Herra forseti. Ég get ekki annað en kvartað yfir fundarstjórn forseta vegna þess að við erum að fara að ræða fjáraukalagafrumvarp sem var lagt fram seint í gærkvöldi og fjárlaganefnd á að fara að taka til umræðu. Mér þykir algjörlega óásættanlegt að ætlast til þess af þingmönnum sem eru á fundum daginn út og daginn inn, einkum í fjárlaganefnd, hafa fengið til sín líka lokafjárlög og eru að reyna að sauma saman fjárlög að þeir eigi svo að fara að ræða fjáraukalög, sem ég leyfi mér að segja að enginn hefur lesið á þann hátt að hann geti tjáð sig sérstaklega um þau. Að auki er óásættanlegt að við búum við mismunun þegar kemur að upplýsingum. Í gær var tekið viðtal við mann úr fjárlaganefnd þar sem farið var með tilteknar tölur sem við höfum ekki hugmynd um, alla vega ekki ég og ég veit að fleiri hafa ekki haft þær tölur til staðar, til þess að geta tekið þátt í þeirri umræðu. Það er hringt og beðið um viðtal við fjárlaganefndarmenn en þeir [[Forseti hringir.]]geta ekki veitt neinar upplýsingar vegna þess að þeir hafa engar tölur í höndunum þegar beðið er um viðtal um miðjan dag í gær. Það er óásættanlegt.
Virðulegi forseti. Ég ætla að bera blak af forseta. [[Hlátur í þingsal.]]Mér finnst það rétt. Mér finnst ómaklega að virðulegum forseta vegið. Við þekkjum hvernig staðan er í þinginu og ástæðan fyrir því að sá sem hér stendur gat tjáð sig um þetta mál var einfaldlega sú að venjan er sú að fjáraukalög og önnur frumvörp ríkisstjórnar eru fyrst kynnt í viðkomandi þingflokkum og eftir þingflokksfundinn tjáði ég mig um það sem hafði verið kynnt fyrir okkur þar. Það er vinnulag sem hefur verið til staðar mjög lengi og ég veit ekki til þess að það séu neinar væntingar um að því sé breytt. Mér finnst ekki rétt að gera neinar athugasemdir við fundarstjórn forseta, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir setti fram áðan. Það er klárlega aðstöðumunur á milli þeirra sem eru ekki í þingflokki Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Við sáum ekki þetta frumvarp fyrr en því var dreift milli kl. níu og tíu í gærkvöldi. Ég var ein af þeim sem fengu símtal milli kl. fjögur og fimm í gær og ég var beðin um viðbrögð við því sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafði sagt um fjáraukalagafrumvarpið, sem var ekki búið að dreifa. Það var óþægilegt. Þetta er knappur tími. Við förum í umræður á eftir, algjörlega óundirbúin, en neyðumst til að taka þann slag fyrst að dagskránni er stillt upp með þessum hætti.
Forseti vill af þessu tilefni taka fram að það er að sjálfsögðu ekki ákjósanlegt að þurfa að taka viðamikil mál á dagskrá jafn hratt og hér er lagt til. Því miður dróst það í gær að frumvarpið yrði tilbúið til framlagningar. Vonir stóðu til að hægt yrði að útbýta því um miðjan dag eða síðdegis en það var ekki fyrr en langt var liðið á kvöld sem málið var endanlega tilbúið til útbýtingar. Það gerir að verkum að enn styttri tími gafst fyrir hv. þingmenn að kynna sér innihald þess. Að sjálfsögðu eru það aðstæðurnar sem okkur eru búnar í þingstörfunum á þessum óvenjulegu tímum sem marka þetta og öllum hv. alþingismönnum ljóst að skammur tími lifir til jóla eða áramóta ef út í það er farið gagnvart öllum þeim viðamiklu verkefnum sem eru í okkar höndum. Forseti viðurkennir fúslega að þetta er ekki það almenna verklag sem æskilegt væri að viðhafa.
Herra forseti. „Loksins, loksins“ voru upphafsorð eins frægasta ritdóms sem skrifaður hefur verið á Íslandi. Kristján Albertsson, 1927, sá þá efnivið í stórskáld í Halldóri Laxness þegar hann gaf út Vefarann mikla frá Kasmír. Ég get auðvitað notað loksins, loksins um vaxtalækkun Seðlabankans en kannski ekki af sömu sannfæringu og Kristján Albertsson um þær vonir sem hann sá bundnar í Halldóri Laxness. Ég reikna ekki með að bankinn muni sýna mikla snilli í stjórnun peningamála í framtíðinni en hann er þó hægt og bítandi að stíga fyrstu skrefin, því miður hænufet, í rétta átt. Peningastefnunefnd Seðlabankans hefur sem betur fer áttað sig á hagstæðari samsetningu hagvaxtarins, hefur áttað sig á því að hann er traustur, byggður á og drifinn áfram af útflutningi og atvinnuvegafjárfestingu en ekki einkaneyslu. Þetta er ekki skuldsettur hagvöxtur, þetta er hagvöxtur hins nýja hagkerfis sem stendur styrkari stoðum en við höfum áður þekkt. Við njótum þess með metafgangi á viðskiptajöfnuði og í nær þrjú ár hefur verðbólga verið undir verðbólgumarkmiðum. En þrátt fyrir vaxtalækkunina í gær er vert að vekja athygli þingheims á að stýrivextir hér á Íslandi eru tíu sinnum hærri en í Noregi og Bandaríkjunum og Noregur er okkar helsta samkeppnisland þegar kemur að útflutningi sjávarafurða. [[Forseti hringir.]]Skert samkeppnisstaða íslenskra atvinnuvega endurspeglast í hávaxtastefnu Seðlabankans [[Forseti hringir.]]sem er í raun ekkert annað en dulin skattheimta á íslensk heimili og íslensk fyrirtæki.
Virðulegi forseti. Í umræðum á Alþingi hefur borið á því að ræðumenn halda því fram að fimm ára ríkisfjármálaáætlun fráfarandi ríkisstjórnar setji hóflegum hugmyndum um auknar tekjuöflun 2017 skýrar skorður, rétt eins og áætlun einnar ríkisstjórnar bindi hendur þeirrar sem við tekur þegar sú fyrri missir meiri hluta eða bindi jafnvel hendur þingsins. Það er augljóslega rangt nú þegar fyrri þingmeirihluti hefur raskast og Alþingi hefur auk þess fjárlagavaldið þegar allt kemur til alls. Þessi afstaða kom t.d. fram síðastliðinn þriðjudag í Kastljóssþætti RÚV hjá hv. þm. og varaformanni Viðreisnar, Jónu Sólveigu Elínardóttur, og hún hefur heyrst í þingræðum fulltrúa Sjálfstæðisflokks sem fjalla um fjárlagafrumvarpið. Eru þessir flokkar sammála um áherslur í ríkisfjármálum, ber að skilja það svo? Herra forseti. Fjármálaáætlun ríkisstjórnar er pólitísk hagfræði og lýtur sömu örlögum og önnur meginstefnuplögg hvort sem er til vinstri, hægri eða við miðju stjórnmálanna. Hinu má ekki gleyma að tilgangur fimm ára ríkisfjármálaáætlunar er m.a. sá að gera fjárlagavinnu hvers árs skilvirkari en ella og auka ábyrga afstöðu til allra þátta fjárlagafrumvarpsins. Það merkir ekki að nýtt þing og nýr meiri hluti að baki nýrrar ríkisstjórnar, væri hún til hér og nú, geti ekki aflað aukatekna til samfélagsþjónustunnar með ábyrgum hætti og þar með farið út fyrir ramma sem fallin stjórn setti sér, styðji Alþingi það skref, skref sem sumir hv. þingmenn reyna meðvitað að láta líta út sem svo að það sé brot á heilagri áætlun. Varla er fáfræði um að kenna en kannski misskilningi í einhverju tilviki. Hver ný ríkisstjórn setur sér sína fimm ára ríkisfjármálaáætlun samkvæmt lögum um opinber fjármál, það vitum við, og hún á að vita [[Forseti hringir.]]að hún er hennar en ekki annarrar ríkisstjórnar eða nýs þingmeirihluta.
Hæstv. forseti. Framsóknarflokkurinn á afmæli á morgun og því fögnum við Framsóknarmenn með veglegri hátíð í Þjóðleikhúsinu og hátíðum víða um land næstu daga. Þangað eru að sjálfsögðu allir velkomnir. Framsóknarflokkurinn er 100 ára, hefur starfað með þjóðinni í 100 ár, heila öld. Það er í sjálfu sér ekki langur tími, svona í eilífðinni, en vissulega langur tími í pólitík. Framsóknarflokkurinn, elsti starfandi stjórnmálaflokkur landsins, hefur átt aðild að ríkisstjórn í 62 ár. Eðli málsins samkvæmt höfum við komið mörgum framfaramálum til leiðar og haft afgerandi áhrif á þróun samfélagsins sem breyttist á þessum tíma úr einföldu bændasamfélagi í tæknivætt nútímasamfélag með rödd meðal þjóða heimsins. Auðvitað gerðum við þetta ekki ein því að stjórnmálin snúast um samvinnu og samtal. Gildi samvinnustefnunnar falla aldrei úr gildi. Upphaf flokksins má rekja til Seyðisfjarðar haustið 1916. Þá voru þingmenn af Norður- og Austurlandi á leið til þings sem hafði verið kallað saman í desember því að þá átti, líkt og nú, að mynda ríkisstjórn. En skipunum seinkaði og menn höfðu tíma til að ráða ráðum sínum og ákváðu þingmennirnir að stofna þingflokk. Þegar þeir komu loks til Reykjavíkur höfðu þeir samband við fleiri þingmenn og úr varð að stofnendur flokksins urðu alls átta. Fyrsta fundargerð hins nýja flokks var bókuð 16. desember 1916 og telst það því stofndagur hans. Stofnanir flokksins standa á gömlum merg. Á öðru flokksþingi Framsóknarflokksins árið 1931 var miðstjórn og framkvæmdaráð stofnað, árið 1933 voru flokksfélögin orðin 52. Samband ungra Framsóknarmanna var stofnað 1938 og Landssamband Framsóknarkvenna var stofnað 1981. Þetta er dýrmætt. Við höfum ramma til að starfa eftir, getum leitað í söguna, um allt land höfum við sterka grasrót sem byggir á gömlum merg, fólk sem hefur hugsjónir og vill vinna að þeim. Það eru forréttindi að fá að starfa í slíkum flokki. Hæstv. forseti. Verkefni stjórnmálanna er að vinna að framfaramálum hvers tíma, hafa áhrif og vinna samfélaginu gagn. Það ætlum við Framsóknarmenn að gera áfram og hlökkum til.
Forseti var umburðarlyndur með tímamælingar enda vandasamt að rekja 100 ára sögu á tveim mínútum. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Borgarastríðið í Sýrlandi hefur nú staðið yfir í nærri sex ár. Hið hryllilega ástand í Sýrlandi, og þá sérstaklega það umsátursástand sem hefur ríkt í borginni Aleppó undanfarin ár og mánuði, hefur sýnt sig líkt og öll stríð og hernaður að hafa bitnað hræðilega á almennum borgurum, þá helst börnum og konum. Um 5 milljónir Sýrlendinga eru nú skráðar sem flóttamenn og 6,5 milljónir eru á vergangi innan síns eigin lands. Atburðir undanfarna daga þar sem stjórnarher Sýrlands hefur náð borginni Aleppó á sitt vald hafa valdið óhug um allan heim. Viðbrögð ráðamanna í ríkjum heims eru margs konar og helgast oftast af pólitískri afstöðu og pólitískum línum. Voðaverkunum og stríðinu í Sýrlandi hefur verið mótmælt margsinnis víða um heim af almenningi í borgum á borð við Hamborg í Þýskalandi, Sarajevó í Bosníu og í borginni Rabat í Marokkó. Mótmæli og samstöðufundur er fyrirhugaður hér á Austurvelli á laugardaginn kemur. Ég held að við öll sem hér sitjum inni getum tekið undir það ákall að óska eftir friði í Sýrlandi líkt og víðar. Þá vil ég líka beina sjónum mínum og máli að þeirri starfsstjórn sem við búum við og þeirri pólitísku stöðu á þinginu sem birtist í því að aðeins eru tvær þingnefndir skipaðar, og það til bráðabirgða, og því enginn vettvangur fyrir okkur þingmenn til að ræða aðkallandi utanríkismál, óska skýringa hjá starfandi utanríkisráðherra og starfsmönnum utanríkisráðuneytisins þegar kemur að stöðu mála á alþjóðavettvangi. Þurfa íslenskir þingmenn sem kjörnir fulltrúar þjóðarinnar ekki bæði að fá yfirlit og fá að ræða og spyrja um nýjustu vendingar þegar um alþjóðapólitísk málefni af þessari stærðargráðu er að ræða líkt og stríðsástandið í Sýrlandi og nýjustu vendingar í þeim málum? Hversu skýr er afstaða íslenskra stjórnvalda til stríðsins í Sýrlandi? Og hvernig geta íslensk stjórnvöld beitt sér á alþjóðavettvangi þegar kemur að þeim málum? [[Forseti hringir.]]Þetta vil ég a.m.k. fá að vita og ræða og spyrja starfandi utanríkisráðherra og vildi vekja athygli á því að hér [[Forseti hringir.]]þyrfti að vera vettvangur fyrir okkur þingmenn til að taka upp mál af þessum toga.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska Framsóknarmönnum og -konum til hamingju með afmælið á morgun. Málið er mér skylt, langafi minn kom nú að þeim hræringum sem urðu af stofnun Framsóknarflokksins, þó að ég játi það að ég hafi ekki alltaf flíkað því. Mig langar að ræða mun alvarlegra mál en það, sem er staða og aðbúnaður hælisleitenda hér á landi. Það er engum blöðum um að fletta að ástæða þess að ég kem hér upp og ræði þetta núna eru hörmulegar fregnir af skelfilegum atburðum sem við höfum heyrt hér í fréttum undanfarið og fregnir af slæmum aðbúnaði sem ég held að allir séu sammála um að séu hvað þessi mál varðar. Það bárust fregnir af því í gær að settir verði auknir fjármunir í þennan málaflokk í fjáraukalögunum, hundruð milljóna kr. að mér skilst, sem er vel, en engu að síður er staðan sú að þetta snýst ekki eingöngu um krónur og aura. Það er gott að setja aukna fjármuni í málaflokkinn, og ekki bara gott heldur nauðsynlegt, en það þarf að huga að þessum málum mun heildstæðara en svo. Ég er með fyrirspurn í vinnslu um þennan málaflokk þar sem ég bið um svör við því hvernig aðbúnaði er háttað, hvernig hælisleitendur fá aðgang að þeirri aðstoð sem nauðsynleg er, sérstaklega hvað varðar heilbrigðisþjónustu, af því að fyrir mér snýst þetta fyrst og fremst um mannúð. Peningar geta verið hreyfiafl hlutanna, en á endanum snýst þetta um þann aðbúnað sem við teljum okkur sæmandi að veita fólki sem þarf virkilega á aðstoð að halda. Við þurfum að skoða þennan málaflokk í grunninn og ég hlakka til að fá svör við þeirri fyrirspurn sem ég hyggst leggja fram um málið á næstunni.
Herra forseti. Á framboðsfundi í Menntaskólanum á Akureyri sem fram fór um miðjan október var m.a. rætt um fjárhag ríkissjóðs. Einn ágætur frambjóðandi Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, ágætur maður, vísaði til heimsbókmenntanna í máli sínu þegar hann sagði að ríkissjóður væri fullur líkt og peningageymsla Jóakims aðalandar. Hæstv. fjármálaráðherra tók í svipaðan streng í fjölmiðlum, án þess þó að vísa til heimsbókmenntanna, þegar hann talaði um góða stöðu ríkissjóðs. Fleiri stjórnarliðar höfðu áþekkan boðskap fram að færa. „Á réttri leið“ var það kallað. Þetta voru svo sannarlega góð tíðindi sem tóku á sig gleðilega birtingarmynd í metnaðarfullri samgönguáætlun. Laugardaginn 29. október var svo kosið. Kjósendur lögðu leið sína á kjörstað með þessar gleðilegu upplýsingar í farteskinu. Svo var talið upp úr kjörkössum og hinir ýmsu stjórnmálaflokkar hófu viðræður um ríkisstjórnarsamstarf. Þá kom upp úr dúrnum að staða ríkissjóðs var ekki eins glæsileg og látið hafði verið í veðri vaka, auk þess sem láðst hafði að fjármagna nýsamþykkta samgönguáætlun. Þegar fjallað var um fjárlagafrumvarpið í Kastljósi þriðjudaginn 6. desember sagði hæstv. fjármálaráðherra m.a., með leyfi forseta: „Ég tel að það sé ekki svigrúm til að fullfjármagna þessa áætlun í samgöngum.“ Svo mörg voru þau orð. Það er ansi margt sem ekki er svigrúm til að fjármagna vegna bágrar stöðu ríkissjóðs. Kjósendur voru einfaldlega blekktir. Þeir trúðu því og treystu að hægt yrði að stórauka framlög til heilbrigðismála, samgöngumála og fleiri mála sem sannarlega hafa setið á hakanum undanfarin misseri. Herra forseti. Það er vont að vera hafður að ginningarfífli.
Herra forseti. Mig langar að ræða hér mikinn mun á orkukostnaði á landinu. Á vef Byggðastofnunar nú nýlega kom fram samantekt í þessu máli. Byggðastofnun fékk Orkustofnun til þess að gera úttekt á þeim samanburði. Þar koma fram sláandi upplýsingar sem varða marga á landsbyggðinni sem búa við háan húshitunarkostnað. Það kemur fram að það er meiri munur á húshitunarkostnaði á landinu en á raforkukostnaðinum. Það munar t.d. 287% á húshitunarkostnaði heimila á Seltjarnarnesi og í dreifbýli á Vestfjörðum. Það er gífurlega hár munur. Rafmagnskostnaður í dreifbýli er 52% hærri en lægsta verð í þéttbýli og munurinn hefur aukist frá því í fyrra þótt við hefðum talið okkur hér vera að reyna að ná því eitthvað niður með auknum fjármunum til að að jafna dreifingu á raforku. Miðað við 140 fermetra hús er húshitunarkostnaður á ári 291 þús. kr. á orkusvæði Orkubús Vestfjarða en 123 þús. kr. á Seltjarnarnesi. Sá munur er 135%. Það hlýtur að ýta við okkur þingmönnum að gera betur. Sem betur fer búa yfir 90% þjóðarinnar við húshitun með heitu vatni. Við þurfum að horfa til þeirra sem ekki hafa þá auðlind við höndina. Heildarkostnaður vegna húshitunar á heimili á Hólmavík er 265 þús. kr. á ári. Það er hæsti kostnaður á landinu. Ég lít þannig á að jarðvarminn sé sameign okkar, þjóðarinnar, alveg eins og fiskveiðiauðlindin í sjónum sem allir landsmenn vilja fá arðinn af. Er ekki rétt að við horfum á þetta með sama hætti [[Forseti hringir.]]og jöfnum orkuverð í landinu og göngum alla leið í þeim efnum? Við höfum tækifæri til þess í fjárlögum.
Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni fréttir sem hafa borist af mansalsmáli sem fellt hefur verið niður hjá héraðssaksóknara. Ég held að við flest sem höfum fylgst með þessu máli séum mjög hissa að ekki hafi verið látið á það reyna. Í fréttum hefur formaður Starfsgreinasambandsins, Drífa Snædal, sagt að þetta sé sennilega eitt skýrasta dæmi um mansalsmál sem inn á borð hefur komið til sambandsins og ef ekki sé hægt að kæra í þessu máli séu aðgerðir gegn mansali eitthvað sem sé ekki í boði á Íslandi. Það er almennt þekkingar- og skilningsleysi á eðli mansalsmála í réttarkerfinu. Samkvæmt aðgerðaáætlun gegn mansali hefur átt að fræða lögreglu, saksóknara og dómara. Eftir því sem fréttir segja virðist lögregla hafa staðið sig vel í þessu máli en svo strandar á saksóknarstiginu. Vegna þessa lagði ég fyrr í vikunni fram fyrirspurn til innanríkisráðherra um framkvæmd aðgerðaáætlunarinnar, sérstaklega í ljósi þess að hún rennur sitt skeið á enda um áramótin og greinilegt að ekki nægir að framlengja heldur þarf að bæta verulega í til að þessi málaflokkur komist í góð mál. Ég vona að það þurfi ekki einu sinni þessa fyrirspurn til til að ráðuneytið skoði þessi mál, skoði hvernig verkferlar virkuðu í þessu máli, hvernig fræðsla hefur skilað sér í réttarvörslukerfið og hvernig stendur á því að konur sem saumuðu föt í kjallara teljast ekki seldar mansali vegna þess að þær fengu frítt fæði og húsnæði. [[Forseti hringir.]]Við megum, eins og rómverskir þingmenn til forna, halda húsþræla, bara ef við gefum þeim að borða.
Virðulegi forseti. Út af umræðu hér um stöðu ríkissjóðs þá held ég að það sé ekki nokkur einasta leið að lýsa henni sem bágri. Hins vegar væri mjög æskilegt að við skulduðum minna, en þannig verður það ekki nema við borgum upp skuldir ríkissjóðs, enn eru vaxtagjöldin þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs. Það var ekkert leyndarmál og allir vissu sem fylgdust með umræðum að samgönguáætlun var ekki fjármögnuð. Það eru engar nýjar fréttir. Virðulegi forseti. Við þurfum að líta til fleiri þátta. Það er ekki sjálfgefið að við fáum þær tekjur sem við höfum séð koma í ríkissjóð. Það gerist ekki öðruvísi en með því að hafa sterkt og öflugt atvinnulíf. Það sem hefur breyst á undanförnum árum er að ferðaþjónustan er orðin sú atvinnugrein sem drífur áfram hagvöxtinn í landinu og gert það að verkum að störfum hefur fjölgað jafn mikið og raun ber vitni. Sú grein mun á næsta ári skaffa meiri gjaldeyristekjur en stóriðjan og sjávarútvegurinn samanlagt. Núna horfum við fram á að gengi krónunnar er að styrkjast. Það eru í sjálfu sér góðar ástæður fyrir því en það getur haft mjög neikvæðar afleiðingar á samkeppnishæfni útflutningsgreinanna. Mér finnst við þurfa að líta til þess. Við þurfum líka að styrkja lífeyriskerfi okkar. Þá er ég að vísa til þess að flestir landsmenn eiga hús sín hér, þeir stunda atvinnu sína hér og það er ekki skynsamlegt að vera með öll eggin í sömu körfunni, að hafa sparnaðinn þar líka. Við horfum fram á besta tækifæri sem við höfum séð mjög lengi til þess að íslenskir lífeyrissjóðir fjárfesti erlendis. Ef það eru ekki önnur ráð til þess en að við breytum lögum þannig að við setjum gólf á fjárfestingar og skyldum þá þar af leiðandi til þess að fjárfesta meira erlendis þá eigum við að skoða það af fullri alvöru. Tíminn er núna.
Virðulegur forseti. Mér er það mikill heiður að standa hér í dag, í fyrsta sinn í pontu sem kjörinn þingmaður af erlendu bergi brotinn, sem hefur áunnið sér íslenskan ríkisborgararétt. Ég segi það með þakklæti, stolti og virðingu. Ég tilheyri minnihlutahópi sem hefur nú réttilega fengið málsvara á Alþingi. Ég er lánsöm að búa á Íslandi þar sem mannréttindi, jafnrétti og lýðræði eru gildi sem við höldum hátt á lofti. Það þýðir auðvitað að innflytjendur hafa sömu réttindi og standa jafnfætis Íslendingum hvað varðar tækifæri á vinnumarkaði, í skólakerfinu og almennt í samfélaginu. Sem leikskólastjóri fékk ég þann heiður að þjóna mörgum fjölskyldum sem voru af erlendu bergi brotnar. Í því starfi upplifði ég að ekki eru allir á Íslandi jafnir. Allt of oft heyrum við um mansal, mismunun og brot á réttindum innflytjenda. Á sama tíma er talað um að það þurfi „erlent vinnuafl“. Það er alls staðar skortur á vinnuafli í samfélaginu en allt of fáir útlendingar sem fá erlenda menntun sína metna til fulls. Þó að við innflytjendur séum einungis 10% af samfélaginu hér erum við nógu stór hópur til að gera gagn og hafa áhrif á þróun samfélagsins. Í menntun og menntunarkerfi felast tækifæri til að jafna stöðu innflytjenda í íslensku samfélagi. Þar finnst þó einnig mismunun á milli innflytjenda og innfæddra. Börnum sem tala fleiri en eitt tungumál er ekki boðið að efla móðurmál sitt samhliða íslensku með þeim afleiðingum að þeirra helsti styrkleiki hefur lítið sem ekkert gildi í íslenska skólakerfinu og brottfall nemenda sem eru af erlendu bergi brotnir er töluvert hærra en íslenskra nemenda. Það er mín bjartasta von að í starfi mínu á Alþingi fái ég tækifæri til að greiða leið fyrir fleiri innflytjendur til að taka virkan þátt í íslensku samfélagi. Við þurfum á því að halda og þannig búum við til betra samfélag.
Hæstv. forseti. Ég vil, eins og aðrir hafa gert, óska Framsókn til hamingju með 100 ára afmælið og ég vil líka þakka boðið. Það er spurning hvaða boð maður velur. [[Hlátrasköll í þingsal.]] Það sem ég vil gera að umtalsefni er þegar maður fylgdist með umræðum nokkurra flokka um að mynda ríkisstjórn og umræðan í samfélaginu um stöðuna, um fjárlagafrumvarpið, hér væru niðurskurðarfjárlög þegar veruleikinn er sá að þetta er sennilega mesta útgjaldaaukningarfrumvarp síðan kannski 2007, kannski næstmesta í sögunni. Svo þegar maður horfir á fjáraukann, viðbæturnar sem þar koma, lokafjárlög þar sem verið er að stroka út skuldir flestra ef ekki allra stofnana, halann sem menn hafa dregið á eftir sér, það er gífurleg aukning. En hér tala allir um að ekkert hafi gerst og meira að segja síðustu ár þar sem mikil aukning hefur verið í velferðarmál, heilbrigðismál og almannatryggingamál, söguleg aukning milli ára. Og allir tala um að ekkert hafi verið gert. Bara ekkert. Hér hafi verið eintómur niðurskurður. Í hvaða veruleika erum við eiginlega komin? Mér er þetta algjörlega óskiljanlegt. Og menn tala svona enn þá. Ég held að vandamálið sem við glímum við núna sé að of mikið af útgjöldum er í fjárlagafrumvarpinu. Við erum að fara of bratt. Við ættum að hugsa núna hvort ástæða sé til að skera niður og beita aðhaldi og aga. Til lengri tíma litið kann það að vera betra fyrir þjóðina.
Virðulegi forseti. Eftir yfirferð yfir málaflokka ríkisfjármála síðustu daga langar mig til að koma inn á þann þátt í starfsemi ríkisins er varðar fjárfestingar og efnahagsáhrif. Nýmæli er í lögum um opinber fjármál að starfsemi ríkisins nái einnig til starfsemi annarra opinberra aðila, þ.e. starfsemi sveitarfélaga og fyrirtækja í eigu ríkis og sveitarfélaga. Til að meta efnahagsáhrifin af starfsemi allra þessara opinberu aðila á þjóðarbúskapinn þá þurfum við upplýsingar og þær þurfa að vera samræmdar. Í fyrsta lagi er athyglisvert að Hagstofan og Seðlabankinn eru ekki með samræmdar forsendur þegar fjárfestingar eru teknar saman en þær eru ekki alveg í samræmi við forsendur fjármála- og efnahagsráðuneytis, án þess að ég viti nákvæmlega hver munurinn er, en þær eru ekki eins. Í tengslum við fjárhagsáætlanir hjá sveitarfélögunum og því samkomulagi sem gert var með það að markmiði að hið opinbera vinni sameiginlega að góðri hagstjórn og ábyrgri stjórnun opinberra fjármála þá er stefnt að því að sveitarfélögin stuðli ekki að efnahagsþenslu á áætlunartímabilinu. Hvað varðar fjárfestingar sveitarfélaga er vandinn sá að í fjárhagsáætlunum kemur ekki skýrt fram um fjárfestingar á vegum sveitarfélaga til að meta efnahagsþensluna í heild sinni. Þar kemur fram hvað sveitarfélögin sjálf fjárfesta í sinn reikning, en það virðist hins vegar vera erfitt að finna t.d. hversu margar íbúðir eru í byggingu, t.d. á þessu ári að finna hversu margar eru á skipulagi næstu fimm árin. Þetta eru upplýsingar sem ég hef verið að leita eftir en ekki fundið. Sambandið tekur þetta ekki saman. Landshlutasamtökin hafa ekki tekið þetta saman. Einhverjir hafa verið að telja byggingarkrana. Áður fyrr var hringt á milli staða. En þessar upplýsingar liggja ekki fyrir markvisst. Mér finnst það áhyggjuefni og þessu þarf að koma í betri farveg ef við ætlum að fara eftir markmiðum nýrra laga. Síðan í öllu þessu samhengi [[Forseti hringir.]]þurfum við líka að skoða aðrar fjárfestingar fyrirtækja í eigu ríkisins. Ég vil nefna þetta vegna þess að með samræmdar upplýsingar og með markmið laga [[Forseti hringir.]]um opinber fjármál í huga erum við að beita opinberum fjármálum til hagstjórnar með betri hætti.
Virðulegi forseti. Fréttablaðið greindi frá því í vikunni að ungt fólk leitar nú í æ meira mæli til umboðsmanns skuldara vegna fjárhagsstöðu sinnar. Þetta eiga ekki að vera fréttir fyrir okkur alþingismenn. Það eru núna næstum tvö ár síðan ég og fleiri þingmenn í hv. velferðarnefnd heimsóttum stofnunina og fengum þær fréttir að aðstoð vegna fasteignalána og ofurskuldsetningar væri svo til lokið á þeim tíma, en enn þá væru mikil verkefni hjá embættinu við að aðstoða ungt fólk í skuldavanda vegna neysluskulda. Þetta var ungt fólk, oft með börn á framfæri, sem náði ekki endum saman um hver mánaðamót. Það eru bara einfaldlega ekki til peningar hjá ungum fjölskyldum fyrir nauðsynlegum útgjöldum eins og leikskólagjöldum, fatnaði og leigu. Þessi venjulegu og nauðsynlegu útgjöld eru í stigvaxandi mæli fjármögnuð með skammtímalánum eins og yfirdrætti í bönkum. Á sama tíma höfum við séð að tekjur ungs fólks miðað við aðra hópa í samfélaginu hafa dregist saman. Ungt fólk hefur ekki notið sömu kaupmáttaraukningar og þeir eldri. Virðulegi forseti. Ungar fjölskyldur mega ekkert við þessu. Þær eru á því æviskeiði að útgjöld eru mikil. Það þarf að koma börnum á legg. Það þarf að mennta sig. Það þarf að borga leigu, það þarf að vinna. Og einhver gæti sagt: Þetta er ekkert nýtt, það hafa allar kynslóðir farið í gegnum þetta. Það hefur verið strögl fyrir alla að koma sér upp fjölskyldu og húsnæði. En það er einfaldlega ekki rétt því að allar rannsóknir og kannanir sem við sáum á síðasta ári hafa sýnt að staða ungs fólks sem hóps er mun verri í dag en fyrir t.d. tíu árum. Kaupmáttur er minni hjá nákvæmlega þessu fólki. Að þessu verðum við að huga sérstaklega í fjárlagafrumvarpinu, virðulegir þingmenn. Við þurfum að [[Forseti hringir.]]skoða það t.d. með því að athuga tekjuskiptingu sveitarfélaga og ríkis, því að við þurfum að aðstoða sveitarfélögin að veita helst [[Forseti hringir.]]gjaldfrjálsan leikskóla og aðra þjónustu til að aðstoða ungar barnafjölskyldur.
Herra forseti. Vestfirðir hafa glímt við vandamál tengd fólksfækkun og skorti á atvinnutækifærum. Þessi neikvæða þróun hefur varað í rúmlega 40 ár. Það hefur m.a. valdið því að í gegnum tíðina hefur verið erfitt fyrir sveitarfélög í fjórðungnum að sinna grunnþjónustu vel. Vestfirðingar hafa því verið í mikilli varnarbaráttu þegar kemur að grunnstoðum í samfélaginu sem veldur iðulega svartsýni fólks um framtíðarhorfur svæðisins. En nú eru nýir tímar á Vestfjörðum. Tækifæri hafa nú loks skapast til að snúa þessari neikvæðu þróun við með aukinni verðmætasköpun á svæðinu og um leið að fólk sjái Vestfirði sem spennandi búsetukost. Vaxandi atvinnuvegir eins og ferðaþjónusta, tækniiðnaður og fiskeldi hafa burði til að verða kjölfesta í atvinnulífi Vestfjarða. Einnig hafa öflug fyrirtæki fest sig í sessi þrátt fyrir ýmsar hindranir. Þessum tækifærum fylgir þörf til þess að við vinnum með atvinnulífinu til að skapa aukin verðmæti fyrir þjóðarbúið, öllum landsmönnum til hagsbóta. Með því er hægt að snúa vörn í sókn. En það er ekki nóg að hafa tækifæri til staðar því að Vestfirðingar þurfa tólin til að nýta þau tækifæri sem eru í boði. Á Vestfjörðum blasa við bjartari tímar. Ég held að sjaldan hafi Vestfirðingar verið jafn bjartsýnir yfir því sem svæðið hefur upp á að bjóða á næstu árum ef haldið er rétt á spilunum. Við þurfum samráð, þvert á ráðuneyti, til að leysa brýn mál sem snúa að innviðum svæðisins svo að Vestfirðir geti haldið áfram að eflast. Ég trúi því að slík fjárfesting muni borga sig margfalt til baka fyrir alla Íslendinga, hvort sem þeir búa á Flateyri eða í vesturbæ Reykjavíkur.
Virðulegi forseti. Mig langar við upphaf þessa þings að leggja áherslu á samstarf og samvinnu hér á þingi. Því er við hæfi að byrja á því að óska hv. þingmönnum Framsóknarflokksins til hamingju með 100 ára afmæli flokksins og gott boð, takk fyrir það. Við þingsetningu vakti forseti lýðveldisins athygli á því að trausti til þessarar stofnunar væri ábótavant og benti hann á að Íslendingar dæmdu alþingismenn af verkum þeirra, framkomu og starfsháttum. Ég er í engum vafa um að bæði þeir sem kjörnir voru í síðustu kosningum til þings svo og þeir sem setið hafa hér á undan okkur hafa allir haft þá sýn og það markmið að vinna að góðum málum með hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Ég trúi því líka og veit reyndar að umræðan í þessum sal gefur ekki endilega vísbendingu um hvernig öllu starfi þingsins er háttað. Ég hef væntingar til þess að starfið í nefndum þingsins verði markvisst og lausnamiðað og hlakka mikið til þeirrar vinnu. Ég hlakka til að takast á við þau störf sem í þingmennskunni felast og vonast til þess að eiga ánægjulegt samstarf við alla þingmenn. Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að við öll, þessir 63 hv. þingmenn, sameinumst um það mikilvæga verkefni að auka traust og trú á þinginu. Til þess er nauðsynlegt að mínu mati að breyta umræðuhefðinni sem hér hefur ríkt kannski aðeins of lengi. Í kosningabaráttunni svo og núna á fyrstu mánuðum þessa þings hef ég verið þeirrar gæfu aðnjótandi að hitta fjöldann allan af fólki sem hefur skoðun á störfum okkar. Enginn hefur tjáð mér þá skoðun sína að þörf sé á að skerpa línur milli flokka, að pólitískur ágreiningur og áherslur þurfi að fá meira vægi á þinginu. Flestir, ef ekki allir, sem ég hef rætt við eru á þeirri skoðun að leggja þurfi áherslu á aukið samstarf og bætt vinnubrögð. Eða eins og ein mæt kona sagði við mig: Hættið að rífast og farið að vinna.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa tjáð sig vegna ástandsins í Sýrlandi. Það er skelfilegt. Við erum auðvitað að vakta stöðuna hjá Sameinuðu þjóðunum. Ég vildi segja í þessum ræðustól að það er einkum þrennt sem íslensk stjórnvöld hafa verið að gera vegna þessa. Við höfum í fyrsta lagi verið að beita okkur á alþjóðavettvangi. Við höfum gagnrýnt störf öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna harðlega vegna þess að það sýnir sig í þessu máli að neitunarvaldið virkar hreinlega ekki. Þetta stríð hefur nú geisað í fimm ár og ástandið er gersamlega óafsakanlegt. Þar hafa fulltrúar okkar, fastanefndin, komið málflutningi okkar vel til skila. Einnig gerðist það síðastliðinn föstudag, sem er ansi óvenjulegt, að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti ályktun með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða þar sem kallað var eftir því að vopn yrðu lögð niður og árásum á almenna borgara tafarlaust hætt. Norðurlöndin fluttu sameiginlega ræðu á allsherjarþinginu til að mótmæla þessu harðlega. Í öðru lagi hafa stjórnvöld aukið umtalsvert fjármagn til mannúðaraðstoðar á svæðinu í gegnum stofnanir Sameinuðu þjóðanna. Á síðasta ári voru veittir tveir milljarðar vegna flóttamannavandans í Sýrlandi og við höfum í hyggju að auka fjármagn enn frekar en gera það í gegnum stofnanir Sameinuðu þjóðanna þarna á svæðinu. Í þriðja lagi höfum við Íslendingar tekið á móti sýrlenskum flóttamönnum, tókum við rúmlega 40 manns fyrr á þessu ári og höfum í hyggju að taka á móti um 50 manna hópi í byrjun næsta árs. Ísland er svo sannarlega að láta til sín taka hvað þetta mál varðar þótt alltaf sé hægt að gera betur.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2016 sem er að finna á þskj. 10. Með frumvarpinu er endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða á árinu 2016 lagðar fyrir Alþingi. Rétt er að geta þess að stærstu útgjaldamál frumvarpsins snúa að lífeyrisskuldbindingum sem er annars vegar einskiptisuppgjör vegna A-deildar LSR, samanber frumvarp til laga sem ég mælti fyrir á þriðjudaginn var, og hins vegar yfirtaka ríkissjóðs á skuldbindingum hjúkrunarheimila og ýmissa samtaka í velferðarþjónustu. Tillögurnar í frumvarpinu taka eftir atvikum að öðru leyti mið af nýrri lagasetningu, óvissum og ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um útgjöld vegna brýnna verkefna sem hafa komið fram frá því að fjáraukalög voru samþykkt í október sl. Í lögum nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, er mörkuð skýr stefna um hlutverk og efni fjáraukalaga. Gert er ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en að í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði fjallað um þær fjárráðstafanir sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Við undirbúning fjáraukalagafrumvarpsins hefur verið lögð áhersla á að standa að málum í samræmi við hlutverk fjáraukalaga eins og það er skilgreint í fjárreiðulögum þannig að í því felist fyrst og fremst tillögur um ófyrirséð og óhjákvæmileg útgjaldatilefni. Gengið er út frá því að erindi um aðrar fjárhagsráðstafanir verði ýmist áfram á ábyrgð viðkomandi ráðuneyta til úrlausnar eða komi eftir atvikum til umfjöllunar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár, enda þurfi að leysa úr slíkum málum til frambúðar en ekki aðeins að velta þeim áfram tímabundið með einskiptisfjárheimild. Þannig verði áfram gætt viðunandi aðhalds í fjármálastjórn ríkisins og haldið áfram að tryggja að frávik í fjáraukalögum haldist innan viðunandi vikmarka. Virðulegi forseti. Þetta fjáraukalagafrumvarp er lagt fram við óhefðbundnar aðstæður. Það er í fyrsta lagi lagt fram af starfsstjórn sem situr tímabundið. Í öðru lagi er frumvarpið seinna fjáraukalagafrumvarp ársins, en áður var lagt fram frumvarp til fjáraukalaga í september sem varð að lögum í október. Í því frumvarpi voru einungis gerðar breytingar á fjárheimildum vegna fárra sértækra og ófyrirséðra útgjaldamála, einkum þeirra sem komið höfðu sérstaklega til umfjöllunar í ríkisstjórn á árinu eða lá fyrir að væru orðnar að áfallinni skuldbindingu. Samtals nam umfang þeirra fjáraukalaga 5,1 milljarði en þar vógu þyngst 1,5 milljarða kr. aukin framlög vegna nýs rammasamnings um rekstur hjúkrunarheimila. Fyrra frumvarpið var ekki hefðbundið og heildstætt fjáraukalagafrumvarp með endurmati á tekjuáætlun fjárlaga ásamt heildstæðri yfirferð á gjaldahlið með tilheyrandi breytingum á lagagreinum um rekstraryfirlit ríkissjóðs, sjóðstreymi og heimildargreinum ásamt séryfirlitum og ítarlegri greinargerð. Það er því meginmarkmið með þessu frumvarpi að leggja fram heildstætt og hefðbundið fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2016. Þó var í fyrra frumvarpi að finna í almennri umfjöllun í greinargerð eins konar spá um tekjuhliðina út árið en eins og hér hefur verið farið yfir var þar ekki um að ræða heildstætt yfirlit og ekki var heldur verið að breyta lagagreinum. Ég vil geta þess í framsögu minni að fjáraukalög fyrir árið 2016 verða þau síðustu sem falla undir eldri fjárreiðulög frá því áður en ný lög um opinber fjármál voru samþykkt, sem sagt eldri lög nr. 88/1997, því að nýju lögin taka við að þessu leyti á nýju ári. Ákvæði þeirra laga um hlutverk fjáraukalaga eru áþekk ákvæðum fjárreiðulaga en þó má segja að þar sé kveðið skýrar að orði um þau sjónarmið sem ég fjallaði um hér á undan. Í lögum um opinber fjármál er kveðið á um heimildir ráðherra að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins enda sé ekki hægt að bregðast við þeim með öðrum úrræðum. Með því er átt við heimild ráðuneyta til að millifæra fjárheimildir innan málaflokks innan fjárlagaársins eða með því að nýta svokallaðan varasjóð fyrir viðkomandi málaflokk. Þetta tvennt, heimildir til að gera breytingar innan málaflokks og síðan varasjóðurinn, á að draga mjög verulega úr þörfinni fyrir fjáraukalagafrumvarp eins og við höfum þekkt það fram til þessa. Það verður sem sagt dregið enn frekar úr umfangi fjáraukalaga frá því sem verið hefur og lögð aukin ábyrgð á ráðuneyti að beita árangursríkri fjármálastjórn í málefnasviðum og málaflokkum sínum. Þá vík ég að afkomuhorfum ársins 2016. Í gildandi fjárlögum fyrir árið 2016 var þriðja árið í röð gert ráð fyrir afgangi á heildarjöfnuði eða 6,7 milljörðum kr. á rekstrargrunni þegar stöðugleikaframlög eru undanskilin. Þau námu alls 338,9 milljörðum kr. í fjárlögum og að þeim meðtöldum nam afgangurinn þess vegna 345,6 milljörðum kr. Áætlun um afkomu ríkissjóðs á þessu ári hefur nú verið endurmetin og byggir á uppfærðri tekjuáætlun sem unnin var í tengslum við undirbúning fjárlagafrumvarps fyrir árið 2017. Þá hafa gjöld ársins einnig verið endurmetin en ég vek athygli á því að í þessu frumvarpi er fjallað um breytingar á gjöldum frá fjárlögum ársins 2016 að viðbættum fjáraukalögum frá október sl. Frumvarpið gerir ráð fyrir að frumtekjur aukist um ríflega 90 milljarða kr. en að frumgjöldin aukist um 130,3 milljarða kr. Þá er gert ráð fyrir að vaxtatekjur lækki um liðlega 1 milljarð kr. en á móti er gert ráð fyrir að vaxtagjöldin lækki um 2,9 milljarða kr. Samtals er því gert ráð fyrir að heildartekjur aukist um 89 milljarða kr. frá áætlun fjárlaga en að heildarfjárheimildir vegna útgjalda hækki um 127,4 milljarða frá áætlun fjárlaga að viðbættum fjáraukalögum síðan í október. Gangi þetta eftir er gert ráð fyrir að heildarjöfnuður verði 302 milljarðar kr. að meðtöldum stöðugleikaframlögum en að þeim frátöldum verði hann á hinn bóginn neikvæður um 77 milljarða kr. Stærstur hluti breyttrar afkomu sem rakin hefur verið hér skýrist af óreglulegum og einskiptisbreytingum bæði á tekju- og gjaldahlið. Á tekjuhlið er gert ráð fyrir 40,4 milljarða kr. viðbótartekjum vegna endurmats á reikningshaldslegri meðferð á stöðugleikaframlögum, en í fjárlögum 2016 var gert ráð fyrir að þessi hluti framlaganna yrði færður til tekna á næsta ári. Þá er gert ráð fyrir að arðgreiðslur frá viðskiptabönkum hækki um 18,7 milljarða kr. þegar frá er talin 4,5 milljarða kr. aukin arðgreiðslu frá Íslandsbanka sem flokkast sem stöðugleikaframlag. Jafnframt er gert ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur ríkissjóðs verði 4,9 milljörðum kr. hærri sem skýrist af hærri arðgreiðslum. Þess ber að geta að fjármagnstekjuskatturinn færist einnig til gjalda og hefur því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á gjaldahlið í frumvarpinu er þessu til viðbótar gert ráð fyrir 108,5 milljarða kr. einskiptisuppgjöri á A-deild LSR eins og nefnt var hér að framan og þá er einnig gert ráð fyrir 9,5 milljarða kr. einskiptisgjaldfærslu á rekstrargrunni vegna yfirtöku ríkissjóðs á lífeyrisskuldbindingum hjúkrunarheimila og ýmissa samtaka sem sinna heilbrigðis- og félagsþjónustu. Þegar horft er fram hjá þessum óreglubundnu breytingum er áætlað að afgangur á frumjöfnuði verði jákvæður um 77 milljarða, þ.e. 3,2% af vergri landsframleiðslu. Að meðtöldum 55 milljarða halla á vaxtajöfnuði er gert ráð fyrir að afgangur á heildarjöfnuði verði liðlega 22 milljarðar sem svarar til 0,9% af vergri landsframleiðslu. Það er tæplega 16 milljarða bati í rekstri ríkissjóðs frá gildandi fjárlögum. Samkvæmt frumvarpinu aukast tekjur ríkissjóðs eins og fyrr segir um 89 milljarða kr. frá gildandi fjárlögum eða sem nemur 9% frá áætlun fjárlaga. Gert er ráð fyrir að vaxtatekjur lækki um 1 milljarð þannig að frumtekjur aukast um rúmlega 90 milljarða kr. Í fyrsta lagi aukast skatttekjur um 29,2 milljarða frá forsendum fjárlaga. Þar má nefna að skattur á tekjur og hagnað einstaklinga eykst um 12,3 milljarða vegna hagstæðari framvindu efnahagsmála á yfirstandandi ári en spár gáfu til kynna í forsendum fjárlaga. Efnahagsframvindan á árinu 2016 hefur verið talsvert betri en fyrirséð var við gerð tekjuáætlunar fjárlaga. Umsvif í hagkerfinu hafa því verið meiri og innheimta skatta það sem af er ári er í takt við það. Þá lækka skattar á tekjur og hagnað lögaðila um 1,4 milljarða kr. og skýrist m.a. af því að tölur ríkisreiknings fyrir árið 2015 voru lægri en búist var við sem hefur óbein áhrif til lækkunar á mati á tekjuskatti lögaðila á þessu ári. Einnig lækkar sérstakur skattur á lögaðila um 1 milljarð sem skýrist að mestu af endurmati á stofni skattsins. Í öðru lagi má nefna að arðgreiðslur í ríkissjóð aukast um 18,7 milljarða, að frátöldum hliðaráhrifum af stöðugleikaframlögum, umfram áætlun fjárlaga, en um er að ræða hærri arðgreiðslur frá viðskiptabönkunum, einkum Landsbanka Íslands og Íslandsbanka en á móti er ljóst að ekkert verður af arðgreiðslu frá Seðlabanka Íslands eins og áætlunin gerði ráð fyrir. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að stöðugleikaframlög verði 40,4 milljörðum hærri en reiknað hafði verið með í forsendum fjárlaga en þau færast á árinu 2016 en ekki á árinu 2017 eins og áður hafði verið gert ráð fyrir varðandi þennan þátt stöðugleikaframlaganna. En 4,5 milljarðar eru þar af vegna arðgreiðslu frá Íslandsbanka. Í fjórða lagi nema aðrar smærri breytingar á heildartekjum 700 millj. kr. til hækkunar. Útgjöld ríkissjóðs hafa einnig verið endurskoðuð í ljósi breyttra forsendna og þróunar efnahagsmála á árinu. Tekið er mið af rauntölum reikningshaldsins fyrstu níu mánuði ársins og spá um þróun útgjalda til áramóta, auk ýmissa fyrirliggjandi ákvarðana stjórnvalda á árinu. Í frumvarpinu er farið fram á að fjárheimildir ríkissjóðs á árinu 2016 verði auknar um 127,4 milljarða kr. en það svarar til 18% hækkunar á heildarútgjöldum gildandi fjárlaga að meðtöldum breytingum sem gerðar voru í fyrri fjáraukalögum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að útgjaldaskuldbindingar á yfirstandandi ári aukist sem nemur 118 milljörðum kr. sem rekja má til einskiptisuppgjörs vegna nýs skipulags A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og yfirtöku lífeyrisskuldbindinga. Nýtt skipulag A-deildar LSR hefur í för með sér að ríkissjóður mun þurfa að leggja til 108,5 milljarða einskiptisframlag á þessu ári í sérstakan lífeyrisaukasjóð. Markmið breytinganna er að aðlaga lífeyriskerfi opinberra starfsmanna að lífeyriskerfi almenna vinnumarkaðarins. Í því felst að gert er ráð fyrir að tekin verði upp aldurstengd ávinnsla lífeyrisréttinda í stað jafnrar ávinnslu eins og verið hefur án þess þó að réttindi eldri starfsmanna skerðist. Að auki er í frumvarpinu gert ráð fyrir 9,5 milljarða kr. einskiptisframlagi vegna yfirtöku ríkissjóðs á lífeyrisskuldbindingum í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga. Annars vegar er um að ræða 5,9 milljarða kr. lífeyrisskuldbindingu ýmissa félagasamtaka sem veita heilbrigðis- og/eða félagsþjónustu og hins vegar 3,6 milljarða kr. lífeyrisskuldbindingu hjúkrunarheimila. Það er kannski um þessa útgjaldatillögu að segja að hún hefur áður komið fram á þessu ári, í fyrra fjáraukalagafrumvarpi, og fylgdi þá líkt og nú öðru frumvarpi um jöfnun lífeyrisréttinda. Þegar ljóst varð að það frumvarp fengist ekki afgreitt fyrir kosningar tók Alþingi þá ákvörðun að fella til samræmis á brott tillögu úr fyrra fjáraukalagafrumvarpi um framlag til LSR. Nú eru bæði þessi frumvörp aftur fram komin og ég ætla að láta þess getið að ég tel að allir hljóti að sjá að það er nauðsynlegt að Alþingi sjái til botns í meðferð lífeyrisjöfnunarmálsins áður en endanlega afstöðu er hægt að taka til þessa atriðis í fjáraukalagafrumvarpinu. Þess vegna færi best á því að í störfum þingsins væri reynt eins og hægt er að forgangsraða með þeim hætti að þessi mál yrðu endanlega afgreidd í því sem ég myndi vilja kalla réttri röð. Næst ætla ég að koma að öðrum útgjaldaskuldbindingum sem eru til hækkunar upp á 12,8 milljarða kr. Þar vegur þyngst að gert er ráð fyrir aukningu útgjalda vegna endurmats á kerfislægum kostnaðarþáttum upp á 4,2 milljarða kr. Þar er annars vegar reiknað með að umframútgjöld sjúkratrygginga vegna þjónustu sérfræðilækna og vegna almennra lyfja, S-merktra lyfja, hjálpartækja, þjálfunar, tannlækninga og brýnnar meðferðar erlendis nemi samtals 3,2 milljörðum kr. Þá er áætlað að umframútgjöld almannatrygginga verði 1 milljarður kr. Útgjaldaaukningin stafar einkum af meiri magnaukningu milli ára en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir. Fjölgunin hvað varðar sjúkratryggingar er m.a. tilkomin vegna fjölgunar koma til sérgreinalækna, fjölgunar umsókna aldraðra eftir hjálpartækjum og umtalsvert meiri magnaukningu í notkun lyfja en á móti kemur að ekki hefur verið gripið til ráðstafana á yfirstandandi ári, svo sem að auka greiðsluþátttöku sjúklinga, til að tryggja að útgjöld liðarins verði innan fjárheimilda. Þá má rekja útgjaldaaukninguna í almannatryggingum m.a. til þess að öryrkjum hefur fjölgað umfram forsendur fjárlaga. Einnig er áætlað að útgjöld ríkissjóðs aukist um 2,6 milljarða kr. vegna hækkana á lífeyrisskuldbindingum ríkisins gagnvart B-deild LSR, en samkvæmt lögum hækka lífeyrisgreiðslur í B-deild í takti við launaþróun eftirmanna lífeyrisþega. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir 1,4 milljarða kr. viðbótarfjárheimild til Vegagerðarinnar vegna uppsafnaðs halla á vetrarþjónustu frá fyrra ári. Þar er horft til stöðunnar eins og hún var í lok síðasta árs. Hér mætti velta því upp hvort uppsöfnun halla af þessum toga ætti frekar að taka á í lokafjárlögum en fyrir því er nokkuð löng venja að það sé gert í fjáraukalögum þegar rök hafa staðið til þess án þess að ég kunni nánar skýringu á því. Almennt séð hefði ég talið að liðir á borð við þennan fengju meðferð í lokafjárlögum. En þessu er sem sagt komið hér fyrir í fjáraukalagafrumvarpi í samræmi við nokkuð langa venju hvað snertir þörfina fyrir viðbótarfjárheimildir til Vegagerðarinnar vegna uppsafnaðs halla. Af öðrum stórum útgjaldabreytingum til hækkunar útgjaldaskuldbindinga má nefna viðbótarstofnframlag til uppbyggingar leiguíbúða sem felur í sér 1,2 milljarða kr. útgjaldaaukningu á rekstrargrunni, 700 millj. kr. framlag til að mæta stórauknum fjölda umsókna um hæli á Íslandi og 623 millj. kr. hækkun framlaga til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í samræmi við endurskoðaða áætlun um lögboðin framlög. Loks hækka ýmsar aðrar útgjaldaskuldbindingar samtals um 2,1 milljarð kr. en þar er um að ræða endurmat á útgjöldum ýmissa smærri liða. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að útgjaldaskuldbindingar lækki af ýmsum tilefnum um samtals 5,7 milljarða. Þar vegur þyngst lækkun vegna endurmats á útgjöldum atvinnuleysisbóta á yfirstandandi ári eða 2,5 milljarðar kr. vegna lækkunar á atvinnuleysi. Einnig er gert ráð fyrir lækkun á greiðslum barnabóta um 1,3 milljarða kr. miðað við það sem áætlað var í fjárlögum. Lækkunina má rekja til aukinnar tekjuskerðingar sem skýrist af því að tekjur heimila eru hærri en reiknað var með. Þá er gert ráð fyrir niðurfellingu fjárheimilda að fjárhæð 1,1 milljarð kr. sem áætlaðar voru til greiðslu húsnæðisbóta frá miðju ári 2016. Á vorþingi voru samþykkt lög um húsnæðisbætur en lögin taka ekki gildi fyrr en 1. janúar 2017 og því kemur ekki til útgreiðslu þessarar fjárheimildar á yfirstandandi ári. Loks er áætlað að greiðslur vaxtabóta til þeirra sem hafa greitt vaxtagjöld af lánum vegna kaupa á eigin húsnæði verði 800 millj. kr. lægri en reiknað hafði verið með í fjárlögum ársins 2016. Þetta, líkt og með barnabætur, verður ljóst eftir að álagningu ríkisskattstjóra er lokið. Þegar hún liggur fyrir sjá menn hvernig þessir liðir reiknast upp. Í fjórða lagi aukast útgjöld sem fjármögnuð eru með ríkistekjum um 5,1 milljarð. Aukningin skýrist nær alfarið af fjármagnstekjuskatti sem ríkissjóður greiðir sjálfum sér og færist einnig á tekjuhlið ríkissjóðs. Þetta hefur nánast engin áhrif á heildarafkomuna. Í fimmta lagi eru horfur á að vaxtagjöld yfirstandandi árs verði 2,9 milljörðum lægri en reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga. Lækkunin skýrist að mestu leyti af uppgreiðslu á skuldabréfi útgefnu í bandaríkjadölum sem var á gjalddaga í júní, en í fjárlögum var gert ráð fyrir endurfjármögnun þess. Þá skýrist lægri vaxtakostnaður einnig af styrkingu íslensku krónunnar, umfram það sem reiknað var með í fjárlögum og lægra vaxtastigi en gert var ráð fyrir. Virðulegi forseti. Þá vík ég stuttlega að breytingum sem koma fram í 3. gr. frumvarpsins er varðar lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir. Í 1. tölulið er lagt til að almenn lántökuheimild fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs verði 90 milljarðar kr. Við afgreiðslu fjárlaga var áætlað að lántökur A-hluta ríkissjóðs á þessu ári yrðu allt að 129,2 milljarðar og var þá reiknað með 65 milljarða lántökum innan lands og 64 milljörðum erlendis. Nú er talið að í ár verði heildarlántökur A-hluta ríkissjóðs 90 milljarðar kr. og allar innan lands. Breyting á áætluðum lántökum frá fjárlögum er því 39 milljarðar til lækkunar. Meðtalið í 90 milljarða áætluðum lántökum er allt að 25 milljarða útgáfa ríkisbréfa til fjármögnunar á framlagi til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins í tengslum við fyrirhuguð uppgjör á skuldbindingum ríkissjóðs við sjóðinn. Í 2. tölulið eru lagðar til breytingar á endurlánaheimildum ríkissjóðs til samræmis við horfur fyrir árið í ár. Breytingarnar eru samtals 1,7 milljarðar til lækkunar á endurlánaheimild og eru af tvennum toga. Annars vegar 2 milljarðar til lækkunar á endurlánaheimild til Lánasjóðs íslenskra námsmanna í samræmi við endurmetna lánsfjárþörf sjóðsins. Hins vegar 300 millj. kr. hækkun á heimild vegna Vaðlaheiðarganga hf., sem við það verður 2,4 milljarðar kr. í samræmi við endurmetna áætlun um lánsfjárþörf félagsins í ár. Í 3. tölulið eru lagðar til breytingar á heimildum til veitingar ríkisábyrgðar á lántökum fyrirtækja og sjóða sem hafa heimild til lántöku í sérlögum. Lagðar eru til tvær breytingar. Annars vegar 27,9 milljarða lækkun á lántökuheimild Landsvirkjunar. Fyrirtækið fékk 65 milljarða kr. heimild til lántöku með ríkisábyrgð í fjárlögum, m.a. vegna áforma um endurfjármögnun skulda. Þá er útlit fyrir að endurfjármögnun verði mun minni en áður var áætlað og að lántökur fyrirtækisins í ár verði allt að 37,1 milljarður kr. Hins vegar er lögð til 1 milljarðs kr. lækkun á lánsfjárheimild Byggðastofnunar. Stofnunin, sem hefur 3 milljarða kr. lánsfjárheimild í fjárlögum, nýtti 2 milljarða kr. heimild með skuldabréfaútgáfu á haustmánuðum og áformar ekki frekari lántökur í ár. Í 4. tölulið er lagt til að sérstök lántökuheimild til styrkingar á gjaldeyrisforða verði felld brott. Óskuldsettur hluti gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands hefur farið vaxandi á síðustu misserum sökum mikils innflæðis á erlendum gjaldeyri og því hefur ekki verið þörf á lántökum til að efla forðann. Er því lagt til að heimildin verði felld brott. Sjóðstreymi ríkissjóðs hefur verið endurskoðað og endurskoðuð áætlun í ár miðað við niðurstöður frumvarpsins felur í sér töluverðar breytingar frá fjárlögum því að nú er áætlað að handbært fé frá rekstri verði neikvætt um 21,2 milljarða kr., fjármunahreyfingar neikvæðar um 72,9 milljarða og hreinn lánsfjárjöfnuður því neikvæður um 94 milljarða kr. Gert er ráð fyrir að afborganir umfram lántökur og útborguð stöðugleikaframlög frá Seðlabanka Íslands verði 106,4 milljarðar kr. og að handbært fé ríkissjóðs lækki því um 200,5 milljarða kr. í ár. Handbært fé frá rekstri lækkar um tæpa 54 milljarða kr. frá því sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Því til viðbótar er nú gert ráð fyrir að útstreymi umfram innstreymi um fjármunahreyfingar verði 97,4 milljarðar kr. umfram fyrri áætlun, einkum vegna þess að fallið var frá sölu á eignarhlut í Landsbankanum sem áætlað hafði verið að myndi skila rúmlega 70 milljörðum í ríkissjóð, auk þess sem 18,3 milljarðar skýrast af uppgjöri við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hreinn lánsfjárjöfnuður lækkar því um 151 milljarð kr. frá því sem áætlað var við afgreiðslu fyrri fjáraukalaga í október. Umfang lántöku og afborgana er auk þess minna er áætlað var, einkum vegna þess að ekki varð af fyrirhugaðri sölu á eignarhlut í Landsbankanum en gert hafði verið ráð fyrir að nýta söluandvirðið til niðurgreiðslu skulda. Samkvæmt framansögðu er áætlað að í ár verði hreinn lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs neikvæður um 94,1 milljarð, að stöðugleikaframlög að andvirði 60 milljarðar verði útborguð frá Seðlabanka Íslands og að ríkissjóður greiði niður skuldir um 166,4 milljarða kr. Gert er ráð fyrir að staða ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands lækki sem því nemur, þ.e. um 200,5 milljarða kr. Loks er sótt um fjórar heimildir í frumvarpinu og gerð grein fyrir þeim í 4. gr. frumvarpsins. Varðandi þær breytingar vísa ég til umfjöllunar í 5. kafla greinargerðarinnar með frumvarpinu, þ.e. um heimildir. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir helstu þætti þessa frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2016. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirferðina. Fjáraukalög eru til þess að standa straum af ófyrirséðum útgjöldum. Því vil ég spyrja um þær 100 milljónir sem á að veita í lið 1.98 Ýmis framlög atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Þar á að veita 100 milljónir til þess að standa fyrir sérstöku markaðsátaki á erlendum mörkuðum sauðfjárafurða vegna fyrirsjáanlegrar birgðaaukningar. Þetta eru auðvitað ekkert ófyrirséð útgjöld. Við höfum séð það hvernig ráðuneytin hafa stillt upp, sérstaklega auðvitað sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, samningum við bændur og þá er alveg vitað að það er offramleiðsla á kindakjöti sem leiðir til þess að verð lækkar og það er of mikið af því á markaði, þannig að hér er komin ráðstöfun til þess að koma því út. Það kostar skattgreiðendur 100 milljónir. Ég vil spyrja um þessa ráðstöfun. Fyrst er það þannig að skattgreiðendur greiða fyrir styrki til bænda til þess að framleiða kindakjöt og allt í góðu með það. Það eru á milli 5 og 6 milljarðar sem fara bara í sauðfjársamninginn að mig minnir. Svo er kerfið í kringum þetta svo galið að eins og ég rakti áðan fá bændur auðvitað ekkert fyrir þessar afurðir af því að offramleiðslan er svo mikil og þegar gengur svona illa eiga skattgreiðendur aftur að fara að borga til þess að reyna að koma þessu út og láta verðið ekki falla meira. Þetta er orðin svo mikil hringavitleysa og hefur verið í svo mörg ár að ég vil spyrja hæstv. ráðherra af hverju þetta sé enn og aftur svona og hvað sé svona ófyrirséð varðandi þessi útgjöld þegar það liggur fyrir hvernig [[Forseti hringir.]]það kerfi sem lagt er upp með gefur nákvæmlega þetta í skyn.
Virðulegi forseti. Það hefur verið um langt skeið, langt árabil, ágætur stuðningur á Alþingi við að styðja við sauðfjárrækt í landinu. Það hafa verið skiptar skoðanir um með hvaða hætti ætti að standa að því. Við höfum boðað í búvörusamningum að taka þá til áframhaldandi skoðunar á næstu þremur árum. Varðandi þau 800–1.000 óseldu tonn af kindakjöti, sem eru meginástæðan fyrir þeim lið fjáraukalagafrumvarpsins sem hér er spurt um, þá er það einkum að um 600 tonn þar af voru fyrirhuguð í samning við Norðmenn sem, vegna offramleiðslu í Noregi, hættu við kaup samkvæmt gildandi samningi. Það voru ófyrirséðar aðstæður sem hefðu orðið til þess, ef ekki væri brugðist við, að mikið tekjuhrun hefði orðið hjá bændum í landinu. Menn meta það svo að tækifæri séu á öðrum mörkuðum til þess að koma þessari framleiðslu í sölu en ljóst er að innanlandsmarkaðurinn hefði ekki án verulegrar röskunar getað tekið við þetta miklu magni. Til þess að styðja við markaðsátak á öðrum mörkuðum, ég tek fram að hér er um algert skammtímaverkefni að ræða, er gerð þessi tillaga í fjáraukalagafrumvarpinu.
Virðulegi forseti. Það sem stendur í mér er að Matvælalandið Ísland eins og verkefnið er kallað fær þegar 100 milljónir á fjárlögum. Svo út af því að Norðmenn ákveða að borða frekar sitt eigið kjöt en að kaupa það að utan þá eiga allt í einu 100 milljónir að fara í aukamarkaðsátak hjá Matvælalandinu Íslandi og það á að redda þessu einhvern veginn. Liggur það ekki mjög ljóst fyrir að vandamálið er að við framleiðum allt of mikið? Ef við framleiðum minna, ef bændur framleiða minna, þá hækkar verð. Ég hef sagt að þetta er það mikið gæðakjöt, þetta eru það miklar gæðaafurðir, að við eigum ekki að vera að framleiða svona mikinn massa. Við eigum að hækka verð til bænda. Þetta er lúxusafurð. Lambakjöt af lömbum sem alast upp úti á heiðum - þetta er nákvæmlega núll verksmiðjubúskapur. Við eigum að markaðssetja það þannig og þá helst innan lands af því að við fáum hvort sem er ekkert mikið fyrir það erlendis. Þetta er bara kostnaður fyrir skattgreiðendur að henda þessu út. Hvað fáum við fyrir það? Jú, verð á Íslandi lækkar ekki akkúrat rétt á meðan, en það kemur ekkert inn á móti. Hæstv. fjármálaráðherra vill kannski segja mér hvaða fjármunir það eru sem koma inn í gegnum þessa markaðssetningu.
Virðulegi forseti. Eins og ég vék að þá er hér fyrst og fremst verið að horfa til þess að ekki verði tekjuhrun hjá sauðfjárbændum. Ég get tekið undir með hv. þingmanni þegar því er haldið á lofti hversu mikil gæði eru í framleiðslu á Íslandi á þessari vöru. Það má alveg gefa sér það, eins og eftirspurn eftir hollum og heilnæmum matvörum er að þróast í heiminum, að það hljóti að vera tækifæri annars staðar fyrir það. En það eru margir aðrir flóknir samverkandi þættir sem hafa hér áhrif. Það er samkeppni vegna annars innflutnings, annarrar framleiðslu, það kostar mikið markaðsátak að vinna nýja markaði. Spurningunni um það hvernig við stillum best af framleiðslumagnið í sauðfjárrækt get ég því miður ekki svarað héðan úr ræðustól í dag. En auðvitað hlýtur það ávallt að vera áleitin spurning þegar menn sitja uppi með umframframleiðslu hvort þar sé ekki eitthvað sem þurfi að horfa til. Að þessu sinni er framlagið fyrst og fremst til komið vegna þess að u.þ.b. 600 tonn sem áður höfðu verið ætluð í samninginn við Norðmenn fara ekki þangað þar sem þeir hætta við kaup á vörunni og það eru 600 af þeim 800–1.000 tonnum sem eru hér undir. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar bent er á að þetta eru háar fjárhæðir og þær koma til viðbótar við önnur framlög sem við höfum hugsað til markaðsátaka fyrir íslenskar afurðir. En þó er munurinn sá á þessu tiltekna framlagi að það er hugsað í skammtímaverkefni meðan í búvörusamningnum er horft til mun lengri tíma.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Við höfum ekki haft langan tíma til að fara yfir frumvarpið enda stutt síðan því var dreift. Ég tek þó eftir því að enn og aftur ganga ekki þeir milljarðar út sem Alþingi samþykkir að veita til barnafjölskyldna í landinu. Alþingi samþykkti fyrir árið 2016 að 10,8 milljarðar skyldu ganga til barnafjölskyldna, en aðeins 9,6 milljarðar gera það af þeirri upphæð. 1.200 millj. kr. er skilað aftur í ríkissjóð. Nú er það svo að barnabætur virðast skerðast við 200 þús. kr. laun á mánuði. Ekki einu sinni fólk með lágmarkslaun fær fullar barnabætur. Raungildið hefur lækkað mikið frá árinu 2013, því að viðmiðið hefur verið 200 þús. kr. alveg síðan þá. Það eru 12 þúsund færri barnafjölskyldur sem fá barnabætur núna en fengu árið 2013. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefði ekki verið eðlilegt þegar ljóst var snemma á þessu ári í hvað stefndi að koma með breytingartillögu til þess að breyta viðmiðunarmörkunum þannig að sú upphæð sem Alþingi hafði samþykkt að gengi til barnafjölskyldna færi réttilega þangað? Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig sér hann fyrir sér að stuðningur og tekjujöfnunarhlutverk barnabóta þróist? Hvernig hann sér það hlutverk þróast til framtíðar? Á næsta ári er aðeins gert ráð fyrir að barnabætur byrji að skerðast við 225 þús. kr. mánaðarlaun. Á hvaða hátt er [[Forseti hringir.]]áætlunin áreiðanleg og áreiðanlegri en fyrir árið 2016?
Virðulegi forseti. Þegar við áætluðum fjárheimildir fyrir barnabætur og vaxtabætur á árinu 2016 á sínum tíma horfðum við til þess að fjárhæðirnar miðuðu við tiltekna tekju- og eignaþróun á árinu. Þegar síðan kom í ljós að tekjur hækkuðu umfram það sem áður var áætlað reyndi ekki á allar þessar fjárheimildir. Þá má spyrja sig hvort við eigum áfram að halda okkur við það markmið að koma einhverri tiltekinni fjárhæð út í viðkomandi bótaflokka. Ég held það megi alveg segja gegn því sjónarmiði að Alþingi hafði gengið út frá því að miða við tilteknar meðaltekjur, að miða við tiltekna eignaþróun, þá mundi þessi fjárhæð fara út. En það var í sjálfu sér aldrei tekin ákvörðun um það að óháð öllu öðru, óháð launa- og eignaþróun þyrfti að koma til 10,6 milljörðum út til heimilanna. Á undanförnum árum höfum við aukið tekjuskerðingarnar og hækkað heildarbótafjárhæðina. Það hefur þýtt að við höfum sett fleiri krónur til þeirra sem eru með lægri laun og lægri eignarstöðu en áður var. Í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár tökum við tillit til þeirrar niðurstöðu sem við fengum í álagningu ríkisskattstjóra á þessu ári vegna fyrra árs. Við teljum þess vegna að sú hækkun á tekjumörkunum sem gengið er út frá á næsta ári og sú hækkun sem er á bótafjárhæðunum muni í auknum mæli skila sér til fjölskyldnanna í landinu. En undirliggjandi hér er töluvert mikil launahækkun á Íslandi.
Frú forseti. Staðan er nú samt orðin þannig núna að hjón í lægsta tekjufjórðungi fá um 2 þús. kr. á mánuði í barnabætur. Við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur hlutverki barnabótakerfisins. Er það til þess að styrkja allra fátækasta fólkið í landinu sem er undir lágmarkslaunum eða þar um bil, eða erum við hér með kerfi sem jafna á stöðu barnafólks miðað við stöðu annarra í samfélaginu? Á meðan launavísitalan hefur hækkað um tæplega 30% hafa viðmiðunarmörkin varðandi fullar greiðslur haldist óbreytt. Það þarf að fara yfir hlutverkið og taka þá pólitísku umræðu og gefa okkur tíma til að ræða um hlutverk kerfisins. En það er annað sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í, þ.e. áætlun á arðgreiðslum. Það hefur ekki gengið vel að áætla þær undanfarið. Árið 2015 var lokaniðurstaðan 30 milljarðar í arðgreiðslur. Mér sýnist hún vera 36 milljarðar árið 2016 með þeirri viðbót sem hér er, en í áætlun fyrir árið 2017 eru áætlaðir 16 milljarðar. Er ekki þarna á ferðinni ákaflega óvönduð áætlanagerð? Eða hvers vegna er ekki meira áætlað á árinu 2017 nú þegar eignarhlutur okkar er meiri en t.d. fyrir árið 2015? Þá áætluðum við 15,4 milljarða í arð.
Virðulegi forseti. Já, við getum velt fyrir okkur hvernig við eigum að byggja upp vaxtabóta- og barnabótakerfin. Mér hefur alltaf þótt skipta mjög miklu máli að við horfum á það í einhverju heildarsamhengi, í samhengi við tekjuskattsbyrði viðkomandi tekjutíunda, sem einkum er verið að horfa til. Að við skoðum önnur stuðningskerfi, eins og t.d. húsnæðisbótakerfið þar sem einnig er horft til fjölskyldustærðar, og að við gætum þess ávallt að ekki sé komið fyrir svo miklum tekju- og eignatengingum hingað og þangað í kerfinu að jaðarskattaáhrifin séu orðin óviðunandi. Þess eru dæmi að fólk njóti allt of lítils við launahækkanir vegna ýmiss konar skerðinga sem þá grípa inn í við tekjuhækkun. Sýnt hefur verið fram á að jaðarskattar geti numið allt að 50% í ákveðnum tilvikum. Við þurfum að halda áfram með þá umræðu. Varðandi áætlun um arðgreiðslur er það rétt að við höfum átt því að venjast á undanförnum árum að arðgreiðslur skili sér í mun meiri mæli til ríkissjóðs en við höfum gert ráð fyrir. Það verklag hefur verið viðhaft í því efni að leita eftir áætlun Bankasýslunnar sem fer með eignarhluti ríkisins í bönkunum. Tillögur um arðgreiðslur liggja ekki fyrir almennt vegna næsta árs þegar fjárlagavinnan er undirbúin. Það væri óvarlegt að fara að gefa sér það langt inn í framtíðina hverjar tillögur stjórnar viðkomandi viðskiptabanka verða á komandi ári í því efni án þess að hafa eitthvað haldbært í höndunum. Það má segja að þetta hafi á vissan hátt verið ónákvæm vísindi, en mér líkar betur við það þegar við vanáætlum tekjur af arðgreiðslum en þegar við ofáætlum [[Forseti hringir.]]þær, sérstaklega þegar menn ofáætla og ráðstafa því síðan sem ofáætlað var í einhver varanleg útgjaldatilefni.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. starfandi fjármálaráðherra fyrir framsögnina og einnig var ágætt að heyra andsvörin. Við erum jú að vinna í fjárlagafrumvarpi sem er alveg ljóst að er frekar mikið strípað, að mínu viti og margra annarra. Það er gott að sjá að tekjur ríkisins eru að aukast. Fjármálaráðherra fór ágætlega yfir hvaða tekjur það eru og hvernig þær eru að aukast. En það er líka verið að tala um útgjöld, eins og gefur að skilja, í frumvarpinu. Eins og ég sagði við upphaf þessa þingfundar var ég mjög ósátt við að málið væri á dagskrá klukkan hálfellefu. Fjárlaganefnd hefur verið að funda stanslaust og reynt að berja saman viðunandi breytingar á því frumvarpi sem liggur fyrir og því höfum við ekki fengið tækifæri til að fara í gegnum þetta frumvarp, en það hefur áhrif á fjárlagavinnuna fram undan hvað þar er að finna. Það hefði að ósekju mátt færa þennan fund fram yfir hádegi til þess að fjárlaganefndarfólk gæti alla vega rétt litið á málið. Nóg um það. Fyrst og síðast, eins og við þekkjum, byggist staða ríkisins á óreglulegum framlögum og tekjum slitabúanna, að stærstu leyti. Reksturinn gæti verið enn betri ef ekki hefði verið farið í þær aðgerðir sem þessi ríkisstjórn fór í og við þekkjum mætavel. Ég rakst strax á þetta með leiguíbúðirnar á bls. 41 þar sem farið er yfir helstu útgjaldabreytingar. Nú er bætt við 1,2 milljörðum vegna uppbyggingar í leiguíbúðir. Það er ekki í frumvarpi til fjárlaga 2017 eftir því sem ég best veit. Ég hefði viljað sjá að a.m.k. verkefni sem ríkisstjórnin er búin að samþykkja væru fjármögnuð, verkefni sem hún samþykkti meðan hún var með meiri hluta á þingi, að það væri í það minnsta fjármagnað inn í framtíðina en ekki sett í fjáraukalög og ætlast svo til þess að þingið taki á því líka. Það virðist vera valið hverjar af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar fara inn í frumvarpið sem við fjöllum um núna, t.d. var ákveðið að halda sig við að fella út millitekjuþrepið í tekjuskattinum. Sumt er tekið inn sem varðar ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar en ekki annað. Mér þykir sjálfri ekki í lagi að gera þetta á þennan hátt. Það eru stórir þættir hérna sem við erum alltaf að fjalla um, árlega, t.d. vetrarþjónustan hjá Vegagerðinni og viðbótarstofnframlögin, sem er kannski ekki árlegt. Almannatryggingarnar eru líka inni, sem ég kem aðeins að á eftir. Skatttekjurnar hækka eðlilega vegna hækkunar launa. Það skilar sér til ríkisins. Svo eru það arðgreiðslurnar sem voru nefndar og við höfum rætt töluvert og erum ekki sammála um nálgun. Við Vinstri græn og fleiri höfum sett fram að áætla megi hærri arðgreiðslur en gert hefur verið. Það eru 23 milljarðar sem bætast við. Við erum ekki að tala um neina smáaura. Þó að við hefðum ekki áætlað nema helminginn af því, eins og við lögðum til við umræðu við fjárlögin sem við störfum nú eftir, er alveg ljóst að ár eftir ár hefur þetta verið svona og afar sérstakt að þetta sé eitt af því sem er alltaf látið vera í lægri kantinum, þótt ég geti alveg fallist á að ekki beri að líta svo á að þetta séu peningar sem hægt er að eyða öllum fyrir fram. En þetta er eitt af því sem við töluðum um við fjárlagaumræðuna og lögðum til. Það kemur á daginn að það hefur gengið eftir og vel það. Ég ætla aðeins að fara í málaflokkana, þ.e. þá einstöku fjárlagaliði sem hér eru undir. Ég segi enn og aftur að við fáum væntanlega umfjöllun um þetta í fjárlaganefndinni í dag og getum þá rætt þetta enn betur við ráðherra og ráðuneyti. Ég er ánægð með nokkra hluti sem eru lagðir til í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Eitt af því sem við bentum á í umræðunni og er ekki ófyrirséð er t.d. Menntaskólinn á Akureyri. 30 milljónir eru lagðar til vegna breytinga á tímarammanum en verið er að stytta námið í þrjú ár eins og í öðrum skólum. Starfsárið byrjar þar af leiðandi fyrr því að líka er stefnt að því að skólarnir á Eyjafjarðarsvæðinu og austur í Þingeyjarsýslu geti unnið meira saman og þá þurfa þeir að hafa samræmt starfsár. Þetta kostar 44 milljónir en einhverra hluta vegna á skólinn að bera 14, vegna þess að hér eru aðeins lagðar til 30. Ég hef ekki trú á því að skólinn verði sérstaklega hress með það. Ég er ánægð með að Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra fær viðbótarfjárveitingu. Það er eitt af því sem við lögðum mikla áherslu á, bæði við gerð þessara fjárlaga og líka fjárlaganna þar áður, að Samskiptamiðstöðin fengi þá fjármuni sem hún þarf þannig að túlkaþjónusta sé sómasamleg hér á landi. Hún hefur ekki verið það. Fólk sem þarf á slíkri þjónustu að halda hefur setið verulega eftir. Ég er ekki sannfærð um að þær 7,7 milljónir sem eru lagðar til dugi en ætla ekki að fullyrða um það því að ég hef ekki haft tækifæri til að fara yfir það með þeim hvernig staðan á málaflokknum er. Það er líka gott að bætt er í vegna niðurgreiðslna á húshitun. Eitt af því sem við höfum talað mikið um er að jafna húshitunarkostnað. Hér er um að ræða áætlun sem gerð var og var ljóst að bæta þyrfti fjármunum í. Það vantaði ekki að komin var fram tiltekin áætlun sem var svo ákveðið að geyma og er verið að fjármagna hér upp á 70 milljónir til að standa við skuldbindingarnar á árinu sem er að líða. Mig langar að taka aðeins fyrir Landhelgisgæsluna. Lögð er til 75 millj. kr. hækkun á framlögum til að mæta ófyrirséðu tekjutapi vegna þátttöku Gæslunnar í verkefnum á vegum Frontex. Það er hins vegar ljóst að tekjutapið nær líka inn á komandi ár. Þess vegna er afar sérstakt að sjá að Landhelgisgæslan, sem hefur einmitt vakið athygli á stöðu sinni og hvað það þýðir fyrir ekki bara sjófarendur heldur fyrir fólkið í landinu, bæði okkur sem hér búum að staðaldri og ferðamenn, getur ekki sinnt þjónustunni með viðunandi hætti. Það vantar 300 milljónir inn í reksturinn á næsta ári að lágmarki til þess að geta haldið úti bæði skipi og þriðju þyrlunni og halda mannskap. Við erum að tala um mannauð sem má ekki tapast. Ég vona að það náist samstaða um það í fjárlaganefnd við vinnslu fjárlagafrumvarpsins að við mætum þessu, en auðvitað hefði þetta átt að vera í frumvarpinu. Það liggur fyrir að staðan er svona. Það sama má segja um Vegagerðina. Það er snjómoksturinn, eilíft verkefni, og búið að vera að taka út af þjónustuliðum til að reyna að mæta því. Maður getur ekki annað sagt í ljósi þess að verið er að bæta við í Vegagerðina hversu ömurlegt ástandið er varðandi þau mál öll og líka framkomu framkvæmdarvaldsins gagnvart samþykktri þingsályktunartillögu þingsins með öllu greiddum atkvæðum í þingsal. Það er vert að minna á það enn og aftur að ríkisfjármálaáætlunin sem kom fram síðar var samþykkt af þáverandi meiri hluta Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, en samgönguáætlun var samþykkt af öllum þingmönnum sem þá sátu í sal. Þegar sú samgönguáætlun kom fram af hálfu innanríkisráðherra sagðist hún treysta sér til að fjármagna hana. Hún var samt um 3 milljörðum hærri en ríkisfjármálaáætlun samráðherra hennar sem kom fram seinna. Bætt er við fjármunum í Tryggingastofnun til þess að hún geti aðlagað tölvukerfin og greitt út bætur samkvæmt nýjum lögum og sinnt upplýsingaskyldu sinni sómasamlega. Það er mjög víða í kerfinu sem við þurfum að huga að því að mikil þörf er fyrir endurnýjun búnaðar, svo ég nefni ekki framhaldsskólana sem margir hverjir eru mjög illa staddir hvað það varðar. En þetta er hið besta mál. Þá eru það lífeyristryggingarnar. Þar er verið að hækka vegna þess að öryrkjum hefur fjölgað og svo hefur aldurstengda örorkuuppbótin og örorkulífeyrinn og annað slíkt hækkað. Það þarf að mæta því. Ég verð að segja að ég sakna þess að sjá ekki, enn og aftur, þrátt fyrir umræðuna, þrátt fyrir allt tal í kosningum, að öryrkjum og eldri borgurum sé mætt með afturvirkri greiðslu til 1. maí. Á tímum góðæris, eins og hér er sagt að ríki, finnst mér afar sérstakt að enn og aftur eigi sá hópur að sitja eftir. Eitt af því sem við tökumst á við árlega eru Sjúkratryggingar og umframkostnaður þar. Það er m.a. vegna þess að lækniskostnaðurinn hækkar, þ.e. samningar við sérfræðilækna, því að hann tekur verðlagsbreytingum miðað við launavísitölu. Það er aldrei gert ráð fyrir því í fjárlögum, sem er mjög sérstakt. Svo eru það viðbótarheimildir vegna útgjalda, magnaukningar og annað slíkt sem Sjúkratryggingar gerðu ráð fyrir að myndi verða umtalsvert hærra en fjármálaráðuneytið ákvað að það yrði. Það er lögð fram áætlun og við erum alltaf að brýna stofnanir okkar til að gera góðar áætlanir, raunverulegar, góðar áætlanir. En eins og hér kemur fram gera fjárlögin ráð fyrir 1% magnaukningu lyfja milli ára en áætlun Sjúkratrygginga gerði ráð fyrir að aukningin yrði umtalsvert meiri, eða 3,5% ofan á rauntölu fyrra árs. Hvað gerist? Þetta stendur. Við tökum þetta fyrir árlega, S-merktu lyfin, við tökum þau fyrir árlega. Það er aldrei gert ráð fyrir að það verði eins og það er, þrátt fyrir reynsluna. 430 milljónum er bætt við þar. Það er bæði magnaukning og svo, og um það verður ráðuneytið að afla sér upplýsinga, hefur áætlaður sparnaður vegna samheitalyfja við Renegade ekki skilað sér og við verðum að vita hvers vegna og hversu miklar fjárhæðir eru þar undir. Hér er líka talað um tannlækningar en samningurinn við tannlækna gerir ráð fyrir að hluti verðlagsbreytinga taki mið af launavísitölu. Sama er uppi á teningnum og áður. Þetta eru 160 milljónir í heildina og 100 milljónir út af þessu. Það er ekki gott að við stillum fjárlögunum upp á þennan hátt. Svona í lokin er ánægjulegt að sjá að verið er að sækja um stofnframlög vegna leiguíbúðanna, meira en gert var ráð fyrir. Mér finnst það mjög jákvætt. En ég ítreka enn og aftur að liðurinn er hækkaður um 1.200 milljónir en ekki gert ráð fyrir því inn í þessa viðbót, sem þó hefur komið fram af hálfi ráðuneytisins að vanti. Ég skil ekki af hverju það er ekki gert. Heila stóra málið er svo lífeyrisskuldbindingarnar sem hefur verið farið yfir og var farið yfir í umræðu sem ég missti því miður af því að ég var á fundi fjárlaganefndar. Ég ítreka enn og aftur að við fjárlaganefndarfólk höfum ekki einu sinni tækifæri til að fylgjast með öllu því sem hér er um að vera. Ég tek undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur varðandi barnabæturnar og þá umræðu sem varð milli hennar og starfandi ráðherra. Það er ólíðandi að við skulum vera með svona lágt viðmið vegna barnabótanna þegar við tölum um að 300 þús. kr. lágmarkslaun séu eitthvað sem við getum sætt okkur við. Það er auðvitað ekki í lagi að skerðing vegna barnabóta byrji við margfalt lægri laun. [[Forseti hringir.]] Það er fleira sem ég gæti farið yfir varðandi umhverfis- og auðlindaráðuneytið en tíminn er búinn svo það verður að bíða næstu umferðar.
Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur um að framlagning þessa máls hefði mátt vera með betri hætti. Við fengum það í hendur klukkan níu í gærkvöldi og byrjum umræðu á fundi klukkan hálfellefu. Að því sögðu las ég þetta uppi í rúmi áður en ég fór að sofa í gærkvöldi. Þetta lagðist ágætlega í mig og ég svaf vært eftir að hafa gluggað í það en rakst á nokkur atriði sem mig langar að gera að umtalsefni, án þess að ætla einu sinni að þykjast hafa sett mig inn í allt sem hér stendur. Þar er fyrst að telja framlag til Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra. Ég stóð í þeirri meiningu að þetta frumvarp væri hugsað til að taka á ófyrirsjáanlegum ráðstöfunum í fjármálum. Þessi viðbótarfjárhæð til túlkaþjónustu í daglegu lífi er árviss viðburður. Þetta er eins og haustskip í ríkisfjármálunum, að ríkisstjórn Íslands setjist niður og ákveði að veita viðbótarfé inn í þennan sjóð. Það þarf að hætta því. Árið 2011 voru samþykkt lög um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Með því var döff fólk viðurkennt sem fullgildir þátttakendur í samfélaginu. Það að þurfa alltaf að skafa upp einhverjar smáupphæðir til að bjarga þessum sjóði til að heyrnarlausir og heyrnarskertir geti tekið fullan þátt í daglegu lífi er til skammar. Að leggja þetta fram sem ófyrirséð útgjöld er bara kjánalegt, engum til sóma. Þá vil ég fletta aftur að öllu stærri stofnun, Landspítalanum. Þar er gerð tillaga um 100 milljóna kr. fjárveitingu vegna aukins álags. Mér finnst þetta eiginlega fyndið. Þetta er stofnun sem á fjárlögum yfirstandandi árs fær 51 milljarð, stofnun þar sem forstjóri talar um að vanti 5,5 milljarða bara til að halda dampi. Ég veit ekki hvort dugi að segja að þetta sé varla upp í nös á ketti, ég held að við þurfum eitthvað nefstærra dýr til að lýsa þessu. 100 milljónir í þessu samhengi er nánast ekki neitt fyrir stofnun eins og Landspítalann. Þá vil ég gera athugasemd við að í þessum lið sé sérstaklega tiltekið að þetta sé vegna álags vegna fjölda hælisleitenda og aukningar erlendra ferðamanna. Ég held að þeir 5,5 milljarðar sem Landspítalann vantar sé ekki vegna hælisleitenda. Ég held að það að víkja orðum að því í þessum texta sé ekki til sóma. Landspítalinn á að gera vel við alla sem í landinu eru. Hann á að lækna án þess að flagga því hvaða stöðu fólk hefur. Hælisleitendur eru viðkvæmur hópur sem við eigum að sinna vel. Landspítalinn er stór og mikilvæg stofnun sem við eigum að sinna miklu betur og það að vera með smánarlega upphæð og telja til þennan viðkvæma hóp sérstaklega þykir mér hvorugt með góðum brag. Þá langar mig að nefna eitt lítið smáatriði sem ég rak augun í undir lið umhverfis- og auðlindaráðuneytis sem er fyrsti liðurinn, Ýmis verkefni. Þar er sótt um 3 milljóna kr. framlag til að hefja formlega vinnu við undirbúning fyrir tilnefningu Vatnajökulsþjóðgarðs á heimsminjaskrá UNESCO. Þetta er flokkað undir verkefnastyrki til frjálsra félagasamtaka. Ég stóð í þeirri meiningu að bæði ráðuneytið og Vatnajökulsþjóðgarður væru undir regnhlíf hins opinbera, ég kannast ekki við að þetta séu frjáls félagasamtök. Nefndin myndi kannski líta á það hvort hér sé verið að sækja um framlag, í þágu máls sem ég styð heils hugar, eða sækja pening í vitlausan vasa hjá fjárveitingavaldinu.
Herra forseti. Eins og kom fram fyrr í dag er aðeins skammur tími síðan fjáraukalagafrumvarpinu var dreift. Ég viðurkenni fúslega að ég hafði ekki tíma til að lesa það eftir klukkan tíu í gærkvöldi og er búin að vera á nefndarfundum í allan morgun. Það eru þó örfá atriði sem mig langar til að nefna sem eru augljós þegar við flettum frumvarpinu. Í fyrsta lagi eru það barnabætur og vaxtabætur. Þarna er verið að skila í ríkissjóð 2 milljörðum kr. sem Alþingi hafði samþykkt að mundi ganga til fjölskyldna í landinu. Það er ástæða til þess að staldra aðeins við og rifja upp þá umræðu sem fram fór þegar fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2016 var til umræðu. Þá benti minni hluti þingsins á í hvað stefndi og lagði til breytingartillögur þar sem barnabætur t.d. byrjuðu ekki að skerðast fyrr en við lágmarkslaun. Það er eiginlega alveg lágmarkið. Í viðmiðunum byrja barnabætur að skerðast við 200 þús. kr. á mánuði. Þau skerðingarmörk hafa verið óbreytt síðan árið 2013 og raungildi þeirra augljóslega dregist saman á sama tíma og launavísitala hefur hækkað um tæplega 30%, útgjöld til barnabóta að raungildi dregist saman um rúmlega 12% og fjölskyldum sem fá greiddar barnabætur fækkað um 12 þús. Það hefur því á síðasta kjörtímabili verulega dregið úr stuðningshlutverki og tekjujöfnunarhlutverki barnabóta. Þegar við horfum fram á að fólk í lægsta tekjufjórðungnum fær aðeins 2 þús. kr. í barnabætur á mánuði, hjón með tvö börn, þá er hlutverk kerfisins orðið bjagað. Í mínum huga er röng stefna að nota barnabótakerfið sem einhvers konar fátækrastyrk. Við eigum að horfa til hinna norrænu ríkjanna þar sem barnabætur eru ekki tekjutengdar og eru miðaðar við stuðning við barnafjölskyldur til þess að jafna stöðu þeirra við aðra. Þegar hlutföllin eru orðin eins og þau eru hér og er dregið mjög skýrt fram í þessu fjáraukalagafrumvarpi þá sjáum við að tekjujöfnunarhlutverkið er ekki mikið. Þegar við horfum til frumvarpsins fyrir árið 2017 er það engu skárra. Þar er gert ráð fyrir upphæð upp á 10,7 milljarða kr. sem er nánast upp á krónu það sama og Alþingi samþykkti að ætti að fara til barnabóta árið 2013. Að vísu er farið með viðmiðunarmörkin upp í 225 þús. kr. þannig að þeir sem eru undir 225 þús. kr. fá fullar barnabætur en þeir sem eru þar fyrir ofan fá skertar barnabætur. Dregið er úr stuðningi við barnafjölskyldur í landinu sem eru augljóslega verst settar þegar greiningar eru skoðaðar. Það sama er að segja um vaxtabótakerfið. Vaxtabæturnar eiga að beinast helst að þeim tekjulægri og fólki með meðaltekjur og eru miðaðar bæði við tekjur og eignarstöðu en það hefur dregið verulega úr því kerfi og eru vaxtabætur núna helmingi lægri að raungildi en á árinu 2013 og fjölskyldur sem fá greiddar vaxtabætur 15 þús. færri. Þegar við skoðum viðmiðunarfjárhæðirnar í vaxtabótunum hafa þær ekki breyst síðan 2010 en á sama tíma hefur íbúðaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkað um 65%, verðlag um 20% og launavísitala um rúmlega 50%. Viðmiðunartölurnar eru allar á þann veg að dregið er úr stuðningshlutverki barnabótakerfisins og vaxtabótakerfisins. Þetta er hápólitískt mál sem við þurfum að gefa okkur tíma til þess að velta fyrir okkur og teikna upp hvaða áhrif þetta hefur á fjölskylduhópa í landinu. Staðreyndin er sú að við getum verið með barnafjölskyldu sem hefur hækkað lítillega í launum en fasteignamatið hefur líka hækkað mjög mikið. Það verður til þess að barnabæturnar og vaxtabæturnar lækka og ráðstöfunarfé getur verið minna en fyrir kjarasamningana með launabótunum sem þar koma inn. Þetta verður að skoða í samhengi. Ég er óánægð með það hvernig er skautað yfir þetta og sagt: Já, nú getum við verið glöð af því upphæðin sem átti að renna til barnabóta og vaxtabóta er lægri og það er af því fólkið í landinu er með hærri tekjur. Það er ekkert horft á bak við það hvernig þessum fjárhæðum er úthlutað eða á þær viðmiðunartölur sem þar eru undir, sem eru skammarlega lágar. Þetta þurfum við að taka til athugunar og skoðunar fyrir fjárlagafrumvarp 2017 og svo síðan til framtíðar. Það er annað stórmál sem liggur hér undir sem við verðum að skoða og það eru almannatryggingarnar og sú breytingartillaga sem minni hlutinn hefur borið upp við fjáraukalög, bæði fyrir árið 2015 og þau fyrri sem komu á árinu 2016, að hækkunin verði frá 1. maí 2016 en ekki frá 1. janúar 2017 og að þeir sem þurfa að reiða sig á greiðslur frá Tryggingastofnun fái bætur um leið og aðrir landsmenn. Hér hefur verið gert ráð fyrir átta mánaða töf. Þarna erum að ræða fátækasta fólkið í landinu. Það er sannarlega borð fyrir báru, eins og menn sjá þegar fjáraukalagafrumvarpið er skoðað, og við eigum að sjá sóma okkar í því að hækka greiðslurnar afturvirkt frá 1. maí. Í andsvörum mínum áðan við starfandi hæstv. fjármálaráðherra talaði ég um áætlanir vegna arðgreiðslna. Það er jafn slæmt að vanáætla eins og ofáætla. Við sem erum að vinna með fjárlagafrumvarpið hverju sinni þurfum að geta treyst því að áætlanirnar séu vel unnar og að við vitum hvað við erum með í höndunum, bæði hvað varðar tekjur og gjöld. Það hefur gerst ár eftir ár að arðgreiðslur eru stórlega vanáætlaðar, ekki um nokkrar milljónir eða nokkra milljarða heldur telur þetta í tugum. Ég ítreka að það er alveg jafn slæmt að vanáætla eins og ofáætla. Það getur verið einskiptisaðgerð sem ágætt væri að fjármagna með arðgreiðslum. Við hljótum að blása á það þegar menn segja að ekki sé hægt að gera breytingar á þessu af því þeir sem eru með frumvarpið fái upplýsingar í júní og því ekki hægt að breyta neinu fyrir afgreiðslu frumvarps sem er lokið í lok desember, þegar arðgreiðsluákvarðanir eru síðan í lok janúar eða febrúar. Við hljótum að blása á það þegar ríkið er eigandi tveggja stórra banka sem standa undir stærstum hluta af þeim arðgreiðslum. Það hlýtur að vera hægt að grípa símann og athuga hvað líklegt er að gerist eftir fjórar vikur eða svo. Þá getum við stillt útgjöldum okkar og tekjum saman. Arðgreiðslur árið 2015 fóru í 30 milljarða og 36 árið 2016 . Þær eru áætlaðar 16 milljarðar á árinu 2017. Það er augljóslega eitthvað bjagað við það sem þarf að skoða betur. Talað var í fyrri ræðum um sjúkratryggingar. Það er sannarlega rétt að þetta er mál sem við tökum upp í fjáraukalögum á hverju ári. En þegar við skoðum þær tölur sem eru nú undir fjáraukalögunum sker í augu að það er læknaþjónusta sem við greiðum aukalega til. Þar undir er kjarasamningur sérgreinalækna þar sem magntölur hækka greiðslurnar frá ríkissjóði. Sama er með þjónustusamninga við einkaaðila. Þar eru magntölur sem hækka greiðslurnar úr ríkissjóði til annaðhvort heilsugæslustöðva eða læknastofa. Það hallar augljóslega á opinbera kerfið þegar kemur að þessu þar sem ekki er gert ráð fyrir magnaukningu. Það er ekki gert ráð fyrir magnaukningu eða tekið tillit til aldursdreifingar þjóðarinnar þegar við ákveðum fjárframlög í opinbera heilbrigðiskerfið, en þegar kemur að því einkarekna þá tökum við tillit til hvors tveggja. Þarna hallar á opinbera kerfið og það gengur ekki. Að lokum þetta: Lífeyrissjóðamálið og stóra greiðslan til að jafna réttindi þeirra sem eru á almenna markaðnum og opinbera markaðnum er inni í þessum fjáraukalögum. Ég vona svo sannarlega að okkur takist að lenda því mikilvæga máli. Það er mikilvægt sem undirstaða fyrir frið á vinnumarkaði, það er mikilvægt fyrir fólk svo það geti fært sig á milli opinbera kerfisins og almenna kerfisins á vinnumarkaði án þess að tapa réttindum eða fá lægri laun, en það er líka mikilvægt fyrir ríkisreikning. Ef við látum þessa stóru tölu detta á árið 2016 kemur ekki til hallareksturs en ef við drögum þetta og gerum þetta á árinu 2017 eða 2018 þá kemur þetta sem hallarekstur yfir árið. Það getur haft afar slæm áhrif. Ég tala nú ekki um ef við horfum til þeirra fjármálareglna sem við höfum búið okkur til sjálf í lögum um opinber fjármál. Í þriðja lagi er mjög mikilvægt fyrir ríkisstarfsmenn að hallarekstur A-deildarinnar sé stöðvaður og gatinu sé lokað. Við vitum ekkert hvernig við eða ríkissjóður verður í stakk búinn til þess að mæta þessum skuldbindingum einhvern tímann í framtíðinni og verið getur að það komi í lokin sem alvarleg skerðing á lífeyrisgreiðslum til opinberra starfsmanna. Ég held því að það sé í öllu falli mjög mikilvægt að ná samkomulagi um frumvarpið sem núna er til vinnslu í nefnd. Ég man reyndar ekki hvort þetta er efnahags- og skattanefnd eða efnahags- og viðskiptanefnd en ég geri ráð fyrir að fólk viti hvað ég er að tala um. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég tek undir það sem komið hefur fram í máli annarra þingmanna, þar á meðal hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, um það hversu seint við þingmenn fáum fjáraukalögin til kynningar. Að því sögðu er rétt að árétta að hvorki ég né meiri hluti annarra þingmanna höfum fengið tíma til að kynna okkur fjáraukalögin til hlítar. Ég ætla að beina sjónum mínum að ákveðnum málaflokki sem eru loftslagsmálin og umhverfismálin. En áður en ég geri það langar mig til þess að hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir það að gera tillögu í fjáraukalögunum um 700 millj. kr. hækkun á framlagi til að mæta auknum fjölda hælisleitenda. Eins og segir í textanum um þann lið stefnir í að umsóknir um alþjóðlega vernd verði 1.100 á árinu, sem er næstum þreföldun á umsóknum á milli ára. Í þessum fjáraukalögum er verið að mæta auknum kostnaði vegna hælismála umfram gildandi fjárlög 2016. Ég fagna því að hér sé brugðist við því, enda hefði annað verið óeðlilegt. En á sama tíma vil ég benda á varðandi fjárframlög til Landspítalans að gerð er tillaga um 100 millj. kr. fjárveitingu vegna aukins álag vegna fjölda hælisleitenda og aukningar erlendra ferðamanna. Ég spyr mig hvort það sé nóg og hvort það teljist í raun vera aukning miðað við þau útgjöld sem stjórnendur Landspítalans hafa beðið um og óskað eftir til þess að halda dampi í rekstri sínum. Eins og fyrr sagði vil ég hér beina sjónum mínum að loftslagsmálum. Ég hef áður vakið athygli á því í ræðu í þinginu að í fjárlögum fyrir næsta ár sé óviðunandi hversu litlir fjármunir séu áætlaðir í þann málaflokk, loftslagsmálin, sér í lagi í tengslum við undirritun og fullgildingu Parísarsamkomulagsins. En eins og kunnugt er fullgilti Ísland Parísarsamkomulagið sem er samkomulag um aðgerðir gegn loftslagsbreytingum á Alþingi 19. september síðastliðinn, en þá hafði Ísland ritað undir samninginn hálfu ári áður. Í fjárlögum fyrir næsta ár eru 250 millj. kr. eyrnamerktar sóknaráætlun eða fjármögnun verkefna sem falla undir sóknaráætlun í loftslagsmálum, en því miður er sú upphæð ætluð fjármögnun verkefna til þriggja ára í þessum málaflokki, sem þýðir að að meðaltali er um 83 millj. kr. á ári varið í þennan málaflokk. Það þykir mér nú ákaflega rýrt og miður miðað við mikilvægi og umfang loftslagsmála og miðað við hinn alþjóðlega samning sem við undirrituðum og fullgiltum svo hér fyrir skömmu síðan. Í þessari upphæð er verið að tala um 67 millj. kr. á þremur árum í rafbílavæðingu og heilar 8 millj. kr. í kolefnisjöfnun sem dreifast eiga á tvö ár. Ég sakna þess að sjá ekki í fjáraukalögunum að bætt sé í þann málaflokk þegar kemur að loftslagsmálunum, vegna þess að þær upphæðir sem fara eiga í það samkvæmt fjárlögum fyrir komandi ár eru algjörlega óviðunandi og ekki í takt við þá stöðu sem við viljum marka okkur á alþjóðlegum vettvangi þegar kemur að þeim skuldbindingum, loforðum og samningum sem við viljum fullnægja varðandi loftslagsmálin. Að því sögðu geri ég mér grein fyrir því að hlutverk fjáraukalaganna, eins og segir hér í innganginum, er fyrst og fremst að taka til óhjákvæmilegra málefna, þar á meðal áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu, en ekki til nýrra verkefna, aukins umfangs starfsemi eða rekstrarhalla. En samt sem áður er hér um að ræða nýja samninga sem undirritaðir voru og fullgiltir nú í september og því tel ég að í fjáraukalögum beri að taka tillit til þessara samninga og auka fjármagn í þennan málaflokk til þess að við getum borið höfuðið hátt þegar kemur að fullgildingu samningsins og stöðu okkar meðal þjóða. Ég velti því m.a. fyrir mér að í fjárframlögum til utanríkisráðuneytisins á fjárlögunum er ekki eyrnamerkt fjármagn til utanríkisráðuneytisins þó svo að utanríkisráðuneytið fari með verkstjórn og hluta af fullgildingu samningsins. Þegar undirrituð spurði um það á fjárlaganefndarfundi var sagt að mæta ætti þeim skuldbindingum með auknum verkefnum á núverandi starfsfólk, sem mér finnst engan veginn viðunandi. Ég vildi vekja athygli á því að ég sakna þess og það eru vonbrigði að sjá ekki aukningu til þessa málaflokks í fjáraukalögum, sem sannarlega er annars tilefni til. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. fjármálaráðherra hefði sýnt vilja sinn til þess að bæta um betur. Að því sögðu ítreka ég það sem ég sagði í upphafi, að ég hef ekki haft alveg nógu mikinn tíma til þess að kynna mér þá stóru málaflokka sem hér eru svo sannarlega undir og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir fór vel yfir, þar á meðal varðandi barnabætur, vaxtabætur og aðra málaflokka sem standa í stað og ekki er gefinn gaumur í fjáraukalögunum.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með mörgum sem hér hafa talað hvað varðar lítinn tíma til að kynna sér frumvarpið frá því það kom fram og þar til það er rætt. Það er ekki síst bagalegt þegar við erum nokkuð mörg býsna blaut á bak við eyrun og erum svona ósjóuð í þessu. En engu að síður er náttúrlega nauðsynlegt að vinna hratt og örugglega og gera það. Ég get tekið undir með mörgum hv. þingmönnum varðandi einstök efnisatriði þannig að ég ætla ekki að hafa þetta langt. Ég ætla aðeins að nefna bara einn lið sem varðar mennta- og menningarmálaráðuneytið, þ.e. fjárveitingar til Menntaskólans á Akureyri upp á 30 milljónir vegna breytinga á tímaramma skólaárs. Hér hefur margoft komið fram að fjáraukalögin eru fyrst og fremst hugsuð til þess að taka á ófyrirséðum breytingum. Því langar mig að vekja athygli á að þetta eru engar ófyrirsjáanlegar breytingar. Í tæplega tvö ár hefur hæstv. menntamálaráðherra gefið vilyrði fyrir því að veita peninga í þetta verkefni en ekki getað staðið við það af einhverjum ástæðum. Forsagan er að eftir gönuhlaup hæstv. menntamálaráðherra fyrir rúmu ári þegar hann gerði kröfu um samvinnu, samþjöppun eða sameiningu menntaskólanna á norðaustursvæðinu þá hófst mikil vinna í sveitarstjórnum, í skólanefndum og víðar með hvaða hætti væri hægt í rauninni að bregðast við. Þetta var allt býsna illa undirbúið hjá hæstv. menntamálaráðherra. En niðurstaðan varð þó sú að skipuð var nefnd sem í voru, í rauninni að tilstilli landshlutasamtakanna Eyþings, fulltrúar frá framhaldsskólunum þar sem rætt var um hvernig skólarnir gætu unnið saman. Sú vinna skilaði ágætisniðurstöðu og sátt þar sem leiðarstefið var að taka upp aukna samvinnu og virða í rauninni styrk og tilgang litlu skólanna á jaðarsvæðum og koma þeim í betri tengingu hver við annan og ekki síst við stærri skólana á Akureyri. En til þess að sú samvinna gæti átt sér eitthvert upphaf þurfti að breyta skólaári Menntaskólans á Akureyri og þess vegna hefur þessi skortur á peningum hindrað að hægt væri að fara í þá vinnu af fullum krafti. Ég er vissulega ánægður með að sjá þetta í fjáraukalögunum en bendi á að þetta var auðvitað ekkert ófyrirséð og hefði löngu átt að vera búið að greiða fyrir því máli.