Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur á undanförnum missirum staðið fyrir umræðu um lagningu jarðstrengja og lýst því yfir að henni finnist mikilvægt að sú umræða sé opin og öll sjónarmið uppi á borðum. Ég er sammála hæstv. ráðherra um mikilvægi þess. Mig langar að nýta þetta tækifæri til að inna hæstv. ráðherra eftir upplýsingum um rannsókn sem unnið hefur verið að á vegum Landsnets, dótturfélags Landsvirkjunar. Þar er verið að gera úttekt á lagningu háspennujarðstrengja í flutningskerfinu á tilteknum stöðum á landinu, skoða það meðal annars út frá flutningsgetu, áreiðanleika og kostnaði. Forstjóri Landsnets hefur upplýst um að sú rannsókn standi yfir og að von hafi verið á niðurstöðum úr henni núna í haust, þ.e. í september 2014, en það kemur m.a. fram í bréfi sem hann sendi Akureyrarbæ um mitt síðasta ár. Við höfum nú til meðferðar á Alþingi tvö mál, annars vegar frumvarp til raforkulaga og hins vegar tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína þar sem meðal annars stendur til að setja viðmið um lagningu raflína. Við vitum að talsvert hefur verið deilt um jarðstrengi, ekki síst út frá því hvað þeir megi í raun og veru kosta, hvort þeir séu tæknilega mögulegir og hvort þeir séu nauðsynlegir, þ.e. vegna umhverfisáhrifa. Þar er ég auðvitað í hópi þeirra sem telja mjög mikilvægt að við greiðum fyrir lagningu jarðstrengja, ekki síst út frá fagurfræðilegum sjónarmiðum með okkar ósnortnu víðerni og alla þá mikilvægu náttúru sem okkur ber skylda til að standa vörð um. Í þingsályktunartillögunni er sett kostnaðarþak í 1,5 á það hversu miklu dýrari jarðstrengir megi vera en loftlínur til að þeir verði yfir höfuð lagðir og teljist raunhæfir valkostir, þ.e. 50% dýrari. Því tel ég mjög mikilvægt ef fyrir liggja nýjar upplýsingar um kostnað, eins og forstjóri Landsnets hefur greint frá í svörum til Akureyrarbæjar að sé verið að skoða, að þær upplýsingar liggi fyrir Alþingi áður en við afgreiðum tillögur þar sem við samþykkjum viðmið um lagningu jarðstrengja. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort henni sé kunnugt [[Forseti hringir.]]um hvort þessar niðurstöður liggi fyrir og hvort hún sé mér ekki sammála um að mjög mikilvægt sé að fá kynningu á þeim áður en þessu málum verður lokið hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Það er rétt sem fram kemur í fyrirspurn hennar að til meðferðar í atvinnuveganefnd nú er tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Leiðarljósið í þeirri vinnu er einmitt að reyna að stuðla að frekari sátt um þessi mál með það að markmiði að við getum bætt flutningskerfi raforku og styrkt raforkukerfið en gert það með sem minnstum áhrifum og að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem við þurfum að hafa í huga, bæði út frá kostnaði sem er það veganesti sem flutningsfyrirtækið hefur í dag en einnig út frá öðrum sjónarmiðum sem eru að verða alltaf æ mikilvægari í þessari umræðu, þar á meðal umhverfissjónarmið, þar á meðal sjónarmið annarra atvinnugreina eins og ferðaþjónustu og þar fram eftir götunum. Skýrslan sem hv. þingmaður vísar til sem unnin er á vegum Landsnets er eftir minni bestu vitund á lokametrunum. Það er verið að vinna að lokadrögum, vinna að útdrætti og öðrum frágangi og mér skilst að hún eigi að liggja fyrir í byrjun febrúar. Ég tel sjálfsagt að atvinnuveganefnd fái þá skýrslu til umfjöllunar og taki mið af henni áður en málið verði afgreitt út úr nefndinni, enda liggur svo sem ekki á að klára það nema fyrir lok þessa þings til að við getum komið þessum málum í góðan farveg.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þessi svör. Ég tel að það sé mjög mikilvæg yfirlýsing sem hún hefur gefið hér að verið sé að vinna að lokadrögum skýrslunnar og að hv. atvinnuveganefnd fái hana til umfjöllunar áður en við afgreiðum þessi mál, frumvarp til raforkulaga og þingsályktunartillögu um jarðstrengi. Við megum ekki gleyma því að jarðstrengjanefndin sem var skipuð samkvæmt þingsályktun Alþingis hafði það að markmiði að auka hlut jarðstrengja í flutningskerfinu af umhverfisástæðum. Það er mjög mikilvægt að við höfum þau markmið í huga því eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á þá snúast þessi mál ekki eingöngu um efnahagslegan kostnað heldur líka um samfélagsleg markmið og umhverfisleg markmið. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og tel yfirlýsingu hennar mikilvæga. Við væntum þess að við bíðum eftir að fá skýrsluna áður en við ljúkum vinnu við þessi risavöxnu mál. Og ég vil ítreka það og bið hæstv. ráðherra að koma inn á það í seinna svari sínu að ég tel að við eigum mjög stórar ákvarðanir fram undan þegar kemur að samþykkt raforkulaga og einnig þeirrar þingsályktunartillögu sem ég nefndi. [[Forseti hringir.]]Ég held að það skipti sköpum fyrir framtíðina [[Forseti hringir.]]hvernig flutningskerfið þróast meðal annars, [[Forseti hringir.]]þannig að ég held að við þurfum að leggja okkur bestu vinnu í þessi mál.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og ítreka að markmiðið með þessari vinnu er einmitt að reyna að sætta þessi sjónarmið. Við vitum að til þess að tryggja búsetu hér um land, til þess að tryggja öflugt atvinnulíf, til þess að tryggja það að við getum búið hér, verðum við að hafa öflugt og tryggt raforkukerfi sem víðast á landinu, en við viljum ekki gera það á kostnað annarra mikilvægra hagsmuna, svo sem ósnortinna víðerna og annars. En við þurfum líka að hafa í huga, og það kemur fram í þessari vinnu, að jarðstrengir eru kannski ekki alltaf umhverfisvænsti kosturinn. Það er líka sjónarmið sem hafa þarf í huga, t.d. ef farið er í gegnum ósnortið hraun verða óafturkræf áhrif við lagningu jarðstrengja. Öll þessi sjónarmið verða höfð að leiðarljósi og markmiðið er að gefa flutningsfyrirtækinu fyrirmæli frá okkur á löggjafarþinginu um það og vald til þess að bera saman og taka ákvörðun byggða á [[Forseti hringir.]]fleiri sjónarmiðum en bara kostnaði.
Virðulegur forseti. Það er nú öllum ljóst að formenn stjórnarflokkanna hafa gjörólíka stefnu í stærstu hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar; uppgjöri slitabúanna og afnámi gjaldeyrishafta. Það er grafalvarlegt því að ríkisstjórnin þarf að hafa skýra og sameiginlega stefnu í stærsta efnahagsmáli samtímans. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um hvort gildir, yfirlýsingar forsætisráðherra eða fjármálaráðherra í þessu efni. Forsætisráðherra hefur nýlega lýst því yfir að skref verði stigin til afnáms hafta í þessum mánuði, janúar, en fjármálaráðherra segir að það verði á fyrri hluta ársins, þ.e. í júní. Hvort er rétt? Forsætisráðherra hefur lýst því yfir að nauðsynlegt sé að fá út úr þessum samningum umfram núverandi bankaskatt verulegar bætur frá kröfuhöfum fyrir það tjón sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna bankahrunsins. Fjármálaráðherra hefur hins vegar lýst því yfir að markmiðið með aðgerðunum sé ekki tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Hvort er rétt, hæstv. fjármálaráðherra? Er markmiðið tekjuöflun upp á hundruð milljarða króna eða er markmiðið ekki tekjuöflun? Hið þriðja sem hér má nefna er að hæstv. forsætisráðherra hefur lýst því yfir að það sé algert skilyrði fyrir afnámi hafta að staða heimilanna í landinu sé tryggð, að þau verði fyrir engum áföllum í tengslum við afnám hafta. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir núna í gær eða fyrradag að á endanum yrðum við bara að taka stökkið í góðri trú. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er hægt að skilja það öðruvísi en svo að hann telji óhjákvæmilegt við afnám hafta að því fylgi ákveðin áhætta fyrir heimilin í landinu? Hvort gildir þá yfirlýsing forsætisráðherra um að það sé nauðsynlegt skilyrði fyrir afnámi hafta að staða heimilanna sé tryggð eða yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra um að við verðum að taka stökkið í góðri trú?
Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst hv. þingmaður ganga býsna langt í þeirri tilraun sinni að reyna að finna einhverja gjá á milli stefnu stjórnarflokkanna í gjaldeyrishaftamálinu. Staðreyndin er nú sú að það er gott samstarf milli flokkanna og ágætisgangur í þeirri vinnu sem staðið hefur yfir núna í um það bil eitt og hálft ár þannig að ég hafna því að flokkarnir hafi gjörólíka stefnu. Varðandi það meginmarkmið sem við erum að reyna að ná fram þá er það rétt sem vísað var til að það skiptir máli að staða heimilanna sé tryggð. En á sama tíma verðum við að horfast í augu við að við getum ekki tekið ákvarðanir sem verða óháðar allri óvissu, þ.e. við getum reiknað út um það bil hvað við teljum að muni gerast við afnám haftanna en við verðum aldrei 100% örugg. Það er það sem ég vísa til þegar ég segi að við þurfum á endanum að taka ákvörðun. Þetta er nefnilega ekki bara reikningsæfing að finna það út hvaða aðgerðir muni gagnast best. Fyrst spurt er um markmiðið með þessu þá er það að viðhalda efnahagslegum stöðugleika. Í því samhengi skiptir máli sem nefnt hefur verið varðandi heimilin í landinu, að verja þau fyrir frekari sveiflum. Gleymum því ekki í þessari umræðu að heimilin tóku á sig gríðarlega kaupmáttarrýrnun á árunum 2009 og þar á eftir. Atvinnustarfsemin í landinu varð líka fyrir gríðarlegum skelli. Raungengi krónunnar lækkaði mjög hressilega og við höfum smám saman verið að reyna að vinna til baka þann kaupmátt sem tapaðist í þessum áföllum. Núna þegar við tökum þessi skref er ljóst að við þurfum að verja þann stöðugleika sem náðst hefur. Varðandi tekjuöflunina eða það sem þarf að gerast þá liggur það fyrir og hefur legið lengi fyrir, í mörg ár að meginástæðan fyrir höftunum er nokkur hundruð milljarða þrýstingur á gengið. Við þurfum að létta þeim þrýstingi af með þeim aðferðum [[Forseti hringir.]]sem best eru til þess fallnar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að staðfesta það hér að hann telur að ekki sé hægt að tryggja stöðu heimilanna við afnám hafta öndvert því sem forsætisráðherra hefur lýst yfir. Sömuleiðis að markmiðið sé ekki veruleg tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur stöðugleiki í landinu. Þá verð ég að spyrja um nokkrar aðrar yfirlýsingar. Forsætisráðherra hefur lýst því yfir að ekki komi til greina að eiga viðræður við kröfuhafa eða slitabúin, en hæstv. fjármálaráðherra sendi sérstaka sendinefnd til fundar við þau. Kemur til greina af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að eiga í samningaviðræðum við kröfuhafana eða kemur það ekki til greina, eins og forsætisráðherra hefur lýst yfir? Forsætisráðherra lýsti því líka yfir á síðastliðnu ári að ef ekki næðust nauðasamningar fyrir áramót væri óhjákvæmilegt núna á nýju ári að fara að skoða gjaldþrotaleiðina því að það væri þá að öllum líkindum útséð með að hægt væri að fara nauðasamningaleiðina. Er hæstv. fjármálaráðherra sammála forsætisráðherra um að nú sé nauðsynlegt að fara að skoða gjaldþrotaleiðina? Er hann sammála forustumönnum Framsóknarflokksins sem hafa tjáð sig um það að í [[Forseti hringir.]]gjaldþrotaleiðinni sé hægt að greiða allar kröfur í [[Forseti hringir.]]íslenskum krónum …?
Herra forseti. Hér er nú spurt um of mörg atriði til að ég geti brugðist við þeim öllum. Fyrst varðandi samtal við kröfuhafa. Það kemur ekki til greina að íslensk stjórnvöld fari í einhvers konar samningaferli um það hvers konar aðlögun þarf að eiga sér stað eftir afnám hafta. Það verður ekki samið um það. Við munum mynda okkar eigin skoðun á því hvað þurfi að gerast til þess að hægt sé að hleypa eignum slitabúanna og öðrum þeim eignum út fyrir höft, hvort það sem eru aflandskrónur eða aðrar krónur sem vilja komast út úr íslenska hagkerfinu. Þegar við höfum komist að niðurstöðu um það erum við ekki til samninga um það. Það getur ekki verið samningsatriði. Það væri þá jafngildi þess að við ætluðum að semja um það hversu mikið áfall við ætluðum að láta dynja á heimilunum og atvinnustarfseminni í landinu. Það munum við aldrei gera. Við erum hins vegar ávallt tilbúin að hlusta. Eitt af því sem ég tel að við þurfum kannski að glöggva okkur betur á eru atriði sem geta auðveldað slitabúunum að ljúka nauðasamningsgerðinni. Ef það eru [[Forseti hringir.]]lagabreytingar eða önnur atriði sem geta hjálpað til [[Forseti hringir.]]við slíkt þá held ég að við eigum að [[Forseti hringir.]]bregðast við.
Virðulegi forseti. Frá árinu 2009 hefur ríkissjóður greitt rúmlega 670 milljónir til einkareknu félaganna Fosshótel og Sinnum ehf. fyrir rekstur sjúkrahótela á höfuðborgarsvæðinu. Þetta kemur fram í svari heilbrigðisráðherra við skriflegri fyrirspurn minni frá því fyrir jól. Í október síðastliðinn kláraðist útboð af sama meiði þar sem hótelþáttur sjúkrahótelsins var boðinn út til næstu þriggja ára. Fyrir liggur að ríkissjóður mun reisa sjúkrahótelið á lóð Landspítalans. Að þessu sinni var samið við Sinnum ehf., sem var reyndar eini aðilinn sem bauð í. Í fréttum Stöðvar 2 í síðustu viku var viðtal við Guðlaugu Rakel Guðjónsdóttur, framkvæmdastjóra flæðissviðs Landspítala, og það var margt athyglisvert sem kom fram í hennar máli. Hún lýsti því að uppbygging sjúkrahótels á lóð Landspítalans samrýmdist vel framtíðarsýn um aukið hagræði og betri rekstur Landspítalans, en það lægi í hlutarins eðli að til að hagkvæmnin og gæðin skiluðu sér frá sjúkrahúsinu yfir til sjúkrahótelsins væri best að spítalinn sjálfur mundi reka það með öllu því hagræði sem því fylgdi. Í tilefni þeirra orða og vegna þess að ráðherrann hefur nú boðið út umrædda þjónustu til einkaaðila vil ég spyrja hæstv. ráðherrann hvernig málið allt saman atvikaðist í ráðuneyti hans á hans vakt. Hversu margar sviðsmyndir um mismunandi rekstrarform sjúkrahótelsins voru listaðar upp í ráðuneytinu áður en ákvörðunin var tekin? Hverjir voru kostirnir og gallarnir sem tókust á þegar tekin var ákvörðun um besta kostinn? Hver var til dæmis kostnaðurinn álitinn vera hjá Landspítalanum við að taka að sér þessa þjónustu? Sinnum býður gistinóttina á 19.529 kr. Var verðið hærra eða lægra hjá Landspítalanum? Voru fleiri atriði tekin til skoðunar í þessu sambandi eins og hagræði við samneytingu þjónustu og rekstrar?
Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður vekur hér máls á varðandi sjúkrahótelið er mér hvort tveggja skylt og ánægjulegt að ræða. Ríkið hefur aldrei rekið sjúkrahótel, hefur ekki gert það, það voru Rauði krossinn og Fosshótel, og síðan var þetta boðið út núna. Fyrst var þetta boðið út frjálst 2010 þegar Sinnum fékk hótelið til rekstrar og Landspítalinn hefur síðan séð um þjónustu þar inni. Sömuleiðis fékk Sinnum reksturinn núna sem eini bjóðandinn við útboðið á síðasta ári. Fyrirmæli ráðuneytisins til sjúkratrygginga voru þau að taka upp viðræður við Landspítalann um rekstur inni á hótelinu. Þær viðræður standa yfir og er ekki lokið. Það eru ákveðnir hnökrar á þeim viðræðum að mér skilst, ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um það. Það stendur yfir fundur bara í þessum töluðu orðum eða hefst kl. 11 milli ráðuneytisins og Sjúkratrygginga Íslands vegna þessa máls meðal annars, þar sem ræða á möguleika á því að spítalinn haldi þeirri þjónustu áfram sem hann var með á sjúkrahótelinu. Ég þekki ekki þær sviðsmyndir sem hv. þingmaður er að spyrja um, get að sjálfsögðu kallað eftir því frá sjúkratryggingum. Það sem ég vil nefna í lokin varðandi það viðtal sem hv. þingmaður vitnaði til við framkvæmdastjóra einn á Landspítalanum um hin nýju áform fyrir sjúkrahótelið þá hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það hvert verður rekstrarfyrirkomulag þeirrar byggingar sem á að rísa og ber vinnuheitið sjúkrahótel á lóð Landspítalans. Það liggja engar ákvarðanir fyrir í þeim efnum. Þó svo að menn tali um það innan spítalans eins og í þessu tilfelli að spítalinn eigi að byggja þetta og reka þá hafa engar [[Forseti hringir.]]ákvarðanir verið teknar.
Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra á að þekkja þessar sviðsmyndir og það sem meira er, hann á auðvitað að láta gera þær. Það vekur hjá mér mikla furðu að ráðherrann hafi ekki látið kanna hug stjórnenda hjá LSH um að reka þessa þjónustu. Það sem ráðherra segir um rekstrarfyrirkomulagið, að ekki sé búið að hnýta alla hnúta þar, auðvitað ekki, þá liggur fyrir að Sinnum mun reka hótelþáttinn í þessu sjúkrahóteli, það er búið að semja við fyrirtækið. Það er gott og blessað ef það kemur betur út en eitthvað annað, það er allt í lagi, en þá verðum við að vita það, það verður að liggja fyrir. Það er óábyrgt að hafa ekki gert það. Ég kalla eftir betri vinnubrögðum hvað þetta varðar.
Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu hef ég kannað hug stjórnenda til þess hvort þeir vilji reka sjúkrahótel. Það liggur alveg fyrir og m.a. af þeim ástæðum var þeim tilmælum beint til sjúkratrygginga að ræða við Landspítalann um þjónustu inn á sjúkrahótelið. Það hefur hins vegar legið fyrir alveg frá 2010, síðar í útboði, að samið var við Sinnum um rekstur sjúkrahótels. Það verklag var endurtekið aftur á síðasta ári og Sinnum var eina fyrirtækið sem bauð í og þá var gerður sams konar samningur. Það eina sem út af stendur núna er það hver á að þjónusta sjúklingana eða gestina á því sama hóteli sem hér um ræðir með hjúkrunarþjónustu. Það ber hins vegar að hafa í huga að það hótel sem þarna er rekið er ekki heilbrigðisstofnun. Þetta er sjúkrahótel. Við getum ekki ætlast til þess í umræðunni eða vinnunni að sjúklingur sem gistir uppi í Ármúla sé á heilbrigðisstofnun. Hann er á sjúkrahóteli. [[Forseti hringir.]]Það verður að hafa það í huga þegar bæði Landspítalinn eða aðrir [[Forseti hringir.]]sækjast eftir því að fá að þjónusta það fólk sem gistir þar.
Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þráðinn þar sem frá var horfið eftir fyrirspurn hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur og varpa hér spurningu til heilbrigðisráðherra varðandi nefnt sjúkrahótel. Umræða um þessa nýju byggingu á lóð Landspítalans hefur verið nokkur undanfarnar vikur og sitt sýnist hverjum um forgangsröðina sem þar er höfð frammi. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra. Eins og fram kom í máli hans eru samningar ríkisins í gildi við einkarekið sjúkrahótel. Mig langar í því sambandi að vita hvort sú starfsemi anni ekki eftirspurninni í dag eftir þeirri þjónustu sem sjúkrahótelum er ætlað að veita. Í framhaldi af því langar mig að vita, þótt það sé langt mál að rekja allt ferlið í heild sinni, í stuttu máli hvort það sé einhugur innan spítalans um þessa tilteknu forgangsröðun og hverjir lögðu helst til að ráðist yrði í byggingu þessa húss með þessum rekstri á þessum tíma. Mig langar örlítið að hnykkja á þeirri spurningu sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir kom inn á varðandi rekstrarfyrirkomulagið. Skildi ég hæstv. heilbrigðisráðherra rétt að ekki væri búið að ákveða rekstrarfyrirkomulagið á nýrri starfsemi, sem hin nýja bygging mun fela í sér, um sjúkrahótel?
Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr hér um, forgangsröðina, þá verður að hafa það í huga að ákveðin lög gilda um verkefnið sem heitir Nýi Landspítalinn ohf. Þar inni eru allnokkrir verkþættir - fimm, ef ég man rétt, sjúkrahótelið er einn af þeim. Eftir þessum lögum vinn ég. Gert er ráð fyrir og hefur verið gert í öllum áætlunum að sjúkrahótelið sé í fyrsta áfanga þeirra byggingarframkvæmda sem liggja fyrir. Þegar spurt er um það hverjir leggja þetta til þá þekki ég það ekki nákvæmlega að öðru leyti en því að það liggur fyrir í lögunum, í öllum gögnum, að þetta sé eitt af þeim verkefnum eða byggingarframkvæmdum sem sé í 1. áfanga. Þegar forgangsröðuninni er velt upp gagnvart t.d. kaupum á einhverjum tækjum og öðru því um líku þá hef ég svarað því til og sérstaklega rætt um þennan svokallaða jáeindaskanna, PET-skanna. Ef við ætluðum að ráðast í það verk núna yrðum við að bjarga því til bráðabirgða. Sú framkvæmd kostar þegar allt er tekið á þriðja milljarð og á þá eftir að áætla fyrir rekstrarkostnaði sem er verulegur. Það er miklu skynsamlegra að horfa á heildarverkið þar sem gert er ráð fyrir þessari tækni og nýjung í meðferðarkjarnanum og horfa til þess. Við verðum að hafa það í huga hvort heldur við erum að ræða sjúkrahótel eða einstaka nýjungar í læknisfræði að þetta verkefni, sem endurbygging þjóðarsjúkrahússins við Hringbraut er, mun vara allt til ársins 2021–2022. Það er því langur vegur eftir í því efni að við getum staðið frammi fyrir alþjóð og sagt: Hér erum við með fullbúið sjúkrahús eftir þeim áformum sem við ætlum að [[Forseti hringir.]]fylgja.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið. Ég geri mér fulla grein fyrir því og alveg örugglega þingheimur allur að þetta er vandasamt verkefni, sérstaklega þegar horft er til þess að fyrir liggur og er óhjákvæmilegt að uppbygging á þessum nýja spítala mun fara fram með einhvers konar bútasaumi. Það er auðvitað vandasamt verk, þess þá heldur þarf að vanda vel í upphafi verksins. Mig langar hins vegar að hnykkja á spurningunni sem ég varpaði fram hér áðan og fékk ekki svar við, án þess að ég vilji nú taka mér það óþjála orð „þarfagreining“ í munn, en ég spurði hvort núverandi fyrirkomulag á rekstri sjúkrahótela annaði ekki eftirspurninni í dag, hvort hæstv. heilbrigðisráðherra hefði einhverja hugmynd í grófum dráttum um það.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki þá þarfagreiningu sem hér er um rætt á takteinum. Hins vegar er gert ráð fyrir 77 herbergjum í byggingu sjúkrahótelsins. Nálgast má spurninguna um þörfina fyrir bygginguna frá ýmsum sjónarhornum. Metin hagræðing hjá hagdeild Landspítalans af endurbyggingu sjúkrahússins og sameiningu starfseminnar á einn stað er metin á 2.835 millj. kr. Af þeirri hagræðingu er gert ráð fyrir því að 1 milljarður, 1.000 milljónir, stafi af sjúkrahótelinu og dag- og göngudeildum. Þörfina fyrir þessa hagræðingu upp á milljarð fyrir starfsemi Landspítalans tel ég óumdeilda. Við höfum not fyrir þessa fjármuni til lækninga. Ef þetta gengur eftir þá fullyrði ég að það er réttlætanlegt að leggja í verkefni [[Forseti hringir.]]sem hefur það meðal annars í för með sér að við getum hagrætt með þessum hætti [[Forseti hringir.]]starfsemi sem þjóðarsátt er um.
Virðulegi forseti. Mig langar að inna hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra eftir því hvernig hún lítur á auðlindir sjávar í samhengi við umræðu um aðrar náttúruauðlindir. Nýting náttúrugæða kallar auðvitað á yfirsýn og stefnumótun og það eru fleiri auðlindir í landi okkar en orkuauðlindir sem hafa verið mjög til umræðu upp á síðkastið. Fiskveiðiauðlindin er auðlind sem rakar upp stórgróða en skilar ekki til samfélagsins því sem vert væri ef vel væri að verki staðið. Hún gæti verið mun drýgri undirstaða samfélagslegrar uppbyggingar í landinu en reyndin er. Í skýrslu auðlindastefnunefndar frá 2012 er lögð áhersla á hina samfélagslegu vídd sjálfbærrar þróunar, eins og það er orðað, og hvatt til þess að litið sé til þátta á borð við jöfnuð og lýðræðisleg yfirráð auðlinda, að gætt sé að vaxtarmöguleikum þeirra greina sem byggja beint á auðlindanýtingu og hugað að rétti komandi kynslóða. Á Íslandi eigum við engan auðlindasjóð og afrakstur auðlinda og meðferð þeirra tekna sem af auðlindum spretta er ekki á neinum einum stað. Þess vegna langar mig að inna ráðherra eftir sýn hennar á þennan þátt mála, hvort hún teldi til bóta að hér yrði stofnaður auðlindasjóður sem næði yfir allar þær auðlindir sem landið býr yfir til lands og sjávar, sjóður sem hefði afmörkuð verkefni til samfélagslegrar uppbyggingar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Það er virkilega ánægjulegt að fá hana hingað því að á síðasta ríkisstjórnarfundi kynnti ég minnisblað um að við þyrftum að efla samstarf ráðuneyta á þessu sviði. Jafnframt tekur maður eftir því að það er mikil gerjun í samfélaginu almennt og við þurfum að koma til varnar hafinu okkar, þessari stórkostlegu auðlind. Ég vil geta þess að kannski var aðaluppleggið með stofnun umhverfisráðuneytisins að vernda þessa auðlind okkar, hafið sem alla tíð hefur verið helsta undirstaða efnahagslífs okkar. En auðvitað eru ógnir, núna ekki síst af því að við höfum á undanförnum árum þurft að skera mjög niður í alþjóðlegu samstarfi. Öll ráðuneyti hafa þurft að gera það, þ.e. stjórnkerfið, og rödd Íslands hefur þess vegna orðið veikari á þeim alþjóðlega vettvangi. Það er mjög slæmt, við viljum vera í fararbroddi þar en ekki eftirbátur annarra svo það sé sagt. Það eru ótal þættir sem þarf að huga að þegar komið er að hafinu en ráðuneytin sem það snýr að vilja efla mjög samvinnu innbyrðis til að verða öflugri og ekki síst tengja okkur líka saman út í samfélagið. Við sjáum sjávarklasann sækja fram og þar tengjast mörg fyrirtæki. Önnur fyrirtæki snúa meira að mengun hafsins sem eru líka að tengja sig saman og við ættum að geta gert þetta í samvinnu. [[Forseti hringir.]]Samvinna held ég að sé þarna meira lykilorð en að búa til sérstakan sjóð.
Virðulegi forseti. Ég þakka svar hæstv. ráðherra. Ég verð að segja að ég fagna í sjálfu sér þeim tóni sem ráðherrann hefur slegið, að það þurfi að koma til varnar náttúrunni og auðlindunum til lands og sjávar því að það er tónn sem ekki hefur verið sleginn í þeim málaflokki það sem af er kjörtímabilinu. Ég óttast að hann verði kannski kæfður fljótlega þegar umræðan fer að snúast meira um orkuauðlindirnar. Ég tek undir að það eru gríðarlega mikið í húfi varðandi nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar, t.d. í tengslum við norðurslóðaumræðuna. Þar geta hagsmunir um auðlindanýtingu stangast á, t.d. varðandi hugmyndir um olíuleit og olíunýtingu. Við eigum gríðarlega mikla hagsmuni undir því hér á norðurslóðum að fiskveiðistofnar okkar spillist ekki vegna mengunar af annarri nýtingu. Varðandi auðlindasjóðinn, ef ég má bara aðeins hnykkja betur á þeirri spurningu, [[Forseti hringir.]]þá höfum við hingað til litið á auðlindir okkar sem tekjuuppsprettu fyrir samfélagið. Það var þáttur sem mér fannst ráðherrann ekki koma nægilega vel inn á og inni hana frekar eftir því.
Virðulegi forseti. Mér þykir miður ef hv. þingmanni finnst ég ekki hafa talað um auðlindina sem slíka en mér fannst ég segja hér að þetta væri okkar helsta auðlind og hefði verið undirstaða efnahagsmála okkar fyrr og síðar, auðlind sem við þurfum þess vegna að umgangast með varúð og virðingu en auðvitað auðlind líka sem við viljum efla. Við viljum vera rödd bæði hreinleikans og atvinnugreinarinnar í heild sem snertir sjóinn á alþjóðlegum vettvangi. Þar viljum við að rödd Íslands fái að heyrast og teljum að það sé mikils virði. Varðandi norðurslóðirnar er vissulega mjög gott að við höfum ítök hvað þær varðar en þar er líka ógn á ferðinni. Bandaríkjamenn eru að taka þar við forustu og við vitum að þeir höfnuðu þátttöku Íslands á ákveðinni ráðstefnu. Ég á kannski ekki að kalla þetta ógn [[Forseti hringir.]]en það fer aðeins um mann og þess vegna ekki hvað síst þurfum við að styrkja okkur svo Bandaríkjamenn og aðrir skilji að við viljum sækja fram og passa hafið í kringum Ísland.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um náttúrupassa, á þskj. 699 í máli nr. 455. Þetta mál er, eins og þingheimi og ég leyfi mér að fullyrða nánast landsmönnum öllum er kunnugt, búið að vera lengi í undirbúningi og við höfum vandað vel til þeirrar vinnu sem sést hér afraksturinn af, það frumvarp sem við ræðum núna. Þetta málefni hefur verið enn lengur í umræðunni og til gamans má geta að í Tímanum frá 7. maí 1978 má lesa frétt þar sem Félag gæslumanna spyr þeirrar spurningar hvort ástæða sé til að kvíða fjölgun erlendra ferðamanna á Íslandi vegna þess að það vanti íslenska ferðamálastefnu. Þetta mál hefur verið til umræðu svo árum og áratugum skiptir en núna á allra síðustu árum hefur það tekið þeim breytingum að erlendum ferðamönnum sem koma hingað til lands hefur fjölgað gríðarlega og hefur hvert metárið hefur rekið annað. Við getum farið aðeins í þær tölur. Árið 2000 komu hingað 300 þúsund erlendir ferðamenn og hafði þá fjölgað um 20% frá metárinu þar áður. Árið 2008 var líka metár, þá komu hingað 500 þúsund erlendir ferðamenn. Á nýliðnu ári fórum við yfir milljón gesta múrinn. Ferðamönnum hafði sem sagt fjölgað um 500 þúsund manns á aðeins sex árum. Þegar erlendir gestir eru spurðir hvað þeir séu komnir hingað til að skoða þá segja yfir 80% þeirra að íslensk náttúra sé helsta ástæða þess. Það sama á við um Íslendinga. Í nýlegri könnun MMR kemur fram að tæp 70% Íslendinga hafi ferðast út fyrir heimabyggð sína árið 2013 og að megintilgangur ferðarinnar hafi verið að upplifa náttúru Íslands. Á þessum hraðvaxtartíma hefur sú staðreynd orðið ljós að ekki hefur tekist að láta uppbyggingu innviða á hinum fjölsóttu ferðamannastöðum fylgja þeim takti sem verið hefur í fjölgun ferðamanna og þar erum við stödd núna. Við getum ekki lengur horft aðgerðalaus upp á það að náttúra okkar liggi undir skemmdum, bæði út frá því sjónarmiði að við hér, íbúar þessa lands, viljum tryggja að börn okkar, barnabörn og afkomendur þeirra geti notið þessarar náttúru eins og við gerum hér og eins verðum við að tryggja það að sú upplifum sem við seljum ferðamönnum, sú upplifun, varan sem við erum að markaðssetja, íslensk náttúra, standi undir þeirri lýsingu sem gefin er og þeim væntingum sem ferðamenn gera til hennar. Ferðaþjónustan er gríðarlega mikilvæg atvinnugrein og hefur mikið efnahagslegt vægi í íslensku samfélagi. Hún er nú orðin ein af þremur stórum stoðum efnahagslífsins ásamt sjávarútvegi og orkufrekri stóriðju. Hún er í hröðum vexti og er að mörgu leyti mjög ákjósanleg atvinnugrein fyrir okkur Íslendinga. Það eru sóknarfæri fyrir landsbyggðina, hún stuðlar að jákvæðri byggðaþróun og hefur sannarlega mikil áhrif á þjóðarhag. Í þessu máli eru mjög skiptar skoðanir og hef ég ekki dregið dul á það. Ég hef ferðast um landið. Ég held að ég hafi hitt á ýmsum fundum vítt og breitt um landið hátt í 1.000 manns samtals og rætt þessi mál ítarlega, hlustað á sjónarmið og farið yfir málin. Ég er bjartsýn eftir þær umræður um að við getum náð niðurstöðu í þessu mikilvæga máli vegna þess að við verðum að líta til þess hvað við erum sammála um og hvert við erum komin. Við erum komin miklu lengra en fyrir aðeins örfáum árum. Við erum öll sammála um að við getum ekki horft upp á íslenska náttúru liggja undir illbætanlegum skemmdum vegna átroðnings ferðamanna, við erum sammála um það. Við erum flest sammála um að gjaldtaka í einni eða annarri mynd sé ekki bara réttlætanleg heldur líka nauðsynleg. Þegar við segjum þetta verðum við líka að hafa í huga að vegna skuldbindinga okkar vegna EES-samningsins er nákvæmlega sama hvaða leið er farin, ekki er heimilt að mismuna ferðamönnum eftir þjóðerni og það eru allir jafnir fyrir þeim lögum sem við setjum. Ég held að við séum líka mörg hver sammála um að það sé bæði eðlilegt, sjálfsagt og sanngjarnt að erlendir ferðamenn greiði stærri hlutann fyrir náttúruvernd og uppbyggingu á ferðamannastöðum sem nauðsynleg er. Það er einkum og sér í lagi vegna þeirrar öru fjölgunar að við þurfum að ráðast í kostnaðarsamar framkvæmdir. Þess vegna er sanngjarnt að leita leiða til að auka tekjur af erlendum ferðamönnum sem hingað koma og fjölga þátttakendum í íslenskri náttúruvernd. Eins og ég sagði áðan er ég sannfærð um að það sé meira í þessu máli sem sameinar okkur en það sem skilur okkur að. Við erum í rauninni að rökræða og tala fyrir ólíkum sjónarmiðum varðandi útfærslu þessara leiða og það þykir mér vera viðfangsefni sem ég er sannfærð um að við getum náð niðurstöðu um ef við leggjum okkur öll fram. Þá er það spurningin: Hvaða útfærsla er sanngjörnust? Hvaða útfærsla er líklegust til að um hana verði sátt? Hvaða niðurstaða er líklegust til að við náum þeim markmiðum sem við stefnum að? Ég mæli hér fyrir frumvarpi til náttúrupassa sem er ein af þeim leiðum sem nefndar hafa verið. Hún er hvorki sú eina sem í boði er né heldur er hún gallalaus frekar en aðrar þær leiðir sem til umfjöllunar hafa verið og það er það sem við þurfum að hafa í huga; allar þær leiðir sem ræddar hafa verið hafa bæði kosti og galla. Það var niðurstaða mín og okkar í ríkisstjórninni að leggja þessa leið til, að öllum sjónarmiðum kostum og göllum vegnum, en þegar þessari umræðu lýkur og málið fer til meðferðar þingsins er það að sjálfsögðu í valdi þingsins að taka málið og lagfæra það, gera á því endurbætur og breytingar eftir því sem menn kjósa. Þetta er sú leið sem ég legg hér í umræðuna. Komið hefur upp sú mýta í umræðunni að þetta sé náttúrupassinn hennar Ragnheiðar, að þetta sé sú leið sem ég hafi „fattað upp á“, eins og krakkarnir mundu orða það, og ætli mér að koma henni hér í gegn hvað sem tautar og raular. En það er bara alls ekki þannig. Förum til baka til ársins 2013 þegar við vorum flestöll sem hér erum í kosningabaráttu. Þá man ég að þetta mál kom oft og ítrekað til umræðu. Hugtakið náttúrupassi var mikið rætt og menn voru velflestir jákvæðir fyrir því að skoða þá útfærslu. Ég minni líka á að á þeim tíma, og það er það sem við lögðum til grundvallar í vinnu okkar, komu út fjölmargar skýrslur. Boston Consulting Group kom með ítarlega skýrslu um stöðu og framtíð ferðaþjónustunnar á Íslandi þar sem lögð var til einhvers konar útfærslu af náttúrupassa. Samráðsvettvangurinn um aukna hagsæld og McKinsey-fyrirtækið komu með ítarlega greiningu á íslensku efnahagslífi. Þau lögðu til leið sem þau kölluðu ferðakort, sem er náskylt þeirri útfærslu sem hér er á borð borin. Ég minni á að hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar fól mér beinlínis að útfæra græna náttúrupassa til uppbyggingar og viðhalds á fjölsóttum ferðamannastöðum. Stjórnmálaflokkarnir hafa ályktað um þetta, báðir stjórnarflokkarnir með einum eða öðrum hætti, klasafyrirtækið Gekon, það er samstarfsklasi í ferðaþjónustu, kom með svipaðar hugmyndir og svo mætti lengi telja. Þetta er því leið sem ítrekað hefur verið lögð til. Til að ljúka umfjöllun um aðdraganda málsins vil ég nefna að að lokinni skoðun á öllum þessum skýrslum, álitum, greiningum og þeim fjölmörgu úttektum sem gerðar höfðu verið á ferðaþjónustunni á undangengnum árum lagði ég til og fékk samþykkt í ríkisstjórninni að við skyldum útfæra náttúrupassa sem leið til fjármögnunar, uppbyggingar og viðhalds á fjölsóttum ferðamannastöðum. Þá settum við á laggirnar samstarfshóp þar sem í áttu sæti 25 mismunandi aðilar; fulltrúar hagsmunasamtakafélaga, samtaka og annarra innan greinarinnar og fleiri sem ræddu og fóru yfir þessi áform. Sú vinna miðaði að því að útfæra náttúrupassa vegna þess að við vorum búin að fá nóg af skýrslugerð um þessi mál. Ég minni á umræðuna á þeim tíma, það er kannski sama umræðan og er núna. Efnið var til og nú var kominn tími til að útfæra hugmyndirnar og fara að framkvæma. Það er þess vegna sem við tókum það efni sem til var og hófum þessa vegferð. Það eru fjölmargar aðrar leiðir. Gistináttagjald er eitt sem þingmönnum er að góðu kunnugt. Það var sett á í tíð síðustu ríkisstjórnar, en ég minni á að þegar þáverandi iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir kom fram með það frumvarp þá var það svokölluð blönduð leið með bæði komugjaldi og gistináttagjaldi. Alþingi hafnaði komugjöldunum ekki síst á þeim forsendum að það væri landsbyggðarskattur. Okkur er heimilt að leggja komugjöld á farseðla en okkur er ekki heimilt að mismuna eftir þjóðernum eða fjarlægðum og þess vegna yrði sama upphæð lögð á innanlandsflugið. Þess vegna hafnaði Alþingi þeirri leið. Það er sjálfsagt að skoða hvort Alþingi hafi breytt um skoðun, en eftir samtöl mín við þingmenn leyfi ég mér að efast um það. Eins og ég segi eru kostir og gallar við allar leiðir. Það sem ég vil gera nú og nota tíma minn til hér er að færa rök fyrir því af hverju ég tel að náttúrupassinn uppfylli mörg þeirra markmiða sem við setjum okkur og af hverju sú leið sem er lögð til hér. Náttúrupassinn í þeirri útfærslu sem við leggjum til hér á að stuðla að sjálfbærri ferðamennsku og um leið að verndun náttúrunnar. Við göngum út frá þeirri hugmyndafræði að þeir borgi sem njóti. Þeir sem nýta sér þá innviði sem búið er að byggja upp taka um leið þátt í kostnaði við það og framtíðaruppbyggingu. Náttúrupassinn mun gilda á öllum svæðum í eigu og umsjá ríkis og sveitarfélaga. Með því taka ríki og sveitarfélög í rauninni utan um landsvæði sitt og segja: Á svæðum sem eru í eigu og umsjón ríkis og sveitarfélaga verður ekki innheimtur aðgangseyrir með öðrum hætti. En það er ekki þannig, og ég vil ítreka það hér, að mönnum beri að hafa náttúrupassa á öllum svæðum í eigu og umsjá ríkis og sveitarfélaga, eins og fram kemur í frumvarpinu, heldur á fyrir fram skilgreindum stöðum sem Ferðamálastofa mun tilgreina á uppfærðum og aðgengilegum lista, samkvæmt 4. gr. frumvarpsins. Þetta eru tíu til tólf staðir sem við vitum svona í megindráttum hverjir eru. Þetta eru þeir staðir þar sem ásókn ferðamanna er þegar mikil. Við höfum þurft að byggja upp innviði þar og við höfum þurft að viðhalda þeim. Þetta eru staðir eins og Gullfoss, Skógafoss, Dimmuborgir, Skaftafell og, já, Þingvellir. Þingvellir hafa mikið verið í umræðunni og ég hef sagt það áður og segi það enn að auðvitað er það framandi hugmynd að eiga að fara að greiða aðgangseyri að Þingvöllum. Það er það. Þetta er helgistaðurinn okkar, þetta er okkar þjóðareign og okkur þykir það framandi hugmynd. En við megum ekki gleyma því að Þingvellir eru um leið einn af okkar fjölsóttustu ferðamannastöðum og jafnframt sá ferðamannastaður sem á það á hættu að verða fyrir mestum skemmdum vegna átroðnings ferðamanna. Þess vegna hefur frá árinu 1999 verið kveðið skýrt á um það í íslenskum lögum að umsjónarmönnum náttúruverndarsvæða sé heimilt að ákvarða sérstakt gjald. Ég ætla að fá að lesa ákvæðið úr lögum um náttúruvernd. Þar segir, með leyfi forseta: „Rekstraraðili náttúruverndarsvæðis getur enn fremur ákveðið gjald fyrir aðgang að svæðinu ef spjöll hafa orðið af völdum ferðamanna eða hætta er á slíkum spjöllum. Tekjum samkvæmt síðari málslið 1. mgr. skal varið til eftirlits, lagfæringar eða uppbyggingar svæðisins eða aðkomu að því.“ Þetta ákvæði hefur verið í náttúruverndarlögum frá árinu 1999 og ég vil minna á að í þeim náttúruverndarlögum sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, lagði fram hér og fékk samþykkt í apríl 2013 en hafa ekki enn tekið gildi eins og þingmenn vita, er sams konar ákvæði. Af hverju er þetta ákvæði í þessum lögum? Af hverjum höfum við ekki gert athugasemdir við það? Það er vegna þess að löggjafinn sér að komið gæti til þess að innheimta þyrfti aðgangseyri til að tryggja fjármuni í þessa uppbyggingu. Það væri gert með náttúruvernd að leiðarljósi. Ég tók hér áðan á móti mjög fallegu Íslandskorti frá fimm ferðamannasamtökum. Ákvæðið um almannarétt í náttúruverndarlögum er grafið á kortið og var það tilgangur samtakanna að minna mig á mikilvægi almannaréttarins fyrir þessa umræðu. Ég sagði þeim að þau þyrftu ekkert að hafa áhyggjur af því, ég væri mér vel meðvituð um mikilvægi almannaréttarins. En ég er líka mjög vel meðvituð um mikilvægi þess að við sköðum ekki íslenska náttúru. Það er þess vegna sem þetta ákvæði er ekki bara í núgildandi lögum um náttúruvernd heldur er líka svona ákvæði í lögum um Vatnajökulsþjóðgarð. Þar segir í 21. gr., með leyfi forseta: „Í reglugerð má ákveða að taka gestagjöld innan Vatnajökulsþjóðgarðs fyrir veitta þjónustu og aðgang að svæðinu til að mæta kostnaði …“ Í lögum um þjóðgarðinn á Þingvöllum, helgistaðinn okkar, er eftirfarandi gjaldtökuheimild í 7. gr., með leyfi forseta: „Í reglugerð má ákveða að taka gestagjöld innan þjóðgarðsins fyrir veitta þjónustu og dvöl þar til að mæta kostnaði við þjónustuna og eftirlit með dvalargestum.“ Fyrst við tölum um almannarétt og þá fullyrðingu að ég sé með þessu að leggja til að för fólks verði takmörkuð, þá segir enn fremur, í 7. gr., með leyfi forseta: „Þingvallanefnd getur einnig sett sérstakar tímabundnar reglur um umferð innan þjóðgarðsins, þ.m.t. bann við akstri utan vega og dvöl á ákveðnum svæðum, og sama gildir um veiðar dýra og fugla innan hans.“ Þarna er löggjafinn búinn að veita Þingvallanefnd heimild til að takmarka almannarétt fólks innan þessa helgistaðar með málefnalegum rökum. Og það er það sem ég er að segja hér. Við höfum þessar heimildir enn fremur í lögum um skipan ferðamála, nr. 73/2005. Í 28. gr. laganna segir, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að ákveða, að fenginni umsögn Ferðamálastofu, að greitt skuli sanngjarnt gjald fyrir þjónustu sem veitt er á ferðamannastöðum enda sé fé það sem þannig safnast, að frádregnum innheimtukostnaði, eingöngu notað til verndar, fegrunar og snyrtingar viðkomandi staðar og til að bæta aðstöðu til móttöku ferðamanna.“ Þarna erum við komin að kjarna málsins. Markmiðið með náttúrupassanum er einmitt það að afla fjár til að stuðla að verndun, viðhaldi og uppbyggingu á þessum fjölsóttu ferðamannastöðum. Markmiðin eru að vernda náttúruna, dreifa álagi með því að byggja upp á fleiri stöðum og að tryggja öryggi ferðamannanna. Fyrir því er sannarlega lagastoð í núgildandi lögum. Einkaaðilar geta einnig sótt um aðild að náttúrupassa. Eina skilyrðið sem sett er er að þeir innheimti ekki aðgangseyri með öðrum hætti. Það er gert til að byggja inn hvata í kerfinu til að fá einkaaðila til samstarfs. Ég hef heyrt þá gagnrýni meðal annars í þessum sal að ég takmarki ekki með þessu rétt einkaaðila til að innheimta aðgangseyri á sínum svæðum og þess vegna sé þetta allt saman ómögulegt. Ég bendi á að í öðrum gjaldtökuleiðum, meðal annars þeirri sem við höfum nú í lögum um gistináttagjald, er heldur ekki tekið á þessu álitamáli og það er nákvæmlega það sem það er, þetta er lögfræðilegt álitaefni þar sem vegast á tvenn af grundvallarréttindum borgaranna; almannarétturinn, sem ég hef farið hér yfir og er varinn af náttúruverndarlögum, þó með þeim takmörkunum sem ég nefndi, og eignarrétturinn, sem varinn er af stjórnarskrá. Það verður ekki útkljáð í frumvarpi til laga um náttúrupassa. Það verður að útkljá annars staðar, fyrir dómstólum vegna þess að um þarna eru skiptar lögfræðilegar skoðanir sem ég ber virðingu fyrir. Þau dómsmál sem nú eru í ferli snúa ekki beinlínis að þessari spurningu. Þau fjalla meira um húsfélagsmál, hvort meiri hluti landeigenda megi taka ákvörðun um að aðgangseyrir skuli innheimtur í óþökk minni hluta. Við Geysi var það raunin og þá var ríkið minnihlutaeigandi. Fyrir norðan, í landi Reykjahlíðar, gerði minni hluti athugasemd við ákvörðun meiri hlutans og þar voru einkaaðilar alls staðar við borðið. Þessi dómsmál eru núna til meðferðar en þau snúa ekki beint að þessu stóra prinsippi hvort þetta megi eða ekki. Það væri sannarlega gott ef það yrði útkljáð en ekki er búið að gera það. Á meðan erum við að leita leiða til að fá einkaaðila með okkur í lið, veita þeim hvata til að koma með okkur í þetta verkefni vegna þess að þeir sjá sér hag í því. Af hverju sjá þeir sér hag í því? Þá kem ég að fyrirkomulaginu. Umsýslan verður hjá Ferðamálastofu og fer úthlutun fram hjá Framkvæmdasjóði ferðamannastaða sem þegar er til. Ekki verður búið til neitt nýtt batterí utan um þetta. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða hefur verið starfræktur síðan gistináttagjaldið var lögfest og um hann hefur ríkt ágætissátt. Menn hafa gagnrýnt tvennt, annars vegar að ekki séu nógir fjármunir í sjóðnum og hins vegar að mönnum sé gert skylt að leggja fram mótframlag. Kemur það helst til vegna fyrri þáttarins, að verið er að reyna að gera meira úr fjármununum. Aðilar að náttúrupassa geta sótt um í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og fengið úthlutað ef þeir uppfylla þau skilyrði sem nú eru við lýði án þess að þurfa að leggja fram mótframlag. Aðilar að náttúrupassa þurfa sem sagt ekki að leggja fram mótframlag hvort sem það er ríki eða sveitarfélög eða einkaaðilar sem kjósa að koma til liðs við okkur varðandi náttúrupassa. Við tökum reyndar til hliðar í kringum 10% af þeim fjármunum sem við höfum til úthlutunar til þeirra aðila sem vilja af einhverjum ástæðum ekki vera aðilar. Þeir geta þá sótt um ef þeir greiða mótframlag gegn því að þeir innheimti ekki sjálfir aðgangseyri. Ef menn innheimta slíkt sjálfir eiga þeir ekki rétt á úthlutun. Þetta er viðleitni okkar til að fá einkaaðilana til samstarfs með okkur. Eftirlit verður ekki umfangsmikið, það verður með svipuðum hætti. Það má líkja því við stöðumælaeftirlit. Við getum tekið sénsinn á því að leggja á Laugaveginum án þess að borga í stöðumæli en við eigum þá á hættu að stöðumælavörðurinn gangi fram hjá og sekti okkur þá um hærri upphæð. Það er hugsunin á bak við þetta. Ekki er verið að stofna hér eftirlitssveitir. Ekki er verið að skriðtækla fólk upp um allar jarðir og sekta fólk heldur er hugsunin sú að þetta sé sameiginlegt verkefni. Þess vegna er gjaldið haft hóflegt, 1.500 kr. og passinn gildir í þrjú ár. Þetta eru 500 kr. á hvern Íslending 18 ára og eldri. Við viljum höfða til þess að við þurfum að taka höndum saman til að vernda náttúruna og það er þess vegna sem þetta er sett upp svona. Við höfum engan áhuga á því að vera með eftirlitssveitir á hverjum einasta stað sem krefja fólk um náttúrupassa, það er ekki ætlunin. Það verða ekki gjaldahlið, það verða ekki farartálmar. För fólks verður með nákvæmlega sama hætti núna, ótakmörkuð. Menn geta farið á rjúpu, menn geta farið í berjamó, menn geta keyrt í gegnum þjóðgarðinn á Þingvöllum á leið sinni frá Reykjavík upp í Biskupstungur ef þeir svo kjósa án þess að vera með náttúrupassa. En ef menn eru komnir á þann stað þar sem gerð er krafa um passann þurfa menn að borga fyrir að standa á pallinum sem búið er að smíða og fyrir að standa við handriðið sem varnar því að fólk detti í fossinn, fyrir að ganga eftir göngustígunum sem búið er að leggja, það er það sem verið er að borga fyrir, ekki fyrir að fá að horfa á fossinn. Það er mikilvægt að hafa það í huga. Við borgum ekki fyrir sögu okkar og menningu þegar við borgum 1.500 kr. inn í Þjóðminjasafnið, reyndar í hvert skipti. Þar er saga okkar og menning vissulega til sýnis. Við erum ekki krafin um vegabréf, það er ekki afsláttur fyrir Íslendinga. Við borgum ekki fyrir söguna og menninguna. Við borgum fyrir húsið, við borgum fyrir safnið. Við borgum fyrir reksturinn, við borgum fyrir að einhver hafi tekið að sér að leggja kostnað í þessa innviði. Það er nákvæmlega sama hugsunin og er að baki náttúrupassanum. Áætlaðar tekjur af náttúrupassanum nema um 4,5–5,2 milljörðum kr. á fyrstu þremur árunum miðað við spár um fjölda ferðamanna. Eitt af markmiðum var, eins og ég lagði upp með, að tekjurnar kæmu sem mest frá erlenda ferðamanninum. Með þessu móti áætlum við, miðað við spár um fjölda ferðamanna, að 85–90% af þessum tekjum komi frá erlenda ferðamanninum. Það er vegna þess að við Íslendingar kaupum passann á þriggja ára fresti, 18 ára og eldri, og borgum 500 kr. á ári, en meiri hluti ferðamanna, sem ég minni á að voru milljón á síðasta ári, kemur hér einu sinni þó að það séu undantekningar á því. Ef við miðum við 70% heimtur þá mundu 700 þúsund ferðamenn kaupa náttúrupassa á hverju einasta ári, gróflega áætlað. Þannig fáum við það út að erlendi ferðamaðurinn, sem ég minni á að er líka ástæðan fyrir því að við þurfum að spýta í lófana í þessum efnum, tekur þátt í þessu með okkur. Kannanir benda til þess að erlendi ferðamaðurinn er tilbúinn að borga miklu meira. En við höfðum það í huga, ekki síst með Íslendinga að leiðarljósi og líka vegna þess að við sjáum að þetta dugir vel fyrir áætlaðri uppbyggingarþörf, að hafa gjaldið hóflegt og gera það með þessum hætti. Við tökum að auki 7,5% til hliðar í ýmis málefni sem tengjast öryggi ferðamanna. Helmingurinn af því fer til björgunarsveita sem hafa, eins og allir vita, lent í umtalsverðum kostnaði vegna fjölgunar ferðamanna. Ég er viss um að komugjöld verða mikið rædd hér. Menn vilja einfalt, lítið krúttlegt gjald sem enginn finnur fyrir. Ég er búin að heyra það alls staðar í umræðunni. Við erum búin að skoða það og við erum búin að meta kosti og galla á því. Ef við legðum á komugjöld væri helmingurinn af tekjunum kominn frá Íslendingum vegna þess hvernig innanlandsflugið er samsett og hversu mikill fjöldi Íslendinga ferðast með innanlandsflugi. Það væri aukaskattlagning á Íslendinga, en með náttúrupassanum náum við 85–90% af tekjunum frá erlenda ferðamanninum. Það eru veigamikil rök í því máli. Aðeins að lokum. Það eru fjölmargar aðrar leiðir og ég hlakka til að taka þessa umræðu í dag. Ég vil hvetja þingheim og endurtaka það sem ég sagði áðan varðandi þá upplifun sem ég hef orðið fyrir af samtali mínu við tæplega þúsund manns á fundum í kringum landið. Þeir fundir hafa verið afar málefnalegir og skoðanaskiptin málefnaleg. Við höfum farið yfir kosti og galla og rökrætt þetta en ég finn mikinn vilja hjá fólki og það er krafa þess að við, þingheimur, verðum að taka höndum saman og ljúka þessu máli á þessu vorþingi. Ég hvet þingheim til að kynna sér málið og [[Forseti hringir.]]koma með málefnalegar breytingar. [[Forseti hringir.]]Ég er sannfærð um að við munum ná niðurstöðu í málinu [[Forseti hringir.]]ef við pössum að hafa það að leiðarljósi sem sameinar okkur í þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Hvers vegna í ósköpunum vill Sjálfstæðisflokkurinn flækja skattkerfið svona? Hvernig í ósköpunum ætlar hæstv. ráðherra að hafa eftirlit með ferðum okkar um náttúru Íslands? Og hvers vegna í ósköpunum er ekki hlustað á tillögur stjórnar Samtaka ferðaþjónustunnar um að nota bara áfram gistináttaskattinn? Með því að nota gistináttaskattinn er ekkert verið að flækja skattkerfið frá því sem nú er. Verið væri að fara að óskum atvinnugreinarinnar og það þyrfti ekkert að auka eftirlit. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Sú hugmynd að flytja stöðumælaverði út fyrir póstnúmer 101 er auðvitað býsna nýstárleg, en hversu margir verða stöðumælaverðirnir í náttúru landsins? Hljóta þeir ekki að hlaupa á tugum? Og hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera ef Íslendingur neitar að greiða 15 þús. kr. sekt fyrir að ganga um náttúru landsins? Á að gera fjárnám hjá honum? Á hann að sæta frekari sektum eða varðhaldi eða [[Forseti hringir.]]til hvaða úrræða ætlar ráðherrann að grípa ef fólk er ósátt við þessa gjaldtöku?
Virðulegi forseti. Það er grundvallarmisskilningur í fyrirspurn hv þingmanns. Hann spyr annars vegar: Hvers vegna vill Sjálfstæðisflokkurinn flækja skattkerfið? Og svo segir hann hins vegar að tillögur stjórnar Samtaka ferðaþjónustunnar um að breyta gistináttagjaldinu feli ekki í sér neinar flækjur. Það er rangt. Ég minni á núna hvert gistináttagjaldið er núna. Nú er það 100 kr. plús virðisaukaskattur á gistináttaeiningu. Tillögur Samtaka ferðaþjónustunnar eru að hækka gjaldið verulega til þess að ná þessum tekjum og leggja það á hvern einstakling. Það eru fjölmargir gallar á því fyrirkomulagi og sannarlega ekki þannig að það verði laust við eftirlit, fyrir utan það að tekjurnar sem af því koma eru hvergi nærri nægjanlegar, eins og hv. þingmaður veit. Núna gefur gistináttagjaldið 146 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Það mun ekki [[Forseti hringir.]]takast að ná þeim fjármunum sem við þurfum [[Forseti hringir.]]með þeim hætti án þess að stórflækja kerfið, hækka gjaldið [[Forseti hringir.]]og gera það með þeim hætti að það getur haft skaðleg áhrif á eftirspurn.
Virðulegur forseti. Stöðumælaverðir í 101 Reykjavík eru um tuttugu talsins. Hversu marga náttúruverði ætlar hæstv. ráðherra að ráða til þess að sekta landsmenn fyrir að skoða náttúru landsins? Maður hlýtur að spyrja þeirrar spurningar þegar fyrir hendi er skattur sem heitir gistináttaskattur og atvinnugreinin sjálf bendir á. Það er skattur sem þegar er eftirlit með og er augljóslega einfaldasta leiðin við að afla þeirra fjármuna sem hér þarf að afla. Hæstv. ráðherra vísaði til þess að þetta væri ekki sérstaklega frumvarp sitt heldur með einhverjum hætti frumvarp ríkisstjórnarinnar allrar, það var ekki annað á hæstv. ráðherra að skilja. Má þá skilja orð ráðherrans þannig að það sé sameiginleg ákvörðun allra ráðherra í ríkisstjórn Íslands að leggja fram þessar tillögur, því að þær eiga augljóslega lítinn stuðning í hópi stjórnarliða að minnsta kosti á þessu stigi?
Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég hef heyrt í samtali mínu við fólk og menn hafa fylgst með í fjölmiðlum, ég ítreka að innan Samtaka ferðaþjónustunnar ríkir ekki eindrægni um ákvörðun stjórnar samtakanna. Meðal annars hafa 17 aðilar í ferðaþjónustu skrifað stjórninni bréf og krafist þess að fallið verði frá þessum áformum og að tekin verði upp komugjöld með einhverjum hætti. Því hefur ekki verið svarað af hálfu stjórnarinnar. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort þetta sé frumvarp ríkisstjórnarinnar - já, þetta er stjórnarfrumvarp sem samþykkt var í ríkisstjórn. Ég fór yfir það og ég hræðist það ekki neitt. Á þessu eru skiptar skoðanir. Mitt markmið er að hlusta á þær skoðanir og reyna að ná niðurstöðu í þessu gríðarlega mikilvæga hagsmunamáli. Ég vona svo sannarlega að hv. þingmaður og þingflokkur hans komi með okkur í þann leiðangur vegna þess að það [[Forseti hringir.]]var ekki síst fyrir orð til að mynda þingmanna eins og hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, sem [[Forseti hringir.]]hvatti til þess að við tækjum málefnalega umræðu um málið, [[Forseti hringir.]]að ég kom með þetta mál með þessum hætti í þingið.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega út í 4. gr. frumvarpsins sem hún tæpti aðeins á í máli sínu og lýtur að því að öll svæði sem eru í opinberri eigu eiga sjálfkrafa aðild að náttúrupassa en þau svæði sem eru í einkaeign geti sótt um aðild að náttúrupassa. Hér kemur fram í 4. gr. að verði maður sem eigandi svæðis eða ferðamannastaðar aðili að náttúrupassa sé manni óheimilt að taka annað aðgangsgjald af þeim sem þá staði sækja en náttúrupassa. Það er hins vegar ekkert í frumvarpinu sem bannar þeim sem eiga svæði að fara aðra leið, þ.e. að gerast ekki aðilar að náttúrupassa en halda áfram sinni gjaldheimtu. Og við erum auðvitað búin að sjá þá þróun verða hér um land allt að menn hafa verið að innheimta eigin gjöld. Hæstv. ráðherra sagði að slík gjaldtaka væri ekki bönnuð. En hefur hæstv. ráðherra trú á því að einkaaðilar taki þátt í þessum náttúrupassa, er einhver hvati fyrir þá til þess að gera það? Er ekki hreinlega allt eins hægt að halda áfram að innheimta eigið gjald því hér er ekkert sem bannar það?
Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni að ekki er verið að takmarka í frumvarpinu rétt einkaaðila til þess að innheimta með öðrum hætti, en það er sá hvati sem við erum að reyna að byggja inn í frumvarpið. Já, ég er bjartsýn á það að okkur muni takast að fá einkaaðila með okkur, ég skal ekki fullyrða um það hvort það verði allir, en ég er bjartsýn á það að við náum að fá einhverja af þeim með okkur til samstarfs. Það er markmiðið. Varðandi það hvort þetta sé heimilt eða ekki þá eru vissulega uppi skiptar skoðanir. Við létum kanna það í mínu ráðuneyti og fjármálaráðuneytinu og fengum lögfræðiálit þar sem færð voru fyrir því rök að eigendum væri það heimilt. Umhverfisstofnun hefur komið með sitt álit sem er andstætt því. Þess vegna ítreka ég að þetta er sjálfstætt úrlausnarefni sem við [[Forseti hringir.]]vonandi náum að leiða [[Forseti hringir.]]til lykta einhvern tímann í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þetta liggi fyrir þegar við ræðum svona stórt mál eins og að taka upp nýtt gjaldtökukerfi á ferðamannastaði. Í því sambandi vil ég raunar nefna annað, það er spurningin um skilgreininguna á ferðamannastöðum. Hæstv. ráðherra vitnaði til náttúruverndarlaga og að þar lægi fyrir heimild til gjaldtöku, en sú heimild á við um það sem við köllum náttúruverndarsvæði sem eru mjög skýrt skilgreind og afmörkuð í lögum og reglugerðum. Það er mikið ferli á bak við það að svæði fái þá stöðu. Sú skilgreining sem hér liggur á bak við hugtakið ferðamannastaðir er miklu opnari. Þannig að í sjálfu sér veltir maður því fyrir sér hvort það geti ekki eins mörg svæði fallið undir þá skilgreiningu. Ég tel því að heimildin sem hæstv. ráðherra vísaði til í náttúruverndarlögum geti kannski ekki talist sambærileg. En hvað varðar það að fá einkaaðila til liðs við þetta held ég að það sé auðvitað stórt umhugsunarefni ef þetta fyrirkomulag verður ofan á og Alþingi samþykkir að koma á gjaldtöku í gegnum náttúrupassa að hér verði áfram heimilt að taka gjald út um allt land [[Forseti hringir.]]af hálfu einkaaðila og þar með verði í raun og veru ekkert samræmt [[Forseti hringir.]]gjaldtökukerfi. Ég held að það hljóti að þurfa að liggja fyrir áður en við til að mynda leiðum þetta mál til lykta.
Virðulegur forseti. Gleymum því ekki að með því að ríki og sveitarfélög eru að taka höndum saman náum við yfir yfirgnæfandi meiri hluta alls landsvæðis og þeirra staða sem skilgreindir eru sem fjölsóttir ferðamannastaðir eða sem ferðamannastaðir. Af því að hv. þingmaður spyr um skilgreininguna þá hafði ég ekki tíma í framsögu minni til að vísa til annars frumvarps sem er á dagskrá í dag sem hæstv. umhverfisráðherra leggur fram, sem er frumvarp til laga um landsáætlun um uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn til verndar náttúru- og menningarsögulegum minjum. Það var samið samhliða þessu frumvarpi um náttúrupassa og þau kallast ljómandi vel á. Þar er til dæmis í 2. gr. nánari skilgreining á ferðamannastöðum þannig að þingið hefur þá tæki til þess að koma annars vegar með tólf ára stefnumótandi uppbyggingaráætlun og þriggja ára framkvæmdaáætlun og með því ákveðið hvaða staði við eigum að skilgreina sem ferðamannastaði og hvaða staði við eigum bara að láta vera og vera [[Forseti hringir.]]ekkert að skipuleggja neina [[Forseti hringir.]]uppbyggingu á. Ég tel mikilvægt að þingmenn kynni sér það frumvarp [[Forseti hringir.]]vegna þess að það tekur á mörgum þeim spurningum sem ég [[Forseti hringir.]]veit að menn hafa.
Virðulegur forseti. Ég get ekki sagt að ég hafi róast mikið þegar hæstv. ráðherra líkti eftirlitssveitum í þessum efnum við stöðumælaverði. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra hefur sloppið betur frá þeim viðskiptum en ég að minnsta kosti. Mig langar til að spyrja ráðherra: Það er augljóst í mínum huga að komugjöld með flugi eru einfaldasta útfærslan á þessu verkefni og í leiðinni í áttina að því markmiði sem við erum öll sammála um. Hæstv. ráðherra nefnir alltaf að þá verði að setja sérstök gjöld á innanlandsflug. Nú er það þannig að á innanlandsflug eru lögð að minnsta kosti átta eða níu ólík gjöld af hálfu hins opinbera. Hefur hæstv. ráðherra ekki athugað hvort það væri mögulegt, ef menn legðu komugjöld á innanlandsflug, að lækka eitthvað af þeim gjöldum á móti þannig að landsmenn væru með mjög svipaða stöðu gagnvart þessu en á sama tíma væru menn að innheimta mjög hátt gjald á landsvísu af komu erlendra ferðamanna til landsins.
Virðulegur forseti. Já, ég skal upplýsa hv. þingmann um það að ég hef átt hin bestu samskipti við stöðumælaverði í gegnum tíðina og hef ekkert undan þeirri ágætu stétt að kvarta. Varðandi komugjöldin eru þar nokkrir ágallar sem urðu til þess að sú leið var ekki valin. Það sama er varðandi gistináttagjaldið. Við sjáum á þeim mótmælum innan Samtaka ferðaþjónustunnar og ágreiningi sem er þar núna að við erum að leggja gjaldið á einn kima ferðaþjónustunnar. Ferðaþjónustan samanstendur af stórri, ólíkri og fjölbreyttri grein og það yrði þá einn kimi hennar sem tæki að sér óþægindin ef svo mætti segja. Mér finnst það galli. Hitt varðandi innanlandsflugið þá er það þannig að hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir fer fyrir nefnd ríkisstjórnarinnar sem á að leita leiða til að lækka opinberar álögur á innanlandsflug sem stórhækkuðu á síðasta kjörtímabili, eins og þingmanninum er kunnugt um. Sú nefnd hefur ekki skilað niðurstöðum, en það er kannski vegna þess [[Forseti hringir.]]að þeir skattar sem þar eru eru ekki bara handahófskenndir skattar á eitthvað, heldur eru það sértæk gjöld [[Forseti hringir.]]sem fara í ákveðin [[Forseti hringir.]]verkefni. Ef á að aflétta því þurfum við að finna þeim verkefnum [[Forseti hringir.]]farveg annars staðar [[Forseti hringir.]]hjá …
Virðulegur forseti. Mér finnast rök hæstv. ráðherra fyrir því að ekki sé hægt að leggja þessi gjöld á innanlandsflugið mall. Þar eru ólík gjöld til staðar, átta eða níu ólík gjöld, sem ég held að hljóti að vera hægt af hálfu ríkisstjórnar og Alþingis að finna útfærslu á þannig að menn gætu lagt komugjöld á flug svo að meginhluti þeirra tekna sem þar kæmu inn kæmu frá erlendum ferðamönnum. Ég skil ekki alveg þá meinloku sem hæstv. ráðherra virðist hafa gagnvart því að fara aðra leið en þá sem hún ítrekað segir að sé ekki hennar hugmynd í umræðum um þetta mál. Af hverju ekki að skoða betur útfærslur sem kalla ekki á eftirlit, sem innheimtast 100% og skila jafnvel meiri tekjum, vegna þess að kostnaðurinn af kerfinu er ekki sambærilegur því sem hæstv. ráðherra er að leggja til? Því að fara flóknari leið en nauðsynlegt er?
Virðulegur forseti. Ég vísa í fyrri ummæli mín varðandi þetta þar sem tíminn er stuttur hér. Gjöldin sem lögð eru á innanlandsflugið núna, og enginn væri hlynntari að lækka eða fella niður en sú sem hér stendur, það er kolefnisgjald, það er vopnaleitargjald, það er bensíngjald, það er flugvallaruppbygging og hvaðeina sem nöfnum tjáir að nefna, þeim er varið í ákveðna hluti. Þá væri það þannig að við værum að taka ákvörðun um að taka fjármuni í þá hluti annars staðar frá. Það er ákvörðun, sannarlega, en það er ekki bara það að þetta fari á innanlandsflugið, það yrði til þess að hækka hlut Íslendinganna svo um munar vegna þess að yfir 80% af farþegum í innanlandsflugi eru Íslendingar, en það eru líka Íslendingar sem fljúga með millilandaflugi, og þar með erum við með þessum hætti að hugsa: Eru menn [[Forseti hringir.]]á móti því að borga yfirleitt, eða vilja menn bara ekki [[Forseti hringir.]]vita hvað þeir eru að borga fyrir? Þá segi ég: [[Forseti hringir.]]Ég vil miklu frekar vita hvað ég [[Forseti hringir.]]borga fyrir og [[Forseti hringir.]]borga lægri upphæðir.
Virðulegi forseti. Af því að þetta heitir nú andsvar er ég ekki viss um að ég hafi spurningu til hæstv. ráðherra. Ég vil hins vegar gera alvarlegan ágreining í andsvari við hæstv. ráðherra um að þeim beri endilega að borga sem njóta, svo ég noti hennar eigin orð. Íslendingar eru skattgreiðendur upp til hópa og borga. Þeir eiga sitt land og vilja hafa frjálsa för um landið. Þeir eiga að borga sem græða og það eru ferðaþjónustufyrirtækin sem græða og gera út á nýtingu ferðamannastaða, alveg eins og útgerðin gerir út á nýtingu fiskstofna og fiskveiðiauðlindarinnar. Þetta er nákvæmlega það sama. Ferðaþjónustan er tilbúin að borga, hún hefur sjálf lagt það til að tekjurnar verði teknar inn í gegnum gistináttaskattinn. Hún er tilbúin að borga. Hún skilur prinsippið en hæstv. ráðherra skilur ekki prinsippið, virðist vera.
Virðulegur forseti. Ég verð að segja að þetta er ekki í fyrsta sinn sem við hv. þingmaður erum ósammála. Ég er mjög hlynnt því prinsippi að þeir borgi sem njóta. Ég vísa hér í grein sem Svandís Svavarsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, skrifaði í Fréttablaðið 30. nóvember 2010. Hún segir, með leyfi forseta: „Kostnaður við náttúruvernd er að mestu leyti fjármagnaður af skattfé, enda er náttúra landsins ein okkar dýrmætasta eign sem þjóðar. Það er hins vegar eðlilegt að kostnaður við aðstöðu og umbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum sé á einhvern hátt borinn af ferðamönnum. Það er í samræmi við nytjagreiðsluregluna svokölluðu, sem er einn af hornsteinum umhverfisréttar, og það er í samræmi við almenn sanngirnissjónarmið. Ferðamenn sýna hóflegri gjaldtöku oftast skilning ef þeir sjá að fénu er sannanlega varið í góða aðstöðu og metnaðarfulla vernd náttúrunnar …“ Það er meðal annars af þessu sjónarmiði sem ég legg þetta fram.
Virðulegi forseti. Ég er ekki hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, ég heiti Ólína Þorvarðardóttir og er hér sjálfstæður þingmaður. Ef menn hefðu haft þá framsýni fyrir þó nokkru að stofna auðlindasjóð og samræma nýtingu allra auðlinda í landinu, afla þeim sjóði tekna í gegnum eðlilegt auðlindagjald, bæði af ferðaþjónustu, sjávarútvegi, orkunýtingu og öðru, værum við kannski ekki stödd í þessari vandræðalegu umræðu um að mjólka einstaklinga en ekki tekjulindirnar sem atvinnuvegirnir bera uppi og hafa ráð á að miðla af. Ég tel og finnst einsýnt að þeir sem nýta í raun náttúruauðlindirnar séu þeir hinir sömu og standa straum af því að verja þær og tryggja sjálfbærni þeirra. Það er ekki síst samfélagsleg ábyrgð sem slíkir nýtingaraðilar bera.
Virðulegur forseti. Mér er fullkunnugt um að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir er ekki hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, enda var ég ekki að gera því skóna. Ég var bara að vísa í þessa grein sem hugmyndafræði um að þeir sem njóta náttúrunnar, njóta þessara innviða sem byggðir eru upp á ferðamannastöðum, taki þátt í þeirri uppbyggingu og að það sé í samræmi við einn grundvallarþáttinn í umhverfisrétti. Ef við hefðum haft þá framsýni að stofna auðlindasjóð stæðum við ekki hér, sagði hv. þingmaður. Það er nefnilega nákvæmlega málið. Ég man reyndar ekki eftir umræðum um að stofna einhvern auðlindasjóð, [[Gripið fram í.]]ég man ekki eftir að hv. þingmaður hafi á síðasta kjörtímabili lagt til stofnun einhvers auðlindasjóðs til að taka þetta mál á dagskrá. Ég man ekki eftir því. Þá leiðréttir þingmaðurinn mig ef ég hef misst af því.
… betur og hlustað betur.
Það er samt punkturinn, ef einhverjir hefðu haft þá framsýni [[Forseti hringir.]]fyrir fimm, tíu, fimmtán, tuttugu árum til að tryggja fjármögnun þessara atriða værum við ekki hér. Það er það, sú er staðan sem við erum í [[Forseti hringir.]]og það er sú staða sem ég ætla að beita mér [[Forseti hringir.]]fyrir að verði lagfærð.
Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um náttúrupassa sem hæstv. iðnaðarráðherra, ferðamálaráðherra, flytur hér og færir okkur inn til þings. Má segja að sitt sýnist hverjum um þetta málefni. Hér hefur komið fram í stuttum andsvörum og í ýmsum ályktunum frá aðilum í ferðaþjónustu að þetta frumvarp hæstv. ráðherra og sú leið sem hún kýs að fara hafi fengið algjöra falleinkunn strax og hugmyndin kom fram fyrir einhverjum missirum. Mér finnst með ólíkindum og ég minnist þess ekki, virðulegi forseti, í minni þingsetu sem er búin að vera frá 1999 að ráðherra hafi komið með jafn umdeilt og illa unnið frumvarp, að ég tali nú ekki um leiðina sem hún velur. Ráðherrann sjálfur, og það finnst mér merkilegt, hefur sagt í fjölmiðlum að þetta sé hennar leið, þetta sé það sem hún leggur til en Alþingi og þingnefnd geti tekið þetta og snúið þessu þess vegna á haus og gjörbreytt málinu. Það er algjörlega nýtt. Ég segi fyrir mitt leyti sem aðili í atvinnuveganefnd sem fæ þetta frumvarp: Já, ég skal sannarlega leggja mitt af mörkum við að gera þessa vondu leið sem hér er boðuð farsælli og breyta henni og vil trúa því að allir fulltrúar í nefndinni og þá alveg sérstaklega fulltrúar stjórnarflokkanna muni taka þátt í þeirri vinnu vegna þess að sú leið sem hér er boðuð er mjög furðuleg. Ég held að ráðherrann hafi hitt á versta kostinn og ég skil í raun ekki hvers vegna. Hvers vegna tók ráðherra ekki meira tillit til aðila í ferðaþjónustu sem hafa ályktað um þetta og viljað fara aðra leið? Svo má segja að skattalækkunarstefna Sjálfstæðisflokksins með Framsóknarflokkinn í eftirdragi sé mjög undarleg og hefur verið að birtast okkur síðustu missiri. Hærri matarskattur, hærri bókaskattur, hærri notendagjöld í heilbrigðisþjónustu. Veiðigjöld hafa verið að lækka og nú kemur náttúrupassinn. Ef þetta er sú forgangsröðun sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn ætla að hafa og eru hér að fylgja þá fær hún að mínu mati algjöra falleinkunn í byrjun. Eins og kemur fram í frumvarpinu og hér hefur verið rætt þá var það á árinu 2011, í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem sérstakur skattur tengdur ferðaþjónustu var tekinn upp, þ.e. gistináttaskatturinn, sem var hér töluvert ræddur en að lokum fallist á hann með þeirri lágu tölu sem þar var nefnd. Ég spyr mig hvers vegna í ósköpunum ráðherra hafi ekki tekið þau lög og þá hugmynd, sniðið af henni vankantana sem voru og útfærði betur með tilliti til reynslunnar, hækkaði gjaldið og náði í þessa upphæð hvað það varðar. Fljótt á litið held ég að það hefði verið langbesta og auðveldasta leiðin. Þetta er komið inn í kerfið hjá þeim sem selja gistinætur og auðvelt að taka þennan litla skatt, þessar 100 kr. sem tekur varla að innheimta, kostnaðurinn er svo mikill við það en það er annar handleggur, hækka hann þá og ná í sambærilega upphæð og þarna á að gera. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að mér fyndist undarlegt að þetta frumvarp væri frá hendi ráðherrans galopið til gjörbreytingar á Alþingi og í nefnd. Það munum við gera. Þetta frumvarp hefur fengið hrikalega vond viðbrögð. Menn hafa tekið sem dæmi af Þingvöllum, sem hafa verið og eru í almannaeigu, að menn þurfi að borga fyrir að fara þangað. Þeir sem ekki borga geta átt von á einhverjum innheimtustjóra, einhverjum náttúrupassaverði, og ef þeir eru ekki búnir að borga verður þeim þess vegna vísað út úr þjóðgarðinum og rukkaðir um 15 þús. kr. sekt. Annaðhvort finnst þeim ekki viðeigandi að við Íslendingar þurfum að borga fyrir að fara á Þingvelli eða við skulum segja að útlendingur sem kemur til landsins hafi ekki náttúrupassa og fái svona sekt. Mér skilst að fyrirvarar í þingflokki Framsóknarflokksins hafi verið mjög miklir á þetta frumvarp en samt er það lagt fram. Eftir því sem mér skilst líka eru miklir fyrirvarar í þingflokki Sjálfstæðisflokksins við þetta og mikið rætt. Þetta segi ég sem rökstuðning og spyr hæstv. ráðherra: Af hverju í ósköpunum valdi hún leið sem fær falleinkunn? Við erum að ræða hérna hvernig við hækkum þetta gjald og komum því til frambúðar til þess að afla fjár til að vernda og byggja upp og lagfæra viðkvæma ferðamannastaði vegna þess mikla fjölda sem sækir landið heim og mun bara aukast á næstu árum. Það er meðal annars í framhaldi af miklu átaki síðustu ríkisstjórnar í kynningu á landinu, Inspired by Iceland, sem tókst ákaflega vel, að við sjáum þessa miklu fjölgun enda er það svo - ég legg sérstaklega áherslu á það og menn ættu að gefa því meiri gaum - að ferðaþjónustan aflaði á seinni hluta ársins 2013 meiri gjaldeyristekna en sjávarútvegur og ál. Það var í fyrsta skipti í sögu landsins sem það gerðist. Ég man ekki hvort það var á þriðja ársfjórðungi eða þeim fjórða, það skiptir ekki máli. Ráðherra sagði hér áðan að hún hefði hitt um þúsund manns til að ræða þessi mál og hefur hún þá ábyggilega fengið það beint í æð hvað ferðaþjónustuaðilar hafa verið að segja upp á síðkastið. Hún sagðist vera bjartsýn á að ná niðurstöðu. Meginverkefni þingnefndarinnar verður að hverfa frá þessari vondu leið og finna betri leið og útfæra. Í frumvarpinu rætt um fjóra kosti sem voru skoðaðir, kosti og galla þeirra. Mér finnst vera dálítið merkilegt að þar eru raktir kostir og gallar komu- eða brottfarargjalds, gistináttaskatts, „hver innheimtir fyrir sig“ og nýsjálensku leiðarinnar. Ekki eru ræddir kostir og gallar þeirrar leiðar sem ráðherrann fer, náttúrupassans. Ég get farið aðeins yfir þá þætti sem hér eru nefndir þrátt fyrir gagnrýni mína á leið hæstv. ráðherra og vinnuna sem hefur líka tekið allt of langan tíma, allt frá vordögum 2013 þegar hún settist í þann stól sem hún situr í núna. Núna fyrst í lok janúar 2015 erum við að ræða frumvarpið. Vonandi klárum við það fyrir vorið. Komu- eða brottfarargjöld. Það eru ákveðnir vankantar á þeirri leið. Þau verðum við að rukka alla sem koma til landsins um, þar með talið innanlandsflug sem er nú þegar mjög dýrt. Það er vissulega ókostur en það er ekki eini ókosturinn. Ég held að ég muni það rétt að forsvarsmenn EasyJets hafi sagt að Keflavíkurflugvöllur sé annar eða þriðji dýrasti flugvöllur sem flugfélagið lendir á. Við höfum fengið fréttir af því upp á síðkastið að tvö flugfélög séu hætt að fljúga til okkar. Það kann að vera út af háum lendingargjöldum. Auðvitað vitum við að lágfargjaldaflugfélögin sækjast í að komast á ódýrustu vellina og þess vegna hef ég aldrei skilið af hverju við beinum ekki meira lendingu og þjónustu við lágfargjaldaflugfélögin á Akureyri og Egilsstaði til dæmis, en það er annar handleggur. Í stuttu máli nú við fyrstu ræðu mína nefni ég þetta sem ókost og tek undir að það er ókostur við komu- og brottfarargjöld. Þá er gistináttaskatturinn næsta leið sem nefnd er og fjallað er um kosti og galla við hann. Hér kemur fram að gistináttagjaldið skilar miðað við 100 kr. 265 milljónum á ári, þar af fara 146 milljónir í sjóð fyrir ferðaþjónustuna. Auðvitað er það of lág tala. Þess vegna má alveg reikna það út miðað við kostnaðarumsögn sem kemur fram frá fjármálaráðuneytinu að ef við hækkum þetta gjald til dæmis upp í 500 kr. fáum við um það bil 1.300 milljónir á ári sem er svipuð tala og náttúrupassinn á að gefa árið 2016, þ.e. 1.238 millj. kr.; ef við förum í 400 kr. verða það 1.060 millj. kr. Ég staldra við það og les hérna um agnúa á gistináttagjaldinu. Af hverju förum við þá ekki í það að leiðrétta þá og lagfæra miðað við reynsluna og förum þessa leið sem þar er talað um? Í þriðja lagi er nefnt að landeigendur innheimti hver fyrir sig. Það er vonlausasta leiðin að mínu mati. Í svona litlu landi þar sem er stutt á milli náttúruparadísa gengur ekki að menn séu með kreditkortið uppi á hverjum stað, þar standi landeigendur eða aðrir og rukki sérstakt gjald. Það er ekki góð ásýnd fyrir land og þjóð. Það er vonlaust, að mínu mati. Ég spyr þess vegna út í það sem segir í 4. mgr. 4. gr., með leyfi forseta: „Ferðamálastofa skal á hverjum tíma halda úti uppfærðum og aðgengilegum lista yfir þá ferðamannastaði á Íslandi sem eiga aðild að náttúrupassa í samræmi við 1. og 2. mgr.“ Hvað með þá sem vilja ekki fara á listann? Geta þeir verið bara sér með sína kortavél og rukkað inn? Tökum dæmi um Geysi, á það þá að vera þannig? Er þá ekki kominn enn einn ókosturinn við þessa leið? Ég ætla ekki að tjá mig og eyða tíma mínum í að tala um þessa nýsjálensku leið. Ég hef staldrað mest við, eins og heyra má, gistináttagjaldið, frekari útfærslu á því og lagfæringar og koma því þannig fyrir að við öflum þeirra tekna sem við teljum sanngjarnar og þurfum að fá til að fara í það átak sem við þurfum á ferðamannastöðum vegna þess að við höfum vanrækt það svo lengi. Á síðu sem heitir túristi.is er fyrirsögn um að gistináttagjöld séu í þriðju hverri borg. Svo er fjallað um ýmsar borgir sem íslensk félög fljúga til. Hér segir, með leyfi forseta: „Í töflunni hér fyrir neðan má sjá hver gistináttaskatturinn er í þeim 20 borgum sem flogið er beint til frá Keflavík og hótelgestir eru skattlagðir sérstaklega. Virðisaukaskatturinn er einnig tilgreindur en til samanburðar má geta að skattur á gistingu er 7% hér á landi …“ - er núna hærri. Tökum nokkur dæmi. Amsterdam: 5,5% ofan á heildarverð. Barcelona: 115–380 kr. Berlín: 5% ofan á heildarverð. Hamborg: 80–600 kr. Það má skjóta því hér inn að fram kemur að skatturinn sé misjafn eftir tegund gististaða, eftir gæðum gististaða. Kannski er ekkert óeðlilegt við það. Við getum tekið Mílanó: 300–750 kr. New York: 430–930 kr. París: 30–250 kr. Róm: 450–1.070 kr. Svo eru taldar hér upp nokkrar borgir eins og Seattle, Toronto og Vínarborg sem leggja bara prósentu ofan á gjaldið sem maður borgar fyrir að gista á viðkomandi hóteli. Virðulegi forseti. Á lokamínútu minni í 1. umr. um þetta frumvarp vil ég segja að miðað við þessa yfirferð finnst mér náttúrupassi ráðherra og ríkisstjórnarinnar versta leiðin. Gistináttagjaldið er held ég leiðin sem við eigum að fara og setjast niður við að útfæra á betri hátt ef þarf að lagfæra einhverja vankanta á því. Það á að hækka gjaldið til að fá inn þá upphæð sem við teljum okkur þurfa í það átak sem þarf að fara í sem allra fyrst og gefa miklu meira í en þessar 900 millj. kr. sem veittar hafa verið í þetta frá gildistöku laganna í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er góðra gjalda vert og miklir peningar en þeir duga bara ekki til vegna þess, eins og ég segi, að við höfum vanrækt þetta svo lengi. Ég hlakka til að fást við þetta frumvarp í atvinnuveganefnd og endurtek það sem ég sagði áðan: [[Forseti hringir.]]Mér finnst það mjög undarlegt að fram sé komið frumvarp sem ráðherrann gefur hálfpartinn leyfi á að verði gjörbreytt [[Forseti hringir.]]í meðförum Alþingis. [[Forseti hringir.]]Það munum við gera.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller gefur hér tóninn fyrir Samfylkinguna um gistináttagjald. Hann talaði í ræðu sinni um að lagfæra þá vankanta sem væru á gistináttagjaldinu til þess að hægt væri að fara þá leið til að ná í þá 4,5–5 milljarða sem náttúrupassanum er ætlað að gera á næstu þremur árum. Hv. þingmaður taldi líka til ýmsar stórborgir sem leggja á gistináttagjald. Hér er gistináttagjaldið 100 kr. Það hefur komið fram í umræðunni um gjald á ferðamenn að þeir sem eru með minni gistiheimili og gistiaðstöðu vítt og breitt um landið telja gistináttagjaldið koma illa niður við slíkan rekstur, en stóru hótelin sem hafa kannski meira umleikis og annars konar rekstur hafa sjálfsagt aðra sýn á það. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Ég segi að hv. þingmaður hafi gefið tóninn fyrir hönd Samfylkingarinnar um gistináttagjaldið og spyr: Er þá hugsunin að leggja á misháa krónutölu eftir því hvar á landinu er gist, eftir því hvers konar gistingu er um að ræða, eftir því hver sá er sem kaupir gistinguna? Er hv. þingmaður að slá taktinn fyrir Samfylkinguna í þá veru að þetta gjald muni allir greiða, að sjálfsögðu, erlendir ferðamenn jafnt sem innlendir, og væntanlega verði í því, eins og hv. þingmaður sagði, að lagfæra vankantana og þá væru hugsanlega tekin inn meiri gjöld og á annan hátt af skemmtiferðaskipum [[Forseti hringir.]]sem hér sigla og sitja í höfn?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þær spurningar sem hún setur fram. Hún segir ég hafi gefið tóninn af hálfu Samfylkingarinnar um gistináttagjaldið og það má kannski segja það. Ég hef auðvitað alltaf þann fyrirvara við 1. umr. málsins að það eiga eftir að koma fram umsagnir um það og vinna nefnda. Við fyrstu sýn, eins og ég tel mig hafa komið vel á framfæri, sýnist mér vera til betri útfærsla á gistináttagjaldi og að sníða þurfi vankantana af því, ef þeir eru einhverjir. Ég las í frumvarpinu að það séu vankantar á gistináttaskattinum og þá sníðum við þá af. Ég vitnaði í gögn sem ég hef frá síðu sem heitir túristi.is, sem ég veit ekki hver heldur úti. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Oft er skatturinn lagður á hvern gest og ræðst upphæðin af gæðum hótelsins. Þannig borgar ferðamaður á fjögurra stjörnu hóteli í Róm aukalega um 900 krónur (6 evrur) fyrir hverja nótt.“ Þannig er þetta gert. Ég held að okkur sé ekkert að vanbúnaði að gera það svoleiðis. Það er ekkert mál að búa til nokkra flokka, flokka gististaði eftir gæðum, eftir stjörnum, þannig má setja það upp. Fyrir góð hótel á höfuðborgarsvæðinu, bestu hótelin, er borgað meira. Þeir sem kaupa sér gistingu þar hafa væntanlega meira á milli handanna og því er hægt að leggja á. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi er þetta er gert svona úti í hinni stóru Evrópu. Við erum stundum hrædd við hvernig ESA segir að við megum gera hlutina. Ég get ekki ímyndað mér að verið sé að framkvæma þetta í þessum borgum án þess að ESA eða Evrópusambandið fylgist með að gætt sé jafnræðis og að þetta sé leið sem er samþykkt af þeim. Þess vegna tel ég enn þá að af þeim leiðum sem eru lagðar hér upp sé frekari útfærsla á gistináttagjaldi besta leiðin.
Virðulegur forseti. Það er nokkuð ljóst að tóninn er gefinn af hálfu Samfylkingarinnar um gistináttagjald, þá er það komið fram. Þetta er væntanlega sú leið sem hv. þingmaður mun berjast fyrir í atvinnuveganefnd og það kemur í ljós hvernig sú meðferð fer öll. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Miðað við þá andstöðu sem umræðan um hækkun gistináttagjalds hefur fengið, af því að sitt sýnist hverjum í þeim leiðum sem virðast færar til þess að afla fjár til að vernda íslenska náttúru gegn ágangi, hverja telur þingmaðurinn vankantana á gistináttagjaldinu verða, ef hann telur að þeir verði einhverjir, t.d. miðað við undanskot frá skatti? Hver telur hv. þingmaður að áhrifin verði eða hvernig það muni skila hér á höfuðborgarsvæðinu til þeirra sem leigja út húsin sín og íbúðir? Yrði gistináttagjald og yrði hægt að nálgast það á þann hátt sem hv. þingmaður talar um? Nú þori ég ekki að fullyrða hversu mörgum krónum í ríkiskassann gistináttagjaldið skilar í dag. Stærsti hlutinn kemur væntanlega frá höfuðborgarsvæðinu. Sums staðar frá kemur lítið sem ekkert. Er þetta hugsanlega einn af þeim vanköntum sem hv. þingmaður telur að verði á þessari leið, að ýmis jaðartilfelli geti orðið erfið og að það auki undanskot frá skatti?
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir að umtalsefni í andsvari við mig undanskot frá skatti hvað varðar gistináttagjald. Það getur vel verið og við höfum talað um það að svört atvinnustarfsemi sé mikil. Ferðaþjónustuaðilar sem hafa rætt við okkur í atvinnuveganefnd um ýmis mál sem þar hafa verið til umfjöllunar hafa stundum kastað upp á tjald síðu, sem ég man ekki hvað heitir, þar sem kemur fram að hægt er að kaupa gistingu á fimm eða sex hundruð heimilum í Reykjavík eða í einhverjum húsum sem enginn veit um. Sem betur fer hefur ríkisskattstjóri verið í sérstöku átaki hvað þetta verðar og orðið verulega ágengt. Með öðrum orðum, ef þetta væri eini gallinn við gistináttagjaldið væri ég ekki hræddur við það. Þetta er auðvitað það átak sem við eigum að fara í til að koma í veg fyrir svona starfsemi, ekki aðeins vegna þess að hún skilar ekki gjöldum til ríkissjóðs eins og hún á að gera og skekkir samkeppnisaðstöðu þeirra sem eru á markaði og gera þetta á heiðarlegan og eðlilegan hátt, heldur líka út frá öryggisatriðum. Hvað ætla menn að gera ef það verður stórslys, við skulum segja ef það verði bruni í einhverju húsi sem er ekki samþykkt en er selt út og fólk ferst þar í bruna? Það yrði ekki gott til afspurnar og ekki góð lýsing á ferðalandinu Íslandi. Ef þetta er eina vandamálið er mjög auðvelt að fara hratt og vel í það hjá ríkisskattstjóra. Hvað varðar það sem hv. þingmaður ræðir, hvort höfuðborgarsvæðið skili mestu og það sé minna úti á landi, veit ég ekkert um það. Þetta er kannski efni í fyrirspurn, upp á að fá útfærsluna, hvaðan þetta kemur. En það er alveg sama með þetta og annað, ef menn stimpla inn í kassann vínsölu í staðinn fyrir sölu á mat, það er skattyfirvalda að fara í gegnum það. Þetta er mikið iðkað og við ræddum það töluvert í sambandi við breytingu á virðisaukaskatti að hægt er að fara miklu hraðar í þetta og gera meira í því. Ég fagna því sem Samtök ferðaþjónustunnar [[Forseti hringir.]]hafa vakið athygli á og ríkisskattstjóri er að bregðast við.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni Kristjáni Möller fyrir skilmerkilega ræðu hér áðan. Við ræðum nú frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa sem er í raun eftirlit með för borgaranna um íslenska náttúru og skattlagningu ráðherrans á för og upplifun á ferðamannastöðum íslenskrar náttúru. Hv. þm. Kristján Möller mælir frekar með gistináttagjaldinu sem mun farsælli leið til tekjuöflunar fyrir ferðaþjónustuna og er ég honum sammála um það. Í frumvarpi hæstv. ráðherra er afar lítið um kostnaðinn og umsýsluna þegar kemur að innheimtu náttúrupassans. Í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kemur fram að þegar kemur að eftirliti með náttúrupassanum, hverjir eru með hann og hvernig hann er notaður, er í frumvarpi ráðherrans gert ráð fyrir einu stöðugildi hjá Ferðamálastofu. Gagnrýnir fjármálaráðuneytið það. Þess má geta að á síðasta ári var fjöldi erlendra ferðamanna sem hingað kom 1 milljón. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir einu stöðugildi á Ferðamálastofu, ein manneskja á að sjá um eftirlitið þar. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á vinnslu og undirbúningi frumvarpsins þegar kemur að umstangi og umsýslunni við það?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna þetta atriði vegna þess að í 15 mínútna ræðu minni komst ég ekki yfir í umsögn fjármálaráðuneytisins um þetta atriði. Gera má ýmsar athugasemdir við það, þar á meðal þessa: Þar kemur fram að kostnaðurinn sé 92,1 millj. kr. við að koma þessu kerfi á, þar af fara 60 millj. kr. til kynningar og markaðssetningar og svo er talað um rekstrarkostnað eftir það. Talað er um 40 millj. kr. og vegur þar þyngst eitt starf hjá Ferðamálastofu. Svar mitt við spurningu hv. þingmanns um þetta atriði er að það fær líka algjöra falleinkunn í mínum huga. Kostnaðarumsögnin og náttúrupassaverðirnir sem eiga að vera einhvers staðar um landið - það er ekkert fjallað um það hér, það er ekkert fjallað um þann kostnað. Við getum rétt ímyndað okkur ef nokkur skemmtiferðaskip kæmu í höfn í Reykjavík og tíu, tuttugu rútur renndu með fólkið austur að Gullfossi. Hvernig ætti að haga eftirliti þar? Á þar að vera einhver merktur vörður í löggubúningi eða einhverju álíka sem tékkar á því hvort menn séu með náttúrupassa? Það er bara illframkvæmanlegt, virðulegi forseti. Þess vegna segi ég að gistináttagjaldið er einfaldasta leiðin. Síðasta ríkisstjórn setti það á og Alþingi samþykkti það, ég man nú ekki hvort það var samhljóða eða ekki, vafalaust hefur það ekki verið samhljóða þegar ég horfi á ákveðinn ráðherra, þeir voru nú oft ekki sammála, en það er bara útfærsla sem við höfum gert hér. Ég greindi frá hvernig fyrirkomulagið væri í ýmsum borgum í Evrópu sem eru með gistináttagjald og hvernig framkvæmdin væri á því. Gistináttagjaldið er einfaldasta leiðin og sú ódýrasta. Ferðamannastaðir og þeir sem selja gistingu borga alls konar gjöld til ríkisins fyrir ýmiss konar umsýslu. Það er bara hluti af því samkomulagi sem þarf að vera fyrir hendi, að seljendur gistingar rukka þetta gjald sem fer í sjóð [[Forseti hringir.]]sem hefur gott og göfugt markmið sem við skulum ekki gleyma að á að vera aðalatriði hér.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er honum sammála um að þetta mál er illa úr garði gert og í raun algjörlega óskiljanlegt þegar kemur að framkvæmdahlutanum á frumvarpinu, að við tölum nú ekki um prinsippið sem liggur þarna á bak við, sem er náttúrlega að hafa eftirlit með borgurum og skattleggja för þeirra um íslenska náttúru. Hv. þingmaður minntist á að gistináttagjaldið væri ódýrasta leiðin. Þar er ég honum sammála vegna þess að hvergi kemur fram nákvæmt kostnaðarmat á umstangi og umsýslunni við innheimtu náttúrupassans, á öllum þeim stöðugildum sem þar verða - eða ekki, við vitum ekkert um hversu mörg stöðugildi eiga að vera við innheimtu náttúrupassans. Það væri líka gott að heyra frá hv. þingmanni hvað honum finnst um tekjumissi ríkissjóðs sem verður með því að fella niður gistináttagjaldið, það eru um 250–300 millj. kr. sem ríkissjóður afsalar sér með frumvarpi iðnaðar- og viðskiptaráðherra.
Hæstv. forseti. Vegna síðustu orða hv. þingmanns í andsvari hans þá kemur fram í kostnaðarumsögninni að tekjur af gistináttaskatti, sem eru 250–300 millj. kr. á ári, eins og áætlað er að þær verði árið 2017, falla niður. Ég hef stundum hugsað það og kannski sérstaklega eftir að hv. þingmaður nefndi það hér, hvort ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra og núverandi ríkisstjórn leggja ekki til gistináttagjald, og þá alveg sérstaklega hæstv. ráðherra vegna þess að ég held að þetta sé bara hennar einkamál, það virðist enginn standa á bak við þetta mál, sé vegna þess að gistináttagjaldið var sett á í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég hef hugsað hvort það sé jafnvel hálfgerð meinbægni að fella niður ýmislegt sem síðasta ríkisstjórn kom á og gerði vel, eins og til dæmis ferðamannaátakið sem ég gat um, eða gistináttagjaldið. Það hefur verið útfært í nokkur ár og vafalaust eru einhverjir hnökrar á því sem sníða þarf af þegar betri reynsla er komin á það. Við þurfum að vera í sambandi við þá sem eru í greininni og rukka þetta gjald fyrir okkur og segja hvernig á að gera þetta og hvernig það verður best gert. En hluti af ástæðunni fyrir því að ég hef tekið ástfóstri við gistináttagjaldið frekar en annað núna er hversu ódýr leið það er. Þeir sem selja gistinætur segja kannski: Ríkið er alltaf að leggja á okkur einhverja skyldur til að afla tekna fyrir ríkissjóð. - Já, það er alveg rétt, en það kemur þeim til góða til lengri tíma litið þegar við klárum þetta mál og ferðamenn sem kaupa gistingu hjá þeim verða ánægðir og fara öruggari um ferðamannastaði og fá betri þjónustu.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra byrjaði á því í framsöguræðu sinni að ræða hvað við værum sammála um í þessum þingsal. Ég get tekið undir það að við erum sammála um að fjármuni þarf til að byggja upp innviði á viðkvæmum svæðum, ekki síst þeim svæðum sem eru fjölsótt af ferðamönnum. Við erum auðvitað líka sammála um mikilvægi ferðaþjónustunnar sem hefur gegnt ómetanlegu hlutverki fyrir þjóðarbúið á undanförnum árum. Með sívaxandi fjölgun ferðamanna hafa gjaldeyristekjur aukist jafnt og þétt en uppbygging innviða hefur ekki náð að fylgja eftir að sama skapi þessari miklu fjölgun ferðamanna. Og það vitum við öll sem ferðumst mikið um landið að það liggur fyrir. Eins og hæstv. ráðherra sagði raunar líka þá höfum við ekki verið sammála um leiðir og það þarf ekki að fara langt aftur í tímann til þeirrar umræðu sem við áttum hér þegar lagt var til á síðasta kjörtímabili að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Sá virðisaukaskattur hefur raunar verið hækkaður núna með samþykkt breytinga á virðisaukaskattskerfinu fyrir jól, en á síðasta kjörtímabili var lögð til hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu og hún mætti mikilli andstöðu í núverandi stjórnarflokkum. Þá voru þung orð látin falla og rætt um árás á ferðaþjónustuna. Það liggur því alveg fyrir að gengið hefur erfiðlega að ná hér sátt um leiðir. Ég vil líka minna á að gistináttagjaldið var sett á á þeim tíma, árið 2011, og við skulum ekki gleyma því að sú hugmynd sem þá var lögð fram snerist um að það væri tvenns konar gjald, þ.e. 100 kr. á nótt á hótelum og 50 kr. á ódýrari gististöðum. Því var svo breytt í meðförum Alþingis í eitt 100 kr. gjald. Hér veltu menn vöngum yfir því að þetta gjald væri of íþyngjandi. Nú er lagt til að það verði fellt niður og ég set stórt spurningarmerki við það. Ég tel að þetta kerfi megi útfæra miklum mun betur. Þetta er það kerfi sem heldur uppi uppbyggingu ferðamannastaða nánast um alla Evrópu. Hv. þingmaður sem talaði á undan nefndi nokkur dæmi og ef við förum yfir það þá er mjög algengt að þar sé lagt á gjald allt frá 1 evru og aðeins undir því eða 75 sentum og upp í 4 evrur, allt eftir verði gistingar. Hér er gjaldið 100 kr., sem að sjálfsögðu skilar ekki nægjanlegum fjármunum í kassann, en ég sé ekkert því til fyrirstöðu og hef ekki heyrt fullnægjandi rök fyrir því að útfæra þá leið frekar þannig að gistináttagjaldið verði mismunandi eftir gististöðum og renni til uppbyggingar ferðamannastaða. Það er ekkert í því fyrirkomulagi sem kemur í veg fyrir að við breytum uppbyggingunni á Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, því að hæstv. ráðherra gerði það líka að umtalsefni í ræðu sinni að mikilvægt væri að krefjast ekki mótframlags. Vissulega höfum við heyrt þau rök áður og þá skulum við skoða það. En af hverju að hverfa frá þessu kerfi fremur en að þróa það áfram, kerfi sem er í gangi um alla Evrópu? Ég geri líka athugasemd við það að í greinargerð frumvarpsins er rætt um að gjaldtaka sé iðkuð víða um heim þegar farið er inn í þjóðgarða og á vernduð svæði. En þegar nánar er skoðað og rýnt í gögnin sem vísað er í, til að mynda skýrslu sem fyrirtækið Alta vann fyrir Ferðamálastofu og heitir Fjármögnun uppbyggingar og viðhalds ferðamannastaða: Yfirlit yfir gjaldtökuleiðir þar sem farið er yfir ólíkar gjaldtökuleiðir, kemur fram að það er fyrst og fremst vestan hafs, þ.e. í Bandaríkjunum og Kanada, þar sem sú leið hefur verið farin og svo á svæðum lengra í burtu. En ef við horfum á það svæði þar sem við erum stödd, Evrópu, þá er þessi leið, gistináttagjöldin, langvinsælasta og mest tekna leiðin, svo að ég segi það. Og þar er ekki almennt rukkað inn á þjóðgarða eða friðlýst svæði. Síðan hefur verið rætt talsvert um komugjöld og vissulega er það rétt að ég heyri áhyggjur manna um land allt af því að komugjöldin leggist þyngst á innanlandsflugið, sem er auðvitað ekki bara ferðaleið ferðamanna, hvers lenskir sem þeir kunna að vera, heldur líka Íslendinga sem þurfa að ferðast á milli staða. Þar held ég að við megum ekki festa okkur í þeirri nauðhyggju að þar af leiðandi sé sú leið út úr myndinni. Þurfum við ekki bara að skilgreina innanlandsflugið upp á nýtt? Við hljótum öll að hafa ákveðnar áhyggjur af því hvert stefnir í þeim málum þar sem farþegum fækkar ár frá ári og fargjöld hafa hækkað. Það er umtalsefni hvert sem maður fer út um land, áhyggjur manna af hækkandi verði í innanlandsflugi. Þurfum við þá ekki að velta því fyrir okkur nákvæmlega hver er framtíð innanlandsflugsins? Ég tel ekki að sú leið komi þar af leiðandi í veg fyrir komugjöld heldur tel ég að við þurfum þá að skoða stöðu innanlandsflugsins sérstaklega. Hér hefur líka að mínu viti verið skautað allhratt og allsnubbótt yfir svokallaða nýsjálenska leið. Hún fær í raun og veru bara eina málsgrein í frumvarpinu, um að grunnreglan sé sú að allir þeir sem hafa fjárhagslegan ávinning af því að vera með starfsemi á ferðamannasvæðum, þ.e. ferðaþjónustuaðilar, þurfi að greiða fyrir það ákveðin afnotagjöld. Þessi leið er í raun afgreidd með þeim orðum að hún yrði talsvert flóknari í framkvæmd hér á landi, svo ég vitni í greinargerð frumvarpsins, sökum þess að álagning í ferðaþjónustu sé talsvert flókin hér á landi og í sumum tilvikum megi segja það sama um eignarhald á ferðamannastöðum. Já, vissulega er ferðaþjónustan flókin og samsett grein. En ég tel að þessi leið sé afgreidd of léttilega í greinargerðinni og ég tel og vænti þess að hv. atvinnuveganefnd, sem á eftir að fara yfir málið, þurfi að kafa miklu dýpra ofan í allar þessar leiðir. Það sem ég hef hins vegar sagt áður og stend við það hér er að ég hef talið gistináttagjaldið einföldustu leiðina í framkvæmd. Þá hefur verið nefnt að ekki greiði allir fyrir gistingu, skemmtiferðaskipin hafa verið tekin sem dæmi. Þá er hægt að horfa til þess að Grænlendingar, svo dæmi sé tekið, rukka sérstakt gjald af þeim farþegum sem þar stoppa við í skemmtiferðaskipum, því að þeir fara bara í land og fara svo aftur, og það sama á við um fleiri þjóðir. Ég hef því í fyrsta lagi efasemdir um að við séum hér að finna upp hjól, nýtt hjól, sem við sjáum í raun og veru ekki alveg fyrir hvernig nákvæmlega verður staðið að framkvæmdum á. Hér hafa hv. þingmenn sem hafa talað líka velt upp spurningum um eftirlitið. Hæstv. ráðherra hefur sagt að það verði ekki umfangsmikið, ekki sé gert ráð fyrir miklu umfangi eftirlits. Þá getum við líka spurt: Mun leiðin skila þeim fjármunum sem ætlast er til? Ég er hins vegar ekki hlynnt eftirliti í anda stöðumælavörslu í 101 Reykjavík. Það mundi breyta upplifun ferðamanna sem hingað koma af landinu. Það eru auðvitað stór rök sem aðilar í ferðaþjónustu hafa fært fram að við erum að markaðssetja ákveðna náttúru, hin ósnortnu víðerni, hina ósnortnu náttúru og sú mynd spillist auðvitað um leið og við erum komin með mannmargt eftirlit til þess að rukka inn eða kanna hvort fólk hafi greitt náttúrupassann. En þó að hér sé sagt í upphafi máls að eftirlitið verði ekki mannmargt, að það verði reiknað með því að fólk bara borgi og það verði bara í raun gert tékk öðru hvoru, þá sé ég ekki annað en að við hljótum að velta fyrir okkur: Hvað erum við að opna fyrir ef við samþykkjum það frumvarp sem hér liggur fyrir? Eins og hv. þingmönnum er kunnugt og ég vil nota síðari hluta ræðu minnar til þess að ræða það sérstaklega, þá hef ég ekki endilega haft mestar áhyggjur af markaðssetningu Íslands, þó að hún sé gríðarlega mikilvæg, heldur stóru grundvallaratriðunum á bak við þetta mál. Það er tvennt þar sem ég vil nefna sérstaklega. Það er annars vegar almannarétturinn. Hæstv. ráðherra sagðist telja að það væri afgreitt með því að til staðar væri ákveðin gjaldtökuheimild í náttúruverndarlögum frá 1999 og 2013. En eins og ég benti á áðan í mínu stutta andsvari þá tel ég ekki að sú heimild geti talist sambærileg við þá gjaldtöku sem hér er lögð til. Náttúruverndarsvæði eru mjög skýrt afmörkuð í lögum og reglugerðum. Það er mjög mikið ferli sem liggur á bak við það að svæði fái slíka stöðu. Þar er mjög skýrt afmarkað líka nákvæmlega hvernig á að verja fjármununum. Þetta er mun víðfeðmara ef við horfum á skilgreininguna og það er ekki bara vísað til frumvarpsins sem hér liggur frammi heldur líka þess frumvarps sem er næst á dagskrá, þ.e. frumvarps um landsáætlun og uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum, sem er frumvarp hæstv. umhverfisráðherra. Þetta eru mjög opnar skilgreiningar. Ferðamannastaðir eru staðir sem hafa aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru og sögu. Sveitarfélög geta skilgreint slíka staði innan síns aðalskipulags, byggt á eigin mati, einkaaðilar geta líka í raun og veru skilgreint staði innan sinna svæða byggt á sínu mati. Ég tel að þetta hugtak sé miklu víðfeðmara og óljósara en náttúruverndarsvæði. Það er í raun og veru skilgreiningarvandi í frumvarpinu. Við vitum það öll sem ferðumst um landið að það eru óteljandi staðir sem við getum kallað ferðamannastaði. Þessar heimildir tel ég því ekki sambærilegar. Í náttúruverndarlögum er líka kveðið á um almannaréttinn og hann hefur verið hluti af íslenskri löggjöf allt frá Jónsbók. Þessar reglur eru ekki séríslenskar. Þær hafa endurspeglast í rétti vestrænna ríkja allt frá því að almannaréttur var skilgreindur í Rómaveldi hinu forna þar sem var talað um hin sameiginlegu gæði, sem voru andrúmsloftið, aðgengi að sjó, svo dæmi sé tekið, og þar með talið frjáls för um land. Þetta hef ég talið að ætti í raun og veru, miðað við þá hefð sem við höfum í íslenskum lögum, heima í stjórnarskrá og hefði helst viljað sjá það og um það hafa margar tillögur verið gerðar á undanförnum árum, af því að hefðin er mjög rík fyrir almannarétti í íslenskri löggjöf. Og það eru þau sjónarmið sem hæstv. ráðherra viðraði hér áðan og hún hefur fengið brýningu um frá náttúruverndarsamtökum, það er gríðarlega mikilvægur þáttur í lagahefð okkar að eiga frjálsa för um landið. Og við hljótum að spyrja okkur, þó að gjaldið sé lágt, 500 kr. á ári: Er með þessu ekki verið að setja ákveðnar takmarkanir á ferðafrelsi í ljósi þess að við þurfum, þó að eftirlitið eigi ekki vera mikið, að hafa greitt 500 kr. fyrir að fara um landið, þá ferðamannastaði sem er hægt að skilgreina með svona gríðarlega opnum hætti? Og ef við erum ekki með passann í okkar höndum eða skráðan við okkar kennitölu þá liggur við sekt, 15 þús. kr. sekt samkvæmt frumvarpinu. Hvort þetta hljóti ekki að stangast á við almannarétt tel ég að við þurfum að fá miklu betur skilgreint. Mér finnst líka merkilegt að í greinargerð með frumvarpinu sé enginn kafli um almannaréttinn sérstaklega, sem ég hefði óskað eftir lagalegri úttekt á. Hitt stóra málið, grundvallarmálið, vil ég nota síðustu mínútur mínar til að fjalla um, og það er: Fyrir hvað erum við að borga? Hæstv. ráðherra segir: Við erum að borga fyrir þjónustuna. Ég held að við gætum alveg náð sátt í þessum sal um að borga fyrir tiltekna þjónustu, en það er ekki það sama að setja pening í stöðumæli eða borga fyrir að fá að fara á salerni, eins og gert er víða í Evrópu, þar er rukkað fyrir það að fá að fara á salernið. Stundum verður maður bara mjög glaður af því að þá fær maður pissa í hreint klósett, sem eru ákveðin gæði og þjónusta sem maður greiðir fyrir. En við erum ekki að skilgreina slíka þjónustu hér. Það er ekki verið að tala um að við borgum í stöðumæla hjá Gullfossi eða að rútufarartæki borgi í stöðumæla. Það er verið að tala um að allur almenningur borgi þetta gjald, vilji hann á annað borð fara um landið. Að sjálfsögðu ætlum við ekki að keyra í gegnum Þingvelli án þess að hafa möguleika á að stoppa þar. Eða ætlum við að keyra í gegnum Þingvelli og segja: Nei, við getum ekki stoppað, við erum ekki búin að borga. Það sama á við um landið þar sem í raun og veru verður hægt skilgreina óteljandi ferðaþjónustu eða ferðamannastaði samkvæmt þeim skilgreiningum sem eru lagðar hér til grundvallar. Sú skilgreining er það opin og markmið frumvarpsins virðist í raun og veru vera það að allir greiði þetta gjald, náttúrupassagjald fyrir að fá að fara um landið. Og þá hljótum við að vera komin að siðferðilegu spurningu, af því að náttúran lýtur öðrum lögmálum en menningin. Menningin er það sem menn hafa búið til, af því að hæstv. ráðherra nefndi Þjóðminjasafnið sem er rukkað inn á. Náttúran lýtur öðrum lögmálum, hún er ekki manngerð. Hún hefur tilvistarrétt í sjálfri sér, óháð okkur mönnum. Við erum með þessu frumvarpi að færa ákveðin lögmál markaðarins upp á náttúrugæði, við leggjum til að maður borgi fyrir að upplifa. Hæstv. ráðherra er ekki bara að leggja til að við greiðum fyrir þjónustu, heldur að allir borgi, þótt þeir séu ekki endilega að nýta bílastæðin eða klósettin eða hvað það er, tiltekið gjald til þess að geta ferðast óhindrað um íslenska náttúru. Þar erum við komin út á brautir sem ég held að krefjist miklu meiri grundvallarumræðu, þ.e. hvort við séum reiðubúin að færa náttúruna með þessum hætti undir markaðslögmálin. Hér eru stór siðferðileg álitamál undir og ég tel að þau muni þurfa mikinn tíma í vinnu og umræðum á þingi, því að það er grundvallarmunur á því að borga fyrir að njóta, eins og hæstv. ráðherra sagði, eða að borga fyrir veitta þjónustu á staðnum. Þetta er grundvallaratriði sem við verðum að skilja í allri umræðu um náttúrupassa. Við getum verið sammála um að okkur skorti fjármuni, að við þurfum að ráðast í uppbyggingu, en það skiptir máli [[Forseti hringir.]]að við virðum grundvallaratriði þegar við ákveðum hvaða leið [[Forseti hringir.]]við ætlum að fara til að afla þeirra fjármuna, virðulegi forseti.
Forseti. Hv. þingmaður minntist hér á tvö grundvallaratriði, annars vegar almannaréttinn og hins vegar fyrir hvað við værum að borga. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að það er alveg hugmynd að greiða fyrir það að leggja bíl á bílastæði og greiða fyrir þjónustu þegar maður fer á snyrtingu og annað slíkt. Ég vildi nefna þriðja grundvallaratriðið, sem mér finnst koma skýrt fram í frumvarpinu, og er grundvallarmunur á því hvernig við nálgumst náttúruna og fyrir hvað á að borga, þ.e. spurninguna: Hver á að borga? Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hún gæti deilt þeirri hugsun með mér að hjá þessari ríkisstjórn, eins og hún fer fram, er áherslan alltaf lögð á það að einstaklingar, fólk, borgi. Þeir sem hins vegar nýta auðlindina, sem í þessu tilfelli eru ferðaþjónustufyrirtækin, þurfa ekki að borga. Það er alltaf fólkið sem borgar. Þetta sýnir sig, eins og kom fram í andsvari hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, bæði í umgengni okkar við fiskinn í sjónum og mér finnst það lýsa sér mjög sterkt í þessu frumvarpi, menn [[Forseti hringir.]]treysta sér ekki til að láta atvinnuvegina borga sem græða á því að nýta náttúruna. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hún geti deilt þessum hugsunum með mér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa hugleiðingu. Kannski er hægt að skipta gjaldtökuleiðum í þrennt, þ.e. að ferðamennirnir sjálfir greiði fyrir þjónustu, eins og ég gerði einkum að umtalsefni í minni ræðu, að fyrirtækin sjálf, sem hafa hagnað af því að starfa í ferðaþjónustu, greiði ákveðin gjöld fyrir; það er þessi nýsjálenska leið, sem ég gerði líka að umtalsefni í ræðu minni, sem mér finnst allt of snöggt skautað yfir í greinargerð með frumvarpinu. Ég legg ríka áherslu á að hv. atvinnuveganefnd kafi ofan í þá leið. Hún snýst um að fyrirtækin sem reka ferðaþjónustuna greiði tiltekið afnotagjald, getum við sagt, af náttúrunni. Þriðja leiðin sem mér finnst vera lögð til hér - af því að þar eru í raun ekki hömlur á því hvernig við skilgreinum ferðamannastaði, þ.e. að þó að við sjáum fyrir okkur að þeir séu ekkert sérstaklega margir í byrjun er skilgreiningin mjög opin og þá erum við farin að leggja til gjaldtöku fyrir aðgengi. Það er ekki það sama og að greiða fyrir þjónustu. Ég held - af því að hæstv. ráðherra kom inn á það að henni fyndist mikilvægt að við ættum hér umræðu um þessi mál, að við reyndum að finna leiðir til að ná þessu sameiginlega markmiði - að við hljótum að velta fyrir okkur hvern við ætlum að láta borga. Ætlum við að láta fólk greiða fyrir þjónustuna, fyrir aðgengið eða ætlum við að láta fyrirtækin sjálf borga? Mér finnst sú leið sem hér er lögð til, sem snýst um að greiða fyrir aðgengi, sísta leiðin. Ég er hins vegar sammála því að það þarf að afla fjármuna í þessi mál og þá er spurningin hvort við viljum að einhverju leyti gera það með því að leggja kostnaðinn á fyrirtækin. Kannski skilar hann sér að einhverju leyti út í verðlagið, til þeirra sem nýta þjónustu þessara fyrirtækja, þannig að kannski leggst það óbeint á ferðamennina sjálfa. En þá þurfum við að hafa í huga, og kannski er það stóra málið, að gjaldtakan sé fyrir þjónustuna [[Forseti hringir.]]en ekki upplifunina.
Vegna síðustu orða hv. þingmanns, um að ef þetta gjald yrði fyrst og síðast tekið af ferðaþjónustufyrirtækjunum fyrir nýtingu á náttúruauðlindum, mundi það hugsanlega fara út í verðlagið og af því mætti leiða að það væri ferðalangurinn sem greiddi gjaldið. Ég er ekki svo viss um að það þyrfti að vera svo mikið því að það skal enginn segja mér að ferðaþjónustufyrirtæki sem núna selur ferðir á Þingvelli taki ekki eitthvert gjald fyrir að fara einmitt á Þingvelli. Ég held að menn séu nú þegar að verðleggja þetta á einhvern hátt þó að kannski sé ekki alveg hægt að segja nákvæmlega hve mikið það er. Nú skilst mér að landeigendur geti fengið aðild að þessum náttúrupassa, en mér skilst líka að það sé mjög óvíst hvernig það yrði. Þá þýðir það líka - ég held að það sé réttur skilningur hjá mér - að landeigendur geti, ef þeir vilja ekki vera hluti af náttúrupassanum, sett upp sínar eigin rukkunarstöðvar. Mér skilst að það sé þannig. Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um hve líklegt er að landeigendur gerist aðilar að þessum passa? Eða eigum við kannski von á því að rukkunarbásar spretti upp vítt og breitt um landið?
Virðulegi forseti. Þetta náði ég ekki að reifa ítarlega í ræðu minni en það kom fram hér áðan, í orðaskiptum við hæstv. ráðherra, að fyrir liggur að einkaaðilar geta valið að gerast aðilar að náttúrupassanum. Það er hins vegar ekkert sem kemur í veg fyrir, sé maður eigandi lands, að maður gerist ekki aðili að náttúrupassanum en taki upp gjaldtöku á eigin svæði. Ég get í sjálfu sér ekki sagt til um það hvort frumvarpið muni virka hvetjandi, eða lögin, á einkaaðila til þess að koma inn í þetta kerfi. Auðvitað hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort það virki sem hvati eða hvort það verði hreinlega fordæmi og hvati til þess að afla sér eigin tekna. Það væri þá hugsanlega styttri leið fyrir einkaaðila að afla sér fjár til uppbyggingar á sínu eigin landi að koma sér upp eigin gjaldheimtu og þurfa þá ekki að fara í gegnum hið opinbera ferli til að sækja fjármuni til uppbyggingar. Það er ekkert hér sem tekur fyrir það og maður sæi það fyrir sér, séu einkaaðilar eigendur að vinsælum áningarstöðum, að ekkert kæmi í veg fyrir að þeir færu þá leið. Það er ekkert í frumvarpinu sem kemur í veg fyrir að þeir fari þá leið. Það er annað sem ég hefði viljað sjá í meðförum þessa máls, þ.e. að sett verði upp einhver hlið eða einhverjar reglur um það ef ætlunin er að fara þessa leið. Það er eitt af því sem mér hefur fundist allir vera sammála um, að fólk er ekki sátt við þessa villta vesturs gjaldtöku sem hefur sprottið hér upp í óþreyju manna þar sem fólk er rukkað fyrir að fara inn á staði. Margir þeirra sem hafa upplifað það telja sig ekki hafa neina tilfinningu fyrir því að fjármunir sem þeir leggja inn í slíka gjaldtöku renni til einhverrar uppbyggingar. Hún er hvergi sýnileg. Við skulum átta okkur á því að þar liggur líka munurinn í því að greiða fyrir þjónustuna eða greiða fyrir aðgengið eða fyrir upplifunina. Það er að minnsta kosti ekkert í þessu frumvarpi sem hindrar einkaaðila í að halda áfram gjaldtöku á sínum svæðum.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins áður en ég fer í helstu efnisatriði þessa máls að tala aðeins almennt um pólitíska stöðu þess hér um þessar mundir. Nú er liðið vel á þennan þingvetur og stutt í það að kjörtímabilið sé hálfnað þegar frumvarpið er loksins komið hingað til umfjöllunar í þinginu. Staðan er þannig að það virðist eiginlega enginn vilja kannast við að eiga það frumvarp sem er til umræðu, þ.e. mikil andstaða er við það víða í þinginu, ekki bara í stjórnarandstöðunni heldur líka í þingflokki framsóknarmanna, og mikil andstaða er við það í samfélaginu og meðal hagsmunaaðila í málinu er ekki mjög góð stemning fyrir því. Það höfum við séð á umfjöllun undanfarið og í dag. Það er svolítið kæruleysislega farið með þennan málaflokk af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er nefnilega þannig að þegar við vorum í umræðu um mál þessu tengt fyrir jól, þ.e. um fjárlögin, kom á daginn að verið er að skera verulega niður framlög til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Það er ekki svipur hjá sjón miðað við það sem áður var og langt frá því að mæta þeim þörfum sem uppi eru á ferðamannastöðum vítt um landið vegna mikillar ásóknar ferðamanna og átroðslu. Á sama tíma og málið er í mikilli pólitískri óvissu er ekki búið að ganga frá því að nauðsynlegt fjármagn sé til viðhalds, uppbyggingar og varðveislu ferðamannastaða. Það er áhyggjuefni. Það á alveg eftir að koma í ljós hvernig þessu máli reiðir af í þinginu, en eins og ég hef sagt eru efasemdir um það innan annars stjórnarflokksins. Hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt að það fari ekki óbreytt í gegnum þingið. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra keppist við að segja að þetta sé ekki hennar hugmynd, þannig að þetta er að mínu mati svolítið kæruleysislega farið með mjög mikilvægan málaflokk. Fram hefur komið að margvíslegar leiðir eru færar til að mæta því markmiði sem lögunum er ætlað að mæta. En að mínu mati, eftir að hafa legið yfir bæði frumvarpi hæstv. ráðherra og þeim leiðum sem nefndar hafa verið í umræðunni, er þetta versta mögulega útkoman sem er hér til umræðu. Ég vil aðeins nefna atriði sem ég hefði talið líklegri til að meiri samstaða myndaðist um, til dæmis breytingu á gistináttagjaldi. Líka svokallaðri nýsjálenskri leið, sem fram hefur komið í umræðunni og rædd hefur verið, sem felur í sér að gerður er sérstakur afnotasamningur eða eiginlega gefið út auðlindaleyfi, eða eitthvað slíkt, til fyrirtækja sem innheimta það síðan af viðskiptavinum sínum til þeirra fyrirtækja sem eru að fénýta náttúru Íslands með einum eða öðrum hætti. Þetta er leið þar sem ekki þyrfti að leggja neinar álögur á almennt ferðafólk, Íslendinga eða ferðamenn sem ferðast á eigin vegum, heldur er þetta fyrst og fremst gjald sem fyrirtæki sem fénýta ferðamannastaði með einum eða öðrum hætti greiða og auðvelt fyrir þau að fella það inn í verðskrá sína. Blanda af svona leið og síðan gistináttagjaldi gæti skilað ríkinu alveg nægum tekjum til að standa undir þeirri uppbyggingu sem ráðast þarf í og allir eru sammála um. Ég vil líka tala um afleiðingar náttúrupassa á upplifun ferðamanna. Mér finnst það vera mikilvægur þáttur í því sem við ræðum hérna hvaða áhrif það hefur á upplifun ferðamanna að þurfa að greiða svona sérstakt gjald og vera síðan undir einhverju sérstöku eftirliti á ferðamannastöðum. Það sem fólk er að sækjast eftir þegar það kemur til Íslands er einmitt svolítið villt óspjölluð upplifun, þ.e. fólk komi inn á náttúrusvæði sem ekki hefur verið mikið átt við, þetta sé svona almenn eign, eitthvað sem er fyrir alla að upplifa. Það hefur verið tilfinning mín af samtölum mínum við ferðamenn sem koma til Íslands að þetta sé einmitt mjög mikilvægur kostur, fólk sem kemur hingað og heimsækir staði þar sem fáir eru. Ég held að menn verði líka að hafa þetta í huga í þeirri uppbyggingu sem nauðsynleg er, að reyna að hafa hana, með leyfi forseta, eins mínímalíska og mögulegt er, þannig að ekki sé verið að byggja upp mikil mannvirki heldur hafa þau eins lítil og hægt er. Að mínu mati er hægt að útfæra hið svokallaða komugjald með þeim hætti að það mundi ná öllum markmiðum sem hæstv. innanríkisráðherra telur sig vera að ná með því frumvarpi sem hér er til umræðu. Nýlega hafa 17 fyrirtæki greint frá þessu í Kjarnanum og hafa skorað á stjórn Samtaka ferðaþjónustunnar að hún beiti sér fyrir því að tekin verði upp sérstök komugjöld á Íslandi til að fjármagna viðhald og uppbyggingu ferðamannastaða og það held ég að sé mjög ásættanleg leið. Töluvert hefur verið skrifað af hálfu þeirra sem til þekkja um þessi komugjöld og nýlega birtist mjög fróðleg grein þar sem tekin voru fyrir rökin fyrir því að fara þá leið að nota komugjöldin. Það eru mörg rök sem mæla með henni, en meðal þess sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt sem mælir gegn því að nota komugjöld er að þá mundum við þurfa að leggja þau gjöld á flug innan lands. Það er auðvitað alveg rétt. Litið er svo á að innanlandsflug sé hluti af flugi innan Evrópska efnahagssvæðisins og ekki sé hægt að setja álögur sérstaklega á einn þátt þar, þ.e. bara á millilandaflug en ekki innanlandsflugið. En hins vegar eru átta eða níu ólík gjöld lögð á innanlandsflugið, sem ég held að ætti bara að vera útfærsluatriði, útfæra það þannig að menn mundu lækka eitthvað af þeim gjöldum á móti því að setja sérstök komugjöld sem þá væru líka í innanlandsflugi. Almenningur á Íslandi ætti því ekki að verða neins var þegar kemur að því. Gjald sem væri 300–400 kr. í millilandaflugi ætti ekki heldur að verða til þess að gera lendingar á Keflavíkurflugvelli svo dýrar að flugfélög ákveði að hverfa frá, eða að minnsta kosti finnst mér það vera eitthvað sem ætti að reyna. Komugjöld eru eina innheimtuaðferðin þar sem öruggt er að það næst til allra gesta sem koma til landsins alveg undantekningarlaust, bæði flug- og skipafarþegar. Þau þurfa ekki að vera jafn há og náttúrupassinn vegna þess að innheimtuaðferðin er 100% skilvirk, þ.e. hún nær til allra. Kostnaður við innleiðingu og innheimtu komugjalda er líka í lágmarki, ekki þarf sérstakan eftirlitshóp til að fylgja því sérstaklega eftir. Það er mjög ólíklegt að komugjöld valdi samdrætti í eftirspurn eftir Íslandsferðum, sérstaklega þar sem innheimta þeirra fer tiltölulega friðsamlega fram. Fáir verða varir við hana í sjálfu sér og þau geta líka verið þar að auki lág. Þau greiðast með farmiðanum til landsins og þar með er málið bara afgreitt fyrir alla hlutaðeigandi. Þau hafa ekki nein áhrif á upplifun ferðamanna af landinu, þau þarfnast ekki eftirlitsiðnaðar eða náttúruvarða, þau þarfnast ekki nýs skrifræðisbatterís. Innheimtuleiðin er þegar opin og þarfnast lítils undirbúnings. Þetta er sú óumdeilda leið sem nýtur mest fylgis í atvinnugreininni. Með komugjöldum er ekki verið að finna upp hjólið heldur er verið að velja leið sem aðrar þjóðir hafa notað og notað með góðum árangri. Þetta er þekkt og viðtekin aðferð og engin þörf er á sérstöku kynningar-, markaðs- og sölustarfi líkt og innleiðing náttúrupassa mundi krefjast. Mér finnst sem sé að verið sé að fara langflóknustu og langerfiðustu leiðina með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Ég skoðaði í morgun skýrslu sem kom út árið 2013 frá Ferðamálastofu þar sem raktir eru nokkrir kostir í þessum efnum, líka þegar kemur að gistináttagjaldinu, og farið yfir útfærslu margra ólíkra landa í þessum efnum. Nær undantekningarlaust er verið að gera þetta með svokölluðu gistináttagjaldi. Ef sú innheimtuaðferð er þegar til staðar, að menn séu að innheimta á þriðja hundrað millj. kr. með gistináttagjaldinu þá hlýtur það bara að vera útfærsluatriði að breyta því þannig að meiri tekjur komi þar inn. Það má líka nota komugjöldin, það má líka útfæra einhvers konar leið með nýsjálensku leiðinni. Allt eru þetta að mínu mati einfaldari leiðir en sú leið sem hér er kynnt til sögunnar og felst í þessu frumvarpi. Sem síðan er alveg óvíst að hafi meiri hluta í þinginu, alla vega ekki í óbreyttri mynd miðað við það sem fram hefur komið af hálfu annars stjórnarflokksins. Þetta mál er í raun og veru statt í miklum vanda og vandséð hvernig það leysist nema menn ákveði einfaldlega í atvinnuveganefnd, sem mér skilst að fái málið til umfjöllunar, að gera veigamiklar breytingar á því. Það held ég að sé óhjákvæmilegt. Ég held að staða málaflokksins sé þannig að það væri fullkomlega óábyrgt af öllum hér í þinginu að reyna ekki með einhverjum hætti að koma þessum hlutum í skikk fyrir sumarið. En nú eru bara nokkrar vikur í að helsti ferðamannatími okkar hefjist. Þetta fer allt saman að aukast eftir svona sjö til átta vikur, þá fer traffíkin upp, við vitum hvernig það er. Þá hefst kannski sami söngurinn á helstu ferðamannastöðunum um að menn verði að hafa rétt til þess að byggja upp, menn verði að geta innheimt o.s.frv. Ég óttast að með því að halda óbreyttri mynd á frumvarpinu eins lengi og verið hefur í umræðunni verði til þess að við náum þessu ekki. En það þarf auðvitað, eins og hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt, að gera miklar breytingar á málinu til að það fari í gegnum þingið. Eftir því sem ég hef skoðað þetta betur og betur er ég í raun og veru þeirrar skoðunar að full ástæða væri til að draga málið til baka og flytja það með allt öðrum hætti. Hugsanlega að setjast þurfi yfir það hér í þinginu í þverpólitískri nefnd þar sem menn mundu einfaldlega sammælast um að útfæra einhvers konar komugjöld eða blöndu af þeim leiðum sem til staðar eru, gistináttagjald og komugjald, og koma því í gagnið fyrir sumarvertíð ferðamannaiðnaðarins á Íslandi vegna þess að mjög alvarleg staða blasir við á mörgum stöðum. Það er líka mjög alvarlegt ef menn reyna að bregðast við átroðslu með vanhugsuðum aðgerðum af því að hlutirnir eru ekki hugsaðir til langs tíma. Því miður finnst mér að við séum enn þá föst í sömu hjólförunum í þessu máli sem hefur hvorki þokað né miðað allt þetta kjörtímabil. Nú erum við að verða komin fram á hálft kjörtímabilið án þess að tekist hafi að leysa þetta mikilvæga mál.
Forseti. Ég er nokkuð sammála hv. þingmanni; mér heyrðist hann segja að honum fyndist þetta kannski vitlausasta leiðin sem hægt væri að fara í þessum efnum og ef það er hans skoðun þá erum við sammála. Hv. þingmaður minntist í fyrri hluta ræðu sinnar á það kæruleysi sem var við fjárlagagerðina þegar skornir voru niður fjármunir í Framkvæmdasjóð ferðamanna. Síðan er þetta mál, með þeim endemum sem það er, fyrst að koma núna þegar kjörtímabilið er hálfnað vegna þess að ráðherrann hefur verið lengi að hugsa sig um og komast að þeirri miklu niðurstöðu sem nú liggur fyrir. En hvað heldur þingmaðurinn, ég held að það séu 146 millj. kr. sem nú eru í framkvæmdasjóðnum: Mun það nægja á þessu ári eða getum við átt von á því að ríkisstjórnin ákveði einfaldlega, eins og gert var í fyrra, að eyða samt miklu meiri peningum og setja það í fjáraukalög? Og jafnvel þó að þetta yrði samþykkt hér fara ekki miklir peningar að streyma á þessu ári, trúi ég, inn í framkvæmdasjóðinn og ekki er heimilt að setja þá þangað, eða hvað?
Virðulegur forseti. Það er auðvitað þannig að í síðustu fjáraukalögum sótti ríkisstjórnin rúmlega 300 millj. kr., ef ég man rétt, á fjáraukanum til að leiðrétta það sem upp á vantaði í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða vegna þess að ríkisstjórnin hafði séð fyrir sér að um haustið 2013 væri óhætt að skera niður framlagið vegna þess að náttúrupassinn væri á næsta leiti. Í fjárlögunum núna var líka skorið niður vegna þess að ríkisstjórninni sýnist sem svo að náttúrupassinn sé á næsta leiti. Þetta sýnir að verkstjórnin og samtalið innan ríkisstjórnarhópsins er ekkert, verkstjórnin er í molum. Það er fullyrt af hæstv. iðnaðarráðherra hér að þetta sé ríkisstjórnarmál sem hafi hlotið samþykki í ríkisstjórninni. Það hlýtur að fela í sér að menn setjist þá niður og ræði það sín á milli hvort það fari í gegnum þingflokka eða hvernig framhaldi málsins verði háttað en ekkert slíkt hefur verið í gangi. Það er meira að segja þannig komið í þessu máli að einn hv. stjórnarþingmaður, Karl Garðarsson, þingmaður Framsóknarflokksins, upplýsir þjóðina um það að hans upplifun í þessu máli sé eins og honum hafi verið stillt upp við vegg. Nú sé að koma nýtt sumar og málið hafi ekkert breyst frá því að því var mótmælt síðast og hann ætli ekki að samþykkja það. Auðvitað er það þannig að hin pólitíska verkstjórn af hálfu ríkisstjórnarinnar, og þá er iðnaðar- og viðskiptaráðherra þar með talinn, er engin. Það er ekkert samtal á milli þeirra forustumanna sem eiga að véla um þetta mál og undirbúa framkvæmd þess hér í gegnum þingið. Það er í verkahring stjórnarmeirihluta að klára þetta mál, sem honum hefur ekki tekist. Það eru að verða komin tvö ár. Það er ekki eins og menn hafi byrjað að tala um náttúrupassa eða einhvers konar gjald [[Forseti hringir.]]í upphafi þessa kjörtímabils; eins og hæstv. ráðherra hefur bent á er þetta löng saga en samt hefur ekkert gerst.
Forseti. Hv. þingmaður minntist á 17 fyrirtæki í ferðaþjónustu sem hafa gert sérstakar athugasemdir við þetta gjald og við þennan náttúrupassa sem kallaður er. Samt sem áður virðist mér að það sé eitt fyrirtæki, og það er náttúrlega alveg gífurlega stórt fyrirtæki hér á landi, í ferðaþjónustu sem hefur mælt þessu bót og það er það ágæta fyrirtæki Icelandair. Í mínum huga er það þannig að í ákvörðun sinni um að fara þessa leið sé hæstv. ráðherra að taka meira mark á því stóra fyrirtæki en mörgum smáum fyrirtækjum. Út af fyrir sig kemur það mér ekki mjög á óvart vegna þess að mér finnst það vera andi þessarar ríkisstjórnar að halda með þeim stóru. Við höfum til dæmis séð það, svo að við tökum aftur veiðigjöldin og áherslur ríkisstjórnarinnar á að leggja skatt á bóka- og tónlistarútgáfu og þar fram eftir götunum. Mig langar að spyrja þingmanninn: Er ég á algjörum villigötum í því að finnast hér mikil áhersla á að fylgja hinum stóru en láta þá litlu um að bjarga sér sjálfir?
Virðulegi forseti. Þetta er ágætisspurning en það eru nú engin smáfyrirtæki sem eru að beita sér fyrir því innan Samtaka ferðaþjónustunnar að áhersla verði lögð á komugjöld. Samkvæmt því sem fram kemur í frétt Kjarnans eru þetta mjög umsvifamikil ferðaþjónustufyrirtæki á borð við Center Hotels, GoNorth, Hótel Cabin, Hótel Klettur, Hótel Örk, Iceland Excursions, Kea-hotels, Norðursigling og Viator. Þetta eru engin smáfyrirtæki sem þarna eru á ferðinni sem eru að óska eftir því að þetta mál verði allt tekið upp. Það er alveg rétt, sem fram hefur komið í máli hæstv. iðnaðarráðherra, að ekki hefur verið eindrægni innan Samtaka ferðaþjónustunnar þegar kemur að vali en það hefur ekki verið eindrægni þar um að fá á sig náttúrupassa. Það hefur verið ósætti um hvort leggja ætti áherslu á gistináttagjald eða komugjöld, sem sagt aðrar leiðir en þær sem hæstv. ráðherra hefur lagt áherslu á. Það virðist vera sama niðurstaðan þar og hér hjá mér og hv. þingmanni að sú leið sem hefur orðið fyrir valinu virðist vera sú versta af þeim sem í boði voru. Eins og ég sagði í fyrra andsvari þá var þetta mál líka rætt á síðasta kjörtímabili þannig að það er greinilegt á öllu að núverandi stjórnvöld voru algerlega óundirbúin, höfðu engar hugmyndir um hvernig þau ætluðu að útfæra þetta þegar þau komust til valda, byrjuðu algerlega á núlli, voru ekkert búin að ræða þetta sín á milli og hafa ekki enn komist að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig eigi að halda á þessum mikilvæga málaflokki. Þess vegna nefni ég þetta og segi að þetta sé auðvitað til marks um mjög kæruleysisleg vinnubrögð og lélega verkstjórn.
Frú forseti. Ég hlustaði með athygli á það sem hv. ræðumaður fór yfir varðandi mismunandi leiðir í gjaldtöku eða tekjuöflun í þessum efnum, komugjöld, gistináttagjöld eða aðra slíka gjaldstofna, einnig var nefnd nýsjálenska leiðin. Eins og ég nálgast þetta sýnist mér vera einn grundvallarmunur á eiginlega öllum gjaldtökuhugmyndum sem ég hef kynnst í gegnum pólitísk störf eða sem ferðamaður og þessum íslenska reisupassa. Grundvallarmunurinn liggur í því að hann er innheimtur gagnvart einstaklingum, andlagið er bara hinn einstaki ferðamaður. Í nánast í öllum öðrum tilvikum sem ég þekki er um að ræða einhvers konar innheimtu sem er einföld í sniðum og fer í gegnum rekstraraðila, fer í gegnum lögaðila eða er greidd beint af lögaðilum eins og í nýsjálenska tilvikinu þar sem eru þeir rekstraraðilar, fyrirtæki og félög sem nýta sér náttúruna sem eru skráð inn og greiða gjöldin þar. Sama gildir til dæmis um komugjöld sem eru rukkuð í gegnum farseðla eða gistináttagjald sem er rukkað á hóteli, það er í gegnum lögaðila sem er starfandi í atvinnugreininni sem innheimtan á sér stað. Ég vil spyrja hv. þingmann af því að hann hefur nú trítlað stundum á fjöll með sinn bakpoka bæði innan lands og utan og hefur víða farið: Þekkir hann þess einhver dæmi að menn hafi farið út í það að búa sér til allsherjargjaldstofn fyrir atvinnugreinina með því að láta gjaldandlagið vera hinn einstaka ferðamann eða þann sem ferðast um landið til að skoða? Ég man í fljótu bragði eftir á öllum mínum þvælingi aðeins einu dæmi sem gæti kallast örlítið hliðstætt og það er gjald sem maður þarf að greiða ef gengið er um Cinque Terre-fjöllin við strönd Miðjarðarhafsins. Það er einfaldlega vegna þess að göngustígarnir þar afkasta ekki nema takmörkuðum fjölda fólks og þess vegna er í og með höfð þar [[Forseti hringir.]]ákveðin gjaldtaka. Það er náttúrlega bara til að ganga á þeim afmörkuðu göngustígum. [[Forseti hringir.]]Þetta er í eina skiptið á mínum ferli sem ég kannast við [[Forseti hringir.]]að hafa þurft að greiða gjald þar sem andlagið var þetta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt sem hann segir. Það er mjög sjaldgæft að maður verði var við að innheimtu sé beint að einstaklingum vegna náttúru heils lands með þeim hætti sem hér um ræðir. Ég get bara rifjað upp tvö tilvik þar sem maður greiðir sérstaklega fyrir það að fara á tiltekna fjallstoppa í útlöndum. Í Kilimanjaro í Afríku er sérstakt þjóðgarðagjald sem menn greiða þegar þeir fara þar inn og það er líka skylt að ráða leiðsögumenn og burðarmenn af svæðinu. Jafnvel þótt menn vilji ekki ferðast með burðarmenn þá er þeim samt sem áður gert að gera það. Og vilji menn fara síðustu 100 metrana upp á El Teide, sem er hæsta fjall Spánar, þarf að kaupa sérstakt leyfi til að gera það. En það er bara innheimt á staðnum þegar maður er kominn og er að hefja gönguna. En með svona heildstæðu kerfi eins og hér er verið að kynna til sögunnar, ef maður bara rennir í gegnum skýrsluna frá Ferðamálastofu 2013 og allar þær mismunandi útfærslur sem þar má finna á innheimtu í þessum efnum, er auðvitað ljóst að þarna er verið að flækja málin um of. Íslenska ríkið rukkar í tekjur, gjöld og skatta um 650 milljarða á hverju ári og er með innviði til þess. Ef menn ætla að búa til nýja innviði þarf það auðvitað að vera fyrir einhverri alvöruupphæð. En vera að búa til nýja innviði, nýtt innheimtukerfi fyrir það sem hér er á ferðinni er allt of flókið og of mikið [[Forseti hringir.]]og of dýrt.
Frú forseti. Þetta skiptir máli vegna þess að það sem ég tel vera stærst og alvarlegast í þessu máli og ætla að gera að umtalsefni í mínum ræðum er almannarétturinn. Það er kjarnaatriði í málinu að það að gera hinn einstaka ferðamann og jafnvel þann sem ferðast algerlega á eigin vegum, hefur ekki keypt þjónustu af einum eða neinum, hefur bara séð um sína ferðaskipulagningu sjálfur og er á ferðinni, þess vegna Íslendingur, að einhverjum gjaldstofni í þessu samhengi almennt vegna fjárfestinga í innviðum atvinnugreinar gengur ekki upp. Ég tel að það standist ekki almannaréttinn. Við getum velt því fyrir okkur hvernig þetta mundi líta út í augum Skandínava þar sem almannarétturinn er kannski enn betur varðaður og treystur í sessi en hér, segjum bara í Svíþjóð. Svíar komust auðvitað að þeirri niðurstöðu að almannarétturinn sem er ævaforn í Svíþjóð hlyti náttúrlega þar með að gilda á öllu Evrópska efnahagssvæðinu þegar þeir voru gengnir í ESB. Jú, það var niðurstaðan. Þetta var þá réttur sem fylgdi því að þú ert borgari með tiltekin réttindi á þessu svæði. Niðurstaðan er sú að Rúmenar og Búlgarar geta komið og sumir tínt ber í Svíþjóð í skógum þar og það tilheyrir almannaréttinum. Ég hugsa að menn yrðu langleitir í Svíþjóð ef ætti að fara að selja inn í skógana. Þeir mundu eitthvað segja sem hafa staðið á þeim rétti og munu standa fast á honum, sem er hluti af því sama og við munum tala um hér, rétti manna til að ferðast um landið. Þetta er að mínu mati megingallinn. Þessi aðferð gengur bara ekki upp vegna þess að andlag gjaldtökunnar er fært frá rekstraraðilum, fært frá fyrirtækjum, fært frá þeim sem nýta náttúruna yfir á hinn einstaka ferðamann og það er ómögulegt. Við verðum að finna leiðir fram hjá því. En ég þakka að öðru leyti hv. þingmanni fyrir. Hann hefur svipaða upplifun af þessu og ég. Ég hef einu sinni rekist á það að maður þurfti að borga fyrir að ganga upp á fjall, ég komst reyndar ekki, það var á Fuji í Japan. Þá er það að vísu þannig [[Forseti hringir.]]að maður greiðir ekki fyrir að ganga upp á fjallið en það þarf leyfi, og mánuðina október til mars er maður skyldugur til að ráða með sér reyndan leiðsögumann. Þá er maður að borga fyrir þjónustuna [[Forseti hringir.]]sem maður fær til að tryggja sitt eigið öryggi en ekki í rauninni fyrir að [[Forseti hringir.]]ganga upp á fjallið.
Virðulegur forseti. Það ber allt að sama brunni í þessum efnum. Við hefðum átt að vera búin að fá í umhverfis- og samgöngunefnd drög að nýjum náttúruverndarlögum á haustmánuðum samkvæmt sérstöku samkomulagi sem gert var við þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Sigurð Inga Jóhannsson, síðastliðinn vetur. Hugmyndin var sú að umhverfisnefnd mundi sjá frumvarpið. Það er meðal annars skilgreindur almannaréttur og réttur manna til frjálsrar farar um landið. Þar mundi þingið afgreiða það fyrir fullt og fast hvernig það ætlaði að haga þessum málum til framtíðar. Gildistöku þess lagabálks, jafn góður og hann var, hefur verið slegið á frest og það bólar ekkert á nýrri vinnu frá ríkisstjórninni. Það ætti auðvitað að vera þannig, ef verið væri að vinna að þessu eins og hjá fólki í sameiginlegri stjórn ríkisins, að menn væru í samtali um þetta þannig að frumvarpið kæmi fram á sama tíma og menn hefðu samhæfðar hugmyndir um það hvernig þessi mál skyldi leysa. En það bólar ekkert á því vegna þess að það er auðvitað ekkert samtal í gangi. Það er greinilega ekki verið að ræða það innan ríkisstjórnarinnar hvernig menn ætla að fjármagna uppbyggingu á ferðamannastöðum ef þetta frumvarp nær ekki fram að ganga. Menn eru einfaldlega búnir að gera ráð fyrir því að það geri það. Á sama tíma segja mér menn úr öðrum stjórnarflokknum að þeir hafi margt við frumvarpið að athuga og það fari alls ekki óbreytt í gegnum þingið og sumir hafa sagt að þeim sé bara stillt upp við vegg og þeir ætli ekki að styðja þetta. Auðvitað þarf einhvers konar verkstjórn og samhæfingu til að svona mál geti gengið eftir. Þetta mál ber þess vitni að svo sé alls ekki.
Virðulegur forseti. Hér er komið til umræðu mikilvægt mál og umdeilt. Ég vil fyrst segja að ég fagna út af fyrir sig þeim tón í málflutningi hæstv. ráðherra að hún hafi það fyrst og fremst að markmiði við framlagningu frumvarpsins að finna ásættanlega lausn á viðfangsefni sem þing og þjóð hefur verið að glíma við lengi, sem er gjaldtaka af ferðamönnum. Ég skynja þann tón þannig að nefndin og þingmenn hafi rúmt pólitískt svigrúm til að fara í saumana á þessu frumvarpi og ef aðrar lausnir til gjaldtöku af ferðamönnum reynast í augum okkar hér í þinginu betri þá verði þær leiðir farnar. Þetta held ég að sé mikilvæg vinna. Það verður að segjast eins og er að það hefur gengið erfiðlega að finna lausn á þessu úrlausnarefni. Alls konar hugmyndir hafa verið viðraðar á undanförnum árum. Allar hugmyndirnar sem hafa verið nefndar í umræðunni hafa verið viðraðar áður á einhverjum tímapunkti, komugjöld, hátt gistináttagjald, náttúrupassi, hátt virðisaukaskattsþrep á ferðaþjónustu, en alltaf mætt andstöðu úr einhverri átt. Ég vil segja í upphafi í þágu sanngirninnar að ég hef alveg skilning á því að þetta sé ekkert einfalt mál. Að mörgu leyti er þessi umræða komin í öngstræti. Það er búið að mótmæla held ég öllum hugmyndum mjög kröftuglega. Það er kannski hægt að segja að hér komi ein hugmynd í viðbót, náttúrupassi, sem er líka mótmælt mjög kröftuglega og þá er alveg skiljanlegt að hæstv. ráðherra segi: Hvað eigum við að gera? Það er öllu mótmælt. Ég held að við verðum bara að stíga út úr þessu og horfast í augu við það að þetta hefur verið einkennandi fyrir umræðuna en núna þurfum við, og ég deili því með hæstv. ráðherra, að finna einhverja lausn á þessu. Við skulum reyna að gera það. Eftir að hafa hugsað þetta mál, hugmyndina um náttúrupassa, og reynt að gera það af einlægni og með opnum huga þá stendur það upp úr að mér finnst þetta allt of klunnaleg leið til að ná í milljarð. Mér finnst þetta vera allt of mikið umstang, allt of mörg spursmál og allt of mikið flækjustig til að ná í þennan 1 milljarð sem á renna til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Mér finnst of margar spurningar í þessu máli sem eru einfaldlega of áleitnar. Í samanburði við aðra kosti til að ná í milljarð finnst mér náttúrupassi falla á prófinu. Ef verkefnið er að ná í milljarð má náttúrlega fyrst benda á það að ferðaþjónustan hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum. Veltan í ferðaþjónustu er mikil og hefur vaxið mjög mikið á undanförnum árum. Aðilar í ferðaþjónustu borga skatt, þeir borga virðisaukaskatt og tekjuskatt og eru undirseldir skattkerfinu á svo margan hátt. Það eru því mjög sterk rök fyrir því að segja einfaldlega: Ferðaþjónustan er búin að greiða þennan milljarð sem ætti að renna til uppbyggingar á innviðum greinarinnar. Það blasir við. En gott og vel, við skulum fallast á það að ríkissjóður sé aðþrengdur og það þurfi að sækja þessa tekjur. Ég get alveg ímyndað mér blandaða leið, hækka gistináttaskattinn eins og margir aðilar í ferðaþjónustu hafa lýst yfir að hugnist þeim og hætta til dæmis að mestu leyti eða reisa meiri hömlur gegn því að ferðamenn fái undanþágu frá greiðslu virðisaukaskatts; þar liggja verulegir fjármunir. Ég held að með þessum tvennu væri auðveldlega hægt að ná langleiðina upp í milljarð á ári hverju. Svo finnst mér líka skjóta skökku við að eitt fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar var að hætta við að láta gistinætur fara upp í 14% virðisaukaskatt. 14% virðisaukaskattur á gistinætur var niðurstaða eftir smárökræðu sem hafði átt sér stað hérna í þinginu þar sem átti að fara með skattinn upp í 25,5% . Ég varð ekki var við annað en það væri sátt um það. Ég beitti mér fyrir því að ferðaþjónustan færi ekki upp í 25,5% og ég varð ekki var við annað en að 14% væri málamiðlun sem hefði vel verið hægt að halda. Mér fannst það skjóta skökku við að fyrsta mál ríkisstjórnarinnar var að fara með gisti næturnar niður í 7%. Þar með fóru 1,5 milljarðar úr ríkissjóði á ársgrundvelli, þar fór sá peningur. Það hefði auðveldlega verið hægt að sækja þennan pening og láta hann renna í ríkissjóð til uppbyggingar ferðamannastaða og þá þyrfti ekki að koma hingað inn með frumvarp um náttúrupassa. Mér fannst þetta allt mjög skrýtið. Líka annað: Eitt fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar var að hætta algerlega við fjárfestingaráætlun sem var samþykkt á síðasta kjörtímabili. Þar var uppbygging innviða á ferðamannastöðum sérstaklega fjármögnuð. Það var sérstaklega tilgreint hvaðan peningar ættu að koma til uppbyggingar ferðamannastaða. Þeir áttu að koma frá arði fjármálastofnana sem eru í eigu ríkisins, aðallega Landsbankanum. Hluti þess arðs átti að renna til þessa verkefnis og svo áttu peningarnir líka að koma úr auðlindaskatti og sjávarútvegi. Þetta var allt saman samþykkt hér og fært til bókar í þessum sal að þetta ætti að gera. En ríkisstjórnin afsalaði sér í raun og veru í öðru tilvikinu að stórum hluta til þessum tekjum, sem er auðlindaskattur á sjávarútveg, og lét hins vegar nánast umræðulaust arðinn úr Landsbankanum sem kom hér inn í fjárlög, 20 milljarðar eða svo, renna beint í mjög umdeilda aðgerð sem er skuldaleiðrétting ríkisstjórnarinnar. Á þeim tímapunkti spurði ég hæstv. fjármálaráðherra hvort hann væri enn þá þeirrar skoðunar að fjárfestingaráætlunin, sem fól m.a. í sér uppbyggingu á ferðamannastöðum, hefði verið ófjármögnuð vegna þess að þarna var peningurinn, hann var í fjárlögunum sem voru samþykkt fyrir jól en nánast algerlega umræðulaust var hann látinn renna í þessa skuldatilfærsluaðgerð sem er í meira lagi umdeilanleg. Þarna var peningurinn. Það hefði verið hægt að halda sig við plönin, þriggja ára áætlun um uppbyggingu ferðamannastaða. Þarna var fjármögnunin. Hún var bara látin renna í annað. Menn hafa því verið að ýta frá sér peningunum sem áður var ákveðið að skyldu renna til ferðaþjónustunnar. Í ljósi þess finnst mér svolítið furðuleg niðurstaða að við skulum núna vera að ræða og vera komin með frumvarp um náttúrupassa, sem er svo mörgum augljósum annmörkum háð. Ég ætla aðeins að fara yfir það hverjir þeir eru í mínum huga. Mér finnst allt í lagi að fólk borgi gjald sem rennur til náttúrunnar og uppbyggingu ferðamannastaða. Mér finnst 1.500 kr. ekkert mikill peningur. Ég get alveg séð fyrir mér að okkur öllum væri skylt, þess vegna með nefskatti, að borga 1.000 eða 1.500 kr. og öllum ferðamönnum væri skylt að borga 1.000–1.500 kr. og peningurinn rynni sem markaðar tekjur til þessa verkefnis Ég get alveg séð það fyrir mér. Það er ekki fjárhæðin, ekki málstaðurinn og ekki viðfangsefnið sem ég geri ágreining við, það er sú hugmynd að hægt verði að sekta fólk á för sinni um landið. Það er sú hugmynd að maður geti verið staddur við Deildartunguhver að kaupa tómata og þá komi einkennisklædd manneskja og sekti mann vegna þess að maður sé ekki með náttúrupassa. Deildartunga er ferðamannastaður. Þangað koma um 80–100 þúsund manns á ári með rútu til að skoða hverinn og þar eru tómatar seldir í hjólbörum. Hver eru mörkin? Ef ég er að synda í Laugarvatni, sem er annar ferðamannastaður, get ég átt von á því að vörður sekti mig af því að ég er ekki með náttúrupassa? Einkaaðilar eiga að geta haft aðild að þessu. Skógurinn í Húsafelli? Hvar eru mörkin? Hvenær er ég að njóta náttúrunnar sem Íslendingur á ferðamannastað? Verð ég þá alltaf að vera með þennan passa? Hver verða viðbrögð fólks við því þegar það verður sektað um 15 þús. kr. fyrir að vera statt í Deildartungu? Það er þetta andartak við þessa hugmynd sem ég fellst ekki á og held að standist ekki. Ég held að hugmyndin sé mjög slæm praktískt vegna þess að ef það á að láta þetta virka og allir eiga að kaupa náttúrupassa þá verður að segja fólki að eftirlitið verði mjög virkt, það verði um allt land, fólk megi eiga von á því að vera spurt um náttúrupassa, annars er þessi hugmynd algerlega dauð sem tekjuöflun. Það verður að vera einhver ógn í þessari hugmynd. Það verður líka að vera einhver stjórnsýslulegur og málefnalegur grundvöllur fyrir sektinni. Það verður að vera ákveðið. Hver ákveður hvað er ferðamannastaður? Verður ekki ágreiningur um það strax? Á að fara að sekta mig um 15 þús. kr.? Hver ákvað að þetta væri staður sem mætti sekta mig á? Það er ekki nógu skýrt í frumvarpinu. Þetta verður allt að vera á hreinu. Hver eru viðurlögin við því að borga ekki sektina? Fer ég í fangelsi ef ég borga ekki sekt út af því að ég var ekki með náttúrupassa þegar ég var að kaupa tómata við Deildartungu? Hver er pælingin? Ef ég fer ekki í fangelsi, er þetta þá ekki bara eitthvað sem ég segi nei við, ég borgi ekki vegna þess að ég ætli bara að labba um landið? Hvernig virkar þetta? Og gagnvart túristum sem kaupa þriggja ára passa þegar þeir koma til landsins en fá svo sekt? Hvað ef þeir borga ekki? Er þeim þá ekki hleypt úr landi? Eru þeir stöðvaðir eða ætlum við að hafa eftirlitssveitir um alla heimskringluna að leita fólkið uppi? Fær það ekki að koma aftur til landsins? Hvað er í gangi? Hvað gerist? Er búið að hugsa þetta í gegn? Hvernig á þetta að virka? Hvernig á þetta að ganga upp? Það er þetta sem ég meina þegar ég segi að þessi leið sé allt of klunnaleg og vanhugsuð til að ná í milljarð af atvinnugrein sem er farin að velta mörg hundruð milljörðum. Mér finnst þetta skrýtið. Stundum hefur verið sagt að ævintýrið í íslenskri ferðamennsku og upplifun af náttúru Íslands sé frelsið, að menn geti farið um að eigin vild og verið frjálsir í náttúrunni, geti íhugað þar og verið með sjálfum sér. Mér finnst það vera algerlega augljóst þegar ég les þetta frumvarp að ævintýrinu í íslenskri ferðaþjónustu og íslenskri náttúru er stefnt í voða. Það er ekki góð tilfinning ef maður ferðast um landið að geta á hverju andartaki átt von á stöðumælaverði. Ég segi stöðumælaverði vegna þess að mér fannst það alls ekki hugmyndinni til framdráttar þegar sú líking var notuð að náttúruverðir væru eins og stöðumælaverðir. Ég er oft nautstressaður í miðborg Reykjavíkur yfir því hvort ég hafi greitt í stöðumæli eða ekki. Ég vil ekki vera stressaður yfir því hvort ég eigi von á stöðumælasekt yfir alla upplifun af náttúru- og ferðamannastöðum Íslands. Ég held að við ættum að reyna að finna betri leiðir og ég held að þær blasi við og séu fjölmargar.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða ræðu og kannski örlítið aðra vinkla en komið hafa fram hér í morgun eða það sem af er þessari umræðu. Þar sem ég sit í fjárlaganefnd fannst mér ágætt að vakin væri athygli á þessu með fjárfestingaráætlunina, hvernig hún var fjármögnuð, þ.e. sá hluti sem við erum kannski að fjalla um hér, innviðir ferðaþjónustunnar. Það var löngum sagt af núverandi ríkisstjórn að það hafi ekki verið fjármagn, að þetta hafi bara verið loft. En það var það alls ekki. Þetta loft notuðu þeir, eins og hv. þingmaður kom hér inn á, í umdeilda aðgerð. Þannig að það eru til peningar. Þetta snýst um það hvernig þeim er ráðstafað. Hér er mikið talað um að ferðaþjónustan sé orðin stór og mikilvæg og allt það. Telur þingmaðurinn kannski að ríkið eigi að styðja við uppbyggingu innviða vegna þess að greinin hafi vaxið svo hratt í tiltekinn tíma? Hann talaði um blandaða leið, mundi hann kannski vilja sjá því blandað saman á einhvern hátt að ferðaþjónustuaðilarnir borguðu hluta af þessu gjaldi, þ.e. þeir sem eru að selja aðganginn að auðlindunum okkar. Hér í morgun var nefnt að kannski hefði verið skynsamlegt að koma á fót auðlindasjóði fyrir mörgum árum. Ég held að við getum verið sammála um það. En væri hægt að fara blandaða leið, meðan verið er að ná upp því sem við þurfum, til að laga helstu sárin í ferðaþjónustunni með uppbyggingu innviða, að ríkið kæmi þar að einhverju leyti inn og svo yrði tekið auðlindagjald sem við gætum fundið út, hvort sem það væri gistináttaskattur eða annað.
Virðulegur forseti. Svarið er í stuttu máli: Já. Ef við förum aðeins yfir fjárfestingaráætlunina og það allt saman: Hver var pælingin? Menn sáu að ferðaþjónustan hafði vaxið mjög og menn sáu áganginn á ferðamannastöðunum. Menn sáu augljósa fjárfestingarþörf í innviðum í greininni svo að greinin sjálf og ágangur ferðamanna mundi ekki eyðileggja nákvæmlega það sem greinin er að vaxa á, mundi ekki saga greinina undan sjálfri sér. Augljóst mál. Það þarf að fjárfesta í þessu. Það var röksemdafærslan á bak við fjárfestingaráætlunina að það væri réttlætanlegt að taka eitthvað sem er arður af eigum ríkisins - að hluta til, alls ekki allan, heldur að hluta til - og nota til fjárfestinga í annarri uppbyggingu sem skapar af sé arð í framtíðinni. Þetta blasti við sem augljóst viðhalds- og uppbyggingarverkefni, að bæta innviði ferðaþjónustunnar, uppbygging ferðamannastaða. Frá sjónarhóli ríkisins er þetta eitthvað sem er alveg fullkomlega réttlætanlegt að gera. Þetta er aðgerð sem skapar betri umgjörð utan um vaxandi atvinnugrein. Við erum að gera þetta á öðrum sviðum, það er hlutverk ríkisins að skapa umgjörð og skilyrði fyrir blómlegt atvinnulíf. Af hverju er það ekki hlutverk ríkisins að gera það í tilviki ferðaþjónustunnar? Er það ekki rosa góð hugmynd að nota arð sem er af eigum ríkisins annars staðar til að bæta forsendur annarra atvinnugreina? Þetta er góð hugsun. Ég held að við eigum bara að skoða það. Ef það vantar núna milljarð til þess að fara í þessa augljósu uppbyggingu [[Forseti hringir.]]ferðamannastaða eigum við að íhuga blandaðar leiðir og reyna að ná í [[Forseti hringir.]]þessa peninga þannig að fólk [[Forseti hringir.]]borgi þá án þess að [[Forseti hringir.]]hugsa um það og við spillum ekki ævintýrinu [[Forseti hringir.]]í ferðamennskunni.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum þetta svar. Ég held að við séum alveg á sömu línu hvað þetta varðar. Ég tek undir það sem hann velti upp hér áðan, það er þessi framtíðarsýn. Hæstv. ráðherra hefur sagt að um sé að ræða 10 til 12 staði en síðan er þetta frjálsa leyfi hjá einkaaðilum. Þeir verða þá væntanlega mun fleiri staðirnir þar sem menn fara að rukka inn af því að mönnum er í sjálfu sér gefið það frjálst að öllu leyti, að minnsta kosti er ekki reynt að sporna gegn því í frumvarpinu. Það skortir algjörlega á þessa sýn, finnst mér, í frumvarpinu, þ.e. að við sjáum til einhverrar lengri framtíðar hvort það verði áfram bara þessir staðir eða ekki og hvort einkaaðilum verður heimilt að rukka miklu meira inn á sinn stað en ríkið ætlar hér að fara út í. Þingmaðurinn ræddi mikið hvað gerist ef maður borgar ekki, sektir og viðurlög og annað. Hér var nefnt að maður færi kannski ekki í fangelsi fyrir stöðumælasektir, en það er til dæmis gert fjárnám. Hvernig gestgjafar erum við og viljum vera? Hvernig gestgjafi vill hin íslenska þjóð vera? Vill hún hafa þá ásýnd að hér sé fyrst og fremst verið að hugsa um peninga og að hafa sem mest af ferðamanninum? Mig langar að vita hvort hv. þingmaður tekur undir það með mér að það sé ekki góð ásjóna út á við og hvort við ættum ekki frekar að taka þetta í gegnum neysluskatta, þ.e. tekjur af ferðamönnum. Hæstv. ráðherra nefndi hér skilgreininguna á því hvað ferðamannastaður væri. Þrátt fyrir landsáætlunina, það er líka óskýrt þar, það sem á að ræða hér síðar; þar kemur fram að ferðmannastaður er skilgreindur sem staður [[Forseti hringir.]]sem hefur aðdráttarafl fyrir ferðamanninn vegna náttúru sinnar og sögu. Það er ekkert spurt hvernig [[Forseti hringir.]]slíkur staður verður til, hvernig hann öðlast slíka sögu þannig að hver [[Forseti hringir.]]sem er, sveitarfélög eða aðrir, getur ákveðið [[Forseti hringir.]]hjá sér hvað kemur til með að þjóna því …
Virðulegur forseti. Það er einmitt það, heimild til að sekta einhvern verður að vera byggð á mjög skýrri lagalegri umgjörð. Það er þetta sem mér finnst vera klunnalegasta atriðið í frumvarpinu, þ.e. að það er mjög opið. Þó að menn segi að þetta séu 10 til 12 staðir þá geta einkaaðilar, eins og ég nefndi í ræðu minni, sótt um að gerast aðilar að þessu líka og verða ferðamannastaðir. Þetta getur þanist út. Það er fullt af stöðum á Íslandi sem við tölum ekkert um í daglegu tali sem ferðamannastaði. Svo þegar rýnt er í það þá eru það tugir þúsunda sem koma þangað á ári hverju, ég nefni Deildartungu sem dæmi. Ég held að það séu upp undir 100 þús. manns sem koma þangað og skoða. Af hverju er það ekki ferðamannastaður? Þenst þetta ekki út? Hver er þá orðin hin lagalega skýra forsenda til þess að sekta einhvern ef hann er þar? Þetta er bara orðið mjög erfitt. Og að beita viðurlögum? Ég get alveg séð fyrir mér að margir Íslendingar láti reyna á þetta, láti sekta sig út um alla koppagrundir. Og hvað? Kemur fjárnám eða hvað? Og svo ef þú ert útlendingur, máttu ekki fara úr landi ef þú ert ekki búinn að borga? Og þannig mætti áfram telja. Já, ef nógu margir gera vandræði í kringum þetta, nógu umdeilt verður þetta, þá fer ferðaþjónustan að snúast allt of mikið um þetta. Vilja Íslendingar bara rukka mann um peninga? Maður borgar mjög víða á ferðum sínum alls konar gjöld þegar maður rýnir í reikninginn til dæmis á Flórída. Það eru alls konar markaðar tekjur. Ég held að það sé þannig að ef maður kaupir bjór á bar þá rennur ákveðin prósenta til útigangsmanna svo að dæmi sé tekið. Maður gerir engan ágreining um það. Ég held að ef fólk sæi á seðlinum sínum, reikningnum, að hluti gjaldsins rynni [[Forseti hringir.]]til náttúrunnar og uppbyggingar ferðamannastaða á Íslandi þá held ég [[Forseti hringir.]]að enginn geri ágreining um það.
Forseti. Mér þótti ræða hv. þingmanns um margt athyglisverð. Hann rifjaði upp það skemmtiatriði sem allur ferill þessa máls hefur verið frá upphafi þegar ríkisstjórninni lá svo mikið á að breyta öllu sem ákveðið hafði verið áður en hún tók hér við að í flumbruganginum lækkaði hún virðisaukaskatt á gistingu sem ákveðinn hafði verið 14%. Fyrir það áttu að fást 1,5 milljarðar árið 2014 og væntanlega miklu meira vegna þess að ferðamannafjöldinn hefur vaxið miklu meira en ráð var fyrir gert þegar þær áætlanir voru gerðar. Ég held meira að segja, virðulegi forseti, að á Þingvöllum séu jafn margir ferðamenn núna í janúar og þeir voru í júní fyrir einhverjum árum síðan, þannig að hér hefur náttúrlega orðið alveg gífurleg breyting á. Ég er sammála því að við hefðum átt að hafa virðisaukaskatt á gistingu 14%, þá værum við ekki í þessum vandræðum núna. En hins vegar þá finnst mér við líka þurfa að hugsa um það að þeir sem nýta náttúruauðlindirnar eins og bara náttúruna sjálfa, greiði eitthvert gjald. Í því sambandi er ég hrifnust af því sem kallað er nýsjálenska leiðin. Hver er afstaða þingmannsins til hennar?
Virðulegi forseti. Ég er ekki nógu vel að mér í nýsjálensku leiðinni til þess að geta fjallað um hana hér. Ég fór þó yfir það í ræðu minni hvaða prinsipp ég mundi vilja hafa að leiðarljósi í þessu efni, að gjaldtakan fari ekki að snúast of mikið um gjaldtökuna sjálfa og peningana og að hún sé áreynslulaus. Ég held að það standi enginn styr um upphæðina. Ef það vantar milljarð til að setja í uppbyggingu ferðamannastaða þá þurfum við ná þúsundkalli af hverjum ferðamanni sem hingað kemur. Færð eru mjög góð og sterk rök fyrir því af vissum aðilum í ferðaþjónustunni að komugjöld séu best til þess fallin, að þetta sé bara í farseðlinum. Þá er sagt: Já, ókei, en þá leggst það líka á innanlandsflug. Þá segi ég: Gott og vel, þá reynum við að styðja við innanlandsflug með öðrum hætti ef þess þarf. Ég held að það sé alveg yfirstíganlegt verkefni að ná með einhverjum hætti þessum þúsundkalli í þágu náttúrunnar af þeim milljón túristum sem hingað koma árlega. Ég skil ekki alveg af hverju búa þarf til alla þessa miklu umgjörð utan um það verkefni. Ég tek undir það sem mér fannst ég greina í orðum hv. þingmanns, að það er verðugt verkefni að fá fólk til að átta sig á því að við þurfum auðvitað að setja pening í þetta mál og það er skiljanlegt að fólk þurfi að borga aðeins fyrir upplifunina. En ég tel að innheimtan eigi að vera áreynslulausari og að fólk eigi ekki að þurfa að verða jafn mikið vart við hana. Ég held að hún verði aldrei umdeild.
Forseti. Hv. þingmaður fór nokkuð yfir muninn á því hvenær fólk gæti átt von á því að vera sektað af því að það væri ekki með náttúrupassann á sér eða ef það hefði ekki keypt hann. Talað hefur verið um Þingvelli í þessu sambandi, að við Íslendingar þyrftum að fara að borga til að fara á Þingvelli. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. ráðherra í morgun að hún vildi gera nokkuð úr því og sagði: Það er ekki rétt. Það er hægt að keyra í gegnum Þingvelli og það væri hægt að fara í berjamó á Þingvöllum. Við borgum ekki fyrir að horfa á fossinn en við borgum fyrir að standa á pallinum fyrir framan fossinn. Við borgum fyrir að ganga stígana sem liggja upp að fossinum. Segjum að ég færi með barnabörnin í berjamó á Þingvöllum, svo segði ég alltaf við þau: Passið ykkur að fara ekki á stíginn - eða leyfði þeim kannski að vera á stígnum af því að þau þurfa ekki að borga af því að þau eru svo lítil, en ég væri alltaf fyrir utan stíginn. Er það ekki bara ávísun upp á að við mundum ekki nota stígana á Þingvöllum sem þó eru lagðir til að reyna að hlífa náttúrunni? Ég veit að hv. þingmaður getur kannski ekki svarað þessu vegna þess að þetta er náttúrlega svo mikið rugl, en hann gæti kannski hjálpað mér að varpa ljósi á hvers konar rugl þetta allt saman er.
Virðulegi forseti. Það er einmitt skemmtileg nálgun á þetta mál, stígarnir á Þingvöllum. Á hvaða hátt eru þeir frábrugðnir hjólreiðastígum í Reykjavík eða bara einfaldlega vegum um landið? Ef við viljum byggja upp vegina, samgöngur, eigum við þá að koma fram með frumvarp um vegapassa, einhvers konar passa sem menn verða að hafa til þess að mega keyra á vegunum? Vegirnir eru innviðir, þeir eru mjög mikilvægir innviðir. Fjarskipti, internetið, líka mjög mikilvægt. Eigum við að hafa einhvers konar netpassa sem fólk verður að kaupa til að geta verið á internetinu? Fleira má nefna. Eigum við að innleiða svona passahugsun gagnvart allri innviðauppbyggingu í landinu? Auðvitað ekki. Hún er fáránleg. Hún er klunnaleg. Hún er asnaleg. En borgum við til uppbyggingar veganna? Já, við gerum það. Við gerum það í gegnum bensínið og vörugjöld á bílum og hitt og þetta sem við borgum sem rennur síðan til vegagerðar. Það er ekkert deilt um það. Þetta eru umtalsverðar upphæðir. Fólk borgar þær. Það sjá allir þörfina á því. Hún er bara innheimt þannig að fólk borgar þetta á einhverju stigi þegar það þarf að nýta sér vegina, til dæmis eins og þegar það kaupir sér bensín. Ég er viss um að einhver gjöld einhvers staðar sem ég borga fyrir að nota internetið, renna með einhverjum hætti í ríkissjóð, ég þekki það bara ekki. Við höfum í þessari innviðauppbyggingu, og sérstaklega varðandi vegina, bara fundið leiðir til þess að láta notkunina einhvern veginn greiða af sér fé sem rennur til uppbyggingarinnar. Sama hugsun á auðvitað að gilda þegar við hugsum um göngustígana á Þingvöllum.
Forseti. Hér ræðum við frumvarp um náttúrupassa. Það er allt í lagi að halda því til haga að það er vel og því ber að fagna að ríkisstjórnin skuli nú loks eftir tveggja ára niðurskurð og fjársvelti til uppbyggingar ferðamannastaða og verndar þeim og algjöran fjárskort til landverndar sjá að sér og reyna með einhverjum hætti að merkja tekjustofna til uppbyggingar ferðamannastaða. Við erum nefnilega öll sammála um þörfina á að vernda ferðamannastaði enda hefur fjöldi ferðamanna sem hingað vilja koma til að njóta íslenskrar náttúru vaxið gríðarlega, sem betur fer. Aðdráttarafl íslenskrar náttúru ótvírætt en ekki síður frelsið sem ferðamenn upplifa, erlendir sem innlendir. Við skulum halda því til haga að gjaldtaka fyrir aðgang að íslenskri náttúru verður ekki bara af erlendum ferðamönnum, sem hæstv. ráðherra talaði um sem massa í ræðu hér áðan og vildi endilega græða á hinum erlenda massa, heldur verða íslenskir ferðamenn sem vilja ferðast um landið sitt frjálsir og óháðir líka rukkaðir. Ferðamönnum hefur fjölgað svo gríðarlega að löngu er orðið tímabært að mynda markvissa stefnu í þessari atvinnugrein. Þörfin er fyrir löngu orðin knýjandi að öllu leyti, ekki bara sem viðbragð við ágangi á ferðamannastaðina heldur líka til að mynda hér heildstæða stefnu í þessari atvinnugrein, vissulega út frá uppbyggingu ferðamannastaða. Við þurfum almenna stefnumótun um vernd íslenskrar náttúru og hvernig við viljum stýra ágangi fólks, hvernig við viljum mennta fólk í greininni, hvernig við viljum hafa umgjörð tekjuöflunar og ráðstafa þeim tekjum til umhverfisverndar og varðveislu viðkvæmra staða. Við þurfum að upplýsa fólk, kynna Ísland á erlendri grundu, vera í almennilegri markaðssetningu og hafa einhverja langtímasýn á það hvernig við viljum byggja þessa atvinnugrein upp. Ég sakna þess að sjá ekki meira af því. Við vitum öll að við þurfum fjármuni til að útbúa stefnu í ferðaþjónustu og byggja greinina upp. Það eru ekki fjármunir, eins og ég er að segja, sem fara í einhvers konar allsherjarstefnumótun heldur í þetta viðbragð við að vernda ferðamannastaði. Gott og vel. Hæstv. ráðherra telur bestu lausnina að rukka fólk fyrir að vilja horfa á og snerta náttúruna, náttúruna sem við eigum öll og höfum aldrei og þurfum ekki að borga fyrir heldur ganga vel um, varðveita og vernda. Ekki vill ráðherrann gjaldtöku á fyrirtækin sem skila svo sannarlega auknum hagnaði við fjölgun ferðamanna, heldur vill hún leggja gjaldtöku á og skattleggja einstaklinga fyrir að njóta náttúrunnar. Það er sá andi laganna sem ég set mestan fyrirvara við og gagnrýni mjög, en líka framkvæmd þeirra og umsýslu sem er ansi óljós. Allar aðrar leiðir eru að mínu viti betri til tekjuöflunar og gagnast ferðaþjónustunni betur en leið ráðherra. Það er nýbúið að hækka virðisaukaskatt á afþreyingarhluta ferðaþjónustunnar sem kemur til tekna árið 2016. Þar við bætist hækkun virðisaukaskatts á aðra tekjuliði ríkissjóðs tengdum ferðaþjónustu á borð við gistináttagjaldið sem er verið að afnema og mun ekki verða endurnýjað og fellur úr gildi 2017 að vilja hæstv. ráðherra. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé tilvalið í staðinn fyrir að innleiða skattlagningu á för og frelsi einstaklinga að taka hluta af þessum virðisaukaskatti á afþreyingarhluta ferðaþjónustunnar og merkja þá fjárhæð uppbyggingu á ferðamannastöðum og verndun þeirra. Ég minni á að í tíð fyrrverandi fjármálaráðherra, sem nú situr í stól forseta fyrir aftan mig, var úthlutað alls 750 millj. kr. sem komu til greiðslu árið 2012 eða 2013 til uppbyggingar og verndunar á ferðamannastöðum og voru einmitt í tengslum við fjárfestingaráætlun fyrrverandi ríkisstjórnar til þriggja ára sem ekki var síðan haldið áfram með og við erum búin að ræða svolítið hér að undanförum. Til viðbótar við þá risafjárhæð sem merkt var sérstaklega uppbyggingu ferðamannastaða var gistináttagjaldið lögfest, sem ég tel - og er sammála þeim þingmönnum sem hingað hafa komið og talað um það - langeinföldustu og skilvirkustu leiðina til þess að ná inn tekjum af ferðaþjónustunni. Höldum aðeins áfram áður en ég kem inn á anda laganna að ræða framkvæmdina og umsýsluna á náttúrupassafrumvarpinu. Mér finnst nefnilega margt mjög óljóst í frumvarpi hæstv. ráðherra. Hver er kostnaðurinn við innheimtu náttúrupassans eða gjaldsins? Á gjaldtakan að fjármagna kostnaðinn við innheimtu náttúrupassans? Hversu margir starfsmenn eiga að stunda eftirlit með borgurum og ferðamönnum sem hingað koma, ferðamönnum sem voru alls 1 milljón á síðasta ári? Í frumvarpinu er þess getið og í umsögn fjármálaráðuneytisins er það einmitt gagnrýnt að einungis sé gert ráð fyrir einu starfsgildi í frumvarpinu til að hafa eftirlit með því að einstaklingar séu eigendur að gildum náttúrupassa. Ein manneskja á að hafa umsjón með milljón ferðamönnum og okkur hinum sem búum hér. Þetta verður erfitt starf enda gerir, eins og ég sagði, fjármálaráðuneytið alvarlegar athugasemdir við það að ekki sé gert ráð fyrir starfsfólki til að innheimta og hafa eftirlit með náttúrupassanum og sektum sem eru einna skýrasta ákvæðið í þessu frumvarpi, þ.e. hversu háar sektirnar eru og viðurlögin við því að vera ekki með náttúrupassann. Hverjir eru þessir náttúruverðir sem er alltaf verið að tala um? Eini staðurinn þar sem fjallað er um náttúruverði - það er ekki í frumvarpinu sjálfu - er á heimasíðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins þar sem ráðuneytið reynir að koma á framfæri svörum við þeim spurningum sem vakna vegna náttúrupassans. Þar er talað um náttúruverði. Það er ekki minnst á þá einu orði í frumvarpinu. Hverjir eru þessir náttúruverðir? Eru þeir huldufólk sem á að vera í þessum störfum, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson talaði um, og vera um allar koppagrundir og poppa upp milli þúfna og gera manni lífið leitt? Ég átta mig ekki alveg á þessu. Það er ekkert minnst á þetta. Eins og ég sagði hérna áðan þá er andi frumvarpsins sem mig langar að minnast á hér og mér finnst einna mikilvægastur og prinsippið sem liggur þar að baki, ef ég má, með leyfi forseta, sletta svolítið. Það er nefnilega aðförin að almannaréttinum sem frumvarpið felur í sér. Almannarétturinn felur í sér að okkur sé öllum heimilt að fara um landið og njóta náttúrunnar svo fremi sem gengið er vel um og engu spillt. Það er heimilt að fara um óræktuð eignarlönd án sérstaks leyfis. Ég er aðeins að rifja upp fyrir okkur öllum almannaréttinn. Það er í rauninni hægt að takmarka almannaréttinn, en takmarkanirnar eru mjög litlar á almannaréttinum. Rétthöfum lands er heimilt að takmarka með merkingum ferðir manna um eignarlönd. Lönd í eigu ríkisins eru öllum opin með fáum undantekningum, en frjálsa för fólks samkvæmt almannarétti er aðeins hægt að takmarka á afmörkuðum svæðum í þjóðgörðum þar sem það er nauðsynlegt til að vernda plöntur, dýr, menningarminjar og svo framvegis. Önnur aðför að almannaréttinum er ekki leyfð þegar kemur að lagaskýringu á almannaréttinum. Við lestur þessa frumvarps vakna náttúrlega þær spurningar hvort ekki sé verið að vega allillilega að almannaréttinum. Undir það taka félagasamtök á borð við Landvernd, Ferðafélag Íslands, Ferðaklúbburinn 4x4 og Samtök útivistarfélaga sem sendu frá sér yfirlýsingu þar sem þau segja náttúrupassann og gjald á einstaka staði vega stórlega að almannarétti um frjálsa för fólks um landið. Í yfirlýsingu þeirra frá því í febrúar síðastliðnum segir meðal annars að þau telja að náttúrupassi og gjald inn á einstaka staði vegi stórkostlega að almannaréttinum við frjálsa för fólks um óræktað land. Þar er einnig varað sérstaklega við hugmyndum að girða af náttúruperlur í þeim tilgangi að taka gjald af svæðum og hefta þannig för almennings. Einnig er lagst gegn áformum sem stangast á við mikilvægan rétt fólks til að njóta landsins og náttúru þess. Þar er líka bent á að fara beri leiðir sem ekki brjóti á almannaréttinum eins og blandaða leið komu- og brottfarargjalds og breytingar á gistináttagjaldi. Vernd almannaréttarins til að ferðast um náttúruna, njóta hennar og þurfa ekki að greiða fyrir, þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að verið sé að sekta mann í hverju túni eða bak við hvern birkilund - því er ég svo sannarlega sammála. Frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra snýst um að vega að almannarétti, hefð sem við getum rakið aftur til landnáms og er svo sannarlega hluti af íslenskri sögu og samfélagi og menningu, þ.e. frelsið til að ferðast um náttúru landsins og njóta hennar, þetta ferðafrelsi. Það sem ráðherra vill gera er að vega að almannaréttinum, vega að ferðafrelsinu, auka eftirlit með borgurunum, auka skattlagningu á einstaklinga fremur en stöndug fyrirtæki og ekki síður að græða á hinum erlenda massa sem ráðherra kallaði erlenda ferðamenn hér rétt áðan. Erum við í alvöru sammála um að þetta sé rétta leiðin til að auka framgang ferðaþjónustunnar og efla þessa atvinnugrein með náttúruvernd og frjálsan almennan aðgang okkar allra í huga? Ég leyfi mér að efast stórlega um það. Ég leyfi mér líka að vonast til þess, hæstv. forseti, að þetta frumvarp verði ekki að lögum nema með miklum breytingum og að náttúrupassinn muni ekki koma til framkvæmda.
Herra forseti. Hv. þingmaður spurði undir lok sinnar ræðu hvort þetta væri rétta leiðin. Svar mitt er mjög afdráttarlaust: Nei, þetta er ekki rétta leiðin, þetta er satt að segja vitlaustasta leiðin sem hægt er að hugsa sér til þess að afla tekna til að byggja upp aðstöðu á ferðamannastöðum. Ég mun aldrei samþykkja þetta frumvarp, ég mun aldrei kaupa náttúrupassa og ég mun aldrei borga sekt vegna þessa. Þá held ég að næsta skref hjá hæstv. ráðherra sé að fjölga fangelsum í landinu til þess að taka fólk eins og mig og hæstv. forseta og marga fleiri sem aldrei munu selja sig undir ok þessara laga. Aldrei. Almannarétturinn er helgur. Frelsi okkar til þess að ferðast um okkar eigið land og skoða það er helgur réttur. Klaufaskapur einhvers hæstv. ráðherra má aldrei verða til þess að það verði af okkur tekið. Ég er algjörlega sammála því sem fram kom í ræðu hv. þingmanns og fannst hún öðrum betur sem hér hafa talað í dag taka á prinsippatriðinu í þessu máli sem er almannarétturinn. Það er eitt af fáum ákvæðum sem lifað hefur í lögum allar götur frá þjóðveldisöld. Þetta hefur alltaf verið eitt af því sem menn hafa gætt í gegnum allar lagabreytingar um náttúruvernd. Síðast í fyrra ræddum við það í þessum sölum. Ég heyrði ekki betur en þá væru allir sammála því, en nú kemur hæstv. ráðherra og leggur fram frumvarp sem steytir beint í hjarta þessa ákvæðis. Þess vegna tek ég undir með öllu sem hv. þingmaður sagði og spyr hana hreinskilnislega, og vildi gjarnan að hún svaraði mér fyrir hönd flokks síns: Kemur það nokkru sinni til mála að Vinstri hreyfingin – grænt framboð samþykki þetta frumvarp, þessa leið, jafnvel þótt einhverjir skafankar verði af skornir? Hér er einfaldlega verið að brjóta grundvallarrétt. Það má aldrei gerast.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og ræðuna þar sem hann fór í sama kjarna og ég í ræðu minni hérna áðan, þ.e. varðandi almannaréttinn sem er okkur svo heilagur. Hann er sögulegur og menningarlegur. Ég þakka líka fyrir þetta tækifæri til þess að skýra mál mitt betur. Ég var kannski ekki nógu skýr í ræðu minni áðan. Nei, við munum ekki styðja þetta frumvarp að svo stöddu, alls ekki, vegna þess að við munum ekki styðja aðför að almannaréttinum. Við munum ekki styðja frumvarp sem vegur að frelsi fólks til þess að njóta, upplifa og ferðast um náttúru Íslands. Það munum við alls ekki gera, það munum við aldrei gera. Ég geld líka varhuga við þeim tón sem ég heyrði í orðum ráðherra, þ.e. að hægt væri að græða á erlendum ferðamönnum, að við ætluðum svo sannarlega að græða þeim, þessum erlenda massa. Græðum nú svolítið meira á þeim og rukkum þá alveg út í það óendanlega. Reynum að græða sem mest á þeim. Það get ég heldur ekki stutt. Ég vil frekar sjá uppbyggingu og framtíðarsýn þegar kemur að ferðaþjónustunni. Við þurfum að fara að hugsa þessi mál heildstætt. Við þurfum að horfa til framtíðar. Við þurfum að velta því fyrir okkur hvernig atvinnugrein viljum við í raun byggja hér upp. Þegar við hugum að uppbyggingu ferðaþjónustunnar þurfum við svo sannarlega að halda í almannaréttinn og við þurfum að halda í frelsið sem er ekki bara okkur svo kært sem búum hér, störfum og lifum, heldur líka þeim sem koma hingað til lands og vilja njóta íslenskrar náttúru. Það er frelsið sem fólk sækist eftir, ferðafrelsi, frelsi til þess að njóta og upplifa, í stað þess að hafa alltaf hangandi yfir sér að sekt liggi við þeirri einlægu mannlegu ósk að vilja njóta náttúrunnar, að við séum sektuð, að við þurfum að borga gjald fyrir það. Það er svo sannarlega miklu betra að borga gistináttagjaldið [[Forseti hringir.]]og ég held ég að það sé svona nokkurn veginn það sem við getum öll verið sammála um, en ekki þetta.
Herra forseti. Skorturinn á því að nálgast málið undan sjónarhorni grundvallarafstöðu kemur mjög berlega fram í frumvarpi hæstv. ráðherra. Ég fann ekki orð þar um almannarétt. Það sem vakti hins vegar athygli mína, og hv. þm. Rósa Björk Brynjólfsdóttir gerði raunar að ítarlegu umræðuefni í ræðu sinni, var að þar er ítarlega útfært með hvaða hætti refsa á mönnum og sekta þá sem ætla sér þá ósvinnu að njóta eigin lands eins og þeir og áar þeirra hafa gert frá því að land byggðist. Mér finnst það fullkomlega út í hött. Ef það er eitthvað sem ég sakna úr umfjöllun hv. þingmanns sem talaði áðan þá er það það sem birtist á vefsíðu ráðuneytis hæstv. ráðherra þar sem sá möguleiki er beinlínis dreginn fram og ýtt að mönnum að þeir sem eiga lönd sem seld eru undir einkaeignarrétt geti síðan líka sett upp sitt eigið kerfi til þess að innheimta. Þá erum við komin með flóru mismunandi kerfa: Einn innheimtir þetta, annar innheimtir annað og síðan innheimtir hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir sérstaklega fyrir reisupassann sinn. Hið upphaflega markmið er gjörsamlega úti í vindinum, þ.e. að koma samræmi á, greiða úr og búa til samræmda stefnu um það sem skapaði kaos undir handarjaðri þessarar ríkisstjórnar og verkleysu á þessu sviði. Það er líka mikilvægt að benda á það. Ég spyr hv. þingmann: Þegar maður hugsar til þess að við höfum hér á síðustu árum eytt miklum tíma í að reifa breytingar á stjórnarskrá þar sem meðal annars náttúra og ferðafrelsi voru undir, er þá ekki ljóst þegar við stöndum andspænis atlögu framkvæmdarvaldsins gegn því sem við teljum að séu ein af helgustu grundvallarréttindum Íslendinga, að þá sé [[Forseti hringir.]]gengið alla leið og menn taki upp varðstöðu gagnvart framtíðinni og ofríki valdsherranna [[Forseti hringir.]]í framtíðinni og slái það í gadda í stjórnarskrá?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu og eldmóðinn sem er ekki að ástæðulausu því að svo sannarlega fyllir þetta frumvarp fólk eldmóði vegna þess að í því er svo sannarlega vegið að almannaréttinum. Ég vona innilega að ekki verði gerðar neinar breytingar á stjórnarskránni í þessu efni af því að það er okkar - það er erfitt að segja að þetta sé heilagur réttur, en þetta er svo sannarlega sterkur menningarlegur réttur okkar Íslendinga, almannarétturinn. Ég er sammála hv. þingmanni, ekki er kveðið skýrt á um almannaréttinn í frumvarpi ráðherra eða skilgreiningu á ferðamannastöðum. Ekki er skilgreint með nokkrum hætti hvað ferðamannastaður er. Það er opið. Opnað er upp á gátt fyrir alls kyns gjaldtöku einkaaðila sem og hins gjaldtöku opinbera, gjaldtöku á okkur, borgara og íbúa landsins, fyrir það að ferðast um, njóta, horfa og skoða náttúruna, réttur sem okkur hefur jú sannarlega verið heilagur frá því að landið var numið.
[[Forseti minnir á að meiningin var að ræðutími væri ein mínúta í seinni umferð, en það láðist að stytta hann hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni.]] [[Hlátur í þingsal.]] Forseti. Ég þakka fyrir mjög góða ræðu og er svo hjartanlega sammála hv. þingmanni um hve almannarétturinn er mikilvægur. Það sem ég velti fyrir mér er af hverju verið er að fara svona flókna leið í að gera einfaldan hlut. Það er alveg ljóst að ferðamenn flytja inn í hagkerfið mikla fjármuni og mér finnst mjög skrýtið af hverju sé þá bara ekki hægt að taka þetta úr okkar sameiginlegu sjóðum, af því við erum að fá inn í okkar sameiginlegu sjóði mikla peninga. Væri ekki bara einfaldast að sú uppbygging sem þarf að eiga sér stað yrði borguð öllum til hagsbóta, Íslendingum og okkar ágætu gestum? Það hefur alltaf verið þannig að þegar á að flækja hluti með nýjum skatti, því að þetta er náttúrlega ekkert annað en skattur, skilar það sér oft illa í uppbyggingu. Horfum á nefskattinn á RÚV, hann hefur aldrei skilað sér allur til RÚV. Sporin hræða. Hvað þætti þingmanninum vera heppilegasta leiðin til að þrýsta á að við fáum þessa nauðsynlegu uppbyggingu? Eða er möguleiki að við eigum að fara að lifa einhverju lífi, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir benti á, þar sem maður er stöðugt að passa sig á að fara ekki inn á stíginn, sem er auðvitað alveg öfugt við hina víðfrægu sögu um Rauðhettu? Er ekki betra að við höldum okkur einmitt á stígunum sem við erum sameiginlega að byggja upp? Af hverju er ekki hægt að fara í þessa uppbyggingu? Af hverju er þetta búið að taka svona langan tíma þegar ljóst er að hagvöxtur okkar er meðal annars út af auknum straumi ferðamanna?
Ég gæti varla orðað þessa spurningu betur og þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég á mjög erfitt með að skilja hvers vegna ekki er hægt að eyrnamerkja úr sameiginlegum sjóði og tekjustofni ríkissjóðs ákveðna fjárhæð sem á síðan að fara til uppbyggingar ferðamannastaða. En ég vil líka sjá eyrnamerkingu á fjármagni sem á að fara í einhvers konar sýn á umrædda atvinnugrein. Hvernig viljum við hafa hana? Hvernig viljum við byggja hana upp? Jú, það er svo sannarlega nauðsynlegt að hafa tekjustofna, afmarkaða tekjustofna, úr okkar sameiginlegu sjóðum til þess að vernda ferðamannastaði og stuðla að uppbyggingu og koma í veg fyrir ágang, en að auki finnst mér líka að þarna ætti að koma til tekjustofn sem færi í einhvers konar markvissa uppbyggingu á ferðaþjónustunni. Þá er ég að tala um menntun, eins og ég minntist á áðan í ræðu minni, og menntunarstigið, við þurfum að mennta okkur í þessari atvinnugrein. Við höfum setið á hælunum þegar kemur að því. Við þurfum að gefa í þegar kemur að menntun. Við þurfum líka að gefa í þegar kemur að umsýslu og þjónustu. Og síðan að sjálfsögðu vil ég sjá gjaldtöku á fyrirtækin sem hafa verið að blómstra. Þeim hefur fjölgað og þau hafa verið að skila miklum hagnaði einmitt vegna þess að atvinnugreinin hefur verið að blómstra, en ekki auka gjaldtöku á einstaklingana og hefta þar með för þeirra fyrir það eitt að vilja ferðast um landið. Ég þakka ábendinguna hjá hv. þingmanni einmitt um þetta. Ég er að sjálfsögðu sama sinnis og minn flokkur að fara í sameiginlegu sjóðina og taka þar úr og merkja það í einhvers konar uppbyggingarsjóð, sjóð sem gagnast ferðaþjónustunni. Ég mundi gjarnan vilja hafa séð miklu skýrari ákvæði um þetta í frumvarpinu. Ég vonast svo sannarlega til að í frumvarpi umhverfisráðherra, sem á að koma að uppbyggingu í ferðaþjónustunni út frá umhverfisvernd, muni koma enn skýrar fram framtíðarsýn [[Forseti hringir.]]í uppbyggingu á ferðaþjónustunni.
Ég þakka kærlega svarið. Það var líka annað sem ég hjó eftir í mjög góðri ræðu þingmannsins, umræðan um þessa sameiginlegu framtíðarsýn því að það er svo sjaldan rætt um hana, en er mjög þakklát fyrir að einhver ræði hana út af því að það er ekki bara að það skorti í þessum geira heldur almennt; hvert erum við að fara sem þjóð? Eitt af því sem finnst hafa verið annmarkar á í stjórnmálum er að alla sameiginlega sýn vantar því að fólk er alltaf að hugsa um næstu fjögur ár. Ég vil því þakka þingmanninum fyrir að finnast þetta mikilvægt. Ég vonast svo sannarlega eftir því á meðan þetta er í meðförum í þinginu að rætt verði um það og að þingmenn fari meira í að hugsa til langs tíma í staðinn fyrir að taka svona pizzustaðapólisíu eða vídeóleigupólisíu eins og virðist vera viðbragðapólitík [[Forseti hringir.]]eða viðbragðalög í staðinn fyrir að hugsa langt til framtíðar. [[Forseti hringir.]]
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi orð. Ég tel svo sannarlega að okkur skorti oft og tíðum að ræða framtíðarsýn, hvort sem það er í þessari atvinnugrein eða á öðrum sviðum samfélagsins, hvernig við viljum byggja upp samfélagið. Það er líka annað sem mig langaði að minnast á en kom ekki að í fyrra andsvari mínu, það er einmitt það að ég hefði gjarnan viljað sjá líka í frumvarpinu meiri áherslu á landvörsluna, ekki bara uppbyggingu ferðamannastaðarins heldur líka í landvörslunni sem hefur gjörsamlega blætt út vegna fjárskorts og skorts á mannafla. Landvarsla er svo mikilvæg í því að fræða fólkið sem er að ferðast um og koma inn á þessa viðkvæmu ferðamannastaði. Það er líka hluti af þeirri sýn sem við viljum hafa með í öllu apparatinu, þ.e. fræða og uppfræða fólk, hafa fólk sem hefur aflað sér menntunar á sviði landvörslu og landfræðilegra vísinda og getur frætt þá sem koma inn á þessi svæði um jarðfræðina, um landafræðina, [[Forseti hringir.]]um umgengni og náttúruvernd o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Það er partur af því.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Hún lagði mikla áherslu á framtíðarsýn í þessum efnum. Það er auðvitað ekki hægt annað en taka undir það og mikilvægt að þeir sem hér sitja hafi framtíðarsýn. Hún nefndi einnig sem rétt er að það mál sem er hér til umfjöllunar í dag um náttúrupassa hefur verið til skoðunar í a.m.k. tvö ár hjá hæstv. ráðherra eða í viðeigandi ráðuneyti. Ég vek athygli á því líka að heimild til gjaldtöku hjá nokkrum náttúruperlum hefur verið í einstökum lögum um allnokkurt skeið og mun lengur. Í ljósi mikilvægis framtíðarsýnar sem hv. þingmaður talaði um og í ljósi þess aðdraganda sem þetta mál hefur haft hefði einmitt verið upplagt að hér væri lýst þeirri framtíðarsýn sem hv. þingmaður telur brýnt að komi fram, hennar framtíðarsýn á þessi mál. Ég hygg, og hún svarar því kannski ef hún er mér ósammála, að við séum sammála um að aðbúnaði við náttúruperlur sé ábótavant. Hvaða leiðir vill hv. þingmaður fara til þess að bregðast við aðsteðjandi vanda á þessum stöðum? Það kom ekki fram í ræðunni, en ég hjó eftir því að í andsvörum nefndi hún gistináttagjaldið sem fýsilegri kost, taldi það vera auðveldara að deila úr sjóðum sem safnast eftir gistináttagjald. Ég spyr hv. þingmann: Er einhver grundvallarmunur á þessari söfnunaraðferð, gistináttagjaldinu, eða þeirri aðferð sem lögð er til í frumvarpinu að hennar mati?
Ég þakka spurningu hv. þingmanns. Ég vil minna á það að Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagði til í umræðu um fjárlagafrumvarpið að lagðir yrðu til peningar og fjármunir í innviði og uppbyggingu ferðaþjónustunnar þannig að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur sýnt áhuga sinn og beðið um fjármagn til þess að styrkja innviði ferðaþjónustunnar. Hv. þingmaður velti fyrir sér hvort einhver munur væri á gjaldtöku gistináttagjaldsins og svo þeirri aðferð sem kemur fram núna með náttúrupassanum í frumvarpi ráðherra. Já, ég tel vera reginmun á, þar sem gistináttagjaldið er gjaldtaka á fyrirtæki í ferðaþjónustu sem skila ákveðnum hagnaði, skattlagning á þau fyrirtæki sem fer í sameiginlega sjóði okkar og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið sammála um að þar sé hægt að eyrnamerkja tekjustofna til uppbyggingar á ferðamannastöðum eða í ferðaþjónustu. Þannig að við teljum, ég er sammála flokknum mínum í því, að það sé vænlegri leið, einfaldari leið, skilvirkari leið, að afmarka tekjustofna úr sameiginlegum sjóðum okkar með skattlagningu á borð við gistináttagjaldið og eyrnamerkja fjármuni sem eiga síðan að fara til uppbyggingar á innviðum ferðaþjónustunnar. Ég tel það vera einföldustu leiðina og þá skilvirkustu. Það er svar mitt við því. Ég er mjög fegin því að þingmaðurinn deili með mér þeirri hugsun og því ákalli um framtíðarsýn í ferðaþjónustu, þessari vaxandi atvinnugrein sem er spennandi og skilar þjóðarbúinu miklum tekjum og er okkur öllum til framdráttar, býr til fullt af spennandi og áhugaverðum störfum, en við þurfum [[Forseti hringir.]]framtíðarsýn og stefnu í þeirri atvinnugrein. Ég er mjög fegin að heyra að þingmaðurinn [[Forseti hringir.]]deilir með mér þeirri skoðun.
Virðulegi forseti. Gott og vel. Þingmaðurinn telur gistináttagjaldið betri aðferð til þess að innheimta gjald sem renna ætti til uppbyggingu ferðamannastaða. Telur þingmaðurinn það fyllilega sanngjarnt þegar horft er til þess með hvaða hætti ferðamenn hér á landi skiptast? Nú er það ljóst að erlendir ferðamenn koma hér í stríðum straumum en gista ekki endilega á hótelum, þeir gista t.d. á tjaldsvæðum, það er ýmis háttur á gistingunni. Eins og þingmaðurinn kom inn á komu hingað milljón erlendir ferðamenn. Er það réttur skilningur hjá mér að hv. þingmaður telji að íslenskir skattgreiðendur eigi að meginhluta að bera uppbyggingu og verndun þessara svæða með þessum hætti? Vegna þess að sú er auðvitað niðurstaðan ef gistináttagjaldið eitt á að bera þennan [[Forseti hringir.]]kostnað.
Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir spurninguna. Ég verð bara að játa það að þegar ég gisti á hótelum erlendis og borga einhvers konar gistináttagjald set ég það ekki sem einhver skilyrði að það gjald fari í uppbyggingu eða sameiginlega sjóði viðkomandi lands. Ég næ ekki alveg tengingunni við það sem hv. þingmaður segir, um erlenda ferðamenn sem gista hér á landi og borga gistináttagjald sem er nota bene 100 krónur á nótt. Ég átta mig ekki alveg á samhenginu. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvað hv. þingmaður er að tala um vegna þess að við greiðum jú einhvers konar gjöld til viðkomandi landa þegar við ferðumst á erlendri grundu og ég tel það ekki eftir mér. Ég held að það séu ekki margir sem telji það eftir sér að skilja eftir einhvern pening í því formi til uppbyggingar í viðkomandi samfélagi. Þannig að ég átta mig ekki alveg á þessari hugleiðingu þingmannsins, hugsanlega getum við rætt það betur hér til hliðar.
Virðulegi forseti. Þetta frumvarp sýnir að sú ríkisstjórn sem nú situr vill frekar hagnýta manneskjur en máttarstólpa, vill frekar seilast í vasa almennings en láta öflugar atvinnugreinar standa skil á nýtingu þjóðarauðlinda. Frá blautu barnsbeini höfum við Íslendingar verið alin upp við það að við eigum landið, að íslensk náttúra sé hluti af okkar arfleifð, auðæfi sem ekki verði af okkur tekin og þangað getum við leitað til að hlaða batteríin, eins og það er kallað, notið friðar og fegurðar sem við eigum sjálf óháð þjóðfélagsstöðu okkar og efnahag að öðru leyti. Nú er annað uppi á teningnum. Verði þetta frumvarp að lögum verða Íslendingar réttlausir til umgengni við náttúruperlur landsins nema gjald komi fyrir. Það nægir sem sagt ekki lengur að vera skattgreiðandi í þessu landi okkar til að teljast eigandi þess. Nú er maður skilgreindur sem ferðamaður hvar sem maður stígur niður fæti utan túngarðsins heima hjá sér. Það er breyting sem snertir bæði sjálfsmynd okkar og menningarvitund. Það er eins og sé verið að rjúfa einhver heilög vé, slíta einhvern silfurþráð sem alltaf hefur verið í þjóðarvitundinni. Verði þetta að veruleika munu söngvar okkar og þjóðkvæði skipta litum. Þýðing þeirra mun fölna og visna. Ég minni á ljóðlínurnar sem svo margir elska eftir Guðmund Böðvarsson í ljóðinu Fylgd, og mér finnst við hæfi, virðulegi forseti, sé þetta að verða að veruleika, að hafa þessar ljóðlínur yfir, með þínu leyfi, meðan þær hafa einhverja þýðingu. Í þessu ljóði tekur faðirinn soninn litla við hönd og sýnir honum landið og segir: Komdu, litli ljúfur, labbi, pabba stúfur, látum draumsins dúfur dvelja inni um sinn - heiður er himinninn. Blærinn faðmar bæinn, býður út í daginn. Komdu, kalli minn. Göngum upp með ánni inn hjá mosaflánni, fram með gljúfragjánni gegnum móans lyng, - heyrirðu hvað ég syng - líkt og lambamóðir leiti á fornar slóðir innst í hlíðarhring. Héðan sérðu hafið hvítum ljóma vafið, það á geymt og grafið gull og perluskel, ef þú veiðir vel. En frammi á fjöllum háum fjarri sævi bláum sefur gamalt sel. Glitrar grund og vangur, glóir sund og drangur. Litli ferðalangur láttu vakna nú þína tryggð og trú. - Lind í lautu streymir, lyng á heiði dreymir, - þetta land átt þú. Hér bjó afi og amma eins og pabbi og mamma. Eina ævi og skamma eignast hver um sig - stundum þröngan stig. En þú átt að muna alla tilveruna, að þetta land á þig. Ef að illar vættir inn um myrkragættir bjóða svikasættir svo sem löngum ber við í heimi hér, þá er ei þörf að velja: þú mátt aldrei selja það úr hendi þér. Göngum langar leiðir, landið faðminn breiðir. Allar götur greiðir gamla landið mitt, sýnir hjarta sitt. Mundu, mömmu ljúfur, mundu, pabba stúfur, að þetta er landið þitt. Herra forseti. Það var gaman og gott að geta farið með þennan texta vegna þess að þetta er kjarninn í viðhorfi velflestra Íslendinga til landsins og segir okkur líka hvaða hughrif vakna í hugum okkar þegar við svo stöndum frammi fyrir þeim hugmyndum sem hér hafa verið kynntar um náttúrupassann. Sú hugmynd að þeir borgi sem njóti, eins og ráðherrann orðaði það í framsöguræðu sinni í morgun, stangast á við þá réttmætiskröfu að þeir borgi sem nýti, að þeir sem hafa tekjur af nýtingu náttúrunnar, hvort sem sú nýting er í formi orkunýtingar og virkjana, fiskveiða og útgerðar eða ferðaþjónustu í víðum skilningi, að þeir sem tekjurnar hafa standi straum af þeirri uppbyggingu sem þarf að ráðast í til að verja auðlindirnar og tryggja að þær verði áfram við lýði. Ferðaþjónustan er sú atvinnugrein í landinu sem hefur notið mests vaxtar á undanförnum árum og er nú þegar orðin undirstöðuatvinnugrein, grein sem veltir milljörðum króna og er, að talið er, komin fram úr sjávarútveginum, hvernig sem það er nú reiknað, ég kann ekki þær kúnstir. En ferðaþjónustan er að minnsta kosti ein af okkar undirstöðuatvinnugreinum og á auðvitað sjálf að standa straum af uppbyggingu ferðamannastaða, ekki síst þau fyrirtæki sem hafa beinar tekjur af því að gera út á náttúruperlur og notfæra sér slíka staði sem ær og kýr, sem sínar mjólkurkýr. Ferðaþjónustan er tilbúin að borga, hún hefur sjálf lagt það til að tekna verði aflað gegnum gistináttaskatttinn, en á það er ekki hlustað. Þeir borga sem nýta. Það væri mun betra slagorð í þessu máli en að vísa til þeirra sem njóta. Þeir sem njóta eru ekki hvað síst íslenskur almenningur sem nú þegar borgar skatta sína og skyldur í samfélagið fyrir börn sín og sjálfa sig. En það virðist vera hjartans mál fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr að seilast í vasa almennings, mjólka manneskjur en ekki máttarstólpa. Ég hef stundum rætt á þessum vettvangi um heildstæða auðlindanýtingu og ég vil taka þá umræðu upp eina ferðina enn. Og af því að hæstv. innanríkisráðherra, sem er nú því miður ekki stödd í salnum til að hlusta á ræðu mína og ég harma það að sjálfsögðu, lét þess getið fyrr í dag að hana ræki ekki minni til þess að ég hefði fært það mál í tal áður í þinginu þá vil ég benda ráðherranum á að lesa ræður mínar betur því að ég færði það mál fyrst í tal 16. nóvermber 2009, hef rætt það árlega síðan þegar ég hef verið á þingi, líklega síðast í marsmánuði 2012. Ég nefndi fyrr í morgun skýrslu auðlindastefnunefndar árið 2012 þar sem lögð var áhersla á hina samfélagslegu vídd sjálfbærrar þróunar. Auðlindastefnunefnd hvatti til þess að litið yrði til þátta á borð við jöfnuð og lýðræðisleg yfirráð auðlinda, að gætt yrði að vaxtarmöguleikum þeirra greina sem byggja beint á auðlindanýtingu og hugað að rétti komandi kynslóða. Þessi hugsun hefur því miður ekki ráðið för við ákvarðanir og tillöguflutning ráðamanna. Og nú stöndum við í þeim vandræðalegu sporum að taka afstöðu til frumvarps sem gengur út á að Íslendingar borgi fyrir það að fá að ganga um landið sitt. Er nema von þó að gárungarnir tali um reisupassann en ekki náttúrupassann í þessari umræðu. Hér á Íslandi eigum við engan auðlindasjóð og afrakstur auðlinda og meðferð þeirra tekna sem af auðlindum spretta er ekki á einum stað, því miður. Grunnhugmyndin um auðlindasjóð felur í sér að auðlindir landsins séu allar lýstar þjóðareign og að þeir sem nýta þær í atvinnuskyni greiði fyrir það leigugjald eða auðlindagjald, að nýtingarleyfi auðlindanna sé úthlutað eftir opnum leiðum og leikreglum á grundvelli útboða, í stað þess eins og nú hefur verið t.d. varðandi nýtingu sjávarauðlindarinnar, að gæðunum sé úthlutað til afmarkaðs hóps án þess að opnar leikreglur séu þar í gildi. Grunnhugmyndin, sama um hvaða auðlindir er verið að ræða, er sú að þetta séu þjóðarauðlindir, við úthlutun þeirra gildi opnar leikreglur og jafnræði og að gjald komi fyrir, sem myndi síðan sjóð, auðlindasjóð sem hafi samfélagslegum verkefnum að sinna, t.d. innviðauppbyggingu eins og samgönguuppbyggingu, byggðamálefni ýmis og ekki síst verndun ferðamannastaða, ef af þessu yrði. Þetta er hugsun sem felur í sér samfélagslega ábyrgð þeirra sem nýta auðlindirnar og hafa af þeim tekjur, hafa jafnvel af þeim ofsagróða, af auðlindum sem almenningur á Íslandi hefur frá blautu barnsbeini verið alinn upp við að sé hans eigin. Mundu, mömmu ljúfur, mundu, pabba stúfur að þetta er landið þitt, er sungið við börnin. Og viljum við virkilega svipta þessi orð merkingu sinni? Ekki ég.
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu, innblásna og rómantíska, fallega. En það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í, vegna þess að ég er ekki alveg viss um að ég skilji skattheimtu eins og hún, þ.e. hv. þingmaður vitnaði til þess að ferðagreinin sjálf hefði boðist til þess að hækka gistináttagjald og greiða það. En nú er það ekki greinin sjálf sem greiðir gistináttagjaldið heldur þeir sem gista, þ.e. að greinin er eingöngu innheimtuaðili. Þetta er í sjálfu sér gjald sem lýtur sömu lögmálum og vaskur, það er notandinn sem borgar en ekki sá sem er að innheimta. Mig langar því til að fá skýringu á þessu vegna þess að mér fannst þetta skjóta skökku við í þeim orðum þingmannsins að þeir sem nýta eigi að greiða, en ef talað er um gistináttagjald eða gistináttaskatt þá er það sannarlega ekki sá sem er að nýta heldur sá sem er að njóta, þ.e. viðskiptavinurinn sem borgar. Ég spyr líka, af því að við erum að tala um atvinnugrein sem er jú að gera út á persónur, hvar hv. þingmaður telji að kostnaðarauki sem verður í greininni vegna t.d. breyttrar skattheimtu eða annars, hvar hv. þingmaður telji að reikningurinn fyrir slíkt lendi endanlega?
Virðulegi forseti. Þetta er svolítil hártogun með gistináttagjaldið. Gistináttagjaldið er náttúrlega gjald sem ferðaþjónustan stendur skil á á grundvelli þess tekjustreymis sem hún hefur af ferðamönnum, því fleiri ferðamenn í gistiþjónustu því hærra gistináttagjald, þannig að greinin stendur vissulega skil á þeim peningum. [[Gripið fram í.]]Þeir fjármunir koma inn til greinarinnar á grundvelli þeirra viðskipta sem menn hafa í ferðaþjónustunni. Á þann hátt má náttúrlega segja að greinin standi sjálf skil á þeim tekjum í ríkissjóð. Ég mundi gjarnan frekar vilja ræða ekki síður hugmyndina um að ferðaþjónustan, eins og aðrir auðlindanýtendur á Íslandi, greiði auðlindagjald, og það var nú meginþunginn í ræðu minni, fyrir að fá að nýta íslenskar náttúruperlur í atvinnuskyni og að þær tekjur mundu þá ásamt tekjum af nýtingu annarra auðlinda verða uppistaða í sjóði sem hægt væri að nýta til samfélagslegra verkefna.
Hæstv. forseti. Ég tók vel eftir því að inntak ræðu hv. þingmanns sneri að auðlindagjaldi í ferðaþjónustu og víst er það áhugaverður vinkill. Ég velti hins vegar fyrir mér framkvæmdinni vegna þess að ef við tökum bara dæmi af einum sjálfstæðum jeppabílstjóra sem hefur tekjur af því að flytja fólk upp á jökla, hvernig ætlum við að reikna auðlindarentuna af því fyrir hann versus þá einhverja aðra sem gera út á aðrar perlur? Ég ætla á hinn bóginn að árétta það sem ég sagði áðan að gistináttagjaldið sem slíkt er ekki gjald ferðaþjónustunnar. Það er gjald á gesti, ekkert öðruvísi en vaskur eins og ég sagði áðan, ég held því að það sé nokkuð klárt. Annað er hitt að nú er gistináttagjaldið, sem upphaflega átti að vera skattur, búið að vera á í um sex ár. Það átti upphaflega að skila 320 milljónum þegar það var reiknað út fyrsta sinni, greiddi þá 80 milljónir, á þessu ári á það að skila 146 milljónum, ef ég man rétt. Við erum hins vegar að tala um að heildarumfang tekna af náttúrupassa, eins og hann er settur upp, gæti numið auðveldlega á bilinu milljarði til einum og hálfum. Ég spyr: Er þingmaðurinn reiðubúinn að framlengja gjald, eins og gistináttagjaldið, sem ekki hefur skilað sér vel, hefur ekki verið að skila því sem til var ætlast? Innheimtan er flókin, telur þingmaðurinn rétt að framlengja slíkt gjald?
Herra forseti. Gistináttagjaldið er gjald fyrir tiltekna afmarkaða þjónustu sem gestir njóta í ferðaþjónustunni og er þar af leiðandi mælikvarði á þau viðskipti sem eru í gangi innan ferðaþjónustunnar. Þannig er hægt að átta sig betur á bæði umfangi ferðaþjónustunnar og að hvaða leyti hún er aflögufær til að veita tekjur inn í ríkissjóð. Náttúrupassinn aftur á móti - þegar farið er að rukka fyrir aðgengi að stöðum, eins og ferðamannastöðum sem eru óskilgreindir raunverulega í þessu frumvarpi og orðið miklu opnara og óljósara hvað við er átt, þá er farið að rukka fyrir allt aðra hluti. Og svo ég svari þingmanninum í stuttu máli: Ég vil leita allra annarra leiða til að fjármagna uppbyggingu ferðamannastaða á Íslandi en að seilast í vasa almennings, Íslendinga sem eru skattgreiðendur og borga skatta og skyldur í þessu samfélagi sem eiga að veita tekjur inn í ríkissjóð og eiga að standa undir samfélagslegum verkefnum. Ég vil leita allra annarra leiða en að seilast í vasa þessara skattgreiðenda til að standa straum af uppbyggingu ferðamannastaða, því að það eru aðrir sem nýta þá ferðamannastaði. Þeir sem nýta ferðamannastaðina eiga, það er mín framtíðarhugsun, að standa straum af uppbyggingu þeirra og koma að samfélagslegri uppbyggingu af því tagi.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það var ósköp gott að heyra ljóðið Fylgd. Það kemur svolítið við kjarnann í manni. Mig langaði aðeins að koma inn í umræðuna sem hv. þingmenn áttu hér á undan mér. Þetta snýst einmitt um að rukka annars vegar einstakling og elta hann uppi eða að rukka í gegnum lögaðila og skila af sér. Það er mjög ólíkt. Það er í sjálfu sér líka mjög sérstakt að sjálfstæðismenn, sem auglýstu fyrir kosningar að þeir ætluðu að lækka skatta og fækka þeim og guð má vita hvað, séu hér að leggja á viðbótarskatta. Það er nú eitt og sér undarlegt. Mig langaði aðeins að velta því upp með hv. þingmanni hvort hún teldi í ljósi þeirra aðferða sem við höfum mátað okkur við - nú er búið að ákveða að tiltekin afþreying innan ferðaþjónustunnar verði virðisaukaskattsskyld - að sá skattur mundi geta runnið í merktan sjóð og hugsanlega farin einhver blönduð leið, hvort ríkið geti komið að því sem slíkur aðili á meðan við erum að ná hér upp innviðauppbyggingu að einhverju leyti af því að ferðaþjónustan hefur jú vaxið mjög hratt, hvort ríkið eigi ekki bara að leggja í púkkið að einhverju leyti til að byrja með. Ég er svo sammála hv. þingmanni hvað varðar auðlindasjóð og að þeir sem bjóða þessa þjónustu greiði í slíkan sjóð. Það er líka tilhugsunin að setja náttúru okkar á markað, eins og ég sagði hér fyrr í dag, að vera gestgjafi í landinu og taka á móti fólki og hugsa fyrst og fremst um að reyna að græða á því.
Herra forseti. Jú, vissulega finnst mér alveg koma til greina að alls kyns afþreying í ferðaþjónustu, flutningar og skutl inn á jökla, ferjanir yfir ár og ýmislegt sem varðar ferðaþjónustuna verði virðisaukaskattsskylt og önnur afþreying. Mér finnst það alla vega leið sem væri nær að ræða í þessu samhengi en þennan náttúrupassa. Mér finnst líka að komugjald gæti komið til greina vegna þess að þá eru þeir a.m.k. undanskildir sem nú þegar greiða skatta og skyldur í íslenskan samfélagssjóð. Aðalatriðið er náttúrlega, eins og ég sagði hér áðan, að mér finnst allar aðrar leiðir en þessi vera það sem við ættum að horfa til. Framtíðarmúsíkin í þessu ætti að vera sú að horfa heildstætt á alla nýtingu náttúruauðlinda og þar á meðal þá sem við köllum ferðaþjónustu.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Mig langar einmitt að velta því upp að það er í rauninni verið að búa til nýtt kerfi fyrir 1,5 milljarða í áætlaðri veltu. Ég held að það sé ekki góður kostur að leggja af stað með nýtt kerfi fyrir svo lágan tekjustofn. Mig langaði aðeins að spyrja þingmanninn um komugjöld sem hún nefndi af því að mér finnst þau hafa verið skrifuð út af borðinu vegna þess að þá færi innanlandsflugið á hliðina. Nú veit ég ekki hvort það er fær leið en ég held að því hafi ekki verið velt upp hér í umræðunni, þó að ég þori ekki að fara með það, hvort hægt sé að setja einhverjar lengdartakmarkanir á flug, þ.e. ef flogið sé X langt þá leggist á gjald. Þar af leiðandi gæti innanlandsflugið sloppið. Svo er auðvitað líka spurning: Getum við skilgreint innanlandsflugið sem almenningssamgöngur og er það þá undanþegið? Ráðherrann hristir höfuðið. Ég er alla vega ekki sannfærð. Mér finnst hún ekki hafa fært fyrir því nein rök innan þingsins að svo sé, annað en bara: Þetta er ekki hægt. Það er ekkert meira um það rætt. Annað sem mig langar að koma inn á er skilgreiningin á ferðamannastöðum. Hér var vitnað í frumvarp sem er líka á dagskrá í dag þar sem ferðamannastaður er skilgreindur. Ég spyr hv. þingmann hvort hún taki undir það með mér að þar komi ekki heldur nægilega skýrt fram hvað í því felst að skilgreina stað sem hefur aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru hans og sögu. Hér er tekið dæmi af sveitarfélaginu Hornafirði, að ef þar yrðu skilgreindir einhverjir ákveðnir ferðamannastaðir þá væri allt sveitarfélagið ferðamannastaður - og hvað? Mér dettur þá í hug ef maður kemur í sveitarfélag og þar er eitthvert ákveðið svæði [[Forseti hringir.]]sem mann langar að sjá, þarf maður þá að borga tiltekna fjárhæð [[Forseti hringir.]]áður en maður fer inn í sveitarfélagið? Það er opnað á allt.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að mér finnst mjög óljóst hvar mörkin liggja vítt og breitt í þessu frumvarpi og skorta mjög á skilgreiningar. Hvað með, eins og nefnt er hér, sveitarfélagið Hornafjörð? Hvað með svæði eins og Hornstrandirnar til dæmis, ætlum við að fara að selja inn á Hornstrandirnar þar sem hefur verið ferðafrelsi fram til þessa o.s.frv.? Ég tek líka undir það með þingmanninum að það gæti verið leið sem mér finnst vel þess virði að hugleiða hvernig við skilgreinum flugsamgöngur á Íslandi. Í reynd er innanlandsflugið almenningssamgöngur eins og nú er háttað í samgöngumálum okkar, ég tala nú ekki um ef við hugsum um Vestfirðina svo ég nefni nú það bannorð hér í samgöngumálum. [[Gripið fram í: Og í samgönguáætlun.]]- Já. Það eru auðvitað ýmsar útfærslur og leiðir færar. Þingmaðurinn nefndi réttilega skilgreiningu á innanlandsfluginu, einhvers konar lengdarskilgreiningar og annað. Ég tek heils hugar undir það. Mér finnst vera ákveðinn ábyrgðarhluti að ætla að setja svona grundvallandi löggjöf sem rýfur ákveðin vé og slítur þennan silfurþráð sem ég var að tala um í sjálfsmynd okkar Íslendinga. Það er svo mikið prinsipprof að setja það að jafn óathuguðu máli og taka um leið áhættuna á því að setja svo margt annað í uppnám og skilgreiningar sem þarf síðan að fara að semja og smíða eftir á til að tjasla og bæta flík sem upphaflega var illa sniðin.
Virðulegi forseti. Frumvarpið sem er til umfjöllunar um náttúrupassa er ekki komið til út af engu. Aðsókn ferðamanna, íslenskra og erlendra, að náttúruperlum á landinu hefur aukist svo mjög undanfarinn áratug að eitthvað hlaut undan að láta. Nú er svo komið að að náttúrunni á sumum vinsælustu áningarstöðunum steðjar nokkur hætta þrátt fyrir sérstakar aðgerðir til þess að taka af sárustu kvölina, ef svo mætti orða. Þessar náttúruperlur eru ýmist í eigu einkaaðila eða ríkisins. Það er þess vegna ánægjulegt að ráðherra hafi látið sig málið varða með jafn einbeittum hætti og eftirfylgni sem þetta frumvarp ber með sér. Ég verð að nefna að mér finnst líka ánægjulegt hvernig ráðherra hefur farið um landið og kynnt þetta frumvarp, eða þá fyrirætlan sína að leggja það fram hér, og hefur hann væntanlega fengið að heyra ýmis sjónarmið á þeim ferðalögum. Hæstv. ráðherra leggur hér til eina lausn í málinu, með því að selja öllum sem það vilja náttúrupassa, aðgang að tilteknum ferðamannastöðum. Á þetta virðast sumir ekki geta fallist en ég verð þó að segja að sú andstaða er studd margvíslegum rökum og er mistilfinningaþrungin eða rökrétt jafnvel. Mig langar af því tilefni að nefna hagsmunasamtök í ferðaþjónustu, sem hafa auðvitað látið sig málið varða. Ég tek sérstaklega fram, þó að ég eigi ekki að þurfa að gera það, að ég tel afar brýnt að fá fram afstöðu þeirra sem helst til þekkja í viðeigandi málaflokkum og það á að sjálfsögðu líka við í þessu máli. Ég verð að segja að mér hafa fundist viðbrögð þeirra sem menn hefðu kannski helst horft til, hagsmunasamtaka í ferðaþjónustu, ansi furðuleg og því miður verð ég að segja ótrúverðug. Mér hefur þótt andstaða þeirra og tillögur bera merki tilviljanakenndrar afstöðu og bera þess merki hverjir sitja þar í stjórnum á hverjum tíma. Samtökin lögðu á sínum tíma til gistináttagjald. Á einhverjum tímapunkti var það sjónarmið haft uppi að svokölluð komugjöld væru æskilegri en gistináttagjaldið og jafnvel það fyrirkomulag sem hér er lagt til. Því hefur verið haldið fram að þetta sé skattlagning á náttúruunnendur og það má alveg segja það, það má alveg halda því fram. Ég tel þó rétt að draga fram að þetta er fráleitt eina skattlagningin á náttúruauðlindir. Ég tek sem dæmi bensínkostnað sem menn þurfa að leggja út í, bensín er skattlagt hér úr hófi fram. Auðvitað er það skattlagning á ferðalög innan lands. Það er stór ákvörðun fyrir fjölskyldu í Reykjavík að heimsækja Dimmuborgir, það er stór ákvörðun og það er einkum vegna skattlagningar, ferðakostnaðar. Ég vil líka benda á að gjaldtaka af náttúruperlum eða tilteknum ferðamannastöðum hefur verið heimil í mörg ár samkvæmt nokkrum tilteknum lögum. Ég tek sem dæmi lög um Vatnajökulsþjóðgarð. Þar er heimild til gjaldtöku, ekki aðeins til gjaldtöku vegna veittrar þjónustu heldur er þar beinlínis kveðið á um að heimilt sé að taka gjald fyrir aðgang að svæðinu. Og talandi um Vatnajökulsþjóðgarð, reksturinn á þeim þjóðgarði kostar fjögurra manna fjölskyldu á Íslandi 4 þús. kr. á ári. Í lögum um Þingvallaþjóðgarð er líka heimild til gjaldtöku. Það er að vísu einungis vegna veittrar þjónustu. Það er reyndar gert, það er rukkað fyrir tjaldsvæði þar, þar er þjónustumiðstöð í gangi sem væntanlega skilar tekjum inn í þjóðgarðinn, án þess að ég þekki það. Það er óþarfi að ræða þetta mál eins og stórkostlegt nýmæli sé á ferð. Ég átti von á því að hér færi fram frekari umræða hjá þeim sem hafa lýst yfir andstöðu við þetta mál um æskilegri leiðir, tillögur að öðru fyrirkomulagi. En því hefur ekki verið að heilsa, finnst mér, þrátt fyrir að þetta mál, eins og fram hefur komið, hafi verið til umræðu núna markvisst í tvö ár og auðvitað mun lengur. Þessi umræða á því ekki að koma neinum á óvart. Ég ætla svo sem ekki að gera afstöðu annarra manna að umtalsefni heldur lýsa afstöðu minni, vegna þess að ég hef sjálf efasemdir í þessu máli af nokkrum ástæðum sem ég skal fara yfir. Það er einkum það að mér þykir nokkuð skorta á sveigjanleika í því kerfi sem lagt er til. Þar af leiðandi óttast ég að þetta leiði ekki til hagkvæmustu lausnarinnar á rekstri ferðastaðanna. Ég nefni það að í 1. gr. frumvarpsins er vikið að markmiði laganna sem er að vernda náttúru Íslands með nauðsynlegri uppbyggingu, viðhaldi og verndun ferðamannastaða. Ég velti því fyrir mér hvort þetta fyrirkomulag nái þeim tilgangi að vernda ferðamannastaðina að því leyti að hér er nokkurs konar „ein fyrir alla“-lausn. Lagt er til eitt gjald sem veitir aðgang að öllum ferðamannastöðum, allt árið um kring. Við vitum það hins vegar að ferðamannastaðir eru misvinsælir og ágangur er mismikill eftir því hvaða tíma á árinu við lítum til. Þetta finnst mér orka tvímælis, það er kannski hægt að finna einhverja lausn á því. Mér finnst það einnig orka tvímælis að hinir svokölluðu fyrir fram greindu ferðamannastaðir séu ekki skilgreindir í frumvarpinu heldur er vísað til lista sem Ferðamálastofa skal á hverjum tíma halda úti, uppfærðum og aðgengilegum, og þar skuli listaðir þessir staðir í eigu ríkisins en einnig staðir í eigu einkaaðila sem er boðið upp á að taka þátt í þessu fyrirkomulagi. Þetta tel ég óheppilegt, svo ekki sé fastar kveðið að orði, í öllu falli hvað varðar staði í eigu ríkisins. Hér er það alltaf nefnt að menn viti hvaða staðir þetta eru. Nú kann að vera að ég sé ekki betur að mér í landafræðinni en það en ég veit ekki hvaða 10–12 staðir þetta eru nákvæmlega. Ég teldi því fara betur á því að þetta lægi skýrt fyrir. Menn hafa rætt um ferðamenn og tekjur af þeim og hafa, eins og ég kom inn á í upphafi ræðu minnar, nefnt gistináttagjaldið sem fullbrúklegt í þeim tilgangi að halda ferðamannastöðum við. Ég hef reyndar alltaf furðað mig á því af hverju er ekki byrjað á því að leggja fullan virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan hefur verið undanþegin virðisaukaskatti áratugum saman með alls kyns undanþágum sem ekki nokkur maður getur hent reiður á í fljótu bragði. Nýverið var virðisaukaskattur lagður á hótelgistingu í lægra þrep. Mér fannst það orka tvímælis að hótelgistingin færi ekki strax í efra þrepið, þannig að þeir eru svo sem ekki fullnýttir, tekjumöguleikar af erlendum ferðamönnum, ef út í það er farið. Ég vil hins vegar benda þeim á það sem nefna neysluskattana hér að erlendir ferðamenn koma hingað og kaupa lopapeysur og hvað annað og fá endurgreiddan virðisaukaskattinn af þeim vörum. Gistimáttagjaldið hefur hins vegar verið þungt í vöfum, einkum fyrir lítil fyrirtæki í ferðaþjónustu. Þegar það var lagt á með skömmum fyrirvara þurftu lítil gistiheimili og lítil fyrirtæki í ferðaþjónustu að fara að fjárfesta sérstaklega í einhverjum tölvukerfum. Þetta er tæknilega oft flókið fyrir minni aðila og ákaflega ógagnsætt, að ég tali nú ekki um hvað undankomuleiðirnar eru margar frá gistináttagjaldinu. Komugjaldið finnst mér alveg með ólíkindum, að menn skuli leggja það til að ræða hér komugjald, þeir hinir sömu sem sjá ofsjónum yfir því að Íslendingar þurfi að greiða fyrir það að horfa og nýta útsýnispalla á náttúruperlum, þeir hinir sömu leggja til komugjald, að maður sem fer í sumarfrí til útlanda eða vinnuferð þurfi að greiða sérstakan aðgang að því að koma til landsins. Mér finnst alveg með ólíkindum að menn skuli leggja það til. Andstæðingum þessa frumvarps hættir til að líta á fyrirtæki í ferðaþjónustu sem einhvers konar arðránsfyrirtæki, gróðamaskínur. Það er svolítið talað um það þannig og eins og ferðaþjónustan bíði í ofvæni eftir því að fá að taka gjald af ferðamönnum á vel sóttum ferðamannastöðum. Þróun ferðaþjónustu lýtur hins vegar ekki að gjaldtöku heldur að rekstri og ég veit að ferðaþjónustan horfir miklu frekar til þess að bjóða upp á þjónustu á fjölsóttum ferðamannastöðum og hafa þannig tekjur. Og landeigendur, sem búa svo vel að hafa í sinni umsjón áhugaverða ferðamannastaði, óska frekar eftir því að bjóða upp á þjónustu og selja þjónustu og veita þjónustu og hafa þannig tekjur af ferðamönnum. Það er jákvætt. Ég óttast að fyrirkomulag sem þetta, þessi náttúrupassi, dragi örlítið úr þeirri þróun, þ.e. að einkaaðilar láti mögulega reka á reiðanum í þjónustu en bíði þess í stað nánast með útréttar hendur eftir næstu úthlutun úr náttúrupassasjóðnum. Og vel að merkja hefur sjóðurinn sjálfur, að mínu mati, yfirbragð of mikillar miðstýringar. Ég hef þess vegna viljað halda því til haga að gjaldtaka af ferðamönnum á vinsælum ferðamannastöðum er möguleg á margvíslegan hátt annan en með beinni gjaldtöku við inngang á útsýnispallinn. Mér hefur þótt frekar skorta á það en hitt að boðið sé upp á þjónustu, veitingaaðstöðu, leiðsögn um svæðið og annað þess háttar sem hægt er að fjármagna með uppbyggingu á ferðamannastöðum. Ég hef hins vegar fullan skilning á því að frumvarp sem þetta sé komið fram. Ég held að það hafi aðeins verið tímaspursmál hvenær gripið yrði til einhverrar svona aðgerðar vegna þess að það er, og ég held að það séu allir sammála um, brýn nauðsyn á að huga að þeim málum. Ég hlakka til að heyra frekari umræður um útfærsluna á þessu og ef menn eru ósammála þessari leið, hvaða aðrar leiðir þeir leggi þá til, raunhæfar leiðir sem menn telja ekki jafn íþyngjandi eða of miðstýrðar eða of flóknar. Ef menn hafi einhverjar aðrar lausnir er auðvitað vettvangur til þess að koma með þær fyrr en síðar.
Virðulegur forseti. Ég vil biðja hv. 1. þm. Reykv. s. að tala skýrar um það hvort hún styður fram komna tillögu eða hvort hún telur að hún komi ekki til greina. Hv. þingmaður hefur getið sér orð fyrir að tala fyrir sjónarmiðum um frjálshyggju og ég hefði við fyrstu sýn haldið að sjónarmið um frelsi einstaklingsins hlytu að varna því að þingmaðurinn gæti stutt það að ríkisvaldið meinaði einstaklingum frjálsa för um land sitt umfram það sem einkaeignarrétturinn takmarkar, og hvað þá að ríkið væri með einhvers konar skattheimtu af frjálsri för manna eins og hér er gert ráð fyrir. Ég vil sérstaklega spyrja hv. þingmann um eftirlitsþáttinn. Ráðherrann sagði í morgun að við þekktum þetta fyrirkomulag eftirlits, þetta væri eins og stöðumælaverðirnir í póstnúmeri hv. þingmanns, 101 Reykjavík. Finnst hv. þingmanni það góð hugmynd að flytja stöðumælaverðina út úr póstnúmeri 101 og hafa þá úti um allar koppagrundir? Er það í samræmi við sjónarmið hv. þingmanns um frjálshyggju að hér eigi að vera eftirlitssveitir á vegum ríkisins að fylgjast með ferðum einstaklinga um náttúru landsins og reyna að standa þá að verki við skoða náttúru landsins? Og hvað telur hv. þingmaður að eigi að gera við einstakling sem til að mynda neitar að greiða þetta gjald, eins og einn ágætur kollegi okkar, þingmaður, hefur þegar lýst yfir að hann muni gera? Telur þingmaðurinn að það komi til greina að svipta fólk eignum sínum fyrir það að gangast ekki undir þessa gjaldtöku ríkisins eða hvernig telur þingmaðurinn að framfylgja eigi sektarákvæðum í frumvarpinu?
Virðulegi forseti. Það kemur fram í lögunum hvernig fer geti menn ekki framvísað hinum svonefnda náttúrupassa. Lögð er á sekt og hún er aðfararhæf. Það er ekki flókið að framfylgja því og þingmaðurinn skilur nú hvað átt er við með aðfararhæfri sekt. Það er ekkert nýmæli í þessum lögum. Hvað stöðumælana varðar og hvort þetta verði til þess að þeim fækki í 101 ættum við hv. þingmaður auðvitað að fagna, en því er kannski ekki að heilsa. En ég hef haft í huga marga ferðamannastaði þar sem menn koma til þess að leggja bílum sínum og fara í gönguferð: Hví eru ekki settir upp stöðumælar þar? Af hverju eru einungis stöðumælar í miðbænum en ekki á stöðum þar sem menn leggja, og jafnvel heilu rúturnar, í marga klukkutíma? Ég sé ekkert því til fyrirstöðu og að sjálfsögðu er eftirliti með því háttað eins og öðru eftirliti og menn þurfa ekki að gera það tortryggilegt. Hér er lögum framfylgt. Ég verð að segja að mér finnst það í hæsta máta óeðlilegt þegar hv. þingmenn lýsa því yfir að þeir ætli ekki að hlíta lögum. Hvað mætti ég segja, sem hef barist hérna gegn öllum skattahækkunum síðustu stjórnar, bensínskattinum, sem ég hef margoft rætt hér? Á ég að hætta að borga þessa skatta? Það er auðvitað ekki sæmandi þingmönnum að tala svona. Hvað varðar þá frjálshyggju sem ég aðhyllist þá þekkir hv. þingmaður að ég tel að eignarrétturinn veiti eigendum heimild, eiganda jarðar á hverjum tíma, til að útfæra aðgang að sínu landi eins og hann vill. Ríkið er þar engin undantekning. Ríkið getur farið þessa leið, það getur farið aðrar leiðir, eins og ég hef bent á, en það er ekkert annað en eðlilegt að eigendur jarða [[Forseti hringir.]]hafi forræði yfir eignum sínum.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þingmanni að ég held að það komi fyllilega til greina að rukka fyrir afnot af bílastæðum víðar en í 101. En þekkir hv. þingmaður dæmi þess að eitthvert þjóðríki geri út eftirlitssveitir með því hvort borgarar viðkomandi lands skoða náttúru þess, einhvers konar náttúruvarðsveitir með sektarheimildir sem síðan geti, ef sektirnar eru ekki greiddar, svipt einstaklinga eignum sínum vegna krafna ríkisins um skattheimtu af frjálsri för fólks um almannaeign og náttúruperlur? Eru þess dæmi að menn hafi gengið svo langt í ríkisafskiptum og í því að takmarka frjálsa för einstaklinga um land sitt?
Virðulegi forseti. Ef sá sem ekki getur framvísað náttúrupassa þar sem honum er gert skylt að vera með náttúrupassa og ef sá hinn sami á ekki meira 15 þús. kr. í hreinum eignum, já, þá verður hann eignalaus samkvæmt þessu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 15 þús. kr. sekt, sem er aðfararhæf, þetta er eins og fyrir umferðarlagabrot eða töluvert lægra, held ég, en flest umferðarlagabrot. Hvað varðar dæmi frá öðrum ríkjum er í Bandaríkjunum Yosemite-dalurinn og Grand Canyon, það þarf að greiða aðgangseyri að þeim görðum. Sjálf hef ég verið í garði og ekki einu sinni í garði heldur við þjóðveg í Argentínu þar sem ég var rukkuð um aðgang að hellaskoðun. Þar voru verðir sem voru svo valdsmannslegir að þeir litu út fyrir að vera opinberir starfsmenn. Ég held að þetta komi engum á óvart af því að það er alþekkt úti um allan heim að rukka fyrir aðgang að náttúruperlum í eigu ríkisins og einkaaðila.
Hæstv. forseti. Mér heyrist ég og hv. þm. Sigríður Andersen vera ósammála þegar kemur að almannaréttinum og gildi hans fyrir okkur sem búum í þessu landi. Hv. þingmaður segir að hún geti ekki bent á þessa 10–12 ferðamannastaði sem hæstv. ráðherra segir að eigi að vera undir hvað varðar gjaldskyldu náttúrupassans. Ég verð að vera sammála því að ég átta mig heldur ekki alveg á því hvaða 10–12 staðir þetta eru. Er það réttur skilningur hjá mér að hv. þingmaður telji það nánast aukaatriði vegna þess að almannarétturinn skipti ekki máli og þess vegna sé bara allt í lagi að innheimta gjald fyrir náttúrupassann eins og á að gera samkvæmt þessu frumvarpi? Mér finnst skilningur á því sem hv. þingmenn eru að tala um í því efni vera grundvallaratriði fyrir umræðuna sem á eftir kemur svo að við séum hérna að tala um sama hlutinn. Mig langar að biðja hv. þingmann um að fara aðeins betur yfir þetta. Skiptir almannarétturinn máli, hans langa saga eða erum við til í að kasta honum út um gluggann til þess að fara í þessa innheimtu?
Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður og ég séum ósammála um nokkurn skapaðan hlut í þessu máli, það á bara eftir að koma í ljós. Hvað almannaréttinn varðar hins vegar þá er alveg ljóst að það er ekki verið að ganga á hann á nokkurn hátt. Hæstv. ráðherra lýsti því í framsögu sinni að þetta skerti ekki rétt manna til að fara í berjamó, fara á rjúpu og hvað það nú er sem menn gera á annarra manna löndum eða í þjóðlendum. Það er ekki verið að raska með þessu frumvarpi þeim rétti. Ég er hlynnt almannaréttinum. Ég er alveg sammála því að menn geti farið um ógirt land án þess að skemma nokkurn skapaðan hlut, eins og hefur verið og enginn hefur nokkurn tíma gert ágreining um hér á landi. Almannarétturinn hefur hins vegar verið skertur, það hefur komið fyrir. Það hefur þurft að gera það út af náttúruverndarsjónarmiðum. Það hafa komið rigningar á ýmsum stöðum og vinsælir ferðamannastaðir hafa verið lokaðir um lengri eða skemmri tíma til þess að vernda náttúruna. Þetta frumvarp felur ekki í sér neina skerðingu á almannarétti. Eins og ég tók fram í máli mínu þá tel ég nauðsynlegt að skýrt sé kveðið á um það hvaða staðir eigi að falla undir þennan náttúrupassa í lögum, að það sé ekki bara á einhverjum lista hjá einhverri stofnun úti í bæ. Ég teldi að það væri meiri bragur að því. Ég ætla ekki að fullyrða á þessu stigi hvort ég telji þurfa einhvers konar stjórnarskrárbundna skyldu sem mundi kveða fastar að orði um það, en ég tel í öllu falli brag að því að tiltaka hvaða staðir þetta eru í frumvarpinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég held að það sé alveg ljóst að við lítum almannaréttinn svolítið ólíkum augum og túlkum hann greinilega með dálítið ólíkum hætti. Minn skilningur er sá að almannarétturinn eigi í raun að ná til alls landsins. Vissulega eru dæmi ákveðnar takmarkanir í þjóðgörðum. Ég tel hér vera um annars konar mál að ræða. Það er annað sem mig langar að inna hv. þingmanninn eftir. Burt séð frá öllum ágreiningi um almannarétt er ég sammála því sem kom fram í máli hv. þingmanns um efasemdir um hvort þetta frumvarp næði tilætluðum árangri til verndar eða uppbyggingar ferðamannastaða. Þess vegna langar mig að spyrja þingmanninn: Hversu vel heldurðu að þessi innheimta muni ganga praktískt séð? [[Forseti hringir.]]Mun okkur takast með þessu frumvarpi að ná í peninga til að byggja upp [[Forseti hringir.]]þá innviði sem ég held að við séum sammála [[Forseti hringir.]]um að þurfi að gera?
Virðulegur forseti. Ég skil ekki hvað hv. þingmaður er að fara. Það hefur ekkert komið fram í máli hennar eða mínu, að mínu mati, sem segir að við séum ósammála um almannaréttinn og stöðu hans hér á landi í fortíð eða til framtíðar. Allt að einu, hv. þingmaður spyr hér um að hvaða marki þetta geti stuðlað að … [[Gripið fram í.]]Hversu?
Líklegt að …
- Hversu líklegt sé að þetta fyrirkomulag verði til þess að standa undir verndun og viðhaldi á ferðamannastöðum. Ég held að innheimta á þessum náttúrupassa muni ganga mjög vel vegna þess að gert er ráð fyrir að allir útlendingar kaupi hann. Ég geng út frá því að erlendir ferðamenn sem koma hingað - ég þekki þá ekki að öðru en að þeir séu jafnvel löghlýðnari en þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað og lýst því fyrir fram yfir að þeir ætli ekki að hlýða lögum. Það finnst engum útlendum manni tiltökumál að greiða aðgang að náttúruperlum, þ.e. þeir sem ætla sér í slíkar ferðir, [[Forseti hringir.]]þannig að ég hef engar áhyggjur af öðru en að [[Forseti hringir.]]þeir muni kaupa svona passa.
Herra forseti. Hv. þingmaður hefur verið þekkt að því að vera með munninn fullan af frelsi, ég hef oft verið henni sammála um það. Þess vegna finnst mér hún tala heldur kuldalega um þá frelsisskerðingu sem auðvitað felst í frumvarpinu. Það er ekki hægt fyrir hv. þingmann að beita þeim rökum að tímabundið hafi stundum þurft að loka ferðamannastöðum og það hafi verið skerðing á frelsinu. Þarna er verið að tala um allsherjarskerðingu, menn þurfa, til þess að njóta náttúrunnar, að greiða fyrir það. Ég er fullkomlega ósammála því viðhorfi hv. þingmanns. Að öðru leyti, og kemur kannski mörgum á óvart, er ég sammála mjög mörgu sem hv. þingmaður sagði. Ég er til dæmis sammála þeirri gagnrýni sem mér fannst vera nokkuð skörp á frumvarpið. Hv. þingmaður benti meðal annars á að það væri óskýrt um lykilatriði. Hvað kallar hv. þingmaður það þegar lykilplagg er óskýrt? Við mundum kalla það handarbakavinnu, en ég er ekkert að biðja hv. þingmann um að taka undir með mér um það. Hv. þingmaður hefur líka margsinnis í ræðu og riti talað um að nauðsynlegt sé þegar menn ræða umbúnað atvinnugreina að hlusta á þær sjálfar. Hv. þingmaður spurði hér einn annan þingmann: Hvaða viljið þið þá í staðinn, þið verðið þá að koma með stefnu? Hvað með að hlusta á atvinnulífið? Hvað með að hlusta á greinina sem er undir í þessu máli? Hún hefur skýra stefnu um þetta. Hún vill að meginhluta til taka þessa peninga í gegnum gistináttagjald. Ég tel að það sé vel mögulegt og færð hafa verið rök fyrir því af öðrum hv. þingmanni. Hv. þingmaður sagði að það væri tafsamt. Það er hægt að leiðrétta þetta, það er hægt að gera það. Sömuleiðis er ég henni sammála um að það sé sjálfsagt að taka gjald fyrir veitta þjónustu og beina á ferðamannastöðum, eins og t.d. aðgang að salernum, aðgang að bílastæðum. Ég er alveg reiðubúinn til þess að samþykkja slíkt. En að öðru leyti get ég ekki annað séð en að hér sé um skerðingu á almannaréttinum að ræða og mér fannst það kaldranalegt hjá hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]að segja: Ja, þá verður ykkur bara stungið í fangelsi. Það getur vel verið að erlendir ferðamenn verði ákaflega löghlýðnir í þessum efnum. [[Forseti hringir.]]En ég held að það verði þúsundir Íslendinga sem ekki muni hlíta þessu, vegna þess að menn líta á þetta [[Forseti hringir.]]sem helgan rétt sem hefur verið til staðar allt frá því að land var numið.
Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum trúlega ósammála um grundvallaratriði í þessu máli, sem er það hverjir eigi að borga viðhald og uppbyggingu á ferðamannastöðum. Hverjir eiga að gera það? Eiga íslenskir skattgreiðendur að gera það eða eiga þeir, allir sem einn, íslenskir skattgreiðendur og líka þeir sem aldrei fara og njóta, að borga fyrir 1 milljón ferðamanna, 2 milljónir ferðamanna, útlendinga sem koma hingað? Það er sjónarmið. Sumir hv. þingmenn hafa þetta sjónarmið. [[Gripið fram í.]]Ég er ekki sammála því. Frægir staðir, Gullfoss og Geysir, væru ekki aðgengilegir, þar væri ekki opinn aðgangur nema af því að uppbygging hefur farið fram þar. Það væri enginn opinber aðgangur. Það væri búið að loka með sama hætti og það er lokað þegar rignir í Dimmuborgum. Það væri sama aðgengi þar - ekkert. Þetta er því spurning um það hvort menn vilji hafa aðgengi eða ekkert aðgengi að þessum stöðum, ef menn á annað borð vilja vernda náttúruna. Það getur vel verið að einhverjum hugnist það að hafa svo náttúrlega náttúru að hún eigi að fá að þróast með ágangi manna og það megi traðka niður umhverfið í kringum fossa og annað. Það er auðvitað sjónarmið. Ég tel hins vegar að til þess að hægt sé að ná sátt í svona máli þurfi að hugsa þetta þannig að það sé aðgengi að ferðamannastöðum allt árið fyrir alla. Það verður ekki öðruvísi gert en að þeir borgi sem þangað fara, á þessa staði, og það sé ekki tekið endalaust úr vösum skattgreiðenda, sem fyrir utan það hafa ekki bolmagn til þess að bera þennan kostnað. Íslenskir skattgreiðendur hafa ekki bolmagn til þess að bera þennan kostnað.
Herra forseti. Hv. þingmaður spurði: Hver á að borga? Svarið við því liggur í ræðu hennar áðan. Hv. þingmaður kom þar með fínar hugmyndir sem hægt er að vinna úr, fólust í því að greinin ætti t.d. að greiða það í gegnum virðisaukaskatt. Ég skildi mál hv. þingmanns þannig að hún teldi eðlilegt að þessi grein, sem vissulega er ekki lengur fiðraður ungi heldur fugl sem er kominn með flugfjaðrir og hefur tekið flugið, mundi til jafns við aðrar atvinnugreinar í framtíðinni greiða virðisaukaskatt. Það er sjónarmið, það er ein leið. Miklu betri leið en sú sem hér er farin. Það sem skiptir máli, finnst mér, er að við hlustum á atvinnugreinina. Hvað vill hún? Við vitum að minnsta kosti hvað hún vill ekki. Hún vill ekki reisupassa hæstv. ráðherra. Hún vill að uppistöðu til fara leið gistináttagjaldsins. Þegar hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni í morgun að 17 aðilar hefðu mótmælt yfirlýsingu SAF á sínum tíma þá var það rétt hjá henni. [[Forseti hringir.]]En þeir vildu ekki reisupassann. Þeir vildu taka upp komugjald. En ég er sammála afstöðu hv. þingmanns í því efni líka.
Virðulegi forseti. Atvinnugreinin, hvað vill atvinnugreinin? Ég spyr bara, hvað vill atvinnugreinin? Hún hefur hringlað til hægri og vinstri í þeim efnum. Hún hefur nefnt gistináttagjald og hún hefur nefnt komugjald, hún hefur nefnt allt sem ekki snýr að henni sjálfri á þeirri stundu þegar hún nefnir það. Því miður er það þannig. Auðvitað vill enginn borga þetta. Auðvitað vilja rútubílstjórarnir ekki borga aðganginn, auðvitað vilja hótelin ekki borga gistináttagjaldið, auðvitað vilja flugfélögin ekki borga komugjaldið. Auðvitað er það þannig. Eina leiðin til þess að leysa málið, án þess að það verði eitthvert laga- eða tæknilegt úrvinnsluatriði, er að þeir borgi sem njóti. Það er ekkert flóknara. Gistináttagjaldið þyrfti náttúrlega að margfaldast. Menn nefndu 100 kr. hér, það þarf auðvitað að margfalda gjaldið ef það ætti að standa undir þessu. Það leggst á menn sem koma hingað og gista eina nótt í Reykjavík, í 101. Það leggst á Íslendinga, alla landsbyggðina, fólkið sem kemur hingað til Reykjavíkur og dvelur á hótelum. Á það að borga þetta? Þetta er í raun ekki málefnalegt innlegg í þessa umræðu að ætla að velta kostnaðinum [[Forseti hringir.]]á eina atvinnugrein. Spurðu frekar: Hvað þá vill öll atvinnugreinin?
Forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að segja að ég er ekki hlynnt þessari leið, ég er ekki hlynnt náttúrupassa. Ég er ekki hlynnt skyndilausnum eða lausnum sem fela í sér hærra gistináttagjald eða komugjöld eða eitthvað í þá veru. Ég er aftur á móti hlynnt því að við notum þann virðisauka sem við fáum út af auknum fjölda ferðamanna í sameiginlega sjóði okkar og afmörkum tekjustofn í uppbyggingu á ferðamannastöðum. Í raun og veru skil ég ekki af hverju ekki hafa verið gerðar nauðsynlegar endurbætur og farið í uppbyggingu á ferðamannastöðum miðað við þann aukna fjölda ferðamanna sem hér hefur komið og með þeirri aukningu höfum við fengið mikið af peningum í okkar matarbú, okkar sameiginlegu sjóði. Ég vara við því að búa til enn einn sérskattinn, því að þetta er bara skattur og ekkert annað og við skulum bara kalla hlutina réttum nöfnum. Þetta er náttúruskattur sem kemur mér verulega á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn skuli leggja til. Mér finnst að það væri í raun og veru alls enginn álitshnekkir fyrir hæstv. ráðherra að taka við breytingum á frumvarpinu þar sem lögð væri til önnur leið. Þessi önnur leið er langeinföldust, og ég veit að t.d. Sjálfstæðisflokkurinn er mjög hlynntur einföldu skattkerfi, og því finnst mér mjög skrýtið að Sjálfstæðisflokkurinn leggi þetta fram. Það er ekki í samræmi við grunnstefnu Sjálfstæðisflokksins. Þess vegna kom mér á óvart þegar því var haldið til streitu að fara þessa leið þrátt fyrir að þetta væri alls ekki sú leið sem varð ofan á í skoðanakönnun sem gerð var hjá aðalhagsmunaðilanum, félagi aðila í ferðaþjónustu. Þetta var að mig minnir annaðhvort næstsíðasti eða síðasti kosturinn af þeim sem voru valdir í þeirri skoðanakönnun. Ég er persónulega mjög hlynnt einföldun, t.d. á skattkerfinu og það eru Píratar almennt séð. Þess vegna viljum við endilega hvetja Sjálfstæðisflokkinn til þess að endurskoða afstöðu sína í þessu máli. Það er líka annað sem mér finnst ákaflega undarlegt í þessari tillögu, og ekki hefur verið hægt að útskýra það fyrir mér eða öðrum sem hér búa hvernig framkvæmd náttúrupassans á að vera. Talað var um að það eigi að hafa náttúruverði, og mér finnst með ólíkindum að við sem höfum barist fyrir friðhelgi einkalífs, þar á meðal hv. þm. Pétur H. Blöndal, skulum þurfa að kljást við að friðhelgi okkar verði rofin með því að einhverjir aðilar verði vappandi úti um grænar grundir að fylgjast með því hvert við séum að fara á landinu. Síðan er það framkvæmd sekta. Á það að vera þannig að hægt sé að gera fólk eignalaust ef það neitar að borga fyrir að fá að upplifa það sem forfeður okkar hafa barist fyrir og þótt sjálfsagt mál, sem er almannarétturinn? Á fólk kannski að missa húsið ofan af sér út af því að það tekur ekki þátt í þessum gjörningi, þessum nýja skatti sjálfstæðismanna? Það er annað sem mér finnst líka dálítið athyglisvert við þetta mál allt saman, en svo virðist sem að það sé jafnvel ekki meiri hluti fyrir því á Alþingi. Það sem maður upplifir, ef ég tala bara hreint út, er að þetta sé málamyndagjörningur, maður finnur það, út af því að málið var komið mjög langt í ráðuneytinu. Maður finnur að hæstv. ráðherra er ekki endilega með hjartað í þessu, þetta er ekki baráttumál. Ég þekki ágætlega til hv. þingmanns og hæstv. ráðherra eftir að hafa verið á Alþingi með þingmanninum í hartnær sex ár og ég veit hvenær þingmaðurinn hefur baráttuhug í málum. Þetta er greinilega ekki eitt af þeim málum, það er alveg augljóst. Það er því hálfur hugur í þessu og ég held að við ættum kannski ekki að hafa miklar áhyggjur, ég treysti því að nefndin sem fær þetta til umfjöllunar muni gera þær nauðsynlegu breytingar á frumvarpinu sem til þarf. Kannski mun þetta hreinlega fá að lognast út af og deyja í nefnd eins og mörg ónýt mál sem hér er mælt fyrir, sum mál fá að deyja ákveðnum líknardauða í nefndum. Ég held að farsælast væri að þetta fengi þannig líknardauða, af því að málið er þess eðlis að enginn sem ég þekki, ekki nokkur maður getur sagt það við mig af heilum hug að hann sé hlynntur því að við þurfum að borga fyrir að njóta náttúrunnar. Ég fer oft á Þingvelli, ég fer fjallabaksleiðina á Þingvelli, langa göngustíginn sem er ekki túristagöngustígurinn. Verða þá einhverjir verðir þar þegar maður kemur upp á stíginn? Það er búið að búa til gangstíg þarna þegar maður er búinn að labba svolitla stund, ég fer oft þangað í berjamó og tek son minn með mér. Þurfum við þá að passa að stíga ekki upp á gangstíginn eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir benti á? Ég skil ekki hvernig á að vera hægt að framkvæma þetta, ég skil það ekki. Verða verðir á öllum göngustígum landsins í náttúrunni sem fylgjast með því að enginn gangi nú eftir stígunum án þess að borga fyrir það? Mér finnst þetta vera versta leiðin. Ég verð að viðurkenna að fyrst þegar verið var að tala um náttúrupassa að þá skoðaði ég málið og athugaði hvort það væri eitthvert vit í þessu. Og eftir því sem maður heyrði meira um hvað það væri ómögulegt að framkvæma þetta án þess að brjóta hreinlega á grundvallartilfinningunni fyrir því að búa á Íslandi, á þeim grundvallarmannréttindum að geta farið út í náttúruna og verið í friði, fengið að vera hluti af þeirri náttúru án þess að þurfa að óttast það að einhver kæmi með posa eða eitthvað, þá sannfærðist ég um að þetta væri slæm leið. Ég veit ekki hvernig þeir ætla að gera þetta. Verða þeir með skanna? Hvernig á að framkvæma þetta, verða menn með skanna til að tékka á þessu og verður fylgst með manni? Já, hún Birgitta fór á Þingvelli, og svo fór hún út á Snæfellsnes og aftur í Almannagjá og svo fór hún hingað og þangað. Hvernig verður þetta? Og hvað ef fólk neitar að taka þátt í þessari vitleysu? Mér þætti mjög gott að fá svör við því, ég sé að það eru einhverjir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa beðið um að koma í andsvör við mig, og mér þætti mjög gott ef þeir gætu svarað því. Ég ætla til dæmis ekki að taka þátt í þessu, ég bara ætla ekki að taka þátt í þessari vitleysu og ég veit að mjög margir aðrir Íslendingar ætla ekki að taka þátt í þessari vitleysu. Og ef lög eru svo vond að þau misbjóða meginþorra þjóðarinnar þá er ekkert sem segir að þingmenn eða þjóðin eigi að fylgja þeim. Ef svona ónýt lög yrðu sett væri grafið undan trúverðugleika lagasetningar í landinu, það er ljóst. Og það kemur mér á óvart að íhaldsmenn séu hlynntir því. Ég tek undir þá umræðu sem hér hefur komið fram um að það er sorglegt að hér hafi ekki verið settur á fót auðlindasjóður. En maður getur lært af mistökum fortíðarinnar og stofnað slíkan sjóð, t.d. með því að afmarka tekjustofninn sem kemur í gegnum virðisaukann sem við fáum út af mikilli aukningu ferðamanna. Ég er alveg sammála því að hér hefur ríkt sinnuleysi gagnvart uppbyggingu á ferðamannastöðum, ég hef djúpstæðar áhyggjur af því og þetta er skammarlegt og ég skammast mín fyrir ástandið. Ég hitti mjög mikið af fólki sem kemur hingað til lands og maður reynir að vísa því eitthvert annað en á þessa helstu staði, því að þeir eru orðnir þannig að þeir anna ekki eftirspurn. Ég tek undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Rósu Bjarkar Bynjólfsdóttur að það skortir alvarlega skýra framtíðarsýn um hvert við stefnum í þessum málaflokki. Það hafa verið ýmsar pælingar um að best væri að fá bara ríka ferðamenn sem eyða miklu á tilteknum stöðum. En það gleymist oft að gríðarlega mikill fjöldi af ferðafólki kemur bara til Reykjavíkur, kemur bara á tónlistarhátíðir og kynnir sér menningu landsins og stoppar bara stutt við. Þeir koma líka með peninga í sameiginlega sjóði okkar. Hvernig á að vera hægt að réttlæta það að taka fjármuni af hverjum einasta Íslendingi, sem er þó ekki meira en 1 milljarður samkvæmt því sem hér hefur komið fram, 1 milljarður? Og hvað ætli þessi framkvæmd muni kosta? Hvað mun þetta kosta? Hefur það verið reiknað út? Hvað á að fá marga verði? Hvar eiga þeir að vera? Ég gúgglaði áðan „Ísland“ og „ljóð“ rétt áðan og fann ljómandi fínt ljóð eftir Jónas Hallgrímsson sem var of langt til þess að skrifa allt niður þannig að ég tók niðurlagið. Og mér finnst niðurlag ljóðsins segja á býsna skemmtilegan hátt hvar þetta gæti endað. Landið er fagurt og frítt og fannhvítir jöklanna tindar, himinninn heiður og blár, hafið er skínandi bjart. En á eldhrauni upp, þar sem enn þá Öxará rennur ofan í Almannagjá, alþing er horfið á braut. […] Ó, þér unglingafjöld og Íslands fullorðnu synir! Svona er feðranna frægð fallin í gleymsku og dá! Við erum í stutta stund í þessu mikla tímans fljóti. Við skulum ekki taka ákvarðanir sem hafa þannig áhrif á framtíð landsins að hér verði falt fyrir einhverjar krónur það sem öllum áður var frjálst að njóta. Það á enginn náttúruna, ekki ég, ekki þið, enginn. Við eigum að vernda hana, við eigum að standa vörð um hana og við getum gert það með því að kafa ofan í sameiginlega sjóði okkar sem hafa fitnað mikið af því að margir vilja koma og heimsækja okkur, fá að njóta okkar og náttúrunnar, menningar okkar. Mér finnst að við ættum að hætta að sjá þetta ágæta fólk sem kemur hingað í heimsókn með dollaramerki í augunum. Tökum vel á móti því, nýtum virðisaukann, gerum þetta einfalt. Sjáum það sem fólk sem gefur af sér til okkar og við getum gefið því af okkur. En fyrir alla muni nýtum hina góðu aðferðafræði sem kennd er við KISS, með leyfi forseta, þú verður að fyrirgefa: „Keep it simple, stupid.“ Mér finnst þetta vera flækjustig sem er óþarfi. Ég mun ekki styðja frumvarpið. Ég óska eftir góðri samvinnu alls þings við að bjarga hæstv. ráðherra úr þeirri erfiðu stöðu að vera að reyna að ýta máli í gegn sem greinilegt er að ráðherrann hefur ekki mikinn áhuga á að verði að veruleika.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Vandi okkar er sá að við eigum ekki til peninga til að reka heilbrigðiskerfið, það vantar peninga þar. [[Gripið fram í.]]Vandi okkar er sá að staða ríkissjóðs er mjög slæm, við erum að borga mjög háa vexti af skuldum ríkissjóðs, það er ekki þannig að hægt sé að ná í peninga hvar sem er. Þá finnst mér eðlilegt að þeir sem njóta náttúrunnar borgi fyrir það. Það sem hv. þingmaður sagði um framkvæmdina, það skil ég ekki almennilega. Sá sem fer inn á Þingvelli, hann borgar, það er ekkert spurning hvort hann noti stígana eða ekki. Gjaldið er hins vegar notað til þess að byggja upp stíga. Það er markmiðið á bak við það. Það að fólk missi húsið sitt, þar held ég að hv. þingmaður sé nú dálítið mikið að fantasera. Menn þurfa að borga 1.500 kr. sem gildir í þrjú ár, 500 kr. á ári. [[Forseti hringir.]]Ég held að það fari enginn að missa húsið sitt fyrir það.
Forseti. Ég var ekki að tala um gjaldið, heldur var ég að tala um það ef fólk neitar að greiða þetta gjald og fær sekt, hvort hún gæti margfaldast eins og hefur stundum gerst með sektir ef fólk borgar ekki í bílastæði. Það hefur gerst að fólk hefur misst bíl ef það borgar ekki. Það gæti líka misst hús ef það borgar ekki. Þá er ég ekki að tala um gjaldið sjálft heldur ef fólk neitar að taka þátt í þessum arfavitlausa gjörningi. Mér finnst það líka svolítil einföldun hjá þingmanninum þegar hann talar um að ekki séu til peningar í ríkissjóði. Það hafa komið peningar í ríkissjóð út af auknum ferðamannastraumi hingað, af hverju er hluti af þeim ekki notaður í að byggja upp ferðamannastaði? Mér er fyrirmunað að skilja það. Er þingmaðurinn hlynntur útvarpsgjaldinu? Mér þætti gaman að heyra það.
Herra forseti. Ef borgarar þessa lands neita að fara að lögum, það eru ýmsir skattar sem mér líkar ekkert voðalega vel við. Ég get alveg hugsað mér að neita að borga þá. Ég bara geri það ekki, vegna þess að okkur ber að fara að lögum. Ég skil ekkert í hv. þingmönnum sem segja hér aftur og aftur að fólk ætli ekki að fara að lögum. Við erum hér að setja lög, þ.e. meiri hluti Alþingis. Mér finnst það bara mjög alvarlegt þegar menn segja að fólk eigi ekki að fara að lögum. Ef menn eiga ekki þennan passa þá borga þeir 15 þús. kr. Það er nú heldur engin goðgá, ekki þannig séð, það er varla að maður fari í matvöruverslun til að versla inn eða kaupi sér yfirleitt nokkurn skapaðan hlut … [[Gripið fram í.]]Ég sé ekki að það eigi að velta neinum manni út úr húsinu sínu. Mér finnst þetta vera hræðsluáróður af verstu tegund og það er verið að spóla upp einhverja vitleysu, ég mundi segja það, herra forseti; 500 kr. á ári er allt í einu orðið 15 þús. kr. og menn missa húsið sitt.
Forseti. Nei, nei, það er auðvitað þannig að hv. þingmaður hefur aldrei sagt neina vitleysu hér í þingsal. Ég skal fegin taka það á mig að vera vitleysingur, það væri mér mikill heiður. Það sem ég á við er að það getur gerst að fólk kaupi ekki þennan náttúrupassa og það gæti lent í þeirri stöðu að fá á sig sekt, 15 þús. kr. Það er mikill peningur fyrir suma, til dæmis þá sem eru með um það bil 130 þús. kr. í tekjur á mánuði og borga kannski þar af húsaleigu upp á 130 þús. Mig langar bara að fá skýr svör við þessari spurningu: Ef maður lendir í þeirri stöðu að fá á sig sekt, margfaldast hún ekki eins og aðrar sektir? Leggjast ekki á það dráttarvextir, kostnaður vegna innheimtuaðgerða o.s.frv.? Er það möguleiki? Ég bara spyr. Mér þætti mjög gaman að vita hversu há þessi upphæð yrði ef hún færi inn í [[Forseti hringir.]]Intrum eða Inkasso eða hvað þau heita [[Forseti hringir.]]þessi innheimtufyrirtæki. En þingmaðurinn gat ekki svarað því.
Herra forseti. Flestir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þó ekki allir, taka yfirleitt afstöðu með auðmagninu. Við höfum séð það hér í dag í þessu máli að þá virðast orðin um frelsi ekki vera annað en hismi, það er enginn kjarni í þeim. Mér finnst það svolítið lærdómsríkt að heyra hér tvo þingmenn Sjálfstæðisflokksins í dag koma í þennan ræðustól og segja að það verði ekkert mál, jafnvel þó að það verði hreyfing þúsunda manna sem af grundvallarástæðum vilja ekki borga svona gjald, vilja ekki borga sektina, þá verði hirt af þeim húsið, þá er það bara aðfararhæft. Tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sagt þetta. Mér finnst það nöturlegt. Ég er sammála flestu af því sem hv. þingmaður sagði. Hún vísaði inn í framtíðina og sagði: Við verðum að reyna að efla varðstöðu okkar um almannaréttinn. Þá spyr ég hv. þingmann, sem er nú minn sérfræðingur í stjórnarskrárgerð: Er ekki eina leiðin til að koma í veg fyrir svona aðför að slá þetta í gadda í stjórnarskrá?
Forseti. Ég þakka spurninguna. Ég held að það sé alveg ljóst að eina leiðin til þess að verja almannaréttinn sé að slá hann í gadda í stjórnarskrá. Mér finnst það gríðarlega mikilvægt. Það eru atriði sem maður horfir á og fyllist skelfingu yfir að ekki sé enn búið að tryggja stjórnarskrárrétt um, eins og t.d. okkar sameiginlegu auðlindir þrátt fyrir að gríðarlega mikill meiri hluti almennings hafi kallað eftir því. Ég held að það væri ráð að þegar farið verður í auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar verði þessu kippt með og ég vonast til að stjórnarskrárnefndin verði við því. Mér finnst líka einhvern veginn svo skrýtið að Sjálfstæðisflokkurinn af öllum flokkum skuli vilja meiri skatta. Var ekki nógu erfitt að kyngja matarskattinum?
Herra forseti. Í þessari umræðu snýst spurningin um hvar á að taka peningana til að byggja upp ferðamannastaðina. Þeir borga sem njóta. Mig langar aðeins að velta upp einum þanka, ég er ekki að segja að það sé afstaða mín en það er alla vega einnar messu virði að velta því fyrir sér. Milljón ferðamenn koma til Íslands, þeir eru ígildi þess að íslenskur markaður hafi aukist um sem svarar 50 þúsund manna byggðarlagi. Þeir menn og konur sem hingað koma eyða miklum fjármunum og auka veltuna í fjölmörgum atvinnugreinum. Þeir hafa til dæmis skipt sköpum fyrir þróun mjólkuriðnaðarins núna á allra síðustu árum. Og ég velti fyrir mér: Er nauðsynlegt og er það fullkomlega eðlilegt að fara sérstaklega í það að rukka þá fyrir að koma til landsins og njóta náttúrunnar og um leið taka okkur hin sem búum hér og höfum gert frá alda öðli? Ég er ekki alveg viss um að þetta sé fullkomlega lógískur þankagangur. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Hvernig vill hún nálgast þennan skort á fjármunum sem er til að geta byggt [[Forseti hringir.]]upp ferðamannastaðina?
Forseti. Ég lagði til að við mundum nota eitthvað af þeim virðisauka sem hefur komið inn út af mikilli aukningu ferðamanna. Nú er það svo að núverandi ríkisstjórn hefur ekki átt í vandræðum með að taka mikla áhættu með skattpeninga landsmanna þegar kemur að því að veita 80 milljarða inn í óvissuna, af því að nú, eins og margir óttast, eru miklir möguleikar á því eða það gæti gerst, dómsmál eru komin í gang og ef ríkið tapar málum hver á þá að borga þessa 80 milljarða? Við erum að tala um 1 milljarð sem mun verða miklu dýrari út af því að þetta er dýr framkvæmd, hún er óhagkvæm og hún röng í alla staði. Það er rangt að við megum ekki ferðast um landið okkar [[Forseti hringir.]]án þess að þurfa að borga fyrir það.
Virðulegi forseti. Mér þótti nú óþarfi af hv. þingmanni að bendla sig við einhvern vitleysisgang. Það eru auðvitað ekki, eins og við vitum, neinir vitleysingar á hinu hv. Alþingi. Hins vegar er til staðar í þessu máli uppgerðarmeinloka sem hver hv. þingmaðurinn í stjórnarandstöðu étur upp eftir öðrum, uppgerðarmeinloka varðandi eftirlitið með náttúrupassafyrirkomulaginu. Þekkir hv. þingmaður hvernig eftirliti er til dæmis háttað með hraðakstri eða stöðumælum í borginni? Er einhver ástæða til að ætla að það sé annars konar eftirlit? Eftirlit með þeim þáttum sem ég nefni fer stundum fram með beinum hætti, stundum ekki. Stundum sleppa menn við sektir. En allir leitast við að framfylgja þeim reglum sem um ræðir, allir. Það eru ekki nema harðsvíruðustu glæpamenn sem gefa það fyrir fram út [[Forseti hringir.]]að þeir ætli ekki að hlíta reglum og lögum. [[Forseti hringir.]]Þekkir hv. þingmaður hvernig þessu eftirliti er háttað?
Forseti. Að sjálfsögðu þekki ég hvernig þessu eftirliti er háttað. Það er þannig að um borgina fara stöðumælaverðir og athuga hvort fólk hefur verið of lengi í stæðum. Hvað eru margir stöðumælaverðir í borginni, veit hv. þingmaður það? Hver er launakostnaður þeirra á ársgrundvelli? Þekkir hv. þingmaður það? Hvað eru margir lögreglumenn við eftirlit á hraðakstri um allt land? Hver er launakostnaður þeirra? Veit þingmaðurinn það? Mér þætti mjög gott að fá svör við því núna.
Virðulegi forseti. Þótt ég sé varaþingmaður hér og stoppi stutt við þá veit ég það þó að ég er ekki til andsvara. Ég veit að sjálfsögðu að það er kostnaður við allt eftirlit og því verður ekki öðruvísi háttað í þessu máli. Hins vegar hefur verið reynt að gera það eitthvað tortryggilegt, ekki sé hægt að hafa eftirlit, það sé tæknilega ómögulegt að hafa eftirlit með því hvort menn mæti á eitthvert svæði og gangi þar á göngustígum. Auðvitað er það ekki þannig og það veit hv. þingmaður Ég vil þó nefna að ég var ánægð með þá ábendingu hv. þingmanns um að að sjálfsögðu koma sumir ferðamenn hingað til að upplifa menningu og matargerð og annað og fara aldrei út í náttúruna. Getum við þá ekki verið sammála um að það sé í hæsta máta eðlilegt að þeir ferðamenn þurfi ekki að kaupa sér aðgang að náttúrusvæðum eða taka þátt í að viðhalda uppbyggingu á náttúrusvæðum? Getur hv. þingmaður ekki líka verið sammála mér um að það er fagnaðarefni að í þessu frumvarpi er boðað afnám á einum skatti? Það er eitthvað og því fagna ég sérstaklega, og það er afnám á gistináttagjaldinu. Getum við ekki verið sammála um það, hv. þingmaður?
Forseti. Mér finnst mjög bagalegt að fá ekki almennileg svör við því hversu mikill kostnaður við eftirlitið verður. Mér finnst það mjög bagalegt. Mér finnst mjög bagalegt ekki sé búið að útfæra þetta nánar áður en þetta kemur fyrir þingið. Mér finnst það ekkert sérstakt fagnaðarefni að gistináttaskatturinn sé afnuminn, ég er ekkert endilega hlynnt því að hann verði afnuminn. Mér finnst eðlilegt, svo að ég segi það enn og aftur, að við búum til afmarkaðan stofn á fjárlögum til uppbyggingar á náttúruperlum landsins, fyrir Íslendinga, þá sem búa hér og hafa borgað fyrir þetta nú þegar með sköttum sínum. Þetta er eitt af því sem ég er mjög sátt við að borga skatta fyrir. En því miður eru skattarnir mínir ekki notaðir í það. Ég vil að sköttunum mínum sé varið í þetta. En á meðan við búum við þannig fjárlög að við höfum ekkert um það að segja hvernig fénu er varið þá fara hlutirnir svona, einhver arfavitleysa er borin á borð hér, trekk í trekk.
Hæstv. forseti. Ég tek undir og lýsi mig sammála hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að hér sé farin kolröng leið til að ná í peninga til að vernda ferðamannastaði. Þar er raunar komin ein grundvallarástæða þess að vera á móti þessu frumvarpi um náttúrupassa. Ef við lítum fram hjá því og köfum í frumvarpið til að reyna að skilja hvað annað er hér að gerast þá kemur það fram í umsögn fjármálaráðuneytisins að ekki liggi fyrir nein heildarstefna stjórnvalda í því hvaða staðir eigi að vera undir þegar allt verður komið. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Er ekki hætt við því að ef við förum inn á þessa braut sitjum við innan skamms uppi með það að við getum ekki hreyft okkur spönn frá rassi án þess að vera komin á þann stað að við þurfum að hafa passann, [[Forseti hringir.]]hvar sem svo sem við erum í berjamó, því að alls staðar er eitthvað að sjá?
Forseti. Það sem veldur mér áhyggjum, og ég þakka þetta andsvar, eins og með svo margt annað sem kemur hér inn á Alþingi, er að það vantar heildarhugsun, heildarútfærslu og skýrari sýn. Þarna er verið að bregðast við ástandi sem er núna, en ekki verið að hugsa til framtíðar. Það er bara ekki verið að hugsa til framtíðar og það er mjög algengt í lagasetningu. Þess vegna verð ég að segja að tiltrú mín á lög hefur snarminnkað eftir að ég hef séð hvernig þau eru gerð, það er bara þannig ef ég á að vera fullkomlega heiðarleg. Það að leggja til að við þurfum að ganga um með sérstök náttúruskilríki finnst mér mjög óþægilegt. Það truflar mig og ég veit að það truflar mjög marga aðra. Þetta er ekki bara einhver náttúrupassi, þetta snýst um ákveðna tilfinningu fyrir því hvernig maður megi umgangast landið sitt, [[Forseti hringir.]]og ég veit að marga svíður undan því.
Hæstv. forseti. Já, ég vil aftur taka undir með hv. þingmanni, manni svíður þetta. Þetta brýtur í bága við allt það sem maður hefur alist upp við, hvernig það er að búa í landi með ríkulega náttúru sem maður nýtur alltaf á hverjum degi. Hér er verið að ganga á þann rétt manns að mínu mati. Þess vegna langar mig í mínu síðara andvari að taka undir það sem kom fram í orðaskiptum hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um það að líklega sé eina leiðin að geirnegla í stjórnarskrána rétt almennings til að njóta náttúrunnar. Ég held að þar þurfi þetta að koma inn.
Forseti. Það er hárrétt og ég held að það væri mjög farsælt ef nefndin sem fær þetta til umfjöllunar leggur það til, því að ég er sannfærð um að þetta mál mun ekki fara alla leið í gegnum þingið. Ég trúi því bara ekki að þetta fari í gegnum þingið. Við þurfum að vera mjög vel á varðbergi út af því að oft fara skrýtnir hlutir í gegnum þingið sem fólk skilur ekki hvernig hægt var að ná í gegn. Ég er öllu rólegri eftir að hafa tekið eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra virðist ekki hafa eldhug gagnvart þessu máli. Ég veit að ráðherrann er mjög fylginn sér þegar kemur að einhverju sem brennur á henni. Þetta er ekki eitt af þeim málum. Þannig að nefndin hlýtur að hafa ansi frjálsar hendur við að koma með tillögur sem falla betur að þjóðarsál Íslendinga.
Herra forseti. Það ríkir samstaða um það í þessari umræðu og hefur í orði kveðnu gert undanfarin nokkur ár að við Íslendingar komumst ekki undan því og þó fyrr hefði verið að fjárfesta umtalsvert í innviðum ferðaþjónustunnar og þá sérstaklega hvað varðar að gæta að náttúrunni og vernda hana á þeim stöðum sem eru orðnir mjög fjölsóttir. Við höfum dregist þar mjög aftur úr og hin mikla og öra fjölgun ferðamanna hefur í raun og veru farið langt fram úr getu okkar til að byggja upp á þessu sviði á undanförnum árum. Þó var á síðasta kjörtímabili hafist handa samtímis því að lagt var í mikið markaðsátak með ferðaþjónustunni, sérstaklega í kjölfar eldgossins í Eyjafjallajökli vorið 2010, um að koma upp tekjustofni og/eða leggja fjármuni úr ríkissjóði í þessa fjárfestingu enda öllum ljóst að ef vonir um mikla fjölgun ferðamanna gengju eftir þá þyrfti viðbúnað til þess. Nú hefur þetta allt saman gengið ævintýralega vel og mörgum sjálfsagt að þakka en aukningin er ævintýraleg ár eftir ár eftir ár og einfalt mál að uppgangur ferðaþjónustunnar hefur skipt gríðarlegu máli fyrir þjóðina í því að rífa sig upp úr þeim efnahagslegu óförum sem við rötuðum í. Þar á hinn mikli vöxtur ferðaþjónustunnar stóran þátt, t.d. að viðskiptajöfnuður er þó ekki lakari en raun ber vitni vegna þess að þjónustujöfnuðurinn hefur snúist mjög til hins betra á síðustu árum og er jákvæður núna á flestum ársfjórðungum sem er öðruvísi en áður var. Í raun og veru er það þjónustujöfnuðurinn sem heldur núna uppi gjaldeyristekjunum og viðskiptajöfnuðinum meira en vöruskiptajöfnuðurinn sé svo góður enda er hann því miður kominn nálægt núlli. Það var einfaldlega veðjað á ferðaþjónustuna eins og margar aðrar greinar sem lá fyrir að gátu eða höfðu möguleika á örum vexti, snöggum vexti, sættu ekki náttúrulegum takmörkunum, kvótum eða öðru slíku, tæki ekki mörg ár að byggja upp hverja einingu. Það hefur allt gengið eftir og gefist vel. En þó má auðvitað segja að nú sé ferðaþjónustan í vaxandi mæli farin að sæta náttúrulegum takmörkunum. Við getum ekki bara dælt inn ferðamönnum endalaust og stóraukið fjölda þeirra hér á hverju ári án þess að bregðast við. Það endar með stórslysi. Þess vegna var ákveðið í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar að setja umtalsverða peninga í þetta og til að byrja með úr ríkissjóði þangað til einhver tekjustofn væri farinn að gefa nóg af sér til að standa undir slíkum fjárfestingum. Meiningin var að setja 750 milljónir, ef ég man rétt, þrjú ár í röð úr ríkissjóði í Framkvæmdasjóð ferðamála og í þjóðgarða og friðlýst svæði sem lið í þeirri fjárfestingaráætlun. Ég vil nú segja að í allri þessari umræðu sem hverfist um það hvernig er skást að ná þessum gjöldum og skatti af greininni að það er orðin dálítið athyglisverð hugsun ef það er orðið bannorð að nota einfaldlega almennar skatttekjur í einhverjum mæli, a.m.k. tímabundið, í þetta verkefni. Er algerlega bannað að ræða þann möguleika að a.m.k. að hluta til komi fjárfestingin í innviðum ferðaþjónustunnar úr ríkissjóði, af almennum tekjum á einhverju árabili, einni mestu vaxtargrein íslensks atvinnulífs og stærstu gjaldeyrisaflandi grein þjóðarinnar? Er alveg bannað að horfa til þess að hlúa að vexti greinarinnar og fjárfesta í henni? Ég tel svo ekki vera en er engu að síður stuðningsmaður þess og tel það eðlilegt sjónarmið að leitað sé leiða til þess að fjárfesting af þessu tagi sé borin af greininni sem fær aðgang að auðlindinni, þ.e. náttúru Íslands. Það er hin eðlilega nálgun og jafnvel þannig að við tækjum rentugjald í ríkissjóð sambærilegt við það sem við viljum mörg hver að sjávarútvegurinn greiði fyrir aðgang að sinni auðlind, orkugeirinn fyrir aðgang að orkuauðlindinni o.s.frv. Því miður hefur núverandi ríkisstjórn verið ákaflega mislagðar hendur í þessu efni. Það finnst mér dapurlegt því að mér er annt um þennan málaflokk og ég hef áhyggjur af ástandinu. En það var með þetta eins og fleira að ríkisstjórnin taldi það alveg sérstakt kappsmál að henda öllu sem fyrri ríkisstjórn hafði gert, þar á meðal fjárfestingaráætluninni og þeim hlutum hennar sem sneru að ferðaþjónustunni, þjóðgörðum og friðlýstum svæðum og uppbyggingu áfangastaða á einstökum stöðum eins og Kirkjubæjarklaustri eða hvar það nú var. Það hefur leitt til þess að það hefur verið hringlandaháttur og ófremdarástand í þessu tvö ár í röð. Tvö sumur eru að hluta til farin í súginn. Ríkisstjórnin rýkur til haustið 2013 í fjárlögum og sker Framkvæmdasjóð ferðamannastaða alveg niður við trog, setur hann hálftóman inn í fjárlagaárið 2014. Svo rennur það náttúrlega upp fyrir mönnum að þetta er ekki hægt, enginn náttúrupassi er að koma og þá er sullað aukafjárveitingu inn í sjóðinn upp á 400 milljónir eða hver hún var. Hvað gerir ríkisstjórnin núna í haust, herra forseti? Hún endurtekur leikinn, sker Framkvæmdasjóð ferðamannastaða niður við trog og leggur með hann tóman inn á fjárlagaárið 2015. Hvað ætla menn að gera í vor? Ætla menn bara að láta allar framkvæmdir leggjast af í sumar? Þetta er dálítið árstíðabundið og það þarf að hafa fjármuni í uppbyggingu og fjárfestingar sem þarf ekki síst að vinna yfir vor-, sumar- og haustmánuðina, en auðvitað ekki allt. Það má hanna og undirbúa framkvæmdir og gera ýmislegt á öllum árstímum en sumt af útiverkefnunum þarf að vinna fyrrgreinda mánuði. Ég segi það alveg hiklaust að ég tel að ríkisstjórnin beri verulega ábyrgð með þessari framgöngu á því ófremdarástandi sem hér fór að myndast þegar ýmsir aðilar í ferðaþjónustunni, sem höfðu bundið vonir við fjárveitingar úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, gáfust upp á biðinni og ruku af stað í eigin gjaldtöku af því að þeir sáu ekkert fram undan þegar þessi mikli niðurskurður birtist í fjárlögunum. Það er ómögulegt ástand og óþolandi ef rísa eiga gjaldhlið og skúrar hér og þar við náttúruperlur þar sem alls konar einkaaðilar fara að rukka inn. Það væri versta útkoman af öllu mögulegu. Þess vegna þarf að finna lausn á þessu máli og það eru margar leiðir færar og eiginlega allar betri en sú sem hér er lögð til. Þessi reisupassahugmynd gengur alls ekki upp af nokkrum ástæðum. Í fyrsta lagi er ég hugmyndafræðilega andvígur þessari verðmiðahugsun gagnvart náttúru landsins. Í öðru lagi gengur þetta ekki upp gagnvart almannaréttinum. Það er einfaldlega þannig. Það er algerlega glórulaust að ætla að gera einstaklinga að andlagi þessarar gjaldheimtu, þess vegna Íslendinga, borna og barnfædda ríkisborgara hér, þegar þeir ferðast um landið sitt. Það gengur ekki upp. Það samrýmist ekki almannaréttinum og yrði örugglega látið á það reyna, að sjálfsögðu. Menn hafa talið að það væri hneykslanlegur málflutningur að segjast ekki ætla að borga þetta gjald. Ég mundi að sjálfsögðu láta á það reyna ef einhver ætlaði að fara að rukka mig um náttúrupassa ef ég væri til dæmis að labba skáhallt yfir Þingvelli. Segjum að ég tæki mig bara upp og labbaði gamla Konungsveginn yfir Mosfellsheiði, niður Almannagjá, upp á Vellina og inn að Skjaldbreið - ætlar einhver að stoppa mig og rukka mig? Í hvaða umboði? Ég vísa bara í aldagamlan rétt minn sem Íslendings til að fara um landið mitt, á ekki viðskipti við nokkurn mann og er að ganga fornar götur eins og stendur í Jónsbók að vegir skuli liggja svo sem að fornu hafi legið. Það á enginn neitt með það að abbast neitt upp á mig í slíkum erindagjörðum. Þá kem ég að öðru sem er náttúrlega þetta frumvarp. Með fullri virðingu, herra forseti, þetta er svo yfirgengilega ónýt smíð. Ég vil bara nota íslensku um það. Sjáið 6. gr., hv. þingmenn, eftirlitsgreinina. Hún er þrjár og hálf lína. Hvað segir hún? „Á þeim ferðamannastöðum sem eiga aðild að náttúrupassa, samanber 4. gr., annast Ferðamálastofa eftirlit með því að einstaklingur sé eigandi að gildum náttúrupassa sem greitt hefur verið fyrir og gefinn er út á viðkomandi. Nánar skal kveða á um eftirlit Ferðamálastofu í reglugerð sem ráðherra setur.“ Á kannski að færa Ferðamálastofu einhvers konar lögregluvald í reglugerð, herra forseti? Það væri nýmæli. Hvað haldið þið að gerist ef einhver ágætur starfsmaður Ferðamálastofu kæmi að mér á Þingvöllum og ætlaði að stoppa ferð mína um Þingvelli af því að ég væri ekki með náttúrupassa á grundvelli þessara lagaákvæða? Hvað segi ég við þann góða mann? Ég segi: Hver ert þú, góði minn? Hann segist vera frá Ferðamálastofu, náttúruvörður. Ég segi: Það er ágætt hjá þér. Heyrðu, ég er hérna á ferð um Vellina og vertu sæll. Hvað ætlar hann að gera? Ætlar hann að handtaka mig? Hefur hann lögregluvald? Nei. Það stendur ekki einu sinni í lagagreininni að einhver starfsmaður eigi að hafa einhverja skilgreinda stöðu samkvæmt lögum. Þetta gengur ekki upp. Menn hafa nefnt stöðumælaverði í þessu samhengi. Menn hafa nefnt vegaeftirlit. Ég skal fara yfir það. Lesi menn lagaákvæðin um það. Það er nefnilega þannig að stöðumælaverðir í þeim sveitarfélögum sem hafa sjálf tekið að sér rekstur bílastæða hafa stöðu samkvæmt lögum. Þar segir að þeir megi sekta þá sem leggja ólöglega og svo geta menn leitað réttar síns ef þeir una ekki þeirri niðurstöðu. Lögreglueftirlitsþátturinn er þar með framseldur með skýru ákvæði í lögum hvað bílastæðin varðar til stöðumælavarða. Það er ákvæði um það í lögunum og þeir eru nefndir þar. Eigum við að taka vegaeftirlitsmennina hjá Vegagerðinni? Hvernig er með þá? Fara þeir með lögregluvald? Nei, en þeir fara með það vald í lögunum að þeir mega stöðva stórar bifreiðar, þeir mega skoða búnað þeirra og farm og þeir mega vigta þær og athuga hvort þar er allt í lagi. Bílstjórum ber að stöðva ef vegaeftirlitsmaður gefur þeim merki um það. Hvað gerist ef vegaeftirlitsmaðurinn sér eitthvað athugavert? Ef hann telur að brot hafi átt sér stað, handtekur hann þá bílstjórann? Nei, hann hringir í lögregluna, þar eru mörkin dregin. Vegaeftirlitsmaðurinn hefur þann eina rétt að tryggja að bílstjórinn bíði þangað til lögreglan er komin. Það er ekki hægt að framselja einhvers konar ígildi lögregluvalds út og suður. Svona handónýt lagagrein sem gefur eftirlitsmönnum Ferðamálastofu enga stöðu að lögum er ónýt. Það sjá það allir menn. Viðkomandi einstaklingur sem væri svo óheppinn að fá þarna vinnu og reyndi að sinna þessu eftirliti gæti ekkert annað gert en að segja: Jæja þá, ef þú vilt ekki sýna mér náttúrupassann þinn, þá það. Ég hef ekkert leyfi til að hefta þína för um landið. Það er bara þannig. Hvernig dettur mönnum í hug að setja þetta svona fram fyrir Alþingi? Síðan er þetta ónýtt líka vegna þess að frumvarpið nær ekkert utan um málið. Jafnvel þó að menn ætli að láta sig hafa það að koma á þessum reisupassa þá geta einkaaðilar sem kjósa að standa utan ferðapassans rukkað áfram, alla vega ef yfirvöld hafa þá afstöðu að þeir megi það. Því miður hefur núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra þá afstöðu að það sé bara allt í lagi að einkaaðilar rukki þó að þeir hafi í raun og veru ekkert leyfi til þess samkvæmt náttúruverndarlögum og mörgum fleiri lögum sem tryggja almannarétt um landið. Einnig að því leyti er málið ónýtt því að ef við erum að einhverju af þessu tagi á annað borð er lágmark að menn nái utan um málið og komi í veg fyrir að það rísi upp skúrar hér og þar hjá öllum þeim sem sjá sér leik á borði og taka ekki þátt í náttúrupassanum til að þurfa ekki að bíða eftir því að fá stundum úthlutað þaðan og stundum ekki heldur fara bara beint í að rukka sjálfir. Ef ekki á að taka á því þá er nú lítið unnið við þetta. Síðan segir hæstv. ráðherra, komin á mikið undanhald í málinu sem ég fagna auðvitað, að þetta sé allt í lagi vegna þess að það eigi alls ekki allir staðir að vera þarna inni heldur eigi bara að vera 10–12 skilgreindir staðir. En hvernig er frumvarpið? Þar segir í 4. gr.: „Allir ferðamannastaðir í eigu eða umsjón opinberra aðila eiga sjálfkrafa aðild að náttúrupassa.“ - Svo er útskýrt hvað það sé. Síðan segir í 4. mgr.: „Ferðamálastofa skal á hverjum tíma halda úti uppfærðum og aðgengilegum lista yfir þá ferðamannastaði á Íslandi sem eiga aðild að náttúrupassa í samræmi við 1. og 2. mgr.“ Það eru allir ferðamannastaðir í eigu opinberra aðila. Nú kemur ráðherra og segir: Nei, nei, það verður gefinn út listi og það þarf ekki að hafa passann nema á 10–12 vel völdum stöðum. Hvar er heimildin fyrir því í þessu frumvarpi að gera það? Hún er engin. Það er enginn greinarmunur gerður á því. Það er skýrt tekið fram að á þeim ferðamannastöðum, samanber 6. gr., sem eiga aðild að náttúrupassa, samanber 4. gr., annast Ferðamálastofa eftirlit með því að einstaklingur sé eigandi að gildum náttúrupassa o.s.frv. Það verður að taka inn lagaheimild til þess handa ráðherra að fækka þeim svæðum niður með reglugerð þar sem þarf að sýna passann því að frumvarpið er ekki með neitt svigrúm til þess. Ráðherrann hörfaði þegar farið var að benda á að það yrði viðurhlutamikið ef allt land í opinberri eigu ríkis og sveitarfélaga væri þarna undir. Hver ætlaði að hafa eftirlit með því? Einn maður á skrifstofu í Reykjavík? Ísland er 104 þúsund ferkílómetrar, það yrði nú handleggur. Einnig að þessu leyti nær frumvarpið ekki máli. Síðan hefði ég viljað spyrja ef hér hefði verið umhverfis- og auðlindaráðherra, er umhverfis- og auðlindaráðherra sáttur við það að þjóðgarðar og friðlýst svæði hverfi út úr þessum tekjustofni og hafi enga tryggingu fyrir því að eitthvað af þessu fjármagni renni þangað? Ákvæðin um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða eru þannig í dag að það er tryggt að 2/5 af tekjunum renna beint til þjóðgarða og friðlýstra svæða undir stjórn umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, en þetta ákvæði á að fella brott með breytingum á öðrum lögum, samanber það að 2. töluliður 3. gr. á að orðast svo: „Framlag ríkissjóðs sem nemur tekjum ríkissjóðs vegna innheimtu gjalds með útgáfu náttúrupassa.“ Tekjur sjóðsins [[Forseti hringir.]]en engin eyrnamörkun til þjóðgarðanna og friðlýstu svæðanna. Ég og við hér í salnum, [[Forseti hringir.]]tvö a.m.k., þekkjum alveg fundina sem það tók að ná sæmilegu samkomulagi milli [[Forseti hringir.]]ferðageirans annars vegar og þjóðgarðanna og umhverfishliðarinnar hins vegar [[Forseti hringir.]]þannig að ég er nú hissa ef allir ætla að kyngja þessu þegjandi og hljóðalaust.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ágæta ræðu og nokkuð uppbyggilega, alla vega í byrjun. Það gleður mig því að tónninn hefur verið dálítið neikvæður. Ég las það úr orðum hans að nauðsynlegt væri að tryggja fjármögnun til að koma í veg fyrir skemmdir á ferðamannastöðum. Ég spyr hv. þingmann: Er það ekki réttur skilningur hjá mér? Síðan talaði hv. þingmaður og hefur talað áður um almannaréttinn og vísaði til Grágásar. Nú er það þannig til dæmis í Dimmuborgum, það er reyndar dálítið langt síðan ég hef komið þangað, að þar eru stígar. Ef ég færi í Dimmuborgir og veifaði Grágás og segðist geta labbað þarna upp á strýturnar og hvert sem væri og vildi ekki fara eftir þessum stígum er ég hræddur um að það yrði upplit á einhverjum eftirlitsmönnum þar, ég mætti það alls ekki. Ef ég vildi endilega labba á þjóðvegi eitt, í miðjunni, akkúrat á miðju hvíta strikinu er ég ansi hræddur um að það yrði ekki leyft fyrir utan það að það er stórhættulegt, þannig að Grágás virkar ekki alveg í dag, það er ekki þannig. Hún virkaði ágætlega á sínum tíma og virkar víðast hvar ágætlega. Það eru deilumál í gangi um það hvort einkaaðilar megi innheimta og þar rekast á tvö sjónarmið; annars vegar eignarrétturinn og hins vegar almannarétturinn og náttúruvernd. Það eru mál sem verður eðlilega að útkljá fyrir dómstólum. Ég held að rétt sé að bíða eftir því, en ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann ekki örugglega hlynntur því að afla fjármagns til að bæta þessa staði?
Herra forseti. Ég tel nú að ég hafi svarað því ágætlega, meðal annars með störfum mínum sem ráðherra á sínum tíma þegar við lögðum til og fengum samþykkt á Alþingi að leggja stóraukna fjármuni í þetta verkefni, sem núverandi ríkisstjórn skar því miður niður þannig að það væri frekar ég sem ætti að spyrja stjórnarliða: Eruð þið hlynntir því að eitthvað sé lagt í þessa uppbyggingu? Það leikur meiri vafi á því eins og framgangan hefur verið hér tvö undanfarin ár. Það þarf að sjálfsögðu að afla til þess tekna svo hægt sé að standa sómasamlega að mörgum þáttum. Þar nefni ég líka landvörslu, umsjón með fjölsóttum ferðamannastöðum, úrbætur þar varðandi göngustíga og annað slíkt, bílastæði, salernisaðstöðu o.s.frv. en það þarf líka að leggja fjárfestingu í að ná fram breyttri dreifingu ferðamannanna um landið. Það þarf að dreifa álaginu með því að gera helst allt landið að þátttakendum í greininni. Þar af leiðandi er það hluti af verkefnum Framkvæmdasjóðs ferðamála að byggja upp nýja áfangastaði. Meiningin var og er að láta hluta fjármunanna ekki bara renna í úrbætur á þeim stöðum sem þegar eru að drukkna í fjölda ferðamanna, heldur að byggja líka upp nýja segla og nýja áfangastaði þannig að við getum dreift álaginu. Við þurfum annað eða fleiri hlið inn í landið og fleiri áhugaverða áfangastaði sem víðast. Það er ekkert vandamál að afla þessara tekna. Það er gert að hluta til í dag, til dæmis með hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu og niðurfellingu á undanþágum, þá mun greinin fara að greiða mun meiri skatta til ríkisins. Einfalt hefði verið að ákveða að eitthvað af þeim tekjuauka gengi í það verkefni. Gistináttagjaldið skilar um 250 millj. kr. á ári, það má efla það. Síðan ætti Framkvæmdasjóður ferðamála að hafa heimild til að taka lán tímabundið til að fjárfesta næstu tvö, þrjú ár og greiða það svo til baka með sínum mörkuðu tekjum inn í framtíðina því að við munum ekki þurfa milljarða á ári um aldur og ævi en við þurfum að fjárfesta fyrir talsverðar fjárhæðir núna tvö til fjögur ár í röð og þá má aftur draga úr þeim fjárfestingum. Menn hafa reynt að meta fjárþörfina og liggur nokkuð fyrir að það þarf um 3–4 milljarða og eftir það mundi duga fé til viðhalds.
Herra forseti. Það er athyglisvert að heyra hv. þingmann segja að það sé ekkert vandamál að afla tekna. Hann stóð nú í miklu basli hérna við að laga afskaplega erfiða stöðu ríkissjóðs eftir hrunið og það var bara ansi mikið mál að afla tekna. Vandi okkar í dag er einmitt sá að ríkissjóður skuldar bara allt of mikið og sú hugmynd að fara að taka lán sem yrði þá með ríkisábyrgð til að bæta úr skuldum ríkissjóðs [[Gripið fram í.]]finnst mér ekki vera neitt sérstaklega skynsamleg. En varðandi útfærslu á framkvæmdinni, þ.e. að veita þeim starfsmönnum sem þarna eiga að hafa eftirlit nægilegar heimildir, þá er það alveg rakið verkefni fyrir hv. nefnd sem fær það til skoðunar að hafa það alveg skothelt ef hv. þingmaður telur að það sé eitthvað að í þeim efnum. Breytt dreifing er líka eitt sem þyrfti að koma inn. Hugsanlega má gera það þannig að greiðslur úr þessum sjóði fari þá víðar en núna, inn á nýja staði o.s.frv. og er frumvarpið opið fyrir því. Það er því alveg hægt að auka dreifingu ferðamanna um landið. En vandinn er til staðar og ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að nauðsynlegt sé að vinda bráðan bug að því að finna fjármögnun á þessu verkefni fyrir vorið.
Herra forseti. Það liggur alveg fyrir að menn eru búnir að tapa þessu sumri, það verður ekki unnt að setja á einhverja gjaldtöku hér nánast upp úr þurru og fyrirvaralaust á örfáum dögum í vor. Menn verða bara að horfast í augu við það eins og það er. Annað árið í röð er farið í súginn og það er ekkert annað að gera en að setja fjárveitingu úr ríkissjóði í Framkvæmdasjóð ferðamála til að hægt sé að minnsta kosti að ráðast í allra brýnustu verkefnin á þessu sumri. En ég bendi á að það mætti til dæmis breyta og betrumbæta gistináttagjaldið. Það væri tekjustofn upp á 400–500 millj. á ári, segjum það til að byrja með, með svipuðum hætti og markaðar tekjur Vegagerðarinnar eru. Þá gæti Framkvæmdasjóður ferðamála að sjálfsögðu fengið lánað tímabundið frá ríkinu og hann endurgreiddi það síðan með sínum mörkuðu tekjum. Það er einfaldlega að myndast skuld á reikningi Framkvæmdasjóðs ferðamála. Við fleyttum okkur yfir eitt, tvö, þrjú erfiðustu árin með slíkum hætti. Síðan innheimtum við gistináttagjaldið áfram og það skilar sínum tekjum og á tveimur til þremur árum endurgreiðir Framkvæmdasjóður ferðamála það til baka. Ef viljinn er til staðar er ekkert vandamál að gera þetta, að sjálfsögðu ekki. Ég hallast að því að skásta fyrirkomulagið sé að halda sig við gistináttagjaldið, betrumbæta það og færa sig síðan yfir í þjónustugjöld þegar búið er að byggja upp þjónustuna. Þegar búið er að malbika bílastæði á fjölsóttum ferðamannastöðum eiga menn auðvitað að fara að borga þar fyrir að leggja bílum og rútum. Þegar komin er góð hreinlætisaðstaða er ekkert að því að taka eitthvert gjald fyrir hana. Þar gætu komið inn talsverðar tekjur á fjölsóttustu stöðunum sem mætti svo nota til úrbóta á öðrum. Að lokum vil ég aðeins fá að svara fyrri spurningunni úr fyrra andsvari hv. þingmanns um Grágás og Jónsbók. Það er grundvallarmisskilningur að þær eigi ekki við í dag. Ákvæðin um almannaréttinn og ferðafrelsið voru nefnilega ævintýralega vel hugsuð. Og hvernig er það með Sjálfstæðisflokkinn? Rennur blóðið ekkert í honum þegar hugtakið ferðafrelsi er nefnt? Frelsi? Það stóð hvergi í Jónsbók að menn mættu gera hvað sem er á landi annars manns, en menn máttu með friði fara yfir það. [[Forseti hringir.]]Menn máttu beita hestum sínum ef þeir voru svangir, menn máttu veiða sér til bjargar, menn máttu taka sér hrís til að elda mat, [[Forseti hringir.]]en menn áttu að ganga vel um, þá eins og nú.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla og góða ræðu um þetta mál. Mig langar aðeins að biðja hann um að velta möguleikum upp með mér. Ef sú leið yrði farin - eins og ferðaþjónustan kallar eftir og hv. þingmaður talaði fyrir hér áðan, og fleiri þingmenn hafa gert í dag, að halda áfram með gistináttagjaldið, hækkum það bara og gerum á því örlitlar breytingar - þá breytir það samt ekki þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir, þ.e. hvernig við getum komið í veg fyrir að menn fari að taka gjöld á einkalóðum, á einkajörðum. Séu landsvæði í einkaeigu eru menn farnir að taka þessi gjöld óháð umræddu gistináttagjaldi og ég veit að við hv. þingmaður höfum bæði áhuga á að breyta því. Það er þá spurning hvernig við stígum næstu skref í átt að því að koma í veg fyrir þá gjaldtöku vegna þess að ég tel það skipta miklu máli. Þetta er fyrsta spurning. Mig langar að biðja hv. þingmann að svara annarri spurningu. Eins og hann finn ég ekki neitt um það í frumvarpinu hvaða svæði falla undir þennan náttúrupassa. Hér segir bara: „Allir ferðamannastaðir í eigu eða umsjón opinberra aðila eiga sjálfkrafa aðild að náttúrupassa.“ Það er vísað í lög um landsáætlun um uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn, en það er frumvarp sem líka liggur fyrir. Í því segir hið sama: „Ferðamannaleiðir, ferðamannastaðir og ferðamannasvæði í eigu hins opinbera … falla sjálfkrafa undir tólf ára stefnumarkandi landsáætlun.“ Það þyrfti kannski að koma betur fram við hvað er átt. Þurfum við að vera með náttúrupassa þegar við erum á Esjunni? Þurfum við að vera með náttúrupassa þegar við erum að fara á gönguleiðir á Reykjanesi? Ég tel að menn geti ekki haldið áfram með þetta nema skýra betur við hvað er átt.
Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég hallast að því og tel að gistináttagjaldið eigi bara að vera áfram er sú í fyrsta lagi að það er þegar komið á, það er ekki verið að finna upp hjólið í því. Það er mjög auðvelt að breyta útfærslu þess eins og ég taldi reyndar að hún ætti að vera frá byrjun, þ.e. að það sé einhverjum flokkum dýrara á hótel og vandaðri gistingu, ódýrara á gistiheimili og farfuglaheimili og lítið eða helst ekkert á tjaldstæði eða eitthvað slíkt, bara einfalt framkvæmdaratriði. Eftir sem áður er ég síður en svo að útiloka komugjöld eða farseðlaskatta ef það er eina leiðin til að lenda þessu að leggja þetta á báða aðila; eins og niðurstaðan varð á sínum tíma í nefndarstarfinu, þegar menn bentu endalaust hver á annan. Flugfélögin vildu gistináttagjald, hótelin vildu flugfélagaskatt og niðurstaðan varð auðvitað: Þið verðið þá bara báðir að sitja uppi með eitthvert lítið gjald og það er ekkert ósanngjörn niðurstaða, tiltölulega einföld og ódýr innheimta. Síðan held ég að ef rétt væri horft á það þá gæti vaxandi hluti þessa tekjustofns á komandi árum komið frá þjónustugjöldum. Nú er verið að stækka bílastæðin á Hakinu og þar eru komin hundruð malbikaðra bílastæða sem hafa kostað tugi og aftur tugi milljónir úr ríkissjóði að byggja upp. Hvað er að því að menn borgi fyrir að leggja þar bílum, t.d. að rútur borgi 1.000 kr. gjald. [[Gripið fram í.]]Það er einfalt mál að sjá um það, miklu einfaldara en þessi óskapnaður, hv. þm. Pétur Blöndal. Eða ætlar hv. þingmaður að ráða sig hjá Ferðamálastofu í náttúruvörsluna? Hvernig á að koma í veg fyrir einkagjaldtökuna? Ég held að það verði að gera það með því að skilgreina, meðal annars á grundvelli náttúruverndarlaga, þau svæði sem eiga að vera opin, þar sem engu máli skiptir hver eigandinn er, hvort það er ríki, sveitarfélag, þjóðlenda, einkaaðili, þetta er hluti af náttúru Íslands í þeim skilningi, öll náttúruvætti, öll friðlýst svæði, allir slíkir staðir eiga að falla undir almannaréttinn og vera opnir. Þá koma auðvitað skyldur á móti af hálfu ríkisins gagnvart viðkomandi einkaaðilum og það getur meðal annars verið það að hann eigi rétt á fjárstuðningi til úrbóta á sínu landi ef þess þarf.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Mér finnst frumvarpið bera þess merki að vera flausturslega unnið að því leyti að ekki er tekið á þessum stóru álitamálum. Við vitum það ekki í gegnum þetta frumvarp hvar nákvæmlega þetta gildir, við vitum það ekki. Við vitum ekki heldur hvað menn ætla að gera við einkaaðilana, þeir eru bara skildir eftir, þróunin mun því halda áfram á þann veg að menn munu taka gjöld inn á einstaka svæði og þannig mætti lengi telja. Mér fannst líka áhugavert það sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni varðandi það hvaða stöðu fulltrúar Ferðamálastofu hafa til að krefjast þess að fá að sjá hvort fólk sé með passa eða ekki. Það er svo margt í þessu, þetta er óskaplega götótt frumvarp. Ég furða mig á því að hæstv. ráðherra skuli leggja hart að þinginu að reyna að klára þetta á þessu vorþingi með þeim hætti sem hér er. Mér er það til efs að við getum gert það. Það finnst mér miður vegna þess að ég hef mikinn áhuga á því að finna leiðir til að fjármagna þessa uppbyggingu. Það er mjög brýnt að gera það sem allra fyrst. Þá finnst mér sérkennilegt að hæstv. ráðherra skuli ákveða að fara þessa gríðarlega umdeildu leið vitandi það að hún mun eiga mjög erfiða leið í gegnum þingið. Og þá stöndum við hvar? Með ekkert. Það er vandinn. Ég hefði viljað skilja það eftir hjá hv. þingmanni og þeim þingmönnum sem hér eru í salnum að við verðum samt að reyna á þessu vorþingi að finna leiðir til að fjármagna þetta þó að ráðherrann hafi lagt fram ónýtt frumvarp. Það er spurning hvort við þingmenn eigum að mynda samstöðu um leið sem virkar.
Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni. Það er mjög brýnt að komast að landi í þessu máli og við megum ekki missa meiri tíma. Við megum ekki missa fleiri ár í súginn þannig að það þarf að ljúka þessum gjaldtökumálum og koma skynsamlegum botni undir þau. Það þarf að ákveða hvað verður gert eða ekki gert í sumar í sambandi við ástandið og koma þessum málum á koppinn til frambúðar. Ég held að meginveikleiki þessarar nálgunar sé það að gera hinn einstaka ferðamann að andlagi gjaldtökunnar, jafnvel Íslending á ferð um sitt eigið land á eigin vegum. Tökum bara gamlan bónda norðan úr landi sem hefur ekki mikið troðið Þingvöllum eða Gullfossi og Geysi um tær á sinni ævi en langar að skreppa suður og sjá þessa staði. Á að fara að taka af honum gjald ef hann kemur kannski einu sinni eða tvisvar á ævinni á Þingvelli? Það bara gengur ekki upp og verður aldrei, það er bara þannig. Varðandi það hvaða svæði eiga að falla þarna undir - eins og ég taldi mig vera að reyna að sýna fram á í framsögu þá fór ég einmitt að skoða þetta og lagðist í að reyna að skilja þetta og spyr hvar lagastoðin sé fyrir því sem ráðherra segir okkur núna að verði, þ.e. að valin verði út 10 til 12 svæði þar sem eigi að hafa passann. Það sé ekki þannig, eins og ráða mætti af 4. gr., að allir ferðamannastaðir í eigu eða umsjá opinberra aðila eigi sjálfkrafa aðild að náttúrupassa. Ókei, ef ekki á að breyta þeirri grein þá er það þannig. Er einhvers staðar talað um að samt þurfi ekki að sýna passann nema sums staðar? Nei. Er einhvers staðar heimild í frumvarpinu fyrir ráðherrann að velja út staði og segja: Hér þarf að hafa passann? Nei, það er ekki reglugerðarheimild í þeim efnum eða nokkur skapaður hlutur. Þvert á móti lokar 6. gr. málinu. Hún skyldar passann á öll svæði landsins. Eigi það að verða framkvæmdin þá þarf einnig að breyta frumvarpinu að því leyti. Þetta er bara eitt af nokkrum götum sem þarna eru augljóslega og færir manni heim sanninn um að frumvarpið hefur endað sem einhver bræðingur. Við vitum öll að það er mikið búið að ganga á og þetta er svo sem ekkert einfalt, en frumvarpið hefur endað sem ónýtur uppstúfur.
Virðulegi forseti. Ónýtur uppstúfur, það var ágætisendir á ræðu að segja að þetta frumvarp hafi endað þannig. Það er ágætt að rifja upp í upphafi ræðu minnar það sem hefur aðeins verið reifað hér í dag. Það er sú meinloka hæstv. ráðherra að vilja ekki setja fjármuni í þetta í gegnum fjárlög, þrátt fyrir að hafa lent í því á síðasta ári að vera farin að greiða út peninga sem hún hafði ekki fengið heimild fyrir hjá þinginu og koma svo með skottið á milli lappanna í fjáraukalögum og fá á fjórða hundrað milljónir í sjóðinn. Við í minni hlutanum í fjárlaganefnd ræddum þetta ítrekað í nefndinni. Þar er mikið talað um aga í ríkisfjármálum og annað slíkt og fannst okkur þetta ekki bera merki um það, þegar frumvarp um náttúrupassa var ekki komið fram og ekkert lá fyrir um hvort það yrði samþykkt frekar en að því yrði synjað, eins og málin stóðu þá og standa enn. Þetta eru afskaplega sérkennileg vinnubrögð, jafnvel þótt við gefum okkur að frumvarpið verði samþykkt verður það aldrei fyrr en í vor eða í byrjun sumars og þá mundum við vilja vera byrjuð á framkvæmdum víða. Ráðherrann hefði í það minnsta átt að fjármagna þetta hluta úr ári þótt hún hefði ekki farið fram á meira í beiðni sinni í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Mig langar að fara í nokkur atriði. Það hefur margt gott komið fram í dag og það er mjög gott að skiptast á skoðunum um svona stórt og mikið mál. Ég er alveg jafn sannfærð um það og flestir að það er hægara sagt en gert að komast að niðurstöðu um eina leið sem allir eru sáttir við. Ég held að það sé með það eins og svo margt annað, það verður auðvitað að mætast einhvers staðar. Hér hefur verið rakið vel að þessi leið virðist ekki vera til þess fallin og frekar fleiri en færri sem telja að hún sé ekki góð. Það er verið að velta því fyrir sér hver skilgreiningin er í lögunum. Ráðherra vitnaði í náttúruverndarlögin í morgun og taldi að þetta væri sambærilegt. Það er þó aldeilis ágreiningur um það því að þar er talað um náttúruverndarsvæði, og sú skilgreining er mjög skýrt afmörkuð, bæði í lögum og reglugerðum, en í þessu frumvarpi er hins vegar talað um ferðamannastaði. Það er í raun engin ítarleg skilgreining. Ég ræddi það fyrr í dag varðandi málið sem á að vera á dagskrá síðar og vísað er til um landsáætlun um uppbyggingu innviða að þar er heldur ekkert skilgreint - aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru hans og sögu, það er náttúrlega opið upp á gátt. Eins er hvað veldur því að einhver staður einhvers staðar á landinu fær þessa skilgreiningu og kemst þess vegna inn á blað yfir stað þar sem nota má náttúrupassa. Fyrir það fyrsta er þessi skilgreining allt of opin. Við ræddum áðan í andsvörum um sveitarfélag eða einhvern annan stað og ég bý á stað sem telst vera vaxandi ferðamannastaður, Fjallabyggð. Við skilgreinum okkur sem ferðamannastað af því að túrisminn hefur aukist mikið og sérstaklega með tilkomu Héðinsfjarðaganga. Því hefur verið skotið inn hvort Ólafsfjarðarmúli og sólsetrið yrðu þá náttúruminjar sem mætti rukka fyrir ef fólk væri að skreppa í heimsókn. Hvar á að stoppa? Hver á að ákveða að svo sé ekki? Ekki að það sé endilega hagur sveitarfélaga að rukka út um dittinn og dattinn, við gerum okkur grein fyrir því, en þetta er samt eitt af því sem er allt of opið og óskilgreint. Ég ræddi í dag hvernig gestgjafar við viljum vera, hvaða ímynd við viljum að erlendir ferðamenn hafi af okkur þegar landið fer að vera upplifun markaðsvæðingarinnar. Fólk kemur hingað til að skoða ósnortna náttúru. Við vitum að samkvæmt könnunum er ósnortin náttúra það sem flestir leita eftir og þá er ímyndin sem við viljum selja ekki sú að við rukkum fólk fyrir að fá að horfa á þá ósnortnu náttúru. Svo er það hitt málið. Viljum við alls staðar leggja mikið í að byggja upp trépalla, handrið og eitthvað slíkt, ef við orðum það eins og ráðherra gerði í morgun? Það er enginn að tala um að öryggis sé ekki gætt en það er ekki víst að æskilegt sé að þess sjáist merki að fólk hafi verið alls staðar, það séu manngerðir hlutir mjög víða. Það er hægt að vernda náttúruna á margvíslegan hátt og það felst ekki endilega í þessu. Stígar geta verið mjög einfaldir og þurfa ekki að vera uppbyggðir á þann hátt sem ráðherra nefndi í morgun. Ég held að þetta sé ekki góð leið til að markaðssetja landið okkar eða bæta ímynd okkar sem ferðamannalands. Við heyrðum það strax á umræðunni í dag að okkur greinir mjög mikið á um hvar passinn eigi við og hvar ekki. Þannig er það líka með almannaréttinn, við höfum ekki sama skilning á honum. Það kom fram í andsvörum í dag að fólk taldi sig skilja hann á sama hátt en raunin var allt önnur þegar maður hlustaði á málflutninginn, af því að frjáls og heimil för um landið þýðir að ekki eigi að þurfa að greiða sérstaklega fyrir að ganga einhvers staðar. Þetta frumvarp er hamlandi á þann hátt að ef við förum um land í opinberri eigu, sem ráðherra ákveður með reglugerð eða einhverju slíku, þurfum við að hafa náttúrupassa upp á vasann. Og ef við kjósum að keyra í gegn eða ákveðum að stoppa einhverra hluta vegna verðum við rukkuð fyrir það. Það er margt óljóst í þessu frumvarpi. Varðandi eftirlitið og Ferðamálastofu má velta því fyrir sér hvort það séu til lagaheimildir fyrir þessa náttúruverði eða fyrir starfsmenn Ferðamálastofu til að sinna því sem þeir ætla að sinna. Það kemur alla vega ekki fram hér að svo sé. Svo veltir maður fyrir sér: Á það að vera hlutverk Ferðamálastofu? Það er Íslandsstofa sem markaðssetur landið og það er búið að setja fullt af peningum af hálfu ríkisins til Íslandsstofu til að markaðssetja Ísland og hefur það gefist hreint ágætlega. Af hverju er henni ekki falið þetta? Það væri mun skynsamlegra. Síðan er það hitt álitamálið, ef einkaaðili, af því að frumvarpið kemur ekki í veg fyrir það, vill ekki taka þátt í náttúrupassanum. Það er örugglega þannig að á mörgum þeim stöðum þar sem ferðamannafjöldinn er mikill hefur einkaaðili mun meira upp úr því að rukka sjálfur og ákveða sitt gjald í staðinn fyrir að taka þátt í náttúrupassanum. Það er alveg á hreinu. Það er ekki hvati til þess en það er hvati til að hafa fólk á launum og reyna að hala inn ferðamenn, bæði erlenda og innlenda. Þessi markaðsvæðing á landinu okkar er ekki góð. Það er líka skilgreiningin á innviðum. Landeigendur eru ekkert endilega skyldugir til að byggja upp tiltekna aðstöðu þótt þeir rukki. Það er ekki þannig þótt auðvitað sé skynsamlegt af þeim að gera það. En það er ekki skylda. Það er mjög margt sem er ekki leitt til lykta í þessu frumvarpi. Ég hef þá trú að ferðaþjónustan eigi svolítið sjálf að bera hitann og þungann af því að greiða fyrir þá auðlind sem landið okkar er og hún hefur tekjur af. Þeir gætu meðal annars markaðssett fyrirtæki sitt með því að auglýsa að þeir leggi mikið til umhverfismála eða eitthvað slíkt. Það getur alveg orðið til þess að auka strauminn til þeirra frekar en margt annað. Það hefur aðeins verið rætt um gistináttaskattinn og er fullyrt í frumvarpinu að hann hafi neikvæð áhrif á eftirspurn eftir gistingu í landinu. Á sama tíma segir ráðherra að fólk sé tilbúið til að borga miklu meira en 1.500 kr. fyrir náttúrupassa. Þetta fer ekki alveg saman. Ég held að það sé fyrst og fremst flugfargjaldið til landsins sem fólk horfir til, stórar fjölskyldur og aðrir. Eins hefur verið margrakið í dag er það þannig þegar við förum til útlanda að reikningar eru sundurliðaðir ítarlega og við borgum alls konar gjöld, oftast í gegnum gististaðina þar sem við dveljum eða í gegnum flugmiðann. Það kemur fram á vefnum túristi.is að gistináttagjaldið var að meðaltali 416 kr. í borgum þegar við settum það á 2011. Við erum að reikna hérna 100 kr. Það þarf að útfæra, það er alveg ljóst. Þetta er ekki í lagi eins og það er og ég held að skynsamlegt væri að útfæra það. Tími minn er að verða búinn og mig langar mig að fara aðeins í umsögn fjármálaráðuneytisins. Mér finnst hún segja ansi mikið og meðal annars koma þeir inn á stjórnvaldssektina, 15 þúsund kr., og að það eigi að taka gildi strax 1. september 2015. Það er hins vegar ekkert komið inn á hvernig eigi að fylgja því eftir og ráðherra svaraði því ekki í morgun þegar hún var spurð hvað gerist ef menn borga ekki sektina. Því hefur ekki verið svarað og mér finnst ótækt að ráðherra geri það ekki. Ég ætla að grípa niður í frumvarpið, í umsögn ráðuneytis. Þar kemur fram að ekki liggi fyrir heildarstefna stjórnvalda um hvaða staðir í umsjón ríkis og sveitarfélaga eigi að byggjast upp sem ferðamannastaðir í framtíðinni. Síðan er vísað í landsáætlun um uppbyggingu innviða. Í því sem kemur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu er talað um kostnaðinn, stofnkostnað Ferðamálastofu, þ.e. að uppsetning greiðslukerfis, launakostnaður, auglýsingar, kynningar og annar kostnaður verði 92 millj. kr. og hann falli til á árinu 2015. Svo er talað um 60 millj. kr. framlag til kynningar og markaðssetningar, að kostnaðurinn við þetta og árlega umsýslu megi að hámarki nema 3,5% af tekjunum og síðan eru athugasemdir við það hvernig þetta er framkvæmt. Í lokin segir hérna, með leyfi forseta: „Ekki hefur verið gert ráð fyrir tekjum af náttúrupassa né ráðstöfun þeirra til útgjalda við rekstur og framkvæmdir í fyrirliggjandi frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 en þessi áform miðast við að tekjur og útgjöld haldist í hendur þannig að upptaka náttúrupassans raski ekki afkomu ríkissjóðs.“ Þar á undan er rakið að þetta sé ekki nógu vel undirbyggt. Ég held að flest okkar sem hafa tekið til máls í dag séum sammála því að málið sé ekki nógu vel undirbyggt og að hægt sé að gera þetta mun betur. Ég trúi því, af því að við heyrum að það er ekki samhljómur á milli flokka hér í þinginu, að frumvarpið nái ekki í gegn nema með miklum breytingum.
Virðulegi forseti. Mér finnst eins og hv. þingmenn sem hér hafa fjallað um þetta frumvarp gleyma því svolítið að það var ekki bara gripið úr loftinu, ráðherra greip þetta ekki úr loftinu og skrifaði það út frá eigin höfði. Það stendur hérna skýrt að það sé unnið fyrst og fremst vegna þess að mikil eftirspurn kom fram um að málið yrði skoðað, eins og stendur hérna, að það hefði verið sterkt ákall um að fara að mynda einhverjar svona leiðir. Í samráðsferlinu er alveg skýrt, eins og segir hér, að kallað var nákvæmlega eftir þessari leið. Þess vegna er hún í þessu frumvarpi og við erum að fjalla um hana, þannig að það þýðir ekkert að henda henni í burt eins og hún sé eitthvert sleifarlag. Svo finnst mér hv. þingmenn vera að gera allt of mikið úlfalda úr mýflugu um hversu erfitt verði að hafa eftirlit. Það má alveg hafa lítið eftirlit fyrsta árið. Það er hægt að smella þessu í gang mjög hratt. Ég efast ekki um að þessi framkvæmd yrði mjög auðveld. Hér er algerlega verið að gera úlfalda úr mýflugu. Eflaust hafa allir hv. þingmenn hér inni ferðast með samgöngukerfum til dæmis á Norðurlöndum. Þar hoppar maður um borð, það spyr enginn um skírteini eða gjald. Ef maður hins vegar borgar ekki, auðvitað er hætta á að lenda í einhverri rassíu, maður lendir kannski aldrei í henni en stundum, einhvern tíma, og þá er borguð sekt. Þetta geta verið nákvæmlega sömu aðstæður og við erum að tala um, nákvæmlega sömu, þetta er ekki flókið. Það er búið að gera þetta margoft og þetta er við lýði í mörgum löndum. Fólki finnst þetta ekkert óeðlilegt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hennar því að ekki var beinlínis borin fram nein spurning. Nei, þetta er ekki gripið úr loftinu, það er alveg rétt. En hins vegar hefur komið fram að þetta er það sem ferðaþjónustunni, og þeim sem þetta snýr að, hugnast síst. Búið er að fara svolítið í gegnum þessa umræðu. Fyrst voru aðilar hrifnir af henni en svo kom það skýrt fram þegar ráðherra ákvað að fara með hana fram á síðari stigum að þeir voru afar mótfallnir henni. Þeir vildu gistináttagjaldið eða komugjöld. Um það vill ferðaþjónustan ræða sem þetta snýr að. Það að gera úlfalda úr mýflugu held ég að sé bara ekki rétt. Að líkja þessu við að ganga um borð í lestir finnst mér heldur ekki hægt að gera. Landið okkar er ekki lítið. Það er nefnilega stórt og á köflum erfitt yfirferðar. Það er til lítils að setja á eitthvert eftirlit og einhver viðurlög, eins og stjórnvaldssekt upp á 15 þús. kr., ef slíkt er bara sett til að setja það, ef enginn veit hvernig á að bregðast við því eða enginn veit hvernig á að framfylgja þessu eftirliti. Ef það á að hafa eftirlit með því að fólk borgi - hér er talað um að fólk þurfi að kaupa sér passa og reiknað er með að 70% af ferðamönnum sem koma erlendis frá geri það - hvernig sér hv. þingmaður, sem telur þetta ekkert mál, það fara fram að ná að innheimta gjaldið? Á það að gerast á flugvellinum? Á það að gerast [[Gripið fram í.]]ja, hvar? Hvernig á þetta að fara fram? Hvernig eigum við að vera viss um að þetta nái fram að ganga? Og það væri áhugavert að vita hvernig þingmaðurinn sér eftirlitið fyrir sér.
Virðulegi forseti. Ég sé nú einfaldlega fyrir mér að læra af þeim sem hafa rekið svona kerfi í áraraðir og það án nokkurra vandræða, það getur því ekki verið flókið. Svo er það hitt með samráðið. Það getur vel verið að ferðaþjónustuaðilar sem kölluðu nákvæmlega eftir þessari leið hafi núna skipt um skoðun, en það er líka alveg hægt að endurskoða hlutina. Það er hægt og verður væntanlega gert, en núna er þessi hugmynd hér á borðinu og hún er vel framkvæmanleg. Það er vel hægt að koma henni fyrir og koma þessu máli af stað mjög hratt. Auðvitað má strax fara að huga að betri leiðum ef þær eru til en ég get ekki séð að þessi leið sé svo vond. Mér finnst hún auðveld í framkvæmd og mér finnst sú gagnrýni sem ég hef heyrt í dag á hana einhvern veginn ekki nógu góð rök til að falla alveg frá hugmyndunum sem hér koma fram.
Virðulegi forseti. Það er akkúrat það, okkur greinir bara á. Ég tel að þetta sé ekki einfalt. Og það að Samtök ferðaþjónustunnar, Landvernd og fleiri sem að þessu máli koma ályktuðu um að ekki hefðu fengist neinar aðrar hugmyndir ræddar, hvað segir það okkur? Það segir að það hafi bara átt að fara fram með þessa leið af því að ráðherrann vildi það, þrátt fyrir að hagsmunaaðilar teldu aðrar leiðir betri. Það kom fram í dag að innheimta á gistináttaskatti væri flókin. Ég mótmæli því, ég starfa í þeim geira þannig að ég bara mótmæli því að það sé eitthvað erfitt. Þau lög og reglur er alveg hægt að lagfæra og ég tel að það þurfi að gera, klárlega, af því að ég held að við getum náð inn auknum fjármunum þar á mismunandi tegundir gistinga. En það sem ég gagnrýni í þessu - hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór mjög vel yfir lögin, að það vantaði heimildir og ýmislegt fleira til að þetta fengist framkvæmt hvað varðar til dæmis náttúruverðina og annað því um líkt. Það eru allt of mörg álitamál og eins og ég segi, þau mál er varða þetta eftirlit er ekki gott ímyndarlega séð, að menn kaupi sér náttúrupassa en er sagt að ef hann er ekki keyptur - við hljótum að þurfa að upplýsa um það - þá eigi þeir á hættu að fá sekt. Hv. þingmaður sagði að maður gæti kannski stungið sér inn í lest og valið hvort maður borgaði eða borgaði ekki og tæki sénsinn, það er auðvitað hægt. Það er ekki spurning. En það getur enginn sagt hvað gerist þá af því að það liggur ekki fyrir í frumvarpinu. Hvað gerist ef ég kaupi engan passa og er ekki með kreditkort til að borga sektina?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir ágæta og uppbyggilega ræðu. Hún minntist á einn hlut sem lítið hefur verið ræddur hér í dag. Hvað er það sem ræður því að menn velja land til að ferðast um? Fyrst og fremst farmiðarnir, fargjaldið. Það er dýrt og þar koma komugjöldin inn í, komugjöldin lesta fargjaldið. Í öðru lagi er það gisting og þar kemur gistináttagjaldið og lestar kostnaðinn. Hvort tveggja getur verið hættulegt ef fer að slakna á ferðamannastraumi til Íslands sem gerist örugglega einhvern tíma. Við þurfum því að gæta okkar mjög vel í þeim atriðum sem hv. þingmaður benti einmitt á. Og hvað er það þá sem menn horfa ekki á þegar þeir ferðast til útlanda? Það er allur hinn kostnaðurinn. Það er maturinn, það eru ferðir, það eru aðgöngumiðar, menn horfa ekki á það. Og það sem menn eru að tala um í þessu sambandi eru ekki nema 10 dollarar rétt rúmlega, þetta eru engin ósköp, eða 10 evrur tæplega. Og sektin er 100 dollarar eða 100 evrur, það eru öll ósköpin. Ég hugsa að það verði mjög auðvelt að selja ferðamönnum þetta. Og hvar gerist það? Nú á öllum hótelum þar sem þeir mæta eða í rútunni frá Keflavík. Þar verði seldur ferðamannapassi og fólki sagt: Ætlar þú að fara að skoða Gullfoss og Geysi, kauptu þá passa, hann er til sölu hérna. Ekkert mál. Hv. þingmaður spurði líka hvaða staðir væru ferðamannastaðir. Það er í 9. gr., heimild til reglugerðar fyrir ráðherra, hann mun skilgreina hvað eru ferðamannastaðir. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni með alla þessa trépalla, handrið og allt þetta en þetta eru óhjákvæmilegar afleiðingar af gífurlegum ferðamannastraumi. Mér finnst óhugnanlegt að koma á Þingvelli og sjá þetta járnmonster þar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er náttúrlega þannig með þessa skattlagningu, hver svo sem hún er og hvar svo sem hún er, að við þurfum að gæta hófs. Þess vegna spurði ég hér í dag hvort hægt væri að fara blandaða leið. Fólk getur valið hvers konar gistingu það kaupir; hún þarf ekki að vera sú dýrasta, hún getur verið ódýrari og þá þarf fólk að borga lægri gistináttaskatt. Fólk getur keypt mismunandi dýrt flug en það er alltaf sami skatturinn þar undir ef hann er lagður á flugið. Það má eflaust finna flöt á því að gera þetta með mismunandi hætti. Ég er sammála þingmanninum í því að sums staðar er mjög mikil þörf á að lagfæra öryggisatriði. En það er ekki það sem fólk er að koma til að sjá, þ.e. að allt sé svo manngert alls staðar á öllum ferðamannastöðum. Og hvað eru ferðamannastaðir? Þrátt fyrir að ráðherra skilgreini 10 eða 12 staði þá er opið fyrir einkaaðila úti um allar koppagrundir. Það má ekki gleyma því að þetta er ekki bara það sem ráðherrann ákveður með reglugerð, 10 til 12 staðir. Og er það um aldur og ævi eða hvernig á að horfa á það? Geta fleiri staðir komið inn með tímanum? Ef ferðamönnum fækkar, ættum við að fjölga stöðunum sem við rukkum á? Gerum við ráð fyrir því? Hvað ætlum við að gera? Eða gerum við bara ráð fyrir því að þá verðum við komin með svo fína innviði að við þurfum ekkert á því að halda og hvað þá? Ég er ekki sammála því að þetta sé besta leiðin. Ég held að við eigum að reyna að fara aðra leið. Mér finnst ráðherrann ekki hafa skýrt það út ef sekt er ekki greidd eða hverjir hafa heimild - hvað gerir náttúruvörðurinn sem sektar mig? Hann hefur ekki handtökuheimild. Það þýðir ekkert að setja lög og reglugerðir [[Forseti hringir.]]ef því er ekki framfylgt, ef það er bara upp á punt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég benti á að komugjald lestar farmiðann og gistináttagjald lestar hótelin eða gistinguna, þar sem það er talið fram. Það er heilmikil svört atvinnustarfsemi í þeim geira og gistináttagjaldið skekkir enn frekar samkeppnisstöðuna. Ég held að hv. þingmaður ætti því að fara að skoða þá leið sem hér er lögð til og lestar hvorki ferðalögin né gistinguna. Heimildir eftirlitsmanna, það má vel vera að skerpa þurfi á þeim. Þá gerir hv. nefnd það, skerpir á heimildum eftirlitsmanna ef það er ekki þegar í frumvarpinu. Nú er það þannig þegar talað er um einkaaðila, að hægt sé að innheimta fyrir bílastæði o.s.frv., að þetta kostar allt saman. Innheimtan kostar lifandis býsn. Ef einkaaðili er með litla lóð og fáar rútur koma á hverjum degi þá borgar sig ekki að innheimta, sá aðili mun væntanlega taka náttúrupassa feginshendi. Það kostar að innheimta, hvort sem það er aðgangseyrir eða bílastæðisgjald. Fólk þarf að vera á vöktum langt fram á kvöld og snemma morguns. Þetta er óskaplega dýrt, það sjá menn til dæmis í Hvalfjarðargöngunum, það kostar 60 til 70 millj. kr. á ári að innheimta þar. Ég hugsa því að það verði fleiri sem taka þátt í þessu sem einkaaðilar en gert er ráð fyrir og menn hafa talað hér um, að það verði vinsælt hjá einkaaðilum að taka þátt í þessum náttúrupassa. Svo varðandi trépallana og handriðin, hv. þingmaður nefndi einmitt Ólafsfjarðarmúla. Ég hef komið þangað, hljóp þar einu sinni um, hann er stórhættulegur. Ég sæi ekki 100 manns þar uppi og rútur án þess að hafa mjög góð handrið þegar krakkarnir fíflast um allt.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja þar sem hv. þingmaður endaði. Ekki mundi ég vilja girða Ólafsfjarðarmúla af, það get ég sagt hér og nú. Það er ekki það sem við erum að sækjast eftir þegar við förum upp og horfum á sólsetrið. Ég hef haft hemil á mínum börnum, ég tel að aðrir geti gert það. Við höfum verið þarna uppi án þess að hafa borið skaða af. Ég tók þetta sem dæmi vegna þess að ég held að við þurfum að gjalda varhuga við þessu. Það er ýmislegt sem getur farið úrskeiðis í þessu. Ég var ekki bara að tala um litla staði hjá einkaaðilum, ásetnir ferðamannastaðir eru líka í eigu einkaaðila, við höfum farið yfir það. Þeir geta líka valið, af því að þeir geta komið betur út, hvað þeir rukka fyrir þetta. Það er eitt að rukka fyrir þjónustu sem er veitt eins og hér hefur verið rætt, salerni, bílastæði eða eitthvað slíkt, menn geta valið að rukka fyrir það.
Það kostar mikið.
En það að rukka fyrir upplifun, eins og hér er verið að gera, er ekki að mínu skapi. Hæstv. ráðherra greip hér fram í og sagði mér að lesa frumvarpið varðandi eftirlitsaðilana en þar kemur ekkert fram um það sem ég er að spyrja um. Ef ég neita að gefa upp kennitöluna og ég segi ekki hvað ég heiti og ég er erlendur ferðamaður, þá næst ekkert inn af mér, það er bara þannig. Ég get verið Íslendingur líka og sagt bara: Nei, ég tala bara ekkert við þig, sorrí. Og hvernig á þá að rukka? Á að elta mann uppi? Ef stór hluti þjóðarinnar mundi ákveða að gera þetta. [[Gripið fram í.]]Ég veit það, ráðherra verður að svara því. Það er ekkert sem segir það af því að ekki er girt fyrir þetta með neinum öðrum hætti. Mér finnst við vera að setja hér viðurlög sem ganga ekki upp og eru meira til að sýnast heldur en hitt. Mér fyndist líka að ráðherrann ætti að leggja meiri áherslu á landverði og starf þeirra frekar en að vera að búa til nýja stétt náttúruvarða.
Hæstv. forseti. Sú umræða sem hefur farið fram hér í dag er búin að vera að mörgu leyti mjög áhugaverð og ánægjuleg en að mörgu leyti þykir mér að hún hafi farið svolítið í hringi, ég kem betur inn á það á eftir. En sjálfum hefur mér fundist að við séum svona 30 árum of sein að taka upp eitthvað sem heitir gjald vegna ferðamannastaða. Ég man eftir því að fyrir um 20–25 árum síðan var þetta mjög í umræðunni og þá var hér háttsettur opinber starfsmaður í ferðaþjónustunni sem aftók þetta með öllu og kallaði glápgjald og hélt vinnunni. Mér fannst það með ólíkindum þá og með ólíkindum nú að menn skuli ekki vilja leggja á gjöld sem nauðsynleg eru til að ná því markmiði sem ég held að við séum öll sammála um. Það er markmiðið sem kemur fram í 1. gr. frumvarpsins, en þar segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að verndun náttúru Íslands með nauðsynlegri uppbyggingu, viðhaldi og verndun ferðamannastaða svo og að styðja við málefni er tengjast öryggismálum ferðamanna.“ Ég held að við séum öll sammála um þetta. Ég held að það sé líka út af fyrir sig nærtækt fyrir okkur að horfa til þess hvernig er hægt að ná markmiðum í gjaldtöku á eins einfaldan og skilvirkan hátt og hægt er. Við höfum haft í nokkur ár gistináttagjald sem er meingallað, erfitt í innheimtu, hefur ekki skilað því sem til var ætlast í upphafi og því miður eru væntanlega bara á höfuðborgarsvæðinu þúsund herbergi og íbúðir sem eru leigð út án þess að vera skráð, skila engu gistináttagjaldi, skila reyndar engum sköttum. Það er skelfing til þess að hugsa og ég er næsta viss um að þetta er ekki einsdæmi í Reykjavík, þetta er svona víðar. Þannig að gistináttagjaldið er mjög flókið í innheimtu. Innheimtuaðilar eru margir, það er dýrt að innheimta það og það er akkúrat það sem við þurfum að forðast. Þá beinast sjónir manns að því hvaða leið sé líkleg til að vera einföld og, hvað á ég að segja, bitna síst á Íslendingum. Það er kannski eitt af því sem hefur komið mér svolítið á óvart hér í dag að það er gert ráð fyrir því að náttúrupassi, ef af honum verður, muni kosta Íslendinga 1.500 kr. til þriggja ára, þ.e. 500 kr. á ári. Ef við tökum komugjald til samanburðar þá er næsta víst að leggja þarf komugjald einnig á innanlandsflug. Það þýðir til dæmis að fólk sem býr á Egilsstöðum og á langveikt barn eða er sjúklingar sjálft þarf að borga ofan á farmiðann sinn í hvert einasta skipti sem það flýgur milli landshluta. Það eru akkúrat svona hlutir sem við þurfum að reyna að koma í veg fyrir með því að einfalda málið eins og við mögulega getum. Ég set marga fyrirvara við frumvarpið. Mér finnst að betrumbæta megi það á margan hátt en mér finnst grunnhugmyndin góð. Í sinni tærustu mynd finnst mér að náttúrupassi sé eins og nokkurs konar aðgöngumiði að Íslandi öllu sem nokkurs konar þjóðgarði, að Ísland allt sé einn þjóðgarður og með því að greiða fyrir náttúrupassa greiði menn fyrir aðgang að þessum þjóðgarði. Það kom fram spurning áðan hjá hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttur þar sem hún var að velta fyrir sér hvað útlendingum fyndist um innheimtu slíkra gjalda á Íslandi. Ég er næsta viss um að fólk sem býr við Königssee í Bæjaralandi og er búið að borga þar aðgang að sinni náttúruperlu í 120 ár, því bregður ekki við að koma til Íslands og borga fyrir að upplifa náttúruperlur. Ég er nokkuð viss um að fólki sem býr í námunda við eða hefur heimsótt Krimmler-fossa í Austurríki og borgað þar aðgang flökrar ekki við því að koma hingað og borga aðgang að náttúruperlum. Ég er líka viss um að fólki sem hefur komið í Miklagljúfur í Bandaríkjunum eða í Yosemite þjóðgarðinn og hefur borgað þar inn, finnst ekki tiltökumál að koma til Íslands og borga fyrir upplifun í íslenskri náttúru. Auðvitað eigum við að horfa til þess sem er gert annars staðar og hefur gengið vel annars staðar vegna þess að á öllum þeim þremur eða fjórum stöðum sem ég nefndi vaða menn ekki aurinn í hné eins og þeir gera á útmánuðum á Þingvöllum. Þess vegna eru pallar með handriðum ekki svo rosalega óhuggulegar framkvæmdir á Þingvöllum fyrir þann sem hefur gengið þar um á útmánuðum þar sem ekki eru pallar. Og það er ekki nóg með að maður vaði aurinn í hné heldur skaðar maður líka landið með þessu. Sá tími er kominn fyrir löngu að margar af okkar dýrmætustu perlum eru í hættu vegna of mikils ágangs. Það er eins og stundum gerist hjá okkur Íslendingum, fyrir nokkrum árum voru allir sammála um að stefna bæri að því að innan nokkurra ára kæmu til Íslands 1 milljón ferðamanna. Nú gerist það og mér finnst einhvern veginn eins og við segjum þá: Úps, það eru komnir milljón ferðamenn, hvað eigum við að gera við þá? Dálítið svona séríslenskt. Það er ekki ráð nema í tíma sé tekið og við erum fyrir löngu komin fram yfir þann tíma. Við verðum að grípa til einhverra ráða til að sjá til þess að þeir staðir sem eru ofsettir eyðileggist ekki. Menn hafa talað hér mikið um almannarétt og hann er okkur öllum dýrmætur og hér hefur verið vitnað í Guðmund Böðvarsson og Jónas Hallgrímsson og Rauðhettu því máli til stuðnings og ég tek heils hugar undir það, en það eru samt hér staðir sem ég er alveg sannfærður um að verður innan skamms, innan mjög skamms tíma, jafnvel lokað, að á þá verði sett ítala og jafnvel gengið þannig frá málum að við fáum ekki að ganga um þá nema undir leiðsögn leiðsögumanns. Ég get nefnt bara tvær gönguleiðir á Íslandi, Fimmvörðuháls og Laugaveginn. Þetta er gersamlega ofsett, niðurtroðið og horfir til vandræða ef svo heldur áfram sem horfir. Á síðastliðnum 20 árum hef ég komið í Landmannalaugar, eins og þið eflaust mörg, á fimm ára fresti og ég þarf alltaf áfallahálp eftir að ég er búinn að vera þar, ástandið versnar í hvert einasta skipti. Þar þurfum við að vera menn til að segja nei, hingað koma ekki nema þúsund manns á dag eða 500 manns á dag, og við verðum að sjá til þess að við tökum almennilega á móti þeim. Auðvitað mun það skerða almannarétt en ég held að það sé nauðsyn að gera eitthvað slíkt, að grípa til slíkra ráða til að forða því að þessir staðir troðist endanlega niður. Við þurfum ekki eingöngu að koma í veg fyrir að perlurnar okkar troðist niður. Við þurfum líka að aðgæta að tekið sé sómasamlega á móti þeim sem koma hingað sem gestir, að þeir geti gengið nokkurn veginn þurrum fótum ef þannig viðrar þangað sem þeir vilja fara, að þeir hafi sjálfsagða salernisþjónustu og öryggis þeirra sé gætt þannig að þeir stigi ekki ofan í hveri, gangi ekki fyrir björg o.s.frv. Í sjálfu sér held ég að við séum heppnari en við höldum, Íslendingar, að við skulum ekki hafa misst fleiri ferðamenn í slysum undanfarin ár vegna þess að eftirlit okkar hefur verið ónógt, þjónustan hefur verið ónóg og móttakan á stöðunum ekki eins og hún hefur átt að vera. Eitt dæmi get ég nefnt í viðbót þar sem er spurning um að byggja upp innviði, sem er landsvæði eins og Suðurland. Yfir sumartímann margfaldast náttúrlega íbúatalan þar. Hvað hefur það í för með sér? Ég veit að leiðsögumenn með fulla rútu af fólki hafa verið í vandræðum út af því að farþegar um borð hafa fengið skyndileg heilsuáföll, hjartaáföll, sykursýkissjokk. Hvar er þá næsti læknir? Við þurfum að hugsa fyrir öllum þessum hlutum þannig að fólk geti upplifað þau dýrmæti sem við eigum og gert það á öruggan hátt og á þann veg að það sé til í að koma hér aftur og/eða mæli með því við næsta mann að koma hingað. En auðvitað þurfum við að vera í stakk búin til að taka á móti fólkinu. Ég segi að í einföldustu mynd sinni finnst mér náttúrupassinn aðlaðandi að þessu leyti eins og ég sagði áðan. Hann leggst að litlu leyti sem kostnaður á landsmenn. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að aðgæta þurfi hvernig hann sé seldur og hvar og þá kem ég aftur að því sem ég sagði áðan um aðgöngumiða að Íslandi. Ég sé ekkert að því að náttúrupassinn sem slíkur sé forsenda þess að menn fái hér inngöngu, fái að koma inn í landið, hann sé seldur í farmiða hvort sem er á ferju eða í flugi og hann sé seldur sem partur af miða á skemmtiferðaskipi. Við skulum ekki gleyma því að við þurfum að þekja allan þennan markað þannig að við mismunum ekki, okkur er það náttúrlega ekki heimilt. Því einfaldari sem innheimtan er og á því færri stöðum sem hún fer fram, því betra. Ég sagði áðan að gistináttagjaldið væri að því leyti til slæmt. Það er innheimt á hundruðum eða þúsundum staða hér á Íslandi. Gjaldstofninn er mjög lágur og það er mjög dýrt að fylgjast með þessu. Jafnvel þótt okkur finnist að innheimta í flugmiða sé einföld þá held ég samt, ef ég man rétt að það séu í kringum 45 aðilar sem á einhverjum tíma ársins sjá um flug til Íslands á hverju einasta ári, 45 aðilar. Samt er tiltölulega einfalt að halda utan um það. Ef við bætum við þeim sem lenda utan Keflavíkur þ.e. í Reykjavík, Akureyri, jafnvel Egilsstöðum og ferjunni á Seyðisfirði erum við farin að tala um hátt í 60 aðila. Við þurfum að gaumgæfa þessi mál mjög vel og ég er alveg viss um að þegar frumvarpið kemur til atvinnuveganefndar þá mun það verða tekið til mjög gaumgæfilegrar skoðunar, það verður tekið til vandaðrar meðferðar, þeir sem sitja í hv. atvinnuveganefnd munu fá gesti o.s.frv. Atvinnuveganefnd er nú þekkt fyrir að taka hressilega á málum ef þannig ber undir og ég er alveg sannfærður um að það verður gert í þessu tilfelli. Ég hef ekki áhyggjur af afstöðu Samtaka ferðaþjónustunnar til þessa máls vegna þess að hún hefur í sjálfu sér ekki verið einsleit meðan málið var til meðferðar fram að þessu. Menn hafa talað þar úr og í og segja má að hreyfingin sé að nokkru leyti klofin í afstöðu sinni til málsins eins og það er. Það er hins vegar alveg sjálfsagt, nauðsynlegt og eðlilegt að hafa samráð núna við þessa aðila í því ferli sem fram undan er til þess að tryggja að málið fái góðan framgang og við gerum eins vel úr því og hægt er. Það er ekki gallalaust. Það eru hér atriði sem ég geri fyrirvara við, eins og t.d. í 4. gr., þar sem segir að ferðamannastaðir í eigu annarra en opinberra aðila geti sótt um aðild að náttúrupassa. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi með einhverjum hætti að skylda menn til að taka þátt í honum. Við eigum ekki að hafa tvöfalt, þrefalt, fjórfalt kerfi á því hvernig við innheimtum. Við eigum ekki að gera það. Við eigum að forðast það eins og við mögulega getum. Það hlýtur að vera hægt að ganga þannig frá að þetta verði nógu mikil gulrót til að hægt sé að tryggja að þátttakan verði mikil. Annað atriði er í 11. gr., og er nú bara úrvinnsluatriði, það er hvernig skipt verður tekjum. Þar finnst mér vanta aðeins upp á að ætlaðar séu tekjur til staða sem þurfa á uppbyggingu að halda til að hægt sé að dreifa ferðamönnum þangað. Ég get nefnt af handahófi Borgarfjörð, Snæfellsnes sem er vannýtt í dag og þar er líka skortur á aðstöðu. Ég gæti tekið norðausturhornið, ég gæti tekið Vestfirði, allt eru þetta staðir sem við þurfum að huga að til að geta dreift ferðamönnum betur og öruggar um landið og til þess að stuðla að því að uppbygging eigi sér stað sem víðast og við getum unnt ferðamönnum þess að sjá sem mest af landinu og kappkostað að það verði ekki á kostnað landsins. Um það hljótum við að verða sammála.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ef ég skil ræðu hans rétt þá talar hann um vöntun á fjármagni inn í uppbyggingu ferðamannastaða síðustu árin. Þá langar mig að minna þingmanninn á að einmitt síðustu tvö árin hefur verið mjög mikið fjársvelti og vöntun í uppbyggingu ferðamannastaða. [[Gripið fram í: Aldrei verið veitt eins …]]Það hefur ekki verið tekin sú ákvörðun að veita áframhaldandi fjármagn í uppbyggingu á ferðamannastöðum. Ég vil líka minna á að það eru engir tekjustofnar fyrir þjóðgarðana í þessu frumvarpi, þeir eru felldir brott. Svo má minna á fjárfestingaráætlun fyrrverandi ríkisstjórnarinnar sem þessi ríkisstjórn ákvað að hafa ekkert með að gera áfram og afsalaði sér líka tekjum til þess að eiga fjármagn til þess að halda áfram með einhvers konar áætlun á borð við hana. Þar voru 750 milljónir sem ákveðið var 2012 að fara með í uppbyggingu og verndun á ferðamannastöðum. Það hefur því verið mikið um að menn hafi afsalað sér tekjustofnum einmitt í uppbyggingu ferðamannastaða. Það hefur átt sér stað síðustu tvö árin. Ég sakna þess líka úr frumvarpinu að enginn tekjustofn sé merktur í landvörslu. En ég deili með hv. þingmanni áhyggjum af svæðum á borð við Landmannalaugar og Laugaveginn, þau hafa verið undir miklum ágangi síðustu árin. Ég vil spyrja hv. þingmann um skoðun hans á gistináttagjaldinu vegna þess að mér finnst ég þurfa aðeins skýrari útlistun hans á því.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætar spurningar og ágæt orð. Jú, víst er það þannig að hér var sett á sínum tíma í tíð síðustu ríkisstjórnar góð framkvæmdaráætlun sem að hluta til var ekki innstæða fyrir, en það er annað mál. Það er búið að setja mjög drjúgt núna til þessa málaflokks, eins og í fjáraukalögum í fyrra. En vegna þess að spurt var sérstaklega út í gistináttagjaldið þá get ég sagt að ég er svarinn andstæðingur gistináttagjalds. Hvers vegna? Eins og fram kom í ræðu minni áðan er það mjög flókið í innheimtu, það eru mjög margir innheimtuaðilar. Skilvirkni þess er ekki góð. Ef maður horfir á heildarupphæð þess hefur það aldrei síðan því var komið á á sínum tíma skilað því sem til var ætlast. Ég var starfandi í umhverfisráðuneytinu á þeim tíma sem þetta gjald var sett á og ég man eftir því að reiknað var með því að það mundi skila 320 milljónum á fyrsta ári, en það skilaði 80. Þegar einhver skattur sýnir sig að virka alls ekki og skilar sér alls ekki, þá vil ég ekki framlengja hann. Mér finnst það bara ekki rétt. Því finnst mér nærtækara að innheimta gjald sem er tekið af færri aðilum sem er auðveldara í innheimtu, ódýrara að innheimta, skilvirkara, skilar sér strax, mér finnst það einfaldlega vænlegra til árangurs. Ég tek undir með hv. þingmanni og það kom reyndar fram í minni ræðu að við Íslendingar hefðum átt að vera fyrir löngu byrjaðir að veita fé til þessa málaflokks til að byggja upp innviði. Við erum ekki búin að gera það, en við skulum þá bara girða okkur í brók og sameinast um að koma þessu máli þannig fyrir að það verði til farsældar fyrir [[Forseti hringir.]]þessa grein.
Þá deilum við þeirri skoðun, ég og hv. þingmaður, að við viljum frekari uppbyggingu. En skil ég það rétt að hv. þingmaður vilji frekar skattleggja einstaklinga fyrir að njóta náttúrunnar heldur en að skattleggja fyrirtækin sem starfa í ferðaþjónustunni? Minni ég á það að velta ferðaþjónustufyrirtækja árið 2013 var 283 milljarðar, bara svona til að benda á að þarna eru gríðarlegir tekjumöguleikar.
Hæstv. forseti. Spurt er hvort innheimta eigi frekar af einstaklingum. Þannig er að þessi viðskipti, ferðamennskan, byggjast á því að selja persónum þjónustu. Það þýðir að ef rekstraraðilar eru skattlagðir meira en góðu hófi gegnir þá hækka þeir einfaldlega verðmiðann sem persónan borgar. Við getum líka tekið gistináttagjaldið sem við vorum að tala um áðan, ég þekki svo sem ekki skoðun hv. þingmanns á því gjaldi en það er gjald sem þeir sem gista greiða. Við núverandi aðstæður er t.d. 18% af gistináttagjaldi sem þó er innheimt á Íslandi í dag greitt af Íslendingum. Það er ekki greitt af hótelunum, það er greitt af þeim sem gista. Það er bara í gjaldinu fyrir herbergið. Þannig að það eru einstaklingar sem greiða það. Ef við værum að tala um að greiða þetta úr ríkissjóði mundi það bitna á einstaklingum og náttúrlega fyrirtækjum líka sem eru skattgreiðendur. Með þessu móti tel ég að það sé verið að greiða fyrir því að þeir greiði fyrir þjónustuna sem njóti hennar.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst ágætt hvernig hann fór með opnum huga í gegnum hvernig best væri að framkvæma fjármögnun á uppbyggingu þessara ferðamannastaða. Ég er sammála honum að það er sorglegt, ég hef sjálf oft farið Laugaveginn og komið í Landmannalaugar, hversu vel maður sér áganginn á þessum stöðum. Það er líka annað sem ég hef oft velt fyrir mér og tel að sé eitthvað sem við ættum að skoða betur, sem er hversu lítið er rukkað fyrir alla þá þjónustu sem er veitt á þessum stöðum. Tökum dæmi. Einu skiptin sem maður leggur eitthvað út er í skála þar sem maður gistir, en á leiðinni ertu samt búinn að nota ýmsa þjónustu, þú hefur nýtt þér salernisaðstöðu í skálum þar sem þú stoppar í skemmri tíma, þú skráir þig í bækur þannig að hægt sé að fylgjast með ferðum þínum og vita að þú hafir skilað þér heill á húfi alla leið o.s.frv. Fólk fær heilmikla þjónustu fyrir ekki neitt. Þetta er kannski eitthvað sem menn þurfa aðeins að skoða, hvort ekki sé hægt í auknum mæli að taka fé fyrir alla þá þjónustu sem veitt er. Þarna er algjörlega óplægður akur að mínu viti. Síðan langar mig að velta því upp að mér finnst skipta máli að við reynum að ná sama um það á þessu þingi að fjármagna framkvæmdajóðinn þannig að menn geti farið í alvöruframkvæmdir í sumar. Mér finnst margt áhugavert sem kom fram í máli hv. þingmanns en ég náði því samt ekki alveg hvaða leið hann vill fara. Er hv. þingmaður til í að samþykkja þennan náttúrupassa eins og hann liggur fyrir, eða heyrði ég hann segja að hann vildi heldur að við tækjum gjald á flugið?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar orð. Það er rétt skilið hjá þingmanninum að sá sem hér stendur er stuðningsmaður þess að þetta mál fái brautargengi, en ég tel að það þurfi að verða á því nokkrar breytingar. Vegna hvers tel ég að þetta mál eigi að fá brautargengi? Að mestum parti vegna þess, eins og ég sagði áðan, að það er einfalt í framkvæmd og það bitnar síst á Íslendingum, að þeir þurfi að greiði fyrir það sem er að gerast. Það vill nú þannig til að við erum „nauðbeygð“ til þess að rukka Íslendinga líka vegna þess að við erum þátttakendur í alþjóðasamstarfi sem leggur okkur það á herðar. Að mínu mati hefði „ideal“ lausnin, ef ég má sletta, verið sú að við hefðum tekið upp gjald líkt ESTA-gjaldi Bandaríkjamanna, en það gengur ekki vegna þess að við erum í EES o.s.frv. Þá leitum við annarra leiða og að mínu mati eigum við að leita þeirra leiða að gjaldið sé skilvirkt, það sé einfalt að innheimta það, það sé ekki tiltakanlega íþyngjandi og að það bitni sem allra minnst á Íslendingum sjálfum. Ég sé út af fyrir sig ekki muninn á því að við borgum 1.500 krónur til þriggja ára, 500 kr. á ári, fyrir að fara hér um landið. Ég tel það ekki ógna almannarétti, alls ekki, það ógnar almannarétti ekki meira en ef við mundum sleppa þessu og fara með það í almenna skattheimtu og þurfa kannski að hækka skattprósentuna eða innheimta gjöld á annan hátt. Ég sé ekki að þetta sé íþyngjandi. Ég held að það sé alveg hægt að hafa eftirlit til dæmis með Íslendingaþættinum í gegnum skattframtalið. Ég held að það sé einfaldasta leiðin. Þannig að yfir það heila tekið er ég [[Forseti hringir.]]fylgismaður þess að þetta mál fái brautargengi með nokkrum breytingum.
Þá langar mig að spyrja hv. þingmann út í það sem kannski angrar mig mest við þetta frumvarp eins og það liggur fyrir. Það er eftirlitskerfið, hvernig menn sjá fyrir sér að fara með þetta eftirlit. Mér finnst það afskaplega óaðlaðandi. Við erum að reyna að setja upp einhvers konar innheimtu sem er einföld og þægileg í meðförum. Það eftirlitskerfi sem menn boða er það ekki. Ef menn ætla fyrir fram að segja að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því, það verði létt verk og löðurmannlegt og við eigum bara að fara af stað og skella okkur í þetta, eins og sagt var áðan, þá er heldur enginn hvati til að greiða þetta gjald. Þarna finnst mér menn ekki alveg búnir að hugsa málið til enda. Mér finnst líka þurfa að liggja fyrir, ef það á að vera með viðurlög við einhverju, hvernig eigi að byggja eftirlitskerfið upp. Mér finnst það alls ekki koma nægilega skýrt fram í þessu frumvarpi. Það er sá þáttur sem ég er hvað [[Forseti hringir.]]mest andsnúin.
Hæstv. forseti. Það er ljúft að svara þessu vegna þess að þetta er eitt af því sem ég hef verið mest hissa á að menn setji fyrir sig. Menn hafa talað hér um skúravæðingu og fólk með kaskeiti út um allt land. Ég sé einmitt þá möguleika í eftirlitinu að eftirlitsmenn verði ekki eingöngu eftirlitsmenn heldur líka þjónustuaðilar, vegna þess að okkur vantar sárlega þjónustuaðila á þeim landsvæðum okkar sem eru hvað verst sett. Okkur vantar, svo ég nefni eitt dæmi, fólk í þjóðgarðinum á Þingvöllum sem beinlínis segir fólki sem gengur þar um hvað það er að horfa á. Ég veit að fólk sem ferðast á eigin vegum, t.d. á Þingvöllum, saknar þess að hafa ekki slíka þjónustu við höndina. Slíkir þjónustuaðilar geta að sjálfsögðu haft eftirlit með því í leiðinni að menn séu þarna á réttum forsendum. Þannig að ég hef engar áhyggjur af því. Mér finnst [[Forseti hringir.]]bara blasa við að það séu tækifæri í því.
Frú forseti. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni að við þingmenn erum sammála um nauðsyn þess að stuðla að uppbyggingu, viðhaldi og verndun ferðamannastaða, en þetta snýst um það hvernig við gerum það. Mér heyrist vera grundvallarágreiningur eða ólíkur skilningur í gangi. Þess vegna þurfum við að ræða þetta mál mjög vel því að það ristir djúpt. Hv. þingmaður sagði hér áðan að hann teldi náttúrupassann vera þá leið sem síst bitnaði á Íslendingum og átti þá við fjárhagslega ef ég skildi hann rétt. Hann sagði nefnilega að náttúrupassi væri aðgangur að þjóðgarði. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Er eðlilegt að við íbúar þjóðgarðsins, Íslendingar, borgum sérstaklega fyrir að búa hérna með náttúrupassa ofan á aðra skatta sem við erum að borga? Í mínum huga erum við komin í svolítið skrýtna flækju. Hv. þingmaður sagði líka að honum væri almannarétturinn dýrmætur. Ég sé ekki hvernig þetta rímar allt saman þannig að ég vil biðja hv. þingmann um að skýra þetta aðeins betur út fyrir mér.
Hæstv. forseti. Mér er ljúft að reyna að varpa ljósi á það fyrir hv. þingmann hvað ég átti við. Ég tel að okkur Íslendingum sé ekkert að vanbúnaði að greiða 500 kr. á ári fyrir aðgang að völdum náttúruperlum, íslenskum. Ég vitna til reynslu annarra þjóða í því. Í þjóðgarðinum í Miklagljúfri í Bandaríkjunum, sem er reyndar risastór og tekur ef ég man rétt um 40 mínútur að keyra í gegnum, er t.d. hlið á báðum endum og selt drjúgt inn. Þar fá menn ekki að haga sér eins og hver vill. Þar fara menn ákveðnar leiðir, reyndar í rútum því að þjóðgarðurinn er mikill yfirferðar. Ég sé ekkert að því. Ég er búinn að hafa áhyggjur af Þingvallaþjóðgarði í mörg herrans ár og hef þess vegna glaðst yfir hverjum stubb af göngustíg sem ég hef séð settan þar, hvort sem um er að ræða timbur eða möl. Ég sé ekkert að því að bæði Íslendingar og útlendingar greiði á einhvern hátt fyrir aðgang að þessari perlu til þess að koma í veg fyrir að hún verði fyrir áþján. Þegar ég tala um frjálst flæði um landið þá er ósköp notalegt að geta gengið þvert yfir vellina og vaðið í lækjunum og það allt, en það gerðum við á dögum Grágásar þegar við vorum nokkrir tugir þúsunda í landinu. Nú erum við 330 þúsund og fáum rúma milljón ferðamanna í heimsókn í ofan í kaupið þannig að álagið á landið er allt annað og með allt öðrum hætti en þá var. Þar af leiðandi þurfum við náttúrlega að gaumgæfa og kappkosta að landið verði ekki fyrir [[Forseti hringir.]]átroðningi.
Frú forseti. Ég get ekki skilið orð hv. þingmanns öðruvísi en svo að þá finnist honum almannarétturinn vera úr sér genginn, vera barn síns tíma. Ég gat ekki skilið þetta öðruvísi en svo að nú værum við orðin það mörg og þess vegna þyrftum við að fara þá leið að borga okkur inn í eigið land með náttúrupassa, að velja þá leið. Um það erum við hv. þingmaður ósammála. Það er ágætt að fá það fram því að þetta er í mínum huga ákveðið grundvallaratriði í allri þessari umræðu. Það er eitt. Svo þarf að fá þetta allt saman til að virka til þess að fá peningana inn. Það er nokkuð sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir spurði um áðan. Tími minn er búinn og þess vegna vil ég bara spyrja hv. þingmann: Hefur hann engar áhyggjur [[Forseti hringir.]]af því sem segir í umsögn fjármálaráðuneytisins um að það eigi bara að vera einn aðili að sinna þessu eftirliti? Trúir hv. þingmaður í alvörunni [[Forseti hringir.]]að það muni virka?
Hæstv. forseti. Hvað varðar það að almannarétturinn sé barn síns tíma þá langar mig að benda á að í núgildandi lögum um Þingvallaþjóðgarð og Vatnajökulsþjóðgarð er á báðum stöðum heimild til gjaldtöku. Þeir sem beittu sér fyrir þeirri lagasetningu voru á því að þar þyrfti þessi heimild að vera, ekkert endilega til að nota hana. Er það til þess að skerða almannarétt? Ég hef ekki trú á því. En, eins og ég sagði áðan, þegar svo er komið að við erum orðin þetta mörg í landinu með rúma milljón ferðamanna á hverju ári þá verðum við náttúrlega að grípa til einhverra ráða. Varðandi seinni spurninguna, hvort ég telji hægt að innheimta þetta, þá sagði ég reyndar í ræðu minni áðan að ég vildi einfalda innheimtuna á náttúrupassanum og ég tel að það sé hægt. Ég tel [[Forseti hringir.]]að þetta eigi að geta gengið. Ég hef engar áhyggjur af því.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það er erfitt og flókið málið sem við ræðum hér og hæstv. ráðherra er viss vorkunn vegna þess að ekki er hægt að segja að það að sé einhver ein leið í þessu sem öllum líkar, þá hefði væntanlega verið búið að koma henni í gagnið. Það verður líka að segjast að við Íslendingar höfum verið skammarlega værukær þegar kemur að þessum málaflokki. Ágangur á náttúruna af völdum ferðamanna hefur verið gríðarlegur og í einhverjum tilfellum hafa verið unnin óafturkræf spjöll á náttúrunni. Hér í athugasemdunum er talað um að ferðamönnum hafi farið að fjölga nokkuð hratt upp úr síðustu aldamótum. Ég vann sem leiðsögumaður í kringum 1994/1995 og fram undir aldamót og þá þegar var ágangurinn orðinn mjög mikill og voru vandræði með að komast á klósett. Ég man eftir að hafa þurft að láta ferðamenn pissa úti í móa og á fjölförnum stöðum voru farnir að myndast alls konar stígar, því að það var í sjálfu sér ekki hirt um að setja upp handrið eða beina fólki í ákveðna átt. Við höfum sofið á verðinum í áratugi, mundi ég segja. Það er kominn tími til að gera eitthvað. Reyndar var Framkvæmdasjóður ferðamannastaða mjög jákvætt og gott skref. Mér finnst mikið af gagnrýninni sem hefur komið fram í umræðunni alveg eiga rétt á sér. Það er stofnkostnaðurinn og rekstrarkostnaðurinn við náttúrupassann og eftirlitið sem getur reynst flókið og kynning á passanum og í rauninni öll starfsemin. Ég var að hlusta á umræðuna áðan og mig minnir að hv. þm. Pétur H. Blöndal segði að hægt væri að selja passann hvar sem er, í rútunni á leiðinni frá Keflavíkurflugvelli, á hótelum. Þá fór ég að velta fyrir mér hvort það þyrfti að vera mynd af viðkomandi í passanum. Getur fólk lánað hvert öðru passann? Það eru alls konar atriði sem þarf að útfæra. Auðvitað gera menn það en þetta er flókið. Hvar verður passinn seldur? Ég ímynda mér að maður þurfi að hafa mynd af sér, eða hvað? Það vekur athygli mína á bls. 25 í frumvarpinu að það er eins og ekki sé gert ráð fyrir fjármunum eða stöðugildum í eftirlitið og í þessa starfsemi alla saman. Það stendur beinlínis á bls. 25 að gert sé ráð fyrir einu nýju stöðugildi hjá Ferðamálstofu vegna þessa og mun sá aðili sinna eftirliti ásamt öðrum starfsmönnum sem eru starfandi hjá stofnuninni í dag. Maður veltir fyrir sér hvort ekki sé búið að tryggja fjármagn í verkefnið. Ég get heldur ekki látið hjá líða að rifja upp eitt af fyrstu málum nýrrar ríkisstjórnar sem tók við, sem var að hætta við að hækka virðisaukaskatt á gistingu úr 7% í 14%. Hann átti að skila 500 milljónum á árinu 2013, 1,5 milljarði 2014, og þær tekjur hefðu í rauninni orðið meiri vegna þess að það komu fleiri ferðamenn en við höfðum áætlað. Þetta skattþrep var talið svo flókið, en ég veit ekki hvort það er flóknara en sú aðgerð sem við erum að fara í í dag. Ég var ekki ánægð með þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar því að við verðum að þora að skattleggja þessa atvinnugrein eins og allar aðrar. Ég man að í umræðunni var mikið talað um að ekki væri rétt að hækka álögur á ferðaþjónustuna og rætt um samkeppnishæfni Íslands í því samhengi, að hærri skattur gæti dregið úr ásókn ferðamanna til landsins. Þá getur maður spurt sig hvort það að vera með ferðamannapassa sé ekki angi af sama meiði. Mun það ekki á einhvern hátt skerða samkeppnishæfni okkar? Mér finnst þetta mjög flókin leið og velti fyrir mér hvort ekki væri skynsamlegra að skattleggja þessa atvinnugrein, hvort sem það er gisting, ferðalög, heimsóknir á baðstaði, hvalaskoðanir eða hvað það nú er, að við séum með virðisaukaskatt á þessa atvinnugrein eins og allar aðrar og hún njóti þess svo í uppbyggingu innviða. Það hefur verið rætt um ýmsar aðrar leiðir. Eins og ég sagði í upphafi er ekkert einfalt og mér finnst ekkert liggja beinna við en annað. Komugjöldin eru flókið mál og þá kannski sérstaklega vegna þess að eins og ég skil þetta verður að leggja komugjöld á innanlandsflugið líka. Ég held að allir séu sammála um að á álögur á innanlandsflugið sé ekki bætandi. Mundu menn taka eitthvert gjald í burtu og setja það gjald á? Ég sé ekki alveg fyrir mér að það hringl skili endilega einhverju. Hins vegar má að sama skapi segja að komugjald sé einföld leið. Það þarf í rauninni ekki að vera mjög hátt. Það gæti þess vegna verið 200 kr., ef það er lagt á svona ótrúlega marga ferðamenn og þá sem fljúga er það fljótt að koma og ætti að vera einfalt að innheimta gjaldið. Mér finnst þetta þó ekki vera leið sem steinliggur. Ég er heldur ekki endilega sammála þeim sem tala mikið fyrir gistináttagjaldinu, fyrir því að hækka það. Mér finnst það skila tiltölulega lágum upphæðum núna. Það leggst líka misjafnlega á, það er á gistináttaeiningu og þá er bara ákveðið verð þannig að það skiptir máli hvort einhver er að selja hótelherbergi á 25 þús. kr. eða 3 þús. kr. Ég held að fjallaskálar séu undanþegnir en tjaldsvæðin ekki. Mér finnst líka ekki sanngjarnt að einhver einn geiri innan ferðaþjónustunnar taki að sér alla skattheimtuna. Hún ætti þá að leggjast jafnt á alla, rútufyrirtækin og alla þá sem koma að þessu, og þá kannski í formi virðisaukaskatts. Ég heyrði hv. þm. Steingrím J. Sigfússon nefna áhugaverða hugmynd í útvarpsþætti sem var bílastæðagjald, þ.e. að þar sem búið er að koma upp bílastæði, eins og raunin er við flesta fjölförnustu staðina, væri einfaldlega rukkað fyrir það. Eins og við þekkjum er hægt að nota kort eða peninga og setja miða í gluggann og getur maður átt von á því að eftirlitsmaður nappi mann ef maður stendur sig ekki í stykkinu. Þá er ég að hugsa það þannig að við séum ekki með einhverja eina lausn heldur hækkum við vaskinn á atvinnugreinina og svo er gistináttagjald í einhverri mynd hugmynd á fjölförnustu stöðunum. Þar er síðan svo sannarlega búið að búa til bílastæði og hefur þurft að leggja út í kostnað við það og er þá óhugsandi að greiða gjald fyrir að fá að leggja bílnum sínum? Það þekkir maður víða erlendis. Ef ég mætti ráðleggja hæstv. ráðherra væri ég hrifnust af því að við mundum innheimta hér og þar á sanngjarnan hátt. Mér finnst bílastæðagjaldið alveg þess virði að athuga betur. Ég hef áhyggjur varðandi passann. Ég tek undir það sem hefur verið sagt hér varðandi fólk og þá sérstaklega útlendinga, hvernig tryggjum við að allir viti af passanum, að þeir mæti ekki bara á staðinn og eru þeir þá sektaðir, eða er þeim vinsamlegast bent á að fara og kaupa sér passann? Svo getur ferðamaður lent í því að hann er einhvers staðar og er ekki búinn að verða sér út um passann og er sektaður. Eða hann sér að sér og kaupir passann, fer síðan á næsta stað en þar er hann rukkaður vegna þess að þar er einhver sem vildi ekki taka þátt í kerfinu. Í millitíðinni fór hann jafnvel í gegnum Húnavatnssýslurnar og náði sér í hraðasekt hjá duglegu lögreglunni á Blönduósi. Ég velti fyrir mér hvernig þetta getur litið út í raunveruleikanum fyrir ferðamennina og hvernig við ætlum að tryggja að þeir viti allir af náttúrupassanum. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða fékk álitlega upphæð fyrir 2013, ef ég man rétt, um 400 milljónir, sem þessi ríkisstjórn ákvað síðan að skera niður og hefur síðan þurft að sækja það fjármagn á fjáraukalögum sem er ekki til eftirbreytni. Mér finnst það rétt sem kemur svo sem fram í frumvarpinu, að það sé ekki endilega gott að það þurfi að vera 50% mótframlag vegna þess að aðstæður þeirra sem sækja í sjóðinn eru svo mismunandi. Þetta var samt mikilvægt skref á sínum tíma og algjörlega nauðsynlegt og vonbrigði að framlögin í sjóðinn skuli hafa verið lækkuð eins og gert var. Til að vera á jákvæðu nótunum vil ég segja að mér sýnist frumvarp til laga um landsáætlun um uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn, sem hangir svolítið saman með við þetta frumvarp hér, vera mjög gott skref í rétta átt og byggja á langtímasýn, en við ræðum það síðar. Eitt sem mig langar að leggja til er að við höfum, ef náttúrupassinn verður að veruleika, kjark til að meta hvernig til hefur tekist eftir einhvern tíma og horfast í augu við það hvort þetta hafi gengið eða ekki og breyta þá. Þetta er svolítið mikið tilraunaverkefni. Ég er ekki alveg sátt við aðferðina, eins og komið hefur fram, og mundi vilja að við skattleggðum atvinnugreinina og ferðamenn á annan hátt. Ef af þessu verður, og ég býst við að það geti orðið, vona ég að við horfum til þess hvernig til hefur tekist, metum það og séum tilbúin að viðurkenna ef það gekk ekki nógu vel. Kannski gengur þetta mjög vel. Ég vil leggja áherslu á það og að við breytum um kúrs ef í ljós kemur að þetta hefur ekki borið tilætlaðan árangur. Af því þetta er 1. umr. finnst mér ekkert meira um málið að segja hér og nú. Ég á von á því að komi gríðarlega margar umsagnir um málið, það fái mikla umræðu í nefndinni og svo verði 2. umr. fjörug þegar að henni kemur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og yfirferð hennar. Þessi umræða hefur farið vítt og breitt í dag og er hvergi nærri lokið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann af því hún á sæti í fjárlaganefnd. Ég er svolítið hugsi yfir peningahliðinni á þessu öllu saman og þá sérstaklega hvernig Framkvæmdasjóði ferðamannastaða reiðir annars vegar af og hins vegar hinum hlutanum sem gistináttagjaldinu var ætlað í, þ.e. 40% eða 2/5 af innkomu vegna gistináttagjaldsins sem var ráðstafað beint án aðkomu Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða í þjóðgarða og friðlýst svæði, bæði Vatnajökulsþjóðgarð og Þingvallaþjóðgarð. Þarna virðist vera eins og með einu pennastriki sé ekki gert ráð fyrir því að þessum þjóðgörðum og friðlýstu svæðum sé bætt þessi breyting því að ég fæ ekki séð að náttúrupassinn eigi að koma þessum tilteknu svæðum til góða. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún hafi annaðhvort í yfirferð sinni og lestri á málinu eða við umræðuna í dag áttað sig á því hvort það liggi einhvers staðar inn á milli línanna að tryggja að þessi svæði verði ekki af þessum hluta fjármögnunarinnar. Við værum komin á mjög skrýtinn stað ef þetta þingmál yrði til að skerða stöðu þjóðgarðanna á Íslandi.
Virðulegur forseti. Ef ég rifja upp það sem ég var að kíkja á hér í dag þá get ég ekki séð að gert sé ráð fyrir einhverjum fjármunum í verkefnið sem slíkt, þ.e. eftirlitið, kynninguna og allt það, en það getur auðvitað verið að menn taki þá frá Ferðamálstofu og láti eitthvað annað sitja á hakanum. Það er ekki þar með sagt að þessir peningar séu ekki þarna, en það er ekki beinlínis gert ráð fyrir einhverri upphæð. Það var til dæmis gert ráð fyrir peningum í flutning Fiskistofu. Menn sáu það fyrir. Þetta virðist ekki fjármagnað. Ég held að það væri gott ef hæstv. ráðherra eða einhver sem þekkir málið betur mundi svara fyrir það. Þjóðgarðarnir eru áhyggjuefni og sérstaklega Vatnajökulsþjóðgarður sem er dýr í rekstri og hefur verið rekinn með halla. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig staðan er þar, en hann hefur verið undir eftirliti. Það er gríðarlega mikilvægt að peningar séu lagðir í þjóðgarðana. Ég held að þetta hljóti að vera einhver mistök, að sjálfsögðu hljóta þeir að vera skilgreindir sem ferðamannastaðir og ættu þá að falla þarna undir. Eins veltir maður fyrir sér hugmyndinni ef náttúrupassinn kemst í gagnið í sumar. Mig minnir að ekki sé gert ráð fyrir þessum tekjum en tekjuhlutinn er ekki mín sterkasta hlið. Ég man ekki hvort er gert ráð fyrir tekjunum af náttúrupassanum. Kannski er hugmyndin sú að ef einhverjar tekjur nást inn í ár og einhver kostnaður verður að þetta verði gert upp á fjáraukalögum. Það er það sem ég ímynda mér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Maður veltir fyrir sér hversu mikið umstang og utanumhald sé verið að setja í gang með frumvarpi ráðherrans fyrir 1 eða 1,5 milljarða á ári. Hér er verið að leggja til algjörlega nýja skattlagningu, nýja tekjuöflunarleið, nýja stétt ríkisstarfsmanna, nýtt kerfi eftirlits o.s.frv. fyrir tiltölulega litla upphæð í stóra samhenginu. Eftir því sem ég best veit sér ferðaþjónustan ríkissjóði fyrir um 17 milljörðum kr. í tekjur á ári. Þarna erum við að tala um mjög lítið og óverulegt brot af því. Ég tek því undir það sem hv. þingmaður segir, að leiðin sé hin samsetta leið þeirra kerfa sem við höfum fyrir frekar en að ræsa nýtt kerfi og gefa bákninu að borða, eins og einhver sjálfstæðismaður mundi væntanlega segja á góðum degi. Mig langar að spyrja um eitt því að það hefur ekki komið beinlínis upp í umræðunni sem hugmynd að tekjuöflun til viðbótar við það sem áður hefur verið rætt. Það er skattfrí verslun ferðamanna, það sem stundum er kallað „Tax Free“-verslun þar sem þeir ferðamenn sem versla á Íslandi fá endurgreiddan virðisaukaskattinn við brottför. Sumar þjóðir hafa fellt þessa endurgreiðslu niður eins og Kanadamenn, mér vitanlega. Þarna eru samkvæmt mínum upplýsingum 1,6 milljarðar kr. á ári sem eru alveg með ólíkindum nálægt þeirri tölu sem við erum akkúrat að tala um sem tekjuþörf fyrir uppbyggingu ferðamannastaða. Má ég spyrja hv. þingmann hvernig leggst í hana að skoða þá tekjuöflunarleið sem væri bæði aðgengileg og einföld.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þennan frábæra punkt. Ég hafði einmitt einhvers staðar nóterað þetta hjá mér. Staðreyndin er sú, ef ég man rétt, að til þess að geta fengið endurgreiddan virðisaukaskatt þarf að versla fyrir meira en 4 þús. kr. Mér fannst ég hafa lesið það í einhverju tekjuöflunarfrumvarpi fyrir jól að hugmyndin væri að hækka þetta upp í 10 þús. kr. þannig að til þess að fá endurgreiddan virðisaukaskatt sem ferðamaður hér á landi þá þurfti hann að kaupa fyrir meira en 10 þús. kr. Bara við að hækka markið úr 4 þús. kr. upp í 10 þús. kr. mundi strax skila því að minni peningar færu úr landi, meiri virðisauki yrði eftir hér. Þegar hv. þingmaður nefnir þetta held ég að þetta sé tilefni í óundirbúna fyrirspurn fyrir hæstv. fjármálaráðherra. Kannski tók þetta gildi 1. janúar. Ég man að ég las þetta og fannst þetta vera mjög gáfuleg ráðstöfun og í tíma tekin. Hugsanlega er 10 þús. kr. of lágt en það er strax skref í rétta átt. Við viljum líka hvetja til verslunar á Íslandi þannig að ég er ekki á móti þeirri leið að endurgreiða virðisauka. Samsetta leiðin finnst mér vera gott hugtak yfir það sem ég var að reyna að lýsa hérna áðan, að við reynum að fá tekjur þar sem við erum nú þegar með kerfi. Það er rétt, við erum að búa til apparat, nýtt opinbert apparat, í kringum eitthvað sem mun skila okkur milljarði. Reyndar verður spennandi að sjá hverju það skilar, en um milljarði ef þær áætlanir sem við höfum í dag ganga eftir. En ég held að það sé bara verkefni hjá mér og hv. þingmanni að kanna hvar þetta mál stendur með virðisaukaskattinn og endurgreiðsluna.
Virðulegur forseti. Þar sem ég tel einsýnt að umræðunni ljúki ekki á þessum þingfundi langar mig að bregðast aðeins við nokkrum af þeim atriðum sem hér hafa verið rædd. Ég vil í upphafi þakka fyrir það sem heilt yfir hefur verið málefnaleg umræða. Ég vil þakka síðasta hv. ræðumanni sérstaklega fyrir mjög málefnalega og gagnlega yfirferð. Ég verð að segja að fátt hefur komið á óvart í umræðunni í dag. Hún hefur farið í ýmsar áttir og rætt hefur verið um, eins og við var að búast, kosti og galla við þessa leið og aðrar þær leiðir sem í umræðunni hafa verið. Það er nákvæmlega það sem gert hefur verið á þeim tíma sem ég hef unnið að frumvarpinu. Mikil vinna hafði líka átt sér stað áður en við hófum okkar vinnu. Ég lýsti því í morgun að það voru margar skýrslur, margar úttektir, mikið af upplýsingum og alls konar fræðimenn, erlendir og innlendir, voru búnir að taka þessa umræðu. Það sem hefur vakað fyrir mér er að koma með tillögu sem ég hef sannfæringu fyrir og leggja hana fyrir þingið. Ég er vongóð um það eftir þessa 1. umr., það sem af er henni, að við getum tekið höndum saman og unnið úr tillögunni betra mál eins og þingleg meðferð á að hafa í för með sér. Ég vil ræða nokkur atriði og kannski fyrst í framhaldi af því sem hv. þingmaður var að ræða um rétt áðan, en hún hafði áhyggjur af því að verið væri að setja upp nýtt kerfi, nýtt bákn, að þetta yrði dýrt í framkvæmd. Þá vil ég einmitt benda á að það er ekki verið að setja upp nýtt kerfi. Það á að nota Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem er til, hefur reynst vel og hefur sannað gildi sitt. Það verður sama framkvæmd, en aukið umfang vegna þess að við munum auka fjármuni, en umfangið verður þó ekki þannig að það fari yfir ákveðin mörk, við munum leggja okkur fram við það. Þess vegna höfum við sett inn í frumvarpið að umsýslan með þessu öllu saman fari ekki yfir 3,5% af innkomu gjaldsins. Það er ekki síst til að aga okkur, en það er samt byggt á raunhæfum áætlunum og útreikningum sem liggja þar að baki. Gistináttagjaldið hefur verið nefnt hér oft og ítrekað og talað um einfaldleika í því samhengi, að við séum komin með kerfi sem hafi sannað gildi sitt og sé einfalt í framkvæmd. Ég er því aldeilis ósammála. Það er hlutfallslega mjög dýrt í framkvæmd. Það var mikill stofnkostnaður af því á sínum tíma. Ef maður les umsagnir ríkisskattstjóra frá þeim tíma sem frumvarp um það gjald var lagt fram þá kemur glögglega fram að menn höfðu áhyggjur af því og upplýsingar innan úr skattkerfinu sem ég hef aflað mér staðfesta að þetta er hlutfallslega mjög dýrt kerfi. Þrátt fyrir að gistinóttum hafi fjölgað og ferðamönnum hafi fjölgað, þá er hlutfallið að lækka af því sem innheimtist í gegnum gistináttagjaldið. Það segir okkur að gjaldið innheimtist ekki af einhverjum ástæðum, hvort verið sé að leigja út herbergi í svartri atvinnustarfsemi, ég ætla ekki að væna heila atvinnugrein um slíkt, en það eru einhverjar ástæður fyrir því. Þá segja menn: Fínt, við skulum þá hækka gjaldið, hafa það jafnvel mishátt eftir hversu dýr gistingin er. Þá leyfi ég mér að halda því fram að það sé ekki til þess að einfalda hlutina. Það að hækka gjaldið verður ekki til þess að draga fleiri inn í það kerfi. Það er það sem ég hef áhyggjur af varðandi gistináttagjaldið. Það mun ekki skila nægum tekjum, eins og við höfum séð. Ef menn telja, eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir sagði áðan, betra að fara samsetta leið, þá þyrfti að gera það, það þyrfti að afla frekari tekna. Ég hef hallast að því að reyna að gera þetta eins einfalt úr garði og hægt er og við lögðum upp með það. Ég vil gera athugasemd við það meinta flækjustig sem menn hafa gert hér að umtalsefni. Ég er nú svo heppin að fá að vera nýsköpunarráðherra líka ásamt því að bera ábyrgð á ferðamálunum. Það er nánast á hverjum einasta degi sem menn koma til mín með alls konar hugmyndir og útfærslur eftir umræðuna um náttúrupassann og skilja hreint ekki í því af hverju þetta ætti að vera svona flókið. Við leigjum okkur bílaleigubíla, kaupum okkur hótelgistingu, bíómiða, leikhúsmiða og tónleikamiða á nafni í gegnum netið, við fáum þetta sent í símann hjá okkur. Þetta er ekkert flókið, það þarf bara að ganga í verkið og klára þetta. Ég hef engar áhyggjur af útfærslunni. Ég hef sagt það áður og segi það enn, það er ekki flókið að útfæra þetta, en við þurfum að vanda okkur. Við þurfum að gefa okkur tíma. Sú útfærsla er eðlilega ekki hafin þar sem við erum ekki búin að klára lagasetninguna, en það er viss undirbúningur hafinn. Ég hef rætt við ríkisskattstjóra um að gera þetta þannig úr garði að Íslendingar geti hakað við á skattskýrslunni sinni, þurfi ekki að bera passann í einhverri mynd heldur sé nóg að segja kennitölu og sýna skilríki. Passinn er á nafni. Það sem kannski þvælist fyrir er þetta hugtak „passi“, ég hef áttað mig á því. Þegar við vorum að vinna með málið í lokadrögum vorum við að velta fyrir okkur hvort við ættum að kalla þetta eitthvað annað. Þá göntuðumst við með það að fólk mundi segja: Bíddu, hvað er þetta? Og svarið yrði: Æ, þetta er svona eins og náttúrupassi. Þannig að við ákváðum að halda okkur við þetta nafn en ég auglýsi hér með eftir öllum góðum tillögum að betra heiti sem nær að ramma þetta betur inn. Útlendingarnir. Við munum reyna að ná þeim eins mikið og við getum í gegnum netið. Við höfum hafið samtöl við flugfélögin, vegna þess að mikið af bókunum hjá þeim fer fram í gegnum netið, hvort hægt sé að fara í samstarf við þau um að í lok bókunar komi gluggi þar sem segi: Á Íslandi þarf náttúrupassa. Smelltu hér ef þú vilt kaupa hann fyrir fram. Þá fer viðkomandi inn á heimasíðu þar sem menn geta orðið sér út um náttúrupassa. Alls konar svona hluti erum við með í undirbúningi og munum setja strax af stað, verði frumvarpið samþykkt. Meta árangur, fara af stað, klára, rýna svo, athuga hvernig þetta gengur. Að sjálfsögðu. Það eru beinlínis endurskoðunarákvæði í frumvarpinu. Ég fagnaði því að heyra þingmanninn segja þetta vegna þess að ég veit að við erum svo nálægt því að klára að komast að niðurstöðu að sá tímapunktur er kominn að hrökkva eða stökkva. Þetta er ekki fullkomið kerfi, ég er sú fyrsta til að viðurkenna það, en það er ekkert til sem heitir fullkomið kerfi. Það er búið að hugsa mikið um þetta frumvarp og ég mótmæli því sem hefur verið haldið fram af nokkrum þingmönnum í ræðum í dag að það sé vanhugsað og handahófskennt og beri vott um handarbakavinnubrögð. Við erum búin að leggja gríðarlega mikla vinnu í þetta. Við erum búin að leggja gríðarlega miklu vinnu að fara í gegnum kosti og galla við allar leiðir. En á endanum þarf að taka ákvörðun um hvaða leið við ætlum að fara. Þetta er sú leið sem við leggjum til og leggjum í dóm þingsins. Svo hafa verið rædd alls konar gjöld, ég er búin að ræða gistináttagjaldið, það er mikið búið að ræða um komugjöld, það kemur heldur ekki á óvart. Það er alls staðar rætt. Menn vilja eitthvað einfalt. Allir vilja það. En þegar maður skoðar gallana þá finnst mér það vera stórgalli að mestu tekjurnar komi frá Íslendingum. Mér finnst það vera stórgalli að gjald leggist á innanlandsflugið. Hjá því er ekki komist. Það er mjög ódýrt að segja: Fínt, þá leggjum við bara af einhverja aðra skatta á innanlandsflugið í leiðinni. Maður gerir það ekki í einu vetfangi. Síðan er rætt um að hækka virðisaukaskattinn. Það er kannski bara skattapólitísk ákvörðun. Við börðumst gegn því að gistingin færi fyrirvaralaust í hærra skattþrep á síðasta kjörtímabili og vorum líka á móti þeirri málamiðlun sem talað hefur verið um hér að hafi náðst sátt um. Það var engin sátt, það var niðurstaða meiri hluta þingsins á þeim tíma, það var engin sátt um að búa til aukaþrep fyrir eina atvinnugrein. Það var sá prinsipppunktur sem við andmæltum. Ég hef sagt og við sögðum við ferðaþjónustuna: Þar með er ekki sagt að við munum ekki breyta skattkerfinu í kringum ferðaþjónustuna með einhverjum hætti eða einhvern tímann, að sjálfsögðu ekki. Með virðisaukaskattsbreytingunum núna fór lægra þrep virðisaukaskattsins eins og allir vita úr 7 í 11% og þar með gistingin. Skattur á hana hækkaði og við erum líka að breikka stofnana með því að taka inn hluti sem hafa verið utan kerfisins. Þá er það alltaf þessi spurning: Eigum við bara að taka þetta í gegnum skattkerfið? Það er vissulega sjónarmið. Ég vona að nefndin fari vel og rækilega yfir það vegna þess að það væri náttúrlega einfaldast fyrir mig sem stend hér að segja bara: Fínt, nú semjum við við fjármálaráðherra og fáum það í gegnum þingið að lagður verði inn milljarður eða meira í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á næstu árum og þá þurfum við ekkert að vera með þetta vesen. En það er kannski tvennt sem kemur í veg fyrir það. Það er sá langtíma fyrirsjáanleiki sem við þurfum að hafa í þessum geira, að menn viti og geti vitað að fjármögnunin sé traust þannig að þeir geti hafið undirbúning. Það vantar ekki alltaf bara pening. Stundum á eftir að deiliskipuleggja, hanna, teikna og undirbúa. Þetta tekur langan tíma af því það hefur verið óstöðugleiki í þessari fjármögnun, þó svo að ég verði að leiðrétta það sem hefur ítrekað komið hér fram hjá hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur um að hér hafi verið niðurskurður á síðasta ári. Þvert á móti hefur aldrei verið lögð hærri fjárhæð í framkvæmdasjóðinn en einmitt árið 2014. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir hefur gagnrýnt það að við tókum það á fjáraukalög, það voru ákveðnar ástæður fyrir því, en það breytir ekki því að það eru líka aðrar ástæður, það er langtímahugsunin. Síðan er það hitt að ef við ætlum að taka féð út úr skattkerfinu, jafnvel þótt við getum sagt að tekjurnar komi frá einni atvinnugrein í svo og svo miklum mæli, þá á það við um velflestar atvinnugreinar. Þær skila inn í hítina, inn í sameiginlega sjóði okkar, en fá ekkert endilega í sama hlutfalli til baka. Þetta eru sameiginlegir sjóðir. Þetta eru skatttekjur. Á endanum er það síðan baráttan um fjármagnið. Ef við þurfum að gera upp á milli gjörgæslu eða göngustíga á lokametrum fjárlagagerðarinnar þá óttast ég að göngustígarnir yrðu undir. Það er þess vegna sem ég legg til þessa ákveðnu fjármögnunarleið til að setja traustari grunn undir þann stöðugleika sem þarf til lengri tíma. Síðan hafa verið nefnd hér atriði eins og að rukka fyrir bílastæði. Það er sjálfsagt að skoða það. Frumvarpið kemur ekki í veg fyrir það. Það er þvert á móti tekið fram að aðilum sé frjálst, hvort sem það eru opinberir aðilar eða einkaaðilar sem gerast aðilar að náttúrupassanum, að rukka fyrir þjónustu, að byggja upp, hvort sem það eru veitingastaðir eða önnur aðstaða eða afþreying fyrir ferðamenn á sínum landsvæðum. Það ætlar enginn að koma í veg fyrir það með þessu heldur er hér átt við uppbyggingu innviða sem er svo nauðsynleg og er svo kostnaðarsöm. Síðan hafa ýmis framkvæmdaatriði verið rædd. Hvernig verður eftirlitinu áttað? Ég hef sagt að almennt séð verði það ekki umfangsmikið og íþyngjandi. Auðvitað eigum við eftir að útfæra í nákvæmum atriðum hvernig því verður háttað, hvort við tökum það saman með upplýsingaþjónustunni, fáum landverðina með okkur í verkefnið. Mér finnst sjálfsagt að skoða það. Önnur framkvæmdaatriði hafa líka verið rædd, eins og hvernig menn muni nálgast passann. Því hef ég svarað hér, í gegnum netið. Síðan eru sjálfsalar fyrirhugaðir á þeim stöðum sem krafa verður gerð um passa fyrir þá sem ekki eru með passa en eru komnir á staðinn. Hv. þingmaður Sigríður Á. Andersen sagði að henni þætti eðlilegra ef við hefðum sett staðina sem þetta á að gilda um inn í frumvarpið. Ég fel nefndinni að skoða það, en ein ástæða fyrir því að það var ekki gert, ég get alveg sagt það hér, var sú að þá hefði umræðan í dag kannski snúist um það af hverju þessi staður væri nefndur en ekki hinn. Nefndin skoðar það að sjálfsögðu, ef hún kýs að hafa tryggari lagastoð undir því er það sjálfsagt að gera það. Síðan er spurt hvort við getum notað kerfið til stýringar, haft dýrara á sumrin, ódýrara á veturna. Algjörlega. Þegar við réðumst í þetta, að setja á kerfi sem felur í sér ákveðna framandi hugsun, var mitt mat að betra væri að hafa þetta eins einfalt í upphafi og hægt væri, 1.500 kr., sama verð fyrir alla, gildir á öllum þessum stöðum. Síðan höfum við ótal tækifæri til þess að fara í alls konar endurbætur. Ég vona svo sannarlega að við náum þangað, en mest um vert er að við klárum þetta fyrir vorið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma upp í lok þessarar lotu og ræða við okkur og taka saman það sem rætt hefur verið, af því að það eru fjölmargir þættir sem við þurfum að fá svör við. Eitt fannst mér ekki koma nægilega vel fram í ræðu hæstv. ráðherra og það er þetta með eftirlitið. Mér finnst sérkennilegt að fara af stað með mál sem byggist á því að eftirlit eigi að verða til þess að menn gæti sín á því að kaupa sér náttúrupassa ef menn eru ekki þeim mun samviskusamari. Fyrir fram er sagt: Já, það er nú samt ekki alveg útfært og við vitum ekki alveg nákvæmlega hvernig það verður en það verður ekkert flókið eða fer ekkert mjög harkalega af stað. Ég skil þetta svona. Hefur hæstv. ráðherra þá engar áhyggjur af því að ef við færum svoleiðis af stað skili gjaldið sér ekki? Mér finnst þetta eftirlitsmál þurfa að verða dálítið skýrara vegna þess að menn virðast ætla að nota það til þess að pressa á menn að kaupa sér passann. Ég ætla ekkert að fara að diskútera við hæstv. ráðherra um gistináttagjaldið, ég held að við séum ósammála um það í sjálfu sér. Ég er samt ekki á því að gistináttagjaldið sé frábær lausn, alls ekki, það er engin niðurstaða í þessu frábær. Og það sem mér þykir kannski verst af öllu er það að ferðaþjónustan sjálf hafi ekki getað komið sér saman um það hver eigi að innheimta þetta gjald. Um það snýst málið að menn hafa ekki getað komið sér saman um það. Þess vegna er hæstv. ráðherra kominn í þá stöðu sem hún er í, að leggja fram þessa leið sem ég tel alls ekki þá bestu. Mig langaði síðan að spyrja hæstv. ráðherra, ég hef örfáar sekúndur hér í lokin, út í það að mér finnst óskýrt hvaða staðir það eru sem falla undir frumvarpið. Mér finnst það ekki koma skýrt fram og heldur ekki í systurfrumvarpinu, sem er landsáætlunin, sem rætt verður hér á eftir þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar athugasemdir. Ég veit að hún, kannski umfram aðra hér inni, skilur hvað ég er að ganga í gegnum akkúrat núna. Ég rifja það upp að á sínum tíma lagði hv. þingmaður, þáverandi hæstv. ráðherra, einmitt til blandaða leið komugjalda og gistináttagjalds sem endaði eingöngu í gistináttagjaldinu. Og auðvitað vissi hv. þingmaður þá, alveg eins og við vitum núna, að gistináttagjaldið eitt og sér dugar ekki til. En það náðist ekki samstaða um það og það er alveg rétt að það er vont að ferðaþjónustan skuli í gegnum árin og áratugina ekki hafa getað komið sér niður á eina leið. Mér þótti vont þegar, rétt fyrir framlagningu þessa frumvarps, kom fram stjórnarsamþykkt frá Samtökum ferðaþjónustunnar sem gekk í aðra átt en við höfðum verið samferða um lengst af; og ekki er langt síðan við vorum samhliða að vinna að þeirri útfærslu að náttúrupassa sem við ræðum hér. Auðvitað er það vont. Það sem er verra er að ekki er heldur samstaða um stjórnarsamþykkt stjórnar SAF. Það er ekki samstaða um það innan ferðaþjónustunnar og við sjáum það því miður. Ég ákvað að halda mínu striki - við vorum komin alveg að endapunkti - vegna þess að maður verður að hafa sannfæringu fyrir því sem maður er að gera og ég hef það sannarlega með þessu. Öll þau atriði sem búið er að nefna að megi betrumbæta, það er sjálfsagt að skoða það. Varðandi eftirlitið þá er það ekki þannig að ég viti ekki neitt um það sem ég er að tala um. Við erum að stefna að eftirliti sem verður lágstemmt. Það verður ekki umfangsmikið á hverjum stað heldur þannig að menn geti alltaf búist við því. Við gerum ráð fyrir tveimur föstum starfsmönnum á Ferðamannastofu sem síðan geta, og það er partur af umsýslugjaldinu, ráðið til sín starfsmenn [[Forseti hringir.]]til að taka einstaka staði og það er hugsunin. Ég fer betur yfir það í síðara svari mínu.
Virðulegi forseti. Ég hélt því aldrei fram að hæstv. ráðherra vissi ekki um hvað hún væri að tala. [[Gripið fram í.]]Ég var bara að óska eftir því að við fengjum að vita meira um það sem hæstv. ráðherra hefur verið að hugsa í þessum efnum, af því að mér finnst það bara ekki hafa skilað sér nógu vel hingað inn í umræðuna. Síðan langaði mig að endurtaka síðustu spurningu mína, við eigum nú eftir að halda áfram að ræða þetta og nefndin á eftir að taka þetta fyrir o.s.frv., um þáttinn sem snýr að því hvaða svæði eiga að heyra þarna undir. Það er sagt að svæði í opinberri eigu fari sjálfkrafa inn og svo er vísað í þessa landsáætlun og þar er líka talað um einhver svæði í opinberri eigu sem færu sjálfkrafa inn. Hvað erum við að tala um? Erum við að tala um að þegar við erum á göngu upp á Esju getum við átt von á þessu, þegar við erum á gönguleiðum á Reykjanesi? Eða hvar er þetta nákvæmlega sem menn eru að ræða um? Ég held líka að það þurfi að skýra það í þessari umræðu þannig að menn geti farið að sjá þetta þá rétt fyrir sér.
Virðulegi forseti. Til að forðast misskilning þá tók ég því ekki þannig að þingmaðurinn væri að væna mig um að vita ekki um hvað ég væri að tala, þetta kom kannski brenglað út úr mér. Varðandi eftirlitið, eins og ég segi, þá er því ekki ætlað að vera umfangsmikið. Það er ætlunin, það er hugsunin í kringum þetta, að þetta verði sameiginlegt verkefni. Það er þess vegna sem gjaldið er haft hóflegt. Það er þess vegna sem verið er að reyna að taka utan um þetta á þann hátt að við verðum stolt af því að taka þátt í því að borga 1.500 kr. á þriggja ára fresti til að vernda náttúruna. Það er ekki þannig, eins og fram kom hér hjá hv. þm. Rósu Björgu Brynjólfsdóttur, að ég hafi sagt að við ætluðum að græða á massanum. Nei, við ætlum að fjölga þátttakendum í náttúruvernd á Íslandi. Það er miklu betri leið til að nálgast þetta. Við ætlum að láta þá sem eru að miklu leyti til ástæða þess að við þurfum að verja meiri peningum í þessa uppbyggingu taka þátt í henni með okkur. Eftirlitið ber keim af þeirri hugsun. Ég hef líkt því við stöðumæli, það er líka hægt að líkja því við það sem gerist í almenningssamgöngukerfum í nágrannalöndunum. Ef menn kaupa sér ekki miða og eru staðnir að verki í lestinni fá menn sekt. Það gerist afskaplega sjaldan en þegar það gerist þá fá menn sekt. Það eitt og sér hefur fælandi áhrif. Hvaða staðir eru þetta? Hugsunin gengur út á það að öll svæði í eigu og umsjá ríkis og sveitarfélaga séu undir þannig að ekki verði rukkað með öðrum hætti fyrir aðgang að öllum þeim svæðum sem svo háttar um. Síðan er gerð krafa um að menn beri passann á þessum tilteknu stöðum. Þetta eru þessir fjölförnustu staðir, Gullfoss, Skaftafell, Dimmuborgir, Skógarfoss, Seljalandsfoss, þar sem átroðningurinn er mikill. Síðan, og það er kannski þess vegna líka sem við settum það ekki inn í lögin, þarf að endurmeta þetta. Þetta getur orðið til þess að álagið fer að dreifast, sem við vonum, og þá þurfum við að fjölga og færa til. En það eru þessir staðir þar sem [[Forseti hringir.]]innviðauppbygging hefur annaðhvort átt sér stað eða þörf er á henni vegna átroðnings ferðamanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að sitja hérna, fylgjast með umræðunni og taka þátt. Mér finnst það til eftirbreytni og skipta miklu máli að við höfum tækifæri til að ræða saman. Það sem ég hef áhyggjur af og mig langar aðeins að bera undir ráðherra er að þeir sem ákveða að vera ekki með í náttúrupassanum geti eftir sem áður rukkað. Það er það sem mér finnst óþægilegast við þetta. Er eitthvað hægt að koma í veg fyrir það eða er hægt að setja á þá kröfu um að rukka fyrir einhverja veitta þjónustu sem er þá jafnvel bílastæðis- eða salernisþjónusta eða eitthvað slíkt? Ég er ekkert brjálæðislega neikvæð gagnvart náttúrupassanum. Hann er ekki fullkominn, við erum sammála um það, en þetta er bara mjög erfitt mál og það er eins og enginn hagsmunaaðili í geiranum vilji taka þetta á sig. Veitingastaðirnir mundu ekki vilja innheimta þetta gjald, hótelin og gistiheimilin eru ekkert sérstaklega spennt fyrir að innheimta gjaldið eða flugfélögin eða bílaleigurnar eða hver sem það er vegna þess að þó að þetta sé neytendaskattur og bara spurning um að innheimta gjaldið og koma því til ríkisins leggst þetta samt ofan á verðið og getur haft áhrif á eftirspurnina. Það er bara þannig og þarna erum við þá að reyna að rukka ferðamanninn. Ég er jákvæðari núna en ég var í morgun. Kannski verð ég orðin aftur neikvæð í 2. umr. en ég hef áhyggjur af þessu með að það geti orðið svolítið eins og villta vestrið varðandi það að margir segi bara: Heyrðu, ég ætla ekkert að vera með í þessu, ég get fengið meira út úr því að rukka ferðamennina sem koma. Er einhvern veginn hægt að stemma stigu við því?
Virðulegur forseti. Það er strax talsverður árangur að að minnsta kosti einn þingmaður er jákvæðari nú að kvöldi dags en hún var í morgun gagnvart þessu máli. Dropinn holar steininn. Varðandi spurningu þingmannsins um einkaaðilana er ekki í þessu frumvarpi per se verið að banna einkaaðilum að rukka aðgangseyri. Eins og ég fór yfir í minni ræðu í morgun er það ekki hægt í þessu frumvarpi frekar en að við bönnum það með því að taka gistináttagjald eða komugjald eða taka þetta af virðisaukaskattinum, það er bara annað mál. Þar togast á þessi tvennu réttindi borgaranna, almannarétturinn og eignarrétturinn, hvort tveggja mjög mikilvæg réttindi sem við stöndum vörð um. Það verður bara að útkljá það annars staðar. Með því að bjóða einkaaðila velkomna og segja þeim að þeir séu velkomnir í þetta og geti þá fengið framlög til sinna svæða, sinna verkefna, án þess að þurfa að leggja fram mótframlag erum við að reyna að draga þá með okkur. Ég tel ekki hægt að skylda menn inn í það kerfi, þeim er í sjálfsvald sett að rukka fyrir veitta þjónustu þó að þeir séu aðilar en þeir mega bara ekki innheimta aðgangseyri, gjald til að koma inn á svæðið. Annað mikilvægt í þessu er að með því að ríki og sveitarfélög taki ábyrgð á sínum svæðum náum við yfir mjög stóran hluta landsins, mjög stóran hluta vandamálsins getum við sagt. Það eru ekki mörg svæði eftir og miðað við samtöl mín við ýmsa aðila í þessari stöðu er ég vongóð um að þeir sjái sér frekar hag í því að koma þarna, fá fjármögnunina til uppbyggingarinnar og geta þá einbeitt sér einmitt að því að veita þjónustu, bæta afþreyinguna, koma inn með veitingastaði og þessa hluti sem auka enn á verðmæti landareignarinnar. Við erum frekar að nota þá aðferð að laða þá til okkar í samstarf en að fara leið boða og banna.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Ég held einmitt að það sé mjög mikilvægt að reyna að fá sem flesta með. Það getur haft úrslitaáhrif á það hvort þetta tekst eða ekki að sérstaklega stóru aðilarnir séu með í þessu og það myndist þannig stemning að þeir vilji það. Ég hef í sjálfu sér engar stórkostlegar áhyggjur af eftirlitinu. Oftast borgar maður bara eitthvert gjald og bíður ekkert endilega eftir því að einhver komi og tékki á því hvort maður hafi greitt gjaldið. Það er meira bara af samviskusemi sem fólk gerir það. Þetta er svo sem hóflegt og það er gott. Fyrst ég hef hæstv. ráðherra í salnum langar mig að spyrja um framtíðina og það hvort hún sjái fyrir sér að ferðaþjónustan fari upp í efra þrepið eða hvort við séum þarna með atvinnugrein sem eigi að vera í neðra þrepinu af því að hún er eitthvað svo viðkvæm, eða hvað er málið með það? Ég veit ekki hverjar hugmyndir ríkisstjórnarinnar eru og hvað verður í framtíðinni með virðisaukaskattsþrepið, hvort við séum að stefna að einu sem sé þá eitthvað lægra en efra þrepið. Það er ansi hátt, það skal viðurkennt. En erum við að tala um að við viljum halda því áfram með þær undanþágur sem enn eru í ferðaþjónustunni? Hvað segir hæstv. ráðherra um það? Eins varðandi það sem við komum aðeins inn á áðan, þó að það snúi kannski ekki beint að þessu máli eða hæstv. ráðherra en er samt mjög mikilvægt, þetta með endurgreiðslu á virðisaukaskatti á vörur sem ferðamenn kaupa hérlendis. Erum við ekki sammála um að það sé fulllangt gengið að vera með 4 þús. kr. lágmark? Veit hæstv. ráðherra hvar það mál stendur? Ég verð að viðurkenna að ég veit ekki hvort hækkun hefur tekið gildi 1. janúar eða hvort það þarf að reka á eftir því. En þar eru tekjur fyrir ríkissjóð.
Virðulegur forseti. Varðandi eftirlitið tek ég undir með hv. þingmanni, ég hef heldur ekki stórkostlegar áhyggjur af því. Ég held einmitt að langflest okkar séu þannig að við borgum uppsett verð og reynum ekki að komast undan því. Ef maður sæi bleikklæddan náttúruvörð tilsýndar yrði hegðun manns frekar sú að hlaupa í sjálfsalann og kaupa en að ætla að stinga vörðinn af. Ég hef ekki svo miklar áhyggjur af því. Varðandi virðisaukaskattinn hef ég heyrt þessar hugmyndir um endurgreiðsluna í versluninni. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki náð að kynna mér til hlítar þau áhrif sem það mundi hafa á verslun í landinu. Nú tala ég frekar sem ráðherra verslunar og þjónustu. Við þurfum að passa upp á hana líka, en ég tel sjálfsagt að skoða þetta atriði með öðrum af því að þarna eru ákveðnar tekjur. Það tengist líka síðari spurningunni um virðisaukaskattinn og undanþágurnar. Við verðum að skoða bæði endurgreiðslurnar og undanþágurnar í samkeppnisumhverfinu, ekki hér innan lands á milli fyrirtækja heldur Ísland sem áfangastað. Við vitum að ef við förum of bratt í virðisaukaskattshækkanir, hvort sem það er á gistingu eða aðra þjónustu, hefur það áhrif á samkeppni. Við sáum það í athugasemdum þegar til stóð að hækka í einu vetfangi virðisaukaskattinn og við sjáum, t.d. ef við miðum okkur við Danmörku þar sem er mjög hár virðisaukaskattur á gistingu, að Danir kvarta undan því að það hafi áhrif á eftirspurnina. Alla þessa hluti verðum við að skoða í samhengi. Ég held að ef við ætlum að horfa til framtíðar og framtíðarmarkmiða varðandi virðisaukaskattinn - þá tala ég út frá sjónarmiði mínu og míns flokks - viljum við stefna að einu þrepi. Við vorum að hefja þann leiðangur í fjárlagagerðinni að minnka bilið þarna á milli. Besta staðan væri að geta haft sæmilega lágt eitt þrep og engar undanþágur. Þangað viljum við stefna fyrir ferðaþjónustuna og alla aðra.