknum sem getur ekki fallist á svona ofstjórn og ofstopa á lánamarkaði. Við skulum leyfa fólki að taka venjuleg lán. Ég endurtek að flestum af spurningum hv. þingmanns ber að beina til meiri hluta nefndarinnar.
Virðulegi forseti. Mér þykir þetta mjög fróðleg svör frá hv. þingmanni. Það hefur ekkert komið fram í nefndinni um það að efnisleg rök eða skynsamleg rök séu að baki því að binda opinbera fyrirgreiðslu við tiltekið lánaform. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir það alveg grafalvarlegt mál ef menn ætla á síðustu metrum þingstarfa að lauma hér inn breytingum sem hafa þau áhrif að auðvelda bönkum að beita venjulegt fólk á markaði ofbeldi með einhliða vaxtaákvörðunum og koma í veg fyrir að fólk sem kýs að verja sig gegn þessum ákvörðunum bankanna með því að taka löng óverðtryggð lán njóti jafnstöðu á við þá sem ofurselja sig valdi bankanna. Ég hlýt að spyrja: Hvers vegna telur hv. þingmaður að meiri hluti nefndarinnar hafi verið að ganga fram með þessum hætti til þess einfaldlega að gera fólk ofurselt einhliða vaxtaákvörðunum banka og koma í veg fyrir að fólk njóti jafnstöðu í opinberum stuðningi? Við borgum ekki bara vaxtabætur til þeirra sem taka óverðtryggð lán. Við borgum vaxtabætur óháð lánsformi. Það er mjög stór ákvörðun. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann hvernig hann geti látið það virka og hvort hann telji að það geti yfir höfuð farið saman við stefnu hans flokks sem treystir sér ekki einu sinni til að leggja skatt á sykur en ætlar síðan að fara að ákveða það hvernig lán fólk megi taka. Er það í alvöru boðlegt að fólk sé skikkað gegn vilja sínum í óverðtryggð lán? Því að það hefur sýnt sig síðasta árið að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem taka lán núna, ný íbúðalán, þegar fólk hefur val um hvort tveggja, þá tekur fólk verðtryggð lán. Er þetta fólk allt fífl? Er það afstaða Sjálfstæðisflokksins að þetta séu allt hálfvitar?
Virðulegi forseti. Það er einfaldast að svara síðustu spurningu hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Fólk er skynsamt. Fólk tekur skynsamlega upplýsta ákvörðun. Varðandi flokkinn góða, Sjálfstæðisflokkinn - sem hv. þingmaður er velkominn í, hann er mikið íhald á flestum sviðum hef ég tekið eftir, en það er nú önnur saga - ég tel að þetta geti ekki á nokkurn hátt samrýmst nokkurri hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins og í rauninni ekki nokkurs flokks nema eins afturhaldsflokks í landinu sem heitir Framsóknarflokkur. Það er nefnilega ósköp einfaldlega þannig að í umræðunni í nefndinni var ómögulegt að koma að tveimur grundvallaratriðum í fjármálafræði, sem eru ávöxtunarkrafa og núvirði, hver er raunávöxtun lána eftir formi og/eða núvirðingu lána. Það eru komin einhver ný vísindi í fjármálafræði sem ég kalla summufræði þar sem summa lánsins er lögð saman þannig að augljóslega er 25 ára lán hagstæðara en 40 ára lán. En menn gera ekki tilraun til þess að mæla grundvallaratriði sem heitir núvirðing eða ávöxtun. Þannig að það varð á tímabili engin skynsamleg umræða. Ég vísa bara enn og aftur til nefndarálits míns. Ég tel að það sé grundvallaratriði í lánaviðskiptum að fólk fái að taka sína upplýstu ákvörðun og njóti skattalegs hagræðis eftir því sem skynsemin býður því, það njóti jafnræðis. Og jafnvel ef fólk tekur lán hjá Færeyjabanka í dönskum krónum komi það þessari samkundu hér, þessum söfnuði, bara ekkert við. Ef viðkomandi vill taka lán í dönskum krónum í Færeyjabanka þá er það bara allt í lagi vegna þess að það er frjálst flæði fjármagns og líka frjálst flæði í lánaviðskiptum. Virðulegi forseti. Ég lýk máli mínu með þessum orðum að sinni.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér breytingartillögu við frumvarp til laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Breytingartillagan er á þingskjali 1787 og var flutt af formanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónssyni. Við 2. umr. málsins í gær greiddum við atkvæði hér í þingsal og samþykktum breytingartillögu 2. minni hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Breytingartillagan sneri að 3. gr. frumvarpsins þar sem lagt var til að orðið „óverðtryggt“ félli brott á tveimur stöðum, í texta og fyrirsögn. Þetta lætur kannski lítið yfir sér og snýr að hugtakanotkun - eins og kom fram í ræðu hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, sem stendur fyrir áliti 2. minni hluta - og svo því að hvetja til sparnaðar óháð lánsformi. Það hefði þurft að taka meiri umræðu um þann þátt í nefndinni. Í fyrsta lagi er í frumvarpi sem lagt er fram af hæstv. ríkisstjórn ekki gerð grein fyrir mati á áhrifum á ríki og sveitarfélög. Í annan stað er í 2. málslið 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins lagt til að rétthafa verði heimilað að ráðstafa viðbótariðgjaldi sem afborgun inn á óverðtryggt lán. Þarna, miðað við breytinguna sem við samþykktum í gær, mun skapast lagaleg óvissa vegna tilvísunar í þennan lið í 3. gr. Þessi breyting 2. minni hluta, sem við samþykktum í gær, breytir því eðli málsins og skilur eftir lagalega óvissu. Við verðum að bregðast við því, met ég, og styð því óhjákvæmilega þá breytingartillögu sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson mælti fyrir hér áðan.
Virðulegi forseti. Í umræðum um þetta mál í nefndinni komst ekki nokkur skynsemi að. Fyrst og fremst var rætt um að samþykkja frumvarpið með örlitlum breytingum en ekki var hægt að ræða þessa breytingu, þ.e. að gæta jafnræðis á lánsformum. Ef þessi tillaga sem ég lagði fram og var samþykkt í gær skapar lagalega óvissu er ósköp einfaldlega hægt að greiða úr þeirri lagalegu óvissu. Markmiðið hjá mér var alveg skýrt, þ.e. að gæta jafnræðis á milli lánaforma en láta ekki hv. nýráðna þjóðhagfræðinga fara að ráðskast með hag heimila í landinu með því að taka dýrustu lán sem eru í boði. Ég bara bið menn um að reyna að gæta einhverrar skynsemi. Ég sagði hér áðan: Menn voru á köflum, í umræðu í nefndinni, rændir öllu skynsamlegu viti. Mér heyrðist að þessi ræða hv. þm. Willums Þórs Þórssonar hafi verið því marki brennd, hún var rænd öllu skynsamlegu viti. Við erum hér að styðja fólk til að kaupa sína fyrstu íbúð. Hv. þingmanni kemur ekkert við hvers konar lán viðkomandi tekur. Ekkert. Um það snýst málið. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri þótt ég eigi eftir töluverðan tíma.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir andsvarið. Ég ætla ekki að rökræða um hans ágæta tilgang með þessari breytingartillögu sem snýr að því að hvetja til sparnaðar óháð lánsformi. Það er ekkert hægt að rengja þau sjónarmið, þau eiga fullan rétt á sér. En eftir yfirlegu og skoðun met ég það svo að sá tilgangur frumvarpsins, eins og það er lagt fram af ríkisstjórninni, að hvetja til sparnaðar og hraðari eignamyndunar í eigin húsnæði - að þessi breytingartillaga hv. þingmanns muni eðlisbreyta málinu. Það er mat á áhrifum í frumvarpinu á ríki og sveitarfélög. Fram þyrfti að fara endurskoðað mat á því. Ég met það svo að við þurfum að bregðast við þessu með þessum hætti.
Virðulegi forseti. Enn og aftur eru menn rændir öllu skynsamlegu viti. Það verður engin eignamyndun við að borga af lánum. Það verður skuldaminnkun. Menn verða að fara að ræða hugtök af einhverju viti en ekki jafn grautarlega og hér hefur verið gert. Þegar menn greiða lánið stendur eignin óbreytt en skuldin lækkar. Hrein eign, sem heitir höfuðstóll, viðkomandi kann að breytast. Það var markmið og tilgangur þessa frumvarps um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Það er ósköp einfaldlega þannig að þú getur greitt inn á svokallað verðtryggt lán sömu fjárhæð og þú kynnir að greiða inn á svokallað óverðtryggt lán, þ.e. það er enginn vandi að borga áfallnar verðbætur jafnóðum. Jafnvel meira til. Skuldaminnkunin verður hraðari en í þessum jafngreiðslulánum, sem er vissulega rétt að eru létt og þægileg fyrir fólk. En það að fara að lögbinda það að fólk eigi hugsanlega að taka dýrustu lán í boði til þess að búa til eitthvað sem heitir eignamyndun - bíddu nú við. Eignamyndun gengur tiltölulega hægt ef menn eru að borga endalausa vexti. Ég get ekki haft önnur orð en þau sem ég er margbúinn að hamra á, við skulum bara höfða til eins hlutar, það er skynsemi lántaka. Hann tekur lán við upplýsta ákvörðun. Við skulum leyfa honum að njóta þess ef hann telur að svokölluð verðtryggð lán séu hagstæðari en þessi lán sem menn hafa kallað óverðtryggð en eru líka verðtryggð - við skulum bara leyfa fólki að velja. Ef löggjafinn hefur farið fram úr sér hér skulu menn reyna að bæta þar úr. Virðulegur forseti. Ég lýk máli mínu að sinni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir mjög gott andsvar að því leyti til að þetta er miklu stærri umræða en í sjálfu sér felst í þessari breytingartillögu sem verið er að fjalla um. Hún snýr að muninum á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum og okkur kann að greina á um lánaform sem eru við lýði hér á markaði og bjóðast meðal annars þeim sem eru að fjárfesta í húsnæði. Ég skal umorða rök mín, ég ætla ekki að munnhöggvast við hv. þingmann um notkun hugtaka í fjármálafræðum, og segja: til hraðari hreinnar eignamyndunar.
Virðulegi forseti. Ég hlustaði af athygli á hv. þingmann og hef nú yfirleitt verið hrifinn af röksemdafærslu hans að einhverju leyti en skildi hvorki upp né niður í þessari furðulegu ræðu. Ef markmiðið með þessum breytingum er að stuðla að hraðari eignamyndun, af hverju er þá verið að mismuna fólki á grundvelli lánaforma? Af hverju er ekki stuðningurinn skilyrtur því að niðurgreiðsla á höfuðstól sé með sama hætti í verðtryggðu láni og óverðtryggðu? Það er hægt, eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason benti á hér áðan. Það er hægt að greiða hraðar niður verðtryggt lán. Ef það er markmið ríkisins að lán séu greidd niður hratt, af hverju er þá ekki bara boðið upp á það að hinn opinberi stuðningur sé veittur óháð formi láns, svo fremi sem menn greiði hratt niður? Yfir í annað. Hver eru efnisrökin fyrir því að binda opinberan stuðning, niðurgreiða eina tegund láns? Hér er sagt að það sé ekki hægt að láta þetta virka um báðar tegundir vegna þess að menn hafi ekki reiknað út áhrifin. Hver halda menn að verði áhrifin á ríkissjóð við að ívilna einu lánaformi? Það fara þá fleiri í það lánaform. Fjármálaráðuneytið veit nákvæmlega ekkert um hver þau áhrif á endanum verða í kostnaðarmati. Ekki frekar en nefndin getur gert það. Það sem hlýtur að vera hér grundvallaratriði er að nefndin þarf að rökstyðja hvað sé svona stórhættulegt við það lánaform sem yfirgnæfandi meiri hluti fólks velur núna með upplýstum hætti þrátt fyrir að eiga val um annað. Er allt þetta fólk fífl að áliti hv. þingmanns, allir sem eru að kaupa íbúðir núna og taka verðtryggð lán að yfirgnæfandi hluta? Það er líka þannig að ef menn ætla að beita ríkisvaldinu til þess að mismuna gagnvart borgurunum hljóta menn að þurfa að hafa einhver efnisrök í því. Við leggjum hér álögur á áfengi og tóbak vegna þess að það eru hættulegar vörur. Hver eru efnisrökin fyrir því að verðtryggð lán, sem hafa verið ódýrari síðasta árið en óverðtryggð lán, séu svo hættuleg að ástæða sé til þess að skattleggja þau sérstaklega? Hver eru efnisrökin í málinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir andsvarið. Ég íhugaði það nú aðeins fyrir þessa breytingartillögu að hún mundi jafnvel leiða til stærri umræðu en efni standa til. Auðvitað greinir flokka og þingmenn á pólitískt varðandi lánafyrirkomulag á markaði, verðtryggð og óverðtryggð lán. Mín skoðun í þessu er sú að verðtrygging sé ekkert annað en vextir. Lán eiga bara að kosta það sem lánveitandinn metur að hann þurfi að leggja á þá vöru sem hann selur hverju sinni. En það er bara miklu stærri umræða en hér er. Efnisrökin. Það er nú mjög ítarleg greinargerð með frumvarpinu. Þetta kallar hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason summukenningu, þegar verið er að skutla verðtryggðum vöxtum aftur fyrir höfuðstólinn og geyma til lengri tíma. Þá hegða þessi lán sér eðlilega öðruvísi, þessi jafngreiðslulán. Þau dreifast yfir lengri tíma og safnast þar af leiðandi upp. Það er rökstutt ítarlega í greinargerð. Þess vegna er þetta eðlisbreyting á málinu. Markmiðið er að hvetja til töku óverðtryggðra lána. Það er bara þannig í frumvarpi hæstv. ríkisstjórnar. Með þessari breytingartillögu erum við að fara í allt önnur markmið. Þess vegna eðlisbreytir það frumvarpinu. Það eru efnisrökin í þessu máli. Við erum komin út í miklu stærri umræðu en efni standa til, met ég.
Virðulegi forseti. Það er bara ekki rétt hjá hv. þingmanni. Hann forðast að svara spurningunni sem ég spurði hér skýrt áðan. Eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur bent á er hægt að greiða hraðar inn á verðtryggð lán. Af hverju er þá ekki hægt að binda stuðninginn við hraðari niðurgreiðslu lána, ef það er markmið ríkisstjórnarinnar? Það sem mér heyrist hins vegar hv. þingmaður vera að segja er að hann sé bara yfir höfuð á móti verðtryggðum lánum og Framsóknarflokkurinn sé á móti þeim, að það sé bara vont mál að menn taki verðtryggð lán. Þar með er hann að segja að allt það fólk sem með upplýstum hætti hefur tekið lán síðustu tvö ár í yfirgnæfandi meiri hluta verðtryggð, sé kjánar. Hann er þá líka að segja okkur að það sé réttlætanlegt að veita ríkisstuðning til þess að pína fólk til að taka lán á hærri vöxtum af bönkum en það þyrfti ella að gera. Ég spyr hv. þingmann: Ræddi nefndin hvernig það kemur út gagnvart ríkisstyrkjareglum evrópska efnahagssvæðisins? Verið er að veita bönkum ríkisstyrk ef ríkið ætlar að niðurgreiða dýrustu lán banka. Verið er að auðvelda bönkum að rukka fólk um háa vexti. Verið er að mismuna framleiðsluvöru. Þarna er verið að veita bönkum á markaði betri vígstöðu, til dæmis með því að þeir geta veitt óverðtryggð lán, en Íbúðalánasjóði sem bara getur veitt verðtryggð lán. Hvar er umfjöllun nefndarinnar um ríkisstyrkjavinkilinn í þessum málum? Virðulegi forseti. Þetta eru skýrar spurningar og ég vil skýr svör. Ef markmiðið er niðurgreiðsla lána, af hverju er það ekki með sama hætti ef fólk greiðir jafn hratt niður verðtryggð lán og óverðtryggð? Af hverju er þessi mismunun á framleiðsluvöru? Og í annan stað: Með hvaða rökum getur hv. þingmaður sagt að hann hafi meira vit á því hvað fólki sé fyrir bestu á frjálsum lánamarkaði en fólk sjálft hefur tekið ákvarðanir um undanfarin ár? Í þriðja lagi: Getur hann rökstutt að það sé betra að taka dýrari lán þar sem óverðtryggð lán hafa reynst [[Forseti hringir.]]dýrari en verðtryggð undanfarin ár?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir andsvar hans. Þessi umræða er komin langt út fyrir efni þessa máls, þ.e. þá breytingartillögu sem mælt var fyrir, þar sem nefndin fer til baka með þá breytingartillögu. Ég er alveg tilbúinn að ræða það við hv. þingmann. Hann er kominn út í miklu stærri og efnismeiri umræðu. Ég vil hins vegar gera athugasemdir við þetta orðbragð, kjánatal og slíkt. Ég vil helst ekki taka þátt í slíkri umræðu. Okkur greinir augljóslega á um það lánafyrirkomulag sem er á markaði og það sem ég og aðrir í Framsóknarflokknum metum varðandi verðtryggingu. Það er bara miklu stærri umræða en nákvæmlega sú breytingartillaga sem hv. þingmaður og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar mælti hér fyrir. Ég er til í að ræða þá tillögu við hv. þingmann.
Virðulegi forseti. Þetta mál hefur farið í mjög undarlegan farveg. Það kom upphaflega fram til að framlengja tímabundin ákvæði um nýtingu viðbótarsparnaðar til greiðslu lána en kemur hér fram í hálfgerðum óskapnaði á grundvelli álits svokallaðrar sérfræðinganefndar. Þessi svokallaða sérfræðinganefnd er með fullt af rangfærslum og endaleysum sem ég ætla ekki að rekja, ég hef ekki nema korter til að tala hér. Grundvallaratriðið er að allur samanburður á greiðsluferlum er hreinlega út í hött í áliti þessarar svokölluðu sérfræðinganefndar. Það eru nefnilega til alveg þokkalegir sérfræðingar hér á þingi í lánaviðskiptum. Þetta mál var aldrei rætt við mig sem hef þó stundað kennslu í lánaviðskiptum í fjármálafræðum í 15 ár og að auki starfað á fjármálamarkaði í 25 ár þannig að samtals eru það orðin 40 ár. Það er undarlegt að heyra það hér í þingsal að til sé pólitísk afstaða til lánaforma. Bíddu, pólitísk afstaða til vaxta eða vaxtareiknings; menn taka ekki pólitíska afstöðu til vaxtareiknings. Ég benti á það, reyndar í öðru máli, að menn hefðu varla vald á samlagningu og frádrætti en þegar komið er út í margföldun og deilingu, sem vaxtareikningur byggist á, er eins og suma hv. þingmenn bresti allt vit. Ég segi ósköp einfaldlega að í þessu máli er ég að óska eftir því að jafnræðis verði gætt. Ég tek enga pólitíska afstöðu til lánaforma. Það getur vel verið að menn vilji byggja sér hús með því að taka hlaupareikningslán, sem eru á alverstu kjörum sem til eru. Kannski er erfitt að heimfæra það upp á húsið, en það er hægt að gera það með tryggingabréfi ef hægt er að sýna fram á að andvirði hlaupareikningsyfirdráttar sé notað til kaupa á fasteign. En hvað um það? Það skiptir ekki máli. Ég hef aldrei tekið pólitíska afstöðu, þetta er aðferð við hlutlæga mælingu á þeim þáttum sem vextir fela í sér. Vextir samanstanda af nokkrum þáttum, t.d. af raunvöxtum, af áhættu vegna verðbólgu, af tapáhættu og nokkrum öðrum smærri þáttum. Þessir þrír þættir skipta mestu máli. Þar er tapáhættan sem betur fer minnst vegna þess að gert er ráð fyrir því í öllum lánaviðskiptum að lántakandi fari í greiðslumat. Lög um vexti og verðtryggingu eins og þau eru orðin núna eru hreinn óskapnaður. Þau eiga fyrst og fremst að taka á nokkrum grundvallarþáttum en það að einhver megi ekki taka gengistryggt lán vegna þess að hann eigi ekki erlendar eignir, það kemur okkur bara ekkert við. Ef viðkomandi vill taka gengistryggt lán og hefur meiri trú á lánaviðskiptum í erlendri mynt, þá er það bara fínt, ég ætla ekki að banna honum það. Það sem ég er að óska eftir hér er jafnræði. Það er það eina sem ég óska eftir. Ég óska eftir því að lántakendur sem ákveða að kaupa sína fyrstu eign njóti jafnræðis sama hvaða upplýstu ákvörðun þeir taka. Það að tala hér um eðlisbreytingu á máli, það kann að vera að mér hafi orðið á mistök í gerð þessarar breytingartillögu. Í fljótræði í þarsíðustu viku yfirsást mér að á tveimur stöðum í 2. gr. þessa frumvarps stendur „óverðtryggt lán“. Það kann að vera að sú réttaróvissa sem vísað er til stafi af því að ekki hafi farið fram nægilegur yfirlestur á þessu. Þeim sem aðstoðuðu mig og mér, okkur bara yfirsást þetta. Þá er ekkert annað að gera en að greiða úr því þannig að fólk geti tekið þau lán sem hafa á undanförnum 25 árum verið hálfu til heilu prósenti hagstæðari en svokölluð óverðtryggð lán, sem eru ekki óverðtryggð. Það er nú vandamálið í skilningi fólks. Það er verið að blekkja fólk hér með rangri nafngift á lánsformi; og ívilna því frekar fram yfir þá sem taka svokallað verðtryggt lán sem er mælt, eins og ég hef margoft sagt, með hlutlægri mælingu. Um þá hlutlægu mælingu geta menn ekki tekið pólitíska afstöðu. Ég hef heyrt menn tala hér um það hvaða málband eigi að nota. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sagði hér á opnum fundi í efnahags- og viðskiptanefnd að hann neytti ekki húsnæðis, hann borðaði það ekki. Sko. Neysluverðsvísitala, sem er notuð til mælinga, mælir í raun þá fórn sem viðkomandi þarf til að lifa. Þetta er gert eftir ákveðnu mati þar sem fólk skráir sín matarkaup og aðra neyslu og síðan er húsnæðisliðurinn reiknaður eftir ákveðnum reglum sem Hagstofa Evrópusambandsins er alltaf að reyna að nálgast, en fram kom dásemd nokkurra framsóknarmanna á Evrópusambandinu þar sem þeir mæla Hagstofu Evrópusambandsins sérstaklega bót. Ég óska eftir því að horft verði til þess að þetta frumvarp, eins og það stendur núna, verði lagað og greidd atkvæði um það. En ég bara bið um að menn séu ekki að lýsa því yfir að til sé pólitísk afstaða til lánaforma. Það er undarleg pólitík. Ég hef aldrei skilið þá pólitík. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri og læt bara skynsemi þingmanna ráða hér eftir. Takk fyrir.
Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að sitja þegjandi hjá við þá umræðu sem hér fer fram. Ég vil byrja á að segja að ég styð ekki það frumvarp sem hér er til atkvæðagreiðslu, um stuðning við kaup á fyrstu fasteign. Ég tel að það nái ekki þeim tilgangi sem ég tel eiga að vera til staðar, þ.e. að ef við ætlum að styðja ungt fólk til kaupa á fyrstu íbúð eigi allir að sitja við sama borð, í þeim mæli sem mögulegt er. Í frumvarpinu ræðst skattafsláttur sem fólk getur fengið til kaupa á fyrstu íbúð af þeim tekjum sem fólk hefur. Þeir sem hafa hærri tekjur geta þannig fengið meiri afslátt og þar með meiri ríkisstyrk, ef svo má segja, en hinir. Það er meginástæðan fyrir því að ég er beinlínis á móti frumvarpinu eins og það kemur fram. Ég tel að það sé á sömu nótum og aðrar aðgerðir þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að því að veita afslátt eða nota fé ríkisins. Það er gert á þann hátt að það gagnast betur þeim sem betra hafa það en hinum. Það er meginástæða þess að ég styð ekki þetta mál. Á hinn bóginn er þetta mál lagt fram ásamt breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu; ég held að það mál hafi verið nr. 817, en þetta mál er nr. 818. Þar er beinlínis verið að banna fólki, ef það er orðið 35 ára, að taka 40 ára lán því að þegar fólk er orðið 35 ára hefur það víst ekki vit á því hvort það vilji skulda lengur en þar til það verður 65 ára. Ég fór ítarlega yfir það frumvarp í ræðu og ætla ekki að endurtaka hana hér. En það var pólitískt loforð Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar að afnema verðtryggingu vegna þess að til er fólk sem heldur að verðtrygging sé sérstakt pólitískt mál en ekki mælieining á það hvernig verðlag breytist í landinu. Það er síðan komið inn í þetta frumvarp að menn ætla að styrkja fólk til að kaupa fyrstu íbúð og styrkja þá meira sem hafa hærri laun vegna þess að þeir geta sparað meira. Þá á líka að beina þeim inn í það sem Framsóknarflokkurinn segir að sé vont mál og það eru óverðtryggð lán. En það hefur sýnt sig að til langs tíma eru óverðtryggð lán, og það kemur fram í nefndaráliti mínu með máli nr. 817, óhagstæðari. Þau bera hærri vexti en verðtryggð lán. Það er það sem sagan sýnir. Ég vil líka vitna í það sem hv. þm. Árni Páll Árnason benti á hér áðan: Sú skoðun að óverðtryggð lán væru hagstæðari en verðtryggð hefur verið ofan á en undanfarið, þegar fólk fer að skoða þetta nánar, hefur fólk vaknað upp við það að nú taka miklu fleiri verðtryggð lán en óverðtryggð. Þrátt fyrir alla þá umræðu sem hefur verið. Það er nefnilega hárrétt sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason segir: Verðtrygging er ekki pólitískt mál. Verðtrygging er málband. Ef menn vilja hafa einhverja skoðun á málbandi eftir því í hvaða flokki þeir eru þá gera þeir það í þessu máli. En þetta sýnir fáránleika þessa máls frá A til Ö. Ég vil ítreka að ástæðan fyrir því að ég er á móti þessu máli er sú að þar er gert ráð fyrir að þeir sem hafa það betra geti fengið meiri stuðning frá ríkinu en þeir sem hafa það ekki eins gott.
Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að blanda mér inn í þessa umræðu til að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa álitamáls sem hér er komið upp og reyna að útskýra hvernig ég skil þetta allt saman. Mér finnst þetta orðið svolítið óskýrt og þurfti að rýna aftur í þennan lagatexta eins og hann liggur fyrir til að átta mig á hvað er í gangi. Fyrst vil ég ítreka að við í Bjartri framtíð erum með hundshaus gagnvart þessu máli sem við höfum látið í ljós með því að vera á gula takkanum. Við getum ekki stutt þetta. Við teljum að frumvarpið nái ekki yfirlýstum markmiðum sínum um að styðja fólk sem raunverulega þarf aðstoð til að kaupa sína fyrstu íbúð. Við teljum að þetta frumvarp sé marklaust. Sú afstaða hefur ekkert breyst. En hér er ákveðið álitamál. Ég er í grundvallaratriðum sammála málflutningi hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, það er fáránlegt að ætla að hafa vit fyrir lántakendum þegar kemur að verðtryggðum eða óverðtryggðum lánum. Þetta eru að mörgu leyti tvær hliðar á sama peningnum. Við verðum að horfast í augu við það að eins og stjórn efnahagsmála hefur verið á Íslandi á undanförnum áratugum, og kannski er svolítið langt í land að við komumst í ásigkomulag varanlegs stöðugleika þótt það sé vissulega keppikefli nr. eitt, tvö og þrjú, hafa verðtryggð lán að mörgu leyti verið til hagsbóta fyrir lántakendur og tryggt þá gegn verðsveiflum. Ef við komumst einhvern tíma á stig varanlegs stöðugleika er verðtryggingin náttúrlega úr sögunni. Óvinurinn hérna er óstöðugleiki. Ég er á því að við eigum ekkert að fara út í lagasetningar þar sem við reynum að hafa vit fyrir fólki í þessu árferði hvað það varðar hvort það eigi að taka óverðtryggð eða verðtryggð lán. Ég er algerlega á móti hinu frumvarpinu, sem mælt var fyrir á sama tíma og þessu, um að takmarka rétt ákveðins hóps fólks til að taka verðtryggð lán til 40 ára. Mér finnst það frumvarp alveg út í hött. Ég tel það hins vegar veigamikinn galla á breytingartillögu hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, sem var samþykkt hér í gær, að hún varðar einungis 3. gr. Það er þar sem óverðtryggð lán er tekið út; hins vegar er allt umhverfi 3. gr. skilgreint í 2. gr. og þar er sérstaklega fjallað um óverðtryggð lán. Það þyrfti því að breyta 3. gr. svolítið mikið ef menn vilja taka út þennan greinarmun á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum. Síðan finnst mér mikilvægt að árétta, ég veit ekki hvort það er misskilningur í umræðunni eða misskilningur hjá mér, að í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að fólk megi ekki ráðstafa viðbótarlífeyrissparnaðinum inn á verðtryggt lán. Í 2. gr. b er sagt að ráðstafa megi iðgjaldi inn á höfuðstól láns sem tryggt er með veði í fyrstu í búð. Það gildir auðvitað líka um verðtryggð lán. Það er því ekkert verið að útiloka verðtryggð lán í frumvarpinu. Mér finnst það rangt sem er sagt hér í umræðunni, ég held að ég hafi heyrt rétt, að verið sé að girða fyrir það að fólk sem ákveður að taka verðtryggð lán geti notið þessa úrræðis. Það er ekki rétt. Það er heimild til að greiða inn á höfuðstól verðtryggðs láns og óverðtryggðs láns í frumvarpinu; svo er sérstök heimild til að greiða niður afborganir á óverðtryggðu láni. Það er byggt á þeirri röksemd að afborganir á óverðtryggðum lánum eru yfirleitt hærri en af verðtryggðu láni. Ég er út af fyrir sig alveg sammála því. En mér finnst svolítið skrýtið að vera að færa bönkunum ákveðinn ríkisstyrk með því að ríkið fari að greiða niður afborganir á dýrara lánsforminu. Ég mundi halda að allt þetta ætti að fara út, með þeim fyrirvara að ég styð ekki þetta frumvarp, en þá væri langhreinlegast að hafa þetta einfaldlega þannig að verja megi uppsöfnuðu iðgjaldi til kaupa á fyrstu íbúð og/eða ráðstafa iðgjaldi inn á höfuðstól láns sem tryggt er með veði í fyrstu íbúð. Punktur. Það á ekkert að vera að bjóða upp á að greiða afborganir sérstaklega af óverðtryggðum lánum til að reyna, á mjög óljósum pólitískum forsendum, að beina fólki í lánsform sem að mörgu leyti er dýrara. Hins vegar þarf yfirgripsmeiri breytingartillögur við frumvarpið en hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason lagði fram til þess að það verði eins og ég hef lýst. Ég vildi bara taka fram að mér finnst misskilningur að segja að úrræðið nýtist ekki þeim sem taka verðtryggð lán. Það gerir það. Og svo þetta grundvallaratriði að mér finnst ekki skynsamlegt að greiða sérstaklega niður afborganir á óverðtryggðum lánum og gera þannig greinarmun á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum. Ég veit ekki hvort ég hef eitthvað skýrt þetta mál en ég fann þörf hjá mér til að lýsa því, alla vega reyna að gera tilraun til þess, hvernig ég skil þetta. Eftir sem áður er afstaða mín og Bjartrar framtíðar óbreytt. Við viljum sem minnst af þessu frumvarpi vita og ætlum ekkert að blanda okkur meira inn í þessa áhugaverðu deilu milli þingmanna stjórnarflokkanna um óverðtryggð og verðtryggð lán. Við teljum frumvarpið í grundvallaratriðum algerlega marklaust.
Ég kem hér rétt aðeins upp til að rifja upp það sem við erum að greiða atkvæði um. Við erum sem sagt að afturkalla þá breytingu sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason lagði til við 2. umr. málsins. Verði sú breyting ekki afturkölluð getur skapast óvissa um túlkun lagaákvæða frumvarpsins og einnig getur skapast töluverð óvissa um þann kostnaðarauka sem kann að falla á ríkissjóð og sveitarfélög. Þess vegna legg ég til að við afturköllum þá breytingu. Sú breyting hefði þurft að vera öðruvísi í laginu hefði hún átt að ná tilgangi sínum hér í gær. En verði þessi tillaga sem ég mæli hér fyrir samþykkt verður efni 3. gr. fært í sitt upprunalega form og þannig komið í veg fyrir óvissu í túlkun laganna á kostnaðarauka ríkisins.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Þarna er um að ræða mál þar sem augljós stefna ríkisstjórnarinnar um að nýta sameiginlega sjóði skattgreiðenda til að mismuna ólíkum tekjuhópum skín í gegn. Niðurstaðan verður sú að þeir tekjuhærri fá hærri skattafslátt en hinir tekjulægri og þar með hærra hlutfall af opinberu fé í húsnæðisstuðning. Þetta er ekki fyrsta málið þar sem svo háttar til að mismunun og ójöfnuður í samfélaginu eykst. Hér er um að ræða illa grundað frumvarp sem hefur fengið gagnrýni úr mjög mörgum áttum. Hér er gagnrýnt að ekki sé tekið á raunverulegum vanda á húsnæðismarkaði. Þingflokkur VG leggst gegn málinu.
Forseti. Þegar kemur að því að taka heildrænt á málum þarf að gera það heildrænt. Píratar líta ekki svo á að þetta mál muni taka á því neyðarástandi sem er hjá mjög mörgum ungum manneskjum þegar kemur að því að geta komist úr foreldrahúsum eða af leigumarkaði sem á ákveðnum svæðum í borginni er óviðunandi. Það kemur fram m.a. hjá Viðskiptaráði að nær hefði verið að ráðast að rót vandans sem sé óhagfelld launaþróun yngri kynslóða. „Nær væri að leggja fram aðgerðaáætlun um þau efni fremur en að bæta við enn einu stuðningskerfinu í húsnæðismálum“, eins og það er orðað í umsögn Viðskiptaráðs. Ég verð að taka undir það að hér skortir á heildrænar aðgerðir og við erum bara í einhverjum smáskammtalækningum fyrir þann hóp sem ef til vill þarf hve minnst á þessu að halda. Því munu Píratar leggjast gegn málinu.
Virðulegi forseti. Þetta mál leysir engan vanda en heldur áfram þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að færa fé til þeirra sem síst þurfa á því að halda á húsnæðismarkaði eins og allar aðgerðir hennar á húsnæðismarkaði þetta kjörtímabil. Ef menn vilja styðja við fyrstu íbúðar kaupendur blasir við að nýta vaxtabótakerfið sem hentar langbest til að koma stuðningi til þeirra sem þurfa nauðsynlega á honum að halda. Það er auðvitað grátbroslegt að hér standi til að staðfesta að veita þeim sem eru með 1.400 þús. kr. í mánaðarlaun sérstakan ríkisstyrk til þess að bjóða hærra í íbúðir sem þeir nú þegar geta keypt. Það er svo til að toppa allt saman að hér reynir stjórnarmeirihlutinn að vinda ofan af þeirri skynsamlegu breytingu sem samþykkt var í gær að undirlagi hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar að vera ekki að mismuna fólki þegar það fær þennan opinbera stuðning eftir því hvaða lánsform það velur sér. Nei, nei. Hér ætla ofstjórnarflokkarnir að halda áfram og koma málum þannig fyrir að þeir sem kjósa að taka [[Forseti hringir.]]verðtryggð lán, sem er mikill meiri hluti kaupenda í dag, fái ekki opinberan stuðning en hins vegar [[Forseti hringir.]]fái þeir sem eru tilbúnir að ofurselja sig valdi bankanna og taka óverðtryggð lán opinberan stuðning til að borga bönkunum enn hærri vexti.
Virðulegur forseti. Eins og ég hef lýst áður hefur Björt framtíð verið opin fyrir því að hanna leiðir fyrir fólk til að nota þetta sparnaðarform, viðbótarlífeyrissparnaðinn, í mismunandi tegundir sparnaðar. Hér er sú grundvallarhugsun fyrir hendi. Hins vegar eru þeir annmarkar á þessu frumvarpi að þetta úrræði gagnast fyrst og fremst þeim sem mætti halda fram að þyrftu enga sérstaka aðstoð frá ríkinu til að koma sér þaki yfir höfuðið og gagnast mjög illa, ef nokkuð, þeim sem hafa litlar tekjur og eiga í raunverulegum vandræðum með að koma sér þaki yfir höfuðið. Þess vegna er þetta frumvarp gagnslaust. Þess vegna getum við ekki stutt það. Þess vegna erum við með hundshaus í þessu máli sem við sýnum með gula takkanum. Ef það kæmu hins vegar einhverjar aðrar aðgerðir sem mundu til viðbótar við þessar hjálpa fólki að kaupa sína fyrstu íbúð, sem væru sérstaklega hannaðar til að mæta þeim sem fyrirsjáanlega hafa litlar tekjur, þá mundi málið kannski horfa öðruvísi við. En þannig er það ekki svo að við erum áfram á gulu í þessu og líka varðandi þær breytingartillögur sem hafa verið til umræðu.
Virðulegi forseti. Það er mjög ánægjulegt að við séum að klára þetta mál. Við eigum að hjálpa ungu fólki að eignast húsnæði. Það kerfi sem hefur verið fram til þessa hefur hvatt fólk til að skuldsetja sig. Það er alveg fáránlegt að hlusta á aðila hér segja að mismunun sé í gangi eftir því hvað menn fá mikinn ríkisstyrk. Þannig hefur það verið í vaxtabótakerfinu. [[Gripið fram í: Nú?]]Stjórnvöld hafa hvatt ungt fólk, og sérstaklega þeir flokkar sem tala gegn þessu, til að skuldsetja sig mikið. Við erum að snúa við. Við hvetjum fólk til að spara. [[Gripið fram í: Er það?]]Hjálpum því að eignast. Það er áhugavert að sjá ákveðna stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka berjast gegn því. Það verður munað. Hér afhjúpa [[Gripið fram í.]]sósíalistarnir á þingi sig algerlega. Þeir vilja ekki að ungt fólk í þessu landi fái að eignast sitt húsnæði. Þess vegna greiða þeir atkvæði gegn þessu. [[Forseti hringir.]]Við styðjum að sjálfsögðu þetta stórgóða mál.
Hæstv. forseti. Hér er um afar jákvætt frumvarp að ræða um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð, sem ég styð heils hugar. Fólk er stutt til sparnaðar og kaupa á fyrstu íbúð. Frumvarpið leysir auðvitað ekki allan vanda, eins og þann skort á framboði sem er á húsnæðismarkaði, en hér er sannarlega um mjög jákvæðan stuðning að ræða. Ég vil í ljósi umræðunnar um að mismunað sé eftir lánaformum benda á b-lið 2. gr. Þar stendur skýrum stöfum að hægt sé að ráðstafa iðgjaldi inn á höfuðstól láns sem tryggt er með veði í fyrstu íbúð. Það stendur þarna. Við greiðum jafnframt atkvæði á eftir um breytingartillögu sem er óhjákvæmilegt að fara í og vinda ofan af breytingartillögu 2. meiri hluta sem við samþykktum í gær, vegna þess að það skortir mat á áhrifum af þeirri tillögu og eðlisbreytir hún markmiðum frumvarpsins.
Virðulegur forseti. Það er merkilegt að sitja hér og hlusta á stjórnarandstöðuna tala um að allt sem þessi ríkisstjórn hafi gert í húsnæðismálum sé af hinu vonda. Fjögur frumvörp voru afgreidd á vorþingi, um almennar íbúðir, húsaleigubætur og fleiri frumvörp frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, í góðri sátt út úr velferðarnefnd. Að tala eins og ekkert hafi verið gert fyrir fólk á húsnæðis- og leigumarkaði er náttúrlega, virðulegur forseti, ég leyfi mér að nota orðið, tómt bull. Þeir þingmenn sem þannig tala hafa bara ekki verið í þingsal og fylgst með. [[Gripið fram í.]]Þessu frumvarpi hins vegar er ætlað að gefa fólki sem nýtir séreignarsparnað sinn tækifæri til að greiða, til að spara í fyrsta lagi, til þess að eiga fyrir fyrstu útborgun; í öðru lagi til þess að geta greitt inn á annað tveggja, verðtryggt eða óverðtryggt lán. Það er því ekki verið að mismuna einstaklingum eftir því hvort þeir taka verðtryggð eða óverðtryggð lán. Það er skýrt og skorinort í frumvarpinu. [[Forseti hringir.]]Þetta er framfaraskref, skref sem gefur ungu fólki tækifæri til að spara og borga inn á sína fyrstu íbúð. Ég fagna framkomu þess.
Virðulegur forseti. Vaxtabótakerfið beinir ríkisstuðningi til þeirra sem mestan stuðning þurfa vegna þess að þeir hafa meðaltekjur eða lágar og litlar eignir. Þetta nýja kerfi Sjálfstæðisflokksins beinir ríkisstuðningi til þeirra sem hæstar hafa tekjurnar og best standa í samfélaginu. Það er réttlæti á haus, virðulegur forseti. Við eigum ekki að eyða skattpeningum í að styrkja þá sem eru vel efnum búnir fyrir heldur nota þá til að bæta lífsskilyrði venjulegs vinnandi fólks með meðaltekjur og lægri tekjur og þá sem ekki eiga eignir fyrir og geta bjargað sér á húsnæðismarkaði.
Virðulegi forseti. Hér hafa ýmis orð fallið um þingmenn, svo sem að þeir sem hafa efasemdir um og séu jafnvel á móti þessu frumvarpi séu sósíalistar. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór með þau orð að menn væru sósíalistar ef þeir hefðu efasemdir í þessu máli. Ég tek það ekki til mín. Ég vænti þess að … [[Gripið fram í.]]- Já, ég tek þetta ekki til mín. [[Gripið fram í.]]Við erum víst í sama flokki [[Forseti hringir.]]og það er ekki sósíalistaflokkur. En sumt í þessu frumvarpi er þess eðlis að annaðhvort er frumvarpið vanbúið eða þá að það mismunar þegnum með þeim hætti sem sá flokkur sem ég tilheyri getur ekki sætt sig við. Ef þetta mál er vanbúið [[Gripið fram í.]]er ekkert annað að gera en að hysja upp um sig og girða í brók og laga það sem út af stendur. En markmiðið er alveg skýrt, að styðja fólk til að kaupa fyrstu íbúð. Um það er enginn ágreiningur á milli mín og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. [[Forseti hringir.]]En að ég sé sósíalisti, ég frábið mér það, virðulegur forseti, ég er ekki sósíalisti. [[Gripið fram í: Það er heiðursnafngift.]] [[Gripið fram í: Þú ert svolítill framsóknarmaður.]]
Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og vekja athygli sérstaklega á einum lið í því frumvarpi sem hér er til afgreiðslu. Það er undir liðnum Ýmislegt, undir málefnasviði 2, mennta- og menningarmálaráðuneyti. Þar er um að ræða 50 millj. kr. framlag sem er ákveðið, verði þetta að lögum, að nota í máltækniverkefnið, þ.e. að undirbyggja það að taka næstu skref í þá átt að íslenskan verði nothæf í hinum nýja tækniheimi. Ég ætla að leyfa mér að spá því að af öllum þeim ágætu málum sem hér eru inni muni þetta einstaka mál, þó upphæðin sé ekki mjög há, hafa mest að gera og skipta mestu máli af þeim sem hér eru til umfjöllunar þegar til lengri tíma er horft, enda er sjálf íslenskan, tungan okkar, að veði.
Forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að hér er bráðabirgðaákvæði um lið í lögum um útlendinga sem við píratar höfum varað við. Það er skilgreiningin á öruggum löndum. Það var t.d. þannig að það mætti senda útlendinga til öruggra landa þar sem eru dauðarefsingar og mundi það seint vera skilgreint sem öryggi ef þú ert sendur til baka og óttast um líf þitt. Ég held að við þurfum að stíga mjög varlega til jarðar þegar við notum slíkar skilgreiningar í heimi þar sem eru miklar breytingar og sviptingar. Ég vonast til þess að ekki verði gripið til svona bráðabirgðaákvæða þar sem þú hefur ekki rétt til að kæra úrskurð. Ef við fáum inn hópa af flóttamönnum eða hælisleitendum þurfum við að fara mjög varlega. [[Forseti hringir.]]Ég tel að það þurfi að vera miklu meiri umræða um svona mál hér á þingi en er um þetta tiltekna mál.
Í tilefni þessarar atkvæðagreiðslu finnst mér mikilvægt að lýsa skilningi mínum á málinu. Mér finnst þetta ekki þægilegt frumvarp og að setja svona sérákvæði af einhverju tilefni sem blasir við, það er mikið af umsóknum frá tilteknum löndum um hæli eða vernd hér á landi. Mér finnst mjög mikilvægt að þegar kemur til þess að nýta þetta ákvæði, sem verður væntanlega lögfest núna til bráðabirgða, til að vísa fólki aftur til síns heima, sé það aðeins gert ef það er algerlega augljóst að um tilhæfulausa umsókn um vernd er að ræða. Ef það kann að vera einhver ástæða fyrir því að viðkomandi sé að sækja um vernd sé hann ekki sendur heim. Að þessu spurði ég í nefndarvinnunni og ég fékk staðfestingu á að það væri skilningurinn. Hins vegar er það auðvitað lykilatriði að kæruferlið heldur áfram hér á landi. Það er ekki verið að taka af þessu fólki þann rétt að leita réttar síns þó að það sé sent aftur til síns heima. Ég vildi bara að það væri alveg skýrt.
Hæstv. forseti. Ég vil bara taka það fram að við erum ekki að gera breytingar á því ákvæði er fjallar um örugg ríki. Þetta ákvæði gildir einungis til áramóta þegar nýju útlendingalögin taka gildi. Hér er verið að stíga eins lítið skref og í rauninni er hægt. Engu að síður er það mjög mikilvægt og ég þakka fyrir þann skilning sem málið fær hér í þinginu. Við fjölluðum að sjálfsögðu um efnisatriði ákvæðis á þessa lund þegar við fórum með hinn svokallaða útlendingastubb í gegnum þingið fyrr á þessu þingi, í marsmánuði minnir mig þannig að rökin með og á móti hafa verið rædd í allsherjarnefnd og við höfum fengið gesti vegna þess þó að við höfum ekki náð að taka slíka fundi í nefndinni núna í þessum mánuði.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Þetta er einföldun bótakerfisins, breyttur lífeyristökualdur og fleira. Nefndin fjallaði um málið og fékk til sín fjölda gesta á fund, auk þess bárust umsagnir frá allnokkrum aðilum. Ég ætla að byrja á því að fara í efni frumvarpsins og fjalla örlítið um vinnu velferðarnefndar við vinnslu frumvarpsins. Markmiðið með frumvarpinu er að styðja aldraða til sjálfsbjargar og hvetja til atvinnuþátttöku, einfalda almannatryggingakerfið og bæta samspil þess við lífeyrissjóðakerfið ásamt því að auka stuðning við þann hóp aldraða sem hefur mjög lágar eða engar tekjur sér til framfærslu aðrar en bætur almannatrygginga. Nái frumvarpið fram að ganga munu bótaflokkar vera sameinaðir og þeim fækkað, svokölluð frítekjumörk verða afnumin og útreikningar einfaldaðir. Frumvarpinu er ætlað að bregðast við þeim áskorunum sem samfélagið stendur frammi fyrir vegna hækkaðs hlutfalls eldri borgara af mannfjölda og lengingar meðalævinnar. Með frumvarpinu er lagt til að aukinn verði sveigjanleiki við starfslok og upphaf lífeyristöku og skapaður hvati fyrir aldraða til áframhaldandi atvinnuþátttöku eftir vilja og getu hvers og eins, auk þess að lífeyristökualdur verði hækkaður í skrefum um þrjú ár yfir 24 ára tímabil. Þá er gert ráð fyrir að komið verði á fót tilraunaverkefni í samvinnu við hjúkrunarheimili um nýtt fyrirkomulag, m.a. þannig að íbúar á hjúkrunarheimilum haldi lífeyrisgreiðslum sínum en greiði milliliðalaust fyrir almenna framfærslu sem þeir fá þar. Umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar voru flestir jákvæðir í garð frumvarpsins í heild og þá sérstaklega í garð þeirra breytinga er snúa að einföldun kerfisins, m.a. með sameiningu bótaflokka, og tillögu þess efnis að sérstök uppbót til framfærslu falli brott sem félagsleg aðstoð en renni inn í sameinaðan bótaflokk, ellilífeyri. Þá lýsa nokkrir umsagnaraðilar yfir ánægju sinni með að svokölluð króna á móti krónu áhrif falli brott. Nefndinni bárust engu að síður ábendingar sem nefndin taldi rétt að taka til nánari skoðunar. Leggur meiri hlutinn til nokkrar breytingar til að koma til móts við þær. Virðulegur forseti. Ég ætla hér að fara yfir þær greinar og held lestrinum áfram. Í umsögn Tryggingastofnunar um 3. efnismgr. 2. gr. kemur fram að afar mikilvægt sé að lífeyrisþegar taki vel upplýsta ákvörðun um upphaf töku lífeyris svo þeir geti nýtt þau tækifæri sem í þessum breytingum eru fólgnar. Stofnunin leggur því áherslu á að geta tryggt nægjanlega einstaklingsbundna upplýsingagjöf til umsækjenda og að þeir fái nægan umþóttunartíma til að meta upplýsingar áður en þeir taka ákvörðun um upphaf töku lífeyris. Stofnunin telur mikilvægt að umsækjandi geti dregið umsókn sína til baka án þess að það hafi áhrif á rétt til hækkunar lífeyris. Einnig telur stofnunin mikilvægt að þó að greiðsla lífeyris hafi átt sér stað geti umsækjandi samt sem áður afturkallað umsókn sína og endurgreitt fyrstu greiðslu. Meiri hlutinn tekur undir þessar athugasemdir Tryggingastofnunar og gerir tillögu að breyttu orðalagi. Við umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið komu fram ábendingar um óljóst orðalag heimildar til að greiða hálfan ellilífeyri en nauðsynlegt er að ellilífeyrisþegar hefji töku hálfs lífeyris hjá öllum lífeyrissjóðum sem þeir hafa áunnið sér rétt í til að heimilt verði að hefja samtímis töku hálfs ellilífeyris innan almannatryggingakerfisins. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á 2. gr. frumvarpsins þar að lútandi. Þá erum við komin að frítekjumarki vegna tekna ellilífeyrisþega. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á almannatryggingakerfinu hvað varðar ellilífeyri. Gildandi kerfi gerir ráð fyrir frítekjumörkum og hefur það verið talið flækja kerfið að sama frítekjumark gildi ekki um allar tekjur, óháð uppruna þeirra. Samkvæmt frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir frítekjumörkum vegna tekna og er það í samræmi við tillögur nefndarinnar sem falið var að endurskoða almannatryggingalögin. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er ekki gert ráð fyrir frítekjumörkum vegna tekna í breyttu kerfi í því skyni að einfalda kerfið en samhliða er lagt til að áhrif tekna á fjárhæð ellilífeyris verði hin sömu án tillits til hvers konar tekjur er um að ræða. Þannig gerir frumvarpið ráð fyrir að ellilífeyrir lækki um 45% af tekjum lífeyrisþegans. Mikil umræða hefur orðið um mikilvægi þess að hafa frítekjumark, vegna atvinnutekna en einnig tekna almennt, óháð uppruna þeirra. Ljóst er að hagsmunasamtök þeirra er mál þetta varðar töldu mjög mikilvægt að ellilífeyrisþegar gætu haft einhverjar tekjur án þess að þær hefðu áhrif á fjárhæð ellilífeyrisins og kom það fram bæði í umsögnum um frumvarpið og á fundum nefndarinnar. Eftir töluverðar umræður komst meiri hlutinn að þeirri niðurstöðu að leggja til að sett verði frítekjumark sem gildi um allar tekjur. Þannig verði tekið tillit til þessara sjónarmiða en þó þannig að litið sé til þeirra markmiða til einföldunar á ellilífeyriskerfi almannatrygginga sem að er stefnt í frumvarpinu og jafnframt að slíkt frítekjumark gæti nýst fleiri ellilífeyrisþegum en eingöngu þeim sem hafa atvinnutekjur. Eftir að metinn hafði verið kostnaðarauki við það að setja frítekjumörk vegna allra tekna er því gert ráð fyrir að ellilífeyrisþegar geti haft 25.000 kr. á mánuði í tekjur án þess að það hafi áhrif á fjárhæð ellilífeyrisins til lækkunar. Um er að ræða almennt frítekjumark og skiptir þá ekki máli hvort um er að ræða atvinnutekjur, greiðslur frá lífeyrissjóðum, fjármagnstekjur eða hugsanlega aðrar greiðslur. Leggur meiri hlutinn því til breytingar á 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins þess efnis. Þá eru það reikningar í eigu fjárhaldsmanns. Í 9. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að bætur og greiðslur skuli greiddar inn á reikning hjá viðskiptabönkum eða sparisjóðum í eigu greiðsluþega eða eftir atvikum reikning í eigu fjárhaldsmanns hans eða umboðsmanns dánarbús. Í umsögn Tryggingastofnunar kemur fram að heimild á greiðslu til fjárhaldsmanns sé ekki í samræmi við núverandi framkvæmd og öryggi í greiðsluframkvæmd. Stofnunin kveðst hafa lagt á það áherslu að greiðslur fari ávallt inn á reikning viðskiptamanns nema þegar um dánarbú sé að ræða. Meiri hlutinn tekur undir þessar athugasemdir en telur mikilvægt að halda inni heimild til að greiða inn á reikninga dánarbúa. Leggur meiri hlutinn til að heimild til að greiða bætur eða greiðslur inn á reikning í eigu fjárhaldsmanns greiðsluþega falli brott. Þá er það um fanga og ráðstöfunarfé. Með frumvarpinu er lögð til breyting á orðalagi 3. málsl. 1. mgr. 56. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum. Í umsögn Afstöðu, félags fanga og annarra áhugamanna um bætt fangelsismál og betrun, kom fram gagnrýni sem beindist einkum að því að með þessari breytingu yrði lögfest það fyrirkomulag að vasapeningar verði ekki greiddir til öryrkja sem eru vistaðir í fangelsi nema þegar um sérstakar aðstæður sé að ræða. Þetta gangi þvert gegn upprunalegum vilja löggjafans um að lífeyrisþegar í fangelsum nytu sömu réttinda og lífeyrisþegar sem dvelja á sjúkrahúsum. Með breytingunni yrði ráðstöfunarfé þessara einstaklinga skert úr 58.000 kr. niður í 12.500 kr. á mánuði og telur félagið engin málefnaleg rök standa fyrir því. Á fundi nefndarinnar með félaginu kom fram að upphæð dagpeninga Fangelsismálastofnunar hafi síðast verið hækkuð árið 2006. Meiri hlutinn er sammála um að heildarendurskoðunar sé þörf á málefnum öryrkja og ellilífeyrisþega í fangelsum og er því ekki tilbúinn til að skerða réttindi þeirra frekar nú. Meiri hlutinn leggur því til að 11. gr. frumvarpsins falli brott. Þá erum við komin í kaflann um lífeyrisgreiðslur almannatrygginga að þær nemi 300.000 kr. frá og með árinu 2018 í samræmi við kauptryggingu kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á almannatryggingakerfinu hvað varðar ellilífeyri en ekki eru lagðar til sérstakar hækkanir á samanlagðri fjárhæð bóta enda þótt lagt sé til að þær sameinist í einn bótaflokk, ellilífeyri. Í umsögnum, sem og á fundum nefndarinnar, var þetta gagnrýnt og töldu hagsmunasamtök þeirra er mál þetta varðar mjög mikilvægt að bætur verði hækkaðar til samræmis við þróunina á vinnumarkaði. Endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna gat þess í skýrslu sinni til ráðherra að eðlilegt væri að lífeyrir almannatrygginga hækkaði til samræmis við lágmarkslaun en nefndin lagði þó ekki til ákveðnar breytingartillögur og var 69. gr. laganna, sem kveður á um það á hvern hátt skuli staðið að hækkun á fjárhæð bótanna, ekki endurskoðuð í þessum áfanga. Gerir frumvarpið því ráð fyrir að bætur almannatrygginga muni almennt hækka í samræmi við 69. gr. laganna. Nefndin fjallaði á fundum sínum ítarlega um málið. Áhersla var lögð á að fjárhæðir lífeyrisgreiðslna til þeirra sem halda einir heimili verði í samræmi við kauptryggingu kjarasamninga á almennum vinnumarkaði en kauptryggingin mun taka breytingum 1. maí 2017 og 1. maí 2018. Meiri hlutinn bendir á að þetta sé jafnframt í samræmi við framangreint álit endurskoðunarnefndar almannatryggingalaganna. Kauptrygging samkvæmt kjarasamningi Starfsgreinasambandsins/Eflingar og SA verður 280.000 kr. á mánuði frá 1. maí 2017 og 300.00 kr. á mánuði frá 1. maí 2018 og skoðaði nefndin leiðir til þess að ná því markmiði hvað varðar greiðslur almannatrygginga til lífeyrisþega. Samkvæmt 8. gr. laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, er heimilt að greiða lífeyrisþega sem er einn um heimilisrekstur svokallaða heimilisuppbót. Meiri hlutinn leggur til að framangreindu markmiði verði náð með því að heimilisuppbótin verði hækkuð samkvæmt frumvarpinu, úr 34.126 kr. á mánuði í 48.662 kr. á mánuði. Er jafnframt gert ráð fyrir að fjárhæð ellilífeyris og heimilisuppbótar verði hækkuð um 7,1% frá og með 1. janúar 2017 eins og 69. gr. laganna gerir ráð fyrir. Það tryggir að þeir ellilífeyrisþegar sem halda einir heimili og hafa ekki aðrar tekjur sem hafa áhrif til lækkunar á fjárhæð bóta fái 280.000 kr. á mánuði frá og með 1. janúar 2017. Þá verði bætt ákvæði við lögin sem kveði á um að þegar bætur hækka til samræmis við umrædda 69. gr. laganna frá og með 1. janúar 2018 verði tryggt að ellilífeyrisþegar sem halda einir heimili fái samanlagðan ellilífeyri og heimilisuppbót að fjárhæð 300.000 kr. á mánuði enda hafi þeir ekki aðrar tekjur sem hafi áhrif til lækkunar á fjárhæðina. Lækkunarhlutfall vegna annarra tekna verði óbreytt frá því sem lagt er til í frumvarpinu eða 45% en verði 11,9% á heimilisuppbótina í stað 7,5%. Kerfisbreyting sú sem frumvarpið gerir ráð fyrir tekur ekki til almannatryggingakerfis vegna örorku. Í frumvarpinu er því ekki kveðið á um breytingar á ákvæðum laganna um örorku og bætur vegna örorku. Þrátt fyrir það telur meiri hlutinn að sanngirnissjónarmið standi til þess að láta öryrkja einnig njóta bótahækkana og að þeir þurfi ekki að bíða þess að frumvarp um breytingar á almannatryggingakerfinu, hvað varðar bætur vegna örorku, líti dagsins ljós til að fá þá hækkun. Vegna sameiningar bótaflokka í einn bótaflokk, nýjan ellilífeyri, greiðist sérstök uppbót til framfærslu eingöngu til örorkulífeyrisþega eftir gildistöku laganna. Leggur meiri hlutinn því til að markmiðinu hvað varðar örorkulífeyri verði náð með því að hækka það viðmið sem greiðsla sérstakrar uppbótar til framfærslu samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga um félagslega aðstoð miðast við. Þannig hækki allar bætur um 7,1% í samræmi við 69. gr. frá 2017 en að framfærsluviðmið þeirra sem halda heimili einir verði hækkað umfram það og verði 280.000 kr. á mánuði. Enn fremur hækki bætur í samræmi við 69. gr. almannatryggingalaga 1. janúar 2018 en þá verði einnig tryggt að framfærsluviðmið þeirra sem halda einir heimili verði 300.000 kr. á mánuði. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu í samræmi við framangreint. Síðan er það bráðabirgðaákvæði við lög um málefni aldraðra. Í 18. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að við lög um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum, bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem gerir ráð fyrir að ráðherra skuli skipa starfshóp til að útfæra og koma á tilraunaverkefni í samvinnu við eitt eða fleiri hjúkrunarheimili um nýtt fyrirkomulag á greiðsluþátttöku íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Samband íslenskra sveitarfélaga taki þátt í því verkefni. Í umsögn sambandsins kemur fram að það telji að bæta þurfi inn í ákvæðið betri lagastoð fyrir umræddu fyrirkomulagi, þ.e. að notandi greiði milliliðalaust annars vegar húsaleigu og hins vegar framfærslu, t.d. mat o.fl. Sambandið bendir á að samkvæmt lögmætisreglu íslensks stjórnsýsluréttar þurfi innheimta þjónustugjalda að styðjast við viðhlítandi lagaheimild. Meiri hlutinn tekur undir þessar athugasemdir og gerir tillögu að bættu orðalagi í samræmi við umsögn sambandsins. Að teknu tilliti til alls þess sem að framan hefur komið fram leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, þ.e. þskj. 1791 við mál nr. 857. Þetta er gert á Alþingi þann 11. október 2016. Undir þetta nefndarálit og þessar breytingartillögur, sem gerð er grein fyrir í þskj. 1791, skrifa framsögumaður málsins, Elsa Lára Arnardóttir og hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Óli Björn Kárason, Unnur Brá Konráðsdóttir og Silja Dögg Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Þótt ég sé ekki ósammála markmiði þessa frumvarps þá stoppaði ég við aukauppbótina sem einstaklingar fá sem búa einir. Mér finnst það svolítið sérstakt að borga fólki uppbót ef maki þeirra er fallinn frá, við erum að tala um gamalt fólk eða ellilífeyrisþega. Ég skil vel að það sé dýrara að vera einn, að halda heimili einn en ekki með öðrum, en af hverju er ekki bara ein flöt hækkun fyrir alla, af hverju er verið að hækka þennan eina bótaflokk umfram aðra og þá ekki jafnt? Hver eru jafnaðarsjónarmiðin þegar kemur að því? Hver eru eiginlega rökin á bak við það? Mig langar að heyra það frá hv. þingmanni og fá að fræðast aðeins meira um það.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur fyrir andsvarið. Það er rétt sem kemur fram að þeir aldraðir sem búa einir eða halda einir heimili fá 280 þús. kr. hækkun og upp í 300 þús. kr. Hins vegar verðum við að gera okkur grein fyrir að kerfisbreytingin vegna þeirra sem halda einir heimili, og auðvitað líka til þeirra sem eru í sambúð með öðrum, hefur jákvæð áhrif á samspil annarra tekna úr lífeyrissjóðum, vegna fjármagnstekna, vegna atvinnutekna. Það munu allir einstaklingar koma betur út úr þessu nýja kerfi, eða þeir sem hafa ekki aðrar tekjur sem eru hærri en 450–500 þús. kr. á mánuði, þannig að allir einstaklingar koma betur út úr kerfinu en áður. Þetta eru mikilvæg skref, ein stærstu skref sem stigin hafa verið til bóta í almannatryggingakerfinu í mjög langan tíma. Hér hefur meiri hluti velferðarnefndar ákveðið að bregðast við ákalli frá m.a. Landssambandi eldri borgara. Þeir hafa lýst ánægju sinni með þessi mikilvægu skref, kallað eftir því að Alþingi samþykki breytingarnar. Síðan þurfum bara að halda áfram að bæta í kerfið á nýju þingi. En þetta eru mikilvæg skref og komið til móts við aukinn kostnað þeirra einstaklinga sem halda einir heimili.
Virðulegi forseti. Þetta svar svaraði hreinlega ekki spurningu minni. Spurning mín er ósköp einföld: Hver eru rökin á bak við það að hækka heimilisuppbót hjá ákveðnum einstaklingum meira en hjá öðrum? Hver er rökstuðningurinn á bak við það? Þetta er mjög einföld spurning. Þar sem ég sit ekki í hv. velferðarnefnd þekki ég ekki þá umræðu sem átti sér stað þar, þar af leiðandi finnst mér þess virði að koma hingað upp og spyrja hv. þingmann, þannig að ég geti áttað mig betur á forsendunum sem liggja að baki. Að sjálfsögðu skil ég vel að fólk muni koma vel út úr þessu, en spurningin er: Hver er rökstuðningurinn fyrir því að hækka þessa heimilisuppbót umfram annað?
Hæstv. forseti. Ég þakka aftur fyrir andsvarið. Eins og tölur, greinargerðir og ýmislegt annað sýnir fram á er mun dýrara að halda heimili einn en að vera í sambúð með öðrum. Jafnframt sýna ýmis gögn okkur að þeir sem búa með öðrum eru oft með samanlagðar hærri tekjur, því að oft er annar aðilinn með mun hærri tekjur úr öðrum sjóðum, en einstaklingur sem er einn og þarf að reiða sig á eigin framfærslu. Okkur fannst mikilvægt skref að koma á móts við þá sem verst eru staddir í kerfinu og hækka heimilisuppbót þeirra, það væru mikilvæg fyrstu skref. Síðan er mikilvægt að halda áfram að gefa í þennan málaflokk, eins og núverandi ríkisstjórn hefur gert á þessu kjörtímabili, og það ætlum við okkur að gera ef við fáum umboð til þess áfram.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu við frumvarp um breytingar á lögum um almannatryggingar og fleiri lögum fyrir hönd minni hlutans í velferðarnefnd. Það er rétt að það komi fram að það erum við fulltrúar Samfylkingarinnar, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, fulltrúi Bjartrar framtíðar, sem og áheyrnarfulltrúi Pírata, sem að þessu standa í sameiningu. Það er mikilvægt að hafa í huga, þegar við ræðum almannatryggingar, að um er að ræða gríðarlega mikilvægt framfærslukerfi fyrir tugþúsundir Íslendinga. Breytingar á því þurfa að vera vel hugsaðar og unnar með greiningu að baki. Það hefur farið mikil vinna í þá kerfisbreytingu sem hér er verið að leggja til og í raun hefur þetta kerfi verið í endurskoðun í tæp tíu ár og svipaðar tillögur voru lagðar fram fyrir fjórum árum. Það eru því mikil vonbrigði að ekki hafi tekist á þessum fjórum árum að ná samkomulagi við hagsmunasamtök örorkulífeyrisþega þannig að sú kerfisbreyting sem hér er verið að gera fyrir greiðslur til ellilífeyrisþega eigi sér ekki jafnframt stað gagnvart örorkulífeyrisþegum og þeir sitji áfram eftir með 100% tekjuskerðingar á hluta af sínum greiðslum. Það er líka um þetta mál að segja, þó að það hafi verið í vinnu eða verið í meðförum nefndar svo árum skiptir, að frumvarpið kom mjög seint hér inn í þingið. Fyrir utan það að það hafi ekki náð til örorkulífeyrisþega þá bætir það heldur í engu kjör þeirra lífeyrisþega sem lökust kjör hafa. Það er verulega ámælisvert. Upphaflega voru ekki lagðar til neinar kjarabætur til samræmis við það sem gerist á vinnumarkaði. Það þarf svo sem ekki að koma á óvart því að þeir flokkar sem að þessu nefndaráliti standa, fjórir stjórnmálaflokkar hér í minni hluta á Alþingi, hafa sameiginlega margoft lagt fram tillögur um að greiðslur almannatrygginga til öryrkja og eldri borgara hækki til samræmis við kjarasamninga. Meiri hlutinn hér í þinginu, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa alltaf hafnað þessum breytingartillögum okkar; síðast hér í gær höfnuðu þau afturvirkum greiðslum úr almannatryggingakerfinu til 1. maí 2016, svo að kjör lífeyrisþega héldu í við kjör fólks á vinnumarkaði. Eftir að frumvarpið hafði sætt mikilli gagnrýni varðandi þann þátt málsins sem lýtur að kjörum þeirra sem verst standa þá voru lagðar hér fram af hálfu meiri hlutans breytingartillögur um hækkun á greiðslunum og höfum við í minni hlutanum þegar mótað tillögur sem eru miklu réttlátari en þær sem meiri hlutinn er með og kynntum við þær á sérstökum blaðamannafundi í gær. Meiri hlutinn segir að með þessum tillögum sé verið að fylgja ákvæðum kjarasamninga um 280.000 kr. lágmarksgreiðslur árið 2017 og 300.000 kr. lágmarksgreiðslur árið 2018, en þegar betur er að gáð eru þessi loforð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks ansi rýr í roðinu. Ég ætla að fara hér yfir helsta muninn á tillögum okkar í minni hlutanum og meiri hlutans. Meiri hlutinn ætlar eins og í samræmi við forsendur fjárlaga að hækka greiðslur almannatrygginga um 7,1% þannig að þeir lífeyrisþegar sem njóta fullra greiðslna almannatrygginga og búa með öðrum fái 227.000 kr. á mánuði í staðinn fyrir 212.000 kr. En við leggjum til 13,4% hækkun þannig að þeir sem búa með öðrum, bæði öryrkjar og eldri borgarar, fái 241.000 kr. Það er tæplega 14.000 kr. munur á þessari hækkun, er það til þess að auka ekki bilið á milli þeirra sem búa einir og þeirra sem búa með öðrum. Í tillögum okkar hækka líka greiðslur til örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega upp í 280.000 kr. á næsta ári og svo 300.000 kr. árið 2018, en sú hækkun felur í sér 13,4% hækkun á alla bótaflokka, þannig að við erum ekki að auka vægi þeirra bótaflokka í greiðslunum sem skerðast meira. Þetta er flókið því þetta er flókið kerfi, en í einföldu máli sagt leggjum við til að lífeyrisþegar í sambúð fái 14.000 kr. meira á mánuði en tillögur meiri hlutans kveða á um og við leggjum til að hækkuninni upp í 280.000 og 300.000 verði náð með miklu minni skerðingum. Því það er þannig að heimilisuppbótin sem ellilífeyrisþegar munu nú fá ofan á ellilífeyri ef þeir búa einir á að skerðast um 52,5% vegna annarra tekna. Það er hátt skerðingarhlutfall, en meiri hlutinn ætlar að hækka það með breytingartillögum sínum upp í 56,9%. Nú er ég hér að þylja tölur og prósentur í flóknu kerfi. Það er kannski vandinn við þetta flókna kerfi að það er auðvelt fyrir þá sem ekki hafa jöfnuð að leiðarljósi í stjórnmálum að kasta ryki í augun á fólki með því að nefna bara tölur en gera ekki grein fyrir þeim skerðingum sem á móti koma. Það bið ég fólk að hafa hugfast, því að hér er um blekkingarleik hjá meiri hlutanum að ræða. Hér er líka verið að setja sérstakan sambúðarskatt á þá lífeyrisþega sem búa með öðrum. Ég vil taka fram að eftir mikla gagnrýni á afnám frítekjumarka er í breytingartillögum meiri hlutans innleiðing á 25.000 kr. frítekjumarki á allar aðrar tekjur. Við teljum þetta skref í rétta átt og styðjum þá breytingartillögu. Svo er hér í 2. gr. frumvarpsins verið að fjalla um hækkun á lífeyrisaldri, sveigjanlega töku lífeyris, möguleika til að taka hálfan lífeyri og breyttan aldur fyrir réttindaávinnslu í kerfinu. Þessar breytingar koma til vegna þess að eldri borgurum er að fjölga sem hlutfall af mannfjölda á Íslandi og svo er heilsufar landsmanna að batna. Varðandi hækkun í 70 ár er tvennt sem við í minni hlutanum gagnrýnum. Annars vegar er það það að fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að hækkunin upp í 70 úr 67 árum á ellilífeyrisaldri kunni að vera vanhugsuð tillaga. Bent var á að eldra fólk standi höllum fæti á vinnumarkaði og það þurfi ansi hressilega viðhorfsbreytingu þar til þess að aukinn fjöldi launafólks endi ekki starfsævina á atvinnuleysisbótum og mun þessi hækkun ýta undir það, hækkun á ellilífeyrisaldri. Þá er líka bent á að nýgengi örorku eykst hröðum skrefum eftir 60 ára aldur; eðli málsins samkvæmt er líklegra að við töpum starfsgetu með aldrinum. Hér er gott dæmi um erfiðisvinnufólk, verkafólk af ýmsu tagi, iðnaðarmenn, ákveðnar stéttir, sjómenn og fólk sem er í þrifum; sjúkraliðar eru ein af þeim stéttum sem lenda á örorku vegna erfiðisvinnu og álags á líkamann. Bent er á að með þessari breytingu sé ófyrirséð hversu mikil aukning örorkulífeyrisþega verður á móti. Það er því alveg óljóst hvaða áhrif þessi hækkun hefur. Svo er hitt, sem er nú ekki síður stórt vandamál, að Alþýðusamband Íslands bendir á að frumvarp um breytingar á Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna, sem byggir á samkomulagi um breytingu á lífeyrisréttindum, mun ekki fá afgreiðslu hér í þinginu. Þessi mál eru því í uppnámi og ASÍ leggst harðlega gegn því að verið sé að auka á muninn á lífeyrisaldri hjá opinberum starfsmönnum og fólki á almennum vinnumarkaði, en launafólk á almennum vinnumarkaði reiðir sig fremur á framfærslu í gegnum almannatryggingar en opinberir starfsmenn. Við í minni hlutanum skiljum þá viðleitni að hækka töku ellilífeyrisaldurs, en í ljósi bæði skorts á greiningum á áhrif þess á stöðu fólks á vinnumarkaði sem og harðorðaðrar gagnrýni stærstu samtaka launafólks á almennum vinnumarkaði þá höfnum við því að óbreyttu að ellilífeyrisaldur verði hækkaður. Þá komum við að sveigjanlegum starfslokum. Það á sannarlega að vera markmið að gefa fólki meira valfrelsi, að það geti farið fyrr á ellilífeyri með þá skerðingu til frambúðar, eða seinkað honum og fengið hærri lífeyri þegar lífeyristaka hefst eftir 67 ára aldur eða 70 ára aldur. Jafnframt er lagt til að hægt sé að taka hálf réttindi, hálfan lífeyri, sem skerðist ekki vegna annarra tekna, en Tryggingastofnun bendir á ýmis vandkvæði við framkvæmd á því ákvæði og það sé óljóst hvernig hún eigi að fara fram og hver kostnaðurinn verði og hvaða hópum þetta nýtist einna helst. Við í minni hlutanum teljum að slíkur sveigjanleiki sé æskilegur og við eigum að stuðla að valfrelsi fólks sem vill vera lengur eða skemur á vinnumarkaði, að það geti ákveðið það sjálft, en við teljum að þessar breytingar eigi að gera í heildarsamhengi við breytingar á lífeyristökualdri og höfnum því þessum breytingum að svo stöddu. Síðan er enn eitt atriðið úr 2. gr. frumvarpsins, hún fellur öll brott í tillögum okkar, en það er ávinnslutímabil fullra réttinda. Það eru í núgildandi lögum 40 almanaksár á tímabilinu 16 til 67 ára aldur sem viðkomandi verður að hafa búið hér á landi. Í frumvarpinu er lagt til að ávinnslutímabilið breytist í 18 til 70 ára aldur en verði áfram 40 ár, en engin rök eru gefin fyrir hækkuninni á þessum aldri úr 16 í 18 ár. Við öfluðum gagna í nefndinni og þar kemur fram að í flestum tilfellum hefst ávinnslualdurinn á Norðurlöndunum í 15 til 16 árum og við leggjum því til að þetta breytingarákvæði verði fellt brott. Við styðjum breytingartillögu minni hlutans um að fella brott 11. gr. frumvarpsins. Það voru eindregnar óskir okkar í minni hlutanum að við gengjum ekki á réttindi lífeyrisþega sem sitja í fangelsum án þess að heildarskoðun á þeirra kerfi yrði fyrst gerð, því að það er mjög erfitt að fá upplýsingar um hvernig fangar eiga að framfleyta sér á meðan á afplánunartíma stendur. Aðstæður fanga eru mjög ólíkar og við teljum óheppilegt að rýra kjör ákveðins hóps verulega án þess að vita hvað tekur við hjá þeim einstaklingum. Við fögnum þessari breytingu og munum styðja hana. Þá er gert ráð fyrir starfshópi til að útfæra og koma á fót tilraunaverkefni í samvinnu við eitt eða fleiri hjúkrunarheimili um nýtt fyrirkomulag og greiðsluþátttöku íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Með þessu ákvæði er verið að bregðast við ábendingum um breytt fyrirkomulag greiðslna lífeyrisþega fyrir dvöl á hjúkrunarheimilum og óánægju margra með núverandi fyrirkomulag. Við í minni hlutanum styðjum þessa tillögu, en við leggjum áherslu á búsetu- og þjónustuöryggi ellilífeyrisþega óháð fjárhagslegri stöðu þeirra. Ég vil taka fram hér að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerir fyrirvara við þessa grein frumvarpsins og breytingartillögu meiri hlutans sem heimilar sveitarfélögum að innheimta þjónustugjöld. Fyrirvarinn lýtur að því að engin útfærsla liggur fyrir um möguleg áhrif aðstöðumunar vegna kjara. Breytingin kynni að valda því að sumir íbúar hjúkrunarheimila hafi ekki efni á mikilvægri þjónustu, auk þess sem áhrif slíkra breytinga á rekstrarform hjúkrunarheimila eru óljós. Þetta var fyrirvari fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við styðjum frumvarpið að því gefnu að breytingartillögur okkar nái fram að ganga, eða leggjum það til. Flestar okkar breytingartillögur lúta að því að við höfnum hækkun á ellilífeyrisaldri, sveigjanlegri starfslokum, á þessum tímapunkti þó að við séum sammála markmiðinu, og breytingu á aldri ávinnslutímabils. Það eru nokkrar breytingar sem af þessu leiða. Síðan erum við með breytingartillögur um hækkun greiðslna, um 13,4% en ekki 7,2%, eins og meiri hlutinn leggur til, og við höfnum hækkun á skerðingum á heimilisuppbót til ellilífeyrisþega. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Steinunn Þóra Árnadóttir, Páll Valur Björnsson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir. Áheyrnarfulltrúi Pírata í velferðarnefnd, hv. þm. Halldóra Mogensen, er samþykk áliti þessu.
Virðulegi forseti. Ég er með samhljóma spurningu og ég var með hér áðan til hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur þegar kemur að því af hverju sá bótaflokkur sem nefndur er heimilisuppbót er hækkaður umfram annað. Ég skil vel að hækka þurfi bætur, en mér finnst svolítið ósanngjarnt að hækka þennan bótaflokk umfram annað. Þetta er sá flokkur sem skerðist hvað mest ef ég skil rétt, þetta er sá bótaflokkur sem er líklegastur til þess að verða fyrir skerðingum fyrst og mest. Ég skil ekki alveg af hverju verið er að fara þessa leið. Mig langar til að fá að vita hvaða umræða var í nefndinni um þetta: Af hverju er þessi leið farin? Ég vil fá að vita hvaða röksemdafærslur liggja þar að baki. Mig langar til að vita hvort hv. þingmaður getur gert grein fyrir því. Ég skil vel að allt er dýrt á Íslandi, það er dýrt að vera bæði öryrki og dýrt að vera aldraður á Íslandi. Ellilífeyrisþegar eru kannski ekki líklegir til þess að eiga endilega digra sjóði eða vinnandi maka eða þar fram eftir götunum. Af hverju er hækkunin ekki bara fyrir alla? Af hverju er þessi eini hópur tekinn út fyrir sviga? Eru málefnaleg rök þar að baki? Ef svo er, hver eru þau og fengu þau nægilega umfjöllun í nefndinni?
Frú forseti. Svarið við spurningu hv. þingmanns er auðvelt. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur eru að kasta ryki í augun á kjósendum og fara ódýrustu mögulegu leið til að ná markmiðinu um 280.000 kr. á mánuði. Með því að hækka þannig eru þau að setja sérstakan sambúðarskatt á þá sem búa með öðrum því að þeir njóta hlutfallslega ekki sömu hækkana og þeir sem búa einir. Með því að hækka heimilisuppbótina sérstaklega verða skerðingar vegna annarra tekna meiri og það er verið að auka skerðingarnar í þeirra breytingartillögum. Þetta er sýndarmennska. Þau geta þá sagt 280.000 kr. og 300.000 kr., en þurfa að greiða eins lítið og mögulegt er fyrir það úr ríkissjóði, því að skerðingarnar eru svo miklar á þessum flokki bóta. Þannig er nú það. Ég skil ekki að Framsóknarflokkurinn hafi viljað fara með Sjálfstæðisflokknum þessa leið sem eykur á ójöfnuð í íslensku samfélagi og mismunar lífeyrisþegum.
Virðulegi forseti. Ég verð bara að viðurkenna að bæði þau svör sem ég fékk áðan og þessi hérna gera mig áhyggjufulla varðandi vinnslu á þessu frumvarpi. Verið er að hækka skerðingarhlutfall um rúm 4%. Hafa verið gerðar einhverjar sviðsmyndagreiningar þegar kemur að þessu? Er hægt að nálgast þær einhvers staðar sem fylgiskjöl til þess að geta áttað sig betur á því hver raunveruleg áhrif frumvarpsins verða? Ég sé ekki betur en að markmið frumvarpsins sé að einfalda bótakerfið. Hérna stendur: „Einföldun bótakerfisins, breyttur lífeyristökualdur og fleira.“ Það er nafnið á frumvarpinu. Er virkilega verið að einfalda kerfið þegar við erum að hækka einn bótaflokk sem skerðist síðan meira? Ég veit ekki alveg hvert markmiðið þarna er. Ég skil vel að það kosti meira að búa einn þannig að ég er ekkert á móti því að sá bótaflokkur hækki. En er ekki skynsamlegra að afnema skerðingarnar? Eða gera það mun erfiðara að ná upp í skerðingarhlutfallið? Fólk þarf að eiga í sig og á. Ellilífeyrisþegar eru ekki endilega mjög tekjuhár hópur. Það kom fram í andsvari áðan að þeir séu líklegri til að eiga digra sjóði og þar fram eftir götunum eða maka og ég veit ekki hvað, sem gæti mögulega hjálpað þeim með tekjur. En ég þigg til dæmis ekki lægri laun sem þingmaður út af því að ég er í sambandi. Af hverju eiga öryrkjar og ellilífeyrisþegar að þiggja lægri laun út af því að þeir eru í sambúð? Ég á rosalega erfitt með að skilja þetta, ég verð bara að viðurkenna það.
Hæstv. forseti. Já, þetta er dálítið illskiljanlegt. Og heimilisuppbótin er hluti af lögum um félagslega aðstoð og er til að tryggja framfærslu fyrir lífeyrisþega sem búa einir og eru með lágar tekjur. Það finnst mér sjálfsagt. En auðvitað eiga allir að hækka hlutfallslega jafn mikið þegar greiðslur í almannatryggingakerfinu eru hækkaðar. Varðandi sviðsmyndir þá óskuðu fulltrúar minni hlutans eftir sviðsmyndum. Þetta var náttúrlega gert á svo miklum handahlaupum. Þessar breytingartillögur komu inn eftir að starfsáætlun þingsins var fallin úr gildi. Við óskuðum eftir sviðsmyndum en þær komu ekki. Það er líka þannig að þessi ríkisstjórn er ekki mikið að veita aðgang að gögnum sem sýna þann ójöfnuð sem hún er að skapa með aðgerðum sínum. Hér er verið að auka á ójöfnuð. Hver vill sýna sviðsmynd af því? Í gær var kvartað yfir því að ekki væri búið að skila skýrslu um áhrif leiðréttingar á verðtryggð húsnæðislán á mismunandi tekju- og eignahópa. Af hverju skyldi það vera? Jú, af því það mundi sýna sig að það voru þeir efnamestu sem græddu langmest á þeirri aðgerð. Síðan hefur þessi ríkisstjórn vogað sér að skreyta sig með fjöðrum fyrri ríkisstjórnar sem jók jöfnuð í landinu og notaði á grundvelli talna frá þeim árum frasa um að hún væri að auka á jöfnuð í íslensku samfélagi. Hvílík öfugmæli. [[Gripið fram í.]]Hér er talað um almennar aðgerðir, aðgerðir þessarar ríkisstjórnar; þessi er bara í anda annarra, hún eykur hér á öjöfnuð.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér loksins frumvarp um almannatryggingar. Maður veit ekki hvort maður á að gleðjast eða vera sorgmæddur þegar það kemur loksins fram. Sá sem hér stendur situr í velferðarnefnd og hefur tekið þátt í umræðum þar um þetta kerfi. Ég skal bara fúslega viðurkenna, þótt mér sé það ekki létt verk, að ég skil hvorki upp né niður í þessu kerfi. Ég held að ég sé ekki einn um það. Það eru ótrúlega margir sem skilja ekki þetta kerfi. Eftir því sem maður hlustar meira á þá sem þykjast, ekki þykjast heldur vita, og eiga að vita mest um þetta, þeim mun ruglaðri verður maður. Það sem ég gleðst kannski yfir er að verið er að setja meiri peninga inn í þetta kerfi núna. Verið er að setja meiri peninga til eldri borgara og öryrkja. Það er hlutur sem við getum örugglega öll glaðst yfir þó að vissulega sé staðan sú að ekki eru allir í samfélaginu ánægðir. Það virðist ekki ríkja sátt um þetta frumvarp, sem er miður. Það er mjög miður. Eftir því sem ég kemst næst hefur farið fram í 11 ár vinna við að reyna að breyta, einfalda og laga þetta kerfi. Það eru um það bil þrjú kjörtímabil. Á þessu kjörtímabili og því síðasta er búið að halda vel á annað hundrað fundi í nefndum sem vinna að breytingunni. Samt gekk Öryrkjabandalagið út. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig maður á að höndla þetta. Afrakstur nefndarinnar þegar frumvarpið kom fyrst inn var sá að þeir sem verst standa í kerfinu fá enga bót. Ekki neina. Maður spyr: Hvað er í gangi, ef þetta er niðurstaðan eftir alla þessa vinnu? Niðurstaða nefndarinnar og allrar vinnunnar síðustu 11 ár er sú að þeir sem verst standa fá enga bót. [[Félmrh.: Þetta er rangt.]]Þetta er rangt, segir hæstv. félagsmálaráðherra. [[Félmrh.: Þú veist betur.]]Nei, ég veit ekki betur, þetta er bara staðan. Þeir áttu ekki að hækka um krónu sem verst standa. [[Félmrh.: Rangt.]]Er það rangt? Nei, það er nefnilega ekki rangt. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Af hverju kemurðu ekki bara í andsvar?]]Þetta er nú bara upplifunin. Ég sé að eldri borgarar skrifa í blöð og á bloggsíður þar sem þeim finnst illa að sér vegið, illa gert við þá. Ég veit það ekki. Allar breytingar, hvort sem það er 1%, 2%, 10% eða hvað sem er í þessu kerfi, þær bæta fleiri milljörðum inn í það. Þetta er alveg gríðarlega dýrt. Ég velti fyrir mér hvernig við eigum að höndla þetta og hvernig taka eigi á þessu. Ég hef ekki svörin við því. Ekki nema að við þurfum að taka verulega til í kerfinu og láta alla borga skatta til dæmis og fá meiri arð af auðlindum okkar og annað til þess að við getum rekið gott velferðarkerfi, en það hlýtur að vera markmið þjóðar eins og Íslendinga að búa þeim sem verst standa mannsæmandi líf og mannsæmandi lífskjör þannig að þeir geti lifað, farið til læknis, fundið sér eitthvað til afþreyingar. Það virðist ekki vera. Það dugir ekki til það sem þeim er boðið í dag. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta frumvarp. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fór yfir það, breytingartillögur okkar og annað. Og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, framsögumaður málsins, fór yfir hlut þeirra í þessu máli. En ég held að það hljóti að vera markmið, og það er dálítið skrýtið að við þurfum að fara aftur í það á næsta kjörtímabili, að skipa sennilega nefndir til að vinna í almannatryggingakerfinu. Samt erum við búin að vera í 11 ár að vinna í þessu. En það hlýtur að vera að lífeyrir almannatrygginga eigi að miðast við neyslukönnun Hagstofunnar, eins og Björgvin Guðmundsson segir, sem hefur verið formaður Félags eldri borgara. Ég þekki hann ekki persónulega en hann lætur sig þessi mál miklu varða og segir á bloggsíðu sinni núna í vikunni, með leyfi forseta: „Samkvæmt neyslukönnun Hagstofu Íslands nota einhleypingar til jafnaðar 321 þús. kr. á mánuði í útgjöld (meðaltalsútgjöld.) Það er án skatta. Það jafngildir 400 þús. kr. á mánuði fyrir skatta. Það er sambærileg tala og 246 þús. kr. á mánuði fyrir skatt, sem Tryggingastofnun greiðir einhleypum eldri borgurum og öryrkjum. Með öðrum orðum: Tryggingastofnun greiðir einhleypum eldri borgurum og öryrkjum 154 þús. kr. minna fyrir skatt á mánuði en nemur neyslukönnun Hagstofunnar.“ Það segir mér að töluvert mikið vantar upp á að við séum að bjóða fólki upp á mannsæmandi lífskjör. Ég veit sannarlega ekki hvernig við eigum að gera það, en ljóst er að við verðum að gera það einhvern veginn. Við getum ekki boðið nokkrum einasta manni upp á þetta, og nú er talað um að 4 þús. eldri borgarar búi við þessi kjör, þessi verstu kjör. Ég hef fengið símtöl frá mörgum eldri borgurum sem segja líf sitt í molum vegna þess að þeir geti ekki leyft sér að fá lyf eða greiða lækniskostnað. Það er ekki góður vitnisburður fyrir þjóð eins og okkur, að hér skuli ekki allir geta lifað með reisn út lífið. Ég held að það hljóti að vera markmið okkar, þeirra sem ætla að halda áfram hér á þingi og ná brautargengi og þeirra sem koma hingað inn, að laga þetta. Þannig að hér búi allir við mannsæmandi kjör, geti lifað sjálfstæðu lífi, eins og öryrkjar, eigi þak yfir höfuðið og geti lifað í sátt og samlyndi í samfélaginu. Ljóst er að verið er að setja meiri peninga í þetta kerfi. Við eigum að gleðjast yfir því. Það er þó skref. Þetta er meingallað hænuskref, eða hænufet segir Ellert Schram, fyrrverandi þingmaður, sem hefur látið þessi mál sig miklu varða. Hann segir að þetta sé meingallað hænufet. Kannski er það rétt hjá honum. En ég veit ekki alveg hvernig maður muni greiða atkvæði með þessu, en ég held samt sem áður og vona að breytingartillögur okkar verði samþykktar, og það er ljóst að þetta fer í gegn. Það er bara kannski jákvætt. En þetta er ekki alveg það sem var lagt upp með í fyrstu, að einfalda kerfið og gera öllum kleift að lifa mannsæmandi lífi á Íslandi. Að því eigum við öll að stefna, bæði hvað varðar eldri borgara og öryrkja. Þær skerðingar sem fólk verður fyrir meðan það reynir að vinna - maður einn hafði samband við mig og fleiri þingmenn og sendi okkur bréf þar sem hann sagðist harma það að verið væri að taka frítekjumark upp á 1.300 þús. kr. af á mánuði. Hann hefði getað notað það til að vinna á sumrin, eldri borgari, til að drýgja tekjurnar. Nú er það tekið í burtu. Ég veit ekki hverjar skýringar á því eru. Hvort þetta sé betra. Nú er stefnt að því að auka atvinnuþátttöku eldri borgara, gefa þeim sveigjanleg starfslok. Það er fullt af eldri borgurum á Íslandi sem geta unnið miklu lengur. En það verður þá að vera hvati til þess.
450 þús. kr. hærri.
Hærri?
Fjögur … eða undir …
Ókei. Ég og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir erum að ræða saman hér í þingsal, það kannski má ekki alveg. En alla vega, ég veit ekki hvort ég á að gleðjast eða vera sorgmæddur, nema hvort tveggja sé. Ég viðurkenni fúslega og hef sagt það áður að ég skil þetta ekki alveg. Ég á ofboðslega erfitt með að skilja þetta kerfi. Þetta er svo flókið að ekki nema færustu menn skilja það. Einhver sagði að það væru tveir menn sem skildu þetta á Íslandi. Ég er ekki annar þeirra. Það er alveg á hreinu. En ég vona samt að þetta verði kannski samþykkt og þetta verði skref, smáskref í rétta átt, en það er alveg ljóst að við verðum að gera miklu betur.
Virðulegi forseti. Ég verð nú bara að viðurkenna að ég skil þetta heldur ekki. En ég er heldur ekki búin að sitja í hv. velferðarnefnd. Ég hef ekki einu sinni komið þangað inn sem áheyrnarfulltrúi, sem er svolítið sérstakt. Við píratar erum svokallaðir nefndaflakkarar. Ég hef setið í flestum nefndum, alla vega sem áheyrnarfulltrúi. Það sem ég skil hins vegar ekki er að nefndarmaður í nefnd á hinu háa Alþingi, eftir þriggja ára setu í nefnd sem fjallar að miklu leyti um almannatryggingakerfið, skuli ekki eftir þrjú ár hafa fengið þær upplýsingar eða útskýringar á kerfinu, t.d. á þessari breytingu, hvaða áhrif hún muni hafa í för með sér. Er ekki einhvers staðar pottur brotinn? Mér skilst að minni hluti nefndarinnar hafi beðið um einhverja sviðsmyndargreiningu á þessu. Er það út af því að aðstaða þingsins er ekki nógu góð? Er þetta eitthvað sem við þurfum að bæta í okkar fari? Ég á rosalega erfitt með það þegar ég heyri að hv. þingmaður sem hefur setið í þessari nefnd komi bara og viðurkenni að hann skilji þetta ekki að miklu leyti, einfaldlega af því að þetta er svo flókið. Hugsunin á bak við allar þessar skerðingar og bætur liggur kannski ekki alveg beint við. Ég á svolítið erfitt með að átta mig á þessu máli öllu saman. Ég tel náttúrlega jákvætt að verið sé að hækka bætur, en skil t.d. ekki af hverju er dregið af þeim sem eiga maka. Ég þigg ekki lægri laun af því að vera í sambúð. Ég skil ekki af hverju maður á að gera það. Er þetta eitthvað nýtt? Hefur þetta alltaf verið svona? Til hvers erum við að gera þetta? Hvaða áhrif hefur þetta í raun og veru á samfélagið? Býr þetta ekki bara til vesen? Hvert er markmiðið með þessu?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Það er kannski dálítið alvarlegt þegar nefndarmaður kemur og viðurkennir að hann skilji þetta ekki. Ég er bara heiðarlegur. Ég hef setið í velferðarnefnd í einungis eitt ár, hef því ekki verið allt þetta kjörtímabil. Það hefur komið fram að þetta frumvarp kom seint inn. Að störfum hefur verið nefnd sem ég var reyndar tilnefndur í en sat ekki í henni vegna þess að varamaðurinn sem þá var í velferðarnefnd vildi sitja í henni. Kannski hefði verið betra að hún, þ.e. varamaðurinn, hefði verið hér að svara fyrir þetta. En ég verð að viðurkenna að ég held að margt megi betur fara hvað varðar fræðslu og upplýsingar í sambandi við svona mál. Ég veit að ef ég næ áframhaldandi kjöri sem þingmaður mun það verða eitt af mínum fyrstu verkum að fara á námskeið um þetta kerfi. Ég hef ámálgað það bæði við Öryrkjabandalagið og Tryggingastofnun að mér finnst að fólk sem velst í nefndir eigi að gera það, nú veljumst við oft í nefndir eftir okkar áhugasviðum og hvað við viljum sjá gerast t.d. í velferðarnefnd. Það eru náttúrlega allir sem vilja betri velferð. Ég segi það alveg fullum fetum að ég hefði viljað fá fræðslu og jafnvel námskeið um almannatryggingakerfið hjá fólki sem starfar við þetta alla jafna alla daga. En eins og fram kom áðan kom þetta mál seint inn í þingið. Það er meira í gangi en bara þetta, við erum líka búin að vera nánast í kosningabaráttu á meðan við erum að ræða málið. Það er mikið að gerast. En það er svo sem engin afsökun fyrir nefndarmann að segja það. En ég viðurkenni það fúslega og ég skammast mín ekkert fyrir það, þótt það sé kannski ekki gott afspurnar, að ég þekki þetta kerfi ekki nógu vel og á mjög erfitt með að átta mig á því. Hvers vegna þetta er svona og hinsegin, framfærsluuppbót, heimilisuppbót, maki, skerðingar, króna á móti krónu. Þetta er gríðarlega flókið.
Virðulegi forseti. Ég kann vel að meta þennan heiðarleika sem skín af hv. þingmanni, enda hefur hann hlotið gott orðspor fyrir að vera mjög heiðarlegur og traustur maður. Það sem ég síðan skil heldur ekki, ég er bara að kynna mér þetta mál eftir bestu getu hér í þingsal, er sér í lagi ellilífeyrisþegar. Við erum að tala um fólk sem hefur unnið allt sitt líf og hefur áunnið sér réttindi hér á landi. Af hverju er verið að mismuna því eftir hjúskaparstöðu? Af hverju eru þessar skerðingar eiginlega til staðar? Er það fólk ekki búið að ávinna sér ákveðin réttindi? Er almenn ánægja með það að meiri hækkun sé á heimilisuppbótinni á sama tíma og skerðingarhlutfallið er að hækka meðal gesta nefndarinnar? Nú sit ég ekki í þessari nefnd. Mér finnst svo sérstakt að það sé bara verið að hækka heimilisuppbótina til þess að brúa bilið upp í 280 þúsund kallinn fyrir einstæðinga en ekki fyrir venjulegan eldri borgara sem er í sambúð. Ekki að það sé endilega eitthvað venjulegra. Ég skil þessa hugsun einfaldlega ekki. Af hverju geta ekki allir, óháð hjúskaparstöðu, fengið það sem mundi vera lágmarkslaun fyrir 2017? Af hverju fá bara ekki allir 280 þúsund kall? Og mögulega eitthvað ofan á það ef það er dýrara að lifa. Af hverju er þessi mismunun viðhöfð? Ég á erfitt með að skilja þetta. Það verður að viðurkennast.
Virðulegi forseti. Þetta er nú eitt af því sem ég hef oft velt fyrir mér. Hvers vegna í ósköpunum er þetta svona flókið. Þegar fólk er búið að vinna alla sína ævi og borga í lífeyrissjóð og inn í almannatryggingakerfið, af hverju fær það það ekki óskert þegar komið er á elliárin? Fólk er búið að borga skatta af laununum sínum áður. Þetta er lagt inn og svo þarf það að borga aftur skatta þegar það fær þetta útborgað þegar elliárin færast yfir. Ég hef aldrei skilið hvers vegna. Það er náttúrlega krafa gráa hersins og Félags eldri borgara í Reykjavík, að fólk fái þetta óskert. Er þetta frekja? Eða er þetta réttlátt? Mér finnst að ef fólk er búið að vinna alla sína ævi þá eigi það að fá það sem það hefur unnið sér inn. Ég sagði frá því áðan að maður einn var búinn að vinna í 51 ár hjá sama fyrirtækinu og borga í lífeyrissjóð alla sína ævi. Hann fékk á milli 150–200 þús. kr. á mánuði úr lífeyrissjóði. Eftir að hafa borgað í hann í 51 ár. Hvað er það? Síðan fékk hann uppbótina frá Tryggingastofnun sem upp á vantaði í lágmarkslaun. Maðurinn fór svo að vinna sem rútubílstjóri 69 ára og fékk 1.620 kr. á tímann. Ef þetta frumvarp hefði náð í gegn óbreytt hefði hann borgað 38% skatt af þessum 1.620 kr. plús 45% skerðingu á lífeyri. En hann fékk 277 kr. útborgað fyrir stundina. Það var kona, öryrki, sem sendi okkur bréf og sagði að hún væri að reyna að ná sér í 25 þúsund kall á mánuði með því að bera út blöð. Það hækkaði, að labba klukkutíma á mánuði á hverjum einasta degi, í 30 daga, launin hennar um 1.000 kr. Fyrir 30 tíma vinnu. Þetta er eitt af því sem er svo ofboðslega erfitt að skilja. Þessi mismunun, við erum náttúrlega að leggja fram tillögu um breytingu á þessu með mismununina á sambúðarfólki og ekki. Vonandi nær það í gegn. En eins og ég sagði áðan virðist allt sem er gert, hvert einasta prósent sem bætt er við, það eykur útgjöldin um fleiri milljarða. [[Forseti hringir.]]Þetta er alveg ótrúlega merkilegt kerfi.
Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar sem er einhver mesta breyting sem gerð hefur verið á almannatryggingakerfinu í áratugi. Ég hygg að allir þingmenn, sama úr hvaða flokki við komum, hljóti að geta tekið undir að hér er verið að hrinda í framkvæmd verki er viðkemur eldri borgurum sem menn hafa reynt að hrinda í framkvæmd í áraraðir en ekki tekist. Það eitt er alveg sérstakt gleðiefni og fyrir það eitt ættu þingmenn allir að kætast. Ég ætla líka að óska eldri borgurum til hamingju að því gefnu að frumvarpið nái fram að ganga. Frumvarpið byggir á vinnu nefndar sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra skipaði árið 2013 undir forustu Péturs heitins Blöndals og hafði það verkefni fyrst og fremst að einfalda kerfið, gera það gagnsærra, gera það skiljanlegra og réttlátara. Þessar kerfisbreytingar áttu að ná annars vegar yfir eldri borgara og hins vegar yfir tryggingakerfi öryrkja, eða lífeyrisréttindum öryrkja. Því miður tókst ekki samstaða um að hrinda þeim kerfisbreytingum í gegn sem viðkomu öryrkjum. Það er miður vegna þess að ég er sannfærður um það að vegna þessa hefur hagur öryrkja ekki batnað með sama hætti og hann hefði annars gert ef samstaða hefði náðst um að gera þær breytingar sem nefndin lagði fram varðandi einföldun kerfisins og upptöku starfsgetumats. Ég get hins vegar skilið að hluta til áhyggjur öryrkja og Öryrkjabandalagsins af þessum kerfisbreytingum, en það hlýtur að vera næsta stóra verkefni þeirra þingmanna sem setjast á Alþingi eftir kosningar að taka til hendinni, vinna að þessum kerfisbreytingum, einfalda kerfið er viðkemur öryrkjum með það að leiðarljósi fyrst og fremst að bæta hag öryrkja og bæta sérstaklega hag þeirra sem lökust hafa kjörin þannig að við getum verið stolt af því stuðningskerfi sem við byggjum upp. Því miður er núverandi kerfi ranglátt og það refsar öryrkjum. Því þarf að breyta og innleiða hlutabótakerfi örorkubóta með starfsgetumati en það verður aldrei gert öðruvísi en í góðri samvinnu við þá sem eiga að njóta. Það er mikilvægt. Það frumvarp sem hér liggur fyrir beinist því fyrst og fremst að kerfisbreytingu er viðkemur ellilífeyri og málefnum eldri borgara og almannatryggingum og er í rauninni í ágætu framhaldi og í beinu framhaldi af stefnu sitjandi ríkisstjórnar. Menn gleyma því nefnilega oft að fyrsta verk ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks strax í júlí 2009 var að draga til baka skerðingar á réttindum frá 2009. Það var fyrsta verk og varðaði lífeyrissjóðstekjur sem skertu grunnlífeyri elli- og örorkuþega. Síðan hefur verið hægt og bítandi, stundum of hægt, unnið að því að bæta kjör bæði eldri borgara og öryrkja. Á þessu ári verða útgjöld almannatrygginga líklegast um 27–28 milljörðum hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum 2013 sem eru síðustu fjárlög síðustu ríkisstjórnar, Samfylkingar og Vinstri grænna. Þessu til viðbótar koma síðan einhverjar mestu kjarabætur sem um getur í áraraðir er viðkoma þessum kerfisbreytingum og líka það að tryggja öryrkjum sambærilegar kjarabætur og eldri borgurum upp á 10 milljarða eða gott betur, þannig að við sjáum gríðarlega aukningu á útgjöldum til almannatrygginga. Þar skiptir auðvitað máli að við ráðstöfum þeim fjármunum af skynsemi, vegna þess að þeir eru gríðarlegir. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, fá að vitna í grein sem Haukur Ingibergsson skrifaði í Morgunblaðið 12. september sl., þar sem hann gerir að umtalsefni þær breytingar sem við erum núna vonandi að ganga frá. Þar segir hann orðrétt, með leyfi forseta: „Meðal þeirra sem ályktað hafa um frumvarpið er Öldrunarráð Íslands sem segir: „Öldrunarráð fagnar framkomnu frumvarpi um breytingu á almannatryggingum. Í frumvarpinu felast mikilvægar breytingar í auknum réttindum eldra fólks og sjálfsákvörðunarrétti eldra fólks, einkum þegar kemur að starfslokum. Öldrunarráð hvetur Alþingi til að vinnu við frumvarpið ljúki á þessu þingi og það verði að lögum.““ Um það verður ekki deilt að það sem við erum að gera er að einfalda lífeyriskerfi almannatrygginga og tryggja að einmitt eldri borgarar, en þá kannski ekki síður þingmenn greinilega, skilji kerfið þannig að við þurfum ekkert að velkjast í vafa hvernig það virkar og hvað það þýðir að breyta einstökum þáttum innan kerfisins. Ég skil það vel að það getur reynst erfitt að skilja og stundum er það jafnvel óskiljanlegt hvernig hlutirnir eru settir saman og hvaða áhrif hin minnsta breyta hefur á hag hvort heldur er eldri borgara eða öryrkja. Í núverandi kerfi er stundum eins og ranglætið sé við stýrið þar sem fólki er refsað og refsað fyrir hina minnstu viðleitni til að bæta sinn hag. Þessu erum við að breyta er viðkemur eldri borgurum og þessu verðum við að breyta þegar kemur að öryrkjum. Það skiptir verulega miklu máli. Það verður þó að hafa í huga að allar breytingar sem við gerum á almannatryggingakerfinu, allar breytingar sem fela í sér einföldun og meira gegnsæi, mega aldrei verða þannig að gengið sé gegn meginmarkmiðum almannatryggingalaganna. Meginmarkmiðið er auðvitað að standa þétt við bakið á þeim sem lakast standa þannig að allir geti lifað sómasamlegu lífi, lifað lífinu með mannlegri reisn eins og við segjum í Skagafirði. Það er auðvitað það sem þingmenn sem koma hér til starfa að loknum kosningum verða að hafa í huga þegar þeir taka til við að gera þær breytingar sem ég held að við öll hér inni hljótum að vera sammála um þegar kemur að öryrkjum. Þessu tengt finnst mér rétt að vekja athygli á því að það er líka annað stórmál sem bíður nýs Alþingis. Því miður auðnaðist hv. alþingismönnum ekki að koma á jafnrétti í lífeyrisréttindum landsmanna. Í september sl. bárust þær gleðifréttir að tekist hefði samkomulag um samræmt lífeyriskerfi þar sem tryggja átti öllu launafólki sambærileg lífeyrisréttindi óháð því hvort það starfar á almennum vinnumarkaði eða hjá hinu opinbera. En það liðu ekki margir dagar þangað til að það byrjaði að molna út úr samkomulaginu og það varð til þess að við náum ekki fram einhverju mesta réttlætismáli, sem er jöfnun lífeyrisréttinda landsmanna. Vandinn er auðvitað sá að á komandi árum mun ríkissjóður því miður hafa mjög takmarkað bolmagn til þess að taka þátt í að jafna lífeyrisréttindum eins og gengið var út frá í samkomulaginu og gengið var út frá í því frumvarpi sem liggur fyrir Alþingi. Glugginn til þess að koma þessu réttlætismáli á og jafna lífeyrisréttindin er að lokast. Ég trúi því og treysti að nýjum þingmönnum takist að koma þessu réttlætismáli í gegnum þingið áður en nýtt ár gengur í garð. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Þetta eru þær heitstrengingar sem ég held að allir þingmenn ættu að gera áður en þeir koma hér til starfa að loknum kosningum. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég hins vegar ítreka að það sem við erum að gera hér er varðar eldri borgara er stórkostlegt framfaramál. Þetta er kerfisbreyting sem við höfum reynt að koma á, hefur ekki tekist, en það er núna að takast. Okkur getur greint á um einstaka liði eða einhverjar upphæðir, en það breytir ekki því að kerfisbreytingin er stórkostlegt framfaraspor og menn mega ekki gleyma því.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir ræðuna. Okkur greinir á um ýmislegt í pólitík og við höfum oft ólíka sýn á það hvernig eigi að útfæra hlutina, en ég tel enga ástæðu til þess að draga það í efa að hv. þingmanni sé full alvara með því þegar hann segist vilja bæta kjör lífeyrisþega í landinu þó svo að við séum ekki sammála um hvernig eigi að gera það. Mér finnst mikilvægt að byrja á að segja vegna þess að hv. þingmaður vísaði í ræðu sinni í nefnd sem var starfandi um breytingar á almannatryggingakerfinu, lengst af undir forustu hv. fyrrverandi þm., Péturs heitins Blöndals, að það er auðvitað þannig að þegar verið er að leggja til kerfisbreytingar þá skrifar maður ekki undir plögg sem maður telur leiða til þess að staðan verði verri og að grunnvelferðarkerfið sem hópur í viðkvæmri stöðu þarf að reiða sig á verði verra. Það er auðvitað þess vegna sem ég og fleiri sem áttum sæti í þessari nefnd skrifuðum ekki undir en vorum á séráliti með Öryrkjabandalaginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem er mjög áfram um að komið verði á starfsgetumati, hvernig hann rökstyðji það að hækkunin til öryrkja, [[Forseti hringir.]]þ.e. til að ná framfærslu þeirra upp í 280 þús. kr., sé [[Forseti hringir.]]öll tekin inn í gegnum sérstöku framfærsluuppbótina sem ég hélt að við værum öll sammála um að væri mjög atvinnuletjandi.
Herra forseti. Ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að eiga einmitt ágætt samstarf og upplýsandi í þeirri nefnd sem Pétur heitinn Blöndal stýrði, þ.e. hv. þingmaður og ég, þar sem ég var fulltrúi fjármálaráðuneytisins. Vandinn er auðvitað þessi. Það var einlægur vilji ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna að tryggja öryrkjum sem lakast standa þær kjarabætur sem við erum að tryggja eldri borgurum. Vandinn sem menn stóðu frammi fyrir var að vegna þess að kerfisbreytingarnar höfðu ekki náð fram að ganga gagnvart öryrkjum var ekki um marga kosti að ræða. Við getum deilt um það hvort hefði átt að gera þetta með einhverjum öðrum hætti. Ég er algjörlega sammála því að sérstaka framfærsluuppbótin er auðvitað fremur nöturlegur bótaflokkur, skerðist króna á móti krónu. Nú erum við búin að afnema það kerfi gagnvart eldri borgurum, en við eigum eftir að stíga skrefið gagnvart hinum hópnum. Vonandi tekst það tiltölulega fljótt vegna þess að ég er algjörlega sannfærður um að ef vinnubrögð hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur og annarra verða til fyrirmyndar í þeirri vinnu sem þarf að fara fram mun það mál leysast með mjög farsælum hætti.
Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að ég mundi vilja fara allt aðra leið en hv. þingmaður þegar kemur að því að bæta hag öryrkja. Það kristallast auðvitað best þegar breytingartillögur meiri hluta hv. velferðarnefndar eru skoðaðar annars vegar og breytingartillögur frá minni hluta hv. velferðarnefndar hins vegar. Það sem ég skil ekki og á svo erfitt með að átta mig á það er að ef hv. þingmanni er alvara með það að vilja taka upp starfsgetumat - sem ég dreg ekkert í efa, hv. þingmaður hefur talað þannig - erum við þá ekki að koma okkur í ansi erfiða stöðu með því að gera vægi sérstöku framfærsluuppbótarinnar miklu meira inn í heildargreiðslur öryrkja, stækka hópinn sem fær sérstaka framfærsluuppbót? Erum við þá ekki að gera okkur næstu skref, ef við gefum okkur nú að okkur takist að ná sátt um það, erfiðari ef það verður ofan á að fara þessa leið frekar að koma bara með almenna hækkun á alla bótaflokkana og halda þannig hlutföllunum innan kerfisins óbreyttum? Ætti það ekki að vera punkturinn sem við þurfum að ganga út frá við kerfisbreytingarnar?
Herra forseti. Okkur greinir ekkert á um eitt, held ég. Það verður ekki tekið upp starfsgetumat og er tómt mál að tala um í mínum huga að taka það upp öðruvísi en að stokka upp kerfið allt þegar kemur að örorkubótum. Þar með erum við t.d. að fella sérstöku framfærsluuppbótina inn í örorkulífeyrinn, þá skerðist hann ekki lengur krónu á móti krónu, alveg sama og við höfum gert þegar kemur að eldri borgurum o.s.frv. Þetta er auðvitað vandamál. Ef hækkunin hefði verið sett inn í aðra bótaflokka sem vissulega kom til greina, hefði það að vísu orðið töluvert miklu dýrara, það skal viðurkennt, það hefði líka skapað ákveðin vandamál þegar kemur að kerfisbreytingunum. Það liggur fyrir. En aftur skiptir í mínum huga langmestu máli að nýtt þing taki þegar til við þessa vinnu og hún verði unnin í samráði og samvinnu við þá sem þurfa á aðstoð okkar að halda. Það skiptir öllu máli. Ég er sannfærður um að hægt er að ná þessu markmiði þegar á fyrri hluta komandi árs ef menn meina eitthvað með því að gera kerfisbreytingar, gera kerfið einfaldara, skiljanlegra og réttlátara án þess þó að fórna hagsmunum þeirra sem lakast standa. Ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það meginatriði og ég er sannfærður um að það er hægt að finna góða farsæla lausn sem við getum öll verið stolt af.
Herra forseti. Hv. þm. Óli Björn Kárason flutti hér innblásna ræðu um gleði sína yfir þeim stórkostlegu breytingum sem verið er að gera á almannatryggingakerfinu. Nú ætla ég að upplýsa hv. þingmann um það að ég er nýkominn frá því að heimsækja dvalargesti í Seljahlíð. Þar hitti ég konu, 80 ára gamla, sem gjörþekkir kerfið út og inn því að hún hafði unnið í því, hún hafði þess vegna reiknað út hvaða breytingar þetta hefði í för með sér fyrir hana. Hún gerði það á grundvelli frumvarpsins eins og það kom upphaflega inn. Jú, fyrir hana skipti það 500 kr. á mánuði. Svo kemur hv. þingmaður og talar um það hversu gríðarlega árangursrík þessi kerfisbreyting sé. Herra trúr. Trúir hv. þingmaður sjálfum sér þegar hann fer með þessa ræðu sína? Í öðru lagi kynnti hv. þingmaður okkur fyrir viðhorfum Skagfirðinga til þess að lifa með reisn. Hann sagði að sú breyting sem hann væri að berjast hér fyrir og tala sig hásan yfir væri til þess að fólk gæti lifað með reisn. Telur hv. þingmaður þá að kerfi sem er þannig að þeir sem verst eru settir, eiga stundum ekki fyrir lyfjum, verða að neita sér um lyf, líka eftir þessa breytingar og aðrar sem hafa verið gerðar hér á ýmsum lögum, sé það, herra forseti, sem menn í Skagafirði kalla að lifa með reisn? Nei, ég þekki Skagfirðinga og þeir hafa allt önnur viðhorf til lífsins en þau sem birtast hér hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni. Ég verð að spyrja hv. þingmann: Er hann tala í fullri alvöru þegar hann ber sér á brjóst yfir þessum gríðarlegu afrekum ríkisstjórnarinnar sem því miður höggva af því sem Sjálfstæðisflokkurinn sjálfur hefur líka talað um, að gera kerfið atvinnuhvetjandi? Hann féllst á það hér [[Forseti hringir.]]varðandi einn annan bótaflokk að það sem menn væru að gera letti menn til atvinnuþátttöku. Hér stendur allt á horni hvers annars. [[Gripið fram í.]]Víst.
Þú misskilur þetta allt saman.
Nei, nei.
Herra forseti. Við verðum kannski að taka stuttan töflufund, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þannig að hann skilji nú aðeins kerfið. [[Gripið fram í.]]Má ég þá benda honum á og hann ætti kannski að rifja upp að hann var flutningsmaður að frumvarpi að breytingum á almannatryggingalögunum sem eru svipaðar og þær sem við erum að gera hér í dag [[Gripið fram í.]]og byggðu á Árnanefndinni svokölluðu. Það sem ég var að segja, hv. þingmaður, er að við erum einmitt búin með þessum breytingum að tryggja það að skerðingin króna á móti krónu heyrir sögunni til þegar kemur að eldri borgurum. Við eigum eftir að gera þessar breytingar þegar kemur að öryrkjum vegna þess að okkur tekst ekki og náum ekki saman um það að gera þær nauðsynlegu kerfisbreytingar sem þarf þegar kemur að öryrkjum. Með þessum breytingum er verið að bæta hag mikils meiri hluta eldri borgara. Það eru fyrst og fremst þeir sem hafa mjög háar tekjur sem koma kannski verr út eða bera lítið úr býtum. Það er auðvitað jafnaðarmennskan, hv. þingmaður, að reyna að tryggja að kjör þeirra sem lakast standa séu bætt. En við höfum ekki of miklar áhyggjur af þeim sem lifa bara alveg ágætu lífi og þurfa ekki neina sérstaka aðstoð úr sameiginlegum sjóðum okkar skattgreiðenda.
Herra forseti. Ég er viss um að hæstv. forseti sem er árvökull maður með góða heyrn heyrði það sama og ég. Hv. þingmaður fór eins langt og hægt er frá spurningu minni um það hvort hann teldi að það væri að lifa með reisn að skagfirskum hætti að bjóða fólki upp á að lifa á strípuðum bótum og eiga stundum ekki fyrir lyfjum. Er það að lifa með reisn? Ég skil vel að hv. þingmaður fari á flótta undan slíkum spurningum. Hv. þingmaður er skýr í máli, á auðvelt með að einfalda flókna hluti. Ég þarf engan töflufund með honum. Ég þarf bara að hlusta á hann. Hv. þingmaður sagði hér áðan sjálfur að það hefði verið bætt við hjá öryrkjum með því að auka í sérstaka heimilisuppbót. Það er akkúrat það sem hann vill ekki sjálfur, vegna þess að þar er skerðingin króna á móti krónu. Það er atvinnuletjandi. Hv. þingmaður hefur bæði með innkomu sinni á þingið nú og áður þegar hann hefur verið hér haldið innblásnar og fjálgar ræður um það að Sjálfstæðisflokkurinn vilji endilega byggja upp kerfi sem hvetji menn til þess að fara út á vinnumarkað. Til þess er starfsþjálfunin og starfsgetumatið. Það er það sem hann vill. Ég skil það alveg. Ég fylgi því og hef alltaf fylgt því. En á sama tíma kemur hv. þingmaður og talar um það sem einhvers konar stórkostlegt afrek þessarar ríkisstjórnar að koma með breytingar sem beinlínis letja menn til þess að gera það sem hann vill, komast út á vinnumarkaðinn. Það er þetta sem ég á við að hér rekst hvað á annars horn. Því miður verð ég að segja það eins og ég hef oft dáðst að hv. þingmanni Óla Birni Kárasyni að hann olli mér vonbrigðum núna og þó kannski mestum undir lok ræðu sinnar þegar þessi ágæti talsmaður frjálshyggjuarms Sjálfstæðisflokksins talaði hér allt í einu eins og honum væri jafnaðarhugsjónin tærust og skærust í brjósti.
Herra forseti. Ég skil ósköp vel að jafnaðarmanninum hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni líði frekar illa þegar hann horfir fram á það að á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, hafa kjör öryrkja og eldri borgara batnað ár eftir ár eftir ár. [[Frammíköll í þingsal.]]Það er þannig hv. þingmaður … [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður. Ég verð taka þig á töflufund [[Gripið fram í.]]ef þú hlustar ekki. Það er líka þannig, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, að það er allt í lagi líka … [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður, það er allt í lagi af og til að hlusta á staðreyndir og það sem rétt er. Það sem er rétt er að bætur almannatryggingakerfisins munu 1. janúar vera 25% hærri en þegar ríkisstjórnin tók við sumarið 2013. Bætur almannatrygginga hækka um 25%. [[Gripið fram í.]]Þetta er staðreynd. Ég veit að þetta er erfitt og ég veit að ykkur líður illa að þurfa að horfa framan í það að hér eru að nást fram líklegast einhverjar mestu kjarabætur sem eldri borgarar hafa fengið í áraraðir. Um það geta menn bara ekki deilt. En ég segi líka: Við vorum líka að reyna að tryggja þeim sem lökust hafa kjörin meðal öryrkja að lágmarki 300 þús. kr. frá og með 1. janúar 2018. En við eigum hins vegar eftir og ég ítreka það að vinna meiri heimavinnu þegar kemur að þeim bræðrum okkar og systrum sem geta kannski ekki unnið nema að takmörkuðu leyti og sumir lítið sem ekkert. Það er áskorun mín til þeirra sem setjast á þing eftir kosningar [[Forseti hringir.]]að vinna heils hugar að því og deila ekkert um það.
Hæstv. forseti. Ég lít svo á að það sé stór dagur í dag. Við erum að taka til umræðu og vonandi atkvæðagreiðslu þetta stóra mál um almannatryggingar sem felur í sér kerfisbreytingu á kerfi sem var illskiljanlegt flestum þeim sem inni í því hafa verið. Það er ekki hægt að fjalla um þetta mál án þess að minnast látins félaga okkar, Péturs H. Blöndals, sem barðist mjög fyrir kerfisbreytingum að þessu leyti og á stóran þátt í því að við erum komin með þetta mál til afgreiðslu á Alþingi Íslendinga. Ég hitti þann ágæta félaga minn rétt áður en hann féll frá og lofaði honum að fylgja málinu úr hlaði og klára það fyrst hann gæti ekki gert það sjálfur og þess vegna er frábært að fá að standa hér og taka þátt í lokaafgreiðslu málsins. Nú hef ég heyrt það í fjölmiðlum að ýmsir telja að sumir flokkar berjist fyrir kerfisbreytingum og aðrir ekki. Ég held að maður eigi ekki að berjast fyrir kerfisbreytingum einungis kerfisbreytinganna vegna heldur taka slagi sem eru mikilvægir, breyta þar sem breytinga er þörf, og almannatryggingakerfið er svo sannarlega slíkt kerfi. Við sjálfstæðismenn erum stoltir af því að taka þátt í því að afgreiða þetta mál með ágætum félögum okkar úr vonandi öllum flokkum. Það varpar hins vegar smá skugga á þetta að öryrkjar eru ekki með í kerfisbreytingunum að þessu sinni en vonandi verður það klárað hið fyrsta, eins fljótt og hægt er. Það er frægt að ríkisstjórnin kynnti að leið hennar til að bæta kjör aldraðra og öryrkja mundi koma á kjörtímabilinu og þetta er okkar leið. Við erum hér, eftir breytingar meiri hlutans í velferðarnefnd, að bæta 11 milljörðum í kerfið. 11 milljarðar kr. eru gríðarlegir fjármunir. Ég vonast svo sannarlega til þess að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu í þinginu, enda er þetta gríðarlega góð breyting og mikil kjarabót fyrir þá aldraða og öryrkja sem hafa fengið lægstar bætur úr kerfinu, þótt að auðvitað fái aldraðir meira út úr því vegna þess að kerfisbreytingin nær til þeirra að fullu. Kæri forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra og hvet þingheim allan til þess að standa saman um þetta mál.
Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um lög um almannatryggingar, lög um félagslega aðstoð og lög um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Það verður að segjast eins og er að hér erum við að koma með í höfn gríðarlega mikilvægt mál eins og hér hefur margoft komið fram, hófst í nefnd Péturs heitins Blöndals, svokallaðri Pétursnefnd. Nefndin var að störfum í tæp þrjú ár og skilaði hér mikilvægu og góðu starfi sem hæstv. forseti lauk við að stjórna, gerði það af röggsemi eins og annað sem hann gerir. Það var mjög ánægjulegt að sitja í velferðarnefnd og fá málið til afgreiðslu þar. Fjöldi gesta kom til okkar og ræddi þetta mikilvæga mál. Það má segja að það hafi verið samdóma álit þeirra sem komu fyrir nefndina að tekist hafi vel til og þeir lýstu mikilli gleði og ánægju með þá einföldun sem gerð er á bótakerfinu sem er trúlega þegar upp er staðið mikilvægasti þáttur þessarar lagasetningar, langmikilvægasti þáttur. Fyrir okkur sem komum ný inn á þing í upphafi kjörtímabilsins og vorum í velferðarnefnd tók það nú bara mjög langan tíma að setja sig inn í málin og átta okkur á öllum þeim flækjum og skerðingum sem einkenna laun eldra fólks frá Tryggingastofnun. Ég held að það sé samdóma álit þeirra sem hafa fjallað um þetta mál að vel hafi tekist til við að einfalda lögin og gera eldra fólki og okkur auðveldara með að skilja þetta, auðveldara með að skilja launaútreikninginn og sjá hvað fólk er að fá í laun fyrir það að vera eldri borgari. Það var sérstaklega ánægjulegt að finna þann mikla kraft sem einkenndi Landssamband eldri borgara, þau fylgdu þessu máli fast eftir og voru í stöðugu sambandi við okkur nefndarmenn, athuguðu með framgang málsins og þar kom alltaf mjög skýrt fram að mikilvægast af öllu í þessari lagasetningu væri kerfisbreytingin, það væri hún sem skipti öllu máli, að hún næði fram að ganga. Ég sé ekki betur en það nái fram. Ég gleðst auðvitað yfir því með þingheimi öllum að það skuli verða að veruleika síðar í dag eða ekki síðar en á morgun. Það er kannski óþarfi að ég fari í ræðu minni að endurtaka allt það sem hér hefur verið sagt, en ég vil þó taka undir það að hér er verið að leggja 11 þús. millj. kr., 11 milljarða, inn í þetta kerfi til að bæta hag eldra fólks og öryrkja. Það er ekki hægt að koma hér í ræðustól og ræða þessi mál öðruvísi en að lýsa ákveðnum vonbrigðum með það að öryrkjar þessa lands fylgi ekki alveg með í þessum kjarabótum sem hér nást fram þar sem það slitnaði upp úr viðræðum við Öryrkjabandalagið í nefndinni um starfsgetumatið sem er líka svo mikilvægt mál. Ég ber hag öryrkja mjög fyrir brjósti og mér finnst að bara það eitt og sér að fara að tala um starfsgetumat í staðinn fyrir örorkumat sé gríðarlegur munur. Mér finnst það hefja viðkomandi meira upp en ef talað er um örorkumat. Ég vil alls ekki tala niður til öryrkja í þessu sambandi, heldur tel ég að það sé mikilvægt fyrir okkur þingmenn, atvinnulíf í landinu, að átta okkur á því að stór hluti af þessu fólki hefur áhuga og vill af öllum mætti komast aftur út á vinnumarkaðinn. Mér finnst að atvinnulífið í landinu og stofnanir ríkisins eigi að bjóða þetta fólk velkomið inn á vinnumarkaðinn í hlutastörf og eftir atvikum fullt starf vegna þess að það er mikilvægt að gefa þeim það tækifæri að geta sannað sig í því að vinna úti á hinum almenna vinnumarkaði, byrja í hlutastarfi og fikra sig áfram. Hjá öllum þeim sem þiggja lífeyri frá Tryggingastofnun, öryrkjum og öðrum, er markmiðið auðvitað alltaf að geta unnið fyrir sjálfum sér og fjölskyldu sinni með því að vinna á vinnumarkaði og geta þannig framfleytt sér og sínum. Það er alltaf mikilvægast. Auðvitað verður það svo, virðulegi forseti, að það mun aldrei gilda um alla. Við munum alltaf verða með einhverja sem munu aldrei fara út á vinnumarkaðinn og það er mjög mikilvægt að við höldum áfram að styrkja stöðu þeirra eins og hægt er og að þeir búi við þau bestu kjör sem sambærilegir hópar búa við. Þess vegna er mjög mikilvægt að nú þegar næsta þing kemur saman, eins fljótt og auðið er, nái Öryrkjabandalagið og ríkisvaldið samningum sem verði á svipuðum nótum og við erum að tala um hér og öryrkjar sleppi við það að búa við þau ömurlegu kjör að enn þá sé verið að skerða krónu á móti krónu. Eðlilega nær það ekki í gegn núna þar sem þeir voru ekki í samfloti í heildarsamningnum. Ég legg gríðarlega mikla áherslu á þetta og ég finn það á þingheimi öllum og þeim sem ég ræði við hér í þinginu að það er vilji allra að bætt verði úr því sem allra fyrst. Ég óska þess að það gerist mjög fljótlega. Við erum búin að fara yfir það hvað 25 þús. kr. frítekjumark getur skipt miklu máli fyrir mjög marga sem eru á lægstu bótum, auðvitað erum við ekki að tala um háar upphæðir en fyrir þá sem eru á lægstu bótum skiptir það ótrúlega miklu máli. Ég segi fyrir mig að þegar þessi lög verða samþykkt og þessi kjör verða að veruleika er næsta verkefni okkar og Alþingis á næstu árum að minnka enn skerðingarhlutföllin og gera tekjur þessa fólks betri og meiri. Það eru auðvitað margar leiðir til þess, en ég segi: Við erum að stíga núna stórt og mikið skref í réttlætisátt með því að bæta kjörin. Ég segi fyrir mig: Þetta er gott skref fram á veginn. Við erum búin að taka mörg góð skref á þessu kjörtímabili. Við erum búin að hækka laun eldri borgara, eldra fólks og öryrkja um u.þ.b. 25% frá því árið 2013. Það var líka fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar að endurskoða skerðingar sem settar voru af fyrrverandi ríkisstjórn haustið 2009. Auðvitað voru erfiðar aðstæður í landinu þá, en það var kannski að bera í bakkafullan lækinn að byrja á því að skerða laun eldri borgara sem námu u.þ.b. 5 þús. millj. kr. á ári þegar ríkissjóður var rekinn með u.þ.b. 100 milljarða tapi og var kannski ekki upphæðin sem velti því hlassi, var kannski minnst þegar upp var staðið. Hvað um það. Ég held að það sé líka mikilvægt fyrir okkur að skoða atvinnuþátttökuna í framhaldinu. Eins og ég var að tala um held ég að það sé mikilvægt að við skoðum fleiri möguleika sérstaklega fyrir eldra fólk og auðvitað fyrir öryrkja með því að gera það eftirsóknarverðara fyrir atvinnurekendur að taka þetta fólk í vinnu og skoða hvort ekki væri rétt að nýta skattkerfið til þess. Til dæmis að tryggingagjald af eldri borgurum, 67 ára og eldri eins og þetta er núna, verði kannski hálft gjald til þess að draga þessa einstaklinga inn á vinnumarkaðinn. Í þessum hópi er oft mikilvægasta fólkið, fólkið með mestu reynsluna, fólkið með bestu þekkinguna, fólk sem við megum ekki við að missa út af vinnumarkaði. Í dag eru sem betur fer mjög margir 67 ára og eldri í mjög góðu formi, fólk sem getur og vill halda áfram að vinna en kærir sig ekki um það vegna þess að það sem það hefur náð sér inn hefur kannski allt farið í skerðingar. En núna erum við að horfa fram á að skerðingarhlutfallið verði 45% af öllum tekjum. Það er líka mikilvægt að halda því til haga að skerðingarhlutfallið er af öllum tekjum og það bætir auðvitað mikið hag þeirra sem hafa haft lífeyristekjur eða fjármagnstekjur sem hafa engin skerðingarmörk haft eða nánast engin á síðustu árum. Þetta hefur líka mikla bót í för með sér. Ég vil líka segja það, virðulegur forseti, áður en ég lýk máli mínu að það kom mér mjög á óvart að eftir að þetta mál kom fram og sérstaklega eftir að viðbótartillagan kom fram um auknar tekjur, frítekjumörkin og hækkun lágmarkslauna 1. maí 2017 í 280 þús. kr. og í 300 þús. kr. í maí 2018, fór nú bara allt á hliðina hérna í þinginu. Ég held að ástæðan fyrir því hafi fyrst og fremst verið sú að minnihlutaflokkunum í þinginu hafi fundist það eitthvað óþægilegt að slíkar kjarabætur, slík risastökk sem við höfum verið að taka, skuli gerast á vakt Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn. Það eru akkúrat þessir flokkar sem hafa staðið að því að bæta kjör eldri borgara. Þó að margir hafi verið ánægðir á undanförnum árum þá skulum við ekki gleyma því að það var okkar fyrsta verk að draga til baka skerðingar sem voru gerðar 2009. Því verður ekki á móti mælt. Það var auðvitað ekki allt klárað, en það voru stigin stór skref, stór og mikilvæg skref. Við erum að halda áfram og við ætlum okkur að halda áfram. Það eru líka mjög mikilvæg skilaboð sem fylgja úr þessum stól að við ætlum að halda áfram að bæta kjör þessara hópa, það er alla vega vilji minn, auka atvinnuþátttöku þeirra og gera líf þeirra eins bærilegt og hægt er. Ég hef sagt það mjög oft úr þessum stól, mjög oft, að við, það fólk sem situr á þingi, munum verða dæmd af því hvernig stöðu við skilum eldra fólki í landinu, komum þeim á þann kjöl að það geti lifað áhyggjulaust ævikvöld. Það á að vera þakklæti okkar til þessa hóps sem gaf okkur þetta land og þetta frábæra líf sem við lifum. Það fékkst ekki baráttulaust. Við njótum þess og við þurfum að gjalda þessu fólki það með því að búa þeim áhyggjulaust ævikvöld. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt. Rétt í lok ræðu minnar, virðulegur forseti, vil ég enn og aftur segja: Þessi skref eru fyrstu skref á langri leið, á leið til bættra kjara fyrir eldra fólk og öryrkja þessa lands.
Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki verið að hlusta vel ef hann telur að við sem erum í minni hluta á Alþingi séum að setja okkur á einhvern hátt upp á móti því að lagðir séu til auknir peningar í almannatryggingakerfið. Það gæti ekki verið fjær því. Það sem við höfum hins vegar gagnrýnt er með hvaða hætti, inn í hvaða bótaflokka þeir fjármunir eru settir, og teljum við að hægt væri að gera þetta öðruvísi sem mundi þá gagnast mun fleirum. Það er út á það sem breytingartillögur okkar í minni hluta hv. velferðarnefndar ganga. Það mátti skilja það þannig, og ég er ekki viss hvort ég hafi skilið það rétt, í máli hv. þingmanns að það sé vegna þess að Öryrkjabandalagið skrifaði ekki upp á þær tillögur sem lagðar voru til í nefnd um endurskoðun á almannatryggingakerfinu um starfsgetumat sem breytingartillögur meiri hlutans og aukið fjármagn koma inn í sérstöku framfærsluuppbótina, þ.e. þann flokk bóta sem skerðist krónu á móti krónu og er þess vegna með 100% skerðingarhlutfall. Telur hv. þingmaður að það séu tengsl [[Forseti hringir.]]á milli þess hvernig Öryrkjabandalagið skilaði af sér inn í þessari nefnd og þess hvernig [[Forseti hringir.]]verið er að setja peninga inn í þennan bótaflokk hérna?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir andsvarið. Ég vil byrja á því að þakka henni fyrir samstarfið í velferðarnefnd, það hefur verið mjög ánægjulegt og gott. Þótt við séum ekkert alltaf sammála um alla skapaða hluti hef ég fundið það hvað hún ber hag þessa fólks mikið fyrir brjósti, við gerum það bæði og nefndin öll. Ég þakka henni fyrir fyrirspurnina. Varðandi bótaflokkana og hvort það hafi verið vegna þess að Öryrkjabandalagið skrifaði ekki undir samning sem við settum þessa fjármuni inn í sérstöku framfærsluuppbótina þá held ég að það hafi alls ekki verið. Þetta var bara sú leið sem var talin eðlilegust að fara. Við gættum að því í þessari lagasetningu að mikilvægast væri að hækka þá sem lægst hefðu launin og að hækkunin mundi ekki ná upp allan stigann, þess vegna fórum við þær leiðir sem við gerðum í því, bæði þegar við hækkuðum einstaklinga og öryrkja. En það er alveg ljóst, og hv. þingmanni er það mjög kunnugt, að vegna þess að Öryrkjabandalagið hafði ekki skrifað undir samning gátum við ekki farið sömu leið og með eldri borgarana og þeir búa enn þá við þann ömurlega kost að vera skertir krónu á móti krónu í því sambandi. Ég trúi því aldrei og geri ekki ráð fyrir því að nokkrum manni hafi dottið það í hug að vera að hegna þeim fyrir að halda fram hagsmunum Öryrkjabandalagsins í samningum við ríkissjóð. Ég trúi því aldrei. Auðvitað tekst fólk á um það, en það er líka mikilvægt að í slíkum samningum hafi fólk hagsmuni allra í huga. Við munum aldrei fá allt en við munum fá eitthvað og mikilvægt er að ná samningum sem fyrst við Öryrkjabandalagið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Eins og ég sagði var ég ekki viss um hvernig hefði átt að skilja orð hans í ræðu, þess vegna er gott að hann kom upp og útskýrði þetta enn frekar. Það kom mjög skýrt fram í nefnd um endurskoðun á almannatryggingakerfinu frá m.a. Öryrkjabandalagi Íslands, Þroskahjálp sem og fulltrúum okkar í minni hlutanum á þingi að við höfum áhyggjur af því að fólk með skerta starfsgetu eigi erfitt uppdráttar á vinnumarkaði og það geti verið erfitt fyrir þann hóp að fá vinnu. Það var hins vegar vilji meirihlutaflokkanna í þessari nefnd að taka upp hlutabótakerfi sem byggði á því í grunninn að fólk hefði vinnu og þyrfti þess vegna á minni greiðslum úr almannatryggingakerfinu að halda. Auðvitað er það eitthvað sem við viljum að ég held öll stefna að og teljum vera til fyrirmyndar. En vegna þess að þær áhyggjur hafa komið fram langar mig að spyrja hv. þingmann hvort það skjóti ekki skökku við að í breytingartillögum meiri hlutans sé lagt til að auka vægi þess bótaflokks sem hefur 100% skerðingarhlutföll og sem dregur algjörlega úr hvatanum [[Forseti hringir.]]til þess að leita sér vinnu. Í rauninni [[Forseti hringir.]]sjáum við því enn síður hvort [[Forseti hringir.]]þeir sem vilja fara út á vinnumarkaðinn fái vinnuna. [[Forseti hringir.]]Það hefðu nefnilega verið upplýsingar sem væru [[Forseti hringir.]]okkur mjög dýrmætar í því að þróa áfram hugmyndir um starfsgetumatið.
Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram að svara hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur. Ég tek undir áhyggjur Öryrkjabandalagsins og Þroskahjálpar af því að fólk með skerta starfsorku fái ekki vinnu við sitt hæfi. Ég held að það hljóti að vera mjög mikilvægt markmið okkar allra, velferðarnefndar og þingsins, að koma því til leiðar að atvinnulífið og stofnanir þessa lands taki öryrkja og þá sem hafa lakara starfsgetumat til vinnu. Mér hefur jafnvel dottið í hug að ástæða væri til að setja um það lög að stofnanir og fyrirtæki með ákveðinn starfsmannafjölda skyldu hafa einstakling úr þeim hópi í vinnu hjá sér. Mér finnst bara vont að setja lög um slíkt. Ég hefði kosið að atvinnulífið mundi sjálft stíga fram og bjóða þessu fólki vinnu. Við vorum að tala um að öryrkjar og þeir sem hafa lægra starfsgetumat geti fengið hálfar bætur og geti unnið fulla vinnu án þess að það skerði bæturnar. Það eru því ýmsar leiðir sem við erum sammála um að … [[Gripið fram í.]]- Það er akkúrat verkefnið sem ég og hv. þingmaður erum sammála um að sé mjög mikilvægt. Það er mjög mikilvægt verkefni. Við skulum tala fyrir því á næsta þingi, þeir sem hér verða í salnum, að sú leið opnist. Varðandi vægi bótaflokksins var þetta kannski einfaldasta leiðin en um leið er hún lökust fyrir þetta fólk okkar. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé, og það er verkefnið núna, [[Forseti hringir.]]að við náum saman og klárum þessa samninga, svo að þetta góða fólk okkar búi við sömu kjör. Og við viljum að það búi svipað og eldri borgarar, þótt það sé ekki hægt að bera [[Forseti hringir.]]kjör þeirra algjörlega saman.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér verður illt í réttlætiskenndinni minni þegar við ræðum almannatryggingar. Það er alveg sama hvort við tölum um öryrkja eða ellilífeyrisþega eða hvað það heitir allt saman. Það sem ég á rosalega erfitt með er viðhorfið sem er svo ríkjandi, að allt eigi bara að vera við framfærsluviðmið. Við sjáum sama viðhorf í LÍN-frumvarpinu, þar á fólk að vera við framfærsluviðmið, telja allar bætur upp í framfærsluviðmið. Í raun og veru endurspeglar framfærsluviðmið ekki einu sinni lágmarkslaun. Það sem ég á sérstaklega erfitt með eru allar tekjuskerðingarnar. Í frumvarpinu er skerðingarhlutfallið aukið. Á sama tíma er hækkað töluvert meira í einn bótaflokk, eins og ég skil það þótt ég sé enginn sérfræðingur í þessu. Það þarf að sýna smá þolinmæði ef ég fer ekki 100% með rétt mál. Skerðingar eru alltaf svolítið erfiðar þar sem fólk er oft að reyna að safna sér fyrir einhverju eða eiga fyrir utanlandsferð eða hvað það er. Þetta er nú fólk þrátt fyrir allt. Þá er ég ekki að segja það sem sumir hafa bent á: En hvað með alla þessa milljarða- og milljónamæringa? Eiga þeir þá líka að fá aðgengi að almannatryggingakerfinu? Við erum ekkert endilega að tala um það. Við erum að tala um venjulegt fólk sem er að reyna að lifa venjulegu lífi frá degi til dags. Eins og ég sagði á ég rosalega erfitt með þetta frumvarp eins og stendur. Markmið þess er einföldun bótakerfisins en ég sé ekki alveg hvar einföldunin á sér stað. Jú, það er náttúrlega einhver sameining bótaflokka, en ég skil ekki hvað það bætir í raun. Stundum er einföldunin ákveðin flækja og það virðist vera komin hingað inn ákveðin flækja með því að auka skerðingarhlutfallið. Ég verð að viðurkenna að ég er mjög hugsi yfir því sem hefur komið fram hjá öðrum hv. þingmönnum varðandi þessa hækkun, þ.e. hækkun sem er upp á 13,4% í heimilisuppbótina, hvernig það mun síðan koma út ef við tökum tillit til tekjuskerðinga, þar sem er verið að auka skerðingu á sama tíma. Ég sé ekki alveg hvernig þetta mun enda. Mér finnst þetta svolítill leikur að tölum. Ég skil ekki af hverju það er ekki hægt að borga fólki sómasamleg laun fyrir að vera til. Ég skil ekki af hverju fólk sem hefur stritað við að skapa sér líf alla ævi fær ekki það sem samsvarar lágmarkslaunum á Íslandi. Ég á mjög erfitt með að skilja þá hugsun að þetta eigi allt saman að vera við framfærslumörk, sem eru einhvern veginn búin til og taka ekki endilega tillit til fjölbreytilegra aðstæðna fólks, svo sem nauðsynjar á töku lyfja eða annars slíks. Einnig skil ég ekki þá hugsun að það sé í lagi að þeir sem eru í sambúð séu með umtalsvert lægri mánaðargreiðslur. Þá þætti mér eðlilegast ef þingmenn í sambúð fengju 50 þús. kr. minna í laun á mánuði, til að gæta samræmis innan kerfisins. Ég sting upp á því. Ég á erfitt með að skilja þá hugsun sem liggur þarna að baki. Ég skil að það er dýrara að búa einn en að sama skapi finnst mér 240 þús. kr. ekkert til að hrópa húrra fyrir miðað við verðlagið í dag, því miður. Ég skil ekki af hverju er verið að hækka þann bótaflokk sem skerðist hvað mest og hver tilgangurinn er. Hvernig mun stóra myndin líta út? Ég fagna því náttúrlega að komið sé með hækkanir inn í kerfið í heild. Ég get því ekki sagt að ég sé sérstaklega á móti þessu. En ég set í vanþekkingu minni spurningarmerki við ákveðna hugsun sem ég hef rekist á annars staðar í kerfinu og það er sú gamaldags ölmusuhugsun að fólk sem þiggi eitthvað frá samfélaginu sé á sveit og það sé allt í lagi að það lifi við hungurmörk. Ég er rosalega ósammála því. Mér finnst það skína svolítið í gegn þegar við lesum svona frumvörp, því miður. Ég get ekki sagt að ég skilji þetta mál til hlítar, enda er almannatryggingakerfið geysilega flókið, en allar svona umbætur ber að rannsaka vel. Þó að nefndinni hafi verið falið það góða og mikla verkefni að fara yfir þetta mál sat ég ekki í hv. nefnd, hvorki í Pétursnefndinni svokallaðri né hv. velferðarnefnd. Ég verð bara að segja að ég set spurningarmerki við útfærsluna á þessu þótt ég fagni því að komið sé með meira fjármagn inn í þessa bótaflokka. Ég set bæði spurningarmerki við það af hverju hjón í sambúð eigi að fá minna á mánuði og af hverju verið er að púsla þessu þannig saman að sá sem býr einn fái 280 þús. kr. Af hverju fá ekki allir 280 þús. kr., sem hlýtur að vera markmiðið að koma öllum í? Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra. Þetta eru almennar vangaveltur. Ég set ákveðna fyrirvara við þessa útfærslu þótt ég fagni að sjálfsögðu markmiðinu. Ég verð að segja eins og er að það er margt hérna sem ég skil ekki. Ég vona að aðrir hv. þingmenn geti útskýrt það betur fyrir mér.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður átti erfitt með að skilja hugsunina í þessu frumvarpi og var illt í réttlætiskenndinni. Ég hef verulegar áhyggjur ef fulltrúum Pírata, ef þetta er svona almennt hjá Pírötum, verður illt í réttlætiskenndinni með þessu frumvarpi og eigi erfitt með að skilja það. Þetta frumvarp er nefnilega nákvæmlega hugsað eins og málflutningur stjórnarandstöðunnar hefur verið í flestum málum, að gæta hagsmuna þeirra verst settu. Það hefur aldrei neitt annað staðið til. Menn verða að skilja hvað felst í almannatryggingum. Almannatryggingar. Það er verið að tryggja lágmarksframfærslu. Af hverju verður hv. þingmaður þá svo undrandi yfir því að miðað skuli við framfærsluviðmið? Við hvað eigum við að miða þá? Og ef þetta eru almannatryggingar, þetta snýst um framfærslu, af hverju skilur hv. þingmaður þá ekki að það sé eðlilegra - úr því að þingmaðurinn skildi jú að reksturinn væri ódýrari hjá sambúðarfólki, og þetta snýst allt um framfærslu og lágmarksframfærslu - að einhver skerðing sé þegar fólk er í sambúð? Þetta getur ekki verið einfaldara. Ég skil ekki af hverju hér eru ekki allir bara hoppandi af fögnuði yfir þessu. Nei, þá er það orðið eitthvert ójafnræði af því að allir fá þetta ekki. Er þá þingmaðurinn að ætlast til að hér eigi almannatryggingar að vera borgaralaun? Hvað á þingmaðurinn við?
Virðulegi forseti. Mig langar kannski að byrja á að leiðrétta hv. þingmann, mér er illt í réttlætiskenndinni þegar við ræðum um almannatryggingakerfið almennt, þar sem ég hef heyrt gífurlega margar sögur af því hvernig fólk sem er að reyna að berjast áfram lendir síðan allt í einu í því að almannatryggingakerfið segir: Hæ, heyrðu, látum okkur sjá, þú skuldar okkur þetta. En viðkomandi á einfaldlega varla bót fyrir boruna hvort eð er. Þetta eru sögur sem maður heyrir hér og þar. Að sjálfsögðu verður mér bara illt í hjartanu og illt í réttlætiskenndinni þegar við ræðum þessi mál. Þetta er mjög flókið eins og hv. þingmaður bendir á. Þó að það sé ódýrara að búa saman finnst mér að það eigi ekki að skerða þau laun. Mér finnst að heimilisuppbót, og heimilisuppbót þarf þá að vera uppbót miðað við lágmarksframfærslu. 220 þúsund kall á mánuði, ég mundi ekki treysta mér til að lifa á því. 240 þúsund kall? Varla. Laun á almennum vinnumarkaði eru komin upp í 280–300 þúsund kall á mánuði. Þarna er bara heilmikill munur á. Síðan ofan á það væri kannski hugsanlega hægt að ræða að setja einhverja heimilisuppbót. Það er það sem ég á við. Heimilisuppbót er til að bæta ofan á. Ekki til að segja: Heyrðu, 280 þúsund kall? Nei, ef þú ert í sambúð drögum við það frá þér. Það er svolítið eins og þetta er í raun hugsað. Frábært að verið sé að setja fjármuni inn í kerfið. En ég hlýt að mega setja fyrirvara varðandi það hvernig þessi nálgun er. Jú, ókei, ég skil alveg til hvers almannatryggingakerfið er. En af hverju er þá verið að ganga svona harkalega að fólki sem þénar nokkra aura? Af hverju eru þessi skerðingarhlutföll svona ströng? Af hverju er verið að hækka skerðingarhlutfallið? Við erum oft að tala um einstæðinga sem eru kannski að prjóna peysur, bara til að eiga hugsanlega [[Forseti hringir.]]fyrir því að gefa barnabörnunum sínum jólagjafir.
Hæstv. forseti. Ég óttast að hv. þingmaður skilji enn síður en áður hvað felst í almannatryggingum eftir þessa ræðu. Þessi einföldun á kerfinu er t.d. til að koma í veg fyrir svona bakreikninga eins og talað var um áður. Þetta er mikil einföldun. Þetta er miklu hreinna. Það er alveg rétt að auðvitað hefur verið erfitt fyrir þá einstaklinga sem ekki hafa verið á vinnumarkaði, búa einir og hafa verið með strípaðar greiðslur. Hér er verið að bæta kjör þeirra. Vegna þess að þeir voru eiginlega undir framfærsluviðmiðum. Þeir sem hafa hins vegar tekjur annars staðar og eru í sambúð, þá er auðvitað lægri framfærsla. Þetta eru almannatryggingar. Það er ekkert réttlæti í því að menn fái fullan ellilífeyri og hafi síðan víðs vegar tekjur annars staðar. Þá eru þeir komnir langt umfram launamenn, jafnvel bara millitekjufólk. Það er ekkert almannatryggingakerfi. Það er auðvitað bara orðið rugl og á ekki að gerast. Við erum einungis að tryggja það að enginn sé undir einhverjum viðmiðum, að enginn sé þannig staddur að hann eigi ekki fyrir nauðsynjum og nái ekki endum saman um hver mánaðamót. Um það snýst þetta frumvarp, um það snúast almannatryggingar. Þess vegna eiga menn að koma hingað og hoppa hæð sína af gleði, hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Það er kannski ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni að frumvarpið komi algerlega í veg fyrir alla bakreikninga og sé einföldun. Það er einfaldlega ekki rétt. Það er mjög umdeilt hvort svo sé. Ég þarf því að setja smá fyrirvara við þessar ábendingar frá hv. þingmanni. Ég get ekki alveg hoppað hæð mína af gleði hér í pontu. Ég er ekki alveg viss um að virðulegum forseta þætti það við hæfi. Ef markmið almannatrygginga er að allir eigi bara að vera u.þ.b. við framfærsluviðmiðið og geti aldrei gert nokkurn skapaðan hlut umfram það, þá er það nákvæmlega það sem við erum ósammála um. Mér finnst allt í lagi að fólk geti lifað sómasamlegu lífi. Mér finnst að framfærsluviðmið eigi að vera nákvæmlega það sem hv. þingmaður benti á. Þetta er grunnframfærsla, það kostar að lifa og eiga fyrir reikningunum sínum. En mér finnst allt í lagi að fólk sem getur þénað aðeins meira eða hefur safnað inn á reikninga eða fær arf, að slíkt skerðist ekki allt í einu um 50–60%. Mér finnst allt í lagi að fólk geti leyft sér að fara til Flórída af og til eða Spánar eða Kaupmannahafnar að heimsækja börnin. Mér finnst það allt í lagi. Mér finnst líka allt í lagi að bæði öryrkjar og ellilífeyrisþegar geti safnað sér peningum og notið þeirra gæða án þess að allt sé bara skert, liggur við krónu á móti krónu. En hv. þingmanni finnst greinilega allt í lagi að fólk lifi nákvæmlega við framfærsluviðmiðið, ekki mikið fyrir ofan, það er of mikið, en kannski fyrir neðan. Það virðist vera allt í lagi fyrir hv. þingmann. Þess vegna er mér illt í réttlætiskenndinni. Það er nákvæmlega þetta viðhorf sem ég á mjög erfitt með að skilja, að þeir sem eru á bótum frá ríkinu eða lífeyri megi bara hafa það skítt. Það virðist vera viðhorf hv. þingmanns. Ég er ósammála því.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um málefni aldraðra með síðari breytingum. Hér hafa nokkrir þingmenn tekið til máls og verið alveg hreinskilnir með það að segja að þeim finnist kerfið flókið - kerfið er flókið - og að þeir eigi erfitt með að skilja það. Mig langar því að leggja það til að á næsta þingi, nú að afloknum kosningum, verði Tryggingastofnun ríkisins fengin til að halda námskeið eða kynningu á almannatryggingakerfinu. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að slík kynning sé ekki einvörðungu fyrir hv. þingmenn sem sæti eiga í hv. velferðarnefnd þótt það sé kannski mikilvægast að þeir af öllum skilji kerfið, heldur er ég þeirrar skoðunar að það væri þessum málaflokki mjög til bóta ef þingmenn almennt hefðu á því góða þekkingu hvernig almannatryggingakerfið virkar. Almannatryggingakerfið er jú eitt það mikilvægasta sem við eigum í okkar velferðarsamfélagi. Þess vegna er mikilvægt að þingmenn, sem fara með framfærslu fólks sem hefur skerta starfsgetu, þekki bæði kerfið og kjörin sem fólk býr við. Hljóti ég endurkjör mun ég tala fyrir því að kosningum loknum að Tryggingastofnun verði fengin til að halda slíka kynningu fyrir þá sem hafa áhuga á og ég vona svo sannarlega að sem flestir hafi áhuga á þessum málum. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem er framsögumaður nefndarálits minni hluta hv. velferðarnefndar, fór í ræðu sinni vel í gegnum nefndarálit minni hluta velferðarnefndar sem og þær breytingartillögur sem hv. nefnd leggur til. Ég ætla þess vegna ekki að fara í gegnum nefndarálitið aftur lið fyrir lið en ætla að nota ræðutíma minn hér til að draga út sérstaklega nokkur atriði sem mér finnst skipta sérstaklega miklu máli varðandi breytingar á lögum um almannatryggingar. Fyrst verð ég að nefna að frumvarpið, þ.e. hið upphaflega frumvarp frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, barst nokkuð seint til þingsins og þá strax sætti það gagnrýni fyrir að taka einvörðungu til ellilífeyrisþega. Það sætti einnig mikilli gagnrýni að ekki væru lagðar til neinar breytingar á hækkunum á greiðslum til lífeyrisþega í samræmi við kjarabætur á vinnumarkaði og að frumvarpið, eins og það kom þá fram, gerði ekki ráð fyrir neinum hækkunum til þeirra ellilífeyrisþega sem eru á strípuðum bótum úr almannatryggingakerfinu. Þetta er auðvitað sá hópur eldri borgara sem er í erfiðastri fjárhagslegri stöðu. Sem betur fer er það þannig hér á Íslandi að margir eldri borgarar hafa það alveg þokkalegt og sumir mjög gott. En það er hins vegar hópur sem ekki á mikið eða jafnvel ekkert í lífeyrissjóði og verður því alfarið að reiða sig á greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Það er ótækt að kjarabætur nái ekki til hans eins og meiri hlutinn hér á Alþingi sá og leggur þess vegna til breytingartillögur við frumvarpið. Þær tillögur sem meiri hluti hv. velferðarnefndar leggur til komu hins vegar gríðarlega seint fram eða eftir að starfsáætlun Alþingis var lokið og í raun í lok þeirrar viku þar sem Alþingi hafði verið starfandi án starfsáætlunar. Þó svo að auðvitað sé betra að breytingartillögurnar komi fram en alls ekki varð þetta til þess að afar skammur tími gafst til að leggja mat á áhrif breytingartillagnanna og fulltrúar minni hlutans í hv. velferðarnefnd óskuðu eftir sviðsmyndum um það hvaða áhrif þessar breytingartillögur hefðu á ákveðna hópa og kölluðu einnig eftir útreikningum um þau áhrif sem aðrar útfærslur hefðu, jafnvel með sama fjármagni og meiri hluti hv. velferðarnefndar er að leggja til. En vegna hins knappa tímaramma var ekki hægt að verða við þessari ósk. Það er auðvitað bagalegt, sviðsmyndir eru svo mikilvægar í kerfinu vegna þess að það er ekki einfalt. Í raun er sama hversu vel maður þekkir kerfið og hin ólíku skerðingarhlutföll sem eru í því, þegar hreyft er við einu litlu tannhjóli í heildarmyndinni fara hreyfingar af stað sem erfitt ef ekki ómöguleg er að sjá hvaða áhrif munu hafa á lokagreiðsluna sem lífeyrisþeginn fær í vasann og hefur sér til framfærslu. Þetta gerði líka að verkum að minni hluti hv. velferðarnefndar, sem er gagnrýninn á breytingartillögur meiri hlutans, hafði einnig mjög knappan tíma til að bregðast við og móta sínar tillögur. Það er ekki síst þess vegna sem minni hlutinn leggur það til að allir bótaflokkar hækki um 13,4% til þess að greiðslur almannatrygginga haldi í við umsamdar hækkanir á vinnumarkaði. En líka til þess að óvæntar hreyfingar fari ekki af stað sem við getum ekki vitað fyrirfram hverjar afleiðingarnar verða af. Við megum aldrei gleyma því að það er framfærsla fólks sem við erum með í höndunum og erum að vinna með. Varðandi eldri borgara þá er með frumvarpi hæstv. ráðherra verið að fækka bótaflokkum niður í einn og afnema frítekjumörk og eitt skerðingarhlutfall er innleitt á allar aðrar tekjur. Þetta skerðingarhlutfall verður 45%. Ég er alls ekki mótfallin einföldun á kerfinu og held reyndar að það sé mjög nauðsynlegt að einfalda kerfið til að það verði skiljanlegra. Ég vil þó jafnframt segja að við alla einföldun á kerfinu verðum við samt alltaf að passa okkur að missa ekki sjónar á því að þó svo að kerfið verði einfalt þá megi það ekki verða til þess að það verði á einhvern hátt óréttlátt. Til þess að ná að hækka bætur ellilífeyrisþega upp í 280 þús. kr. er farin sú leið að gera það í gegnum heimilisuppbótina. Ég er mjög hlynnt því að heimilisuppbót sé greidd til þeirra sem búa einir. En það verður að hafa það hugfast að heimilisuppbótin, sérstaklega í þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar fram, tekur öðrum og meiri skerðingum vegna tekna en hin sameinaði bótaflokkur lífeyrir. Það má því segja að með því að setja alla hækkunina inn í heimilisuppbótina sé ríkisvaldið að gefa með annarri hendinni en taka til baka með hinni. Þetta verður að hafa í huga. Hvað varðar öryrkjana var, eins og ég kom að hér áðan, í frumvarpi hæstv. ráðherra ekki gert ráð fyrir neinum breytingum eða hækkunum til öryrkja í frumvarpinu. Það sætti gagnrýni. Meiri hluti hv. velferðarnefndar velur að fara þá leið til að hækka öryrkja, til að geta sagst vera að hækka öryrkja upp í 280 þús. kr. til samræmis við lágmarkslaun árið 2017, að hækka framfærsluuppbótina sem skerðist krónu á móti krónu. Þetta gagnrýnum við í minni hlutanum harðlega. Þetta er jú sá bótaflokkur sem er með 100% skerðingarhlutföll. Með þessari breytingu er verið að festa enn frekar í sessi þennan bótaflokk sem skerðist krónu á móti krónu og stækka þann hóp öryrkja sem fær greiðslu samkvæmt þessu kerfi. Hingað til hefur samstaða verið um að draga eigi úr vægi þessa bótaflokks í kerfinu. Það er galli að þessi bótaflokkur er afskaplega atvinnuletjandi. Ég hef ekki heyrt neinn þingmann og raunar ekki neinn sem ekki er sammála því að atvinnuþátttaka fólks með skerta starfsgetu sé af hinu góða. Bæði vegna þess að þar með getur einstaklingurinn bætt hag sinn fjárhagslega en atvinnuþátttaka skiptir ekki síður máli félagslega. Það er jú í gegnum atvinnu sem fullorðið fólk tekur hvað mest þátt í samfélaginu. Einn af stóru áhyggjuþáttum Öryrkjabandalagsins varðandi kerfisbreytingu og innleiðingu á starfsgetumati, þar sem fólk með skerta starfsgetu á aðeins að fá greiddar hlutabætur úr kerfinu en hafa atvinnutekjur á móti, eru áhyggjur af því hversu tilbúinn vinnumarkaðurinn sé til að ráða fólk með skerta starfsgetu til vinnu. Nú hefði einmitt verið lag, að mínu mati, til þess að draga úr vægi þessa bótaflokks sem er svo atvinnuletjandi, einmitt til að sjá hvað gerist, til að sjá hvort fleiri öryrkjar reyni ekki að fara út á vinnumarkaðinn og sjá á sama tíma hversu vel þeim gengur að fá vinnu. Mér finnst það mjög dapurlegt að meiri hlutinn ætli að leggja til að þessi bótaflokkur fái aukið vægi. Það verður til þess að öryrkjar reyna enn síður að fá vinnu eins og starfsgeta þeirra leyfir vegna þess að það er ekkert upp úr því að hafa fjárhagslega; jafnvel að aukinn kostnaður geti fallið til. En af því að tími minn er að styttast og ég hef aðallega verið að eyða mínútunum mínum í að ræða um eldri borgara og öryrkja og gagnrýna þá leið sem meiri hlutinn leggur til til að bæta kjör þeirra langar mig samt að segja örfá orð um hækkun á lífeyristökualdri og sveigjanleg starfslok. Við í minni hlutanum erum afar fylgjandi markmiðinu um sveigjanlegan ellilífeyristökualdur og teljum jákvætt að fólk geti haft val um hvort það hefur töku ellilífeyris fyrr eða frestar henni. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar að skoða verði allar breytingar á lífeyristökualdri í samhengi. Þar sem við höfum komist að því að ómögulegt sé að ljúka við vinnu um breytingar á frumvarpi um breytingar á lífeyri opinberra starfsmanna þá sé rétt í almannatryggingakerfinu að bíða einnig með allar tillögur um hækkanir á lífeyrisaldri vegna þess að þessi kerfi verða að tala saman og þetta verður að skoðast í samhengi. Að lokum verð ég að segja að við í Vinstri grænum gerum fyrirvara við 18. gr. frumvarpsins. En þar sem tími minn er búinn sé ég að ég verð að setja mig aftur á mælendaskrá til að gera grein [[Forseti hringir.]]fyrir fyrirvara okkar í Vinstri grænum. Ég mun þá einnig nota síðari ræðutíma minn til þess að fara betur yfir breytingartillögur minni hlutans.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp í örstutta ræðu vegna digurbarkalegra ummæla hv. þm. Óla Björns Kárasonar. Hann fór nú hér með heldur þunnan boðskap varðandi hækkun greiðslna almannatrygginga. Við sem fylgjumst með þeim og þróun þeirra í samanburði við laun í landinu vitum að hann fór ekki með nema hálfsannleik. Það er þannig að á tímabili þessarar ríkisstjórnar hefur kaupmáttur hæstu greiðslna til þeirra sem búa einir í almannatryggingakerfinu aukist um 10% en kaupmáttur lágmarkslauna aukist um 21%. Aukningin er því eingöngu 50% af kaupmætti lágtekjufólks. Það eru staðreyndir sem við höfum reynt að vinna gegn með endurteknum tillögum um hækkun almannatrygginga sem Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa hafnað. Mér finnst svo óskammfeilið að koma hér og halda því fram að þessi ríkisstjórn hafi lyft grettistaki í lífeyri almannatrygginga, að ég fann mig knúna til að koma hér upp og leiðrétta þennan hálfsannleik.
Hæstv. forseti. Ég get þá haldið áfram þar sem frá var horfið. Þegar svona stórt og mikilvægt kerfi er til umræðu dugar manni tíminn oft skammt. Ég var í lok máls míns að fjalla um að hækkun á lífeyristökualdri og sveigjanleg starfslok yrði að skoða heildstætt. Ég geld mjög mikinn varhuga við því að verið sé að hækka lífeyrisaldur í einu kerfi en ekki í öðru kerfi á sama tíma. Það er í rauninni alveg sambærilegt við það sem ég sagði í 1. umr. um frumvarp um breytingar á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna, þ.e. að það frumvarp þyrfti að skoða í tengslum við þetta frumvarp. Nú erum við komin í þá stöðu að ég segi núna: Vegna þess að við getum ekki lokið hinu málinu verðum við einnig að bíða með hækkun á lífeyristökualdri í þessu kerfi. Þessi mál verður að skoða heildstætt. Til að mynda hafa komið fram kröftug mótmæli frá Alþýðusambandi Íslands vegna þessa þar sem meðal annars er bent á að ef í þessu frumvarpi yrðu samþykktar breytingar á lífeyristökualdri mundi munurinn aukast enn meira frá því sem nú er, þ.e. lífeyristökualdri opinberra starfsmanna annars vegar og starfsmanna á almennum markaði hins vegar. Það tel ég að sé mjög bagalegt og geti einfaldlega komið okkur sem samfélagi í mjög erfiða stöðu. Svo var það fyrirvari okkar Vinstri grænna sem ég ætlaði að fara nokkrum orðum um. Þar er best að byrja aðeins framar og segja frá því að minni hlutinn í velferðarnefnd styður breytingartillögu meiri hlutans hvað varðar það að fella á brott 11. gr. frumvarpsins, en þar er kveðið á um skert réttindi lífeyrisþega í fangelsum til ráðstöfunarfjár. Ég er afar ánægð með að tekist hafi samstaða um það í nefndinni og tek undir þau orð sem hér hafa fallið um að gera þurfi að heildarendurskoðun á kerfinu. Þá að fyrirvaranum. Í 18. gr. frumvarpsins er talað um að við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að ráðherra muni skipa starfshóp til að útfæra tilraunaverkefni varðandi hjúkrunarheimili um nýtt fyrirkomulag á greiðsluþátttöku íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Ég held að það þurfi í sjálfu sér ekki að vera slæmt. En það fer eftir því hvernig að því er staðið, það er algert grundvallaratriði. Að því lýtur fyrirvari okkar í VG. Ég ætla að fá að lesa hann upp, með leyfi hæstv. forseta: „Fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerir fyrirvara við þessa grein frumvarpsins og breytingartillögu meiri hlutans sem heimilar sveitarfélögum að innheimta þjónustugjöld. Fyrirvarinn lýtur að því að engin útfærsla liggur fyrir um möguleg áhrif aðstöðumunar lífeyrisþega vegna kjara. Breytingin kynni að valda því að sumir íbúar hjúkrunarheimila hefðu ekki efni á mikilvægri þjónustu auk þess sem áhrif slíkra breytinga á rekstrarform hjúkrunarheimila eru óljós.“ Til að nefna nokkur dæmi um það sem íbúar á hjúkrunarheimilum eiga að greiða milliliðalaust fyrir er til að mynda matur, tómstundastarf, húsaleiga, þrif og þvottar. Það má auðvitað alls ekki gerast að fólk sem býr á hjúkrunarheimili verði að neita sér um þrif á íbúðinni eða herberginu sínu vegna bágra efnahagslegra aðstæðna á efri árum. Og þar sem matur er meðal annars talinn upp velti ég því upp: Þýðir það að ef maður hefur ekki efni á öðru gæti maður ákveðið að fá mat annan hvern dag? Það eru slíkir þættir sem hafa verður í huga í þessu tilraunaverkefni. Ég held að í raun vilji ekkert okkar fara með samfélag okkar á þann stað að íbúar á hjúkrunarheimilum búi við þær aðstæður að þeir geta ekki leyft sér brýnustu nauðsynjar eins og mat, þrif og þvott. Að öðru leyti hef ég hér, bæði í þessari ræðu sem og í fyrri ræðu minni, rakið viðbrögð við frumvarpinu sem og helstu breytingartillögum frá meiri hluta hv. velferðarnefndar. Ég tel sem sagt að þar sé verið að setja peningana í ógagnsæja flokka þar sem auðvelt er að slá ryki í augun á fólki með því að tala einungis um hækkanir en láta skerðingarnar sem á móti koma liggja meira á milli hluta, því að í tillögum meiri hlutans eru peningarnir einmitt settir í þá bótaflokka sem sæta mestu skerðingunum, þ.e. heimilisuppbótina hjá ellilífeyrisþegum, þar sem skerðingarhlutfallið verður hækkað, og framfærsluuppbótina hjá örorkulífeyrisþegum, sem skerðist krónu á móti krónu. Því erum við í minni hluta velferðarnefndar algerlega ósammála, en vegna þess knappa tíma sem við höfum til þess að móta tillögur sem viðbragð við breytingartillögum meiri hlutans leggjum við til að allir bótaflokkar hækki um 13,4%, þannig verði greiðslur almannatrygginga í takt við umsamdar launahækkanir á vinnumarkaði. Ég gleðst yfir því að við höfum náð saman um að nauðsynlegt sé að fara í hækkanir til þess að toga kjör lífeyrisþega upp. En því miður eru tillögur meiri hlutans um hvernig eigi að gera það ekki góðar. Þess vegna leggur minni hlutinn til sínar eigin breytingartillögur. Ég vona svo sannarlega að eftir þessa umræðu sjái hv. þingmenn ljósið og frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem minni hlutinn gerir.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að þakka fyrir góða umræðu um þetta mikilvæga mál. Hér er um að ræða stærstu skref sem stigin hafa verið til bóta í almannatryggingakerfinu í áratugi. 5,3 milljarðar fara í kerfisbreytingar fyrir aldraða, einföldun á kerfinu til að minnka skerðingarnar sem voru króna á móti krónu, þeim er hætt. 4,5 milljarðar fara í frítekjumark á allar tekjur til aldraðra. 1 milljarður fer í að hækka bætur þeirra sem lægstu kjörin hafa, einstæðinga sem eru öryrkjar og aldraðir. Þetta eru alls 10,8 milljarðar og mikil einföldun á kerfinu sem snýr að öldruðum. Nú eru viðræður á milli Öryrkjabandalagsins og velferðarráðuneytisins um mikilvægar kerfisbreytingar til handa öryrkjum. Ég vona svo sannarlega að þær umræður gangi hratt og vel fyrir sig svo að öryrkjar fái kerfisbreytingar á sínum málaflokkum eins og aldraðir. Það er mikilvægt. Ég veit að unnið er hörðum höndum að því að klára það. Þar undir liggja um 4 milljarðar í kerfisbreytingar til hagsbóta fyrir öryrkja. En auðvitað er mikilvægt í allri þeirri umræðu að huga að öryggisneti í kerfinu. En ég kom hér eingöngu upp til þess að þakka fyrir umræðuna og minna á að það er mikill vilji til að koma til móts við þá sem höllum fæti standa. Ég þarf að kalla frumvarpið til hv. velferðarnefndar á milli 2. og 3. umr.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum, barnalífeyrir. Meiri hluti nefndarinnar afgreiddi málið til 2. umr. 24. ágúst sl. Við umræðu í þingsal var bent á að staðgöngumæðrun er óheimil á Íslandi og í ljósi þess var ákveðið að taka málið aftur inn í nefndina og leggja til breytingu á orðalagi. Meiri hlutinn áréttar að frumvarpinu er ætlað að stuðla að jafnrétti barna einstæðra foreldra og tryggja að eins sé staðið að opinberum stuðningi við einstæða foreldra, óháð kynferði. Breytingin tryggir að réttur einstæðs föður til barnalífeyris einskorðist ekki við andlát móður heldur nái jafnframt til annarra mögulegra aðstæðna. Þannig verði jafnrétti barna einstæðra foreldra tryggt, óháð ástæðum þess að svo sé fyrir komið, í samræmi við þá hugsjón að baki greiðslu barnalífeyris að tryggja öllum börnum lágmarksframfærslu. Að teknu tilliti til framangreinds leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „1. gr. orðist svo: Við 4. mgr. 20. gr. laganna bætist: eða móður nýtur ekki við vegna sérstakra eða óvenjulegra aðstæðna.“ Ásmundur Friðriksson og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Halldóra Mogensen, áheyrnarfulltrúi, er samþykk áliti þessu. Undir þetta rita nefndarmenn, sú sem hér stendur, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Páll Valur Björnsson, Óli Björn Kárason, Unnur Brá Konráðsdóttir og Elsa Lára Arnardóttir.
Frú forseti. Við 2. umr. um þetta mál, um breytingu á lögum um almannatryggingar sem snýr að barnalífeyri, var mikil gagnrýni á það að hér væri verið að lauma staðgöngumæðrun í lögskýringarbókina, en eins og við vitum öll er staðgöngumæðrun óheimil á Íslandi. Eftir þessa miklu umræðu var ákveðið að kalla málið aftur inn til velferðarnefndar og vinna að því að breyta orðalaginu til þess að ná því sem vísar beinlínis í staðgöngumæðrun út úr lagatextanum. Það er gert hér með orðalagsbreytingu þar sem bætt er við 4. mgr. 20. gr. laganna texta þar segir, með leyfi forseta: „eða móður nýtur ekki við vegna sérstakra eða óvenjulegra aðstæðna.“ Í mínum huga er þetta auðvitað betra orðalag en að tala um staðgöngumæðrun með beinum hætti, en í mínum huga er þó enginn efi um það hvað í raun er átt við. Af þeim sökum ákvað ég að skila inn séráliti um þetta mál. Það er mjög stutt. Ég ætla þess vegna, með leyfi hæstv. forseta, að fá að lesa það beint upp: „Minni hlutinn ítrekar að staðgöngumæðrun er óheimil á Íslandi. Minni hlutinn styður heils hugar að staðið sé eins að opinberum stuðningi einstæðra foreldra, óháð kynferði, og er fylgjandi því að réttur einstæðs föður til barnalífeyris einskorðist ekki við andlát móður, heldur nái einnig til annarra orsaka, svo sem tilvika þar sem einhleypum karli hefur verið veitt leyfi til ættleiðingar barns. Þá á ekki að þurfa að taka það fram að óheimilt er að fara gegn lögum.“
Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu frá þingflokki Vinstri grænna sem hljóðar svo: „Alþingi skorar á alla hlutaðeigandi aðila að virða undantekningarlaust alþjóðasamþykktir um vernd heilbrigðisstarfsfólks, heilbrigðisþjónustu og neyðaraðstoðar á átakasvæðum. Jafnframt fordæmir Alþingi árásir á sjúkrahús og sjúkraskýli á átakasvæðum, lýsir stuðningi við alþjóðalög og alþjóðasamþykktir gegn slíku athæfi og felur ríkisstjórninni að bera fram andmæli við þess háttar brotum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.“ Þetta er ályktun sem í sjálfu sér ætti ekki að þurfa að ræða á Alþingi, því að sjálfsögðu ætlumst við til að þjóðir heims fylgi alþjóðalögum. En því miður er það svo að við höfum séð vaxandi fjölda tilfella þar sem einmitt er ráðist gegn heilbrigðisstarfsfólki á átakasvæðum. Í maí á þessu ári samþykkti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna ályktun þar sem árásir á heilbrigðisstarfsfólk á átakasvæðum, árásir á sjúkrahús, sjúkraskýli og aðra aðstöðu sem nýtt er til hjálpar særðum og sjúkum þar sem stríð geisar var harðlega fordæmd með tilvísun til Genfarsamninganna og annarra alþjóðasamninga um skuldbindingar ríkja sem eiga í vopnuðum átökum, mannréttindasamninga og mannúðarlaga. Tilefni ályktunarinnar var sú óheillavænlega þróun að árásir á heilbrigðisstarfsfólk og bækistöðvar þess á átakasvæðum hafa færst mjög í vöxt undanfarin ár. Fjöldi slíkra atvika er staðfestur í stríðshrjáðum löndum, má þar nefna Afganistan, Suður-Súdan, Sýrland, Jemen, Úkraínu og Mið-Afríkulýðveldið. Sú vernd sem heilbrigðisstarfsfólki er tryggð á átakasvæðum samkvæmt alþjóðasamþykktum er gífurlega mikilvæg mannúðarráðstöfun. Fjölþjóðleg samtök á borð við Lækna án landamæra, Rauða krossinn, Rauða hálfmánann og mörg fleiri hafa sent heilbrigðisstarfsfólk inn á átakasvæði til að liðsinna nauðstöddu fólki án tillits til þess hvernig það hefur hlotið áverka sína eða sjúkdóma og án þess að taka afstöðu með stríðandi öflum. Í ljósi þess mannúðarhlutverks sem starf heilbrigðisstarfsfólks á stríðshrjáðum svæðum felur í sér flokkast árásir á það sem stríðsglæpir. Eigi að síður hefur þessum árásum fjölgað til mikilla muna og er á stundum engu líkara en yfir standi kapphlaup stríðandi afla þar sem markmiðið sé fullkomið virðingarleysi fyrir mannréttindum og mannúðarsjónarmiðum. Viðurstyggilegasta athæfið sem hugsast getur má aldrei verða talið sjálfsagt þar sem vopnuð átök eiga sér stað, en þangað stefnir nú með því að setja til hliðar hinar alþjóðlegu hindranir gegn stríðsglæpum sem bundnar hafa verið í alþjóðasamþykktir í ljósi biturrar reynslu. Þar skiptir samtakamátturinn öllu. Áhrif hvers og eins ríkis til breytinga eru takmörkuð en með sameiginlegu átaki getur tekist að snúa óheillaþróun undanfarinna ára við og það er afar brýnt. Þessi þingsályktunartillaga, sem í raun og veru áréttar bara að við viljum að alþjóðalögum sé fylgt í stríðsátökum, á að koma því til leiðar að rödd Íslands á alþjóðavettvangi verði nýtt til að andmæla slíkum löglausum árásum á heilbrigðisstarfsfólk á átakasvæðum, lýsa stuðningi við þær alþjóðasamþykktir sem vernda það og starf þess í þágu stríðshrjáðs fólks hvarvetna í veröldinni. Ég vonast til þess, hljóti þessi tillaga afgreiðslu, að Ísland muni láta í sér heyra á alþjóðavettvangi og standa vörð um það mikilvæga starf sem læknar og annað heilbrigðisstarfsfólk vinnur um allan heim við mjög erfiðar aðstæður. Ég legg til að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Hæstv. forseti. Vinna að kerfisbreytingu almannatryggingakerfisins hefur staðið yfir í nær áratug. Við í Samfylkingunni styðjum þá kerfisbreytingu sem hér er leidd í lög, en hörmum að ekki hafi um leið náðst samkomulag við örorkulífeyrisþega. Við munum styðja þær breytingar sem lúta að kerfisbreytingu og allar tillögur til hækkunar í frumvarpinu. Við getum hins vegar ekki samþykkt að hækka eigi lífeyrisaldur þegar Alþýðusamband Íslands lýsir yfir svo harðri andstöðu vegna þess forsendubrests sem varð við það að frumvarp til breytinga á lögum um opinbera starfsmenn fór ekki í gegnum þingið. Við í Samfylkingunni munum því styðja kerfisbreytingu og hækkanir sem felast í þessu frumvarpi en sitja hjá við afgreiðslu málsins.
Frú forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum þær kerfisbreytingar sem hér eru lagðar til varðandi ellilífeyrisþega. Við leggjum, ásamt minni hlutanum, til okkar eigin breytingartillögur um það hvernig bæta eigi kjör ellilífeyrisþega og öryrkja og styðjum þær að sjálfsögðu. Nái þær ekki fram að ganga munum við engu að síður styðja greinar frumvarpsins sem verða til þess að bæta kjör öryrkja þó svo að við viljum sjá þar aðra útfærslu. En við getum hins vegar ekki stutt kerfisbreytingar sem gera á í andstöðu við heildarsamtök fólks á vinnumarkaði hvað varðar lífeyristökualdur og sitjum því hjá við afgreiðslu frumvarpsins í heild sinni.
Virðulegi forseti. Hér er um mikla kjarabót að ræða fyrir alla þá sem fá bætur frá almannatryggingum. Það er tímamótaskref sem við stígum með kerfisbreytingunni, einföldun kerfisins. Við erum með gegnsærra, sanngjarnara og betra almannatryggingakerfi eftir samþykkt þessara laga. Það er síðan sérstakt fagnaðarefni að við skulum hafa skapað aðstæður til þess að koma lágmarksbótum upp í 300 þús. kr. í þeim skrefum sem kynnt hafa verið. Varðandi hækkun lífeyristökualdurs er það hárrétt sem sagt hefur verið að þetta hangir að sjálfsögðu saman við jöfnun lífeyrisréttar á milli almenna og opinbera markaðarins. Það er enginn ágreiningur við ríkisstjórnina um að það átti ávallt að hanga saman. Ég held að það sé augljóst að við þurfum að ræða það á milli umræðna hvernig eigi að bregðast við þeirri ályktun og þeim ábendingum sem komið hafa frá Alþýðusambandi Íslands, en þar er fyrst og fremst um það að ræða að Alþýðusambandið treystir því ekki að þingið muni rísa undir því hlutverki að jafna lífeyrisréttindin eins og um hafði verið samið við opinbera markaðinn. Í ljósi þess vantrausts styður sambandið ekki tillöguna um [[Forseti hringir.]]hækkun lífeyristökualdursins eins og hér hefur verið boðað. En við skulum um leið halda því til haga [[Forseti hringir.]]að það er fullur stuðningur við þá kerfisbreytingu [[Forseti hringir.]]engu að síður, þetta er bara spurning um það hvenær hún á að koma til framkvæmda.
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að þetta mál sé komið til atkvæðagreiðslu við 2. umr. og vonandi klárum við það seinna í kvöld. Ég vil fá að þakka nokkrum við þetta tilefni, sérstaklega Pétri heitnum Blöndal, fyrrum hv. þingmanni, sem við söknum öll hér úr þingsal, og síðan Þorsteini Sæmundssyni, sem lauk vinnunni eftir að Pétur féll frá. Ég vil líka nota tækifærið og þakka velferðarnefnd fyrir alla sína vinnu og taka undir það sem kemur hér fram um mikilvægi þess að málið fari til nefndar aftur milli 2. og 3. umr. og að farið verði yfir lífeyristökualdurinn í samræmi við þær athugasemdir sem komið hafa frá Alþýðusambandinu. Það hefði verið mjög gott ef við hefðum líka staðið hér við samkomulag sem gert var við opinberu félögin á vinnumarkaðnum um jöfnun lífeyrisréttinda. Vonandi mun það ganga eftir. Ég veit að þeir sem standa að þessari ríkisstjórn munu gera sitt til þess að svo verði. En hér erum við hins vegar að samþykkja mestu breytingar á almannatryggingum sem gerðar hafa verið. Þær breytingar sem nefndin leggur til [[Forseti hringir.]]eru svo sannarlega til bóta.
Virðulegi forseti. Ég fagna að sjálfsögðu því skrefi að hækka bætur og lífeyri sem í boði er frá almannatryggingakerfinu. Hins vegar fjallar þetta frumvarp ekki einungis um hækkun á bótum, heldur er hérna einnig verið að tala um lífeyrisaldur. Í ljósi þess að frumvarpið hefur verið gagnrýnt alveg sérstaklega, m.a. af ASÍ, sé ég mér ekki fært að greiða því atkvæði mitt í heild. Ég mun greiða atkvæði því sem snýr að kjarabótum en annars mun ég sitja hjá og ég hugsa að píratar muni hafa þann háttinn á í þessari atkvæðagreiðslu.
Frú forseti. Þetta er flókið og erfitt mál. Málið er afgreitt með slíku hraði að erfitt og nánast ómögulegt er að ná utan um það. Þess vegna mun ég sitja hjá við afgreiðslu málsins. En þar sem frumvarpið virðist vera skref í átt að því að betrumbæta kjör stórs hóps fólks í samfélaginu get ég ekki lagst alfarið gegn því, en ég get heldur ekki stutt það þar sem það er svo langt frá þeirri einföldun og kjarabót sem Píratar hyggjast vinna að. Ég styð aftur á móti einstakar greinar í frumvarpinu og ég styð breytingartillögu minni hlutans því að ég tel það vera betrumbót á þessu annars stórfurðulega frumvarpi sem virðist engan veginn fylgja eigin markmiðum með skerðingum og áframhaldandi flækjustigi.
Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð styðjum sumt í þessu frumvarpi. Við styðjum auðvitað hækkanir og kjarabætur til þeirra hópa sem þiggja laun og framfærslu frá ríkinu. Við styðjum sumar kerfisbreytingar sem hér eru gerðar, en aðrar sem settar hafa verið fram og ekki í samráði við fulltrúa þeirra hópa, styðjum við ekki. Við stöndum á bak við breytingartillögur stjórnarandstöðunnar heils hugar. Við teljum að það sé spurning um mannréttindi að þeir hópar sem eiga framfærslu sína undir okkur og ákvörðunum hér eigi skilið að fylgja öðrum hópum í samfélaginu. Það er ekki spurning um þægindi í ríkisreikningnum, heldur er það mannréttindamál. Við munum væntanlega sitja hjá, en styðja það sem er gott í frumvarpinu.
Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp um breytingar á almannatryggingalögum. Hér er um að ræða ein stærstu skref sem stigin gerð hafa verið í því að bæta almannatryggingakerfið. Í kerfisbreytingar eru settir 5,3 milljarðar, hætt er við krónu á móti krónu-skerðingu og bótaflokkar sameinaðir. Í breytingartillögum meiri hlutans eru 4,5 milljarðar settir í frítekjumark á allar tekjur og 1 milljarður fer í að hækka bætur þeirra sem höllustum fæti standa í samfélaginu, þ.e. einstæðra öryrkja og eldri borgara, upp í lágmarkslaun, þ.e. bætur fylgja lágmarkslaunum. Um er að ræða 10,8 milljarða kr. aukningu inn í málaflokkinn. Það eru gríðarlega jákvæð og stór skref. Síðan verðum við auðvitað að halda áfram á sömu braut og tryggja öryrkjum sambærilegar kerfisbreytingar þegar samkomulag hefur orðið í þeim viðræðum milli Öryrkjabandalagsins og velferðarráðuneytisins.
Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að flýta því að hækka eftirlaunaaldur á almennum markaði án samráðs við verkalýðshreyfinguna, þvert á það sem sammæli hefur orðið um í vinnu á vettvangi sameiginlegrar nefndar fulltrúa allra flokka og aðila vinnumarkaðarins. Þess vegna er óhjákvæmilegt annað en greiða atkvæði gegn þessu og sérstaklega í ljósi þess að ríkisstjórnin náði ekki, með þeim hætti að heildarsamtök opinberra starfsmanna væru sátt við, að koma að samkomulaginu um jöfnun lífeyrisréttinda. Það er sérlega öfugsnúið að þessu skuli vera fundinn staður í lagabreytingartillögu hér undir þinglok. Það er algjörlega óásættanlegt að greiða því atkvæði að fimm ára munur verði á því hvenær lífeyristökualdur hefjist á opinberum markaði og hjá almennu launafólki.
Frú forseti. Hér eru Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur að hafna leið minni hlutans til hækkunar á greiðslum almannatrygginga. Við viljum að greiðslurnar hækki um 13,4% svo að munurinn á milli einhleypra og þeirra sem eru í sambúð aukist ekki og þeir sem eru í sambúð fái hækkun upp í 241.000 kr. en ekki 227.000 kr. eins og meiri hlutinn leggur til. Hér er verið að hafna þeirri leið og taka ákvörðun um að hækka þá sem eru einhleypir meira en jafnframt að leggja á þá auknar skerðingar. Við hörmum það í minni hlutanum.
Virðulegi forseti. Hér erum við að setja inn sem ákvæði til bráðabirgða að lágmarksbætur almannatrygginga verði orðnar 300 þús. kr. í upphafi árs 2018 eða nokkrum mánuðum á undan lágmarkslaunum á vinnumarkaði. Það er einkar ánægjulegt að standa hér og greiða þessu atkvæði. Ályktað var um þetta á nýlegu flokksþingi framsóknarmanna. Við ályktuðum líka um það að 300 þús. kr. ættu að vera lágmarkslaun á vinnumarkaði og við munum halda áfram að standa með þeim sem minnst hafa í samfélaginu.
Hæstv. forseti. Við styðjum það markmið að greiðslur almannatrygginga fylgi þróun á vinnumarkaði. Þar af leiðandi styðjum við þessa tillögu meiri hlutans en við erum ósammála aðferðafræðinni sem felst í því að hækka mest þá bótaflokka sem skerðast mest. Í tilfelli örorkulífeyrisþega fer mesta hækkunin fram í gegnum bótaflokk sem skerðist 100% vegna annarra tekna. Þar af leiðandi vona ég að eftir næstu kosningar komist til valda ríkisstjórn sem tekur ekki pólitískar ákvarðanir um að auka ójöfnuð á Íslandi. Við erum sammála markmiðinu en algerlega ósammála aðferðinni.
Frú forseti. Fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í velferðarnefnd var með fyrirvara vegna þessarar greinar í nefndaráliti meiri hlutans og er með fyrirvara við breytingartillögu frumvarpsins sem og greinina sjálfa. Hann lýtur að því að engin útfærsla liggur fyrir um möguleg áhrif aðstöðumunar lífeyrisþega vegna kjara. Breytingin kynni því að valda því að sumir íbúar hjúkrunarheimila hefðu ekki efni á mikilvægri þjónustu auk þess sem áhrif slíkra breytinga á rekstrarform hjúkrunarheimila eru óljós og þess vegna sitjum við hjá við atkvæðagreiðslu um þetta.
Virðulegi forseti. Ég styð þessa breytingu. Hér er verið að gera breytingu sem snýr að tilraunaverkefni sem við höfum í hyggju að koma af stað á hjúkrunar- og dvalarheimilum, til að ná utan um það hvernig best sé að hátta greiðsluþátttöku aldraðra á hjúkrunar- og dvalarheimilum. Þetta hefur verið baráttumál aldraðra og hagsmunasamtaka þeirra mjög lengi þannig að þetta er verulega stórt og ánægjulegt skref. Það er leitt að við skyldum ekki ræða þetta meira því að þarna erum við svo sannarlega að tryggja og vinna að sjálfræði aldraðra og að afnema hið alræmda vasapeningakerfi.