Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 747, um rannsóknir í ferðaþjónustu, frá Vilhjálmi Árnasyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vildi beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra vegna þess að mér er svo farið að ég á svolítið erfitt með að átta mig á stefnu ríkisstjórnarinnar og sérstaklega Framsóknarflokksins hvað varðar skattaskjól og eign manna í skattaskjólum og viðskipti manna úr skattaskjólsfélögum. Ástæðan fyrir því er einkanlega sú að við fengum fréttir af því nýverið að framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins hefði í slagtogi með mörgum af helstu trúnaðarmönnum Framsóknarflokksins fyrr og síðar staðið í stórfelldum viðskiptum úr aflandsfélögum. Þegar þetta mál komst í hámæli tók framkvæmdastjórinn þá virðingarverðu afstöðu, sem mér finnst hrósverð, að stíga til hliðar. Þá brá svo við að forusta Framsóknarflokksins sem ekki er í skattaskjólum, þ.e. ekki forsætisráðherrann fyrrverandi, formaður flokksins, heldur varaformaðurinn, núverandi forsætisráðherra, ritarinn, hæstv. félagsmálaráðherra, og þingflokksformaðurinn, gaf þá yfirlýsingu út sem framkvæmdastjórn flokksins að ekki hefði verið ástæða fyrir framkvæmdastjórann til að stíga til hliðar, segja af sér. Mig langar að fá skýringar á því frá hæstv. forsætisráðherra hvers vegna. Hvers vegna er það afstaða forustu Framsóknarflokksins að ekki sé ástæða til að stíga til hliðar úr opinberu starfi ef menn hafa átt í viðskiptum í aflandsfélögum? Hvaða skilaboð er hæstv. forsætisráðherra að senda gagnvart öðrum þeim sem eiga í slíkum viðskiptum um afstöðu Framsóknarflokksins og ríkisstjórnar hans til [[Forseti hringir.]]til slíkra viðskipta ef hann telur ekki ástæðu til að þeir sem gegna opinberum [[Forseti hringir.]]trúnaðarstörfum víki til hliðar þegar þeir eru staðnir [[Forseti hringir.]]að viðskiptum úr skattaskjólum?
Virðulegi forseti. Stefna framsóknarmanna er mjög skýr og það hefur meðal annars komið fram hér að við fengum formann efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónsson, til að leiða þá vinnu. Ég veit að sú vinna hefur gengið mjög vel. Fyrir liggur skýrsla sem nefndin hefur unnið um möguleika á því sem hægt er að gera hér á landi. Þar við bætist það sem áður hefur verið gert og fram hefur komið, að Ísland er með þeim löndum sem lengst hafa gengið í að upplýsa slík mál. Það er líka ljóst að sá sem hér stendur hefur nokkrum sinnum úr þessum ræðustól hvatt þá sem ekki hafa gert hreint fyrir sínum dyrum, hafa farið með peninga í leynd og svikið undan skatti, að gera hreint fyrir sínum dyrum. Síðan er ríkisstjórnin búin að setja á laggirnar starfshóp sem á að skila af sér innan mjög skamms tíma með aðild ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra, tollstjóra og fleiri aðila sem eiga að fara yfir þá möguleika sem þar eru innan borðs til þess einmitt að rannsaka, draga fram og skýra þau mál. Afstaða okkar í þessum málum er því mjög skýr. Af því að hv. þingmaður nefndi framkvæmdastjórann kom það einmitt fram að hann hafði stofnað tvö félög fyrir 12 eða 14 árum síðan sem höfðu líka lagt upp laupana eða voru í einhverjum ákveðnum tilgangi. Annað félagið var vegna viðskipta sem komu hvorki starfi hans sem framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins né Framsóknarflokknum yfir höfuð nokkurn skapaðan hlut við. Það var nýsköpunarfyrirtæki sem var að fara á erlendan markað. Hitt var ekkert ósvipað mál og bæði Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur hafa verið að skoða varðandi vátryggingastarfsemi þar sem hann var eins konar milligöngumaður, sem oft eru lögfræðingar. Það er mjög mikilvægt í þessari umræðu að við gerum greinarmun á því sem er löglegt og því sem er ólöglegt þar sem fólk svíkur [[Forseti hringir.]]undan skatti. Þar er ég sammála þeim sem hafa sagt að gera þurfi allt sem hægt er að gera. Það var ánægjulegt að sjá að jafnaðarmenn í Danmörku eru meira og minna sammála þeim hugmyndum og tillögum að úrlausnum sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur lagt fram.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé ákveðið vandamál í þessu máli að skilaboðin frá ríkisstjórninni eru dálítið tvíátta. Það vekur auðvitað áhyggjur vegna þess að við vitum að það er maðkur í mysunni einhvers staðar. Við vitum til dæmis að gríðarlegur fjöldi þeirra sem eru í skjölunum sem hafa verið keypt hafði ekki gert grein fyrir aflandsfélögum sínum í skattframtölum. Það hefur komið fram hjá skattrannsóknarstjóra. Við vitum ekkert hverjir erlendir kröfuhafar í bankana eru. Við vitum um einn íslenskan kröfuhafa, sem er Wintris. Við vitum ekki hvort það eru fleiri og við vitum ekki hvenær slíkar kröfur voru keyptar. Það er því ástæða fyrir áhyggjum gagnvart eignarhaldi í skattaskjólum. Ég vil þess vegna halda áfram og segja að ég tel að framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins hafi gert rétt [[Forseti hringir.]]þó að hæstv. forsætisráðherra finnist það ekki. Ég vil ganga lengra og spyrja hæstv. forsætisráðherra: Eru menn tilbúnir að ganga lengra? Til dæmis að gangast fyrir því [[Forseti hringir.]]að finna út hverjir kröfuhafarnir í íslensku bankana eru, hverjir íslensku kröfuhafarnir eru og fá það fyllilega upp á borðið hvenær þeir keyptu [[Forseti hringir.]]sínar kröfur …
Virðulegi forseti. Það er rétt, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, að þetta er annars vegar þess eðlis að við viljum senda þau skýru skilaboð frá ríkisstjórninni, og að ég held frá þinginu, að við teljum mjög óeðlilegt að nýtt séu lágskattasvæði til að höndla með peninga. Við viljum gera allt sem í okkar valdi stendur til að því ljúki. Um leið verðum við að viðurkenna að eitthvað sem var tíðarandi fyrir 12–15 árum og er löglegt samkvæmt íslenskum lögum viðgekkst. Þá verðum við að gera greinarmun á því hvort þar er um löglega hluti að ræða eða ólöglega. Þegar um ólöglega hluti er að ræða þar sem menn svíkja vísvitandi undan skatti vil ég, eins og ég sagði áðan, taka undir með þeim tillögum sem jafnaðarmenn, sósíaldemókratar, í Danmörku komu fram með og notuðu 1. maí til að kynna, það þarf að taka á þeim. [[Forseti hringir.]]Mér fannst ánægjulegt að heyra hversu mikill samhljómur er í þeim tillögum og því sem ég hef rætt úr þessum stól að nauðsynlegt sé að gera.
Herra forseti. Hæstv. umhverfisráðherra fór og undirritaði fyrir hönd Íslands Parísarsamkomulagið í loftslagsmálum á dögunum, en eins og ítrekað hefur komið fram höfum við ákveðið ásamt öðrum Evrópuríkjum að draga úr losun um 40% að meðaltali. Það sem er fram undan hvað varðar þetta risavaxna mál sem ætti að vera á borðum okkar hér á hverjum degi er að Parísarsamkomulagið verður þá fyrst að alþjóðalögum 30 dögum eftir að þau 55 ríki sem losa að minnsta kosti 55% af gróðurhúsalofttegundum á alþjóðavísu hafa fullgilt samkomulagið. Að sjálfsögðu ætti það að vera markmið okkar að fullgilda þetta samkomulag sem allra fyrst til þess að samkomulagið verði þannig að alþjóðalögum. Frakklandsforseti hefur rekið þetta mál mjög á alþjóðavísu ásamt umhverfisráðherra sínum, Ségolène Royal. Markmið þeirra er að þessi skilyrði, þ.e. að 55 ríki sem bera ábyrgð á 55% af losuninni, hafi verið fullgilt fyrir mikilvægan fund á sviði loftslagsmála sem haldinn verður í Marakess í nóvember. Ég sé hins vegar ekki tillögu á hinni frægu þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar um þau brýnu mál sem nauðsynlegt er að klára, hvorki undir merkjum hæstv. utanríkisráðherra né hæstv. umhverfisráðherra, um fullgildingu á Parísarsamkomulaginu. Ég hlýt að líta svo á að þarna hafi bara orðið einhver ruglingur og frumvarp um timburvörur hafi óvart slæðst inn í staðinn fyrir fullgildingu loftslagssáttmálans því að ég trúi ekki öðru en að við munum ljúka fullgildingu í maí. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Verður því ekki lokið hér núna í vor? Er eftir nokkru að bíða? Ísland getur ekki [[Forseti hringir.]]látið bíða eftir sér í þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn. Sérstaklega finnst mér nú gaman að heyra að fólk sakni ýmissa mála á okkar ágæta lista sem við lögðum fram. Það sýnir þá og sannar að fólk er áhugasamt um að fá fleiri mál, sem er bara afar ánægjulegt. En að fyrirspurninni. Í okkar huga er það þannig, í tveimur skrefum: Fyrst er það undirskriftin og síðan er það fullgilding. Nú hefur Ísland ásamt fjölda þjóða undirritað þennan Parísarsamning, sem var kynngimögnuð stund úti í New York og gaman að hafa tekið þátt í því. Það er laukrétt að fullgildingin er eftir. Ég get sagt hv. þingmanni að þýðing er hafin á samningnum og við erum að undirbúa fullgildinguna. Hvenær hún verður lögð fram veit ég ekki nákvæmlega, það eru líka hugleiðingar um hvort nauðsynlegt væri að leggja það fram sem þingsályktunartillögu fyrir þingið eða hvort nægjanlegt væri að það færi fyrir ríkisstjórn. Ég vil segja þingmanninum og þingheimi að mér finnst mjög eðlilegt eins og var gert í Kyoto-samkomulaginu að gera það með þingsályktun. Mér finnst eðlilegt við svona stóran og merkilegan samning að þingið komi með sínar hugleiðingar eða athugasemdir eftir atvikum. En ég vil samt benda á að það var mjög merkilegt, af því að við höfum verið að skoða Kyoto, að Kyoto-samningurinn var nú ekki fullgiltur fyrr en fjórum árum eftir að undirskriftin var gerð. Nú eru ekki liðnir nema tíu dagar frá því að ég skrifaði undir í New York þannig að við gefum okkur alveg tíma fyrir það. [[Forseti hringir.]]En það er líka rétt sem fram kom hjá þingmanninum að það eru ákvæði í Parísarsamningnum að hann gangi í gildi alþjóðlega þegar minnst 55 ríki hafa skrifað undir [[Forseti hringir.]]sem eru með samtals 55% af losuninni.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er ekki að biðja um fleiri mál á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar en ég vil gjarnan sjá þar mikilvæg mál sem er brýnt að afgreiða. Ég mundi telja að þetta væri eitt af þeim málum sem brýnt væri að afgreiða. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar að undirbúningur að fullgildingu sé hafinn. Af því að hæstv. ráðherra nefnir hér til samanburðar málshraðann þegar um Kyoto var að ræða þá erum við bara komin á annan stað núna. Það má segja að loftslagsmálin séu tifandi tímasprengja og það ætti að vera kappsmál okkar allra hv. þingmanna þvert á flokka að ljúka þessu máli með sóma áður en þinginu lýkur. Ég hvet því hæstv. ráðherra til dáða, að það verði algjört forgangsverkefni að við ljúkum samkomulaginu með fullgildingu. Ég tel eðlilegt að það sé gert hér í þinginu, eins og hæstv. ráðherra segir. Mér skilst að Norðmenn ætli að ljúka fullgildingu núna í júní. [[Forseti hringir.]]Það er okkur mjög mikilvægt sem þjóð að Ísland láti ekki bíða eftir sér í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn og aftur undirtektir. Við fylgjumst með því að Noregur hefur hafist handa og erum í miklu samfloti með Noregi, þingmenn vita að við fylgjum Noregi eftir og báðar þessar þjóðir eru síðan með ESB í sameiginlegu samkomulagi. Eðli málsins samkvæmt hlýtur margt að vera líkt með þessum tveimur þjóðum. Okkur fannst bara eðlilegt að taka þetta í skrefum en einnig hefðum við gjarnan viljað fá tíma til að sjá svolítið betur á spil Evrópusambandsins, hvernig þeir ætla að taka á málum, við erum með þeim. En vinnan er hafin og við munum reyna að gera þetta sem allra fyrst og fylgjast mjög vel með hvað Norðmenn gera og ljúka samkomulaginu með sóma á þessu þingi. Það þætti mér mjög ákjósanlegt.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í stefnumótun stjórnvalda varðandi það að fjölga vistvænum bílum. Ég ætla að tala bara um nýorkubíla, bíla sem brenna ekki jarðefnaeldsneyti heldur geta notað metan eða rafmagn. Ég var með skriflega fyrirspurn um þetta í fyrra og fékk svar sem mér fannst ekki nógu gott. Þar er vísað í einhver markmið sem voru sett 2007 og 2008 og einhvern rammasamning 2014 en lítið talað um hvað þessi stjórnvöld hafa hugsað sér að gera. Einnig er talað um útboð fyrir ráðherrabifreiðar sem var auglýst í nóvember 2011. Vissulega eru ívilnanir í gangi og sumir af þessum nýorkubílum eru dýrari. Þó er það alls ekki algilt. Þeir eru einnig til af öllum stærðum og gerðum þannig að það á ekki að vera nein afsökun. Ef ráðherra eða ríkisstofnun þarf jeppa eða fjórhjóladrifinn bíl eru þeir einnig til sem nýorkubílar. Ég velti fyrir mér hvernig ríkið ætlar að ganga á undan með góðu fordæmi. Í dag er það eiginlega þannig að stofnunum er í sjálfsvald sett hvernig bifreiðar þær kaupa. Í Hollandi tala menn raunverulega um að árið 2025 verði ekki fluttir inn til landsins bílar sem brenna jarðefnaeldsneyti. Við erum á Íslandi sem við getum rafbílavætt á örfáum árum. Hvar er stefnan? Það er hún sem ég kalla eftir hér. Að horfa upp á að ráðherrar kaupi sér núna nýja bensínbíla finnst mér alveg út í hött og ég kalla eftir skýrri stefnu. Ég get aftur sett fram skriflega fyrirspurn en ég vil freista þess að fá svör frá hæstv. umhverfisráðherra um stefnu ríkisstjórnarinnar þegar kemur að nýorkubílum. Hvernig ætlar hún að rafbílavæða landið? Hvernig ætlar hún að tryggja að það verði fleiri bílar sem nota metan og aðra endurnýjanlega orkugjafa?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og jafnframt þann áhuga sem er hér á loftslagsmálum. Ég tel að þau séu mál málanna, hvort sem það er hér á landi eða annars staðar, og rafbílavæðing er vissulega mjög stór hluti varðandi það. Það er rétt sem þingmaðurinn hélt fram, við ættum að geta gert það auðveldlegar en margir aðrir þar sem við eigum okkar vistvænu orku og loftslagsvænt rafmagn. Ég kynnti sóknaráætlun í loftslagsmálum. Þar er einmitt rafbílavæðingin einn stærsti liðurinn. Það er verið að vinna að þessu og ef þingmaðurinn kýs að senda fyrirspurn fær hún nákvæmlega að vita hvernig vinnan stendur, en ég get fullvissað hana um að síðast í morgun vorum við að ræða innan ráðuneytisins um rafbílavæðinguna. Ég held að ég hafi sagt áður úr þessum stól varðandi rafbílavæðingu að það hafi komið okkur svolítið á óvart varðandi hleðslustöðvar að hægt væri að koma þeim fyrir í fjölbýlishúsum. Við skoðuðum það meðal annars við endurskoðun á byggingarreglugerð svo ég upplýsi þingmenn um það. Menn voru með nokkrar áhyggjur af brunavarnamálum ef það væri gert þannig að það ylli töfum og við þurftum að skoða það og erum að skoða það betur. Það sem við ætluðum sérstaklega að gera varðandi sóknaráætlun var að koma á svokölluðum hraðhleðslustöðvum vítt og breitt um landið, reyna að hringvæða hringveginn með hleðslustöðvum þannig að menn gætu ekki bara notað slíka bíla innan borgarmarkanna, þ.e. á suðvesturhorninu, heldur um allt land.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er mjög jákvætt að heyra að allt sé í gangi. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að rafbílar nái ekki 1% af flotanum eins og staðan er í dag sem er mjög lágt hlutfall. Oft er talað um að auka þurfi innviðina fyrir þessa bíla eins og með rafhleðslustöðvum, metanstöðvum og öðru. Það er svolítið hvort kemur á undan, hænan eða eggið. Þarna verður það að haldast í hendur og í rauninni finnst mér að hið opinbera eigi ekki að vera hrætt við að gera stofnunum skylt að kaupa nýorkubíla. Um leið og bílarnir eru komnir út á göturnar verður einhver til að selja þeim rafmagn eða metan eða hvað það er. Við megum ekki vera hrædd þó að núna séu ekki komnar rafhleðslustöðvar um allt land. Eins og ráðherra sagði réttilega er verið að vinna í því og það skiptir auðvitað máli. Ég ætla að leyfa mér að vera jákvæð og vona að þetta sé allt á blússandi ferð hjá hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég hef litlu við þetta að bæta öðru en því að mér finnst rétt að stjórnvöld séu fyrst og fremst í að örva fólk til dáða. Maður á að leggja enn þá meiri áherslu á það fremur en að ríkið sé að framkvæma allt. En það er líka unnið hörðum höndum varðandi þetta í sjávarútveginum og þar á lofti eru ýmis góð teikn. Það er verið að skoða hvernig hægt sé að rafvæða hann líka, ekki síst hafnirnar. Það kostar reyndar heilmikið en það er unnið mjög mikið að sjálfbærri nýtingu og vernd hafsins. Ég vil benda á að á Þingvöllum er einmitt verið að koma upp rafhleðslustöð á kostnað okkar í þjóðgarðinum. Við erum þar að stíga ákveðið skref. Ég vona að aðrir sigli í kjölfarið og komi upp hleðslustöðvum. Það örvar fólk líka til að kaupa sér rafbíla þegar það veit að það getur ferðast um allt land og [[Forseti hringir.]]fengið hleðslu hvar sem er.
Forseti. Nú er ég búin að vera svolítið að grúska í þingmálaskrá forsætisráðherra og ráðuneytis hans sem og annarra ráðherra þessarar ríkisstjórnar. Mig langar að spyrja forsætisráðherra hvort hann trúi því raunverulega að hægt sé að ljúka þeim málum sem eru á þessum lista þannig að um vandaða stjórnsýslu sé að ræða. Nú eru ekki margir dagar eftir af þessu þingi og meðal þess sem maður heggur eftir þegar maður lítur á mál nr. 2 er: Frumvörp til stjórnarskipunarlaga: þjóðaratkvæðagreiðslur, náttúruauðlindir, umhverfisvernd. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi einhverjar áætlanir um að afgreiða breytingar á stjórnarskrá. Mér skilst að nefndin sé að hittast í dag, en mig langar að spyrja ráðherrann hvort einhverjar líkur séu á því að þessar breytingar sem eru töluvert miklar frá þeim tillögum sem komu frá stjórnlagaráði verði lögfestar samkvæmt hefðbundnum leiðum þegar þing er rofið. Mig langar að heyra hver vilji ráðherrans er í þessu efni. Ef maður flettir síðan í gegnum yfirlit um stöðu þingmála kemur fram að 24 mál bíða umræðu. Þar af er 21 mál sem bíður 1. umr. Og 27 mál eru í nefndum. Síðan á eftir að flytja skýrslur. Síðan er náttúrlega alveg gríðarlega mikið magn af þingmannamálum. Hvernig sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að við náum að gera þetta [[Forseti hringir.]]svo bragur sé á og við höfum vandaða stjórnsýslu?
Virðulegi forseti. Ég tel varðandi fyrstu spurningu hv. þingmanns nægan tíma til stefnu til að stjórnsýslan sé bæði vönduð og fagleg. Það er þannig eins og hv. þingmaður veit að við höfum óskað eftir því að forsætisnefnd endurskoði starfsáætlun þingsins með það fyrir augum að hægt verði að ljúka þessum fjölda mála. Hv. þingmaður nefndi til að mynda þann fjölda sem er í vinnslu þingsins nú þegar, svo er annar hluti sem á eftir að mæla fyrir og koma í vinnslu. En með það plan sem við höfum rætt, að vera hér eins lengi fram í júní og eðlilegt er án þess að raska forsetakosningum og undirbúningi þeirra og koma síðan saman aftur í ágúst að afloknum sumarfríum, þá er fjöldi þingdaga nægur. Ef maður ber það saman við það til að mynda að við hv. þingmaður höfum setið á þingi jafn lengi og höfum oft staðið frammi fyrir því að vera með 50–60 mál þegar hálfur mánuður er eftir af þingi, hvort sem um er að ræða haustþing eða vorþing, og hafa lokið þeim allflestum, þá tel ég þennan lista ekki lengri en svo. Varðandi síðan tillögur til stjórnarskipunarlaga hef ég tekið það upp við forustumennina hvort við ættum ekki að reyna að ljúka því verkefni. Það er mín skoðun að þar séu góðar breytingar nauðsynlegar. Ég nefni um auðlindir í eigu þjóðar og aukinn rétt almennings til þátttöku svo dæmi séu tekin. Það er rétt að nefndin hefur ekki lokið störfum enn. Þegar hún hefur lokið störfum tel ég eðlilegt að við tækjum þessa umræðu upp við borð formanna stjórnarflokkanna eða stjórnmálaflokkanna [[Forseti hringir.]]á þingi og mundum komast að því hvernig skynsamlegast væri að leysa úr því.
Forseti. Það er alveg magnað hvernig fólki sem er komið í ráðherrastól og í ríkisstjórnir finnst í lagi að haga málum á þinginu. Það er alveg magnað. Það er nákvæmlega sama fólkið og gagnrýndi allt of langar málaskrár ríkisstjórnar þegar það var ekki í ríkisstjórn. Það eru örfáir þingdagar eftir þó svo að við framlengjum þingið fram í júní og þó svo að við höfum nokkra daga í ágúst. Það hlýtur öllum að vera ljóst að ekki er hægt að leggja af stað með 75 ný mál ásamt öllum þeim málum sem hér hvíla inni á Alþingi og ætlast til þess að maður geti keypt þann þvætting að hægt sé að gera þetta að vandaðri stjórnsýslu. Við vitum það öll, allir sem hafa verið á Alþingi vita að ekki er hægt að koma með svona stór og flókin og jafnframt umdeild mál inn í þingið og ætlast til vandaðrar stjórnsýslu. Ég óska eftir því og ég krefst þess að við fáum að sjá nákvæman forgangslista hjá þessari ríkisstjórn um hvaða mál er þjóðhagslega [[Forseti hringir.]]brýnt að gera og þessi ríkisstjórn telur sig eina geta gert.
Virðulegi forseti. Þing er að störfum, öflugur meiri hluti er í þinginu og stefnt er að því að ganga til kosninga í haust. Þangað til eru margir mánuðir. Það er hægt að gera breytingar á starfsáætlun og ljúka þessum verkefnum. Hér eru fjölmargar nefndir. Á sviðum einstakra nefnda eru flókin mál, á sviðum flestra nefnda eru einhver mál sem krefjast talsverðrar yfirlegu og geta talist flókin [[Gripið fram í.]]en það er eðlilegt, held ég, að á meðan þingið starfi séu allar nefndir í fullu starfi við að leysa þau mál sem eru brýn. Ríkisstjórnin hefur farið yfir þann fjölda, það voru mun fleiri mál á þingmálaskrá. Þarna er um að ræða 75 eða 76 mál sem við teljum vel mögulegt að ljúka og ganga síðan til kosninga. Ég veit að í mörgum tilvikum er stjórnarandstaðan sammála þeim málum, það eru mjög fá mál sem [[Ekki 75 málum …]]um er pólitískur ágreiningur. Flest málin eru þess eðlis [[Forseti hringir.]]að flestir eru sammála um að þau horfi til betri vegar. Ég veit að hægt er að ná góðu samkomulagi um að ljúka þeim á þeim langa tíma áður en við göngum til kosninga.
Forseti. Ég hlýt að byrja á því að segja að mér finnst svolítið vont að koma inn í þennan dagskrárlið og láta eins og allt sé bara eins og hlutir eiga að gerast. Ríkisstjórnin skuldar okkur það að ákveða kjördag. Í þjóðfélaginu eru uppi kröfur um að þær fari fram strax. Ríkisstjórnin finnst mér gera gys að þeim langa málalista sem liggur fyrir. Það er algerlega óþolandi fyrir okkur að taka þátt í þessum þingstörfum. Engu að síður eru líka brýn mál sem þarf að spyrja um. Þess vegna ætla ég að gera það núna. Í ræðum manna í gær, 1. maí, á alþjóðlegum baráttudegi launafólks og verkamanna, lýstu forkólfar áhyggjum sínum af miklum brotum á réttindum verkamanna, ungs fólks. Unga fólkið þekkir ekki réttindi sín og það er brotið á því sem og erlendum starfsmönnum sem koma til starfa í þeirri miklu uppbyggingu sem hér er. Þetta er alveg gífurlega alvarlegt mál. Þó að ég sé ekki þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin eða stjórnvöld almennt eigi að vera með nefið ofan í hvers manns koppi er þetta mál sem þarf að skipta sér af. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi haft samband við aðila vinnumarkaðarins um þessi mál, hvort hún geti sagt okkur hvort stjórnvöld hyggi á einhverjar ráðstafanir til að koma í veg fyrir þetta sem er okkur ósómi. Þetta er hinn mesti ósómi. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún geti frætt okkur um að hún hafi gripið til einhverra ráða í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir að taka þetta mál upp einmitt hér í fyrirspurn. Ég tek undir með henni, þetta er eitt af því sem ég tel að við öll eigum að hafa áhyggjur af. Þetta er hluti af þeirri þenslu og þeim hagvexti sem við sjáum á íslenskum vinnumarkaði, svo virðist sem einhver hluti vinnumarkaðarins telji að hann geti brotið á réttindum fólks með þeim hætti sem hefur meðal annars birst í fjölmiðlum. Ég hef lagt á það ríka áherslu við mitt starfsfólk í ráðuneytinu og gagnvart mínum undirstofnunum, Vinnumálastofnun og Vinnueftirlitinu, að við eigum að gera allt sem við getum til að styðja við aðila vinnumarkaðarins til að tryggja að þau réttindi sem má finna í kjarasamningum og lögum verði virt. Ég tel að hið aukna samstarf og eftirlit hjá þessum aðilum sé ein af ástæðunum fyrir því að við höfum séð mál koma upp og vera til umfjöllunar í fjölmiðlum. Fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, Vinnumálastofnun og ríkisskattstjóri hafa hist reglulega til að skiptast á upplýsingum og styðja hver við annan í þessari vinnu. Ég hef líka sagt að ef það er eitthvað sem þarf að fara í hvað varðar lagaumhverfið er ég tilbúin að gera það og koma þá með enn eitt málið inn í þingið ef það er nauðsynlegt. Það er verið að undirbúa samstarfsyfirlýsingu sem ég vonast til að geta kynnt á næstu dögum þar sem við erum einmitt að skerpa á því sem ég er að tala um.
Virðulegi forseti. Það var ekki hönd festandi á neinu í svari ráðherrans sem er svo sem ekki nýtt. Mér finnst ég þó heyra á henni að hún sé mér sammála um að það sé áríðandi að við komum í veg fyrir að hér verði brotið á fólki. Þá er ég ekki bara að tala um skattsvik heldur virðist bara sem fólk viti ekki rétt sinn og það er upp á vinnuveitendur komið. Það þarf að hafa það alveg öruggt að stutt sé við þetta fólk. Í gær var sagt frá því að Reykjavíkurborg ætlar að fylgjast sérstaklega með öllum útboðsskilmálum og öllu slíku þannig að fólk sem starfar hugsanlega á vegum Reykjavíkurborgar njóti allra þeirra réttinda sem það á að njóta. Ég hvet ráðherrann [[Forseti hringir.]]til dáða í því að gera eitthvað í málunum en ekki bara tala um þau.
Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði, ég hef áður svarað fyrirspurn frá hv. þm. Helga Hjörvar þar sem ég fór nánar í gegnum það hvað við höfum verið að gera. Ég hef lagt ríka áherslu á það við mína starfsmenn og mínar undirstofnanir að við séum til staðar til að geta stutt aðila vinnumarkaðarins í að tryggja að hér sé farið að lögum. Við höfum fundað reglulega. Við höfum farið yfir og undirbúið það ef talin er nauðsyn á að gera lagabreytingar en jafnframt að nýta þann lagaramma sem er nú þegar til staðar. Þau mál sem meðal annars hafa komið upp grundvallast á þessu samstarfi milli aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera. Við erum að senda mjög skýr skilaboð um að þetta verði ekki liðið. Ég ætla að fá að túlka orð hv. þingmanns með þeim hætti að hún sé að taka undir þessar áherslur hjá okkur. Enn á ný, hér er um samningsbundin réttindi að ræða, það á að fylgja kjarasamningum og það á að skila sínu.
Hæstv. forseti. Mikið hefur verið rætt um sölu Landsbankans á hlut sínum í Borgun í lok árs 2014 til nokkurra lykilstjórnenda og lykilstarfsmanna Borgunar og fjárfesta sem með þeim unnu að kaupunum. Ljóst er eftir opinbera umræðu að hluturinn hefur verið seldur á verulegu undirverði og að Landsbankinn sem er í eigu ríkisins hefur orðið af mörgum milljörðum króna og þá um leið hafa kaupendur hagnast um marga milljarða króna á undrastuttum tíma. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson tók undir með forsætisráðherra að sala Landsbankans á hlut sínum í Borgun hefði verið klúður. Bankinn hefur nú samkvæmt frétt Morgunblaðsins óskað eftir svörum frá stjórnendum Borgunar um hvort upplýsingum hafi verið leynt þegar gengið var frá sölunni. Þess má geta, virðulegi forseti, að Borgun hyggst greiða 2,2 milljarða í arð á þessu ári. Með því mun eigendum Borgunar hafa verið greiddir 3 milljarðar í arð síðan Landsbankinn seldi 31,2% hlut sinn í Borgun á 2,2 milljarða til hóps fjárfesta og helstu stjórnenda í nóvember 2014 eins og áður komið fram. Arðgreiðslan í fyrra nam 800 millj. kr. og var sú fyrsta sem greidd hafði verið frá árinu 2007. Arðgreiðslur til hópsins sem keypti hlut Landsbankans í Borgun munu því nema tæpum 1 milljarði kr. á tveimur árum, nálægt 50% af kaupverðinu. Ég hef ekki tíma nú, virðulegi forseti, til að fara yfir ferilinn en vek athygli á því enn einu sinni að ég vænti betra skriflegs svar við fyrirspurn sem ég hef lagt fram í þessa veru. Fyrsta spurning mín nú til hæstv. fjármálaráðherra er eftirfarandi: Var áður en sala á Borgun fór fram gert verðmat á vegum Landsbankans, Borgunar eða skyldra aðila á fyrirtækinu og/eða eignarhlut Landsbankans í því? Ef svo var, hvert var það verðmat? Öll fyrirtæki eiga verðmat í sjálfu sér, sérstaklega þegar sala er fyrirhuguð og því má álykta að slíkt verðmat hafi verið til. Ég hef fengið frekari skýringar á því, virðulegi forseti, vegna þess að í fréttum hefur komið fram að nýjasta - ég vek athygli á því, nýjasta - verðmat á fyrirtækinu sé 19–26 miljarðar kr. þannig að hluturinn sem seldur var er orðinn 6–8,5 milljarða kr. virði og hagnaður þeirra sem keyptu 4–6,5 milljarðar kr. á einu og hálfu ári. Hafi verðmat hins vegar ekki verið gert má áætla að andvirði hlutarins í Borgun hafi verið á söludegi á grundvelli sömu aðferðar og bankinn ráðleggur og beitir við sölumeðferð fyrirtækja fyrir viðskiptavini sína - þess má geta að Landsbankinn er alvanur að verðmeta fyrirtæki þegar hann gengur frá sölum eða hjálpar viðskiptavinum sínum með kaup. Að lokum er ein spurning til viðbótar um fyrirvarann [[Forseti hringir.]]með kaupsamningi: Hvers vegna var ekki gerður fyrirvari í sölusamningi um auknar greiðslur til bankans við frekari verðmætaaukningu? Á síðasta ári voru 5,4 milljarðar færðir í reikninga Borgunar vegna kaupa Visa International á Visa Europe.
Virðulegur forseti. Í mars síðastliðnum var skriflegri fyrirspurn hv. þingmanns um sambærilegt efni svarað eins og hægt var og um leið ljósi varpað á samskipti mín við Bankasýslu ríkisins þar sem ég hafði farið fram á við Bankasýsluna að hvaðeina er máli skiptir og varðar sölu Landsbankans á Borgun yrði upplýst og málið afgreitt með þeim hætti að traust til bankans og stjórnenda hans yrði tryggt. Niðurstaðan af athugun Bankasýslunnar á málinu samkvæmt bréfi til mín þann 14. mars er sú að sölumeðferðin á Borgun hf. hafi varpað verulegum skugga á árangur Landsbankans undanfarin missiri og að fagleg ásýnd bankans og stjórnenda hans hafi beðið hnekki. Þessu er ég sammála enda er það verulega gagnrýnivert að ekki hafi verið farin leið opins söluferlis á eignum bankans. Það er í andstöðu við eigendastefnu ríkisins sem hefur það meginmarkmið að stuðla að uppbyggingu heilbrigðs fjármálakerfis og byggja upp traust og trúverðugleika á íslenskum fjármálamarkaði. Þá kom fram í bréfinu þann 14. mars síðastliðinn að Bankasýslan teldi að bankaráðið yrði að grípa til viðeigandi ráðstafana til að endurheimta það traust og þann trúverðugleika sem þessi sölumeðferð á hlutnum í Borgun hefði kostað bankann. Fór Bankasýslan fram á að brugðist yrði við þessu fyrir aðalfund 14. apríl. Í ljósi þessarar atburðarásar og með vísan til upphaflegs bréfs míns til Bankasýslunnar og bæði munnlegra og skriflegra fyrirspurna sem hv. fyrirspyrjandi hefur beint til mín um þetta mál á Alþingi hef ég ítrekað við Bankasýslu ríkisins að hún svari ítarlega hverju því er máli skiptir í þessu sambandi, geri grein fyrir niðurstöðu málsins og til hvaða úrræða gripið hefur verið vegna þess, bæði af hálfu stofnunarinnar og bankans sjálfs. Ég á að sjálfsögðu ekki von á öðru en að Bankasýslan upplýsi um þessi atriði mjög fljótlega og þá mun ég samstundis leggja fram skýrslu á Alþingi sem inniheldur öll svör og niðurstöðu Bankasýslunnar sem berast fjármálaráðuneytinu og vænti þess að við getum tekið umræðu um þá skýrslu á þinginu. Ég bind vonir við að bæði ég og fyrirspyrjandi fáum frá Bankasýslunni svör við þeim fyrirspurnum sem fyrirspyrjandi beinir hér til mín sem og nánari útskýringar. Meðal annars er spurt hvernig staðið hafi verið að verðmati á hlut bankans í Borgun og hvers vegna ekki hafi verið gerðir fyrirvarar um auknar greiðslur. Um þetta tvennt verð ég að svo stöddu að vísa til bréfs Bankasýslunnar frá 14. mars þar sem með fylgdi bréf sem Bankasýslan hafði sent bankaráði Landsbankans þann 11. mars. Í því bréfi kemur fram varðandi verðmatið, með leyfi forseta: „Í svarbréfi bankans bls. 17 kemur fram að verðmat á eignarhlut í Borgun byggði á sjóðstreymisgreiningu á grunni rekstraráætlana stjórnenda þar sem áætlað hefði verið hversu mikinn hlut af hagnaði félagsins mætti greiða í arð.“ Í bréfi Bankasýslunnar kemur fram varðandi fyrirvarann sem sérstaklega er spurt um, með leyfi forseta: „Í svarbréfi Landsbankans bls. 3 kemur fram að bankinn vissi að valrétturinn væri fyrir hendi. Það hafi hins vegar verið skilningur bankans að vegna sögulegra tengsla Valitor við Visa Europe og yfirburða markaðshlutdeildar félagsins í útgáfu Visa-korta mundi Valitor, eitt íslenskra kortafélaga, eiga tilkall til ávinnings í kjölfar hugsanlegrar nýtingar valréttarins.“ Þetta eru meðal annars þau svör sem Bankasýslan hefur gagnrýnt bankaráð Landsbankans fyrir og hefur krafist viðbragða um hvernig bankaráðið hyggist endurheimta það traust og þann trúverðugleika sem þessi sölumeðferð á hlutnum hefur kostað bankann. Það er eins og áður segir brýnt að fá skjót svör við því frá Bankasýslunni til hvaða viðbragða hefur verið gripið og mat Bankasýslunnar eftir atvikum á því hvort þau viðbrögð teljist fullnægjandi. Ég á erfitt með að láta hjá líða hér að lokum að minnast á það vegna þeirra mála sem hv. fyrirspyrjandi vék að, þ.e. arðgreiðslna og mögulegs verðmats á félaginu sem við erum svo sem ekki að fara að ræða í hörgul hér, að ríkið er í gegnum eignarhald sitt á Íslandsbanka mikill meirihlutaeigandi að umræddu fyrirtæki. Það eru þá góðar fréttir fyrir ríkið sem eiganda Íslandsbanka ef rétt reynist [[Forseti hringir.]]að félagið sé orðið þetta mikils virði og það hefur þá ekki verið tekið tillit til þess við útreikninga á stöðugleikaframlaginu. Það eitt og sér breytir engu um kjarna þess máls sem við erum hér að ræða og varðar það að fara skal rétt með og vanda sig þegar farið er með sölu á eignum ríkisins.
Hæstv. forseti. Ég fagna því sem fram kemur í máli hæstv. ráðherra, að skýrsla um þetta mál verði tekin til umræðu á Alþingi. Sá sem hér stendur hefur rætt þessi málefni hér oft og mörgum sinnum. Í bréfi Bankasýslunnar til bankaráðs Landsbankans 11. mars síðastliðinn má sjá marga kristalpunkta í því hvað fór úrskeiðis. Í svarbréfi Landsbankans segir til dæmis að haldnir hafi verið fundir með stjórnendum þar sem starfsemi Borgunar var kynnt og rekstraráætlanir stjórnenda og að kynningar stjórnenda og svör við fyrirspurnum hafi verið lögð fram í sérstakt gagnaherbergi. Það segir líka að spurningar hafi vaknað hjá Bankasýslunni um verðmat bankans á eignarhlutnum í Borgun vegna þess að það kemur fram bankinn hafi aðallega verðmetið eignarhlutinn miðað við áætlaðar arðgreiðslur frekar en V/H-hlutfall. Það var gert þrátt fyrir þá staðreynd að Borgun hefur ekki greitt arð frá því að félagið var aðskilið frá Kreditkortum árið 2007. Hér er veruleg [[Forseti hringir.]]ádeila Bankasýslunnar á yfirstjórn Landsbankans. Þar sem ég var ónákvæmur í ræðu minni hérna fyrir helgina og sagði að bankaráðið hefði ekki tekið þátt í þessu nema að litlu leyti vil ég leiðrétta: Auðvitað samþykkti bankaráðið þetta ráðslag og meiri hluti þess hefur sagt af sér en stjórnendur bankans sitja enn. Það er umhugsunarefni.
Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra áðan, þetta mál hefur varpað skugga á Landsbankann og stöðu hans. Það er mikilvægt að leiða allar staðreyndir þess að fullu til lykta. Nú liggur fyrir af hálfu Bankasýslunnar að hún á eftir að koma fram með frekari upplýsingar og ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að þær upplýsingar verði ræddar á Alþingi. En ég vil líka vekja athygli á því að við kunnum að þurfa að ganga lengra en það. Ég vil enn halda opnum möguleikanum á að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis taki þetta mál til sérstakrar rannsóknar því að það sýnir djúpstæðan veikleika í meðferð á sölu eigna sem skiptir máli að vel sé staðið að. Það kann að vera að seljendur hafi blekkt, það kann að vera að kaupendur hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu. Við vitum ekki til fulls hvar sökin liggur þar [[Forseti hringir.]]en það sem þetta ferli allt sýnir hins vegar og yfirlýsingar Landsbankans í því efni líka eru mjög skökk viðhorf í íslensku fjármálakerfi og í æðstu lögum þess og þá sérstaklega að menn gangi út frá því einfaldlega að hægt sé að ákveða verð á eignum sem miklu skipta á grundvelli samtala manna á milli sem þekkjast vel og án [[Forseti hringir.]]þess að alvörugreining fari fram.
Frú forseti. Þetta er mjög alvarlegt mál. Það liggur fyrir að ríkissjóður hefur í gegnum Landsbankann tapað 4–6 milljörðum kr. á sölu á hlut í Borgun sem fór fram með mjög óeðlilegum hætti. Þeir þingmenn sem hér töluðu áðan, hv. þingmenn Kristján L. Möller, Þorsteinn Sæmundsson og Árni Páll Árnason, hafa reynt að grafast fyrir um það ásamt öðrum þingmönnum hvernig stóð á þessu. Fyrirspurnum var beint til hæstv. fjármálaráðherra fyrir lifandis löngu. Ég held að það séu 12 vikur frá því að þessi fyrirspurn kom fram og það þurfti mjög að ganga eftir því að hann svaraði henni. Og hvað gerir hæstv. ráðherra? Jú, enn einu sinni kemur hann og skilar auðu. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekki svarað því hvort til hafi verið verðmat eða upp á hversu mikið það var. Hæstv. fjármálaráðherra segir líka bara „ganske pent“ hérna að, jú, Bankasýslan hafi spurt [[Forseti hringir.]]hvernig eigi að endurheimta trúverðugleika stjórnenda bankans. Hvað ætlar hæstv. fjármálaráðherra að gera í þessu máli? Ætlar hann að láta það reka í burtu eins og sprek fyrir straumi? Hæstv. fjármálaráðherra verður að stappa fæti sínum niður fastar en hann hefur gert hingað til. Þetta mál þarf að upplýsa [[Forseti hringir.]]og hann þarf að upplýsa það. Ég spyr: Hverju er verið að leyna í þessu máli? Er kannski verið að leyna hæstv. fjármálaráðherra upplýsingum af hálfu Landsbankans? Það er það sem við þurfum að komast að raun um. Er til dæmis [[Forseti hringir.]]verið að fara á bak við hæstv. fjármálaráðherra?
Hæstv. forseti. Það er sjálfsögð kurteisi að þakka fyrir svarið, en ég verð að segja alveg eins og er að í þessum svörum er ekki neitt. Ég spyr um verðmætið og fæ ekki svar við þeirri spurningu. Var til verðmat af hálfu Landsbankans, Borgunar eða skyldra fyrirtækja þegar salan átti sér stað? Ef svo var, hvert var það? Ég spyr vegna þess að í fréttum frá Borgun eða hvaðan sem þær komu, Landsbankanum kannski, var sagt ekki alls fyrir löngu að nýafstaðið verðmat á Borgun væri 19–26 milljarðar kr. Þess vegna er ég að tala um að ríkissjóður hafi í gegnum eign sína á Landsbankanum orðið af 6–8,5 milljörðum kr. á þessu eina og hálfa ári og að hagnaður stjórnenda Borgunar, lykilstjórnenda þeirra, sé á bilinu 4–6,5 milljarðar kr. Það er alveg hárrétt að Íslandsbanki á ein 63% í hlutnum en þetta eru staðreyndir sem blasa við okkur hér gagnvart sölunni hjá Landsbankanum á Borgun. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og spyr: Af hverju fæ ég ekki svar við spurningunni? Er Borgun að leyna Landsbankann upplýsingum? Er Landsbankinn að leyna hæstv. fjármálaráðherra upplýsingum? Virðulegi forseti. Hér er maðkur í mysunni. Af öðrum tilefnum hefur verið farið í rannsókn á málum af minni stærðargráðu. Mér finnst þetta grafalvarlegt mál og nú loksins þegar þetta svar kemur, eða ekki-svar, við lykilspurningum sem hafa fengið aukið vægi vegna þessara frétta um nýjasta verðmatið verður að grafast fyrir um það. Hæstv. fjármálaráðherra verður að ganga fram af meiri krafti við undirstofnanir sínar sem hjálpa til við að búa til það svar sem hefur komið fram sem [[Forseti hringir.]]svarar ekki spurningunni. Það þarf enginn að segja mér að menn hafi ekki gert sér grein fyrir verðmæti fyrirtækisins á þessum tíma. Miðað við söluna, 2,2 milljarðar á 30%, hefur verið sagt að fyrirtækið væri rúmlega 6 milljarða kr. virði. [[Forseti hringir.]]Núna er það sem sagt komið upp í 19–26 milljarða. Það er engin smáræðisávöxtun á þessum tíma. Þetta verður að rannsaka miklu betur.
Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir því hvernig ég hef nú ítrekað farið fram á það við Bankasýsluna að allt verði dregið fram varðandi þessa sölu sem hægt er og mun koma þeim svörum til þingsins. Ég hef sömuleiðis á grundvelli þeirra upplýsinga sem ég bý yfir fjallað um það í svari mínu sem ég hef upplýsingar um varðandi verðmatið annars vegar og fyrirvarann hins vegar. Það var sérstaklega spurt um það. Ég held að menn eigi að fara aðeins varlega í að fullyrða í dag um eitthvert tiltekið tap sem Landsbankinn hafi orðið fyrir. Ég er áhugasamur um að finna út úr því hvers vegna þetta var gert svona, sérstaklega vegna þess að í mínu ráðuneyti er eigendastefnan sett og við förum fram á að henni sé fylgt. Ég vil ekki að menn geri lítið úr því heldur hér í umræðunni að stjórnendur og stjórn bankans hafa gengist við mistökum í þessu máli. Það er ekki eins og Landsbankinn hafi tekið þannig á málinu eða Bankasýslan að hér hafi bara allt verið með felldu og að menn séu að gagnrýna málsmeðferðina að ástæðulausu. Það er ekki svo. Menn hafa gengist við því, síðast á aðalfundi Landsbankans, að mistök hafi verið gerð. Varðandi verðmat upp á 19–26 milljarða hefur það hvergi verið birt svo mér sé kunnugt um. Ég hef heyrt talað um eitthvert slíkt verðmat en það hefur hvergi komið fram þannig að mér finnst það ekki góður grunnur fyrir umræðu um þetta mál.
Þú átt að komast að því.
Við höfum ekki látið framkvæma neitt slíkt mat. Hins vegar veit ég að Íslandsbanki sem nú er í eigu ríkisins færði upp virði á sínum hlut um 5,4 milljarða á þessu ári vegna þess að væntingar voru um að eignarhluturinn væri meira virði en áður var fært í bækur Íslandsbanka. Hér hefur ekki heldur komið fram í dag að Landsbankinn hefur höfðað mál, hyggst að minnsta kosti höfða mál [[Forseti hringir.]]samkvæmt því sem fram er komið en um þetta munum við geta fjallað nánar þegar frekari svör berast.
Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn minni til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra af því að hann fer með hlut íslenska ríkisins í Landsvirkjun og flutti þar ræðu á síðasta ársfundi Landsvirkjunar. Sú ræða hefur reyndar ekki verið birt á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins, sem er miður því að þetta var góð ræða, en ég hafði þá fyrirhyggju að skrifa niður helstu punkta í ræðu hæstv. ráðherra sem mér fannst mjög athyglisverð og ætla að fá að deila þeim með þingheimi. Hæstv. ráðherra benti á að hálendi Íslands væri einstakur staður á heimsvísu og tilfinningarök hefðu einatt þótt léttvæg í umræðu um orkunýtingu og orkuöflun. Þau rök hefðu oft ekki komist að með sanngjörnum hætti þegar rætt væri um náttúruvernd, þau rök að friða ákveðin svæði vegna fegurðar þeirra og gildis, tilfinningagildis. Hæstv. ráðherra nefndi að mikilvægt væri að átta sig á því að margir gætu verið reiðubúnir að seinka uppbyggingu annarra innviða til þess að vernda tiltekin svæði og taldi að sá hugsunarháttur væri að verða algengari og það væri jákvætt því náttúran hefði gildi í sjálfri sér, ótengt því hvaða ímynd og sjálfsmynd við vildum viðhalda. Mér fannst þetta merkileg ræða hjá hæstv. ráðherra og fannst hún sæta nokkrum tíðindum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra nánar um þetta í ljósi þess að nú hefur talsvert verið rætt um þann möguleika að stofna þjóðgarð á miðhálendi Íslands einmitt með þeim rökum sem hæstv. ráðherra nefndi að svæðið er einstakt á heimsvísu, þar er gríðarleg fegurð, og hins vegar getur við ekki horft fram hjá því að það eru fyrst og fremst virkjanir og háspennulínur sem geta ógnað þessu svæði ef við horfum til uppbyggingar annars konar starfsemi. Þetta hefur auðvitað lengi verið hitamál í sölum Alþingis þegar við ræðum einstaka virkjanir og einstakar línulagnir. Hér liggur fyrir tillaga og meira að segja tvær tillögur frá þingmönnum Vinstri grænna annars vegar og þingmönnum Samfylkingar hins vegar um að þetta svæði verði gert að þjóðgarði. Ferðaþjónustuaðilar, útivistarsamtök og náttúruverndarsamtök hafa saman skrifað undir ákall til Alþingis um að við stígum þetta skref og friðlýsum miðhálendið og gerum það að þjóðgarði. Það mundi þýða að við værum að samþykkja að halda línulögnum og virkjunum utan við svæðið. Þetta er því stórmál fyrir það fyrirtæki sem hæstv. ráðherra fer með eignarhlut í. En merkilegt er líka að sjá að samkvæmt ítrekuðum skoðanakönnunum er meiri hluti landsmanna fylgjandi þeim hugmyndum um að miðhálendið verði gert að þjóðgarði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji rétt [[Forseti hringir.]]að þessi möguleiki verði skoðaður og, í ljósi ágætrar ræðu hans á ársfundi Landsvirkjunar, hvort þetta sé ekki bara eitthvað sem við getum ráðist í hér á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég þakka jákvæð orð í minn garð varðandi ræðu á ársfundi Landsvirkjunar og sömuleiðis fyrir tækifærið hér í þingsal til þess að ræða þessi mál í víðu samhengi. Hér er spurt sérstaklega í tilefni af því að fjármálaráðherra fer með hlut ríkisins í Landsvirkjun og það sett í samhengi við hugmyndir um friðun miðhálendisins. Þá get ég ekki annað en komið því að í upphafi að fjármála- og efnahagsráðherra fer með þennan hlut en það er mikilvægt að ráðherrann hefur enga heimild til að hlutast til um viðskiptamálefni fyrirtækja eins og Landsvirkjunar eða annarra í opinberri eigu sem starfa á samkeppnismarkaði. Það er svo að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, fylgist mjög náið með öllum samskiptum stjórnvalda við fyrirtækið og opinberum ummælum einstakra ráðherra um málefni þess í þeim tilgangi að tryggja að öruggt sé að stjórnvöld hafi ekki áhrif á ákvarðanatöku eða orkusölusamninga þess vegna hættunnar á að fyrirtækið sé notað í pólitískum tilgangi og brjóti þar með strangar reglur á EES-svæðinu um ríkisstyrki. Þetta verð ég að hafa sagt hér vegna þess að málið er sett í samhengi við eignarhlutinn í Landsvirkjun. Ég hef á undanförnum árum mælt með því að það sé á vettvangi rammaáætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða sem við undirbúum hina pólitísku stefnumörkun á þessu sviði þar sem reynt sé að vega og meta staðreyndir og rök, þar með talin tilfinningaleg rök, sem mér finnst mikilvægt að komist betur að í umræðunni. Ég verð að segja að það að við séum að skapa betra svigrúm fyrir slík rök er ekki annað en merki um þær miklu framfarir sem hafa orðið á Íslandi, bæði í efnahagslegu samhengi sem og öðru. Virkjunarkostir sem í dag væru algerlega óásættanlegir komu til skoðunar og framkvæmda fyrr á tíð, mögulega vegna þess að það var einfaldlega svo mikil efnahagsleg þörf fyrir þær framfarir sem fylgdu slíkum virkjunarkostum. En ég tel sem sagt að við nýtum vettvang rammaáætlunar fyrst og fremst til þess að vega og meta þau rök öllsömul sem hníga að því hvaða stefna sé skynsamlegust í þessum efnum. Það er svo verkefni fyrirtækja eins og Landsvirkjunar að taka sínar ákvarðanir innan þeirra takmarkana sem slík stefna setur. Ég tel eins og fram er komið að hálendi Íslands sé einstakur staður á heimsvísu og fagna því að mikil samstaða er um áframhaldandi verndun á miðhálendi Íslands. Ég sagði í ræðunni á ársfundi Landsvirkjunar að tillaga um matsáætlun á Sprengisandslínu væri skiljanlega umdeild og að það hlyti að vega þungt að aðrir valkostir væru í boði til að byggja upp raforkuflutningskerfið. Umræðan um frekari nýtingu orkuauðlinda og verndun umhverfis eins og stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu er slíkt grundvallarmál að það snertir hagsmuni allra landsmanna og komandi kynslóða. Það er slíkt mál að hin pólitíska umræða verður að vera málefnaleg og byggja á faglegum grunni. Þetta er ekki spurning um einhver tilfallandi verkefni, einhverja einstaka virkjunarkosti á næstu mánuðum, einstaka áhugasama orkukaupendur sem núna eru á sjónarsviðinu eða birtast á næstu mánuðum eða missirum, þetta er málefni sem varðar næstu áratugi og enn lengra. Þess vegna er mikilvægt að okkur takist að vanda umræðuna í þingsal, hefja okkur upp yfir hefðbundið pólitískt dægurþras sem um of hefur einkennt umræðu um þetta málefni og gera vel í allri þessari umræðu og stefnumótun. Enda ætla ég að þingheimur sé nokkuð samstiga í þessari umræðu að það þurfi að skila heillavænlegri niðurstöðu fyrir landsmenn alla um ókomna tíma. Þetta er svo stórt mál að erfitt er að koma öllu að sem mann langar til að segja í nokkurra mínútna ræðu. Ég ætla bara að benda á nokkra hluti. Á því svæði sem nefnt er miðhálendið erum við þegar komin með nokkrar virkjanir. Við erum líka með nokkuð þéttriðið vegakerfi. Við erum með ýmislegt annars konar rask sem þó hefur átt sér stað án þess að miðhálendinu hafi verið fórnað eða einhvern veginn slátrað. Ég ætla líka að benda á að friðun er ekki einhliða ákvörðun um að ekkert mannlegt megi gerast á viðkomandi svæði. Það geta verið inni ýmsir valkostir til nýtingar á friðuðum svæðum. Þess vegna finnst mér að áður en við erum búin að skoða allar afleiðingar þess að fara að friða allt miðhálendið sé of stórt skref, án frekari skoðunar, að segja: [[Forseti hringir.]]Já, við skulum gera það, í einhverri stemningu augnabliksins. Mér finnst að við þurfum [[Forseti hringir.]]að skoða allar hliðar málsins með hliðsjón af þeim þáttum sem ég hef nefnt og öðrum. En ég hverf ekki frá þeirri skoðun minni að mér líkar illa og [[Forseti hringir.]]mér finnst í raun og veru algjörlega ómöguleg hugmyndin um háspennulínur yfir miðhálendið og get ekki séð hana fyrir mér í framkvæmd.
Virðulegi forseti. Landsfundur Samfylkingarinnar samþykkti í fyrra stefnu um að miðhálendið yrði gert að þjóðgarði. Í samræmi við það höfum við þingmenn flokksins lagt slíka tillögu fram á Alþingi. Ég vil fagna tóninum í máli hæstv. fjármálaráðherra og tek undir með honum að þetta snýst ekki um einstaka virkjunarkosti. En hugmyndin um þjóðgarð á miðhálendinu er akkúrat byggð á því að marka þarf almenna stefnu því að annars verða til einstakir virkjunarkostir sem geta síðan spillt til langframa möguleikanum á því að búa til þjóðgarð. Gott dæmi er Skrokkalda sem var til umræðu í fyrravetur og er nú í nýjustu tillögu í nýtingarflokki og er innan miðhálendisins. Það sem skiptir máli, held ég, þegar menn nálgast þetta, ég skil áhyggjur hæstv. ráðherra af einhverjum tíðaranda, en ég vil líka ítreka að við erum komin í þá stöðu að ferðaþjónustan er orðin mikilvægasta gjaldeyrisöflunaratvinnugreinin og þá horfir [[Forseti hringir.]]friðun í þágu ferðaþjónustu öðruvísi við út frá efnahagslegum sjónarhóli. [[Forseti hringir.]]Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til frekari dáða í þessum efnum [[Forseti hringir.]]en fagna tóninum í svörum hans.
Forseti. Ég vil sömuleiðis fagna tóninum í máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég sit í umhverfis- og samgöngunefnd og þar er verið að fjalla um tillögu þingflokks Vinstri grænna um þjóðgarð á miðhálendinu. Ég get sagt það hér inn í þessa umræðu að sú tillaga hefur mælst vel fyrir. Hún hefur fengið jákvæðar undirtektir frá ýmsum aðilum í atvinnulífinu og það hefur orðið svona ákveðinn viðsnúningur á þessari umræðu. Kannski ekki síst vegna þess að gildi miðhálendisins er orðið mönnum ljósara en líka vegna þess að menn eru farnir að átta sig betur á því að hugmyndin um þjóðgarð þýðir ekki fortakslausa hugmynd um að ekkert megi snerta eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Þjóðgarður er góð leið til að skipta viðkvæmu svæði í mismunandi verndarstig og þess vegna held ég að þau sjónarmið sem hafa komið fram í máli ráðherrans og þau sjónarmið sem komu fram í máli tillöguflytjanda séu einmitt samræmanleg [[Forseti hringir.]]undir hatti þjóðgarðs. Ég hvet ráðherra til þess að skoða það með okkur sem eitt af þeim mikilvægu málum sem við ljúkum nú fyrir kosningar.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað bara til að undirstrika það að sífellt verður meiri og meiri samhljómur um þessi mál. Þótt ég taki undir með hæstv. ráðherra um að málin beri að skoða vel finnst mér líka alveg þess virði að nefna að Píratar hafa nýlega samþykkt stefnu í málaflokknum. 10. september 2015 lagði hv. þm. Árni Páll Árnason og Samfylkingin fram þingsályktunartillögu um þjóðgarð á miðhálendinu. Þann sama dag var lögð fram af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og Vinstri grænum tillaga svipaðs eðlis og 20. apríl á þessu ári samþykktu Píratar eftirfarandi stefnu, með leyfi forseta: „Að stofnaður verði þjóðgarður sem nær yfir allt miðhálendið. Að unnin verði stjórnunar- og verndaráætlun fyrir þjóðgarðinn í samræmi við leiðbeiningar Alþjóðanáttúruverndarsamtakanna (IUCN). Að landsskipulag taki mið af stjórnunar- og verndaráætlun miðhálendisþjóðgarðs. Að tryggt verði fjármagn til að standa að uppbyggingu þjóðgarðsins og halda þar uppi öflugri landvörslu og tilheyrandi fræðslu.“ Mig langaði að koma þessu á framfæri við umræðuna.
Herra forseti. Formaður Sjálfstæðisflokksins gaf þrjár mjög mikilvægar yfirlýsingar í sinni stuttu ræðu áðan. Í fyrsta lagi sló hann fyrir sína parta í reynd út af borðinu hugmynd um háspennulínu yfir Sprengisand. Það er gríðarlega mikilvægt. Þá tel ég að það liggi fyrir mjög afgerandi meiri hluti í þessum þingsölum gegn því að í slíka framkvæmd verði ráðist, en það er mesti háskinn sem miðhálendinu er búinn. Í öðru lagi sagði hann að þessi umræða þyrfti tíma og sagðist ekki sjá neitt geta gerst á næstu áratugum sem gæti skemmt möguleika hennar. Það er mikilvægt að formaður Sjálfstæðisflokksins lýsi því yfir vegna þess að það þýðir að hann er þá væntanlega, að minnsta kosti fyrir sína eigin hönd ef ekki fyrir hönd síns flokks, að lýsa því yfir að ekki verði ráðist í ýmsar af þeim framkvæmdum sem hér voru mjög til umræðu af hálfu flokksmanna hans á síðasta löggjafarþingi sem mundu að sjálfsögðu kollvarpa hugmyndum um þjóðgarð á miðhálendinu. Í þriðja lagi sagðist hann telja að það ríkti núorðið mikil samstaða um þessi mál á Alþingi Íslendinga. Það finnst mér vera mjög jákvætt, að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins telji [[Forseti hringir.]]skoðanir sínar hafa þróast með þeim hætti að þær séu nú í meginstraumi umræðu hér á þinginu. Þar með má segja um hæstv. ráðherra það sem Steinn Steinarr sagði einu sinni: Líkast til erum við alltaf að verða að betri mönnum.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og vil taka undir með hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að við þurfum að vara okkur á því að friða allt hálendi Íslands fyrir öllum mannvirkjum í einhverri augnabliksstemningu. Ég tek líka undir það með hæstv. fjármálaráðherra að fleiri valkostir eru í boði fyrir línu yfir Sprengisand til að bæta meginraforkuflutningskerfið. En þeir valkostir geta legið um fleiri náttúruperlur. Það vill þannig til að verkefnisstjórn um rammaáætlun hefur tvívegis sett Skrokkölduvirkjun í nýtingarflokk. Þar að auki hefur meiri hluti atvinnuveganefndar á Alþingi lagt það til [[Forseti hringir.]]við þingið að setja þá virkjun í nýtingarflokk. Ég tek því undir það með hæstv. ráðherra að við skulum fara varlega í að alfriða allt hálendið í augnabliksstemningu. [[Gripið fram í: … gera það í dag.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa talað og hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Ég hef að sjálfsögðu skilning á því að hann ræðir ekki hér viðskiptamálefni Landsvirkjunar en lýsir skoðunum sínum með almennum hætti. Ég er sammála hæstv. ráðherra að við eigum ákveðin tæki til að koma okkar pólitísku stefnumótun á framfæri. Það er annars vegar rammaáætlun um nýtingu og vernd og hins vegar getur Alþingi tekið ákvarðanir um þjóðgarða. Ég held að það sé mjög mikilvægt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir benti á, að þjóðgarður þýðir ekki alfriðun. Þar geta verið mjög mismunandi verndarsvæði og eins og hæstv. ráðherra bendir réttilega á eru mannvirki á hálendinu. Við vitum það. En það geta verið mismunandi verndarsvæði eins og við þekkjum erlendis frá. Ég held því að það yrði mjög áhugavert ef hv. umhverfis- og samgöngunefnd skoðaði vel þá tillögu sem nú liggur fyrir, sem snýst um að farið verði í undirbúningsvinnu fyrir stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu í samráði við heimamenn og aðra hlutaðeigandi aðila og stefnt verði að því að þar verði ráðist í stofnun þjóðgarðs 2018 þegar 90 ár verða liðin frá friðun Þingvalla. Þegar við komum á Þingvelli í dag þökkum við þeim sem höfðu framsýni á þeim tíma að horfa til þessa staðar sem helgistaðar okkar, bæði hvað varðar náttúru og sögu. Ég held að þegar við horfum fram í tímann og veltum fyrir okkur hvernig komandi kynslóðir eigi eftir að líta til starfa okkar gæti verið mikill sigur í því fyrir það þing sem nú situr ef þessi tillaga yrði tekin til alvarlegrar umræðu og afgreiðslu. Ég vona að það sé að verða æ meiri samhljómur meðal ólíkra flokka í þeim málum. Ég held að við værum að vinna komandi kynslóðum mikið gagn ef við gætum séð fram á stofnun miðhálendisþjóðgarðs 2018.
Virðulegur forseti. Þetta hefur verið góð umræða og á margan hátt upplýsandi um ólík viðhorf í þinginu en dregur um leið fram að það er nokkuð góður samhljómur. Það er einmitt vegna þess að það þarf að taka afstöðu til ólíkra verndarsvæða og mismunandi skilyrða fyrir friðun á svæðum innan slíks mögulegs þjóðgarðs sem ég fyrir mitt leyti er ekki tilbúinn til að gefa opið svar og segja: Já, ég styð þjóðgarð á miðhálendinu. Ég veit ekki nákvæmlega hvað í því felst. Alveg með sama hætti finnst mér mjög dapurlegt þegar menn ganga fram í umræðu um þjóðgarð á miðhálendinu og halda því fram, eins og ég hef orðið var við, og ég er ekki að beina orðum mínum til þingmanna en hér fyrir ekki löngu síðan var haldinn alþjóðlegur blaðamannafundur um þetta efni. Þar var því haldið fram að sá sem hér stendur og þáverandi forsætisráðherra væru áhugasamir um að virkja á 80 stöðum á miðhálendinu. Og við værum slíkir sveitalubbar, var sagt í framhaldinu, eða „hillbillies“, eins og það var sagt á enskunni, að þetta yrði bara að stöðva strax. Þetta er dæmi um málflutning sem stenst enga skoðun. Algerlega úr lausu lofti gripið og ekki til þess að efla samstöðu um jafn mikilvægt mál og við erum að ræða. Það sem varðar víðernin og óspillta náttúru á Íslandi eru hlutir sem eru samofnir, ekki aðeins menningu þjóðarinnar og sögu heldur uppvaxtarárum allra sem hér eru inni, tel ég. Það er eitt það versta sem sagt verður um menn að þeir hafi ekki tilfinningar til náttúrunnar eða skilji ekki gildi þess að vernda það sem hefur verðmæti út frá þeim [[Forseti hringir.]]mælikvörðum, af því að það er svo fjarri lagi. Það eina sem ég held að við séum í raun og veru að tala um er hvernig við förum inn í þetta mál og hvernig við leiðum fram góða niðurstöðu.
Hæstv. forseti. Síðustu daga og vikur hefur verið töluverð umræða um stöðu jarðarinnar Fells í Suðursveit og fyrirhugaðrar sölu á henni. Ástæðan er vitaskuld lega jarðarinnar þar sem austari bakki Jökulsárlóns tilheyrir jörðinni Felli en vestari bakki lónsins er þjóðlenda í eigu ríkisins. Jökulsárlón er ein helsta náttúruperla okkar Íslendinga og gríðarlega vinsæll viðkomustaður ferðamanna. Það segir sína sögu um mikilvægi svæðisins að Jökulsárlón hefur verið á náttúruminjaskrá síðan 1974. Lónið er einstakt sökum legu sinnar nálægt sjó og hinna tilkomumiklu ísjaka sem liggja iðulega á lóninu og rekur til sjávar. Lífríki lónsins hefur hins vegar lítið verið rannsakað, en ólíkt öðrum íslenskum jökullónum er Jökulsárlón kvikt af lífi enda nálægðin við hafið mikil. Þá eru Breiðamerkursandur og Jökulsárlón afar hentugir staðir til að rannsaka jökla og jöklasögu, segja vísindamenn. Eignarhald á þessu landi er því mikið hagsmunamál vegna ferðamannaiðnaðarins en þó enn frekar vegna náttúruverndar. Nú er kjörið tækifæri fyrir ríkið að stíga inn og eignast allt landið umhverfis Jökulsárlón. Umhverfisverndarsamtökin Landvernd hafa til að mynda bent á að ef Jökulsárlón og Breiðamerkursandur væru í eigu þjóðarinnar og hluti af þjóðgarði, væru komnar forsendur til þess að hafa þar landvörslu á heilsársgrundvelli, vernda og vakta svæðið og jafnframt fræða og mennta gesti um einstaka náttúru og lífríki svæðisins. Ég vil því spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Telur hún koma til greina út frá náttúruverndarsjónarmiði að ríkið kaupi jörðina Fell í Suðursveit sem er við Jökulsárlón eða taki hana eignarnámi og greiði fyrir eignarnámsbætur? Útlit er fyrir að jörðin verði boðin upp. Það er rétt að taka það fram að frá því að þessi fyrirspurn var lögð fram hefur sýslumaðurinn á Suðurlandi tekið ákvörðun um að setja jörðina á sölu á almennum markaði og hætta við uppboðsleiðina, en ég tel það ekki breyta megininntaki spurningar minnar. Það stendur eftir. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hver er afstaða ráðherra til þeirrar hugmyndar að Jökulsárlón verði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Almennt vil ég segja um spurningarnar að það er vitaskuld mikilvægt varðandi þetta náttúrufarslega mikilvæga og sérstæða landsvæði, sem skiptir gríðarlega miklu máli fyrir ferðaþjónustu okkar, að ekki séu uppi deilur og ósamstaða sem bitnar á svæðinu og þeirri þjónustu sem þar þarf að veita. Því miður hefur ekki verið hægt að ráðast í nauðsynlega uppbyggingu á þessu svæði undanfarin ár þrátt fyrir atbeina sveitarstjórnar og fyrirliggjandi deiliskipulag. Jökulsárlón er reyndar að mestu leyti í eigu ríkisins, að hluta til sem þjóðlenda og og líka að nokkru öðru leyti í eigu ríkisins. Sá hluti sem er í einkaeigu er austan megin við þjóðlendumörkin. Skipulagning svæðisins skiptir þess vegna miklu máli, að hún sé heildstæð til þess að vernda náttúru þess til framtíðar og tryggja að nýtingin verði sjálfbær, örugg og rýri á engan hátt náttúrugæði. Því er eðlilegt að ríkið í samstarfi við sveitarfélagið Hornafjörð og eftir atvikum landeigendur skoði gaumgæfilega hvernig best verði staðið að því. Það er jafnframt forsenda þess að öflug og sjálfbær ferðatengd atvinnustarfsemi geti blómstrað á svæðinu til framtíðar. Eins og hv. þingmaður gat um liggur jörðin Fell að austanverðu Jökulsárlóni. Jökulsárlónið sjálft er hins vegar að langmestu leyti í ríkiseigu, en land bæði norðan og vestan lónsins er þjóðlendur. Það liggja fyrir alveg skýr, afmörkuð landamerki milli jarðarinnar Fells og þjóðlendanna. Jökulsárlón er á náttúruminjaskrá enda býr svæðið yfir einstakri náttúru. Samkvæmt ákvæðum í nýju náttúruverndarlögunum hefur ríkið forkaupsrétt á þeim jörðum sem eru á náttúruminjaskrá. Það ákvæði er sett fram í 37. gr. náttúruverndarlaga, nr. 60/2013. Það er því einboðið að ef til þess kemur út frá náttúruverndarsjónarmiðum þá verði það skoðað til hlítar hvort beita eigi forkaupsréttarákvæði laganna, komi til þess að jörðin Fell í Suðursveit verði seld. Það er rétt að hafa í huga að það eru fordæmi fyrir því að því ákvæði hafi verið beitt við sölu eigna á náttúruminjaskrá. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið, í samráði við önnur hlutaðeigandi ráðuneyti, mun þó taka það til efnislegrar skoðunar hvort það leggi til að þessum forkaupsréttarheimildum á grundvelli laganna verði beitt, komi til þess að jörðin verði seld. Hins vegar er spurt hvort til greina komi að taka jörðina eignarnámi. Það er allt annað ferli innan náttúruverndarlaganna sem kveður á um slíkar heimildir ríkisvaldsins og tengist áformum um friðlýsingu ef ekki næst samkomulag við landeigendur. Slík vinna hefur ekki farið fram á þessu svæði og hefur því ekki komið til neinnar skoðunar á því. Mér finnst það mjög áhugaverð framtíðarsýn að Jökulsárlón verði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði. Þær viðræður hafa þegar átt sér stað varðandi þann hluta lónsins sem er innan þjóðlendunnar sem ég skýrði frá hér áðan, þ.e. að vestanverðu. Jafnframt hefur bráðnun jökla á undanförnum árum orðið til þess að hluti Jökulsárlóns að norðanverðu er væntanlega þegar innan markalínu þjóðgarðsins vegna þess að lónið hefur verið að stækka. Í því samhengi vil ég nefna að í samtali og samráði við mennta- og menningarmálaráðherra hefur verið hafin vinna við skoðun á því hvort ekki sé rétt að tilnefna Vatnajökulsþjóðgarð á heimsminjaskrá UNESCO eins og hér hefur verið greint frá, vegna þessara einstæðu náttúruminja. Hluti þess er að skoða hvort hugsanlega þurfi að stækka þjóðgarðinn, m.a. með tilliti til þess að tengja hann til sjávar. Hins vegar er rétt að benda á að samkvæmt lögum um Vatnajökulsþjóðgarð er ekki skilyrt að land innan hans skuli vera í eigu ríkisins heldur er heimild til að leita samninga við aðra landeigendur.
Forseti. Varðandi það mál sem er til umfjöllunar er mikilvægt að undirstrika þau ákvæði sem til eru í náttúruverndarlögum, þ.e. annars vegar ákvæði um forkaupsrétt og hins vegar þau ákvæði sem lúta að eignarnámi, þegar um er að ræða, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, einhvers konar ágreining varðandi friðlýsingarferli. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra í seinna svari sínu að reifa það með einhverjum hætti, ef hún hefur til þess tíma, hvort til greina komi að skoða fleiri svæði sem eru í hálfgerðu uppnámi á landinu og eru í einkaeigu en eru hátt skrifuð á náttúruminjaskrá, ef svo má segja, eru jafnvel friðlýst en í hálfgerðu uppnámi að því er varðar sinnu og umgengni o.s.frv., hvort til greina komi að beita eignarnámsákvæðum og þá með viðeigandi eignarnámsbótum sem kæmu í staðinn. Ég vil nefna til dæmis svæðið í kringum Geysi í Haukadal og fleiri því um lík.
Virðulegi forseti. Ég fagna fyrirspurn hv. þingmanns og fagna jafnframt þeim samhug, held ég, sem ríkir í þinginu. Það er áhugavert að heyra þann samhljóm sem hér er um að það sé ekki góðs viti ef allar helstu náttúruperlur landsins lenda í einkaeigu. Og einnig, sem ég vissi reyndar ekki, að það sé forkaupsréttur sem hægt er að nýta sér. Þess vegna er maður kannski aðeins rólegri með það. Ég vil fagna þeim samhug sem hér er og því hvað menn í þessum sal eru samtaka í málinu og líta þetta sömu augum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka umræðuna. Eins og hefur verið rakið velkist enginn Íslendingur í vafa um náttúruverndargildi svæðisins í kringum Jökulsárlón. Mér finnst því að það liggi ljóst fyrir út frá þessari umræðu að eðlilegt sé að stefna að því að land jarðarinnar Fells verði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði og farið verði í þá vinnu sem til þarf alveg óháð því máli sem nú er í gangi varðandi hugsanlega sölu jarðarinnar. En komi til sölunnar verði að sama skapi látið reyna á ákvæði náttúruverndarlaga um forkaupsrétt. Það má ekki gerast að menn tapi tækifærinu ef það býðst til að sameina jörðina Fell þjóðlendunni [[Forseti hringir.]]og Vatnajökulsþjóðgarði.
Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra mjög jákvæðar undirtektir við þeirri málaleitan sem kom fram í máli hv. framsögumanns Steinunnar Þóru Árnadóttur. Ég tel einboðið að ef jörðin Fell kemur á markað þá nýti ríkið sér forkaupsrétt. Eins og ráðherra sagði eru mörg dæmi um það. Ég keypti á sínum tíma sem umhverfisráðherra 2/3 Látrabjargs, fyrir hönd ríkisins, á 800 þús. kr. árið 1994, sem þættu reyfarakaup í dag. Var þó harðlega deilt á þau kaup, einkum úr mínum flokki, Alþýðuflokknum. En það er nú önnur saga. Mér líst líka alveg stórkostlega vel á þá hugmynd sem hæstv. ráðherra reifar hér, að stækka þjóðgarðinn til sjávar og að því gerðu að freista þess með hæstv. menntamálaráðherra að koma þjóðgarðinum á heimsminjaskrá. Þess vegna finnst mér að það eitt og sér verðskuldi að hæstv. ráðherra skoði það ef jörðin kemur ekki á markað að [[Forseti hringir.]]eignarnámsákvæði náttúruverndarlaga verði beitt til þess og vel hægt að rökstyðja það.
Frú forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni um þessa fyrirspurn, sem og hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Það hefur náttúrlega komið berlega í ljós í þessari stuttu umræðu að þetta mál er langt frá því að vera einhvern veginn flokkspólitískt. Þetta er einmitt dæmi um mál sem ég tel að hægt sé að ná mjög góðri og breiðri þverpólitískri sátt í. Mér finnst gott að heyra það sem hæstv. ráðherra sagði, að ríkið hafi forkaupsrétt, og tel raunar einboðið að ef eða þegar landið verður selt þá noti ríkið þann forkaupsrétt sinn og ég vil þar brýna hæstv. ráðherra enn frekar til góðra starfa í því. Ég held einmitt, líkt og ég sagði áðan, að nú sé tækifæri til þess að ríkið stígi inn og eignist allt landið umhverfis Jökulsárlón. Ég vil líka fagna því hvað hæstv. ráðherra tók í raun jákvætt í það að Jökulsárlón verði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði. Ég tel reyndar að ef koma á landinu á heimsminjaskrá UNESCO sé enn brýnna en áður að ríkið eigi allt landið sem er þar í kring. Ég held að það mundi gefa svæðinu meiri vigt og auðveldara fyrir ríkið að hafa áhrif á landið þar. Að lokum vil ég árétta þá stefnu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem er mjög skýr, en hún er sú að náttúruperlur [[Forseti hringir.]]eigi að vera almannaeign eftir því sem við verður komið og væri kannski gaman að beina þeirri aukaspurningu til hæstv. ráðherra í lokin hver sýn hennar sé á það.
Virðulegi forseti. Já, ég tek sannarlega undir með fyrirspyrjanda að þetta hafi verið ánægjulegar umræður og einkar jákvæðar. Við skynjum að við höfum tækifæri til inngripa, en ég er ekki fjármálaráðherra og alltaf þarf maður að sækja fé. Til að svara síðustu spurningunni sem hv. þingmaður setti fram þá get ég persónulega verið algjörlega sammála því að helstu náttúruperlur okkar þurfi kannski að vera í eigu ríkisins til að við getum gengið um þær með þeim hætti sem verður að ganga um þær og til að geta haft það allt í réttu lagi. Og það varðar meðal annars það stórkostlega og viðkvæma svæði sem við erum að fjalla um, að okkur finnst umgengnin þar ekki vera í nógu góðu lagi, og það er kannski það alversta. Því að fyrst og fremst, eins og hér hefur komið fram hjá öllum, er það þessi samhljómur og samhugur þegar kemur að náttúruperlum okkar. Við Íslendingar viljum ekki hvorki gagnvart okkur sjálfum né erlendum ferðamönnum sýna okkar helstu staði í niðurníðslu. Á því verður að taka. Við höfum hlustað í dag á hæstv. fjármálaráðherra, hjarta hans slær einnig mjög til náttúrunnar eins og við höfum skynjað. Við skulum bara öll treysta á það að málið leysist farsællega.